Diplomatic text · TLG-E clean (diplomatic Greek; primary witness) + khazarzar (second witness) — PG column chips mark the printed columns.
Monitum in orationem XXIV (editorial preface
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 35:1167〔Editorial preface, from the Migne page scan (OCR)〕
ATIONEM XXIV. I. Antequam ad hujus orationis argumentum deveniamus, expendendum nobis est, quis sit ille Cyprianus, cujus laudes hic tam magnifice prosequitur Gregorius. Non mediocris enim versatur hac de re inter eruditos controversia. Alii pro Cypriano Carthaginensi, alii pro Antiocheno militant; et perquam arduum videtur in tanta opinionum varietate inter discordes pacem constituere. Etenim si attendatur ad hæc Theologi verba (n. 6) : Hic Cyprianus, magnum quondam Carthaginensium, nunc autem totius orbis_nomen, etc., et alibi (n. ): Pastor creatur.... Neque enim Carthaginensi tantum Ecclesiæ, nec Africa, ab eo, et propter eum etiam nunc claræ et celebri præficitur, verum etiam, etc., videbitur sane Theologum Cypriani Carthaginensis nomen celebrare voluisse. Verum orationis series plura exhibet, quæ huic Cypriano nullatenus congruere possint, imo que repugnent. Dicendumne igitur errasse Gregorium, ac duos Cyprianos confudisse? Id animadvertit Billius (); et ut Gregorium nostrum ab errore aut memoriæ lapsu vin- dicet, geminum Cyprianum Carthagine natum fingit; nec absurdum putat duos ejusden nominis viros, in eadem urbe natos, diverso tempore eandem sedem occupasse. Sed subinde fatetur, quod, « velut in gemellis fratribus interdum, formæ similitudine de- cepti, alterum pro altero accipimus; ita Gregorius in duobus ejusdem nominis viris, multarumque virtutum similitudine conjunctis, Antiocheno nonnulla tribuerit, quæ Car- thaginensi conveniebant. Idem difficultatis nodus diu incertum tenuit eruditum Oxo- niensem Cypriani Carthaginensis editorem (); sed aliam nodi solvendi viam aggreditur. Fellus namque, pari, ac Billius, erga Gregorium nostrum veneratione ductus, ne in hac re culparetur Theologus, unicum duntaxat agnoscit Cyprianum, eumque Carthaginensem, sed qua de Antiocheno feruntur, inter fabulas nuinerat. Quin etiam aperte declarat, Gregorium tam oscitanter errare non potuisse, ut episcopum Antiochenum cum Car- thaginensi confunderet. II. Verum supersunt vetustissima monumenta quibus plane demonstratur Cyprianum, Antiochiæ in Phoenicia episcopum, vere exstitisse. Constat enim apud eruditos Cypriant Antiocheni et Justinæ res gestas statim post illorum martyrium fuisse conscriptas. Exstat etiamnum opus in tres partes seu libros divisum. Prima pars mirabilem Cypriani et Justinæ conversionem complectitur. In secunda Cyprianus vitæ suæ ac criminum confessionem, necnon et magicarum artium seriem texit. In tertia denique utriusque martyrium describitur. Hujus operis secunda pars, jam Latine in Bodleiana bibliotheca reperta, a Fello fuerat Oxoniæ excusa anno . Geminas vero partes, nempe primam et tertiam, quæ nondum prodierant, in vetusto codice S. Andoeni Rothomagensis etiam Latine repertas, ediderunt in suo Anecdotorum thesauro () eruditi antiquitatis in- dagatores nostri domnus Edmundus Marlene et domnus Ursinus Durand, addita secunda parte, quæ jam ab Oxoniensi editore pervulgata fuerat. Primitivus quidem primæ et tertiæ partis textus desideratur. Secunda vero pars, Cypriani scilicet confessio, ad pos usque Græce integra pervenit. Hanc suppeditavit bibliotheca Colbertina. Sed post- quam vetus interpretatio Latina a Fello edita, cum Græco textu fuit collata, tot tantisque nævis ac erroribus scatere visa est, ut necesse fuerit novam hujus operis interpreta- tionem Latine edere. Hunc laborem suscepit D. Prudentius Maran; et Cypriani Antio- eheni confessionem a se Latine redditam vulgavit cum Græco textu anno , ad calcem novæ editionis Operum sancti Cypriani Carthaginensis. III. Præterea Eudocia Augusta, Theodosii junioris uxor, heroico carmine, teste Pho- tio (), tribus itidem libris, et eodem ordine quem modo retulimus, Cypriani et Justina Acta, non ad artis licentiam, sed ad historiæ fidem, conscripsit. Gregorius ipse citat. Cypriani confessionem, et eadem, ac Eudocia, de illo commemorat. « Quis ergo, » inquit D. Prudentius Maran (), « eum nunquam exstitisse sibi persuadeat, de quo exstant monumenta ill
ProemProoemium
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 35:1169ΛΟΓΟΣ ΚΔ. Εἰς τὸν ἅγιον ἱερομάρτυρα Κυπριανὸν, ἐξ ἀγροῦ μετὰ μίαν τῆς μνείας ἡμέραν ἐπανήκοντος. Α. Μικροῦ Κυπριανὸς διέφυγεν ἡμᾶς· ὢ τῆς ζημίας καὶ ὑμεῖς ἠνέσχεσθε, οἱ πάντων μᾶλλον τὸν ἄνδρα θαυμάζοντες, καὶ ταῖς δι’ ἔτους τιμῶντες ἐκεῖνον τιμαῖς τε καὶ πανηγύρεσι· Κυπριανὸς, οὗ, καὶ τοῖς τἄλλα ἐπιλήσμοσι, μεμνῆσθαι τῶν ἀναγκαίων· εἴπερ τῶν ἀρίστων μάλιστα μνημονευτέον, καὶ ὧν τὸ μεμνῆσθαι ὅσιόν τε ὁμοῦ καὶ ὠφέλιμον, Ἀλλ’ ἀποδῶμεν σὺν τόκῳ τὸ χρέος, ἂν ἄρα τοσοῦτον εὐποροῦντες φανῶμεν, ἀλλὰ μὴ πάντα ὦμεν ἐνδεεῖς τε καὶ πένητες. Ἂν δὲ καὶ λίαν πένητες, οἶδ’ ὅτι συγγνώσεται ἡμῖν καὶ τῆς ὑπερημερίας, καὶ τῆς πενίας, ἐπεὶ καὶ πάντα μεγαλόψυχος ὁ ἀνὴρ καὶ φιλόσοφος· μόνον ἂν, ὅτι μὴ διέφυγεν ἡμᾶς, εὐχαριστήσωμεν. Εὐχαριστήσωμεν δέ· καὶ γὰρ ἄξιον. Ἀρκτέον δὲ οὕτως, ὡς εἰς καλὸν ὑμῖν ἐπανήκομεν, καὶ καλοῖς μέτροις Θεοῦ, τοῦ πάντα ἐν σταθμῷ καὶ μέτρῳ διορίζοντός τε καὶ διευθύνοντος, ἐκ τῆς ἡσυχίας ἐπὶ τὸν λόγον, ἐκ τῆς φιλομάρτυρος ἐπὶ μάρτυρας, ἐκ τῆς σωματικῆς ἀνέσεως ἐπὶ τὴν πνευματικὴν ἑστίασιν.
1169 - IN LAUDEM S. CYPRIANI. 1170 ORATIO XXIV. latebras quærunt; nec quisquam tam inepte mentitur, ut quæ nemo vidisse se ant audi- visse meminit, ea nuper in clarissima luce et omnium oculis evenisse fingat. » Sed dum fatetur vir eruditus, negari non posse exstitisse Cyprianum Antiochenum, detinetur tamen quominus assentiatur, tum Gregorio, tum Tillemontio et aliis, qui confessionem istam ab ipso martyre scriptam existimarunt. Plura refert, quæ profecto sententiam suam confirmare videntur. Nam confessio ista, præter quosdam magicæ artis effectus fabulam redolentes, complectitur etiam longam magicarum artium descriptionem, et exquisitas ac frigidas de singulis vitiorum formis ambages, quæ curiosum magis animum quam peccati dolore affectum indicant. Sed quamvis dubitet utrum id opus sit vere genuinus Cypriani fetus, putat tamen illius conversionem fabulis non esse asocibendam, nec, si quis egregium istud martyris factum elegerit, in quo ornando et amplificando elaboraret, idcirco historiæ summam in suspicionem vocandam ; cum præsertim scriptor ille uti po- tuerit antiquioribus monumentis, quæ «Cypriani et Justinæ Acta, ut legitur sub finem libelli de utriusque passione, & ab initio usque in finem scripta continebant. » IV. His igitur monumentis cuique constare debet vere exstitisse Cyprianum Antio- chenum. Tanta et tam perspicua hac de re supersunt testimonia, ut ea vir prudens nullo modo rejicere possit. Unde eruditi, ac præcipue Tillemontius (44) et D. Prudentius Ma- ran (45), censent duos distinguendos esse Cyprianos, alterum Carthaginensem, Antiochenum alterum; quorum primus quidem martyrium Carthagine subiit, anno 258, decimo octavo Kalendas Octobris sub Valeriano et Gallieno principibus; alter vero Nicomediæ, sexto Nonas Octobris anni 304, sub Diocletiano et Maxi:uiano imperatoribus, ut testatur Eu- docia, cui hac in re, ut observat Tillemontius, major debetur fides, quam Gregorio nostro, qui sub Decio » Cyprianum exsulasse scribit (n. 14). Insuper Antiochenum, utpote qui esset Orientalibus notior, et Gregorii temporibus vicinior, in hac oratione lauda- tum existimamus; 437 atque cum Tillemontio et D. Prudentio Maran modeste fatemur hic errasse Gregoriuui, qui plura Antiocheno, quæ ad Carthaginensem spectabant, ita retulerit, ut ex duobus Cyprianis unum efformasse videatur. Quo autem pacto in hunc errorem inciderit, mira res est; nisi forte, ut ait D. Prudentius Maran (46), « hæc nobis illius excusandi ratio verisimilior videatur, nempe cum ei recens admodum cum iis quos alloquitur intercederet consuetudo, et post aliquot dierum secessum attemperate ad ipsum diem festum rediisset, ut ipse testatur, satis proclive fuit in tam augustis. ad res accurate ediscendas spatiis labi et errare. » V. Cæterum hic error nihil de istius orationis laude detrahit. In ea viget illa ingenii vis et facundia, quæ in cæteris orationibus suspicitur. Cypriani ac Justinæ res gestas. mirum in modum exhibet ac prosequitur orator; et auditorum mentes ad illorum simul admirationem et imitationem provocat. Notanda quoque est illa præclara Justine, in ipso tentationis discrimine, ad Deiparam Virginem invocatio (n. 11), qua, × ut Virgo periclitanti virgini opem ferret, » orabat. Nullibi enim, quarto scilicet sæculo, tam diserte tamque perspicue quam in ista oratione, beatæ virginis Mariæ auxilium ac protectio com- mendatur. Fatentes adversarios habemus. Clericus ipse, qui sæpe Gregorium rhetorica plus æquo indulsisse conquestus est, ad solitum non ausus confugere diverticulum, ait (47) Nulla hic in verbis Gregorii, ubi Cyprianum invocat, et Justinæ in Maria invocanda studium exprimit, nulla, inquam, rhetoricæ figura, nulla fictio est, contra ac putavit unus e nostris, Caveus' nomine.» Quo autem anno, quove in loco habita fuerit hæc oratio, facile, tum ex diversis titulis, tum ex orationis serie colligere est. Mirum sane videtur Nicetam Nazianzi dictam existimasse. Constat enim Gregorium « brevem ac recentem » cum iis, quos alloquitur, « consuetudinem » habuisse, Spaxεia ounisia, ut ipse loquitur (n. 2), ac proinde Nazianzenis nullatenus convenire posse. Id vero Constan- tinopolitanis apprime congruit. Deinde Theologus hanc orationem vocat (n. 19) a ser- monum suorum primitias, ». ut significet a se tunc primum sanctum martyrem laudari. Concludendum igitur Constantinopoli habitam fuisse, et, quantum ex dictis conjicere possumus, mense Octobri anui 379. ΛΟΓΟΣ ΚΔ΄. ORATIO XXIV. Εἰς τὸν ἅγιον (48) Ιερομάρτυρα Κυπριανὸν, ἐξ A In laudem S. martyris Cypriani, cum postridie illius ἀγροῦ μετὰ μίαν τῆς μνείας ἡμέραν επαν ήκοντος. Α'. Μικροῦ Κυπριανὸς διέφυγεν ἡμᾶς· ὢ τῆς ζη- bus legitur hujus orationis titulus. In Reg. a: Eig τὸν ἅγιον Κυπριανὸν, ἐξ ἀγροῦ ἐπανήκων. Reg. 11 : Εἰς μάρτυρα Κυπριανόν. Reg. pli : Εἰς Κυπριανὸν solemnis memoria rure rediisset Gregorius. τὸν μάρτυρα, ἐξ ἀγροῦ ἐπιστὰς μετὰ τὴν ἡμέραν τῆς μνείας. Alier Reg. 2302 : Λόγος ἐπιτάφιος καὶ ἐγ a Alias XVIII. Quæ autem 24 erat, nunc 34. Habila mense Octobri anni 379.· - (44) T. V. p. 329 et 719. (45) In nova ed. Cypr. Carth. p. xxxvii et cxxxiI, (46) Vita Cypriani, p. xxxvIII. (47) Bibl. univ. t. XVIII, p. 121. (48) Elç zor äror, etc. Varius in variis codici- 1. Cyprianus fere nos effugit: o ingens damnum !
§ 2
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Β. Ἐποθοῦμεν ὑμᾶς, ὦ τέκνα, καὶ ἀντεποθούμεθα τοῖς ἴσοις μέτροις·
1169 - IN LAUDEM S. CYPRIANI. 1170 ORATIO XXIV. latebras quærunt; nec quisquam tam inepte mentitur, ut quæ nemo vidisse se ant audi- visse meminit, ea nuper in clarissima luce et omnium oculis evenisse fingat. » Sed dum fatetur vir eruditus, negari non posse exstitisse Cyprianum Antiochenum, detinetur tamen quominus assentiatur, tum Gregorio, tum Tillemontio et aliis, qui confessionem istam ab ipso martyre scriptam existimarunt. Plura refert, quæ profecto sententiam suam confirmare videntur. Nam confessio ista, præter quosdam magicæ artis effectus fabulam redolentes, complectitur etiam longam magicarum artium descriptionem, et exquisitas ac frigidas de singulis vitiorum formis ambages, quæ curiosum magis animum quam peccati dolore affectum indicant. Sed quamvis dubitet utrum id opus sit vere genuinus Cypriani fetus, putat tamen illius conversionem fabulis non esse asocibendam, nec, si quis egregium istud martyris factum elegerit, in quo ornando et amplificando elaboraret, idcirco historiæ summam in suspicionem vocandam ; cum præsertim scriptor ille uti po- tuerit antiquioribus monumentis, quæ «Cypriani et Justinæ Acta, ut legitur sub finem libelli de utriusque passione, & ab initio usque in finem scripta continebant. » IV. His igitur monumentis cuique constare debet vere exstitisse Cyprianum Antio- chenum. Tanta et tam perspicua hac de re supersunt testimonia, ut ea vir prudens nullo modo rejicere possit. Unde eruditi, ac præcipue Tillemontius (44) et D. Prudentius Ma- ran (45), censent duos distinguendos esse Cyprianos, alterum Carthaginensem, Antiochenum alterum; quorum primus quidem martyrium Carthagine subiit, anno 258, decimo octavo Kalendas Octobris sub Valeriano et Gallieno principibus; alter vero Nicomediæ, sexto Nonas Octobris anni 304, sub Diocletiano et Maxi:uiano imperatoribus, ut testatur Eu- docia, cui hac in re, ut observat Tillemontius, major debetur fides, quam Gregorio nostro, qui sub Decio » Cyprianum exsulasse scribit (n. 14). Insuper Antiochenum, utpote qui esset Orientalibus notior, et Gregorii temporibus vicinior, in hac oratione lauda- tum existimamus; 437 atque cum Tillemontio et D. Prudentio Maran modeste fatemur hic errasse Gregoriuui, qui plura Antiocheno, quæ ad Carthaginensem spectabant, ita retulerit, ut ex duobus Cyprianis unum efformasse videatur. Quo autem pacto in hunc errorem inciderit, mira res est; nisi forte, ut ait D. Prudentius Maran (46), « hæc nobis illius excusandi ratio verisimilior videatur, nempe cum ei recens admodum cum iis quos alloquitur intercederet consuetudo, et post aliquot dierum secessum attemperate ad ipsum diem festum rediisset, ut ipse testatur, satis proclive fuit in tam augustis. ad res accurate ediscendas spatiis labi et errare. » V. Cæterum hic error nihil de istius orationis laude detrahit. In ea viget illa ingenii vis et facundia, quæ in cæteris orationibus suspicitur. Cypriani ac Justinæ res gestas. mirum in modum exhibet ac prosequitur orator; et auditorum mentes ad illorum simul admirationem et imitationem provocat. Notanda quoque est illa præclara Justine, in ipso tentationis discrimine, ad Deiparam Virginem invocatio (n. 11), qua, × ut Virgo periclitanti virgini opem ferret, » orabat. Nullibi enim, quarto scilicet sæculo, tam diserte tamque perspicue quam in ista oratione, beatæ virginis Mariæ auxilium ac protectio com- mendatur. Fatentes adversarios habemus. Clericus ipse, qui sæpe Gregorium rhetorica plus æquo indulsisse conquestus est, ad solitum non ausus confugere diverticulum, ait (47) Nulla hic in verbis Gregorii, ubi Cyprianum invocat, et Justinæ in Maria invocanda studium exprimit, nulla, inquam, rhetoricæ figura, nulla fictio est, contra ac putavit unus e nostris, Caveus' nomine.» Quo autem anno, quove in loco habita fuerit hæc oratio, facile, tum ex diversis titulis, tum ex orationis serie colligere est. Mirum sane videtur Nicetam Nazianzi dictam existimasse. Constat enim Gregorium « brevem ac recentem » cum iis, quos alloquitur, « consuetudinem » habuisse, Spaxεia ounisia, ut ipse loquitur (n. 2), ac proinde Nazianzenis nullatenus convenire posse. Id vero Constan- tinopolitanis apprime congruit. Deinde Theologus hanc orationem vocat (n. 19) a ser- monum suorum primitias, ». ut significet a se tunc primum sanctum martyrem laudari. Concludendum igitur Constantinopoli habitam fuisse, et, quantum ex dictis conjicere possumus, mense Octobri anui 379. ΛΟΓΟΣ ΚΔ΄. ORATIO XXIV. Εἰς τὸν ἅγιον (48) Ιερομάρτυρα Κυπριανὸν, ἐξ A In laudem S. martyris Cypriani, cum postridie illius ἀγροῦ μετὰ μίαν τῆς μνείας ἡμέραν επαν ήκοντος. Α'. Μικροῦ Κυπριανὸς διέφυγεν ἡμᾶς· ὢ τῆς ζη- bus legitur hujus orationis titulus. In Reg. a: Eig τὸν ἅγιον Κυπριανὸν, ἐξ ἀγροῦ ἐπανήκων. Reg. 11 : Εἰς μάρτυρα Κυπριανόν. Reg. pli : Εἰς Κυπριανὸν solemnis memoria rure rediisset Gregorius. τὸν μάρτυρα, ἐξ ἀγροῦ ἐπιστὰς μετὰ τὴν ἡμέραν τῆς μνείας. Alier Reg. 2302 : Λόγος ἐπιτάφιος καὶ ἐγ a Alias XVIII. Quæ autem 24 erat, nunc 34. Habila mense Octobri anni 379.· - (44) T. V. p. 329 et 719. (45) In nova ed. Cypr. Carth. p. xxxvii et cxxxiI, (46) Vita Cypriani, p. xxxvIII. (47) Bibl. univ. t. XVIII, p. 121. (48) Elç zor äror, etc. Varius in variis codici- 1. Cyprianus fere nos effugit: o ingens damnum !
PG 35:1170πείθομαι γάρ. Ὁρᾶτε πατρὸς εὐγνωμοσύνην· καὶ τὸ ἐμαυτοῦ λέγω, καὶ τὸ ὑμέτερον μαρτυρῶ, καὶ τοσοῦτον διαζευχθέντες ἀλλήλων, ὅσον τὸν πόθον γνωρίσαι καὶ δοκιμάσαι τῇ ἀποστάσει, καθάπερ οἱ ζωγράφοι τοὺς πίνακας, πάλιν συνήλθομεν. Ὡς μέγα μνήμης ἐμπύρευμα, καὶ βραχεῖα συνήθεια φίλων, τοῖς τε ἀγαπητικοῖς τὸν τρόπον, καὶ Θεοῦ μιμουμένοις φιλανθρωπίαν Πῶς δὲ οὐκ ἐμέλλομεν, οἱ Χριστοῦ μαθηταὶ, τοῦ κενωθέντος δι’ ἡμᾶς μέχρι δούλου μορφῆς, καὶ ξένους ὄντας τῶν οὐρανίων πρὸς ἑαυτὸν συναγαγόντος, ἀνθέξεσθαί τε καὶ περιέξεσθαι ἀλλήλων, καὶ τηρήσειν τὴν ἑνότητα τοῦ πνεύματος ἐν τῷ συνδεσμῷ τῆς εἰρήνης, ἣ νόμου καὶ προφητῶν ἐστι μυστήριον, εἴτ’ οὖν κεφάλαιον; Γ. Ἓν μὲν δὴ τοῦτο τῆς εὐεργεσίας καὶ πρῶτον, τὸ ὡς τάχιστα προσδραμεῖν ἀλλήλοις καὶ περιπτύξασθαι. Οὐδὲ γὰρ φέρει τὴν ἀναβολὴν ὁ ζῆλος· καὶ βίος ὅλος ἡμέρα μία τοῖς πόθῳ κάμνουσιν. Δεύτερον δὲ, ὃ καὶ μέγιστον, τὸ μὴ κατόπιν ἑορτῆς δραμεῖν, μηδὲ μαρτύρων μυσταγωγίας ἀπολειφθῆναι, καὶ τῆς ἐντεῦθεν ἐγγινομένης ἡμῖν τρυφῆς τε καὶ ἀναψύξεως. Ἐγὼ γὰρ τἄλλα μὲν ὁμολογῶ παντὸς εἶναι νωθέστερος·
1169 - IN LAUDEM S. CYPRIANI. 1170 ORATIO XXIV. latebras quærunt; nec quisquam tam inepte mentitur, ut quæ nemo vidisse se ant audi- visse meminit, ea nuper in clarissima luce et omnium oculis evenisse fingat. » Sed dum fatetur vir eruditus, negari non posse exstitisse Cyprianum Antiochenum, detinetur tamen quominus assentiatur, tum Gregorio, tum Tillemontio et aliis, qui confessionem istam ab ipso martyre scriptam existimarunt. Plura refert, quæ profecto sententiam suam confirmare videntur. Nam confessio ista, præter quosdam magicæ artis effectus fabulam redolentes, complectitur etiam longam magicarum artium descriptionem, et exquisitas ac frigidas de singulis vitiorum formis ambages, quæ curiosum magis animum quam peccati dolore affectum indicant. Sed quamvis dubitet utrum id opus sit vere genuinus Cypriani fetus, putat tamen illius conversionem fabulis non esse asocibendam, nec, si quis egregium istud martyris factum elegerit, in quo ornando et amplificando elaboraret, idcirco historiæ summam in suspicionem vocandam ; cum præsertim scriptor ille uti po- tuerit antiquioribus monumentis, quæ «Cypriani et Justinæ Acta, ut legitur sub finem libelli de utriusque passione, & ab initio usque in finem scripta continebant. » IV. His igitur monumentis cuique constare debet vere exstitisse Cyprianum Antio- chenum. Tanta et tam perspicua hac de re supersunt testimonia, ut ea vir prudens nullo modo rejicere possit. Unde eruditi, ac præcipue Tillemontius (44) et D. Prudentius Ma- ran (45), censent duos distinguendos esse Cyprianos, alterum Carthaginensem, Antiochenum alterum; quorum primus quidem martyrium Carthagine subiit, anno 258, decimo octavo Kalendas Octobris sub Valeriano et Gallieno principibus; alter vero Nicomediæ, sexto Nonas Octobris anni 304, sub Diocletiano et Maxi:uiano imperatoribus, ut testatur Eu- docia, cui hac in re, ut observat Tillemontius, major debetur fides, quam Gregorio nostro, qui sub Decio » Cyprianum exsulasse scribit (n. 14). Insuper Antiochenum, utpote qui esset Orientalibus notior, et Gregorii temporibus vicinior, in hac oratione lauda- tum existimamus; 437 atque cum Tillemontio et D. Prudentio Maran modeste fatemur hic errasse Gregoriuui, qui plura Antiocheno, quæ ad Carthaginensem spectabant, ita retulerit, ut ex duobus Cyprianis unum efformasse videatur. Quo autem pacto in hunc errorem inciderit, mira res est; nisi forte, ut ait D. Prudentius Maran (46), « hæc nobis illius excusandi ratio verisimilior videatur, nempe cum ei recens admodum cum iis quos alloquitur intercederet consuetudo, et post aliquot dierum secessum attemperate ad ipsum diem festum rediisset, ut ipse testatur, satis proclive fuit in tam augustis. ad res accurate ediscendas spatiis labi et errare. » V. Cæterum hic error nihil de istius orationis laude detrahit. In ea viget illa ingenii vis et facundia, quæ in cæteris orationibus suspicitur. Cypriani ac Justinæ res gestas. mirum in modum exhibet ac prosequitur orator; et auditorum mentes ad illorum simul admirationem et imitationem provocat. Notanda quoque est illa præclara Justine, in ipso tentationis discrimine, ad Deiparam Virginem invocatio (n. 11), qua, × ut Virgo periclitanti virgini opem ferret, » orabat. Nullibi enim, quarto scilicet sæculo, tam diserte tamque perspicue quam in ista oratione, beatæ virginis Mariæ auxilium ac protectio com- mendatur. Fatentes adversarios habemus. Clericus ipse, qui sæpe Gregorium rhetorica plus æquo indulsisse conquestus est, ad solitum non ausus confugere diverticulum, ait (47) Nulla hic in verbis Gregorii, ubi Cyprianum invocat, et Justinæ in Maria invocanda studium exprimit, nulla, inquam, rhetoricæ figura, nulla fictio est, contra ac putavit unus e nostris, Caveus' nomine.» Quo autem anno, quove in loco habita fuerit hæc oratio, facile, tum ex diversis titulis, tum ex orationis serie colligere est. Mirum sane videtur Nicetam Nazianzi dictam existimasse. Constat enim Gregorium « brevem ac recentem » cum iis, quos alloquitur, « consuetudinem » habuisse, Spaxεia ounisia, ut ipse loquitur (n. 2), ac proinde Nazianzenis nullatenus convenire posse. Id vero Constan- tinopolitanis apprime congruit. Deinde Theologus hanc orationem vocat (n. 19) a ser- monum suorum primitias, ». ut significet a se tunc primum sanctum martyrem laudari. Concludendum igitur Constantinopoli habitam fuisse, et, quantum ex dictis conjicere possumus, mense Octobri anui 379. ΛΟΓΟΣ ΚΔ΄. ORATIO XXIV. Εἰς τὸν ἅγιον (48) Ιερομάρτυρα Κυπριανὸν, ἐξ A In laudem S. martyris Cypriani, cum postridie illius ἀγροῦ μετὰ μίαν τῆς μνείας ἡμέραν επαν ήκοντος. Α'. Μικροῦ Κυπριανὸς διέφυγεν ἡμᾶς· ὢ τῆς ζη- bus legitur hujus orationis titulus. In Reg. a: Eig τὸν ἅγιον Κυπριανὸν, ἐξ ἀγροῦ ἐπανήκων. Reg. 11 : Εἰς μάρτυρα Κυπριανόν. Reg. pli : Εἰς Κυπριανὸν solemnis memoria rure rediisset Gregorius. τὸν μάρτυρα, ἐξ ἀγροῦ ἐπιστὰς μετὰ τὴν ἡμέραν τῆς μνείας. Alier Reg. 2302 : Λόγος ἐπιτάφιος καὶ ἐγ a Alias XVIII. Quæ autem 24 erat, nunc 34. Habila mense Octobri anni 379.· - (44) T. V. p. 329 et 719. (45) In nova ed. Cypr. Carth. p. xxxvii et cxxxiI, (46) Vita Cypriani, p. xxxvIII. (47) Bibl. univ. t. XVIII, p. 121. (48) Elç zor äror, etc. Varius in variis codici- 1. Cyprianus fere nos effugit: o ingens damnum !
PG 35:1171καὶ πάντα πόθον ἀπεσεισάμην, ἀφ’ οὗ Χριστῷ συνεταξάμην, καὶ οὐδὲν αἱρεῖ με τῶν ὅσα τερπνὰ τοῖς ἄλλοις καὶ περισπούδαστα· οὐ πλοῦτος ὁ κάτω συρόμενος καὶ περιτρεπόμενος, οὐ γαστρὸς ἡδοναὶ, καὶ κόρος πατὴρ ὕβρεως, οὐκ ἐσθὴς μαλακή τε καὶ περιῤῥέουσα, οὐ λίθων διαύγειαι καὶ χάριτες, οὐκ ἀκοὴ γοητεύουσα, οὐκ ὄσφρησις ἐκθηλύνουσα, οὐ κρότοι δήμων καὶ θεάτρων ἐκμαίνοντες, ὧν πάλαι τοῖς βουλομένοις παρεχωρήσαμεν· οὐχ ὅσα τῆς πρώτης γεύσεως ἡμῶν, ἐξ ἧς ἀπολώλαμεν, ἔκγονα· ἀλλὰ καὶ πολλὴν εὐήθειαν καταγινώσκω τῶν κρατεῖσθαι τούτοις ἀνεχομένων, καὶ τὸ τῆς ψυχῆς εὐγενὲς διαφθείρειν τῇ περὶ ταῦτα μικροπρεπείᾳ, καὶ ὡς ἑστῶσι προστιθεμένων τοῖς φεύγουσιν. Ἐκείνου δὲ λίαν ἀπλήστως ἔχω καὶ περιέχομαι, καὶ τοῦ πάθους ἐμαυτὸν ἀποδέχομαι· μαρτύρων τιμαῖς ἐπιτέρπομαι, καὶ ἀθλητῶν αἵμασιν ἐπαγάλλομαι· καὶ ἄλλων μὲν οἱ ἆθλοι καὶ τὸ κρατεῖν, ἐμοὶ δὲ οἱ στέφανοι. Τοσοῦτον προαρπάζω τὴν εὐκοσμίαν, καὶ οὕτως οἰκειοῦμαι τὰ κατορθώματα
ἄνδρα θαυμάζοντες, καὶ ταῖς δι' ἔτους τιμῶντες ἐκεῖ νον τιμαῖς τε καὶ πανηγύρεσι · Κυπριανός (49), ού, καὶ τοῖς τἄλλα ἐπιλήσμοσι, μεμνῆσθαι τῶν ἀναγ καίων· εἴπερ τῶν ἀρίστων μάλιστα μνημονευτέον, καὶ ὧν τὸ μεμνήσθαι ὅσιόν τε ὁμοῦ καὶ ὠφέλιμον. Ἀλλ᾿ ἀποδῶμεν σὺν τόκῳ τὸ χρέος, ἂν ἄρα τοσοῦτον εὐποροῦντες (50) φανῶμεν, ἀλλὰ μὴ πάντα ὦμεν ἐν δεεῖς τε καὶ πένητες. Αν δὲ καὶ λίαν πένητες, οἶδ ὅτι συγγνώσεται ἡμῖν καὶ τῆς ὑπερημερίας (54), καὶ τῆς πενίας, ἐπεὶ καὶ πάντα μεγαλόψυχος ὁ ἀνὴρ καὶ φιλόσοφος· μόνον ἂν, ὅτι μὴ διέφυγεν ἡμᾶς, εὐχαρι στήσωμεν. Εὐχαριστήσωμεν (52) δέ· καὶ γὰρ ἄξιον.. Αρκτέον δὲ οὕτως, ὡς εἰς καλὸν ὑμῖν ἐπανήκομεν, καὶ καλοῖς μέτροις Θεοῦ, τοῦ πάντα ἐν σταθμῷ καὶ μέτρῳ διορίζοντός τε καὶ διευθύνοντος, ἐκ τῆς ἡσυ χίας ἐπὶ τὸν λόγον, ἐκ τῆς φιλομάρτυρος. (53) ἐπὶ μάρτυρας, ἐκ τῆς σωματικῆς ἀνέσεως ἐπὶ τὴν πνευ ματικὴν ἑστίασιν. μίας ! καὶ ὑμεῖς ἐνέσχεσθε, οἱ πάντων μᾶλλον τὴν Β Β'. Ἐποθοῦμεν ὑμᾶς, ὦ τέκνα, καὶ ἀντεποθούμε θα τοῖς ἴσοις μέτροις (54)· πείθομαι γάρ. Ορᾶτε πατρὸς εὐγνωμοσύνην· καὶ τὸ ἐμαυτοῦ λέγω, καὶ τὸ ὑμέτερον μαρτυρῶ, καὶ τοσοῦτον διαζευχθέντες ἀλλή λων, ὅσον τὸν πόθον γνωρίσαι καὶ δοκιμάσαι τῇ ἀπο στάσει, καθάπερ οι ζωγράφοι (55) τοὺς πίνακας, πά λιν συνήλθομεν. Ὡς μέγα μνήμης ἐμπόρευμα (56), καὶ βραχεῖα συνήθεια φίλων (57), τοῖς τε ἀγαπητι κοῖς τὸν τρόπον, καὶ Θεοῦ μιμουμένοις φιλανθρωπίαν. Πῶς δὲ οὐκ ἐμέλλομεν, οἱ Χριστοῦ μαθηταί, τοῦ κε- νωθέντος δι' ἡμᾶς μέχρι δούλου μορφῆς, καὶ ξένους ὄντας τῶν οὐρανίων πρὸς ἑαυτὸν συναγαγόντος, ἀνθ- ἐξεσθαί τε καὶ περιέξεσθαι ἀλλήλων, καὶ τηρήσειν τὴν ἑνότητα τοῦ πνεύματος ἐν τῷ συνδεσμῷ τῆς εἰ ρήνης, ἢ νόμου καὶ προφητῶν ἐστι μυστήριον, εἴτ οὖν (58) κεφάλαιον ; Γ΄. Εν μὲν δὴ τοῦτο τῆς εὐεργεσίας καὶ πρῶτον, τὸ ὡς τάχιστα προσδραμεῖν ἀλλήλοις καὶ περιπτύξα σθαι. Οὐδὲ γὰρ φέρει τὴν ἀναβολὴν ὁ ζῆλος· καὶ βίος όλος ἡμέρα μία τοῖς πόθῳ κάμνουσιν. Δεύτερον δὲ, δ κωμιαστικὸς εἰς τοὺς ἁγίους Κυπριανὸν καὶ Ἰουστί νην τοὺς φιλοσόφους καὶ μάρτυρας· « Εἰς τὸν ἅγιον Κυ- πριανόν. Μετὰ γοῦν μίαν ἡμέ ραν τῆς τοῦ μάρτυρος μνήμης παραγενόμενος, τὸ παρὸν εἰς αὐτὸν ἐγκώμιον ἐξεφώνησε • « Κυπριανόν. 2, εύ- φρονούντες. λων S. GREGORII THEOLOGI idque vos passi estis, qui eum omnium maxime A suspicitis, annuisque honoribus ac publicis con- ventibus celebratis. Cyprianus, inquam, cu- jus, vel etiamsi alioqui oblivionis vitio laboraremus, meminisse tamen necesse fuerat; siquidem optimi potissimum viri menoria colendi sunt, iique, quo- rum meminisse non modo pium est, sed etiam utile ac fructuosum. Verum hoc debitum cum fenore dissolvamus; si tamen pares rei facultates habe- mus, ac non rerum omnium egestate et penuria conflictamur. Quod si etiam admodum pauperes inveniamur, non dubito, quin vir ille, ut in omni- bus rebus animi magnitudine ac modestia prædi- tus, tum nostræ moræ, tum inopiæ, facile sit ve- niam daturus; modo hoc nomine gratias Deo aga- mus, quod memoria ipsius ex animis nostris haud- quaquam effugerit. Vere gratias Deo agamus : id enin æquum est; atque ut hinc initium ducamus, quam commode, pulchrisque Dei mensuris, qui omnia cum pondere et mensura constituit ac moderatur ", ad vos rediimus, a silentio et solitur dine ad sermonem, a martyrum studiosa ad martyres, a corporea relaxatione ad spirituales epu- Jas! II. Desiderabamus vos, o filii, et pari desiderii affectu a vobis expetebamur; id enim mihi persua- deo. Videte paterni animi candorem ; nam et quod meum est narro, et vestro erga me affectui testi- monium præbeo, atque hactenus inter nos disjun- eti, ut desiderium nostrum utrinque agnoscere, ac ¡psa locorum distantia et intervallo, quemadmodum pictores tabulas, explorare possemus, rursus con- venimus. Quam magnus memoriæ fomes est, vel brevis amicorum familiaritas et consuetudo, iis alique qui moribus sunt ad amandum propensi, quique Dei erga genus humanum aniorem imitan- tur ! Quidni autem, cum Christi, qui propter nos ad formam usque servilem seipsum exinanivit, et a cœlestibus alienos et peregrinos ad se collegit, di- scipulos nos profiteamur, quidni, inquam, mutuo amoris complexu inter nos hæreremus, spiritusque tarum mysterium, seu caput est, servarenus? C unitatem in vinculo pacis ", quæ legis et propne- III. Jam igitur hoc unum et primum beneficium habemus, quod ipsi quam celerrine ad mutuos amplexus accurrimus. Neque enim zelus moram patitur; totiusque vitæ instar est unius decula D Sap. xs, 21. Ephes. iv, 3. Oratio funebris panegyrica in sanctos Cyprianum et Justinam philosophos et martyres. » Par.: Nicetas in Comment. : Postridie il- lius diei, quo martyris commemoratio celebrari so- lebat, rure reversus, hanc in ipsius laudem oratio- nein habuit., ed., Bas. Ita eliam videtur legisse Billius. In ed. intelligere videtur Gregorius. ph, Par., caeterisque melioris not codd. Nicetas, ex intervallo tabulas melius perspiciumi, at- que expendunt, quam si propius intueantur: sic mutuus amor sejunctione melius, quam perpetua vi- tæ consuetudine exploratur. › • negotiatio. » in ed. a, c, d, bm, Coisl. 2, Or. 1, Par., Oxon., etc. (49) Κυπριανός. Sic Reg. ph, Coisl. 2, etc. in (50) Εὐποροῦντες. Sic Regg. bm, ph, Coisl. 1 et (51) Υπερημερίας. « Procrastinationis. (52) Εὐχαριστήσωμεν. Deest in pluribus codd. (53) Φιλομάρτυρος. Piam quamdam matronam (54) Τοῖς ἴσοις μέτροις. Hæc desunt in Regg. bm, (55) Καθάπερ οι ζωγράφοι. « Ut pictores, inquit (56) Εμπόρευμα. Regius Cypr., ἐμπόρευμα, (57) Συνήθεια φίλων. Sic Reg. a. Deest φίλ (58) Μυστήριον, εἶτ᾽ οὖν. Hæc desunt in Regg.
§ 3
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Δ.
ἄνδρα θαυμάζοντες, καὶ ταῖς δι' ἔτους τιμῶντες ἐκεῖ νον τιμαῖς τε καὶ πανηγύρεσι · Κυπριανός (49), ού, καὶ τοῖς τἄλλα ἐπιλήσμοσι, μεμνῆσθαι τῶν ἀναγ καίων· εἴπερ τῶν ἀρίστων μάλιστα μνημονευτέον, καὶ ὧν τὸ μεμνήσθαι ὅσιόν τε ὁμοῦ καὶ ὠφέλιμον. Ἀλλ᾿ ἀποδῶμεν σὺν τόκῳ τὸ χρέος, ἂν ἄρα τοσοῦτον εὐποροῦντες (50) φανῶμεν, ἀλλὰ μὴ πάντα ὦμεν ἐν δεεῖς τε καὶ πένητες. Αν δὲ καὶ λίαν πένητες, οἶδ ὅτι συγγνώσεται ἡμῖν καὶ τῆς ὑπερημερίας (54), καὶ τῆς πενίας, ἐπεὶ καὶ πάντα μεγαλόψυχος ὁ ἀνὴρ καὶ φιλόσοφος· μόνον ἂν, ὅτι μὴ διέφυγεν ἡμᾶς, εὐχαρι στήσωμεν. Εὐχαριστήσωμεν (52) δέ· καὶ γὰρ ἄξιον.. Αρκτέον δὲ οὕτως, ὡς εἰς καλὸν ὑμῖν ἐπανήκομεν, καὶ καλοῖς μέτροις Θεοῦ, τοῦ πάντα ἐν σταθμῷ καὶ μέτρῳ διορίζοντός τε καὶ διευθύνοντος, ἐκ τῆς ἡσυ χίας ἐπὶ τὸν λόγον, ἐκ τῆς φιλομάρτυρος. (53) ἐπὶ μάρτυρας, ἐκ τῆς σωματικῆς ἀνέσεως ἐπὶ τὴν πνευ ματικὴν ἑστίασιν. μίας ! καὶ ὑμεῖς ἐνέσχεσθε, οἱ πάντων μᾶλλον τὴν Β Β'. Ἐποθοῦμεν ὑμᾶς, ὦ τέκνα, καὶ ἀντεποθούμε θα τοῖς ἴσοις μέτροις (54)· πείθομαι γάρ. Ορᾶτε πατρὸς εὐγνωμοσύνην· καὶ τὸ ἐμαυτοῦ λέγω, καὶ τὸ ὑμέτερον μαρτυρῶ, καὶ τοσοῦτον διαζευχθέντες ἀλλή λων, ὅσον τὸν πόθον γνωρίσαι καὶ δοκιμάσαι τῇ ἀπο στάσει, καθάπερ οι ζωγράφοι (55) τοὺς πίνακας, πά λιν συνήλθομεν. Ὡς μέγα μνήμης ἐμπόρευμα (56), καὶ βραχεῖα συνήθεια φίλων (57), τοῖς τε ἀγαπητι κοῖς τὸν τρόπον, καὶ Θεοῦ μιμουμένοις φιλανθρωπίαν. Πῶς δὲ οὐκ ἐμέλλομεν, οἱ Χριστοῦ μαθηταί, τοῦ κε- νωθέντος δι' ἡμᾶς μέχρι δούλου μορφῆς, καὶ ξένους ὄντας τῶν οὐρανίων πρὸς ἑαυτὸν συναγαγόντος, ἀνθ- ἐξεσθαί τε καὶ περιέξεσθαι ἀλλήλων, καὶ τηρήσειν τὴν ἑνότητα τοῦ πνεύματος ἐν τῷ συνδεσμῷ τῆς εἰ ρήνης, ἢ νόμου καὶ προφητῶν ἐστι μυστήριον, εἴτ οὖν (58) κεφάλαιον ; Γ΄. Εν μὲν δὴ τοῦτο τῆς εὐεργεσίας καὶ πρῶτον, τὸ ὡς τάχιστα προσδραμεῖν ἀλλήλοις καὶ περιπτύξα σθαι. Οὐδὲ γὰρ φέρει τὴν ἀναβολὴν ὁ ζῆλος· καὶ βίος όλος ἡμέρα μία τοῖς πόθῳ κάμνουσιν. Δεύτερον δὲ, δ κωμιαστικὸς εἰς τοὺς ἁγίους Κυπριανὸν καὶ Ἰουστί νην τοὺς φιλοσόφους καὶ μάρτυρας· « Εἰς τὸν ἅγιον Κυ- πριανόν. Μετὰ γοῦν μίαν ἡμέ ραν τῆς τοῦ μάρτυρος μνήμης παραγενόμενος, τὸ παρὸν εἰς αὐτὸν ἐγκώμιον ἐξεφώνησε • « Κυπριανόν. 2, εύ- φρονούντες. λων S. GREGORII THEOLOGI idque vos passi estis, qui eum omnium maxime A suspicitis, annuisque honoribus ac publicis con- ventibus celebratis. Cyprianus, inquam, cu- jus, vel etiamsi alioqui oblivionis vitio laboraremus, meminisse tamen necesse fuerat; siquidem optimi potissimum viri menoria colendi sunt, iique, quo- rum meminisse non modo pium est, sed etiam utile ac fructuosum. Verum hoc debitum cum fenore dissolvamus; si tamen pares rei facultates habe- mus, ac non rerum omnium egestate et penuria conflictamur. Quod si etiam admodum pauperes inveniamur, non dubito, quin vir ille, ut in omni- bus rebus animi magnitudine ac modestia prædi- tus, tum nostræ moræ, tum inopiæ, facile sit ve- niam daturus; modo hoc nomine gratias Deo aga- mus, quod memoria ipsius ex animis nostris haud- quaquam effugerit. Vere gratias Deo agamus : id enin æquum est; atque ut hinc initium ducamus, quam commode, pulchrisque Dei mensuris, qui omnia cum pondere et mensura constituit ac moderatur ", ad vos rediimus, a silentio et solitur dine ad sermonem, a martyrum studiosa ad martyres, a corporea relaxatione ad spirituales epu- Jas! II. Desiderabamus vos, o filii, et pari desiderii affectu a vobis expetebamur; id enim mihi persua- deo. Videte paterni animi candorem ; nam et quod meum est narro, et vestro erga me affectui testi- monium præbeo, atque hactenus inter nos disjun- eti, ut desiderium nostrum utrinque agnoscere, ac ¡psa locorum distantia et intervallo, quemadmodum pictores tabulas, explorare possemus, rursus con- venimus. Quam magnus memoriæ fomes est, vel brevis amicorum familiaritas et consuetudo, iis alique qui moribus sunt ad amandum propensi, quique Dei erga genus humanum aniorem imitan- tur ! Quidni autem, cum Christi, qui propter nos ad formam usque servilem seipsum exinanivit, et a cœlestibus alienos et peregrinos ad se collegit, di- scipulos nos profiteamur, quidni, inquam, mutuo amoris complexu inter nos hæreremus, spiritusque tarum mysterium, seu caput est, servarenus? C unitatem in vinculo pacis ", quæ legis et propne- III. Jam igitur hoc unum et primum beneficium habemus, quod ipsi quam celerrine ad mutuos amplexus accurrimus. Neque enim zelus moram patitur; totiusque vitæ instar est unius decula D Sap. xs, 21. Ephes. iv, 3. Oratio funebris panegyrica in sanctos Cyprianum et Justinam philosophos et martyres. » Par.: Nicetas in Comment. : Postridie il- lius diei, quo martyris commemoratio celebrari so- lebat, rure reversus, hanc in ipsius laudem oratio- nein habuit., ed., Bas. Ita eliam videtur legisse Billius. In ed. intelligere videtur Gregorius. ph, Par., caeterisque melioris not codd. Nicetas, ex intervallo tabulas melius perspiciumi, at- que expendunt, quam si propius intueantur: sic mutuus amor sejunctione melius, quam perpetua vi- tæ consuetudine exploratur. › • negotiatio. » in ed. a, c, d, bm, Coisl. 2, Or. 1, Par., Oxon., etc. (49) Κυπριανός. Sic Reg. ph, Coisl. 2, etc. in (50) Εὐποροῦντες. Sic Regg. bm, ph, Coisl. 1 et (51) Υπερημερίας. « Procrastinationis. (52) Εὐχαριστήσωμεν. Deest in pluribus codd. (53) Φιλομάρτυρος. Piam quamdam matronam (54) Τοῖς ἴσοις μέτροις. Hæc desunt in Regg. bm, (55) Καθάπερ οι ζωγράφοι. « Ut pictores, inquit (56) Εμπόρευμα. Regius Cypr., ἐμπόρευμα, (57) Συνήθεια φίλων. Sic Reg. a. Deest φίλ (58) Μυστήριον, εἶτ᾽ οὖν. Hæc desunt in Regg.
PG 35:1172Πᾶσι μὲν δὴ μάρτυσι πανηγυριστέον, καὶ πᾶσιν ἀνοικτέον ἑτοίμως καὶ γλῶσσαν, καὶ ἀκοὴν, καὶ διάνοιαν, καὶ λέγοντάς τι προθύμως περὶ αὐτῶν καὶ ἀκούοντας, καὶ πάντα ἐλάττω νομίζοντας τῆς ἐκείνων ἀθλήσεως. Καὶ γὰρ οὕτως ἔχει, πολλῶν ὄντων ἡμῖν εἰς ὁδηγίαν τοῦ κρείττονος, καὶ πολλῶν τῶν πρὸς ἀρετὴν παιδευμάτων, λόγου, νόμου, προφητῶν, ἀποστόλων, αὐτῶν τῶν Χριστοῦ παθημάτων, τοῦ πρώτου μάρτυρος ἐπὶ τὸν σταυρὸν ἀνελθόντος, κἀμὲ συναγαγόντος, ἵνα προσηλώσῃ τὴν ἐμὴν ἁμαρτίαν, καὶ τὸν ὄφιν θριαμβεύσῃ, καὶ τὸ ξύλον ἁγιάσῃ, καὶ τὴν ἡδονὴν νικήσῃ, καὶ τὸν Ἀδὰμ ἀνασώσῃ, καὶ τὴν εἰκόνα πεσοῦσαν ἀνακαλέσηται· τοςούτων ὄντων ἡμῖν καὶ τοιούτων, οὐδὲν ἔλαττον ἡμῖν εἰς παιδαγωγίαν οἱ μάρτυρες, ὁλοκαυτώματα λογικὰ, θύματα τέλεια, προσφοραὶ δεκταὶ, τῆς ἀληθείας κηρύγματα, τοῦ ψεύδους στηλιτεύματα, νόμου συμπλήρωσις, τοῦ γε πνευματικῶς νοουμένου, πλάνης κατάλυσις, κακίας διωγμὸς, ἁμαρτίας κατακλυσμὸς, κόσμου καθάρσιον. Ε. Σὺ δέ μοι, Κυπριανὲ, τὸ τιμιώτατόν μοι καὶ πρᾶγμα καὶ ὄνομα, πλέον ἢ κατὰ τοὺς ἄλλους μάρτυρας (φθόνος γὰρ οὐδεὶς παρὰ μαρτύρων μάρτυσιν)·
ἄνδρα θαυμάζοντες, καὶ ταῖς δι' ἔτους τιμῶντες ἐκεῖ νον τιμαῖς τε καὶ πανηγύρεσι · Κυπριανός (49), ού, καὶ τοῖς τἄλλα ἐπιλήσμοσι, μεμνῆσθαι τῶν ἀναγ καίων· εἴπερ τῶν ἀρίστων μάλιστα μνημονευτέον, καὶ ὧν τὸ μεμνήσθαι ὅσιόν τε ὁμοῦ καὶ ὠφέλιμον. Ἀλλ᾿ ἀποδῶμεν σὺν τόκῳ τὸ χρέος, ἂν ἄρα τοσοῦτον εὐποροῦντες (50) φανῶμεν, ἀλλὰ μὴ πάντα ὦμεν ἐν δεεῖς τε καὶ πένητες. Αν δὲ καὶ λίαν πένητες, οἶδ ὅτι συγγνώσεται ἡμῖν καὶ τῆς ὑπερημερίας (54), καὶ τῆς πενίας, ἐπεὶ καὶ πάντα μεγαλόψυχος ὁ ἀνὴρ καὶ φιλόσοφος· μόνον ἂν, ὅτι μὴ διέφυγεν ἡμᾶς, εὐχαρι στήσωμεν. Εὐχαριστήσωμεν (52) δέ· καὶ γὰρ ἄξιον.. Αρκτέον δὲ οὕτως, ὡς εἰς καλὸν ὑμῖν ἐπανήκομεν, καὶ καλοῖς μέτροις Θεοῦ, τοῦ πάντα ἐν σταθμῷ καὶ μέτρῳ διορίζοντός τε καὶ διευθύνοντος, ἐκ τῆς ἡσυ χίας ἐπὶ τὸν λόγον, ἐκ τῆς φιλομάρτυρος. (53) ἐπὶ μάρτυρας, ἐκ τῆς σωματικῆς ἀνέσεως ἐπὶ τὴν πνευ ματικὴν ἑστίασιν. μίας ! καὶ ὑμεῖς ἐνέσχεσθε, οἱ πάντων μᾶλλον τὴν Β Β'. Ἐποθοῦμεν ὑμᾶς, ὦ τέκνα, καὶ ἀντεποθούμε θα τοῖς ἴσοις μέτροις (54)· πείθομαι γάρ. Ορᾶτε πατρὸς εὐγνωμοσύνην· καὶ τὸ ἐμαυτοῦ λέγω, καὶ τὸ ὑμέτερον μαρτυρῶ, καὶ τοσοῦτον διαζευχθέντες ἀλλή λων, ὅσον τὸν πόθον γνωρίσαι καὶ δοκιμάσαι τῇ ἀπο στάσει, καθάπερ οι ζωγράφοι (55) τοὺς πίνακας, πά λιν συνήλθομεν. Ὡς μέγα μνήμης ἐμπόρευμα (56), καὶ βραχεῖα συνήθεια φίλων (57), τοῖς τε ἀγαπητι κοῖς τὸν τρόπον, καὶ Θεοῦ μιμουμένοις φιλανθρωπίαν. Πῶς δὲ οὐκ ἐμέλλομεν, οἱ Χριστοῦ μαθηταί, τοῦ κε- νωθέντος δι' ἡμᾶς μέχρι δούλου μορφῆς, καὶ ξένους ὄντας τῶν οὐρανίων πρὸς ἑαυτὸν συναγαγόντος, ἀνθ- ἐξεσθαί τε καὶ περιέξεσθαι ἀλλήλων, καὶ τηρήσειν τὴν ἑνότητα τοῦ πνεύματος ἐν τῷ συνδεσμῷ τῆς εἰ ρήνης, ἢ νόμου καὶ προφητῶν ἐστι μυστήριον, εἴτ οὖν (58) κεφάλαιον ; Γ΄. Εν μὲν δὴ τοῦτο τῆς εὐεργεσίας καὶ πρῶτον, τὸ ὡς τάχιστα προσδραμεῖν ἀλλήλοις καὶ περιπτύξα σθαι. Οὐδὲ γὰρ φέρει τὴν ἀναβολὴν ὁ ζῆλος· καὶ βίος όλος ἡμέρα μία τοῖς πόθῳ κάμνουσιν. Δεύτερον δὲ, δ κωμιαστικὸς εἰς τοὺς ἁγίους Κυπριανὸν καὶ Ἰουστί νην τοὺς φιλοσόφους καὶ μάρτυρας· « Εἰς τὸν ἅγιον Κυ- πριανόν. Μετὰ γοῦν μίαν ἡμέ ραν τῆς τοῦ μάρτυρος μνήμης παραγενόμενος, τὸ παρὸν εἰς αὐτὸν ἐγκώμιον ἐξεφώνησε • « Κυπριανόν. 2, εύ- φρονούντες. λων S. GREGORII THEOLOGI idque vos passi estis, qui eum omnium maxime A suspicitis, annuisque honoribus ac publicis con- ventibus celebratis. Cyprianus, inquam, cu- jus, vel etiamsi alioqui oblivionis vitio laboraremus, meminisse tamen necesse fuerat; siquidem optimi potissimum viri menoria colendi sunt, iique, quo- rum meminisse non modo pium est, sed etiam utile ac fructuosum. Verum hoc debitum cum fenore dissolvamus; si tamen pares rei facultates habe- mus, ac non rerum omnium egestate et penuria conflictamur. Quod si etiam admodum pauperes inveniamur, non dubito, quin vir ille, ut in omni- bus rebus animi magnitudine ac modestia prædi- tus, tum nostræ moræ, tum inopiæ, facile sit ve- niam daturus; modo hoc nomine gratias Deo aga- mus, quod memoria ipsius ex animis nostris haud- quaquam effugerit. Vere gratias Deo agamus : id enin æquum est; atque ut hinc initium ducamus, quam commode, pulchrisque Dei mensuris, qui omnia cum pondere et mensura constituit ac moderatur ", ad vos rediimus, a silentio et solitur dine ad sermonem, a martyrum studiosa ad martyres, a corporea relaxatione ad spirituales epu- Jas! II. Desiderabamus vos, o filii, et pari desiderii affectu a vobis expetebamur; id enim mihi persua- deo. Videte paterni animi candorem ; nam et quod meum est narro, et vestro erga me affectui testi- monium præbeo, atque hactenus inter nos disjun- eti, ut desiderium nostrum utrinque agnoscere, ac ¡psa locorum distantia et intervallo, quemadmodum pictores tabulas, explorare possemus, rursus con- venimus. Quam magnus memoriæ fomes est, vel brevis amicorum familiaritas et consuetudo, iis alique qui moribus sunt ad amandum propensi, quique Dei erga genus humanum aniorem imitan- tur ! Quidni autem, cum Christi, qui propter nos ad formam usque servilem seipsum exinanivit, et a cœlestibus alienos et peregrinos ad se collegit, di- scipulos nos profiteamur, quidni, inquam, mutuo amoris complexu inter nos hæreremus, spiritusque tarum mysterium, seu caput est, servarenus? C unitatem in vinculo pacis ", quæ legis et propne- III. Jam igitur hoc unum et primum beneficium habemus, quod ipsi quam celerrine ad mutuos amplexus accurrimus. Neque enim zelus moram patitur; totiusque vitæ instar est unius decula D Sap. xs, 21. Ephes. iv, 3. Oratio funebris panegyrica in sanctos Cyprianum et Justinam philosophos et martyres. » Par.: Nicetas in Comment. : Postridie il- lius diei, quo martyris commemoratio celebrari so- lebat, rure reversus, hanc in ipsius laudem oratio- nein habuit., ed., Bas. Ita eliam videtur legisse Billius. In ed. intelligere videtur Gregorius. ph, Par., caeterisque melioris not codd. Nicetas, ex intervallo tabulas melius perspiciumi, at- que expendunt, quam si propius intueantur: sic mutuus amor sejunctione melius, quam perpetua vi- tæ consuetudine exploratur. › • negotiatio. » in ed. a, c, d, bm, Coisl. 2, Or. 1, Par., Oxon., etc. (49) Κυπριανός. Sic Reg. ph, Coisl. 2, etc. in (50) Εὐποροῦντες. Sic Regg. bm, ph, Coisl. 1 et (51) Υπερημερίας. « Procrastinationis. (52) Εὐχαριστήσωμεν. Deest in pluribus codd. (53) Φιλομάρτυρος. Piam quamdam matronam (54) Τοῖς ἴσοις μέτροις. Hæc desunt in Regg. bm, (55) Καθάπερ οι ζωγράφοι. « Ut pictores, inquit (56) Εμπόρευμα. Regius Cypr., ἐμπόρευμα, (57) Συνήθεια φίλων. Sic Reg. a. Deest φίλ (58) Μυστήριον, εἶτ᾽ οὖν. Hæc desunt in Regg.
PG 35:1173καὶ σοῦ διαφερόντως ἥττημαί τε τῆς ἀρετῆς, καὶ τῇ μνήμῃ κουφίζομαι, καὶ ὥσπερ ἔνθους ὑφ’ ἡδονῆς γίνομαι, καί τινα τρόπον σύνειμί τε τῇ μαρτυρίᾳ, καὶ κοινωνῶ τῆς ἀθλήσεως, καὶ ὅλος πρὸς σὲ μετανίσταμαι· τάχα μὲν διὰ τὴν τῶν λόγων οἰκείωσιν, οἷς τοσοῦτον τῶν ἄλλων ἐκράτεις, ὅσον τὰ λογικὰ τῆς ἀλόγου φύσεως (συνεισέρχεται γὰρ, οὐκ οἶδ’ ὅπως, φίλτρον τοῖς κατά τι συναπτομένοις, οὐχ ἧττον τοῖς λοιποῖς πράγμασιν, ἢ τοῖς περὶ ἀγχιστείαν αἵματος)· τάχα δὲ διὰ τὸ τῆς μεταβολῆς ἀθρόον τε καὶ παράδοξον, ὃ κρεῖττον λόγου καὶ παραδείγματος. Ἐπεὶ γλυκὺ μὲν ἥλιος μετὰ νέφος, ᾧ τέως συνεκαλύπτετο· γλύκιον δὲ τὸ ἔαρ, ὅτι μετὰ χειμῶνος κατήφειαν· ἡδίων δὲ μειδιῶσα γαλήνη, καὶ θάλασσα ἡπλωμένη, καὶ ταῖς ἀκταῖς προσπαίζουσα μετὰ πνευμάτων στάσιν, καὶ ὠδίνοντα κύματα. Ϛ.
καὶ μέγιστον, τὸ μὴ κατόπιν (59) ἑορτῆς δραμείν, μηδὲ μαρτύρων μυσταγωγίας ἀπολειφθῆναι, καὶ τῆς ἐν τεῦθεν ἐγγινομένης ἡμῖν τρυφῆς τε καὶ ἀναψύξει ς. Ἐγὼ γὰρ τἄλλα μὲν ὁμολογῶ παντὸς εἶναι νωθέστε ρος· καὶ πάντα πόθον ἀπεσεισάμην, ἀφ' οὗ Χριστῷ συνεταξάμην, καὶ οὐδὲν αἱρεῖ με τῶν ὅσα τερπνὰ τοῖς ἄλλοις καὶ περισπούδαστα· οὐ πλοῦτος ὁ κάτω συρόμενος καὶ περιτρεπόμενος, οὐ γαστρὸς ἡδοναί, καὶ κόρος πατὴρ ὕβρεως, οὐκ ἐσθῆς μαλακή τε καὶ περιῤῥέουσα, οὐ λίθων διαύγειαι καὶ χάριτες, οὐκ ἀκοὴ γοητεύουσα, οὐκ ἔσφρησις ἐκθηλύνουσα, οὐ κρά τοι δήμων καὶ θεάτρων ἐκμαίνοντες, ὧν πάλαι τοῖς βουλομένοις παρεχωρήσαμεν· οὐχ ὅσα τῆς πρώτης γεύσεως (60) ἡμῶν, ἐξ ἧς ἀπολώλαμεν, ἔκγονα· ἀλ λὰ καὶ πολλὴν εὐήθειαν καταγινώσκω τῶν κρατεῖσθαι τούτοις ἀνεχομένων, καὶ τὸ τῆς ψυχῆς εὐγενὲς δια- φθείρειν τῇ περὶ ταῦτα μικροπρεπείᾳ, καὶ ὡς ἑστῶσι προστιθεμένων τοῖς φεύγουσιν. Ἐκείνου δὲ λίαν ἀπλήστως ἔχω καὶ περιέχομαι, καὶ τοῦ πάθους ἐμαυ- τὴν ἀποδέχομαι· μαρτύρων τιμαῖς ἐπιτέρπομαι, καὶ ἀθλητῶν αἵμασιν ἐπαγάλλομαι· καὶ ἄλλων μὲν οἱ ἆθλοι καὶ τὸ κρατεῖν, ἐμοὶ δὲ οἱ στέφανοι. Τοσοῦτον προαρπάζω τὴν εὐκοσμίαν (61), καὶ οὕτως οἰκειοῦ μαι τὰ κατορθώματα ! Β Δ'. Πᾶσι μὲν δὴ μάρτυσι πανηγυριστέον, καὶ πᾶσιν ἀνοικτέον ἑτοίμως καὶ γλῶσσαν, καὶ ἀκοὴν, καὶ διά νοιαν, καὶ λέγοντάς τι προθύμως περὶ αὐτῶν καὶ ἀκούοντας, καὶ πάντα ἐλάττω νομίζοντας τῆς ἐκεί νων ἀθλήσεως. Καὶ γὰρ οὕτως ἔχει, πολλῶν ὄντων ἡμῖν εἰς ὁδηγίαν τοῦ κρείττονος (62), καὶ πολλῶν τῶν πρὸς ἀρετὴν παιδευμάτων, λόγου (63), νόμου, προφητῶν, ἀποστόλων, αὐτῶν τῶν Χριστοῦ παθη- μάτων, τοῦ πρώτου μάρτυρος ἐπὶ τὸν σταυρὸν ἀνελ- θόντος, κἀμὲ συναγαγόντος, ἵνα προσηλώσῃ τὴν ἐμὴν ἁμαρτίαν, καὶ τὸν ὄφιν θριαμβεύσῃ, καὶ τὸ ξύλον ἁγιάσῃ, καὶ τὴν ἡδονὴν νικήσῃ, καὶ τὸν Ἀδὰμ ἀνα- σώσῃ, καὶ τὴν εἰκόνα πεσοῦσαν ἀνακαλέσηται· τοσ- ούτων ὄντων ἡμῖν καὶ τοιούτων, οὐδὲν ἔλαττον ἡμῖν εἰς παιδαγωγίαν (64) οι μάρτυρες, ὁλοκαυτώματα λογικά, θύματα τέλεια, προσφοραὶ δεκται, τῆς ἀλη- θείας κηρύγματα, τοῦ ψεύδους στηλιτεύματα, νόμου συμπλήρωσις, τοῦ γε πνευματικῶς νοουμένου, πλάνης κατάλυσις, κακίας διωγμός, ἁμαρτίας κατακλυσμός, κόσμου καθάρσιον. Ε'. Σὺ δέ μοι, Κυπριανέ, τὸ τιμιώτατόν μοι καὶ πρᾶγμα καὶ ὄνομα, πλέον ἢ κατὰ τοὺς ἄλλους μάρτυ- μας (φθόνος γὰρ οὐδεὶς παρὰ μαρτύρων μάρτυσιν)· εὐδοξίαν. οδηγία. i ORATIO XXIV. IN LAUDEM S. CYPRIANI. - A spatium desiderio laborantibus. Alterum est, idque maximum, quod non post festum accessimus, seriusque, quam ut martyrum sacris interesse queamus, eoque oblectamento animique jucundi- tate frui, quæ hinc nobis comparatur. Nam cæteris quidem in rebus me quovis homine segniorem esse non inficior; omnem enim cupiditatem abjeci, ex quo Christo nomen dedi, neque ex omnibus rebus, quæ aliis jucundæ atque expetendæ videri solent, ulla teneor; non opibus quæ fluxæ et caducæ sunt, ac sursum deorsumque volvuntur, non ventris vo- luptatibus, non saturitate, que libidinem parit, non veste molli et diffluente, non gemmarum splendore et gratia, non auditu præstigias offundente, non olfactu animum effeminante, non vulgi ac theatri plausibus, qui furorem excitant, quos jampridem jis, qui ejus rei desiderio afficiuntur, haud grava tim reliquimus, non denique his omnibus quæ ex primo illo gustu, qui nobis interitum attulit, origi nem traxerunt: quin potius magna eos in stolidi- tate versari existimo, qui ab hujusmodi rebus sesė vinci patiuntur, ac vili et sordido circa eas studio nobilitatem animæ inficiunt, fluxisque et fugacibus, quasi certis et stabilibus, totos se addicunt. Hu- jus vero rei inexplebili quadam aviditate teneor, nec ab ea unquam divelli possun, mihique etiam hunc affectum inesse facile patior; martyrum honoribus oblector, pugilum cruoribus exsulto; atque aliorum quidem certamina et victoriæ sunt, coronæ autem meæ. Usque eo gloriam banc præripio, et eorum egregia facinora mea esse duco! C D tur, qui serius ad rem aliquam occurrunt. nimirum peccato originali, ex quo tot mala fluxere, terrisque incubuere. Goib., Or. 1, etc., IV. Omnium quiaem martyrum memoria cele- branda est, omnibusque, et linguæ, et aures, et. mentes prompte aperiendæ, ut de eorum laudibus libenter aliquid dicamus et audiamus, omniaque alia eorum certaminibus inferiora esse censeamus. Nam cum multa nos ad melioris vitæ studium du- cant, atque ad virtutem erudiant, ratio, lex, pro pheta, apostoli, Christi cruciatus, Christi, inquam, primi martyris, qui crucen conscendit, meque se- cum duxit, ut peccatum meum affigeret, el de serpente triumpharet, et sanctitatem ligno afferret, et voluptatem vinceret, et Adamum primæ incolu- mitati restitueret, ac prolapsam imaginem erigeret atque iustauraret : cum tot, inquam, tantaque habea- mus, non minus tamen ad vitam recte instituen- dam nobis utilitatis afferunt martyres, hæc hola- causta ratione prædita, victimæ perfectæ, obla- tiones Deo gratæ et acceptæ, veritatis præconia, mendacii proscissiones, legis, quæ spirituali modo intelligitur, expletio, erroris oppressio, viui insectatio, peccati diluvium, mundi lustratio. V. Tum tu mihi, Cypriane, et re et nomine cha- rissime, supra caleros martyres celebrandus oc curris (nec enim verendum est, ne martyres mare Deum vitamque meliorem ducant, Utrumque so- nat vox tam fidei quain morum. (59) Τὸ μὴ κατόπιν, etc. Hoc proverbio notan- (60) Γεύσεως. Colb. 1, ρεύσεως, prima duxione;, (61) Εὐκοσμίαν. Regg. a, c, d, bm, duodecim (62) Εἰς οδηγίαν τοῦ κρείττονος. . Quæ nos ad (63) Λόγου. Deest in Oxon. (64) Παιδαγωγίαν. • Ad insulutionem, scilicet
This Cyprian, O men (that those who know,...Οὗτος Κυπριανὸς, ὦ ἄνδρες (ἵνα οἱ μὲν εἰδότες,…
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 35:1174Οὗτος Κυπριανὸς, ὦ ἄνδρες (ἵνα οἱ μὲν εἰδότες, ἡδίους γένησθε τῇ ὑπομνήσει, οἱ δὲ ἀγνοοῦντες, μάθητε τὸ κάλλιστον τῶν ἡμετέρων διηγημάτων, καὶ τὴν κοινὴν Χριστιανῶν φιλοτιμίαν), οὗτος ἐκεῖνος, τὸ μέγα ποτὲ Καρχηδονίων ὄνομα, νῦν δὲ τῆς οἰκουμένης ἁπάσης, ὁ πλούτῳ περιφανὴς, καὶ δυναστείᾳ περίβλεπτος, καὶ γένει γνώριμος (εἴ γε μέγιστον εἰς εὐγενείας ἀπόδειξιν, συγκλήτου βουλῆς μετουσία καὶ προεδρία), τὸ τῆς νεότητος ἄνθος, τὸ τῆς φύσεως ἄγαλμα, τὸ τῶν λόγων κράτος, τῶν τε κατὰ φιλοσοφίαν, καὶ ὅσοι τῆς ἄλλης παιδεύσεως, καὶ τούτων ὃ βούλει μέρος· ὡς μᾶλλον μὲν τὸ ποικίλον ἢ τὸ ἄκρον ἐν ἑκάστῳ θαυμάζεσθαι, μᾶλλον δὲ τὸ εὐδόκιμον ἐν ἑκάστῳ τῆς περὶ πάντα πολυμαθίας· ἢ, ἵνα διέλω σαφέστερον, τῶν μὲν τῷ ποικίλῳ, τῶν δὲ τῷ ἄκρῳ, ἔστι δὲ ὧν ἀμφοτέροις, πᾶσι δὲ πάντων ἐκράτει. Ζ. Τῶν μὲν οὖν λόγων καὶ οἱ λόγοι μάρτυρες, οὓς πολλοὺς καὶ λαμπροὺς ἐκεῖνος ὑπὲρ ἡμῶν κατεβάλετο, ἐπειδή γε μετήνεγκε Θεοῦ φιλανθρωπίᾳ τὴν παίδευσιν, τοῦ ποιοῦντος τὰ πάντα καὶ μετασκευάζοντος, πρὸς τὸ βέλτιον, καὶ τῷ λόγῳ τὴν ἀλογίαν ὑπέκλινεν·
καὶ μέγιστον, τὸ μὴ κατόπιν (59) ἑορτῆς δραμείν, μηδὲ μαρτύρων μυσταγωγίας ἀπολειφθῆναι, καὶ τῆς ἐν τεῦθεν ἐγγινομένης ἡμῖν τρυφῆς τε καὶ ἀναψύξει ς. Ἐγὼ γὰρ τἄλλα μὲν ὁμολογῶ παντὸς εἶναι νωθέστε ρος· καὶ πάντα πόθον ἀπεσεισάμην, ἀφ' οὗ Χριστῷ συνεταξάμην, καὶ οὐδὲν αἱρεῖ με τῶν ὅσα τερπνὰ τοῖς ἄλλοις καὶ περισπούδαστα· οὐ πλοῦτος ὁ κάτω συρόμενος καὶ περιτρεπόμενος, οὐ γαστρὸς ἡδοναί, καὶ κόρος πατὴρ ὕβρεως, οὐκ ἐσθῆς μαλακή τε καὶ περιῤῥέουσα, οὐ λίθων διαύγειαι καὶ χάριτες, οὐκ ἀκοὴ γοητεύουσα, οὐκ ἔσφρησις ἐκθηλύνουσα, οὐ κρά τοι δήμων καὶ θεάτρων ἐκμαίνοντες, ὧν πάλαι τοῖς βουλομένοις παρεχωρήσαμεν· οὐχ ὅσα τῆς πρώτης γεύσεως (60) ἡμῶν, ἐξ ἧς ἀπολώλαμεν, ἔκγονα· ἀλ λὰ καὶ πολλὴν εὐήθειαν καταγινώσκω τῶν κρατεῖσθαι τούτοις ἀνεχομένων, καὶ τὸ τῆς ψυχῆς εὐγενὲς δια- φθείρειν τῇ περὶ ταῦτα μικροπρεπείᾳ, καὶ ὡς ἑστῶσι προστιθεμένων τοῖς φεύγουσιν. Ἐκείνου δὲ λίαν ἀπλήστως ἔχω καὶ περιέχομαι, καὶ τοῦ πάθους ἐμαυ- τὴν ἀποδέχομαι· μαρτύρων τιμαῖς ἐπιτέρπομαι, καὶ ἀθλητῶν αἵμασιν ἐπαγάλλομαι· καὶ ἄλλων μὲν οἱ ἆθλοι καὶ τὸ κρατεῖν, ἐμοὶ δὲ οἱ στέφανοι. Τοσοῦτον προαρπάζω τὴν εὐκοσμίαν (61), καὶ οὕτως οἰκειοῦ μαι τὰ κατορθώματα ! Β Δ'. Πᾶσι μὲν δὴ μάρτυσι πανηγυριστέον, καὶ πᾶσιν ἀνοικτέον ἑτοίμως καὶ γλῶσσαν, καὶ ἀκοὴν, καὶ διά νοιαν, καὶ λέγοντάς τι προθύμως περὶ αὐτῶν καὶ ἀκούοντας, καὶ πάντα ἐλάττω νομίζοντας τῆς ἐκεί νων ἀθλήσεως. Καὶ γὰρ οὕτως ἔχει, πολλῶν ὄντων ἡμῖν εἰς ὁδηγίαν τοῦ κρείττονος (62), καὶ πολλῶν τῶν πρὸς ἀρετὴν παιδευμάτων, λόγου (63), νόμου, προφητῶν, ἀποστόλων, αὐτῶν τῶν Χριστοῦ παθη- μάτων, τοῦ πρώτου μάρτυρος ἐπὶ τὸν σταυρὸν ἀνελ- θόντος, κἀμὲ συναγαγόντος, ἵνα προσηλώσῃ τὴν ἐμὴν ἁμαρτίαν, καὶ τὸν ὄφιν θριαμβεύσῃ, καὶ τὸ ξύλον ἁγιάσῃ, καὶ τὴν ἡδονὴν νικήσῃ, καὶ τὸν Ἀδὰμ ἀνα- σώσῃ, καὶ τὴν εἰκόνα πεσοῦσαν ἀνακαλέσηται· τοσ- ούτων ὄντων ἡμῖν καὶ τοιούτων, οὐδὲν ἔλαττον ἡμῖν εἰς παιδαγωγίαν (64) οι μάρτυρες, ὁλοκαυτώματα λογικά, θύματα τέλεια, προσφοραὶ δεκται, τῆς ἀλη- θείας κηρύγματα, τοῦ ψεύδους στηλιτεύματα, νόμου συμπλήρωσις, τοῦ γε πνευματικῶς νοουμένου, πλάνης κατάλυσις, κακίας διωγμός, ἁμαρτίας κατακλυσμός, κόσμου καθάρσιον. Ε'. Σὺ δέ μοι, Κυπριανέ, τὸ τιμιώτατόν μοι καὶ πρᾶγμα καὶ ὄνομα, πλέον ἢ κατὰ τοὺς ἄλλους μάρτυ- μας (φθόνος γὰρ οὐδεὶς παρὰ μαρτύρων μάρτυσιν)· εὐδοξίαν. οδηγία. i ORATIO XXIV. IN LAUDEM S. CYPRIANI. - A spatium desiderio laborantibus. Alterum est, idque maximum, quod non post festum accessimus, seriusque, quam ut martyrum sacris interesse queamus, eoque oblectamento animique jucundi- tate frui, quæ hinc nobis comparatur. Nam cæteris quidem in rebus me quovis homine segniorem esse non inficior; omnem enim cupiditatem abjeci, ex quo Christo nomen dedi, neque ex omnibus rebus, quæ aliis jucundæ atque expetendæ videri solent, ulla teneor; non opibus quæ fluxæ et caducæ sunt, ac sursum deorsumque volvuntur, non ventris vo- luptatibus, non saturitate, que libidinem parit, non veste molli et diffluente, non gemmarum splendore et gratia, non auditu præstigias offundente, non olfactu animum effeminante, non vulgi ac theatri plausibus, qui furorem excitant, quos jampridem jis, qui ejus rei desiderio afficiuntur, haud grava tim reliquimus, non denique his omnibus quæ ex primo illo gustu, qui nobis interitum attulit, origi nem traxerunt: quin potius magna eos in stolidi- tate versari existimo, qui ab hujusmodi rebus sesė vinci patiuntur, ac vili et sordido circa eas studio nobilitatem animæ inficiunt, fluxisque et fugacibus, quasi certis et stabilibus, totos se addicunt. Hu- jus vero rei inexplebili quadam aviditate teneor, nec ab ea unquam divelli possun, mihique etiam hunc affectum inesse facile patior; martyrum honoribus oblector, pugilum cruoribus exsulto; atque aliorum quidem certamina et victoriæ sunt, coronæ autem meæ. Usque eo gloriam banc præripio, et eorum egregia facinora mea esse duco! C D tur, qui serius ad rem aliquam occurrunt. nimirum peccato originali, ex quo tot mala fluxere, terrisque incubuere. Goib., Or. 1, etc., IV. Omnium quiaem martyrum memoria cele- branda est, omnibusque, et linguæ, et aures, et. mentes prompte aperiendæ, ut de eorum laudibus libenter aliquid dicamus et audiamus, omniaque alia eorum certaminibus inferiora esse censeamus. Nam cum multa nos ad melioris vitæ studium du- cant, atque ad virtutem erudiant, ratio, lex, pro pheta, apostoli, Christi cruciatus, Christi, inquam, primi martyris, qui crucen conscendit, meque se- cum duxit, ut peccatum meum affigeret, el de serpente triumpharet, et sanctitatem ligno afferret, et voluptatem vinceret, et Adamum primæ incolu- mitati restitueret, ac prolapsam imaginem erigeret atque iustauraret : cum tot, inquam, tantaque habea- mus, non minus tamen ad vitam recte instituen- dam nobis utilitatis afferunt martyres, hæc hola- causta ratione prædita, victimæ perfectæ, obla- tiones Deo gratæ et acceptæ, veritatis præconia, mendacii proscissiones, legis, quæ spirituali modo intelligitur, expletio, erroris oppressio, viui insectatio, peccati diluvium, mundi lustratio. V. Tum tu mihi, Cypriane, et re et nomine cha- rissime, supra caleros martyres celebrandus oc curris (nec enim verendum est, ne martyres mare Deum vitamque meliorem ducant, Utrumque so- nat vox tam fidei quain morum. (59) Τὸ μὴ κατόπιν, etc. Hoc proverbio notan- (60) Γεύσεως. Colb. 1, ρεύσεως, prima duxione;, (61) Εὐκοσμίαν. Regg. a, c, d, bm, duodecim (62) Εἰς οδηγίαν τοῦ κρείττονος. . Quæ nos ad (63) Λόγου. Deest in Oxon. (64) Παιδαγωγίαν. • Ad insulutionem, scilicet
PG 35:1175τὸ δὲ ἐντεῦθεν, οὐκ οἶδ’ ὅπως χρήσωμαι, τῷ λόγῳ καὶ τίς γένωμαι· πῶς μὲν μὴ μακρὸν ἀποτείνω λόγον, καὶ παντελῶς ἔξω τοῦ καιροῦ, πάντων τῶν Κυπριανοῦ μεμνημένος· πῶς δὲ μὴ τὰ μέγιστα ζημιώσω τοὺς παρόντας τοῖς σιωπωμένοις. Ἵν’ οὖν μέσην βαδίσω τοῦ καιροῦ, καὶ τοῦ πόθου τῶν ἀκουόντων, οὕτω μοι δοκεῖ ποιητέον εἶναι· τὰ μὲν ἄλλα παρεῖναι τοῖς εἰδόσιν, ἐκδιδάσκειν τοὺς ἀγνοοῦντας, εἴπερ εἰσί τινες, ἵν’ ἀμφότεροι εὐεργετῶνται ὁμοίως, καὶ οἱ διδάσκοντες τὰ ἐκείνου, καὶ οἱ μανθάνοντες (ἐπειδὴ καὶ τὸ μεμνῆσθαι τοῦ ἀνδρὸς, ἁγιασμὸς, καὶ μέγιστον εἰς παράκλησιν ἀρετῆς ὁ λόγος)· ἑνὸς δὲ ἢ δύο τῶν ἐκείνου διὰ βραχέων ἐπιμνησθῆναι, καὶ τούτων ὅσα μηδὲ βουλομένῳ παρελθεῖν δυνατόν.
καὶ σοῦ διαφερόντως ήττημαί τε τῆς ἀρετῆς, καὶ τῇ μνήμῃ κουφίζομαι, καὶ ὥσπερ ἔνθους ὑφ᾽ ἡδονῆς γιν νομαι, και τινα τρόπον σύνειμί τε τῇ μαρτυρίᾳ, καὶ κοινωνῷ τῆς ἀθλήσεως, καὶ ὅλος (65) πρὸς σὲ μετα ανίσταμαι· τάχα μὲν διὰ τὴν τῶν λόγων οἰκείωσιν, οἷς τοσοῦτον τῶν ἄλλων ἐκράτεις, ὅσον τὰ λογικὰ τῆς ἀλόγου φύσεως (συνεισέρχεται γὰρ, οὐκ οἶδ' ὅπως, φίλτρον τοῖς κατά τι συναπτομένοις, οὐχ ἧττον τοῖς λοιποῖς πράγμασιν, ἢ τοῖς περὶ ἀγχιστείαν αἵματος) τάχα δὲ διὰ τὸ τῆς μεταβολῆς ἀθρόον τε καὶ παρά δοξον, δ κρεῖττον (66) λόγου καὶ παραδείγματος. Ἐπεὶ γλυκὺ μὲν ἥλιος μετὰ νέφος, ᾧ τέως συνεκα λύπτετο· γλύκιον δὲ τὸ ἔαρ, ὅτι μετὰ χειμῶνος κατ ἡφειαν· ἡδίων δὲ μειδιῶσα γαλήνη, καὶ θάλασσα, ἡπλωμένη, καὶ ταῖς ἀκταῖς προσπαίζουσα μετὰ Β πνευμάτων στάσιν, καὶ ὠδίνοντα (67) κύματα. Γ'. Οὗτος Κυπριανός, ὦ ἄνδρες (ἵνα οἱ μὲν εἰδότες, ἡδίους γένησθε (68) τῇ ὑπομνήσει, οἱ δὲ ἀγνοοῦντες, μάθητε τὸ κάλλιστον τῶν ἡμετέρων διηγημάτων, καὶ τὴν κοινὴν Χριστιανῶν φιλοτιμίαν), οὗτος ἐκεῖνος, τὸ μέγα ποτὲ Καρχηδονίων ὄνομα, νῦν δὲ τῆς οἰκουμέν νης ἁπάσης, ὁ πλούτῳ περιφανὴς, καὶ δυναστεία περίβλεπτος, καὶ γένει γνώριμος (εἴ γε μέγιστον εἰς εὐγενείας ἀπόδειξιν, συγκλήτου βουλῆς μετουσία καὶ προεδρία), τὸ τῆς νεότητος ἄνθος, τὸ τῆς φύσεως ἄγαλμα (69), τὸ τῶν λόγων κράτος, τῶν τε κατά φιλοσοφίαν, καὶ ὅσοι τῆς ἄλλης παιδεύσεως, καὶ τού των βούλει μέρος· ὡς μᾶλλον μὲν τὸ ποικίλον ἢ τὰ ἄκρον ἐν ἑκάστῳ θαυμάζεσθαι, μᾶλλον δὲ τὸ εὐδόκιμον ἐν ἑκάστῳ τῆς περὶ πάντα πολυμαθίας (70)· 4, ίνα διέλω σαφέστερον, τῶν μὲν τῷ ποικίλῳ, τῶν δὲ τῷ ἄκρῳ, ἔστι δὲ ὧν ἀμφοτέροις, πᾶσι δὲ πάντων ἐκράτει. ΟΙ κρείττων. νοντα. φ, α, μπ, μα, πολυμαθείας. φιλομαθίας, Ζ'. Τῶν μὲν οὖν λόγων καὶ οἱ λόγοι μάρτυρες, οὺς πολλοὺς καὶ λαμπροὺς ἐκεῖνος ὑπὲρ ἡμῶν κατα βάλετο, ἐπειδή γε μετήνεγκε Θεοῦ φιλανθρωπίᾳ τὴν παίδευσιν, τοῦ ποιοῦντος τὰ πάντα καὶ μετασκευά ζοντος, πρὸς τὸ βέλτιον (71), καὶ τῷ λόγῳ τὴν ἀλο γίαν ὑπέκλινεν· τὸ δὲ ἐντεῦθεν, οὐκ οἶδ' ὅπως χρήσ σωμαι (72), τῷ λόγῳ καὶ τίς γένωμαι· πῶς μὲν μὴ μακρὸν ἀποτείνω λόγον, καὶ παντελῶς ἔξω τοῦ και ροῦ, πάντων τῶν Κυπριανοῦ μεμνημένος· τῶς δὲ μὴ τὰ μέγιστα ζημιώσω τους παρόντας τοῖς σιωπωμέ νοις. Ιν' οὖν μέσην βαδίσω τοῦ καιροῦ, καὶ τοῦ πό θου τῶν ἀκουόντων, οὕτω μοι δοκεῖ ποιητέον εἶναι μετήνεγκε, μετασκευά- ζοντος, σομαί. S. GREGORII THEOLOGI tribus invideant), atque et virtute tua majorem A in modum afficior, et memoria recreor, ac præ gau- dio quasi lymphatus feror, et quodammodo in eo- dem tecum martyrio versor, dimicationisque socius et particeps sum, ac totus ad te transeo: sive me tibi doctrina et eloquentia conciliet, qua tu tanto reliquos mortales anteibas, quanto ratione prædita brutis animantibus præstant (fit enim, nescio quo pacto, ut, non minus inter eos, qui studii cujusdam atque instituti nomine inter se conjuncti, quam qui affinitatis et consanguinitațis vinculo inter se devincti sunt, amor coalescat); sive id repentinæ et admirabili mutationi tuæ, quæ vim oninem ora- tionis excedit, omnique exemplo præstantior est, assignari debeat. Nam sol etiam post nubem, qua prius obducebatur, jucundior illucescit; et ver post hiemis tristitiam dulcius est; suavior etiam apparet ridens tranquillitas, et expansum ac pacatum, mare, cum, post ventorum tumultum, et tumescentes fluctus, littoribus alludit. B VI. Ilic Cyprianus, o viri (ut et qui nostis, ipfa commemoratione majorem voluptatem capia- tis, et qui ignoratis, bistoriam omnium nostrarum pulcherrimam, commune Christianorum decus, al- que ornamentum discatis), bic, inquam, Cyprianus, magnum quondam Carthaginensium, nunc autem totius orbis nomen, opibus conspicuus, potentia il- lustris, genero clarus (siquidem maximum nobilita- tis argumentum est, senatorem esse, primariamque in eo ordine sedem obtinere), fos juventutis, elabo- ratum naturæ opus, doctrinæ principatus, tam philosophicæ, quam cujusvis alterius generis disci- plinæ, idque quacunque parte eas spectare volue- ris; adeo ut in eo, et variarum artium cognitio mi- rabilior esset, quam singularum exacta et perfecta C scientia, et rursus singularum exquisita et modis omnibus absoluta perceptio plus admirationis haberet, quam variarum artium collecta scientia : vel, ut apertiori distinctione hæc explicem, alios utraque laude, omnes autem omnino superaret. VII. Ac eruditionem quidem libri ipsi testantur, quos ille complures et luculentos pro nobis conscripsit, posteaquam Dei, qui omnia facit, et mutat, benignitate, doctrinam suam in melius transtulit, atque stoliditatem raționi subjecit. Quæ- nam autem hinc mihi jam dicenti ratio tenenda sit, et quo me vertam, plane incertus sum. Vereor enim, ne nimis longum ac prorsus intempestivum sermonem habeam, si Cypriani omnia commemq- randa suscepero; et rursus, ne maximo eos, qui adsunt, detrimento mulctem, si quid præteriero. Ut igitur mediumn quemdam, inter temporis brevi- ** Amos v, 8. ed., cimus : c Chef-d'œuvre de la nature. » lu ed., p multiplici, alios profunda rerum cognitione, alios t discendi cupiditas. · transtulit. Sic vertendum existimamus. Hæc enim verba referimus ad quod superius erelert ad legitur. Billius autem quanıvis in propheta Amos non occurrant, et reddit, c atque in melius counulat. (65) "Ολος. In nonnullis, ὅλως. (66) ῾Ο κρεῖττον. Sic Regg. 2, c, d, ph, etc. In (67) Ωδίνοντα. Interpres videtur legisse, οίδαί- (68) Γένησθε. Savil., γένοισθε. (69) Τῆς φύσεως άγαλμα. Vernacula lingua di- (70) Πολυμαθίας. Sic plures codd. In Regg. (71) Πρὸς τὸ βέλτιον. • Doctrinam in melius (72) Χρήσωμαι. Regg. d, ph. et Or. 1, χρησ
§ 5
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Η. Μνησθήσομαι δὲ τοῦ προτέρου βίου, καὶ ἥτις αὐτῷ γέγονε σωτηρίας ὁδὸς, καὶ τίς ἡ κλῆσις, καὶ ἡ πρὸς τὸ κρεῖττον μετάθεσις. Ἐκεῖνο μέν γε λίαν ἀγεννὲς καὶ μικρόψυχον, οἴεσθαι καθυβρίζεσθαι τὸν ἀθλητὴν τῇ μνήμῃ τῶν σκαιοτέρων. Ἐπεὶ οὕτω καὶ Παῦλος ἡμῖν οὐκ ἐπαινετὸς ὁ μέγας, καὶ Ματθαῖος ὁ τελώνης ἐν τοῖς κακίστοις, καὶ Κυπριανὸς αὐτός·
καὶ σοῦ διαφερόντως ήττημαί τε τῆς ἀρετῆς, καὶ τῇ μνήμῃ κουφίζομαι, καὶ ὥσπερ ἔνθους ὑφ᾽ ἡδονῆς γιν νομαι, και τινα τρόπον σύνειμί τε τῇ μαρτυρίᾳ, καὶ κοινωνῷ τῆς ἀθλήσεως, καὶ ὅλος (65) πρὸς σὲ μετα ανίσταμαι· τάχα μὲν διὰ τὴν τῶν λόγων οἰκείωσιν, οἷς τοσοῦτον τῶν ἄλλων ἐκράτεις, ὅσον τὰ λογικὰ τῆς ἀλόγου φύσεως (συνεισέρχεται γὰρ, οὐκ οἶδ' ὅπως, φίλτρον τοῖς κατά τι συναπτομένοις, οὐχ ἧττον τοῖς λοιποῖς πράγμασιν, ἢ τοῖς περὶ ἀγχιστείαν αἵματος) τάχα δὲ διὰ τὸ τῆς μεταβολῆς ἀθρόον τε καὶ παρά δοξον, δ κρεῖττον (66) λόγου καὶ παραδείγματος. Ἐπεὶ γλυκὺ μὲν ἥλιος μετὰ νέφος, ᾧ τέως συνεκα λύπτετο· γλύκιον δὲ τὸ ἔαρ, ὅτι μετὰ χειμῶνος κατ ἡφειαν· ἡδίων δὲ μειδιῶσα γαλήνη, καὶ θάλασσα, ἡπλωμένη, καὶ ταῖς ἀκταῖς προσπαίζουσα μετὰ Β πνευμάτων στάσιν, καὶ ὠδίνοντα (67) κύματα. Γ'. Οὗτος Κυπριανός, ὦ ἄνδρες (ἵνα οἱ μὲν εἰδότες, ἡδίους γένησθε (68) τῇ ὑπομνήσει, οἱ δὲ ἀγνοοῦντες, μάθητε τὸ κάλλιστον τῶν ἡμετέρων διηγημάτων, καὶ τὴν κοινὴν Χριστιανῶν φιλοτιμίαν), οὗτος ἐκεῖνος, τὸ μέγα ποτὲ Καρχηδονίων ὄνομα, νῦν δὲ τῆς οἰκουμέν νης ἁπάσης, ὁ πλούτῳ περιφανὴς, καὶ δυναστεία περίβλεπτος, καὶ γένει γνώριμος (εἴ γε μέγιστον εἰς εὐγενείας ἀπόδειξιν, συγκλήτου βουλῆς μετουσία καὶ προεδρία), τὸ τῆς νεότητος ἄνθος, τὸ τῆς φύσεως ἄγαλμα (69), τὸ τῶν λόγων κράτος, τῶν τε κατά φιλοσοφίαν, καὶ ὅσοι τῆς ἄλλης παιδεύσεως, καὶ τού των βούλει μέρος· ὡς μᾶλλον μὲν τὸ ποικίλον ἢ τὰ ἄκρον ἐν ἑκάστῳ θαυμάζεσθαι, μᾶλλον δὲ τὸ εὐδόκιμον ἐν ἑκάστῳ τῆς περὶ πάντα πολυμαθίας (70)· 4, ίνα διέλω σαφέστερον, τῶν μὲν τῷ ποικίλῳ, τῶν δὲ τῷ ἄκρῳ, ἔστι δὲ ὧν ἀμφοτέροις, πᾶσι δὲ πάντων ἐκράτει. ΟΙ κρείττων. νοντα. φ, α, μπ, μα, πολυμαθείας. φιλομαθίας, Ζ'. Τῶν μὲν οὖν λόγων καὶ οἱ λόγοι μάρτυρες, οὺς πολλοὺς καὶ λαμπροὺς ἐκεῖνος ὑπὲρ ἡμῶν κατα βάλετο, ἐπειδή γε μετήνεγκε Θεοῦ φιλανθρωπίᾳ τὴν παίδευσιν, τοῦ ποιοῦντος τὰ πάντα καὶ μετασκευά ζοντος, πρὸς τὸ βέλτιον (71), καὶ τῷ λόγῳ τὴν ἀλο γίαν ὑπέκλινεν· τὸ δὲ ἐντεῦθεν, οὐκ οἶδ' ὅπως χρήσ σωμαι (72), τῷ λόγῳ καὶ τίς γένωμαι· πῶς μὲν μὴ μακρὸν ἀποτείνω λόγον, καὶ παντελῶς ἔξω τοῦ και ροῦ, πάντων τῶν Κυπριανοῦ μεμνημένος· τῶς δὲ μὴ τὰ μέγιστα ζημιώσω τους παρόντας τοῖς σιωπωμέ νοις. Ιν' οὖν μέσην βαδίσω τοῦ καιροῦ, καὶ τοῦ πό θου τῶν ἀκουόντων, οὕτω μοι δοκεῖ ποιητέον εἶναι μετήνεγκε, μετασκευά- ζοντος, σομαί. S. GREGORII THEOLOGI tribus invideant), atque et virtute tua majorem A in modum afficior, et memoria recreor, ac præ gau- dio quasi lymphatus feror, et quodammodo in eo- dem tecum martyrio versor, dimicationisque socius et particeps sum, ac totus ad te transeo: sive me tibi doctrina et eloquentia conciliet, qua tu tanto reliquos mortales anteibas, quanto ratione prædita brutis animantibus præstant (fit enim, nescio quo pacto, ut, non minus inter eos, qui studii cujusdam atque instituti nomine inter se conjuncti, quam qui affinitatis et consanguinitațis vinculo inter se devincti sunt, amor coalescat); sive id repentinæ et admirabili mutationi tuæ, quæ vim oninem ora- tionis excedit, omnique exemplo præstantior est, assignari debeat. Nam sol etiam post nubem, qua prius obducebatur, jucundior illucescit; et ver post hiemis tristitiam dulcius est; suavior etiam apparet ridens tranquillitas, et expansum ac pacatum, mare, cum, post ventorum tumultum, et tumescentes fluctus, littoribus alludit. B VI. Ilic Cyprianus, o viri (ut et qui nostis, ipfa commemoratione majorem voluptatem capia- tis, et qui ignoratis, bistoriam omnium nostrarum pulcherrimam, commune Christianorum decus, al- que ornamentum discatis), bic, inquam, Cyprianus, magnum quondam Carthaginensium, nunc autem totius orbis nomen, opibus conspicuus, potentia il- lustris, genero clarus (siquidem maximum nobilita- tis argumentum est, senatorem esse, primariamque in eo ordine sedem obtinere), fos juventutis, elabo- ratum naturæ opus, doctrinæ principatus, tam philosophicæ, quam cujusvis alterius generis disci- plinæ, idque quacunque parte eas spectare volue- ris; adeo ut in eo, et variarum artium cognitio mi- rabilior esset, quam singularum exacta et perfecta C scientia, et rursus singularum exquisita et modis omnibus absoluta perceptio plus admirationis haberet, quam variarum artium collecta scientia : vel, ut apertiori distinctione hæc explicem, alios utraque laude, omnes autem omnino superaret. VII. Ac eruditionem quidem libri ipsi testantur, quos ille complures et luculentos pro nobis conscripsit, posteaquam Dei, qui omnia facit, et mutat, benignitate, doctrinam suam in melius transtulit, atque stoliditatem raționi subjecit. Quæ- nam autem hinc mihi jam dicenti ratio tenenda sit, et quo me vertam, plane incertus sum. Vereor enim, ne nimis longum ac prorsus intempestivum sermonem habeam, si Cypriani omnia commemq- randa suscepero; et rursus, ne maximo eos, qui adsunt, detrimento mulctem, si quid præteriero. Ut igitur mediumn quemdam, inter temporis brevi- ** Amos v, 8. ed., cimus : c Chef-d'œuvre de la nature. » lu ed., p multiplici, alios profunda rerum cognitione, alios t discendi cupiditas. · transtulit. Sic vertendum existimamus. Hæc enim verba referimus ad quod superius erelert ad legitur. Billius autem quanıvis in propheta Amos non occurrant, et reddit, c atque in melius counulat. (65) "Ολος. In nonnullis, ὅλως. (66) ῾Ο κρεῖττον. Sic Regg. 2, c, d, ph, etc. In (67) Ωδίνοντα. Interpres videtur legisse, οίδαί- (68) Γένησθε. Savil., γένοισθε. (69) Τῆς φύσεως άγαλμα. Vernacula lingua di- (70) Πολυμαθίας. Sic plures codd. In Regg. (71) Πρὸς τὸ βέλτιον. • Doctrinam in melius (72) Χρήσωμαι. Regg. d, ph. et Or. 1, χρησ
PG 35:1176ὁ μὲν τῶν προτέρων ἑαυτοῦ διωγμῶν μεμνημένος, καὶ τῆς τοῦ ζήλου μεταθέσεως, ἵν’ ἐκ τοῦ παραλλήλου μᾶλλον δοξάσῃ τὸν εὐεργέτην· ὁ δὲ τὸν Τελώνην ἑαυτῷ προστιθεὶς ἐν τῇ τῶν μαθητῶν ἀπαριθμήσει, ὥσπερ ἄλλο τι τῶν τιμίων ἐπίσημον· ὁ δὲ καὶ μακρῷ λόγῳ στηλιτεύων τὴν προτέραν ἑαυτοῦ κακίαν, ἵνα καὶ τοῦτο Θεῷ καρποφορήσῃ, τὴν ἐξαγόρευσιν, καὶ πολλοῖς ὁδὸς γένηται τῆς χρηστοτέρας ἐλπίδος τῶν ἀπὸ κακίας ἐπιστρεφόντων. Τίς οὖν ἡ κακία, καὶ σκοπεῖτε, ὅση καὶ ἡλίκη τὸ μέγεθος· Δαιμόνων ἦν θεραπευτὴς, ὁ Χριστοῦ μαθητὴς ὕστερον· καὶ διώκτης πικρότατος, ὁ μέγας τῆς ἀληθείας ἀγωνιστής· καὶ λόγῳ καὶ ἔργῳ ταράσσων τὴν ἡμετέραν ὁδὸν, διὰ τὸ ἐν ἀμφοτέροις κράτος, ὁ κράτιστος ἀμφότερα μετὰ τοῦτο Χριστιανοῖς. Ὅσον κακὸν καὶ γοητεία τούτοις προστιθεμένη, τῶν ἐκείνου τὸ γνωριμώτατον ὅσῳ δεινότερον καὶ ἀπληστία σώματος, ἣ καὶ τοὺς τἄλλα σοφοὺς ἐκμαίνειν δύναται, καὶ χεῖρον φρονεῖν βιάζεται, καθάπερ ὑβριστὴς πῶλος, τὸν λογισμὸν συναρπάζουσα Θ. Ἥκει δὲ ἡμῖν ἐπ’ αὐτὸ τὸ κεφάλαιον ὁ λόγος. Καὶ μὴ πρὸς τὰ πρῶτά τις ὁρῶν Κυπριανοῦ, ταῖς ἡδοναῖς ἐφιέτω· τοῖς δὲ τελευταίοις σωφρονιζέσθω.
καὶ σοῦ διαφερόντως ήττημαί τε τῆς ἀρετῆς, καὶ τῇ μνήμῃ κουφίζομαι, καὶ ὥσπερ ἔνθους ὑφ᾽ ἡδονῆς γιν νομαι, και τινα τρόπον σύνειμί τε τῇ μαρτυρίᾳ, καὶ κοινωνῷ τῆς ἀθλήσεως, καὶ ὅλος (65) πρὸς σὲ μετα ανίσταμαι· τάχα μὲν διὰ τὴν τῶν λόγων οἰκείωσιν, οἷς τοσοῦτον τῶν ἄλλων ἐκράτεις, ὅσον τὰ λογικὰ τῆς ἀλόγου φύσεως (συνεισέρχεται γὰρ, οὐκ οἶδ' ὅπως, φίλτρον τοῖς κατά τι συναπτομένοις, οὐχ ἧττον τοῖς λοιποῖς πράγμασιν, ἢ τοῖς περὶ ἀγχιστείαν αἵματος) τάχα δὲ διὰ τὸ τῆς μεταβολῆς ἀθρόον τε καὶ παρά δοξον, δ κρεῖττον (66) λόγου καὶ παραδείγματος. Ἐπεὶ γλυκὺ μὲν ἥλιος μετὰ νέφος, ᾧ τέως συνεκα λύπτετο· γλύκιον δὲ τὸ ἔαρ, ὅτι μετὰ χειμῶνος κατ ἡφειαν· ἡδίων δὲ μειδιῶσα γαλήνη, καὶ θάλασσα, ἡπλωμένη, καὶ ταῖς ἀκταῖς προσπαίζουσα μετὰ Β πνευμάτων στάσιν, καὶ ὠδίνοντα (67) κύματα. Γ'. Οὗτος Κυπριανός, ὦ ἄνδρες (ἵνα οἱ μὲν εἰδότες, ἡδίους γένησθε (68) τῇ ὑπομνήσει, οἱ δὲ ἀγνοοῦντες, μάθητε τὸ κάλλιστον τῶν ἡμετέρων διηγημάτων, καὶ τὴν κοινὴν Χριστιανῶν φιλοτιμίαν), οὗτος ἐκεῖνος, τὸ μέγα ποτὲ Καρχηδονίων ὄνομα, νῦν δὲ τῆς οἰκουμέν νης ἁπάσης, ὁ πλούτῳ περιφανὴς, καὶ δυναστεία περίβλεπτος, καὶ γένει γνώριμος (εἴ γε μέγιστον εἰς εὐγενείας ἀπόδειξιν, συγκλήτου βουλῆς μετουσία καὶ προεδρία), τὸ τῆς νεότητος ἄνθος, τὸ τῆς φύσεως ἄγαλμα (69), τὸ τῶν λόγων κράτος, τῶν τε κατά φιλοσοφίαν, καὶ ὅσοι τῆς ἄλλης παιδεύσεως, καὶ τού των βούλει μέρος· ὡς μᾶλλον μὲν τὸ ποικίλον ἢ τὰ ἄκρον ἐν ἑκάστῳ θαυμάζεσθαι, μᾶλλον δὲ τὸ εὐδόκιμον ἐν ἑκάστῳ τῆς περὶ πάντα πολυμαθίας (70)· 4, ίνα διέλω σαφέστερον, τῶν μὲν τῷ ποικίλῳ, τῶν δὲ τῷ ἄκρῳ, ἔστι δὲ ὧν ἀμφοτέροις, πᾶσι δὲ πάντων ἐκράτει. ΟΙ κρείττων. νοντα. φ, α, μπ, μα, πολυμαθείας. φιλομαθίας, Ζ'. Τῶν μὲν οὖν λόγων καὶ οἱ λόγοι μάρτυρες, οὺς πολλοὺς καὶ λαμπροὺς ἐκεῖνος ὑπὲρ ἡμῶν κατα βάλετο, ἐπειδή γε μετήνεγκε Θεοῦ φιλανθρωπίᾳ τὴν παίδευσιν, τοῦ ποιοῦντος τὰ πάντα καὶ μετασκευά ζοντος, πρὸς τὸ βέλτιον (71), καὶ τῷ λόγῳ τὴν ἀλο γίαν ὑπέκλινεν· τὸ δὲ ἐντεῦθεν, οὐκ οἶδ' ὅπως χρήσ σωμαι (72), τῷ λόγῳ καὶ τίς γένωμαι· πῶς μὲν μὴ μακρὸν ἀποτείνω λόγον, καὶ παντελῶς ἔξω τοῦ και ροῦ, πάντων τῶν Κυπριανοῦ μεμνημένος· τῶς δὲ μὴ τὰ μέγιστα ζημιώσω τους παρόντας τοῖς σιωπωμέ νοις. Ιν' οὖν μέσην βαδίσω τοῦ καιροῦ, καὶ τοῦ πό θου τῶν ἀκουόντων, οὕτω μοι δοκεῖ ποιητέον εἶναι μετήνεγκε, μετασκευά- ζοντος, σομαί. S. GREGORII THEOLOGI tribus invideant), atque et virtute tua majorem A in modum afficior, et memoria recreor, ac præ gau- dio quasi lymphatus feror, et quodammodo in eo- dem tecum martyrio versor, dimicationisque socius et particeps sum, ac totus ad te transeo: sive me tibi doctrina et eloquentia conciliet, qua tu tanto reliquos mortales anteibas, quanto ratione prædita brutis animantibus præstant (fit enim, nescio quo pacto, ut, non minus inter eos, qui studii cujusdam atque instituti nomine inter se conjuncti, quam qui affinitatis et consanguinitațis vinculo inter se devincti sunt, amor coalescat); sive id repentinæ et admirabili mutationi tuæ, quæ vim oninem ora- tionis excedit, omnique exemplo præstantior est, assignari debeat. Nam sol etiam post nubem, qua prius obducebatur, jucundior illucescit; et ver post hiemis tristitiam dulcius est; suavior etiam apparet ridens tranquillitas, et expansum ac pacatum, mare, cum, post ventorum tumultum, et tumescentes fluctus, littoribus alludit. B VI. Ilic Cyprianus, o viri (ut et qui nostis, ipfa commemoratione majorem voluptatem capia- tis, et qui ignoratis, bistoriam omnium nostrarum pulcherrimam, commune Christianorum decus, al- que ornamentum discatis), bic, inquam, Cyprianus, magnum quondam Carthaginensium, nunc autem totius orbis nomen, opibus conspicuus, potentia il- lustris, genero clarus (siquidem maximum nobilita- tis argumentum est, senatorem esse, primariamque in eo ordine sedem obtinere), fos juventutis, elabo- ratum naturæ opus, doctrinæ principatus, tam philosophicæ, quam cujusvis alterius generis disci- plinæ, idque quacunque parte eas spectare volue- ris; adeo ut in eo, et variarum artium cognitio mi- rabilior esset, quam singularum exacta et perfecta C scientia, et rursus singularum exquisita et modis omnibus absoluta perceptio plus admirationis haberet, quam variarum artium collecta scientia : vel, ut apertiori distinctione hæc explicem, alios utraque laude, omnes autem omnino superaret. VII. Ac eruditionem quidem libri ipsi testantur, quos ille complures et luculentos pro nobis conscripsit, posteaquam Dei, qui omnia facit, et mutat, benignitate, doctrinam suam in melius transtulit, atque stoliditatem raționi subjecit. Quæ- nam autem hinc mihi jam dicenti ratio tenenda sit, et quo me vertam, plane incertus sum. Vereor enim, ne nimis longum ac prorsus intempestivum sermonem habeam, si Cypriani omnia commemq- randa suscepero; et rursus, ne maximo eos, qui adsunt, detrimento mulctem, si quid præteriero. Ut igitur mediumn quemdam, inter temporis brevi- ** Amos v, 8. ed., cimus : c Chef-d'œuvre de la nature. » lu ed., p multiplici, alios profunda rerum cognitione, alios t discendi cupiditas. · transtulit. Sic vertendum existimamus. Hæc enim verba referimus ad quod superius erelert ad legitur. Billius autem quanıvis in propheta Amos non occurrant, et reddit, c atque in melius counulat. (65) "Ολος. In nonnullis, ὅλως. (66) ῾Ο κρεῖττον. Sic Regg. 2, c, d, ph, etc. In (67) Ωδίνοντα. Interpres videtur legisse, οίδαί- (68) Γένησθε. Savil., γένοισθε. (69) Τῆς φύσεως άγαλμα. Vernacula lingua di- (70) Πολυμαθίας. Sic plures codd. In Regg. (71) Πρὸς τὸ βέλτιον. • Doctrinam in melius (72) Χρήσωμαι. Regg. d, ph. et Or. 1, χρησ
PG 35:1177Παρθένος τις ἦν τῶν εὐπατρίδων, καὶ κοσμίων. Ἀκούετε, παρθένοι, καὶ συναγάλλεσθε, μᾶλλον δὲ καὶ τῶν ὑπὸ ζυγὸν ὅσαι σώφρονές τε καὶ φιλοσώφρονες· κοινὸν γὰρ ἀμφοτέραις καλλώπισμα τὸ διήγημα. Καὶ ἡ παρθένος καλὴ τῷ εἴδει σφόδρα· προσᾳδέτω ταύτῃ μεθ’ ἡμῶν ὁ θεῖος Δαβὶδ, Πᾶσα ἡ δόξα, λέγων, τῆς θυγατρὸς τοῦ βασιλέως ἔσωθεν, νύμφη Χριστοῦ γνησία, κάλλος ἀπόθετον, ἄγαλμα ἔμψυχον, ἀνάθημα ἄσυλον, τέμενος ἀνεπίβατον, κῆπος κεκλεισμένος, πηγὴ ἐσφραγισμένη (προσᾳδέτω γάρ τι καὶ Σολομὼν), μόνῳ Χριστῷ τηρουμένη. Ταύτης ὁ μέγας ἥλω Κυπριανὸς, οὐκ οἶδ’ ὅθεν καὶ ὅπως, τῆς πάντα ἀσφαλοῦς καὶ κοσμίας. Ψαύουσι γὰρ ὀφθαλμοὶ λίχνοι καὶ τῶν ἀψαύστων, τὸ προχειρότατον ὀργάνων καὶ ἀπληστότατον. Καὶ οὐχ ἥλω μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐπείρα. Ὢ τῆς εὐηθείας, εἰ ταύτην συλήσειν ἤλπιζε, μᾶλλον δὲ τῆς ἀναισχυντίας τοῦ τὰ τοιαῦτα τολμῶντός τε καὶ τολμᾷν πείθοντος Ἐκεῖνος καὶ εἰς τὸν παράδεισον ἀπ’ ἀρχῆς παρέδυ κατὰ τοῦ πρώτου πλάσματος· καὶ μέσος ἀγγέλων ἵσταται τὸν Ἰὼβ ἐξαιτήσων·
τὰ μὲν ἄλλα παρεῖναι τοῖς εἰδόσιν, ἐκδιδάσκειν τοὺς ἀγνοοῦντας, εἴπερ εἰσί τινες, ἵν' ἀμφότεροι ευεργε τῶνται ὁμοίως, καὶ οἱ διδάσκοντες τὰ ἐκείνου, καὶ οἱ μανθάνοντες (ἐπειδὴ καὶ τὸ μεμνῆσθαι τοῦ ἀν δρός, ἁγιασμὸς, καὶ μέγιστον εἰς παράκλησιν ἀρε τῆς ὁ λόγος )· ἑνὸς δὲ ἢ δύο τῶν ἐκείνου διὰ βραχέων ἐπιμνησθῆναι, καὶ τούτων ὅσα μηδὲ βουλομένῳ παρ- ελθεῖν δυνατόν. Η'. Μνησθήσομαι δὲ τοῦ προτέρου βίου, καὶ ἥτις αὐτῷ γέγονε σωτηρίας ὁδὸς, καὶ τίς ἡ κλῆσις, καὶ ἡ πρὸς τὸ κρεῖττον μετάθεσις. Ἐκεῖνο μέν γε λίαν ἀγεννὲς καὶ μικρόψυχον, οἴεσθαι καθυβρίζεσθαι τὸν ἀθλητὴν τῇ μνήμῃ τῶν σκαιοτέρων. Ἐπεὶ οὕτω καὶ Β Παῦλος ἡμῖν οὐκ ἐπαινετὸς ὁ μέγας, καὶ Ματθαῖος ὁ τελώνης ἐν τοῖς κακίστοις, καὶ Κυπριανὸς αὐτός· ὁ μὲν τῶν προτέρων ἑαυτοῦ διωγμών μεμνημένος, καὶ τῆς τοῦ ζήλου μεταθέσεως, ἵν᾽ ἐκ τοῦ παραλλή- λου (73) μᾶλλον δοξάσῃ τὸν εὐεργέτην· ὁ δὲ τὸν Τελώνην ἑαυτῷ προστιθεὶς ἐν τῇ τῶν μαθητῶν ἀπ- αριθμήσει, ὥσπερ ἄλλο τι τῶν τιμίων ἐπίσημον· ὁ δὲ καὶ μακρῷ λόγῳ στηλιτεύων τὴν προτέραν ἑαυτοῦ κακίαν, ἵνα καὶ τοῦτο Θεῷ καρποφορήσῃ, τὴν ἐξω αγόρευσιν, καὶ πολλοῖς ὁδὸς γένηται τῆς χρηστοτέρας ἐλπίδος τῶν ἀπὸ κακίας ἐπιστρεφόντων. Τίς οὖν ἡ κακία, καὶ σκοπεῖτε, ὅση καὶ ἡλίκη τὸ μέγεθος· Δαιμόνων ἦν θεραπευτής, ὁ Χριστοῦ μαθητής ὕστε- ρον· καὶ διώκτης πικρότατος, ὁ μέγας τῆς ἀληθείας ἀγωνιστής· καὶ λόγῳ καὶ ἔργῳ ταράσσων τὴν ἡμε- τέραν ὁδὸν, διὰ τὸ ἐν ἀμφοτέροις κράτος, ὁ κρά τιστος ἀμφότερα μετὰ τοῦτο Χριστιανοῖς. Οσον και κὸν καὶ γοητεία τούτοις προστιθεμένη, τῶν ἐκεί- νου (74) τὸ γνωριμώτατον! ὅσῳ δεινότερον καὶ ἀπληστία σώματος, ἢ καὶ τοὺς τἄλλα σοφοὺς ἐκμαί γειν δύναται, καὶ χεῖρον φρονεῖν βιάζεται, καθά περ ὑβριστὴς πῶλος, τὸν λογισμὸν συναρπάζουσα ! Θ. Ηκει δὲ ἡμῖν ἐπ' αὐτὸ τὸ κεφάλαιον ὁ λόγος. Καὶ μὴ πρὸς τὰ πρῶτά τις ὁρῶν Κυπριανοῦ, ταῖς ἡδοναῖς ἐφιέτω· τοῖς δὲ τελευταίοις σωφρονιζέσθω. Παρθένος τις ἦν (75) τῶν εὐπατρίδων, καὶ κοσμίων. ¹³ [ παρ' ἀλλήλου. • ὅσῳ δεινότερον καὶ ἀπληστία σώματος. Τῶν ἐκείνου τὸ γνωριμώτατον, ὅσῳ δεινότερον; ἡ ἀπλη στία, Κάλλει περίβλεπτος, τῶν εὐπατρί δων καὶ κοσμίων, εὐπρεπὴς μὲν τὴν ὥραν τοῦ σώ ματος. ζηλωτὴ δὲ τὸν τρόπον· τὴν γὰρ μορφὴν ἀξιέραστος ἦν, καὶ ψυχῆς ἀρετὴν ἀξιάγαστος. Ταῦτα γὰρ ἡ φήμη διήγγελλε, καὶ τὸν νεανίαν ἐξέπληττεν, ὁρῶντα μὲν κάλλος ἐξαίσιον, ἀκούοντα δὲ τρόπον ἐφά- μιλλον. Ακούετε, παρθένοι, ORATIO XXIV. IN LAUDEM S. CYPRIANI. - A talem et auditorum cupiditatem, cursum teneam, hæc mihi ineunda ratio videtur: cætera quidem scientibus relinquam, ut iis, qui ea ignorant, si qui tamen tales sunt, exponant, atque ex ea re utrique parem utilitatem capiant, tum qui illius virtutes docent, tum qui addiscunt (quandoquidem hujus quoque viri vel sola recordatio sanctitate animam imbuit, maximumque pondus ad excitandum vir- rebus unum aut alterum breviter exponam, quæ. velim, praeterire queam. VIII. Dicam porro, quæ prioris ipsius vitæ ratio, fuerit, quæ salutis via, quæ vocatio, quæ in inelio- rem vitæ stątum mutatio. Equidem eos admodu:n ignavi atque abjecti animi esse existimo, qui mar- tutis studium habet oratio); ego vero ex illius etiam hujus generis sunt, ut ea, ne si maxime quidem lyri, rerumn minus laudabilium commemoratione, contumeliam inferri arbitrantur. Hac enim ratione. nec magnus ipse Paulus laudem mereatur, et Mat- thæus publicanus in sceleratissimorum hominum numero habendas fuerit, ac noster etiam Cypria- pus. Ille quidem pristinarum suarum persecutio- num, et mutati zeli mentionem facit 18, ut videlicet ex utriusque collatione Dei beneficentiam magis concelebret alter vero in discipulorum enuniera- tione sibi ipsi Publicani cognomentum, perinde. atque aliud quoddam nobilitatis insigne et orna- mentum, adjungit 1; hic denique superioris vitæ turpitudinem longa oratione proscindit, ut ipsam quoque scelerum confessionem Deo muneris loco offerat, ac multis eorum, qui ab improba et fagi- tiosa vivendi ratione animum revocant, ad melius sperandum via exsistat. Quæ igitur illius improbitas fuerit, quamque magna et gravis, expendite : Die- monum cultor erat, qui Christi postea discipulus fuit : et persecutor acerbissimus, qui postea magnus veritatis propugnator exstitit; et verbo et opere, utpote in utroque pollens, viam nostram turbabat, qui postea utraque re peregregiam Chri- stianis operam dedit. Jam quantus ex arte magica, a qua potissimum ad hominum famam pervenerat, buic malo cumulus accedebat! quantum item hæc crimina exaggerabat corporis intemperantia et libido, quæ tantam vim habet, ut quandoque sapientes etiam viros furore afficiat, deteriusque sentire cogat, equulei petulantis et indomiti more, rationem secum arripiens! Tim. 1, 13. Matth. X, 3. sim, Ars magica, qua maxime in notitiam hominum ve- nerat, quanto in ejus malis hæc primas tenebat ?, Improbat interpretationem Billii, qui jungit cum his verbis quæ sequuntur, Si admittatur Combefisii interpretatio, sic his interpunctionibus distinguenda erit phrasis : etc. : c Qua arte et notior, et quanto ad scelus immanior? Ad hæc libido insatiabilis, etc. ed. sic additur : IX. Ad ipsum autem jam mali caput se confert oratio. Nec vero quisquam primas vitæ Cypriani partes intuens, voluptatibus indulgeat; verum ulti- quis ad pudicitiam revocetur. Virgo quædam erat D etc. : Virgo quædamn erat pulchritudine et genere insignis, ingenua, præ- stanti corporis forma, ob morum excellentiam imi- tatione digna. Forma namque erat amabilis, animi autem virtute longe admirabilior. Hæc fama nun- tiabat. Confestim juvenem sauciavit, qui formam nulli parem conspiciebat; verum cum paribus coll¬ junctam moribus audiebat. Audite, virgines, › etc. (13) Παραλλήλου. Sic Regg. bm, ph. In ed. divi- (14) Τῶν ἐκείνου, etc. Combefisius sic vertit: (75) Παρθένος τις ἦν, etc. in Coisl. 1 et Hervag,
PG 35:1178καὶ τὸ τελευταῖον, κατ’ αὐτοῦ τολμᾷ τοῦ Δεσπότου, τοῦ καταλύσοντος αὐτὸν καὶ θανατώσοντος, καὶ πεῖραν προσάγει τῷ ἀπειράστῳ (ἐπειδὴ δεύτερον Ἀδὰμ εἶδε τοῦ Θεοῦ τὸ φαινόμενον), ὡς καὶ τοῦτον καταπαλαίσων. Ἠγνόει γὰρ, ὅτι περιπεσεῖται θεότητι, προςδραμὼν ἀνθρωπότητι. Τί οὖν θαυμαστὸν, εἰ καὶ διὰ Κυπριανοῦ πειρᾶται τῆς ἁγίας ψυχῆς, καὶ τοῦ ἀνεπάφου σώματος;
τὰ μὲν ἄλλα παρεῖναι τοῖς εἰδόσιν, ἐκδιδάσκειν τοὺς ἀγνοοῦντας, εἴπερ εἰσί τινες, ἵν' ἀμφότεροι ευεργε τῶνται ὁμοίως, καὶ οἱ διδάσκοντες τὰ ἐκείνου, καὶ οἱ μανθάνοντες (ἐπειδὴ καὶ τὸ μεμνῆσθαι τοῦ ἀν δρός, ἁγιασμὸς, καὶ μέγιστον εἰς παράκλησιν ἀρε τῆς ὁ λόγος )· ἑνὸς δὲ ἢ δύο τῶν ἐκείνου διὰ βραχέων ἐπιμνησθῆναι, καὶ τούτων ὅσα μηδὲ βουλομένῳ παρ- ελθεῖν δυνατόν. Η'. Μνησθήσομαι δὲ τοῦ προτέρου βίου, καὶ ἥτις αὐτῷ γέγονε σωτηρίας ὁδὸς, καὶ τίς ἡ κλῆσις, καὶ ἡ πρὸς τὸ κρεῖττον μετάθεσις. Ἐκεῖνο μέν γε λίαν ἀγεννὲς καὶ μικρόψυχον, οἴεσθαι καθυβρίζεσθαι τὸν ἀθλητὴν τῇ μνήμῃ τῶν σκαιοτέρων. Ἐπεὶ οὕτω καὶ Β Παῦλος ἡμῖν οὐκ ἐπαινετὸς ὁ μέγας, καὶ Ματθαῖος ὁ τελώνης ἐν τοῖς κακίστοις, καὶ Κυπριανὸς αὐτός· ὁ μὲν τῶν προτέρων ἑαυτοῦ διωγμών μεμνημένος, καὶ τῆς τοῦ ζήλου μεταθέσεως, ἵν᾽ ἐκ τοῦ παραλλή- λου (73) μᾶλλον δοξάσῃ τὸν εὐεργέτην· ὁ δὲ τὸν Τελώνην ἑαυτῷ προστιθεὶς ἐν τῇ τῶν μαθητῶν ἀπ- αριθμήσει, ὥσπερ ἄλλο τι τῶν τιμίων ἐπίσημον· ὁ δὲ καὶ μακρῷ λόγῳ στηλιτεύων τὴν προτέραν ἑαυτοῦ κακίαν, ἵνα καὶ τοῦτο Θεῷ καρποφορήσῃ, τὴν ἐξω αγόρευσιν, καὶ πολλοῖς ὁδὸς γένηται τῆς χρηστοτέρας ἐλπίδος τῶν ἀπὸ κακίας ἐπιστρεφόντων. Τίς οὖν ἡ κακία, καὶ σκοπεῖτε, ὅση καὶ ἡλίκη τὸ μέγεθος· Δαιμόνων ἦν θεραπευτής, ὁ Χριστοῦ μαθητής ὕστε- ρον· καὶ διώκτης πικρότατος, ὁ μέγας τῆς ἀληθείας ἀγωνιστής· καὶ λόγῳ καὶ ἔργῳ ταράσσων τὴν ἡμε- τέραν ὁδὸν, διὰ τὸ ἐν ἀμφοτέροις κράτος, ὁ κρά τιστος ἀμφότερα μετὰ τοῦτο Χριστιανοῖς. Οσον και κὸν καὶ γοητεία τούτοις προστιθεμένη, τῶν ἐκεί- νου (74) τὸ γνωριμώτατον! ὅσῳ δεινότερον καὶ ἀπληστία σώματος, ἢ καὶ τοὺς τἄλλα σοφοὺς ἐκμαί γειν δύναται, καὶ χεῖρον φρονεῖν βιάζεται, καθά περ ὑβριστὴς πῶλος, τὸν λογισμὸν συναρπάζουσα ! Θ. Ηκει δὲ ἡμῖν ἐπ' αὐτὸ τὸ κεφάλαιον ὁ λόγος. Καὶ μὴ πρὸς τὰ πρῶτά τις ὁρῶν Κυπριανοῦ, ταῖς ἡδοναῖς ἐφιέτω· τοῖς δὲ τελευταίοις σωφρονιζέσθω. Παρθένος τις ἦν (75) τῶν εὐπατρίδων, καὶ κοσμίων. ¹³ [ παρ' ἀλλήλου. • ὅσῳ δεινότερον καὶ ἀπληστία σώματος. Τῶν ἐκείνου τὸ γνωριμώτατον, ὅσῳ δεινότερον; ἡ ἀπλη στία, Κάλλει περίβλεπτος, τῶν εὐπατρί δων καὶ κοσμίων, εὐπρεπὴς μὲν τὴν ὥραν τοῦ σώ ματος. ζηλωτὴ δὲ τὸν τρόπον· τὴν γὰρ μορφὴν ἀξιέραστος ἦν, καὶ ψυχῆς ἀρετὴν ἀξιάγαστος. Ταῦτα γὰρ ἡ φήμη διήγγελλε, καὶ τὸν νεανίαν ἐξέπληττεν, ὁρῶντα μὲν κάλλος ἐξαίσιον, ἀκούοντα δὲ τρόπον ἐφά- μιλλον. Ακούετε, παρθένοι, ORATIO XXIV. IN LAUDEM S. CYPRIANI. - A talem et auditorum cupiditatem, cursum teneam, hæc mihi ineunda ratio videtur: cætera quidem scientibus relinquam, ut iis, qui ea ignorant, si qui tamen tales sunt, exponant, atque ex ea re utrique parem utilitatem capiant, tum qui illius virtutes docent, tum qui addiscunt (quandoquidem hujus quoque viri vel sola recordatio sanctitate animam imbuit, maximumque pondus ad excitandum vir- rebus unum aut alterum breviter exponam, quæ. velim, praeterire queam. VIII. Dicam porro, quæ prioris ipsius vitæ ratio, fuerit, quæ salutis via, quæ vocatio, quæ in inelio- rem vitæ stątum mutatio. Equidem eos admodu:n ignavi atque abjecti animi esse existimo, qui mar- tutis studium habet oratio); ego vero ex illius etiam hujus generis sunt, ut ea, ne si maxime quidem lyri, rerumn minus laudabilium commemoratione, contumeliam inferri arbitrantur. Hac enim ratione. nec magnus ipse Paulus laudem mereatur, et Mat- thæus publicanus in sceleratissimorum hominum numero habendas fuerit, ac noster etiam Cypria- pus. Ille quidem pristinarum suarum persecutio- num, et mutati zeli mentionem facit 18, ut videlicet ex utriusque collatione Dei beneficentiam magis concelebret alter vero in discipulorum enuniera- tione sibi ipsi Publicani cognomentum, perinde. atque aliud quoddam nobilitatis insigne et orna- mentum, adjungit 1; hic denique superioris vitæ turpitudinem longa oratione proscindit, ut ipsam quoque scelerum confessionem Deo muneris loco offerat, ac multis eorum, qui ab improba et fagi- tiosa vivendi ratione animum revocant, ad melius sperandum via exsistat. Quæ igitur illius improbitas fuerit, quamque magna et gravis, expendite : Die- monum cultor erat, qui Christi postea discipulus fuit : et persecutor acerbissimus, qui postea magnus veritatis propugnator exstitit; et verbo et opere, utpote in utroque pollens, viam nostram turbabat, qui postea utraque re peregregiam Chri- stianis operam dedit. Jam quantus ex arte magica, a qua potissimum ad hominum famam pervenerat, buic malo cumulus accedebat! quantum item hæc crimina exaggerabat corporis intemperantia et libido, quæ tantam vim habet, ut quandoque sapientes etiam viros furore afficiat, deteriusque sentire cogat, equulei petulantis et indomiti more, rationem secum arripiens! Tim. 1, 13. Matth. X, 3. sim, Ars magica, qua maxime in notitiam hominum ve- nerat, quanto in ejus malis hæc primas tenebat ?, Improbat interpretationem Billii, qui jungit cum his verbis quæ sequuntur, Si admittatur Combefisii interpretatio, sic his interpunctionibus distinguenda erit phrasis : etc. : c Qua arte et notior, et quanto ad scelus immanior? Ad hæc libido insatiabilis, etc. ed. sic additur : IX. Ad ipsum autem jam mali caput se confert oratio. Nec vero quisquam primas vitæ Cypriani partes intuens, voluptatibus indulgeat; verum ulti- quis ad pudicitiam revocetur. Virgo quædam erat D etc. : Virgo quædamn erat pulchritudine et genere insignis, ingenua, præ- stanti corporis forma, ob morum excellentiam imi- tatione digna. Forma namque erat amabilis, animi autem virtute longe admirabilior. Hæc fama nun- tiabat. Confestim juvenem sauciavit, qui formam nulli parem conspiciebat; verum cum paribus coll¬ junctam moribus audiebat. Audite, virgines, › etc. (13) Παραλλήλου. Sic Regg. bm, ph. In ed. divi- (14) Τῶν ἐκείνου, etc. Combefisius sic vertit: (75) Παρθένος τις ἦν, etc. in Coisl. 1 et Hervag,
§ 6
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Ι. Πλὴν ὁ μὲν ἐπείρα, καὶ προαγωγῷ χρῆται, οὐ γυναίῳ τινὶ παλαιῷ τῶν πρὸς ταῦτα ἐπιτηδείων, ἀλλὰ δαιμόνων τινὶ τῶν φιλοσωμάτων καὶ φιληδόνων· ἐπειδὴ ταχεῖαι πρὸς τὴν τῶν τοιούτων ὑπηρεσίαν αἱ ἀποστατικαὶ δυνάμεις καὶ φθονεραὶ, πολλοὺς κοινωνοὺς ζητοῦσαι τοῦ πτώματος. Καὶ ὁ μισθὸς τῆς προαγωγίας, θυσίαι τε καὶ σπονδαὶ, καὶ ἡ δι’ αἱμάτων καὶ κνίσσης οἰκείωσις· τοιούτους γὰρ ἔδει μισθοὺς εἶναι τοῖς τὰ τοιαῦτα χαριζομένοις. Ἡ δὲ ὡς ᾔσθετο τοῦ κακοῦ, καὶ τὴν ἐπιβουλὴν ἔγνω (ταχύτεραι γὰρ αἱ καθαραὶ ψυχαὶ καὶ θεοειδεῖς πρὸς θήραν τοῦ ἐνεργοῦντος, κἂν ὅτι μάλιστα σοφιστικὸς ᾖ καὶ ποικίλος τὴν ἐπιχείρησιν), τί ποιεῖ, καὶ τί ἀντιτεχνᾶται τῷ δημιουργῷ τῆς κακίας;
τὰ μὲν ἄλλα παρεῖναι τοῖς εἰδόσιν, ἐκδιδάσκειν τοὺς ἀγνοοῦντας, εἴπερ εἰσί τινες, ἵν' ἀμφότεροι ευεργε τῶνται ὁμοίως, καὶ οἱ διδάσκοντες τὰ ἐκείνου, καὶ οἱ μανθάνοντες (ἐπειδὴ καὶ τὸ μεμνῆσθαι τοῦ ἀν δρός, ἁγιασμὸς, καὶ μέγιστον εἰς παράκλησιν ἀρε τῆς ὁ λόγος )· ἑνὸς δὲ ἢ δύο τῶν ἐκείνου διὰ βραχέων ἐπιμνησθῆναι, καὶ τούτων ὅσα μηδὲ βουλομένῳ παρ- ελθεῖν δυνατόν. Η'. Μνησθήσομαι δὲ τοῦ προτέρου βίου, καὶ ἥτις αὐτῷ γέγονε σωτηρίας ὁδὸς, καὶ τίς ἡ κλῆσις, καὶ ἡ πρὸς τὸ κρεῖττον μετάθεσις. Ἐκεῖνο μέν γε λίαν ἀγεννὲς καὶ μικρόψυχον, οἴεσθαι καθυβρίζεσθαι τὸν ἀθλητὴν τῇ μνήμῃ τῶν σκαιοτέρων. Ἐπεὶ οὕτω καὶ Β Παῦλος ἡμῖν οὐκ ἐπαινετὸς ὁ μέγας, καὶ Ματθαῖος ὁ τελώνης ἐν τοῖς κακίστοις, καὶ Κυπριανὸς αὐτός· ὁ μὲν τῶν προτέρων ἑαυτοῦ διωγμών μεμνημένος, καὶ τῆς τοῦ ζήλου μεταθέσεως, ἵν᾽ ἐκ τοῦ παραλλή- λου (73) μᾶλλον δοξάσῃ τὸν εὐεργέτην· ὁ δὲ τὸν Τελώνην ἑαυτῷ προστιθεὶς ἐν τῇ τῶν μαθητῶν ἀπ- αριθμήσει, ὥσπερ ἄλλο τι τῶν τιμίων ἐπίσημον· ὁ δὲ καὶ μακρῷ λόγῳ στηλιτεύων τὴν προτέραν ἑαυτοῦ κακίαν, ἵνα καὶ τοῦτο Θεῷ καρποφορήσῃ, τὴν ἐξω αγόρευσιν, καὶ πολλοῖς ὁδὸς γένηται τῆς χρηστοτέρας ἐλπίδος τῶν ἀπὸ κακίας ἐπιστρεφόντων. Τίς οὖν ἡ κακία, καὶ σκοπεῖτε, ὅση καὶ ἡλίκη τὸ μέγεθος· Δαιμόνων ἦν θεραπευτής, ὁ Χριστοῦ μαθητής ὕστε- ρον· καὶ διώκτης πικρότατος, ὁ μέγας τῆς ἀληθείας ἀγωνιστής· καὶ λόγῳ καὶ ἔργῳ ταράσσων τὴν ἡμε- τέραν ὁδὸν, διὰ τὸ ἐν ἀμφοτέροις κράτος, ὁ κρά τιστος ἀμφότερα μετὰ τοῦτο Χριστιανοῖς. Οσον και κὸν καὶ γοητεία τούτοις προστιθεμένη, τῶν ἐκεί- νου (74) τὸ γνωριμώτατον! ὅσῳ δεινότερον καὶ ἀπληστία σώματος, ἢ καὶ τοὺς τἄλλα σοφοὺς ἐκμαί γειν δύναται, καὶ χεῖρον φρονεῖν βιάζεται, καθά περ ὑβριστὴς πῶλος, τὸν λογισμὸν συναρπάζουσα ! Θ. Ηκει δὲ ἡμῖν ἐπ' αὐτὸ τὸ κεφάλαιον ὁ λόγος. Καὶ μὴ πρὸς τὰ πρῶτά τις ὁρῶν Κυπριανοῦ, ταῖς ἡδοναῖς ἐφιέτω· τοῖς δὲ τελευταίοις σωφρονιζέσθω. Παρθένος τις ἦν (75) τῶν εὐπατρίδων, καὶ κοσμίων. ¹³ [ παρ' ἀλλήλου. • ὅσῳ δεινότερον καὶ ἀπληστία σώματος. Τῶν ἐκείνου τὸ γνωριμώτατον, ὅσῳ δεινότερον; ἡ ἀπλη στία, Κάλλει περίβλεπτος, τῶν εὐπατρί δων καὶ κοσμίων, εὐπρεπὴς μὲν τὴν ὥραν τοῦ σώ ματος. ζηλωτὴ δὲ τὸν τρόπον· τὴν γὰρ μορφὴν ἀξιέραστος ἦν, καὶ ψυχῆς ἀρετὴν ἀξιάγαστος. Ταῦτα γὰρ ἡ φήμη διήγγελλε, καὶ τὸν νεανίαν ἐξέπληττεν, ὁρῶντα μὲν κάλλος ἐξαίσιον, ἀκούοντα δὲ τρόπον ἐφά- μιλλον. Ακούετε, παρθένοι, ORATIO XXIV. IN LAUDEM S. CYPRIANI. - A talem et auditorum cupiditatem, cursum teneam, hæc mihi ineunda ratio videtur: cætera quidem scientibus relinquam, ut iis, qui ea ignorant, si qui tamen tales sunt, exponant, atque ex ea re utrique parem utilitatem capiant, tum qui illius virtutes docent, tum qui addiscunt (quandoquidem hujus quoque viri vel sola recordatio sanctitate animam imbuit, maximumque pondus ad excitandum vir- rebus unum aut alterum breviter exponam, quæ. velim, praeterire queam. VIII. Dicam porro, quæ prioris ipsius vitæ ratio, fuerit, quæ salutis via, quæ vocatio, quæ in inelio- rem vitæ stątum mutatio. Equidem eos admodu:n ignavi atque abjecti animi esse existimo, qui mar- tutis studium habet oratio); ego vero ex illius etiam hujus generis sunt, ut ea, ne si maxime quidem lyri, rerumn minus laudabilium commemoratione, contumeliam inferri arbitrantur. Hac enim ratione. nec magnus ipse Paulus laudem mereatur, et Mat- thæus publicanus in sceleratissimorum hominum numero habendas fuerit, ac noster etiam Cypria- pus. Ille quidem pristinarum suarum persecutio- num, et mutati zeli mentionem facit 18, ut videlicet ex utriusque collatione Dei beneficentiam magis concelebret alter vero in discipulorum enuniera- tione sibi ipsi Publicani cognomentum, perinde. atque aliud quoddam nobilitatis insigne et orna- mentum, adjungit 1; hic denique superioris vitæ turpitudinem longa oratione proscindit, ut ipsam quoque scelerum confessionem Deo muneris loco offerat, ac multis eorum, qui ab improba et fagi- tiosa vivendi ratione animum revocant, ad melius sperandum via exsistat. Quæ igitur illius improbitas fuerit, quamque magna et gravis, expendite : Die- monum cultor erat, qui Christi postea discipulus fuit : et persecutor acerbissimus, qui postea magnus veritatis propugnator exstitit; et verbo et opere, utpote in utroque pollens, viam nostram turbabat, qui postea utraque re peregregiam Chri- stianis operam dedit. Jam quantus ex arte magica, a qua potissimum ad hominum famam pervenerat, buic malo cumulus accedebat! quantum item hæc crimina exaggerabat corporis intemperantia et libido, quæ tantam vim habet, ut quandoque sapientes etiam viros furore afficiat, deteriusque sentire cogat, equulei petulantis et indomiti more, rationem secum arripiens! Tim. 1, 13. Matth. X, 3. sim, Ars magica, qua maxime in notitiam hominum ve- nerat, quanto in ejus malis hæc primas tenebat ?, Improbat interpretationem Billii, qui jungit cum his verbis quæ sequuntur, Si admittatur Combefisii interpretatio, sic his interpunctionibus distinguenda erit phrasis : etc. : c Qua arte et notior, et quanto ad scelus immanior? Ad hæc libido insatiabilis, etc. ed. sic additur : IX. Ad ipsum autem jam mali caput se confert oratio. Nec vero quisquam primas vitæ Cypriani partes intuens, voluptatibus indulgeat; verum ulti- quis ad pudicitiam revocetur. Virgo quædam erat D etc. : Virgo quædamn erat pulchritudine et genere insignis, ingenua, præ- stanti corporis forma, ob morum excellentiam imi- tatione digna. Forma namque erat amabilis, animi autem virtute longe admirabilior. Hæc fama nun- tiabat. Confestim juvenem sauciavit, qui formam nulli parem conspiciebat; verum cum paribus coll¬ junctam moribus audiebat. Audite, virgines, › etc. (13) Παραλλήλου. Sic Regg. bm, ph. In ed. divi- (14) Τῶν ἐκείνου, etc. Combefisius sic vertit: (75) Παρθένος τις ἦν, etc. in Coisl. 1 et Hervag,
PG 35:1179Πάντων ἀπογνοῦσα τῶν ἄλλων, ἐπὶ τὸν Θεὸν καταφεύγει, καὶ προστάτην ποιεῖται κατὰ τοῦ μισητοῦ πόθου τὸν ἑαυτῆς νυμφίον, ὃς καὶ Σωσάνναν ἐῤῥύσατο, καὶ Θέκλαν διέσωσεν· τὴν μὲν ἀπὸ πικρῶν πρεσβυτέρων, τὴν δὲ ἀπὸ τυράννου μνηστῆρος, καὶ τυραννικωτέρας μητρός. Τίνα τοῦτον; Χριστὸν, ὃς καὶ πνεύμασιν ἐπιτιμᾷ, καὶ κουφίζει βαπτιζομένους, καὶ πεζεύει πέλαγος, καὶ λεγεῶνα πνευμάτων τῷ βυθῷ δίδωσι· καὶ ῥύεται μὲν ἐκ λάκκου δίκαιον λέουσι προτεθέντα βορὰν, καὶ χειρῶν ἐκτάσει τοὺς θῆρας νικήσαντα· ῥύεται δὲ ὑπὸ κήτους καταποθέντα φυγάδα προφήτην, κἀν τοῖς σπλάγχνοις τὴν πίστιν διασωσάμενον· σώζει δὲ Ἀσσυρίους ἐν φλογὶ παῖδας, ἀγγέλῳ τὴν πυρὰν καταψύξας, καὶ τοῖς τρισὶ παραζεύξας τὸν τέταρτον.
Α 'Ακούετε, παρθένοι, καὶ συναγάλλεσθε, μᾶλλον δὲ καὶ τῶν ὑπὸ ζυγὸν ἔσαι σώφρονές τε καὶ φιλοσώ φρονες (76)· κοινὸν γὰρ ἀμφοτέραις καλλώπισμα τὸ διήγημα. Καὶ ἡ παρθένος καλὴ τῷ εἴδει σφόδρα· προσαδέτω ταύτῃ μεθ᾿ ἡμῶν ὁ θεῖος Δαβίδ, Πᾶσα ἡ δόξα, λέγων, τῆς θυγατρὸς τοῦ βασιλέως ἔσω- θεν, νύμφη Χριστοῦ γνησία, κάλλος ἀπόθετον, ἄγαλμα ἔμψυχον, ἀνάθημα ἄσυλον, τέμενος ἀνεπίσ βατον, κῆπος κεκλεισμένος, πηγὴ ἐσφραγισμένη (προσᾳδέτω γάρ τι καὶ Σολομών), μόνῳ Χριστῷ της ρουμένη. Ταύτης ὁ μέγας ήλω Κυπριανός, οὐκ οἶδ' ὅθεν καὶ ὅπως, τῆς πάντα ἀσφαλούς καὶ κοσμίας (77). Ψαύουσι γὰρ ὀφθαλμοὶ λίχνοι καὶ τῶν ἀψαύστων, τὸ προχειρότατον ὀργάνων (78) καὶ ἀπληστότατον. Καὶ οὐχ ἥλω μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐπείρα. ἃ τῆς εὐηθείας, εἰ Β ταύτην συλήσειν ήλπιζε, μᾶλλον δὲ τῆς ἀναισχυν τίας τοῦ τὰ τοιαῦτα τολμώντός τε καὶ τολμᾷν πεί θοντος ! Ἐκεῖνος καὶ εἰς τὸν παράδεισον ἀπ' ἀρχῆς παρέδυ (79) κατὰ τοῦ πρώτου πλάσματος· καὶ μέσος ἀγγέλων ἵσταται τὸν Ἰὼβ ἐξαιτήσων· καὶ τὸ τελευ ταῖον, κατ' αὐτοῦ τολμᾷ τοῦ Δεσπότου, τοῦ καταλύ- σοντος (80) αὐτὸν καὶ θανατώσοντος, καὶ πεῖραν προσάγει τῷ ἀπειράστῳ (ἐπειδὴ δεύτερον 'Αδάμ εἶδε τοῦ Θεοῦ τὸ φαινόμενον), ὡς καὶ τοῦτον καταπα- λαίσων. Αγνόει γὰρ, ὅτι περιπεσείται θεότητι, προσ δραμὼν ἀνθρωπότητι. Τί οὖν θαυμαστὸν, εἰ καὶ διὰ Κυπριανοῦ πειρᾶται τῆς ἁγίας (81) ψυχῆς, καὶ τοῦ ἀνεπάφου σώματος; Ι'. Πλὴν ὁ μὲν ἐπείρα, καὶ προαγωγῷ χρῆται, οὐ γυναίῳ τινὶ παλαιῷ τῶν πρὸς ταῦτα ἐπιτηδείων, ἀλλὰ δαιμόνων τινὶ τῶν φιλοσωμάτων· καὶ φιληδό νων· ἐπειδὴ ταχείαι πρὸς τὴν τῶν τοιούτων ὑπηρε σίαν αἱ ἀποστατικαὶ δυνάμεις καὶ φθονεραί, πολλοὺς κοινωνούς ζητοῦσαι τοῦ πτώματος. Καὶ ὁ μισθὸς τῆς προαγωγίας, θυσίαι τε καὶ (82) σπονδαί, καὶ ἡ δι' αἱμάτων καὶ κνίσσης οἰκείωσις· τοιούτους γὰρ ἔδε: μισθοὺς εἶναι τοῖς τὰ τοιαῦτα χαριζομένοις. Ἡ δὲ ὡς ᾔσθετο τοῦ κακοῦ, καὶ τὴν ἐπιβουλὴν ἔγνω (τα χύτεραι γὰρ αἱ καθαραὶ ψυχαὶ καὶ θεοειδεῖς πρὸς θήραν τοῦ ἐνεργοῦντος, κἂν ὅτι μάλιστα σοφιστικός ᾖ καὶ ποικίλος τὴν ἐπιχείρησιν ), τί ποιεῖ, καὶ τί ἀντιτεχνᾶται τῷ δημιουργῷ τῆς κακίας; Πάντων ἀπογνοῦσα τῶν ἄλλων, ἐπὶ τὸν Θεὸν καταφεύγει, καὶ προστάτην ποιεῖται κατὰ τοῦ μισητοῦ πόθου (85) τὸν ἑαυτῆς νυμφίον, ὃς καὶ Σωσάνναν ἐῤῥύσατο. καὶ Θέκλαν διέσωσεν· τὴν μὲν ἀπὸ πικρῶν πρεσβυτέ- ρων (84), τὴν δὲ ἀπὸ τυράννου μνηστῆρος, καὶ τυ ν ὄργανον. δαὶ δι' αἱμάτων καὶ κνίσσης, « πόθον. +179 S. GREGORII THEOLOGI patricio genere nata, honestisque moribus prædita. Audite, virgines, ac simul exsultate, imo etiam quæcunque pudicitiam in matrimonio, et pudicitiæ amantes colitis: nam utrisque communi ornamento est ista narratio. Virgo hæc forma erat perquam berali et egregia. Accinat huic nobiscuin David : Omnis gloria filice regis ab intus ", vera Christi spensa, pulchritudo recondita, viva status, dona- vium sacrilegas manus non metuens, fanum inac- cessum, hortus conclusus, fons signatus te (ut Salomon quoque aliquid ipsi accinat), soli Christo servata. Magnus Cyprianus, unde, et quo modo, haud scio, hujus virginis omni ex parte lutæ, ac morum gravitate præditæ amore captus est. Nam procaces et avidi oculi, ea eliam, quæ attingere nefas est, attingunt, organum nempe omnium promptissimum atque avidissimum. Nec tantum captus est, sed ejus quoque pudicitiam tentabat. O singularem stultitiam, si quidem futurum spera- bat, ut eam diriperet, vel potius, o ingentem illius impudentiam, qui res hujusmodi audebat, atque ad audendum impellebat! Ille etiam in paradisum adversus eum, qui primus effictus est, ab initio irrepsit : et medius inter angelos slat, Lobum ad cruciatum deposcens : ac postremo Dominum ipsum, qui eum oppressurus et morte affecturus erat, adoriri non dubitat, eique, qui nulli tentationi obnoxius est, tentationem admovet si quoniam alterum, in externa Dei facie, Adamum videbat), quasi ipsum quoque superaturus. Nesciebat. cnim fore ut humanitatem aggres sus, in divinitatem: incideret. Quid igitur mirum, si ipse etiam per Cyprianum sanctam animam, atque intactum corpus aggreditur? Matth. IV, X. Cæterum ipse quidem eam sollicitabat, ac C pro lenone, non vetula quadam muliercula ad hu- jusmodi res idonea, sed damnone quodam, corporum ac voluptatis amante, utitur. Rebelles siquidem et invidæ potestates ad obeunda hujus generis ministe- ria celeres esse solent, multos nimirum ruinæ suæ socios quærentes. Hujus porro lenocinii merces, victimæ et libamina erant, affinitasque ea, quæ per sanguinem et sacrificiorum nidorem cum eo con- trabitur. Talem enim iis mercedem pendi oporte bat, qui hujusmodi beneficia contulissent. At puella simul atque malum persensit, et insidias intellexit (puræ etenim ac divinæ animæ diaboli technas celerrime deprehendunt, quamlibet alioqui versi- pellis ille sit, atque in conatibus suis varius ac multiplex), quid facit, et quid adversus vitii opifi- cem molitur ? Desperatis omnibus aliis remediis, ad Deum confugit, atque adversus detestabilem amo- rem sponsum suum patronum ac defensorem assu- Psal. XLIV, 14. Cant. IV, 12. Gen. 11, 4. s Lob 1, 6. sqq. Deest to in edit, D i sqq. qua cruoribus, et sae crificiorum nidore fit conciliatio. › ber., etc. In ed., (76) Τε καὶ φιλοσώφρονες. Haec desunt in Reg. d. (77) Κοσμίας. Reg. d, ταμίας. (78) Οργάνων. Reg. c, τῶν ὀργάνων. Par., (79) Παρέδυ. Reg. c, εισέδυ. (80) Του καταλύσοντος. Sic Reg bm, et Or. 1. (81) 'Αγίας. Reg. c addit, ἐκείνης. (82) θυσίαι τε και, etc. Regg. a, d, θυσίαι στον (85) Πόθου. Sic Regg. a, c, d, bm, pl, Jes., Cum- (84) ᾿Απὸ πικρῶν πρεσβυτέρων. Bill : e a savis
ΙΑ
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
ΙΑ. Ταῦτα καὶ πλείω τούτων ἐπιφημίζουσα, καὶ τὴν Παρθένον Μαρίαν ἱκετεύουσα βοηθῆσαι παρθένῳ κινδυνευούσῃ, τὸ τῆς νηστείας καὶ χαμευνίας προβάλλεται φάρμακον· ὁμοῦ μὲν τὸ κάλλος μαραίνουσα ὡς ἐπίβουλον, ἵν’ ὑποσπάσῃ τῆς φλογὸς τὴν ὕλην, καὶ δαπανήσῃ τὸ τῶν παθῶν ὑπέκκαυμα· ὁμοῦ δὲ τὸν Θεὸν ἱλεουμένη διὰ τῆς πίστεως καὶ διὰ τῆς ταπεινώσεως·
Α 'Ακούετε, παρθένοι, καὶ συναγάλλεσθε, μᾶλλον δὲ καὶ τῶν ὑπὸ ζυγὸν ἔσαι σώφρονές τε καὶ φιλοσώ φρονες (76)· κοινὸν γὰρ ἀμφοτέραις καλλώπισμα τὸ διήγημα. Καὶ ἡ παρθένος καλὴ τῷ εἴδει σφόδρα· προσαδέτω ταύτῃ μεθ᾿ ἡμῶν ὁ θεῖος Δαβίδ, Πᾶσα ἡ δόξα, λέγων, τῆς θυγατρὸς τοῦ βασιλέως ἔσω- θεν, νύμφη Χριστοῦ γνησία, κάλλος ἀπόθετον, ἄγαλμα ἔμψυχον, ἀνάθημα ἄσυλον, τέμενος ἀνεπίσ βατον, κῆπος κεκλεισμένος, πηγὴ ἐσφραγισμένη (προσᾳδέτω γάρ τι καὶ Σολομών), μόνῳ Χριστῷ της ρουμένη. Ταύτης ὁ μέγας ήλω Κυπριανός, οὐκ οἶδ' ὅθεν καὶ ὅπως, τῆς πάντα ἀσφαλούς καὶ κοσμίας (77). Ψαύουσι γὰρ ὀφθαλμοὶ λίχνοι καὶ τῶν ἀψαύστων, τὸ προχειρότατον ὀργάνων (78) καὶ ἀπληστότατον. Καὶ οὐχ ἥλω μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐπείρα. ἃ τῆς εὐηθείας, εἰ Β ταύτην συλήσειν ήλπιζε, μᾶλλον δὲ τῆς ἀναισχυν τίας τοῦ τὰ τοιαῦτα τολμώντός τε καὶ τολμᾷν πεί θοντος ! Ἐκεῖνος καὶ εἰς τὸν παράδεισον ἀπ' ἀρχῆς παρέδυ (79) κατὰ τοῦ πρώτου πλάσματος· καὶ μέσος ἀγγέλων ἵσταται τὸν Ἰὼβ ἐξαιτήσων· καὶ τὸ τελευ ταῖον, κατ' αὐτοῦ τολμᾷ τοῦ Δεσπότου, τοῦ καταλύ- σοντος (80) αὐτὸν καὶ θανατώσοντος, καὶ πεῖραν προσάγει τῷ ἀπειράστῳ (ἐπειδὴ δεύτερον 'Αδάμ εἶδε τοῦ Θεοῦ τὸ φαινόμενον), ὡς καὶ τοῦτον καταπα- λαίσων. Αγνόει γὰρ, ὅτι περιπεσείται θεότητι, προσ δραμὼν ἀνθρωπότητι. Τί οὖν θαυμαστὸν, εἰ καὶ διὰ Κυπριανοῦ πειρᾶται τῆς ἁγίας (81) ψυχῆς, καὶ τοῦ ἀνεπάφου σώματος; Ι'. Πλὴν ὁ μὲν ἐπείρα, καὶ προαγωγῷ χρῆται, οὐ γυναίῳ τινὶ παλαιῷ τῶν πρὸς ταῦτα ἐπιτηδείων, ἀλλὰ δαιμόνων τινὶ τῶν φιλοσωμάτων· καὶ φιληδό νων· ἐπειδὴ ταχείαι πρὸς τὴν τῶν τοιούτων ὑπηρε σίαν αἱ ἀποστατικαὶ δυνάμεις καὶ φθονεραί, πολλοὺς κοινωνούς ζητοῦσαι τοῦ πτώματος. Καὶ ὁ μισθὸς τῆς προαγωγίας, θυσίαι τε καὶ (82) σπονδαί, καὶ ἡ δι' αἱμάτων καὶ κνίσσης οἰκείωσις· τοιούτους γὰρ ἔδε: μισθοὺς εἶναι τοῖς τὰ τοιαῦτα χαριζομένοις. Ἡ δὲ ὡς ᾔσθετο τοῦ κακοῦ, καὶ τὴν ἐπιβουλὴν ἔγνω (τα χύτεραι γὰρ αἱ καθαραὶ ψυχαὶ καὶ θεοειδεῖς πρὸς θήραν τοῦ ἐνεργοῦντος, κἂν ὅτι μάλιστα σοφιστικός ᾖ καὶ ποικίλος τὴν ἐπιχείρησιν ), τί ποιεῖ, καὶ τί ἀντιτεχνᾶται τῷ δημιουργῷ τῆς κακίας; Πάντων ἀπογνοῦσα τῶν ἄλλων, ἐπὶ τὸν Θεὸν καταφεύγει, καὶ προστάτην ποιεῖται κατὰ τοῦ μισητοῦ πόθου (85) τὸν ἑαυτῆς νυμφίον, ὃς καὶ Σωσάνναν ἐῤῥύσατο. καὶ Θέκλαν διέσωσεν· τὴν μὲν ἀπὸ πικρῶν πρεσβυτέ- ρων (84), τὴν δὲ ἀπὸ τυράννου μνηστῆρος, καὶ τυ ν ὄργανον. δαὶ δι' αἱμάτων καὶ κνίσσης, « πόθον. +179 S. GREGORII THEOLOGI patricio genere nata, honestisque moribus prædita. Audite, virgines, ac simul exsultate, imo etiam quæcunque pudicitiam in matrimonio, et pudicitiæ amantes colitis: nam utrisque communi ornamento est ista narratio. Virgo hæc forma erat perquam berali et egregia. Accinat huic nobiscuin David : Omnis gloria filice regis ab intus ", vera Christi spensa, pulchritudo recondita, viva status, dona- vium sacrilegas manus non metuens, fanum inac- cessum, hortus conclusus, fons signatus te (ut Salomon quoque aliquid ipsi accinat), soli Christo servata. Magnus Cyprianus, unde, et quo modo, haud scio, hujus virginis omni ex parte lutæ, ac morum gravitate præditæ amore captus est. Nam procaces et avidi oculi, ea eliam, quæ attingere nefas est, attingunt, organum nempe omnium promptissimum atque avidissimum. Nec tantum captus est, sed ejus quoque pudicitiam tentabat. O singularem stultitiam, si quidem futurum spera- bat, ut eam diriperet, vel potius, o ingentem illius impudentiam, qui res hujusmodi audebat, atque ad audendum impellebat! Ille etiam in paradisum adversus eum, qui primus effictus est, ab initio irrepsit : et medius inter angelos slat, Lobum ad cruciatum deposcens : ac postremo Dominum ipsum, qui eum oppressurus et morte affecturus erat, adoriri non dubitat, eique, qui nulli tentationi obnoxius est, tentationem admovet si quoniam alterum, in externa Dei facie, Adamum videbat), quasi ipsum quoque superaturus. Nesciebat. cnim fore ut humanitatem aggres sus, in divinitatem: incideret. Quid igitur mirum, si ipse etiam per Cyprianum sanctam animam, atque intactum corpus aggreditur? Matth. IV, X. Cæterum ipse quidem eam sollicitabat, ac C pro lenone, non vetula quadam muliercula ad hu- jusmodi res idonea, sed damnone quodam, corporum ac voluptatis amante, utitur. Rebelles siquidem et invidæ potestates ad obeunda hujus generis ministe- ria celeres esse solent, multos nimirum ruinæ suæ socios quærentes. Hujus porro lenocinii merces, victimæ et libamina erant, affinitasque ea, quæ per sanguinem et sacrificiorum nidorem cum eo con- trabitur. Talem enim iis mercedem pendi oporte bat, qui hujusmodi beneficia contulissent. At puella simul atque malum persensit, et insidias intellexit (puræ etenim ac divinæ animæ diaboli technas celerrime deprehendunt, quamlibet alioqui versi- pellis ille sit, atque in conatibus suis varius ac multiplex), quid facit, et quid adversus vitii opifi- cem molitur ? Desperatis omnibus aliis remediis, ad Deum confugit, atque adversus detestabilem amo- rem sponsum suum patronum ac defensorem assu- Psal. XLIV, 14. Cant. IV, 12. Gen. 11, 4. s Lob 1, 6. sqq. Deest to in edit, D i sqq. qua cruoribus, et sae crificiorum nidore fit conciliatio. › ber., etc. In ed., (76) Τε καὶ φιλοσώφρονες. Haec desunt in Reg. d. (77) Κοσμίας. Reg. d, ταμίας. (78) Οργάνων. Reg. c, τῶν ὀργάνων. Par., (79) Παρέδυ. Reg. c, εισέδυ. (80) Του καταλύσοντος. Sic Reg bm, et Or. 1. (81) 'Αγίας. Reg. c addit, ἐκείνης. (82) θυσίαι τε και, etc. Regg. a, d, θυσίαι στον (85) Πόθου. Sic Regg. a, c, d, bm, pl, Jes., Cum- (84) ᾿Απὸ πικρῶν πρεσβυτέρων. Bill : e a savis
PG 35:1180οὐδενὶ γὰρ οὕτω τῶν πάντων, ὡς κακοπαθείᾳ, θεραπεύεται Θεὸς, καὶ δάκρυσι τὸ φιλάνθρωπον ἀντιδίδοται. Ποθεῖτε τὰ ἑξῆς, οἶδ’ ὅτι, τοῦ διηγήματος. Ἀγωνιᾶτε γὰρ ὑπὲρ τῆς παρθένου, καὶ τοῦ ἐραστοῦ δὲ οὐχ ἧττον, μὴ εἰς κακὸν ἀμφοτέροις ὁ πόθος ἔληξεν. Ἀλλὰ θαρσεῖτε. Πίστεως γὰρ ὁ πόθος πρόξενος γίνεται· καὶ παρθένον ἑαυτῷ μνηστεύων ὁ ἐραστὴς, ὑπὸ Χριστοῦ μνηστεύεται· καὶ ἡ μὲν τῶν πόθων φλὸξ ἀποσβέννυται, ἡ δὲ τῆς ἀληθείας ἀνάπτεται. Πῶς καὶ τίνα τρόπον; Ἐνταῦθά μοι τὸ τοῦ διηγήματος ἥδιστον. Νικᾷ ἡ παρθένος, νικᾶται ὁ δαίμων. Ὁ πειραστὴς πρόσεισι τῷ ἐραστῇ, καταμηνύει τὴν ἧτταν· περιφρονεῖται. Δυσχεραίνει τῆς ὑπεροψίας· ἀμύνεται τὸν ὑπερόπτην. Ἡ ἄμυνα δὲ τίς; Εἰς αὐτὸν εἰσοικίζεται· τὸν τέως θεραπευτὴν, ἵνα κακῷ τὸ κακὸν ἐκκρουσθῇ, καὶ λύσσα λύσσης ἴαμα γένηται. Τῆς παρθένου μὲν ἀποκρούεται, καθάπερ τι μηχάνημα τείχους ὀχυροῦ καὶ γενναίου, λόγου φυγὰς καὶ δεήσεως· τῷ πέμψαντι δὲ προσπαλαίει, (ὢ τοῦ θαύματος) πρὸς τὸν βαλόντα πάλιν ἀναστραφεὶς, καὶ συμπνίγων, ὥσπερ τινὰ Σαοὺλ δεύτερον. ΙΒ. Τί οὖν ὁ ἄφρων ἐραστὴς καὶ σώφρων ἐπίληπτος; Ζητεῖ τοῦ κακοῦ τὴν λύσιν, εὑρίσκει·
Α 'Ακούετε, παρθένοι, καὶ συναγάλλεσθε, μᾶλλον δὲ καὶ τῶν ὑπὸ ζυγὸν ἔσαι σώφρονές τε καὶ φιλοσώ φρονες (76)· κοινὸν γὰρ ἀμφοτέραις καλλώπισμα τὸ διήγημα. Καὶ ἡ παρθένος καλὴ τῷ εἴδει σφόδρα· προσαδέτω ταύτῃ μεθ᾿ ἡμῶν ὁ θεῖος Δαβίδ, Πᾶσα ἡ δόξα, λέγων, τῆς θυγατρὸς τοῦ βασιλέως ἔσω- θεν, νύμφη Χριστοῦ γνησία, κάλλος ἀπόθετον, ἄγαλμα ἔμψυχον, ἀνάθημα ἄσυλον, τέμενος ἀνεπίσ βατον, κῆπος κεκλεισμένος, πηγὴ ἐσφραγισμένη (προσᾳδέτω γάρ τι καὶ Σολομών), μόνῳ Χριστῷ της ρουμένη. Ταύτης ὁ μέγας ήλω Κυπριανός, οὐκ οἶδ' ὅθεν καὶ ὅπως, τῆς πάντα ἀσφαλούς καὶ κοσμίας (77). Ψαύουσι γὰρ ὀφθαλμοὶ λίχνοι καὶ τῶν ἀψαύστων, τὸ προχειρότατον ὀργάνων (78) καὶ ἀπληστότατον. Καὶ οὐχ ἥλω μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐπείρα. ἃ τῆς εὐηθείας, εἰ Β ταύτην συλήσειν ήλπιζε, μᾶλλον δὲ τῆς ἀναισχυν τίας τοῦ τὰ τοιαῦτα τολμώντός τε καὶ τολμᾷν πεί θοντος ! Ἐκεῖνος καὶ εἰς τὸν παράδεισον ἀπ' ἀρχῆς παρέδυ (79) κατὰ τοῦ πρώτου πλάσματος· καὶ μέσος ἀγγέλων ἵσταται τὸν Ἰὼβ ἐξαιτήσων· καὶ τὸ τελευ ταῖον, κατ' αὐτοῦ τολμᾷ τοῦ Δεσπότου, τοῦ καταλύ- σοντος (80) αὐτὸν καὶ θανατώσοντος, καὶ πεῖραν προσάγει τῷ ἀπειράστῳ (ἐπειδὴ δεύτερον 'Αδάμ εἶδε τοῦ Θεοῦ τὸ φαινόμενον), ὡς καὶ τοῦτον καταπα- λαίσων. Αγνόει γὰρ, ὅτι περιπεσείται θεότητι, προσ δραμὼν ἀνθρωπότητι. Τί οὖν θαυμαστὸν, εἰ καὶ διὰ Κυπριανοῦ πειρᾶται τῆς ἁγίας (81) ψυχῆς, καὶ τοῦ ἀνεπάφου σώματος; Ι'. Πλὴν ὁ μὲν ἐπείρα, καὶ προαγωγῷ χρῆται, οὐ γυναίῳ τινὶ παλαιῷ τῶν πρὸς ταῦτα ἐπιτηδείων, ἀλλὰ δαιμόνων τινὶ τῶν φιλοσωμάτων· καὶ φιληδό νων· ἐπειδὴ ταχείαι πρὸς τὴν τῶν τοιούτων ὑπηρε σίαν αἱ ἀποστατικαὶ δυνάμεις καὶ φθονεραί, πολλοὺς κοινωνούς ζητοῦσαι τοῦ πτώματος. Καὶ ὁ μισθὸς τῆς προαγωγίας, θυσίαι τε καὶ (82) σπονδαί, καὶ ἡ δι' αἱμάτων καὶ κνίσσης οἰκείωσις· τοιούτους γὰρ ἔδε: μισθοὺς εἶναι τοῖς τὰ τοιαῦτα χαριζομένοις. Ἡ δὲ ὡς ᾔσθετο τοῦ κακοῦ, καὶ τὴν ἐπιβουλὴν ἔγνω (τα χύτεραι γὰρ αἱ καθαραὶ ψυχαὶ καὶ θεοειδεῖς πρὸς θήραν τοῦ ἐνεργοῦντος, κἂν ὅτι μάλιστα σοφιστικός ᾖ καὶ ποικίλος τὴν ἐπιχείρησιν ), τί ποιεῖ, καὶ τί ἀντιτεχνᾶται τῷ δημιουργῷ τῆς κακίας; Πάντων ἀπογνοῦσα τῶν ἄλλων, ἐπὶ τὸν Θεὸν καταφεύγει, καὶ προστάτην ποιεῖται κατὰ τοῦ μισητοῦ πόθου (85) τὸν ἑαυτῆς νυμφίον, ὃς καὶ Σωσάνναν ἐῤῥύσατο. καὶ Θέκλαν διέσωσεν· τὴν μὲν ἀπὸ πικρῶν πρεσβυτέ- ρων (84), τὴν δὲ ἀπὸ τυράννου μνηστῆρος, καὶ τυ ν ὄργανον. δαὶ δι' αἱμάτων καὶ κνίσσης, « πόθον. +179 S. GREGORII THEOLOGI patricio genere nata, honestisque moribus prædita. Audite, virgines, ac simul exsultate, imo etiam quæcunque pudicitiam in matrimonio, et pudicitiæ amantes colitis: nam utrisque communi ornamento est ista narratio. Virgo hæc forma erat perquam berali et egregia. Accinat huic nobiscuin David : Omnis gloria filice regis ab intus ", vera Christi spensa, pulchritudo recondita, viva status, dona- vium sacrilegas manus non metuens, fanum inac- cessum, hortus conclusus, fons signatus te (ut Salomon quoque aliquid ipsi accinat), soli Christo servata. Magnus Cyprianus, unde, et quo modo, haud scio, hujus virginis omni ex parte lutæ, ac morum gravitate præditæ amore captus est. Nam procaces et avidi oculi, ea eliam, quæ attingere nefas est, attingunt, organum nempe omnium promptissimum atque avidissimum. Nec tantum captus est, sed ejus quoque pudicitiam tentabat. O singularem stultitiam, si quidem futurum spera- bat, ut eam diriperet, vel potius, o ingentem illius impudentiam, qui res hujusmodi audebat, atque ad audendum impellebat! Ille etiam in paradisum adversus eum, qui primus effictus est, ab initio irrepsit : et medius inter angelos slat, Lobum ad cruciatum deposcens : ac postremo Dominum ipsum, qui eum oppressurus et morte affecturus erat, adoriri non dubitat, eique, qui nulli tentationi obnoxius est, tentationem admovet si quoniam alterum, in externa Dei facie, Adamum videbat), quasi ipsum quoque superaturus. Nesciebat. cnim fore ut humanitatem aggres sus, in divinitatem: incideret. Quid igitur mirum, si ipse etiam per Cyprianum sanctam animam, atque intactum corpus aggreditur? Matth. IV, X. Cæterum ipse quidem eam sollicitabat, ac C pro lenone, non vetula quadam muliercula ad hu- jusmodi res idonea, sed damnone quodam, corporum ac voluptatis amante, utitur. Rebelles siquidem et invidæ potestates ad obeunda hujus generis ministe- ria celeres esse solent, multos nimirum ruinæ suæ socios quærentes. Hujus porro lenocinii merces, victimæ et libamina erant, affinitasque ea, quæ per sanguinem et sacrificiorum nidorem cum eo con- trabitur. Talem enim iis mercedem pendi oporte bat, qui hujusmodi beneficia contulissent. At puella simul atque malum persensit, et insidias intellexit (puræ etenim ac divinæ animæ diaboli technas celerrime deprehendunt, quamlibet alioqui versi- pellis ille sit, atque in conatibus suis varius ac multiplex), quid facit, et quid adversus vitii opifi- cem molitur ? Desperatis omnibus aliis remediis, ad Deum confugit, atque adversus detestabilem amo- rem sponsum suum patronum ac defensorem assu- Psal. XLIV, 14. Cant. IV, 12. Gen. 11, 4. s Lob 1, 6. sqq. Deest to in edit, D i sqq. qua cruoribus, et sae crificiorum nidore fit conciliatio. › ber., etc. In ed., (76) Τε καὶ φιλοσώφρονες. Haec desunt in Reg. d. (77) Κοσμίας. Reg. d, ταμίας. (78) Οργάνων. Reg. c, τῶν ὀργάνων. Par., (79) Παρέδυ. Reg. c, εισέδυ. (80) Του καταλύσοντος. Sic Reg bm, et Or. 1. (81) 'Αγίας. Reg. c addit, ἐκείνης. (82) θυσίαι τε και, etc. Regg. a, d, θυσίαι στον (85) Πόθου. Sic Regg. a, c, d, bm, pl, Jes., Cum- (84) ᾿Απὸ πικρῶν πρεσβυτέρων. Bill : e a savis
PG 35:1182εὐμήχανον γὰρ ἅπαν τὸ πιεζόμενον. Τίς ἡ λύσις; Ἐπὶ τὸν τῆς παρθένου καταφεύγει Θεὸν, ὥσπερ Σαοὺλ ἐπὶ τὴν κινύραν τοῦ Δαβὶδ καὶ τὰ κρούσματα· πρόσεισι τῷ ταύτης Ποιμένι· καθαίρεται, ὥσπερ τοῦ πόθου διὰ τῆς πληγῆς, οὕτω τοῦ πονηροῦ πνεύματος διὰ τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως· μετατίθεται τὸν πόθον· ἐπὶ πολὺ μὲν ἀπιστούμενος καὶ ἀποπεμπόμενος· καὶ γὰρ ἐδόκει τὸ πρᾶγμα τῶν ἀπίστων εἶναι καὶ θαυμασίων, Κυπριανὸν ἐν Χριστιανοῖς ἀριθμηθῆναί ποτε, εἰ καὶ πάντες ἄνθρωποι· μετατίθεται δ’ οὖν, καὶ ἀπόδειξις τῆς μεταβολῆς ἐναργής· Προτίθησι δημοσίᾳ τὰς γοητικὰς βίβλους· θριαμβεύει τοῦ πονηροῦ θησαυροῦ τὴν ἀσθένειαν· κηρύσσει τὴν ἄνοιαν, λαμπρὰν ἐξ αὐτῶν αἴρει τὴν φλόγα, πυρὶ δαπανᾷ τὴν μακρὰν ἀπάτην, ἣ μιᾷ φλογὶ σαρκὸς οὐκ ἐπήμυνεν· ἀφίσταται τῶν δαιμόνων, οἰκειοῦται Θεῷ. Ὢ τῆς χάριτος Ὅση Θεὸν εὑρίσκει πονηρῷ πόθῳ καὶ πνεύματι, πρόβατον ἱερὸν τῆς ἱερᾶς γίνεται ποίμνης, ὡς δὲ ἐγώ τινος ἤκουσα, καὶ νεωκόρος, πολλὰ δεηθεὶς, ἵνα φιλοσοφήσῃ τὸ ταπεινὸν εἰς κάθαρσιν τῆς προτέρας ἀλαζονείας. Εἶτα ποιμὴν, καὶ ποιμένων ὁ κράτιστός τε καὶ δοκιμώτατος.
ραννικωτέρας μητρός (85). Τίνα τοῦτον ; Χριστόν, δς καὶ πνεύμασιν ἐπιτιμᾷ, καὶ κουφίζει βαπτιζομέ- τους, καὶ πεζεύει πέλαγος, καὶ λεγεώνα πνευμάτων τῷ βυθῷ δίδωσι· καὶ ῥύεται μὲν ἐκ λάκκου δίκαιον λέουσι προτεθέντα βοράν, καὶ χειρῶν εκτάσει (86) τοὺς θῆρας νικήσαντα· φύεται δὲ ὑπὸ κήτους κατα- ποθέντα φυγάδα προφήτην, κάν τοῖς σπλάγχνοις τὴν πίστιν διασωσάμενον· σώζει δὲ Ασσυρίους (87) ἐν φλογὶ παῖδας, ἀγγέλῳ τὴν πυρὰν καταψύξας, καὶ τοῖς τρισὶ παραζεύξας τὸν τέταρτον. ΙΑ'. Ταῦτα καὶ πλείω τούτων ἐπιφημίζουσα, καὶ τὴν Παρθένον Μαρίαν (88) ἱκετεύουσα βοηθῆσαι παρθένῳ κινδυνευούσι, τὸ τῆς νηστείας καὶ χαμευ νίας προβάλλεται φάρμακον· ὁμοῦ μὲν τὸ κάλλος μαραίνουσα ὡς ἐπίβουλον, ἵν᾽ ὑποσπάσῃ τῆς φλογὸς τὴν ὕλην, καὶ δαπανήσῃ τὸ τῶν παθῶν ὑπέκκαυμα ὁμοῦ δὲ τὸν Θεὸν ἱλεουμένη διὰ τῆς πίστεως καὶ (89) διὰ τῆς ταπεινώσεως· οὐδενὶ γὰρ οὕτω τῶν πάντων, ὡς κακοπαθείᾳ, θεραπεύεται Θεὸς (90), καὶ δάκρυσι τὸ φιλάνθρωπον ἀντιδίδοται. Ποθεῖτε τὰ ἑξῆς, οἶδ' ἔτι, τοῦ διηγήματος. Αγωνιᾶτε γὰρ ὑπὲρ τῆς παρ θένου, καὶ τοῦ ἐραστοῦ δὲ οὐχ ἧττον, μὴ εἰς κακὸν ἀμφοτέροις ὁ πόθος ἔληξεν. ᾿Αλλὰ θαρτεῖτε. Πίστεως δ γὰρ ὁ πόθος πρόξενος γίνεται· καὶ παρθένον ἑαυτῷ μνηστεύων ὁ ἐραστής, ὑπὸ Χριστοῦ μνηστεύεται· καὶ ἡ μὲν τῶν πόθων (91) φλὸς ἀποσβέννυται, ἡ δὲ τῆς ἀληθείας ἀνάπτεται. Πῶς καὶ τίνα τρόπον; Ἐν- ταῦθά μοι τὸ τοῦ (92) διηγήματος ἥδιστον. Νικά παρθένος, νικᾶται ὁ δαίμων. Ὁ πειραστής πρόσεισι τῷ ἐραστῇ, καταμηνύει τὴν ἧτταν· περιφρονεῖται. Δυσχεραίνει τῆς ὑπεροψίας· ἀμύνεται τὸν ὑπερ- έπτην. Ἡ ἄμυνα δὲ τίς ; Εἰς αὐτὸν εἰσοικίζεται (43) τὸν τέως θεραπευτὴν, ἵνα κακῷ τὸ κακὸν ἐκκρουσθή, καὶ λύσσα λύσσης ίαμα γένηται. Τῆς παρθένου μὲν ἀποκρούεται, καθάπερ τι μηχάνημα τείχους ὀχυροῦ καὶ γενναίου, λόγου φυγὰς καὶ δεήσεως· τῷ πέμ- ψαντι δὲ προσπαλαίει, (ὢ τοῦ θαύματος!) πρὸς τὸν βαλόντα πάλιν ἀναστραφεῖς, καὶ συμπνίγων, ὥσπερ τινὰ Σαούλ δεύτερον. ΙΒ'. Τί οὖν ὁ ἄφρων ἐραστὴς καὶ σώφρων ἐπί ληπτος ; Ζητεῖ τοῦ κακοῦ τὴν λύσιν, εὑρίσκει· εὐμή- καὶ τυραννικωτέρου πατρός, ι στάσει, ο κιν. 30. 3: κακοπαθίᾳ. Ει Θεός θερα πεύεται. τό, ἑαυτὸν εἰσοικίζεται. ORATIO XXIV. - IN LAUDEM S. CYPRIANI. 1182: A mit, qui et Susannam mortis periculo liberavit, et Theclam servavil; Wlam a sevis senioribus, hanc a tyranno ipsius proco, et a matre adhuc crude- liori. Quem tandem hunc sponsum ? Christum, qui et spiritus increpat, et eos, qui merguntur, suble- vat ss, et pedibus mare peragral 38, et spirituum legionem in profundum mittit ", quique et justum virum e lacu eripit, leonibus in escam objectum **, ac per manuum extensionem victoriam de feris. consecutum, et fugitivum prophetam a ceto vora- refrigerata, ac quarto tribus illis adjuneto ". B tun, in ipsisque visceribus fidem integram servantem, liberat *, et in Assyria pueros inter flammas incolumes servat, flamma nimirum per angelum XI. Hæc, atque his plura commemorans, Virgi nemque Mariam supplex obsecrans, ut periclitanti virgini opem ferret, jejunii et chameuniæ pharmaco sese communit; tum quidem, ut formæ venustatem & tanquam insidiosam obscuraret, sicque flamme materiam subtraheret, ac libidini fomitem absumeret; tum vero ut per fidem et humilitatem propitium sibi Deum redderet. Neque enim Deus ulla re perinde, atque voluntaria corporis afflicta- tione, conciliatur, lacrymisque misericordia vicis- sim rependi solet. Non est apud me dubium, quin reliquam hujus historiæ partem avide exspectetis. Trepidatis namque, et auxii estis pro virgine, nec minus pro ipsius amante, ne utrisque malum tan- dem et funestum finem hic amor habuerit. Verum bono animo estote. Fidem enim hic amor conci- lial : ae dum procus virginis nuptias ambit, a Christo ipse despondetur, atque, exstincta libidinis flamma, veritatis ardor excitatur. Quo pacto id C acciderit, quaeritis ? fic jam in jucundissima narra- tionis parte versor. Virgo superat, dæmon supera- lur. Tentator ad amantem accedit, seque succu- buisse indicat. Itaque ab eo contemnitur. Quam rem indigne ferens, contemptorem ulciscitur. Quænam autem hæc ultio est ? In eum ipsum, a quo ante colebatur, immigrat, ut malum malo extruderetur, ac furori furor medicinam afferret. A virgine quidem, non secus ac bellica quædam machina a firmo et valido muro, repellitur, sermone nimirum et precibus fugatus; cam eo autem, a quo missus fuerat, colluctatur. rem miram et inau- ditam ! Ad eum, a quo teli cujusdam instar jactus fuerat, rediit, ipsumque, velut alterum Saulem, praefocabat • Matth. xv, ; Luc. vi, 24. ss Matth. xv, 23. Dan. 111, sqq. * keg. xvi, 14. presbyteris. » Minus quidem recte, cum Daniel ipse D XIII, 41, eos, non e presbyteros, » sed • senes » ap- pellet.. 800. tres Colb., Hervag., Oxon. apud Montac. Quæ Jectio optima videtur, omnesque nodos expendit. Neque enim a‹ patre, › sed a • matre, vexatani fuisse Theclam narratur. In ed., et patre magis tyrannico. belluarum stupore. Hæc lectio, licet nova et singularis, melior videri potest. Daniel enim di- cendus est vicisse leones, non ‹ manuum exten- tione, › cujus nulla fit mentio, sed incussa leonibus reverentia. > XII. Quid hic igitur demuens ille amator, et pro dens arreptitius? Mali depulsionem quærit, et inve- * Marc. v, 13. ss Dan. Jon. 11, Ili etenim pueri vere in Assyria a flamma liberati sunt; sed Hebræi erant. desunt in ed. bm, ph, Regg. a, c, d, in ed. In ed., (85) Καὶ τυραννικωτέρας μητρός. Sic Reg. 2, (86) Χειρῶν ἐκτάσει. Reg. Cypr., θηρῶν ἐκ- (87) 'Ασσυρίους. Legendum potius, Ἑβραίους· (88) Μαρίαν. Vide monitum n. 5. (89) Διὰ τῆς πίστεως καί. Sic Colb. codd. Hæc (90) Κακοπαθείᾳ θεραπεύεται Θεός. Regg. *, (91) Πόθων. In nonnullis, παθῶν. (92) To Tov. Sic Regg. c, d, bm, Or. 1, etc. Deest (93) Αὐτὸν εἰσοικίζεται. Sic Regg. c, d, pl, Or 1.
PG 35:1183Οὐ γὰρ τῆς Καρχηδονίων προκαθέζεται μόνον Ἐκκλησίας, οὐδὲ τῆς ἐξ ἐκείνου καὶ δι’ ἐκεῖνον περιβοήτου μέχρι νῦν Ἀφρικῆς, ἀλλὰ καὶ πάσης τῆς ἑσπερίου, σχεδὸν δὲ καὶ τῆς ἑῴας αὐτῆς, νοτίου τε καὶ βορείου λήξεως, ἐφ’ ὅσα ἐκεῖνος ἦλθε τῷ θαύματι. Οὕτω Κυπριανὸς ἡμέτερος γίνεται. ΙΓ. Ταῦτα ὁ τῶν σημείων καὶ τῶν τεράτων Θεός· ταῦτα, ὁ τὸν Ἰωσὴφ ἀγαγὼν εἰς Αἴγυπτον ὤνιον διὰ ἀδελφῶν ἐπηρείας, καὶ ἐν γυναικὶ δοκιμάσας, καὶ ἐν σιτοδοσίᾳ δοξάσας, καὶ ἐν ἐνυπνίοις σοφίσας, ἵν’ ἐπὶ ξένης πιστευθῇ, καὶ ὑπὸ Φαραὼ τιμηθῇ, καὶ πατὴρ γένηται πολλῶν μυριάδων, δι’ ἃς Αἴγυπτος βασανίζεται, θάλασσα τέμνεται, ἄρτος ὕεται, ἥλιος ἵσταται, γῆ τῆς ἐπαγγελίας κληροδοτεῖται. Οἶδε γὰρ πόῤῥωθεν καταβάλλεσθαι τῶν μεγάλων πραγμάτων ἡ σοφία τὰς ὑποθέσεις, καὶ διὰ τῶν ἐναντίων τὰ ἐναντία οἰκονομεῖσθαι, ἵνα καὶ μᾶλλον θαυμάζηται. Ἀπόχρη καὶ ταῦτα τῶν του Κυπριανοῦ καλῶν εἰς μέτρον εὐφημίας τελειωτάτης. Νῦν δὲ τοσαῦτά ἐστι τὰ λειπόμενα καὶ τοιαῦτα, ὥστε εἰ καὶ μηδὲν αὐτῷ τῶν προειρημένων ὑπῆρχεν εἰς ἔπαινον, ἐξαρκεῖν τοῖς ἑξῆς νικᾷν ἅπαντας.
τὸν τῆς παρθένου καταφεύγει Θεόν, ὥσπερ Σαούλ ἐπὶ τὴν κινύραν (94) τοῦ Δαβὶδ καὶ τὰ κρούσματα (95; πρόσεισι τῷ ταύτης Ποιμένι (96) · καθαίρεται, ὥσπερ τοῦ πόθου διὰ τῆς πληγῆς, οὕτω τοῦ πονηροῦ πνεύ ματος διὰ τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως· μετατίθεται τὸν πόθον· ἐπὶ πολὺ μὲν ἀπιστούμενος καὶ ἀποπεμπόμε νος· καὶ γὰρ ἐδόκει τὸ πρᾶγμα τῶν ἀπίστων εἶναι καὶ θαυμασίων, Κυπριανὸν ἐν Χριστιανοῖς ἀριθμη θῆναί ποτε, εἰ καὶ πάντες ἄνθρωποι· μετατίθεται δ' οὖν, καὶ (97) ἀπόδειξις τῆς μεταβολῆς ἐναργής Προτίθησι δημοσίᾳ τὰς γοητικὰς βίβλους· θριαμβεύει τοῦ πονηροῦ θησαυροῦ τὴν ἀσθένειαν· κηρύσσει τὴν ἄνοιαν, λαμπρὰν ἐξ αὐτῶν αἱρει την φλόγα, πυρὶ δαπανὰ τὴν μακρὰν ἀπάτην, ἡ μια φλογί σαρκὸς οὐκ ἐπήμυνεν· ἀφίσταται τῶν δαιμόνων, οἰκειοῦται Θεῷ. Ὢ τῆς χάριτος ! Οση Θεόν εὑρίσκει πονηρῷ πόθῳ καὶ πνεύματι, πρόβατον ἱερὸν τῆς ἱερᾶς γίνε- ται ποίμνης, ὡς δὲ ἐγώ τινος ἤκουσα, καὶ νεωκό ρας (48), πολλά δεηθεὶς, ἵνα φιλοσοφήσῃ τὸ ταπεινὸν εἰς κάθαρσιν τῆς προτέρας ἀλαζονείας. Εἶτα ποιμὴν, και ποιμένων ὁ κράτιστός τε (99) καὶ δοκιμώτατος. Οὐ γὰρ τῆς Καρχηδονίων προκαθέζεται μόνον Ἐκ- κλησίας, οὐδὲ τῆς ἐξ ἐκείνου καὶ δι' ἐκεῖνον περιβοήτου μέχρι νῦν (1) Ἀφρικῆς, ἀλλὰ καὶ πάσης τῆς ἑσπερίου, σχεδὸν δὲ καὶ τῆς ἑας (2) αὐτῆς, νοτίου (5) τε καὶ βου μείου λήξεως, ἐφ' ὅσα ἐκεῖνος ἦλθε τῷ θαύματι. Οὕτω (4) Κυπριανὸς ἡμέτερος γίνεται. χανον γὰρ ἅπαν τὸ πιεζόμενον. Τίς ἡ λύσις; Ἐπὶ Β ΙΙ. Ταῦτα ὁ τῶν σημείων καὶ τῶν (5) τεράτων Θεός· ταῦτα, ὁ τὸν Ἰωσὴφ ἀγαγὼν εἰς Αἴγυπτον ὤνιον διὰ ἀδελφῶν ἐπηρείας, καὶ ἐν γυναικὶ δοκιμά σας, καὶ ἐν σιτοδοσίᾳ (6) δοξάσας, καὶ ἐν ἐνυπνίοις σοφίσας (7), ἵν' ἐπὶ ξένης πιστευθῇ, καὶ ὑπὸ Φαραὼ τιμηθῇ, καὶ πατὴρ γένηται πολλῶν μυριάδων, δι᾿ ἂς Αίγυπτος βασανίζεται, θάλασσα τέμνεται, ἄρτος ὕεται, ἥλιος ἵσταται, γῆ τῆς ἐπαγγελίας κληροδοτεί ται. Οἶδε γὰρ πόῤῥωθεν καταβάλλεσθαι τῶν μεγάλων πραγμάτων ἡ σοφία τὰς ὑποθέσεις, καὶ διὰ τῶν ἐναντίων (δ) τὰ ἐναντία οἰκονομεῖσθαι, ἵνα και μᾶλ λον θαυμάζηται. Απόχρη (9) καὶ ταῦτα τῶν του (10) Κυπριανοῦ καλῶν εἰς μέτρον εὐφημίας τελειωτάτης. Νῦν δὲ τοσαῦτα ἐστι τὰ λειπόμενα καὶ τοιαῦτα, κιν, κιθάραν. κρούματα. καὶ ἡ. ὅ τι κράτιστόν τε καὶ δοκι μύτατον. τω πρὸς Χριστὸν μετατίθεται ο τῶν $183 orientali omni, atque australi et septentrionali pit. Ingeniosus enim ac solers esse solet, quisquis A premitur. Quænam autem Jepellendi mali ratio fuit? Ad Justinæ Deum, quemadmodum, Saul ad Davidis citharam fidiumque pulsus ", confugit : ad bujus Pastorem se confert; atque, ut amore per acceptam plagam, ita malo spiritu per fidem in Christum purgatur, amoreinque commutat. Diu tamen episcopus ipsi fidem abrogavit, eumque repulit. Incredibile enim, ac miraculi simile ei videbatur, Cyprianum aliquando inter Christianos ascribendum esse, etiamși omnes homines ad fidem pervenirent. At revera mutatus erat, et perspicuum mutationis argumentum edit. Magicos enim libros publice proponit, ac de pravi thesauri imbecillitate triumphum agit: amentiam prædicat, ingentem ex illis flammam excitat, et diuturnam imposturam, quæ ne uni quidem caruis flammnæ opem ar- ferre potuerat, igne absumit : a demonibus sece- dit, Deo adjungitur. O mirificam gratie potentiam ! Per improbum amorem ac spiritum, Deum invenit, et sacra sacri gregis ovis efficitur, atque etiam, quemadmodum a quodam accepi, edituus, idque multis quoque precibus ab eo adhibitis, ut ad prio- ris arrogantiæ purgationem humilitatem exerceret. Pastor deinde creatur, ac pastorum optimus et probatissimus. Neque enim Carthaginensi tantum Ecclesiæ, nec Africa, ab eo, et propter eum etiam nunc claræ et celebri, præficitur, verum etiam occiduis omnibus regionibus, ac prope etiam oræ, quocunque illius fama et admiratio pervagata est. Sic Cyprianus noster efficitur. XIII. Hæc signorum et prodigiorum Deus facit: C lac, inquam, ille, qui Josephum, iniquo fratrum scelere venditum, in Ægyptum duxit, et in fe- mina exploravit ", et in frumenti largitione nobili- tavit, et in somniorum scientia erudivit, ut in extera regione fidem et auctoritatem obtineret, atque a Pharaone honore afficeretur, paterque maximarum illarum copiarum fieret", propter quas Egyptus cruciatur 33, mare scinditur, panis, instar pluviæ, funditur es, solis cursus inhibetur 3, promissa terra per sortem distribuitur 7. Divina enim sapientia magnarum rerum fundamenta multo ante jacere, ac contraria per contraria procurare novit, ut majoren sui admirationem mortalibus as Gen. XLI, sqq. Exod. VII,. s | 894. Jos. III, seqq. » | Reg. xv, 23. Gen. xxxvII, sqy. * Gen. xxxix, sqq. * Exod. sqq. Exod. XVI, sqq. Jos. x, sq. ed., tiochenæ Ecclesia episcopo. › repurgaus. » Coisl. 2, Or. 1, Par., D Sic ad Christum transfertur: a seu sit varia lectio, seu glossema. in ed. ria. D somnia. » Non recte. Hic siquidem agitur de somn- niorum scientia, qua Joseph edoctus est, ut somnia sua intelligeret, et aliorum interpretaretur. Sic Joseph per servitutem et ignominiam ad gloriam pervenit. 8. GREGORII THEOLOGI (94) Κινύραν. « Citharam. » Sic omnes codd. In (95) Κρούσματα. Regg. a, d, Coisl. 1, Par., etc., (96) Ποιμένι, ο Pastori, » nimirum e Anthimo An- (97) Kal. Deest in Regg. a, bm, ph. At in Or. 1, (98) Νεωκόρος. • Minister templum everreus ac (99) Ο κράτιστός τε, etc. Regg. bm, ph, (1) Μέχρι νῦν. Reg. d, μέχρι τοῦ νῦν. (2) Εφας. Reg. bm, ἕω. (3) Νοτίου. Regg. bu, pl, νοτείου. (4) Οὕτω. In ima unius Colb. pagina legitur : Ο5- (5) Kal vŵr. Sic Regg. bm, ph et Or. 1. Deest. (6) Σιτοδοσίᾳ. Reg. a et des., σιτοδείᾳ, penu- (7) Εν ἐνυπνίοις σοφίσας. Billins : e per in- (8) Διὰ τῶν ἐναντίων, etc. « Per contraria, etc. (9) Απόχρη. Gloss., ἀρκεῖ. (10) Τῶν τοῦ. Sic Cuisi. 1. Deest τῶν in ed.
PG 35:1184Ἵνα γὰρ τὰ ἐν μέσῳ συντέμω, τὴν τῶν χρημάτων περιφρόνησιν, τὴν τοῦ τύφου κατάλυσιν, τὴν τοῦ σώματος παιδαγωγίαν καὶ καθαρότητα τῶν προτέρων ὁρμῶν ἀντίπαλον, τὸ περὶ τὴν ἐσθῆτα φιλόσοφον, τὸ περὶ τὰς ἐντεύξεις ὑψηλόν τε ὁμοῦ καὶ φιλάνθρωπον, ὡς ἴσον ἀπέχειν εὐτελείας καὶ αὐθαδείας· τὰς χαμευνίας, τὰς ἀγρυπνίας, ὃς, καίτοι τῶν τοιούτων ὀψιμαθὴς ὢν, κατὰ πολὺ τῶν προειληφότων ἐκράτει· τὴν περὶ λόγους φιλοτιμίαν, ἐξ ὧν ἦθος ἅπαν ἐπαίδευσε, καὶ δογμάτων ἀπαιδευσίαν ἐκάθηρε, καὶ ἀνδρῶν βίους ἐκόσμησε, καὶ τῆς ἀρχικῆς καὶ βασιλικῆς Τριάδος τὴν θεότητα τεμνομένην, ἔστι δὲ ὑφ’ ὧν καὶ συναλειφομένην, εἰς τὸ ἀρχαῖον ἐπανήγαγεν, ἐν ὅροις μείνας εὐσεβοῦς ἑνώσεώς τε καὶ συναριθμήσεως· ἵνα ταῦτα συνέλω διὰ τὴν ἀμετρίαν, τῇ τοῦ βίου καταλύσει συγκαταλύσω τὸν λόγον.
τὸν τῆς παρθένου καταφεύγει Θεόν, ὥσπερ Σαούλ ἐπὶ τὴν κινύραν (94) τοῦ Δαβὶδ καὶ τὰ κρούσματα (95; πρόσεισι τῷ ταύτης Ποιμένι (96) · καθαίρεται, ὥσπερ τοῦ πόθου διὰ τῆς πληγῆς, οὕτω τοῦ πονηροῦ πνεύ ματος διὰ τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως· μετατίθεται τὸν πόθον· ἐπὶ πολὺ μὲν ἀπιστούμενος καὶ ἀποπεμπόμε νος· καὶ γὰρ ἐδόκει τὸ πρᾶγμα τῶν ἀπίστων εἶναι καὶ θαυμασίων, Κυπριανὸν ἐν Χριστιανοῖς ἀριθμη θῆναί ποτε, εἰ καὶ πάντες ἄνθρωποι· μετατίθεται δ' οὖν, καὶ (97) ἀπόδειξις τῆς μεταβολῆς ἐναργής Προτίθησι δημοσίᾳ τὰς γοητικὰς βίβλους· θριαμβεύει τοῦ πονηροῦ θησαυροῦ τὴν ἀσθένειαν· κηρύσσει τὴν ἄνοιαν, λαμπρὰν ἐξ αὐτῶν αἱρει την φλόγα, πυρὶ δαπανὰ τὴν μακρὰν ἀπάτην, ἡ μια φλογί σαρκὸς οὐκ ἐπήμυνεν· ἀφίσταται τῶν δαιμόνων, οἰκειοῦται Θεῷ. Ὢ τῆς χάριτος ! Οση Θεόν εὑρίσκει πονηρῷ πόθῳ καὶ πνεύματι, πρόβατον ἱερὸν τῆς ἱερᾶς γίνε- ται ποίμνης, ὡς δὲ ἐγώ τινος ἤκουσα, καὶ νεωκό ρας (48), πολλά δεηθεὶς, ἵνα φιλοσοφήσῃ τὸ ταπεινὸν εἰς κάθαρσιν τῆς προτέρας ἀλαζονείας. Εἶτα ποιμὴν, και ποιμένων ὁ κράτιστός τε (99) καὶ δοκιμώτατος. Οὐ γὰρ τῆς Καρχηδονίων προκαθέζεται μόνον Ἐκ- κλησίας, οὐδὲ τῆς ἐξ ἐκείνου καὶ δι' ἐκεῖνον περιβοήτου μέχρι νῦν (1) Ἀφρικῆς, ἀλλὰ καὶ πάσης τῆς ἑσπερίου, σχεδὸν δὲ καὶ τῆς ἑας (2) αὐτῆς, νοτίου (5) τε καὶ βου μείου λήξεως, ἐφ' ὅσα ἐκεῖνος ἦλθε τῷ θαύματι. Οὕτω (4) Κυπριανὸς ἡμέτερος γίνεται. χανον γὰρ ἅπαν τὸ πιεζόμενον. Τίς ἡ λύσις; Ἐπὶ Β ΙΙ. Ταῦτα ὁ τῶν σημείων καὶ τῶν (5) τεράτων Θεός· ταῦτα, ὁ τὸν Ἰωσὴφ ἀγαγὼν εἰς Αἴγυπτον ὤνιον διὰ ἀδελφῶν ἐπηρείας, καὶ ἐν γυναικὶ δοκιμά σας, καὶ ἐν σιτοδοσίᾳ (6) δοξάσας, καὶ ἐν ἐνυπνίοις σοφίσας (7), ἵν' ἐπὶ ξένης πιστευθῇ, καὶ ὑπὸ Φαραὼ τιμηθῇ, καὶ πατὴρ γένηται πολλῶν μυριάδων, δι᾿ ἂς Αίγυπτος βασανίζεται, θάλασσα τέμνεται, ἄρτος ὕεται, ἥλιος ἵσταται, γῆ τῆς ἐπαγγελίας κληροδοτεί ται. Οἶδε γὰρ πόῤῥωθεν καταβάλλεσθαι τῶν μεγάλων πραγμάτων ἡ σοφία τὰς ὑποθέσεις, καὶ διὰ τῶν ἐναντίων (δ) τὰ ἐναντία οἰκονομεῖσθαι, ἵνα και μᾶλ λον θαυμάζηται. Απόχρη (9) καὶ ταῦτα τῶν του (10) Κυπριανοῦ καλῶν εἰς μέτρον εὐφημίας τελειωτάτης. Νῦν δὲ τοσαῦτα ἐστι τὰ λειπόμενα καὶ τοιαῦτα, κιν, κιθάραν. κρούματα. καὶ ἡ. ὅ τι κράτιστόν τε καὶ δοκι μύτατον. τω πρὸς Χριστὸν μετατίθεται ο τῶν $183 orientali omni, atque australi et septentrionali pit. Ingeniosus enim ac solers esse solet, quisquis A premitur. Quænam autem Jepellendi mali ratio fuit? Ad Justinæ Deum, quemadmodum, Saul ad Davidis citharam fidiumque pulsus ", confugit : ad bujus Pastorem se confert; atque, ut amore per acceptam plagam, ita malo spiritu per fidem in Christum purgatur, amoreinque commutat. Diu tamen episcopus ipsi fidem abrogavit, eumque repulit. Incredibile enim, ac miraculi simile ei videbatur, Cyprianum aliquando inter Christianos ascribendum esse, etiamși omnes homines ad fidem pervenirent. At revera mutatus erat, et perspicuum mutationis argumentum edit. Magicos enim libros publice proponit, ac de pravi thesauri imbecillitate triumphum agit: amentiam prædicat, ingentem ex illis flammam excitat, et diuturnam imposturam, quæ ne uni quidem caruis flammnæ opem ar- ferre potuerat, igne absumit : a demonibus sece- dit, Deo adjungitur. O mirificam gratie potentiam ! Per improbum amorem ac spiritum, Deum invenit, et sacra sacri gregis ovis efficitur, atque etiam, quemadmodum a quodam accepi, edituus, idque multis quoque precibus ab eo adhibitis, ut ad prio- ris arrogantiæ purgationem humilitatem exerceret. Pastor deinde creatur, ac pastorum optimus et probatissimus. Neque enim Carthaginensi tantum Ecclesiæ, nec Africa, ab eo, et propter eum etiam nunc claræ et celebri, præficitur, verum etiam occiduis omnibus regionibus, ac prope etiam oræ, quocunque illius fama et admiratio pervagata est. Sic Cyprianus noster efficitur. XIII. Hæc signorum et prodigiorum Deus facit: C lac, inquam, ille, qui Josephum, iniquo fratrum scelere venditum, in Ægyptum duxit, et in fe- mina exploravit ", et in frumenti largitione nobili- tavit, et in somniorum scientia erudivit, ut in extera regione fidem et auctoritatem obtineret, atque a Pharaone honore afficeretur, paterque maximarum illarum copiarum fieret", propter quas Egyptus cruciatur 33, mare scinditur, panis, instar pluviæ, funditur es, solis cursus inhibetur 3, promissa terra per sortem distribuitur 7. Divina enim sapientia magnarum rerum fundamenta multo ante jacere, ac contraria per contraria procurare novit, ut majoren sui admirationem mortalibus as Gen. XLI, sqq. Exod. VII,. s | 894. Jos. III, seqq. » | Reg. xv, 23. Gen. xxxvII, sqy. * Gen. xxxix, sqq. * Exod. sqq. Exod. XVI, sqq. Jos. x, sq. ed., tiochenæ Ecclesia episcopo. › repurgaus. » Coisl. 2, Or. 1, Par., D Sic ad Christum transfertur: a seu sit varia lectio, seu glossema. in ed. ria. D somnia. » Non recte. Hic siquidem agitur de somn- niorum scientia, qua Joseph edoctus est, ut somnia sua intelligeret, et aliorum interpretaretur. Sic Joseph per servitutem et ignominiam ad gloriam pervenit. 8. GREGORII THEOLOGI (94) Κινύραν. « Citharam. » Sic omnes codd. In (95) Κρούσματα. Regg. a, d, Coisl. 1, Par., etc., (96) Ποιμένι, ο Pastori, » nimirum e Anthimo An- (97) Kal. Deest in Regg. a, bm, ph. At in Or. 1, (98) Νεωκόρος. • Minister templum everreus ac (99) Ο κράτιστός τε, etc. Regg. bm, ph, (1) Μέχρι νῦν. Reg. d, μέχρι τοῦ νῦν. (2) Εφας. Reg. bm, ἕω. (3) Νοτίου. Regg. bu, pl, νοτείου. (4) Οὕτω. In ima unius Colb. pagina legitur : Ο5- (5) Kal vŵr. Sic Regg. bm, ph et Or. 1. Deest. (6) Σιτοδοσίᾳ. Reg. a et des., σιτοδείᾳ, penu- (7) Εν ἐνυπνίοις σοφίσας. Billins : e per in- (8) Διὰ τῶν ἐναντίων, etc. « Per contraria, etc. (9) Απόχρη. Gloss., ἀρκεῖ. (10) Τῶν τοῦ. Sic Cuisi. 1. Deest τῶν in ed.
ΙΔ
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
ΙΔ. Ἐμαίνετο καθ’ ἡμῶν Δέκιος, καὶ πάσας ἰδέας κολάσεων ἐπενόει, καὶ τὰ μὲν ἤδη παρῆν τῶν δεινῶν, τὰ δὲ ἔμελλεν· ἴσον δὲ ἀγώνισμα ποιεῖται, καὶ Χριστιανοὺς ἑλεῖν, καὶ τοὺς πρὸ αὐτοῦ διώκτας ὑπερβαλεῖν, μᾶλλον δὲ, ἢ Χριστιανοὺς πάντας, ἢ Κυπριανὸν μόνον ἑλεῖν τε καὶ παραστήσασθαι.
τὸν τῆς παρθένου καταφεύγει Θεόν, ὥσπερ Σαούλ ἐπὶ τὴν κινύραν (94) τοῦ Δαβὶδ καὶ τὰ κρούσματα (95; πρόσεισι τῷ ταύτης Ποιμένι (96) · καθαίρεται, ὥσπερ τοῦ πόθου διὰ τῆς πληγῆς, οὕτω τοῦ πονηροῦ πνεύ ματος διὰ τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως· μετατίθεται τὸν πόθον· ἐπὶ πολὺ μὲν ἀπιστούμενος καὶ ἀποπεμπόμε νος· καὶ γὰρ ἐδόκει τὸ πρᾶγμα τῶν ἀπίστων εἶναι καὶ θαυμασίων, Κυπριανὸν ἐν Χριστιανοῖς ἀριθμη θῆναί ποτε, εἰ καὶ πάντες ἄνθρωποι· μετατίθεται δ' οὖν, καὶ (97) ἀπόδειξις τῆς μεταβολῆς ἐναργής Προτίθησι δημοσίᾳ τὰς γοητικὰς βίβλους· θριαμβεύει τοῦ πονηροῦ θησαυροῦ τὴν ἀσθένειαν· κηρύσσει τὴν ἄνοιαν, λαμπρὰν ἐξ αὐτῶν αἱρει την φλόγα, πυρὶ δαπανὰ τὴν μακρὰν ἀπάτην, ἡ μια φλογί σαρκὸς οὐκ ἐπήμυνεν· ἀφίσταται τῶν δαιμόνων, οἰκειοῦται Θεῷ. Ὢ τῆς χάριτος ! Οση Θεόν εὑρίσκει πονηρῷ πόθῳ καὶ πνεύματι, πρόβατον ἱερὸν τῆς ἱερᾶς γίνε- ται ποίμνης, ὡς δὲ ἐγώ τινος ἤκουσα, καὶ νεωκό ρας (48), πολλά δεηθεὶς, ἵνα φιλοσοφήσῃ τὸ ταπεινὸν εἰς κάθαρσιν τῆς προτέρας ἀλαζονείας. Εἶτα ποιμὴν, και ποιμένων ὁ κράτιστός τε (99) καὶ δοκιμώτατος. Οὐ γὰρ τῆς Καρχηδονίων προκαθέζεται μόνον Ἐκ- κλησίας, οὐδὲ τῆς ἐξ ἐκείνου καὶ δι' ἐκεῖνον περιβοήτου μέχρι νῦν (1) Ἀφρικῆς, ἀλλὰ καὶ πάσης τῆς ἑσπερίου, σχεδὸν δὲ καὶ τῆς ἑας (2) αὐτῆς, νοτίου (5) τε καὶ βου μείου λήξεως, ἐφ' ὅσα ἐκεῖνος ἦλθε τῷ θαύματι. Οὕτω (4) Κυπριανὸς ἡμέτερος γίνεται. χανον γὰρ ἅπαν τὸ πιεζόμενον. Τίς ἡ λύσις; Ἐπὶ Β ΙΙ. Ταῦτα ὁ τῶν σημείων καὶ τῶν (5) τεράτων Θεός· ταῦτα, ὁ τὸν Ἰωσὴφ ἀγαγὼν εἰς Αἴγυπτον ὤνιον διὰ ἀδελφῶν ἐπηρείας, καὶ ἐν γυναικὶ δοκιμά σας, καὶ ἐν σιτοδοσίᾳ (6) δοξάσας, καὶ ἐν ἐνυπνίοις σοφίσας (7), ἵν' ἐπὶ ξένης πιστευθῇ, καὶ ὑπὸ Φαραὼ τιμηθῇ, καὶ πατὴρ γένηται πολλῶν μυριάδων, δι᾿ ἂς Αίγυπτος βασανίζεται, θάλασσα τέμνεται, ἄρτος ὕεται, ἥλιος ἵσταται, γῆ τῆς ἐπαγγελίας κληροδοτεί ται. Οἶδε γὰρ πόῤῥωθεν καταβάλλεσθαι τῶν μεγάλων πραγμάτων ἡ σοφία τὰς ὑποθέσεις, καὶ διὰ τῶν ἐναντίων (δ) τὰ ἐναντία οἰκονομεῖσθαι, ἵνα και μᾶλ λον θαυμάζηται. Απόχρη (9) καὶ ταῦτα τῶν του (10) Κυπριανοῦ καλῶν εἰς μέτρον εὐφημίας τελειωτάτης. Νῦν δὲ τοσαῦτα ἐστι τὰ λειπόμενα καὶ τοιαῦτα, κιν, κιθάραν. κρούματα. καὶ ἡ. ὅ τι κράτιστόν τε καὶ δοκι μύτατον. τω πρὸς Χριστὸν μετατίθεται ο τῶν $183 orientali omni, atque australi et septentrionali pit. Ingeniosus enim ac solers esse solet, quisquis A premitur. Quænam autem Jepellendi mali ratio fuit? Ad Justinæ Deum, quemadmodum, Saul ad Davidis citharam fidiumque pulsus ", confugit : ad bujus Pastorem se confert; atque, ut amore per acceptam plagam, ita malo spiritu per fidem in Christum purgatur, amoreinque commutat. Diu tamen episcopus ipsi fidem abrogavit, eumque repulit. Incredibile enim, ac miraculi simile ei videbatur, Cyprianum aliquando inter Christianos ascribendum esse, etiamși omnes homines ad fidem pervenirent. At revera mutatus erat, et perspicuum mutationis argumentum edit. Magicos enim libros publice proponit, ac de pravi thesauri imbecillitate triumphum agit: amentiam prædicat, ingentem ex illis flammam excitat, et diuturnam imposturam, quæ ne uni quidem caruis flammnæ opem ar- ferre potuerat, igne absumit : a demonibus sece- dit, Deo adjungitur. O mirificam gratie potentiam ! Per improbum amorem ac spiritum, Deum invenit, et sacra sacri gregis ovis efficitur, atque etiam, quemadmodum a quodam accepi, edituus, idque multis quoque precibus ab eo adhibitis, ut ad prio- ris arrogantiæ purgationem humilitatem exerceret. Pastor deinde creatur, ac pastorum optimus et probatissimus. Neque enim Carthaginensi tantum Ecclesiæ, nec Africa, ab eo, et propter eum etiam nunc claræ et celebri, præficitur, verum etiam occiduis omnibus regionibus, ac prope etiam oræ, quocunque illius fama et admiratio pervagata est. Sic Cyprianus noster efficitur. XIII. Hæc signorum et prodigiorum Deus facit: C lac, inquam, ille, qui Josephum, iniquo fratrum scelere venditum, in Ægyptum duxit, et in fe- mina exploravit ", et in frumenti largitione nobili- tavit, et in somniorum scientia erudivit, ut in extera regione fidem et auctoritatem obtineret, atque a Pharaone honore afficeretur, paterque maximarum illarum copiarum fieret", propter quas Egyptus cruciatur 33, mare scinditur, panis, instar pluviæ, funditur es, solis cursus inhibetur 3, promissa terra per sortem distribuitur 7. Divina enim sapientia magnarum rerum fundamenta multo ante jacere, ac contraria per contraria procurare novit, ut majoren sui admirationem mortalibus as Gen. XLI, sqq. Exod. VII,. s | 894. Jos. III, seqq. » | Reg. xv, 23. Gen. xxxvII, sqy. * Gen. xxxix, sqq. * Exod. sqq. Exod. XVI, sqq. Jos. x, sq. ed., tiochenæ Ecclesia episcopo. › repurgaus. » Coisl. 2, Or. 1, Par., D Sic ad Christum transfertur: a seu sit varia lectio, seu glossema. in ed. ria. D somnia. » Non recte. Hic siquidem agitur de somn- niorum scientia, qua Joseph edoctus est, ut somnia sua intelligeret, et aliorum interpretaretur. Sic Joseph per servitutem et ignominiam ad gloriam pervenit. 8. GREGORII THEOLOGI (94) Κινύραν. « Citharam. » Sic omnes codd. In (95) Κρούσματα. Regg. a, d, Coisl. 1, Par., etc., (96) Ποιμένι, ο Pastori, » nimirum e Anthimo An- (97) Kal. Deest in Regg. a, bm, ph. At in Or. 1, (98) Νεωκόρος. • Minister templum everreus ac (99) Ο κράτιστός τε, etc. Regg. bm, ph, (1) Μέχρι νῦν. Reg. d, μέχρι τοῦ νῦν. (2) Εφας. Reg. bm, ἕω. (3) Νοτίου. Regg. bu, pl, νοτείου. (4) Οὕτω. In ima unius Colb. pagina legitur : Ο5- (5) Kal vŵr. Sic Regg. bm, ph et Or. 1. Deest. (6) Σιτοδοσίᾳ. Reg. a et des., σιτοδείᾳ, penu- (7) Εν ἐνυπνίοις σοφίσας. Billins : e per in- (8) Διὰ τῶν ἐναντίων, etc. « Per contraria, etc. (9) Απόχρη. Gloss., ἀρκεῖ. (10) Τῶν τοῦ. Sic Cuisi. 1. Deest τῶν in ed.
PG 35:1185Ὅσῳ γὰρ εὐσεβείᾳ τε καὶ δόξῃ διαφέρειν τὸν ἄνδρα ἐγίνωσκε, τοσούτῳ καὶ τὴν νίκην ἑαυτῷ περιφανεστέραν ἑώρα καὶ λαμπροτέραν, εἰ τούτου κρατήσειεν. Ἐκείνως μὲν γὰρ Χριστιανῶν μόνον ὑπάρχειν κρατεῖν, οὕτω δὲ καὶ φιλοσοφίας αὐτῆς, καὶ λόγων. Καὶ τὴν γλῶσσαν περιελεῖν πρότερον, εἶτα ἀφώνους ἀπαγαγεῖν καὶ ἀλόγους τοὺς ὑπ’ ἐκείνης ἐρειδομένους, ἀρίστης εἶναι στρατηγίας ἐνόμιζεν· οὐκ ὀρθῶς μὲν, οὐδὲ εὐσεβῶς ταῦτα διανοούμενος, οὐ μὴν παντάπασιν ἀλογίστως, πρός γε τὴν ἑαυτοῦ βούλησιν καὶ ἐπιχείρησιν· ἔδειξε δὲ τὸ ἔργον. Ἐπειδὴ γὰρ ἅπασαν προσβολήν τε καὶ πεῖραν ἀνδρικῶς τε καὶ γενναίως ἀποσεισάμενος, ὥσπερ τις πέτρα παράλιος κυμάτων ἐπιδρομὰς, τέλος ἐξορίαν ὑπ’ αὐτοῦ κατακρίνεται· οὐ τὸ καθ’ ἑαυτὸν ἔστερξεν ὁ γεννάδας, οὐδὲ ἠγάπα σωζόμενος· οὐδὲ ἀσφάλειαν τῷ σώματι μᾶλλον τὴν ἀτιμίαν ἐνόμιζεν, ἢ ψυχῆς κίνδυνον τὴν ἡσυχίαν, καὶ τὸ περιορᾷν τοὺς ἄλλους τῷ καιρῷ κινδυνεύοντας, οὐκ ὄντος τοῦ παιδοτριβοῦντος, καὶ πρὸς τὸν ἀγῶνα θαῤῥύνοντος. Οὐ γὰρ μικρὸν δύνασθαι καὶ λόγον εἰς ἀνδρείας προσθήκην τοῖς ἀποδυομένοις πρὸς τὸ τῆς ἀρετῆς στάδιον. ΙΕ.
ὥστε εἰ καὶ μηδὲν αὐτῷ τῶν προειρημένων ὑπῆρχεν εἰς ἔπαινον, ἐξαρχεῖν τοῖς ἑξῆς νικᾷν ἅπαντας. Ἵνα γὰρ τὰ ἐν μέσῳ συντέμω, τὴν τῶν χρημάτων περι- φρόνησιν, τὴν τοῦ τύφου κατάλυσιν, τὴν τοῦ σώματος παιδαγωγίαν καὶ καθαρότητα τῶν προτέρων όρμῶν ἀντίπαλον, τὸ περὶ τὴν ἐσθῆτα φιλόσοφον (11), τὸ περὶ τὰς ἐντεύξεις υψηλόν τε ὁμοῦ καὶ φιλάνθρωπον, ὡς ἴσον (12) ἀπέχειν εὐτελείας καὶ αὐθαδείας· τὰς χαμευνίας, τὰς ἀγρυπνίας, ὃς (15), καίτοι τῶν τοιού των ὀψιμαθής ὤν, κατὰ πολὺ τῶν προειληφότων ἐκράτει· τὴν περὶ λόγους φιλοτιμίαν, ἐξ ὧν ἦθος ἅπαν ἐπαίδευσε, καὶ δογμάτων ἀπαιδευσίαν ἐκάθηρε, καὶ ἀνδρῶν βίους ἐκόσμησε, καὶ τῆς ἀρχικῆς καὶ βασιλικῆς Τριάδος τὴν θεότητα τεμνομένην, ἔστι δὲ ὑφ' ὧν καὶ συναλειφομένην, εἰς τὸ ἀρχαῖον ἐπαν- ήγαγεν, ἐν ὅροις μείνας εὐσεβοῦς ἑνώσεώς τε καὶ συναριθμήσεως· ἵνα ταῦτα συνέλω διὰ τὴν ἀμετρίαν, τῇ τοῦ βίου καταλύσει συγκαταλύσω τὸν λόγον. ΙΔ'. Ἐμαίνετο καθ' ἡμῶν Δέκιος (14), καὶ πάσας ἰδέας κολάσεων ἐπενόει, καὶ τὰ μὲν ἤδη παρῆν τῶν δεινῶν, τὰ δὲ ἔμελλεν· ἴσον δὲ ἀγώνισμα ποιεῖται, καὶ Χριστιανοὺς ἑλεῖν, καὶ τοὺς πρὸ αὐτοῦ διώκτας ὑπερβαλεῖν, μᾶλλον δὲ, ἢ Χριστιανοὺς πάντας, ἢ Κυπριανὸν μόνον ἑλεῖν τε καὶ παραστήσασθαι. Όσῳ γὰρ εὐσεβείᾳ τε καὶ δόξῃ διαφέρειν τὸν ἄνδρα ἐγί νωσκε, τοσούτῳ (15) καὶ τὴν νίκην ἑαυτῷ περιφα νεστέραν ἑώρα καὶ λαμπροτέραν, εἰ τούτου κρατή σειεν. Ἐκείνως (16) μὲν γὰρ Χριστιανῶν μόνον (17) ὑπάρχειν κρατεῖν, οὕτω δὲ καὶ φιλοσοφίας αὐτῆς, καὶ λόγων. Καὶ τὴν γλῶσσαν περιελεῖν πρότερον, εἶτα ἀφώνους ἀπαγαγεῖν (18) καὶ ἀλόγους τοὺς ὑπ' ἐκείνης ερειδομένους, ἀρίστης εἶναι στρατηγίας ενό μιζεν· οὐκ ὀρθῶς μὲν, οὐδὲ εὐσεβῶς ταῦτα διανοού- μενος, οὐ μὴν παντάπασιν ἀλογίστως, πρός γε την ἑαυτοῦ βούλησιν καὶ ἐπιχείρησιν· ἔδειξε δὲ τὸ ἔργον. Ἐπειδὴ γὰρ ἅπασαν προσβολήν τε καὶ πεῖραν ἀν- δρικῶς τε καὶ γενναίως ἀποσεισάμενος, ὥσπερ τις πέτρα παράλιος (19) κυμάτων ἐπιδρομάς, τέλος ἐξορίαν ὑπ' αὐτοῦ κατακρίνεται· οὐ τὸ καθ' ἑαυτὸν ἔστερξεν ὁ γεννάδας, οὐδὲ ἠγάπα σωζόμενος· οὐδὲ ἀσφάλειαν τῷ σώματι μᾶλλον τὴν ἀτιμίαν ἐνόμιζεν, ἢ ψυχῆς κίνδυνον τὴν ἡσυχίαν, καὶ τὸ περιορᾷν τοὺς ἄλλους τῷ καιρῷ (20) κινδυνεύοντας, οὐκ ὄντος τοῦ παιδοτριβοῦντος, καὶ πρὸς τὸν ἀγῶνα θαῤῥύνον- τος. Οὐ γὰρ μικρὸν δύνασθαι καὶ λόγον εἰς ἀνδρείας. προσθήκην τοῖς ἀποδυομένοις πρὸς τὸ τῆς ἀρετῆς στάδιον. ἴσων. νίαις καὶ ἀγρυπνίαις. Επιτ. ἐκεῖ νος. ἐπαναγαγεῖν. ORATIO XXIV. - IN LAUDEM S. CYPRIANI. decora ad omnes perfectissimæ laudationis nume- ros explendos. Nunc autem lot tantaque mihi di- cenda supersunt ut etiam si nihil eorum, quæ prius commemorata sunt, ipsi ad laudem suppeteret, his tamen, quæ sequuntur, omnes superare posset. Nam, ut media incidam, pecuniarum contemptum, fastus compressionem, corporis frenationem et pu- ritatem cum prioribus cupiditatibus pugnantem, in vestitu philosophiam, in congressibus gravitatem cum humanitate conjunctam, patri intervallo a vili- tate atque arrogantia remotam, chameunias et vi- gilias, quibus homo, licet hujusmodi rerum studium sero ingressus, eos tamen, qui priores hoc vitæ ge- nus amplexi fuerant, multum facileque supe- rabat; utellam doctrina copiam et ubertatem silea mi, A excitet. Suficiunt quidem hac quoque Cypriani B qua et omnium mores instruxit, et dogmatum inscitiam sustulit, et clarorum hominum vitam exornavit, et principis ac regiæ Trinitatis divinitatem, quam nonnulli scindebant, nonnulli rursum contrahebant, ad veterem statum reduxit, piæ videlicet unionis et connumerationis finibus sese con- tinens : ut hæc, inquam, omnia, ne modum oratio excedat, contraham, una cum vitæ ipsius fine, di- cendi finem faciam. XIV. Furebat adversus nos Decius, omniaque tormentorum genera conquirebat, ac gravissima quæque supplicia partim jam inferebat, partim in- tentabat; pari etiam contentione in utrumque ho- rum incumbebat, ut et Christianos opprimeret, et priores omnes persecutores crudelitate superaret, imo potius, ut vel Christianos omnes, vel Cyprianum unum vinceret, atque in potestatem redigeret. Nam quanto illum pietate et gloria reliquis præstare in- C telligebat, tanto quoque clariorem et illustriorem et Maximiano passus est Cyprianus, anno 304. Viđe Monitum, n. 4. D sibi victoriam fore perspiciebat, si eum devicisset. o enim modo putabat se perficere posse, ot Christianos vinceret; bac autem ratione, ut philo- sophiam quoque ipsam et doctrinam exstingueret. Porro linguam prius amputare, atque ita mutos et clingues eos, qui ab ea fulciebantur, abducere, præstantissimæ cujusdam militaris astutis esse cen sebat; non recte quidem ille nee pie hæc cogitans, non tamen omnino temere et inconsulte, quantum quidem ad ipsius consilium et conatum attinebat, quemadmodum res ipsa declaravit. Nam cum, ut scopulus quidam incursantes fluctus, sic ille im- petus omnes et assultus magno strenuoque animo propulsasset, ac tandem ab eo in exsilium aclus esset, haudquaquam in privata salute sua vir egre- gius acquiescebat, aut præclare secum agi putabat, quod vita ipsi erepta non fuisset, nec securitateur corporis potius hanc ignominiam, quam animæ pe riculum interpretabatur, si otio et silentio indul - cen Colb., Coisl. 1, Paro, etc. in ed., cet in Christianos sæviret imperator. (11) Φιλόσοφον. Coisl. 1, φιλότιμον. (12) Ὡς ἴσον. Sic duo Coisl. In ed., ὡς (13) *Ος. Fortasse legendum sit, αἷς, nempe χαμεν (14) Δέκιος. Νon sul Decio, sed sub Diocletiano (15) Τοσούτῳ. Reg. pl et Coisl. 1, τοσοῦτο. (16) 'Εκείνως. Sic Regg. a, c, d, bm, ph, de- (17) Μόνον. Regg. a, c et Or. 1, μόνων. (18) Απαγαγεῖν. Sic fere omnes codd. In edr, (19) Παράλιος. Reg. c addit, πολλάς. (20) Καιρῷ. • Τempore persecutionis, cum scii-
PG 35:1186Διὰ τοῦτο τῷ σώματι μὲν ἀπῆν, τῷ πνεύματι δὲ παρῆν, καὶ τοῖς ἀθλοῦσι συνηγωνίζετο· καὶ τῇ γλώσσῃ μὲν βοηθεῖν οὐκ εἶχεν, βοηθεῖ δὲ τῷ γράμματι. Πῶς; Ἀλείπτης ὑπερόριος γίνεται, τοὺς προτρεπτικοὺς συγγράφων, καὶ λογογραφῶν τὴν εὐσέβειαν, καὶ πλείους ἐκεῖνος σχεδὸν ἐξ ἐπιστολῶν ποιεῖται μάρτυρας μόνος, ἢ πάντες δι’ ἑαυτῶν οἱ παρόντες τοῖς τότε κάμνουσι. Πείθει γὰρ, μὴ πατρίδα, μὴ γένος, μὴ περιουσίαν, μὴ δυναστείαν, μὴ ἄλλο τι τῶν χαμαὶ κειμένων, ἔμπροσθεν ἄγειν τῆς ἀληθείας, καὶ τῶν ἐκεῖθεν ἀποκειμένων ἄθλων τῆς ἀρετῆς, τοῖς ὑπὲρ τοῦ καλοῦ κινδυνεύουσι. Καὶ ταύτην εἶναι πραγματειῶν τὴν ἀρίστην, αἵματος ὀλίγου βασιλείαν οὐρανῶν ὠνήσασθαι, καὶ δόξης ἀϊδιότητα τῶν προςκαίρων ἀντιλαβεῖν ἀγαθῶν. Μίαν μὲν γὰρ εἶναι πατρίδα τοῖς ὑψηλοῖς, τὴν νοουμένην Ἱερουσαλὴμ, οὐ τὰς μικροῖς ὁρίοις ἐνταῦθα διειλημμένας, καὶ πολλοὺς ἀμειβούσας οἰκήτορας· μίαν δὲ γένους λαμπρότητα, τὴν τῆς εἰκόνος τήρησιν, καὶ πρὸς τὸ ἀρχέτυπον ἐξομοίωσιν, ὅσον ἐφικτὸν τοῖς σαρκὸς δεσμίοις, καὶ βραχεῖαν ἀποῤῥοὴν τοῦ καλοῦ δέχεσθαι δυναμένοις·
ὥστε εἰ καὶ μηδὲν αὐτῷ τῶν προειρημένων ὑπῆρχεν εἰς ἔπαινον, ἐξαρχεῖν τοῖς ἑξῆς νικᾷν ἅπαντας. Ἵνα γὰρ τὰ ἐν μέσῳ συντέμω, τὴν τῶν χρημάτων περι- φρόνησιν, τὴν τοῦ τύφου κατάλυσιν, τὴν τοῦ σώματος παιδαγωγίαν καὶ καθαρότητα τῶν προτέρων όρμῶν ἀντίπαλον, τὸ περὶ τὴν ἐσθῆτα φιλόσοφον (11), τὸ περὶ τὰς ἐντεύξεις υψηλόν τε ὁμοῦ καὶ φιλάνθρωπον, ὡς ἴσον (12) ἀπέχειν εὐτελείας καὶ αὐθαδείας· τὰς χαμευνίας, τὰς ἀγρυπνίας, ὃς (15), καίτοι τῶν τοιού των ὀψιμαθής ὤν, κατὰ πολὺ τῶν προειληφότων ἐκράτει· τὴν περὶ λόγους φιλοτιμίαν, ἐξ ὧν ἦθος ἅπαν ἐπαίδευσε, καὶ δογμάτων ἀπαιδευσίαν ἐκάθηρε, καὶ ἀνδρῶν βίους ἐκόσμησε, καὶ τῆς ἀρχικῆς καὶ βασιλικῆς Τριάδος τὴν θεότητα τεμνομένην, ἔστι δὲ ὑφ' ὧν καὶ συναλειφομένην, εἰς τὸ ἀρχαῖον ἐπαν- ήγαγεν, ἐν ὅροις μείνας εὐσεβοῦς ἑνώσεώς τε καὶ συναριθμήσεως· ἵνα ταῦτα συνέλω διὰ τὴν ἀμετρίαν, τῇ τοῦ βίου καταλύσει συγκαταλύσω τὸν λόγον. ΙΔ'. Ἐμαίνετο καθ' ἡμῶν Δέκιος (14), καὶ πάσας ἰδέας κολάσεων ἐπενόει, καὶ τὰ μὲν ἤδη παρῆν τῶν δεινῶν, τὰ δὲ ἔμελλεν· ἴσον δὲ ἀγώνισμα ποιεῖται, καὶ Χριστιανοὺς ἑλεῖν, καὶ τοὺς πρὸ αὐτοῦ διώκτας ὑπερβαλεῖν, μᾶλλον δὲ, ἢ Χριστιανοὺς πάντας, ἢ Κυπριανὸν μόνον ἑλεῖν τε καὶ παραστήσασθαι. Όσῳ γὰρ εὐσεβείᾳ τε καὶ δόξῃ διαφέρειν τὸν ἄνδρα ἐγί νωσκε, τοσούτῳ (15) καὶ τὴν νίκην ἑαυτῷ περιφα νεστέραν ἑώρα καὶ λαμπροτέραν, εἰ τούτου κρατή σειεν. Ἐκείνως (16) μὲν γὰρ Χριστιανῶν μόνον (17) ὑπάρχειν κρατεῖν, οὕτω δὲ καὶ φιλοσοφίας αὐτῆς, καὶ λόγων. Καὶ τὴν γλῶσσαν περιελεῖν πρότερον, εἶτα ἀφώνους ἀπαγαγεῖν (18) καὶ ἀλόγους τοὺς ὑπ' ἐκείνης ερειδομένους, ἀρίστης εἶναι στρατηγίας ενό μιζεν· οὐκ ὀρθῶς μὲν, οὐδὲ εὐσεβῶς ταῦτα διανοού- μενος, οὐ μὴν παντάπασιν ἀλογίστως, πρός γε την ἑαυτοῦ βούλησιν καὶ ἐπιχείρησιν· ἔδειξε δὲ τὸ ἔργον. Ἐπειδὴ γὰρ ἅπασαν προσβολήν τε καὶ πεῖραν ἀν- δρικῶς τε καὶ γενναίως ἀποσεισάμενος, ὥσπερ τις πέτρα παράλιος (19) κυμάτων ἐπιδρομάς, τέλος ἐξορίαν ὑπ' αὐτοῦ κατακρίνεται· οὐ τὸ καθ' ἑαυτὸν ἔστερξεν ὁ γεννάδας, οὐδὲ ἠγάπα σωζόμενος· οὐδὲ ἀσφάλειαν τῷ σώματι μᾶλλον τὴν ἀτιμίαν ἐνόμιζεν, ἢ ψυχῆς κίνδυνον τὴν ἡσυχίαν, καὶ τὸ περιορᾷν τοὺς ἄλλους τῷ καιρῷ (20) κινδυνεύοντας, οὐκ ὄντος τοῦ παιδοτριβοῦντος, καὶ πρὸς τὸν ἀγῶνα θαῤῥύνον- τος. Οὐ γὰρ μικρὸν δύνασθαι καὶ λόγον εἰς ἀνδρείας. προσθήκην τοῖς ἀποδυομένοις πρὸς τὸ τῆς ἀρετῆς στάδιον. ἴσων. νίαις καὶ ἀγρυπνίαις. Επιτ. ἐκεῖ νος. ἐπαναγαγεῖν. ORATIO XXIV. - IN LAUDEM S. CYPRIANI. decora ad omnes perfectissimæ laudationis nume- ros explendos. Nunc autem lot tantaque mihi di- cenda supersunt ut etiam si nihil eorum, quæ prius commemorata sunt, ipsi ad laudem suppeteret, his tamen, quæ sequuntur, omnes superare posset. Nam, ut media incidam, pecuniarum contemptum, fastus compressionem, corporis frenationem et pu- ritatem cum prioribus cupiditatibus pugnantem, in vestitu philosophiam, in congressibus gravitatem cum humanitate conjunctam, patri intervallo a vili- tate atque arrogantia remotam, chameunias et vi- gilias, quibus homo, licet hujusmodi rerum studium sero ingressus, eos tamen, qui priores hoc vitæ ge- nus amplexi fuerant, multum facileque supe- rabat; utellam doctrina copiam et ubertatem silea mi, A excitet. Suficiunt quidem hac quoque Cypriani B qua et omnium mores instruxit, et dogmatum inscitiam sustulit, et clarorum hominum vitam exornavit, et principis ac regiæ Trinitatis divinitatem, quam nonnulli scindebant, nonnulli rursum contrahebant, ad veterem statum reduxit, piæ videlicet unionis et connumerationis finibus sese con- tinens : ut hæc, inquam, omnia, ne modum oratio excedat, contraham, una cum vitæ ipsius fine, di- cendi finem faciam. XIV. Furebat adversus nos Decius, omniaque tormentorum genera conquirebat, ac gravissima quæque supplicia partim jam inferebat, partim in- tentabat; pari etiam contentione in utrumque ho- rum incumbebat, ut et Christianos opprimeret, et priores omnes persecutores crudelitate superaret, imo potius, ut vel Christianos omnes, vel Cyprianum unum vinceret, atque in potestatem redigeret. Nam quanto illum pietate et gloria reliquis præstare in- C telligebat, tanto quoque clariorem et illustriorem et Maximiano passus est Cyprianus, anno 304. Viđe Monitum, n. 4. D sibi victoriam fore perspiciebat, si eum devicisset. o enim modo putabat se perficere posse, ot Christianos vinceret; bac autem ratione, ut philo- sophiam quoque ipsam et doctrinam exstingueret. Porro linguam prius amputare, atque ita mutos et clingues eos, qui ab ea fulciebantur, abducere, præstantissimæ cujusdam militaris astutis esse cen sebat; non recte quidem ille nee pie hæc cogitans, non tamen omnino temere et inconsulte, quantum quidem ad ipsius consilium et conatum attinebat, quemadmodum res ipsa declaravit. Nam cum, ut scopulus quidam incursantes fluctus, sic ille im- petus omnes et assultus magno strenuoque animo propulsasset, ac tandem ab eo in exsilium aclus esset, haudquaquam in privata salute sua vir egre- gius acquiescebat, aut præclare secum agi putabat, quod vita ipsi erepta non fuisset, nec securitateur corporis potius hanc ignominiam, quam animæ pe riculum interpretabatur, si otio et silentio indul - cen Colb., Coisl. 1, Paro, etc. in ed., cet in Christianos sæviret imperator. (11) Φιλόσοφον. Coisl. 1, φιλότιμον. (12) Ὡς ἴσον. Sic duo Coisl. In ed., ὡς (13) *Ος. Fortasse legendum sit, αἷς, nempe χαμεν (14) Δέκιος. Νon sul Decio, sed sub Diocletiano (15) Τοσούτῳ. Reg. pl et Coisl. 1, τοσοῦτο. (16) 'Εκείνως. Sic Regg. a, c, d, bm, ph, de- (17) Μόνον. Regg. a, c et Or. 1, μόνων. (18) Απαγαγεῖν. Sic fere omnes codd. In edr, (19) Παράλιος. Reg. c addit, πολλάς. (20) Καιρῷ. • Τempore persecutionis, cum scii-
PG 35:1187μίαν δὲ δυναστείαν, τὸ κατὰ τοῦ πονηροῦ κράτος, καὶ τὸ τῆς ψυχῆς ἀνάλωτον καὶ ἀήττητον ἐν τοῖς ὑπὲρ εὐσεβείας ἀγῶσιν, ἡνίκα κακία πρὸς ἀρετὴν ἀγωνίζεται, καὶ κόσμος πρὸς κόσμον, ὁ λυόμενος πρὸς τὸν ἑστῶτα, καὶ πικρὸς ἀγωνοθέτης πρὸς γενναίους ἀγωνιστὰς, καὶ Βελίαρ πρὸς Χριστὸν παρατάσσεται. Διὰ ταῦτα καταφρονεῖν μὲν ξιφῶν ἀνέπειθε, ψυχρὸν δὲ νομίζειν τὸ πῦρ, ἡμέρους δὲ οἴεσθαι θηρῶν τοὺς ἀγριωτάτους, λιμὸν δὲ ὑπολαμβάνειν τὴν ἀνωτάτω τρυφὴν, δάκρυα δὲ τῶν οἰκείων, καὶ θρήνους, καὶ οἰμωγὰς παρατρέχειν, ὡς τοῦ πονηροῦ δελεάσματα, καὶ κωλύματα τῆς θείας ὁδοιπορίας. Ταῦτα γὰρ εἶναι ἀνδρικῶν ψυχῶν καὶ γενναίων, καὶ λογισμοῦ σώφρονος. Καὶ τὸ παράδειγμα ἐγγύθεν αὐτὸς ὁ ταῦτα λέγων καὶ γράφων, πάντα ἡγησάμενος σκύβαλα, ἵνα Χριστὸν κερδήσῃ. ΙϚ. Οὕτω διανοούμενος Κυπριανὸς, καὶ οὕτως ὁπλίζων τοῖς λόγοις πρὸς τὸν ἀγῶνα, πολλοὺς ἀθλητὰς ἀπειργάζετο. Καὶ τίνα μισθὸν τούτων κομίζεται; Ὡς δαψιλῆ καὶ φιλότιμον Μάρτυς ἐπὶ πᾶσιν οἷς προέπεμψε γίνεται, ξίφει τὴν κεφαλὴν τμηθεὶς καὶ ταῖς πολλαῖς βασάνοις ταύτην ἐπιτίθησι τὴν κορωνίδα.
ΙΕ΄. Διὰ τοῦτο τῷ σώματι μὲν ἀπῆν, τῷ πνεύματι δὲ παρῆν, καὶ τοῖς ἀθλοῦσι συνηγωνίζετο· καὶ τῇ γλώσσῃ μὲν βοηθεῖν οὐκ εἶχεν, βοηθεῖ δὲ τῷ γράμ- ματι. Πῶς (21); ᾿Αλείπτης ὑπερόριος γίνεται, τοὺς προτρεπτικούς συγγράφων, καὶ λογογραφῶν τὴν εὐσέβειαν, καὶ πλείους ἐκεῖνος (22) σχεδὸν ἐξ ἐπι στολῶν ποιεῖται (23) μάρτυρας μόνος, ή πάντες δι ἑαυτῶν οἱ παρόντες τοῖς τότε κάμνουσι. Πείθει γὰρ, μὴ πατρίδα, μὴ γένος, μὴ περιουσίαν, μὴ δυναστείαν, μὴ ἄλλο τι τῶν χαμαὶ κειμένων, ἔμ- προσθεν ἄγειν τῆς ἀληθείας (24), καὶ τῶν ἐκεῖθεν ἀποκειμένων ἄθλων τῆς ἀρετῆς, τοῖς ὑπὲρ τοῦ καλοῦ κινδυνεύουσι. Καὶ ταύτην εἶναι πραγματειών τὴν ἀρίστην (25), αἵματος ὀλίγου βασιλείαν οὐρα νῶν ὠνήσασθαι, καὶ δόξης ἀϊδιότητα τῶν προσ καίρων ἀντιλαβεῖν ἀγαθῶν. Μίαν μὲν γὰρ εἶναι πατρίδα τοῖς ὑψηλοῖς, τὴν νοουμένην Ἱερουσαλήμ, οὐ τὰς μικροῖς ὁρίοις ἐνταῦθα διειλημμένας, καὶ πολλοὺς ἀμειβούσας οικήτορας· μίαν δὲ γένους λαμπρότητα, τὴν τῆς εἰκόνος τήρησιν, καὶ πρὸς τὸ ἀρχέτυπον ἐξομοίωσιν, ὅσον ἐφικτὸν τοῖς σαρ κὸς δεσμίοις, καὶ βραχεῖαν ἀποῤῥοὴν τοῦ καλοῦ δέχεσθαι δυναμένοις· μίαν δὲ δυναστείαν, τὸ κατὰ τοῦ πονηροῦ κράτος, καὶ τὸ τῆς ψυχῆς ἀνάλωτον καὶ ἀήττητον ἐν τοῖς ὑπὲρ εὐσεβείας (26) ἀγῶσιν, ἡνίκα κακία πρὸς ἀρετὴν ἀγωνίζεται (27), καὶ κόσμος πρὸς κόσμον, ὁ λυόμενος πρὸς τὸν ἑστῶ τα (28), καὶ πικρὸς ἀγωνοθέτης πρὸς γενναίους ἀγωνιστάς, καὶ Βελίαρ πρὸς Χριστὸν παρατάσσε ται (29). Διὰ ταῦτα καταφρονεῖν μὲν ξιφῶν ἀνέ- πειθε, ψυχρὸν δὲ νομίζειν τὸ πῦρ, ἡμέρους δὲ οἴεσθαι θηρῶν τοὺς ἀγριωτάτους, λιμὸν δὲ ὑπο- λαμβάνειν τὴν ἀνωτάτω τρυφήν, δάκρυα δὲ τῶν (50) οἰκείων, καὶ θρήνους, καὶ οἰμωγὰς παρατρέχειν, ὡς τοῦ πονηροῦ δελεάσματα, καὶ κωλύματα τῆς θείας ὁδοιπορίας. Ταῦτα γὰρ εἶναι ἀνδρικῶν ψυχῶν καὶ γενναίων, καὶ λογισμοῦ σώφρονος. Καὶ τὸ πα- ράδειγμα ἐγγύθεν αὐτὸς ὁ ταῦτα λέγων καὶ γρά φων, πάντα ἡγησάμενος σκύβαλα, ἵνα Χριστὸν κερδήσῃ. τῆς τήν ἀσεβείας, « ΙϚ'. Οὕτω διανοούμενος Κυπριανὸς, καὶ οὕτως ὁπλίζων τοῖς λόγοις πρὸς τὸν ἀγῶνα, πολλοὺς ἀθλη τὰς ἀπειργάζετο (31). Καὶ τίνα μισθὸν τούτων και αγωνίζηται. παρατάσσηται. απειργάσατο. S. GREGORII THEOLOGI geret, eorumque salutem negligeret, qui gravissimo tempore periclitabantur, ut qui neminem ha- berent, qui ipsos ad certamen erudiret, animisque obfirmaret. Nec enim, ad augendum animi robur, leve momentu jis affert oratio, qui ad virtutis stadium accinguntur. B XV. Proinde quamvis corpore abesset, spiritu A tamen aderat, in eodemque cum his, qui pugnam bant, certainine versabatur: et quibus lingua opi- tulari non poterat, iisdem per litteras succur- rebat. Quo pacto? Aliptem enim, tametsi in exsilio positus, sese præstat, cohortatorias orationes con- scribens, pietatemque litterarum monumentis pro- dens ac plures propemodum solus ipse per episto- las ad subeundum martyrium inducit, quam cæteri per se omnes, qui tum dimicantibus præsto erant. Admonet enim, ne patriam, ne genus, ne facul- tates et copias, ne opes et potentiam, aut aliud quidpiam eorum, quæ humi strata et caduca sunt, veritati praemiisque illis, quæ virtutis causa peri- culum adeuntibus in cœlo recondita sunt, antepo- namus. Hanc enim negotiationem omnium præstan- tissimam esse, qua exigui sanguinis pretio cœleste regnum emitur, ac brevia et fragilia bona cum sem- piterna gloria commutantur. Unam enim magnis et excelsis viris patriam esse, nempe Jerusalem illam quæ mente percipitur, non eas, quas hic angustis finibus circumscriptas esse, atque ab aliis aliisque hominibus subinde incoli videmus: unum item generis splendorem in eo consistere, ut divi- nam imaginem conservemus, atque exemplar nostrum imitemur, quantum quidem iis assequi datur, qui carnis vinculis astricti sunt, ac perexi- guos duntaxat primarii boni rivulos accipere queunt: unum porro principatum in hoc positum esse, ut palmam adversus improbum illum obtineamus, ac ne in iis certaminibus, quæ pietatis causa susci- piuntur, animos nostros frangi atque expugnari si- namus, ubi vitium cum virtute confligit, et fluxus ac fragilis mundus cum firmo et stabili; et acerbus ac truculentus certaminis præses cum fortibus athletis, et Belial adversus Christum aciem instruit. Ob easque causas et gladios contemnere, et frigidum ignem, ac feras quamlibet immanes et truculentas, mites existimare, et famem pro summis deliciis du- cere, amicorum autem et propinquorum lacrymas, et luctus, et gemitus, ut diaboli illecebras, viæque ad Deum ferentis impedimenta, præterire suadebat. Hæc enim virilium et strenuarum animarum, atque prudentis consilii esse ducebat. Harum autem re- rum propinquum exemplum ille ipse erat, qui bæc dicebat ac scribebat, utpote qui omnia pro stercoribus duxisset, ut Christum lucraretur 38. C ' XVI. Hoc animo præditus Cyprianus, atque hu- D jusinodi sermonibus Christianos ad certamen ar- mans, permultos ad mortem pro Christi nomine se Philipp. 111, 8. in ed. in ed. Brave in ed.. impietatis. • ed, in ed., In aliis, (21) Πώς; • Quomodo? » A Billio omissum. 22) Ἐκεῖνος. Deest in Reg. Cypr. (23) Ποιεῖται. Οr. 1, ποιεῖ. (24) Τῆς ἀληθείας. Sic Regg. a, c, bm, pl. Deest (25) Τὴν ἀρίστην. Sic Reg. d, et Comb. Deest (26) Ευσεβείας. Sic Regg. bm, ph, Coisl. 2 et Or. 1. (27) 'Αγωνίζεται. Sic Regg. a, c, d et Or. 1. In (28) Εστώτα. Reg. d, ἐνεστῶτα. (29) Παρατάσσεται. Sic Regg. a, bm, pl, et Or. 1. (30) Τῶν. Sic codd. Prave iti ed., τόν. (31) Απειργάζετο. In quibusdam, ἀπεργάζεται.
PG 35:1188Οὕτω Χριστῷ προςάγεται, οὕτω πρὸς Χριστὸν μετατίθεται, ὁ πολὺς ἐν ἀσεβείᾳ, καὶ πλείων ἐν εὐσεβείᾳ Κυπριανὸς, ὁ μέγας καὶ διώκτης καὶ στεφανίτης, ὁ τὴν μεταβολὴν οὐχ ἧττον ἢ τὴν ἀρετὴν θαυμάσιος. Οὐ γὰρ οὕτω μέγα τύπον ἀγαθοῦ διασώσασθαι, ὡς τὸ καινοτομῆσαι θεοσέβειαν. Τὸ μὲν γὰρ τῆς συνηθείας, τὸ δὲ τῆς εὐβουλίας· καὶ τὸ μὲν τῶν πολλοῖς ὑπαρχόντων, τοῦ δὲ ὀλίγα τὰ παραδείγματα.
ΙΕ΄. Διὰ τοῦτο τῷ σώματι μὲν ἀπῆν, τῷ πνεύματι δὲ παρῆν, καὶ τοῖς ἀθλοῦσι συνηγωνίζετο· καὶ τῇ γλώσσῃ μὲν βοηθεῖν οὐκ εἶχεν, βοηθεῖ δὲ τῷ γράμ- ματι. Πῶς (21); ᾿Αλείπτης ὑπερόριος γίνεται, τοὺς προτρεπτικούς συγγράφων, καὶ λογογραφῶν τὴν εὐσέβειαν, καὶ πλείους ἐκεῖνος (22) σχεδὸν ἐξ ἐπι στολῶν ποιεῖται (23) μάρτυρας μόνος, ή πάντες δι ἑαυτῶν οἱ παρόντες τοῖς τότε κάμνουσι. Πείθει γὰρ, μὴ πατρίδα, μὴ γένος, μὴ περιουσίαν, μὴ δυναστείαν, μὴ ἄλλο τι τῶν χαμαὶ κειμένων, ἔμ- προσθεν ἄγειν τῆς ἀληθείας (24), καὶ τῶν ἐκεῖθεν ἀποκειμένων ἄθλων τῆς ἀρετῆς, τοῖς ὑπὲρ τοῦ καλοῦ κινδυνεύουσι. Καὶ ταύτην εἶναι πραγματειών τὴν ἀρίστην (25), αἵματος ὀλίγου βασιλείαν οὐρα νῶν ὠνήσασθαι, καὶ δόξης ἀϊδιότητα τῶν προσ καίρων ἀντιλαβεῖν ἀγαθῶν. Μίαν μὲν γὰρ εἶναι πατρίδα τοῖς ὑψηλοῖς, τὴν νοουμένην Ἱερουσαλήμ, οὐ τὰς μικροῖς ὁρίοις ἐνταῦθα διειλημμένας, καὶ πολλοὺς ἀμειβούσας οικήτορας· μίαν δὲ γένους λαμπρότητα, τὴν τῆς εἰκόνος τήρησιν, καὶ πρὸς τὸ ἀρχέτυπον ἐξομοίωσιν, ὅσον ἐφικτὸν τοῖς σαρ κὸς δεσμίοις, καὶ βραχεῖαν ἀποῤῥοὴν τοῦ καλοῦ δέχεσθαι δυναμένοις· μίαν δὲ δυναστείαν, τὸ κατὰ τοῦ πονηροῦ κράτος, καὶ τὸ τῆς ψυχῆς ἀνάλωτον καὶ ἀήττητον ἐν τοῖς ὑπὲρ εὐσεβείας (26) ἀγῶσιν, ἡνίκα κακία πρὸς ἀρετὴν ἀγωνίζεται (27), καὶ κόσμος πρὸς κόσμον, ὁ λυόμενος πρὸς τὸν ἑστῶ τα (28), καὶ πικρὸς ἀγωνοθέτης πρὸς γενναίους ἀγωνιστάς, καὶ Βελίαρ πρὸς Χριστὸν παρατάσσε ται (29). Διὰ ταῦτα καταφρονεῖν μὲν ξιφῶν ἀνέ- πειθε, ψυχρὸν δὲ νομίζειν τὸ πῦρ, ἡμέρους δὲ οἴεσθαι θηρῶν τοὺς ἀγριωτάτους, λιμὸν δὲ ὑπο- λαμβάνειν τὴν ἀνωτάτω τρυφήν, δάκρυα δὲ τῶν (50) οἰκείων, καὶ θρήνους, καὶ οἰμωγὰς παρατρέχειν, ὡς τοῦ πονηροῦ δελεάσματα, καὶ κωλύματα τῆς θείας ὁδοιπορίας. Ταῦτα γὰρ εἶναι ἀνδρικῶν ψυχῶν καὶ γενναίων, καὶ λογισμοῦ σώφρονος. Καὶ τὸ πα- ράδειγμα ἐγγύθεν αὐτὸς ὁ ταῦτα λέγων καὶ γρά φων, πάντα ἡγησάμενος σκύβαλα, ἵνα Χριστὸν κερδήσῃ. τῆς τήν ἀσεβείας, « ΙϚ'. Οὕτω διανοούμενος Κυπριανὸς, καὶ οὕτως ὁπλίζων τοῖς λόγοις πρὸς τὸν ἀγῶνα, πολλοὺς ἀθλη τὰς ἀπειργάζετο (31). Καὶ τίνα μισθὸν τούτων και αγωνίζηται. παρατάσσηται. απειργάσατο. S. GREGORII THEOLOGI geret, eorumque salutem negligeret, qui gravissimo tempore periclitabantur, ut qui neminem ha- berent, qui ipsos ad certamen erudiret, animisque obfirmaret. Nec enim, ad augendum animi robur, leve momentu jis affert oratio, qui ad virtutis stadium accinguntur. B XV. Proinde quamvis corpore abesset, spiritu A tamen aderat, in eodemque cum his, qui pugnam bant, certainine versabatur: et quibus lingua opi- tulari non poterat, iisdem per litteras succur- rebat. Quo pacto? Aliptem enim, tametsi in exsilio positus, sese præstat, cohortatorias orationes con- scribens, pietatemque litterarum monumentis pro- dens ac plures propemodum solus ipse per episto- las ad subeundum martyrium inducit, quam cæteri per se omnes, qui tum dimicantibus præsto erant. Admonet enim, ne patriam, ne genus, ne facul- tates et copias, ne opes et potentiam, aut aliud quidpiam eorum, quæ humi strata et caduca sunt, veritati praemiisque illis, quæ virtutis causa peri- culum adeuntibus in cœlo recondita sunt, antepo- namus. Hanc enim negotiationem omnium præstan- tissimam esse, qua exigui sanguinis pretio cœleste regnum emitur, ac brevia et fragilia bona cum sem- piterna gloria commutantur. Unam enim magnis et excelsis viris patriam esse, nempe Jerusalem illam quæ mente percipitur, non eas, quas hic angustis finibus circumscriptas esse, atque ab aliis aliisque hominibus subinde incoli videmus: unum item generis splendorem in eo consistere, ut divi- nam imaginem conservemus, atque exemplar nostrum imitemur, quantum quidem iis assequi datur, qui carnis vinculis astricti sunt, ac perexi- guos duntaxat primarii boni rivulos accipere queunt: unum porro principatum in hoc positum esse, ut palmam adversus improbum illum obtineamus, ac ne in iis certaminibus, quæ pietatis causa susci- piuntur, animos nostros frangi atque expugnari si- namus, ubi vitium cum virtute confligit, et fluxus ac fragilis mundus cum firmo et stabili; et acerbus ac truculentus certaminis præses cum fortibus athletis, et Belial adversus Christum aciem instruit. Ob easque causas et gladios contemnere, et frigidum ignem, ac feras quamlibet immanes et truculentas, mites existimare, et famem pro summis deliciis du- cere, amicorum autem et propinquorum lacrymas, et luctus, et gemitus, ut diaboli illecebras, viæque ad Deum ferentis impedimenta, præterire suadebat. Hæc enim virilium et strenuarum animarum, atque prudentis consilii esse ducebat. Harum autem re- rum propinquum exemplum ille ipse erat, qui bæc dicebat ac scribebat, utpote qui omnia pro stercoribus duxisset, ut Christum lucraretur 38. C ' XVI. Hoc animo præditus Cyprianus, atque hu- D jusinodi sermonibus Christianos ad certamen ar- mans, permultos ad mortem pro Christi nomine se Philipp. 111, 8. in ed. in ed. Brave in ed.. impietatis. • ed, in ed., In aliis, (21) Πώς; • Quomodo? » A Billio omissum. 22) Ἐκεῖνος. Deest in Reg. Cypr. (23) Ποιεῖται. Οr. 1, ποιεῖ. (24) Τῆς ἀληθείας. Sic Regg. a, c, bm, pl. Deest (25) Τὴν ἀρίστην. Sic Reg. d, et Comb. Deest (26) Ευσεβείας. Sic Regg. bm, ph, Coisl. 2 et Or. 1. (27) 'Αγωνίζεται. Sic Regg. a, c, d et Or. 1. In (28) Εστώτα. Reg. d, ἐνεστῶτα. (29) Παρατάσσεται. Sic Regg. a, bm, pl, et Or. 1. (30) Τῶν. Sic codd. Prave iti ed., τόν. (31) Απειργάζετο. In quibusdam, ἀπεργάζεται.
ΙΖ
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
ΙΖ. Ἀλλ’ οἷον δὴ κἀκεῖνο τῶν ἐκείνου θαυμάτων; Μικρὸν ἔτι τῷ λόγῳ προσκαρτερήσωμεν, ἵνα τῷ ἀθλητῇ χαρισώμεθα. Τοιαύτη μὲν ἡ τοῦ ἀνδρὸς πολιτεία, τοιοῦτος δὲ ὁ τῆς ἀθλήσεως τρόπος. Ἐπεὶ δὲ καταλύει τὸν βίον (εἰ θέμις τοῦτο εἰπεῖν, ἀλλὰ μὴ πρὸς Θεὸν ἐκδημίαν ὀνομάσαι τὸ ἐκείνου πρᾶγμα, ἢ πόθου πλήρωσιν, ἢ δεσμῶν λύσιν, ἢ βάρους διάζευξιν), θαυματουργεῖταί τι κἀνταῦθα τῶν προειληφότων ἄξιον· τὸ μὲν ὄνομα πολὺ παρὰ πᾶσι Κυπριανοῦ, καὶ οὐ Χριστιανοῖς μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῖς τὴν ἐναντίαν ἡμῖν τεταγμένοις (πᾶσι γὰρ ὁμοίως τὸ καλὸν αἰδέσιμον)· τὸ σῶμα δὲ ἀφανὲς ἦν, καὶ ὁ θησαυρὸς παρά τινι γυναίῳ τῶν θερμῶν εἰς εὐσέβειαν, καὶ τοῦτο ἐπὶ μακρόν·
ΙΕ΄. Διὰ τοῦτο τῷ σώματι μὲν ἀπῆν, τῷ πνεύματι δὲ παρῆν, καὶ τοῖς ἀθλοῦσι συνηγωνίζετο· καὶ τῇ γλώσσῃ μὲν βοηθεῖν οὐκ εἶχεν, βοηθεῖ δὲ τῷ γράμ- ματι. Πῶς (21); ᾿Αλείπτης ὑπερόριος γίνεται, τοὺς προτρεπτικούς συγγράφων, καὶ λογογραφῶν τὴν εὐσέβειαν, καὶ πλείους ἐκεῖνος (22) σχεδὸν ἐξ ἐπι στολῶν ποιεῖται (23) μάρτυρας μόνος, ή πάντες δι ἑαυτῶν οἱ παρόντες τοῖς τότε κάμνουσι. Πείθει γὰρ, μὴ πατρίδα, μὴ γένος, μὴ περιουσίαν, μὴ δυναστείαν, μὴ ἄλλο τι τῶν χαμαὶ κειμένων, ἔμ- προσθεν ἄγειν τῆς ἀληθείας (24), καὶ τῶν ἐκεῖθεν ἀποκειμένων ἄθλων τῆς ἀρετῆς, τοῖς ὑπὲρ τοῦ καλοῦ κινδυνεύουσι. Καὶ ταύτην εἶναι πραγματειών τὴν ἀρίστην (25), αἵματος ὀλίγου βασιλείαν οὐρα νῶν ὠνήσασθαι, καὶ δόξης ἀϊδιότητα τῶν προσ καίρων ἀντιλαβεῖν ἀγαθῶν. Μίαν μὲν γὰρ εἶναι πατρίδα τοῖς ὑψηλοῖς, τὴν νοουμένην Ἱερουσαλήμ, οὐ τὰς μικροῖς ὁρίοις ἐνταῦθα διειλημμένας, καὶ πολλοὺς ἀμειβούσας οικήτορας· μίαν δὲ γένους λαμπρότητα, τὴν τῆς εἰκόνος τήρησιν, καὶ πρὸς τὸ ἀρχέτυπον ἐξομοίωσιν, ὅσον ἐφικτὸν τοῖς σαρ κὸς δεσμίοις, καὶ βραχεῖαν ἀποῤῥοὴν τοῦ καλοῦ δέχεσθαι δυναμένοις· μίαν δὲ δυναστείαν, τὸ κατὰ τοῦ πονηροῦ κράτος, καὶ τὸ τῆς ψυχῆς ἀνάλωτον καὶ ἀήττητον ἐν τοῖς ὑπὲρ εὐσεβείας (26) ἀγῶσιν, ἡνίκα κακία πρὸς ἀρετὴν ἀγωνίζεται (27), καὶ κόσμος πρὸς κόσμον, ὁ λυόμενος πρὸς τὸν ἑστῶ τα (28), καὶ πικρὸς ἀγωνοθέτης πρὸς γενναίους ἀγωνιστάς, καὶ Βελίαρ πρὸς Χριστὸν παρατάσσε ται (29). Διὰ ταῦτα καταφρονεῖν μὲν ξιφῶν ἀνέ- πειθε, ψυχρὸν δὲ νομίζειν τὸ πῦρ, ἡμέρους δὲ οἴεσθαι θηρῶν τοὺς ἀγριωτάτους, λιμὸν δὲ ὑπο- λαμβάνειν τὴν ἀνωτάτω τρυφήν, δάκρυα δὲ τῶν (50) οἰκείων, καὶ θρήνους, καὶ οἰμωγὰς παρατρέχειν, ὡς τοῦ πονηροῦ δελεάσματα, καὶ κωλύματα τῆς θείας ὁδοιπορίας. Ταῦτα γὰρ εἶναι ἀνδρικῶν ψυχῶν καὶ γενναίων, καὶ λογισμοῦ σώφρονος. Καὶ τὸ πα- ράδειγμα ἐγγύθεν αὐτὸς ὁ ταῦτα λέγων καὶ γρά φων, πάντα ἡγησάμενος σκύβαλα, ἵνα Χριστὸν κερδήσῃ. τῆς τήν ἀσεβείας, « ΙϚ'. Οὕτω διανοούμενος Κυπριανὸς, καὶ οὕτως ὁπλίζων τοῖς λόγοις πρὸς τὸν ἀγῶνα, πολλοὺς ἀθλη τὰς ἀπειργάζετο (31). Καὶ τίνα μισθὸν τούτων και αγωνίζηται. παρατάσσηται. απειργάσατο. S. GREGORII THEOLOGI geret, eorumque salutem negligeret, qui gravissimo tempore periclitabantur, ut qui neminem ha- berent, qui ipsos ad certamen erudiret, animisque obfirmaret. Nec enim, ad augendum animi robur, leve momentu jis affert oratio, qui ad virtutis stadium accinguntur. B XV. Proinde quamvis corpore abesset, spiritu A tamen aderat, in eodemque cum his, qui pugnam bant, certainine versabatur: et quibus lingua opi- tulari non poterat, iisdem per litteras succur- rebat. Quo pacto? Aliptem enim, tametsi in exsilio positus, sese præstat, cohortatorias orationes con- scribens, pietatemque litterarum monumentis pro- dens ac plures propemodum solus ipse per episto- las ad subeundum martyrium inducit, quam cæteri per se omnes, qui tum dimicantibus præsto erant. Admonet enim, ne patriam, ne genus, ne facul- tates et copias, ne opes et potentiam, aut aliud quidpiam eorum, quæ humi strata et caduca sunt, veritati praemiisque illis, quæ virtutis causa peri- culum adeuntibus in cœlo recondita sunt, antepo- namus. Hanc enim negotiationem omnium præstan- tissimam esse, qua exigui sanguinis pretio cœleste regnum emitur, ac brevia et fragilia bona cum sem- piterna gloria commutantur. Unam enim magnis et excelsis viris patriam esse, nempe Jerusalem illam quæ mente percipitur, non eas, quas hic angustis finibus circumscriptas esse, atque ab aliis aliisque hominibus subinde incoli videmus: unum item generis splendorem in eo consistere, ut divi- nam imaginem conservemus, atque exemplar nostrum imitemur, quantum quidem iis assequi datur, qui carnis vinculis astricti sunt, ac perexi- guos duntaxat primarii boni rivulos accipere queunt: unum porro principatum in hoc positum esse, ut palmam adversus improbum illum obtineamus, ac ne in iis certaminibus, quæ pietatis causa susci- piuntur, animos nostros frangi atque expugnari si- namus, ubi vitium cum virtute confligit, et fluxus ac fragilis mundus cum firmo et stabili; et acerbus ac truculentus certaminis præses cum fortibus athletis, et Belial adversus Christum aciem instruit. Ob easque causas et gladios contemnere, et frigidum ignem, ac feras quamlibet immanes et truculentas, mites existimare, et famem pro summis deliciis du- cere, amicorum autem et propinquorum lacrymas, et luctus, et gemitus, ut diaboli illecebras, viæque ad Deum ferentis impedimenta, præterire suadebat. Hæc enim virilium et strenuarum animarum, atque prudentis consilii esse ducebat. Harum autem re- rum propinquum exemplum ille ipse erat, qui bæc dicebat ac scribebat, utpote qui omnia pro stercoribus duxisset, ut Christum lucraretur 38. C ' XVI. Hoc animo præditus Cyprianus, atque hu- D jusinodi sermonibus Christianos ad certamen ar- mans, permultos ad mortem pro Christi nomine se Philipp. 111, 8. in ed. in ed. Brave in ed.. impietatis. • ed, in ed., In aliis, (21) Πώς; • Quomodo? » A Billio omissum. 22) Ἐκεῖνος. Deest in Reg. Cypr. (23) Ποιεῖται. Οr. 1, ποιεῖ. (24) Τῆς ἀληθείας. Sic Regg. a, c, bm, pl. Deest (25) Τὴν ἀρίστην. Sic Reg. d, et Comb. Deest (26) Ευσεβείας. Sic Regg. bm, ph, Coisl. 2 et Or. 1. (27) 'Αγωνίζεται. Sic Regg. a, c, d et Or. 1. In (28) Εστώτα. Reg. d, ἐνεστῶτα. (29) Παρατάσσεται. Sic Regg. a, bm, pl, et Or. 1. (30) Τῶν. Sic codd. Prave iti ed., τόν. (31) Απειργάζετο. In quibusdam, ἀπεργάζεται.
PG 35:1189οὐκ οἶδ’ εἴτε τιμῶντος τοῦ Θεοῦ τὴν φιλόθεον, καὶ διὰ τοῦτο περιεχομένην τοῦ μάρτυρος, εἴτε τὸν πόθον ἡμῶν γυμνάζοντος, εἰ μὴ φέροιμεν ζημιούμενοι, καὶ τῶν ἁγίων λειψάνων ἀποστερούμενοι. Ἐπεὶ δὲ οὐκ ἠνέσχετο τὸ πάντων ἀγαθὸν ἴδιον ποιῆσαί τινος ὁ τῶν μαρτύρων Θεὸς, οὐδὲ τὸ κοινὸν ζημιῶσαι τῇ πρὸς ἐκείνην χάριτι, δημοσιεύει τὸ σῶμα δι’ ἀποκαλύψεως, καὶ ταύτην γυναίῳ τινὶ τῶν ἀξίων τὴν τιμὴν καταθέμενος· ἵν’ ἁγιασθῶσι καὶ γυναῖκες, ὥσπερ τὸν Χριστὸν καὶ τεκοῦσαι πρότερον, καὶ τοῖς μαθηταῖς ἀπαγγείλασαι μετὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν, οὕτω καὶ νῦν Κυπριανὸν, ἡ μὲν παραδείξασα, ἡ δὲ παραδοῦσα τὸ κοινὸν ὄφελος. Τοῦτο τῶν ἐκείνου καλῶν τὸ τελευταῖον. Οὕτως εἰς μέσον ἔρχεται ὁ τοῦ μὴ λαθεῖν ἄξιος, καὶ οὐ συγχωρεῖται φιλοσοφῆσαι τὴν ἑαυτοῦ κλοπὴν, ἐπειδὴ καὶ τῶν ἐπὶ τοῖς σώμασι τιμῶν κρείσσων ἐκεῖνος καὶ ὑψηλότερος. ΙΗ. Τὰ μὲν οὖν παρ’ ἡμῶν τοσαῦτα, καὶ οὐκ οἶδ’, ὅτι δεῖ πλείονα λέγειν. Οὐδὲ γὰρ, εἰ μακρὸν ἀποτείναιμεν λόγον, εἴποιμεν ἄν τι τῶν ἐκείνῳ προσόντων ἄξιον, καὶ ὧν ἕκαστος περὶ τοῦ ἀνδρὸς ὑπείληφεν. Καὶ ταῦτα, ὅσον ἀφοσιώσασθαι τὴν ὀφειλομένην ἐκείνῳ τιμὴν, διήλθομεν·
μίζεται; Ως δαψιλῆ καὶ φιλότιμον! Μάρτυς ἐπὶ πᾶσιν οἷς προέπεμψε γίνεται, ξίφει τὴν κεφαλήν τμηθείς (52) καὶ ταῖς πολλαῖς βασάνοις ταύτην ἐπιτίθησι τὴν (33) κορωνίδα. Οὕτω Χριστῷ προσ- άγεται, οὕτω πρὸς Χριστὸν μετατίθεται, ὁ πολὺς ἐν ἀσεβείᾳ, καὶ πλείων ἐν εὐσεβείᾳ Κυπριανὸς, ὁ μέγας καὶ διώκτης καὶ στεφανίτης, ὁ τὴν μετα- δολὴν οὐχ ἧττον ἢ τὴν ἀρετὴν θαυμάσιος. Οὐ γὰρ οὕτω μέγα τύπον ἀγαθοῦ διασώσασθαι, ὡς τὸ καινο τομῆσαι θεοσέβειαν. Τὸ μὲν γὰρ τῆς συνηθείας (54), τὸ δὲ τῆς εὐβουλίας· καὶ τὸ μὲν τῶν πολλοῖς ὑπαρ χόντων, τοῦ δὲ ὀλίγα τὰ παραδείγματα (35). ΙΖ΄. Αλλ' οἷον δὴ κἀκεῖνο τῶν ἐκείνου θαυμά- Β των; Μικρὸν (56) ἔτι τῷ λόγῳ προσκαρτερήσωμεν, ἵνα τῷ ἀθλητῇ χαρισώμεθα. Τοιαύτη μὲν ἡ τοῦ ἀνδρὸς πολιτεία, τοιοῦτος δὲ ὁ τῆς ἀθλήσεως τρόπος. Ἐπεὶ δὲ καταλύει τὸν βίον (εἰ θέμις τοῦτο εἰπεῖν, ἀλλὰ μὴ πρὸς Θεὸν ἐκδημίαν ὀνομάσαι τὸ ἐκείνου πράγμα, ἢ πόθου πλήρωσιν, ἢ δεσμῶν λύσιν, ἢ βάρους διάζευξιν), θαυματουργεῖταί τι κανταῦθα τῶν προειληφότων ἄξιον· τὸ μὲν ὄνομα πολὺ παρὰ πᾶσι Κυπριανοῦ, καὶ οὐ Χριστιανοῖς μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῖς τὴν ἐναντίαν (57) ἡμῖν τεταγμένοις (πᾶσι γὰρ ὁμοίως (58) τὸ καλὸν αἰδέσιμον)· τὸ σῶμα δὲ ἀφανὲς ἦν (59), καὶ ὁ θησαυρὸς παρά τινι γυναίῳ τῶν θερμῶν εἰς εὐσέβειαν, καὶ τοῦτο ἐπὶ μακρόν· οὐκ οἶδ' (40) εἴτε τιμῶντος τοῦ Θεοῦ τὴν φιλό- θεον (41), καὶ διὰ τοῦτο περιεχομένην (42) τοῦ μάρτυρος, εἴτε τὸν πόθον ἡμῶν γυμνάζοντος, εἰ μὴ φέροιμεν ζημιούμενοι, καὶ τῶν ἁγίων λειψά νων ἀποστερούμενοι. Ἐπεὶ δὲ οὐκ ἠνέσχετο τὸ πάνω των ἀγαθὸν ἴδιον ποιῆσαί τινος ὁ τῶν μαρτύρων Θεός, οὐδὲ τὸ κοινὸν ζημιῶσαι τῇ πρὸς ἐκείνην χάριτι, δημοσιεύει τὸ σῶμα δι' ἀποκαλύψεως, καὶ ταύτην γυναίῳ τινὶ (43) τῶν ἀξίων τὴν τιμὴν καταθέμενος· ἵν᾿ ἁγιασθῶσι καὶ γυναῖκες, ὥσπερ τὸν Χριστὸν καὶ τεκοῦσαι (44) πρότερον, καὶ τοῖς μαθηταῖς ἀπαγγείλασαι μετὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνά- στασιν, οὕτω καὶ νῦν Κυπριανὸν, ἡ μὲν παραδεί ξασα, ἡ δὲ παραδοῦσα τὸ κοινὸν ὄφελος. Τοῦτο τῶν ἐκείνου καλῶν τὸ τελευταῖον. Οὕτως εἰς μέσ σον ἔρχεται ὁ τοῦ μὴ λαθεῖν (45) ἄξιος, καὶ οὐ συγχωρεῖται φιλοσοφῆσαι τὴν ἑαυτοῦ κλοπήν, ἐπει δὴ καὶ τῶν ἐπὶ τοῖς σώμασι τιμῶν κρείσσων (46) ἐκεῖνος καὶ ὑψηλότερος. τά. μακρόν, ἐναντίοις. ¦ (59) Αφανές ἦν. νην. σαι, ο παθεῖν. ORATIO XXIV. - IN LAUDEM S. CYPRIANI. premium tulit ? Quam copiosum atque pro- fusum ! Post eos enim omnes, quos præmiseral, capitis obtruncatione martyrii palmam adipiscitur, multisque tormentis hanc coronidem imponit. Sic Christo offertur, sic ad Christum migrat ille magnus in impietate, major autem in pietate Cyprianus ; ille, inquam, magnus tum persecutor, tum victor; non minus ob vitæ mutationem, quam ob virtutem admirandus. Neque enim tam amplum ac præcla- rum est boni formam incolumem servasse, quam mutata vitæ ratione animum ad pietatis studium A oppetendam impellebat. Quodnam autem hujus rel contulisse. Illud enim consuetudinis est, hoc probi et prudentis consilii; illud frequens ac vulgare, hoc rari omnino exempli. G Luc. xxiv, 9. enim virtutis habitus longa consuetudine acquiritur, » vel, id commune est, non rarum et insuetum, › Sic Græcus interpres. undecim Colb. In ed. deest In edl., c multum. » Bill. : • obscurum erat. D XVII. Jaa quale illud quoque ipsius miraculum est? Parum enim adhuc in hac oratione immora- bimur, ut a martyre gratiam ineamus. Hæc fuit ipsius vitæ ratio, hic dimicationis modus. Cum au- tem extremum vitæ diem egisset (si tamen hoc verbo uti fas est, ac non potius res ea, vel disces · sus ad Deum, vel desiderii cunulus, vel vinculo- rum solutio, vel oneris excussio appellanda est), hic quoque dignum vitæ sanctissime transactæ miraculum designatur. Nam quanquam Cypriani nomen apud omnes, non modo Christianos, verum etiam eos, qui adversæ classis erant, clarissimum ac celeberrimum esset (virtus enim omnibus simi- liter venerationi est): corpus tamen latebat, atque hic thesaurus apud mulierem quamdamn pietate fervidam occultabatur, idque perdiuturno ten- pore; sive quod Deus hac ratione piam matronanı honore aflici vellet, ac propterea illa martyrem complexu suo teneret; sive etiam ut desiderium nostrum exerceret, num scilicet hoc danino ange- remur, acerbeque ferremus nos sacrosanctis re- liquiis privari. At vero posteaquam ille martyrum Deus commune omnium bonum alicui privatim concedere, ac singulari erga illam gratia, publicis commodis detrimentum afferre minime sustinuit, per revelationem corpus in lucem edit, atque hunc rursus honorem probæ cuidam mulieri confert; at mulieres quoque ex eo sanctificentur, quod quem- admodum Christum ante pepererunt, resurrectio nisque ipsius nuntium discipulis attulerunt ", ita nunc etiam Cyprianum, hoc est publicum orbis bonum, altera quidem indicavit, altera vero tra- didit. Hæc laudum illius postrema est. Sic in me ribus Regg. Deest tivi in ed. Cæterum‹ Ruffinam »› dicunt bane mulierem atque e Claudii imperatoris genere. quæ priores ad Christum cucurrerunt, vel, Christum invenerunt. latere. » Mendose in ed. (52) Τμηθείς. Coisl. 2, ἀποτμηθείς. (33) Thr. Deest in quinque Regg. 154) Τὸ μὲν γὰρ τῆς συνηθείας. • Hujusmodi (55) Τὰ παραδείγματα. Sic Regg. a, c, d, bm et (36) Μικρόν. Sic plures Regg., Coisl. 1, Or. 1, Par. (37) Καὶ τοῖς τὴν ἐναντίαν. Coisl. 2, καὶ τοῖς (58) Ομοίως. Deest in pluribus. (40) Oùn old'. ‹ Haud scio. › Hæc desunt in plu- (41) Φιλόθεον. In quibusdam, φιλόχριστον. (42) Περιεχομένην. In nommullis, περισχομέ (45) Γυναίῳ τινι. sic Regg. a, c, d, bm et Or. .. (44) Τεκοῦσαι. Forte, τρέχουσαι, vel, εὑροῦ (45) Λαθεῖν. « Quem dignum non erat in obscuro (40) Κρείσσων. Reg. c addit μέν.
PG 35:1190τὰ δὲ λοιπὰ παρ’ ὑμῶν αὐτῶν προσθετέον, ἵνα τι καὶ αὐτοὶ τῷ μάρτυρι προσενέγκητε, τὴν τῶν δαιμόνων καθαίρεσιν, τὴν τῶν νόσων κατάλυσιν, τὴν τοῦ μέλλοντος πρόγνωσιν· ἃ πάντα δύναται Κυπριανοῦ καὶ ἡ κόνις μετὰ τῆς πίστεως, ὡς ἴσασιν οἱ πεπειραμένοι, καὶ τὸ θαῦμα μέχρις ἡμῶν παραπέμψαντες, καὶ τῷ μέλλοντι παραδώσοντες χρόνῳ. Μᾶλλον δὲ τὰ μείζω τούτων προεισενέγκατε, καὶ οἷα τοὺς ἐκεῖνον γνησίως τιμῶντας εἰκὸς, σώματος κένωσιν, ψυχῆς ἀνάβασιν, κακίας ἀποφυγὴν, ἀρετῆς ἐπίδοσιν· αἱ παρθένοι τὴν ἀσαρκίαν, αἱ γυναῖκες τὴν εὐκοσμίαν ἀρετῆς μᾶλλον ἢ σώματος, οἱ νέοι τὴν κατὰ τῶν παθῶν ἀνδρίαν, οἱ πρεσβῦται τὴν εὐβουλίαν, οἱ ἐν δυναστείᾳ τὴν εὐνομίαν, οἱ ἐν στρατηγίᾳ τὴν ἡμερότητα, οἱ ἐν λόγοις τὸ εὔλογον· εἴπω τι καὶ τῶν ἡμετέρων, οἱ ἱερεῖς τὴν μυσταγωγίαν, οἱ τοῦ λαοῦ τὴν εὐπείθειαν, οἱ ἐν πένθει τὴν παράκλησιν, οἱ ἐν εὐημερίᾳ τὸν φόβον, οἱ πλούσιοι τὴν μετάδοσιν, οἱ πένητες τὴν εὐχαριστίαν·
μίζεται; Ως δαψιλῆ καὶ φιλότιμον! Μάρτυς ἐπὶ πᾶσιν οἷς προέπεμψε γίνεται, ξίφει τὴν κεφαλήν τμηθείς (52) καὶ ταῖς πολλαῖς βασάνοις ταύτην ἐπιτίθησι τὴν (33) κορωνίδα. Οὕτω Χριστῷ προσ- άγεται, οὕτω πρὸς Χριστὸν μετατίθεται, ὁ πολὺς ἐν ἀσεβείᾳ, καὶ πλείων ἐν εὐσεβείᾳ Κυπριανὸς, ὁ μέγας καὶ διώκτης καὶ στεφανίτης, ὁ τὴν μετα- δολὴν οὐχ ἧττον ἢ τὴν ἀρετὴν θαυμάσιος. Οὐ γὰρ οὕτω μέγα τύπον ἀγαθοῦ διασώσασθαι, ὡς τὸ καινο τομῆσαι θεοσέβειαν. Τὸ μὲν γὰρ τῆς συνηθείας (54), τὸ δὲ τῆς εὐβουλίας· καὶ τὸ μὲν τῶν πολλοῖς ὑπαρ χόντων, τοῦ δὲ ὀλίγα τὰ παραδείγματα (35). ΙΖ΄. Αλλ' οἷον δὴ κἀκεῖνο τῶν ἐκείνου θαυμά- Β των; Μικρὸν (56) ἔτι τῷ λόγῳ προσκαρτερήσωμεν, ἵνα τῷ ἀθλητῇ χαρισώμεθα. Τοιαύτη μὲν ἡ τοῦ ἀνδρὸς πολιτεία, τοιοῦτος δὲ ὁ τῆς ἀθλήσεως τρόπος. Ἐπεὶ δὲ καταλύει τὸν βίον (εἰ θέμις τοῦτο εἰπεῖν, ἀλλὰ μὴ πρὸς Θεὸν ἐκδημίαν ὀνομάσαι τὸ ἐκείνου πράγμα, ἢ πόθου πλήρωσιν, ἢ δεσμῶν λύσιν, ἢ βάρους διάζευξιν), θαυματουργεῖταί τι κανταῦθα τῶν προειληφότων ἄξιον· τὸ μὲν ὄνομα πολὺ παρὰ πᾶσι Κυπριανοῦ, καὶ οὐ Χριστιανοῖς μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῖς τὴν ἐναντίαν (57) ἡμῖν τεταγμένοις (πᾶσι γὰρ ὁμοίως (58) τὸ καλὸν αἰδέσιμον)· τὸ σῶμα δὲ ἀφανὲς ἦν (59), καὶ ὁ θησαυρὸς παρά τινι γυναίῳ τῶν θερμῶν εἰς εὐσέβειαν, καὶ τοῦτο ἐπὶ μακρόν· οὐκ οἶδ' (40) εἴτε τιμῶντος τοῦ Θεοῦ τὴν φιλό- θεον (41), καὶ διὰ τοῦτο περιεχομένην (42) τοῦ μάρτυρος, εἴτε τὸν πόθον ἡμῶν γυμνάζοντος, εἰ μὴ φέροιμεν ζημιούμενοι, καὶ τῶν ἁγίων λειψά νων ἀποστερούμενοι. Ἐπεὶ δὲ οὐκ ἠνέσχετο τὸ πάνω των ἀγαθὸν ἴδιον ποιῆσαί τινος ὁ τῶν μαρτύρων Θεός, οὐδὲ τὸ κοινὸν ζημιῶσαι τῇ πρὸς ἐκείνην χάριτι, δημοσιεύει τὸ σῶμα δι' ἀποκαλύψεως, καὶ ταύτην γυναίῳ τινὶ (43) τῶν ἀξίων τὴν τιμὴν καταθέμενος· ἵν᾿ ἁγιασθῶσι καὶ γυναῖκες, ὥσπερ τὸν Χριστὸν καὶ τεκοῦσαι (44) πρότερον, καὶ τοῖς μαθηταῖς ἀπαγγείλασαι μετὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνά- στασιν, οὕτω καὶ νῦν Κυπριανὸν, ἡ μὲν παραδεί ξασα, ἡ δὲ παραδοῦσα τὸ κοινὸν ὄφελος. Τοῦτο τῶν ἐκείνου καλῶν τὸ τελευταῖον. Οὕτως εἰς μέσ σον ἔρχεται ὁ τοῦ μὴ λαθεῖν (45) ἄξιος, καὶ οὐ συγχωρεῖται φιλοσοφῆσαι τὴν ἑαυτοῦ κλοπήν, ἐπει δὴ καὶ τῶν ἐπὶ τοῖς σώμασι τιμῶν κρείσσων (46) ἐκεῖνος καὶ ὑψηλότερος. τά. μακρόν, ἐναντίοις. ¦ (59) Αφανές ἦν. νην. σαι, ο παθεῖν. ORATIO XXIV. - IN LAUDEM S. CYPRIANI. premium tulit ? Quam copiosum atque pro- fusum ! Post eos enim omnes, quos præmiseral, capitis obtruncatione martyrii palmam adipiscitur, multisque tormentis hanc coronidem imponit. Sic Christo offertur, sic ad Christum migrat ille magnus in impietate, major autem in pietate Cyprianus ; ille, inquam, magnus tum persecutor, tum victor; non minus ob vitæ mutationem, quam ob virtutem admirandus. Neque enim tam amplum ac præcla- rum est boni formam incolumem servasse, quam mutata vitæ ratione animum ad pietatis studium A oppetendam impellebat. Quodnam autem hujus rel contulisse. Illud enim consuetudinis est, hoc probi et prudentis consilii; illud frequens ac vulgare, hoc rari omnino exempli. G Luc. xxiv, 9. enim virtutis habitus longa consuetudine acquiritur, » vel, id commune est, non rarum et insuetum, › Sic Græcus interpres. undecim Colb. In ed. deest In edl., c multum. » Bill. : • obscurum erat. D XVII. Jaa quale illud quoque ipsius miraculum est? Parum enim adhuc in hac oratione immora- bimur, ut a martyre gratiam ineamus. Hæc fuit ipsius vitæ ratio, hic dimicationis modus. Cum au- tem extremum vitæ diem egisset (si tamen hoc verbo uti fas est, ac non potius res ea, vel disces · sus ad Deum, vel desiderii cunulus, vel vinculo- rum solutio, vel oneris excussio appellanda est), hic quoque dignum vitæ sanctissime transactæ miraculum designatur. Nam quanquam Cypriani nomen apud omnes, non modo Christianos, verum etiam eos, qui adversæ classis erant, clarissimum ac celeberrimum esset (virtus enim omnibus simi- liter venerationi est): corpus tamen latebat, atque hic thesaurus apud mulierem quamdamn pietate fervidam occultabatur, idque perdiuturno ten- pore; sive quod Deus hac ratione piam matronanı honore aflici vellet, ac propterea illa martyrem complexu suo teneret; sive etiam ut desiderium nostrum exerceret, num scilicet hoc danino ange- remur, acerbeque ferremus nos sacrosanctis re- liquiis privari. At vero posteaquam ille martyrum Deus commune omnium bonum alicui privatim concedere, ac singulari erga illam gratia, publicis commodis detrimentum afferre minime sustinuit, per revelationem corpus in lucem edit, atque hunc rursus honorem probæ cuidam mulieri confert; at mulieres quoque ex eo sanctificentur, quod quem- admodum Christum ante pepererunt, resurrectio nisque ipsius nuntium discipulis attulerunt ", ita nunc etiam Cyprianum, hoc est publicum orbis bonum, altera quidem indicavit, altera vero tra- didit. Hæc laudum illius postrema est. Sic in me ribus Regg. Deest tivi in ed. Cæterum‹ Ruffinam »› dicunt bane mulierem atque e Claudii imperatoris genere. quæ priores ad Christum cucurrerunt, vel, Christum invenerunt. latere. » Mendose in ed. (52) Τμηθείς. Coisl. 2, ἀποτμηθείς. (33) Thr. Deest in quinque Regg. 154) Τὸ μὲν γὰρ τῆς συνηθείας. • Hujusmodi (55) Τὰ παραδείγματα. Sic Regg. a, c, d, bm et (36) Μικρόν. Sic plures Regg., Coisl. 1, Or. 1, Par. (37) Καὶ τοῖς τὴν ἐναντίαν. Coisl. 2, καὶ τοῖς (58) Ομοίως. Deest in pluribus. (40) Oùn old'. ‹ Haud scio. › Hæc desunt in plu- (41) Φιλόθεον. In quibusdam, φιλόχριστον. (42) Περιεχομένην. In nommullis, περισχομέ (45) Γυναίῳ τινι. sic Regg. a, c, d, bm et Or. .. (44) Τεκοῦσαι. Forte, τρέχουσαι, vel, εὑροῦ (45) Λαθεῖν. « Quem dignum non erat in obscuro (40) Κρείσσων. Reg. c addit μέν.
PG 35:1191πάντες τὴν κατὰ τοῦ πονηροῦ καὶ πικροῦ διώκτου παράταξιν, ἵνα μὴ φαινόμενος βάλλῃ, μὴ τοξεύῃ κρυπτόμενος, μὴ ὡς σκότος πολεμῇ, μὴ ὡς ἄγγελος φωτὸς παίζῃ, καὶ κλέπτῃ πρὸς τὸ τῆς ἀπωλείας βάραθρον. ΙΘ. Δεινὸν ὀφθαλμοῖς ἁλῶναι, καὶ γλώσσῃ τρωθῆναι, καὶ ἀκοῇ δελεασθῆναι, καὶ διὰ θυμοῦ ζέσαντος ἐμπρησθῆναι, καὶ γεύσει κατενεχθῆναι, καὶ ἁφῇ μαλακισθῆναι, καὶ τοῖς ὅπλοις τῆς σωτηρίας, ὅπλοις θανάτου χρήσασθαι· δέον τῷ θυρεῷ φραξαμένους τῆς πίστεως, στῆναι πρὸς τὰς μεθοδείας τοῦ Πονηροῦ· καὶ μετὰ Χριστοῦ νικήσαντας, καὶ μετὰ τῶν μαρτύρων ἀθλήσαντας, τῆς μεγάλης ἐκείνης ἀκοῦσαι φωνῆς· Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἐπηγγελμένην ὑμῖν βασιλείαν, ἔνθα εὐφραινομένων πάντων ἡ κατοικία, καὶ χορευόντων χορείαν τὴν ἀκατάλυτον· ἔνθα ἦχος ἑορταζόντων, καὶ φωνὴ ἀγαλλιάσεως, καὶ θεότητος ἔλλαμψις τελεωτέρα καὶ καθωτέρα, ἧς νῦν ἐν αἰνίγμασι καὶ σκιαῖς ἡ ἀπόλαυσις. Τούτοις Κυπριανὸς χαίρει μᾶλλον τιμώμενος, ἢ πᾶσιν ὁμοῦ τοῖς ἄλλοις· ταῦτα καὶ παρὼν ἐφιλοσόφει τῷ βίῳ, καὶ ἀπὼν πᾶσι διακελεύεται διὰ τῆς ἡμετέρας φωνῆς·
ΙΗ'. Τὰ μὲν οὖν παρ' ἡμῶν τοσαῦτα, καὶ οὐκ οἶδ᾽, ὅτι δεῖ (47) πλείονα λέγειν. Οὐδὲ γὰρ, εἰ μακρὸν ἀποτείναι μεν (48) λόγον, εἴποιμεν ἄν τι τῶν ἐκείνῳ προσόντων ἄξιον, καὶ ὧν ἕκαστος περὶ τοῦ ἀνδρὸς ὑπείληφεν. Καὶ ταῦτα, ὅσον ἀφοσιώσασθαι τὴν ὀφε: λομένην ἐκείνῳ τιμήν, διήλθομεν· τὰ δὲ λοιπὰ παρ' ὑμῶν αὐτῶν προσθετέον, ἵνα τι καὶ αὐτοὶ τῷ μάρτυ- ρι προσενέγκητε, τὴν τῶν δαιμόνων καθαίρεσιν, τὴν τῶν νόσων κατάλυσιν, τὴν τοῦ μέλλοντος πρόγνωσιν · πάντα δύναται Κυπριανοῦ καὶ ἡ κόνις μετὰ τῆς πίστεως, ὡς ἴσασιν οἱ πεπειραμένοι, καὶ τὸ θαῦμα μέχρις ἡμῶν παραπέμψαντες, καὶ τῷ μέλλοντι πα ραδώσοντες χρόνῳ. Μᾶλλον δὲ τὰ μείζω τούτων προ εισενέγκατε, καὶ οἷα τοὺς ἐκεῖνον γνησίως τιμώντας εἰκὸς, σώματος κένωσιν, ψυχῆς ἀνάβασιν (49), κακίας Α Β ἀποφυγήν, ἀρετῆς ἐπίδοσιν· αἱ παρθένοι τὴν ἀσαρ κίαν (50), αἱ γυναῖκες τὴν εὐκοσμίαν ἀρετῆς μᾶλλον ή σώματος (51), οἱ νέοι τὴν κατὰ τῶν παθῶν ἀν- δρίαν (52), οι πρεσβῦται τὴν εὐβουλίαν, οἱ ἐν δυ ναστεία τὴν εὐνομίαν, οἱ ἐν στρατηγίᾳ (55) τὴν ἡμερό- τητα, οἱ ἐν λόγοις τὸ εὔλογον· εἴπω τι καὶ τῶν ἡμε τέρων, οἱ ἱερεῖς τὴν μυσταγωγίαν (54), οἱ τοῦ λαοῦ τὴν εὐπείθειαν, οἱ ἐν πενθει τὴν παράκλησιν, οἱ ἐν εὐημερίᾳ τὸν φόβον, οἱ πλούσιοι την μετάδοσιν, οἱ πένητες τὴν εὐχαριστίαν· πάντες τὴν κατὰ τοῦ ποὺ νηροῦ καὶ πικροῦ διώκτου παράταξιν, ἵνα μὴ φαινό μενος βάλλῃ, μὴ τοξεύῃ κρυπτόμενος, μὴ ὡς σκότος πολεμῇ, μὴ ὡς ἄγγελος φωτός παίζῃ, καὶ κλέπτῃ πρὸς τὸ τῆς ἀπωλείας βάραθρον. ΙΘ'. Δεινὸν ὀφθαλμοῖς ἁλῶναι, καὶ γλώσσῃ τρωθῆ. ναι, καὶ ἀκοῇ δελεασθῆναι, καὶ διὰ θυμοῦ ζέσαντος ἐμπρησθῆναι, καὶ γεύσει κατενεχθῆναι, καὶ ἀφῇ μα λακισθῆναι, καὶ τοῖς ὅπλοις τῆς σωτηρίας, ὅπλοις θανάτου χρήσασθαι· δέον τῷ θυρεῷ φραξαμένους τῆς πίστεως, στῆναι πρὸς τὰς μεθοδείας τοῦ Πονηροῦ· καὶ μετὰ Χριστοῦ νικήσαντας, καὶ μετὰ τῶν μαρτύ ρων (55) ἀθλήσαντας, τῆς μεγάλης ἐκείνης ἀκοῦσαι φωνῆς· Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κλη ρονομήσατε τὴν ἐπηγγελμένην (56) ὑμῖν βασιλείαν, ἔνθα εὐφραινομένων πάντων ή κατοικία, καὶ χορευόν των χορείαν τὴν ἀκατάλυτον· ἔνθα ἦχος ἑορταζόν- νι, 16. *1 μεν. σιν, δρείαν. Οἱ ἐν στρατηγίᾳ. οἱ ἐν στρατείᾳ. στρατία. • νην, « τῶν σμένην, « S. GREGORII THEOLOGI dium prodit, qui indignus erat, ut in obscuro jaceret, nec sui furtum tolerare sinitur, quando- quidem his honoribus, quibus corpora affici solent, ipse præstantior ac sublimior erat. XVIII. Haec sunt, qua dicenda habuimus, atque haud scio an plura dicere opus sit. Neque enim, etiamsi orationem in longum produxerimus, quid- quam tamen afferre queamus, quod illius virtuti- bus et existimationi, quam de eo unusquisque con- cepit, ulla ex parte respondeat. Atque hæc etiam eo disseruimus, ut debitum illi honoris tributum utcunque persolveremus. Vestrum est jam ea quæ supersunt a vobismetipsis adjungere, ut nonnullu m ipsi quoque martyri munus offeratis, dæmonum nimirum oppressionem, morborum depulsionem, futurarum rerum prænotionem ; quæ quidem omnia vel ipsi cineres Cypriani, modo adsit fides, efi- ciunt, quemadmodum norunt, qui hujus rei pericu- Jum fecerunt, ac miraculum ad nos usque transmi- serunt, ejusdemque memoriam posteris quoque tradituri suut. Imo vero his majora offerte, qualia- que eos offerre par est, qui euun vere ac sincere colunt ; corporis scilicet macerationem, anima pro- gressionem, vitii fugam, virtutis incrementum ; virgines carnis maciem, uxores virtutis potius quam corporis concinnitatem et elegantiam, juvenes in comprimendis animi perturbationibus fortitudinem, senes consilium et prudentiam, proceres in consti- tuendis legibus æquitatem, rei militaris duces man- suetudinem, doctrinæ atque eloquentiæ studiosi aptam et rationi consentaneam orationem; atque, ut de rebus nostris aliquid dicam, sacerdotes re- rum sacrarum disciplinam, plebs obedientiam, qui in mœrore estis consolationem, qui in florenti rerum statu timorem, divites largitionem, pauperes gratiarum actionem; omnes denique, muneris cujusdam instar, dimicationem adversus prayum illum et sævum persecutorem offerant, ut nec aperte nos vulneret, nec occulte sagittis impetat, nec ut caligo bellum inferat, nec ut lucis angelus fallat, furtimoue ad sempiterni exitii barathrum ræcipites agat. Lxxxvι, 7. XIX. Grave ac periculosum est per oculos capi, C per linguam sauciari, per aures inescari, per ebul- lienten iram inflammari, per gustum dejici, per tactum emolliri, atque arma salutis in mortis arma convertere; cum oporteat econtra, ut fidei clypeo communiti ", adversus diaboli astutias in procinctu stemus, victoriamque cum Christo asse- cnti, et pari ac martyres certamine perfuncti, ma- gnam illam vocem audiamus: Venite, benedicti Patris mei, regnum vobis promissum hæreditate percipite, in quo lætantium omnium choreamque sempiternam agentium habitatio est * : in quo so- • Ephes. Matth. xxv, 34. • Psal. animæ resurrectionem. » Billius : c animum ascensionem. › id est, angelicam vitæ rationem, et carnis pene ex- pertem. » D (55) Regg. a, c, d et ph, erasa priori scriptura, Coisl. et Par., Homines militares, tum duces, tum mi- lites, quibus pariter commendanda est lenitas. justitiam. cum martyribus colluctati Deest in pluribus Regg. et in Or. 1. paratuin. (47) Δεῖ. Deest in Reg. a. (48) Αποτείναμεν. In nonnullis, ἀποτείνοι- (49) Ανάβασιν. Reg. Cypr. et pli, ἀναβίωσ (50) Τὴν ἀσαρκίαν. ι Carnis maciem, (51) Σώματος. Reg. d, τοῦ σώματος. (52) Ανδρίαν. Regg. c, bm, pli et Or. 1, άν- (54) Μυσταγωγίαν. Nicetas exponit, δικαιοσύ (55) Καὶ μετὰ τῶν μαρτύρων. Bill. : ¢ simulque (56) Επηγγελμένην. Coisl. 1 et Οr. 1, ήτοιμα
PG 35:1192ἣν μηδαμῶς ἀτιμάσητε, εἴπερ τι μέλει τῆς ἐκείνου καρτερίας ὑμῖν, καὶ τῶν ἐκείνου περὶ τῆς ἀληθείας ἀγωνισμάτων, κἀμοῦ τοῦ ταῦτα πρεσβεύοντος. Αὗταί σοι τῶν ἐμῶν λόγων αἱ ἀπαρχαὶ, ὦ θεία καὶ ἱερὰ κεφαλή· τοῦτό σοι καὶ τῶν λόγων γέρας καὶ τῆς ἀθλήσεως· οὐ κότινος Ὀλυμπιακὸς, οὔτε μῆλα Δελφικὰ παίγνια, οὐδὲ Ἰσθμικὴ πίτυς, οὐδὲ Νεμαίας σέλινα, δι’ ὧν ἔφηβοι δυστυχεῖς ἐτιμήθησαν· ἀλλὰ λόγος, τὸ πάντων οἰκειότατον τοῖς Λόγου θεραπευταῖς· εἰ δὲ καὶ τῶν σῶν ἄθλων καὶ λόγων ἄξιον, τοῦ Λόγου τὸ δῶρον. Σὺ δὲ ἡμᾶς ἐποπτεύοις ἄνωθεν ἵλεως, καὶ τὸν ἡμέτερον διεξάγοις λόγον καὶ βίον, καὶ τὸ ἱερὸν τοῦτο ποίμνιον ποιμαίνοις, ἢ συμποιμαίνοις, τά τε ἄλλα εὐθύνων ὡς οἷόν τε πρὸς τὸ βέλτιστον, καὶ τοὺς βαρεῖς λύκους ἀποπεμπόμενος, τοὺς θηρευτὰς τῶν συλλαβῶν καὶ τῶν λέξεων·
ΙΗ'. Τὰ μὲν οὖν παρ' ἡμῶν τοσαῦτα, καὶ οὐκ οἶδ᾽, ὅτι δεῖ (47) πλείονα λέγειν. Οὐδὲ γὰρ, εἰ μακρὸν ἀποτείναι μεν (48) λόγον, εἴποιμεν ἄν τι τῶν ἐκείνῳ προσόντων ἄξιον, καὶ ὧν ἕκαστος περὶ τοῦ ἀνδρὸς ὑπείληφεν. Καὶ ταῦτα, ὅσον ἀφοσιώσασθαι τὴν ὀφε: λομένην ἐκείνῳ τιμήν, διήλθομεν· τὰ δὲ λοιπὰ παρ' ὑμῶν αὐτῶν προσθετέον, ἵνα τι καὶ αὐτοὶ τῷ μάρτυ- ρι προσενέγκητε, τὴν τῶν δαιμόνων καθαίρεσιν, τὴν τῶν νόσων κατάλυσιν, τὴν τοῦ μέλλοντος πρόγνωσιν · πάντα δύναται Κυπριανοῦ καὶ ἡ κόνις μετὰ τῆς πίστεως, ὡς ἴσασιν οἱ πεπειραμένοι, καὶ τὸ θαῦμα μέχρις ἡμῶν παραπέμψαντες, καὶ τῷ μέλλοντι πα ραδώσοντες χρόνῳ. Μᾶλλον δὲ τὰ μείζω τούτων προ εισενέγκατε, καὶ οἷα τοὺς ἐκεῖνον γνησίως τιμώντας εἰκὸς, σώματος κένωσιν, ψυχῆς ἀνάβασιν (49), κακίας Α Β ἀποφυγήν, ἀρετῆς ἐπίδοσιν· αἱ παρθένοι τὴν ἀσαρ κίαν (50), αἱ γυναῖκες τὴν εὐκοσμίαν ἀρετῆς μᾶλλον ή σώματος (51), οἱ νέοι τὴν κατὰ τῶν παθῶν ἀν- δρίαν (52), οι πρεσβῦται τὴν εὐβουλίαν, οἱ ἐν δυ ναστεία τὴν εὐνομίαν, οἱ ἐν στρατηγίᾳ (55) τὴν ἡμερό- τητα, οἱ ἐν λόγοις τὸ εὔλογον· εἴπω τι καὶ τῶν ἡμε τέρων, οἱ ἱερεῖς τὴν μυσταγωγίαν (54), οἱ τοῦ λαοῦ τὴν εὐπείθειαν, οἱ ἐν πενθει τὴν παράκλησιν, οἱ ἐν εὐημερίᾳ τὸν φόβον, οἱ πλούσιοι την μετάδοσιν, οἱ πένητες τὴν εὐχαριστίαν· πάντες τὴν κατὰ τοῦ ποὺ νηροῦ καὶ πικροῦ διώκτου παράταξιν, ἵνα μὴ φαινό μενος βάλλῃ, μὴ τοξεύῃ κρυπτόμενος, μὴ ὡς σκότος πολεμῇ, μὴ ὡς ἄγγελος φωτός παίζῃ, καὶ κλέπτῃ πρὸς τὸ τῆς ἀπωλείας βάραθρον. ΙΘ'. Δεινὸν ὀφθαλμοῖς ἁλῶναι, καὶ γλώσσῃ τρωθῆ. ναι, καὶ ἀκοῇ δελεασθῆναι, καὶ διὰ θυμοῦ ζέσαντος ἐμπρησθῆναι, καὶ γεύσει κατενεχθῆναι, καὶ ἀφῇ μα λακισθῆναι, καὶ τοῖς ὅπλοις τῆς σωτηρίας, ὅπλοις θανάτου χρήσασθαι· δέον τῷ θυρεῷ φραξαμένους τῆς πίστεως, στῆναι πρὸς τὰς μεθοδείας τοῦ Πονηροῦ· καὶ μετὰ Χριστοῦ νικήσαντας, καὶ μετὰ τῶν μαρτύ ρων (55) ἀθλήσαντας, τῆς μεγάλης ἐκείνης ἀκοῦσαι φωνῆς· Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κλη ρονομήσατε τὴν ἐπηγγελμένην (56) ὑμῖν βασιλείαν, ἔνθα εὐφραινομένων πάντων ή κατοικία, καὶ χορευόν των χορείαν τὴν ἀκατάλυτον· ἔνθα ἦχος ἑορταζόν- νι, 16. *1 μεν. σιν, δρείαν. Οἱ ἐν στρατηγίᾳ. οἱ ἐν στρατείᾳ. στρατία. • νην, « τῶν σμένην, « S. GREGORII THEOLOGI dium prodit, qui indignus erat, ut in obscuro jaceret, nec sui furtum tolerare sinitur, quando- quidem his honoribus, quibus corpora affici solent, ipse præstantior ac sublimior erat. XVIII. Haec sunt, qua dicenda habuimus, atque haud scio an plura dicere opus sit. Neque enim, etiamsi orationem in longum produxerimus, quid- quam tamen afferre queamus, quod illius virtuti- bus et existimationi, quam de eo unusquisque con- cepit, ulla ex parte respondeat. Atque hæc etiam eo disseruimus, ut debitum illi honoris tributum utcunque persolveremus. Vestrum est jam ea quæ supersunt a vobismetipsis adjungere, ut nonnullu m ipsi quoque martyri munus offeratis, dæmonum nimirum oppressionem, morborum depulsionem, futurarum rerum prænotionem ; quæ quidem omnia vel ipsi cineres Cypriani, modo adsit fides, efi- ciunt, quemadmodum norunt, qui hujus rei pericu- Jum fecerunt, ac miraculum ad nos usque transmi- serunt, ejusdemque memoriam posteris quoque tradituri suut. Imo vero his majora offerte, qualia- que eos offerre par est, qui euun vere ac sincere colunt ; corporis scilicet macerationem, anima pro- gressionem, vitii fugam, virtutis incrementum ; virgines carnis maciem, uxores virtutis potius quam corporis concinnitatem et elegantiam, juvenes in comprimendis animi perturbationibus fortitudinem, senes consilium et prudentiam, proceres in consti- tuendis legibus æquitatem, rei militaris duces man- suetudinem, doctrinæ atque eloquentiæ studiosi aptam et rationi consentaneam orationem; atque, ut de rebus nostris aliquid dicam, sacerdotes re- rum sacrarum disciplinam, plebs obedientiam, qui in mœrore estis consolationem, qui in florenti rerum statu timorem, divites largitionem, pauperes gratiarum actionem; omnes denique, muneris cujusdam instar, dimicationem adversus prayum illum et sævum persecutorem offerant, ut nec aperte nos vulneret, nec occulte sagittis impetat, nec ut caligo bellum inferat, nec ut lucis angelus fallat, furtimoue ad sempiterni exitii barathrum ræcipites agat. Lxxxvι, 7. XIX. Grave ac periculosum est per oculos capi, C per linguam sauciari, per aures inescari, per ebul- lienten iram inflammari, per gustum dejici, per tactum emolliri, atque arma salutis in mortis arma convertere; cum oporteat econtra, ut fidei clypeo communiti ", adversus diaboli astutias in procinctu stemus, victoriamque cum Christo asse- cnti, et pari ac martyres certamine perfuncti, ma- gnam illam vocem audiamus: Venite, benedicti Patris mei, regnum vobis promissum hæreditate percipite, in quo lætantium omnium choreamque sempiternam agentium habitatio est * : in quo so- • Ephes. Matth. xxv, 34. • Psal. animæ resurrectionem. » Billius : c animum ascensionem. › id est, angelicam vitæ rationem, et carnis pene ex- pertem. » D (55) Regg. a, c, d et ph, erasa priori scriptura, Coisl. et Par., Homines militares, tum duces, tum mi- lites, quibus pariter commendanda est lenitas. justitiam. cum martyribus colluctati Deest in pluribus Regg. et in Or. 1. paratuin. (47) Δεῖ. Deest in Reg. a. (48) Αποτείναμεν. In nonnullis, ἀποτείνοι- (49) Ανάβασιν. Reg. Cypr. et pli, ἀναβίωσ (50) Τὴν ἀσαρκίαν. ι Carnis maciem, (51) Σώματος. Reg. d, τοῦ σώματος. (52) Ανδρίαν. Regg. c, bm, pli et Or. 1, άν- (54) Μυσταγωγίαν. Nicetas exponit, δικαιοσύ (55) Καὶ μετὰ τῶν μαρτύρων. Bill. : ¢ simulque (56) Επηγγελμένην. Coisl. 1 et Οr. 1, ήτοιμα
PG 35:1193καὶ τὴν τῆς ἁγίας Τριάδος ἔλλαμψιν, ἧς σὺ νῦν παραστάτης, τελεωτέραν τε καὶ λαμπροτέραν ἡμῖν χαριζόμενος, ἣν προςκυνοῦμεν, ἣν δοξάζομεν, ᾗ συμπολιτευόμεθα, προσκυνοῦντες Πατέρα ἐν Υἱῷ, Υἱὸν ἐν ἁγίῳ Πνεύματι, ᾗ καὶ παρασταίημεν ὕστερον εἰλικρινεῖς καὶ ἀπρόσκοποι, ἧς καὶ μεταλάβοιμεν τέλειοι τελείως, ἐν αὐτῷ Χριστῷ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ πᾶσα δόξα, τιμὴ καὶ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
των, καὶ φωνὴ ἀγαλλιάσεως, καὶ θεότητος ἔλλαμψις τελευτέρα καὶ καθωτέρα, ἧς νῦν ἐν αἰνίγμασι καὶ σκιαῖς ἡ ἀπόλαυσις. Τούτοις Κυπριανός χαίρει μᾶλ λον τιμώμενος, ἢ πᾶσιν ὁμοῦ τοῖς ἄλλοις· ταῦτα καὶ παρὼν ἐφιλοσόφει τῷ βίῳ (57), καὶ ἀπὼν πᾶσι δια κελεύεται διὰ τῆς ἡμετέρας φωνῆς· ἣν μηδαμῶς ἀτι- μάσητε, εἴπερ τι μέλει τῆς ἐκείνου καρτερίας ὑμῖν, καὶ τῶν ἐκείνου περὶ τῆς ἀληθείας ἀγωνισμάτων, καμοῦ τοῦ ταῦτα πρεσβεύοντος (58). Ανταί σοι τῶν ἐμῶν λόγων αἱ ἀπαρχαὶ (59), ὦ θεία καὶ ἱερὰ κεφαλή· τοῦτό σοι καὶ τῶν λόγων γέρας καὶ τῆς ἀθλήσεως· οὐ κότινος Ολυμπιακός, οὔτε μῆλα Δελφικά παίγνια, οὐδὲ Ἰσθμικὴ πίτυς, οὐδὲ Νεμαίας (60) σέλινα, δι' ὧν ἔφηβοι δυστυχεῖς ἐτιμήθησαν· ἀλλὰ λόγος, τὸ πάντων οἰκειότατον τοῖς Λόγου θεραπευταῖς· εἰ δὲ καὶ τῶν σῶν ἄθλων καὶ λόγων ἄξιον, τοῦ Λόγου τὸ δῶρον. Σὺ δὲ ἡμᾶς ἐποπτεύοις ἄνωθεν ἵλεως, καὶ τὸν ἡμέτερον διεξάγοις λόγον καὶ βίον, καὶ τὸ ἱερὸν τοῦ το ποίμνιον ποιμαίνοις, ἢ συμποιμαίνοις (61), τά τε ἄλλα εὐθύνων ὡς οἷόν τε πρὸς τὸ βέλτιστον (62), καὶ τοὺς βαρεῖς λύκους ἀποπεμπόμενος, τοὺς θηρευτάς τῶν συλλαβῶν καὶ τῶν λέξεων (65)· καὶ τὴν τῆς ἁγίας Τριάδος ἔλλαμψιν, ἧς σὺ νῦν παραστάτης, τελεωτέ ραν τε καὶ λαμπροτέραν ἡμῖν χαριζόμενος, ἣν προσο κυνοῦμεν, ἣν δοξάζομεν, ᾗ συμπολιτευόμεθα (64), προσκυνοῦντες Πατέρα ἐν Υἱῷ, Υἱὸν ἐν ἁγίῳ Πνεύ ματι, ᾗ καὶ παρασταίημεν ὕστερον εἰλικρινεῖς καὶ ἀπρόσκοποι, ἧς καὶ μεταλάβοιμεν τέλειοι τελείως, ἐν αὐτῷ Χριστῷ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ πᾶσα δόξα (65), τιμὴ καὶ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Δι βίῳ. πρεσβεύοντες. συλλέξεων. καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. . ORATIO XXV. IN LAUDEM HERONIS PHILOS. - B A nus festum celebrantium, et vox exsultationis 4, et C purior ac plenior est divinitatis illuminatio, qua nunc in ænigmatibus duntaxat et umbris fruimur. lloc honorum genere magis oblectatur Cyprianus, quam cunctis aliis in unum congestis. Hæc, et cum apud homines versaretur, vita moribusque præsta- bat, et absens per mostram vocem omnibus præci- . pit : quam, obsecro, ne contemnatis ac pra uihilo ducatis, si tamen aut illius in dolorum acerbitatibus patientia, ac certaminum pro virtutis defensione susceptorum, aut etiam mei, qui hac legatione fun- gor, apud vos ulla est ratio. Habes, vir divine et sacrosancte, meorum sermonum primitias. llabes tum doctrinæ, tum certaminis præmium: non oli- vam Olympicam, nec poma, Delphicas nugas, aut Isthmicam pinum, aut Nemæum apium, quibus niseri adolescentes olim ornabantur; verum ora- lionem, qua nihil est quod Verbi cultoribus magis conveniat; quæ si certaminum tuorum doctrinæque meritum assecuta est, Verbo id acceptum fero. tu nos e cœlo benignus aspicias, sermonesque no. stros et vitam gubernes, sacrumque hunc gregem pascas, aut pascentem adjuves, um in cæteris rebus, quoad ejus fieri poterit, eum ad optima quæque dirigens, tum graves lupos, syllabarum et verboruin captatores amoliens; sanctæque Trinita- tis, cui nunc astas, pleniorem clarioremque splen- dorem nobis concilians, quam adoramus, quam celebramus, pro qua una militamus, in Filio Pa- trem, in Spiritu sancto Filium adorantes, cui uti- nam etiam post confectum hujus vitæ curriculum puri, et an omni offendiculo liberi, astemus, eaque perfecti perfecte fruamur, in ipso Christo Domino nostro, cui omnis gloria, honor et imperium in sæcula saculorum. Amen. Psal. XLI, 5. Par., etc. In ed., pellat Gregorius; quo nomine Cyprianum tunc pri- mum a se laudari significat. Billius aliter exponit. • Veteres, inquit in notis, c mortuis sacrificia peragebant, eaque primitias appellabant; ac prae terea varia certaminum genera instituebant, in qui- bus victores præmia referebant, ut describit pascentem adjuves. . Sic Bill. in prima editione. ed., nostro fungimur. › MONITUM IN ORATIONEM XXV. I. Etsi constet hic Maximum a Gregorio fuisse celebratum, istius tamen orationis titu- lum non immutamus. Omnes enim, quos saltem vidimus, codices, nullo excepto, nullo etiam reclamante scholiasta aut interprete, inscriptum, non « Maximi, » sed « Heronis nomen exbibent. Idcirco receptam inscriptionis lectionem religiose retinendam arbitra- mur. Quænam autem fuerit de hac inscriptione eruditorum mens, investigare operæ pre- tium est. Hieronymus asserit (66), Gregorium in hac oratione Maximi philosophi laudes decantasse, et aperte declarat falso Heronis nomen a quodam fuisse superscriptum ; » idque contigisse, « quod alius esset liber ejusdem Maximi vituperationem continens, PATROL. GR. XXXV. (57) Τῷ βίῳ. Coisl. 1, τῷ λόγῳ ἅμα δὲ καὶ τῷ D Theologus. (58) Πρεσβεύοντος. Sic Reg. Chrys., Or. 1, Jes., (59) Απαρχαί. Hanc orationem e primitias : ap- (60) Νεμαίας. Οr. 1, Νεμέας. Jes., Νεμαία. (61) Ποιμαίνοις, ἢ συμποιμαίνοις. • Pascas, aut (62) Βέλτιστον. Reg. a, βέλτιον. (63) Λέξεων. Sic Regg. a, c, d, Coisl. 2, etc. In (64) Συμπολιτευόμεθα. Billius, c cui munere (65) 'Ο πᾶσα δόξα, etc. lui qutilisdium, ᾧ δόξα, (66) Scrip. eccl. Basil. ed., p. 149.
Second witness · khazarzar edition
In laudem Cypriani ΛΟΓΟΣ ΚΔʹ. Εἰς τὸν ἅγιον ἱερομάρτυρα Κυπριανὸν, ἐξ ἀγροῦ μετὰ μίαν τῆς μνείας ἡμέραν ἐπανήκοντος. Αʹ. Μικροῦ Κυπριανὸς διέφυγεν ἡμᾶς· ὢ τῆς ζη 35.1172 μίας! καὶ ὑμεῖς ἠνέσχεσθε, οἱ πάντων μᾶλλον τὸν ἄνδρα θαυμάζοντες, καὶ ταῖς δι' ἔτους τιμῶντες ἐκεῖνον τιμαῖς τε καὶ πανηγύρεσι· Κυπριανὸς, οὗ, καὶ τοῖς τἄλλα ἐπιλήσμοσι, μεμνῆσθαι τῶν ἀναγκαίων· εἴπερ τῶν ἀρίστων μάλιστα μνημονευτέον, καὶ ὧν τὸ μεμνῆσθαι ὅσιόν τε ὁμοῦ καὶ ὠφέλιμον, Ἀλλ' ἀποδῶμεν σὺν τόκῳ τὸ χρέος, ἂν ἄρα τοσοῦτον εὐποροῦντες φανῶμεν, ἀλλὰ μὴ πάντα ὦμεν ἐν δεεῖς τε καὶ πένητες. Ἂν δὲ καὶ λίαν πένητες, οἶδ' ὅτι συγγνώσεται ἡμῖν καὶ τῆς ὑπερημερίας, καὶ τῆς πενίας, ἐπεὶ καὶ πάντα μεγαλόψυχος ὁ ἀνὴρ καὶ φιλόσοφος· μόνον ἂν, ὅτι μὴ διέφυγεν ἡμᾶς, εὐχαρι στήσωμεν. Εὐχαριστήσωμεν δέ· καὶ γὰρ ἄξιον. Ἀρκτέον δὲ οὕτως, ὡς εἰς καλὸν ὑμῖν ἐπανήκομεν, καὶ καλοῖς μέτροις Θεοῦ, τοῦ πάντα ἐν σταθμῷ καὶ μέτρῳ διορίζοντός τε καὶ διευθύνοντος, ἐκ τῆς ἡσυ χίας ἐπὶ τὸν λόγον, ἐκ τῆς φιλομάρτυρος ἐπὶ μάρτυρας, ἐκ τῆς σωματικῆς ἀνέσεως ἐπὶ τὴν πνευματικὴν ἑστίασιν. Βʹ. Ἐποθοῦμεν ὑμᾶς, ὦ τέκνα, καὶ ἀντεποθούμε θα τοῖς ἴσοις μέτροις· πείθομαι γάρ. Ὁρᾶτε πατρὸς εὐγνωμοσύνην· καὶ τὸ ἐμαυτοῦ λέγω, καὶ τὸ ὑμέτερον μαρτυρῶ, καὶ τοσοῦτον διαζευχθέντες ἀλλή λων, ὅσον τὸν πόθον γνωρίσαι καὶ δοκιμάσαι τῇ ἀπο στάσει, καθάπερ οἱ ζωγράφοι τοὺς πίνακας, πάλιν συνήλθομεν. Ὡς μέγα μνήμης ἐμπύρευμα, καὶ βραχεῖα συνήθεια φίλων, τοῖς τε ἀγαπητικοῖς τὸν τρόπον, καὶ Θεοῦ μιμουμένοις φιλανθρωπίαν! Πῶς δὲ οὐκ ἐμέλλομεν, οἱ Χριστοῦ μαθηταὶ, τοῦ κενωθέντος δι' ἡμᾶς μέχρι δούλου μορφῆς, καὶ ξένους ὄντας τῶν οὐρανίων πρὸς ἑαυτὸν συναγαγόντος, ἀνθ έξεσθαί τε καὶ περιέξεσθαι ἀλλήλων, καὶ τηρήσειν τὴν ἑνότητα τοῦ πνεύματος ἐν τῷ συνδεσμῷ τῆς εἰρήνης, ἣ νόμου καὶ προφητῶν ἐστι μυστήριον, εἴτ' οὖν κεφάλαιον; Γʹ. Ἓν μὲν δὴ τοῦτο τῆς εὐεργεσίας καὶ πρῶτον, τὸ ὡς τάχιστα προσδραμεῖν ἀλλήλοις καὶ περιπτύξα σθαι. Οὐδὲ γὰρ φέρει τὴν ἀναβολὴν ὁ ζῆλος· καὶ βίος ὅλος ἡμέρα μία τοῖς πόθῳ κάμνουσιν. Δεύτερον δὲ, ὃ 35.1173 καὶ μέγιστον, τὸ μὴ κατόπιν ἑορτῆς δραμεῖν, μηδὲ μαρτύρων μυσταγωγίας ἀπολειφθῆναι, καὶ τῆς ἐν τεῦθεν ἐγγινομένης ἡμῖν τρυφῆς τε καὶ ἀναψύξεως. Ἐγὼ γὰρ τἄλλα μὲν ὁμολογῶ παντὸς εἶναι νωθέστερος· καὶ πάντα πόθον ἀπεσεισάμην, ἀφ' οὗ Χριστῷ συνεταξάμην, καὶ οὐδὲν αἱρεῖμε τῶν ὅσα τερπνὰ τοῖς ἄλλοις καὶ περισπούδαστα· οὐ πλοῦτος ὁ κάτω συρόμενος καὶ περιτρεπόμενος, οὐ γαστρὸς ἡδοναὶ, καὶ κόρος πατὴρ ὕβρεως, οὐκ ἐσθὴς μαλακή τε καὶ περιῤῥέουσα, οὐ λίθων διαύγειαι καὶ χάριτες, οὐκ ἀκοὴ γοητεύουσα, οὐκ ὄσφρησις ἐκθηλύνουσα, οὐ κρότοι δήμων καὶ θεάτρων ἐκμαίνοντες, ὧν πάλαι τοῖς βουλομένοις παρεχωρήσαμεν· οὐχ ὅσα τῆς πρώτης γεύσεως ἡμῶν, ἐξ ἧς ἀπολώλαμεν, ἔκγονα· ἀλλὰ καὶ πολλὴν εὐήθειαν καταγινώσκω τῶν κρατεῖσθαι τούτοις ἀνεχομένων, καὶ τὸ τῆς ψυχῆς εὐγενὲς δια φθείρειν τῇ περὶ ταῦτα μικροπρεπείᾳ, καὶ ὡς ἑστῶσι προστιθεμένων τοῖς φεύγουσιν. Ἐκείνου δὲ λίαν ἀπλήστως ἔχω καὶ περιέχομαι, καὶ τοῦ πάθους ἐμαυ τὸν ἀποδέχομαι· μαρτύρων τιμαῖς ἐπιτέρπομαι, καὶ ἀθλητῶν αἵμασιν ἐπαγάλλομαι· καὶ ἄλλων μὲν οἱ ἆθλοι καὶ
τὸ κρατεῖν, ἐμοὶ δὲ οἱ στέφανοι. Τοσοῦτον προαρπάζω τὴν εὐκοσμίαν, καὶ οὕτως οἰκειοῦ μαι τὰ κατορθώματα! Δʹ. Πᾶσι μὲν δὴ μάρτυσι πανηγυριστέον, καὶ πᾶσιν ἀνοικτέον ἑτοίμως καὶ γλῶσσαν, καὶ ἀκοὴν, καὶ διά νοιαν, καὶ λέγοντάς τι προθύμως περὶ αὐτῶν καὶ ἀκούοντας, καὶ πάντα ἐλάττω νομίζοντας τῆς ἐκεί νων ἀθλήσεως. Καὶ γὰρ οὕτως ἔχει, πολλῶν ὄντων ἡμῖν εἰς ὁδηγίαν τοῦ κρείττονος, καὶ πολλῶν τῶν πρὸς ἀρετὴν παιδευμάτων, λόγου, νόμου, προφητῶν, ἀποστόλων, αὐτῶν τῶν Χριστοῦ παθημάτων, τοῦ πρώτου μάρτυρος ἐπὶ τὸν σταυρὸν ἀνελθόντος, κἀμὲ συναγαγόντος, ἵνα προσηλώσῃ τὴν ἐμὴν ἁμαρτίαν, καὶ τὸν ὄφιν θριαμβεύσῃ, καὶ τὸ ξύλον ἁγιάσῃ, καὶ τὴν ἡδονὴν νικήσῃ, καὶ τὸν Ἀδὰμ ἀνα σώσῃ, καὶ τὴν εἰκόνα πεσοῦσαν ἀνακαλέσηται· τοσ ούτων ὄντων ἡμῖν καὶ τοιούτων, οὐδὲν ἔλαττον ἡμῖν εἰς παιδαγωγίαν οἱ μάρτυρες, ὁλοκαυτώματα λογικὰ, θύματα τέλεια, προσφοραὶ δεκταὶ, τῆς ἀλη θείας κηρύγματα, τοῦ ψεύδους στηλιτεύματα, νόμου συμπλήρωσις, τοῦ γε πνευματικῶς νοουμένου, πλάνης κατάλυσις, κακίας διωγμὸς, ἁμαρτίας κατακλυσμὸς, κόσμου καθάρσιον. Εʹ. Σὺ δέ μοι, Κυπριανὲ, τὸ τιμιώτατόν μοι καὶ πρᾶγμα καὶ ὄνομα, πλέον ἢ κατὰ τοὺς ἄλλους μάρτυρας (φθόνος γὰρ οὐδεὶς παρὰ μαρτύρων μάρτυσιν)· 35.1176 καὶ σοῦ διαφερόντως ἥττημαί τε τῆς ἀρετῆς, καὶ τῇ μνήμῃ κουφίζομαι, καὶ ὥσπερ ἔνθους ὑφ' ἡδονῆς γίνομαι, καί τινα τρόπον σύνειμί τε τῇ μαρτυρίᾳ, καὶ κοινωνῶ τῆς ἀθλήσεως, καὶ ὅλος πρὸς σὲ μετανίσταμαι· τάχα μὲν διὰ τὴν τῶν λόγων οἰκείωσιν, οἷς τοσοῦτον τῶν ἄλλων ἐκράτεις, ὅσον τὰ λογικὰ τῆς ἀλόγου φύσεως (συνεισέρχεται γὰρ, οὐκ οἶδ' ὅπως, φίλτρον τοῖς κατά τι συναπτομένοις, οὐχ ἧττον τοῖς λοιποῖς πράγμασιν, ἢ τοῖς περὶ ἀγχιστείαν αἵματος)· τάχα δὲ διὰ τὸ τῆς μεταβολῆς ἀθρόον τε καὶ παρά δοξον, ὃ κρεῖττον λόγου καὶ παραδείγματος. Ἐπεὶ γλυκὺ μὲν ἥλιος μετὰ νέφος, ᾧ τέως συνεκα λύπτετο· γλύκιον δὲ τὸ ἔαρ, ὅτι μετὰ χειμῶνος κατ ήφειαν· ἡδίων δὲ μειδιῶσα γαλήνη, καὶ θάλασσα ἡπλωμένη, καὶ ταῖς ἀκταῖς προσπαίζουσα μετὰ πνευμάτων στάσιν, καὶ ὠδίνοντα κύματα. ςʹ. Οὗτος Κυπριανὸς, ὦ ἄνδρες (ἵνα οἱ μὲν εἰδότες, ἡδίους γένησθε τῇ ὑπομνήσει, οἱ δὲ ἀγνοοῦντες, μάθητε τὸ κάλλιστον τῶν ἡμετέρων διηγημάτων, καὶ τὴν κοινὴν Χριστιανῶν φιλοτιμίαν), οὗτος ἐκεῖνος, τὸ μέγα ποτὲ Καρχηδονίων ὄνομα, νῦν δὲ τῆς οἰκουμέ νης ἁπάσης, ὁ πλούτῳ περιφανὴς, καὶ δυναστείᾳ περίβλεπτος, καὶ γένει γνώριμος (εἴ γε μέγιστον εἰς εὐγενείας ἀπόδειξιν, συγκλήτου βουλῆς μετουσία καὶ προεδρία), τὸ τῆς νεότητος ἄνθος, τὸ τῆς φύσεως ἄγαλμα, τὸ τῶν λόγων κράτος, τῶν τε κατὰ φιλοσοφίαν, καὶ ὅσοι τῆς ἄλλης παιδεύσεως, καὶ τού των ὃ βούλει μέρος· ὡς μᾶλλον μὲν τὸ ποικίλον ἢ τὸ ἄκρον ἐν ἑκάστῳ θαυμάζεσθαι, μᾶλλον δὲ τὸ εὐδόκιμον ἐν ἑκάστῳ τῆς περὶ πάντα πολυμαθίας· ἢ, ἵνα διέλω σαφέστερον, τῶν μὲν τῷ ποικίλῳ, τῶν δὲ τῷ ἄκρῳ, ἔστι δὲ ὧν ἀμφοτέροις, πᾶσι δὲ πάντων ἐκράτει. Ζʹ. Τῶν μὲν οὖν λόγων καὶ οἱ λόγοι μάρτυρες, οὓς πολλοὺς καὶ λαμπροὺς ἐκεῖνος ὑπὲρ ἡμῶν κατε βάλετο, ἐπειδή γε μετήνεγκε Θεοῦ φιλανθρωπίᾳ τὴν παίδευσιν, τοῦ ποιοῦντος τὰ πάντα καὶ μετασκευά ζοντος, πρὸς τὸ βέλτιον, καὶ τῷ λόγῳ τὴν ἀλο γίαν ὑπέκλινεν· τὸ δὲ ἐντεῦθεν, οὐκ οἶδ' ὅπως χρή σωμαι, τῷ λόγῳ καὶ τίς γένωμαι· πῶς μὲν μὴ μακρὸν ἀποτείνω λόγον, καὶ παντελῶς ἔξω τοῦ και ροῦ, πάντων τῶν Κυπριανοῦ μεμνημένος· πῶς δὲ μὴ τὰ μέγιστα ζημιώσω τοὺς παρόντας τοῖς σιωπωμέ νοις. Ἵν' οὖν μέσην βαδίσω τοῦ καιροῦ, καὶ τοῦ πό θου τῶν ἀκουόντων, οὕτω μοι δοκεῖ ποιητέον εἶναι· 35.1177 τὰ μὲν ἄλλα παρεῖναι τοῖς εἰδόσιν, ἐκδιδάσκειν τοὺς ἀγνοοῦντας, εἴπερ εἰσί τινες, ἵν' ἀμφότεροι εὐεργε τῶνται ὁμοίως, καὶ οἱ διδάσκοντες τὰ ἐκείνου, καὶ οἱ μανθάνοντες (ἐπειδὴ καὶ τὸ μεμνῆσθαι
τοῦ ἀν δρὸς, ἁγιασμὸς, καὶ μέγιστον εἰς παράκλησιν ἀρε τῆς ὁ λόγος)· ἑνὸς δὲ ἢ δύο τῶν ἐκείνου διὰ βραχέων ἐπιμνησθῆναι, καὶ τούτων ὅσα μηδὲ βουλομένῳ παρ ελθεῖν δυνατόν. Ηʹ. Μνησθήσομαι δὲ τοῦ προτέρου βίου, καὶ ἥτις αὐτῷ γέγονε σωτηρίας ὁδὸς, καὶ τίς ἡ κλῆσις, καὶ ἡ πρὸς τὸ κρεῖττον μετάθεσις. Ἐκεῖνο μέν γε λίαν ἀγεννὲς καὶ μικρόψυχον, οἴεσθαι καθυβρίζεσθαι τὸν ἀθλητὴν τῇ μνήμῃ τῶν σκαιοτέρων. Ἐπεὶ οὕτω καὶ Παῦλος ἡμῖν οὐκ ἐπαινετὸς ὁ μέγας, καὶ Ματθαῖος ὁ τελώνης ἐν τοῖς κακίστοις, καὶ Κυπριανὸς αὐτός· ὁ μὲν τῶν προτέρων ἑαυτοῦ διωγμῶν μεμνημένος, καὶ τῆς τοῦ ζήλου μεταθέσεως, ἵν' ἐκ τοῦ παραλλή λου μᾶλλον δοξάσῃ τὸν εὐεργέτην· ὁ δὲ τὸν Τελώνην ἑαυτῷ προστιθεὶς ἐν τῇ τῶν μαθητῶν ἀπ αριθμήσει, ὥσπερ ἄλλο τι τῶν τιμίων ἐπίσημον· ὁ δὲ καὶ μακρῷ λόγῳ στηλιτεύων τὴν προτέραν ἑαυτοῦ κακίαν, ἵνα καὶ τοῦτο Θεῷ καρποφορήσῃ, τὴν ἐξ αγόρευσιν, καὶ πολλοῖς ὁδὸς γένηται τῆς χρηστοτέρας ἐλπίδος τῶν ἀπὸ κακίας ἐπιστρεφόντων. Τίς οὖν ἡ κακία, καὶ σκοπεῖτε, ὅση καὶ ἡλίκη τὸ μέγεθος· Δαιμόνων ἦν θεραπευτὴς, ὁ Χριστοῦ μαθητὴς ὕστερον· καὶ διώκτης πικρότατος, ὁ μέγας τῆς ἀληθείας ἀγωνιστής· καὶ λόγῳ καὶ ἔργῳ ταράσσων τὴν ἡμε τέραν ὁδὸν, διὰ τὸ ἐν ἀμφοτέροις κράτος, ὁ κρά τιστος ἀμφότερα μετὰ τοῦτο Χριστιανοῖς. Ὅσον κα κὸν καὶ γοητεία τούτοις προστιθεμένη, τῶν ἐκεί νου τὸ γνωριμώτατον! ὅσῳ δεινότερον καὶ ἀπληστία σώματος, ἣ καὶ τοὺς τἄλλα σοφοὺς ἐκμαί νειν δύναται, καὶ χεῖρον φρονεῖν βιάζεται, καθά περ ὑβριστὴς πῶλος, τὸν λογισμὸν συναρπάζουσα! Θʹ. Ἥκει δὲ ἡμῖν ἐπ' αὐτὸ τὸ κεφάλαιον ὁ λόγος. Καὶ μὴ πρὸς τὰ πρῶτά τις ὁρῶν Κυπριανοῦ, ταῖς ἡδοναῖς ἐφιέτω· τοῖς δὲ τελευταίοις σωφρονιζέσθω. Παρθένος τις ἦν τῶν εὐπατρίδων, καὶ κοσμίων. 35.1180 Ἀκούετε, παρθένοι, καὶ συναγάλλεσθε, μᾶλλον δὲ καὶ τῶν ὑπὸ ζυγὸν ὅσαι σώφρονές τε καὶ φιλοσώ φρονες· κοινὸν γὰρ ἀμφοτέραις καλλώπισμα τὸ διήγημα. Καὶ ἡ παρθένος καλὴ τῷ εἴδει σφόδρα· προσᾳδέτω ταύτῃ μεθ' ἡμῶν ὁ θεῖος Δαβὶδ, Πᾶσα ἡ δόξα, λέγων, τῆς θυγατρὸς τοῦ βασιλέως ἔσω θεν, νύμφη Χριστοῦ γνησία, κάλλος ἀπόθετον, ἄγαλμα ἔμψυχον, ἀνάθημα ἄσυλον, τέμενος ἀνεπίβατον, κῆπος κεκλεισμένος, πηγὴ ἐσφραγισμένη (προσᾳδέτω γάρ τι καὶ Σολομὼν), μόνῳ Χριστῷ τη ρουμένη. Ταύτης ὁ μέγας ἥλω Κυπριανὸς, οὐκ οἶδ' ὅθεν καὶ ὅπως, τῆς πάντα ἀσφαλοῦς καὶ κοσμίας. Ψαύουσι γὰρ ὀφθαλμοὶ λίχνοι καὶ τῶν ἀψαύστων, τὸ προχειρότατον ὀργάνων καὶ ἀπληστότατον. Καὶ οὐχ ἥλω μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐπείρα. Ὢ τῆς εὐηθείας, εἰ ταύτην συλήσειν ἤλπιζε, μᾶλλον δὲ τῆς ἀναισχυν τίας τοῦ τὰ τοιαῦτα τολμῶντός τε καὶ τολμᾷν πεί θοντος! Ἐκεῖνος καὶ εἰς τὸν παράδεισον ἀπ' ἀρχῆς παρέδυ κατὰ τοῦ πρώτου πλάσματος· καὶ μέσος ἀγγέλων ἵσταται τὸν Ἰὼβ ἐξαιτήσων· καὶ τὸ τελευ ταῖον, κατ' αὐτοῦ τολμᾷ τοῦ Δεσπότου, τοῦ καταλύ σοντος αὐτὸν καὶ θανατώσοντος, καὶ πεῖραν προσάγει τῷ ἀπειράστῳ (ἐπειδὴ δεύτερον Ἀδὰμ εἶδε τοῦ Θεοῦ τὸ φαινόμενον), ὡς καὶ τοῦτον καταπα λαίσων. Ἠγνόει γὰρ, ὅτι περιπεσεῖται θεότητι, προσδραμὼν ἀνθρωπότητι. Τί οὖν θαυμαστὸν, εἰ καὶ διὰ Κυπριανοῦ πειρᾶται τῆς ἁγίας ψυχῆς, καὶ τοῦ ἀνεπάφου σώματος; Ιʹ. Πλὴν ὁ μὲν ἐπείρα, καὶ προαγωγῷ χρῆται, οὐ γυναίῳ τινὶ παλαιῷ τῶν πρὸς ταῦτα ἐπιτηδείων, ἀλλὰ δαιμόνων τινὶ τῶν φιλοσωμάτων καὶ φιληδό νων· ἐπειδὴ ταχεῖαι πρὸς τὴν τῶν τοιούτων ὑπηρεσίαν αἱ ἀποστατικαὶ δυνάμεις καὶ φθονεραὶ, πολλοὺς κοινωνοὺς ζητοῦσαι τοῦ πτώματος. Καὶ ὁ μισθὸς τῆς προαγωγίας, θυσίαι τε καὶ σπονδαὶ, καὶ ἡ δι' αἱμάτων καὶ κνίσσης οἰκείωσις· τοιούτους γὰρ ἔδει μισθοὺς εἶναι τοῖς τὰ τοιαῦτα χαριζομένοις. Ἡ δὲ ὡς ᾔσθετο τοῦ κακοῦ, καὶ τὴν ἐπιβουλὴν ἔγνω (τα χύτεραι γὰρ αἱ καθαραὶ ψυχαὶ καὶ θεοειδεῖς πρὸς θήραν τοῦ ἐνεργοῦντος, κἂν ὅτι μάλιστα σοφιστικὸς ᾖ καὶ ποικίλος τὴν ἐπιχείρησιν), τί ποιεῖ, καὶ τί
ἀντιτεχνᾶται τῷ δημιουργῷ τῆς κακίας; Πάντων ἀπογνοῦσα τῶν ἄλλων, ἐπὶ τὸν Θεὸν καταφεύγει, καὶ προστάτην ποιεῖται κατὰ τοῦ μισητοῦ πόθου τὸν ἑαυτῆς νυμφίον, ὃς καὶ Σωσάνναν ἐῤῥύσατο, καὶ Θέκλαν διέσωσεν· τὴν μὲν ἀπὸ πικρῶν πρεσβυτέ ρων, τὴν δὲ ἀπὸ τυράννου μνηστῆρος, καὶ τυ 35.1181 ραννικωτέρας μητρός. Τίνα τοῦτον; Χριστὸν, ὃς καὶ πνεύμασιν ἐπιτιμᾷ, καὶ κουφίζει βαπτιζομένους, καὶ πεζεύει πέλαγος, καὶ λεγεῶνα πνευμάτων τῷ βυθῷ δίδωσι· καὶ ῥύεται μὲν ἐκ λάκκου δίκαιον λέουσι προτεθέντα βορὰν, καὶ χειρῶν ἐκτάσει τοὺς θῆρας νικήσαντα· ῥύεται δὲ ὑπὸ κήτους κατα ποθέντα φυγάδα προφήτην, κἀντοῖς σπλάγχνοις τὴν πίστιν διασωσάμενον· σώζει δὲ Ἀσσυρίους ἐν φλογὶ παῖδας, ἀγγέλῳ τὴν πυρὰν καταψύξας, καὶ τοῖς τρισὶ παραζεύξας τὸν τέταρτον. ΙΑʹ. Ταῦτα καὶ πλείω τούτων ἐπιφημίζουσα, καὶ τὴν Παρθένον Μαρίαν ἱκετεύουσα βοηθῆσαι παρθένῳ κινδυνευούσῃ, τὸ τῆς νηστείας καὶ χαμευ νίας προβάλλεται φάρμακον· ὁμοῦ μὲν τὸ κάλλος μαραίνουσα ὡς ἐπίβουλον, ἵν' ὑποσπάσῃ τῆς φλογὸς τὴν ὕλην, καὶ δαπανήσῃ τὸ τῶν παθῶν ὑπέκκαυμα· ὁμοῦ δὲ τὸν Θεὸν ἱλεουμένη διὰ τῆς πίστεως καὶ διὰ τῆς ταπεινώσεως· οὐδενὶ γὰρ οὕτω τῶν πάντων, ὡς κακοπαθείᾳ, θεραπεύεται Θεὸς, καὶ δάκρυσι τὸ φιλάνθρωπον ἀντιδίδοται. Ποθεῖτε τὰ ἑξῆς, οἶδ' ὅτι, τοῦ διηγήματος. Ἀγωνιᾶτε γὰρ ὑπὲρ τῆς παρ θένου, καὶ τοῦ ἐραστοῦ δὲ οὐχ ἧττον, μὴ εἰς κακὸν ἀμφοτέροις ὁ πόθος ἔληξεν. Ἀλλὰ θαρσεῖτε. Πίστεως γὰρ ὁ πόθος πρόξενος γίνεται· καὶ παρθένον ἑαυτῷ μνηστεύων ὁ ἐραστὴς, ὑπὸ Χριστοῦ μνηστεύεται· καὶ ἡ μὲν τῶν πόθων φλὸξ ἀποσβέννυται, ἡ δὲ τῆς ἀληθείας ἀνάπτεται. Πῶς καὶ τίνα τρόπον; Ἐν ταῦθά μοι τὸ τοῦ διηγήματος ἥδιστον. Νικᾷ ἡ παρθένος, νικᾶται ὁ δαίμων. Ὁ πειραστὴς πρόσεισι τῷ ἐραστῇ, καταμηνύει τὴν ἧτταν· περιφρονεῖται. Δυσχεραίνει τῆς ὑπεροψίας· ἀμύνεται τὸν ὑπερ όπτην. Ἡ ἄμυνα δὲ τίς; Εἰς αὐτὸν εἰσοικίζεται· τὸν τέως θεραπευτὴν, ἵνα κακῷ τὸ κακὸν ἐκκρουσθῇ, καὶ λύσσα λύσσης ἴαμα γένηται. Τῆς παρθένου μὲν ἀποκρούεται, καθάπερ τι μηχάνημα τείχους ὀχυροῦ καὶ γενναίου, λόγου φυγὰς καὶ δεήσεως· τῷ πέμψαντι δὲ προσπαλαίει, (ὢ τοῦ θαύματος!) πρὸς τὸν βαλόντα πάλιν ἀναστραφεὶς, καὶ συμπνίγων, ὥσπερ τινὰ Σαοὺλ δεύτερον. ΙΒʹ. Τί οὖν ὁ ἄφρων ἐραστὴς καὶ σώφρων ἐπί ληπτος; Ζητεῖ τοῦ κακοῦ τὴν λύσιν, εὑρίσκει· εὐμή 35.1184 χανον γὰρ ἅπαν τὸ πιεζόμενον. Τίς ἡ λύσις; Ἐπὶ 35.1184 τὸν τῆς παρθένου καταφεύγει Θεὸν, ὥσπερ Σαοὺλ ἐπὶ τὴν κινύραν τοῦ Δαβὶδ καὶ τὰ κρούσματα· πρόσεισι τῷ ταύτης Ποιμένι· καθαίρεται, ὥσπερ τοῦ πόθου διὰ τῆς πληγῆς, οὕτω τοῦ πονηροῦ πνεύ ματος διὰ τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως· μετατίθεται τὸν πόθον· ἐπὶ πολὺ μὲν ἀπιστούμενος καὶ ἀποπεμπόμε νος· καὶ γὰρ ἐδόκει τὸ πρᾶγμα τῶν ἀπίστων εἶναι καὶ θαυμασίων, Κυπριανὸν ἐν Χριστιανοῖς ἀριθμη θῆναί ποτε, εἰ καὶ πάντες ἄνθρωποι· μετατίθεται δ' οὖν, καὶ ἀπόδειξις τῆς μεταβολῆς ἐναργής· Προτίθησι δημοσίᾳ τὰς γοητικὰς βίβλους· θριαμβεύει τοῦ πονηροῦ θησαυροῦ τὴν ἀσθένειαν· κηρύσσει τὴν ἄνοιαν, λαμπρὰν ἐξ αὐτῶν αἴρει τὴν φλόγα, πυρὶ δαπανᾷ τὴν μακρὰν ἀπάτην, ἣ μιᾷ φλογὶ σαρκὸς οὐκ ἐπήμυνεν· ἀφίσταται τῶν δαιμόνων, οἰκειοῦται Θεῷ. Ὢ τῆς χάριτος! Ὅση Θεὸν εὑρίσκει πονηρῷπόθῳ καὶ πνεύματι, πρόβατον ἱερὸν τῆς ἱερᾶς γίνε ται ποίμνης, ὡς δὲ ἐγώ τινος ἤκουσα, καὶ νεωκό ρος, πολλὰ δεηθεὶς, ἵνα φιλοσοφήσῃ τὸ ταπεινὸν εἰς κάθαρσιν τῆς προτέρας ἀλαζονείας. Εἶτα ποιμὴν, καὶ ποιμένων ὁ κράτιστός τε καὶ δοκιμώτατος. Οὐ γὰρ τῆς Καρχηδονίων προκαθέζεται μόνον Ἐκκλησίας, οὐδὲ τῆς ἐξ ἐκείνου καὶ δι' ἐκεῖνον περιβοήτου μέχρι νῦν Ἀφρικῆς, ἀλλὰ καὶ πάσης τῆς ἑσπερίου, σχεδὸν δὲ καὶ τῆς ἑῴας αὐτῆς, νοτίου τε καὶ βο ρείου λήξεως, ἐφ' ὅσα ἐκεῖνος ἦλθε τῷ θαύματι. Οὕτω Κυπριανὸς ἡμέτερος γίνεται.
ΙΓʹ. Ταῦτα ὁ τῶν σημείων καὶ τῶν τεράτων Θεός· ταῦτα, ὁ τὸν Ἰωσὴφ ἀγαγὼν εἰς Αἴγυπτον ὤνιον διὰ ἀδελφῶν ἐπηρείας, καὶ ἐν γυναικὶ δοκιμά σας, καὶ ἐν σιτοδοσίᾳ δοξάσας, καὶ ἐν ἐνυπνίοις σοφίσας, ἵν' ἐπὶ ξένης πιστευθῇ, καὶ ὑπὸ Φαραὼ τιμηθῇ, καὶ πατὴρ γένηται πολλῶν μυριάδων, δι' ἃς Αἴγυπτος βασανίζεται, θάλασσα τέμνεται, ἄρτος ὕεται, ἥλιος ἵσταται, γῆ τῆς ἐπαγγελίας κληροδοτεῖται. Οἶδε γὰρ πόῤῥωθεν καταβάλλεσθαι τῶν μεγάλων πραγμάτων ἡ σοφία τὰς ὑποθέσεις, καὶ διὰ τῶν ἐναντίων τὰ ἐναντία οἰκονομεῖσθαι, ἵνα καὶ μᾶλ λον θαυμάζηται. Ἀπόχρη καὶ ταῦτα τῶν του Κυπριανοῦ καλῶν εἰς μέτρον εὐφημίας τελειωτάτης. Νῦν δὲ τοσαῦτά ἐστι τὰ λειπόμενα καὶ τοιαῦτα, 35.1185 ὥστε εἰ καὶ μηδὲν αὐτῷ τῶν προειρημένων ὑπῆρχεν εἰς ἔπαινον, ἐξαρκεῖν τοῖς ἑξῆς νικᾷν ἅπαντας. Ἵνα γὰρ τὰ ἐν μέσῳ συντέμω, τὴν τῶν χρημάτων περι φρόνησιν, τὴν τοῦ τύφου κατάλυσιν, τὴν τοῦ σώματος παιδαγωγίαν καὶ καθαρότητα τῶν προτέρων ὁρμῶν ἀντίπαλον, τὸ περὶ τὴν ἐσθῆτα φιλόσοφον, τὸ περὶ τὰς ἐντεύξεις ὑψηλόν τε ὁμοῦ καὶ φιλάνθρωπον, ὡς ἴσον ἀπέχειν εὐτελείας καὶ αὐθαδείας· τὰς χαμευνίας, τὰς ἀγρυπνίας, ὃς, καίτοι τῶν τοιού των ὀψιμαθὴς ὢν, κατὰ πολὺ τῶν προειληφότων ἐκράτει· τὴν περὶ λόγους φιλοτιμίαν, ἐξ ὧν ἦθος ἅπαν ἐπαίδευσε, καὶ δογμάτων ἀπαιδευσίαν ἐκάθηρε, καὶ ἀνδρῶν βίους ἐκόσμησε, καὶ τῆς ἀρχικῆς καὶ βασιλικῆς Τριάδος τὴν θεότητα τεμνομένην, ἔστι δὲ ὑφ' ὧν καὶ συναλειφομένην, εἰς τὸ ἀρχαῖον ἐπαν ήγαγεν, ἐν ὅροις μείνας εὐσεβοῦς ἑνώσεώς τε καὶ συναριθμήσεως· ἵνα ταῦτα συνέλω διὰ τὴν ἀμετρίαν, τῇ τοῦ βίου καταλύσει συγκαταλύσω τὸν λόγον. ΙΔʹ. Ἐμαίνετο καθ' ἡμῶν Δέκιος, καὶ πάσας ἰδέας κολάσεων ἐπενόει, καὶ τὰ μὲν ἤδη παρῆν τῶν δεινῶν, τὰ δὲ ἔμελλεν· ἴσον δὲ ἀγώνισμα ποιεῖται, καὶ Χριστιανοὺς ἑλεῖν, καὶ τοὺς πρὸ αὐτοῦ διώκτας ὑπερβαλεῖν, μᾶλλον δὲ, ἢ Χριστιανοὺς πάντας, ἢ Κυπριανὸν μόνον ἑλεῖν τε καὶ παραστήσασθαι. Ὅσῳ γὰρ εὐσεβείᾳ τε καὶ δόξῃ διαφέρειν τὸν ἄνδρα ἐγί νωσκε, τοσούτῳ καὶ τὴν νίκην ἑαυτῷ περιφα νεστέραν ἑώρα καὶ λαμπροτέραν, εἰ τούτου κρατή σειεν. Ἐκείνως μὲν γὰρ Χριστιανῶν μόνον ὑπάρχειν κρατεῖν, οὕτω δὲ καὶ φιλοσοφίας αὐτῆς, καὶ λόγων. Καὶ τὴν γλῶσσαν περιελεῖν πρότερον, εἶτα ἀφώνους ἀπαγαγεῖν καὶ ἀλόγους τοὺς ὑπ' ἐκείνης ἐρειδομένους, ἀρίστης εἶναι στρατηγίας ἐνό μιζεν· οὐκ ὀρθῶς μὲν, οὐδὲ εὐσεβῶς ταῦτα διανοού μενος, οὐ μὴν παντάπασιν ἀλογίστως, πρός γε τὴν ἑαυτοῦ βούλησιν καὶ ἐπιχείρησιν· ἔδειξε δὲ τὸ ἔργον. Ἐπειδὴ γὰρ ἅπασαν προσβολήν τε καὶ πεῖραν ἀν δρικῶς τε καὶ γενναίως ἀποσεισάμενος, ὥσπερ τις πέτρα παράλιος κυμάτων ἐπιδρομὰς, τέλος ἐξορίαν ὑπ' αὐτοῦ κατακρίνεται· οὐ τὸ καθ' ἑαυτὸν ἔστερξεν ὁ γεννάδας, οὐδὲ ἠγάπα σωζόμενος· οὐδὲ ἀσφάλειαν τῷ σώματι μᾶλλον τὴν ἀτιμίαν ἐνόμιζεν, ἢ ψυχῆς κίνδυνον τὴν ἡσυχίαν, καὶ τὸ περιορᾷν τοὺς ἄλλους τῷ καιρῷ κινδυνεύοντας, οὐκ ὄντος τοῦ παιδοτριβοῦντος, καὶ πρὸς τὸν ἀγῶνα θαῤῥύνον τος. Οὐ γὰρ μικρὸν δύνασθαι καὶ λόγον εἰς ἀνδρείας προσθήκην τοῖς ἀποδυομένοις πρὸς τὸ τῆς ἀρετῆς στάδιον. 35.1188 ΙΕʹ. Διὰ τοῦτο τῷ σώματι μὲν ἀπῆν, τῷ πνεύματι δὲ παρῆν, καὶ τοῖς ἀθλοῦσι συνηγωνίζετο· καὶ τῇ γλώσσῃ μὲν βοηθεῖν οὐκ εἶχεν, βοηθεῖ δὲ τῷ γράμ ματι. Πῶς; Ἀλείπτης ὑπερόριος γίνεται, τοὺς προτρεπτικοὺς συγγράφων, καὶ λογογραφῶν τὴν εὐσέβειαν, καὶ πλείους ἐκεῖνος σχεδὸν ἐξ ἐπι στολῶν ποιεῖται μάρτυρας μόνος, ἢ πάντες δι' ἑαυτῶν οἱ παρόντες τοῖς τότε κάμνουσι. Πείθει γὰρ, μὴ πατρίδα, μὴ γένος, μὴ περιουσίαν, μὴ δυναστείαν, μὴ ἄλλο τι τῶν χαμαὶ κειμένων, ἔμ προσθεν ἄγειν τῆς ἀληθείας, καὶ τῶν ἐκεῖθεν ἀποκειμένων ἄθλων τῆς ἀρετῆς, τοῖς ὑπὲρ τοῦ καλοῦ κινδυνεύουσι. Καὶ ταύτην εἶναι πραγματειῶν τὴν ἀρίστην, αἵματος ὀλίγου βασιλείαν οὐρα νῶν ὠνήσασθαι, καὶ δόξης ἀϊδιότητα τῶν προσ καίρων ἀντιλαβεῖν ἀγαθῶν. Μίαν μὲν γὰρ εἶναι πατρίδα τοῖς ὑψηλοῖς, τὴν νοουμένην Ἱερουσαλὴμ, οὐ τὰς
μικροῖς ὁρίοις ἐνταῦθα διειλημμένας, καὶ πολλοὺς ἀμειβούσας οἰκήτορας· μίαν δὲ γένους λαμπρότητα, τὴν τῆς εἰκόνος τήρησιν, καὶ πρὸς τὸ ἀρχέτυπον ἐξομοίωσιν, ὅσον ἐφικτὸν τοῖς σαρ κὸς δεσμίοις, καὶ βραχεῖαν ἀποῤῥοὴν τοῦ καλοῦ δέχεσθαι δυναμένοις· μίαν δὲ δυναστείαν, τὸ κατὰ τοῦ πονηροῦ κράτος, καὶ τὸ τῆς ψυχῆς ἀνάλωτον καὶ ἀήττητον ἐν τοῖς ὑπὲρ εὐσεβείας ἀγῶσιν, ἡνίκα κακία πρὸς ἀρετὴν ἀγωνίζεται, καὶ κόσμος πρὸς κόσμον, ὁ λυόμενος πρὸς τὸν ἑστῶ τα, καὶ πικρὸς ἀγωνοθέτης πρὸς γενναίους ἀγωνιστὰς, καὶ Βελίαρ πρὸς Χριστὸν παρατάσσε ται. Διὰ ταῦτα καταφρονεῖν μὲν ξιφῶν ἀνέ πειθε, ψυχρὸν δὲ νομίζειν τὸ πῦρ, ἡμέρους δὲ οἴεσθαι θηρῶν τοὺς ἀγριωτάτους, λιμὸν δὲ ὑπο λαμβάνειν τὴν ἀνωτάτω τρυφὴν, δάκρυα δὲ τῶν οἰκείων, καὶ θρήνους, καὶ οἰμωγὰς παρατρέχειν, ὡς τοῦ πονηροῦ δελεάσματα, καὶ κωλύματα τῆς θείας ὁδοιπορίας. Ταῦτα γὰρ εἶναι ἀνδρικῶν ψυχῶν καὶ γενναίων, καὶ λογισμοῦ σώφρονος. Καὶ τὸ παράδειγμα ἐγγύθεν αὐτὸς ὁ ταῦτα λέγων καὶ γρά φων, πάντα ἡγησάμενος σκύβαλα, ἵνα Χριστὸν κερδήσῃ. Ιςʹ. Οὕτω διανοούμενος Κυπριανὸς, καὶ οὕτως ὁπλίζων τοῖς λόγοις πρὸς τὸν ἀγῶνα, πολλοὺς ἀθλητὰς ἀπειργάζετο. Καὶ τίνα μισθὸν τούτων κο 35.1189 μίζεται; Ὡς δαψιλῆ καὶ φιλότιμον! Μάρτυς ἐπὶ πᾶσιν οἷς προέπεμψε γίνεται, ξίφει τὴν κεφαλὴν τμηθεὶς καὶ ταῖς πολλαῖς βασάνοις ταύτην ἐπιτίθησι τὴν κορωνίδα. Οὕτω Χριστῷ προσάγεται, οὕτω πρὸς Χριστὸν μετατίθεται, ὁ πολὺς ἐν ἀσεβείᾳ, καὶ πλείων ἐν εὐσεβείᾳ Κυπριανὸς, ὁ μέγας καὶ διώκτης καὶ στεφανίτης, ὁ τὴν μετα βολὴν οὐχ ἧττον ἢ τὴν ἀρετὴν θαυμάσιος. Οὐ γὰρ οὕτω μέγα τύπον ἀγαθοῦ διασώσασθαι, ὡς τὸ καινο τομῆσαι θεοσέβειαν. Τὸ μὲν γὰρ τῆς συνηθείας, τὸ δὲ τῆς εὐβουλίας· καὶ τὸ μὲν τῶν πολλοῖς ὑπαρ χόντων, τοῦ δὲ ὀλίγα τὰ παραδείγματα. ΙΖʹ. Ἀλλ' οἷον δὴ κἀκεῖνο τῶν ἐκείνου θαυμάτων; Μικρὸν ἔτι τῷ λόγῳ προσκαρτερήσωμεν, ἵνα τῷ ἀθλητῇ χαρισώμεθα. Τοιαύτη μὲν ἡ τοῦ ἀνδρὸς πολιτεία, τοιοῦτος δὲ ὁ τῆς ἀθλήσεως τρόπος. Ἐπεὶ δὲ καταλύει τὸν βίον (εἰ θέμις τοῦτο εἰπεῖν, ἀλλὰ μὴ πρὸς Θεὸν ἐκδημίαν ὀνομάσαι τὸ ἐκείνου πρᾶγμα, ἢ πόθου πλήρωσιν, ἢ δεσμῶν λύσιν, ἢ βάρους διάζευξιν), θαυματουργεῖταί τι κἀνταῦθα τῶν προειληφότων ἄξιον· τὸ μὲν ὄνομα πολὺ παρὰ πᾶσι Κυπριανοῦ, καὶ οὐ Χριστιανοῖς μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῖς τὴν ἐναντίαν ἡμῖν τεταγμένοις (πᾶσι γὰρ ὁμοίως τὸ καλὸν αἰδέσιμον)· τὸ σῶμα δὲ ἀφανὲς ἦν, καὶ ὁ θησαυρὸς παρά τινι γυναίῳ τῶν θερμῶν εἰς εὐσέβειαν, καὶ τοῦτο ἐπὶ μακρόν· οὐκ οἶδ' εἴτε τιμῶντος τοῦ Θεοῦ τὴν φιλόθεον, καὶ διὰ τοῦτο περιεχομένην τοῦ μάρτυρος, εἴτε τὸν πόθον ἡμῶν γυμνάζοντος, εἰ μὴ φέροιμεν ζημιούμενοι, καὶ τῶν ἁγίων λειψάνων ἀποστερούμενοι. Ἐπεὶ δὲ οὐκ ἠνέσχετο τὸ πάντων ἀγαθὸν ἴδιον ποιῆσαί τινος ὁ τῶν μαρτύρων Θεὸς, οὐδὲ τὸ κοινὸν ζημιῶσαι τῇ πρὸς ἐκείνην χάριτι, δημοσιεύει τὸ σῶμα δι' ἀποκαλύψεως, καὶ ταύτην γυναίῳ τινὶ τῶν ἀξίων τὴν τιμὴν καταθέμενος· ἵν' ἁγιασθῶσι καὶ γυναῖκες, ὥσπερ τὸν Χριστὸν καὶ τεκοῦσαι πρότερον, καὶ τοῖς μαθηταῖς ἀπαγγείλασαι μετὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν, οὕτω καὶ νῦν Κυπριανὸν, ἡ μὲν παραδείξασα, ἡ δὲ παραδοῦσα τὸ κοινὸν ὄφελος. Τοῦτο τῶν ἐκείνου καλῶν τὸ τελευταῖον. Οὕτως εἰς μέσον ἔρχεται ὁ τοῦ μὴ λαθεῖν ἄξιος, καὶ οὐ συγχωρεῖται φιλοσοφῆσαι τὴν ἑαυτοῦ κλοπὴν, ἐπειδὴ καὶ τῶν ἐπὶ τοῖς σώμασι τιμῶν κρείσσων ἐκεῖνος καὶ ὑψηλότερος. 35.1192 ΙΗʹ. Τὰ μὲν οὖν παρ' ἡμῶν τοσαῦτα, καὶ οὐκ οἶδ', ὅτι δεῖ πλείονα λέγειν. Οὐδὲ γὰρ, εἰ μακρὸν ἀποτείναιμεν λόγον, εἴποιμεν ἄν τι τῶν ἐκείνῳ προσόντων ἄξιον, καὶ ὧν ἕκαστος περὶ τοῦ ἀνδρὸς ὑπείληφεν. Καὶ ταῦτα, ὅσον ἀφοσιώσασθαι τὴν ὀφειλομένην ἐκείνῳ τιμὴν, διήλθομεν· τὰ δὲ λοιπὰ παρ' ὑμῶν αὐτῶν προσθετέον, ἵνα τι καὶ αὐτοὶ τῷ μάρτυρι προσενέγκητε, τὴν τῶν δαιμόνων καθαίρεσιν, τὴν τῶν νόσων κατάλυσιν, τὴν τοῦ μέλλοντος πρόγνωσιν· ἃ πάντα δύναται Κυπριανοῦ καὶ ἡ κόνις μετὰ τῆς πίστεως, ὡς ἴσασιν οἱ πεπειραμένοι, καὶ τὸ
θαῦμα μέχρις ἡμῶν παραπέμψαντες, καὶ τῷ μέλλοντι παραδώσοντες χρόνῳ. Μᾶλλον δὲ τὰ μείζω τούτων προεισενέγκατε, καὶ οἷα τοὺς ἐκεῖνον γνησίως τιμῶντας εἰκὸς, σώματος κένωσιν, ψυχῆς ἀνάβασιν, κακίας ἀποφυγὴν, ἀρετῆς ἐπίδοσιν· αἱ παρθένοι τὴν ἀσαρκίαν, αἱ γυναῖκες τὴν εὐκοσμίαν ἀρετῆς μᾶλλον ἢ σώματος, οἱ νέοι τὴν κατὰ τῶν παθῶν ἀνδρίαν, οἱ πρεσβῦται τὴν εὐβουλίαν, οἱ ἐν δυναστείᾳ τὴν εὐνομίαν, οἱ ἐν στρατηγίᾳ τὴν ἡμερότητα, οἱ ἐν λόγοις τὸ εὔλογον· εἴπω τι καὶ τῶν ἡμετέρων, οἱ ἱερεῖς τὴν μυσταγωγίαν, οἱ τοῦ λαοῦ τὴν εὐπείθειαν, οἱ ἐν πένθει τὴν παράκλησιν, οἱ ἐν εὐημερίᾳ τὸν φόβον, οἱ πλούσιοι τὴν μετάδοσιν, οἱ πένητες τὴν εὐχαριστίαν· πάντες τὴν κατὰ τοῦ πονηροῦ καὶ πικροῦ διώκτου παράταξιν, ἵνα μὴ φαινόμενος βάλλῃ, μὴ τοξεύῃ κρυπτόμενος, μὴ ὡς σκότος πολεμῇ, μὴ ὡς ἄγγελος φωτὸς παίζῃ, καὶ κλέπτῃ πρὸς τὸ τῆς ἀπωλείας βάραθρον. ΙΘʹ. Δεινὸν ὀφθαλμοῖς ἁλῶναι, καὶ γλώσσῃ τρωθῆναι, καὶ ἀκοῇ δελεασθῆναι, καὶ διὰ θυμοῦ ζέσαντος ἐμπρησθῆναι, καὶ γεύσει κατενεχθῆναι, καὶ ἁφῇ μαλακισθῆναι, καὶ τοῖς ὅπλοις τῆς σωτηρίας, ὅπλοις θανάτου χρήσασθαι· δέον τῷ θυρεῷ φραξαμένους τῆς πίστεως, στῆναι πρὸς τὰς μεθοδείας τοῦ Πονηροῦ· καὶ μετὰ Χριστοῦ νικήσαντας, καὶ μετὰ τῶν μαρτύρων ἀθλήσαντας, τῆς μεγάλης ἐκείνης ἀκοῦσαι φωνῆς· Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἐπηγγελμένην ὑμῖν βασιλείαν, ἔνθα εὐφραινομένων πάντων ἡ κατοικία, καὶ χορευόντων χορείαν τὴν ἀκατάλυτον· ἔνθα ἦχος ἑορταζόν 35.1193 των, καὶ φωνὴ ἀγαλλιάσεως, καὶ θεότητος ἔλλαμψις τελεωτέρα καὶ καθωτέρα, ἧς νῦν ἐν αἰνίγμασι καὶ σκιαῖς ἡ ἀπόλαυσις. Τούτοις Κυπριανὸς χαίρει μᾶλλον τιμώμενος, ἢ πᾶσιν ὁμοῦ τοῖς ἄλλοις· ταῦτα καὶ παρὼν ἐφιλοσόφει τῷ βίῳ, καὶ ἀπὼν πᾶσι διακελεύεται διὰ τῆς ἡμετέρας φωνῆς· ἣν μηδαμῶς ἀτιμάσητε, εἴπερ τι μέλει τῆς ἐκείνου καρτερίας ὑμῖν, καὶ τῶν ἐκείνου περὶ τῆς ἀληθείας ἀγωνισμάτων, κἀμοῦ τοῦ ταῦτα πρεσβεύοντος. Αὗταί σοι τῶν ἐμῶν λόγων αἱ ἀπαρχαὶ, ὦ θεία καὶ ἱερὰ κεφαλή· τοῦτό σοι καὶ τῶν λόγων γέρας καὶ τῆς ἀθλήσεως· οὐ κότινος Ὀλυμπιακὸς, οὔτε μῆλα Δελφικὰ παίγνια, οὐδὲ Ἰσθμικὴ πίτυς, οὐδὲ Νεμαίας σέλινα, δι' ὧν ἔφηβοι δυστυχεῖς ἐτιμήθησαν· ἀλλὰ λόγος, τὸ πάντων οἰκειότατον τοῖς Λόγου θεραπευταῖς· εἰ δὲ καὶ τῶν σῶν ἄθλων καὶ λόγων ἄξιον, τοῦ Λόγου τὸ δῶρον. Σὺ δὲ ἡμᾶς ἐποπτεύοις ἄνωθεν ἵλεως, καὶ τὸν ἡμέτερον διεξάγοις λόγον καὶ βίον, καὶ τὸ ἱερὸν τοῦτο ποίμνιον ποιμαίνοις, ἢ συμποιμαίνοις, τά τε ἄλλα εὐθύνων ὡς οἷόν τε πρὸς τὸ βέλτιστον, καὶ τοὺς βαρεῖς λύκους ἀποπεμπόμενος, τοὺς θηρευτὰς τῶν συλλαβῶν καὶ τῶν λέξεων· καὶ τὴν τῆς ἁγίας Τριάδος ἔλλαμψιν, ἧς σὺ νῦν παραστάτης, τελεωτέραν τε καὶ λαμπροτέραν ἡμῖν χαριζόμενος, ἣν προσκυνοῦμεν, ἣν δοξάζομεν, ᾗ συμπολιτευόμεθα, προσκυνοῦντες Πατέρα ἐν Υἱῷ, Υἱὸν ἐν ἁγίῳ Πνεύματι, ᾗ καὶ παρασταίημεν ὕστερον εἰλικρινεῖς καὶ ἀπρόσκοποι, ἧς καὶ μεταλάβοιμεν τέλειοι τελείως, ἐν αὐτῷ Χριστῷ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ πᾶσα δόξα, τιμὴ καὶ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
Continue reading PG 35: In laudem Athanasii →≣ entire volume