Diplomatic text · TLG-E clean (diplomatic Greek; primary witness) + khazarzar (second witness) — PG column chips mark the printed columns.
PG 12:145ζητεῖται δὲ ποταπὸν δεῖ νοῆσαι τὸ σχῆμα τῆς κιβωτοῦ· ὅπερ νομίζω, φησίν, ὅτι πυραμοειδές ἐστιν, ἀρχόμενον ἀπὸ μήκους τ πήχεων, ἀπὸ δὲ πλάτους ν καὶ ἐπὶ λ τοῦ ὕψους πήχεις ἐπισυναγόμενον, ὥστε τὴν κορυφὴν γενέσθαι μήκους καὶ πλάτους πῆχυν. Ἔστω δὲ τὰ μὲν κάτω αὐτῆς, ἅπερ ὠνόμασται κατάγαια, ὀροφῶν β, τὰ δὲ ὑπὲρ τὰς δύο ὀροφὰς ἐπὶ τὸ ἀνωτέρω ὀροφῶν γ. Τοῦτο δὲ καὶ ὁ Σύμμαχος σαφῶς ἐξέθετο εἰπών· κατὰ τὰ δίστεγα καὶ τρίστεγα ποιήσεις αὐτήν. Νοείσθω δὲ καθ’ ἑκάστην ὀροφὴν ἀπο[δια]λαμβανόμενα χωρία ὑπὲρ τοῦ χωρίζεσθαι τὰ ἀνομοιογενῆ ζῷα ἅπερ καλεῖ νοσσιάς, ὁ δὲ Σύμμαχος καλιάς. Τετράγωνα δὲ ἔστω τὰ ξύλα· πρῶτον μὲν ἵνα μὴ πολὺς χρόνος καταναλίσκηται εἰς διαίρεσιν αὐτῶν· ἔπειτα, ὅπερ καὶ ἀληθέστερόν ἐστιν, ἵν’ ἐξ ὁλοκλήρων ξύλων γινομένη ἀσφαλεστέρα τυγχάνῃ· ἤμελλε γὰρ καὶ ὄρεσι προσπελάζειν καὶ ζάλην οὐ μικρὰν ὑφίστασθαι, πρὸς ἅπερ οὐκ ἀντεῖχεν εἰ μὴ ἐξ ὁλοκλήρων κατεσκεύαστο ξύλων. Αἱ δὲ νοσσιαὶ καὶ διεχώριζον τὰ ζῷα καὶ σύνδεσιν εἰργάζοντο τῷ κατασκευάσματι. Ὑπὲρ δὲ τοῦ μὴ ἔχειν παρείσδυσιν τὸ ὕδωρ ἀσφάλτῳ περιαληλίφθω ἔξωθέν τε καὶ ἔσωθεν·
Ποιήσαι σε ὁ Θεὸς ὡς Ἐφραὶ̈μ, καὶ ὡς Μανασσῆ· καὶ ἔθηκε τὸν Ἐφραὶ̈μ ἔμπροσθεν τοῦ Μανασσῆ. Εὐκαίρως χρήσῃ τῷ ῥητῷ περὶ τοῦ ἐν προσευχῇ ἔμπροσθεν ἑστάναι τὸν τιμιώτερον. Κάμψας κατεκλίθης ὡς λέων, καὶ ὡς σκύμνος. Τὸν κατ’ οἰκονομίαν θάνατον σημαίνει τὸ, κατεκλίθης. Λέων ἐστὶν ὁ Χριστὸς τοῖς τελείως ἀποθηριωθεῖσι· τοῖς δὲ ἔτι εἰσαγωγικοῖς σκύμνος. ζητεῖται δὲ ποταπὸν δεῖ νοῆσαι τὸ σχῆμα τῆς κιβωτοῦ· ὅπερ νομίζω, φησίν, ὅτι πυραμοειδές ἐστιν, ἀρχόμενον ἀπὸ μήκους τ πήχεων, ἀπὸ δὲ πλάτους ν καὶ ἐπὶ λ τοῦ ὕψους πήχεις ἐπισυναγόμενον, ὥστε τὴν κορυφὴν γενέσθαι μήκους καὶ πλάτους πῆχυν. Ἔστω δὲ τὰ μὲν κάτω αὐτῆς, ἅπερ ὠνόμασται κατάγαια, ὀροφῶν β, τὰ δὲ ὑπὲρ τὰς δύο ὀροφὰς ἐπὶ τὸ ἀνωτέρω ὀροφῶν γ. Τοῦτο δὲ καὶ ὁ Σύμμαχος σαφῶς ἐξέθετο εἰπών· κατὰ τὰ δίστεγα καὶ τρίστεγα ποιήσεις αὐτήν. Νοείσθω δὲ καθ’ ἑκάστην ὀροφὴν ἀπο[δια]λαμβανόμενα χωρία ὑπὲρ τοῦ χωρίζεσθαι τὰ ἀνομοιογενῆ ζῷα ἅπερ καλεῖ νοσσιάς, ὁ δὲ Σύμμαχος καλιάς. Τετράγωνα δὲ ἔστω τὰ ξύλα· πρῶτον μὲν ἵνα μὴ πολὺς χρόνος καταναλίσκηται εἰς διαίρεσιν αὐτῶν· ἔπειτα, ὅπερ καὶ ἀληθέστερόν ἐστιν, ἵν’ ἐξ ὁλοκλήρων ξύλων γινομένη ἀσφαλεστέρα τυγχάνῃ· ἤμελλε γὰρ καὶ ὄρεσι προσπελάζειν καὶ ζάλην οὐ μικρὰν ὑφίστασθαι, πρὸς ἅπερ οὐκ ἀντεῖχεν εἰ μὴ ἐξ ὁλοκλήρων κατεσκεύαστο ξύλων. Αἱ δὲ νοσσιαὶ καὶ διεχώριζον τὰ ζῷα καὶ σύνδεσιν εἰργάζοντο τῷ κατασκευάσματι. Ὑπὲρ δὲ τοῦ μὴ ἔχειν παρείσδυσιν τὸ ὕδωρ ἀσφάλτῳ περιαληλίφθω ἔξωθέν τε καὶ ἔσωθεν·
PG 12:161Εὖ δὲ καὶ τὸ εἶναι τὸ μῆκος τοῦ πλάτους μεῖζον· οὕτω γὰρ εὐκίνητον ἦν· τοιαῦτα γὰρ τὰ σκάφη τῆς ἀναλογίας φυλαττομένης τῷ σχήματι. Ἅμα δὲ καὶ πρὸς τοσοῦτον ὕδωρ ἐτύγχανεν ἀσφαλὲς οὔτε περιτραπῆναι διὰ τὸ σχῆμα δυνάμενον ἐξ ἀνέμων ἢ τῶν κυμάτων οὔτε κλινόμενον ἢ πλαγιαζόμενον· τρόπον δὲ οἰκίας τεθεμελιωμένης ἑστώσης ἐν ὕδατι τῆς κιβωτοῦ. Καὶ οὐκ ἄν τις ἀσφαλέστερον ἐπινοήσειε σχῆμα πρὸς τοσαύτην φοράν τε καὶ βίαν. Εἰ δὲ ὅτι τετράγωνος κάτωθεν γέγονέ τις λέγοι, καὶ τοῦτο οὐκ ἀπεικότως· ἐπείπερ οὐκ εἰς τὸ πλεῖν προηγουμένως, ἀλλ’ εἰς τὸ φυλάττειν ἐγένετο· ἄλλως τε καὶ κατεποντοῦτο ταχέως, εἰ μὴ τετράγωνον ἦν. Παραδέδοται δὲ οὐκ ἀπιθάνως ἥ τε χρεία τῶν δύο καταγαίων ὀροφῶν κεχωρισμένων παρὰ τὰς ἀνωτέρω καὶ τῶν τριῶν ἰδίᾳ ὠνομασμένων· ἐπεὶ γὰρ ἐνιαυτὸν πεποίηκε πάντα τὰ ζῷα ἐν τῇ κιβωτῷ, πάντως ἔδει πρόνοιαν γενέσθαι τῆς τε ἐπιτηδείου πᾶσι τροφῆς αὐτάρκους πρὸς ἐνιαυτὸν καὶ τῆς τῶν ἐκκρινομένων σκυβάλων χώρας δυναμένης μὴ ἐνοχλεῖν τοῖς ζῴοις καὶ μάλιστα τοῖς ἀνθρώποις. Φασὶ τοίνυν ὅτι ἡ μὲν κατωτέρω καὶ πρὸς τῷ πυθμένι τοῦ διωρόφου στέγη εἰς σκύβαλα ἀπετέτακτο·
Λ τοῦ τρανότερον νοῆσαι τὸ, ἐπισυνάγων ποιήσεις τὴν κιβωτόν, καὶ εἰς πήχυν συντελέσεις αὐτὴν ἄνω θεν, ἐκθέσθαι τὸν οἱονεὶ ἀρχιτεκτονικὸν περὶ τῆς κιβω τοῦ λόγον, φέρε, ὡς ὑποπέπτωκεν ἡμῖν, καὶ μεμα θήκαμεν, αὐτὸν ἐκθώμεθα. Νόει μοι τριακοσίων πή- χεων τῶν εἰρημένων κατὰ τὴν καλουμένην δύναμιν εἶναι κατωτάτω τὸ τῆς κιβωτοῦ μῆκος, καὶ πεντή κοντα πλάτος· εἶτα κατὰ πῆχυν ἐπισυνάγεσθαι του μὲν μήκους δέκα πήχεις, τοῦ δὲ πλάτους, ἕνα δί- μοιρον · ὥστε γενέσθαι τὸν τριακοστὴν τοῦ ὕψους πῆ χυν, δέκα μὲν τοῦ μήκους, ἑνὸς δὲ καὶ διμοίρου τοῦ πλάτους· εἶτα μετὰ τοῦτο συντελεσθῆναι εἰς πήχυν τὴν ἐπισυναγωγήν. Εἰ δέ τῳ βιαῖος εἶναι δόξῃ ὁ τῆ χυς τριακοστὸς ὢν, καὶ πρῶτος ὢν τοῦ ὕψους, προσ- εχέτω τῇ λέξει λεγούσῃ, καὶ τριάκοντα πήχεων το ὕψος αὐτῆς, ἐπισυνάγων ποιήσεις τὴν κιβωτόν, καὶ εἰς πήχυν συντελέσεις αὐτήν. Οἶμαι γὰρ ἐμφαί νεσθαι μετὰ τὸ, καὶ τριάκοντα πήχεων τὸ ὕψος, τὸν πρῶτον καὶ τριακοστὸν πήχυν, διὰ τοῦ, καὶ εἰς πῆχυν συντελέσεις αὐτὴν ἄνωθεν. ORIGENIS tem geometricam, quam praecipue Ægyptii callent, cubitorum numerum in hoc loco posuit. Apud geo- metras (78) enim secundum eam rationem, quæ apud eos virtus vocatur, ex solido et quadrato vel in sex cubitos unus depulatur si generaliter, vel trecentos si minutatim deducatur. Quæ utique ra- tio si observetur, in hujus arcæ mensura invenien- tor et longitudinis et latitudinis tanta spatia, quæ vere totius mundi reparanda germina et universo- rum animantium capere rediviva seminaria potuerint. Hæc, quantum ad historiæ pertinet ra- Lionem, adversum cos dicta sint, qui impugnare scripturas Veteris Testamenti nituntur, tanquam impossibilia quædam et irrationabilia continen- tes. VERSIO NOVA. quinquaginta; deinde per singulos cubitos arcam secundum longitudinem minui decem cubitis, secun- dum latitudinem autem, uno cubito et duabus tertiis partibus, ita ut tricesimus in cacumine cubitus ex decem in longitudine, atque ex uno ac duabus tertiis partibus in latitudine fat; deinde vero imminutam sic arcam in cubitum desinere. Si cui autem violenter expressus videtur trigesimus cubitus qui in ca- cumine erat, is attendat huic lectioni: Et triginta cubitorum altitudo ejus; in angustum sensim rediges ar- cam, et in cubitum absolves illam. Existimo enim declarari post illud, et triginta cubitorum altitude, pri- mnum illum cubitum qui trigesimus erat, per hæc verba : Et in cubitum absolves illam desuper. lus potest de lectione Veteris Testamenti auferre velamen, tentemus inquirere quid etiam spiritalis ædificationis contineat magnifica hæc arcæ constrų- ctio. Puto ergo ( ut ego pro parvitate sensus mei assequi possum) quod illud diluvium, quo pene fi- nis tunc datus est mundo, formam teneat finis il- lius qui vere futurus est mundi ". Quod et ipse Dominus pronuntiavit dicens : Sicut enim in diebus Noe emebant, vendebant, ædificabant, nubebant et nuptum tradebant, et venit diluvium, et perdidit om- nes, ita erit et adventus Filii hominis. In quo evi- denter una eademque forma diluvii, quod præ. cessit, et finis mundi quem venturum dicit, desi- gnatur. Sicut ergo tunc dictum est ad illum Noe, ut faceret arcam, et introduceret in eam secum non C solum flics, et proximos suos, verum etiam diversi generis animalia: ita etiam ad postrum Noe, qui vere solus justus et solus perfectus est, Dominum Jesum Christum in consummatione sæculorum di- clum est a Patre, ut faceret sibi arcam ex lignis quadratis, et mensuras ei daret cœlestibus sacra- mentis repletas. Hoc enim designatur in Psalmo ubi dicit: Pete a me; et dubo tibi gentes hæreditatem tuam, et possessionem tuam terminos terræ. Con- struit ergo arcam, et facit in ea nidos, id est, prom- ptuaria quædam quibus diversi generis animalia re- cipiantur. De quibus et propheta dicit ": Perge, populus meus, intra in promptuaria tua, absconde le parumper donec transeat furor iræ meæ. Confer » Luc. xvii, 26, 27. Psal. 11, 8. ** Isa. xxv1,20. peritur, et necessaria est, desideratur in antea edi- tis, ubi male etiam infra post junguntur, sequitur, omnibus, site hominibus, sive animalibus, quæ sal- vata sunt in arca. Verum quoniam non est omnium uaum meritum, nec unus in fide profectus, idcirco et arca illa non unam præbet omnibus mansionem, sed bicamerata sunt inferiora, et tricamerata supe- riora, et nidi distinguuntur in ea: ut ostendat quia et in Ecclesia licet omnes intra unam fidem conti- neantur, atque uno baptismate diluantur, nou ta- men unus omnibus atque idem profectus est, sed unusquisque in suo ordine. Ili quidem, qui per ra- tionabilem scientiam vivunt et idonei sunt non so- lum semetipsos regere, sed et alios docere, quoniam valde pauci inveniuntur, paucorum (79) qui cum ipso Noe salvantur, et proxima ei propinquitate junguntur, tenent figuram: sicut et Dominus noster verus Noe Christus Jesus paucos habet proximos. paucos filios et propinquos, qui verbi ejus partici- pes sint, et sapientiæ capaces. Et ii sunt, qui in summo gradu positi sunt, et in summitate arcæ collocantur. Cæterum multitudo irrationalium ani- malium, vel etiam bestiarum in inferioribus locis habetur, et eorum maxime, quorum feritatis sævi- tiam nec fidei dulcedo mollivit. Superiores vero aliquantulo ab his sunt, qui licet minus rationis, plurimam tamen simplicitatis, innocentiæque custo diunt. Et sic per singulos habitationum gradus as- cendentibus pervenitur ad ipsum Noe, qui inter- pretatur requies" (80), vel justus, qui est Jesus Christus. Neque enim in illum Noe convenit, quod ** Genes. v, 29. et tenent figuram. Nam conjunctio et expungenda erat,quippe quæ sensum perturbet, neque insuper legatur in mss. 3. Nunc vero jam deprecantes eum prius qui so- B tur ergo populus hic qui salvatur in Ecclesia, illis (78) Apud geomet. Cf. lib. v contra Celsum, num. 14. (79) Puucorum. Haec vos,quæ in codd. mss. re- (80) Am, quiescere.
ἡ δὲ ταύτης ἀνωτέρω εἰς τὴν συναγωγὴν τῆς τροφῆς τῶν ζῴων, [ὥστε εὐπορεῖν τὰ μὲν σαρκοβόρα σαρκῶν, τὰ δὲ ἕτερα ζῷα παρὰ τὰ εἰς διατήρησιν εἰσαχθέντα τροφῆς ἕνεκεν εἰσαχθῆναι εἰς τὴν κιβωτόν· τὰ δὲ μὴ τοιαῦτα τῆς ἐπιτηδείου ἕκαστον εὐπορῆσαι τροφῆς. Ταῦτα μὲν εἰς τὸν περὶ τῶν καταγαίων διωρόφων λόγον]. Τὸ δὲ μετὰ ταῦτα τριώροφον τοῖς ζῴοις ἀπετέτακτο κατὰ τὰς ὀνομασθείσας νοσσιάς. Καὶ εἰκός, ὅτι τῷ μὲν τῶν ὄφεων γένει καὶ θηρίων ἡ τοῦ κατωτάτου τριωρόφου χώρα ἀπενεμήθη, τοῖς δὲ κτήνεσι καὶ τοῖς λοιποῖς τῶν τιθασωτέρων ἢ ἡμερωτέρων τάξει καὶ λόγῳ τὰ ἀνωτέρω. Ἐχρῆν δὲ τὸν ἄνθρωπον ὥσπερ τῇ φύσει ἄρχοντα τῶν ἀλόγων, [ὧν ἐπιβέβηκεν αὐτός], οὕτω καὶ χώρᾳ τῇ ἀνωτάτω τυγχάνειν περὶ τὴν τρίτην στέγην [ὑποχείρια ἔχοντα τὰ λοιπὰ τῶν ζῴων]. Πιθανὸν δὲ τὴν πλαγίαν θύραν, ἣν εἶπε, γεγονέναι περὶ τὴν κάτωθεν πρώτην στέγην, ἵνα ἐκεῖθεν εἰσελθόντα τὰ ζῷα πρὸς τὰς τεταγμένας χωροίη νεοττίας· εἰ γὰρ ἄνωθεν ἦν, μετὰ πολλῆς δυσκολίας ἀνῄει τε τὰ ζῷα πρὸς τὴν κιβωτὸν καὶ πρὸς τοὺς ἰδίους τόπους κατήρχετο.
Λ τοῦ τρανότερον νοῆσαι τὸ, ἐπισυνάγων ποιήσεις τὴν κιβωτόν, καὶ εἰς πήχυν συντελέσεις αὐτὴν ἄνω θεν, ἐκθέσθαι τὸν οἱονεὶ ἀρχιτεκτονικὸν περὶ τῆς κιβω τοῦ λόγον, φέρε, ὡς ὑποπέπτωκεν ἡμῖν, καὶ μεμα θήκαμεν, αὐτὸν ἐκθώμεθα. Νόει μοι τριακοσίων πή- χεων τῶν εἰρημένων κατὰ τὴν καλουμένην δύναμιν εἶναι κατωτάτω τὸ τῆς κιβωτοῦ μῆκος, καὶ πεντή κοντα πλάτος· εἶτα κατὰ πῆχυν ἐπισυνάγεσθαι του μὲν μήκους δέκα πήχεις, τοῦ δὲ πλάτους, ἕνα δί- μοιρον · ὥστε γενέσθαι τὸν τριακοστὴν τοῦ ὕψους πῆ χυν, δέκα μὲν τοῦ μήκους, ἑνὸς δὲ καὶ διμοίρου τοῦ πλάτους· εἶτα μετὰ τοῦτο συντελεσθῆναι εἰς πήχυν τὴν ἐπισυναγωγήν. Εἰ δέ τῳ βιαῖος εἶναι δόξῃ ὁ τῆ χυς τριακοστὸς ὢν, καὶ πρῶτος ὢν τοῦ ὕψους, προσ- εχέτω τῇ λέξει λεγούσῃ, καὶ τριάκοντα πήχεων το ὕψος αὐτῆς, ἐπισυνάγων ποιήσεις τὴν κιβωτόν, καὶ εἰς πήχυν συντελέσεις αὐτήν. Οἶμαι γὰρ ἐμφαί νεσθαι μετὰ τὸ, καὶ τριάκοντα πήχεων τὸ ὕψος, τὸν πρῶτον καὶ τριακοστὸν πήχυν, διὰ τοῦ, καὶ εἰς πῆχυν συντελέσεις αὐτὴν ἄνωθεν. ORIGENIS tem geometricam, quam praecipue Ægyptii callent, cubitorum numerum in hoc loco posuit. Apud geo- metras (78) enim secundum eam rationem, quæ apud eos virtus vocatur, ex solido et quadrato vel in sex cubitos unus depulatur si generaliter, vel trecentos si minutatim deducatur. Quæ utique ra- tio si observetur, in hujus arcæ mensura invenien- tor et longitudinis et latitudinis tanta spatia, quæ vere totius mundi reparanda germina et universo- rum animantium capere rediviva seminaria potuerint. Hæc, quantum ad historiæ pertinet ra- Lionem, adversum cos dicta sint, qui impugnare scripturas Veteris Testamenti nituntur, tanquam impossibilia quædam et irrationabilia continen- tes. VERSIO NOVA. quinquaginta; deinde per singulos cubitos arcam secundum longitudinem minui decem cubitis, secun- dum latitudinem autem, uno cubito et duabus tertiis partibus, ita ut tricesimus in cacumine cubitus ex decem in longitudine, atque ex uno ac duabus tertiis partibus in latitudine fat; deinde vero imminutam sic arcam in cubitum desinere. Si cui autem violenter expressus videtur trigesimus cubitus qui in ca- cumine erat, is attendat huic lectioni: Et triginta cubitorum altitudo ejus; in angustum sensim rediges ar- cam, et in cubitum absolves illam. Existimo enim declarari post illud, et triginta cubitorum altitude, pri- mnum illum cubitum qui trigesimus erat, per hæc verba : Et in cubitum absolves illam desuper. lus potest de lectione Veteris Testamenti auferre velamen, tentemus inquirere quid etiam spiritalis ædificationis contineat magnifica hæc arcæ constrų- ctio. Puto ergo ( ut ego pro parvitate sensus mei assequi possum) quod illud diluvium, quo pene fi- nis tunc datus est mundo, formam teneat finis il- lius qui vere futurus est mundi ". Quod et ipse Dominus pronuntiavit dicens : Sicut enim in diebus Noe emebant, vendebant, ædificabant, nubebant et nuptum tradebant, et venit diluvium, et perdidit om- nes, ita erit et adventus Filii hominis. In quo evi- denter una eademque forma diluvii, quod præ. cessit, et finis mundi quem venturum dicit, desi- gnatur. Sicut ergo tunc dictum est ad illum Noe, ut faceret arcam, et introduceret in eam secum non C solum flics, et proximos suos, verum etiam diversi generis animalia: ita etiam ad postrum Noe, qui vere solus justus et solus perfectus est, Dominum Jesum Christum in consummatione sæculorum di- clum est a Patre, ut faceret sibi arcam ex lignis quadratis, et mensuras ei daret cœlestibus sacra- mentis repletas. Hoc enim designatur in Psalmo ubi dicit: Pete a me; et dubo tibi gentes hæreditatem tuam, et possessionem tuam terminos terræ. Con- struit ergo arcam, et facit in ea nidos, id est, prom- ptuaria quædam quibus diversi generis animalia re- cipiantur. De quibus et propheta dicit ": Perge, populus meus, intra in promptuaria tua, absconde le parumper donec transeat furor iræ meæ. Confer » Luc. xvii, 26, 27. Psal. 11, 8. ** Isa. xxv1,20. peritur, et necessaria est, desideratur in antea edi- tis, ubi male etiam infra post junguntur, sequitur, omnibus, site hominibus, sive animalibus, quæ sal- vata sunt in arca. Verum quoniam non est omnium uaum meritum, nec unus in fide profectus, idcirco et arca illa non unam præbet omnibus mansionem, sed bicamerata sunt inferiora, et tricamerata supe- riora, et nidi distinguuntur in ea: ut ostendat quia et in Ecclesia licet omnes intra unam fidem conti- neantur, atque uno baptismate diluantur, nou ta- men unus omnibus atque idem profectus est, sed unusquisque in suo ordine. Ili quidem, qui per ra- tionabilem scientiam vivunt et idonei sunt non so- lum semetipsos regere, sed et alios docere, quoniam valde pauci inveniuntur, paucorum (79) qui cum ipso Noe salvantur, et proxima ei propinquitate junguntur, tenent figuram: sicut et Dominus noster verus Noe Christus Jesus paucos habet proximos. paucos filios et propinquos, qui verbi ejus partici- pes sint, et sapientiæ capaces. Et ii sunt, qui in summo gradu positi sunt, et in summitate arcæ collocantur. Cæterum multitudo irrationalium ani- malium, vel etiam bestiarum in inferioribus locis habetur, et eorum maxime, quorum feritatis sævi- tiam nec fidei dulcedo mollivit. Superiores vero aliquantulo ab his sunt, qui licet minus rationis, plurimam tamen simplicitatis, innocentiæque custo diunt. Et sic per singulos habitationum gradus as- cendentibus pervenitur ad ipsum Noe, qui inter- pretatur requies" (80), vel justus, qui est Jesus Christus. Neque enim in illum Noe convenit, quod ** Genes. v, 29. et tenent figuram. Nam conjunctio et expungenda erat,quippe quæ sensum perturbet, neque insuper legatur in mss. 3. Nunc vero jam deprecantes eum prius qui so- B tur ergo populus hic qui salvatur in Ecclesia, illis (78) Apud geomet. Cf. lib. v contra Celsum, num. 14. (79) Puucorum. Haec vos,quæ in codd. mss. re- (80) Am, quiescere.
PG 12:163Θειοτέρας δὲ δυνάμεως ἔχρηζεν ἡ ἀσφάλεια τῆς κλειομένης ταύτης θύρας, οὐκέτι δυναμένου τινὸς ἔξωθεν ἀνθρώπου ἀσφαλτῶσαι αὐτὴν ὑπὲρ τοῦ μὴ παρεισδῦναι ὕδωρ. Διὸ ἔκλεισεν ὁ θεὸς ὄπισθεν τοῦ Νῶε καὶ οὕτως ἐγένετο ὁ κατακλυσμός. μετὰ δὲ τὸν κατακλυσμὸν παρετηρήσαμεν ὅτι οὐκέτι ὡς ἐν τοῖς ἀνωτέρω θύραν ἀνέῳξεν ὁ Νῶε, ἀλλὰ θυρίδα, ἵνα ἀποστείλῃ τὸν κόρακα. Βίαιον δέ τις τὴν παρατήρησιν ὑπελάμβανεν, εἰ μὴ καὶ αἱ λοιπαὶ ἐκδόσεις δεύτερον μὲν θυρίδα περιεῖχον ἀνοιγομένην ὑπὸ τοῦ Νῶε, πρότερον δὲ θύραν ἢ ἄνοιγμα ἔλεγον προστεταχέναι τὸν Θεὸν τῷ Νῶε ποιῆσαι ἐκ πλαγίων τῆς κιβωτοῦ· Θύραν μὲν γὰρ ὁ Θεοδωτίων καὶ Σύμμαχος, ἄνοιγμα δὲ ὁ Ἀκύλας ἐποίησε. Γέγραπται δὲ περὶ τῶν τροφῶν ὅτι καὶ προσέταξεν ὁ θεὸς εἰσαγαγεῖν καὶ εἰσάγαγε Νῶε. Ἡ δὲ τῶν σκυβάλων τῶν ζῴων πάροδος καλῶς παρασεσιώπηται καὶ τοῦ Νῶε δυναμένου τὸ ἀκόλουθον περὶ τούτων σκοπῆσαι καὶ ἡμῶν τὸ παραλελειμμένον στοχάσασθαι. Ἐπηπόρουν τινές, εἰ δύναται ἡ τηλικαύτη κιβωτὸς χωρῆσαι κἂν τὸ πολλοστὸν μόριον τῶν ἐπὶ γῆς πάντων ζῴων.
PG 12:165Καὶ μάλιστα Ἀπελλῆς, ὁ τοῦ Μαρκίωνος γνώριμος καὶ γενόμενος ἑτέρας αἱρέσεως παρ’ ἐκεῖνον πατήρ, ἀθετεῖν βουλόμενος ὡς οὐχ ἅγια τὰ Μωυσέως συγγράμματα τοῦτο ἐπαπορήσας ἐπιφέρει, τό· ψευδὴς ἄρα ὁ μῦθος· οὐκ ἄρα ἐκ θεοῦ ἡ γραφή· μὴ συνιὼν ποδαποὺς τριακοσίους πήχεις καὶ ποδαποὺς πεντήκοντα πηλίκους τε τριάκοντα ὠνόμασεν ἐπὶ τῆς κατασκευῆς τῆς κιβωτοῦ ἡ γραφή. Ἐμάθομεν δὲ ἡμεῖς ἀπό τινος τῶν παρ’ Ἑβραίοις ἐλλογίμων, ὡς ἄρα οἱ τ πήχεις ὠνομάσθησαν ὡς ἡ καλουμένη παρὰ τοῖς γεωμέτραις δύναμις τοῦ ἀπὸ τοῦ τριακόσια τετραγώνου, ὡς εἶναι τοὺς πήχεις τοῦ μήκους ἐν τῷ κάτω ἐπιπέδῳ θ μυριάδας· οὕτω δὲ καὶ τοῦ πλάτους δισχιλίους πεντακοσίους καὶ τοῦ ὕψους ἐννακοσίους. Καὶ γὰρ πάνυ ἂν εἴη ἀτοπώτατον τὸν παιδευθέντα πάσῃ σοφίᾳ Αἰγυπτίων τῶν γεωμετρικωτάτων μάλιστα, καὶ ἐν οἴκῳ βασιλέως ἀνατραφέντα μὴ συνεωρακέναι, ὅτι οἱ κοινότερον νοηθέντες τ τοῦ μήκους καὶ ν τοῦ πλάτους καὶ λ τοῦ ὕψους οὐδὲ ἐλέφαντας ἂν ἐχώρησαν τάχα που δ καὶ τὰς τούτων ἐπ’ ἐνιαυτὸν τροφὰς [προστάξαντος τοῦ θεοῦ δύο δύο ἀπὸ τῶν ἀκαθάρτων εἰσέρχεσθαι ζῴων εἰς τὴν κιβωτόν]. Εἰ δὲ χρὴ ἐπὶ τοῦ τρανότερον νοῆσαι τό·
Καὶ μάλιστα Ἀπελλῆς, ὁ τοῦ Μαρκίωνος γνώριμος καὶ γενόμενος ἑτέρας αἱρέσεως παρ’ ἐκεῖνον πατήρ, ἀθετεῖν βουλόμενος ὡς οὐχ ἅγια τὰ Μωυσέως συγγράμματα τοῦτο ἐπαπορήσας ἐπιφέρει, τό· ψευδὴς ἄρα ὁ μῦθος· οὐκ ἄρα ἐκ θεοῦ ἡ γραφή· μὴ συνιὼν ποδαποὺς τριακοσίους πήχεις καὶ ποδαποὺς πεντήκοντα πηλίκους τε τριάκοντα ὠνόμασεν ἐπὶ τῆς κατασκευῆς τῆς κιβωτοῦ ἡ γραφή. Ἐμάθομεν δὲ ἡμεῖς ἀπό τινος τῶν παρ’ Ἑβραίοις ἐλλογίμων, ὡς ἄρα οἱ τ πήχεις ὠνομάσθησαν ὡς ἡ καλουμένη παρὰ τοῖς γεωμέτραις δύναμις τοῦ ἀπὸ τοῦ τριακόσια τετραγώνου, ὡς εἶναι τοὺς πήχεις τοῦ μήκους ἐν τῷ κάτω ἐπιπέδῳ θ μυριάδας· οὕτω δὲ καὶ τοῦ πλάτους δισχιλίους πεντακοσίους καὶ τοῦ ὕψους ἐννακοσίους. Καὶ γὰρ πάνυ ἂν εἴη ἀτοπώτατον τὸν παιδευθέντα πάσῃ σοφίᾳ Αἰγυπτίων τῶν γεωμετρικωτάτων μάλιστα, καὶ ἐν οἴκῳ βασιλέως ἀνατραφέντα μὴ συνεωρακέναι, ὅτι οἱ κοινότερον νοηθέντες τ τοῦ μήκους καὶ ν τοῦ πλάτους καὶ λ τοῦ ὕψους οὐδὲ ἐλέφαντας ἂν ἐχώρησαν τάχα που δ καὶ τὰς τούτων ἐπ’ ἐνιαυτὸν τροφὰς [προστάξαντος τοῦ θεοῦ δύο δύο ἀπὸ τῶν ἀκαθάρτων εἰσέρχεσθαι ζῴων εἰς τὴν κιβωτόν]. Εἰ δὲ χρὴ ἐπὶ τοῦ τρανότερον νοῆσαι τό·
PG 12:167ἐπισυνάγων ποιήσεις τὴν κιβωτὸν καὶ εἰς πῆχυν συντελέσεις αὐτὴν ἄνωθεν ἐκθέσθαι τὸν οἱονεὶ ἀρχιτεκτονικὸν περὶ τῆς κιβωτοῦ λόγον, φέρε, ὡς ὑποπέπτωκεν ἡμῖν καὶ μεμαθήκαμεν, αὐτὸν ἐκθώμεθα. Νόει μοι τριακοσίων πηχέων τῶν εἰρημένων κατὰ τὴν καλουμένην δύναμιν εἶναι κατωτάτω τὸ τῆς κιβωτοῦ μῆκος καὶ πεντήκοντα πλάτος, εἶτα κατὰ πῆχυν ἐπισυνάγεσθαι τοῦ μὲν μήκους ι πήχεις, τοῦ δὲ πλάτους ἕνα δίμοιρον· ὥστε γενέσθαι τὸ τριακοστὸν τοῦ ὕψους πῆχυν, δέκα μὲν τοῦ μήκους, ἑνὸς δὲ καὶ διμοίρου τοῦ πλάτους· εἶτα μετὰ τοῦτο συντελεῖσθαι εἰς πῆχυν τὴν ἐπισυναγωγήν. Εἰ δέ τῳ βίαιος εἶναι δόξει ὁ πῆχυς τριακοστὸς καὶ πρῶτος ὢν τοῦ ὕψους, προσεχέτω τῇ λέξει λεγούσῃ· καὶ λ πήχεων τὸ ὕψος αὐτῆς· ἐπισυναγαγὼν ποιήσεις τὴν κιβωτόν, καὶ εἰς πῆχυν συντελέσεις αὐτὴν [ἄνωθεν] 6. Οἶμαι γὰρ ἐμφαίνεσθαι μετὰ τό· καὶ λ πήχεων τὸ ὕψος τὸν πρῶτον καὶ τριακοστὸν πῆχυν διὰ τοῦ· καὶ εἰς πῆχυν συντελέσεις αὐτὴν ἄνωθεν. Ἐγένετο δὲ οὕτως ἵνα ἡ τῶν ὑδάτων ἐπιφορὰ ἔχῃ τὸν ὄλισθον καὶ μὴ καθάπερ εἰς πέτραν παντόθεν ἔχουσαν ὕψος προσαράττῃ τὰ κύματα.
PG 12:223Καὶ τὸ τὴν θύραν δὲ ἐκ πλαγίων γενέσθαι ἐπιτηδείως προσετάττετο· ἐν ὀροφῇ μὲν γὰρ εἰ γέγονεν ἐκ τῶν ὄμβρων ἐπλήρου τὴν κιβωτόν, ἐκ δὲ τῶν πλαγίων ταχθεῖσα τὸ ἀσφαλὲς τοῖς ἔνδον παρείχετο, τῆς μὲν κιβωτοῦ ἐφ’ ὕδατος φερομένης, τῆς δὲ θυρίδος ἀνωτέρω τούτου τυγχανούσης.
PG 12:172
189 89 IN GENESIM HOMILIA V. B 190 statuam salis. Putamusne tantum sceleris in hoc essa commisso,ut quia respexit mulier, interitum quemi divino beneficio effugere videbatur, incurreret? Quid eniin tantum criminis habuit, si sollicita mu- lieris mens retrorsum unde nimio flammarum cre- pitu wrrebatur aspexit? Sed quia lex spiritalis est, et quæ contingebant antiquis, in figura illis con- tingebant, videamus ne forte Lot,qui non respexit post se, rationabilis sit sensus et animus virilis, uxor autem hic carnis imaginem teneat. Caro est enia), quæ respicit semper ad vitia, quæ, cum ani- uins tendit ad salutem, illa retrorsum respicit, et voluptates requirit. Inde denique et Dominus dice- bat : Nemo willens munum suam ad aratrum, et retro respiciens, aptus est regno Dei. Et addit : Me- mentole uxori, Lot. Quod autem fit staticulum salis, insipientice ejus indicium videtur expositum. Sal enim prudentiæ loco ponitur, quæ ei defuit. Per- tendit ergo Lot in Segor, ibique paulisper collectis viribus, quas in Sodomis habere non potuit, ascen- dit in montem, et ibi habitavit (sicut Scriptura dicit) ipse, et duæ filiæ ejus cum eo. solum, quod domum suam patefecit, hospitibus. A sum respicit, impositam legem rumpit, efficitur in Hospitalem domum angeli ingressi sunt. Clausas bospitibus domos ignis ingressus est. Quid ergo ad kospitem pro hospitalitatis officiis dicant angeli vi- deamus. In montem, inquinat 58, salvam fac ani- mam tuam, ne forte comprekendaris. Erat quidem hospitalis Lot, qui etiam (sicut ei Scriptura testi- monium tulit) ab interitu latuit, angelis hospitia receptis. Sed non erat ita perfectus, ut statim da Sodomis exicus montem posset ascendera. Perſe- clorum mainque est dicere : Levari oculos meos in montes unde veniet auxilium mihi. Iste ergo neque talis erat qui inter Sodomitas perire deberet, neque tantus erat qui cum Abraham in excelsioribus posset habitare. Si enim fuissettalis, nunquam ad enm dice- rel Abraham : Si tu ad dextram, ego ad sinistram, aut si tu ad sinistram, ego ad dextram; nec habitacula ei Sodomitica placuissent. Erat ergo medius quidam inter perfectos et perditos. Et sciens non convenire vi- ribus suis, ut ascenderet in monters, religiose et humi- liter excusat se dicens“: Non possum in montem sal- vua fieri, sed ecce hæc civitas pusilla est, st hic salva- bor, et non est pusilla? Ingressus vero Segor civitatem pusillam, in ea salvatur. Et post hæc cum filiabus ascendit in montem. Neque enim de Sodomis ascendere (21) poterat in montem, quam- vis seriptum sit de terra Sodomorum priusquam subverteretur, eo tempore quo Lot habitationem ejas elegit, fuisse sicut paradisus Dei, et sicut terra Ægypti ***. Et tamen (ut parvo quodam utamur ex cessu) quænam videtur esse vicinitas paradiso 74 Dei, et torræ Ægypti, nt ex æquo his Sodoma com- paretur? Sed ego ita puto quod antequain peccarel Sodoma, cum adhuc simplicitatem vitæ incontami- nabilis custodiret, erat sicut paradisus Dei; ubi vero decolorari cœpit et peccatorum maculis ob- seurari, sient terra Ægypti facta est. Sed et illud requirumus quoniam quidem propheta dicit, quia restituetur soror tua Sudoma in antiquum, utrum- namn restitutio ejus etiam boe recipiat, ut sit sicul paradisus Dei, an solum sit sicut terra Ægypti. Ego quidem dubito, si intantum poterunt (22) Sodom:o- rum peccata decoqui, et eo usque scelera purgari, at restitutio eorum tanta sit, quæ non solum terræ C Ægypti, verum etiam Dei paradiso comparetur. D Urgent tamen nos qui hoc confirmare volunt ex eo præcipue sermone qui additus huic repromissioni videtur : non enim dixit, quia restituetur Sodoma, el cessavit; sed ait: Restituetur Sodoma in anti- quum. Et asseverant antiquum ejus statum non fuisse ut terram Ægypti, sed ut paradisum Dei. bus interitum fugiens Sodomorum, accepto ab an- gelis mandato, ne retrorsum respiceret, tendebat in Segor. Sed uxor ejus immemor fit præcepti, retror- ** Genes. xix, 17. "Psal. cx, 1. » Genes. XIII, XVI, 55. ** Luc. 1x, 62. Genes. xix, 35. ascendi. in qua scribitur filias ejus arte furatas concubitum patris. la quo nescio si quis potest excusare ita Lot, ut eum immunem faciat a peccato. Neque rur- sum ita eum accusandum puto, ut tam gravis in- cesti keri debeat reus. Non enim invenio eum in- sidiatum esse, aut violenter eripuiɛse pudicitiam filiarum, sed magis insidias passum, et arte cir- cumscriptum. Sed meque rursum circumventus fuiɓ- set a puellis, nisi inebriari potuisset. Unde videtur mihi in parte culpabilis, in parte excusabilis inve- niri. Excusari namque potest, quod a concupiscen- tiæ et voluptatis crimine tiber est, et quia neque ipse voluisse arguitur, neque volentibus consen- sisse. Subjacet vero culpæ, quod decipi potuit, quod vino nimis indulsit, et hoc nou semel, sed iterum fecit. Nam et ipsa Scriptura mihi videtur pro eo quodammodo satisfacere, cum dicit “: Nesciebat enim cum dormiret cum eis, et cum surgeret. De filiabus hoc non dicitur, quæ studio et arte de- cipiunt patrem. Ille tamen intantum sopitus est vino, ut nesciret dormisse se cum filia priore, neque cuin filia juniore. Audite ebrietas quid agat, audite quantum facinoris conciliet temulentia. Audite et cavete, vos quibus istud malum non in erimine, sed in usu est. Ebrietas decipit quem Sodoma non de cepit. Uritur ille flammis mulierum quem sulphurea Damma non ussit. Erat ergo Lot arte, non volun- tate deceptus. Ideo medius quidam est inter pecca- tores et justos: quippe qui ex Abrahæ quidemə cognatione descenderit, in Sodomis tamen habita- verit. Nam et hoc quod evadit ex Sodomis (sicut 9. • Genes. xix, 20. 61* Gen. xi, 10. 6 Ezech infra quator miss., urgebunt tamen nos. Digilized by Google 2. Sed redeamus ad Lot, qui cum uxore et filia- (21) Quatuor mss. ascendere. Libb. antea editi, 3. Post hæc jam refertur illa famosissima fabula, (22) Poterunt.Sic mss. Libri vero editi, potuerint.
PG 12:194
211 ORIGENIS B 212 passionem filii, promissio firma sit: evidenter de- signans quod propter passionem Christi populo ex gentibus, qui ex fide est Abrahæ, maneat firma pro- missio. Et nunquid in hoc solo secunda firmiora sunt primis? In multis hujuscemodi adumbrata in- venies sacramenta. Primas tabulas legis in littera confregit Moyses et abjecit; secundam legein in spiritų suscepit, et sunt firmiora secunda quam prima. Rursus idem ipse cum omnem legem in qua- tuor libris comprebendisset, Deuteronomium scripsit (54), quod secunda lex dicitur. Ismael pri- mus est, secundus Isaae, et similis in secundo præ- lationis forma servatur. Hoc et in Esau et in Jacob, in Ephrem et Manasse, in mille aliis similiter in- venies adumbratum. aliud additum video, eadem repetantur, quæ prius A filio tuo. Ostendit ergo quod propter oblationem vel fuerant repromissa. Ergo superfluum videbitur ea- dem sæpius retractari? imo necessarium (52). In sacramentis enim fiunt cuncta quæ funt. Abraham si tantum secundum carnem vixisset, et unius po- puli quem secundum carnem genuit, pater fuisset, una sufficeret repromissio. Nunc vero ut ostenderet eum primo patrem futurum eorum, qui secundum carnem circumcisi sunt, circumcisionis suæ tem- pore datur ei repromissio, quæ ad populum cir- cumcisionis pertinere deberet. Secundo quia pater esset futurus etiam eorum qui ex fide sunt, et qui per passionem Christi veniunt ad hæreditatem, tem- pore nihilominus passionis Isaac, promissio reno- vatur, quæ pertinere debeat ad cum populum, qui passione Christi ac resurrectione salvatur. Et ea- dem quidem repeti videntur, sed longe diversa sunt. Illa enim quæ prius dicta sunt, et ad priorem populum pertinent, in terris dicta sunt. Sic enim dicit Scriptura 80 : Et eduxit eum foras, de taber- naculo scilicet, et dixit ei : Respice stellas cœli, si dinumerari possunt a multitudine. Et addidit: Sic erit semen tuum. Ubi autem secundo repetitur re- promissio, designat quia locutus est ei de coelo, et ·latur promissio de terra prima, secunda de cœlo. Nonne aperte hic illud designare videtur, quod Apostolus dicit * : Primus homo de terra terrenus, secun:lus homo de cœlo cœlestis? Ista ergo promis- sio, quæ ad fidelem populum pertinet, de cœlo est, illa de terra. In illa sermo tantummodo fuit, hic in- terponitur jusjurandum, quod interpretatur ad He- bræos scribens sanctus Apostolus hoc modo di- cens: Volens, inquit 8, Deus ostendere pollicita - tionis kæredibus immobilitatem (53) consilii sui, in- terposuit jusjurandum. Et iterum : Homines, inquit, per majorem sui jurant, Deus autem quoniam nemi- nem habuit per quem juraret majorem, per memel- ipsum juro, dicit Dominus. Non quod Deum juris- jurandi necessitas urgeret. Quis enim ab eo exige- ret sacramentum? Sed sicut interpretatus est apo - stolus Paulus, quo per hoc immobilitatem consilii sui cultoribus designaret. Sic et alibi per Prophe- tam dicitur ** : Juravit Dominus, nec pœnitebit eum, tu es sacerdos in æternum secundum ordinem Mel- Ċ chisedech. 85 Tunc deinde in prima repromissione D non habet positam causam cur data sit repromis- sio, nisi tantum quod eduxit eum foras, et ostendit, inquit, ei stellas cœli, et dixit, Sic erit semen tuum. Nunc vero addit causam propter quam juramento confirmat promissionem firmam futuram. Dicit enim: Quia fecisti verbum hoc, et non pepercisti ´lem locum per singulos quosque tractemus. Aposto- lus dicit, sicut jam superius memoravimus“: Primus homo de terra terrenus, secundus homo de cœlo cœle- stis. Qualis terrenus, tales et terreni; et qualis cœte- stis, tales el cœlestes. Sicut portavimus imaginem ter- reni, portemus et imaginem cœlestis. Vides quid osten- dit, quia, si permanseris in eo quod primum est, quod de terra est, reprobaberis, nisi te commutes, nisi conversus fueris, nisi cœlestis effectus imaginem cœ- lestis acceperis. Hoc idem est, quod alibi dicit * : Exuentes (55) vos veterem hominem cum actibus suis, et induentes novum, qui secundum Deum creatus est. Idipsum et alio loco scribit: Ecce vetera transie- runi, facia sunt omnia nova. Idcirco ergo promis- siones suas renovat Deus, ut ostendat tibi quia de- bes et tu renovari. Non permanet ille in veteribus, ne et tu vetus homo permaneas. De cœlo hæc loqui- tur, ut et tu imaginem cœlestis accipias. Nam quid tibi prodest (56) si Deus innovet promissiones, et ta non innoveris? si ille de cœlo loquatur, et tu de terra audias? Quid tibi prodest si Deus sejuramento constringit, et tu hæc quasi communem audiens fabulam transeas? Quare non consideras quod pro- pter te Deus etiam ea quæ naturæ suæ apta minime videntur, amplectitur? Jurare dicitur Deus, ut tu audiens paveas et intremiscas, et metu consterna- tus inquiras, quid illud tantum est pro quo Deus jurare dicitur (57). Fiunt ergo hæc, ut tu attentus et sollicitus flas, et audiens tibi repromissionem parari in cœlis, vigiles et requiras quatenus divi- nis promissionibus dignus exsistas. Verumtamen hunc locuin et Apostolus interpretatur, dicens **, quia Abrahæ promisit Deus, et semini ejus : non dixit et seminibus quasi in multis, sed tanquam in uno, el » Genes. XV, 5. 81 | Cor. xv, 47. 8 Hebr. vi, 15, 17. 83 Psal. cx, 4. 841 Cor. xv, 47, 48, 49. Coloss. 111, 9. 8 II Cor. v, 17. 87 Galat. 1, 10. . ut in nostro textu. Paulo infra iidem iss., ura sufficeret repromissio. Alias, una suffeceral repro- missio. tatem, et paulo infra, per majorem suum jurant. Sed mss. ut in nostro textu. Infra iidem mss., nisi tan- tum quod eduxit eum foras. In editis deest vox n:si. 2. Sed redeamus nune ad nosmetipsos, et mora- (52) Alias, retractare et minus necessarium, mss. (53) Alias, pollicitationes hæredibus per immobili- (54) Alias, scribit. Mss., scripsit. (55) Mss. exuentes. Alias, exuite. (56) Alias, nunquid tibi prodest. (57) Alias, dicatur.
PG 12:240
25" IN GENESIM HOMILIA XVII. 258 et Spiritum adoptionis acceperint, in quo clament: A ostenditur. Sed videamus quare ut leo et ut catu- Abba pater . Nemo enim dicit Dominum Jesum nisi in Spiritu sancto *°. Iste sermo paulo durius refertur ad Judam, nisi abusive dicamus adoratos esse quasi reges a fratribus suis, id est a cæteris contribulibus, filios Juda. recubans dormisti sicut leo, et sicut catulus leonis. Quis suscitabit eum "? In his versiculis non jam concludimur, sed pene excludimur: nam eatulum leonis si ponamus Judam dici posse pro virtute bel- landi, quomodo exponitur quod de germine ejus di- citur ascendisse? Germen autem hic in Græco ßla- σtó; dicitur (19), quod magis virgultum vel ramus rectius interpretatur, qui de radice repullulare, vel de ipso robore arboris solet. Ex quo ergo vir- gulto, vel ex quo ramo Judas ascendisse dicitur ? vel quomodo recumbens dormisse ut leo et ut calu- Jus leonis, ita ut quæratur quis eum suscitet? Nisi forte aliquis vim faciens velit ita asseverare ex germine processisse Judam, id est, ut superius diximus, vel ex virgulto, vel ex ramo; quod de ipsa patris fortitudine et virtute significet, qui vir- tntis confidentia recubet, et requiescat ut leo et ut catulus leonis, nec eum ausus aliquis sit susci- tare, dui pro magnitudine virium et potentia bel- latorum suscitare eum nullus audeat ad prælia. Sed multo convenientius aptabitur huic loco mysti- ca expositio, 108 in qua catulus leonis Christus non solum tropice, verum etiam physice (20) de- signatur : nam Physiologus de catulo leonis hæc scribit quod cum fuerit natus tribus diebus et tribus noctibus dormiat, tum deinde patris fremitu vel rugitu tanquam tremefactus cubilis locus susci- te: catulum dormientem. Iste catulus ergo ascendit ex germine : ex virgine enim natus est. Non ex semine, sed ex virgine absque concubitu viri, et absque semine naturali nascitur Christus, velut virgultum sive ramus. In quo manifestissime et veritas carnis assumptæ ex virgine declaratur in sacro sancto germine, et a contagio bumani et car- malis seminis excusatur (21). Recumbens dormisti sicut leo, et sicut catulus leonis. Manifestissime re- cubuisse et dormisse dictum de passione mortis B C lus leonis dormit. De catuli quidem somno jam superius dictum est quod valde convenienter ap- tatur in Christo, qui tribus diebus et tribus nocti- bus in corde terræ sepultus somnum mortis im- plevit. Ut leo autem hoc modo debere intelligi ar- bitror. Mors Christi oppressio et triumphus dæmo- num fuit. Omnem namque prædam quam leo ille contrarius invaserat prostrato homine et dejecto, hic leo interripuit. Denique rediens ab inferis (22) et ascendens in altum, captivam duxit captivita- tem. Hoc ergo modo et in somno suo leo fuit vin- cens omnia et debellans, et destruxit eum qui habebat mortis imperium, et velut catulus leonis die tertia suscitatur. Quis suscitabit eum? Recte quasi inquirentis prophetæ personam quæ suscita- rit Christum sermo significat. Quia Apostolus qui- dem dicit “, quia Deus qui suscitavit eum a mor- tuis, suscimbit et mortalia corpora vestra propter inhabitantem spiritum ejus in vobis. Et iterum Christus dicit in Evangeliis .. : Solvite templum hoc, el ego in tribus diebus suscitabo illud : hoc autem dicebat de templo corporis sui. Quia ergo et ipse se dicit suscitare templum suum, et Deus illum dicitur suscitasse, recte propheta stupore tantæ Patris et Filii unitatis atque indiscretionis attonitus ait : Quis suscitabit eum (23)? femoribus ejus usquequo veniant ea quæ reposita sunt ei (24), vel, ut in aliis exemplaribus habetur, veniat is cui repositum est, et ipse erit exspectatio gentium. Ilic locus manifeste refertur ad Judam : constat enim usque ad nativitatem Christi non de- fecisse principes ex genere Judæ, nec duces de femoribus ejus usque ad Herodem regem, qui so- cundum historiæ fidem quam Josephus scribit **, alienigena fuisse, et per ambitionem in regnum Judæorum dicitur irrepsisse; statim ergo ut hoc factum est, et ut defecit dux de femoribus Judæ, advenit ille cui erat regnum repositum. In quo quomodo gentes sperent, Evangelii fides et Eccle- siarum docet propagatio. Reposita autem dicuntur ea quæ opportuno tempore proferenda sunt. Sicut et Christus in finem sæculorum advenisse dici.ur, Rom. vi, 15. *I Cor. xii, 3. "Genes. XLIX, 9. editi, Balov dicitur. mss. ut in nostro textu. Paulo post iidem miss., pa- this fremitu vel rugitu : editi, patrisgemitu vel mugitu. men admodum suspecta est ista vox, excusatur, pro qua malim, excluditur. attonitus est, quis suscitavit eum ? aliis exemplaribus habetur, veniat is cui repositum est. Prior lectio, tà ánoxɛljeva auto. Aliera & &nóxɛital. Sancti Patres modo illam, modo alterain adhibent. Contendit autem Justinus in Dialogo cuM » Ephes. IV, 3. ba Rom. In, 14. * Joan. 11, Tryphone illud & ȧnóxetta veram esse LXX le- ctionem, non autem tå knoxelɲɛva aútý. In Hebræo habetur fw 88 ? TV usquequo venial Schilo. Hieronymus vertit donec venial qui mittendus est. Quasi legisset mb, vel mb, deceptus simili- tudine litterarum, 7 et M. Vitiosam autem fuisse Ilieronymi lectionem inde patet, quod veteres in- terpretes Septuaginta et Aquila non sed A legerint. Aquila vertit & ȧnóxɛital, Septia- ginta τὰ ἀποκείμενα αὐτῷ, quasi ex v, id est cui, vel, quæ, spectato? ut vocali e, et ei, po- sito 7 pro 1, nempe pro ; sunt enim lite- ræ permutabiles. Dividebant itaque vocem in et quæ ei, suppl. reposita sunt. Sic Ezech. XXI: Donec veniat cui est judicium. 5. Catulus leonis Juda, de germine ejus ascendit : 6. Non deficiet princeps ex Juda, neque dux de 19. * Genes. XLIX, 10. ** Ant. lib. xiv, cap. 2. (19) Blaσrós dicitur. Sic mss. Libri vero D (20) Alias, tropicus, verum etiam physicus. Sed (21) Excusatur. Sic libb. editi et mss.; mihi ta- (22) Alias, quique rediens ab inferis. (25) Sic miss. rectius quam editi in quibus legitur, (24) Veniant ea quæ reposita sunt ei, vel, ut in
PG 12:279
Α στολῇ φησιν· . Εἰ δὲ θέλων ὁ Θεὸς ἐνδείξασθαι τὴν ὀργήν, και γνωρίσαι τὸ δυνατὸν αὐτοῦ, ἤνεγκεν ἐν πολλῇ μακροθυμίᾳ σκεύη ὀργῆς κατηρτισμένα εις ἀπώλειαν· ο ὡς τῆς μακροθυμίας αὐτοῦ ἐνηνοχυίας τὰ σκεύη τῆς ὀργῆς, καὶ οἱονεὶ γεγεννηκυίας. Εἰ γὰρ παρὰ τὸ μακροθυμεῖν αὐτὸν οὐ κολάζοντα τοὺς ἁμαρ τάνοντας, ἀλλ' ἐλεοῦντα, ἐπλεόνασε τῇ χύσει, αὐτός πως ἤνεγκε τῇ ἑαυτοῦ μακροθυμίᾳ τὰ σκεύη τῆς ὀρ γῆς, καὶ ἵν' οὕτως εἴπω, αὐτὸς τὰ πάντα πεποίηκε σκεύη ὀργῆς, καὶ κατὰ τοῦτο, αὐτὸς ἐσκλήρυνε την καρδίαν αὐτῶν. Ὅτε γὰρ σημείων τοσούτων καὶ τε ράτων γενομένων οὐ πείθεται ὁ Φαραώ, ἀλλὰ μετὰ τηλικαῦτα ἀνθίσταται, πῶς οὐ σκληρότερος καὶ ἀπι- στότερος ἐλέγχεται ; τῆς σκληρότητος καὶ ἀπιστίας δοκούσης ἐκ τῶν τεραστίων δυναμένης γεγονέναι. Ομοιον δὲ καὶ τὸ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ· « Εἰς κρίμα ἐγὼ εἰς τὸν κόσμον τοῦτον ἦλθον· › οὐ γὰρ προέθετο ὁ Σωτὴρ εἰς κρίμα ἐλθεῖν, ἀλλ' ἠκολούθησε τῷ ἐληλυθέναι αὐτὸν, τὸ εἰς κρίμα αὐτὸν ἐληλυθέναι τῶν μετὰ τὰ τεράστια οὐ πεπιστευκότων αὐτῷ· ἀλλὰ καὶ εἰς πτῶσιν ἐλήλυθε. Καὶ μεθ' ἕτερα οὕτως. Τα τεράστια γινόμενα, τοῖς μὲν δεχομένοις καὶ πιστεύουσιν, ὡς παρὰ τοῖς ἐπιμίκτοις Αἰγυπτίοις τοῖς συνεληλυθόσι τῷ λαῷ, ἔλεος ἦν· τοῖς δ᾽ ἀπει θοῦσι σκληρότητα ταῖς καρδίαις αὐτῶν ἐπιφέρει. Καὶ ἐκ τοῦ Εὐαγγελίου δὲ ἔτι παρὰ τὰ εἰρημένα ἔστι τὰ ὅμοια παραθέσθαι περὶ τοῦ καὶ τὸν Σωτῆρα κακῶν αἴτιον δοκεῖν γεγονέναι τισίν· Ουαί σοι χώρα Ζὶν (65), οὐαί σοι Βηθσαϊδα, ὅτι εἰ ἐν Τύρῳ καὶ Σ:- δῶνι ἐγένετο τὰ σημεῖα τὰ γενόμενα ἐν ὑμῖν, πάλαι ἂν ἐν σάκκῳ καὶ σποδῷ καθήμενοι μετενόησαν. Πλήν λέγω ὑμῖν, Τύρῳ καὶ Σιδῶνι ἀνεκτότερον ἔσται η ὑμῖν, » καὶ τὰ ἑξῆς· προγνώστης γὰρ ὁ Σωτὴρ (60) ὢν τῆς ἀπιστίας τῶν ἐν χώρᾳ Ζὶν, καὶ τῶν ἐν Βηθ- σαϊδα, καὶ τῶν ἐν Καπερναούμ, καὶ ὅτι ἀνεκτότερον γίνεται γῇ (67) Σοδόμων ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως, ἢ ἐκεί νοις, διὰ τί τὰ τεράστια ἐπετέλει ἐν χώρᾳ Ζὶν, καὶ ἐν Βηθσαϊδα, ὁρῶν ὅτι διὰ ταῦτα ἀνεκτότερον γίνει ται ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως Τυρίοις, καὶ Σιδωνίοις, ή τού τοις ; Καὶ μεθ' ἕτερα. • Σὺ δὲ ἐρεῖς τῷ Φαραώ· Τάδε λέγει Κύριος Υιός πρωτότοκός μου Ισραήλ. Εἶπα δέ σοι, Ἐξαποστειλον τὸν λαόν μου, ἵνα μοι λατρεύσωσιν. Εἰ δὲ μὴ βούλει ἐξαποστεῖλαι αὐτὸν, ὅρα γοῦν, ἐγὼ ἀποκτενῶ τὸν υἱόν σου τὸν πρωτότοκον. » Λεκτέον οὖν τοῖς φάσκουσι δι- καίου ταῦτα εἶναι Θεοῦ, καὶ ὑπολαμβάνουσι κατὰ τὸ πρόχειρον τῆς λέξεως ἐσκληρύνθαι τὴν καρδίαν Φα- ραώ βασιλέως, ἵνα μὴ ἐξαποστείλῃ τὸν λαὸν αὐτοῦ, πῶς δίκαιος ὁ σκληρύνας τε τὴν καρδίαν, καὶ ἀπει λῶν, εἰ μὴ ἀπολύσει, ἀποκτεῖναι τὸν πρωτότοκον αὐτ τοῦ υἱόν ; Θλιβόμενοι γὰρ πονηρὸν αὐτὸν ὁμολογή σουσιν. Εἶτα πάλιν ἀπὸ ἑτέρων ἀνατραπήσονται, καὶ ἀναχθήσονται (68) εἰς τὸ μὴ τῇ προχείρω λέξει δου λεύειν, οὐ δυναμένῃ κατ᾿ αὐτοὺς σῶσαι τὸ δίκαιον τοῦ Δημιουργοῦ. ῎Απαξ δὲ ἐὰν νῦν ἀναγκασθῶσι βε- Χοραζίν. ὁ Θεός. EX ORIGENE tulit multa patientia vasa iræ parata in interitum;» quasi patientia ipsius tulerit vasa iræ et veluti pro- creaverit. Si enimn, quod lenis et patiens fuerit, non puniens peccantes, sed miseratus, vasa illa abundarunt ; ipse quodammodo patientia sua vasa iræ tulit, et, ut ita dicam, ipse omnia fecit vasa iræ atque adeo ipse induravit cor eorum. Cum enim tot signis et prodigiis factis non obtemperat Pharao, sed post tot et tanta monstra repugnat, quomodo non durior et infidelior arguitur? cum durities et incredulitas ex prodigiis oriri potuisse videatur. Simile est id in Evangelio 88: Ego ad judicium in hunc mundum veni ;, non enim Servatori proposi- tam fuit venire ad judicium, sed ex eo quod vene- rit, consecutum est ut ipse ad judicium venerit eo- rum, qui post miracula ipsi non crediderint ; sed et in ruinam corum venit. < B Et post alia, in hunc modum. Prodigia facta, suscipientibus quidem et creden.- tibus, ut promiscuis illis Ægyptiis, qui eum populo egressi sunt, misericordia ſuere ; non credentibus autem duritiem cordis inserunt. Tum præterea ex Evangelio quædam his similia proferri possunt, quæ malorum auctorem aliquibus Servatorem loqui vi- dentur : • Væ tibi regio Zin, væ tibi Bethsaida, quia si Tyri et Sidone facta fuissent signa quæ apud vos facta sunt, jam olim in sacco et cinere sedentes poenitentiam egissent. Caterum dico vobis, tolera- bilius erit Tyro et Sidoni quam vobis, o et cætera. Deus enim qui duritiem et incredulitatem incolarum regionis Zin, et Bethsaida, et Capharnaum præno- veral, et sciebat tolerabilius fore genti Sodomorum C in die judicii quam illis, cur miracula patra- bat in regione Zin et Bethsaida, videns propter 1æc tolerabilius fore in die judicii Tyriis et Sido. niis, quam his Et post alia. • Tu au'em dices Pharaoni, Hæc dicit Dominus : Filius primogenitus meus Israel. Dixi vero tibi : Dimitte populum meum, ut me colant; si autem non vis dimittere ipsum, videsis, ego interficiam filium tuum primogenitum *. › Dicendum igitur est ¡is, qui justi Dei hæc esse opinantur, et ex nuda dictione induratum esse cor Pharaonis regis pu- tant, ne dimitteret populum ipsius, quomodo justus est qui induravit cor, et minatur, nisi dimiserit, interfecturum filium ejus primogenitum ? Si enim urgeantur, eum malum esse fatebuntur. Rursus · deinde alia illos inde avertent et eo adducent, ut non nudæ dictioni adhærescant, quæ ipsorum sen- tentia Opificis justitiam tueri 'non potest. Denique semel nunc coacti fuerint hæc expendere, eo D Joan. 1x,59. Matth. x1, 21, 22. Exod. iv, 22, 23. suppletur e codicibus mss. (65) Χώρα Ζίν. Vulgatus textus Græcus Matthaei, (66) Ο Σωτής. Sic habent mss. Libri autem editi, (67) Vox γῇ quæ deerat in libris antea editis, hic (68) Aliquot mss., συναχθήσονται.
Second witness · khazarzar edition
Homiliae in Genesim 23 ζητεῖται δὲ ποταπὸν δεῖ νοῆσαι τὸ σχῆμα τῆς κιβω τοῦ· ὅπερ νομίζω, φησίν, ὅτι πυραμοειδές ἐστιν, ἀρχόμενον ἀπὸ μήκους τʹ πήχεων, ἀπὸ δὲ πλάτους νʹ καὶ ἐπὶ λʹ τοῦ ὕψους πήχεις ἐπι συναγόμενον, ὥστε τὴν κορυφὴν γενέσθαι μήκους καὶ πλάτους πῆχυν. Ἔστω δὲ τὰ μὲν κάτω αὐτῆς, ἅπερ ὠνόμασται κατάγαια, ὀροφῶν βʹ, τὰ δὲ ὑπὲρ τὰς δύο ὀροφὰς ἐπὶ τὸ ἀνωτέρω ὀροφῶν γʹ. Τοῦτο δὲ καὶ ὁ Σύμμαχος σαφῶς ἐξέθετο εἰπών· «κατὰ τὰ δίστεγα καὶ τρίστεγα ποιήσεις αὐτήν». Νοείσθω δὲ καθ' ἑκάστην ὀροφὴν ἀποδιαλαμβα νόμενα χωρία ὑπὲρ τοῦ χωρίζεσθαι τὰ ἀνομοιογενῆ ζῷα ἅπερ καλεῖ νοσσιάς, ὁ δὲ Σύμμαχος καλιάς. Τετράγωνα δὲ ἔστω τὰ ξύλα· πρῶτον μὲν ἵνα μὴ πολὺς χρόνος καταναλίσκηται εἰς διαίρεσιν αὐτῶν· ἔπειτα, ὅπερ καὶ ἀληθέστερόν ἐστιν, ἵν' ἐξ ὁλοκλήρων ξύλων γινομένη ἀσφα 24 λεστέρα τυγχάνῃ· ἤμελλε γὰρ καὶ ὄρεσι προσπελάζειν καὶ ζάλην οὐ μικρὰν ὑφίστασθαι, πρὸς ἅπερ οὐκ ἀντεῖχεν εἰ μὴ ἐξ ὁλοκλήρων κατε σκεύαστο ξύλων. Αἱ δὲ νοσσιαὶ καὶ διεχώριζον τὰ ζῷα καὶ σύνδεσιν εἰργάζοντο τῷ κατασκευάσματι.
Ὑπὲρ δὲ τοῦ μὴ ἔχειν παρείσδυσιν τὸ ὕδωρ ἀσφάλτῳ περιαληλίφθω ἔξωθέν τε καὶ ἔσωθεν· Εὖ δὲ καὶ τὸ εἶναι τὸ μῆκος τοῦ πλάτους μεῖζον· οὕτω γὰρ εὐκίνητον ἦν· τοι αῦτα γὰρ τὰ σκάφη τῆς ἀναλογίας φυλαττομένης τῷ σχήματι. Ἅμα δὲ καὶ πρὸς τοσοῦτον ὕδωρ ἐτύγχανεν ἀσφαλὲς οὔτε περιτραπῆναι διὰ τὸ σχῆμα δυνάμενον ἐξ ἀνέμων ἢ τῶν κυμάτων οὔτε κλινόμενον ἢ πλα γιαζόμενον· τρόπον δὲ οἰκίας τεθεμελιωμένης ἑστώσης ἐν ὕδατι τῆς κι βωτοῦ. Καὶ οὐκ ἄν τις ἀσφαλέστερον ἐπινοήσειε σχῆμα πρὸς τοσαύ την φοράν τε καὶ βίαν. Εἰ δὲ ὅτι τετράγωνος κάτωθεν γέγονέ τις λέγοι, καὶ τοῦτο οὐκ ἀπεικότως· ἐπείπερ οὐκ εἰς τὸ πλεῖν προηγου μένως, ἀλλ' εἰς τὸ φυλάττειν ἐγένετο· ἄλλως τε καὶ κατεποντοῦτο ταχέως, εἰ μὴ τετράγωνον ἦν. Παραδέδοται δὲ οὐκ ἀπιθάνως ἥ τε χρεία τῶν δύο καταγαίων ὀροφῶν κεχωρισμένων παρὰ τὰς ἀνωτέρω καὶ τῶν τριῶν ἰδίᾳ ὠνομασμένων· ἐπεὶ γὰρ ἐνιαυτὸν πεποίηκε πάντα τὰ ζῷα ἐν τῇ κιβωτῷ, πάντως ἔδει πρόνοιαν γενέσθαι τῆς τε ἐπιτη 25 δείου πᾶσι τροφῆς αὐτάρκους πρὸς ἐνιαυτὸν καὶ τῆς τῶν ἐκκρινομέ νων σκυβάλων χώρας δυναμένης μὴ ἐνοχλεῖν τοῖς ζῴοις καὶ μάλιστα τοῖς ἀνθρώποις.
Φασὶ τοίνυν ὅτι ἡ μὲν κατωτέρω καὶ πρὸς τῷ πυθμένι τοῦ διωρόφου στέγη εἰς σκύβαλα ἀπετέτακτο· ἡ δὲ ταύτης ἀνωτέρω εἰς τὴν συναγωγὴν τῆς τροφῆς τῶν ζῴων, <ὥστε εὐπορεῖν τὰ μὲν σαρκοβόρα σαρκῶν, τὰ δὲ ἕτερα ζῷα παρὰ τὰ εἰς διατήρησιν εἰσαχθέντα τροφῆς ἕνεκεν εἰσαχθῆναι εἰς τὴν κιβωτόν· τὰ δὲ μὴ τοι αῦτα τῆς ἐπιτηδείου ἕκαστον εὐπορῆσαι τροφῆς. Ταῦτα μὲν εἰς τὸν περὶ τῶν καταγαίων διωρόφων λόγον>. Τὸ δὲ μετὰ ταῦτα τριώροφον τοῖς ζῴοις ἀπετέτακτο κατὰ τὰς ὀνομασθείσας νοσσιάς. Καὶ εἰκός, ὅτι τῷ μὲν τῶν ὄφεων γένει καὶ θηρίων ἡ τοῦ κατωτάτου τριωρό φου χώρα ἀπενεμήθη, τοῖς δὲ κτήνεσι καὶ τοῖς λοιποῖς τῶν τιθασω τέρων ἢ ἡμερωτέρων τάξει καὶ λόγῳ τὰ ἀνωτέρω. Ἐχρῆν δὲ τὸν ἄνθρωπον ὥσπερ τῇ φύσει ἄρχοντα τῶν ἀλόγων, <ὧν ἐπιβέβηκεν αὐτός>, οὕτω καὶ χώρᾳ τῇ ἀνωτάτω τυγχάνειν περὶ τὴν τρίτην στέ 26 γην <ὑποχείρια ἔχοντα τὰ λοιπὰ τῶν ζῴων>. Πιθανὸν δὲ τὴν πλαγίαν θύραν, ἣν εἶπε, γεγονέναι περὶ τὴν κάτωθεν πρώτην στέγην, ἵνα ἐκεῖθεν εἰσελθόντα τὰ ζῷα πρὸς τὰς τεταγμένας χωροίη νεοττίας· εἰ γὰρ ἄνωθεν ἦν, μετὰ πολλῆς δυσκολίας ἀνῄει τε τὰ ζῷα πρὸς τὴν κιβωτὸν καὶ πρὸς τοὺς ἰδίους τόπους κατήρχετο.
Θειοτέρας δὲ δυνάμεως ἔχρηζεν ἡ ἀσφάλεια τῆς κλειομένης ταύτης θύρας, οὐκέτι δυναμένου τινὸς ἔξωθεν ἀνθρώπου ἀσφαλτῶσαι αὐτὴν ὑπὲρ τοῦ μὴ παρεισδῦναι ὕδωρ. Διὸ «ἔκλεισεν ὁ θεὸς» ὄπισθεν τοῦ Νῶε καὶ οὕτως «ἐγένετο ὁ κατακλυσμός». μετὰ δὲ τὸν κατακλυσμὸν παρετηρήσαμεν 27 ὅτι οὐκέτι ὡς ἐν τοῖς ἀνωτέρω θύραν ἀνέῳξεν ὁ Νῶε, ἀλλὰ «θυρίδα», ἵνα ἀποστείλῃ τὸν κόρακα. Βίαιον δέ τις τὴν παρατήρησιν ὑπελάμ βανεν, εἰ μὴ καὶ αἱ λοιπαὶ ἐκδόσεις δεύτερον μὲν θυρίδα περιεῖχον ἀνοιγομένην ὑπὸ τοῦ Νῶε, πρότερον δὲ θύραν ἢ ἄνοιγμα ἔλεγον προστεταχέναι τὸν Θεὸν τῷ Νῶε ποιῆσαι ἐκ πλαγίων τῆς κιβωτοῦ· «Θύραν» μὲν γὰρ ὁ Θεοδωτίων καὶ Σύμμαχος, «ἄνοιγμα» δὲ ὁ Ἀκύλας ἐποίησε. Γέγραπται δὲ περὶ τῶν τροφῶν ὅτι καὶ προσέταξεν ὁ θεὸς εἰσαγαγεῖν καὶ εἰσάγαγε Νῶε.
Ἡ δὲ τῶν σκυβάλων τῶν ζῴων πάροδος καλῶς παρασεσιώπηται καὶ τοῦ Νῶε δυναμένου τὸ ἀκόλουθον περὶ τούτων σκοπῆσαι καὶ ἡμῶν τὸ παραλελειμμένον στοχάσασθαι. Ἐπηπόρουν τινές, εἰ δύναται ἡ τηλικαύτη κιβωτὸς χωρῆσαι κἂν τὸ πολλοστὸν μόριον τῶν ἐπὶ γῆς πάντων ζῴων. Καὶ μάλιστα Ἀπελλῆς, ὁ τοῦ Μαρκίωνος γνώριμος καὶ γενόμενος ἑτέρας αἱρέσεως παρ' ἐκεῖνον πατήρ, ἀθετεῖν 28 βουλόμενος ὡς οὐχ ἅγια τὰ Μωυσέως συγγράμματα τοῦτο ἐπαπορήσας ἐπιφέρει, τό· ψευδὴς ἄρα ὁ μῦθος· οὐκ ἄρα ἐκ θεοῦ ἡ γραφή· μὴ συνιὼν ποδαποὺς τριακοσίους πήχεις καὶ ποδαποὺς πεντήκοντα πηλίκους τε τριάκοντα ὠνόμασεν ἐπὶ τῆς κατασκευῆς τῆς κιβωτοῦ ἡ γραφή. Ἐμάθομεν δὲ ἡμεῖς ἀπό τινος τῶν παρ' Ἑβραίοις ἐλλογίμων, ὡς ἄρα οἱ τʹ πήχεις ὠνομάσθησαν ὡς ἡ καλουμένη παρὰ τοῖς γεωμέτραις δύναμις τοῦ ἀπὸ τοῦ τριακόσια τετραγώνου, ὡς εἶναι τοὺς πήχεις τοῦ μήκους ἐν τῷ κάτω ἐπιπέδῳ θʹ μυριάδας· οὕτω δὲ καὶ τοῦ πλάτους δισχιλίους πεντακοσίους καὶ τοῦ ὕψους ἐννακοσίους.
Καὶ γὰρ πάνυ ἂν εἴη ἀτοπώτατον τὸν «παιδευθέντα πάσῃ σοφίᾳ Αἰγυπτίων» τῶν γεωμετρικωτάτων μάλιστα, καὶ ἐν οἴκῳ βασιλέως ἀνατραφέντα μὴ συνεωρακέναι, ὅτι οἱ κοινότερον νοηθέντες τʹ τοῦ μήκους καὶ νʹ τοῦ πλάτους καὶ λʹ τοῦ ὕψους οὐδὲ ἐλέφαντας ἂν ἐχώρησαν τάχα που δʹ καὶ τὰς τούτων ἐπ' ἐνιαυτὸν τροφὰς <προστά 29 ξαντος τοῦ θεοῦ «δύο δύο» ἀπὸ τῶν ἀκαθάρτων εἰσέρχεσθαι ζῴων εἰς τὴν κιβωτόν>. Εἰ δὲ χρὴ ἐπὶ τοῦ τρανότερον νοῆσαι τό· «ἐπισυνάγων ποιήσεις τὴν κιβωτὸν καὶ εἰς πῆχυν συντελέσεις αὐτὴν ἄνωθεν» ἐκθέσθαι τὸν οἱονεὶ ἀρχιτεκτονικὸν περὶ τῆς κιβωτοῦ λόγον, φέρε, ὡς ὑποπέπτωκεν ἡμῖν καὶ μεμαθήκαμεν, αὐτὸν ἐκθώμεθα. Νόει μοι τριακοσίων πηχέων τῶν εἰρημένων κατὰ τὴν καλουμένην δύναμιν εἶναι κατωτάτω τὸ τῆς κιβωτοῦ μῆκος καὶ πεντήκοντα πλάτος, εἶτα κατὰ πῆχυν ἐπισυνάγεσθαι τοῦ μὲν μήκους ιʹ πήχεις, τοῦ δὲ πλάτους ἕνα δίμοιρον· ὥστε γενέσθαι τὸ τριακοστὸν τοῦ ὕψους πῆχυν, δέκα μὲν τοῦ μήκους, ἑνὸς δὲ καὶ διμοίρου τοῦ πλάτους· εἶτα μετὰ τοῦτο συντελεῖσθαι εἰς πῆχυν τὴν ἐπισυναγωγήν. Εἰ δέ τῳ βίαιος εἶναι δόξει ὁ πῆχυς τριακοστὸς καὶ πρῶτος ὢν τοῦ ὕψους, προσεχέτω τῇ λέξει λεγούσῃ· «καὶ λʹ πήχεων τὸ ὕψος αὐτῆς· ἐπισυναγαγὼν ποιήσεις τὴν κιβωτόν, καὶ εἰς πῆχυν συντελέσεις αὐτὴν <ἄνωθεν>«.
Οἶμαι γὰρ ἐμφαίνεσθαι μετὰ τό· «καὶ λʹ πήχεων τὸ ὕψος» τὸν πρῶτον καὶ τριακοστὸν πῆχυν διὰ τοῦ· «καὶ εἰς πῆχυν συντελέσεις αὐτὴν ἄνωθεν». Ἐγένετο δὲ οὕτως ἵνα ἡ τῶν ὑδάτων ἐπιφορὰ ἔχῃ τὸν ὄλισθον καὶ μὴ καθάπερ εἰς πέτραν παντόθεν ἔχουσαν ὕψος προσαράττῃ τὰ κύματα. Καὶ τὸ τὴν θύραν δὲ ἐκ πλαγίων γενέσθαι ἐπιτηδείως προσετάττετο· ἐν ὀροφῇ μὲν γὰρ εἰ γέγονεν ἐκ τῶν ὄμβρων ἐπλήρου τὴν κιβωτόν, 30 ἐκ δὲ τῶν πλαγίων ταχθεῖσα τὸ ἀσφαλὲς τοῖς ἔνδον παρείχετο, τῆς μὲν κιβωτοῦ ἐφ' ὕδατος φερομένης, τῆς δὲ θυρίδος ἀνωτέρω τούτου τυγχανούσης.
Continue reading PG 12: Selecta in Exodum →≣ entire volume