denique est ubi litteralis simul et mysticus sensus locum habent. 3º Si generatim res spectetur, ad in stitutionem et ædificationem simplicium sufficit litteralis sensus. 4° Sæpe tamen littera in se habet falsa, al-surda, secum pugnantia, impossibilia, et cætera hujusmodi, unde nati sunt errores propemodum infi niti. 5° Mysticus seu allegoricus sensus auctoritate Novi Testamenti nititur, estque omnino necessarius, nt ab adversariis tuta maneat veritas Scripturarum, et ipsæ Deo dignæ efficiantur. 6° Difficillimum est, ne dicam impossibile, mysticos assequi sensus quos in se complectitur Scriptura. 7. lis tamen assequendis conducere queant regulæ sequentes: Primum si cæremonialis lex adeo tota figuris plena existimetur, ut singula Scripturarum loca quæ ad illam referuntur, ea, ne úno quidem excepto, non litteraliter, sed mystice tantum accipiantur; deinde si ubicunque sermo est de Jerusalem, de Ægypto, Babylone, Tyro aliisque terrenis locis, totum id referatur ad cœlestia loca, quæ animarum sint habitacula; ac demum si ad mysticum sensum confugiatur et deseratur littera, quoties falsa, inutilis ac Deo indigna visa fuerit. lloc est Origeniani de interpretanda Scriptura sacra systematis compendium. Nunc enucleatius illud est explicandum et disertis Adamantii testimoniis astruendum. ARTIC. 1. EX ORIGENE TRIPLEX EST SCRIPTURARUM SENSUS. Sanctam Scripturam (inquit homil. 5 in Levitic., num. 1) credendum est ex visibilibus et invisibili bus constare, veluti ex corpore quodam, litteræ scilicet quæ videtur; et aniina, sensus qui intra ipsam deprehenditur; et spiritu, secundum id quod etiam quædam in se cœlestia teneat, ut Apostolus dicit, quia exemplari et umbræ deserviunt cœlestium ³. > Ilic corpus et anima unum eundemque sensum, nempe litte ralem, designant. Sola enim per se littera ab eo quem continet, sensu divulsa et abstracta, aliud signiß care nequit, quain voces et verba, nulla significationum quas eis tribuit usus, habita ratione. Hine igitur colligi posset duplicem tantum ab Origene sensum admitti, litteralem et mysticum, nisi se ipse aliis in locis emendasset. Paulo inferius ejusdem homiliæ num. 5 sic loquitur: • Triplicem in divinis Scripturis intelligentiæ sæpe diximus modum, historicum, moralem et mysticum: unde et corpus inesse ei, et animam, et spiritum intelleximus. › Ubi vides corpore et aniina non unum eundemque, uti supra, sed duplicem et a se invicem omnino discretum sensum, nempe litteralem et moralem, designari. Neque aliam divisionem secutus est lib. iv De principiis, pag. 168, ubi ait: ‹ Trifariam igitur describendæ sunt in mente sanctarum litterarum sententiæ: ut simplicior quidem ab ipsa veluti carne Scripturæ, quo no mine obvium ejus sensum appellamus; qui vero aliquantum ascenderit, ab ipsa quodammodo anima ejus; perfectus autem….. a lege spiritali ædificetur umbram habente futurorum bonorum. Ut enim bomo constat corpore, anima et spiritu, ita et Scriptura quæ divina dispensatione in hominum salutem data est. Lege insuper, si vacat, quæ postea ibidem habentur num. 12 et 13. ARTIC. II. TRIPLEX ISTE SENSUS NON UBIQUE SCRIPTURARUM REPERITUR. «Quoniam (inquit lib. 1v De principiis, num. 12) Scripturæ quædam sunt, quæ nihil habent corporeum, alicubi sola veluti anima et spiritus quærendus est. › Homilia autem undecima in Numeros, übi de lege agitur quæ primitias offerri præcipit, clarius mentem suam aperit his verbis: ‹ Hanc ergo tegein obser vari etiam secundum litteram sicut et alia nonnulla necessarium puto. 'Sunt enim aliquanta legis man data, quæ etiam Novi Testamenti discipuli necessaria observatione custodiunt. Et, si videtur, priùs de iis ipsis quæ in lege quidem scripta, sed tamen in Evangeliís observanda sunt, sermo moveatur; et cum hæc patuerint, tunc jam quid in eis etiam spiritaliter sentiri debeat, requiremus; sunt enim qui ita di cant, quia si aliquid omnino observandum est secundum litteram, cur non et cuncta serventur? Si vero ad spiritalem intelligentiam quæ lex continet, referenda sunt, nihil omnino secundum litteram, sed spi ritaliter debent universa discerni. Nos vero utriusque assertionis insolentiam temperantes, qualis regula in hujuscemodi legis sermonibus observanda sit, ex auctoritate divinarum Scripturarum proferre tenta bimus. Illa autem quam profert, regula sequenti distinctione nititur: Quæcunque legis, præcepti, testimonii, mandati, justitiæ, judicii, etc., vocibus exprimuntur, ea omnia non sunt inter se confundenda. Licet enim indiscriminatim nomine legis significentur, aliud tamen est lex, aliud mandatum, etc. Aposto lus quidem legem umbram esse docet futurorum bonorum³, at non item mandatum, etc. Hinc Origenes infert quidquid legis nomine in Mosaicis libris exprimitur, id totum mystico sensu exponendum esse; secus vero quidquid mandati, testimonii, justitiæ, judicii, etc., vocibus declaratur. Hæc ergo singula (inquit eadem homilia), quæ nequaquam secundum litteram observanda esse dicit Apostolus, invenies omnia fere apud Moysem sub legis titulo designari. Jam vero si in eo quod dicit: Non occides, noù adulterium facies, non furaberis ³, et reliqua hujusmodi, non invenies quoniam legis titulum in iis præmi serit, sed magis hæc mandata videntur, et ideo non exinanitur apud discipulos Evangelii scriptura ista, sed adimpletur, quia, ut dixi, non mandatum, sed lex dicitur habere umbram futurorum bonorum. Et ideo hæc nob´s secunduin litteram custodienda sunt. Quid opus est in his allegoriam quærere, cum ædi * Hebr. viii, 5. • Hebr. x, 1. Exod. xx, 13 seqq.
denique est ubi litteralis simul et mysticus sensus locum habent. 3º Si generatim res spectetur, ad in stitutionem et ædificationem simplicium sufficit litteralis sensus. 4° Sæpe tamen littera in se habet falsa, al-surda, secum pugnantia, impossibilia, et cætera hujusmodi, unde nati sunt errores propemodum infi niti. 5° Mysticus seu allegoricus sensus auctoritate Novi Testamenti nititur, estque omnino necessarius, nt ab adversariis tuta maneat veritas Scripturarum, et ipsæ Deo dignæ efficiantur. 6° Difficillimum est, ne dicam impossibile, mysticos assequi sensus quos in se complectitur Scriptura. 7. lis tamen assequendis conducere queant regulæ sequentes: Primum si cæremonialis lex adeo tota figuris plena existimetur, ut singula Scripturarum loca quæ ad illam referuntur, ea, ne úno quidem excepto, non litteraliter, sed mystice tantum accipiantur; deinde si ubicunque sermo est de Jerusalem, de Ægypto, Babylone, Tyro aliisque terrenis locis, totum id referatur ad cœlestia loca, quæ animarum sint habitacula; ac demum si ad mysticum sensum confugiatur et deseratur littera, quoties falsa, inutilis ac Deo indigna visa fuerit. lloc est Origeniani de interpretanda Scriptura sacra systematis compendium. Nunc enucleatius illud est explicandum et disertis Adamantii testimoniis astruendum. ARTIC. 1. EX ORIGENE TRIPLEX EST SCRIPTURARUM SENSUS. Sanctam Scripturam (inquit homil. 5 in Levitic., num. 1) credendum est ex visibilibus et invisibili bus constare, veluti ex corpore quodam, litteræ scilicet quæ videtur; et aniina, sensus qui intra ipsam deprehenditur; et spiritu, secundum id quod etiam quædam in se cœlestia teneat, ut Apostolus dicit, quia exemplari et umbræ deserviunt cœlestium ³. > Ilic corpus et anima unum eundemque sensum, nempe litte ralem, designant. Sola enim per se littera ab eo quem continet, sensu divulsa et abstracta, aliud signiß care nequit, quain voces et verba, nulla significationum quas eis tribuit usus, habita ratione. Hine igitur colligi posset duplicem tantum ab Origene sensum admitti, litteralem et mysticum, nisi se ipse aliis in locis emendasset. Paulo inferius ejusdem homiliæ num. 5 sic loquitur: • Triplicem in divinis Scripturis intelligentiæ sæpe diximus modum, historicum, moralem et mysticum: unde et corpus inesse ei, et animam, et spiritum intelleximus. › Ubi vides corpore et aniina non unum eundemque, uti supra, sed duplicem et a se invicem omnino discretum sensum, nempe litteralem et moralem, designari. Neque aliam divisionem secutus est lib. iv De principiis, pag. 168, ubi ait: ‹ Trifariam igitur describendæ sunt in mente sanctarum litterarum sententiæ: ut simplicior quidem ab ipsa veluti carne Scripturæ, quo no mine obvium ejus sensum appellamus; qui vero aliquantum ascenderit, ab ipsa quodammodo anima ejus; perfectus autem….. a lege spiritali ædificetur umbram habente futurorum bonorum. Ut enim bomo constat corpore, anima et spiritu, ita et Scriptura quæ divina dispensatione in hominum salutem data est. Lege insuper, si vacat, quæ postea ibidem habentur num. 12 et 13. ARTIC. II. TRIPLEX ISTE SENSUS NON UBIQUE SCRIPTURARUM REPERITUR. «Quoniam (inquit lib. 1v De principiis, num. 12) Scripturæ quædam sunt, quæ nihil habent corporeum, alicubi sola veluti anima et spiritus quærendus est. › Homilia autem undecima in Numeros, übi de lege agitur quæ primitias offerri præcipit, clarius mentem suam aperit his verbis: ‹ Hanc ergo tegein obser vari etiam secundum litteram sicut et alia nonnulla necessarium puto. 'Sunt enim aliquanta legis man data, quæ etiam Novi Testamenti discipuli necessaria observatione custodiunt. Et, si videtur, priùs de iis ipsis quæ in lege quidem scripta, sed tamen in Evangeliís observanda sunt, sermo moveatur; et cum hæc patuerint, tunc jam quid in eis etiam spiritaliter sentiri debeat, requiremus; sunt enim qui ita di cant, quia si aliquid omnino observandum est secundum litteram, cur non et cuncta serventur? Si vero ad spiritalem intelligentiam quæ lex continet, referenda sunt, nihil omnino secundum litteram, sed spi ritaliter debent universa discerni. Nos vero utriusque assertionis insolentiam temperantes, qualis regula in hujuscemodi legis sermonibus observanda sit, ex auctoritate divinarum Scripturarum proferre tenta bimus. Illa autem quam profert, regula sequenti distinctione nititur: Quæcunque legis, præcepti, testimonii, mandati, justitiæ, judicii, etc., vocibus exprimuntur, ea omnia non sunt inter se confundenda. Licet enim indiscriminatim nomine legis significentur, aliud tamen est lex, aliud mandatum, etc. Aposto lus quidem legem umbram esse docet futurorum bonorum³, at non item mandatum, etc. Hinc Origenes infert quidquid legis nomine in Mosaicis libris exprimitur, id totum mystico sensu exponendum esse; secus vero quidquid mandati, testimonii, justitiæ, judicii, etc., vocibus declaratur. Hæc ergo singula (inquit eadem homilia), quæ nequaquam secundum litteram observanda esse dicit Apostolus, invenies omnia fere apud Moysem sub legis titulo designari. Jam vero si in eo quod dicit: Non occides, noù adulterium facies, non furaberis ³, et reliqua hujusmodi, non invenies quoniam legis titulum in iis præmi serit, sed magis hæc mandata videntur, et ideo non exinanitur apud discipulos Evangelii scriptura ista, sed adimpletur, quia, ut dixi, non mandatum, sed lex dicitur habere umbram futurorum bonorum. Et ideo hæc nob´s secunduin litteram custodienda sunt. Quid opus est in his allegoriam quærere, cum ædi * Hebr. viii, 5. • Hebr. x, 1. Exod. xx, 13 seqq.
ficet etiam littera? Ostendimus ergo quædam esse quæ omnino non sunt servanda secundum litteram legis, et esse quædam quæ allegoria penitus immutare non debet, sed omnino ita ut Scripturæ de iis continent, observanda şunt. Nunc requiro, si sunt aliqua quæ et secundum litteram quidem stare pos sunt, necessario tamen in eis allegoria requirenda.» Argumento est ei tum illud quod de matrimonio di ctum est,et ad Jesum atque Ecclesiam ab Apostolo refertur, tam historia Ismael et Isaac, Agar et Saræ, quæ allegorice ab eodem Apostolo exponitur: tum subdit: «Ostendimus, ut opinor, auctoritate divin:e Scripturæ, ex iis quæ in lege scripta sunt, aliqua penitus refugienda esse, et cavenda, ne secundum litte ram ab Evangelii discipulis observentur; quædam vero omnimode ut scripta sunt obtinenda; alia auteni habere quidem secundum litteram veritatem sui, recipere tamen utiliter et necessario etiam allegoricum sensum. Erit ergo jam sapientis scribæ et edocti de regno Dei, qui sciat de thesauris his proferre nova et vetera, scire quomodo in unoquoque loco Scripturæ aut abjiciat penitus occidentem litteram, ant coli firmet omnimode ut utilem, ac necessariam probet litteræ doctrinam; aut, manente historia, opportune et decenter introducat etiam mysticum sensum. Et paucis interjectis: «Igitur ex his quæ protulimus, paucis, si qui sunt studiosi in Scripturis divinis, perfacile colligere poterunt etiam cæterorum distinctio nes. Sapiens enim si audiat, inquit, verbum, non solum laudabit, sed et adjiciet ad illud. Quid adjiciet? Ut discutiat et discernat in singulis quibusque capitulis legis, ubi fugienda sit legis littera, ubi ample. ctenda, ubi etiam narratio historiæ cum mystica expositione conveniat. Christus enim nos redemit de maledicto legis, nou nos redemit de maledicto mandati, nec de maledicto testimonii, nec de maledicto ju diciorum, sed de maledicto legis; id est, ne subjecti essemus circumcisioni carnis, nec observationi Sab Iitorum, aliisque horum similibus, quæ non in mandatis, sed in lege discenda sunt contineri.» Ex horum principiorum serie Origenes, quando accuratum de mystico sensu habere vult sermonem, vocibus utitur valde restrictis, ut cum homilia quinta in Leviticum ait Scripturam ‹ quædam in se cœlestia continere, › et lib. ¡v De principiis, ‹ dispensationes quasdam mysticas indicari per Scripturas. › ARTIC. II. DE UTILITATE ET PRÆSTANTIA SENSUS LITTERALIS. Ex Origene lib. rv De principiis, num. 12, litteralew sensum etiam per se utilem esse posse, testatur corum multitudo qui ingenue et simpliciter crediderunt.» Ibidem sub finem num. 14, postquam singula tiin enarravit in quo litteralis sensus consistat, sie concludit: Id enim propositum fuit, ut ipsam quoque spiritualium indumentum, id est, quod in Scripturis corporeum est, in multis non sit inutile, sed multos possit, quantum capaces sunt, meliores elicere. Eodem fere modo diluit Celsi calumnias lib. iv contra impudentem illum Epicureum, num. 49: ‹ Quod si legisset, inquit, nostras æquo animo Scriptu ras, non dixisset utique eas non posse allegoriam pati. Neque enim ex historia ipsa, sed ex prophetiis in quibus historiæ narrantur, cognoscere est quæ sint historiæ, quæ eo fine scriptæ sunt ut allegoriis expli carentur: quod sapientissime provisum est, ut et simplici fidelium vulgo, et iis paucis convenirent, qui res altius et prudenter serutari vellent, aut possent.» Et libro primo, num. 18: 1 Age, Celse, profer in medium Lini, Musæi, Orphei poemata, et Pherecydis historiam. Compara hæc scripta cum Moysis legi bus, illorum historias cum ejus historiis, moralęs illorum regulas cum ejus legibus et præceptis. Cousi dera ntra sola lectione auditores a vitiis avocare, utra in pravum indurare magis valeant. Et animo tecum cogita tuos illos scriptores nullam peue vulgarium lectorun habuisse rationem, sed suam iis solis ut rocas philosophiam scripsisse, qui tropologiis illam allegoriisque interpretari scirent. At Moyses band secus ac strenuus orator, qui aliquam dicendi figuram meditatus nullum verbum profert quod duplicem sensum habere non possit, in suis quinque libris eandem observavit regułam, ita ut neque multitudini Judæorum qui ejus legibus regebantur, dederit in moribus peccandi locum; neque sagacioribus lectori bus qui rari sunt, legislatorisque voluntatem indagare volentibus, altiora perscrutandi materia defuerit. › Et iterum lib. iv, num. 50: Ineptissima, inquit, imo potius impia quæ Græci fabulati sunt. Nostra au tem etiam simpliciorum multitudini sunt accommodata: sed hujus captui se attemperare non curarunt Græcarum fabularum auctores. Unde non immerito e sua republica Plato fabulas ejusmodi et poemata exterminat. ARTIC. IV. DE FALSIS. ABSURDIS ATQUE IMPOSSIBILIBUS QUÆ IN SE CONTINETt scriptura. lloc est Origenis principium omnium maxime stupendum, quodque majorem secum perniciem affert. Ipsum indiscriminate ad omnem Scripturam, hoc est, ad utrumque Testamentum et ad singulas utriusque Testamenti partes, ad leges, ad præcepta, ad narrationes historicas, et ad ipsas usque prophetias exten dit. Quoniami vero prolixam postulat articulus iste disquisitionem, in plures illum paragraphos seca Limus. §1. Ex Origene Scriptura sacra tam Novi quam Veteris Testamenti secundum litteralem sensum intellacia, multa habei falsa, absurda et impossibilia. Paradoxum illud nobis proponit libro 1v De principiis, num. 15 et 16, his verbis: «Quoniaın si legis utilitas et varietate oblectans historiæ series ubique se proderet, non utique credidissemus aliud quid
et spiritum, qui idem significat ac sensus spiritualis, virificure ". Apud Paulum igitur invenire est siinika iis quæ apud prophetam contraria sibi esse videri possent. Nam quemadmodum Ezechiel dicit, hic qui dem: Dedi eis judicia non bona et præcepta non bona in quibus non vivent 1; illic vero: Dedi eis judicia bona et præcepta bona in quibus vivent 15; sic Paulus ubi legem litteralem deprimere vult, ait: Si autem ministratio mortis litteris deformata in lapidibus, fuit in gloria, ita ut non possent intendere filii Israel in faciem Moysis propter gloriam vultus ejus quæ evacuatur; quomodo non magis ministratio spiritus erit in gloria“? Ubi autem admiratur et approbat legem, illam spiritualem vocat: Scimus, inquit, quia lex spiritualis est ". Illam etiam approbat hoc loco: Itaque lex quidem sancta, et mandatum sanctum, et justum, et bonum 18. Nunc si verba legis justis divitias pollicentur, Celsus occidentem litteram secutus, de cæcis hisce divitiis promissionem intelligat: nos illam pertinere dicimus ad illas divitias quæ oculos mentis acuunt, et quibus dives fit aliquis in omni verbo et in omni scientia "., Nec minus aperte homi lia 11 in Exodum suam ea de re mentem declarat his verbis: Si quis est qui legens Moysem murmu rat adversus eum, et displicet ei lex quæ secundum litteram scripta est, quod in multis non videtur servare consequentiam, ostendit ei Moyses petram, quæ est Christus, et adducit eum ad ipsam, ut inde bibat et reficiat sitim suam. Verum ecce ex homilia septima in Leviticum alterum locum longe majoris au daciæ: Si assideamus, inquit, litteræ, et secundum hoc vel quod Judæis, vel id quod vulgo videtur, accipiamus quæ in lege scripta sunt, erubesco dicere et confiteri quia tales leges dederit Deus. Videbun tur enim magis elegantes et rationabiles hominum leges, verbi gratia, vel Romanoruin, vel Atheniensium, vel Lacedæmoniorum. › § III. Eadem principia ad plurima Veteris Testamenti præcepta ab Origene accommodantur. lomilia quarta in caput sextum Levitici explicans ista verba: Quicunque tetigerit sanctificata, et ipse sanctificabitur, ait: Redeundum est nobis ad expositiones evangelicas atque apostolicas, ut lex possit intelligi. Nisi enim velamen abstulerit Evangelium de facie Moysi, non potest videri vultus ejus, nec sensus ejus intelligi. Vide ergo quomodo in Ecclesia apostolorum discipuli adsunt his quæ Moyses scri psit, et defendunt ea quod et rationabiliter impleri queant, et rationabiliter scripta sint; Judæorum vero doctores et impossibilia hæc et irrationabilia, sequentes litteram, faciunt.» Ulterius adhuc progreditur homilia sequenti: ‹ Hæc omnia, inquit, nisi alio sensu accipiamus quam litteræ textus, sicut jam diximus, cum in Ecclesia recitantur, obstaculum magis et subversionem Christianæ religioni, quam rationem ædificationemque præstabunt. liem lib. iv De principiis, num. 17, alia legis præcepta refert, quæ ad litteram putat vel non debere, vel non posse servari. Si ad leges, inquit, etiam Mosaicas veniamus, plurimæ, si ad litterain observandæ sunt, absurdum; aliæ impossibile præcipiunt. Absurdum est vultu rum esum prohiberi, cum nemo ne extrema quidem urgente ſame eo adduci potuerit, ut ad istud animal confugeret. Octo dierum infantes non circumcisi exterminari e genere suo jubentur, cum potius si quid de his ad litteram servandis sanciendum erat, præcipi oporteret ut eorum parentes vel corum altores interficerentur. Nunc autem ait Scriptura: Omnis mas incircumcisus qui non circumcidetur octavo die, peribit de populo suo 20. Quod si impossibilia quæ lege præcipiuntur, vultis noscere, animadvertamus tragelaphum ex jis esse animantibus quæ consistere in rerum natura non possunt: quem tamen ut pu rum jubet nos Moyses offerre. Gryphem nunquam auditum est ab homine captum esse: quem nihilomi nus edi vetat legislator. Sed et celebratissimum Sabbatum ei qui accurate perpenderit hæc verba: Se debitis domi vestræ singuli, nemo vestrum exeat e loco suo die septima ", videbitur non posse ad litteram observari, com nullum animal per totam diem immotum sedere queat. › IV. Ex Origenis mente in Veteri Testamento quædam ut gesta narrantur, quæ tamen nunquam contige runt; alia quæ prout referuntur, falsa sunt, ac proinde litterali sensu non sunt accipienda. Argumento primum erit id quod homilia sexta in Genesim de historia Saræ et Abimelech adnotavit. Quæ nobis, inquit, ædificatio erit legentibus, Abraham tantum patriarcham, non solum mentitum esse Abimelech regi, sed et pudicitiam conjugis prodidisse? Quid nos ædificat tanti patriarchæ uxor, si pute tur contaminationibus exposita per conniventiam maritalem? Hæc Judæi putent, et si qui cum eis sunt litteræ amici, non spiritus.» Historiam Rebeccæ quam refert homilia 10 in eumdem Geneseos librum, hac ad auditores interrogatione concludit: Hæc fabulas putatis esse, et historias narrare in Scripturis Spiritum sanctum?.. Sæpe jam dixi quod in his non historiæ narrantur, sed mysteria contexuntur. à Idipsum paradoxum obtrudit homilia prima in Exodum: Non nobis, inquit, hæc ad historiam scripta sunt, neque putandum est libros divinos Ægyptiorum gesta narrare. Sed quæ scripta sunt, ad nostram doctrinam scripta sunt.» Et homilia in eumdem librum secunda, ubi de Ægyptiis obstetricibus sermo est: ‹ Si, inquit, secundum historiæ narrationem suscipienda essent quæ scripta sunt, videtur hoc quod dicit Scriptura, quia non fecerunt obstetrices secundum quod præceperat eis rex Ægypti, stare non 17 Rom. 18,. 15. Ibid., 12 13 II Cor. 111, 6. 14 Ezech. xx, * 1 Cor. 1, 5. 2º Gen. xvii, 14. 25. 18 lbid. 21. 16 || Cor. 111, 7, 8. 21 Exod. XVI,
et spiritum, qui idem significat ac sensus spiritualis, virificure ". Apud Paulum igitur invenire est siinika iis quæ apud prophetam contraria sibi esse videri possent. Nam quemadmodum Ezechiel dicit, hic qui dem: Dedi eis judicia non bona et præcepta non bona in quibus non vivent 1; illic vero: Dedi eis judicia bona et præcepta bona in quibus vivent 15; sic Paulus ubi legem litteralem deprimere vult, ait: Si autem ministratio mortis litteris deformata in lapidibus, fuit in gloria, ita ut non possent intendere filii Israel in faciem Moysis propter gloriam vultus ejus quæ evacuatur; quomodo non magis ministratio spiritus erit in gloria“? Ubi autem admiratur et approbat legem, illam spiritualem vocat: Scimus, inquit, quia lex spiritualis est ". Illam etiam approbat hoc loco: Itaque lex quidem sancta, et mandatum sanctum, et justum, et bonum 18. Nunc si verba legis justis divitias pollicentur, Celsus occidentem litteram secutus, de cæcis hisce divitiis promissionem intelligat: nos illam pertinere dicimus ad illas divitias quæ oculos mentis acuunt, et quibus dives fit aliquis in omni verbo et in omni scientia "., Nec minus aperte homi lia 11 in Exodum suam ea de re mentem declarat his verbis: Si quis est qui legens Moysem murmu rat adversus eum, et displicet ei lex quæ secundum litteram scripta est, quod in multis non videtur servare consequentiam, ostendit ei Moyses petram, quæ est Christus, et adducit eum ad ipsam, ut inde bibat et reficiat sitim suam. Verum ecce ex homilia septima in Leviticum alterum locum longe majoris au daciæ: Si assideamus, inquit, litteræ, et secundum hoc vel quod Judæis, vel id quod vulgo videtur, accipiamus quæ in lege scripta sunt, erubesco dicere et confiteri quia tales leges dederit Deus. Videbun tur enim magis elegantes et rationabiles hominum leges, verbi gratia, vel Romanoruin, vel Atheniensium, vel Lacedæmoniorum. › § III. Eadem principia ad plurima Veteris Testamenti præcepta ab Origene accommodantur. lomilia quarta in caput sextum Levitici explicans ista verba: Quicunque tetigerit sanctificata, et ipse sanctificabitur, ait: Redeundum est nobis ad expositiones evangelicas atque apostolicas, ut lex possit intelligi. Nisi enim velamen abstulerit Evangelium de facie Moysi, non potest videri vultus ejus, nec sensus ejus intelligi. Vide ergo quomodo in Ecclesia apostolorum discipuli adsunt his quæ Moyses scri psit, et defendunt ea quod et rationabiliter impleri queant, et rationabiliter scripta sint; Judæorum vero doctores et impossibilia hæc et irrationabilia, sequentes litteram, faciunt.» Ulterius adhuc progreditur homilia sequenti: ‹ Hæc omnia, inquit, nisi alio sensu accipiamus quam litteræ textus, sicut jam diximus, cum in Ecclesia recitantur, obstaculum magis et subversionem Christianæ religioni, quam rationem ædificationemque præstabunt. liem lib. iv De principiis, num. 17, alia legis præcepta refert, quæ ad litteram putat vel non debere, vel non posse servari. Si ad leges, inquit, etiam Mosaicas veniamus, plurimæ, si ad litterain observandæ sunt, absurdum; aliæ impossibile præcipiunt. Absurdum est vultu rum esum prohiberi, cum nemo ne extrema quidem urgente ſame eo adduci potuerit, ut ad istud animal confugeret. Octo dierum infantes non circumcisi exterminari e genere suo jubentur, cum potius si quid de his ad litteram servandis sanciendum erat, præcipi oporteret ut eorum parentes vel corum altores interficerentur. Nunc autem ait Scriptura: Omnis mas incircumcisus qui non circumcidetur octavo die, peribit de populo suo 20. Quod si impossibilia quæ lege præcipiuntur, vultis noscere, animadvertamus tragelaphum ex jis esse animantibus quæ consistere in rerum natura non possunt: quem tamen ut pu rum jubet nos Moyses offerre. Gryphem nunquam auditum est ab homine captum esse: quem nihilomi nus edi vetat legislator. Sed et celebratissimum Sabbatum ei qui accurate perpenderit hæc verba: Se debitis domi vestræ singuli, nemo vestrum exeat e loco suo die septima ", videbitur non posse ad litteram observari, com nullum animal per totam diem immotum sedere queat. › IV. Ex Origenis mente in Veteri Testamento quædam ut gesta narrantur, quæ tamen nunquam contige runt; alia quæ prout referuntur, falsa sunt, ac proinde litterali sensu non sunt accipienda. Argumento primum erit id quod homilia sexta in Genesim de historia Saræ et Abimelech adnotavit. Quæ nobis, inquit, ædificatio erit legentibus, Abraham tantum patriarcham, non solum mentitum esse Abimelech regi, sed et pudicitiam conjugis prodidisse? Quid nos ædificat tanti patriarchæ uxor, si pute tur contaminationibus exposita per conniventiam maritalem? Hæc Judæi putent, et si qui cum eis sunt litteræ amici, non spiritus.» Historiam Rebeccæ quam refert homilia 10 in eumdem Geneseos librum, hac ad auditores interrogatione concludit: Hæc fabulas putatis esse, et historias narrare in Scripturis Spiritum sanctum?.. Sæpe jam dixi quod in his non historiæ narrantur, sed mysteria contexuntur. à Idipsum paradoxum obtrudit homilia prima in Exodum: Non nobis, inquit, hæc ad historiam scripta sunt, neque putandum est libros divinos Ægyptiorum gesta narrare. Sed quæ scripta sunt, ad nostram doctrinam scripta sunt.» Et homilia in eumdem librum secunda, ubi de Ægyptiis obstetricibus sermo est: ‹ Si, inquit, secundum historiæ narrationem suscipienda essent quæ scripta sunt, videtur hoc quod dicit Scriptura, quia non fecerunt obstetrices secundum quod præceperat eis rex Ægypti, stare non 17 Rom. 18,. 15. Ibid., 12 13 II Cor. 111, 6. 14 Ezech. xx, * 1 Cor. 1, 5. 2º Gen. xvii, 14. 25. 18 lbid. 21. 16 || Cor. 111, 7, 8. 21 Exod. XVI,