Diplomatic text · TLG-E clean (diplomatic Greek; primary witness) + khazarzar (second witness) — PG column chips mark the printed columns.
Monitum in orationes IX, X, et XI (editorial preface
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 35:817〔Editorial preface, from the Migne page scan (OCR)〕
RATIONES IX, X ET XI. I. In plerisque melioris notæ codicibus, et in ipsis etiam interpretibus, hoc ordine istæ tres collocantur orationes, Sasima spectant, id est, Gregorii ad Sasimorum episco- patum ordinationem; ideoque eodem anno, medio scilicet , pronuntiatæ sunt. Prior quidem habita est, cum longævi patris reverentia, Basilii amicitia, ac timore victus, novo Sasimorum episcopatui a cervicem, » ut ipse loquitur Gregorius (), « non animum in- flexit. Altera, cum e fuga, quam post consecrationem capesserat, redux, se « in Christo. vinctum, non catenis ferreis, sed tenacissimis spiritus vinculis constrictum, senectute et amicitia duci profitetur (). Posterior denique non diu post, coram Gregorio Nys- seno, quem ad Gregorium nostrum Basilius miserat, ut « ipsius afflictum ob consecra- tionem animum consolaretur (). » Jl. Harum trium orationum idem scopus idemque argumentum est. Priorem, si Tillemon- tio fides, post susceptam manuum impositionem, dictam fuisse existimabimus. Verum de hac re inter se discrepant interpretes ac eruditi. Sunt enim qui aliter ac Tillemontius sentiant. Leuvenklaius siquidem hunc servans istius orationis titulum, e membranis forsan erutum, sic vertit : « Oratio ad patrem suum magnumque Basilium habita, cum hic eum Sasimorum antistitem esset creaturus. » Elias quoque in argumento sic interpre- tatur: « Quo tempore Sasimorum antistes creandus erat. » Bilibaldus etiam in orationis epigraphe ait : « cum in episcopum Sasimorum fuisset creatus, non adhuc inauguratus. » Ex quibus conjicere licet, ea quæ hic dicuntur, non de peracta jam, sed de designata moxque futura ordinatione intelligi posse; ac proinde nihil omnino vetat asserere, solum Gregorii in suam ordinationem consensum hac oratione exprimi. Et vero, iste Theologi consensus non certe parva res est, nec indigna, quæ speciali oratione celebretur. Hine enim quietis ac solitudinis amor superandus; hinc adversus honores, maxime sacros et ecclesiasticos, trepidatio et reverentia; hinc denique loci et circumstantiarum rationes, quæ omnia Gregorii animum magnopere deterrebant. Nihil ergo mirum, quod tam tarde, tamque ægre consensum istum præbuerit. III. Quæritur autem utrum Sasimis, an Cæsareæ, an Nazianzi Gregorins consecratus fuerit. Nihil erit negotii de hac re pronuntiare. Non certe Sasimis; ipse enim Theologus aperte fatetur (), « se nunquam datam sibi Sasimensem ecclesiam attigisse, nec illic sa- crum unicum obiisse, nec cum plebe Deo preces adhibuisse, nec denique cuiquam manus imposuisse. » Id profecto dicere non potuisset, si in Sasimensi ecclesia fuisset consecratus. Res per se patet. Non etiam Cæsarea; ac primo quidem huic consecrationi aderat Gre- gorius senior, cujus extrema ætas non sinebat ut Cæsaream se conferret; deinde si illuc se contulisset, id procul dubio silentio non præteriisset Theologus. Ipsius in hac re silentium maximum argumentum est, eum Cæsareæ non fuisse consecratum. Nazianzi igitur Sasimensis Ecclesiæ antistes inauguratus est, ipsique Basilius ibi manus imposuit. Id manifestum videtur ex his Gregorii verbis (): « Accessit ad nos mihi maxime charus Basilius, alius mihi multo durior pater, » etc. IV. Unctum fuisse a Basilio Gregorium, vel ab initio prodit oratio decima. Ipsi adfuit Gregorius senior. Adfuere etiam nonnulli alii consecratores præsules, ut ex his orationis nonæ (n. 6) verbis: « Me, et mecum sacrum hunc gregem pascite, » colligitur. Imo, ex isto contextu conjicit Tillemontius quosdam e Sasimensibus ad id delegatos, « gregis » vicem gerentes, Gregorii consecrationi interfuisse. Verum, id interim ut demus, duo vel tres delegati gregis » nomine nunquam significari possunt, maxime in majori multi- tudine permisti et confusi, in qua vix numerum faciunt. Laudata igitur a Tillemontio verba, non de Sasimensibus præsentibus, si tandem nonnulli interfuerint, sed de iis generatim, qui ejus fidei ab episcopis committebantur, ut Sasimenses quidem, quamvis non necessario præsentes, intelligenda sunt. Hinc sch
PG 35:820ΛΟΓΟΣ Θ. Ἀπολογητικὸς εἰς τὸν ἑαυτοῦ πατέρα Γρηγόριον, συμπαρόντος αὐτῷ Βασιλείου, ἡνίκα ἐπίσκοπος ἐχειροτονήθη Σασίμων. Α. Πάλιν ἐπ’ ἐμὲ χρίσμα καὶ Πνεῦμα· καὶ πάλιν ἐγὼ πενθῶν καὶ σκυθρωπάζων πορεύομαι. Θαυμάζετε ἴσως· καὶ Ἡσαί̈ας, πρὶν μὲν ἰδεῖν τὴν δόξαν Κυρίου, καὶ τὸν θρόνον τὸν ὑψηλόν τε καὶ ἐπηρμένον, καὶ τὰ περὶ αὐτὸν σεραφὶμ, οὐδὲν τοιοῦτον φθέγγεται, οὔτε ἀποδυσπετεῖ, οὔτε δέδοικεν· ἀλλὰ τοῦ μὲν Ἰσραὴλ καταβοᾷ, ἑαυτοῦ δὲ φείδεται καὶ ἀπέχεται, ὡς οὐδὲν ὑπαιτίου. Ἐπεὶ δὲ ταῦτ’ εἶδε, καὶ τῆς φωνῆς ἤκουσε τῆς ἁγίας καὶ μυστικῆς, ὥςπερ τι μᾶλλον ἑαυτοῦ συναισθόμενος· Ὢ τάλας, φησὶν, ἐγὼ, ὅτι κατανένυγμαι, καὶ ὅσα ἑξῆς τοῦ λόγου, ἵνα φύγω τὴν βλασφημίαν. Εὑρίσκω δὲ καὶ Μανωὲ τὸν παλαιὸν ἐκεῖνον ἐν τοῖς κριταῖς, καὶ Πέτρον ὕστερον, τὸ τῆς Ἐκκλησίας ἔρεισμα· τὸν μὲν, Ἀπολώλαμεν, ὦ γύναι, λέγοντα, Θεὸν ἑωράκαμεν, ἐπειδὴ κρείττονος ὄψεως ᾔσθετο ἢ κατὰ τὴν ἑαυτοῦ φύσιν καὶ δύναμιν·
ΛΟΓΟΣ Θ'. Απολογητικὸς εἰς τὸν ἑαυτοῦ πατέρα Γρηγόριον, συμπαρόντος αὐτῷ Βασιλείου, ἡνίκα ἐπίσκο πος ἐχειροτονήθη Σασίμων (99). Α'. Πάλιν (1) ἐπ' ἐμὲ χρίσμα καὶ Πνεῦμα· καὶ πά λιν ἐγὼ πενθῶν καὶ σκυθρωπάζων πορεύομαι. Θαυ μάζετε (2) ἴσως· καὶ Ἡσαΐας, πρὶν μὲν ἰδεῖν τὴν δόξαν Κυρίου, καὶ τὸν θρόνον τὸν ὑψηλόν τε καὶ ἐπηρ μένον, καὶ τὰ περὶ αὐτὸν σεραφὶμ, οὐδὲν τοιοῦτον φθέγγεται, οὔτε ἀποδυσπετεῖ (3), οὔτε δέδοικεν· ἀλλὰ τοῦ μὲν Ἰσραὴλ καταβοᾷ, ἑαυτοῦ δὲ φείδεται καὶ ἀπέχεται, ὡς οὐδὲν ὑπαιτίου. Ἐπεὶ δὲ ταῦτ᾽ εἶδε, καὶ τῆς φωνῆς ἤκουσε τῆς ἁγίας καὶ μυστικῆς, ὡσε περ τι μᾶλλον ἑαυτοῦ συναισθόμενος (4)- "Ω τάλας, φησὶν, ἐγώ, ὅτι κατανενυγμαι, καὶ ὅσα ἑξῆς τοῦ λόγου, ἵνα φύγω (5) τὴν βλασφημίαν. Ευρίσκω δὲ Β καὶ Μανωὲ τὸν παλαιὸν ἐκεῖνον ἐν τοῖς κριταῖς, καὶ Πέτρον ὕστερον, τὸ τῆς Ἐκκλησίας ἔρεισματ τὸν μὲν, Απολώλαμεν, ὦ γύναι (6), λέγοντα, Θεὸν ἑωράκαμεν, ἐπειδὴ κρείττονος ὄψεως ᾔσθετο ἢ κατὰ τὴν ἑαυτοῦ φύσιν καὶ δύναμιν· τὸν δὲ οὐκ ἐνεγκόντα τὴν τοῦ Σωτῆρος ἐπιστασίαν τε καὶ ἐνέργειαν, ἣν ἐν τῇ ἁλείᾳ τοῖς συμπλέουσιν ἐπεδείξατο, καὶ διὰ τοῦτο θαυμάζοντα μὲν, ἀποπέμποντα δὲ τοῦ πλοίου, καὶ τὴν αἰτίαν προστιθέντα, ὅτι μὴ εἴη ἄξιος θείας ἐπιφανείας (7) καὶ ὁμιλίας. Β'. Καὶ τοῦ ἑκατοντάρχου δὲ ὅταν ἀκούω ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις, τὴν μὲν δύναμιν ἀπαιτοῦντος, τὴν δὲ παρουσίαν παραιτουμένου, ὡς οὐ χωρούσης αὐτοῦ τῆς στέγης θεῖον ἀξίωμά τε καὶ μέγεθος, οὐκ ἔχω μέμφεσθαι τῆς δειλίας ἐμαυτὸν ταύτης καὶ τῆς σκυ- Ναζιανζοῦ γὰρ ὁ πατὴρ αὐτοῦ ἦν, ἧς καὶ αὐτ τὸς ἦρξε μετὰ θάνατον τοῦ πατρὸς Ἐκκλησίας, μᾶλλον δὲ καὶ ἔτι περιόντος τοῦ πατρός • • S. GREGORII THEOLOGI EST iis quæ diximus, sat superque confutatus. Aliam init viam doctissimus Petitdidier (96); idier vult enim Sasimensibus scriptam tantum, non dictam fuisse hanc decimam orationem. At tanta est harum inter se orationum convenientia et connexio, ut, si unam non fuisse lictam concesseris, nullam omnino dictam concedere cogaris. Id autem repugnat istis Gregorii verbis (97) : « En sermonem ipsum quem tibi (Basilio) cognitum exposcebas. » Et alibi (98) : « Ne his quidem meis amantissimis fratribus sermones impertire sustine- bam; ex quibus has Gregorii orationes vere fuisse pronuntiatas manifestum est. ORATIO IX. Apologeticus ad patrem suum Gregorium, presente & Basilio magno, cum episcopus Sasimorum creatus est. , sum ego lugens et tristis incedo ". Nec vero id vobis mirum videri debet; nam ipse quoque Isaias ª³, priusquam Domini gloriam, thronumque illum su- blimemn et excelsum, et seraphiuos ipsum cingentes conspexisset, nihil hujusmodi loquitur, nec renititur, nec metu concutitur : verum in Israelitas quidem magno clamore invehitur, sibi autem parcit, atque a se tanquam ab insonte abs- tinet. Postea vero quam hæc vidit, ac vocem illam sanctam et arcanam auribus usurpavit, tum de- mum velut seipsum magis agnoscens: Me mise- rum, inquit, quia compunctus sum, et quæ dein ceps sequuntur; ne quid ominosi habeat oratio. Occurrunt etiam bine antiquus ille judex Manue, hinc deinde Petrus, Ecclesiæ columen: quorum alter, cum præstantiorem quam natura ipsius vires- que ferrent, visionem sensisset, Periimus, inquit, mulier, Deum vidimus s : alter Salvatoris praesen- tiam vimque illam et facultatem, cujus specimen il- lis, qui simul navigabant, in piscatione praebue- rat, ferre non poterat, ac proinde, licet admira- tione correptus, ipsum tamen a navi amandabat, colloquio sese indignum fateretur ". causam hanc afferens, quod divino conspectu ac Il. Jam vero cum in Evangelio centurionem au- dio, Christi quidem potentiam requirentem, præ- sentiam autem deprecantem, utpote cujus tectum angustius esset, quam ut divinam magnitudinem ac C dignitatem capere posset 36, equidem timiditatis hu- sa Psal. XXXIV, 14. Isa. vi, sqq. ** Judic. x111, 22, sqa. Luc. v, sqg. ■ Alias VII, quæ autem erat, nunc 19. bita medio circiter anno 372. - Ha- tinus, erudita manu exaratus, Or. 2. aliique ad- dunt : Nam pater ejus Nazianzi erat episcopus; cui ipse præfuit Ecclesiæ post mortem patris, imo dum adhuc viveret. › Hæc ut falsa respuit variarum lectionum collector di- cens : «Fuit (Gregorius) suffraganeus quidam et coadjutor patri, non episcopus. Inepta same hæc ratio. Verba enim quæ falsi insimulat, Gregorium Nazianzenæ Ecclesiae vere episcopum fuisse nulla- tenus significant, sed tantum patri suo ejus Eccle- siæ episcopo operam navasse dum viveret, eoque exstincto, ejusdem Ecclesiæ curam aliquandiu susce- D 3ª Matth. viii, 8. pisse, donec ipsi præfceretur episcopus. loquitur Gregorius, quia jam per unctionem crea- tus fuerat sacerdos. guel. » sentiens. > ut vitem quod possit offendere; ne quemquam con- tumeliis lacessam. › Neque enim hic de Incarnatione, sed de « præ- sentia › et conspectu Salvatoris a▾itur. Digitized by . Google (96) Tom. 111, not. in Bibl. eccl., pag. 24. (97) Or. 1x, n. 4. (98) Or. x, n. 1. 1. Rursum super me unctio et Spiritus : et rur- (99) Σασίμων. Amplissimus codex, olim Colber- (1) Πάλιν, etc. . Rursum super me unctio. Sic (2) Θαυμάζετε. Reg. hu, θαυμάζεται. (3) Οὔτε ἀποδυσπετεῖ. Billius, nec animo lan- (4) Συναισθόμενος. « Ac veluti seipsum magis (5) Ἵνα φύγω, etc. • Ut sine offensione loquar; (6) "Ω γύναι. Οr. 2, γύναι. (7) Επιφανείας. Non bene Billius, c adventu. »
PG 35:821τὸν δὲ οὐκ ἐνεγκόντα τὴν τοῦ Σωτῆρος ἐπιστασίαν τε καὶ ἐνέργειαν, ἣν ἐν τῇ ἁλείᾳ τοῖς συμπλέουσιν ἐπεδείξατο, καὶ διὰ τοῦτο θαυμάζοντα μὲν, ἀποπέμποντα δὲ τοῦ πλοίου, καὶ τὴν αἰτίαν προστιθέντα, ὅτι μὴ εἴη ἄξιος θείας ἐπιφανείας καὶ ὁμιλίας. Β. Καὶ τοῦ ἑκατοντάρχου δὲ ὅταν ἀκούω ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις, τὴν μὲν δύναμιν ἀπαιτοῦντος, τὴν δὲ παρουσίαν παραιτουμένου, ὡς οὐ χωρούσης αὐτοῦ τῆς στέγης θεῖον ἀξίωμά τε καὶ μέγεθος, οὐκ ἔχω μέμφεσθαι τῆς δειλίας ἐμαυτὸν ταύτης καὶ τῆς σκυθρωπότητος. Ὀφθαλμοῦ μὲν γὰρ ἀτονίαν ἥλιος, ψυχῆς δὲ ἀῤῥωστίαν ἐλέγχει Θεὸς ἐπιδημῶν· καὶ τοῖς μέν ἐστι φῶς, τοῖς δὲ πῦρ, ἑκάστῳ κατὰ τὴν ὑποκειμένην ὕλην τε καὶ ποιότητα. Τί ὑπολαμβάνομεν περὶ τοῦ Σαούλ; Ἐχρίσθη μὲν γὰρ, καὶ μετέσχε τοῦ Πνεύματος, καὶ ἦν τότε πνευματικὸς, οὐδ’ ἂν ἐγὼ περὶ αὐτοῦ φαίην ἑτέρως, ἀλλὰ καὶ προεφήτευσε, καὶ οὕτω παρ’ ἐλπίδα καὶ τὸ εἰκὸς, ὥστε καὶ παροιμίαν γενέσθαι τὸ θαῦμα ἐκεῖνο· Εἰ καὶ Σαοὺλ ἐν προφήταις; εἰς ἔτι καὶ νῦν λεγόμενόν τε καὶ ἀκουόμενον.
θρωπότητος. Οφθαλμοῦ μὲν γὰρ ἀτονίαν ἥλιος, ψυ- χῆς δὲ ἀῤῥωστίαν (8) ελέγχει Θεὸς ἐπιδημῶν· καὶ τοῖς μέν ἐστι φῶς, τοῖς δὲ πῦρ, ἑκάστῳ κατὰ τὴν ὑποκειμένην ὕλην τε καὶ ποιότητα. Τί ὑπολαμβάνο- μεν περὶ τοῦ Σαούλ; Ἐχρίσθη μὲν γὰρ, καὶ μετέσχε τοῦ Πνεύματος, καὶ ἦν τότε πνευματικὸς, οὐδ᾽ ἂν ἐγὼ περὶ αὐτοῦ φαίην ἑτέρως, ἀλλὰ καὶ προεφήτευ σε (9), καὶ οὕτω παρ' ἐλπίδα καὶ τὸ εἰκὸς (10), ὥστε καὶ παροιμίαν γενέσθαι τὸ θαῦμα ἐκεῖνο· Εἰ καὶ Σαούλ ἐν προφήταις; εἰς ἔτι καὶ νῦν λεγόμενόν τε καὶ ἀκουόμενον. Ἐπεὶ δὲ οὐχ ὅλον (11) ἑαυτὸν ἐμπαρέσχε τῷ Πνεύματι, οὐδὲ ἐστράφη καθαρῶς εἰς ἄνδρα ἄλλον, ὡς κεχρημάτιστο, ἀλλ' ἐνέμεινέ τι τοῦ παλαιοῦ τῆς κακίας σπινθήρος, καὶ τοῦ πονηροῦ σπέρματος, καὶ ἦν ἐν αὐτῷ μάχη πνεύματος καὶ σαρκός· τί χρὴ πάντα ἐκτραγῳδεῖν τὰ ἐκείνου ; ἴστε Β τὸ ἐναντίον πνεῦμα, καὶ τὸν ψάλτην, ᾧ κατεπήδε το (12). Πλὴν ἐκεῖνο καντεῦθεν γνώριμον. ὅτι, κἂν μὴ τῶν ἀναξίων (15) ἡ χάρις ἅπτηται (14), μηδὲ πονηροῦ καὶ ἀναρμόστου παντελῶς τοῦ ὀργάνου (εἰς γὰρ κακότεχνον ψυχὴν μὴ εἰσελεύσεσθαι σοφίαν εἴ ρηται καλῶς, κἀγὼ πείθομαι), ἀλλὰ φυλάξαι γε τὴν Αξίαν καὶ τὴν ἁρμονίαν, ὡς ὁ ἐμὸς λόγος, ἔργον οὐκ ἔλαττον, ἢ ἀπαρχῆς ἁρμοσθῆναι καλῶς καὶ ἀξιωθῆ ναι, διὰ τὸ τρεπτὸν καὶ ἀλλοιωτὸν τῆς ἀνθρωπίνης Εξεώς τε καὶ φύσεως ᾧ γε (15) καὶ ἡ χάρις αὐτὴ πολλάκις, ἵν' εἴπω τῶν ἡμετέρων κακῶν τὸ σχετλιώ τατόν τε καὶ παραδοξότατον, τύφον ἐμποιήσασα καὶ μετεωρίσασα, κατήνεγκεν ἀπὸ Θεοῦ τοὺς οὐ καλῶς προσεγγίσαντας, καὶ κατεβλήθημεν (16) ἐν τῷ ἐπαρ θῆναι, ἵνα γένηται καθ' ὑπερβολὴν ἁμαρτωλὸς ἡ ἁμαρτία, διὰ τοῦ ἀγαθοῦ μοι κατεργαζομένη θά νατον. Γ. Ταῦτά ἐστιν, ἃ ἐγὼ δεδοικώς, πικρίας ἐν επλήσθην καὶ κατηφείας, και τι τοιοῦτον ἔπαθον, οἷον πρὸς τὰς ἀστραπὰς οἱ παῖδες, ἡδονὴν ἐκπλήξει με γνύντες ἐκ τοῦ θεάματος· ἡγάπησά τε ὁμοῦ τὸ Πνεῦμα, καὶ ἐφοβήθην· καὶ χρόνου τινὸς ἐδεήθην, εἰς ἐμαυτὸν συστραφείς, ἐκνῆψαι (17) καὶ γενέσθαι τῆς ἀσφαλεστέρας μοίρας καὶ κρείττονος, ἵνα, τοῦ λυποῦντος ὑπεξελθόντος, ὥσπερ ζιζανίων ἐν σπέρμα- τι, καὶ τῶν φαύλων λογισμῶν εἰξάντων τοῖς ἀμεί νοσι, νικήσῃ καθαρῶς τὸ Πνεῦμα, και με λαβόν (18) ἔχῃ πρὸς τὴν ἑαυτοῦ διακονίαν καὶ λειτουργίαν, πρὸς τὴν καταρτισμὸν (19) τοῦ λαοῦ τούτου, πρὸς ψυχῶν κυβέρ οὐχ ὅλος. • ORATIO IX. - APOLOGETICUS AD PATREM. A jus tristitiæque nomine nihi succensere nequeo. Nam C quemadmodum sol oculorum imbecillitatem prodit, eodem modo Deus animæ infirmitatem præsentia sua coarguit; atque aliis quidem lux, aliis ignis est, unicuique videlicet ratione subjectæ materiæ atque qualitatis. Quid de Saule existimamus? Nam et unctus est, et Spiritum percepit, ac tum spiritua- lis erat, non enim de eo secus dixerim, atque etiam prophetavit, idque adeo præter hominum speni atque opinionem, ut ex illo miraculo proverbium hoc fluxerit, quod nunc quoque referri atque audiri solet: Num et Saul inter prophetas ? Quoniam autein se totum Spiritui utendum non præbuit, nec pure atque integre, ut oraculum ferebat, in alium virum mutatus est; sed pristini improbitatis fomi- tis pravique seminis nonnihil supererat, atque in co cum spiritu caro confligebat; quid omnes illius ca- lamitates tragica oratione prosequi necesse est? No- stis adversarium illum spiritum, et Psaltem, cujus cantu demulcebatur 38. Itaque hinc quoque illud perspicue ostenditur, tametsi divina gratia in indi- gnos minime influat, nec in malum omnique prorsus harmonia destitutum organum (in mali- gnam enim animam non ingressuram sapientiam recte dictum est ", atque ita persuasum habeo), tamen ob humanæ habitudinis et naturæ mutabili- tatem et inconstantiam, non minoris, ut quidem ipse existimo, negotii est, dignitatem suam concor- diamque tueri et conservare, quam principio ad concordiam recte perduci, ac dignitatem consequi : quippe cum sæpe gratia ipsa (ut quod omnium malorum nostrorum miserrimum est maximeque mirandum, dicam), fastum nobis et elationem pa- riat, sicque, a Deo, ad quem non, ut decuit, accessimus, exturbet ac dejiciat, atque ita dum extolli- mur, corruamus, ut fjat supra modum peccans peccatum, nimirum per id quod bonum est, necem mili afferens 4. D III. Aæc sunt, quæ ego metuens, acerbitate ac mæstitia impletus sum, eodemque modo affectus, quo pueri ad fulgetra, ex quorum spectaculo con- junctam cum admiratione ac stupore voluptatem capiunt. Spiritum enim simul et amavi, et exti- mui nonnulloque temporis spatio opus habui, ut me ipse colligerem et excitarent, ac meliori tutio- rique parti adjungerem ; ut, subducente sese nic rore, non secus ac zizaniis in semine, malisque cogitationibus meliori consilio cedentibus, Spiritus ' jain plane vinceret, neque ad famulatum suum: et ministerium uteretur, ad populi bujus perfectionem, | Reg. x, 12. ] Reg. xvi, 14, sqq. Sap. 1, 4. 6o Rom. vi, adventu suo indicat, ten. D Jes. Editi vero, excantabatur. › sacramentaliloquitur Gregorius, ea nimirum, quæ in Ordinis sacramento nonnisi rite dispositis con- 13. fertur. Potest etiam intelligi locus iste de ‹ gratia justificante, quæ in adultis prævias dispositiones requirit. gorius ad verba Ps. Lxxi, 18, allevarentur. › dejecisti eos dum fectionem, ut in vulgata. Minus propria videtur (8) Αῤῥωστίαν, etc. Billius, anima morbum (4) Προεφήτευσε. Οr. 2, επροφήτευσε. (10) Καὶ τὸ εἰκός. Præter spem ac probabilita- (11) Ούχ όλον. Sic tres Colb., Coisl. 1, Or. 1, et (12) Κατεπήδετο. Bill. e fugabatur. » Comb. (13) Κἂν μὴ τῶν ἀναξίων, etc. Hic de • gratia (14) Απτηται. Jes. ἅπτεται. (15) ρ γε. Coisl. 1. ως γε. (16) Κατεβλήθημεν, etc. Videtur alludere Gre (17) Εκνῆψαι. . Ut animos reciperem. » (18) Λαβόν. Jes. ed. aliique nonnulli, λαβών, (19) Καταρτισμόν. : Institutionem, vel, uper-
Ἐπεὶ δὲ οὐχ ὅλον ἑαυτὸν ἐμπαρέσχε τῷ Πνεύματι, οὐδὲ ἐστράφη καθαρῶς εἰς ἄνδρα ἄλλον, ὡς κεχρημάτιστο, ἀλλ’ ἐνέμεινέ τι τοῦ παλαιοῦ τῆς κακίας σπινθῆρος, καὶ τοῦ πονηροῦ σπέρματος, καὶ ἦν ἐν αὐτῷ μάχη πνεύματος καὶ σαρκός· τί χρὴ πάντα ἐκτραγῳδεῖν τὰ ἐκείνου; ἴστε τὸ ἐναντίον πνεῦμα, καὶ τὸν ψάλτην, ᾧ κατεπῄδετο. Πλὴν ἐκεῖνο κἀντεῦθεν γνώριμον, ὅτι, κἂν μὴ τῶν ἀναξίων ἡ χάρις ἅπτηται, μηδὲ πονηροῦ καὶ ἀναρμόστου παντελῶς τοῦ ὀργάνου (εἰς γὰρ κακότεχνον ψυχὴν μὴ εἰσελεύσεσθαι σοφίαν εἴρηται καλῶς, κἀγὼ πείθομαι), ἀλλὰ φυλάξαι γε τὴν ἀξίαν καὶ τὴν ἁρμονίαν, ὡς ὁ ἐμὸς λόγος, ἔργον οὐκ ἔλαττον, ἢ ἀπαρχῆς ἁρμοσθῆναι καλῶς καὶ ἀξιωθῆναι, διὰ τὸ τρεπτὸν καὶ ἀλλοιωτὸν τῆς ἀνθρωπίνης ἕξεώς τε καὶ φύσεως· ᾧ γε καὶ ἡ χάρις αὐτὴ πολλάκις, ἵν’ εἴπω τῶν ἡμετέρων κακῶν τὸ σχετλιώτατόν τε καὶ παραδοξότατον, τύφον ἐμποιήσασα καὶ μετεωρίσασα, κατήνεγκεν ἀπὸ Θεοῦ τοὺς οὐ καλῶς προσεγγίσαντας, καὶ κατεβλήθημεν ἐν τῷ ἐπαρθῆναι, ἵνα γένηται καθ’ ὑπερβολὴν ἁμαρτωλὸς ἡ ἁμαρτία, διὰ τοῦ ἀγαθοῦ μοι κατεργαζομένη θάνατον. Γ.
θρωπότητος. Οφθαλμοῦ μὲν γὰρ ἀτονίαν ἥλιος, ψυ- χῆς δὲ ἀῤῥωστίαν (8) ελέγχει Θεὸς ἐπιδημῶν· καὶ τοῖς μέν ἐστι φῶς, τοῖς δὲ πῦρ, ἑκάστῳ κατὰ τὴν ὑποκειμένην ὕλην τε καὶ ποιότητα. Τί ὑπολαμβάνο- μεν περὶ τοῦ Σαούλ; Ἐχρίσθη μὲν γὰρ, καὶ μετέσχε τοῦ Πνεύματος, καὶ ἦν τότε πνευματικὸς, οὐδ᾽ ἂν ἐγὼ περὶ αὐτοῦ φαίην ἑτέρως, ἀλλὰ καὶ προεφήτευ σε (9), καὶ οὕτω παρ' ἐλπίδα καὶ τὸ εἰκὸς (10), ὥστε καὶ παροιμίαν γενέσθαι τὸ θαῦμα ἐκεῖνο· Εἰ καὶ Σαούλ ἐν προφήταις; εἰς ἔτι καὶ νῦν λεγόμενόν τε καὶ ἀκουόμενον. Ἐπεὶ δὲ οὐχ ὅλον (11) ἑαυτὸν ἐμπαρέσχε τῷ Πνεύματι, οὐδὲ ἐστράφη καθαρῶς εἰς ἄνδρα ἄλλον, ὡς κεχρημάτιστο, ἀλλ' ἐνέμεινέ τι τοῦ παλαιοῦ τῆς κακίας σπινθήρος, καὶ τοῦ πονηροῦ σπέρματος, καὶ ἦν ἐν αὐτῷ μάχη πνεύματος καὶ σαρκός· τί χρὴ πάντα ἐκτραγῳδεῖν τὰ ἐκείνου ; ἴστε Β τὸ ἐναντίον πνεῦμα, καὶ τὸν ψάλτην, ᾧ κατεπήδε το (12). Πλὴν ἐκεῖνο καντεῦθεν γνώριμον. ὅτι, κἂν μὴ τῶν ἀναξίων (15) ἡ χάρις ἅπτηται (14), μηδὲ πονηροῦ καὶ ἀναρμόστου παντελῶς τοῦ ὀργάνου (εἰς γὰρ κακότεχνον ψυχὴν μὴ εἰσελεύσεσθαι σοφίαν εἴ ρηται καλῶς, κἀγὼ πείθομαι), ἀλλὰ φυλάξαι γε τὴν Αξίαν καὶ τὴν ἁρμονίαν, ὡς ὁ ἐμὸς λόγος, ἔργον οὐκ ἔλαττον, ἢ ἀπαρχῆς ἁρμοσθῆναι καλῶς καὶ ἀξιωθῆ ναι, διὰ τὸ τρεπτὸν καὶ ἀλλοιωτὸν τῆς ἀνθρωπίνης Εξεώς τε καὶ φύσεως ᾧ γε (15) καὶ ἡ χάρις αὐτὴ πολλάκις, ἵν' εἴπω τῶν ἡμετέρων κακῶν τὸ σχετλιώ τατόν τε καὶ παραδοξότατον, τύφον ἐμποιήσασα καὶ μετεωρίσασα, κατήνεγκεν ἀπὸ Θεοῦ τοὺς οὐ καλῶς προσεγγίσαντας, καὶ κατεβλήθημεν (16) ἐν τῷ ἐπαρ θῆναι, ἵνα γένηται καθ' ὑπερβολὴν ἁμαρτωλὸς ἡ ἁμαρτία, διὰ τοῦ ἀγαθοῦ μοι κατεργαζομένη θά νατον. Γ. Ταῦτά ἐστιν, ἃ ἐγὼ δεδοικώς, πικρίας ἐν επλήσθην καὶ κατηφείας, και τι τοιοῦτον ἔπαθον, οἷον πρὸς τὰς ἀστραπὰς οἱ παῖδες, ἡδονὴν ἐκπλήξει με γνύντες ἐκ τοῦ θεάματος· ἡγάπησά τε ὁμοῦ τὸ Πνεῦμα, καὶ ἐφοβήθην· καὶ χρόνου τινὸς ἐδεήθην, εἰς ἐμαυτὸν συστραφείς, ἐκνῆψαι (17) καὶ γενέσθαι τῆς ἀσφαλεστέρας μοίρας καὶ κρείττονος, ἵνα, τοῦ λυποῦντος ὑπεξελθόντος, ὥσπερ ζιζανίων ἐν σπέρμα- τι, καὶ τῶν φαύλων λογισμῶν εἰξάντων τοῖς ἀμεί νοσι, νικήσῃ καθαρῶς τὸ Πνεῦμα, και με λαβόν (18) ἔχῃ πρὸς τὴν ἑαυτοῦ διακονίαν καὶ λειτουργίαν, πρὸς τὴν καταρτισμὸν (19) τοῦ λαοῦ τούτου, πρὸς ψυχῶν κυβέρ οὐχ ὅλος. • ORATIO IX. - APOLOGETICUS AD PATREM. A jus tristitiæque nomine nihi succensere nequeo. Nam C quemadmodum sol oculorum imbecillitatem prodit, eodem modo Deus animæ infirmitatem præsentia sua coarguit; atque aliis quidem lux, aliis ignis est, unicuique videlicet ratione subjectæ materiæ atque qualitatis. Quid de Saule existimamus? Nam et unctus est, et Spiritum percepit, ac tum spiritua- lis erat, non enim de eo secus dixerim, atque etiam prophetavit, idque adeo præter hominum speni atque opinionem, ut ex illo miraculo proverbium hoc fluxerit, quod nunc quoque referri atque audiri solet: Num et Saul inter prophetas ? Quoniam autein se totum Spiritui utendum non præbuit, nec pure atque integre, ut oraculum ferebat, in alium virum mutatus est; sed pristini improbitatis fomi- tis pravique seminis nonnihil supererat, atque in co cum spiritu caro confligebat; quid omnes illius ca- lamitates tragica oratione prosequi necesse est? No- stis adversarium illum spiritum, et Psaltem, cujus cantu demulcebatur 38. Itaque hinc quoque illud perspicue ostenditur, tametsi divina gratia in indi- gnos minime influat, nec in malum omnique prorsus harmonia destitutum organum (in mali- gnam enim animam non ingressuram sapientiam recte dictum est ", atque ita persuasum habeo), tamen ob humanæ habitudinis et naturæ mutabili- tatem et inconstantiam, non minoris, ut quidem ipse existimo, negotii est, dignitatem suam concor- diamque tueri et conservare, quam principio ad concordiam recte perduci, ac dignitatem consequi : quippe cum sæpe gratia ipsa (ut quod omnium malorum nostrorum miserrimum est maximeque mirandum, dicam), fastum nobis et elationem pa- riat, sicque, a Deo, ad quem non, ut decuit, accessimus, exturbet ac dejiciat, atque ita dum extolli- mur, corruamus, ut fjat supra modum peccans peccatum, nimirum per id quod bonum est, necem mili afferens 4. D III. Aæc sunt, quæ ego metuens, acerbitate ac mæstitia impletus sum, eodemque modo affectus, quo pueri ad fulgetra, ex quorum spectaculo con- junctam cum admiratione ac stupore voluptatem capiunt. Spiritum enim simul et amavi, et exti- mui nonnulloque temporis spatio opus habui, ut me ipse colligerem et excitarent, ac meliori tutio- rique parti adjungerem ; ut, subducente sese nic rore, non secus ac zizaniis in semine, malisque cogitationibus meliori consilio cedentibus, Spiritus ' jain plane vinceret, neque ad famulatum suum: et ministerium uteretur, ad populi bujus perfectionem, | Reg. x, 12. ] Reg. xvi, 14, sqq. Sap. 1, 4. 6o Rom. vi, adventu suo indicat, ten. D Jes. Editi vero, excantabatur. › sacramentaliloquitur Gregorius, ea nimirum, quæ in Ordinis sacramento nonnisi rite dispositis con- 13. fertur. Potest etiam intelligi locus iste de ‹ gratia justificante, quæ in adultis prævias dispositiones requirit. gorius ad verba Ps. Lxxi, 18, allevarentur. › dejecisti eos dum fectionem, ut in vulgata. Minus propria videtur (8) Αῤῥωστίαν, etc. Billius, anima morbum (4) Προεφήτευσε. Οr. 2, επροφήτευσε. (10) Καὶ τὸ εἰκός. Præter spem ac probabilita- (11) Ούχ όλον. Sic tres Colb., Coisl. 1, Or. 1, et (12) Κατεπήδετο. Bill. e fugabatur. » Comb. (13) Κἂν μὴ τῶν ἀναξίων, etc. Hic de • gratia (14) Απτηται. Jes. ἅπτεται. (15) ρ γε. Coisl. 1. ως γε. (16) Κατεβλήθημεν, etc. Videtur alludere Gre (17) Εκνῆψαι. . Ut animos reciperem. » (18) Λαβόν. Jes. ed. aliique nonnulli, λαβών, (19) Καταρτισμόν. : Institutionem, vel, uper-
PG 35:822Ταῦτά ἐστιν, ἃ ἐγὼ δεδοικὼς, πικρίας ἐνεπλήσθην καὶ κατηφείας, καί τι τοιοῦτον ἔπαθον, οἷον πρὸς τὰς ἀστραπὰς οἱ παῖδες, ἡδονὴν ἐκπλήξει μιγνύντες ἐκ τοῦ θεάματος· ἠγάπησά τε ὁμοῦ τὸ Πνεῦμα, καὶ ἐφοβήθην· καὶ χρόνου τινὸς ἐδεήθην, εἰς ἐμαυτὸν συστραφεὶς, ἐκνῆψαι καὶ γενέσθαι τῆς ἀσφαλεστέρας μοίρας καὶ κρείττονος, ἵνα, τοῦ λυποῦντος ὑπεξελθόντος, ὥσπερ ζιζανίων ἐν σπέρματι, καὶ τῶν φαύλων λογισμῶν εἰξάντων τοῖς ἀμείνοσι, νικήσῃ καθαρῶς τὸ Πνεῦμα, καί με λαβὸν ἔχῃ πρὸς τὴν ἑαυτοῦ διακονίαν καὶ λειτουργίαν, πρὸς τὸν καταρτισμὸν τοῦ λαοῦ τούτου, πρὸς ψυχῶν κυβέρνησιν, πρὸς διδασκαλίαν τὴν ἐν λόγῳ, καὶ τὴν ἐν ἔργῳ, καὶ ὑποδείγματι, διὰ τῶν ὅπλων τῆς δικαιοσύνης τῶν δεξιῶν καὶ ἀριστερῶν, πρὸς ποιμαντικὴν εὔθετον, ἀποσπῶσαν κόσμου, Θεῷ προσάγουσαν, δαπανῶσαν σῶμα, πνεύματι προστιθεῖσαν, σκότος φεύγουσαν, φωτὶ χαίρουσαν, θῆρας ἐλαύνουσαν, μάνδραν συνάγουσαν, κρημνοὺς φυλασσομένην καὶ ἐρημίας, ὄρεσι καὶ ὕψεσι προσελαύνουσαν. Περὶ ὧν μοι δοκεῖ καὶ ὁ θαυμασιώτατος Μιχαίας λέγειν, χαμόθεν ἡμᾶς ἀνέλκων ἐπὶ τὰ ἡμέτερα ὕψη· Ἐγγίσατε ὄρεσιν αἰωνίοις.
θρωπότητος. Οφθαλμοῦ μὲν γὰρ ἀτονίαν ἥλιος, ψυ- χῆς δὲ ἀῤῥωστίαν (8) ελέγχει Θεὸς ἐπιδημῶν· καὶ τοῖς μέν ἐστι φῶς, τοῖς δὲ πῦρ, ἑκάστῳ κατὰ τὴν ὑποκειμένην ὕλην τε καὶ ποιότητα. Τί ὑπολαμβάνο- μεν περὶ τοῦ Σαούλ; Ἐχρίσθη μὲν γὰρ, καὶ μετέσχε τοῦ Πνεύματος, καὶ ἦν τότε πνευματικὸς, οὐδ᾽ ἂν ἐγὼ περὶ αὐτοῦ φαίην ἑτέρως, ἀλλὰ καὶ προεφήτευ σε (9), καὶ οὕτω παρ' ἐλπίδα καὶ τὸ εἰκὸς (10), ὥστε καὶ παροιμίαν γενέσθαι τὸ θαῦμα ἐκεῖνο· Εἰ καὶ Σαούλ ἐν προφήταις; εἰς ἔτι καὶ νῦν λεγόμενόν τε καὶ ἀκουόμενον. Ἐπεὶ δὲ οὐχ ὅλον (11) ἑαυτὸν ἐμπαρέσχε τῷ Πνεύματι, οὐδὲ ἐστράφη καθαρῶς εἰς ἄνδρα ἄλλον, ὡς κεχρημάτιστο, ἀλλ' ἐνέμεινέ τι τοῦ παλαιοῦ τῆς κακίας σπινθήρος, καὶ τοῦ πονηροῦ σπέρματος, καὶ ἦν ἐν αὐτῷ μάχη πνεύματος καὶ σαρκός· τί χρὴ πάντα ἐκτραγῳδεῖν τὰ ἐκείνου ; ἴστε Β τὸ ἐναντίον πνεῦμα, καὶ τὸν ψάλτην, ᾧ κατεπήδε το (12). Πλὴν ἐκεῖνο καντεῦθεν γνώριμον. ὅτι, κἂν μὴ τῶν ἀναξίων (15) ἡ χάρις ἅπτηται (14), μηδὲ πονηροῦ καὶ ἀναρμόστου παντελῶς τοῦ ὀργάνου (εἰς γὰρ κακότεχνον ψυχὴν μὴ εἰσελεύσεσθαι σοφίαν εἴ ρηται καλῶς, κἀγὼ πείθομαι), ἀλλὰ φυλάξαι γε τὴν Αξίαν καὶ τὴν ἁρμονίαν, ὡς ὁ ἐμὸς λόγος, ἔργον οὐκ ἔλαττον, ἢ ἀπαρχῆς ἁρμοσθῆναι καλῶς καὶ ἀξιωθῆ ναι, διὰ τὸ τρεπτὸν καὶ ἀλλοιωτὸν τῆς ἀνθρωπίνης Εξεώς τε καὶ φύσεως ᾧ γε (15) καὶ ἡ χάρις αὐτὴ πολλάκις, ἵν' εἴπω τῶν ἡμετέρων κακῶν τὸ σχετλιώ τατόν τε καὶ παραδοξότατον, τύφον ἐμποιήσασα καὶ μετεωρίσασα, κατήνεγκεν ἀπὸ Θεοῦ τοὺς οὐ καλῶς προσεγγίσαντας, καὶ κατεβλήθημεν (16) ἐν τῷ ἐπαρ θῆναι, ἵνα γένηται καθ' ὑπερβολὴν ἁμαρτωλὸς ἡ ἁμαρτία, διὰ τοῦ ἀγαθοῦ μοι κατεργαζομένη θά νατον. Γ. Ταῦτά ἐστιν, ἃ ἐγὼ δεδοικώς, πικρίας ἐν επλήσθην καὶ κατηφείας, και τι τοιοῦτον ἔπαθον, οἷον πρὸς τὰς ἀστραπὰς οἱ παῖδες, ἡδονὴν ἐκπλήξει με γνύντες ἐκ τοῦ θεάματος· ἡγάπησά τε ὁμοῦ τὸ Πνεῦμα, καὶ ἐφοβήθην· καὶ χρόνου τινὸς ἐδεήθην, εἰς ἐμαυτὸν συστραφείς, ἐκνῆψαι (17) καὶ γενέσθαι τῆς ἀσφαλεστέρας μοίρας καὶ κρείττονος, ἵνα, τοῦ λυποῦντος ὑπεξελθόντος, ὥσπερ ζιζανίων ἐν σπέρμα- τι, καὶ τῶν φαύλων λογισμῶν εἰξάντων τοῖς ἀμεί νοσι, νικήσῃ καθαρῶς τὸ Πνεῦμα, και με λαβόν (18) ἔχῃ πρὸς τὴν ἑαυτοῦ διακονίαν καὶ λειτουργίαν, πρὸς τὴν καταρτισμὸν (19) τοῦ λαοῦ τούτου, πρὸς ψυχῶν κυβέρ οὐχ ὅλος. • ORATIO IX. - APOLOGETICUS AD PATREM. A jus tristitiæque nomine nihi succensere nequeo. Nam C quemadmodum sol oculorum imbecillitatem prodit, eodem modo Deus animæ infirmitatem præsentia sua coarguit; atque aliis quidem lux, aliis ignis est, unicuique videlicet ratione subjectæ materiæ atque qualitatis. Quid de Saule existimamus? Nam et unctus est, et Spiritum percepit, ac tum spiritua- lis erat, non enim de eo secus dixerim, atque etiam prophetavit, idque adeo præter hominum speni atque opinionem, ut ex illo miraculo proverbium hoc fluxerit, quod nunc quoque referri atque audiri solet: Num et Saul inter prophetas ? Quoniam autein se totum Spiritui utendum non præbuit, nec pure atque integre, ut oraculum ferebat, in alium virum mutatus est; sed pristini improbitatis fomi- tis pravique seminis nonnihil supererat, atque in co cum spiritu caro confligebat; quid omnes illius ca- lamitates tragica oratione prosequi necesse est? No- stis adversarium illum spiritum, et Psaltem, cujus cantu demulcebatur 38. Itaque hinc quoque illud perspicue ostenditur, tametsi divina gratia in indi- gnos minime influat, nec in malum omnique prorsus harmonia destitutum organum (in mali- gnam enim animam non ingressuram sapientiam recte dictum est ", atque ita persuasum habeo), tamen ob humanæ habitudinis et naturæ mutabili- tatem et inconstantiam, non minoris, ut quidem ipse existimo, negotii est, dignitatem suam concor- diamque tueri et conservare, quam principio ad concordiam recte perduci, ac dignitatem consequi : quippe cum sæpe gratia ipsa (ut quod omnium malorum nostrorum miserrimum est maximeque mirandum, dicam), fastum nobis et elationem pa- riat, sicque, a Deo, ad quem non, ut decuit, accessimus, exturbet ac dejiciat, atque ita dum extolli- mur, corruamus, ut fjat supra modum peccans peccatum, nimirum per id quod bonum est, necem mili afferens 4. D III. Aæc sunt, quæ ego metuens, acerbitate ac mæstitia impletus sum, eodemque modo affectus, quo pueri ad fulgetra, ex quorum spectaculo con- junctam cum admiratione ac stupore voluptatem capiunt. Spiritum enim simul et amavi, et exti- mui nonnulloque temporis spatio opus habui, ut me ipse colligerem et excitarent, ac meliori tutio- rique parti adjungerem ; ut, subducente sese nic rore, non secus ac zizaniis in semine, malisque cogitationibus meliori consilio cedentibus, Spiritus ' jain plane vinceret, neque ad famulatum suum: et ministerium uteretur, ad populi bujus perfectionem, | Reg. x, 12. ] Reg. xvi, 14, sqq. Sap. 1, 4. 6o Rom. vi, adventu suo indicat, ten. D Jes. Editi vero, excantabatur. › sacramentaliloquitur Gregorius, ea nimirum, quæ in Ordinis sacramento nonnisi rite dispositis con- 13. fertur. Potest etiam intelligi locus iste de ‹ gratia justificante, quæ in adultis prævias dispositiones requirit. gorius ad verba Ps. Lxxi, 18, allevarentur. › dejecisti eos dum fectionem, ut in vulgata. Minus propria videtur (8) Αῤῥωστίαν, etc. Billius, anima morbum (4) Προεφήτευσε. Οr. 2, επροφήτευσε. (10) Καὶ τὸ εἰκός. Præter spem ac probabilita- (11) Ούχ όλον. Sic tres Colb., Coisl. 1, Or. 1, et (12) Κατεπήδετο. Bill. e fugabatur. » Comb. (13) Κἂν μὴ τῶν ἀναξίων, etc. Hic de • gratia (14) Απτηται. Jes. ἅπτεται. (15) ρ γε. Coisl. 1. ως γε. (16) Κατεβλήθημεν, etc. Videtur alludere Gre (17) Εκνῆψαι. . Ut animos reciperem. » (18) Λαβόν. Jes. ed. aliique nonnulli, λαβών, (19) Καταρτισμόν. : Institutionem, vel, uper-
PG 35:823Ἀνάστα καὶ πορεύου, ὅτι οὐκ ἔστι σοι αὕτη ἀνάπαυσις, κἂν δοκῇ τισιν εἶναι τὰ χαμαιπετῆ καὶ κάτω στρεφόμενα. Δ. Ταύτην με διδάξατε τὴν ποιμαντικὴν, ὦ φίλοι λοιπὸν ἐμοὶ ποιμένες καὶ συμποιμένες. Ταύτης δότε μοι τὰ συνθήματα, σύ τε ὁ κοινὸς Πατὴρ, καὶ πολλοὺς τῷ χρόνῳ καταρτίσας καὶ παραμείψας ποιμένας, σύ τε ὁ τῆς ἐμῆς φιλοσοφίας βασανιστὴς καὶ κριτής. Ἀλλ’ (ὅπως μοι φιλοσόφως δέξῃ τὸν λόγον), ἢ δυνάμεθα, καὶ ἐν μέσῃ ζάλῃ στρεφόμενοι καὶ περιηχούμενοι, ποιμαίνειν ἐπιστημόνως, καὶ ἐκτρέφειν τὸ ποίμνιον; Ὁ φιλανθρωπότερος ἐν προβάτοις (εἰ μή μοι δυσχεραίνῃς), ἡνίκα τῆς ἀλόγου νομῆς μετείχομεν, ἢ ἐν ποιμέσιν, ἡνίκα τῆς πνευματικῆς ἠξιώθημεν. Ἔχεις μὲν, ὅπερ ἐπόθεις, ὑπὸ χεῖρας ἡμᾶς, καὶ νενίκηκας τὸν ἀήττητον· καὶ ἰδού σοι μετὰ καὶ τῶν ἄλλων ὁ λόγος, ὃν εἰδὼς ἐπεζήτεις, καὶ ὃν ἐπαινῶν, ἔβαλλες ἀργοῦντα πολλαῖς τῶν σῶν λόγων καὶ πυκναῖς ταῖς νιφάσιν. Ε. Ἀλλ’ ἔχω τι τῇ φιλίᾳ καὶ μέμψασθαι· τίς δικάσει μοι τῶν κοινῶν φίλων; ἢ τίς ἀδέκαστος ἔσται κριτὴς, ἵνα τὴν δικαίαν ἐνέγκῃ ψῆφον, ἀλλὰ μὴ τὸ τῶν πολλῶν πάθῃ, καὶ λάβῃ ἐν κρίσει πρόσωπον;
καὶ ὑποδείγματι, διὰ τῶν ὅπλων τῆς δικαιοσύνης τῶν δεξιῶν καὶ ἀριστερῶν, πρὸς ποιμαντικὴν εὔθετον, ἀποσπῶσαν κόσμον, Θεῷ προσάγουσαν, δαπανώσαν σῶμα, πνεύματι προστιθεῖσαν, σκότος φεύγουσαν, φωτὶ χαίρουσαν, θῆρας ἐλαύνουσαν, μάνδραν (20) συνάγουσαν, κρημνους φυλασσομένην καὶ ἐρημίας, ὄρεσι καὶ ὕψεσι (21) προσελαύνουσαν. Περὶ ὧν μοι δοκεῖ καὶ ὁ θαυμασιώτατος Μιχαίας λέγειν, χαμόθεν ἡμᾶς ἀνέλκων (22) ἐπὶ τὰ ἡμέτερα ὕψη· Ἐγγίσατε ὄρεσιν αἰωνίοις. ᾿Ανάστα καὶ πορεύου, ὅτι οὐκ ἔστι σοι αὕτη ἀνάπαυσις, κἂν δοκῇ τισιν εἶναι τὰ χα- μαιπετῆ καὶ κάτω στρεφόμενα. Α νησιν, πρὸς διδασκαλίαν τὴν ἐν λόγῳ, καὶ τὴν ἐν ἔργῳ, Κ πνευματικά, τὴν ὀρθῶς ἔχουσαν πίστιν, τὰ νοητά πρόβατα συνελαύνουσαν. • "Η τῷ πολλῷ χρόνῳ ἀρχιερεῖς ἀποθνήσκοντας ήμειψε πλείστους ἐν μητροπόλει • Δ΄. Ταύτην με διδάξατε τὴν ποιμαντικήν, ὦ φίλοι, λοιπὸν ἐμοὶ ποιμένες καὶ συμποιμένες (23). Ταύτης δότε μοι τὰ συνθήματα, σύ τε ὁ κοινὸς Πατὴρ, καὶ πολλοὺς τῷ χρόνῳ καταρτίσας καὶ παραμείψας (24) ποιμένας, σύ τε ὁ τῆς ἐμῆς φιλοσοφίας βασανιστής καὶ κριτής. Αλλ' (όπως μοι φιλοσόφως δέξῃ τὸν λόγον [25]), ἢ δυνάμεθα, καὶ ἐν μέσῃ ζάλη στρεφόμε νοι καὶ περιηχούμενοι, ποιμαίνειν ἐπιστημόνως, καὶ ἐκτρέφειν τὸ ποίμνιον; Ο φιλανθρωπότερος (26) ἐν προβάτοις (εἰ μή μοι δυσχεραίνης [27]), ἡνίκα τῆς ἀλόγου νομῆς (28) μετείχομεν, ἢ ἐν ποιμέσιν, ἡνίκα τῆς πνευματικῆς ἠξιώθημεν. Ἔχεις μὲν, ὅπερ ἐπό- θεις, ὑπὸ χεῖρας ἡμᾶς, καὶ νενίκηκας τὸν ἀήττητον· καὶ ἰδού σοι μετὰ καὶ (29) τῶν ἄλλων ὁ λόγος, δ εἰδὼς ἐπεζήτεις, καὶ ἂν ἐπαινῶν, ἔβαλλες ἀργοῦντα πολλαῖς τῶν σῶν λόγων καὶ πυκναῖς ταῖς νιφά σιν (30). Ε΄. Αλλ' ἔχω τι τῇ φιλίᾳ καὶ μέμψασθαι· τίς δικά σει μοι τῶν κοινῶν φίλων; ἢ τίς ἀδέκαστος ἔσται κριτής, ἵνα τὴν δικαίαν ἐνέγκῃ ψῆφον, ἀλλὰ μὴ τὸ τῶν πολλῶν πάθῃ, καὶ λάβῃ (31) ἐν κρίσει πρόσωπον; Εἴπω κελεύεις τὴν μέμψιν, καὶ οὐκ ἐπαφήσεις μας πάλιν τὸν λόγον; Εγένετό τι καὶ σοὶ πρὸς ἡμᾶς ἀπόῤῥητον, ὦ θαυμάσιε, πρᾶγμα ὄντως (32) ἀπόρθη τόν τε καὶ ἄπιστον, καὶ οὔπω (55) πρότερον περὶ τατος. δυσχεραίνεις. Γ, καὶ οὕτω. , S. GREGORI THEOLOGI ad animarum gulernationem, ad utrumque doctri- næ genus, tam quod in sermone, quam quod in opere vitæque exemplo consistit, per arma justitia a dextris et a sinistris “1, ad idoneam pascendi gregis rationem, quæ a mundo abstrahat, ad Deum adducat, exhauriat corpus, spiritum augeat, tene- bras effugiat, luce gaudeat, propellat feras, ovile colligat, præcipitia et desertas solitudines caveat, dum ad montes et edita loca greges impellit. De quibus mihi locutus videtur eximius Michæas, cum nos his verbis ex humo ad fastigia nostra pertra- beret : Appropinquale montibus æternis. Exsurge et ambula, quoniam hic tibi, hoc est, in rebus ab- jectis, et quæ deorsum volvuntur, non est requies 43, licet aliter quibusdam videatur. IV. Hanc regendi gregis arten mibi tradite, amici, jam deinceps mihi pastores et collegæ. Hu- jus mihi tesseras date, et tu, communis Pater, qui multos pastores in tam longa ætate instruxisti, ac commutasti, et ta philosophiæ meæ explorator, el judex. An vero (benigne, quæso, quod dicam ac- cipe) fieri potest ut, cum in media tempestate jactemur, fluctuumque strepitu undique obtunda- mur, perite gregem curemus et pascamus? Te, in- quam, appello, qui humanior eras inter oves (nisi quid te offendit hæc oratio), cum pascui bruti par- ticipes una essemus, quam nunc inter pastores, posteaquam divino beneficio ad spirituale pascuum accili sumus. En, quod tibi in votis erat, in pote- state jam me habes, atque insuperabilem superasti. En præter alia omnia sermonem quoque ipsum, C quem tibi cognitum exposcebas, et quem, laudibus alioqui efferens, cessantem tamen, crebris densisque verborum nivibus impetebas. V. Verum nonnihil habeo, quod amico objiciam. Quis ex communibus amicis causam meam disce- ptabit? Aut quis integer erit judex, ut justam sen- tentiam ferat, ac non, quod plerique facere solent, plus gratiæ quam veritati tribuat? Vis crimeu pro- feram; nec propterea orationis tuæ aculeum in me rursus immittes? Fuit quoddam tibi nobiscum arca- num, vir admirande, arcanum vere atque incredi- *¹ II Cor. vi, 7. ** Mich. 11, 10. ‹ instaurationein qua Billius utitur. Non enim instauratur, nisi quod depravatum est. Quis D vero dixerit depravatam Nazianzenam plebem, quam Gregorius senior tam longo tempore verbo et exemplo formaverat? Ad spirituales montes, certam scilicet fidem, spirituales oves compellen- tem. » Gregorium seniorem et Basilium, qui certe ipsius consecrationi aderant, alios etiam nonnullos con- secratores præsules intelligimus. Vide Monit. n. 1v. Quia plurimos in metro- politana sede sibi succedentes episcopos viderat, aut suffragio collocarat. › pascua appellat omnes profanas disciplinas ; quæ vero Christiana sunt, c spiritualia » nominat. et Or. 2. mero, 14. petita. Hac voce utuntur Græci, cum magnam rei alicujus copiam significare volunt. sonam in judicio accipiat. » bilis. » Vim illam intelligit, juxta Eliam, qua Sasi- mensem Ecclesiam suscipere coactus fuit. Hervag. etc. Editi, (20) Μάνδραν. Reg. l, μάνδρα. (21) Όρεσι καὶ ὕψεσι. Schol. Colb., πρὸς δρη (22) Ανέλκων. Reg. hu, Έλχων. (25) Ποιμένες και συμποιμένες. Hic, præter (24) Παραμείψας. Sic Basilius commentatur: (25) Λόγον, ή. Tres Regg. et Or. 2, λόγον, εἰ. (26) Φιλανθρωπότερος. Coisl. 1, φιλανθρωπό- (27) Δυσχεραίνης. Regg. bm, hu. Or. 2, Jes. (28) Αλόγου νομῆς. Gregorius c irrationalia (29) Καί. Deest in Regg. bm, hu, tribus Colb. (30) Πυκναῖς ταῖς νιφάσιν. Metaphora ex Ho- (31) Καὶ λάβῃ, etc. Malim cum Vulgata, « per- (32) "Οντως, etc. i Res plane arcana et incredi (35) Καὶ οὔπω . Sic duo legg.. tres Colb., Or. 2,
PG 35:824Εἴπω κελεύεις τὴν μέμψιν, καὶ οὐκ ἐπαφήσεις μοι πάλιν τὸν λόγον; Ἐγένετό τι καὶ σοὶ πρὸς ἡμᾶς ἀπόῤῥητον, ὦ θαυμάσιε, πρᾶγμα ὄντως ἀπόῤῥητόν τε καὶ ἄπιστον, καὶ οὔπω πρότερον περὶ ἡμῶν ἀκουσθέν. Οὐκ ἐπείσθημεν, ἀλλ’ ἐβιάσθημεν. Ὢ τοῦ θαύματος Ὡς γέγονε πάντα καινά Καὶ ὅσον διέστησεν ἡμᾶς τί βούλει καὶ εἴπω, τὸν θρόνον, ἢ τὸ τῆς χάριτος μέγεθος; Πλὴν ἡγοῦ, καὶ κατευοδοῦ, καὶ βασίλευε, καὶ ποίμαινε ἡμᾶς ποιμαίνοντας. Ὡς ἕτοιμοί γε ἡμεῖς ἕπεσθαι, καὶ ὑπὸ τῆς σῆς ποιμαντικῆς ψυχῆς ἄγεσθαι τῆς ὑψηλῆς καὶ ἐνθέου· εἰρήσεται γὰρ τἀληθὲς, εἴ τι καὶ παρὰ τὸν νόμον ἐξ ἀγάπης τετολμήκαμεν. Δίδαξον τὴν σὴν ἀγάπην περὶ τὰ ποίμνια, τὸ σὸν ἐπιμελές τε ὁμοῦ καὶ εὐσύνετον, τὴν ἐπιστασίαν, τὰς ἀγρυπνίας, τὴν τῶν σῶν σαρκῶν ὑποχώρησιν, ἣν τῷ πνεύματι ὑπεχώρησαν, τὸ τοῦ σοῦ χρώματος ἄνθος τῇ ποίμνῃ κάμνοντος, τὸ ἐν πραύ̈τητι σύντονον, τὸ ἐν τῷ πρακτικῷ γαληνόν τε καὶ ἥμερον (πρᾶγμα οὐκ ἐν πολλοῖς εὑρισκόμενον, οὐδὲ πολλὰ ἔχον τὰ παραδείγματα), τοὺς ὑπὲρ τῆς ποίμνης πολέμους, τὰς νίκας ἃς ἐν Χριστῷ σὺ νενίκηκας. Ϛ.
καὶ ὑποδείγματι, διὰ τῶν ὅπλων τῆς δικαιοσύνης τῶν δεξιῶν καὶ ἀριστερῶν, πρὸς ποιμαντικὴν εὔθετον, ἀποσπῶσαν κόσμον, Θεῷ προσάγουσαν, δαπανώσαν σῶμα, πνεύματι προστιθεῖσαν, σκότος φεύγουσαν, φωτὶ χαίρουσαν, θῆρας ἐλαύνουσαν, μάνδραν (20) συνάγουσαν, κρημνους φυλασσομένην καὶ ἐρημίας, ὄρεσι καὶ ὕψεσι (21) προσελαύνουσαν. Περὶ ὧν μοι δοκεῖ καὶ ὁ θαυμασιώτατος Μιχαίας λέγειν, χαμόθεν ἡμᾶς ἀνέλκων (22) ἐπὶ τὰ ἡμέτερα ὕψη· Ἐγγίσατε ὄρεσιν αἰωνίοις. ᾿Ανάστα καὶ πορεύου, ὅτι οὐκ ἔστι σοι αὕτη ἀνάπαυσις, κἂν δοκῇ τισιν εἶναι τὰ χα- μαιπετῆ καὶ κάτω στρεφόμενα. Α νησιν, πρὸς διδασκαλίαν τὴν ἐν λόγῳ, καὶ τὴν ἐν ἔργῳ, Κ πνευματικά, τὴν ὀρθῶς ἔχουσαν πίστιν, τὰ νοητά πρόβατα συνελαύνουσαν. • "Η τῷ πολλῷ χρόνῳ ἀρχιερεῖς ἀποθνήσκοντας ήμειψε πλείστους ἐν μητροπόλει • Δ΄. Ταύτην με διδάξατε τὴν ποιμαντικήν, ὦ φίλοι, λοιπὸν ἐμοὶ ποιμένες καὶ συμποιμένες (23). Ταύτης δότε μοι τὰ συνθήματα, σύ τε ὁ κοινὸς Πατὴρ, καὶ πολλοὺς τῷ χρόνῳ καταρτίσας καὶ παραμείψας (24) ποιμένας, σύ τε ὁ τῆς ἐμῆς φιλοσοφίας βασανιστής καὶ κριτής. Αλλ' (όπως μοι φιλοσόφως δέξῃ τὸν λόγον [25]), ἢ δυνάμεθα, καὶ ἐν μέσῃ ζάλη στρεφόμε νοι καὶ περιηχούμενοι, ποιμαίνειν ἐπιστημόνως, καὶ ἐκτρέφειν τὸ ποίμνιον; Ο φιλανθρωπότερος (26) ἐν προβάτοις (εἰ μή μοι δυσχεραίνης [27]), ἡνίκα τῆς ἀλόγου νομῆς (28) μετείχομεν, ἢ ἐν ποιμέσιν, ἡνίκα τῆς πνευματικῆς ἠξιώθημεν. Ἔχεις μὲν, ὅπερ ἐπό- θεις, ὑπὸ χεῖρας ἡμᾶς, καὶ νενίκηκας τὸν ἀήττητον· καὶ ἰδού σοι μετὰ καὶ (29) τῶν ἄλλων ὁ λόγος, δ εἰδὼς ἐπεζήτεις, καὶ ἂν ἐπαινῶν, ἔβαλλες ἀργοῦντα πολλαῖς τῶν σῶν λόγων καὶ πυκναῖς ταῖς νιφά σιν (30). Ε΄. Αλλ' ἔχω τι τῇ φιλίᾳ καὶ μέμψασθαι· τίς δικά σει μοι τῶν κοινῶν φίλων; ἢ τίς ἀδέκαστος ἔσται κριτής, ἵνα τὴν δικαίαν ἐνέγκῃ ψῆφον, ἀλλὰ μὴ τὸ τῶν πολλῶν πάθῃ, καὶ λάβῃ (31) ἐν κρίσει πρόσωπον; Εἴπω κελεύεις τὴν μέμψιν, καὶ οὐκ ἐπαφήσεις μας πάλιν τὸν λόγον; Εγένετό τι καὶ σοὶ πρὸς ἡμᾶς ἀπόῤῥητον, ὦ θαυμάσιε, πρᾶγμα ὄντως (32) ἀπόρθη τόν τε καὶ ἄπιστον, καὶ οὔπω (55) πρότερον περὶ τατος. δυσχεραίνεις. Γ, καὶ οὕτω. , S. GREGORI THEOLOGI ad animarum gulernationem, ad utrumque doctri- næ genus, tam quod in sermone, quam quod in opere vitæque exemplo consistit, per arma justitia a dextris et a sinistris “1, ad idoneam pascendi gregis rationem, quæ a mundo abstrahat, ad Deum adducat, exhauriat corpus, spiritum augeat, tene- bras effugiat, luce gaudeat, propellat feras, ovile colligat, præcipitia et desertas solitudines caveat, dum ad montes et edita loca greges impellit. De quibus mihi locutus videtur eximius Michæas, cum nos his verbis ex humo ad fastigia nostra pertra- beret : Appropinquale montibus æternis. Exsurge et ambula, quoniam hic tibi, hoc est, in rebus ab- jectis, et quæ deorsum volvuntur, non est requies 43, licet aliter quibusdam videatur. IV. Hanc regendi gregis arten mibi tradite, amici, jam deinceps mihi pastores et collegæ. Hu- jus mihi tesseras date, et tu, communis Pater, qui multos pastores in tam longa ætate instruxisti, ac commutasti, et ta philosophiæ meæ explorator, el judex. An vero (benigne, quæso, quod dicam ac- cipe) fieri potest ut, cum in media tempestate jactemur, fluctuumque strepitu undique obtunda- mur, perite gregem curemus et pascamus? Te, in- quam, appello, qui humanior eras inter oves (nisi quid te offendit hæc oratio), cum pascui bruti par- ticipes una essemus, quam nunc inter pastores, posteaquam divino beneficio ad spirituale pascuum accili sumus. En, quod tibi in votis erat, in pote- state jam me habes, atque insuperabilem superasti. En præter alia omnia sermonem quoque ipsum, C quem tibi cognitum exposcebas, et quem, laudibus alioqui efferens, cessantem tamen, crebris densisque verborum nivibus impetebas. V. Verum nonnihil habeo, quod amico objiciam. Quis ex communibus amicis causam meam disce- ptabit? Aut quis integer erit judex, ut justam sen- tentiam ferat, ac non, quod plerique facere solent, plus gratiæ quam veritati tribuat? Vis crimeu pro- feram; nec propterea orationis tuæ aculeum in me rursus immittes? Fuit quoddam tibi nobiscum arca- num, vir admirande, arcanum vere atque incredi- *¹ II Cor. vi, 7. ** Mich. 11, 10. ‹ instaurationein qua Billius utitur. Non enim instauratur, nisi quod depravatum est. Quis D vero dixerit depravatam Nazianzenam plebem, quam Gregorius senior tam longo tempore verbo et exemplo formaverat? Ad spirituales montes, certam scilicet fidem, spirituales oves compellen- tem. » Gregorium seniorem et Basilium, qui certe ipsius consecrationi aderant, alios etiam nonnullos con- secratores præsules intelligimus. Vide Monit. n. 1v. Quia plurimos in metro- politana sede sibi succedentes episcopos viderat, aut suffragio collocarat. › pascua appellat omnes profanas disciplinas ; quæ vero Christiana sunt, c spiritualia » nominat. et Or. 2. mero, 14. petita. Hac voce utuntur Græci, cum magnam rei alicujus copiam significare volunt. sonam in judicio accipiat. » bilis. » Vim illam intelligit, juxta Eliam, qua Sasi- mensem Ecclesiam suscipere coactus fuit. Hervag. etc. Editi, (20) Μάνδραν. Reg. l, μάνδρα. (21) Όρεσι καὶ ὕψεσι. Schol. Colb., πρὸς δρη (22) Ανέλκων. Reg. hu, Έλχων. (25) Ποιμένες και συμποιμένες. Hic, præter (24) Παραμείψας. Sic Basilius commentatur: (25) Λόγον, ή. Tres Regg. et Or. 2, λόγον, εἰ. (26) Φιλανθρωπότερος. Coisl. 1, φιλανθρωπό- (27) Δυσχεραίνης. Regg. bm, hu. Or. 2, Jes. (28) Αλόγου νομῆς. Gregorius c irrationalia (29) Καί. Deest in Regg. bm, hu, tribus Colb. (30) Πυκναῖς ταῖς νιφάσιν. Metaphora ex Ho- (31) Καὶ λάβῃ, etc. Malim cum Vulgata, « per- (32) "Οντως, etc. i Res plane arcana et incredi (35) Καὶ οὔπω . Sic duo legg.. tres Colb., Or. 2,
Εἰπὲ τίσι τῶν νομῶν προσακτέον, ἐπὶ ποίας πηγὰς ἰτέον, καὶ τίνας φευκτέον, ἢ νομὰς, ἢ νάματα· τίνας ποιμαντέον τῇ βακτηρίᾳ, τίνας τῇ σύριγγι· πότε ἀκτέον ἐπὶ νομὰς, καὶ πότε ἀνακλητέον ἀπὸ νομῶν· πῶς πολεμητέον τοῖς λύκοις, καὶ πῶς τοῖς ποιμέσιν οὐ πολεμητέον· καὶ μάλιστα ἐν τῷ νῦν καιρῷ, ὅτε ποιμένες ἠφρονεύσαντο, καὶ διέσπειραν τὰ πρόβατα τῆς νομῆς, ἵνα τοῖς ἁγιωτάτοις προφήταις τὰ αὐτὰ συνοδύρωμαι. Πῶς τὸ ἀσθενὲς ἐνισχύσω, καὶ τὸ πεπτωκὸς ἀναστήσω, καὶ τὸ πλανώμενον ἐπιστρέψω, καὶ τὸ ἀπολωλὸς ἐκζητήσω, καὶ φυλάξω τὸ ἰσχυρόν; Πῶς ταῦτα καὶ μάθω, καὶ φυλάξω κατὰ τὸν ὀρθὸν τῆς ποιμαντικῆς λόγον, καὶ τὸν ὑμέτερον· ἀλλὰ μὴ γένωμαι κακὸς ποιμὴν, τὸ γάλα κατεσθίων, καὶ τὰ ἔρια περιβαλλόμενος, καὶ τὰ παχύτερα κατασφάζων ἢ ἀπεμπολῶν, καὶ τὰ ἄλλα παρεὶς τοῖς θηρίοις καὶ τοῖς κρημνοῖς, ποιμαίνων ἐμαυτὸν, οὐ τὰ πρόβατα, ὅπερ ὠνειδίζοντο οἱ πάλαι προεστῶτες τοῦ Ἰσραήλ.
καὶ ὑποδείγματι, διὰ τῶν ὅπλων τῆς δικαιοσύνης τῶν δεξιῶν καὶ ἀριστερῶν, πρὸς ποιμαντικὴν εὔθετον, ἀποσπῶσαν κόσμον, Θεῷ προσάγουσαν, δαπανώσαν σῶμα, πνεύματι προστιθεῖσαν, σκότος φεύγουσαν, φωτὶ χαίρουσαν, θῆρας ἐλαύνουσαν, μάνδραν (20) συνάγουσαν, κρημνους φυλασσομένην καὶ ἐρημίας, ὄρεσι καὶ ὕψεσι (21) προσελαύνουσαν. Περὶ ὧν μοι δοκεῖ καὶ ὁ θαυμασιώτατος Μιχαίας λέγειν, χαμόθεν ἡμᾶς ἀνέλκων (22) ἐπὶ τὰ ἡμέτερα ὕψη· Ἐγγίσατε ὄρεσιν αἰωνίοις. ᾿Ανάστα καὶ πορεύου, ὅτι οὐκ ἔστι σοι αὕτη ἀνάπαυσις, κἂν δοκῇ τισιν εἶναι τὰ χα- μαιπετῆ καὶ κάτω στρεφόμενα. Α νησιν, πρὸς διδασκαλίαν τὴν ἐν λόγῳ, καὶ τὴν ἐν ἔργῳ, Κ πνευματικά, τὴν ὀρθῶς ἔχουσαν πίστιν, τὰ νοητά πρόβατα συνελαύνουσαν. • "Η τῷ πολλῷ χρόνῳ ἀρχιερεῖς ἀποθνήσκοντας ήμειψε πλείστους ἐν μητροπόλει • Δ΄. Ταύτην με διδάξατε τὴν ποιμαντικήν, ὦ φίλοι, λοιπὸν ἐμοὶ ποιμένες καὶ συμποιμένες (23). Ταύτης δότε μοι τὰ συνθήματα, σύ τε ὁ κοινὸς Πατὴρ, καὶ πολλοὺς τῷ χρόνῳ καταρτίσας καὶ παραμείψας (24) ποιμένας, σύ τε ὁ τῆς ἐμῆς φιλοσοφίας βασανιστής καὶ κριτής. Αλλ' (όπως μοι φιλοσόφως δέξῃ τὸν λόγον [25]), ἢ δυνάμεθα, καὶ ἐν μέσῃ ζάλη στρεφόμε νοι καὶ περιηχούμενοι, ποιμαίνειν ἐπιστημόνως, καὶ ἐκτρέφειν τὸ ποίμνιον; Ο φιλανθρωπότερος (26) ἐν προβάτοις (εἰ μή μοι δυσχεραίνης [27]), ἡνίκα τῆς ἀλόγου νομῆς (28) μετείχομεν, ἢ ἐν ποιμέσιν, ἡνίκα τῆς πνευματικῆς ἠξιώθημεν. Ἔχεις μὲν, ὅπερ ἐπό- θεις, ὑπὸ χεῖρας ἡμᾶς, καὶ νενίκηκας τὸν ἀήττητον· καὶ ἰδού σοι μετὰ καὶ (29) τῶν ἄλλων ὁ λόγος, δ εἰδὼς ἐπεζήτεις, καὶ ἂν ἐπαινῶν, ἔβαλλες ἀργοῦντα πολλαῖς τῶν σῶν λόγων καὶ πυκναῖς ταῖς νιφά σιν (30). Ε΄. Αλλ' ἔχω τι τῇ φιλίᾳ καὶ μέμψασθαι· τίς δικά σει μοι τῶν κοινῶν φίλων; ἢ τίς ἀδέκαστος ἔσται κριτής, ἵνα τὴν δικαίαν ἐνέγκῃ ψῆφον, ἀλλὰ μὴ τὸ τῶν πολλῶν πάθῃ, καὶ λάβῃ (31) ἐν κρίσει πρόσωπον; Εἴπω κελεύεις τὴν μέμψιν, καὶ οὐκ ἐπαφήσεις μας πάλιν τὸν λόγον; Εγένετό τι καὶ σοὶ πρὸς ἡμᾶς ἀπόῤῥητον, ὦ θαυμάσιε, πρᾶγμα ὄντως (32) ἀπόρθη τόν τε καὶ ἄπιστον, καὶ οὔπω (55) πρότερον περὶ τατος. δυσχεραίνεις. Γ, καὶ οὕτω. , S. GREGORI THEOLOGI ad animarum gulernationem, ad utrumque doctri- næ genus, tam quod in sermone, quam quod in opere vitæque exemplo consistit, per arma justitia a dextris et a sinistris “1, ad idoneam pascendi gregis rationem, quæ a mundo abstrahat, ad Deum adducat, exhauriat corpus, spiritum augeat, tene- bras effugiat, luce gaudeat, propellat feras, ovile colligat, præcipitia et desertas solitudines caveat, dum ad montes et edita loca greges impellit. De quibus mihi locutus videtur eximius Michæas, cum nos his verbis ex humo ad fastigia nostra pertra- beret : Appropinquale montibus æternis. Exsurge et ambula, quoniam hic tibi, hoc est, in rebus ab- jectis, et quæ deorsum volvuntur, non est requies 43, licet aliter quibusdam videatur. IV. Hanc regendi gregis arten mibi tradite, amici, jam deinceps mihi pastores et collegæ. Hu- jus mihi tesseras date, et tu, communis Pater, qui multos pastores in tam longa ætate instruxisti, ac commutasti, et ta philosophiæ meæ explorator, el judex. An vero (benigne, quæso, quod dicam ac- cipe) fieri potest ut, cum in media tempestate jactemur, fluctuumque strepitu undique obtunda- mur, perite gregem curemus et pascamus? Te, in- quam, appello, qui humanior eras inter oves (nisi quid te offendit hæc oratio), cum pascui bruti par- ticipes una essemus, quam nunc inter pastores, posteaquam divino beneficio ad spirituale pascuum accili sumus. En, quod tibi in votis erat, in pote- state jam me habes, atque insuperabilem superasti. En præter alia omnia sermonem quoque ipsum, C quem tibi cognitum exposcebas, et quem, laudibus alioqui efferens, cessantem tamen, crebris densisque verborum nivibus impetebas. V. Verum nonnihil habeo, quod amico objiciam. Quis ex communibus amicis causam meam disce- ptabit? Aut quis integer erit judex, ut justam sen- tentiam ferat, ac non, quod plerique facere solent, plus gratiæ quam veritati tribuat? Vis crimeu pro- feram; nec propterea orationis tuæ aculeum in me rursus immittes? Fuit quoddam tibi nobiscum arca- num, vir admirande, arcanum vere atque incredi- *¹ II Cor. vi, 7. ** Mich. 11, 10. ‹ instaurationein qua Billius utitur. Non enim instauratur, nisi quod depravatum est. Quis D vero dixerit depravatam Nazianzenam plebem, quam Gregorius senior tam longo tempore verbo et exemplo formaverat? Ad spirituales montes, certam scilicet fidem, spirituales oves compellen- tem. » Gregorium seniorem et Basilium, qui certe ipsius consecrationi aderant, alios etiam nonnullos con- secratores præsules intelligimus. Vide Monit. n. 1v. Quia plurimos in metro- politana sede sibi succedentes episcopos viderat, aut suffragio collocarat. › pascua appellat omnes profanas disciplinas ; quæ vero Christiana sunt, c spiritualia » nominat. et Or. 2. mero, 14. petita. Hac voce utuntur Græci, cum magnam rei alicujus copiam significare volunt. sonam in judicio accipiat. » bilis. » Vim illam intelligit, juxta Eliam, qua Sasi- mensem Ecclesiam suscipere coactus fuit. Hervag. etc. Editi, (20) Μάνδραν. Reg. l, μάνδρα. (21) Όρεσι καὶ ὕψεσι. Schol. Colb., πρὸς δρη (22) Ανέλκων. Reg. hu, Έλχων. (25) Ποιμένες και συμποιμένες. Hic, præter (24) Παραμείψας. Sic Basilius commentatur: (25) Λόγον, ή. Tres Regg. et Or. 2, λόγον, εἰ. (26) Φιλανθρωπότερος. Coisl. 1, φιλανθρωπό- (27) Δυσχεραίνης. Regg. bm, hu. Or. 2, Jes. (28) Αλόγου νομῆς. Gregorius c irrationalia (29) Καί. Deest in Regg. bm, hu, tribus Colb. (30) Πυκναῖς ταῖς νιφάσιν. Metaphora ex Ho- (31) Καὶ λάβῃ, etc. Malim cum Vulgata, « per- (32) "Οντως, etc. i Res plane arcana et incredi (35) Καὶ οὔπω . Sic duo legg.. tres Colb., Or. 2,
PG 35:825Ταῦτα διδάσκοιτέ με, καὶ τούτοις στηρίζοιτε τοῖς λόγοις, καὶ μετὰ τούτων ποιμαίνοιτε καὶ συμποιμαίνοιτε τῶν παραγγελμάτων, καὶ σώζοιτε, ὥσπερ τῇ διδασκαλίᾳ, οὕτω καὶ ταῖς εὐχαῖς, ἐμέ τε καὶ τὸ ἱερὸν τοῦτο ποίμνιον, εἰς ἀσφάλειαν ἐμοὶ, εἰς καύχημα ὑμῖν ἐν ἡμέρᾳ ἐπιφανείας καὶ ἀποκαλύψεως τοῦ μεγάλου Θεοῦ, καὶ ἀρχιποιμένος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι’ οὗ καὶ μεθ’ οὗ ἡ δόξα Πατρὶ παντοκράτορι σὺν τῷ ἁγίῳ καὶ ζωοποιῷ Πνεύματι καὶ νῦν καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
ἡμῶν ἀκουσθέν. Οὐκ ἐπείσθημεν, ἀλλ' ἐβιάσθημεν. Ω τοῦ θαύματος! Ὡς γέγονε πάντα καινά ! Καὶ ὅσον διέστησεν ἡμᾶς! τί βούλει καὶ εἴπω, τὸν θρόνον, ἢ τὸ τῆς χάριτος μέγεθος; Πλὴν ἡγοῦ, καὶ κατευ οδοῦ, καὶ βασίλευε, καὶ ποίμαινε ἡμᾶς ποιμαίνοντας. Ως ἕτοιμοί γε ἡμεῖς ἕπεσθαι, καὶ ὑπὸ τῆς σῆς ποι- μαντικῆς ψυχῆς (34) ἄγεσθαι τῆς ὑψηλῆς καὶ ἐν θέου· εἰρήσεται γὰρ τἀληθὲς, εἴ τι καὶ παρὰ τὸν νό μον ἐξ ἀγάπης τετολμήκαμεν (55). Δίδαξον (36) τὴν σὴν ἀγάπην περὶ τὰ ποίμνια, τὸ σὸν ἐπιμελές τε ὁμοῦ καὶ εὐσύνετον, τὴν ἐπιστασίαν, τὰς ἀγρυπνίας, τὴν τῶν σῶν σαρχῶν ὑποχώρησιν, ἣν τῷ πνεύματι ὑπὲ εχώρησαν, τὸ τοῦ σοῦ χρώματος ἄνθος τῇ ποίμνῃ κάμνοντος, τὸ ἐν πραύτητι σύντονον, τὸ ἐν τῷ πρακτικῷ γαληνόν τε καὶ ἤμερον (πρᾶγμα οὐκ ἐν πολλοῖς εὑρισκόμενον, οὐδὲ πολλὰ ἔχον τὰ παραδεί- γματα), τοὺς ὑπὲρ τῆς ποίμνης πολέμους, τὰς νίκας ἂς ἐν Χριστῷ σὺ νενίκηκας. Γ'. Εἰπὲ τίσι τῶν νομῶν προσακτέον, ἐπὶ ποίας πηγὰς ἰτέον, καὶ τίνας φευκτέον, ἢ νομάς, ἢ νάμα τα· τίνας ποιμαντέον τῇ βακτηρίᾳ, τίνας τῇ σύ ριγγι· πότε ἀκτέον ἐπὶ νομάς, καὶ πότε ἀνακλη τέον (57) ἀπὸ νομῶν· πῶς πολεμητέον τοῖς λύκοις, καὶ πῶς τοῖς ποιμέσιν οὐ πολεμητέον· καὶ μάλιστα ἐν τῷ νῦν καιρῷ, ὅτε ποιμένες ήφρονεύσαντο, καὶ διο έσπειραν τὰ πρόβατα τῆς νομῆς, ἵνα τοῖς ἁγιωτά- τοις προφήταις τὰ αὐτὰ συνοδύρωμαι. Πῶς τὸ ἀσθε- νὲς ἐνισχύσω, καὶ τὸ πεπτωκὸς ἀναστήσω, καὶ τὸ πλανώμενον ἐπιστρέψω, καὶ τὸ ἀπολωλὸς ἐκζητήσω, καὶ φυλάξω τὸ ἰσχυρόν ; Πῶς ταῦτα καὶ μάθω, καὶ φυλάξω κατὰ τὸν ὀρθὸν τῆς ποιμαντικῆς λόγον, καὶ τὸν ὑμέτερον (38)· ἀλλὰ μὴ γένωμαι κακὸς ποιμὴν, τὸ γάλα κατεσθίων, καὶ τὰ ἔρια περιβαλλόμενος, καὶ τὰ παχύτερα κατασφάζων (39) ἢ ἀπεμπολῶν, καὶ τὰ ἄλλα παρεὶς τοῖς θηρίοις καὶ τοῖς κρημνοῖς, ποιμαί νων ἐμαυτὸν, οὐ τὰ πρόβατα, ὅπερ ὠνειδίζοντο οἱ πά λαι προεστῶτες τοῦ Ἰσραήλ. Ταῦτα διδάσκοιτέ με, καὶ τούτοις στηρίζοιτε τοῖς λόγοις. καὶ μετὰ τούτων ποιμαίνοιτε καὶ συμποιμαίνοιτε (40) τῶν παραγγελ- μάτων, καὶ σώζοιτε, ὥσπερ τῇ διδασκαλίᾳ, οὕτω καὶ ταῖς εὐχαῖς, ἐμέ τε καὶ τὸ ἱερὸν τοῦτο ποίμνιον, εἰς ἀσφάλειαν ἐμοί, εἰς καύχημα ὑμῖν ἐν ἡμέρᾳ ἐπιφα- νείας καὶ ἀποκαλύψεως τοῦ μεγάλου Θεοῦ, καὶ ἀρχι ποιμένος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ' οὗ ἡ δόξα Πατρὶ παντοκράτορι σὺν τῷ ἁγίῳ καὶ ζωοποιῷ (41) Πνεύματι καὶ νῦν καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Β κατετολμήσαμεν. ΧΧΧΙν, 4. ** ἀγαθῷ. - ORATIO IX. APOLOGETICUS AD PATREM. A bile negotium, nec antehac de nobis unquam fando auditum. Non suasione inducti, sed coacti sumus. O rem miram! Quam nova facta sunt omnia“! Et quantum nos disjunxit ! thronus, dicam, an gratiæ ** magnitudo? Sed tamen prasi, prospere procede, et regna *, nosque pastores pasce. Parati quidem nos, ut tua sequamur vestigia, atque pastoralis necnon sublimis et divinæ animæ tuæ nutibus ducamur. Vera enim eloquar, etiamsi præ amore audacius quidpiam præter legem protulerimus. Nos doce tuam erga gregem charitatem, tuam simul et curam et solertiam, sollicitudinem, vigilias, illud obsequium a carne tua spiritui præstitum, illum coloris tui florem, qui pro grege contabescit, illud ingenii acumen lenitate temperatum, illam in rebus geren- dis serenitatem et mansuetudinem (quæ res haud- quaquam in multis reperitur, rarique est exempli), bella illa pro gregis salute suscepta, victorias illas quas in Christo retulisti. VI. Dic, quæ pascua petenda, qui fontes adeundi, ac rursum quæ pascua vitanda, qui latices: qui baculo regendi, qui fistula: quo tempore ad pascua ducendus grex, et quo rursum a pascuis revocan- dus : quo modo bellum lupis inferendum, quo modo non lacessendi pastores; hac præsertim tempestate, qua pastores stulte sese gesserunt, atque oves pascuæ disperserunt 4, ut eadem, quæ sanctissimi propheta, iisdem verbis deplorem. Quo modo, quod infirmum est, roborabo, quod lapsum est erigam, quod oberrat in viam reducam, quod periit conquim C ram, quod integris viribus est conservabo ? Quo, inquam, modo hæc addiscam, atque ita, ut recta pastoralis artis vestraque ratio postulat, custodiam; ac non, quod scelerati pastoris est, lac comedlam, et lana induar, et pinguissima quæque jugulem aut vendam, reliqua autem bestiis et præcipitiis relin- quam, me ipsum pascens, uon gregem, quemadmno- dum olim Israelitarum præfectis objiciebatur. Ilæc me, quæso, docete, his sermonibus fulcite, bis præceptis, et me, et mecum sacrum hunc gregem pascite, atque, ut doctrina, ita precibus etiam ser- vate, mihi quidem ad securitatem, vobis autem ad gloriationen in die adventus ac revelationis magi Dei et principis pastoris nostri Jesu Christi, per quem et cum quo gloria Patri omnipotenti, cum sancto et vivifico Spiritu et nonc, et in sæcula sæculorum. Amen. p Isa. XLIII, 19. * Hebr. iv, 16. Psa!. xLiv, 5. 11, 16; Cor. 1, 8; Petr. v, 4. Coisl. 1, et Jes. Elias, e si quid per legem amici- tiæ, etc. vertit : • nostraque ratio. . Cum enim Gregorius Jer. x, 21. Ezech. Philipp. jam ipse pastor esset, ratio gregis regendi ipsi cum aliis pastoribus communis erat. præceptis ac documentis pascite, pascendique su- ciam operam navale, atque, ut doctrina, ila pre- cibus me pariter, et sacrum hunc gregen servate. ▸ (34) Ψυχῆς. Deest in duobus Regg., tribus Colb., (35) Τετολμήκαμεν. Tres Regg., Or. 2, et Jes. (36) Δίδαξον. Reg. a, addit, ἡμᾶς: (37) 'Ανακλητέον. Reg. a. ἀνακτέον. (38) Υμέτερον. Combefisius legit, ἡμέτερον, et (39) Κατασφάζων. Reg. hu, et Jes. κατασφάγιων. (40) Καὶ συμποιμαίνοιτε. Deest in Jes. His (41) Ζωοποιώ. Regg. a, bu, Coisl. 1, et Or. 1,
Second witness · khazarzar edition
Apologeticus ad patrem ΛΟΓΟΣ Θʹ. ̓Απολογητικὸς εἰς τὸν ἑαυτοῦ πατέρα Γρηγόριον, συμπαρόντος αὐτῷ Βασιλείου, ἡνίκα ἐπίσκοπος ἐχειροτονήθη Σασίμων. Αʹ. Πάλιν ἐπ' ἐμὲ χρίσμα καὶ Πνεῦμα· καὶ πά λιν ἐγὼ πενθῶν καὶ σκυθρωπάζων πορεύομαι. Θαυ μάζετε ἴσως· καὶ Ἡσαΐας, πρὶν μὲν ἰδεῖν τὴν δόξαν Κυρίου, καὶ τὸν θρόνον τὸν ὑψηλόν τε καὶ ἐπηρμένον, καὶ τὰ περὶ αὐτὸν σεραφὶμ, οὐδὲν τοιοῦτον φθέγγεται, οὔτε ἀποδυσπετεῖ, οὔτε δέδοικεν· ἀλλὰ τοῦ μὲν Ἰσραὴλ καταβοᾷ, ἑαυτοῦ δὲ φείδεται καὶ ἀπέχεται, ὡς οὐδὲν ὑπαιτίου. Ἐπεὶ δὲ ταῦτ' εἶδε, καὶ τῆς φωνῆς ἤκουσε τῆς ἁγίας καὶ μυστικῆς, ὥσ περ τι μᾶλλον ἑαυτοῦ συναισθόμενος· Ὢ τάλας, φησὶν, ἐγὼ, ὅτι κατανένυγμαι, καὶ ὅσα ἑξῆς τοῦ λόγου, ἵνα φύγω τὴν βλασφημίαν. Εὑρίσκω δὲ καὶ Μανωὲ τὸν παλαιὸν ἐκεῖνον ἐν τοῖς κριταῖς, καὶ Πέτρον ὕστερον, τὸ τῆς Ἐκκλησίας ἔρεισμα· τὸν μὲν, Ἀπολώλαμεν, ὦ γύναι, λέγοντα, Θεὸν ἑωράκαμεν, ἐπειδὴ κρείττονος ὄψεως ᾔσθετο ἢ κατὰ τὴν ἑαυτοῦ φύσιν καὶ δύναμιν· τὸν δὲ οὐκ ἐνεγκόντα τὴν τοῦ Σωτῆρος ἐπιστασίαν τε καὶ ἐνέργειαν, ἣν ἐν τῇ ἁλείᾳ τοῖς συμπλέουσιν ἐπεδείξατο, καὶ διὰ τοῦτο θαυμάζοντα μὲν, ἀποπέμποντα δὲ τοῦ πλοίου, καὶ τὴν αἰτίαν προστιθέντα, ὅτι μὴ εἴη ἄξιος θείας ἐπιφανείας καὶ ὁμιλίας. Βʹ. Καὶ τοῦ ἑκατοντάρχου δὲ ὅταν ἀκούω ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις, τὴν μὲν δύναμιν ἀπαιτοῦντος, τὴν δὲ παρουσίαν παραιτουμένου, ὡς οὐ χωρούσης αὐτοῦ τῆς στέγης θεῖον ἀξίωμά τε καὶ μέγεθος, οὐκ ἔχω μέμφεσθαι τῆς δειλίας ἐμαυτὸν ταύτης καὶ τῆς σκυ 35.821 θρωπότητος. Ὀφθαλμοῦ μὲν γὰρ ἀτονίαν ἥλιος, ψυ χῆς δὲ ἀῤῥωστίαν ἐλέγχει Θεὸς ἐπιδημῶν· καὶ τοῖς μέν ἐστι φῶς, τοῖς δὲ πῦρ, ἑκάστῳ κατὰ τὴν ὑποκειμένην ὕλην τε καὶ ποιότητα. Τί ὑπολαμβάνο μεν περὶ τοῦ Σαούλ; Ἐχρίσθη μὲν γὰρ, καὶ μετέσχε τοῦ Πνεύματος, καὶ ἦν τότε πνευματικὸς, οὐδ' ἂν ἐγὼ περὶ αὐτοῦ φαίην ἑτέρως, ἀλλὰ καὶ προεφήτευ σε, καὶ οὕτω παρ' ἐλπίδα καὶ τὸ εἰκὸς, ὥστε καὶ παροιμίαν γενέσθαι τὸ θαῦμα ἐκεῖνο· Εἰ καὶ Σαοὺλ ἐν προφήταις; εἰς ἔτι καὶ νῦν λεγόμενόν τε καὶ ἀκουόμενον. Ἐπεὶ δὲ οὐχ ὅλον ἑαυτὸν ἐμπαρέσχε τῷ Πνεύματι, οὐδὲ ἐστράφη καθαρῶς εἰς ἄνδρα ἄλλον, ὡς κεχρημάτιστο, ἀλλ' ἐνέμεινέ τι τοῦ παλαιοῦ τῆς κακίας σπινθῆρος, καὶ τοῦ πονηροῦ σπέρματος, καὶ ἦν ἐν αὐτῷ μάχη πνεύματος καὶ σαρκός· τί χρὴ πάντα ἐκτραγῳδεῖν τὰ ἐκείνου; ἴστε τὸ ἐναντίον πνεῦμα, καὶ τὸν ψάλτην, ᾧ κατεπῄδε το. Πλὴν ἐκεῖνο κἀντεῦθεν γνώριμον, ὅτι, κἂν μὴ τῶν ἀναξίων ἡ χάρις ἅπτηται, μηδὲ πονηροῦ καὶ ἀναρμόστου παντελῶς τοῦ ὀργάνου (εἰς γὰρ κακότεχνον ψυχὴν μὴ εἰσελεύσεσθαι σοφίαν εἴ ρηται καλῶς, κἀγὼ πείθομαι), ἀλλὰ φυλάξαι γε τὴν ἀξίαν καὶ τὴν ἁρμονίαν, ὡς ὁ ἐμὸς λόγος, ἔργον οὐκ ἔλαττον, ἢ ἀπαρχῆς ἁρμοσθῆναι καλῶς καὶ ἀξιωθῆ ναι, διὰ τὸ τρεπτὸν καὶ ἀλλοιωτὸν τῆς ἀνθρωπίνης ἕξεώς τε καὶ φύσεως· ᾧ γε καὶ ἡ χάρις αὐτὴ πολλάκις, ἵν' εἴπω τῶν ἡμετέρων κακῶν τὸ σχετλιώ τατόν τε καὶ παραδοξότατον, τύφον ἐμποιήσασα καὶ μετεωρίσασα, κατήνεγκεν ἀπὸ Θεοῦ τοὺς οὐ καλῶς προσεγγίσαντας, καὶ κατεβλήθημεν ἐν τῷ ἐπαρ θῆναι, ἵνα γένηται καθ' ὑπερβολὴν ἁμαρτωλὸς ἡ ἁμαρτία, διὰ τοῦ ἀγαθοῦ μοι κατεργαζομένη θά νατον. Γʹ. Ταῦτά ἐστιν, ἃ ἐγὼ δεδοικὼς, πικρίας ἐν επλήσθην καὶ κατηφείας, καί τι τοιοῦτον ἔπαθον, οἷον πρὸς τὰς ἀστραπὰς οἱ παῖδες, ἡδονὴν ἐκπλήξει μι γνύντες ἐκ τοῦ θεάματος· ἠγάπησά τε ὁμοῦ τὸ Πνεῦμα, καὶ ἐφοβήθην· καὶ χρόνου τινὸς
ἐδεήθην, εἰς ἐμαυτὸν συστραφεὶς, ἐκνῆψαι καὶ γενέσθαι τῆς ἀσφαλεστέρας μοίρας καὶ κρείττονος, ἵνα, τοῦ λυποῦντος ὑπεξελθόντος, ὥσπερ ζιζανίων ἐν σπέρμα τι, καὶ τῶν φαύλων λογισμῶν εἰξάντων τοῖς ἀμεί νοσι, νικήσῃ καθαρῶς τὸ Πνεῦμα, καί με λαβὸν ἔχῃ πρὸς τὴν ἑαυτοῦ διακονίαν καὶ λειτουργίαν, πρὸς τὸν καταρτισμὸν τοῦ λαοῦ τούτου, πρὸς ψυχῶν κυβέρ 35.824 νησιν, πρὸς διδασκαλίαν τὴν ἐν λόγῳ, καὶ τὴν ἐν ἔργῳ, καὶ ὑποδείγματι, διὰ τῶν ὅπλων τῆς δικαιοσύνης τῶν δεξιῶν καὶ ἀριστερῶν, πρὸς ποιμαντικὴν εὔθετον, ἀποσπῶσαν κόσμου, Θεῷ προσάγουσαν, δαπανῶσαν σῶμα, πνεύματι προστιθεῖσαν, σκότος φεύγουσαν, φωτὶ χαίρουσαν, θῆρας ἐλαύνουσαν, μάνδραν συνάγουσαν, κρημνοὺς φυλασσομένην καὶ ἐρημίας, ὄρεσι καὶ ὕψεσι προσελαύνουσαν. Περὶ ὧν μοι δοκεῖ καὶ ὁ θαυμασιώτατος Μιχαίας λέγειν, χαμόθεν ἡμᾶς ἀνέλκων ἐπὶ τὰ ἡμέτερα ὕψη· Ἐγγίσατε ὄρεσιν αἰωνίοις. Ἀνάστα καὶ πορεύου, ὅτι οὐκ ἔστι σοι αὕτη ἀνάπαυσις, κἂν δοκῇ τισιν εἶναι τὰ χα μαιπετῆ καὶ κάτω στρεφόμενα. Δʹ. Ταύτην με διδάξατε τὴν ποιμαντικὴν, ὦ φίλοι λοιπὸν ἐμοὶ ποιμένες καὶ συμποιμένες. Ταύτης δότε μοι τὰ συνθήματα, σύ τε ὁ κοινὸς Πατὴρ, καὶ πολλοὺς τῷ χρόνῳ καταρτίσας καὶ παραμείψας ποιμένας, σύ τε ὁ τῆς ἐμῆς φιλοσοφίας βασανιστὴς καὶ κριτής. Ἀλλ' (ὅπως μοι φιλοσόφως δέξῃ τὸν λόγον), ἢ δυνάμεθα, καὶ ἐν μέσῃ ζάλῃ στρεφόμε νοι καὶ περιηχούμενοι, ποιμαίνειν ἐπιστημόνως, καὶ ἐκτρέφειν τὸ ποίμνιον; Ὁ φιλανθρωπότερος ἐν προβάτοις (εἰ μή μοι δυσχεραίνῃς), ἡνίκα τῆς ἀλόγου νομῆς μετείχομεν, ἢ ἐν ποιμέσιν, ἡνίκα τῆς πνευματικῆς ἠξιώθημεν. Ἔχεις μὲν, ὅπερ ἐπό θεις, ὑπὸ χεῖρας ἡμᾶς, καὶ νενίκηκας τὸν ἀήττητον· καὶ ἰδού σοι μετὰ καὶ τῶν ἄλλων ὁ λόγος, ὃν εἰδὼς ἐπεζήτεις, καὶ ὃν ἐπαινῶν, ἔβαλλες ἀργοῦντα πολλαῖς τῶν σῶν λόγων καὶ πυκναῖς ταῖς νιφά σιν. Εʹ. Ἀλλ' ἔχω τι τῇ φιλίᾳ καὶ μέμψασθαι· τίς δικά σει μοι τῶν κοινῶν φίλων; ἢ τίς ἀδέκαστος ἔσται κριτὴς, ἵνα τὴν δικαίαν ἐνέγκῃ ψῆφον, ἀλλὰ μὴ τὸ τῶν πολλῶν πάθῃ, καὶ λάβῃ ἐν κρίσει πρόσωπον; Εἴπω κελεύεις τὴν μέμψιν, καὶ οὐκ ἐπαφήσεις μοι πάλιν τὸν λόγον; Ἐγένετό τι καὶ σοὶ πρὸς ἡμᾶς ἀπόῤῥητον, ὦ θαυμάσιε, πρᾶγμα ὄντως ἀπόῤῥη τόν τε καὶ ἄπιστον, καὶ οὔπω πρότερον περὶ 35.825 ἡμῶν ἀκουσθέν. Οὐκ ἐπείσθημεν, ἀλλ' ἐβιάσθημεν. Ὢ τοῦ θαύματος! Ὡς γέγονε πάντα καινά! Καὶ ὅσον διέστησεν ἡμᾶς! τί βούλει καὶ εἴπω, τὸν θρόνον, ἢ τὸ τῆς χάριτος μέγεθος; Πλὴν ἡγοῦ, καὶ κατευ οδοῦ, καὶ βασίλευε, καὶ ποίμαινε ἡμᾶς ποιμαίνοντας. Ὡς ἕτοιμοί γε ἡμεῖς ἕπεσθαι, καὶ ὑπὸ τῆς σῆς ποι μαντικῆς ψυχῆς ἄγεσθαι τῆς ὑψηλῆς καὶ ἐν θέου· εἰρήσεται γὰρ τἀληθὲς, εἴ τι καὶ παρὰ τὸν νό μον ἐξ ἀγάπης τετολμήκαμεν. Δίδαξον τὴν σὴν ἀγάπην περὶ τὰ ποίμνια, τὸ σὸν ἐπιμελές τε ὁμοῦ καὶ εὐσύνετον, τὴν ἐπιστασίαν, τὰς ἀγρυπνίας, τὴν τῶν σῶν σαρκῶν ὑποχώρησιν, ἣν τῷ πνεύματι ὑπ εχώρησαν, τὸ τοῦ σοῦ χρώματος ἄνθος τῇ ποίμνῃ κάμνοντος, τὸ ἐν πραΰτητι σύντονον, τὸ ἐν τῷ πρακτικῷ γαληνόν τε καὶ ἥμερον (πρᾶγμα οὐκ ἐν πολλοῖς εὑρισκόμενον, οὐδὲ πολλὰ ἔχον τὰ παραδεί γματα), τοὺς ὑπὲρ τῆς ποίμνης πολέμους, τὰς νίκας ἃς ἐν Χριστῷ σὺ νενίκηκας. ς ʹ. Εἰπὲ τίσι τῶν νομῶν προσακτέον, ἐπὶ ποίας πηγὰς ἰτέον, καὶ τίνας φευκτέον, ἢ νομὰς, ἢ νάμα τα· τίνας ποιμαντέον τῇ βακτηρίᾳ, τίνας τῇ σύ ριγγι· πότε ἀκτέον ἐπὶ νομὰς, καὶ πότε ἀνακλη τέον ἀπὸ νομῶν· πῶς πολεμητέον τοῖς λύκοις, καὶ πῶς τοῖς ποιμέσιν οὐ πολεμητέον· καὶ μάλιστα ἐν τῷ νῦν καιρῷ, ὅτε ποιμένες ἠφρονεύσαντο, καὶ διέσπειραν τὰ πρόβατα τῆς νομῆς, ἵνα τοῖς ἁγιωτάτοις προφήταις τὰ αὐτὰ συνοδύρωμαι. Πῶς τὸ ἀσθενὲς ἐνισχύσω, καὶ τὸ πεπτωκὸς ἀναστήσω, καὶ τὸ πλανώμενον ἐπιστρέψω, καὶ τὸ ἀπολωλὸς ἐκζητήσω, καὶ φυλάξω τὸ ἰσχυρόν; Πῶς ταῦτα καὶ μάθω, καὶ φυλάξω κατὰ τὸν ὀρθὸν τῆς ποιμαντικῆς λόγον, καὶ τὸν ὑμέτερον· ἀλλὰ μὴ γένωμαι κακὸς ποιμὴν, τὸ γάλα κατεσθίων, καὶ τὰ
ἔρια περιβαλλόμενος, καὶ τὰ παχύτερα κατασφάζων ἢ ἀπεμπολῶν, καὶ τὰ ἄλλα παρεὶς τοῖς θηρίοις καὶ τοῖς κρημνοῖς, ποιμαίνων ἐμαυτὸν, οὐ τὰ πρόβατα, ὅπερ ὠνειδίζοντο οἱ πάλαι προεστῶτες τοῦ Ἰσραήλ. Ταῦτα διδάσκοιτέ με, καὶ τούτοις στηρίζοιτε τοῖς λόγοις, καὶ μετὰ τούτων ποιμαίνοιτε καὶ συμποιμαίνοιτε τῶν παραγγελμάτων, καὶ σώζοιτε, ὥσπερ τῇ διδασκαλίᾳ, οὕτω καὶ ταῖς εὐχαῖς, ἐμέ τε καὶ τὸ ἱερὸν τοῦτο ποίμνιον, εἰς ἀσφάλειαν ἐμοὶ, εἰς καύχημα ὑμῖν ἐν ἡμέρᾳ ἐπιφανείας καὶ ἀποκαλύψεως τοῦ μεγάλου Θεοῦ, καὶ ἀρχιποιμένος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ' οὗ ἡ δόξα Πατρὶ παντοκράτορι σὺν τῷ ἁγίῳ καὶ ζωοποιῷ Πνεύματι καὶ νῦν καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
Continue reading PG 35: Contra Julianum imperatorem ii →≣ entire volume