vit, et dulcem reviviscendi spem omnibus dedit. Qua ergo resurrexit, eadem et passus est. Ut homo igitur passus est, ut Deus autem admirabilis, mansit impatibilis. 275 6. Aliter. Primitias dormientium Salvatorem Christum divinus appellavit Apostolus *: primitiæ autem cognationem habent cum toto, cujus sunt primitiæ. Non igitur quatenus Deus est primitiæ appellatur. Quæ enim est cognatio divinitatis et humanitatis? Illa enim natura immortalis est, hæc vero mortalis. Hujusmodi autem dormientium est natura, quorum primitiæ nuncupatus est Christus. Hujusce igitur naturæ est et mors et resurrecho. Istius enim resurrectionem dignus habemus communis resurrectionis. 7. Aliter. Dubitantibus apostolis persuadere volens Christus Dominus se, destructa morte, resurrexisse, corporis ipsis ostendit membra, latus, et nanus, et pedes, et in bis servata passionis indicia. Hoc igitur resurrexit: hoc enim utique incredulis demonstratum est. Quod autem resurrexit, hoc et sepultum est; quod autem sepultum est, hoc etiam mortuum fuerat; quod porro mortuum est, id etiam cruci affixum est. Impatibilis ergo divina natura mansit, quamvis unita corpori. 8. Aliter. Qui vivificam Domini carnem appellant, vitam ipsam mortalem verbis suis confirmant. Oportebat autem eos intelligere, quod propter unitam ipsi vitam ipsa etiam fuerit vivifica. Quod si, ut ipsi dicunt, vita mortalis est, quomodo caro quæ natura mortalis est, et propter vitam fit vivifica, manebit vivifica? 9. Aliter. Deus Verbum natura immortalis est, caro autem natura mortalis: facta est autem et ipsa post passionem, propter unionem cum Verbo, immortalis. 276 Quomodo igitur absurdum non sit, ipsum immortalitatis datorem dicere mortis participem fuisse? 10. Aliter. Qui carne passum esse Deum Verbum asseverant, interrogentur de dicti sententia. Ac si dicere ausi fuerint, quod corpore clavis confixo dolorem divina sustinuerit natura, discant divinam naturam animæ vices non gessisse. Nam etiam animam Deus Verbum una cum corpore assumpsit. Si vero sermonem istum ut blasphemum aversentur, dicant autem carnem quidem natura passam esse, sed Deum Verbum passionem ut propriæ carnis sibi accommodasse, ne perplexis et obscuris sermonibus utantur, sed male sonantis dicti sententiam aperte proponant. Hujus enim interpretationis approbatores habebunt eos qui divinam Scripturam sequi volunt. 11. Aliter. Divinus Petrus in Epistola catholica Christum carne passum esse dicit ". Christum vero 23 1 Cor. XV, * 1 Petr. 1, 1. Edit. Rom. et Lips. præem. ibid. forsan pro Iid.

qui audit, non incorporeum cogitat Deum Verbum, sed incarnatum. Christi ergo nomen utramque naturam significat: vox autem carne adjecta passioni, non utramque, sed alteram passam esse designat. Qui enim audit Christum carne esse passum, illum ut Deum impatibilem intelligit, et soli carni passionem tribuit. Sicut enim ipsum rursus dicentem audientes, quod Deus Davidi juraverit, se de fructu lumborum ejus Christum secundum carnem excitaturum esse, non Deum Verbum ex semine Davidis 277 originem duxisse dicimus, sed carnem cognatam Davidi, quam Deus Verbum assumpsit: sic et eum oportet, qui audit Christum carne passum esse, carnis quidem passionem nosse, divinitatis vero impatibilitatem confiteri. 12. Aliter. Crucifixus Christus Dominus dixit 4 Pater, in manus tuas commendo spiritum meum". Ilunc vero spiritum Ariani et Eunomiani divinitatem Unigeniti esse dicunt. Inanimatum enim corpus assumptum putant. At veritatis præcones animam sic appellatam dicunt, ex dictis sequentibus id colligentes. Statim énim addidit sapientissimus evangelista,. Et cum hoc dixisset, exspiravit.» Hoc igitur modo Lucas rem narravit. Sed et beatus Marcus 16 similiter usus est verbo exspiravit; divinissimus autem Matthæus dicit Emisit spiritum "7; › admirandus vero Joannes ‹ Tradidit spiritum 28.» Omnia itaque humano more dixerunt. Nam et exspiravit, et emisit aut tradidit spiritum, de iis qui moriuntur dicere consuevimus. Itaque nullum horum significationem habet divinitatis, sed animam singula designant. Quod si quis Arianam quoque in his verbis sententiam amplecti velit, nihilosecius sic etiam divinæ naturæ immortalitatem ostendet. Patri enim hanc commendavit, non morti eam tradidit. Si ergo etiam il, qui assumptam animam negant, et creaturam esse Deum Verbum dicunt, et pro anima in corpore ipsum fuisse docent, eum morti traditum fuisse non dicunt, quam veniam consequentur, qui unam quidem 278 Trinitatis substantiam esse conftentur, et animæ suam immortalitatem relinquunt, Deum autem Verbum qui ejusdem est cum Patre substantiæ, mortem gustasse impudenter audent afirmare? 13. Aliter. Si Christus et Deus est et homo, ut et divina docet Scriptura, et laudatissimi Patres perpetuo prædicarunt, ut homo igitur passus est, ut Deus mansit passionis expers. 14. Aliter. Si carnem assumptam fuisse confitentur, et patibilem eam fuisse dicunt ante resurrectionem, divinitatis autem naturam impatibilem prædicant, cur patibilem relinquentes naturam, impatibili assignant passionem? 35 Luc. xx11, 46. 26 Marc. xv, 57. 27 Matth. xxv, 50. Ibid. 28 Joan. XIX,

non est consubstantialis genitori. Quomodo enim γεγεννηκότος ἐστί. Πῶς γὰρ οἷόν τε, τῆς ἁπλῆς fieri potest, ut simplicis substantiae, hoc quidem sit mutabile, illud vero immutabile? Hoc porro si coneesserimus, in Arii et Eunomii blasphemiam prorsus iucidemus. Hi enim Filium dicunt alterius esse substantiv. 3. Atiter. Si Filius ejusdem est cum Patre substantiæ, factus autem est caro Filius mutationem in carnem passus, mutabilis ergo et non immutabilis est substantia. Si quis autem hanc blasphemiam dicere ausus fuerit, haud dubie illam augebit per blasphemian in Patrem. Nam mutabilem ipsum quoque affirmabit, ut qui ejusdem substantiæ sit particeps. οὐσίας, τὸ μὲν εἶναι τρεπτὸν, τὸ δὲ ἄτρεπτον; Εἰ δὲ τοῦτο δοίημεν, τῇ ᾿Αρείου καὶ Εὐνομίου πάντως περιπεσούμεθα βλασφημία. Ετεροούσιον γὰρ ἐκεῖνοί γέ φασι τὸν Υἱόν. γ. "Αλλως. Εἰ τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱὸς ὁμοούσιος, ἐγένετο δὲ σὰρξ ὁ Υἱὸς τὴν εἰς σάρκα μεταβολὴν ὑπομείνας, τρεπιὴ ἄρα καὶ οὐκ ἄτρεπτος ἡ οὐσία. Εἰ δὲ ταύτην τις τολμήσοι τὴν βλασφημίαν, αὐξήσει πάντως αὐτὴν τῇ κατὰ τοῦ Πατρὸς βλασφημία. Τρεπτὸν γὰρ δήπουθεν καὶ αὐτὸν ὀνομάσει, τῆς αὐ τῆς γε ουσίας μετέχοντα. δ'. "Αλλως. Σάρκα τὸν Θεὸν Λόγον, καὶ μέντοι 4. Aliter. Carnem Deum Verbum simulque animam assumpsisse tradunt divinæ Scripturæ: divi- καὶ ψυχὴν εἰληφέναι φασὶν αἱ θεῖαι Γραφαί· ὁ δὲ nissimus vero evangelista dixit: Verbum caro factum est '.. Duorum igitur alterum facere necesse est, ut aut Verbi in carnem mutationem admittentes, sacram Scripturam universam tum Veterem, tum Novam, veluti falsa docentem aversemur: aut diving Scripture assentientes, carnis quidem assumptionem conlteamur, mutationis vero cogitationem abjiciamus, dictum evangelicum pie intelligentes. Hoc autem faciendum est, quandoquidem et immutabilem Dei Verbi naturam confitemur, et de assumptione carnis innumera habemus testimonia. 5. Aliter. Quod tabernaculum inhabitat, aliud est ab eo quod inhabitatur: evangelista 265 autem carnem tabernaculum appellavit, in eoque Deum Verbum habitasse dixit: «Verbum enim, inquit, caro factum est, et habitavit in nobis *. At si mutatum caro factum est, non babitavit in carne: nos vero in carne ipsum habitasse dicinus. Idem enim evangelista in alio etiam loco corpus ipsius templum appellavit. Credendum igitur est evangelist dictum explicanti, et quod ambiguum quibusdam videbatur, interpretanti. θειότατος εὐαγγελιστὴς εἶπεν·«Ο Λόγος σάρξ ἐγένετο. ο 'Ανάγκη τοίνυν δυοῖν θάτερον δρᾶσαι, ἡ τὴν εἰς σάρκα τοῦ Λόγου δεχομένους τροπήν, ὡς ψευδή παιδεύουσαν ἀποστραφῆναι πᾶσαν τὴν θείαν Γραφήν, Παλαιάν τε καὶ Νέαν· ἢ τῇ θείᾳ πειθομέ νους Γραφῇ, τῆς μὲν σαρκὸς ὁμολογῆσαι τὴν πρόσ ληψιν, ἐξελάσαι, δὲ τῶν λογισμῶν τὴν τροπήν, εὐσεβῶς τὸ εὐαγγελικὸν νοοῦντας ῥητόν· τοῦτο δὲ ἄρα ποιητέον, ἐπειδὴ καὶ ἄτρεπτον ὁμολογοῦμεν τοῦ Θεοῦ Λόγου τὴν φύσιν, καὶ τῆς ἀναλήψεως τῆς σαρ κὸς μυρίας ἔχομεν μαρτυρίας. ε'. Αλλως. Τὸ σκηνοῦν ἕτερόν ἐστι παρὰ τὸ σκη νούμενον· τὴν δὲ σάρκα σκηνὴν ὁ εὐαγγελιστής προσηγόρευσεν, ἐν δὲ ταύτῃ σκηνῶσαι τὸν Θεὸν ἔφησε Λόγον «Ο γὰρ Λόγος, φησί, σὰρξ ἐγένετο, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν.» Εἰ δὲ τραπεὶς ἐγένετο σάρξ, οὐκ ἐσκήνωσεν ἐν σαρκί. ᾿Αλλὰ μὴν ἐσκηνωκέναι αὐτὸν ἐν σαρκὶ μεμαθήκαμεν. Ο γὰρ αὐτὸς εὐαγ γελιστὴς καὶ ἐν ἑτέρῳ γε χωρίῳ τὸ σῶμα αὐτοῦ ναὸν προσηγόρευσε. Πιστευτέον ἄρα τῷ εὐαγγελιστή τὸ ῥητὸν ἀναπτύξαντι, καὶ τὸ δοκοῦν τισιν ἀμφίβολον ἑρμηνεύσαντι. ς'. "Αλλως. Εἰ γράψας ὁ εὐαγγελιστής, «Ο Λόγος σάρξ ἐγένετο, ο μηδὲν ἐπήγαγε λύσαι τὴν ἀμφιβολίαν δυνάμενον, ἴσως ἔσχεν ἄν τινα πρόφασιν εὔλογον ἡ περὶ τοῦ ῥητοῦ διαμάχη, τὸ συνεσκιασμέ νον τοῦ γράμματος. Ἐπειδὴ δὲ συνῆψεν εὐθὺς τὸ 6. Aliter. Si evangelista, cun dixisset: • Verbum caro factum est, nihil addidisset quod ambiguitatem posset tollere, justam fortasse haberet excusationem de hoc dicto contentio, verborum scilicet obscuritatem. Sed cum statim adjecerit: «Habitavit in nobis,» frustra reluctantes rixantur. Ante- «Εσκήνωσεν ἐν ἡμῖν,» μάτην ἄρα οἱ ζυγομαχούντες cedentis enim dicti subsequens est explanatio. 7. Aliter. Dei Verbi immutabilitatem sapientissimus evangelista satis aperte prædicavit. Cum enim dixisset: Verbum caro factum est et habitavit in nobis, › mox subjecit: ‹ Et vidimus gloriam ejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre, plenum gratiæ et veritatis. Si vero in carnem mutatus esset, ut stulti volunt, non mansisset quod erat. Sin autem etiam carne lectus paternæ nobilitatis radios spar- ' Joan. 1, 14. • ibid. 5. τῶν τροπήν. Ita quoque edit. Rom. et Lips. Sed legendum esse videtur τὸν λογισμὸν τῆς ἐρεσχελοῦσι. Τοῦ γὰρ προγεγραμμένου τὸ ἑπόμενον ἑρμηνεία. 5. "Αλλως. Τοῦ Θεοῦ Λόγου τὸ ἄτρεπτον ἀναφανδὸν ἐκήρυξεν ὁ πάνσοφος εὐαγγελιστής. Εἰπὼν γὰρ, • Ο Λόγος σὰρξ ἐγένετο, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν, ο εὐθὺς ἐπήγαγε, ι Καὶ ἐθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονονογενούς παρὰ Πατρός, πλήρης χάρι τος καὶ ἀληθείας.» Εἰ δὲ τὴν εἰς σάρκα κατά γε τοὺς ἀνοήτους υπεμεμενήκει μεταβολήν, οὐκ ἂν ἔμεινεν ὅπερ ἦν. Εἰ δὲ καὶ σαρκὶ κεκαλυμμένος τῆς τροπής. Ibid. ἂν ἔσχε.

DEMONSTRAT, PER SYLLOGISMOS. πατρώας εὐγενείας τὰς ἀκτῖνας ἠφίει, άτρεπτον μὲν git, immutabilem quidem habet naturam, lucet auδήπουθεν ἔχει τὴν φύσιν, λάμπει δὲ καὶ ἐν σώματι, καὶ τὰς τῆς ἀοράτου φύσεως ἐκπέμπει μαρμαρυγάς. Ἐκεῖνο γάρ τοι τὸ φῶς οὐδὲν ἀμαυρώσει δύναται·. Τὸ γὰρ φῶς ἐν τῇ σκοτίᾳ φαίνει, καὶ ἡ σκοτία αὐτὸ οὐ κατέλαβεν, ο ὥς φησιν ὁ θειότατος Ιωάννης. η'. Αλλως. Τοῦ Μονογενοῦς τὴν δόξαν ὁ πανεύφημος εὐαγγελιστης ερμηνεύσαι βουληθεὶς, εἶτα τὸ ἐγχείρημα πληρῶσαι μὴ δυνηθείς, ἐκ τῆς πρὸς τὸν Πατέρα κοινωνίας ἐπιδείκνυσι ταύτην. Ἐξ ἐκείνης γάρ, φησίν, ὑπάρχει τῆς φύσεως· ὅμοιον ποιῶν ὥσπερ ἂν εἴ τις τὸν Ἰωσὴφ παρὰ τὴν ἀξίαν δουλεύ οντα θεωμένοις τισί, καὶ ἀγνοοῦσιν αὐτοῦ τοῦ γένους τὴν περιφάνειαν, εἴποι τὸν Ἰακώβ εἶναι τούτου πατέρα, πρόγονον δὲ τὸν ᾿Αβραάμ. Οὕτω γὰρ δὴ καὶ οὗτος ἔφη, ὅτι καὶ σκηνώσας ἐν ἡμῖν οὐκ ἤμβλυνε τὴν τῆς φύσεως δόξαν, ο Εθεασάμεθα γὰρ τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονογενούς παρὰ Πατρός. ο Εἰ δὲ καὶ τεσαρκωμένος δῆλος ἦν ὅστις ἦν, μεμένηκεν ἄρα ὅσπερ ἦν, καὶ τὴν εἰς σάρκα τροπὴν οὐχ ὑπέμεινεν. " θ'. Αλλως. Οὐ σάρκα μόνην, ἀλλὰ καὶ ψυχὴν ἀνειληφέναι τὸν Θεὸν Λόγον ὡμολογήσαμεν. Τί δήποτε τοίνυν ὁ θεῖος εὐαγγελιστής, τὴν μὲν ψυχὴν ἐνταῦθα παρέλιπε, μόνης δὲ σαρκὸς ἐμνημόνευσεν; Η δῆλον ὅτι τὴν ὁρωμένην ἐπέδειξε φύσιν, τὴν δὲ φυσικῶς αὐτῇ συνεζευγμένην δι' αὐτῆς παρεδήλωσε; Τῇ γάρ τοι μνήμῃ τῆς σαρκὸς καὶ ἡ τῆς ψυχῆς δήπουθεν συνεισέρχεται. Ὅταν γὰρ ἀκούσωμεν τοῦ Προφήτου λέγοντος, «Ευλογείτω πᾶσα σὰρξ τὸ ὄνομα τὸ ἅγιον αὐτοῦ, ν οὐκ ἀψύχοις σαρξί παρακελεύεσθαι τὸν Προφήτην νομίζομεν, ἀλλ' ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν εἰς ὑμνῳδίαν καλεῖσθαι πιστεύ ομεν. ι. Αλλως. Τό, 4 Ο λόγος σὰρξ ἐγένετο,, οὐ τροπῆς, ἀλλὰ τῆς ἀφάτου φιλανθρωπίας υπάρχει δηλωτικόν. Εἰπὼν γὰρ ὁ πανεύφημος εὐαγγελιστής, • Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος,» καὶ δείξας αὐτὸν τῶν ἐρωμένων καὶ ἀοράτων δημιουργὸν, καὶ ζωὴν ὀνομά σας, καὶ ἀληθινὸν φῶς, καὶ ἕτερα ἅττα παραπλήσια τεθεικώς, καὶ θεολογήσας ὅσον καὶ νοῦς ἀνθρώπινος χωρεῖν οἷός τε ἦν, καὶ γλῶττα τοῖς τούτου κρούμασιν ὑπουργεῖν ἱκανὴ, ἐπήγαγε· ι Καὶ ὁ Λόγος σάρξ ἐγένετο, ο ὥσπερ ἐκπληττόμενος, καὶ θαυμάσας τῆς φιλανθρωπίας τὴν ἀπληστίαν, Οὗτος ὢν ἀεὶ, καὶ Θεὸς ὢν, καὶ τὰ πάντα πεποιηκώς, καὶ ζωῆς αἰωνίου καὶ ἀληθινοῦ φωτὸς ὑπάρχων πηγή, τῆς τῶν ἀνθρώπων ἕνεκα σωτηρίας τὴν τῆς σαρκὸς ἑαυτῷ σκηνὴν περιέθηκεν. Ενομίσθη δὲ τοῦτο μόνον εἶναι ὅπερ ἐφαίνετο. Τούτου δὴ χάριν οὐδὲ ψυχῆς ἐμνημόνευσεν, ἀλλὰ μόνης σαρκὸς τῆς ἐπικήρου τε • Joan. 1, 5. • Psal. cxLiv, 21. δήπ. Des. Ibid. δσπ. Edit. Rom. et Lips. ὥσπερ. τὴν — συνεζ. Ita ed. Rom. et Lips. quam sequimur. Sirm. τὸν – συνεζευγμένον. tem etiam in corpore, et invisibilis naturæ splendo rem emittit. Lucem enim illam obscurare nihil potest. Nam Lux in tenebris lucet, et tenebræ cam non comprehenderunt, › ut ait divinissimus Joalnes 4. 266 8. Aliter. Cum Unigeniti gloriam explica re vellet laudatissimus evangelista, et quod moliebatur explere non posset, ex ejus cum Patre communione hane ostendit. Ex illa enim, inquit, est natura: perinde faciens, ac si quis iis, qui Josephum præter * dignitatem servire viderent, et generis ejus nobilitatem ignorarent, diceret Jacobum bujus esse patrem, proavum vero Abrahamum. Sic enim et hic dixit, quod in nobis habitans naturæ gloriam non obscurarit. • Vidimus enim, inquit, gloriam ejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre.» Quod si etiam incarnatus agnoscebatur quis esset, mansit utique quod erat, nec in carnem mutatus est. 9. Aliter. Non carnem solam, sed animam quoque a Deo Verbo assumptam confessi sumus Cur igitur divinus evangelista hoc loco animam prætermisit, et solam carnem commemoravit? Nunquid manifestum est quod visibilem naturam demonstrarit, et eam quæ huic naturaliter conjuncta est per illam significarit? Facta enim mentione carnis, animæ itidem cogitatio consequitur. Quando enim Prophetam dicentem audimus: «Benedicat omnis caro nomini sancto ejus ',. non cogitamus Prophetam carnes inanimatas hortari, sed ex parte totum ad hymnorum cantum invitari credimus. » 10. Aliter. Voces illae: «Verbum caro factum est, non mutationem, sed ineffabilem 267 (ejus) benignitatem demonstrant. Cum enim dixisset beatus evangelista: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum, › et ostendisset ipsum esse visibilium atque invisibilium opificem, et vitam nominasset, ac veram lucem, aliaque bis similia posuisset, et divinitatem ejus, quoad mens humana capere, et huic famu " lans lingua enuntiare potest, commemorasset, subjunxit:. Et Verbum caro factum est, tanquan obstupescens et admirans inmensam erga homines benignitatem. Hic qui semper est, et Deus est, qui omnia condidit, et vitæ æternæ ac vera lucis fons est, propter hominis salutem carnis tabernaculum sibi circumposuit. Putabatur autem hoc solum esse quod apparebat. Idcirco nec animæ mentionem fe cit, sed solius carnis fragilis et mortalis: animam ἀφάτου. Ibid. αὐτοῦ. Ibid. θαυμάζων. Edit. Lips. οὕτω ἄν.

autem ut immortalem silentio præteriit, ut immen- καὶ θνητῆς· τὴν δὲ ψυχὴν ὡς ἀθάνατον παραλέλοιπεν, sam bonitatem ostenderet. 11. Aliter. Semen Abrahæ Dominum Christumn vocat divinus Apostolus *. Hoc si verum est, ut certe est, non igitur in carnem mutatus est Deus Verbum, sed seinen Abrahæ apprehendit, juxta ipsius Apostoli doctrinam. 12. Aliter. Juravit Deus Davidi, se ex fructu lumborum ejus secundum carnem excitaturum esse Christum, sicut et Propheta dixit, et magnus Petrus interpretatus est'. At, si Deus Verbum in carnem conversus Christus nominatus est, juramenti veritatem haudquaquam 268 inveniemus. Deum porro veracem, vel ipsam potius veritatem esse didicinus. Non igitur mutationem in carnem subiit Deus Verbum, sed ex semine Davidis secundum promissionem primitias assumpsit. QUOD UNIO SIT INCONFUSA. 1. Qui unam divinitatis et humanitatis naturam post unionem factam esse credunt, naturarum proprietates hac ratione tollunt: harum vero ablatio utriusque naturæ est negatio. Non sinit enim unitorum confusio, nec tarnen carnem intelligere, nec Deum Deum. Sin autem manifesta est eliam post unionem unitorum differentia, nequaquam facta est confusio, sed inconfusa est unio. Hoc vero concesso, non una est natura Christus Dominus, sed unus Filius naturam utramque integram ostendens. 2. Alter. Unionem et nos dicimus, et ipsi confi-C tentur, in conceptione factam esse. Si ergo naturas unio permiscuit et confudit, quomodo caro post partum nihil novi habere visa est, sed et humanaın exhibuit effigiem, et infantis mensuram servavit, et fasciis involuta est, et materna ubera suxit? Quod si non per phantasiam et opinionem hæc facta sunt, phantasiam igitur et opinionem, ut ipsi dicunt, non admittunt, vere ergo corpus erat quod cernebatur. Hoc autem concesso, non confudit naturas unio, sed utraque sincera permansit. ἵνα δείξῃ τὴν τῆς ἀγαθότητος ἀμετρίαν. ια΄. "Αλλως. Σπέρμα Αβραὰμ ὁ θεῖος Απόστο λος τὸν Δεσπότην ονομάζει Χριστόν. Εἰ δὲ τούτο ἀληθὲς, ἀληθὲς δὲ, οὐκ ἄρα εἰς σάρκα ὁ Θεὸς Λόγος ἐτράπη, ἀλλὰ σπέρματος ᾽Αβραὰμ ἐπελάβετο κατὰ τὴν αὐτοῦ τοῦ ᾿Απόστολου διδασκαλίαν. ιβ'. "Αλλως. "Ωμοσεν ὁ Θεὸς τῷ Δαβίδ, ἐκ καρτοῦ τῆς ἐσφύος αὐτοῦ τὸ κατὰ σάρκα ἀναστήσειν τὸν Χριστὸν, ὡς καὶ ὁ προφήτης εἴρηκε, καὶ ὁ μέσ γας ἡρμήνευσε Πέτρος. Εἰ δὲ ὁ Θεὸς Λόγος εἰς σάρκα τραπείς ώνομάσθη Χριστός, οὐδαμοῦ τῶν ἔρχων εύρήσομεν τὴν ἀλήθειαν. ᾿Αλλὰ μὴν ἀψευδῆ, μᾶλλον δὲ αὐτοαλήθειαν εἶναι τὸν Θεὸν ἐδιδάχθημεν. Οὐκοῦν οὐ τὴν εἰς σάρκα μεταβολὴν ὁ Θεὸς Λόγος ὑπέμει νεν, ἀλλὰ τὴν ἐκ σπέρματος Δαβὶδ κατὰ τὴν ἐπαγ γελίαν ἔλαβεν ἀπαρχήν. ΟΤΙ ΑΣΥΓΧΥΤΟΣ Η ΕΝΩΣΙΣ. α'. Οἱ μίαν φύσιν θεότητός τε καὶ ἀνθρωπότητος μετὰ τὴν ἕνωσιν γεγενῆσθαι πιστεύοντες, ἀναιροῦσι τῷδε τῷ λόγῳ τὰς τῶν φύσεων ἰδιότητας· ἡ δὲ τού των ἀναίρεσις ἑκατέρας φύσεως ἄρνησις. Οὐ γὰρ ἐξ νοεῖν τῶν ἐνωθέντων ἡ σύγχυσις, οὔτε σάρκα τὴν σάρκα, οὔτε Θεὸν τὸν Θεόν. Εἰ δὲ καὶ μετὰ τὴν ἔνωσιν εὐκρινὲς τὸ τῶν ἑνωθέντων διάφορον, οὐκ ἄρα σύγχυσις γέγονεν, ἀλλ' ἀσύγχυτος ἡ ἔνωσις. Εἰ δὲ τοῦτο συνωμολόγηται, οὐ μία ἄρα φύσις ὁ Δεσπότης Χριστός, ἀλλ᾽ εἰς Υἱός, φύσιν ἑκατέραν, ἐπιδεικνὺς ἀκραιφνή. β'. Αλλως. Τὴν ἔνωσιν καὶ ἡμεῖς φαμεν, καὶ αὐτοὶ δὲ συνομολογοῦσιν ἐν τῇ συλλήψει γενέσθαι. Εἰ τοίνυν κεκέρακε τὰς φύσεις ἡ ἕνωσις καὶ συνέχεε, πῶς ἡ σὰρξ μετὰ τὸν τόκον οὐδὲν ἔχουσα και νὰν ἑωρᾶτο, ἀλλὰ καὶ τὸν ἀνθρώπινον ἐδείκνυ χαρακτήρα, καὶ τοῦ βρέφους τὰ μέτρα διέσωσε, καὶ τῶν σπαργάνων ἠνείχετο, καὶ τὴν μητρώαν είλκε θηλήν; Εἰ δὲ κατὰ φαντασίαν ταῦτά γε καὶ δόκησιν οὐ τετέλεσται φαντασίαν ἄρα καὶ δόκησιν, ὡς φασιν, οὐ προσίενται, ἀληθῶς ἄρα σῶμα ἦν τὸ δρώμε νον. Εἰ δὲ τοῦτο συνωμολόγηται, οὐκ ἄρα συνέχει τὰς φύσεις ἡ ἕνωσις, ἀλλ᾽ ἑκατέρα μεμένηκεν ἀκραιφνής. 269 3. Aliter. Qui variam et multiformem hanc γ'. "Αλλως. Οἱ τὴν ποικίλην ταύτην συντεθειharesin composuerunt, alias quidem carnem factumn p κότες καὶ πολύμορφον αἵρεσιν, ποτὲ μὲν σάρκα γεesse Deum Verbum dicunt, alias vero carnem dicunt in divinitatis naturam mutatam esse. Utraque autem oratio vana et inepta est, et plena falsitatis. Nanı si Deus Verbum, ut ipsimet dicunt, caro factus est, cur ipsum Deum nominant, et hoc solum, hominem vero cognominare nolunt, sed et nos, qui cum eo quod Deum fatemur, etiam hominem esse dicimus, vehementer accusant? Quod si caro in divinitatis naturam mutata est, quam ob causam ea percipiunt, * Hebr. 1, 16. • Psal. cxxx, 11. 7 Act. 11, 30. ἐπελ. lta in edit. Rom. et Lips. recte legitur Sirm. ἀπελάβετο. καινόν. Edit. Rom. et Lips. κενόν. γενῆσθαι τὸν Θεὸν Λόγον φασί, ποτὲ δὲ τὴν σάρκα λέγουσι τὴν εἰς θεότητος φύσιν δεδέχθαι μεταβολήν. Εκάτερος δὲ λόγος ἑωλός τε καὶ μάταιος, καὶ ψεύδους ἀνάμεστος. Εἰ μὲν γὰρ ὁ Θεὸς Λόγος κατὰ τὸν αὐτῶν γε λόγον ἐγένετο σὰρξ, τί δήποτε αὐτὸν Θεὸν ὀνομάζουσι, καὶ τοῦτό γε μόνον, ἄνθρωπον δὲ προσονομάζειν οὐ θέλουσιν, ἀλλὰ καὶ ἡμῶν, μετά τοῦ Θεὸν ὁμολογεῖν καὶ ἄνθρωπον είναι λεγόντων, σφόδρα κατηγοροῦσιν; Εἰ δὲ ἡ σὰρξ εἰς θεότητος φαντ. Delere visum est κατά, quod in edit priori præcedebat. δέ. Edit. Ron. et Lips. δή.

DEMONSTRAT. PER SYLLOGISMOS. μετεβλήθη φύσιν, οὗ δὴ χάριν μεταλαμβάνουσι τῶν quæ antitypa sunt corporis? supervacaneus enim ἀντιτύπων τοῦ σώματος; περιττὸς γὰρ ὁ τύπος ἀνῃ· ρημένης τῆς ἀληθείας. δ. "Αλλως. Ασώματος σωματικῶς οὐ περιτέ μνεται φύσις. Τὸ δὲ σωματικῶς πρόσκειται, διὰ τὴν πνευματικὴν τῆς καρδίας περιτομήν. Σώματος οὖν δήπουθεν ἡ περιτομή. Περιετμήθη δὲ μετὰ τὴν ἕνωσιν ὁ Δεσπότης Χριστός. Εἰ δὲ τοῦτο συνωμολό γηται, καὶ ὁ τῆς συγχύσεως ἄρα διελήλεκται λόγος; ε. "Αλλως. Πεινῆσαι μέν τοι καὶ διψῆσαι τὸν Σωτῆρα Χριστὸν μεμαθήκαμεν, καὶ ἀληθῶς γε ταῦ τα καὶ οὐ δοκήσει γεγενῆσθαι πιστεύομεν. Ταῦτα δὲ οὐκ ἀσωμάτου φύσεως, ἀλλὰ σώματος ίδια. Σώμα ἄρα εἶχεν ὁ Δεσπότης Χριστός, δεξάμενον πρὸ τῆς ἀναστάσεως τῆς φύσεως τὰ παθήματα. Μαρτυρεί δὲ τούτοις καὶ ὁ θεῖος ᾿Απόστολος. «Οὐ γὰρ ἔχομεν, φησὶν, ἀρχιερέα μὴ δυνάμενον συμπαθῆσαι ταῖς ἀσθενείαις ἡμῶν, πεπειρασμένον δὲ κατὰ πάντα καθ' ὁμοιότητα, χωρὶς ἁμαρτίας.» Ἡ ἁμαρτία γάρ οὐ τῆς φύσεως, ἀλλὰ τῆς κακῆς προαιρέσεως. 5. "Αλλως. Περὶ τῆς θείας φύσεως ὁ προφήτης ἔφη Δαβίδ· Οὐ μὴ νυστάξῃ, οὐδὲ μὴ ὑπνώσῃ ὁ φυλάττων της Ισραήλ.» Η δὲ τῶν Εὐαγγελίων Ιστορία καθεύδοντα δείκνυσιν ἐν τῷ πλοίῳ τὸν Δεσπό την Χριστόν. Εναντίον δὲ τῷ μὴ ὑπνοῦν τὸ καθεύδειν· ἐναντία δήπου τοῖς εὐαγγελικοῖς τὰ προφητικά, εἴπερ ἄρα, κατὰ τὸν ἐκείνων λόγον, μόνον Θεὸς ὁ Δεσπότης Χριστός. ᾿Αλλὰ μὴν οὐκ ἐναντία· ἑνὸς γὰρ Πνεύματος ταῦτα κἀκεῖνα τὰ νάματα. Σῶμα ἄρα εἶχεν ὁ Δεσπότης Χριστός, τοῖς ἄλλοις σώμασι συγγενές, τοῦ ὕπνου τὴν χρείαν δεξάμενον, καὶ ὁ τῆς συγχύσεως λόγος ἀποδέδεικται μύθος. (. "Αλλως. Ο προφήτης Ησαΐας περὶ τῆς θείας εἴρηκε φύσεως· «Οὐ πεινάσει, οὐδὲ κοπιάσει, ο καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ ὁ εὐαγγελιστὴς δέ φησιν· ὁ Ἰησοῦς δὲ κεκοπιακὼς ἐκ τῆς ὁδοιπορίας, ἐκαθέζετο οὕτως ἐπὶ τῇ πηγῇ·, ἐναντίον δὲ οὐ κοπιάσει τῷ κοπιάσαι· τοιγαροῦν ἐναντία ή προφητεία τῇ τῶν Εὐαγγελίων ἱστορίᾳ. ᾿Αλλὰ μὴν οὐκ ἐναντία· ἑνὸς γὰρ ταῦτα κἀκεῖνα Θεοῦ. Οὐκοῦν τῆς μὲν ἀπεριγρά‐ φου φύσεως τὸ μὴ κοπιᾷν· τὰ γὰρ πάντα πληροί· τοῦ δὲ περιγεγραμμένου σώματος τὸ μεταβαίνειν ίδιον. Το δέ γε μεταβαίνον βαδίζειν ἀναγκαζόμενον, τὸν ἐκ τῆς ὁδοιπορίας ὑφίσταται πόνον. Σώμα ἄρα ἦν τὸ βαδίσαν καὶ κοπιάσαν. Οὐ γὰρ συνέχεε τὰς φύσεις ἡ ἔνωσις. η'. "Αλλως. Ο Δεσπότης Χριστὸς ἔφη καθειργμένῳ τῷ θείῳ Παύλῳ· «Μή φοβοῦ, Παῦλε,» καὶ τὰ ἑξῆς. Ὁ δὲ τούτου τὸ δέος ἐξελάσας, οὕτως ἔδεισε τὸ πάθος, ὡς ὁ μακάριος ἔφη Λουκᾶς, ὡς καὶ ἱδρῶτος αἱματώδεις θρόμβους ἐκ παντὸς ἐκκρῖναι τοῦ σώματος, καὶ τούτοις περιῤῥάναι τὴν γῆν τὴν ὑποκειμένην τῷ σώματι, καὶ ὑπ' ἀγγελικῆς ἐπικουρίας ἀναρξωσθῆναι. Εναντία δὲ καὶ ταῦτα. Πῶς γὰρ οὐκ ἐναντίον τὸ δεῖσαι τοῦ τὸ δέος ἐξελάσαι; ᾿Αλλὰ μὴν • Hebr. IX, 15. › Psal. cxx, 4. ἄρα. Des. ibid. 10 Isa. LX, est typus sublata veritate. 4. Aliter. Incorporea natura corporaliter non circumciditur. Corporaliter autem adjectum est, propter spiritualem cordis circumcisionem. Corporis ergo utique est circumcisio. Circumcisus autem est post unionem Christus Dominus. Hoc vero concesso, quod de confusione dicitur confutatum est. 5. Aliter. Esuriisse et sitiisse Salvatorem Christum didicimus, et hæc vere non opinione facta esse credimus. Hæc autem non incorporeæ naturæ, sed corporis sunt propria. Corpus igitur habuit Christus Dominus, quod ante resurrectionem natura affectionum capax fuit. Testis autem horum est divinus Apostolus. «Non enim habemus, inquit, pontificem, qui non possit compati infirmitatibus nostris, sed omnibus modis tentatum secundum similitudinem sine peccato. Nam peccatum 270 non est natura, sed mali propositi. 6. Aliter. De divina natura David propheta dixit: • Non dormitabit, neque dormiet, qui custodit Israelem*. › Evangelica autem historia dormientem in navi ostendit Christum Dominum. Non dormire autem et dormire contraria sunt. Contraria ergn sunt evangelicis prophetica, si, ut illi dicunt, non nisi Deus est Christus Dominus. At contraria non sunt; ab uno enim Spiritu hæc et illa sunt flumina. Corpus igitur habuit corporibus aliis cognatum Christus, cui somno opus fuit, et quod de confusione dicebatur fabulam esse ostensum est. 7. Aliter. Isaias propheta de divina natura dixit: • Non esuriet, neque laborabit ",» et que sequuntur. Evangelista autem dicit: • Jesus autem defatigatus ex itinere sedebat ad fontem ".» Est autem non defatigari contrarium defatigationi. * Contra - ria ergo est prophetia historiæ evangelicæ. At contraria non est. Unius enim hæc et illa Dei sunt. Incircumscriptæ igitur natura est non defatigari: implet enim omnia. Circumscripti autem corporis proprium est migrare. Quod vero migrat, cum iter facere cogitur, itineris laborem sustinet. Corpus igitur erat, quod iter faciens defatigabatur. Unio enim non confundebat naturas. 8. Aliter. Christus Dominus divino Paulo in carcere incluso dicit • Ne tiuneas, Paule,» et quæ sequuntur Qui autem huic timorem ademit, passionem 271 adeo timuit, teste beato Luca ", ut guttæ sanguinem ex toto corpore manarint, et terram corpori subjectam irrigarint, et angelica ope corroboratus sit. Sunt autem et hæc contraria. Qui enim contraria non sint, timere et timorem expellere? Altamen contraria non sunt. Idem enim et 11 Joan. iv, 6. " Act. xxvII, 24. "Luc. ix. Loco cit. est ἐκαθίζετο.

natura Deus est, et homo: et ut Deus, animum iis οὐκ ἐναντία. Ο γὰρ αὐτὸς καὶ Θεὸς φύσει, καὶ ἄνaddit, quibus animo est opus, ut homo, consolationem accipit ab angelo. Etsi enim divinitas et spiritus aderant velut unctio: tamen nec unita divinitas, nec Spiritus sanctus corpus aut animam tunc sustentarunt, sed hoc ministerium angelo commendarunt, ut et animæ et corporis infirmitatem ostenderent, et per infirmitatem ostenderentur nature infirmorum. Haec autem facta sunt, permittente scilicet divina natura, ut illi de posteris, qui animæ corporisque assumptionem crederent, demonstrationibus confirmarentur: qui verọ contradicerent, evidentibus testimoniis confutarentur. Si ergo conceptioni cohæsit unio, unio autem ambas naturas, ut ipsi dicunt, unam naturam effecit, quomodo integre manserunt naturarum proprietates, et anima quidem cum tristitia conflictata est, corpus vero ita sudavit, ut etiam cruentæ guttæ præ timoris magnitudine manarint? Quod si hoc quiden corporis, illud vero animæ est proprium, non una natura carnis et divinitatis per unionem facta est, sed unus apparuit Filius in seipso ostendens divina et humana. " 272 9. Aliter. Si autem dicant, in divinitatem post resurrectionem mutatuni esse corpus, sic eis resistere oportet, quod etiam post resurrectionem conspectum sit circumscriptum, et manus habens, et pedes, et reliquas corporis partes, tangique ac conspici potuerit, vulnera et cicatrices habens sicut ante resurrectionem. Duorum itaque alterum dicere necesse est, ut vel divinæ etiam naturæ hæç wembra tribuantur, siquidem corpus in divinitatem conversum membra bæc habuit, vel corpus intra nature sus fines nansisse fateamur. Atqui divina natura simplex est et incomposita, corpus autem compositum, et multis partibus distinctum. Mutatum igitur non est in naturam divinitatis, sed etiam • post resurrectionem, licet immortale sit et incorruptibile, ac divina gloria plenum, corpus tamen est, propriam retinens eireumscriptionem. 10. Aliter. Apostolis non credentibus ostendit Dominus post resurrectionem et manus, et pedes et vestigia clavorum. Deinde ut doceret non esse fallacem imaginem quod cernebant, subjunxit: • Spiritus carnem et ossa non habet, sicut me videtis habere ".» Non igitur mutatum est corpus in spiritum: caro enim erat, et ossa, et manus, et pedes. Ergo etiam post resurrectionem corpus remansit corpus. 11. Aliter. Divina natura invisibilis est: bear tissimus autem Stephanus Dominum se vidisse dicit. Corpus ergo Domini etiam post ascensionem corpus est. Hoc enim vidit Stephanus 273 martyr: siquidem divina natura cerni non potest. 12. Aliter. Si universa hominum natura Filium * Luc. xxiv, 39. 18 Act. vi, 55, 56. θρωπος· καὶ ὡς μὲν Θεός, παραθαρρύνει τοὺς δεν μένους τοῦ θάρσους· ὡς δὲ ἄνθρωπος, δέχεται δι' ἀγγέλου τὸ θάρσος. Καίτοι τῆς θεότητος καὶ τοῦ Πνεύματος συμπαρόντος ὡς χρίσματος· ἀλλ᾽ οὔτε ἡ συνημμένη θεότης, οὔτε τὸ πανάγιον Πνεῦμα, τότε σῶμα ὑπήρεισαν, ἢ τὴν ψυχήν, ἀλλ' ἀγγέλῳ τήνδε τὴν ὑπουργίαν ἐπέτρεψαν, ἵνα καὶ τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος ἐπιδείξωσι τὴν ἀσθένειαν, καὶ διὰ τῆς ἀσθενείας δειχθῶσι τῶν ἀσθενούντων αἱ φύσεις. Ταῦτα δὲ ἐγένετο δηλονότι τῆς θείας φύσεως συγχω ρούσης, ὥστε τῶν ὕστερον ἐσομένων, τοὺς μὲν πιο στεύοντας τῇ προσλήψει τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος, βεβαιωθῆναι ταῖς ἀποδείξεσι· τοὺς δὲ ἀντιλέγοντας ταῖς ἐναργέσι μαρτυρίαις διελεγχθῆναι. Εἰ τοίνυν συνῆπται τῇ συλλήψει ἡ ἔνωσις, ἡ δὲ ἕνωσις κατὰ τὸν ἐκείνων λόγον φύσιν μίαν ἄμφω τὰς φύσεις εἰργάσατο, πῶς ἂν διέμεινεν ἀκέραια τὰ τῶν φύσεων ίδια, καὶ ἡγωνίασε μὲν ἡ ψυχὴ, ίδρωσε δὲ τὸ σῶμα, ὡς καὶ θρόμβους αἱματώδεις ἐκ τῆς τοῦ δέους ὑπερα βολῆς ἐκκρῖναι; Εἰ δὲ τὸ μὲν σώματος, τὸ δὲ ψυχῆς ἴδιον, οὐκ ἄρα μία φύσις σαρκὸς καὶ θεότητος ἐκ τῆς ἑνώσεως γέγονεν, ἀλλ' εἷς πέφηνεν Υἱὸς, ἐν ἑαυτῷ δεικνὺς τὰ τε θεῖα τά τε ἀνθρώπινα. θ'. "Αλλως. Εἰ δὲ μετὰ τὴν ἀνάστασιν φαῖεν τὴν εἰς θεότητα μεταβολήν δεδέχθαι τὸ σῶμα, οὕτως ἀπαντῆσαι προσήκει. Καὶ μὴν μετὰ τὴν ἀνάστασιν περιγεγραμμένον ὤφθη, καὶ χεῖρας ἔχον, καὶ πόδας, καὶ τὰ ἄλλα τοῦ σώματος μόρια· καὶ ἁπτὸν ἦν, καὶ ὁρατὴν, καὶ διατρήσεις ἔχον, καὶ ὠτειλὰς, ὥσπερ εἶχε πρὸ τῆς ἀναστάσεως. Δυοῖν τοίνυν θάτερον λέγειν ἀνάγκη, ἢ καὶ τῇ θείᾳ φύσει ταῦτα περιτιθέναι τα μόρια, εἴπερ εἰς θεότητος φύσιν τὸ σῶμα μετα βληθὲν ταῦτα εἶχε τα μόρια· ἢ ὁμολογεῖν ἐπὶ τῶν ὅρων τῆς φύσεως μεμενηκέναι τὸ σῶμα, ᾿Αλλὰ μὴν ἡ θεία φύσις ἁπλῆ καὶ ἀσύνθετος, τὸ δὲ σῶμα σύνο θετον καὶ εἰς πολλὰ διῃρημένον μόρια· οὐκοῦν οὐκ εἰς θεότητος μετεβλήθη φύσιν, ἀλλὰ καὶ μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἀθάνατον μέν έστι καὶ ἄφθαρτον, καὶ θείας δόξης μεστόν· σῶμα δὲ ὅμως, τὴν οἰκείαν ἔχον περιγραφήν. ι. Αλλως. Απιστοῦσι τοῖς ἀποστόλοις ὁ Κύριος μετὰ τὴν ἀνάστασιν ὑπέδειξε τὰς χεῖρας, καὶ τοὺ; πόδας, καὶ τῶν ἤλων τοὺς τύπους. Εἶτα διδάσκων ὡς οὐ φαντασία τίς ἐστι τὸ ὁρώμενον, ἐπήγαγεν, ὅτι ο Πνεῦμα σάρκα καὶ ὀστέα οὐκ ἔχει, καθὼς ἐμὲ θεωρεῖτε ἔχοντα.» Οὐ μετεβλήθη οὖν εἰς πνεῦμα τὸ σῶμα· σὰρξ γὰρ ἦν, καὶ ὀστέα, καὶ χεῖρες, και πόδες. Τοιγαροῦν καὶ μετὰ τὴν ἀνάστασιν σῶμα τὸ σῶμα μεμένηκεν. κα'. "Αλλως. Η θεία φύσις ἀόρατος· ἑωρακέναι δὲ τὸν Κύριον ὁ τρισμακάριος εἴρηκε Στέφανος. Σώμα ἄρα καὶ μετὰ τὴν ἀνάληψίν ἐστι τοῦ Κυρίου τὸ σῶμα. Τοῦτο γὰρ ὁ νικηφόρος ἐθεάσατο Στέφα νας· ἐπειδήπερ ή θεία φύσις ἀθέατος. ιβ. "Αλλως. Εἰ πᾶσα τῶν ἀνθρώπων ή φύσις μέν έστι. Ita habet edit. Rom. et Lips. Sirm. μένει.

DEMONSTRAT. PER SYLLOGISMOS. ὄψεται τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐρχόμενον ἐπὶ τῶν hominis visura est venientem in nubibus coeli, ut νεφελῶν τοῦ οὐρανοῦ, κατὰ τὴν αὐτοῦ τοῦ Κυρίου φωνὴν τῷ Μωϋσῃ δὲ πάλιν εἶπεν αὐτός· «Οὐδεὶς ὄψεται τὸ πρόσωπόν μου καὶ ζήσεται·, ἀληθῆ δὲ ἀμφότερα, μετὰ τοῦ σώματος ἄρα ἥξει, μεθ' οἵπερ εἰς τοὺς οὐρανοὺς ἀνελήλυθεν. Ἐκεῖνο γὰρ ὁρατόν τοῦτο δὲ καὶ οἱ ἄγγελοι τοῖς ἀποστόλοις εἰρήκασιν· • Οὗτος ὁ Ἰησοῦς ὁ ἀναληφθεὶς ἀφ᾽ ὑμῶν εἰς τὸν οὐρανὸν, οὕτως ἐλεύσεται πάλιν δν τρόπον ἐθεάσασθε αὐτὸν πορευόμενον εἰς τὸν οὐρανόν.» Εἰ δὲ τοῦτο ἀληθὲς, ὥσπερ οὖν ἀληθὲς, οὐκ ἄρα μία φύσις σαρκὸς καὶ θεότητος· ἀσύγχυτος γὰρ ἡ ἕνωσις. ΟΤΙ ΑΠΑΘΗΣ Η ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ ΘΕΟΤΗΣ. α'. Ομοούσιον τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὸν Υἱὸν παρά τε τῆς θείας Γραφῆς, παρά τε τῶν ἁγίων Πατέρων τῶν ἐν Νικαία συναγερθέντων, ὁμολογεῖν ἐδιδάχθημεν· τοῦ δὲ Πατρὸς τὴν ἀπάθειαν, καὶ ἡ φύσις διδάσκει, καὶ ἡ θεία γε κηρύττει Γραφή. Απαθῆ οὖν ἄρα καὶ τὸν Υἱὸν προσομολογήσομεν. Τὸ γὰρ ταὐτὸν τῆς οὐσίας τοῦτον ἐκπαιδεύει τὸν ὅρον. Οταν τοίνυν τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ τὸν σταυ ρὸν καὶ τὸν θάνατον τῆς θείας Γραφῆς κηρυττούσης ἀκούσωμεν, τῆς σαρκὸς εἶναι φῶμεν τὸ πάθος. Κατ' οὐδένα γὰρ ἡ φύσει γε ἀπαθής θεότης παθεῖν δύο καται τρόπον. β'. "Αλλως. • Πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατήρ, ἐμά εἰσιν, ν ὁ Δεσπότης ἔφη Χριστός· ἐν δὲ δήπου πάν των ἡ ἀπάθεια. Εἰ τοίνυν ἀπαθής ἐστιν ὡς Θεός, ὡς ἄνθρωπος ἄρα πέπονθεν· ἡ θεία γὰρ πάθος οὐ προσίεται φύσις. γ'. "Αλλως. Ο Κύριος ἔφη·. Ὁ δὲ ἄρτος ὂν ἐγὼ δώσω, ἡ σάρξ μου ἐστιν, ἣν ἐγὼ δώσω ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς.» Καὶ πάλιν·. Ἐγώ εἰμὶ δ᾽ ποιμὴν ὁ καλὸς, καὶ γινώσκω τὰ ἐμὰ, καὶ γινώσκο μαι ὑπὸ τῶν ἐμῶν, καὶ τὴν ψυχήν μου τίθημι ὑπὲρ των προβάτων.» Σῶμα οὖν ἄρα καὶ ψυχὴν δέδωκεν ὁ ποιμὴν ὁ καλὸς ὑπὲρ τῶν ψυχὴν καὶ σῶμα ἐχόντων προβάτων. Dominus ipse dicit 1, Mosi vero rursus ipse dixit, «Nemo videbit faciem meam et vivet '',, et utrumque verum est, veniet igitur cum corpore, cum quo in coelos ascendit. Illud enim visibile est. Hoc autern et apostolis angeli dixerunt: «Hic Jesus qui assumptus est a vobis in coelum, sic iterum veniet, quemadmodum vidistis eum euntem in cœlum "8. Quod si hoc verum est, ut certe verum est, non est igitur una natura carnis et divinitatis. Inconfusa enim est unio. QUOD IMPATIBILIS SIT DIVINITAS SALVATORIS. 1. Consubstantialem Deo et Patri Filium confiteri, Bet a divina Scriptura, et a sanctis Patribus Nicææ congregatis didicimus. Patris vero impatibilitaten et natura docet, et Scriptura divina prædicat. Impalibilem ergo etiam Filium conftebimur. Nam unitas substantiæ hanc sententiam astruit. Quando itaque Christi Domini crucem et mortem Scripturam divinam prædicantem audimus, carnis esse passionem dicamus. Divinitas enim, ut natura impatibilis, nulla ratione pati potest. δ. Αλλως. Ἐκ σώματος καὶ ψυχῆς σύγκειται τῶν ἀνθρώπων ἡ φύσις. Ἐξήμαρτε δὲ αὕτη, καὶ θυσίας έχρηζε παντὸς μώμου ἐλευθέρας. Σῶμα τοίνυν καὶ ψυχὴν λαβὼν ὁ Δημιουργὸς, καὶ τῶν τῆς ἁμαρτίας κηλίδων φυλάξας ἀνέπαφα, ὑπὲρ μὲν τῶν σωμάτων τὸ σῶμα δέδωκεν, ὑπὲρ δὲ τῶν ψυχῶν καὶ τὴν ψυχήν. Εἰ δὲ ταῦτα ἀληθῆ, ἀληθῆ δὲ αὐτῆς γάρ εἰσι τῆς ἀληθείας οἱ λόγοι), ληροῦσιν ἄρα καὶ βλασφημοῦσιν οἱ τῇ θείᾳ φύσει τὸ πάθος προσάπτοντες. ε'. "Αλλως. Πρωτότοκον ἐκ νεκρῶν τὸν Δεσπό την Χριστὸν ὁ μακάριος προσηγόρευσε Παῦλος· ὁ δὲ πρωτότοκος τὴν αὐτὴν ἔχει δήπουθεν φύσιν ἐκείνοις ὧν καλεῖται πρωτότοκος. Ὡς ἄνθρωπος οὖν ἄρα πρωτότοκος ἐκ νεκρῶν. Πρῶτος γὰρ τὰς ὠδῖνας 16 Matth. xxνι, 64. 17 Exod. XXXIII, 14, 15. ss Coloss. 1, 18. 18 Act. 1, πάλιν. Nonnisi in paucis codicibus exstat. PATROL. GR. LXXXIII. 2. Aliter. • Omnia quæcunque habet Pater, mea sunt ',. ait Christus 274 Dominus. Omnium autem unum est utique impatibilitas. Si igitur impatibilis est ut Deus, passus est ut homo. Nam divina natura passionem non recipit. 3. Aliter. Dominus dixit: Panis autem quem ego dabo, caro mea est, quam ego dabo pro mundi vita s.. Et rursus:. Ego sum pastor bonus, et cognosco (oves) meas, et cognoscor a meis, et animam meam pono pro ovibus "., Corpus igitur et animam dedit pastor bonus pro ovibus anima et corpore præditis. 4. Aliter. Ex corpore et anima conflata est hom minum natura. Ipsa autem peccavit, et hostia indigebat ab omni labe immuni. Cum ergo corpus et animam assumpsisset Conditor, et hæc a peccati maculis intacta servasset, pro corporibus quidem corpus dedit, pro animabus vero animam. Si autem hac vera sunt, ut vera sunt, ipsius enim veritatis verba sunt, delirant simul et blasphemant qui passionem assignant divinitati. 5. Aliter. Primogenitum ex mortuis Christum Dominum beatus Paulus appellavit ". Primogenitus autem eamdem habet cum illis naturam, quorum primogenitus vocatur. Ut homo igitur est primoge nitus ex mortuis. Primus enim dolores mortis sol11. 1 Joan. XVI, 15. 20 Joan. VI, 51. 21 Joan. x, γάρ. Edit. Rom. et Lips. prem. καί.

vit, et dulcem reviviscendi spem omnibus dedit. ἔλυσε τοῦ θανάτου, καὶ πᾶσιν ἔδωκε τῆς ἀναβιώσεως Qua ergo resurrexit, eadem et passus est. Ut homo igitur passus est, ut Deus autem admirabilis, mansit impatibilis. 275 6. Aliter. Primitias dormientium Salvatorem Christum divinus appellavit Apostolus *: primitiæ autem cognationem habent cum toto, cujus sunt primitiæ. Non igitur quatenus Deus est primitiæ appellatur. Quæ enim est cognatio divinitatis et humanitatis? Illa enim natura immortalis est, hæc vero mortalis. Hujusmodi autem dormientium est natura, quorum primitiæ nuncupatus est Christus. Hujusce igitur naturæ est et mors et resurrecho. Istius enim resurrectionem dignus habemus communis resurrectionis. 7. Aliter. Dubitantibus apostolis persuadere volens Christus Dominus se, destructa morte, resurrexisse, corporis ipsis ostendit membra, latus, et nanus, et pedes, et in bis servata passionis indicia. Hoc igitur resurrexit: hoc enim utique incredulis demonstratum est. Quod autem resurrexit, hoc et sepultum est; quod autem sepultum est, hoc etiam mortuum fuerat; quod porro mortuum est, id etiam cruci affixum est. Impatibilis ergo divina natura mansit, quamvis unita corpori. 8. Aliter. Qui vivificam Domini carnem appellant, vitam ipsam mortalem verbis suis confirmant. Oportebat autem eos intelligere, quod propter unitam ipsi vitam ipsa etiam fuerit vivifica. Quod si, ut ipsi dicunt, vita mortalis est, quomodo caro quæ natura mortalis est, et propter vitam fit vivifica, manebit vivifica? 9. Aliter. Deus Verbum natura immortalis est, caro autem natura mortalis: facta est autem et ipsa post passionem, propter unionem cum Verbo, immortalis. 276 Quomodo igitur absurdum non sit, ipsum immortalitatis datorem dicere mortis participem fuisse? τὴν γλυκεῖαν ἐλπίδα. Η δὲ ἀνέστη, ταύτῃ καὶ πέπονθεν. Ὡς ἄνθρωπος ἄρα πέπονθεν, ὡς δὲ Θεὸς θαυμαστός, μεμένηκεν ἀπαθής. ς'. Αλλως. Απαρχὴν τῶν κεκοιμημένων τὸν Σωτήρα Χριστὸν ὠνόμασεν ὁ θεῖος ᾿Απόστολος· ἡ δὲ ἀπαρχὴ τὴν πρὸς τὸ ὅλον ἔχει συγγένειαν, υπέρ ἐστιν ἀπαρχή. Οὐ τοίνυν ᾗ Θεός ἐστιν, ἀπαρχή προσηγόρευται. Ποία γὰρ συγγένεια θεότητός το καὶ ἀνθρωπότητος; Η μὲν γὰρ ἀθάνατος φύσις, ἡ δὲ θνητή. Τοιαύτη δὲ τῶν κεκοιμημένων ή φύσις, ὧν ἀπαρχὴ προσηγορεύθη Χριστός. Ταύτης ἄρα τῆς φύσεως, καὶ ὁ θάνατος, καὶ ἡ ἀνάστασις. Ταύτης γὰρ δὴ τὴν ἀνάστασιν ἐχέγγυον ἔχομεν τῆς κοινῆς ἀναστάσεως. ζ'. "Αλλως. Διστάζοντας τοὺς ἀποστόλους πεῖσαι βουλόμενος ὁ Δεσπότης Χριστός, ὡς ἀνέστη καταλύσας τὸν θάνατον, τὰ τοῦ σώματος αὐτοῖς ἔδειξε μόρια, πλευρὰν καὶ χεῖρας, καὶ πόδας, καὶ τὰ ἐν τούτοις φυλαχθέντα του πάθους τεκμήρια. Τούτο οὖν ἄρα ἀνέστη· τοῦτο γὰρ δήπου καὶ τοῖς ἀπιστοῦσιν ἐδείχθη. Ο δὲ ἀνέστη, τοῦτο δὴ καὶ ἐτάφη· 8 δέ γε ἐτάφη, τοῦτο καὶ ἐτεθνήκει· ὁ δὲ ἐτεθνήκει, τοῦτο δήπου καὶ τῷ σταυρῷ προσηλώθη. Απαθὴς ἄρα ἡ θεία φύσις διέμεινε, συνημμένη τῷ σώματι. η'. "Αλλως. Οἱ ζωοποιὸν τοῦ Κυρίου τὴν σάρκα προσαγορεύοντες, τὴν ζωὴν αὐτὴν θνητὴν τῷ λόγῳ κατασκευάζουσιν. Ἔδει δὲ αὐτοὺς συνιδεῖν, ὡς διὰ στὴν ἡνωμένην αὐτῇ ζωὴν καὶ αὐτὴ ζωοποιός. Εἰ δέ γε κατὰ τὸν αὐτῶν λόγον ἡ ζωὴ θνητή, πῶς ἂν ἦ σὰρξ ἡ φύσει θνητή, διὰ δὲ τὴν ζωήν γινομένη ζωοποιός, μείναι ἂν οὖσα ζωοποιός; 10. Aliter. Qui carne passum esse Deum Verbum asseverant, interrogentur de dicti sententia. Ac si dicere ausi fuerint, quod corpore clavis confixo dolorem divina sustinuerit natura, discant divinam naturam animæ vices non gessisse. Nam etiam animam Deus Verbum una cum corpore assumpsit. Si vero sermonem istum ut blasphemum aversentur, dicant autem carnem quidem natura passam esse, sed Deum Verbum passionem ut propriæ carnis sibi accommodasse, ne perplexis et obscuris sermonibus utantur, sed male sonantis dicti sententiam aperte proponant. Hujus enim interpretationis approbatores habebunt eos qui divinam Scripturam sequi volunt. 11. Aliter. Divinus Petrus in Epistola catholica Christum carne passum esse dicit ". Christum vero 23 1 Cor. XV, * 1 Petr. 1, 1. συνημμ. Edit. Rom. et Lips. præem. και. ᾠκ. ibid. ο!κειῶσθαι, forsan pro οἰκειοῦσθαι. θ'. "Αλλως. Ο Θεός Λόγος, φύσει ἀθάνατος, ἢ δὲ σὰρξ φύσει θνητή. Γέγονε δὲ καὶ αὐτὴ μετὰ τὸ πάθος τῇ πρὸς τὸν Λόγον μετουσίᾳ ἀθάνατος. Πῶς οὖν οὐ σχέτλιον, τὸν τῆς τοιαύτης ἀθανασίας δοτῆρα λέγειν μετειληχέναι θανάτου; ι. Αλλως. Οἱ σαρκὶ πεπονθέναι τὸν Θεὸν Λόγον ισχυριζόμενοι, ἐρωτάσθωσαν τοῦ ῥητοῦ τὴν διάνοιαν καὶ εἰ μὲν φάναι τολμήσαιεν, ὡς τοῦ σώματος προστ ηλωμένου τὴν ὀδύνην ἡ θεία φύσις ὑπέμεινε, μαν θανέτωσαν ὡς οὐ ψυχῆς χρείαν ἡ θεία φύσις ἐπλήμου. Καὶ ψυχὴν γὰρ ὁ Θεὸς Λόγος μετὰ τοῦ σώματος ἀνειλήφει: Εἰ δὲ τόνδε τὸν λόγον ὡς βλάσφημον ἀποστρέφοιντο, φήσαιεν δὲ φύσει πεπονθέναι τὴν σάρκα, τὸν δὲ Θεὸν Λόγον ᾠκειῶσθαι τὸ πάθος ὡς ἰδίας σαρκός, μὴ γριφώδεις και ζοφώδεις προφερέτωσαν λόγους, ἀλλὰ σαφῶς τοῦ κακεμφάτου ῥητοῦ λεγέτωσαν τὴν διάνοιαν. Τῆσος γὰρ τῆς ἑρμηνείας συμψήφους έξουσι τοὺς ἕπεσθαι τῇ θείᾳ Γραφῇ προαιρουμένους. ια'. "Αλλως. Ο θεῖος Πέτρος ἐν τῇ Καθολικῇ τὸν Χριστὸν ἔφη πεπονθέναι σαρκί. Ὁ δὲ τὸν Χριστὸν προφ. Iid. προσφερέτωσαν.

DEMONSTRAT. PER SYLLOGISMOS. ἀκούων, οὐκ ἀσώματον νοεῖ τὸν Θεὸν Λόγον, ἀλλὰ qui audit, non incorporeum cogitat Deum Verbum, σεσαρκωμένον. Τοῦ Χριστοῦ τοίνυν τοὔνομα φύσιν ἑκατέραν δηλοῖ· τὸ δὲ σαρκὶ σὺν τῷ πάθει προσω τιθέμενον, οὐχ ἑκατέραν ἀλλὰ θατέραν πεποιΟυίαν σημαίνει. Ὁ γὰρ ἀκούων σαρκὶ τὸν Χριστὸν πεπονθέναι, ἀπαθῆ νοεῖ πάλιν αὐτὸν ὡς Θεόν, μόνη δὲ τῇ σαρκὶ προσνέμει τὸ πάθος. "Ωσπερ γάρ ἀκούοντες αὐτοῦ πάλιν λέγοντος, ὅτι ὤμοσεν ὁ Θεὸς τῷ Δαβίδ, ἐκ καρποῦ τῆς ὀσφύος αὐτοῦ τὸ κατὰ σάρκα τὸν Χριστὸν ἀναστήσειν, οὐ τὸν Θεὸν Λόγον ἐκ σπέρματος Δαβὶδ ἀρχὴν εἰληφέναι φαμέν, ἀλλὰ τὴν σάρκα τὴν ὁμογενῆ τῷ Δαβίδ, ἣν ὁ Θεὸς Λόγος ἀνείληφεν· οὕτω χρὴ τὸν ἀκούοντα σαρκὶ τὸν Χριστὸν πεπονθέναι, τῆς μὲν σαρκὸς εἰδέναι τὸ πάθος, τῆς δέ γε θεότητος τὴν ἀπάθειαν όμολογεῖν. 13. "Αλλως. Σταυρούμενος ὁ Δεσπότης είπε Χριστός ο Πάτερ, εἰς χεῖράς σου παρατίθημι τὸ πνεῦμά μου.» Τοῦτο δὲ τὸ πνεῦμα, οἱ μὲν ᾿Αρείου καὶ Εὐνομίου, την θεότητα του Μονογενοῦς εἶναι φασιν· ἄψυχον γὰρ ἀπειλῆφθαι τὸ σῶμα νομίζουσιν. Οἱ δὲ τῆς ἀληθείας κήρυκες, τὴν ψυχὴν οὕτω κλη θῆναί φασιν, ἐκ τῶν ἀκολούθων ῥητῶν τοῦτο νενοηκότες. Εὐθὺς γὰρ ἐπήγαγεν ὁ πάνσοφος εὐαγγελιστής· «Καὶ τοῦτο εἰπὼν ἐξέπνευσε.» Ταῦτα μὲν οὖν ὁ Λουκᾶς οὕτως ἱστόρησε· καὶ ὁ μακάριος δὲ Μάρκος τὸ ἐξέπνευσεν ὁμοίως ἔθηκεν· ὁ δέ γε Θειότατος Ματθαῖος, ὅτι «Αφῆκε τὸ πνεῦμα·· ὁ δὲ θεσπέσιος Ἰωάννης, ὅτι • Παρέδωκε τὸ πνεῦμα. Πάντα μέντοι κατὰ τὸ ἀνθρώπινον εἰρήκασιν ἔθος. Καὶ γὰρ τὸ ἐξέπνευσεν, καὶ τὸ ἀφῆκε, καὶ τὸ παρέδωκε τὸ πνεῦμα, ἐπὶ τῶν τελευτώντων λέγειν εἰώθαμεν. Τοιγάρτοι τούτων οὐδὲν ἔμφασιν ἔχει θεότητος, ἀλλὰ τῆς ψυχῆς ὑπάρχει δηλωτικά. Εἰ δὲ καὶ τὴν ᾿Αρειανικὴν τοῦ ῥητοῦ δέξαιτό τις διάνοιαν, οὐδὲν ἧττον καὶ οὕτω δείξει τῆς θείας φύσεως τὸ ἀθάνατον. Τῷ Πατρὶ γὰρ παρέθετο ταύτην, οὐ τῷ ξανάτῳ ταύτην παρέδωκεν. Εἰ τοίνυν καὶ οἱ τῆς ψυχῆς ἀρνούμενοι τὴν ἀνάληψιν, καὶ κτίσμα τὸν Θεόν Λόγον εἶναι λέγοντες, καὶ ἀντὶ ψυχῆς αὐτὸν ἐν τῷ σώματι γεγενῆσθαι δογματίζοντες, οὐ θανάτῳ αὐτὸν παραδοθῆναί φασι, ποίας τύχοιεν συγγνώμης οἱ μίαν μὲν τῆς Τριάδος οὐσίαν ὁμολογοῦντες, καὶ τὴν μὲν ψυχὴν ἐπὶ τῆς οἰκείας ἀθανασίας ἐῶντες, τὸν δέ γε τῷ Πατρὶ ὁμοούσιον Θεόν Λόγον γεύσασθαι θανάτου λέγειν ἀνέδην τολμῶντες; ιγ'. "Αλλως. Εἰ ὁ Χριστὸς, καὶ Θεὸς καὶ ἄν θρωπος, ὡς καὶ ἡ θεία διδάσκει Γραφή, καὶ οἱ πανεύφημοι Πατέρες κηρύττοντες διετέλεσαν, ὡς ἄνθρωπος ἄρα πέπονθεν, ὡς δὲ Θεὸς διέμεινεν ἀπαθής. ιδ'. "Αλλως. Εἰ ὁμολογοῦσι τῆς σαρκὸς τὴν ἀνάληψιν, καὶ παθητὴν εἶναί φασιν πρὸ τῆς ἀναστάσεως, τῆς δὲ θεότητος την φύσιν κηρύττουσιν ἀπαθῆ, τί δήποτε τὴν παθητὴν φύσιν ἐῶντες, τῇ ἀπαθεῖ τὸ πάθος προσάπτουσιν; sed incarnatum. Christi ergo nomen utramque naturam significat: vox autem carne adjecta passioni, non utramque, sed alteram passam esse designat. Qui enim audit Christum carne esse passum, illum ut Deum impatibilem intelligit, et soli carni passionem tribuit. Sicut enim ipsum rursus dicentem audientes, quod Deus Davidi juraverit, se de fructu lumborum ejus Christum secundum carnem excitaturum esse, non Deum Verbum ex semine Davidis 277 originem duxisse dicimus, sed carnem cognatam Davidi, quam Deus Verbum assumpsit: sic et eum oportet, qui audit Christum carne passum esse, carnis quidem passionem nosse, divinitatis vero impatibilitatem confiteri. 12. Aliter. Crucifixus Christus Dominus dixit: 4 Pater, in manus tuas commendo spiritum meum". Ilunc vero spiritum Ariani et Eunomiani divinitatem Unigeniti esse dicunt. Inanimatum enim corpus assumptum putant. At veritatis præcones animam sic appellatam dicunt, ex dictis sequentibus id colligentes. Statim énim addidit sapientissimus evangelista,. Et cum hoc dixisset, exspiravit.» Hoc igitur modo Lucas rem narravit. Sed et beatus Marcus 16 similiter usus est verbo exspiravit; divinissimus autem Matthæus dicit: • Emisit spiritum "7; › admirandus vero Joannes: ‹ Tradidit spiritum 28.» Omnia itaque humano more dixerunt. Nam et exspiravit, et emisit aut tradidit spiritum, de iis qui moriuntur dicere consuevimus. Itaque nullum horum significationem habet divinitatis, sed animam singula designant. Quod si quis Arianam quoque in his verbis sententiam amplecti velit, nihilosecius sic etiam divinæ naturæ immortalitatem ostendet. Patri enim hanc commendavit, non morti eam tradidit. Si ergo etiam il, qui assumptam animam negant, et creaturam esse Deum Verbum dicunt, et pro anima in corpore ipsum fuisse docent, eum morti traditum fuisse non dicunt, quam veniam consequentur, qui unam quidem 278 Trinitatis substantiam esse conftentur, et animæ suam immortalitatem relinquunt, Deum autem Verbum qui ejusdem est cum Patre substantiæ, mortem gustasse impudenter audent afirmare? 13. Aliter. Si Christus et Deus est et homo, ut et divina docet Scriptura, et laudatissimi Patres perpetuo prædicarunt, ut homo igitur passus est, ut Deus mansit passionis expers. 14. Aliter. Si carnem assumptam fuisse confitentur, et patibilem eam fuisse dicunt ante resurrectionem, divinitatis autem naturam impatibilem prædicant, cur patibilem relinquentes naturam, impatibili assignant passionem? 35 Luc. xx11, 46. 26 Marc. xv, 57. 27 Matth. xxv, 50. 42) έκ. Ibid. ετέραν. 28 Joan. XIX,