Diplomatic text · TLG-E clean (diplomatic Greek; primary witness) + khazarzar (second witness) — PG column chips mark the printed columns.
PG 64:424ΟΜΙΛΙΑ Β. Τοῦ ἐν ἁγίοις Πατρὸς ἡμῶν Ἰωάννου ἀρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως τοῦ Χρυσοστό-μου εἰς τὴν μετάνοιαν τῶν Νινευϊτῶν. Εὐλόγησον, Πάτερ. Καὶ τὰς προλαβούσας ἡμέρας διδασκαλίας ἀπαι-τούσας ὁρῶν, καὶ ἐμαυτὸν διὰ τὴν ἀσθένειαν ἠναγ-κασμένον σιγᾷν, ἠνιώμην, καὶ ἐδυσχέραινον, καθ-άπερ τις πρόθυμος ἀθλητὴς κεκωλυμένος παρὰ τοὺς ἀγῶνας αὑτοῦ εἰσελθεῖν εἰς τὸ στάδιον. Ἑώρων ὑμᾶς τῆς λογικῆς ἐφιεμένους τροφῆς, καὶ ἐμαυτὸν χορ-ηγεῖν οὐκ ἰσχύοντα. Ἑώρων τὸν χρόνον ἐμπορίας, καὶ ἐμαυτὸν οὐδὲν συμβόλαιον θέσθαι πρὸς ὑμᾶς δυνά-μενον. Ἔβλεπον τὴν θήραν πολλὴν, καὶ τὸν θηρευτὴν ἀτονοῦντα πρὸς τὴν ἄγραν. Ἀλλὰ καὶ λίαν ὀδυνω-μένῳ ἐπὶ τούτῳ κάλλιον ἡγούμην ἐμαυτῷ τοὺς πό-νους ἐπιμετρεῖν, ὥστε καὶ εἰς ἐκκλησίαν ἔχειν καθ’ ἡμέραν ἐπιφοιτᾷν, καὶ τῆς ἄλλης κοινωνεῖν ὑμῖν λειτ-ουργίας, ἣ δύο καὶ τρεῖς ἡμέρας πλέον μόνον μο-χθήσας προσηλῶσθαι πάλιν τῇ κλίνῃ, καὶ πάλιν ὑμῶν ἀπολελεῖφθαι. Διὰ τοῦτο τὰς καθημερινὰς ἐκλείπων διαλέξεις ἥκω σήμερον διὰ τῆς Δεσποτικῆς χάριτος τὸ χρέως ὑμῖν καθήσων. Δεῦρο δὴ οὖν τὸ σκάφος εἰς τὸ πέλαγος τῆς Νινευϊτῶν μετανοίας ἑλκύσωμεν. Ἄλλοι μὲν γὰρ ἄλλοις εἰσὶ τῶν ἀνθρώπων χρήσιμοι λόγοι, τὰ δὲ τῆς μετανοίας φάρμακα πᾶσιν οἶμαι ὠφέλιμα· ἐπειδὴ γὰρ οὐδεὶς ἁμαρτίας ἐλεύθερος, εὔ-δηλον ὡς οὔτε μετανοίας ἀνενδεής. Τοῖς δὲ χρῄζουσι ταύτης ἀναγκαῖον τὸ παράδειγμα τῶν ἐκ μετανοίας σωθέντων τῷ ἴσῳ τρόπῳ κἀκείνους πρὸς τὴν ὑγιείαν
τός μου. Αλλ' ἆρα μὴ συνέσταλται πάλιν τὸ ῥεῖθρον; ἢ πρὸς Ἰουδαίους περιγράφεται μόνον τὸ δῶρον; οὐ μὲν οὖν· 'Εκχεώ, φησὶν, ἐπὶ πᾶσαν σάρκα. Μαθόν τες τὴν πρόῤῥησιν, ὁρᾶτε τὴν ἔκβασιν· προέλαβε τὴν προφητικὴν γλῶτταν ἡ γλῶσσα τοῦ Πνεύματος. Εκείνης καὶ ἡμῖν τῆς χάριτος ἐπελθεῖν σταγόνα κα ρακαλέσωμεν, ἵνα τὴν μνήμην τῶν θαυμάτων φυλάτο τοντες, τῆς χάριτος τὸ κέρδος τρυγήσωμεν· εὔκολος γὰρ δόσις, ἂν εὔροι προαίρεσιν. Ὁ γὰρ αὐτὸς Θεὸς ὁ ἐνεργῶν τὰ πάντα ἐν πᾶσι· αὐτῷ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς ἀτελευτήτους αιώνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ Β' Τοῦ ἐν ἁγίοις Πατρὸς ἡμῶν Ἰωάννου ἀρχιεπι σκόπου Κωνσταντινουπόλεως τοῦ Χρυσοστό μου εἰς τὴν μετάνοιαν τῶν Νινευϊτῶν. Εὐλόγησον, Πάτερ. Καὶ τὰς προλαβούτας ἡμέρας διδασκαλίας ἀπαι τούσας ὁρῶν, καὶ ἐμαυτὸν διὰ τὴν ἀσθένειαν ἠναγ κασμένον σιγαν, ἡνιώμην, καὶ ἐδυσχέραινον, καθ άπερ τις πρόθυμος ἀθλητής κεκωλυμένος παρὰ τοὺς ἀγῶνας αὐτοῦ εἰσελθεῖν εἰς τὸ στάδιον. Εώρων ὑμᾶς τῆς λογικῆς ἐφιεμένους τροφῆς, καὶ ἐμαυτὸν χορ ηγεῖν οὐκ ἰσχύοντα. Εώρων τὸν χρόνον ἐμπορίας, καὶ ἐμαυτὸν οὐδὲν συμβόλαιον θέσθαι πρὸς ὑμᾶς δυνά μενον. Εβλεπον τὴν θήραν πολλὴν, καὶ τὸν θηρευτὴν ἀτονοῦντα πρὸς τὴν ἄγραν. ᾿Αλλὰ καὶ λίαν ὀδυνω μένῳ ἐπὶ τούτῳ κάλλιον ἡγούμην ἐμαυτῷ τοὺς πό νους ἐπιμετρεῖν, ὥστε καὶ εἰς ἐκκλησίαν ἔχειν καθ' ἡμέραν ἐπιφοιτᾷν, καὶ τῆς ἄλλης κοινωνεῖν ὑμῖν λειτο ουργίας, ἢ δύο καὶ τρεῖς ἡμέρας πλέον μόνον με χθήσας προσηλώσθαι πάλιν τῇ κλίνῃ, καὶ πάλιν ὑμῶν ἀπολελεῖφθαι. Διὰ τοῦτο τὰς καθημερινὰς ἐκλείπων διαλέξεις ήκω σήμερον διὰ τῆς Δεσποτικῆς χάριτος τὸ χρέως ὑμῖν καθήσων. Δεῦρο δὴ οὖν τὸ σκάφος εἰς τὸ πέλαγος τῆς Νινευΐτῶν μετανοίας ἑλκύσωμεν. Αλλοι μὲν γὰρ ἄλλοις εἰσὶ τῶν ἀνθρώπων χρήσιμοι λόγοι, τὰ δὲ τῆς μετανοίας φάρμακα πᾶσιν οἶμαι ὠφέλιμα· ἐπειδὴ γὰρ οὐδεὶς ἁμαρτίας ἐλεύθερος, εν δηλον ώς οὔτε μετανοίας ἀνενδεής. Τοῖς δὲ χρήζουσι ταύτης ἀναγκαῖον τὸ παράδειγμα τῶν ἐκ μετανοίας σωθέντων τῷ ἴσῳ τρόπῳ κακείνους πρὸς τὴν ὑγιείαν εἰσάγον. Ιδομεν τοίνυν τοὺς ἐπὶ πονηρία βεβιωμέ νους ὀνομαστοὺς ἐπ' ἀρετῇ γινομένους. Ιδομεν τους θηρίοις εοικότας ἀγγέλων τάξιν μεταλαμβάνοντας. Ιδομεν τοῖς ἔργοις τὴν πόλιν στρέφοντας τρόπῳ φι λοσοφίας τὴν πόλιν ἀνορθοῦντας. Ιδομεν τοὺς ἐχθροὺς τοῦ Θεοῦ, φίλους τοῦ Θεοῦ γεγονότας, καὶ τὸν πάλαι κατήγορον Δεσπότην, συνήγορον ὕστερον κτησαμε νους. Ιδομεν κατακρίτους μετὰ τὴν ἀπόφασιν πρὸς τὸν δικαστὴν ἀγωνιζομένους, καὶ τὴν ἀπόφασιν ἀκυ ροῦντας. Ιδομεν τὸν Θεὸν διὰ φιλανθρωπίαν ψευδό μενον. Ἠκούσαμεν πρώην, ὅπως ὁ μὲν προφήτης ἐκήρυσσεν, ἡ δὲ πόλις ἐθορυβεῖτο, καὶ ὅτι καθάπερ εἰς πέλαγος πνεῦμα χαλεπὸν ταράττει, οὕτως εἰς τὸν δῆμον τῶν Νινευΐτῶν ἡ φωνὴ πεσοῦσα τοῦ Ἰων πάντα ζάλης καὶ χειμῶνος ἔπλησεν. Ἠκούσαμεν, ὅπως πιστὸν ἡγουμένη ἡ πόλις τὸ κήρυγμα οὐκ εἰς ? SUPPLEMENTUM AD S. J. CHRYSOSTOMI OPERA. aut ad Judaros tantummodo id donum pertinet Nego enimvero. Effundam, inquit, super omnem car nem 1. Nunc vaticinio audito, exitum spectate: pro pheticam linguam prævertit lingua Spiritus. Nos quoque oremus, ut guttam saltem illius gratiæ con sequamur, ut qui prodigiorum illorum memoriam custodimus, gratiæ quoque compendio fruamur. Facile gratia conceditur boni propositi viro. Idem quippe est Deus cuncta in cunctis operans; cui glo ria est et potestas per infinita sæcula sæculoramı. Amen. Sancti Patris nostri Joannis Chrysostomi archiepi scopi Constantinopolitani in pœnitentiam Ninivita Benedic, Pater. Cum dies meos anteactos docendi munere non satis exercitatos, et meipsum propter infirmitatem silere coactam viderem, afligebar, idque ægre ad solum ferebam, haud secus, atque luctator alacris, qui ad sua certamina stadium ingredi foret impedi aus. Intuebar vos spiritualis alimenti desiderio fla grantes, me vero illi suppeditando imparem. Vide bam præ foribus esse tempus mercandi, me vero pacisci vobiscum nulla ratione posse. Videbam vena sionem multam, sed venatorem prædæ non sufficien tem. Verumtamen cum hac de re magnus me dolor incesseret, potius existimavi, hos mihi labores eo pacto adaptandos esse, ut frequentare possem in dies ecclesiam, et aliam vobis liturgiam communi care, quam transactis in labore duobus modo tribusve all sammum diebus lectum repeterem, et denuo a vobis sejungerer. Idcirco quotidianis sermonibus supersedens hodie per gratiam Domini accedo meis erga vos partibus satisfacturus. Adeste igitur, navi culam nostram in mare Ninivitarum pœnitentiæ tra hamus. Etsi enim alis aliis prosint humanæ ratio ares, poenitentiae tamen remedia omnibus arbitror conducere: cum enim neque unas peccati sit expers, manifestum est nulluin esse, qui pœnitentiæ non indigeat. Veramtamen egentibus illius, exemplo eorum, qui poenitentia salvati sunt, opus est, quod et ipsos pari ratione ad salutem perducat. Vidi mus itaque eos, qui improbam vitam egerant, a virtute demun sibi nomen comparasse. Vidimus furis olim non absimiles in ordinem angelorum transtisse. Vidimus eos, qui operibus civitatem everterant, honesta morum compositione eamdem denuo erigere. Vidimus Dei inimicos arcto amicitiæ vinculo ipsi fuisse conjunétos, ac dominam olim accusalorem, sum tandem causae patrocinantem ha buisse. Vidimus judicio condemnatos de ipsa sen sentia coram judice contendere, eamque reddere irritam. Vidimus sua in genus humanum indulgen tia Deum præter id, quod comminatus fuerat facieu tem. Audivimus paulo ante quomodo pradicante propheta civitas conturbaretur, et quemadmodum ' Joel 11, 28, 29. Baudini Anecdota, tom. 1.
εἰσάγον. Ἴδομεν τοίνυν τοὺς ἐπὶ πονηρίᾳ βεβιωμέ-νους ὀνομαστοὺς ἐπ’ ἀρετῇ γινομένους. Ἴδομεν τοὺς θηρίοις ἐοικότας ἀγγέλων τάξιν μεταλαμβάνοντας. Ἴδομεν τοῖς ἔργοις τὴν πόλιν στρέφοντας τρόπῳ φι-λοσοφίας τὴν πόλιν ἀνορθοῦντας. Ἴδομεν τοὺς ἐχθροὺς τοῦ Θεοῦ, φίλους τοῦ Θεοῦ γεγονότας, καὶ τὸν πάλαι κατήγορον Δεσπότην, συνήγορον ὕστερον κτησαμέ-νους. Ἴδομεν κατακρίτους μετὰ τὴν ἀπόφασιν πρὸς τὸν δικαστὴν ἀγωνιζομένους, καὶ τὴν ἀπόφασιν ἀκυ-ροῦντας. Ἴδομεν τὸν Θεὸν διὰ φιλανθρωπίαν ψευδό-μενον. Ἠκούσαμεν πρώην, ὅπως ὁ μὲν προφήτης ἐκήρυσσεν, ἡ δὲ πόλις ἐθορυβεῖτο, καὶ ὅτι καθάπερ εἰς πέλαγος πνεῦμα χαλεπὸν ταράττει, οὕτως εἰς τὸν δῆμον τῶν Νινευϊτῶν ἡ φωνὴ πεσοῦσα τοῦ Ἰωνᾶ πάντα ζάλης καὶ χειμῶνος ἔπλησεν. Ἠκούσαμεν, ὅπως πιστὸν ἡγουμένη ἡ πόλις τὸ κήρυγμα οὐκ εἰσ
τός μου. Αλλ' ἆρα μὴ συνέσταλται πάλιν τὸ ῥεῖθρον; ἢ πρὸς Ἰουδαίους περιγράφεται μόνον τὸ δῶρον; οὐ μὲν οὖν· 'Εκχεώ, φησὶν, ἐπὶ πᾶσαν σάρκα. Μαθόν τες τὴν πρόῤῥησιν, ὁρᾶτε τὴν ἔκβασιν· προέλαβε τὴν προφητικὴν γλῶτταν ἡ γλῶσσα τοῦ Πνεύματος. Εκείνης καὶ ἡμῖν τῆς χάριτος ἐπελθεῖν σταγόνα κα ρακαλέσωμεν, ἵνα τὴν μνήμην τῶν θαυμάτων φυλάτο τοντες, τῆς χάριτος τὸ κέρδος τρυγήσωμεν· εὔκολος γὰρ δόσις, ἂν εὔροι προαίρεσιν. Ὁ γὰρ αὐτὸς Θεὸς ὁ ἐνεργῶν τὰ πάντα ἐν πᾶσι· αὐτῷ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς ἀτελευτήτους αιώνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ Β' Τοῦ ἐν ἁγίοις Πατρὸς ἡμῶν Ἰωάννου ἀρχιεπι σκόπου Κωνσταντινουπόλεως τοῦ Χρυσοστό μου εἰς τὴν μετάνοιαν τῶν Νινευϊτῶν. Εὐλόγησον, Πάτερ. Καὶ τὰς προλαβούτας ἡμέρας διδασκαλίας ἀπαι τούσας ὁρῶν, καὶ ἐμαυτὸν διὰ τὴν ἀσθένειαν ἠναγ κασμένον σιγαν, ἡνιώμην, καὶ ἐδυσχέραινον, καθ άπερ τις πρόθυμος ἀθλητής κεκωλυμένος παρὰ τοὺς ἀγῶνας αὐτοῦ εἰσελθεῖν εἰς τὸ στάδιον. Εώρων ὑμᾶς τῆς λογικῆς ἐφιεμένους τροφῆς, καὶ ἐμαυτὸν χορ ηγεῖν οὐκ ἰσχύοντα. Εώρων τὸν χρόνον ἐμπορίας, καὶ ἐμαυτὸν οὐδὲν συμβόλαιον θέσθαι πρὸς ὑμᾶς δυνά μενον. Εβλεπον τὴν θήραν πολλὴν, καὶ τὸν θηρευτὴν ἀτονοῦντα πρὸς τὴν ἄγραν. ᾿Αλλὰ καὶ λίαν ὀδυνω μένῳ ἐπὶ τούτῳ κάλλιον ἡγούμην ἐμαυτῷ τοὺς πό νους ἐπιμετρεῖν, ὥστε καὶ εἰς ἐκκλησίαν ἔχειν καθ' ἡμέραν ἐπιφοιτᾷν, καὶ τῆς ἄλλης κοινωνεῖν ὑμῖν λειτο ουργίας, ἢ δύο καὶ τρεῖς ἡμέρας πλέον μόνον με χθήσας προσηλώσθαι πάλιν τῇ κλίνῃ, καὶ πάλιν ὑμῶν ἀπολελεῖφθαι. Διὰ τοῦτο τὰς καθημερινὰς ἐκλείπων διαλέξεις ήκω σήμερον διὰ τῆς Δεσποτικῆς χάριτος τὸ χρέως ὑμῖν καθήσων. Δεῦρο δὴ οὖν τὸ σκάφος εἰς τὸ πέλαγος τῆς Νινευΐτῶν μετανοίας ἑλκύσωμεν. Αλλοι μὲν γὰρ ἄλλοις εἰσὶ τῶν ἀνθρώπων χρήσιμοι λόγοι, τὰ δὲ τῆς μετανοίας φάρμακα πᾶσιν οἶμαι ὠφέλιμα· ἐπειδὴ γὰρ οὐδεὶς ἁμαρτίας ἐλεύθερος, εν δηλον ώς οὔτε μετανοίας ἀνενδεής. Τοῖς δὲ χρήζουσι ταύτης ἀναγκαῖον τὸ παράδειγμα τῶν ἐκ μετανοίας σωθέντων τῷ ἴσῳ τρόπῳ κακείνους πρὸς τὴν ὑγιείαν εἰσάγον. Ιδομεν τοίνυν τοὺς ἐπὶ πονηρία βεβιωμέ νους ὀνομαστοὺς ἐπ' ἀρετῇ γινομένους. Ιδομεν τους θηρίοις εοικότας ἀγγέλων τάξιν μεταλαμβάνοντας. Ιδομεν τοῖς ἔργοις τὴν πόλιν στρέφοντας τρόπῳ φι λοσοφίας τὴν πόλιν ἀνορθοῦντας. Ιδομεν τοὺς ἐχθροὺς τοῦ Θεοῦ, φίλους τοῦ Θεοῦ γεγονότας, καὶ τὸν πάλαι κατήγορον Δεσπότην, συνήγορον ὕστερον κτησαμε νους. Ιδομεν κατακρίτους μετὰ τὴν ἀπόφασιν πρὸς τὸν δικαστὴν ἀγωνιζομένους, καὶ τὴν ἀπόφασιν ἀκυ ροῦντας. Ιδομεν τὸν Θεὸν διὰ φιλανθρωπίαν ψευδό μενον. Ἠκούσαμεν πρώην, ὅπως ὁ μὲν προφήτης ἐκήρυσσεν, ἡ δὲ πόλις ἐθορυβεῖτο, καὶ ὅτι καθάπερ εἰς πέλαγος πνεῦμα χαλεπὸν ταράττει, οὕτως εἰς τὸν δῆμον τῶν Νινευΐτῶν ἡ φωνὴ πεσοῦσα τοῦ Ἰων πάντα ζάλης καὶ χειμῶνος ἔπλησεν. Ἠκούσαμεν, ὅπως πιστὸν ἡγουμένη ἡ πόλις τὸ κήρυγμα οὐκ εἰς ? SUPPLEMENTUM AD S. J. CHRYSOSTOMI OPERA. aut ad Judaros tantummodo id donum pertinet Nego enimvero. Effundam, inquit, super omnem car nem 1. Nunc vaticinio audito, exitum spectate: pro pheticam linguam prævertit lingua Spiritus. Nos quoque oremus, ut guttam saltem illius gratiæ con sequamur, ut qui prodigiorum illorum memoriam custodimus, gratiæ quoque compendio fruamur. Facile gratia conceditur boni propositi viro. Idem quippe est Deus cuncta in cunctis operans; cui glo ria est et potestas per infinita sæcula sæculoramı. Amen. Sancti Patris nostri Joannis Chrysostomi archiepi scopi Constantinopolitani in pœnitentiam Ninivita Benedic, Pater. Cum dies meos anteactos docendi munere non satis exercitatos, et meipsum propter infirmitatem silere coactam viderem, afligebar, idque ægre ad solum ferebam, haud secus, atque luctator alacris, qui ad sua certamina stadium ingredi foret impedi aus. Intuebar vos spiritualis alimenti desiderio fla grantes, me vero illi suppeditando imparem. Vide bam præ foribus esse tempus mercandi, me vero pacisci vobiscum nulla ratione posse. Videbam vena sionem multam, sed venatorem prædæ non sufficien tem. Verumtamen cum hac de re magnus me dolor incesseret, potius existimavi, hos mihi labores eo pacto adaptandos esse, ut frequentare possem in dies ecclesiam, et aliam vobis liturgiam communi care, quam transactis in labore duobus modo tribusve all sammum diebus lectum repeterem, et denuo a vobis sejungerer. Idcirco quotidianis sermonibus supersedens hodie per gratiam Domini accedo meis erga vos partibus satisfacturus. Adeste igitur, navi culam nostram in mare Ninivitarum pœnitentiæ tra hamus. Etsi enim alis aliis prosint humanæ ratio ares, poenitentiae tamen remedia omnibus arbitror conducere: cum enim neque unas peccati sit expers, manifestum est nulluin esse, qui pœnitentiæ non indigeat. Veramtamen egentibus illius, exemplo eorum, qui poenitentia salvati sunt, opus est, quod et ipsos pari ratione ad salutem perducat. Vidi mus itaque eos, qui improbam vitam egerant, a virtute demun sibi nomen comparasse. Vidimus furis olim non absimiles in ordinem angelorum transtisse. Vidimus eos, qui operibus civitatem everterant, honesta morum compositione eamdem denuo erigere. Vidimus Dei inimicos arcto amicitiæ vinculo ipsi fuisse conjunétos, ac dominam olim accusalorem, sum tandem causae patrocinantem ha buisse. Vidimus judicio condemnatos de ipsa sen sentia coram judice contendere, eamque reddere irritam. Vidimus sua in genus humanum indulgen tia Deum præter id, quod comminatus fuerat facieu tem. Audivimus paulo ante quomodo pradicante propheta civitas conturbaretur, et quemadmodum ' Joel 11, 28, 29. Baudini Anecdota, tom. 1.
PG 64:425ἀπόγνωσιν ἔπεσεν, ἀλλ’ εἰς μετάνοιαν ἔδρασεν· καὶ ὅτι θαῤῥεῖν περὶ τῆς σωτηρίας οὐκ ἔχουσα, θερα-πεύειν καὶ καταλλάττειν τὸν Θεὸν ἐπεχείρει. Τίνα δὲ ὑπὲρ τῶν καταλλαγῶν τὰ πραττόμενα ἦν; εἴρη-ται μὲν ἐν μέρει· δεῖ δὲ τὸν πάντα λόγον ὑμῖν ἀπο-δοῦναι· ἐκήρυξαν γὰρ νηστείαν, καὶ ἐνέδυσαν τὸν σάκκον ἀπὸ μικροῦ αὐτῶν καὶ ἕως μεγάλου αὐτῶν. Ὢ ξένου θαύματος, φοβεροῦ μὲν ἀνθρώποις, ἀγγέ-λοις δὲ ποθεινοῦ Ἐννόησόν μοι τὰς πολλὰς μυριά-δας ἐκείνας ἀνδρῶν ὁμοῦ καὶ γυναικῶν καὶ παίδων σακκοφορούσας, καὶ εἰς ταὐτὸ συνηθροισμένας· ἐπι-τηδεύματα πάντα καὶ πράξεις πάσας ἀνθρωπίνας ἀργούσας, καὶ ἔργον μὲν οὐδὲν παρ’ οὐδενὸς οὐδα-μοῦ τελούμενον, οἰμωγὴν δὲ ὁμοῦ πάντων καὶ θόρυ-βον, καὶ βοὴν εἰς οὐρανὸν πεμπομένην. Ἐννόησον δεσποτῶν καὶ δούλων ἀνωμαλίαν ἐκβεβλημένην, ἀρ-χόντων καὶ ἀρχομένων, βασιλέα μετὰ τοῦ ἴσου σχή-ματος παρόντα τοῖς πλήθεσι, καὶ καθάπερ πολιτι-κήν τινα παράταξιν τὴν λειτουργίαν τάττοντα τοῦ Θεοῦ. Ἤγγισε γὰρ, φησὶν, ὁ λόγος πρὸς τὸν βα-σιλέα, καὶ ἐξανέστη τοῦ θρόνου αὑτοῦ, καὶ ἐξ-εδύσατο τὴν στολὴν αὑτοῦ, καὶ περιεβάλετο σάκ-κον, καὶ ἐκάθισεν ἐπὶ σποδοῦ. Ὢ σοφοῦ βασι-λέως. Ἐξάρχει τῆς μετανοίας αὐτὸς, ὥστε τὴν πόλιν πᾶσαν σπουδαιοτέραν ποιῆσαι. Τίς γὰρ ἤμελλεν ἔτι μαλακίζεσθαι, τὸν βασιλέα ὁρῶν αὐτὸν ὑπὲρ τῆς σωτηρίας ἀγωνιζόμενον; Τὰ τραύματα τῆς ἁλουρ-γίδος θεραπεύει διὰ τοῦ σάκκου· τὰς ἁμαρτίας τοῦ θρόνου διὰ τῆς ἐπὶ σποδοῦ καθέδρας ἐκπλύνει· τὴν νόσον τῆς ὑπερηφανείας τῷ ταπεινῷ τοῦ σχήματος ἐξιᾶται· τῇ νηστείᾳ τὰ ἕλκη τῆς τρυφῆς φαρμα-κεύει· καὶ δείξας ταῦτα διὰ τῶν ἔργων πρὸς τὴν ἴσην σπουδὴν πάντας διὰ κηρύγματος ἐγείρει. Ἐκη-ρύχθη γὰρ, φησὶ, παρὰ τοῦ βασιλέως· Οἱ ἄνθρω-ποι, καὶ τὰ κτήνη, καὶ οἱ βόες, καὶ τὰ πρόβατα μὴ γευσάσθωσαν μηδὲν, μηδὲν νεμέσθωσαν, καὶ ὕδωρ μὴ πιέτωσαν. Καινὴ βασιλέως νομοθεσία· ἀσι-τίαν τοῖς ἀῤῥώστοις ὡς ἰατρὸς ἐπιτάττει· μᾶλλον δὲ τὰς ἀποστολικὰς μιμεῖται διδασκαλίας εὐσεβοῦς νηστείας ὁ τρυφητὴς νομοθέτης, καὶ τοῖς ἀνθρώποις κοινωνεῖν τὰ ἄλογα ταύτης κελεύει, διὰ τῆς ἀναμαρ-τήτου φύσεως εἰς οἶκτον μείζονα τὸν Θεὸν ἐπισπώ-μενος. Καὶ περιεβάλοντο σάκκους, φησὶν, οἱ ἄν-θρωποι καὶ τὰ κτήνη. Ὢ παρατάξεως οὐρανίας ὢ φάλαγγος τῷ διαβόλῳ φρικτῆς Ἑστήκει θρηνῶν ὁ διάβολος ὁρῶν αὑτοῦ τὴν στρατείαν πανδημὶ πρὸς τὸν Θεὸν μεταστᾶσαν καὶ πολεμοῦσαν τοῖς δαίμοσιν· εἶτα ταύτην τὴν μάχην καὶ παῖδες, καὶ γυναῖκες, νήπια μετὰ ἀνδρῶν ἠγωνίζοντο· ἤδη δὲ ἡ τῶν κτη-νῶν φύσις σύμμαχος εἰς τὴν παράταξιν παρελήφθη. Καὶ ἴδε καινὸν ὁ διάβολος θέαμα· βοσκήματα δικαιο-σύνην συνεισφέροντα ἀνθρώποις, καὶ ὑπὲρ τῆς σω-τηρίας τῶν κεκτημένων νηστεύοντα· Οἱ ἄνθρωποι, καὶ οἱ βόες, καὶ τὰ κτήνη μὴ γευσάσθωσαν μηδὲν, μήτε νεμέσθωσαν. Τὰ τῆς ἀρχῆς ὁ βασιλεὺς σύμ-βολα ῥίψας, τὴν τῶν ἱερέων μετέλαβε τάξιν. Ἑστή-κει δημηγορῶν, καὶ φιλοσοφεῖν τοὺς Νινευί̈τασ
ἀπόγνωσιν ἔπεσεν, ἀλλ᾽ εἰς μετάνοιαν ἔδρασεν· καὶ Ο ὅτι θαῤῥεῖν περὶ τῆς σωτηρίας οὐκ ἔχουσα, θερα πεύειν καὶ καταλλάττειν τὸν Θεὸν ἐπεχείρει. Τίνα δὲ ὑπὲρ τῶν καταλλαγῶν τὰ πραττόμενα ἦν; εἴρη ται μὲν ἐν μέρει δεῖ δὲ τὸν πάντα λόγον ὑμῖν ἀπο δοῦναι· ἐκήρυξαν γὰρ νηστείαν, καὶ ἐνέδυσαν τὸν σάκκον ἀπὸ μικροῦ αὐτῶν καὶ ἕως μεγάλου αὐτῶν. Ο ξένου θαύματος, φοβεροῦ μὲν ἀνθρώποις, ἀγγέ= λοις δὲ ποθεινοῦ! Ἐννόησόν μοι τὰς πολλές μυριάς δας ἐκείνας ἀνδρῶν ὁμοῦ καὶ γυναικῶν καὶ παίδων σακκοφορούσας, καὶ εἰς ταὐτὸ συνηθροισμένας· ἐπιτ τηδεύματα πάντα καὶ πράξεις πάσας ἀνθρωπίνας ἀργούσας, καὶ ἔργον μὲν οὐδὲν παρ' οὐδενὸς οὐδα μου τελούμενον, οίμωγὴν δὲ ὁμοῦ πάντων καὶ θέρυ σου, καὶ βοὴν εἰς οὐρανὸν πεμπομένην. Εννόησον δεσποτῶν καὶ δούλων ἀνωμαλίαν ἐκβεβλημένην, άρ- " χόντων καὶ ἀρχομένων, βασιλέα μετὰ τοῦ ἴσου σχή ματος παρόντα τοῖς πλήθεσι, καὶ καθάπερ πολιτι χήν τινα παράταξιν τὴν λειτουργίαν τάττοντα τοῦ Θεού. Ήγησε γὰρ, φησὶν, ο λόγος πρὸς τὸν βα σιλέα, καὶ ἐξανέστη τοῦ θρόνου αὐτοῦ, καὶ ἐξ εδύσατο την στολὴν αὐτοῦ, καὶ περιεβάλετο σάκ κον, καὶ ἐκάθησεν ἐπὶ σποδοῦ, Ὢ σοφοῦ βασι λέως. Ἐξάρχει τῆς μετανοίας αὐτὸς, ὥστε τὴν πόλιν πᾶσαν σπουδαιοτέραν ποιῆσαι. Τις γὰρ ἤμελλεν ἔτι μαλακίζεσθαι, τὸν βασιλέα ὁρῶν αὐτὸν ὑπὲρ τῆς σωτηρίας ἀγωνιζόμενον; Τὰ τραύματα τῆς ἁλουρ γίδος θεραπεύει διὰ τοῦ σάκκου· τὰς ἁμαρτίας τοῦ θρόνου διὰ τῆς ἐπὶ σποδοῦ καθέδρας ἐκπλύνει· τὴν νόσον τῆς ὑπερηφανείας τῷ ταπεινῷ τοῦ σχήματος ἐξιᾶται· τῇ νηστείᾳ τὰ ἔλκη τῆς τρυφῆς φαρμα κεύει· καὶ δείξας ταῦτα διὰ τῶν ἔργων πρὸς τὴν ἴσην σπουδήν πάντας διὰ κηρύγματος ἐγείρει. Εκη εύχθη γάρ, φησί, παρὰ τοῦ βασιλέως· Οἱ ἄνθρω ποι, καὶ τὰ κτήνη, καὶ οἱ βόες, καὶ τὰ πρόβατα μὴ γευσάσθωσαν μηδέν, μηδὲν νεμέσθωσαν, και ὕδωρ μὴ πιέτωσαν. Καινή βασιλέως νομοθεσία· ἀσι τίαν τοῖς ἀρρώστοις ὡς ἰατρὸς ἐπιτάττει· μᾶλλον δὲ τὰς ἀποστολικας μιμεῖται διδασκαλίας εὐσεβοῦς νηστείας ὁ τρυφητὴς νομοθέτης, καὶ τοῖς ἀνθρώποις κοινωνεῖν τὰ ἄλογα ταύτης κελεύει, διὰ τῆς ἀναμαρτ τήτου φύσεως εἰς οἶκτον μείζονα τὸν Θεὸν ἐπισπώ μενος. Καὶ περιεβάλοντο σάκκους, φησὶν, οἱ ἄν θρωποι καὶ τὰ κτήνη. Ο παρατάξεως ουρανίας! ὢ φάλαγγος τῷ διαβόλῳ φρικτῆς! Ἑστήκει θρηνῶν ὁ διάβολος ὁρῶν αὐτοῦ τὴν στρατείαν πανδημὶ πρὸς τὸν Θεὸν μεταστᾶσαν καὶ πολεμούσαν τοῖς δαίμοσινο εἶτα ταύτην τὴν μάχην καὶ παῖδες, καὶ γυναῖκες, νήπια μετὰ ἀνδρῶν ἀγωνίζοντος ἤδη δὲ ἡ τῶν κτη νῶν φύσις σύμμαχος εἰς τὴν παράταξιν παρελήφθη. Καὶ ἴδε καινὸν ὁ διάβολος θέαμα· βοσκήματα δικαιο σύνην συνεισφέροντα ἀνθρώποις, καὶ ὑπὲρ τῆς στρα τηρίας τῶν κεκτημένων νηστεύοντα· Οἱ ἄνθρωποι, καὶ οἱ βόες, καὶ τὰ κτήνη μὴ γευσάσθωσαν μηδέν, μήτε νεμέσθωσαν. Τὰ τῆς ἀρχῆς ὁ βασιλεὺς σύμ βιλα ρίψας, τὴν τῶν ἱερέων μετέλαβε τάξιν. Εστή και δημηγορών, καὶ φιλοσοφεῖν τοὺς Νινευίτας ἀπόγνωσιν ἔπεσεν, ἀλλ’ εἰς μετάνοιαν ἔδρασεν· καὶ ὅτι θαῤῥεῖν περὶ τῆς σωτηρίας οὐκ ἔχουσα, θερα-πεύειν καὶ καταλλάττειν τὸν Θεὸν ἐπεχείρει. Τίνα δὲ ὑπὲρ τῶν καταλλαγῶν τὰ πραττόμενα ἦν; εἴρη-ται μὲν ἐν μέρει· δεῖ δὲ τὸν πάντα λόγον ὑμῖν ἀπο-δοῦναι· ἐκήρυξαν γὰρ νηστείαν, καὶ ἐνέδυσαν τὸν σάκκον ἀπὸ μικροῦ αὐτῶν καὶ ἕως μεγάλου αὐτῶν. Ὢ ξένου θαύματος, φοβεροῦ μὲν ἀνθρώποις, ἀγγέ-λοις δὲ ποθεινοῦ Ἐννόησόν μοι τὰς πολλὰς μυριά-δας ἐκείνας ἀνδρῶν ὁμοῦ καὶ γυναικῶν καὶ παίδων σακκοφορούσας, καὶ εἰς ταὐτὸ συνηθροισμένας· ἐπι-τηδεύματα πάντα καὶ πράξεις πάσας ἀνθρωπίνας ἀργούσας, καὶ ἔργον μὲν οὐδὲν παρ’ οὐδενὸς οὐδα-μοῦ τελούμενον, οἰμωγὴν δὲ ὁμοῦ πάντων καὶ θόρυ-βον, καὶ βοὴν εἰς οὐρανὸν πεμπομένην. Ἐννόησον δεσποτῶν καὶ δούλων ἀνωμαλίαν ἐκβεβλημένην, ἀρ-χόντων καὶ ἀρχομένων, βασιλέα μετὰ τοῦ ἴσου σχή-ματος παρόντα τοῖς πλήθεσι, καὶ καθάπερ πολιτι-κήν τινα παράταξιν τὴν λειτουργίαν τάττοντα τοῦ Θεοῦ. Ἤγγισε γὰρ, φησὶν, ὁ λόγος πρὸς τὸν βα-σιλέα, καὶ ἐξανέστη τοῦ θρόνου αὑτοῦ, καὶ ἐξ-εδύσατο τὴν στολὴν αὑτοῦ, καὶ περιεβάλετο σάκ-κον, καὶ ἐκάθισεν ἐπὶ σποδοῦ. Ὢ σοφοῦ βασι-λέως. Ἐξάρχει τῆς μετανοίας αὐτὸς, ὥστε τὴν πόλιν πᾶσαν σπουδαιοτέραν ποιῆσαι. Τίς γὰρ ἤμελλεν ἔτι μαλακίζεσθαι, τὸν βασιλέα ὁρῶν αὐτὸν ὑπὲρ τῆς σωτηρίας ἀγωνιζόμενον; Τὰ τραύματα τῆς ἁλουρ-γίδος θεραπεύει διὰ τοῦ σάκκου· τὰς ἁμαρτίας τοῦ θρόνου διὰ τῆς ἐπὶ σποδοῦ καθέδρας ἐκπλύνει· τὴν νόσον τῆς ὑπερηφανείας τῷ ταπεινῷ τοῦ σχήματος ἐξιᾶται· τῇ νηστείᾳ τὰ ἕλκη τῆς τρυφῆς φαρμα-κεύει· καὶ δείξας ταῦτα διὰ τῶν ἔργων πρὸς τὴν ἴσην σπουδὴν πάντας διὰ κηρύγματος ἐγείρει. Ἐκη-ρύχθη γὰρ, φησὶ, παρὰ τοῦ βασιλέως· Οἱ ἄνθρω-ποι, καὶ τὰ κτήνη, καὶ οἱ βόες, καὶ τὰ πρόβατα μὴ γευσάσθωσαν μηδὲν, μηδὲν νεμέσθωσαν, καὶ ὕδωρ μὴ πιέτωσαν. Καινὴ βασιλέως νομοθεσία· ἀσι-τίαν τοῖς ἀῤῥώστοις ὡς ἰατρὸς ἐπιτάττει· μᾶλλον δὲ τὰς ἀποστολικὰς μιμεῖται διδασκαλίας εὐσεβοῦς νηστείας ὁ τρυφητὴς νομοθέτης, καὶ τοῖς ἀνθρώποις κοινωνεῖν τὰ ἄλογα ταύτης κελεύει, διὰ τῆς ἀναμαρ-τήτου φύσεως εἰς οἶκτον μείζονα τὸν Θεὸν ἐπισπώ-μενος. Καὶ περιεβάλοντο σάκκους, φησὶν, οἱ ἄν-θρωποι καὶ τὰ κτήνη. Ὢ παρατάξεως οὐρανίας ὢ φάλαγγος τῷ διαβόλῳ φρικτῆς Ἑστήκει θρηνῶν ὁ διάβολος ὁρῶν αὑτοῦ τὴν στρατείαν πανδημὶ πρὸς τὸν Θεὸν μεταστᾶσαν καὶ πολεμοῦσαν τοῖς δαίμοσιν· εἶτα ταύτην τὴν μάχην καὶ παῖδες, καὶ γυναῖκες, νήπια μετὰ ἀνδρῶν ἠγωνίζοντο· ἤδη δὲ ἡ τῶν κτη-νῶν φύσις σύμμαχος εἰς τὴν παράταξιν παρελήφθη. Καὶ ἴδε καινὸν ὁ διάβολος θέαμα· βοσκήματα δικαιο-σύνην συνεισφέροντα ἀνθρώποις, καὶ ὑπὲρ τῆς σω-τηρίας τῶν κεκτημένων νηστεύοντα· Οἱ ἄνθρωποι, καὶ οἱ βόες, καὶ τὰ κτήνη μὴ γευσάσθωσαν μηδὲν, μήτε νεμέσθωσαν. Τὰ τῆς ἀρχῆς ὁ βασιλεὺς σύμ-βολα ῥίψας, τὴν τῶν ἱερέων μετέλαβε τάξιν. Ἑστή-κει δημηγορῶν, καὶ φιλοσοφεῖν τοὺς Νινευί̈τασ ventus vehementior in mare irruens illud pertur lat, ita vox Jona populo Ninivitarum illapsa two bine omnia ac tempestate repleret. Audivimus quo modo civitas prædicationi fidem adhibens spem nou abjecerit, ime ad pœnitentiam. citato quasi cursu properaverit, et quoniam quo salutis fiduciam in inte collecaret, non habebat, colere et reconciliare Deum connretur. Quae vero opera el pro isthac reconciliatione intercesserunt? dictam quidem jam ſuit ex partę: oportet autem omni modam vobis rationem reddere. Prædicaverunt enim jejunium, et a minore ad maximum usque saçço pese in luernat, () navum prodigium, terri bile hominibus, angelis vero desiderabile! Animo meçum perpande innumeram virorum, muliernm et puerorum, qui saepo Induti sunt, multitudinem, qui ob eumdem quem congregati omnibus surdis ac humanis negotiis abstinent, et a quorum nemine operis quidquam perfeitur; eiulatum omnium simul et strepitum, et clamorem ad celos missum; elimi natam dominos inter ac servos, principes inter ac subditos disparitatem considera: intuore regem pari habitu interesse multitudini, et ministerium Del publicum tanquam civilem aciem instruere. Appro pinquanit enim, iuquit, sermo ad regem, et surrexi a solio suo, et abjecil vestimentum suum, el indutus est nação, et sedit in cinere 1. O regem sapientem I Dat ipse initium penitentia, ut totam civitatem reddas alacriorem. Quis enim ignarus adhuc foret, qui regem ipsum pro sua eslute luetart intueretur? Iste vestis purpureæ vulneribus sacco modetur; peccata regalis solii ebuit in cinere cedendo: mor bum superbiæ humilitate habitus, jejunio deliciarum ulcera sanat: atque hac omnia opere ipso demon straus, singulos ad eadem studia praeconis voce excitat. Edictum est enim, inquit, a regp: homines et jumenta et boves et pecora non gustent quidqnam, neque pascantur, et aquam non bibant *. Nova le gislatio regis! jejunium velut medicus infrais in ponit: imo vero magis apostolicas institutiones ini tatur delicatus ille pii jejunii legislator: nam illud brutis etiam commune esse jubet cum hominibus, ut mediante natura sceleris incapaci, majorem Dei commiserationem attrahat. Et induti sunt saceis, inquit, et homines, et jumenta 3. caedestem aciem! o phalangem diabolo horribilen! Stetit diabolus plerans, cum exereitum suum videret ad Deum omnino conversum, et cum dæmonibus confligenteuł quandoquidem isthanc pugnam, et pußri,et mulieres, et infantes cum viris aggrediebantur: ¡me et ipsa jumentorum natura, ut commilitareuır, in aciom ad nissa fuit. Viðit profecto novum diabolus spectaCH lum: vidit armenta conferye hominibus justitiam, et pro dominorum salute jejunare: homines, et bones, el jumenta nan gustent quidquam, neque pascantur. Rex insignia principatus abjiciens, in ordinem sa cerdotum transibat. Stabat verba ad populum fa Jon. 1, 6. s ibid. 7. * ibid. 8.
PG 64:428παιδεύων. Δεινὰ, φησὶν, ὦ φίλοι, τὰ περιεστῶτα κακά. Τὴν οἰκουμένην χειρωσάμενοι πᾶσαν, ὡς πο-νηροὶ θείᾳ ψήφῳ φθειρόμεθα, καὶ βασιλεύοντες πάν-των ἀνθρώπων, ὡς φαυλότεροι πάντων ξένῳ θανά-του κατεδικάσθημεν τρόπῳ, καὶ τῶν ἄλλων πάντων μακαρισθέντες, πάντων εἶναι δόξομεν ἀθλιώτεροι, καὶ μῦθος ἐσόμεθα τῷ βίῳ παντὶ καὶ διήγημα, τῆς προτέρας λαμπρότητος οὔτε λαθεῖν συγχωρούσης τὰ ἡμέτερα κακά. Πολλοὺς, ὦ Νινευῖται, πολέμους νική-σαντες, γενναιότερον νῦν ὑπὲρ τῆς οἰκείας ἀγωνισώ-μεθα σωτηρίας· πάλαι μὲν γὰρ ὅπως ἑτέρων γενώ-μεθα κύριοι, πάντα ἐπράττομεν· νῦν δὲ ἆθλον ἡμῖν τὸ μὴ μετὰ γυναικῶν, καὶ παίδων ἄρδην ἀπολέσθαι. Πρὸς ἐπανάστασιν ξένου πολέμου ξένως ἀγωνισώμε-θα· τοξεύσωμεν τὸν οὐρανὸν ὑμνῳδίαις· ἀκοντίσωμεν ἀντὶ δοράτων ἐκεῖ ψαλμῳδίαις· προσευχαῖς τὸν Θεὸν σφενδονήσωμεν· δάκρυσιν ἀπαύστοις αὐτοῦ τὸν θυ-μὸν ἐκμειλίξωμεν· τῶν πονηρῶν πράξεων τὴν φά-λαγγα ῥήξωμεν· τὰ τῆς κακίας ὀχυρώματα καταβά-λωμεν· μεθ’ ὅπλων ἀρετῆς μαχησώμεθα· θώρακα δικαιοσύνης βέλος οὐ τιτρώσκει· ἀσπίδα πίστεως κε-ραυνὸς οὐ δύναται φλέξαι· περικεφαλαίαν ἐλπίδος συντρίψαι ὁ Θεὸς οὐκ ἀνέχεται· ἡ ἄνωθεν ὀργὴ χι-τῶνα σωφροσύνης οὐ σχίζει· ἀπειλὴ καταστροφῆς, ἐξομολογήσεως τεῖχος καθελεῖν οὐκ ἰσχύει· ἀπόφασις ἀπωλείας μετάνοιαν σπουδαίαν ἰδοῦσα, ὡς καπνὸς εὐθὺς διαλύεται· ἂν οὕτως, ὦ φίλοι, καὶ μετὰ τοιού-των πολεμήσωμεν ὅπλων, ὥσπερ τῆς γῆς οὕτω καὶ τοῦ οὐρανοῦ κρατήσομεν. Θαῤῥεῖτε, Νινευῖ̈ται, θαῤ-ῥεῖτε, φιλάνθρωπος βασιλεὺς ἡμῖν πολεμεῖ· ἀνικέ-τας μόνον τοὺς αὐτοῦ πολεμίους ῥίψας εὖ θεὶς τὴν ὀργὴν εὐεργέτης γίνεται τῶν ἐχθρῶν. Τοιούτοις μὲν παρακλητικοῖς λόγοις ὁ βασιλεὺς εἰς μετάνοιαν τὸν λαὸν ἠρέθιζε. Νινευῖ̈ται δὲ προθύμως ἐξετέλουν τὰ κελευόμενα· Περιέβαλον γὰρ, φησὶ, σάκκους οἱ ἄνθρωποι, καὶ τὰ κτήνη, καὶ ἐβόη-σαν ἐκτενῶς πρὸς τὸν Θεόν. Οὐχ ὁ μὲν λόγος ἦν πρόχειρος, ὁ λογισμὸς δὲ μετέωρος· οὐχ ἡ μὲν γλῶσσα ἐφθέγγετο, ἡ δὲ διάνοια ἐρέμβετο· οὐχ ἡ φωνὴ προεφέρετο, ἡ γνώμη δὲ παρεφέρετο· ἀλλὰ συντεταμένως ἑκάτερα τὸν Θεὸν ἐλιτάνευε. Νὺξ ἐπιοῦσα, καὶ τὸν φόβον αὔξουσα τὸν μὲν ὕπνον ἐδίω-κε, σπουδαιότερον δὲ τὸν ὕμνον ἀνέπεμπεν. Ἡμέρα πάλιν ζοφερὸν δεικνύουσα τὸν οὐρανὸν, καὶ ἀστρα-παῖς ἀπαύστοις καὶ βρονταῖς κτυπουμένη εἰς τρό-μον ἐξαίσιον καὶ βοὴν μεγίστην πάντας ἐκίνει. Ἡ γῆ σειομένη κλόνον πολὺν εἰργάζετο ταῖς ψυχαῖς. Τὰ νήπια πάντα τοῖς κόλποις ὑπὸ δέους προστρέ-χοντα τῶν μητέρων, καὶ ταῖς ἀγκάλαις κλαυθμυρι-ζόμενα ἄφατον ἐποίει θρῆνον καὶ ὀδυρμὸν τοῖς ὁρῶσι. Ἀγέλαι βοῶν καὶ προβάτων, καὶ θρέμματα πάντα νομῆς, καὶ ὑδάτων κεκωλυμένα, καὶ διάφορον φωνὴν ἀφιέντα, εἰς κλαυθμὸν καὶ ἀδαμαντίνους ἐκίνει ψυ-χάς. Πανταχόθεν δὲ τῆς ἀπειλῆς καὶ τοῦ δέους ταράς-σοντος, οὐκ ἠνέχοντο τὴν ἐλπίδα τὴν χρηστὴν ἀποῤ-ῥίψαι. Τίς οἶδε γὰρ, φησὶν, εἰ μετανοήσει ὁ Θεὸς,
κακά. Τὴν οἰκουμένην χειρωσάμενοι πᾶσαν, ὡς που νηροί θεία ψήφῳ φθειρόμεθα, καὶ βασιλεύοντες πάνω των ἀνθρώπων, ώς φαυλότεροι πάντων ξένω θανά του κατεδικάσθημεν τρόπῳ, καὶ τῶν ἄλλων πάντων μακαρισθέντες, πάντων εἶναι δόξομεν αθλιώτεροι, καὶ μῦθος ἐσόμεθα τῷ βίῳ παντὶ καὶ διήγημα, τῆς προτέρας λαμπρότητος οὔτε λαθεῖν συγχωρούσης τὰ ἡμέτερα κακά. Πολλούς, ὦ Νινευίται, πολέμους νική σαντες, γενναιότερον νῦν ὑπὲρ τῆς οἰκείας αγωνισώ μεθα σωτηρίας· πάλαι μὲν γὰρ ὅπως ἑτέρων γενώ μεθα κύριοι, πάντα ἐπράττομεν· νῦν δὲ ἄθλον ἡμῖν τὸ μὴ μετὰ γυναικῶν, καὶ παίδων ἄρδην ἀπολέσθαι. Πρὸς ἐπανάστασιν ξένου πολέμου ξένως αγωνισώμε θα· τοξεύσωμεν τὸν οὐρανὸν ὑμνῳδίαις· ἀκοντίσωμεν παιδεύων. Δεινά, φησὶν, ὦ φίλοι; τὰ περιεστῶτα ἀντὶ δοράτων ἐκεῖ ψαλμῳδίαις· προσευχαῖς τὸν Θεὸν σφενδονήσωμεν· δάκρυσιν ἀπαύστοις αὐτοῦ τὸν θυ μὲν ἐκμειλίξωμεν· τῶν πονηρῶν πράξεων τὴν φάτ λαγγα ρήξωμεν· τὰ τῆς κακίας οχυρώματα καταβά λωμεν· μεθ' ὅπλων ἀρετῆς μαχησώμεθα· θώρακα δικαιοσύνης βέλος οὐ τιτρώσκει· ἀσπίδα πίστεως κε ραυνὸς οὐ δύναται φλέξαι· περικεφαλαίαν ἐλπίδες συντρίψαι ὁ Θεὸς οὐκ ἀνέχεται· ἡ ἄνωθεν ὀργὴ για τῶνα σωφροσύνης οὐ σχίζει· ἀπειλή καταστροφῆς, εξομολογήσεως τεῖχος καθελεῖν οὐκ ἰσχύει· ἀπόφασις ἀπωλείας μετάνοιαν σπουδαίαν ἰδοῦσα, ὡς καπνὸς εὐθὺς διαλύεται· ἂν οὕτως, ὦ φίλοι, καὶ μετὰ τοιού των πολεμήσωμεν ὅπλων, ὥσπερ τῆς γῆς οὕτω καὶ τοῦ οὐρανοῦ κρατήσομεν. Θαῤῥεῖτε, Νινευίται, θαρ ῥεῖτε, φιλάνθρωπος βασιλεὺς ἡμῖν πολεμεῖ· ἀνικέ τας μόνον τοὺς αὐτοῦ πολεμίους ρίψας εὖ θεὶς τὴν ὀργὴν εὐεργέτης γίνεται τῶν ἐχθρῶν. Τοιούτοις μὲν παρακλητικοίς λόγοις ὁ βασιλεὺς εἰς μετάνοιαν τὸν λαὸν ἠρέθιζε. Νινευίται δὲ προθύμως ἐξετέλουν τὰ κελευόμενα. Περιέβαλον γάρ, φησί, σάκκους οἱ ἄνθρωποι, καὶ τὰ κτήνη, καὶ ἐξόη σαν ἐκτενῶς πρὸς τὸν Θεόν. Οὐχ ὁ μὲν λόγος ἦν πρόχειρος, ὁ λογισμὸς δὲ μετέωρος· οὐχ ἡ μὲν γλῶσσα ἐφθέγγετο, ἡ δὲ διάνοια ἐρέμβετο· οὐχ ἡ φωνή προεφέρετο, ἡ γνώμη δὲ παρεφέρετο· ἀλλὰ συντεταμένως ἑκάτερα τὸν Θεὸν ἐλιτάνευε. Νυξ ἐπιοῦσα, καὶ τὸν φόβον αύξουσα τὸν μὲν ὕπνον ἐδίω κε, σπουδαιότερον δὲ τὸν ὕμνον ἀνέπεμπεν. Ημέρα πάλιν ζοφερὸν δεικνύουσα τὸν οὐρανὸν, καὶ ἀστρα παῖς ἀπαύστοις καὶ βρονταῖς κτυπουμένη εἰς τρό μον ἐξαίσιον καὶ βοὴν μεγίστην πάντας εκίνει. Η γῆ σειομένη κλόνον πολὺν εἰργάζετο ταῖς ψυχαῖς. Τὰ νήπια πάντα τοῖς κόλποις ὑπὸ δέους προστρέ χοντα τῶν μητέρων, καὶ ταῖς ἀγκάλαις κλαυθμυρι ζόμενα ἄφατον ἐποίει θρῆνον καὶ ὀδυρμὸν τοῖς ὁρῶσι. Αγέλαι βοῶν καὶ προβάτων, καὶ θρέμματα πάντα νομῆς, καὶ ὑδάτων κεκωλυμένα, καὶ διάφορον φωνὴν ἀφιέντα, εἰς κλαυθμὸν καὶ ἀδαμαντίνους εκίνει ψυ χάς. Πανταχόθεν δὲ τῆς ἀπειλῆς καὶ τοῦ δέους ταράσ σοντος, οὐκ ἠνέχοντο τὴν ἐλπίδα την χρηστὴν ἀπορ ρίψαι. Τις οἶδε γάρ, φησὶν, εἰ μετανοήσει ὁ Θεός, SUPPLEMENTUM AD S. J. CHRYSOSTOMI OPERA. ciens, et Ninivitas vero sapientie amore inlmens. Gravia sunt, ait, ea mala, quæ nos, o amici, cir cumstant. Qui terram habitabilem manu nostra de vicimus, tanquam ignavi divino judicio perimus, cunctisque imperantes hominibus, novo mortis ge nere condemnamur velut omnium vilissimi; atque præ cæteris quondam beati, omnium miserrimi vi debimur, et fabula omni viventi erimus et fama evidentia majoris, quam quæ concessura sit, no stra mala latere. Nunc ergo, Ninivitæ, qui multa de vicimus bella, generosius pro salute propria certe mus. Enimvero ut alios ditioni nostrae subjicere mus, quem olim lapidem non movimus? Modo au tem cum conjugibus, et prole non simul perire, premium erit nostri certaminis. Insurgente itaque novo belli genere, nova ratione pugnemus: laudum præconia cœlum versus jaculemur: psalmorum can tus pro hastis illuc vibremus: Deum precibus quasi funda inpetamus: indefessis lacrymis animum ejus emolliamus: fracto malorum operum agmine muni menta malitiæ destruamus, et virtutis armis lucte mur. Thoracem justitia telum non vulnerat: fidei scutum nullo potest comburi fulmine: spei galeam couteri Deus non sustinet: loricam temperantia superuin ira non scindit: comminatio demolitionis non valet diruere murum confessionis. Sententia perditionis solertem cum viderit pœnitentiam, tan quam fumus illico dissolvitur. Si hoc pacto, amici, el ejusmodi armis pugnaverimus, uti terra, sic et coelo potiemur. Adeste animo, Ninivita, adeste; nam qui nos impugnat, rex est hominum amantissi ruus, qui monnisi contumaces debellat hostes, ac facile reconciliatus beneficus fit inimicis. Adhortatoria ejusmodi oratione rex populum sti mulabat ad pœnitentiam; Ninivitæ vero alacriter jussis obtemperabant! Induerunt enim, ait, saccos et komines, el jumenta, et clamaverunt impense ad Deum. Nondum oratio erat in promptu, et cogita tio in sublimi versabatur: lingua nondum pronuntia bat, mens autem agitabatur; vox non proferebatur, et mens ad Deum efferebatur: imo vero utraque juncto conatu Deum precabantur. Nox ingruens et adaugens Umorem fugabat somnum, et alacriorem Lymnum reddebat. Dies caliginosun denuo coelum ostendens, atque continuo fulgure et tonitru perstre pens fatalem omnibus tremorem movebat, et sum mum clamorem. Terræ motus summopere animos concwiebant. Iulantes ad sinum maternum præ ti more currentes, et vagientes in ulais ineffabilem spectantibus plan clum causabant, ac ejulatum. Boum et ovium greges, atque omne pecus, pascuis el aquis destituta, variis vocibus, vel adamantino animo fletum ciebant. Quanquam vero commina tio et pavor turbarent omnia, ut spem bonam ab jlcèrent, nulla ratione adigi poterant. Quis enim scit, ait, si convertatur Deus, et revertatur a furore iræ suæ, et non peribimus *? Verum ex imo cordis Jon. 11, 9.
PG 64:429καὶ ἀποστρέψει ἀπὸ ὀργῆς θυμοῦ αὐτοῦ, καὶ οὐκ ἀπολώμεθα; Ἐκ βαθυτάτης τοίνυν καρδίας πρὸς τὸν Θεὸν ἀνεβόων· Βασιλεῦ, ζωῆς Κύριος καὶ θανά-του, ἡμεῖς μὲν ἧς ἠπείλησας ἀποφάσεως ἄξιοι, καὶ δίκην τὴν ἑκάστην ὀφείλομεν, σὲ τὸν ἀληθινὸν Θεὸν ἀγνοήσαντες, καὶ διεφθαρμένον ζήσαντες βίον. Αὐ-τὸς δὲ τῷ πελάγει τῶν σῶν οἰκτιρμῶν κεχρημένος παῦσον τὴν καθ’ ἡμῶν τιμωρίαν· νίκησον τὸ μέσον δίκαιον ἀγαθότητι, τὴν δὲ ἡμῶν ἀγνωμοσύνην φιλ-ανθρωπίᾳ· εἰ μὲν ἐξαίφνης ἐπήγαγες τὴν πληγὴν, λόγος τὰ τῆς κολάσεως εἶχε, καὶ ἀλλοτρίους ὄντας
καὶ ἀποστρέψει ἀπὸ ὀργῆς θυμοῦ αὐτοῦ, καὶ οὐκ ἀπολώμεθα; Εκ βαθυτάτης τοίνυν καρδίας πρὸς τὸν Θεὸν ἀνεβόων Βασιλεύ, ζωῆς Κύριος καὶ θανά του, ἡμεῖς μὲν ἧς ἐπείλησας ἀποφάσεως ἄξιοι, καὶ δίκην τὴν ἑκάστην ὀφείλομεν, σὲ τὸν ἀληθινὸν Θεὸν ἀγνοήσαντες, καὶ διεφθαρμένον ζήσαντες βίον. Αύ τὸς δὲ τῷ πελάγει τῶν σῶν οἰκτιρμῶν κεχρημένος παῦσον τὴν καθ' ἡμῶν τιμωρίαν· νίκησον τὸ μέσον δίκαιον ἀγαθότητι, τὴν δὲ ἡμῶν ἀγνωμοσύνην φιλ ανθρωπίᾳ· εἰ μὲν ἐξαίφνης ἐπήγαγες τὴν πληγήν, λόγος τὰ τῆς κολάσεως εἶχε, καὶ ἀλλοτρίους όντας καὶ φαύλους ἀπέκτενες· νῦν δὲ προθεσμίαν διὰ χρη στότητα δούς, ἂν μεταβληθέντας φονεύσῃς, οὐκ άλ λοτρίους, ἀλλὰ τοὺς ἀπολλύεις. Ασεβοῦντας ἐφύλα ξας, καὶ νῦν φθείρεις πιστοὺς γινομένους; πονηρούς ὄντας διέσωσας, καὶ ἀγαθεργοῦντας νῦν ἀναιρεῖς; εἰδώλοις ἀνακειμένην τὴν πόλιν ηύξησας, καὶ βασι λίδα πεποίηκας, καὶ καταστρέφεις σὴν γενομένην; Οὐκ εἰδότες σε διὰ σοῦ τὴν οἰκουμένην ἐκρατήσαμεν, καὶ προσκυνοῦντές σε νῦν καὶ τῆς ζωῆς αὐτῆς ἐκε βαλλόμεθα; Τοῦ σοῦ, Βασιλεῦ, ὀνόματος φεῖσαι, μὴ Νινευίταις ἀπαιτῶν δίκας, φευκτὴν ὡς ἀνόνητον τὴν εὐσέβειαν ποιήσῃς· μὴ δικαίως ἡμᾶς κολάζων τῆς μετανοίας τοῖς ἀνθρώποις κλείσῃς τὴν θύραν. Εἰ μὲν γὰρ νομοθέτου, καὶ διδασκάλων τυχόντες εἰς πολλὴν κακίαν προήλθαμεν, ἀπαραιτήτως διαφθει ρον, ἱκετεύουσι συγγνώμης μὴ μετάδος, χαλεπωτέ ραν ἧς ἐπείλησας ἐπάγαγε δίκην· εἰ δὲ οὐ μαθόν τες, οὐδὲ παιδευθέντες ἐν φαυλότητι, καὶ ἀσεβεία διετελοῦμεν, μὴ τοσοῦτον ὄλεθρον, Βασιλεῦ, τῆς ἀγνοίας ἡμῶν καταψηφίσῃ. Κατακλυσμῷ τοὺς ἀνθρώ τους διέφθειρας πάλαι δικαίως· διδάσκοντι γὰρ οὐ προτεῖχον τῷ Νώε· προείπας τὴν ἀπώλειαν, καὶ τὴν ἁμαρτίαν οὐκ ἔφυγον. Σοδομίτας εὐλόγως ἀνέπρη σας, δέξασθαι γὰρ τοῦ Λώτ τὰς συμβουλίας οὐκ ἠθέ λησαν. Αιγύπτιοι κατεπόθησαν εἰκότως μετὰ τοῦ Φα ραώ, Μωσέως γὰρ διδάσκοντος οὐκ ἐπείθοντο πλη γέντες πολλάκις, καὶ τῆς σῆς δεξιᾶς πεῖραν λαβόν τες. Η παρά τινος ἀντειπεῖν ἐτολμήσαμεν; Ένα νῦν μόνον ἀπέστειλας πρὸς ἡμᾶς, οὐδὲ τοῦτον διδάσκα λον, ἀλλὰ καὶ κακῶν μηνυτήν, καὶ πιστεύσαντες πανδημὶ τὴν σὴν λατρείαν τιμῶμεν. Προθεσμίαν ἡμῖν μικρὰν δέδωκας, καὶ μεταβολὴν ἐν αὐτῇ μεγί στην εδείξαμεν. Απωλείας ἡμῖν κηρυχθείσης τὸ σὸν φιλάνθρωπον οὐκ ἀπέγνωμεν. Τοῦ προφήτου την και ταστροφὴν καταγγείλαντος, εἰς τὸ σὸν ἠλπίσαμεν Έλεος. Μή ψεύσῃς ἡμῶν, ἀγαθέ, τὰς ἐλπίδας Μή παύσῃς γλώττας ἀνυμνεῖν σου την χρηστότητα βου λομένας! Μὴ ἀποκτείνῃς ἄνδρας κηρύξαι σου τὴν ἀγαθότητα πάντα σπεύδοντας! Μὴ κωλύσῃς ἡμᾶς διδασκάλους τοῖς ἡμετέροις πᾶσιν εὐσεβείας γενέσθαι! Μη διαμείνης οριζόμενος ὁμοίως πρὸς τοὺς οὐκέτι τοῖς αὐτοῖς διαμείναντες Ελλάγημεν ἡμεῖς, διαλ λάγηθι σύ. Στῆσον τὴν ὀργήν, ὥσπερ τὴν πλάνην ἡμεῖς. Παῦσον τὴν τιμωρίαν αὐτὸς, ὥσπερ ἡμεῖς τὴν κακίαν. Εξεπαίδευσας ἡμᾶς ἱκανῶς τῷ φόβῳ, δός καιρὸν λοιπὸν ἡμῖν τὸ περί σε φίλτρον ἐνδείξασθαι. λόγον, καὶ ἀποστρέψει ἀπὸ ὀργῆς θυμοῦ αὐτοῦ, καὶ οὐκ ἀπολώμεθα; Ἐκ βαθυτάτης τοίνυν καρδίας πρὸς τὸν Θεὸν ἀνεβόων· Βασιλεῦ, ζωῆς Κύριος καὶ θανά-του, ἡμεῖς μὲν ἧς ἠπείλησας ἀποφάσεως ἄξιοι, καὶ δίκην τὴν ἑκάστην ὀφείλομεν, σὲ τὸν ἀληθινὸν Θεὸν ἀγνοήσαντες, καὶ διεφθαρμένον ζήσαντες βίον. Αὐ-τὸς δὲ τῷ πελάγει τῶν σῶν οἰκτιρμῶν κεχρημένος παῦσον τὴν καθ’ ἡμῶν τιμωρίαν· νίκησον τὸ μέσον δίκαιον ἀγαθότητι, τὴν δὲ ἡμῶν ἀγνωμοσύνην φιλ-ανθρωπίᾳ· εἰ μὲν ἐξαίφνης ἐπήγαγες τὴν πληγὴν, λόγος τὰ τῆς κολάσεως εἶχε, καὶ ἀλλοτρίους ὄντας καὶ φαύλους ἀπέκτενες· νῦν δὲ προθεσμίαν διὰ χρη-στότητα δοὺς, ἂν μεταβληθέντας φονεύσῃς, οὐκ ἀλ-λοτρίους, ἀλλὰ σοὺς ἀπολλύεις. Ἀσεβοῦντας ἐφύλα-ξας, καὶ νῦν φθείρεις πιστοὺς γινομένους; πονηροὺς ὄντας διέσωσας, καὶ ἀγαθοεργοῦντας νῦν ἀναιρεῖς; εἰδώλοις ἀνακειμένην τὴν πόλιν ηὔξησας, καὶ βασι-λίδα πεποίηκας, καὶ καταστρέφεις σὴν γενομένην; Οὐκ εἰδότες σε διὰ σοῦ τὴν οἰκουμένην ἐκρατήσαμεν, καὶ προσκυνοῦντές σε νῦν καὶ τῆς ζωῆς αὐτῆς ἐκ-βαλλόμεθα; Τοῦ σοῦ, Βασιλεῦ, ὀνόματος φεῖσαι, μὴ Νινευί̈ταις ἀπαιτῶν δίκας, φευκτὴν ὡς ἀνόνητον τὴν εὐσέβειαν ποιήσῃς· μὴ δικαίως ἡμᾶς κολάζων τῆς μετανοίας τοῖς ἀνθρώποις κλείσῃς τὴν θύραν. Εἰ μὲν γὰρ νομοθέτου, καὶ διδασκάλων τυχόντες εἰς πολλὴν κακίαν προήλθαμεν, ἀπαραιτήτως διάφθει-ρον, ἱκετεύουσι συγγνώμης μὴ μετάδος, χαλεπωτέ-ραν ἧς ἠπείλησας ἐπάγαγε δίκην· εἰ δὲ οὐ μαθόν-τες, οὐδὲ παιδευθέντες ἐν φαυλότητι, καὶ ἀσεβείᾳ διετελοῦμεν, μὴ τοσοῦτον ὄλεθρον, Βασιλεῦ, τῆς ἀγνοίας ἡμῶν καταψηφίσῃ. Κατακλυσμῷ τοὺς ἀνθρώ-πους διέφθειρας πάλαι δικαίως· διδάσκοντι γὰρ οὐ προσεῖχον τῷ Νῶε· προεῖπας τὴν ἀπώλειαν, καὶ τὴν ἁμαρτίαν οὐκ ἔφυγον. Σοδομίτας εὐλόγως ἀνέπρη-σας, δέξασθαι γὰρ τοῦ Λὼτ τὰς συμβουλίας οὐκ ἠθέ-λησαν. Αἰγύπτιοι κατεπόθησαν εἰκότως μετὰ τοῦ Φα-ραὼ, Μωσέως γὰρ διδάσκοντος οὐκ ἐπείθοντο πλη-γέντες πολλάκις, καὶ τῆς σῆς δεξιᾶς πεῖραν λαβόν-τες. Ἢ παρά τινος ἀντειπεῖν ἐτολμήσαμεν; Ἕνα νῦν μόνον ἀπέστειλας πρὸς ἡμᾶς, οὐδὲ τοῦτον διδάσκα-λον, ἀλλὰ καὶ κακῶν μηνυτὴν, καὶ πιστεύσαντες πανδημὶ τὴν σὴν λατρείαν τιμῶμεν. Προθεσμίαν ἡμῖν μικρὰν δέδωκας, καὶ μεταβολὴν ἐν αὐτῇ μεγί-στην ἐδείξαμεν. Ἀπωλείας ἡμῖν κηρυχθείσης τὸ σὸν φιλάνθρωπον οὐκ ἀπέγνωμεν. Τοῦ προφήτου τὴν κα-ταστροφὴν καταγγείλαντος, εἰς τὸ σὸν ἠλπίσαμεν ἔλεος. Μὴ ψεύσῃς ἡμῶν, ἀγαθὲ, τὰς ἐλπίδας Μὴ παύσῃς γλώττας ἀνυμνεῖν σου τὴν χρηστότητα βου-λομένας Μὴ ἀποκτείνῃς ἄνδρας κηρύξαι σου τὴν ἀγαθότητα πάντα σπεύδοντας Μὴ κωλύσῃς ἡμᾶς διδασκάλους τοῖς ἡμετέροις πᾶσιν εὐσεβείας γενέσθαι Μὴ διαμείνῃς ὁριζόμενος ὁμοίως πρὸς τοὺς οὐκέτι τοῖς αὐτοῖς διαμείναντες Ἠλλάγημεν ἡμεῖς, διαλ-λάγηθι σύ. Στῆσον τὴν ὀργὴν, ὥσπερ τὴν πλάνην ἡμεῖς. Παῦσον τὴν τιμωρίαν αὐτὸς, ὥσπερ ἡμεῖς τὴν κακίαν. Ἐξεπαίδευσας ἡμᾶς ἱκανῶς τῷ φόβῳ, δὸς καιρὸν λοιπὸν ἡμῖν τὸ περί σε φίλτρον ἐνδείξασθαι. ad Deum clamabant: Rex, vitæ Dominus et mortis, nos quidem, quam comminatus es, sententia digni sumus, et cujusvis pœnæ reos nos effecimus, te non agnoscentes verum Deum, et perditam vitamı agentes. Tu vero mari misericordiæ tuæ usus, pœ nam tolle contra nos edictam: vince obstantem justitiam bonitate, nostram ingratitudinem clemen tia. Si enim repentinam nobis plagam iufigere vo luisses, serino ille tuus supplicio ipso fuisset con junctus, nosque cumn adhuc a te alieni cssemus ac impii, neci dedisses: jam vero cum tempus defini tum in bonum nobis usum concesseris, si conversos occideris, non alienos perlis, sel suos. Cumn impii essemus, nos protexisti, et eosdem, qui ad Glen redivimus, consumes? bonis moribus alienos ser vasti, et bene operantes e medio tolles? Adauxisti civitatem idolis addictam, et reginam cæterarum urbium constituisti, et ditioni tuæ nunc deditam everles? Terram, cum te ignoraremus, adjuvante te, devicimus, nunc ipsa etiamnum terra, cum te adoremus, ejiciemur? Nomini tuo, Rex, parce, ne cum a Ninivitis supplicia poposceris, pietatem rei inutilis adinstar fugiendam reddas; ne justam no bis pœnam infligens, januam pœnitentiæ hominibus præcludas. Equidem si legislatorem et magistros sortiti ulterius in malitia progressi fuerimus, ruina nos destruas inexorabili, ncc veniam supplicibus concedas, imo graviorem ipsa, quam comminatus es, pœnam inducas: verum si non intelligentes, ne c que edocti, in malitia et impietate perstiterimus, nostram inscitiam ne tantæ, o Rex, damnaverimus ruina. Perdidisti non immerito olim diluvio homi nes, Noe enim docenti præbere aures noluerunt prænuntiasti eis interitum, a peccato autem non abs tinuerunt. Merito Sodomitas incendio concremasti, suscipere enim Loti consilia renuerunt. Submersi sunt simili ratione cum Pharaone Ægyptii; Mosi enim docenti fidem non habuerunt, sæpenumero licet per cussi, tuamque dexteram experti. Nos veronum con tradicere aliqua in re ausi sumus? Modo unicum no bis, neque hunc magistrum, sed malorum potius in dicem misisti; plenam nihilominus fidem ipsi pre buimus, tuumque cultum rebus omnibus potiorem habemus. Spatium (pœnitentiæ) idque exiguum nobis concessisti, et summam in eo mutationen ostendimus. Pernicie nostra præconis voce denuntiata, tuum, quo genus humanum amplecteris, amoreni agnovimus. Propheta subversionem nuntiante,in tua misericordia nostram collocavimus fiduciam. Noli, optime, spen nostram reddere inanem, neque linguas cohibere tuam beneficentiam celebraturas. Noli committere, ut neci tradas viros, qui bonitatis tuæ referre præconia omni conatu ambimus; neque impedias, quominus iis omnibus, qui aliquo pacto nobis sunt conjuncti, magi stri fiamus pietatis. Noli in eadem contra nos ira per sistere, qui rebus iisdem non amplius iinmoratur. Nos mutati sumus, mutare et tu. Siste iram, sicut Malim scribere ut sensus sit: Vindicta justitiam habuisse.
καὶ φαύλους ἀπέκτενες· νῦν δὲ προθεσμίαν διὰ χρη-στότητα δοὺς, ἂν μεταβληθέντας φονεύσῃς, οὐκ ἀλ-λοτρίους, ἀλλὰ σοὺς ἀπολλύεις. Ἀσεβοῦντας ἐφύλα-ξας, καὶ νῦν φθείρεις πιστοὺς γινομένους; πονηροὺς ὄντας διέσωσας, καὶ ἀγαθοεργοῦντας νῦν ἀναιρεῖς; εἰδώλοις ἀνακειμένην τὴν πόλιν ηὔξησας, καὶ βασι-λίδα πεποίηκας, καὶ καταστρέφεις σὴν γενομένην; Οὐκ εἰδότες σε διὰ σοῦ τὴν οἰκουμένην ἐκρατήσαμεν, καὶ προσκυνοῦντές σε νῦν καὶ τῆς ζωῆς αὐτῆς ἐκ-βαλλόμεθα; Τοῦ σοῦ, Βασιλεῦ, ὀνόματος φεῖσαι, μὴ Νινευί̈ταις ἀπαιτῶν δίκας, φευκτὴν ὡς ἀνόνητον τὴν εὐσέβειαν ποιήσῃς· μὴ δικαίως ἡμᾶς κολάζων τῆς μετανοίας τοῖς ἀνθρώποις κλείσῃς τὴν θύραν. Εἰ μὲν γὰρ νομοθέτου, καὶ διδασκάλων τυχόντες εἰς πολλὴν κακίαν προήλθαμεν, ἀπαραιτήτως διάφθει-ρον, ἱκετεύουσι συγγνώμης μὴ μετάδος, χαλεπωτέ-ραν ἧς ἠπείλησας ἐπάγαγε δίκην· εἰ δὲ οὐ μαθόν-τες, οὐδὲ παιδευθέντες ἐν φαυλότητι, καὶ ἀσεβείᾳ διετελοῦμεν, μὴ τοσοῦτον ὄλεθρον, Βασιλεῦ, τῆς ἀγνοίας ἡμῶν καταψηφίσῃ. Κατακλυσμῷ τοὺς ἀνθρώ-πους διέφθειρας πάλαι δικαίως· διδάσκοντι γὰρ οὐ προσεῖχον τῷ Νῶε· προεῖπας τὴν ἀπώλειαν, καὶ τὴν ἁμαρτίαν οὐκ ἔφυγον. Σοδομίτας εὐλόγως ἀνέπρη-σας, δέξασθαι γὰρ τοῦ Λὼτ τὰς συμβουλίας οὐκ ἠθέ-λησαν. Αἰγύπτιοι κατεπόθησαν εἰκότως μετὰ τοῦ Φα-ραὼ, Μωσέως γὰρ διδάσκοντος οὐκ ἐπείθοντο πλη-γέντες πολλάκις, καὶ τῆς σῆς δεξιᾶς πεῖραν λαβόν-τες. Ἢ παρά τινος ἀντειπεῖν ἐτολμήσαμεν; Ἕνα νῦν μόνον ἀπέστειλας πρὸς ἡμᾶς, οὐδὲ τοῦτον διδάσκα-λον, ἀλλὰ καὶ κακῶν μηνυτὴν, καὶ πιστεύσαντες πανδημὶ τὴν σὴν λατρείαν τιμῶμεν. Προθεσμίαν ἡμῖν μικρὰν δέδωκας, καὶ μεταβολὴν ἐν αὐτῇ μεγί-στην ἐδείξαμεν. Ἀπωλείας ἡμῖν κηρυχθείσης τὸ σὸν φιλάνθρωπον οὐκ ἀπέγνωμεν. Τοῦ προφήτου τὴν κα-ταστροφὴν καταγγείλαντος, εἰς τὸ σὸν ἠλπίσαμεν ἔλεος. Μὴ ψεύσῃς ἡμῶν, ἀγαθὲ, τὰς ἐλπίδας Μὴ παύσῃς γλώττας ἀνυμνεῖν σου τὴν χρηστότητα βου-λομένας Μὴ ἀποκτείνῃς ἄνδρας κηρύξαι σου τὴν ἀγαθότητα πάντα σπεύδοντας Μὴ κωλύσῃς ἡμᾶς διδασκάλους τοῖς ἡμετέροις πᾶσιν εὐσεβείας γενέσθαι Μὴ διαμείνῃς ὁριζόμενος ὁμοίως πρὸς τοὺς οὐκέτι τοῖς αὐτοῖς διαμείναντες Ἠλλάγημεν ἡμεῖς, διαλ-λάγηθι σύ. Στῆσον τὴν ὀργὴν, ὥσπερ τὴν πλάνην ἡμεῖς. Παῦσον τὴν τιμωρίαν αὐτὸς, ὥσπερ ἡμεῖς τὴν κακίαν. Ἐξεπαίδευσας ἡμᾶς ἱκανῶς τῷ φόβῳ, δὸς καιρὸν λοιπὸν ἡμῖν τὸ περί σε φίλτρον ἐνδείξασθαι.
καὶ ἀποστρέψει ἀπὸ ὀργῆς θυμοῦ αὐτοῦ, καὶ οὐκ ἀπολώμεθα; Εκ βαθυτάτης τοίνυν καρδίας πρὸς τὸν Θεὸν ἀνεβόων Βασιλεύ, ζωῆς Κύριος καὶ θανά του, ἡμεῖς μὲν ἧς ἐπείλησας ἀποφάσεως ἄξιοι, καὶ δίκην τὴν ἑκάστην ὀφείλομεν, σὲ τὸν ἀληθινὸν Θεὸν ἀγνοήσαντες, καὶ διεφθαρμένον ζήσαντες βίον. Αύ τὸς δὲ τῷ πελάγει τῶν σῶν οἰκτιρμῶν κεχρημένος παῦσον τὴν καθ' ἡμῶν τιμωρίαν· νίκησον τὸ μέσον δίκαιον ἀγαθότητι, τὴν δὲ ἡμῶν ἀγνωμοσύνην φιλ ανθρωπίᾳ· εἰ μὲν ἐξαίφνης ἐπήγαγες τὴν πληγήν, λόγος τὰ τῆς κολάσεως εἶχε, καὶ ἀλλοτρίους όντας καὶ φαύλους ἀπέκτενες· νῦν δὲ προθεσμίαν διὰ χρη στότητα δούς, ἂν μεταβληθέντας φονεύσῃς, οὐκ άλ λοτρίους, ἀλλὰ τοὺς ἀπολλύεις. Ασεβοῦντας ἐφύλα ξας, καὶ νῦν φθείρεις πιστοὺς γινομένους; πονηρούς ὄντας διέσωσας, καὶ ἀγαθεργοῦντας νῦν ἀναιρεῖς; εἰδώλοις ἀνακειμένην τὴν πόλιν ηύξησας, καὶ βασι λίδα πεποίηκας, καὶ καταστρέφεις σὴν γενομένην; Οὐκ εἰδότες σε διὰ σοῦ τὴν οἰκουμένην ἐκρατήσαμεν, καὶ προσκυνοῦντές σε νῦν καὶ τῆς ζωῆς αὐτῆς ἐκε βαλλόμεθα; Τοῦ σοῦ, Βασιλεῦ, ὀνόματος φεῖσαι, μὴ Νινευίταις ἀπαιτῶν δίκας, φευκτὴν ὡς ἀνόνητον τὴν εὐσέβειαν ποιήσῃς· μὴ δικαίως ἡμᾶς κολάζων τῆς μετανοίας τοῖς ἀνθρώποις κλείσῃς τὴν θύραν. Εἰ μὲν γὰρ νομοθέτου, καὶ διδασκάλων τυχόντες εἰς πολλὴν κακίαν προήλθαμεν, ἀπαραιτήτως διαφθει ρον, ἱκετεύουσι συγγνώμης μὴ μετάδος, χαλεπωτέ ραν ἧς ἐπείλησας ἐπάγαγε δίκην· εἰ δὲ οὐ μαθόν τες, οὐδὲ παιδευθέντες ἐν φαυλότητι, καὶ ἀσεβεία διετελοῦμεν, μὴ τοσοῦτον ὄλεθρον, Βασιλεῦ, τῆς ἀγνοίας ἡμῶν καταψηφίσῃ. Κατακλυσμῷ τοὺς ἀνθρώ τους διέφθειρας πάλαι δικαίως· διδάσκοντι γὰρ οὐ προτεῖχον τῷ Νώε· προείπας τὴν ἀπώλειαν, καὶ τὴν ἁμαρτίαν οὐκ ἔφυγον. Σοδομίτας εὐλόγως ἀνέπρη σας, δέξασθαι γὰρ τοῦ Λώτ τὰς συμβουλίας οὐκ ἠθέ λησαν. Αιγύπτιοι κατεπόθησαν εἰκότως μετὰ τοῦ Φα ραώ, Μωσέως γὰρ διδάσκοντος οὐκ ἐπείθοντο πλη γέντες πολλάκις, καὶ τῆς σῆς δεξιᾶς πεῖραν λαβόν τες. Η παρά τινος ἀντειπεῖν ἐτολμήσαμεν; Ένα νῦν μόνον ἀπέστειλας πρὸς ἡμᾶς, οὐδὲ τοῦτον διδάσκα λον, ἀλλὰ καὶ κακῶν μηνυτήν, καὶ πιστεύσαντες πανδημὶ τὴν σὴν λατρείαν τιμῶμεν. Προθεσμίαν ἡμῖν μικρὰν δέδωκας, καὶ μεταβολὴν ἐν αὐτῇ μεγί στην εδείξαμεν. Απωλείας ἡμῖν κηρυχθείσης τὸ σὸν φιλάνθρωπον οὐκ ἀπέγνωμεν. Τοῦ προφήτου την και ταστροφὴν καταγγείλαντος, εἰς τὸ σὸν ἠλπίσαμεν Έλεος. Μή ψεύσῃς ἡμῶν, ἀγαθέ, τὰς ἐλπίδας Μή παύσῃς γλώττας ἀνυμνεῖν σου την χρηστότητα βου λομένας! Μὴ ἀποκτείνῃς ἄνδρας κηρύξαι σου τὴν ἀγαθότητα πάντα σπεύδοντας! Μὴ κωλύσῃς ἡμᾶς διδασκάλους τοῖς ἡμετέροις πᾶσιν εὐσεβείας γενέσθαι! Μη διαμείνης οριζόμενος ὁμοίως πρὸς τοὺς οὐκέτι τοῖς αὐτοῖς διαμείναντες Ελλάγημεν ἡμεῖς, διαλ λάγηθι σύ. Στῆσον τὴν ὀργήν, ὥσπερ τὴν πλάνην ἡμεῖς. Παῦσον τὴν τιμωρίαν αὐτὸς, ὥσπερ ἡμεῖς τὴν κακίαν. Εξεπαίδευσας ἡμᾶς ἱκανῶς τῷ φόβῳ, δός καιρὸν λοιπὸν ἡμῖν τὸ περί σε φίλτρον ἐνδείξασθαι. λόγον, καὶ ἀποστρέψει ἀπὸ ὀργῆς θυμοῦ αὐτοῦ, καὶ οὐκ ἀπολώμεθα; Ἐκ βαθυτάτης τοίνυν καρδίας πρὸς τὸν Θεὸν ἀνεβόων· Βασιλεῦ, ζωῆς Κύριος καὶ θανά-του, ἡμεῖς μὲν ἧς ἠπείλησας ἀποφάσεως ἄξιοι, καὶ δίκην τὴν ἑκάστην ὀφείλομεν, σὲ τὸν ἀληθινὸν Θεὸν ἀγνοήσαντες, καὶ διεφθαρμένον ζήσαντες βίον. Αὐ-τὸς δὲ τῷ πελάγει τῶν σῶν οἰκτιρμῶν κεχρημένος παῦσον τὴν καθ’ ἡμῶν τιμωρίαν· νίκησον τὸ μέσον δίκαιον ἀγαθότητι, τὴν δὲ ἡμῶν ἀγνωμοσύνην φιλ-ανθρωπίᾳ· εἰ μὲν ἐξαίφνης ἐπήγαγες τὴν πληγὴν, λόγος τὰ τῆς κολάσεως εἶχε, καὶ ἀλλοτρίους ὄντας καὶ φαύλους ἀπέκτενες· νῦν δὲ προθεσμίαν διὰ χρη-στότητα δοὺς, ἂν μεταβληθέντας φονεύσῃς, οὐκ ἀλ-λοτρίους, ἀλλὰ σοὺς ἀπολλύεις. Ἀσεβοῦντας ἐφύλα-ξας, καὶ νῦν φθείρεις πιστοὺς γινομένους; πονηροὺς ὄντας διέσωσας, καὶ ἀγαθοεργοῦντας νῦν ἀναιρεῖς; εἰδώλοις ἀνακειμένην τὴν πόλιν ηὔξησας, καὶ βασι-λίδα πεποίηκας, καὶ καταστρέφεις σὴν γενομένην; Οὐκ εἰδότες σε διὰ σοῦ τὴν οἰκουμένην ἐκρατήσαμεν, καὶ προσκυνοῦντές σε νῦν καὶ τῆς ζωῆς αὐτῆς ἐκ-βαλλόμεθα; Τοῦ σοῦ, Βασιλεῦ, ὀνόματος φεῖσαι, μὴ Νινευί̈ταις ἀπαιτῶν δίκας, φευκτὴν ὡς ἀνόνητον τὴν εὐσέβειαν ποιήσῃς· μὴ δικαίως ἡμᾶς κολάζων τῆς μετανοίας τοῖς ἀνθρώποις κλείσῃς τὴν θύραν. Εἰ μὲν γὰρ νομοθέτου, καὶ διδασκάλων τυχόντες εἰς πολλὴν κακίαν προήλθαμεν, ἀπαραιτήτως διάφθει-ρον, ἱκετεύουσι συγγνώμης μὴ μετάδος, χαλεπωτέ-ραν ἧς ἠπείλησας ἐπάγαγε δίκην· εἰ δὲ οὐ μαθόν-τες, οὐδὲ παιδευθέντες ἐν φαυλότητι, καὶ ἀσεβείᾳ διετελοῦμεν, μὴ τοσοῦτον ὄλεθρον, Βασιλεῦ, τῆς ἀγνοίας ἡμῶν καταψηφίσῃ. Κατακλυσμῷ τοὺς ἀνθρώ-πους διέφθειρας πάλαι δικαίως· διδάσκοντι γὰρ οὐ προσεῖχον τῷ Νῶε· προεῖπας τὴν ἀπώλειαν, καὶ τὴν ἁμαρτίαν οὐκ ἔφυγον. Σοδομίτας εὐλόγως ἀνέπρη-σας, δέξασθαι γὰρ τοῦ Λὼτ τὰς συμβουλίας οὐκ ἠθέ-λησαν. Αἰγύπτιοι κατεπόθησαν εἰκότως μετὰ τοῦ Φα-ραὼ, Μωσέως γὰρ διδάσκοντος οὐκ ἐπείθοντο πλη-γέντες πολλάκις, καὶ τῆς σῆς δεξιᾶς πεῖραν λαβόν-τες. Ἢ παρά τινος ἀντειπεῖν ἐτολμήσαμεν; Ἕνα νῦν μόνον ἀπέστειλας πρὸς ἡμᾶς, οὐδὲ τοῦτον διδάσκα-λον, ἀλλὰ καὶ κακῶν μηνυτὴν, καὶ πιστεύσαντες πανδημὶ τὴν σὴν λατρείαν τιμῶμεν. Προθεσμίαν ἡμῖν μικρὰν δέδωκας, καὶ μεταβολὴν ἐν αὐτῇ μεγί-στην ἐδείξαμεν. Ἀπωλείας ἡμῖν κηρυχθείσης τὸ σὸν φιλάνθρωπον οὐκ ἀπέγνωμεν. Τοῦ προφήτου τὴν κα-ταστροφὴν καταγγείλαντος, εἰς τὸ σὸν ἠλπίσαμεν ἔλεος. Μὴ ψεύσῃς ἡμῶν, ἀγαθὲ, τὰς ἐλπίδας Μὴ παύσῃς γλώττας ἀνυμνεῖν σου τὴν χρηστότητα βου-λομένας Μὴ ἀποκτείνῃς ἄνδρας κηρύξαι σου τὴν ἀγαθότητα πάντα σπεύδοντας Μὴ κωλύσῃς ἡμᾶς διδασκάλους τοῖς ἡμετέροις πᾶσιν εὐσεβείας γενέσθαι Μὴ διαμείνῃς ὁριζόμενος ὁμοίως πρὸς τοὺς οὐκέτι τοῖς αὐτοῖς διαμείναντες Ἠλλάγημεν ἡμεῖς, διαλ-λάγηθι σύ. Στῆσον τὴν ὀργὴν, ὥσπερ τὴν πλάνην ἡμεῖς. Παῦσον τὴν τιμωρίαν αὐτὸς, ὥσπερ ἡμεῖς τὴν κακίαν. Ἐξεπαίδευσας ἡμᾶς ἱκανῶς τῷ φόβῳ, δὸς καιρὸν λοιπὸν ἡμῖν τὸ περί σε φίλτρον ἐνδείξασθαι. ad Deum clamabant: Rex, vitæ Dominus et mortis, nos quidem, quam comminatus es, sententia digni sumus, et cujusvis pœnæ reos nos effecimus, te non agnoscentes verum Deum, et perditam vitamı agentes. Tu vero mari misericordiæ tuæ usus, pœ nam tolle contra nos edictam: vince obstantem justitiam bonitate, nostram ingratitudinem clemen tia. Si enim repentinam nobis plagam iufigere vo luisses, serino ille tuus supplicio ipso fuisset con junctus, nosque cumn adhuc a te alieni cssemus ac impii, neci dedisses: jam vero cum tempus defini tum in bonum nobis usum concesseris, si conversos occideris, non alienos perlis, sel suos. Cumn impii essemus, nos protexisti, et eosdem, qui ad Glen redivimus, consumes? bonis moribus alienos ser vasti, et bene operantes e medio tolles? Adauxisti civitatem idolis addictam, et reginam cæterarum urbium constituisti, et ditioni tuæ nunc deditam everles? Terram, cum te ignoraremus, adjuvante te, devicimus, nunc ipsa etiamnum terra, cum te adoremus, ejiciemur? Nomini tuo, Rex, parce, ne cum a Ninivitis supplicia poposceris, pietatem rei inutilis adinstar fugiendam reddas; ne justam no bis pœnam infligens, januam pœnitentiæ hominibus præcludas. Equidem si legislatorem et magistros sortiti ulterius in malitia progressi fuerimus, ruina nos destruas inexorabili, ncc veniam supplicibus concedas, imo graviorem ipsa, quam comminatus es, pœnam inducas: verum si non intelligentes, ne c que edocti, in malitia et impietate perstiterimus, nostram inscitiam ne tantæ, o Rex, damnaverimus ruina. Perdidisti non immerito olim diluvio homi nes, Noe enim docenti præbere aures noluerunt prænuntiasti eis interitum, a peccato autem non abs tinuerunt. Merito Sodomitas incendio concremasti, suscipere enim Loti consilia renuerunt. Submersi sunt simili ratione cum Pharaone Ægyptii; Mosi enim docenti fidem non habuerunt, sæpenumero licet per cussi, tuamque dexteram experti. Nos veronum con tradicere aliqua in re ausi sumus? Modo unicum no bis, neque hunc magistrum, sed malorum potius in dicem misisti; plenam nihilominus fidem ipsi pre buimus, tuumque cultum rebus omnibus potiorem habemus. Spatium (pœnitentiæ) idque exiguum nobis concessisti, et summam in eo mutationen ostendimus. Pernicie nostra præconis voce denuntiata, tuum, quo genus humanum amplecteris, amoreni agnovimus. Propheta subversionem nuntiante,in tua misericordia nostram collocavimus fiduciam. Noli, optime, spen nostram reddere inanem, neque linguas cohibere tuam beneficentiam celebraturas. Noli committere, ut neci tradas viros, qui bonitatis tuæ referre præconia omni conatu ambimus; neque impedias, quominus iis omnibus, qui aliquo pacto nobis sunt conjuncti, magi stri fiamus pietatis. Noli in eadem contra nos ira per sistere, qui rebus iisdem non amplius iinmoratur. Nos mutati sumus, mutare et tu. Siste iram, sicut Malim scribere ut sensus sit: Vindicta justitiam habuisse.
PG 64:432Φεῖσαι θρεμμάτων διὰ λιμὸν μυκωμένων· φεῖσαι παίδων ἀναμαρτήτων ὑπὸ κλαυθμοῦ πνιγομένων. Φεῖσαι νηπίων ἀώρων ὑπὸ νηστείας ἐκλελυμένων. Μὴ συνδιαφθείρῃς τοὺς ἀναιτίους τοῖς αἰτίοις. Οἰκτείρησον μητέρας γάλα διὰ τὴν σὴν ὀργὴν τοῖς φιλτάτοις οὐ παρ-εχούσας· ἠρνήσαντο γονεῖς ἐκείνους ἐλέων, ἵνα τὸ σὸν ἔλεος ἐπισπάσωνται. Πάντες ἄνθρωποι τοῖς αὐτοῖς, οἷς καὶ ἡμεῖς, ἀνέχονται πονηρεύμασιν· ἂν ἡμᾶς με-τανοοῦντας μὴ δέξῃ, τοῦ κόσμου παντὸς τὰς ἐλπίδας ἐξέκοψας, Τοιούτοις παρὰ τὰς ἀρχὰς, ὡς εἰκὸς, Νι-νευῖται λόγοις ἐχρῶντο· ἦν δὲ καὶ τὰ ἔργα τοῖς λό-γοις ἐφάμιλλα, νηστεία, σάκκος, ἐκτεινὴς προσευχὴ, δάκρυα, πονηρίας φυγή. Ἀνεβόησαν γὰρ, φησὶ, πρὸς τὸν Θεὸν ἐκτενῶς, καὶ ἀπέστρεψεν ἕκαστος ἀπὸ τῆς ὁδοῦ αὑτοῦ τῆς πονηρᾶς, καὶ ἀπὸ τῆς ἀδικίας τῆς ἐν χερσὶν αὐτῶν. Ἅπτονται τῆς φιλοσοφίας ἀπὸ τῶν ἄκρων αὐτῶν τῆς φιλοσοφίας, καὶ τὴν κορωνίδα τῆς ἀρετῆς κρηπῖδα ποιοῦνται τῆς ἀρετῆς· πᾶν γὰρ ὅ τι κάλλιστον ἔργον, καὶ Θεῷ προσφιλέστατον, τοῦτο ἕκα-στος ἐπιτηδεύετο. Ἴδον πόλεμον οὐράνιον κατ’ αὐτῶν ἐγειρόμενον, καὶ ὠχύρωσαν ἔργοις ἀγαθοῖς ἑαυτοὺς, ὥσπερ τεῖχος [τείχει]. Ἐνεδύσαντο θαυμαστήν τινα πανοπλίαν τοὺς σάκκους. Ἀντέταξαν κάτωθεν εὐχὰς, καὶ δεήσεις τοῖς ἄνωθεν κεραυνοῖς φερομένοις. Τῷ πα-τάγῳ τῶν βροντῶν τὸν ἦχον τῆς ὑμνῳδίας ἀντέστη-σαν. Νηστεία πύργος αὐτοῖς γέγονεν ἐναργής. Κρου-νοῖς δακρύων τὴν τῶν ἁμαρτημάτων ἔσβεσαν φά-λαγγα. Φίλους ἐποιήσαντο τοὺς ἐχθροὺς, ἵνα τὸν Θεὸν ἑαυτοῖς καταλλάξωσιν. Ἀφῆκαν αὐτοὶ τὴν ὀργὴν τοῖς λελυπηκόσιν, ἵνα τὴν κατ’ αὐτῶν ὀργὴν παύσωσι τοῦ Δεσπότου. Ὀφλημάτων κάτω γραμματεῖον διέῤῥη-ξαν, ἵνα τῆς ἄνωθεν ἐπταισμένων ἀφέσεως τύχωσιν. Ἔδωκαν δούλοις ἐλευθερίαν, ἵνα λάβωσιν αὐτοὶ τῆς τιμωρίας ἐλευθερίαν. Προσέθηκαν τὰς κτήσεις τοῖς ἐνδεέσιν, ἵνα κτήσωνται βεβαίως τὰς ἰδίας οὐσίας. Τρυφὴν ῥίψαντες, ἐγκράτειαν μετεδίωκον. Ἀκολα-σίαν φυγόντες, σωφροσύνην ἠσπάζοντο. Ἀξιωμάτων ὄγκον μισήσαντες, εἰς ταπεινὸν καὶ πενθηρὲς σχῆμα ἅπαντες μετεσκευάσθησαν. Ὠνίων, καὶ συμβολαίων, καὶ πάντων ἔργων σχολάσαντες τὸν Θεὸν ἐθερά-πευον. Οἱ κακοῦργοι τὰς λῃστείας οὐδενὸς ἀναγκά-ζοντος ὡμολόγουν. Οἱ δικασταὶ τοὺς ὁμολογοῦντας οὐκ ἐπράττοντο δίκας. Ὡς τεθνεῶτες τοῦ βίου πάν-τες ὡμολόγουν. Ὁ πλοῦτος ἀφύλακτος ἔῤῥιπτο, καὶ ὁ κλέπτης οὐδαμόθεν ἐφαίνετο. Χρυσὸς τοῖς ἐνδεέσιν ἐχορηγεῖτο, καὶ τὴν κτῆσιν ἕκαστος ὡς ζημίαν ἔφυ-γεν. Ἓν μόνον ἐσπουδάζετο πᾶσιν, ἡ σωτηρία. Εἷς δρόμος καὶ πλουσίοις, καὶ πένησιν, ὁ περὶ τῆς ζωῆς προύκειτο πόνος. Πᾶν δὲ τὸ μὴ εἰς τοῦτο φέρον, ὡς ἀνόνητον καὶ φαῦλον ἐκβέβλητο. Ἄδηλος ἦν ἡ σωτη-ρία, καὶ ὡς ὁμολογουμένη παρ’ αὐτοῖς ἐσπουδάζετο. Οὐκ εἶχον θαῤῥεῖν τῷ τέλει τῆς μετανοίας, καὶ ὡς ζησόμενοι πάντως ἀγαθῆς πάσης ἐπεμελοῦντο πρά-ξεως. Ὢ φιλοσόφων βαρβάρων ὢ σοφῶν ἀπαιδεύ-των Ἔγνωσαν ἀδιδάκτως τὰ δέοντα, ἄνευ νομοθέτου μετεῤῥυθμίσθησαν, ἄνευ διδασκάλων ἐσωφρονίσθη-σαν, ἐκ τῆς ἐσχάτης κακίας εἰς τὴν οὐράνιον πολι-
Φεῖται θρεμμάτων διὰ λιμὸν μυχωμένων· φεῖσει παίδων ἀναμαρτήτων ὑπὸ κλαυθμού πνιγομένων. Φεῖσαι νηπίων δώρων ὑπὸ νηστείας εκλελυμένων. Μη συνδιαφθείρῃς τοὺς ἀναιτίους τοῖς αἰτίοις. Οἰκτείρησαν μητέρας γάλα διὰ τὴν σὴν ὀργὴν τοῖς φιλτάτοις οὐ παρ εχούτας· ηρνήσαντο γονεῖς ἐκείνους ελέων ἵνα τὸ σὺν ἔλεος ἐπισπάσωνται. Πάντες ἄνθρωποι τοῖς αὐτοῖς, οἷς καὶ ἡμεῖς, ἀνέχονται πονηρεύμασιν· ἂν ἡμᾶς μετ τανοοῦντας μὴ δέξῃ, τοῦ κόσμου παντὸς τὰς ἐλπίδας ἐξέκοψας. Τοιούτοις παρὰ τὰς ἀρχὰς, ὡς εἰκός, Νι νευίται λόγοις ἐχρῶντο· ἦν δὲ καὶ τὰ ἔργα τοῖς λό γοις ἐφάμιλλα, νηστεία, σάκκος, ἐκτεινής προσευχή, δάκρυα, πονηρίας φυγή. Ανεβόησαν γάρ, φησί, πρὸς τὸν Θεὸν ἐκτενῶς, καὶ ἀπέστρεψεν ἕκαστος ἀπὸ τῆς ὁδοῦ αὐτοῦ τῆς πονηρᾶς, καὶ ἀπὸ τῆς ἀδικίας τῆς ἐν χερσὶν αὐτῶν. "Απτονται τῆς φιλοσοφίας ἀπὸ τῶν άκρων αὐτῶν τῆς φιλοσοφίας, καὶ τὴν κορωνίδα τῆς ἀρετῆς κρηπίδα ποιοῦνται τῆς ἀρετῆς· πᾶν γὰρ ὅ τ κάλλιστον ἔργον, καὶ Θεῷ προσφιλέστατον, τοῦτο ἔχει στὸς ἐπιτηδεύετο. Ιδον πόλεμον οὐράνιον κατ' αὐτῶν εγειρόμενον, καὶ ὠχύρωσαν ἔργοις ἀγαθοῖς ἑαυτοὺς, ὥσπερ τεῖχος [τείχει]. Ενεδύσαντο θαυμαστήν τινα πανοπλίαν τοὺς σάκκους. Αντέταξαν κάτωθεν εὐχὰς, καὶ δεήσεις τοῖς ἄνωθεν κεραυνοῖς φερομένοις. Τῷ πα τάγῳ τῶν βροντῶν τὸν ἦχον τῆς ὑμνῳδίας ἀντέστη σαν. Νηστεία πύργος αὐτοῖς γέγονεν εναργής. Κρου νοῖς δακρύων τὴν τῶν ἁμαρτημάτων έσβεσαν φά λαγγα. Φίλους ἐποιήσαντο τοὺς ἐχθροὺς, ἵνα τὸν Θεὸν ἑαυτοῖς καταλλάξωσιν. ἀφῆκαν αὐτοὶ τὴν ὀργὴν τοῖς λελυπηκόσιν, ἵνα τὴν κατ' αὐτῶν ὀργὴν πεύσωσι τοῦ Δεσπότου. Οφλημάτων κάτω γραμματείον διέρρη ξαν, ἵνα τῆς ἄνωθεν ἑπταισμένων ἀφέσεως τύχωσιν. Εδωκαν δούλοις ἐλευθερίαν, ἵνα λάβωσιν αὐτοὶ τῆς τιμωρίας ελευθερίαν. Προσέθηκαν τὰς κτήσεις τοῖς ἐνδεέσιν, ἵνα κτήσωνται βεβαίως τὰς ἰδίας ουσίας. Τρυφὴν ρίψαντες, εγκράτειαν μετεδίωκεν. Ακολα σίαν φυγόντες, σωφροσύνην ἡσπάζοντο. Αξιωμάτων ὄγκον μισήσαντες, εἰς ταπεινὸν καὶ πενθηρες σχῆμα ἅπαντες μετεσκευάσθησαν. Ονίων, καὶ συμβολαίων, καὶ πάντων ἔργων σχολάσαντες τὸν Θεὸν ἐθερά πευον. Οἱ κακούργοι τὰς ληστείας οὐδενὸς ἀναγκά ζοντος ώμολόγουν. Οἱ δικασταὶ τοὺς ὁμολογοῦντας οὐκ ἐπράττοντο δίκας. Ως τεθνεῶτες τοῦ βίου πάν τες ώμολόγουν. Ὁ πλοῦτος ἀφύλακτος ἔρριπτο, καὶ ῃ ὁ κλέπτης οὐδαμόθεν εφαίνετο. Χρυσὸς τοῖς ἐνδεέσιν ἐχορηγεῖτο, καὶ τὴν κτῆσιν ἕκαστος ὡς ζημίαν ἔφυ γεν. Εν μόνον ἐσπουδάζετο πᾶσιν, ἡ σωτηρία. Εἷς δρόμος καὶ πλουσίοις, καὶ πένησιν, ὁ περὶ τῆς ζωῆς προύκειτο πόνος. Πἂν δὲ τὸ μὴ εἰς τοῦτο φέρον, ὡς ἀνόνητον καὶ φαῦλον ἐκβέβλητο. "Αδηλος ἦν ἡ σωτή ρία, καὶ ὡς ὁμολογουμένη παρ' αὐτοῖς ἐσπουδάζετο. Οὐκ εἶχον θαῤῥεῖν τῷ τέλει τῆς μετανοίας, καὶ ὡς ζησόμενοι πάντως ἀγαθῆς πάσης ἐπεμελοῦντο πρά ξεως. Ο φιλοσόφων βαρβάρων! ὦ σοφῶν ἀπαιδεύ των! Ἔγνωσαν ἀδιδάκτως τὰ δέοντα, ἄνευ νομοθέτου μετεῤῥυθμίσθησαν, ἄνευ διδασκάλων ἐσωφρονίσθη σαν, ἐκ τῆς ἐσχάτης κακίας εἰς τὴν οὐράνιον πολιτ ἐλεεῖν. SUPPLEMENTUM AD S. J. CHRYSOSTOMI OPERA. nos cohibuimus errorem. Fac cesaare plenam, sicut & refrenavimus malitiam. Satis edocuisti nos timore, da ut futurum tempus suaviora tui amoris incita menta nobis offerat. Parce armentis a fame mu gientibus. Parce innocuis pueris planctu suffocatis, immaturis inſautibus præ jejunio deficientibus. Noli cum impiis perdere innocentes. Miseratio te subeat matrum, quæ ut te sibi iratum reconcilient, dilectissimæ proli lac non præbent. Huic denegant parentes misericordiam, ut tuam sibi attrahant. Quivis hominum eadem, quam nos admisimus, de tinetur malitia; unde si nostra non reconciliatus fueris poenitentia, totius mundi spem præcidisti. In primordiis (poenitentiae) talibus fortasse sermonibus Ninivita utebantur; opera autem, jejunium, succus, oratio continua, lacrymæ, peccati fuga, verbis erant consona. Climaverunt enimn, ait, impense ad Douni num, et reversus est quisque a via sua mala, et ab injustitia, quæ in manibus eorum erat. Sapientiam ab ipso suo culmine attingunt, et apicem virtutis basim ejusdem constituunt: quodcunque enim op gimum Deoque gratissimum opus foret, ei quisque studebat. Viderunt bellum caelitus sibi illatum, atque seipsos quasi murum operibus suis communiverunt. Iniluerunt se saccis, miris profecto armis. Fulmini bus de cœlo missis vota et preces in terrà opposue runt. Contra tonitruum fragores hymnodiæ sonum adhibuerant. Jejunium fuit eis conspicua turris. La crymarum fontibus exstinxerant peccatorum multi tudinem. Inimicos sibi amicitia devinxerunt, ut Deum sibi reconciliarent: quam in offensoresfovebant, iram deposuerunt, ut eam, qua Dominus in eos erat ac Census, sedarent. Libellum debitorum diruperunt In terra, ut remissionem peccatorum in supernis assequerentur. Servis dederunt libertatem, ut ipsi liberationem supplicii obtinerent, Bona pauperibus erogarunt, ut in tuto collocarent propriarum re rum possessionem. Voluptati renuntiantes, conti nentiain sequebantur; fugientes luxuriam, tempe rantiam amplectebantur. fastu dignitatum alieni omnes cum habitu humili ac lugubri figuram aliam Inducrunt. Venditionibus, pactis, et quocunque ne gotio supersedentes nonnisi Deo serviebant. Improbi ultro sua confitebantur latrocinia, neque judices pcnam a confitentibus repetebant. Omnes tanquam in vitae termino constituti confitebantur. Divitiae eji ciebantur absque custode, neque fur uspiam com parebat. Aurum suppeditabatur egentibus, et pos sessionem velut jacturam ipsam quisque fugiebat. Res unica, nimirum salus, omnibus cura erat. Di vitibus æquc, ac pauperibus uuus erat conatus, vitæ scilicet servandæ studium præ manibus erat. Omnia autem, quæ eo non collimarent, velut vilia et inutilia rejiciebantur. Incerta erat salus, et velut extra omnem aleam posita quærebatur. Non po terant sibi promittere finem pœnitentiæ, et tanquam ad terminum usque victuri in quodlibet opus bonum Forte legendum
PG 64:433τείαν ἀνέδραμον. Αὕτη ἡ ἀλλοίωσις τῆς δεξιᾶς τοῦ Ὑψίστου. Εἷς ὄμβρος ἀπειλῆς, καὶ μυρίων ἀγαθῶν φορὰν ἐβλάστησαν Νινευῖται· ἀνεχωνεύθησαν ὡς παλαιοί τινες ἀνδριάντες. Μετεσκευάσθησαν ἐκ τῆς μετανοίας· ἐξ ἁμαρτωλῶν γεγόνασι δίκαιοι, ἀγ-γέλοις ἐράσμιοι, Θεῷ ποθεινοί. Ἔστησαν σαλευομέ-νην τὴν πόλιν, καταπίπτουσαν ὤρθωσαν, δονουμένην ἐστήριξαν. Μετεστράφησαν, καὶ οὐκ ἀντεστράφησαν· μετεβλήθησαν, καὶ οὐ διεφθάρησαν. Ἴδε γὰρ, φησὶν, ὁ Θεὸς τὰ ἔργα αὐτῶν, ὅτι ἀπεστράφησαν ἀπὸ τῶν ὁδῶν αὐτῶν πονηρῶν, καὶ μετενόησεν ἐπὶ τῇ κακίᾳ, ᾗ ἐλάλησε τοῦ ποιῆσαι αὐτοῖς. Ὢ πα-ραδόξων πραγμάτων Ἀνεδίκασε τὴν δίκην ὁ δικα-στὴς, τὴν φονεύουσαν ἔλυσε ψῆφον, καὶ τὴν σώζου-σαν ἐψηφίσατο. Μετενόησαν Νινευῖται, καὶ μετενόη-σεν ὁ Θεός. Ἔσχισεν ἡ μετάνοια τῆς ἀπωλείας τὸ πρόσταγμα. Διέῤῥηξαν ἐκεῖνοι τὴν πονηρίαν, διέῤ-ῥηξεν ὁ Θεὸς τὴν ἀπόφασιν. Ὢ πάντα δυναμένης με-τανοίας Ἐπὶ γῆς τελεῖται, καὶ τὰ ἐν οὐρανοῖς ἀνα-στρέφει. Οὕτω καὶ ἡμεῖς, ὦ φίλοι, μετανοήσωμεν· οὕτω νηστεύσωμεν· ἀγαθὰς πράξεις τῇ νηστείᾳ συν-ζεύξωμεν· πονηρῶν πράξεων ἀπεχώμεθα· τῆς γεέν-νης τὴν ἀπειλὴν φοβηθῶμεν· διὰ μετανοίας τὴν παρὰ Θεοῦ σωτηρίαν κτησόμεθα. Αὐτῷ ἡ δόξα, καὶ τὸ κρά-τος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
τείαν ἀνέδραμον. Αὕτη ἡ ἀλλοίωσις τῆς δεξιᾶς Ο! τοῦ 'Υψίστου. Εἰς ὄμβρος ἀπειλῆς, καὶ μυρίων ἀγαθῶν φορὰν ἐβλάστησαν Νινευίται· ἀνεχωνεύθησαν ὡς παλαιοί τινες ανδριάντες. Μετεσκευάσθησαν ἐκ τῆς μετανοίας· ἐξ ἁμαρτωλῶν γεγόνασι δίκαιοι, ἀγ γέλοις ἐράσμιοι, Θεῷ ποθεινοί. Έστησαν σαλευομέ νην τὴν πόλιν, καταπίπτουσαν ώρθωσαν, δονουμένην ἐστήριξαν. Μετεστράφησαν, καὶ οὐκ ἀντεστράφησαν μετεβλήθησαν, καὶ οὐ διεφθάρησαν. Ιδε γὰρ, φησίν, ὁ Θεὸς τὰ ἔργα αὐτῶν, ὅτι ἀπεστράφησαν ἀπὸ τῶν ὁδῶν αὐτῶν πονηρῶν, καὶ μετενόησεν ἐπὶ τῇ κακία, ᾗ ἐλάλησε τοῦ ποιῆσαι αὐτοῖς. Ο πα ραδόξων πραγμάτων! 'Ανεδίκασε τὴν δίκην ὁ δικα στῆς, τὴν φονεύουσαν ἔλυσε ψῆφον, καὶ τὴν σώζου σαν εψηφίσατο. Μετενόησαν Νινευίται, καὶ μετενόη σεν ὁ Θεός. Ἔσχισεν ἡ μετάνοια τῆς ἀπωλείας το πρόσταγμα. Διέῤῥηξαν ἐκεῖνοι τὴν πονηρίαν, διέρ ῥηξεν ὁ Θεὸς τὴν ἀπόφασιν. Ο πάντα δυναμένης μετ τανοίας! Ἐπὶ γῆς τελεῖται, καὶ τὰ ἐν οὐρανοῖς ἀνα στρέφει. Οὕτω καὶ ἡμεῖς, ὦ φίλοι, μετανοήσωμεν οὕτω νηστεύσωμεν· ἀγαθὰς πράξεις τῇ νηστεία συν ζεύξωμεν· πονηρῶν πράξεων ἀπεχώμεθα· τῆς γεέν νης τὴν ἀπειλὴν φοβηθῶμεν· διὰ μετανοίας τὴν παρὰ Θεοῦ σωτηρίαν κτησόμεθα. Αὐτῷ ἡ δόξα, καὶ τὸ κράτ της εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ Γ'. Περὶ ἐλεημοσύνης, καὶ εἰς τὸν πλούσιον καὶ τὸν Λάζαρον Δ'. Μεγάλη τῆς ἐλεημοσύνης ἡ εὐεργεσία. Οὐδὲν ἄλλο ἐξισάζεται τῇ ἐλεημοσύνῃ. Οὐδεμία ἀρετὴ ἐξισχύει οὕτως ἐξαλείψαι ἁμαρτίας. Διὰ τοῦτο καὶ ἡ θεία Γραφή φησιν· ῾Ο ἐλεῶν πτωχῷ, δανείζει Θεῷ. Ἐὰν δανείσῃς ἀνθρώπῳ χρυσίον, δεσμεύει τοῖς τραύμασι καὶ τοῖς γράμμασιν. Ἐπὶ δὲ Θεοῦ οὐκ ἔστιν οὕτως. ᾿Αλλὰ τοῖς μαρτυρίοις διδοῖς, τοῖς πέτ νησιν, καὶ ὁ Θεὸς προσκαλεῖ ἀποδοῦναι τὸ δάνειον. ῾Α ἐδάνεισας τῷ πένητι, σπεύδει λύσαι τὴν ἐγγύην, καὶ οὐχ ἁπλῶς ἀποδίδωσιν, ἀλλὰ μετὰ πολλῆς εὐλο γίας ἀποδιδοῖ λέγων· Δεῖτε οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου· κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς κόσμου. "Ανθρωπον ἐὰν δανείσης, οὐκ ἔστιν ὅτε, ἀποδίδωσι δάνειον, οὐδὲ τὸ πρόσωπόν σου θέλει ἰδεῖν· ὁ Θεὸς δανεισάμενος ἀντὶ τῶν παραμενόντων τοῖς μαρτυρίοις, καὶ τῶν πενήτων, οὐκ ἀποδίδωσι τὸ δάνειον καὶ ἀποπέμπει, ἀλλὰ καὶ συγκληρονόμους ποιεῖ τοὺς δανειστάς, λέ γων· Δεῦτε οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μοι, κλη ρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς κόσμου. Πότε ήτοίμασεν ὁ Κύριος; Πότε; ὅτε σὺ ἐν ταῖς ἐκκλησίαις καὶ ἐν τοῖς μαρ τυρίοις ἐκαρποφορεις, ὅτε σὺ τὰς μνήμας τῶν ἁγίων ἐπετέλεις, ὅτι σὺ τοῖς πένησιν τὸν ἄρτον ἐδάνειζες, ΟΜΙΛΙΑ Γ. Περὶ ἐλεημοσύνης, καὶ εἰς τὸν πλούσιον καὶ τὸν Λάζαρον. Α. Μεγάλη τῆς ἐλεημοσύνης ἡ εὐεργεσία. Οὐδὲν ἄλλο ἐξισάζεται τῇ ἐλεημοσύνῃ. Οὐδεμία ἀρετὴ ἐξισχύει οὕτως ἐξαλεῖψαι ἁμαρτίας. Διὰ τοῦτο καὶ ἡ θεία Γραφή φησιν· Ὁ ἐλεῶν πτωχῷ, δανείζει Θεῷ. Ἐὰν δανείσῃς ἀνθρώπῳ χρυσίον, δεσμεύει τοῖς τραύμασι καὶ τοῖς γράμμασιν. Ἐπὶ δὲ Θεοῦ οὐκ ἔστιν οὕτως. Ἀλλὰ τοῖς μαρτυρίοις διδοῖς, τοῖς πέ-νησιν, καὶ ὁ Θεὸς προσκαλεῖ ἀποδοῦναι τὸ δάνειον. Ἂ ἐδάνεισας τῷ πένητι, σπεύδει λῦσαι τὴν ἐγγύην, καὶ οὐχ ἁπλῶς ἀποδίδωσιν, ἀλλὰ μετὰ πολλῆς εὐλο-γίας ἀποδιδοῖ λέγων· Δεῦτε οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου· κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς κόσμου. Ἄνθρωπον ἐὰν δανείσῃς, οὐκ, ἔστιν ὅτε, ἀποδίδωσι δάνειον, οὐδὲ τὸ πρόσωπόν σου θέλει ἰδεῖν· ὁ Θεὸς δανεισάμενος ἀντὶ τῶν παραμενόντων τοῖς μαρτυρίοις, καὶ τῶν πενήτων, οὐκ ἀποδίδωσι τὸ δάνειον καὶ ἀποπέμπει, ἀλλὰ καὶ συγκληρονόμους ποιεῖ τοὺς δανειστὰς, λέ-γων· Δεῦτε οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μοι, κλη-ρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς κόσμου. Πότε ἡτοίμασεν ὁ Κύριος; Πότε; ὅτε σὺ ἐν ταῖς ἐκκλησίαις καὶ ἐν τοῖς μαρ-τυρίοις ἐκαρποφόρεις, ὅτε σὺ τὰς μνήμας τῶν ἁγίων ἐπετέλεις, ὅτε σὺ τοῖς πένησιν τὸν ἄρτον ἐδάνειζες, τείαν ἀνέδραμον. Αὕτη ἡ ἀλλοίωσις τῆς δεξιᾶς τοῦ Ὑψίστου. Εἷς ὄμβρος ἀπειλῆς, καὶ μυρίων ἀγαθῶν φορὰν ἐβλάστησαν Νινευῖται· ἀνεχωνεύθησαν ὡς παλαιοί τινες ἀνδριάντες. Μετεσκευάσθησαν ἐκ τῆς μετανοίας· ἐξ ἁμαρτωλῶν γεγόνασι δίκαιοι, ἀγ-γέλοις ἐράσμιοι, Θεῷ ποθεινοί. Ἔστησαν σαλευομέ-νην τὴν πόλιν, καταπίπτουσαν ὤρθωσαν, δονουμένην ἐστήριξαν. Μετεστράφησαν, καὶ οὐκ ἀντεστράφησαν· μετεβλήθησαν, καὶ οὐ διεφθάρησαν. Ἴδε γὰρ, φησὶν, ὁ Θεὸς τὰ ἔργα αὐτῶν, ὅτι ἀπεστράφησαν ἀπὸ τῶν ὁδῶν αὐτῶν πονηρῶν, καὶ μετενόησεν ἐπὶ τῇ κακίᾳ, ᾗ ἐλάλησε τοῦ ποιῆσαι αὐτοῖς. Ὢ πα-ραδόξων πραγμάτων Ἀνεδίκασε τὴν δίκην ὁ δικα-στὴς, τὴν φονεύουσαν ἔλυσε ψῆφον, καὶ τὴν σώζου-σαν ἐψηφίσατο. Μετενόησαν Νινευῖται, καὶ μετενόη-σεν ὁ Θεός. Ἔσχισεν ἡ μετάνοια τῆς ἀπωλείας τὸ πρόσταγμα. Διέῤῥηξαν ἐκεῖνοι τὴν πονηρίαν, διέῤ-ῥηξεν ὁ Θεὸς τὴν ἀπόφασιν. Ὢ πάντα δυναμένης με-τανοίας Ἐπὶ γῆς τελεῖται, καὶ τὰ ἐν οὐρανοῖς ἀνα-στρέφει. Οὕτω καὶ ἡμεῖς, ὦ φίλοι, μετανοήσωμεν· οὕτω νηστεύσωμεν· ἀγαθὰς πράξεις τῇ νηστείᾳ συν-ζεύξωμεν· πονηρῶν πράξεων ἀπεχώμεθα· τῆς γεέν-νης τὴν ἀπειλὴν φοβηθῶμεν· διὰ μετανοίας τὴν παρὰ Θεοῦ σωτηρίαν κτησόμεθα. Αὐτῷ ἡ δόξα, καὶ τὸ κρά-τος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. sapientes indoctos! Ea quæ decent, siue præceptore cognoverunt, emendati sunt sine legislatore, absque magistro bonis moribus imbuti sunt, ex profundo malitia in supernam civitatem sursum cucurrerunt. Hæc mutatio dexteræ Excelsi *. Nonnisi unas fuit curam omnem couferebant. rudes philosophos minarum imber, et Ninivil immensain bonorum copiam germinarunt. Denno conflati sunt velut antiquæ quædam statu. Penitentia diversam sor titi sunt formam. Ex peccatoribus facti sunt justi, amabiles angelis, Deo desiderabiles. Commotam firmarunt civitatem, collapsam erexerunt, agitatam consolidarunt. Conversi sunt, et non sunt reversi tuutati sunt, et non sunt destructi. Vidit enim, ait, Deus opera illorum, quia conversi sunt a viis suis malis, et misertus est super malitiam, quam loculus erat, ut faceret eis ³. O res admirabilis! Novam tulit judex sententiam, mortis decretum diremit, salutis sententiam edixit. Pœnituit Ninivitas, et pœṇituit Deum. Pœnitentia rescidit decretum interitus. Di ruperunt ipsi impietatem, et sustulit Deus senten tiam. O pœnitentiam omnipotentem! Perficitur in terra, et ea quæ in cœlo sunt, permutat. Talem nos quoque, amici, pœnitentiam againus: eodem modo jejunemus bona opera jungamos jejunto a pravis timeamus, et per poenitentiam a Deo salutem conse operibus abstineamus: inferni comminationem quemar: ipsi gloria et imperium in sæcula sæculorum. Amen. De eleemosyna, et in dirilem ac Lazarum. Magnum eleemosynae beneficium. Nihil aliud ex aquabitur eleemosyum. Nulla virtus ita valet delere peccata. Quare et divina dicit Scriptura: Quem miseret pauperis feneral Deo ". Si feneraveris ho mini aurum, revincit te vulneribus et litteris. At penes Deum non ita se res habet. Sed martyriis quis dat vel pauperibus, et Deus vocat, ut fenus reddat. Quæ fenerasti pauperi, festinat ipse ut eorum sol vat vadimonium: nec simpliciter restituit, verum etiam cum multa reddit benedictione, inquiens Venite, benedicti Patris mei, hæreditatem adite pre parali vobis regni a fundatione mundi s. Ηomini si feueraveris, nunquam fenus reddit, nec faciein tuam videre vult: Deus accepto fenore per eos qui martyriis assistunt, et per pauperes, non reddit fe nus et dimittit, verum etiam cohæredes facit fene ratores, dicens: Venite, benedicti Patris mei, hæredi tatem adite præparati votis regui a fundatione mundi. Quando preparavit Dominus? Quando? cum tu in ecclesiis et in martyriis fructus affère bas: cum tu memorias sanctorum efficiebas: eum tu pauperibus panem fenerabas: cum tu mendicos in domum tuam suscipiebas: cum tu mendicos veste inducbas: cum tu infirmos et in car Matth. xxv, * Psal. Lxxvi, 11. Jon. 1, 10. ** Prov. xix, 17. Bibliotheca Gallandiana, tom. XIV, Append., p. 156, ex ms. Naniano. Menda amanuensis quædam emendantur.
Second witness · khazarzar edition
In poenitentiam Ninivitarum ΟΜΙΛΙΑ Βʹ. Τοῦ ἐν ἁγίοις Πατρὸς ἡμῶν Ἰωάννου ἀρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως τοῦ Χρυσοστόμου εἰς τὴν μετάνοιαν τῶν Νινευϊτῶν. 64.424 Εὐλόγησον, Πάτερ. Καὶ τὰς προλαβούσας ἡμέρας διδασκαλίας ἀπαιτούσας ὁρῶν, καὶ ἐμαυτὸν διὰ τὴν ἀσθένειαν ἠναγκασμένον σιγᾷν, ἠνιώμην, καὶ ἐδυσχέραινον, καθάπερ τις πρόθυμος ἀθλητὴς κεκωλυμένος παρὰ τοὺς ἀγῶνας αὑτοῦ εἰσελθεῖν εἰς τὸ στάδιον. Ἑώρων ὑμᾶς τῆς λογικῆς ἐφιεμένους τροφῆς, καὶ ἐμαυτὸν χορηγεῖν οὐκ ἰσχύοντα. Ἑώρων τὸν χρόνον ἐμπορίας, καὶ ἐμαυτὸν οὐδὲν συμβόλαιον θέσθαι πρὸς ὑμᾶς δυνάμενον. Ἔβλεπον τὴν θήραν πολλὴν, καὶ τὸν θηρευτὴν ἀτονοῦντα πρὸς τὴν ἄγραν. Ἀλλὰ καὶ λίαν ὀδυνωμένῳ ἐπὶ τούτῳ κάλλιον ἡγούμην ἐμαυτῷ τοὺς πόνους ἐπιμετρεῖν, ὥστε καὶ εἰς ἐκκλησίαν ἔχειν καθ' ἡμέραν ἐπιφοιτᾷν, καὶ τῆς ἄλλης κοινωνεῖν ὑμῖν λειτουργίας, ἣ δύο καὶ τρεῖς ἡμέρας πλέον μόνον μοχθήσας προσηλῶσθαι πάλιν τῇ κλίνῃ, καὶ πάλιν ὑμῶν ἀπολελεῖφθαι. Διὰ τοῦτο τὰς καθημερινὰς ἐκλείπων διαλέξεις ἥκω σήμερον διὰ τῆς Δεσποτικῆς χάριτος τὸ χρέως ὑμῖν καθήσων. Δεῦρο δὴ οὖν τὸ σκάφος εἰς τὸ πέλαγος τῆς Νινευϊτῶν μετανοίας ἑλκύσωμεν. Ἄλλοι μὲν γὰρ ἄλλοις εἰσὶ τῶν ἀνθρώπων χρήσιμοι λόγοι, τὰ δὲ τῆς μετανοίας φάρμακα πᾶσιν οἶμαι ὠφέλιμα· ἐπειδὴ γὰρ οὐδεὶς ἁμαρτίας ἐλεύθερος, εὔδηλον ὡς οὔτε μετανοίας ἀνενδεής. Τοῖς δὲ χρῄζουσι ταύτης ἀναγκαῖον τὸ παράδειγμα τῶν ἐκ μετανοίας σωθέντων τῷ ἴσῳ τρόπῳ κἀκείνους πρὸς τὴν ὑγιείαν εἰσάγον. Ἴδομεν τοίνυν τοὺς ἐπὶ πονηρίᾳ βεβιωμένους ὀνομαστοὺς ἐπ' ἀρετῇ γινομένους. Ἴδομεν τοὺς θηρίοις ἐοικότας ἀγγέλων τάξιν μεταλαμβάνοντας. Ἴδομεν τοῖς ἔργοις τὴν πόλιν στρέφοντας τρόπῳ φιλοσοφίας τὴν πόλιν ἀνορθοῦντας. Ἴδομεν τοὺς ἐχθροὺς τοῦ Θεοῦ, φίλους τοῦ Θεοῦ γεγονότας, καὶ τὸν πάλαι κατήγορον Δεσπότην, συνήγορον ὕστερον κτησαμένους. Ἴδομεν κατακρίτους μετὰ τὴν ἀπόφασιν πρὸς τὸν δικαστὴν ἀγωνιζομένους, καὶ τὴν ἀπόφασιν ἀκυροῦντας. Ἴδομεν τὸν Θεὸν διὰ φιλανθρωπίαν ψευδόμενον. Ἠκούσαμεν πρώην, ὅπως ὁ μὲν προφήτης ἐκήρυσσεν, ἡ δὲ πόλις ἐθορυβεῖτο, καὶ ὅτι καθάπερ εἰς πέλαγος πνεῦμα χαλεπὸν ταράττει, οὕτως εἰς τὸν δῆμον τῶν Νινευϊτῶν ἡ φωνὴ πεσοῦσα τοῦ Ἰωνᾶ πάντα ζάλης καὶ χειμῶνος ἔπλησεν. Ἠκούσαμεν, ὅπως πιστὸν ἡγουμένη ἡ πόλις τὸ κήρυγμα οὐκ εἰς 64.425 ἀπόγνωσιν ἔπεσεν, ἀλλ' εἰς μετάνοιαν ἔδρασεν· καὶ ὅτι θαῤῥεῖν περὶ τῆς σωτηρίας οὐκ ἔχουσα, θεραπεύειν καὶ καταλλάττειν τὸν Θεὸν ἐπεχείρει. Τίνα δὲ ὑπὲρ τῶν καταλλαγῶν τὰ πραττόμενα ἦν; εἴρηται μὲν ἐν μέρει· δεῖ δὲ τὸν πάντα λόγον ὑμῖν ἀποδοῦναι· ἐκήρυξαν γὰρ νηστείαν, καὶ ἐνέδυσαν τὸν σάκκον ἀπὸ μικροῦ αὐτῶν καὶ ἕως μεγάλου αὐτῶν. Ὢ ξένου θαύματος, φοβεροῦ μὲν ἀνθρώποις, ἀγγέλοις δὲ ποθεινοῦ! Ἐννόησόν μοι τὰς πολλὰς μυριάδας ἐκείνας ἀνδρῶν ὁμοῦ καὶ γυναικῶν καὶ παίδων σακκοφορούσας, καὶ εἰς ταὐτὸ συνηθροισμένας· ἐπιτηδεύματα πάντα καὶ πράξεις πάσας ἀνθρωπίνας ἀργούσας, καὶ ἔργον μὲν οὐδὲν παρ' οὐδενὸς οὐδαμοῦ τελούμενον, οἰμωγὴν δὲ ὁμοῦ πάντων καὶ θόρυβον, καὶ βοὴν εἰς οὐρανὸν πεμπομένην. Ἐννόησον δεσποτῶν καὶ δούλων ἀνωμαλίαν ἐκβεβλημένην, ἀρχόντων καὶ ἀρχομένων, βασιλέα μετὰ τοῦ ἴσου σχήματος παρόντα τοῖς πλήθεσι, καὶ καθάπερ πολιτικήν τινα παράταξιν τὴν λειτουργίαν τάττοντα τοῦ Θεοῦ. Ἤγγισε γὰρ, φησὶν, ὁ λόγος πρὸς τὸν βασιλέα, καὶ ἐξανέστη τοῦ θρόνου αὑτοῦ, καὶ ἐξεδύσατο τὴν στολὴν
1
αὑτοῦ, καὶ περιεβάλετο σάκκον, καὶ ἐκάθισεν ἐπὶ σποδοῦ. Ὢ σοφοῦ βασιλέως. Ἐξάρχει τῆς μετανοίας αὐτὸς, ὥστε τὴν πόλιν πᾶσαν σπουδαιοτέραν ποιῆσαι. Τίς γὰρ ἤμελλεν ἔτι μαλακίζεσθαι, τὸν βασιλέα ὁρῶν αὐτὸν ὑπὲρ τῆς σωτηρίας ἀγωνιζόμενον; Τὰ τραύματα τῆς ἁλουργίδος θεραπεύει διὰ τοῦ σάκκου· τὰς ἁμαρτίας τοῦ θρόνου διὰ τῆς ἐπὶ σποδοῦ καθέδρας ἐκπλύνει· τὴν νόσον τῆς ὑπερηφανείας τῷ ταπεινῷ τοῦ σχήματος ἐξιᾶται· τῇ νηστείᾳ τὰ ἕλκη τῆς τρυφῆς φαρμακεύει· καὶ δείξας ταῦτα διὰ τῶν ἔργων πρὸς τὴν ἴσην σπουδὴν πάντας διὰ κηρύγματος ἐγείρει. Ἐκηρύχθη γὰρ, φησὶ, παρὰ τοῦ βασιλέως· Οἱ ἄνθρωποι, καὶ τὰ κτήνη, καὶ οἱ βόες, καὶ τὰ πρόβατα μὴ γευσάσθωσαν μηδὲν, μηδὲν νεμέσθωσαν, καὶ ὕδωρ μὴ πιέτωσαν. Καινὴ βασιλέως νομοθεσία· ἀσιτίαν τοῖς ἀῤῥώστοις ὡς ἰατρὸς ἐπιτάττει· μᾶλλον δὲ τὰς ἀποστολικὰς μιμεῖται διδασκαλίας εὐσεβοῦς νηστείας ὁ τρυφητὴς νομοθέτης, καὶ τοῖς ἀνθρώποις κοινωνεῖν τὰ ἄλογα ταύτης κελεύει, διὰ τῆς ἀναμαρτήτου φύσεως εἰς οἶκτον μείζονα τὸν Θεὸν ἐπισπώμενος. Καὶ περιεβάλοντο σάκκους, φησὶν, οἱ ἄνθρωποι καὶ τὰ κτήνη. Ὢ παρατάξεως οὐρανίας! ὢ φάλαγγος τῷ διαβόλῳ φρικτῆς! Ἑστήκει θρηνῶν ὁ διάβολος ὁρῶν αὑτοῦ τὴν στρατείαν πανδημὶ πρὸς τὸν Θεὸν μεταστᾶσαν καὶ πολεμοῦσαν τοῖς δαίμοσιν· εἶτα ταύτην τὴν μάχην καὶ παῖδες, καὶ γυναῖκες, νήπια μετὰ ἀνδρῶν ἠγωνίζοντο· ἤδη δὲ ἡ τῶν κτηνῶν φύσις σύμμαχος εἰς τὴν παράταξιν παρελήφθη. Καὶ ἴδε καινὸν ὁ διάβολος θέαμα· βοσκήματα δικαιοσύνην συνεισφέροντα ἀνθρώποις, καὶ ὑπὲρ τῆς σωτηρίας τῶν κεκτημένων νηστεύοντα· Οἱ ἄνθρωποι, καὶ οἱ βόες, καὶ τὰ κτήνη μὴ γευσάσθωσαν μηδὲν, μήτε νεμέσθωσαν. Τὰ τῆς ἀρχῆς ὁ βασιλεὺς σύμβολα ῥίψας, τὴν τῶν ἱερέων μετέλαβε τάξιν. Ἑστήκει δημηγορῶν, καὶ φιλοσοφεῖν τοὺς Νινευΐτας 64.428 παιδεύων. Δεινὰ, φησὶν, ὦ φίλοι, τὰ περιεστῶτα κακά. Τὴν οἰκουμένην χειρωσάμενοι πᾶσαν, ὡς πονηροὶ θείᾳ ψήφῳ φθειρόμεθα, καὶ βασιλεύοντες πάντων ἀνθρώπων, ὡς φαυλότεροι πάντων ξένῳ θανάτου κατεδικάσθημεν τρόπῳ, καὶ τῶν ἄλλων πάντων μακαρισθέντες, πάντων εἶναι δόξομεν ἀθλιώτεροι, καὶ μῦθος ἐσόμεθα τῷ βίῳ παντὶ καὶ διήγημα, τῆς προτέρας λαμπρότητος οὔτε λαθεῖν συγχωρούσης τὰ ἡμέτερα κακά. Πολλοὺς, ὦ Νινευῖται, πολέμους νικήσαντες, γενναιότερον νῦν ὑπὲρ τῆς οἰκείας ἀγωνισώμεθα σωτηρίας· πάλαι μὲν γὰρ ὅπως ἑτέρων γενώμεθα κύριοι, πάντα ἐπράττομεν· νῦν δὲ ἆθλον ἡμῖν τὸ μὴ μετὰ γυναικῶν, καὶ παίδων ἄρδην ἀπολέσθαι. Πρὸς ἐπανάστασιν ξένου πολέμου ξένως ἀγωνισώμεθα· τοξεύσωμεν τὸν οὐρανὸν ὑμνῳδίαις· ἀκοντίσωμεν ἀντὶ δοράτων ἐκεῖ ψαλμῳδίαις· προσευχαῖς τὸν Θεὸν σφενδονήσωμεν· δάκρυσιν ἀπαύστοις αὐτοῦ τὸν θυμὸν ἐκμειλίξωμεν· τῶν πονηρῶν πράξεων τὴν φάλαγγα ῥήξωμεν· τὰ τῆς κακίας ὀχυρώματα καταβάλωμεν· μεθ' ὅπλων ἀρετῆς μαχησώμεθα· θώρακα δικαιοσύνης βέλος οὐ τιτρώσκει· ἀσπίδα πίστεως κεραυνὸς οὐ δύναται φλέξαι· περικεφαλαίαν ἐλπίδος συντρίψαι ὁ Θεὸς οὐκ ἀνέχεται· ἡ ἄνωθεν ὀργὴ χιτῶνα σωφροσύνης οὐ σχίζει· ἀπειλὴ καταστροφῆς, ἐξομολογήσεως τεῖχος καθελεῖν οὐκ ἰσχύει· ἀπόφασις ἀπωλείας μετάνοιαν σπουδαίαν ἰδοῦσα, ὡς καπνὸς εὐθὺς διαλύεται· ἂν οὕτως, ὦ φίλοι, καὶ μετὰ τοιούτων πολεμήσωμεν ὅπλων, ὥσπερ τῆς γῆς οὕτω καὶ τοῦ οὐρανοῦ κρατήσομεν. Θαῤῥεῖτε, Νινευῗται, θαῤῥεῖτε, φιλάνθρωπος βασιλεὺς ἡμῖν πολεμεῖ· ἀνικέτας μόνον τοὺς αὐτοῦ πολεμίους ῥίψας εὖ θεὶς τὴν ὀργὴν εὐεργέτης γίνεται τῶν ἐχθρῶν. Τοιούτοις μὲν παρακλητικοῖς λόγοις ὁ βασιλεὺς εἰς μετάνοιαν τὸν λαὸν ἠρέθιζε. Νινευῗται δὲ προθύμως ἐξετέλουν τὰ κελευόμενα· Περιέβαλον γὰρ, φησὶ, σάκκους οἱ ἄνθρωποι, καὶ τὰ κτήνη, καὶ ἐβόησαν ἐκτενῶς πρὸς τὸν Θεόν. Οὐχ ὁ μὲν λόγος ἦν πρόχειρος, ὁ λογισμὸς δὲ μετέωρος· οὐχ ἡ μὲν γλῶσσα ἐφθέγγετο, ἡ δὲ διάνοια ἐρέμβετο· οὐχ ἡ φωνὴ προεφέρετο, ἡ γνώμη δὲ παρεφέρετο· ἀλλὰ συντεταμένως ἑκάτερα τὸν Θεὸν ἐλιτάνευε. Νὺξ ἐπιοῦσα, καὶ τὸν φόβον αὔξουσα
2
τὸν μὲν ὕπνον ἐδίωκε, σπουδαιότερον δὲ τὸν ὕμνον ἀνέπεμπεν. Ἡμέρα πάλιν ζοφερὸν δεικνύουσα τὸν οὐρανὸν, καὶ ἀστραπαῖς ἀπαύστοις καὶ βρονταῖς κτυπουμένη εἰς τρόμον ἐξαίσιον καὶ βοὴν μεγίστην πάντας ἐκίνει. Ἡ γῆ σειομένη κλόνον πολὺν εἰργάζετο ταῖς ψυχαῖς. Τὰ νήπια πάντα τοῖς κόλποις ὑπὸ δέους προστρέχοντα τῶν μητέρων, καὶ ταῖς ἀγκάλαις κλαυθμυριζόμενα ἄφατον ἐποίει θρῆνον καὶ ὀδυρμὸν τοῖς ὁρῶσι. Ἀγέλαι βοῶν καὶ προβάτων, καὶ θρέμματα πάντα νομῆς, καὶ ὑδάτων κεκωλυμένα, καὶ διάφορον φωνὴν ἀφιέντα, εἰς κλαυθμὸν καὶ ἀδαμαντίνους ἐκίνει ψυχάς. Πανταχόθεν δὲ τῆς ἀπειλῆς καὶ τοῦ δέους ταράσσοντος, οὐκ ἠνέχοντο τὴν ἐλπίδα τὴν χρηστὴν ἀποῤῥίψαι. Τίς οἶδε γὰρ, φησὶν, εἰ μετανοήσει ὁ Θεὸς, 64.429 καὶ ἀποστρέψει ἀπὸ ὀργῆς θυμοῦ αὐτοῦ, καὶ οὐκ ἀπολώμεθα; Ἐκ βαθυτάτης τοίνυν καρδίας πρὸς τὸν Θεὸν ἀνεβόων· Βασιλεῦ, ζωῆς Κύριος καὶ θανάτου, ἡμεῖς μὲν ἧς ἠπείλησας ἀποφάσεως ἄξιοι, καὶ δίκην τὴν ἑκάστην ὀφείλομεν, σὲ τὸν ἀληθινὸν Θεὸν ἀγνοήσαντες, καὶ διεφθαρμένον ζήσαντες βίον. Αὐτὸς δὲ τῷ πελάγει τῶν σῶν οἰκτιρμῶν κεχρημένος παῦσον τὴν καθ' ἡμῶν τιμωρίαν· νίκησον τὸ μέσον δίκαιον ἀγαθότητι, τὴν δὲ ἡμῶν ἀγνωμοσύνην φιλανθρωπίᾳ· εἰ μὲν ἐξαίφνης ἐπήγαγες τὴν πληγὴν, λόγος τὰ τῆς κολάσεως εἶχε, καὶ ἀλλοτρίους ὄντας καὶ φαύλους ἀπέκτενες· νῦν δὲ προθεσμίαν διὰ χρηστότητα δοὺς, ἂν μεταβληθέντας φονεύσῃς, οὐκ ἀλλοτρίους, ἀλλὰ σοὺς ἀπολλύεις. Ἀσεβοῦντας ἐφύλαξας, καὶ νῦν φθείρεις πιστοὺς γινομένους; πονηροὺς ὄντας διέσωσας, καὶ ἀγαθοεργοῦντας νῦν ἀναιρεῖς; εἰδώλοις ἀνακειμένην τὴν πόλιν ηὔξησας, καὶ βασιλίδα πεποίηκας, καὶ καταστρέφεις σὴν γενομένην; Οὐκ εἰδότες σε διὰ σοῦ τὴν οἰκουμένην ἐκρατήσαμεν, καὶ προσκυνοῦντές σε νῦν καὶ τῆς ζωῆς αὐτῆς ἐκβαλλόμεθα; Τοῦ σοῦ, Βασιλεῦ, ὀνόματος φεῖσαι, μὴ Νινευΐταις ἀπαιτῶν δίκας, φευκτὴν ὡς ἀνόνητον τὴν εὐσέβειαν ποιήσῃς· μὴ δικαίως ἡμᾶς κολάζων τῆς μετανοίας τοῖς ἀνθρώποις κλείσῃς τὴν θύραν. Εἰ μὲν γὰρ νομοθέτου, καὶ διδασκάλων τυχόντες εἰς πολλὴν κακίαν προήλθαμεν, ἀπαραιτήτως διάφθειρον, ἱκετεύουσι συγγνώμης μὴ μετάδος, χαλεπωτέραν ἧς ἠπείλησας ἐπάγαγε δίκην· εἰ δὲ οὐ μαθόντες, οὐδὲ παιδευθέντες ἐν φαυλότητι, καὶ ἀσεβείᾳ διετελοῦμεν, μὴ τοσοῦτον ὄλεθρον, Βασιλεῦ, τῆς ἀγνοίας ἡμῶν καταψηφίσῃ. Κατακλυσμῷ τοὺς ἀνθρώπους διέφθειρας πάλαι δικαίως· διδάσκοντι γὰρ οὐ προσεῖχον τῷ Νῶε· προεῖπας τὴν ἀπώλειαν, καὶ τὴν ἁμαρτίαν οὐκ ἔφυγον. Σοδομίτας εὐλόγως ἀνέπρησας, δέξασθαι γὰρ τοῦ Λὼτ τὰς συμβουλίας οὐκ ἠθέλησαν. Αἰγύπτιοι κατεπόθησαν εἰκότως μετὰ τοῦ Φαραὼ, Μωσέως γὰρ διδάσκοντος οὐκ ἐπείθοντο πληγέντες πολλάκις, καὶ τῆς σῆς δεξιᾶς πεῖραν λαβόντες. Ἢ παρά τινος ἀντειπεῖν ἐτολμήσαμεν; Ἕνα νῦν μόνον ἀπέστειλας πρὸς ἡμᾶς, οὐδὲ τοῦτον διδάσκαλον, ἀλλὰ καὶ κακῶν μηνυτὴν, καὶ πιστεύσαντες πανδημὶ τὴν σὴν λατρείαν τιμῶμεν. Προθεσμίαν ἡμῖν μικρὰν δέδωκας, καὶ μεταβολὴν ἐν αὐτῇ μεγίστην ἐδείξαμεν. Ἀπωλείας ἡμῖν κηρυχθείσης τὸ σὸν φιλάνθρωπον οὐκ ἀπέγνωμεν. Τοῦ προφήτου τὴν καταστροφὴν καταγγείλαντος, εἰς τὸ σὸν ἠλπίσαμεν ἔλεος. Μὴ ψεύσῃς ἡμῶν, ἀγαθὲ, τὰς ἐλπίδας! Μὴ παύσῃς γλώττας ἀνυμνεῖν σου τὴν χρηστότητα βουλομένας! Μὴ ἀποκτείνῃς ἄνδρας κηρύξαι σου τὴν ἀγαθότητα πάντα σπεύδοντας! Μὴ κωλύσῃς ἡμᾶς διδασκάλους τοῖς ἡμετέροις πᾶσιν εὐσεβείας γενέσθαι! Μὴ διαμείνῃς ὁριζόμενος ὁμοίως πρὸς τοὺς οὐκέτι τοῖς αὐτοῖς διαμείναντες! Ἠλλάγημεν ἡμεῖς, διαλλάγηθι σύ. Στῆσον τὴν ὀργὴν, ὥσπερ τὴν πλάνην ἡμεῖς. Παῦσον τὴν τιμωρίαν αὐτὸς, ὥσπερ ἡμεῖς τὴν κακίαν. Ἐξεπαίδευσας ἡμᾶς ἱκανῶς τῷ φόβῳ, δὸς καιρὸν λοιπὸν ἡμῖν τὸ περί σε φίλτρον ἐνδείξασθαι. 64.432 Φεῖσαι θρεμμάτων διὰ λιμὸν μυκωμένων· φεῖσαι παίδων ἀναμαρτήτων ὑπὸ κλαυθμοῦ πνιγομένων. Φεῖσαι νηπίων ἀώρων ὑπὸ νηστείας ἐκλελυμένων. Μὴ
3
συνδιαφθείρῃς τοὺς ἀναιτίους τοῖς αἰτίοις. Οἰκτείρησον μητέρας γάλα διὰ τὴν σὴν ὀργὴν τοῖς φιλτάτοις οὐ παρεχούσας· ἠρνήσαντο γονεῖς ἐκείνους ἐλέων, ἵνα τὸ σὸν ἔλεος ἐπισπάσωνται. Πάντες ἄνθρωποι τοῖς αὐτοῖς, οἷς καὶ ἡμεῖς, ἀνέχονται πονηρεύμασιν· ἂν ἡμᾶς μετανοοῦντας μὴ δέξῃ, τοῦ κόσμου παντὸς τὰς ἐλπίδας ἐξέκοψας, Τοιούτοις παρὰ τὰς ἀρχὰς, ὡς εἰκὸς, Νινευῖται λόγοις ἐχρῶντο· ἦν δὲ καὶ τὰ ἔργα τοῖς λόγοις ἐφάμιλλα, νηστεία, σάκκος, ἐκτεινὴς προσευχὴ, δάκρυα, πονηρίας φυγή. Ἀνεβόησαν γὰρ, φησὶ, πρὸς τὸν Θεὸν ἐκτενῶς, καὶ ἀπέστρεψεν ἕκαστος ἀπὸ τῆς ὁδοῦ αὑτοῦ τῆς πονηρᾶς, καὶ ἀπὸ τῆς ἀδικίας τῆς ἐν χερσὶν αὐτῶν. Ἅπτονται τῆς φιλοσοφίας ἀπὸ τῶν ἄκρων αὐτῶν τῆς φιλοσοφίας, καὶ τὴν κορωνίδα τῆς ἀρετῆς κρηπῖδα ποιοῦνται τῆς ἀρετῆς· πᾶν γὰρ ὅ τι κάλλιστον ἔργον, καὶ Θεῷ προσφιλέστατον, τοῦτο ἕκαστος ἐπιτηδεύετο. Ἴδον πόλεμον οὐράνιον κατ' αὐτῶν ἐγειρόμενον, καὶ ὠχύρωσαν ἔργοις ἀγαθοῖς ἑαυτοὺς, ὥσπερ τεῖχος [τείχει]. Ἐνεδύσαντο θαυμαστήν τινα πανοπλίαν τοὺς σάκκους. Ἀντέταξαν κάτωθεν εὐχὰς, καὶ δεήσεις τοῖς ἄνωθεν κεραυνοῖς φερομένοις. Τῷ πατάγῳ τῶν βροντῶν τὸν ἦχον τῆς ὑμνῳδίας ἀντέστησαν. Νηστεία πύργος αὐτοῖς γέγονεν ἐναργής. Κρουνοῖς δακρύων τὴν τῶν ἁμαρτημάτων ἔσβεσαν φάλαγγα. Φίλους ἐποιήσαντο τοὺς ἐχθροὺς, ἵνα τὸν Θεὸν ἑαυτοῖς καταλλάξωσιν. Ἀφῆκαν αὐτοὶ τὴν ὀργὴν τοῖς λελυπηκόσιν, ἵνα τὴν κατ' αὐτῶν ὀργὴν παύσωσι τοῦ Δεσπότου. Ὀφλημάτων κάτω γραμματεῖον διέῤῥηξαν, ἵνα τῆς ἄνωθεν ἐπταισμένων ἀφέσεως τύχωσιν. Ἔδωκαν δούλοις ἐλευθερίαν, ἵνα λάβωσιν αὐτοὶ τῆς τιμωρίας ἐλευθερίαν. Προσέθηκαν τὰς κτήσεις τοῖς ἐνδεέσιν, ἵνα κτήσωνται βεβαίως τὰς ἰδίας οὐσίας. Τρυφὴν ῥίψαντες, ἐγκράτειαν μετεδίωκον. Ἀκολασίαν φυγόντες, σωφροσύνην ἠσπάζοντο. Ἀξιωμάτων ὄγκον μισήσαντες, εἰς ταπεινὸν καὶ πενθηρὲς σχῆμα ἅπαντες μετεσκευάσθησαν. Ὠνίων, καὶ συμβολαίων, καὶ πάντων ἔργων σχολάσαντες τὸν Θεὸν ἐθεράπευον. Οἱ κακοῦργοι τὰς λῃστείας οὐδενὸς ἀναγκάζοντος ὡμολόγουν. Οἱ δικασταὶ τοὺς ὁμολογοῦντας οὐκ ἐπράττοντο δίκας. Ὡς τεθνεῶτες τοῦ βίου πάντες ὡμολόγουν. Ὁ πλοῦτος ἀφύλακτος ἔῤῥιπτο, καὶ ὁ κλέπτης οὐδαμόθεν ἐφαίνετο. Χρυσὸς τοῖς ἐνδεέσιν ἐχορηγεῖτο, καὶ τὴν κτῆσιν ἕκαστος ὡς ζημίαν ἔφυγεν. Ἓν μόνον ἐσπουδάζετο πᾶσιν, ἡ σωτηρία. Εἷς δρόμος καὶ πλουσίοις, καὶ πένησιν, ὁ περὶ τῆς ζωῆς προύκειτο πόνος. Πᾶν δὲ τὸ μὴ εἰς τοῦτο φέρον, ὡς ἀνόνητον καὶ φαῦλον ἐκβέβλητο. Ἄδηλος ἦν ἡ σωτηρία, καὶ ὡς ὁμολογουμένη παρ' αὐτοῖς ἐσπουδάζετο. Οὐκ εἶχον θαῤῥεῖν τῷ τέλει τῆς μετανοίας, καὶ ὡς ζησόμενοι πάντως ἀγαθῆς πάσης ἐπεμελοῦντο πράξεως. Ὢ φιλοσόφων βαρβάρων! ὢ σοφῶν ἀπαιδεύτων! Ἔγνωσαν ἀδιδάκτως τὰ δέοντα, ἄνευ νομοθέτου μετεῤῥυθμίσθησαν, ἄνευ διδασκάλων ἐσωφρονίσθησαν, ἐκ τῆς ἐσχάτης κακίας εἰς τὴν οὐράνιον πολι 64.433 τείαν ἀνέδραμον. Αὕτη ἡ ἀλλοίωσις τῆς δεξιᾶς τοῦ Ὑψίστου. Εἷς ὄμβρος ἀπειλῆς, καὶ μυρίων ἀγαθῶν φορὰν ἐβλάστησαν Νινευῖται· ἀνεχωνεύθησαν ὡς παλαιοί τινες ἀνδριάντες. Μετεσκευάσθησαν ἐκ τῆς μετανοίας· ἐξ ἁμαρτωλῶν γεγόνασι δίκαιοι, ἀγγέλοις ἐράσμιοι, Θεῷ ποθεινοί. Ἔστησαν σαλευομένην τὴν πόλιν, καταπίπτουσαν ὤρθωσαν, δονουμένην ἐστήριξαν. Μετεστράφησαν, καὶ οὐκ ἀντεστράφησαν· μετεβλήθησαν, καὶ οὐ διεφθάρησαν. Ἴδε γὰρ, φησὶν, ὁ Θεὸς τὰ ἔργα αὐτῶν, ὅτι ἀπεστράφησαν ἀπὸ τῶν ὁδῶν αὐτῶν πονηρῶν, καὶ μετενόησεν ἐπὶ τῇ κακίᾳ, ᾗ ἐλάλησε τοῦ ποιῆσαι αὐτοῖς. Ὢ παραδόξων πραγμάτων! Ἀνεδίκασε τὴν δίκην ὁ δικαστὴς, τὴν φονεύουσαν ἔλυσε ψῆφον, καὶ τὴν σώζουσαν ἐψηφίσατο. Μετενόησαν Νινευῖται, καὶ μετενόησεν ὁ Θεός. Ἔσχισεν ἡ μετάνοια τῆς ἀπωλείας τὸ πρόσταγμα. Διέῤῥηξαν ἐκεῖνοι τὴν πονηρίαν, διέῤῥηξεν ὁ Θεὸς τὴν ἀπόφασιν. Ὢ πάντα δυναμένης μετανοίας!
4 Ἐπὶ γῆς τελεῖται, καὶ τὰ ἐν οὐρανοῖς ἀναστρέφει. Οὕτω καὶ ἡμεῖς, ὦ φίλοι, μετανοήσωμεν· οὕτω νηστεύσωμεν· ἀγαθὰς πράξεις τῇ νηστείᾳ συνζεύξωμεν· πονηρῶν πράξεων ἀπεχώμεθα· τῆς γεέννης τὴν ἀπειλὴν φοβηθῶμεν· διὰ μετανοίας τὴν παρὰ Θεοῦ σωτηρίαν κτησόμεθα. Αὐτῷ ἡ δόξα, καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
Continue reading PG 64: De cognitione dei et in sancta theophania →≣ entire volume