Diplomatic text · TLG-E clean (diplomatic Greek; primary witness) + khazarzar (second witness) — PG column chips mark the printed columns.
In excerpta in Job Admonitio (editorial preface
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 27:1343〔Editorial preface, from the Migne page scan (OCR)〕
jam auctiora et emendatiora prodeunt ex codice Regio . Sunt autem excerpta et expressa ex variis Atha- nasii operum locis, sed non iisdem verbis. Non enim fertur Athanasius commentaria in Jobum edidisse. • Athanasii. Quod autem Scriptura dicat : Facti sunt ei septem filii s', id nobis adversus Ario- manitas fert opem : qui quasi magnas hæresis suæ suppetias illud usurpant, quod ab Apostolo, de Unigenito dictum est : Fidelem ei qui fecit " ipsum : atque acriter contendunt, Filium Dei rem esse factam. At hujusmodi fulcrum quasi calamus contritus est ipsis. Quando namque substantia est quid factum aut creatum, tunc illud, creavit, et fecit, proprie de iis rebus dicuntur, et significant rem factam. Cum autem substantia proles est et filius, tunc illud, fecit, et factum est, et creavit, non proprie usurpantur, neque rem factam signi- ficant, sed pro illa voce, genuit, ista, fecit, incliffe- renter quis utitur. Itaque sese Ariani damnaturi sunt, si Scripturæ sacræ proprietatem ediscant. Nam si factos, editos, creatos, a se genitos liberos parentes dicant, non tamen naturam illi abnegant. Ezechias igitur. ut in Isaio scriptum est, orando dicebat : Ex hoc die filios faciam, voce, facium, usus pro voce, gignam, dum de iis qui a se gignendi erant loqueretur. Neque differt ullatenus. Et hic de Job dictum est: Facti sunt ei filii septems. Quemadmadmodum et Moyses in lege ait : Si facti fuerint. Primum quærendum, an filius est. Hoc enim commonstrato, cadit illa de re facta vel creata suspicio : omnibusque perspicuum est, dictionem quæ sic habet, qui fecit eum, nullam eorum hæ- resi utilitatem afferre, imo potius damnationem. Ostensum enim fuit, vocem, factus est, etiam pro germanis et naturalibus Gliis in divina Scriptura usurpari. Quare cum demonstratum sit Dominum esse naturalem ac verum filium, licet de illo dica- tur, factus est, aut conditus fuit, id nequaquam ita dicitur ac si sit ipse res creata, sed indifferen- ter ea voce utuntur sancti viri. B C D (sic) Job 1, 2. Hebr. , 2. • Job 2. . Omnis spiritus laudel Dominum. . Omnis spiritus laudet Dominum. . Πᾶσα πνοὴ αἰνεσάτω τὸν Κύριον. 2. Job l, (1) Hæc expressa sunt ex oratione contra Arianos.
PG 27:1344Scholia in Job
Α 11. Πᾶσα πνοὴ αἰνεσάτω τὸν Κύριον. Ψάλατε τῷ πνεύματι, ψάλατε καὶ τῷ νοι, τουτο ἐστι, δοξάσατε δὴ τὸν Θεὸν καὶ τῇ ψυχῇ καὶ τῷ σώ ματι ὑμῶν. ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ: Τό γε (1) μὴν λέγειν τὴν Γραφήν Ἐγένοντο δὲ αὐτῷ ἑπτὰ υἱοὶ, καὶ πρὸς τοὺς ᾿Αρειο μανίτας ἡμῖν συμβαλεῖται· οἱ ὡς μέγα βοήθημα τῆς αἱρέσεως αὐτῶν κατέχουσι τὸ περὶ τοῦ Μονογενοῦς παρὰ τοῦ Ἀποστόλου λεγόμενον· Πιστὸν ὄντα τῷ ποιήσαντι αὐτόν· καὶ φιλονεικοῦσι ποίημα εἶναι τὸν τοῦ Θεοῦ Υἱόν. Ἔστι δὲ αὐτοῖς κάλαμος τεθλα- σμένος τοῦτο τὸ ἔρεισμα. Οταν μὲν γὰρ ἡ οὐσία ποίημα ᾗ καὶ κτίσμα, τηνικαῦτα τὸ, ἐποίησε, καὶ τὸ, ἔκτισε, κυρίως ἐπὶ αὐτῶν λέγεται, καὶ σημαίνει τὸ ποίημα· ὅταν δὲ ἡ οὐσία γέννημα ᾗ καὶ υἱὸς, τό τε, ἐποίησε, καὶ τὸ, ἐγένετο, καὶ τὸ, ἔκτισεν, οὐκ ἔτι κυρίως ἐπ' αὐτοῦ κεῖται, οὐδὲ ποίημα σημαίνει, ἀλλ' ἀντὶ τοῦ ἐγέννησε τῷ ἐποίησεν αδιαφόρως τις κά χρηται βήματι. Ὥστε καταγνώσονται ἑαυτῶν οἱ Αρειανοί, εἰ μάθοιεν τὸ τῆς Γραφῆς ἰδίωμα· καὶ γὰρ εἰ ποιουμένους, καὶ γινομένους, καὶ κτιζομένους τοὺς ἐξ αὐτῶν φυομένους λέγοιεν οἱ γονεῖς, οὐδὲν ἧττον οὐκ ἀρνοῦνται τὴν φύσιν. Ὁ γοῦν Ἐξεχίας, ὡς ἐν τῷ Ησαΐα γέγραπται, ευχόμενος ἔλεγεν ᾿Απὸ γὰρ τῆς σήμερον παιδία ποιήσω, ἀντὶ τοῦ, γεννήσω, τὸ ποιήσω εἰρηκώς, καὶ τοὺς ἐξ αὐτοῦ φυομένους εἰπών. Καὶ οὐ διαφέρεται. Κανταῦθα δὲ περὶ τοῦ Ἰὼβ εἴρηται· Ἐγένοντο δὲ αὐτῷ υἱοὶ ἑπτι· ὥσπερ καὶ Μωϋσῆς ἐν τῷ νόμῳ φησίν· Ἐὰν γένωνται. Χρὴ πρότερον ζητεῖν, εἰ υἱός ἐστιν. Τούτου γὰρ ἀποδεικνυμένου, παύεται ἡ περὶ τοῦ ποιήματος καὶ κτίσματος υπόνοια, καὶ φανερὰ πᾶσιν ἀπόδειξις, ὡς ἡ λέξις ή λέγουσα, τῷ ποιήσαντι αὐτὸν, οὐκ εἰς ὄνησίν ἐστι τῇ αἱρέσει αὐτῶν, ἀλλὰ μᾶλλον εἰς κατά- γνωσιν. Δέδεικται γάρ, ὅτι ἡ τοῦ, ἐποίησε, λέξις καὶ ἐπὶ τῶν γνησίων καὶ τῶν φύσει τέκνων ἐν τῇ θείᾳ κείται Γραφῇ. "Οθεν τοῦ Κυρίου ἀποδεικνυμένου φύσει καὶ γνησίου υἱοῦ, κἂν λέγηται ἐπ' αὐτοῦ τὸ, ἐποίησεν, ἢ ἐγένετο, οὐχ ὡς ποιήματος ὄντος αὐτοῦ λέγεται, αλλ' αδιαφόρως τῇ λέξει χρώνται οι ἅγιοι. S. ATHANASII OPP. PARS III. - EXEGETICA. ATHANASII INTERPRETATIO. Psallite spiritu, psallite et mente, hoc est glori- ficate Deum et anima et corpore vestro. IN EXCERPTA IN JOB ADMONITIO Athanasii fragmenta isthæc ex Nicetæ Heracleotæ catena desumpta habentur in prius editis. Sed jam auctiora et emendatiora prodeunt ex codice Regio 2434. Sunt autem excerpta et expressa ex variis Atha- nasii operum locis, sed non iisdem verbis. Non enim fertur Athanasius commentaria in Jobum edidisse. • Athanasii. Quod autem Scriptura dicat : Facti sunt ei septem filii s', id nobis adversus Ario- manitas fert opem : qui quasi magnas hæresis suæ suppetias illud usurpant, quod ab Apostolo, de Unigenito dictum est : Fidelem ei qui fecit " ipsum : atque acriter contendunt, Filium Dei rem esse factam. At hujusmodi fulcrum quasi calamus contritus est ipsis. Quando namque substantia est quid factum aut creatum, tunc illud, creavit, et fecit, proprie de iis rebus dicuntur, et significant rem factam. Cum autem substantia proles est et filius, tunc illud, fecit, et factum est, et creavit, non proprie usurpantur, neque rem factam signi- ficant, sed pro illa voce, genuit, ista, fecit, incliffe- renter quis utitur. Itaque sese Ariani damnaturi sunt, si Scripturæ sacræ proprietatem ediscant. Nam si factos, editos, creatos, a se genitos liberos parentes dicant, non tamen naturam illi abnegant. Ezechias igitur. ut in Isaio scriptum est, orando dicebat : Ex hoc die filios faciam, voce, facium, usus pro voce, gignam, dum de iis qui a se gignendi erant loqueretur. Neque differt ullatenus. Et hic de Job dictum est: Facti sunt ei filii septems. Quemadmadmodum et Moyses in lege ait : Si facti fuerint. Primum quærendum, an filius est. Hoc enim commonstrato, cadit illa de re facta vel creata suspicio : omnibusque perspicuum est, dictionem quæ sic habet, qui fecit eum, nullam eorum hæ- resi utilitatem afferre, imo potius damnationem. Ostensum enim fuit, vocem, factus est, etiam pro germanis et naturalibus Gliis in divina Scriptura usurpari. Quare cum demonstratum sit Dominum esse naturalem ac verum filium, licet de illo dica- tur, factus est, aut conditus fuit, id nequaquam ita dicitur ac si sit ipse res creata, sed indifferen- ter ea voce utuntur sancti viri. B C D (sic) Job 1, 2. Hebr. 111, 2. • Job 2. 11. Omnis spiritus laudel Dominum. 11. Omnis spiritus laudet Dominum. 11. Πᾶσα πνοὴ αἰνεσάτω τὸν Κύριον. 2. Job l, (1) Hæc expressa sunt ex oratione 11 contra Arianos.
ἈΘΑΝΑΣΙΟΥ. Τό γε μὴν λέγειν τὴν Γραφήν· Ἐγένοντο δὲ αὐτῷ ἑπτὰ υἱοὶ, καὶ πρὸς τοὺς Ἀρειομανίτας ἡμῖν συμβαλεῖται· οἳ ὡς μέγα βοήθημα τῆς αἱρέσεως αὐτῶν κατέχουσι τὸ περὶ τοῦ Μονογενοῦς παρὰ τοῦ Ἀποστόλου λεγόμενον· Πιστὸν ὄντα τῷ ποιήσαντι αὐτόν· καὶ φιλονεικοῦσι ποίημα εἶναι τὸν τοῦ Θεοῦ Υἱόν. Ἔστι δὲ αὐτοῖς κάλαμος τεθλασμένος τοῦτο τὸ ἔρεισμα. Ὅταν μὲν γὰρ ἡ οὐσία ποίημα ᾖ καὶ κτίσμα, τηνικαῦτα τὸ, ἐποίησε, καὶ τὸ, ἔκτισε, κυρίως ἐπὶ αὐτῶν λέγεται, καὶ σημαίνει τὸ ποίημα· ὅταν δὲ ἡ οὐσία γέννημα ᾖ καὶ υἱὸς, τό τε, ἐποίησε, καὶ τὸ, ἐγένετο, καὶ τὸ, ἔκτισεν, οὐκ ἔτι κυρίως ἐπ’ αὐτοῦ κεῖται, οὐδὲ ποίημα σημαίνει, ἀλλ’ ἀντὶ τοῦ ἐγέννησε τῷ ἐποίησεν ἀδιαφόρως τις κέχρηται ῥήματι. Ὥστε καταγνώσονται ἑαυτῶν οἱ Ἀρειανοὶ, εἰ μάθοιεν τὸ τῆς Γραφῆς ἰδίωμα· καὶ γὰρ εἰ ποιουμένους, καὶ γινομένους, καὶ κτιζομένους τοὺς ἐξ αὐτῶν φυομένους λέγοιεν οἱ γονεῖς, οὐδὲν ἧττον οὐκ ἀρνοῦνται τὴν φύσιν. Ὁ γοῦν Ἐζεχίας, ὡς ἐν τῷ Ἡσαί̈ᾳ γέγραπται, εὐχόμενος ἔλεγεν· Ἀπὸ γὰρ τῆς σήμερον παιδία ποιήσω, ἀντὶ τοῦ, γεννήσω, τὸ ποιήσω εἰρηκὼς, καὶ τοὺς ἐξ αὐτοῦ φυομένους εἰπών. Καὶ οὐ διαφέρεται.
Α 11. Πᾶσα πνοὴ αἰνεσάτω τὸν Κύριον. Ψάλατε τῷ πνεύματι, ψάλατε καὶ τῷ νοι, τουτο ἐστι, δοξάσατε δὴ τὸν Θεὸν καὶ τῇ ψυχῇ καὶ τῷ σώ ματι ὑμῶν. ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ: Τό γε (1) μὴν λέγειν τὴν Γραφήν Ἐγένοντο δὲ αὐτῷ ἑπτὰ υἱοὶ, καὶ πρὸς τοὺς ᾿Αρειο μανίτας ἡμῖν συμβαλεῖται· οἱ ὡς μέγα βοήθημα τῆς αἱρέσεως αὐτῶν κατέχουσι τὸ περὶ τοῦ Μονογενοῦς παρὰ τοῦ Ἀποστόλου λεγόμενον· Πιστὸν ὄντα τῷ ποιήσαντι αὐτόν· καὶ φιλονεικοῦσι ποίημα εἶναι τὸν τοῦ Θεοῦ Υἱόν. Ἔστι δὲ αὐτοῖς κάλαμος τεθλα- σμένος τοῦτο τὸ ἔρεισμα. Οταν μὲν γὰρ ἡ οὐσία ποίημα ᾗ καὶ κτίσμα, τηνικαῦτα τὸ, ἐποίησε, καὶ τὸ, ἔκτισε, κυρίως ἐπὶ αὐτῶν λέγεται, καὶ σημαίνει τὸ ποίημα· ὅταν δὲ ἡ οὐσία γέννημα ᾗ καὶ υἱὸς, τό τε, ἐποίησε, καὶ τὸ, ἐγένετο, καὶ τὸ, ἔκτισεν, οὐκ ἔτι κυρίως ἐπ' αὐτοῦ κεῖται, οὐδὲ ποίημα σημαίνει, ἀλλ' ἀντὶ τοῦ ἐγέννησε τῷ ἐποίησεν αδιαφόρως τις κά χρηται βήματι. Ὥστε καταγνώσονται ἑαυτῶν οἱ Αρειανοί, εἰ μάθοιεν τὸ τῆς Γραφῆς ἰδίωμα· καὶ γὰρ εἰ ποιουμένους, καὶ γινομένους, καὶ κτιζομένους τοὺς ἐξ αὐτῶν φυομένους λέγοιεν οἱ γονεῖς, οὐδὲν ἧττον οὐκ ἀρνοῦνται τὴν φύσιν. Ὁ γοῦν Ἐξεχίας, ὡς ἐν τῷ Ησαΐα γέγραπται, ευχόμενος ἔλεγεν ᾿Απὸ γὰρ τῆς σήμερον παιδία ποιήσω, ἀντὶ τοῦ, γεννήσω, τὸ ποιήσω εἰρηκώς, καὶ τοὺς ἐξ αὐτοῦ φυομένους εἰπών. Καὶ οὐ διαφέρεται. Κανταῦθα δὲ περὶ τοῦ Ἰὼβ εἴρηται· Ἐγένοντο δὲ αὐτῷ υἱοὶ ἑπτι· ὥσπερ καὶ Μωϋσῆς ἐν τῷ νόμῳ φησίν· Ἐὰν γένωνται. Χρὴ πρότερον ζητεῖν, εἰ υἱός ἐστιν. Τούτου γὰρ ἀποδεικνυμένου, παύεται ἡ περὶ τοῦ ποιήματος καὶ κτίσματος υπόνοια, καὶ φανερὰ πᾶσιν ἀπόδειξις, ὡς ἡ λέξις ή λέγουσα, τῷ ποιήσαντι αὐτὸν, οὐκ εἰς ὄνησίν ἐστι τῇ αἱρέσει αὐτῶν, ἀλλὰ μᾶλλον εἰς κατά- γνωσιν. Δέδεικται γάρ, ὅτι ἡ τοῦ, ἐποίησε, λέξις καὶ ἐπὶ τῶν γνησίων καὶ τῶν φύσει τέκνων ἐν τῇ θείᾳ κείται Γραφῇ. "Οθεν τοῦ Κυρίου ἀποδεικνυμένου φύσει καὶ γνησίου υἱοῦ, κἂν λέγηται ἐπ' αὐτοῦ τὸ, ἐποίησεν, ἢ ἐγένετο, οὐχ ὡς ποιήματος ὄντος αὐτοῦ λέγεται, αλλ' αδιαφόρως τῇ λέξει χρώνται οι ἅγιοι. S. ATHANASII OPP. PARS III. - EXEGETICA. ATHANASII INTERPRETATIO. Psallite spiritu, psallite et mente, hoc est glori- ficate Deum et anima et corpore vestro. IN EXCERPTA IN JOB ADMONITIO Athanasii fragmenta isthæc ex Nicetæ Heracleotæ catena desumpta habentur in prius editis. Sed jam auctiora et emendatiora prodeunt ex codice Regio 2434. Sunt autem excerpta et expressa ex variis Atha- nasii operum locis, sed non iisdem verbis. Non enim fertur Athanasius commentaria in Jobum edidisse. • Athanasii. Quod autem Scriptura dicat : Facti sunt ei septem filii s', id nobis adversus Ario- manitas fert opem : qui quasi magnas hæresis suæ suppetias illud usurpant, quod ab Apostolo, de Unigenito dictum est : Fidelem ei qui fecit " ipsum : atque acriter contendunt, Filium Dei rem esse factam. At hujusmodi fulcrum quasi calamus contritus est ipsis. Quando namque substantia est quid factum aut creatum, tunc illud, creavit, et fecit, proprie de iis rebus dicuntur, et significant rem factam. Cum autem substantia proles est et filius, tunc illud, fecit, et factum est, et creavit, non proprie usurpantur, neque rem factam signi- ficant, sed pro illa voce, genuit, ista, fecit, incliffe- renter quis utitur. Itaque sese Ariani damnaturi sunt, si Scripturæ sacræ proprietatem ediscant. Nam si factos, editos, creatos, a se genitos liberos parentes dicant, non tamen naturam illi abnegant. Ezechias igitur. ut in Isaio scriptum est, orando dicebat : Ex hoc die filios faciam, voce, facium, usus pro voce, gignam, dum de iis qui a se gignendi erant loqueretur. Neque differt ullatenus. Et hic de Job dictum est: Facti sunt ei filii septems. Quemadmadmodum et Moyses in lege ait : Si facti fuerint. Primum quærendum, an filius est. Hoc enim commonstrato, cadit illa de re facta vel creata suspicio : omnibusque perspicuum est, dictionem quæ sic habet, qui fecit eum, nullam eorum hæ- resi utilitatem afferre, imo potius damnationem. Ostensum enim fuit, vocem, factus est, etiam pro germanis et naturalibus Gliis in divina Scriptura usurpari. Quare cum demonstratum sit Dominum esse naturalem ac verum filium, licet de illo dica- tur, factus est, aut conditus fuit, id nequaquam ita dicitur ac si sit ipse res creata, sed indifferen- ter ea voce utuntur sancti viri. B C D (sic) Job 1, 2. Hebr. 111, 2. • Job 2. 11. Omnis spiritus laudel Dominum. 11. Omnis spiritus laudet Dominum. 11. Πᾶσα πνοὴ αἰνεσάτω τὸν Κύριον. 2. Job l, (1) Hæc expressa sunt ex oratione 11 contra Arianos.
PG 27:1345Κἀνταῦθα δὲ περὶ τοῦ Ἰὼβ εἴρηται· Ἐγένοντο δὲ αὐτῷ υἱοὶ ἑπτά· ὥσπερ καὶ Μωϋσῆς ἐν τῷ νόμῳ φησίν· Ἐὰν γένωνται. Χρὴ πρότερον ζητεῖν, εἰ υἱός ἐστιν. Τούτου γὰρ ἀποδεικνυμένου, παύεται ἡ περὶ τοῦ ποιήματος καὶ κτίσματος ὑπόνοια, καὶ φανερὰ πᾶσιν ἀπόδειξις, ὡς ἡ λέξις ἡ λέγουσα, τῷ ποιήσαντι αὐτὸν, οὐκ εἰς ὄνησίν ἐστι τῇ αἱρέσει αὐτῶν, ἀλλὰ μᾶλλον εἰς κατάγνωσιν. Δέδεικται γὰρ, ὅτι ἡ τοῦ, ἐποίησε, λέξις καὶ ἐπὶ τῶν γνησίων καὶ τῶν φύσει τέκνων ἐν τῇ θείᾳ κεῖται Γραφῇ. Ὅθεν τοῦ Κυρίου ἀποδεικνυμένου φύσει καὶ γνησίου υἱοῦ, κἂν λέγηται ἐπ’ αὐτοῦ ( σιξ ) τὸ, ἐποίησεν, ἢ ἐγένετο, οὐχ ὡς ποιήματος ὄντος αὐτοῦ λέγεται, ἀλλ’ ἀδιαφόρως τῇ λέξει χρῶνται οἱ ἅγιοι. Καὶ εἶπεν ὁ Θεὸς τῷ διαβόλῳ· Πόθεν παραγέγονας; Ἀθανασίου. Ἅμα δὲ ἐν τούτοις παρίσταται, εἰ καὶ τὰ γενητὰ πάντα ἐν μεμερισμένοις τόποις εἰσὶ, φωστῆρες μὲν ἐν τῷ στερεώματι, νέφη δὲ ἐν τῷ ἀέρι. Καὶ τοῖς ἀνθρώποις ἔστησεν ὅρια ἐθνῶν· οἱ δὲ ἄγγελοι ἀποστέλλονται εἰς διακονίας, καὶ ἀναβαίνουσι καὶ καταβαίνουσιν ἐπὶ τῆς κλίμακος. Κἀνταῦθα, Ἦλθον, φησὶ, παραστῆναι ἐνώπιον Κυρίου. Καὶ πεῦσις γίνεται πρὸς τὸν διάβολον· Πόθεν παραγέγονας;
Καὶ εἶπεν ὁ Θεὸς τῷ διαβόλῳ· Πόθεν παραγέ- Α γονας; Αθανασίου. "Αμα δὲ (2) ἐν τούτοις παρίσταται, εἰ καὶ τὰ γενητὰ πάντα ἐν μεμερισμένοις τόποις εἰσὶ, φωστῆρες μὲν ἐν τῷ στερεώματι, νέφη δὲ ἐν τῷ ἀέρι. Καὶ τοῖς ἀνθρώποις ἔστησεν ὅρια ἐθνῶν· οἱ δὲ ἄγγε λοι ἀποστέλλονται εἰς διακονίας, καὶ ἀναβαίνουσι καὶ καταβαίνουσιν ἐπὶ τῆς κλίμακος. Κανταῦθα, Ηλθον, φησί, παραστῆναι ἐνώπιον Κυρίου. Καὶ πεῦσις γίνεται πρὸς τὸν διάβολον· Πόθεν παραγέγονας; Ὥστε ἐν τόπῳ εἰσὶ, καὶ ἔνθα ἀποστέλλονται, ἐκεῖ πάρεισι· μόνος δὲ ὁ Θεὸς ἀπερίγραπτος· τὸν παντα- χοῦ παρόντα ζητοῦσιν, ἵν' εὕροιεν ἐν χωρίῳ τινὶ συγ- κλειόμενον τὸν ἀόριστον. ᾿Αλλὰ τὸ παραστῆναι, τοῦτό ἐστι τὸ τοῖς θελήμασιν αὐτοῦ τυπωθῆναι, καὶ τὸ πρὸς αὐτὸν ὁλικῶς ἀνατείνεσθαι. Θεοῦ μὲν γὰρ ἐνώπιόν ἐστι πᾶσα ἡ κτίσις, καὶ αὐτὴ ἡ ἀποστατικὴ καὶ που νηροτάτη, κατὰ τὸ ἀπερίγραπτον τῆς οὐσίας ἐκείνης· ἰδίως δὲ οἱ ἄγγελοι πάρεισι τῷ Θεῷ, κατὰ τὸν τῆς θείας ἀγάπης ακόρεστον έρωτα. Αθανάσιος. Ηγωνίζετο μὲν οὖν ὁ Ἰώβ, καὶ μέσ γας ἦν ὁ πειρασμός· μείζων δὲ ἐφαίνετο ὁ ἀθλητὴς τοῦ πειρασμοῦ. Καὶ πολὺς μὲν ἔῤῥεεν ὁ πειράζων, καὶ χαλεπὸς ἦν ὁ μαχόμενος· ἀνδρειότερος δὲ ἐφαί- νετο ὁ πειραζόμενος, νικῶν τὰς ἐπιχειρήσεις καὶ προσβολὰς τοῦ πονηροῦ τῷ μεγέθει τῆς διανοίας. Γνώρισμα τῆς ἀνδρείας ἐστὶν ἡ ὑπομονή. Ταύτῃ γὰρ ἕκαστος τῶν ἁγίων φέρων τὰ συμβάντα ἐν τῷ βίῳ ἐπίπονα καὶ λυπηρά, ἴσχυε κατὰ τοῦ διαβόλου· ἅπερ τὸ Πνεῦμα θέλον ἡμᾶς ἀμφότερα κτᾶσθαι, προστάτη τει λέγον ἐν τῷ ψαλμῷ· Ἀνδρίζου, καὶ κραταιούσθω ἡ καρδία σου, καὶ ὑπόμεινον τὸν Κύριον. Ο γὰρ ὑπομένων ἀνδρεῖος ἐστι, καὶ ὁ ἀνδρεῖος ὑπομονητικός ἂν εἴη. Διὸ καὶ ὁ μακάριος Ἰὼβ διὰ τὸ ὑπομένειν ἐκραταιοῦτο, καὶ διὰ τὸ ἀνδρείως φέρειν τοὺς πόνους ὑπέμεινε, καὶ τὴν γυναῖκα διωθεῖτο, ἐξαπατηθεῖσαν ὑπὸ τοῦ ὄφεως, καὶ φθαρεῖσαν τὰ νοήματα. Ἐπειδὴ γὰρ ὅλως ἐστὶ μισητὴς ὁ τῆς κακίας εὑρετὴς, καὶ μό νον φαινόμενος ζητῶν τίνα ἁρπάσει καὶ καταπιεῖ· διὰ τοῦτο ὃ μὲν ἔστιν αὐτὸς ὑποκρύπτει καὶ σκέπει· ὑποκρινόμενος δὲ τῇ φαντασίᾳ τὴν πᾶσι ποθουμένην ἀλήθειαν, τὸν ἴδιον τὸν ἐπιβάλλει τοῖς ἀκολουθήσασιν αὐτῷ. Οὕτω καὶ τὴν Εὔαν ἠπάτησεν, οὐ τὰ ἴδια λα λῶν, ἀλλ' ὑποκρινόμενος τὰ τοῦ Θεοῦ ῥήματα, καὶ τὴν διάνοιαν αὐτῶν παραποιῶν. Οὕτω καὶ τὴν γυναῖκα τοῦ Ἰὼβ ὑπέβαλε, πείσας αὐτῇ ὑποκρίνεσθαι φιλαν δρίαν, διδάξας δὲ βλασφημεῖν εἰς τὸν Θεόν. Οὕτω τοὺς ἀνθρώπους ὁ δόλιος παίζει ταῖς φαντασίαις ὑποκλέπτων καὶ σύρων ἕκαστον εἰς τὸν ἴδιον τῆς και κίας βόθρον. Εἰ κατὰ παίδων αὐτοῦ οὐ πιστεύει, κατὰ δὲ ἀγγέλων αὐτοῦ σκολιόν τι ἐπενόησεν. Αθανασίου. Ἡ δὲ τῶν γεννητῶν καὶ κτιστῶν φύσις FRAGMENTA IN JOB. Niceta Heracleotæ Catena in Job, quædam alia habet excerpta ex Athanasii operibus jam eaitis, tantum afferemus quæ nusquam exstant vel admodum mutata sunt. B C Et ait Deus diabolo : Unde venis ? Athanasii. His quoque præsens adest, licet con- dita omnia divisis in locis sint; luminaria quidem in firmamento, nubes in aere. Et quidem homini bus constituit terminos gentium: angeli vero ad ministeria mittuntur, atque in scala ascendunt et descendunt. Et hoc in loco ait: Venerunt ut se si- sterent coram Domino. Interrogaturque diabolus : Unde venis? In loco itaque sunt angeli, et quo mit- tuntur illic adsunt; solus vero Deus est incircum- scriptus. Tum eum qui præsens ubique est perqui- runt, ut conclusum quodam in loco inveniant eum qui definitus non est. Verum illud, se sistere Do- mino, idipsum est quod voluntatibus obsequi illius, ac ei ubique præsto esse. Universæ quippe create res coram Deo sunt; imo ipsæ quoque scelestis- simæ quæ prævaricatæ sunt, secundum incircum- scriptam illius substantiæ naturam. Angeli vero proprie adsunt Deo, pro insatiabili suo divinæ cha- ritatis amore. Athanasius. Job itaque decertabat, magnaque tentatio erat; fortior tamen erat athleta tentatione. Instabat tentator, atque atrociter oppugnabat; sed acrior erat qui tentabatur, ac conatus impetusque maligni præ animi magnituline superabat. Forti- tudinis argumentum est patientia : ea enim sancto- rum quilibet occurrentes in sæculo ferens ærum- nas atque dolores, diabolo prævaluit, quæ ambo cum velit Spiritus sanctus ut obtineamus, præcipit in Psalmno : Viriliter age et confortetur cor tuum, et sustine Dominum s. Nam qui sustinet is fortis est, qui fortis, is patiens fuerit. Quamobrem beatus Job, quia tolerabat, robustior evasit: et quia viriliter labores sustinebat, uxoremque repellebat a ser- pente deceptam, ac mente corruptam. Cum enim malitiæ auctor, hominum sit osor, ac solum quæ- rat quem rapiat ac devoret, ideo se qui sit occultat ac contegit. Ac simulans in planthasia illam omni- bus desideratam veritatem, venenum iis qui se- quuntur immittit suum. Ita Evam decepit, non sua loquendo, sed Dei verba simulando, eorumque sententiam depravando. Ita Jobi uxorem immisit, cum suasisset ipsi ut amorem erga maritum præ- ferret ac simularet : ac docuisset earn blasphemare in Deum. Ita homines subdolus ille phantasiis illu- dit, quemque decipiendo ac pertrahendo in profun- dum malitiæ suæ. D **Job 1, 7. Psal. XXVI, 14. Job JV, 18. Si contra liberos suos non credit, contra ange- los autem suos pravum quidpiam excogitavit *. Athanasii. Genitorum creatorumque natura mu- (2) Hæc ad finem usque expressa videntur ex Epist. 1 ad Serapionem.
Ὥστε ἐν τόπῳ εἰσὶ, καὶ ἔνθα ἀποστέλλονται, ἐκεῖ πάρεισι· μόνος δὲ ὁ Θεὸς ἀπερίγραπτος· τὸν πανταχοῦ παρόντα ζητοῦσιν, ἵν’ εὕροιεν ἐν χωρίῳ τινὶ συγκλειόμενον τὸν ἀόριστον. Ἀλλὰ τὸ παραστῆναι, τοῦτό ἐστι τὸ τοῖς θελήμασιν αὐτοῦ τυπωθῆναι, καὶ τὸ πρὸς αὐτὸν ὁλικῶς ἀνατείνεσθαι. Θεοῦ μὲν γὰρ ἐνώπιόν ἐστι πᾶσα ἡ κτίσις, καὶ αὐτὴ ἡ ἀποστατικὴ καὶ πονηροτάτη, κατὰ τὸ ἀπερίγραπτον τῆς οὐσίας ἐκείνης· ἰδίως δὲ οἱ ἄγγελοι πάρεισι τῷ Θεῷ, κατὰ τὸν τῆς θείας ἀγάπης ἀκόρεστον ἔρωτα. Ἀθανάσιος. Ἠγωνίζετο μὲν οὖν ὁ Ἰὼβ, καὶ μέγας ἦν ὁ πειρασμός· μείζων δὲ ἐφαίνετο ὁ ἀθλητὴς τοῦ πειρασμοῦ. Καὶ πολὺς μὲν ἔῤῥεεν ὁ πειράζων, καὶ χαλεπὸς ἦν ὁ μαχόμενος· ἀνδρειότερος δὲ ἐφαίνετο ὁ πειραζόμενος, νικῶν τὰς ἐπιχειρήσεις καὶ προσβολὰς τοῦ πονηροῦ τῷ μεγέθει τῆς διανοίας. Γνώρισμα τῆς ἀνδρείας ἐστὶν ἡ ὑπομονή. Ταύτῃ γὰρ ἕκαστος τῶν ἁγίων φέρων τὰ συμβάντα ἐν τῷ βίῳ ἐπίπονα καὶ λυπηρὰ, ἴσχυε κατὰ τοῦ διαβόλου· ἅπερ τὸ Πνεῦμα θέλον ἡμᾶς ἀμφότερα κτᾶσθαι, προστάττει λέγον ἐν τῷ ψαλμῷ· Ἀνδρίζου, καὶ κραταιούσθω ἡ καρδία σου, καὶ ὑπόμεινον τὸν Κύριον.
Καὶ εἶπεν ὁ Θεὸς τῷ διαβόλῳ· Πόθεν παραγέ- Α γονας; Αθανασίου. "Αμα δὲ (2) ἐν τούτοις παρίσταται, εἰ καὶ τὰ γενητὰ πάντα ἐν μεμερισμένοις τόποις εἰσὶ, φωστῆρες μὲν ἐν τῷ στερεώματι, νέφη δὲ ἐν τῷ ἀέρι. Καὶ τοῖς ἀνθρώποις ἔστησεν ὅρια ἐθνῶν· οἱ δὲ ἄγγε λοι ἀποστέλλονται εἰς διακονίας, καὶ ἀναβαίνουσι καὶ καταβαίνουσιν ἐπὶ τῆς κλίμακος. Κανταῦθα, Ηλθον, φησί, παραστῆναι ἐνώπιον Κυρίου. Καὶ πεῦσις γίνεται πρὸς τὸν διάβολον· Πόθεν παραγέγονας; Ὥστε ἐν τόπῳ εἰσὶ, καὶ ἔνθα ἀποστέλλονται, ἐκεῖ πάρεισι· μόνος δὲ ὁ Θεὸς ἀπερίγραπτος· τὸν παντα- χοῦ παρόντα ζητοῦσιν, ἵν' εὕροιεν ἐν χωρίῳ τινὶ συγ- κλειόμενον τὸν ἀόριστον. ᾿Αλλὰ τὸ παραστῆναι, τοῦτό ἐστι τὸ τοῖς θελήμασιν αὐτοῦ τυπωθῆναι, καὶ τὸ πρὸς αὐτὸν ὁλικῶς ἀνατείνεσθαι. Θεοῦ μὲν γὰρ ἐνώπιόν ἐστι πᾶσα ἡ κτίσις, καὶ αὐτὴ ἡ ἀποστατικὴ καὶ που νηροτάτη, κατὰ τὸ ἀπερίγραπτον τῆς οὐσίας ἐκείνης· ἰδίως δὲ οἱ ἄγγελοι πάρεισι τῷ Θεῷ, κατὰ τὸν τῆς θείας ἀγάπης ακόρεστον έρωτα. Αθανάσιος. Ηγωνίζετο μὲν οὖν ὁ Ἰώβ, καὶ μέσ γας ἦν ὁ πειρασμός· μείζων δὲ ἐφαίνετο ὁ ἀθλητὴς τοῦ πειρασμοῦ. Καὶ πολὺς μὲν ἔῤῥεεν ὁ πειράζων, καὶ χαλεπὸς ἦν ὁ μαχόμενος· ἀνδρειότερος δὲ ἐφαί- νετο ὁ πειραζόμενος, νικῶν τὰς ἐπιχειρήσεις καὶ προσβολὰς τοῦ πονηροῦ τῷ μεγέθει τῆς διανοίας. Γνώρισμα τῆς ἀνδρείας ἐστὶν ἡ ὑπομονή. Ταύτῃ γὰρ ἕκαστος τῶν ἁγίων φέρων τὰ συμβάντα ἐν τῷ βίῳ ἐπίπονα καὶ λυπηρά, ἴσχυε κατὰ τοῦ διαβόλου· ἅπερ τὸ Πνεῦμα θέλον ἡμᾶς ἀμφότερα κτᾶσθαι, προστάτη τει λέγον ἐν τῷ ψαλμῷ· Ἀνδρίζου, καὶ κραταιούσθω ἡ καρδία σου, καὶ ὑπόμεινον τὸν Κύριον. Ο γὰρ ὑπομένων ἀνδρεῖος ἐστι, καὶ ὁ ἀνδρεῖος ὑπομονητικός ἂν εἴη. Διὸ καὶ ὁ μακάριος Ἰὼβ διὰ τὸ ὑπομένειν ἐκραταιοῦτο, καὶ διὰ τὸ ἀνδρείως φέρειν τοὺς πόνους ὑπέμεινε, καὶ τὴν γυναῖκα διωθεῖτο, ἐξαπατηθεῖσαν ὑπὸ τοῦ ὄφεως, καὶ φθαρεῖσαν τὰ νοήματα. Ἐπειδὴ γὰρ ὅλως ἐστὶ μισητὴς ὁ τῆς κακίας εὑρετὴς, καὶ μό νον φαινόμενος ζητῶν τίνα ἁρπάσει καὶ καταπιεῖ· διὰ τοῦτο ὃ μὲν ἔστιν αὐτὸς ὑποκρύπτει καὶ σκέπει· ὑποκρινόμενος δὲ τῇ φαντασίᾳ τὴν πᾶσι ποθουμένην ἀλήθειαν, τὸν ἴδιον τὸν ἐπιβάλλει τοῖς ἀκολουθήσασιν αὐτῷ. Οὕτω καὶ τὴν Εὔαν ἠπάτησεν, οὐ τὰ ἴδια λα λῶν, ἀλλ' ὑποκρινόμενος τὰ τοῦ Θεοῦ ῥήματα, καὶ τὴν διάνοιαν αὐτῶν παραποιῶν. Οὕτω καὶ τὴν γυναῖκα τοῦ Ἰὼβ ὑπέβαλε, πείσας αὐτῇ ὑποκρίνεσθαι φιλαν δρίαν, διδάξας δὲ βλασφημεῖν εἰς τὸν Θεόν. Οὕτω τοὺς ἀνθρώπους ὁ δόλιος παίζει ταῖς φαντασίαις ὑποκλέπτων καὶ σύρων ἕκαστον εἰς τὸν ἴδιον τῆς και κίας βόθρον. Εἰ κατὰ παίδων αὐτοῦ οὐ πιστεύει, κατὰ δὲ ἀγγέλων αὐτοῦ σκολιόν τι ἐπενόησεν. Αθανασίου. Ἡ δὲ τῶν γεννητῶν καὶ κτιστῶν φύσις FRAGMENTA IN JOB. Niceta Heracleotæ Catena in Job, quædam alia habet excerpta ex Athanasii operibus jam eaitis, tantum afferemus quæ nusquam exstant vel admodum mutata sunt. B C Et ait Deus diabolo : Unde venis ? Athanasii. His quoque præsens adest, licet con- dita omnia divisis in locis sint; luminaria quidem in firmamento, nubes in aere. Et quidem homini bus constituit terminos gentium: angeli vero ad ministeria mittuntur, atque in scala ascendunt et descendunt. Et hoc in loco ait: Venerunt ut se si- sterent coram Domino. Interrogaturque diabolus : Unde venis? In loco itaque sunt angeli, et quo mit- tuntur illic adsunt; solus vero Deus est incircum- scriptus. Tum eum qui præsens ubique est perqui- runt, ut conclusum quodam in loco inveniant eum qui definitus non est. Verum illud, se sistere Do- mino, idipsum est quod voluntatibus obsequi illius, ac ei ubique præsto esse. Universæ quippe create res coram Deo sunt; imo ipsæ quoque scelestis- simæ quæ prævaricatæ sunt, secundum incircum- scriptam illius substantiæ naturam. Angeli vero proprie adsunt Deo, pro insatiabili suo divinæ cha- ritatis amore. Athanasius. Job itaque decertabat, magnaque tentatio erat; fortior tamen erat athleta tentatione. Instabat tentator, atque atrociter oppugnabat; sed acrior erat qui tentabatur, ac conatus impetusque maligni præ animi magnituline superabat. Forti- tudinis argumentum est patientia : ea enim sancto- rum quilibet occurrentes in sæculo ferens ærum- nas atque dolores, diabolo prævaluit, quæ ambo cum velit Spiritus sanctus ut obtineamus, præcipit in Psalmno : Viriliter age et confortetur cor tuum, et sustine Dominum s. Nam qui sustinet is fortis est, qui fortis, is patiens fuerit. Quamobrem beatus Job, quia tolerabat, robustior evasit: et quia viriliter labores sustinebat, uxoremque repellebat a ser- pente deceptam, ac mente corruptam. Cum enim malitiæ auctor, hominum sit osor, ac solum quæ- rat quem rapiat ac devoret, ideo se qui sit occultat ac contegit. Ac simulans in planthasia illam omni- bus desideratam veritatem, venenum iis qui se- quuntur immittit suum. Ita Evam decepit, non sua loquendo, sed Dei verba simulando, eorumque sententiam depravando. Ita Jobi uxorem immisit, cum suasisset ipsi ut amorem erga maritum præ- ferret ac simularet : ac docuisset earn blasphemare in Deum. Ita homines subdolus ille phantasiis illu- dit, quemque decipiendo ac pertrahendo in profun- dum malitiæ suæ. D **Job 1, 7. Psal. XXVI, 14. Job JV, 18. Si contra liberos suos non credit, contra ange- los autem suos pravum quidpiam excogitavit *. Athanasii. Genitorum creatorumque natura mu- (2) Hæc ad finem usque expressa videntur ex Epist. 1 ad Serapionem.
Ὁ γὰρ ὑπομένων ἀνδρεῖός ἐστι, καὶ ὁ ἀνδρεῖος ὑπομονητικὸς ἂν εἴη. Διὸ καὶ ὁ μακάριος Ἰὼβ διὰ τὸ ὑπομένειν ἐκραταιοῦτο, καὶ διὰ τὸ ἀνδρείως φέρειν τοὺς πόνους ὑπέμεινε, καὶ τὴν γυναῖκα διωθεῖτο, ἐξαπατηθεῖσαν ὑπὸ τοῦ ὄφεως, καὶ φθαρεῖσαν τὰ νοήματα. Ἐπειδὴ γὰρ ὅλως ἐστὶ μισητὴς ὁ τῆς κακίας εὑρετὴς, καὶ μόνον φαινόμενος ζητῶν τίνα ἁρπάσει καὶ καταπιεῖ· διὰ τοῦτο ὃ μὲν ἔστιν αὐτὸς ὑποκρύπτει καὶ σκέπει· ὑποκρινόμενος δὲ τῇ φαντασίᾳ τὴν πᾶσι ποθουμένην ἀλήθειαν, τὸν ἴδιον ἰὸν ἐπιβάλλει τοῖς ἀκολουθήσασιν αὐτῷ. Οὕτω καὶ τὴν Εὔαν ἠπάτησεν, οὐ τὰ ἴδια λαλῶν, ἀλλ’ ὑποκρινόμενος τὰ τοῦ Θεοῦ ῥήματα, καὶ τὴν διάνοιαν αὐτῶν παραποιῶν. Οὕτω καὶ τὴν γυναῖκα τοῦ Ἰὼβ ὑπέβαλε, πείσας αὐτῇ ὑποκρίνεσθαι φιλανδρίαν, διδάξας δὲ βλασφημεῖν εἰς τὸν Θεόν. Οὕτω τοὺς ἀνθρώπους ὁ δόλιος παίζει ταῖς φαντασίαις ὑποκλέπτων καὶ σύρων ἕκαστον εἰς τὸν ἴδιον τῆς κακίας βόθρον. Εἰ κατὰ παίδων αὐτοῦ οὐ πιστεύει, κατὰ δὲ ἀγγέλων αὐτοῦ σκολιόν τι ἐπενόησεν. Ἀθανασίου. Ἡ δὲ τῶν γεννητῶν καὶ κτιστῶν φύσις τρεπτή ἐστι, ἅτε δὴ ἔξωθεν οὖσα τῆς τοῦ Θεοῦ οὐσίας, καὶ ἐξ οὐκ ὄντων ὑποστᾶσα Διὸ πᾶς ἄνθρωπος ψεύστης·
Καὶ εἶπεν ὁ Θεὸς τῷ διαβόλῳ· Πόθεν παραγέ- Α γονας; Αθανασίου. "Αμα δὲ (2) ἐν τούτοις παρίσταται, εἰ καὶ τὰ γενητὰ πάντα ἐν μεμερισμένοις τόποις εἰσὶ, φωστῆρες μὲν ἐν τῷ στερεώματι, νέφη δὲ ἐν τῷ ἀέρι. Καὶ τοῖς ἀνθρώποις ἔστησεν ὅρια ἐθνῶν· οἱ δὲ ἄγγε λοι ἀποστέλλονται εἰς διακονίας, καὶ ἀναβαίνουσι καὶ καταβαίνουσιν ἐπὶ τῆς κλίμακος. Κανταῦθα, Ηλθον, φησί, παραστῆναι ἐνώπιον Κυρίου. Καὶ πεῦσις γίνεται πρὸς τὸν διάβολον· Πόθεν παραγέγονας; Ὥστε ἐν τόπῳ εἰσὶ, καὶ ἔνθα ἀποστέλλονται, ἐκεῖ πάρεισι· μόνος δὲ ὁ Θεὸς ἀπερίγραπτος· τὸν παντα- χοῦ παρόντα ζητοῦσιν, ἵν' εὕροιεν ἐν χωρίῳ τινὶ συγ- κλειόμενον τὸν ἀόριστον. ᾿Αλλὰ τὸ παραστῆναι, τοῦτό ἐστι τὸ τοῖς θελήμασιν αὐτοῦ τυπωθῆναι, καὶ τὸ πρὸς αὐτὸν ὁλικῶς ἀνατείνεσθαι. Θεοῦ μὲν γὰρ ἐνώπιόν ἐστι πᾶσα ἡ κτίσις, καὶ αὐτὴ ἡ ἀποστατικὴ καὶ που νηροτάτη, κατὰ τὸ ἀπερίγραπτον τῆς οὐσίας ἐκείνης· ἰδίως δὲ οἱ ἄγγελοι πάρεισι τῷ Θεῷ, κατὰ τὸν τῆς θείας ἀγάπης ακόρεστον έρωτα. Αθανάσιος. Ηγωνίζετο μὲν οὖν ὁ Ἰώβ, καὶ μέσ γας ἦν ὁ πειρασμός· μείζων δὲ ἐφαίνετο ὁ ἀθλητὴς τοῦ πειρασμοῦ. Καὶ πολὺς μὲν ἔῤῥεεν ὁ πειράζων, καὶ χαλεπὸς ἦν ὁ μαχόμενος· ἀνδρειότερος δὲ ἐφαί- νετο ὁ πειραζόμενος, νικῶν τὰς ἐπιχειρήσεις καὶ προσβολὰς τοῦ πονηροῦ τῷ μεγέθει τῆς διανοίας. Γνώρισμα τῆς ἀνδρείας ἐστὶν ἡ ὑπομονή. Ταύτῃ γὰρ ἕκαστος τῶν ἁγίων φέρων τὰ συμβάντα ἐν τῷ βίῳ ἐπίπονα καὶ λυπηρά, ἴσχυε κατὰ τοῦ διαβόλου· ἅπερ τὸ Πνεῦμα θέλον ἡμᾶς ἀμφότερα κτᾶσθαι, προστάτη τει λέγον ἐν τῷ ψαλμῷ· Ἀνδρίζου, καὶ κραταιούσθω ἡ καρδία σου, καὶ ὑπόμεινον τὸν Κύριον. Ο γὰρ ὑπομένων ἀνδρεῖος ἐστι, καὶ ὁ ἀνδρεῖος ὑπομονητικός ἂν εἴη. Διὸ καὶ ὁ μακάριος Ἰὼβ διὰ τὸ ὑπομένειν ἐκραταιοῦτο, καὶ διὰ τὸ ἀνδρείως φέρειν τοὺς πόνους ὑπέμεινε, καὶ τὴν γυναῖκα διωθεῖτο, ἐξαπατηθεῖσαν ὑπὸ τοῦ ὄφεως, καὶ φθαρεῖσαν τὰ νοήματα. Ἐπειδὴ γὰρ ὅλως ἐστὶ μισητὴς ὁ τῆς κακίας εὑρετὴς, καὶ μό νον φαινόμενος ζητῶν τίνα ἁρπάσει καὶ καταπιεῖ· διὰ τοῦτο ὃ μὲν ἔστιν αὐτὸς ὑποκρύπτει καὶ σκέπει· ὑποκρινόμενος δὲ τῇ φαντασίᾳ τὴν πᾶσι ποθουμένην ἀλήθειαν, τὸν ἴδιον τὸν ἐπιβάλλει τοῖς ἀκολουθήσασιν αὐτῷ. Οὕτω καὶ τὴν Εὔαν ἠπάτησεν, οὐ τὰ ἴδια λα λῶν, ἀλλ' ὑποκρινόμενος τὰ τοῦ Θεοῦ ῥήματα, καὶ τὴν διάνοιαν αὐτῶν παραποιῶν. Οὕτω καὶ τὴν γυναῖκα τοῦ Ἰὼβ ὑπέβαλε, πείσας αὐτῇ ὑποκρίνεσθαι φιλαν δρίαν, διδάξας δὲ βλασφημεῖν εἰς τὸν Θεόν. Οὕτω τοὺς ἀνθρώπους ὁ δόλιος παίζει ταῖς φαντασίαις ὑποκλέπτων καὶ σύρων ἕκαστον εἰς τὸν ἴδιον τῆς και κίας βόθρον. Εἰ κατὰ παίδων αὐτοῦ οὐ πιστεύει, κατὰ δὲ ἀγγέλων αὐτοῦ σκολιόν τι ἐπενόησεν. Αθανασίου. Ἡ δὲ τῶν γεννητῶν καὶ κτιστῶν φύσις FRAGMENTA IN JOB. Niceta Heracleotæ Catena in Job, quædam alia habet excerpta ex Athanasii operibus jam eaitis, tantum afferemus quæ nusquam exstant vel admodum mutata sunt. B C Et ait Deus diabolo : Unde venis ? Athanasii. His quoque præsens adest, licet con- dita omnia divisis in locis sint; luminaria quidem in firmamento, nubes in aere. Et quidem homini bus constituit terminos gentium: angeli vero ad ministeria mittuntur, atque in scala ascendunt et descendunt. Et hoc in loco ait: Venerunt ut se si- sterent coram Domino. Interrogaturque diabolus : Unde venis? In loco itaque sunt angeli, et quo mit- tuntur illic adsunt; solus vero Deus est incircum- scriptus. Tum eum qui præsens ubique est perqui- runt, ut conclusum quodam in loco inveniant eum qui definitus non est. Verum illud, se sistere Do- mino, idipsum est quod voluntatibus obsequi illius, ac ei ubique præsto esse. Universæ quippe create res coram Deo sunt; imo ipsæ quoque scelestis- simæ quæ prævaricatæ sunt, secundum incircum- scriptam illius substantiæ naturam. Angeli vero proprie adsunt Deo, pro insatiabili suo divinæ cha- ritatis amore. Athanasius. Job itaque decertabat, magnaque tentatio erat; fortior tamen erat athleta tentatione. Instabat tentator, atque atrociter oppugnabat; sed acrior erat qui tentabatur, ac conatus impetusque maligni præ animi magnituline superabat. Forti- tudinis argumentum est patientia : ea enim sancto- rum quilibet occurrentes in sæculo ferens ærum- nas atque dolores, diabolo prævaluit, quæ ambo cum velit Spiritus sanctus ut obtineamus, præcipit in Psalmno : Viriliter age et confortetur cor tuum, et sustine Dominum s. Nam qui sustinet is fortis est, qui fortis, is patiens fuerit. Quamobrem beatus Job, quia tolerabat, robustior evasit: et quia viriliter labores sustinebat, uxoremque repellebat a ser- pente deceptam, ac mente corruptam. Cum enim malitiæ auctor, hominum sit osor, ac solum quæ- rat quem rapiat ac devoret, ideo se qui sit occultat ac contegit. Ac simulans in planthasia illam omni- bus desideratam veritatem, venenum iis qui se- quuntur immittit suum. Ita Evam decepit, non sua loquendo, sed Dei verba simulando, eorumque sententiam depravando. Ita Jobi uxorem immisit, cum suasisset ipsi ut amorem erga maritum præ- ferret ac simularet : ac docuisset earn blasphemare in Deum. Ita homines subdolus ille phantasiis illu- dit, quemque decipiendo ac pertrahendo in profun- dum malitiæ suæ. D **Job 1, 7. Psal. XXVI, 14. Job JV, 18. Si contra liberos suos non credit, contra ange- los autem suos pravum quidpiam excogitavit *. Athanasii. Genitorum creatorumque natura mu- (2) Hæc ad finem usque expressa videntur ex Epist. 1 ad Serapionem.
καὶ, πάντες ἥμαρτον, καὶ ὑστεροῦνται τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ. Ὁ δὲ διάβολος, ἐν μέσῳ τῶν χερουβὶμ ὢν, καὶ ἀποσφράγισμα ὁμοιώσεως γενόμενος, ἐξέπεσεν ἐκ τῶν οὐρανῶν ὡς ἀστραπή. Καὶ ἀγγέλους κρινοῦμεν, τοὺς μὴ τηρήσαντας δηλαδὴ τὴν ἑαυτῶν ἀρχήν. Καὶ ἐνταῦθα, εἰ κατὰ παιδίων αὐτοῦ οὐ πιστεύει, καὶ ἁπλῶς τὰ κτίσματα τοιαύτην ἔχει τὴν φύσιν, καὶ τρέπεται. Μόνη δὲ ἡ θεία φύσις ἀναλλοίωτος. Παρὰ πάπυρον, καὶ κάλαμον, καὶ βούτομον. Τάχα δὲ διὰ τοῦ καλάμου καὶ τοῦ παπύρου τὴν εὐτέλειαν καὶ τὴν πενίαν τοῦ διαβόλου αἰνίττεται ἡ Γραφή. Τὰ ἔγκατα αὐτοῦ ἀσπίδες χάλκεαι. Ἀθανάσιος. Πάλαι μὲν οὖν πολὺς ἦν ὁ ἐχθρὸς πανουργευόμενος κατὰ τῶν ἀνθρώπων, καὶ φαντασίαις αὐτοῦ πολλοὺς ἠπάτα, καὶ δυσχερὴς ἦν ἡ τῆς ἀπάτης αὐτοῦ κατάληψις· ὥστε καὶ τὸ πνεῦμα λέγειν περὶ αὐτοῦ· Τίς ἀποκαλύψει πρόσωπον ἐνδύματος αὐτοῦ; καὶ τὰ ἑξῆς. Οὐ γὰρ ὅπερ ἦν, τοῦτο καὶ ἐφαίνετο, ἀλλὰ πρὸς ὃ ἐπανουργεύετο, πρὸς τοῦτο καὶ ἐφαντασίου ἑαυτόν. Διὰ τοῦτο καὶ πολλοὶ ἠπατῶντο ὑπ’ αὐτοῦ· ὅτε δὲ ἐπεδήμησεν ὁ Σωτὴρ, τότε ἡ πᾶσα φαντασία αὐτοῦ ἐδειγματίσθη·
Καὶ εἶπεν ὁ Θεὸς τῷ διαβόλῳ· Πόθεν παραγέ- Α γονας; Αθανασίου. "Αμα δὲ (2) ἐν τούτοις παρίσταται, εἰ καὶ τὰ γενητὰ πάντα ἐν μεμερισμένοις τόποις εἰσὶ, φωστῆρες μὲν ἐν τῷ στερεώματι, νέφη δὲ ἐν τῷ ἀέρι. Καὶ τοῖς ἀνθρώποις ἔστησεν ὅρια ἐθνῶν· οἱ δὲ ἄγγε λοι ἀποστέλλονται εἰς διακονίας, καὶ ἀναβαίνουσι καὶ καταβαίνουσιν ἐπὶ τῆς κλίμακος. Κανταῦθα, Ηλθον, φησί, παραστῆναι ἐνώπιον Κυρίου. Καὶ πεῦσις γίνεται πρὸς τὸν διάβολον· Πόθεν παραγέγονας; Ὥστε ἐν τόπῳ εἰσὶ, καὶ ἔνθα ἀποστέλλονται, ἐκεῖ πάρεισι· μόνος δὲ ὁ Θεὸς ἀπερίγραπτος· τὸν παντα- χοῦ παρόντα ζητοῦσιν, ἵν' εὕροιεν ἐν χωρίῳ τινὶ συγ- κλειόμενον τὸν ἀόριστον. ᾿Αλλὰ τὸ παραστῆναι, τοῦτό ἐστι τὸ τοῖς θελήμασιν αὐτοῦ τυπωθῆναι, καὶ τὸ πρὸς αὐτὸν ὁλικῶς ἀνατείνεσθαι. Θεοῦ μὲν γὰρ ἐνώπιόν ἐστι πᾶσα ἡ κτίσις, καὶ αὐτὴ ἡ ἀποστατικὴ καὶ που νηροτάτη, κατὰ τὸ ἀπερίγραπτον τῆς οὐσίας ἐκείνης· ἰδίως δὲ οἱ ἄγγελοι πάρεισι τῷ Θεῷ, κατὰ τὸν τῆς θείας ἀγάπης ακόρεστον έρωτα. Αθανάσιος. Ηγωνίζετο μὲν οὖν ὁ Ἰώβ, καὶ μέσ γας ἦν ὁ πειρασμός· μείζων δὲ ἐφαίνετο ὁ ἀθλητὴς τοῦ πειρασμοῦ. Καὶ πολὺς μὲν ἔῤῥεεν ὁ πειράζων, καὶ χαλεπὸς ἦν ὁ μαχόμενος· ἀνδρειότερος δὲ ἐφαί- νετο ὁ πειραζόμενος, νικῶν τὰς ἐπιχειρήσεις καὶ προσβολὰς τοῦ πονηροῦ τῷ μεγέθει τῆς διανοίας. Γνώρισμα τῆς ἀνδρείας ἐστὶν ἡ ὑπομονή. Ταύτῃ γὰρ ἕκαστος τῶν ἁγίων φέρων τὰ συμβάντα ἐν τῷ βίῳ ἐπίπονα καὶ λυπηρά, ἴσχυε κατὰ τοῦ διαβόλου· ἅπερ τὸ Πνεῦμα θέλον ἡμᾶς ἀμφότερα κτᾶσθαι, προστάτη τει λέγον ἐν τῷ ψαλμῷ· Ἀνδρίζου, καὶ κραταιούσθω ἡ καρδία σου, καὶ ὑπόμεινον τὸν Κύριον. Ο γὰρ ὑπομένων ἀνδρεῖος ἐστι, καὶ ὁ ἀνδρεῖος ὑπομονητικός ἂν εἴη. Διὸ καὶ ὁ μακάριος Ἰὼβ διὰ τὸ ὑπομένειν ἐκραταιοῦτο, καὶ διὰ τὸ ἀνδρείως φέρειν τοὺς πόνους ὑπέμεινε, καὶ τὴν γυναῖκα διωθεῖτο, ἐξαπατηθεῖσαν ὑπὸ τοῦ ὄφεως, καὶ φθαρεῖσαν τὰ νοήματα. Ἐπειδὴ γὰρ ὅλως ἐστὶ μισητὴς ὁ τῆς κακίας εὑρετὴς, καὶ μό νον φαινόμενος ζητῶν τίνα ἁρπάσει καὶ καταπιεῖ· διὰ τοῦτο ὃ μὲν ἔστιν αὐτὸς ὑποκρύπτει καὶ σκέπει· ὑποκρινόμενος δὲ τῇ φαντασίᾳ τὴν πᾶσι ποθουμένην ἀλήθειαν, τὸν ἴδιον τὸν ἐπιβάλλει τοῖς ἀκολουθήσασιν αὐτῷ. Οὕτω καὶ τὴν Εὔαν ἠπάτησεν, οὐ τὰ ἴδια λα λῶν, ἀλλ' ὑποκρινόμενος τὰ τοῦ Θεοῦ ῥήματα, καὶ τὴν διάνοιαν αὐτῶν παραποιῶν. Οὕτω καὶ τὴν γυναῖκα τοῦ Ἰὼβ ὑπέβαλε, πείσας αὐτῇ ὑποκρίνεσθαι φιλαν δρίαν, διδάξας δὲ βλασφημεῖν εἰς τὸν Θεόν. Οὕτω τοὺς ἀνθρώπους ὁ δόλιος παίζει ταῖς φαντασίαις ὑποκλέπτων καὶ σύρων ἕκαστον εἰς τὸν ἴδιον τῆς και κίας βόθρον. Εἰ κατὰ παίδων αὐτοῦ οὐ πιστεύει, κατὰ δὲ ἀγγέλων αὐτοῦ σκολιόν τι ἐπενόησεν. Αθανασίου. Ἡ δὲ τῶν γεννητῶν καὶ κτιστῶν φύσις FRAGMENTA IN JOB. Niceta Heracleotæ Catena in Job, quædam alia habet excerpta ex Athanasii operibus jam eaitis, tantum afferemus quæ nusquam exstant vel admodum mutata sunt. B C Et ait Deus diabolo : Unde venis ? Athanasii. His quoque præsens adest, licet con- dita omnia divisis in locis sint; luminaria quidem in firmamento, nubes in aere. Et quidem homini bus constituit terminos gentium: angeli vero ad ministeria mittuntur, atque in scala ascendunt et descendunt. Et hoc in loco ait: Venerunt ut se si- sterent coram Domino. Interrogaturque diabolus : Unde venis? In loco itaque sunt angeli, et quo mit- tuntur illic adsunt; solus vero Deus est incircum- scriptus. Tum eum qui præsens ubique est perqui- runt, ut conclusum quodam in loco inveniant eum qui definitus non est. Verum illud, se sistere Do- mino, idipsum est quod voluntatibus obsequi illius, ac ei ubique præsto esse. Universæ quippe create res coram Deo sunt; imo ipsæ quoque scelestis- simæ quæ prævaricatæ sunt, secundum incircum- scriptam illius substantiæ naturam. Angeli vero proprie adsunt Deo, pro insatiabili suo divinæ cha- ritatis amore. Athanasius. Job itaque decertabat, magnaque tentatio erat; fortior tamen erat athleta tentatione. Instabat tentator, atque atrociter oppugnabat; sed acrior erat qui tentabatur, ac conatus impetusque maligni præ animi magnituline superabat. Forti- tudinis argumentum est patientia : ea enim sancto- rum quilibet occurrentes in sæculo ferens ærum- nas atque dolores, diabolo prævaluit, quæ ambo cum velit Spiritus sanctus ut obtineamus, præcipit in Psalmno : Viriliter age et confortetur cor tuum, et sustine Dominum s. Nam qui sustinet is fortis est, qui fortis, is patiens fuerit. Quamobrem beatus Job, quia tolerabat, robustior evasit: et quia viriliter labores sustinebat, uxoremque repellebat a ser- pente deceptam, ac mente corruptam. Cum enim malitiæ auctor, hominum sit osor, ac solum quæ- rat quem rapiat ac devoret, ideo se qui sit occultat ac contegit. Ac simulans in planthasia illam omni- bus desideratam veritatem, venenum iis qui se- quuntur immittit suum. Ita Evam decepit, non sua loquendo, sed Dei verba simulando, eorumque sententiam depravando. Ita Jobi uxorem immisit, cum suasisset ipsi ut amorem erga maritum præ- ferret ac simularet : ac docuisset earn blasphemare in Deum. Ita homines subdolus ille phantasiis illu- dit, quemque decipiendo ac pertrahendo in profun- dum malitiæ suæ. D **Job 1, 7. Psal. XXVI, 14. Job JV, 18. Si contra liberos suos non credit, contra ange- los autem suos pravum quidpiam excogitavit *. Athanasii. Genitorum creatorumque natura mu- (2) Hæc ad finem usque expressa videntur ex Epist. 1 ad Serapionem.
PG 27:1346ἃ γὰρ ἠγνοεῖτο πάλαι ποιῶν, ταῦτα τῇ χάριτι τοῦ Χριστοῦ γινώσκεται, καὶ ἐν οἷς ἠπάτα πάλαι τοὺς ἀνθρώπους, ἐν τούτοις ὑπ’ αὐτῶν καταπατεῖται. Πάσης γὰρ διαβολικῆς ἐπιθέσεως καὶ μανίας δαιμόνων ἰσχυροτέρα ἡ πίστις.
Καὶ εἶπεν ὁ Θεὸς τῷ διαβόλῳ· Πόθεν παραγέ- Α γονας; Αθανασίου. "Αμα δὲ (2) ἐν τούτοις παρίσταται, εἰ καὶ τὰ γενητὰ πάντα ἐν μεμερισμένοις τόποις εἰσὶ, φωστῆρες μὲν ἐν τῷ στερεώματι, νέφη δὲ ἐν τῷ ἀέρι. Καὶ τοῖς ἀνθρώποις ἔστησεν ὅρια ἐθνῶν· οἱ δὲ ἄγγε λοι ἀποστέλλονται εἰς διακονίας, καὶ ἀναβαίνουσι καὶ καταβαίνουσιν ἐπὶ τῆς κλίμακος. Κανταῦθα, Ηλθον, φησί, παραστῆναι ἐνώπιον Κυρίου. Καὶ πεῦσις γίνεται πρὸς τὸν διάβολον· Πόθεν παραγέγονας; Ὥστε ἐν τόπῳ εἰσὶ, καὶ ἔνθα ἀποστέλλονται, ἐκεῖ πάρεισι· μόνος δὲ ὁ Θεὸς ἀπερίγραπτος· τὸν παντα- χοῦ παρόντα ζητοῦσιν, ἵν' εὕροιεν ἐν χωρίῳ τινὶ συγ- κλειόμενον τὸν ἀόριστον. ᾿Αλλὰ τὸ παραστῆναι, τοῦτό ἐστι τὸ τοῖς θελήμασιν αὐτοῦ τυπωθῆναι, καὶ τὸ πρὸς αὐτὸν ὁλικῶς ἀνατείνεσθαι. Θεοῦ μὲν γὰρ ἐνώπιόν ἐστι πᾶσα ἡ κτίσις, καὶ αὐτὴ ἡ ἀποστατικὴ καὶ που νηροτάτη, κατὰ τὸ ἀπερίγραπτον τῆς οὐσίας ἐκείνης· ἰδίως δὲ οἱ ἄγγελοι πάρεισι τῷ Θεῷ, κατὰ τὸν τῆς θείας ἀγάπης ακόρεστον έρωτα. Αθανάσιος. Ηγωνίζετο μὲν οὖν ὁ Ἰώβ, καὶ μέσ γας ἦν ὁ πειρασμός· μείζων δὲ ἐφαίνετο ὁ ἀθλητὴς τοῦ πειρασμοῦ. Καὶ πολὺς μὲν ἔῤῥεεν ὁ πειράζων, καὶ χαλεπὸς ἦν ὁ μαχόμενος· ἀνδρειότερος δὲ ἐφαί- νετο ὁ πειραζόμενος, νικῶν τὰς ἐπιχειρήσεις καὶ προσβολὰς τοῦ πονηροῦ τῷ μεγέθει τῆς διανοίας. Γνώρισμα τῆς ἀνδρείας ἐστὶν ἡ ὑπομονή. Ταύτῃ γὰρ ἕκαστος τῶν ἁγίων φέρων τὰ συμβάντα ἐν τῷ βίῳ ἐπίπονα καὶ λυπηρά, ἴσχυε κατὰ τοῦ διαβόλου· ἅπερ τὸ Πνεῦμα θέλον ἡμᾶς ἀμφότερα κτᾶσθαι, προστάτη τει λέγον ἐν τῷ ψαλμῷ· Ἀνδρίζου, καὶ κραταιούσθω ἡ καρδία σου, καὶ ὑπόμεινον τὸν Κύριον. Ο γὰρ ὑπομένων ἀνδρεῖος ἐστι, καὶ ὁ ἀνδρεῖος ὑπομονητικός ἂν εἴη. Διὸ καὶ ὁ μακάριος Ἰὼβ διὰ τὸ ὑπομένειν ἐκραταιοῦτο, καὶ διὰ τὸ ἀνδρείως φέρειν τοὺς πόνους ὑπέμεινε, καὶ τὴν γυναῖκα διωθεῖτο, ἐξαπατηθεῖσαν ὑπὸ τοῦ ὄφεως, καὶ φθαρεῖσαν τὰ νοήματα. Ἐπειδὴ γὰρ ὅλως ἐστὶ μισητὴς ὁ τῆς κακίας εὑρετὴς, καὶ μό νον φαινόμενος ζητῶν τίνα ἁρπάσει καὶ καταπιεῖ· διὰ τοῦτο ὃ μὲν ἔστιν αὐτὸς ὑποκρύπτει καὶ σκέπει· ὑποκρινόμενος δὲ τῇ φαντασίᾳ τὴν πᾶσι ποθουμένην ἀλήθειαν, τὸν ἴδιον τὸν ἐπιβάλλει τοῖς ἀκολουθήσασιν αὐτῷ. Οὕτω καὶ τὴν Εὔαν ἠπάτησεν, οὐ τὰ ἴδια λα λῶν, ἀλλ' ὑποκρινόμενος τὰ τοῦ Θεοῦ ῥήματα, καὶ τὴν διάνοιαν αὐτῶν παραποιῶν. Οὕτω καὶ τὴν γυναῖκα τοῦ Ἰὼβ ὑπέβαλε, πείσας αὐτῇ ὑποκρίνεσθαι φιλαν δρίαν, διδάξας δὲ βλασφημεῖν εἰς τὸν Θεόν. Οὕτω τοὺς ἀνθρώπους ὁ δόλιος παίζει ταῖς φαντασίαις ὑποκλέπτων καὶ σύρων ἕκαστον εἰς τὸν ἴδιον τῆς και κίας βόθρον. Εἰ κατὰ παίδων αὐτοῦ οὐ πιστεύει, κατὰ δὲ ἀγγέλων αὐτοῦ σκολιόν τι ἐπενόησεν. Αθανασίου. Ἡ δὲ τῶν γεννητῶν καὶ κτιστῶν φύσις FRAGMENTA IN JOB. Niceta Heracleotæ Catena in Job, quædam alia habet excerpta ex Athanasii operibus jam eaitis, tantum afferemus quæ nusquam exstant vel admodum mutata sunt. B C Et ait Deus diabolo : Unde venis ? Athanasii. His quoque præsens adest, licet con- dita omnia divisis in locis sint; luminaria quidem in firmamento, nubes in aere. Et quidem homini bus constituit terminos gentium: angeli vero ad ministeria mittuntur, atque in scala ascendunt et descendunt. Et hoc in loco ait: Venerunt ut se si- sterent coram Domino. Interrogaturque diabolus : Unde venis? In loco itaque sunt angeli, et quo mit- tuntur illic adsunt; solus vero Deus est incircum- scriptus. Tum eum qui præsens ubique est perqui- runt, ut conclusum quodam in loco inveniant eum qui definitus non est. Verum illud, se sistere Do- mino, idipsum est quod voluntatibus obsequi illius, ac ei ubique præsto esse. Universæ quippe create res coram Deo sunt; imo ipsæ quoque scelestis- simæ quæ prævaricatæ sunt, secundum incircum- scriptam illius substantiæ naturam. Angeli vero proprie adsunt Deo, pro insatiabili suo divinæ cha- ritatis amore. Athanasius. Job itaque decertabat, magnaque tentatio erat; fortior tamen erat athleta tentatione. Instabat tentator, atque atrociter oppugnabat; sed acrior erat qui tentabatur, ac conatus impetusque maligni præ animi magnituline superabat. Forti- tudinis argumentum est patientia : ea enim sancto- rum quilibet occurrentes in sæculo ferens ærum- nas atque dolores, diabolo prævaluit, quæ ambo cum velit Spiritus sanctus ut obtineamus, præcipit in Psalmno : Viriliter age et confortetur cor tuum, et sustine Dominum s. Nam qui sustinet is fortis est, qui fortis, is patiens fuerit. Quamobrem beatus Job, quia tolerabat, robustior evasit: et quia viriliter labores sustinebat, uxoremque repellebat a ser- pente deceptam, ac mente corruptam. Cum enim malitiæ auctor, hominum sit osor, ac solum quæ- rat quem rapiat ac devoret, ideo se qui sit occultat ac contegit. Ac simulans in planthasia illam omni- bus desideratam veritatem, venenum iis qui se- quuntur immittit suum. Ita Evam decepit, non sua loquendo, sed Dei verba simulando, eorumque sententiam depravando. Ita Jobi uxorem immisit, cum suasisset ipsi ut amorem erga maritum præ- ferret ac simularet : ac docuisset earn blasphemare in Deum. Ita homines subdolus ille phantasiis illu- dit, quemque decipiendo ac pertrahendo in profun- dum malitiæ suæ. D **Job 1, 7. Psal. XXVI, 14. Job JV, 18. Si contra liberos suos non credit, contra ange- los autem suos pravum quidpiam excogitavit *. Athanasii. Genitorum creatorumque natura mu- (2) Hæc ad finem usque expressa videntur ex Epist. 1 ad Serapionem.
Scholia in Job (e cod. Vat. Pii II)
Καὶ εἶπεν ὁ Θεὸς τῷ διαβόλῳ· Πόθεν παραγέ- Α γονας; Αθανασίου. "Αμα δὲ (2) ἐν τούτοις παρίσταται, εἰ καὶ τὰ γενητὰ πάντα ἐν μεμερισμένοις τόποις εἰσὶ, φωστῆρες μὲν ἐν τῷ στερεώματι, νέφη δὲ ἐν τῷ ἀέρι. Καὶ τοῖς ἀνθρώποις ἔστησεν ὅρια ἐθνῶν· οἱ δὲ ἄγγε λοι ἀποστέλλονται εἰς διακονίας, καὶ ἀναβαίνουσι καὶ καταβαίνουσιν ἐπὶ τῆς κλίμακος. Κανταῦθα, Ηλθον, φησί, παραστῆναι ἐνώπιον Κυρίου. Καὶ πεῦσις γίνεται πρὸς τὸν διάβολον· Πόθεν παραγέγονας; Ὥστε ἐν τόπῳ εἰσὶ, καὶ ἔνθα ἀποστέλλονται, ἐκεῖ πάρεισι· μόνος δὲ ὁ Θεὸς ἀπερίγραπτος· τὸν παντα- χοῦ παρόντα ζητοῦσιν, ἵν' εὕροιεν ἐν χωρίῳ τινὶ συγ- κλειόμενον τὸν ἀόριστον. ᾿Αλλὰ τὸ παραστῆναι, τοῦτό ἐστι τὸ τοῖς θελήμασιν αὐτοῦ τυπωθῆναι, καὶ τὸ πρὸς αὐτὸν ὁλικῶς ἀνατείνεσθαι. Θεοῦ μὲν γὰρ ἐνώπιόν ἐστι πᾶσα ἡ κτίσις, καὶ αὐτὴ ἡ ἀποστατικὴ καὶ που νηροτάτη, κατὰ τὸ ἀπερίγραπτον τῆς οὐσίας ἐκείνης· ἰδίως δὲ οἱ ἄγγελοι πάρεισι τῷ Θεῷ, κατὰ τὸν τῆς θείας ἀγάπης ακόρεστον έρωτα. Αθανάσιος. Ηγωνίζετο μὲν οὖν ὁ Ἰώβ, καὶ μέσ γας ἦν ὁ πειρασμός· μείζων δὲ ἐφαίνετο ὁ ἀθλητὴς τοῦ πειρασμοῦ. Καὶ πολὺς μὲν ἔῤῥεεν ὁ πειράζων, καὶ χαλεπὸς ἦν ὁ μαχόμενος· ἀνδρειότερος δὲ ἐφαί- νετο ὁ πειραζόμενος, νικῶν τὰς ἐπιχειρήσεις καὶ προσβολὰς τοῦ πονηροῦ τῷ μεγέθει τῆς διανοίας. Γνώρισμα τῆς ἀνδρείας ἐστὶν ἡ ὑπομονή. Ταύτῃ γὰρ ἕκαστος τῶν ἁγίων φέρων τὰ συμβάντα ἐν τῷ βίῳ ἐπίπονα καὶ λυπηρά, ἴσχυε κατὰ τοῦ διαβόλου· ἅπερ τὸ Πνεῦμα θέλον ἡμᾶς ἀμφότερα κτᾶσθαι, προστάτη τει λέγον ἐν τῷ ψαλμῷ· Ἀνδρίζου, καὶ κραταιούσθω ἡ καρδία σου, καὶ ὑπόμεινον τὸν Κύριον. Ο γὰρ ὑπομένων ἀνδρεῖος ἐστι, καὶ ὁ ἀνδρεῖος ὑπομονητικός ἂν εἴη. Διὸ καὶ ὁ μακάριος Ἰὼβ διὰ τὸ ὑπομένειν ἐκραταιοῦτο, καὶ διὰ τὸ ἀνδρείως φέρειν τοὺς πόνους ὑπέμεινε, καὶ τὴν γυναῖκα διωθεῖτο, ἐξαπατηθεῖσαν ὑπὸ τοῦ ὄφεως, καὶ φθαρεῖσαν τὰ νοήματα. Ἐπειδὴ γὰρ ὅλως ἐστὶ μισητὴς ὁ τῆς κακίας εὑρετὴς, καὶ μό νον φαινόμενος ζητῶν τίνα ἁρπάσει καὶ καταπιεῖ· διὰ τοῦτο ὃ μὲν ἔστιν αὐτὸς ὑποκρύπτει καὶ σκέπει· ὑποκρινόμενος δὲ τῇ φαντασίᾳ τὴν πᾶσι ποθουμένην ἀλήθειαν, τὸν ἴδιον τὸν ἐπιβάλλει τοῖς ἀκολουθήσασιν αὐτῷ. Οὕτω καὶ τὴν Εὔαν ἠπάτησεν, οὐ τὰ ἴδια λα λῶν, ἀλλ' ὑποκρινόμενος τὰ τοῦ Θεοῦ ῥήματα, καὶ τὴν διάνοιαν αὐτῶν παραποιῶν. Οὕτω καὶ τὴν γυναῖκα τοῦ Ἰὼβ ὑπέβαλε, πείσας αὐτῇ ὑποκρίνεσθαι φιλαν δρίαν, διδάξας δὲ βλασφημεῖν εἰς τὸν Θεόν. Οὕτω τοὺς ἀνθρώπους ὁ δόλιος παίζει ταῖς φαντασίαις ὑποκλέπτων καὶ σύρων ἕκαστον εἰς τὸν ἴδιον τῆς και κίας βόθρον. Εἰ κατὰ παίδων αὐτοῦ οὐ πιστεύει, κατὰ δὲ ἀγγέλων αὐτοῦ σκολιόν τι ἐπενόησεν. Αθανασίου. Ἡ δὲ τῶν γεννητῶν καὶ κτιστῶν φύσις FRAGMENTA IN JOB. Niceta Heracleotæ Catena in Job, quædam alia habet excerpta ex Athanasii operibus jam eaitis, tantum afferemus quæ nusquam exstant vel admodum mutata sunt. B C Et ait Deus diabolo : Unde venis ? Athanasii. His quoque præsens adest, licet con- dita omnia divisis in locis sint; luminaria quidem in firmamento, nubes in aere. Et quidem homini bus constituit terminos gentium: angeli vero ad ministeria mittuntur, atque in scala ascendunt et descendunt. Et hoc in loco ait: Venerunt ut se si- sterent coram Domino. Interrogaturque diabolus : Unde venis? In loco itaque sunt angeli, et quo mit- tuntur illic adsunt; solus vero Deus est incircum- scriptus. Tum eum qui præsens ubique est perqui- runt, ut conclusum quodam in loco inveniant eum qui definitus non est. Verum illud, se sistere Do- mino, idipsum est quod voluntatibus obsequi illius, ac ei ubique præsto esse. Universæ quippe create res coram Deo sunt; imo ipsæ quoque scelestis- simæ quæ prævaricatæ sunt, secundum incircum- scriptam illius substantiæ naturam. Angeli vero proprie adsunt Deo, pro insatiabili suo divinæ cha- ritatis amore. Athanasius. Job itaque decertabat, magnaque tentatio erat; fortior tamen erat athleta tentatione. Instabat tentator, atque atrociter oppugnabat; sed acrior erat qui tentabatur, ac conatus impetusque maligni præ animi magnituline superabat. Forti- tudinis argumentum est patientia : ea enim sancto- rum quilibet occurrentes in sæculo ferens ærum- nas atque dolores, diabolo prævaluit, quæ ambo cum velit Spiritus sanctus ut obtineamus, præcipit in Psalmno : Viriliter age et confortetur cor tuum, et sustine Dominum s. Nam qui sustinet is fortis est, qui fortis, is patiens fuerit. Quamobrem beatus Job, quia tolerabat, robustior evasit: et quia viriliter labores sustinebat, uxoremque repellebat a ser- pente deceptam, ac mente corruptam. Cum enim malitiæ auctor, hominum sit osor, ac solum quæ- rat quem rapiat ac devoret, ideo se qui sit occultat ac contegit. Ac simulans in planthasia illam omni- bus desideratam veritatem, venenum iis qui se- quuntur immittit suum. Ita Evam decepit, non sua loquendo, sed Dei verba simulando, eorumque sententiam depravando. Ita Jobi uxorem immisit, cum suasisset ipsi ut amorem erga maritum præ- ferret ac simularet : ac docuisset earn blasphemare in Deum. Ita homines subdolus ille phantasiis illu- dit, quemque decipiendo ac pertrahendo in profun- dum malitiæ suæ. D **Job 1, 7. Psal. XXVI, 14. Job JV, 18. Si contra liberos suos non credit, contra ange- los autem suos pravum quidpiam excogitavit *. Athanasii. Genitorum creatorumque natura mu- (2) Hæc ad finem usque expressa videntur ex Epist. 1 ad Serapionem.
Καὶ εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Διαβόλῳ Πόθεν παραγέγονας; Ἅμα καὶ ἐν τούτοις περίσταται, καὶ ὅτι τὰ γενητὰ πάντα ἐν μεμερισμένοις τόποις εἰσὶ, φωστῆρες μὲν ἐν τῷ στερεώματι, νέφη δὲ ἐν τῷ ἀέρι· καὶ τοῖς ἀνθρώποις ἔστησεν ὅρια ἐθνῶν, οἱ δὲ ἄγγελοι ἀποστέλλονται εἰς διακονίας, καὶ ἀναβαίνουσι καὶ καταβαίνουσιν ἐπὶ τῆς κλίμακος· κἀνταῦθα ἦλθον, φησὶν, παραστῆναι ἐνώπιον Κυρίου, καὶ πεῦσις γίνεται πρὸς τὸν Διάβολον· Πόθεν παραγέγονας; ὥστε ἐν τόπῳ εἰσὶ, καὶ ἔνθα ἀποστέλλονται, ἐκεῖ πάρεισι, μόνος δὲ ὁ Θεὸς ἀπερίγραπτος. Ὅθεν οὐχ ὡς ἐν τόπῳ, τὸν πανταχοῦ παρόντα ζητοῦσιν, ἵν’ εὕροιεν ἐν χωρίῳ καὶ συγκλειόμενον τὸν ἀόριστον· ἀλλὰ τὸ παραστῆναι τοῦτό ἐστι, τὸ τοῖς θελήμασιν αὐτοῦ τυπωθῆναι, καὶ τὸ πρὸς αὐτὸν ὁλικῶς ἀνατείνεσθαι· Θεοῦ μὲν γὰρ ἐνώπιόν ἐστι πᾶσα ἡ κτίσις, καὶ αὐτὴ ἡ ἀποστατικὴ καὶ πονηροτάτη κατὰ τὸ ἀπερίγραφον τῆς οὐσίας ἐκείνης· ἰδίως δὲ οἱ ἄγγελοι πάρεισι τῷ Θεῷ κατὰ τὸν τῆς θείας ἀγάπης ἀκόρεστον ἔρωτα. ξαπ. ιι, . 10 . Εἰ τὰ ἀγαθὰ ἐδεξάμεθα ἐκ χειρὸς Κυρίου, τὰ κακὰ οὐκ ὑποίσομεν;
Καὶ εἶπεν ὁ Θεὸς τῷ διαβόλῳ· Πόθεν παραγέ- Α γονας; Αθανασίου. "Αμα δὲ (2) ἐν τούτοις παρίσταται, εἰ καὶ τὰ γενητὰ πάντα ἐν μεμερισμένοις τόποις εἰσὶ, φωστῆρες μὲν ἐν τῷ στερεώματι, νέφη δὲ ἐν τῷ ἀέρι. Καὶ τοῖς ἀνθρώποις ἔστησεν ὅρια ἐθνῶν· οἱ δὲ ἄγγε λοι ἀποστέλλονται εἰς διακονίας, καὶ ἀναβαίνουσι καὶ καταβαίνουσιν ἐπὶ τῆς κλίμακος. Κανταῦθα, Ηλθον, φησί, παραστῆναι ἐνώπιον Κυρίου. Καὶ πεῦσις γίνεται πρὸς τὸν διάβολον· Πόθεν παραγέγονας; Ὥστε ἐν τόπῳ εἰσὶ, καὶ ἔνθα ἀποστέλλονται, ἐκεῖ πάρεισι· μόνος δὲ ὁ Θεὸς ἀπερίγραπτος· τὸν παντα- χοῦ παρόντα ζητοῦσιν, ἵν' εὕροιεν ἐν χωρίῳ τινὶ συγ- κλειόμενον τὸν ἀόριστον. ᾿Αλλὰ τὸ παραστῆναι, τοῦτό ἐστι τὸ τοῖς θελήμασιν αὐτοῦ τυπωθῆναι, καὶ τὸ πρὸς αὐτὸν ὁλικῶς ἀνατείνεσθαι. Θεοῦ μὲν γὰρ ἐνώπιόν ἐστι πᾶσα ἡ κτίσις, καὶ αὐτὴ ἡ ἀποστατικὴ καὶ που νηροτάτη, κατὰ τὸ ἀπερίγραπτον τῆς οὐσίας ἐκείνης· ἰδίως δὲ οἱ ἄγγελοι πάρεισι τῷ Θεῷ, κατὰ τὸν τῆς θείας ἀγάπης ακόρεστον έρωτα. Αθανάσιος. Ηγωνίζετο μὲν οὖν ὁ Ἰώβ, καὶ μέσ γας ἦν ὁ πειρασμός· μείζων δὲ ἐφαίνετο ὁ ἀθλητὴς τοῦ πειρασμοῦ. Καὶ πολὺς μὲν ἔῤῥεεν ὁ πειράζων, καὶ χαλεπὸς ἦν ὁ μαχόμενος· ἀνδρειότερος δὲ ἐφαί- νετο ὁ πειραζόμενος, νικῶν τὰς ἐπιχειρήσεις καὶ προσβολὰς τοῦ πονηροῦ τῷ μεγέθει τῆς διανοίας. Γνώρισμα τῆς ἀνδρείας ἐστὶν ἡ ὑπομονή. Ταύτῃ γὰρ ἕκαστος τῶν ἁγίων φέρων τὰ συμβάντα ἐν τῷ βίῳ ἐπίπονα καὶ λυπηρά, ἴσχυε κατὰ τοῦ διαβόλου· ἅπερ τὸ Πνεῦμα θέλον ἡμᾶς ἀμφότερα κτᾶσθαι, προστάτη τει λέγον ἐν τῷ ψαλμῷ· Ἀνδρίζου, καὶ κραταιούσθω ἡ καρδία σου, καὶ ὑπόμεινον τὸν Κύριον. Ο γὰρ ὑπομένων ἀνδρεῖος ἐστι, καὶ ὁ ἀνδρεῖος ὑπομονητικός ἂν εἴη. Διὸ καὶ ὁ μακάριος Ἰὼβ διὰ τὸ ὑπομένειν ἐκραταιοῦτο, καὶ διὰ τὸ ἀνδρείως φέρειν τοὺς πόνους ὑπέμεινε, καὶ τὴν γυναῖκα διωθεῖτο, ἐξαπατηθεῖσαν ὑπὸ τοῦ ὄφεως, καὶ φθαρεῖσαν τὰ νοήματα. Ἐπειδὴ γὰρ ὅλως ἐστὶ μισητὴς ὁ τῆς κακίας εὑρετὴς, καὶ μό νον φαινόμενος ζητῶν τίνα ἁρπάσει καὶ καταπιεῖ· διὰ τοῦτο ὃ μὲν ἔστιν αὐτὸς ὑποκρύπτει καὶ σκέπει· ὑποκρινόμενος δὲ τῇ φαντασίᾳ τὴν πᾶσι ποθουμένην ἀλήθειαν, τὸν ἴδιον τὸν ἐπιβάλλει τοῖς ἀκολουθήσασιν αὐτῷ. Οὕτω καὶ τὴν Εὔαν ἠπάτησεν, οὐ τὰ ἴδια λα λῶν, ἀλλ' ὑποκρινόμενος τὰ τοῦ Θεοῦ ῥήματα, καὶ τὴν διάνοιαν αὐτῶν παραποιῶν. Οὕτω καὶ τὴν γυναῖκα τοῦ Ἰὼβ ὑπέβαλε, πείσας αὐτῇ ὑποκρίνεσθαι φιλαν δρίαν, διδάξας δὲ βλασφημεῖν εἰς τὸν Θεόν. Οὕτω τοὺς ἀνθρώπους ὁ δόλιος παίζει ταῖς φαντασίαις ὑποκλέπτων καὶ σύρων ἕκαστον εἰς τὸν ἴδιον τῆς και κίας βόθρον. Εἰ κατὰ παίδων αὐτοῦ οὐ πιστεύει, κατὰ δὲ ἀγγέλων αὐτοῦ σκολιόν τι ἐπενόησεν. Αθανασίου. Ἡ δὲ τῶν γεννητῶν καὶ κτιστῶν φύσις FRAGMENTA IN JOB. Niceta Heracleotæ Catena in Job, quædam alia habet excerpta ex Athanasii operibus jam eaitis, tantum afferemus quæ nusquam exstant vel admodum mutata sunt. B C Et ait Deus diabolo : Unde venis ? Athanasii. His quoque præsens adest, licet con- dita omnia divisis in locis sint; luminaria quidem in firmamento, nubes in aere. Et quidem homini bus constituit terminos gentium: angeli vero ad ministeria mittuntur, atque in scala ascendunt et descendunt. Et hoc in loco ait: Venerunt ut se si- sterent coram Domino. Interrogaturque diabolus : Unde venis? In loco itaque sunt angeli, et quo mit- tuntur illic adsunt; solus vero Deus est incircum- scriptus. Tum eum qui præsens ubique est perqui- runt, ut conclusum quodam in loco inveniant eum qui definitus non est. Verum illud, se sistere Do- mino, idipsum est quod voluntatibus obsequi illius, ac ei ubique præsto esse. Universæ quippe create res coram Deo sunt; imo ipsæ quoque scelestis- simæ quæ prævaricatæ sunt, secundum incircum- scriptam illius substantiæ naturam. Angeli vero proprie adsunt Deo, pro insatiabili suo divinæ cha- ritatis amore. Athanasius. Job itaque decertabat, magnaque tentatio erat; fortior tamen erat athleta tentatione. Instabat tentator, atque atrociter oppugnabat; sed acrior erat qui tentabatur, ac conatus impetusque maligni præ animi magnituline superabat. Forti- tudinis argumentum est patientia : ea enim sancto- rum quilibet occurrentes in sæculo ferens ærum- nas atque dolores, diabolo prævaluit, quæ ambo cum velit Spiritus sanctus ut obtineamus, præcipit in Psalmno : Viriliter age et confortetur cor tuum, et sustine Dominum s. Nam qui sustinet is fortis est, qui fortis, is patiens fuerit. Quamobrem beatus Job, quia tolerabat, robustior evasit: et quia viriliter labores sustinebat, uxoremque repellebat a ser- pente deceptam, ac mente corruptam. Cum enim malitiæ auctor, hominum sit osor, ac solum quæ- rat quem rapiat ac devoret, ideo se qui sit occultat ac contegit. Ac simulans in planthasia illam omni- bus desideratam veritatem, venenum iis qui se- quuntur immittit suum. Ita Evam decepit, non sua loquendo, sed Dei verba simulando, eorumque sententiam depravando. Ita Jobi uxorem immisit, cum suasisset ipsi ut amorem erga maritum præ- ferret ac simularet : ac docuisset earn blasphemare in Deum. Ita homines subdolus ille phantasiis illu- dit, quemque decipiendo ac pertrahendo in profun- dum malitiæ suæ. D **Job 1, 7. Psal. XXVI, 14. Job JV, 18. Si contra liberos suos non credit, contra ange- los autem suos pravum quidpiam excogitavit *. Athanasii. Genitorum creatorumque natura mu- (2) Hæc ad finem usque expressa videntur ex Epist. 1 ad Serapionem.
Ἠγωνίζετο μὲν οὖν ὁ Ἰὼβ, καὶ μέγας ἦν ὁ πειρασμὸς, μείζων καὶ ἐφαίνετο ὁ ἀθλητὴς τοῦ πειρασμοῦ· καὶ πολὺς μὲν ἔρρεεν ὁ πειράζων καὶ χαλεπὸς ἦν ὁ μαχόμενος· ἀνδρειότερος δὲ ἐφαίνετο ὁ πειραζόμενος, νικῶν τὰς ἐπιχειρήσεις καὶ προσβολὰς τοῦ πονηροῦ, τῷ μεγέθει τῆς διανοίας· γνώρισμα τῆς ἀνδρείας ἐστὶν ἡ ὑπομονή· ταύτῃ γὰρ ἕκαστος τῶν ἁγίων φέρων τὰ συμβαίνοντα ἐν τῷ βίῳ ἐπίπονα καὶ λυπηρὰ, ἴσχυε κατὰ τοῦ Διαβόλου· ἅπερ τὸ Πνεῦμα θέλον ἡμᾶς ἀμφότερα κτᾶσθαι, προστάττει λέγων ἐν τῷ ψάλμῳ· Ἀνδρίζου καὶ κραταιούσθω ἡ καρδία σου, καὶ ὑπόμεινον τὸν Κύριον. Ὁ γὰρ ὑπομένων, ἄνδρειός ἐστι, καὶ ὁ ἄνδρειος ὑπομενητικὸς ἂν εἴη. Διὸ καὶ ὁ μακάριος Ἰὼβ διὰ τὸ ὑπομένειν ἐκραταιοῦτο, καὶ διὰ τὸ ἀνδρείως φέρειν τοὺς πόνους ὑπέμεινε, καὶ τὴν γυναῖκα διωθεῖτο, ἐξαπαταθεῖσαν ὑπὸ τοῦ ὄφεως, καὶ φθαρεῖσαν τὰ νοήματα· ἐκεῖ γὰρ ὅλως ἐστὶ μισητὴς ὁ τῆς κακίας εὑρετὴς, καὶ μόνον φαινόμενος ζητεῖν τίνα ἁρπάζειν καὶ καταπιεῖν, διὰ τοῦτο ὃ μέν ἐστιν αὐτὸς, ὑποκρύπτει καὶ σκέπει, ὑποκρινόμενος δὲ τῇ φαντασίᾳ τὴν πᾶσι ποθουμένην ἀλήθειαν, τὸν ἴδιον ἰὸν ἐπιβάλλει τοῖς ἀκολουθήσασιν αὐτῷ·
Καὶ εἶπεν ὁ Θεὸς τῷ διαβόλῳ· Πόθεν παραγέ- Α γονας; Αθανασίου. "Αμα δὲ (2) ἐν τούτοις παρίσταται, εἰ καὶ τὰ γενητὰ πάντα ἐν μεμερισμένοις τόποις εἰσὶ, φωστῆρες μὲν ἐν τῷ στερεώματι, νέφη δὲ ἐν τῷ ἀέρι. Καὶ τοῖς ἀνθρώποις ἔστησεν ὅρια ἐθνῶν· οἱ δὲ ἄγγε λοι ἀποστέλλονται εἰς διακονίας, καὶ ἀναβαίνουσι καὶ καταβαίνουσιν ἐπὶ τῆς κλίμακος. Κανταῦθα, Ηλθον, φησί, παραστῆναι ἐνώπιον Κυρίου. Καὶ πεῦσις γίνεται πρὸς τὸν διάβολον· Πόθεν παραγέγονας; Ὥστε ἐν τόπῳ εἰσὶ, καὶ ἔνθα ἀποστέλλονται, ἐκεῖ πάρεισι· μόνος δὲ ὁ Θεὸς ἀπερίγραπτος· τὸν παντα- χοῦ παρόντα ζητοῦσιν, ἵν' εὕροιεν ἐν χωρίῳ τινὶ συγ- κλειόμενον τὸν ἀόριστον. ᾿Αλλὰ τὸ παραστῆναι, τοῦτό ἐστι τὸ τοῖς θελήμασιν αὐτοῦ τυπωθῆναι, καὶ τὸ πρὸς αὐτὸν ὁλικῶς ἀνατείνεσθαι. Θεοῦ μὲν γὰρ ἐνώπιόν ἐστι πᾶσα ἡ κτίσις, καὶ αὐτὴ ἡ ἀποστατικὴ καὶ που νηροτάτη, κατὰ τὸ ἀπερίγραπτον τῆς οὐσίας ἐκείνης· ἰδίως δὲ οἱ ἄγγελοι πάρεισι τῷ Θεῷ, κατὰ τὸν τῆς θείας ἀγάπης ακόρεστον έρωτα. Αθανάσιος. Ηγωνίζετο μὲν οὖν ὁ Ἰώβ, καὶ μέσ γας ἦν ὁ πειρασμός· μείζων δὲ ἐφαίνετο ὁ ἀθλητὴς τοῦ πειρασμοῦ. Καὶ πολὺς μὲν ἔῤῥεεν ὁ πειράζων, καὶ χαλεπὸς ἦν ὁ μαχόμενος· ἀνδρειότερος δὲ ἐφαί- νετο ὁ πειραζόμενος, νικῶν τὰς ἐπιχειρήσεις καὶ προσβολὰς τοῦ πονηροῦ τῷ μεγέθει τῆς διανοίας. Γνώρισμα τῆς ἀνδρείας ἐστὶν ἡ ὑπομονή. Ταύτῃ γὰρ ἕκαστος τῶν ἁγίων φέρων τὰ συμβάντα ἐν τῷ βίῳ ἐπίπονα καὶ λυπηρά, ἴσχυε κατὰ τοῦ διαβόλου· ἅπερ τὸ Πνεῦμα θέλον ἡμᾶς ἀμφότερα κτᾶσθαι, προστάτη τει λέγον ἐν τῷ ψαλμῷ· Ἀνδρίζου, καὶ κραταιούσθω ἡ καρδία σου, καὶ ὑπόμεινον τὸν Κύριον. Ο γὰρ ὑπομένων ἀνδρεῖος ἐστι, καὶ ὁ ἀνδρεῖος ὑπομονητικός ἂν εἴη. Διὸ καὶ ὁ μακάριος Ἰὼβ διὰ τὸ ὑπομένειν ἐκραταιοῦτο, καὶ διὰ τὸ ἀνδρείως φέρειν τοὺς πόνους ὑπέμεινε, καὶ τὴν γυναῖκα διωθεῖτο, ἐξαπατηθεῖσαν ὑπὸ τοῦ ὄφεως, καὶ φθαρεῖσαν τὰ νοήματα. Ἐπειδὴ γὰρ ὅλως ἐστὶ μισητὴς ὁ τῆς κακίας εὑρετὴς, καὶ μό νον φαινόμενος ζητῶν τίνα ἁρπάσει καὶ καταπιεῖ· διὰ τοῦτο ὃ μὲν ἔστιν αὐτὸς ὑποκρύπτει καὶ σκέπει· ὑποκρινόμενος δὲ τῇ φαντασίᾳ τὴν πᾶσι ποθουμένην ἀλήθειαν, τὸν ἴδιον τὸν ἐπιβάλλει τοῖς ἀκολουθήσασιν αὐτῷ. Οὕτω καὶ τὴν Εὔαν ἠπάτησεν, οὐ τὰ ἴδια λα λῶν, ἀλλ' ὑποκρινόμενος τὰ τοῦ Θεοῦ ῥήματα, καὶ τὴν διάνοιαν αὐτῶν παραποιῶν. Οὕτω καὶ τὴν γυναῖκα τοῦ Ἰὼβ ὑπέβαλε, πείσας αὐτῇ ὑποκρίνεσθαι φιλαν δρίαν, διδάξας δὲ βλασφημεῖν εἰς τὸν Θεόν. Οὕτω τοὺς ἀνθρώπους ὁ δόλιος παίζει ταῖς φαντασίαις ὑποκλέπτων καὶ σύρων ἕκαστον εἰς τὸν ἴδιον τῆς και κίας βόθρον. Εἰ κατὰ παίδων αὐτοῦ οὐ πιστεύει, κατὰ δὲ ἀγγέλων αὐτοῦ σκολιόν τι ἐπενόησεν. Αθανασίου. Ἡ δὲ τῶν γεννητῶν καὶ κτιστῶν φύσις FRAGMENTA IN JOB. Niceta Heracleotæ Catena in Job, quædam alia habet excerpta ex Athanasii operibus jam eaitis, tantum afferemus quæ nusquam exstant vel admodum mutata sunt. B C Et ait Deus diabolo : Unde venis ? Athanasii. His quoque præsens adest, licet con- dita omnia divisis in locis sint; luminaria quidem in firmamento, nubes in aere. Et quidem homini bus constituit terminos gentium: angeli vero ad ministeria mittuntur, atque in scala ascendunt et descendunt. Et hoc in loco ait: Venerunt ut se si- sterent coram Domino. Interrogaturque diabolus : Unde venis? In loco itaque sunt angeli, et quo mit- tuntur illic adsunt; solus vero Deus est incircum- scriptus. Tum eum qui præsens ubique est perqui- runt, ut conclusum quodam in loco inveniant eum qui definitus non est. Verum illud, se sistere Do- mino, idipsum est quod voluntatibus obsequi illius, ac ei ubique præsto esse. Universæ quippe create res coram Deo sunt; imo ipsæ quoque scelestis- simæ quæ prævaricatæ sunt, secundum incircum- scriptam illius substantiæ naturam. Angeli vero proprie adsunt Deo, pro insatiabili suo divinæ cha- ritatis amore. Athanasius. Job itaque decertabat, magnaque tentatio erat; fortior tamen erat athleta tentatione. Instabat tentator, atque atrociter oppugnabat; sed acrior erat qui tentabatur, ac conatus impetusque maligni præ animi magnituline superabat. Forti- tudinis argumentum est patientia : ea enim sancto- rum quilibet occurrentes in sæculo ferens ærum- nas atque dolores, diabolo prævaluit, quæ ambo cum velit Spiritus sanctus ut obtineamus, præcipit in Psalmno : Viriliter age et confortetur cor tuum, et sustine Dominum s. Nam qui sustinet is fortis est, qui fortis, is patiens fuerit. Quamobrem beatus Job, quia tolerabat, robustior evasit: et quia viriliter labores sustinebat, uxoremque repellebat a ser- pente deceptam, ac mente corruptam. Cum enim malitiæ auctor, hominum sit osor, ac solum quæ- rat quem rapiat ac devoret, ideo se qui sit occultat ac contegit. Ac simulans in planthasia illam omni- bus desideratam veritatem, venenum iis qui se- quuntur immittit suum. Ita Evam decepit, non sua loquendo, sed Dei verba simulando, eorumque sententiam depravando. Ita Jobi uxorem immisit, cum suasisset ipsi ut amorem erga maritum præ- ferret ac simularet : ac docuisset earn blasphemare in Deum. Ita homines subdolus ille phantasiis illu- dit, quemque decipiendo ac pertrahendo in profun- dum malitiæ suæ. D **Job 1, 7. Psal. XXVI, 14. Job JV, 18. Si contra liberos suos non credit, contra ange- los autem suos pravum quidpiam excogitavit *. Athanasii. Genitorum creatorumque natura mu- (2) Hæc ad finem usque expressa videntur ex Epist. 1 ad Serapionem.
PG 27:1347οὕτω καὶ τὴν Εὔαν ἠπάτησεν, οὐ τὰ ἴδια λαλῶν, ἀλλ’ ὑποκρινόμενος τὰ τοῦ Θεοῦ ῥήματα, τὴν δὲ διάνοιαν αὐτῶν παραποιῶν οὕτω καὶ τὴν γυναῖκα τοῦ Ἰὼβ ὑπέβαλε, πείσας αὐτὴν ὑποκρίνεσθαι φιλανδρείαν, διδάξας δὲ βλασφημεῖν εἰς τὸν Θεόν· οὕτω τοὺς ἀνθρώπους ὁ δόλιος παίζει ταῖς φαντασίαις, ὑποκλέπτων καὶ σύρων ἕκαστον εἰς τὸν ἴδιον τῆς κακίας βόθρον. ξαπ. ιχ, . 5 . Ὁ παλαιῶν ὄρη, καὶ οὐκ οἴδασιν, ὁ καταστρέφων αὐτὰ ὀργῇ. Ὄρη οἱ προφῆται, ὁ Μοϋσῆς καὶ οἱ καθ’ ἑξῆς. Καὶ δῆλοι ἡ γραφή· Ἤρα τοὺς ὀφθαλμούς μου εἰς τὰ ὄρη, ὅθεν ἥξει ἡ βοήθειά μου. Ὁ τὸ διανοητικὸν ἐπιδοὺς τοῖς λόγοις τῶν προφητῶν, ᾔρε τοὺς ὀφθαλμοὺς εἰς τὰ ὄρη, ὁρῶν ὅτι ἥξει ἐκ τῶν ἐν τοῖς προφήταις νοηθέντων λόγων ἡ βοήθεια αὐτοῦ παρὰ Κυρίου τοῦ ποιήσαντος τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν, πληρώσαντος μυστηρίων τὴν καθαρὰν τῶν προφητῶν καρδίαν. Ὅσον οὖν ἡ καινὴ διαθήκη οὐκ ἔρχεται οὐκ ἦσαν παλαιοὶ οἱ προφῆται, οὐδαμοῦ γὰρ παρὰ διαθήκην, εἴρηται πρὸ τούτου· Χριςτὸς δέ ἐστιν ὁ παλαιῶν ὄρη, Μωσέα καὶ τοὺς προφήτας. Καὶ οὐκ οἴδασι· Τίνες οὖν οὐκ οἴδασιν; ἐκεῖνοι πρὸς οὓς ἔλεγεν· Εἰ ἐπιστεύετε Μωσεῖ, ἐπιστεύετε ἐν ἐμοί·
Α τρεπτή ἐστι, ἅτε δὴ ἔξωθεν οὖσα τῆς τοῦ Θεοῦ οὐ σίας, καὶ ἐξ οὐκ ὄντων ὑποστάσα. Διὸ πᾶς ἄνθρω πος ψεύστης· καὶ, πάντες ἥμαρτον, καὶ ὑστεροῦν ται τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ. Ὁ δὲ διάβολος, ἐν μέσῳ τῶν χερουβὶμ ῶν, καὶ ἀποσφράγισμα ομοιώσεως γενόμενος, ἐξέπεσεν ἐκ τῶν οὐρανῶν ὡς ἀστραπή. Καὶ ἀγγέλους κρινοῦμεν, τοὺς μὴ τηρήσαντας δηλαδή τὴν ἑαυτῶν ἀρχήν. Καὶ ἐνταῦθα, εἰ κατὰ παιδίων αὐτοῦ οὐ πιστεύει, καὶ ἁπλῶς τὰ κτίσματα τοιαύτην ἔχει τὴν φύσιν, καὶ τρέπεται. Μόνη δὲ ἡ θεία φύσις ἀναλλοίωτος. Παρὰ πάπυρον, καὶ κάλαμον, και βούτομον. Τάχα δὲ διὰ τοῦ καλάμου καὶ τοῦ παπύρου τὴν εὐτέλειαν καὶ τὴν πενίαν τοῦ διαβόλου αινίττεται ἡ Γραφή. Τὰ ἔγκατα αὐτοῦ ἀσπίδες χαλκεαι. Αθανάσιος. Πάλαι μὲν οὖν πολὺς ἦν ὁ ἐχθρὸς πανουργευόμενος κατὰ τῶν ἀνθρώπων, καὶ φαντασίαις αὐτοῦ πολλοὺς ἐπάτα, καὶ δυσχερής ἦν ἡ τῆς ἀπάτης αὐτοῦ κατάληψις· ὥστε καὶ τὸ πνεῦμα λέγειν περὶ αὐτοῦ· Τίς ἀποκαλύψει πρόσωπον ἐνδύματος αὐ τοῦ ; καὶ τὰ ἑξῆς. Οὐ γὰρ ὅπερ ἦν, τοῦτο καὶ ἐφαί- νετο, ἀλλὰ πρὸς ἢ ἐπανουργεύετο, πρὸς τοῦτο καὶ ἐφαντασίου ἑαυτόν. Διὰ τοῦτο καὶ πολλοὶ ἠπατῶντο ὑπ' αὐτοῦ· ὅτε δὲ ἐπεδήμησεν ὁ Σωτὴρ, τότε ἡ πᾶσα φαντασία αὐτοῦ ἐδειγματίσθη· ἃ γὰρ ἡγνοεῖτο πάλαι ποιῶν, ταῦτα τῇ χάριτι τοῦ Χριστοῦ γινώσκεται, καὶ ἐν οἷς ἐπάτα πάλαι τοὺς ἀνθρώπους, ἐν τούτοις ὑπ' αὐτῶν καταπατεῖται. Πάσης γὰρ διαβολικῆς ἐπιθέσεως καὶ μανίας δαιμόνων ισχυροτέρα ἡ πίστις. Πεποίηται δὲ αὐτῷ, φησί, καὶ εἰς τὸν Ἐκκλησιαστὴν, καὶ εἰς τὸ Ασμα τῶν ᾀσμάτων ὑπομνήματα, ὥσπερ καὶ εἰς τὴν Ψαλτῆρα, καὶ ἐν ετέροις πολλοῖς. Επ' ἀγέλαις έταίρων σου ὡς ρεμβομένη. Αὐτὸς πρὸς αὐτήν· Γνῶθι σεαυτὴν πρῶτον, ἵνα και ἐμὲ γνῶναι δυνηθῇς. Ἐὰν μὴ γνῷς ἑαυτήν· εἰ οὐχ ἔγνως· εἰ μὴ οἶδας, ἔξελθε σὺ ἐν πτέρναις κατ᾽ ἴχνεις καὶ ποίμαινε τὰς ἐρίφους σου· καὶ θρέψῃς ἁμαρτίας ἀντὶ ἀρετῶν. Ἐπὶ σκηνώμασι τῶν ποιμένων· ἐν ταῖς ἐπιθυμίαις τῶν ἐναντίων δυνάμεων τῶν ποιμαι γόντων σε. σε Ἐκάλεσα αὐτὸν, καὶ οὐχ ὑπήκουσέ (3) μου. Αναστήσομαι καὶ κυκλώσω ἐν τῇ πόλει. Αθανασίου. ᾿Αναγνώσομαι τὸν νόμον, ἀναγνώσο μαι τοὺς προφήτας, ἐρευνήσω τὰ Εὐαγγέλιο. Ταῦτα δὲ κατανυγεῖσα τῷ θείῳ πόθῳ φησί · Ἐπὶ κοίτην μου S. ATHANASII OPP. PARS III. - EXEGETICA. tabilis est, utpote quæ sit extra Dei substantiam, al- que ex non exstantibus exsistat. Quamobrem, omnis home mendax ³; et, omnes peccaverunt et Dei glo- ria privuntur *. Diabolus autem, qui in medio che- rubinorum erat, ac sigillum similitudinis factus est, excidit e coelis quasi fulgur w. Nosque angelos judicabimus, eos nimirum, qui suum non servavere principatum. Et hoc loco: si contra liberos suos non credit, ac simpliciter loquendo, creatæ res ejusmodi natura sunt ut mutentur. Sola autem di- vina natura est immutabilis. Juxta papyrum, calamum et caricem. Fortassis per arundinem et papyrum, vilitatem ac paupertatem diaboli adumbrat Scriptura. Viscera ejus scuta ænea. B Athanasius. Olim multus erat inimicus in frau- dibus adversus homines parandis, suisque phanta- siis plurimos decipiebat, ejusque fraudes ægre de- prehendi poterant; ita ut spiritus de illo diceret : Quis revelabit faciem indumenti ejus "? et cætera. Neque enim quod erat, idipsum esse apparebat, sed qua forma ad fraudem uti volebat, eam sibi, ficti- tiam licet, assumebat. Quamobrem multi ab illo decipiebantur cum autem advenit Salvator, tum omnis fallacia illius propalam facta est. Nam ejus gesla, quæ olim latitabant, per Christi gratiam co- gnoscuntur : et quibus olim homines fefellerat, iis- dem jam ab hominibus proteritur. Fides quippe omni c diabolico impetu, et dæmonum furore fortior est. ADMONITIO IN FRAGMENTA SUBSEQUENTIA IN CAN Expositiones Athanasii in Canticum canticorum memorat Photius his verbis : Commentaria, inquit, edidit in Ecclesiasten, in Canticum canticorum, quemadmodum et in Psalterium et in alia multa. Hæc porro fragmenta prodeunt ex expositionibus in Cantica editis a Joanue Meursio anno 1617. In gregibus amicarum tuarum quasi errabunda *. D Ille sic eam alloquitur : Nosce teipsam prius, ut me quoque cognoscere possis. Si te nosse non pos- sis : si non noveris, neque scias teipsam, egredere tu ad calcanea et vestigia, et pasce capellas tuas, ac nutries peccata virtutum loco. In tabernaculis pastorum, in concupiscentiis adversariarum po- testatum, quæ te pascunt. Vocavi eum, nec respondit mihi. Surgam et circuibo civitatem " Athanasius. Legem legam, prophetas legam; in- vestigabo Evangelia. Hæc autem ait divino amore compuncta : In lecto meo in noctibus "1. Lectum ss Psal. cxv, 2. 3. Rom. 111, 23. Luc. x, 18. * ilid. 7. - Cant. sit, 1, 2. ibid. 1. Job XLI, I Cor. VI, 3. 4. Cant. 1, 6. (3) De significatione vocis Snaxoúw jam superius actum fuit et agetur in Onomastico.
περὶ ἐμοῦ γὰρ ἐκεῖνος ἐγράφη. Εἰ εἴδησαν Ἰουδαῖοι ὅτι περιπαλαιῶται τὰ ὄρη, καταλιπόντες ἂν αὐτὰ, τουτέστιν τὴν τοῦ γράμματος παλαιότητα, διήλλανται καὶ ἐληλύθησαν ἐπὶ τὴν καινὴν διαθήκην· καὶ ἐλάτρευον Θεῷ ἐν καινότητι Πνεύματος, καὶ οὐ παλαιότητι γράμματος· ἐπάγει οὖν· οὐκ οἴδασιν οὖν Ἰουδαῖοι οὔτε τὸν παλαιώσαντα, οὔτε τὰ πεπαλαιωμένα. Διὸ ὁ καταςτρέφων, φησὶν, αὐτὰ ὀργῇ, τουτέστι τὴν κατὰ τὸ γράμμα Ἱερουσαλὴμ ἢ τοῦ γράμματος. Ποῦ τὸ αἰσθητὸν θυσιαστήριον; Παράδοξον ὁ Ἰησοῦς μου πεποίηκεν; ἐλθὼν τοὺς αὐτοῦ προφήτας καὶ πεπαλαίωκεν καὶ ἀνεκαίνισε, πεπαλαίωκε, πῶς; ἡ διακονία τοῦ θανάτου τοῦ ἐν γράμματι ἐντετυπωμένη ἦν, φησίν· ἀνεκαίνισε, πῶς; ὁ μὲν νόμος, φησὶν, ἅγιος καὶ ἡ ἐντολὴ αὐτοῦ ἁγία καὶ δικαία καὶ ἀγαθή· ἀλλ’ οὐκ ἤδεισαν ταῦτα οἱ μὴ μαθόντες τὸ ὄνομα πνευματικόν. . 6. Ὁ σείων τὴν ὑπ’ οὐρανὸν ἐκ θεμελίων. Χριστός ἐστιν ὁ σείσας τὴν ὑπ’ οὐρανόν· πολλοὶ ἐκ μέρους γίνονται σεισμοί· σεῖσμος γέγονεν ἐνθάδε· ἀλλ’ οἱ ἐν τῇ πλησίον πόλει οὐκ ἔγνωσαν· ἐπὶ δὲ τοῦ Χριστοῦ οὐ γέγονε μερικῶς, διὰ τοῦτο ὁ σείων τὴν ὑπ’ οὐρανὸν ἐκ θεμελίων·
Α τρεπτή ἐστι, ἅτε δὴ ἔξωθεν οὖσα τῆς τοῦ Θεοῦ οὐ σίας, καὶ ἐξ οὐκ ὄντων ὑποστάσα. Διὸ πᾶς ἄνθρω πος ψεύστης· καὶ, πάντες ἥμαρτον, καὶ ὑστεροῦν ται τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ. Ὁ δὲ διάβολος, ἐν μέσῳ τῶν χερουβὶμ ῶν, καὶ ἀποσφράγισμα ομοιώσεως γενόμενος, ἐξέπεσεν ἐκ τῶν οὐρανῶν ὡς ἀστραπή. Καὶ ἀγγέλους κρινοῦμεν, τοὺς μὴ τηρήσαντας δηλαδή τὴν ἑαυτῶν ἀρχήν. Καὶ ἐνταῦθα, εἰ κατὰ παιδίων αὐτοῦ οὐ πιστεύει, καὶ ἁπλῶς τὰ κτίσματα τοιαύτην ἔχει τὴν φύσιν, καὶ τρέπεται. Μόνη δὲ ἡ θεία φύσις ἀναλλοίωτος. Παρὰ πάπυρον, καὶ κάλαμον, και βούτομον. Τάχα δὲ διὰ τοῦ καλάμου καὶ τοῦ παπύρου τὴν εὐτέλειαν καὶ τὴν πενίαν τοῦ διαβόλου αινίττεται ἡ Γραφή. Τὰ ἔγκατα αὐτοῦ ἀσπίδες χαλκεαι. Αθανάσιος. Πάλαι μὲν οὖν πολὺς ἦν ὁ ἐχθρὸς πανουργευόμενος κατὰ τῶν ἀνθρώπων, καὶ φαντασίαις αὐτοῦ πολλοὺς ἐπάτα, καὶ δυσχερής ἦν ἡ τῆς ἀπάτης αὐτοῦ κατάληψις· ὥστε καὶ τὸ πνεῦμα λέγειν περὶ αὐτοῦ· Τίς ἀποκαλύψει πρόσωπον ἐνδύματος αὐ τοῦ ; καὶ τὰ ἑξῆς. Οὐ γὰρ ὅπερ ἦν, τοῦτο καὶ ἐφαί- νετο, ἀλλὰ πρὸς ἢ ἐπανουργεύετο, πρὸς τοῦτο καὶ ἐφαντασίου ἑαυτόν. Διὰ τοῦτο καὶ πολλοὶ ἠπατῶντο ὑπ' αὐτοῦ· ὅτε δὲ ἐπεδήμησεν ὁ Σωτὴρ, τότε ἡ πᾶσα φαντασία αὐτοῦ ἐδειγματίσθη· ἃ γὰρ ἡγνοεῖτο πάλαι ποιῶν, ταῦτα τῇ χάριτι τοῦ Χριστοῦ γινώσκεται, καὶ ἐν οἷς ἐπάτα πάλαι τοὺς ἀνθρώπους, ἐν τούτοις ὑπ' αὐτῶν καταπατεῖται. Πάσης γὰρ διαβολικῆς ἐπιθέσεως καὶ μανίας δαιμόνων ισχυροτέρα ἡ πίστις. Πεποίηται δὲ αὐτῷ, φησί, καὶ εἰς τὸν Ἐκκλησιαστὴν, καὶ εἰς τὸ Ασμα τῶν ᾀσμάτων ὑπομνήματα, ὥσπερ καὶ εἰς τὴν Ψαλτῆρα, καὶ ἐν ετέροις πολλοῖς. Επ' ἀγέλαις έταίρων σου ὡς ρεμβομένη. Αὐτὸς πρὸς αὐτήν· Γνῶθι σεαυτὴν πρῶτον, ἵνα και ἐμὲ γνῶναι δυνηθῇς. Ἐὰν μὴ γνῷς ἑαυτήν· εἰ οὐχ ἔγνως· εἰ μὴ οἶδας, ἔξελθε σὺ ἐν πτέρναις κατ᾽ ἴχνεις καὶ ποίμαινε τὰς ἐρίφους σου· καὶ θρέψῃς ἁμαρτίας ἀντὶ ἀρετῶν. Ἐπὶ σκηνώμασι τῶν ποιμένων· ἐν ταῖς ἐπιθυμίαις τῶν ἐναντίων δυνάμεων τῶν ποιμαι γόντων σε. σε Ἐκάλεσα αὐτὸν, καὶ οὐχ ὑπήκουσέ (3) μου. Αναστήσομαι καὶ κυκλώσω ἐν τῇ πόλει. Αθανασίου. ᾿Αναγνώσομαι τὸν νόμον, ἀναγνώσο μαι τοὺς προφήτας, ἐρευνήσω τὰ Εὐαγγέλιο. Ταῦτα δὲ κατανυγεῖσα τῷ θείῳ πόθῳ φησί · Ἐπὶ κοίτην μου S. ATHANASII OPP. PARS III. - EXEGETICA. tabilis est, utpote quæ sit extra Dei substantiam, al- que ex non exstantibus exsistat. Quamobrem, omnis home mendax ³; et, omnes peccaverunt et Dei glo- ria privuntur *. Diabolus autem, qui in medio che- rubinorum erat, ac sigillum similitudinis factus est, excidit e coelis quasi fulgur w. Nosque angelos judicabimus, eos nimirum, qui suum non servavere principatum. Et hoc loco: si contra liberos suos non credit, ac simpliciter loquendo, creatæ res ejusmodi natura sunt ut mutentur. Sola autem di- vina natura est immutabilis. Juxta papyrum, calamum et caricem. Fortassis per arundinem et papyrum, vilitatem ac paupertatem diaboli adumbrat Scriptura. Viscera ejus scuta ænea. B Athanasius. Olim multus erat inimicus in frau- dibus adversus homines parandis, suisque phanta- siis plurimos decipiebat, ejusque fraudes ægre de- prehendi poterant; ita ut spiritus de illo diceret : Quis revelabit faciem indumenti ejus "? et cætera. Neque enim quod erat, idipsum esse apparebat, sed qua forma ad fraudem uti volebat, eam sibi, ficti- tiam licet, assumebat. Quamobrem multi ab illo decipiebantur cum autem advenit Salvator, tum omnis fallacia illius propalam facta est. Nam ejus gesla, quæ olim latitabant, per Christi gratiam co- gnoscuntur : et quibus olim homines fefellerat, iis- dem jam ab hominibus proteritur. Fides quippe omni c diabolico impetu, et dæmonum furore fortior est. ADMONITIO IN FRAGMENTA SUBSEQUENTIA IN CAN Expositiones Athanasii in Canticum canticorum memorat Photius his verbis : Commentaria, inquit, edidit in Ecclesiasten, in Canticum canticorum, quemadmodum et in Psalterium et in alia multa. Hæc porro fragmenta prodeunt ex expositionibus in Cantica editis a Joanue Meursio anno 1617. In gregibus amicarum tuarum quasi errabunda *. D Ille sic eam alloquitur : Nosce teipsam prius, ut me quoque cognoscere possis. Si te nosse non pos- sis : si non noveris, neque scias teipsam, egredere tu ad calcanea et vestigia, et pasce capellas tuas, ac nutries peccata virtutum loco. In tabernaculis pastorum, in concupiscentiis adversariarum po- testatum, quæ te pascunt. Vocavi eum, nec respondit mihi. Surgam et circuibo civitatem " Athanasius. Legem legam, prophetas legam; in- vestigabo Evangelia. Hæc autem ait divino amore compuncta : In lecto meo in noctibus "1. Lectum ss Psal. cxv, 2. 3. Rom. 111, 23. Luc. x, 18. * ilid. 7. - Cant. sit, 1, 2. ibid. 1. Job XLI, I Cor. VI, 3. 4. Cant. 1, 6. (3) De significatione vocis Snaxoúw jam superius actum fuit et agetur in Onomastico.
οἱ δὲ στύλοι αὐτῆς σαλεύοντες, δηλονότι οἱ ἀπόστολοι ἐν τῷ καιρῷ τοῦ πάθους ἐσαλεύθησαν Πάντες ὑμεῖς, φησὶ, σκανδαλισθήσεσθε ἐν ἐμοὶ ἐν τῇ νυκτὶ ταύτῃ. . 7. Ὁ λέγων τῷ ἡλίῳ, καὶ οὐκ ἀνατέλλει, κατὰ δὲ ἄστρων κατασφραγίζει. Καὶ τοῦτο ἐν τῷ σταυρῷ γέγονε· Κατὰ δὲ ἄστρων κατασφραγίζει· φέρεται ὅτι ταῖς τρισὶν ὥραις ἐν αἷς ἐξέλιπεν ὁ ἥλιος, ἀςτέρες ἐφάνησαν ἐν οὐρανῷ ὡς ἐν νυκτί. . 9. Ὁ ποιῶν Πλειάδα, καὶ Ἕσπερον, καὶ Ἀρκτοῦρον, καὶ Ταμεῖα Νότου. Ταῦτα ὑπὲρ ἐμέ ἐστι τὰ μαθήματα. Πολλῶν γὰρ ὄντων τῶν ἀστέρων Πλειάδων, πλανητῶν καὶ ἀπλάνων παραλεγομένων ὑπὸ τῶν μὴ εἰδότων ὡς αὐτοὶ νομίζουσιν (ἔστι καὶ Ἕσπερος, ἐστι καὶ Φαέτων, καὶ Φαίνων, καὶ Στίλβων καὶ Φωσφόρος) τί δήποτε οὖν ὁ Ἰὼβ ἐν Πνεύματι φθεγγόμενος ἀπὸ τοςούτων ἀστέρων τῶν ἐν τῷ ἀπλάνει τὴν Πλείαδα μόνην ὠνόμασε; καὶ ἀπὸ τοσούτων πλανητῶν λεγομένων Ἕσπερον μόνον εἴρηκε; καὶ ἄλλον ἕνα τὸν Ἀρκτοῦρον τὸν ἐν τῷ ἀρκτοῦν ὄντα, τὸν λεγόμενον ὑπό τινων ἀρκτοφύλακα; Σοφὸς δὲ ὁ καθ’ ἡμᾶς λέγει·
Α τρεπτή ἐστι, ἅτε δὴ ἔξωθεν οὖσα τῆς τοῦ Θεοῦ οὐ σίας, καὶ ἐξ οὐκ ὄντων ὑποστάσα. Διὸ πᾶς ἄνθρω πος ψεύστης· καὶ, πάντες ἥμαρτον, καὶ ὑστεροῦν ται τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ. Ὁ δὲ διάβολος, ἐν μέσῳ τῶν χερουβὶμ ῶν, καὶ ἀποσφράγισμα ομοιώσεως γενόμενος, ἐξέπεσεν ἐκ τῶν οὐρανῶν ὡς ἀστραπή. Καὶ ἀγγέλους κρινοῦμεν, τοὺς μὴ τηρήσαντας δηλαδή τὴν ἑαυτῶν ἀρχήν. Καὶ ἐνταῦθα, εἰ κατὰ παιδίων αὐτοῦ οὐ πιστεύει, καὶ ἁπλῶς τὰ κτίσματα τοιαύτην ἔχει τὴν φύσιν, καὶ τρέπεται. Μόνη δὲ ἡ θεία φύσις ἀναλλοίωτος. Παρὰ πάπυρον, καὶ κάλαμον, και βούτομον. Τάχα δὲ διὰ τοῦ καλάμου καὶ τοῦ παπύρου τὴν εὐτέλειαν καὶ τὴν πενίαν τοῦ διαβόλου αινίττεται ἡ Γραφή. Τὰ ἔγκατα αὐτοῦ ἀσπίδες χαλκεαι. Αθανάσιος. Πάλαι μὲν οὖν πολὺς ἦν ὁ ἐχθρὸς πανουργευόμενος κατὰ τῶν ἀνθρώπων, καὶ φαντασίαις αὐτοῦ πολλοὺς ἐπάτα, καὶ δυσχερής ἦν ἡ τῆς ἀπάτης αὐτοῦ κατάληψις· ὥστε καὶ τὸ πνεῦμα λέγειν περὶ αὐτοῦ· Τίς ἀποκαλύψει πρόσωπον ἐνδύματος αὐ τοῦ ; καὶ τὰ ἑξῆς. Οὐ γὰρ ὅπερ ἦν, τοῦτο καὶ ἐφαί- νετο, ἀλλὰ πρὸς ἢ ἐπανουργεύετο, πρὸς τοῦτο καὶ ἐφαντασίου ἑαυτόν. Διὰ τοῦτο καὶ πολλοὶ ἠπατῶντο ὑπ' αὐτοῦ· ὅτε δὲ ἐπεδήμησεν ὁ Σωτὴρ, τότε ἡ πᾶσα φαντασία αὐτοῦ ἐδειγματίσθη· ἃ γὰρ ἡγνοεῖτο πάλαι ποιῶν, ταῦτα τῇ χάριτι τοῦ Χριστοῦ γινώσκεται, καὶ ἐν οἷς ἐπάτα πάλαι τοὺς ἀνθρώπους, ἐν τούτοις ὑπ' αὐτῶν καταπατεῖται. Πάσης γὰρ διαβολικῆς ἐπιθέσεως καὶ μανίας δαιμόνων ισχυροτέρα ἡ πίστις. Πεποίηται δὲ αὐτῷ, φησί, καὶ εἰς τὸν Ἐκκλησιαστὴν, καὶ εἰς τὸ Ασμα τῶν ᾀσμάτων ὑπομνήματα, ὥσπερ καὶ εἰς τὴν Ψαλτῆρα, καὶ ἐν ετέροις πολλοῖς. Επ' ἀγέλαις έταίρων σου ὡς ρεμβομένη. Αὐτὸς πρὸς αὐτήν· Γνῶθι σεαυτὴν πρῶτον, ἵνα και ἐμὲ γνῶναι δυνηθῇς. Ἐὰν μὴ γνῷς ἑαυτήν· εἰ οὐχ ἔγνως· εἰ μὴ οἶδας, ἔξελθε σὺ ἐν πτέρναις κατ᾽ ἴχνεις καὶ ποίμαινε τὰς ἐρίφους σου· καὶ θρέψῃς ἁμαρτίας ἀντὶ ἀρετῶν. Ἐπὶ σκηνώμασι τῶν ποιμένων· ἐν ταῖς ἐπιθυμίαις τῶν ἐναντίων δυνάμεων τῶν ποιμαι γόντων σε. σε Ἐκάλεσα αὐτὸν, καὶ οὐχ ὑπήκουσέ (3) μου. Αναστήσομαι καὶ κυκλώσω ἐν τῇ πόλει. Αθανασίου. ᾿Αναγνώσομαι τὸν νόμον, ἀναγνώσο μαι τοὺς προφήτας, ἐρευνήσω τὰ Εὐαγγέλιο. Ταῦτα δὲ κατανυγεῖσα τῷ θείῳ πόθῳ φησί · Ἐπὶ κοίτην μου S. ATHANASII OPP. PARS III. - EXEGETICA. tabilis est, utpote quæ sit extra Dei substantiam, al- que ex non exstantibus exsistat. Quamobrem, omnis home mendax ³; et, omnes peccaverunt et Dei glo- ria privuntur *. Diabolus autem, qui in medio che- rubinorum erat, ac sigillum similitudinis factus est, excidit e coelis quasi fulgur w. Nosque angelos judicabimus, eos nimirum, qui suum non servavere principatum. Et hoc loco: si contra liberos suos non credit, ac simpliciter loquendo, creatæ res ejusmodi natura sunt ut mutentur. Sola autem di- vina natura est immutabilis. Juxta papyrum, calamum et caricem. Fortassis per arundinem et papyrum, vilitatem ac paupertatem diaboli adumbrat Scriptura. Viscera ejus scuta ænea. B Athanasius. Olim multus erat inimicus in frau- dibus adversus homines parandis, suisque phanta- siis plurimos decipiebat, ejusque fraudes ægre de- prehendi poterant; ita ut spiritus de illo diceret : Quis revelabit faciem indumenti ejus "? et cætera. Neque enim quod erat, idipsum esse apparebat, sed qua forma ad fraudem uti volebat, eam sibi, ficti- tiam licet, assumebat. Quamobrem multi ab illo decipiebantur cum autem advenit Salvator, tum omnis fallacia illius propalam facta est. Nam ejus gesla, quæ olim latitabant, per Christi gratiam co- gnoscuntur : et quibus olim homines fefellerat, iis- dem jam ab hominibus proteritur. Fides quippe omni c diabolico impetu, et dæmonum furore fortior est. ADMONITIO IN FRAGMENTA SUBSEQUENTIA IN CAN Expositiones Athanasii in Canticum canticorum memorat Photius his verbis : Commentaria, inquit, edidit in Ecclesiasten, in Canticum canticorum, quemadmodum et in Psalterium et in alia multa. Hæc porro fragmenta prodeunt ex expositionibus in Cantica editis a Joanue Meursio anno 1617. In gregibus amicarum tuarum quasi errabunda *. D Ille sic eam alloquitur : Nosce teipsam prius, ut me quoque cognoscere possis. Si te nosse non pos- sis : si non noveris, neque scias teipsam, egredere tu ad calcanea et vestigia, et pasce capellas tuas, ac nutries peccata virtutum loco. In tabernaculis pastorum, in concupiscentiis adversariarum po- testatum, quæ te pascunt. Vocavi eum, nec respondit mihi. Surgam et circuibo civitatem " Athanasius. Legem legam, prophetas legam; in- vestigabo Evangelia. Hæc autem ait divino amore compuncta : In lecto meo in noctibus "1. Lectum ss Psal. cxv, 2. 3. Rom. 111, 23. Luc. x, 18. * ilid. 7. - Cant. sit, 1, 2. ibid. 1. Job XLI, I Cor. VI, 3. 4. Cant. 1, 6. (3) De significatione vocis Snaxoúw jam superius actum fuit et agetur in Onomastico.
Αὐτός μοι ἔδωκε τῶν ὄντων γνῶσιν ἀψευδῆ, εἰδέναι σύστασιν κόσμου, καὶ ἐνέργειαν στοιχείων, ἀρχὴν καὶ τέλος καὶ μεσότητα χρόνων, τρόπων ἀλλαγὰς, καὶ μεταβολὰς καιρῶν, ἐνιαυτοῦ κύκλους καὶ ἀστέρων θέσεις. Οὐκοῦν, ἐὰν γένωμαι σοφὸς, ᾄσομαι καὶ ἀστέρων θέσεις, καὶ ὅτῳ φίλον ἐστιν, ἀναγινώσκειν καὶ τὸν Ἐνώχ; ἐκεῖνος ἀνέγραψε καὶ τὰ περὶ τῶν ἀστέρων καὶ τὰ περὶ τῶν φωστήρων καὶ τίς αὐτῶν ἐστὶν ἀνατολὴ καὶ ἐπιτολή. Τίς ἐστιν ὁ λέγων· Ἔδωκέ μοι ἀστέρων θέσεις εἰδέναι; καὶ διὰ τί ἀπὸ πολλῶν ἀςτέρων τοῦ ζωδιακοῦ, ὠνόμαζε τὴν Πλειάδα· τοῦ γὰρ ζωδιακοῦ ἐστιν αὐτή· ἣ ἀπὸ τῶν βωρείων τὸν Ἀρκτοῦρον; Καὶ ἀπὸ τῶν λεγομένων πλανητῶν, οἵτινες φέρονται γὰρ ἀπὸ δυσμῶν πρὸς ἀνατολὴν, μόνον Ἕσπερον ὠνόμαζε. Εἴ τις δύναται ἀκουέτω τίς ἐστιν ἡ Πλείας; καὶ τίνος οἶκός ἐστι καὶ τίνος χωρίον; ὁ γὰρ Ἕσπερος οἶκον ἔχει τὸ ἄστρον τῶν Πλειάδων, καὶ οὐκ εἰκῆ ταῦτα εἴληπται τὰ ὀνόματα· ὁ ποιῶν Πλείαδας καὶ Ἕςπερον καὶ Ἀρκτοῦρον καὶ Ταμεῖα νότου.
Α τρεπτή ἐστι, ἅτε δὴ ἔξωθεν οὖσα τῆς τοῦ Θεοῦ οὐ σίας, καὶ ἐξ οὐκ ὄντων ὑποστάσα. Διὸ πᾶς ἄνθρω πος ψεύστης· καὶ, πάντες ἥμαρτον, καὶ ὑστεροῦν ται τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ. Ὁ δὲ διάβολος, ἐν μέσῳ τῶν χερουβὶμ ῶν, καὶ ἀποσφράγισμα ομοιώσεως γενόμενος, ἐξέπεσεν ἐκ τῶν οὐρανῶν ὡς ἀστραπή. Καὶ ἀγγέλους κρινοῦμεν, τοὺς μὴ τηρήσαντας δηλαδή τὴν ἑαυτῶν ἀρχήν. Καὶ ἐνταῦθα, εἰ κατὰ παιδίων αὐτοῦ οὐ πιστεύει, καὶ ἁπλῶς τὰ κτίσματα τοιαύτην ἔχει τὴν φύσιν, καὶ τρέπεται. Μόνη δὲ ἡ θεία φύσις ἀναλλοίωτος. Παρὰ πάπυρον, καὶ κάλαμον, και βούτομον. Τάχα δὲ διὰ τοῦ καλάμου καὶ τοῦ παπύρου τὴν εὐτέλειαν καὶ τὴν πενίαν τοῦ διαβόλου αινίττεται ἡ Γραφή. Τὰ ἔγκατα αὐτοῦ ἀσπίδες χαλκεαι. Αθανάσιος. Πάλαι μὲν οὖν πολὺς ἦν ὁ ἐχθρὸς πανουργευόμενος κατὰ τῶν ἀνθρώπων, καὶ φαντασίαις αὐτοῦ πολλοὺς ἐπάτα, καὶ δυσχερής ἦν ἡ τῆς ἀπάτης αὐτοῦ κατάληψις· ὥστε καὶ τὸ πνεῦμα λέγειν περὶ αὐτοῦ· Τίς ἀποκαλύψει πρόσωπον ἐνδύματος αὐ τοῦ ; καὶ τὰ ἑξῆς. Οὐ γὰρ ὅπερ ἦν, τοῦτο καὶ ἐφαί- νετο, ἀλλὰ πρὸς ἢ ἐπανουργεύετο, πρὸς τοῦτο καὶ ἐφαντασίου ἑαυτόν. Διὰ τοῦτο καὶ πολλοὶ ἠπατῶντο ὑπ' αὐτοῦ· ὅτε δὲ ἐπεδήμησεν ὁ Σωτὴρ, τότε ἡ πᾶσα φαντασία αὐτοῦ ἐδειγματίσθη· ἃ γὰρ ἡγνοεῖτο πάλαι ποιῶν, ταῦτα τῇ χάριτι τοῦ Χριστοῦ γινώσκεται, καὶ ἐν οἷς ἐπάτα πάλαι τοὺς ἀνθρώπους, ἐν τούτοις ὑπ' αὐτῶν καταπατεῖται. Πάσης γὰρ διαβολικῆς ἐπιθέσεως καὶ μανίας δαιμόνων ισχυροτέρα ἡ πίστις. Πεποίηται δὲ αὐτῷ, φησί, καὶ εἰς τὸν Ἐκκλησιαστὴν, καὶ εἰς τὸ Ασμα τῶν ᾀσμάτων ὑπομνήματα, ὥσπερ καὶ εἰς τὴν Ψαλτῆρα, καὶ ἐν ετέροις πολλοῖς. Επ' ἀγέλαις έταίρων σου ὡς ρεμβομένη. Αὐτὸς πρὸς αὐτήν· Γνῶθι σεαυτὴν πρῶτον, ἵνα και ἐμὲ γνῶναι δυνηθῇς. Ἐὰν μὴ γνῷς ἑαυτήν· εἰ οὐχ ἔγνως· εἰ μὴ οἶδας, ἔξελθε σὺ ἐν πτέρναις κατ᾽ ἴχνεις καὶ ποίμαινε τὰς ἐρίφους σου· καὶ θρέψῃς ἁμαρτίας ἀντὶ ἀρετῶν. Ἐπὶ σκηνώμασι τῶν ποιμένων· ἐν ταῖς ἐπιθυμίαις τῶν ἐναντίων δυνάμεων τῶν ποιμαι γόντων σε. σε Ἐκάλεσα αὐτὸν, καὶ οὐχ ὑπήκουσέ (3) μου. Αναστήσομαι καὶ κυκλώσω ἐν τῇ πόλει. Αθανασίου. ᾿Αναγνώσομαι τὸν νόμον, ἀναγνώσο μαι τοὺς προφήτας, ἐρευνήσω τὰ Εὐαγγέλιο. Ταῦτα δὲ κατανυγεῖσα τῷ θείῳ πόθῳ φησί · Ἐπὶ κοίτην μου S. ATHANASII OPP. PARS III. - EXEGETICA. tabilis est, utpote quæ sit extra Dei substantiam, al- que ex non exstantibus exsistat. Quamobrem, omnis home mendax ³; et, omnes peccaverunt et Dei glo- ria privuntur *. Diabolus autem, qui in medio che- rubinorum erat, ac sigillum similitudinis factus est, excidit e coelis quasi fulgur w. Nosque angelos judicabimus, eos nimirum, qui suum non servavere principatum. Et hoc loco: si contra liberos suos non credit, ac simpliciter loquendo, creatæ res ejusmodi natura sunt ut mutentur. Sola autem di- vina natura est immutabilis. Juxta papyrum, calamum et caricem. Fortassis per arundinem et papyrum, vilitatem ac paupertatem diaboli adumbrat Scriptura. Viscera ejus scuta ænea. B Athanasius. Olim multus erat inimicus in frau- dibus adversus homines parandis, suisque phanta- siis plurimos decipiebat, ejusque fraudes ægre de- prehendi poterant; ita ut spiritus de illo diceret : Quis revelabit faciem indumenti ejus "? et cætera. Neque enim quod erat, idipsum esse apparebat, sed qua forma ad fraudem uti volebat, eam sibi, ficti- tiam licet, assumebat. Quamobrem multi ab illo decipiebantur cum autem advenit Salvator, tum omnis fallacia illius propalam facta est. Nam ejus gesla, quæ olim latitabant, per Christi gratiam co- gnoscuntur : et quibus olim homines fefellerat, iis- dem jam ab hominibus proteritur. Fides quippe omni c diabolico impetu, et dæmonum furore fortior est. ADMONITIO IN FRAGMENTA SUBSEQUENTIA IN CAN Expositiones Athanasii in Canticum canticorum memorat Photius his verbis : Commentaria, inquit, edidit in Ecclesiasten, in Canticum canticorum, quemadmodum et in Psalterium et in alia multa. Hæc porro fragmenta prodeunt ex expositionibus in Cantica editis a Joanue Meursio anno 1617. In gregibus amicarum tuarum quasi errabunda *. D Ille sic eam alloquitur : Nosce teipsam prius, ut me quoque cognoscere possis. Si te nosse non pos- sis : si non noveris, neque scias teipsam, egredere tu ad calcanea et vestigia, et pasce capellas tuas, ac nutries peccata virtutum loco. In tabernaculis pastorum, in concupiscentiis adversariarum po- testatum, quæ te pascunt. Vocavi eum, nec respondit mihi. Surgam et circuibo civitatem " Athanasius. Legem legam, prophetas legam; in- vestigabo Evangelia. Hæc autem ait divino amore compuncta : In lecto meo in noctibus "1. Lectum ss Psal. cxv, 2. 3. Rom. 111, 23. Luc. x, 18. * ilid. 7. - Cant. sit, 1, 2. ibid. 1. Job XLI, I Cor. VI, 3. 4. Cant. 1, 6. (3) De significatione vocis Snaxoúw jam superius actum fuit et agetur in Onomastico.
PG 27:1348Ἔστι δὲ Ἀρκτοῦρος εἷς ἀστὴρ παρὰ τῇ οὐρανίῳ καλουμένῃ ἄρκτῳ, ᾗ χρῶνται σημείῳ ναῦται διὰ τὸ μηδέ ποτε δυνεῖν τοὺς ἀςτέρας αὐτῆς, ἐπεὶ δὲ εἴρηκεν ἀπὸ τοῦ ζωδιακοῦ τὴν Πλειάδα, καὶ ἀπὸ τῶν ὑπερέκεινα τοῦ ζωδιακοῦ ἐν τοῖς ἀρκτικοῖς τόποις, τὸν Ἀρκτοῦρον, ἐσιώπησε δὲ τῶν ἀστέρων τοὺς νοτίους, διὰ τοῦτο οἱονεὶ ἀναλαμβάνει αὐτοὺς, καὶ λέγει· Ὁ ποιῶν Πλείαδα καὶ Ἕςπερον καὶ Ἀρκτοῦρον καὶ Ταμεῖα Νότου. Τάχα δὲ καὶ λόγον τεθεωρημένον ἔχει τὰ κατὰ τὸν τόπον· ἐστὶν ἀεὶ φανερὸς κύκλος πρὸς τῇ ἄρκτῳ, ἔστιν ἀφανὴς κύκλος πρὸς τῇ μεσεμβρίᾳ καὶ τῷ νότῳ· τάχα οὖν ἵνα δηλώσῃ τὸν ἀβανῆ, Ταμεῖα νότου ὠνομάζοντο· πῶς οὖν σωθήσεται τὸ οὔκ ἐστιν ἀριθμός; Τοῦ ἁγίου Ἀθανασίου ἐκ τῆς εἰς τὸ αὐτὸ βιβλίον τοῦ Ἰὼβ ἑρμηνείας. ξαπ. χλιι . 6, 7. Ἥγημαι δὲ ἐμαυτὸν γῆν καὶ σποδόν. Ἐγένετο δὲ μετὰ τὸ λαλῆσαι τὸν Κύριον πάντα τὰ ῥήματα ταῦτα τῷ Ἰὼβ κτλ. Καίτοι πρὸ τοῦ ἀξιωθῆναι τοῦ Θείου τούτου χαρίσματος, μετὰ παρρησίας, περὶ τῶν αὐτοῦ κατορθωμάτων διαλέγεται καὶ μάρτυρα τῆς ἀρετῆς τὸν Θεὸν καλεῖ. Οἱ γὰρ ἅγιοι ὅσῳ προκοπτοῦνται ἐν τῇ τοῦ Θεοῦ γνώμῃ, τοσούτῳ μᾶλλον αἰσθάνονται τῆς ἀνθρωπίνης ἀσθενείας·
Α τρεπτή ἐστι, ἅτε δὴ ἔξωθεν οὖσα τῆς τοῦ Θεοῦ οὐ σίας, καὶ ἐξ οὐκ ὄντων ὑποστάσα. Διὸ πᾶς ἄνθρω πος ψεύστης· καὶ, πάντες ἥμαρτον, καὶ ὑστεροῦν ται τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ. Ὁ δὲ διάβολος, ἐν μέσῳ τῶν χερουβὶμ ῶν, καὶ ἀποσφράγισμα ομοιώσεως γενόμενος, ἐξέπεσεν ἐκ τῶν οὐρανῶν ὡς ἀστραπή. Καὶ ἀγγέλους κρινοῦμεν, τοὺς μὴ τηρήσαντας δηλαδή τὴν ἑαυτῶν ἀρχήν. Καὶ ἐνταῦθα, εἰ κατὰ παιδίων αὐτοῦ οὐ πιστεύει, καὶ ἁπλῶς τὰ κτίσματα τοιαύτην ἔχει τὴν φύσιν, καὶ τρέπεται. Μόνη δὲ ἡ θεία φύσις ἀναλλοίωτος. Παρὰ πάπυρον, καὶ κάλαμον, και βούτομον. Τάχα δὲ διὰ τοῦ καλάμου καὶ τοῦ παπύρου τὴν εὐτέλειαν καὶ τὴν πενίαν τοῦ διαβόλου αινίττεται ἡ Γραφή. Τὰ ἔγκατα αὐτοῦ ἀσπίδες χαλκεαι. Αθανάσιος. Πάλαι μὲν οὖν πολὺς ἦν ὁ ἐχθρὸς πανουργευόμενος κατὰ τῶν ἀνθρώπων, καὶ φαντασίαις αὐτοῦ πολλοὺς ἐπάτα, καὶ δυσχερής ἦν ἡ τῆς ἀπάτης αὐτοῦ κατάληψις· ὥστε καὶ τὸ πνεῦμα λέγειν περὶ αὐτοῦ· Τίς ἀποκαλύψει πρόσωπον ἐνδύματος αὐ τοῦ ; καὶ τὰ ἑξῆς. Οὐ γὰρ ὅπερ ἦν, τοῦτο καὶ ἐφαί- νετο, ἀλλὰ πρὸς ἢ ἐπανουργεύετο, πρὸς τοῦτο καὶ ἐφαντασίου ἑαυτόν. Διὰ τοῦτο καὶ πολλοὶ ἠπατῶντο ὑπ' αὐτοῦ· ὅτε δὲ ἐπεδήμησεν ὁ Σωτὴρ, τότε ἡ πᾶσα φαντασία αὐτοῦ ἐδειγματίσθη· ἃ γὰρ ἡγνοεῖτο πάλαι ποιῶν, ταῦτα τῇ χάριτι τοῦ Χριστοῦ γινώσκεται, καὶ ἐν οἷς ἐπάτα πάλαι τοὺς ἀνθρώπους, ἐν τούτοις ὑπ' αὐτῶν καταπατεῖται. Πάσης γὰρ διαβολικῆς ἐπιθέσεως καὶ μανίας δαιμόνων ισχυροτέρα ἡ πίστις. Πεποίηται δὲ αὐτῷ, φησί, καὶ εἰς τὸν Ἐκκλησιαστὴν, καὶ εἰς τὸ Ασμα τῶν ᾀσμάτων ὑπομνήματα, ὥσπερ καὶ εἰς τὴν Ψαλτῆρα, καὶ ἐν ετέροις πολλοῖς. Επ' ἀγέλαις έταίρων σου ὡς ρεμβομένη. Αὐτὸς πρὸς αὐτήν· Γνῶθι σεαυτὴν πρῶτον, ἵνα και ἐμὲ γνῶναι δυνηθῇς. Ἐὰν μὴ γνῷς ἑαυτήν· εἰ οὐχ ἔγνως· εἰ μὴ οἶδας, ἔξελθε σὺ ἐν πτέρναις κατ᾽ ἴχνεις καὶ ποίμαινε τὰς ἐρίφους σου· καὶ θρέψῃς ἁμαρτίας ἀντὶ ἀρετῶν. Ἐπὶ σκηνώμασι τῶν ποιμένων· ἐν ταῖς ἐπιθυμίαις τῶν ἐναντίων δυνάμεων τῶν ποιμαι γόντων σε. σε Ἐκάλεσα αὐτὸν, καὶ οὐχ ὑπήκουσέ (3) μου. Αναστήσομαι καὶ κυκλώσω ἐν τῇ πόλει. Αθανασίου. ᾿Αναγνώσομαι τὸν νόμον, ἀναγνώσο μαι τοὺς προφήτας, ἐρευνήσω τὰ Εὐαγγέλιο. Ταῦτα δὲ κατανυγεῖσα τῷ θείῳ πόθῳ φησί · Ἐπὶ κοίτην μου S. ATHANASII OPP. PARS III. - EXEGETICA. tabilis est, utpote quæ sit extra Dei substantiam, al- que ex non exstantibus exsistat. Quamobrem, omnis home mendax ³; et, omnes peccaverunt et Dei glo- ria privuntur *. Diabolus autem, qui in medio che- rubinorum erat, ac sigillum similitudinis factus est, excidit e coelis quasi fulgur w. Nosque angelos judicabimus, eos nimirum, qui suum non servavere principatum. Et hoc loco: si contra liberos suos non credit, ac simpliciter loquendo, creatæ res ejusmodi natura sunt ut mutentur. Sola autem di- vina natura est immutabilis. Juxta papyrum, calamum et caricem. Fortassis per arundinem et papyrum, vilitatem ac paupertatem diaboli adumbrat Scriptura. Viscera ejus scuta ænea. B Athanasius. Olim multus erat inimicus in frau- dibus adversus homines parandis, suisque phanta- siis plurimos decipiebat, ejusque fraudes ægre de- prehendi poterant; ita ut spiritus de illo diceret : Quis revelabit faciem indumenti ejus "? et cætera. Neque enim quod erat, idipsum esse apparebat, sed qua forma ad fraudem uti volebat, eam sibi, ficti- tiam licet, assumebat. Quamobrem multi ab illo decipiebantur cum autem advenit Salvator, tum omnis fallacia illius propalam facta est. Nam ejus gesla, quæ olim latitabant, per Christi gratiam co- gnoscuntur : et quibus olim homines fefellerat, iis- dem jam ab hominibus proteritur. Fides quippe omni c diabolico impetu, et dæmonum furore fortior est. ADMONITIO IN FRAGMENTA SUBSEQUENTIA IN CAN Expositiones Athanasii in Canticum canticorum memorat Photius his verbis : Commentaria, inquit, edidit in Ecclesiasten, in Canticum canticorum, quemadmodum et in Psalterium et in alia multa. Hæc porro fragmenta prodeunt ex expositionibus in Cantica editis a Joanue Meursio anno 1617. In gregibus amicarum tuarum quasi errabunda *. D Ille sic eam alloquitur : Nosce teipsam prius, ut me quoque cognoscere possis. Si te nosse non pos- sis : si non noveris, neque scias teipsam, egredere tu ad calcanea et vestigia, et pasce capellas tuas, ac nutries peccata virtutum loco. In tabernaculis pastorum, in concupiscentiis adversariarum po- testatum, quæ te pascunt. Vocavi eum, nec respondit mihi. Surgam et circuibo civitatem " Athanasius. Legem legam, prophetas legam; in- vestigabo Evangelia. Hæc autem ait divino amore compuncta : In lecto meo in noctibus "1. Lectum ss Psal. cxv, 2. 3. Rom. 111, 23. Luc. x, 18. * ilid. 7. - Cant. sit, 1, 2. ibid. 1. Job XLI, I Cor. VI, 3. 4. Cant. 1, 6. (3) De significatione vocis Snaxoúw jam superius actum fuit et agetur in Onomastico.
Οὕτω καὶ Ἁβραὰμ πρότερον μὲν οὐκ ἔλεγεν· Ἐγώ εἰμι γῆ καὶ σποδὸς, οὐδὲ ἐν τῷ πρώτῳ χρηματισμῷ τοῦτο εἶπε τῷ λέγοντι αὐτῷ· Ἔξελθε ἐκ τῆς γῆς σου καὶ ἐκ τῆς συγγενείας σου· ἀλλ’ ὅτε προέκοψε πολλῷ, ὅταν ὤφθῃ αὐτῷ ὁ Κύριος ἓν τῇ δρυὶ̈ τῇ Μαμβρῇ, ὅτε ἤκουσε τῶν χρηματισμῶν, νοήσας τὸν Θεὸν ἐκ τῶν ἀποκαλύψεων, εἶδεν ὅτι ὡς πρὸς Θεὸν οὐδέν ἐστιν, ἀλλὰ γῆ, οὐδὲ γῆ μόνον, ἀλλὰ καὶ σποδὸς, γῆ κατακεκαυμένη· τοιαύτη γὰρ ἡ σποδὸς οὐδὲ γῆ ζῶσα, οὔτ’ ἔχουσα φυσικὴν δύναμιν, γῆ μὲν διὰ τὰ ἀνθρώπινα κατορθώματα, σποδὸς δὲ διὰ τὰ ἁμαρτήματα.
Α τρεπτή ἐστι, ἅτε δὴ ἔξωθεν οὖσα τῆς τοῦ Θεοῦ οὐ σίας, καὶ ἐξ οὐκ ὄντων ὑποστάσα. Διὸ πᾶς ἄνθρω πος ψεύστης· καὶ, πάντες ἥμαρτον, καὶ ὑστεροῦν ται τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ. Ὁ δὲ διάβολος, ἐν μέσῳ τῶν χερουβὶμ ῶν, καὶ ἀποσφράγισμα ομοιώσεως γενόμενος, ἐξέπεσεν ἐκ τῶν οὐρανῶν ὡς ἀστραπή. Καὶ ἀγγέλους κρινοῦμεν, τοὺς μὴ τηρήσαντας δηλαδή τὴν ἑαυτῶν ἀρχήν. Καὶ ἐνταῦθα, εἰ κατὰ παιδίων αὐτοῦ οὐ πιστεύει, καὶ ἁπλῶς τὰ κτίσματα τοιαύτην ἔχει τὴν φύσιν, καὶ τρέπεται. Μόνη δὲ ἡ θεία φύσις ἀναλλοίωτος. Παρὰ πάπυρον, καὶ κάλαμον, και βούτομον. Τάχα δὲ διὰ τοῦ καλάμου καὶ τοῦ παπύρου τὴν εὐτέλειαν καὶ τὴν πενίαν τοῦ διαβόλου αινίττεται ἡ Γραφή. Τὰ ἔγκατα αὐτοῦ ἀσπίδες χαλκεαι. Αθανάσιος. Πάλαι μὲν οὖν πολὺς ἦν ὁ ἐχθρὸς πανουργευόμενος κατὰ τῶν ἀνθρώπων, καὶ φαντασίαις αὐτοῦ πολλοὺς ἐπάτα, καὶ δυσχερής ἦν ἡ τῆς ἀπάτης αὐτοῦ κατάληψις· ὥστε καὶ τὸ πνεῦμα λέγειν περὶ αὐτοῦ· Τίς ἀποκαλύψει πρόσωπον ἐνδύματος αὐ τοῦ ; καὶ τὰ ἑξῆς. Οὐ γὰρ ὅπερ ἦν, τοῦτο καὶ ἐφαί- νετο, ἀλλὰ πρὸς ἢ ἐπανουργεύετο, πρὸς τοῦτο καὶ ἐφαντασίου ἑαυτόν. Διὰ τοῦτο καὶ πολλοὶ ἠπατῶντο ὑπ' αὐτοῦ· ὅτε δὲ ἐπεδήμησεν ὁ Σωτὴρ, τότε ἡ πᾶσα φαντασία αὐτοῦ ἐδειγματίσθη· ἃ γὰρ ἡγνοεῖτο πάλαι ποιῶν, ταῦτα τῇ χάριτι τοῦ Χριστοῦ γινώσκεται, καὶ ἐν οἷς ἐπάτα πάλαι τοὺς ἀνθρώπους, ἐν τούτοις ὑπ' αὐτῶν καταπατεῖται. Πάσης γὰρ διαβολικῆς ἐπιθέσεως καὶ μανίας δαιμόνων ισχυροτέρα ἡ πίστις. Πεποίηται δὲ αὐτῷ, φησί, καὶ εἰς τὸν Ἐκκλησιαστὴν, καὶ εἰς τὸ Ασμα τῶν ᾀσμάτων ὑπομνήματα, ὥσπερ καὶ εἰς τὴν Ψαλτῆρα, καὶ ἐν ετέροις πολλοῖς. Επ' ἀγέλαις έταίρων σου ὡς ρεμβομένη. Αὐτὸς πρὸς αὐτήν· Γνῶθι σεαυτὴν πρῶτον, ἵνα και ἐμὲ γνῶναι δυνηθῇς. Ἐὰν μὴ γνῷς ἑαυτήν· εἰ οὐχ ἔγνως· εἰ μὴ οἶδας, ἔξελθε σὺ ἐν πτέρναις κατ᾽ ἴχνεις καὶ ποίμαινε τὰς ἐρίφους σου· καὶ θρέψῃς ἁμαρτίας ἀντὶ ἀρετῶν. Ἐπὶ σκηνώμασι τῶν ποιμένων· ἐν ταῖς ἐπιθυμίαις τῶν ἐναντίων δυνάμεων τῶν ποιμαι γόντων σε. σε Ἐκάλεσα αὐτὸν, καὶ οὐχ ὑπήκουσέ (3) μου. Αναστήσομαι καὶ κυκλώσω ἐν τῇ πόλει. Αθανασίου. ᾿Αναγνώσομαι τὸν νόμον, ἀναγνώσο μαι τοὺς προφήτας, ἐρευνήσω τὰ Εὐαγγέλιο. Ταῦτα δὲ κατανυγεῖσα τῷ θείῳ πόθῳ φησί · Ἐπὶ κοίτην μου S. ATHANASII OPP. PARS III. - EXEGETICA. tabilis est, utpote quæ sit extra Dei substantiam, al- que ex non exstantibus exsistat. Quamobrem, omnis home mendax ³; et, omnes peccaverunt et Dei glo- ria privuntur *. Diabolus autem, qui in medio che- rubinorum erat, ac sigillum similitudinis factus est, excidit e coelis quasi fulgur w. Nosque angelos judicabimus, eos nimirum, qui suum non servavere principatum. Et hoc loco: si contra liberos suos non credit, ac simpliciter loquendo, creatæ res ejusmodi natura sunt ut mutentur. Sola autem di- vina natura est immutabilis. Juxta papyrum, calamum et caricem. Fortassis per arundinem et papyrum, vilitatem ac paupertatem diaboli adumbrat Scriptura. Viscera ejus scuta ænea. B Athanasius. Olim multus erat inimicus in frau- dibus adversus homines parandis, suisque phanta- siis plurimos decipiebat, ejusque fraudes ægre de- prehendi poterant; ita ut spiritus de illo diceret : Quis revelabit faciem indumenti ejus "? et cætera. Neque enim quod erat, idipsum esse apparebat, sed qua forma ad fraudem uti volebat, eam sibi, ficti- tiam licet, assumebat. Quamobrem multi ab illo decipiebantur cum autem advenit Salvator, tum omnis fallacia illius propalam facta est. Nam ejus gesla, quæ olim latitabant, per Christi gratiam co- gnoscuntur : et quibus olim homines fefellerat, iis- dem jam ab hominibus proteritur. Fides quippe omni c diabolico impetu, et dæmonum furore fortior est. ADMONITIO IN FRAGMENTA SUBSEQUENTIA IN CAN Expositiones Athanasii in Canticum canticorum memorat Photius his verbis : Commentaria, inquit, edidit in Ecclesiasten, in Canticum canticorum, quemadmodum et in Psalterium et in alia multa. Hæc porro fragmenta prodeunt ex expositionibus in Cantica editis a Joanue Meursio anno 1617. In gregibus amicarum tuarum quasi errabunda *. D Ille sic eam alloquitur : Nosce teipsam prius, ut me quoque cognoscere possis. Si te nosse non pos- sis : si non noveris, neque scias teipsam, egredere tu ad calcanea et vestigia, et pasce capellas tuas, ac nutries peccata virtutum loco. In tabernaculis pastorum, in concupiscentiis adversariarum po- testatum, quæ te pascunt. Vocavi eum, nec respondit mihi. Surgam et circuibo civitatem " Athanasius. Legem legam, prophetas legam; in- vestigabo Evangelia. Hæc autem ait divino amore compuncta : In lecto meo in noctibus "1. Lectum ss Psal. cxv, 2. 3. Rom. 111, 23. Luc. x, 18. * ilid. 7. - Cant. sit, 1, 2. ibid. 1. Job XLI, I Cor. VI, 3. 4. Cant. 1, 6. (3) De significatione vocis Snaxoúw jam superius actum fuit et agetur in Onomastico.
Second witness · khazarzar edition
Scholia in Job 27.1344 ἈΘΑΝΑΣΙΟΥ. Τό γε μὴν λέγειν τὴν Γραφήν· Ἐγένοντο δὲ αὐτῷ ἑπτὰ υἱοὶ, καὶ πρὸς τοὺς Ἀρειομανίτας ἡμῖν συμβαλεῖται· οἳ ὡς μέγα βοήθημα τῆς αἱρέσεως αὐτῶν κατέχουσι τὸ περὶ τοῦ Μονογενοῦς παρὰ τοῦ Ἀποστόλου λεγόμενον· Πιστὸν ὄντα τῷ ποιήσαντι αὐτόν· καὶ φιλονεικοῦσι ποίημα εἶναι τὸν τοῦ Θεοῦ Υἱόν. Ἔστι δὲ αὐτοῖς κάλαμος τεθλα σμένος τοῦτο τὸ ἔρεισμα. Ὅταν μὲν γὰρ ἡ οὐσία ποίημα ᾖ καὶ κτίσμα, τηνικαῦτα τὸ, ἐποίησε, καὶ τὸ, ἔκτισε, κυρίως ἐπὶ αὐτῶν λέγεται, καὶ σημαίνει τὸ ποίημα· ὅταν δὲ ἡ οὐσία γέννημα ᾖ καὶ υἱὸς, τό τε, ἐποίησε, καὶ τὸ, ἐγένετο, καὶ τὸ, ἔκτισεν, οὐκ ἔτι κυρίως ἐπ' αὐτοῦ κεῖται, οὐδὲ ποίημα σημαίνει, ἀλλ' ἀντὶ τοῦ ἐγέννησε τῷ ἐποίησεν ἀδιαφόρως τις κέ χρηται ῥήματι. Ὥστε καταγνώσονται ἑαυτῶν οἱ Ἀρειανοὶ, εἰ μάθοιεν τὸ τῆς Γραφῆς ἰδίωμα· καὶ γὰρ εἰ ποιουμένους, καὶ γινομένους, καὶ κτιζομένους τοὺς ἐξ αὐτῶν φυομένους λέγοιεν οἱ γονεῖς, οὐδὲν ἧττον οὐκ ἀρνοῦνται τὴν φύσιν. Ὁ γοῦν Ἐζεχίας, ὡς ἐν τῷ Ἡσαΐᾳ γέγραπται, εὐχόμενος ἔλεγεν· Ἀπὸ γὰρ τῆς σήμερον παιδία ποιήσω, ἀντὶ τοῦ, γεννήσω, τὸ ποιήσω εἰρηκὼς, καὶ τοὺς ἐξ αὐτοῦ φυομένους εἰπών. Καὶ οὐ διαφέρεται. Κἀνταῦθα δὲ περὶ τοῦ Ἰὼβ εἴρηται· Ἐγένοντο δὲ αὐτῷ υἱοὶ ἑπτά· ὥσπερ καὶ Μωϋσῆς ἐν τῷ νόμῳ φησίν· Ἐὰν γένωνται. Χρὴ πρότερον ζητεῖν, εἰ υἱός ἐστιν. Τούτου γὰρ ἀποδεικνυμένου, παύεται ἡ περὶ τοῦ ποιήματος καὶ κτίσματος ὑπόνοια, καὶ φανερὰ πᾶσιν ἀπόδειξις, ὡς ἡ λέξις ἡ λέγουσα, τῷ ποιήσαντι αὐτὸν, οὐκ εἰς ὄνησίν ἐστι τῇ αἱρέσει αὐτῶν, ἀλλὰ μᾶλλον εἰς κατά γνωσιν. Δέδεικται γὰρ, ὅτι ἡ τοῦ, ἐποίησε, λέξις καὶ ἐπὶ τῶν γνησίων καὶ τῶν φύσει τέκνων ἐν τῇ θείᾳ κεῖται Γραφῇ. Ὅθεν τοῦ Κυρίου ἀποδεικνυμένου φύσει καὶ γνησίου υἱοῦ, κἂν λέγηται ἐπ' αὐτοῦ (sic) τὸ, ἐποίησεν, ἢ ἐγένετο, οὐχ ὡς ποιήματος ὄντος αὐτοῦ λέγεται, ἀλλ' ἀδιαφόρως τῇ λέξει χρῶνται οἱ ἅγιοι. 27.1345 Καὶ εἶπεν ὁ Θεὸς τῷ διαβόλῳ· Πόθεν παραγέγονας; Ἀθανασίου. Ἅμα δὲ ἐν τούτοις παρίσταται, εἰ καὶ τὰ γενητὰ πάντα ἐν μεμερισμένοις τόποις εἰσὶ, φωστῆρες μὲν ἐν τῷ στερεώματι, νέφη δὲ ἐν τῷ ἀέρι. Καὶ τοῖς ἀνθρώποις ἔστησεν ὅρια ἐθνῶν· οἱ δὲ ἄγγελοι ἀποστέλλονται εἰς διακονίας, καὶ ἀναβαίνουσι καὶ καταβαίνουσιν ἐπὶ τῆς κλίμακος. Κἀνταῦθα, Ἦλθον, φησὶ, παραστῆναι ἐνώπιον Κυρίου. Καὶ πεῦσις γίνεται πρὸς τὸν διάβολον· Πόθεν παραγέγονας; Ὥστε ἐν τόπῳ εἰσὶ, καὶ ἔνθα ἀποστέλλονται, ἐκεῖ πάρεισι· μόνος δὲ ὁ Θεὸς ἀπερίγραπτος· τὸν πανταχοῦ παρόντα ζητοῦσιν, ἵν' εὕροιεν ἐν χωρίῳ τινὶ συγ κλειόμενον τὸν ἀόριστον. Ἀλλὰ τὸ παραστῆναι, τοῦτό ἐστι τὸ τοῖς θελήμασιν αὐτοῦ τυπωθῆναι, καὶ τὸ πρὸς αὐτὸν ὁλικῶς ἀνατείνεσθαι. Θεοῦ μὲν γὰρ ἐνώπιόν ἐστι πᾶσα ἡ κτίσις, καὶ αὐτὴ ἡ ἀποστατικὴ καὶ πο νηροτάτη, κατὰ τὸ ἀπερίγραπτον τῆς οὐσίας ἐκείνης· ἰδίως δὲ οἱ ἄγγελοι πάρεισι τῷ Θεῷ, κατὰ τὸν τῆς θείας ἀγάπης ἀκόρεστον ἔρωτα. Ἀθανάσιος. Ἠγωνίζετο μὲν οὖν ὁ Ἰὼβ, καὶ μέγας ἦν ὁ πειρασμός· μείζων δὲ ἐφαίνετο ὁ ἀθλητὴς τοῦ πειρασμοῦ. Καὶ πολὺς μὲν ἔῤῥεεν ὁ πειράζων, καὶ χαλεπὸς ἦν ὁ μαχόμενος· ἀνδρειότερος δὲ ἐφαί νετο ὁ πειραζόμενος, νικῶν τὰς ἐπιχειρήσεις καὶ προσβολὰς τοῦ πονηροῦ τῷ μεγέθει τῆς διανοίας. Γνώρισμα τῆς ἀνδρείας ἐστὶν ἡ ὑπομονή. Ταύτῃ γὰρ ἕκαστος τῶν ἁγίων φέρων τὰ συμβάντα ἐν τῷ βίῳ ἐπίπονα καὶ λυπηρὰ, ἴσχυε κατὰ τοῦ διαβόλου· ἅπερ τὸ Πνεῦμα θέλον ἡμᾶς ἀμφότερα κτᾶσθαι, προστάττει λέγον ἐν τῷ ψαλμῷ· Ἀνδρίζου, καὶ κραταιούσθω ἡ καρδία σου, καὶ ὑπόμεινον τὸν Κύριον. Ὁ γὰρ ὑπομένων ἀνδρεῖός ἐστι, καὶ ὁ ἀνδρεῖος ὑπομονητικὸς ἂν εἴη. Διὸ καὶ ὁ μακάριος Ἰὼβ διὰ τὸ ὑπομένειν ἐκραταιοῦτο, καὶ διὰ τὸ ἀνδρείως φέρειν τοὺς πόνους ὑπέμεινε, καὶ τὴν γυναῖκα διωθεῖτο, ἐξαπατηθεῖσαν ὑπὸ τοῦ 1
ὄφεως, καὶ φθαρεῖσαν τὰ νοήματα. Ἐπειδὴ γὰρ ὅλως ἐστὶ μισητὴς ὁ τῆς κακίας εὑρετὴς, καὶ μό νον φαινόμενος ζητῶν τίνα ἁρπάσει καὶ καταπιεῖ· διὰ τοῦτο ὃ μὲν ἔστιν αὐτὸς ὑποκρύπτει καὶ σκέπει· ὑποκρινόμενος δὲ τῇ φαντασίᾳ τὴν πᾶσι ποθουμένην ἀλήθειαν, τὸν ἴδιον ἰὸν ἐπιβάλλει τοῖς ἀκολουθήσασιν αὐτῷ. Οὕτω καὶ τὴν Εὔαν ἠπάτησεν, οὐ τὰ ἴδια λαλῶν, ἀλλ' ὑποκρινόμενος τὰ τοῦ Θεοῦ ῥήματα, καὶ τὴν διάνοιαν αὐτῶν παραποιῶν. Οὕτω καὶ τὴν γυναῖκα τοῦ Ἰὼβ ὑπέβαλε, πείσας αὐτῇ ὑποκρίνεσθαι φιλαν δρίαν, διδάξας δὲ βλασφημεῖν εἰς τὸν Θεόν. Οὕτω τοὺς ἀνθρώπους ὁ δόλιος παίζει ταῖς φαντασίαις ὑποκλέπτων καὶ σύρων ἕκαστον εἰς τὸν ἴδιον τῆς κακίας βόθρον. Εἰ κατὰ παίδων αὐτοῦ οὐ πιστεύει, κατὰ δὲ ἀγγέλων αὐτοῦ σκολιόν τι ἐπενόησεν. Ἀθανασίου. Ἡ δὲ τῶν γεννητῶν καὶ κτιστῶν φύσις 27.1348 τρεπτή ἐστι, ἅτε δὴ ἔξωθεν οὖσα τῆς τοῦ Θεοῦ οὐ σίας, καὶ ἐξ οὐκ ὄντων ὑποστᾶσα Διὸ πᾶς ἄνθρωπος ψεύστης· καὶ, πάντες ἥμαρτον, καὶ ὑστεροῦνται τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ. Ὁ δὲ διάβολος, ἐν μέσῳ τῶν χερουβὶμ ὢν, καὶ ἀποσφράγισμα ὁμοιώσεως γενόμενος, ἐξέπεσεν ἐκ τῶν οὐρανῶν ὡς ἀστραπή. Καὶ ἀγγέλους κρινοῦμεν, τοὺς μὴ τηρήσαντας δηλαδὴ τὴν ἑαυτῶν ἀρχήν. Καὶ ἐνταῦθα, εἰ κατὰ παιδίων αὐτοῦ οὐ πιστεύει, καὶ ἁπλῶς τὰ κτίσματα τοιαύτην ἔχει τὴν φύσιν, καὶ τρέπεται. Μόνη δὲ ἡ θεία φύσις ἀναλλοίωτος. Παρὰ πάπυρον, καὶ κάλαμον, καὶ βούτομον. Τάχα δὲ διὰ τοῦ καλάμου καὶ τοῦ παπύρου τὴν εὐτέλειαν καὶ τὴν πενίαν τοῦ διαβόλου αἰνίττεται ἡ Γραφή. Τὰ ἔγκατα αὐτοῦ ἀσπίδες χάλκεαι. Ἀθανάσιος. Πάλαι μὲν οὖν πολὺς ἦν ὁ ἐχθρὸς πανουργευόμενος κατὰ τῶν ἀνθρώπων, καὶ φαντασίαις αὐτοῦ πολλοὺς ἠπάτα, καὶ δυσχερὴς ἦν ἡ τῆς ἀπάτης αὐτοῦ κατάληψις· ὥστε καὶ τὸ πνεῦμα λέγειν περὶ αὐτοῦ· Τίς ἀποκαλύψει πρόσωπον ἐνδύματος αὐτοῦ; καὶ τὰ ἑξῆς. Οὐ γὰρ ὅπερ ἦν, τοῦτο καὶ ἐφαίνετο, ἀλλὰ πρὸς ὃ ἐπανουργεύετο, πρὸς τοῦτο καὶ ἐφαντασίου ἑαυτόν. Διὰ τοῦτο καὶ πολλοὶ ἠπατῶντο ὑπ' αὐτοῦ· ὅτε δὲ ἐπεδήμησεν ὁ Σωτὴρ, τότε ἡ πᾶσα φαντασία αὐτοῦ ἐδειγματίσθη· ἃ γὰρ ἠγνοεῖτο πάλαι ποιῶν, ταῦτα τῇ χάριτι τοῦ Χριστοῦ γινώσκεται, καὶ ἐν οἷς ἠπάτα πάλαι τοὺς ἀνθρώπους, ἐν τούτοις ὑπ' αὐτῶν καταπατεῖται. Πάσης γὰρ διαβολικῆς ἐπιθέσεως καὶ μανίας δαιμόνων ἰσχυροτέρα ἡ πίστις.
EX COMMENTARIO IN JOB. Cap. I, v. 7. Καὶ εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Διαβόλῳ Πόθεν παραγέγονας; Ἅμα καὶ ἐν τούτοις περίσταται, καὶ ὅτι τὰ γενητὰ πάντα ἐν μεμερισμένοις τόποις εἰσὶ, φωστῆρες μὲν ἐν τῷ στερεώματι, νέφη δὲ ἐν τῷ ἀέρι· καὶ τοῖς ἀνθρώποις ἔστησεν ὅρια ἐθνῶν, οἱ δὲ ἄγγελοι ἀποστέλλονται εἰς διακονίας, καὶ ἀναβαίνουσι καὶ καταβαίνουσιν ἐπὶ τῆς κλίμακος· κἀνταῦθα ἦλθον, φησὶν, παραστῆναι ἐνώπιον Κυρίου, καὶ πεῦσις γίνεται πρὸς τὸν Διάβολον· Πόθεν παραγέγονας; ὥστε ἐν τόπῳ εἰσὶ, καὶ ἔνθα ἀποστέλλονται, ἐκεῖ πάρεισι, μόνος δὲ ὁ Θεὸς ἀπερίγραπτος. Ὅθεν οὐχ ὡς ἐν τόπῳ, τὸν πανταχοῦ παρόντα ζητοῦσιν, ἵν' εὕροιεν ἐν χωρίῳ καὶ συγκλειόμενον τὸν ἀόριστον· ἀλλὰ τὸ παραστῆναι τοῦτό ἐστι, τὸ τοῖς θελήμασιν αὐτοῦ τυπωθῆναι, καὶ τὸ πρὸς αὐτὸν ὁλικῶς ἀνατείνεσθαι· Θεοῦ μὲν γὰρ ἐνώπιόν ἐστι πᾶσα ἡ κτίσις, καὶ αὐτὴ ἡ ἀποστατικὴ καὶ πονηροτάτη κατὰ τὸ ἀπερίγραφον τῆς οὐσίας ἐκείνης· ἰδίως δὲ οἱ ἄγγελοι πάρεισι τῷ Θεῷ κατὰ τὸν τῆς θείας ἀγάπης ἀκόρεστον ἔρωτα. Cap. II, v. 10. Εἰ τὰ ἀγαθὰ ἐδεξάμεθα ἐκ χειρὸς Κυρίου, τὰ κακὰ οὐκ ὑποίσομεν; Ἠγωνίζετο μὲν οὖν ὁ Ἰὼβ, καὶ μέγας ἦν ὁ πειρασμὸς, μείζων καὶ ἐφαίνετο ὁ ἀθλητὴς τοῦ πειρασμοῦ·
καὶ πολὺς μὲν ἔρρεεν ὁ πειράζων καὶ χαλεπὸς ἦν ὁ μαχόμενος· ἀνδρειότερος δὲ ἐφαίνετο ὁ πειραζόμενος, 22 νικῶν τὰς ἐπιχειρήσεις καὶ προσβολὰς τοῦ πονηροῦ, τῷ μεγέθει τῆς διανοίας· γνώρισμα τῆς ἀνδρείας ἐστὶν ἡ ὑπομονή· ταύτῃ γὰρ ἕκαστος τῶν ἁγίων φέρων τὰ συμβαίνοντα ἐν τῷ βίῳ ἐπίπονα καὶ λυπηρὰ, ἴσχυε κατὰ τοῦ Διαβόλου· ἅπερ τὸ Πνεῦμα θέλον ἡμᾶς ἀμφότερα κτᾶσθαι, προστάττει λέγων ἐν τῷ ψάλμῳ· Ἀνδρίζου καὶ κραταιούσθω ἡ καρδία σου, καὶ ὑπόμεινον τὸν Κύριον. Ὁ γὰρ ὑπομένων, ἄνδρειός ἐστι, καὶ ὁ ἄνδρειος ὑπομενητικὸς ἂν εἴη. Διὸ καὶ ὁ μακάριος Ἰὼβ διὰ τὸ ὑπομένειν ἐκραταιοῦτο, καὶ διὰ τὸ ἀνδρείως φέρειν τοὺς πόνους ὑπέμεινε, καὶ τὴν γυναῖκα διωθεῖτο, ἐξαπαταθεῖσαν ὑπὸ τοῦ ὄφεως, καὶ φθαρεῖσαν τὰ νοήματα· ἐκεῖ γὰρ ὅλως ἐστὶ μισητὴς ὁ τῆς κακίας εὑρετὴς, καὶ μόνον φαινόμενος ζητεῖν τίνα ἁρπάζειν καὶ καταπιεῖν, διὰ τοῦτο ὃ μέν ἐστιν αὐτὸς, ὑποκρύπτει καὶ σκέπει, ὑποκρινόμενος δὲ τῇ φαντασίᾳ τὴν πᾶσι ποθουμένην ἀλήθειαν, τὸν ἴδιον ἰὸν ἐπιβάλλει τοῖς ἀκολουθήσασιν αὐτῷ· οὕτω καὶ τὴν Εὔαν ἠπάτησεν, οὐ τὰ ἴδια λαλῶν, ἀλλ' ὑποκρινόμενος τὰ τοῦ Θεοῦ ῥήματα, τὴν δὲ διάνοιαν αὐτῶν παραποιῶν οὕτω καὶ τὴν γυναῖκα τοῦ Ἰὼβ ὑπέβαλε, πείσας αὐτὴν ὑποκρίνεσθαι φιλανδρείαν, διδάξας δὲ βλασφημεῖν εἰς τὸν Θεόν· οὕτω τοὺς ἀνθρώπους ὁ δόλιος παίζει ταῖς φαντασίαις, ὑποκλέπτων καὶ σύρων ἕκαστον εἰς τὸν ἴδιον τῆς κακίας βόθρον. Cap. IX, v. 5. Ὁ παλαιῶν ὄρη, καὶ οὐκ οἴδασιν, ὁ καταστρέφων αὐτὰ ὀργῇ. Ὄρη οἱ προφῆται, ὁ Μοϋσῆς καὶ οἱ καθ' ἑξῆς. Καὶ δῆλοι ἡ γραφή· Ἤρα τοὺς ὀφθαλμούς μου εἰς τὰ ὄρη, ὅθεν ἥξει ἡ βοήθειά 23 μου. Ὁ τὸ διανοητικὸν ἐπιδοὺς τοῖς λόγοις τῶν προφητῶν, ᾔρε τοὺς ὀφθαλμοὺς εἰς τὰ ὄρη, ὁρῶν ὅτι ἥξει ἐκ τῶν ἐν τοῖς προφήταις νοηθέντων λόγων ἡ βοήθεια αὐτοῦ παρὰ Κυρίου τοῦ ποιήσαντος τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν, πληρώσαντος μυστηρίων τὴν καθαρὰν τῶν προφητῶν καρδίαν. Ὅσον οὖν ἡ καινὴ διαθήκη οὐκ ἔρχεται οὐκ ἦσαν παλαιοὶ οἱ προφῆται, οὐδαμοῦ γὰρ παρὰ διαθήκην, εἴρηται πρὸ τούτου· Χριστὸς δέ ἐστιν ὁ παλαιῶν ὄρη, Μωσέα καὶ τοὺς προφήτας. Καὶ οὐκ οἴδασι· Τίνες οὖν οὐκ οἴδασιν; ἐκεῖνοι πρὸς οὓς ἔλεγεν· Εἰ ἐπιστεύετε Μωσεῖ, ἐπιστεύετε ἐν ἐμοί· περὶ ἐμοῦ γὰρ ἐκεῖνος ἐγράφη. Εἰ εἴδησαν Ἰουδαῖοι ὅτι περιπαλαιῶται τὰ ὄρη, καταλιπόντες ἂν αὐτὰ, τουτέστιν τὴν τοῦ γράμματος παλαιότητα, διήλλανται καὶ ἐληλύθησαν ἐπὶ τὴν καινὴν διαθήκην· καὶ ἐλάτρευον Θεῷ ἐν καινότητι Πνεύματος, καὶ οὐ παλαιότητι γράμματος· ἐπάγει οὖν· οὐκ οἴδασιν οὖν Ἰουδαῖοι οὔτε τὸν παλαιώσαντα, οὔτε τὰ πεπαλαιωμένα. Διὸ ὁ καταστρέφων, φησὶν, αὐτὰ ὀργῇ, τουτέστι τὴν κατὰ τὸ γράμμα Ἱερουσαλὴμ ἢ τοῦ γράμματος. Ποῦ τὸ αἰσθητὸν θυσιαστήριον; Παράδοξον ὁ Ἰησοῦς μου πεποίηκεν; ἐλθὼν τοὺς αὐτοῦ προφήτας καὶ πεπαλαίωκεν καὶ ἀνεκαίνισε, πεπαλαίωκε, πῶς; ἡ διακονία τοῦ θανάτου τοῦ ἐν γράμματι ἐντετυπωμένη ἦν, φησίν· ἀνεκαίνισε, πῶς; ὁ μὲν νόμος, φησὶν, ἅγιος καὶ ἡ ἐντολὴ αὐτοῦ ἁγία καὶ δικαία καὶ ἀγαθή· ἀλλ' οὐκ ἤδεισαν ταῦτα οἱ μὴ μαθόντες τὸ ὄνομα πνευματικόν. 24 v. 6. Ὁ σείων τὴν ὑπ' οὐρανὸν ἐκ θεμελίων. Χριστός ἐστιν ὁ σείσας τὴν ὑπ' οὐρανόν· πολλοὶ ἐκ μέρους γίνονται σεισμοί· σεῖσμος γέγονεν ἐνθάδε· ἀλλ' οἱ ἐν τῇ πλησίον πόλει οὐκ ἔγνωσαν· ἐπὶ δὲ τοῦ Χριστοῦ οὐ γέγονε μερικῶς, διὰ τοῦτο ὁ σείων τὴν ὑπ' οὐρανὸν ἐκ θεμελίων· οἱ δὲ στύλοι αὐτῆς σαλεύοντες, δηλονότι οἱ ἀπόστολοι ἐν τῷ καιρῷ τοῦ πάθους ἐσαλεύθησαν Πάντες ὑμεῖς, φησὶ, σκανδαλισθήσεσθε ἐν ἐμοὶ ἐν τῇ νυκτὶ ταύτῃ. ῃ. 7. Ὁ λέγων τῷ ἡλίῳ, καὶ οὐκ ἀνατέλλει, κατὰ δὲ ἄστρων κατασφραγίζει. Καὶ τοῦτο ἐν τῷ σταυρῷ γέγονε· Κατὰ δὲ ἄστρων κατασφραγίζει· φέρεται ὅτι ταῖς τρισὶν ὥραις ἐν αἷς ἐξέλιπεν ὁ ἥλιος, ἀστέρες ἐφάνησαν ἐν οὐρανῷ ὡς ἐν νυκτί. v. 9. Ὁ ποιῶν Πλειάδα, καὶ Ἕσπερον, καὶ Ἀρκτοῦρον, καὶ Ταμεῖα Νότου. Ταῦτα ὑπὲρ ἐμέ ἐστι τὰ μαθήματα. Πολλῶν γὰρ ὄντων τῶν ἀστέρων Πλειάδων, πλανητῶν καὶ 3
ἀπλάνων παραλεγομένων ὑπὸ τῶν μὴ εἰδότων ὡς αὐτοὶ νομίζουσιν (ἔστι καὶ Ἕσπερος, ἐστι καὶ Φαέτων, καὶ Φαίνων, καὶ Στίλβων καὶ Φωσφόρος) τί δήποτε οὖν ὁ Ἰὼβ ἐν Πνεύματι φθεγγόμενος ἀπὸ τοσούτων ἀστέρων τῶν ἐν τῷ ἀπλάνει τὴν Πλείαδα μόνην ὠνόμασε; καὶ ἀπὸ τοσούτων πλανητῶν λεγομένων Ἕσπερον μόνον εἴρηκε; καὶ ἄλλον ἕνα τὸν Ἀρκτοῦρον τὸν ἐν τῷ ἀρκτοῦν ὄντα, τὸν λεγόμενον ὑπό τινων ἀρκτοφύλακα;
Continue reading PG 27: Scholia in cantica canticorum →≣ entire volume