Diplomatic text · TLG-E clean (diplomatic Greek; primary witness) + khazarzar (second witness) — PG column chips mark the printed columns.
Origen on the Gospel of MatthewΩΡΙΓΕΝΟΥΣ ΕΙΣ ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 17:289ΩΡΙΓΕΝΟΥΣ ΕΙΣ ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ. ΚΕΦ. Α. Στιχ. ιη. Τοῦ δὲ Ἰησοῦ ἡ γέννησις οὕτως ἦν. … Ὧδε μὲν γεννήσεως μέμνηται ὁ εὐαγγελιστὴς, κατ’ ἀρχὰς δὲ τοῦ Εὐαγγελίου, τῆς γενέσεως. Ἐνταῦθα μὲν γὰρ λέγει· Τοῦ δὲ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἡ γέννησις οὕτως ἦν, ἐκεῖ δὲ, Βίβλος γενέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ. Τίς οὖν ἡ διαφορὰ τῆς γεννήσεως καὶ τῆς γενέσεως; καὶ ὡς ἀμφότερα ἐπὶ Χριστοῦ λαμβάνεται; Ὥσπερ ὁ λόγος οὗτος ὁ προφορικὸς κατὰ τὴν οἰκείαν φύσιν ἀναφής ἐστι καὶ ἀόρατος· ὅταν δὲ ἐν βιβλίῳ γραφῇ, καὶ οἱονεὶ σωματωθῇ, τότε καὶ ὁρᾶται καὶ ψηλαφᾶται· οὕτως καὶ ὁ ἄσαρκος τοῦ Θεοῦ Λόγος καὶ ἀσώματος, οὔτε ὁρώμενος, οὔτε γραφόμενος κατὰ τὴν θεότητα, ἐπειδὴ ἐσαρκώθη, καὶ ὁρᾶται καὶ γράφεται. Διὰ τοῦτο, ὡς σαρκωθέντος, καὶ βίβλος ἐστὶ τῆς αὐτοῦ γενέσεως. Ἀλλ’ οὐκ ἐξῄτηται ἐνθάδε τὸ, διὰ τί εἶπε βίβλος, καὶ οὐκ εἶπεν ὅρασις, ἢ λόγος· ἀλλὰ τὸ, τί ἐστι γέννησις, καὶ τί γένεσις; Διαφέρει γένεσις καὶ γέννησις. Γένεσις μὲν γάρ ἐστι παρὰ Θεοῦ πρώτη πλάσις· γέννησις δὲ ἡ ἐκ καταδίκης τοῦ θανάτου διὰ τὴν παράβασιν ἐξ ἀλλήλων διαδοχή. Καὶ ἔτι, ἡ μὲν γένεσις τὸ ἄφθαρτον ἔχει καὶ ἀναμάρτητον·
ΩΡΙΓΕΝΟΥΣ ΕΙΣ ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ. ΚΕΦ. Α'. Στιχ. ιη'. Τοῦ δὲ Ἰησοῦ ἡ γέννησις οὕτως ἦν. .... (1-2) αδε μὲν γεννήσεως μέμνηται δ εὐαγγελιστής, κατ᾿ ἀρχὰς δὲ τοῦ Εὐαγγελίου, τῆς γενέσεως. Ενταῦθα μὲν γὰρ λέγει· Τοῦ δὲ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἡ γέννησις οὕτως ἦν, ἐκεῖ δὲ, Βίβλος γενέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ. Τίς οὖν ἡ διαφορὰ τῆς γεννήσεως καὶ τῆς γενέσεως; καὶ ὡς ἀμφότερα ἐπὶ Χριστοῦ λαμβάνεται; Ὥσπερ ὁ λόγος οὗτος ὁ προ- φορικὸς κατὰ τὴν οἰκείαν φύσιν· ἀναφής ἐστι καὶ ἀό- ρατος· ὅταν δὲ ἐν βιβλίῳ γραφῇ, καὶ οἱονεί σωματω θῇ, τότε καὶ ὁρᾶται καὶ ψηλαφᾶται· οὕτως καὶ ὁ ἄσαρχος τοῦ Θεοῦ Λόγος καὶ ἀσώματος, οὔτε ὁρώμε νος, ούτε γραφόμενος κατὰ τὴν θεότητα, ἐπειδὴ ἐσαρκώθη, καὶ ὁρᾶται καὶ γράφεται. Διὰ τοῦτο, ὡς σαρκωθέντος, καὶ βίβλος ἐστὶ τῆς αὐτοῦ γενέσεως. Β Ἀλλ᾽ οὐκ ἐξῄτηται ἐνθάδε τὸ, διὰ τί εἶπε βίβλος, καὶ οὐκ εἶπεν ὅρασις (3), ἢ λόγος· ἀλλὰ τὸ, τί ἐστι γέννησις, καὶ τί γένεσις; Διαφέρει γένεσις καὶ γέν νησις. Γένεσις μὲν γὰρ ἐστι παρὰ Θεοῦ πρώτη πλά σις· γέννησις δὲ ἡ ἐκ καταδίκης τοῦ θανάτου διὰ τὴν παράβασιν ἐξ ἀλλήλων διαδοχή. Καὶ ἔτι, ἡ μὲν γέ- νεσις τὸ ἄφθαρτον ἔχει (4) καὶ ἀναμάρτητον· ἡ δὲ γέννησις τὸ παθητὸν καὶ ἁμαρτητικόν. Ὁ οὖν Κύ- ριος, τῆς μὲν γενέσεως τὸ ἀναμάρτητον φυσικώς λαβὼν, τὸ ἄφθαρτον οὐ προσέλαβε· τῆς δὲ γεννήσεως τὸ παθητὸν εἰληφώς, τὸ ἁμαρτητικὸν οὐ προσέλαβε, τὸν πρῶτον τοῖς κατ' ἄμφω μέρεσιν Ἀδὰμ φέρων ἀμείωτον. Οὐκοῦν εἴη ἂν ἐπὶ Χριστοῦ γένεσις μὲν, οὐκ ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι πρόοδος, ἀλλ' ὁδὸς ἀπὸ τοῦ ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχειν εἰς τὸ ἀναλαβεῖν τὴν τοῦ δούλου μορφήν· ἡ δὲ γέννησις αὐτοῦ διπλῆ γέγονε, καθ᾿ ἡμᾶς καὶ ὑπὲρ ἡμᾶς. Τὸ μὲν γὰρ ἐκ γυναικός γεννηθῆναι καθ' ἡμᾶς· τὸ δὲ μὴ ἐκ θελή ματος σαρκὸς, ἢ ἀνδρὸς, ἀλλ' ἐκ Πνεύματος ἁγίου, ὑπὲρ ἡμᾶς. Ὅπερ καὶ τὴν μέλλουσαν προανεφώνει " Σὺ δὲ πρὸς τούτοις ζήσει, ὅτι πῶς ποτε ἄρα ὧδε, τὸ πῶς όπισθεν γενέσεως εμνημόνευσεν ὁ Ματθαῖος, ὧδε δὴ γεννήσεως. Καὶ τί ἐστι γέννησις, καὶ τί ἐστι Γ. γ. 18. σται ; ν γένεσις. Διαφέρει γένεσις. SCHOLIA IN MATTHÆUM. EX ORIGENE IN EVANGELIUM SECUNDUM MATTHÆUM. (Bibliotheca Gallandiana, ex cod. Venet. m.) Matth. 1, F. (1-2). Ex.codl. Cat: mss. in Matthæum apud clariss. Misrellam, initium ita supple : etc. C CAP. Jesu autem nativitas sic erat. Tu vero præterea illud quære, quiaram' hoc quib dem modo nativitatem conmemoraverit evangelietn, ab initio autem Evangelii, generationem ? Ific evi dicit: Jesu autem Christi nativitas sic vero, Liber generationis Jesu Christi. Quenam est igitur differentia nativitatis et generationis? et quoinodo utraque de Christo accipiuntur? Quemad- modum verbum hoc ipsum prolaticium, juxta pro- priam naturam, nec tangi potest nec videri; si quando autem in libro scriptum fuerit, ac quasi ad corpus redacium, tune et videtur et altrectatur. Haud aliter Dei Verbum carne et corpore per so carens, quod nec videri nec delineari potest secuж- dum divinitatem, ubi caro factum est, et cernitur et delineatur. Propterea tanquam ejus quod caro factum est, exstat etiam liber generationis illius. Sed non quæsitum est hic, cur dixerit liber, et nou dixerit, visio, aut. sermo : sed quid sit nativitas, et generatio. Difert generatio et nativitas. Generatio enim est a Deo prima formatio; nativitas vero est successio aliorum ab aliis, ex damnatione mortis propter transgressionem. Ac iterum, generatio in- corruptibilitatem habet et impeccabilitatem : at na- Livitas passionem habet et peccabilitatem. Igitur Dominus, generationis impeccabilitatem naturaliter accipiens, non item incorruptibilitatem insuper ac- cepit: et passionem nativitatis accipiens, peccabill- tatem item non accepit, ferens primum Adam non imminutum his utriusque rei partibus. Igitur esse possit in Christo generatio quidem; non utique transitus de non exsistente ad exsistentiam, sed via ab exstantia in forma Dei ad assumendam servi formam. At nativitas illius duplex fuit, secundum nos et supra nos. Quod enim. ex: muliere natus sit, Vel sermo; id enim ar ctum est sed, quomado retro generationis comme- morationem fecerit Matthæus, hic vero nativitatis. Item quid' nativitas, et quid generatio. Differt, genera‐ tio, etc. (3) In col. Mil. : "Η λόγος· τοῦτο γὰρ εἴρηται· ἀλλὰ (4) Istud έχει ex Mit.
PG 17:290ἡ δὲ γέννησις τὸ παθητὸν καὶ ἁμαρτητικόν. Ὁ οὖν Κύριος, τῆς μὲν γενέσεως τὸ ἀναμάρτητον φυσικῶς λαβὼν, τὸ ἄφθαρτον οὐ προσέλαβε· τῆς δὲ γεννήσεως τὸ παθητὸν εἰληφὼς, τὸ ἁμαρτητικὸν οὐ προσέλαβε, τὸν πρῶτον τοῖς κατ’ ἄμφω μέρεσιν Ἀδὰμ φέρων ἀμείωτον. Οὐκοῦν εἴη ἂν ἐπὶ Χριστοῦ γένεσις μὲν, οὐκ ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι πρόοδος, ἀλλ’ ὁδὸς ἀπὸ τοῦ ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχειν εἰς τὸ ἀναλαβεῖν τὴν τοῦ δούλου μορφήν· ἡ δὲ γέννησις αὐτοῦ διπλῆ γέγονε, καθ’ ἡμᾶς καὶ ὑπὲρ ἡμᾶς. Τὸ μὲν γὰρ ἐκ γυναικὸς γεννηθῆναι καθ’ ἡμᾶς· τὸ δὲ μὴ ἐκ θελήματος σαρκὸς, ἢ ἀνδρὸς, ἀλλ’ ἐκ Πνεύματος ἁγίου, ὑπὲρ ἡμᾶς. Ὅπερ καὶ τὴν μέλλουσαν προανεφώνει γέννησιν, ἢν ἡμῖν ἔμελλεν ἐκ Πνεύματος χαρίσεσθαι.
ΩΡΙΓΕΝΟΥΣ ΕΙΣ ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ. ΚΕΦ. Α'. Στιχ. ιη'. Τοῦ δὲ Ἰησοῦ ἡ γέννησις οὕτως ἦν. .... (1-2) αδε μὲν γεννήσεως μέμνηται δ εὐαγγελιστής, κατ᾿ ἀρχὰς δὲ τοῦ Εὐαγγελίου, τῆς γενέσεως. Ενταῦθα μὲν γὰρ λέγει· Τοῦ δὲ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἡ γέννησις οὕτως ἦν, ἐκεῖ δὲ, Βίβλος γενέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ. Τίς οὖν ἡ διαφορὰ τῆς γεννήσεως καὶ τῆς γενέσεως; καὶ ὡς ἀμφότερα ἐπὶ Χριστοῦ λαμβάνεται; Ὥσπερ ὁ λόγος οὗτος ὁ προ- φορικὸς κατὰ τὴν οἰκείαν φύσιν· ἀναφής ἐστι καὶ ἀό- ρατος· ὅταν δὲ ἐν βιβλίῳ γραφῇ, καὶ οἱονεί σωματω θῇ, τότε καὶ ὁρᾶται καὶ ψηλαφᾶται· οὕτως καὶ ὁ ἄσαρχος τοῦ Θεοῦ Λόγος καὶ ἀσώματος, οὔτε ὁρώμε νος, ούτε γραφόμενος κατὰ τὴν θεότητα, ἐπειδὴ ἐσαρκώθη, καὶ ὁρᾶται καὶ γράφεται. Διὰ τοῦτο, ὡς σαρκωθέντος, καὶ βίβλος ἐστὶ τῆς αὐτοῦ γενέσεως. Β Ἀλλ᾽ οὐκ ἐξῄτηται ἐνθάδε τὸ, διὰ τί εἶπε βίβλος, καὶ οὐκ εἶπεν ὅρασις (3), ἢ λόγος· ἀλλὰ τὸ, τί ἐστι γέννησις, καὶ τί γένεσις; Διαφέρει γένεσις καὶ γέν νησις. Γένεσις μὲν γὰρ ἐστι παρὰ Θεοῦ πρώτη πλά σις· γέννησις δὲ ἡ ἐκ καταδίκης τοῦ θανάτου διὰ τὴν παράβασιν ἐξ ἀλλήλων διαδοχή. Καὶ ἔτι, ἡ μὲν γέ- νεσις τὸ ἄφθαρτον ἔχει (4) καὶ ἀναμάρτητον· ἡ δὲ γέννησις τὸ παθητὸν καὶ ἁμαρτητικόν. Ὁ οὖν Κύ- ριος, τῆς μὲν γενέσεως τὸ ἀναμάρτητον φυσικώς λαβὼν, τὸ ἄφθαρτον οὐ προσέλαβε· τῆς δὲ γεννήσεως τὸ παθητὸν εἰληφώς, τὸ ἁμαρτητικὸν οὐ προσέλαβε, τὸν πρῶτον τοῖς κατ' ἄμφω μέρεσιν Ἀδὰμ φέρων ἀμείωτον. Οὐκοῦν εἴη ἂν ἐπὶ Χριστοῦ γένεσις μὲν, οὐκ ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι πρόοδος, ἀλλ' ὁδὸς ἀπὸ τοῦ ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχειν εἰς τὸ ἀναλαβεῖν τὴν τοῦ δούλου μορφήν· ἡ δὲ γέννησις αὐτοῦ διπλῆ γέγονε, καθ᾿ ἡμᾶς καὶ ὑπὲρ ἡμᾶς. Τὸ μὲν γὰρ ἐκ γυναικός γεννηθῆναι καθ' ἡμᾶς· τὸ δὲ μὴ ἐκ θελή ματος σαρκὸς, ἢ ἀνδρὸς, ἀλλ' ἐκ Πνεύματος ἁγίου, ὑπὲρ ἡμᾶς. Ὅπερ καὶ τὴν μέλλουσαν προανεφώνει " Σὺ δὲ πρὸς τούτοις ζήσει, ὅτι πῶς ποτε ἄρα ὧδε, τὸ πῶς όπισθεν γενέσεως εμνημόνευσεν ὁ Ματθαῖος, ὧδε δὴ γεννήσεως. Καὶ τί ἐστι γέννησις, καὶ τί ἐστι Γ. γ. 18. σται ; ν γένεσις. Διαφέρει γένεσις. SCHOLIA IN MATTHÆUM. EX ORIGENE IN EVANGELIUM SECUNDUM MATTHÆUM. (Bibliotheca Gallandiana, ex cod. Venet. m.) Matth. 1, F. (1-2). Ex.codl. Cat: mss. in Matthæum apud clariss. Misrellam, initium ita supple : etc. C CAP. Jesu autem nativitas sic erat. Tu vero præterea illud quære, quiaram' hoc quib dem modo nativitatem conmemoraverit evangelietn, ab initio autem Evangelii, generationem ? Ific evi dicit: Jesu autem Christi nativitas sic vero, Liber generationis Jesu Christi. Quenam est igitur differentia nativitatis et generationis? et quoinodo utraque de Christo accipiuntur? Quemad- modum verbum hoc ipsum prolaticium, juxta pro- priam naturam, nec tangi potest nec videri; si quando autem in libro scriptum fuerit, ac quasi ad corpus redacium, tune et videtur et altrectatur. Haud aliter Dei Verbum carne et corpore per so carens, quod nec videri nec delineari potest secuж- dum divinitatem, ubi caro factum est, et cernitur et delineatur. Propterea tanquam ejus quod caro factum est, exstat etiam liber generationis illius. Sed non quæsitum est hic, cur dixerit liber, et nou dixerit, visio, aut. sermo : sed quid sit nativitas, et generatio. Difert generatio et nativitas. Generatio enim est a Deo prima formatio; nativitas vero est successio aliorum ab aliis, ex damnatione mortis propter transgressionem. Ac iterum, generatio in- corruptibilitatem habet et impeccabilitatem : at na- Livitas passionem habet et peccabilitatem. Igitur Dominus, generationis impeccabilitatem naturaliter accipiens, non item incorruptibilitatem insuper ac- cepit: et passionem nativitatis accipiens, peccabill- tatem item non accepit, ferens primum Adam non imminutum his utriusque rei partibus. Igitur esse possit in Christo generatio quidem; non utique transitus de non exsistente ad exsistentiam, sed via ab exstantia in forma Dei ad assumendam servi formam. At nativitas illius duplex fuit, secundum nos et supra nos. Quod enim. ex: muliere natus sit, Vel sermo; id enim ar ctum est sed, quomado retro generationis comme- morationem fecerit Matthæus, hic vero nativitatis. Item quid' nativitas, et quid generatio. Differt, genera‐ tio, etc. (3) In col. Mil. : "Η λόγος· τοῦτο γὰρ εἴρηται· ἀλλὰ (4) Istud έχει ex Mit.
Chapter VII, Verse 5ΚΕΦ. Ζ. Στιχ. ε
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
ΚΕΦ. Ζ. Στιχ. ε. Μὴ δῶτε τὸ ἅγιον τοῖς κυσὶ, μηδὲ βάλητε τοὺς μαργαρίτας ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν χοίρων … Στιχ. 2. Αἰτεῖτε, καὶ δοθήσεται ὑμῖν· ζητεῖτε, καὶ εὑρήσετε· κρούετε, καὶ ἀνοιγήσεται ὑμῖν. Ἵνα μὴ ἀγνοῶσιν οἱ μαθηταὶ, τίνες εἰσὶν κύνες, ἢ χοῖροι ἐν τοῖς ἀκροαταῖς, ἐπιμόνως ζητήσατε, φησὶν, ἐκ Θεοῦ, καὶ ἀποκαλύπτεται ὑμῖν πάντα. Ἀρχὴ μὲν γὰρ ἀρετῆς τὸ δι’ εὐχῆς γνῶναι τὸ ἀγαθόν·
ΩΡΙΓΕΝΟΥΣ ΕΙΣ ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ. ΚΕΦ. Α'. Στιχ. ιη'. Τοῦ δὲ Ἰησοῦ ἡ γέννησις οὕτως ἦν. .... (1-2) αδε μὲν γεννήσεως μέμνηται δ εὐαγγελιστής, κατ᾿ ἀρχὰς δὲ τοῦ Εὐαγγελίου, τῆς γενέσεως. Ενταῦθα μὲν γὰρ λέγει· Τοῦ δὲ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἡ γέννησις οὕτως ἦν, ἐκεῖ δὲ, Βίβλος γενέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ. Τίς οὖν ἡ διαφορὰ τῆς γεννήσεως καὶ τῆς γενέσεως; καὶ ὡς ἀμφότερα ἐπὶ Χριστοῦ λαμβάνεται; Ὥσπερ ὁ λόγος οὗτος ὁ προ- φορικὸς κατὰ τὴν οἰκείαν φύσιν· ἀναφής ἐστι καὶ ἀό- ρατος· ὅταν δὲ ἐν βιβλίῳ γραφῇ, καὶ οἱονεί σωματω θῇ, τότε καὶ ὁρᾶται καὶ ψηλαφᾶται· οὕτως καὶ ὁ ἄσαρχος τοῦ Θεοῦ Λόγος καὶ ἀσώματος, οὔτε ὁρώμε νος, ούτε γραφόμενος κατὰ τὴν θεότητα, ἐπειδὴ ἐσαρκώθη, καὶ ὁρᾶται καὶ γράφεται. Διὰ τοῦτο, ὡς σαρκωθέντος, καὶ βίβλος ἐστὶ τῆς αὐτοῦ γενέσεως. Β Ἀλλ᾽ οὐκ ἐξῄτηται ἐνθάδε τὸ, διὰ τί εἶπε βίβλος, καὶ οὐκ εἶπεν ὅρασις (3), ἢ λόγος· ἀλλὰ τὸ, τί ἐστι γέννησις, καὶ τί γένεσις; Διαφέρει γένεσις καὶ γέν νησις. Γένεσις μὲν γὰρ ἐστι παρὰ Θεοῦ πρώτη πλά σις· γέννησις δὲ ἡ ἐκ καταδίκης τοῦ θανάτου διὰ τὴν παράβασιν ἐξ ἀλλήλων διαδοχή. Καὶ ἔτι, ἡ μὲν γέ- νεσις τὸ ἄφθαρτον ἔχει (4) καὶ ἀναμάρτητον· ἡ δὲ γέννησις τὸ παθητὸν καὶ ἁμαρτητικόν. Ὁ οὖν Κύ- ριος, τῆς μὲν γενέσεως τὸ ἀναμάρτητον φυσικώς λαβὼν, τὸ ἄφθαρτον οὐ προσέλαβε· τῆς δὲ γεννήσεως τὸ παθητὸν εἰληφώς, τὸ ἁμαρτητικὸν οὐ προσέλαβε, τὸν πρῶτον τοῖς κατ' ἄμφω μέρεσιν Ἀδὰμ φέρων ἀμείωτον. Οὐκοῦν εἴη ἂν ἐπὶ Χριστοῦ γένεσις μὲν, οὐκ ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι πρόοδος, ἀλλ' ὁδὸς ἀπὸ τοῦ ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχειν εἰς τὸ ἀναλαβεῖν τὴν τοῦ δούλου μορφήν· ἡ δὲ γέννησις αὐτοῦ διπλῆ γέγονε, καθ᾿ ἡμᾶς καὶ ὑπὲρ ἡμᾶς. Τὸ μὲν γὰρ ἐκ γυναικός γεννηθῆναι καθ' ἡμᾶς· τὸ δὲ μὴ ἐκ θελή ματος σαρκὸς, ἢ ἀνδρὸς, ἀλλ' ἐκ Πνεύματος ἁγίου, ὑπὲρ ἡμᾶς. Ὅπερ καὶ τὴν μέλλουσαν προανεφώνει " Σὺ δὲ πρὸς τούτοις ζήσει, ὅτι πῶς ποτε ἄρα ὧδε, τὸ πῶς όπισθεν γενέσεως εμνημόνευσεν ὁ Ματθαῖος, ὧδε δὴ γεννήσεως. Καὶ τί ἐστι γέννησις, καὶ τί ἐστι Γ. γ. 18. σται ; ν γένεσις. Διαφέρει γένεσις. SCHOLIA IN MATTHÆUM. EX ORIGENE IN EVANGELIUM SECUNDUM MATTHÆUM. (Bibliotheca Gallandiana, ex cod. Venet. m.) Matth. 1, F. (1-2). Ex.codl. Cat: mss. in Matthæum apud clariss. Misrellam, initium ita supple : etc. C CAP. Jesu autem nativitas sic erat. Tu vero præterea illud quære, quiaram' hoc quib dem modo nativitatem conmemoraverit evangelietn, ab initio autem Evangelii, generationem ? Ific evi dicit: Jesu autem Christi nativitas sic vero, Liber generationis Jesu Christi. Quenam est igitur differentia nativitatis et generationis? et quoinodo utraque de Christo accipiuntur? Quemad- modum verbum hoc ipsum prolaticium, juxta pro- priam naturam, nec tangi potest nec videri; si quando autem in libro scriptum fuerit, ac quasi ad corpus redacium, tune et videtur et altrectatur. Haud aliter Dei Verbum carne et corpore per so carens, quod nec videri nec delineari potest secuж- dum divinitatem, ubi caro factum est, et cernitur et delineatur. Propterea tanquam ejus quod caro factum est, exstat etiam liber generationis illius. Sed non quæsitum est hic, cur dixerit liber, et nou dixerit, visio, aut. sermo : sed quid sit nativitas, et generatio. Difert generatio et nativitas. Generatio enim est a Deo prima formatio; nativitas vero est successio aliorum ab aliis, ex damnatione mortis propter transgressionem. Ac iterum, generatio in- corruptibilitatem habet et impeccabilitatem : at na- Livitas passionem habet et peccabilitatem. Igitur Dominus, generationis impeccabilitatem naturaliter accipiens, non item incorruptibilitatem insuper ac- cepit: et passionem nativitatis accipiens, peccabill- tatem item non accepit, ferens primum Adam non imminutum his utriusque rei partibus. Igitur esse possit in Christo generatio quidem; non utique transitus de non exsistente ad exsistentiam, sed via ab exstantia in forma Dei ad assumendam servi formam. At nativitas illius duplex fuit, secundum nos et supra nos. Quod enim. ex: muliere natus sit, Vel sermo; id enim ar ctum est sed, quomado retro generationis comme- morationem fecerit Matthæus, hic vero nativitatis. Item quid' nativitas, et quid generatio. Differt, genera‐ tio, etc. (3) In col. Mil. : "Η λόγος· τοῦτο γὰρ εἴρηται· ἀλλὰ (4) Istud έχει ex Mit.
PG 17:291εἶτα τὸ εἰδέναι πῶς δεῖ ὁδεῦσαι τὴν ἀρετήν· τρίτον τὸ διὰ τῶν ἔργων κρούειν ἀνοιγῆναι αὑτῷ τὴν θύραν. Τοῦτο γὰρ σημαίνει ἡ διὰ τῶν χειρῶν κροῦσις. Τρισσῶς γὰρ ἡ τῶν σωτηρίων δογμάτων ἀλήθεια λαμβάνεται, ἐπιμελεῖ εὐχῇ, καὶ τοῦ ἡγεμονικοῦ ἐν τῷ ζητεῖν τὰ θεῖα καταστάσει, καὶ περὶ τοῦ εὑρεῖν συναισθήτως τῆς τῶν κεκρυμμένων Γραφῶν ἀσφαλείας τὸ βάθος, ἀκριβεῖ πολυπραγμοσύνῃ· οὕτω γὰρ ἀνοίγεσθαί φησι τὰς Γραφάς. Στιχ. θ. Τίς ἐξ ὑμῶν ἄνθρωπος, ὃν ἐὰν αἰτήσῃ ὁ υἱὸς αὐτοῦ ἄρτον, μὴ λίθον ἐπιδώσει αὐτῷ; Στιχ. ι. Καὶ ἐὰν ἰχθὺν αἰτήσῃ, μὴ ὄφιν ἐπιδώσει αὐτῷ; Ὅρα δὲ εἰ … γνῶσις τροφὴ, ἧς ἄνω οὐκ ἔστι σώζεσθαι· οἷον ὁ περὶ τοῦ πῶς βρωτέον ἀκριβὴς λόγος. Ἰχθὺς δὲ καὶ οἷον ὄψον φιλομαθεῖ τὸ εἰδέναι σύστασιν κόσμου, ἐνέργειαν στοιχείων, ἀρχὴν καὶ τέλος καὶ μεσότητα, καὶ ὅσα ἑξῆς ἡ σοφία λέγει. Οὔτε ἀντὶ τοῦ ἄρτου λίθον δίδωσιν ὁ Θεὸς, ὃν ὁ διάβολος ἐσθίεσθαι ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ ἐβούλετο· οὔτε ἀντὶ ἰχθύος ὄφιν, ὃν ἐσθίουσιν οἱ ἀνάξιοι τοῦ ἰχθὺν ἐσθίειν Αἰθίοπες. Πῶς δὲ τοὺς μαθητὰς πονηροὺς ἐκάλεσεν; Εἰ γὰρ καὶ ἠκολούθουν ἐκ προαιρέσεως, ἀλλ’ εἶχον τὸ τρεπτὸν τοῦ ἀνθρωπίνου.
σθαι. Α γέννησιν, ἣν ἡμῖν ἔμελλεν ἐκ Πνεύματος χαρίσε ΚΕΦ. Ζ'. βάλητε τοὺς μαργαρίτας ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν χοίρων ...... Στιχ. ς'. Αἰτεῖτε, καὶ δοθήσεται ὑμῖν· ζητεῖτε, καὶ εὑρήσετε· κρούετε, καὶ ἀνοιγήσεται ὑμῖν. Ἵνα μὴ ἀγνοῶσιν οἱ μαθηταὶ, τίνες εἰσὶν κύνες, ἢ χοῖροι ἐν τοῖς ἀκροαταῖς, ἐπιμόνως ζητήσατε, φησίν, ἐκ Θεοῦ, καὶ ἀποκαλύπτεται ὑμῖν πάντα. Ἀρχὴ μὲν γὰρ ἀρετῆς τὸ δι' εὐχῆς γνῶναι τὸ ἀγαθόν· εἶτα τὸ εἰδέναι πῶς δεῖ ὁδεῦσαι τὴν ἀρετήν· τρίτον τὸ διὰ τῶν ἔργων κρούειν ἀνοιγῆναι αὐτῷ τὴν θύραν. Τοῦτο γὰρ σημαίνει ἡ διὰ τῶν χειρῶν κροῦσις. Τρισσῶς γὰρ ἡ τῶν σωτηρίων δογμάτων ἀλήθεια λαμβάνεται, ἐπιμελεῖ εὐχῇ, καὶ τοῦ ἡγεμονικοῦ ἐν τῷ ζητεῖν τὰ θεῖα καταστάσει, καὶ περὶ τοῦ εὑρεῖν συναισθήτως τῆς τῶν κεκρυμμένων Γραφῶν ἀσφαλείας τὸ βάθος, ἀκριβεῖ πολυπραγμοσύνῃ· οὕτω γὰρ ἀνοίγεσθαί φησι τὰς Γραφάς. Β Στιχ. θ'. Τις ἐξ ὑμῶν ἄνθρωπος, ὃν ἐὰν αιτήσῃ ὁ υἱὸς αὐτοῦ ἄρτον, μὴ λίθον ἐπιδώσει αὐτῷ; Στιχ. ι'. Καὶ ἐὰν ἰχθὺν αιτήσῃ, μὴ ὄριν ἐπιδώσει αὐτῷ; Ορα δὲ εἰ γνῶσις τροφή, ἧς ἄνω οὐκ ἔστι σώζεσθαι· οἷον ὁ περὶ τοῦ πῶς βρωτέον ἀκριβὴς λό- γος. Ἰχθὺς δὲ καὶ οἷον ὄψον φιλομαθεῖ τὸ εἰδέναι σύστασιν κόσμου, ἐνέργειαν στοιχείων, ἀρχὴν καὶ τέλος καὶ μεσότητα, καὶ ὅσα ἑξῆς ἡ σοφία λέγει. Οὔτε ἀντὶ τοῦ ἄρτου λίθον δίδωσιν ὁ Θεὸς, ἂν ὁ διά- βολος ἐσθίεσθαι ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ ἐβούλετο· οὔτε ἀντὶ ἰχθύος ὄψιν, ὃν ἐσθίουσιν οἱ ἀνάξιοι τοῦ ἰχθὺν ἐσθίειν Αἰθίοπες. Πῶς δὲ τοὺς μαθητάς πονηροὺς ἐκάλεσεν ; Εἰ γὰρ καὶ ἠκολούθουν ἐκ προαιρέσεως, ἀλλ' εἶχον τὸ τρεπτὸν τοῦ ἀνθρωπίνου. Μόνον δὲ ἄτρεπτος ἦν καὶ θεότητι καὶ ἀνθρωπότητι ὁ τοῦ Θεοῦ Υἱός. Δόματα δὲ ἀγαθὰ καλεῖ τὰς πνευματικὰς δωρεάς. Ο δ Λουκᾶς Πνεῦμα ἅγιον εἶπεν, ἀντὶ τοῦ εἰπεῖν ἀγαθά. Καὶ οὐδὲν τὸ διάφορον. Τὸ γὰρ ἅγιον Πνεῦμα αὐτό ἐστι τὸ φῶς ἀγαθόν· διὸ καὶ τοῖς μετόχοις αὐτοῦ δίδωσιν ἀγαθά. Τοῖς δὲ ἄγαν πονηροῖς, διὰ τὸ ἀνεν δότως ἁμαρτάνειν τρόπον τινὰ φύσις αὐτοῖς ἡ κακία γίνεται· οἷός ἐστιν ὁ Σατανᾶς καὶ οἱ δαίμονες. Δύνα- ται γάρ τις καὶ τούτους φύσει κακοὺς εἰπεῖν, καίπερ μὴ φύσει κακούς δημιουργηθέντας, ἀλλ' ἐξ αὐτοπρο αιρέτου κακίας απεσκληκότας. ΚΕΦ. Η'. Στιχ. ια'. Πολλοὶ ἀπὸ ἀνατολῶν καὶ δυσμῶν ἥξουσι, καὶ ἀνακλιθήσονται μετὰ ᾿Αβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼβ ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Εἰ στενὴ καὶ τεθλιμμένη ἐστὶν ἡ ὁδὸς, καὶ ὀλίγοι οἱ εὑρίσκοντες αὐτὴν, διὰ ποίας οἱ πολλοὶ εἰσελεύσονται ; περὶ γὰρ πλατείας καὶ εὐρυχώρου λέγει, ὅτι πολλοὶ εἰσελεύσονται δι' αὐτῆς. Καί φαμεν, SUPPLEMENTUM AD ORIGENIS EXEGETICA. secundum nos est : at quod natus sit non ex volun- tate carnis vel viri ³, sed ex Spiritu sancto, hoc supra nos est. Quod et futuram proclamavit nativi- tatem, quam nobis ex Spiritu largiturus erat. CAP. VII. V. 5. Ne delis sunctum canibus : neque jacile marga- ritas vestras unte porcos. V. 6. Petite, et dabitur vobis ; quarite, et invenietis ; pulsate, et aperietur vobis. B Ut non ignorarent discipuli, quinam sint canes vel porci inter auditores, immoranter quærite, di- cit, ex Deo, et manifestabuntur vobis omnia. Prin- cipium est enim virtutis, nosse bonum ex oratione : deinde scire quomodo oporteat viam virtutis enie- tiri : tertio, per opera pulsare, quo nihimet janua aperiatur. istud enim innuit facta per manus pul- satio. Trifariam namque salutarium dogmatum ve- ritas accipitur diligenti oratione, et mentis in quærendo divinas res stabilitate, et exquisito studio inveniendi ex conscientia profunditatem certitudinis occultarum Scripturarum : hoc enim modo inquit aperiri Scripturas. V. 9. Quis ex vobis homo, quem si postulet filius suns panem, nunquid lapidem dabit et? V. 10. Et si piscem postulet, nunquid serpentem dabit ei ? C Vide porro an sit cognitio nutrimentum, sine quo salvos esse non licet; puta sernio diligens de linc ipso, quomodo cibo utendum sit. Piscis autem est quasique obsonium pro viro erudito, scire consti- hitionem mundi, vires elementorum, principiumn et finem et medium, et quæ deinceps philosophia lo- quitur. Nec ergo pro pane lapidein dat Deus, quem diabolus comedi a Jesu volebat: neque pro pisce serpentem, quem comedunt Ethiopes, indigui qui pisce vescantur. Quomodo vero discipulos malos appellavit? Quia quamvis ex proposito voluntatis sequebantur; at inerat illis humanæ conditionis mutabilitas. Solus autem immutabilis erat et divi nitate et humanitate Dei Filius. Data vero bona appellat spiritualia dona. Lucas Spiritum sanctum dixit, pro eo ut diceret, bona. At nullum est dis- crimen. Ipse enim Spiritus sanctus, est lumen bo- num : propterea etiam participibus suis bona largi- tur. At enim in summe pravis propter nunquam intermissa peccata, vitium quodammodo in naturam D evadit : qualis est Satanas et dæmones. Potest enim quis etianı hos natura malos dicere, quanìvis non natura malos creatos, sed ex arbitraria malitia de- pravalos. CAP. VIII. V. 11. Multi ab oriente et occidente venient, et re- cumbent cum Abraham et Isaac et Jucob in regno calorum. Si angusta el arclatu est via, et pauci qui inve- niunt eam³, per quam plures ingredientur? de lata enim et spatiosa dicit, quod multi ingredientur in eam. Dicimus ergo, sermonem Domini dictum fuisse s Joan. 1, 13. * Matth. vi, 14. (5) Στιχ. ε'. Μὴ δῶτε τὸ ἅγιον τοῖς κυσί, μηδὲ (5) Ex cod. Venet. xxvi, pag. 25.
Μόνον δὲ ἄτρεπτος ἦν καὶ θεότητι καὶ ἀνθρωπότητι ὁ τοῦ Θεοῦ Υἱός. Δόματα δὲ ἀγαθὰ καλεῖ τὰς πνευματικὰς δωρεάς. Ὁ δὲ Λουκᾶς Πνεῦμα ἅγιον εἶπεν, ἀντὶ τοῦ εἰπεῖν ἀγαθά. Καὶ οὐδὲν τὸ διάφορον. Τὸ γὰρ ἅγιον Πνεῦμα αὐτό ἐστι τὸ φῶς ἀγαθόν· διὸ καὶ τοῖς μετόχοις αὐτοῦ δίδωσιν ἀγαθά. Τοῖς δὲ ἄγαν πονηροῖς, διὰ τὸ ἀνενδότως ἁμαρτάνειν τρόπον τινὰ φύσις αὐτοῖς ἡ κακία γίνεται· οἷός ἐστιν ὁ Σατανᾶς καὶ οἱ δαίμονες. Δύναται γάρ τις καὶ τούτους φύσει κακοὺς εἰπεῖν, καίπερ μὴ φύσει κακοὺς δημιουργηθέντας, ἀλλ’ ἐξ αὐτοπροαιρέτου κακίας ἀπεσκληκότας.
σθαι. Α γέννησιν, ἣν ἡμῖν ἔμελλεν ἐκ Πνεύματος χαρίσε ΚΕΦ. Ζ'. βάλητε τοὺς μαργαρίτας ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν χοίρων ...... Στιχ. ς'. Αἰτεῖτε, καὶ δοθήσεται ὑμῖν· ζητεῖτε, καὶ εὑρήσετε· κρούετε, καὶ ἀνοιγήσεται ὑμῖν. Ἵνα μὴ ἀγνοῶσιν οἱ μαθηταὶ, τίνες εἰσὶν κύνες, ἢ χοῖροι ἐν τοῖς ἀκροαταῖς, ἐπιμόνως ζητήσατε, φησίν, ἐκ Θεοῦ, καὶ ἀποκαλύπτεται ὑμῖν πάντα. Ἀρχὴ μὲν γὰρ ἀρετῆς τὸ δι' εὐχῆς γνῶναι τὸ ἀγαθόν· εἶτα τὸ εἰδέναι πῶς δεῖ ὁδεῦσαι τὴν ἀρετήν· τρίτον τὸ διὰ τῶν ἔργων κρούειν ἀνοιγῆναι αὐτῷ τὴν θύραν. Τοῦτο γὰρ σημαίνει ἡ διὰ τῶν χειρῶν κροῦσις. Τρισσῶς γὰρ ἡ τῶν σωτηρίων δογμάτων ἀλήθεια λαμβάνεται, ἐπιμελεῖ εὐχῇ, καὶ τοῦ ἡγεμονικοῦ ἐν τῷ ζητεῖν τὰ θεῖα καταστάσει, καὶ περὶ τοῦ εὑρεῖν συναισθήτως τῆς τῶν κεκρυμμένων Γραφῶν ἀσφαλείας τὸ βάθος, ἀκριβεῖ πολυπραγμοσύνῃ· οὕτω γὰρ ἀνοίγεσθαί φησι τὰς Γραφάς. Β Στιχ. θ'. Τις ἐξ ὑμῶν ἄνθρωπος, ὃν ἐὰν αιτήσῃ ὁ υἱὸς αὐτοῦ ἄρτον, μὴ λίθον ἐπιδώσει αὐτῷ; Στιχ. ι'. Καὶ ἐὰν ἰχθὺν αιτήσῃ, μὴ ὄριν ἐπιδώσει αὐτῷ; Ορα δὲ εἰ γνῶσις τροφή, ἧς ἄνω οὐκ ἔστι σώζεσθαι· οἷον ὁ περὶ τοῦ πῶς βρωτέον ἀκριβὴς λό- γος. Ἰχθὺς δὲ καὶ οἷον ὄψον φιλομαθεῖ τὸ εἰδέναι σύστασιν κόσμου, ἐνέργειαν στοιχείων, ἀρχὴν καὶ τέλος καὶ μεσότητα, καὶ ὅσα ἑξῆς ἡ σοφία λέγει. Οὔτε ἀντὶ τοῦ ἄρτου λίθον δίδωσιν ὁ Θεὸς, ἂν ὁ διά- βολος ἐσθίεσθαι ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ ἐβούλετο· οὔτε ἀντὶ ἰχθύος ὄψιν, ὃν ἐσθίουσιν οἱ ἀνάξιοι τοῦ ἰχθὺν ἐσθίειν Αἰθίοπες. Πῶς δὲ τοὺς μαθητάς πονηροὺς ἐκάλεσεν ; Εἰ γὰρ καὶ ἠκολούθουν ἐκ προαιρέσεως, ἀλλ' εἶχον τὸ τρεπτὸν τοῦ ἀνθρωπίνου. Μόνον δὲ ἄτρεπτος ἦν καὶ θεότητι καὶ ἀνθρωπότητι ὁ τοῦ Θεοῦ Υἱός. Δόματα δὲ ἀγαθὰ καλεῖ τὰς πνευματικὰς δωρεάς. Ο δ Λουκᾶς Πνεῦμα ἅγιον εἶπεν, ἀντὶ τοῦ εἰπεῖν ἀγαθά. Καὶ οὐδὲν τὸ διάφορον. Τὸ γὰρ ἅγιον Πνεῦμα αὐτό ἐστι τὸ φῶς ἀγαθόν· διὸ καὶ τοῖς μετόχοις αὐτοῦ δίδωσιν ἀγαθά. Τοῖς δὲ ἄγαν πονηροῖς, διὰ τὸ ἀνεν δότως ἁμαρτάνειν τρόπον τινὰ φύσις αὐτοῖς ἡ κακία γίνεται· οἷός ἐστιν ὁ Σατανᾶς καὶ οἱ δαίμονες. Δύνα- ται γάρ τις καὶ τούτους φύσει κακοὺς εἰπεῖν, καίπερ μὴ φύσει κακούς δημιουργηθέντας, ἀλλ' ἐξ αὐτοπρο αιρέτου κακίας απεσκληκότας. ΚΕΦ. Η'. Στιχ. ια'. Πολλοὶ ἀπὸ ἀνατολῶν καὶ δυσμῶν ἥξουσι, καὶ ἀνακλιθήσονται μετὰ ᾿Αβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼβ ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Εἰ στενὴ καὶ τεθλιμμένη ἐστὶν ἡ ὁδὸς, καὶ ὀλίγοι οἱ εὑρίσκοντες αὐτὴν, διὰ ποίας οἱ πολλοὶ εἰσελεύσονται ; περὶ γὰρ πλατείας καὶ εὐρυχώρου λέγει, ὅτι πολλοὶ εἰσελεύσονται δι' αὐτῆς. Καί φαμεν, SUPPLEMENTUM AD ORIGENIS EXEGETICA. secundum nos est : at quod natus sit non ex volun- tate carnis vel viri ³, sed ex Spiritu sancto, hoc supra nos est. Quod et futuram proclamavit nativi- tatem, quam nobis ex Spiritu largiturus erat. CAP. VII. V. 5. Ne delis sunctum canibus : neque jacile marga- ritas vestras unte porcos. V. 6. Petite, et dabitur vobis ; quarite, et invenietis ; pulsate, et aperietur vobis. B Ut non ignorarent discipuli, quinam sint canes vel porci inter auditores, immoranter quærite, di- cit, ex Deo, et manifestabuntur vobis omnia. Prin- cipium est enim virtutis, nosse bonum ex oratione : deinde scire quomodo oporteat viam virtutis enie- tiri : tertio, per opera pulsare, quo nihimet janua aperiatur. istud enim innuit facta per manus pul- satio. Trifariam namque salutarium dogmatum ve- ritas accipitur diligenti oratione, et mentis in quærendo divinas res stabilitate, et exquisito studio inveniendi ex conscientia profunditatem certitudinis occultarum Scripturarum : hoc enim modo inquit aperiri Scripturas. V. 9. Quis ex vobis homo, quem si postulet filius suns panem, nunquid lapidem dabit et? V. 10. Et si piscem postulet, nunquid serpentem dabit ei ? C Vide porro an sit cognitio nutrimentum, sine quo salvos esse non licet; puta sernio diligens de linc ipso, quomodo cibo utendum sit. Piscis autem est quasique obsonium pro viro erudito, scire consti- hitionem mundi, vires elementorum, principiumn et finem et medium, et quæ deinceps philosophia lo- quitur. Nec ergo pro pane lapidein dat Deus, quem diabolus comedi a Jesu volebat: neque pro pisce serpentem, quem comedunt Ethiopes, indigui qui pisce vescantur. Quomodo vero discipulos malos appellavit? Quia quamvis ex proposito voluntatis sequebantur; at inerat illis humanæ conditionis mutabilitas. Solus autem immutabilis erat et divi nitate et humanitate Dei Filius. Data vero bona appellat spiritualia dona. Lucas Spiritum sanctum dixit, pro eo ut diceret, bona. At nullum est dis- crimen. Ipse enim Spiritus sanctus, est lumen bo- num : propterea etiam participibus suis bona largi- tur. At enim in summe pravis propter nunquam intermissa peccata, vitium quodammodo in naturam D evadit : qualis est Satanas et dæmones. Potest enim quis etianı hos natura malos dicere, quanìvis non natura malos creatos, sed ex arbitraria malitia de- pravalos. CAP. VIII. V. 11. Multi ab oriente et occidente venient, et re- cumbent cum Abraham et Isaac et Jucob in regno calorum. Si angusta el arclatu est via, et pauci qui inve- niunt eam³, per quam plures ingredientur? de lata enim et spatiosa dicit, quod multi ingredientur in eam. Dicimus ergo, sermonem Domini dictum fuisse s Joan. 1, 13. * Matth. vi, 14. (5) Στιχ. ε'. Μὴ δῶτε τὸ ἅγιον τοῖς κυσί, μηδὲ (5) Ex cod. Venet. xxvi, pag. 25.
Chapter VIII, Verse 11ΚΕΦ. Η. Στιχ. ια
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
ΚΕΦ. Η. Στιχ. ια. Πολλοὶ ἀπὸ ἀνατολῶν καὶ δυσμῶν ἥξουσι, καὶ ἀνακλιθήσονται μετὰ Ἀβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼβ ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Εἰ στενὴ καὶ τεθλιμμένη ἐστὶν ἡ ὁδὸς, καὶ ὀλίγοι οἱ εὑρίσκοντες αὐτὴν, διὰ ποίας οἱ πολλοὶ εἰσελεύσονται; περὶ γὰρ πλατείας καὶ εὐρυχώρου λέγει, ὅτι πολλοὶ εἰσελεύσονται δι’ αὐτῆς. Καί φαμεν, ὅτι ὁ μὲν τοῦ Σωτῆρος λόγος εἴρηται, ἐπειδὴ ὀλίγοι ἀπὸ τοῦ Ἰσραὴλ ἐσώζοντο· οὐ πολλοὶ γὰρ ἐπίστευσαν εἰς αὐτόν. Διὸ καὶ ἔλεγε· Μὴ φοβοῦ μικρὸν ποίμνιον, ὅτι εὐδόκησεν ὁ Θεὸς ἐν σοί.
σθαι. Α γέννησιν, ἣν ἡμῖν ἔμελλεν ἐκ Πνεύματος χαρίσε ΚΕΦ. Ζ'. βάλητε τοὺς μαργαρίτας ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν χοίρων ...... Στιχ. ς'. Αἰτεῖτε, καὶ δοθήσεται ὑμῖν· ζητεῖτε, καὶ εὑρήσετε· κρούετε, καὶ ἀνοιγήσεται ὑμῖν. Ἵνα μὴ ἀγνοῶσιν οἱ μαθηταὶ, τίνες εἰσὶν κύνες, ἢ χοῖροι ἐν τοῖς ἀκροαταῖς, ἐπιμόνως ζητήσατε, φησίν, ἐκ Θεοῦ, καὶ ἀποκαλύπτεται ὑμῖν πάντα. Ἀρχὴ μὲν γὰρ ἀρετῆς τὸ δι' εὐχῆς γνῶναι τὸ ἀγαθόν· εἶτα τὸ εἰδέναι πῶς δεῖ ὁδεῦσαι τὴν ἀρετήν· τρίτον τὸ διὰ τῶν ἔργων κρούειν ἀνοιγῆναι αὐτῷ τὴν θύραν. Τοῦτο γὰρ σημαίνει ἡ διὰ τῶν χειρῶν κροῦσις. Τρισσῶς γὰρ ἡ τῶν σωτηρίων δογμάτων ἀλήθεια λαμβάνεται, ἐπιμελεῖ εὐχῇ, καὶ τοῦ ἡγεμονικοῦ ἐν τῷ ζητεῖν τὰ θεῖα καταστάσει, καὶ περὶ τοῦ εὑρεῖν συναισθήτως τῆς τῶν κεκρυμμένων Γραφῶν ἀσφαλείας τὸ βάθος, ἀκριβεῖ πολυπραγμοσύνῃ· οὕτω γὰρ ἀνοίγεσθαί φησι τὰς Γραφάς. Β Στιχ. θ'. Τις ἐξ ὑμῶν ἄνθρωπος, ὃν ἐὰν αιτήσῃ ὁ υἱὸς αὐτοῦ ἄρτον, μὴ λίθον ἐπιδώσει αὐτῷ; Στιχ. ι'. Καὶ ἐὰν ἰχθὺν αιτήσῃ, μὴ ὄριν ἐπιδώσει αὐτῷ; Ορα δὲ εἰ γνῶσις τροφή, ἧς ἄνω οὐκ ἔστι σώζεσθαι· οἷον ὁ περὶ τοῦ πῶς βρωτέον ἀκριβὴς λό- γος. Ἰχθὺς δὲ καὶ οἷον ὄψον φιλομαθεῖ τὸ εἰδέναι σύστασιν κόσμου, ἐνέργειαν στοιχείων, ἀρχὴν καὶ τέλος καὶ μεσότητα, καὶ ὅσα ἑξῆς ἡ σοφία λέγει. Οὔτε ἀντὶ τοῦ ἄρτου λίθον δίδωσιν ὁ Θεὸς, ἂν ὁ διά- βολος ἐσθίεσθαι ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ ἐβούλετο· οὔτε ἀντὶ ἰχθύος ὄψιν, ὃν ἐσθίουσιν οἱ ἀνάξιοι τοῦ ἰχθὺν ἐσθίειν Αἰθίοπες. Πῶς δὲ τοὺς μαθητάς πονηροὺς ἐκάλεσεν ; Εἰ γὰρ καὶ ἠκολούθουν ἐκ προαιρέσεως, ἀλλ' εἶχον τὸ τρεπτὸν τοῦ ἀνθρωπίνου. Μόνον δὲ ἄτρεπτος ἦν καὶ θεότητι καὶ ἀνθρωπότητι ὁ τοῦ Θεοῦ Υἱός. Δόματα δὲ ἀγαθὰ καλεῖ τὰς πνευματικὰς δωρεάς. Ο δ Λουκᾶς Πνεῦμα ἅγιον εἶπεν, ἀντὶ τοῦ εἰπεῖν ἀγαθά. Καὶ οὐδὲν τὸ διάφορον. Τὸ γὰρ ἅγιον Πνεῦμα αὐτό ἐστι τὸ φῶς ἀγαθόν· διὸ καὶ τοῖς μετόχοις αὐτοῦ δίδωσιν ἀγαθά. Τοῖς δὲ ἄγαν πονηροῖς, διὰ τὸ ἀνεν δότως ἁμαρτάνειν τρόπον τινὰ φύσις αὐτοῖς ἡ κακία γίνεται· οἷός ἐστιν ὁ Σατανᾶς καὶ οἱ δαίμονες. Δύνα- ται γάρ τις καὶ τούτους φύσει κακοὺς εἰπεῖν, καίπερ μὴ φύσει κακούς δημιουργηθέντας, ἀλλ' ἐξ αὐτοπρο αιρέτου κακίας απεσκληκότας. ΚΕΦ. Η'. Στιχ. ια'. Πολλοὶ ἀπὸ ἀνατολῶν καὶ δυσμῶν ἥξουσι, καὶ ἀνακλιθήσονται μετὰ ᾿Αβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼβ ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Εἰ στενὴ καὶ τεθλιμμένη ἐστὶν ἡ ὁδὸς, καὶ ὀλίγοι οἱ εὑρίσκοντες αὐτὴν, διὰ ποίας οἱ πολλοὶ εἰσελεύσονται ; περὶ γὰρ πλατείας καὶ εὐρυχώρου λέγει, ὅτι πολλοὶ εἰσελεύσονται δι' αὐτῆς. Καί φαμεν, SUPPLEMENTUM AD ORIGENIS EXEGETICA. secundum nos est : at quod natus sit non ex volun- tate carnis vel viri ³, sed ex Spiritu sancto, hoc supra nos est. Quod et futuram proclamavit nativi- tatem, quam nobis ex Spiritu largiturus erat. CAP. VII. V. 5. Ne delis sunctum canibus : neque jacile marga- ritas vestras unte porcos. V. 6. Petite, et dabitur vobis ; quarite, et invenietis ; pulsate, et aperietur vobis. B Ut non ignorarent discipuli, quinam sint canes vel porci inter auditores, immoranter quærite, di- cit, ex Deo, et manifestabuntur vobis omnia. Prin- cipium est enim virtutis, nosse bonum ex oratione : deinde scire quomodo oporteat viam virtutis enie- tiri : tertio, per opera pulsare, quo nihimet janua aperiatur. istud enim innuit facta per manus pul- satio. Trifariam namque salutarium dogmatum ve- ritas accipitur diligenti oratione, et mentis in quærendo divinas res stabilitate, et exquisito studio inveniendi ex conscientia profunditatem certitudinis occultarum Scripturarum : hoc enim modo inquit aperiri Scripturas. V. 9. Quis ex vobis homo, quem si postulet filius suns panem, nunquid lapidem dabit et? V. 10. Et si piscem postulet, nunquid serpentem dabit ei ? C Vide porro an sit cognitio nutrimentum, sine quo salvos esse non licet; puta sernio diligens de linc ipso, quomodo cibo utendum sit. Piscis autem est quasique obsonium pro viro erudito, scire consti- hitionem mundi, vires elementorum, principiumn et finem et medium, et quæ deinceps philosophia lo- quitur. Nec ergo pro pane lapidein dat Deus, quem diabolus comedi a Jesu volebat: neque pro pisce serpentem, quem comedunt Ethiopes, indigui qui pisce vescantur. Quomodo vero discipulos malos appellavit? Quia quamvis ex proposito voluntatis sequebantur; at inerat illis humanæ conditionis mutabilitas. Solus autem immutabilis erat et divi nitate et humanitate Dei Filius. Data vero bona appellat spiritualia dona. Lucas Spiritum sanctum dixit, pro eo ut diceret, bona. At nullum est dis- crimen. Ipse enim Spiritus sanctus, est lumen bo- num : propterea etiam participibus suis bona largi- tur. At enim in summe pravis propter nunquam intermissa peccata, vitium quodammodo in naturam D evadit : qualis est Satanas et dæmones. Potest enim quis etianı hos natura malos dicere, quanìvis non natura malos creatos, sed ex arbitraria malitia de- pravalos. CAP. VIII. V. 11. Multi ab oriente et occidente venient, et re- cumbent cum Abraham et Isaac et Jucob in regno calorum. Si angusta el arclatu est via, et pauci qui inve- niunt eam³, per quam plures ingredientur? de lata enim et spatiosa dicit, quod multi ingredientur in eam. Dicimus ergo, sermonem Domini dictum fuisse s Joan. 1, 13. * Matth. vi, 14. (5) Στιχ. ε'. Μὴ δῶτε τὸ ἅγιον τοῖς κυσί, μηδὲ (5) Ex cod. Venet. xxvi, pag. 25.
PG 17:292Προφητικῶς δὲ ἐλέχθη τὸ, Πολλοὶ ἥξουσιν· ὡς περὶ τῶν μελλόντων πιστεύειν εἰς αὐτὸν ἀπὸ τῶν ἐθνῶν. Πολλοὶ, φησὶν, ὡς πρὸς τοὺς μετὰ τὴν παρουσίαν μὴ πιστεύσαντας, οἱ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν ἀνακλιθησόμενοι μετὰ Ἀβραὰμ καὶ τῶν ἐξ αὐτοῦ ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν· καὶ τῷ ἀριθμῷ δὲ πολλαπλασίους οὗτοι τῶν ἀπὸ Ἰσραὴλ καὶ τὸν Ἰησοῦν Χριστὸν ὁμολογουμένων.
σθαι. Α γέννησιν, ἣν ἡμῖν ἔμελλεν ἐκ Πνεύματος χαρίσε ΚΕΦ. Ζ'. βάλητε τοὺς μαργαρίτας ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν χοίρων ...... Στιχ. ς'. Αἰτεῖτε, καὶ δοθήσεται ὑμῖν· ζητεῖτε, καὶ εὑρήσετε· κρούετε, καὶ ἀνοιγήσεται ὑμῖν. Ἵνα μὴ ἀγνοῶσιν οἱ μαθηταὶ, τίνες εἰσὶν κύνες, ἢ χοῖροι ἐν τοῖς ἀκροαταῖς, ἐπιμόνως ζητήσατε, φησίν, ἐκ Θεοῦ, καὶ ἀποκαλύπτεται ὑμῖν πάντα. Ἀρχὴ μὲν γὰρ ἀρετῆς τὸ δι' εὐχῆς γνῶναι τὸ ἀγαθόν· εἶτα τὸ εἰδέναι πῶς δεῖ ὁδεῦσαι τὴν ἀρετήν· τρίτον τὸ διὰ τῶν ἔργων κρούειν ἀνοιγῆναι αὐτῷ τὴν θύραν. Τοῦτο γὰρ σημαίνει ἡ διὰ τῶν χειρῶν κροῦσις. Τρισσῶς γὰρ ἡ τῶν σωτηρίων δογμάτων ἀλήθεια λαμβάνεται, ἐπιμελεῖ εὐχῇ, καὶ τοῦ ἡγεμονικοῦ ἐν τῷ ζητεῖν τὰ θεῖα καταστάσει, καὶ περὶ τοῦ εὑρεῖν συναισθήτως τῆς τῶν κεκρυμμένων Γραφῶν ἀσφαλείας τὸ βάθος, ἀκριβεῖ πολυπραγμοσύνῃ· οὕτω γὰρ ἀνοίγεσθαί φησι τὰς Γραφάς. Β Στιχ. θ'. Τις ἐξ ὑμῶν ἄνθρωπος, ὃν ἐὰν αιτήσῃ ὁ υἱὸς αὐτοῦ ἄρτον, μὴ λίθον ἐπιδώσει αὐτῷ; Στιχ. ι'. Καὶ ἐὰν ἰχθὺν αιτήσῃ, μὴ ὄριν ἐπιδώσει αὐτῷ; Ορα δὲ εἰ γνῶσις τροφή, ἧς ἄνω οὐκ ἔστι σώζεσθαι· οἷον ὁ περὶ τοῦ πῶς βρωτέον ἀκριβὴς λό- γος. Ἰχθὺς δὲ καὶ οἷον ὄψον φιλομαθεῖ τὸ εἰδέναι σύστασιν κόσμου, ἐνέργειαν στοιχείων, ἀρχὴν καὶ τέλος καὶ μεσότητα, καὶ ὅσα ἑξῆς ἡ σοφία λέγει. Οὔτε ἀντὶ τοῦ ἄρτου λίθον δίδωσιν ὁ Θεὸς, ἂν ὁ διά- βολος ἐσθίεσθαι ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ ἐβούλετο· οὔτε ἀντὶ ἰχθύος ὄψιν, ὃν ἐσθίουσιν οἱ ἀνάξιοι τοῦ ἰχθὺν ἐσθίειν Αἰθίοπες. Πῶς δὲ τοὺς μαθητάς πονηροὺς ἐκάλεσεν ; Εἰ γὰρ καὶ ἠκολούθουν ἐκ προαιρέσεως, ἀλλ' εἶχον τὸ τρεπτὸν τοῦ ἀνθρωπίνου. Μόνον δὲ ἄτρεπτος ἦν καὶ θεότητι καὶ ἀνθρωπότητι ὁ τοῦ Θεοῦ Υἱός. Δόματα δὲ ἀγαθὰ καλεῖ τὰς πνευματικὰς δωρεάς. Ο δ Λουκᾶς Πνεῦμα ἅγιον εἶπεν, ἀντὶ τοῦ εἰπεῖν ἀγαθά. Καὶ οὐδὲν τὸ διάφορον. Τὸ γὰρ ἅγιον Πνεῦμα αὐτό ἐστι τὸ φῶς ἀγαθόν· διὸ καὶ τοῖς μετόχοις αὐτοῦ δίδωσιν ἀγαθά. Τοῖς δὲ ἄγαν πονηροῖς, διὰ τὸ ἀνεν δότως ἁμαρτάνειν τρόπον τινὰ φύσις αὐτοῖς ἡ κακία γίνεται· οἷός ἐστιν ὁ Σατανᾶς καὶ οἱ δαίμονες. Δύνα- ται γάρ τις καὶ τούτους φύσει κακοὺς εἰπεῖν, καίπερ μὴ φύσει κακούς δημιουργηθέντας, ἀλλ' ἐξ αὐτοπρο αιρέτου κακίας απεσκληκότας. ΚΕΦ. Η'. Στιχ. ια'. Πολλοὶ ἀπὸ ἀνατολῶν καὶ δυσμῶν ἥξουσι, καὶ ἀνακλιθήσονται μετὰ ᾿Αβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼβ ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Εἰ στενὴ καὶ τεθλιμμένη ἐστὶν ἡ ὁδὸς, καὶ ὀλίγοι οἱ εὑρίσκοντες αὐτὴν, διὰ ποίας οἱ πολλοὶ εἰσελεύσονται ; περὶ γὰρ πλατείας καὶ εὐρυχώρου λέγει, ὅτι πολλοὶ εἰσελεύσονται δι' αὐτῆς. Καί φαμεν, SUPPLEMENTUM AD ORIGENIS EXEGETICA. secundum nos est : at quod natus sit non ex volun- tate carnis vel viri ³, sed ex Spiritu sancto, hoc supra nos est. Quod et futuram proclamavit nativi- tatem, quam nobis ex Spiritu largiturus erat. CAP. VII. V. 5. Ne delis sunctum canibus : neque jacile marga- ritas vestras unte porcos. V. 6. Petite, et dabitur vobis ; quarite, et invenietis ; pulsate, et aperietur vobis. B Ut non ignorarent discipuli, quinam sint canes vel porci inter auditores, immoranter quærite, di- cit, ex Deo, et manifestabuntur vobis omnia. Prin- cipium est enim virtutis, nosse bonum ex oratione : deinde scire quomodo oporteat viam virtutis enie- tiri : tertio, per opera pulsare, quo nihimet janua aperiatur. istud enim innuit facta per manus pul- satio. Trifariam namque salutarium dogmatum ve- ritas accipitur diligenti oratione, et mentis in quærendo divinas res stabilitate, et exquisito studio inveniendi ex conscientia profunditatem certitudinis occultarum Scripturarum : hoc enim modo inquit aperiri Scripturas. V. 9. Quis ex vobis homo, quem si postulet filius suns panem, nunquid lapidem dabit et? V. 10. Et si piscem postulet, nunquid serpentem dabit ei ? C Vide porro an sit cognitio nutrimentum, sine quo salvos esse non licet; puta sernio diligens de linc ipso, quomodo cibo utendum sit. Piscis autem est quasique obsonium pro viro erudito, scire consti- hitionem mundi, vires elementorum, principiumn et finem et medium, et quæ deinceps philosophia lo- quitur. Nec ergo pro pane lapidein dat Deus, quem diabolus comedi a Jesu volebat: neque pro pisce serpentem, quem comedunt Ethiopes, indigui qui pisce vescantur. Quomodo vero discipulos malos appellavit? Quia quamvis ex proposito voluntatis sequebantur; at inerat illis humanæ conditionis mutabilitas. Solus autem immutabilis erat et divi nitate et humanitate Dei Filius. Data vero bona appellat spiritualia dona. Lucas Spiritum sanctum dixit, pro eo ut diceret, bona. At nullum est dis- crimen. Ipse enim Spiritus sanctus, est lumen bo- num : propterea etiam participibus suis bona largi- tur. At enim in summe pravis propter nunquam intermissa peccata, vitium quodammodo in naturam D evadit : qualis est Satanas et dæmones. Potest enim quis etianı hos natura malos dicere, quanìvis non natura malos creatos, sed ex arbitraria malitia de- pravalos. CAP. VIII. V. 11. Multi ab oriente et occidente venient, et re- cumbent cum Abraham et Isaac et Jucob in regno calorum. Si angusta el arclatu est via, et pauci qui inve- niunt eam³, per quam plures ingredientur? de lata enim et spatiosa dicit, quod multi ingredientur in eam. Dicimus ergo, sermonem Domini dictum fuisse s Joan. 1, 13. * Matth. vi, 14. (5) Στιχ. ε'. Μὴ δῶτε τὸ ἅγιον τοῖς κυσί, μηδὲ (5) Ex cod. Venet. xxvi, pag. 25.
Chapter XI, Verse 11ΚΕΦ. ΙΑ. Στιχ. ια
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
ΚΕΦ. ΙΑ. Στιχ. ια. Ὁ δὲ μικρότερος ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν μείζων αὐτοῦ ἐστιν. Στιχ. ιβ. Ἀπὸ δὲ τῶν ἡμερῶν Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ ἕως ἄρτι ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν βιάζεται, καὶ βιασταὶ ἁρπάζουσιν αὐτήν. Φαμὲν τὸ μικρότερον περὶ αὐτοῦ λέγειν τοῦ Χριστοῦ· μικρότερον δὲ κατὰ τὴν δόκησιν τῶν ἀκουόντων. Τὸ δὲ, ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν, δηλοῖ ἐν τοῖς πνευματικοῖς, καὶ ἐν τοῖς κατ’ οὐρανὸν ἅπασι καὶ θεϊκοῖς μείζονα ὑπάρχειν ἐκείνου τὸν Χριστόν. Οὕτως δὲ ἀναγνωσόμεθα, ὅτι, Μικρότερος· εἶτα, μικρὸν διαλιπόντες, ἐποίσομεν τὸ, Ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν μείζων αὐτοῦ ἐστιν. Ἡ δὲ βασιλεία τῶν οὐρανῶν αὐτός ἐστιν ὁ Χριστὸς, προτρεπόμενος πάντας εἰς μετάνοιαν, καὶ ἕλκων εἰς ἑαυτὸν διὰ τῆς χάριτος.
σθαι. Α γέννησιν, ἣν ἡμῖν ἔμελλεν ἐκ Πνεύματος χαρίσε ΚΕΦ. Ζ'. βάλητε τοὺς μαργαρίτας ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν χοίρων ...... Στιχ. ς'. Αἰτεῖτε, καὶ δοθήσεται ὑμῖν· ζητεῖτε, καὶ εὑρήσετε· κρούετε, καὶ ἀνοιγήσεται ὑμῖν. Ἵνα μὴ ἀγνοῶσιν οἱ μαθηταὶ, τίνες εἰσὶν κύνες, ἢ χοῖροι ἐν τοῖς ἀκροαταῖς, ἐπιμόνως ζητήσατε, φησίν, ἐκ Θεοῦ, καὶ ἀποκαλύπτεται ὑμῖν πάντα. Ἀρχὴ μὲν γὰρ ἀρετῆς τὸ δι' εὐχῆς γνῶναι τὸ ἀγαθόν· εἶτα τὸ εἰδέναι πῶς δεῖ ὁδεῦσαι τὴν ἀρετήν· τρίτον τὸ διὰ τῶν ἔργων κρούειν ἀνοιγῆναι αὐτῷ τὴν θύραν. Τοῦτο γὰρ σημαίνει ἡ διὰ τῶν χειρῶν κροῦσις. Τρισσῶς γὰρ ἡ τῶν σωτηρίων δογμάτων ἀλήθεια λαμβάνεται, ἐπιμελεῖ εὐχῇ, καὶ τοῦ ἡγεμονικοῦ ἐν τῷ ζητεῖν τὰ θεῖα καταστάσει, καὶ περὶ τοῦ εὑρεῖν συναισθήτως τῆς τῶν κεκρυμμένων Γραφῶν ἀσφαλείας τὸ βάθος, ἀκριβεῖ πολυπραγμοσύνῃ· οὕτω γὰρ ἀνοίγεσθαί φησι τὰς Γραφάς. Β Στιχ. θ'. Τις ἐξ ὑμῶν ἄνθρωπος, ὃν ἐὰν αιτήσῃ ὁ υἱὸς αὐτοῦ ἄρτον, μὴ λίθον ἐπιδώσει αὐτῷ; Στιχ. ι'. Καὶ ἐὰν ἰχθὺν αιτήσῃ, μὴ ὄριν ἐπιδώσει αὐτῷ; Ορα δὲ εἰ γνῶσις τροφή, ἧς ἄνω οὐκ ἔστι σώζεσθαι· οἷον ὁ περὶ τοῦ πῶς βρωτέον ἀκριβὴς λό- γος. Ἰχθὺς δὲ καὶ οἷον ὄψον φιλομαθεῖ τὸ εἰδέναι σύστασιν κόσμου, ἐνέργειαν στοιχείων, ἀρχὴν καὶ τέλος καὶ μεσότητα, καὶ ὅσα ἑξῆς ἡ σοφία λέγει. Οὔτε ἀντὶ τοῦ ἄρτου λίθον δίδωσιν ὁ Θεὸς, ἂν ὁ διά- βολος ἐσθίεσθαι ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ ἐβούλετο· οὔτε ἀντὶ ἰχθύος ὄψιν, ὃν ἐσθίουσιν οἱ ἀνάξιοι τοῦ ἰχθὺν ἐσθίειν Αἰθίοπες. Πῶς δὲ τοὺς μαθητάς πονηροὺς ἐκάλεσεν ; Εἰ γὰρ καὶ ἠκολούθουν ἐκ προαιρέσεως, ἀλλ' εἶχον τὸ τρεπτὸν τοῦ ἀνθρωπίνου. Μόνον δὲ ἄτρεπτος ἦν καὶ θεότητι καὶ ἀνθρωπότητι ὁ τοῦ Θεοῦ Υἱός. Δόματα δὲ ἀγαθὰ καλεῖ τὰς πνευματικὰς δωρεάς. Ο δ Λουκᾶς Πνεῦμα ἅγιον εἶπεν, ἀντὶ τοῦ εἰπεῖν ἀγαθά. Καὶ οὐδὲν τὸ διάφορον. Τὸ γὰρ ἅγιον Πνεῦμα αὐτό ἐστι τὸ φῶς ἀγαθόν· διὸ καὶ τοῖς μετόχοις αὐτοῦ δίδωσιν ἀγαθά. Τοῖς δὲ ἄγαν πονηροῖς, διὰ τὸ ἀνεν δότως ἁμαρτάνειν τρόπον τινὰ φύσις αὐτοῖς ἡ κακία γίνεται· οἷός ἐστιν ὁ Σατανᾶς καὶ οἱ δαίμονες. Δύνα- ται γάρ τις καὶ τούτους φύσει κακοὺς εἰπεῖν, καίπερ μὴ φύσει κακούς δημιουργηθέντας, ἀλλ' ἐξ αὐτοπρο αιρέτου κακίας απεσκληκότας. ΚΕΦ. Η'. Στιχ. ια'. Πολλοὶ ἀπὸ ἀνατολῶν καὶ δυσμῶν ἥξουσι, καὶ ἀνακλιθήσονται μετὰ ᾿Αβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼβ ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Εἰ στενὴ καὶ τεθλιμμένη ἐστὶν ἡ ὁδὸς, καὶ ὀλίγοι οἱ εὑρίσκοντες αὐτὴν, διὰ ποίας οἱ πολλοὶ εἰσελεύσονται ; περὶ γὰρ πλατείας καὶ εὐρυχώρου λέγει, ὅτι πολλοὶ εἰσελεύσονται δι' αὐτῆς. Καί φαμεν, SUPPLEMENTUM AD ORIGENIS EXEGETICA. secundum nos est : at quod natus sit non ex volun- tate carnis vel viri ³, sed ex Spiritu sancto, hoc supra nos est. Quod et futuram proclamavit nativi- tatem, quam nobis ex Spiritu largiturus erat. CAP. VII. V. 5. Ne delis sunctum canibus : neque jacile marga- ritas vestras unte porcos. V. 6. Petite, et dabitur vobis ; quarite, et invenietis ; pulsate, et aperietur vobis. B Ut non ignorarent discipuli, quinam sint canes vel porci inter auditores, immoranter quærite, di- cit, ex Deo, et manifestabuntur vobis omnia. Prin- cipium est enim virtutis, nosse bonum ex oratione : deinde scire quomodo oporteat viam virtutis enie- tiri : tertio, per opera pulsare, quo nihimet janua aperiatur. istud enim innuit facta per manus pul- satio. Trifariam namque salutarium dogmatum ve- ritas accipitur diligenti oratione, et mentis in quærendo divinas res stabilitate, et exquisito studio inveniendi ex conscientia profunditatem certitudinis occultarum Scripturarum : hoc enim modo inquit aperiri Scripturas. V. 9. Quis ex vobis homo, quem si postulet filius suns panem, nunquid lapidem dabit et? V. 10. Et si piscem postulet, nunquid serpentem dabit ei ? C Vide porro an sit cognitio nutrimentum, sine quo salvos esse non licet; puta sernio diligens de linc ipso, quomodo cibo utendum sit. Piscis autem est quasique obsonium pro viro erudito, scire consti- hitionem mundi, vires elementorum, principiumn et finem et medium, et quæ deinceps philosophia lo- quitur. Nec ergo pro pane lapidein dat Deus, quem diabolus comedi a Jesu volebat: neque pro pisce serpentem, quem comedunt Ethiopes, indigui qui pisce vescantur. Quomodo vero discipulos malos appellavit? Quia quamvis ex proposito voluntatis sequebantur; at inerat illis humanæ conditionis mutabilitas. Solus autem immutabilis erat et divi nitate et humanitate Dei Filius. Data vero bona appellat spiritualia dona. Lucas Spiritum sanctum dixit, pro eo ut diceret, bona. At nullum est dis- crimen. Ipse enim Spiritus sanctus, est lumen bo- num : propterea etiam participibus suis bona largi- tur. At enim in summe pravis propter nunquam intermissa peccata, vitium quodammodo in naturam D evadit : qualis est Satanas et dæmones. Potest enim quis etianı hos natura malos dicere, quanìvis non natura malos creatos, sed ex arbitraria malitia de- pravalos. CAP. VIII. V. 11. Multi ab oriente et occidente venient, et re- cumbent cum Abraham et Isaac et Jucob in regno calorum. Si angusta el arclatu est via, et pauci qui inve- niunt eam³, per quam plures ingredientur? de lata enim et spatiosa dicit, quod multi ingredientur in eam. Dicimus ergo, sermonem Domini dictum fuisse s Joan. 1, 13. * Matth. vi, 14. (5) Στιχ. ε'. Μὴ δῶτε τὸ ἅγιον τοῖς κυσί, μηδὲ (5) Ex cod. Venet. xxvi, pag. 25.
Chapter XII, Verse 14ΚΕΦ. ΙΒ. Στιχ. ιδ
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
ΚΕΦ. ΙΒ. Στιχ. ιδ.
σθαι. Α γέννησιν, ἣν ἡμῖν ἔμελλεν ἐκ Πνεύματος χαρίσε ΚΕΦ. Ζ'. βάλητε τοὺς μαργαρίτας ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν χοίρων ...... Στιχ. ς'. Αἰτεῖτε, καὶ δοθήσεται ὑμῖν· ζητεῖτε, καὶ εὑρήσετε· κρούετε, καὶ ἀνοιγήσεται ὑμῖν. Ἵνα μὴ ἀγνοῶσιν οἱ μαθηταὶ, τίνες εἰσὶν κύνες, ἢ χοῖροι ἐν τοῖς ἀκροαταῖς, ἐπιμόνως ζητήσατε, φησίν, ἐκ Θεοῦ, καὶ ἀποκαλύπτεται ὑμῖν πάντα. Ἀρχὴ μὲν γὰρ ἀρετῆς τὸ δι' εὐχῆς γνῶναι τὸ ἀγαθόν· εἶτα τὸ εἰδέναι πῶς δεῖ ὁδεῦσαι τὴν ἀρετήν· τρίτον τὸ διὰ τῶν ἔργων κρούειν ἀνοιγῆναι αὐτῷ τὴν θύραν. Τοῦτο γὰρ σημαίνει ἡ διὰ τῶν χειρῶν κροῦσις. Τρισσῶς γὰρ ἡ τῶν σωτηρίων δογμάτων ἀλήθεια λαμβάνεται, ἐπιμελεῖ εὐχῇ, καὶ τοῦ ἡγεμονικοῦ ἐν τῷ ζητεῖν τὰ θεῖα καταστάσει, καὶ περὶ τοῦ εὑρεῖν συναισθήτως τῆς τῶν κεκρυμμένων Γραφῶν ἀσφαλείας τὸ βάθος, ἀκριβεῖ πολυπραγμοσύνῃ· οὕτω γὰρ ἀνοίγεσθαί φησι τὰς Γραφάς. Β Στιχ. θ'. Τις ἐξ ὑμῶν ἄνθρωπος, ὃν ἐὰν αιτήσῃ ὁ υἱὸς αὐτοῦ ἄρτον, μὴ λίθον ἐπιδώσει αὐτῷ; Στιχ. ι'. Καὶ ἐὰν ἰχθὺν αιτήσῃ, μὴ ὄριν ἐπιδώσει αὐτῷ; Ορα δὲ εἰ γνῶσις τροφή, ἧς ἄνω οὐκ ἔστι σώζεσθαι· οἷον ὁ περὶ τοῦ πῶς βρωτέον ἀκριβὴς λό- γος. Ἰχθὺς δὲ καὶ οἷον ὄψον φιλομαθεῖ τὸ εἰδέναι σύστασιν κόσμου, ἐνέργειαν στοιχείων, ἀρχὴν καὶ τέλος καὶ μεσότητα, καὶ ὅσα ἑξῆς ἡ σοφία λέγει. Οὔτε ἀντὶ τοῦ ἄρτου λίθον δίδωσιν ὁ Θεὸς, ἂν ὁ διά- βολος ἐσθίεσθαι ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ ἐβούλετο· οὔτε ἀντὶ ἰχθύος ὄψιν, ὃν ἐσθίουσιν οἱ ἀνάξιοι τοῦ ἰχθὺν ἐσθίειν Αἰθίοπες. Πῶς δὲ τοὺς μαθητάς πονηροὺς ἐκάλεσεν ; Εἰ γὰρ καὶ ἠκολούθουν ἐκ προαιρέσεως, ἀλλ' εἶχον τὸ τρεπτὸν τοῦ ἀνθρωπίνου. Μόνον δὲ ἄτρεπτος ἦν καὶ θεότητι καὶ ἀνθρωπότητι ὁ τοῦ Θεοῦ Υἱός. Δόματα δὲ ἀγαθὰ καλεῖ τὰς πνευματικὰς δωρεάς. Ο δ Λουκᾶς Πνεῦμα ἅγιον εἶπεν, ἀντὶ τοῦ εἰπεῖν ἀγαθά. Καὶ οὐδὲν τὸ διάφορον. Τὸ γὰρ ἅγιον Πνεῦμα αὐτό ἐστι τὸ φῶς ἀγαθόν· διὸ καὶ τοῖς μετόχοις αὐτοῦ δίδωσιν ἀγαθά. Τοῖς δὲ ἄγαν πονηροῖς, διὰ τὸ ἀνεν δότως ἁμαρτάνειν τρόπον τινὰ φύσις αὐτοῖς ἡ κακία γίνεται· οἷός ἐστιν ὁ Σατανᾶς καὶ οἱ δαίμονες. Δύνα- ται γάρ τις καὶ τούτους φύσει κακοὺς εἰπεῖν, καίπερ μὴ φύσει κακούς δημιουργηθέντας, ἀλλ' ἐξ αὐτοπρο αιρέτου κακίας απεσκληκότας. ΚΕΦ. Η'. Στιχ. ια'. Πολλοὶ ἀπὸ ἀνατολῶν καὶ δυσμῶν ἥξουσι, καὶ ἀνακλιθήσονται μετὰ ᾿Αβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼβ ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Εἰ στενὴ καὶ τεθλιμμένη ἐστὶν ἡ ὁδὸς, καὶ ὀλίγοι οἱ εὑρίσκοντες αὐτὴν, διὰ ποίας οἱ πολλοὶ εἰσελεύσονται ; περὶ γὰρ πλατείας καὶ εὐρυχώρου λέγει, ὅτι πολλοὶ εἰσελεύσονται δι' αὐτῆς. Καί φαμεν, SUPPLEMENTUM AD ORIGENIS EXEGETICA. secundum nos est : at quod natus sit non ex volun- tate carnis vel viri ³, sed ex Spiritu sancto, hoc supra nos est. Quod et futuram proclamavit nativi- tatem, quam nobis ex Spiritu largiturus erat. CAP. VII. V. 5. Ne delis sunctum canibus : neque jacile marga- ritas vestras unte porcos. V. 6. Petite, et dabitur vobis ; quarite, et invenietis ; pulsate, et aperietur vobis. B Ut non ignorarent discipuli, quinam sint canes vel porci inter auditores, immoranter quærite, di- cit, ex Deo, et manifestabuntur vobis omnia. Prin- cipium est enim virtutis, nosse bonum ex oratione : deinde scire quomodo oporteat viam virtutis enie- tiri : tertio, per opera pulsare, quo nihimet janua aperiatur. istud enim innuit facta per manus pul- satio. Trifariam namque salutarium dogmatum ve- ritas accipitur diligenti oratione, et mentis in quærendo divinas res stabilitate, et exquisito studio inveniendi ex conscientia profunditatem certitudinis occultarum Scripturarum : hoc enim modo inquit aperiri Scripturas. V. 9. Quis ex vobis homo, quem si postulet filius suns panem, nunquid lapidem dabit et? V. 10. Et si piscem postulet, nunquid serpentem dabit ei ? C Vide porro an sit cognitio nutrimentum, sine quo salvos esse non licet; puta sernio diligens de linc ipso, quomodo cibo utendum sit. Piscis autem est quasique obsonium pro viro erudito, scire consti- hitionem mundi, vires elementorum, principiumn et finem et medium, et quæ deinceps philosophia lo- quitur. Nec ergo pro pane lapidein dat Deus, quem diabolus comedi a Jesu volebat: neque pro pisce serpentem, quem comedunt Ethiopes, indigui qui pisce vescantur. Quomodo vero discipulos malos appellavit? Quia quamvis ex proposito voluntatis sequebantur; at inerat illis humanæ conditionis mutabilitas. Solus autem immutabilis erat et divi nitate et humanitate Dei Filius. Data vero bona appellat spiritualia dona. Lucas Spiritum sanctum dixit, pro eo ut diceret, bona. At nullum est dis- crimen. Ipse enim Spiritus sanctus, est lumen bo- num : propterea etiam participibus suis bona largi- tur. At enim in summe pravis propter nunquam intermissa peccata, vitium quodammodo in naturam D evadit : qualis est Satanas et dæmones. Potest enim quis etianı hos natura malos dicere, quanìvis non natura malos creatos, sed ex arbitraria malitia de- pravalos. CAP. VIII. V. 11. Multi ab oriente et occidente venient, et re- cumbent cum Abraham et Isaac et Jucob in regno calorum. Si angusta el arclatu est via, et pauci qui inve- niunt eam³, per quam plures ingredientur? de lata enim et spatiosa dicit, quod multi ingredientur in eam. Dicimus ergo, sermonem Domini dictum fuisse s Joan. 1, 13. * Matth. vi, 14. (5) Στιχ. ε'. Μὴ δῶτε τὸ ἅγιον τοῖς κυσί, μηδὲ (5) Ex cod. Venet. xxvi, pag. 25.
PG 17:293Οἱ δὲ Φαρισαῖοι συμβούλιον ἔλαβον κατ’ αὐτοῦ ἐξελθόντες, ὅπως αὐτὸν ἀπολέσωσιν. Ὅσῳ τις ἐγγίζει τῷ Ἰησοῦ, συμβούλιον οὐ λαμβάνει. Οὐ γὰρ ἐγγίζει τῷ Ἰησοῦ ἡ συμβουλὴ τῶν κακῶν. Ὅτε δέ τις τοῦ Ἰησοῦ ἔρχεται ἔξω, συμβούλιον λαμβάνει τοῦ ἀπολέσαι τὸ φῶς, τὴν ὁδὸν τὴν ἀγαθὴν, τὴν ζωὴν, τὸν θησαυρὸν, τὸν μαρτυρήσαντα τὴν ἀγάπην, τὴν εἰρήνην. Τοῦτον ἄν τις ἀπολέσῃ, υἱὸς ἀπωλείας καλεῖται. Στιχ. ιε. Ὁ δὲ Ἰησοῦς, γνοὺς ἀπεχώρησεν. Οὐκ ἔδει γὰρ αὐτὸν μένειν μετὰ τῶν υἱῶν τῆς ἀπωλείας. Ἐκεῖνοι ἀπώλεσαν, ἡμεῖς, μὴ ζητήσαντες, εὕρομεν. Εὑρέθην γὰρ, φησὶ, τοῖς ἐμὲ μὴ ζητοῦσιν· ἐμφανὴς ἐγενόμην τοῖς ἐμὲ μὴ ἐπερωτῶσιν. Αὐτὸς γὰρ ἦλθεν ἐπὶ τὰ πρόβατα τὰ ἀπολωλότα· αὐτοὶ δὲ ἐπελάθοντο τοῦ ἰδίου ποιμένος. Ἀναχωρεῖ, οὐ δεδιὼς τὴν ἐπιβουλὴν, ἀλλὰ τὴν κακίαν ἀναστέλλων· καὶ ἵνα μή τις οἰηθῇ διὰ δειλίαν αὐτὸν ἀποκεχωρηκέναι, πάντας οὖν ἐθεράπευσε, τὴν παναλκῆ αὑτοῦ ἐνδεικνύμενος δύναμιν. Πλὴν ὑποστέλλει μὴ δημοσιεύεσθαι, ὡς ἐπιεικὴς καὶ ἀκενόδοξος.
ὅτι ὁ μὲν τοῦ Σωτῆρος λόγος είρηται, ἐπειδὴ ὀλίγοι ἀπὸ τοῦ Ἰσραὴλ ἐσώζοντο· οὐ πολλοὶ γὰρ ἐπίστευ σαν εἰς αὐτόν. Διὸ καὶ ἔλεγε· Μὴ φοβοῦ μικρὸν ποίμνιον, ὅτι εὐδόκησεν ὁ Θεὸς ἐν σοί. Προφη τικῶς δὲ ἐλέχθη τό, Πολλοὶ ἥξουσιν· ὡς περὶ τῶν μελλόντων πιστεύειν εἰς αὐτὸν ἀπὸ τῶν ἐθνῶν. Πολ- λοί, φησὶν, ὡς πρὸς τοὺς μετὰ τὴν παρουσίαν μὴ πιστεύσαντας, οἱ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν ἀνακλιθησόμενοι μετὰ ᾿Αβραὰμ καὶ τῶν ἐξ αὐτοῦ ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν· καὶ τῷ ἀριθμῷ δὲ πολλαπλασίους οὗτοι τῶν ἀπὸ Ἰσραὴλ καὶ τὸν Ἰησοῦν Χριστὸν ὁμολογου- μένων. ΚΕΦ. ΙΑ'. Στιχ. ια'. Ὁ δὲ μικρότερος ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν μείζων αὐτοῦ ἐστιν. τα Στιχ. ιβ'. ᾿Απὸ δὲ τῶν ἡμερῶν Ἰωάννου τοῦ Βα- Β ν. 12. πτιστοῦ ἕως ἄρτι ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν βιάζεται, καὶ βιασταὶ ἁρπάζουσιν αὐτήν. Φαμὲν τὸ μικρότερον περὶ αὐτοῦ λέγειν τοῦ Χρισ στοῦ· μικρότερον δὲ κατὰ τὴν δόκησιν τῶν ἀκουόν των. Τὸ δὲ, ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν, δηλοῖ ἐν τοῖς πνευματικοῖς, καὶ ἐν τοῖς κατ' οὐρανὸν ἅπασι καὶ θεῖκοῖς μείζονα ὑπάρχειν ἐκείνου τὸν Χριστόν. Οὕτως δὲ ἀναγνωσόμεθα, ὅτι, Μικρότερος· εἶτα, με κρὸν διαλιπόντες, ἐποίσομεν τὸν Ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν μείζων αὐτοῦ ἐστιν. Ἡ δὲ βασιλεία τιν οὐρανῶν αὐτός ἐστιν ὁ Χριστός, προτρεπόμενος πάντας εἰς μετάνοιαν, καὶ ἔλκων εἰς ἑαυτὸν διὰ τῆς χάριτος. ΚΕΦ. ΙΒ'. Στιχ. ιδ'. Οἱ δὲ Φαρισαῖοι συμβούλιον ἔλαβον κατ' αὐτοῦ ἐξελθόντες, ὅπως αὐτὸν ἀπολέσωσιν. Οσῳ τις ἐγγίζει τῷ Ἰησοῦ, συμβούλιον οὐ λαμ- βάνει. Οὐ γὰρ ἐγγίζει τῷ Ἰησοῦ ἡ συμβουλὴ τῶν κακῶν. Ὅτε δέ τις τοῦ Ἰησοῦ ἔρχεται ἔξω, συμβού λιον λαμβάνει τοῦ ἀπολέσαι τὸ φῶς, τὴν ὁδὸν τὴν ἀγαθήν, τὴν ζωὴν, τὸν θησαυρὸν, τὸν μαρτυρήσαντα τὴν ἀγάπην, τὴν εἰρήνην. Τοῦτον ἄν τις ἀπολέσῃ, υἱὸς ἀπωλείας καλεῖται. Στιχ. ιε'. Ὁ δὲ Ἰησοῦς, γνοὺς ἀπεχώρησεν. Οὐκ ἔδει γὰρ αὐτὸν μένειν μετὰ τῶν υἱῶν τῆς ἀπωλείας. Ἐκεῖνοι ἀπώλεσαν, ἡμεῖς, μὴ ζητήσαν τες, εὗρομεν. Ευρέθην γάρ, φησί, τοῖς ἐμὲ μὴ ζη τοῦσιν· ἐμφανὴς ἐγενόμην τοῖς ἐμὲ μὴ ἐπερω- τῶσιν. Αὐτὸς γὰρ ἦλθεν ἐπὶ τὰ πρόβατα τὰ ἀπολω - λέτα· αὐτοὶ δὲ ἐπελάθοντο τοῦ ἰδίου ποιμένος. Ανα- χωρεῖ, οὐ δεδιὼς τὴν ἐπιβουλὴν, ἀλλὰ τὴν κακίαν ἀναστέλλων· καὶ ἵνα μή τις οἰηθῇ διὰ δειλίαν αὐτὸν ἀποκεχωρηκέναι, πάντας οὖν ἐθεράπευσε, τὴν πα ναικὴ αὐτοῦ ἐνδεικνύμενος δύναμιν. Πλήν ὑποστέλλει μὴ δημοσιεύεσθαι, ὡς ἐπιεικὴς καὶ ἀκενόδοξος. ΚΕΦ. ΙΓ. τῶν θησαυρῷ, κ. τ. λ. Καθ' ἑτέραν δὲ ἐκδοχὴν εἴη δ' ἂν, ἀγρὸς μὲν ἡ » (β) SCHOLIA IN MATTHÆUM. A siquidem pauci ex Israel salvabantur. Non multi enim crediderunt in eum. Propterea etiam aiebat: Ne timeas, pusille grex, quia beneplacitum habuit Deus in le s. Prophetice vero dictum est illud, Multi venient; de multis nimirum qui credituri erant in eum ex gentibus. Multi dicit, tanquam per comparationein ad eos, qui post adventum non crediderunt : qui ex gentibus recubituri sunt cum Abraham et iis qui ex eo nati sunt, in regno cœ- lorum. Numero autem sunt multiplice isti præ iis qui fuerunt ex Israel, et Jesum Christum cond- tentur. CAP. XI. V. 11. Minor autem, in regno cœ.orum mujor illo est. nus, regnum calorum vi agitur, et violenti piunt illud. A diebus vero Joannis Baptiste usque hacle- C D Dicinus, minorem de ipso Christo dicere: mi- norem nempe juxta opinionem audientium. Illud, in regno cœlorum, innuit, in spiritualibus, et in omnibus quæ ad cœlum pertinent et res divinas, majorem illo esse Christum. Sic igitur legemus, Minor deinde pusillum quodpiam interstitium in pronuntiatione relinquentes, subnectemus illud: In regno cœlorum major illo est. Porro regnum cœlo- rum, est ipsemet Christus, qui adhortatur omniies ad pœnitentiam, et trahit ad seipsum per gratiam. CAP. XII. V. 14. Pharisai aulem consilium inierunt, adversus illum egredientes, ut ipsum perderent. Quanto quis appropinquat Jesu consilium non init. Non enim appropinquat Jesu consilium ma- lorum. At quando quis extra Jesum abit, consi- Fum iuit perdendi lumen, vian bonam, vitam, thesaurum, testimonium perhibentem de charitate, pace. Hunc si quis perdat, filius perditionis * vo- catur. V. 15. Jesus aulem cum cognovissel, recessit. Non enim decebat ipsum manere cum filiis per- &tionis. Illi perdiderunt, nos nec quærentes, in- venimus : Inventus enim, ait, sum ab iis qui me non quarebant; manifestus fui iis qui me non interro- gabant. Ipse enim venit ad oves quæ perierant*; at illi proprii pastoris obliti sunt. Recedit, non veritus insidias, sed inprobitatem comprimens: et ut ne quis reputaret propter metum eum rc- cessisse, omnes equidem curavit, omnipotentem virtutem suam ostendens. Verumtamen cavet ne publicetur, tanquam niansuetus videlicet, et glo- ria fugitans. CAP. XIII. V. 44. Simile est regnum calorum thesauro, etc. Secundum aliam acceptionem, ager fuerit Scri- • Matth. xv, 24. Luic. xii, 32. • Joan. xvii, 12. * Romn. x, 20. Haec quæ huc pertinent, occurrunt in cod. xxvi, inter expositiones in Lucam, p. seq. Ego versus ascripsi. (6) Στιχ. με. Ομοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρα
Chapter XIII, Verse 44ΚΕΦ. ΙΓ. Στιχ. μδ
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
ΚΕΦ. ΙΓ. Στιχ. μδ. Ὁμοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν θησαυρῷ, κ. τ. λ.
ὅτι ὁ μὲν τοῦ Σωτῆρος λόγος είρηται, ἐπειδὴ ὀλίγοι ἀπὸ τοῦ Ἰσραὴλ ἐσώζοντο· οὐ πολλοὶ γὰρ ἐπίστευ σαν εἰς αὐτόν. Διὸ καὶ ἔλεγε· Μὴ φοβοῦ μικρὸν ποίμνιον, ὅτι εὐδόκησεν ὁ Θεὸς ἐν σοί. Προφη τικῶς δὲ ἐλέχθη τό, Πολλοὶ ἥξουσιν· ὡς περὶ τῶν μελλόντων πιστεύειν εἰς αὐτὸν ἀπὸ τῶν ἐθνῶν. Πολ- λοί, φησὶν, ὡς πρὸς τοὺς μετὰ τὴν παρουσίαν μὴ πιστεύσαντας, οἱ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν ἀνακλιθησόμενοι μετὰ ᾿Αβραὰμ καὶ τῶν ἐξ αὐτοῦ ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν· καὶ τῷ ἀριθμῷ δὲ πολλαπλασίους οὗτοι τῶν ἀπὸ Ἰσραὴλ καὶ τὸν Ἰησοῦν Χριστὸν ὁμολογου- μένων. ΚΕΦ. ΙΑ'. Στιχ. ια'. Ὁ δὲ μικρότερος ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν μείζων αὐτοῦ ἐστιν. τα Στιχ. ιβ'. ᾿Απὸ δὲ τῶν ἡμερῶν Ἰωάννου τοῦ Βα- Β ν. 12. πτιστοῦ ἕως ἄρτι ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν βιάζεται, καὶ βιασταὶ ἁρπάζουσιν αὐτήν. Φαμὲν τὸ μικρότερον περὶ αὐτοῦ λέγειν τοῦ Χρισ στοῦ· μικρότερον δὲ κατὰ τὴν δόκησιν τῶν ἀκουόν των. Τὸ δὲ, ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν, δηλοῖ ἐν τοῖς πνευματικοῖς, καὶ ἐν τοῖς κατ' οὐρανὸν ἅπασι καὶ θεῖκοῖς μείζονα ὑπάρχειν ἐκείνου τὸν Χριστόν. Οὕτως δὲ ἀναγνωσόμεθα, ὅτι, Μικρότερος· εἶτα, με κρὸν διαλιπόντες, ἐποίσομεν τὸν Ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν μείζων αὐτοῦ ἐστιν. Ἡ δὲ βασιλεία τιν οὐρανῶν αὐτός ἐστιν ὁ Χριστός, προτρεπόμενος πάντας εἰς μετάνοιαν, καὶ ἔλκων εἰς ἑαυτὸν διὰ τῆς χάριτος. ΚΕΦ. ΙΒ'. Στιχ. ιδ'. Οἱ δὲ Φαρισαῖοι συμβούλιον ἔλαβον κατ' αὐτοῦ ἐξελθόντες, ὅπως αὐτὸν ἀπολέσωσιν. Οσῳ τις ἐγγίζει τῷ Ἰησοῦ, συμβούλιον οὐ λαμ- βάνει. Οὐ γὰρ ἐγγίζει τῷ Ἰησοῦ ἡ συμβουλὴ τῶν κακῶν. Ὅτε δέ τις τοῦ Ἰησοῦ ἔρχεται ἔξω, συμβού λιον λαμβάνει τοῦ ἀπολέσαι τὸ φῶς, τὴν ὁδὸν τὴν ἀγαθήν, τὴν ζωὴν, τὸν θησαυρὸν, τὸν μαρτυρήσαντα τὴν ἀγάπην, τὴν εἰρήνην. Τοῦτον ἄν τις ἀπολέσῃ, υἱὸς ἀπωλείας καλεῖται. Στιχ. ιε'. Ὁ δὲ Ἰησοῦς, γνοὺς ἀπεχώρησεν. Οὐκ ἔδει γὰρ αὐτὸν μένειν μετὰ τῶν υἱῶν τῆς ἀπωλείας. Ἐκεῖνοι ἀπώλεσαν, ἡμεῖς, μὴ ζητήσαν τες, εὗρομεν. Ευρέθην γάρ, φησί, τοῖς ἐμὲ μὴ ζη τοῦσιν· ἐμφανὴς ἐγενόμην τοῖς ἐμὲ μὴ ἐπερω- τῶσιν. Αὐτὸς γὰρ ἦλθεν ἐπὶ τὰ πρόβατα τὰ ἀπολω - λέτα· αὐτοὶ δὲ ἐπελάθοντο τοῦ ἰδίου ποιμένος. Ανα- χωρεῖ, οὐ δεδιὼς τὴν ἐπιβουλὴν, ἀλλὰ τὴν κακίαν ἀναστέλλων· καὶ ἵνα μή τις οἰηθῇ διὰ δειλίαν αὐτὸν ἀποκεχωρηκέναι, πάντας οὖν ἐθεράπευσε, τὴν πα ναικὴ αὐτοῦ ἐνδεικνύμενος δύναμιν. Πλήν ὑποστέλλει μὴ δημοσιεύεσθαι, ὡς ἐπιεικὴς καὶ ἀκενόδοξος. ΚΕΦ. ΙΓ. τῶν θησαυρῷ, κ. τ. λ. Καθ' ἑτέραν δὲ ἐκδοχὴν εἴη δ' ἂν, ἀγρὸς μὲν ἡ » (β) SCHOLIA IN MATTHÆUM. A siquidem pauci ex Israel salvabantur. Non multi enim crediderunt in eum. Propterea etiam aiebat: Ne timeas, pusille grex, quia beneplacitum habuit Deus in le s. Prophetice vero dictum est illud, Multi venient; de multis nimirum qui credituri erant in eum ex gentibus. Multi dicit, tanquam per comparationein ad eos, qui post adventum non crediderunt : qui ex gentibus recubituri sunt cum Abraham et iis qui ex eo nati sunt, in regno cœ- lorum. Numero autem sunt multiplice isti præ iis qui fuerunt ex Israel, et Jesum Christum cond- tentur. CAP. XI. V. 11. Minor autem, in regno cœ.orum mujor illo est. nus, regnum calorum vi agitur, et violenti piunt illud. A diebus vero Joannis Baptiste usque hacle- C D Dicinus, minorem de ipso Christo dicere: mi- norem nempe juxta opinionem audientium. Illud, in regno cœlorum, innuit, in spiritualibus, et in omnibus quæ ad cœlum pertinent et res divinas, majorem illo esse Christum. Sic igitur legemus, Minor deinde pusillum quodpiam interstitium in pronuntiatione relinquentes, subnectemus illud: In regno cœlorum major illo est. Porro regnum cœlo- rum, est ipsemet Christus, qui adhortatur omniies ad pœnitentiam, et trahit ad seipsum per gratiam. CAP. XII. V. 14. Pharisai aulem consilium inierunt, adversus illum egredientes, ut ipsum perderent. Quanto quis appropinquat Jesu consilium non init. Non enim appropinquat Jesu consilium ma- lorum. At quando quis extra Jesum abit, consi- Fum iuit perdendi lumen, vian bonam, vitam, thesaurum, testimonium perhibentem de charitate, pace. Hunc si quis perdat, filius perditionis * vo- catur. V. 15. Jesus aulem cum cognovissel, recessit. Non enim decebat ipsum manere cum filiis per- &tionis. Illi perdiderunt, nos nec quærentes, in- venimus : Inventus enim, ait, sum ab iis qui me non quarebant; manifestus fui iis qui me non interro- gabant. Ipse enim venit ad oves quæ perierant*; at illi proprii pastoris obliti sunt. Recedit, non veritus insidias, sed inprobitatem comprimens: et ut ne quis reputaret propter metum eum rc- cessisse, omnes equidem curavit, omnipotentem virtutem suam ostendens. Verumtamen cavet ne publicetur, tanquam niansuetus videlicet, et glo- ria fugitans. CAP. XIII. V. 44. Simile est regnum calorum thesauro, etc. Secundum aliam acceptionem, ager fuerit Scri- • Matth. xv, 24. Luic. xii, 32. • Joan. xvii, 12. * Romn. x, 20. Haec quæ huc pertinent, occurrunt in cod. xxvi, inter expositiones in Lucam, p. seq. Ego versus ascripsi. (6) Στιχ. με. Ομοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρα
PG 17:294Καθ’ ἑτέραν δὲ ἐκδοχὴν εἴη δ’ ἂν, ἀγρὸς μὲν ἡ Γραφὴ, πολλοῖς καταπεφυτευμένη ῥητοῖς νομικοῖς τε καὶ γραφικοῖς, καὶ ἱστορικοῖς· θησαυρὸς δὲ τὰ τούτοις ποικίλα ἐνόντα φανερά τε καὶ κεκρυμμένα νοήματα· καὶ Χριστὸς ὁ τίμιος τῆς Γραφῆς θησαυρός. Ἢ ἀγρὸς ὁ Χριστὸς, ἐν ᾧ Παῦλος λέγει ἐγκεκρύφθαι τοὺς ἀποκρύφους θησαυροὺς τῆς σοφίας καὶ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ. Τὰ οὐράνια τοίνυν πράγματα, καὶ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ὥσπερ ἐν εἰκόνι γέγραπται ταῖς Γραφαῖς, αἵτινές εἰσι βασιλεία τῶν οὐρανῶν· ἡ δέ ἐστιν αὐτὸς ὁ Χριστὸς, οὗ ἡ γνῶσις κατὰ δύναμιν ἐν ἡμῖν ἐστιν· εὑρίσκεται δὲ διὰ τῆς πίστεως, καὶ ἀγοράζεται διὰ τῶν ἀρετῶν. Εὑρὼν οὖν τις τὸν ἐν ταῖς Γραφαῖς θησαυρὸν τοῦτον, κρύπτει, μὴ ἀκίνδυνον εἰδὼς τῶν ἀποῤῥήτων τοῖς τυχοῦσι μεταδιδόναι. Ἄπεισι δὲ κρύψας, ἀγοράσων τὸν ἀγρὸν ὁπόσου ἂν βούλοιτο· ὃν Ἑβραῖοι πρὶν ἐπιστεύθησαν, παρ’ ὧν τοῦτον λαβὼν ὅστις κατ’ ἄλλην παραβολὴν ἀμπελών ἐστιν, ἴδιον κτῆμα τοῦτον ποιεῖ, πάντα πεπρακὼς αὐτοῦ τὰ ὑπάρχοντα· κακία δὲ ταῦτ’ ἦν, τῷ μηκέτι ζῇν τούτοις, νεκρωθῆναι δὲ τῷ κόσμῳ παντὶ καὶ θελήμασι τοῦ αὐτοῦ.
ὅτι ὁ μὲν τοῦ Σωτῆρος λόγος είρηται, ἐπειδὴ ὀλίγοι ἀπὸ τοῦ Ἰσραὴλ ἐσώζοντο· οὐ πολλοὶ γὰρ ἐπίστευ σαν εἰς αὐτόν. Διὸ καὶ ἔλεγε· Μὴ φοβοῦ μικρὸν ποίμνιον, ὅτι εὐδόκησεν ὁ Θεὸς ἐν σοί. Προφη τικῶς δὲ ἐλέχθη τό, Πολλοὶ ἥξουσιν· ὡς περὶ τῶν μελλόντων πιστεύειν εἰς αὐτὸν ἀπὸ τῶν ἐθνῶν. Πολ- λοί, φησὶν, ὡς πρὸς τοὺς μετὰ τὴν παρουσίαν μὴ πιστεύσαντας, οἱ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν ἀνακλιθησόμενοι μετὰ ᾿Αβραὰμ καὶ τῶν ἐξ αὐτοῦ ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν· καὶ τῷ ἀριθμῷ δὲ πολλαπλασίους οὗτοι τῶν ἀπὸ Ἰσραὴλ καὶ τὸν Ἰησοῦν Χριστὸν ὁμολογου- μένων. ΚΕΦ. ΙΑ'. Στιχ. ια'. Ὁ δὲ μικρότερος ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν μείζων αὐτοῦ ἐστιν. τα Στιχ. ιβ'. ᾿Απὸ δὲ τῶν ἡμερῶν Ἰωάννου τοῦ Βα- Β ν. 12. πτιστοῦ ἕως ἄρτι ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν βιάζεται, καὶ βιασταὶ ἁρπάζουσιν αὐτήν. Φαμὲν τὸ μικρότερον περὶ αὐτοῦ λέγειν τοῦ Χρισ στοῦ· μικρότερον δὲ κατὰ τὴν δόκησιν τῶν ἀκουόν των. Τὸ δὲ, ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν, δηλοῖ ἐν τοῖς πνευματικοῖς, καὶ ἐν τοῖς κατ' οὐρανὸν ἅπασι καὶ θεῖκοῖς μείζονα ὑπάρχειν ἐκείνου τὸν Χριστόν. Οὕτως δὲ ἀναγνωσόμεθα, ὅτι, Μικρότερος· εἶτα, με κρὸν διαλιπόντες, ἐποίσομεν τὸν Ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν μείζων αὐτοῦ ἐστιν. Ἡ δὲ βασιλεία τιν οὐρανῶν αὐτός ἐστιν ὁ Χριστός, προτρεπόμενος πάντας εἰς μετάνοιαν, καὶ ἔλκων εἰς ἑαυτὸν διὰ τῆς χάριτος. ΚΕΦ. ΙΒ'. Στιχ. ιδ'. Οἱ δὲ Φαρισαῖοι συμβούλιον ἔλαβον κατ' αὐτοῦ ἐξελθόντες, ὅπως αὐτὸν ἀπολέσωσιν. Οσῳ τις ἐγγίζει τῷ Ἰησοῦ, συμβούλιον οὐ λαμ- βάνει. Οὐ γὰρ ἐγγίζει τῷ Ἰησοῦ ἡ συμβουλὴ τῶν κακῶν. Ὅτε δέ τις τοῦ Ἰησοῦ ἔρχεται ἔξω, συμβού λιον λαμβάνει τοῦ ἀπολέσαι τὸ φῶς, τὴν ὁδὸν τὴν ἀγαθήν, τὴν ζωὴν, τὸν θησαυρὸν, τὸν μαρτυρήσαντα τὴν ἀγάπην, τὴν εἰρήνην. Τοῦτον ἄν τις ἀπολέσῃ, υἱὸς ἀπωλείας καλεῖται. Στιχ. ιε'. Ὁ δὲ Ἰησοῦς, γνοὺς ἀπεχώρησεν. Οὐκ ἔδει γὰρ αὐτὸν μένειν μετὰ τῶν υἱῶν τῆς ἀπωλείας. Ἐκεῖνοι ἀπώλεσαν, ἡμεῖς, μὴ ζητήσαν τες, εὗρομεν. Ευρέθην γάρ, φησί, τοῖς ἐμὲ μὴ ζη τοῦσιν· ἐμφανὴς ἐγενόμην τοῖς ἐμὲ μὴ ἐπερω- τῶσιν. Αὐτὸς γὰρ ἦλθεν ἐπὶ τὰ πρόβατα τὰ ἀπολω - λέτα· αὐτοὶ δὲ ἐπελάθοντο τοῦ ἰδίου ποιμένος. Ανα- χωρεῖ, οὐ δεδιὼς τὴν ἐπιβουλὴν, ἀλλὰ τὴν κακίαν ἀναστέλλων· καὶ ἵνα μή τις οἰηθῇ διὰ δειλίαν αὐτὸν ἀποκεχωρηκέναι, πάντας οὖν ἐθεράπευσε, τὴν πα ναικὴ αὐτοῦ ἐνδεικνύμενος δύναμιν. Πλήν ὑποστέλλει μὴ δημοσιεύεσθαι, ὡς ἐπιεικὴς καὶ ἀκενόδοξος. ΚΕΦ. ΙΓ. τῶν θησαυρῷ, κ. τ. λ. Καθ' ἑτέραν δὲ ἐκδοχὴν εἴη δ' ἂν, ἀγρὸς μὲν ἡ » (β) SCHOLIA IN MATTHÆUM. A siquidem pauci ex Israel salvabantur. Non multi enim crediderunt in eum. Propterea etiam aiebat: Ne timeas, pusille grex, quia beneplacitum habuit Deus in le s. Prophetice vero dictum est illud, Multi venient; de multis nimirum qui credituri erant in eum ex gentibus. Multi dicit, tanquam per comparationein ad eos, qui post adventum non crediderunt : qui ex gentibus recubituri sunt cum Abraham et iis qui ex eo nati sunt, in regno cœ- lorum. Numero autem sunt multiplice isti præ iis qui fuerunt ex Israel, et Jesum Christum cond- tentur. CAP. XI. V. 11. Minor autem, in regno cœ.orum mujor illo est. nus, regnum calorum vi agitur, et violenti piunt illud. A diebus vero Joannis Baptiste usque hacle- C D Dicinus, minorem de ipso Christo dicere: mi- norem nempe juxta opinionem audientium. Illud, in regno cœlorum, innuit, in spiritualibus, et in omnibus quæ ad cœlum pertinent et res divinas, majorem illo esse Christum. Sic igitur legemus, Minor deinde pusillum quodpiam interstitium in pronuntiatione relinquentes, subnectemus illud: In regno cœlorum major illo est. Porro regnum cœlo- rum, est ipsemet Christus, qui adhortatur omniies ad pœnitentiam, et trahit ad seipsum per gratiam. CAP. XII. V. 14. Pharisai aulem consilium inierunt, adversus illum egredientes, ut ipsum perderent. Quanto quis appropinquat Jesu consilium non init. Non enim appropinquat Jesu consilium ma- lorum. At quando quis extra Jesum abit, consi- Fum iuit perdendi lumen, vian bonam, vitam, thesaurum, testimonium perhibentem de charitate, pace. Hunc si quis perdat, filius perditionis * vo- catur. V. 15. Jesus aulem cum cognovissel, recessit. Non enim decebat ipsum manere cum filiis per- &tionis. Illi perdiderunt, nos nec quærentes, in- venimus : Inventus enim, ait, sum ab iis qui me non quarebant; manifestus fui iis qui me non interro- gabant. Ipse enim venit ad oves quæ perierant*; at illi proprii pastoris obliti sunt. Recedit, non veritus insidias, sed inprobitatem comprimens: et ut ne quis reputaret propter metum eum rc- cessisse, omnes equidem curavit, omnipotentem virtutem suam ostendens. Verumtamen cavet ne publicetur, tanquam niansuetus videlicet, et glo- ria fugitans. CAP. XIII. V. 44. Simile est regnum calorum thesauro, etc. Secundum aliam acceptionem, ager fuerit Scri- • Matth. xv, 24. Luic. xii, 32. • Joan. xvii, 12. * Romn. x, 20. Haec quæ huc pertinent, occurrunt in cod. xxvi, inter expositiones in Lucam, p. seq. Ego versus ascripsi. (6) Στιχ. με. Ομοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρα
PG 17:295Οἵ γε μὴν περὶ μαργαριτῶν γράψαντες, φασὶν ἓξ εἶναι τὰς τούτων διαφορὰς, ὧν κρείττους οἱ κατ’ Ἰνδίαν ἐν κόγχαις γενόμενοι ἐκ δρόσου τῆς οὐρανίας. Οἱ ἥττους γοῦν μαργαρῖταί εἰσιν αἱ τοῦ νόμου καὶ τῶν προφητῶν, καὶ τῆς ἄλλης Γραφῆς ζητήσεις, ἃ ὁ ἐμπόνως ζητῶν, ἐμπορίας ἀποδιδόμενος, τὸν κρείττω τούτων ἁπάντων μαργαρίτην Χριστὸν ζητεῖ, πάντα ταῦτα καὶ παρόντα καλὰ ζημίας ἡγούμενος καὶ σκύβαλα πρὸς τὴν γνῶσιν τοῦ Χριστοῦ. Ἔτι σαγήνη ἐστὶν ἡ ἐκ τῶν παλαιῶν τῆς Γραφῆς λόγων πλοκὴ, ἣν ἀτελῆ δοκοῦσαν ὁ Χριστὸς ἐλθὼν τετελείωκεν. Αὕτη. εἰς τὴν τοῦδε τοῦ βίου ἐμβαλλομένη θάλασσαν, οὐ φύσεων συνάγει διαφόρων, ἀλλὰ γνωμῶν αὐτεξουσίων καὶ προαιρέσεων· ὡς εἶναι τὸ ἐκ παντὸς γένους συναγόμενον, ἐπαινετοὺς καὶ ψεκτοὺς ἐν ταῖς πρὸς τὰ εἴδη τῶν ἀρετῶν, ἢ τῶν κακιῶν ἐπιῤῥεπείαις. Δύναται δὲ πρὸς τούτοις τὸ ἐκ παντὸς γένους συναγόμενον δηλοῦν τὴν ἀπὸ παντὸς γένους κλῆσιν. Οὐκ ἂν δὲ τὴν σαγήνην ἑλκύσωσιν ἐπὶ τὸν αἰγιαλὸν, ἤτοι τὰ ἔξω τοῦδε τοῦ βίου πράγματα, οἱ ἄγγελοι, μὴ πληρωθεῖσαν τῷ πληρώματι τῶν ἐθνῶν·
καὶ γραφικοῖς, καὶ ἱστορικοῖς· θησαυρὸς δὲ τὰ τοῦ τοις ποικίλα ενόντα φανερά τε καὶ κεκρυμμένα νοή ματα· καὶ Χριστὸς ὁ τίμιος τῆς Γραφῆς θησαυρός. Η ἀγρὸς ὁ Χριστός, ἐν ᾧ Παῦλος λέγει εγκεκρύφθαι τοὺς ἀποκρύφους θησαυρούς τῆς σοφίας καὶ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ. Τὰ οὐράνια τοίνυν πράγματα, καὶ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ὥσπερ ἐν εἰκόνι γέγρα- πται ταῖς Γραφαῖς, αϊτινές εισι βασιλεία τῶν οὐρα νῶν· ἡ δέ ἐστιν αὐτὸς ὁ Χριστός, οὗ ἡ γνώσις. κατά δύναμιν ἐν ἡμῖν ἐστιν· εὑρίσκεται δὲ διὰ τῆς πίστεως, καὶ ἀγοράζεται διὰ τῶν ἀρετῶν. Εὐρών οὖν τις τὸν ἐν ταῖς Γραφαῖς θησαυρὸν τοῦτον, κρύπτει, μὴ ἀκίνδυνον εἰδὼς τῶν ἀποῤῥήτων τοῖς τυχούσι μετα διδόναι. Απεισι δὲ κρύψας, ἀγοράσων τὸν ἀγρὸν επότου ἂν βούλοιτο· ὃν Ἑβραῖον πρὶν ἐπιστεύθησαν, παρ' ὧν τοῦτον λαβὼν ὅστις κατ' ἄλλην παραβολήν ἀμπελών ἐστιν, ἴδιον πτῆμα τοῦτον ποιεῖ, πάντα πεπρακὼς αὐτοῦ τὰ ὑπάρχοντα· κακία δὲ ταῦτ᾽ ἦν, τῷ μηκέτι ζήν τούτοις, νεκρωθῆναι δὲ τῷ κόσμῳ παντὶ καὶ θελήμασι τοῦ αὐτοῦ. Α Γραφή, πολλοῖς καταπεφυτευμένη ῥητοῖς νομικοῖς τε ἐξ εἶναι τὰς τούτων διαφοράς, ὧν κρείττους οἱ κατ' Ἰνδίαν ἐν κόγχαις γενόμενοι ἐκ δρόσου τῆς οὐρανίας. Οἱ ἥττους γοῦν μαργαρίταί εἰσιν αἱ τοῦ νόμου καὶ τῶν προφητῶν, καὶ τῆς ἄλλης Γραφῆς ζητήσεις, ἃ ὁ ἐμπόνως ζητῶν, ἔμπορίας ἀποδιδόμενος, τὸν κρείττω τούτων ἁπάντων μαργαρίτην Χριστὸν ζητεί, πάντα ταῦτα καὶ παρόντα καλὰ ζημίας ἡγούμενος καὶ σκύ Ο βαλα πρὸς τὴν γνῶσιν τοῦ Χριστοῦ, φῆς λόγων πλοκή, ἣν ἀτελῆ δοκοῦσαν ὁ Χριστὸς ἐλθὼν τετελείωσεν. Αὕτη, εἰς τὴν τοῦδε τοῦ βίου ἐμβαλλομένη θάλασσαν, οὐ φύσεων συνάγει διαφό ρών, ἀλλὰ γνωμῶν αὐτεξουσίων και προαιρέσεων· ὡς εἶναι τὸ ἐκ παντὸς γένους συναγόμενον, ἐπαινε- τοὺς καὶ ψεκτοὺς ἐν ταῖς πρὸς τὰ εἴδη τῶν ἀρετῶν, ἢ τῶν κακιῶν ἐπιῤῥεπείαις. Δύναται δὲ πρὸς τούτοις τὸ ἐκ παντὸς γένους συναγόμενον δηλοῦν τὴν ἀπὸ παντὸς γένους κλῆσιν. Οὐκ ἂν δὲ τὴν σαγήνην ἑλκύ σωσιν· ἐπὶ τὸν αἰγιαλόν, ἤτοι τὰ ἔξω τοῦδε τοῦ βίου πράγματα, οἱ ἄγγελοι, μὴ πληρωθεῖσαν τῷ πληρώ ματι τῶν ἐθνῶν· πλησθεῖσαν δὲ ἀναβιβάζουσι, καὶ ἕκαστον τῶν ὑπὸ τὴν σαγήνην καλῶν, εἰς τὸ οἰκεῖον " τάγμα ἀποκαταστήσονται κατὰ τὰ ὀνομαζόμενα εν ταῦθα αὐτῶν ἀγγεῖα, τὰ δὲ σαπρὰ ἔξω βαλοῦσι. Το δὲ ἔξω ή κάμινος ἔστι τοῦ πυρός, καθώς φησιν ὁ Σωτὴρ ἐν τοῖς ἑξῆς· οἱ μὲν γὰρ φαῦλοι τῶν ἰχθύων ἔξω ῥιπτοῦνται, οἱ δὲ τῶν ἀνθρώπων εἰς τὴν κάμι νον τοῦ πυρός (9). Στ. μζ. Πάλιν ομοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρα νών σαγήνη βληθείσῃ εἰς τὴν θάλασσαν. παλαιά καὶ καινή Γραφή Θάλασσα, ὁ κυματούμε νος τῶν ἀνθρώπων βίος. Τὸ πᾶν γένος τὸ ποικίλον . SUPPLEMENTUM AD ORIGENIS EXEGETICA. ptura, quæ duhis plantata est dictis legalibus et scripturalibus atque historicis. Thesaurus vero, quæ istis insunt varia, quà manifesta qua occifita cogitata, et Christus, pretiosus ille Scripture the saurus. Veľ ager Christus fuerit: r quo Panlas dicit reconditos esse occultos thesauros sapientiae et cognitionis Dei. Caelestes igitur res, et regnuma cœlorum, tanquam in imagine depicta sunt in Scripturis, quæ simt regnum cœlornm, ipsum vero est idemmet Christus, cujns cognitio secundum virtutem in nobis est, inventurque per fidem, et emitur virtutibus. Qui igitur invenit hunc in Seri- pluris thesaurum, occultat; nequaquam sine pc- ricuto esse sciens vulgares quosque rerum ineffa- bilium participes facerc. Abit autem postquam oc- cultavit, ut emat agrum illumn quanticunque, qui Nebræis primum concreditus fuit : a quíbus bunc accipiens, qui juxta aliam parabolam vinea est, propriam possessionem hunc facit, venditis omni- bus bonis suis, vitiis nempe : quo his non am- plius vivat, sed mortificetur mundo toti et volun- tatibus ejus. earum differentias: ex quibus optime sunt Indica, quæ insunt conchis ex rore cœle ti. Sequiores igi- tur margaritæ sunt legís et prophetarum ac reli- quæ Scripturæ quæstiones, quas qui laboríose quæ- rit, venditis mercibus, meliorem his omnibus mar- garitam Christum quærit: oumia hæc et præsen- tia bona damnum reputans et stercora præ cogni- tone Christi. Præterea, sagena est complexus veterum sermo- num Scripturæ, quem, cum imperfectus esse videre- tur, Christus adveniens perfecit. Is in hujus vitae pro- jectus mare, non colligit diversarum naturarum pisces, sed sententiarum liberarum et voluntatum ; adeo ut sit quod ex omni genere congregatur, com- mendabiles aut vituperabiles homines quoad pro- pensiones in species virtutum aut vitiorum. Potest præterea quod ex omni genere congregatur signi§- care vocationem ex toto genere. Non trahunt vero sagenam in littus, sive res extra hanc vitam, a11- geli, non repletam plenitudine gentium: sed ple- nam educunt, et quemque bonorum intra sagenam in lillus, sive res extra hanc vitam, angeli, nom repletam plenitudine gentium: sed plenam educunt, et quemque bonorum intra sagenam, in proprium ordinem restituent, secundum nominata hic eo- rum vasa, malos vero foras mittent. Istud foras, est fornax ignis, sicut ait Salvator deinceps. Al mali quidem pisces foras projiciuntur, mali vero homines in fornacem ignis. V. 47. Iterum : Simile est regnum cœlorum sa- genæ missæ in mare. Sagenæ plexus intellectualis, est velus ac nova Scriptura variorum cogitatnum. Mare, est vita ho- minum exæstuans. Omne genus, est varietas vo- B 1. Qui de margaritis scripserunt, aiunt sex esse (7) Pertinet ad versus 45, 46. (8) Refer ad versum 47. (7) Οι γε μὴν περὶ μαργαριτών γράψαντες, φασὶν (8) Ἔτι σαγήνη ἐστὶν ἡ ἐκ τῶν παλαιῶν τῆς Γρα (10) Σαγήνης πλοκή νοητὴ ἡ ἐκ ποικίλων νοημάτων (9) Hactenus cod. XXVIII. (10) Conf. Rue, tom. lil, 453 E, et ỳ superiore.
πλησθεῖσαν δὲ ἀναβιβάζουσι, καὶ ἕκαστον τῶν ὑπὸ τὴν σαγήνην καλῶν, εἰς τὸ οἰκεῖον τάγμα ἀποκαταστήσονται κατὰ τὰ ὀνομαζόμενα ἐνταῦθα αὐτῶν ἀγγεῖα, τὰ δὲ σαπρὰ ἔξω βαλοῦσι. Τὸ δὲ ἔξω ἡ κάμινός ἐστι τοῦ πυρὸς, καθώς φησιν ὁ Σωτὴρ ἐν τοῖς ἑξῆς· οἱ μὲν γὰρ φαῦλοι τῶν ἰχθύων ἔξω ῥιπτοῦνται, οἱ δὲ τῶν ἀνθρώπων εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρός. Στ. μζ. Πάλιν· Ὁμοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν σαγήνῃ βληθείσῃ εἰς τὴν θάλασσαν. Σαγήνης πλοκὴ νοητὴ ἡ ἐκ ποικίλων νοημάτων παλαιὰ καὶ καινὴ Γραφή· Θάλασσα, ὁ κυματούμενος τῶν ἀνθρώπων βίος. Τὸ πᾶν γένος τὸ ποικίλον τῶν ἐν ἀνθρώποις προαιρέσεων, ἡ παντοίων ἐθνῶν κλῆσις. Ἐργάται σαγήνης, ὁ Κύριος καὶ οἱ προσελθόντες ἄγγελοι διακονεῖν αὐτῷ. Ἀγγεῖα αἱ διάφοροι μοναί. Οὐκ ἀνάγεται δὲ ἡ σαγήνη, ἕως οὗ τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν εἰσέλθῃ. Ἢ οὕτως· Σαγήνη ἐστὶν ἡ ἀποστολικὴ διδασκαλία, ἡ ἀδιακρίτως συλλαμβανομένη Ἰουδαίους καὶ Ἕλληνας, βαρβάρους, Σκύθας, δούλους, ἐλευθέρους, πονηροὺς καὶ ἀγαθούς. Θάλασσα, ὁ τῶν ἀνθρώπων βίος. Αἰγιαλὸς, τὸ τέρμα τούτου.
καὶ γραφικοῖς, καὶ ἱστορικοῖς· θησαυρὸς δὲ τὰ τοῦ τοις ποικίλα ενόντα φανερά τε καὶ κεκρυμμένα νοή ματα· καὶ Χριστὸς ὁ τίμιος τῆς Γραφῆς θησαυρός. Η ἀγρὸς ὁ Χριστός, ἐν ᾧ Παῦλος λέγει εγκεκρύφθαι τοὺς ἀποκρύφους θησαυρούς τῆς σοφίας καὶ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ. Τὰ οὐράνια τοίνυν πράγματα, καὶ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ὥσπερ ἐν εἰκόνι γέγρα- πται ταῖς Γραφαῖς, αϊτινές εισι βασιλεία τῶν οὐρα νῶν· ἡ δέ ἐστιν αὐτὸς ὁ Χριστός, οὗ ἡ γνώσις. κατά δύναμιν ἐν ἡμῖν ἐστιν· εὑρίσκεται δὲ διὰ τῆς πίστεως, καὶ ἀγοράζεται διὰ τῶν ἀρετῶν. Εὐρών οὖν τις τὸν ἐν ταῖς Γραφαῖς θησαυρὸν τοῦτον, κρύπτει, μὴ ἀκίνδυνον εἰδὼς τῶν ἀποῤῥήτων τοῖς τυχούσι μετα διδόναι. Απεισι δὲ κρύψας, ἀγοράσων τὸν ἀγρὸν επότου ἂν βούλοιτο· ὃν Ἑβραῖον πρὶν ἐπιστεύθησαν, παρ' ὧν τοῦτον λαβὼν ὅστις κατ' ἄλλην παραβολήν ἀμπελών ἐστιν, ἴδιον πτῆμα τοῦτον ποιεῖ, πάντα πεπρακὼς αὐτοῦ τὰ ὑπάρχοντα· κακία δὲ ταῦτ᾽ ἦν, τῷ μηκέτι ζήν τούτοις, νεκρωθῆναι δὲ τῷ κόσμῳ παντὶ καὶ θελήμασι τοῦ αὐτοῦ. Α Γραφή, πολλοῖς καταπεφυτευμένη ῥητοῖς νομικοῖς τε ἐξ εἶναι τὰς τούτων διαφοράς, ὧν κρείττους οἱ κατ' Ἰνδίαν ἐν κόγχαις γενόμενοι ἐκ δρόσου τῆς οὐρανίας. Οἱ ἥττους γοῦν μαργαρίταί εἰσιν αἱ τοῦ νόμου καὶ τῶν προφητῶν, καὶ τῆς ἄλλης Γραφῆς ζητήσεις, ἃ ὁ ἐμπόνως ζητῶν, ἔμπορίας ἀποδιδόμενος, τὸν κρείττω τούτων ἁπάντων μαργαρίτην Χριστὸν ζητεί, πάντα ταῦτα καὶ παρόντα καλὰ ζημίας ἡγούμενος καὶ σκύ Ο βαλα πρὸς τὴν γνῶσιν τοῦ Χριστοῦ, φῆς λόγων πλοκή, ἣν ἀτελῆ δοκοῦσαν ὁ Χριστὸς ἐλθὼν τετελείωσεν. Αὕτη, εἰς τὴν τοῦδε τοῦ βίου ἐμβαλλομένη θάλασσαν, οὐ φύσεων συνάγει διαφό ρών, ἀλλὰ γνωμῶν αὐτεξουσίων και προαιρέσεων· ὡς εἶναι τὸ ἐκ παντὸς γένους συναγόμενον, ἐπαινε- τοὺς καὶ ψεκτοὺς ἐν ταῖς πρὸς τὰ εἴδη τῶν ἀρετῶν, ἢ τῶν κακιῶν ἐπιῤῥεπείαις. Δύναται δὲ πρὸς τούτοις τὸ ἐκ παντὸς γένους συναγόμενον δηλοῦν τὴν ἀπὸ παντὸς γένους κλῆσιν. Οὐκ ἂν δὲ τὴν σαγήνην ἑλκύ σωσιν· ἐπὶ τὸν αἰγιαλόν, ἤτοι τὰ ἔξω τοῦδε τοῦ βίου πράγματα, οἱ ἄγγελοι, μὴ πληρωθεῖσαν τῷ πληρώ ματι τῶν ἐθνῶν· πλησθεῖσαν δὲ ἀναβιβάζουσι, καὶ ἕκαστον τῶν ὑπὸ τὴν σαγήνην καλῶν, εἰς τὸ οἰκεῖον " τάγμα ἀποκαταστήσονται κατὰ τὰ ὀνομαζόμενα εν ταῦθα αὐτῶν ἀγγεῖα, τὰ δὲ σαπρὰ ἔξω βαλοῦσι. Το δὲ ἔξω ή κάμινος ἔστι τοῦ πυρός, καθώς φησιν ὁ Σωτὴρ ἐν τοῖς ἑξῆς· οἱ μὲν γὰρ φαῦλοι τῶν ἰχθύων ἔξω ῥιπτοῦνται, οἱ δὲ τῶν ἀνθρώπων εἰς τὴν κάμι νον τοῦ πυρός (9). Στ. μζ. Πάλιν ομοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρα νών σαγήνη βληθείσῃ εἰς τὴν θάλασσαν. παλαιά καὶ καινή Γραφή Θάλασσα, ὁ κυματούμε νος τῶν ἀνθρώπων βίος. Τὸ πᾶν γένος τὸ ποικίλον . SUPPLEMENTUM AD ORIGENIS EXEGETICA. ptura, quæ duhis plantata est dictis legalibus et scripturalibus atque historicis. Thesaurus vero, quæ istis insunt varia, quà manifesta qua occifita cogitata, et Christus, pretiosus ille Scripture the saurus. Veľ ager Christus fuerit: r quo Panlas dicit reconditos esse occultos thesauros sapientiae et cognitionis Dei. Caelestes igitur res, et regnuma cœlorum, tanquam in imagine depicta sunt in Scripturis, quæ simt regnum cœlornm, ipsum vero est idemmet Christus, cujns cognitio secundum virtutem in nobis est, inventurque per fidem, et emitur virtutibus. Qui igitur invenit hunc in Seri- pluris thesaurum, occultat; nequaquam sine pc- ricuto esse sciens vulgares quosque rerum ineffa- bilium participes facerc. Abit autem postquam oc- cultavit, ut emat agrum illumn quanticunque, qui Nebræis primum concreditus fuit : a quíbus bunc accipiens, qui juxta aliam parabolam vinea est, propriam possessionem hunc facit, venditis omni- bus bonis suis, vitiis nempe : quo his non am- plius vivat, sed mortificetur mundo toti et volun- tatibus ejus. earum differentias: ex quibus optime sunt Indica, quæ insunt conchis ex rore cœle ti. Sequiores igi- tur margaritæ sunt legís et prophetarum ac reli- quæ Scripturæ quæstiones, quas qui laboríose quæ- rit, venditis mercibus, meliorem his omnibus mar- garitam Christum quærit: oumia hæc et præsen- tia bona damnum reputans et stercora præ cogni- tone Christi. Præterea, sagena est complexus veterum sermo- num Scripturæ, quem, cum imperfectus esse videre- tur, Christus adveniens perfecit. Is in hujus vitae pro- jectus mare, non colligit diversarum naturarum pisces, sed sententiarum liberarum et voluntatum ; adeo ut sit quod ex omni genere congregatur, com- mendabiles aut vituperabiles homines quoad pro- pensiones in species virtutum aut vitiorum. Potest præterea quod ex omni genere congregatur signi§- care vocationem ex toto genere. Non trahunt vero sagenam in littus, sive res extra hanc vitam, a11- geli, non repletam plenitudine gentium: sed ple- nam educunt, et quemque bonorum intra sagenam in lillus, sive res extra hanc vitam, angeli, nom repletam plenitudine gentium: sed plenam educunt, et quemque bonorum intra sagenam, in proprium ordinem restituent, secundum nominata hic eo- rum vasa, malos vero foras mittent. Istud foras, est fornax ignis, sicut ait Salvator deinceps. Al mali quidem pisces foras projiciuntur, mali vero homines in fornacem ignis. V. 47. Iterum : Simile est regnum cœlorum sa- genæ missæ in mare. Sagenæ plexus intellectualis, est velus ac nova Scriptura variorum cogitatnum. Mare, est vita ho- minum exæstuans. Omne genus, est varietas vo- B 1. Qui de margaritis scripserunt, aiunt sex esse (7) Pertinet ad versus 45, 46. (8) Refer ad versum 47. (7) Οι γε μὴν περὶ μαργαριτών γράψαντες, φασὶν (8) Ἔτι σαγήνη ἐστὶν ἡ ἐκ τῶν παλαιῶν τῆς Γρα (10) Σαγήνης πλοκή νοητὴ ἡ ἐκ ποικίλων νοημάτων (9) Hactenus cod. XXVIII. (10) Conf. Rue, tom. lil, 453 E, et ỳ superiore.
PG 17:296Ἐν δὲ τῇ συντελείᾳ, ὅτε ἀνασπᾶται ἡ σαγήνη, ἀφορίζονται ἀπὸ τῶν φαύλων οἱ ἀγαθοὶ, οἱ μὲν τιμώμενοι, οἱ δὲ κολαζόμενοι. Οὐ γὰρ πάντων τῶν πιστῶν ὅμοιος ὁ τρόπος. Ἵνα δὲ μὴ νομίσῃ τις, ὅτι ἔξω μόνον βάλλονται οἱ ἄπιστοι καὶ πονηροὶ, ἐσήμανεν, ὅτι εἰς διηνεκῆ κόλασιν παραπέμπονται· Καὶ βαλοῦσιν αὐτοὺς εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρὸς, καὶ τὰ ἑξῆς.
καὶ γραφικοῖς, καὶ ἱστορικοῖς· θησαυρὸς δὲ τὰ τοῦ τοις ποικίλα ενόντα φανερά τε καὶ κεκρυμμένα νοή ματα· καὶ Χριστὸς ὁ τίμιος τῆς Γραφῆς θησαυρός. Η ἀγρὸς ὁ Χριστός, ἐν ᾧ Παῦλος λέγει εγκεκρύφθαι τοὺς ἀποκρύφους θησαυρούς τῆς σοφίας καὶ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ. Τὰ οὐράνια τοίνυν πράγματα, καὶ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ὥσπερ ἐν εἰκόνι γέγρα- πται ταῖς Γραφαῖς, αϊτινές εισι βασιλεία τῶν οὐρα νῶν· ἡ δέ ἐστιν αὐτὸς ὁ Χριστός, οὗ ἡ γνώσις. κατά δύναμιν ἐν ἡμῖν ἐστιν· εὑρίσκεται δὲ διὰ τῆς πίστεως, καὶ ἀγοράζεται διὰ τῶν ἀρετῶν. Εὐρών οὖν τις τὸν ἐν ταῖς Γραφαῖς θησαυρὸν τοῦτον, κρύπτει, μὴ ἀκίνδυνον εἰδὼς τῶν ἀποῤῥήτων τοῖς τυχούσι μετα διδόναι. Απεισι δὲ κρύψας, ἀγοράσων τὸν ἀγρὸν επότου ἂν βούλοιτο· ὃν Ἑβραῖον πρὶν ἐπιστεύθησαν, παρ' ὧν τοῦτον λαβὼν ὅστις κατ' ἄλλην παραβολήν ἀμπελών ἐστιν, ἴδιον πτῆμα τοῦτον ποιεῖ, πάντα πεπρακὼς αὐτοῦ τὰ ὑπάρχοντα· κακία δὲ ταῦτ᾽ ἦν, τῷ μηκέτι ζήν τούτοις, νεκρωθῆναι δὲ τῷ κόσμῳ παντὶ καὶ θελήμασι τοῦ αὐτοῦ. Α Γραφή, πολλοῖς καταπεφυτευμένη ῥητοῖς νομικοῖς τε ἐξ εἶναι τὰς τούτων διαφοράς, ὧν κρείττους οἱ κατ' Ἰνδίαν ἐν κόγχαις γενόμενοι ἐκ δρόσου τῆς οὐρανίας. Οἱ ἥττους γοῦν μαργαρίταί εἰσιν αἱ τοῦ νόμου καὶ τῶν προφητῶν, καὶ τῆς ἄλλης Γραφῆς ζητήσεις, ἃ ὁ ἐμπόνως ζητῶν, ἔμπορίας ἀποδιδόμενος, τὸν κρείττω τούτων ἁπάντων μαργαρίτην Χριστὸν ζητεί, πάντα ταῦτα καὶ παρόντα καλὰ ζημίας ἡγούμενος καὶ σκύ Ο βαλα πρὸς τὴν γνῶσιν τοῦ Χριστοῦ, φῆς λόγων πλοκή, ἣν ἀτελῆ δοκοῦσαν ὁ Χριστὸς ἐλθὼν τετελείωσεν. Αὕτη, εἰς τὴν τοῦδε τοῦ βίου ἐμβαλλομένη θάλασσαν, οὐ φύσεων συνάγει διαφό ρών, ἀλλὰ γνωμῶν αὐτεξουσίων και προαιρέσεων· ὡς εἶναι τὸ ἐκ παντὸς γένους συναγόμενον, ἐπαινε- τοὺς καὶ ψεκτοὺς ἐν ταῖς πρὸς τὰ εἴδη τῶν ἀρετῶν, ἢ τῶν κακιῶν ἐπιῤῥεπείαις. Δύναται δὲ πρὸς τούτοις τὸ ἐκ παντὸς γένους συναγόμενον δηλοῦν τὴν ἀπὸ παντὸς γένους κλῆσιν. Οὐκ ἂν δὲ τὴν σαγήνην ἑλκύ σωσιν· ἐπὶ τὸν αἰγιαλόν, ἤτοι τὰ ἔξω τοῦδε τοῦ βίου πράγματα, οἱ ἄγγελοι, μὴ πληρωθεῖσαν τῷ πληρώ ματι τῶν ἐθνῶν· πλησθεῖσαν δὲ ἀναβιβάζουσι, καὶ ἕκαστον τῶν ὑπὸ τὴν σαγήνην καλῶν, εἰς τὸ οἰκεῖον " τάγμα ἀποκαταστήσονται κατὰ τὰ ὀνομαζόμενα εν ταῦθα αὐτῶν ἀγγεῖα, τὰ δὲ σαπρὰ ἔξω βαλοῦσι. Το δὲ ἔξω ή κάμινος ἔστι τοῦ πυρός, καθώς φησιν ὁ Σωτὴρ ἐν τοῖς ἑξῆς· οἱ μὲν γὰρ φαῦλοι τῶν ἰχθύων ἔξω ῥιπτοῦνται, οἱ δὲ τῶν ἀνθρώπων εἰς τὴν κάμι νον τοῦ πυρός (9). Στ. μζ. Πάλιν ομοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρα νών σαγήνη βληθείσῃ εἰς τὴν θάλασσαν. παλαιά καὶ καινή Γραφή Θάλασσα, ὁ κυματούμε νος τῶν ἀνθρώπων βίος. Τὸ πᾶν γένος τὸ ποικίλον . SUPPLEMENTUM AD ORIGENIS EXEGETICA. ptura, quæ duhis plantata est dictis legalibus et scripturalibus atque historicis. Thesaurus vero, quæ istis insunt varia, quà manifesta qua occifita cogitata, et Christus, pretiosus ille Scripture the saurus. Veľ ager Christus fuerit: r quo Panlas dicit reconditos esse occultos thesauros sapientiae et cognitionis Dei. Caelestes igitur res, et regnuma cœlorum, tanquam in imagine depicta sunt in Scripturis, quæ simt regnum cœlornm, ipsum vero est idemmet Christus, cujns cognitio secundum virtutem in nobis est, inventurque per fidem, et emitur virtutibus. Qui igitur invenit hunc in Seri- pluris thesaurum, occultat; nequaquam sine pc- ricuto esse sciens vulgares quosque rerum ineffa- bilium participes facerc. Abit autem postquam oc- cultavit, ut emat agrum illumn quanticunque, qui Nebræis primum concreditus fuit : a quíbus bunc accipiens, qui juxta aliam parabolam vinea est, propriam possessionem hunc facit, venditis omni- bus bonis suis, vitiis nempe : quo his non am- plius vivat, sed mortificetur mundo toti et volun- tatibus ejus. earum differentias: ex quibus optime sunt Indica, quæ insunt conchis ex rore cœle ti. Sequiores igi- tur margaritæ sunt legís et prophetarum ac reli- quæ Scripturæ quæstiones, quas qui laboríose quæ- rit, venditis mercibus, meliorem his omnibus mar- garitam Christum quærit: oumia hæc et præsen- tia bona damnum reputans et stercora præ cogni- tone Christi. Præterea, sagena est complexus veterum sermo- num Scripturæ, quem, cum imperfectus esse videre- tur, Christus adveniens perfecit. Is in hujus vitae pro- jectus mare, non colligit diversarum naturarum pisces, sed sententiarum liberarum et voluntatum ; adeo ut sit quod ex omni genere congregatur, com- mendabiles aut vituperabiles homines quoad pro- pensiones in species virtutum aut vitiorum. Potest præterea quod ex omni genere congregatur signi§- care vocationem ex toto genere. Non trahunt vero sagenam in littus, sive res extra hanc vitam, a11- geli, non repletam plenitudine gentium: sed ple- nam educunt, et quemque bonorum intra sagenam in lillus, sive res extra hanc vitam, angeli, nom repletam plenitudine gentium: sed plenam educunt, et quemque bonorum intra sagenam, in proprium ordinem restituent, secundum nominata hic eo- rum vasa, malos vero foras mittent. Istud foras, est fornax ignis, sicut ait Salvator deinceps. Al mali quidem pisces foras projiciuntur, mali vero homines in fornacem ignis. V. 47. Iterum : Simile est regnum cœlorum sa- genæ missæ in mare. Sagenæ plexus intellectualis, est velus ac nova Scriptura variorum cogitatnum. Mare, est vita ho- minum exæstuans. Omne genus, est varietas vo- B 1. Qui de margaritis scripserunt, aiunt sex esse (7) Pertinet ad versus 45, 46. (8) Refer ad versum 47. (7) Οι γε μὴν περὶ μαργαριτών γράψαντες, φασὶν (8) Ἔτι σαγήνη ἐστὶν ἡ ἐκ τῶν παλαιῶν τῆς Γρα (10) Σαγήνης πλοκή νοητὴ ἡ ἐκ ποικίλων νοημάτων (9) Hactenus cod. XXVIII. (10) Conf. Rue, tom. lil, 453 E, et ỳ superiore.
Chapter XVIIIΚΕΦ. ΙΗ
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
ΚΕΦ. ΙΗ. Στίχ. ε. Καὶ ὃς ἐὰν δέξηται παιδίον τοιοῦτον ἓν ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου, ἐμὲ δέχεται. Παραινεῖ δέχεσθαι τοὺς πιστοὺς ἐπὶ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ ἓν παιδίον τοιοῦτον, ἢ ἓν τοιούτων τῶν πνευματικῶν καὶ μεμορφωμένων τὸν Χριστὸν, κατὰ τὸ ταπεινῶσαι τὸ ἑαυτοῦ πνεῦμα. Κατὰ δὲ τὸν Λουκᾶν, τὸ δεικνύμενον ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος παιδίον δέχεσθαι δεῖ ἐν τῷ ὀνόματι αὐτοῦ, ἵνα ἐν αὐτῷ δέξηται τὸν Χριστὸν ὄντα καὶ ἐν τῷ Πνεύματι. Ἢ ἓν τοιοῦτον, ἐπεὶ ἕν εἰσι πάντες οἱ πνευματικοί. Προτρέπει δὲ ὁ λόγος καὶ τὸ δέχεσθαι τῶν ἁπλῶν καὶ πραέων τῇ καρδίᾳ ἐν τῷ λόγῳ Χριστοῦ.
καὶ γραφικοῖς, καὶ ἱστορικοῖς· θησαυρὸς δὲ τὰ τοῦ τοις ποικίλα ενόντα φανερά τε καὶ κεκρυμμένα νοή ματα· καὶ Χριστὸς ὁ τίμιος τῆς Γραφῆς θησαυρός. Η ἀγρὸς ὁ Χριστός, ἐν ᾧ Παῦλος λέγει εγκεκρύφθαι τοὺς ἀποκρύφους θησαυρούς τῆς σοφίας καὶ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ. Τὰ οὐράνια τοίνυν πράγματα, καὶ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ὥσπερ ἐν εἰκόνι γέγρα- πται ταῖς Γραφαῖς, αϊτινές εισι βασιλεία τῶν οὐρα νῶν· ἡ δέ ἐστιν αὐτὸς ὁ Χριστός, οὗ ἡ γνώσις. κατά δύναμιν ἐν ἡμῖν ἐστιν· εὑρίσκεται δὲ διὰ τῆς πίστεως, καὶ ἀγοράζεται διὰ τῶν ἀρετῶν. Εὐρών οὖν τις τὸν ἐν ταῖς Γραφαῖς θησαυρὸν τοῦτον, κρύπτει, μὴ ἀκίνδυνον εἰδὼς τῶν ἀποῤῥήτων τοῖς τυχούσι μετα διδόναι. Απεισι δὲ κρύψας, ἀγοράσων τὸν ἀγρὸν επότου ἂν βούλοιτο· ὃν Ἑβραῖον πρὶν ἐπιστεύθησαν, παρ' ὧν τοῦτον λαβὼν ὅστις κατ' ἄλλην παραβολήν ἀμπελών ἐστιν, ἴδιον πτῆμα τοῦτον ποιεῖ, πάντα πεπρακὼς αὐτοῦ τὰ ὑπάρχοντα· κακία δὲ ταῦτ᾽ ἦν, τῷ μηκέτι ζήν τούτοις, νεκρωθῆναι δὲ τῷ κόσμῳ παντὶ καὶ θελήμασι τοῦ αὐτοῦ. Α Γραφή, πολλοῖς καταπεφυτευμένη ῥητοῖς νομικοῖς τε ἐξ εἶναι τὰς τούτων διαφοράς, ὧν κρείττους οἱ κατ' Ἰνδίαν ἐν κόγχαις γενόμενοι ἐκ δρόσου τῆς οὐρανίας. Οἱ ἥττους γοῦν μαργαρίταί εἰσιν αἱ τοῦ νόμου καὶ τῶν προφητῶν, καὶ τῆς ἄλλης Γραφῆς ζητήσεις, ἃ ὁ ἐμπόνως ζητῶν, ἔμπορίας ἀποδιδόμενος, τὸν κρείττω τούτων ἁπάντων μαργαρίτην Χριστὸν ζητεί, πάντα ταῦτα καὶ παρόντα καλὰ ζημίας ἡγούμενος καὶ σκύ Ο βαλα πρὸς τὴν γνῶσιν τοῦ Χριστοῦ, φῆς λόγων πλοκή, ἣν ἀτελῆ δοκοῦσαν ὁ Χριστὸς ἐλθὼν τετελείωσεν. Αὕτη, εἰς τὴν τοῦδε τοῦ βίου ἐμβαλλομένη θάλασσαν, οὐ φύσεων συνάγει διαφό ρών, ἀλλὰ γνωμῶν αὐτεξουσίων και προαιρέσεων· ὡς εἶναι τὸ ἐκ παντὸς γένους συναγόμενον, ἐπαινε- τοὺς καὶ ψεκτοὺς ἐν ταῖς πρὸς τὰ εἴδη τῶν ἀρετῶν, ἢ τῶν κακιῶν ἐπιῤῥεπείαις. Δύναται δὲ πρὸς τούτοις τὸ ἐκ παντὸς γένους συναγόμενον δηλοῦν τὴν ἀπὸ παντὸς γένους κλῆσιν. Οὐκ ἂν δὲ τὴν σαγήνην ἑλκύ σωσιν· ἐπὶ τὸν αἰγιαλόν, ἤτοι τὰ ἔξω τοῦδε τοῦ βίου πράγματα, οἱ ἄγγελοι, μὴ πληρωθεῖσαν τῷ πληρώ ματι τῶν ἐθνῶν· πλησθεῖσαν δὲ ἀναβιβάζουσι, καὶ ἕκαστον τῶν ὑπὸ τὴν σαγήνην καλῶν, εἰς τὸ οἰκεῖον " τάγμα ἀποκαταστήσονται κατὰ τὰ ὀνομαζόμενα εν ταῦθα αὐτῶν ἀγγεῖα, τὰ δὲ σαπρὰ ἔξω βαλοῦσι. Το δὲ ἔξω ή κάμινος ἔστι τοῦ πυρός, καθώς φησιν ὁ Σωτὴρ ἐν τοῖς ἑξῆς· οἱ μὲν γὰρ φαῦλοι τῶν ἰχθύων ἔξω ῥιπτοῦνται, οἱ δὲ τῶν ἀνθρώπων εἰς τὴν κάμι νον τοῦ πυρός (9). Στ. μζ. Πάλιν ομοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρα νών σαγήνη βληθείσῃ εἰς τὴν θάλασσαν. παλαιά καὶ καινή Γραφή Θάλασσα, ὁ κυματούμε νος τῶν ἀνθρώπων βίος. Τὸ πᾶν γένος τὸ ποικίλον . SUPPLEMENTUM AD ORIGENIS EXEGETICA. ptura, quæ duhis plantata est dictis legalibus et scripturalibus atque historicis. Thesaurus vero, quæ istis insunt varia, quà manifesta qua occifita cogitata, et Christus, pretiosus ille Scripture the saurus. Veľ ager Christus fuerit: r quo Panlas dicit reconditos esse occultos thesauros sapientiae et cognitionis Dei. Caelestes igitur res, et regnuma cœlorum, tanquam in imagine depicta sunt in Scripturis, quæ simt regnum cœlornm, ipsum vero est idemmet Christus, cujns cognitio secundum virtutem in nobis est, inventurque per fidem, et emitur virtutibus. Qui igitur invenit hunc in Seri- pluris thesaurum, occultat; nequaquam sine pc- ricuto esse sciens vulgares quosque rerum ineffa- bilium participes facerc. Abit autem postquam oc- cultavit, ut emat agrum illumn quanticunque, qui Nebræis primum concreditus fuit : a quíbus bunc accipiens, qui juxta aliam parabolam vinea est, propriam possessionem hunc facit, venditis omni- bus bonis suis, vitiis nempe : quo his non am- plius vivat, sed mortificetur mundo toti et volun- tatibus ejus. earum differentias: ex quibus optime sunt Indica, quæ insunt conchis ex rore cœle ti. Sequiores igi- tur margaritæ sunt legís et prophetarum ac reli- quæ Scripturæ quæstiones, quas qui laboríose quæ- rit, venditis mercibus, meliorem his omnibus mar- garitam Christum quærit: oumia hæc et præsen- tia bona damnum reputans et stercora præ cogni- tone Christi. Præterea, sagena est complexus veterum sermo- num Scripturæ, quem, cum imperfectus esse videre- tur, Christus adveniens perfecit. Is in hujus vitae pro- jectus mare, non colligit diversarum naturarum pisces, sed sententiarum liberarum et voluntatum ; adeo ut sit quod ex omni genere congregatur, com- mendabiles aut vituperabiles homines quoad pro- pensiones in species virtutum aut vitiorum. Potest præterea quod ex omni genere congregatur signi§- care vocationem ex toto genere. Non trahunt vero sagenam in littus, sive res extra hanc vitam, a11- geli, non repletam plenitudine gentium: sed ple- nam educunt, et quemque bonorum intra sagenam in lillus, sive res extra hanc vitam, angeli, nom repletam plenitudine gentium: sed plenam educunt, et quemque bonorum intra sagenam, in proprium ordinem restituent, secundum nominata hic eo- rum vasa, malos vero foras mittent. Istud foras, est fornax ignis, sicut ait Salvator deinceps. Al mali quidem pisces foras projiciuntur, mali vero homines in fornacem ignis. V. 47. Iterum : Simile est regnum cœlorum sa- genæ missæ in mare. Sagenæ plexus intellectualis, est velus ac nova Scriptura variorum cogitatnum. Mare, est vita ho- minum exæstuans. Omne genus, est varietas vo- B 1. Qui de margaritis scripserunt, aiunt sex esse (7) Pertinet ad versus 45, 46. (8) Refer ad versum 47. (7) Οι γε μὴν περὶ μαργαριτών γράψαντες, φασὶν (8) Ἔτι σαγήνη ἐστὶν ἡ ἐκ τῶν παλαιῶν τῆς Γρα (10) Σαγήνης πλοκή νοητὴ ἡ ἐκ ποικίλων νοημάτων (9) Hactenus cod. XXVIII. (10) Conf. Rue, tom. lil, 453 E, et ỳ superiore.
PG 17:297Ἀνακόπτων τὸ φιλόνικον τῶν μαθητῶν [ἐπειδὴ ὅτε οἱ διδάσκαλοι μάχονται, σχίσματα γίνονται πολλῶν σκανδαλιζομένων, βουλομένων τῶν σκανδαλιζομένων ἐπισπᾶσθαι εἰς αὑτοὺς τοὺς ἀκροατὰς], προλέγει τὴν μετ’ αὐτῶν τιμωρίαν. Τοῦτο δὲ ἐπιτεταγμένως ἐλέχθη. Τουτέστιν κἂν εὐτελῆ ἄνθρωπον τῶν πιστῶν σκανδαλίσητε, βαρεῖα ἔσται καθ’ ὑμῶν ἡ τιμωρία. Τὴν γὰρ ἀφόρητον τιμωρίαν διὰ τοῦ μύλου καὶ καταποντισμοῦ σημαίνει, τὴν ἐσομένην μετὰ τῶν τοὺς τοιούτους ὑβριζόντων. Σκάνδαλον γὰρ ἐνταῦθα τὴν ὕβριν καλεῖ. Ταῦτα δέ φημι, ἐπειδὴ οἱ μικροὶ εὐσκανδάλιστοί εἰσιν, ἵνα μὴ καταφρονῶμεν αὐτῶν. Ὁ γὰρ μέγας καὶ τέλειος ἐν ἀρετῇ παντὸς σκανδάλου καταφρονεῖ. Ἐξ ὧν δὲ προλέγει καὶ θρηνεῖ τοὺς τοιούτους, δίδωσιν αὐτοῖς καιρὸν μετανοίας. Εἰπὼν δὲ, Ἀνάγκη, οὐκ ἀναιρεῖ τὸ αὐτεξούσιον, ἀλλὰ τὸ προγνωστικὸν τοῦ πάντως ἐσομένου δηλοῖ. Διὸ καὶ τὸ οὐαὶ αὐτοῖς ἐπιφωνεῖ, ὡς ἑκουσίως πταίουσι. Κόλασιν δὲ λέγει τοὺς ἀσέμνους ζῶντας ἀνθρώπους. Στ. κ. Οὗ γάρ εἰσι δύο ἢ τρεῖς συνημμένοι εἰς τὸ ἐμὸν ὄνομα, ἐκεῖ εἰμι ἐν μέσῳ αὐτῶν. Στ. κα. Τότε προσελθὼν αὐτῷ ὁ Πέτρος, εἶπε·
τῶν ἐν ἀνθρώποις προαιρέσεων, ή παντοίων ἐθνῶν vου κλῆσις. Εργάται σαγήνης, ὁ Κύριος καὶ οἱ προσελ- θόντες ἄγγελοι διακονεῖν αὐτῷ. Αγγεία αἱ διάφοροι μοναί. Οὐκ ἀνάγεται δὲ ἡ σαγήνη, ἕως οὗ τὸ πλή ρωμα τῶν ἐθνῶν εἰσέλθῃ. Η οὕτως· Σαγήνη ἐστὶν ἡ ἀποστολικὴ διδασκαλία, ἡ ἀδιακρίτως συλλαμβανο- μένη Ἰουδαίους καὶ Ἕλληνας, βαρβάρους, Σκύθας, δούλους, ἐλευθέρους, πονηροὺς καὶ ἀγαθούς.Θάλασσα, τῶν ἀνθρώπων βίος. Αἰγιαλός, τὸ τέρμα τούτου. Ἐν δὲ τῇ συντελείᾳ, ὅτε ἀνασπᾶται ἡ σαγήνη, ἀφ ορίζονται ἀπὸ τῶν φαύλων οἱ ἀγαθοὶ, οἱ μὲν τιμώμε- νοι, οἱ δὲ κολαζόμενοι. Οὐ γὰρ πάντων τῶν πιστῶν ὅμοιος ὁ τρόπος. Ἵνα δὲ μὴ νομίσῃ τις, ὅτι ἔξω μόνον βάλλονται οἱ ἄπιστοι καὶ πονηροὶ, ἐσήμανεν, ὅτι εἰς διηνεκή κόλασιν παραπέμπονται· Καὶ βαλοῦσιν αὐτοὺς εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρὸς, καὶ τὰ ἑξῆς. ΚΕΦ. ΙΗ'. Στίχ. ε'. [Καὶ ὃς ἐὰν δέξηται παιδίον τοιοῦτον ἐν ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου, ἐμὲ δέχεται. Παραινεῖ δέχεσθαι τοὺς πιστοὺς ἐπὶ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ ἐν παιδίον τοιοῦτον, ἢ ἐν τοιούτων (10') τῶν πνευ ματικῶν καὶ μεμορφωμένων τὸν Χριστὸν, κατὰ τὸ ταπεινῶσαι τὸ ἑαυτοῦ πνεῦμα. Κατὰ δὲ τὸν Λουκᾶν, τὸ δειχνύμενον ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος παιδίον δέχεσθαι δεῖ ἐν τῷ ὀνόματι αὐτοῦ, ἵνα ἐν αὐτῷ δέξηται τὸν Χριστὸν ὄντα καὶ ἐν τῷ Πνεύματι. Η ἐν τοιοῦτον, ἐπεὶ ἕν εἰσι πάντες οἱ πνευματικοί. Προτρέπει δὲ ὁ λόγος καὶ τὸ δέχεσθαι τῶν ἁπλῶν καὶ πραέων τῇ καρδίᾳ ἐν τῷ λόγῳ Χριστοῦ. Ἀνακόπτων τὸ φιλόνικον τῶν μαθη- τῶν (ἐπειδὴ ὅτε οἱ διδάσκαλοι μάχονται, σχίσματα γίνονται πολλῶν σκανδαλιζομένων, βουλομένων τῶν σκανδαλιζομένων ἐπισπᾶσθαι εἰς αὐτοὺς τοὺς ἀκροα- τὰς). προλέγει τὴν μετ' αὐτῶν τιμωρίαν. Τοῦτο δὲ ἐπιτεταγμένως ἐλέχθη. Τουτέστιν κἂν εὐτελῆ ἄνθρω- τον τῶν πιστῶν σκανδαλίσητε, βαρεῖα ἔσται καθ᾽ ὑμῶν ἡ τιμωρία. Τὴν γὰρ ἀφόρητον τιμωρίαν διὰ τοῦ μύ λου καὶ καταποντισμοῦ σημαίνει, τὴν ἐσομένην μετὰ τῶν τοὺς τοιούτους ὑβριζόντων. Σκάνδαλον γὰρ ἐν ταῦθα τὴν ὕβριν καλεῖ. Ταῦτα δέ φημι, ἐπειδὴ οἱ μι κροὶ εὐσκανδάλιστοί εἰσιν, ἵνα μὴ καταφρονῶμεν αὐ τῶν. Ὁ γὰρ μέγας καὶ τέλειος ἐν ἀρετῇ παντὸς σκαν τάλου καταφρονεῖ. Ἐξ ὧν δὲ προλέγει καὶ θρηνεῖ τοὺς τοιούτους, δίδωσιν αὐτοῖς καιρὸν μετανοίας. Εἰπὼν δὲ, Ανάγκη, οὐκ ἀναιρεῖ τὸ αὐτεξούσιον, ἀλλὰ τὸ προ γνωστικὸν τοῦ πάντως ἐσομένου δηλοί. Διὸ καὶ τὸ οὐαὶ αὐτοῖς ἐπιφωνεῖ, ὡς ἑκουσίως πταίουσι. Κό λατιν δὲ λέγει τοὺς ἀσέμνους (11) ζῶντας ἀνθρώπους. Στ. κ'. Οι γάρ εισι δύο ἢ τρεῖς (115) συνημμένοι εἰς τὸ ἐμὸν ὄνομα, ἐκεῖ εἰμι ἐν μέσῳ αὐτῶν. Σπ. κα'. Τότε προσελθὼν αὐτῷ ὁ Πέτρος, εἶπε· Κϋ- ριε, ποσάκις ἁμαρτήσει εἰς ἐμὲ ὁ ἀδελφός μου, καὶ ἀφήσω αὐτῷ; ἕως ἑπτάκις ; Δύο συνημμένοι ἐπὶ τῷ τοῦ Χριστοῦ ὀνόματι, σῶ 7_¹¹ Τοιούτων. τοιοῦτον, συνηγμένοι. SCHOLIA IN MATTHÆUM. A luntatum in hominibus, et variarum gentium B catio. Operatores sagenæ, Dominus est, et angeli qui accedunt ut ministreut ei. Vasa, sunt divers mansiones. Non educitur autem sagena, donec ple- nitudo gentium intret "-". Vel sic: Sagena, est apo- stolica doctrina, quæ iudiscriminatim congregat Judzos et Græcos, Barbaros, Scythas, servos, li- heros, malos et bonos. Mare, est vita hominum. Littus, vitæ finis. In consummatione vero, quando educitur sagena, separantur a malis boni: isti ut honorentur, illi ut puniantur. Non enim fideles omnes unius modi sunt. Ac ne quis arbitretur, quod foras duntaxat ejiciantur infideles et mali, significavit eos in æternam plenam trudi, inquiens: Et mittent eos in fornacem ignis ¼, elc. CAP. XVIII. D trii libertatem, sed ostendit præcognitionem suain de rebus omnino eventuris. Quamobrem etiam de illis væ! exclamat, tanquam qui sponte labantur. Supplicium autem vocat homines indecore vi- V. 5. Et quicunque susceperit puellulum talem unum pro nomine meo, me suscipit. Hortatur fideles, ut suscipiant pro nomine ejus unum puellum hujusmodi, vel unum hujusmodi spiritualium, et in quibus formatur Christus juxta spiritum suum qui humilitatem insinuavit. Secun- dum Lucam porrg, illum ipsum, qui a Salvatore monstratus est, puellum suscipere oportet in no- mine ejus, ut in ipso suscipiatur Christus, qui est et in Spiritu. Vel unum talem, quia unum sunt spirituales omnes. Admouet autem serno, ut sus- cipiantur et simplices, atque mansueti corde in C sermone Christi. Atque sic succidens contentio - nem discipulorum (quoniam ubi doctores vitiliti- gant, schismata funt, scandalizatis multis, dum qui scandalizantur, student trahere in partes suas auditores), prædicit indicibilem ultionem quam cu ventes. Rom. x1, 25. Matth. XIII, 50. (10') Forte ut et interpres legisse videtur. EDIT. PATROL. GR. XVII. illis subituri sunt. Hoc vero cum auctoritate di- ctum est. Nempe, si vel hominem fidelem unum de trivio scandalizaveritis, gravis vos manet punitio. Intolerabile namque supplicium, per molam et demersionem significat eorum, qui tales injuria af- fecerint. Scandalum enim hic injuriam appellat. Hæc porro dico, ut quia parvuli facile scandali- zantur, non contemnamus eos. Qui enim magnus ac perfectus in virtute est, omne parvipendit scan- dalum. Ex eo porro quod prælicit, et deplorat homines hujusmodi, tribuit illis tempus pœniten- tiæe. Cum vero dicat, Necesse est, non tollit arbi- V. 20. Ubi enim sunt duo vel tres coaptali in meum nomen, ibi sum in medio eorum. V. 21. Tunc accedens ad eum Petrus, dixit: Do- mine, quoties peccabil in me frater meus et di- mittam ei? usque septies ? Duo coaptati pro Christi nomine, sunt corpus (11*) Vulgo Hic et in seqq. confer edita. (11) Ασέμνους. Forte ἀτέμνως. EDIT.
PG 17:298Κύριε, ποσάκις ἁμαρτήσει εἰς ἐμὲ ὁ ἀδελφός μου, καὶ ἀφήσω αὐτῷ; ἕως ἑπτάκις; Δύο συνημμένοι ἐπὶ τῷ τοῦ Χριστοῦ ὀνόματι, σῶμα καὶ πνεῦμα, μὴ ἀντιστρατευόμενα· ὑποταγέντος μὲν τοῦ σώματος, τοῦ δὲ πνεύματος μεταδιδόντος αὐτῷ θείας ζωῆς· τρεῖς δέ τε ὁλόκληρον, πνεῦμα, ψυχὴ, σῶμα, τηρεῖ τῇ παρουσίᾳ Χριστοῦ· Ἢ αἱ δύο διαθῆκαι, ὅταν ὁ συναγωγεὺς αὐτῶν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐν αὐταῖς ᾖ· τρεῖς δὲ, νόμον, προφήτας, Εὐαγγέλιον· ἢ θυμὸν καὶ ἐπιθυμίαν, καὶ λογισμόν· ἢ τὴν κλῆσιν καὶ ἐκλογὴν, καὶ τὸ εἰς πρώτην τιμὴν ταςσόμενον γένος μεθ’ ἡμῶν. Τήρει δὲ, ὅτι οὐκ εἶπεν ἔσομαι, ἀλλ’ εἰμί. Ὡς Θεὸς γὰρ πανταχοῦ ὢν, ἐν μέσῳ ἐστὶ τῶν δι’ εὐσεβείας συναπτομένων. Ἡ γὰρ πανεπίσκοπος τοῦ Θεοῦ δύναμις ἀμέριστος μεριστὴ γίνεται τοῖς ἀξίοις. Ἐπειδὴ τῶν εἰς ἡμᾶς πταισμάτων ἡμεῖς κύριοί ἐσμεν τοῦ συγχωρεῖν, οὐ μὴ τῶν εἰς Θεὸν φθανόντων εἰ μὴ αὐτὸς ὁ Θεός· διὰ τοῦτο εἶπεν ὁ Πέτρος τὸ, εἰς ἐμέ. Ἐρωτῶν γὰρ, ἕως τίνος χρεία μὴ μνησικακεῖν, ὡς μέγα προσέθηκε τὸ, ἑπτάκις. Ὁ δὲ Κύριος, τὸ ἄπειρον σημαίνων τῆς ἀνεξικακίας, εἶπεν τὸ, ἑβδομηκοντάκις ἑπτά· τουτέστιν·
τῶν ἐν ἀνθρώποις προαιρέσεων, ή παντοίων ἐθνῶν vου κλῆσις. Εργάται σαγήνης, ὁ Κύριος καὶ οἱ προσελ- θόντες ἄγγελοι διακονεῖν αὐτῷ. Αγγεία αἱ διάφοροι μοναί. Οὐκ ἀνάγεται δὲ ἡ σαγήνη, ἕως οὗ τὸ πλή ρωμα τῶν ἐθνῶν εἰσέλθῃ. Η οὕτως· Σαγήνη ἐστὶν ἡ ἀποστολικὴ διδασκαλία, ἡ ἀδιακρίτως συλλαμβανο- μένη Ἰουδαίους καὶ Ἕλληνας, βαρβάρους, Σκύθας, δούλους, ἐλευθέρους, πονηροὺς καὶ ἀγαθούς.Θάλασσα, τῶν ἀνθρώπων βίος. Αἰγιαλός, τὸ τέρμα τούτου. Ἐν δὲ τῇ συντελείᾳ, ὅτε ἀνασπᾶται ἡ σαγήνη, ἀφ ορίζονται ἀπὸ τῶν φαύλων οἱ ἀγαθοὶ, οἱ μὲν τιμώμε- νοι, οἱ δὲ κολαζόμενοι. Οὐ γὰρ πάντων τῶν πιστῶν ὅμοιος ὁ τρόπος. Ἵνα δὲ μὴ νομίσῃ τις, ὅτι ἔξω μόνον βάλλονται οἱ ἄπιστοι καὶ πονηροὶ, ἐσήμανεν, ὅτι εἰς διηνεκή κόλασιν παραπέμπονται· Καὶ βαλοῦσιν αὐτοὺς εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρὸς, καὶ τὰ ἑξῆς. ΚΕΦ. ΙΗ'. Στίχ. ε'. [Καὶ ὃς ἐὰν δέξηται παιδίον τοιοῦτον ἐν ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου, ἐμὲ δέχεται. Παραινεῖ δέχεσθαι τοὺς πιστοὺς ἐπὶ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ ἐν παιδίον τοιοῦτον, ἢ ἐν τοιούτων (10') τῶν πνευ ματικῶν καὶ μεμορφωμένων τὸν Χριστὸν, κατὰ τὸ ταπεινῶσαι τὸ ἑαυτοῦ πνεῦμα. Κατὰ δὲ τὸν Λουκᾶν, τὸ δειχνύμενον ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος παιδίον δέχεσθαι δεῖ ἐν τῷ ὀνόματι αὐτοῦ, ἵνα ἐν αὐτῷ δέξηται τὸν Χριστὸν ὄντα καὶ ἐν τῷ Πνεύματι. Η ἐν τοιοῦτον, ἐπεὶ ἕν εἰσι πάντες οἱ πνευματικοί. Προτρέπει δὲ ὁ λόγος καὶ τὸ δέχεσθαι τῶν ἁπλῶν καὶ πραέων τῇ καρδίᾳ ἐν τῷ λόγῳ Χριστοῦ. Ἀνακόπτων τὸ φιλόνικον τῶν μαθη- τῶν (ἐπειδὴ ὅτε οἱ διδάσκαλοι μάχονται, σχίσματα γίνονται πολλῶν σκανδαλιζομένων, βουλομένων τῶν σκανδαλιζομένων ἐπισπᾶσθαι εἰς αὐτοὺς τοὺς ἀκροα- τὰς). προλέγει τὴν μετ' αὐτῶν τιμωρίαν. Τοῦτο δὲ ἐπιτεταγμένως ἐλέχθη. Τουτέστιν κἂν εὐτελῆ ἄνθρω- τον τῶν πιστῶν σκανδαλίσητε, βαρεῖα ἔσται καθ᾽ ὑμῶν ἡ τιμωρία. Τὴν γὰρ ἀφόρητον τιμωρίαν διὰ τοῦ μύ λου καὶ καταποντισμοῦ σημαίνει, τὴν ἐσομένην μετὰ τῶν τοὺς τοιούτους ὑβριζόντων. Σκάνδαλον γὰρ ἐν ταῦθα τὴν ὕβριν καλεῖ. Ταῦτα δέ φημι, ἐπειδὴ οἱ μι κροὶ εὐσκανδάλιστοί εἰσιν, ἵνα μὴ καταφρονῶμεν αὐ τῶν. Ὁ γὰρ μέγας καὶ τέλειος ἐν ἀρετῇ παντὸς σκαν τάλου καταφρονεῖ. Ἐξ ὧν δὲ προλέγει καὶ θρηνεῖ τοὺς τοιούτους, δίδωσιν αὐτοῖς καιρὸν μετανοίας. Εἰπὼν δὲ, Ανάγκη, οὐκ ἀναιρεῖ τὸ αὐτεξούσιον, ἀλλὰ τὸ προ γνωστικὸν τοῦ πάντως ἐσομένου δηλοί. Διὸ καὶ τὸ οὐαὶ αὐτοῖς ἐπιφωνεῖ, ὡς ἑκουσίως πταίουσι. Κό λατιν δὲ λέγει τοὺς ἀσέμνους (11) ζῶντας ἀνθρώπους. Στ. κ'. Οι γάρ εισι δύο ἢ τρεῖς (115) συνημμένοι εἰς τὸ ἐμὸν ὄνομα, ἐκεῖ εἰμι ἐν μέσῳ αὐτῶν. Σπ. κα'. Τότε προσελθὼν αὐτῷ ὁ Πέτρος, εἶπε· Κϋ- ριε, ποσάκις ἁμαρτήσει εἰς ἐμὲ ὁ ἀδελφός μου, καὶ ἀφήσω αὐτῷ; ἕως ἑπτάκις ; Δύο συνημμένοι ἐπὶ τῷ τοῦ Χριστοῦ ὀνόματι, σῶ 7_¹¹ Τοιούτων. τοιοῦτον, συνηγμένοι. SCHOLIA IN MATTHÆUM. A luntatum in hominibus, et variarum gentium B catio. Operatores sagenæ, Dominus est, et angeli qui accedunt ut ministreut ei. Vasa, sunt divers mansiones. Non educitur autem sagena, donec ple- nitudo gentium intret "-". Vel sic: Sagena, est apo- stolica doctrina, quæ iudiscriminatim congregat Judzos et Græcos, Barbaros, Scythas, servos, li- heros, malos et bonos. Mare, est vita hominum. Littus, vitæ finis. In consummatione vero, quando educitur sagena, separantur a malis boni: isti ut honorentur, illi ut puniantur. Non enim fideles omnes unius modi sunt. Ac ne quis arbitretur, quod foras duntaxat ejiciantur infideles et mali, significavit eos in æternam plenam trudi, inquiens: Et mittent eos in fornacem ignis ¼, elc. CAP. XVIII. D trii libertatem, sed ostendit præcognitionem suain de rebus omnino eventuris. Quamobrem etiam de illis væ! exclamat, tanquam qui sponte labantur. Supplicium autem vocat homines indecore vi- V. 5. Et quicunque susceperit puellulum talem unum pro nomine meo, me suscipit. Hortatur fideles, ut suscipiant pro nomine ejus unum puellum hujusmodi, vel unum hujusmodi spiritualium, et in quibus formatur Christus juxta spiritum suum qui humilitatem insinuavit. Secun- dum Lucam porrg, illum ipsum, qui a Salvatore monstratus est, puellum suscipere oportet in no- mine ejus, ut in ipso suscipiatur Christus, qui est et in Spiritu. Vel unum talem, quia unum sunt spirituales omnes. Admouet autem serno, ut sus- cipiantur et simplices, atque mansueti corde in C sermone Christi. Atque sic succidens contentio - nem discipulorum (quoniam ubi doctores vitiliti- gant, schismata funt, scandalizatis multis, dum qui scandalizantur, student trahere in partes suas auditores), prædicit indicibilem ultionem quam cu ventes. Rom. x1, 25. Matth. XIII, 50. (10') Forte ut et interpres legisse videtur. EDIT. PATROL. GR. XVII. illis subituri sunt. Hoc vero cum auctoritate di- ctum est. Nempe, si vel hominem fidelem unum de trivio scandalizaveritis, gravis vos manet punitio. Intolerabile namque supplicium, per molam et demersionem significat eorum, qui tales injuria af- fecerint. Scandalum enim hic injuriam appellat. Hæc porro dico, ut quia parvuli facile scandali- zantur, non contemnamus eos. Qui enim magnus ac perfectus in virtute est, omne parvipendit scan- dalum. Ex eo porro quod prælicit, et deplorat homines hujusmodi, tribuit illis tempus pœniten- tiæe. Cum vero dicat, Necesse est, non tollit arbi- V. 20. Ubi enim sunt duo vel tres coaptali in meum nomen, ibi sum in medio eorum. V. 21. Tunc accedens ad eum Petrus, dixit: Do- mine, quoties peccabil in me frater meus et di- mittam ei? usque septies ? Duo coaptati pro Christi nomine, sunt corpus (11*) Vulgo Hic et in seqq. confer edita. (11) Ασέμνους. Forte ἀτέμνως. EDIT.
PG 17:299Ὁσάκις ἁμάρτῃ εἰς σὲ, ἐὰν μετανοῇ, ἄφες αὐτῷ. Ἐπειδὴ ἐπὶ τῶν ἀφοριζομένων μέτρον ὥρισεν ὁ Χριστὸς, οὐ μὴν καὶ ἐπὶ τῶν μετανοούντων, εἰκότως ἐρωτᾷ ὁ Πέτρος τό· Ἕως πόσου δεῖ δέχεσθαι τὸν μετανοοῦντα; Ὅρα δὲ εἰ δύναται· Ἐπεὶ ὁ μὲν ἓξ ἀριθμὸς ἐργατικὸς καὶ ἐν γενέσει κόσμου, ὁ δὲ ἑπτὰ ἀναπαύσεως· ὁ μὲν τὰ τοῦ κόσμου καὶ ὑλικὰ ἀγαπῶν, ἐξαμαρτάνων τέλος ἔχει τὴν ἑβδομάδα· ὅπερ νοήσας ὁ Πέτρος, συγχωρεῖν θέλει ἐν τῷ ἑπτά. Ὁ δὲ Κύριος ἐπιτείνει τοῦτο ἐν τῷ αὐτῷ τρόπῳ, ἀναλόγως γὰρ μονάδος πρὸς δεκάδας καὶ ἑκατοντάδας, ὡς τὸν ὑπερβάντα τὰ κοσμικὰ μηκέτι ἔχειν ἄφεσιν τῶν ἁμαρτημάτων· ἡ γὰρ ἄφεσις ἐπὶ τὰ τῇδε εἴτε βραδὺ, εἴτε τάχιον.
μὲν τοῦ σώματος, τοῦ δὲ πνεύματος μεταδιδόντος από τῷ θείας ζωῆς· τρεῖς δέ τε (15) ὁλόκληρον, πνεῦμα, ψυχή, σῶμα, τηρεῖ τῇ παρουσίᾳ Χριστοῦ· Η αἱ δύο διαθήκαι, ὅταν ὁ συναγωγεὺς αὐτῶν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐν αὐταῖς ᾖ· τρεῖς δὲ, νόμον, προφήτας, Εὐαγ γέλιον· ἡ θυμὸν καὶ ἐπιθυμίαν, καὶ λογισμόν· ἢ τὴν κλῆσιν καὶ ἐκλογὴν, καὶ τὸ εἰς πρώτην τιμὴν τασ σόμενον γένος μεθ' ἡμῶν. Τήρει δὲ, ὅτι οὐκ εἶπεν ἔσο- μαι, ἀλλ᾽ εἰμί. Ὡς Θεὸς γὰρ πανταχοῦ ὤν, ἐν μέσῳ ἐστὶ τῶν δι' εὐσεβείας συναπτομένων. Ἡ γὰρ παν- επίσκοπος τοῦ Θεοῦ δύναμις ἀμέριστος μεριστή γίνε ται τοῖς ἀξίοις. Α μα καὶ πνεῦμα, μὴ ἀντιστρατευόμενα· ὑποταγέντος Ἐπειδὴ τῶν εἰς ἡμᾶς πταισμάτων ἡμεῖς κύριοί ἐσμεν τοῦ συγχωρεῖν, οὐ μὴ (14) τῶν εἰς Θεὸν φθανόν των εἰ μὴ αὐτὸς ὁ Θεός· διὰ τοῦτο εἶπεν ὁ Πέτρος τὸ, εἰς ἐμέ. Ἐρωτῶν γὰρ, ἕως τίνος χρεία μὴ μνησικακεῖν, ὡς μέγα προσέθηκε τὸ, ἑπτάκις. Ὁ δὲ Κύριος, τὸ ἄπειρον σημαίνων τῆς ἀνεξικακίας, εἶπεν τὸ, ἑβδο μηκοντάκις ἑπτά· τουτέστιν· Οσάκις ἁμάρτῃ εἰς σὲ, ἐὰν μετανοῇ, ἄφες αὐτῷ. Ἐπειδὴ ἐπὶ τῶν ἀφοριζομένων μέτρον ὥρισεν ὁ Χριστὸς, οὐ μὴν καὶ ἐπὶ τῶν μετανοούντων, εἰκότως ἐρωτᾷ ὁ Πέτρος τό· Εως πόσου δεῖ δέχεσθαι τὸν μετανοοῦντα; "Ορα δὲ εἰ δύναται· Ἐπεὶ ὁ μὲν ἓξ ἀριθμὸς ἐργατικὸς καὶ ἐν γενέσει κόσμου, ὁ δὲ ἑπτὰ ἀναπαύσεως· ὁ μὲν τὰ τοῦ κόσμου καὶ ὑλικὰ ἀγα πῶν, ἐξαμαρτάνων τέλος ἔχει τὴν ἑβδομάδα· ὅπερ νοήσας ὁ Πέτρος, συγχωρεῖν θέλει ἐν τῷ ἑπτά. Ο δὲ Κύριος ἐπιτείνει τοῦτο ἐν τῷ αὐτῷ τρόπῳ, ἀναλόγως γὰρ μονάδος πρὸς δεκάδας καὶ ἑκατοντάδας, ὡς τὸν ὑπερβάντα τὰ κοσμικά μηκέτι ἔχειν ἄφεσιν τῶν ἁμαρτημάτων· ἡ γὰρ ἄφεσις ἐπὶ τὰ τῇδε εἴτε βρα ου (15), είτε τάχιον. ΚΕΦ. ΚΑ'. Στίχ.λγ. Ανθρωπος ἦν οἰκοδεσπότης, ὅστις ἐξύ- τευσεν ἀμπελῶνα, καὶ φραγμὸν αὐτῷ περιέθη- κε, καὶ ὤρυξεν ἐν αὐτῷ ληνὸν, καὶ ᾠκοδόμησε πύργον, καὶ ἐξέδοτο αὐτὸν γεωργοῖς, καὶ ἀπ- εδήμησε, κ. τ. λ. Η παραβολὴ οἰκοδεσπότην λέγει τὸν Θεὸν καὶ πατέρα, τὸν πολλὴν πρόνοιαν ἐξ ἀρχῆς εἰς τοὺς Ἰου δαίους ἐπιδειξάμενον. Αμπελὼν δὲ ἁπλῶς μὲν ὁ πρῶ τος λαός, τουτέστιν ὁ Ἰσραὴλ, φυτευθεὶς ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἐν τῇ γῇ τῆς ἐπαγγελίας. Φραγμὸς δὲ ὁ νόμος, οὐκ ἐῶν αὐτοὺς μεγῆναι τοῖς ἔθνεσι. Ληνὸς τὸ θυσια- στήριον, ἤτοι ὁ τόπος τῶν σπουδῶν. Πύργος ἡ Σιών, ἢ ὁ οὐρανός. Γεωργοὶ οἱ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ καὶ οἱ σοφοί, καὶ οἱ κατὰ καιροὺς διδάσκαλοι. Απεδή- μησε δὲ ὁ οἰκοδεσπότης, ὅτε οὐκέτι ἡμέρᾳ ἐν στύλῳ νεφέλης καὶ νυκτὸς αὐτοῖς ἐν στύλῳ πυρὸς ἐπιφαίνε- ται. "Η ἡ τοῦ Θεοῦ μακροθυμία, ἡ μὴ παρὰ πόδας SUPPLEMENTUM AD ORIGENIS EXEGETICA. et spiritus invicem non pugnantia: subjecto vide- licet corpore, spiritu autem communicante ei di- vinam vitam ; tres autem, quod est totum inte- grun, spiritus, anima, corpus, servat adventui Christi. Vel duo fuerint duo testamenta, cum col- lector eorum Spiritus sanctus in ipsis sit; tres vero indicare possunt) legem, prophetas, Evan- gelium : vel aninium, concupiscentiam, rationem ; vel vocationem, et electionem, et nobiscumn ad primum honorem revocatum genus humanum. Ob- serva porro, eum non dixisse, ero, sed sum. Ut Deus enim ubique exsistens, in medio est eorum, qui per pietatem conjunguntur. Potentia enim Dei omnium rerum inspectrix, indivise divisa fit iis qui digni sunt. B Quandoquidem remittendarum in nos offensionum nos domini sumus, earum vero quæ in Deum fe- runtur, non alius nisi Deus ipsemet; propterea dixit Petrus illud, in me. Interrogans enim, quo- usque oporteat injuriarum non esse memores, tan- quam grande quid apposuit illud septies. At Domi- nus nullos esse debere limites clementiæ signifi- cans, ait illud, septuagies septem: hoc est, quo- tiescunque peccet in te, si eum poenitet, dimnitte Quoniam in excommunicatis mensuram deter- minavit Christus (12), non item etiam in poeniten- tibus, merito interrogat Petrus, quousque oporteat suscipere poenitentem. Attende porro, si fieri po- test: Quoniam numerus senarius operatorius est etiam in productione mundi, septenarius vero re- c quietem habet; is qui mundana et materialia di- tigit, peccans, finem habet hebdomadam : quod recogitans Petrus, indulgere vult septies. At Do- minus extendit hoc eodem modo, relata unitate cum proportione ad decadas et centurias: adeo ut qui mundana transcendit, non amplius habeat remissionem peccatorum. Remissio enim hic fit, sive serius sive citius (12'). CAP. XXI. V. 33. Homo erat palerfamilias, qui plantavit vi- neam, et sepem ei circumposuit, et fodit in ea torcular, et aedificavit turrim, et locavit eam co- lonis, et peregre profectus est, etc. Hæc parabola patremfamilias nuncupat Deum et patrem, qui multam providentiam ab initio in du- D dos ostendit. Vinea, simpliciter quidem est prior populus, Israel videlicet, plantatus a Deo in terra promissionis. Sepes, est lex quæ non sinebat eos commisceri gentibus. Torcular, est allare, sive locus libaminum. Turris, est Sion, vel coelum. Coloni, sunt seniores populi et sapientes, et qui per tempora fuere doctores. Peregre profectus est autem paterfamilias, quando non amplius interdiu in columna nubis, et noctu ipsis in columna ignis apparuit. Vel innuitur Dei longanimitas, quæ non (12') Non omnibus enim aequalem mensuram mi- sericordia assignat, quam si quis supergrediatur Deus non amplius indulget, sed in peccato suo ho- ei. mines moriuntur. I (12) Videtur referri ad Matth. xvIII, 47. (13) Forte δὲ τό (14) Μή. Forte μήν, ut paulo infra. Epis. (15) Forte βράδιον.
Chapter XXIΚΕΦ. ΚΑ
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
ΚΕΦ. ΚΑ. Στίχ. λγ. Ἄνθρωπος ἦν οἰκοδεσπότης, ὅστις ἐφύτευσεν ἀμπελῶνα, καὶ φραγμὸν αὐτῷ περιέθηκε, καὶ ὤρυξεν ἐν αὐτῷ ληνὸν, καὶ ᾠκοδόμησε πύργον, καὶ ἐξέδοτο αὐτὸν γεωργοῖς, καὶ ἀπεδήμησε, κ. τ. λ. Ἡ παραβολὴ οἰκοδεσπότην λέγει τὸν Θεὸν καὶ πατέρα, τὸν πολλὴν πρόνοιαν ἐξ ἀρχῆς εἰς τοὺς Ἰουδαίους ἐπιδειξάμενον. Ἀμπελὼν δὲ ἁπλῶς μὲν ὁ πρῶτος λαὸς, τουτέστιν ὁ Ἰσραὴλ, φυτευθεὶς ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἐν τῇ γῇ τῆς ἐπαγγελίας.
μὲν τοῦ σώματος, τοῦ δὲ πνεύματος μεταδιδόντος από τῷ θείας ζωῆς· τρεῖς δέ τε (15) ὁλόκληρον, πνεῦμα, ψυχή, σῶμα, τηρεῖ τῇ παρουσίᾳ Χριστοῦ· Η αἱ δύο διαθήκαι, ὅταν ὁ συναγωγεὺς αὐτῶν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐν αὐταῖς ᾖ· τρεῖς δὲ, νόμον, προφήτας, Εὐαγ γέλιον· ἡ θυμὸν καὶ ἐπιθυμίαν, καὶ λογισμόν· ἢ τὴν κλῆσιν καὶ ἐκλογὴν, καὶ τὸ εἰς πρώτην τιμὴν τασ σόμενον γένος μεθ' ἡμῶν. Τήρει δὲ, ὅτι οὐκ εἶπεν ἔσο- μαι, ἀλλ᾽ εἰμί. Ὡς Θεὸς γὰρ πανταχοῦ ὤν, ἐν μέσῳ ἐστὶ τῶν δι' εὐσεβείας συναπτομένων. Ἡ γὰρ παν- επίσκοπος τοῦ Θεοῦ δύναμις ἀμέριστος μεριστή γίνε ται τοῖς ἀξίοις. Α μα καὶ πνεῦμα, μὴ ἀντιστρατευόμενα· ὑποταγέντος Ἐπειδὴ τῶν εἰς ἡμᾶς πταισμάτων ἡμεῖς κύριοί ἐσμεν τοῦ συγχωρεῖν, οὐ μὴ (14) τῶν εἰς Θεὸν φθανόν των εἰ μὴ αὐτὸς ὁ Θεός· διὰ τοῦτο εἶπεν ὁ Πέτρος τὸ, εἰς ἐμέ. Ἐρωτῶν γὰρ, ἕως τίνος χρεία μὴ μνησικακεῖν, ὡς μέγα προσέθηκε τὸ, ἑπτάκις. Ὁ δὲ Κύριος, τὸ ἄπειρον σημαίνων τῆς ἀνεξικακίας, εἶπεν τὸ, ἑβδο μηκοντάκις ἑπτά· τουτέστιν· Οσάκις ἁμάρτῃ εἰς σὲ, ἐὰν μετανοῇ, ἄφες αὐτῷ. Ἐπειδὴ ἐπὶ τῶν ἀφοριζομένων μέτρον ὥρισεν ὁ Χριστὸς, οὐ μὴν καὶ ἐπὶ τῶν μετανοούντων, εἰκότως ἐρωτᾷ ὁ Πέτρος τό· Εως πόσου δεῖ δέχεσθαι τὸν μετανοοῦντα; "Ορα δὲ εἰ δύναται· Ἐπεὶ ὁ μὲν ἓξ ἀριθμὸς ἐργατικὸς καὶ ἐν γενέσει κόσμου, ὁ δὲ ἑπτὰ ἀναπαύσεως· ὁ μὲν τὰ τοῦ κόσμου καὶ ὑλικὰ ἀγα πῶν, ἐξαμαρτάνων τέλος ἔχει τὴν ἑβδομάδα· ὅπερ νοήσας ὁ Πέτρος, συγχωρεῖν θέλει ἐν τῷ ἑπτά. Ο δὲ Κύριος ἐπιτείνει τοῦτο ἐν τῷ αὐτῷ τρόπῳ, ἀναλόγως γὰρ μονάδος πρὸς δεκάδας καὶ ἑκατοντάδας, ὡς τὸν ὑπερβάντα τὰ κοσμικά μηκέτι ἔχειν ἄφεσιν τῶν ἁμαρτημάτων· ἡ γὰρ ἄφεσις ἐπὶ τὰ τῇδε εἴτε βρα ου (15), είτε τάχιον. ΚΕΦ. ΚΑ'. Στίχ.λγ. Ανθρωπος ἦν οἰκοδεσπότης, ὅστις ἐξύ- τευσεν ἀμπελῶνα, καὶ φραγμὸν αὐτῷ περιέθη- κε, καὶ ὤρυξεν ἐν αὐτῷ ληνὸν, καὶ ᾠκοδόμησε πύργον, καὶ ἐξέδοτο αὐτὸν γεωργοῖς, καὶ ἀπ- εδήμησε, κ. τ. λ. Η παραβολὴ οἰκοδεσπότην λέγει τὸν Θεὸν καὶ πατέρα, τὸν πολλὴν πρόνοιαν ἐξ ἀρχῆς εἰς τοὺς Ἰου δαίους ἐπιδειξάμενον. Αμπελὼν δὲ ἁπλῶς μὲν ὁ πρῶ τος λαός, τουτέστιν ὁ Ἰσραὴλ, φυτευθεὶς ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἐν τῇ γῇ τῆς ἐπαγγελίας. Φραγμὸς δὲ ὁ νόμος, οὐκ ἐῶν αὐτοὺς μεγῆναι τοῖς ἔθνεσι. Ληνὸς τὸ θυσια- στήριον, ἤτοι ὁ τόπος τῶν σπουδῶν. Πύργος ἡ Σιών, ἢ ὁ οὐρανός. Γεωργοὶ οἱ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ καὶ οἱ σοφοί, καὶ οἱ κατὰ καιροὺς διδάσκαλοι. Απεδή- μησε δὲ ὁ οἰκοδεσπότης, ὅτε οὐκέτι ἡμέρᾳ ἐν στύλῳ νεφέλης καὶ νυκτὸς αὐτοῖς ἐν στύλῳ πυρὸς ἐπιφαίνε- ται. "Η ἡ τοῦ Θεοῦ μακροθυμία, ἡ μὴ παρὰ πόδας SUPPLEMENTUM AD ORIGENIS EXEGETICA. et spiritus invicem non pugnantia: subjecto vide- licet corpore, spiritu autem communicante ei di- vinam vitam ; tres autem, quod est totum inte- grun, spiritus, anima, corpus, servat adventui Christi. Vel duo fuerint duo testamenta, cum col- lector eorum Spiritus sanctus in ipsis sit; tres vero indicare possunt) legem, prophetas, Evan- gelium : vel aninium, concupiscentiam, rationem ; vel vocationem, et electionem, et nobiscumn ad primum honorem revocatum genus humanum. Ob- serva porro, eum non dixisse, ero, sed sum. Ut Deus enim ubique exsistens, in medio est eorum, qui per pietatem conjunguntur. Potentia enim Dei omnium rerum inspectrix, indivise divisa fit iis qui digni sunt. B Quandoquidem remittendarum in nos offensionum nos domini sumus, earum vero quæ in Deum fe- runtur, non alius nisi Deus ipsemet; propterea dixit Petrus illud, in me. Interrogans enim, quo- usque oporteat injuriarum non esse memores, tan- quam grande quid apposuit illud septies. At Domi- nus nullos esse debere limites clementiæ signifi- cans, ait illud, septuagies septem: hoc est, quo- tiescunque peccet in te, si eum poenitet, dimnitte Quoniam in excommunicatis mensuram deter- minavit Christus (12), non item etiam in poeniten- tibus, merito interrogat Petrus, quousque oporteat suscipere poenitentem. Attende porro, si fieri po- test: Quoniam numerus senarius operatorius est etiam in productione mundi, septenarius vero re- c quietem habet; is qui mundana et materialia di- tigit, peccans, finem habet hebdomadam : quod recogitans Petrus, indulgere vult septies. At Do- minus extendit hoc eodem modo, relata unitate cum proportione ad decadas et centurias: adeo ut qui mundana transcendit, non amplius habeat remissionem peccatorum. Remissio enim hic fit, sive serius sive citius (12'). CAP. XXI. V. 33. Homo erat palerfamilias, qui plantavit vi- neam, et sepem ei circumposuit, et fodit in ea torcular, et aedificavit turrim, et locavit eam co- lonis, et peregre profectus est, etc. Hæc parabola patremfamilias nuncupat Deum et patrem, qui multam providentiam ab initio in du- D dos ostendit. Vinea, simpliciter quidem est prior populus, Israel videlicet, plantatus a Deo in terra promissionis. Sepes, est lex quæ non sinebat eos commisceri gentibus. Torcular, est allare, sive locus libaminum. Turris, est Sion, vel coelum. Coloni, sunt seniores populi et sapientes, et qui per tempora fuere doctores. Peregre profectus est autem paterfamilias, quando non amplius interdiu in columna nubis, et noctu ipsis in columna ignis apparuit. Vel innuitur Dei longanimitas, quæ non (12') Non omnibus enim aequalem mensuram mi- sericordia assignat, quam si quis supergrediatur Deus non amplius indulget, sed in peccato suo ho- ei. mines moriuntur. I (12) Videtur referri ad Matth. xvIII, 47. (13) Forte δὲ τό (14) Μή. Forte μήν, ut paulo infra. Epis. (15) Forte βράδιον.
Φραγμὸς δὲ ὁ νόμος, οὐκ ἐῶν αὐτοὺς μιγῆναι τοῖς ἔθνεσι. Ληνὸς τὸ θυσιαστήριον, ἤτοι ὁ τόπος τῶν σπονδῶν. Πύργος ἡ Σιὼν, ἢ ὁ οὐρανός. Γεωργοὶ οἱ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ καὶ οἱ σοφοὶ, καὶ οἱ κατὰ καιροὺς διδάσκαλοι. Ἀπεδήμησε δὲ ὁ οἰκοδεσπότης, ὅτε οὐκέτι ἡμέρᾳ ἐν στύλῳ νεφέλης καὶ νυκτὸς αὐτοῖς ἐν στύλῳ πυρὸς ἐπιφαίνεται. Ἢ ἡ τοῦ Θεοῦ μακροθυμία, ἡ μὴ παρὰ πόδας ἀπαιτοῦσα τοὺς Ἰουδαίους τὴν τῶν πταισμάτων τιμωρίαν. Ἀπαίτησις δὲ καρπῶν ὁ ἔννομος βίος· Καιρὸς αὐτῶν ἡ προφητικὴ ἀπαίτησις· Δοῦλοι πρῶτοι καὶ δεύτεροι παθόντες ἄτοπον, οἱ κατὰ διαφόρους καιροὺς ἀποσταλέντες προφῆται, οἷς τὸν μὲν ἔδηραν, ὡς Μιχαίαν, πατάξαντος ἐπὶ σιαγόνα Σεδεκίου· τὸν δὲ ἀπέκτειναν, ὡς Ζαχαρίαν, μεταξὺ τοῦ ναοῦ καὶ τοῦ θυσιαστηρίου· τὸν δὲ ἐλιθοβόλησαν, ὡς Ζαριοὺ υἱὸν Ἰωδαὲ τὸν ἱερέα. Τάχα δὲ ἀμπελὼν, ἢ ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, καὶ τὰ μυστήρια αὐτοῦ ἐν νόμῳ καὶ προφήταις, καὶ τῇ ἄλλῃ φυσιολογίᾳ. Καρποὶ δὲ ὁ ἐνάρετος ἐν ἤθεσι βίος. Φραγμὸς ὁ λογικὸς τόπος, καὶ τὸ γράμμα, ὡς μὴ κατοπτεύοιτο τοῖς ἔξω τὰ κεκρυμμένα μυστήρια.
μὲν τοῦ σώματος, τοῦ δὲ πνεύματος μεταδιδόντος από τῷ θείας ζωῆς· τρεῖς δέ τε (15) ὁλόκληρον, πνεῦμα, ψυχή, σῶμα, τηρεῖ τῇ παρουσίᾳ Χριστοῦ· Η αἱ δύο διαθήκαι, ὅταν ὁ συναγωγεὺς αὐτῶν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐν αὐταῖς ᾖ· τρεῖς δὲ, νόμον, προφήτας, Εὐαγ γέλιον· ἡ θυμὸν καὶ ἐπιθυμίαν, καὶ λογισμόν· ἢ τὴν κλῆσιν καὶ ἐκλογὴν, καὶ τὸ εἰς πρώτην τιμὴν τασ σόμενον γένος μεθ' ἡμῶν. Τήρει δὲ, ὅτι οὐκ εἶπεν ἔσο- μαι, ἀλλ᾽ εἰμί. Ὡς Θεὸς γὰρ πανταχοῦ ὤν, ἐν μέσῳ ἐστὶ τῶν δι' εὐσεβείας συναπτομένων. Ἡ γὰρ παν- επίσκοπος τοῦ Θεοῦ δύναμις ἀμέριστος μεριστή γίνε ται τοῖς ἀξίοις. Α μα καὶ πνεῦμα, μὴ ἀντιστρατευόμενα· ὑποταγέντος Ἐπειδὴ τῶν εἰς ἡμᾶς πταισμάτων ἡμεῖς κύριοί ἐσμεν τοῦ συγχωρεῖν, οὐ μὴ (14) τῶν εἰς Θεὸν φθανόν των εἰ μὴ αὐτὸς ὁ Θεός· διὰ τοῦτο εἶπεν ὁ Πέτρος τὸ, εἰς ἐμέ. Ἐρωτῶν γὰρ, ἕως τίνος χρεία μὴ μνησικακεῖν, ὡς μέγα προσέθηκε τὸ, ἑπτάκις. Ὁ δὲ Κύριος, τὸ ἄπειρον σημαίνων τῆς ἀνεξικακίας, εἶπεν τὸ, ἑβδο μηκοντάκις ἑπτά· τουτέστιν· Οσάκις ἁμάρτῃ εἰς σὲ, ἐὰν μετανοῇ, ἄφες αὐτῷ. Ἐπειδὴ ἐπὶ τῶν ἀφοριζομένων μέτρον ὥρισεν ὁ Χριστὸς, οὐ μὴν καὶ ἐπὶ τῶν μετανοούντων, εἰκότως ἐρωτᾷ ὁ Πέτρος τό· Εως πόσου δεῖ δέχεσθαι τὸν μετανοοῦντα; "Ορα δὲ εἰ δύναται· Ἐπεὶ ὁ μὲν ἓξ ἀριθμὸς ἐργατικὸς καὶ ἐν γενέσει κόσμου, ὁ δὲ ἑπτὰ ἀναπαύσεως· ὁ μὲν τὰ τοῦ κόσμου καὶ ὑλικὰ ἀγα πῶν, ἐξαμαρτάνων τέλος ἔχει τὴν ἑβδομάδα· ὅπερ νοήσας ὁ Πέτρος, συγχωρεῖν θέλει ἐν τῷ ἑπτά. Ο δὲ Κύριος ἐπιτείνει τοῦτο ἐν τῷ αὐτῷ τρόπῳ, ἀναλόγως γὰρ μονάδος πρὸς δεκάδας καὶ ἑκατοντάδας, ὡς τὸν ὑπερβάντα τὰ κοσμικά μηκέτι ἔχειν ἄφεσιν τῶν ἁμαρτημάτων· ἡ γὰρ ἄφεσις ἐπὶ τὰ τῇδε εἴτε βρα ου (15), είτε τάχιον. ΚΕΦ. ΚΑ'. Στίχ.λγ. Ανθρωπος ἦν οἰκοδεσπότης, ὅστις ἐξύ- τευσεν ἀμπελῶνα, καὶ φραγμὸν αὐτῷ περιέθη- κε, καὶ ὤρυξεν ἐν αὐτῷ ληνὸν, καὶ ᾠκοδόμησε πύργον, καὶ ἐξέδοτο αὐτὸν γεωργοῖς, καὶ ἀπ- εδήμησε, κ. τ. λ. Η παραβολὴ οἰκοδεσπότην λέγει τὸν Θεὸν καὶ πατέρα, τὸν πολλὴν πρόνοιαν ἐξ ἀρχῆς εἰς τοὺς Ἰου δαίους ἐπιδειξάμενον. Αμπελὼν δὲ ἁπλῶς μὲν ὁ πρῶ τος λαός, τουτέστιν ὁ Ἰσραὴλ, φυτευθεὶς ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἐν τῇ γῇ τῆς ἐπαγγελίας. Φραγμὸς δὲ ὁ νόμος, οὐκ ἐῶν αὐτοὺς μεγῆναι τοῖς ἔθνεσι. Ληνὸς τὸ θυσια- στήριον, ἤτοι ὁ τόπος τῶν σπουδῶν. Πύργος ἡ Σιών, ἢ ὁ οὐρανός. Γεωργοὶ οἱ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ καὶ οἱ σοφοί, καὶ οἱ κατὰ καιροὺς διδάσκαλοι. Απεδή- μησε δὲ ὁ οἰκοδεσπότης, ὅτε οὐκέτι ἡμέρᾳ ἐν στύλῳ νεφέλης καὶ νυκτὸς αὐτοῖς ἐν στύλῳ πυρὸς ἐπιφαίνε- ται. "Η ἡ τοῦ Θεοῦ μακροθυμία, ἡ μὴ παρὰ πόδας SUPPLEMENTUM AD ORIGENIS EXEGETICA. et spiritus invicem non pugnantia: subjecto vide- licet corpore, spiritu autem communicante ei di- vinam vitam ; tres autem, quod est totum inte- grun, spiritus, anima, corpus, servat adventui Christi. Vel duo fuerint duo testamenta, cum col- lector eorum Spiritus sanctus in ipsis sit; tres vero indicare possunt) legem, prophetas, Evan- gelium : vel aninium, concupiscentiam, rationem ; vel vocationem, et electionem, et nobiscumn ad primum honorem revocatum genus humanum. Ob- serva porro, eum non dixisse, ero, sed sum. Ut Deus enim ubique exsistens, in medio est eorum, qui per pietatem conjunguntur. Potentia enim Dei omnium rerum inspectrix, indivise divisa fit iis qui digni sunt. B Quandoquidem remittendarum in nos offensionum nos domini sumus, earum vero quæ in Deum fe- runtur, non alius nisi Deus ipsemet; propterea dixit Petrus illud, in me. Interrogans enim, quo- usque oporteat injuriarum non esse memores, tan- quam grande quid apposuit illud septies. At Domi- nus nullos esse debere limites clementiæ signifi- cans, ait illud, septuagies septem: hoc est, quo- tiescunque peccet in te, si eum poenitet, dimnitte Quoniam in excommunicatis mensuram deter- minavit Christus (12), non item etiam in poeniten- tibus, merito interrogat Petrus, quousque oporteat suscipere poenitentem. Attende porro, si fieri po- test: Quoniam numerus senarius operatorius est etiam in productione mundi, septenarius vero re- c quietem habet; is qui mundana et materialia di- tigit, peccans, finem habet hebdomadam : quod recogitans Petrus, indulgere vult septies. At Do- minus extendit hoc eodem modo, relata unitate cum proportione ad decadas et centurias: adeo ut qui mundana transcendit, non amplius habeat remissionem peccatorum. Remissio enim hic fit, sive serius sive citius (12'). CAP. XXI. V. 33. Homo erat palerfamilias, qui plantavit vi- neam, et sepem ei circumposuit, et fodit in ea torcular, et aedificavit turrim, et locavit eam co- lonis, et peregre profectus est, etc. Hæc parabola patremfamilias nuncupat Deum et patrem, qui multam providentiam ab initio in du- D dos ostendit. Vinea, simpliciter quidem est prior populus, Israel videlicet, plantatus a Deo in terra promissionis. Sepes, est lex quæ non sinebat eos commisceri gentibus. Torcular, est allare, sive locus libaminum. Turris, est Sion, vel coelum. Coloni, sunt seniores populi et sapientes, et qui per tempora fuere doctores. Peregre profectus est autem paterfamilias, quando non amplius interdiu in columna nubis, et noctu ipsis in columna ignis apparuit. Vel innuitur Dei longanimitas, quæ non (12') Non omnibus enim aequalem mensuram mi- sericordia assignat, quam si quis supergrediatur Deus non amplius indulget, sed in peccato suo ho- ei. mines moriuntur. I (12) Videtur referri ad Matth. xvIII, 47. (13) Forte δὲ τό (14) Μή. Forte μήν, ut paulo infra. Epis. (15) Forte βράδιον.
PG 17:300Ληνὸς τὸ βάθος τῆς δεχομένης τοὺς καρποὺς τοὺς τῆς ψυχῆς, πᾶν ἐπὶ πόλεμον ἐπιβαλλούσης. Πύργος καὶ διῃρημένος περὶ Θεοῦ λόγος. Ναὸς μὲν ἡ τοῦ ἐν αὐτῷ θείου ναοῦ. Γεωργοὶ οἱ πρῶτοι πιστευθέντες τὰ λόγια τοῦ Θεοῦ· οἷς ἀποδημεῖ εἰς τὴν αὑτοῦ περιοπεῖν, δοὺς ἀφορμὴν, ἐξ ὧν αὐτὸς ἐφύτευσε, φραγμόν τε ἔθηκεν, ὤρυξεν, ᾠκοδόμησε, τοῦ φέρειν καρπόν. Καιρὸς καρπῶν, ὃν οἶδεν οἰκοδεσπότης, τάχα οὐχ ὅτι ἐκφύειν φύλλα, ἢ κυπρίζειν, ἢ ὀμφακίζειν, ἢ τρυγᾶσθαι· οἷον οἱ τῆς νηπιότητος, ἢ τῆς συμπληρώσεως τοῦ λόγου, ἢ οἱ τῆς ἐν ἀρετῇ προκοπῆς, ἢ ἀρχῆς· οἱ δὲ τῆς ἀγάπης, καὶ χαρᾶς, καὶ εἰρήνης, καὶ τῶν λοιπῶν. Δοῦλοι οἱ προφῆται τὰ πνευματικὰ καρπώματα ἀπαιτοῦντες προςάγειν ὡς ἱερεῖς τῷ Θεῷ.
μὲν τοῦ σώματος, τοῦ δὲ πνεύματος μεταδιδόντος από τῷ θείας ζωῆς· τρεῖς δέ τε (15) ὁλόκληρον, πνεῦμα, ψυχή, σῶμα, τηρεῖ τῇ παρουσίᾳ Χριστοῦ· Η αἱ δύο διαθήκαι, ὅταν ὁ συναγωγεὺς αὐτῶν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐν αὐταῖς ᾖ· τρεῖς δὲ, νόμον, προφήτας, Εὐαγ γέλιον· ἡ θυμὸν καὶ ἐπιθυμίαν, καὶ λογισμόν· ἢ τὴν κλῆσιν καὶ ἐκλογὴν, καὶ τὸ εἰς πρώτην τιμὴν τασ σόμενον γένος μεθ' ἡμῶν. Τήρει δὲ, ὅτι οὐκ εἶπεν ἔσο- μαι, ἀλλ᾽ εἰμί. Ὡς Θεὸς γὰρ πανταχοῦ ὤν, ἐν μέσῳ ἐστὶ τῶν δι' εὐσεβείας συναπτομένων. Ἡ γὰρ παν- επίσκοπος τοῦ Θεοῦ δύναμις ἀμέριστος μεριστή γίνε ται τοῖς ἀξίοις. Α μα καὶ πνεῦμα, μὴ ἀντιστρατευόμενα· ὑποταγέντος Ἐπειδὴ τῶν εἰς ἡμᾶς πταισμάτων ἡμεῖς κύριοί ἐσμεν τοῦ συγχωρεῖν, οὐ μὴ (14) τῶν εἰς Θεὸν φθανόν των εἰ μὴ αὐτὸς ὁ Θεός· διὰ τοῦτο εἶπεν ὁ Πέτρος τὸ, εἰς ἐμέ. Ἐρωτῶν γὰρ, ἕως τίνος χρεία μὴ μνησικακεῖν, ὡς μέγα προσέθηκε τὸ, ἑπτάκις. Ὁ δὲ Κύριος, τὸ ἄπειρον σημαίνων τῆς ἀνεξικακίας, εἶπεν τὸ, ἑβδο μηκοντάκις ἑπτά· τουτέστιν· Οσάκις ἁμάρτῃ εἰς σὲ, ἐὰν μετανοῇ, ἄφες αὐτῷ. Ἐπειδὴ ἐπὶ τῶν ἀφοριζομένων μέτρον ὥρισεν ὁ Χριστὸς, οὐ μὴν καὶ ἐπὶ τῶν μετανοούντων, εἰκότως ἐρωτᾷ ὁ Πέτρος τό· Εως πόσου δεῖ δέχεσθαι τὸν μετανοοῦντα; "Ορα δὲ εἰ δύναται· Ἐπεὶ ὁ μὲν ἓξ ἀριθμὸς ἐργατικὸς καὶ ἐν γενέσει κόσμου, ὁ δὲ ἑπτὰ ἀναπαύσεως· ὁ μὲν τὰ τοῦ κόσμου καὶ ὑλικὰ ἀγα πῶν, ἐξαμαρτάνων τέλος ἔχει τὴν ἑβδομάδα· ὅπερ νοήσας ὁ Πέτρος, συγχωρεῖν θέλει ἐν τῷ ἑπτά. Ο δὲ Κύριος ἐπιτείνει τοῦτο ἐν τῷ αὐτῷ τρόπῳ, ἀναλόγως γὰρ μονάδος πρὸς δεκάδας καὶ ἑκατοντάδας, ὡς τὸν ὑπερβάντα τὰ κοσμικά μηκέτι ἔχειν ἄφεσιν τῶν ἁμαρτημάτων· ἡ γὰρ ἄφεσις ἐπὶ τὰ τῇδε εἴτε βρα ου (15), είτε τάχιον. ΚΕΦ. ΚΑ'. Στίχ.λγ. Ανθρωπος ἦν οἰκοδεσπότης, ὅστις ἐξύ- τευσεν ἀμπελῶνα, καὶ φραγμὸν αὐτῷ περιέθη- κε, καὶ ὤρυξεν ἐν αὐτῷ ληνὸν, καὶ ᾠκοδόμησε πύργον, καὶ ἐξέδοτο αὐτὸν γεωργοῖς, καὶ ἀπ- εδήμησε, κ. τ. λ. Η παραβολὴ οἰκοδεσπότην λέγει τὸν Θεὸν καὶ πατέρα, τὸν πολλὴν πρόνοιαν ἐξ ἀρχῆς εἰς τοὺς Ἰου δαίους ἐπιδειξάμενον. Αμπελὼν δὲ ἁπλῶς μὲν ὁ πρῶ τος λαός, τουτέστιν ὁ Ἰσραὴλ, φυτευθεὶς ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἐν τῇ γῇ τῆς ἐπαγγελίας. Φραγμὸς δὲ ὁ νόμος, οὐκ ἐῶν αὐτοὺς μεγῆναι τοῖς ἔθνεσι. Ληνὸς τὸ θυσια- στήριον, ἤτοι ὁ τόπος τῶν σπουδῶν. Πύργος ἡ Σιών, ἢ ὁ οὐρανός. Γεωργοὶ οἱ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ καὶ οἱ σοφοί, καὶ οἱ κατὰ καιροὺς διδάσκαλοι. Απεδή- μησε δὲ ὁ οἰκοδεσπότης, ὅτε οὐκέτι ἡμέρᾳ ἐν στύλῳ νεφέλης καὶ νυκτὸς αὐτοῖς ἐν στύλῳ πυρὸς ἐπιφαίνε- ται. "Η ἡ τοῦ Θεοῦ μακροθυμία, ἡ μὴ παρὰ πόδας SUPPLEMENTUM AD ORIGENIS EXEGETICA. et spiritus invicem non pugnantia: subjecto vide- licet corpore, spiritu autem communicante ei di- vinam vitam ; tres autem, quod est totum inte- grun, spiritus, anima, corpus, servat adventui Christi. Vel duo fuerint duo testamenta, cum col- lector eorum Spiritus sanctus in ipsis sit; tres vero indicare possunt) legem, prophetas, Evan- gelium : vel aninium, concupiscentiam, rationem ; vel vocationem, et electionem, et nobiscumn ad primum honorem revocatum genus humanum. Ob- serva porro, eum non dixisse, ero, sed sum. Ut Deus enim ubique exsistens, in medio est eorum, qui per pietatem conjunguntur. Potentia enim Dei omnium rerum inspectrix, indivise divisa fit iis qui digni sunt. B Quandoquidem remittendarum in nos offensionum nos domini sumus, earum vero quæ in Deum fe- runtur, non alius nisi Deus ipsemet; propterea dixit Petrus illud, in me. Interrogans enim, quo- usque oporteat injuriarum non esse memores, tan- quam grande quid apposuit illud septies. At Domi- nus nullos esse debere limites clementiæ signifi- cans, ait illud, septuagies septem: hoc est, quo- tiescunque peccet in te, si eum poenitet, dimnitte Quoniam in excommunicatis mensuram deter- minavit Christus (12), non item etiam in poeniten- tibus, merito interrogat Petrus, quousque oporteat suscipere poenitentem. Attende porro, si fieri po- test: Quoniam numerus senarius operatorius est etiam in productione mundi, septenarius vero re- c quietem habet; is qui mundana et materialia di- tigit, peccans, finem habet hebdomadam : quod recogitans Petrus, indulgere vult septies. At Do- minus extendit hoc eodem modo, relata unitate cum proportione ad decadas et centurias: adeo ut qui mundana transcendit, non amplius habeat remissionem peccatorum. Remissio enim hic fit, sive serius sive citius (12'). CAP. XXI. V. 33. Homo erat palerfamilias, qui plantavit vi- neam, et sepem ei circumposuit, et fodit in ea torcular, et aedificavit turrim, et locavit eam co- lonis, et peregre profectus est, etc. Hæc parabola patremfamilias nuncupat Deum et patrem, qui multam providentiam ab initio in du- D dos ostendit. Vinea, simpliciter quidem est prior populus, Israel videlicet, plantatus a Deo in terra promissionis. Sepes, est lex quæ non sinebat eos commisceri gentibus. Torcular, est allare, sive locus libaminum. Turris, est Sion, vel coelum. Coloni, sunt seniores populi et sapientes, et qui per tempora fuere doctores. Peregre profectus est autem paterfamilias, quando non amplius interdiu in columna nubis, et noctu ipsis in columna ignis apparuit. Vel innuitur Dei longanimitas, quæ non (12') Non omnibus enim aequalem mensuram mi- sericordia assignat, quam si quis supergrediatur Deus non amplius indulget, sed in peccato suo ho- ei. mines moriuntur. I (12) Videtur referri ad Matth. xvIII, 47. (13) Forte δὲ τό (14) Μή. Forte μήν, ut paulo infra. Epis. (15) Forte βράδιον.
Chapter XXIVΚΕΦ. ΚΔ
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
ΚΕΦ. ΚΔ. Στίχ. με. Τίς ἄρα ἐστὶν ὁ πιστὸς δοῦλος καὶ φρόνιμος, ὃν κατέστησεν ὁ κύριος αὐτοῦ ἐπὶ τῆς θεραπείας αὐτοῦ; Τάχα παροξύνων εἰς τὸ ζητῆσαι ἕνα τινὰ σπάνιον. Τῇ γὰρ τοῦ ἄρα ἀμφιβολίᾳ τὸ σπάνιον ἔδειξε τοῦ τοιούτου οἰκονόμου, καὶ οὐκ ἄλλον αὑτοῦ τὸν πιστὸν καὶ φρόνιμον οἰκονόμον εἰδὼς, κατασταθμαζόμενον ἐπὶ τοῖς τοῦ Πατρὸς ἔργοις, λέγω δὲ ἐπὶ τῇ ἀνθρωπότητι.
μὲν τοῦ σώματος, τοῦ δὲ πνεύματος μεταδιδόντος από τῷ θείας ζωῆς· τρεῖς δέ τε (15) ὁλόκληρον, πνεῦμα, ψυχή, σῶμα, τηρεῖ τῇ παρουσίᾳ Χριστοῦ· Η αἱ δύο διαθήκαι, ὅταν ὁ συναγωγεὺς αὐτῶν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐν αὐταῖς ᾖ· τρεῖς δὲ, νόμον, προφήτας, Εὐαγ γέλιον· ἡ θυμὸν καὶ ἐπιθυμίαν, καὶ λογισμόν· ἢ τὴν κλῆσιν καὶ ἐκλογὴν, καὶ τὸ εἰς πρώτην τιμὴν τασ σόμενον γένος μεθ' ἡμῶν. Τήρει δὲ, ὅτι οὐκ εἶπεν ἔσο- μαι, ἀλλ᾽ εἰμί. Ὡς Θεὸς γὰρ πανταχοῦ ὤν, ἐν μέσῳ ἐστὶ τῶν δι' εὐσεβείας συναπτομένων. Ἡ γὰρ παν- επίσκοπος τοῦ Θεοῦ δύναμις ἀμέριστος μεριστή γίνε ται τοῖς ἀξίοις. Α μα καὶ πνεῦμα, μὴ ἀντιστρατευόμενα· ὑποταγέντος Ἐπειδὴ τῶν εἰς ἡμᾶς πταισμάτων ἡμεῖς κύριοί ἐσμεν τοῦ συγχωρεῖν, οὐ μὴ (14) τῶν εἰς Θεὸν φθανόν των εἰ μὴ αὐτὸς ὁ Θεός· διὰ τοῦτο εἶπεν ὁ Πέτρος τὸ, εἰς ἐμέ. Ἐρωτῶν γὰρ, ἕως τίνος χρεία μὴ μνησικακεῖν, ὡς μέγα προσέθηκε τὸ, ἑπτάκις. Ὁ δὲ Κύριος, τὸ ἄπειρον σημαίνων τῆς ἀνεξικακίας, εἶπεν τὸ, ἑβδο μηκοντάκις ἑπτά· τουτέστιν· Οσάκις ἁμάρτῃ εἰς σὲ, ἐὰν μετανοῇ, ἄφες αὐτῷ. Ἐπειδὴ ἐπὶ τῶν ἀφοριζομένων μέτρον ὥρισεν ὁ Χριστὸς, οὐ μὴν καὶ ἐπὶ τῶν μετανοούντων, εἰκότως ἐρωτᾷ ὁ Πέτρος τό· Εως πόσου δεῖ δέχεσθαι τὸν μετανοοῦντα; "Ορα δὲ εἰ δύναται· Ἐπεὶ ὁ μὲν ἓξ ἀριθμὸς ἐργατικὸς καὶ ἐν γενέσει κόσμου, ὁ δὲ ἑπτὰ ἀναπαύσεως· ὁ μὲν τὰ τοῦ κόσμου καὶ ὑλικὰ ἀγα πῶν, ἐξαμαρτάνων τέλος ἔχει τὴν ἑβδομάδα· ὅπερ νοήσας ὁ Πέτρος, συγχωρεῖν θέλει ἐν τῷ ἑπτά. Ο δὲ Κύριος ἐπιτείνει τοῦτο ἐν τῷ αὐτῷ τρόπῳ, ἀναλόγως γὰρ μονάδος πρὸς δεκάδας καὶ ἑκατοντάδας, ὡς τὸν ὑπερβάντα τὰ κοσμικά μηκέτι ἔχειν ἄφεσιν τῶν ἁμαρτημάτων· ἡ γὰρ ἄφεσις ἐπὶ τὰ τῇδε εἴτε βρα ου (15), είτε τάχιον. ΚΕΦ. ΚΑ'. Στίχ.λγ. Ανθρωπος ἦν οἰκοδεσπότης, ὅστις ἐξύ- τευσεν ἀμπελῶνα, καὶ φραγμὸν αὐτῷ περιέθη- κε, καὶ ὤρυξεν ἐν αὐτῷ ληνὸν, καὶ ᾠκοδόμησε πύργον, καὶ ἐξέδοτο αὐτὸν γεωργοῖς, καὶ ἀπ- εδήμησε, κ. τ. λ. Η παραβολὴ οἰκοδεσπότην λέγει τὸν Θεὸν καὶ πατέρα, τὸν πολλὴν πρόνοιαν ἐξ ἀρχῆς εἰς τοὺς Ἰου δαίους ἐπιδειξάμενον. Αμπελὼν δὲ ἁπλῶς μὲν ὁ πρῶ τος λαός, τουτέστιν ὁ Ἰσραὴλ, φυτευθεὶς ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἐν τῇ γῇ τῆς ἐπαγγελίας. Φραγμὸς δὲ ὁ νόμος, οὐκ ἐῶν αὐτοὺς μεγῆναι τοῖς ἔθνεσι. Ληνὸς τὸ θυσια- στήριον, ἤτοι ὁ τόπος τῶν σπουδῶν. Πύργος ἡ Σιών, ἢ ὁ οὐρανός. Γεωργοὶ οἱ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ καὶ οἱ σοφοί, καὶ οἱ κατὰ καιροὺς διδάσκαλοι. Απεδή- μησε δὲ ὁ οἰκοδεσπότης, ὅτε οὐκέτι ἡμέρᾳ ἐν στύλῳ νεφέλης καὶ νυκτὸς αὐτοῖς ἐν στύλῳ πυρὸς ἐπιφαίνε- ται. "Η ἡ τοῦ Θεοῦ μακροθυμία, ἡ μὴ παρὰ πόδας SUPPLEMENTUM AD ORIGENIS EXEGETICA. et spiritus invicem non pugnantia: subjecto vide- licet corpore, spiritu autem communicante ei di- vinam vitam ; tres autem, quod est totum inte- grun, spiritus, anima, corpus, servat adventui Christi. Vel duo fuerint duo testamenta, cum col- lector eorum Spiritus sanctus in ipsis sit; tres vero indicare possunt) legem, prophetas, Evan- gelium : vel aninium, concupiscentiam, rationem ; vel vocationem, et electionem, et nobiscumn ad primum honorem revocatum genus humanum. Ob- serva porro, eum non dixisse, ero, sed sum. Ut Deus enim ubique exsistens, in medio est eorum, qui per pietatem conjunguntur. Potentia enim Dei omnium rerum inspectrix, indivise divisa fit iis qui digni sunt. B Quandoquidem remittendarum in nos offensionum nos domini sumus, earum vero quæ in Deum fe- runtur, non alius nisi Deus ipsemet; propterea dixit Petrus illud, in me. Interrogans enim, quo- usque oporteat injuriarum non esse memores, tan- quam grande quid apposuit illud septies. At Domi- nus nullos esse debere limites clementiæ signifi- cans, ait illud, septuagies septem: hoc est, quo- tiescunque peccet in te, si eum poenitet, dimnitte Quoniam in excommunicatis mensuram deter- minavit Christus (12), non item etiam in poeniten- tibus, merito interrogat Petrus, quousque oporteat suscipere poenitentem. Attende porro, si fieri po- test: Quoniam numerus senarius operatorius est etiam in productione mundi, septenarius vero re- c quietem habet; is qui mundana et materialia di- tigit, peccans, finem habet hebdomadam : quod recogitans Petrus, indulgere vult septies. At Do- minus extendit hoc eodem modo, relata unitate cum proportione ad decadas et centurias: adeo ut qui mundana transcendit, non amplius habeat remissionem peccatorum. Remissio enim hic fit, sive serius sive citius (12'). CAP. XXI. V. 33. Homo erat palerfamilias, qui plantavit vi- neam, et sepem ei circumposuit, et fodit in ea torcular, et aedificavit turrim, et locavit eam co- lonis, et peregre profectus est, etc. Hæc parabola patremfamilias nuncupat Deum et patrem, qui multam providentiam ab initio in du- D dos ostendit. Vinea, simpliciter quidem est prior populus, Israel videlicet, plantatus a Deo in terra promissionis. Sepes, est lex quæ non sinebat eos commisceri gentibus. Torcular, est allare, sive locus libaminum. Turris, est Sion, vel coelum. Coloni, sunt seniores populi et sapientes, et qui per tempora fuere doctores. Peregre profectus est autem paterfamilias, quando non amplius interdiu in columna nubis, et noctu ipsis in columna ignis apparuit. Vel innuitur Dei longanimitas, quæ non (12') Non omnibus enim aequalem mensuram mi- sericordia assignat, quam si quis supergrediatur Deus non amplius indulget, sed in peccato suo ho- ei. mines moriuntur. I (12) Videtur referri ad Matth. xvIII, 47. (13) Forte δὲ τό (14) Μή. Forte μήν, ut paulo infra. Epis. (15) Forte βράδιον.
PG 17:301Ὡς γὰρ περὶ ἑτέρου λέγει, ἐπισκιάζων αὐτὸ τῇ ὑπερβολῇ τῆς σοφίας. Δοῦλον δὲ ἑαυτὸν εἶπε διὰ τὸ μορφὴν δούλου λαβεῖν. Ὅρα δὲ εἰ μὴ τοιαῦτα ἐγχειρισθέντας ἐπισκόπους καὶ διδασκάλους δυσωπεῖ ὁ λόγος φρονίμως ἑκάστῳ τὰ κατ’ ἀξίαν χρῆσθαι, καὶ ἐπιστημόνως τὰς πνευματικὰς διατάσσειν τροφὰς καιρῷ ποσότητος, ποιότητος. Τὸ δὲ, Τίς ἄρα, εἶπεν, οὐχ ὡς ἀγνοῶν, ἀλλ’ ἵνα μὴ περιεργάζωνται. Ἁρμόζει δὲ ὁ λόγος καὶ κατὰ παντὸς τοῦ ἐμπιστευθέντος τι παρὰ τοῦ Θεοῦ, εἴτε χρήματα, εἴτε ἀρχὴν, εἴτε δυναστείαν ἄλλην τινά. Δεύτερον δὲ ἀπαιτεῖται ὁ οἰκονόμος πίστιν καὶ φρόνησιν, ἵνα μήτε κλέψῃ τὰ δεσποτικὰ, ἀλλὰ καὶ δεόντως αὐτὰ οἰκονομήσῃ. Ἢ τὸν ἔχοντα πρὸς Θεὸν ἀγαθὴν συνείδησιν, καὶ μὴ ἀφιστάμενόν τινος τῶν δεόντων. Καὶ τὸν ὀρθῶς διδάσκοντα λέγει πιστόν. Φρόνιμον δὲ τὸν μὴ παραφερόμενον ταῖς τῶν αἱρετικῶν μωρολογίαις, ἀλλὰ διακρίνοντα τὸ ἀκριβὲς τοῦ λόγου, ἢ τὸν μὴ πειρόμενον ἁμαρτίαις, διὰ τὸ μὴ ποικίλον καὶ πολύτροπον τῶν ἀνθρώπων. Τὸν εἰδότα πότε δεῖ ἐλέγξαι, ἢ ἐπιτιμῆσαι, ἢ παρακαλέσαι, ἢ διδάξαι· καὶ τίνας μὲν ποτίσαι δεῖ γάλα, τίσι δὲ μεταδοῦναι τῆς στερεᾶς τροφῆς.
ἀπαιτοῦσα τοὺς Ἰουδαίους τὴν τῶν πταισμάτων τι- μωρίαν. Απαίτησις δὲ καρπῶν ὁ ἔννομος βίος • Και- ρὸς αὐτῶν ἡ προφητικὴ ἀπαίτησις· Δοῦλοι πρῶτοι καὶ δεύτεροι παθόντες ἄτοπον, οἱ κατὰ διαφόρους και ροὺς ἀποσταλέντες προφῆται, οἷς (15') τὸν μὲν ἔδηραν, ὡς Μιχαίαν, πατάξαντος ἐπὶ σιαγόνα Σεδεκίου· τὸν δὲ ἀπέκτειναν, ὡς Ζαχαρίαν, μεταξύ τοῦ ναοῦ καὶ τοῦ θυσιαστηρίου· τὸν δὲ ἐλιθοβόλησαν, ὡς Ζαριού υἱὸν Ἰωδιὰ τὸν ἱερέα. Τάχα δὲ ἀμπελών, ἢ (16) ή βασι- λεία τοῦ Θεοῦ, καὶ τὰ μυστήρια αὐτοῦ ἐν νόμῳ καὶ προφήταις, καὶ τῇ ἄλλῃ φυσιολογία. Καρποὶ δὲ ὁ ἐν άρετος ἐν ήθεσι βίος. Φραγμὸς ὁ λογικὸς τόπος, καὶ τὸ γράμμα, ὡς μὴ κατοπτεύοιτο τοῖς ἔξω τὰ κεκρυμ- μένα μυστήρια. Ληνὸς τὸ βάθος. τῆς δεχομένης τοὺς καρποὺς τοὺς τῆς ψυχῆς, πᾶν ἐπὶ πόλεμον ἐπιβαλ- λούσης. Πύργος καὶ διῃρημένος περὶ Θεοῦ λόγος. Ναὸς μὲν ἡ τοῦ ἐν αὐτῷ θείου ναοῦ (17). Γεωργοί οἱ πρῶτοι πιστευθέντες τὰ λόγια τοῦ Θεοῦ· οἷς ἀποδη μεῖ εἰς τὴν αὑτοῦ περιοπεῖν (18), δοὺς ἀφορμὴν, ἐξ ὧν αὐτὸς ἐφύτευσε, φραγμόν τε ἔθηκεν, ώρυξεν, ᾠκοδόμησε, τοῦ φέρειν καρπόν. Καιρός καρπῶν, ὃν οἶδεν οἰκοδεσπότης, τάχα οὐχ ὅτι ἐκφύειν φύλλα, ή κυπρίζειν, ἢ ἐμφακίζειν, ἢ τρυγᾶσθαι· οἷον οἱ τῆς νη- πιότητος, ἢ τῆς συμπληρώσεως τοῦ λόγου, ἢ οἱ τῆς ἐν ἀρετῇ προκοπῆς, ἡ ἀρχῆς· οἱ δὲ τῆς ἀγάπης, καὶ χαρᾶς, καὶ εἰρήνης, καὶ τῶν λοιπῶν. Δοῦλοι οἱ προ- φῆται τὰ πνευματικὰ καρπώματα ἀπαιτοῦντες προσ ἄγειν ὡς ἱερεῖς τῷ Θεῷ. ΚΕΦ. ΚΔ'. Στίχ. με'. Τις ἄρα ἐστὶν ὁ πιστὸς δοῦλος καὶ φρό νιμος, δν κατέστησεν ὁ κύριος αὐτοῦ ἐπὶ τῆς θεραπείας αὐτοῦ; Β νιον. Τῇ γὰρ τοῦ ἄρα ἀμφιβολίᾳ τὸ σπάνιον έδειξε τοῦ τοιούτου οἰκονόμου, καὶ οὐκ ἄλλον αὐτοῦ τὸν πιο στὸν καὶ φρόνιμον οἰκονόμον εἰδὼς, κατασταθμαζό μενον ἐπὶ τοῖς τοῦ Πατρὸς ἔργοις, λέγω δὲ ἐπὶ τῇ ἀνθρωπότητι. Ὡς γὰρ περὶ ἑτέρου λέγει, ἐπισκιάζων αὐτὸ τῇ ὑπερβολῇ τῆς σοφίας. Δοῦλον δὲ ἑαυτὸν εἶπε διὰ τὸ μορφὴν δούλου λαβεῖν. "Ορα δὲ εἰ μὴ τοιαῦτα ἐγχειρισθέντας ἐπισκόπους καὶ διδασκάλους δυσωπεί ὁ λόγος φρονίμως ἑκάστῳ τὰ κατ' αξίαν χρῆσθαι, καὶ ἐπιστημόνως τὰς πνευματικὰς διατάσσειν τροφάς καιρῷ ποσότητος, ποιότητος. Τὸ δὲ, Τις ἄρα, εἶπεν, οὐχ ὡς ἀγνοῶν, ἀλλ' ἵνα μὴ περιεργάζωνται. Αρμό ζει δὲ ὁ λόγος καὶ κατὰ παντὸς τοῦ ἐμπιστευθέντος τι παρὰ τοῦ Θεοῦ, εἴτε χρήματα, εἴτε ἀρχὴν, είτε δυναστείαν ἄλλην τινά. Δεύτερον δὲ ἀπαιτεῖται ὁ οἰ- κονόμος πίστιν καὶ φρόνησιν, ἵνα μήτε κλέψῃ τὰ δε σποτικὰ, ἀλλὰ καὶ δεόντως αὐτὰ οἰκονομήσῃ. Ἡ τὸν ἔχοντα πρὸς Θεὸν ἀγαθὴν συνείδησιν, καὶ μὴ ἀφ ιστάμενόν τινος τῶν δεόντων. Καὶ τὸν ὀρθῶς διδά- σκοντα λέγει πιστόν. Φρόνιμον δὲ τὸν μὴ παραφερό μενον ταῖς τῶν αἱρετικῶν μωρολογίαις, ἀλλὰ διακρίσ νοντα τὸ ἀκριβὲς τοῦ λόγου, ἢ τὸν μὴ πειρόμενον (15') Οἷς. ὧν, εν οίς. Επιτ. SCHOLIA IN MATTHIEUM. . A statim exegit ab Judais criminum ponas. Exactio C D Forte vel fructuum, est vita legitima. Tempus eorum, est prophetica exactio. Servi primi et secundi qui contumeliose excepti fuerunt, sunt prophetæ qui aliis atque aliis temporibus missi fuere: ex qui- bus alium ceciderunt, ut Michæam, quem in ge- nam percussit Sedecias : alium occiderunt, ut Za- chariam, inter templum et altare; alium lapida- verunt, ut Zariu filium Jodæ sacerdotem. Facile etiam Vinea fit regnum Dei, et mysteria ejus in lege et prophetis, ac reliqua naturæ doctrina. Fru- clus, virtuosa moribus vita. Sepes, locus rationa- lis et ipsamet littera, ut non paterent iis qui ex- terni crant, occulta mysteria. Torcular, profundi- tas animæ fructus suscipientis, omnia in bellum effundentis. Turris etiam distinctus de Deo sermo. Templum quidem, quæ in ipso 'stelletta senza] nota divini templi. Coloni, primi illi quibus cre- dita sunt eloquia Dei: quibus peregre proficisci- tur in speculam suam, ansam præbens, ex iis quæ ipse plantaverat, sepem circumposuerat, effoderat, ædificaverat, fructum ferendi. Tempus fructuum, queın notavit paterfamilias, sine dubio non erat ut folia produceret vel flores, aut turgeret in om- phacium, aut vindemiaretur: quin potius erant fructus simplicitatis, adimpletionis verbi, aut pro- fectus in virtutibus vel initii: fructus item chari- tatis, gaudii, pacis, et reliqui. Servi, sunt pro- phetæ, qui spirituales fructus exigebant offerre tanquam sacerdotes Deo. CAP. XXIV. V. 45. Quis ergo est fidelis servus et prudens, quem constituit dominus ejus super servitio suo ? Forte (hoc interrogat) stimulans ad quærendum unum aliquem rarum hominem. Ambigua enim par- ticula ergo, raritatem ostendit œconomi hujusmodi, nec alium quam se fidelem ac prudentem œcono- mum sciens, præfectum operibus Patris, humanitati inquam. Tanquam enim de altero loquitur, obum- brans id eximia sapientia. Vocavit porro servum sese propter assumptam servi formam. Vide vero si non episcopos et doctores quibus talia concredita sunt, moneal oratio, ut prudenter quis pro cujus- que dignitate utatur, ac scite spirituales disponat cibos tempestiva quantitate et qualitate. Illud, Quis ergo, dixit non tanquam ignorans, sed ut non cu- riose sciscitentur. Congruit etiam oratio et cuicun- que creditum est quidpiam a Deo, give opes fuerint, sive magistratus, sive potestas aliqua alia. Deinde exigitur ab œconomio fides et prudentia, ut nec fu- retur herilia, quin potius,ut par est, illa administret. Vel fidelem dicit eum, qui ad Deum bonam habet conscientiam, nec discedit a quaquam earum rerum quas fieri oportet, itemque eum qui recte doceat. Prudentem vero dicit, qui non transversus agitur ab hæreticorum fatuis assertionibus, sed dijudicat (19) Τάχα παροξύνων εἰς τὸ ζητῆσαι ἕνα τινὰ σπά (16) Forte ᾖ. (17) Locus impeditus. (18) Forte περιωπήν. (19) Confer edita Latina.
Chapter XXVΚΕΦ. ΚΕ
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
ΚΕΦ. ΚΕ. Στίχ. α.
ἀπαιτοῦσα τοὺς Ἰουδαίους τὴν τῶν πταισμάτων τι- μωρίαν. Απαίτησις δὲ καρπῶν ὁ ἔννομος βίος • Και- ρὸς αὐτῶν ἡ προφητικὴ ἀπαίτησις· Δοῦλοι πρῶτοι καὶ δεύτεροι παθόντες ἄτοπον, οἱ κατὰ διαφόρους και ροὺς ἀποσταλέντες προφῆται, οἷς (15') τὸν μὲν ἔδηραν, ὡς Μιχαίαν, πατάξαντος ἐπὶ σιαγόνα Σεδεκίου· τὸν δὲ ἀπέκτειναν, ὡς Ζαχαρίαν, μεταξύ τοῦ ναοῦ καὶ τοῦ θυσιαστηρίου· τὸν δὲ ἐλιθοβόλησαν, ὡς Ζαριού υἱὸν Ἰωδιὰ τὸν ἱερέα. Τάχα δὲ ἀμπελών, ἢ (16) ή βασι- λεία τοῦ Θεοῦ, καὶ τὰ μυστήρια αὐτοῦ ἐν νόμῳ καὶ προφήταις, καὶ τῇ ἄλλῃ φυσιολογία. Καρποὶ δὲ ὁ ἐν άρετος ἐν ήθεσι βίος. Φραγμὸς ὁ λογικὸς τόπος, καὶ τὸ γράμμα, ὡς μὴ κατοπτεύοιτο τοῖς ἔξω τὰ κεκρυμ- μένα μυστήρια. Ληνὸς τὸ βάθος. τῆς δεχομένης τοὺς καρποὺς τοὺς τῆς ψυχῆς, πᾶν ἐπὶ πόλεμον ἐπιβαλ- λούσης. Πύργος καὶ διῃρημένος περὶ Θεοῦ λόγος. Ναὸς μὲν ἡ τοῦ ἐν αὐτῷ θείου ναοῦ (17). Γεωργοί οἱ πρῶτοι πιστευθέντες τὰ λόγια τοῦ Θεοῦ· οἷς ἀποδη μεῖ εἰς τὴν αὑτοῦ περιοπεῖν (18), δοὺς ἀφορμὴν, ἐξ ὧν αὐτὸς ἐφύτευσε, φραγμόν τε ἔθηκεν, ώρυξεν, ᾠκοδόμησε, τοῦ φέρειν καρπόν. Καιρός καρπῶν, ὃν οἶδεν οἰκοδεσπότης, τάχα οὐχ ὅτι ἐκφύειν φύλλα, ή κυπρίζειν, ἢ ἐμφακίζειν, ἢ τρυγᾶσθαι· οἷον οἱ τῆς νη- πιότητος, ἢ τῆς συμπληρώσεως τοῦ λόγου, ἢ οἱ τῆς ἐν ἀρετῇ προκοπῆς, ἡ ἀρχῆς· οἱ δὲ τῆς ἀγάπης, καὶ χαρᾶς, καὶ εἰρήνης, καὶ τῶν λοιπῶν. Δοῦλοι οἱ προ- φῆται τὰ πνευματικὰ καρπώματα ἀπαιτοῦντες προσ ἄγειν ὡς ἱερεῖς τῷ Θεῷ. ΚΕΦ. ΚΔ'. Στίχ. με'. Τις ἄρα ἐστὶν ὁ πιστὸς δοῦλος καὶ φρό νιμος, δν κατέστησεν ὁ κύριος αὐτοῦ ἐπὶ τῆς θεραπείας αὐτοῦ; Β νιον. Τῇ γὰρ τοῦ ἄρα ἀμφιβολίᾳ τὸ σπάνιον έδειξε τοῦ τοιούτου οἰκονόμου, καὶ οὐκ ἄλλον αὐτοῦ τὸν πιο στὸν καὶ φρόνιμον οἰκονόμον εἰδὼς, κατασταθμαζό μενον ἐπὶ τοῖς τοῦ Πατρὸς ἔργοις, λέγω δὲ ἐπὶ τῇ ἀνθρωπότητι. Ὡς γὰρ περὶ ἑτέρου λέγει, ἐπισκιάζων αὐτὸ τῇ ὑπερβολῇ τῆς σοφίας. Δοῦλον δὲ ἑαυτὸν εἶπε διὰ τὸ μορφὴν δούλου λαβεῖν. "Ορα δὲ εἰ μὴ τοιαῦτα ἐγχειρισθέντας ἐπισκόπους καὶ διδασκάλους δυσωπεί ὁ λόγος φρονίμως ἑκάστῳ τὰ κατ' αξίαν χρῆσθαι, καὶ ἐπιστημόνως τὰς πνευματικὰς διατάσσειν τροφάς καιρῷ ποσότητος, ποιότητος. Τὸ δὲ, Τις ἄρα, εἶπεν, οὐχ ὡς ἀγνοῶν, ἀλλ' ἵνα μὴ περιεργάζωνται. Αρμό ζει δὲ ὁ λόγος καὶ κατὰ παντὸς τοῦ ἐμπιστευθέντος τι παρὰ τοῦ Θεοῦ, εἴτε χρήματα, εἴτε ἀρχὴν, είτε δυναστείαν ἄλλην τινά. Δεύτερον δὲ ἀπαιτεῖται ὁ οἰ- κονόμος πίστιν καὶ φρόνησιν, ἵνα μήτε κλέψῃ τὰ δε σποτικὰ, ἀλλὰ καὶ δεόντως αὐτὰ οἰκονομήσῃ. Ἡ τὸν ἔχοντα πρὸς Θεὸν ἀγαθὴν συνείδησιν, καὶ μὴ ἀφ ιστάμενόν τινος τῶν δεόντων. Καὶ τὸν ὀρθῶς διδά- σκοντα λέγει πιστόν. Φρόνιμον δὲ τὸν μὴ παραφερό μενον ταῖς τῶν αἱρετικῶν μωρολογίαις, ἀλλὰ διακρίσ νοντα τὸ ἀκριβὲς τοῦ λόγου, ἢ τὸν μὴ πειρόμενον (15') Οἷς. ὧν, εν οίς. Επιτ. SCHOLIA IN MATTHIEUM. . A statim exegit ab Judais criminum ponas. Exactio C D Forte vel fructuum, est vita legitima. Tempus eorum, est prophetica exactio. Servi primi et secundi qui contumeliose excepti fuerunt, sunt prophetæ qui aliis atque aliis temporibus missi fuere: ex qui- bus alium ceciderunt, ut Michæam, quem in ge- nam percussit Sedecias : alium occiderunt, ut Za- chariam, inter templum et altare; alium lapida- verunt, ut Zariu filium Jodæ sacerdotem. Facile etiam Vinea fit regnum Dei, et mysteria ejus in lege et prophetis, ac reliqua naturæ doctrina. Fru- clus, virtuosa moribus vita. Sepes, locus rationa- lis et ipsamet littera, ut non paterent iis qui ex- terni crant, occulta mysteria. Torcular, profundi- tas animæ fructus suscipientis, omnia in bellum effundentis. Turris etiam distinctus de Deo sermo. Templum quidem, quæ in ipso 'stelletta senza] nota divini templi. Coloni, primi illi quibus cre- dita sunt eloquia Dei: quibus peregre proficisci- tur in speculam suam, ansam præbens, ex iis quæ ipse plantaverat, sepem circumposuerat, effoderat, ædificaverat, fructum ferendi. Tempus fructuum, queın notavit paterfamilias, sine dubio non erat ut folia produceret vel flores, aut turgeret in om- phacium, aut vindemiaretur: quin potius erant fructus simplicitatis, adimpletionis verbi, aut pro- fectus in virtutibus vel initii: fructus item chari- tatis, gaudii, pacis, et reliqui. Servi, sunt pro- phetæ, qui spirituales fructus exigebant offerre tanquam sacerdotes Deo. CAP. XXIV. V. 45. Quis ergo est fidelis servus et prudens, quem constituit dominus ejus super servitio suo ? Forte (hoc interrogat) stimulans ad quærendum unum aliquem rarum hominem. Ambigua enim par- ticula ergo, raritatem ostendit œconomi hujusmodi, nec alium quam se fidelem ac prudentem œcono- mum sciens, præfectum operibus Patris, humanitati inquam. Tanquam enim de altero loquitur, obum- brans id eximia sapientia. Vocavit porro servum sese propter assumptam servi formam. Vide vero si non episcopos et doctores quibus talia concredita sunt, moneal oratio, ut prudenter quis pro cujus- que dignitate utatur, ac scite spirituales disponat cibos tempestiva quantitate et qualitate. Illud, Quis ergo, dixit non tanquam ignorans, sed ut non cu- riose sciscitentur. Congruit etiam oratio et cuicun- que creditum est quidpiam a Deo, give opes fuerint, sive magistratus, sive potestas aliqua alia. Deinde exigitur ab œconomio fides et prudentia, ut nec fu- retur herilia, quin potius,ut par est, illa administret. Vel fidelem dicit eum, qui ad Deum bonam habet conscientiam, nec discedit a quaquam earum rerum quas fieri oportet, itemque eum qui recte doceat. Prudentem vero dicit, qui non transversus agitur ab hæreticorum fatuis assertionibus, sed dijudicat (19) Τάχα παροξύνων εἰς τὸ ζητῆσαι ἕνα τινὰ σπά (16) Forte ᾖ. (17) Locus impeditus. (18) Forte περιωπήν. (19) Confer edita Latina.
PG 17:302Τότε ὁμοιωθήσεται ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν δέκα παρθένοις, αἵτινες, λαβοῦσαι τὰς λαμπάδας αὐτῶν, ἐξῆλθον εἰς ἀπάντησιν τοῦ νυμφίου. Δέκα παρθένοι εἶναί φασι τὰς ἐν ἑκάστῃ ψυχῇ αἰσθήσεις τοῦ ἔνδοθεν καὶ ἔξωθεν ἀνθρώπου, ἀποστάσας εἰδωλολατρείας καὶ τῶν κοσμικῶν ἐπιθυμιῶν, τῷ παραδέξασθαι, εἴτε προφάσει, εἴτε ἀληθείᾳ, τὸν τοῦ Θεοῦ καθαρὸν λόγον, καὶ παρθενοποιηθῆναι. Εἰσὶ δὲ αἵ τε κοινῶς νοούμεναι, καὶ αἱ ἐν παροιμίαις κείμεναι, αἱ καὶ ἀνακολουθοῦσαι, ὡς αἱ ἀρεταὶ τῆς ὑποστάσεως Χριστοῦ. Διὸ καὶ ἐντοπειατ’. οὐχ αἱ μὲν μωραὶ, αἱ δὲ φρόνιμοι. Ἀλλὰ μία καὶ πᾶσαι ἐξῆλθον εἰς ἀπάντησιν, αἱ παραδεξάμεναι τὸ περὶ Χριστοῦ μυστήριον. Ἐξίασι γὰρ ἀπὸ τῆς τοῦ κόσμου πλάνης, σπεύδουσαι πρὸς τὸν ἑτοίμως ὁρμῶντα πρὸς αὐτάς. Ἄλλο Ὠριγένους. Ἕτερον ἡ παρθενία παρὰ τὴν ἐλεημοσύνην, καὶ ἕτερον ὁ νοῦς παρὰ τὸ σῶμα· καὶ τοῦτο λήψει εἰς τὰς δέκα παρθένους. Φρόνιμοι μὲν οὖν αἱ τοῦ κατὰ λόγον βιοῦντος αἰσθήσεις· μωραὶ δὲ αἱ τοῦ ἐναντίως καὶ παρὰ τὸν ὀρθὸν λόγον πολιτευομένου. Λαμπάδες ἡ πανάρετος πρᾶξις· ἔλαιον δὲ ὁ ἐπιχεόμενος λόγος τοῦ ψυχικοῦ, τοῦ τὴν ἀγαθὴν πρᾶξιν ἐργαζομένου.
ἀπαιτοῦσα τοὺς Ἰουδαίους τὴν τῶν πταισμάτων τι- μωρίαν. Απαίτησις δὲ καρπῶν ὁ ἔννομος βίος • Και- ρὸς αὐτῶν ἡ προφητικὴ ἀπαίτησις· Δοῦλοι πρῶτοι καὶ δεύτεροι παθόντες ἄτοπον, οἱ κατὰ διαφόρους και ροὺς ἀποσταλέντες προφῆται, οἷς (15') τὸν μὲν ἔδηραν, ὡς Μιχαίαν, πατάξαντος ἐπὶ σιαγόνα Σεδεκίου· τὸν δὲ ἀπέκτειναν, ὡς Ζαχαρίαν, μεταξύ τοῦ ναοῦ καὶ τοῦ θυσιαστηρίου· τὸν δὲ ἐλιθοβόλησαν, ὡς Ζαριού υἱὸν Ἰωδιὰ τὸν ἱερέα. Τάχα δὲ ἀμπελών, ἢ (16) ή βασι- λεία τοῦ Θεοῦ, καὶ τὰ μυστήρια αὐτοῦ ἐν νόμῳ καὶ προφήταις, καὶ τῇ ἄλλῃ φυσιολογία. Καρποὶ δὲ ὁ ἐν άρετος ἐν ήθεσι βίος. Φραγμὸς ὁ λογικὸς τόπος, καὶ τὸ γράμμα, ὡς μὴ κατοπτεύοιτο τοῖς ἔξω τὰ κεκρυμ- μένα μυστήρια. Ληνὸς τὸ βάθος. τῆς δεχομένης τοὺς καρποὺς τοὺς τῆς ψυχῆς, πᾶν ἐπὶ πόλεμον ἐπιβαλ- λούσης. Πύργος καὶ διῃρημένος περὶ Θεοῦ λόγος. Ναὸς μὲν ἡ τοῦ ἐν αὐτῷ θείου ναοῦ (17). Γεωργοί οἱ πρῶτοι πιστευθέντες τὰ λόγια τοῦ Θεοῦ· οἷς ἀποδη μεῖ εἰς τὴν αὑτοῦ περιοπεῖν (18), δοὺς ἀφορμὴν, ἐξ ὧν αὐτὸς ἐφύτευσε, φραγμόν τε ἔθηκεν, ώρυξεν, ᾠκοδόμησε, τοῦ φέρειν καρπόν. Καιρός καρπῶν, ὃν οἶδεν οἰκοδεσπότης, τάχα οὐχ ὅτι ἐκφύειν φύλλα, ή κυπρίζειν, ἢ ἐμφακίζειν, ἢ τρυγᾶσθαι· οἷον οἱ τῆς νη- πιότητος, ἢ τῆς συμπληρώσεως τοῦ λόγου, ἢ οἱ τῆς ἐν ἀρετῇ προκοπῆς, ἡ ἀρχῆς· οἱ δὲ τῆς ἀγάπης, καὶ χαρᾶς, καὶ εἰρήνης, καὶ τῶν λοιπῶν. Δοῦλοι οἱ προ- φῆται τὰ πνευματικὰ καρπώματα ἀπαιτοῦντες προσ ἄγειν ὡς ἱερεῖς τῷ Θεῷ. ΚΕΦ. ΚΔ'. Στίχ. με'. Τις ἄρα ἐστὶν ὁ πιστὸς δοῦλος καὶ φρό νιμος, δν κατέστησεν ὁ κύριος αὐτοῦ ἐπὶ τῆς θεραπείας αὐτοῦ; Β νιον. Τῇ γὰρ τοῦ ἄρα ἀμφιβολίᾳ τὸ σπάνιον έδειξε τοῦ τοιούτου οἰκονόμου, καὶ οὐκ ἄλλον αὐτοῦ τὸν πιο στὸν καὶ φρόνιμον οἰκονόμον εἰδὼς, κατασταθμαζό μενον ἐπὶ τοῖς τοῦ Πατρὸς ἔργοις, λέγω δὲ ἐπὶ τῇ ἀνθρωπότητι. Ὡς γὰρ περὶ ἑτέρου λέγει, ἐπισκιάζων αὐτὸ τῇ ὑπερβολῇ τῆς σοφίας. Δοῦλον δὲ ἑαυτὸν εἶπε διὰ τὸ μορφὴν δούλου λαβεῖν. "Ορα δὲ εἰ μὴ τοιαῦτα ἐγχειρισθέντας ἐπισκόπους καὶ διδασκάλους δυσωπεί ὁ λόγος φρονίμως ἑκάστῳ τὰ κατ' αξίαν χρῆσθαι, καὶ ἐπιστημόνως τὰς πνευματικὰς διατάσσειν τροφάς καιρῷ ποσότητος, ποιότητος. Τὸ δὲ, Τις ἄρα, εἶπεν, οὐχ ὡς ἀγνοῶν, ἀλλ' ἵνα μὴ περιεργάζωνται. Αρμό ζει δὲ ὁ λόγος καὶ κατὰ παντὸς τοῦ ἐμπιστευθέντος τι παρὰ τοῦ Θεοῦ, εἴτε χρήματα, εἴτε ἀρχὴν, είτε δυναστείαν ἄλλην τινά. Δεύτερον δὲ ἀπαιτεῖται ὁ οἰ- κονόμος πίστιν καὶ φρόνησιν, ἵνα μήτε κλέψῃ τὰ δε σποτικὰ, ἀλλὰ καὶ δεόντως αὐτὰ οἰκονομήσῃ. Ἡ τὸν ἔχοντα πρὸς Θεὸν ἀγαθὴν συνείδησιν, καὶ μὴ ἀφ ιστάμενόν τινος τῶν δεόντων. Καὶ τὸν ὀρθῶς διδά- σκοντα λέγει πιστόν. Φρόνιμον δὲ τὸν μὴ παραφερό μενον ταῖς τῶν αἱρετικῶν μωρολογίαις, ἀλλὰ διακρίσ νοντα τὸ ἀκριβὲς τοῦ λόγου, ἢ τὸν μὴ πειρόμενον (15') Οἷς. ὧν, εν οίς. Επιτ. SCHOLIA IN MATTHIEUM. . A statim exegit ab Judais criminum ponas. Exactio C D Forte vel fructuum, est vita legitima. Tempus eorum, est prophetica exactio. Servi primi et secundi qui contumeliose excepti fuerunt, sunt prophetæ qui aliis atque aliis temporibus missi fuere: ex qui- bus alium ceciderunt, ut Michæam, quem in ge- nam percussit Sedecias : alium occiderunt, ut Za- chariam, inter templum et altare; alium lapida- verunt, ut Zariu filium Jodæ sacerdotem. Facile etiam Vinea fit regnum Dei, et mysteria ejus in lege et prophetis, ac reliqua naturæ doctrina. Fru- clus, virtuosa moribus vita. Sepes, locus rationa- lis et ipsamet littera, ut non paterent iis qui ex- terni crant, occulta mysteria. Torcular, profundi- tas animæ fructus suscipientis, omnia in bellum effundentis. Turris etiam distinctus de Deo sermo. Templum quidem, quæ in ipso 'stelletta senza] nota divini templi. Coloni, primi illi quibus cre- dita sunt eloquia Dei: quibus peregre proficisci- tur in speculam suam, ansam præbens, ex iis quæ ipse plantaverat, sepem circumposuerat, effoderat, ædificaverat, fructum ferendi. Tempus fructuum, queın notavit paterfamilias, sine dubio non erat ut folia produceret vel flores, aut turgeret in om- phacium, aut vindemiaretur: quin potius erant fructus simplicitatis, adimpletionis verbi, aut pro- fectus in virtutibus vel initii: fructus item chari- tatis, gaudii, pacis, et reliqui. Servi, sunt pro- phetæ, qui spirituales fructus exigebant offerre tanquam sacerdotes Deo. CAP. XXIV. V. 45. Quis ergo est fidelis servus et prudens, quem constituit dominus ejus super servitio suo ? Forte (hoc interrogat) stimulans ad quærendum unum aliquem rarum hominem. Ambigua enim par- ticula ergo, raritatem ostendit œconomi hujusmodi, nec alium quam se fidelem ac prudentem œcono- mum sciens, præfectum operibus Patris, humanitati inquam. Tanquam enim de altero loquitur, obum- brans id eximia sapientia. Vocavit porro servum sese propter assumptam servi formam. Vide vero si non episcopos et doctores quibus talia concredita sunt, moneal oratio, ut prudenter quis pro cujus- que dignitate utatur, ac scite spirituales disponat cibos tempestiva quantitate et qualitate. Illud, Quis ergo, dixit non tanquam ignorans, sed ut non cu- riose sciscitentur. Congruit etiam oratio et cuicun- que creditum est quidpiam a Deo, give opes fuerint, sive magistratus, sive potestas aliqua alia. Deinde exigitur ab œconomio fides et prudentia, ut nec fu- retur herilia, quin potius,ut par est, illa administret. Vel fidelem dicit eum, qui ad Deum bonam habet conscientiam, nec discedit a quaquam earum rerum quas fieri oportet, itemque eum qui recte doceat. Prudentem vero dicit, qui non transversus agitur ab hæreticorum fatuis assertionibus, sed dijudicat (19) Τάχα παροξύνων εἰς τὸ ζητῆσαι ἕνα τινὰ σπά (16) Forte ᾖ. (17) Locus impeditus. (18) Forte περιωπήν. (19) Confer edita Latina.
PG 17:303Καθεύδουσιν οἱ ἀπανιστάμενοι τοῦ ζωτικοῦ τόνου. Οὐκ ἀπολλύουσιν οὖν τὰς λαμπάδας αἱ φρόνιμοι, οὐδὲ ἀπροσεκτοῦσι περὶ τὴν τήρησιν τοῦ ἐλαίου. Ἐμβοῶσιν οἱ ἄγγελοι ταῖς κοιμωμέναις αἰσθήσεσι, διεγείροντες αὐτάς· τουτέστι τὰ λειτουργικὰ πνεύματα εἰς διακονίαν ἀποστελλόμενα διὰ τοὺς μέλλοντας κληρονομεῖν σωτηρίαν. Κόσμος λαμπάδων ἡ κατὰ τὰς αἰσθήσεις εὐαγγελικὴ χρῆσις· ὀφθαλμῶν ἐπὶ τοῦ θαυμάζειν τὸν πεποιηκότα, καὶ μύειν ἵνα μὴ ἴδωσιν ἀδικίαν· ἀκοῆς καὶ παραδεχομένης μάταιον, μήτε κρίσιν αἵματος, τοῦ δὲ ἴσου λόγου· γεύσεως αἰσθιούσης Χριστὸν τὸν Κύριον· ὀσφρήσεως Χριστοῦ εὐωδίᾳ ἀπολαυούσης, καὶ τοῦ ἐκκενωθέντος μύρου· ἁφῆς ἁπτομένης τοῦ Λόγου, ὡς Ἰωάννης λέγει· Αἱ χεῖρες ἡμῶν ἐψηλάφησαν περὶ τοῦ Λόγου τῆς ζωῆς. Μεσονύκτιον δὲ γίνεται ἡ φωνή· ἐκείνῃ τῇ ὥρᾳ, ᾗ ἐξῆλθον οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ ἐξ Αἰγύπτου, ἐν ᾗ καὶ ὁ Χριστὸς ἀνέστη ἐκ τῶν νεκρῶν. Φωνή ἐστιν ἡ σάλπιγξ, ἡ τοὺς νεκροὺς ἐγείρουσα, καὶ ἐξάγουσα ἐκ τῶν τάφων. Ἔχει δὲ καὶ μυστικὸν νοῦν τὸ ἐξέλθετε. Ἐὰν γὰρ μὴ ἐξέλθωμεν, τὸν νυμφίον ἀπαντῆσαι οὐ δυνάμεθα. Λαμπάδα τῆς παρθενίας ὁ τῆς γνώσεως φωτισμός·
Α ἁμαρτίαις, διὰ τὸ μὴ (20) ποικίλον καὶ πολύτροπον τῶν ἀνθρώπων. Τὸν εἰδότα πότε δεῖ ἐλέγξαι, ἢ ἐπιτι μῆσαι, ἢ παρακαλέσαι, ἢ διδάξαι· καὶ τίνας μὲν ποτί- σαι δεῖ γάλα, τίσι δὲ μεταδοῦναι τῆς στερεάς τροφής. ΚΕΦ. ΚΕ'. Στίχ. α'. Τότε ὁμοιωθήσεται ἡ βασιλεία τῶν οὐ ρανῶν δέκα παρθένοις, αἵτινες, λαβοῦσαι τὰς λαμπάδας αὐτῶν, ἐξῆλθον εἰς ἀπάντησιν τοῦ νυμφίου. Δέκα παρθένοι εἶναί φασι τὰς ἐν ἑκάστῃ ψυχῇ αἰ- σθήσεις τοῦ ἔνδοθεν καὶ ἔξωθεν ἀνθρώπου, ἀποστά σας εἰδωλολατρείας καὶ τῶν κοσμικῶν ἐπιθυμιῶν, τῷ παραδέξασθαι, εἴτε προφάσει, εἴτε ἀληθείᾳ, τὸν τοῦ Θεοῦ καθαρὸν λόγον, καὶ παρθενοποιηθῆναι (21). Εἰσὶ δὲ αἵ τε κοινῶς νοούμεναι, καὶ αἱ ἐν παροιμίαις κεί μεναι, αἱ καὶ ἀνακολουθοῦσαι, ὡς αἱ ἀρεταὶ τῆς ὑπο- στάσεως Χριστοῦ. Διὸ καὶ ἐντοπειατ'. (22) οὐχ αἱ μὲν μωραί, αἱ δὲ φρόνιμοι. Αλλὰ μία (25) καὶ πᾶσαι ἐξω ἦλθον εἰς ἀπάντησιν, αἱ παραδεξάμεναι τὸ περὶ Χρι- στοῦ μυστήριον. Ἐξίασι γὰρ ἀπὸ τῆς τοῦ κόσμου πλάνης, σπεύδουσαι πρὸς τὸν ἑτοίμως ὁρμῶντα πρὸς αὐτάς. *Αλλο Ωριγένους. Ἕτερον ἡ παρθενία παρὰ τὴν ἐλεημοσύνην, καὶ ἕτερον ὁ νοῦς παρὰ τὸ σῶμα· καὶ τοῦτο λήψει εἰς τὰς δέκα παρθένους. Φρόνιμοι μὲν οὖν αἱ τοῦ κατὰ λόγον βιοῦντος αἰσθήσεις· μωραὶ δὲ αἱ τοῦ ἐναντίως καὶ παρὰ τὸν ὀρθὸν λόγον πολιτευο- μένου. Λαμπάδες ή πανάρετος πρᾶξις· ἔλαιον δὲ ὁ επιχεόμενος λόγος τοῦ ψυχικοῦ, τοῦ τὴν ἀγαθὴν πρᾶ- ξιν ἐργαζομένου. Καθεύδουσιν οἱ ἀπανιστάμενοι τοῦ ζωτικοῦ τόνου. Οὐκ ἀπολλύουσιν οὖν τὰς λαμπάδας αἱ φρόνιμοι, οὐδὲ ἀπροσεκτοῦσι περὶ τὴν τήρησιν τοῦ ἐλαίου. Εμβοῶσιν οἱ ἄγγελοι ταῖς κοιμωμέναις αἱ- σθήσεσι, διεγείροντες αὐτάς· τουτέστι τὰ λειτουρ γικὰ πνεύματα εἰς διακονίαν ἀποστελλόμενα διὰ τοὺς μέλλοντας κληρονομεῖν σωτηρίαν. Κόσμος λαμπάδων ἡ κατὰ τὰς αἰσθήσεις εὐαγγελική χρήσις· ὀφθαλμῶν ἐπὶ τοῦ θαυμάζειν τὸν πεποιηκότα, καὶ μύειν ἵνα μὴ ἴδωσιν ἀδικίαν· ἀκοῆς (24) καὶ παρα δεχομένης μάταιον, μήτε κρίσιν αἵματος, τοῦ δὲ ἴσου λόγου· γεύσεως αἰσθιούσης (25) Χριστὸν τὸν Κύριον ὀσφρήσεως Χριστοῦ εὐωδίᾳ ἀπολαυούσης, καὶ τοῦ ἐκ- κενωθέντος μύρου· ἀφῆς ἀπτομένης τοῦ Λόγου, ὡς Ιωάννης λέγει· Αἱ χεῖρες ἡμῶν ἐψηλάφησαν περὶ τοῦ Λόγου τῆς ζωῆς. Μεσονύκτιον δὲ γίνεται ή : φωνή· ἐκείνῃ τῇ ὥρᾳ, ᾗ ἐξῆλθον οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ ἐξ Αἰγύπτου, ἐν ᾗ καὶ ὁ Χριστὸς ἀνέστη ἐκ τῶν νεκρῶν. Φωνή ἐστιν ἡ σάλπιγξ, ἡ τοὺς νεκροὺς ἐγείρουσα, καὶ ἐξάγουσα ἐκ τῶν τάφων. Ἔχει δὲ καὶ μυστικὸν νοῦν τὸ ἐξέλθετε. Ἐὰν γὰρ μὴ ἐξέλθωμεν, τὸν νυμ φίον ἀπαντῆσαι οὐ δυνάμεθα. Λαμπάδα (26) τῆς παρο θενίας ὁ τῆς γνώσεως φωτισμός· ἔλαιον δὲ εἰς τὰς λαμπάδας ἡ ἐν ἐπιγνώσει σπουδὴ, καὶ τῶν ἐντολῶν ἐργασία. Αὕτη γὰρ τὸ ἐν ἡμῖν διαφυλάττει φῶς, SUPPLEMENTUM AD ORIGENIS EXEgetica. quidquid exactum in sermone est. Vel eum qui non transverberatur peccatis, propter varios ac multi- modos honinum mores. Eum, qui sciat quando oporteat arguere, vel increpare, vel adhortari, vel docere et quos quidem deceat lacte potare, quibus CAP. XXV. V. 1. Tunc simile erit regnum calorum decem virgi- nibus, quæ accipientes lampades suas, exierunt in occursum sponsi. Decem virgines esse dicunt sensus cujusque ani- mæ interioris atque exterioris hominis, qui nuntium remiserunt cultui idolorum et mundanis cupiditati- bus, suscipiendo, sive apparenter sive vere, purum Dei verbum, quo ad virginitatis rationem translati sunt. Sunt autem et quæ communiter intelliguntur, et quæ in proverbiis positæ sunt, et quæ consequun, tur, ut virtutes hypostasis Christi. Quamobrem etiam quino numero exprimuntur: ex quibus aliæ sunt fatuæ, aliæ prudentes. Sed postea etiam omnes exierunt in occursum, suscepturæ Christi myste- rium. Exeunt enim ab errore mundi, festinantes ad eum qui paratus est videre illas. B vero tradere solidum cibum. Aliud Origenis. Aliud est virginitas quam mise- ricordia, et aliud mens quam corpus : et hoc assu- mes in decem virginibus. Prudentes igitur, sumt sensus ejus qui secundum rationem vivit: Faluæ vero, sensus ejus qui contrario modo oppositoque rectæ rationi vitam traducit. Lampades, est actio omni virtute pradita : oleum, est qui effunditur C sermo hominis spiritualis, qui bonam actionem ope- ratur. Dormiunt, qui absistunt a vitæ tenore. Non perdunt igitur lampadas prudentes, neque negligunt olei conservationem. Inclamant angeli ad dormitan- tes sensus, excitantes illos : hoc est, administra- torii spiritus in ministerium missi propter eos qui (u- turi sunt hæreditare salutem 's. Ornatus lampadum, est qui.sensus attingit evangelicus usus; oculorum, quo admirentur conditorem, et claudantur ne videant injustitiam : auditus, ne suscipiat vanitatem, nec judicium sanguinis, sed justi sermonis : gustus, comedentis Christum Dominum : olfactus, Chriss fragrantia fruentis, et effuso unguento : tactus, al- treclantis Verbum, ut Joannes loquitur: Manus no- stræ contrectaverunt de Verbo vitæ “. Porro media D nocte fit clamor: illa videlicet hora, qua egressi sunt filii Israel de Egypto, in qua etiam Christus surrexit ex mortuis, Clamor, est tuba quæ mortuos excitat, et evocat de sepulcris. Habet etiam my- sticam intelligentiam illud, exite. Si enim non exea- mns, sponso occurrere non possumus. Lampades virginitatis, est cognitionis illuminatio: oleum pro lampadibus, fervor in cognitione, et mandatorum exsecutio. Hæc enim lumen conservat quod in no- bis est, simplicem oculum custodiens, ut lucidum Hebr. 1, 14. [ Joan. 1, 1. (20) Videtur μή redundare. (21) Μs. παρθενοποιθή. Εt mox ἀνακολουθ. (22) Ἐν τῷ πενταδικῷ, αἱ. (23) Forte μετέπειτα. (24) Locus deficiens. (23) Forte εσθιούσης. (26) Forte λαμπάδες.
ἔλαιον δὲ εἰς τὰς λαμπάδας ἡ ἐν ἐπιγνώσει σπουδὴ, καὶ τῶν ἐντολῶν ἐργασία. Αὕτη γὰρ τὸ ἐν ἡμῖν διαφυλάττει φῶς, ἁπλοῦν τὸν ὀφθαλμὸν διατηροῦσα, ὥστε φωτίζεσθαι ὅλον ἡμῶν τὸ σῶμα, κατὰ τὸν τοῦ Κυρίου λόγον. Αἱ μὲν οὖν λαβοῦσαι τὴν ἐπιμελῆ σπουδὴν πρὸς τὴν τῶν ἐντολῶν ἐργασίαν φρόνιμοι· αἱ δὲ ἀμελεῖς μωραὶ, τὸν προσήκοντα καιρὸν ἀναλώσασαι εἰς τὴν τῶν ματαίων σπουδήν. Τὸ δὲ, ἐκάθευδον, τὴν κοίμησιν τοῦ θανάτου λέγει· τὸ μεσονύκτιον δὲ, τὸ αἰφνίδιον δηλοῖ καὶ τὸ ἀπροσδόκητον, ἅμα καὶ τὸ φοβερόν. Καὶ ταῖς μὲν ἐξαναστάσαις πάρεστιν ἃ ἐπόνεσαν· τὴν δὲ ῥᾳθυμίαν περὶ τὴν εὐσέβειαν μηδὲν ἐπιφερομένων ἄρχεται στυγνάζειν ἡ ψυχὴ, καὶ οἱονεὶ κατασβέννυσθαι, καὶ εἰς παραφροσύνην χωρεῖν, ὥστε οἰηθῆναι αὐτὰς διὰ τῆς ἑτέρων ἀρετῆς. Διὸ ἀποδοκιμάζονται, λεγόντων ἐκείνων, Μήποτε οὐκ ἀρκέσει ἡμῖν καὶ ὑμῖν. Πωλοῦσι δὲ τὸ ἔλαιον οἱ διδάσκοντες μισθοῦ προσεδρείᾳ, προσοχῆς, φιλομαθίας, φιλοπονίας. Ἢ πωλοῦντές εἰσι προφῆται, ἀπόστολοι, εὐαγγελισταὶ, δι’ ὧν τις μαθητευθεὶς τὴν ἀρετὴν ἐργάζεται.
Α ἁμαρτίαις, διὰ τὸ μὴ (20) ποικίλον καὶ πολύτροπον τῶν ἀνθρώπων. Τὸν εἰδότα πότε δεῖ ἐλέγξαι, ἢ ἐπιτι μῆσαι, ἢ παρακαλέσαι, ἢ διδάξαι· καὶ τίνας μὲν ποτί- σαι δεῖ γάλα, τίσι δὲ μεταδοῦναι τῆς στερεάς τροφής. ΚΕΦ. ΚΕ'. Στίχ. α'. Τότε ὁμοιωθήσεται ἡ βασιλεία τῶν οὐ ρανῶν δέκα παρθένοις, αἵτινες, λαβοῦσαι τὰς λαμπάδας αὐτῶν, ἐξῆλθον εἰς ἀπάντησιν τοῦ νυμφίου. Δέκα παρθένοι εἶναί φασι τὰς ἐν ἑκάστῃ ψυχῇ αἰ- σθήσεις τοῦ ἔνδοθεν καὶ ἔξωθεν ἀνθρώπου, ἀποστά σας εἰδωλολατρείας καὶ τῶν κοσμικῶν ἐπιθυμιῶν, τῷ παραδέξασθαι, εἴτε προφάσει, εἴτε ἀληθείᾳ, τὸν τοῦ Θεοῦ καθαρὸν λόγον, καὶ παρθενοποιηθῆναι (21). Εἰσὶ δὲ αἵ τε κοινῶς νοούμεναι, καὶ αἱ ἐν παροιμίαις κεί μεναι, αἱ καὶ ἀνακολουθοῦσαι, ὡς αἱ ἀρεταὶ τῆς ὑπο- στάσεως Χριστοῦ. Διὸ καὶ ἐντοπειατ'. (22) οὐχ αἱ μὲν μωραί, αἱ δὲ φρόνιμοι. Αλλὰ μία (25) καὶ πᾶσαι ἐξω ἦλθον εἰς ἀπάντησιν, αἱ παραδεξάμεναι τὸ περὶ Χρι- στοῦ μυστήριον. Ἐξίασι γὰρ ἀπὸ τῆς τοῦ κόσμου πλάνης, σπεύδουσαι πρὸς τὸν ἑτοίμως ὁρμῶντα πρὸς αὐτάς. *Αλλο Ωριγένους. Ἕτερον ἡ παρθενία παρὰ τὴν ἐλεημοσύνην, καὶ ἕτερον ὁ νοῦς παρὰ τὸ σῶμα· καὶ τοῦτο λήψει εἰς τὰς δέκα παρθένους. Φρόνιμοι μὲν οὖν αἱ τοῦ κατὰ λόγον βιοῦντος αἰσθήσεις· μωραὶ δὲ αἱ τοῦ ἐναντίως καὶ παρὰ τὸν ὀρθὸν λόγον πολιτευο- μένου. Λαμπάδες ή πανάρετος πρᾶξις· ἔλαιον δὲ ὁ επιχεόμενος λόγος τοῦ ψυχικοῦ, τοῦ τὴν ἀγαθὴν πρᾶ- ξιν ἐργαζομένου. Καθεύδουσιν οἱ ἀπανιστάμενοι τοῦ ζωτικοῦ τόνου. Οὐκ ἀπολλύουσιν οὖν τὰς λαμπάδας αἱ φρόνιμοι, οὐδὲ ἀπροσεκτοῦσι περὶ τὴν τήρησιν τοῦ ἐλαίου. Εμβοῶσιν οἱ ἄγγελοι ταῖς κοιμωμέναις αἱ- σθήσεσι, διεγείροντες αὐτάς· τουτέστι τὰ λειτουρ γικὰ πνεύματα εἰς διακονίαν ἀποστελλόμενα διὰ τοὺς μέλλοντας κληρονομεῖν σωτηρίαν. Κόσμος λαμπάδων ἡ κατὰ τὰς αἰσθήσεις εὐαγγελική χρήσις· ὀφθαλμῶν ἐπὶ τοῦ θαυμάζειν τὸν πεποιηκότα, καὶ μύειν ἵνα μὴ ἴδωσιν ἀδικίαν· ἀκοῆς (24) καὶ παρα δεχομένης μάταιον, μήτε κρίσιν αἵματος, τοῦ δὲ ἴσου λόγου· γεύσεως αἰσθιούσης (25) Χριστὸν τὸν Κύριον ὀσφρήσεως Χριστοῦ εὐωδίᾳ ἀπολαυούσης, καὶ τοῦ ἐκ- κενωθέντος μύρου· ἀφῆς ἀπτομένης τοῦ Λόγου, ὡς Ιωάννης λέγει· Αἱ χεῖρες ἡμῶν ἐψηλάφησαν περὶ τοῦ Λόγου τῆς ζωῆς. Μεσονύκτιον δὲ γίνεται ή : φωνή· ἐκείνῃ τῇ ὥρᾳ, ᾗ ἐξῆλθον οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ ἐξ Αἰγύπτου, ἐν ᾗ καὶ ὁ Χριστὸς ἀνέστη ἐκ τῶν νεκρῶν. Φωνή ἐστιν ἡ σάλπιγξ, ἡ τοὺς νεκροὺς ἐγείρουσα, καὶ ἐξάγουσα ἐκ τῶν τάφων. Ἔχει δὲ καὶ μυστικὸν νοῦν τὸ ἐξέλθετε. Ἐὰν γὰρ μὴ ἐξέλθωμεν, τὸν νυμ φίον ἀπαντῆσαι οὐ δυνάμεθα. Λαμπάδα (26) τῆς παρο θενίας ὁ τῆς γνώσεως φωτισμός· ἔλαιον δὲ εἰς τὰς λαμπάδας ἡ ἐν ἐπιγνώσει σπουδὴ, καὶ τῶν ἐντολῶν ἐργασία. Αὕτη γὰρ τὸ ἐν ἡμῖν διαφυλάττει φῶς, SUPPLEMENTUM AD ORIGENIS EXEgetica. quidquid exactum in sermone est. Vel eum qui non transverberatur peccatis, propter varios ac multi- modos honinum mores. Eum, qui sciat quando oporteat arguere, vel increpare, vel adhortari, vel docere et quos quidem deceat lacte potare, quibus CAP. XXV. V. 1. Tunc simile erit regnum calorum decem virgi- nibus, quæ accipientes lampades suas, exierunt in occursum sponsi. Decem virgines esse dicunt sensus cujusque ani- mæ interioris atque exterioris hominis, qui nuntium remiserunt cultui idolorum et mundanis cupiditati- bus, suscipiendo, sive apparenter sive vere, purum Dei verbum, quo ad virginitatis rationem translati sunt. Sunt autem et quæ communiter intelliguntur, et quæ in proverbiis positæ sunt, et quæ consequun, tur, ut virtutes hypostasis Christi. Quamobrem etiam quino numero exprimuntur: ex quibus aliæ sunt fatuæ, aliæ prudentes. Sed postea etiam omnes exierunt in occursum, suscepturæ Christi myste- rium. Exeunt enim ab errore mundi, festinantes ad eum qui paratus est videre illas. B vero tradere solidum cibum. Aliud Origenis. Aliud est virginitas quam mise- ricordia, et aliud mens quam corpus : et hoc assu- mes in decem virginibus. Prudentes igitur, sumt sensus ejus qui secundum rationem vivit: Faluæ vero, sensus ejus qui contrario modo oppositoque rectæ rationi vitam traducit. Lampades, est actio omni virtute pradita : oleum, est qui effunditur C sermo hominis spiritualis, qui bonam actionem ope- ratur. Dormiunt, qui absistunt a vitæ tenore. Non perdunt igitur lampadas prudentes, neque negligunt olei conservationem. Inclamant angeli ad dormitan- tes sensus, excitantes illos : hoc est, administra- torii spiritus in ministerium missi propter eos qui (u- turi sunt hæreditare salutem 's. Ornatus lampadum, est qui.sensus attingit evangelicus usus; oculorum, quo admirentur conditorem, et claudantur ne videant injustitiam : auditus, ne suscipiat vanitatem, nec judicium sanguinis, sed justi sermonis : gustus, comedentis Christum Dominum : olfactus, Chriss fragrantia fruentis, et effuso unguento : tactus, al- treclantis Verbum, ut Joannes loquitur: Manus no- stræ contrectaverunt de Verbo vitæ “. Porro media D nocte fit clamor: illa videlicet hora, qua egressi sunt filii Israel de Egypto, in qua etiam Christus surrexit ex mortuis, Clamor, est tuba quæ mortuos excitat, et evocat de sepulcris. Habet etiam my- sticam intelligentiam illud, exite. Si enim non exea- mns, sponso occurrere non possumus. Lampades virginitatis, est cognitionis illuminatio: oleum pro lampadibus, fervor in cognitione, et mandatorum exsecutio. Hæc enim lumen conservat quod in no- bis est, simplicem oculum custodiens, ut lucidum Hebr. 1, 14. [ Joan. 1, 1. (20) Videtur μή redundare. (21) Μs. παρθενοποιθή. Εt mox ἀνακολουθ. (22) Ἐν τῷ πενταδικῷ, αἱ. (23) Forte μετέπειτα. (24) Locus deficiens. (23) Forte εσθιούσης. (26) Forte λαμπάδες.
Chapter XXVIIΚΕΦ. ΚΖ
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
ΚΕΦ. ΚΖ. Στίχ. ια. Καὶ ἐπηρώτησεν αὐτὸν ὁ ἡγεμὼν, λέγων· Σὺ εἶ ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων;
Α ἁμαρτίαις, διὰ τὸ μὴ (20) ποικίλον καὶ πολύτροπον τῶν ἀνθρώπων. Τὸν εἰδότα πότε δεῖ ἐλέγξαι, ἢ ἐπιτι μῆσαι, ἢ παρακαλέσαι, ἢ διδάξαι· καὶ τίνας μὲν ποτί- σαι δεῖ γάλα, τίσι δὲ μεταδοῦναι τῆς στερεάς τροφής. ΚΕΦ. ΚΕ'. Στίχ. α'. Τότε ὁμοιωθήσεται ἡ βασιλεία τῶν οὐ ρανῶν δέκα παρθένοις, αἵτινες, λαβοῦσαι τὰς λαμπάδας αὐτῶν, ἐξῆλθον εἰς ἀπάντησιν τοῦ νυμφίου. Δέκα παρθένοι εἶναί φασι τὰς ἐν ἑκάστῃ ψυχῇ αἰ- σθήσεις τοῦ ἔνδοθεν καὶ ἔξωθεν ἀνθρώπου, ἀποστά σας εἰδωλολατρείας καὶ τῶν κοσμικῶν ἐπιθυμιῶν, τῷ παραδέξασθαι, εἴτε προφάσει, εἴτε ἀληθείᾳ, τὸν τοῦ Θεοῦ καθαρὸν λόγον, καὶ παρθενοποιηθῆναι (21). Εἰσὶ δὲ αἵ τε κοινῶς νοούμεναι, καὶ αἱ ἐν παροιμίαις κεί μεναι, αἱ καὶ ἀνακολουθοῦσαι, ὡς αἱ ἀρεταὶ τῆς ὑπο- στάσεως Χριστοῦ. Διὸ καὶ ἐντοπειατ'. (22) οὐχ αἱ μὲν μωραί, αἱ δὲ φρόνιμοι. Αλλὰ μία (25) καὶ πᾶσαι ἐξω ἦλθον εἰς ἀπάντησιν, αἱ παραδεξάμεναι τὸ περὶ Χρι- στοῦ μυστήριον. Ἐξίασι γὰρ ἀπὸ τῆς τοῦ κόσμου πλάνης, σπεύδουσαι πρὸς τὸν ἑτοίμως ὁρμῶντα πρὸς αὐτάς. *Αλλο Ωριγένους. Ἕτερον ἡ παρθενία παρὰ τὴν ἐλεημοσύνην, καὶ ἕτερον ὁ νοῦς παρὰ τὸ σῶμα· καὶ τοῦτο λήψει εἰς τὰς δέκα παρθένους. Φρόνιμοι μὲν οὖν αἱ τοῦ κατὰ λόγον βιοῦντος αἰσθήσεις· μωραὶ δὲ αἱ τοῦ ἐναντίως καὶ παρὰ τὸν ὀρθὸν λόγον πολιτευο- μένου. Λαμπάδες ή πανάρετος πρᾶξις· ἔλαιον δὲ ὁ επιχεόμενος λόγος τοῦ ψυχικοῦ, τοῦ τὴν ἀγαθὴν πρᾶ- ξιν ἐργαζομένου. Καθεύδουσιν οἱ ἀπανιστάμενοι τοῦ ζωτικοῦ τόνου. Οὐκ ἀπολλύουσιν οὖν τὰς λαμπάδας αἱ φρόνιμοι, οὐδὲ ἀπροσεκτοῦσι περὶ τὴν τήρησιν τοῦ ἐλαίου. Εμβοῶσιν οἱ ἄγγελοι ταῖς κοιμωμέναις αἱ- σθήσεσι, διεγείροντες αὐτάς· τουτέστι τὰ λειτουρ γικὰ πνεύματα εἰς διακονίαν ἀποστελλόμενα διὰ τοὺς μέλλοντας κληρονομεῖν σωτηρίαν. Κόσμος λαμπάδων ἡ κατὰ τὰς αἰσθήσεις εὐαγγελική χρήσις· ὀφθαλμῶν ἐπὶ τοῦ θαυμάζειν τὸν πεποιηκότα, καὶ μύειν ἵνα μὴ ἴδωσιν ἀδικίαν· ἀκοῆς (24) καὶ παρα δεχομένης μάταιον, μήτε κρίσιν αἵματος, τοῦ δὲ ἴσου λόγου· γεύσεως αἰσθιούσης (25) Χριστὸν τὸν Κύριον ὀσφρήσεως Χριστοῦ εὐωδίᾳ ἀπολαυούσης, καὶ τοῦ ἐκ- κενωθέντος μύρου· ἀφῆς ἀπτομένης τοῦ Λόγου, ὡς Ιωάννης λέγει· Αἱ χεῖρες ἡμῶν ἐψηλάφησαν περὶ τοῦ Λόγου τῆς ζωῆς. Μεσονύκτιον δὲ γίνεται ή : φωνή· ἐκείνῃ τῇ ὥρᾳ, ᾗ ἐξῆλθον οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ ἐξ Αἰγύπτου, ἐν ᾗ καὶ ὁ Χριστὸς ἀνέστη ἐκ τῶν νεκρῶν. Φωνή ἐστιν ἡ σάλπιγξ, ἡ τοὺς νεκροὺς ἐγείρουσα, καὶ ἐξάγουσα ἐκ τῶν τάφων. Ἔχει δὲ καὶ μυστικὸν νοῦν τὸ ἐξέλθετε. Ἐὰν γὰρ μὴ ἐξέλθωμεν, τὸν νυμ φίον ἀπαντῆσαι οὐ δυνάμεθα. Λαμπάδα (26) τῆς παρο θενίας ὁ τῆς γνώσεως φωτισμός· ἔλαιον δὲ εἰς τὰς λαμπάδας ἡ ἐν ἐπιγνώσει σπουδὴ, καὶ τῶν ἐντολῶν ἐργασία. Αὕτη γὰρ τὸ ἐν ἡμῖν διαφυλάττει φῶς, SUPPLEMENTUM AD ORIGENIS EXEgetica. quidquid exactum in sermone est. Vel eum qui non transverberatur peccatis, propter varios ac multi- modos honinum mores. Eum, qui sciat quando oporteat arguere, vel increpare, vel adhortari, vel docere et quos quidem deceat lacte potare, quibus CAP. XXV. V. 1. Tunc simile erit regnum calorum decem virgi- nibus, quæ accipientes lampades suas, exierunt in occursum sponsi. Decem virgines esse dicunt sensus cujusque ani- mæ interioris atque exterioris hominis, qui nuntium remiserunt cultui idolorum et mundanis cupiditati- bus, suscipiendo, sive apparenter sive vere, purum Dei verbum, quo ad virginitatis rationem translati sunt. Sunt autem et quæ communiter intelliguntur, et quæ in proverbiis positæ sunt, et quæ consequun, tur, ut virtutes hypostasis Christi. Quamobrem etiam quino numero exprimuntur: ex quibus aliæ sunt fatuæ, aliæ prudentes. Sed postea etiam omnes exierunt in occursum, suscepturæ Christi myste- rium. Exeunt enim ab errore mundi, festinantes ad eum qui paratus est videre illas. B vero tradere solidum cibum. Aliud Origenis. Aliud est virginitas quam mise- ricordia, et aliud mens quam corpus : et hoc assu- mes in decem virginibus. Prudentes igitur, sumt sensus ejus qui secundum rationem vivit: Faluæ vero, sensus ejus qui contrario modo oppositoque rectæ rationi vitam traducit. Lampades, est actio omni virtute pradita : oleum, est qui effunditur C sermo hominis spiritualis, qui bonam actionem ope- ratur. Dormiunt, qui absistunt a vitæ tenore. Non perdunt igitur lampadas prudentes, neque negligunt olei conservationem. Inclamant angeli ad dormitan- tes sensus, excitantes illos : hoc est, administra- torii spiritus in ministerium missi propter eos qui (u- turi sunt hæreditare salutem 's. Ornatus lampadum, est qui.sensus attingit evangelicus usus; oculorum, quo admirentur conditorem, et claudantur ne videant injustitiam : auditus, ne suscipiat vanitatem, nec judicium sanguinis, sed justi sermonis : gustus, comedentis Christum Dominum : olfactus, Chriss fragrantia fruentis, et effuso unguento : tactus, al- treclantis Verbum, ut Joannes loquitur: Manus no- stræ contrectaverunt de Verbo vitæ “. Porro media D nocte fit clamor: illa videlicet hora, qua egressi sunt filii Israel de Egypto, in qua etiam Christus surrexit ex mortuis, Clamor, est tuba quæ mortuos excitat, et evocat de sepulcris. Habet etiam my- sticam intelligentiam illud, exite. Si enim non exea- mns, sponso occurrere non possumus. Lampades virginitatis, est cognitionis illuminatio: oleum pro lampadibus, fervor in cognitione, et mandatorum exsecutio. Hæc enim lumen conservat quod in no- bis est, simplicem oculum custodiens, ut lucidum Hebr. 1, 14. [ Joan. 1, 1. (20) Videtur μή redundare. (21) Μs. παρθενοποιθή. Εt mox ἀνακολουθ. (22) Ἐν τῷ πενταδικῷ, αἱ. (23) Forte μετέπειτα. (24) Locus deficiens. (23) Forte εσθιούσης. (26) Forte λαμπάδες.
PG 17:304Ὡς ἐπὶ δημοσίῳ ἐγκλήματι κατακριθέντα αὐτὸν ἐρωτᾷ Πιλάτος λέγων· Σὺ εἶ ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων; Ζητεῖ μυκτηρίζων, ἢ ἀμφιβάλλων οὕτως ἐρωτᾷ. Ὁ δὲ Ἰησοῦς ἠρέμα, ὑπαινιττόμενος τὸ ναὶ, ὡς πάντων ἀνθρώπων βασιλεὺς, ἔφη τὸ, Σὺ λέγεις. Ἐπεὶ ὁ μὲν ἀρχιερεὺς δικαστικῶς ἠρώτα λέγων· Εἰπὲ ἡμῖν εἰ σὺ εἶ ὁ βασιλεὺς, Πιλάτος δὲ ἀποφαντικῶς. Ὅρα δὲ εἰ μὴ τὸ μὲν, Σὺ εἶπας, τῷ ἀρχιερεῖ λεγόμενον, τὸν δισταγμὸν αὐτοῦ λεληθότα ἐλέγχει· τὸ δὲ, Σὺ λέγεις, τῷ Πιλάτῳ, τὴν ἀπόφασιν αὐτοῦ κυροῖ. Ἦν γὰρ βασιλεὺς τοῦ Ἰσραὴλ, μήτε εἰπὼν ναὶ, ἵνα μὴ δῷ εὔλογον ἀφορμὴν τῷ Πιλάτῳ καταδικάζειν. Διὰ τὸ ἀμετάτρεπτον αὐτῶν οὐδὲ αὐτοῖς ἀντιφθέγγεται. Καλῶς δὲ οὐδὲ τῷ Πιλάτῳ ἀπεκρίθη, ὅτι ἀμφιβάλλει εἰ χρὴ αὐτὸν πρὸς τὰς ἀδίκους κατηγορίας ἀπολογεῖσθαι, καὶ ὅτι διχογνωμῶν ἐστι περὶ αὐτῶν. Δῆλον γὰρ ἦν, ὅτι, εἰ ἀπελογήσατο καὶ παρέστησεν ἑαυτὸν οὐδενὶ ἔνοχον ἐγκλήματος, ἀπέλυσεν ἂν ὁ δικαστὴς αὐτὸν, λαβὼν ὁδὸν τοῦ χρηστὰ περὶ αὐτοῦ ἀποφήνασθαι. Ὅθεν καὶ ὁ ἡγεμὼν ἐθαύμαζεν αὐτὸν, πῶς, δυνάμενος εἰπεῖν πολλὰς ἀπολογίας, ἐσιώπα. Διὸ καὶ ὡς θέλων αὐτὸν ἀπολῦσαι, εἰς τοῦτο αὐτὸν προετρέπετο·
Α ἁμαρτίαις, διὰ τὸ μὴ (20) ποικίλον καὶ πολύτροπον τῶν ἀνθρώπων. Τὸν εἰδότα πότε δεῖ ἐλέγξαι, ἢ ἐπιτι μῆσαι, ἢ παρακαλέσαι, ἢ διδάξαι· καὶ τίνας μὲν ποτί- σαι δεῖ γάλα, τίσι δὲ μεταδοῦναι τῆς στερεάς τροφής. ΚΕΦ. ΚΕ'. Στίχ. α'. Τότε ὁμοιωθήσεται ἡ βασιλεία τῶν οὐ ρανῶν δέκα παρθένοις, αἵτινες, λαβοῦσαι τὰς λαμπάδας αὐτῶν, ἐξῆλθον εἰς ἀπάντησιν τοῦ νυμφίου. Δέκα παρθένοι εἶναί φασι τὰς ἐν ἑκάστῃ ψυχῇ αἰ- σθήσεις τοῦ ἔνδοθεν καὶ ἔξωθεν ἀνθρώπου, ἀποστά σας εἰδωλολατρείας καὶ τῶν κοσμικῶν ἐπιθυμιῶν, τῷ παραδέξασθαι, εἴτε προφάσει, εἴτε ἀληθείᾳ, τὸν τοῦ Θεοῦ καθαρὸν λόγον, καὶ παρθενοποιηθῆναι (21). Εἰσὶ δὲ αἵ τε κοινῶς νοούμεναι, καὶ αἱ ἐν παροιμίαις κεί μεναι, αἱ καὶ ἀνακολουθοῦσαι, ὡς αἱ ἀρεταὶ τῆς ὑπο- στάσεως Χριστοῦ. Διὸ καὶ ἐντοπειατ'. (22) οὐχ αἱ μὲν μωραί, αἱ δὲ φρόνιμοι. Αλλὰ μία (25) καὶ πᾶσαι ἐξω ἦλθον εἰς ἀπάντησιν, αἱ παραδεξάμεναι τὸ περὶ Χρι- στοῦ μυστήριον. Ἐξίασι γὰρ ἀπὸ τῆς τοῦ κόσμου πλάνης, σπεύδουσαι πρὸς τὸν ἑτοίμως ὁρμῶντα πρὸς αὐτάς. *Αλλο Ωριγένους. Ἕτερον ἡ παρθενία παρὰ τὴν ἐλεημοσύνην, καὶ ἕτερον ὁ νοῦς παρὰ τὸ σῶμα· καὶ τοῦτο λήψει εἰς τὰς δέκα παρθένους. Φρόνιμοι μὲν οὖν αἱ τοῦ κατὰ λόγον βιοῦντος αἰσθήσεις· μωραὶ δὲ αἱ τοῦ ἐναντίως καὶ παρὰ τὸν ὀρθὸν λόγον πολιτευο- μένου. Λαμπάδες ή πανάρετος πρᾶξις· ἔλαιον δὲ ὁ επιχεόμενος λόγος τοῦ ψυχικοῦ, τοῦ τὴν ἀγαθὴν πρᾶ- ξιν ἐργαζομένου. Καθεύδουσιν οἱ ἀπανιστάμενοι τοῦ ζωτικοῦ τόνου. Οὐκ ἀπολλύουσιν οὖν τὰς λαμπάδας αἱ φρόνιμοι, οὐδὲ ἀπροσεκτοῦσι περὶ τὴν τήρησιν τοῦ ἐλαίου. Εμβοῶσιν οἱ ἄγγελοι ταῖς κοιμωμέναις αἱ- σθήσεσι, διεγείροντες αὐτάς· τουτέστι τὰ λειτουρ γικὰ πνεύματα εἰς διακονίαν ἀποστελλόμενα διὰ τοὺς μέλλοντας κληρονομεῖν σωτηρίαν. Κόσμος λαμπάδων ἡ κατὰ τὰς αἰσθήσεις εὐαγγελική χρήσις· ὀφθαλμῶν ἐπὶ τοῦ θαυμάζειν τὸν πεποιηκότα, καὶ μύειν ἵνα μὴ ἴδωσιν ἀδικίαν· ἀκοῆς (24) καὶ παρα δεχομένης μάταιον, μήτε κρίσιν αἵματος, τοῦ δὲ ἴσου λόγου· γεύσεως αἰσθιούσης (25) Χριστὸν τὸν Κύριον ὀσφρήσεως Χριστοῦ εὐωδίᾳ ἀπολαυούσης, καὶ τοῦ ἐκ- κενωθέντος μύρου· ἀφῆς ἀπτομένης τοῦ Λόγου, ὡς Ιωάννης λέγει· Αἱ χεῖρες ἡμῶν ἐψηλάφησαν περὶ τοῦ Λόγου τῆς ζωῆς. Μεσονύκτιον δὲ γίνεται ή : φωνή· ἐκείνῃ τῇ ὥρᾳ, ᾗ ἐξῆλθον οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ ἐξ Αἰγύπτου, ἐν ᾗ καὶ ὁ Χριστὸς ἀνέστη ἐκ τῶν νεκρῶν. Φωνή ἐστιν ἡ σάλπιγξ, ἡ τοὺς νεκροὺς ἐγείρουσα, καὶ ἐξάγουσα ἐκ τῶν τάφων. Ἔχει δὲ καὶ μυστικὸν νοῦν τὸ ἐξέλθετε. Ἐὰν γὰρ μὴ ἐξέλθωμεν, τὸν νυμ φίον ἀπαντῆσαι οὐ δυνάμεθα. Λαμπάδα (26) τῆς παρο θενίας ὁ τῆς γνώσεως φωτισμός· ἔλαιον δὲ εἰς τὰς λαμπάδας ἡ ἐν ἐπιγνώσει σπουδὴ, καὶ τῶν ἐντολῶν ἐργασία. Αὕτη γὰρ τὸ ἐν ἡμῖν διαφυλάττει φῶς, SUPPLEMENTUM AD ORIGENIS EXEgetica. quidquid exactum in sermone est. Vel eum qui non transverberatur peccatis, propter varios ac multi- modos honinum mores. Eum, qui sciat quando oporteat arguere, vel increpare, vel adhortari, vel docere et quos quidem deceat lacte potare, quibus CAP. XXV. V. 1. Tunc simile erit regnum calorum decem virgi- nibus, quæ accipientes lampades suas, exierunt in occursum sponsi. Decem virgines esse dicunt sensus cujusque ani- mæ interioris atque exterioris hominis, qui nuntium remiserunt cultui idolorum et mundanis cupiditati- bus, suscipiendo, sive apparenter sive vere, purum Dei verbum, quo ad virginitatis rationem translati sunt. Sunt autem et quæ communiter intelliguntur, et quæ in proverbiis positæ sunt, et quæ consequun, tur, ut virtutes hypostasis Christi. Quamobrem etiam quino numero exprimuntur: ex quibus aliæ sunt fatuæ, aliæ prudentes. Sed postea etiam omnes exierunt in occursum, suscepturæ Christi myste- rium. Exeunt enim ab errore mundi, festinantes ad eum qui paratus est videre illas. B vero tradere solidum cibum. Aliud Origenis. Aliud est virginitas quam mise- ricordia, et aliud mens quam corpus : et hoc assu- mes in decem virginibus. Prudentes igitur, sumt sensus ejus qui secundum rationem vivit: Faluæ vero, sensus ejus qui contrario modo oppositoque rectæ rationi vitam traducit. Lampades, est actio omni virtute pradita : oleum, est qui effunditur C sermo hominis spiritualis, qui bonam actionem ope- ratur. Dormiunt, qui absistunt a vitæ tenore. Non perdunt igitur lampadas prudentes, neque negligunt olei conservationem. Inclamant angeli ad dormitan- tes sensus, excitantes illos : hoc est, administra- torii spiritus in ministerium missi propter eos qui (u- turi sunt hæreditare salutem 's. Ornatus lampadum, est qui.sensus attingit evangelicus usus; oculorum, quo admirentur conditorem, et claudantur ne videant injustitiam : auditus, ne suscipiat vanitatem, nec judicium sanguinis, sed justi sermonis : gustus, comedentis Christum Dominum : olfactus, Chriss fragrantia fruentis, et effuso unguento : tactus, al- treclantis Verbum, ut Joannes loquitur: Manus no- stræ contrectaverunt de Verbo vitæ “. Porro media D nocte fit clamor: illa videlicet hora, qua egressi sunt filii Israel de Egypto, in qua etiam Christus surrexit ex mortuis, Clamor, est tuba quæ mortuos excitat, et evocat de sepulcris. Habet etiam my- sticam intelligentiam illud, exite. Si enim non exea- mns, sponso occurrere non possumus. Lampades virginitatis, est cognitionis illuminatio: oleum pro lampadibus, fervor in cognitione, et mandatorum exsecutio. Hæc enim lumen conservat quod in no- bis est, simplicem oculum custodiens, ut lucidum Hebr. 1, 14. [ Joan. 1, 1. (20) Videtur μή redundare. (21) Μs. παρθενοποιθή. Εt mox ἀνακολουθ. (22) Ἐν τῷ πενταδικῷ, αἱ. (23) Forte μετέπειτα. (24) Locus deficiens. (23) Forte εσθιούσης. (26) Forte λαμπάδες.
PG 17:305ὅτι γὰρ φθόνῳ παρεδόθη, καὶ Πιλάτῳ δῆλον ἦν. Οὐχ ἁπλῶς δὲ θαυμάζει, ἀλλὰ καὶ λίαν· τάχα μὲν διὰ τὸ ἄτρεπτον καὶ ἀτάραχον αὐτοῦ πρὸς θάνατον, καὶ ἐν τούτοις γαληνὸν τοῦ προσώπου· ἢ καὶ τὴν ὑπὲρ ἄνθρωπον αὐτοῦ μακροθυμίαν ἐθαύμαζεν. Εἰκὸς ἄρτι ὑποσπόνδων γενομένων Ῥωμαίοις Ἰουδαίων, τὸ κεχαρισμένον αὐτοῖς ᾤοντο ἐν τῇ ἑορτῇ συγχωρεῖσθαι. Καὶ Σαοὺλ δὲ, συγχωρήσας τῷ λαῷ τὸν Ἰωνάθαν, δηλοῖ πρὶν αὐτοῖς καὶ τοιοῦτον. Ὡς νομίζων δὲ, ὅτι τὸν ἀναίτιον, ἢ τὸν μυρίοις ἐγκλήμασιν ὑπαίτιον αἰτήσονται, εἶπε τοῦτο ὁ Πιλάτος, ὡς δικαίοις οὖσιν. Ἤδει γὰρ, ὅτι οὐδὲν σαφῆ ἔλεγχον εἶχον κατ’ αὐτοῦ. Παλαιοῖς δὲ πάνυ ἀντιγράφοις ἐντυχὼν, εὗρον καὶ αὐτὸν τὸν Βαραββᾶν Ἰησοῦν λεγόμενον. Οὕτως γοῦν εἶχεν ἡ τοῦ Πιλάτου πεῦσις ἐκεῖ· Τίνα θέλετε ἀπὸ τῶν δύο ἀπολύσω ὑμῖν; Ἰησοῦν τὸν Βαραββᾶν, ἢ Ἰησοῦν τὸν λεγόμενον Χριστόν; Ὡς γὰρ ἔοικε, πατρωνυμία ἦν τοῦ λῃστοῦ ὁ Βαραββᾶς, ὅπερ ἑρμηνεύεται διδασκάλου υἱός. Συντιθέμενον οὖν τὸ τοῦ Βαραμβᾶν ὄνομα σημαίνει υἱὸς τοῦ διδασκάλου ἡμῶν.
ἁπλοῦν τὸν ὀφθαλμὸν διατηροῦσα, ὥστε φωτίζεσθαι ὅλον ἡμῶν τὸ σῶμα, κατὰ τὸν τοῦ Κυρίου λόγον. Αἱ μὲν οὖν λαβοῦσαι τὴν ἐπιμελῆ σπουδὴν πρὸς τὴν τῶν ἐντολῶν ἐργασίαν φρόνιμοι· αἱ δὲ ἀμελεῖς μωρα, τὸν προσήκοντα καιρὸν ἀναλώσασαι εἰς τὴν τῶν μα ταίων σπουδήν. Τὸ δὲ, ἐκάθευδον, τὴν κοίμησιν τοῦ θανάτου λέγει· τὸ μεσονύκτιον δὲ, τὸ αἰφνί διον δηλοῖ καὶ τὸ ἀπροσδόκητον, ἅμα καὶ τὸ φοβερόν. Καὶ ταῖς μὲν ἐξαναστάσαις πάρεστιν ὁ ἐπόνεσαν· τὴν δὲ ῥᾳθυμίαν (27) περὶ τὴν εὐσέβειαν μηδὲν ἐπιφε- ρομένων ἄρχεται στυγνάζειν ἡ ψυχὴ, καὶ οἱονεὶ κατα σβέννυσθαι, καὶ εἰς παραφροσύνην χωρείν, ὥστε οἱη θῆναι αὐτὰς διὰ τῆς ἑτέρων ἀρετῆς. Διὸ ἀποδοκιμά- ζονται, λεγόντων ἐκείνων, Μήποτε οὐκ ἀρκέσει ἡμῖν καὶ ὑμῖν. Πωλοῦσι δὲ τὸ ἔλαιον οἱ διδάσκοντες μια σθοῦ προσεδρείᾳ, προσοχής, φιλομαθίας, φιλοπονίας. *Η πωλοῦντες εἰσι προφῆται, ἀπόστολοι, εὐαγγελι σταί, δι' ὧν τις μαθητευθείς τὴν ἀρετὴν ἐργάζεται. ΚΕΦ. ΚΖ' Στίχ. ια'. Καὶ ἐπηρώτησεν αὐτὸν ὁ ἡγεμὼν, λέ- γων· Σὺ εἶ ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων; Ὡς ἐπὶ δημοσίῳ ἐγκλήματι κατακριθέντα αὐτὸν ἐρωτᾷ Πιλάτος λέγων· Σὺ εἶ ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰου δαίων; Ζητεῖ μυκτηρίζων, ἢ ἀμφιβάλλων οὕτως ἐρωτᾷ. Ὁ δὲ Ἰησοῦς ἡρέμα, ὑπαινιττόμενος τὸ ναι, ὡς πάντων ἀνθρώπων βασιλεὺς, ἔφη τὸ, Σὺ λέγεις. Ἐπεὶ ὁ μὲν ἀρχιερεὺς δικαστικῶς ἠρώτα λέγων· Εἰπὲ ἡμῖν εἰ σὺ εἶ ὁ βασιλεὺς, Πιλάτος δὲ ἀπο- φαντικώς. Ορα δὲ εἰ μὴ τὸ μὲν, Σὺ εἶπας, τῷ ἀρχιερεῖ λεγόμενον, τὸν δισταγμὸν αὐτοῦ λεληθότα ἐλέγχει· τὸ δὲ, Σὺ λέγεις, τῷ Πιλάτῳ, τὴν ἀπό- φασιν αὐτοῦ χυροί. "Ην γὰρ βασιλεὺς τοῦ Ἰσραὴλ, μήτε εἰπὼν ναι, ἵνα μὴ δῷ εὐλογον ἀφορμὴν τῷ Πι λάτῳ καταδικάζειν. τιφθέγγεται. Καλῶς δὲ οὐδὲ τῷ Πιλάτῳ ἀπεκρίθη, ὅτι ἀμφιβάλλει εἰ χρὴ αὐτὸν πρὸς τὰς ἀδίκους κατη- γορίας ἀπολογεῖσθαι, καὶ ὅτι διχογνωμῶν ἐστι περί αὐτῶν. Δῆλον γὰρ ἦν, ὅτι, εἰ ἀπελογήσατο και παρ ρέστησεν ἑαυτὸν οὐδενὶ (29) ἔνοχον ἐγκλήματος, ἀπ- ἔλυσεν ἂν ὁ δικαστὴς αὐτὸν, λαβὼν ὁδὸν τοῦ χρηστὰ περὶ αὐτοῦ ἀποφήνασθαι. "Οθεν καὶ ὁ ἡγεμὼν ἐθαύ μαζεν αὐτὸν, πῶς, δυνάμενος εἰπεῖν πολλὰς ἀπολο- γίσει ἐσιώπα. Διὸ καὶ ὡς θέλων αὐτὸν ἀπολῦσαι, εἰς τοῦτο αὐτὸν προετρέπετο (30)· ὅτι γὰρ φθόνῳ παρ- εδόθη, καὶ Πιλάτῳ δῆλον ἦν. Οὐχ ἁπλῶς δὲ θαυ μάζει, ἀλλὰ καὶ λίαν· τάχα μὲν διὰ τὸ ἄτρεπτον καὶ ἀτάραχον αὐτοῦ πρὸς θάνατον, καὶ ἐν τούτοις γα ληνὴν τοῦ προσώπου· ἢ καὶ τὴν ὑπὲρ ἄνθρωπον αὐτ τοῦ μακροθυμίαν ἐθαύμαζεν. Εἰκὸς ἄρτι ὑποσπόνδων γενομένων Ῥωμαίοις Ίου- ἔπιων, τὸ κεχαρισμένον αὐτοῖς ᾤοντο ἐν τῇ ἑορτῇ συγχωρεῖσθαι. Καὶ Σαούλ δὲ, συγχωρήσας τῷ λαῷ τὸν Ἰωνάθαν, δηλοῖ πρὶν αὐτοῖς καὶ τοιοῦτον. Ὡς νο η Εt SCHOLIA IN MATTHÆUM. A fat totum corpus nostrum, juxta Domini sermonem. Matth. xxv, 9. Matth. xxvi, 63. B C & D ibid. 64. refer ad vers. 12. Quæ igitur virgines diligenti studio usæ sunt pro essecutione mandatorum, prudentes sunt : quæ vero incuriosæ fuerunt, fatuæ, congruum tempus impendentes in studium rerum inanium. Illud dor- micrunt, dormitionem mortis innuit : medinoctium vero, repentinum tempus declarat, ac inexspecta- tum, simulque terribile. Ac surgenlibus quidem fru- clus adest laborum suorum: socordium vero, nihil- que circa pietatem occupatarum, incipit dormitare anima, et quodammodo exstingui ac in desipien- tiam venire, adeo ut suspicandum de illis videretur propter aliarum virtutem. Quare reprobantur, di- centibus illis: Ne forte non sufficiat nobis et vobis 1. “. Porro vendunt oleum ii, qui docent ob mercedem prælationis, attentionis, eruditionis, industrise. Aut venditores sunt prophetae, apostoli, evangelista, per quos quis eruditus virtutem exercet. CAP. XXVII. V. 11. interrogavit eum præses, dicens: Tu es rex Judæorum ? Tanquam de crimine publico damnatum inter- rogat eum Pilatus, dicens: Tu es rex Judæorum ? Quærit subsannans, vel dubitans sic interrogat. Je sus vero tranquille subinnuens affirmationem, tan- quam omnium hominum rex, ait : Tu dicis. Siqui- dem pontifex juridico more interrogabat, dicens : Dic nobis, si tu es rex ¼ ; at Pilatus per simplicem enuntiationem. Vide porro, si non aliud tu dixi- sti s', quod pontifici responsum est, dubitationem ejus obliviosam coarguii: illud vero, Tu dicis, quod Pilato respondit, enuntiationem ejus confirmat. Erat namque rex Israel: et non dixit næ, ut non præbe- ret Pilato speciosam ansam illum damnandi. Propterea quod ejusmodi erant qui converti nol- lent, nihil ipsis respondit. Pulchre autem ne Pilato quidem respondit, quia dubitat si oporteat ipsum contra injustas accusationes se purgare, et quia an- ceps est de illis. Manifestum enim erat, quia si purgasset se, seque evicisset nulli obnoxium cri- miui, dimisisset utique illum judex, viam arripiens bonam de illo ferre sententiam. Quamobrem el præses admirabatur eum, quomodo cum posset pro se multas afferre rationes, taceret. Idcirco etiam quasi volens illum absolvere, ad hoc illum provo- cabat. Quia enim invidia traditus fuerat, id Pilato manifestum erat. Non simpliciter vero mirabatur, sed el vehementer. Fortean propter constantiam et imperturbabilitatem ejus adversus mortem, ac pro- pterea ob serenitatem vultus. Vel etiam longanimi- tatem ejus plusquam humanam admirabatur. Merito, cum recens Romanis fœdere juncti essent Judæi, quod gratum ipsis esset, putabant in festo concedendum. Saul etiam concedens populo Jona- than, jam pridem aliquid hujusmodi innuit illis. Ut etiam contraria bis reperies. (28) Διὰ τὸ ἀμετάτρεπτον αὐτῶν οὐδὲ αὐτοῖς ἀν- (27) Locus deficiens. (28) Nullum ascribitur auctoris nomen, Ire (29) Απ οὐδενός. (30) Hic et infra confer edila Latina, et quædam
PG 17:306Καὶ τίνος ἄρα διδασκάλου υἱὸν χρὴ νομίζειν τὸν ἐπίσημον λῃστὴν, ἢ τοῦ ἀνδρὸς αἱμάτων, τοῦ ἐξ ἀρχῆς ἀνθρωποκτόνου, ὃν καὶ μέχρι τῆς δεῦρο μᾶλλον αἱροῦνται οἱ μαθόντες παρ’ αὐτοῦ ἀνθρωποκτονεῖν, ἢ τὸν ζωοποιοῦντα τοὺς ἀνθρώπους, τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν; Κρινόμενος ὑπὸ τοῦ Πιλάτου, ἐχρημάτιζε τῇ τούτου γυναικὶ, ἵνα τῇ μὲν σιωπῇ τὴν ἀνδρείαν καταπλαγῇ, τῷ δὲ χρηματισμῷ γνῷ, ὅτι οὐκ ἄνθρωπον, ἀλλὰ Θεὸν κρίνει. Διὰ δὲ τοῦτο αὐτὸς οὐκ εἶδεν ἢ ἵνα μὴ σιωπήσῃ τῷ ὄναρ, ἢ ὅτι οὐκ ἐπιστεύετο, ἢ ὅτι ἀνάξιος ἦν, ἢ ἵνα ἀκούσας ἃ ὑπέμεινεν ἡ γυνὴ, συμπαθήσῃ. Οὐ γὰρ μόνον εἶδε τὸ ἐνύπνιον, ἀλλὰ καὶ πολλὰ ἔπαθε, καὶ ἐν νυκτὶ πρὸς τὸ φοβερώτερον γίνεσθαι. Ἄλλως τε δὲ Προνοίας ἔργον τὸ ὄναρ, οὐ λεγόμενον μὲν τί ἦν, δεικνύον δὲ, ὅτι οὐχ ἵνα μὴ πάθῃ ὁ Ἰησοῦς ἐδείχθη, ἀλλ’ ἵνα σωθῇ ἡ γυνή. Μακαρία δὲ ἡ τοιαῦτα ἀπέχουσα ἐν ὀνείροις τὸ παθεῖν, ἵνα μὴ ὑπερπάθῃ. Εἰ δὲ σύμβολόν ἐστιν αὕτη τῆς ποτε ὑπὸ Πιλάτου κυριευομένης Ἐκκλησίας, καὶ οὐκέτι οὔσης αὐτῷ ὑποχειρίου διὰ τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν … γὰρ, ἀλλόφυλος γὰρ ἡ γυνή. Στίχ. με.
ἁπλοῦν τὸν ὀφθαλμὸν διατηροῦσα, ὥστε φωτίζεσθαι ὅλον ἡμῶν τὸ σῶμα, κατὰ τὸν τοῦ Κυρίου λόγον. Αἱ μὲν οὖν λαβοῦσαι τὴν ἐπιμελῆ σπουδὴν πρὸς τὴν τῶν ἐντολῶν ἐργασίαν φρόνιμοι· αἱ δὲ ἀμελεῖς μωρα, τὸν προσήκοντα καιρὸν ἀναλώσασαι εἰς τὴν τῶν μα ταίων σπουδήν. Τὸ δὲ, ἐκάθευδον, τὴν κοίμησιν τοῦ θανάτου λέγει· τὸ μεσονύκτιον δὲ, τὸ αἰφνί διον δηλοῖ καὶ τὸ ἀπροσδόκητον, ἅμα καὶ τὸ φοβερόν. Καὶ ταῖς μὲν ἐξαναστάσαις πάρεστιν ὁ ἐπόνεσαν· τὴν δὲ ῥᾳθυμίαν (27) περὶ τὴν εὐσέβειαν μηδὲν ἐπιφε- ρομένων ἄρχεται στυγνάζειν ἡ ψυχὴ, καὶ οἱονεὶ κατα σβέννυσθαι, καὶ εἰς παραφροσύνην χωρείν, ὥστε οἱη θῆναι αὐτὰς διὰ τῆς ἑτέρων ἀρετῆς. Διὸ ἀποδοκιμά- ζονται, λεγόντων ἐκείνων, Μήποτε οὐκ ἀρκέσει ἡμῖν καὶ ὑμῖν. Πωλοῦσι δὲ τὸ ἔλαιον οἱ διδάσκοντες μια σθοῦ προσεδρείᾳ, προσοχής, φιλομαθίας, φιλοπονίας. *Η πωλοῦντες εἰσι προφῆται, ἀπόστολοι, εὐαγγελι σταί, δι' ὧν τις μαθητευθείς τὴν ἀρετὴν ἐργάζεται. ΚΕΦ. ΚΖ' Στίχ. ια'. Καὶ ἐπηρώτησεν αὐτὸν ὁ ἡγεμὼν, λέ- γων· Σὺ εἶ ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων; Ὡς ἐπὶ δημοσίῳ ἐγκλήματι κατακριθέντα αὐτὸν ἐρωτᾷ Πιλάτος λέγων· Σὺ εἶ ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰου δαίων; Ζητεῖ μυκτηρίζων, ἢ ἀμφιβάλλων οὕτως ἐρωτᾷ. Ὁ δὲ Ἰησοῦς ἡρέμα, ὑπαινιττόμενος τὸ ναι, ὡς πάντων ἀνθρώπων βασιλεὺς, ἔφη τὸ, Σὺ λέγεις. Ἐπεὶ ὁ μὲν ἀρχιερεὺς δικαστικῶς ἠρώτα λέγων· Εἰπὲ ἡμῖν εἰ σὺ εἶ ὁ βασιλεὺς, Πιλάτος δὲ ἀπο- φαντικώς. Ορα δὲ εἰ μὴ τὸ μὲν, Σὺ εἶπας, τῷ ἀρχιερεῖ λεγόμενον, τὸν δισταγμὸν αὐτοῦ λεληθότα ἐλέγχει· τὸ δὲ, Σὺ λέγεις, τῷ Πιλάτῳ, τὴν ἀπό- φασιν αὐτοῦ χυροί. "Ην γὰρ βασιλεὺς τοῦ Ἰσραὴλ, μήτε εἰπὼν ναι, ἵνα μὴ δῷ εὐλογον ἀφορμὴν τῷ Πι λάτῳ καταδικάζειν. τιφθέγγεται. Καλῶς δὲ οὐδὲ τῷ Πιλάτῳ ἀπεκρίθη, ὅτι ἀμφιβάλλει εἰ χρὴ αὐτὸν πρὸς τὰς ἀδίκους κατη- γορίας ἀπολογεῖσθαι, καὶ ὅτι διχογνωμῶν ἐστι περί αὐτῶν. Δῆλον γὰρ ἦν, ὅτι, εἰ ἀπελογήσατο και παρ ρέστησεν ἑαυτὸν οὐδενὶ (29) ἔνοχον ἐγκλήματος, ἀπ- ἔλυσεν ἂν ὁ δικαστὴς αὐτὸν, λαβὼν ὁδὸν τοῦ χρηστὰ περὶ αὐτοῦ ἀποφήνασθαι. "Οθεν καὶ ὁ ἡγεμὼν ἐθαύ μαζεν αὐτὸν, πῶς, δυνάμενος εἰπεῖν πολλὰς ἀπολο- γίσει ἐσιώπα. Διὸ καὶ ὡς θέλων αὐτὸν ἀπολῦσαι, εἰς τοῦτο αὐτὸν προετρέπετο (30)· ὅτι γὰρ φθόνῳ παρ- εδόθη, καὶ Πιλάτῳ δῆλον ἦν. Οὐχ ἁπλῶς δὲ θαυ μάζει, ἀλλὰ καὶ λίαν· τάχα μὲν διὰ τὸ ἄτρεπτον καὶ ἀτάραχον αὐτοῦ πρὸς θάνατον, καὶ ἐν τούτοις γα ληνὴν τοῦ προσώπου· ἢ καὶ τὴν ὑπὲρ ἄνθρωπον αὐτ τοῦ μακροθυμίαν ἐθαύμαζεν. Εἰκὸς ἄρτι ὑποσπόνδων γενομένων Ῥωμαίοις Ίου- ἔπιων, τὸ κεχαρισμένον αὐτοῖς ᾤοντο ἐν τῇ ἑορτῇ συγχωρεῖσθαι. Καὶ Σαούλ δὲ, συγχωρήσας τῷ λαῷ τὸν Ἰωνάθαν, δηλοῖ πρὶν αὐτοῖς καὶ τοιοῦτον. Ὡς νο η Εt SCHOLIA IN MATTHÆUM. A fat totum corpus nostrum, juxta Domini sermonem. Matth. xxv, 9. Matth. xxvi, 63. B C & D ibid. 64. refer ad vers. 12. Quæ igitur virgines diligenti studio usæ sunt pro essecutione mandatorum, prudentes sunt : quæ vero incuriosæ fuerunt, fatuæ, congruum tempus impendentes in studium rerum inanium. Illud dor- micrunt, dormitionem mortis innuit : medinoctium vero, repentinum tempus declarat, ac inexspecta- tum, simulque terribile. Ac surgenlibus quidem fru- clus adest laborum suorum: socordium vero, nihil- que circa pietatem occupatarum, incipit dormitare anima, et quodammodo exstingui ac in desipien- tiam venire, adeo ut suspicandum de illis videretur propter aliarum virtutem. Quare reprobantur, di- centibus illis: Ne forte non sufficiat nobis et vobis 1. “. Porro vendunt oleum ii, qui docent ob mercedem prælationis, attentionis, eruditionis, industrise. Aut venditores sunt prophetae, apostoli, evangelista, per quos quis eruditus virtutem exercet. CAP. XXVII. V. 11. interrogavit eum præses, dicens: Tu es rex Judæorum ? Tanquam de crimine publico damnatum inter- rogat eum Pilatus, dicens: Tu es rex Judæorum ? Quærit subsannans, vel dubitans sic interrogat. Je sus vero tranquille subinnuens affirmationem, tan- quam omnium hominum rex, ait : Tu dicis. Siqui- dem pontifex juridico more interrogabat, dicens : Dic nobis, si tu es rex ¼ ; at Pilatus per simplicem enuntiationem. Vide porro, si non aliud tu dixi- sti s', quod pontifici responsum est, dubitationem ejus obliviosam coarguii: illud vero, Tu dicis, quod Pilato respondit, enuntiationem ejus confirmat. Erat namque rex Israel: et non dixit næ, ut non præbe- ret Pilato speciosam ansam illum damnandi. Propterea quod ejusmodi erant qui converti nol- lent, nihil ipsis respondit. Pulchre autem ne Pilato quidem respondit, quia dubitat si oporteat ipsum contra injustas accusationes se purgare, et quia an- ceps est de illis. Manifestum enim erat, quia si purgasset se, seque evicisset nulli obnoxium cri- miui, dimisisset utique illum judex, viam arripiens bonam de illo ferre sententiam. Quamobrem el præses admirabatur eum, quomodo cum posset pro se multas afferre rationes, taceret. Idcirco etiam quasi volens illum absolvere, ad hoc illum provo- cabat. Quia enim invidia traditus fuerat, id Pilato manifestum erat. Non simpliciter vero mirabatur, sed el vehementer. Fortean propter constantiam et imperturbabilitatem ejus adversus mortem, ac pro- pterea ob serenitatem vultus. Vel etiam longanimi- tatem ejus plusquam humanam admirabatur. Merito, cum recens Romanis fœdere juncti essent Judæi, quod gratum ipsis esset, putabant in festo concedendum. Saul etiam concedens populo Jona- than, jam pridem aliquid hujusmodi innuit illis. Ut etiam contraria bis reperies. (28) Διὰ τὸ ἀμετάτρεπτον αὐτῶν οὐδὲ αὐτοῖς ἀν- (27) Locus deficiens. (28) Nullum ascribitur auctoris nomen, Ire (29) Απ οὐδενός. (30) Hic et infra confer edila Latina, et quædam
PG 17:307Ἀπὸ δὲ ἕκτης ὥρας σκότος ἐγένετο ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν ἕως ὥρας ἐνάτης. Περὶ ταύτης τῆς ἐκλείψεως καὶ ὁ προφήτης Ζαχαρίας εἰπών· Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, φησὶν, οὐκ ἔσται φῶς. Καὶ ψῦχος καὶ πάγος ἔσται μίαν ἡμέραν. Καὶ ἡ ἡμέρα ἐκείνη γνωστὴ τῷ Κυρίῳ. Καὶ οὐχ ἡμέρα, καὶ οὐ νύξ· καὶ πρὸς ἑσπέραν ἔσται φῶς. Εἰπὼν δὲ τὸ σκότος τὸ ἐσκοτίσθαι τοὺς βάλλοντας χεῖρας τῷ φωτί. Ὡς γὰρ Αἰγυπτίοις σκότος, καὶ τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ φῶς· οὕτως καὶ νῦν τῇ μὲν Ἐκκλησίᾳ φῶς, τοῖς δὲ Ἰουδαίοις σκότος τριῶν ἡμερῶν, φωτὸς πατρικοῦ, ἀπαυγάσματος Χριστοῦ, ἐκλάμψεως ἁγίου Πνεύματος. Καὶ ἐπεὶ ἐν τῇ ἕκτῃ ἡμέρᾳ γεγένηται ὁ ἄνθρωπος, εἰκὸς δὲ αὐτὸν ἐν τῇ ἕκτῃ ὥρᾳ ἐσφάλθαι· τάχα διὰ τοῦτο ὁ ὑπὲρ σωτηρίας ἀνθρώπων πάσχων ὥρᾳ ἕκτῃ ἐκρεμάσθη. Τοῦτό ἐστι τὸ σημεῖον, ὅπερ ἔμπροσθεν αἰτοῦσιν ὑπέσχετο δώσειν, λέγων· Γενεὰ πονηρὰ καὶ μοιχαλὶς σημεῖον ἐπιζητεῖ, καὶ ἑξῆς· καὶ, Ὅταν ὑψώσητε τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου τότε γνώσεσθε, ὅτι ἐγώ εἰμι. Καὶ γὰρ πολλῷ θαυμαστότερον ἐπὶ τοῦ σταυροῦ προσηλουμένου ταῦτα γενέσθαι ἢ ἐπὶ γῆς βαδίζοντος.
μίζων δὲ, ὅτι τὸν ἀναίτιον, ἢ τὸν μυρίοις ἐγκληματ Αt σιν ὑπαίτιον αἰτήσονται, εἶπε τοῦτο ὁ Πιλάτος, ὡς δικαίοις οὖσιν. Ηδει γὰρ, ὅτι οὐδὲν σαφῆ ἔλεγχον εἶχον κατ' αὐτοῦ. Παλαιοῖς δὲ πάνυ ἀντιγράφοις ἐντυχών, εὗρον καὶ αὐτὸν τὸν Βαραββάν Ἰησοῦν λεγόμενον. Οὕτως γοῦν εἶχεν ἡ τοῦ Πιλάτου πεῦσις ἐκεῖ· Τίνα θέλετε ἀπὸ τῶν δύο ἀπολύσω ὑμῖν; Ἰησοῦν τὸν Βαραββάν, ἢ Ἰησοῦν τὸν λεγόμενον Χριστόν; ὡς γὰρ ἔοικε, πατρωνυμία ἦν τοῦ λῃστοῦ ὁ Βαραββᾶς, ὅπερ ἑρμη- νεύεται διδασκάλου υἱός (31). Συντιθέμενον οὖν τὸ τοῦ Βαραμβἂν ὄνομα σημαίνει υἱὸς τοῦ διδασκά λου ἡμῶν. Καὶ τίνος ἄρα διδασκάλου υἱὸν χρὴ νομί ζειν τὸν ἐπίσημον λῃστὴν, ἢ τοῦ ἀνδρὸς αἱμάτων, τοῦ ἐξ ἀρχῆς ἀνθρωποκτόνου, ἂν καὶ μέχρι τῆς δεῦρο μᾶλλον αἱροῦνται οἱ μαθόντες παρ' αὐτοῦ ἀνθρωποκτονεῖν, ἢ τὸν ζωοποιοῦντα τοὺς ἀνθρώπους, τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν ; Κρινόμενος ὑπὸ τοῦ Πιλάτου, ἐχρημάτιζε τῇ τού- του γυναικί, ἵνα τῇ μὲν σιωπῇ τὴν ἀνδρείαν κατα- πλαγῇ, τῷ δὲ χρηματισμῷ γνῷ, ὅτι οὐκ ἄνθρωπον, ἀλλὰ Θεὸν κρίνει. Διὰ δὲ τοῦτο αὐτὸς οὐκ εἶδεν ἢ ἵνα μὴ σιωπήσῃ τῷ (32) όναρ, ἢ ὅτι οὐκ ἔπιστεύετο, ἢ ὅτι ἀνάξιος ἦν, ἢ ἵνα ἀκούσας & ὑπέμεινεν ἡ γυνή, συμπαθήσῃ. Οὐ γὰρ μόνον εἶδε τὸ ἐνύπα νιον, ἀλλὰ καὶ πολλὰ ἔπαθε, καὶ ἐν νυκτὶ πρὸς τὸ φοβερώτερον γίνεσθαι. "Αλλως τε δὲ Προνοίας ἔργον τὸ ὄναρ, οὐ λεγόμενον μὲν τί ἦν, δεικνύον δὲ, ὅτι οὐχ ἵνα μὴ πάθῃ ὁ Ἰησοῦς ἐδείχθη, ἀλλ᾽ ἵνα σωθῇ ἡ γυνή. Μακαρία δὲ ἡ τοιαῦτα (55) ἀπέχουσα ἐν ὀνείροις τὸ παθεῖν, ἵνα μὴ ὑπερπάθῃ. Εἰ (34) δὲ σύμβολόν ἐστιν αὕτη τῆς ποτε ὑπὸ Πιλάτου κυριευομένης Εκ- κλησίας, καὶ οὐκέτι οὔσης αὐτῷ ὑποχειρίου διὰ τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν....... γὰρ, ἀλλόφυλος γὰρ ἡ γυνή. Στίχ. με'. Ἀπὸ δὲ ἕκτης ὥρας σκότος ἐγένετο ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν ἕως ὥρας ἐνάτης. Ζαχαρίας εἰπών· Ἓν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, φησίν, οὐκ ἔσται φῶς. Καὶ ψυχος καὶ πάγος ἔσται μίαν ἡμέ ραν. Καὶ ἡ ἡμέρα ἐκείνη γνωστὴ τῷ Κυρίῳ. Καὶ οὐχ ἡμέρα, καὶ οὐ νύξ· καὶ πρὸς ἑσπέραν ἔσται φῶς. Εἰπὼν δὲ τὸ σκότος τὸ ἐσκοτίσθαι τοὺς βάλ- λοντας χεῖρας τῷ φωτί. Ὡς γὰρ Αἰγυπτίοις σκότος . καὶ τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ φῶς· οὕτως καὶ νῦν τῇ μὲν Ἐκκλησίᾳ φῶς, τοῖς δὲ Ἰουδαίοις σκότος τριῶν ἡμε ρῶν, φωτὸς πατρικοῦ, ἀπαυγάσματος Χριστοῦ, ἐκλάμ ψεως ἁγίου Πνεύματος. Καὶ ἐπεὶ ἐν τῇ ἕκτῃ ἡμέρᾳ γεγένηται ὁ ἄνθρωπος, εἰκὸς δὲ αὐτὸν ἐν τῇ ἕκτῃ ὥρα ἐσφάλθαι· τάχα διὰ τοῦτο ὁ ὑπὲρ σωτηρίας ανθρώ πων πάσχων ὥρᾳ ἕκτῃ ἐκρεμάσθη. Τοῦτό ἐστι τὸ σημεῖον, ὅπερ ἔμπροσθεν αἰτοῦσιν ὑπέσχετο δώσειν, λέγων· Γενεὰ πονηρὰ καὶ μοιχαλίς σημεῖον ἐπι- SUPPLEMENTUM AD ORIGENIS EXEGETICA. qui igitur futurum putabat, ut innocentem potius, A quam infinitis criminibus reum postularent, dixit hoc Pilatus, tanquam iis qui justitiam sectabantur. Sciebat enim quia nullum evidens argumentum ha- bebat contra illum. Vetustissima legens exemplaria, inveni, ipsum quoque Barabbam vocatum fuisse Jesum. Sic igitur se ibi habebat Pilati interrogatio: Quem vultis de his duobus dimittam vobis? Jesum Barabbam, vel Je- sum qui dicitur Christus 18? Ut enim videtur, latro patronymice vocabatur Barabbas, quod interpreta- tur doctoris filius. Compositum igitur nomen Ba- ramban, indicat Filius doctoris nostri. cujus- nam alius doctoris filium oportet reputare latronem insignem, quam viri sanguinum, quam ejus qui ab initio est homicida s : quem usque in hanc diem, qui ab ipso discunt facere homicidia, præferunt vi- vificatori hominum Domino nostro Jesu Christo ? Dum judicaretur a Pilato, oracula reddebat ejus itxori; ut silentio quidem ad fortitudinem stuperet, at vaticinio cognosceret, quod non in hominem, sed Deum sententiam ſért. Propterea vero ipse non vi- dit, vel ut illa non taceret somnium, vel quia illi non credebatur, vel indignus erat, vel ut audiens quæ uxor passa fuerat, compateretur. Non enim modo somnium vidit, sed et multa passa est, et in nocte id ad majorem timorem contigit. Cæterum Providentia opus illud somnium fuit, de quo quidem non dicitur quid esset, manifestat tamen demon- stratum fuisse, non ut Christus non pateretur, sed ut mulier salva fieret. Beata vero hæc, quæ per som- ria habuit, ut pateretur, ut non longe graviora pa- teretur. Quasi autem symbolum ea est Ecclesiæ, quæ quondam Pilato suberat, sed non amplius ob- noxia est ei propter fidem in Christum..... mulier enim alienigena erat. V. 45. A sexta autem hora tenebræ fuerunt super omnem terram, usque ad horam nonam. De hac eclipsi et propheta Zacharias dixit: In illa die, inquit, non erit lux. Et frigus et gelu erit unam diem. Et dies illa nota Domino. Et non dies, et non nox; et ad vesperam erit lux 10. Dum dicit te- nebræ, ostendit obtenebratos fuisse qui in lucem manus injecerant. Sicut enim Ægyptiis fuerunt te- nebræ, at lux filiis Israel; ita et nunc, Ecclesiæ qui- dem est lux; at Judæis sunt tenebræ triduanæ, In- minis nempe paterni, splendoris Christi, fulgoris Spiritus sancti. Et quia die sexta factus est homo, ac verosimile est illum hora sexta fuisse deceptum, propterea fortasse qui pro salute hominum passus est, hora sexta suspensus fuit. Hoc est signum quod antea petentibus se daturum promiserat inquiens : Generatio prava et adultera signum requirit ", etc. Et, quando exaltaveritis Filium hominis, tunc cogno- B C D ss Matth. xi, 28. Matth. xxνη, 17. Joan. viii, 44. Zach. xiv, 6, 7. pag. a. Confer. edita Orig. (35) Περὶ ταύτης τῆς ἐκλείψεως καὶ ὁ προφήτης 39. 22 Joan. VIII, (31) Hinc quædam videtur hausisse Theophyl. (32) Forte τό. (53) Απ τοιαύτη. (34) Forte οἷονεί. (35) Subjungitur non asscripto auctoris nomine.
Οὐ ταύτῃ δὲ μόνον τὸ παράδοξον ἦν, ἀλλ’ ὅτι καὶ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ γέγονεν ὅπερ ἐζήτουν, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην, ὅπερ οὐδὲ πρότερον συνέβη, ἀλλ’ ἐν Αἰγύπτῳ μόνον, ὅτε καὶ τὸ Πάσχα ἐτελεῖτο· καὶ γὰρ ἐκεῖνα τύπος ἦν τούτων. Ἵνα γὰρ μὴ εἴπωσιν ἔκλειψιν εἶναι τὸ γεγενημένον, διὰ τοῦτο τῇ ιδ γίνεται, ὅτε ἔκλειψιν συμβῆναι ἀμήχανον. Ἐν μέσῃ δὲ ἡμέρᾳ, ἵνα πάντες οἱ τὴν γῆν οἰκοῦντες μάθωσιν, ὅτι πανταχοῦ τῆς οἰκουμένης ἡμέρα ἦν. Καὶ Φλέγων δέ τις παρ’ Ἕλλησι φιλόσοφος μέμνηται τούτου τοῦ σκότους, ὡς παραδόξως γεγενημένου ἐν τῇ ιδ τῆς σελήνης· ὅτε οὐ πέφυκεν ἔκλειψις γίνεσθαι, ὅτε πολὺ ἀπέχει τὸ τοῦ ἡλίου διάστημα, ὅσον ἀπ’ ἀρχῆς τοῦ οὐρανοῦ ἕως τέλους. Τότε γὰρ γίνονται ἐκλείψεις, ὅταν πλησιάσωσιν ἀλλήλοις οἱ δύο οὗτοι φωστῆρες. Γίνεται γὰρ ἔκλειψις ἡλίου συνοδικῶς ὑποδραμούσης αὐτὸν σελήνης, οὐ πανσελήνῳ, ὅτε διάμετρός ἐστι τῇ σελήνῃ. Τοῦτο δὲ γέγονεν, ὡς πενθούσης τῆς κτίσεως ἐπὶ τῷ γεγονότι, καὶ διὰ τοῦτο δηλούσης, ὅτι, τῆς παροινίας ταύτης πραχθείσης ἐξ Ἰουδαίων, ἐσκοτίσθη αὐτῶν ὁ νοῦς, καὶ ἀπέστη ἀπ’ αὐτῶν ὁ νοητὸς ἥλιος.
μίζων δὲ, ὅτι τὸν ἀναίτιον, ἢ τὸν μυρίοις ἐγκληματ Αt σιν ὑπαίτιον αἰτήσονται, εἶπε τοῦτο ὁ Πιλάτος, ὡς δικαίοις οὖσιν. Ηδει γὰρ, ὅτι οὐδὲν σαφῆ ἔλεγχον εἶχον κατ' αὐτοῦ. Παλαιοῖς δὲ πάνυ ἀντιγράφοις ἐντυχών, εὗρον καὶ αὐτὸν τὸν Βαραββάν Ἰησοῦν λεγόμενον. Οὕτως γοῦν εἶχεν ἡ τοῦ Πιλάτου πεῦσις ἐκεῖ· Τίνα θέλετε ἀπὸ τῶν δύο ἀπολύσω ὑμῖν; Ἰησοῦν τὸν Βαραββάν, ἢ Ἰησοῦν τὸν λεγόμενον Χριστόν; ὡς γὰρ ἔοικε, πατρωνυμία ἦν τοῦ λῃστοῦ ὁ Βαραββᾶς, ὅπερ ἑρμη- νεύεται διδασκάλου υἱός (31). Συντιθέμενον οὖν τὸ τοῦ Βαραμβἂν ὄνομα σημαίνει υἱὸς τοῦ διδασκά λου ἡμῶν. Καὶ τίνος ἄρα διδασκάλου υἱὸν χρὴ νομί ζειν τὸν ἐπίσημον λῃστὴν, ἢ τοῦ ἀνδρὸς αἱμάτων, τοῦ ἐξ ἀρχῆς ἀνθρωποκτόνου, ἂν καὶ μέχρι τῆς δεῦρο μᾶλλον αἱροῦνται οἱ μαθόντες παρ' αὐτοῦ ἀνθρωποκτονεῖν, ἢ τὸν ζωοποιοῦντα τοὺς ἀνθρώπους, τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν ; Κρινόμενος ὑπὸ τοῦ Πιλάτου, ἐχρημάτιζε τῇ τού- του γυναικί, ἵνα τῇ μὲν σιωπῇ τὴν ἀνδρείαν κατα- πλαγῇ, τῷ δὲ χρηματισμῷ γνῷ, ὅτι οὐκ ἄνθρωπον, ἀλλὰ Θεὸν κρίνει. Διὰ δὲ τοῦτο αὐτὸς οὐκ εἶδεν ἢ ἵνα μὴ σιωπήσῃ τῷ (32) όναρ, ἢ ὅτι οὐκ ἔπιστεύετο, ἢ ὅτι ἀνάξιος ἦν, ἢ ἵνα ἀκούσας & ὑπέμεινεν ἡ γυνή, συμπαθήσῃ. Οὐ γὰρ μόνον εἶδε τὸ ἐνύπα νιον, ἀλλὰ καὶ πολλὰ ἔπαθε, καὶ ἐν νυκτὶ πρὸς τὸ φοβερώτερον γίνεσθαι. "Αλλως τε δὲ Προνοίας ἔργον τὸ ὄναρ, οὐ λεγόμενον μὲν τί ἦν, δεικνύον δὲ, ὅτι οὐχ ἵνα μὴ πάθῃ ὁ Ἰησοῦς ἐδείχθη, ἀλλ᾽ ἵνα σωθῇ ἡ γυνή. Μακαρία δὲ ἡ τοιαῦτα (55) ἀπέχουσα ἐν ὀνείροις τὸ παθεῖν, ἵνα μὴ ὑπερπάθῃ. Εἰ (34) δὲ σύμβολόν ἐστιν αὕτη τῆς ποτε ὑπὸ Πιλάτου κυριευομένης Εκ- κλησίας, καὶ οὐκέτι οὔσης αὐτῷ ὑποχειρίου διὰ τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν....... γὰρ, ἀλλόφυλος γὰρ ἡ γυνή. Στίχ. με'. Ἀπὸ δὲ ἕκτης ὥρας σκότος ἐγένετο ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν ἕως ὥρας ἐνάτης. Ζαχαρίας εἰπών· Ἓν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, φησίν, οὐκ ἔσται φῶς. Καὶ ψυχος καὶ πάγος ἔσται μίαν ἡμέ ραν. Καὶ ἡ ἡμέρα ἐκείνη γνωστὴ τῷ Κυρίῳ. Καὶ οὐχ ἡμέρα, καὶ οὐ νύξ· καὶ πρὸς ἑσπέραν ἔσται φῶς. Εἰπὼν δὲ τὸ σκότος τὸ ἐσκοτίσθαι τοὺς βάλ- λοντας χεῖρας τῷ φωτί. Ὡς γὰρ Αἰγυπτίοις σκότος . καὶ τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ φῶς· οὕτως καὶ νῦν τῇ μὲν Ἐκκλησίᾳ φῶς, τοῖς δὲ Ἰουδαίοις σκότος τριῶν ἡμε ρῶν, φωτὸς πατρικοῦ, ἀπαυγάσματος Χριστοῦ, ἐκλάμ ψεως ἁγίου Πνεύματος. Καὶ ἐπεὶ ἐν τῇ ἕκτῃ ἡμέρᾳ γεγένηται ὁ ἄνθρωπος, εἰκὸς δὲ αὐτὸν ἐν τῇ ἕκτῃ ὥρα ἐσφάλθαι· τάχα διὰ τοῦτο ὁ ὑπὲρ σωτηρίας ανθρώ πων πάσχων ὥρᾳ ἕκτῃ ἐκρεμάσθη. Τοῦτό ἐστι τὸ σημεῖον, ὅπερ ἔμπροσθεν αἰτοῦσιν ὑπέσχετο δώσειν, λέγων· Γενεὰ πονηρὰ καὶ μοιχαλίς σημεῖον ἐπι- SUPPLEMENTUM AD ORIGENIS EXEGETICA. qui igitur futurum putabat, ut innocentem potius, A quam infinitis criminibus reum postularent, dixit hoc Pilatus, tanquam iis qui justitiam sectabantur. Sciebat enim quia nullum evidens argumentum ha- bebat contra illum. Vetustissima legens exemplaria, inveni, ipsum quoque Barabbam vocatum fuisse Jesum. Sic igitur se ibi habebat Pilati interrogatio: Quem vultis de his duobus dimittam vobis? Jesum Barabbam, vel Je- sum qui dicitur Christus 18? Ut enim videtur, latro patronymice vocabatur Barabbas, quod interpreta- tur doctoris filius. Compositum igitur nomen Ba- ramban, indicat Filius doctoris nostri. cujus- nam alius doctoris filium oportet reputare latronem insignem, quam viri sanguinum, quam ejus qui ab initio est homicida s : quem usque in hanc diem, qui ab ipso discunt facere homicidia, præferunt vi- vificatori hominum Domino nostro Jesu Christo ? Dum judicaretur a Pilato, oracula reddebat ejus itxori; ut silentio quidem ad fortitudinem stuperet, at vaticinio cognosceret, quod non in hominem, sed Deum sententiam ſért. Propterea vero ipse non vi- dit, vel ut illa non taceret somnium, vel quia illi non credebatur, vel indignus erat, vel ut audiens quæ uxor passa fuerat, compateretur. Non enim modo somnium vidit, sed et multa passa est, et in nocte id ad majorem timorem contigit. Cæterum Providentia opus illud somnium fuit, de quo quidem non dicitur quid esset, manifestat tamen demon- stratum fuisse, non ut Christus non pateretur, sed ut mulier salva fieret. Beata vero hæc, quæ per som- ria habuit, ut pateretur, ut non longe graviora pa- teretur. Quasi autem symbolum ea est Ecclesiæ, quæ quondam Pilato suberat, sed non amplius ob- noxia est ei propter fidem in Christum..... mulier enim alienigena erat. V. 45. A sexta autem hora tenebræ fuerunt super omnem terram, usque ad horam nonam. De hac eclipsi et propheta Zacharias dixit: In illa die, inquit, non erit lux. Et frigus et gelu erit unam diem. Et dies illa nota Domino. Et non dies, et non nox; et ad vesperam erit lux 10. Dum dicit te- nebræ, ostendit obtenebratos fuisse qui in lucem manus injecerant. Sicut enim Ægyptiis fuerunt te- nebræ, at lux filiis Israel; ita et nunc, Ecclesiæ qui- dem est lux; at Judæis sunt tenebræ triduanæ, In- minis nempe paterni, splendoris Christi, fulgoris Spiritus sancti. Et quia die sexta factus est homo, ac verosimile est illum hora sexta fuisse deceptum, propterea fortasse qui pro salute hominum passus est, hora sexta suspensus fuit. Hoc est signum quod antea petentibus se daturum promiserat inquiens : Generatio prava et adultera signum requirit ", etc. Et, quando exaltaveritis Filium hominis, tunc cogno- B C D ss Matth. xi, 28. Matth. xxνη, 17. Joan. viii, 44. Zach. xiv, 6, 7. pag. a. Confer. edita Orig. (35) Περὶ ταύτης τῆς ἐκλείψεως καὶ ὁ προφήτης 39. 22 Joan. VIII, (31) Hinc quædam videtur hausisse Theophyl. (32) Forte τό. (53) Απ τοιαύτη. (34) Forte οἷονεί. (35) Subjungitur non asscripto auctoris nomine.
PG 17:308Εἴτε γὰρ αὐτὸν ἐνόμιζον τοῦτο πεποιηκέναι, ἔδει πιστεῦσαι καὶ φοβηθῆναι· εἴτε οὐκ αὐτὸν, ἀλλὰ τὸν Πατέρα, καὶ ἐκ τούτου ἔδει κατανυγῆναι. Ὀργιζομένου γὰρ ἦν τὸ σκότος ἐκεῖνο, καὶ δεῖγμα τοῦ μέλλοντος λαβεῖν τοὺς θεομάχους τε καὶ μιαιφόνους. Διὰ τοῦτο γὰρ μετὰ πάντων τῆς παροινίας τοῦτο γίνεται, ὅτε κόρος ἔλαβε τῶν σκωμμάτων, καὶ πάντων ἐφθέγξαντο ὅσα ἠθέλησαν.
μίζων δὲ, ὅτι τὸν ἀναίτιον, ἢ τὸν μυρίοις ἐγκληματ Αt σιν ὑπαίτιον αἰτήσονται, εἶπε τοῦτο ὁ Πιλάτος, ὡς δικαίοις οὖσιν. Ηδει γὰρ, ὅτι οὐδὲν σαφῆ ἔλεγχον εἶχον κατ' αὐτοῦ. Παλαιοῖς δὲ πάνυ ἀντιγράφοις ἐντυχών, εὗρον καὶ αὐτὸν τὸν Βαραββάν Ἰησοῦν λεγόμενον. Οὕτως γοῦν εἶχεν ἡ τοῦ Πιλάτου πεῦσις ἐκεῖ· Τίνα θέλετε ἀπὸ τῶν δύο ἀπολύσω ὑμῖν; Ἰησοῦν τὸν Βαραββάν, ἢ Ἰησοῦν τὸν λεγόμενον Χριστόν; ὡς γὰρ ἔοικε, πατρωνυμία ἦν τοῦ λῃστοῦ ὁ Βαραββᾶς, ὅπερ ἑρμη- νεύεται διδασκάλου υἱός (31). Συντιθέμενον οὖν τὸ τοῦ Βαραμβἂν ὄνομα σημαίνει υἱὸς τοῦ διδασκά λου ἡμῶν. Καὶ τίνος ἄρα διδασκάλου υἱὸν χρὴ νομί ζειν τὸν ἐπίσημον λῃστὴν, ἢ τοῦ ἀνδρὸς αἱμάτων, τοῦ ἐξ ἀρχῆς ἀνθρωποκτόνου, ἂν καὶ μέχρι τῆς δεῦρο μᾶλλον αἱροῦνται οἱ μαθόντες παρ' αὐτοῦ ἀνθρωποκτονεῖν, ἢ τὸν ζωοποιοῦντα τοὺς ἀνθρώπους, τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν ; Κρινόμενος ὑπὸ τοῦ Πιλάτου, ἐχρημάτιζε τῇ τού- του γυναικί, ἵνα τῇ μὲν σιωπῇ τὴν ἀνδρείαν κατα- πλαγῇ, τῷ δὲ χρηματισμῷ γνῷ, ὅτι οὐκ ἄνθρωπον, ἀλλὰ Θεὸν κρίνει. Διὰ δὲ τοῦτο αὐτὸς οὐκ εἶδεν ἢ ἵνα μὴ σιωπήσῃ τῷ (32) όναρ, ἢ ὅτι οὐκ ἔπιστεύετο, ἢ ὅτι ἀνάξιος ἦν, ἢ ἵνα ἀκούσας & ὑπέμεινεν ἡ γυνή, συμπαθήσῃ. Οὐ γὰρ μόνον εἶδε τὸ ἐνύπα νιον, ἀλλὰ καὶ πολλὰ ἔπαθε, καὶ ἐν νυκτὶ πρὸς τὸ φοβερώτερον γίνεσθαι. "Αλλως τε δὲ Προνοίας ἔργον τὸ ὄναρ, οὐ λεγόμενον μὲν τί ἦν, δεικνύον δὲ, ὅτι οὐχ ἵνα μὴ πάθῃ ὁ Ἰησοῦς ἐδείχθη, ἀλλ᾽ ἵνα σωθῇ ἡ γυνή. Μακαρία δὲ ἡ τοιαῦτα (55) ἀπέχουσα ἐν ὀνείροις τὸ παθεῖν, ἵνα μὴ ὑπερπάθῃ. Εἰ (34) δὲ σύμβολόν ἐστιν αὕτη τῆς ποτε ὑπὸ Πιλάτου κυριευομένης Εκ- κλησίας, καὶ οὐκέτι οὔσης αὐτῷ ὑποχειρίου διὰ τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν....... γὰρ, ἀλλόφυλος γὰρ ἡ γυνή. Στίχ. με'. Ἀπὸ δὲ ἕκτης ὥρας σκότος ἐγένετο ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν ἕως ὥρας ἐνάτης. Ζαχαρίας εἰπών· Ἓν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, φησίν, οὐκ ἔσται φῶς. Καὶ ψυχος καὶ πάγος ἔσται μίαν ἡμέ ραν. Καὶ ἡ ἡμέρα ἐκείνη γνωστὴ τῷ Κυρίῳ. Καὶ οὐχ ἡμέρα, καὶ οὐ νύξ· καὶ πρὸς ἑσπέραν ἔσται φῶς. Εἰπὼν δὲ τὸ σκότος τὸ ἐσκοτίσθαι τοὺς βάλ- λοντας χεῖρας τῷ φωτί. Ὡς γὰρ Αἰγυπτίοις σκότος . καὶ τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ φῶς· οὕτως καὶ νῦν τῇ μὲν Ἐκκλησίᾳ φῶς, τοῖς δὲ Ἰουδαίοις σκότος τριῶν ἡμε ρῶν, φωτὸς πατρικοῦ, ἀπαυγάσματος Χριστοῦ, ἐκλάμ ψεως ἁγίου Πνεύματος. Καὶ ἐπεὶ ἐν τῇ ἕκτῃ ἡμέρᾳ γεγένηται ὁ ἄνθρωπος, εἰκὸς δὲ αὐτὸν ἐν τῇ ἕκτῃ ὥρα ἐσφάλθαι· τάχα διὰ τοῦτο ὁ ὑπὲρ σωτηρίας ανθρώ πων πάσχων ὥρᾳ ἕκτῃ ἐκρεμάσθη. Τοῦτό ἐστι τὸ σημεῖον, ὅπερ ἔμπροσθεν αἰτοῦσιν ὑπέσχετο δώσειν, λέγων· Γενεὰ πονηρὰ καὶ μοιχαλίς σημεῖον ἐπι- SUPPLEMENTUM AD ORIGENIS EXEGETICA. qui igitur futurum putabat, ut innocentem potius, A quam infinitis criminibus reum postularent, dixit hoc Pilatus, tanquam iis qui justitiam sectabantur. Sciebat enim quia nullum evidens argumentum ha- bebat contra illum. Vetustissima legens exemplaria, inveni, ipsum quoque Barabbam vocatum fuisse Jesum. Sic igitur se ibi habebat Pilati interrogatio: Quem vultis de his duobus dimittam vobis? Jesum Barabbam, vel Je- sum qui dicitur Christus 18? Ut enim videtur, latro patronymice vocabatur Barabbas, quod interpreta- tur doctoris filius. Compositum igitur nomen Ba- ramban, indicat Filius doctoris nostri. cujus- nam alius doctoris filium oportet reputare latronem insignem, quam viri sanguinum, quam ejus qui ab initio est homicida s : quem usque in hanc diem, qui ab ipso discunt facere homicidia, præferunt vi- vificatori hominum Domino nostro Jesu Christo ? Dum judicaretur a Pilato, oracula reddebat ejus itxori; ut silentio quidem ad fortitudinem stuperet, at vaticinio cognosceret, quod non in hominem, sed Deum sententiam ſért. Propterea vero ipse non vi- dit, vel ut illa non taceret somnium, vel quia illi non credebatur, vel indignus erat, vel ut audiens quæ uxor passa fuerat, compateretur. Non enim modo somnium vidit, sed et multa passa est, et in nocte id ad majorem timorem contigit. Cæterum Providentia opus illud somnium fuit, de quo quidem non dicitur quid esset, manifestat tamen demon- stratum fuisse, non ut Christus non pateretur, sed ut mulier salva fieret. Beata vero hæc, quæ per som- ria habuit, ut pateretur, ut non longe graviora pa- teretur. Quasi autem symbolum ea est Ecclesiæ, quæ quondam Pilato suberat, sed non amplius ob- noxia est ei propter fidem in Christum..... mulier enim alienigena erat. V. 45. A sexta autem hora tenebræ fuerunt super omnem terram, usque ad horam nonam. De hac eclipsi et propheta Zacharias dixit: In illa die, inquit, non erit lux. Et frigus et gelu erit unam diem. Et dies illa nota Domino. Et non dies, et non nox; et ad vesperam erit lux 10. Dum dicit te- nebræ, ostendit obtenebratos fuisse qui in lucem manus injecerant. Sicut enim Ægyptiis fuerunt te- nebræ, at lux filiis Israel; ita et nunc, Ecclesiæ qui- dem est lux; at Judæis sunt tenebræ triduanæ, In- minis nempe paterni, splendoris Christi, fulgoris Spiritus sancti. Et quia die sexta factus est homo, ac verosimile est illum hora sexta fuisse deceptum, propterea fortasse qui pro salute hominum passus est, hora sexta suspensus fuit. Hoc est signum quod antea petentibus se daturum promiserat inquiens : Generatio prava et adultera signum requirit ", etc. Et, quando exaltaveritis Filium hominis, tunc cogno- B C D ss Matth. xi, 28. Matth. xxνη, 17. Joan. viii, 44. Zach. xiv, 6, 7. pag. a. Confer. edita Orig. (35) Περὶ ταύτης τῆς ἐκλείψεως καὶ ὁ προφήτης 39. 22 Joan. VIII, (31) Hinc quædam videtur hausisse Theophyl. (32) Forte τό. (53) Απ τοιαύτη. (34) Forte οἷονεί. (35) Subjungitur non asscripto auctoris nomine.
Chapter XXVIIIΚΕΦ. ΚΗ
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
ΚΕΦ. ΚΗ. Στίχ. ιη. Ἐδόθη μοι πᾶσα ἐξουσία ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς. Τὸ, Ἐδόθη μοι πᾶσα ἐξουσία, καὶ ἑξῆς, εἰς τὴν ἐνανθρώπησιν νόει. Εἰ δὲ καὶ εἰς τὴν θεότητα … θεωρεῖν, καὶ οὕτω λήψῃ τὸ Ἐδόθη μοι ἐξουσία, ἀντὶ τοῦ Ἐχωρήθη. Ἐδόθη, ἠνέχθη μοι, περὶ τοῦ αὐτεξουσίου ἐπιστεύθην. Χώραν ἔσχεν ἡ ζωὴ πρῶτον μὲν ἐν τοῖς ἄνω, εἶτα νῦν καὶ ἐν τοῖς κάτω· οὓς θαῤῥοῦντες βαπτίσατε εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Εἷς ὁ σώζων, μία ἡ σωτηρία. Εἷς ὁ ζῶν Πατὴρ, ὁ Υἱὸς, καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Εἷς ἐστιν οὐ συναλοιφῇ τῶν τριῶν, ἀλλ’ οὐσίᾳ μιᾷ· τρεῖς δὲ ὑποστάσεις τέλειαι ἐν πᾶσι, καὶ κατάλληλοι. Κατὰ φύσιν ἐγέννησεν ὁ Πατήρ· διόπερ ὁμοούσιος ἐγεννήθη. Οὐ σῶμα ὁ Θεός·
μίζων δὲ, ὅτι τὸν ἀναίτιον, ἢ τὸν μυρίοις ἐγκληματ Αt σιν ὑπαίτιον αἰτήσονται, εἶπε τοῦτο ὁ Πιλάτος, ὡς δικαίοις οὖσιν. Ηδει γὰρ, ὅτι οὐδὲν σαφῆ ἔλεγχον εἶχον κατ' αὐτοῦ. Παλαιοῖς δὲ πάνυ ἀντιγράφοις ἐντυχών, εὗρον καὶ αὐτὸν τὸν Βαραββάν Ἰησοῦν λεγόμενον. Οὕτως γοῦν εἶχεν ἡ τοῦ Πιλάτου πεῦσις ἐκεῖ· Τίνα θέλετε ἀπὸ τῶν δύο ἀπολύσω ὑμῖν; Ἰησοῦν τὸν Βαραββάν, ἢ Ἰησοῦν τὸν λεγόμενον Χριστόν; ὡς γὰρ ἔοικε, πατρωνυμία ἦν τοῦ λῃστοῦ ὁ Βαραββᾶς, ὅπερ ἑρμη- νεύεται διδασκάλου υἱός (31). Συντιθέμενον οὖν τὸ τοῦ Βαραμβἂν ὄνομα σημαίνει υἱὸς τοῦ διδασκά λου ἡμῶν. Καὶ τίνος ἄρα διδασκάλου υἱὸν χρὴ νομί ζειν τὸν ἐπίσημον λῃστὴν, ἢ τοῦ ἀνδρὸς αἱμάτων, τοῦ ἐξ ἀρχῆς ἀνθρωποκτόνου, ἂν καὶ μέχρι τῆς δεῦρο μᾶλλον αἱροῦνται οἱ μαθόντες παρ' αὐτοῦ ἀνθρωποκτονεῖν, ἢ τὸν ζωοποιοῦντα τοὺς ἀνθρώπους, τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν ; Κρινόμενος ὑπὸ τοῦ Πιλάτου, ἐχρημάτιζε τῇ τού- του γυναικί, ἵνα τῇ μὲν σιωπῇ τὴν ἀνδρείαν κατα- πλαγῇ, τῷ δὲ χρηματισμῷ γνῷ, ὅτι οὐκ ἄνθρωπον, ἀλλὰ Θεὸν κρίνει. Διὰ δὲ τοῦτο αὐτὸς οὐκ εἶδεν ἢ ἵνα μὴ σιωπήσῃ τῷ (32) όναρ, ἢ ὅτι οὐκ ἔπιστεύετο, ἢ ὅτι ἀνάξιος ἦν, ἢ ἵνα ἀκούσας & ὑπέμεινεν ἡ γυνή, συμπαθήσῃ. Οὐ γὰρ μόνον εἶδε τὸ ἐνύπα νιον, ἀλλὰ καὶ πολλὰ ἔπαθε, καὶ ἐν νυκτὶ πρὸς τὸ φοβερώτερον γίνεσθαι. "Αλλως τε δὲ Προνοίας ἔργον τὸ ὄναρ, οὐ λεγόμενον μὲν τί ἦν, δεικνύον δὲ, ὅτι οὐχ ἵνα μὴ πάθῃ ὁ Ἰησοῦς ἐδείχθη, ἀλλ᾽ ἵνα σωθῇ ἡ γυνή. Μακαρία δὲ ἡ τοιαῦτα (55) ἀπέχουσα ἐν ὀνείροις τὸ παθεῖν, ἵνα μὴ ὑπερπάθῃ. Εἰ (34) δὲ σύμβολόν ἐστιν αὕτη τῆς ποτε ὑπὸ Πιλάτου κυριευομένης Εκ- κλησίας, καὶ οὐκέτι οὔσης αὐτῷ ὑποχειρίου διὰ τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν....... γὰρ, ἀλλόφυλος γὰρ ἡ γυνή. Στίχ. με'. Ἀπὸ δὲ ἕκτης ὥρας σκότος ἐγένετο ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν ἕως ὥρας ἐνάτης. Ζαχαρίας εἰπών· Ἓν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, φησίν, οὐκ ἔσται φῶς. Καὶ ψυχος καὶ πάγος ἔσται μίαν ἡμέ ραν. Καὶ ἡ ἡμέρα ἐκείνη γνωστὴ τῷ Κυρίῳ. Καὶ οὐχ ἡμέρα, καὶ οὐ νύξ· καὶ πρὸς ἑσπέραν ἔσται φῶς. Εἰπὼν δὲ τὸ σκότος τὸ ἐσκοτίσθαι τοὺς βάλ- λοντας χεῖρας τῷ φωτί. Ὡς γὰρ Αἰγυπτίοις σκότος . καὶ τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ φῶς· οὕτως καὶ νῦν τῇ μὲν Ἐκκλησίᾳ φῶς, τοῖς δὲ Ἰουδαίοις σκότος τριῶν ἡμε ρῶν, φωτὸς πατρικοῦ, ἀπαυγάσματος Χριστοῦ, ἐκλάμ ψεως ἁγίου Πνεύματος. Καὶ ἐπεὶ ἐν τῇ ἕκτῃ ἡμέρᾳ γεγένηται ὁ ἄνθρωπος, εἰκὸς δὲ αὐτὸν ἐν τῇ ἕκτῃ ὥρα ἐσφάλθαι· τάχα διὰ τοῦτο ὁ ὑπὲρ σωτηρίας ανθρώ πων πάσχων ὥρᾳ ἕκτῃ ἐκρεμάσθη. Τοῦτό ἐστι τὸ σημεῖον, ὅπερ ἔμπροσθεν αἰτοῦσιν ὑπέσχετο δώσειν, λέγων· Γενεὰ πονηρὰ καὶ μοιχαλίς σημεῖον ἐπι- SUPPLEMENTUM AD ORIGENIS EXEGETICA. qui igitur futurum putabat, ut innocentem potius, A quam infinitis criminibus reum postularent, dixit hoc Pilatus, tanquam iis qui justitiam sectabantur. Sciebat enim quia nullum evidens argumentum ha- bebat contra illum. Vetustissima legens exemplaria, inveni, ipsum quoque Barabbam vocatum fuisse Jesum. Sic igitur se ibi habebat Pilati interrogatio: Quem vultis de his duobus dimittam vobis? Jesum Barabbam, vel Je- sum qui dicitur Christus 18? Ut enim videtur, latro patronymice vocabatur Barabbas, quod interpreta- tur doctoris filius. Compositum igitur nomen Ba- ramban, indicat Filius doctoris nostri. cujus- nam alius doctoris filium oportet reputare latronem insignem, quam viri sanguinum, quam ejus qui ab initio est homicida s : quem usque in hanc diem, qui ab ipso discunt facere homicidia, præferunt vi- vificatori hominum Domino nostro Jesu Christo ? Dum judicaretur a Pilato, oracula reddebat ejus itxori; ut silentio quidem ad fortitudinem stuperet, at vaticinio cognosceret, quod non in hominem, sed Deum sententiam ſért. Propterea vero ipse non vi- dit, vel ut illa non taceret somnium, vel quia illi non credebatur, vel indignus erat, vel ut audiens quæ uxor passa fuerat, compateretur. Non enim modo somnium vidit, sed et multa passa est, et in nocte id ad majorem timorem contigit. Cæterum Providentia opus illud somnium fuit, de quo quidem non dicitur quid esset, manifestat tamen demon- stratum fuisse, non ut Christus non pateretur, sed ut mulier salva fieret. Beata vero hæc, quæ per som- ria habuit, ut pateretur, ut non longe graviora pa- teretur. Quasi autem symbolum ea est Ecclesiæ, quæ quondam Pilato suberat, sed non amplius ob- noxia est ei propter fidem in Christum..... mulier enim alienigena erat. V. 45. A sexta autem hora tenebræ fuerunt super omnem terram, usque ad horam nonam. De hac eclipsi et propheta Zacharias dixit: In illa die, inquit, non erit lux. Et frigus et gelu erit unam diem. Et dies illa nota Domino. Et non dies, et non nox; et ad vesperam erit lux 10. Dum dicit te- nebræ, ostendit obtenebratos fuisse qui in lucem manus injecerant. Sicut enim Ægyptiis fuerunt te- nebræ, at lux filiis Israel; ita et nunc, Ecclesiæ qui- dem est lux; at Judæis sunt tenebræ triduanæ, In- minis nempe paterni, splendoris Christi, fulgoris Spiritus sancti. Et quia die sexta factus est homo, ac verosimile est illum hora sexta fuisse deceptum, propterea fortasse qui pro salute hominum passus est, hora sexta suspensus fuit. Hoc est signum quod antea petentibus se daturum promiserat inquiens : Generatio prava et adultera signum requirit ", etc. Et, quando exaltaveritis Filium hominis, tunc cogno- B C D ss Matth. xi, 28. Matth. xxνη, 17. Joan. viii, 44. Zach. xiv, 6, 7. pag. a. Confer. edita Orig. (35) Περὶ ταύτης τῆς ἐκλείψεως καὶ ὁ προφήτης 39. 22 Joan. VIII, (31) Hinc quædam videtur hausisse Theophyl. (32) Forte τό. (53) Απ τοιαύτη. (34) Forte οἷονεί. (35) Subjungitur non asscripto auctoris nomine.
PG 17:309διὰ τοῦτο οὐκ ἀσταρεῦσιν ἢ κίνησιν, ἤ τι τῶν τοιούτων, ἃ ἐν τοῖς σώμασι θεωρεῖται, ὁ Θεὸς ὁ ἀσώματος ἐγέννησεν. Ἐνυπόστατος ἡ γέννησις· ἀπετέχθη ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱός.
ζητεῖ, καὶ ἑξῆς· καὶ, "Οταν ὑψώσητε τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου τότε γνώσεσθε, ὅτι ἐγώ εἰμι. Καὶ γὰρ πολλῷ θαυμαστότερον ἐπὶ τοῦ σταυροῦ προσηλουμέν νου ταῦτα γενέσθαι ἢ ἐπὶ γῆς βαδίζοντος. Οὐ ταύτῃ δὲ μόνον τὸ παράδοξον ἦν, ἀλλ' ὅτι καὶ ἐκ τοῦ οὐρα- νοῦ γέγονεν ὅπερ ἐζήτουν, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν οἰ κουμένην, ὅπερ οὐδὲ πρότερον συνέβη, ἀλλ' ἐν Αἰγύ πτῳ μόνον, ὅτε καὶ τὸ Πάσχα ἐτελεῖτο· καὶ γὰρ ἐκεῖνα τύπος ἦν τούτων. Ἵνα γὰρ μὴ εἴπωσιν ἔκλει- ψιν εἶναι τὸ γεγενημένον, διὰ τοῦτο τῇ ιδ' γίνεται, ὅτε ἔκλειψιν συμβῆναι ἀμήχανον. Ἐν μέσῃ δὲ ἡμέρα, ἵνα πάντες οἱ τὴν γῆν οἰκοῦντες μάθωσιν, ὅτι παντα- χοῦ τῆς οἰκουμένης ἡμέρα ἦν. Καὶ Φλέγων δέ τις παρ' Έλλησι φιλόσοφος μέμνηται τούτου τοῦ σκό- τους, ὡς παραδόξως γεγενημένου ἐν τῇ ιδ' τῆς σε λήνης· ὅτε οὐ πέφυκεν ἔκλειψις γίνεσθαι, ὅτε πολὺ ἀπέχει τὸ τοῦ ἡλίου διάστημα, ὅσον ἀπ᾿ ἀρχῆς τοῦ οὐρανοῦ ἕως τέλους. Τότε γὰρ γίνονται ἐκλείψεις, ὅταν πλησιάσωσιν ἀλλήλοις οἱ δύο οὗτοι φωστῆρες. Γίνεται γὰρ ἔκλειψις ἡλίου συνοδικῶς ὑποδραμούσης αὐτὸν σελήνης, οὐ πανσελήνῳ, ὅτε διάμετρός ἐστι τῇ σελήνῃ. Τοῦτο δὲ γέγονεν, ὡς πενθούσης τῆς κτίσεως ἐπὶ τῷ γεγονότι, καὶ διὰ τοῦτο δηλούσης, ὅτι, τῆς παροινίας ταύτης πραχθείσης ἐξ Ἰουδαίων, ἐσκοτί- σθη αὐτῶν ὁ νοῦς, καὶ ἀπέστη ἀπ' αὐτῶν ὁ νοητὸς ήλιος. Είτε γὰρ αὐτὸν ἐνόμιζον τοῦτο πεποιηκέναι, ἔδει πιστεῦσαι καὶ φοβηθῆναι· εἴτε οὐκ αὐτὸν, ἀλλὰ τὸν Πατέρα, καὶ ἐκ τούτου ἔδει κατανυγῆναι. Όργι ζομένου γὰρ ἦν τὸ σκότος ἐκεῖνο, καὶ δεῖγμα τοῦ μέλ λοντος λαβεῖν τοὺς θεομάχους τε καὶ μιαιφόνους. Διὰ τοῦτο γὰρ μετὰ πάντων τῆς (56) παροινίας τοῦτο για νεται, ὅτε κόρος ἔλαβε τῶν σκωμμάτων, καὶ πάντων ἐφθέγξαντο ὅσα ἠθέλησαν. ΚΕΦ. ΚΗ'. Στίχ. ιη'. Εδόθη μοι πᾶσα ἐξουσία ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς. Β Τό, Εδόθη μοι πᾶσα ἐξουσία, καὶ ἑξῆς, εἰς τὴν ἐνανθρώπησιν νόει. Εἰ δὲ καὶ εἰς τὴν θεότητα...... θεωρεῖν (57), καὶ οὕτω λήψῃ τὸ Εδόθη μοι ἐξουσία, ἀντὶ τοῦ Ἐχωρήθη. Εδόθη, ηνέχθη μοι, περὶ τοῦ αὐτεξουσίου ἐπιστεύθην. Χώραν ἔσχεν ἡ ζωὴ πρώ τον μὲν ἐν τοῖς ἄνω, εἶτα νῦν καὶ ἐν τοῖς κάτω· οὓς θαῤῥοῦντες βαπτίσατε εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Εἷς ὁ σώζων, μία ἡ σωτηρία. Εἷς ὁ ζῶν Πατὴρ, ὁ Υἱὸς, καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Εἷς ἐστιν οὐ συναλοιφῇ τῶν τριῶν, ἀλλ' οὐσίᾳ μιᾷ· τρεῖς δὲ ὑποστάσεις τέλειαι ἐν πᾶσι, καὶ κατάλληλοι. Κατὰ φύσιν ἐγέννησεν ὁ Πατήρ· διόπερ ὁμοούσιος ἐγεννήθη. Οὐ σῶμα ὁ Θεός· διὰ τοῦτο οὐκ ἀσταρεῦσιν (38) ἢ κίνησιν, ἤ τι τῶν τοιού- των, ἃ ἐν τοῖς σώμασι θεωρεῖται, ὁ Θεὸς ὁ ἀσώμα- τος ἐγέννησεν. Ἐνυπόστατος ἡ γέννησις· ἀπετέχθη ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱός. SCHOLIA IN MATTHÆUM. A scelis, quia ego sum s. Erat quippe longe admira- C D bilius si hæc fierent eo cruci suffixo, quam super terra incedente. Non hac tantum ratione vero stu- pendum erat, sed quia etiam de coelo fuit quod qua rebant, et super universam terram, quod nunquam antea contigit; sed in Egypto duntaxat, quando et pascha celebrabatur. Illa enim typus erant ho- rum. Ut ne enim dicerent eclipsin fuisse quod ac- ciderat, propterea decima quarta contigit, quando solis deliquium contingere impossibile est. Media item die, ut omnes orbem inhabitantes discerent, ubique terrarum diem fuisse. Quidam etiain Phle- gon gentilis philosophus harum tenebrarum mentio- nem facit, tanquam quæ præter fidem acciderint luna decima quarta, quando natura non fert ut con. tingat solis deliquium; quando longe abest solis di- stantia, quantum ab initio ad terminumn caeli. Tunc eniin ſunt eclipses, quando ad se mutuo accedant hæc duo luminaria. Fit enim solis eclipsis luna il- lum synodice subeunte, non in plenilunio, quando sol e diametro respicit lunam. Hoc porro factum est, ceu ingemiscente creatura ob id quod evenerat, ac propterea ostendente, quod perpetrato hoc con- tumelioso facinore ab Judæis, obtenebrata est mens illorum, et recessit ab eis sol spiritualis. Sive enim illum reputassent hoc fecisse, et credendum erat illis atque metuendum : sive non illum, sed Patrem ; et vel ex boc compungi debebant. Trascentis erant tenebræ illæ, et specimen ejus quod superventurum erat hisce Dei hostibus et homicidis. Propterea enim post omnium insultus istud contigit, postquam satu · rati sunt opprobriis, et universa effutierunt quæ- cunque volebant. CAP. XXVIII. V. 18. Dala est mihi omnis potestas in cœlo, et super terra. Hoc data est mihi omnis potestas, etc., de bu- manitate intellige. Quod si etiam de divinitate velis considerare, vel sic accipies illud : Data est mihi potestas, pro concessa est. Dala est : delata est mili, ex libero arbitrio credita est mihi. Locum babuit vita, primum quidem in supernis, deinde nunc et in inferioribus quos confidentes baptizare in no- mine Patris, et Filii et Spiritus sancti. Unus est qui salvat, una est salus. Unus vivens Pater, Filius et Spiritus sanctus. Unus est non coitione trium, sed unica essentia : tres vero hypostases perfectæ in omnibus et ad se invicem relate. Secundum natu- ram genuit Pater, proptereaque consubstantialis genitus est. Non est corpus Deus: propterea ergo non defluxionem, non motum vel quidpiam hujus- modi, quæ in corporibus cernuntur, Deus incorpo reus genuit. Personalis est nativitas. De essentia Patris natus est Filius. (36) Forte τάς. (37) Με. χώρης. (38) Forte ἄρα ρεῦσιν.
Second witness · khazarzar edition
Scholia in Matthaeum ΩΡΙΓΕΝΟΥΣ ΕΙΣ ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ. 17.289 ΚΕΦ. Αʹ. Στιχ. ιηʹ. Τοῦ δὲ Ἰησοῦ ἡ γέννησις οὕτως ἦν. ....... Ὧδε μὲν γεννήσεως μέμνηται ὁ εὐαγγελιστὴς, κατ' ἀρχὰς δὲ τοῦ Εὐαγγελίου, τῆς γενέσεως. Ἐνταῦθα μὲν γὰρ λέγει· Τοῦ δὲ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἡ γέννησις οὕτως ἦν, ἐκεῖ δὲ, Βίβλος γενέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ. Τίς οὖν ἡ διαφορὰ τῆς γεννήσεως καὶ τῆς γενέσεως; καὶ ὡς ἀμφότερα ἐπὶ Χριστοῦ λαμβάνεται; Ὥσπερ ὁ λόγος οὗτος ὁ προφορικὸς κατὰ τὴν οἰκείαν φύσιν ἀναφής ἐστι καὶ ἀό ρατος· ὅταν δὲ ἐν βιβλίῳ γραφῇ, καὶ οἱονεὶ σωματω θῇ, τότε καὶ ὁρᾶται καὶ ψηλαφᾶται· οὕτως καὶ ὁ ἄσαρκος τοῦ Θεοῦ Λόγος καὶ ἀσώματος, οὔτε ὁρώμε νος, οὔτε γραφόμενος κατὰ τὴν θεότητα, ἐπειδὴ ἐσαρκώθη, καὶ ὁρᾶται καὶ γράφεται. Διὰ τοῦτο, ὡς σαρκωθέντος, καὶ βίβλος ἐστὶ τῆς αὐτοῦ γενέσεως. Ἀλλ' οὐκ ἐξῄτηται ἐνθάδε τὸ, διὰ τί εἶπε βίβλος, καὶ οὐκ εἶπεν ὅρασις, ἢ λόγος· ἀλλὰ τὸ, τί ἐστι γέννησις, καὶ τί γένεσις; Διαφέρει γένεσις καὶ γέν νησις. Γένεσις μὲν γάρ ἐστι παρὰ Θεοῦ πρώτη πλά σις· γέννησις δὲ ἡ ἐκ καταδίκης τοῦ θανάτου διὰ τὴν παράβασιν ἐξ ἀλλήλων διαδοχή. Καὶ ἔτι, ἡ μὲν γέ νεσις τὸ ἄφθαρτον ἔχει καὶ ἀναμάρτητον· ἡ δὲ γέννησις τὸ παθητὸν καὶ ἁμαρτητικόν. Ὁ οὖν Κύ ριος, τῆς μὲν γενέσεως τὸ ἀναμάρτητον φυσικῶς λαβὼν, τὸ ἄφθαρτον οὐ προσέλαβε· τῆς δὲ γεννήσεως τὸ παθητὸν εἰληφὼς, τὸ ἁμαρτητικὸν οὐ προσέλαβε, τὸν πρῶτον τοῖς κατ' ἄμφω μέρεσιν Ἀδὰμ φέρων ἀμείωτον. Οὐκοῦν εἴη ἂν ἐπὶ Χριστοῦ γένεσις μὲν, οὐκ ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι πρόοδος, ἀλλ' ὁδὸς ἀπὸ τοῦ ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχειν εἰς τὸ ἀναλαβεῖν τὴν τοῦ δούλου μορφήν· ἡ δὲ γέννησις αὐτοῦ διπλῆ γέγονε, καθ' ἡμᾶς καὶ ὑπὲρ ἡμᾶς. Τὸ μὲν γὰρ ἐκ γυναικὸς γεννηθῆναι καθ' ἡμᾶς· τὸ δὲ μὴ ἐκ θελή ματος σαρκὸς, ἢ ἀνδρὸς, ἀλλ' ἐκ Πνεύματος ἁγίου, ὑπὲρ ἡμᾶς. Ὅπερ καὶ τὴν μέλλουσαν προανεφώνει 17.292 γέννησιν, ἢν ἡμῖν ἔμελλεν ἐκ Πνεύματος χαρίσε σθαι. ΚΕΦ. Ζʹ. Στιχ. εʹ. Μὴ δῶτε τὸ ἅγιον τοῖς κυσὶ, μηδὲ βάλητε τοὺς μαργαρίτας ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν χοίρων ...... Στιχ. ʹ. Αἰτεῖτε, καὶ δοθήσεται ὑμῖν· ζητεῖτε, καὶ εὑρήσετε· κρούετε, καὶ ἀνοιγήσεται ὑμῖν. Ἵνα μὴ ἀγνοῶσιν οἱ μαθηταὶ, τίνες εἰσὶν κύνες, ἢ χοῖροι ἐν τοῖς ἀκροαταῖς, ἐπιμόνως ζητήσατε, φησὶν, ἐκ Θεοῦ, καὶ ἀποκαλύπτεται ὑμῖν πάντα. Ἀρχὴ μὲν γὰρ ἀρετῆς τὸ δι' εὐχῆς γνῶναι τὸ ἀγαθόν· εἶτα τὸ εἰδέναι πῶς δεῖ ὁδεῦσαι τὴν ἀρετήν· τρίτον τὸ διὰ τῶν ἔργων κρούειν ἀνοιγῆναι αὑτῷ τὴν θύραν. Τοῦτο γὰρ σημαίνει ἡ διὰ τῶν χειρῶν κροῦσις. Τρισσῶς γὰρ ἡ τῶν σωτηρίων δογμάτων ἀλήθεια λαμβάνεται, ἐπιμελεῖ εὐχῇ, καὶ τοῦ ἡγεμονικοῦ ἐν τῷ ζητεῖν τὰ θεῖα καταστάσει, καὶ περὶ τοῦ εὑρεῖν συναισθήτως τῆς τῶν κεκρυμμένων Γραφῶν ἀσφαλείας τὸ βάθος, ἀκριβεῖ πολυπραγμοσύνῃ· οὕτω γὰρ ἀνοίγεσθαί φησι τὰς Γραφάς. Στιχ. θʹ. Τίς ἐξ ὑμῶν ἄνθρωπος, ὃν ἐὰν αἰτήσῃ ὁ υἱὸς αὐτοῦ ἄρτον, μὴ λίθον ἐπιδώσει αὐτῷ; Στιχ. ιʹ. Καὶ ἐὰν ἰχθὺν αἰτήσῃ, μὴ ὄφιν ἐπιδώσει αὐτῷ; Ὅρα δὲ εἰ ...... γνῶσις τροφὴ, ἧς ἄνω οὐκ ἔστι σώζεσθαι· οἷον ὁ περὶ τοῦ πῶς βρωτέον ἀκριβὴς λό γος. Ἰχθὺς δὲ καὶ οἷον ὄψον φιλομαθεῖ τὸ εἰδέναι σύστασιν κόσμου, ἐνέργειαν στοιχείων, ἀρχὴν καὶ τέλος καὶ μεσότητα, καὶ ὅσα ἑξῆς ἡ σοφία λέγει. Οὔτε ἀντὶ τοῦ ἄρτου λίθον δίδωσιν ὁ Θεὸς, ὃν ὁ διά βολος ἐσθίεσθαι ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ ἐβούλετο· οὔτε ἀντὶ ἰχθύος ὄφιν, ὃν ἐσθίουσιν οἱ ἀνάξιοι τοῦ ἰχθὺν ἐσθίειν Αἰθίοπες. Πῶς δὲ τοὺς μαθητὰς πονηροὺς ἐκάλεσεν; Εἰ γὰρ καὶ ἠκολούθουν ἐκ προαιρέσεως, ἀλλ' εἶχον τὸ τρεπτὸν τοῦ ἀνθρωπίνου. Μόνον δὲ ἄτρεπτος ἦν καὶ θεότητι καὶ ἀνθρωπότητι ὁ τοῦ Θεοῦ Υἱός. Δόματα δὲ ἀγαθὰ καλεῖ τὰς πνευματικὰς δωρεάς. Ὁ δὲ Λουκᾶς Πνεῦμα ἅγιον εἶπεν, ἀντὶ τοῦ εἰπεῖν ἀγαθά. Καὶ οὐδὲν τὸ διάφορον. Τὸ γὰρ ἅγιον Πνεῦμα αὐτό ἐστι τὸ φῶς ἀγαθόν· διὸ καὶ τοῖς μετόχοις
1
αὐτοῦ δίδωσιν ἀγαθά. Τοῖς δὲ ἄγαν πονηροῖς, διὰ τὸ ἀνεν δότως ἁμαρτάνειν τρόποντινὰ φύσις αὐτοῖς ἡ κακία γίνεται· οἷός ἐστιν ὁ Σατανᾶς καὶ οἱ δαίμονες. Δύνα ται γάρ τις καὶ τούτους φύσει κακοὺς εἰπεῖν, καίπερ μὴ φύσει κακοὺς δημιουργηθέντας, ἀλλ' ἐξ αὐτοπρο αιρέτου κακίας ἀπεσκληκότας. ΚΕΦ. Ηʹ. Στιχ. ιαʹ. Πολλοὶ ἀπὸ ἀνατολῶν καὶ δυσμῶν ἥξουσι, καὶ ἀνακλιθήσονται μετὰ Ἀβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼβ ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Εἰ στενὴ καὶ τεθλιμμένη ἐστὶν ἡ ὁδὸς, καὶ ὀλίγοι οἱ εὑρίσκοντες αὐτὴν, διὰ ποίας οἱ πολλοὶ εἰσελεύσονται; περὶ γὰρ πλατείας καὶ εὐρυχώρου λέγει, ὅτι πολλοὶ εἰσελεύσονται δι' αὐτῆς. Καί φαμεν, 17.293 ὅτι ὁ μὲν τοῦ Σωτῆρος λόγος εἴρηται, ἐπειδὴ ὀλίγοι ἀπὸ τοῦ Ἰσραὴλ ἐσώζοντο· οὐ πολλοὶ γὰρ ἐπίστευ σαν εἰς αὐτόν. Διὸ καὶ ἔλεγε· Μὴ φοβοῦ μικρὸν ποίμνιον, ὅτι εὐδόκησεν ὁ Θεὸς ἐν σοί. Προφη τικῶς δὲ ἐλέχθη τὸ, Πολλοὶ ἥξουσιν· ὡς περὶ τῶν μελλόντων πιστεύειν εἰς αὐτὸν ἀπὸ τῶν ἐθνῶν. Πολ λοὶ, φησὶν, ὡς πρὸς τοὺς μετὰ τὴν παρουσίαν μὴ πιστεύσαντας, οἱ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν ἀνακλιθησόμενοι μετὰ Ἀβραὰμ καὶ τῶν ἐξ αὐτοῦ ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν· καὶ τῷ ἀριθμῷ δὲ πολλαπλασίους οὗτοι τῶν ἀπὸ Ἰσραὴλ καὶ τὸν Ἰησοῦν Χριστὸν ὁμολογουμένων. ΚΕΦ. ΙΑʹ. Στιχ. ιαʹ. Ὁ δὲ μικρότερος ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν μείζων αὐτοῦ ἐστιν. Στιχ. ιβʹ. Ἀπὸ δὲ τῶν ἡμερῶν Ἰωάννου τοῦ Βα πτιστοῦ ἕως ἄρτι ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν βιάζεται, καὶ βιασταὶ ἁρπάζουσιν αὐτήν. Φαμὲν τὸ μικρότερον περὶ αὐτοῦ λέγειν τοῦ Χρι στοῦ· μικρότερον δὲ κατὰ τὴν δόκησιν τῶν ἀκουόν των. Τὸ δὲ, ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν, δηλοῖ ἐν τοῖς πνευματικοῖς, καὶ ἐν τοῖς κατ' οὐρανὸν ἅπασι καὶ θεϊκοῖς μείζονα ὑπάρχειν ἐκείνου τὸν Χριστόν. Οὕτως δὲ ἀναγνωσόμεθα, ὅτι, Μικρότερος· εἶτα, μι κρὸν διαλιπόντες, ἐποίσομεν τὸ, Ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν μείζων αὐτοῦ ἐστιν. Ἡ δὲ βασιλεία τῶν οὐρανῶν αὐτός ἐστιν ὁ Χριστὸς, προτρεπόμενος πάντας εἰς μετάνοιαν, καὶ ἕλκων εἰς ἑαυτὸν διὰ τῆς χάριτος. ΚΕΦ. ΙΒʹ. Στιχ. ιδʹ. Οἱ δὲ Φαρισαῖοι συμβούλιον ἔλαβον κατ' αὐτοῦ ἐξελθόντες, ὅπως αὐτὸν ἀπολέσωσιν. Ὅσῳ τις ἐγγίζει τῷ Ἰησοῦ, συμβούλιον οὐ λαμ βάνει. Οὐ γὰρ ἐγγίζει τῷ Ἰησοῦ ἡ συμβουλὴ τῶν κακῶν. Ὅτε δέ τις τοῦ Ἰησοῦ ἔρχεται ἔξω, συμβούλιον λαμβάνει τοῦ ἀπολέσαι τὸ φῶς, τὴν ὁδὸν τὴν ἀγαθὴν, τὴν ζωὴν, τὸν θησαυρὸν, τὸν μαρτυρήσαντα τὴν ἀγάπην, τὴν εἰρήνην. Τοῦτον ἄν τις ἀπολέσῃ, υἱὸς ἀπωλείας καλεῖται. Στιχ. ιεʹ. Ὁ δὲ Ἰησοῦς, γνοὺς ἀπεχώρησεν. Οὐκ ἔδει γὰρ αὐτὸν μένειν μετὰ τῶν υἱῶν τῆς ἀπωλείας. Ἐκεῖνοι ἀπώλεσαν, ἡμεῖς, μὴ ζητήσαν τες, εὕρομεν. Εὑρέθην γὰρ, φησὶ, τοῖς ἐμὲ μὴ ζη τοῦσιν· ἐμφανὴς ἐγενόμην τοῖς ἐμὲ μὴ ἐπερω τῶσιν. Αὐτὸς γὰρ ἦλθεν ἐπὶ τὰ πρόβατα τὰ ἀπολω λότα· αὐτοὶ δὲ ἐπελάθοντο τοῦ ἰδίου ποιμένος. Ἀνα χωρεῖ, οὐ δεδιὼς τὴν ἐπιβουλὴν, ἀλλὰ τὴν κακίαν ἀναστέλλων· καὶ ἵνα μή τις οἰηθῇ διὰ δειλίαν αὐτὸν ἀποκεχωρηκέναι, πάντας οὖν ἐθεράπευσε, τὴν πα ναλκῆ αὑτοῦ ἐνδεικνύμενος δύναμιν. Πλὴν ὑποστέλλει μὴ δημοσιεύεσθαι, ὡς ἐπιεικὴς καὶ ἀκενόδοξος. ΚΕΦ. ΙΓʹ. Στιχ. μδʹ. Ὁμοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρα νῶν θησαυρῷ, κ. τ. λ. Καθ' ἑτέραν δὲ ἐκδοχὴν εἴη δ' ἂν, ἀγρὸς μὲν ἡ 17.296 Γραφὴ, πολλοῖς καταπεφυτευμένη ῥητοῖς νομικοῖς τε καὶ γραφικοῖς, καὶ ἱστορικοῖς· θησαυρὸς δὲ τὰ τού τοις ποικίλα ἐνόντα φανερά τε καὶ κεκρυμμένα νοή ματα· καὶ Χριστὸς ὁ τίμιος τῆς Γραφῆς θησαυρός. Ἢ ἀγρὸς ὁ Χριστὸς, ἐν ᾧ Παῦλος λέγει ἐγκεκρύφθαι τοὺς ἀποκρύφους θησαυροὺς τῆς σοφίας καὶ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ. Τὰ οὐράνια τοίνυν πράγματα, καὶ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ὥσπερ ἐν εἰκόνι γέγρα πται ταῖς Γραφαῖς, αἵτινές εἰσι βασιλεία τῶν οὐρα νῶν· ἡ δέ ἐστιν αὐτὸς ὁ Χριστὸς, οὗ ἡ γνῶσις κατὰ δύναμιν ἐν ἡμῖν ἐστιν· εὑρίσκεται δὲ διὰ τῆς πίστεως, καὶ ἀγοράζεται διὰ τῶν ἀρετῶν. Εὑρὼν οὖν τις τὸν ἐν ταῖς Γραφαῖς θησαυρὸν τοῦτον, κρύπτει, μὴ ἀκίνδυνον εἰδὼς τῶν ἀποῤῥήτων τοῖς τυχοῦσι μετα διδόναι. Ἄπεισι δὲ κρύψας, ἀγοράσων τὸν ἀγρὸν ὁπόσου ἂν βούλοιτο· ὃν Ἑβραῖοι πρὶν ἐπιστεύθησαν, παρ' ὧν τοῦτον λαβὼν ὅστις κατ' ἄλλην παραβολὴν ἀμπελών ἐστιν, ἴδιον κτῆμα τοῦτον ποιεῖ, πάντα
2
πεπρακὼς αὐτοῦ τὰ ὑπάρχοντα· κακία δὲ ταῦτ' ἦν, τῷ μηκέτι ζῇν τούτοις, νεκρωθῆναι δὲ τῷ κόσμῳ παντὶ καὶ θελήμασι τοῦ αὐτοῦ. Οἵ γε μὴν περὶ μαργαριτῶν γράψαντες, φασὶν ἓξ εἶναι τὰς τούτων διαφορὰς, ὧν κρείττους οἱ κατ' Ἰνδίαν ἐν κόγχαις γενόμενοι ἐκ δρόσου τῆς οὐρανίας. Οἱ ἥττους γοῦν μαργαρῖταί εἰσιν αἱ τοῦ νόμου καὶ τῶν προφητῶν, καὶ τῆς ἄλλης Γραφῆς ζητήσεις, ἃ ὁ ἐμπόνως ζητῶν, ἐμπορίας ἀποδιδόμενος, τὸν κρείττω τούτων ἁπάντων μαργαρίτην Χριστὸν ζητεῖ, πάντα ταῦτα καὶ παρόντα καλὰ ζημίας ἡγούμενος καὶ σκύ βαλα πρὸς τὴν γνῶσιν τοῦ Χριστοῦ. Ἔτι σαγήνη ἐστὶν ἡ ἐκ τῶν παλαιῶν τῆς Γρα φῆς λόγων πλοκὴ, ἣν ἀτελῆ δοκοῦσαν ὁ Χριστὸς ἐλθὼν τετελείωκεν. Αὕτη. εἰς τὴν τοῦδε τοῦ βίου ἐμβαλλομένη θάλασσαν, οὐ φύσεων συνάγει διαφό ρων, ἀλλὰ γνωμῶν αὐτεξουσίων καὶ προαιρέσεων· ὡς εἶναι τὸ ἐκ παντὸς γένους συναγόμενον, ἐπαινε τοὺς καὶ ψεκτοὺς ἐν ταῖς πρὸς τὰ εἴδη τῶν ἀρετῶν, ἢ τῶν κακιῶν ἐπιῤῥεπείαις. Δύναται δὲ πρὸς τούτοις τὸ ἐκ παντὸς γένους συναγόμενον δηλοῦν τὴν ἀπὸ παντὸς γένους κλῆσιν. Οὐκ ἂν δὲ τὴν σαγήνην ἑλκύ σωσιν ἐπὶ τὸν αἰγιαλὸν, ἤτοι τὰ ἔξω τοῦδε τοῦ βίου πράγματα, οἱ ἄγγελοι, μὴ πληρωθεῖσαν τῷ πληρώ ματι τῶν ἐθνῶν· πλησθεῖσαν δὲ ἀναβιβάζουσι, καὶ ἕκαστον τῶν ὑπὸ τὴν σαγήνην καλῶν, εἰς τὸ οἰκεῖον τάγμα ἀποκαταστήσονται κατὰ τὰ ὀνομαζόμενα ἐν ταῦθα αὐτῶν ἀγγεῖα, τὰ δὲ σαπρὰ ἔξω βαλοῦσι. Τὸ δὲ ἔξω ἡ κάμινός ἐστι τοῦ πυρὸς, καθώς φησιν ὁ Σωτὴρ ἐν τοῖς ἑξῆς· οἱ μὲν γὰρ φαῦλοι τῶν ἰχθύων ἔξω ῥιπτοῦνται, οἱ δὲ τῶν ἀνθρώπων εἰς τὴν κάμι νον τοῦ πυρός. Στ. μζʹ. Πάλιν· Ὁμοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρα νῶν σαγήνῃ βληθείσῃ εἰς τὴν θάλασσαν. Σαγήνης πλοκὴ νοητὴ ἡ ἐκ ποικίλων νοημάτων παλαιὰ καὶ καινὴ Γραφή· Θάλασσα, ὁ κυματούμε νος τῶν ἀνθρώπων βίος. Τὸ πᾶν γένος τὸ ποικίλον 17.297 τῶν ἐν ἀνθρώποις προαιρέσεων, ἡ παντοίων ἐθνῶν κλῆσις. Ἐργάται σαγήνης, ὁ Κύριος καὶ οἱ προσελ θόντες ἄγγελοι διακονεῖν αὐτῷ. Ἀγγεῖα αἱ διάφοροι μοναί. Οὐκ ἀνάγεται δὲ ἡ σαγήνη, ἕως οὗ τὸ πλή ρωμα τῶν ἐθνῶν εἰσέλθῃ. Ἢ οὕτως· Σαγήνη ἐστὶν ἡ ἀποστολικὴ διδασκαλία, ἡ ἀδιακρίτως συλλαμβανο μένη Ἰουδαίους καὶ Ἕλληνας, βαρβάρους, Σκύθας, δούλους, ἐλευθέρους, πονηροὺς καὶ ἀγαθούς. Θάλασσα, ὁ τῶν ἀνθρώπων βίος. Αἰγιαλὸς, τὸ τέρμα τούτου. Ἐν δὲ τῇ συντελείᾳ, ὅτε ἀνασπᾶται ἡ σαγήνη, ἀφ ορίζονται ἀπὸ τῶν φαύλων οἱ ἀγαθοὶ, οἱ μὲν τιμώμε νοι, οἱ δὲ κολαζόμενοι. Οὐ γὰρ πάντων τῶν πιστῶν ὅμοιος ὁ τρόπος. Ἵνα δὲ μὴ νομίσῃ τις, ὅτι ἔξω μόνον βάλλονται οἱ ἄπιστοι καὶ πονηροὶ, ἐσήμανεν, ὅτι εἰς διηνεκῆ κόλασιν παραπέμπονται· Καὶ βαλοῦσιν αὐτοὺς εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρὸς, καὶ τὰ ἑξῆς. ΚΕΦ. ΙΗʹ. Στίχ. εʹ. Καὶ ὃς ἐὰν δέξηται παιδίον τοιοῦτον ἓν ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου, ἐμὲ δέχεται. Παραινεῖ δέχεσθαι τοὺς πιστοὺς ἐπὶ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ ἓν παιδίον τοιοῦτον, ἢ ἓν τοιούτων τῶν πνευ ματικῶν καὶ μεμορφωμένων τὸν Χριστὸν, κατὰ τὸ ταπεινῶσαι τὸ ἑαυτοῦ πνεῦμα. Κατὰ δὲ τὸν Λουκᾶν, τὸ δεικνύμενον ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος παιδίον δέχεσθαι δεῖ ἐν τῷ ὀνόματι αὐτοῦ, ἵνα ἐν αὐτῷ δέξηται τὸν Χριστὸν ὄντα καὶ ἐν τῷ Πνεύματι. Ἢ ἓν τοιοῦτον, ἐπεὶ ἕν εἰσι πάντες οἱ πνευματικοί. Προτρέπει δὲ ὁ λόγος καὶ τὸ δέχεσθαι τῶν ἁπλῶν καὶ πραέων τῇ καρδίᾳ ἐν τῷ λόγῳ Χριστοῦ. Ἀνακόπτων τὸ φιλόνικον τῶν μαθη τῶν (ἐπειδὴ ὅτε οἱ διδάσκαλοι μάχονται, σχίσματα γίνονται πολλῶν σκανδαλιζομένων, βουλομένων τῶν σκανδαλιζομένων ἐπισπᾶσθαι εἰς αὑτοὺς τοὺς ἀκροα τὰς), προλέγει τὴν μετ' αὐτῶν τιμωρίαν. Τοῦτο δὲ ἐπιτεταγμένως ἐλέχθη. Τουτέστιν κἂν εὐτελῆ ἄνθρω πον τῶν πιστῶν σκανδαλίσητε, βαρεῖα ἔσται καθ' ὑμῶν ἡ τιμωρία. Τὴν γὰρ ἀφόρητον τιμωρίαν διὰ τοῦ μύ λου καὶ καταποντισμοῦ σημαίνει, τὴν ἐσομένην μετὰ τῶν τοὺς τοιούτους ὑβριζόντων. Σκάνδαλον γὰρ ἐν ταῦθα τὴν ὕβριν καλεῖ. Ταῦτα δέ φημι, ἐπειδὴ οἱ μι κροὶ εὐσκανδάλιστοί εἰσιν, ἵνα μὴ καταφρονῶμεν αὐ τῶν. Ὁ γὰρ μέγας καὶ τέλειος ἐν ἀρετῇ παντὸς σκαν δάλου καταφρονεῖ. Ἐξ ὧν δὲ προλέγει καὶ θρηνεῖ τοὺς τοιούτους, δίδωσιν αὐτοῖς καιρὸν μετανοίας. Εἰπὼν δὲ, Ἀνάγκη, οὐκ ἀναιρεῖ τὸ
3
αὐτεξούσιον, ἀλλὰ τὸ προ γνωστικὸν τοῦ πάντως ἐσομένου δηλοῖ. Διὸ καὶ τὸ οὐαὶ αὐτοῖς ἐπιφωνεῖ, ὡς ἑκουσίως πταίουσι. Κό λασιν δὲ λέγει τοὺς ἀσέμνους ζῶντας ἀνθρώπους. Στ. κʹ. Οὗ γάρ εἰσι δύο ἢ τρεῖς συνημμένοι εἰς τὸ ἐμὸν ὄνομα, ἐκεῖ εἰμι ἐν μέσῳ αὐτῶν. Στ. καʹ. Τότε προσελθὼν αὐτῷ ὁ Πέτρος, εἶπε· Κύ ριε, ποσάκις ἁμαρτήσει εἰς ἐμὲ ὁ ἀδελφός μου, καὶ ἀφήσω αὐτῷ; ἕως ἑπτάκις; Δύο συνημμένοι ἐπὶ τῷ τοῦ Χριστοῦ ὀνόματι, σῶ 17.300 μα καὶ πνεῦμα, μὴ ἀντιστρατευόμενα· ὑποταγέντος μὲν τοῦ σώματος, τοῦ δὲ πνεύματος μεταδιδόντος αὐ τῷ θείας ζωῆς· τρεῖς δέ τε ὁλόκληρον, πνεῦμα, ψυχὴ, σῶμα, τηρεῖ τῇ παρουσίᾳ Χριστοῦ· Ἢ αἱ δύο διαθῆκαι, ὅταν ὁ συναγωγεὺς αὐτῶν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐν αὐταῖς ᾖ· τρεῖς δὲ, νόμον, προφήτας, Εὐαγ γέλιον· ἢ θυμὸν καὶ ἐπιθυμίαν, καὶ λογισμόν· ἢ τὴν κλῆσιν καὶ ἐκλογὴν, καὶ τὸ εἰς πρώτην τιμὴν τασ σόμενον γένος μεθ' ἡμῶν. Τήρει δὲ, ὅτι οὐκ εἶπεν ἔσο μαι, ἀλλ' εἰμί. Ὡς Θεὸς γὰρ πανταχοῦ ὢν, ἐν μέσῳ ἐστὶ τῶν δι' εὐσεβείας συναπτομένων. Ἡ γὰρ παν επίσκοπος τοῦ Θεοῦ δύναμις ἀμέριστος μεριστὴ γίνε ται τοῖς ἀξίοις. Ἐπειδὴ τῶν εἰς ἡμᾶς πταισμάτων ἡμεῖς κύριοί ἐσμεν τοῦ συγχωρεῖν, οὐ μὴ τῶν εἰς Θεὸν φθανόν των εἰ μὴ αὐτὸς ὁ Θεός· διὰ τοῦτο εἶπεν ὁ Πέτρος τὸ, εἰς ἐμέ. Ἐρωτῶν γὰρ, ἕως τίνος χρεία μὴ μνησικακεῖν, ὡς μέγα προσέθηκε τὸ, ἑπτάκις. Ὁ δὲ Κύριος, τὸ ἄπειρον σημαίνων τῆς ἀνεξικακίας, εἶπεν τὸ, ἑβδο μηκοντάκις ἑπτά· τουτέστιν· Ὁσάκις ἁμάρτῃ εἰς σὲ, ἐὰν μετανοῇ, ἄφες αὐτῷ. Ἐπειδὴ ἐπὶ τῶν ἀφοριζομένων μέτρον ὥρισεν ὁ Χριστὸς, οὐ μὴν καὶ ἐπὶ τῶν μετανοούντων, εἰκότως ἐρωτᾷ ὁ Πέτρος τό· Ἕως πόσου δεῖ δέχεσθαι τὸν μετανοοῦντα; Ὅρα δὲ εἰ δύναται· Ἐπεὶ ὁ μὲν ἓξ ἀριθμὸς ἐργατικὸς καὶ ἐν γενέσει κόσμου, ὁ δὲ ἑπτὰ ἀναπαύσεως· ὁ μὲν τὰ τοῦ κόσμου καὶ ὑλικὰ ἀγα πῶν, ἐξαμαρτάνων τέλος ἔχει τὴν ἑβδομάδα· ὅπερ νοήσας ὁ Πέτρος, συγχωρεῖν θέλει ἐν τῷ ἑπτά. Ὁ δὲ Κύριος ἐπιτείνει τοῦτο ἐν τῷ αὐτῷ τρόπῳ, ἀναλόγως γὰρ μονάδος πρὸς δεκάδας καὶ ἑκατοντάδας, ὡς τὸν ὑπερβάντα τὰ κοσμικὰ μηκέτι ἔχειν ἄφεσιν τῶν ἁμαρτημάτων· ἡ γὰρ ἄφεσις ἐπὶ τὰ τῇδε εἴτε βρα δὺ, εἴτε τάχιον. ΚΕΦ. ΚΑʹ. Στίχ. λγʹ. Ἄνθρωπος ἦν οἰκοδεσπότης, ὅστις ἐφύ τευσεν ἀμπελῶνα, καὶ φραγμὸν αὐτῷ περιέθη κε, καὶ ὤρυξεν ἐν αὐτῷ ληνὸν, καὶ ᾠκοδόμησε πύργον, καὶ ἐξέδοτο αὐτὸν γεωργοῖς, καὶ ἀπ εδήμησε, κ. τ. λ. Ἡ παραβολὴ οἰκοδεσπότην λέγει τὸν Θεὸν καὶ πατέρα, τὸν πολλὴν πρόνοιαν ἐξ ἀρχῆς εἰς τοὺς Ἰου δαίους ἐπιδειξάμενον. Ἀμπελὼν δὲ ἁπλῶς μὲν ὁ πρῶ τος λαὸς, τουτέστιν ὁ Ἰσραὴλ, φυτευθεὶς ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἐν τῇ γῇ τῆς ἐπαγγελίας. Φραγμὸς δὲ ὁ νόμος, οὐκ ἐῶν αὐτοὺς μιγῆναι τοῖς ἔθνεσι. Ληνὸς τὸ θυσια στήριον, ἤτοι ὁ τόπος τῶν σπονδῶν. Πύργος ἡ Σιὼν, ἢ ὁ οὐρανός. Γεωργοὶ οἱ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ καὶ οἱ σοφοὶ, καὶ οἱ κατὰ καιροὺς διδάσκαλοι. Ἀπεδή μησε δὲ ὁ οἰκοδεσπότης, ὅτε οὐκέτι ἡμέρᾳ ἐν στύλῳ νεφέλης καὶ νυκτὸς αὐτοῖς ἐν στύλῳ πυρὸς ἐπιφαίνε ται. Ἢ ἡ τοῦ Θεοῦ μακροθυμία, ἡ μὴ παρὰ πόδας 17.301 ἀπαιτοῦσα τοὺς Ἰουδαίους τὴν τῶν πταισμάτων τι μωρίαν. Ἀπαίτησις δὲ καρπῶν ὁ ἔννομος βίος· Και ρὸς αὐτῶν ἡ προφητικὴ ἀπαίτησις· Δοῦλοι πρῶτοι καὶ δεύτεροι παθόντες ἄτοπον, οἱ κατὰ διαφόρους και ροὺς ἀποσταλέντες προφῆται, οἷς τὸν μὲν ἔδηραν, ὡς Μιχαίαν, πατάξαντος ἐπὶ σιαγόνα Σεδεκίου· τὸν δὲ ἀπέκτειναν, ὡς Ζαχαρίαν, μεταξὺ τοῦ ναοῦ καὶ τοῦ θυσιαστηρίου· τὸν δὲ ἐλιθοβόλησαν, ὡς Ζαριοὺ υἱὸν Ἰωδαὲ τὸν ἱερέα. Τάχα δὲ ἀμπελὼν, ἢ ἡ βασι λεία τοῦ Θεοῦ, καὶ τὰ μυστήρια αὐτοῦ ἐν νόμῳ καὶ προφήταις, καὶ τῇ ἄλλῃ φυσιολογίᾳ. Καρποὶ δὲ ὁ ἐν άρετος ἐν ἤθεσι βίος. Φραγμὸς ὁ λογικὸς τόπος, καὶ τὸ γράμμα, ὡς μὴ κατοπτεύοιτο τοῖς ἔξω τὰ κεκρυμ μένα μυστήρια. Ληνὸς τὸ βάθος τῆς δεχομένης τοὺς καρποὺς τοὺς τῆς ψυχῆς, πᾶν ἐπὶ πόλεμον ἐπιβαλλούσης. Πύργος καὶ διῃρημένος περὶ Θεοῦ λόγος. Ναὸς μὲν ἡ τοῦ ἐν αὐτῷ θείου ναοῦ. Γεωργοὶ οἱ πρῶτοι πιστευθέντες τὰ λόγια τοῦ Θεοῦ· οἷς ἀποδη μεῖ εἰς τὴν αὑτοῦ περιοπεῖν, δοὺς ἀφορμὴν, ἐξ ὧν αὐτὸς ἐφύτευσε, φραγμόν τε ἔθηκεν, ὤρυξεν, ᾠκοδόμησε, τοῦ φέρειν καρπόν. Καιρὸς καρπῶν, ὃν οἶδεν οἰκοδεσπότης, τάχα οὐχ
4
ὅτι ἐκφύειν φύλλα, ἢ κυπρίζειν, ἢ ὀμφακίζειν, ἢ τρυγᾶσθαι· οἷον οἱ τῆς νη πιότητος, ἢ τῆς συμπληρώσεως τοῦ λόγου, ἢ οἱ τῆς ἐν ἀρετῇ προκοπῆς, ἢ ἀρχῆς· οἱ δὲ τῆς ἀγάπης, καὶ χαρᾶς, καὶ εἰρήνης, καὶ τῶν λοιπῶν. Δοῦλοι οἱ προ φῆται τὰ πνευματικὰ καρπώματα ἀπαιτοῦντες προσ άγειν ὡς ἱερεῖς τῷ Θεῷ. ΚΕΦ. ΚΔʹ. Στίχ. μεʹ. Τίς ἄρα ἐστὶν ὁ πιστὸς δοῦλος καὶ φρό νιμος, ὃν κατέστησεν ὁ κύριος αὐτοῦ ἐπὶ τῆς θεραπείας αὐτοῦ; Τάχα παροξύνων εἰς τὸ ζητῆσαι ἕνα τινὰ σπά νιον. Τῇ γὰρ τοῦ ἄρα ἀμφιβολίᾳ τὸ σπάνιον ἔδειξε τοῦ τοιούτου οἰκονόμου, καὶ οὐκ ἄλλον αὑτοῦ τὸν πι στὸν καὶ φρόνιμον οἰκονόμον εἰδὼς, κατασταθμαζό μενον ἐπὶ τοῖς τοῦ Πατρὸς ἔργοις, λέγω δὲ ἐπὶ τῇ ἀνθρωπότητι. Ὡς γὰρ περὶ ἑτέρου λέγει, ἐπισκιάζων αὐτὸ τῇ ὑπερβολῇ τῆς σοφίας. Δοῦλον δὲ ἑαυτὸν εἶπε διὰ τὸ μορφὴν δούλου λαβεῖν. Ὅρα δὲ εἰ μὴ τοιαῦτα ἐγχειρισθέντας ἐπισκόπους καὶ διδασκάλους δυσωπεῖ ὁ λόγος φρονίμως ἑκάστῳ τὰ κατ' ἀξίαν χρῆσθαι, καὶ ἐπιστημόνως τὰς πνευματικὰς διατάσσειν τροφὰς καιρῷ ποσότητος, ποιότητος. Τὸ δὲ, Τίς ἄρα, εἶπεν, οὐχ ὡς ἀγνοῶν, ἀλλ' ἵνα μὴ περιεργάζωνται. Ἁρμό ζει δὲ ὁ λόγος καὶ κατὰ παντὸς τοῦ ἐμπιστευθέντος τι παρὰ τοῦ Θεοῦ, εἴτε χρήματα, εἴτε ἀρχὴν, εἴτε δυναστείαν ἄλλην τινά. Δεύτερον δὲ ἀπαιτεῖται ὁ οἰ κονόμος πίστιν καὶ φρόνησιν, ἵνα μήτε κλέψῃ τὰ δε σποτικὰ, ἀλλὰ καὶ δεόντως αὐτὰ οἰκονομήσῃ. Ἢ τὸν ἔχοντα πρὸς Θεὸν ἀγαθὴν συνείδησιν, καὶ μὴ ἀφ ιστάμενόν τινος τῶν δεόντων. Καὶ τὸν ὀρθῶς διδά σκοντα λέγει πιστόν. Φρόνιμον δὲ τὸν μὴ παραφερό μενον ταῖς τῶν αἱρετικῶν μωρολογίαις, ἀλλὰ διακρί νοντα τὸ ἀκριβὲς τοῦ λόγου, ἢ τὸν μὴ πειρόμενον 17.304 ἁμαρτίαις, διὰ τὸ μὴ ποικίλον καὶ πολύτροπον τῶν ἀνθρώπων. Τὸν εἰδότα πότε δεῖ ἐλέγξαι, ἢ ἐπιτιμῆσαι, ἢ παρακαλέσαι, ἢ διδάξαι· καὶ τίνας μὲν ποτί σαι δεῖ γάλα, τίσι δὲ μεταδοῦναι τῆς στερεᾶς τροφῆς. ΚΕΦ. ΚΕʹ. Στίχ. αʹ. Τότε ὁμοιωθήσεται ἡ βασιλεία τῶν οὐ ρανῶν δέκα παρθένοις, αἵτινες, λαβοῦσαι τὰς λαμπάδας αὐτῶν, ἐξῆλθον εἰς ἀπάντησιν τοῦ νυμφίου. Δέκα παρθένοι εἶναί φασι τὰς ἐν ἑκάστῃ ψυχῇ αἰ σθήσεις τοῦ ἔνδοθεν καὶ ἔξωθεν ἀνθρώπου, ἀποστά σας εἰδωλολατρείας καὶ τῶν κοσμικῶν ἐπιθυμιῶν, τῷ παραδέξασθαι, εἴτε προφάσει, εἴτε ἀληθείᾳ, τὸν τοῦ Θεοῦ καθαρὸν λόγον, καὶ παρθενοποιηθῆναι. Εἰσὶ δὲ αἵ τε κοινῶς νοούμεναι, καὶ αἱ ἐν παροιμίαις κεί μεναι, αἱ καὶ ἀνακολουθοῦσαι, ὡς αἱ ἀρεταὶ τῆς ὑπο στάσεως Χριστοῦ. Διὸ καὶ ἐντοπειατ'. οὐχ αἱ μὲν μωραὶ, αἱ δὲ φρόνιμοι. Ἀλλὰ μία καὶ πᾶσαι ἐξ ῆλθον εἰς ἀπάντησιν, αἱ παραδεξάμεναι τὸ περὶ Χρι στοῦ μυστήριον. Ἐξίασι γὰρ ἀπὸ τῆς τοῦ κόσμου πλάνης, σπεύδουσαι πρὸς τὸν ἑτοίμως ὁρμῶντα πρὸς αὐτάς. Ἄλλο Ὠριγένους. Ἕτερον ἡ παρθενία παρὰ τὴνἐλεημοσύνην, καὶ ἕτερον ὁ νοῦς παρὰ τὸ σῶμα· καὶ τοῦτο λήψει εἰς τὰς δέκα παρθένους. Φρόνιμοι μὲν οὖν αἱ τοῦ κατὰ λόγον βιοῦντος αἰσθήσεις· μωραὶ δὲ αἱ τοῦ ἐναντίως καὶ παρὰ τὸν ὀρθὸν λόγον πολιτευο μένου. Λαμπάδες ἡ πανάρετος πρᾶξις· ἔλαιον δὲ ὁ ἐπιχεόμενος λόγος τοῦ ψυχικοῦ, τοῦ τὴν ἀγαθὴν πρᾶ ξιν ἐργαζομένου. Καθεύδουσιν οἱ ἀπανιστάμενοι τοῦ ζωτικοῦ τόνου. Οὐκ ἀπολλύουσιν οὖν τὰς λαμπάδας αἱ φρόνιμοι, οὐδὲ ἀπροσεκτοῦσι περὶ τὴν τήρησιν τοῦ ἐλαίου. Ἐμβοῶσιν οἱ ἄγγελοι ταῖς κοιμωμέναις αἰ σθήσεσι, διεγείροντες αὐτάς· τουτέστι τὰ λειτουρ γικὰ πνεύματα εἰς διακονίαν ἀποστελλόμενα διὰ τοὺς μέλλοντας κληρονομεῖν σωτηρίαν. Κόσμος λαμπάδων ἡ κατὰ τὰς αἰσθήσεις εὐαγγελικὴ χρῆσις· ὀφθαλμῶν ἐπὶ τοῦ θαυμάζειν τὸν πεποιηκότα, καὶ μύειν ἵνα μὴ ἴδωσιν ἀδικίαν· ἀκοῆς καὶ παρα δεχομένης μάταιον, μήτε κρίσιν αἵματος, τοῦ δὲ ἴσου λόγου· γεύσεως αἰσθιούσης Χριστὸν τὸν Κύριον· ὀσφρήσεως Χριστοῦ εὐωδίᾳ ἀπολαυούσης, καὶ τοῦ ἐκ κενωθέντος μύρου· ἁφῆς ἁπτομένης τοῦ Λόγου, ὡς Ἰωάννης λέγει· Αἱ χεῖρες ἡμῶν ἐψηλάφησαν περὶ τοῦ Λόγου τῆς ζωῆς. Μεσονύκτιον δὲ γίνεται ἡ φωνή· ἐκείνῃ τῇ ὥρᾳ, ᾗ ἐξῆλθον οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ ἐξ Αἰγύπτου, ἐν ᾗ καὶ ὁ Χριστὸς ἀνέστη ἐκ τῶν νεκρῶν. Φωνή ἐστιν ἡ σάλπιγξ, ἡ τοὺς νεκροὺς ἐγείρουσα, καὶ ἐξάγουσα ἐκ τῶν τάφων. Ἔχει δὲ καὶ μυστικὸν νοῦν τὸ ἐξέλθετε. Ἐὰν γὰρ μὴ
5
ἐξέλθωμεν, τὸν νυμ φίον ἀπαντῆσαι οὐ δυνάμεθα. Λαμπάδα τῆς παρ θενίας ὁ τῆς γνώσεως φωτισμός· ἔλαιον δὲ εἰς τὰς λαμπάδας ἡ ἐν ἐπιγνώσει σπουδὴ, καὶ τῶν ἐντολῶν ἐργασία. Αὕτη γὰρ τὸ ἐν ἡμῖν διαφυλάττει φῶς, 17.305 ἁπλοῦν τὸν ὀφθαλμὸν διατηροῦσα, ὥστε φωτίζεσθαι ὅλον ἡμῶν τὸ σῶμα, κατὰ τὸν τοῦ Κυρίου λόγον. Αἱ μὲν οὖν λαβοῦσαι τὴν ἐπιμελῆ σπουδὴν πρὸς τὴν τῶν ἐντολῶν ἐργασίαν φρόνιμοι· αἱ δὲ ἀμελεῖς μωραὶ, τὸν προσήκοντα καιρὸν ἀναλώσασαι εἰς τὴν τῶν μα ταίων σπουδήν. Τὸ δὲ, ἐκάθευδον, τὴν κοίμησιν τοῦ θανάτου λέγει· τὸ μεσονύκτιον δὲ, τὸ αἰφνί διον δηλοῖ καὶ τὸ ἀπροσδόκητον, ἅμα καὶ τὸ φοβερόν. Καὶ ταῖς μὲν ἐξαναστάσαις πάρεστιν ἃ ἐπόνεσαν· τὴν δὲ ῥᾳθυμίαν περὶ τὴν εὐσέβειαν μηδὲν ἐπιφερομένων ἄρχεται στυγνάζειν ἡ ψυχὴ, καὶ οἱονεὶ κατα σβέννυσθαι, καὶ εἰς παραφροσύνην χωρεῖν, ὥστε οἰη θῆναι αὐτὰς διὰ τῆς ἑτέρων ἀρετῆς. Διὸ ἀποδοκιμάζονται, λεγόντων ἐκείνων, Μήποτε οὐκ ἀρκέσει ἡμῖν καὶ ὑμῖν. Πωλοῦσι δὲ τὸ ἔλαιον οἱ διδάσκοντες μι σθοῦ προσεδρείᾳ, προσοχῆς, φιλομαθίας, φιλοπονίας. Ἢ πωλοῦντές εἰσι προφῆται, ἀπόστολοι, εὐαγγελι σταὶ, δι' ὧν τις μαθητευθεὶς τὴν ἀρετὴν ἐργάζεται. ΚΕΦ. ΚΖʹ. Στίχ. ιαʹ. Καὶ ἐπηρώτησεν αὐτὸν ὁ ἡγεμὼν, λέ γων· Σὺ εἶ ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων; Ὡς ἐπὶ δημοσίῳ ἐγκλήματι κατακριθέντα αὐτὸν ἐρωτᾷ Πιλάτος λέγων· Σὺ εἶ ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰου δαίων; Ζητεῖ μυκτηρίζων, ἢ ἀμφιβάλλων οὕτως ἐρωτᾷ. Ὁ δὲ Ἰησοῦς ἠρέμα, ὑπαινιττόμενος τὸ ναὶ, ὡς πάντων ἀνθρώπων βασιλεὺς, ἔφη τὸ, Σὺ λέγεις. Ἐπεὶ ὁ μὲν ἀρχιερεὺς δικαστικῶς ἠρώτα λέγων· Εἰπὲ ἡμῖν εἰ σὺ εἶ ὁ βασιλεὺς, Πιλάτος δὲ ἀποφαντικῶς. Ὅρα δὲ εἰ μὴ τὸ μὲν, Σὺ εἶπας, τῷ ἀρχιερεῖ λεγόμενον, τὸν δισταγμὸν αὐτοῦ λεληθότα ἐλέγχει· τὸ δὲ, Σὺ λέγεις, τῷ Πιλάτῳ, τὴν ἀπόφασιν αὐτοῦ κυροῖ. Ἦν γὰρ βασιλεὺς τοῦ Ἰσραὴλ, μήτε εἰπὼν ναὶ, ἵνα μὴ δῷ εὔλογον ἀφορμὴν τῷ Πιλάτῳ καταδικάζειν. Διὰ τὸ ἀμετάτρεπτον αὐτῶν οὐδὲ αὐτοῖς ἀντιφθέγγεται. Καλῶς δὲ οὐδὲ τῷ Πιλάτῳ ἀπεκρίθη, ὅτι ἀμφιβάλλει εἰ χρὴ αὐτὸν πρὸς τὰς ἀδίκους κατηγορίας ἀπολογεῖσθαι, καὶ ὅτι διχογνωμῶν ἐστι περὶ αὐτῶν. Δῆλον γὰρ ἦν, ὅτι, εἰ ἀπελογήσατο καὶ παρέστησεν ἑαυτὸν οὐδενὶ ἔνοχον ἐγκλήματος, ἀπέλυσεν ἂν ὁ δικαστὴς αὐτὸν, λαβὼν ὁδὸν τοῦ χρηστὰ περὶ αὐτοῦ ἀποφήνασθαι. Ὅθεν καὶ ὁ ἡγεμὼν ἐθαύμαζεν αὐτὸν, πῶς, δυνάμενος εἰπεῖν πολλὰς ἀπολογίας, ἐσιώπα. Διὸ καὶ ὡς θέλων αὐτὸν ἀπολῦσαι, εἰς τοῦτο αὐτὸν προετρέπετο· ὅτι γὰρ φθόνῳ παρεδόθη, καὶ Πιλάτῳ δῆλον ἦν. Οὐχ ἁπλῶς δὲ θαυμάζει, ἀλλὰ καὶ λίαν· τάχα μὲν διὰ τὸ ἄτρεπτον καὶ ἀτάραχον αὐτοῦ πρὸς θάνατον, καὶ ἐν τούτοις γαληνὸν τοῦ προσώπου· ἢ καὶ τὴν ὑπὲρ ἄνθρωπον αὐτοῦ μακροθυμίαν ἐθαύμαζεν. Εἰκὸς ἄρτι ὑποσπόνδων γενομένων Ῥωμαίοις Ἰουδαίων, τὸ κεχαρισμένον αὐτοῖς ᾤοντο ἐν τῇ ἑορτῇ συγχωρεῖσθαι. Καὶ Σαοὺλ δὲ, συγχωρήσας τῷ λαῷ τὸν Ἰωνάθαν, δηλοῖ πρὶν αὐτοῖς καὶ τοιοῦτον. Ὡς νο 17.308 μίζων δὲ, ὅτι τὸν ἀναίτιον, ἢ τὸν μυρίοις ἐγκλήμασιν ὑπαίτιον αἰτήσονται, εἶπε τοῦτο ὁ Πιλάτος, ὡς δικαίοις οὖσιν. Ἤδει γὰρ, ὅτι οὐδὲν σαφῆ ἔλεγχον εἶχον κατ' αὐτοῦ. Παλαιοῖς δὲ πάνυ ἀντιγράφοις ἐντυχὼν, εὗρον καὶ αὐτὸν τὸν Βαραββᾶν Ἰησοῦν λεγόμενον. Οὕτως γοῦν εἶχεν ἡ τοῦ Πιλάτου πεῦσις ἐκεῖ· Τίνα θέλετε ἀπὸ τῶν δύο ἀπολύσω ὑμῖν; Ἰησοῦν τὸν Βαραββᾶν, ἢ Ἰησοῦν τὸν λεγόμενον Χριστόν; Ὡς γὰρ ἔοικε, πατρωνυμία ἦν τοῦ λῃστοῦ ὁ Βαραββᾶς, ὅπερ ἑρμηνεύεται διδασκάλου υἱός. Συντιθέμενον οὖν τὸ τοῦ Βαραμβᾶν ὄνομα σημαίνει υἱὸς τοῦ διδασκάλου ἡμῶν. Καὶ τίνος ἄρα διδασκάλου υἱὸν χρὴ νομίζειν τὸν ἐπίσημον λῃστὴν, ἢ τοῦ ἀνδρὸς αἱμάτων, τοῦ ἐξ ἀρχῆς ἀνθρωποκτόνου, ὃν καὶ μέχρι τῆς δεῦρο μᾶλλον αἱροῦνται οἱ μαθόντες παρ' αὐτοῦ ἀνθρωποκτονεῖν, ἢ τὸν ζωοποιοῦντα τοὺς ἀνθρώπους, τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν; Κρινόμενος ὑπὸ τοῦ Πιλάτου, ἐχρημάτιζε τῇ τούτου γυναικὶ, ἵνα τῇ μὲν σιωπῇ τὴν ἀνδρείαν καταπλαγῇ, τῷ δὲ χρηματισμῷ γνῷ, ὅτι οὐκ ἄνθρωπον, ἀλλὰ Θεὸν κρίνει. Διὰ δὲ τοῦτο αὐτὸς οὐκ εἶδεν ἢ ἵνα μὴ σιωπήσῃ τῷ ὄναρ, ἢ ὅτι οὐκ ἐπιστεύετο, ἢ ὅτι ἀνάξιος ἦν, ἢ ἵνα ἀκούσας ἃ ὑπέμεινεν ἡ γυνὴ, συμπαθήσῃ. Οὐ γὰρ
6
μόνον εἶδε τὸ ἐνύπνιον, ἀλλὰ καὶ πολλὰ ἔπαθε, καὶ ἐν νυκτὶ πρὸς τὸ φοβερώτερον γίνεσθαι. Ἄλλως τε δὲ Προνοίας ἔργον τὸ ὄναρ, οὐ λεγόμενον μὲν τί ἦν, δεικνύον δὲ, ὅτι οὐχ ἵνα μὴ πάθῃ ὁ Ἰησοῦς ἐδείχθη, ἀλλ' ἵνα σωθῇ ἡ γυνή. Μακαρία δὲ ἡ τοιαῦτα ἀπέχουσα ἐν ὀνείροις τὸ παθεῖν, ἵνα μὴ ὑπερπάθῃ. Εἰ δὲ σύμβολόν ἐστιν αὕτη τῆς ποτε ὑπὸ Πιλάτου κυριευομένης Ἐκκλησίας, καὶ οὐκέτι οὔσης αὐτῷ ὑποχειρίου διὰ τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν ....... γὰρ, ἀλλόφυλος γὰρ ἡ γυνή. Στίχ. μεʹ. Ἀπὸ δὲ ἕκτης ὥρας σκότος ἐγένετο ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν ἕως ὥρας ἐνάτης. Περὶ ταύτης τῆς ἐκλείψεως καὶ ὁ προφήτης Ζαχαρίας εἰπών· Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, φησὶν, οὐκ ἔσται φῶς. Καὶ ψῦχος καὶ πάγος ἔσται μίαν ἡμέραν. Καὶ ἡ ἡμέρα ἐκείνη γνωστὴ τῷ Κυρίῳ. Καὶ οὐχ ἡμέρα, καὶ οὐ νύξ· καὶ πρὸς ἑσπέραν ἔσται φῶς. Εἰπὼν δὲ τὸ σκότος τὸ ἐσκοτίσθαι τοὺς βάλλοντας χεῖρας τῷ φωτί. Ὡς γὰρ Αἰγυπτίοις σκότος, καὶ τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ φῶς· οὕτως καὶ νῦν τῇ μὲν Ἐκκλησίᾳ φῶς, τοῖς δὲ Ἰουδαίοις σκότος τριῶν ἡμερῶν, φωτὸς πατρικοῦ, ἀπαυγάσματος Χριστοῦ, ἐκλάμψεως ἁγίου Πνεύματος. Καὶ ἐπεὶ ἐν τῇ ἕκτῃ ἡμέρᾳ γεγένηται ὁ ἄνθρωπος, εἰκὸς δὲ αὐτὸν ἐν τῇ ἕκτῃ ὥρᾳ ἐσφάλθαι· τάχα διὰ τοῦτο ὁ ὑπὲρ σωτηρίας ἀνθρώπων πάσχων ὥρᾳ ἕκτῃ ἐκρεμάσθη. Τοῦτό ἐστι τὸ σημεῖον, ὅπερ ἔμπροσθεν αἰτοῦσιν ὑπέσχετο δώσειν, λέγων· Γενεὰ πονηρὰ καὶ μοιχαλὶς σημεῖον ἐπι 17.309 ζητεῖ, καὶ ἑξῆς· καὶ, Ὅταν ὑψώσητε τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου τότε γνώσεσθε, ὅτι ἐγώ εἰμι. Καὶ γὰρ πολλῷ θαυμαστότερον ἐπὶ τοῦ σταυροῦ προσηλουμένου ταῦτα γενέσθαι ἢ ἐπὶ γῆς βαδίζοντος. Οὐ ταύτῃ δὲ μόνον τὸ παράδοξον ἦν, ἀλλ' ὅτι καὶ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ γέγονεν ὅπερ ἐζήτουν, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην, ὅπερ οὐδὲ πρότερον συνέβη, ἀλλ' ἐν Αἰγύπτῳ μόνον, ὅτε καὶ τὸ Πάσχα ἐτελεῖτο· καὶ γὰρ ἐκεῖνα τύπος ἦν τούτων. Ἵνα γὰρ μὴ εἴπωσιν ἔκλειψιν εἶναι τὸ γεγενημένον, διὰ τοῦτο τῇ ιδʹ γίνεται, ὅτε ἔκλειψιν συμβῆναι ἀμήχανον. Ἐν μέσῃ δὲ ἡμέρᾳ, ἵνα πάντες οἱ τὴν γῆν οἰκοῦντες μάθωσιν, ὅτι πανταχοῦ τῆς οἰκουμένης ἡμέρα ἦν. Καὶ Φλέγων δέ τις παρ' Ἕλλησι φιλόσοφος μέμνηται τούτου τοῦ σκότους, ὡς παραδόξως γεγενημένου ἐν τῇ ιδʹ τῆς σελήνης· ὅτε οὐ πέφυκεν ἔκλειψις γίνεσθαι, ὅτε πολὺ ἀπέχει τὸ τοῦ ἡλίου διάστημα, ὅσον ἀπ' ἀρχῆς τοῦ οὐρανοῦ ἕως τέλους. Τότε γὰρ γίνονται ἐκλείψεις, ὅταν πλησιάσωσιν ἀλλήλοις οἱ δύο οὗτοι φωστῆρες. Γίνεται γὰρ ἔκλειψις ἡλίου συνοδικῶς ὑποδραμούσης αὐτὸν σελήνης, οὐ πανσελήνῳ, ὅτε διάμετρός ἐστι τῇ σελήνῃ. Τοῦτο δὲ γέγονεν, ὡς πενθούσης τῆς κτίσεως ἐπὶ τῷ γεγονότι, καὶ διὰ τοῦτο δηλούσης, ὅτι, τῆς παροινίας ταύτης πραχθείσης ἐξ Ἰουδαίων, ἐσκοτίσθη αὐτῶν ὁ νοῦς, καὶ ἀπέστη ἀπ' αὐτῶν ὁ νοητὸς ἥλιος. Εἴτε γὰρ αὐτὸν ἐνόμιζον τοῦτο πεποιηκέναι, ἔδει πιστεῦσαι καὶ φοβηθῆναι· εἴτε οὐκ αὐτὸν, ἀλλὰ τὸν Πατέρα, καὶ ἐκ τούτου ἔδει κατανυγῆναι. Ὀργιζομένου γὰρ ἦν τὸ σκότος ἐκεῖνο, καὶ δεῖγμα τοῦ μέλλοντος λαβεῖν τοὺς θεομάχους τε καὶ μιαιφόνους. Διὰ τοῦτο γὰρ μετὰ πάντων τῆς παροινίας τοῦτο γίνεται, ὅτε κόρος ἔλαβε τῶν σκωμμάτων, καὶ πάντων ἐφθέγξαντο ὅσα ἠθέλησαν. ΚΕΦ. ΚΗʹ. Στίχ. ιηʹ. Ἐδόθη μοι πᾶσα ἐξουσία ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς. Τὸ, Ἐδόθη μοι πᾶσα ἐξουσία, καὶ ἑξῆς, εἰς τὴν ἐνανθρώπησιν νόει. Εἰ δὲ καὶ εἰς τὴν θεότητα ...... θεωρεῖν, καὶ οὕτω λήψῃ τὸ Ἐδόθη μοι ἐξουσία, ἀντὶ τοῦ Ἐχωρήθη. Ἐδόθη, ἠνέχθη μοι, περὶ τοῦ αὐτεξουσίου ἐπιστεύθην. Χώραν ἔσχεν ἡ ζωὴ πρῶτον μὲν ἐν τοῖς ἄνω, εἶτα νῦν καὶ ἐν τοῖς κάτω· οὓς θαῤῥοῦντες βαπτίσατε εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Εἷς ὁ σώζων, μία ἡ σωτηρία. Εἷς ὁ ζῶν Πατὴρ, ὁ Υἱὸς, καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Εἷς ἐστιν οὐ συναλοιφῇ τῶν τριῶν, ἀλλ' οὐσίᾳ μιᾷ· τρεῖς δὲ ὑποστάσεις τέλειαι ἐν πᾶσι, καὶ κατάλληλοι. Κατὰ φύσιν ἐγέννησεν ὁ Πατήρ· διόπερ ὁμοούσιος ἐγεννήθη. Οὐ σῶμα ὁ Θεός· διὰ τοῦτο οὐκ ἀσταρεῦσιν ἢ κίνησιν, ἤ τι τῶν τοιούτων, ἃ ἐν τοῖς σώμασι θεωρεῖται, ὁ Θεὸς ὁ ἀσώματος ἐγέννησεν. Ἐνυπόστατος ἡ γέννησις· ἀπετέχθη ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱός.
7 8
Continue reading PG 17: Adnotationes in Exodum →≣ entire volume