Diplomatic text · TLG-E clean (diplomatic Greek; primary witness) + khazarzar (second witness) — PG column chips mark the printed columns.
ProemProoemium
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 24:529ΕΥΣΕΒΙΟΥ ΚΑΙΣΑΡΕΙΑΣ
ΕΥΣΕΒΙΟΥ ΚΑΙΣΑΡΕΙΑΣ ΕΙΣ ΤΟ ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ. Ἐν ταῖς ἡμέραις Ἡρώδου τοῦ βασιλέως τῆς Δ Ἰουδαίας. Ἡ γὰρ τοῦ Ἰούδα φυλὴ ἄνωθεν ἦν ἀρχικὴ, καὶ ἡγεῖτο πάντων ἕως, ἦσαν αυτόνομοι, κατὰ τὴν προ φητείαν. Ησαν δὲ μέχρι τῶν Αὐγούστου χρόνων ἐλεύθεροι καὶ αὐτόνομοι, καθ' δν, Χριστοῦ φανέντος, τὸ ἔθνος ἅπαν δεδούλωται· ὅτε καὶ πρῶτος ἀλλόφυλος αὐτῶν Ἡρώδης ἡγήσατο, καὶ βασιλεύς Αὔγουστος, ὁ καὶ τὴν ἀρχὴν ἐγχειρίσας αὐτῷ μετὰ τῆς συγκλήτου, τῆς οἰκουμένης εἶχε τὰ σκήπτρα. Εν δὲ ὁ Ἡρώδης ἐξ ᾿Αντιπάτρου γεγονώς, το γένος Ασκαλωνίτου, Ιεροδούλου Απόλλωνος, καὶ Κυπρίνης (44) ἐξ ᾿Αβρά των μητρός. Οὗτος γὰρ τὸν ἐκ διαδοχῆς τῶν ἀρχιε- ρέων ὕστατον ἡγησάμενον Υρκανὸν ἀνελών, Ἰουδαίων ἀναγορεύεται βασιλεύς. Τούτου καὶ νῦν ὁ Λουκάς μέμνηται, ἵνα δείξῃ, ὅτι ἀληθῶς ἦλθεν ὁ Χριστὸς, Β ἐκλιπόντων τῶν παρὰ τοῖς Ἰουδαίοις ἀρχόντων κατὰ τὴν προφητείαν. Καὶ εἶπε Ζαχαρίας πρὸς τὸν ἄγγελον· Κατὰ τί · γνώσομαι τοῦτο ; Πόταν σημείον δεικνύεις μοι, φησί, ἵνα πεισθῶ τοῖς ὑπὸ σοῦ προφητευθείσιν, ὡς μέλλουσι γίνεσθαι ; Σχεδόν γὰρ παρὰ φύσιν ἐστὶ τὸ λεχθέν· οἱ γὰρ προ βεβηκότες οὐ γονοποιοῦσιν. Ἔδει δὲ μὴ πρὸς τὸ γῆρας ἀφορᾶν τὸ ἑαυτοῦ καὶ γυναικός, ἀλλὰ πρὸς τὴν δύο ναμιν τοῦ ἐπαγγελλομένου Θεοῦ. Ἀλλὰ τὰ μεγάλα δυσέφικτα τοῖς ἀνθρώποις, καὶ συγγινώσκει Θεός· καὶ γὰρ οὐδ' αὐτὸς Ἀβραὰμ ὡς ἐχρῆν ἐπίστευσεν, ἀλλὰ τὰ πρῶτα καὶ ἐγέλασε καὶ εἶπεν· « Εἰ τῷ ἑκατον * Η COMMENTARIA IN LUCAM. Palatinus Vat., a nobis denotatus littera B, qui pariter calenam habet ad Lucam, ab illa Niceta aiversam . Tertius est Macarii Chrysocephali codex E Vat, item ineditus, varios ejus in Lucam tractatus continens, es Patribus, quos inter est etiam Eusebius, ad litteram nominatimque consarcinatos. Quartus denique codex Ottobonianus Val, æque catenam ad Lucam continens, quem codicem postremum cum inspiceremus, præter alia cum prædictis codicibus congruentia, nova adhuc Eusebii fragmenta nacti sumus. Hunc dis- tinguimus nota L. Jam vero catena Patrum in Lucam, præter nostram Græcam quam diximus, due Le- tino tanium sermone editæ exstabant, divi nimirum Thoma Aquinatis, et Balthasaris Corderii; quarum prior rarius, altera copiosius Eusebium inter cæteros Patres recitant. Verumtamen Græcus adhuc textus totus latebat; et multa insuper ne Latine quidem cognita erant. Porro in Græca calena, quam nuperrime vir cl. J. A. Cramerus Oxonii edidit, quamque ego his diebus ex Anglia accepi, nullum prorsus Eusebli verbum recitatur. EUSEBII CÆSARIENSIS COMMENTARII IN LUCE EVANGELIUM QUANTUM SUPEREST IN CODICIBUS VATICANIS. Luc. 1, 5. Gen. xLis, 10. Luc. 1, 18. • In diebus Herodis Judae regis. Scilicet Jude tribus olim principabatur, totiqne genti imperabat, donec Judæi sui juris fuerunt, secundum prophetiam “¹. Fuerant quidem hi liberi propriisque legibus utentes usque ad Augusti meta- tem, quo tempore, apparente Christo, univèrsa gens in servitiam redacta jam erat, et primus alie- nigena dominabatur Herodes ; imperator vero Augustus, qui et illi ex senatus consulto principa- tum detulerat, universi orbis sceptrum tenebat. Erat autem Herodes Antipatri Ascalonensis filius, Apollinis ministerio addicti, matre Cyprina Arabe. Hic enim, sacerdotalis successionis postremo prin- cipe Hyrcano occiso, Judæorum renuntiatus rex fuit. Hujus nunc meminit Lucas, ut demonstret vere venisse Christum, cessantibus Judæorum propriis principibus, prout prædictum fuerat. “Et dixit angelo Zacharias, unde hoc sciam ? Quodnam mihi signum ostendis, quo fretus cre- dam vaticinio tuo, tanquam fide nou carituro? Nam quod ais, præter naturam propemodum est; genes enim haudquaquam procreant. Atqui opor tebat Zachariam haud de suo et uxoris senio, sed de promittentis Dei potentia cogitare. Quanquam res magnas ægre sibi homines persuadent: ideoque Deus indulgentia utitur. Nam ne Abrahamus qui- dem prout opus erat credidit, sed initio risit di- (44) Cod. E, Κυπρίδης.
On the Gospel according to LukeΕΙΣ ΤΟ ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
ΕΙΣ ΤΟ ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ. Ἐν ταῖς ἡμέραις Ἡρώδου τοῦ βασιλέως τῆς Ἰουδαίας. Ἡ γὰρ τοῦ Ἰούδα φυλὴ ἄνωθεν ἦν ἀρχικὴ, καὶ ἡγεῖτο πάντων ἕως ἦσαν αὐτόνομοι, κατὰ τὴν προφητείαν. Ἦσαν δὲ μέχρι τῶν Αὐγούστου χρόνων ἐλεύθεροι καὶ αὐτόνομοι, καθ’ ὃν, Χριστοῦ φανέντος, τὸ ἔθνος ἅπαν δεδούλωται· ὅτε καὶ πρῶτος ἀλλόφυλος αὐτῶν Ἡρώδης ἡγήσατο, καὶ βασιλεὺς Αὔγουστος, ὁ καὶ τὴν ἀρχὴν ἐγχειρίσας αὐτῷ μετὰ τῆς συγκλήτου, τῆς οἰκουμένης εἶχε τὰ σκῆπτρα. Ἦν δὲ ὁ Ἡρώδης ἐξ Ἀντιπάτρου γεγονὼς, τὸ γένος Ἀσκαλωνίτου, ἱεροδούλου Ἀπόλλωνος, καὶ Κυπρίνης ἐξ Ἀῤῥάβων μητρός. Οὗτος γὰρ, τὸν ἐκ διαδοχῆς τῶν ἀρχιερέων ὕστατον ἡγησάμενον Ὑρκανὸν ἀνελὼν, Ἰουδαίων ἀναγορεύεται βασιλεύς. Τούτου καὶ νῦν ὁ Λουκᾶς μέμνηται, ἵνα δείξῃ, ὅτι ἀληθῶς ἦλθεν ὁ Χριστὸς, ἐκλιπόντων τῶν παρὰ τοῖς Ἰουδαίοις ἀρχόντων κατὰ τὴν προφητείαν.
ΕΥΣΕΒΙΟΥ ΚΑΙΣΑΡΕΙΑΣ ΕΙΣ ΤΟ ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ. Ἐν ταῖς ἡμέραις Ἡρώδου τοῦ βασιλέως τῆς Δ Ἰουδαίας. Ἡ γὰρ τοῦ Ἰούδα φυλὴ ἄνωθεν ἦν ἀρχικὴ, καὶ ἡγεῖτο πάντων ἕως, ἦσαν αυτόνομοι, κατὰ τὴν προ φητείαν. Ησαν δὲ μέχρι τῶν Αὐγούστου χρόνων ἐλεύθεροι καὶ αὐτόνομοι, καθ' δν, Χριστοῦ φανέντος, τὸ ἔθνος ἅπαν δεδούλωται· ὅτε καὶ πρῶτος ἀλλόφυλος αὐτῶν Ἡρώδης ἡγήσατο, καὶ βασιλεύς Αὔγουστος, ὁ καὶ τὴν ἀρχὴν ἐγχειρίσας αὐτῷ μετὰ τῆς συγκλήτου, τῆς οἰκουμένης εἶχε τὰ σκήπτρα. Εν δὲ ὁ Ἡρώδης ἐξ ᾿Αντιπάτρου γεγονώς, το γένος Ασκαλωνίτου, Ιεροδούλου Απόλλωνος, καὶ Κυπρίνης (44) ἐξ ᾿Αβρά των μητρός. Οὗτος γὰρ τὸν ἐκ διαδοχῆς τῶν ἀρχιε- ρέων ὕστατον ἡγησάμενον Υρκανὸν ἀνελών, Ἰουδαίων ἀναγορεύεται βασιλεύς. Τούτου καὶ νῦν ὁ Λουκάς μέμνηται, ἵνα δείξῃ, ὅτι ἀληθῶς ἦλθεν ὁ Χριστὸς, Β ἐκλιπόντων τῶν παρὰ τοῖς Ἰουδαίοις ἀρχόντων κατὰ τὴν προφητείαν. Καὶ εἶπε Ζαχαρίας πρὸς τὸν ἄγγελον· Κατὰ τί · γνώσομαι τοῦτο ; Πόταν σημείον δεικνύεις μοι, φησί, ἵνα πεισθῶ τοῖς ὑπὸ σοῦ προφητευθείσιν, ὡς μέλλουσι γίνεσθαι ; Σχεδόν γὰρ παρὰ φύσιν ἐστὶ τὸ λεχθέν· οἱ γὰρ προ βεβηκότες οὐ γονοποιοῦσιν. Ἔδει δὲ μὴ πρὸς τὸ γῆρας ἀφορᾶν τὸ ἑαυτοῦ καὶ γυναικός, ἀλλὰ πρὸς τὴν δύο ναμιν τοῦ ἐπαγγελλομένου Θεοῦ. Ἀλλὰ τὰ μεγάλα δυσέφικτα τοῖς ἀνθρώποις, καὶ συγγινώσκει Θεός· καὶ γὰρ οὐδ' αὐτὸς Ἀβραὰμ ὡς ἐχρῆν ἐπίστευσεν, ἀλλὰ τὰ πρῶτα καὶ ἐγέλασε καὶ εἶπεν· « Εἰ τῷ ἑκατον * Η COMMENTARIA IN LUCAM. Palatinus Vat., a nobis denotatus littera B, qui pariter calenam habet ad Lucam, ab illa Niceta aiversam . Tertius est Macarii Chrysocephali codex E Vat, item ineditus, varios ejus in Lucam tractatus continens, es Patribus, quos inter est etiam Eusebius, ad litteram nominatimque consarcinatos. Quartus denique codex Ottobonianus Val, æque catenam ad Lucam continens, quem codicem postremum cum inspiceremus, præter alia cum prædictis codicibus congruentia, nova adhuc Eusebii fragmenta nacti sumus. Hunc dis- tinguimus nota L. Jam vero catena Patrum in Lucam, præter nostram Græcam quam diximus, due Le- tino tanium sermone editæ exstabant, divi nimirum Thoma Aquinatis, et Balthasaris Corderii; quarum prior rarius, altera copiosius Eusebium inter cæteros Patres recitant. Verumtamen Græcus adhuc textus totus latebat; et multa insuper ne Latine quidem cognita erant. Porro in Græca calena, quam nuperrime vir cl. J. A. Cramerus Oxonii edidit, quamque ego his diebus ex Anglia accepi, nullum prorsus Eusebli verbum recitatur. EUSEBII CÆSARIENSIS COMMENTARII IN LUCE EVANGELIUM QUANTUM SUPEREST IN CODICIBUS VATICANIS. Luc. 1, 5. Gen. xLis, 10. Luc. 1, 18. • In diebus Herodis Judae regis. Scilicet Jude tribus olim principabatur, totiqne genti imperabat, donec Judæi sui juris fuerunt, secundum prophetiam “¹. Fuerant quidem hi liberi propriisque legibus utentes usque ad Augusti meta- tem, quo tempore, apparente Christo, univèrsa gens in servitiam redacta jam erat, et primus alie- nigena dominabatur Herodes ; imperator vero Augustus, qui et illi ex senatus consulto principa- tum detulerat, universi orbis sceptrum tenebat. Erat autem Herodes Antipatri Ascalonensis filius, Apollinis ministerio addicti, matre Cyprina Arabe. Hic enim, sacerdotalis successionis postremo prin- cipe Hyrcano occiso, Judæorum renuntiatus rex fuit. Hujus nunc meminit Lucas, ut demonstret vere venisse Christum, cessantibus Judæorum propriis principibus, prout prædictum fuerat. “Et dixit angelo Zacharias, unde hoc sciam ? Quodnam mihi signum ostendis, quo fretus cre- dam vaticinio tuo, tanquam fide nou carituro? Nam quod ais, præter naturam propemodum est; genes enim haudquaquam procreant. Atqui opor tebat Zachariam haud de suo et uxoris senio, sed de promittentis Dei potentia cogitare. Quanquam res magnas ægre sibi homines persuadent: ideoque Deus indulgentia utitur. Nam ne Abrahamus qui- dem prout opus erat credidit, sed initio risit di- (44) Cod. E, Κυπρίδης.
Καὶ εἶπε Ζαχαρίας πρὸς τὸν ἄγγελον · Κατὰ τί…
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Καὶ εἶπε Ζαχαρίας πρὸς τὸν ἄγγελον· Κατὰ τί γνώσομαι τοῦτο; Ποῖον σημεῖον δεικνύεις μοι, φησὶ, ἵνα πεισθῶ τοῖς ὑπὸ σοῦ προφητευθεῖσιν, ὡς μέλλουσι γίνεσθαι; Σχεδὸν γὰρ παρὰ φύσιν ἐστὶ τὸ λεχθέν· οἱ γὰρ προβεβηκότες οὐ γονοποιοῦσιν.
ΕΥΣΕΒΙΟΥ ΚΑΙΣΑΡΕΙΑΣ ΕΙΣ ΤΟ ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ. Ἐν ταῖς ἡμέραις Ἡρώδου τοῦ βασιλέως τῆς Δ Ἰουδαίας. Ἡ γὰρ τοῦ Ἰούδα φυλὴ ἄνωθεν ἦν ἀρχικὴ, καὶ ἡγεῖτο πάντων ἕως, ἦσαν αυτόνομοι, κατὰ τὴν προ φητείαν. Ησαν δὲ μέχρι τῶν Αὐγούστου χρόνων ἐλεύθεροι καὶ αὐτόνομοι, καθ' δν, Χριστοῦ φανέντος, τὸ ἔθνος ἅπαν δεδούλωται· ὅτε καὶ πρῶτος ἀλλόφυλος αὐτῶν Ἡρώδης ἡγήσατο, καὶ βασιλεύς Αὔγουστος, ὁ καὶ τὴν ἀρχὴν ἐγχειρίσας αὐτῷ μετὰ τῆς συγκλήτου, τῆς οἰκουμένης εἶχε τὰ σκήπτρα. Εν δὲ ὁ Ἡρώδης ἐξ ᾿Αντιπάτρου γεγονώς, το γένος Ασκαλωνίτου, Ιεροδούλου Απόλλωνος, καὶ Κυπρίνης (44) ἐξ ᾿Αβρά των μητρός. Οὗτος γὰρ τὸν ἐκ διαδοχῆς τῶν ἀρχιε- ρέων ὕστατον ἡγησάμενον Υρκανὸν ἀνελών, Ἰουδαίων ἀναγορεύεται βασιλεύς. Τούτου καὶ νῦν ὁ Λουκάς μέμνηται, ἵνα δείξῃ, ὅτι ἀληθῶς ἦλθεν ὁ Χριστὸς, Β ἐκλιπόντων τῶν παρὰ τοῖς Ἰουδαίοις ἀρχόντων κατὰ τὴν προφητείαν. Καὶ εἶπε Ζαχαρίας πρὸς τὸν ἄγγελον· Κατὰ τί · γνώσομαι τοῦτο ; Πόταν σημείον δεικνύεις μοι, φησί, ἵνα πεισθῶ τοῖς ὑπὸ σοῦ προφητευθείσιν, ὡς μέλλουσι γίνεσθαι ; Σχεδόν γὰρ παρὰ φύσιν ἐστὶ τὸ λεχθέν· οἱ γὰρ προ βεβηκότες οὐ γονοποιοῦσιν. Ἔδει δὲ μὴ πρὸς τὸ γῆρας ἀφορᾶν τὸ ἑαυτοῦ καὶ γυναικός, ἀλλὰ πρὸς τὴν δύο ναμιν τοῦ ἐπαγγελλομένου Θεοῦ. Ἀλλὰ τὰ μεγάλα δυσέφικτα τοῖς ἀνθρώποις, καὶ συγγινώσκει Θεός· καὶ γὰρ οὐδ' αὐτὸς Ἀβραὰμ ὡς ἐχρῆν ἐπίστευσεν, ἀλλὰ τὰ πρῶτα καὶ ἐγέλασε καὶ εἶπεν· « Εἰ τῷ ἑκατον * Η COMMENTARIA IN LUCAM. Palatinus Vat., a nobis denotatus littera B, qui pariter calenam habet ad Lucam, ab illa Niceta aiversam . Tertius est Macarii Chrysocephali codex E Vat, item ineditus, varios ejus in Lucam tractatus continens, es Patribus, quos inter est etiam Eusebius, ad litteram nominatimque consarcinatos. Quartus denique codex Ottobonianus Val, æque catenam ad Lucam continens, quem codicem postremum cum inspiceremus, præter alia cum prædictis codicibus congruentia, nova adhuc Eusebii fragmenta nacti sumus. Hunc dis- tinguimus nota L. Jam vero catena Patrum in Lucam, præter nostram Græcam quam diximus, due Le- tino tanium sermone editæ exstabant, divi nimirum Thoma Aquinatis, et Balthasaris Corderii; quarum prior rarius, altera copiosius Eusebium inter cæteros Patres recitant. Verumtamen Græcus adhuc textus totus latebat; et multa insuper ne Latine quidem cognita erant. Porro in Græca calena, quam nuperrime vir cl. J. A. Cramerus Oxonii edidit, quamque ego his diebus ex Anglia accepi, nullum prorsus Eusebli verbum recitatur. EUSEBII CÆSARIENSIS COMMENTARII IN LUCE EVANGELIUM QUANTUM SUPEREST IN CODICIBUS VATICANIS. Luc. 1, 5. Gen. xLis, 10. Luc. 1, 18. • In diebus Herodis Judae regis. Scilicet Jude tribus olim principabatur, totiqne genti imperabat, donec Judæi sui juris fuerunt, secundum prophetiam “¹. Fuerant quidem hi liberi propriisque legibus utentes usque ad Augusti meta- tem, quo tempore, apparente Christo, univèrsa gens in servitiam redacta jam erat, et primus alie- nigena dominabatur Herodes ; imperator vero Augustus, qui et illi ex senatus consulto principa- tum detulerat, universi orbis sceptrum tenebat. Erat autem Herodes Antipatri Ascalonensis filius, Apollinis ministerio addicti, matre Cyprina Arabe. Hic enim, sacerdotalis successionis postremo prin- cipe Hyrcano occiso, Judæorum renuntiatus rex fuit. Hujus nunc meminit Lucas, ut demonstret vere venisse Christum, cessantibus Judæorum propriis principibus, prout prædictum fuerat. “Et dixit angelo Zacharias, unde hoc sciam ? Quodnam mihi signum ostendis, quo fretus cre- dam vaticinio tuo, tanquam fide nou carituro? Nam quod ais, præter naturam propemodum est; genes enim haudquaquam procreant. Atqui opor tebat Zachariam haud de suo et uxoris senio, sed de promittentis Dei potentia cogitare. Quanquam res magnas ægre sibi homines persuadent: ideoque Deus indulgentia utitur. Nam ne Abrahamus qui- dem prout opus erat credidit, sed initio risit di- (44) Cod. E, Κυπρίδης.
PG 24:530Ἔδει δὲ μὴ πρὸς τὸ γῆρας ἀφορᾷν τὸ ἑαυτοῦ καὶ γυναικὸς, ἀλλὰ πρὸς τὴν δύναμιν τοῦ ἐπαγγελλομένου Θεοῦ. Ἀλλὰ τὰ μεγάλα δυσέφικτα τοῖς ἀνθρώποις, καὶ συγγινώσκει Θεός· καὶ γὰρ οὐδ’ αὐτὸς Ἀβραὰμ ὡς ἐχρῆν ἐπίστευσεν, ἀλλὰ τὰ πρῶτα καὶ ἐγέλασε καὶ εἶπεν· «Εἰ τῷ ἑκατονταέτει γενήσεται υἱός; καὶ ἡ Σάῤῥα δὲ γελάσασα ἐμέμφθη τότε. Ποτὲ μὲν γὰρ λόγῳ μόνῳ ὁ Θεὸς μέμφεται, ποτὲ δὲ καὶ ἔργῳ ἐπιτιμᾷ. Τούτου οὖν χάριν καὶ τῷ Ζαχαρίᾳ δι’ ἔργου ἐπετίμησε, καὶ εἰς κωφότητα καὶ ἀφωνίαν αὐτὸν περιέστησεν· ἐχρῆν γὰρ αὐτὸν διὰ τῶν προτέρων παιδεύεσθαι, καὶ τὴν πρὸς τοὺς πατέρας μέμψιν παίδευσιν ἰδίαν ποιήσασθαι.
ΕΥΣΕΒΙΟΥ ΚΑΙΣΑΡΕΙΑΣ ΕΙΣ ΤΟ ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ. Ἐν ταῖς ἡμέραις Ἡρώδου τοῦ βασιλέως τῆς Δ Ἰουδαίας. Ἡ γὰρ τοῦ Ἰούδα φυλὴ ἄνωθεν ἦν ἀρχικὴ, καὶ ἡγεῖτο πάντων ἕως, ἦσαν αυτόνομοι, κατὰ τὴν προ φητείαν. Ησαν δὲ μέχρι τῶν Αὐγούστου χρόνων ἐλεύθεροι καὶ αὐτόνομοι, καθ' δν, Χριστοῦ φανέντος, τὸ ἔθνος ἅπαν δεδούλωται· ὅτε καὶ πρῶτος ἀλλόφυλος αὐτῶν Ἡρώδης ἡγήσατο, καὶ βασιλεύς Αὔγουστος, ὁ καὶ τὴν ἀρχὴν ἐγχειρίσας αὐτῷ μετὰ τῆς συγκλήτου, τῆς οἰκουμένης εἶχε τὰ σκήπτρα. Εν δὲ ὁ Ἡρώδης ἐξ ᾿Αντιπάτρου γεγονώς, το γένος Ασκαλωνίτου, Ιεροδούλου Απόλλωνος, καὶ Κυπρίνης (44) ἐξ ᾿Αβρά των μητρός. Οὗτος γὰρ τὸν ἐκ διαδοχῆς τῶν ἀρχιε- ρέων ὕστατον ἡγησάμενον Υρκανὸν ἀνελών, Ἰουδαίων ἀναγορεύεται βασιλεύς. Τούτου καὶ νῦν ὁ Λουκάς μέμνηται, ἵνα δείξῃ, ὅτι ἀληθῶς ἦλθεν ὁ Χριστὸς, Β ἐκλιπόντων τῶν παρὰ τοῖς Ἰουδαίοις ἀρχόντων κατὰ τὴν προφητείαν. Καὶ εἶπε Ζαχαρίας πρὸς τὸν ἄγγελον· Κατὰ τί · γνώσομαι τοῦτο ; Πόταν σημείον δεικνύεις μοι, φησί, ἵνα πεισθῶ τοῖς ὑπὸ σοῦ προφητευθείσιν, ὡς μέλλουσι γίνεσθαι ; Σχεδόν γὰρ παρὰ φύσιν ἐστὶ τὸ λεχθέν· οἱ γὰρ προ βεβηκότες οὐ γονοποιοῦσιν. Ἔδει δὲ μὴ πρὸς τὸ γῆρας ἀφορᾶν τὸ ἑαυτοῦ καὶ γυναικός, ἀλλὰ πρὸς τὴν δύο ναμιν τοῦ ἐπαγγελλομένου Θεοῦ. Ἀλλὰ τὰ μεγάλα δυσέφικτα τοῖς ἀνθρώποις, καὶ συγγινώσκει Θεός· καὶ γὰρ οὐδ' αὐτὸς Ἀβραὰμ ὡς ἐχρῆν ἐπίστευσεν, ἀλλὰ τὰ πρῶτα καὶ ἐγέλασε καὶ εἶπεν· « Εἰ τῷ ἑκατον * Η COMMENTARIA IN LUCAM. Palatinus Vat., a nobis denotatus littera B, qui pariter calenam habet ad Lucam, ab illa Niceta aiversam . Tertius est Macarii Chrysocephali codex E Vat, item ineditus, varios ejus in Lucam tractatus continens, es Patribus, quos inter est etiam Eusebius, ad litteram nominatimque consarcinatos. Quartus denique codex Ottobonianus Val, æque catenam ad Lucam continens, quem codicem postremum cum inspiceremus, præter alia cum prædictis codicibus congruentia, nova adhuc Eusebii fragmenta nacti sumus. Hunc dis- tinguimus nota L. Jam vero catena Patrum in Lucam, præter nostram Græcam quam diximus, due Le- tino tanium sermone editæ exstabant, divi nimirum Thoma Aquinatis, et Balthasaris Corderii; quarum prior rarius, altera copiosius Eusebium inter cæteros Patres recitant. Verumtamen Græcus adhuc textus totus latebat; et multa insuper ne Latine quidem cognita erant. Porro in Græca calena, quam nuperrime vir cl. J. A. Cramerus Oxonii edidit, quamque ego his diebus ex Anglia accepi, nullum prorsus Eusebli verbum recitatur. EUSEBII CÆSARIENSIS COMMENTARII IN LUCE EVANGELIUM QUANTUM SUPEREST IN CODICIBUS VATICANIS. Luc. 1, 5. Gen. xLis, 10. Luc. 1, 18. • In diebus Herodis Judae regis. Scilicet Jude tribus olim principabatur, totiqne genti imperabat, donec Judæi sui juris fuerunt, secundum prophetiam “¹. Fuerant quidem hi liberi propriisque legibus utentes usque ad Augusti meta- tem, quo tempore, apparente Christo, univèrsa gens in servitiam redacta jam erat, et primus alie- nigena dominabatur Herodes ; imperator vero Augustus, qui et illi ex senatus consulto principa- tum detulerat, universi orbis sceptrum tenebat. Erat autem Herodes Antipatri Ascalonensis filius, Apollinis ministerio addicti, matre Cyprina Arabe. Hic enim, sacerdotalis successionis postremo prin- cipe Hyrcano occiso, Judæorum renuntiatus rex fuit. Hujus nunc meminit Lucas, ut demonstret vere venisse Christum, cessantibus Judæorum propriis principibus, prout prædictum fuerat. “Et dixit angelo Zacharias, unde hoc sciam ? Quodnam mihi signum ostendis, quo fretus cre- dam vaticinio tuo, tanquam fide nou carituro? Nam quod ais, præter naturam propemodum est; genes enim haudquaquam procreant. Atqui opor tebat Zachariam haud de suo et uxoris senio, sed de promittentis Dei potentia cogitare. Quanquam res magnas ægre sibi homines persuadent: ideoque Deus indulgentia utitur. Nam ne Abrahamus qui- dem prout opus erat credidit, sed initio risit di- (44) Cod. E, Κυπρίδης.
I am GabrielἘγώ εἰμι Γαβριήλ
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Ἐγώ εἰμι Γαβριήλ. Τί οὖν φησι πρὸς αὐτὸν ὁ ἄγγελος; Ἀγγέλῳ, φησὶν, ἀπιστεῖς, ὃς παρέστηκε Θεῷ; καὶ οὐ πιστεύεις τῷ ἀποστείλαντι, ἀλλὰ πρὸς τὴν τοῦ πράγματος ἀδυναμίαν βλέπεις; Οὐκοῦν διὰ τὴν ἄπιστον ταύτην φωνὴν ἀφαιρεθήσῃ τῆς φωνῆς ἕως τοῦ πράγματος πληρωθέντος, γνοὺς καὶ τὸ σὸν ἄπιστον καὶ τὸ τοῦ Θεοῦ δυνατόν.
ΕΥΣΕΒΙΟΥ ΚΑΙΣΑΡΕΙΑΣ ΕΙΣ ΤΟ ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ. Ἐν ταῖς ἡμέραις Ἡρώδου τοῦ βασιλέως τῆς Δ Ἰουδαίας. Ἡ γὰρ τοῦ Ἰούδα φυλὴ ἄνωθεν ἦν ἀρχικὴ, καὶ ἡγεῖτο πάντων ἕως, ἦσαν αυτόνομοι, κατὰ τὴν προ φητείαν. Ησαν δὲ μέχρι τῶν Αὐγούστου χρόνων ἐλεύθεροι καὶ αὐτόνομοι, καθ' δν, Χριστοῦ φανέντος, τὸ ἔθνος ἅπαν δεδούλωται· ὅτε καὶ πρῶτος ἀλλόφυλος αὐτῶν Ἡρώδης ἡγήσατο, καὶ βασιλεύς Αὔγουστος, ὁ καὶ τὴν ἀρχὴν ἐγχειρίσας αὐτῷ μετὰ τῆς συγκλήτου, τῆς οἰκουμένης εἶχε τὰ σκήπτρα. Εν δὲ ὁ Ἡρώδης ἐξ ᾿Αντιπάτρου γεγονώς, το γένος Ασκαλωνίτου, Ιεροδούλου Απόλλωνος, καὶ Κυπρίνης (44) ἐξ ᾿Αβρά των μητρός. Οὗτος γὰρ τὸν ἐκ διαδοχῆς τῶν ἀρχιε- ρέων ὕστατον ἡγησάμενον Υρκανὸν ἀνελών, Ἰουδαίων ἀναγορεύεται βασιλεύς. Τούτου καὶ νῦν ὁ Λουκάς μέμνηται, ἵνα δείξῃ, ὅτι ἀληθῶς ἦλθεν ὁ Χριστὸς, Β ἐκλιπόντων τῶν παρὰ τοῖς Ἰουδαίοις ἀρχόντων κατὰ τὴν προφητείαν. Καὶ εἶπε Ζαχαρίας πρὸς τὸν ἄγγελον· Κατὰ τί · γνώσομαι τοῦτο ; Πόταν σημείον δεικνύεις μοι, φησί, ἵνα πεισθῶ τοῖς ὑπὸ σοῦ προφητευθείσιν, ὡς μέλλουσι γίνεσθαι ; Σχεδόν γὰρ παρὰ φύσιν ἐστὶ τὸ λεχθέν· οἱ γὰρ προ βεβηκότες οὐ γονοποιοῦσιν. Ἔδει δὲ μὴ πρὸς τὸ γῆρας ἀφορᾶν τὸ ἑαυτοῦ καὶ γυναικός, ἀλλὰ πρὸς τὴν δύο ναμιν τοῦ ἐπαγγελλομένου Θεοῦ. Ἀλλὰ τὰ μεγάλα δυσέφικτα τοῖς ἀνθρώποις, καὶ συγγινώσκει Θεός· καὶ γὰρ οὐδ' αὐτὸς Ἀβραὰμ ὡς ἐχρῆν ἐπίστευσεν, ἀλλὰ τὰ πρῶτα καὶ ἐγέλασε καὶ εἶπεν· « Εἰ τῷ ἑκατον * Η COMMENTARIA IN LUCAM. Palatinus Vat., a nobis denotatus littera B, qui pariter calenam habet ad Lucam, ab illa Niceta aiversam . Tertius est Macarii Chrysocephali codex E Vat, item ineditus, varios ejus in Lucam tractatus continens, es Patribus, quos inter est etiam Eusebius, ad litteram nominatimque consarcinatos. Quartus denique codex Ottobonianus Val, æque catenam ad Lucam continens, quem codicem postremum cum inspiceremus, præter alia cum prædictis codicibus congruentia, nova adhuc Eusebii fragmenta nacti sumus. Hunc dis- tinguimus nota L. Jam vero catena Patrum in Lucam, præter nostram Græcam quam diximus, due Le- tino tanium sermone editæ exstabant, divi nimirum Thoma Aquinatis, et Balthasaris Corderii; quarum prior rarius, altera copiosius Eusebium inter cæteros Patres recitant. Verumtamen Græcus adhuc textus totus latebat; et multa insuper ne Latine quidem cognita erant. Porro in Græca calena, quam nuperrime vir cl. J. A. Cramerus Oxonii edidit, quamque ego his diebus ex Anglia accepi, nullum prorsus Eusebli verbum recitatur. EUSEBII CÆSARIENSIS COMMENTARII IN LUCE EVANGELIUM QUANTUM SUPEREST IN CODICIBUS VATICANIS. Luc. 1, 5. Gen. xLis, 10. Luc. 1, 18. • In diebus Herodis Judae regis. Scilicet Jude tribus olim principabatur, totiqne genti imperabat, donec Judæi sui juris fuerunt, secundum prophetiam “¹. Fuerant quidem hi liberi propriisque legibus utentes usque ad Augusti meta- tem, quo tempore, apparente Christo, univèrsa gens in servitiam redacta jam erat, et primus alie- nigena dominabatur Herodes ; imperator vero Augustus, qui et illi ex senatus consulto principa- tum detulerat, universi orbis sceptrum tenebat. Erat autem Herodes Antipatri Ascalonensis filius, Apollinis ministerio addicti, matre Cyprina Arabe. Hic enim, sacerdotalis successionis postremo prin- cipe Hyrcano occiso, Judæorum renuntiatus rex fuit. Hujus nunc meminit Lucas, ut demonstret vere venisse Christum, cessantibus Judæorum propriis principibus, prout prædictum fuerat. “Et dixit angelo Zacharias, unde hoc sciam ? Quodnam mihi signum ostendis, quo fretus cre- dam vaticinio tuo, tanquam fide nou carituro? Nam quod ais, præter naturam propemodum est; genes enim haudquaquam procreant. Atqui opor tebat Zachariam haud de suo et uxoris senio, sed de promittentis Dei potentia cogitare. Quanquam res magnas ægre sibi homines persuadent: ideoque Deus indulgentia utitur. Nam ne Abrahamus qui- dem prout opus erat credidit, sed initio risit di- (44) Cod. E, Κυπρίδης.
The Lord God will give him the throne of David...Δώσει αὐτῷ Κύριος ὁ Θεὸς θρόνον Δαυὶ̈δ τοῦ…
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Δώσει αὐτῷ Κύριος ὁ Θεὸς θρόνον Δαυὶ̈δ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ. Θρόνον λέγει τὸν ἐπαγγελθέντα τῷ Δαυὶ̈δ, οὐ μὴν καὶ δοθέντα· Ἅπαξ γὰρ, φησὶ, ὤμοσα ἐν τῷ ἁγίῳ μου, εἰ τῷ Δαυὶ̈δ ψεύσομαι·
ΕΥΣΕΒΙΟΥ ΚΑΙΣΑΡΕΙΑΣ ΕΙΣ ΤΟ ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ. Ἐν ταῖς ἡμέραις Ἡρώδου τοῦ βασιλέως τῆς Δ Ἰουδαίας. Ἡ γὰρ τοῦ Ἰούδα φυλὴ ἄνωθεν ἦν ἀρχικὴ, καὶ ἡγεῖτο πάντων ἕως, ἦσαν αυτόνομοι, κατὰ τὴν προ φητείαν. Ησαν δὲ μέχρι τῶν Αὐγούστου χρόνων ἐλεύθεροι καὶ αὐτόνομοι, καθ' δν, Χριστοῦ φανέντος, τὸ ἔθνος ἅπαν δεδούλωται· ὅτε καὶ πρῶτος ἀλλόφυλος αὐτῶν Ἡρώδης ἡγήσατο, καὶ βασιλεύς Αὔγουστος, ὁ καὶ τὴν ἀρχὴν ἐγχειρίσας αὐτῷ μετὰ τῆς συγκλήτου, τῆς οἰκουμένης εἶχε τὰ σκήπτρα. Εν δὲ ὁ Ἡρώδης ἐξ ᾿Αντιπάτρου γεγονώς, το γένος Ασκαλωνίτου, Ιεροδούλου Απόλλωνος, καὶ Κυπρίνης (44) ἐξ ᾿Αβρά των μητρός. Οὗτος γὰρ τὸν ἐκ διαδοχῆς τῶν ἀρχιε- ρέων ὕστατον ἡγησάμενον Υρκανὸν ἀνελών, Ἰουδαίων ἀναγορεύεται βασιλεύς. Τούτου καὶ νῦν ὁ Λουκάς μέμνηται, ἵνα δείξῃ, ὅτι ἀληθῶς ἦλθεν ὁ Χριστὸς, Β ἐκλιπόντων τῶν παρὰ τοῖς Ἰουδαίοις ἀρχόντων κατὰ τὴν προφητείαν. Καὶ εἶπε Ζαχαρίας πρὸς τὸν ἄγγελον· Κατὰ τί · γνώσομαι τοῦτο ; Πόταν σημείον δεικνύεις μοι, φησί, ἵνα πεισθῶ τοῖς ὑπὸ σοῦ προφητευθείσιν, ὡς μέλλουσι γίνεσθαι ; Σχεδόν γὰρ παρὰ φύσιν ἐστὶ τὸ λεχθέν· οἱ γὰρ προ βεβηκότες οὐ γονοποιοῦσιν. Ἔδει δὲ μὴ πρὸς τὸ γῆρας ἀφορᾶν τὸ ἑαυτοῦ καὶ γυναικός, ἀλλὰ πρὸς τὴν δύο ναμιν τοῦ ἐπαγγελλομένου Θεοῦ. Ἀλλὰ τὰ μεγάλα δυσέφικτα τοῖς ἀνθρώποις, καὶ συγγινώσκει Θεός· καὶ γὰρ οὐδ' αὐτὸς Ἀβραὰμ ὡς ἐχρῆν ἐπίστευσεν, ἀλλὰ τὰ πρῶτα καὶ ἐγέλασε καὶ εἶπεν· « Εἰ τῷ ἑκατον * Η COMMENTARIA IN LUCAM. Palatinus Vat., a nobis denotatus littera B, qui pariter calenam habet ad Lucam, ab illa Niceta aiversam . Tertius est Macarii Chrysocephali codex E Vat, item ineditus, varios ejus in Lucam tractatus continens, es Patribus, quos inter est etiam Eusebius, ad litteram nominatimque consarcinatos. Quartus denique codex Ottobonianus Val, æque catenam ad Lucam continens, quem codicem postremum cum inspiceremus, præter alia cum prædictis codicibus congruentia, nova adhuc Eusebii fragmenta nacti sumus. Hunc dis- tinguimus nota L. Jam vero catena Patrum in Lucam, præter nostram Græcam quam diximus, due Le- tino tanium sermone editæ exstabant, divi nimirum Thoma Aquinatis, et Balthasaris Corderii; quarum prior rarius, altera copiosius Eusebium inter cæteros Patres recitant. Verumtamen Græcus adhuc textus totus latebat; et multa insuper ne Latine quidem cognita erant. Porro in Græca calena, quam nuperrime vir cl. J. A. Cramerus Oxonii edidit, quamque ego his diebus ex Anglia accepi, nullum prorsus Eusebli verbum recitatur. EUSEBII CÆSARIENSIS COMMENTARII IN LUCE EVANGELIUM QUANTUM SUPEREST IN CODICIBUS VATICANIS. Luc. 1, 5. Gen. xLis, 10. Luc. 1, 18. • In diebus Herodis Judae regis. Scilicet Jude tribus olim principabatur, totiqne genti imperabat, donec Judæi sui juris fuerunt, secundum prophetiam “¹. Fuerant quidem hi liberi propriisque legibus utentes usque ad Augusti meta- tem, quo tempore, apparente Christo, univèrsa gens in servitiam redacta jam erat, et primus alie- nigena dominabatur Herodes ; imperator vero Augustus, qui et illi ex senatus consulto principa- tum detulerat, universi orbis sceptrum tenebat. Erat autem Herodes Antipatri Ascalonensis filius, Apollinis ministerio addicti, matre Cyprina Arabe. Hic enim, sacerdotalis successionis postremo prin- cipe Hyrcano occiso, Judæorum renuntiatus rex fuit. Hujus nunc meminit Lucas, ut demonstret vere venisse Christum, cessantibus Judæorum propriis principibus, prout prædictum fuerat. “Et dixit angelo Zacharias, unde hoc sciam ? Quodnam mihi signum ostendis, quo fretus cre- dam vaticinio tuo, tanquam fide nou carituro? Nam quod ais, præter naturam propemodum est; genes enim haudquaquam procreant. Atqui opor tebat Zachariam haud de suo et uxoris senio, sed de promittentis Dei potentia cogitare. Quanquam res magnas ægre sibi homines persuadent: ideoque Deus indulgentia utitur. Nam ne Abrahamus qui- dem prout opus erat credidit, sed initio risit di- (44) Cod. E, Κυπρίδης.
PG 24:531τὸ σπέρμα αὐτοῦ εἰς τὸν αἰῶνα μένει, καὶ ὁ θρόνος αὐτοῦ ὡς ὁ ἥλιος ἐναντίον μου· καὶ πάλιν· Ὤμοσα Δαυὶ̈δ τῷ δούλῳ μου· Ἕως τοῦ αἰῶνος ἑτοιμάσω τὸ σπέρμα σου, καὶ οἰκοδομήσω εἰς γενεὰν καὶ γενεὰν τὸν θρόνον σου. Ταῦτα δὲ οὐ περὶ σαρκικοῦ σπέρματός φησι, οὐδὲ περὶ αἰσθητοῦ θρόνου, ἀλλὰ περὶ οὗ φησι καὶ ὁ ἄγγελος πρὸς τὴν Παρθένον, τὸν μηδὲν ἐπίκαιρον ἔχοντα, τὸν καθ’ ὅλης τῆς οἰκουμένης φωτὸς δίκην ἐκλάμποντα, καὶ ψυχὰς νοερῶς καταυγάζοντα διὰ τῆς ἐνθέου διδασκαλίας. Οἶκον δὲ Ἰακὼβ, μὴ τὸν Ἰουδαίων λαὸν νόμιζε μόνον, ἀλλὰ πάντας τοὺς διὰ τῆς κλήσεως τοῦ Σωτῆρος ἐξ ἁπάντων τῶν ἐθνῶν εἰς τὴν τῶν ἁγίων υἱοθεσίαν εἰσποιουμένους. Ὁ λαὸς τοῦ Θεοῦ ποτὲ μὲν Ἰακὼβ καλεῖται, ποτὲ δὲ Ἰσραήλ· ὁ αὐτὸς γὰρ ἦν καὶ Ἰσραὴλ καὶ Ἰακώβ· καὶ φύσει μὲν Ἰακὼβ ἦν ὁ παλαιὸς λαὸς, ὡς ἐξ Ἰακὼβ κατὰ τὴν ἐξ αἵματος συγγένειαν· θέσει δὲ, ὁ νέος λαὸς κατὰ τὴν ἐξ ἀρετῆς συγγένειαν· ἀντεισήχθη γὰρ ὁ νέος τοῦ παλαιοῦ. Λοιπὸν οὖν ἐπὶ τοῦτον τὸν λαὸν βασιλεύσει εἰς τὸν αἰῶνα, ἤγουν ἀεὶ, ἔκ τε τῶν ἔργων καὶ τῶν λόγων ἐπιγνόντα αὐτὸν, καὶ ἑκουσίως ὑποτεταγμένον αὐτῷ· ὁ γὰρ Χριστὸς ἦν μὲν βασιλεὺς καὶ ὡς Θεός·
Α ταέτει γενήσεται υἱός ; » καὶ ἡ Σάββα δὲ γελάσασε Β ἐμέμφθη τότε. Ποτὲ μὲν γὰρ λόγῳ μόνῳ ὁ Θεὸς μέμφεται, ποτὲ δὲ καὶ ἔργῳ ἐπιτιμή. Τούτου οὖν χάριν καὶ τῷ Ζαχαρία δι' ἔργου ἐπετίμησε, καὶ εἰς κωφότητα καὶ ἀφωνίαν αὐτὸν περιέστησεν· ἐχρῆν γὰρ αὐτὸν διὰ τῶν προτέρων παιδεύεσθαι, καὶ τὴν πρὸς τοὺς πατέρας μέμψιν παίδευσιν ἰδίαν ποιήσασθαι. 'Εγώ είμι Γαβριήλ. Τί οὖν φησι πρὸς αὐτὸν ὁ ἄγγελος; Αγγέλα, φη σίν, ἀπιστεῖς, ὃς παρέστηκε Θεῷ ; καὶ οὐ πιστεύεις τῷ ἀποστείλαντι, ἀλλὰ πρὸς τὴν τοῦ πράγματος ναμίαν βλέπεις; Οὐκοῦν διὰ τὴν ἄπιστον ταύτην φωνὴν ἀφαιρεθήσῃ τῆς φωνῆς ἕως τοῦ πράγματος πληρωθέντος, γνοὺς καὶ τὸ σὸν ἄπιστον καὶ τὸ τοῦ Θεοῦ δυνατόν. • Δώσει αὐτῷ Κύριος ὁ Θεὸς θρόνον Δαυΐδ τοῦ κα τρὸς αὐτοῦ. Θρόνον λέγει τὸν ἐπαγγελθέντα τῷ Δαυίδ, οὐ μὴν καὶ δοθέντα · Απαξ γάρ, φησί, ώμοσα ἐν τῷ ἁγίῳ μου, εἰ τῷ Δαυΐδ ψεύσομαι· τὸ σπέρμα αὐτοῦ εἰς τὸν αἰῶνα μένει, καὶ ὁ θρόνος αὐτοῦ ὡς ὁ ἥλιος ἐναντίον μου· καὶ πάλιν· Ἄμοσα Δαυΐδ τῷ δούλη μου· ἕως τοῦ αἰῶνος ἑτοιμάσω τὸ σπέρμα σου, καὶ οἰκοδομήσω εἰς γενεὰν καὶ γενεὰν τὸν θρόνον σου. Ταῦτα δὲ οὐ περὶ σαρκικοῦ σπέρματός φησι, οὐδὲ περὶ αἰσθητοῦ θρόνου, ἀλλὰ περὶ οὗ φησι καὶ ὁ άγγελος πρὸς τὴν Παρθένον, τὸν μηδὲν ἐπίκαιρον ἔχοντα, τὸν καθ' ὅλης τῆς οἰκουμένης φωτός δίκην ἐκλάμποντα, καὶ ψυχὰς νοερώς καταυγάζοντα διά τῆς ἐνθέου διδασκαλίας. Οἶκον δὲ Ἰακὼς, μὴ τὸν Ἰου δαίων λαὸν νόμιζε μόνον, ἀλλὰ πάντας τοὺς διὰ τῆς κλήσεως τοῦ Σωτῆρος ἐξ ἁπάντων τῶν ἐθνῶν εἰς τὴν τῶν ἁγίων υἱοθεσίαν εἰσποιουμένους. Ο λαός τοῦ Θεοῦ ποτὲ μὲν Ἰακὼν καλεῖται, ποτὲ δὲ Ἰσραήλ· ὁ αὐτὸς γὰρ ἦν καὶ Ἰσραὴλ καὶ Ἰακώβ· καὶ φύσει μὲν Ἰακὼς ἦν ὁ παλαιὸς λαὸς, ὡς ἐξ Ἰακὼβ κατά τὴν ἐξ αἵματος συγγένειαν· θέσει δὲ, ὁ νέος λαὸς κατὰ τὴν ἐξ ἀρετῆς συγγένειαν· ἀντεισήχθη γὰρ ὁ νέας τοῦ παλαιοῦ. Λοιπὸν οὖν ἐπὶ τοῦτον τὸν λαὸν βασι λεύσει εἰς τὸν αἰῶνα, ήγουν ἀεὶ ἔκ τε τῶν ἔργων καὶ τῶν λόγων ἐπιγνόντα αὐτὸν, καὶ ἑκουσίως ὑποτετα γμένον αὐτῷ· ὁ γὰρ Χριστὸς ἦν μὲν βασιλεὺς καὶ Θεός· Η βασιλεία γὰρ, φησὶν, ἡ ἐμὴ οὐκ ἔστιν ἐπ τοῦ κόσμου τούτου· ἦν δὲ καὶ ὡς ἄνθρωπος· εἶχε γὰρ ἔργα βασιλέως τὸ νομοθετεῖν τοῖς ὑπηκόοις αὐτ τοῦ, τὸ ῥυθμίζειν, τὸ περιέπειν, τὸ ὑπεραποθνήσκειν αὐτῶν· & μάλιστά χαρακτηρίζουσι τὸν ἀληθῆ βασι λέα. Πνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σέ. Θεός, φησίν, ὁ ἐνεργῶν, μὴ ἀμφίβαλλε· ὁ καὶ τὴν φύσιν γεγηρακυίαν καὶ ἀσθενοῦσαν ἐπιῤῥωννύς, καὶ φύσιν καινοτομῶν, ὅτε βούλεται. • Είπε Μαριάμ Ἰδοὺ ἡ δούλη Κυρίου, κ. 5. 4. Δούλη εἰμὶ Κυρίου· πίναξ εἰμὶ γραφόμενος· δ " Η E3% EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III. - EXEGETICA. cons : « Num centenario viro flius nascetur?. Tum vero et Sara propter risum, reprehensa fuit *. Modo autem verbis objurgat Deus, modo ipsis ope- ribus arguit. Idcirco Zachariam quoque facto ipso increpuit, dum surdum mutumque reddidit : quis nimirum oportuisset cum prioribus exemplis jam semet erudivisse, et quas passi fuerant ma- Jores (sal objurgationes, eas ad disciplinam pre- priam cónvertisse. * Ego sum Gabriel. Quid ergo angelus ei respondet? Angelo, inquit, diadis, qui Deo astat ? ipsique mittent non credis, sed rel surmam dificultatem spectas? Ob hoc igi- tur incredulum verbum voce spoliaberis, quoad res ipsa evenerit : nempe ut tuam noscas incredu- litatem Deique simul potentiam. Dabit illi Dominus Deus sedem Davidis patris ejuε. Thronum dicit Davidi muntiatum, neque tamen datum. Semel enim, ait, juravi in sancto meo, si Da- vidi mentiar : semen ejus manet in æternum : et ikronus ejus sicut sol in conspectu meo. Et rursus : Juravi Davidi serve meo, Usque in æternum præpa- rabo semen tuum, et ædificabo in generationem et generationem thronum tuum ". Atque hæc haud de carnea stirpe dicit, neque de visibili throno, sed de illo quem angelus memorat cum Maria loquens, qui nihil temporale habet, qui lucis iutar in orbe universo splendet, quique animas spiritaliter lia- strat divino magisterio. Porro Jacobi domum ne C intelligas Judaicum tantummodo populum, sed eos omnes qui Servatoris vocatione ex universis gen- libus divina adoptionis praerogativa donantur. Jam Dei populus modo Jacob dicitur modo Israel: idem quippe vir fuit Israel et Jacob. Et natura quidem, Jacob erat priscus ille populus, quia nimirum ex Jacobi sanguius originem ducebat ; adoptione au- tem, Jacob est: novas populus propter virwtis co- gnationem : successit enim veteri novus. laque in posterum super hoc populo dominabitur ille rex in sæcula, id est perpetuo. Qui quidem populus ex operibus sermonibusque Christum agnoscet, et huic sponte morem geret. Profecto Christus rex fuit quatenus Deus; ait enim: Regnum meum non est de hoc mundo s. Inio rex quoque fuit quatenus home : prae se enim tulit regalia opera, nempe le- gislationem erga homines sibi subditos, guberna- Honem eorumdem et curam, necisque pro iis obitæ meritum ; qui respes regis characteres præcipui real. Spiritus sanctus superveniet in te. Deus est, inquit, qui operatur, ne ambigus ; ile scilicet, qui etiam senilem emortuamque naturam corroborat, imo si velit innovat. ** Dixit Maria : Ecce ancilla Domini, olc. Ancilla. „Domini sum; tahula pictoria sum; quid- D * Gen. xvII, 17. Gen. xvni, 10. "Luc. 1, 19. zvy³, 36. Luc. 1, 35. ** ibid. 38. ibid. 52. "Psal. Lxxxvi, seq. Joan.
Ἡ βασιλεία γὰρ, φησὶν, ἡ ἐμὴ οὐκ ἔστιν ἐκ τοῦ κόσμου τούτου· ἦν δὲ καὶ ὡς ἄνθρωπος· εἶχε γὰρ ἔργα βασιλέως τὸ νομοθετεῖν τοῖς ὑπηκόοις αὐτοῦ, τὸ ῥυθμίζειν, τὸ περιέπειν, τὸ ὑπεραποθνήσκειν αὐτῶν· ἃ μάλιστα χαρακτηρίζουσι τὸν ἀληθῆ βασιλέα.
Α ταέτει γενήσεται υἱός ; » καὶ ἡ Σάββα δὲ γελάσασε Β ἐμέμφθη τότε. Ποτὲ μὲν γὰρ λόγῳ μόνῳ ὁ Θεὸς μέμφεται, ποτὲ δὲ καὶ ἔργῳ ἐπιτιμή. Τούτου οὖν χάριν καὶ τῷ Ζαχαρία δι' ἔργου ἐπετίμησε, καὶ εἰς κωφότητα καὶ ἀφωνίαν αὐτὸν περιέστησεν· ἐχρῆν γὰρ αὐτὸν διὰ τῶν προτέρων παιδεύεσθαι, καὶ τὴν πρὸς τοὺς πατέρας μέμψιν παίδευσιν ἰδίαν ποιήσασθαι. 'Εγώ είμι Γαβριήλ. Τί οὖν φησι πρὸς αὐτὸν ὁ ἄγγελος; Αγγέλα, φη σίν, ἀπιστεῖς, ὃς παρέστηκε Θεῷ ; καὶ οὐ πιστεύεις τῷ ἀποστείλαντι, ἀλλὰ πρὸς τὴν τοῦ πράγματος ναμίαν βλέπεις; Οὐκοῦν διὰ τὴν ἄπιστον ταύτην φωνὴν ἀφαιρεθήσῃ τῆς φωνῆς ἕως τοῦ πράγματος πληρωθέντος, γνοὺς καὶ τὸ σὸν ἄπιστον καὶ τὸ τοῦ Θεοῦ δυνατόν. • Δώσει αὐτῷ Κύριος ὁ Θεὸς θρόνον Δαυΐδ τοῦ κα τρὸς αὐτοῦ. Θρόνον λέγει τὸν ἐπαγγελθέντα τῷ Δαυίδ, οὐ μὴν καὶ δοθέντα · Απαξ γάρ, φησί, ώμοσα ἐν τῷ ἁγίῳ μου, εἰ τῷ Δαυΐδ ψεύσομαι· τὸ σπέρμα αὐτοῦ εἰς τὸν αἰῶνα μένει, καὶ ὁ θρόνος αὐτοῦ ὡς ὁ ἥλιος ἐναντίον μου· καὶ πάλιν· Ἄμοσα Δαυΐδ τῷ δούλη μου· ἕως τοῦ αἰῶνος ἑτοιμάσω τὸ σπέρμα σου, καὶ οἰκοδομήσω εἰς γενεὰν καὶ γενεὰν τὸν θρόνον σου. Ταῦτα δὲ οὐ περὶ σαρκικοῦ σπέρματός φησι, οὐδὲ περὶ αἰσθητοῦ θρόνου, ἀλλὰ περὶ οὗ φησι καὶ ὁ άγγελος πρὸς τὴν Παρθένον, τὸν μηδὲν ἐπίκαιρον ἔχοντα, τὸν καθ' ὅλης τῆς οἰκουμένης φωτός δίκην ἐκλάμποντα, καὶ ψυχὰς νοερώς καταυγάζοντα διά τῆς ἐνθέου διδασκαλίας. Οἶκον δὲ Ἰακὼς, μὴ τὸν Ἰου δαίων λαὸν νόμιζε μόνον, ἀλλὰ πάντας τοὺς διὰ τῆς κλήσεως τοῦ Σωτῆρος ἐξ ἁπάντων τῶν ἐθνῶν εἰς τὴν τῶν ἁγίων υἱοθεσίαν εἰσποιουμένους. Ο λαός τοῦ Θεοῦ ποτὲ μὲν Ἰακὼν καλεῖται, ποτὲ δὲ Ἰσραήλ· ὁ αὐτὸς γὰρ ἦν καὶ Ἰσραὴλ καὶ Ἰακώβ· καὶ φύσει μὲν Ἰακὼς ἦν ὁ παλαιὸς λαὸς, ὡς ἐξ Ἰακὼβ κατά τὴν ἐξ αἵματος συγγένειαν· θέσει δὲ, ὁ νέος λαὸς κατὰ τὴν ἐξ ἀρετῆς συγγένειαν· ἀντεισήχθη γὰρ ὁ νέας τοῦ παλαιοῦ. Λοιπὸν οὖν ἐπὶ τοῦτον τὸν λαὸν βασι λεύσει εἰς τὸν αἰῶνα, ήγουν ἀεὶ ἔκ τε τῶν ἔργων καὶ τῶν λόγων ἐπιγνόντα αὐτὸν, καὶ ἑκουσίως ὑποτετα γμένον αὐτῷ· ὁ γὰρ Χριστὸς ἦν μὲν βασιλεὺς καὶ Θεός· Η βασιλεία γὰρ, φησὶν, ἡ ἐμὴ οὐκ ἔστιν ἐπ τοῦ κόσμου τούτου· ἦν δὲ καὶ ὡς ἄνθρωπος· εἶχε γὰρ ἔργα βασιλέως τὸ νομοθετεῖν τοῖς ὑπηκόοις αὐτ τοῦ, τὸ ῥυθμίζειν, τὸ περιέπειν, τὸ ὑπεραποθνήσκειν αὐτῶν· & μάλιστά χαρακτηρίζουσι τὸν ἀληθῆ βασι λέα. Πνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σέ. Θεός, φησίν, ὁ ἐνεργῶν, μὴ ἀμφίβαλλε· ὁ καὶ τὴν φύσιν γεγηρακυίαν καὶ ἀσθενοῦσαν ἐπιῤῥωννύς, καὶ φύσιν καινοτομῶν, ὅτε βούλεται. • Είπε Μαριάμ Ἰδοὺ ἡ δούλη Κυρίου, κ. 5. 4. Δούλη εἰμὶ Κυρίου· πίναξ εἰμὶ γραφόμενος· δ " Η E3% EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III. - EXEGETICA. cons : « Num centenario viro flius nascetur?. Tum vero et Sara propter risum, reprehensa fuit *. Modo autem verbis objurgat Deus, modo ipsis ope- ribus arguit. Idcirco Zachariam quoque facto ipso increpuit, dum surdum mutumque reddidit : quis nimirum oportuisset cum prioribus exemplis jam semet erudivisse, et quas passi fuerant ma- Jores (sal objurgationes, eas ad disciplinam pre- priam cónvertisse. * Ego sum Gabriel. Quid ergo angelus ei respondet? Angelo, inquit, diadis, qui Deo astat ? ipsique mittent non credis, sed rel surmam dificultatem spectas? Ob hoc igi- tur incredulum verbum voce spoliaberis, quoad res ipsa evenerit : nempe ut tuam noscas incredu- litatem Deique simul potentiam. Dabit illi Dominus Deus sedem Davidis patris ejuε. Thronum dicit Davidi muntiatum, neque tamen datum. Semel enim, ait, juravi in sancto meo, si Da- vidi mentiar : semen ejus manet in æternum : et ikronus ejus sicut sol in conspectu meo. Et rursus : Juravi Davidi serve meo, Usque in æternum præpa- rabo semen tuum, et ædificabo in generationem et generationem thronum tuum ". Atque hæc haud de carnea stirpe dicit, neque de visibili throno, sed de illo quem angelus memorat cum Maria loquens, qui nihil temporale habet, qui lucis iutar in orbe universo splendet, quique animas spiritaliter lia- strat divino magisterio. Porro Jacobi domum ne C intelligas Judaicum tantummodo populum, sed eos omnes qui Servatoris vocatione ex universis gen- libus divina adoptionis praerogativa donantur. Jam Dei populus modo Jacob dicitur modo Israel: idem quippe vir fuit Israel et Jacob. Et natura quidem, Jacob erat priscus ille populus, quia nimirum ex Jacobi sanguius originem ducebat ; adoptione au- tem, Jacob est: novas populus propter virwtis co- gnationem : successit enim veteri novus. laque in posterum super hoc populo dominabitur ille rex in sæcula, id est perpetuo. Qui quidem populus ex operibus sermonibusque Christum agnoscet, et huic sponte morem geret. Profecto Christus rex fuit quatenus Deus; ait enim: Regnum meum non est de hoc mundo s. Inio rex quoque fuit quatenus home : prae se enim tulit regalia opera, nempe le- gislationem erga homines sibi subditos, guberna- Honem eorumdem et curam, necisque pro iis obitæ meritum ; qui respes regis characteres præcipui real. Spiritus sanctus superveniet in te. Deus est, inquit, qui operatur, ne ambigus ; ile scilicet, qui etiam senilem emortuamque naturam corroborat, imo si velit innovat. ** Dixit Maria : Ecce ancilla Domini, olc. Ancilla. „Domini sum; tahula pictoria sum; quid- D * Gen. xvII, 17. Gen. xvni, 10. "Luc. 1, 19. zvy³, 36. Luc. 1, 35. ** ibid. 38. ibid. 52. "Psal. Lxxxvi, seq. Joan.
The Holy Spirit Shall Come Upon YouΠνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σέ
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Πνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σέ. Θεὸς, φησὶν, ὁ ἐνεργῶν, μὴ ἀμφίβαλλε· ὁ καὶ τὴν φύσιν γεγηρακυῖαν καὶ ἀσθενοῦσαν ἐπιῤῥωννὺς, καὶ φύσιν καινοτομῶν, ὅτε βούλεται.
Α ταέτει γενήσεται υἱός ; » καὶ ἡ Σάββα δὲ γελάσασε Β ἐμέμφθη τότε. Ποτὲ μὲν γὰρ λόγῳ μόνῳ ὁ Θεὸς μέμφεται, ποτὲ δὲ καὶ ἔργῳ ἐπιτιμή. Τούτου οὖν χάριν καὶ τῷ Ζαχαρία δι' ἔργου ἐπετίμησε, καὶ εἰς κωφότητα καὶ ἀφωνίαν αὐτὸν περιέστησεν· ἐχρῆν γὰρ αὐτὸν διὰ τῶν προτέρων παιδεύεσθαι, καὶ τὴν πρὸς τοὺς πατέρας μέμψιν παίδευσιν ἰδίαν ποιήσασθαι. 'Εγώ είμι Γαβριήλ. Τί οὖν φησι πρὸς αὐτὸν ὁ ἄγγελος; Αγγέλα, φη σίν, ἀπιστεῖς, ὃς παρέστηκε Θεῷ ; καὶ οὐ πιστεύεις τῷ ἀποστείλαντι, ἀλλὰ πρὸς τὴν τοῦ πράγματος ναμίαν βλέπεις; Οὐκοῦν διὰ τὴν ἄπιστον ταύτην φωνὴν ἀφαιρεθήσῃ τῆς φωνῆς ἕως τοῦ πράγματος πληρωθέντος, γνοὺς καὶ τὸ σὸν ἄπιστον καὶ τὸ τοῦ Θεοῦ δυνατόν. • Δώσει αὐτῷ Κύριος ὁ Θεὸς θρόνον Δαυΐδ τοῦ κα τρὸς αὐτοῦ. Θρόνον λέγει τὸν ἐπαγγελθέντα τῷ Δαυίδ, οὐ μὴν καὶ δοθέντα · Απαξ γάρ, φησί, ώμοσα ἐν τῷ ἁγίῳ μου, εἰ τῷ Δαυΐδ ψεύσομαι· τὸ σπέρμα αὐτοῦ εἰς τὸν αἰῶνα μένει, καὶ ὁ θρόνος αὐτοῦ ὡς ὁ ἥλιος ἐναντίον μου· καὶ πάλιν· Ἄμοσα Δαυΐδ τῷ δούλη μου· ἕως τοῦ αἰῶνος ἑτοιμάσω τὸ σπέρμα σου, καὶ οἰκοδομήσω εἰς γενεὰν καὶ γενεὰν τὸν θρόνον σου. Ταῦτα δὲ οὐ περὶ σαρκικοῦ σπέρματός φησι, οὐδὲ περὶ αἰσθητοῦ θρόνου, ἀλλὰ περὶ οὗ φησι καὶ ὁ άγγελος πρὸς τὴν Παρθένον, τὸν μηδὲν ἐπίκαιρον ἔχοντα, τὸν καθ' ὅλης τῆς οἰκουμένης φωτός δίκην ἐκλάμποντα, καὶ ψυχὰς νοερώς καταυγάζοντα διά τῆς ἐνθέου διδασκαλίας. Οἶκον δὲ Ἰακὼς, μὴ τὸν Ἰου δαίων λαὸν νόμιζε μόνον, ἀλλὰ πάντας τοὺς διὰ τῆς κλήσεως τοῦ Σωτῆρος ἐξ ἁπάντων τῶν ἐθνῶν εἰς τὴν τῶν ἁγίων υἱοθεσίαν εἰσποιουμένους. Ο λαός τοῦ Θεοῦ ποτὲ μὲν Ἰακὼν καλεῖται, ποτὲ δὲ Ἰσραήλ· ὁ αὐτὸς γὰρ ἦν καὶ Ἰσραὴλ καὶ Ἰακώβ· καὶ φύσει μὲν Ἰακὼς ἦν ὁ παλαιὸς λαὸς, ὡς ἐξ Ἰακὼβ κατά τὴν ἐξ αἵματος συγγένειαν· θέσει δὲ, ὁ νέος λαὸς κατὰ τὴν ἐξ ἀρετῆς συγγένειαν· ἀντεισήχθη γὰρ ὁ νέας τοῦ παλαιοῦ. Λοιπὸν οὖν ἐπὶ τοῦτον τὸν λαὸν βασι λεύσει εἰς τὸν αἰῶνα, ήγουν ἀεὶ ἔκ τε τῶν ἔργων καὶ τῶν λόγων ἐπιγνόντα αὐτὸν, καὶ ἑκουσίως ὑποτετα γμένον αὐτῷ· ὁ γὰρ Χριστὸς ἦν μὲν βασιλεὺς καὶ Θεός· Η βασιλεία γὰρ, φησὶν, ἡ ἐμὴ οὐκ ἔστιν ἐπ τοῦ κόσμου τούτου· ἦν δὲ καὶ ὡς ἄνθρωπος· εἶχε γὰρ ἔργα βασιλέως τὸ νομοθετεῖν τοῖς ὑπηκόοις αὐτ τοῦ, τὸ ῥυθμίζειν, τὸ περιέπειν, τὸ ὑπεραποθνήσκειν αὐτῶν· & μάλιστά χαρακτηρίζουσι τὸν ἀληθῆ βασι λέα. Πνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σέ. Θεός, φησίν, ὁ ἐνεργῶν, μὴ ἀμφίβαλλε· ὁ καὶ τὴν φύσιν γεγηρακυίαν καὶ ἀσθενοῦσαν ἐπιῤῥωννύς, καὶ φύσιν καινοτομῶν, ὅτε βούλεται. • Είπε Μαριάμ Ἰδοὺ ἡ δούλη Κυρίου, κ. 5. 4. Δούλη εἰμὶ Κυρίου· πίναξ εἰμὶ γραφόμενος· δ " Η E3% EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III. - EXEGETICA. cons : « Num centenario viro flius nascetur?. Tum vero et Sara propter risum, reprehensa fuit *. Modo autem verbis objurgat Deus, modo ipsis ope- ribus arguit. Idcirco Zachariam quoque facto ipso increpuit, dum surdum mutumque reddidit : quis nimirum oportuisset cum prioribus exemplis jam semet erudivisse, et quas passi fuerant ma- Jores (sal objurgationes, eas ad disciplinam pre- priam cónvertisse. * Ego sum Gabriel. Quid ergo angelus ei respondet? Angelo, inquit, diadis, qui Deo astat ? ipsique mittent non credis, sed rel surmam dificultatem spectas? Ob hoc igi- tur incredulum verbum voce spoliaberis, quoad res ipsa evenerit : nempe ut tuam noscas incredu- litatem Deique simul potentiam. Dabit illi Dominus Deus sedem Davidis patris ejuε. Thronum dicit Davidi muntiatum, neque tamen datum. Semel enim, ait, juravi in sancto meo, si Da- vidi mentiar : semen ejus manet in æternum : et ikronus ejus sicut sol in conspectu meo. Et rursus : Juravi Davidi serve meo, Usque in æternum præpa- rabo semen tuum, et ædificabo in generationem et generationem thronum tuum ". Atque hæc haud de carnea stirpe dicit, neque de visibili throno, sed de illo quem angelus memorat cum Maria loquens, qui nihil temporale habet, qui lucis iutar in orbe universo splendet, quique animas spiritaliter lia- strat divino magisterio. Porro Jacobi domum ne C intelligas Judaicum tantummodo populum, sed eos omnes qui Servatoris vocatione ex universis gen- libus divina adoptionis praerogativa donantur. Jam Dei populus modo Jacob dicitur modo Israel: idem quippe vir fuit Israel et Jacob. Et natura quidem, Jacob erat priscus ille populus, quia nimirum ex Jacobi sanguius originem ducebat ; adoptione au- tem, Jacob est: novas populus propter virwtis co- gnationem : successit enim veteri novus. laque in posterum super hoc populo dominabitur ille rex in sæcula, id est perpetuo. Qui quidem populus ex operibus sermonibusque Christum agnoscet, et huic sponte morem geret. Profecto Christus rex fuit quatenus Deus; ait enim: Regnum meum non est de hoc mundo s. Inio rex quoque fuit quatenus home : prae se enim tulit regalia opera, nempe le- gislationem erga homines sibi subditos, guberna- Honem eorumdem et curam, necisque pro iis obitæ meritum ; qui respes regis characteres præcipui real. Spiritus sanctus superveniet in te. Deus est, inquit, qui operatur, ne ambigus ; ile scilicet, qui etiam senilem emortuamque naturam corroborat, imo si velit innovat. ** Dixit Maria : Ecce ancilla Domini, olc. Ancilla. „Domini sum; tahula pictoria sum; quid- D * Gen. xvII, 17. Gen. xvni, 10. "Luc. 1, 19. zvy³, 36. Luc. 1, 35. ** ibid. 38. ibid. 52. "Psal. Lxxxvi, seq. Joan.
Εἶπε Μαριάμ · Ἰδοὺ ἡ δούλη Κυρίου, κ
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Εἶπε Μαριάμ· Ἰδοὺ ἡ δούλη Κυρίου, κ. τ. λ. Δούλη εἰμὶ Κυρίου· πίναξ εἰμὶ γραφόμενος· ὃ βούλεται ὁ γραφεὺς, γραφέτω· ποιείτω ὃ ἐθέλει ὁ τοῦ παντὸς Κύριος.
Α ταέτει γενήσεται υἱός ; » καὶ ἡ Σάββα δὲ γελάσασε Β ἐμέμφθη τότε. Ποτὲ μὲν γὰρ λόγῳ μόνῳ ὁ Θεὸς μέμφεται, ποτὲ δὲ καὶ ἔργῳ ἐπιτιμή. Τούτου οὖν χάριν καὶ τῷ Ζαχαρία δι' ἔργου ἐπετίμησε, καὶ εἰς κωφότητα καὶ ἀφωνίαν αὐτὸν περιέστησεν· ἐχρῆν γὰρ αὐτὸν διὰ τῶν προτέρων παιδεύεσθαι, καὶ τὴν πρὸς τοὺς πατέρας μέμψιν παίδευσιν ἰδίαν ποιήσασθαι. 'Εγώ είμι Γαβριήλ. Τί οὖν φησι πρὸς αὐτὸν ὁ ἄγγελος; Αγγέλα, φη σίν, ἀπιστεῖς, ὃς παρέστηκε Θεῷ ; καὶ οὐ πιστεύεις τῷ ἀποστείλαντι, ἀλλὰ πρὸς τὴν τοῦ πράγματος ναμίαν βλέπεις; Οὐκοῦν διὰ τὴν ἄπιστον ταύτην φωνὴν ἀφαιρεθήσῃ τῆς φωνῆς ἕως τοῦ πράγματος πληρωθέντος, γνοὺς καὶ τὸ σὸν ἄπιστον καὶ τὸ τοῦ Θεοῦ δυνατόν. • Δώσει αὐτῷ Κύριος ὁ Θεὸς θρόνον Δαυΐδ τοῦ κα τρὸς αὐτοῦ. Θρόνον λέγει τὸν ἐπαγγελθέντα τῷ Δαυίδ, οὐ μὴν καὶ δοθέντα · Απαξ γάρ, φησί, ώμοσα ἐν τῷ ἁγίῳ μου, εἰ τῷ Δαυΐδ ψεύσομαι· τὸ σπέρμα αὐτοῦ εἰς τὸν αἰῶνα μένει, καὶ ὁ θρόνος αὐτοῦ ὡς ὁ ἥλιος ἐναντίον μου· καὶ πάλιν· Ἄμοσα Δαυΐδ τῷ δούλη μου· ἕως τοῦ αἰῶνος ἑτοιμάσω τὸ σπέρμα σου, καὶ οἰκοδομήσω εἰς γενεὰν καὶ γενεὰν τὸν θρόνον σου. Ταῦτα δὲ οὐ περὶ σαρκικοῦ σπέρματός φησι, οὐδὲ περὶ αἰσθητοῦ θρόνου, ἀλλὰ περὶ οὗ φησι καὶ ὁ άγγελος πρὸς τὴν Παρθένον, τὸν μηδὲν ἐπίκαιρον ἔχοντα, τὸν καθ' ὅλης τῆς οἰκουμένης φωτός δίκην ἐκλάμποντα, καὶ ψυχὰς νοερώς καταυγάζοντα διά τῆς ἐνθέου διδασκαλίας. Οἶκον δὲ Ἰακὼς, μὴ τὸν Ἰου δαίων λαὸν νόμιζε μόνον, ἀλλὰ πάντας τοὺς διὰ τῆς κλήσεως τοῦ Σωτῆρος ἐξ ἁπάντων τῶν ἐθνῶν εἰς τὴν τῶν ἁγίων υἱοθεσίαν εἰσποιουμένους. Ο λαός τοῦ Θεοῦ ποτὲ μὲν Ἰακὼν καλεῖται, ποτὲ δὲ Ἰσραήλ· ὁ αὐτὸς γὰρ ἦν καὶ Ἰσραὴλ καὶ Ἰακώβ· καὶ φύσει μὲν Ἰακὼς ἦν ὁ παλαιὸς λαὸς, ὡς ἐξ Ἰακὼβ κατά τὴν ἐξ αἵματος συγγένειαν· θέσει δὲ, ὁ νέος λαὸς κατὰ τὴν ἐξ ἀρετῆς συγγένειαν· ἀντεισήχθη γὰρ ὁ νέας τοῦ παλαιοῦ. Λοιπὸν οὖν ἐπὶ τοῦτον τὸν λαὸν βασι λεύσει εἰς τὸν αἰῶνα, ήγουν ἀεὶ ἔκ τε τῶν ἔργων καὶ τῶν λόγων ἐπιγνόντα αὐτὸν, καὶ ἑκουσίως ὑποτετα γμένον αὐτῷ· ὁ γὰρ Χριστὸς ἦν μὲν βασιλεὺς καὶ Θεός· Η βασιλεία γὰρ, φησὶν, ἡ ἐμὴ οὐκ ἔστιν ἐπ τοῦ κόσμου τούτου· ἦν δὲ καὶ ὡς ἄνθρωπος· εἶχε γὰρ ἔργα βασιλέως τὸ νομοθετεῖν τοῖς ὑπηκόοις αὐτ τοῦ, τὸ ῥυθμίζειν, τὸ περιέπειν, τὸ ὑπεραποθνήσκειν αὐτῶν· & μάλιστά χαρακτηρίζουσι τὸν ἀληθῆ βασι λέα. Πνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σέ. Θεός, φησίν, ὁ ἐνεργῶν, μὴ ἀμφίβαλλε· ὁ καὶ τὴν φύσιν γεγηρακυίαν καὶ ἀσθενοῦσαν ἐπιῤῥωννύς, καὶ φύσιν καινοτομῶν, ὅτε βούλεται. • Είπε Μαριάμ Ἰδοὺ ἡ δούλη Κυρίου, κ. 5. 4. Δούλη εἰμὶ Κυρίου· πίναξ εἰμὶ γραφόμενος· δ " Η E3% EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III. - EXEGETICA. cons : « Num centenario viro flius nascetur?. Tum vero et Sara propter risum, reprehensa fuit *. Modo autem verbis objurgat Deus, modo ipsis ope- ribus arguit. Idcirco Zachariam quoque facto ipso increpuit, dum surdum mutumque reddidit : quis nimirum oportuisset cum prioribus exemplis jam semet erudivisse, et quas passi fuerant ma- Jores (sal objurgationes, eas ad disciplinam pre- priam cónvertisse. * Ego sum Gabriel. Quid ergo angelus ei respondet? Angelo, inquit, diadis, qui Deo astat ? ipsique mittent non credis, sed rel surmam dificultatem spectas? Ob hoc igi- tur incredulum verbum voce spoliaberis, quoad res ipsa evenerit : nempe ut tuam noscas incredu- litatem Deique simul potentiam. Dabit illi Dominus Deus sedem Davidis patris ejuε. Thronum dicit Davidi muntiatum, neque tamen datum. Semel enim, ait, juravi in sancto meo, si Da- vidi mentiar : semen ejus manet in æternum : et ikronus ejus sicut sol in conspectu meo. Et rursus : Juravi Davidi serve meo, Usque in æternum præpa- rabo semen tuum, et ædificabo in generationem et generationem thronum tuum ". Atque hæc haud de carnea stirpe dicit, neque de visibili throno, sed de illo quem angelus memorat cum Maria loquens, qui nihil temporale habet, qui lucis iutar in orbe universo splendet, quique animas spiritaliter lia- strat divino magisterio. Porro Jacobi domum ne C intelligas Judaicum tantummodo populum, sed eos omnes qui Servatoris vocatione ex universis gen- libus divina adoptionis praerogativa donantur. Jam Dei populus modo Jacob dicitur modo Israel: idem quippe vir fuit Israel et Jacob. Et natura quidem, Jacob erat priscus ille populus, quia nimirum ex Jacobi sanguius originem ducebat ; adoptione au- tem, Jacob est: novas populus propter virwtis co- gnationem : successit enim veteri novus. laque in posterum super hoc populo dominabitur ille rex in sæcula, id est perpetuo. Qui quidem populus ex operibus sermonibusque Christum agnoscet, et huic sponte morem geret. Profecto Christus rex fuit quatenus Deus; ait enim: Regnum meum non est de hoc mundo s. Inio rex quoque fuit quatenus home : prae se enim tulit regalia opera, nempe le- gislationem erga homines sibi subditos, guberna- Honem eorumdem et curam, necisque pro iis obitæ meritum ; qui respes regis characteres præcipui real. Spiritus sanctus superveniet in te. Deus est, inquit, qui operatur, ne ambigus ; ile scilicet, qui etiam senilem emortuamque naturam corroborat, imo si velit innovat. ** Dixit Maria : Ecce ancilla Domini, olc. Ancilla. „Domini sum; tahula pictoria sum; quid- D * Gen. xvII, 17. Gen. xvni, 10. "Luc. 1, 19. zvy³, 36. Luc. 1, 35. ** ibid. 38. ibid. 52. "Psal. Lxxxvi, seq. Joan.
A light for revelation to the GentilesΦῶς εἰς ἀποκάλυψιν ἐθνῶν
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Φῶς εἰς ἀποκάλυψιν ἐθνῶν. Ὅρα πῶς ἤδη λέγει καὶ τὴν μέλλουσαν ἔσεσθαι τῶν ἐθνῶν σωτηρίαν· τὴν γὰρ τούτου παρουσίαν, φησὶ, τὰ ἔθνη προσδοκᾷ.
Α ταέτει γενήσεται υἱός ; » καὶ ἡ Σάββα δὲ γελάσασε Β ἐμέμφθη τότε. Ποτὲ μὲν γὰρ λόγῳ μόνῳ ὁ Θεὸς μέμφεται, ποτὲ δὲ καὶ ἔργῳ ἐπιτιμή. Τούτου οὖν χάριν καὶ τῷ Ζαχαρία δι' ἔργου ἐπετίμησε, καὶ εἰς κωφότητα καὶ ἀφωνίαν αὐτὸν περιέστησεν· ἐχρῆν γὰρ αὐτὸν διὰ τῶν προτέρων παιδεύεσθαι, καὶ τὴν πρὸς τοὺς πατέρας μέμψιν παίδευσιν ἰδίαν ποιήσασθαι. 'Εγώ είμι Γαβριήλ. Τί οὖν φησι πρὸς αὐτὸν ὁ ἄγγελος; Αγγέλα, φη σίν, ἀπιστεῖς, ὃς παρέστηκε Θεῷ ; καὶ οὐ πιστεύεις τῷ ἀποστείλαντι, ἀλλὰ πρὸς τὴν τοῦ πράγματος ναμίαν βλέπεις; Οὐκοῦν διὰ τὴν ἄπιστον ταύτην φωνὴν ἀφαιρεθήσῃ τῆς φωνῆς ἕως τοῦ πράγματος πληρωθέντος, γνοὺς καὶ τὸ σὸν ἄπιστον καὶ τὸ τοῦ Θεοῦ δυνατόν. • Δώσει αὐτῷ Κύριος ὁ Θεὸς θρόνον Δαυΐδ τοῦ κα τρὸς αὐτοῦ. Θρόνον λέγει τὸν ἐπαγγελθέντα τῷ Δαυίδ, οὐ μὴν καὶ δοθέντα · Απαξ γάρ, φησί, ώμοσα ἐν τῷ ἁγίῳ μου, εἰ τῷ Δαυΐδ ψεύσομαι· τὸ σπέρμα αὐτοῦ εἰς τὸν αἰῶνα μένει, καὶ ὁ θρόνος αὐτοῦ ὡς ὁ ἥλιος ἐναντίον μου· καὶ πάλιν· Ἄμοσα Δαυΐδ τῷ δούλη μου· ἕως τοῦ αἰῶνος ἑτοιμάσω τὸ σπέρμα σου, καὶ οἰκοδομήσω εἰς γενεὰν καὶ γενεὰν τὸν θρόνον σου. Ταῦτα δὲ οὐ περὶ σαρκικοῦ σπέρματός φησι, οὐδὲ περὶ αἰσθητοῦ θρόνου, ἀλλὰ περὶ οὗ φησι καὶ ὁ άγγελος πρὸς τὴν Παρθένον, τὸν μηδὲν ἐπίκαιρον ἔχοντα, τὸν καθ' ὅλης τῆς οἰκουμένης φωτός δίκην ἐκλάμποντα, καὶ ψυχὰς νοερώς καταυγάζοντα διά τῆς ἐνθέου διδασκαλίας. Οἶκον δὲ Ἰακὼς, μὴ τὸν Ἰου δαίων λαὸν νόμιζε μόνον, ἀλλὰ πάντας τοὺς διὰ τῆς κλήσεως τοῦ Σωτῆρος ἐξ ἁπάντων τῶν ἐθνῶν εἰς τὴν τῶν ἁγίων υἱοθεσίαν εἰσποιουμένους. Ο λαός τοῦ Θεοῦ ποτὲ μὲν Ἰακὼν καλεῖται, ποτὲ δὲ Ἰσραήλ· ὁ αὐτὸς γὰρ ἦν καὶ Ἰσραὴλ καὶ Ἰακώβ· καὶ φύσει μὲν Ἰακὼς ἦν ὁ παλαιὸς λαὸς, ὡς ἐξ Ἰακὼβ κατά τὴν ἐξ αἵματος συγγένειαν· θέσει δὲ, ὁ νέος λαὸς κατὰ τὴν ἐξ ἀρετῆς συγγένειαν· ἀντεισήχθη γὰρ ὁ νέας τοῦ παλαιοῦ. Λοιπὸν οὖν ἐπὶ τοῦτον τὸν λαὸν βασι λεύσει εἰς τὸν αἰῶνα, ήγουν ἀεὶ ἔκ τε τῶν ἔργων καὶ τῶν λόγων ἐπιγνόντα αὐτὸν, καὶ ἑκουσίως ὑποτετα γμένον αὐτῷ· ὁ γὰρ Χριστὸς ἦν μὲν βασιλεὺς καὶ Θεός· Η βασιλεία γὰρ, φησὶν, ἡ ἐμὴ οὐκ ἔστιν ἐπ τοῦ κόσμου τούτου· ἦν δὲ καὶ ὡς ἄνθρωπος· εἶχε γὰρ ἔργα βασιλέως τὸ νομοθετεῖν τοῖς ὑπηκόοις αὐτ τοῦ, τὸ ῥυθμίζειν, τὸ περιέπειν, τὸ ὑπεραποθνήσκειν αὐτῶν· & μάλιστά χαρακτηρίζουσι τὸν ἀληθῆ βασι λέα. Πνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σέ. Θεός, φησίν, ὁ ἐνεργῶν, μὴ ἀμφίβαλλε· ὁ καὶ τὴν φύσιν γεγηρακυίαν καὶ ἀσθενοῦσαν ἐπιῤῥωννύς, καὶ φύσιν καινοτομῶν, ὅτε βούλεται. • Είπε Μαριάμ Ἰδοὺ ἡ δούλη Κυρίου, κ. 5. 4. Δούλη εἰμὶ Κυρίου· πίναξ εἰμὶ γραφόμενος· δ " Η E3% EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III. - EXEGETICA. cons : « Num centenario viro flius nascetur?. Tum vero et Sara propter risum, reprehensa fuit *. Modo autem verbis objurgat Deus, modo ipsis ope- ribus arguit. Idcirco Zachariam quoque facto ipso increpuit, dum surdum mutumque reddidit : quis nimirum oportuisset cum prioribus exemplis jam semet erudivisse, et quas passi fuerant ma- Jores (sal objurgationes, eas ad disciplinam pre- priam cónvertisse. * Ego sum Gabriel. Quid ergo angelus ei respondet? Angelo, inquit, diadis, qui Deo astat ? ipsique mittent non credis, sed rel surmam dificultatem spectas? Ob hoc igi- tur incredulum verbum voce spoliaberis, quoad res ipsa evenerit : nempe ut tuam noscas incredu- litatem Deique simul potentiam. Dabit illi Dominus Deus sedem Davidis patris ejuε. Thronum dicit Davidi muntiatum, neque tamen datum. Semel enim, ait, juravi in sancto meo, si Da- vidi mentiar : semen ejus manet in æternum : et ikronus ejus sicut sol in conspectu meo. Et rursus : Juravi Davidi serve meo, Usque in æternum præpa- rabo semen tuum, et ædificabo in generationem et generationem thronum tuum ". Atque hæc haud de carnea stirpe dicit, neque de visibili throno, sed de illo quem angelus memorat cum Maria loquens, qui nihil temporale habet, qui lucis iutar in orbe universo splendet, quique animas spiritaliter lia- strat divino magisterio. Porro Jacobi domum ne C intelligas Judaicum tantummodo populum, sed eos omnes qui Servatoris vocatione ex universis gen- libus divina adoptionis praerogativa donantur. Jam Dei populus modo Jacob dicitur modo Israel: idem quippe vir fuit Israel et Jacob. Et natura quidem, Jacob erat priscus ille populus, quia nimirum ex Jacobi sanguius originem ducebat ; adoptione au- tem, Jacob est: novas populus propter virwtis co- gnationem : successit enim veteri novus. laque in posterum super hoc populo dominabitur ille rex in sæcula, id est perpetuo. Qui quidem populus ex operibus sermonibusque Christum agnoscet, et huic sponte morem geret. Profecto Christus rex fuit quatenus Deus; ait enim: Regnum meum non est de hoc mundo s. Inio rex quoque fuit quatenus home : prae se enim tulit regalia opera, nempe le- gislationem erga homines sibi subditos, guberna- Honem eorumdem et curam, necisque pro iis obitæ meritum ; qui respes regis characteres præcipui real. Spiritus sanctus superveniet in te. Deus est, inquit, qui operatur, ne ambigus ; ile scilicet, qui etiam senilem emortuamque naturam corroborat, imo si velit innovat. ** Dixit Maria : Ecce ancilla Domini, olc. Ancilla. „Domini sum; tahula pictoria sum; quid- D * Gen. xvII, 17. Gen. xvni, 10. "Luc. 1, 19. zvy³, 36. Luc. 1, 35. ** ibid. 38. ibid. 52. "Psal. Lxxxvi, seq. Joan.
The Spirit of the Lord is Upon MeΠνεῦμα Κυρίου ἐπ’ ἐμὲ, οὗ ἕνεκεν ἔχρισέ με
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Πνεῦμα Κυρίου ἐπ’ ἐμὲ, οὗ ἕνεκεν ἔχρισέ με. Ὁ μὲν Σωτὴρ, τῶν μακαρισμῶν ἀπαρχόμενος, τοῖς πτωχοῖς τὸν οὐράνιον εὐηγγελίζετο πλοῦτον καὶ τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν· Ἡσαί̈ας δὲ ὁ προφήτης τούτων προλαβὼν ἐμνημόνευσεν, ἐξ αὐτοῦ προσώπου τοῦ Σωτῆρος τὸ μέλλον ὧδε προθεσπίζων· Πνεῦμα Κυρίου ἐπ’ ἐμὲ, οὗ εἵνεκεν ἔχρισέ με, εὐαγγελίσασθαι πτωχοῖς ἀπέσταλκέ με.
Α ταέτει γενήσεται υἱός ; » καὶ ἡ Σάββα δὲ γελάσασε Β ἐμέμφθη τότε. Ποτὲ μὲν γὰρ λόγῳ μόνῳ ὁ Θεὸς μέμφεται, ποτὲ δὲ καὶ ἔργῳ ἐπιτιμή. Τούτου οὖν χάριν καὶ τῷ Ζαχαρία δι' ἔργου ἐπετίμησε, καὶ εἰς κωφότητα καὶ ἀφωνίαν αὐτὸν περιέστησεν· ἐχρῆν γὰρ αὐτὸν διὰ τῶν προτέρων παιδεύεσθαι, καὶ τὴν πρὸς τοὺς πατέρας μέμψιν παίδευσιν ἰδίαν ποιήσασθαι. 'Εγώ είμι Γαβριήλ. Τί οὖν φησι πρὸς αὐτὸν ὁ ἄγγελος; Αγγέλα, φη σίν, ἀπιστεῖς, ὃς παρέστηκε Θεῷ ; καὶ οὐ πιστεύεις τῷ ἀποστείλαντι, ἀλλὰ πρὸς τὴν τοῦ πράγματος ναμίαν βλέπεις; Οὐκοῦν διὰ τὴν ἄπιστον ταύτην φωνὴν ἀφαιρεθήσῃ τῆς φωνῆς ἕως τοῦ πράγματος πληρωθέντος, γνοὺς καὶ τὸ σὸν ἄπιστον καὶ τὸ τοῦ Θεοῦ δυνατόν. • Δώσει αὐτῷ Κύριος ὁ Θεὸς θρόνον Δαυΐδ τοῦ κα τρὸς αὐτοῦ. Θρόνον λέγει τὸν ἐπαγγελθέντα τῷ Δαυίδ, οὐ μὴν καὶ δοθέντα · Απαξ γάρ, φησί, ώμοσα ἐν τῷ ἁγίῳ μου, εἰ τῷ Δαυΐδ ψεύσομαι· τὸ σπέρμα αὐτοῦ εἰς τὸν αἰῶνα μένει, καὶ ὁ θρόνος αὐτοῦ ὡς ὁ ἥλιος ἐναντίον μου· καὶ πάλιν· Ἄμοσα Δαυΐδ τῷ δούλη μου· ἕως τοῦ αἰῶνος ἑτοιμάσω τὸ σπέρμα σου, καὶ οἰκοδομήσω εἰς γενεὰν καὶ γενεὰν τὸν θρόνον σου. Ταῦτα δὲ οὐ περὶ σαρκικοῦ σπέρματός φησι, οὐδὲ περὶ αἰσθητοῦ θρόνου, ἀλλὰ περὶ οὗ φησι καὶ ὁ άγγελος πρὸς τὴν Παρθένον, τὸν μηδὲν ἐπίκαιρον ἔχοντα, τὸν καθ' ὅλης τῆς οἰκουμένης φωτός δίκην ἐκλάμποντα, καὶ ψυχὰς νοερώς καταυγάζοντα διά τῆς ἐνθέου διδασκαλίας. Οἶκον δὲ Ἰακὼς, μὴ τὸν Ἰου δαίων λαὸν νόμιζε μόνον, ἀλλὰ πάντας τοὺς διὰ τῆς κλήσεως τοῦ Σωτῆρος ἐξ ἁπάντων τῶν ἐθνῶν εἰς τὴν τῶν ἁγίων υἱοθεσίαν εἰσποιουμένους. Ο λαός τοῦ Θεοῦ ποτὲ μὲν Ἰακὼν καλεῖται, ποτὲ δὲ Ἰσραήλ· ὁ αὐτὸς γὰρ ἦν καὶ Ἰσραὴλ καὶ Ἰακώβ· καὶ φύσει μὲν Ἰακὼς ἦν ὁ παλαιὸς λαὸς, ὡς ἐξ Ἰακὼβ κατά τὴν ἐξ αἵματος συγγένειαν· θέσει δὲ, ὁ νέος λαὸς κατὰ τὴν ἐξ ἀρετῆς συγγένειαν· ἀντεισήχθη γὰρ ὁ νέας τοῦ παλαιοῦ. Λοιπὸν οὖν ἐπὶ τοῦτον τὸν λαὸν βασι λεύσει εἰς τὸν αἰῶνα, ήγουν ἀεὶ ἔκ τε τῶν ἔργων καὶ τῶν λόγων ἐπιγνόντα αὐτὸν, καὶ ἑκουσίως ὑποτετα γμένον αὐτῷ· ὁ γὰρ Χριστὸς ἦν μὲν βασιλεὺς καὶ Θεός· Η βασιλεία γὰρ, φησὶν, ἡ ἐμὴ οὐκ ἔστιν ἐπ τοῦ κόσμου τούτου· ἦν δὲ καὶ ὡς ἄνθρωπος· εἶχε γὰρ ἔργα βασιλέως τὸ νομοθετεῖν τοῖς ὑπηκόοις αὐτ τοῦ, τὸ ῥυθμίζειν, τὸ περιέπειν, τὸ ὑπεραποθνήσκειν αὐτῶν· & μάλιστά χαρακτηρίζουσι τὸν ἀληθῆ βασι λέα. Πνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σέ. Θεός, φησίν, ὁ ἐνεργῶν, μὴ ἀμφίβαλλε· ὁ καὶ τὴν φύσιν γεγηρακυίαν καὶ ἀσθενοῦσαν ἐπιῤῥωννύς, καὶ φύσιν καινοτομῶν, ὅτε βούλεται. • Είπε Μαριάμ Ἰδοὺ ἡ δούλη Κυρίου, κ. 5. 4. Δούλη εἰμὶ Κυρίου· πίναξ εἰμὶ γραφόμενος· δ " Η E3% EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III. - EXEGETICA. cons : « Num centenario viro flius nascetur?. Tum vero et Sara propter risum, reprehensa fuit *. Modo autem verbis objurgat Deus, modo ipsis ope- ribus arguit. Idcirco Zachariam quoque facto ipso increpuit, dum surdum mutumque reddidit : quis nimirum oportuisset cum prioribus exemplis jam semet erudivisse, et quas passi fuerant ma- Jores (sal objurgationes, eas ad disciplinam pre- priam cónvertisse. * Ego sum Gabriel. Quid ergo angelus ei respondet? Angelo, inquit, diadis, qui Deo astat ? ipsique mittent non credis, sed rel surmam dificultatem spectas? Ob hoc igi- tur incredulum verbum voce spoliaberis, quoad res ipsa evenerit : nempe ut tuam noscas incredu- litatem Deique simul potentiam. Dabit illi Dominus Deus sedem Davidis patris ejuε. Thronum dicit Davidi muntiatum, neque tamen datum. Semel enim, ait, juravi in sancto meo, si Da- vidi mentiar : semen ejus manet in æternum : et ikronus ejus sicut sol in conspectu meo. Et rursus : Juravi Davidi serve meo, Usque in æternum præpa- rabo semen tuum, et ædificabo in generationem et generationem thronum tuum ". Atque hæc haud de carnea stirpe dicit, neque de visibili throno, sed de illo quem angelus memorat cum Maria loquens, qui nihil temporale habet, qui lucis iutar in orbe universo splendet, quique animas spiritaliter lia- strat divino magisterio. Porro Jacobi domum ne C intelligas Judaicum tantummodo populum, sed eos omnes qui Servatoris vocatione ex universis gen- libus divina adoptionis praerogativa donantur. Jam Dei populus modo Jacob dicitur modo Israel: idem quippe vir fuit Israel et Jacob. Et natura quidem, Jacob erat priscus ille populus, quia nimirum ex Jacobi sanguius originem ducebat ; adoptione au- tem, Jacob est: novas populus propter virwtis co- gnationem : successit enim veteri novus. laque in posterum super hoc populo dominabitur ille rex in sæcula, id est perpetuo. Qui quidem populus ex operibus sermonibusque Christum agnoscet, et huic sponte morem geret. Profecto Christus rex fuit quatenus Deus; ait enim: Regnum meum non est de hoc mundo s. Inio rex quoque fuit quatenus home : prae se enim tulit regalia opera, nempe le- gislationem erga homines sibi subditos, guberna- Honem eorumdem et curam, necisque pro iis obitæ meritum ; qui respes regis characteres præcipui real. Spiritus sanctus superveniet in te. Deus est, inquit, qui operatur, ne ambigus ; ile scilicet, qui etiam senilem emortuamque naturam corroborat, imo si velit innovat. ** Dixit Maria : Ecce ancilla Domini, olc. Ancilla. „Domini sum; tahula pictoria sum; quid- D * Gen. xvII, 17. Gen. xvni, 10. "Luc. 1, 19. zvy³, 36. Luc. 1, 35. ** ibid. 38. ibid. 52. "Psal. Lxxxvi, seq. Joan.
PG 24:532Ἄντικρυς γοῦν ἐσήμανε πτωχοῖς εὐαγγελισμὸν ἀγαθῶν· διὸ ἅμα τε ἐπέφανεν ἀνθρώποις ὁ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι κατὰ τὸ ἀνθρώπινον κεχρισμένος· καὶ ἐντεῦθεν ἀπήρχετο τῆς διδασκαλίας, βασιλείαν οὐράνιον δι’ αὑτὸν πτωχεύουσιν εὐαγγελιζόμενος.
Α ταέτει γενήσεται υἱός ; » καὶ ἡ Σάββα δὲ γελάσασε Β ἐμέμφθη τότε. Ποτὲ μὲν γὰρ λόγῳ μόνῳ ὁ Θεὸς μέμφεται, ποτὲ δὲ καὶ ἔργῳ ἐπιτιμή. Τούτου οὖν χάριν καὶ τῷ Ζαχαρία δι' ἔργου ἐπετίμησε, καὶ εἰς κωφότητα καὶ ἀφωνίαν αὐτὸν περιέστησεν· ἐχρῆν γὰρ αὐτὸν διὰ τῶν προτέρων παιδεύεσθαι, καὶ τὴν πρὸς τοὺς πατέρας μέμψιν παίδευσιν ἰδίαν ποιήσασθαι. 'Εγώ είμι Γαβριήλ. Τί οὖν φησι πρὸς αὐτὸν ὁ ἄγγελος; Αγγέλα, φη σίν, ἀπιστεῖς, ὃς παρέστηκε Θεῷ ; καὶ οὐ πιστεύεις τῷ ἀποστείλαντι, ἀλλὰ πρὸς τὴν τοῦ πράγματος ναμίαν βλέπεις; Οὐκοῦν διὰ τὴν ἄπιστον ταύτην φωνὴν ἀφαιρεθήσῃ τῆς φωνῆς ἕως τοῦ πράγματος πληρωθέντος, γνοὺς καὶ τὸ σὸν ἄπιστον καὶ τὸ τοῦ Θεοῦ δυνατόν. • Δώσει αὐτῷ Κύριος ὁ Θεὸς θρόνον Δαυΐδ τοῦ κα τρὸς αὐτοῦ. Θρόνον λέγει τὸν ἐπαγγελθέντα τῷ Δαυίδ, οὐ μὴν καὶ δοθέντα · Απαξ γάρ, φησί, ώμοσα ἐν τῷ ἁγίῳ μου, εἰ τῷ Δαυΐδ ψεύσομαι· τὸ σπέρμα αὐτοῦ εἰς τὸν αἰῶνα μένει, καὶ ὁ θρόνος αὐτοῦ ὡς ὁ ἥλιος ἐναντίον μου· καὶ πάλιν· Ἄμοσα Δαυΐδ τῷ δούλη μου· ἕως τοῦ αἰῶνος ἑτοιμάσω τὸ σπέρμα σου, καὶ οἰκοδομήσω εἰς γενεὰν καὶ γενεὰν τὸν θρόνον σου. Ταῦτα δὲ οὐ περὶ σαρκικοῦ σπέρματός φησι, οὐδὲ περὶ αἰσθητοῦ θρόνου, ἀλλὰ περὶ οὗ φησι καὶ ὁ άγγελος πρὸς τὴν Παρθένον, τὸν μηδὲν ἐπίκαιρον ἔχοντα, τὸν καθ' ὅλης τῆς οἰκουμένης φωτός δίκην ἐκλάμποντα, καὶ ψυχὰς νοερώς καταυγάζοντα διά τῆς ἐνθέου διδασκαλίας. Οἶκον δὲ Ἰακὼς, μὴ τὸν Ἰου δαίων λαὸν νόμιζε μόνον, ἀλλὰ πάντας τοὺς διὰ τῆς κλήσεως τοῦ Σωτῆρος ἐξ ἁπάντων τῶν ἐθνῶν εἰς τὴν τῶν ἁγίων υἱοθεσίαν εἰσποιουμένους. Ο λαός τοῦ Θεοῦ ποτὲ μὲν Ἰακὼν καλεῖται, ποτὲ δὲ Ἰσραήλ· ὁ αὐτὸς γὰρ ἦν καὶ Ἰσραὴλ καὶ Ἰακώβ· καὶ φύσει μὲν Ἰακὼς ἦν ὁ παλαιὸς λαὸς, ὡς ἐξ Ἰακὼβ κατά τὴν ἐξ αἵματος συγγένειαν· θέσει δὲ, ὁ νέος λαὸς κατὰ τὴν ἐξ ἀρετῆς συγγένειαν· ἀντεισήχθη γὰρ ὁ νέας τοῦ παλαιοῦ. Λοιπὸν οὖν ἐπὶ τοῦτον τὸν λαὸν βασι λεύσει εἰς τὸν αἰῶνα, ήγουν ἀεὶ ἔκ τε τῶν ἔργων καὶ τῶν λόγων ἐπιγνόντα αὐτὸν, καὶ ἑκουσίως ὑποτετα γμένον αὐτῷ· ὁ γὰρ Χριστὸς ἦν μὲν βασιλεὺς καὶ Θεός· Η βασιλεία γὰρ, φησὶν, ἡ ἐμὴ οὐκ ἔστιν ἐπ τοῦ κόσμου τούτου· ἦν δὲ καὶ ὡς ἄνθρωπος· εἶχε γὰρ ἔργα βασιλέως τὸ νομοθετεῖν τοῖς ὑπηκόοις αὐτ τοῦ, τὸ ῥυθμίζειν, τὸ περιέπειν, τὸ ὑπεραποθνήσκειν αὐτῶν· & μάλιστά χαρακτηρίζουσι τὸν ἀληθῆ βασι λέα. Πνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σέ. Θεός, φησίν, ὁ ἐνεργῶν, μὴ ἀμφίβαλλε· ὁ καὶ τὴν φύσιν γεγηρακυίαν καὶ ἀσθενοῦσαν ἐπιῤῥωννύς, καὶ φύσιν καινοτομῶν, ὅτε βούλεται. • Είπε Μαριάμ Ἰδοὺ ἡ δούλη Κυρίου, κ. 5. 4. Δούλη εἰμὶ Κυρίου· πίναξ εἰμὶ γραφόμενος· δ " Η E3% EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III. - EXEGETICA. cons : « Num centenario viro flius nascetur?. Tum vero et Sara propter risum, reprehensa fuit *. Modo autem verbis objurgat Deus, modo ipsis ope- ribus arguit. Idcirco Zachariam quoque facto ipso increpuit, dum surdum mutumque reddidit : quis nimirum oportuisset cum prioribus exemplis jam semet erudivisse, et quas passi fuerant ma- Jores (sal objurgationes, eas ad disciplinam pre- priam cónvertisse. * Ego sum Gabriel. Quid ergo angelus ei respondet? Angelo, inquit, diadis, qui Deo astat ? ipsique mittent non credis, sed rel surmam dificultatem spectas? Ob hoc igi- tur incredulum verbum voce spoliaberis, quoad res ipsa evenerit : nempe ut tuam noscas incredu- litatem Deique simul potentiam. Dabit illi Dominus Deus sedem Davidis patris ejuε. Thronum dicit Davidi muntiatum, neque tamen datum. Semel enim, ait, juravi in sancto meo, si Da- vidi mentiar : semen ejus manet in æternum : et ikronus ejus sicut sol in conspectu meo. Et rursus : Juravi Davidi serve meo, Usque in æternum præpa- rabo semen tuum, et ædificabo in generationem et generationem thronum tuum ". Atque hæc haud de carnea stirpe dicit, neque de visibili throno, sed de illo quem angelus memorat cum Maria loquens, qui nihil temporale habet, qui lucis iutar in orbe universo splendet, quique animas spiritaliter lia- strat divino magisterio. Porro Jacobi domum ne C intelligas Judaicum tantummodo populum, sed eos omnes qui Servatoris vocatione ex universis gen- libus divina adoptionis praerogativa donantur. Jam Dei populus modo Jacob dicitur modo Israel: idem quippe vir fuit Israel et Jacob. Et natura quidem, Jacob erat priscus ille populus, quia nimirum ex Jacobi sanguius originem ducebat ; adoptione au- tem, Jacob est: novas populus propter virwtis co- gnationem : successit enim veteri novus. laque in posterum super hoc populo dominabitur ille rex in sæcula, id est perpetuo. Qui quidem populus ex operibus sermonibusque Christum agnoscet, et huic sponte morem geret. Profecto Christus rex fuit quatenus Deus; ait enim: Regnum meum non est de hoc mundo s. Inio rex quoque fuit quatenus home : prae se enim tulit regalia opera, nempe le- gislationem erga homines sibi subditos, guberna- Honem eorumdem et curam, necisque pro iis obitæ meritum ; qui respes regis characteres præcipui real. Spiritus sanctus superveniet in te. Deus est, inquit, qui operatur, ne ambigus ; ile scilicet, qui etiam senilem emortuamque naturam corroborat, imo si velit innovat. ** Dixit Maria : Ecce ancilla Domini, olc. Ancilla. „Domini sum; tahula pictoria sum; quid- D * Gen. xvII, 17. Gen. xvni, 10. "Luc. 1, 19. zvy³, 36. Luc. 1, 35. ** ibid. 38. ibid. 52. "Psal. Lxxxvi, seq. Joan.
Who came to hear him, and to be healed of...Οἳ ἦλθον ἀκοῦσαι αὐτοῦ, καὶ ἰαθῆναι ἀπὸ τῶν…
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Οἳ ἦλθον ἀκοῦσαι αὐτοῦ, καὶ ἰαθῆναι ἀπὸ τῶν νόσων αὐτῶν. Ὅρα γοῦν ἐπὶ τοῦ παρόντος, ἄνωθεν ἀρξαμένους τὰς τοῦ Σωτῆρος διελθεῖν φωνὰς, καὶ παρ’ αὐτοῦ τὰς διδασκαλίας ὥσπερ τινὰς νόμους, δι’ ὧν ἄν τις τύχοι τῆς οὐρανίου βασιλείας, παραδέξασθαι· καὶ μὴ μέχρι τοῦ μαθεῖν στῆναι, ἀλλὰ καὶ δι’ ἔργων χωρῆσαι, ὡς ἂν μὴ ἐκπέσοιεν τῶν ἐπαγγελμάτων· ὅτι οὐκ ἐν λόγῳ ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, ἀλλ’ ἐν δυνάμει.
Α ταέτει γενήσεται υἱός ; » καὶ ἡ Σάββα δὲ γελάσασε Β ἐμέμφθη τότε. Ποτὲ μὲν γὰρ λόγῳ μόνῳ ὁ Θεὸς μέμφεται, ποτὲ δὲ καὶ ἔργῳ ἐπιτιμή. Τούτου οὖν χάριν καὶ τῷ Ζαχαρία δι' ἔργου ἐπετίμησε, καὶ εἰς κωφότητα καὶ ἀφωνίαν αὐτὸν περιέστησεν· ἐχρῆν γὰρ αὐτὸν διὰ τῶν προτέρων παιδεύεσθαι, καὶ τὴν πρὸς τοὺς πατέρας μέμψιν παίδευσιν ἰδίαν ποιήσασθαι. 'Εγώ είμι Γαβριήλ. Τί οὖν φησι πρὸς αὐτὸν ὁ ἄγγελος; Αγγέλα, φη σίν, ἀπιστεῖς, ὃς παρέστηκε Θεῷ ; καὶ οὐ πιστεύεις τῷ ἀποστείλαντι, ἀλλὰ πρὸς τὴν τοῦ πράγματος ναμίαν βλέπεις; Οὐκοῦν διὰ τὴν ἄπιστον ταύτην φωνὴν ἀφαιρεθήσῃ τῆς φωνῆς ἕως τοῦ πράγματος πληρωθέντος, γνοὺς καὶ τὸ σὸν ἄπιστον καὶ τὸ τοῦ Θεοῦ δυνατόν. • Δώσει αὐτῷ Κύριος ὁ Θεὸς θρόνον Δαυΐδ τοῦ κα τρὸς αὐτοῦ. Θρόνον λέγει τὸν ἐπαγγελθέντα τῷ Δαυίδ, οὐ μὴν καὶ δοθέντα · Απαξ γάρ, φησί, ώμοσα ἐν τῷ ἁγίῳ μου, εἰ τῷ Δαυΐδ ψεύσομαι· τὸ σπέρμα αὐτοῦ εἰς τὸν αἰῶνα μένει, καὶ ὁ θρόνος αὐτοῦ ὡς ὁ ἥλιος ἐναντίον μου· καὶ πάλιν· Ἄμοσα Δαυΐδ τῷ δούλη μου· ἕως τοῦ αἰῶνος ἑτοιμάσω τὸ σπέρμα σου, καὶ οἰκοδομήσω εἰς γενεὰν καὶ γενεὰν τὸν θρόνον σου. Ταῦτα δὲ οὐ περὶ σαρκικοῦ σπέρματός φησι, οὐδὲ περὶ αἰσθητοῦ θρόνου, ἀλλὰ περὶ οὗ φησι καὶ ὁ άγγελος πρὸς τὴν Παρθένον, τὸν μηδὲν ἐπίκαιρον ἔχοντα, τὸν καθ' ὅλης τῆς οἰκουμένης φωτός δίκην ἐκλάμποντα, καὶ ψυχὰς νοερώς καταυγάζοντα διά τῆς ἐνθέου διδασκαλίας. Οἶκον δὲ Ἰακὼς, μὴ τὸν Ἰου δαίων λαὸν νόμιζε μόνον, ἀλλὰ πάντας τοὺς διὰ τῆς κλήσεως τοῦ Σωτῆρος ἐξ ἁπάντων τῶν ἐθνῶν εἰς τὴν τῶν ἁγίων υἱοθεσίαν εἰσποιουμένους. Ο λαός τοῦ Θεοῦ ποτὲ μὲν Ἰακὼν καλεῖται, ποτὲ δὲ Ἰσραήλ· ὁ αὐτὸς γὰρ ἦν καὶ Ἰσραὴλ καὶ Ἰακώβ· καὶ φύσει μὲν Ἰακὼς ἦν ὁ παλαιὸς λαὸς, ὡς ἐξ Ἰακὼβ κατά τὴν ἐξ αἵματος συγγένειαν· θέσει δὲ, ὁ νέος λαὸς κατὰ τὴν ἐξ ἀρετῆς συγγένειαν· ἀντεισήχθη γὰρ ὁ νέας τοῦ παλαιοῦ. Λοιπὸν οὖν ἐπὶ τοῦτον τὸν λαὸν βασι λεύσει εἰς τὸν αἰῶνα, ήγουν ἀεὶ ἔκ τε τῶν ἔργων καὶ τῶν λόγων ἐπιγνόντα αὐτὸν, καὶ ἑκουσίως ὑποτετα γμένον αὐτῷ· ὁ γὰρ Χριστὸς ἦν μὲν βασιλεὺς καὶ Θεός· Η βασιλεία γὰρ, φησὶν, ἡ ἐμὴ οὐκ ἔστιν ἐπ τοῦ κόσμου τούτου· ἦν δὲ καὶ ὡς ἄνθρωπος· εἶχε γὰρ ἔργα βασιλέως τὸ νομοθετεῖν τοῖς ὑπηκόοις αὐτ τοῦ, τὸ ῥυθμίζειν, τὸ περιέπειν, τὸ ὑπεραποθνήσκειν αὐτῶν· & μάλιστά χαρακτηρίζουσι τὸν ἀληθῆ βασι λέα. Πνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σέ. Θεός, φησίν, ὁ ἐνεργῶν, μὴ ἀμφίβαλλε· ὁ καὶ τὴν φύσιν γεγηρακυίαν καὶ ἀσθενοῦσαν ἐπιῤῥωννύς, καὶ φύσιν καινοτομῶν, ὅτε βούλεται. • Είπε Μαριάμ Ἰδοὺ ἡ δούλη Κυρίου, κ. 5. 4. Δούλη εἰμὶ Κυρίου· πίναξ εἰμὶ γραφόμενος· δ " Η E3% EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III. - EXEGETICA. cons : « Num centenario viro flius nascetur?. Tum vero et Sara propter risum, reprehensa fuit *. Modo autem verbis objurgat Deus, modo ipsis ope- ribus arguit. Idcirco Zachariam quoque facto ipso increpuit, dum surdum mutumque reddidit : quis nimirum oportuisset cum prioribus exemplis jam semet erudivisse, et quas passi fuerant ma- Jores (sal objurgationes, eas ad disciplinam pre- priam cónvertisse. * Ego sum Gabriel. Quid ergo angelus ei respondet? Angelo, inquit, diadis, qui Deo astat ? ipsique mittent non credis, sed rel surmam dificultatem spectas? Ob hoc igi- tur incredulum verbum voce spoliaberis, quoad res ipsa evenerit : nempe ut tuam noscas incredu- litatem Deique simul potentiam. Dabit illi Dominus Deus sedem Davidis patris ejuε. Thronum dicit Davidi muntiatum, neque tamen datum. Semel enim, ait, juravi in sancto meo, si Da- vidi mentiar : semen ejus manet in æternum : et ikronus ejus sicut sol in conspectu meo. Et rursus : Juravi Davidi serve meo, Usque in æternum præpa- rabo semen tuum, et ædificabo in generationem et generationem thronum tuum ". Atque hæc haud de carnea stirpe dicit, neque de visibili throno, sed de illo quem angelus memorat cum Maria loquens, qui nihil temporale habet, qui lucis iutar in orbe universo splendet, quique animas spiritaliter lia- strat divino magisterio. Porro Jacobi domum ne C intelligas Judaicum tantummodo populum, sed eos omnes qui Servatoris vocatione ex universis gen- libus divina adoptionis praerogativa donantur. Jam Dei populus modo Jacob dicitur modo Israel: idem quippe vir fuit Israel et Jacob. Et natura quidem, Jacob erat priscus ille populus, quia nimirum ex Jacobi sanguius originem ducebat ; adoptione au- tem, Jacob est: novas populus propter virwtis co- gnationem : successit enim veteri novus. laque in posterum super hoc populo dominabitur ille rex in sæcula, id est perpetuo. Qui quidem populus ex operibus sermonibusque Christum agnoscet, et huic sponte morem geret. Profecto Christus rex fuit quatenus Deus; ait enim: Regnum meum non est de hoc mundo s. Inio rex quoque fuit quatenus home : prae se enim tulit regalia opera, nempe le- gislationem erga homines sibi subditos, guberna- Honem eorumdem et curam, necisque pro iis obitæ meritum ; qui respes regis characteres præcipui real. Spiritus sanctus superveniet in te. Deus est, inquit, qui operatur, ne ambigus ; ile scilicet, qui etiam senilem emortuamque naturam corroborat, imo si velit innovat. ** Dixit Maria : Ecce ancilla Domini, olc. Ancilla. „Domini sum; tahula pictoria sum; quid- D * Gen. xvII, 17. Gen. xvni, 10. "Luc. 1, 19. zvy³, 36. Luc. 1, 35. ** ibid. 38. ibid. 52. "Psal. Lxxxvi, seq. Joan.
Blessed are the poor, for yours is the kingdom...Μακάριοι οἱ πτωχοὶ, ὅτι ὑμετέρα ἐστὶν ἡ βασι-…
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Μακάριοι οἱ πτωχοὶ, ὅτι ὑμετέρα ἐστὶν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ. Πλὴν τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας ἐν πολλοῖς ἀγαθῶν τάγμασιν ἐπινοουμένης, κατὰ τὸ, Πολλαὶ μοναὶ παρὰ τῷ Πατρὶ, τὸ πρῶτον, ὡς ἂν εἴποι τις, ἀξίωμα, καὶ ὁ πρῶτος ἀνιόντων βαθμὸς ὁ τῶν διὰ Θεὸν πτωχευόντων τυγχάνει.
Α ταέτει γενήσεται υἱός ; » καὶ ἡ Σάββα δὲ γελάσασε Β ἐμέμφθη τότε. Ποτὲ μὲν γὰρ λόγῳ μόνῳ ὁ Θεὸς μέμφεται, ποτὲ δὲ καὶ ἔργῳ ἐπιτιμή. Τούτου οὖν χάριν καὶ τῷ Ζαχαρία δι' ἔργου ἐπετίμησε, καὶ εἰς κωφότητα καὶ ἀφωνίαν αὐτὸν περιέστησεν· ἐχρῆν γὰρ αὐτὸν διὰ τῶν προτέρων παιδεύεσθαι, καὶ τὴν πρὸς τοὺς πατέρας μέμψιν παίδευσιν ἰδίαν ποιήσασθαι. 'Εγώ είμι Γαβριήλ. Τί οὖν φησι πρὸς αὐτὸν ὁ ἄγγελος; Αγγέλα, φη σίν, ἀπιστεῖς, ὃς παρέστηκε Θεῷ ; καὶ οὐ πιστεύεις τῷ ἀποστείλαντι, ἀλλὰ πρὸς τὴν τοῦ πράγματος ναμίαν βλέπεις; Οὐκοῦν διὰ τὴν ἄπιστον ταύτην φωνὴν ἀφαιρεθήσῃ τῆς φωνῆς ἕως τοῦ πράγματος πληρωθέντος, γνοὺς καὶ τὸ σὸν ἄπιστον καὶ τὸ τοῦ Θεοῦ δυνατόν. • Δώσει αὐτῷ Κύριος ὁ Θεὸς θρόνον Δαυΐδ τοῦ κα τρὸς αὐτοῦ. Θρόνον λέγει τὸν ἐπαγγελθέντα τῷ Δαυίδ, οὐ μὴν καὶ δοθέντα · Απαξ γάρ, φησί, ώμοσα ἐν τῷ ἁγίῳ μου, εἰ τῷ Δαυΐδ ψεύσομαι· τὸ σπέρμα αὐτοῦ εἰς τὸν αἰῶνα μένει, καὶ ὁ θρόνος αὐτοῦ ὡς ὁ ἥλιος ἐναντίον μου· καὶ πάλιν· Ἄμοσα Δαυΐδ τῷ δούλη μου· ἕως τοῦ αἰῶνος ἑτοιμάσω τὸ σπέρμα σου, καὶ οἰκοδομήσω εἰς γενεὰν καὶ γενεὰν τὸν θρόνον σου. Ταῦτα δὲ οὐ περὶ σαρκικοῦ σπέρματός φησι, οὐδὲ περὶ αἰσθητοῦ θρόνου, ἀλλὰ περὶ οὗ φησι καὶ ὁ άγγελος πρὸς τὴν Παρθένον, τὸν μηδὲν ἐπίκαιρον ἔχοντα, τὸν καθ' ὅλης τῆς οἰκουμένης φωτός δίκην ἐκλάμποντα, καὶ ψυχὰς νοερώς καταυγάζοντα διά τῆς ἐνθέου διδασκαλίας. Οἶκον δὲ Ἰακὼς, μὴ τὸν Ἰου δαίων λαὸν νόμιζε μόνον, ἀλλὰ πάντας τοὺς διὰ τῆς κλήσεως τοῦ Σωτῆρος ἐξ ἁπάντων τῶν ἐθνῶν εἰς τὴν τῶν ἁγίων υἱοθεσίαν εἰσποιουμένους. Ο λαός τοῦ Θεοῦ ποτὲ μὲν Ἰακὼν καλεῖται, ποτὲ δὲ Ἰσραήλ· ὁ αὐτὸς γὰρ ἦν καὶ Ἰσραὴλ καὶ Ἰακώβ· καὶ φύσει μὲν Ἰακὼς ἦν ὁ παλαιὸς λαὸς, ὡς ἐξ Ἰακὼβ κατά τὴν ἐξ αἵματος συγγένειαν· θέσει δὲ, ὁ νέος λαὸς κατὰ τὴν ἐξ ἀρετῆς συγγένειαν· ἀντεισήχθη γὰρ ὁ νέας τοῦ παλαιοῦ. Λοιπὸν οὖν ἐπὶ τοῦτον τὸν λαὸν βασι λεύσει εἰς τὸν αἰῶνα, ήγουν ἀεὶ ἔκ τε τῶν ἔργων καὶ τῶν λόγων ἐπιγνόντα αὐτὸν, καὶ ἑκουσίως ὑποτετα γμένον αὐτῷ· ὁ γὰρ Χριστὸς ἦν μὲν βασιλεὺς καὶ Θεός· Η βασιλεία γὰρ, φησὶν, ἡ ἐμὴ οὐκ ἔστιν ἐπ τοῦ κόσμου τούτου· ἦν δὲ καὶ ὡς ἄνθρωπος· εἶχε γὰρ ἔργα βασιλέως τὸ νομοθετεῖν τοῖς ὑπηκόοις αὐτ τοῦ, τὸ ῥυθμίζειν, τὸ περιέπειν, τὸ ὑπεραποθνήσκειν αὐτῶν· & μάλιστά χαρακτηρίζουσι τὸν ἀληθῆ βασι λέα. Πνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σέ. Θεός, φησίν, ὁ ἐνεργῶν, μὴ ἀμφίβαλλε· ὁ καὶ τὴν φύσιν γεγηρακυίαν καὶ ἀσθενοῦσαν ἐπιῤῥωννύς, καὶ φύσιν καινοτομῶν, ὅτε βούλεται. • Είπε Μαριάμ Ἰδοὺ ἡ δούλη Κυρίου, κ. 5. 4. Δούλη εἰμὶ Κυρίου· πίναξ εἰμὶ γραφόμενος· δ " Η E3% EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III. - EXEGETICA. cons : « Num centenario viro flius nascetur?. Tum vero et Sara propter risum, reprehensa fuit *. Modo autem verbis objurgat Deus, modo ipsis ope- ribus arguit. Idcirco Zachariam quoque facto ipso increpuit, dum surdum mutumque reddidit : quis nimirum oportuisset cum prioribus exemplis jam semet erudivisse, et quas passi fuerant ma- Jores (sal objurgationes, eas ad disciplinam pre- priam cónvertisse. * Ego sum Gabriel. Quid ergo angelus ei respondet? Angelo, inquit, diadis, qui Deo astat ? ipsique mittent non credis, sed rel surmam dificultatem spectas? Ob hoc igi- tur incredulum verbum voce spoliaberis, quoad res ipsa evenerit : nempe ut tuam noscas incredu- litatem Deique simul potentiam. Dabit illi Dominus Deus sedem Davidis patris ejuε. Thronum dicit Davidi muntiatum, neque tamen datum. Semel enim, ait, juravi in sancto meo, si Da- vidi mentiar : semen ejus manet in æternum : et ikronus ejus sicut sol in conspectu meo. Et rursus : Juravi Davidi serve meo, Usque in æternum præpa- rabo semen tuum, et ædificabo in generationem et generationem thronum tuum ". Atque hæc haud de carnea stirpe dicit, neque de visibili throno, sed de illo quem angelus memorat cum Maria loquens, qui nihil temporale habet, qui lucis iutar in orbe universo splendet, quique animas spiritaliter lia- strat divino magisterio. Porro Jacobi domum ne C intelligas Judaicum tantummodo populum, sed eos omnes qui Servatoris vocatione ex universis gen- libus divina adoptionis praerogativa donantur. Jam Dei populus modo Jacob dicitur modo Israel: idem quippe vir fuit Israel et Jacob. Et natura quidem, Jacob erat priscus ille populus, quia nimirum ex Jacobi sanguius originem ducebat ; adoptione au- tem, Jacob est: novas populus propter virwtis co- gnationem : successit enim veteri novus. laque in posterum super hoc populo dominabitur ille rex in sæcula, id est perpetuo. Qui quidem populus ex operibus sermonibusque Christum agnoscet, et huic sponte morem geret. Profecto Christus rex fuit quatenus Deus; ait enim: Regnum meum non est de hoc mundo s. Inio rex quoque fuit quatenus home : prae se enim tulit regalia opera, nempe le- gislationem erga homines sibi subditos, guberna- Honem eorumdem et curam, necisque pro iis obitæ meritum ; qui respes regis characteres præcipui real. Spiritus sanctus superveniet in te. Deus est, inquit, qui operatur, ne ambigus ; ile scilicet, qui etiam senilem emortuamque naturam corroborat, imo si velit innovat. ** Dixit Maria : Ecce ancilla Domini, olc. Ancilla. „Domini sum; tahula pictoria sum; quid- D * Gen. xvII, 17. Gen. xvni, 10. "Luc. 1, 19. zvy³, 36. Luc. 1, 35. ** ibid. 38. ibid. 52. "Psal. Lxxxvi, seq. Joan.
PG 24:533Εἶεν δ’ ἂν οὗτοι οἱ πάντων τῶν τοῦ παρόντος βίου τιμίων κατολιγωρήσαντες, οἱ πτωχεύοντες τῇ μετριοφροσύνῃ, οἱ καὶ εἰς ἄκρον ἐλάσαντες ἀκτημοσύνης διὰ τὴν κατὰ Θεὸν φιλοσοφίαν, τοῦ σωτηρίου μακαρισμοῦ τεύξονται. Τοιούτους δὲ αὐτοὺς τοὺς πρώτους αὐτῷ μαθητεύοντας ἀπειργάσατο· διὸ καὶ εἰς αὐτῶν πρόσωπον κατὰ θάτερον τῶν εὐαγγελιστῶν ἡρμόττετο λέγων· Μακάριοι οἱ πτωχοὶ, ὅτι ὑμετέρα ἐστὶν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ· τὸ γὰρ ὑμετέρα δεικτικῶς πρὸς παρόντας ἐλέγετο. Εἰς αὐτοὺς δὲ καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐπῆρε, καὶ πρὸ τοῦ λόγου τῷ ἱλαρῷ βλέμματι πρὸς τὴν ἀκρόασιν αὐτοὺς ἐφελκόμενος· οἱ δὲ προθύμως σφᾶς αὐτοὺς ὑπηκόους τοῖς λεγομένοις παρεῖχον. Πρῶτος μὲν οὖν βαθμὸς τῶν σωτηρίων μακαρισμῶν οὗτος ἦν, ὁ συμβασιλεύειν αὐτῷ παριστὰς τοὺς τὴν δι’ αὐτὸν πτωχείαν, καὶ τὸν ἄκρως ἀκτήμονα φιλόσοφόν τε καὶ θεοφιλῆ βίον ἀναδεδεγμένους, ἤγουν τοὺς ταπεινόφρονας. Δεύτεροι οὖν καὶ τρίτοι ἐφεξῆς καταλέγονται παρ’ αὐτῷ μακαρισμοὶ, καὶ τέταρτοι καὶ ἐφεξῆς. Ἐξεῖναι γὰρ ἐδίδασκε καθ’ ἕνα τινὰ τρόπον τῶν κατωνομασμένων βίων καταξιωθῆναι τῶν ἐπηγγελμένων φιλοτιμεῖσθαι·
COMMENTARIA IN LUCAM. βούλεται ὁ γραφεύς, γραφέτω· ποιείτω ὁ ἐθέλει ὁ & τοῦ παντὸς Κύριος. Φῶς εἰς ἀποκάλυψιν ἐθνῶν. Ορα πῶς ἤδη λέγει καὶ τὴν μέλλουσαν ἔσεσθαι τῶν ἐθνῶν σωτηρίαν· τὴν γὰρ τούτου παρουσίαν, φησί, τὰ ἔθνη προσδο Πνεύμα Κυρίου ἐπ' ἐμέ, οὗ ἕνεκεν έχρισέ με. Ὁ μὲν Σωτήρ, τῶν μακαρισμῶν ἀπαρχόμενος, τοῖς πτωχοῖς τὸν οὐράνιον εὐηγγελίζετο πλοῦτον καὶ τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν· Ἡσαΐας δὲ ὁ προφήτης τούτων προλαβὼν ἐμνημόνευσεν, ἐξ αὐτοῦ προσώπου τοῦ Σωτῆρος τὰ μέλλον ὧδε προθεσπίζων· Πνεῦμα Κυρίου ἐπ' ἐμὲ, οὗ είνεκεν έχρισέ με, ευαγγελί- σασθαι πτωχοῖς ἀπέσταλκέ με. Αντικρυς γοῦν ἐσήμανε πτωχοῖς εὐαγγελισμὸν ἀγαθῶν· διὸ ἅμα τε Β Δια ἐπέφανεν ἀνθρώποις ὁ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι κατὰ τὸ ἀνθρώπινον κεχρισμένος· καὶ ἐντεῦθεν ἀπήρχετο τῆς διδασκαλίας, βασιλείαν οὐράνιον δι' αὐτὸν πτωχεύου- σιν ευαγγελιζόμενος. Οι ἦλθον ἀκοῦσαι αὐτοῦ, καὶ ἐσθῆναι ἀπὸ τῶν νόσων αὐτῶν. Ορα γοῦν ἐπὶ τοῦ παρόντος, ἄνωθεν αρξαμένους τας τοῦ Σωτῆρος διελθεῖν φωνάς, καὶ παρ' αὐτοῦ τὰς διδασκαλίας ὥσπερ τινὰς νόμους, δι' ὧν ἂν τις τύχοι τῆς οὐρανίου βασιλείας, παραδέξασθαι· καὶ μὴ μέχρι τοῦ μαθεῖν στῆναι, ἀλλὰ καὶ δι' ἔργων χωρῆσαι, ὡς ἂν μὴ ἐκπέσοιεν τῶν ἐπαγγελμάτων· ὅτι οὐκ ἐν λόγῳ ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, ἀλλ' ἐν δυνάμει. Μακάριοι οι πτωχοί, ὅτι ὑμετέρα ἐστὶν ἡ βασι λεία τοῦ Θεοῦ. Πλὴν τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας ἐν πολλοῖς ἀγα θῶν τάγμασιν ἐπινοουμένης, κατὰ τὸ, Πολλαὶ μονα! παρὰ τῷ Πατρὶ, τὸ πρῶτον, ὡς ἂν εἴποι τις, ἀξίωμα, καὶ ὁ πρῶτος ἀνιόντων βαθμὸς ὁ τῶν διὰ Θεὸν πτωχευ- όντων τυγχάνει. Εἶεν δ᾽ ἂν οὗτοι οἱ πάντων τῶν τοῦ παρόντος βίου τιμίων καταλιγωρήσαντες, οι πτωχεύ- οντες τη μετριοφροσύνῃ, οἱ καὶ εἰς ἄκρον ἐλάσαντες ἀκτημοσύνης διὰ τὴν κατὰ Θεὸν φιλοσοφίαν, τοῦ σω τηρίου μακαρισμοῦ τεύξονται. Τοιούτους δὲ αὐτοὺς τοὺς πρώτους αὐτῷ μαθητεύοντας ἀπειργάσατο· διὸ καὶ εἰς αὐτῶν πρόσωπον κατὰ θάτερον (45) τῶν εὐαγ γελιστῶν ἡρμόττετο λέγων· Μακάριοι οι πτωχοί, ὅτι ὑμετέρα ἐστὶν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ· τὸ γὰρ ὑμετέρα δεικτικῶς πρὸς παρόντας ἐλέγετο. Εἰς αὐτ τοὺς δὲ καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐπῆρε, καὶ πρὸ τοῦ λό- του τῷ ἱλαρῷ βλέμματι πρὸς τὴν ἀκρόασιν αὐτοὺς ἐφελκόμενος· οἱ δὲ προθύμως σφᾶς αὐτοὺς ὑπηκόους τοῖς λεγομένοις παρείχον. Πρῶτος μὲν οὖν βαθμὸς τῶν σωτηρίων μακαρισμῶν οὗτος ἦν, ὁ συμβασι λεύειν αὐτῷ παριστὰς τοὺς τὴν δι' αὐτὸν πτωχείαν, καὶ τὸν ἄκρως ἀκτήμονα φιλόσοφόν τε καὶ θεοφιλή βίον ἀναδεδεγμένους, ήγουν τους ταπεινόφρονας. τίs τι, 20. * Σιν, 2. Δεύτεροι οὖν καὶ τρίτοι ἐφεξῆς καταλέγονται παρ' quid vult pictor in ea depingat : quod vult omnium rerum Dominus faciat. Lumen ad revelationem gentium. Cerne quomodo jam dicit futuram gentium salu· tem. Namque hujus (pueri) adventum gentes ex- spectant. Spiritus Domini super me; propter quod unsil me. Servator beatitudines edisserere incipiens, pau- peribus supernas nuntiat divitias calorumque re- gnum. Et quidem Isaias propheta hac in anteces sum commemoraverat, dum in Servatoris persona qum eventura erant hisce verbis praedixit : Spiritus Domini super me; promerea until me, ad evangeli sandum pauperibus misit me us. Perspicue igitur signifcaverat pauperibus felicitatis adventum. C D que idcirco inter homines simul is apparuit, cujus sancto Spiritu uncta fuerat humanitas. Atque hinc fecit magistorii initium, colorum scilicet re- gaum per se ipse pauperibus nuntians. ” Qui venerant ut audirent cum, el sanarentur a languoribus suis. Specta nune igitur, primitus incipientes Servato- verba auscultare, atque ab eo doctrinas, legum instar, quibus coeleste regnum assequantur homi nes, excipere. Neque eos discendo esse contentos, sed ad opera etiam procedere, ne promissis præ- miis excidant : quia non in sermone regnum Dei est, sed in virtute. *³ Beati pauperes, quoniam vestrum est regnum Dei. Quum cœlorum regnum in multis bonorum ordi- nibus considerari possit, juxta illud, multa man- siones sunt apud Patrem **, prima, ut ita dicam, di- gnitas, et primus ascendentium gradus, ille est hom minum paupertatem propter Deum sectantium. Sunt autem hi qui omnia vitæ hujus commoda ne Eligunt, qui modestia sua pauperes sunt, qui sum- mam rerum omnium egestatem philosophia sua so- cundum Deum profitentes, beatitudinem a Serva - tore propositam consequentur. Tales primos suos voluit esse discipulos. Quare et corum personam, secundum alterum evangelistam, coram veluti allo- cutus est, dicens : Beati pauperes, quia vestrum est regnum Dei. Nam vocabulum vestrum demonstra- sive ad praesentes dirigitur. Ad illos autem ante verba, oculos quoque suos intendens, hilari respe etu ipsos ad audiendum permovens, qui libenter se auditores praebuerunt. Primus itaque beatitudinum a Servatore propositarum gradus hic erat, qui con- reguatores ei faciebat illos qui propter ipsum ego- nam prorsus et philosophicam religiosamque vitæ rationem amplexi fuissent, id est humili mente praeditos. Secunda mox et tertia recensetur a Christo bea- cap. Joan. cap. 11, 32. cap. iv, 18. Isa. LXI, 1. cap. vi, 18. quem dicitur duetipa, sesirum regnum, in secunda quanquam Nicetas calens in Lucam auctor Euse- persona; cum apud Matthæum v, 5, dicatur in bism ad argumentum suum transtulit. tertia abrev, ipsorum regnum. Quamobrem Euse- (45) Alter hic evangelista, Lucas ipse est, apud bius videtur hic commentari potius ad Matthæum;
PG 24:534ὥστ’ εἶναι δυνατὸν, ἐν τῇ τοῦ Θεοῦ βασιλείᾳ γενομένους, εἰ καὶ μὴ συμβασιλεῦσαι Χριστῷ κατὰ τοὺς πτωχοὺς τῷ πνεύματι, ἀλλὰ γοῦν παρακληθῆναι ἐφ’ οἷς τὰ πρὸς θάνατον ἁμαρτήσαντες ἐπένθησαν, μετανοίᾳ καὶ ἐξομολογήσει καὶ βίῳ σώφρονι ἑαυτοὺς ἐπιδεδωκότες· ἢ τῆς ἐπηγγελμένης γῆς τυχεῖν, οἰκήτοράς τε καὶ πολίτας τῆς ἄνω τοῦ Θεοῦ πόλεως γενέσθαι, πράους καὶ ἀνεξικάκους ἀποδειχθέντας· ἢ πεινήσαντας ἐν τῷ παρόντι βίῳ, καὶ διψήσαντας τῆς δικαιοσύνης τυχεῖν αὐτῆς, καὶ κορεσθῆναι κατὰ τὸν ἐπηγγελμένον αἰῶνα, ἐπὰν αὐτῆς καθαρᾶς τῆς οὐσιώδους ἀρετῆς ἀπολαύωσιν, αὐτὴν ὑποστατικὴν ὁρῶντες τὴν τοῦ Θεοῦ δικαιοσύνην, καὶ αὐτὴν τὴν σοφίαν τοῦ Θεοῦ, καὶ τὴν ζωὴν τὴν αἰώνιον, καὶ τὸ ψυχῶν φωτιστικόν· ἃ δὴ πάντα ἐπινοεῖται κατὰ τὰς ἐνυπαρχούσας δυνάμεις τῷ μονογενεῖ τοῦ Θεοῦ Λόγῳ. Εἰ δὲ ἄλλως τινὲς φιλάνθρωποι καὶ ἐλεήμονες γεγόνασι, τὸ συμπαθὲς καὶ κοινωνικὸν πρὸς τοὺς πέλας ἐπιδεικνύμενοι, ταὐτὸν πείσονται οἷς ἔδρασαν, κατ’ ἔλεον Θεοῦ καὶ φιλανθρωπίαν ἐλεηθέντες. Ἄλλο δὲ τάγμα γένοιτ’ ἂν τῶν κατὰ τὴν ἐπαγγελίαν μακαρίων, τὸ τῶν τὴν καρδίαν τουτέστι τὴν διάνοιαν κεκαθαρμένων·
COMMENTARIA IN LUCAM. βούλεται ὁ γραφεύς, γραφέτω· ποιείτω ὁ ἐθέλει ὁ & τοῦ παντὸς Κύριος. Φῶς εἰς ἀποκάλυψιν ἐθνῶν. Ορα πῶς ἤδη λέγει καὶ τὴν μέλλουσαν ἔσεσθαι τῶν ἐθνῶν σωτηρίαν· τὴν γὰρ τούτου παρουσίαν, φησί, τὰ ἔθνη προσδο Πνεύμα Κυρίου ἐπ' ἐμέ, οὗ ἕνεκεν έχρισέ με. Ὁ μὲν Σωτήρ, τῶν μακαρισμῶν ἀπαρχόμενος, τοῖς πτωχοῖς τὸν οὐράνιον εὐηγγελίζετο πλοῦτον καὶ τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν· Ἡσαΐας δὲ ὁ προφήτης τούτων προλαβὼν ἐμνημόνευσεν, ἐξ αὐτοῦ προσώπου τοῦ Σωτῆρος τὰ μέλλον ὧδε προθεσπίζων· Πνεῦμα Κυρίου ἐπ' ἐμὲ, οὗ είνεκεν έχρισέ με, ευαγγελί- σασθαι πτωχοῖς ἀπέσταλκέ με. Αντικρυς γοῦν ἐσήμανε πτωχοῖς εὐαγγελισμὸν ἀγαθῶν· διὸ ἅμα τε Β Δια ἐπέφανεν ἀνθρώποις ὁ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι κατὰ τὸ ἀνθρώπινον κεχρισμένος· καὶ ἐντεῦθεν ἀπήρχετο τῆς διδασκαλίας, βασιλείαν οὐράνιον δι' αὐτὸν πτωχεύου- σιν ευαγγελιζόμενος. Οι ἦλθον ἀκοῦσαι αὐτοῦ, καὶ ἐσθῆναι ἀπὸ τῶν νόσων αὐτῶν. Ορα γοῦν ἐπὶ τοῦ παρόντος, ἄνωθεν αρξαμένους τας τοῦ Σωτῆρος διελθεῖν φωνάς, καὶ παρ' αὐτοῦ τὰς διδασκαλίας ὥσπερ τινὰς νόμους, δι' ὧν ἂν τις τύχοι τῆς οὐρανίου βασιλείας, παραδέξασθαι· καὶ μὴ μέχρι τοῦ μαθεῖν στῆναι, ἀλλὰ καὶ δι' ἔργων χωρῆσαι, ὡς ἂν μὴ ἐκπέσοιεν τῶν ἐπαγγελμάτων· ὅτι οὐκ ἐν λόγῳ ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, ἀλλ' ἐν δυνάμει. Μακάριοι οι πτωχοί, ὅτι ὑμετέρα ἐστὶν ἡ βασι λεία τοῦ Θεοῦ. Πλὴν τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας ἐν πολλοῖς ἀγα θῶν τάγμασιν ἐπινοουμένης, κατὰ τὸ, Πολλαὶ μονα! παρὰ τῷ Πατρὶ, τὸ πρῶτον, ὡς ἂν εἴποι τις, ἀξίωμα, καὶ ὁ πρῶτος ἀνιόντων βαθμὸς ὁ τῶν διὰ Θεὸν πτωχευ- όντων τυγχάνει. Εἶεν δ᾽ ἂν οὗτοι οἱ πάντων τῶν τοῦ παρόντος βίου τιμίων καταλιγωρήσαντες, οι πτωχεύ- οντες τη μετριοφροσύνῃ, οἱ καὶ εἰς ἄκρον ἐλάσαντες ἀκτημοσύνης διὰ τὴν κατὰ Θεὸν φιλοσοφίαν, τοῦ σω τηρίου μακαρισμοῦ τεύξονται. Τοιούτους δὲ αὐτοὺς τοὺς πρώτους αὐτῷ μαθητεύοντας ἀπειργάσατο· διὸ καὶ εἰς αὐτῶν πρόσωπον κατὰ θάτερον (45) τῶν εὐαγ γελιστῶν ἡρμόττετο λέγων· Μακάριοι οι πτωχοί, ὅτι ὑμετέρα ἐστὶν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ· τὸ γὰρ ὑμετέρα δεικτικῶς πρὸς παρόντας ἐλέγετο. Εἰς αὐτ τοὺς δὲ καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐπῆρε, καὶ πρὸ τοῦ λό- του τῷ ἱλαρῷ βλέμματι πρὸς τὴν ἀκρόασιν αὐτοὺς ἐφελκόμενος· οἱ δὲ προθύμως σφᾶς αὐτοὺς ὑπηκόους τοῖς λεγομένοις παρείχον. Πρῶτος μὲν οὖν βαθμὸς τῶν σωτηρίων μακαρισμῶν οὗτος ἦν, ὁ συμβασι λεύειν αὐτῷ παριστὰς τοὺς τὴν δι' αὐτὸν πτωχείαν, καὶ τὸν ἄκρως ἀκτήμονα φιλόσοφόν τε καὶ θεοφιλή βίον ἀναδεδεγμένους, ήγουν τους ταπεινόφρονας. τίs τι, 20. * Σιν, 2. Δεύτεροι οὖν καὶ τρίτοι ἐφεξῆς καταλέγονται παρ' quid vult pictor in ea depingat : quod vult omnium rerum Dominus faciat. Lumen ad revelationem gentium. Cerne quomodo jam dicit futuram gentium salu· tem. Namque hujus (pueri) adventum gentes ex- spectant. Spiritus Domini super me; propter quod unsil me. Servator beatitudines edisserere incipiens, pau- peribus supernas nuntiat divitias calorumque re- gnum. Et quidem Isaias propheta hac in anteces sum commemoraverat, dum in Servatoris persona qum eventura erant hisce verbis praedixit : Spiritus Domini super me; promerea until me, ad evangeli sandum pauperibus misit me us. Perspicue igitur signifcaverat pauperibus felicitatis adventum. C D que idcirco inter homines simul is apparuit, cujus sancto Spiritu uncta fuerat humanitas. Atque hinc fecit magistorii initium, colorum scilicet re- gaum per se ipse pauperibus nuntians. ” Qui venerant ut audirent cum, el sanarentur a languoribus suis. Specta nune igitur, primitus incipientes Servato- verba auscultare, atque ab eo doctrinas, legum instar, quibus coeleste regnum assequantur homi nes, excipere. Neque eos discendo esse contentos, sed ad opera etiam procedere, ne promissis præ- miis excidant : quia non in sermone regnum Dei est, sed in virtute. *³ Beati pauperes, quoniam vestrum est regnum Dei. Quum cœlorum regnum in multis bonorum ordi- nibus considerari possit, juxta illud, multa man- siones sunt apud Patrem **, prima, ut ita dicam, di- gnitas, et primus ascendentium gradus, ille est hom minum paupertatem propter Deum sectantium. Sunt autem hi qui omnia vitæ hujus commoda ne Eligunt, qui modestia sua pauperes sunt, qui sum- mam rerum omnium egestatem philosophia sua so- cundum Deum profitentes, beatitudinem a Serva - tore propositam consequentur. Tales primos suos voluit esse discipulos. Quare et corum personam, secundum alterum evangelistam, coram veluti allo- cutus est, dicens : Beati pauperes, quia vestrum est regnum Dei. Nam vocabulum vestrum demonstra- sive ad praesentes dirigitur. Ad illos autem ante verba, oculos quoque suos intendens, hilari respe etu ipsos ad audiendum permovens, qui libenter se auditores praebuerunt. Primus itaque beatitudinum a Servatore propositarum gradus hic erat, qui con- reguatores ei faciebat illos qui propter ipsum ego- nam prorsus et philosophicam religiosamque vitæ rationem amplexi fuissent, id est humili mente praeditos. Secunda mox et tertia recensetur a Christo bea- cap. Joan. cap. 11, 32. cap. iv, 18. Isa. LXI, 1. cap. vi, 18. quem dicitur duetipa, sesirum regnum, in secunda quanquam Nicetas calens in Lucam auctor Euse- persona; cum apud Matthæum v, 5, dicatur in bism ad argumentum suum transtulit. tertia abrev, ipsorum regnum. Quamobrem Euse- (45) Alter hic evangelista, Lucas ipse est, apud bius videtur hic commentari potius ad Matthæum;
καὶ ἄλλο πάλιν τῶν εἰρηνοποιῶν· ὧν οἱ μὲν πρότεροι γέρας λήψονται τῆς καθαρότητος, τὴν τοῦ Θεοῦ θέαν, ἅτε δὲ ὀφθαλμοῖς ψυχῆς κεκαθαρμένοις αὐτὸν ὀψόμενοι· οἱ δὲ δεύτεροι υἱοὶ Θεοῦ γενήσονται, ὡς ἂν ἔργον ὅμοιον κατωρθωκότες· οἷον καὶ ὁ τοῦ Θεοῦ Υἱὸς εἰρηνοποιήσας τὰ πάντα δι’ ἑαυτοῦ, τά τε ἐν οὐρανῷ καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς. Ἀλλ’ οὗτοι μὲν ἐπὶ διαφόροις κατορθώμασι διαφόρων τεύξονται τιμῶν ἐν τῇ κατηγγελμένῃ τῶν οὐρανῶν βασιλείᾳ. Οἵ γε μὴν αὐτῷ συμβασιλεύσοντες τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ πρῶτοι μὲν ἦσαν οἱ δηλωθέντες πτωχοὶ τῷ πνεύματι· δεύτεροι δὲ μετ’ ἐκείνους οἱ γενναῖοι τοῦ Θεοῦ μάρτυρες, περὶ ὧν ἑξῆς ἐδίδασκε λέγων· Μακάριοι οἱ δεδιωγμένοι ἕνεκεν δικαιοσύνης· διὰ τούτων γὰρ τοὺς μέλλοντας ὑπεραγωνίζεσθαι τῆς βασιλείας ὡς εὐγενεῖς Θεοῦ στρατιώτας ἐμακάριζεν· ἀναγκαίως καὶ αὐτοῖς ὡς ἀδελφοῖς τῶν προμεμακαρισμένων πτωχῶν βραβεῖα τῶν ἐπάθλων τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν ὑπισχνούμενος. Τάξει δὲ πολλῇ καὶ ἀκολουθίᾳ τούτοις μετεδίδου τῆς αὐτοῦ βασιλείας μετὰ τοὺς πτωχοὺς τῷ πνεύματι·
COMMENTARIA IN LUCAM. βούλεται ὁ γραφεύς, γραφέτω· ποιείτω ὁ ἐθέλει ὁ & τοῦ παντὸς Κύριος. Φῶς εἰς ἀποκάλυψιν ἐθνῶν. Ορα πῶς ἤδη λέγει καὶ τὴν μέλλουσαν ἔσεσθαι τῶν ἐθνῶν σωτηρίαν· τὴν γὰρ τούτου παρουσίαν, φησί, τὰ ἔθνη προσδο Πνεύμα Κυρίου ἐπ' ἐμέ, οὗ ἕνεκεν έχρισέ με. Ὁ μὲν Σωτήρ, τῶν μακαρισμῶν ἀπαρχόμενος, τοῖς πτωχοῖς τὸν οὐράνιον εὐηγγελίζετο πλοῦτον καὶ τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν· Ἡσαΐας δὲ ὁ προφήτης τούτων προλαβὼν ἐμνημόνευσεν, ἐξ αὐτοῦ προσώπου τοῦ Σωτῆρος τὰ μέλλον ὧδε προθεσπίζων· Πνεῦμα Κυρίου ἐπ' ἐμὲ, οὗ είνεκεν έχρισέ με, ευαγγελί- σασθαι πτωχοῖς ἀπέσταλκέ με. Αντικρυς γοῦν ἐσήμανε πτωχοῖς εὐαγγελισμὸν ἀγαθῶν· διὸ ἅμα τε Β Δια ἐπέφανεν ἀνθρώποις ὁ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι κατὰ τὸ ἀνθρώπινον κεχρισμένος· καὶ ἐντεῦθεν ἀπήρχετο τῆς διδασκαλίας, βασιλείαν οὐράνιον δι' αὐτὸν πτωχεύου- σιν ευαγγελιζόμενος. Οι ἦλθον ἀκοῦσαι αὐτοῦ, καὶ ἐσθῆναι ἀπὸ τῶν νόσων αὐτῶν. Ορα γοῦν ἐπὶ τοῦ παρόντος, ἄνωθεν αρξαμένους τας τοῦ Σωτῆρος διελθεῖν φωνάς, καὶ παρ' αὐτοῦ τὰς διδασκαλίας ὥσπερ τινὰς νόμους, δι' ὧν ἂν τις τύχοι τῆς οὐρανίου βασιλείας, παραδέξασθαι· καὶ μὴ μέχρι τοῦ μαθεῖν στῆναι, ἀλλὰ καὶ δι' ἔργων χωρῆσαι, ὡς ἂν μὴ ἐκπέσοιεν τῶν ἐπαγγελμάτων· ὅτι οὐκ ἐν λόγῳ ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, ἀλλ' ἐν δυνάμει. Μακάριοι οι πτωχοί, ὅτι ὑμετέρα ἐστὶν ἡ βασι λεία τοῦ Θεοῦ. Πλὴν τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας ἐν πολλοῖς ἀγα θῶν τάγμασιν ἐπινοουμένης, κατὰ τὸ, Πολλαὶ μονα! παρὰ τῷ Πατρὶ, τὸ πρῶτον, ὡς ἂν εἴποι τις, ἀξίωμα, καὶ ὁ πρῶτος ἀνιόντων βαθμὸς ὁ τῶν διὰ Θεὸν πτωχευ- όντων τυγχάνει. Εἶεν δ᾽ ἂν οὗτοι οἱ πάντων τῶν τοῦ παρόντος βίου τιμίων καταλιγωρήσαντες, οι πτωχεύ- οντες τη μετριοφροσύνῃ, οἱ καὶ εἰς ἄκρον ἐλάσαντες ἀκτημοσύνης διὰ τὴν κατὰ Θεὸν φιλοσοφίαν, τοῦ σω τηρίου μακαρισμοῦ τεύξονται. Τοιούτους δὲ αὐτοὺς τοὺς πρώτους αὐτῷ μαθητεύοντας ἀπειργάσατο· διὸ καὶ εἰς αὐτῶν πρόσωπον κατὰ θάτερον (45) τῶν εὐαγ γελιστῶν ἡρμόττετο λέγων· Μακάριοι οι πτωχοί, ὅτι ὑμετέρα ἐστὶν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ· τὸ γὰρ ὑμετέρα δεικτικῶς πρὸς παρόντας ἐλέγετο. Εἰς αὐτ τοὺς δὲ καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐπῆρε, καὶ πρὸ τοῦ λό- του τῷ ἱλαρῷ βλέμματι πρὸς τὴν ἀκρόασιν αὐτοὺς ἐφελκόμενος· οἱ δὲ προθύμως σφᾶς αὐτοὺς ὑπηκόους τοῖς λεγομένοις παρείχον. Πρῶτος μὲν οὖν βαθμὸς τῶν σωτηρίων μακαρισμῶν οὗτος ἦν, ὁ συμβασι λεύειν αὐτῷ παριστὰς τοὺς τὴν δι' αὐτὸν πτωχείαν, καὶ τὸν ἄκρως ἀκτήμονα φιλόσοφόν τε καὶ θεοφιλή βίον ἀναδεδεγμένους, ήγουν τους ταπεινόφρονας. τίs τι, 20. * Σιν, 2. Δεύτεροι οὖν καὶ τρίτοι ἐφεξῆς καταλέγονται παρ' quid vult pictor in ea depingat : quod vult omnium rerum Dominus faciat. Lumen ad revelationem gentium. Cerne quomodo jam dicit futuram gentium salu· tem. Namque hujus (pueri) adventum gentes ex- spectant. Spiritus Domini super me; propter quod unsil me. Servator beatitudines edisserere incipiens, pau- peribus supernas nuntiat divitias calorumque re- gnum. Et quidem Isaias propheta hac in anteces sum commemoraverat, dum in Servatoris persona qum eventura erant hisce verbis praedixit : Spiritus Domini super me; promerea until me, ad evangeli sandum pauperibus misit me us. Perspicue igitur signifcaverat pauperibus felicitatis adventum. C D que idcirco inter homines simul is apparuit, cujus sancto Spiritu uncta fuerat humanitas. Atque hinc fecit magistorii initium, colorum scilicet re- gaum per se ipse pauperibus nuntians. ” Qui venerant ut audirent cum, el sanarentur a languoribus suis. Specta nune igitur, primitus incipientes Servato- verba auscultare, atque ab eo doctrinas, legum instar, quibus coeleste regnum assequantur homi nes, excipere. Neque eos discendo esse contentos, sed ad opera etiam procedere, ne promissis præ- miis excidant : quia non in sermone regnum Dei est, sed in virtute. *³ Beati pauperes, quoniam vestrum est regnum Dei. Quum cœlorum regnum in multis bonorum ordi- nibus considerari possit, juxta illud, multa man- siones sunt apud Patrem **, prima, ut ita dicam, di- gnitas, et primus ascendentium gradus, ille est hom minum paupertatem propter Deum sectantium. Sunt autem hi qui omnia vitæ hujus commoda ne Eligunt, qui modestia sua pauperes sunt, qui sum- mam rerum omnium egestatem philosophia sua so- cundum Deum profitentes, beatitudinem a Serva - tore propositam consequentur. Tales primos suos voluit esse discipulos. Quare et corum personam, secundum alterum evangelistam, coram veluti allo- cutus est, dicens : Beati pauperes, quia vestrum est regnum Dei. Nam vocabulum vestrum demonstra- sive ad praesentes dirigitur. Ad illos autem ante verba, oculos quoque suos intendens, hilari respe etu ipsos ad audiendum permovens, qui libenter se auditores praebuerunt. Primus itaque beatitudinum a Servatore propositarum gradus hic erat, qui con- reguatores ei faciebat illos qui propter ipsum ego- nam prorsus et philosophicam religiosamque vitæ rationem amplexi fuissent, id est humili mente praeditos. Secunda mox et tertia recensetur a Christo bea- cap. Joan. cap. 11, 32. cap. iv, 18. Isa. LXI, 1. cap. vi, 18. quem dicitur duetipa, sesirum regnum, in secunda quanquam Nicetas calens in Lucam auctor Euse- persona; cum apud Matthæum v, 5, dicatur in bism ad argumentum suum transtulit. tertia abrev, ipsorum regnum. Quamobrem Euse- (45) Alter hic evangelista, Lucas ipse est, apud bius videtur hic commentari potius ad Matthæum;
PG 24:535βιῶναι γὰρ δεῖ πρότερον θεοφιλῶς τὸν πάντα χρόνον τῆς ζωῆς ἐν ἀκτήμονι καὶ φιλοσόφῳ τρόπῳ διατελέσαντας, εἶθ’ οὕτως ἐπὶ τὸ θεοφιλὲς τέλος ἐλθεῖν. Οἱ μὲν οὖν πρῶτοι τὴν ἄκραν ἀκτήμονα μετήρχοντο ἀγωγὴν τοῦ βίου, διὰ πάσης αὐτῶν τῆς ζωῆς τοῖς τῆς ἀρετῆς ἄθλοις ἐναγωνιζόμενοι· οἱ δὲ δεύτεροι τῆς εἰς αὐτὸν μαρτυρίας ἕνεκεν ἠλαύνοντο πολεμούμενοι καὶ μισούμενοι, συκοφαντούμενοί τε ψευδέσι διαβολαῖς δι’ οὐδὲν ἕτερον ἢ διὰ τὴν εἰς Χριστὸν ὁμολογίαν. Ἀλλὰ γὰρ τοὺς μὲν πεινῶντας καὶ κλαίοντας καὶ διὰ Χριστὸν ὀνειδιζομένους καὶ παρὰ τῷ Λουκᾷ ὀψόμεθα· τοὺς δὲ πραεῖς καὶ τοὺς ἐλεήμονας καὶ τοὺς καθαροὺς τῇ καρδίᾳ καὶ τοὺς εἰρηνοποιοὺς ὁ Ματθαῖος ἡμῖν εἰς ἐξέτασιν παρατίθεται. Καὶ ταῦτ’ ἔλεγεν ὁπλίζων καὶ περιφράττων τοὺς μαθητὰς εἰς τὸν κατὰ τῶν ἐναντίων πόλεμον, ὃν ἔμελλον ἐπαναντλεῖσθαι κηρύττοντες παντὶ τῷ κόσμῳ, καὶ μαρτυρόμενοι τὴν ἑνὸς τοῦ ἐπὶ πάντων Θεοῦ βασιλείαν. Μέλλοντας γὰρ αὐτοὺς διὰ τὸ νέον κήρυγμα πρὸς ἁπάντων ἐλαύνεσθαι καὶ πολεμεῖσθαι, προησφαλίζετο καὶ προέφραττε μακαρισμῶν τε ἠξίου·
αὐτῷ μακαρισμοί, καὶ τέταρτος καὶ ἐφεξῆς (40). Εξ εἶναι γὰρ ἐδίδασκε καθ' ἕνα τινά τρόπον τῶν κατωνο μασμένων βίων καταξιωθῆναι τῶν ἐπηγγελμένων φι λοτιμεῖσθαι· ὥστ᾽ εἶναι δυνατόν, ἐν τῇ τοῦ Θεοῦ βασι λείς γενομένους, εἰ καὶ μὴ συμβασιλεῦσαι Χριστῷ κατὰ τοὺς πτωχοὺς τῷ πνεύματι, ἀλλὰ γοῦν παρα κληθῆναι ἐφ᾽ οἷς τὰ πρὸς θάνατον ἁμαρτήσαντες επένθησαν, μετανοίᾳ καὶ ἐξομολογήσει (47) καὶ βίῳ σώφρονι ἑαυτοὺς ἐπιδεδωκότες· ἡ τῆς ἐπηγγελμένης γῆς τυχεῖν, οικήτοράς τε καὶ πολίτας τῆς ἄνω τοῦ Θεοῦ πόλεως γενέσθαι, πράους καὶ ἀνεξικάκους ἀπο δειχθέντας· ἡ πεινήσαντας ἐν τῷ παρόντι βίῳ, καὶ διψήσαντας τῆς δικαιοσύνης τυχεῖν αὐτῆς, καὶ χορε σθῆναι κατὰ τὸν ἐπηγγελμένον αἰῶνα, ἐπὰν αὐτῆς καθαρᾶς τῆς οὐσιώδους ἀρετῆς ἀπολαύωσιν, αὐτὴν υποστατικὴν ὁρῶντες τὴν τοῦ Θεοῦ δικαιοσύνην, καὶ αὐτὴν τὴν σοφίαν τοῦ Θεοῦ, καὶ τὴν ζωὴν τὴν αἰών νιον, καὶ τὸ ψυχῶν φωτιστικών· ὰ δὴ πάντα ἐπινοεί ται κατὰ τὰς ἐνυπαρχούσας δυνάμεις τῷ μονογενεί τοῦ Θεοῦ λόγῳ. Εἰ δὲ ἄλλως τινὲς φιλάνθρωποι καὶ ἐλεήμονες γεγόνασι, τὸ συμπαθὲς καὶ κοινωνικὸν πρὸς τοὺς πέλας ἐπιδεικνύμενοι, ταὐτὸν πείσονται οἷς έδρασαν, κατ' ἔλεον Θεοῦ καὶ φιλανθρωπίαν ἐλεηθέν τες. Αλλο δὲ τάγμα γένοιτ' ἂν τῶν κατὰ τὴν ἐπαγ γελίαν μακαρίων, τὸ τῶν τὴν καρδίαν τουτέστι τὴν διάνοιαν κεκαθαρμένων· καὶ ἄλλο πάλιν τῶν εἰρηνο ποιῶν· ὧν οἱ μὲν πρότεροι γέρας λήψονται τῆς καθα ρότητος, τὴν τοῦ Θεοῦ θέαν, ἅτε δὲ ὀφθαλμοῖς ψυχῆς κεκαθαρμένοις αὐτὸν ἀψόμενοι· οἱ δὲ δεύτεροι υἱοὶ Θεοῦ γενήσονται, ὡς ἂν ἔργον ὅμοιον κατωρθωκότες· οἷον καὶ ὁ τοῦ Θεοῦ Υἱὸς εἰρηνοποιήσας τὰ πάντα δι' ἑαυτοῦ, τά τε ἐν οὐρανῷ καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς. Ἀλλ' οὗτοι μὲν ἐπὶ διαφόροις κατορθώμασι διαφόρων τεύ ξονται τιμῶν ἐν τῇ κατηγγελμένῃ τῶν οὐρανῶν βασι- λείᾳ. Οἱ γε μὴν αὐτῷ συμβασιλεύσοντες τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ πρῶτοι μὲν ἦσαν οἱ δηλωθέντες πτωχοὶ τῷ οι πνεύματι· δεύτεροι δὲ μετ' ἐκείνους οι γενναῖοι τοῦ Θεοῦ μάρτυρες, περὶ ὧν ἐξῆς ἐδίδασκε λέγων· Μα κάριοι οι δεδιωγμένοι ἔνεκεν δικαιοσύνης· διὰ τούτων γὰρ τοὺς μέλλοντας υπεραγωνίζεσθαι τῆς βασιλείας ὡς εὐγενεῖς Θεοῦ στρατιώτας εμακάριζεν· ἀναγκαίως καὶ αὐτοῖς ὡς ἀδελφοῖς τῶν προμεμακα- ρισμένων πτωχῶν βραβεῖα τῶν ἐπάθλων τὴν τῶν οὐ μανῶν βασιλείαν ὑπισχνούμενος. Τάξει δὲ πολλῇ καὶ ἀκολουθίᾳ τούτοις μετεδίδου τῆς αὐτοῦ βασιλείας μετ τὰ τοὺς πτωχοὺς τῷ πνεύματι· βιῶναι γὰρ δεῖ πρό τερον θεοφιλῶς τὸν πάντα χρόνον τῆς ζωῆς ἐν ἀκτή- μονι καὶ φιλοσόφῳ τρόπῳ διατελέσαντας, εἶθ' οὕτως ἐπὶ τὸ θεοφιλὲς τέλος ἐλθεῖν. Οἱ μὲν οὖν πρώτοι τὴν ἄκραν ἀκτήμονα μετήρχοντο ἀγωγὴν τοῦ βίου, διὰ πάσης αὐτῶν τῆς ζωῆς τοῖς τῆς ἀρετῆς ἄθλοις ἐν αγωνιζόμενοι· οἱ δὲ δεύτεροι τῆς εἰς αὐτὸν μαρτυρίας " B - EXEGETICA. EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS III. titudo, et quarta, illaeque deinceps. Lienre enim & ‹locebat secundum aliquod ex prædictis vitæ gene- ribus promissa bene consequi; ita ut possent in Dei regno, si minus cum Christo regnare eque ac pauperes spiritu, at certe recreari, eo quod morti- fera sua peccata defleverint, ac pœnitentiæ et con- fessioni castaque vita semet addixerint. Vel pro- missa terra potiri, et habitatores civesque superns Dei civitatis deri, quia mites se patientesque prae- buerint. Vel quia esuriverint in praesenti vit justi- tiam atque sitiverint, eaque satiari in futuro sæculo optaverint; ita defmcatam ac substantialem virtn- tem obtineant, et hypostaticam ipsam Dei justitiam aspiciant, ipsamque Doi sapientiam, seternam vi- tam, et animarum lumen. Quæ omnia secundum inbarentem virtutem in unigenito Dei Verbo esse intelliguntur. Quod si alioqui nonnulli benigni fuerint et eleemosynarii, misericordiamque ac libe- ralitatem erga proximos demonstraverint, bene- ficiorum suorum vicem experientur, misericordia clementiaque Del fruendo. Alius est beatorum se- cundum promissionem ordo, qui corde, id est mente puri sunt; itemque alius pacifcorum. Quorum priores quidem puritatis suæ mercedem percipient, Dei visionem, quia purgatis eum animæ oculis sunt visuri; alteri vero filii Dei fient, propterea quod par opus fecerint, atque Dei Filius, qui omnia per se Ipsum pacifcavit sive quæ in coslis sunt, sive quae in terra. Verumtamen bi omnes pro suorum ope rum diversitate diversis in promisso calorum regno potientur honoribus. Nam regnabunt eum Dei Filio primi qui nominati sunt pauperes spiritu. Post illos autem secundi, fortes Dei martyres, de quibus postea dicit: Beati qui persecutionem pa- tiuntur propter justitiam. His enim verbis eos qui pro regno decertaturi erant, tanquam nobiles Dei unilites dicebat bealos; necessario his quoque, beatificatorum antea pauperum fratribus, mercedis loco cœlorum regnum promittens. Multo autem cum ordine et consentanee his communicat regnum sauna post pauperes spirita. Oportet enim primum vivere Deo gratos toto vitæ tempore, pauperem ac philosophicum morem tenentes : deinde sic ad gra- tum Deo Anem pertingere. Itaque priores illi sum- mam vitæ paupertatem sectantes, toto statis sum tempore pro virtutis præmiis decertarunt. Secundi vero, propter testimonium de Christo, exagitati fuerunt, oppugnati, odio habiti, falsis accusationi- bus calumniose appetiti, nullam aliamı ob causain quam ob Christi confessionem. Sed enim esurien- tes quidem et flentes, et Christi causa contumeliis alectos apud Lucam quoque videbimus (48); miles beatitudines, cum Lucas quatuor tantum scribat. In Matthæo itaque versari videtur Eusebius. sione. commentari quam in Lucam, ad quem tamen Ni- C D cetas Eusebii has meditationes traxit. Nisi fortasse Eusebias generatim ad tetraevangelium, quasi per harmoniam, commentatus fuit. Aut nisi denique sumuntur hæc et alia ex Theophania fortasse ple- Diore; in cujus certe quarto libro modo ex hoc modo ex alio evangelista facit excerpta Eusebius, (46) floc quoque apud Matthaeum, qui octo ponit (47) Animadverte penitentiam non siue confet (48) Vides rursus Eusebium in Matthæum potius
PG 24:536ὅτι δὴ ἄληπτον βίον προβαλλόμενοι, ὡς μηδὲ τοῖς ἐχθροῖς προφάσεις κατ’ αὐτῶν θηρωμένοις ἀφορμὰς διαβολῆς παρέχειν· ὅμως διὰ μόνην τὴν εἰς αὐτὸν ὁμολογίαν, καὶ τῶν αὐτοῦ παραγγελμάτων ἕνεκεν, διώκεσθαι καὶ πολεμεῖσθαι μέλλοιεν, δυσφημούμενοι καὶ πάσας ὑπομένοντες λοιδορίας καὶ ὕβρεις καὶ ὀνειδισμοὺς, οὐ δι’ οἰκείας πλημμελείας, διὰ δὲ τὸν ἐνάρετον καὶ ἄκρον ἐν δικαιοσύνῃ βίον αὐτῶν· ὃ δὴ καὶ αὐτὸ κατὰ τὴν θείαν προμήθειαν εἰρημένον τέλους ἐτύγχανεν ἀληθοῦς ἐν τῷ μετὰ ταῦτα χρόνῳ. Πλὴν ἀλλὰ θεραπεύει τὸ λυπηρὸν τοῦ λόγου, ἰσοτίμους αὐτοὺς ἀποφαίνων τοῖς πάλαι τοῦ Θεοῦ προφήταις. Διὸ καὶ χαίρειν καὶ ἀγαλλιᾷν ἐν πᾶσι τοῖς ἐπιοῦσι παρῄνει, ὡς ἂν τὰ ὅμοια τοῖς προφήταις πεισομένους, καὶ δηλαδὴ ὁμοίως αὐτοῖς τῆς παρὰ τῷ Θεῷ τιμῆς ἀξιωθησομένους. Ἔνθεν εἰκότως Παῦλος τούτοις ἐπιθαῤῥῶν ἔλεγεν· Εἴπερ συμπάσχομεν, ἵνα καὶ συνδοξασθῶμεν· καὶ, Οὐκ ἄξια τὰ παθήματα τοῦ νῦν καιροῦ πρὸς τὴν μέλλουσαν δόξαν ἐκκαλυφθῆναι εἰς ἡμᾶς.
αὐτῷ μακαρισμοί, καὶ τέταρτος καὶ ἐφεξῆς (40). Εξ εἶναι γὰρ ἐδίδασκε καθ' ἕνα τινά τρόπον τῶν κατωνο μασμένων βίων καταξιωθῆναι τῶν ἐπηγγελμένων φι λοτιμεῖσθαι· ὥστ᾽ εἶναι δυνατόν, ἐν τῇ τοῦ Θεοῦ βασι λείς γενομένους, εἰ καὶ μὴ συμβασιλεῦσαι Χριστῷ κατὰ τοὺς πτωχοὺς τῷ πνεύματι, ἀλλὰ γοῦν παρα κληθῆναι ἐφ᾽ οἷς τὰ πρὸς θάνατον ἁμαρτήσαντες επένθησαν, μετανοίᾳ καὶ ἐξομολογήσει (47) καὶ βίῳ σώφρονι ἑαυτοὺς ἐπιδεδωκότες· ἡ τῆς ἐπηγγελμένης γῆς τυχεῖν, οικήτοράς τε καὶ πολίτας τῆς ἄνω τοῦ Θεοῦ πόλεως γενέσθαι, πράους καὶ ἀνεξικάκους ἀπο δειχθέντας· ἡ πεινήσαντας ἐν τῷ παρόντι βίῳ, καὶ διψήσαντας τῆς δικαιοσύνης τυχεῖν αὐτῆς, καὶ χορε σθῆναι κατὰ τὸν ἐπηγγελμένον αἰῶνα, ἐπὰν αὐτῆς καθαρᾶς τῆς οὐσιώδους ἀρετῆς ἀπολαύωσιν, αὐτὴν υποστατικὴν ὁρῶντες τὴν τοῦ Θεοῦ δικαιοσύνην, καὶ αὐτὴν τὴν σοφίαν τοῦ Θεοῦ, καὶ τὴν ζωὴν τὴν αἰών νιον, καὶ τὸ ψυχῶν φωτιστικών· ὰ δὴ πάντα ἐπινοεί ται κατὰ τὰς ἐνυπαρχούσας δυνάμεις τῷ μονογενεί τοῦ Θεοῦ λόγῳ. Εἰ δὲ ἄλλως τινὲς φιλάνθρωποι καὶ ἐλεήμονες γεγόνασι, τὸ συμπαθὲς καὶ κοινωνικὸν πρὸς τοὺς πέλας ἐπιδεικνύμενοι, ταὐτὸν πείσονται οἷς έδρασαν, κατ' ἔλεον Θεοῦ καὶ φιλανθρωπίαν ἐλεηθέν τες. Αλλο δὲ τάγμα γένοιτ' ἂν τῶν κατὰ τὴν ἐπαγ γελίαν μακαρίων, τὸ τῶν τὴν καρδίαν τουτέστι τὴν διάνοιαν κεκαθαρμένων· καὶ ἄλλο πάλιν τῶν εἰρηνο ποιῶν· ὧν οἱ μὲν πρότεροι γέρας λήψονται τῆς καθα ρότητος, τὴν τοῦ Θεοῦ θέαν, ἅτε δὲ ὀφθαλμοῖς ψυχῆς κεκαθαρμένοις αὐτὸν ἀψόμενοι· οἱ δὲ δεύτεροι υἱοὶ Θεοῦ γενήσονται, ὡς ἂν ἔργον ὅμοιον κατωρθωκότες· οἷον καὶ ὁ τοῦ Θεοῦ Υἱὸς εἰρηνοποιήσας τὰ πάντα δι' ἑαυτοῦ, τά τε ἐν οὐρανῷ καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς. Ἀλλ' οὗτοι μὲν ἐπὶ διαφόροις κατορθώμασι διαφόρων τεύ ξονται τιμῶν ἐν τῇ κατηγγελμένῃ τῶν οὐρανῶν βασι- λείᾳ. Οἱ γε μὴν αὐτῷ συμβασιλεύσοντες τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ πρῶτοι μὲν ἦσαν οἱ δηλωθέντες πτωχοὶ τῷ οι πνεύματι· δεύτεροι δὲ μετ' ἐκείνους οι γενναῖοι τοῦ Θεοῦ μάρτυρες, περὶ ὧν ἐξῆς ἐδίδασκε λέγων· Μα κάριοι οι δεδιωγμένοι ἔνεκεν δικαιοσύνης· διὰ τούτων γὰρ τοὺς μέλλοντας υπεραγωνίζεσθαι τῆς βασιλείας ὡς εὐγενεῖς Θεοῦ στρατιώτας εμακάριζεν· ἀναγκαίως καὶ αὐτοῖς ὡς ἀδελφοῖς τῶν προμεμακα- ρισμένων πτωχῶν βραβεῖα τῶν ἐπάθλων τὴν τῶν οὐ μανῶν βασιλείαν ὑπισχνούμενος. Τάξει δὲ πολλῇ καὶ ἀκολουθίᾳ τούτοις μετεδίδου τῆς αὐτοῦ βασιλείας μετ τὰ τοὺς πτωχοὺς τῷ πνεύματι· βιῶναι γὰρ δεῖ πρό τερον θεοφιλῶς τὸν πάντα χρόνον τῆς ζωῆς ἐν ἀκτή- μονι καὶ φιλοσόφῳ τρόπῳ διατελέσαντας, εἶθ' οὕτως ἐπὶ τὸ θεοφιλὲς τέλος ἐλθεῖν. Οἱ μὲν οὖν πρώτοι τὴν ἄκραν ἀκτήμονα μετήρχοντο ἀγωγὴν τοῦ βίου, διὰ πάσης αὐτῶν τῆς ζωῆς τοῖς τῆς ἀρετῆς ἄθλοις ἐν αγωνιζόμενοι· οἱ δὲ δεύτεροι τῆς εἰς αὐτὸν μαρτυρίας " B - EXEGETICA. EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS III. titudo, et quarta, illaeque deinceps. Lienre enim & ‹locebat secundum aliquod ex prædictis vitæ gene- ribus promissa bene consequi; ita ut possent in Dei regno, si minus cum Christo regnare eque ac pauperes spiritu, at certe recreari, eo quod morti- fera sua peccata defleverint, ac pœnitentiæ et con- fessioni castaque vita semet addixerint. Vel pro- missa terra potiri, et habitatores civesque superns Dei civitatis deri, quia mites se patientesque prae- buerint. Vel quia esuriverint in praesenti vit justi- tiam atque sitiverint, eaque satiari in futuro sæculo optaverint; ita defmcatam ac substantialem virtn- tem obtineant, et hypostaticam ipsam Dei justitiam aspiciant, ipsamque Doi sapientiam, seternam vi- tam, et animarum lumen. Quæ omnia secundum inbarentem virtutem in unigenito Dei Verbo esse intelliguntur. Quod si alioqui nonnulli benigni fuerint et eleemosynarii, misericordiamque ac libe- ralitatem erga proximos demonstraverint, bene- ficiorum suorum vicem experientur, misericordia clementiaque Del fruendo. Alius est beatorum se- cundum promissionem ordo, qui corde, id est mente puri sunt; itemque alius pacifcorum. Quorum priores quidem puritatis suæ mercedem percipient, Dei visionem, quia purgatis eum animæ oculis sunt visuri; alteri vero filii Dei fient, propterea quod par opus fecerint, atque Dei Filius, qui omnia per se Ipsum pacifcavit sive quæ in coslis sunt, sive quae in terra. Verumtamen bi omnes pro suorum ope rum diversitate diversis in promisso calorum regno potientur honoribus. Nam regnabunt eum Dei Filio primi qui nominati sunt pauperes spiritu. Post illos autem secundi, fortes Dei martyres, de quibus postea dicit: Beati qui persecutionem pa- tiuntur propter justitiam. His enim verbis eos qui pro regno decertaturi erant, tanquam nobiles Dei unilites dicebat bealos; necessario his quoque, beatificatorum antea pauperum fratribus, mercedis loco cœlorum regnum promittens. Multo autem cum ordine et consentanee his communicat regnum sauna post pauperes spirita. Oportet enim primum vivere Deo gratos toto vitæ tempore, pauperem ac philosophicum morem tenentes : deinde sic ad gra- tum Deo Anem pertingere. Itaque priores illi sum- mam vitæ paupertatem sectantes, toto statis sum tempore pro virtutis præmiis decertarunt. Secundi vero, propter testimonium de Christo, exagitati fuerunt, oppugnati, odio habiti, falsis accusationi- bus calumniose appetiti, nullam aliamı ob causain quam ob Christi confessionem. Sed enim esurien- tes quidem et flentes, et Christi causa contumeliis alectos apud Lucam quoque videbimus (48); miles beatitudines, cum Lucas quatuor tantum scribat. In Matthæo itaque versari videtur Eusebius. sione. commentari quam in Lucam, ad quem tamen Ni- C D cetas Eusebii has meditationes traxit. Nisi fortasse Eusebias generatim ad tetraevangelium, quasi per harmoniam, commentatus fuit. Aut nisi denique sumuntur hæc et alia ex Theophania fortasse ple- Diore; in cujus certe quarto libro modo ex hoc modo ex alio evangelista facit excerpta Eusebius, (46) floc quoque apud Matthaeum, qui octo ponit (47) Animadverte penitentiam non siue confet (48) Vides rursus Eusebium in Matthæum potius
PG 24:537Καὶ οὐ λόγοις μὲν ταῦτα ἔλεγεν, ἔργοις δὲ ἀφυστέρει τῶν λελεγμένων, ἀλλὰ καὶ αὐταῖς πράξεσι τοὺς ὑπὲρ εὐσεβείας ἄθλους ἐνεδείκνυτο, οὓς καὶ κατηριθμεῖτο λέγων· Διὸ εὐδοκῶ ἐν ἀσθενείαις, ἐν ὕβρεσι, καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ ταῦτα μὲν ἔτι τὰ τῶν ἄθλων προοίμια· τὸ δὲ συμπέρασμα τοῦ παντὸς ἀγῶνος αὐτῷ ἐπὶ τῆς Ῥωμαίων ἐτελειοῦτο πόλεως, ἔνθα μαρτυρίῳ τὴν κεφαλὴν ἀπετμήθη. Ὁ Πέτρος δὲ ἁρπαγμὸν τὸν διὰ σταυροῦ θάνατον ἐποιεῖτο διὰ τὰς σωτηρίους ἐλπίδας· Ἰάκωβός τε ὁμοίως ξίφει τὴν κεφαλὴν ἐν Ἱεροσολύμοις ἀποτέμνεται· καὶ Ἰωάννης νῆσον οἰκεῖν Πάτμον κατεκρίνετο· καὶ ἄλλος ἄλλως τὸ καθαρὸν καὶ ἄπλαστον τῆς τῶν αὐτοῦ λόγων ὑπακοῆς ἐνδειξάμενοι, διάφορον ὑπέμειναν τοῦ βίου τελευτήν. Καὶ ταῦτ’ οὐ παρὰ γνώμην ἔπασχον, πάσης δὲ ἡδονῆς ἡδίω τιθέμενοι τὴν τῶν σωτηρίων ἐπαγγελιῶν ἐλπίδα· ἐπεὶ γοῦν ποτε συλλαβόντες αὐτοὺς οἱ τοῦ Ἰουδαίων ἔθνους ἄρχοντες μαστίγων αἰκίαις ὑπέβαλον, ὡς ἡ περὶ αὐτῶν ἱστορία μαρτυρεῖ, ὡς ἄρα προῄεσαν ἐκ τοῦ συνεδρίου χαίροντες, ὅτι κατηξιώθησαν ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος τοῦ Χριστοῦ ἀτιμασθῆναι.
Ένεκεν ἐλαύνοντο πολεμούμενοι καὶ μισούμενοι, συχο- Δ φαντούμενοί τε ψευδέσι διαβολαῖς δι' οὐδὲν ἕτερον ἢ διὰ τὴν εἰς Χριστὸν ὁμολογίαν. ᾿Αλλὰ γὰρ τοὺς μὲν πεινῶντας καὶ κλαίοντας καὶ διὰ Χριστὸν ὀνειδιζομέν τους καὶ παρὰ τῷ Λουκᾷ ἀψόμεθα· τοὺς δὲ πραεῖς καὶ τοὺς ἐλεήμονας καὶ τοὺς καθαρούς τῇ καρδίᾳ καὶ τοὺς εἰρηνοποιοὺς ὁ Ματθαῖος ἡμῖν εἰς ἐξέτασιν παρατίθεται. Καὶ ταῦτ' ἔλεγεν ὁπλίζων καὶ περιφράττων τους μαθητὰς εἰς τὸν κατὰ τῶν ἐναντίων πόλεμον, εν ἔμελλον ἐπαναντλεῖσθαι κηρύττοντες παντὶ τῷ κόσμῳ, καὶ μαρτυρόμενοι τὴν ἑνὸς τοῦ ἐπὶ πάντων Θεοῦ βα- σιλείαν. Μέλλοντας γὰρ αὐτοὺς διὰ τὸ νέον κήρυγμα πρὸς ἁπάντων ἐλαύνεσθαι καὶ πολεμεῖσθαι, προησφα- λίζετο καὶ προέφραττε μακαρισμῶν τε ἠξίου· ὅτι δὴ ἄληπτον βίον προβαλλόμενοι, ὡς μηδὲ τοῖς ἐχθροῖς προφάσεις κατ' αὐτῶν θηρωμένοις ἀφορμας διαβολῆς παρέχειν· ὅμως διὰ μόνην τὴν εἰς αὐτὸν ὁμολογίαν, καὶ τῶν αὐτοῦ παραγγελμάτων ένεκεν, διώκεσθαι καὶ πολεμεῖσθαι μέλλοιεν, δυσφημούμενοι καὶ πάσας ὑπο- μένοντες λοιδορίας καὶ ὕβρεις καὶ ὀνειδισμούς, οὐ δι' οἰκείας πλημμελείας, διὰ δὲ τὸν ἐνάρετον καὶ ἄκρον ἐν δικαιοσύνῃ βίον αὐτῶν· ὁ δὴ καὶ αὐτὸ κατὰ τὴν θείαν προμήθειαν εἰρημένον τέλους ἐτύγχανεν ἀλη θοῦς ἐν τῷ μετὰ ταῦτα χρόνῳ. Πλὴν ἀλλὰ θεραπεύει τὸ λυπηρὸν τοῦ λόγου, ισοτίμους αὐτοὺς ἀποφαίνων τοῖς πάλαι τοῦ Θεοῦ προφήταις. Διὸ καὶ χαίρειν καὶ ἀγαλλιἦν ἐν πᾶσι τοῖς ἐπιοῦσι παρήνει, ὡς ἂν τὰ ὅμοια τοῖς προφήταις πεισομένους, καὶ δηλαδὴ ὁμοίως αυ τοῖς τῆς παρὰ τῷ Θεῷ τιμῆς ἀξιωθησομένους. Ενθεν εἰκότως Παῦλος τούτοις ἐπιθαῤῥῶν ἔλεγεν· Εἴπερ συμπάσχομεν, ἵνα καὶ συνδοξασθῶμεν· καὶ, Οὐκ ἄξια τὰ παθήματα τοῦ νῦν καιροῦ πρὸς τὴν μέλη λουσαν δόξαν ἐκκαλυφθῆναι εἰς ἡμᾶς. Καὶ οὐ λό γοις μὲν ταῦτα ἔλεγεν, ἔργοις δὲ ἀφυστέρει τῶν λε- λεγμένων, ἀλλὰ καὶ αὐταῖς πράξεσι τοὺς ὑπὲρ εύσε βείας ἄθλους ἐνεδείκνυτο, οἷς καὶ κατηριθμεῖτο λέ- γων· Διὸ εὐδοκῶ ἐν ἀσθενείαις, ἐν ὑδρεσι, καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ ταῦτα μὲν ὅτι τὰ τῶν ἄθλων προοίμια· τὸ δὲ συμπέρασμα τοῦ παντὸς ἀγῶνος αὐτῷ ἐπὶ τῆς Ῥωμαίων ἐτελειοῦτο πόλεως, ἔνθα μαρτυρίῳ τὴν κε- φαλὴν ἀπετμήθη (44). Ο Πέτρος δὲ ἁρπαγμὸν τὸν διὰ σταυροῦ θάνατον ἐποιεῖτο διὰ τὰς σωτηρίους ἐλπίδας· Ἰάκωβός τε ὁμοίως ξίφει τὴν κεφαλὴν ἐν Ἱεροσολύ- μοις ἀποτέμνεται· καὶ Ἰωάννης νῆσον οἰκεῖν Πάτμον κατεκρίνετο· καὶ ἄλλος ἄλλως τὸ καθαρὸν καὶ ἄπλα- στον τῆς τῶν αὐτοῦ λόγων ὑπακοῆς ἐνδειξάμενοι, διά- φορον ὑπέμειναν τοῦ βίου τελευτήν. Καὶ ταῦτ᾽ οὐ πα ρὰ γνώμην ἔπασχον, πάσης δὲ ἡδονῆς ἡδίω τιθέμενοι τὴν τῶν σωτηρίων επαγγελιῶν ἐλπίδα· ἐπεὶ γοῦν που σε συλλαβόντες αὐτοὺς οἱ τοῦ Ἰουδαίων ἔθνους ἄρχον τες μαστίγων αικίαις ὑπέβαλον, ὡς ἡ περὶ αὐτῶν Ιστορία μαρτυρεί, ὡς ἄρα προήεσαν ἐκ τοῦ συν εδρίου χαίροντες, ότι κατηξιώθησαν ὑπὲρ τοῦ Β Ει COMMENTARIA IN LUCAM. autem, et milourfourdes, et corde puros, et pacificos Matthæus nobis ad considerandum suppeditat. C Jain vero hæc aiebat armans alque communiens ad bellum cum hostibus discipulos, quod erant to- leraturi dum Loti mundo unum universalis Dei re- gnum prædicarent. Nempe eos, qui ob novam pre- dicationem ab omnibus exagitandi erant et oppa- gnandi, ante municbat atque armabat, et beatitu dine dignos defuiebat. Quia nimirum irreprehen- sibilem adeo vitam pre se ferentes, ut ne inimicis quidem ansam quærentibus, calumnia materiam præberent; nihilominus, propter solam Christi con- fessionem ejusque mandatorum causa, persecutio- num bellum perpessuri erant, maledicti, atque omni genere conviciorum, injuriarum, contumeliarum- que obruti, hand ob suum crimen aliquod, sed pro- pler suam exactæ virtutis ac justitiæ vitam. Quod sane secundum divinam præscientiam dictum, verum exitum nactum est sequente tempore. Sed tamen ser- monis tristitiam temperat, dum pares illos antiquis Dei prophetis affirmat. Ideo et gaudere et exsultare in omni re futura hortatur, ceu qui paria prophetis sint experturi, id est æque ac illi a Deo honoribus augendi. Unde merito Paulus big diciis fretus aiebat: Si quidem compalimur, ut et conglorifcemur. Et : Non sunt condignæ passiones hujus temporis ad futuram gloriam qua revelabitur in nobis ". Neque vero hæc verbo aiebat, opere autein a dictis dista- bat, sed ipsis actibus labores pro religione expro- mebat, quos etiam enumerabat dicens: Ideo mihi placeo in infrmitatibus, in contumeliis sro, et reli qua. bæc quidein erant laborum initia. Sed uni- versi agonis consummatio in Romana urbe illi contigit, ubi ei martyri caput est amputatum. Pe trus autem regnum rapuit per crucis necem cum spe salutari. Jacobus pariter gladio Hierosolymis capite minutus fuit; et Joannes ad insulæ Patmi in- colatum damnatus : aliique aliter dum puram atque sinceram doctrina Christi obedientiam exhibent, variis modis violentum vitæ exitum nacti sunt. Atque læc haud inviti sunt passi, sed qualibet vo- luptate dulciorem dominicarum promissionum spem habuerunt. Cum eos igitur Judaics gentis principes verberum castigationi addixerunt, ut historia de illis narrat, læti utique de concilio excesserunt, quod digni habiti essent pro nomine Christi contumeliam pali st. idque egerunt praecepto ejus obsequentes, qui lætari docuerat si quando propter eum paterṇu- ""Act. ▼, 41. Rom. viii, 17, 18. 37* II Cor. xii, 10. puleris Romæ exstantibus insigne mirumque dat testimonium Eusebius in Theophuniæ libro iv, cap. 7, bis verbis : Promissionem suam re confirmavit Ser- valor, nempe hunc ipsum Simonem, cognomine Ce- pham, oppidulo Galilææ Capharnaumo oriundum, multas hominum animas illuminaturum Dei notitia; ipsumque pariter in universo orbe cognitum iri usque ad Occidentis regiones. Ejus certe memoria uɛque D ad hodiernum tempus apud Romanos celebrior est, quam illa heroum velerum: adeo ut dignus quoque existimatus fuerit sepulcro insigni ante ipsam illo- rum urbem (nempe trans Tiberim in regione Vali- cana) ad quod populorum ex omni Romana ditione, tanquam ad asylum templumque Dei, accurrit multi- tudo. Pari modo Pauli mors martyrica, datumque ei sepulcrum, magnopere usque ad hunc diem in Ro- mana urbe honoruntur. (49) Apostolorum Petri ac Pauli mortibus et se-
Καὶ τοῦτ’ ἔπραττον, αὐτοῦ παράγγελμα πληροῦντες, ἐπειδὴ χαίρειν ἐδίδασκεν ὑπὲρ αὐτοῦ πάσχοντας. Ἰσοτίμους δ’ αὐτοὺς τοῖς προφήταις ἀπέφαινε, λέγων κατὰ Ματθαῖον· Οὕτω γὰρ ἐδίωξαν τοὺς πρὸ ὑμῶν· ὡς καὶ τούτων μὲν ὄντων προφητῶν, λειπομένων δὲ χρόνῳ, ἐξισουμένων γε μὴν ἐκείνοις διὰ τὴν ὁμοιοπάθειαν. Ἐπεὶ κἀκείνων ὁ μέν τις ἀνῃρεῖτο ξίφει, ὁ δὲ λίθοις, ὁ δὲ λέουσι παρεβάλλετο, ὁ δὲ ἐν λάκκῳ βορβόρου ἐβάλλετο· καὶ ἄλλος πρίονι τὸ σῶμα κατετέμνετο· οἱ δ’ ἐν πυρὸς καμίνῳ συνεκλείοντο. Διὸ δὴ θαῤῥεῖν ὁ Σωτὴρ ἐν τῇ τῶν δεινῶν ὑπομονῇ τοῖς κατ’ αὐτοῦ παρεκελεύετο γνωρίμοις, κατὰ καιρὸν ὑπομνήσας ὧν οἱ τοῦ Θεοῦ προφῆται πεπόνθασι· ὅπως διὰ τῆς ἐκείνων παραθέσεως καὶ αὐτοὶ τὰς αὐτὰς ὑπογράψοιεν αὐτοῖς ἐλπίδας· Ὅταν γὰρ, φησὶ, συκοφαντήσωσιν ὑμᾶς, χάρητε· ἐπειδὴ καὶ οἱ προφῆται τὸ αὐτὸ ὑπέστησαν.
Ένεκεν ἐλαύνοντο πολεμούμενοι καὶ μισούμενοι, συχο- Δ φαντούμενοί τε ψευδέσι διαβολαῖς δι' οὐδὲν ἕτερον ἢ διὰ τὴν εἰς Χριστὸν ὁμολογίαν. ᾿Αλλὰ γὰρ τοὺς μὲν πεινῶντας καὶ κλαίοντας καὶ διὰ Χριστὸν ὀνειδιζομέν τους καὶ παρὰ τῷ Λουκᾷ ἀψόμεθα· τοὺς δὲ πραεῖς καὶ τοὺς ἐλεήμονας καὶ τοὺς καθαρούς τῇ καρδίᾳ καὶ τοὺς εἰρηνοποιοὺς ὁ Ματθαῖος ἡμῖν εἰς ἐξέτασιν παρατίθεται. Καὶ ταῦτ' ἔλεγεν ὁπλίζων καὶ περιφράττων τους μαθητὰς εἰς τὸν κατὰ τῶν ἐναντίων πόλεμον, εν ἔμελλον ἐπαναντλεῖσθαι κηρύττοντες παντὶ τῷ κόσμῳ, καὶ μαρτυρόμενοι τὴν ἑνὸς τοῦ ἐπὶ πάντων Θεοῦ βα- σιλείαν. Μέλλοντας γὰρ αὐτοὺς διὰ τὸ νέον κήρυγμα πρὸς ἁπάντων ἐλαύνεσθαι καὶ πολεμεῖσθαι, προησφα- λίζετο καὶ προέφραττε μακαρισμῶν τε ἠξίου· ὅτι δὴ ἄληπτον βίον προβαλλόμενοι, ὡς μηδὲ τοῖς ἐχθροῖς προφάσεις κατ' αὐτῶν θηρωμένοις ἀφορμας διαβολῆς παρέχειν· ὅμως διὰ μόνην τὴν εἰς αὐτὸν ὁμολογίαν, καὶ τῶν αὐτοῦ παραγγελμάτων ένεκεν, διώκεσθαι καὶ πολεμεῖσθαι μέλλοιεν, δυσφημούμενοι καὶ πάσας ὑπο- μένοντες λοιδορίας καὶ ὕβρεις καὶ ὀνειδισμούς, οὐ δι' οἰκείας πλημμελείας, διὰ δὲ τὸν ἐνάρετον καὶ ἄκρον ἐν δικαιοσύνῃ βίον αὐτῶν· ὁ δὴ καὶ αὐτὸ κατὰ τὴν θείαν προμήθειαν εἰρημένον τέλους ἐτύγχανεν ἀλη θοῦς ἐν τῷ μετὰ ταῦτα χρόνῳ. Πλὴν ἀλλὰ θεραπεύει τὸ λυπηρὸν τοῦ λόγου, ισοτίμους αὐτοὺς ἀποφαίνων τοῖς πάλαι τοῦ Θεοῦ προφήταις. Διὸ καὶ χαίρειν καὶ ἀγαλλιἦν ἐν πᾶσι τοῖς ἐπιοῦσι παρήνει, ὡς ἂν τὰ ὅμοια τοῖς προφήταις πεισομένους, καὶ δηλαδὴ ὁμοίως αυ τοῖς τῆς παρὰ τῷ Θεῷ τιμῆς ἀξιωθησομένους. Ενθεν εἰκότως Παῦλος τούτοις ἐπιθαῤῥῶν ἔλεγεν· Εἴπερ συμπάσχομεν, ἵνα καὶ συνδοξασθῶμεν· καὶ, Οὐκ ἄξια τὰ παθήματα τοῦ νῦν καιροῦ πρὸς τὴν μέλη λουσαν δόξαν ἐκκαλυφθῆναι εἰς ἡμᾶς. Καὶ οὐ λό γοις μὲν ταῦτα ἔλεγεν, ἔργοις δὲ ἀφυστέρει τῶν λε- λεγμένων, ἀλλὰ καὶ αὐταῖς πράξεσι τοὺς ὑπὲρ εύσε βείας ἄθλους ἐνεδείκνυτο, οἷς καὶ κατηριθμεῖτο λέ- γων· Διὸ εὐδοκῶ ἐν ἀσθενείαις, ἐν ὑδρεσι, καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ ταῦτα μὲν ὅτι τὰ τῶν ἄθλων προοίμια· τὸ δὲ συμπέρασμα τοῦ παντὸς ἀγῶνος αὐτῷ ἐπὶ τῆς Ῥωμαίων ἐτελειοῦτο πόλεως, ἔνθα μαρτυρίῳ τὴν κε- φαλὴν ἀπετμήθη (44). Ο Πέτρος δὲ ἁρπαγμὸν τὸν διὰ σταυροῦ θάνατον ἐποιεῖτο διὰ τὰς σωτηρίους ἐλπίδας· Ἰάκωβός τε ὁμοίως ξίφει τὴν κεφαλὴν ἐν Ἱεροσολύ- μοις ἀποτέμνεται· καὶ Ἰωάννης νῆσον οἰκεῖν Πάτμον κατεκρίνετο· καὶ ἄλλος ἄλλως τὸ καθαρὸν καὶ ἄπλα- στον τῆς τῶν αὐτοῦ λόγων ὑπακοῆς ἐνδειξάμενοι, διά- φορον ὑπέμειναν τοῦ βίου τελευτήν. Καὶ ταῦτ᾽ οὐ πα ρὰ γνώμην ἔπασχον, πάσης δὲ ἡδονῆς ἡδίω τιθέμενοι τὴν τῶν σωτηρίων επαγγελιῶν ἐλπίδα· ἐπεὶ γοῦν που σε συλλαβόντες αὐτοὺς οἱ τοῦ Ἰουδαίων ἔθνους ἄρχον τες μαστίγων αικίαις ὑπέβαλον, ὡς ἡ περὶ αὐτῶν Ιστορία μαρτυρεί, ὡς ἄρα προήεσαν ἐκ τοῦ συν εδρίου χαίροντες, ότι κατηξιώθησαν ὑπὲρ τοῦ Β Ει COMMENTARIA IN LUCAM. autem, et milourfourdes, et corde puros, et pacificos Matthæus nobis ad considerandum suppeditat. C Jain vero hæc aiebat armans alque communiens ad bellum cum hostibus discipulos, quod erant to- leraturi dum Loti mundo unum universalis Dei re- gnum prædicarent. Nempe eos, qui ob novam pre- dicationem ab omnibus exagitandi erant et oppa- gnandi, ante municbat atque armabat, et beatitu dine dignos defuiebat. Quia nimirum irreprehen- sibilem adeo vitam pre se ferentes, ut ne inimicis quidem ansam quærentibus, calumnia materiam præberent; nihilominus, propter solam Christi con- fessionem ejusque mandatorum causa, persecutio- num bellum perpessuri erant, maledicti, atque omni genere conviciorum, injuriarum, contumeliarum- que obruti, hand ob suum crimen aliquod, sed pro- pler suam exactæ virtutis ac justitiæ vitam. Quod sane secundum divinam præscientiam dictum, verum exitum nactum est sequente tempore. Sed tamen ser- monis tristitiam temperat, dum pares illos antiquis Dei prophetis affirmat. Ideo et gaudere et exsultare in omni re futura hortatur, ceu qui paria prophetis sint experturi, id est æque ac illi a Deo honoribus augendi. Unde merito Paulus big diciis fretus aiebat: Si quidem compalimur, ut et conglorifcemur. Et : Non sunt condignæ passiones hujus temporis ad futuram gloriam qua revelabitur in nobis ". Neque vero hæc verbo aiebat, opere autein a dictis dista- bat, sed ipsis actibus labores pro religione expro- mebat, quos etiam enumerabat dicens: Ideo mihi placeo in infrmitatibus, in contumeliis sro, et reli qua. bæc quidein erant laborum initia. Sed uni- versi agonis consummatio in Romana urbe illi contigit, ubi ei martyri caput est amputatum. Pe trus autem regnum rapuit per crucis necem cum spe salutari. Jacobus pariter gladio Hierosolymis capite minutus fuit; et Joannes ad insulæ Patmi in- colatum damnatus : aliique aliter dum puram atque sinceram doctrina Christi obedientiam exhibent, variis modis violentum vitæ exitum nacti sunt. Atque læc haud inviti sunt passi, sed qualibet vo- luptate dulciorem dominicarum promissionum spem habuerunt. Cum eos igitur Judaics gentis principes verberum castigationi addixerunt, ut historia de illis narrat, læti utique de concilio excesserunt, quod digni habiti essent pro nomine Christi contumeliam pali st. idque egerunt praecepto ejus obsequentes, qui lætari docuerat si quando propter eum paterṇu- ""Act. ▼, 41. Rom. viii, 17, 18. 37* II Cor. xii, 10. puleris Romæ exstantibus insigne mirumque dat testimonium Eusebius in Theophuniæ libro iv, cap. 7, bis verbis : Promissionem suam re confirmavit Ser- valor, nempe hunc ipsum Simonem, cognomine Ce- pham, oppidulo Galilææ Capharnaumo oriundum, multas hominum animas illuminaturum Dei notitia; ipsumque pariter in universo orbe cognitum iri usque ad Occidentis regiones. Ejus certe memoria uɛque D ad hodiernum tempus apud Romanos celebrior est, quam illa heroum velerum: adeo ut dignus quoque existimatus fuerit sepulcro insigni ante ipsam illo- rum urbem (nempe trans Tiberim in regione Vali- cana) ad quod populorum ex omni Romana ditione, tanquam ad asylum templumque Dei, accurrit multi- tudo. Pari modo Pauli mors martyrica, datumque ei sepulcrum, magnopere usque ad hunc diem in Ro- mana urbe honoruntur. (49) Apostolorum Petri ac Pauli mortibus et se-
And all the people heard, and the tax collectors...Καὶ πᾶς ὁ λαὸς ἀκούσας, καὶ οἱ τελῶναι…
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Καὶ πᾶς ὁ λαὸς ἀκούσας, καὶ οἱ τελῶναι ἐδικαίωσαν τὸν Θεὸν, βαπτισθέντες τὸ βάπτισμα Ἰωάννου. Οἱ δὲ Φαρισαῖοι καὶ οἱ νομικοὶ τὴν βουλὴν τοῦ Θεοῦ ἠθέτησαν εἰς ἑαυτοὺς, μὴ βαπτισθέντες ὑπ’ αὐτοῦ. Ἑκατέρους δὲ τούτους αἰνίττεται καὶ ὅταν ἐν παραβολῇ λέγῃ· Τί ὑμῖν δοκεῖ;
Ένεκεν ἐλαύνοντο πολεμούμενοι καὶ μισούμενοι, συχο- Δ φαντούμενοί τε ψευδέσι διαβολαῖς δι' οὐδὲν ἕτερον ἢ διὰ τὴν εἰς Χριστὸν ὁμολογίαν. ᾿Αλλὰ γὰρ τοὺς μὲν πεινῶντας καὶ κλαίοντας καὶ διὰ Χριστὸν ὀνειδιζομέν τους καὶ παρὰ τῷ Λουκᾷ ἀψόμεθα· τοὺς δὲ πραεῖς καὶ τοὺς ἐλεήμονας καὶ τοὺς καθαρούς τῇ καρδίᾳ καὶ τοὺς εἰρηνοποιοὺς ὁ Ματθαῖος ἡμῖν εἰς ἐξέτασιν παρατίθεται. Καὶ ταῦτ' ἔλεγεν ὁπλίζων καὶ περιφράττων τους μαθητὰς εἰς τὸν κατὰ τῶν ἐναντίων πόλεμον, εν ἔμελλον ἐπαναντλεῖσθαι κηρύττοντες παντὶ τῷ κόσμῳ, καὶ μαρτυρόμενοι τὴν ἑνὸς τοῦ ἐπὶ πάντων Θεοῦ βα- σιλείαν. Μέλλοντας γὰρ αὐτοὺς διὰ τὸ νέον κήρυγμα πρὸς ἁπάντων ἐλαύνεσθαι καὶ πολεμεῖσθαι, προησφα- λίζετο καὶ προέφραττε μακαρισμῶν τε ἠξίου· ὅτι δὴ ἄληπτον βίον προβαλλόμενοι, ὡς μηδὲ τοῖς ἐχθροῖς προφάσεις κατ' αὐτῶν θηρωμένοις ἀφορμας διαβολῆς παρέχειν· ὅμως διὰ μόνην τὴν εἰς αὐτὸν ὁμολογίαν, καὶ τῶν αὐτοῦ παραγγελμάτων ένεκεν, διώκεσθαι καὶ πολεμεῖσθαι μέλλοιεν, δυσφημούμενοι καὶ πάσας ὑπο- μένοντες λοιδορίας καὶ ὕβρεις καὶ ὀνειδισμούς, οὐ δι' οἰκείας πλημμελείας, διὰ δὲ τὸν ἐνάρετον καὶ ἄκρον ἐν δικαιοσύνῃ βίον αὐτῶν· ὁ δὴ καὶ αὐτὸ κατὰ τὴν θείαν προμήθειαν εἰρημένον τέλους ἐτύγχανεν ἀλη θοῦς ἐν τῷ μετὰ ταῦτα χρόνῳ. Πλὴν ἀλλὰ θεραπεύει τὸ λυπηρὸν τοῦ λόγου, ισοτίμους αὐτοὺς ἀποφαίνων τοῖς πάλαι τοῦ Θεοῦ προφήταις. Διὸ καὶ χαίρειν καὶ ἀγαλλιἦν ἐν πᾶσι τοῖς ἐπιοῦσι παρήνει, ὡς ἂν τὰ ὅμοια τοῖς προφήταις πεισομένους, καὶ δηλαδὴ ὁμοίως αυ τοῖς τῆς παρὰ τῷ Θεῷ τιμῆς ἀξιωθησομένους. Ενθεν εἰκότως Παῦλος τούτοις ἐπιθαῤῥῶν ἔλεγεν· Εἴπερ συμπάσχομεν, ἵνα καὶ συνδοξασθῶμεν· καὶ, Οὐκ ἄξια τὰ παθήματα τοῦ νῦν καιροῦ πρὸς τὴν μέλη λουσαν δόξαν ἐκκαλυφθῆναι εἰς ἡμᾶς. Καὶ οὐ λό γοις μὲν ταῦτα ἔλεγεν, ἔργοις δὲ ἀφυστέρει τῶν λε- λεγμένων, ἀλλὰ καὶ αὐταῖς πράξεσι τοὺς ὑπὲρ εύσε βείας ἄθλους ἐνεδείκνυτο, οἷς καὶ κατηριθμεῖτο λέ- γων· Διὸ εὐδοκῶ ἐν ἀσθενείαις, ἐν ὑδρεσι, καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ ταῦτα μὲν ὅτι τὰ τῶν ἄθλων προοίμια· τὸ δὲ συμπέρασμα τοῦ παντὸς ἀγῶνος αὐτῷ ἐπὶ τῆς Ῥωμαίων ἐτελειοῦτο πόλεως, ἔνθα μαρτυρίῳ τὴν κε- φαλὴν ἀπετμήθη (44). Ο Πέτρος δὲ ἁρπαγμὸν τὸν διὰ σταυροῦ θάνατον ἐποιεῖτο διὰ τὰς σωτηρίους ἐλπίδας· Ἰάκωβός τε ὁμοίως ξίφει τὴν κεφαλὴν ἐν Ἱεροσολύ- μοις ἀποτέμνεται· καὶ Ἰωάννης νῆσον οἰκεῖν Πάτμον κατεκρίνετο· καὶ ἄλλος ἄλλως τὸ καθαρὸν καὶ ἄπλα- στον τῆς τῶν αὐτοῦ λόγων ὑπακοῆς ἐνδειξάμενοι, διά- φορον ὑπέμειναν τοῦ βίου τελευτήν. Καὶ ταῦτ᾽ οὐ πα ρὰ γνώμην ἔπασχον, πάσης δὲ ἡδονῆς ἡδίω τιθέμενοι τὴν τῶν σωτηρίων επαγγελιῶν ἐλπίδα· ἐπεὶ γοῦν που σε συλλαβόντες αὐτοὺς οἱ τοῦ Ἰουδαίων ἔθνους ἄρχον τες μαστίγων αικίαις ὑπέβαλον, ὡς ἡ περὶ αὐτῶν Ιστορία μαρτυρεί, ὡς ἄρα προήεσαν ἐκ τοῦ συν εδρίου χαίροντες, ότι κατηξιώθησαν ὑπὲρ τοῦ Β Ει COMMENTARIA IN LUCAM. autem, et milourfourdes, et corde puros, et pacificos Matthæus nobis ad considerandum suppeditat. C Jain vero hæc aiebat armans alque communiens ad bellum cum hostibus discipulos, quod erant to- leraturi dum Loti mundo unum universalis Dei re- gnum prædicarent. Nempe eos, qui ob novam pre- dicationem ab omnibus exagitandi erant et oppa- gnandi, ante municbat atque armabat, et beatitu dine dignos defuiebat. Quia nimirum irreprehen- sibilem adeo vitam pre se ferentes, ut ne inimicis quidem ansam quærentibus, calumnia materiam præberent; nihilominus, propter solam Christi con- fessionem ejusque mandatorum causa, persecutio- num bellum perpessuri erant, maledicti, atque omni genere conviciorum, injuriarum, contumeliarum- que obruti, hand ob suum crimen aliquod, sed pro- pler suam exactæ virtutis ac justitiæ vitam. Quod sane secundum divinam præscientiam dictum, verum exitum nactum est sequente tempore. Sed tamen ser- monis tristitiam temperat, dum pares illos antiquis Dei prophetis affirmat. Ideo et gaudere et exsultare in omni re futura hortatur, ceu qui paria prophetis sint experturi, id est æque ac illi a Deo honoribus augendi. Unde merito Paulus big diciis fretus aiebat: Si quidem compalimur, ut et conglorifcemur. Et : Non sunt condignæ passiones hujus temporis ad futuram gloriam qua revelabitur in nobis ". Neque vero hæc verbo aiebat, opere autein a dictis dista- bat, sed ipsis actibus labores pro religione expro- mebat, quos etiam enumerabat dicens: Ideo mihi placeo in infrmitatibus, in contumeliis sro, et reli qua. bæc quidein erant laborum initia. Sed uni- versi agonis consummatio in Romana urbe illi contigit, ubi ei martyri caput est amputatum. Pe trus autem regnum rapuit per crucis necem cum spe salutari. Jacobus pariter gladio Hierosolymis capite minutus fuit; et Joannes ad insulæ Patmi in- colatum damnatus : aliique aliter dum puram atque sinceram doctrina Christi obedientiam exhibent, variis modis violentum vitæ exitum nacti sunt. Atque læc haud inviti sunt passi, sed qualibet vo- luptate dulciorem dominicarum promissionum spem habuerunt. Cum eos igitur Judaics gentis principes verberum castigationi addixerunt, ut historia de illis narrat, læti utique de concilio excesserunt, quod digni habiti essent pro nomine Christi contumeliam pali st. idque egerunt praecepto ejus obsequentes, qui lætari docuerat si quando propter eum paterṇu- ""Act. ▼, 41. Rom. viii, 17, 18. 37* II Cor. xii, 10. puleris Romæ exstantibus insigne mirumque dat testimonium Eusebius in Theophuniæ libro iv, cap. 7, bis verbis : Promissionem suam re confirmavit Ser- valor, nempe hunc ipsum Simonem, cognomine Ce- pham, oppidulo Galilææ Capharnaumo oriundum, multas hominum animas illuminaturum Dei notitia; ipsumque pariter in universo orbe cognitum iri usque ad Occidentis regiones. Ejus certe memoria uɛque D ad hodiernum tempus apud Romanos celebrior est, quam illa heroum velerum: adeo ut dignus quoque existimatus fuerit sepulcro insigni ante ipsam illo- rum urbem (nempe trans Tiberim in regione Vali- cana) ad quod populorum ex omni Romana ditione, tanquam ad asylum templumque Dei, accurrit multi- tudo. Pari modo Pauli mors martyrica, datumque ei sepulcrum, magnopere usque ad hunc diem in Ro- mana urbe honoruntur. (49) Apostolorum Petri ac Pauli mortibus et se-
PG 24:538Ἄνθρωπός τις εἶχε τέκνα δύο· καὶ προσελθὼν τῷ πρώτῳ εἶπε· Τέκνον, ὕπαγε, σήμερον ἐργάζου ἐν τῷ ἀμπελῶνί μου. Ὁ δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν, Οὐ θέλω· ὕστερον δὲ μεταμεληθεὶς ἀπῆλθε. Καὶ προσελθὼν τῷ ἑτέρῳ ὁμοίως εἶπεν· ὁ δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν, Ἐγὼ, κύριε· καὶ οὐκ ἀπῆλθε. Τίς ἐκ τῶν δύο ἐποίησε τὸ θέλημα τοῦ πατρός; λέγουσιν αὐτῷ, Ὁ πρῶτος. Ἐνταῦθα γὰρ δύο τάγματα τῷ λόγῳ παραστησάμενος, ἓν μὲν τὸ Ἰσραηλιτικὸν, ἕτερον δὲ τὸ τῶν ἀλλοφύλων ἐθνῶν διὰ τῶν τελωνῶν δηλούμενον, ἄμφω δύο τέκνα ἑνὸς πατρὸς ὠνόμαζεν, ἐπεὶ ἐξ ἑνὸς Θεοῦ πάντες, Ἰουδαῖοί τε καὶ Ἕλληνες. Καὶ πρώτους μὲν ἐκάλεσε τοὺς ἐξ ἐθνῶν, δευτέρους δὲ τοὺς ἐκ περιτομῆς· ἐπειδὴ πρὸ τοῦ Ἰσραὴλ ὑπῆρχε τὰ ἔθνη, καὶ τοῖς ἔθνεσι πρώτοις, μήπω μηδὲ ὀνόματος ὄντος ἐν ἀνθρώποις Ἰσραηλιτικοῦ, οἱ χρησμοὶ παρείχοντο τοῦ Θεοῦ καὶ αἱ θεοφάνειαι. Ὅ τε γὰρ Ἐνὼχ ἐθνικὸς ἦν ἀπερίτμητος ὢν, ὃς ἔπαθλον εἴληφε τῆς εὐαρεστήσεως τὴν ἐξ ἀνθρώπων μετάθεσιν· καὶ Νῶε δίκαιος ἐν τῇ γενεᾷ αὐτοῦ γεγονὼς, χρησμῶν Θεοῦ κατηξιώθη, ἀπερίτμητος ὢν καὶ αὐτός· καὶ Μελχισεδὲκ παλαιότερος γεγονὼς τοῦ ἐκ περιτομῆς λαοῦ, ἱερεὺς τοῦ Θεοῦ τοῦ ὑψίστου κεχρημάτικε·
Ένεκεν ἐλαύνοντο πολεμούμενοι καὶ μισούμενοι, συχο- Δ φαντούμενοί τε ψευδέσι διαβολαῖς δι' οὐδὲν ἕτερον ἢ διὰ τὴν εἰς Χριστὸν ὁμολογίαν. ᾿Αλλὰ γὰρ τοὺς μὲν πεινῶντας καὶ κλαίοντας καὶ διὰ Χριστὸν ὀνειδιζομέν τους καὶ παρὰ τῷ Λουκᾷ ἀψόμεθα· τοὺς δὲ πραεῖς καὶ τοὺς ἐλεήμονας καὶ τοὺς καθαρούς τῇ καρδίᾳ καὶ τοὺς εἰρηνοποιοὺς ὁ Ματθαῖος ἡμῖν εἰς ἐξέτασιν παρατίθεται. Καὶ ταῦτ' ἔλεγεν ὁπλίζων καὶ περιφράττων τους μαθητὰς εἰς τὸν κατὰ τῶν ἐναντίων πόλεμον, εν ἔμελλον ἐπαναντλεῖσθαι κηρύττοντες παντὶ τῷ κόσμῳ, καὶ μαρτυρόμενοι τὴν ἑνὸς τοῦ ἐπὶ πάντων Θεοῦ βα- σιλείαν. Μέλλοντας γὰρ αὐτοὺς διὰ τὸ νέον κήρυγμα πρὸς ἁπάντων ἐλαύνεσθαι καὶ πολεμεῖσθαι, προησφα- λίζετο καὶ προέφραττε μακαρισμῶν τε ἠξίου· ὅτι δὴ ἄληπτον βίον προβαλλόμενοι, ὡς μηδὲ τοῖς ἐχθροῖς προφάσεις κατ' αὐτῶν θηρωμένοις ἀφορμας διαβολῆς παρέχειν· ὅμως διὰ μόνην τὴν εἰς αὐτὸν ὁμολογίαν, καὶ τῶν αὐτοῦ παραγγελμάτων ένεκεν, διώκεσθαι καὶ πολεμεῖσθαι μέλλοιεν, δυσφημούμενοι καὶ πάσας ὑπο- μένοντες λοιδορίας καὶ ὕβρεις καὶ ὀνειδισμούς, οὐ δι' οἰκείας πλημμελείας, διὰ δὲ τὸν ἐνάρετον καὶ ἄκρον ἐν δικαιοσύνῃ βίον αὐτῶν· ὁ δὴ καὶ αὐτὸ κατὰ τὴν θείαν προμήθειαν εἰρημένον τέλους ἐτύγχανεν ἀλη θοῦς ἐν τῷ μετὰ ταῦτα χρόνῳ. Πλὴν ἀλλὰ θεραπεύει τὸ λυπηρὸν τοῦ λόγου, ισοτίμους αὐτοὺς ἀποφαίνων τοῖς πάλαι τοῦ Θεοῦ προφήταις. Διὸ καὶ χαίρειν καὶ ἀγαλλιἦν ἐν πᾶσι τοῖς ἐπιοῦσι παρήνει, ὡς ἂν τὰ ὅμοια τοῖς προφήταις πεισομένους, καὶ δηλαδὴ ὁμοίως αυ τοῖς τῆς παρὰ τῷ Θεῷ τιμῆς ἀξιωθησομένους. Ενθεν εἰκότως Παῦλος τούτοις ἐπιθαῤῥῶν ἔλεγεν· Εἴπερ συμπάσχομεν, ἵνα καὶ συνδοξασθῶμεν· καὶ, Οὐκ ἄξια τὰ παθήματα τοῦ νῦν καιροῦ πρὸς τὴν μέλη λουσαν δόξαν ἐκκαλυφθῆναι εἰς ἡμᾶς. Καὶ οὐ λό γοις μὲν ταῦτα ἔλεγεν, ἔργοις δὲ ἀφυστέρει τῶν λε- λεγμένων, ἀλλὰ καὶ αὐταῖς πράξεσι τοὺς ὑπὲρ εύσε βείας ἄθλους ἐνεδείκνυτο, οἷς καὶ κατηριθμεῖτο λέ- γων· Διὸ εὐδοκῶ ἐν ἀσθενείαις, ἐν ὑδρεσι, καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ ταῦτα μὲν ὅτι τὰ τῶν ἄθλων προοίμια· τὸ δὲ συμπέρασμα τοῦ παντὸς ἀγῶνος αὐτῷ ἐπὶ τῆς Ῥωμαίων ἐτελειοῦτο πόλεως, ἔνθα μαρτυρίῳ τὴν κε- φαλὴν ἀπετμήθη (44). Ο Πέτρος δὲ ἁρπαγμὸν τὸν διὰ σταυροῦ θάνατον ἐποιεῖτο διὰ τὰς σωτηρίους ἐλπίδας· Ἰάκωβός τε ὁμοίως ξίφει τὴν κεφαλὴν ἐν Ἱεροσολύ- μοις ἀποτέμνεται· καὶ Ἰωάννης νῆσον οἰκεῖν Πάτμον κατεκρίνετο· καὶ ἄλλος ἄλλως τὸ καθαρὸν καὶ ἄπλα- στον τῆς τῶν αὐτοῦ λόγων ὑπακοῆς ἐνδειξάμενοι, διά- φορον ὑπέμειναν τοῦ βίου τελευτήν. Καὶ ταῦτ᾽ οὐ πα ρὰ γνώμην ἔπασχον, πάσης δὲ ἡδονῆς ἡδίω τιθέμενοι τὴν τῶν σωτηρίων επαγγελιῶν ἐλπίδα· ἐπεὶ γοῦν που σε συλλαβόντες αὐτοὺς οἱ τοῦ Ἰουδαίων ἔθνους ἄρχον τες μαστίγων αικίαις ὑπέβαλον, ὡς ἡ περὶ αὐτῶν Ιστορία μαρτυρεί, ὡς ἄρα προήεσαν ἐκ τοῦ συν εδρίου χαίροντες, ότι κατηξιώθησαν ὑπὲρ τοῦ Β Ει COMMENTARIA IN LUCAM. autem, et milourfourdes, et corde puros, et pacificos Matthæus nobis ad considerandum suppeditat. C Jain vero hæc aiebat armans alque communiens ad bellum cum hostibus discipulos, quod erant to- leraturi dum Loti mundo unum universalis Dei re- gnum prædicarent. Nempe eos, qui ob novam pre- dicationem ab omnibus exagitandi erant et oppa- gnandi, ante municbat atque armabat, et beatitu dine dignos defuiebat. Quia nimirum irreprehen- sibilem adeo vitam pre se ferentes, ut ne inimicis quidem ansam quærentibus, calumnia materiam præberent; nihilominus, propter solam Christi con- fessionem ejusque mandatorum causa, persecutio- num bellum perpessuri erant, maledicti, atque omni genere conviciorum, injuriarum, contumeliarum- que obruti, hand ob suum crimen aliquod, sed pro- pler suam exactæ virtutis ac justitiæ vitam. Quod sane secundum divinam præscientiam dictum, verum exitum nactum est sequente tempore. Sed tamen ser- monis tristitiam temperat, dum pares illos antiquis Dei prophetis affirmat. Ideo et gaudere et exsultare in omni re futura hortatur, ceu qui paria prophetis sint experturi, id est æque ac illi a Deo honoribus augendi. Unde merito Paulus big diciis fretus aiebat: Si quidem compalimur, ut et conglorifcemur. Et : Non sunt condignæ passiones hujus temporis ad futuram gloriam qua revelabitur in nobis ". Neque vero hæc verbo aiebat, opere autein a dictis dista- bat, sed ipsis actibus labores pro religione expro- mebat, quos etiam enumerabat dicens: Ideo mihi placeo in infrmitatibus, in contumeliis sro, et reli qua. bæc quidein erant laborum initia. Sed uni- versi agonis consummatio in Romana urbe illi contigit, ubi ei martyri caput est amputatum. Pe trus autem regnum rapuit per crucis necem cum spe salutari. Jacobus pariter gladio Hierosolymis capite minutus fuit; et Joannes ad insulæ Patmi in- colatum damnatus : aliique aliter dum puram atque sinceram doctrina Christi obedientiam exhibent, variis modis violentum vitæ exitum nacti sunt. Atque læc haud inviti sunt passi, sed qualibet vo- luptate dulciorem dominicarum promissionum spem habuerunt. Cum eos igitur Judaics gentis principes verberum castigationi addixerunt, ut historia de illis narrat, læti utique de concilio excesserunt, quod digni habiti essent pro nomine Christi contumeliam pali st. idque egerunt praecepto ejus obsequentes, qui lætari docuerat si quando propter eum paterṇu- ""Act. ▼, 41. Rom. viii, 17, 18. 37* II Cor. xii, 10. puleris Romæ exstantibus insigne mirumque dat testimonium Eusebius in Theophuniæ libro iv, cap. 7, bis verbis : Promissionem suam re confirmavit Ser- valor, nempe hunc ipsum Simonem, cognomine Ce- pham, oppidulo Galilææ Capharnaumo oriundum, multas hominum animas illuminaturum Dei notitia; ipsumque pariter in universo orbe cognitum iri usque ad Occidentis regiones. Ejus certe memoria uɛque D ad hodiernum tempus apud Romanos celebrior est, quam illa heroum velerum: adeo ut dignus quoque existimatus fuerit sepulcro insigni ante ipsam illo- rum urbem (nempe trans Tiberim in regione Vali- cana) ad quod populorum ex omni Romana ditione, tanquam ad asylum templumque Dei, accurrit multi- tudo. Pari modo Pauli mors martyrica, datumque ei sepulcrum, magnopere usque ad hunc diem in Ro- mana urbe honoruntur. (49) Apostolorum Petri ac Pauli mortibus et se-
PG 24:539καὶ Ἀβραὰμ δὲ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼβ πρὸ τοῦ Ἰσραὴλ χρησμῶν Θεοῦ κατηξιώθησαν· ἄντικρυς δὲ καὶ ὁ Ἰὼβ, Ἰδουμαῖος ὢν τῶν υἱῶν Ἠσαῦ, θεοσεβείας ἀνδραγαθήμασι διέλαμψε. Τὸ μὲν λοιπὸν τάγμα τῶν ἐθνῶν κελευόμενον φυσικοῖς νόμοις ἐργάζεσθαι εἰς τὸν ἀμπελῶνα, τοῦτο δ’ ἦν τὸ τῆς θεοσεβείας τὸ πολίτευμα, ἀνένευσε καὶ ἀντεῖπε τῷ προστάγματι τῷ πατρικῷ, πάντα τὸν χρόνον εἰδωλολατροῦν· πλὴν ἐπὶ τέλει τὴν ὑπακοὴν ἐνεδείξατο· τὸ δὲ Ἰουδαίων ἔθνος, ὅπερ ἦν τὸ δεύτερον τέκνον, μετὰ τὴν ἀνάνευσιν τοῦ προτέρου κληθὲν ἐπὶ τὴν αὐτὴν ἐργασίαν διὰ Μωϋσέως καὶ τῶν προφητῶν, λόγῳ μὲν τὴν προθυμίαν ἐνεδείξατο· εἶπον γὰρ, ὅτι Πάντα ποιήσομεν καὶ ἀκουσόμεθα· ἔργῳ δὲ πᾶν τοὐναντίον. Διὸ πυνθάνεται τῶν ἀρχιερέων ὁ Σωτήρ· Τίς ἄρα τῶν δύο τούτων ἐποίησε τὸ θέλημα τοῦ πατρός; Ἐκείνων δὲ ὁμολογησάντων, ὅτι ὁ πρῶτος, τίς ἦν οὗτος ὁ πρῶτος διασαφεῖ λέγων· Οἱ τελῶναι καὶ αἱ πόρναι καὶ πᾶν τὸ τῶν ἀπίστων ἐθνῶν τάγμα προσάγουσιν ὑμᾶς εἰς τὴν ἀγάπην τοῦ Θεοῦ. Ὑμᾶς δὲ τίνας, ἢ τοὺς ἀρχιερέας καὶ πρεσβυτέρους, καὶ πᾶν αὐτῶν τὸ ἔθνος, τὸ δὴ λόγῳ μὴν ἐπαγγελλόμενον θεοσεβεῖν, ἔργοις δὲ ἀντιπράττον τῇ ἐπαγγελίᾳ;
EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. ὀνόματος τοῦ Χριστοῦ ἀτιμου δηνας (30). Καὶ τοῦτ' ἔπραττον, αὐτοῦ παράγγελμα πληροῦντες, ἐπειδὴ χαίρειν ἐδίδασκεν ὑπὲρ αὐτοῦ πάσχοντας. Ισοτίμους δ' αὐτοὺς τοῖς προφήταις ἀπέφαινε, λέγων κατά Μετο θαίον (54) · Ούτω γὰρ ἐδίωξαν τοὺς πρὸ ὑμῶν· ὡς καὶ τούτων μὲν ὄντων προφητών, λειπομένων δὲ χρό νῳ, ἐξισουμένων γε μὴν ἐκείνοις διὰ τὴν ὁμοιοπα θειαν. Ἐπεὶ κἀκείνων ὁ μέν τις ἀνῃρεῖτο ξέφει, δ λίθοις, ὁ δὲ λέουσι παρεβάλλετο, ὁ δὲ ἐν λάκα βορ βόρου εβάλλετο· καὶ ἄλλος πρίονι τὸ σῶμα ετέμνετο· οἱ δ' ἐν πυρὸς καμίνῳ συνεκλείοντο. Διὸ δὲ θαρρεῖν ὁ Σωτὴρ ἐν τῇ τῶν δεινῶν ὑπομονὴ τοῖς κατ' αὐτοῦ παρεκελεύετο γνωρίμοις, κατὰ καιρὸν ὑπομνή σας ὧν οἱ τοῦ Θεοῦ προφῆται πεπόνθασι· ὅπως διὰ τῆς ἐκείνων παραθέσεως καὶ αὐτοὶ τὰς αὐτὰς ὑπογρά ψουν αὐτοῖς ἐλπίδας· Όταν γάρ, φησί, συκοφαντήσωσιν ὑμᾶς, χάρητε· ἐπειδὴ καὶ οἱ προφῆται τὸ αὐτὸ ὑπέστησαν. Εt Β Καὶ πᾶς ὁ λαὸς ἀκούσες, καὶ οἱ τελῶναι ἐδικαίω· οι Ει σαν τὸν Θεὸν, βαπτισθέντες τὸ βάπτισμα των άννου. Οἱ δὲ Φαρισαῖοι καὶ οἱ νομικοὶ τὴν βου τὴν τοῦ Θεοῦ ἠθέτησαν εἰς ἑαυτοὺς, μὴ βαπτι σθέντες ὑπ' αὐτοῦ. Εκατέρους δὲ τούτους αινίττεται καὶ ὅταν ἐν κατ ραβολῇ λέγῃ· Τί ὑμῖν δοκεῖ; "Ανθρωπός τις είχε τέκνα δύο καὶ προσελθὼν τῷ πρώτῳ εἶπε· Τέκνον, ύπαγε, σήμερον ἐργάζου ἐν τῷ ἀμπελῶν μου. Ὁ δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν, Οὐ θέλω· ὕστερον δὲ μετα μεληθεὶς ἀπῆλθε. Καὶ προσελθὼν τῷ ἑτέρ ομοίως εἶπεν· ὁ δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν, Εγώ, ριε· καὶ οὐκ ἀπῆλθε. Τίς ἐκ τῶν δύο ἐποίησε το θέλημα τοῦ πατρός; λέγουσιν αὐτῷ, Ὁ πρῶτος. Ενταῦθα γὰρ δύο τάγματα τῷ λόγῳ παραστησάμε νος, ἐν μὲν τὸ Ἰσραηλιτικόν, ἕτερον δὲ τὸ τῶν ἀλλο φύλων ἐθνῶν διὰ τῶν τελωνῶν δηλούμενον, ἄμφω δύο τέχνα ἑνὸς πατρὸς ὠνόμαζεν, ἐπεὶ ἐξ ἑνὸς Θεοῦ πάν της, Ἰουδαῖοί τε καὶ Ἕλληνες. Καὶ πρώτους μὲν ἐκάλεσε τοὺς ἐξ ἐθνῶν, δευτέρους δὲ τοὺς ἐκ περιτο μῆς· ἐπειδὴ πρὸ τοῦ Ἰσραὴλ᾽ ὑπῆρχε τὰ ἔθνη, καὶ τοῖς ἔθνεσι πρώτοις, μήπω μηδὲ ὀνόματος ὄντος ἐν ἀνθρώποις Ισραηλιτικού, οἱ χρησμοί παρείχοντο τοῦ Θεοῦ καὶ αἱ θεοφάνειαι. Ο τε γὰρ Ενώχ ἐθνικὸς ἦν απερίτμητος ὤν, ὃς ἔπαθλον εἴληφε τῆς εὐαρεστήσεως τὴν ἐξ ἀνθρώπων μετάθεσιν· καὶ Νῶς δίκαιος ἐν τῇ γενεᾷ αὐτοῦ γεγονώς, χρησμών Θεοῦ κατηξιώθη, απερίτμητος ὧν καὶ αὐτός· καὶ Μελχισεδέκ παλαιό τερος γεγονώς τοῦ ἐκ περιτομῆς λαοῦ, ἱερεὺς τοῦ Θεοῦ τοῦ ὑψίστου κεχρημάτικε· καὶ ᾿Αβραὰμ δὲ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼν πρὸ τοῦ Ἰσραὴλ χρησμῶν Θεοῦ κατηξιώθησαν· ἄντικρυς δὲ καὶ ὁ Ἰώβ, Ιδουμαίος ὢν τῶν υἱῶν Ἡσαῦ, θεοσεβείας ανδραγαθήμασι δι έλαμψε. Τὸ μὲν λοιπὸν τάγμα τῶν ἐθνῶν κελευόμενον φυσικοῖς νόμοις ἐργάζεσθαι εἰς τὸν ἀμπελῶνα, τοῦτο δ᾽ ἦν τὸ τῆς θεοσεβείας τὸ πολίτευμα, ἀνένευσε καὶ ἀντεῖπε τῷ προστάγματι τῷ πατρικῷ, πάντα τὸν 28. - tur. Pari autem cum prophetis honore froi atra- A verat dicens apud Mattheum : Sic enim persecuti sunt cos qui vos precesserunt ® : (anquam videlicet et ipsi essent prophetæ, minores quidem tempore, sed similitudine passionis exæquati. Nam et illo- rum alins quidem gladio fuit interfectus, alius la- pidibus, alius leonibus objectus, alius in putrem lacum demissns, alius serra medio corpore sectus, »lii ignea fornace conclusi. Ideo forti animo esse Servator in cruciatoum perpessione jubebat fami- liares suos, identidem admonefaciens quants Dei propheta pertulissent, ut illorum comparatione parem eisdem ipsi quoque spem conciperent. Cum enim, inquit, vobis calumniam facient, gaudete; nam el prophetæ idem pertuleruni. omnis populus audiens, et publicant justifca- ternal Deum. baptisali baptismo Joannis. Phari sæi antem et legis periti consilium Dei spreverunt in semetipsos, non baptizati ab eo. Hos ambos innuebat etiam cum diceret in para- bola, Quid vobis videtur? Homo quidam habebat duos flies, et accedens ad primum dixit : Fili, vnde, operare hodie in vinca mea. Ille aulem respondens, ait: Nolo. Postea vero pænitentia motus abiit. Acce- dens autem ad alterum, dixit similiter. At ille re- C spondens ait : En ego (52), domine; nec lamen ivit. Quis ex duobus fecit voluntatem patris? Dicunt ei : Primus . lloc loco duos hominum ordines sermone suo repræsentavit, quorum unus Israeliticus popu- lus, alter gentis alienigenæ, publicanorum nomine Indigitatus: utrumque autem unius patris filium appellavit, quia ex uno Deo omnes, Judæi simul et ethnici. Et priores quidein vocavit ethnicos, so- cundo loco circumcisos; namque ante Israelem gentes erant; gentibusque primum, nomine Israeli- tico nondum exsistente, oracula Dei et manifestatio- nes evenerunt. Nam Euochius, quanquam esset gentilis et iucircumcisus, premium sum apud Deum gratias retulit translationem ex hominibus. Noe quia justus. in sua generatione erat, divinis alloquiis dignus fuit, quanquam ipse quoque incircumcisus. Melchisedech populo circumciso au- tiquior, sacerdos Dei altissimi exstitit. Abraha- mus vero et Isaacus atque Jacobus, ante po- pulum Israeliticum, Dei oraculis sunt honorati. Uii- D que elian Jobus, Idummus de aliis Esau, pietate erga Deum maxima inclaruit. Sed enim reliquus ethnicorum ordo, cum naturalibus legibus jussus esset in vinea operari, id est piam erga Deum vi- tam degere, renuit restititque mandato patrio, omni tempore idola colens. Verumtamen ad extremum " . Matth. v, 12. cap. vii, 29, 50. "Matth. xx1, Theophania, lib. iv, et 17. Latinus codex Cantabrigiensis apud Sabaterium. At vulgatus, pluresque codices, oo; sive quia g ex- ciderit, sive qnia sensum loci polius quam verba exprimere placuit. revera commentans in Lucam. (50) Hæc et præcedentia partim conspirant cum (51) la Grace ; et sic egu, pro eo, babet etiam (52) Provocat hic ad Matthæum Eusebius, quasi
PG 24:540Διὸ οἱ μὲν ἐξ ἐθνῶν μεταβαλόντες τῆς προτέρας μοχθηρίας, καὶ καρποὺς ἐνδεξάμενοι τῆς βασιλείας ἀξίους, τεύξονται αὐτῆς· ὑμεῖς δὲ, οἱ φάσκοντες ἑαυτοὺς Θεοῦ εἶναι τέκνα, τῆς βασιλείας ἐκκλεισθήσεσθε· ὅτι ὑμεῖς μὲν οὐκ ἐπιστεύσατε αὐτῷ, οἱ δὲ τελῶναι καὶ αἱ πόρναι ἐπίστευσαν. Διὸ καὶ ἐδικαίωσαν τὸν Θεόν· δίκαιος γὰρ ἐφάνη ἐπὶ πᾶσιν οἷς ἐποίησεν, ὑμᾶς μὲν ὡς ἀπειθεῖς καὶ ἀγνώμονας ἀπωσάμενος, ἐκείνους δὲ ὡς εὐπειθεῖς καὶ εὐγνώμονας ἐκλεξάμενος. Καὶ οὐκ ἔχετε λοιπὸν αὐτῷ ἐγκαλεῖν, ὃ προφήτης φησίν· Ὅπως ἂν δικαιωθῇς ἐν τοῖς λόγοις σου.
EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. ὀνόματος τοῦ Χριστοῦ ἀτιμου δηνας (30). Καὶ τοῦτ' ἔπραττον, αὐτοῦ παράγγελμα πληροῦντες, ἐπειδὴ χαίρειν ἐδίδασκεν ὑπὲρ αὐτοῦ πάσχοντας. Ισοτίμους δ' αὐτοὺς τοῖς προφήταις ἀπέφαινε, λέγων κατά Μετο θαίον (54) · Ούτω γὰρ ἐδίωξαν τοὺς πρὸ ὑμῶν· ὡς καὶ τούτων μὲν ὄντων προφητών, λειπομένων δὲ χρό νῳ, ἐξισουμένων γε μὴν ἐκείνοις διὰ τὴν ὁμοιοπα θειαν. Ἐπεὶ κἀκείνων ὁ μέν τις ἀνῃρεῖτο ξέφει, δ λίθοις, ὁ δὲ λέουσι παρεβάλλετο, ὁ δὲ ἐν λάκα βορ βόρου εβάλλετο· καὶ ἄλλος πρίονι τὸ σῶμα ετέμνετο· οἱ δ' ἐν πυρὸς καμίνῳ συνεκλείοντο. Διὸ δὲ θαρρεῖν ὁ Σωτὴρ ἐν τῇ τῶν δεινῶν ὑπομονὴ τοῖς κατ' αὐτοῦ παρεκελεύετο γνωρίμοις, κατὰ καιρὸν ὑπομνή σας ὧν οἱ τοῦ Θεοῦ προφῆται πεπόνθασι· ὅπως διὰ τῆς ἐκείνων παραθέσεως καὶ αὐτοὶ τὰς αὐτὰς ὑπογρά ψουν αὐτοῖς ἐλπίδας· Όταν γάρ, φησί, συκοφαντήσωσιν ὑμᾶς, χάρητε· ἐπειδὴ καὶ οἱ προφῆται τὸ αὐτὸ ὑπέστησαν. Εt Β Καὶ πᾶς ὁ λαὸς ἀκούσες, καὶ οἱ τελῶναι ἐδικαίω· οι Ει σαν τὸν Θεὸν, βαπτισθέντες τὸ βάπτισμα των άννου. Οἱ δὲ Φαρισαῖοι καὶ οἱ νομικοὶ τὴν βου τὴν τοῦ Θεοῦ ἠθέτησαν εἰς ἑαυτοὺς, μὴ βαπτι σθέντες ὑπ' αὐτοῦ. Εκατέρους δὲ τούτους αινίττεται καὶ ὅταν ἐν κατ ραβολῇ λέγῃ· Τί ὑμῖν δοκεῖ; "Ανθρωπός τις είχε τέκνα δύο καὶ προσελθὼν τῷ πρώτῳ εἶπε· Τέκνον, ύπαγε, σήμερον ἐργάζου ἐν τῷ ἀμπελῶν μου. Ὁ δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν, Οὐ θέλω· ὕστερον δὲ μετα μεληθεὶς ἀπῆλθε. Καὶ προσελθὼν τῷ ἑτέρ ομοίως εἶπεν· ὁ δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν, Εγώ, ριε· καὶ οὐκ ἀπῆλθε. Τίς ἐκ τῶν δύο ἐποίησε το θέλημα τοῦ πατρός; λέγουσιν αὐτῷ, Ὁ πρῶτος. Ενταῦθα γὰρ δύο τάγματα τῷ λόγῳ παραστησάμε νος, ἐν μὲν τὸ Ἰσραηλιτικόν, ἕτερον δὲ τὸ τῶν ἀλλο φύλων ἐθνῶν διὰ τῶν τελωνῶν δηλούμενον, ἄμφω δύο τέχνα ἑνὸς πατρὸς ὠνόμαζεν, ἐπεὶ ἐξ ἑνὸς Θεοῦ πάν της, Ἰουδαῖοί τε καὶ Ἕλληνες. Καὶ πρώτους μὲν ἐκάλεσε τοὺς ἐξ ἐθνῶν, δευτέρους δὲ τοὺς ἐκ περιτο μῆς· ἐπειδὴ πρὸ τοῦ Ἰσραὴλ᾽ ὑπῆρχε τὰ ἔθνη, καὶ τοῖς ἔθνεσι πρώτοις, μήπω μηδὲ ὀνόματος ὄντος ἐν ἀνθρώποις Ισραηλιτικού, οἱ χρησμοί παρείχοντο τοῦ Θεοῦ καὶ αἱ θεοφάνειαι. Ο τε γὰρ Ενώχ ἐθνικὸς ἦν απερίτμητος ὤν, ὃς ἔπαθλον εἴληφε τῆς εὐαρεστήσεως τὴν ἐξ ἀνθρώπων μετάθεσιν· καὶ Νῶς δίκαιος ἐν τῇ γενεᾷ αὐτοῦ γεγονώς, χρησμών Θεοῦ κατηξιώθη, απερίτμητος ὧν καὶ αὐτός· καὶ Μελχισεδέκ παλαιό τερος γεγονώς τοῦ ἐκ περιτομῆς λαοῦ, ἱερεὺς τοῦ Θεοῦ τοῦ ὑψίστου κεχρημάτικε· καὶ ᾿Αβραὰμ δὲ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼν πρὸ τοῦ Ἰσραὴλ χρησμῶν Θεοῦ κατηξιώθησαν· ἄντικρυς δὲ καὶ ὁ Ἰώβ, Ιδουμαίος ὢν τῶν υἱῶν Ἡσαῦ, θεοσεβείας ανδραγαθήμασι δι έλαμψε. Τὸ μὲν λοιπὸν τάγμα τῶν ἐθνῶν κελευόμενον φυσικοῖς νόμοις ἐργάζεσθαι εἰς τὸν ἀμπελῶνα, τοῦτο δ᾽ ἦν τὸ τῆς θεοσεβείας τὸ πολίτευμα, ἀνένευσε καὶ ἀντεῖπε τῷ προστάγματι τῷ πατρικῷ, πάντα τὸν 28. - tur. Pari autem cum prophetis honore froi atra- A verat dicens apud Mattheum : Sic enim persecuti sunt cos qui vos precesserunt ® : (anquam videlicet et ipsi essent prophetæ, minores quidem tempore, sed similitudine passionis exæquati. Nam et illo- rum alins quidem gladio fuit interfectus, alius la- pidibus, alius leonibus objectus, alius in putrem lacum demissns, alius serra medio corpore sectus, »lii ignea fornace conclusi. Ideo forti animo esse Servator in cruciatoum perpessione jubebat fami- liares suos, identidem admonefaciens quants Dei propheta pertulissent, ut illorum comparatione parem eisdem ipsi quoque spem conciperent. Cum enim, inquit, vobis calumniam facient, gaudete; nam el prophetæ idem pertuleruni. omnis populus audiens, et publicant justifca- ternal Deum. baptisali baptismo Joannis. Phari sæi antem et legis periti consilium Dei spreverunt in semetipsos, non baptizati ab eo. Hos ambos innuebat etiam cum diceret in para- bola, Quid vobis videtur? Homo quidam habebat duos flies, et accedens ad primum dixit : Fili, vnde, operare hodie in vinca mea. Ille aulem respondens, ait: Nolo. Postea vero pænitentia motus abiit. Acce- dens autem ad alterum, dixit similiter. At ille re- C spondens ait : En ego (52), domine; nec lamen ivit. Quis ex duobus fecit voluntatem patris? Dicunt ei : Primus . lloc loco duos hominum ordines sermone suo repræsentavit, quorum unus Israeliticus popu- lus, alter gentis alienigenæ, publicanorum nomine Indigitatus: utrumque autem unius patris filium appellavit, quia ex uno Deo omnes, Judæi simul et ethnici. Et priores quidein vocavit ethnicos, so- cundo loco circumcisos; namque ante Israelem gentes erant; gentibusque primum, nomine Israeli- tico nondum exsistente, oracula Dei et manifestatio- nes evenerunt. Nam Euochius, quanquam esset gentilis et iucircumcisus, premium sum apud Deum gratias retulit translationem ex hominibus. Noe quia justus. in sua generatione erat, divinis alloquiis dignus fuit, quanquam ipse quoque incircumcisus. Melchisedech populo circumciso au- tiquior, sacerdos Dei altissimi exstitit. Abraha- mus vero et Isaacus atque Jacobus, ante po- pulum Israeliticum, Dei oraculis sunt honorati. Uii- D que elian Jobus, Idummus de aliis Esau, pietate erga Deum maxima inclaruit. Sed enim reliquus ethnicorum ordo, cum naturalibus legibus jussus esset in vinea operari, id est piam erga Deum vi- tam degere, renuit restititque mandato patrio, omni tempore idola colens. Verumtamen ad extremum " . Matth. v, 12. cap. vii, 29, 50. "Matth. xx1, Theophania, lib. iv, et 17. Latinus codex Cantabrigiensis apud Sabaterium. At vulgatus, pluresque codices, oo; sive quia g ex- ciderit, sive qnia sensum loci polius quam verba exprimere placuit. revera commentans in Lucam. (50) Hæc et præcedentia partim conspirant cum (51) la Grace ; et sic egu, pro eo, babet etiam (52) Provocat hic ad Matthæum Eusebius, quasi
On going down into the abyssΕἰς τὴν ἄβυσσον ἀπελθεῖν
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Εἰς τὴν ἄβυσσον ἀπελθεῖν. Ὅτι τὸν λεγόμενον τάρταρον ἄβυσσον θεῖοι λόγοι καλοῦσι.
EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. ὀνόματος τοῦ Χριστοῦ ἀτιμου δηνας (30). Καὶ τοῦτ' ἔπραττον, αὐτοῦ παράγγελμα πληροῦντες, ἐπειδὴ χαίρειν ἐδίδασκεν ὑπὲρ αὐτοῦ πάσχοντας. Ισοτίμους δ' αὐτοὺς τοῖς προφήταις ἀπέφαινε, λέγων κατά Μετο θαίον (54) · Ούτω γὰρ ἐδίωξαν τοὺς πρὸ ὑμῶν· ὡς καὶ τούτων μὲν ὄντων προφητών, λειπομένων δὲ χρό νῳ, ἐξισουμένων γε μὴν ἐκείνοις διὰ τὴν ὁμοιοπα θειαν. Ἐπεὶ κἀκείνων ὁ μέν τις ἀνῃρεῖτο ξέφει, δ λίθοις, ὁ δὲ λέουσι παρεβάλλετο, ὁ δὲ ἐν λάκα βορ βόρου εβάλλετο· καὶ ἄλλος πρίονι τὸ σῶμα ετέμνετο· οἱ δ' ἐν πυρὸς καμίνῳ συνεκλείοντο. Διὸ δὲ θαρρεῖν ὁ Σωτὴρ ἐν τῇ τῶν δεινῶν ὑπομονὴ τοῖς κατ' αὐτοῦ παρεκελεύετο γνωρίμοις, κατὰ καιρὸν ὑπομνή σας ὧν οἱ τοῦ Θεοῦ προφῆται πεπόνθασι· ὅπως διὰ τῆς ἐκείνων παραθέσεως καὶ αὐτοὶ τὰς αὐτὰς ὑπογρά ψουν αὐτοῖς ἐλπίδας· Όταν γάρ, φησί, συκοφαντήσωσιν ὑμᾶς, χάρητε· ἐπειδὴ καὶ οἱ προφῆται τὸ αὐτὸ ὑπέστησαν. Εt Β Καὶ πᾶς ὁ λαὸς ἀκούσες, καὶ οἱ τελῶναι ἐδικαίω· οι Ει σαν τὸν Θεὸν, βαπτισθέντες τὸ βάπτισμα των άννου. Οἱ δὲ Φαρισαῖοι καὶ οἱ νομικοὶ τὴν βου τὴν τοῦ Θεοῦ ἠθέτησαν εἰς ἑαυτοὺς, μὴ βαπτι σθέντες ὑπ' αὐτοῦ. Εκατέρους δὲ τούτους αινίττεται καὶ ὅταν ἐν κατ ραβολῇ λέγῃ· Τί ὑμῖν δοκεῖ; "Ανθρωπός τις είχε τέκνα δύο καὶ προσελθὼν τῷ πρώτῳ εἶπε· Τέκνον, ύπαγε, σήμερον ἐργάζου ἐν τῷ ἀμπελῶν μου. Ὁ δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν, Οὐ θέλω· ὕστερον δὲ μετα μεληθεὶς ἀπῆλθε. Καὶ προσελθὼν τῷ ἑτέρ ομοίως εἶπεν· ὁ δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν, Εγώ, ριε· καὶ οὐκ ἀπῆλθε. Τίς ἐκ τῶν δύο ἐποίησε το θέλημα τοῦ πατρός; λέγουσιν αὐτῷ, Ὁ πρῶτος. Ενταῦθα γὰρ δύο τάγματα τῷ λόγῳ παραστησάμε νος, ἐν μὲν τὸ Ἰσραηλιτικόν, ἕτερον δὲ τὸ τῶν ἀλλο φύλων ἐθνῶν διὰ τῶν τελωνῶν δηλούμενον, ἄμφω δύο τέχνα ἑνὸς πατρὸς ὠνόμαζεν, ἐπεὶ ἐξ ἑνὸς Θεοῦ πάν της, Ἰουδαῖοί τε καὶ Ἕλληνες. Καὶ πρώτους μὲν ἐκάλεσε τοὺς ἐξ ἐθνῶν, δευτέρους δὲ τοὺς ἐκ περιτο μῆς· ἐπειδὴ πρὸ τοῦ Ἰσραὴλ᾽ ὑπῆρχε τὰ ἔθνη, καὶ τοῖς ἔθνεσι πρώτοις, μήπω μηδὲ ὀνόματος ὄντος ἐν ἀνθρώποις Ισραηλιτικού, οἱ χρησμοί παρείχοντο τοῦ Θεοῦ καὶ αἱ θεοφάνειαι. Ο τε γὰρ Ενώχ ἐθνικὸς ἦν απερίτμητος ὤν, ὃς ἔπαθλον εἴληφε τῆς εὐαρεστήσεως τὴν ἐξ ἀνθρώπων μετάθεσιν· καὶ Νῶς δίκαιος ἐν τῇ γενεᾷ αὐτοῦ γεγονώς, χρησμών Θεοῦ κατηξιώθη, απερίτμητος ὧν καὶ αὐτός· καὶ Μελχισεδέκ παλαιό τερος γεγονώς τοῦ ἐκ περιτομῆς λαοῦ, ἱερεὺς τοῦ Θεοῦ τοῦ ὑψίστου κεχρημάτικε· καὶ ᾿Αβραὰμ δὲ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼν πρὸ τοῦ Ἰσραὴλ χρησμῶν Θεοῦ κατηξιώθησαν· ἄντικρυς δὲ καὶ ὁ Ἰώβ, Ιδουμαίος ὢν τῶν υἱῶν Ἡσαῦ, θεοσεβείας ανδραγαθήμασι δι έλαμψε. Τὸ μὲν λοιπὸν τάγμα τῶν ἐθνῶν κελευόμενον φυσικοῖς νόμοις ἐργάζεσθαι εἰς τὸν ἀμπελῶνα, τοῦτο δ᾽ ἦν τὸ τῆς θεοσεβείας τὸ πολίτευμα, ἀνένευσε καὶ ἀντεῖπε τῷ προστάγματι τῷ πατρικῷ, πάντα τὸν 28. - tur. Pari autem cum prophetis honore froi atra- A verat dicens apud Mattheum : Sic enim persecuti sunt cos qui vos precesserunt ® : (anquam videlicet et ipsi essent prophetæ, minores quidem tempore, sed similitudine passionis exæquati. Nam et illo- rum alins quidem gladio fuit interfectus, alius la- pidibus, alius leonibus objectus, alius in putrem lacum demissns, alius serra medio corpore sectus, »lii ignea fornace conclusi. Ideo forti animo esse Servator in cruciatoum perpessione jubebat fami- liares suos, identidem admonefaciens quants Dei propheta pertulissent, ut illorum comparatione parem eisdem ipsi quoque spem conciperent. Cum enim, inquit, vobis calumniam facient, gaudete; nam el prophetæ idem pertuleruni. omnis populus audiens, et publicant justifca- ternal Deum. baptisali baptismo Joannis. Phari sæi antem et legis periti consilium Dei spreverunt in semetipsos, non baptizati ab eo. Hos ambos innuebat etiam cum diceret in para- bola, Quid vobis videtur? Homo quidam habebat duos flies, et accedens ad primum dixit : Fili, vnde, operare hodie in vinca mea. Ille aulem respondens, ait: Nolo. Postea vero pænitentia motus abiit. Acce- dens autem ad alterum, dixit similiter. At ille re- C spondens ait : En ego (52), domine; nec lamen ivit. Quis ex duobus fecit voluntatem patris? Dicunt ei : Primus . lloc loco duos hominum ordines sermone suo repræsentavit, quorum unus Israeliticus popu- lus, alter gentis alienigenæ, publicanorum nomine Indigitatus: utrumque autem unius patris filium appellavit, quia ex uno Deo omnes, Judæi simul et ethnici. Et priores quidein vocavit ethnicos, so- cundo loco circumcisos; namque ante Israelem gentes erant; gentibusque primum, nomine Israeli- tico nondum exsistente, oracula Dei et manifestatio- nes evenerunt. Nam Euochius, quanquam esset gentilis et iucircumcisus, premium sum apud Deum gratias retulit translationem ex hominibus. Noe quia justus. in sua generatione erat, divinis alloquiis dignus fuit, quanquam ipse quoque incircumcisus. Melchisedech populo circumciso au- tiquior, sacerdos Dei altissimi exstitit. Abraha- mus vero et Isaacus atque Jacobus, ante po- pulum Israeliticum, Dei oraculis sunt honorati. Uii- D que elian Jobus, Idummus de aliis Esau, pietate erga Deum maxima inclaruit. Sed enim reliquus ethnicorum ordo, cum naturalibus legibus jussus esset in vinea operari, id est piam erga Deum vi- tam degere, renuit restititque mandato patrio, omni tempore idola colens. Verumtamen ad extremum " . Matth. v, 12. cap. vii, 29, 50. "Matth. xx1, Theophania, lib. iv, et 17. Latinus codex Cantabrigiensis apud Sabaterium. At vulgatus, pluresque codices, oo; sive quia g ex- ciderit, sive qnia sensum loci polius quam verba exprimere placuit. revera commentans in Lucam. (50) Hæc et præcedentia partim conspirant cum (51) la Grace ; et sic egu, pro eo, babet etiam (52) Provocat hic ad Matthæum Eusebius, quasi
And a woman having an issue of blood for yearsΚαὶ γυνὴ οὖσα ἐν ῥύσει αἵματος ἀπὸ ἐτῶν…
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Καὶ γυνὴ οὖσα ἐν ῥύσει αἵματος ἀπὸ ἐτῶν δώδεκα, κ. τ. λ. Ἐγὼ δὲ οὐκ ἄξιον ἡγοῦμαι παρελθεῖν διήγησιν καὶ τοῖς μεθ’ ἡμᾶς μνημονεύεσθαι ἀξίαν. Τὴν γὰρ αἱμοῤῥοοῦσαν ἐκ Πανεάδος ἔλεγον ὁρμᾶσθαι, τόν τε οἶκον αὐτῆς ἐπὶ τῆς πόλεως δείκνυσθαι, καὶ τῆς ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος εἰς αὐτὴν εὐεργεσίας θαυμαστὰ τρόπαια παραμένειν.
EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. ὀνόματος τοῦ Χριστοῦ ἀτιμου δηνας (30). Καὶ τοῦτ' ἔπραττον, αὐτοῦ παράγγελμα πληροῦντες, ἐπειδὴ χαίρειν ἐδίδασκεν ὑπὲρ αὐτοῦ πάσχοντας. Ισοτίμους δ' αὐτοὺς τοῖς προφήταις ἀπέφαινε, λέγων κατά Μετο θαίον (54) · Ούτω γὰρ ἐδίωξαν τοὺς πρὸ ὑμῶν· ὡς καὶ τούτων μὲν ὄντων προφητών, λειπομένων δὲ χρό νῳ, ἐξισουμένων γε μὴν ἐκείνοις διὰ τὴν ὁμοιοπα θειαν. Ἐπεὶ κἀκείνων ὁ μέν τις ἀνῃρεῖτο ξέφει, δ λίθοις, ὁ δὲ λέουσι παρεβάλλετο, ὁ δὲ ἐν λάκα βορ βόρου εβάλλετο· καὶ ἄλλος πρίονι τὸ σῶμα ετέμνετο· οἱ δ' ἐν πυρὸς καμίνῳ συνεκλείοντο. Διὸ δὲ θαρρεῖν ὁ Σωτὴρ ἐν τῇ τῶν δεινῶν ὑπομονὴ τοῖς κατ' αὐτοῦ παρεκελεύετο γνωρίμοις, κατὰ καιρὸν ὑπομνή σας ὧν οἱ τοῦ Θεοῦ προφῆται πεπόνθασι· ὅπως διὰ τῆς ἐκείνων παραθέσεως καὶ αὐτοὶ τὰς αὐτὰς ὑπογρά ψουν αὐτοῖς ἐλπίδας· Όταν γάρ, φησί, συκοφαντήσωσιν ὑμᾶς, χάρητε· ἐπειδὴ καὶ οἱ προφῆται τὸ αὐτὸ ὑπέστησαν. Εt Β Καὶ πᾶς ὁ λαὸς ἀκούσες, καὶ οἱ τελῶναι ἐδικαίω· οι Ει σαν τὸν Θεὸν, βαπτισθέντες τὸ βάπτισμα των άννου. Οἱ δὲ Φαρισαῖοι καὶ οἱ νομικοὶ τὴν βου τὴν τοῦ Θεοῦ ἠθέτησαν εἰς ἑαυτοὺς, μὴ βαπτι σθέντες ὑπ' αὐτοῦ. Εκατέρους δὲ τούτους αινίττεται καὶ ὅταν ἐν κατ ραβολῇ λέγῃ· Τί ὑμῖν δοκεῖ; "Ανθρωπός τις είχε τέκνα δύο καὶ προσελθὼν τῷ πρώτῳ εἶπε· Τέκνον, ύπαγε, σήμερον ἐργάζου ἐν τῷ ἀμπελῶν μου. Ὁ δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν, Οὐ θέλω· ὕστερον δὲ μετα μεληθεὶς ἀπῆλθε. Καὶ προσελθὼν τῷ ἑτέρ ομοίως εἶπεν· ὁ δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν, Εγώ, ριε· καὶ οὐκ ἀπῆλθε. Τίς ἐκ τῶν δύο ἐποίησε το θέλημα τοῦ πατρός; λέγουσιν αὐτῷ, Ὁ πρῶτος. Ενταῦθα γὰρ δύο τάγματα τῷ λόγῳ παραστησάμε νος, ἐν μὲν τὸ Ἰσραηλιτικόν, ἕτερον δὲ τὸ τῶν ἀλλο φύλων ἐθνῶν διὰ τῶν τελωνῶν δηλούμενον, ἄμφω δύο τέχνα ἑνὸς πατρὸς ὠνόμαζεν, ἐπεὶ ἐξ ἑνὸς Θεοῦ πάν της, Ἰουδαῖοί τε καὶ Ἕλληνες. Καὶ πρώτους μὲν ἐκάλεσε τοὺς ἐξ ἐθνῶν, δευτέρους δὲ τοὺς ἐκ περιτο μῆς· ἐπειδὴ πρὸ τοῦ Ἰσραὴλ᾽ ὑπῆρχε τὰ ἔθνη, καὶ τοῖς ἔθνεσι πρώτοις, μήπω μηδὲ ὀνόματος ὄντος ἐν ἀνθρώποις Ισραηλιτικού, οἱ χρησμοί παρείχοντο τοῦ Θεοῦ καὶ αἱ θεοφάνειαι. Ο τε γὰρ Ενώχ ἐθνικὸς ἦν απερίτμητος ὤν, ὃς ἔπαθλον εἴληφε τῆς εὐαρεστήσεως τὴν ἐξ ἀνθρώπων μετάθεσιν· καὶ Νῶς δίκαιος ἐν τῇ γενεᾷ αὐτοῦ γεγονώς, χρησμών Θεοῦ κατηξιώθη, απερίτμητος ὧν καὶ αὐτός· καὶ Μελχισεδέκ παλαιό τερος γεγονώς τοῦ ἐκ περιτομῆς λαοῦ, ἱερεὺς τοῦ Θεοῦ τοῦ ὑψίστου κεχρημάτικε· καὶ ᾿Αβραὰμ δὲ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼν πρὸ τοῦ Ἰσραὴλ χρησμῶν Θεοῦ κατηξιώθησαν· ἄντικρυς δὲ καὶ ὁ Ἰώβ, Ιδουμαίος ὢν τῶν υἱῶν Ἡσαῦ, θεοσεβείας ανδραγαθήμασι δι έλαμψε. Τὸ μὲν λοιπὸν τάγμα τῶν ἐθνῶν κελευόμενον φυσικοῖς νόμοις ἐργάζεσθαι εἰς τὸν ἀμπελῶνα, τοῦτο δ᾽ ἦν τὸ τῆς θεοσεβείας τὸ πολίτευμα, ἀνένευσε καὶ ἀντεῖπε τῷ προστάγματι τῷ πατρικῷ, πάντα τὸν 28. - tur. Pari autem cum prophetis honore froi atra- A verat dicens apud Mattheum : Sic enim persecuti sunt cos qui vos precesserunt ® : (anquam videlicet et ipsi essent prophetæ, minores quidem tempore, sed similitudine passionis exæquati. Nam et illo- rum alins quidem gladio fuit interfectus, alius la- pidibus, alius leonibus objectus, alius in putrem lacum demissns, alius serra medio corpore sectus, »lii ignea fornace conclusi. Ideo forti animo esse Servator in cruciatoum perpessione jubebat fami- liares suos, identidem admonefaciens quants Dei propheta pertulissent, ut illorum comparatione parem eisdem ipsi quoque spem conciperent. Cum enim, inquit, vobis calumniam facient, gaudete; nam el prophetæ idem pertuleruni. omnis populus audiens, et publicant justifca- ternal Deum. baptisali baptismo Joannis. Phari sæi antem et legis periti consilium Dei spreverunt in semetipsos, non baptizati ab eo. Hos ambos innuebat etiam cum diceret in para- bola, Quid vobis videtur? Homo quidam habebat duos flies, et accedens ad primum dixit : Fili, vnde, operare hodie in vinca mea. Ille aulem respondens, ait: Nolo. Postea vero pænitentia motus abiit. Acce- dens autem ad alterum, dixit similiter. At ille re- C spondens ait : En ego (52), domine; nec lamen ivit. Quis ex duobus fecit voluntatem patris? Dicunt ei : Primus . lloc loco duos hominum ordines sermone suo repræsentavit, quorum unus Israeliticus popu- lus, alter gentis alienigenæ, publicanorum nomine Indigitatus: utrumque autem unius patris filium appellavit, quia ex uno Deo omnes, Judæi simul et ethnici. Et priores quidein vocavit ethnicos, so- cundo loco circumcisos; namque ante Israelem gentes erant; gentibusque primum, nomine Israeli- tico nondum exsistente, oracula Dei et manifestatio- nes evenerunt. Nam Euochius, quanquam esset gentilis et iucircumcisus, premium sum apud Deum gratias retulit translationem ex hominibus. Noe quia justus. in sua generatione erat, divinis alloquiis dignus fuit, quanquam ipse quoque incircumcisus. Melchisedech populo circumciso au- tiquior, sacerdos Dei altissimi exstitit. Abraha- mus vero et Isaacus atque Jacobus, ante po- pulum Israeliticum, Dei oraculis sunt honorati. Uii- D que elian Jobus, Idummus de aliis Esau, pietate erga Deum maxima inclaruit. Sed enim reliquus ethnicorum ordo, cum naturalibus legibus jussus esset in vinea operari, id est piam erga Deum vi- tam degere, renuit restititque mandato patrio, omni tempore idola colens. Verumtamen ad extremum " . Matth. v, 12. cap. vii, 29, 50. "Matth. xx1, Theophania, lib. iv, et 17. Latinus codex Cantabrigiensis apud Sabaterium. At vulgatus, pluresque codices, oo; sive quia g ex- ciderit, sive qnia sensum loci polius quam verba exprimere placuit. revera commentans in Lucam. (50) Hæc et præcedentia partim conspirant cum (51) la Grace ; et sic egu, pro eo, babet etiam (52) Provocat hic ad Matthæum Eusebius, quasi
Ἑστάναι γὰρ ἐφ’ ὑψηλοῦ λίθου πρὸς μὲν ταῖς πύλαις τοῦ αὐτῆς οἴκου γυναικὸς ἐκτύπωμα χάλκεον, ἐπὶ γόνυ κεκλιμένον, καὶ τεταμέναις ἐπὶ τὸ πρόσθεν ταῖς χερσὶν, ἱκετευούσῃ ἐοικός· τούτου δὲ ἀντικρὺ ἄλλο τῆς αὐτῆς ὕλης ἀνδρὸς ὄρθιον σχῆμα, διπλοί̈δα κοσμίως περιβεβλημένον, καὶ τὴν χεῖρα τῇ γυναικὶ προτεῖνον· οὗ παρὰ τοῖς ποσὶν ἐπὶ τῇ στήλῃ ξένον τι βοτάνης εἶδος φυὲν, ὃ, μέχρι τοῦ κρασπέδου τῆς τοῦ χαλκοῦ διπλοί̈δος ἀνιὸν, ἀλεξιφάρμακόν τι παντοίων νοσημάτων τυγχάνει. Τοῦτον τὸν ἀνδριάντα τοῦ Ἰησοῦ εἰκόνα φέρειν ἔλεγον, ὃν Μαξιμῖνος τῆς ἑαυτοῦ δυσσεβείας πάρεργον· ἐποιήσατο. Καὶ ταῦτα μὲν ταύτῃ. Ἐπὶ δὲ τὸ ἑξῆς τοῦ λόγου προί̈ωμεν.
EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. ὀνόματος τοῦ Χριστοῦ ἀτιμου δηνας (30). Καὶ τοῦτ' ἔπραττον, αὐτοῦ παράγγελμα πληροῦντες, ἐπειδὴ χαίρειν ἐδίδασκεν ὑπὲρ αὐτοῦ πάσχοντας. Ισοτίμους δ' αὐτοὺς τοῖς προφήταις ἀπέφαινε, λέγων κατά Μετο θαίον (54) · Ούτω γὰρ ἐδίωξαν τοὺς πρὸ ὑμῶν· ὡς καὶ τούτων μὲν ὄντων προφητών, λειπομένων δὲ χρό νῳ, ἐξισουμένων γε μὴν ἐκείνοις διὰ τὴν ὁμοιοπα θειαν. Ἐπεὶ κἀκείνων ὁ μέν τις ἀνῃρεῖτο ξέφει, δ λίθοις, ὁ δὲ λέουσι παρεβάλλετο, ὁ δὲ ἐν λάκα βορ βόρου εβάλλετο· καὶ ἄλλος πρίονι τὸ σῶμα ετέμνετο· οἱ δ' ἐν πυρὸς καμίνῳ συνεκλείοντο. Διὸ δὲ θαρρεῖν ὁ Σωτὴρ ἐν τῇ τῶν δεινῶν ὑπομονὴ τοῖς κατ' αὐτοῦ παρεκελεύετο γνωρίμοις, κατὰ καιρὸν ὑπομνή σας ὧν οἱ τοῦ Θεοῦ προφῆται πεπόνθασι· ὅπως διὰ τῆς ἐκείνων παραθέσεως καὶ αὐτοὶ τὰς αὐτὰς ὑπογρά ψουν αὐτοῖς ἐλπίδας· Όταν γάρ, φησί, συκοφαντήσωσιν ὑμᾶς, χάρητε· ἐπειδὴ καὶ οἱ προφῆται τὸ αὐτὸ ὑπέστησαν. Εt Β Καὶ πᾶς ὁ λαὸς ἀκούσες, καὶ οἱ τελῶναι ἐδικαίω· οι Ει σαν τὸν Θεὸν, βαπτισθέντες τὸ βάπτισμα των άννου. Οἱ δὲ Φαρισαῖοι καὶ οἱ νομικοὶ τὴν βου τὴν τοῦ Θεοῦ ἠθέτησαν εἰς ἑαυτοὺς, μὴ βαπτι σθέντες ὑπ' αὐτοῦ. Εκατέρους δὲ τούτους αινίττεται καὶ ὅταν ἐν κατ ραβολῇ λέγῃ· Τί ὑμῖν δοκεῖ; "Ανθρωπός τις είχε τέκνα δύο καὶ προσελθὼν τῷ πρώτῳ εἶπε· Τέκνον, ύπαγε, σήμερον ἐργάζου ἐν τῷ ἀμπελῶν μου. Ὁ δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν, Οὐ θέλω· ὕστερον δὲ μετα μεληθεὶς ἀπῆλθε. Καὶ προσελθὼν τῷ ἑτέρ ομοίως εἶπεν· ὁ δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν, Εγώ, ριε· καὶ οὐκ ἀπῆλθε. Τίς ἐκ τῶν δύο ἐποίησε το θέλημα τοῦ πατρός; λέγουσιν αὐτῷ, Ὁ πρῶτος. Ενταῦθα γὰρ δύο τάγματα τῷ λόγῳ παραστησάμε νος, ἐν μὲν τὸ Ἰσραηλιτικόν, ἕτερον δὲ τὸ τῶν ἀλλο φύλων ἐθνῶν διὰ τῶν τελωνῶν δηλούμενον, ἄμφω δύο τέχνα ἑνὸς πατρὸς ὠνόμαζεν, ἐπεὶ ἐξ ἑνὸς Θεοῦ πάν της, Ἰουδαῖοί τε καὶ Ἕλληνες. Καὶ πρώτους μὲν ἐκάλεσε τοὺς ἐξ ἐθνῶν, δευτέρους δὲ τοὺς ἐκ περιτο μῆς· ἐπειδὴ πρὸ τοῦ Ἰσραὴλ᾽ ὑπῆρχε τὰ ἔθνη, καὶ τοῖς ἔθνεσι πρώτοις, μήπω μηδὲ ὀνόματος ὄντος ἐν ἀνθρώποις Ισραηλιτικού, οἱ χρησμοί παρείχοντο τοῦ Θεοῦ καὶ αἱ θεοφάνειαι. Ο τε γὰρ Ενώχ ἐθνικὸς ἦν απερίτμητος ὤν, ὃς ἔπαθλον εἴληφε τῆς εὐαρεστήσεως τὴν ἐξ ἀνθρώπων μετάθεσιν· καὶ Νῶς δίκαιος ἐν τῇ γενεᾷ αὐτοῦ γεγονώς, χρησμών Θεοῦ κατηξιώθη, απερίτμητος ὧν καὶ αὐτός· καὶ Μελχισεδέκ παλαιό τερος γεγονώς τοῦ ἐκ περιτομῆς λαοῦ, ἱερεὺς τοῦ Θεοῦ τοῦ ὑψίστου κεχρημάτικε· καὶ ᾿Αβραὰμ δὲ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼν πρὸ τοῦ Ἰσραὴλ χρησμῶν Θεοῦ κατηξιώθησαν· ἄντικρυς δὲ καὶ ὁ Ἰώβ, Ιδουμαίος ὢν τῶν υἱῶν Ἡσαῦ, θεοσεβείας ανδραγαθήμασι δι έλαμψε. Τὸ μὲν λοιπὸν τάγμα τῶν ἐθνῶν κελευόμενον φυσικοῖς νόμοις ἐργάζεσθαι εἰς τὸν ἀμπελῶνα, τοῦτο δ᾽ ἦν τὸ τῆς θεοσεβείας τὸ πολίτευμα, ἀνένευσε καὶ ἀντεῖπε τῷ προστάγματι τῷ πατρικῷ, πάντα τὸν 28. - tur. Pari autem cum prophetis honore froi atra- A verat dicens apud Mattheum : Sic enim persecuti sunt cos qui vos precesserunt ® : (anquam videlicet et ipsi essent prophetæ, minores quidem tempore, sed similitudine passionis exæquati. Nam et illo- rum alins quidem gladio fuit interfectus, alius la- pidibus, alius leonibus objectus, alius in putrem lacum demissns, alius serra medio corpore sectus, »lii ignea fornace conclusi. Ideo forti animo esse Servator in cruciatoum perpessione jubebat fami- liares suos, identidem admonefaciens quants Dei propheta pertulissent, ut illorum comparatione parem eisdem ipsi quoque spem conciperent. Cum enim, inquit, vobis calumniam facient, gaudete; nam el prophetæ idem pertuleruni. omnis populus audiens, et publicant justifca- ternal Deum. baptisali baptismo Joannis. Phari sæi antem et legis periti consilium Dei spreverunt in semetipsos, non baptizati ab eo. Hos ambos innuebat etiam cum diceret in para- bola, Quid vobis videtur? Homo quidam habebat duos flies, et accedens ad primum dixit : Fili, vnde, operare hodie in vinca mea. Ille aulem respondens, ait: Nolo. Postea vero pænitentia motus abiit. Acce- dens autem ad alterum, dixit similiter. At ille re- C spondens ait : En ego (52), domine; nec lamen ivit. Quis ex duobus fecit voluntatem patris? Dicunt ei : Primus . lloc loco duos hominum ordines sermone suo repræsentavit, quorum unus Israeliticus popu- lus, alter gentis alienigenæ, publicanorum nomine Indigitatus: utrumque autem unius patris filium appellavit, quia ex uno Deo omnes, Judæi simul et ethnici. Et priores quidein vocavit ethnicos, so- cundo loco circumcisos; namque ante Israelem gentes erant; gentibusque primum, nomine Israeli- tico nondum exsistente, oracula Dei et manifestatio- nes evenerunt. Nam Euochius, quanquam esset gentilis et iucircumcisus, premium sum apud Deum gratias retulit translationem ex hominibus. Noe quia justus. in sua generatione erat, divinis alloquiis dignus fuit, quanquam ipse quoque incircumcisus. Melchisedech populo circumciso au- tiquior, sacerdos Dei altissimi exstitit. Abraha- mus vero et Isaacus atque Jacobus, ante po- pulum Israeliticum, Dei oraculis sunt honorati. Uii- D que elian Jobus, Idummus de aliis Esau, pietate erga Deum maxima inclaruit. Sed enim reliquus ethnicorum ordo, cum naturalibus legibus jussus esset in vinea operari, id est piam erga Deum vi- tam degere, renuit restititque mandato patrio, omni tempore idola colens. Verumtamen ad extremum " . Matth. v, 12. cap. vii, 29, 50. "Matth. xx1, Theophania, lib. iv, et 17. Latinus codex Cantabrigiensis apud Sabaterium. At vulgatus, pluresque codices, oo; sive quia g ex- ciderit, sive qnia sensum loci polius quam verba exprimere placuit. revera commentans in Lucam. (50) Hæc et præcedentia partim conspirant cum (51) la Grace ; et sic egu, pro eo, babet etiam (52) Provocat hic ad Matthæum Eusebius, quasi
And having called the twelve disciples to him, he gave themΣυγκαλεσάμενος δὲ τοὺς δώδεκα μαθητὰς αὐτοῦ, ἔδωκεν αὐτοῖς
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Συγκαλεσάμενος δὲ τοὺς δώδεκα μαθητὰς αὐτοῦ, ἔδωκεν αὐτοῖς δύναμιν καὶ ἐξουσίαν, κ. τ. λ. Διὰ ταῦτα ἐνθέοις δυνάμεσι τοὺς ἑαυτοῦ μαθητὰς ὁ Κύριος ὥπλιζεν, ὡς ἂν ἐν πρώτοις τὰ δαιμονικὰ στίφη καὶ τὰς ἐχθρὰς τῶν ἀνθρώπων καὶ πολεμικὰς παρατάξεις καθαιροῖεν· ἔπειτα νόσων καὶ παντοίων παθῶν θεραπεύοιεν τοὺς καταπονουμένους· γνωρίσματα δὴ τῆς κηρυττομένης βασιλείας παρέχων ὁρᾷν ἅπασιν ἀνθρώποις.
EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. ὀνόματος τοῦ Χριστοῦ ἀτιμου δηνας (30). Καὶ τοῦτ' ἔπραττον, αὐτοῦ παράγγελμα πληροῦντες, ἐπειδὴ χαίρειν ἐδίδασκεν ὑπὲρ αὐτοῦ πάσχοντας. Ισοτίμους δ' αὐτοὺς τοῖς προφήταις ἀπέφαινε, λέγων κατά Μετο θαίον (54) · Ούτω γὰρ ἐδίωξαν τοὺς πρὸ ὑμῶν· ὡς καὶ τούτων μὲν ὄντων προφητών, λειπομένων δὲ χρό νῳ, ἐξισουμένων γε μὴν ἐκείνοις διὰ τὴν ὁμοιοπα θειαν. Ἐπεὶ κἀκείνων ὁ μέν τις ἀνῃρεῖτο ξέφει, δ λίθοις, ὁ δὲ λέουσι παρεβάλλετο, ὁ δὲ ἐν λάκα βορ βόρου εβάλλετο· καὶ ἄλλος πρίονι τὸ σῶμα ετέμνετο· οἱ δ' ἐν πυρὸς καμίνῳ συνεκλείοντο. Διὸ δὲ θαρρεῖν ὁ Σωτὴρ ἐν τῇ τῶν δεινῶν ὑπομονὴ τοῖς κατ' αὐτοῦ παρεκελεύετο γνωρίμοις, κατὰ καιρὸν ὑπομνή σας ὧν οἱ τοῦ Θεοῦ προφῆται πεπόνθασι· ὅπως διὰ τῆς ἐκείνων παραθέσεως καὶ αὐτοὶ τὰς αὐτὰς ὑπογρά ψουν αὐτοῖς ἐλπίδας· Όταν γάρ, φησί, συκοφαντήσωσιν ὑμᾶς, χάρητε· ἐπειδὴ καὶ οἱ προφῆται τὸ αὐτὸ ὑπέστησαν. Εt Β Καὶ πᾶς ὁ λαὸς ἀκούσες, καὶ οἱ τελῶναι ἐδικαίω· οι Ει σαν τὸν Θεὸν, βαπτισθέντες τὸ βάπτισμα των άννου. Οἱ δὲ Φαρισαῖοι καὶ οἱ νομικοὶ τὴν βου τὴν τοῦ Θεοῦ ἠθέτησαν εἰς ἑαυτοὺς, μὴ βαπτι σθέντες ὑπ' αὐτοῦ. Εκατέρους δὲ τούτους αινίττεται καὶ ὅταν ἐν κατ ραβολῇ λέγῃ· Τί ὑμῖν δοκεῖ; "Ανθρωπός τις είχε τέκνα δύο καὶ προσελθὼν τῷ πρώτῳ εἶπε· Τέκνον, ύπαγε, σήμερον ἐργάζου ἐν τῷ ἀμπελῶν μου. Ὁ δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν, Οὐ θέλω· ὕστερον δὲ μετα μεληθεὶς ἀπῆλθε. Καὶ προσελθὼν τῷ ἑτέρ ομοίως εἶπεν· ὁ δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν, Εγώ, ριε· καὶ οὐκ ἀπῆλθε. Τίς ἐκ τῶν δύο ἐποίησε το θέλημα τοῦ πατρός; λέγουσιν αὐτῷ, Ὁ πρῶτος. Ενταῦθα γὰρ δύο τάγματα τῷ λόγῳ παραστησάμε νος, ἐν μὲν τὸ Ἰσραηλιτικόν, ἕτερον δὲ τὸ τῶν ἀλλο φύλων ἐθνῶν διὰ τῶν τελωνῶν δηλούμενον, ἄμφω δύο τέχνα ἑνὸς πατρὸς ὠνόμαζεν, ἐπεὶ ἐξ ἑνὸς Θεοῦ πάν της, Ἰουδαῖοί τε καὶ Ἕλληνες. Καὶ πρώτους μὲν ἐκάλεσε τοὺς ἐξ ἐθνῶν, δευτέρους δὲ τοὺς ἐκ περιτο μῆς· ἐπειδὴ πρὸ τοῦ Ἰσραὴλ᾽ ὑπῆρχε τὰ ἔθνη, καὶ τοῖς ἔθνεσι πρώτοις, μήπω μηδὲ ὀνόματος ὄντος ἐν ἀνθρώποις Ισραηλιτικού, οἱ χρησμοί παρείχοντο τοῦ Θεοῦ καὶ αἱ θεοφάνειαι. Ο τε γὰρ Ενώχ ἐθνικὸς ἦν απερίτμητος ὤν, ὃς ἔπαθλον εἴληφε τῆς εὐαρεστήσεως τὴν ἐξ ἀνθρώπων μετάθεσιν· καὶ Νῶς δίκαιος ἐν τῇ γενεᾷ αὐτοῦ γεγονώς, χρησμών Θεοῦ κατηξιώθη, απερίτμητος ὧν καὶ αὐτός· καὶ Μελχισεδέκ παλαιό τερος γεγονώς τοῦ ἐκ περιτομῆς λαοῦ, ἱερεὺς τοῦ Θεοῦ τοῦ ὑψίστου κεχρημάτικε· καὶ ᾿Αβραὰμ δὲ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼν πρὸ τοῦ Ἰσραὴλ χρησμῶν Θεοῦ κατηξιώθησαν· ἄντικρυς δὲ καὶ ὁ Ἰώβ, Ιδουμαίος ὢν τῶν υἱῶν Ἡσαῦ, θεοσεβείας ανδραγαθήμασι δι έλαμψε. Τὸ μὲν λοιπὸν τάγμα τῶν ἐθνῶν κελευόμενον φυσικοῖς νόμοις ἐργάζεσθαι εἰς τὸν ἀμπελῶνα, τοῦτο δ᾽ ἦν τὸ τῆς θεοσεβείας τὸ πολίτευμα, ἀνένευσε καὶ ἀντεῖπε τῷ προστάγματι τῷ πατρικῷ, πάντα τὸν 28. - tur. Pari autem cum prophetis honore froi atra- A verat dicens apud Mattheum : Sic enim persecuti sunt cos qui vos precesserunt ® : (anquam videlicet et ipsi essent prophetæ, minores quidem tempore, sed similitudine passionis exæquati. Nam et illo- rum alins quidem gladio fuit interfectus, alius la- pidibus, alius leonibus objectus, alius in putrem lacum demissns, alius serra medio corpore sectus, »lii ignea fornace conclusi. Ideo forti animo esse Servator in cruciatoum perpessione jubebat fami- liares suos, identidem admonefaciens quants Dei propheta pertulissent, ut illorum comparatione parem eisdem ipsi quoque spem conciperent. Cum enim, inquit, vobis calumniam facient, gaudete; nam el prophetæ idem pertuleruni. omnis populus audiens, et publicant justifca- ternal Deum. baptisali baptismo Joannis. Phari sæi antem et legis periti consilium Dei spreverunt in semetipsos, non baptizati ab eo. Hos ambos innuebat etiam cum diceret in para- bola, Quid vobis videtur? Homo quidam habebat duos flies, et accedens ad primum dixit : Fili, vnde, operare hodie in vinca mea. Ille aulem respondens, ait: Nolo. Postea vero pænitentia motus abiit. Acce- dens autem ad alterum, dixit similiter. At ille re- C spondens ait : En ego (52), domine; nec lamen ivit. Quis ex duobus fecit voluntatem patris? Dicunt ei : Primus . lloc loco duos hominum ordines sermone suo repræsentavit, quorum unus Israeliticus popu- lus, alter gentis alienigenæ, publicanorum nomine Indigitatus: utrumque autem unius patris filium appellavit, quia ex uno Deo omnes, Judæi simul et ethnici. Et priores quidein vocavit ethnicos, so- cundo loco circumcisos; namque ante Israelem gentes erant; gentibusque primum, nomine Israeli- tico nondum exsistente, oracula Dei et manifestatio- nes evenerunt. Nam Euochius, quanquam esset gentilis et iucircumcisus, premium sum apud Deum gratias retulit translationem ex hominibus. Noe quia justus. in sua generatione erat, divinis alloquiis dignus fuit, quanquam ipse quoque incircumcisus. Melchisedech populo circumciso au- tiquior, sacerdos Dei altissimi exstitit. Abraha- mus vero et Isaacus atque Jacobus, ante po- pulum Israeliticum, Dei oraculis sunt honorati. Uii- D que elian Jobus, Idummus de aliis Esau, pietate erga Deum maxima inclaruit. Sed enim reliquus ethnicorum ordo, cum naturalibus legibus jussus esset in vinea operari, id est piam erga Deum vi- tam degere, renuit restititque mandato patrio, omni tempore idola colens. Verumtamen ad extremum " . Matth. v, 12. cap. vii, 29, 50. "Matth. xx1, Theophania, lib. iv, et 17. Latinus codex Cantabrigiensis apud Sabaterium. At vulgatus, pluresque codices, oo; sive quia g ex- ciderit, sive qnia sensum loci polius quam verba exprimere placuit. revera commentans in Lucam. (50) Hæc et præcedentia partim conspirant cum (51) la Grace ; et sic egu, pro eo, babet etiam (52) Provocat hic ad Matthæum Eusebius, quasi
PG 24:541Ἐχρῆν γὰρ, παράδοξον κήρυγμα καταγγέλλοντας, ξένων καὶ νέων ἀγαθῶν ἐναργῆ σημεῖα παρέχειν τοῖς μαθητευομένοις. Ἦσαν δ’ οὖν ἀληθῶς Θεοῦ βασιλείας δείγματα αἱ τεράστιαι δυνάμεις, τά τε θαύματα καὶ σωτήριοι ψυχῶν καὶ σωμάτων θεραπεῖαι· ὅτι ἅπας λόγος, ἔργων ἔρημος, οὔποτ’ ἂν ἰσχύσῃ πεῖσμα βέβαιον ἐμποιῆσαι τοῖς ἀκροωμένοις. Διὸ ταῖς δι’ ἔργων ἐπιτελουμέναις πράξεσι πίστιν ἐναργῆ παρεῖχον τῷ κηρύγματι. Εἰ γοῦν ψιλοῖς ῥηματίοις καὶ φωναῖς εἰκῆ προφερομέναις Θεοῦ βασιλείαν εἰς πάντας ἐβόων, κατάλυσίν τε τῶν πατριῶν θεῶν, τίς ἂν αὐτοῖς παρέσχε τὸν νοῦν; τίνα δ’ ἂν ἔπεισαν Θεὸν εἶναι τὸν Ἰησοῦν καταγγέλλοντες, μηδεμίαν δὲ πίστιν τῇ μαρτυρίᾳ προσάγοντες; Διὸ πάντα λόγον θεϊκαῖς προλαμβάνων πράξεσιν ὁ Σωτὴρ, πρῶτα μὲν ἀνεπιτηδεύτους τὸν τρόπον, λόγων τε καὶ σοφίας θνητῆς ἀπείρους τοὺς αὐτοῦ μαθητὰς ἐπὶ κατορθώσει τῆς ὅλης οἰκουμένης προεχειρίζετο· κἄπειτα ἁλιευτὰς ψυχῶν ἀνθρωπίνων ποιήσειν προφήσας αὐτοὺς, ποιητὴς αὐτὸς ἐγίνετο τῆς ἐπαγγελίας·
χρόνον εἰδωλολατροῦν· πλὴν ἐπὶ τέλει τὴν ὑπακοὴν Δ ΠΑ- ἐνεδείξατο· τὸ δὲ Ἰουδαίων ἔθνος, όπερ ἦν τὸ δεύτε- ρον τέκνον, μετὰ τὴν ἀνάνευσιν τοῦ προτέρου κληθὲν ἐπὶ τὴν αὐτὴν ἐργασίαν διὰ Μωϋσέως καὶ τῶν προ- φητῶν, λόγῳ μὲν τὴν προθυμίαν ἐνεδείξατο· εἶπον γὰρ, ὅτι Πάντα ποιήσομεν καὶ ἀκουσόμεθα · ἔργῳ δὲ τῶν τοὐναντίον. Διὸ πυνθάνεται τῶν ἀρχιερέων ὁ Σωτήρ· Τίς άρα τῶν δύο τούτων ἐποίησε τὸ θέλη μα τοῦ πατρός ; Εκείνων δὲ ὁμολογησάντων, ὅτι ὁ πρῶτος, τίς ἦν οὗτος ὁ πρῶτος διασαφεί λέγων· Οι τελῶναι καὶ αἱ πόρναι καὶ πᾶν τὸ τῶν ἀπίστων ἐθνῶν τάγμα προσάγουσιν ὑμᾶς εἰς τὴν ἀγάπην πρεσβυτέρους, καὶ πᾶν αὐτῶν τὸ ἔθνος, τὸ δὴ λόγῳ μὴν ἐπαγγελλόμενον θεοσεβεῖν, ἔργοις δὲ ἀντιπράτ- τον τῇ ἐπαγγελίας ; Διὸ οἱ μὲν ἐξ ἐθνῶν μεταβαλόντες . τῆς προτέρας μοχθηρίας, καὶ καρποὺς ἐνδεξάμενοι τῆς βασιλείας ἀξίους, τεύξονται αὐτῆς· ὑμεῖς δὲ, οἱ φάσκοντες ἑαυτοὺς Θεοῦ εἶναι τέχνα, τῆς βασιλείας ἐκπλεισθήσεσθε· ὅτι ὑμεῖς μὲν οὐκ ἐπιστεύσατε αὐ τῷ, οἱ δὲ τελῶναι καὶ αἱ πόρναι ἐπίστευσαν. Διὸ καὶ ἐδικαίωσαν τὸν Θεόν· δίκαιος γὰρ ἐφάνη ἐπὶ πᾶσιν οἷς ἐποίησεν, ὑμᾶς μὲν ὡς ἀπειθεῖς καὶ ἀγνώμονας ἀπωσάμενος, ἐκείνους δὲ ὡς εὐπειθεῖς καὶ εὐγνώμο νας ἐκλεξάμενος. Καὶ οὐκ ἔχετε λοιπον αὐτῷ ἐγκα- λεῖν, ὁ προφήτης φησίν· Όπως ἂν δικαιωθῇς ἐν τοῖς ο λόγοις σου. Εἰς τὴν ἄβυσσον ἀπελθεῖν. Ὅτι τὸν λεγόμενον τάρταρον ἄβυσσον θείοι λόγοι καλοῦσι. Καὶ γυνὴ οὖσα ἐν φύσει αίματος ἀπὸ ἐτῶν δώδεκα, Οι Ἐγὼ δὲ οὐκ ἄξιον ἡγοῦμαι παρελθεῖν διήγησιν καὶ τοῖς μεθ᾿ ἡμᾶς μνημονεύεσθαι ἀξίαν. Τὴν γὰρ αι- μορφοοῦσαν ἐκ Πανεάδος έλεγον όρμάσθαι, τόν τε οἶκον αὐτῆς ἐπὶ τῆς πόλεως δείκνυσθαι, καὶ τῆς ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος εἰς αὐτὴν εὐεργεσίας θαυμαστά τρόπαια παραμένειν. Εστάναι γὰρ ἐφ' ὑψηλού λίθου προς μὲν ταῖς πύλαις τοῦ αὐτῆς οἴκου γυναικὸς ἐκτύπωμα χάλκεον, ἐπὶ γόνυ κεκλιμένον, καὶ τεταμέναις ἐπὶ τὸ πρόσθεν ταῖς χερσὶν, ἱκετευούσῃ ἐοικός· τούτου δὲ ἀντικρὸ ἄλλο τῆς αὐτῆς ὕλης ἀνδρὸς ὄρθιον σχῆμα, διπλοίδα κοσμίως περιβεβλημένον, καὶ τὴν χεῖρα τῇ γυναικὶ προτεῖνον· οὗ παρὰ τοῖς ποσὶν ἐπὶ τῇ στήλῃ ξένον τι βοτάνης είδος φυλν, δ, μέχρι του κρασπέδου με φως τῆς τοῦ χαλκοῦ διπλοίδος ἀγιόν, αλεξιφάρμακόν τι παντοίων νοσημάτων τυγχάνει. Τοῦτον τὸν ἀνδριάντα τοῦ Ἰησοῦ εἰκόνα φέρειν ἔλεγον, ὃν Μαξιμίνος τῆς Αύτη δέ ἐστιν ἡ ἐν Πανεάδι τῷ Χριστῷ στήσασα τὸν χαλκοῦν ἀνδριάντα εἰς ἀμοιβήν τῆς εὐεργεσίας. Εν καὶ ἐπὶ Μαξιμιανοῦ καθαιρεθῆναι τοῦ δυσσεβούς, πρὸ τοῦ μεγάλου Κωνσταντίνου βασιλεύσαντος. COMMENTARIA IN LUCAM. οbedientiain præstitit. Secus vero Judaicus popu- lus, qui in altero alio representatur, post priorein recusationem vocatus ad eamdem operam per.Moy- sem atque prophetas, verbo quidem se paratum ostendit; dixerunt enim omnia se facturos et au- scultaturos ; sed opera prorsus contraria fuit Idcirco interrogat pontifices Servator: Quis ex duo- bus voluntatem patris fecerit? Illis confitentibus, quod prior ; quisnam porro bie prior esse, nifestat dicens: Fore ut publicani ac meretrices, et universus incredularum gentium ordo præcedant vos in dilectione Dei e. Vos vero qnosnam? Neupe pontifces et seniores, et totam gentem ipsorum, qum verbis quidem religiose se agere dicebat, sed scribus professionem negabat. Ideo gentiles qui dem, priore nequitia omissa, fructusque regno die x. z. X. (54). B gnos facientes, hoc potientur. Vos autem qui Del filios vosmiet appellatis, regno expellemini; quia vos nimirum Christo non credidistis, publicani vero ac meretrices crediderunt. Quamobrem etiam Deum justificaverunt: quippe quia is justus appa - ruit in cunetis quæ fecit, vos quidem ut incredu- los et ingratos repudians, illos autem ceu morige- ros benevolosque eligens. Quamobrem de eo diu- tius haud polestis conqueri, id quod etiam pro- pheta aiebat: justifceris in sermonibus tuis 45, * Ot in abyssum irent. “. Qui dicitur tartarus, eum appellant abyssum di- C vinæ Scripturæ. * Et mulier_quædam erat în fluxu sanguinis ab annis duodecim, etc. Ego vero æquum non judico prætermittere nar- rationem, quæ posterorum quoque memoriæ coLA- mendari meretur. Namque hanc hæmorrhousam domo Panes de fuisse aiunt, ejusque adhuc ædes in urbe demonstrari, ibique benefcii in eam a Ser vatore collati mirum monumentum permanere. Stare videlicet in excelsa lapiden basi, prope ejusdem ædium fores, mulieris æneam effigiem, genu Bezo, manibus protensis, supplicantis specie. Hujus e re- gione aliam ejusdem maleris statuam viri erectaun, diploide decente induti, ac mulieri manum porri gentis; ad cujus pedes in basi peregrinum quoddam D berbe genus adnatum erat, (qum ad snow diploidis fimbriam assurgens, cujusvis morbi re- medium est. Hac statua desum representari dice- bent, quam Maximinus impietatis sum additamen- suæ “Exod. xix, 8. " * Matth. xxı, 51.. "Psal. L, 6. « cap. viii, 31. cap. viii, 45. regnum. Corderius quoque ita ut nos se legisse apud Eusebium demonstrat. A. et L. sub nomine Eusebii. Reapse eadem legi- tur apud eumdem Eusebium in Hist. eccl. vII, 18. Quanquam etiam in hoc suo commentario ad evang., ubi mentio est hæmorrbousæ, feri vix potest, ut camdem narrationein auctor non retulerit, variat lapen sher ab altero textu, initio ac fue. Iliad vero mirabilius, quod cum in Historia Eusebius de- structam statuam non scribat, in hoc commentario dejectam a Maximine affirmet, in quo ne cum Philostorgio quidem lib. vit, 3, neque cum ejus as- secia Nicephoro Callisto lib. x, 30, congruit, qui statuam a Juliano depositam dicunt, et ab ethnicis Paneadis civibus ignominiose tractatam et commi- nutam. Cæteroqui Asterias in cod. B, f. 83, Maxi- mianum scribit pro Maximino. Sic enim Asterius: (55) τοῦ Θεοῦ. Ὑμᾶς δὲ τίνας, ἢ τοὺς ἀρχιερέας καὶ (53) lia uterque Vat. cod. pro εἰς τὴν βασιλείαν, (54) Scribitur sequens historia in utroque codice
PG 24:542ὅθεν παραδόξων θαυμάτων ἐργάτας αὐτοὺς ἀπειργάζετο, ἄγκιστρα ταῦτα ψυχῶν σωτήρια παραδιδοὺς αὐτοῖς, ὡς ἂν δι’ αὐτῶν σαγηνεύοιεν καὶ ἀνέλκοιεν ἐκ τοῦ τῆς κακίας βυθοῦ τὸ θνητὸν γένος, πνεύματα πονηρὰ φυγαδεύοντες, καὶ πᾶσαν νόσον καὶ μαλακίαν ἰώμενοι ἐπὶ τῆς ἐπιταγῆς τῆς αὐτοῦ· οὔπω γὰρ ἦν Πνεῦμα δεδομένον.
χρόνον εἰδωλολατροῦν· πλὴν ἐπὶ τέλει τὴν ὑπακοὴν Δ ΠΑ- ἐνεδείξατο· τὸ δὲ Ἰουδαίων ἔθνος, όπερ ἦν τὸ δεύτε- ρον τέκνον, μετὰ τὴν ἀνάνευσιν τοῦ προτέρου κληθὲν ἐπὶ τὴν αὐτὴν ἐργασίαν διὰ Μωϋσέως καὶ τῶν προ- φητῶν, λόγῳ μὲν τὴν προθυμίαν ἐνεδείξατο· εἶπον γὰρ, ὅτι Πάντα ποιήσομεν καὶ ἀκουσόμεθα · ἔργῳ δὲ τῶν τοὐναντίον. Διὸ πυνθάνεται τῶν ἀρχιερέων ὁ Σωτήρ· Τίς άρα τῶν δύο τούτων ἐποίησε τὸ θέλη μα τοῦ πατρός ; Εκείνων δὲ ὁμολογησάντων, ὅτι ὁ πρῶτος, τίς ἦν οὗτος ὁ πρῶτος διασαφεί λέγων· Οι τελῶναι καὶ αἱ πόρναι καὶ πᾶν τὸ τῶν ἀπίστων ἐθνῶν τάγμα προσάγουσιν ὑμᾶς εἰς τὴν ἀγάπην πρεσβυτέρους, καὶ πᾶν αὐτῶν τὸ ἔθνος, τὸ δὴ λόγῳ μὴν ἐπαγγελλόμενον θεοσεβεῖν, ἔργοις δὲ ἀντιπράτ- τον τῇ ἐπαγγελίας ; Διὸ οἱ μὲν ἐξ ἐθνῶν μεταβαλόντες . τῆς προτέρας μοχθηρίας, καὶ καρποὺς ἐνδεξάμενοι τῆς βασιλείας ἀξίους, τεύξονται αὐτῆς· ὑμεῖς δὲ, οἱ φάσκοντες ἑαυτοὺς Θεοῦ εἶναι τέχνα, τῆς βασιλείας ἐκπλεισθήσεσθε· ὅτι ὑμεῖς μὲν οὐκ ἐπιστεύσατε αὐ τῷ, οἱ δὲ τελῶναι καὶ αἱ πόρναι ἐπίστευσαν. Διὸ καὶ ἐδικαίωσαν τὸν Θεόν· δίκαιος γὰρ ἐφάνη ἐπὶ πᾶσιν οἷς ἐποίησεν, ὑμᾶς μὲν ὡς ἀπειθεῖς καὶ ἀγνώμονας ἀπωσάμενος, ἐκείνους δὲ ὡς εὐπειθεῖς καὶ εὐγνώμο νας ἐκλεξάμενος. Καὶ οὐκ ἔχετε λοιπον αὐτῷ ἐγκα- λεῖν, ὁ προφήτης φησίν· Όπως ἂν δικαιωθῇς ἐν τοῖς ο λόγοις σου. Εἰς τὴν ἄβυσσον ἀπελθεῖν. Ὅτι τὸν λεγόμενον τάρταρον ἄβυσσον θείοι λόγοι καλοῦσι. Καὶ γυνὴ οὖσα ἐν φύσει αίματος ἀπὸ ἐτῶν δώδεκα, Οι Ἐγὼ δὲ οὐκ ἄξιον ἡγοῦμαι παρελθεῖν διήγησιν καὶ τοῖς μεθ᾿ ἡμᾶς μνημονεύεσθαι ἀξίαν. Τὴν γὰρ αι- μορφοοῦσαν ἐκ Πανεάδος έλεγον όρμάσθαι, τόν τε οἶκον αὐτῆς ἐπὶ τῆς πόλεως δείκνυσθαι, καὶ τῆς ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος εἰς αὐτὴν εὐεργεσίας θαυμαστά τρόπαια παραμένειν. Εστάναι γὰρ ἐφ' ὑψηλού λίθου προς μὲν ταῖς πύλαις τοῦ αὐτῆς οἴκου γυναικὸς ἐκτύπωμα χάλκεον, ἐπὶ γόνυ κεκλιμένον, καὶ τεταμέναις ἐπὶ τὸ πρόσθεν ταῖς χερσὶν, ἱκετευούσῃ ἐοικός· τούτου δὲ ἀντικρὸ ἄλλο τῆς αὐτῆς ὕλης ἀνδρὸς ὄρθιον σχῆμα, διπλοίδα κοσμίως περιβεβλημένον, καὶ τὴν χεῖρα τῇ γυναικὶ προτεῖνον· οὗ παρὰ τοῖς ποσὶν ἐπὶ τῇ στήλῃ ξένον τι βοτάνης είδος φυλν, δ, μέχρι του κρασπέδου με φως τῆς τοῦ χαλκοῦ διπλοίδος ἀγιόν, αλεξιφάρμακόν τι παντοίων νοσημάτων τυγχάνει. Τοῦτον τὸν ἀνδριάντα τοῦ Ἰησοῦ εἰκόνα φέρειν ἔλεγον, ὃν Μαξιμίνος τῆς Αύτη δέ ἐστιν ἡ ἐν Πανεάδι τῷ Χριστῷ στήσασα τὸν χαλκοῦν ἀνδριάντα εἰς ἀμοιβήν τῆς εὐεργεσίας. Εν καὶ ἐπὶ Μαξιμιανοῦ καθαιρεθῆναι τοῦ δυσσεβούς, πρὸ τοῦ μεγάλου Κωνσταντίνου βασιλεύσαντος. COMMENTARIA IN LUCAM. οbedientiain præstitit. Secus vero Judaicus popu- lus, qui in altero alio representatur, post priorein recusationem vocatus ad eamdem operam per.Moy- sem atque prophetas, verbo quidem se paratum ostendit; dixerunt enim omnia se facturos et au- scultaturos ; sed opera prorsus contraria fuit Idcirco interrogat pontifices Servator: Quis ex duo- bus voluntatem patris fecerit? Illis confitentibus, quod prior ; quisnam porro bie prior esse, nifestat dicens: Fore ut publicani ac meretrices, et universus incredularum gentium ordo præcedant vos in dilectione Dei e. Vos vero qnosnam? Neupe pontifces et seniores, et totam gentem ipsorum, qum verbis quidem religiose se agere dicebat, sed scribus professionem negabat. Ideo gentiles qui dem, priore nequitia omissa, fructusque regno die x. z. X. (54). B gnos facientes, hoc potientur. Vos autem qui Del filios vosmiet appellatis, regno expellemini; quia vos nimirum Christo non credidistis, publicani vero ac meretrices crediderunt. Quamobrem etiam Deum justificaverunt: quippe quia is justus appa - ruit in cunetis quæ fecit, vos quidem ut incredu- los et ingratos repudians, illos autem ceu morige- ros benevolosque eligens. Quamobrem de eo diu- tius haud polestis conqueri, id quod etiam pro- pheta aiebat: justifceris in sermonibus tuis 45, * Ot in abyssum irent. “. Qui dicitur tartarus, eum appellant abyssum di- C vinæ Scripturæ. * Et mulier_quædam erat în fluxu sanguinis ab annis duodecim, etc. Ego vero æquum non judico prætermittere nar- rationem, quæ posterorum quoque memoriæ coLA- mendari meretur. Namque hanc hæmorrhousam domo Panes de fuisse aiunt, ejusque adhuc ædes in urbe demonstrari, ibique benefcii in eam a Ser vatore collati mirum monumentum permanere. Stare videlicet in excelsa lapiden basi, prope ejusdem ædium fores, mulieris æneam effigiem, genu Bezo, manibus protensis, supplicantis specie. Hujus e re- gione aliam ejusdem maleris statuam viri erectaun, diploide decente induti, ac mulieri manum porri gentis; ad cujus pedes in basi peregrinum quoddam D berbe genus adnatum erat, (qum ad snow diploidis fimbriam assurgens, cujusvis morbi re- medium est. Hac statua desum representari dice- bent, quam Maximinus impietatis sum additamen- suæ “Exod. xix, 8. " * Matth. xxı, 51.. "Psal. L, 6. « cap. viii, 31. cap. viii, 45. regnum. Corderius quoque ita ut nos se legisse apud Eusebium demonstrat. A. et L. sub nomine Eusebii. Reapse eadem legi- tur apud eumdem Eusebium in Hist. eccl. vII, 18. Quanquam etiam in hoc suo commentario ad evang., ubi mentio est hæmorrbousæ, feri vix potest, ut camdem narrationein auctor non retulerit, variat lapen sher ab altero textu, initio ac fue. Iliad vero mirabilius, quod cum in Historia Eusebius de- structam statuam non scribat, in hoc commentario dejectam a Maximine affirmet, in quo ne cum Philostorgio quidem lib. vit, 3, neque cum ejus as- secia Nicephoro Callisto lib. x, 30, congruit, qui statuam a Juliano depositam dicunt, et ab ethnicis Paneadis civibus ignominiose tractatam et commi- nutam. Cæteroqui Asterias in cod. B, f. 83, Maxi- mianum scribit pro Maximino. Sic enim Asterius: (55) τοῦ Θεοῦ. Ὑμᾶς δὲ τίνας, ἢ τοὺς ἀρχιερέας καὶ (53) lia uterque Vat. cod. pro εἰς τὴν βασιλείαν, (54) Scribitur sequens historia in utroque codice
Take nothing for the journey, neither staves, nor...Μηδὲν αἴρετε εἰς τὴν ὁδὸν, μήτε ῥάβδους, μήτε…
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Μηδὲν αἴρετε εἰς τὴν ὁδὸν, μήτε ῥάβδους, μήτε πήραν. Κατὰ μὲν οὖν τὸν Ματθαῖον χρυσοῦ καὶ ἀργύρου καὶ χαλκοῦ τὴν κτῆσιν αὐτοῖς ἀπηγόρευε, προγνώσει τοῦ μέλλοντος· συνεώρα γὰρ, ὡς ἄρα οἱ τὰς νόσους ὑπ’ αὐτῶν θεραπευθησόμενοι καὶ τῶν ἀνιάτων ἀπαλλαγησόμενοι παθῶν, ἐθελήσουσι καὶ πάντων αὐτοῖς τῶν ὑπαρχόντων ἐκχωρεῖν· διὸ ταῦτα προλαβὼν διεστέλλετο, μὴ καπηλεύειν τὴν χάριν μηδὲ πιπράσκειν τὰ ἐκ Θεοῦ παραινῶν δῶρα·
χρόνον εἰδωλολατροῦν· πλὴν ἐπὶ τέλει τὴν ὑπακοὴν Δ ΠΑ- ἐνεδείξατο· τὸ δὲ Ἰουδαίων ἔθνος, όπερ ἦν τὸ δεύτε- ρον τέκνον, μετὰ τὴν ἀνάνευσιν τοῦ προτέρου κληθὲν ἐπὶ τὴν αὐτὴν ἐργασίαν διὰ Μωϋσέως καὶ τῶν προ- φητῶν, λόγῳ μὲν τὴν προθυμίαν ἐνεδείξατο· εἶπον γὰρ, ὅτι Πάντα ποιήσομεν καὶ ἀκουσόμεθα · ἔργῳ δὲ τῶν τοὐναντίον. Διὸ πυνθάνεται τῶν ἀρχιερέων ὁ Σωτήρ· Τίς άρα τῶν δύο τούτων ἐποίησε τὸ θέλη μα τοῦ πατρός ; Εκείνων δὲ ὁμολογησάντων, ὅτι ὁ πρῶτος, τίς ἦν οὗτος ὁ πρῶτος διασαφεί λέγων· Οι τελῶναι καὶ αἱ πόρναι καὶ πᾶν τὸ τῶν ἀπίστων ἐθνῶν τάγμα προσάγουσιν ὑμᾶς εἰς τὴν ἀγάπην πρεσβυτέρους, καὶ πᾶν αὐτῶν τὸ ἔθνος, τὸ δὴ λόγῳ μὴν ἐπαγγελλόμενον θεοσεβεῖν, ἔργοις δὲ ἀντιπράτ- τον τῇ ἐπαγγελίας ; Διὸ οἱ μὲν ἐξ ἐθνῶν μεταβαλόντες . τῆς προτέρας μοχθηρίας, καὶ καρποὺς ἐνδεξάμενοι τῆς βασιλείας ἀξίους, τεύξονται αὐτῆς· ὑμεῖς δὲ, οἱ φάσκοντες ἑαυτοὺς Θεοῦ εἶναι τέχνα, τῆς βασιλείας ἐκπλεισθήσεσθε· ὅτι ὑμεῖς μὲν οὐκ ἐπιστεύσατε αὐ τῷ, οἱ δὲ τελῶναι καὶ αἱ πόρναι ἐπίστευσαν. Διὸ καὶ ἐδικαίωσαν τὸν Θεόν· δίκαιος γὰρ ἐφάνη ἐπὶ πᾶσιν οἷς ἐποίησεν, ὑμᾶς μὲν ὡς ἀπειθεῖς καὶ ἀγνώμονας ἀπωσάμενος, ἐκείνους δὲ ὡς εὐπειθεῖς καὶ εὐγνώμο νας ἐκλεξάμενος. Καὶ οὐκ ἔχετε λοιπον αὐτῷ ἐγκα- λεῖν, ὁ προφήτης φησίν· Όπως ἂν δικαιωθῇς ἐν τοῖς ο λόγοις σου. Εἰς τὴν ἄβυσσον ἀπελθεῖν. Ὅτι τὸν λεγόμενον τάρταρον ἄβυσσον θείοι λόγοι καλοῦσι. Καὶ γυνὴ οὖσα ἐν φύσει αίματος ἀπὸ ἐτῶν δώδεκα, Οι Ἐγὼ δὲ οὐκ ἄξιον ἡγοῦμαι παρελθεῖν διήγησιν καὶ τοῖς μεθ᾿ ἡμᾶς μνημονεύεσθαι ἀξίαν. Τὴν γὰρ αι- μορφοοῦσαν ἐκ Πανεάδος έλεγον όρμάσθαι, τόν τε οἶκον αὐτῆς ἐπὶ τῆς πόλεως δείκνυσθαι, καὶ τῆς ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος εἰς αὐτὴν εὐεργεσίας θαυμαστά τρόπαια παραμένειν. Εστάναι γὰρ ἐφ' ὑψηλού λίθου προς μὲν ταῖς πύλαις τοῦ αὐτῆς οἴκου γυναικὸς ἐκτύπωμα χάλκεον, ἐπὶ γόνυ κεκλιμένον, καὶ τεταμέναις ἐπὶ τὸ πρόσθεν ταῖς χερσὶν, ἱκετευούσῃ ἐοικός· τούτου δὲ ἀντικρὸ ἄλλο τῆς αὐτῆς ὕλης ἀνδρὸς ὄρθιον σχῆμα, διπλοίδα κοσμίως περιβεβλημένον, καὶ τὴν χεῖρα τῇ γυναικὶ προτεῖνον· οὗ παρὰ τοῖς ποσὶν ἐπὶ τῇ στήλῃ ξένον τι βοτάνης είδος φυλν, δ, μέχρι του κρασπέδου με φως τῆς τοῦ χαλκοῦ διπλοίδος ἀγιόν, αλεξιφάρμακόν τι παντοίων νοσημάτων τυγχάνει. Τοῦτον τὸν ἀνδριάντα τοῦ Ἰησοῦ εἰκόνα φέρειν ἔλεγον, ὃν Μαξιμίνος τῆς Αύτη δέ ἐστιν ἡ ἐν Πανεάδι τῷ Χριστῷ στήσασα τὸν χαλκοῦν ἀνδριάντα εἰς ἀμοιβήν τῆς εὐεργεσίας. Εν καὶ ἐπὶ Μαξιμιανοῦ καθαιρεθῆναι τοῦ δυσσεβούς, πρὸ τοῦ μεγάλου Κωνσταντίνου βασιλεύσαντος. COMMENTARIA IN LUCAM. οbedientiain præstitit. Secus vero Judaicus popu- lus, qui in altero alio representatur, post priorein recusationem vocatus ad eamdem operam per.Moy- sem atque prophetas, verbo quidem se paratum ostendit; dixerunt enim omnia se facturos et au- scultaturos ; sed opera prorsus contraria fuit Idcirco interrogat pontifices Servator: Quis ex duo- bus voluntatem patris fecerit? Illis confitentibus, quod prior ; quisnam porro bie prior esse, nifestat dicens: Fore ut publicani ac meretrices, et universus incredularum gentium ordo præcedant vos in dilectione Dei e. Vos vero qnosnam? Neupe pontifces et seniores, et totam gentem ipsorum, qum verbis quidem religiose se agere dicebat, sed scribus professionem negabat. Ideo gentiles qui dem, priore nequitia omissa, fructusque regno die x. z. X. (54). B gnos facientes, hoc potientur. Vos autem qui Del filios vosmiet appellatis, regno expellemini; quia vos nimirum Christo non credidistis, publicani vero ac meretrices crediderunt. Quamobrem etiam Deum justificaverunt: quippe quia is justus appa - ruit in cunetis quæ fecit, vos quidem ut incredu- los et ingratos repudians, illos autem ceu morige- ros benevolosque eligens. Quamobrem de eo diu- tius haud polestis conqueri, id quod etiam pro- pheta aiebat: justifceris in sermonibus tuis 45, * Ot in abyssum irent. “. Qui dicitur tartarus, eum appellant abyssum di- C vinæ Scripturæ. * Et mulier_quædam erat în fluxu sanguinis ab annis duodecim, etc. Ego vero æquum non judico prætermittere nar- rationem, quæ posterorum quoque memoriæ coLA- mendari meretur. Namque hanc hæmorrhousam domo Panes de fuisse aiunt, ejusque adhuc ædes in urbe demonstrari, ibique benefcii in eam a Ser vatore collati mirum monumentum permanere. Stare videlicet in excelsa lapiden basi, prope ejusdem ædium fores, mulieris æneam effigiem, genu Bezo, manibus protensis, supplicantis specie. Hujus e re- gione aliam ejusdem maleris statuam viri erectaun, diploide decente induti, ac mulieri manum porri gentis; ad cujus pedes in basi peregrinum quoddam D berbe genus adnatum erat, (qum ad snow diploidis fimbriam assurgens, cujusvis morbi re- medium est. Hac statua desum representari dice- bent, quam Maximinus impietatis sum additamen- suæ “Exod. xix, 8. " * Matth. xxı, 51.. "Psal. L, 6. « cap. viii, 31. cap. viii, 45. regnum. Corderius quoque ita ut nos se legisse apud Eusebium demonstrat. A. et L. sub nomine Eusebii. Reapse eadem legi- tur apud eumdem Eusebium in Hist. eccl. vII, 18. Quanquam etiam in hoc suo commentario ad evang., ubi mentio est hæmorrbousæ, feri vix potest, ut camdem narrationein auctor non retulerit, variat lapen sher ab altero textu, initio ac fue. Iliad vero mirabilius, quod cum in Historia Eusebius de- structam statuam non scribat, in hoc commentario dejectam a Maximine affirmet, in quo ne cum Philostorgio quidem lib. vit, 3, neque cum ejus as- secia Nicephoro Callisto lib. x, 30, congruit, qui statuam a Juliano depositam dicunt, et ab ethnicis Paneadis civibus ignominiose tractatam et commi- nutam. Cæteroqui Asterias in cod. B, f. 83, Maxi- mianum scribit pro Maximino. Sic enim Asterius: (55) τοῦ Θεοῦ. Ὑμᾶς δὲ τίνας, ἢ τοὺς ἀρχιερέας καὶ (53) lia uterque Vat. cod. pro εἰς τὴν βασιλείαν, (54) Scribitur sequens historia in utroque codice
PG 24:543κατὰ δὲ τοὺς λοιποὺς καὶ τὸν αὐτὸν Ματθαῖον μὴ ἐπιτρέπων αὐτοῖς μήτε ῥάβδον, μήτε πήραν, μήτε ὑποδήματα, μήτε δύο χιτῶνας, ἀλλὰ μήτ’ ἄρτον, μήτε ἀργύριον ἐπάγεσθαι, μέλλοντας ἐπ’ ἀλλοδαπῆς στέλλεσθαι, δοκιμὴν τῆς αὐτῶν πίστεώς τε καὶ προθυμίας ἐλάμβανεν, εἰ, παραγγελθέντες τὸν ἄκρως ἀκτήμονα βίον μετιέναι, ὡς μηδὲ τῆς ἐφημέρου τροφῆς πρόνοιαν ποιεῖσθαι, μηδὲ δεύτερον ἐπάγεσθαι χιτῶνα, μηδὲ ὑποδήμασι χρῆσθαι, μέλλοντες τὴν σύμπασαν ἐκπερινοστεῖν οἰκουμένην, μὴ φεύγοιεν τὰ παραγγέλματα· ἀλλὰ καὶ ἀφιλοχρημάτους ἀφρόντιδάς τε τοῦ βίου δεῖν αὐτοὺς εἶναι βουλόμενος. Ταῦτα διεμαρτύρατο, ὡς ἂν τῶν ἐκ Θεοῦ δομάτων ταύτῃ πη αὐτοῖς δοθησομένων, εἰ καὶ αὐτοὶ παρ’ ἑαυτῶν τὸν κατάλληλον βίον ἐπάξιον τῆς τῶν θείων χαρισμάτων κτήσεως παρασκευάζοιεν· προςήκειν γὰρ ἀμοιβήν τινα ποιήσασθαι καὶ ἀντικαταλλάξασθαι, ὑποδεχομένους μὲν παρὰ τοῦ Θεοῦ τὰς σωτηρίους καὶ εὐεργετικὰς ἀνθρώπων δυνάμεις, ἀντιδιδόντες δὲ αὐτῷ ὑπακοὴν τῶν αὐτοῦ παραγγελμάτων, προθυμίαν τε καὶ προαίρεσιν ἐλευθέραν τῆς πρὸς τὰ βιωτικὰ συμπαθείας.
Β - ἑαυτοῦ δυσσεβείας πάρεργον ἐποιήσατο. Καὶ ταῦτα μὲν ταύτῃ. Ἐπὶ δὲ τὸ ἑξῆς τοῦ λόγου προίωμεν. Συγκαλεσάμενος δὲ τοὺς δώδεκα μαθητὲς αὐτοῦ, ἔδωκεν αὐτοῖς δύναμιν καὶ ἐξουσίαν, κ. τ. λ. Διὰ ταῦτα ἐνθέοις δυνάμεσι τοὺς ἑαυτοῦ μαθητὰς ὁ Κύριος ὤπλιζεν, ὡς ἂν ἐν πρώτοις τὰ δαιμονικὰ στίφη καὶ τὰς ἐχθρὸς τῶν ἀνθρώπων καὶ πολεμικάς παρατάξεις καθαιροίεν· Επειτα νόσων καὶ παντοίων παθῶν θεραπεύοιεν τοὺς καταπονουμένους· γνωρί- σματα δὴ τῆς κηρυττομένης βασιλείας παρέχων δρον ἅπασιν ἀνθρώποις. Εχρήν γάρ, παράδοξον κήρυγμα καταγγέλλοντας, (ξένων καὶ νέων ἀγαθῶν ἐναργή σημεία παρέχειν τοῖς μαθητευομένοις. Ησαν δ' οὖν ἀληθῶς Θεοῦ βασιλείας δείγματα αἱ τεράστιαι δυνά μεις, τά τε θαύματα καὶ σωτήριοι ψυχῶν καὶ σωμά των θεραπείαι· ὅτι ἅπας λόγος, ἔργων ἔρημος, ού ποτ' ἂν ἰσχύσῃ πείσμα βέβαιον έμποιῆσαι· τοῖς ἀκρο μένοις. Διὸ ταῖς δι' ἔργων ἐπιτελουμέναις πράξεσι πίστιν ἐναργή παρείχον τῷ κηρύγματι. Εἰ γοῦν λοῖς ῥηματίοις καὶ φωναῖς εἰκῆ προφερομέναις Θεοῦ βασιλείαν εἰς πάντας ἐβόων, κατάλυσίν τε τῶν κα τριῶν θεῶν, τίς ἂν αὐτοῖς παρέσχε τὸν νοῦν ; τίνα δε ἂν ἔπεισαν Θεὸν εἶναι τὸν Ἰησοῦν καταγγέλλοντες, μηδεμίαν δὲ πίστιν τῇ μαρτυρία προσάγοντες; Διδ πάντα λόγον θείκαῖς προλαμβάνων πράξεσιν ὁ Σα τήρ, πρῶτα μὲν ἀνεπιτηδεύτους τὸν τρόπον, λόγων τε καὶ σοφίας θνητῆς ἀπείρους τοὺς αὐτοῦ μαθητὰς ἐπὶ κατορθώσει τῆς ὅλης οἰκουμένης προεχειρίζετο · κάπειτα αλιευτὰς ψυχῶν ἀνθρωπίνων ποιήσειν προ φήσας αὐτοὺς, ποιητὴς αὐτὸς ἐγίνετο τῆς ἐπαγγε λίας· ὅθεν παραδόξων θαυμάτων εργάτας αὐτοὺς απειργάζετο, άγκιστρα ταῦτα ψυχῶν σωτήρια παρα διδοὺς αὐτοῖς, ὡς ἂν δι' αὐτῶν σαγηνεύοιεν καὶ ἀνθ χοιεν ἐκ τοῦ τῆς κακίας βυθοῦ τὸ θνητόν γένος, πνεύματα πονηρὰ φυγαδεύοντες, καὶ πᾶσαν νόσον καὶ μαλακίαν ἰώμενοι ἐπὶ τῆς ἐπιταγῆς τῆς αὐτοῦ· οὔπω γὰρ ἦν Πνεῦμα δεδομένον. * Μηδέν αἴρετε εἰς τὴν ὁδὸν, μήτε ράβδους, μήτε πήραν. χι Κατὰ μὲν οὖν τὸν Ματθαῖον χρυσοῦ καὶ ἀργύρου καὶ χαλκοῦ τὴν κτησιν αὐτοῖς ἀπηγόρευε, προγνώσει τοῦ μέλλοντος· συνεώρα γὰρ, ὡς ἄρα οἱ τὰς νόσους ὑπ' αὐτῶν θεραπευθησόμενοι καὶ τῶν ἀνιάτων ἀπαλ λαγησόμενοι παθῶν, ἐθελήσουσι καὶ πάντων αὐτοῖς τῶν ὑπαρχόντων ἐκχωρεῖν· διὸ ταῦτα προλαβών δε εστέλλετο, μὴ καπηλεύειν τὴν χάριν μηδὲ πιπράσκειν τὰ ἐκ Θεοῦ παραινών δῶρα· κατὰ δὲ τοὺς λοιπούς καὶ τὸν αὐτὸν Ματθαῖον μὴ ἐπιτρέπων αὐτοῖς μήτε ράβδον, μήτε πήραν, μήτε υποδήματα, μήτε δύο για τῶνας, ἀλλὰ μήτ' ἄρτον, μήτε ἀργύριον επάγεσθαι, μέλλοντας ἐπ' ἀλλοδαπῆς στέλλεσθαι, δοκιμὴν τῆς αὐτῶν πίστεώς τε καὶ προθυμίας ἐλάμβανεν, εἰ, παρ αγγελθέντες τὸν ἄκρως ἀκτήμονα βίον μετιέναι, ὡς μηδὲ τῆς ἐφημέρου τροφῆς πρόνοιαν ποιεῖσθαι, μη δὲ δεύτερον επάγεσθαι χιτώνα, μηδὲ ὑποδήμασι χρή σθαι, μέλλοντες τὴν σύμπασαν έκπερινοστεῖν οἰκου μένην, μὴ φεύγοιεν τα παραγγέλματα· ἀλλὰ καὶ ἀφι ❤ EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS II. EXEGETICA. tumn (destruendo fecit. Atque hue hactenus. Nunc & reliquam sermonem persequamur. C Convocatis autem duodecim discipulis suis, dedit illis virtulem of polesialem, elc. Per hæc supernis viribus discipulos suos Domi- nus armabat, ut diabolica in primis agmina et ho- minum inimicitias, et adversarias acies supera- rent ; deinde a morbis et omninoulis passionibus laborantes sanarent; indicia videlicet prædicati regni cunctis hominibus præbens. Oportebat enim cos qui inexspectatam doctrinam nuntiabant, pe- regrinorum novorumque bonorum signa alumnis suis exhibere. Vere igitur erant regni Dei demon- strationes, prodigious virtutes, et miracula, atque animarum et corporum curationes a Servatore per- acte. Nam quilibet sermo operibus cascus, nun- quam poterit firmam persuasionem audientibus Insinuare. Propterea patratis operibus fdem evi- denten prædicationi conciliabant. Si ergo verbis tantummodo ac vocibus temere emissis Dei regnun) cunctis intimassent, et patriorum deorum aboli- tionem, quis eis mentem advertisset ? cuiuam Deum esse persuasissent nuntiatum a se Jesum, si nullam suo testimonio fidem fecissent? Ideo ser- monem omnem divinis præoccupans Servator acti- bus, primo quidem ex inepto vils genere, olo- quentiæque et mortalis sapientiæe expertes disci- pulos suos ad tolus mundi correctionem delegit. Deinde piscatores animarum humanarum se eos efecturum praemonens, auctor ipse rei proposits exstitit ; unde eos mirabilium prodigiorum opera- Lores reddidit, hos illis hamos animabus salutares suppeditans, ut iis captarent atque ex profundo nequitiæ abysso mortale genus extraherent, malis fugatis spiritibus, morbum quemlibet languoremn- que sanantes nutu ejus ; nondum enim Spiritus datus fuerat "7. se Nihil tuleritis in via, neque baculos, neque peram. Secundum Matthæum quidem ", auri et argenti ærisque possessu lis interdixit, faturi præscius. Animadvertebat enim fore ut qui morbis ab eis li- berarentur, et insanabilibus malis immunes fierent, cuncta Matth. x, 9, sua patrimonia iis cedere vellent. Quare id preoccupans præcipiebat ne gratiam caupona-D rentur, neque doua Dei venalia haberent. Verum secundum reliquos evangelistas ipsumque Matthæum non sinens eos virgam, neque peram, neque calcea- menta, neque duas tunicas, sed neque panem pe- cunlamque portare, cum peregre essent profecturi, hinc capiebat experimentum illorum fidei et ala- critatis, si quidem jussi pauperrimam vitam dege- re, neque ipsius quotidiani alimenti curam gerere, neque secundam tunicam habere, neque calceis uti, cum tamen universum orbem peragrare debe- rent, nihilominus jussa haud detrectarent. Sed et ɔmai pecuniæ amore, mundanisque curis carore * cap. ix, 4. " Joan. vii, 39. cap. is, 5.
Ἀλλὰ καὶ πλοῦτον οὐράνιον ταῖς αὐτῶν ψυχαῖς ὑποδεχομένους, τῆς τε τοῦ Θεοῦ βασιλείας ἀῤῥαβῶσιν ἐφοδιαζομένους, τῶν ἐπὶ γῆς καταφρονεῖν χρῆναι δεῖν ᾤετο· καὶ μήτε χρυσὸν, μήτε χρήματα, μήτε τι τῶν παρ’ ἀνθρώποις τιμίων ἐπάξιον ἡγεῖσθαι τοῦ παρασχεθέντος αὐτοῖς οὐρανίου πλούτου. Ἀλλὰ καὶ στρατιώτας αὐτοὺς τῆς τοῦ Θεοῦ βασιλείας ἀποτελῶν, εὐζώνους παρεσκεύαζεν ἐπὶ τὸν πρὸς τοὺς ἀντικειμένους πόλεμον. Διὰ ταῦτα ἀκτήμονας εἶναι παρῄνει τοὺς αὐτοῦ στρατιώτας· ἐπεὶ Μηδεὶς στρατευόμενος ἐμπλέκεται ταῖς τοῦ βίου πραγματείαις, ἵνα τῷ στρατολογήσαντι ἀρέσῃ.
Β - ἑαυτοῦ δυσσεβείας πάρεργον ἐποιήσατο. Καὶ ταῦτα μὲν ταύτῃ. Ἐπὶ δὲ τὸ ἑξῆς τοῦ λόγου προίωμεν. Συγκαλεσάμενος δὲ τοὺς δώδεκα μαθητὲς αὐτοῦ, ἔδωκεν αὐτοῖς δύναμιν καὶ ἐξουσίαν, κ. τ. λ. Διὰ ταῦτα ἐνθέοις δυνάμεσι τοὺς ἑαυτοῦ μαθητὰς ὁ Κύριος ὤπλιζεν, ὡς ἂν ἐν πρώτοις τὰ δαιμονικὰ στίφη καὶ τὰς ἐχθρὸς τῶν ἀνθρώπων καὶ πολεμικάς παρατάξεις καθαιροίεν· Επειτα νόσων καὶ παντοίων παθῶν θεραπεύοιεν τοὺς καταπονουμένους· γνωρί- σματα δὴ τῆς κηρυττομένης βασιλείας παρέχων δρον ἅπασιν ἀνθρώποις. Εχρήν γάρ, παράδοξον κήρυγμα καταγγέλλοντας, (ξένων καὶ νέων ἀγαθῶν ἐναργή σημεία παρέχειν τοῖς μαθητευομένοις. Ησαν δ' οὖν ἀληθῶς Θεοῦ βασιλείας δείγματα αἱ τεράστιαι δυνά μεις, τά τε θαύματα καὶ σωτήριοι ψυχῶν καὶ σωμά των θεραπείαι· ὅτι ἅπας λόγος, ἔργων ἔρημος, ού ποτ' ἂν ἰσχύσῃ πείσμα βέβαιον έμποιῆσαι· τοῖς ἀκρο μένοις. Διὸ ταῖς δι' ἔργων ἐπιτελουμέναις πράξεσι πίστιν ἐναργή παρείχον τῷ κηρύγματι. Εἰ γοῦν λοῖς ῥηματίοις καὶ φωναῖς εἰκῆ προφερομέναις Θεοῦ βασιλείαν εἰς πάντας ἐβόων, κατάλυσίν τε τῶν κα τριῶν θεῶν, τίς ἂν αὐτοῖς παρέσχε τὸν νοῦν ; τίνα δε ἂν ἔπεισαν Θεὸν εἶναι τὸν Ἰησοῦν καταγγέλλοντες, μηδεμίαν δὲ πίστιν τῇ μαρτυρία προσάγοντες; Διδ πάντα λόγον θείκαῖς προλαμβάνων πράξεσιν ὁ Σα τήρ, πρῶτα μὲν ἀνεπιτηδεύτους τὸν τρόπον, λόγων τε καὶ σοφίας θνητῆς ἀπείρους τοὺς αὐτοῦ μαθητὰς ἐπὶ κατορθώσει τῆς ὅλης οἰκουμένης προεχειρίζετο · κάπειτα αλιευτὰς ψυχῶν ἀνθρωπίνων ποιήσειν προ φήσας αὐτοὺς, ποιητὴς αὐτὸς ἐγίνετο τῆς ἐπαγγε λίας· ὅθεν παραδόξων θαυμάτων εργάτας αὐτοὺς απειργάζετο, άγκιστρα ταῦτα ψυχῶν σωτήρια παρα διδοὺς αὐτοῖς, ὡς ἂν δι' αὐτῶν σαγηνεύοιεν καὶ ἀνθ χοιεν ἐκ τοῦ τῆς κακίας βυθοῦ τὸ θνητόν γένος, πνεύματα πονηρὰ φυγαδεύοντες, καὶ πᾶσαν νόσον καὶ μαλακίαν ἰώμενοι ἐπὶ τῆς ἐπιταγῆς τῆς αὐτοῦ· οὔπω γὰρ ἦν Πνεῦμα δεδομένον. * Μηδέν αἴρετε εἰς τὴν ὁδὸν, μήτε ράβδους, μήτε πήραν. χι Κατὰ μὲν οὖν τὸν Ματθαῖον χρυσοῦ καὶ ἀργύρου καὶ χαλκοῦ τὴν κτησιν αὐτοῖς ἀπηγόρευε, προγνώσει τοῦ μέλλοντος· συνεώρα γὰρ, ὡς ἄρα οἱ τὰς νόσους ὑπ' αὐτῶν θεραπευθησόμενοι καὶ τῶν ἀνιάτων ἀπαλ λαγησόμενοι παθῶν, ἐθελήσουσι καὶ πάντων αὐτοῖς τῶν ὑπαρχόντων ἐκχωρεῖν· διὸ ταῦτα προλαβών δε εστέλλετο, μὴ καπηλεύειν τὴν χάριν μηδὲ πιπράσκειν τὰ ἐκ Θεοῦ παραινών δῶρα· κατὰ δὲ τοὺς λοιπούς καὶ τὸν αὐτὸν Ματθαῖον μὴ ἐπιτρέπων αὐτοῖς μήτε ράβδον, μήτε πήραν, μήτε υποδήματα, μήτε δύο για τῶνας, ἀλλὰ μήτ' ἄρτον, μήτε ἀργύριον επάγεσθαι, μέλλοντας ἐπ' ἀλλοδαπῆς στέλλεσθαι, δοκιμὴν τῆς αὐτῶν πίστεώς τε καὶ προθυμίας ἐλάμβανεν, εἰ, παρ αγγελθέντες τὸν ἄκρως ἀκτήμονα βίον μετιέναι, ὡς μηδὲ τῆς ἐφημέρου τροφῆς πρόνοιαν ποιεῖσθαι, μη δὲ δεύτερον επάγεσθαι χιτώνα, μηδὲ ὑποδήμασι χρή σθαι, μέλλοντες τὴν σύμπασαν έκπερινοστεῖν οἰκου μένην, μὴ φεύγοιεν τα παραγγέλματα· ἀλλὰ καὶ ἀφι ❤ EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS II. EXEGETICA. tumn (destruendo fecit. Atque hue hactenus. Nunc & reliquam sermonem persequamur. C Convocatis autem duodecim discipulis suis, dedit illis virtulem of polesialem, elc. Per hæc supernis viribus discipulos suos Domi- nus armabat, ut diabolica in primis agmina et ho- minum inimicitias, et adversarias acies supera- rent ; deinde a morbis et omninoulis passionibus laborantes sanarent; indicia videlicet prædicati regni cunctis hominibus præbens. Oportebat enim cos qui inexspectatam doctrinam nuntiabant, pe- regrinorum novorumque bonorum signa alumnis suis exhibere. Vere igitur erant regni Dei demon- strationes, prodigious virtutes, et miracula, atque animarum et corporum curationes a Servatore per- acte. Nam quilibet sermo operibus cascus, nun- quam poterit firmam persuasionem audientibus Insinuare. Propterea patratis operibus fdem evi- denten prædicationi conciliabant. Si ergo verbis tantummodo ac vocibus temere emissis Dei regnun) cunctis intimassent, et patriorum deorum aboli- tionem, quis eis mentem advertisset ? cuiuam Deum esse persuasissent nuntiatum a se Jesum, si nullam suo testimonio fidem fecissent? Ideo ser- monem omnem divinis præoccupans Servator acti- bus, primo quidem ex inepto vils genere, olo- quentiæque et mortalis sapientiæe expertes disci- pulos suos ad tolus mundi correctionem delegit. Deinde piscatores animarum humanarum se eos efecturum praemonens, auctor ipse rei proposits exstitit ; unde eos mirabilium prodigiorum opera- Lores reddidit, hos illis hamos animabus salutares suppeditans, ut iis captarent atque ex profundo nequitiæ abysso mortale genus extraherent, malis fugatis spiritibus, morbum quemlibet languoremn- que sanantes nutu ejus ; nondum enim Spiritus datus fuerat "7. se Nihil tuleritis in via, neque baculos, neque peram. Secundum Matthæum quidem ", auri et argenti ærisque possessu lis interdixit, faturi præscius. Animadvertebat enim fore ut qui morbis ab eis li- berarentur, et insanabilibus malis immunes fierent, cuncta Matth. x, 9, sua patrimonia iis cedere vellent. Quare id preoccupans præcipiebat ne gratiam caupona-D rentur, neque doua Dei venalia haberent. Verum secundum reliquos evangelistas ipsumque Matthæum non sinens eos virgam, neque peram, neque calcea- menta, neque duas tunicas, sed neque panem pe- cunlamque portare, cum peregre essent profecturi, hinc capiebat experimentum illorum fidei et ala- critatis, si quidem jussi pauperrimam vitam dege- re, neque ipsius quotidiani alimenti curam gerere, neque secundam tunicam habere, neque calceis uti, cum tamen universum orbem peragrare debe- rent, nihilominus jussa haud detrectarent. Sed et ɔmai pecuniæ amore, mundanisque curis carore * cap. ix, 4. " Joan. vii, 39. cap. is, 5.
And into whatever house you enter, there remainΚαὶ εἰς ἣν ἂν οἰκίαν εἰσέλθητε, ἐκεῖ μένετε
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Καὶ εἰς ἣν ἂν οἰκίαν εἰσέλθητε, ἐκεῖ μένετε. Ὁ μέντοι Κύριος, ἐπειδὴ χρημάτων καὶ χρυσοῦ καὶ ἀργύρου καὶ χιτῶνος δευτέρου, πάσης τε ὑπάρξεως τὴν κτῆσιν τοῖς μαθηταῖς ἀπηγόρευσεν, ἑξῆς ἀκολούθως κατὰ τὸν Ματθαῖον, ὅπως τὰ πρὸς τροφὴν αὐτοῖς πορισθήσεται, ἀναγκαίως διεσάφει· διὸ ἐπῆγε λέγων· Ἄξιος ὁ ἐργάτης τῆς τροφῆς αὐτοῦ. Καὶ τοῦτ’ ἔλεγε τροφῆς μόνης ἐπιτρέπων κοινωνεῖν τοῖς ἐθέλουσιν αὐτοῖς μεταδιδόναι· τοσοῦτον δ’ ἀποφέρεσθαι συνεχώρει, ὅσον αὔταρκες ἦν ἀνδρὶ, πρὸς ἐφήμερον ἐργασίαν ἑαυτὸν μεμισθωκότι, τροφῆς μεταλαβεῖν.
Β - ἑαυτοῦ δυσσεβείας πάρεργον ἐποιήσατο. Καὶ ταῦτα μὲν ταύτῃ. Ἐπὶ δὲ τὸ ἑξῆς τοῦ λόγου προίωμεν. Συγκαλεσάμενος δὲ τοὺς δώδεκα μαθητὲς αὐτοῦ, ἔδωκεν αὐτοῖς δύναμιν καὶ ἐξουσίαν, κ. τ. λ. Διὰ ταῦτα ἐνθέοις δυνάμεσι τοὺς ἑαυτοῦ μαθητὰς ὁ Κύριος ὤπλιζεν, ὡς ἂν ἐν πρώτοις τὰ δαιμονικὰ στίφη καὶ τὰς ἐχθρὸς τῶν ἀνθρώπων καὶ πολεμικάς παρατάξεις καθαιροίεν· Επειτα νόσων καὶ παντοίων παθῶν θεραπεύοιεν τοὺς καταπονουμένους· γνωρί- σματα δὴ τῆς κηρυττομένης βασιλείας παρέχων δρον ἅπασιν ἀνθρώποις. Εχρήν γάρ, παράδοξον κήρυγμα καταγγέλλοντας, (ξένων καὶ νέων ἀγαθῶν ἐναργή σημεία παρέχειν τοῖς μαθητευομένοις. Ησαν δ' οὖν ἀληθῶς Θεοῦ βασιλείας δείγματα αἱ τεράστιαι δυνά μεις, τά τε θαύματα καὶ σωτήριοι ψυχῶν καὶ σωμά των θεραπείαι· ὅτι ἅπας λόγος, ἔργων ἔρημος, ού ποτ' ἂν ἰσχύσῃ πείσμα βέβαιον έμποιῆσαι· τοῖς ἀκρο μένοις. Διὸ ταῖς δι' ἔργων ἐπιτελουμέναις πράξεσι πίστιν ἐναργή παρείχον τῷ κηρύγματι. Εἰ γοῦν λοῖς ῥηματίοις καὶ φωναῖς εἰκῆ προφερομέναις Θεοῦ βασιλείαν εἰς πάντας ἐβόων, κατάλυσίν τε τῶν κα τριῶν θεῶν, τίς ἂν αὐτοῖς παρέσχε τὸν νοῦν ; τίνα δε ἂν ἔπεισαν Θεὸν εἶναι τὸν Ἰησοῦν καταγγέλλοντες, μηδεμίαν δὲ πίστιν τῇ μαρτυρία προσάγοντες; Διδ πάντα λόγον θείκαῖς προλαμβάνων πράξεσιν ὁ Σα τήρ, πρῶτα μὲν ἀνεπιτηδεύτους τὸν τρόπον, λόγων τε καὶ σοφίας θνητῆς ἀπείρους τοὺς αὐτοῦ μαθητὰς ἐπὶ κατορθώσει τῆς ὅλης οἰκουμένης προεχειρίζετο · κάπειτα αλιευτὰς ψυχῶν ἀνθρωπίνων ποιήσειν προ φήσας αὐτοὺς, ποιητὴς αὐτὸς ἐγίνετο τῆς ἐπαγγε λίας· ὅθεν παραδόξων θαυμάτων εργάτας αὐτοὺς απειργάζετο, άγκιστρα ταῦτα ψυχῶν σωτήρια παρα διδοὺς αὐτοῖς, ὡς ἂν δι' αὐτῶν σαγηνεύοιεν καὶ ἀνθ χοιεν ἐκ τοῦ τῆς κακίας βυθοῦ τὸ θνητόν γένος, πνεύματα πονηρὰ φυγαδεύοντες, καὶ πᾶσαν νόσον καὶ μαλακίαν ἰώμενοι ἐπὶ τῆς ἐπιταγῆς τῆς αὐτοῦ· οὔπω γὰρ ἦν Πνεῦμα δεδομένον. * Μηδέν αἴρετε εἰς τὴν ὁδὸν, μήτε ράβδους, μήτε πήραν. χι Κατὰ μὲν οὖν τὸν Ματθαῖον χρυσοῦ καὶ ἀργύρου καὶ χαλκοῦ τὴν κτησιν αὐτοῖς ἀπηγόρευε, προγνώσει τοῦ μέλλοντος· συνεώρα γὰρ, ὡς ἄρα οἱ τὰς νόσους ὑπ' αὐτῶν θεραπευθησόμενοι καὶ τῶν ἀνιάτων ἀπαλ λαγησόμενοι παθῶν, ἐθελήσουσι καὶ πάντων αὐτοῖς τῶν ὑπαρχόντων ἐκχωρεῖν· διὸ ταῦτα προλαβών δε εστέλλετο, μὴ καπηλεύειν τὴν χάριν μηδὲ πιπράσκειν τὰ ἐκ Θεοῦ παραινών δῶρα· κατὰ δὲ τοὺς λοιπούς καὶ τὸν αὐτὸν Ματθαῖον μὴ ἐπιτρέπων αὐτοῖς μήτε ράβδον, μήτε πήραν, μήτε υποδήματα, μήτε δύο για τῶνας, ἀλλὰ μήτ' ἄρτον, μήτε ἀργύριον επάγεσθαι, μέλλοντας ἐπ' ἀλλοδαπῆς στέλλεσθαι, δοκιμὴν τῆς αὐτῶν πίστεώς τε καὶ προθυμίας ἐλάμβανεν, εἰ, παρ αγγελθέντες τὸν ἄκρως ἀκτήμονα βίον μετιέναι, ὡς μηδὲ τῆς ἐφημέρου τροφῆς πρόνοιαν ποιεῖσθαι, μη δὲ δεύτερον επάγεσθαι χιτώνα, μηδὲ ὑποδήμασι χρή σθαι, μέλλοντες τὴν σύμπασαν έκπερινοστεῖν οἰκου μένην, μὴ φεύγοιεν τα παραγγέλματα· ἀλλὰ καὶ ἀφι ❤ EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS II. EXEGETICA. tumn (destruendo fecit. Atque hue hactenus. Nunc & reliquam sermonem persequamur. C Convocatis autem duodecim discipulis suis, dedit illis virtulem of polesialem, elc. Per hæc supernis viribus discipulos suos Domi- nus armabat, ut diabolica in primis agmina et ho- minum inimicitias, et adversarias acies supera- rent ; deinde a morbis et omninoulis passionibus laborantes sanarent; indicia videlicet prædicati regni cunctis hominibus præbens. Oportebat enim cos qui inexspectatam doctrinam nuntiabant, pe- regrinorum novorumque bonorum signa alumnis suis exhibere. Vere igitur erant regni Dei demon- strationes, prodigious virtutes, et miracula, atque animarum et corporum curationes a Servatore per- acte. Nam quilibet sermo operibus cascus, nun- quam poterit firmam persuasionem audientibus Insinuare. Propterea patratis operibus fdem evi- denten prædicationi conciliabant. Si ergo verbis tantummodo ac vocibus temere emissis Dei regnun) cunctis intimassent, et patriorum deorum aboli- tionem, quis eis mentem advertisset ? cuiuam Deum esse persuasissent nuntiatum a se Jesum, si nullam suo testimonio fidem fecissent? Ideo ser- monem omnem divinis præoccupans Servator acti- bus, primo quidem ex inepto vils genere, olo- quentiæque et mortalis sapientiæe expertes disci- pulos suos ad tolus mundi correctionem delegit. Deinde piscatores animarum humanarum se eos efecturum praemonens, auctor ipse rei proposits exstitit ; unde eos mirabilium prodigiorum opera- Lores reddidit, hos illis hamos animabus salutares suppeditans, ut iis captarent atque ex profundo nequitiæ abysso mortale genus extraherent, malis fugatis spiritibus, morbum quemlibet languoremn- que sanantes nutu ejus ; nondum enim Spiritus datus fuerat "7. se Nihil tuleritis in via, neque baculos, neque peram. Secundum Matthæum quidem ", auri et argenti ærisque possessu lis interdixit, faturi præscius. Animadvertebat enim fore ut qui morbis ab eis li- berarentur, et insanabilibus malis immunes fierent, cuncta Matth. x, 9, sua patrimonia iis cedere vellent. Quare id preoccupans præcipiebat ne gratiam caupona-D rentur, neque doua Dei venalia haberent. Verum secundum reliquos evangelistas ipsumque Matthæum non sinens eos virgam, neque peram, neque calcea- menta, neque duas tunicas, sed neque panem pe- cunlamque portare, cum peregre essent profecturi, hinc capiebat experimentum illorum fidei et ala- critatis, si quidem jussi pauperrimam vitam dege- re, neque ipsius quotidiani alimenti curam gerere, neque secundam tunicam habere, neque calceis uti, cum tamen universum orbem peragrare debe- rent, nihilominus jussa haud detrectarent. Sed et ɔmai pecuniæ amore, mundanisque curis carore * cap. ix, 4. " Joan. vii, 39. cap. is, 5.
PG 24:544Οὕτω γοῦν καὶ τοῖς δὲ ἐξεῖναι οὐ μισθοὺς τῶν εὐεργεσιῶν εἰσπράττεσθαι, Δωρεὰν γὰρ, φησὶν, ἐλάβετε, δωρεὰν δότε· ἀντὶ δὲ τῆς περὶ τὸ κήρυγμα σχολῆς τε καὶ ἐργασίας, ἀντί τε τῶν πόνων τοῦ σώματος, οὓς τοσαύτην στελλομένους πορείαν εἰκὸς ἦν ὑπομένειν αὐτοὺς, μόνης τροφῆς τῆς ἀναγκαίας χρῆναι μεταλαμβάνειν· καὶ ταύτης μὴ τοῖς τυχοῦσι κοινωνεῖν, μηδὲ παρὰ τῶν παρέχειν ἐθελόντων ἀβασανίστως λαμβάνειν, μόνους δὲ τοὺς ἀξίους τῇ λήψει τιμᾷν· οἷς καὶ μεγίστην ἀμοιβὴν τῆς τροφῆς προλαμβάνοντας ἀντιδιδόναι, εἰρήνην αὐτοῖς καὶ τὰς τοῦ Θεοῦ διαλλαγὰς εὐαγγελιζομένους. Ταῦτα δ’ ἀκολούθως τοῖς τῆς αὐτοῦ βασιλείας στρατιώταις παρῄνει· προμαρτυρούμενος μὴ χρημάτων ἐφίεσθαι, μηδέ τινος τὸ παράπαν κτήματος μικροῦ ἢ μεγάλου, εἰς ἄκρον δ’ ἐλαύνειν ἀκτημοσύνης· τῆς τε ἐφημέρου τροφῆς μὴ τοῖς πᾶσιν, ἢ τοῖς ἀξίοις μόνοις κοινωνεῖν· καὶ μηδὲ παρὰ τούτων προῖκα ποιεῖσθαι τὴν μετάληψιν, προδανείσαντας δὲ καὶ προευεργετήσαντας ταῖς παρ’ ἑαυτῶν εὐλογίαις.
Β - ἑαυτοῦ δυσσεβείας πάρεργον ἐποιήσατο. Καὶ ταῦτα μὲν ταύτῃ. Ἐπὶ δὲ τὸ ἑξῆς τοῦ λόγου προίωμεν. Συγκαλεσάμενος δὲ τοὺς δώδεκα μαθητὲς αὐτοῦ, ἔδωκεν αὐτοῖς δύναμιν καὶ ἐξουσίαν, κ. τ. λ. Διὰ ταῦτα ἐνθέοις δυνάμεσι τοὺς ἑαυτοῦ μαθητὰς ὁ Κύριος ὤπλιζεν, ὡς ἂν ἐν πρώτοις τὰ δαιμονικὰ στίφη καὶ τὰς ἐχθρὸς τῶν ἀνθρώπων καὶ πολεμικάς παρατάξεις καθαιροίεν· Επειτα νόσων καὶ παντοίων παθῶν θεραπεύοιεν τοὺς καταπονουμένους· γνωρί- σματα δὴ τῆς κηρυττομένης βασιλείας παρέχων δρον ἅπασιν ἀνθρώποις. Εχρήν γάρ, παράδοξον κήρυγμα καταγγέλλοντας, (ξένων καὶ νέων ἀγαθῶν ἐναργή σημεία παρέχειν τοῖς μαθητευομένοις. Ησαν δ' οὖν ἀληθῶς Θεοῦ βασιλείας δείγματα αἱ τεράστιαι δυνά μεις, τά τε θαύματα καὶ σωτήριοι ψυχῶν καὶ σωμά των θεραπείαι· ὅτι ἅπας λόγος, ἔργων ἔρημος, ού ποτ' ἂν ἰσχύσῃ πείσμα βέβαιον έμποιῆσαι· τοῖς ἀκρο μένοις. Διὸ ταῖς δι' ἔργων ἐπιτελουμέναις πράξεσι πίστιν ἐναργή παρείχον τῷ κηρύγματι. Εἰ γοῦν λοῖς ῥηματίοις καὶ φωναῖς εἰκῆ προφερομέναις Θεοῦ βασιλείαν εἰς πάντας ἐβόων, κατάλυσίν τε τῶν κα τριῶν θεῶν, τίς ἂν αὐτοῖς παρέσχε τὸν νοῦν ; τίνα δε ἂν ἔπεισαν Θεὸν εἶναι τὸν Ἰησοῦν καταγγέλλοντες, μηδεμίαν δὲ πίστιν τῇ μαρτυρία προσάγοντες; Διδ πάντα λόγον θείκαῖς προλαμβάνων πράξεσιν ὁ Σα τήρ, πρῶτα μὲν ἀνεπιτηδεύτους τὸν τρόπον, λόγων τε καὶ σοφίας θνητῆς ἀπείρους τοὺς αὐτοῦ μαθητὰς ἐπὶ κατορθώσει τῆς ὅλης οἰκουμένης προεχειρίζετο · κάπειτα αλιευτὰς ψυχῶν ἀνθρωπίνων ποιήσειν προ φήσας αὐτοὺς, ποιητὴς αὐτὸς ἐγίνετο τῆς ἐπαγγε λίας· ὅθεν παραδόξων θαυμάτων εργάτας αὐτοὺς απειργάζετο, άγκιστρα ταῦτα ψυχῶν σωτήρια παρα διδοὺς αὐτοῖς, ὡς ἂν δι' αὐτῶν σαγηνεύοιεν καὶ ἀνθ χοιεν ἐκ τοῦ τῆς κακίας βυθοῦ τὸ θνητόν γένος, πνεύματα πονηρὰ φυγαδεύοντες, καὶ πᾶσαν νόσον καὶ μαλακίαν ἰώμενοι ἐπὶ τῆς ἐπιταγῆς τῆς αὐτοῦ· οὔπω γὰρ ἦν Πνεῦμα δεδομένον. * Μηδέν αἴρετε εἰς τὴν ὁδὸν, μήτε ράβδους, μήτε πήραν. χι Κατὰ μὲν οὖν τὸν Ματθαῖον χρυσοῦ καὶ ἀργύρου καὶ χαλκοῦ τὴν κτησιν αὐτοῖς ἀπηγόρευε, προγνώσει τοῦ μέλλοντος· συνεώρα γὰρ, ὡς ἄρα οἱ τὰς νόσους ὑπ' αὐτῶν θεραπευθησόμενοι καὶ τῶν ἀνιάτων ἀπαλ λαγησόμενοι παθῶν, ἐθελήσουσι καὶ πάντων αὐτοῖς τῶν ὑπαρχόντων ἐκχωρεῖν· διὸ ταῦτα προλαβών δε εστέλλετο, μὴ καπηλεύειν τὴν χάριν μηδὲ πιπράσκειν τὰ ἐκ Θεοῦ παραινών δῶρα· κατὰ δὲ τοὺς λοιπούς καὶ τὸν αὐτὸν Ματθαῖον μὴ ἐπιτρέπων αὐτοῖς μήτε ράβδον, μήτε πήραν, μήτε υποδήματα, μήτε δύο για τῶνας, ἀλλὰ μήτ' ἄρτον, μήτε ἀργύριον επάγεσθαι, μέλλοντας ἐπ' ἀλλοδαπῆς στέλλεσθαι, δοκιμὴν τῆς αὐτῶν πίστεώς τε καὶ προθυμίας ἐλάμβανεν, εἰ, παρ αγγελθέντες τὸν ἄκρως ἀκτήμονα βίον μετιέναι, ὡς μηδὲ τῆς ἐφημέρου τροφῆς πρόνοιαν ποιεῖσθαι, μη δὲ δεύτερον επάγεσθαι χιτώνα, μηδὲ ὑποδήμασι χρή σθαι, μέλλοντες τὴν σύμπασαν έκπερινοστεῖν οἰκου μένην, μὴ φεύγοιεν τα παραγγέλματα· ἀλλὰ καὶ ἀφι ❤ EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS II. EXEGETICA. tumn (destruendo fecit. Atque hue hactenus. Nunc & reliquam sermonem persequamur. C Convocatis autem duodecim discipulis suis, dedit illis virtulem of polesialem, elc. Per hæc supernis viribus discipulos suos Domi- nus armabat, ut diabolica in primis agmina et ho- minum inimicitias, et adversarias acies supera- rent ; deinde a morbis et omninoulis passionibus laborantes sanarent; indicia videlicet prædicati regni cunctis hominibus præbens. Oportebat enim cos qui inexspectatam doctrinam nuntiabant, pe- regrinorum novorumque bonorum signa alumnis suis exhibere. Vere igitur erant regni Dei demon- strationes, prodigious virtutes, et miracula, atque animarum et corporum curationes a Servatore per- acte. Nam quilibet sermo operibus cascus, nun- quam poterit firmam persuasionem audientibus Insinuare. Propterea patratis operibus fdem evi- denten prædicationi conciliabant. Si ergo verbis tantummodo ac vocibus temere emissis Dei regnun) cunctis intimassent, et patriorum deorum aboli- tionem, quis eis mentem advertisset ? cuiuam Deum esse persuasissent nuntiatum a se Jesum, si nullam suo testimonio fidem fecissent? Ideo ser- monem omnem divinis præoccupans Servator acti- bus, primo quidem ex inepto vils genere, olo- quentiæque et mortalis sapientiæe expertes disci- pulos suos ad tolus mundi correctionem delegit. Deinde piscatores animarum humanarum se eos efecturum praemonens, auctor ipse rei proposits exstitit ; unde eos mirabilium prodigiorum opera- Lores reddidit, hos illis hamos animabus salutares suppeditans, ut iis captarent atque ex profundo nequitiæ abysso mortale genus extraherent, malis fugatis spiritibus, morbum quemlibet languoremn- que sanantes nutu ejus ; nondum enim Spiritus datus fuerat "7. se Nihil tuleritis in via, neque baculos, neque peram. Secundum Matthæum quidem ", auri et argenti ærisque possessu lis interdixit, faturi præscius. Animadvertebat enim fore ut qui morbis ab eis li- berarentur, et insanabilibus malis immunes fierent, cuncta Matth. x, 9, sua patrimonia iis cedere vellent. Quare id preoccupans præcipiebat ne gratiam caupona-D rentur, neque doua Dei venalia haberent. Verum secundum reliquos evangelistas ipsumque Matthæum non sinens eos virgam, neque peram, neque calcea- menta, neque duas tunicas, sed neque panem pe- cunlamque portare, cum peregre essent profecturi, hinc capiebat experimentum illorum fidei et ala- critatis, si quidem jussi pauperrimam vitam dege- re, neque ipsius quotidiani alimenti curam gerere, neque secundam tunicam habere, neque calceis uti, cum tamen universum orbem peragrare debe- rent, nihilominus jussa haud detrectarent. Sed et ɔmai pecuniæ amore, mundanisque curis carore * cap. ix, 4. " Joan. vii, 39. cap. is, 5.
PG 24:545Περιφράξας τοὺς μαθητὰς ὁ Κύριος ἐνθέοις δυνάμεσι καὶ τοῖς φιλοσόφοις παραινέσεσιν, εὐζώνους αὐτοὺς οἷα Θεοῦ βασιλείας στρατιώτας ἀπεργασάμενος ἐξέπεμψε, διδασκάλους καὶ ἰατροὺς τοῖς Ἰουδαίοις, μυρίων αὐτοῖς ἐσομένους ἀγαθῶν προξένους καὶ κήρυκας. Οἱ δὲ κατὰ ταῦτα ἐποίουν, καὶ πανταχοῦ περιῄεσαν, ὡς μὲν διδάσκαλοι εὐαγγελιζόμενοι, ὡς δὲ ἰατροὶ θεραπεύοντες, καὶ τοὺς λόγους διὰ τῶν ἔργων καὶ τῶν σημείων πιστούμενοι.
λοχρημάτους ἀφρόντιδάς τε τοῦ βίου δεῖν αὐτοὺς εἶναι & βουλόμενος. Ταῦτα διεμαρτύρατο, ὡς ἂν τῶν ἐκ Θεοῦ δομάτων ταύτῃ τὴ αὐτοῖς δοθησομένων, εἰ καὶ αὐτοὶ παρ' ἑαυτῶν τὸν κατάλληλον βίον επάξιον τῆς τῶν θείων χαρισμάτων κτήσεως παρασκευάζοιεν - προσ ἥκειν γὰρ ἀμοιβήν τινα ποιήσασθαι καὶ ἀντικαταλ- λάξασθαι, ὑποδεχομένους μὲν παρὰ τοῦ Θεοῦ τὰς σω τηρίους καὶ εὐεργετικὰς ἀνθρώπων δυνάμεις, ἀντιδι δόντες δὲ αὐτῷ ὑπακοὴν τῶν αὐτοῦ παραγγελμάτων, προθυμίαν τε καὶ προαίρεσιν ἐλευθέραν τῆς πρὸς τὰ βιωτικά συμπαθείας. ᾿Αλλὰ καὶ πλοῦτον οὐράνιον ταῖς αὐτῶν ψυχαῖς ὑποδεχομένους, τῆς τε τοῦ Θεοῦ βασιλείας ἀῤῥαβῶσιν ἐφοδιαζομένους, τῶν ἐπὶ γῆς καταφρονεῖν χρῆναι δεῖν ᾤετο· καὶ μήτε χρυσόν, μήτε χρήματα, μήτε τι τῶν παρ' ἀνθρώποις τιμίων επε ἄξιον ἡγεῖσθαι τοῦ παρασχεθέντος αὐτοῖς οὐρανίου πλούτου. ᾿Αλλὰ καὶ στρατιώτας αὐτοὺς τῆς τοῦ Θεοῦ βασιλείας ἀποτελῶν, εὐζώνους παρεσκεύαζεν ἐπὶ τὸν πρὸς τοὺς ἀντικειμένους πόλεμον. Διὰ ταῦτα ἀκτήμονας εἶναι παρήνει τοὺς αὐτοῦ στρατιώτας· ἐπεὶ Πηδεὶς στρατευόμενος εμπλέκεται ταῖς τοῦ βίου πραγματείαις, ἵνα τῷ στρατολογήσαντι ἀρέσῃ. Καὶ εἰς ἣν ἂν οἰκίαν εἰσέλθητε, ἐκεῖ μένετε. Ο μέντοι Κύριος, ἐπειδὴ χρημάτων και χρυσοῦ καὶ ἀργύρου καὶ χιτῶνος δευτέρου, πάσης τε ύπάρ- ξεως τὴν κτῆσιν τοῖς μαθηταῖς ἀπηγόρευσεν, ἐξῆς ἀκολούθως κατὰ τὸν Ματθαῖον, ὅπως τὰ πρὸς τροφήν αὐτοῖς πορισθήσεται, ἀναγκαίως διεσάφει· διὸ ἐπῆγε λέγων· Άξιος ὁ ἐργάτης τῆς τροφῆς αὐτοῦ. Καὶ τοῦτ' ἔλεγε τροφῆς μόνης επιτρέπων κοινωνεῖν τοῖς ἐθέλουσιν αὐτοῖς μεταδιδόναι· τοσοῦτον δ᾽ ἀποφέ- ρεσίας συνεχώρει, ὅσον αύταρκες ἦν ἀνδρὶ, πρὸς ἐφήμερον εργασίαν ἑαυτὸν μεμισθωκότι, τροφής με ταλαβεῖν. Οὕτω γοῦν καὶ τοῖς δὲ ἐξεῖναι οὐ μισθούς τῶν εὐεργεσιῶν εἰσπράττεσθαι, Δωρεάν γάρ, φησίν, ἐλάβετε, δωρεάν δότε· ἀντὶ δὲ τῆς περὶ τὸ κήρυ γμα σχολῆς τε καὶ ἐργασίας, ἀντί τε τῶν πόνων τοῦ σώματος, οὓς τοσαύτην στελλομένους πορείαν εἰκὸς ἦν ὑπομένειν αυτούς, μόνης τροφῆς τῆς ἀναγκαίας χρῆναι μεταλαμβάνειν· καὶ ταύτης μὴ τοῖς τυχούσι κοινωνεῖν, μηδὲ παρὰ τῶν παρέχειν ἐθελόντων ἀβασα νίστως λαμβάνειν, μόνους δὲ τοὺς ἀξίους τῇ λήψει τιμήν· οἷς καὶ μεγίστην ἀμοιβὴν τῆς τροφῆς προ λαμβάνοντας ἀντιδιδόναι, εἰρήνην αὐτοῖς καὶ τὰς τοῦ Θεοῦ διαλλαγὰς εὐαγγελιζομένους. Ταῦτα δ' ἀκολού- θως τοῖς τῆς αὐτοῦ βασιλείας στρατιώταις παρῄνει· προμαρτυρούμενος μὴ χρημάτων εφίεσθαι, μηδέ τι νος τὸ παράπαν κτήματος μικροῦ ἢ μεγάλου, εἰς Σαρον δ' ἐλαύνειν ἀκτημοσύνης· τῆς τε ἐφημέρου τροφῆς μὴ τοῖς πᾶσιν, ἢ τοῖς ἀξίοις μόνοις κοινωνείν καὶ μηδὲ παρὰ τούτων προῖκα ποιεῖσθαι τὴν μετά ληψιν, προδανείσαντας δὲ καὶ προευεργετήσαντας ταῖς παρ' ἑαυτῶν εὐλογίαις. - Περιφράξας τους μα- θητὰς ὁ Κύριος ἐνθέοις δυνάμεσι καὶ τοῖς φιλοσόφοις παραινέσεσιν, εὐζώνους αὐτοὺς οἷα Θεοῦ βασιλείας στρατιώτας ἀπεργασάμενος ἐξέπεμψε, διδασκάλους καὶ ἱατροὺς τοῖς Ἰουδαίοις, μυρίων αὐτοῖς ἐσομένους ἀγαθῶν προξένους καὶ κήρυκας. Οἱ δὲ κατὰ ταῦτα ἐποίουν, καὶ πανταχού περιήεσαν, ὡς μὲν διδάσκαλοι το το COMMENTARIA IN LUCAM. eos voluit. Porro autem contestabatur, hac illis B a Deo datum iri dona, si vicissim ipsi dignam di- vinis charismatibus vitam essent ingressi. Oportere enim mutuam quamdam esse retributionem, nempe a Deo accipere salutarem atque beneficam homini- . bus potestatem, vicissimque ipsos obedientiam mandatis ejus exhibere, promptitudinem et propo- situm omni mundi affectu liberum. Sed et cœle- stibus opibus animo imbutos, et regni Dei ar- rhis instructos, oportere terrena despicere judica- bat: neque aurum, neque divitias neque aliud quidvis apud homines pretiosum pensi habendum præ collato ipsis caelorum thesauro. Sed et milites eosdem regni Dei conscribens, expeditos esse cu- rabat ad committendum cum hostibus prælium. Propterea sine patrimonio esse volebat milites suos : etenim Nemo militans implicat se mundi negotiis, ut ei, a que conscriptus fuit, placeat ". º¹ Et in quamcunque domum intraveritis, ibi manele. Τim. 11, 10. " cap. 15, 4. Malll:. 5, 10. Dominus quidem postquam divitiarum et auri al- que argenti, duplicisque tunica, et cujuslibet sub- stantiae possessionem discipulis vetuerat; deinde, ut sequitur apud Matthæum re, quomodo alimenta babituri sint, necessario demonstravit. Ideo dicere perrexit : Dignus est operarius alimento sue. llque aiebat, volens alimoniam tantummodo participare ab iis qui daturi erant : tantumque sumere permit- lebat, quantum nutrimenti bounini ob diurni ope- ris mercedem satis est accipere. Sic ergo bis qun- que licere haud sane benefcii remunerationem exigere, Gratis enim accepistis, inquit, gratis date ; sed pro impensa prædicationis opera, proque cor- G poralibus laboribus, quos ab iis exaplari in tantam expeditionem missis opus erat, aliud nihil oportere quam necessariam alimoniam accipere: atque hanc ipsam non ab omnibus indiferenter sumere qui dare vellent, sed eos tantummodo hac muneris ac- ceptione honorare qui digni essent, et qui ma- ximam jam pridem dati cibi remunerationem ac- cepissent ab lis qui pacem et cum Deo reconci liationem evangelizant. Hæc consentanea regni su! militibus monebat; testatus antea, non oportere opibus inhiare, nec cujuslibet omnino sive magne sive tenuis rei possessioni; sed paupertatem sum- mam sectari. Quin adeo, ut dicimus, ne quotidia- num quidem victum ab omnibus indifferenter, sod a dignis tantum participare, neque hunc ipsuni gratuito, sed opera in antecessum præstils, et im- peritis suis erga illos bencdictionibus. - Sic ita que superna potentia et sapientibus adhortationi- bus communitos discipulos, expeditosque jam Dei regni milites constitutos, misit eos magistros ac medicos ad Judæos, ut his innumerabilium bono- rum nuntii essent atque datores. Hi vero ita ege- runt, et quaqueversus discurrentes ceu magistri D
Herod the tetrarch heard of the things done by...Ἤκουσε δὲ Ἡρώδης ὁ τετράρχης τὰ γινόμενα ὑπ’…
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Ἤκουσε δὲ Ἡρώδης ὁ τετράρχης τὰ γινόμενα ὑπ’ αὐτοῦ πάντα. Ἐπὶ τῆς παρουσίας τοῦ Σωτῆρος, λέλυτο μὲν Ἰουδαίοις ἤδη λοιπὸν τὰ τῆς ἐκ προγόνων βασιλείας· λέλυτο δὲ τὰ τῆς αὐτονομίας καὶ ἐλευθερίας, τά τε τῆς ἐνθέσμου ἱερωσύνης. Καὶ οἱ μὲν κατὰ νόμους ἄρχοντες οὐκέτι ἦσαν αὐτοῖς· Ἡρώδης δὲ καὶ οἱ τούτου παῖδες Ἀγρίππας καὶ Ἀρχέλαος, τὸ γένος ἀλλόφυλοι, παρὰ Ῥωμαίων τὴν κατ’ αὐτῶν ἦσαν ἀρχὴν ἐγκεχειρισμένοι· διῄρητό τε εἰς τετραρχίαν ἡ χώρα αὐτῶν· τό τε πᾶν ἔθνος ὑπόφορον καθειστήκει Ῥωμαίοις, τὸν κῆνσον κατὰ κεφαλὴν ἐπιτρόπων κατὰ καιροὺς εἰσπραττομένων σὺν χειρὶ στρατιωτικῇ.
λοχρημάτους ἀφρόντιδάς τε τοῦ βίου δεῖν αὐτοὺς εἶναι & βουλόμενος. Ταῦτα διεμαρτύρατο, ὡς ἂν τῶν ἐκ Θεοῦ δομάτων ταύτῃ τὴ αὐτοῖς δοθησομένων, εἰ καὶ αὐτοὶ παρ' ἑαυτῶν τὸν κατάλληλον βίον επάξιον τῆς τῶν θείων χαρισμάτων κτήσεως παρασκευάζοιεν - προσ ἥκειν γὰρ ἀμοιβήν τινα ποιήσασθαι καὶ ἀντικαταλ- λάξασθαι, ὑποδεχομένους μὲν παρὰ τοῦ Θεοῦ τὰς σω τηρίους καὶ εὐεργετικὰς ἀνθρώπων δυνάμεις, ἀντιδι δόντες δὲ αὐτῷ ὑπακοὴν τῶν αὐτοῦ παραγγελμάτων, προθυμίαν τε καὶ προαίρεσιν ἐλευθέραν τῆς πρὸς τὰ βιωτικά συμπαθείας. ᾿Αλλὰ καὶ πλοῦτον οὐράνιον ταῖς αὐτῶν ψυχαῖς ὑποδεχομένους, τῆς τε τοῦ Θεοῦ βασιλείας ἀῤῥαβῶσιν ἐφοδιαζομένους, τῶν ἐπὶ γῆς καταφρονεῖν χρῆναι δεῖν ᾤετο· καὶ μήτε χρυσόν, μήτε χρήματα, μήτε τι τῶν παρ' ἀνθρώποις τιμίων επε ἄξιον ἡγεῖσθαι τοῦ παρασχεθέντος αὐτοῖς οὐρανίου πλούτου. ᾿Αλλὰ καὶ στρατιώτας αὐτοὺς τῆς τοῦ Θεοῦ βασιλείας ἀποτελῶν, εὐζώνους παρεσκεύαζεν ἐπὶ τὸν πρὸς τοὺς ἀντικειμένους πόλεμον. Διὰ ταῦτα ἀκτήμονας εἶναι παρήνει τοὺς αὐτοῦ στρατιώτας· ἐπεὶ Πηδεὶς στρατευόμενος εμπλέκεται ταῖς τοῦ βίου πραγματείαις, ἵνα τῷ στρατολογήσαντι ἀρέσῃ. Καὶ εἰς ἣν ἂν οἰκίαν εἰσέλθητε, ἐκεῖ μένετε. Ο μέντοι Κύριος, ἐπειδὴ χρημάτων και χρυσοῦ καὶ ἀργύρου καὶ χιτῶνος δευτέρου, πάσης τε ύπάρ- ξεως τὴν κτῆσιν τοῖς μαθηταῖς ἀπηγόρευσεν, ἐξῆς ἀκολούθως κατὰ τὸν Ματθαῖον, ὅπως τὰ πρὸς τροφήν αὐτοῖς πορισθήσεται, ἀναγκαίως διεσάφει· διὸ ἐπῆγε λέγων· Άξιος ὁ ἐργάτης τῆς τροφῆς αὐτοῦ. Καὶ τοῦτ' ἔλεγε τροφῆς μόνης επιτρέπων κοινωνεῖν τοῖς ἐθέλουσιν αὐτοῖς μεταδιδόναι· τοσοῦτον δ᾽ ἀποφέ- ρεσίας συνεχώρει, ὅσον αύταρκες ἦν ἀνδρὶ, πρὸς ἐφήμερον εργασίαν ἑαυτὸν μεμισθωκότι, τροφής με ταλαβεῖν. Οὕτω γοῦν καὶ τοῖς δὲ ἐξεῖναι οὐ μισθούς τῶν εὐεργεσιῶν εἰσπράττεσθαι, Δωρεάν γάρ, φησίν, ἐλάβετε, δωρεάν δότε· ἀντὶ δὲ τῆς περὶ τὸ κήρυ γμα σχολῆς τε καὶ ἐργασίας, ἀντί τε τῶν πόνων τοῦ σώματος, οὓς τοσαύτην στελλομένους πορείαν εἰκὸς ἦν ὑπομένειν αυτούς, μόνης τροφῆς τῆς ἀναγκαίας χρῆναι μεταλαμβάνειν· καὶ ταύτης μὴ τοῖς τυχούσι κοινωνεῖν, μηδὲ παρὰ τῶν παρέχειν ἐθελόντων ἀβασα νίστως λαμβάνειν, μόνους δὲ τοὺς ἀξίους τῇ λήψει τιμήν· οἷς καὶ μεγίστην ἀμοιβὴν τῆς τροφῆς προ λαμβάνοντας ἀντιδιδόναι, εἰρήνην αὐτοῖς καὶ τὰς τοῦ Θεοῦ διαλλαγὰς εὐαγγελιζομένους. Ταῦτα δ' ἀκολού- θως τοῖς τῆς αὐτοῦ βασιλείας στρατιώταις παρῄνει· προμαρτυρούμενος μὴ χρημάτων εφίεσθαι, μηδέ τι νος τὸ παράπαν κτήματος μικροῦ ἢ μεγάλου, εἰς Σαρον δ' ἐλαύνειν ἀκτημοσύνης· τῆς τε ἐφημέρου τροφῆς μὴ τοῖς πᾶσιν, ἢ τοῖς ἀξίοις μόνοις κοινωνείν καὶ μηδὲ παρὰ τούτων προῖκα ποιεῖσθαι τὴν μετά ληψιν, προδανείσαντας δὲ καὶ προευεργετήσαντας ταῖς παρ' ἑαυτῶν εὐλογίαις. - Περιφράξας τους μα- θητὰς ὁ Κύριος ἐνθέοις δυνάμεσι καὶ τοῖς φιλοσόφοις παραινέσεσιν, εὐζώνους αὐτοὺς οἷα Θεοῦ βασιλείας στρατιώτας ἀπεργασάμενος ἐξέπεμψε, διδασκάλους καὶ ἱατροὺς τοῖς Ἰουδαίοις, μυρίων αὐτοῖς ἐσομένους ἀγαθῶν προξένους καὶ κήρυκας. Οἱ δὲ κατὰ ταῦτα ἐποίουν, καὶ πανταχού περιήεσαν, ὡς μὲν διδάσκαλοι το το COMMENTARIA IN LUCAM. eos voluit. Porro autem contestabatur, hac illis B a Deo datum iri dona, si vicissim ipsi dignam di- vinis charismatibus vitam essent ingressi. Oportere enim mutuam quamdam esse retributionem, nempe a Deo accipere salutarem atque beneficam homini- . bus potestatem, vicissimque ipsos obedientiam mandatis ejus exhibere, promptitudinem et propo- situm omni mundi affectu liberum. Sed et cœle- stibus opibus animo imbutos, et regni Dei ar- rhis instructos, oportere terrena despicere judica- bat: neque aurum, neque divitias neque aliud quidvis apud homines pretiosum pensi habendum præ collato ipsis caelorum thesauro. Sed et milites eosdem regni Dei conscribens, expeditos esse cu- rabat ad committendum cum hostibus prælium. Propterea sine patrimonio esse volebat milites suos : etenim Nemo militans implicat se mundi negotiis, ut ei, a que conscriptus fuit, placeat ". º¹ Et in quamcunque domum intraveritis, ibi manele. Τim. 11, 10. " cap. 15, 4. Malll:. 5, 10. Dominus quidem postquam divitiarum et auri al- que argenti, duplicisque tunica, et cujuslibet sub- stantiae possessionem discipulis vetuerat; deinde, ut sequitur apud Matthæum re, quomodo alimenta babituri sint, necessario demonstravit. Ideo dicere perrexit : Dignus est operarius alimento sue. llque aiebat, volens alimoniam tantummodo participare ab iis qui daturi erant : tantumque sumere permit- lebat, quantum nutrimenti bounini ob diurni ope- ris mercedem satis est accipere. Sic ergo bis qun- que licere haud sane benefcii remunerationem exigere, Gratis enim accepistis, inquit, gratis date ; sed pro impensa prædicationis opera, proque cor- G poralibus laboribus, quos ab iis exaplari in tantam expeditionem missis opus erat, aliud nihil oportere quam necessariam alimoniam accipere: atque hanc ipsam non ab omnibus indiferenter sumere qui dare vellent, sed eos tantummodo hac muneris ac- ceptione honorare qui digni essent, et qui ma- ximam jam pridem dati cibi remunerationem ac- cepissent ab lis qui pacem et cum Deo reconci liationem evangelizant. Hæc consentanea regni su! militibus monebat; testatus antea, non oportere opibus inhiare, nec cujuslibet omnino sive magne sive tenuis rei possessioni; sed paupertatem sum- mam sectari. Quin adeo, ut dicimus, ne quotidia- num quidem victum ab omnibus indifferenter, sod a dignis tantum participare, neque hunc ipsuni gratuito, sed opera in antecessum præstils, et im- peritis suis erga illos bencdictionibus. - Sic ita que superna potentia et sapientibus adhortationi- bus communitos discipulos, expeditosque jam Dei regni milites constitutos, misit eos magistros ac medicos ad Judæos, ut his innumerabilium bono- rum nuntii essent atque datores. Hi vero ita ege- runt, et quaqueversus discurrentes ceu magistri D
PG 24:546Διὸ, τῆς τοῦ Θεοῦ βασιλείας τὸ κήρυγμα πρώτοις αὐτοῖς ἐπαγγέλλειν ὁ Σωτὴρ τοῖς αὐτοῦ μαθηταῖς παρακελευσάμενος, ἀπολωλότα πρόβατα οἴκου Ἰσραὴλ αὐτοὺς ὠνόμασε.
λοχρημάτους ἀφρόντιδάς τε τοῦ βίου δεῖν αὐτοὺς εἶναι & βουλόμενος. Ταῦτα διεμαρτύρατο, ὡς ἂν τῶν ἐκ Θεοῦ δομάτων ταύτῃ τὴ αὐτοῖς δοθησομένων, εἰ καὶ αὐτοὶ παρ' ἑαυτῶν τὸν κατάλληλον βίον επάξιον τῆς τῶν θείων χαρισμάτων κτήσεως παρασκευάζοιεν - προσ ἥκειν γὰρ ἀμοιβήν τινα ποιήσασθαι καὶ ἀντικαταλ- λάξασθαι, ὑποδεχομένους μὲν παρὰ τοῦ Θεοῦ τὰς σω τηρίους καὶ εὐεργετικὰς ἀνθρώπων δυνάμεις, ἀντιδι δόντες δὲ αὐτῷ ὑπακοὴν τῶν αὐτοῦ παραγγελμάτων, προθυμίαν τε καὶ προαίρεσιν ἐλευθέραν τῆς πρὸς τὰ βιωτικά συμπαθείας. ᾿Αλλὰ καὶ πλοῦτον οὐράνιον ταῖς αὐτῶν ψυχαῖς ὑποδεχομένους, τῆς τε τοῦ Θεοῦ βασιλείας ἀῤῥαβῶσιν ἐφοδιαζομένους, τῶν ἐπὶ γῆς καταφρονεῖν χρῆναι δεῖν ᾤετο· καὶ μήτε χρυσόν, μήτε χρήματα, μήτε τι τῶν παρ' ἀνθρώποις τιμίων επε ἄξιον ἡγεῖσθαι τοῦ παρασχεθέντος αὐτοῖς οὐρανίου πλούτου. ᾿Αλλὰ καὶ στρατιώτας αὐτοὺς τῆς τοῦ Θεοῦ βασιλείας ἀποτελῶν, εὐζώνους παρεσκεύαζεν ἐπὶ τὸν πρὸς τοὺς ἀντικειμένους πόλεμον. Διὰ ταῦτα ἀκτήμονας εἶναι παρήνει τοὺς αὐτοῦ στρατιώτας· ἐπεὶ Πηδεὶς στρατευόμενος εμπλέκεται ταῖς τοῦ βίου πραγματείαις, ἵνα τῷ στρατολογήσαντι ἀρέσῃ. Καὶ εἰς ἣν ἂν οἰκίαν εἰσέλθητε, ἐκεῖ μένετε. Ο μέντοι Κύριος, ἐπειδὴ χρημάτων και χρυσοῦ καὶ ἀργύρου καὶ χιτῶνος δευτέρου, πάσης τε ύπάρ- ξεως τὴν κτῆσιν τοῖς μαθηταῖς ἀπηγόρευσεν, ἐξῆς ἀκολούθως κατὰ τὸν Ματθαῖον, ὅπως τὰ πρὸς τροφήν αὐτοῖς πορισθήσεται, ἀναγκαίως διεσάφει· διὸ ἐπῆγε λέγων· Άξιος ὁ ἐργάτης τῆς τροφῆς αὐτοῦ. Καὶ τοῦτ' ἔλεγε τροφῆς μόνης επιτρέπων κοινωνεῖν τοῖς ἐθέλουσιν αὐτοῖς μεταδιδόναι· τοσοῦτον δ᾽ ἀποφέ- ρεσίας συνεχώρει, ὅσον αύταρκες ἦν ἀνδρὶ, πρὸς ἐφήμερον εργασίαν ἑαυτὸν μεμισθωκότι, τροφής με ταλαβεῖν. Οὕτω γοῦν καὶ τοῖς δὲ ἐξεῖναι οὐ μισθούς τῶν εὐεργεσιῶν εἰσπράττεσθαι, Δωρεάν γάρ, φησίν, ἐλάβετε, δωρεάν δότε· ἀντὶ δὲ τῆς περὶ τὸ κήρυ γμα σχολῆς τε καὶ ἐργασίας, ἀντί τε τῶν πόνων τοῦ σώματος, οὓς τοσαύτην στελλομένους πορείαν εἰκὸς ἦν ὑπομένειν αυτούς, μόνης τροφῆς τῆς ἀναγκαίας χρῆναι μεταλαμβάνειν· καὶ ταύτης μὴ τοῖς τυχούσι κοινωνεῖν, μηδὲ παρὰ τῶν παρέχειν ἐθελόντων ἀβασα νίστως λαμβάνειν, μόνους δὲ τοὺς ἀξίους τῇ λήψει τιμήν· οἷς καὶ μεγίστην ἀμοιβὴν τῆς τροφῆς προ λαμβάνοντας ἀντιδιδόναι, εἰρήνην αὐτοῖς καὶ τὰς τοῦ Θεοῦ διαλλαγὰς εὐαγγελιζομένους. Ταῦτα δ' ἀκολού- θως τοῖς τῆς αὐτοῦ βασιλείας στρατιώταις παρῄνει· προμαρτυρούμενος μὴ χρημάτων εφίεσθαι, μηδέ τι νος τὸ παράπαν κτήματος μικροῦ ἢ μεγάλου, εἰς Σαρον δ' ἐλαύνειν ἀκτημοσύνης· τῆς τε ἐφημέρου τροφῆς μὴ τοῖς πᾶσιν, ἢ τοῖς ἀξίοις μόνοις κοινωνείν καὶ μηδὲ παρὰ τούτων προῖκα ποιεῖσθαι τὴν μετά ληψιν, προδανείσαντας δὲ καὶ προευεργετήσαντας ταῖς παρ' ἑαυτῶν εὐλογίαις. - Περιφράξας τους μα- θητὰς ὁ Κύριος ἐνθέοις δυνάμεσι καὶ τοῖς φιλοσόφοις παραινέσεσιν, εὐζώνους αὐτοὺς οἷα Θεοῦ βασιλείας στρατιώτας ἀπεργασάμενος ἐξέπεμψε, διδασκάλους καὶ ἱατροὺς τοῖς Ἰουδαίοις, μυρίων αὐτοῖς ἐσομένους ἀγαθῶν προξένους καὶ κήρυκας. Οἱ δὲ κατὰ ταῦτα ἐποίουν, καὶ πανταχού περιήεσαν, ὡς μὲν διδάσκαλοι το το COMMENTARIA IN LUCAM. eos voluit. Porro autem contestabatur, hac illis B a Deo datum iri dona, si vicissim ipsi dignam di- vinis charismatibus vitam essent ingressi. Oportere enim mutuam quamdam esse retributionem, nempe a Deo accipere salutarem atque beneficam homini- . bus potestatem, vicissimque ipsos obedientiam mandatis ejus exhibere, promptitudinem et propo- situm omni mundi affectu liberum. Sed et cœle- stibus opibus animo imbutos, et regni Dei ar- rhis instructos, oportere terrena despicere judica- bat: neque aurum, neque divitias neque aliud quidvis apud homines pretiosum pensi habendum præ collato ipsis caelorum thesauro. Sed et milites eosdem regni Dei conscribens, expeditos esse cu- rabat ad committendum cum hostibus prælium. Propterea sine patrimonio esse volebat milites suos : etenim Nemo militans implicat se mundi negotiis, ut ei, a que conscriptus fuit, placeat ". º¹ Et in quamcunque domum intraveritis, ibi manele. Τim. 11, 10. " cap. 15, 4. Malll:. 5, 10. Dominus quidem postquam divitiarum et auri al- que argenti, duplicisque tunica, et cujuslibet sub- stantiae possessionem discipulis vetuerat; deinde, ut sequitur apud Matthæum re, quomodo alimenta babituri sint, necessario demonstravit. Ideo dicere perrexit : Dignus est operarius alimento sue. llque aiebat, volens alimoniam tantummodo participare ab iis qui daturi erant : tantumque sumere permit- lebat, quantum nutrimenti bounini ob diurni ope- ris mercedem satis est accipere. Sic ergo bis qun- que licere haud sane benefcii remunerationem exigere, Gratis enim accepistis, inquit, gratis date ; sed pro impensa prædicationis opera, proque cor- G poralibus laboribus, quos ab iis exaplari in tantam expeditionem missis opus erat, aliud nihil oportere quam necessariam alimoniam accipere: atque hanc ipsam non ab omnibus indiferenter sumere qui dare vellent, sed eos tantummodo hac muneris ac- ceptione honorare qui digni essent, et qui ma- ximam jam pridem dati cibi remunerationem ac- cepissent ab lis qui pacem et cum Deo reconci liationem evangelizant. Hæc consentanea regni su! militibus monebat; testatus antea, non oportere opibus inhiare, nec cujuslibet omnino sive magne sive tenuis rei possessioni; sed paupertatem sum- mam sectari. Quin adeo, ut dicimus, ne quotidia- num quidem victum ab omnibus indifferenter, sod a dignis tantum participare, neque hunc ipsuni gratuito, sed opera in antecessum præstils, et im- peritis suis erga illos bencdictionibus. - Sic ita que superna potentia et sapientibus adhortationi- bus communitos discipulos, expeditosque jam Dei regni milites constitutos, misit eos magistros ac medicos ad Judæos, ut his innumerabilium bono- rum nuntii essent atque datores. Hi vero ita ege- runt, et quaqueversus discurrentes ceu magistri D
For whoever is ashamed of me and my wordsὋς γὰρ ἐπαισχυνθῇ με καὶ τοὺς ἐμοὺς λόγους,…
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Ὃς γὰρ ἐπαισχυνθῇ με καὶ τοὺς ἐμοὺς λόγους, τοῦτον ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐπαισχυνθήσεται. Διαλαλήσας τὰ εἰρημένα περὶ τοῦ δεῖν καὶ αὐτοὺς μιμητὰς αὐτοῦ γενέσθαι, καὶ μὴ φεύγειν τὸν θάνατον, ἀφειδεῖν δὲ καὶ τῆς ἑαυτῶν ψυχῆς τε καὶ ζωῆς ἕνεκεν τῆς εἰς αὐτὸν ἐλπίδος, ἐπισυνάπτει εὐκαίρως τὰ περὶ τῆς δευτέρας αὐτοῦ θεοφανείας παραδιδοὺς αὐτοῖς μυστήρια. Σφόδρα δὲ ἀκολούθως καὶ ἀναγκαίως ταῦτα ἔλεγε τοῖς μέλλουσιν ὑπὲρ αὐτοῦ διὰ βασάνων χωρεῖν, καὶ μέχρι θανάτου ἀγωνίζεσθαι, τίς ἔσται ὁ καρπὸς τοῦ τοσούτου ἀγῶνος παριστὰς αὐτοῖς. Ἔδει γὰρ τοὺς μέλλοντας ἕπεσθαι αὐτῷ καὶ ὀπίσω αὐτοῦ ἀπιέναι, τόν τε ἴδιον σταυρὸν ἀναλαμβάνειν κατὰ τὴν αὐτοῦ μίμησιν, γνῶναι ἀκριβῶς τί ποτέ ἐστιν οὗτος ὑπὲρ οὗ τὰ τοσαῦτα μέλλουσι πάσχειν. Εὐκαίρως δὲ Υἱὸν ἀνθρώπου ἐν τούτοις τὸν ἐρχόμενον ὠνόμασεν, εἰς ὑπόμνησιν τῆς παρὰ τοῦ Δανιὴλ προφητείας, ἥτις ἔλεγε· Καὶ ἰδοὺ Υἱὸς ἀνθρώπου ἐρχόμενος ἦν ἐπὶ τῶν νεφελῶν·
λοχρημάτους ἀφρόντιδάς τε τοῦ βίου δεῖν αὐτοὺς εἶναι & βουλόμενος. Ταῦτα διεμαρτύρατο, ὡς ἂν τῶν ἐκ Θεοῦ δομάτων ταύτῃ τὴ αὐτοῖς δοθησομένων, εἰ καὶ αὐτοὶ παρ' ἑαυτῶν τὸν κατάλληλον βίον επάξιον τῆς τῶν θείων χαρισμάτων κτήσεως παρασκευάζοιεν - προσ ἥκειν γὰρ ἀμοιβήν τινα ποιήσασθαι καὶ ἀντικαταλ- λάξασθαι, ὑποδεχομένους μὲν παρὰ τοῦ Θεοῦ τὰς σω τηρίους καὶ εὐεργετικὰς ἀνθρώπων δυνάμεις, ἀντιδι δόντες δὲ αὐτῷ ὑπακοὴν τῶν αὐτοῦ παραγγελμάτων, προθυμίαν τε καὶ προαίρεσιν ἐλευθέραν τῆς πρὸς τὰ βιωτικά συμπαθείας. ᾿Αλλὰ καὶ πλοῦτον οὐράνιον ταῖς αὐτῶν ψυχαῖς ὑποδεχομένους, τῆς τε τοῦ Θεοῦ βασιλείας ἀῤῥαβῶσιν ἐφοδιαζομένους, τῶν ἐπὶ γῆς καταφρονεῖν χρῆναι δεῖν ᾤετο· καὶ μήτε χρυσόν, μήτε χρήματα, μήτε τι τῶν παρ' ἀνθρώποις τιμίων επε ἄξιον ἡγεῖσθαι τοῦ παρασχεθέντος αὐτοῖς οὐρανίου πλούτου. ᾿Αλλὰ καὶ στρατιώτας αὐτοὺς τῆς τοῦ Θεοῦ βασιλείας ἀποτελῶν, εὐζώνους παρεσκεύαζεν ἐπὶ τὸν πρὸς τοὺς ἀντικειμένους πόλεμον. Διὰ ταῦτα ἀκτήμονας εἶναι παρήνει τοὺς αὐτοῦ στρατιώτας· ἐπεὶ Πηδεὶς στρατευόμενος εμπλέκεται ταῖς τοῦ βίου πραγματείαις, ἵνα τῷ στρατολογήσαντι ἀρέσῃ. Καὶ εἰς ἣν ἂν οἰκίαν εἰσέλθητε, ἐκεῖ μένετε. Ο μέντοι Κύριος, ἐπειδὴ χρημάτων και χρυσοῦ καὶ ἀργύρου καὶ χιτῶνος δευτέρου, πάσης τε ύπάρ- ξεως τὴν κτῆσιν τοῖς μαθηταῖς ἀπηγόρευσεν, ἐξῆς ἀκολούθως κατὰ τὸν Ματθαῖον, ὅπως τὰ πρὸς τροφήν αὐτοῖς πορισθήσεται, ἀναγκαίως διεσάφει· διὸ ἐπῆγε λέγων· Άξιος ὁ ἐργάτης τῆς τροφῆς αὐτοῦ. Καὶ τοῦτ' ἔλεγε τροφῆς μόνης επιτρέπων κοινωνεῖν τοῖς ἐθέλουσιν αὐτοῖς μεταδιδόναι· τοσοῦτον δ᾽ ἀποφέ- ρεσίας συνεχώρει, ὅσον αύταρκες ἦν ἀνδρὶ, πρὸς ἐφήμερον εργασίαν ἑαυτὸν μεμισθωκότι, τροφής με ταλαβεῖν. Οὕτω γοῦν καὶ τοῖς δὲ ἐξεῖναι οὐ μισθούς τῶν εὐεργεσιῶν εἰσπράττεσθαι, Δωρεάν γάρ, φησίν, ἐλάβετε, δωρεάν δότε· ἀντὶ δὲ τῆς περὶ τὸ κήρυ γμα σχολῆς τε καὶ ἐργασίας, ἀντί τε τῶν πόνων τοῦ σώματος, οὓς τοσαύτην στελλομένους πορείαν εἰκὸς ἦν ὑπομένειν αυτούς, μόνης τροφῆς τῆς ἀναγκαίας χρῆναι μεταλαμβάνειν· καὶ ταύτης μὴ τοῖς τυχούσι κοινωνεῖν, μηδὲ παρὰ τῶν παρέχειν ἐθελόντων ἀβασα νίστως λαμβάνειν, μόνους δὲ τοὺς ἀξίους τῇ λήψει τιμήν· οἷς καὶ μεγίστην ἀμοιβὴν τῆς τροφῆς προ λαμβάνοντας ἀντιδιδόναι, εἰρήνην αὐτοῖς καὶ τὰς τοῦ Θεοῦ διαλλαγὰς εὐαγγελιζομένους. Ταῦτα δ' ἀκολού- θως τοῖς τῆς αὐτοῦ βασιλείας στρατιώταις παρῄνει· προμαρτυρούμενος μὴ χρημάτων εφίεσθαι, μηδέ τι νος τὸ παράπαν κτήματος μικροῦ ἢ μεγάλου, εἰς Σαρον δ' ἐλαύνειν ἀκτημοσύνης· τῆς τε ἐφημέρου τροφῆς μὴ τοῖς πᾶσιν, ἢ τοῖς ἀξίοις μόνοις κοινωνείν καὶ μηδὲ παρὰ τούτων προῖκα ποιεῖσθαι τὴν μετά ληψιν, προδανείσαντας δὲ καὶ προευεργετήσαντας ταῖς παρ' ἑαυτῶν εὐλογίαις. - Περιφράξας τους μα- θητὰς ὁ Κύριος ἐνθέοις δυνάμεσι καὶ τοῖς φιλοσόφοις παραινέσεσιν, εὐζώνους αὐτοὺς οἷα Θεοῦ βασιλείας στρατιώτας ἀπεργασάμενος ἐξέπεμψε, διδασκάλους καὶ ἱατροὺς τοῖς Ἰουδαίοις, μυρίων αὐτοῖς ἐσομένους ἀγαθῶν προξένους καὶ κήρυκας. Οἱ δὲ κατὰ ταῦτα ἐποίουν, καὶ πανταχού περιήεσαν, ὡς μὲν διδάσκαλοι το το COMMENTARIA IN LUCAM. eos voluit. Porro autem contestabatur, hac illis B a Deo datum iri dona, si vicissim ipsi dignam di- vinis charismatibus vitam essent ingressi. Oportere enim mutuam quamdam esse retributionem, nempe a Deo accipere salutarem atque beneficam homini- . bus potestatem, vicissimque ipsos obedientiam mandatis ejus exhibere, promptitudinem et propo- situm omni mundi affectu liberum. Sed et cœle- stibus opibus animo imbutos, et regni Dei ar- rhis instructos, oportere terrena despicere judica- bat: neque aurum, neque divitias neque aliud quidvis apud homines pretiosum pensi habendum præ collato ipsis caelorum thesauro. Sed et milites eosdem regni Dei conscribens, expeditos esse cu- rabat ad committendum cum hostibus prælium. Propterea sine patrimonio esse volebat milites suos : etenim Nemo militans implicat se mundi negotiis, ut ei, a que conscriptus fuit, placeat ". º¹ Et in quamcunque domum intraveritis, ibi manele. Τim. 11, 10. " cap. 15, 4. Malll:. 5, 10. Dominus quidem postquam divitiarum et auri al- que argenti, duplicisque tunica, et cujuslibet sub- stantiae possessionem discipulis vetuerat; deinde, ut sequitur apud Matthæum re, quomodo alimenta babituri sint, necessario demonstravit. Ideo dicere perrexit : Dignus est operarius alimento sue. llque aiebat, volens alimoniam tantummodo participare ab iis qui daturi erant : tantumque sumere permit- lebat, quantum nutrimenti bounini ob diurni ope- ris mercedem satis est accipere. Sic ergo bis qun- que licere haud sane benefcii remunerationem exigere, Gratis enim accepistis, inquit, gratis date ; sed pro impensa prædicationis opera, proque cor- G poralibus laboribus, quos ab iis exaplari in tantam expeditionem missis opus erat, aliud nihil oportere quam necessariam alimoniam accipere: atque hanc ipsam non ab omnibus indiferenter sumere qui dare vellent, sed eos tantummodo hac muneris ac- ceptione honorare qui digni essent, et qui ma- ximam jam pridem dati cibi remunerationem ac- cepissent ab lis qui pacem et cum Deo reconci liationem evangelizant. Hæc consentanea regni su! militibus monebat; testatus antea, non oportere opibus inhiare, nec cujuslibet omnino sive magne sive tenuis rei possessioni; sed paupertatem sum- mam sectari. Quin adeo, ut dicimus, ne quotidia- num quidem victum ab omnibus indifferenter, sod a dignis tantum participare, neque hunc ipsuni gratuito, sed opera in antecessum præstils, et im- peritis suis erga illos bencdictionibus. - Sic ita que superna potentia et sapientibus adhortationi- bus communitos discipulos, expeditosque jam Dei regni milites constitutos, misit eos magistros ac medicos ad Judæos, ut his innumerabilium bono- rum nuntii essent atque datores. Hi vero ita ege- runt, et quaqueversus discurrentes ceu magistri D
καὶ ἕως τοῦ Παλαιοῦ τῶν ἡμερῶν ἔφθασε. Καὶ αὐτῷ ἐδόθη ἡ ἀρχὴ καὶ ἡ τιμὴ καὶ ἡ βασιλεία. Ἀλλ’ ὅτε μὲν ὁ Πέτρος Χριστὸν αὐτὸν εἶναι ὡμολόγησε, καὶ Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος, ἀπὸ τότε ἤρξατο δεικνύναι αὐτοῖς, ὅτι δεῖ αὐτὸν πολλὰ παθεῖν καὶ ἀποκτανθῆναι· ὅτε δὲ αὐτὸς καταφρονητικῶς ἔχειν τοῦ θανάτου παρεκελεύετο, ἐδίδαξε δὲ, ὅτι δεῖ αὐτὸν πολλὰ παθεῖν, τότε κατὰ καιρὸν τοὺς περὶ τῆς δευτέρας αὐτοῦ καὶ ἐνδόξου παρουσίας λόγους παρεδίδου· ὡς ἂν εἰδέναι ἔχοιεν, τίς ποτε ἦν ὁ μέλλων τοσαῦτα πάσχειν ὑπὸ Ἰουδαίων, καὶ τίς ἔσται αὐτοῖς ὁ καρπὸς τοῦ ὑπὲρ αὐτοῦ ἀγῶνος. Καὶ δὴ ταῦτα τοῖς μαθηταῖς διαλεχθεὶς, καὶ τὸ μέγα καὶ λανθάνον μυστήριον τῆς δευτέρας αὐτοῦ θεοφανείας ἐξειπὼν αὐτοῖς, ἵνα μὴ λόγοις μόνον καὶ ψιλαῖς φράσεσι δοκῇ ἐμπιστεύειν, ἀναγκαίως ἐπὶ τὰ ἔργα ἐχώρει, αὐτοῖς ὀφθαλμοῖς δεικνὺς αὐτοῖς τὴν εἰκόνα τῆς θεϊκῆς αὐτοῦ βασιλείας. Διόπερ εἰπὼν, ὅτι ἐπαισχυνθήσεται τὸν ἐπαισχυνθέντα αὐτὸν, ὅταν ἔλθῃ ἐν τῇ δόξῃ τοῦ Πατρὸς, ἑξῆς ἐπισυνάπτει φάσκων· Λέγω δὲ ὑμῖν ἀληθῶς, εἰσί τινες τῶν ὧδε ἑστώτων, κ. τ. λ.
λοχρημάτους ἀφρόντιδάς τε τοῦ βίου δεῖν αὐτοὺς εἶναι & βουλόμενος. Ταῦτα διεμαρτύρατο, ὡς ἂν τῶν ἐκ Θεοῦ δομάτων ταύτῃ τὴ αὐτοῖς δοθησομένων, εἰ καὶ αὐτοὶ παρ' ἑαυτῶν τὸν κατάλληλον βίον επάξιον τῆς τῶν θείων χαρισμάτων κτήσεως παρασκευάζοιεν - προσ ἥκειν γὰρ ἀμοιβήν τινα ποιήσασθαι καὶ ἀντικαταλ- λάξασθαι, ὑποδεχομένους μὲν παρὰ τοῦ Θεοῦ τὰς σω τηρίους καὶ εὐεργετικὰς ἀνθρώπων δυνάμεις, ἀντιδι δόντες δὲ αὐτῷ ὑπακοὴν τῶν αὐτοῦ παραγγελμάτων, προθυμίαν τε καὶ προαίρεσιν ἐλευθέραν τῆς πρὸς τὰ βιωτικά συμπαθείας. ᾿Αλλὰ καὶ πλοῦτον οὐράνιον ταῖς αὐτῶν ψυχαῖς ὑποδεχομένους, τῆς τε τοῦ Θεοῦ βασιλείας ἀῤῥαβῶσιν ἐφοδιαζομένους, τῶν ἐπὶ γῆς καταφρονεῖν χρῆναι δεῖν ᾤετο· καὶ μήτε χρυσόν, μήτε χρήματα, μήτε τι τῶν παρ' ἀνθρώποις τιμίων επε ἄξιον ἡγεῖσθαι τοῦ παρασχεθέντος αὐτοῖς οὐρανίου πλούτου. ᾿Αλλὰ καὶ στρατιώτας αὐτοὺς τῆς τοῦ Θεοῦ βασιλείας ἀποτελῶν, εὐζώνους παρεσκεύαζεν ἐπὶ τὸν πρὸς τοὺς ἀντικειμένους πόλεμον. Διὰ ταῦτα ἀκτήμονας εἶναι παρήνει τοὺς αὐτοῦ στρατιώτας· ἐπεὶ Πηδεὶς στρατευόμενος εμπλέκεται ταῖς τοῦ βίου πραγματείαις, ἵνα τῷ στρατολογήσαντι ἀρέσῃ. Καὶ εἰς ἣν ἂν οἰκίαν εἰσέλθητε, ἐκεῖ μένετε. Ο μέντοι Κύριος, ἐπειδὴ χρημάτων και χρυσοῦ καὶ ἀργύρου καὶ χιτῶνος δευτέρου, πάσης τε ύπάρ- ξεως τὴν κτῆσιν τοῖς μαθηταῖς ἀπηγόρευσεν, ἐξῆς ἀκολούθως κατὰ τὸν Ματθαῖον, ὅπως τὰ πρὸς τροφήν αὐτοῖς πορισθήσεται, ἀναγκαίως διεσάφει· διὸ ἐπῆγε λέγων· Άξιος ὁ ἐργάτης τῆς τροφῆς αὐτοῦ. Καὶ τοῦτ' ἔλεγε τροφῆς μόνης επιτρέπων κοινωνεῖν τοῖς ἐθέλουσιν αὐτοῖς μεταδιδόναι· τοσοῦτον δ᾽ ἀποφέ- ρεσίας συνεχώρει, ὅσον αύταρκες ἦν ἀνδρὶ, πρὸς ἐφήμερον εργασίαν ἑαυτὸν μεμισθωκότι, τροφής με ταλαβεῖν. Οὕτω γοῦν καὶ τοῖς δὲ ἐξεῖναι οὐ μισθούς τῶν εὐεργεσιῶν εἰσπράττεσθαι, Δωρεάν γάρ, φησίν, ἐλάβετε, δωρεάν δότε· ἀντὶ δὲ τῆς περὶ τὸ κήρυ γμα σχολῆς τε καὶ ἐργασίας, ἀντί τε τῶν πόνων τοῦ σώματος, οὓς τοσαύτην στελλομένους πορείαν εἰκὸς ἦν ὑπομένειν αυτούς, μόνης τροφῆς τῆς ἀναγκαίας χρῆναι μεταλαμβάνειν· καὶ ταύτης μὴ τοῖς τυχούσι κοινωνεῖν, μηδὲ παρὰ τῶν παρέχειν ἐθελόντων ἀβασα νίστως λαμβάνειν, μόνους δὲ τοὺς ἀξίους τῇ λήψει τιμήν· οἷς καὶ μεγίστην ἀμοιβὴν τῆς τροφῆς προ λαμβάνοντας ἀντιδιδόναι, εἰρήνην αὐτοῖς καὶ τὰς τοῦ Θεοῦ διαλλαγὰς εὐαγγελιζομένους. Ταῦτα δ' ἀκολού- θως τοῖς τῆς αὐτοῦ βασιλείας στρατιώταις παρῄνει· προμαρτυρούμενος μὴ χρημάτων εφίεσθαι, μηδέ τι νος τὸ παράπαν κτήματος μικροῦ ἢ μεγάλου, εἰς Σαρον δ' ἐλαύνειν ἀκτημοσύνης· τῆς τε ἐφημέρου τροφῆς μὴ τοῖς πᾶσιν, ἢ τοῖς ἀξίοις μόνοις κοινωνείν καὶ μηδὲ παρὰ τούτων προῖκα ποιεῖσθαι τὴν μετά ληψιν, προδανείσαντας δὲ καὶ προευεργετήσαντας ταῖς παρ' ἑαυτῶν εὐλογίαις. - Περιφράξας τους μα- θητὰς ὁ Κύριος ἐνθέοις δυνάμεσι καὶ τοῖς φιλοσόφοις παραινέσεσιν, εὐζώνους αὐτοὺς οἷα Θεοῦ βασιλείας στρατιώτας ἀπεργασάμενος ἐξέπεμψε, διδασκάλους καὶ ἱατροὺς τοῖς Ἰουδαίοις, μυρίων αὐτοῖς ἐσομένους ἀγαθῶν προξένους καὶ κήρυκας. Οἱ δὲ κατὰ ταῦτα ἐποίουν, καὶ πανταχού περιήεσαν, ὡς μὲν διδάσκαλοι το το COMMENTARIA IN LUCAM. eos voluit. Porro autem contestabatur, hac illis B a Deo datum iri dona, si vicissim ipsi dignam di- vinis charismatibus vitam essent ingressi. Oportere enim mutuam quamdam esse retributionem, nempe a Deo accipere salutarem atque beneficam homini- . bus potestatem, vicissimque ipsos obedientiam mandatis ejus exhibere, promptitudinem et propo- situm omni mundi affectu liberum. Sed et cœle- stibus opibus animo imbutos, et regni Dei ar- rhis instructos, oportere terrena despicere judica- bat: neque aurum, neque divitias neque aliud quidvis apud homines pretiosum pensi habendum præ collato ipsis caelorum thesauro. Sed et milites eosdem regni Dei conscribens, expeditos esse cu- rabat ad committendum cum hostibus prælium. Propterea sine patrimonio esse volebat milites suos : etenim Nemo militans implicat se mundi negotiis, ut ei, a que conscriptus fuit, placeat ". º¹ Et in quamcunque domum intraveritis, ibi manele. Τim. 11, 10. " cap. 15, 4. Malll:. 5, 10. Dominus quidem postquam divitiarum et auri al- que argenti, duplicisque tunica, et cujuslibet sub- stantiae possessionem discipulis vetuerat; deinde, ut sequitur apud Matthæum re, quomodo alimenta babituri sint, necessario demonstravit. Ideo dicere perrexit : Dignus est operarius alimento sue. llque aiebat, volens alimoniam tantummodo participare ab iis qui daturi erant : tantumque sumere permit- lebat, quantum nutrimenti bounini ob diurni ope- ris mercedem satis est accipere. Sic ergo bis qun- que licere haud sane benefcii remunerationem exigere, Gratis enim accepistis, inquit, gratis date ; sed pro impensa prædicationis opera, proque cor- G poralibus laboribus, quos ab iis exaplari in tantam expeditionem missis opus erat, aliud nihil oportere quam necessariam alimoniam accipere: atque hanc ipsam non ab omnibus indiferenter sumere qui dare vellent, sed eos tantummodo hac muneris ac- ceptione honorare qui digni essent, et qui ma- ximam jam pridem dati cibi remunerationem ac- cepissent ab lis qui pacem et cum Deo reconci liationem evangelizant. Hæc consentanea regni su! militibus monebat; testatus antea, non oportere opibus inhiare, nec cujuslibet omnino sive magne sive tenuis rei possessioni; sed paupertatem sum- mam sectari. Quin adeo, ut dicimus, ne quotidia- num quidem victum ab omnibus indifferenter, sod a dignis tantum participare, neque hunc ipsuni gratuito, sed opera in antecessum præstils, et im- peritis suis erga illos bencdictionibus. - Sic ita que superna potentia et sapientibus adhortationi- bus communitos discipulos, expeditosque jam Dei regni milites constitutos, misit eos magistros ac medicos ad Judæos, ut his innumerabilium bono- rum nuntii essent atque datores. Hi vero ita ege- runt, et quaqueversus discurrentes ceu magistri D
Taking Peter and John and JamesΠαραλαβὼν τὸν Πέτρον καὶ Ἰωάννην καὶ Ἰάκωβον
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Παραλαβὼν τὸν Πέτρον καὶ Ἰωάννην καὶ Ἰάκωβον.
λοχρημάτους ἀφρόντιδάς τε τοῦ βίου δεῖν αὐτοὺς εἶναι & βουλόμενος. Ταῦτα διεμαρτύρατο, ὡς ἂν τῶν ἐκ Θεοῦ δομάτων ταύτῃ τὴ αὐτοῖς δοθησομένων, εἰ καὶ αὐτοὶ παρ' ἑαυτῶν τὸν κατάλληλον βίον επάξιον τῆς τῶν θείων χαρισμάτων κτήσεως παρασκευάζοιεν - προσ ἥκειν γὰρ ἀμοιβήν τινα ποιήσασθαι καὶ ἀντικαταλ- λάξασθαι, ὑποδεχομένους μὲν παρὰ τοῦ Θεοῦ τὰς σω τηρίους καὶ εὐεργετικὰς ἀνθρώπων δυνάμεις, ἀντιδι δόντες δὲ αὐτῷ ὑπακοὴν τῶν αὐτοῦ παραγγελμάτων, προθυμίαν τε καὶ προαίρεσιν ἐλευθέραν τῆς πρὸς τὰ βιωτικά συμπαθείας. ᾿Αλλὰ καὶ πλοῦτον οὐράνιον ταῖς αὐτῶν ψυχαῖς ὑποδεχομένους, τῆς τε τοῦ Θεοῦ βασιλείας ἀῤῥαβῶσιν ἐφοδιαζομένους, τῶν ἐπὶ γῆς καταφρονεῖν χρῆναι δεῖν ᾤετο· καὶ μήτε χρυσόν, μήτε χρήματα, μήτε τι τῶν παρ' ἀνθρώποις τιμίων επε ἄξιον ἡγεῖσθαι τοῦ παρασχεθέντος αὐτοῖς οὐρανίου πλούτου. ᾿Αλλὰ καὶ στρατιώτας αὐτοὺς τῆς τοῦ Θεοῦ βασιλείας ἀποτελῶν, εὐζώνους παρεσκεύαζεν ἐπὶ τὸν πρὸς τοὺς ἀντικειμένους πόλεμον. Διὰ ταῦτα ἀκτήμονας εἶναι παρήνει τοὺς αὐτοῦ στρατιώτας· ἐπεὶ Πηδεὶς στρατευόμενος εμπλέκεται ταῖς τοῦ βίου πραγματείαις, ἵνα τῷ στρατολογήσαντι ἀρέσῃ. Καὶ εἰς ἣν ἂν οἰκίαν εἰσέλθητε, ἐκεῖ μένετε. Ο μέντοι Κύριος, ἐπειδὴ χρημάτων και χρυσοῦ καὶ ἀργύρου καὶ χιτῶνος δευτέρου, πάσης τε ύπάρ- ξεως τὴν κτῆσιν τοῖς μαθηταῖς ἀπηγόρευσεν, ἐξῆς ἀκολούθως κατὰ τὸν Ματθαῖον, ὅπως τὰ πρὸς τροφήν αὐτοῖς πορισθήσεται, ἀναγκαίως διεσάφει· διὸ ἐπῆγε λέγων· Άξιος ὁ ἐργάτης τῆς τροφῆς αὐτοῦ. Καὶ τοῦτ' ἔλεγε τροφῆς μόνης επιτρέπων κοινωνεῖν τοῖς ἐθέλουσιν αὐτοῖς μεταδιδόναι· τοσοῦτον δ᾽ ἀποφέ- ρεσίας συνεχώρει, ὅσον αύταρκες ἦν ἀνδρὶ, πρὸς ἐφήμερον εργασίαν ἑαυτὸν μεμισθωκότι, τροφής με ταλαβεῖν. Οὕτω γοῦν καὶ τοῖς δὲ ἐξεῖναι οὐ μισθούς τῶν εὐεργεσιῶν εἰσπράττεσθαι, Δωρεάν γάρ, φησίν, ἐλάβετε, δωρεάν δότε· ἀντὶ δὲ τῆς περὶ τὸ κήρυ γμα σχολῆς τε καὶ ἐργασίας, ἀντί τε τῶν πόνων τοῦ σώματος, οὓς τοσαύτην στελλομένους πορείαν εἰκὸς ἦν ὑπομένειν αυτούς, μόνης τροφῆς τῆς ἀναγκαίας χρῆναι μεταλαμβάνειν· καὶ ταύτης μὴ τοῖς τυχούσι κοινωνεῖν, μηδὲ παρὰ τῶν παρέχειν ἐθελόντων ἀβασα νίστως λαμβάνειν, μόνους δὲ τοὺς ἀξίους τῇ λήψει τιμήν· οἷς καὶ μεγίστην ἀμοιβὴν τῆς τροφῆς προ λαμβάνοντας ἀντιδιδόναι, εἰρήνην αὐτοῖς καὶ τὰς τοῦ Θεοῦ διαλλαγὰς εὐαγγελιζομένους. Ταῦτα δ' ἀκολού- θως τοῖς τῆς αὐτοῦ βασιλείας στρατιώταις παρῄνει· προμαρτυρούμενος μὴ χρημάτων εφίεσθαι, μηδέ τι νος τὸ παράπαν κτήματος μικροῦ ἢ μεγάλου, εἰς Σαρον δ' ἐλαύνειν ἀκτημοσύνης· τῆς τε ἐφημέρου τροφῆς μὴ τοῖς πᾶσιν, ἢ τοῖς ἀξίοις μόνοις κοινωνείν καὶ μηδὲ παρὰ τούτων προῖκα ποιεῖσθαι τὴν μετά ληψιν, προδανείσαντας δὲ καὶ προευεργετήσαντας ταῖς παρ' ἑαυτῶν εὐλογίαις. - Περιφράξας τους μα- θητὰς ὁ Κύριος ἐνθέοις δυνάμεσι καὶ τοῖς φιλοσόφοις παραινέσεσιν, εὐζώνους αὐτοὺς οἷα Θεοῦ βασιλείας στρατιώτας ἀπεργασάμενος ἐξέπεμψε, διδασκάλους καὶ ἱατροὺς τοῖς Ἰουδαίοις, μυρίων αὐτοῖς ἐσομένους ἀγαθῶν προξένους καὶ κήρυκας. Οἱ δὲ κατὰ ταῦτα ἐποίουν, καὶ πανταχού περιήεσαν, ὡς μὲν διδάσκαλοι το το COMMENTARIA IN LUCAM. eos voluit. Porro autem contestabatur, hac illis B a Deo datum iri dona, si vicissim ipsi dignam di- vinis charismatibus vitam essent ingressi. Oportere enim mutuam quamdam esse retributionem, nempe a Deo accipere salutarem atque beneficam homini- . bus potestatem, vicissimque ipsos obedientiam mandatis ejus exhibere, promptitudinem et propo- situm omni mundi affectu liberum. Sed et cœle- stibus opibus animo imbutos, et regni Dei ar- rhis instructos, oportere terrena despicere judica- bat: neque aurum, neque divitias neque aliud quidvis apud homines pretiosum pensi habendum præ collato ipsis caelorum thesauro. Sed et milites eosdem regni Dei conscribens, expeditos esse cu- rabat ad committendum cum hostibus prælium. Propterea sine patrimonio esse volebat milites suos : etenim Nemo militans implicat se mundi negotiis, ut ei, a que conscriptus fuit, placeat ". º¹ Et in quamcunque domum intraveritis, ibi manele. Τim. 11, 10. " cap. 15, 4. Malll:. 5, 10. Dominus quidem postquam divitiarum et auri al- que argenti, duplicisque tunica, et cujuslibet sub- stantiae possessionem discipulis vetuerat; deinde, ut sequitur apud Matthæum re, quomodo alimenta babituri sint, necessario demonstravit. Ideo dicere perrexit : Dignus est operarius alimento sue. llque aiebat, volens alimoniam tantummodo participare ab iis qui daturi erant : tantumque sumere permit- lebat, quantum nutrimenti bounini ob diurni ope- ris mercedem satis est accipere. Sic ergo bis qun- que licere haud sane benefcii remunerationem exigere, Gratis enim accepistis, inquit, gratis date ; sed pro impensa prædicationis opera, proque cor- G poralibus laboribus, quos ab iis exaplari in tantam expeditionem missis opus erat, aliud nihil oportere quam necessariam alimoniam accipere: atque hanc ipsam non ab omnibus indiferenter sumere qui dare vellent, sed eos tantummodo hac muneris ac- ceptione honorare qui digni essent, et qui ma- ximam jam pridem dati cibi remunerationem ac- cepissent ab lis qui pacem et cum Deo reconci liationem evangelizant. Hæc consentanea regni su! militibus monebat; testatus antea, non oportere opibus inhiare, nec cujuslibet omnino sive magne sive tenuis rei possessioni; sed paupertatem sum- mam sectari. Quin adeo, ut dicimus, ne quotidia- num quidem victum ab omnibus indifferenter, sod a dignis tantum participare, neque hunc ipsuni gratuito, sed opera in antecessum præstils, et im- peritis suis erga illos bencdictionibus. - Sic ita que superna potentia et sapientibus adhortationi- bus communitos discipulos, expeditosque jam Dei regni milites constitutos, misit eos magistros ac medicos ad Judæos, ut his innumerabilium bono- rum nuntii essent atque datores. Hi vero ita ege- runt, et quaqueversus discurrentes ceu magistri D
PG 24:547Καὶ ἐν μὲν τῇ μεταμορφώσει τρεῖς μόνοι τὴν δυνάμει ὀφθεῖσαν αὐτοῖς βασιλείαν τῶν οὐρανῶν θεάσασθαι ἠξιώθησαν· ἐν δὲ τῇ συντελείᾳ τοῦ αἰῶνος, ἐπειδὰν μετὰ τῆς δόξης τῆς πατρικῆς ὁ Κύριος ἀφίκηται, οὐκέτι Μωϋσῆς μόνον καὶ Ἠλίας δορυφορήσουσιν αὐτὸν, οὐδὲ τρεῖς μόνοι τῶν μαθητῶν αὐτῷ συνέσονται, ἀλλὰ πάντες προφῆται καὶ πατριάρχαι καὶ δίκαιοι· καὶ οὐκ εἰς ὄρος ὑψηλὸν, ἀλλ’ εἰς τὸν οὐρανὸν ἀνάξει τοὺς ἀξίους τῆς αὐτοῦ θεότητος. Τότε δὲ λάμψει ἡ θεότης αὐτοῦ οὐχ ὡς ὁ ἥλιος, ἀλλ’ ὑπὲρ πᾶν ἐπινοούμενον ἔν τε αἰσθητοῖς καὶ ἐν νοητοῖς γεννητὸν φῶς· ἐπείπερ ἐστὶν αὐτὸς τὸ φῶς τὸ φωτίζον πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον· ὅτε καὶ δείξει αὐτοῦ τὸ πρόσωπον· οὐ γὰρ ὡς πάλαι τῷ Μωϋσεῖ ποτε ἔλεγεν, ὅτι Τὰ ὀπίσω μου ὄψει, τὸ δὲ πρόσωπόν μου οὐκ ὀφθήσεταί σοι, οὕτω καὶ τότε ποιήσει· ἀλλ’ οὕτως ἑαυτὸν παρέξει τοῖς ἁγίοις, ὡς δύνασθαι πάντας λέγειν· Ἡμεῖς δὲ, ἀνακεκαλυμμένῳ προσώπῳ τὴν δόξαν Κυρίου κατοπτριζόμενοι, τὴν αὐτὴν εἰκόνα μεταμορφούμεθα ἀπὸ δόξης εἰς δόξαν.
Η ευαγγελιζόμενοι, ὡς δὲ ἰατροὶ θεραπεύοντες, καὶ τοὺς λόγους διὰ τῶν ἔργων καὶ τῶν σημείων πιστούμενος, Ήκουσε δὲ Ἡρώδης ο τετράρχης τὰ γινόμενα ὑπ' αὐτοῦ πάντα. Εt Β λευσάμενος, ἀπολωλότα πρόβατα οίκου Ισραὴν Χ, 6. το " Ἐπὶ τῆς παρουσίας τοῦ Σωτῆρος, λέλυτο μὲν · Ἰουδαίοις ήδη λοιπὸν τὰ τῆς ἐκ προγόνων βασιλείας - λέλυτο δὲ τὰ τῆς αὐτονομίας καὶ ἐλευθερίας, τά τε τῆς ἐνθέσμου ἱερωσύνης. Καὶ οἱ μὲν κατὰ νόμους άρ χοντες οὐκέτι ἦσαν αὐτοῖς· Ἡρώδης δὲ καὶ οἱ τού του παίδες Αγρίππας καὶ ᾿Αρχέλαος, τὸ γένος ἀλλά φυλοι, παρὰ Ῥωμαίων τὴν κατ' αὐτῶν ἦσαν ἀρχὴν εγκεχειρισμένοι· διῄρητό τε εἰς τετραρχίαν ἡ χώρα αὐτῶν· τό τε πᾶν ἔθνος υπόφορον καθειστήκει Ρω μαίοις, τὸν κῆνσον κατὰ κεφαλὴν ἐπιτρόπων κατά καιρούς εισπραττομένων σὺν χειρὶ στρατιωτική. Διδ τῆς τοῦ Θεοῦ βασιλείας τὸ κήρυγμα πρώτους αὐτοῖς ἐπαγγέλλειν ὁ Σωτὴρ τοῖς αὐτοῦ μαθηταῖς παρακε αὐτοὺς ὠνόμασε. Ος γὰρ ἐπαισχυνθῇ με καὶ τοὺς ἐμοὺς λόγους, τοῦτον ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐπαισχυνθήσεται. Διαλαλήσας τὰ εἰρημένα περὶ τοῦ δεῖν καὶ αὐτοὺς μιμητὰς αὐτοῦ γενέσθαι, καὶ μὴ φεύγειν τον θάνα τον, ἀφειδεῖν δὲ καὶ τῆς ἑαυτῶν ψυχῆς τε καὶ ζωής ἕνεκεν τῆς εἰς αὐτὴν ἐλπίδος, ἐπισυνάπτει εὐκαίρως τὰ περὶ τῆς δευτέρας αὐτοῦ θεοφανείας (55) παραδι δοὺς αὐτοῖς μυστήρια. Σφόδρα δὲ ἀκολούθως καὶ ἀναγκαίως ταῦτα ἔλεγε τοῖς μέλλουσιν ὑπὲρ αὐτοῦ διὰ βασάνων χωρεῖν, καὶ μέχρι θανάτου αγωνί ζεσθαι, τίς ἔσται ὁ καρπὸς τοῦ τοσούτου ἀγῶνας παριστὰς αὐτοῖς. Εδει γὰρ τοὺς μέλλοντας ἔπεσθαι αὐτῷ καὶ ὀπίσω αὐτοῦ ἀπιέναι, τόν τε ίδιον σταυρὸν αναλαμβάνειν κατὰ τὴν αὐτοῦ μίμησιν, γνῶναι ἀκρι βῶς τί ποτέ ἐστιν οὗτος ὑπὲρ οὗ τὰ τοσαῦτα μέλλου σι πάσχειν. Ευκαίρως δὲ Υἱὸν ἀνθρώπου ἐν τούτοις τὸν ἐρχόμενον ὠνόμασεν, εἰς ὑπόμνησιν τῆς παρὰ τοῦ Δανιὴλ προφητείας, ήτις έλεγε· Καὶ ἰδοὺ Υιός ἀνθρώπου ερχόμενος ἦν ἐπὶ τῶν νεφελῶν· καὶ ἕως τοῦ Παλαιοῦ τῶν ἡμερῶν ἔφθασε. Καὶ αὐτῷ ἐδόθη ἡ ἀρχὴ καὶ ἡ τιμὴ καὶ ἡ βασιλεία. Αλλ ὅτε μὲν ὁ Πέτρος Χριστὸν αὐτὸν εἶναι ὡμολόγησε, καὶ Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος, ἀπὸ τότε ήρξατο δεικνύναι αὐτοῖς, ὅτι δεῖ αὐτὸν πολλὰ παθεῖν καὶ ἀποκτανθῆναι· ὅτε δὲ αὐτὸς καταφρονητικώς έχειν τοῦ θανάτου παρεκελεύετο, εδίδαξε δὲ, ὅτι δεῖ αὐτὸν πολλὰ παθεῖν, τότε κατὰ καιρὸν τοὺς περὶ τῆς δευτέ ρας αὐτοῦ καὶ ἐνδόξου παρουσίας λόγους παρεδίδου τ ὡς ἂν εἰδέναι ἔχοιεν, τίς ποτε ἦν ὁ μέλλων τοσαῦτα πάσχειν ὑπὸ Ἰουδαίων, καὶ τίς ἔσται αὐτοῖς ὁ χαρά πὸς τοῦ ὑπὲρ αὐτοῦ ἀγῶνος. - Καὶ δὲ ταῦτα τοῖς μαθηταῖς διαλεχθείς, καὶ τὸ μέγα καὶ λανθάνον μυ- στήριον τῆς δευτέρας αὐτοῦ θεοφανείας ἐξειπὼν αὐτ τοῖς, ἵνα μὴ λόγοις μόνον καὶ ψιλαῖς φράσεσι δοκή εμπιστεύειν, ἀναγκαίως ἐπὶ τὰ ἔργα εχώρει, αὐτοῖς ὀφθαλμοῖς δεικνὺς αὐτοῖς τὴν εἰκόνα τῆς θεϊκῆς αὐ EUSĘBII CÆSARIENSIS OPP. PARS III. - EXEGETICA. evangeliaabant, ceu medici sanabant, et sermones snos operibus miraculisque confirmabant. Audivit autem Herodes tetrarcha omnia quæ fiebant ab co. Sub Servatoris adventum jam dissolutum fuerat Judæis avitum regnum, dissolutum etiam proprio jure vivendi privilegium, et libertas, ne regulare sacerdotium. legitimi quidem principes nulli erant, vel Herodes ejusque liberi Agrippas atque Archelaus, genere extranei, a Romanis imperium in Judzos acceperant; quorum regio in tetrarchiam fuerat divisa, totaque gens Romanis erat stipen- diaria, quæstoribus censum per singula capita sta- tuto tempore exigentibus militari manu. Propterea cum Del regnum Judais primo prædicare jussit discipulos suns, pereunies oves domus Israelis Su- dæus appellavit ”. Nam qui me erubuerit, et meos sermones, hunc Filius hominis erubescet. His peroratis, quod nempe discipulos oporteret imitatores ipsius fieri, neque mortem defugere, ne- que animæ propriæ vitæque parcere propter spem in Christo collocatam, commode continuat, secundæ suæ divinæ mysteria tradens manifestationís. Valde autem idonee ac necessario hæc aiebat illis, qui cruciatus ejus causa subituri erant, et usque ad nortein decertaturi, præmnia scilicet tanti agonis futura proponens. Opus enim erat, ut qui euun se- qnerentur, ejusque vestigia premerent, et propriam quisque crucem sumerent, prout ejus exemplum docebat; accurate quoque noscerent quisnam de- mum is esset cujus causa tot tantaque essent pas- suri. Tempestive autem Filium hominis hoc loco appellat eum qui venerat, ut Danielis vaticinium in mentem revocaret, quod est hujusmodi: Et ecce Filius hominis adveniebat in nubibus, et usque ad An- riguum dierum pervenit. Et ipsi datum est imperium et honor, et regnum ". Sed cum Petrus ipsum esse Christum confessus est, et Dei vivi Filium, ex eo tempore cœpit illis significare, multa se pati opor- tere et occidi. Cum autem idem mortis contemptum imperaret, et se multa pati debere, tunc saue op- portune de secundo et glorioso adventu suo verba fecit, ut cognoscere possent, quis demum is esset tol tantaque a Judæis passurus, quisve illis certaminis pro eo sustinendi fructus foret. — His ad discipulos dictis, magnoque et arcauo mysterio secundæ suæ manifestationis ipsis patefacto, ne oratione tantum- modo solisque verbis videretur persuadere, neces- sario ad opera venit, ipsis eorum oculis diviui regni sui objiciens imaginem. Quapropter cum dixisset fore ut ipse illum erubesceret, qui se erubuisset, quo tempore cum Patris sui gloria adveniet, deinde - cap. 15, " Matth. cap. IX, 26. prior, qua se Verbum in carne manifestavit, di- C Dan. vit, 13. D citur interdum in codicibus nostris, distinctionis gra- Lia, evangelica Theophania. (55) Secunda Theophania in mundi fine. Ideo illa
PG 24:548Καὶ τότε οὐ νεφέλη βοήσει, οὐδὲ διὰ νεφέλης ὁ Πατὴρ μαρτυρήσει τῷ Υἱῷ, ἀλλ’ αὐτὸς δι’ ἑαυτοῦ δίχα παντὸς ἐπισκιάσματος, καὶ δίχα παντὸς ἑρμηνέως, αὐτῷ τῷ ἔργῳ τὸν μονογενῆ αὑτοῦ Υἱὸν ἐπὶ πάντων τῶν ἁγίων αὑτοῦ δοξάσει, σύνθρονον αὐτὸν ἑαυτῷ καὶ συμβασιλέα ἀποδείξας, καὶ ὑπεράνω πάσης ἀρχῆς καταστήσας αὐτόν· οὔτε οὐκέτι ὥσπερ τότε οἱ τρεῖς μαθηταὶ μόνοι ἐπὶ τοῦ ὄρους ἀκούσαντες τῆς φωνῆς ἐπὶ πρόσωπον ἔπεσον, καὶ ἐφοβήθησαν, ἀλλὰ καὶ πᾶν γόνυ κάμψει ἐπουρανίων καὶ ἐπιγείων καὶ καταχθονίων.
Η ευαγγελιζόμενοι, ὡς δὲ ἰατροὶ θεραπεύοντες, καὶ τοὺς λόγους διὰ τῶν ἔργων καὶ τῶν σημείων πιστούμενος, Ήκουσε δὲ Ἡρώδης ο τετράρχης τὰ γινόμενα ὑπ' αὐτοῦ πάντα. Εt Β λευσάμενος, ἀπολωλότα πρόβατα οίκου Ισραὴν Χ, 6. το " Ἐπὶ τῆς παρουσίας τοῦ Σωτῆρος, λέλυτο μὲν · Ἰουδαίοις ήδη λοιπὸν τὰ τῆς ἐκ προγόνων βασιλείας - λέλυτο δὲ τὰ τῆς αὐτονομίας καὶ ἐλευθερίας, τά τε τῆς ἐνθέσμου ἱερωσύνης. Καὶ οἱ μὲν κατὰ νόμους άρ χοντες οὐκέτι ἦσαν αὐτοῖς· Ἡρώδης δὲ καὶ οἱ τού του παίδες Αγρίππας καὶ ᾿Αρχέλαος, τὸ γένος ἀλλά φυλοι, παρὰ Ῥωμαίων τὴν κατ' αὐτῶν ἦσαν ἀρχὴν εγκεχειρισμένοι· διῄρητό τε εἰς τετραρχίαν ἡ χώρα αὐτῶν· τό τε πᾶν ἔθνος υπόφορον καθειστήκει Ρω μαίοις, τὸν κῆνσον κατὰ κεφαλὴν ἐπιτρόπων κατά καιρούς εισπραττομένων σὺν χειρὶ στρατιωτική. Διδ τῆς τοῦ Θεοῦ βασιλείας τὸ κήρυγμα πρώτους αὐτοῖς ἐπαγγέλλειν ὁ Σωτὴρ τοῖς αὐτοῦ μαθηταῖς παρακε αὐτοὺς ὠνόμασε. Ος γὰρ ἐπαισχυνθῇ με καὶ τοὺς ἐμοὺς λόγους, τοῦτον ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐπαισχυνθήσεται. Διαλαλήσας τὰ εἰρημένα περὶ τοῦ δεῖν καὶ αὐτοὺς μιμητὰς αὐτοῦ γενέσθαι, καὶ μὴ φεύγειν τον θάνα τον, ἀφειδεῖν δὲ καὶ τῆς ἑαυτῶν ψυχῆς τε καὶ ζωής ἕνεκεν τῆς εἰς αὐτὴν ἐλπίδος, ἐπισυνάπτει εὐκαίρως τὰ περὶ τῆς δευτέρας αὐτοῦ θεοφανείας (55) παραδι δοὺς αὐτοῖς μυστήρια. Σφόδρα δὲ ἀκολούθως καὶ ἀναγκαίως ταῦτα ἔλεγε τοῖς μέλλουσιν ὑπὲρ αὐτοῦ διὰ βασάνων χωρεῖν, καὶ μέχρι θανάτου αγωνί ζεσθαι, τίς ἔσται ὁ καρπὸς τοῦ τοσούτου ἀγῶνας παριστὰς αὐτοῖς. Εδει γὰρ τοὺς μέλλοντας ἔπεσθαι αὐτῷ καὶ ὀπίσω αὐτοῦ ἀπιέναι, τόν τε ίδιον σταυρὸν αναλαμβάνειν κατὰ τὴν αὐτοῦ μίμησιν, γνῶναι ἀκρι βῶς τί ποτέ ἐστιν οὗτος ὑπὲρ οὗ τὰ τοσαῦτα μέλλου σι πάσχειν. Ευκαίρως δὲ Υἱὸν ἀνθρώπου ἐν τούτοις τὸν ἐρχόμενον ὠνόμασεν, εἰς ὑπόμνησιν τῆς παρὰ τοῦ Δανιὴλ προφητείας, ήτις έλεγε· Καὶ ἰδοὺ Υιός ἀνθρώπου ερχόμενος ἦν ἐπὶ τῶν νεφελῶν· καὶ ἕως τοῦ Παλαιοῦ τῶν ἡμερῶν ἔφθασε. Καὶ αὐτῷ ἐδόθη ἡ ἀρχὴ καὶ ἡ τιμὴ καὶ ἡ βασιλεία. Αλλ ὅτε μὲν ὁ Πέτρος Χριστὸν αὐτὸν εἶναι ὡμολόγησε, καὶ Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος, ἀπὸ τότε ήρξατο δεικνύναι αὐτοῖς, ὅτι δεῖ αὐτὸν πολλὰ παθεῖν καὶ ἀποκτανθῆναι· ὅτε δὲ αὐτὸς καταφρονητικώς έχειν τοῦ θανάτου παρεκελεύετο, εδίδαξε δὲ, ὅτι δεῖ αὐτὸν πολλὰ παθεῖν, τότε κατὰ καιρὸν τοὺς περὶ τῆς δευτέ ρας αὐτοῦ καὶ ἐνδόξου παρουσίας λόγους παρεδίδου τ ὡς ἂν εἰδέναι ἔχοιεν, τίς ποτε ἦν ὁ μέλλων τοσαῦτα πάσχειν ὑπὸ Ἰουδαίων, καὶ τίς ἔσται αὐτοῖς ὁ χαρά πὸς τοῦ ὑπὲρ αὐτοῦ ἀγῶνος. - Καὶ δὲ ταῦτα τοῖς μαθηταῖς διαλεχθείς, καὶ τὸ μέγα καὶ λανθάνον μυ- στήριον τῆς δευτέρας αὐτοῦ θεοφανείας ἐξειπὼν αὐτ τοῖς, ἵνα μὴ λόγοις μόνον καὶ ψιλαῖς φράσεσι δοκή εμπιστεύειν, ἀναγκαίως ἐπὶ τὰ ἔργα εχώρει, αὐτοῖς ὀφθαλμοῖς δεικνὺς αὐτοῖς τὴν εἰκόνα τῆς θεϊκῆς αὐ EUSĘBII CÆSARIENSIS OPP. PARS III. - EXEGETICA. evangeliaabant, ceu medici sanabant, et sermones snos operibus miraculisque confirmabant. Audivit autem Herodes tetrarcha omnia quæ fiebant ab co. Sub Servatoris adventum jam dissolutum fuerat Judæis avitum regnum, dissolutum etiam proprio jure vivendi privilegium, et libertas, ne regulare sacerdotium. legitimi quidem principes nulli erant, vel Herodes ejusque liberi Agrippas atque Archelaus, genere extranei, a Romanis imperium in Judzos acceperant; quorum regio in tetrarchiam fuerat divisa, totaque gens Romanis erat stipen- diaria, quæstoribus censum per singula capita sta- tuto tempore exigentibus militari manu. Propterea cum Del regnum Judais primo prædicare jussit discipulos suns, pereunies oves domus Israelis Su- dæus appellavit ”. Nam qui me erubuerit, et meos sermones, hunc Filius hominis erubescet. His peroratis, quod nempe discipulos oporteret imitatores ipsius fieri, neque mortem defugere, ne- que animæ propriæ vitæque parcere propter spem in Christo collocatam, commode continuat, secundæ suæ divinæ mysteria tradens manifestationís. Valde autem idonee ac necessario hæc aiebat illis, qui cruciatus ejus causa subituri erant, et usque ad nortein decertaturi, præmnia scilicet tanti agonis futura proponens. Opus enim erat, ut qui euun se- qnerentur, ejusque vestigia premerent, et propriam quisque crucem sumerent, prout ejus exemplum docebat; accurate quoque noscerent quisnam de- mum is esset cujus causa tot tantaque essent pas- suri. Tempestive autem Filium hominis hoc loco appellat eum qui venerat, ut Danielis vaticinium in mentem revocaret, quod est hujusmodi: Et ecce Filius hominis adveniebat in nubibus, et usque ad An- riguum dierum pervenit. Et ipsi datum est imperium et honor, et regnum ". Sed cum Petrus ipsum esse Christum confessus est, et Dei vivi Filium, ex eo tempore cœpit illis significare, multa se pati opor- tere et occidi. Cum autem idem mortis contemptum imperaret, et se multa pati debere, tunc saue op- portune de secundo et glorioso adventu suo verba fecit, ut cognoscere possent, quis demum is esset tol tantaque a Judæis passurus, quisve illis certaminis pro eo sustinendi fructus foret. — His ad discipulos dictis, magnoque et arcauo mysterio secundæ suæ manifestationis ipsis patefacto, ne oratione tantum- modo solisque verbis videretur persuadere, neces- sario ad opera venit, ipsis eorum oculis diviui regni sui objiciens imaginem. Quapropter cum dixisset fore ut ipse illum erubesceret, qui se erubuisset, quo tempore cum Patris sui gloria adveniet, deinde - cap. 15, " Matth. cap. IX, 26. prior, qua se Verbum in carne manifestavit, di- C Dan. vit, 13. D citur interdum in codicibus nostris, distinctionis gra- Lia, evangelica Theophania. (55) Secunda Theophania in mundi fine. Ideo illa
A voice came from the cloud saying...Φωνὴ ἐγένετο ἐκ τῆς νεφέλης λέγουσα, κ
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Φωνὴ ἐγένετο ἐκ τῆς νεφέλης λέγουσα, κ. τ. λ. Φωνὴ πατρικὴ διὰ νεφέλης, οὕτως γὰρ φαίνεται ὁ Θεὸς, ἐμαρτύρει Χριστῷ τὴν υἱότητα· ἔδει γὰρ μὴ παρὰ Πέτρου μόνου γνωσθῆναι, ὅτι αὐτὸς εἴη ὁ Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος· μηδ’ αὐτὸν μόνον τῷ Πέτρῳ μεμαρτυρηκέναι ὡς παρὰ τοῦ Πατρὸς τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς τὴν περὶ αὐτοῦ γνῶσιν εἰληφὼς εἴη· ἀλλὰ καὶ αὐτὴν τὴν πατρικὴν φωνὴν ἐπισφραγίσασθαι τὴν ἀλήθειαν τοῦ λόγου, μαρτυροῦσαν αὐτὸν εἶναι Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, δεῖν τε ἀκούειν αὐτοῦ παρακελευομένην.
Η ευαγγελιζόμενοι, ὡς δὲ ἰατροὶ θεραπεύοντες, καὶ τοὺς λόγους διὰ τῶν ἔργων καὶ τῶν σημείων πιστούμενος, Ήκουσε δὲ Ἡρώδης ο τετράρχης τὰ γινόμενα ὑπ' αὐτοῦ πάντα. Εt Β λευσάμενος, ἀπολωλότα πρόβατα οίκου Ισραὴν Χ, 6. το " Ἐπὶ τῆς παρουσίας τοῦ Σωτῆρος, λέλυτο μὲν · Ἰουδαίοις ήδη λοιπὸν τὰ τῆς ἐκ προγόνων βασιλείας - λέλυτο δὲ τὰ τῆς αὐτονομίας καὶ ἐλευθερίας, τά τε τῆς ἐνθέσμου ἱερωσύνης. Καὶ οἱ μὲν κατὰ νόμους άρ χοντες οὐκέτι ἦσαν αὐτοῖς· Ἡρώδης δὲ καὶ οἱ τού του παίδες Αγρίππας καὶ ᾿Αρχέλαος, τὸ γένος ἀλλά φυλοι, παρὰ Ῥωμαίων τὴν κατ' αὐτῶν ἦσαν ἀρχὴν εγκεχειρισμένοι· διῄρητό τε εἰς τετραρχίαν ἡ χώρα αὐτῶν· τό τε πᾶν ἔθνος υπόφορον καθειστήκει Ρω μαίοις, τὸν κῆνσον κατὰ κεφαλὴν ἐπιτρόπων κατά καιρούς εισπραττομένων σὺν χειρὶ στρατιωτική. Διδ τῆς τοῦ Θεοῦ βασιλείας τὸ κήρυγμα πρώτους αὐτοῖς ἐπαγγέλλειν ὁ Σωτὴρ τοῖς αὐτοῦ μαθηταῖς παρακε αὐτοὺς ὠνόμασε. Ος γὰρ ἐπαισχυνθῇ με καὶ τοὺς ἐμοὺς λόγους, τοῦτον ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐπαισχυνθήσεται. Διαλαλήσας τὰ εἰρημένα περὶ τοῦ δεῖν καὶ αὐτοὺς μιμητὰς αὐτοῦ γενέσθαι, καὶ μὴ φεύγειν τον θάνα τον, ἀφειδεῖν δὲ καὶ τῆς ἑαυτῶν ψυχῆς τε καὶ ζωής ἕνεκεν τῆς εἰς αὐτὴν ἐλπίδος, ἐπισυνάπτει εὐκαίρως τὰ περὶ τῆς δευτέρας αὐτοῦ θεοφανείας (55) παραδι δοὺς αὐτοῖς μυστήρια. Σφόδρα δὲ ἀκολούθως καὶ ἀναγκαίως ταῦτα ἔλεγε τοῖς μέλλουσιν ὑπὲρ αὐτοῦ διὰ βασάνων χωρεῖν, καὶ μέχρι θανάτου αγωνί ζεσθαι, τίς ἔσται ὁ καρπὸς τοῦ τοσούτου ἀγῶνας παριστὰς αὐτοῖς. Εδει γὰρ τοὺς μέλλοντας ἔπεσθαι αὐτῷ καὶ ὀπίσω αὐτοῦ ἀπιέναι, τόν τε ίδιον σταυρὸν αναλαμβάνειν κατὰ τὴν αὐτοῦ μίμησιν, γνῶναι ἀκρι βῶς τί ποτέ ἐστιν οὗτος ὑπὲρ οὗ τὰ τοσαῦτα μέλλου σι πάσχειν. Ευκαίρως δὲ Υἱὸν ἀνθρώπου ἐν τούτοις τὸν ἐρχόμενον ὠνόμασεν, εἰς ὑπόμνησιν τῆς παρὰ τοῦ Δανιὴλ προφητείας, ήτις έλεγε· Καὶ ἰδοὺ Υιός ἀνθρώπου ερχόμενος ἦν ἐπὶ τῶν νεφελῶν· καὶ ἕως τοῦ Παλαιοῦ τῶν ἡμερῶν ἔφθασε. Καὶ αὐτῷ ἐδόθη ἡ ἀρχὴ καὶ ἡ τιμὴ καὶ ἡ βασιλεία. Αλλ ὅτε μὲν ὁ Πέτρος Χριστὸν αὐτὸν εἶναι ὡμολόγησε, καὶ Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος, ἀπὸ τότε ήρξατο δεικνύναι αὐτοῖς, ὅτι δεῖ αὐτὸν πολλὰ παθεῖν καὶ ἀποκτανθῆναι· ὅτε δὲ αὐτὸς καταφρονητικώς έχειν τοῦ θανάτου παρεκελεύετο, εδίδαξε δὲ, ὅτι δεῖ αὐτὸν πολλὰ παθεῖν, τότε κατὰ καιρὸν τοὺς περὶ τῆς δευτέ ρας αὐτοῦ καὶ ἐνδόξου παρουσίας λόγους παρεδίδου τ ὡς ἂν εἰδέναι ἔχοιεν, τίς ποτε ἦν ὁ μέλλων τοσαῦτα πάσχειν ὑπὸ Ἰουδαίων, καὶ τίς ἔσται αὐτοῖς ὁ χαρά πὸς τοῦ ὑπὲρ αὐτοῦ ἀγῶνος. - Καὶ δὲ ταῦτα τοῖς μαθηταῖς διαλεχθείς, καὶ τὸ μέγα καὶ λανθάνον μυ- στήριον τῆς δευτέρας αὐτοῦ θεοφανείας ἐξειπὼν αὐτ τοῖς, ἵνα μὴ λόγοις μόνον καὶ ψιλαῖς φράσεσι δοκή εμπιστεύειν, ἀναγκαίως ἐπὶ τὰ ἔργα εχώρει, αὐτοῖς ὀφθαλμοῖς δεικνὺς αὐτοῖς τὴν εἰκόνα τῆς θεϊκῆς αὐ EUSĘBII CÆSARIENSIS OPP. PARS III. - EXEGETICA. evangeliaabant, ceu medici sanabant, et sermones snos operibus miraculisque confirmabant. Audivit autem Herodes tetrarcha omnia quæ fiebant ab co. Sub Servatoris adventum jam dissolutum fuerat Judæis avitum regnum, dissolutum etiam proprio jure vivendi privilegium, et libertas, ne regulare sacerdotium. legitimi quidem principes nulli erant, vel Herodes ejusque liberi Agrippas atque Archelaus, genere extranei, a Romanis imperium in Judzos acceperant; quorum regio in tetrarchiam fuerat divisa, totaque gens Romanis erat stipen- diaria, quæstoribus censum per singula capita sta- tuto tempore exigentibus militari manu. Propterea cum Del regnum Judais primo prædicare jussit discipulos suns, pereunies oves domus Israelis Su- dæus appellavit ”. Nam qui me erubuerit, et meos sermones, hunc Filius hominis erubescet. His peroratis, quod nempe discipulos oporteret imitatores ipsius fieri, neque mortem defugere, ne- que animæ propriæ vitæque parcere propter spem in Christo collocatam, commode continuat, secundæ suæ divinæ mysteria tradens manifestationís. Valde autem idonee ac necessario hæc aiebat illis, qui cruciatus ejus causa subituri erant, et usque ad nortein decertaturi, præmnia scilicet tanti agonis futura proponens. Opus enim erat, ut qui euun se- qnerentur, ejusque vestigia premerent, et propriam quisque crucem sumerent, prout ejus exemplum docebat; accurate quoque noscerent quisnam de- mum is esset cujus causa tot tantaque essent pas- suri. Tempestive autem Filium hominis hoc loco appellat eum qui venerat, ut Danielis vaticinium in mentem revocaret, quod est hujusmodi: Et ecce Filius hominis adveniebat in nubibus, et usque ad An- riguum dierum pervenit. Et ipsi datum est imperium et honor, et regnum ". Sed cum Petrus ipsum esse Christum confessus est, et Dei vivi Filium, ex eo tempore cœpit illis significare, multa se pati opor- tere et occidi. Cum autem idem mortis contemptum imperaret, et se multa pati debere, tunc saue op- portune de secundo et glorioso adventu suo verba fecit, ut cognoscere possent, quis demum is esset tol tantaque a Judæis passurus, quisve illis certaminis pro eo sustinendi fructus foret. — His ad discipulos dictis, magnoque et arcauo mysterio secundæ suæ manifestationis ipsis patefacto, ne oratione tantum- modo solisque verbis videretur persuadere, neces- sario ad opera venit, ipsis eorum oculis diviui regni sui objiciens imaginem. Quapropter cum dixisset fore ut ipse illum erubesceret, qui se erubuisset, quo tempore cum Patris sui gloria adveniet, deinde - cap. 15, " Matth. cap. IX, 26. prior, qua se Verbum in carne manifestavit, di- C Dan. vit, 13. D citur interdum in codicibus nostris, distinctionis gra- Lia, evangelica Theophania. (55) Secunda Theophania in mundi fine. Ideo illa
If the son of peace be there, it shall rest...Ἐὰν μὲν ᾖ ἐκεῖ ὁ υἱὸς εἰρήνης, ἐπαναπαύσεται…
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Ἐὰν μὲν ᾖ ἐκεῖ ὁ υἱὸς εἰρήνης, ἐπαναπαύσεται ἐπ’ αὐτὸν ἡ εἰρήνη ὑμῶν.
Η ευαγγελιζόμενοι, ὡς δὲ ἰατροὶ θεραπεύοντες, καὶ τοὺς λόγους διὰ τῶν ἔργων καὶ τῶν σημείων πιστούμενος, Ήκουσε δὲ Ἡρώδης ο τετράρχης τὰ γινόμενα ὑπ' αὐτοῦ πάντα. Εt Β λευσάμενος, ἀπολωλότα πρόβατα οίκου Ισραὴν Χ, 6. το " Ἐπὶ τῆς παρουσίας τοῦ Σωτῆρος, λέλυτο μὲν · Ἰουδαίοις ήδη λοιπὸν τὰ τῆς ἐκ προγόνων βασιλείας - λέλυτο δὲ τὰ τῆς αὐτονομίας καὶ ἐλευθερίας, τά τε τῆς ἐνθέσμου ἱερωσύνης. Καὶ οἱ μὲν κατὰ νόμους άρ χοντες οὐκέτι ἦσαν αὐτοῖς· Ἡρώδης δὲ καὶ οἱ τού του παίδες Αγρίππας καὶ ᾿Αρχέλαος, τὸ γένος ἀλλά φυλοι, παρὰ Ῥωμαίων τὴν κατ' αὐτῶν ἦσαν ἀρχὴν εγκεχειρισμένοι· διῄρητό τε εἰς τετραρχίαν ἡ χώρα αὐτῶν· τό τε πᾶν ἔθνος υπόφορον καθειστήκει Ρω μαίοις, τὸν κῆνσον κατὰ κεφαλὴν ἐπιτρόπων κατά καιρούς εισπραττομένων σὺν χειρὶ στρατιωτική. Διδ τῆς τοῦ Θεοῦ βασιλείας τὸ κήρυγμα πρώτους αὐτοῖς ἐπαγγέλλειν ὁ Σωτὴρ τοῖς αὐτοῦ μαθηταῖς παρακε αὐτοὺς ὠνόμασε. Ος γὰρ ἐπαισχυνθῇ με καὶ τοὺς ἐμοὺς λόγους, τοῦτον ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐπαισχυνθήσεται. Διαλαλήσας τὰ εἰρημένα περὶ τοῦ δεῖν καὶ αὐτοὺς μιμητὰς αὐτοῦ γενέσθαι, καὶ μὴ φεύγειν τον θάνα τον, ἀφειδεῖν δὲ καὶ τῆς ἑαυτῶν ψυχῆς τε καὶ ζωής ἕνεκεν τῆς εἰς αὐτὴν ἐλπίδος, ἐπισυνάπτει εὐκαίρως τὰ περὶ τῆς δευτέρας αὐτοῦ θεοφανείας (55) παραδι δοὺς αὐτοῖς μυστήρια. Σφόδρα δὲ ἀκολούθως καὶ ἀναγκαίως ταῦτα ἔλεγε τοῖς μέλλουσιν ὑπὲρ αὐτοῦ διὰ βασάνων χωρεῖν, καὶ μέχρι θανάτου αγωνί ζεσθαι, τίς ἔσται ὁ καρπὸς τοῦ τοσούτου ἀγῶνας παριστὰς αὐτοῖς. Εδει γὰρ τοὺς μέλλοντας ἔπεσθαι αὐτῷ καὶ ὀπίσω αὐτοῦ ἀπιέναι, τόν τε ίδιον σταυρὸν αναλαμβάνειν κατὰ τὴν αὐτοῦ μίμησιν, γνῶναι ἀκρι βῶς τί ποτέ ἐστιν οὗτος ὑπὲρ οὗ τὰ τοσαῦτα μέλλου σι πάσχειν. Ευκαίρως δὲ Υἱὸν ἀνθρώπου ἐν τούτοις τὸν ἐρχόμενον ὠνόμασεν, εἰς ὑπόμνησιν τῆς παρὰ τοῦ Δανιὴλ προφητείας, ήτις έλεγε· Καὶ ἰδοὺ Υιός ἀνθρώπου ερχόμενος ἦν ἐπὶ τῶν νεφελῶν· καὶ ἕως τοῦ Παλαιοῦ τῶν ἡμερῶν ἔφθασε. Καὶ αὐτῷ ἐδόθη ἡ ἀρχὴ καὶ ἡ τιμὴ καὶ ἡ βασιλεία. Αλλ ὅτε μὲν ὁ Πέτρος Χριστὸν αὐτὸν εἶναι ὡμολόγησε, καὶ Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος, ἀπὸ τότε ήρξατο δεικνύναι αὐτοῖς, ὅτι δεῖ αὐτὸν πολλὰ παθεῖν καὶ ἀποκτανθῆναι· ὅτε δὲ αὐτὸς καταφρονητικώς έχειν τοῦ θανάτου παρεκελεύετο, εδίδαξε δὲ, ὅτι δεῖ αὐτὸν πολλὰ παθεῖν, τότε κατὰ καιρὸν τοὺς περὶ τῆς δευτέ ρας αὐτοῦ καὶ ἐνδόξου παρουσίας λόγους παρεδίδου τ ὡς ἂν εἰδέναι ἔχοιεν, τίς ποτε ἦν ὁ μέλλων τοσαῦτα πάσχειν ὑπὸ Ἰουδαίων, καὶ τίς ἔσται αὐτοῖς ὁ χαρά πὸς τοῦ ὑπὲρ αὐτοῦ ἀγῶνος. - Καὶ δὲ ταῦτα τοῖς μαθηταῖς διαλεχθείς, καὶ τὸ μέγα καὶ λανθάνον μυ- στήριον τῆς δευτέρας αὐτοῦ θεοφανείας ἐξειπὼν αὐτ τοῖς, ἵνα μὴ λόγοις μόνον καὶ ψιλαῖς φράσεσι δοκή εμπιστεύειν, ἀναγκαίως ἐπὶ τὰ ἔργα εχώρει, αὐτοῖς ὀφθαλμοῖς δεικνὺς αὐτοῖς τὴν εἰκόνα τῆς θεϊκῆς αὐ EUSĘBII CÆSARIENSIS OPP. PARS III. - EXEGETICA. evangeliaabant, ceu medici sanabant, et sermones snos operibus miraculisque confirmabant. Audivit autem Herodes tetrarcha omnia quæ fiebant ab co. Sub Servatoris adventum jam dissolutum fuerat Judæis avitum regnum, dissolutum etiam proprio jure vivendi privilegium, et libertas, ne regulare sacerdotium. legitimi quidem principes nulli erant, vel Herodes ejusque liberi Agrippas atque Archelaus, genere extranei, a Romanis imperium in Judzos acceperant; quorum regio in tetrarchiam fuerat divisa, totaque gens Romanis erat stipen- diaria, quæstoribus censum per singula capita sta- tuto tempore exigentibus militari manu. Propterea cum Del regnum Judais primo prædicare jussit discipulos suns, pereunies oves domus Israelis Su- dæus appellavit ”. Nam qui me erubuerit, et meos sermones, hunc Filius hominis erubescet. His peroratis, quod nempe discipulos oporteret imitatores ipsius fieri, neque mortem defugere, ne- que animæ propriæ vitæque parcere propter spem in Christo collocatam, commode continuat, secundæ suæ divinæ mysteria tradens manifestationís. Valde autem idonee ac necessario hæc aiebat illis, qui cruciatus ejus causa subituri erant, et usque ad nortein decertaturi, præmnia scilicet tanti agonis futura proponens. Opus enim erat, ut qui euun se- qnerentur, ejusque vestigia premerent, et propriam quisque crucem sumerent, prout ejus exemplum docebat; accurate quoque noscerent quisnam de- mum is esset cujus causa tot tantaque essent pas- suri. Tempestive autem Filium hominis hoc loco appellat eum qui venerat, ut Danielis vaticinium in mentem revocaret, quod est hujusmodi: Et ecce Filius hominis adveniebat in nubibus, et usque ad An- riguum dierum pervenit. Et ipsi datum est imperium et honor, et regnum ". Sed cum Petrus ipsum esse Christum confessus est, et Dei vivi Filium, ex eo tempore cœpit illis significare, multa se pati opor- tere et occidi. Cum autem idem mortis contemptum imperaret, et se multa pati debere, tunc saue op- portune de secundo et glorioso adventu suo verba fecit, ut cognoscere possent, quis demum is esset tol tantaque a Judæis passurus, quisve illis certaminis pro eo sustinendi fructus foret. — His ad discipulos dictis, magnoque et arcauo mysterio secundæ suæ manifestationis ipsis patefacto, ne oratione tantum- modo solisque verbis videretur persuadere, neces- sario ad opera venit, ipsis eorum oculis diviui regni sui objiciens imaginem. Quapropter cum dixisset fore ut ipse illum erubesceret, qui se erubuisset, quo tempore cum Patris sui gloria adveniet, deinde - cap. 15, " Matth. cap. IX, 26. prior, qua se Verbum in carne manifestavit, di- C Dan. vit, 13. D citur interdum in codicibus nostris, distinctionis gra- Lia, evangelica Theophania. (55) Secunda Theophania in mundi fine. Ideo illa
PG 24:549Ὁρᾷς ὅπως προεξετάζειν καὶ μὴ πᾶσιν ἀνέδην ἑαυτοὺς ἐκδιδόναι παρῄνει, ἀλλὰ καὶ πρώτους τῆς ἐξ αὐτῶν εὐεργεσίας ἀπάρχεσθαι, καὶ πρώτους διδόναι τῶν αὐτοῖς ὑπαρχόντων; Εἰρήνη δὲ ἦν αὕτη, πρέπουσα Θεοῦ στρατιώταις φωνὴ, νικητήρια κατ’ ἐχθρῶν ἀραμένοις. Δίωξιν γοῦν ἐχθρῶν, καὶ καθαίρεσιν πολεμίων, Θεοῦ τε φιλικὰς διαλλαγὰς τὸ τῆς εἰρήνης ὄνομα τοῖς ἀξίοις προὐξένει. Ταύτην τοιγαροῦν προδανείσαντας τὴν εἰρήνην ταῖς τῶν ὑποδεξαμένων αὐτοὺς ψυχαῖς, τῆς παρ’ αὐτῶν τροφῆς μεταλαμβάνειν· διὸ ἀναγκαίως προδιεστέλλετο μὴ εἰς πάντα παραβάλλειν οἶκον, μηδὲ πάντα ἄνδρα τῆς ὑποδοχῆς αὐτῶν ἄξιον εἶναι κρίνειν· προερωτᾷν δὲ εἴ τις εἴη τῶν κατὰ τὴν πόλιν ἢ τὴν χώραν ἀγαθαῖς πράξεσι καὶ βίῳ σεμνῷ μεμαρτυρημένος, ὡς τοὺς βασιλικοὺς στρατιώτας δύνασθαι ξενίοις ἀρετῆς ὑποδέξασθαι. Ἐπειδὰν δέ τις εὑρεθείη τοιοῦτος, εἰσιόντας ὑπὸ τὴν τούτου στέγην, προαποτίθεσθαι τὰ οἰκεῖα τῆς στρατείας ὅπλα· ταῦτα δ’ ἦν τὰ τῆς εἰρήνης σύμβολα· διὸ καὶ αὐτὸν τὸν ὑποδοχέα, καὶ πάντα τὸν οἶκον αὐτοῦ εἰρηνικῶν ἀσπασμῶν καταξιοῦν· εἶτ’ αὐτοῦ μένειν, καὶ μὴ μεθίστασθαι, μηδ’ οἴκους ἐξ οἴκων ἀμείβειν.
τοῦ βασιλείας. Διόπερ εἰπὼν, ὅτι ἐπαισχυνθήσεται τὸν ἐπαισχυνθέντα αὐτὸν, ὅταν ἔλθῃ ἐν τῇ δόξῃ τοῦ Πατρός, ἐξῆς ἐπισυνάπτει φάσκων· Λέγω δὲ ὑμῖν ἀληθῶς, εἰσί τινες τῶν ὧδε ἑστώτων, κ. τ. λ. Παραλαβὼν τὸν Πέτρον καὶ Ἰωάννην καὶ Ἰάκωβον. ” Β Καὶ ἐν μὲν τῇ μεταμορφώσει τρεῖς μόνοι τὴν δυ νάμει ὀφθεῖσαν αὐτοῖς βασιλείαν τῶν οὐρανῶν θεά- σασθαι ἠξιώθησαν· ἐν δὲ τῇ συντελείᾳ τοῦ αἰῶνος, ἐπειδὰν μετὰ τῆς δόξης τῆς πατρικῆς ὁ Κύριος ἀφίκηται, οὐκέτι Μωϋσῆς μόνον καὶ Ηλίας δορυφο- ρήσουσιν αὐτὸν, οὐδὲ τρεῖς μόνοι τῶν μαθητῶν αὐτῷ συνέσανται, ἀλλὰ πάντες προφῆται και πα τριάρχαι καὶ δίκαιοι· καὶ οὐκ εἰς ὄρος ὑψηλὸν, ἀλλ' εἰς τὸν οὐρανὸν ἀνάξει τοὺς ἀξίους τῆς αὐτοῦ θεότη τος. Τότε δὲ λάμψει ἡ θεότης αὐτοῦ οὐχ ὡς ὁ ἥλιος, ἀλλ' ὑπὲρ πᾶν ἐπινοούμενον ἔν τε αἰσθητοῖς καὶ ἐν νοητοῖς γεννητὸν φῶς· ἐπείπερ ἐστὶν αὐτὸς τὸ φῶς τὸ φωτίζον πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον· ὅτε καὶ δείξει αὐτοῦ τὸ πρόσωπον· οὐ γὰρ ὡς πάλαι τῷ Μωϋσεῖ ποτε ἔλεγεν, ὅτι τὰ ἐπίσω μου ὄψει, τὸ δὲ πρόσωπόν μου οὐκ ὀφθήσεταί σοι, οὕτω καὶ τότε ποιήσει· ἀλλ᾽ οὕτως ἑαυτὸν παρέξει τοῖς ἁγίοις, ὡς δύνασθαι πάντας λέγειν· Ἡμεῖς δὲ, ἀνακεκα λυμμένῳ προσώπῳ τὴν δόξαν Κυρίου κατοπτρι ζόμενοι, τὴν αὐτὴν εἰκόνα μεταμορφούμεθα ἀπὸ δόξης εἰς δόξαν. Καὶ τότε οὐ νεφέλη βοήσει, οὐδὲ διὰ νεφέλης ὁ Πατήρ μαρτυρήσει τῷ Υἱῷ, ἀλλ' αὐτὸς δι' ἑαυτοῦ δίχα παντὸς ἐπισκιάσματος, καὶ δίχα παν τὸς ἑρμηνέως, αὐτῷ τῷ ἔργῳ τὸν μονογενῆ αὐτοῦ Υἱὸν ἐπὶ πάντων τῶν ἁγίων αὐτοῦ δοξάσει, σύνθρο- νον αὐτὸν ἑαυτῷ καὶ συμβασιλέα ἀποδείξας, καὶ ὑπεράνω πάσης ἀρχῆς καταστήσας αὐτόν· οὔτε οὐκ ἔτι ὥσπερ τότε οἱ τρεῖς μαθηταὶ μόνοι ἐπὶ τοῦ ὅρους ἀκούσαντες τῆς φωνῆς ἐπὶ πρόσωπον ἔπεσον, καὶ ἐφοβήθησαν, ἀλλὰ καὶ πᾶν γόνυ κάμψει επουρα νίων καὶ ἐπιγείων καὶ καταχθονίων. Φωνὴ ἐγένετο ἐκ τῆς νεφέλης λέγουσα, κ. τ. λ. Φωνὴ πατρικὴ διὰ νεφέλης, οὕτως γὰρ φαίνεται ὁ Θεός, ἐμαρτύρει Χριστῷ τὴν υἱότητα· ἔδει γὰρ μὴ παρὰ Πέτρου μόνου γνωσθῆναι, ὅτι αὐτὸς εἴη ὁ Χρι-, στὸς ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος· μηδ' αὐτὸν μόνον τῷ Πέτρῳ μεμαρτυρηκέναι ώς παρὰ τοῦ Πατρὸς τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς τὴν περὶ αὐτοῦ γνῶσιν εἰληφώς εἴη· ἀλλὰ καὶ αὐτὴν τὴν πατρικὴν φωνὴν ἐπισφραγίσα- σθαι τὴν ἀλήθειαν τοῦ λόγου, μαρτυροῦσαν αὐτὸν εἶναι Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, δεῖν τε ἀκούειν αὐτοῦ παρακε λευομένην. Ἐὰν μὲν ᾗ ἐκεῖ ὁ υἱὸς εἰρήνης, επαναπαύσεται ἐπ' αὐτὸν ἡ εἰρήνη ὑμῶν. Ορες όπως προεξετάζειν καὶ μὴ πᾶσιν ἀνέδην ἑαυτοὺς ἐκδιδόναι παρήνει, ἀλλὰ καὶ πρώτους τῆς ἐξ αὐτῶν εὐεργεσίας ἀπάρχεσθαι, καὶ πρώτους διδόναι τῶν αὐτοῖς ὑπαρχόντων ; Εἰρήνη δὲ ἦν αὕτη, πρέ- πουσα Θεοῦ στρατιώταις φωνή, νικητήρια κατ' έχε θρῶν ἀραμένοις. Δίωξιν γοῦν ἐχθρῶν, καὶ καθαίρε- σιν πολεμίων, Θεοῦ τε φιλικάς διαλλαγὲς τὸ τῆς εἰρή- COMMENTARIA IN LUCAM. A pergit dicere : Pere autem dico vobis, cunt quidam de hic astantibus, elc. Assumptis Petro et Joanne atque Jacobo, etc. • Et in transfiguratione quidem tres tantummodo prodigiose ipsis ostensum digui fuerunt ceruere re- guum cœlorum. In sæculi vero consummatione cum non sine paterna majestate Dominus adveniet, haud jam Moyses tantummodo atque Elias ipsum comita buntur, neque tres tantum discipuli aderunt, sed prophetz omues, patriarcha, justique homines ; ne que in excelsum montem, sed in cœlum usque dl- gnos sua deitate perducet. Tunc deitas ejus splen- descet non ut sol, sed supra quain qualibet exco- gitari potest vel sensibilis vel intellectualis creata lux : quandoquidem ipse lux est quæ illuminal om- nem hominem venientem in hunc mundum. Tunc etiam faciem suam revelabit. Non enim, ut clim Moysi dictum fuit, Posteriora mea videbis, vultus tamen a la non spectabitur”; non sic, inquam, tunc quoque se geret; sed ita semet sanctis exhibebit, ut omines dicere queant : Nos revelata facie gloriam Domini speculantes, in eamdem imaginem.trausfor- mamur de gloria in gloriam ”. Tune vero haud nu- bes clamabit, neque de nube Pater testificabitur Filio, sed ipse per se, absque ullo operimento vel interprete, reapse unigenitum Filium suum supra onines sanctos glorificabit, consessorem suum re- gnique participem esse demonstrans, et supra on- nem principatum constituens. Tuuc baud janı, ut tres olim soli discipuli audita in monte voce iu fa- eiem prociderunt ac pertimuerunt, sed omne genua flectetur cœlestium, terrestrium et infernorum”. C D * Voz de nube facta est, dicens, etc. Vox paterna ex nube, nam sic Deus apparet, di- guitatem Filii Christo allestabatur. Οportebat enim haud a solo Petro cognosci, eum esse Christum Dei vivi Filium. Neque ipsum Christum tantummodo te- stari Petro acceptam a Patre cœlesti de se notițiam; sed ipsam, inquam, paternam vocem veritatem di- cui quasi sigillo confirmare, testauulo ipsum esse Christum Dei Filium ; eique esse auscultandum præ- cipere. ** Si quidem ibi fuerit filius pacis, requiescel super illum paz vesira. Viden' quomodo ante perpendere, neque omnibus incaute se committere hortatur, sed et ipsos priores initium beneficii facere, et priores de proprio aliis tribuere ? De pace autem hic agitur, quæ Dei mi litum vox propria est, qui victoriam de hostibus re- tulerunt. Ergo inimicorum persecutionem, hostiun exitium, benevolam cum Deo reconciliationem, sub " cap. ix, 23. ” Exod. xxx, 23. "II Cor. 111,18. "Philipp. 11, 10. cap. ix, 34. $1 cap. x,0,
PG 24:550Τοῦτο γὰρ εἶναι σημεῖον ἀπηκριβωμένης ἐξετάσεως· τὸ γὰρ εὐχερὲς καὶ ἄκριτον, οὐ στεῤῥὸν οὐδὲ βεβαίου τρόπου. Διὸ παρῄνει μὴ πρῶτον καταμένειν, ἔπειτα ἐρωτᾷν καὶ πυνθάνεσθαι, εἶτ’ ἐνυβρίσαντας τῷ ξένῳ μεταβαίνειν ἐφ’ ἕτερον. Κἂν οὗτος ἀνάξιος τῆς ὑποδοχῆς εὑρεθῇ, πάλιν ἐνθένδε μετανίστασθαι, ἔχθραν ἑκούσιον ἐπισπωμένους, μετὰ καὶ τοῦ τὴν αὐτῶν εἰρήνην εἰς ἀναξίους ῥίπτειν. Ἀλλ’ ἀκριβῶς πρότερον τὸν ἄξιον πολυπραγμονεῖν· ἔπειθ’ οὕτω παρελθόντας, τῶν τῆς εἰρήνης ἀγαθῶν μεταδιδόναι, καὶ παρέχειν ἀφθόνως τῷ μεμαρτυρημένῳ οὐ μόνον, ἀλλὰ καὶ παντὶ τῷ οἴκῳ δι’ αὐτόν. Εἰ δ’, εὑρεθέντος ἀξίου τινὸς καὶ ὑποδεξαμένου τὸν τῆς βασιλείας στρατιώτην, συμβαίη ποτὲ οἷα πολλάκις ἐν ἀνδρὸς οἴκῳ θεοσεβοῦς εἴωθε γίνεσθαι, γονέας ἢ ἀδελφοὺς ἢ ἑτέρους τῷ γένει προσήκοντας ἐναντιοῦσθαι καὶ πολεμεῖν, οὐ μόνον τὸν ἐπεξωσμένον, ἀλλὰ καὶ τὸ τῇ ὑποδοχῇ τετιμηκότα, ἀναγκαίως καὶ τούτων ὁ Σωτὴρ οὐ παρῆλθε τὴν μνήμην, ἀλλ’ ἐπιλέγει τοῖς προτεταγμένοις· κἂν μὲν ᾖ ἡ οἰκία ἀξία, ἐλθέτω ἡ εἰρήνη ὑμῶν ἐπ’ αὐτήν· ἐὰν δὲ μὴ ᾖ ἀξία, ἡ εἰρήνη ὑμῶν ἐφ’ ὑμᾶς ἐπιστρεψάτω.
τοῦ βασιλείας. Διόπερ εἰπὼν, ὅτι ἐπαισχυνθήσεται τὸν ἐπαισχυνθέντα αὐτὸν, ὅταν ἔλθῃ ἐν τῇ δόξῃ τοῦ Πατρός, ἐξῆς ἐπισυνάπτει φάσκων· Λέγω δὲ ὑμῖν ἀληθῶς, εἰσί τινες τῶν ὧδε ἑστώτων, κ. τ. λ. Παραλαβὼν τὸν Πέτρον καὶ Ἰωάννην καὶ Ἰάκωβον. ” Β Καὶ ἐν μὲν τῇ μεταμορφώσει τρεῖς μόνοι τὴν δυ νάμει ὀφθεῖσαν αὐτοῖς βασιλείαν τῶν οὐρανῶν θεά- σασθαι ἠξιώθησαν· ἐν δὲ τῇ συντελείᾳ τοῦ αἰῶνος, ἐπειδὰν μετὰ τῆς δόξης τῆς πατρικῆς ὁ Κύριος ἀφίκηται, οὐκέτι Μωϋσῆς μόνον καὶ Ηλίας δορυφο- ρήσουσιν αὐτὸν, οὐδὲ τρεῖς μόνοι τῶν μαθητῶν αὐτῷ συνέσανται, ἀλλὰ πάντες προφῆται και πα τριάρχαι καὶ δίκαιοι· καὶ οὐκ εἰς ὄρος ὑψηλὸν, ἀλλ' εἰς τὸν οὐρανὸν ἀνάξει τοὺς ἀξίους τῆς αὐτοῦ θεότη τος. Τότε δὲ λάμψει ἡ θεότης αὐτοῦ οὐχ ὡς ὁ ἥλιος, ἀλλ' ὑπὲρ πᾶν ἐπινοούμενον ἔν τε αἰσθητοῖς καὶ ἐν νοητοῖς γεννητὸν φῶς· ἐπείπερ ἐστὶν αὐτὸς τὸ φῶς τὸ φωτίζον πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον· ὅτε καὶ δείξει αὐτοῦ τὸ πρόσωπον· οὐ γὰρ ὡς πάλαι τῷ Μωϋσεῖ ποτε ἔλεγεν, ὅτι τὰ ἐπίσω μου ὄψει, τὸ δὲ πρόσωπόν μου οὐκ ὀφθήσεταί σοι, οὕτω καὶ τότε ποιήσει· ἀλλ᾽ οὕτως ἑαυτὸν παρέξει τοῖς ἁγίοις, ὡς δύνασθαι πάντας λέγειν· Ἡμεῖς δὲ, ἀνακεκα λυμμένῳ προσώπῳ τὴν δόξαν Κυρίου κατοπτρι ζόμενοι, τὴν αὐτὴν εἰκόνα μεταμορφούμεθα ἀπὸ δόξης εἰς δόξαν. Καὶ τότε οὐ νεφέλη βοήσει, οὐδὲ διὰ νεφέλης ὁ Πατήρ μαρτυρήσει τῷ Υἱῷ, ἀλλ' αὐτὸς δι' ἑαυτοῦ δίχα παντὸς ἐπισκιάσματος, καὶ δίχα παν τὸς ἑρμηνέως, αὐτῷ τῷ ἔργῳ τὸν μονογενῆ αὐτοῦ Υἱὸν ἐπὶ πάντων τῶν ἁγίων αὐτοῦ δοξάσει, σύνθρο- νον αὐτὸν ἑαυτῷ καὶ συμβασιλέα ἀποδείξας, καὶ ὑπεράνω πάσης ἀρχῆς καταστήσας αὐτόν· οὔτε οὐκ ἔτι ὥσπερ τότε οἱ τρεῖς μαθηταὶ μόνοι ἐπὶ τοῦ ὅρους ἀκούσαντες τῆς φωνῆς ἐπὶ πρόσωπον ἔπεσον, καὶ ἐφοβήθησαν, ἀλλὰ καὶ πᾶν γόνυ κάμψει επουρα νίων καὶ ἐπιγείων καὶ καταχθονίων. Φωνὴ ἐγένετο ἐκ τῆς νεφέλης λέγουσα, κ. τ. λ. Φωνὴ πατρικὴ διὰ νεφέλης, οὕτως γὰρ φαίνεται ὁ Θεός, ἐμαρτύρει Χριστῷ τὴν υἱότητα· ἔδει γὰρ μὴ παρὰ Πέτρου μόνου γνωσθῆναι, ὅτι αὐτὸς εἴη ὁ Χρι-, στὸς ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος· μηδ' αὐτὸν μόνον τῷ Πέτρῳ μεμαρτυρηκέναι ώς παρὰ τοῦ Πατρὸς τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς τὴν περὶ αὐτοῦ γνῶσιν εἰληφώς εἴη· ἀλλὰ καὶ αὐτὴν τὴν πατρικὴν φωνὴν ἐπισφραγίσα- σθαι τὴν ἀλήθειαν τοῦ λόγου, μαρτυροῦσαν αὐτὸν εἶναι Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, δεῖν τε ἀκούειν αὐτοῦ παρακε λευομένην. Ἐὰν μὲν ᾗ ἐκεῖ ὁ υἱὸς εἰρήνης, επαναπαύσεται ἐπ' αὐτὸν ἡ εἰρήνη ὑμῶν. Ορες όπως προεξετάζειν καὶ μὴ πᾶσιν ἀνέδην ἑαυτοὺς ἐκδιδόναι παρήνει, ἀλλὰ καὶ πρώτους τῆς ἐξ αὐτῶν εὐεργεσίας ἀπάρχεσθαι, καὶ πρώτους διδόναι τῶν αὐτοῖς ὑπαρχόντων ; Εἰρήνη δὲ ἦν αὕτη, πρέ- πουσα Θεοῦ στρατιώταις φωνή, νικητήρια κατ' έχε θρῶν ἀραμένοις. Δίωξιν γοῦν ἐχθρῶν, καὶ καθαίρε- σιν πολεμίων, Θεοῦ τε φιλικάς διαλλαγὲς τὸ τῆς εἰρή- COMMENTARIA IN LUCAM. A pergit dicere : Pere autem dico vobis, cunt quidam de hic astantibus, elc. Assumptis Petro et Joanne atque Jacobo, etc. • Et in transfiguratione quidem tres tantummodo prodigiose ipsis ostensum digui fuerunt ceruere re- guum cœlorum. In sæculi vero consummatione cum non sine paterna majestate Dominus adveniet, haud jam Moyses tantummodo atque Elias ipsum comita buntur, neque tres tantum discipuli aderunt, sed prophetz omues, patriarcha, justique homines ; ne que in excelsum montem, sed in cœlum usque dl- gnos sua deitate perducet. Tunc deitas ejus splen- descet non ut sol, sed supra quain qualibet exco- gitari potest vel sensibilis vel intellectualis creata lux : quandoquidem ipse lux est quæ illuminal om- nem hominem venientem in hunc mundum. Tunc etiam faciem suam revelabit. Non enim, ut clim Moysi dictum fuit, Posteriora mea videbis, vultus tamen a la non spectabitur”; non sic, inquam, tunc quoque se geret; sed ita semet sanctis exhibebit, ut omines dicere queant : Nos revelata facie gloriam Domini speculantes, in eamdem imaginem.trausfor- mamur de gloria in gloriam ”. Tune vero haud nu- bes clamabit, neque de nube Pater testificabitur Filio, sed ipse per se, absque ullo operimento vel interprete, reapse unigenitum Filium suum supra onines sanctos glorificabit, consessorem suum re- gnique participem esse demonstrans, et supra on- nem principatum constituens. Tuuc baud janı, ut tres olim soli discipuli audita in monte voce iu fa- eiem prociderunt ac pertimuerunt, sed omne genua flectetur cœlestium, terrestrium et infernorum”. C D * Voz de nube facta est, dicens, etc. Vox paterna ex nube, nam sic Deus apparet, di- guitatem Filii Christo allestabatur. Οportebat enim haud a solo Petro cognosci, eum esse Christum Dei vivi Filium. Neque ipsum Christum tantummodo te- stari Petro acceptam a Patre cœlesti de se notițiam; sed ipsam, inquam, paternam vocem veritatem di- cui quasi sigillo confirmare, testauulo ipsum esse Christum Dei Filium ; eique esse auscultandum præ- cipere. ** Si quidem ibi fuerit filius pacis, requiescel super illum paz vesira. Viden' quomodo ante perpendere, neque omnibus incaute se committere hortatur, sed et ipsos priores initium beneficii facere, et priores de proprio aliis tribuere ? De pace autem hic agitur, quæ Dei mi litum vox propria est, qui victoriam de hostibus re- tulerunt. Ergo inimicorum persecutionem, hostiun exitium, benevolam cum Deo reconciliationem, sub " cap. ix, 23. ” Exod. xxx, 23. "II Cor. 111,18. "Philipp. 11, 10. cap. ix, 34. $1 cap. x,0,
Ὑμεῖς μὲν γὰρ, φησὶ, τοῦ μεμαρτυρημένου χάριν, τοῦ καὶ τῆς ἐπιβάσεως τῆς ὑμετέρας ἀξίου, μὴ μόνον αὐτὸν ταῖς τῆς εἰρήνης εὐλογίαις, ἀλλὰ καὶ πάντα τὸν οἶκον, δηλαδὴ τοὺς αὐτοῦ οἰκείους καὶ συγγενεῖς, εἰρήνης ἀσπασμοῖς εὐαγγελίζεσθε, καὶ τὰ παρ’ ὑμῶν ἀφθόνως καὶ πλουσίως ἁπλούσθω εἰς γονέας καὶ ἀδελφοὺς καὶ συγγενεῖς πάντα τε τὸν οἶκον τοῦ ὑποδεδεγμένου. Εἰ μὲν οὖν εὑρεθεῖεν καὶ οὗτοι τῆς ὑμετέρας εὐλογίας ἄξιοι, ἐλθέτω ἡ εἰρήνη ὑμῶν ἐπὶ πάντας ὡς ἐπὶ υἱοὺς εἰρήνης· εἰ δ’ ἐχθροὶ καὶ πολέμιοι τῆς ὑμετέρας ὀφθεῖεν εἰρήνης, καὶ οὐδαμῶς αὐτῆς ἄξιοι, ἄραντες, φησὶ, τὰ ὑμέτερα ἀγαθὰ, τῶν ἀναξίων ὑποχωρεῖτε, καὶ ἡ εἰρήνη ὑμῶν ἐφ’ ὑμᾶς ἐπιστρεψάτω, τῆς ἐξ ὑμῶν εὐλογίας ἐφ’ ὑμᾶς πάλιν μεταβαινούσης, ὅτι δὴ τὰ παρ’ ὑμῶν πεπληρώκατε.
τοῦ βασιλείας. Διόπερ εἰπὼν, ὅτι ἐπαισχυνθήσεται τὸν ἐπαισχυνθέντα αὐτὸν, ὅταν ἔλθῃ ἐν τῇ δόξῃ τοῦ Πατρός, ἐξῆς ἐπισυνάπτει φάσκων· Λέγω δὲ ὑμῖν ἀληθῶς, εἰσί τινες τῶν ὧδε ἑστώτων, κ. τ. λ. Παραλαβὼν τὸν Πέτρον καὶ Ἰωάννην καὶ Ἰάκωβον. ” Β Καὶ ἐν μὲν τῇ μεταμορφώσει τρεῖς μόνοι τὴν δυ νάμει ὀφθεῖσαν αὐτοῖς βασιλείαν τῶν οὐρανῶν θεά- σασθαι ἠξιώθησαν· ἐν δὲ τῇ συντελείᾳ τοῦ αἰῶνος, ἐπειδὰν μετὰ τῆς δόξης τῆς πατρικῆς ὁ Κύριος ἀφίκηται, οὐκέτι Μωϋσῆς μόνον καὶ Ηλίας δορυφο- ρήσουσιν αὐτὸν, οὐδὲ τρεῖς μόνοι τῶν μαθητῶν αὐτῷ συνέσανται, ἀλλὰ πάντες προφῆται και πα τριάρχαι καὶ δίκαιοι· καὶ οὐκ εἰς ὄρος ὑψηλὸν, ἀλλ' εἰς τὸν οὐρανὸν ἀνάξει τοὺς ἀξίους τῆς αὐτοῦ θεότη τος. Τότε δὲ λάμψει ἡ θεότης αὐτοῦ οὐχ ὡς ὁ ἥλιος, ἀλλ' ὑπὲρ πᾶν ἐπινοούμενον ἔν τε αἰσθητοῖς καὶ ἐν νοητοῖς γεννητὸν φῶς· ἐπείπερ ἐστὶν αὐτὸς τὸ φῶς τὸ φωτίζον πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον· ὅτε καὶ δείξει αὐτοῦ τὸ πρόσωπον· οὐ γὰρ ὡς πάλαι τῷ Μωϋσεῖ ποτε ἔλεγεν, ὅτι τὰ ἐπίσω μου ὄψει, τὸ δὲ πρόσωπόν μου οὐκ ὀφθήσεταί σοι, οὕτω καὶ τότε ποιήσει· ἀλλ᾽ οὕτως ἑαυτὸν παρέξει τοῖς ἁγίοις, ὡς δύνασθαι πάντας λέγειν· Ἡμεῖς δὲ, ἀνακεκα λυμμένῳ προσώπῳ τὴν δόξαν Κυρίου κατοπτρι ζόμενοι, τὴν αὐτὴν εἰκόνα μεταμορφούμεθα ἀπὸ δόξης εἰς δόξαν. Καὶ τότε οὐ νεφέλη βοήσει, οὐδὲ διὰ νεφέλης ὁ Πατήρ μαρτυρήσει τῷ Υἱῷ, ἀλλ' αὐτὸς δι' ἑαυτοῦ δίχα παντὸς ἐπισκιάσματος, καὶ δίχα παν τὸς ἑρμηνέως, αὐτῷ τῷ ἔργῳ τὸν μονογενῆ αὐτοῦ Υἱὸν ἐπὶ πάντων τῶν ἁγίων αὐτοῦ δοξάσει, σύνθρο- νον αὐτὸν ἑαυτῷ καὶ συμβασιλέα ἀποδείξας, καὶ ὑπεράνω πάσης ἀρχῆς καταστήσας αὐτόν· οὔτε οὐκ ἔτι ὥσπερ τότε οἱ τρεῖς μαθηταὶ μόνοι ἐπὶ τοῦ ὅρους ἀκούσαντες τῆς φωνῆς ἐπὶ πρόσωπον ἔπεσον, καὶ ἐφοβήθησαν, ἀλλὰ καὶ πᾶν γόνυ κάμψει επουρα νίων καὶ ἐπιγείων καὶ καταχθονίων. Φωνὴ ἐγένετο ἐκ τῆς νεφέλης λέγουσα, κ. τ. λ. Φωνὴ πατρικὴ διὰ νεφέλης, οὕτως γὰρ φαίνεται ὁ Θεός, ἐμαρτύρει Χριστῷ τὴν υἱότητα· ἔδει γὰρ μὴ παρὰ Πέτρου μόνου γνωσθῆναι, ὅτι αὐτὸς εἴη ὁ Χρι-, στὸς ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος· μηδ' αὐτὸν μόνον τῷ Πέτρῳ μεμαρτυρηκέναι ώς παρὰ τοῦ Πατρὸς τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς τὴν περὶ αὐτοῦ γνῶσιν εἰληφώς εἴη· ἀλλὰ καὶ αὐτὴν τὴν πατρικὴν φωνὴν ἐπισφραγίσα- σθαι τὴν ἀλήθειαν τοῦ λόγου, μαρτυροῦσαν αὐτὸν εἶναι Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, δεῖν τε ἀκούειν αὐτοῦ παρακε λευομένην. Ἐὰν μὲν ᾗ ἐκεῖ ὁ υἱὸς εἰρήνης, επαναπαύσεται ἐπ' αὐτὸν ἡ εἰρήνη ὑμῶν. Ορες όπως προεξετάζειν καὶ μὴ πᾶσιν ἀνέδην ἑαυτοὺς ἐκδιδόναι παρήνει, ἀλλὰ καὶ πρώτους τῆς ἐξ αὐτῶν εὐεργεσίας ἀπάρχεσθαι, καὶ πρώτους διδόναι τῶν αὐτοῖς ὑπαρχόντων ; Εἰρήνη δὲ ἦν αὕτη, πρέ- πουσα Θεοῦ στρατιώταις φωνή, νικητήρια κατ' έχε θρῶν ἀραμένοις. Δίωξιν γοῦν ἐχθρῶν, καὶ καθαίρε- σιν πολεμίων, Θεοῦ τε φιλικάς διαλλαγὲς τὸ τῆς εἰρή- COMMENTARIA IN LUCAM. A pergit dicere : Pere autem dico vobis, cunt quidam de hic astantibus, elc. Assumptis Petro et Joanne atque Jacobo, etc. • Et in transfiguratione quidem tres tantummodo prodigiose ipsis ostensum digui fuerunt ceruere re- guum cœlorum. In sæculi vero consummatione cum non sine paterna majestate Dominus adveniet, haud jam Moyses tantummodo atque Elias ipsum comita buntur, neque tres tantum discipuli aderunt, sed prophetz omues, patriarcha, justique homines ; ne que in excelsum montem, sed in cœlum usque dl- gnos sua deitate perducet. Tunc deitas ejus splen- descet non ut sol, sed supra quain qualibet exco- gitari potest vel sensibilis vel intellectualis creata lux : quandoquidem ipse lux est quæ illuminal om- nem hominem venientem in hunc mundum. Tunc etiam faciem suam revelabit. Non enim, ut clim Moysi dictum fuit, Posteriora mea videbis, vultus tamen a la non spectabitur”; non sic, inquam, tunc quoque se geret; sed ita semet sanctis exhibebit, ut omines dicere queant : Nos revelata facie gloriam Domini speculantes, in eamdem imaginem.trausfor- mamur de gloria in gloriam ”. Tune vero haud nu- bes clamabit, neque de nube Pater testificabitur Filio, sed ipse per se, absque ullo operimento vel interprete, reapse unigenitum Filium suum supra onines sanctos glorificabit, consessorem suum re- gnique participem esse demonstrans, et supra on- nem principatum constituens. Tuuc baud janı, ut tres olim soli discipuli audita in monte voce iu fa- eiem prociderunt ac pertimuerunt, sed omne genua flectetur cœlestium, terrestrium et infernorum”. C D * Voz de nube facta est, dicens, etc. Vox paterna ex nube, nam sic Deus apparet, di- guitatem Filii Christo allestabatur. Οportebat enim haud a solo Petro cognosci, eum esse Christum Dei vivi Filium. Neque ipsum Christum tantummodo te- stari Petro acceptam a Patre cœlesti de se notițiam; sed ipsam, inquam, paternam vocem veritatem di- cui quasi sigillo confirmare, testauulo ipsum esse Christum Dei Filium ; eique esse auscultandum præ- cipere. ** Si quidem ibi fuerit filius pacis, requiescel super illum paz vesira. Viden' quomodo ante perpendere, neque omnibus incaute se committere hortatur, sed et ipsos priores initium beneficii facere, et priores de proprio aliis tribuere ? De pace autem hic agitur, quæ Dei mi litum vox propria est, qui victoriam de hostibus re- tulerunt. Ergo inimicorum persecutionem, hostiun exitium, benevolam cum Deo reconciliationem, sub " cap. ix, 23. ” Exod. xxx, 23. "II Cor. 111,18. "Philipp. 11, 10. cap. ix, 34. $1 cap. x,0,
And into whatever city you enter andΚαὶ εἰς ἣν δ’ ἂν πόλιν εἰσέρχησθε καὶ…
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Καὶ εἰς ἣν δ’ ἂν πόλιν εἰσέρχησθε καὶ δέχωνται ὑμᾶς, κ. τ. λ. Ἐν τούτοις γε πάλιν κηρύττειν τοῦ Θεοῦ τὴν βασιλείαν, καὶ ἠγγικέναι λέγειν αὐτὴν παρεκελεύετο· οὐκ ἀργὸν οὐδ’ ἀναπόδεικτον ποιουμένους τὸν λόγον, τὰ γνωρίσματα δὲ παρέχοντας τοῦ κηρύγματος, διὰ τοῦ θεραπεύειν τοὺς παρ’ αὐτοῖς ἀσθενεῖς, καὶ οὐδὲν πλέον τῆς ἐφημέρου τροφῆς ἀποφέρεσθαι·
τοῦ βασιλείας. Διόπερ εἰπὼν, ὅτι ἐπαισχυνθήσεται τὸν ἐπαισχυνθέντα αὐτὸν, ὅταν ἔλθῃ ἐν τῇ δόξῃ τοῦ Πατρός, ἐξῆς ἐπισυνάπτει φάσκων· Λέγω δὲ ὑμῖν ἀληθῶς, εἰσί τινες τῶν ὧδε ἑστώτων, κ. τ. λ. Παραλαβὼν τὸν Πέτρον καὶ Ἰωάννην καὶ Ἰάκωβον. ” Β Καὶ ἐν μὲν τῇ μεταμορφώσει τρεῖς μόνοι τὴν δυ νάμει ὀφθεῖσαν αὐτοῖς βασιλείαν τῶν οὐρανῶν θεά- σασθαι ἠξιώθησαν· ἐν δὲ τῇ συντελείᾳ τοῦ αἰῶνος, ἐπειδὰν μετὰ τῆς δόξης τῆς πατρικῆς ὁ Κύριος ἀφίκηται, οὐκέτι Μωϋσῆς μόνον καὶ Ηλίας δορυφο- ρήσουσιν αὐτὸν, οὐδὲ τρεῖς μόνοι τῶν μαθητῶν αὐτῷ συνέσανται, ἀλλὰ πάντες προφῆται και πα τριάρχαι καὶ δίκαιοι· καὶ οὐκ εἰς ὄρος ὑψηλὸν, ἀλλ' εἰς τὸν οὐρανὸν ἀνάξει τοὺς ἀξίους τῆς αὐτοῦ θεότη τος. Τότε δὲ λάμψει ἡ θεότης αὐτοῦ οὐχ ὡς ὁ ἥλιος, ἀλλ' ὑπὲρ πᾶν ἐπινοούμενον ἔν τε αἰσθητοῖς καὶ ἐν νοητοῖς γεννητὸν φῶς· ἐπείπερ ἐστὶν αὐτὸς τὸ φῶς τὸ φωτίζον πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον· ὅτε καὶ δείξει αὐτοῦ τὸ πρόσωπον· οὐ γὰρ ὡς πάλαι τῷ Μωϋσεῖ ποτε ἔλεγεν, ὅτι τὰ ἐπίσω μου ὄψει, τὸ δὲ πρόσωπόν μου οὐκ ὀφθήσεταί σοι, οὕτω καὶ τότε ποιήσει· ἀλλ᾽ οὕτως ἑαυτὸν παρέξει τοῖς ἁγίοις, ὡς δύνασθαι πάντας λέγειν· Ἡμεῖς δὲ, ἀνακεκα λυμμένῳ προσώπῳ τὴν δόξαν Κυρίου κατοπτρι ζόμενοι, τὴν αὐτὴν εἰκόνα μεταμορφούμεθα ἀπὸ δόξης εἰς δόξαν. Καὶ τότε οὐ νεφέλη βοήσει, οὐδὲ διὰ νεφέλης ὁ Πατήρ μαρτυρήσει τῷ Υἱῷ, ἀλλ' αὐτὸς δι' ἑαυτοῦ δίχα παντὸς ἐπισκιάσματος, καὶ δίχα παν τὸς ἑρμηνέως, αὐτῷ τῷ ἔργῳ τὸν μονογενῆ αὐτοῦ Υἱὸν ἐπὶ πάντων τῶν ἁγίων αὐτοῦ δοξάσει, σύνθρο- νον αὐτὸν ἑαυτῷ καὶ συμβασιλέα ἀποδείξας, καὶ ὑπεράνω πάσης ἀρχῆς καταστήσας αὐτόν· οὔτε οὐκ ἔτι ὥσπερ τότε οἱ τρεῖς μαθηταὶ μόνοι ἐπὶ τοῦ ὅρους ἀκούσαντες τῆς φωνῆς ἐπὶ πρόσωπον ἔπεσον, καὶ ἐφοβήθησαν, ἀλλὰ καὶ πᾶν γόνυ κάμψει επουρα νίων καὶ ἐπιγείων καὶ καταχθονίων. Φωνὴ ἐγένετο ἐκ τῆς νεφέλης λέγουσα, κ. τ. λ. Φωνὴ πατρικὴ διὰ νεφέλης, οὕτως γὰρ φαίνεται ὁ Θεός, ἐμαρτύρει Χριστῷ τὴν υἱότητα· ἔδει γὰρ μὴ παρὰ Πέτρου μόνου γνωσθῆναι, ὅτι αὐτὸς εἴη ὁ Χρι-, στὸς ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος· μηδ' αὐτὸν μόνον τῷ Πέτρῳ μεμαρτυρηκέναι ώς παρὰ τοῦ Πατρὸς τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς τὴν περὶ αὐτοῦ γνῶσιν εἰληφώς εἴη· ἀλλὰ καὶ αὐτὴν τὴν πατρικὴν φωνὴν ἐπισφραγίσα- σθαι τὴν ἀλήθειαν τοῦ λόγου, μαρτυροῦσαν αὐτὸν εἶναι Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, δεῖν τε ἀκούειν αὐτοῦ παρακε λευομένην. Ἐὰν μὲν ᾗ ἐκεῖ ὁ υἱὸς εἰρήνης, επαναπαύσεται ἐπ' αὐτὸν ἡ εἰρήνη ὑμῶν. Ορες όπως προεξετάζειν καὶ μὴ πᾶσιν ἀνέδην ἑαυτοὺς ἐκδιδόναι παρήνει, ἀλλὰ καὶ πρώτους τῆς ἐξ αὐτῶν εὐεργεσίας ἀπάρχεσθαι, καὶ πρώτους διδόναι τῶν αὐτοῖς ὑπαρχόντων ; Εἰρήνη δὲ ἦν αὕτη, πρέ- πουσα Θεοῦ στρατιώταις φωνή, νικητήρια κατ' έχε θρῶν ἀραμένοις. Δίωξιν γοῦν ἐχθρῶν, καὶ καθαίρε- σιν πολεμίων, Θεοῦ τε φιλικάς διαλλαγὲς τὸ τῆς εἰρή- COMMENTARIA IN LUCAM. A pergit dicere : Pere autem dico vobis, cunt quidam de hic astantibus, elc. Assumptis Petro et Joanne atque Jacobo, etc. • Et in transfiguratione quidem tres tantummodo prodigiose ipsis ostensum digui fuerunt ceruere re- guum cœlorum. In sæculi vero consummatione cum non sine paterna majestate Dominus adveniet, haud jam Moyses tantummodo atque Elias ipsum comita buntur, neque tres tantum discipuli aderunt, sed prophetz omues, patriarcha, justique homines ; ne que in excelsum montem, sed in cœlum usque dl- gnos sua deitate perducet. Tunc deitas ejus splen- descet non ut sol, sed supra quain qualibet exco- gitari potest vel sensibilis vel intellectualis creata lux : quandoquidem ipse lux est quæ illuminal om- nem hominem venientem in hunc mundum. Tunc etiam faciem suam revelabit. Non enim, ut clim Moysi dictum fuit, Posteriora mea videbis, vultus tamen a la non spectabitur”; non sic, inquam, tunc quoque se geret; sed ita semet sanctis exhibebit, ut omines dicere queant : Nos revelata facie gloriam Domini speculantes, in eamdem imaginem.trausfor- mamur de gloria in gloriam ”. Tune vero haud nu- bes clamabit, neque de nube Pater testificabitur Filio, sed ipse per se, absque ullo operimento vel interprete, reapse unigenitum Filium suum supra onines sanctos glorificabit, consessorem suum re- gnique participem esse demonstrans, et supra on- nem principatum constituens. Tuuc baud janı, ut tres olim soli discipuli audita in monte voce iu fa- eiem prociderunt ac pertimuerunt, sed omne genua flectetur cœlestium, terrestrium et infernorum”. C D * Voz de nube facta est, dicens, etc. Vox paterna ex nube, nam sic Deus apparet, di- guitatem Filii Christo allestabatur. Οportebat enim haud a solo Petro cognosci, eum esse Christum Dei vivi Filium. Neque ipsum Christum tantummodo te- stari Petro acceptam a Patre cœlesti de se notițiam; sed ipsam, inquam, paternam vocem veritatem di- cui quasi sigillo confirmare, testauulo ipsum esse Christum Dei Filium ; eique esse auscultandum præ- cipere. ** Si quidem ibi fuerit filius pacis, requiescel super illum paz vesira. Viden' quomodo ante perpendere, neque omnibus incaute se committere hortatur, sed et ipsos priores initium beneficii facere, et priores de proprio aliis tribuere ? De pace autem hic agitur, quæ Dei mi litum vox propria est, qui victoriam de hostibus re- tulerunt. Ergo inimicorum persecutionem, hostiun exitium, benevolam cum Deo reconciliationem, sub " cap. ix, 23. ” Exod. xxx, 23. "II Cor. 111,18. "Philipp. 11, 10. cap. ix, 34. $1 cap. x,0,
PG 24:551ὃ δὴ παρίστη λέγων· Ἐσθίετε τὰ παρατιθέμενα ὑμῖν, καὶ θεραπεύετε τοὺς ἐν αὐτοῖς ἀσθενεῖς. Ἐπειδὴ δ’ ἀντέπιπτεν, εἰ οὖν μὴ εὑρεθείη τις ἄξιος τῆς δηλωθείσης ὑποδοχῆς, τί χρὴ πράττειν αὐτούς; ἀκολούθως καὶ περὶ τούτων ἐπάκουσον οἷα διδάσκει λέγων ἑξῆς· Εἰς ἣν δ’ ἂν πόλιν εἰσέρχησθε, καὶ μὴ δέχωνται ὑμᾶς, κ. τ. λ.
Α της όνομα τοῖς ἀξίοις προὐξένει. Ταύτην τοιγαρούν δί προδανείσαντας τὴν εἰρήνην ταῖς τῶν ὑποδεξαμένων αὐτοὺς ψυχαῖς, τῆς παρ' αὐτῶν τροφής μεταλαμβά νειν· διὸ ἀναγκαίως προδιαστέλλετο μὴ εἰς πάντα παραβάλλειν οἶκον, μηδὲ πάντα ἄνδρα τῆς ὑποδοχῆς αὐτῶν ἄξιον εἶναι κρίνειν· προερωτἂν δὲ εἴ τις εἴη τῶν κατὰ τὴν πόλιν ἢ τὴν χώραν ἀγαθοῖς πράξε σι καὶ βίῳ σεμνῷ μεμαρτυρημένος, ὡς τοὺς βασιλε τούς στρατιώτας δύνασθαι ξενίας ἀρετῆς ὑποδέξα σθαι. Επειδὰν δέ τις ευρεθείη τοιοῦτος, εἰσιόντας ὑπὸ τὴν τούτου στέγην, προαποτίθεσθαι τὰ οἰκεῖα τῆς στρατείας ὅπλα · ταῦτα δ' ἦν τὰ τῆς εἰρήνης σύμβο λα· διὸ καὶ αὐτὸν τὸν ὑποδοχέα, καὶ πάντα τὸν οἶκον αὐτοῦ εἰρηνικῶν ἀσπασμών καταξιοῦν· εἶτ᾽ αὐτοῦ μένειν, καὶ μὴ μεθίστασθαι, μηδ' οίκους ἐξ οίκων ἀμείβειν. Τοῦτο γὰρ εἶναι σημεῖον ἀπηκριβωμένης ἐξετάσεως· τὸ γὰρ εὐχαρὲς καὶ ἄκριτον, οὐ στερρόν οὐδὲ βεβαίου τρόπου. Διὸ παρήνει μὴ πρῶτον καταμε νειν, ἔπειτα ἐρωτᾷν καὶ πυνθάνεσθαι, εἶτ' ἐνυβρίσαν τας τῷ ξένῳ μεταβαίνειν ἐφ᾿ ἕτερον. Κἂν οὗτος ἀν άξιος τῆς ὑποδοχῆς εὐρεθῇ, πάλιν ἐνθένδε μετανίστα σθαι, ἔχθραν ἐκούσιον ἐπισπωμένους, μετὰ καὶ τοῦ τὴν αὐτῶν εἰρήνην εἰς ἀναξίους ρίπτειν. Αλλ' άκρι βῶς πρότερον τὸν ἄξιον πολυπραγμονεῖν· ἔπειθ' οδ το παρελθόντας, τῶν τῆς εἰρήνης ἀγαθῶν μεταδι δόναι, καὶ παρέχειν ἀφθόνως τῷ μεμαρτυρημένῳ οὐ μόνον, ἀλλὰ καὶ παντὶ τῷ οἴκῳ δι' αὐτόν. Εἰ δ', εύρε θέντος ἀξίου τινὸς καὶ ὑποδεξαμένου τὸν τῆς βασι- λείας στρατιώτην, συμβαίη ποτέ οἷα πολλάκις ἐν ἄν δρὸς οἴκῳ θεοσεβούς είωθε γίνεσθαι, γονέας ἢ ἀδελ φοὺς ἢ ἑτέρους τῷ γένει προσήκοντας ἐναντιοῦσθαι καὶ πολεμεῖν, οὐ μόνον τὸν ἐπεξωσμένον (56), ἀλλὰ καὶ τὸ τῇ ὑποδοχῇ τετιμηκότα, ἀναγκαίως καὶ τούτων ὁ Σωτὴρ οὐ παρῆλθε τὴν μνήμην, ἀλλ' ἐπιλέγει τοῖς προτεταγμένοις· κἂν μὲν ᾗ ἡ οἰκία ἀξία, ἐλθέτω ἡ εἰρήνη ὑμῶν ἐπ' αὐτήν· ἐὰν δὲ μὴ ᾖ αξία, ἡ εἰρήνη ὑμῶν ἐφ' ὑμᾶς ἐπιστρεψάτω. Ὑμεῖς μὲν γὰρ, φησί, τοῦ μεμαρτυρημένου χάριν, τοῦ καὶ τῆς ἐπιβάσεως τῆς ὑμετέρας αξίου, μὴ μόνον αὐτὸν ταῖς τῆς εἰρήνης ευλογίαις, ἀλλὰ καὶ πάντα τὸν οἶκον, δηλαδὴ τοὺς αὐτ τοῦ οἰκείους καὶ συγγενεῖς, εἰρήνης ἀσπασμοῖς εὐαγ γελίζεσθε, καὶ τὰ παρ' ὑμῶν ἀφθόνως καὶ πλουσίως ἀπλούσθω εἰς γονέας καὶ ἀδελφοὺς καὶ συγγενεῖς πάν τα τε τὸν οἶκον τοῦ ὑποδεδεγμένου. Εἰ μὲν οὖν εύρε θεῖεν καὶ οὗτοι τῆς ἡμετέρας εὐλογίας άξιοι, ἐλθέτω ἡ εἰρήνη ὑμῶν ἐπὶ πάντας ὡς ἐπὶ υἱοὺς εἰρήνης· εἰ δ ἐχθροὶ καὶ πολέμιοι τῆς ὑμετέρας ὀφθείεν εἰρήνης, καὶ οὐδαμῶς αὐτῆς ἄξιοι, ἄραντες, φησί, τὰ ὑμέτερα ἀγαθὰ, τῶν ἀναξίων ὑποχωρεῖτε, καὶ ἡ εἰρήνη ὑμῶν ἐφ' ὑμᾶς ἐπιστρεψάτω, τῆς ἐξ ὑμῶν εὐλογίας ἐφ' ε μᾶς πάλιν μεταβαινούσης, ὅτι δὴ τὰ παρ' ὑμῶν πε πληρώκατε. Καὶ εἰς ἣν δ' ἂν πόλιν εἰσέρχησθε καὶ δέχωντας ὑμᾶς, κ. τ. λ. Εν τούτοις γε πάλιν κηρύττειν τοῦ Θεοῦ τὴν βασι λείαν, καὶ ἡγγικέναι λέγειν αὐτὴν παρεκελεύετο· οὐκ ἀργὴν οὐδ᾽ ἀναπόδεικτον ποιουμένους τὸν λόγον, EUSEBI CESARIENSIS OPP. PARS III. - EXEGETICA. pacis nomine dignis assignabat. Itaque data prius B bac pace illorum animabus, qui se hospitio recepe- riut, tunc demum allmenta ab iis accipere suadebat. Quamobrem necessario præmonebat, ne in omni in- diferenter domo bospitarentur, neve quemcunque hominem dignum judicarent cujus hospitio uteren- tur; sed exquirerent num quis in civitate esset vel in agro, bonis actibus sanctaque vita conspicuus, qui regios milites posset virtutis coniis excipere. quando autem hujusmodi sliquis inveniretur, tunc bujus lectumn subeuntes, militis sum arma in pri- mis exponerent; sunt autem hæc pacis symbola : ¡deoque et hospitem et universam domum ejus pa- cifica salutatione impertirentur : deinde illic mane- rent, neque abscederent, vel de domo in domum Irent. Sic enim exquisit examinis ludicium dedis- sent : nam temerarium et subitaneum, non est sia- hile neque constantis moris. Ideo monebat, ne vel- lent antea cominorari,et deinde notitiam exquirero quo facto ad alium transirent cum bospitis injuria. Item si et ble posterior indignus hospitio com- periretur rursus illinc etiam discederent, voluntariam inimicitiam contrabentes, postquam pacem suam ad indignos projecissent. Sed enim oportet prius di- ligenter inquirere, utrum aliquis dignus sit; deinde ad eum accedentes, pacis bonum communicare ; eamque abundle non ei tantummodo qui optimum testimonium habet, sed toti quoque propter eum domui. Quod si digno aliquo excipiente regui mili- tem, forte evenerit, quod srpe in religiosi hominis c domo feri solet, parentes aut fratres aut alios gene- re propinquos adversari ac bellum ciere non modo contra repulsum advenam, verum etiam contra ho- spitio honorantem, necessario horum quoque men- tionem Servátor non neglexit, sed prædictis addidit : quod si digna domus fuerit, veniat per vestra super illam ; si minus digna fuerit, pax vestra ad vos re- vertatur. Vos quidem non eum solum qui bonum testimonium habuerit, quique vestro accessu dignus fuerit, pacis benedictionibus impertimini, sol et toις domui ejus, id est familiaribus atque cognatis, pa- cifcam salutem dicite, vestrumque oficiumn abun- danter atque copiose ad parentes, fratres, cognatos- que, et totam hospitis domum effundite. Si ergo et hi vestra benedictione digni comperti fuerint, veniat pax vestra super omnes, ceu filios pacis. Sin contra hostes osoresque vestra pacis visi fuerint, ac nulla- tenus ea digni, tollentes, inquit, bona vestra ab indi- gnis recedite, paxque vestra ad vos revertatur, ve- stra scilicet benedictione ad vos redeunte quia par- tes vestras implevistis. » Et in quamcunque civitatem intraveritis, of susceperint vos, elc. His verbis rursus ipsos jubet prædicare Dei re- gnum, idque jam propinquam nuntiare : neque va- nam neque siuo demonstratione orationem habentes, " cap. x, 8. D (56) cod. επεξωμένον.
When the strong man fully armed guards his own courtyardὍταν ὁ ἰσχυρὸς καθωπλισμένος φυλάσσῃ τὴν ἑαυτοῦ αὐλὴν,…
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Ὅταν ὁ ἰσχυρὸς καθωπλισμένος φυλάσσῃ τὴν ἑαυτοῦ αὐλὴν, κ. τ. λ. Ἰσχυρὸν μὲν τὸν κατισχύσαντα τοῦ γένους τῶν ἀνθρώπων διάβολον λέγει· αὐλὴν δὲ αὐτοῦ τὸν περίγειον τῶν θνητῶν τόπον· ὑπάρχοντα δὲ πάντ’ ἐκεῖνα ἃ δὴ ἐπιδείξας τῷ Σωτῆρί ποτε ἔλεγεν· Ταῦτά σοι πάντα δώσω, ἐὰν πεσὼν προσκυνήσῃς μοι, ὅτε ἐν τῷ ὑψηλῷ ὄρει ἔδειξεν αὐτῷ τὰς βασιλείας τοῦ κόσμου καὶ τὴν δόξαν αὐτοῦ. Ἀλλὰ πάλαι μὲν ταῦτα αὐτοῦ τὰ ὑπάρχοντα ἐν εἰρήνῃ ἦν, μηδενὸς αὐτοῦ ἀφαιρουμένου· ὅτε γε μὴν ὁ ἰσχυρότερος αὐτοῦ ἐπελθὼν καταπαλαίσας τε αὐτὸν δεσμοῖς περιέβαλε, τότε καὶ τὴν πανοπλίαν αὐτοῦ ἀφείλετο, ἐφ’ ᾗ ἐπεποίθει, καὶ τὰ σκῦλα αὐτοῦ ἁρπάσας διέδωκε. Πανοπλίαν δὲ αὐτοῦ τὴν τῶν δαιμόνων πολύθεον πλάνην ᾐνίξατο.
Α της όνομα τοῖς ἀξίοις προὐξένει. Ταύτην τοιγαρούν δί προδανείσαντας τὴν εἰρήνην ταῖς τῶν ὑποδεξαμένων αὐτοὺς ψυχαῖς, τῆς παρ' αὐτῶν τροφής μεταλαμβά νειν· διὸ ἀναγκαίως προδιαστέλλετο μὴ εἰς πάντα παραβάλλειν οἶκον, μηδὲ πάντα ἄνδρα τῆς ὑποδοχῆς αὐτῶν ἄξιον εἶναι κρίνειν· προερωτἂν δὲ εἴ τις εἴη τῶν κατὰ τὴν πόλιν ἢ τὴν χώραν ἀγαθοῖς πράξε σι καὶ βίῳ σεμνῷ μεμαρτυρημένος, ὡς τοὺς βασιλε τούς στρατιώτας δύνασθαι ξενίας ἀρετῆς ὑποδέξα σθαι. Επειδὰν δέ τις ευρεθείη τοιοῦτος, εἰσιόντας ὑπὸ τὴν τούτου στέγην, προαποτίθεσθαι τὰ οἰκεῖα τῆς στρατείας ὅπλα · ταῦτα δ' ἦν τὰ τῆς εἰρήνης σύμβο λα· διὸ καὶ αὐτὸν τὸν ὑποδοχέα, καὶ πάντα τὸν οἶκον αὐτοῦ εἰρηνικῶν ἀσπασμών καταξιοῦν· εἶτ᾽ αὐτοῦ μένειν, καὶ μὴ μεθίστασθαι, μηδ' οίκους ἐξ οίκων ἀμείβειν. Τοῦτο γὰρ εἶναι σημεῖον ἀπηκριβωμένης ἐξετάσεως· τὸ γὰρ εὐχαρὲς καὶ ἄκριτον, οὐ στερρόν οὐδὲ βεβαίου τρόπου. Διὸ παρήνει μὴ πρῶτον καταμε νειν, ἔπειτα ἐρωτᾷν καὶ πυνθάνεσθαι, εἶτ' ἐνυβρίσαν τας τῷ ξένῳ μεταβαίνειν ἐφ᾿ ἕτερον. Κἂν οὗτος ἀν άξιος τῆς ὑποδοχῆς εὐρεθῇ, πάλιν ἐνθένδε μετανίστα σθαι, ἔχθραν ἐκούσιον ἐπισπωμένους, μετὰ καὶ τοῦ τὴν αὐτῶν εἰρήνην εἰς ἀναξίους ρίπτειν. Αλλ' άκρι βῶς πρότερον τὸν ἄξιον πολυπραγμονεῖν· ἔπειθ' οδ το παρελθόντας, τῶν τῆς εἰρήνης ἀγαθῶν μεταδι δόναι, καὶ παρέχειν ἀφθόνως τῷ μεμαρτυρημένῳ οὐ μόνον, ἀλλὰ καὶ παντὶ τῷ οἴκῳ δι' αὐτόν. Εἰ δ', εύρε θέντος ἀξίου τινὸς καὶ ὑποδεξαμένου τὸν τῆς βασι- λείας στρατιώτην, συμβαίη ποτέ οἷα πολλάκις ἐν ἄν δρὸς οἴκῳ θεοσεβούς είωθε γίνεσθαι, γονέας ἢ ἀδελ φοὺς ἢ ἑτέρους τῷ γένει προσήκοντας ἐναντιοῦσθαι καὶ πολεμεῖν, οὐ μόνον τὸν ἐπεξωσμένον (56), ἀλλὰ καὶ τὸ τῇ ὑποδοχῇ τετιμηκότα, ἀναγκαίως καὶ τούτων ὁ Σωτὴρ οὐ παρῆλθε τὴν μνήμην, ἀλλ' ἐπιλέγει τοῖς προτεταγμένοις· κἂν μὲν ᾗ ἡ οἰκία ἀξία, ἐλθέτω ἡ εἰρήνη ὑμῶν ἐπ' αὐτήν· ἐὰν δὲ μὴ ᾖ αξία, ἡ εἰρήνη ὑμῶν ἐφ' ὑμᾶς ἐπιστρεψάτω. Ὑμεῖς μὲν γὰρ, φησί, τοῦ μεμαρτυρημένου χάριν, τοῦ καὶ τῆς ἐπιβάσεως τῆς ὑμετέρας αξίου, μὴ μόνον αὐτὸν ταῖς τῆς εἰρήνης ευλογίαις, ἀλλὰ καὶ πάντα τὸν οἶκον, δηλαδὴ τοὺς αὐτ τοῦ οἰκείους καὶ συγγενεῖς, εἰρήνης ἀσπασμοῖς εὐαγ γελίζεσθε, καὶ τὰ παρ' ὑμῶν ἀφθόνως καὶ πλουσίως ἀπλούσθω εἰς γονέας καὶ ἀδελφοὺς καὶ συγγενεῖς πάν τα τε τὸν οἶκον τοῦ ὑποδεδεγμένου. Εἰ μὲν οὖν εύρε θεῖεν καὶ οὗτοι τῆς ἡμετέρας εὐλογίας άξιοι, ἐλθέτω ἡ εἰρήνη ὑμῶν ἐπὶ πάντας ὡς ἐπὶ υἱοὺς εἰρήνης· εἰ δ ἐχθροὶ καὶ πολέμιοι τῆς ὑμετέρας ὀφθείεν εἰρήνης, καὶ οὐδαμῶς αὐτῆς ἄξιοι, ἄραντες, φησί, τὰ ὑμέτερα ἀγαθὰ, τῶν ἀναξίων ὑποχωρεῖτε, καὶ ἡ εἰρήνη ὑμῶν ἐφ' ὑμᾶς ἐπιστρεψάτω, τῆς ἐξ ὑμῶν εὐλογίας ἐφ' ε μᾶς πάλιν μεταβαινούσης, ὅτι δὴ τὰ παρ' ὑμῶν πε πληρώκατε. Καὶ εἰς ἣν δ' ἂν πόλιν εἰσέρχησθε καὶ δέχωντας ὑμᾶς, κ. τ. λ. Εν τούτοις γε πάλιν κηρύττειν τοῦ Θεοῦ τὴν βασι λείαν, καὶ ἡγγικέναι λέγειν αὐτὴν παρεκελεύετο· οὐκ ἀργὴν οὐδ᾽ ἀναπόδεικτον ποιουμένους τὸν λόγον, EUSEBI CESARIENSIS OPP. PARS III. - EXEGETICA. pacis nomine dignis assignabat. Itaque data prius B bac pace illorum animabus, qui se hospitio recepe- riut, tunc demum allmenta ab iis accipere suadebat. Quamobrem necessario præmonebat, ne in omni in- diferenter domo bospitarentur, neve quemcunque hominem dignum judicarent cujus hospitio uteren- tur; sed exquirerent num quis in civitate esset vel in agro, bonis actibus sanctaque vita conspicuus, qui regios milites posset virtutis coniis excipere. quando autem hujusmodi sliquis inveniretur, tunc bujus lectumn subeuntes, militis sum arma in pri- mis exponerent; sunt autem hæc pacis symbola : ¡deoque et hospitem et universam domum ejus pa- cifica salutatione impertirentur : deinde illic mane- rent, neque abscederent, vel de domo in domum Irent. Sic enim exquisit examinis ludicium dedis- sent : nam temerarium et subitaneum, non est sia- hile neque constantis moris. Ideo monebat, ne vel- lent antea cominorari,et deinde notitiam exquirero quo facto ad alium transirent cum bospitis injuria. Item si et ble posterior indignus hospitio com- periretur rursus illinc etiam discederent, voluntariam inimicitiam contrabentes, postquam pacem suam ad indignos projecissent. Sed enim oportet prius di- ligenter inquirere, utrum aliquis dignus sit; deinde ad eum accedentes, pacis bonum communicare ; eamque abundle non ei tantummodo qui optimum testimonium habet, sed toti quoque propter eum domui. Quod si digno aliquo excipiente regui mili- tem, forte evenerit, quod srpe in religiosi hominis c domo feri solet, parentes aut fratres aut alios gene- re propinquos adversari ac bellum ciere non modo contra repulsum advenam, verum etiam contra ho- spitio honorantem, necessario horum quoque men- tionem Servátor non neglexit, sed prædictis addidit : quod si digna domus fuerit, veniat per vestra super illam ; si minus digna fuerit, pax vestra ad vos re- vertatur. Vos quidem non eum solum qui bonum testimonium habuerit, quique vestro accessu dignus fuerit, pacis benedictionibus impertimini, sol et toις domui ejus, id est familiaribus atque cognatis, pa- cifcam salutem dicite, vestrumque oficiumn abun- danter atque copiose ad parentes, fratres, cognatos- que, et totam hospitis domum effundite. Si ergo et hi vestra benedictione digni comperti fuerint, veniat pax vestra super omnes, ceu filios pacis. Sin contra hostes osoresque vestra pacis visi fuerint, ac nulla- tenus ea digni, tollentes, inquit, bona vestra ab indi- gnis recedite, paxque vestra ad vos revertatur, ve- stra scilicet benedictione ad vos redeunte quia par- tes vestras implevistis. » Et in quamcunque civitatem intraveritis, of susceperint vos, elc. His verbis rursus ipsos jubet prædicare Dei re- gnum, idque jam propinquam nuntiare : neque va- nam neque siuo demonstratione orationem habentes, " cap. x, 8. D (56) cod. επεξωμένον.
PG 24:552Ὅπλα γὰρ διαβόλου οἱ πανταχοῦ γῆς ἱδρυμένοι δαίμονες συνεργοῦντες αὐτοῦ τῇ κατὰ τῶν ἀνθρώπων τυραννίδι· σκῦλα δὲ ἦσαν αὐτοῦ αἱ τῶν ἀνθρώπων ψυχαὶ ὑπὸ τῆς διαβολικῆς πανοπλίας αἰχμάλωτοι ἀπηγμέναι. Ἀλλὰ τὸν μὲν δεινὸν ἐκεῖνον τύραννον ὁ Χριστὸς δεσμοῖς περιβαλὼν, πᾶσαν αὐτοῦ διεσκέδασε τὴν πανοπλίαν, τοὺς δαίμονας δηλαδὴ καὶ τὰ πνεύματα τὰ ἀκάθαρτα, τὰς δυνάμεις τε τὰς ἀντικειμένας· τὰ δὲ σκῦλα αὐτοῦ, τὰ πάλαι δεδουλωμένα τῇ τυραννίδι αὐτοῦ, ἔθνη φημὶ πάντα μεταστησάμενα τῆς παλαιᾶς δουλείας, διαδέδωκεν οἰκείοις ἡγεμόσι καὶ ἄρχουσι τοῖς ὑπ’ αὐτὸν στρατιώταις τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας, ἀποστόλοις δηλαδὴ καὶ τοῖς τούτων διαδόχοις. Περὶ ὧν σκύλων θαυμαστῶς προανεφωνεῖτο ἐν προφητείᾳ φασκούσῃ· Ὁ βασιλεὺς τῶν δυνάμεων τοῦ Ἀγαπητοῦ, τῇ ὡραιότητι τοῦ οἴκου διελέσθαι σκῦλα. Τεκμήρια δὲ ταῦτα ἐναργῆ τῆς τοῦ Θεοῦ βασιλείας καθαιρούσης καὶ ταπεινούσης πᾶσαν ἀρχὴν καὶ ἐξουσίαν καὶ δύναμιν, καὶ πᾶσαν τὴν πολύθεον καὶ δαιμονικὴν τυραννίδα, τῶν δ’ ἐπὶ γῆς ἀνθρώπων ἐπικρατεῖν ἀρχομένης. Διό φησι Σωτήρ·
Α της όνομα τοῖς ἀξίοις προὐξένει. Ταύτην τοιγαρούν δί προδανείσαντας τὴν εἰρήνην ταῖς τῶν ὑποδεξαμένων αὐτοὺς ψυχαῖς, τῆς παρ' αὐτῶν τροφής μεταλαμβά νειν· διὸ ἀναγκαίως προδιαστέλλετο μὴ εἰς πάντα παραβάλλειν οἶκον, μηδὲ πάντα ἄνδρα τῆς ὑποδοχῆς αὐτῶν ἄξιον εἶναι κρίνειν· προερωτἂν δὲ εἴ τις εἴη τῶν κατὰ τὴν πόλιν ἢ τὴν χώραν ἀγαθοῖς πράξε σι καὶ βίῳ σεμνῷ μεμαρτυρημένος, ὡς τοὺς βασιλε τούς στρατιώτας δύνασθαι ξενίας ἀρετῆς ὑποδέξα σθαι. Επειδὰν δέ τις ευρεθείη τοιοῦτος, εἰσιόντας ὑπὸ τὴν τούτου στέγην, προαποτίθεσθαι τὰ οἰκεῖα τῆς στρατείας ὅπλα · ταῦτα δ' ἦν τὰ τῆς εἰρήνης σύμβο λα· διὸ καὶ αὐτὸν τὸν ὑποδοχέα, καὶ πάντα τὸν οἶκον αὐτοῦ εἰρηνικῶν ἀσπασμών καταξιοῦν· εἶτ᾽ αὐτοῦ μένειν, καὶ μὴ μεθίστασθαι, μηδ' οίκους ἐξ οίκων ἀμείβειν. Τοῦτο γὰρ εἶναι σημεῖον ἀπηκριβωμένης ἐξετάσεως· τὸ γὰρ εὐχαρὲς καὶ ἄκριτον, οὐ στερρόν οὐδὲ βεβαίου τρόπου. Διὸ παρήνει μὴ πρῶτον καταμε νειν, ἔπειτα ἐρωτᾷν καὶ πυνθάνεσθαι, εἶτ' ἐνυβρίσαν τας τῷ ξένῳ μεταβαίνειν ἐφ᾿ ἕτερον. Κἂν οὗτος ἀν άξιος τῆς ὑποδοχῆς εὐρεθῇ, πάλιν ἐνθένδε μετανίστα σθαι, ἔχθραν ἐκούσιον ἐπισπωμένους, μετὰ καὶ τοῦ τὴν αὐτῶν εἰρήνην εἰς ἀναξίους ρίπτειν. Αλλ' άκρι βῶς πρότερον τὸν ἄξιον πολυπραγμονεῖν· ἔπειθ' οδ το παρελθόντας, τῶν τῆς εἰρήνης ἀγαθῶν μεταδι δόναι, καὶ παρέχειν ἀφθόνως τῷ μεμαρτυρημένῳ οὐ μόνον, ἀλλὰ καὶ παντὶ τῷ οἴκῳ δι' αὐτόν. Εἰ δ', εύρε θέντος ἀξίου τινὸς καὶ ὑποδεξαμένου τὸν τῆς βασι- λείας στρατιώτην, συμβαίη ποτέ οἷα πολλάκις ἐν ἄν δρὸς οἴκῳ θεοσεβούς είωθε γίνεσθαι, γονέας ἢ ἀδελ φοὺς ἢ ἑτέρους τῷ γένει προσήκοντας ἐναντιοῦσθαι καὶ πολεμεῖν, οὐ μόνον τὸν ἐπεξωσμένον (56), ἀλλὰ καὶ τὸ τῇ ὑποδοχῇ τετιμηκότα, ἀναγκαίως καὶ τούτων ὁ Σωτὴρ οὐ παρῆλθε τὴν μνήμην, ἀλλ' ἐπιλέγει τοῖς προτεταγμένοις· κἂν μὲν ᾗ ἡ οἰκία ἀξία, ἐλθέτω ἡ εἰρήνη ὑμῶν ἐπ' αὐτήν· ἐὰν δὲ μὴ ᾖ αξία, ἡ εἰρήνη ὑμῶν ἐφ' ὑμᾶς ἐπιστρεψάτω. Ὑμεῖς μὲν γὰρ, φησί, τοῦ μεμαρτυρημένου χάριν, τοῦ καὶ τῆς ἐπιβάσεως τῆς ὑμετέρας αξίου, μὴ μόνον αὐτὸν ταῖς τῆς εἰρήνης ευλογίαις, ἀλλὰ καὶ πάντα τὸν οἶκον, δηλαδὴ τοὺς αὐτ τοῦ οἰκείους καὶ συγγενεῖς, εἰρήνης ἀσπασμοῖς εὐαγ γελίζεσθε, καὶ τὰ παρ' ὑμῶν ἀφθόνως καὶ πλουσίως ἀπλούσθω εἰς γονέας καὶ ἀδελφοὺς καὶ συγγενεῖς πάν τα τε τὸν οἶκον τοῦ ὑποδεδεγμένου. Εἰ μὲν οὖν εύρε θεῖεν καὶ οὗτοι τῆς ἡμετέρας εὐλογίας άξιοι, ἐλθέτω ἡ εἰρήνη ὑμῶν ἐπὶ πάντας ὡς ἐπὶ υἱοὺς εἰρήνης· εἰ δ ἐχθροὶ καὶ πολέμιοι τῆς ὑμετέρας ὀφθείεν εἰρήνης, καὶ οὐδαμῶς αὐτῆς ἄξιοι, ἄραντες, φησί, τὰ ὑμέτερα ἀγαθὰ, τῶν ἀναξίων ὑποχωρεῖτε, καὶ ἡ εἰρήνη ὑμῶν ἐφ' ὑμᾶς ἐπιστρεψάτω, τῆς ἐξ ὑμῶν εὐλογίας ἐφ' ε μᾶς πάλιν μεταβαινούσης, ὅτι δὴ τὰ παρ' ὑμῶν πε πληρώκατε. Καὶ εἰς ἣν δ' ἂν πόλιν εἰσέρχησθε καὶ δέχωντας ὑμᾶς, κ. τ. λ. Εν τούτοις γε πάλιν κηρύττειν τοῦ Θεοῦ τὴν βασι λείαν, καὶ ἡγγικέναι λέγειν αὐτὴν παρεκελεύετο· οὐκ ἀργὴν οὐδ᾽ ἀναπόδεικτον ποιουμένους τὸν λόγον, EUSEBI CESARIENSIS OPP. PARS III. - EXEGETICA. pacis nomine dignis assignabat. Itaque data prius B bac pace illorum animabus, qui se hospitio recepe- riut, tunc demum allmenta ab iis accipere suadebat. Quamobrem necessario præmonebat, ne in omni in- diferenter domo bospitarentur, neve quemcunque hominem dignum judicarent cujus hospitio uteren- tur; sed exquirerent num quis in civitate esset vel in agro, bonis actibus sanctaque vita conspicuus, qui regios milites posset virtutis coniis excipere. quando autem hujusmodi sliquis inveniretur, tunc bujus lectumn subeuntes, militis sum arma in pri- mis exponerent; sunt autem hæc pacis symbola : ¡deoque et hospitem et universam domum ejus pa- cifica salutatione impertirentur : deinde illic mane- rent, neque abscederent, vel de domo in domum Irent. Sic enim exquisit examinis ludicium dedis- sent : nam temerarium et subitaneum, non est sia- hile neque constantis moris. Ideo monebat, ne vel- lent antea cominorari,et deinde notitiam exquirero quo facto ad alium transirent cum bospitis injuria. Item si et ble posterior indignus hospitio com- periretur rursus illinc etiam discederent, voluntariam inimicitiam contrabentes, postquam pacem suam ad indignos projecissent. Sed enim oportet prius di- ligenter inquirere, utrum aliquis dignus sit; deinde ad eum accedentes, pacis bonum communicare ; eamque abundle non ei tantummodo qui optimum testimonium habet, sed toti quoque propter eum domui. Quod si digno aliquo excipiente regui mili- tem, forte evenerit, quod srpe in religiosi hominis c domo feri solet, parentes aut fratres aut alios gene- re propinquos adversari ac bellum ciere non modo contra repulsum advenam, verum etiam contra ho- spitio honorantem, necessario horum quoque men- tionem Servátor non neglexit, sed prædictis addidit : quod si digna domus fuerit, veniat per vestra super illam ; si minus digna fuerit, pax vestra ad vos re- vertatur. Vos quidem non eum solum qui bonum testimonium habuerit, quique vestro accessu dignus fuerit, pacis benedictionibus impertimini, sol et toις domui ejus, id est familiaribus atque cognatis, pa- cifcam salutem dicite, vestrumque oficiumn abun- danter atque copiose ad parentes, fratres, cognatos- que, et totam hospitis domum effundite. Si ergo et hi vestra benedictione digni comperti fuerint, veniat pax vestra super omnes, ceu filios pacis. Sin contra hostes osoresque vestra pacis visi fuerint, ac nulla- tenus ea digni, tollentes, inquit, bona vestra ab indi- gnis recedite, paxque vestra ad vos revertatur, ve- stra scilicet benedictione ad vos redeunte quia par- tes vestras implevistis. » Et in quamcunque civitatem intraveritis, of susceperint vos, elc. His verbis rursus ipsos jubet prædicare Dei re- gnum, idque jam propinquam nuntiare : neque va- nam neque siuo demonstratione orationem habentes, " cap. x, 8. D (56) cod. επεξωμένον.
PG 24:553Εἰ δ’ ἐγὼ ἐν Πνεύματι Θεοῦ ἐκβάλλω τὰ δαιμόνια, ἄρα ἔφθασεν ἐφ’ ὑμᾶς ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ.
COMMENTARIA IN LUCAM. γνωρίσματα δὲ παρέχοντας τοῦ κηρύγματος, διὰ τοῦ θεραπεύειν τοὺς παρ' αὐτοῖς ἀσθενεῖς, καὶ οὐδὲν πλέον τῆς ἐφημέρου τροφῆς ἀποφέρεσθαι· δ δὴ παρίστη λέγων· Εσθίετε τὰ παρατιθέμενα ὑμῖν, καὶ θερα πεύετε τοὺς ἐν αὐτοῖς ἀσθενεῖς. Ἐπειδὴ δ᾽ ἀντέπι- πτεν, εἰ οὖν μὴ εὑρεθείη τις ἄξιος τῆς δηλωθείσης υποδοχῆς, τί χρὴ πράττειν αὐτούς; ἀκολούθως καὶ περὶ τούτων ἐπάκουσον οἷα διδάσκει λέγων ἐξῆς· Εἰς Αν δ' ἂν πόλιν εἰσέρχησθε, καὶ μὴ δέχωνται ὑμᾶς, κ. τ. λ. Ὅταν ὁ ἰσχυρὸς καθωπλισμένος φυλάσσῃ τὴν ἑαυτοῦ αὐλὴν, κ. τ. λ. Ισχυρὸν μὲν τὸν κατισχύσαντα, τοῦ γένους τῶν ἀν θρώπων διάβολον λέγει· αὐλὴν δὲ αὐτοῦ τὴν περίγειον τῶν θνητῶν τόπον (57) · ὑπάρχοντα δὲ πάντ' ἐκεῖνα δ δὴ ἐπιδείξας τῷ Σωτῆρι ποτε ἔλεγεν· Ταῦτά σοι πάντα δώσω, ἐὰν πεσών προσκυνήσῃς μοι, ὅτε ἐν τῷ ὑψηλῷ ὄρει ἔδειξεν αὐτῷ τὰς βασιλείας τοῦ κόσ σμου καὶ τὴν δόξαν αὐτοῦ. ᾿Αλλὰ πάλαι μὲν ταῦτα αὐτοῦ τὰ ὑπάρχοντα ἐν εἰρήνῃ ἦν, μηδενὸς αὐτοῦ ἀφο αιρουμένου· ὅτε γε μὴν ὁ ἰσχυρότερος αὐτοῦ ἐπελ- θὼν καταπαλαίσας τε αὐτὸν δεσμοῖς περιέβαλε, τότε καὶ τὴν πανοπλίαν αὐτοῦ ἀφείλετο, ἐφ' ᾗ ἐπεποίθει, καὶ τὰ σκύλα αὐτοῦ ἁρπάσας διέδωκε. Πανοπλίαν δὲ αὐτοῦ τὴν τῶν δαιμόνων πολύθεον πλάνην ηνίξατο. Όπλα γὰρ διαβόλου οἱ πανταχοῦ γῆς ἱδρυμένοι δαί μονες συνεργούντες αὐτοῦ τῇ κατὰ τῶν ἀνθρώπων τυραννίδι· σκύλα δὲ ἦταν αὐτοῦ α! τῶν ἀνθρώπων ψυχαὶ ὑπὸ τῆς διαβολικῆς πανοπλίας αἰχμάλωτοι ἀπηγμέναι. ᾿Αλλὰ τὸν μὲν δεινὸν ἐκεῖνον τύραννον δ Χριστὸς δεσμοῖς περιβαλών, πᾶσαν αὐτοῦ διεσκέδασε τὴν πανοπλίαν, τοὺς δαίμονας δηλαδὴ καὶ τὰ πνεύ ματα τὰ ἀκάθαρτα, τὰς δυνάμεις τε τὰς ἀντικειμέ- νας· τὰ δὲ σκύλα αὐτοῦ, τὰ πάλαι δεδουλωμένα τῇ τυραννίδι αὐτοῦ, ἔθνη φημὶ πάντα μεταστησάμενα τῆς παλαιᾶς δουλείας, διαδέδωκεν οἰκείοις ἡγεμόσι καὶ ἄρχουσι τοῖς ὑπ' αὐτὸν στρατιώταις τῆς τῶν οὐ ρανῶν βασιλείας, ἀποστόλοις δηλαδὴ καὶ τοῖς τούτων διαδόχοις. Περὶ ὧν σκύλων θαυμαστῶς προανεφωνεῖτο ἐν προφητεία φασκούσῃ· Ὁ Βασιλεὺς τῶν δυνά- μπων τοῦ ᾿Αγαπητού, τῇ ὡραιότητι του οίκου διελέσθαι σκύλα. Τεκμήρια δὲ ταῦτα ἐναργῆ τῆς - τοῦ Θεοῦ βασιλείας καθαιρούσης καὶ ταπεινούσης πᾶσαν ἀρχὴν καὶ ἐξουσίαν καὶ δύναμιν, καὶ πᾶσαν τὴν πολύθεον καὶ δαιμονικὴν τυραννίδα, τῶν δ' ἐπὶ γῆς ἐνθρώπων ἐπικρατεῖν ἀρχομένης. Διό φησι Σω- τήρ· Εἰ δ' ἐγὼ ἐν Πνεύματι Θεοῦ ἐκβάλλω τὰ δαιμόνια, ἄρα ἔφθασεν ἐφ' ὑμᾶς ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ. Β *Οταν δὲ προσφέρωσιν ὑμᾶς ἐπὶ τὰς συναγωγάς, κ. τ. λ. Οὕτω δήτα φρονήματος αὐτοὺς ἐπλήρου καὶ θάρ σους διὰ τοῦ μεθέξειν αὐτοὺς θείου Πνεύματος επαγ γέλλεσθαι· δι' αὐτοῦ γὰρ καὶ δυναμοῦσθαι εἰκὸς ἦν αὐτούς. Καὶ πῶς γὰρ οὐκ ἔμελλον παραστήματος καὶ Θάρσους καὶ προθυμίας εμπίμπλασθαι ἀγαθῆς; πῶς δὲ μὴ θαρσαλέως χωρεῖν ἐφ' ἡγεμονικὰ καὶ βασιλικά A sed prædicationis argumenta exhibentes, curandis qui apud illos forent infirmis, neque propterea quid- quam ultra quotidiana alimenta accipientes. Quam rem ita edixit : Manducate quæ apponuntur vobis, et curate infirmos, qui apud eos sunt. Quia vero illud obstabat, nempe si ergo nemo dignus vos ho- spitio recipiendi fuerit, quid factu opus erit ? con- sequenter audi quid hac super re in sequentibus dicat: Si quam vero in urbem intraveritis, minimeque vos exceperint, etc. ** Cum fortis armatus custodit atrium suum, etc. C D regnum Dei s. Fortem quidem dicit diabolum, qui adversus he- minum genus prævaluerat. Atrium ejusdem appel- lat terrenum a mortalibus habitatum spatium : pos- sessiones vero ejus illa omnia quæ olim Servatori ostendens aiebat: Hæc omnia tibi dabo, si procidens adoraveris me us, nempe cum in excelso monte cun-- cta ill¡ mundi regna gloriamque ejusdem ostende- bat. Sed olim quidem hæ possessiones ejus in pace erant, auferente nemine. Sed cum fortior eo super- veniens, eumque oppugnans vinculis alligavit, tunc et ejusdem armaturam abstulit cui confidebat, et spo- lia direpta distribuit. Porro armaturæ nomine-dis bolici polytheismi errorem innuit. Arma enim dia- boli sunt dæmones ubique terrarum constituti, au- xiliares ejus adversus homines tyrannidis. Spolia quidem erant ejusdem, hominum animæ diabolicis armis in captivitatem abductæ ; sed enim illum quo- que horribilem tyrannum Christus vinculis irre- tiens, universam ejus armaturam dissipavit, dæmo- nes videlicet et impuros spiritus, et adversarias potestates. Spolia vero ejus', gentes inquam tyran- nide ipsius quondam oppressas, vetere servitute om- nes ereptas, ducibus suis tradidit, videlicet nutu ejus pro cœlorum regno militantibus, id est apostolis et horum successoribus. De quibus spoliis mire pro- elamatum fuerat in prophetia dicente: Rex virtu- tum Dilecti, speciei domus dividere spolia ". Signa vero hæc sunt manifesta divini regni prosternentis ac destruentis quemlibet principatum, potestatem ac vim, et diabolicam omnem polytheismi tyranni- dem : quod regnum jam in orbe inter homines pre- valere incipiebat. Idcirco ait Servator: Quod si ego in Spiritu Dei ejicio dæmonia, utique pervenit in vos Cum autem inducent vos in synagogas, etc. Sic ergo illos bono animo esse jubebat et ala- critate replebat, dum divini participes Spiritus esse affirmabat. Quidni enin Aducia eos, confidentia, et alacritate plenos esse oportebat? Quidni audacter ad judicum regumque tribunalia ire, cum præemoniti fuissent non debere eos meditato studio apud nia- Matth. XII, 28. ** CAP. XII, 11. * CAP. XI, 21. ** Matth. 1v, 9. "Psal. LXVII, 43. phunia, līb. 111, 57. PATROL. GR. XXIV. (57) De forti armato, id est diabolo, qui a Christo fuit debellatus, breviter dicitur etiain in Theo-
When they bring you before the synagoguesὍταν δὲ προσφέρωσιν ὑμᾶς ἐπὶ τὰς συναγωγὰς, κ
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Ὅταν δὲ προσφέρωσιν ὑμᾶς ἐπὶ τὰς συναγωγὰς, κ. τ. λ. Οὕτω δῆτα φρονήματος αὐτοὺς ἐπλήρου καὶ θάρσους διὰ τοῦ μεθέξειν αὐτοὺς θείου Πνεύματος ἐπαγγέλλεσθαι· δι’ αὐτοῦ γὰρ καὶ δυναμοῦσθαι εἰκὸς ἦν αὐτούς. Καὶ πῶς γὰρ οὐκ ἔμελλον παραστήματος καὶ θάρσους καὶ προθυμίας ἐμπίμπλασθαι ἀγαθῆς; πῶς δὲ μὴ θαρσαλέως χωρεῖν ἐφ’ ἡγεμονικὰ καὶ βασιλικὰ δικαστήρια, οἱ προμεμαθηκότες, ὅτι μὴ αὐτοὶ εἶεν οἱ μέλλοντες πεφροντισμένως τοῖς ἄρχουσιν ἀπολογεῖσθαι, ἄλλη δέ τις ἐν αὐτοῖς ἔνθεος δύναμις, δι’ ἧς καὶ ἡγεμόσιν ἔμελλον ἀκαταπλήκτως ὁμιλεῖν καὶ αὐτοῖς βασιλεῦσι; Καὶ ταῦτα δὲ λέγοντι τῷ διδασκάλῳ ἀκόλουθον ἦν τοὺς μαθητὰς ἀδιστάκτως πιστεύειν, κατὰ μηδένα τε τρόπον ἀμφιβόλως ἔχειν, προειληφότας τῶν λόγων τὴν πεῖραν διὰ τῶν ἔμπροσθεν ἐπηγγελμένων, ὧν τὴν πίστιν αὐτοῖς ἔργοις παρειλήφεισαν.
COMMENTARIA IN LUCAM. γνωρίσματα δὲ παρέχοντας τοῦ κηρύγματος, διὰ τοῦ θεραπεύειν τοὺς παρ' αὐτοῖς ἀσθενεῖς, καὶ οὐδὲν πλέον τῆς ἐφημέρου τροφῆς ἀποφέρεσθαι· δ δὴ παρίστη λέγων· Εσθίετε τὰ παρατιθέμενα ὑμῖν, καὶ θερα πεύετε τοὺς ἐν αὐτοῖς ἀσθενεῖς. Ἐπειδὴ δ᾽ ἀντέπι- πτεν, εἰ οὖν μὴ εὑρεθείη τις ἄξιος τῆς δηλωθείσης υποδοχῆς, τί χρὴ πράττειν αὐτούς; ἀκολούθως καὶ περὶ τούτων ἐπάκουσον οἷα διδάσκει λέγων ἐξῆς· Εἰς Αν δ' ἂν πόλιν εἰσέρχησθε, καὶ μὴ δέχωνται ὑμᾶς, κ. τ. λ. Ὅταν ὁ ἰσχυρὸς καθωπλισμένος φυλάσσῃ τὴν ἑαυτοῦ αὐλὴν, κ. τ. λ. Ισχυρὸν μὲν τὸν κατισχύσαντα, τοῦ γένους τῶν ἀν θρώπων διάβολον λέγει· αὐλὴν δὲ αὐτοῦ τὴν περίγειον τῶν θνητῶν τόπον (57) · ὑπάρχοντα δὲ πάντ' ἐκεῖνα δ δὴ ἐπιδείξας τῷ Σωτῆρι ποτε ἔλεγεν· Ταῦτά σοι πάντα δώσω, ἐὰν πεσών προσκυνήσῃς μοι, ὅτε ἐν τῷ ὑψηλῷ ὄρει ἔδειξεν αὐτῷ τὰς βασιλείας τοῦ κόσ σμου καὶ τὴν δόξαν αὐτοῦ. ᾿Αλλὰ πάλαι μὲν ταῦτα αὐτοῦ τὰ ὑπάρχοντα ἐν εἰρήνῃ ἦν, μηδενὸς αὐτοῦ ἀφο αιρουμένου· ὅτε γε μὴν ὁ ἰσχυρότερος αὐτοῦ ἐπελ- θὼν καταπαλαίσας τε αὐτὸν δεσμοῖς περιέβαλε, τότε καὶ τὴν πανοπλίαν αὐτοῦ ἀφείλετο, ἐφ' ᾗ ἐπεποίθει, καὶ τὰ σκύλα αὐτοῦ ἁρπάσας διέδωκε. Πανοπλίαν δὲ αὐτοῦ τὴν τῶν δαιμόνων πολύθεον πλάνην ηνίξατο. Όπλα γὰρ διαβόλου οἱ πανταχοῦ γῆς ἱδρυμένοι δαί μονες συνεργούντες αὐτοῦ τῇ κατὰ τῶν ἀνθρώπων τυραννίδι· σκύλα δὲ ἦταν αὐτοῦ α! τῶν ἀνθρώπων ψυχαὶ ὑπὸ τῆς διαβολικῆς πανοπλίας αἰχμάλωτοι ἀπηγμέναι. ᾿Αλλὰ τὸν μὲν δεινὸν ἐκεῖνον τύραννον δ Χριστὸς δεσμοῖς περιβαλών, πᾶσαν αὐτοῦ διεσκέδασε τὴν πανοπλίαν, τοὺς δαίμονας δηλαδὴ καὶ τὰ πνεύ ματα τὰ ἀκάθαρτα, τὰς δυνάμεις τε τὰς ἀντικειμέ- νας· τὰ δὲ σκύλα αὐτοῦ, τὰ πάλαι δεδουλωμένα τῇ τυραννίδι αὐτοῦ, ἔθνη φημὶ πάντα μεταστησάμενα τῆς παλαιᾶς δουλείας, διαδέδωκεν οἰκείοις ἡγεμόσι καὶ ἄρχουσι τοῖς ὑπ' αὐτὸν στρατιώταις τῆς τῶν οὐ ρανῶν βασιλείας, ἀποστόλοις δηλαδὴ καὶ τοῖς τούτων διαδόχοις. Περὶ ὧν σκύλων θαυμαστῶς προανεφωνεῖτο ἐν προφητεία φασκούσῃ· Ὁ Βασιλεὺς τῶν δυνά- μπων τοῦ ᾿Αγαπητού, τῇ ὡραιότητι του οίκου διελέσθαι σκύλα. Τεκμήρια δὲ ταῦτα ἐναργῆ τῆς - τοῦ Θεοῦ βασιλείας καθαιρούσης καὶ ταπεινούσης πᾶσαν ἀρχὴν καὶ ἐξουσίαν καὶ δύναμιν, καὶ πᾶσαν τὴν πολύθεον καὶ δαιμονικὴν τυραννίδα, τῶν δ' ἐπὶ γῆς ἐνθρώπων ἐπικρατεῖν ἀρχομένης. Διό φησι Σω- τήρ· Εἰ δ' ἐγὼ ἐν Πνεύματι Θεοῦ ἐκβάλλω τὰ δαιμόνια, ἄρα ἔφθασεν ἐφ' ὑμᾶς ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ. Β *Οταν δὲ προσφέρωσιν ὑμᾶς ἐπὶ τὰς συναγωγάς, κ. τ. λ. Οὕτω δήτα φρονήματος αὐτοὺς ἐπλήρου καὶ θάρ σους διὰ τοῦ μεθέξειν αὐτοὺς θείου Πνεύματος επαγ γέλλεσθαι· δι' αὐτοῦ γὰρ καὶ δυναμοῦσθαι εἰκὸς ἦν αὐτούς. Καὶ πῶς γὰρ οὐκ ἔμελλον παραστήματος καὶ Θάρσους καὶ προθυμίας εμπίμπλασθαι ἀγαθῆς; πῶς δὲ μὴ θαρσαλέως χωρεῖν ἐφ' ἡγεμονικὰ καὶ βασιλικά A sed prædicationis argumenta exhibentes, curandis qui apud illos forent infirmis, neque propterea quid- quam ultra quotidiana alimenta accipientes. Quam rem ita edixit : Manducate quæ apponuntur vobis, et curate infirmos, qui apud eos sunt. Quia vero illud obstabat, nempe si ergo nemo dignus vos ho- spitio recipiendi fuerit, quid factu opus erit ? con- sequenter audi quid hac super re in sequentibus dicat: Si quam vero in urbem intraveritis, minimeque vos exceperint, etc. ** Cum fortis armatus custodit atrium suum, etc. C D regnum Dei s. Fortem quidem dicit diabolum, qui adversus he- minum genus prævaluerat. Atrium ejusdem appel- lat terrenum a mortalibus habitatum spatium : pos- sessiones vero ejus illa omnia quæ olim Servatori ostendens aiebat: Hæc omnia tibi dabo, si procidens adoraveris me us, nempe cum in excelso monte cun-- cta ill¡ mundi regna gloriamque ejusdem ostende- bat. Sed olim quidem hæ possessiones ejus in pace erant, auferente nemine. Sed cum fortior eo super- veniens, eumque oppugnans vinculis alligavit, tunc et ejusdem armaturam abstulit cui confidebat, et spo- lia direpta distribuit. Porro armaturæ nomine-dis bolici polytheismi errorem innuit. Arma enim dia- boli sunt dæmones ubique terrarum constituti, au- xiliares ejus adversus homines tyrannidis. Spolia quidem erant ejusdem, hominum animæ diabolicis armis in captivitatem abductæ ; sed enim illum quo- que horribilem tyrannum Christus vinculis irre- tiens, universam ejus armaturam dissipavit, dæmo- nes videlicet et impuros spiritus, et adversarias potestates. Spolia vero ejus', gentes inquam tyran- nide ipsius quondam oppressas, vetere servitute om- nes ereptas, ducibus suis tradidit, videlicet nutu ejus pro cœlorum regno militantibus, id est apostolis et horum successoribus. De quibus spoliis mire pro- elamatum fuerat in prophetia dicente: Rex virtu- tum Dilecti, speciei domus dividere spolia ". Signa vero hæc sunt manifesta divini regni prosternentis ac destruentis quemlibet principatum, potestatem ac vim, et diabolicam omnem polytheismi tyranni- dem : quod regnum jam in orbe inter homines pre- valere incipiebat. Idcirco ait Servator: Quod si ego in Spiritu Dei ejicio dæmonia, utique pervenit in vos Cum autem inducent vos in synagogas, etc. Sic ergo illos bono animo esse jubebat et ala- critate replebat, dum divini participes Spiritus esse affirmabat. Quidni enin Aducia eos, confidentia, et alacritate plenos esse oportebat? Quidni audacter ad judicum regumque tribunalia ire, cum præemoniti fuissent non debere eos meditato studio apud nia- Matth. XII, 28. ** CAP. XII, 11. * CAP. XI, 21. ** Matth. 1v, 9. "Psal. LXVII, 43. phunia, līb. 111, 57. PATROL. GR. XXIV. (57) De forti armato, id est diabolo, qui a Christo fuit debellatus, breviter dicitur etiain in Theo-
Οἱ γοῦν ἀσθενοῦντας λόγου δυνάμει θείου ῥωννύντες, νόσον τε τὴν ἀνίατον ἐν ἀνθρώποις λέπραν καὶ τὰ λοιπὰ πάθη τῶν σωμάτων ἀποκαθαίρειν οἷοί τε, δαίμονάς τε λυμαντικοὺς ἀνθρώπων ἐλαύνειν οὐ διά τινος περιέργου μαγγανείας, διὰ δὲ μόνης τῆς ὑπ’ αὐτοῦ χορηγηθείσης αὐτοῖς ἐνθέου χάριτος, πῶς οὐκ ἔμελλον καὶ τοῖς δευτέροις τοῖς περὶ τοῦ μηδὲν μεριμνᾷν μέλλοντας δικαστηρίοις παρεστάναι, ἡγεμόσι τε καὶ βασιλεῦσιν ὁμιλεῖν πιστεύειν; Πῶς δ’ οὐκ ἔμελλον ἐπιθαρσεῖν τῇ ἐπαγγελίᾳ τοῦ δοθησομένου αὐτοῖς Πνεύματος
COMMENTARIA IN LUCAM. γνωρίσματα δὲ παρέχοντας τοῦ κηρύγματος, διὰ τοῦ θεραπεύειν τοὺς παρ' αὐτοῖς ἀσθενεῖς, καὶ οὐδὲν πλέον τῆς ἐφημέρου τροφῆς ἀποφέρεσθαι· δ δὴ παρίστη λέγων· Εσθίετε τὰ παρατιθέμενα ὑμῖν, καὶ θερα πεύετε τοὺς ἐν αὐτοῖς ἀσθενεῖς. Ἐπειδὴ δ᾽ ἀντέπι- πτεν, εἰ οὖν μὴ εὑρεθείη τις ἄξιος τῆς δηλωθείσης υποδοχῆς, τί χρὴ πράττειν αὐτούς; ἀκολούθως καὶ περὶ τούτων ἐπάκουσον οἷα διδάσκει λέγων ἐξῆς· Εἰς Αν δ' ἂν πόλιν εἰσέρχησθε, καὶ μὴ δέχωνται ὑμᾶς, κ. τ. λ. Ὅταν ὁ ἰσχυρὸς καθωπλισμένος φυλάσσῃ τὴν ἑαυτοῦ αὐλὴν, κ. τ. λ. Ισχυρὸν μὲν τὸν κατισχύσαντα, τοῦ γένους τῶν ἀν θρώπων διάβολον λέγει· αὐλὴν δὲ αὐτοῦ τὴν περίγειον τῶν θνητῶν τόπον (57) · ὑπάρχοντα δὲ πάντ' ἐκεῖνα δ δὴ ἐπιδείξας τῷ Σωτῆρι ποτε ἔλεγεν· Ταῦτά σοι πάντα δώσω, ἐὰν πεσών προσκυνήσῃς μοι, ὅτε ἐν τῷ ὑψηλῷ ὄρει ἔδειξεν αὐτῷ τὰς βασιλείας τοῦ κόσ σμου καὶ τὴν δόξαν αὐτοῦ. ᾿Αλλὰ πάλαι μὲν ταῦτα αὐτοῦ τὰ ὑπάρχοντα ἐν εἰρήνῃ ἦν, μηδενὸς αὐτοῦ ἀφο αιρουμένου· ὅτε γε μὴν ὁ ἰσχυρότερος αὐτοῦ ἐπελ- θὼν καταπαλαίσας τε αὐτὸν δεσμοῖς περιέβαλε, τότε καὶ τὴν πανοπλίαν αὐτοῦ ἀφείλετο, ἐφ' ᾗ ἐπεποίθει, καὶ τὰ σκύλα αὐτοῦ ἁρπάσας διέδωκε. Πανοπλίαν δὲ αὐτοῦ τὴν τῶν δαιμόνων πολύθεον πλάνην ηνίξατο. Όπλα γὰρ διαβόλου οἱ πανταχοῦ γῆς ἱδρυμένοι δαί μονες συνεργούντες αὐτοῦ τῇ κατὰ τῶν ἀνθρώπων τυραννίδι· σκύλα δὲ ἦταν αὐτοῦ α! τῶν ἀνθρώπων ψυχαὶ ὑπὸ τῆς διαβολικῆς πανοπλίας αἰχμάλωτοι ἀπηγμέναι. ᾿Αλλὰ τὸν μὲν δεινὸν ἐκεῖνον τύραννον δ Χριστὸς δεσμοῖς περιβαλών, πᾶσαν αὐτοῦ διεσκέδασε τὴν πανοπλίαν, τοὺς δαίμονας δηλαδὴ καὶ τὰ πνεύ ματα τὰ ἀκάθαρτα, τὰς δυνάμεις τε τὰς ἀντικειμέ- νας· τὰ δὲ σκύλα αὐτοῦ, τὰ πάλαι δεδουλωμένα τῇ τυραννίδι αὐτοῦ, ἔθνη φημὶ πάντα μεταστησάμενα τῆς παλαιᾶς δουλείας, διαδέδωκεν οἰκείοις ἡγεμόσι καὶ ἄρχουσι τοῖς ὑπ' αὐτὸν στρατιώταις τῆς τῶν οὐ ρανῶν βασιλείας, ἀποστόλοις δηλαδὴ καὶ τοῖς τούτων διαδόχοις. Περὶ ὧν σκύλων θαυμαστῶς προανεφωνεῖτο ἐν προφητεία φασκούσῃ· Ὁ Βασιλεὺς τῶν δυνά- μπων τοῦ ᾿Αγαπητού, τῇ ὡραιότητι του οίκου διελέσθαι σκύλα. Τεκμήρια δὲ ταῦτα ἐναργῆ τῆς - τοῦ Θεοῦ βασιλείας καθαιρούσης καὶ ταπεινούσης πᾶσαν ἀρχὴν καὶ ἐξουσίαν καὶ δύναμιν, καὶ πᾶσαν τὴν πολύθεον καὶ δαιμονικὴν τυραννίδα, τῶν δ' ἐπὶ γῆς ἐνθρώπων ἐπικρατεῖν ἀρχομένης. Διό φησι Σω- τήρ· Εἰ δ' ἐγὼ ἐν Πνεύματι Θεοῦ ἐκβάλλω τὰ δαιμόνια, ἄρα ἔφθασεν ἐφ' ὑμᾶς ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ. Β *Οταν δὲ προσφέρωσιν ὑμᾶς ἐπὶ τὰς συναγωγάς, κ. τ. λ. Οὕτω δήτα φρονήματος αὐτοὺς ἐπλήρου καὶ θάρ σους διὰ τοῦ μεθέξειν αὐτοὺς θείου Πνεύματος επαγ γέλλεσθαι· δι' αὐτοῦ γὰρ καὶ δυναμοῦσθαι εἰκὸς ἦν αὐτούς. Καὶ πῶς γὰρ οὐκ ἔμελλον παραστήματος καὶ Θάρσους καὶ προθυμίας εμπίμπλασθαι ἀγαθῆς; πῶς δὲ μὴ θαρσαλέως χωρεῖν ἐφ' ἡγεμονικὰ καὶ βασιλικά A sed prædicationis argumenta exhibentes, curandis qui apud illos forent infirmis, neque propterea quid- quam ultra quotidiana alimenta accipientes. Quam rem ita edixit : Manducate quæ apponuntur vobis, et curate infirmos, qui apud eos sunt. Quia vero illud obstabat, nempe si ergo nemo dignus vos ho- spitio recipiendi fuerit, quid factu opus erit ? con- sequenter audi quid hac super re in sequentibus dicat: Si quam vero in urbem intraveritis, minimeque vos exceperint, etc. ** Cum fortis armatus custodit atrium suum, etc. C D regnum Dei s. Fortem quidem dicit diabolum, qui adversus he- minum genus prævaluerat. Atrium ejusdem appel- lat terrenum a mortalibus habitatum spatium : pos- sessiones vero ejus illa omnia quæ olim Servatori ostendens aiebat: Hæc omnia tibi dabo, si procidens adoraveris me us, nempe cum in excelso monte cun-- cta ill¡ mundi regna gloriamque ejusdem ostende- bat. Sed olim quidem hæ possessiones ejus in pace erant, auferente nemine. Sed cum fortior eo super- veniens, eumque oppugnans vinculis alligavit, tunc et ejusdem armaturam abstulit cui confidebat, et spo- lia direpta distribuit. Porro armaturæ nomine-dis bolici polytheismi errorem innuit. Arma enim dia- boli sunt dæmones ubique terrarum constituti, au- xiliares ejus adversus homines tyrannidis. Spolia quidem erant ejusdem, hominum animæ diabolicis armis in captivitatem abductæ ; sed enim illum quo- que horribilem tyrannum Christus vinculis irre- tiens, universam ejus armaturam dissipavit, dæmo- nes videlicet et impuros spiritus, et adversarias potestates. Spolia vero ejus', gentes inquam tyran- nide ipsius quondam oppressas, vetere servitute om- nes ereptas, ducibus suis tradidit, videlicet nutu ejus pro cœlorum regno militantibus, id est apostolis et horum successoribus. De quibus spoliis mire pro- elamatum fuerat in prophetia dicente: Rex virtu- tum Dilecti, speciei domus dividere spolia ". Signa vero hæc sunt manifesta divini regni prosternentis ac destruentis quemlibet principatum, potestatem ac vim, et diabolicam omnem polytheismi tyranni- dem : quod regnum jam in orbe inter homines pre- valere incipiebat. Idcirco ait Servator: Quod si ego in Spiritu Dei ejicio dæmonia, utique pervenit in vos Cum autem inducent vos in synagogas, etc. Sic ergo illos bono animo esse jubebat et ala- critate replebat, dum divini participes Spiritus esse affirmabat. Quidni enin Aducia eos, confidentia, et alacritate plenos esse oportebat? Quidni audacter ad judicum regumque tribunalia ire, cum præemoniti fuissent non debere eos meditato studio apud nia- Matth. XII, 28. ** CAP. XII, 11. * CAP. XI, 21. ** Matth. 1v, 9. "Psal. LXVII, 43. phunia, līb. 111, 57. PATROL. GR. XXIV. (57) De forti armato, id est diabolo, qui a Christo fuit debellatus, breviter dicitur etiain in Theo-
Take no thought for your soul, what you shall eat, XXΜὴ μεριμνᾶτε τῇ ψυχῇ ὑμῶν τί φάγητε, κ
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Μὴ μεριμνᾶτε τῇ ψυχῇ ὑμῶν τί φάγητε, κ. τ. λ. Καὶ ταῦτα τοῦ Κυρίου ἡμᾶς ἐπιθαρσύνοντος, μὴ χρῆναι περὶ τροφῆς μηδ’ ἕνεκεν τῶν τοῦ σώματος χρειῶν μεριμνᾷν, καὶ οὐκ ἀλογίστως προτρέποντος, σὺν παραστάσει δὲ λογικῇ παραμυθουμένου τὴν διδασκαλίαν· παρῄνει γὰρ λέγων· Μὴ μεριμνήσητε τί φάγητε ἢ τί ἐνδύσεσθε. Οὐχὶ ἡ ψυχὴ πλείων ἐστὶ τῆς τροφῆς, καὶ τὸ σῶμα τοῦ ἐνδύματος; Καὶ πρῶτος μὲν οὗτος συλλογισμὸς, συνάγων, ὅτι μὴ δέοι τινὰ περὶ ἑαυτοῦ μεριμνᾷν.
COMMENTARIA IN LUCAM. γνωρίσματα δὲ παρέχοντας τοῦ κηρύγματος, διὰ τοῦ θεραπεύειν τοὺς παρ' αὐτοῖς ἀσθενεῖς, καὶ οὐδὲν πλέον τῆς ἐφημέρου τροφῆς ἀποφέρεσθαι· δ δὴ παρίστη λέγων· Εσθίετε τὰ παρατιθέμενα ὑμῖν, καὶ θερα πεύετε τοὺς ἐν αὐτοῖς ἀσθενεῖς. Ἐπειδὴ δ᾽ ἀντέπι- πτεν, εἰ οὖν μὴ εὑρεθείη τις ἄξιος τῆς δηλωθείσης υποδοχῆς, τί χρὴ πράττειν αὐτούς; ἀκολούθως καὶ περὶ τούτων ἐπάκουσον οἷα διδάσκει λέγων ἐξῆς· Εἰς Αν δ' ἂν πόλιν εἰσέρχησθε, καὶ μὴ δέχωνται ὑμᾶς, κ. τ. λ. Ὅταν ὁ ἰσχυρὸς καθωπλισμένος φυλάσσῃ τὴν ἑαυτοῦ αὐλὴν, κ. τ. λ. Ισχυρὸν μὲν τὸν κατισχύσαντα, τοῦ γένους τῶν ἀν θρώπων διάβολον λέγει· αὐλὴν δὲ αὐτοῦ τὴν περίγειον τῶν θνητῶν τόπον (57) · ὑπάρχοντα δὲ πάντ' ἐκεῖνα δ δὴ ἐπιδείξας τῷ Σωτῆρι ποτε ἔλεγεν· Ταῦτά σοι πάντα δώσω, ἐὰν πεσών προσκυνήσῃς μοι, ὅτε ἐν τῷ ὑψηλῷ ὄρει ἔδειξεν αὐτῷ τὰς βασιλείας τοῦ κόσ σμου καὶ τὴν δόξαν αὐτοῦ. ᾿Αλλὰ πάλαι μὲν ταῦτα αὐτοῦ τὰ ὑπάρχοντα ἐν εἰρήνῃ ἦν, μηδενὸς αὐτοῦ ἀφο αιρουμένου· ὅτε γε μὴν ὁ ἰσχυρότερος αὐτοῦ ἐπελ- θὼν καταπαλαίσας τε αὐτὸν δεσμοῖς περιέβαλε, τότε καὶ τὴν πανοπλίαν αὐτοῦ ἀφείλετο, ἐφ' ᾗ ἐπεποίθει, καὶ τὰ σκύλα αὐτοῦ ἁρπάσας διέδωκε. Πανοπλίαν δὲ αὐτοῦ τὴν τῶν δαιμόνων πολύθεον πλάνην ηνίξατο. Όπλα γὰρ διαβόλου οἱ πανταχοῦ γῆς ἱδρυμένοι δαί μονες συνεργούντες αὐτοῦ τῇ κατὰ τῶν ἀνθρώπων τυραννίδι· σκύλα δὲ ἦταν αὐτοῦ α! τῶν ἀνθρώπων ψυχαὶ ὑπὸ τῆς διαβολικῆς πανοπλίας αἰχμάλωτοι ἀπηγμέναι. ᾿Αλλὰ τὸν μὲν δεινὸν ἐκεῖνον τύραννον δ Χριστὸς δεσμοῖς περιβαλών, πᾶσαν αὐτοῦ διεσκέδασε τὴν πανοπλίαν, τοὺς δαίμονας δηλαδὴ καὶ τὰ πνεύ ματα τὰ ἀκάθαρτα, τὰς δυνάμεις τε τὰς ἀντικειμέ- νας· τὰ δὲ σκύλα αὐτοῦ, τὰ πάλαι δεδουλωμένα τῇ τυραννίδι αὐτοῦ, ἔθνη φημὶ πάντα μεταστησάμενα τῆς παλαιᾶς δουλείας, διαδέδωκεν οἰκείοις ἡγεμόσι καὶ ἄρχουσι τοῖς ὑπ' αὐτὸν στρατιώταις τῆς τῶν οὐ ρανῶν βασιλείας, ἀποστόλοις δηλαδὴ καὶ τοῖς τούτων διαδόχοις. Περὶ ὧν σκύλων θαυμαστῶς προανεφωνεῖτο ἐν προφητεία φασκούσῃ· Ὁ Βασιλεὺς τῶν δυνά- μπων τοῦ ᾿Αγαπητού, τῇ ὡραιότητι του οίκου διελέσθαι σκύλα. Τεκμήρια δὲ ταῦτα ἐναργῆ τῆς - τοῦ Θεοῦ βασιλείας καθαιρούσης καὶ ταπεινούσης πᾶσαν ἀρχὴν καὶ ἐξουσίαν καὶ δύναμιν, καὶ πᾶσαν τὴν πολύθεον καὶ δαιμονικὴν τυραννίδα, τῶν δ' ἐπὶ γῆς ἐνθρώπων ἐπικρατεῖν ἀρχομένης. Διό φησι Σω- τήρ· Εἰ δ' ἐγὼ ἐν Πνεύματι Θεοῦ ἐκβάλλω τὰ δαιμόνια, ἄρα ἔφθασεν ἐφ' ὑμᾶς ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ. Β *Οταν δὲ προσφέρωσιν ὑμᾶς ἐπὶ τὰς συναγωγάς, κ. τ. λ. Οὕτω δήτα φρονήματος αὐτοὺς ἐπλήρου καὶ θάρ σους διὰ τοῦ μεθέξειν αὐτοὺς θείου Πνεύματος επαγ γέλλεσθαι· δι' αὐτοῦ γὰρ καὶ δυναμοῦσθαι εἰκὸς ἦν αὐτούς. Καὶ πῶς γὰρ οὐκ ἔμελλον παραστήματος καὶ Θάρσους καὶ προθυμίας εμπίμπλασθαι ἀγαθῆς; πῶς δὲ μὴ θαρσαλέως χωρεῖν ἐφ' ἡγεμονικὰ καὶ βασιλικά A sed prædicationis argumenta exhibentes, curandis qui apud illos forent infirmis, neque propterea quid- quam ultra quotidiana alimenta accipientes. Quam rem ita edixit : Manducate quæ apponuntur vobis, et curate infirmos, qui apud eos sunt. Quia vero illud obstabat, nempe si ergo nemo dignus vos ho- spitio recipiendi fuerit, quid factu opus erit ? con- sequenter audi quid hac super re in sequentibus dicat: Si quam vero in urbem intraveritis, minimeque vos exceperint, etc. ** Cum fortis armatus custodit atrium suum, etc. C D regnum Dei s. Fortem quidem dicit diabolum, qui adversus he- minum genus prævaluerat. Atrium ejusdem appel- lat terrenum a mortalibus habitatum spatium : pos- sessiones vero ejus illa omnia quæ olim Servatori ostendens aiebat: Hæc omnia tibi dabo, si procidens adoraveris me us, nempe cum in excelso monte cun-- cta ill¡ mundi regna gloriamque ejusdem ostende- bat. Sed olim quidem hæ possessiones ejus in pace erant, auferente nemine. Sed cum fortior eo super- veniens, eumque oppugnans vinculis alligavit, tunc et ejusdem armaturam abstulit cui confidebat, et spo- lia direpta distribuit. Porro armaturæ nomine-dis bolici polytheismi errorem innuit. Arma enim dia- boli sunt dæmones ubique terrarum constituti, au- xiliares ejus adversus homines tyrannidis. Spolia quidem erant ejusdem, hominum animæ diabolicis armis in captivitatem abductæ ; sed enim illum quo- que horribilem tyrannum Christus vinculis irre- tiens, universam ejus armaturam dissipavit, dæmo- nes videlicet et impuros spiritus, et adversarias potestates. Spolia vero ejus', gentes inquam tyran- nide ipsius quondam oppressas, vetere servitute om- nes ereptas, ducibus suis tradidit, videlicet nutu ejus pro cœlorum regno militantibus, id est apostolis et horum successoribus. De quibus spoliis mire pro- elamatum fuerat in prophetia dicente: Rex virtu- tum Dilecti, speciei domus dividere spolia ". Signa vero hæc sunt manifesta divini regni prosternentis ac destruentis quemlibet principatum, potestatem ac vim, et diabolicam omnem polytheismi tyranni- dem : quod regnum jam in orbe inter homines pre- valere incipiebat. Idcirco ait Servator: Quod si ego in Spiritu Dei ejicio dæmonia, utique pervenit in vos Cum autem inducent vos in synagogas, etc. Sic ergo illos bono animo esse jubebat et ala- critate replebat, dum divini participes Spiritus esse affirmabat. Quidni enin Aducia eos, confidentia, et alacritate plenos esse oportebat? Quidni audacter ad judicum regumque tribunalia ire, cum præemoniti fuissent non debere eos meditato studio apud nia- Matth. XII, 28. ** CAP. XII, 11. * CAP. XI, 21. ** Matth. 1v, 9. "Psal. LXVII, 43. phunia, līb. 111, 57. PATROL. GR. XXIV. (57) De forti armato, id est diabolo, qui a Christo fuit debellatus, breviter dicitur etiain in Theo-
PG 24:554Εἰ γὰρ τροφῆς, τῆς ἀπὸ γῆς φυομένης, μείζων καὶ κρείττων, καὶ τιμιωτέρα τυγχάνει ἡ ἀνθρώπου ψυχὴ, λογικὴ οὖσα καὶ νοερὰ οὐσία, ταύτην δὲ μὴ οὖσαν εἰς τὸ εἶναι παρήγαγεν ὁ Θεὸς, καὶ ταύτης ἡμῖν μηδὲν μεριμνήσασι μετέδωκε, ἐμψύχους ἡμᾶς καὶ λογικοὺς ἀπεργασάμενος, τί χρὴ φροντίζειν περὶ τοῦ χείρονος, ὅπερ ἐστὶν ἡ τροφή; Ὁ γὰρ τὸ κρεῖττον δεδωκὼς οὐκ ἀδυνατήσει καὶ τὸ χρειῶδες αὐτοῦ παρασχεῖν. Καὶ ἐπὶ τῆς τοῦ σώματος περιβολῆς ὁ αὐτὸς λόγος. Εἰ γὰρ ἀνωμολόγηται τὸ τοῦ ζώου σῶμα ἀπαραθέτῳ συγκρίσει κρεῖττον εἶναι τοῦ ἔξωθεν αὐτῷ περικειμένου ἐνδύματος, τὸ δ’ ὅλον σῶμα ζωῆς μετέχον καὶ ψυχῆς ὁ Δημιουργὸς αὐτὸς συνεστήσατο· τί χρὴ ἀγωνιᾷν μὴ ἄρα ἀδυνατήσῃ τὸ χεῖρον παρασχεῖν, τοῦτο δ’ ἦν τὸ ἔνδυμα, ὁ τὸ κρεῖττον ὑποστησάμενος; Οὗτος μὲν οὖν πρῶτος ἀποδεικτικὸς συλλογισμός. Καὶ δευτέρῳ κέχρηται παραδείγματι λέγων· Ἐμβλέψατε εἰς τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ, ὅτι οὐ σπείρουσι, καὶ ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος τρέφει αὐτά. Οὐχ ὑμεῖς μᾶλλον διαφέρετε αὐτῶν;
COMMENTARIA IN LUCAM. γνωρίσματα δὲ παρέχοντας τοῦ κηρύγματος, διὰ τοῦ θεραπεύειν τοὺς παρ' αὐτοῖς ἀσθενεῖς, καὶ οὐδὲν πλέον τῆς ἐφημέρου τροφῆς ἀποφέρεσθαι· δ δὴ παρίστη λέγων· Εσθίετε τὰ παρατιθέμενα ὑμῖν, καὶ θερα πεύετε τοὺς ἐν αὐτοῖς ἀσθενεῖς. Ἐπειδὴ δ᾽ ἀντέπι- πτεν, εἰ οὖν μὴ εὑρεθείη τις ἄξιος τῆς δηλωθείσης υποδοχῆς, τί χρὴ πράττειν αὐτούς; ἀκολούθως καὶ περὶ τούτων ἐπάκουσον οἷα διδάσκει λέγων ἐξῆς· Εἰς Αν δ' ἂν πόλιν εἰσέρχησθε, καὶ μὴ δέχωνται ὑμᾶς, κ. τ. λ. Ὅταν ὁ ἰσχυρὸς καθωπλισμένος φυλάσσῃ τὴν ἑαυτοῦ αὐλὴν, κ. τ. λ. Ισχυρὸν μὲν τὸν κατισχύσαντα, τοῦ γένους τῶν ἀν θρώπων διάβολον λέγει· αὐλὴν δὲ αὐτοῦ τὴν περίγειον τῶν θνητῶν τόπον (57) · ὑπάρχοντα δὲ πάντ' ἐκεῖνα δ δὴ ἐπιδείξας τῷ Σωτῆρι ποτε ἔλεγεν· Ταῦτά σοι πάντα δώσω, ἐὰν πεσών προσκυνήσῃς μοι, ὅτε ἐν τῷ ὑψηλῷ ὄρει ἔδειξεν αὐτῷ τὰς βασιλείας τοῦ κόσ σμου καὶ τὴν δόξαν αὐτοῦ. ᾿Αλλὰ πάλαι μὲν ταῦτα αὐτοῦ τὰ ὑπάρχοντα ἐν εἰρήνῃ ἦν, μηδενὸς αὐτοῦ ἀφο αιρουμένου· ὅτε γε μὴν ὁ ἰσχυρότερος αὐτοῦ ἐπελ- θὼν καταπαλαίσας τε αὐτὸν δεσμοῖς περιέβαλε, τότε καὶ τὴν πανοπλίαν αὐτοῦ ἀφείλετο, ἐφ' ᾗ ἐπεποίθει, καὶ τὰ σκύλα αὐτοῦ ἁρπάσας διέδωκε. Πανοπλίαν δὲ αὐτοῦ τὴν τῶν δαιμόνων πολύθεον πλάνην ηνίξατο. Όπλα γὰρ διαβόλου οἱ πανταχοῦ γῆς ἱδρυμένοι δαί μονες συνεργούντες αὐτοῦ τῇ κατὰ τῶν ἀνθρώπων τυραννίδι· σκύλα δὲ ἦταν αὐτοῦ α! τῶν ἀνθρώπων ψυχαὶ ὑπὸ τῆς διαβολικῆς πανοπλίας αἰχμάλωτοι ἀπηγμέναι. ᾿Αλλὰ τὸν μὲν δεινὸν ἐκεῖνον τύραννον δ Χριστὸς δεσμοῖς περιβαλών, πᾶσαν αὐτοῦ διεσκέδασε τὴν πανοπλίαν, τοὺς δαίμονας δηλαδὴ καὶ τὰ πνεύ ματα τὰ ἀκάθαρτα, τὰς δυνάμεις τε τὰς ἀντικειμέ- νας· τὰ δὲ σκύλα αὐτοῦ, τὰ πάλαι δεδουλωμένα τῇ τυραννίδι αὐτοῦ, ἔθνη φημὶ πάντα μεταστησάμενα τῆς παλαιᾶς δουλείας, διαδέδωκεν οἰκείοις ἡγεμόσι καὶ ἄρχουσι τοῖς ὑπ' αὐτὸν στρατιώταις τῆς τῶν οὐ ρανῶν βασιλείας, ἀποστόλοις δηλαδὴ καὶ τοῖς τούτων διαδόχοις. Περὶ ὧν σκύλων θαυμαστῶς προανεφωνεῖτο ἐν προφητεία φασκούσῃ· Ὁ Βασιλεὺς τῶν δυνά- μπων τοῦ ᾿Αγαπητού, τῇ ὡραιότητι του οίκου διελέσθαι σκύλα. Τεκμήρια δὲ ταῦτα ἐναργῆ τῆς - τοῦ Θεοῦ βασιλείας καθαιρούσης καὶ ταπεινούσης πᾶσαν ἀρχὴν καὶ ἐξουσίαν καὶ δύναμιν, καὶ πᾶσαν τὴν πολύθεον καὶ δαιμονικὴν τυραννίδα, τῶν δ' ἐπὶ γῆς ἐνθρώπων ἐπικρατεῖν ἀρχομένης. Διό φησι Σω- τήρ· Εἰ δ' ἐγὼ ἐν Πνεύματι Θεοῦ ἐκβάλλω τὰ δαιμόνια, ἄρα ἔφθασεν ἐφ' ὑμᾶς ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ. Β *Οταν δὲ προσφέρωσιν ὑμᾶς ἐπὶ τὰς συναγωγάς, κ. τ. λ. Οὕτω δήτα φρονήματος αὐτοὺς ἐπλήρου καὶ θάρ σους διὰ τοῦ μεθέξειν αὐτοὺς θείου Πνεύματος επαγ γέλλεσθαι· δι' αὐτοῦ γὰρ καὶ δυναμοῦσθαι εἰκὸς ἦν αὐτούς. Καὶ πῶς γὰρ οὐκ ἔμελλον παραστήματος καὶ Θάρσους καὶ προθυμίας εμπίμπλασθαι ἀγαθῆς; πῶς δὲ μὴ θαρσαλέως χωρεῖν ἐφ' ἡγεμονικὰ καὶ βασιλικά A sed prædicationis argumenta exhibentes, curandis qui apud illos forent infirmis, neque propterea quid- quam ultra quotidiana alimenta accipientes. Quam rem ita edixit : Manducate quæ apponuntur vobis, et curate infirmos, qui apud eos sunt. Quia vero illud obstabat, nempe si ergo nemo dignus vos ho- spitio recipiendi fuerit, quid factu opus erit ? con- sequenter audi quid hac super re in sequentibus dicat: Si quam vero in urbem intraveritis, minimeque vos exceperint, etc. ** Cum fortis armatus custodit atrium suum, etc. C D regnum Dei s. Fortem quidem dicit diabolum, qui adversus he- minum genus prævaluerat. Atrium ejusdem appel- lat terrenum a mortalibus habitatum spatium : pos- sessiones vero ejus illa omnia quæ olim Servatori ostendens aiebat: Hæc omnia tibi dabo, si procidens adoraveris me us, nempe cum in excelso monte cun-- cta ill¡ mundi regna gloriamque ejusdem ostende- bat. Sed olim quidem hæ possessiones ejus in pace erant, auferente nemine. Sed cum fortior eo super- veniens, eumque oppugnans vinculis alligavit, tunc et ejusdem armaturam abstulit cui confidebat, et spo- lia direpta distribuit. Porro armaturæ nomine-dis bolici polytheismi errorem innuit. Arma enim dia- boli sunt dæmones ubique terrarum constituti, au- xiliares ejus adversus homines tyrannidis. Spolia quidem erant ejusdem, hominum animæ diabolicis armis in captivitatem abductæ ; sed enim illum quo- que horribilem tyrannum Christus vinculis irre- tiens, universam ejus armaturam dissipavit, dæmo- nes videlicet et impuros spiritus, et adversarias potestates. Spolia vero ejus', gentes inquam tyran- nide ipsius quondam oppressas, vetere servitute om- nes ereptas, ducibus suis tradidit, videlicet nutu ejus pro cœlorum regno militantibus, id est apostolis et horum successoribus. De quibus spoliis mire pro- elamatum fuerat in prophetia dicente: Rex virtu- tum Dilecti, speciei domus dividere spolia ". Signa vero hæc sunt manifesta divini regni prosternentis ac destruentis quemlibet principatum, potestatem ac vim, et diabolicam omnem polytheismi tyranni- dem : quod regnum jam in orbe inter homines pre- valere incipiebat. Idcirco ait Servator: Quod si ego in Spiritu Dei ejicio dæmonia, utique pervenit in vos Cum autem inducent vos in synagogas, etc. Sic ergo illos bono animo esse jubebat et ala- critate replebat, dum divini participes Spiritus esse affirmabat. Quidni enin Aducia eos, confidentia, et alacritate plenos esse oportebat? Quidni audacter ad judicum regumque tribunalia ire, cum præemoniti fuissent non debere eos meditato studio apud nia- Matth. XII, 28. ** CAP. XII, 11. * CAP. XI, 21. ** Matth. 1v, 9. "Psal. LXVII, 43. phunia, līb. 111, 57. PATROL. GR. XXIV. (57) De forti armato, id est diabolo, qui a Christo fuit debellatus, breviter dicitur etiain in Theo-
PG 24:555Εἰ γὰρ τούτοις, ὧν μὴ πατὴρ τυγχάνει, ταῦτα δ’ ἦν τὰ πετεινὰ, τῆς αὐτάρκους τροφῆς προὐνόησεν ὁ τῶν ἁπάντων κηδεμὼν καὶ προνοητὴς Θεὸς, ὑμῶν τῶν κατ’ εἰκόνα τὴν αὐτοῦ πεποιημένων, διὰ τὴν ἐν ὑμῖν νοερὰν καὶ λογικὴν οὐσίαν πατὴρ τυγχάνων, πῶς οὐ πᾶσαν ποιήσεται τῆς ζωῆς φροντίδα; καὶ θρέψει γε ὑμᾶς ἀμερίμνως, οἷα πατὴρ υἱοῖς ἐξ ἑτοίμου παρέχων τὰ πρὸς τὴν χρείαν μᾶλλον ἢ τοῖς πετεινοῖς τοῦ οὐρανοῦ, οἷς ἀκοπιάτως ἄσπαρτα καὶ ἀνήροτα τὰ πρὸς τροφὴν πορίζεται, τοῦ ὑμετέρου Πατρὸς ὁμοῦ καὶ ζωὴν αὐτοῖς καὶ τροφὴν δωρουμένου. Σφόδρα δ’ ἀκριβῶς ἐπὶ προτροπῇ τῶν αὐτοῦ μαθητῶν οὐχ ἁπλῷ παραδείγματι τῷ τῶν ἀλόγων ἐχρήσατο ζώων· οὐκ οὖν ἑρπετῶν οὐδὲ κτηνῶν οὐδὲ μὴν ἰχθύων ἐμνημόνευσεν, ἀλλ’ οὐδ’ ὀρνέων ἁπλῶς εἶπεν, ἐπειδὴ καὶ τούτων τὰ μὲν σαρκοφαγεῖ, τὰ δὲ γῆν σιτεῖται, τὰ δ’ ἀλληλοφαγεῖ. Διὸ τῶν νεκροβόρων καὶ σαρκοβόρων ἀφορίσας τὰ σπερμοφάγα τῶν πετεινῶν, καὶ ταῦτα δηλώσας διὰ τοῦ φάναι· Οὐ σπείρουσιν οὐδὲ θερίζουσιν οὐδὲ συνάγουσιν εἰς ἀποθήκας, καὶ ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος τρέφει αὐτά·
Δ δικαστήρια, οι προμεμαθηκότες, ὅτι μὴ αὐτοὶ εἶεν οἱ μέλλοντες πεφροντισμένως τοῖς ἄρχουσιν ἀπολογεί σθαι, ἄλλη δέ τις ἐν αὐτοῖς ἔνθεος δύναμις, δι' ἧς καὶ ἡγεμόσιν ἔμελλον ἀκαταπλήκτως ὁμιλεῖν καὶ αὐτοῖς βασιλεῦσι; Καὶ ταῦτα δὲ λέγοντι τῷ διδασκάλῳ ἀκό λουθον ἦν τοὺς μαθητὰς ἀδιστάκτως πιστεύειν, κατὰ μηδένα τε τρόπον ἀμφιβόλως ἔχειν, προειληφότας τῶν λόγων τὴν πεῖραν διὰ τῶν ἔμπροσθεν ἐπηγγελ μένων, ὧν τὴν πίστιν αὐτοῖς ἔργοις παρειλήφεισαν. Οἱ γοῦν ἀσθενοῦντας λόγου δυνάμει θείου φωννύντες, νόσον τε τὴν ἀνίατον ἐν ἀνθρώποις λέπραν καὶ τὰ λαπὰ πάθη τῶν σωμάτων ἀποκαθαίρειν οἷοί τε, και μονάς τε λυμαντικοὺς ἀνθρώπων έλαύνειν οὐ διά τ νος περιέργου μαγγανείας, διὰ δὲ μόνης τῆς ὑπ' αὐ τοῦ χορηγηθείσης αὐτοῖς ἐνθέου χάριτος, πῶς οὔτε Β έμελλον καὶ τοῖς δευτέροις τοῖς περὶ τοῦ μηδὲν μερι μνήν μέλλοντας δικαστηρίοις παρεστάναι, ἡγεμόσι τε καὶ βασιλεῦσιν ὁμιλεῖν πιστεύειν ; Πῶς δ᾽ οὐκ ἔμελ λον ἐπιθαρσεῖν τῇ ἐπαγγελίᾳ τοῦ δοθησομένων αὐτοῖς Πνεύματος Μὴ μεριμνάτε τῇ ψυχῇ ὑμῶν τί φάγητε, κ. τ. λ Καὶ ταῦτα τοῦ Κυρίου ἡμᾶς ἐπιθαρσύνοντος, μὴ χρῆναι περὶ τροφῆς μηδ' ἕνεκεν τῶν τοῦ σώματος χρειών μεριμνών, καὶ οὐκ ἀλογίστως προτρέποντος, σὺν παραστάσει δὲ λογικῇ παραμυθουμένου τὴν διδα- σκαλίαν· παρήνει γαρ λέγων· Μὴ μεριμνήσητε τί φά γητε ἢ τί ἐνδύσεσθε. Οὐχὶ ἡ ψυχὴ πλείων ἐστὶ τῆς τροφῆς, καὶ τὸ σῶμα τοῦ ἐνδύματος; Καὶ πρῶτος μὲν οὗτος συλλογισμός, συνάγων, ὅτι μὴ δέοι τινά περὶ ἑαυτοῦ μεριμναν. Εἰ γὰρ τροφῆς, τῆς ἀπὸ γῆς φυομένης, μείζων καὶ κρείττων, καὶ τιμιωτέρα τυγ- χάνει ἡ ἀνθρώπου ψυχή, λογικὴ οὖσα καὶ νοερά ούτ σία, ταύτην δὲ μὴ οὖσαν εἰς τὸ εἶναι παρήγαγεν ὁ Θεὸς, καὶ ταύτης ἡμῖν μηδὲν μεριμνήσασι μετέδωκε, εμψύχους ἡμᾶς καὶ λογικοὺς ἀπεργασάμενος (58), τί χρή φροντίζειν περὶ τοῦ χείρονος, ὅπερ ἐστὶν ἡ τρο φή; Ο γὰρ τὸ κρείττον δεδωκώς οὐκ ἀδυνατήσει καὶ τὸ χρειώδες αὐτοῦ παρασχεῖν. Καὶ ἐπὶ τῆς τοῦ σώ ματος περιβολῆς ὁ αὐτὸς λόγος. Εἰ γὰρ ἀνωμολόγηται τὸ τοῦ ζώου σῶμα ἀπαραθέτῳ συγκρίσει κρείττον εξω και τοῦ ἔξωθεν αὐτῷ περικειμένου ἐνδύματος, τὸ δ' ὅλον σῶμα ζωῆς μετέχον καὶ ψυχῆς ὁ Δημιουργός αὐτὸς συνεστήσατο· τί χρὴ ἀγωνιἂν μὴ ἄρα αδυνα τήσῃ τὸ χεῖρον παρασχεῖν, τοῦτο δ' ἦν τὸ ἔνδυμα, τὸ κρεῖττον ὑποστησάμενος; Οὗτος μὲν οὖν πρῶτος ἀποδεικτικός συλλογισμός. Καὶ δευτέρῳ κέχρηται παραδείγματι λέγων· Ερ βλέψατε εἰς τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ, ὅτι οὐ σπεί- ρουσι, καὶ ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος τρέφει αὐτά. Οὐχ ὑμεῖς μᾶλλον διαφέρετε αὐτῶν; Εἰ γὰρ του τοις, ὧν μὴ πατὴρ τυγχάνει, ταῦτα δ' ἦν τὰ πετεινὰ, τῆς αὐτάρκους τροφῆς προνόησεν ὁ τῶν ἁπάντων κηδεμὼν καὶ προνοητής Θεός, ὑμῶν τῶν κατ' εἰκόνα τὴν αὐτοῦ πεποιημένων, διὰ τὴν ἐν ὑμῖν νοερὰν καὶ λογικὴν οὐσίαν πατήρ τυγχάνων, πῶς οὐ πᾶσαν ποιή σεται τῆς ζωῆς φροντίδα; καὶ θρέψει γε ὑμᾶς ἀμε ρίμνως, οἷα πατὴρ υἱοῖς ἐξ ἑτοίμου παρέχων τὰ πρὸς τὴν χρείαν μᾶλλον ἢ τοῖς πετεινοῖς τοῦ οὐρανοῦ, οἷς EUSEBII CAESARIENSIS OPP. PARS HI. - EXEGETICA. gistratus semet defendere, sed aliam quamdam ad- fore hærentem ipsis divinam virtutem, cujus in- stinctu judicibus ipsisque intrepide regibus respon- suri essent? Hæc dicenti magistro consentaneum erat discipulos facile credere, ac nullatenus dubi- tare; quippe qui sermonum hórum pondus in su- perioribus dictis exploraverant, quibus fidem opera fecerant. Qui ergo infirmos divini verbi virtute re- boraverant, morbemque apud homines insanabilem lepram et alias corporum passiones purgare potue- rant, et noxios hominibus dæmones pellere hand uilis curiosis præstigiis, sed sola a Christo attributa divina gratia; eur vererentur inferioribus his tri- bunalibus intrepidi astare, et cum magistratibus ac regibus disceptare? Cur denique fiducia non auge- rentur, propter dandi ipsis Spiritus promissionem ? Nelite solliciti esse anima vestra quid manduce- tis, olc. Hæc ait Dominus cohortans nos, ne escæ corpo- risque commoditatum necessariam curam esse pu- temus; neque id temere faciens sed rationali ar- gumento magisterium suum roborans. Hortabatur enim dicens : Ne solliciti sitis quid manducetis vel quid bibatis vel quo induamini. Nonne anima plus est quam esca, et corpus plus quam vestimentum ? Et hoc quidem primum argumentum est, denon strans non debere quemquam de se esse sollicitum. Nam si alimento, quod de terra gignitur, major meliorque est atque pretiosior hominis anima, quae rationalis est et intellectualis substantia, quamque minime exsistentem ad exsistendum Deus perduxit, C nobisque minime de ea cogitantibus altribuit, quus animatos ratioualesque fecit, cur de re deteriore, id ent esca, solliciti simus? Nam qui rem potiorem dedit, is quæ usui huic sunt dare non impedietur. Et de corporis indumento idem sermo valet. Nam ci in confesso est animantis corpus incomparabiliter melius esse, quam quodvis exterius huic impositum vestimentum; et si totum corpus vilm animæque particeps Creator constituit; cur sit ambigendum, utrum ipse possit quod deterius est suppeditare, id est vestimentum, a quo nobilius circumtegitur ? Atque hoc primum demonstrativum argumentum est. D Deinde et altero exemplo utitur dicens : Respicite volatilia cœli, quoniam non serunt, et Pater vesler celestis pascit illa. Nonne vos magis pluris euis illis ”? Nam si his, quorum pater non est, nenipe volucribus, sufficientem escam præparavit omnium curator et provisor Deus, cum vos ad ejus imagio 'nem sitis conditi, vestrique propter intellectualem rationalemque substantiam pater cit, cur vitæ vo- stræ curam non geret? vosque adeo securos non alet, ceu pater Aliis prompte suppeditans quæ usui sunt, magis quam cœli volueribus, quibus sine la- bore, sine satione atque oratione escaun præbel, * CAP. XII, 22. * Matth. vi, 25. " ibid. 26. (58) Animadverte Eusebii sententiam de singulis a Deo creatis hominum animabu«
PG 24:556τούτων τε αὐτῶν ἐμφήνας τὰ ὑψηλοπετῆ διὰ τοῦ προσειπεῖν αὐτὰ οὐρανοῦ πετεινὰ, τοὺς αὐτοῦ μαθητὰς ἐπὶ τὴν ὁμοίωσιν τῆς τούτων τροφῆς παρώρμα· ὁμοῦ καὶ ἐπὶ τὴν ἀπόδειξιν τῆς πάντων ἐφόρου προνοίας παραπέμπων αὐτοὺς, ὡς ἂν τεκμαίρεσθαι δυναμένους ἐκ τοῦ παραδείγματος, ὅτι πολὺ μᾶλλον αὐτῶν ἢ τῶν πετεινῶν τοῦ οὐρανοῦ τῆς τροφῆς φροντιεῖ ὁ οὐράνιος αὐτῶν Πατήρ. Πατέρα δὲ καλῶν οὐράνιον, δόγμα μέγιστον ἐξεπαίδευεν. Ὄντος γὰρ Πατρὸς σωμάτων τοῦ τὴν σάρκα σπείραντος ἑκάστῳ, ὄντος δὲ καὶ Πατρὸς οὐρανίου τοῦ τὴν λογικὴν καὶ νοερὰν δύναμιν ἐν ἡμῖν ὑποστησαμένου, τί χρὴ μεριμνᾷν; Οὐχὶ ἀκριβῶς πεπεῖσθαι, ὅτι πολὺ πρότερον ἡμῶν ὁ κατὰ φύσιν καὶ κρείττων πατὴρ προνοήσεται ἢ τῶν πετεινῶν τοῦ οὐρανοῦ, ἃ διὰ τὴν αὐτοῦ πρόνοιαν μέχρι καὶ αὐτῶν ἐκτεινομένην, τοσαύτης ἐξ ἑτοίμου τροφῆς εὐπορεῖ, ὡς εὐτραφῆ καὶ ἰσχυρὰ καὶ ἐῤῥωμένα τυγχάνειν; Κατὰ δὲ τὸν Λουκᾶν λέγων ὁ Κύριος· Κατανοήσατε τοὺς κόρακας, πλεῖόν τι ἐμφαίνει. Τοῖς μὲν γὰρ σπερμολόγοις τῶν πτηνῶν ἑτοιμοτέρα ἐστὶ τροφὴ, τοῖς δὲ σαρκοβόροις, ὥσπερ οἱ κόρακες, δυσχερεστέρα·
Δ δικαστήρια, οι προμεμαθηκότες, ὅτι μὴ αὐτοὶ εἶεν οἱ μέλλοντες πεφροντισμένως τοῖς ἄρχουσιν ἀπολογεί σθαι, ἄλλη δέ τις ἐν αὐτοῖς ἔνθεος δύναμις, δι' ἧς καὶ ἡγεμόσιν ἔμελλον ἀκαταπλήκτως ὁμιλεῖν καὶ αὐτοῖς βασιλεῦσι; Καὶ ταῦτα δὲ λέγοντι τῷ διδασκάλῳ ἀκό λουθον ἦν τοὺς μαθητὰς ἀδιστάκτως πιστεύειν, κατὰ μηδένα τε τρόπον ἀμφιβόλως ἔχειν, προειληφότας τῶν λόγων τὴν πεῖραν διὰ τῶν ἔμπροσθεν ἐπηγγελ μένων, ὧν τὴν πίστιν αὐτοῖς ἔργοις παρειλήφεισαν. Οἱ γοῦν ἀσθενοῦντας λόγου δυνάμει θείου φωννύντες, νόσον τε τὴν ἀνίατον ἐν ἀνθρώποις λέπραν καὶ τὰ λαπὰ πάθη τῶν σωμάτων ἀποκαθαίρειν οἷοί τε, και μονάς τε λυμαντικοὺς ἀνθρώπων έλαύνειν οὐ διά τ νος περιέργου μαγγανείας, διὰ δὲ μόνης τῆς ὑπ' αὐ τοῦ χορηγηθείσης αὐτοῖς ἐνθέου χάριτος, πῶς οὔτε Β έμελλον καὶ τοῖς δευτέροις τοῖς περὶ τοῦ μηδὲν μερι μνήν μέλλοντας δικαστηρίοις παρεστάναι, ἡγεμόσι τε καὶ βασιλεῦσιν ὁμιλεῖν πιστεύειν ; Πῶς δ᾽ οὐκ ἔμελ λον ἐπιθαρσεῖν τῇ ἐπαγγελίᾳ τοῦ δοθησομένων αὐτοῖς Πνεύματος Μὴ μεριμνάτε τῇ ψυχῇ ὑμῶν τί φάγητε, κ. τ. λ Καὶ ταῦτα τοῦ Κυρίου ἡμᾶς ἐπιθαρσύνοντος, μὴ χρῆναι περὶ τροφῆς μηδ' ἕνεκεν τῶν τοῦ σώματος χρειών μεριμνών, καὶ οὐκ ἀλογίστως προτρέποντος, σὺν παραστάσει δὲ λογικῇ παραμυθουμένου τὴν διδα- σκαλίαν· παρήνει γαρ λέγων· Μὴ μεριμνήσητε τί φά γητε ἢ τί ἐνδύσεσθε. Οὐχὶ ἡ ψυχὴ πλείων ἐστὶ τῆς τροφῆς, καὶ τὸ σῶμα τοῦ ἐνδύματος; Καὶ πρῶτος μὲν οὗτος συλλογισμός, συνάγων, ὅτι μὴ δέοι τινά περὶ ἑαυτοῦ μεριμναν. Εἰ γὰρ τροφῆς, τῆς ἀπὸ γῆς φυομένης, μείζων καὶ κρείττων, καὶ τιμιωτέρα τυγ- χάνει ἡ ἀνθρώπου ψυχή, λογικὴ οὖσα καὶ νοερά ούτ σία, ταύτην δὲ μὴ οὖσαν εἰς τὸ εἶναι παρήγαγεν ὁ Θεὸς, καὶ ταύτης ἡμῖν μηδὲν μεριμνήσασι μετέδωκε, εμψύχους ἡμᾶς καὶ λογικοὺς ἀπεργασάμενος (58), τί χρή φροντίζειν περὶ τοῦ χείρονος, ὅπερ ἐστὶν ἡ τρο φή; Ο γὰρ τὸ κρείττον δεδωκώς οὐκ ἀδυνατήσει καὶ τὸ χρειώδες αὐτοῦ παρασχεῖν. Καὶ ἐπὶ τῆς τοῦ σώ ματος περιβολῆς ὁ αὐτὸς λόγος. Εἰ γὰρ ἀνωμολόγηται τὸ τοῦ ζώου σῶμα ἀπαραθέτῳ συγκρίσει κρείττον εξω και τοῦ ἔξωθεν αὐτῷ περικειμένου ἐνδύματος, τὸ δ' ὅλον σῶμα ζωῆς μετέχον καὶ ψυχῆς ὁ Δημιουργός αὐτὸς συνεστήσατο· τί χρὴ ἀγωνιἂν μὴ ἄρα αδυνα τήσῃ τὸ χεῖρον παρασχεῖν, τοῦτο δ' ἦν τὸ ἔνδυμα, τὸ κρεῖττον ὑποστησάμενος; Οὗτος μὲν οὖν πρῶτος ἀποδεικτικός συλλογισμός. Καὶ δευτέρῳ κέχρηται παραδείγματι λέγων· Ερ βλέψατε εἰς τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ, ὅτι οὐ σπεί- ρουσι, καὶ ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος τρέφει αὐτά. Οὐχ ὑμεῖς μᾶλλον διαφέρετε αὐτῶν; Εἰ γὰρ του τοις, ὧν μὴ πατὴρ τυγχάνει, ταῦτα δ' ἦν τὰ πετεινὰ, τῆς αὐτάρκους τροφῆς προνόησεν ὁ τῶν ἁπάντων κηδεμὼν καὶ προνοητής Θεός, ὑμῶν τῶν κατ' εἰκόνα τὴν αὐτοῦ πεποιημένων, διὰ τὴν ἐν ὑμῖν νοερὰν καὶ λογικὴν οὐσίαν πατήρ τυγχάνων, πῶς οὐ πᾶσαν ποιή σεται τῆς ζωῆς φροντίδα; καὶ θρέψει γε ὑμᾶς ἀμε ρίμνως, οἷα πατὴρ υἱοῖς ἐξ ἑτοίμου παρέχων τὰ πρὸς τὴν χρείαν μᾶλλον ἢ τοῖς πετεινοῖς τοῦ οὐρανοῦ, οἷς EUSEBII CAESARIENSIS OPP. PARS HI. - EXEGETICA. gistratus semet defendere, sed aliam quamdam ad- fore hærentem ipsis divinam virtutem, cujus in- stinctu judicibus ipsisque intrepide regibus respon- suri essent? Hæc dicenti magistro consentaneum erat discipulos facile credere, ac nullatenus dubi- tare; quippe qui sermonum hórum pondus in su- perioribus dictis exploraverant, quibus fidem opera fecerant. Qui ergo infirmos divini verbi virtute re- boraverant, morbemque apud homines insanabilem lepram et alias corporum passiones purgare potue- rant, et noxios hominibus dæmones pellere hand uilis curiosis præstigiis, sed sola a Christo attributa divina gratia; eur vererentur inferioribus his tri- bunalibus intrepidi astare, et cum magistratibus ac regibus disceptare? Cur denique fiducia non auge- rentur, propter dandi ipsis Spiritus promissionem ? Nelite solliciti esse anima vestra quid manduce- tis, olc. Hæc ait Dominus cohortans nos, ne escæ corpo- risque commoditatum necessariam curam esse pu- temus; neque id temere faciens sed rationali ar- gumento magisterium suum roborans. Hortabatur enim dicens : Ne solliciti sitis quid manducetis vel quid bibatis vel quo induamini. Nonne anima plus est quam esca, et corpus plus quam vestimentum ? Et hoc quidem primum argumentum est, denon strans non debere quemquam de se esse sollicitum. Nam si alimento, quod de terra gignitur, major meliorque est atque pretiosior hominis anima, quae rationalis est et intellectualis substantia, quamque minime exsistentem ad exsistendum Deus perduxit, C nobisque minime de ea cogitantibus altribuit, quus animatos ratioualesque fecit, cur de re deteriore, id ent esca, solliciti simus? Nam qui rem potiorem dedit, is quæ usui huic sunt dare non impedietur. Et de corporis indumento idem sermo valet. Nam ci in confesso est animantis corpus incomparabiliter melius esse, quam quodvis exterius huic impositum vestimentum; et si totum corpus vilm animæque particeps Creator constituit; cur sit ambigendum, utrum ipse possit quod deterius est suppeditare, id est vestimentum, a quo nobilius circumtegitur ? Atque hoc primum demonstrativum argumentum est. D Deinde et altero exemplo utitur dicens : Respicite volatilia cœli, quoniam non serunt, et Pater vesler celestis pascit illa. Nonne vos magis pluris euis illis ”? Nam si his, quorum pater non est, nenipe volucribus, sufficientem escam præparavit omnium curator et provisor Deus, cum vos ad ejus imagio 'nem sitis conditi, vestrique propter intellectualem rationalemque substantiam pater cit, cur vitæ vo- stræ curam non geret? vosque adeo securos non alet, ceu pater Aliis prompte suppeditans quæ usui sunt, magis quam cœli volueribus, quibus sine la- bore, sine satione atque oratione escaun præbel, * CAP. XII, 22. * Matth. vi, 25. " ibid. 26. (58) Animadverte Eusebii sententiam de singulis a Deo creatis hominum animabu«
ἀλλ’ ὅμως οὐδὲ τὰ τοιαῦτα τροφῆς ἀπορεῖ διὰ τὴν πανταχοῦ ἐκτεταμένην Πρόνοιαν. Καὶ τρίτῳ συλλογισμῷ εἰς τὸ αὐτὸ ἐχρῆτο λέγων· Τίς δ’ ἐξ ὑμῶν μεριμνῶν δύναται προσθεῖναι ἐπὶ τὴν ἡλικίαν αὐτοῦ πῆχυν ἕνα; Εἰ οὖν οὔτ’ ἐλάχιστον δύνασθε, περὶ τῶν λοιπῶν τί μεριμνᾶτε; Ἀλλ’ εἰ μηδεὶς οἰκείᾳ φροντίδι πώποτε προσθήκην ἑαυτῷ τοῦ σώματος ἐπενόησεν, ἀλλ’ οὐδὲ τῇ προθεσμίᾳ τοῦ τῆς ζωῆς χρόνου, μεριμνήσας τις οἷός τ’ ἂν εἴη πρὸς τῇ τελευτῇ τοῦ βίου γενόμενος, ἡμέρας μιᾶς διάστημα ἢ καιρὸν βραχύτατον ὥρας ἑαυτῷ περινοῆσαι· τί χρὴ περιττῶς μεριμνᾷν, δέον ἐπιτρέψαντας τῷ Θεῷ τὴν αὐτοῦ βουλὴν περιμένειν; Βουληθέντος γὰρ αὐτοῦ αὔξειν ἡμᾶς, αὔξομεν, μηδὲν μεριμνήσαντες· καὶ βουληθέντος ἡμᾶς ζῇν καὶ μακροβίους εἶναι, ζησόμεθα καὶ πολυετεῖς γενησόμεθα, μηδὲν μεριμνήσαντες· μὴ βουλομένου δὲ αὐτοῦ παραμένειν τινὰ τῶν βίων, ματαία πᾶσα φροντὶς ἀνθρώπου. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τροφῆς διετάττετο· ὡσαύτως δὲ καὶ περὶ ἐνδύματος παρῄνει λέγων· Κατανοήσατε τὰ κρίνα πῶς αὐξάνει, κ. τ. λ. Πάλιν κἀνταῦθα μετὰ συλλογισμοῦ συνάγει, πείθων προσδοκᾷν πάντως ἔνδυμα παρὰ τοῦ Θεοῦ αὐτοῖς δοθήσεσθαι·
Δ δικαστήρια, οι προμεμαθηκότες, ὅτι μὴ αὐτοὶ εἶεν οἱ μέλλοντες πεφροντισμένως τοῖς ἄρχουσιν ἀπολογεί σθαι, ἄλλη δέ τις ἐν αὐτοῖς ἔνθεος δύναμις, δι' ἧς καὶ ἡγεμόσιν ἔμελλον ἀκαταπλήκτως ὁμιλεῖν καὶ αὐτοῖς βασιλεῦσι; Καὶ ταῦτα δὲ λέγοντι τῷ διδασκάλῳ ἀκό λουθον ἦν τοὺς μαθητὰς ἀδιστάκτως πιστεύειν, κατὰ μηδένα τε τρόπον ἀμφιβόλως ἔχειν, προειληφότας τῶν λόγων τὴν πεῖραν διὰ τῶν ἔμπροσθεν ἐπηγγελ μένων, ὧν τὴν πίστιν αὐτοῖς ἔργοις παρειλήφεισαν. Οἱ γοῦν ἀσθενοῦντας λόγου δυνάμει θείου φωννύντες, νόσον τε τὴν ἀνίατον ἐν ἀνθρώποις λέπραν καὶ τὰ λαπὰ πάθη τῶν σωμάτων ἀποκαθαίρειν οἷοί τε, και μονάς τε λυμαντικοὺς ἀνθρώπων έλαύνειν οὐ διά τ νος περιέργου μαγγανείας, διὰ δὲ μόνης τῆς ὑπ' αὐ τοῦ χορηγηθείσης αὐτοῖς ἐνθέου χάριτος, πῶς οὔτε Β έμελλον καὶ τοῖς δευτέροις τοῖς περὶ τοῦ μηδὲν μερι μνήν μέλλοντας δικαστηρίοις παρεστάναι, ἡγεμόσι τε καὶ βασιλεῦσιν ὁμιλεῖν πιστεύειν ; Πῶς δ᾽ οὐκ ἔμελ λον ἐπιθαρσεῖν τῇ ἐπαγγελίᾳ τοῦ δοθησομένων αὐτοῖς Πνεύματος Μὴ μεριμνάτε τῇ ψυχῇ ὑμῶν τί φάγητε, κ. τ. λ Καὶ ταῦτα τοῦ Κυρίου ἡμᾶς ἐπιθαρσύνοντος, μὴ χρῆναι περὶ τροφῆς μηδ' ἕνεκεν τῶν τοῦ σώματος χρειών μεριμνών, καὶ οὐκ ἀλογίστως προτρέποντος, σὺν παραστάσει δὲ λογικῇ παραμυθουμένου τὴν διδα- σκαλίαν· παρήνει γαρ λέγων· Μὴ μεριμνήσητε τί φά γητε ἢ τί ἐνδύσεσθε. Οὐχὶ ἡ ψυχὴ πλείων ἐστὶ τῆς τροφῆς, καὶ τὸ σῶμα τοῦ ἐνδύματος; Καὶ πρῶτος μὲν οὗτος συλλογισμός, συνάγων, ὅτι μὴ δέοι τινά περὶ ἑαυτοῦ μεριμναν. Εἰ γὰρ τροφῆς, τῆς ἀπὸ γῆς φυομένης, μείζων καὶ κρείττων, καὶ τιμιωτέρα τυγ- χάνει ἡ ἀνθρώπου ψυχή, λογικὴ οὖσα καὶ νοερά ούτ σία, ταύτην δὲ μὴ οὖσαν εἰς τὸ εἶναι παρήγαγεν ὁ Θεὸς, καὶ ταύτης ἡμῖν μηδὲν μεριμνήσασι μετέδωκε, εμψύχους ἡμᾶς καὶ λογικοὺς ἀπεργασάμενος (58), τί χρή φροντίζειν περὶ τοῦ χείρονος, ὅπερ ἐστὶν ἡ τρο φή; Ο γὰρ τὸ κρείττον δεδωκώς οὐκ ἀδυνατήσει καὶ τὸ χρειώδες αὐτοῦ παρασχεῖν. Καὶ ἐπὶ τῆς τοῦ σώ ματος περιβολῆς ὁ αὐτὸς λόγος. Εἰ γὰρ ἀνωμολόγηται τὸ τοῦ ζώου σῶμα ἀπαραθέτῳ συγκρίσει κρείττον εξω και τοῦ ἔξωθεν αὐτῷ περικειμένου ἐνδύματος, τὸ δ' ὅλον σῶμα ζωῆς μετέχον καὶ ψυχῆς ὁ Δημιουργός αὐτὸς συνεστήσατο· τί χρὴ ἀγωνιἂν μὴ ἄρα αδυνα τήσῃ τὸ χεῖρον παρασχεῖν, τοῦτο δ' ἦν τὸ ἔνδυμα, τὸ κρεῖττον ὑποστησάμενος; Οὗτος μὲν οὖν πρῶτος ἀποδεικτικός συλλογισμός. Καὶ δευτέρῳ κέχρηται παραδείγματι λέγων· Ερ βλέψατε εἰς τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ, ὅτι οὐ σπεί- ρουσι, καὶ ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος τρέφει αὐτά. Οὐχ ὑμεῖς μᾶλλον διαφέρετε αὐτῶν; Εἰ γὰρ του τοις, ὧν μὴ πατὴρ τυγχάνει, ταῦτα δ' ἦν τὰ πετεινὰ, τῆς αὐτάρκους τροφῆς προνόησεν ὁ τῶν ἁπάντων κηδεμὼν καὶ προνοητής Θεός, ὑμῶν τῶν κατ' εἰκόνα τὴν αὐτοῦ πεποιημένων, διὰ τὴν ἐν ὑμῖν νοερὰν καὶ λογικὴν οὐσίαν πατήρ τυγχάνων, πῶς οὐ πᾶσαν ποιή σεται τῆς ζωῆς φροντίδα; καὶ θρέψει γε ὑμᾶς ἀμε ρίμνως, οἷα πατὴρ υἱοῖς ἐξ ἑτοίμου παρέχων τὰ πρὸς τὴν χρείαν μᾶλλον ἢ τοῖς πετεινοῖς τοῦ οὐρανοῦ, οἷς EUSEBII CAESARIENSIS OPP. PARS HI. - EXEGETICA. gistratus semet defendere, sed aliam quamdam ad- fore hærentem ipsis divinam virtutem, cujus in- stinctu judicibus ipsisque intrepide regibus respon- suri essent? Hæc dicenti magistro consentaneum erat discipulos facile credere, ac nullatenus dubi- tare; quippe qui sermonum hórum pondus in su- perioribus dictis exploraverant, quibus fidem opera fecerant. Qui ergo infirmos divini verbi virtute re- boraverant, morbemque apud homines insanabilem lepram et alias corporum passiones purgare potue- rant, et noxios hominibus dæmones pellere hand uilis curiosis præstigiis, sed sola a Christo attributa divina gratia; eur vererentur inferioribus his tri- bunalibus intrepidi astare, et cum magistratibus ac regibus disceptare? Cur denique fiducia non auge- rentur, propter dandi ipsis Spiritus promissionem ? Nelite solliciti esse anima vestra quid manduce- tis, olc. Hæc ait Dominus cohortans nos, ne escæ corpo- risque commoditatum necessariam curam esse pu- temus; neque id temere faciens sed rationali ar- gumento magisterium suum roborans. Hortabatur enim dicens : Ne solliciti sitis quid manducetis vel quid bibatis vel quo induamini. Nonne anima plus est quam esca, et corpus plus quam vestimentum ? Et hoc quidem primum argumentum est, denon strans non debere quemquam de se esse sollicitum. Nam si alimento, quod de terra gignitur, major meliorque est atque pretiosior hominis anima, quae rationalis est et intellectualis substantia, quamque minime exsistentem ad exsistendum Deus perduxit, C nobisque minime de ea cogitantibus altribuit, quus animatos ratioualesque fecit, cur de re deteriore, id ent esca, solliciti simus? Nam qui rem potiorem dedit, is quæ usui huic sunt dare non impedietur. Et de corporis indumento idem sermo valet. Nam ci in confesso est animantis corpus incomparabiliter melius esse, quam quodvis exterius huic impositum vestimentum; et si totum corpus vilm animæque particeps Creator constituit; cur sit ambigendum, utrum ipse possit quod deterius est suppeditare, id est vestimentum, a quo nobilius circumtegitur ? Atque hoc primum demonstrativum argumentum est. D Deinde et altero exemplo utitur dicens : Respicite volatilia cœli, quoniam non serunt, et Pater vesler celestis pascit illa. Nonne vos magis pluris euis illis ”? Nam si his, quorum pater non est, nenipe volucribus, sufficientem escam præparavit omnium curator et provisor Deus, cum vos ad ejus imagio 'nem sitis conditi, vestrique propter intellectualem rationalemque substantiam pater cit, cur vitæ vo- stræ curam non geret? vosque adeo securos non alet, ceu pater Aliis prompte suppeditans quæ usui sunt, magis quam cœli volueribus, quibus sine la- bore, sine satione atque oratione escaun præbel, * CAP. XII, 22. * Matth. vi, 25. " ibid. 26. (58) Animadverte Eusebii sententiam de singulis a Deo creatis hominum animabu«
PG 24:557εἰ γάρ τίς ἐστι φιλότιμος παρ’ ἀνθρώποις ἐσθῆτι πολυτελεῖ καὶ φιλοκαλίᾳ, θεάσασθε, φησὶ, τοῖς ὀφθαλμοῖς, ὡς ὁ τοῦ παντὸς ποιητὴς Θεὸς, μέχρι καὶ τῶν γῆς φυομένων ἀνθέων τὴν πολυποίκιλον αὐτοῦ σοφίαν ἐκτείνας, παντοίοις χρώμασί τε καὶ κοσμήμασι κατεκόσμησε ταῦτα, μετασχηματίσας μὲν τὴν γῆν, καὶ τὴν κόνιν αὐτὴν τὴν ἄψυχον, τό τε ταύτης μεταβαλὼν εἶδος, ἁλουργίδος τε καὶ χρυσοῦ πολὺ κρείττοσι βάμμασιν, ἐν ὑμέσι λεπτοῖς καὶ εὐανθέσι τὸν ἐξ αὐτοῦ κόσμον ἐν αὐτῇ καταθέμενος· ὡς μηδενὸς τρυφηλοῦ βασιλέως, μηδ’ αὐτοῦ Σολομῶνος τοῦ παρὰ τοῖς παλαιοῖς ἐπὶ σοφίᾳ καὶ πλούτῳ καὶ τρυφῇ βοηθέντος τοσαύτην εὑρεθῆναι φιλόκαλον τέχνην, ὡς ἑνὶ τῶν ἀπὸ γῆς ὡραίων ἀνθέων ὁμοιότατον περίβλημα κτήσασθαι. Τί οὖν χρὴ θαυμάζειν, εἰ ὁ τὸν χόρτον τοῦ ἀγροῦ τὸν εἰς οὐδὲν χρήσιμον, οὗ τέλος ἡ διὰ πυρὸς φθορὰ, τοῦτον ἀμφιέσας τὸν τρόπον, καὶ ὑμῖν αὐτοῖς ἐνδυμάτων αἰσθητῶν ἐπὶ τοῦ παρόντος βίου προνοήσει; Οὕτως οὖν ἁπάντων ὀλιγωρεῖν, μόνης δὲ τῆς βασιλείας μεταποιεῖσθαι προσέταττε· μὴ γὰρ ζητοῦσι τὴν βασιλεία μηδ’ ἀρετῆς πρόνοιαν ποιουμένοις οὐδὲν τῶν ἐπηγγελμένων ἔσται·
ἀκοπιάτως άσπαρτα καὶ ἀνήροτα τὰ πρὸς τροφὴν πορίζεται, τοῦ ὑμετέρου Πατρὸς ὁμοῦ καὶ ζωὴν αὐ τοῖς καὶ τροφὴν δωρουμένου. Σφόδρα δ' ἀκριβῶς ἐπὶ προτροπῇ τῶν αὐτοῦ μαθητῶν οὐχ ἁπλῷ παραδεί- γματι τῷ τῶν ἀλόγων ἐχρήσατο ζώων· οὐκ οὖν ἐρπε- τῶν οὐδὲ κτηνῶν οὐδὲ μὴν ἰχθύων ἐμνημόνευσεν, ἀλλ' οὐδ᾽ ὀρνέων ἁπλῶς εἶπεν, ἐπειδὴ καὶ τούτων τὰ μὲν σαρκοφαγεί, τὰ δὲ γῆν σιτεῖται, τὰ δ᾽ ἀλληλοφαγεί. Διὸ τῶν νεκροβόρων καὶ σαρκοβόρων ἀφορίσας τὰ σπερμοφάγα τῶν πετεινῶν, καὶ ταῦτα δηλώσας διὰ τοῦ φάναι· Οὐ σπείρουσιν οὐδὲ θερίζουσιν οὐδὲ συνάγουσιν εἰς ἀποθήκας, καὶ ὁ Πατὴρ ὑμῶν ο ουράνιος τρέφει αὐτά· τούτων τε αὐτῶν ἐμφήνας τὰ ὑψηλοπετῆ διὰ τοῦ προσειπεῖν αὐτὰ οὐρανοῦ τ τεινά, τοὺς αὐτοῦ μαθητὰς ἐπὶ τὴν ὁμοίωσιν τῆς τούτων τροφῆς παρώρμα· ὁμοῦ καὶ ἐπὶ τὴν ἀπόδειξιν Β τῆς πάντων ἐφόρου προνοίας παραπέμπων αὐτούς, ὡς ἂν τεκμαίρεσθαι δυναμένους ἐκ τοῦ παραδείγμα τος, ὅτι πολύ μάλλον αὐτῶν ἢ τῶν πετεινῶν τοῦ οὐ ρανοῦ τῆς τροφῆς φροντιεῖ ὁ οὐράνιος αὐτῶν Πατήρ. Πατέρα δὲ καλῶν οὐράνιον, δόγμα μέγιστον ἐξεπαί δευεν. Οντος γὰρ Πατρὸς σωμάτων τοῦ τὴν σάρκα σπείραντος ἑκάστῳ, ὄντος δὲ καὶ Πατρὸς οὐρανίου τοῦ τὴν λογικὴν καὶ νοεράν δύναμιν ἐν ἡμῖν ὑποστησα μένου, τί χρὴ μεριμναν; Οὐχὶ ἀκριβῶς πεπεῖσθαι, ὅτι πολύ πρότερον ἡμῶν ὁ κατὰ φύσιν καὶ κρείττων πατὴρ προνοήσεται ἡ τῶν πετεινῶν τοῦ οὐρανοῦ, & διὰ τὴν αὐτοῦ πρόνοιαν μέχρι καὶ αὐτῶν ἐκτεινομέν νην, τοσαύτης ἐξ ἑτοίμου τροφῆς εὐπορεῖ, ὡς εὐ- τραφῆ καὶ ἰσχυρὰ καὶ ἐῤῥωμένα τυγχάνειν; Κατά δὲ τὸν Λουκᾶν λέγων ὁ Κύριος· Κατανοήσατε τοὺς – πόρακας (50), πλεῖόν τι εμφαίνει. Τοῖς μὲν γὰρ σπερ- μολόγοις τῶν πτηνῶν ἑτοιμοτέρα ἐστὶ τροφή, τοῖς δὲ σαρκοβόροις, ὥσπερ οἱ κόρακες, δυσχερεστέρα· ἀλλ᾽ ὅμως οὐδὲ τὰ τοιαῦτα τροφῆς ἀπορεῖ διὰ τὴν πανταχοῦ ἐκτεταμένην Πρόνοιαν. Καὶ τρίτῳ συλλο γισμῷ εἰς τὸ αὐτὸ ἐχρῆτο λέγων· Τίς δ' ἐξ ὑμῶν μεριμνών δύναται προσθεῖναι ἐπὶ τὴν ἡλικίαν αὐτοῦ πήχυν ένα; Εἰ οὖν οὔτ᾽ ἐλάχιστον δύο νασθε, περὶ τῶν λοιπῶν τί μεριμνάτε; Αλλ' εἰ μη- δεὶς οἰκεία φροντίδι πώποτε προσθήκην ἑαυτῷ τοῦ σώματος επενόησεν, ἀλλ' οὐδὲ τῇ προθεσμίᾳ τοῦ τῆς ζωῆς χρόνου, μεριμνήσας τις οιός τ' ἂν εἴη πρὸς τῇ τελευτῇ τοῦ βίου γενόμενος, ἡμέρας μιας διάστημα * καιρὸν βραχύτατον ώρας ἑαυτῷ περινοῆσαι· τί χρὴ περιττώς μεριμνᾷν, δέον ἐπιτρέψαντας τῷ Θεῷ τὴν αὐτοῦ βουλὴν περιμένειν; Βουληθέντος γὰρ αὐτ τοῦ αὔξειν ἡμᾶς, αὔξομεν, μηδὲν μεριμνήσαντες· καὶ βουληθέντος ἡμᾶς ζῆν καὶ μακροβίους εἶναι, ζη- σόμεθα καὶ πολυετείς γενησόμεθα, μηδὲν μεριμνή- σαντες· μὴ βουλομένου δὲ αὐτοῦ παραμένειν τινὰ τῶν βίων, ματαία πᾶσα φροντὶς ἀνθρώπου. τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ, σει COMMENTARIA IN LUCAM. largiente ? Solertissime autem in hac ad discipulo suos adhortatione, haud generali aliquo irrationa. Liem animantium exemplo usus est, neque item serpentium aut ferarum, neque jumentorum aut piscium meminit, neque avium simpliciter, quando- quidem et horum aliquæ carnivora sunt, alis in terra pascuntur, aliæ se invicem vorant. Ideo cadaverum carniumque voracibus, seminibus pasci solitas secernens volucres, atque has his verbis de- signans quod nempe neque serunt neque metunt neque in horrea congregant, et tamen Pater vester celestis pascit illa; easdemque alle volitare signif. cans, dum sicut"cœli volatilia discipulos suos ad simile alimenti genus capessendum hortabatur; simul ipsos ad contemplandam universalis curatoris providentiam mittens, subjecto exemplo quod null magis ipsorum quam volatilium alendorum curam geret cœlestis Pater. Dum autem cœlestem Patrem appellat, maximum nos dogma docet. Nam cum sit nostrum eujusque Pater is qui carnem nostram se- vit; cum sit item cœlestis Pater, qui rationalem intellectualemque vim nobis indidit, cur jam solli - citi sinus? Nonne firmiter credendum est natura- lem nostrum melioremque (animæ) patrem nobis magis consultarum, quam coeli volatilibus, quæ ob Dei providentiam ad illa usque protensam, tanta ef tam facili esca abundant, ita ut sint pinguia et for- tia et optima prædita valetudine? Jam secundum Lucam dicens Dominus, Considerate corvos, plus A Patre nimirum vestro vitam illis simul escamque aliquid significat. Nam quæ seminibus pascuntr ognoscere Eusebium commentari vel generatim að Evangelia, vel certe in superioribus commentatumi fuisse ad Matth. vi, seq., ut etiam verba eva- Celica cilala etc., suadent, Nicetas igitur traxisse hæc ad catenain in Lucain videtur, de qua re jam in præcedentibus diximus. Attamen qualescunque le nostræ dubitationes sout; dup sunt alioqui certissima : primum, mate- C D volucres, magis obviam escam habent; carnivoræ autem, cujusmodi corvi sunt, difficiliorem. Sed wmen ne hi quidem alimento carent, propter ad omnia pertinentem Providentiam. Tertio quoque argumento ad idem usus est dicens ; Quis auters vestrum cogitando potest adjicere ad slaluram suam cubitum unum? Si ergo neque quod minimum polestis, cur de cateris solliciti estis ? Si nemo pro- prio studio additamentum corpori suo facere po- test; si neque, statuto vivendi spatio, quantumvis cogitet, potest quisquam vitæ ani proximus, vel unius diei intervallum aut brevissimum horæ mo- mentum sibi comparare, cur frustra sollicitudinibus angimur, cum opus sit Dei voluntatem exspectantes perstare? Nam si is voluerit nos augere, utique augebimur nihil cogitantes : et si voluerit nos diu vivere, sane permultis annis sine ulla cura fruemur. Nolente autem eo in vita aliquem perseverare, vala quaelibet hominis cura est. riam tôtam esse Eusebit, cujus nomen constanter in citatis omnibus codicum locis legitur: secundum, debuisse nos, ut fecimus, commentarium hune in Lucam inscribere, quia cuncta hæc deprebensa a nobis fuerunt in quatuor diversis ad Lucain cate mis, non vero in aliorum evangelistarum explana- tionibus. Hoc ergo quatuor codicum testimonium pro Eusebii Commentario in Lucam perempty- rium apparel, (59) Nempe Luc. xii, 24. Hinc rursus videmur
PG 24:558μόνοις δὲ ταῦτ’ ἐξ ἑτοίμου παρέσεσθαι τοῖς μεριμνῶσι τὰ τοῦ Θεοῦ, ὅπως ἂν ἀρέσαιεν αὐτῷ, καὶ τοῖς περὶ τὴν ζήτησιν τῶν κρειττόνων ἠσχολημένοις· μεριμνῶσι γὰρ τὰ τῷ Θεῷ φίλα, ἀντιμεριμνήσειν τὸν Θεόν.
ἀκοπιάτως άσπαρτα καὶ ἀνήροτα τὰ πρὸς τροφὴν πορίζεται, τοῦ ὑμετέρου Πατρὸς ὁμοῦ καὶ ζωὴν αὐ τοῖς καὶ τροφὴν δωρουμένου. Σφόδρα δ' ἀκριβῶς ἐπὶ προτροπῇ τῶν αὐτοῦ μαθητῶν οὐχ ἁπλῷ παραδεί- γματι τῷ τῶν ἀλόγων ἐχρήσατο ζώων· οὐκ οὖν ἐρπε- τῶν οὐδὲ κτηνῶν οὐδὲ μὴν ἰχθύων ἐμνημόνευσεν, ἀλλ' οὐδ᾽ ὀρνέων ἁπλῶς εἶπεν, ἐπειδὴ καὶ τούτων τὰ μὲν σαρκοφαγεί, τὰ δὲ γῆν σιτεῖται, τὰ δ᾽ ἀλληλοφαγεί. Διὸ τῶν νεκροβόρων καὶ σαρκοβόρων ἀφορίσας τὰ σπερμοφάγα τῶν πετεινῶν, καὶ ταῦτα δηλώσας διὰ τοῦ φάναι· Οὐ σπείρουσιν οὐδὲ θερίζουσιν οὐδὲ συνάγουσιν εἰς ἀποθήκας, καὶ ὁ Πατὴρ ὑμῶν ο ουράνιος τρέφει αὐτά· τούτων τε αὐτῶν ἐμφήνας τὰ ὑψηλοπετῆ διὰ τοῦ προσειπεῖν αὐτὰ οὐρανοῦ τ τεινά, τοὺς αὐτοῦ μαθητὰς ἐπὶ τὴν ὁμοίωσιν τῆς τούτων τροφῆς παρώρμα· ὁμοῦ καὶ ἐπὶ τὴν ἀπόδειξιν Β τῆς πάντων ἐφόρου προνοίας παραπέμπων αὐτούς, ὡς ἂν τεκμαίρεσθαι δυναμένους ἐκ τοῦ παραδείγμα τος, ὅτι πολύ μάλλον αὐτῶν ἢ τῶν πετεινῶν τοῦ οὐ ρανοῦ τῆς τροφῆς φροντιεῖ ὁ οὐράνιος αὐτῶν Πατήρ. Πατέρα δὲ καλῶν οὐράνιον, δόγμα μέγιστον ἐξεπαί δευεν. Οντος γὰρ Πατρὸς σωμάτων τοῦ τὴν σάρκα σπείραντος ἑκάστῳ, ὄντος δὲ καὶ Πατρὸς οὐρανίου τοῦ τὴν λογικὴν καὶ νοεράν δύναμιν ἐν ἡμῖν ὑποστησα μένου, τί χρὴ μεριμναν; Οὐχὶ ἀκριβῶς πεπεῖσθαι, ὅτι πολύ πρότερον ἡμῶν ὁ κατὰ φύσιν καὶ κρείττων πατὴρ προνοήσεται ἡ τῶν πετεινῶν τοῦ οὐρανοῦ, & διὰ τὴν αὐτοῦ πρόνοιαν μέχρι καὶ αὐτῶν ἐκτεινομέν νην, τοσαύτης ἐξ ἑτοίμου τροφῆς εὐπορεῖ, ὡς εὐ- τραφῆ καὶ ἰσχυρὰ καὶ ἐῤῥωμένα τυγχάνειν; Κατά δὲ τὸν Λουκᾶν λέγων ὁ Κύριος· Κατανοήσατε τοὺς – πόρακας (50), πλεῖόν τι εμφαίνει. Τοῖς μὲν γὰρ σπερ- μολόγοις τῶν πτηνῶν ἑτοιμοτέρα ἐστὶ τροφή, τοῖς δὲ σαρκοβόροις, ὥσπερ οἱ κόρακες, δυσχερεστέρα· ἀλλ᾽ ὅμως οὐδὲ τὰ τοιαῦτα τροφῆς ἀπορεῖ διὰ τὴν πανταχοῦ ἐκτεταμένην Πρόνοιαν. Καὶ τρίτῳ συλλο γισμῷ εἰς τὸ αὐτὸ ἐχρῆτο λέγων· Τίς δ' ἐξ ὑμῶν μεριμνών δύναται προσθεῖναι ἐπὶ τὴν ἡλικίαν αὐτοῦ πήχυν ένα; Εἰ οὖν οὔτ᾽ ἐλάχιστον δύο νασθε, περὶ τῶν λοιπῶν τί μεριμνάτε; Αλλ' εἰ μη- δεὶς οἰκεία φροντίδι πώποτε προσθήκην ἑαυτῷ τοῦ σώματος επενόησεν, ἀλλ' οὐδὲ τῇ προθεσμίᾳ τοῦ τῆς ζωῆς χρόνου, μεριμνήσας τις οιός τ' ἂν εἴη πρὸς τῇ τελευτῇ τοῦ βίου γενόμενος, ἡμέρας μιας διάστημα * καιρὸν βραχύτατον ώρας ἑαυτῷ περινοῆσαι· τί χρὴ περιττώς μεριμνᾷν, δέον ἐπιτρέψαντας τῷ Θεῷ τὴν αὐτοῦ βουλὴν περιμένειν; Βουληθέντος γὰρ αὐτ τοῦ αὔξειν ἡμᾶς, αὔξομεν, μηδὲν μεριμνήσαντες· καὶ βουληθέντος ἡμᾶς ζῆν καὶ μακροβίους εἶναι, ζη- σόμεθα καὶ πολυετείς γενησόμεθα, μηδὲν μεριμνή- σαντες· μὴ βουλομένου δὲ αὐτοῦ παραμένειν τινὰ τῶν βίων, ματαία πᾶσα φροντὶς ἀνθρώπου. τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ, σει COMMENTARIA IN LUCAM. largiente ? Solertissime autem in hac ad discipulo suos adhortatione, haud generali aliquo irrationa. Liem animantium exemplo usus est, neque item serpentium aut ferarum, neque jumentorum aut piscium meminit, neque avium simpliciter, quando- quidem et horum aliquæ carnivora sunt, alis in terra pascuntur, aliæ se invicem vorant. Ideo cadaverum carniumque voracibus, seminibus pasci solitas secernens volucres, atque has his verbis de- signans quod nempe neque serunt neque metunt neque in horrea congregant, et tamen Pater vester celestis pascit illa; easdemque alle volitare signif. cans, dum sicut"cœli volatilia discipulos suos ad simile alimenti genus capessendum hortabatur; simul ipsos ad contemplandam universalis curatoris providentiam mittens, subjecto exemplo quod null magis ipsorum quam volatilium alendorum curam geret cœlestis Pater. Dum autem cœlestem Patrem appellat, maximum nos dogma docet. Nam cum sit nostrum eujusque Pater is qui carnem nostram se- vit; cum sit item cœlestis Pater, qui rationalem intellectualemque vim nobis indidit, cur jam solli - citi sinus? Nonne firmiter credendum est natura- lem nostrum melioremque (animæ) patrem nobis magis consultarum, quam coeli volatilibus, quæ ob Dei providentiam ad illa usque protensam, tanta ef tam facili esca abundant, ita ut sint pinguia et for- tia et optima prædita valetudine? Jam secundum Lucam dicens Dominus, Considerate corvos, plus A Patre nimirum vestro vitam illis simul escamque aliquid significat. Nam quæ seminibus pascuntr ognoscere Eusebium commentari vel generatim að Evangelia, vel certe in superioribus commentatumi fuisse ad Matth. vi, seq., ut etiam verba eva- Celica cilala etc., suadent, Nicetas igitur traxisse hæc ad catenain in Lucain videtur, de qua re jam in præcedentibus diximus. Attamen qualescunque le nostræ dubitationes sout; dup sunt alioqui certissima : primum, mate- C D volucres, magis obviam escam habent; carnivoræ autem, cujusmodi corvi sunt, difficiliorem. Sed wmen ne hi quidem alimento carent, propter ad omnia pertinentem Providentiam. Tertio quoque argumento ad idem usus est dicens ; Quis auters vestrum cogitando potest adjicere ad slaluram suam cubitum unum? Si ergo neque quod minimum polestis, cur de cateris solliciti estis ? Si nemo pro- prio studio additamentum corpori suo facere po- test; si neque, statuto vivendi spatio, quantumvis cogitet, potest quisquam vitæ ani proximus, vel unius diei intervallum aut brevissimum horæ mo- mentum sibi comparare, cur frustra sollicitudinibus angimur, cum opus sit Dei voluntatem exspectantes perstare? Nam si is voluerit nos augere, utique augebimur nihil cogitantes : et si voluerit nos diu vivere, sane permultis annis sine ulla cura fruemur. Nolente autem eo in vita aliquem perseverare, vala quaelibet hominis cura est. riam tôtam esse Eusebit, cujus nomen constanter in citatis omnibus codicum locis legitur: secundum, debuisse nos, ut fecimus, commentarium hune in Lucam inscribere, quia cuncta hæc deprebensa a nobis fuerunt in quatuor diversis ad Lucain cate mis, non vero in aliorum evangelistarum explana- tionibus. Hoc ergo quatuor codicum testimonium pro Eusebii Commentario in Lucam perempty- rium apparel, (59) Nempe Luc. xii, 24. Hinc rursus videmur
For where your treasure is, there alsoὍπου γὰρ ὁ θησαυρὸς ὑμῶν, ἐκεῖ καὶ ἡ…
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Ὅπου γὰρ ὁ θησαυρὸς ὑμῶν, ἐκεῖ καὶ ἡ καρδία ὑμῶν ἔσται. Φυσικῶς γὰρ πᾶς ἄνθρωπος περὶ ὃ σπουδάζει διάκειται, κἀκεῖ πάντα τὸν νοῦν ἔχει ἔνθα κεκτῆσθαι τὴν ὠφέλειαν νενόμικε· διὰ τοῦτο καὶ τὸν λογισμὸν ἐπάγει τοῦ μὴ δεῖν ἐπὶ γῆς θησαυρίζειν. Εἰ μὲν γάρ τις, φησὶν, ἐν τῷ θνητῷ βίῳ τὰς κτήσεις καὶ πᾶσαν ὕπαρξιν συνείληχεν, ἀναρτήσας αὐτοῦ τὴν πᾶσαν ἐλπίδα ἐπὶ τὰ παρόντα τοῦ βίου πράγματα, ἐξ ἀνάγκης οἷα δὴ δεσμοῖς τοσούτοις πεπεδημένος, πάντα τὸν αὐτοῦ λογισμὸν καὶ πᾶσαν τὴν διάνοιαν, ἣν δὴ καρδίαν ὠνόμασε, κάτω που πρὸς τῇ γῇ κέκτηται, κἀκεῖ φύρεται καὶ καλινδεῖται, ἔνθα κεκτῆσθαι τὸν αὐτοῦ θησαυρὸν νενόμικεν·
ἀκοπιάτως άσπαρτα καὶ ἀνήροτα τὰ πρὸς τροφὴν πορίζεται, τοῦ ὑμετέρου Πατρὸς ὁμοῦ καὶ ζωὴν αὐ τοῖς καὶ τροφὴν δωρουμένου. Σφόδρα δ' ἀκριβῶς ἐπὶ προτροπῇ τῶν αὐτοῦ μαθητῶν οὐχ ἁπλῷ παραδεί- γματι τῷ τῶν ἀλόγων ἐχρήσατο ζώων· οὐκ οὖν ἐρπε- τῶν οὐδὲ κτηνῶν οὐδὲ μὴν ἰχθύων ἐμνημόνευσεν, ἀλλ' οὐδ᾽ ὀρνέων ἁπλῶς εἶπεν, ἐπειδὴ καὶ τούτων τὰ μὲν σαρκοφαγεί, τὰ δὲ γῆν σιτεῖται, τὰ δ᾽ ἀλληλοφαγεί. Διὸ τῶν νεκροβόρων καὶ σαρκοβόρων ἀφορίσας τὰ σπερμοφάγα τῶν πετεινῶν, καὶ ταῦτα δηλώσας διὰ τοῦ φάναι· Οὐ σπείρουσιν οὐδὲ θερίζουσιν οὐδὲ συνάγουσιν εἰς ἀποθήκας, καὶ ὁ Πατὴρ ὑμῶν ο ουράνιος τρέφει αὐτά· τούτων τε αὐτῶν ἐμφήνας τὰ ὑψηλοπετῆ διὰ τοῦ προσειπεῖν αὐτὰ οὐρανοῦ τ τεινά, τοὺς αὐτοῦ μαθητὰς ἐπὶ τὴν ὁμοίωσιν τῆς τούτων τροφῆς παρώρμα· ὁμοῦ καὶ ἐπὶ τὴν ἀπόδειξιν Β τῆς πάντων ἐφόρου προνοίας παραπέμπων αὐτούς, ὡς ἂν τεκμαίρεσθαι δυναμένους ἐκ τοῦ παραδείγμα τος, ὅτι πολύ μάλλον αὐτῶν ἢ τῶν πετεινῶν τοῦ οὐ ρανοῦ τῆς τροφῆς φροντιεῖ ὁ οὐράνιος αὐτῶν Πατήρ. Πατέρα δὲ καλῶν οὐράνιον, δόγμα μέγιστον ἐξεπαί δευεν. Οντος γὰρ Πατρὸς σωμάτων τοῦ τὴν σάρκα σπείραντος ἑκάστῳ, ὄντος δὲ καὶ Πατρὸς οὐρανίου τοῦ τὴν λογικὴν καὶ νοεράν δύναμιν ἐν ἡμῖν ὑποστησα μένου, τί χρὴ μεριμναν; Οὐχὶ ἀκριβῶς πεπεῖσθαι, ὅτι πολύ πρότερον ἡμῶν ὁ κατὰ φύσιν καὶ κρείττων πατὴρ προνοήσεται ἡ τῶν πετεινῶν τοῦ οὐρανοῦ, & διὰ τὴν αὐτοῦ πρόνοιαν μέχρι καὶ αὐτῶν ἐκτεινομέν νην, τοσαύτης ἐξ ἑτοίμου τροφῆς εὐπορεῖ, ὡς εὐ- τραφῆ καὶ ἰσχυρὰ καὶ ἐῤῥωμένα τυγχάνειν; Κατά δὲ τὸν Λουκᾶν λέγων ὁ Κύριος· Κατανοήσατε τοὺς – πόρακας (50), πλεῖόν τι εμφαίνει. Τοῖς μὲν γὰρ σπερ- μολόγοις τῶν πτηνῶν ἑτοιμοτέρα ἐστὶ τροφή, τοῖς δὲ σαρκοβόροις, ὥσπερ οἱ κόρακες, δυσχερεστέρα· ἀλλ᾽ ὅμως οὐδὲ τὰ τοιαῦτα τροφῆς ἀπορεῖ διὰ τὴν πανταχοῦ ἐκτεταμένην Πρόνοιαν. Καὶ τρίτῳ συλλο γισμῷ εἰς τὸ αὐτὸ ἐχρῆτο λέγων· Τίς δ' ἐξ ὑμῶν μεριμνών δύναται προσθεῖναι ἐπὶ τὴν ἡλικίαν αὐτοῦ πήχυν ένα; Εἰ οὖν οὔτ᾽ ἐλάχιστον δύο νασθε, περὶ τῶν λοιπῶν τί μεριμνάτε; Αλλ' εἰ μη- δεὶς οἰκεία φροντίδι πώποτε προσθήκην ἑαυτῷ τοῦ σώματος επενόησεν, ἀλλ' οὐδὲ τῇ προθεσμίᾳ τοῦ τῆς ζωῆς χρόνου, μεριμνήσας τις οιός τ' ἂν εἴη πρὸς τῇ τελευτῇ τοῦ βίου γενόμενος, ἡμέρας μιας διάστημα * καιρὸν βραχύτατον ώρας ἑαυτῷ περινοῆσαι· τί χρὴ περιττώς μεριμνᾷν, δέον ἐπιτρέψαντας τῷ Θεῷ τὴν αὐτοῦ βουλὴν περιμένειν; Βουληθέντος γὰρ αὐτ τοῦ αὔξειν ἡμᾶς, αὔξομεν, μηδὲν μεριμνήσαντες· καὶ βουληθέντος ἡμᾶς ζῆν καὶ μακροβίους εἶναι, ζη- σόμεθα καὶ πολυετείς γενησόμεθα, μηδὲν μεριμνή- σαντες· μὴ βουλομένου δὲ αὐτοῦ παραμένειν τινὰ τῶν βίων, ματαία πᾶσα φροντὶς ἀνθρώπου. τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ, σει COMMENTARIA IN LUCAM. largiente ? Solertissime autem in hac ad discipulo suos adhortatione, haud generali aliquo irrationa. Liem animantium exemplo usus est, neque item serpentium aut ferarum, neque jumentorum aut piscium meminit, neque avium simpliciter, quando- quidem et horum aliquæ carnivora sunt, alis in terra pascuntur, aliæ se invicem vorant. Ideo cadaverum carniumque voracibus, seminibus pasci solitas secernens volucres, atque has his verbis de- signans quod nempe neque serunt neque metunt neque in horrea congregant, et tamen Pater vester celestis pascit illa; easdemque alle volitare signif. cans, dum sicut"cœli volatilia discipulos suos ad simile alimenti genus capessendum hortabatur; simul ipsos ad contemplandam universalis curatoris providentiam mittens, subjecto exemplo quod null magis ipsorum quam volatilium alendorum curam geret cœlestis Pater. Dum autem cœlestem Patrem appellat, maximum nos dogma docet. Nam cum sit nostrum eujusque Pater is qui carnem nostram se- vit; cum sit item cœlestis Pater, qui rationalem intellectualemque vim nobis indidit, cur jam solli - citi sinus? Nonne firmiter credendum est natura- lem nostrum melioremque (animæ) patrem nobis magis consultarum, quam coeli volatilibus, quæ ob Dei providentiam ad illa usque protensam, tanta ef tam facili esca abundant, ita ut sint pinguia et for- tia et optima prædita valetudine? Jam secundum Lucam dicens Dominus, Considerate corvos, plus A Patre nimirum vestro vitam illis simul escamque aliquid significat. Nam quæ seminibus pascuntr ognoscere Eusebium commentari vel generatim að Evangelia, vel certe in superioribus commentatumi fuisse ad Matth. vi, seq., ut etiam verba eva- Celica cilala etc., suadent, Nicetas igitur traxisse hæc ad catenain in Lucain videtur, de qua re jam in præcedentibus diximus. Attamen qualescunque le nostræ dubitationes sout; dup sunt alioqui certissima : primum, mate- C D volucres, magis obviam escam habent; carnivoræ autem, cujusmodi corvi sunt, difficiliorem. Sed wmen ne hi quidem alimento carent, propter ad omnia pertinentem Providentiam. Tertio quoque argumento ad idem usus est dicens ; Quis auters vestrum cogitando potest adjicere ad slaluram suam cubitum unum? Si ergo neque quod minimum polestis, cur de cateris solliciti estis ? Si nemo pro- prio studio additamentum corpori suo facere po- test; si neque, statuto vivendi spatio, quantumvis cogitet, potest quisquam vitæ ani proximus, vel unius diei intervallum aut brevissimum horæ mo- mentum sibi comparare, cur frustra sollicitudinibus angimur, cum opus sit Dei voluntatem exspectantes perstare? Nam si is voluerit nos augere, utique augebimur nihil cogitantes : et si voluerit nos diu vivere, sane permultis annis sine ulla cura fruemur. Nolente autem eo in vita aliquem perseverare, vala quaelibet hominis cura est. riam tôtam esse Eusebit, cujus nomen constanter in citatis omnibus codicum locis legitur: secundum, debuisse nos, ut fecimus, commentarium hune in Lucam inscribere, quia cuncta hæc deprebensa a nobis fuerunt in quatuor diversis ad Lucain cate mis, non vero in aliorum evangelistarum explana- tionibus. Hoc ergo quatuor codicum testimonium pro Eusebii Commentario in Lucam perempty- rium apparel, (59) Nempe Luc. xii, 24. Hinc rursus videmur
PG 24:559εἰ δὲ τοῖς οὐρανίοις μαθήμασιν ἐντραφεὶς πάντα πράττοι, τὸν αὐτοῦ σκοπὸν ἄνω προσαναρτήσας, καὶ τὴν ἐλπίδα ῥίψας ἐπὶ τὰς οὐρανίους ἐπαγγελίας, τοῦ μὲν συνάγειν ἐπὶ γῆς οὐδεμίαν ποιούμενος φροντίδα, τὴν ἄκραν δὲ μετιὼν ἀκτημοσύνην, καὶ ὅλος γινόμενος πρὸς τοῖς κρείττοσιν, ἐν οὐρανῷ τε πάντα συνάγειν, κἀκεῖ τὸν αὐτοῦ πλοῦτον ταμιεύεσθαι, καὶ πᾶσαν τὴν ὕπαρξιν ἐκεῖ προπέμπειν σπουδάζων· εἰκότως ὁ τοιοῦτος ὄνοιτ’ ἂν ἐντεῦθεν τῆς ἀγαθῆς ἐλπίδος, τῷ τὴν διάνοιαν καὶ τὸν λογισμὸν οἰκειοῦν ἑαυτοῦ τοῖς οὐρανίοις· ἔνθα γὰρ ἔχει τὸν θησαυρὸν, ἐκεῖ καὶ τὴν διάνοιαν ἕξει· ὡς δοκεῖν μὲν ἐπὶ γῆς παρεπιδημεῖν, καὶ τῷ σώματι μόνῳ συνεῖναι ἀνθρώποις, τῇ δὲ δυνάμει τὰς οὐρανίους ἤδη διατριβὰς μετιέναι· ὥστε ἄνω βλέπειν δεῖ, καὶ τὰς ἐλπίδας ἔχειν, ὅπου καὶ τὸν θησαυρὸν αὐτοῦ συναγήοχεν.
Α ταῦτ᾽ ἐξ ἑτοίμου παρέπεσθαι τοῖς μεριμνώσι τὰ Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τροφῆς διεταττετο· ὡσαύ τως δὲ καὶ περὶ ἐνδύματος παρήνει λέγων - Κατα νοήσατε τὰ κρίνα πῶς αὐξάνει, κ. τ. λ. Πάλιν κανταῦθα μετὰ συλλογισμοῦ συνάγει, πείθων προστα καν πάντως ἔνδυμα παρὰ τοῦ Θεοῦ αὐτοῖς δοθή σεσθαι· εἰ γάρ τίς ἐστι φιλότιμος παρ' ἀνθρώπως ἐσθῆτι πολυτελεῖ καὶ φιλοκαλία, θεάσασθε, φησί, της ὀφθαλμοῖς, ὡς ὁ τοῦ παντὸς ποιητής Θεός, μέχρι και τῶν γῆς φυομένων ἀνθέων τὴν πολυποίκιλον αυτο οφίαν ἐκτείνας, παντοίοις χρώμασί τε καὶ κοσμή μασι κατεκόσμησε ταῦτα, μετασχηματίσας μὲν τὴν γῆν, καὶ τὴν κόνιν αὐτὴν τὴν ἄψυχον, τό τε ταύτης μεταβαλὼν εἶδος, αλουργίδος τε καὶ χρυσού που κρείττοσι βάμμασιν, ἐν ὑμέσι λεπτοῖς καὶ εὐπνθέσε τὸν ἐξ αὐτοῦ κόσμον ἐν αὐτῇ καταθέμενος· ὡς μηλε Β νός τρυφηλοῦ βασιλέως, μηδ' αὐτοῦ Σολομῶνος τοῦ παρὰ τοῖς παλαιοῖς ἐπὶ σοφίᾳ καὶ πλούτῳ καὶ τρυφ βοηθέντες τοσαύτην εὑρεθῆναι φιλόκαλον τέχνην, ὡς ἐνὶ τῶν ἀπὸ γῆς ὡραίων ἀνθέων ὁμοιότατον περί βλημα ν τήσασθαι. Τί οὖν χρὴ θαυμάζειν, εἰ ὁ τὸν χόρτον τοῦ ἀγροῦ τὸν εἰς οὐδὲν χρήσιμον, οὗ τέλος ἡ διὰ πυρὸς φθορά, τοῦτον ἀμφιέσας τὸν τρόπον, καὶ ὑμῖν αὐτοῖς ἐνδυμάτων αἰσθητῶν ἐπὶ τοῦ παρόντος βίου προνοήσει; – Οὕτως οὖν ἀπάντων ὀλιγωρεΐν, μόνης δὲ τῆς βασιλείας μεταποιεῖσθαι προσέταττε· μὴ γὰρ ζητοῦσι τὴν βασιλεία μηδ' ἀρετῆς πρόνοιαν ποιουμένοις οὐδὲν τῶν ἐπηγ ελμένων ἔσται· μόνοις - ** τοῦ Θεοῦ, ὅπως ἂν ἀρέσαιεν αὐτῷ, καὶ τοῖς περὶ τὴν ζήτησιν τῶν κρειττόνων ἠσχολημένοις· μεριμνῶσι γὰρ τὰ τῷ Θεῷ φίλα, ἀντιμεριμνήσειν τὸν Θεόν. Όπου γὰρ ὁ θησαυρὸς ὑμῶν, ἐκεῖ καὶ ἡ καρδία ὑμῶν ἔσται. Φυσικῶς γὰρ πᾶς ἄνθρωπος περὶ δ σπουδάζει διά κειται, κἀκεῖ πάντα τὸν νοῦν ἔχει ἔνθα κεκτήσθαι τὴν ὠφέλειαν νενόμικε· διὰ τοῦτο καὶ τὸν λογισμών ἐπάγει τοῦ μὴ δεῖν ἐπὶ γῆς θησαυρίζειν. Εἰ μὲν γάρ τις, φησὶν, ἐν τῷ θνητῷ βίῳ τὰς κτήσεις καὶ πᾶσαν ύπαρξιν συνείληχεν, ἀναρτήσας αὐτοῦ τὴν πᾶσαν ἐλ- πίδα ἐπὶ τὰ παρόντα τοῦ βίου πράγματα, ἐξ ἀνάγ της οἷα δὴ δεσμοῖς τοσούτοις πεπεδημένος, πάντα τὸν αὐτοῦ λογισμὸν καὶ πᾶσαν τὴν διάνοιαν, ἣν δὴ καρδίαν ὠνόμασε, κάτω που πρὸς τῇ γῇ κέκτηται, κἀκεῖ φύρεται καὶ καλινδεῖται, ἔνθα κεκτήσθαι τὸν αὐτοῦ θησαυρὸν νενόμικεν· εἰ δὲ τοῖς οὐρανίοις μα θήμασιν ἐντραφεὶς πάντα πράττοι, τὸν αὐτοῦ σκοπὸν ἄνω προσαναρτήσας, καὶ τὴν ἐλπίδα ρίψας ἐπὶ τὰς οὐρανίους ἐπαγγελίας, τοῦ μὲν συνάγειν ἐπὶ γῆς οὐ δεμίαν ποιούμενος φροντίδα, τὴν ἄκραν δὲ μετιών ἀκτημοσύνην, καὶ ὅλος γινόμενος πρὸς τοῖς κρείττου σιν, ἐν οὐρανῷ τε πάντα συνάγειν, κἀκεῖ τὸν αὐτοῦ πλοῦτον ταμιεύεσθαι, καὶ πᾶσαν τὴν ὕπαρξιν ἐκεῖ προπέμπειν σπουδάζων· εἰκότω, ὁ τοιοῦτος ὄνοιτ' ἂν ἐντεῦθεν τῆς ἀγαθῆς ἐλπίδος, τῷ τὴν διάνοιαν καὶ τὸν λογισμὸν οἰκειοῦν ἑαυτοῦ τοῖς οὐρανίοις· ἔνθα γὰρ ἔχει τὸν θησαυρὸν, ἐκεῖ καὶ τὴν διάνοιαν ἔξει· ὡς δου κεῖν μὲν ἐπὶ γῆς παρεπιδημεῖν, καὶ τῷ σώματι μόνῳ συνεἶναι ἀνθρώποις, τῇ δὲ δυνάμει τὰς οὐρανίους PARS 111. EXEGETICA. - EUSEBII CASARIENSIS OPP. Atque hac de alimentis disserebat: pariterque A de indumentis menebat dicens: Considerate lilia, quomodo crescunt, et reliqua. Rursus hic quoque argumentando concludit, suadens ut indrmentum quoque a Deo ipsis datum iri exspectent. Nam si quis est apud homines pretiosæ vestis atque orna- mnenti studiosus; spectate, inquit, quomodo uni- versi auctor Deus usque ad enatos tellure fores multiplicem suam sapientiam extendens, omni co- lorum atque ornatuum genere illos vestit, terram transformans, pulveremque ejus inanimem, e us- demque speciem immutans, melioribus n ulto tincturis quam videntur purpura et aurum, et le nuibus philyris floridisque, suam quodammodo for- mositatem in eis collocans: ut nullius delicati regis, neque ipsius Salomonis, qui apud veteres sapientia, opibus deliciisque celebratus est, tantum pulchritudinis artificium compertum fuerit, at uni ex his pulchris floribus par indumentum habere potuerit. Quid ergo mirum, si qui agri fenum nulli rei utile, quod igne consumptum perit, ita con- vestit, vobis quoque sensibilia indumenta in præsente vita providentia sua comparabit? Sic ergo omnia negligere, solum vero regnum (Dei) exqui- rere praecipiebat. Nam regnum nequaquam quæ- rentibus, nec virtutis curam gerentibus, nihil præ- dictorum suppeditabiur. Solis autem hæc facile aderunt, qui quæ sunt Dei curant, atque ut ei pla-δὲ ceant satagunt, et meliorum rerum studio dant operam. Nam Deo grata curantibus, vicissim cu- ram impendet Deus. Ubi enim thesaurus vester est, ibi et cor vestrum eril. Natura quippe comparatum est, ut omnis homo rem, cui studet, animo complectatur, atque ibi Lentem deligat, unde utilitatem se capere arbitra- tur. Quare Jesus sententiam addit, ne struendis in terra opibus inhæreamus. Qui enim, ait, in hac mortali vita facultates bonorumque cumulum ade- ptus est, suamque spem in præsentis vitæ negotiis collocavit, necesse est eum tam gravibus vinculis præpeditum, cunctas suas cogitationes mentemque vmunem, quam Jesus cor appellavit, humi depres- san habere, atque ibidem concretam volutantein- que, ubi thesaurum suum possidere se putat. Qui vero cœlestibus doctrinis nutritus magnopere sata- git, ul vota sua sursum erigat, spemque in cœle- stibus promissis ponat; quique omissa cumulanda- rum in terra opum sollicitudine, summain sectatur paupertatem, toloque animo ad meliora converso, suam rem omnem in cœlo sisteré studet, atque illuc fortunam universam præmittere; merito is equidem speni egregiam iude lucratur, quia mentem suam atque consilia cœlestibus rebus implicat. Ubi enim thesaurum habet, ibi mens ejus consistet: ita ut corpore tantum versari in terris cum hominibus vileatur, animi autem vi coelestes sedes jam occu- pare. Ergo unumquemque hominem oportet spe *ª Cap. xii, 36. C D -
And you yourselves are like men waiting for their masterΚαὶ ὑμεῖς ὅμοιοι ἀνθρώποις προσδεχομένοις τὸν κύριον ἑαυτῶ
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Καὶ ὑμεῖς ὅμοιοι ἀνθρώποις προσδεχομένοις τὸν κύριον ἑαυτῶν, πότε ἀναλύσει ἐκ τῶν γάμων. Ἐν ἑτέροις ἤδη ἐδίδαξε περὶ τῶν γάμων εἰπών· Ὡμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ, ὃς ἐποίησε γάμους τῷ υἱῷ αὑτοῦ.
Α ταῦτ᾽ ἐξ ἑτοίμου παρέπεσθαι τοῖς μεριμνώσι τὰ Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τροφῆς διεταττετο· ὡσαύ τως δὲ καὶ περὶ ἐνδύματος παρήνει λέγων - Κατα νοήσατε τὰ κρίνα πῶς αὐξάνει, κ. τ. λ. Πάλιν κανταῦθα μετὰ συλλογισμοῦ συνάγει, πείθων προστα καν πάντως ἔνδυμα παρὰ τοῦ Θεοῦ αὐτοῖς δοθή σεσθαι· εἰ γάρ τίς ἐστι φιλότιμος παρ' ἀνθρώπως ἐσθῆτι πολυτελεῖ καὶ φιλοκαλία, θεάσασθε, φησί, της ὀφθαλμοῖς, ὡς ὁ τοῦ παντὸς ποιητής Θεός, μέχρι και τῶν γῆς φυομένων ἀνθέων τὴν πολυποίκιλον αυτο οφίαν ἐκτείνας, παντοίοις χρώμασί τε καὶ κοσμή μασι κατεκόσμησε ταῦτα, μετασχηματίσας μὲν τὴν γῆν, καὶ τὴν κόνιν αὐτὴν τὴν ἄψυχον, τό τε ταύτης μεταβαλὼν εἶδος, αλουργίδος τε καὶ χρυσού που κρείττοσι βάμμασιν, ἐν ὑμέσι λεπτοῖς καὶ εὐπνθέσε τὸν ἐξ αὐτοῦ κόσμον ἐν αὐτῇ καταθέμενος· ὡς μηλε Β νός τρυφηλοῦ βασιλέως, μηδ' αὐτοῦ Σολομῶνος τοῦ παρὰ τοῖς παλαιοῖς ἐπὶ σοφίᾳ καὶ πλούτῳ καὶ τρυφ βοηθέντες τοσαύτην εὑρεθῆναι φιλόκαλον τέχνην, ὡς ἐνὶ τῶν ἀπὸ γῆς ὡραίων ἀνθέων ὁμοιότατον περί βλημα ν τήσασθαι. Τί οὖν χρὴ θαυμάζειν, εἰ ὁ τὸν χόρτον τοῦ ἀγροῦ τὸν εἰς οὐδὲν χρήσιμον, οὗ τέλος ἡ διὰ πυρὸς φθορά, τοῦτον ἀμφιέσας τὸν τρόπον, καὶ ὑμῖν αὐτοῖς ἐνδυμάτων αἰσθητῶν ἐπὶ τοῦ παρόντος βίου προνοήσει; – Οὕτως οὖν ἀπάντων ὀλιγωρεΐν, μόνης δὲ τῆς βασιλείας μεταποιεῖσθαι προσέταττε· μὴ γὰρ ζητοῦσι τὴν βασιλεία μηδ' ἀρετῆς πρόνοιαν ποιουμένοις οὐδὲν τῶν ἐπηγ ελμένων ἔσται· μόνοις - ** τοῦ Θεοῦ, ὅπως ἂν ἀρέσαιεν αὐτῷ, καὶ τοῖς περὶ τὴν ζήτησιν τῶν κρειττόνων ἠσχολημένοις· μεριμνῶσι γὰρ τὰ τῷ Θεῷ φίλα, ἀντιμεριμνήσειν τὸν Θεόν. Όπου γὰρ ὁ θησαυρὸς ὑμῶν, ἐκεῖ καὶ ἡ καρδία ὑμῶν ἔσται. Φυσικῶς γὰρ πᾶς ἄνθρωπος περὶ δ σπουδάζει διά κειται, κἀκεῖ πάντα τὸν νοῦν ἔχει ἔνθα κεκτήσθαι τὴν ὠφέλειαν νενόμικε· διὰ τοῦτο καὶ τὸν λογισμών ἐπάγει τοῦ μὴ δεῖν ἐπὶ γῆς θησαυρίζειν. Εἰ μὲν γάρ τις, φησὶν, ἐν τῷ θνητῷ βίῳ τὰς κτήσεις καὶ πᾶσαν ύπαρξιν συνείληχεν, ἀναρτήσας αὐτοῦ τὴν πᾶσαν ἐλ- πίδα ἐπὶ τὰ παρόντα τοῦ βίου πράγματα, ἐξ ἀνάγ της οἷα δὴ δεσμοῖς τοσούτοις πεπεδημένος, πάντα τὸν αὐτοῦ λογισμὸν καὶ πᾶσαν τὴν διάνοιαν, ἣν δὴ καρδίαν ὠνόμασε, κάτω που πρὸς τῇ γῇ κέκτηται, κἀκεῖ φύρεται καὶ καλινδεῖται, ἔνθα κεκτήσθαι τὸν αὐτοῦ θησαυρὸν νενόμικεν· εἰ δὲ τοῖς οὐρανίοις μα θήμασιν ἐντραφεὶς πάντα πράττοι, τὸν αὐτοῦ σκοπὸν ἄνω προσαναρτήσας, καὶ τὴν ἐλπίδα ρίψας ἐπὶ τὰς οὐρανίους ἐπαγγελίας, τοῦ μὲν συνάγειν ἐπὶ γῆς οὐ δεμίαν ποιούμενος φροντίδα, τὴν ἄκραν δὲ μετιών ἀκτημοσύνην, καὶ ὅλος γινόμενος πρὸς τοῖς κρείττου σιν, ἐν οὐρανῷ τε πάντα συνάγειν, κἀκεῖ τὸν αὐτοῦ πλοῦτον ταμιεύεσθαι, καὶ πᾶσαν τὴν ὕπαρξιν ἐκεῖ προπέμπειν σπουδάζων· εἰκότω, ὁ τοιοῦτος ὄνοιτ' ἂν ἐντεῦθεν τῆς ἀγαθῆς ἐλπίδος, τῷ τὴν διάνοιαν καὶ τὸν λογισμὸν οἰκειοῦν ἑαυτοῦ τοῖς οὐρανίοις· ἔνθα γὰρ ἔχει τὸν θησαυρὸν, ἐκεῖ καὶ τὴν διάνοιαν ἔξει· ὡς δου κεῖν μὲν ἐπὶ γῆς παρεπιδημεῖν, καὶ τῷ σώματι μόνῳ συνεἶναι ἀνθρώποις, τῇ δὲ δυνάμει τὰς οὐρανίους PARS 111. EXEGETICA. - EUSEBII CASARIENSIS OPP. Atque hac de alimentis disserebat: pariterque A de indumentis menebat dicens: Considerate lilia, quomodo crescunt, et reliqua. Rursus hic quoque argumentando concludit, suadens ut indrmentum quoque a Deo ipsis datum iri exspectent. Nam si quis est apud homines pretiosæ vestis atque orna- mnenti studiosus; spectate, inquit, quomodo uni- versi auctor Deus usque ad enatos tellure fores multiplicem suam sapientiam extendens, omni co- lorum atque ornatuum genere illos vestit, terram transformans, pulveremque ejus inanimem, e us- demque speciem immutans, melioribus n ulto tincturis quam videntur purpura et aurum, et le nuibus philyris floridisque, suam quodammodo for- mositatem in eis collocans: ut nullius delicati regis, neque ipsius Salomonis, qui apud veteres sapientia, opibus deliciisque celebratus est, tantum pulchritudinis artificium compertum fuerit, at uni ex his pulchris floribus par indumentum habere potuerit. Quid ergo mirum, si qui agri fenum nulli rei utile, quod igne consumptum perit, ita con- vestit, vobis quoque sensibilia indumenta in præsente vita providentia sua comparabit? Sic ergo omnia negligere, solum vero regnum (Dei) exqui- rere praecipiebat. Nam regnum nequaquam quæ- rentibus, nec virtutis curam gerentibus, nihil præ- dictorum suppeditabiur. Solis autem hæc facile aderunt, qui quæ sunt Dei curant, atque ut ei pla-δὲ ceant satagunt, et meliorum rerum studio dant operam. Nam Deo grata curantibus, vicissim cu- ram impendet Deus. Ubi enim thesaurus vester est, ibi et cor vestrum eril. Natura quippe comparatum est, ut omnis homo rem, cui studet, animo complectatur, atque ibi Lentem deligat, unde utilitatem se capere arbitra- tur. Quare Jesus sententiam addit, ne struendis in terra opibus inhæreamus. Qui enim, ait, in hac mortali vita facultates bonorumque cumulum ade- ptus est, suamque spem in præsentis vitæ negotiis collocavit, necesse est eum tam gravibus vinculis præpeditum, cunctas suas cogitationes mentemque vmunem, quam Jesus cor appellavit, humi depres- san habere, atque ibidem concretam volutantein- que, ubi thesaurum suum possidere se putat. Qui vero cœlestibus doctrinis nutritus magnopere sata- git, ul vota sua sursum erigat, spemque in cœle- stibus promissis ponat; quique omissa cumulanda- rum in terra opum sollicitudine, summain sectatur paupertatem, toloque animo ad meliora converso, suam rem omnem in cœlo sisteré studet, atque illuc fortunam universam præmittere; merito is equidem speni egregiam iude lucratur, quia mentem suam atque consilia cœlestibus rebus implicat. Ubi enim thesaurum habet, ibi mens ejus consistet: ita ut corpore tantum versari in terris cum hominibus vileatur, animi autem vi coelestes sedes jam occu- pare. Ergo unumquemque hominem oportet spe *ª Cap. xii, 36. C D -
Ὡς οὖν ἤδη τῶν γάμων γεγενημένων, καὶ τοῦ συμποσίου τελεσθέντος, ἐπάνεισιν ὁ κύριος ἐπὶ τοὺς ἐγρηγορότας δούλους, οἳ, ἐπειδὰν ἀφίκηται αὐτὸς ὁ νυμφίος τὴν παράληψιν τῆς νύμφης ποιησόμενος, κρούσαντι αὐτῷ τὴν τῆς ψυχῆς θύραν, ἑτοιμότατα ὑπακούσουσι καὶ ἀνοίξουσι, διὰ παντὸς ἐγρηγορότες, καὶ τὴν αὐτοῦ παρουσίαν ἐκδεχόμενοι. Ἐπιλέγει γοῦν· Μακάριοι οἱ δοῦλοι ἐκεῖνοι, οὓς ἐλθὼν εὑρήσει γρηγοροῦντας. Καὶ πῶς γὰρ οὐ μακάριοι οἱ τοσαύτης μέλλοντες ἀξιωθήσεσθαι τιμῆς; Ἐπόμνυται γοῦν αὐτοῖς φάσκων· Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὅτι περιζώσεται καὶ ἀνακλινεῖ αὐτοὺς, καὶ παρελθὼν διακονήσει αὐτοῖς. Νυκτὶ δὲ παραβάλλων τὸν ἀνθρώπινον βίον, ὡς ἀληθῶς σκότους καὶ ἀγνοίας οἰκεῖον, διαφόροις φυλακαῖς, τουτέστιν ὥραις καὶ καιροῖς τῆς νυκτὸς, τὸν τῆς ἀνθρωπίνης ζωῆς παρεικάζει χρόνον· ἐν ᾧ τοὺς διὰ παντὸς ἐγρηγορότας διὰ τὸ ἄδηλον τῆς ἑκάστου τελευτῆς μακαρίους ἀποφαίνει· ταύτης δὲ τῆς προτροπῆς τίς ἂν γένοιτ’ ἀνωτέρα, ἣ τὸν δεσπότην ἐπήγγελται αὐτὸν τοῖς δούλοις διακονήσειν, τοὺς δὲ δούλους ἀνακλιθήσεσθαι ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ, τουτέστι διαναπαύσεσθαι;
Α ταῦτ᾽ ἐξ ἑτοίμου παρέπεσθαι τοῖς μεριμνώσι τὰ Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τροφῆς διεταττετο· ὡσαύ τως δὲ καὶ περὶ ἐνδύματος παρήνει λέγων - Κατα νοήσατε τὰ κρίνα πῶς αὐξάνει, κ. τ. λ. Πάλιν κανταῦθα μετὰ συλλογισμοῦ συνάγει, πείθων προστα καν πάντως ἔνδυμα παρὰ τοῦ Θεοῦ αὐτοῖς δοθή σεσθαι· εἰ γάρ τίς ἐστι φιλότιμος παρ' ἀνθρώπως ἐσθῆτι πολυτελεῖ καὶ φιλοκαλία, θεάσασθε, φησί, της ὀφθαλμοῖς, ὡς ὁ τοῦ παντὸς ποιητής Θεός, μέχρι και τῶν γῆς φυομένων ἀνθέων τὴν πολυποίκιλον αυτο οφίαν ἐκτείνας, παντοίοις χρώμασί τε καὶ κοσμή μασι κατεκόσμησε ταῦτα, μετασχηματίσας μὲν τὴν γῆν, καὶ τὴν κόνιν αὐτὴν τὴν ἄψυχον, τό τε ταύτης μεταβαλὼν εἶδος, αλουργίδος τε καὶ χρυσού που κρείττοσι βάμμασιν, ἐν ὑμέσι λεπτοῖς καὶ εὐπνθέσε τὸν ἐξ αὐτοῦ κόσμον ἐν αὐτῇ καταθέμενος· ὡς μηλε Β νός τρυφηλοῦ βασιλέως, μηδ' αὐτοῦ Σολομῶνος τοῦ παρὰ τοῖς παλαιοῖς ἐπὶ σοφίᾳ καὶ πλούτῳ καὶ τρυφ βοηθέντες τοσαύτην εὑρεθῆναι φιλόκαλον τέχνην, ὡς ἐνὶ τῶν ἀπὸ γῆς ὡραίων ἀνθέων ὁμοιότατον περί βλημα ν τήσασθαι. Τί οὖν χρὴ θαυμάζειν, εἰ ὁ τὸν χόρτον τοῦ ἀγροῦ τὸν εἰς οὐδὲν χρήσιμον, οὗ τέλος ἡ διὰ πυρὸς φθορά, τοῦτον ἀμφιέσας τὸν τρόπον, καὶ ὑμῖν αὐτοῖς ἐνδυμάτων αἰσθητῶν ἐπὶ τοῦ παρόντος βίου προνοήσει; – Οὕτως οὖν ἀπάντων ὀλιγωρεΐν, μόνης δὲ τῆς βασιλείας μεταποιεῖσθαι προσέταττε· μὴ γὰρ ζητοῦσι τὴν βασιλεία μηδ' ἀρετῆς πρόνοιαν ποιουμένοις οὐδὲν τῶν ἐπηγ ελμένων ἔσται· μόνοις - ** τοῦ Θεοῦ, ὅπως ἂν ἀρέσαιεν αὐτῷ, καὶ τοῖς περὶ τὴν ζήτησιν τῶν κρειττόνων ἠσχολημένοις· μεριμνῶσι γὰρ τὰ τῷ Θεῷ φίλα, ἀντιμεριμνήσειν τὸν Θεόν. Όπου γὰρ ὁ θησαυρὸς ὑμῶν, ἐκεῖ καὶ ἡ καρδία ὑμῶν ἔσται. Φυσικῶς γὰρ πᾶς ἄνθρωπος περὶ δ σπουδάζει διά κειται, κἀκεῖ πάντα τὸν νοῦν ἔχει ἔνθα κεκτήσθαι τὴν ὠφέλειαν νενόμικε· διὰ τοῦτο καὶ τὸν λογισμών ἐπάγει τοῦ μὴ δεῖν ἐπὶ γῆς θησαυρίζειν. Εἰ μὲν γάρ τις, φησὶν, ἐν τῷ θνητῷ βίῳ τὰς κτήσεις καὶ πᾶσαν ύπαρξιν συνείληχεν, ἀναρτήσας αὐτοῦ τὴν πᾶσαν ἐλ- πίδα ἐπὶ τὰ παρόντα τοῦ βίου πράγματα, ἐξ ἀνάγ της οἷα δὴ δεσμοῖς τοσούτοις πεπεδημένος, πάντα τὸν αὐτοῦ λογισμὸν καὶ πᾶσαν τὴν διάνοιαν, ἣν δὴ καρδίαν ὠνόμασε, κάτω που πρὸς τῇ γῇ κέκτηται, κἀκεῖ φύρεται καὶ καλινδεῖται, ἔνθα κεκτήσθαι τὸν αὐτοῦ θησαυρὸν νενόμικεν· εἰ δὲ τοῖς οὐρανίοις μα θήμασιν ἐντραφεὶς πάντα πράττοι, τὸν αὐτοῦ σκοπὸν ἄνω προσαναρτήσας, καὶ τὴν ἐλπίδα ρίψας ἐπὶ τὰς οὐρανίους ἐπαγγελίας, τοῦ μὲν συνάγειν ἐπὶ γῆς οὐ δεμίαν ποιούμενος φροντίδα, τὴν ἄκραν δὲ μετιών ἀκτημοσύνην, καὶ ὅλος γινόμενος πρὸς τοῖς κρείττου σιν, ἐν οὐρανῷ τε πάντα συνάγειν, κἀκεῖ τὸν αὐτοῦ πλοῦτον ταμιεύεσθαι, καὶ πᾶσαν τὴν ὕπαρξιν ἐκεῖ προπέμπειν σπουδάζων· εἰκότω, ὁ τοιοῦτος ὄνοιτ' ἂν ἐντεῦθεν τῆς ἀγαθῆς ἐλπίδος, τῷ τὴν διάνοιαν καὶ τὸν λογισμὸν οἰκειοῦν ἑαυτοῦ τοῖς οὐρανίοις· ἔνθα γὰρ ἔχει τὸν θησαυρὸν, ἐκεῖ καὶ τὴν διάνοιαν ἔξει· ὡς δου κεῖν μὲν ἐπὶ γῆς παρεπιδημεῖν, καὶ τῷ σώματι μόνῳ συνεἶναι ἀνθρώποις, τῇ δὲ δυνάμει τὰς οὐρανίους PARS 111. EXEGETICA. - EUSEBII CASARIENSIS OPP. Atque hac de alimentis disserebat: pariterque A de indumentis menebat dicens: Considerate lilia, quomodo crescunt, et reliqua. Rursus hic quoque argumentando concludit, suadens ut indrmentum quoque a Deo ipsis datum iri exspectent. Nam si quis est apud homines pretiosæ vestis atque orna- mnenti studiosus; spectate, inquit, quomodo uni- versi auctor Deus usque ad enatos tellure fores multiplicem suam sapientiam extendens, omni co- lorum atque ornatuum genere illos vestit, terram transformans, pulveremque ejus inanimem, e us- demque speciem immutans, melioribus n ulto tincturis quam videntur purpura et aurum, et le nuibus philyris floridisque, suam quodammodo for- mositatem in eis collocans: ut nullius delicati regis, neque ipsius Salomonis, qui apud veteres sapientia, opibus deliciisque celebratus est, tantum pulchritudinis artificium compertum fuerit, at uni ex his pulchris floribus par indumentum habere potuerit. Quid ergo mirum, si qui agri fenum nulli rei utile, quod igne consumptum perit, ita con- vestit, vobis quoque sensibilia indumenta in præsente vita providentia sua comparabit? Sic ergo omnia negligere, solum vero regnum (Dei) exqui- rere praecipiebat. Nam regnum nequaquam quæ- rentibus, nec virtutis curam gerentibus, nihil præ- dictorum suppeditabiur. Solis autem hæc facile aderunt, qui quæ sunt Dei curant, atque ut ei pla-δὲ ceant satagunt, et meliorum rerum studio dant operam. Nam Deo grata curantibus, vicissim cu- ram impendet Deus. Ubi enim thesaurus vester est, ibi et cor vestrum eril. Natura quippe comparatum est, ut omnis homo rem, cui studet, animo complectatur, atque ibi Lentem deligat, unde utilitatem se capere arbitra- tur. Quare Jesus sententiam addit, ne struendis in terra opibus inhæreamus. Qui enim, ait, in hac mortali vita facultates bonorumque cumulum ade- ptus est, suamque spem in præsentis vitæ negotiis collocavit, necesse est eum tam gravibus vinculis præpeditum, cunctas suas cogitationes mentemque vmunem, quam Jesus cor appellavit, humi depres- san habere, atque ibidem concretam volutantein- que, ubi thesaurum suum possidere se putat. Qui vero cœlestibus doctrinis nutritus magnopere sata- git, ul vota sua sursum erigat, spemque in cœle- stibus promissis ponat; quique omissa cumulanda- rum in terra opum sollicitudine, summain sectatur paupertatem, toloque animo ad meliora converso, suam rem omnem in cœlo sisteré studet, atque illuc fortunam universam præmittere; merito is equidem speni egregiam iude lucratur, quia mentem suam atque consilia cœlestibus rebus implicat. Ubi enim thesaurum habet, ibi mens ejus consistet: ita ut corpore tantum versari in terris cum hominibus vileatur, animi autem vi coelestes sedes jam occu- pare. Ergo unumquemque hominem oportet spe *ª Cap. xii, 36. C D -
PG 24:560Προϊὼν δ’ αὖθις τὴν αὐτὴν ἐπισφραγίζεται ἐπαγγελίαν τοῖς μαθηταῖς λέγων· Ἐγὼ δ’ ἐν μέσῳ ὑμῶν εἰμι ὡς ὁ διακονῶν. Ὑμεῖς δέ ἐστε οἱ διαμεμενηκότες μετ’ ἐμοῦ ἐν τοῖς πειρασμοῖς μου· κἀγὼ διατίθεμαι ὑμῖν, καθ’ ἃ διέθετό μοι ὁ Πατήρ μου, βασιλείαν· ἵν’ ἐσθίητε καὶ πίνητε ἐπὶ τῆς τραπέζης μου ἐν τῇ βασιλείᾳ μου. Τοιαύτης τεύξονται μακαριότητος οἱ δοῦλοι, οὓς ἐλθὼν ὁ Κύριος εὑρήσει γρηγοροῦντας· κατὰ γὰρ τὸν θνητὸν τοῦτον βίον, ἅτε παῖδες ἔτι ὄντες καὶ νήπιοι, καὶ μήπω τοῦ νυμφῶνος ἠξιωμένοι, ἐπ’ ἀλλοδαπῆς δ’ οἰκοῦντες, ἅτε ξένοι τῶν ἐνταῦθα, καὶ παρεπίδημοι, καὶ ὑπὸ παιδαγωγοῖς καὶ ἐπιτρόποις ἀνατρεφόμενοι, οὐκ εἶχον πάντοτε τὸν νυμφίον μεθ’ ἑαυτῶν. Διὸ καὶ ἐνήστευον, καθὼς εἶπεν ὅτι ἀρθήσεται ἀπ’ αὐτῶν ὁ νυμφίος, καὶ τότε νηστεύσουσιν. Ἀλλ’ ἐπὶ τέλει αὐξήσαντας αὐτοὺς καὶ τελειωθέντας παραλήψεσθαι ἐπαγγέλλεται, καὶ εἰς τὸν αὑτοῦ συνεισάξειν νυμφῶνα· ὅτε καὶ ἀνακλίνας αὐτοὺς, διακονήσει αὐτοῖς· οἱ δὲ, συνόντες αὐτῷ ἀεὶ, οὐκέτι νηστεύσουσιν, ἀλλὰ διαπαυσάμενοι τῶν καμάτων, τῆς οὐρανίου τρυφῆς ἀπολαύσουσιν.
Α ταῦτ᾽ ἐξ ἑτοίμου παρέπεσθαι τοῖς μεριμνώσι τὰ Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τροφῆς διεταττετο· ὡσαύ τως δὲ καὶ περὶ ἐνδύματος παρήνει λέγων - Κατα νοήσατε τὰ κρίνα πῶς αὐξάνει, κ. τ. λ. Πάλιν κανταῦθα μετὰ συλλογισμοῦ συνάγει, πείθων προστα καν πάντως ἔνδυμα παρὰ τοῦ Θεοῦ αὐτοῖς δοθή σεσθαι· εἰ γάρ τίς ἐστι φιλότιμος παρ' ἀνθρώπως ἐσθῆτι πολυτελεῖ καὶ φιλοκαλία, θεάσασθε, φησί, της ὀφθαλμοῖς, ὡς ὁ τοῦ παντὸς ποιητής Θεός, μέχρι και τῶν γῆς φυομένων ἀνθέων τὴν πολυποίκιλον αυτο οφίαν ἐκτείνας, παντοίοις χρώμασί τε καὶ κοσμή μασι κατεκόσμησε ταῦτα, μετασχηματίσας μὲν τὴν γῆν, καὶ τὴν κόνιν αὐτὴν τὴν ἄψυχον, τό τε ταύτης μεταβαλὼν εἶδος, αλουργίδος τε καὶ χρυσού που κρείττοσι βάμμασιν, ἐν ὑμέσι λεπτοῖς καὶ εὐπνθέσε τὸν ἐξ αὐτοῦ κόσμον ἐν αὐτῇ καταθέμενος· ὡς μηλε Β νός τρυφηλοῦ βασιλέως, μηδ' αὐτοῦ Σολομῶνος τοῦ παρὰ τοῖς παλαιοῖς ἐπὶ σοφίᾳ καὶ πλούτῳ καὶ τρυφ βοηθέντες τοσαύτην εὑρεθῆναι φιλόκαλον τέχνην, ὡς ἐνὶ τῶν ἀπὸ γῆς ὡραίων ἀνθέων ὁμοιότατον περί βλημα ν τήσασθαι. Τί οὖν χρὴ θαυμάζειν, εἰ ὁ τὸν χόρτον τοῦ ἀγροῦ τὸν εἰς οὐδὲν χρήσιμον, οὗ τέλος ἡ διὰ πυρὸς φθορά, τοῦτον ἀμφιέσας τὸν τρόπον, καὶ ὑμῖν αὐτοῖς ἐνδυμάτων αἰσθητῶν ἐπὶ τοῦ παρόντος βίου προνοήσει; – Οὕτως οὖν ἀπάντων ὀλιγωρεΐν, μόνης δὲ τῆς βασιλείας μεταποιεῖσθαι προσέταττε· μὴ γὰρ ζητοῦσι τὴν βασιλεία μηδ' ἀρετῆς πρόνοιαν ποιουμένοις οὐδὲν τῶν ἐπηγ ελμένων ἔσται· μόνοις - ** τοῦ Θεοῦ, ὅπως ἂν ἀρέσαιεν αὐτῷ, καὶ τοῖς περὶ τὴν ζήτησιν τῶν κρειττόνων ἠσχολημένοις· μεριμνῶσι γὰρ τὰ τῷ Θεῷ φίλα, ἀντιμεριμνήσειν τὸν Θεόν. Όπου γὰρ ὁ θησαυρὸς ὑμῶν, ἐκεῖ καὶ ἡ καρδία ὑμῶν ἔσται. Φυσικῶς γὰρ πᾶς ἄνθρωπος περὶ δ σπουδάζει διά κειται, κἀκεῖ πάντα τὸν νοῦν ἔχει ἔνθα κεκτήσθαι τὴν ὠφέλειαν νενόμικε· διὰ τοῦτο καὶ τὸν λογισμών ἐπάγει τοῦ μὴ δεῖν ἐπὶ γῆς θησαυρίζειν. Εἰ μὲν γάρ τις, φησὶν, ἐν τῷ θνητῷ βίῳ τὰς κτήσεις καὶ πᾶσαν ύπαρξιν συνείληχεν, ἀναρτήσας αὐτοῦ τὴν πᾶσαν ἐλ- πίδα ἐπὶ τὰ παρόντα τοῦ βίου πράγματα, ἐξ ἀνάγ της οἷα δὴ δεσμοῖς τοσούτοις πεπεδημένος, πάντα τὸν αὐτοῦ λογισμὸν καὶ πᾶσαν τὴν διάνοιαν, ἣν δὴ καρδίαν ὠνόμασε, κάτω που πρὸς τῇ γῇ κέκτηται, κἀκεῖ φύρεται καὶ καλινδεῖται, ἔνθα κεκτήσθαι τὸν αὐτοῦ θησαυρὸν νενόμικεν· εἰ δὲ τοῖς οὐρανίοις μα θήμασιν ἐντραφεὶς πάντα πράττοι, τὸν αὐτοῦ σκοπὸν ἄνω προσαναρτήσας, καὶ τὴν ἐλπίδα ρίψας ἐπὶ τὰς οὐρανίους ἐπαγγελίας, τοῦ μὲν συνάγειν ἐπὶ γῆς οὐ δεμίαν ποιούμενος φροντίδα, τὴν ἄκραν δὲ μετιών ἀκτημοσύνην, καὶ ὅλος γινόμενος πρὸς τοῖς κρείττου σιν, ἐν οὐρανῷ τε πάντα συνάγειν, κἀκεῖ τὸν αὐτοῦ πλοῦτον ταμιεύεσθαι, καὶ πᾶσαν τὴν ὕπαρξιν ἐκεῖ προπέμπειν σπουδάζων· εἰκότω, ὁ τοιοῦτος ὄνοιτ' ἂν ἐντεῦθεν τῆς ἀγαθῆς ἐλπίδος, τῷ τὴν διάνοιαν καὶ τὸν λογισμὸν οἰκειοῦν ἑαυτοῦ τοῖς οὐρανίοις· ἔνθα γὰρ ἔχει τὸν θησαυρὸν, ἐκεῖ καὶ τὴν διάνοιαν ἔξει· ὡς δου κεῖν μὲν ἐπὶ γῆς παρεπιδημεῖν, καὶ τῷ σώματι μόνῳ συνεἶναι ἀνθρώποις, τῇ δὲ δυνάμει τὰς οὐρανίους PARS 111. EXEGETICA. - EUSEBII CASARIENSIS OPP. Atque hac de alimentis disserebat: pariterque A de indumentis menebat dicens: Considerate lilia, quomodo crescunt, et reliqua. Rursus hic quoque argumentando concludit, suadens ut indrmentum quoque a Deo ipsis datum iri exspectent. Nam si quis est apud homines pretiosæ vestis atque orna- mnenti studiosus; spectate, inquit, quomodo uni- versi auctor Deus usque ad enatos tellure fores multiplicem suam sapientiam extendens, omni co- lorum atque ornatuum genere illos vestit, terram transformans, pulveremque ejus inanimem, e us- demque speciem immutans, melioribus n ulto tincturis quam videntur purpura et aurum, et le nuibus philyris floridisque, suam quodammodo for- mositatem in eis collocans: ut nullius delicati regis, neque ipsius Salomonis, qui apud veteres sapientia, opibus deliciisque celebratus est, tantum pulchritudinis artificium compertum fuerit, at uni ex his pulchris floribus par indumentum habere potuerit. Quid ergo mirum, si qui agri fenum nulli rei utile, quod igne consumptum perit, ita con- vestit, vobis quoque sensibilia indumenta in præsente vita providentia sua comparabit? Sic ergo omnia negligere, solum vero regnum (Dei) exqui- rere praecipiebat. Nam regnum nequaquam quæ- rentibus, nec virtutis curam gerentibus, nihil præ- dictorum suppeditabiur. Solis autem hæc facile aderunt, qui quæ sunt Dei curant, atque ut ei pla-δὲ ceant satagunt, et meliorum rerum studio dant operam. Nam Deo grata curantibus, vicissim cu- ram impendet Deus. Ubi enim thesaurus vester est, ibi et cor vestrum eril. Natura quippe comparatum est, ut omnis homo rem, cui studet, animo complectatur, atque ibi Lentem deligat, unde utilitatem se capere arbitra- tur. Quare Jesus sententiam addit, ne struendis in terra opibus inhæreamus. Qui enim, ait, in hac mortali vita facultates bonorumque cumulum ade- ptus est, suamque spem in præsentis vitæ negotiis collocavit, necesse est eum tam gravibus vinculis præpeditum, cunctas suas cogitationes mentemque vmunem, quam Jesus cor appellavit, humi depres- san habere, atque ibidem concretam volutantein- que, ubi thesaurum suum possidere se putat. Qui vero cœlestibus doctrinis nutritus magnopere sata- git, ul vota sua sursum erigat, spemque in cœle- stibus promissis ponat; quique omissa cumulanda- rum in terra opum sollicitudine, summain sectatur paupertatem, toloque animo ad meliora converso, suam rem omnem in cœlo sisteré studet, atque illuc fortunam universam præmittere; merito is equidem speni egregiam iude lucratur, quia mentem suam atque consilia cœlestibus rebus implicat. Ubi enim thesaurum habet, ibi mens ejus consistet: ita ut corpore tantum versari in terris cum hominibus vileatur, animi autem vi coelestes sedes jam occu- pare. Ergo unumquemque hominem oportet spe *ª Cap. xii, 36. C D -
If the master of the house had known at what hour the thief...Εἰ ᾔδει ὁ οἰκοδεσπότης ποίᾳ ὥρᾳ ὁ κλέπτης…
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Εἰ ᾔδει ὁ οἰκοδεσπότης ποίᾳ ὥρᾳ ὁ κλέπτης ἔρχεται.
Α ταῦτ᾽ ἐξ ἑτοίμου παρέπεσθαι τοῖς μεριμνώσι τὰ Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τροφῆς διεταττετο· ὡσαύ τως δὲ καὶ περὶ ἐνδύματος παρήνει λέγων - Κατα νοήσατε τὰ κρίνα πῶς αὐξάνει, κ. τ. λ. Πάλιν κανταῦθα μετὰ συλλογισμοῦ συνάγει, πείθων προστα καν πάντως ἔνδυμα παρὰ τοῦ Θεοῦ αὐτοῖς δοθή σεσθαι· εἰ γάρ τίς ἐστι φιλότιμος παρ' ἀνθρώπως ἐσθῆτι πολυτελεῖ καὶ φιλοκαλία, θεάσασθε, φησί, της ὀφθαλμοῖς, ὡς ὁ τοῦ παντὸς ποιητής Θεός, μέχρι και τῶν γῆς φυομένων ἀνθέων τὴν πολυποίκιλον αυτο οφίαν ἐκτείνας, παντοίοις χρώμασί τε καὶ κοσμή μασι κατεκόσμησε ταῦτα, μετασχηματίσας μὲν τὴν γῆν, καὶ τὴν κόνιν αὐτὴν τὴν ἄψυχον, τό τε ταύτης μεταβαλὼν εἶδος, αλουργίδος τε καὶ χρυσού που κρείττοσι βάμμασιν, ἐν ὑμέσι λεπτοῖς καὶ εὐπνθέσε τὸν ἐξ αὐτοῦ κόσμον ἐν αὐτῇ καταθέμενος· ὡς μηλε Β νός τρυφηλοῦ βασιλέως, μηδ' αὐτοῦ Σολομῶνος τοῦ παρὰ τοῖς παλαιοῖς ἐπὶ σοφίᾳ καὶ πλούτῳ καὶ τρυφ βοηθέντες τοσαύτην εὑρεθῆναι φιλόκαλον τέχνην, ὡς ἐνὶ τῶν ἀπὸ γῆς ὡραίων ἀνθέων ὁμοιότατον περί βλημα ν τήσασθαι. Τί οὖν χρὴ θαυμάζειν, εἰ ὁ τὸν χόρτον τοῦ ἀγροῦ τὸν εἰς οὐδὲν χρήσιμον, οὗ τέλος ἡ διὰ πυρὸς φθορά, τοῦτον ἀμφιέσας τὸν τρόπον, καὶ ὑμῖν αὐτοῖς ἐνδυμάτων αἰσθητῶν ἐπὶ τοῦ παρόντος βίου προνοήσει; – Οὕτως οὖν ἀπάντων ὀλιγωρεΐν, μόνης δὲ τῆς βασιλείας μεταποιεῖσθαι προσέταττε· μὴ γὰρ ζητοῦσι τὴν βασιλεία μηδ' ἀρετῆς πρόνοιαν ποιουμένοις οὐδὲν τῶν ἐπηγ ελμένων ἔσται· μόνοις - ** τοῦ Θεοῦ, ὅπως ἂν ἀρέσαιεν αὐτῷ, καὶ τοῖς περὶ τὴν ζήτησιν τῶν κρειττόνων ἠσχολημένοις· μεριμνῶσι γὰρ τὰ τῷ Θεῷ φίλα, ἀντιμεριμνήσειν τὸν Θεόν. Όπου γὰρ ὁ θησαυρὸς ὑμῶν, ἐκεῖ καὶ ἡ καρδία ὑμῶν ἔσται. Φυσικῶς γὰρ πᾶς ἄνθρωπος περὶ δ σπουδάζει διά κειται, κἀκεῖ πάντα τὸν νοῦν ἔχει ἔνθα κεκτήσθαι τὴν ὠφέλειαν νενόμικε· διὰ τοῦτο καὶ τὸν λογισμών ἐπάγει τοῦ μὴ δεῖν ἐπὶ γῆς θησαυρίζειν. Εἰ μὲν γάρ τις, φησὶν, ἐν τῷ θνητῷ βίῳ τὰς κτήσεις καὶ πᾶσαν ύπαρξιν συνείληχεν, ἀναρτήσας αὐτοῦ τὴν πᾶσαν ἐλ- πίδα ἐπὶ τὰ παρόντα τοῦ βίου πράγματα, ἐξ ἀνάγ της οἷα δὴ δεσμοῖς τοσούτοις πεπεδημένος, πάντα τὸν αὐτοῦ λογισμὸν καὶ πᾶσαν τὴν διάνοιαν, ἣν δὴ καρδίαν ὠνόμασε, κάτω που πρὸς τῇ γῇ κέκτηται, κἀκεῖ φύρεται καὶ καλινδεῖται, ἔνθα κεκτήσθαι τὸν αὐτοῦ θησαυρὸν νενόμικεν· εἰ δὲ τοῖς οὐρανίοις μα θήμασιν ἐντραφεὶς πάντα πράττοι, τὸν αὐτοῦ σκοπὸν ἄνω προσαναρτήσας, καὶ τὴν ἐλπίδα ρίψας ἐπὶ τὰς οὐρανίους ἐπαγγελίας, τοῦ μὲν συνάγειν ἐπὶ γῆς οὐ δεμίαν ποιούμενος φροντίδα, τὴν ἄκραν δὲ μετιών ἀκτημοσύνην, καὶ ὅλος γινόμενος πρὸς τοῖς κρείττου σιν, ἐν οὐρανῷ τε πάντα συνάγειν, κἀκεῖ τὸν αὐτοῦ πλοῦτον ταμιεύεσθαι, καὶ πᾶσαν τὴν ὕπαρξιν ἐκεῖ προπέμπειν σπουδάζων· εἰκότω, ὁ τοιοῦτος ὄνοιτ' ἂν ἐντεῦθεν τῆς ἀγαθῆς ἐλπίδος, τῷ τὴν διάνοιαν καὶ τὸν λογισμὸν οἰκειοῦν ἑαυτοῦ τοῖς οὐρανίοις· ἔνθα γὰρ ἔχει τὸν θησαυρὸν, ἐκεῖ καὶ τὴν διάνοιαν ἔξει· ὡς δου κεῖν μὲν ἐπὶ γῆς παρεπιδημεῖν, καὶ τῷ σώματι μόνῳ συνεἶναι ἀνθρώποις, τῇ δὲ δυνάμει τὰς οὐρανίους PARS 111. EXEGETICA. - EUSEBII CASARIENSIS OPP. Atque hac de alimentis disserebat: pariterque A de indumentis menebat dicens: Considerate lilia, quomodo crescunt, et reliqua. Rursus hic quoque argumentando concludit, suadens ut indrmentum quoque a Deo ipsis datum iri exspectent. Nam si quis est apud homines pretiosæ vestis atque orna- mnenti studiosus; spectate, inquit, quomodo uni- versi auctor Deus usque ad enatos tellure fores multiplicem suam sapientiam extendens, omni co- lorum atque ornatuum genere illos vestit, terram transformans, pulveremque ejus inanimem, e us- demque speciem immutans, melioribus n ulto tincturis quam videntur purpura et aurum, et le nuibus philyris floridisque, suam quodammodo for- mositatem in eis collocans: ut nullius delicati regis, neque ipsius Salomonis, qui apud veteres sapientia, opibus deliciisque celebratus est, tantum pulchritudinis artificium compertum fuerit, at uni ex his pulchris floribus par indumentum habere potuerit. Quid ergo mirum, si qui agri fenum nulli rei utile, quod igne consumptum perit, ita con- vestit, vobis quoque sensibilia indumenta in præsente vita providentia sua comparabit? Sic ergo omnia negligere, solum vero regnum (Dei) exqui- rere praecipiebat. Nam regnum nequaquam quæ- rentibus, nec virtutis curam gerentibus, nihil præ- dictorum suppeditabiur. Solis autem hæc facile aderunt, qui quæ sunt Dei curant, atque ut ei pla-δὲ ceant satagunt, et meliorum rerum studio dant operam. Nam Deo grata curantibus, vicissim cu- ram impendet Deus. Ubi enim thesaurus vester est, ibi et cor vestrum eril. Natura quippe comparatum est, ut omnis homo rem, cui studet, animo complectatur, atque ibi Lentem deligat, unde utilitatem se capere arbitra- tur. Quare Jesus sententiam addit, ne struendis in terra opibus inhæreamus. Qui enim, ait, in hac mortali vita facultates bonorumque cumulum ade- ptus est, suamque spem in præsentis vitæ negotiis collocavit, necesse est eum tam gravibus vinculis præpeditum, cunctas suas cogitationes mentemque vmunem, quam Jesus cor appellavit, humi depres- san habere, atque ibidem concretam volutantein- que, ubi thesaurum suum possidere se putat. Qui vero cœlestibus doctrinis nutritus magnopere sata- git, ul vota sua sursum erigat, spemque in cœle- stibus promissis ponat; quique omissa cumulanda- rum in terra opum sollicitudine, summain sectatur paupertatem, toloque animo ad meliora converso, suam rem omnem in cœlo sisteré studet, atque illuc fortunam universam præmittere; merito is equidem speni egregiam iude lucratur, quia mentem suam atque consilia cœlestibus rebus implicat. Ubi enim thesaurum habet, ibi mens ejus consistet: ita ut corpore tantum versari in terris cum hominibus vileatur, animi autem vi coelestes sedes jam occu- pare. Ergo unumquemque hominem oportet spe *ª Cap. xii, 36. C D -
PG 24:561Διὰ πλειόνων νήφειν καὶ ἐγρηγορέναι ἡμῖν παρακελεύεται, οὐ μόνον διὰ τὴν ἀθρόαν καὶ ἀπροσδόκητον ἄφιξιν τῆς ἡμέρας Κυρίου, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸν κλέπτην τὸν τοῖς κατὰ Θεὸν πλουσίοις καὶ οἰκοδεσπόταις ἐφεδρεύοντα. Οὗτος δέ ἐστιν ὁ καιρὸς τῆς ἑκάστου τελευτῆς, ἢ καὶ ὁ μέλλων τὴν ἑκάστου ψυχὴν παραλαμβάνειν ἄγγελος κατὰ καιρὸν τοῦ θανάτου. Εἰ μὲν οὖν ᾔδειμεν τὸν καιρὸν τῆς τοῦ κλέπτου παρουσίας, τὴν ὥραν ἐχρῆν ἐκείνην μόνην ἐπιτηρεῖν, πρὸς τὸ μὴ ἀφιέναι διορυγῆναι ἡμῶν τὸν οἶκον· ἐπεὶ δὲ ἄδηλός ἐστιν οὗτος, δεήσει ἀεὶ ἐγρηγορέναι· οὐ γὰρ ἴσμεν ὁποίᾳ φυλακῇ ἐπιθήσεται. Διὸ γρηγορητέον διὰ παντὸς, καὶ πάσῃ φυλακῇ τηρητέον τὴν καρδίαν κατὰ τὸν παροιμιαστὴν, καὶ ἀγρυπνητέον διὰ πάσης τῆς τοῦ θνητοῦ βίου νυκτὸς, ὅπως ἄσυλοι διαμένωμεν, μὴ ἐῶντες διορυγῆναι ἡμῶν τοὺς τῆς ψυχῆς θησαυρούς· οὕτω γὰρ ἔσται ἡμῖν εὖ κατ’ ἀμφότερα, ὅτι τε σώαν ἐφυλάξαμεν τὴν ἑαυτῶν ὕπαρξιν, καὶ ὅτι τὸν Κύριον ἡμῶν ἐπιστάντα καὶ κρούσαντα τῆς ψυχῆς ἡμῶν τὴν θύραν, ἑτοίμως ὑπεδεξάμεθα, πολλῷ τῷ φωτὶ παρεσκευασμένοι, καὶ τὰς ὀσφύας ἐζωσμένοι.
COMMENTARIA IN LUCAM. ήδη διατριβάς μετιέναι· ὥστε ἄνω βλέπειν δεῖ, καὶ τὰς ἐλπίδας ἔχειν, ὅπου καὶ τὸν θησαυρὸν αὐτοῦ συναγήσχεν. Β Καὶ ὑμεῖς ὅμοιοι ἀνθρώποις προσδεχομένοις τὸν κύριον ἑαυτῶν, πότε αναλύσει ἐκ τῶν γάμων. Ἐν ἑτέροις ἤδη ἐδίδαξε περὶ τῶν γάμων εἰπών· Ωμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βα σιλεῖ, ὃς ἐποίησε γάμους τῷ υἱῷ αὐτοῦ. Ὡς οὖν ἤδη τῶν γάμων γεγενημένων, καὶ τοῦ συμποσίου τελεσθέντος, ἐπάνεισιν ὁ κύριος ἐπὶ τοὺς ἐγρη- γοράτας δούλους, οἶ, ἐπειδὰν ἀφίκηται αὐτὸς ὁ νυμφίος τὴν παράληψιν τῆς νύμφης ποιησόμε- νος, κρούσαντι αὐτῷ τὴν τῆς ψυχῆς θύραν, έτοι μότατα ὑπακούσουσι καὶ ἀνοίξουσι, διὰ παντὸς ἐγρηγορότες, καὶ τὴν αὐτοῦ παρουσίαν ἐκδεχό- μενοι. Επιλέγει γοῦν· Μακάριοι οἱ δοῦλοι ἐκεῖνοι, οἷς ἐλθὼν εὑρήσει γρηγοροῦντας. Καὶ πῶς γὰρ οὐ μακάριοι οἱ τοσαύτης μέλλοντες ἀξιωθήσεσθαι τι μῆς; Επόμνυται γοῦν αὐτοῖς φάσκων· 'Αμὴν λέγω ὑμῖν, ὅτι περιζώσεται καὶ ἀνακλινεῖ αὐτοὺς, καὶ παρελθὼν διακονήσει αὐτοῖς. Νυκτὶ δὲ παραβάλ- λων τὸν ἀνθρώπινον βίον, ὡς ἀληθῶς σκότους καὶ ἀγνοίας οἰκεῖον, διαφόροις φυλακαῖς, τουτέστιν ὥραις καὶ καιροῖς τῆς νυκτὸς, τὸν τῆς ἀνθρωπίνης ζωῆς παρ εικάζει χρόνον· ἐν ᾧ τοὺς διὰ παντὸς ἐγρηγορότας διὰ τὸ ἄδηλον τῆς ἑκάστου τελευτῆς μακαρίους ἀπο φαίνει· ταύτης δὲ τῆς προτροπῆς τίς ἂν γένοιτ' ἀνωτέρα, ἢ τὸν δεσπότην ἐπήγγελται αὐτὸν τοῖς δούλοις διακονήσειν, τοὺς δὲ δούλους ανακλιθήσεσθαι ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ, τουτέστι διαναπαύσεσθαι ; Προτών δ᾽ αὖθις τὴν αὐτὴν ἐπισφραγίζεται επαγγελίαν τοῖς μαθηταῖς λέγων· Εγώ δ' ἐν μέσῳ ὑμῶν εἰμι ὡς ὁ διακονῶν. Ὑμεῖς δὲ ἐστε οἱ διαμεμενηκότες μετ' ἐμοῦ ἐν τοῖς πειρασμοίς μου· κἀγὼ διατίθεμαι ὑμῖν, καθ' ά διέθετό μοι ὁ Πατήρ μου, βασιλείαν· τη ἐσθίητε καὶ πίνητε ἐπὶ τῆς τραπέζης μου ἐν τῇ βασιλείᾳ μου. Τοιαύτης τεύξονται μακαριότητος οἱ δοῦλοι, οὓς ἐλθὼν ὁ Κύριος εὑρήσει γρηγοροῦντας· κατὰ γὰρ τὸν θνητὸν τοῦτον βίον, ἅτε παίδες ἔτι δν- τες καὶ νήπιοι, καὶ μήπω τοῦ νυμφῶνος ἠξιωμένοι, ἐπ' ἀλλοδαπῆς δ' οἰκοῦντες, ἅτε ξένοι τῶν ἐνταῦθα, καὶ παρεπίδημοι, καὶ ὑπὸ παιδαγωγοῖς καὶ ἐπιτρό- τοῖς ἀνατρεφόμενοι, οὐκ εἶχον πάντοτε τὸν νυμφίον μεθ' ἑαυτῶν. Διὸ καὶ ἐνήστευον, καθὼς εἶπεν ὅτι ἀρθήσεται ἀπ' αὐτῶν ὁ νυμφίος, καὶ τότε νηστεύ σουσιν. Αλλ' ἐπὶ τέλει αὐξήσαντας αὐτοὺς καὶ τελειωθέντας παραλήψεσθαι ἐπαγγέλλεται, καὶ εἰς τὸν αὐτοῦ συνεισάξειν νυμφῶνα· ὅτε καὶ ἀνακλίνας αὐτοὺς, διακονήσει αὐτοῖς· οἱ δὲ, συνόντες αὐτῷ ἀεὶ, οὐκέτι νηστεύσουσιν, ἀλλὰ διαπαυσάμενοι τῶν καμά των, τῆς οὐρανίου τρυφῆς ἀπολαύσουσιν. Εἰ ᾔδει ὁ οικοδεσπότης ποία ὥρᾳ ὁ κλέπτης Ερ χεται. Διὰ πλειόνων νήφειν καὶ ἐγρηγορέναι ἡμῖν παρα- κελεύεται, οὐ μόνον διὰ τὴν ἀθρόαν καὶ ἀπροσδόκη- τον ἄφιξιν τῆς ἡμέρας Κυρίου, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸν κλέπτην τὸν τοῖς κατὰ Θεὸν πλουσίοις καὶ οἰκοδε σπόταις εφεδρεύοντα. Οὗτος δέ ἐστιν ὁ καιρὸς τῆς A ctare superna, coque spem dirigere, ubi thesau- ruin suum jam acervavit. ** Et vos similes hominibus exspectantibus dominum suum quando revertatur a nuptiis. Jam alibi docuit cum de nuptiis diceret: Simile est regnum cælorum homini regi, qui fecit nuptias flio suo ". Tanquam igitur peractis nuptiis, co- vivioque absoluto, redit dominus ad servos vigiles, qui sponso ad sumendam sibi sponsam adventanti, et nunc jam animae fores puisanti, promptissime morigerabuntur atque aperient, propterea quod perpetuo vigiles, adventum ejus præstolati fuerant. Ait igitur : Beati servi illi, quos veniens invenerit vigilantes ". Quidni vero hi beati, qui tantam mer- celeın relaturi erant ? igitur cum sacramento con firmat : Amen dico vobis, præcincturum se, discum- bentibus illis, et transeuntem eisdem ministralurum. Nocti autem comparans humanam vitam, ceu re- apse tenebris et inscitia circumfusam, diversis vi- giliis, id est horis temporibusque nocuirnis, bu- manæ vitæ spatium assimilat: in quo si qui sine requie vigilant, propter obitus incertum casun, beatos eos appellat. Jam hac adbortatione quænam sublimior esse potest, qua nimirum dominus di- citur servis suis ministraturus, hi autem in illius regno recubituri, id est requie potituri? Deinde rursus promissum idem firmavit, cum discipulis dixit : Ego autem in medio vestri sum sicut qui ministrat. Vos quippe estís qui permansislis mecum in tentationibus meis : et ego dispono vobis, sicut disposuit mihi Pater meus, regnum; ut manducetis alque bibatis de mea mensa in regno meo". Ilac polientur beatitate servi, quos Dominus vigilantes invenerit. Namque in hạc mortali vita, cen pneri adhuc et infantes et nondumn nuptiali conclavi di- gni, sed alienaın veluti regioneın incolentes, quasi peregrini quidam et advenæ, et sub tutoribus nubuc et curatoribus enutriti, nequaquam sponsi pleno consortio utebantur. Quare jejunabant, propterea quod ipsis dictum esset, fore ut sponsus ab iis auferretur, et tum jejunarent. Veruntamen ubi in perfectam ætatem creverint, recepturum se cos spondet, atque in suum conclave ducturum : ac tum iis discumbentibus ministraturum : qui per- petua consuetudine ejus jam potiti, diutius non je- junabunt, sed laboribus relaxati, coelestibus deliciis perfruentur. C D *³ Cap. XII, 36. ” Matth. xx11, 2. es Luc. xlt 57. XII, 39. ** Si sciret paterfamilias qua hora (ur venturus essel. Multis de causis frugi nobis agitare vitam vigi- lareque mandat, non solum ob subitum inopinum- que diei Domini adventum, sed etiam propter furem divinorum bonorum divitibus ac veluti patribusfa- milias insidiantem. Is autem est uniuscujusque "Luc. xx11, 27-50. " Matth. ix, 15. CAP.
Εἶπε δ’ ὁ Κύριος · Τίς ἄρα ἐστὶν ὁ…
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Εἶπε δ’ ὁ Κύριος·
COMMENTARIA IN LUCAM. ήδη διατριβάς μετιέναι· ὥστε ἄνω βλέπειν δεῖ, καὶ τὰς ἐλπίδας ἔχειν, ὅπου καὶ τὸν θησαυρὸν αὐτοῦ συναγήσχεν. Β Καὶ ὑμεῖς ὅμοιοι ἀνθρώποις προσδεχομένοις τὸν κύριον ἑαυτῶν, πότε αναλύσει ἐκ τῶν γάμων. Ἐν ἑτέροις ἤδη ἐδίδαξε περὶ τῶν γάμων εἰπών· Ωμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βα σιλεῖ, ὃς ἐποίησε γάμους τῷ υἱῷ αὐτοῦ. Ὡς οὖν ἤδη τῶν γάμων γεγενημένων, καὶ τοῦ συμποσίου τελεσθέντος, ἐπάνεισιν ὁ κύριος ἐπὶ τοὺς ἐγρη- γοράτας δούλους, οἶ, ἐπειδὰν ἀφίκηται αὐτὸς ὁ νυμφίος τὴν παράληψιν τῆς νύμφης ποιησόμε- νος, κρούσαντι αὐτῷ τὴν τῆς ψυχῆς θύραν, έτοι μότατα ὑπακούσουσι καὶ ἀνοίξουσι, διὰ παντὸς ἐγρηγορότες, καὶ τὴν αὐτοῦ παρουσίαν ἐκδεχό- μενοι. Επιλέγει γοῦν· Μακάριοι οἱ δοῦλοι ἐκεῖνοι, οἷς ἐλθὼν εὑρήσει γρηγοροῦντας. Καὶ πῶς γὰρ οὐ μακάριοι οἱ τοσαύτης μέλλοντες ἀξιωθήσεσθαι τι μῆς; Επόμνυται γοῦν αὐτοῖς φάσκων· 'Αμὴν λέγω ὑμῖν, ὅτι περιζώσεται καὶ ἀνακλινεῖ αὐτοὺς, καὶ παρελθὼν διακονήσει αὐτοῖς. Νυκτὶ δὲ παραβάλ- λων τὸν ἀνθρώπινον βίον, ὡς ἀληθῶς σκότους καὶ ἀγνοίας οἰκεῖον, διαφόροις φυλακαῖς, τουτέστιν ὥραις καὶ καιροῖς τῆς νυκτὸς, τὸν τῆς ἀνθρωπίνης ζωῆς παρ εικάζει χρόνον· ἐν ᾧ τοὺς διὰ παντὸς ἐγρηγορότας διὰ τὸ ἄδηλον τῆς ἑκάστου τελευτῆς μακαρίους ἀπο φαίνει· ταύτης δὲ τῆς προτροπῆς τίς ἂν γένοιτ' ἀνωτέρα, ἢ τὸν δεσπότην ἐπήγγελται αὐτὸν τοῖς δούλοις διακονήσειν, τοὺς δὲ δούλους ανακλιθήσεσθαι ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ, τουτέστι διαναπαύσεσθαι ; Προτών δ᾽ αὖθις τὴν αὐτὴν ἐπισφραγίζεται επαγγελίαν τοῖς μαθηταῖς λέγων· Εγώ δ' ἐν μέσῳ ὑμῶν εἰμι ὡς ὁ διακονῶν. Ὑμεῖς δὲ ἐστε οἱ διαμεμενηκότες μετ' ἐμοῦ ἐν τοῖς πειρασμοίς μου· κἀγὼ διατίθεμαι ὑμῖν, καθ' ά διέθετό μοι ὁ Πατήρ μου, βασιλείαν· τη ἐσθίητε καὶ πίνητε ἐπὶ τῆς τραπέζης μου ἐν τῇ βασιλείᾳ μου. Τοιαύτης τεύξονται μακαριότητος οἱ δοῦλοι, οὓς ἐλθὼν ὁ Κύριος εὑρήσει γρηγοροῦντας· κατὰ γὰρ τὸν θνητὸν τοῦτον βίον, ἅτε παίδες ἔτι δν- τες καὶ νήπιοι, καὶ μήπω τοῦ νυμφῶνος ἠξιωμένοι, ἐπ' ἀλλοδαπῆς δ' οἰκοῦντες, ἅτε ξένοι τῶν ἐνταῦθα, καὶ παρεπίδημοι, καὶ ὑπὸ παιδαγωγοῖς καὶ ἐπιτρό- τοῖς ἀνατρεφόμενοι, οὐκ εἶχον πάντοτε τὸν νυμφίον μεθ' ἑαυτῶν. Διὸ καὶ ἐνήστευον, καθὼς εἶπεν ὅτι ἀρθήσεται ἀπ' αὐτῶν ὁ νυμφίος, καὶ τότε νηστεύ σουσιν. Αλλ' ἐπὶ τέλει αὐξήσαντας αὐτοὺς καὶ τελειωθέντας παραλήψεσθαι ἐπαγγέλλεται, καὶ εἰς τὸν αὐτοῦ συνεισάξειν νυμφῶνα· ὅτε καὶ ἀνακλίνας αὐτοὺς, διακονήσει αὐτοῖς· οἱ δὲ, συνόντες αὐτῷ ἀεὶ, οὐκέτι νηστεύσουσιν, ἀλλὰ διαπαυσάμενοι τῶν καμά των, τῆς οὐρανίου τρυφῆς ἀπολαύσουσιν. Εἰ ᾔδει ὁ οικοδεσπότης ποία ὥρᾳ ὁ κλέπτης Ερ χεται. Διὰ πλειόνων νήφειν καὶ ἐγρηγορέναι ἡμῖν παρα- κελεύεται, οὐ μόνον διὰ τὴν ἀθρόαν καὶ ἀπροσδόκη- τον ἄφιξιν τῆς ἡμέρας Κυρίου, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸν κλέπτην τὸν τοῖς κατὰ Θεὸν πλουσίοις καὶ οἰκοδε σπόταις εφεδρεύοντα. Οὗτος δέ ἐστιν ὁ καιρὸς τῆς A ctare superna, coque spem dirigere, ubi thesau- ruin suum jam acervavit. ** Et vos similes hominibus exspectantibus dominum suum quando revertatur a nuptiis. Jam alibi docuit cum de nuptiis diceret: Simile est regnum cælorum homini regi, qui fecit nuptias flio suo ". Tanquam igitur peractis nuptiis, co- vivioque absoluto, redit dominus ad servos vigiles, qui sponso ad sumendam sibi sponsam adventanti, et nunc jam animae fores puisanti, promptissime morigerabuntur atque aperient, propterea quod perpetuo vigiles, adventum ejus præstolati fuerant. Ait igitur : Beati servi illi, quos veniens invenerit vigilantes ". Quidni vero hi beati, qui tantam mer- celeın relaturi erant ? igitur cum sacramento con firmat : Amen dico vobis, præcincturum se, discum- bentibus illis, et transeuntem eisdem ministralurum. Nocti autem comparans humanam vitam, ceu re- apse tenebris et inscitia circumfusam, diversis vi- giliis, id est horis temporibusque nocuirnis, bu- manæ vitæ spatium assimilat: in quo si qui sine requie vigilant, propter obitus incertum casun, beatos eos appellat. Jam hac adbortatione quænam sublimior esse potest, qua nimirum dominus di- citur servis suis ministraturus, hi autem in illius regno recubituri, id est requie potituri? Deinde rursus promissum idem firmavit, cum discipulis dixit : Ego autem in medio vestri sum sicut qui ministrat. Vos quippe estís qui permansislis mecum in tentationibus meis : et ego dispono vobis, sicut disposuit mihi Pater meus, regnum; ut manducetis alque bibatis de mea mensa in regno meo". Ilac polientur beatitate servi, quos Dominus vigilantes invenerit. Namque in hạc mortali vita, cen pneri adhuc et infantes et nondumn nuptiali conclavi di- gni, sed alienaın veluti regioneın incolentes, quasi peregrini quidam et advenæ, et sub tutoribus nubuc et curatoribus enutriti, nequaquam sponsi pleno consortio utebantur. Quare jejunabant, propterea quod ipsis dictum esset, fore ut sponsus ab iis auferretur, et tum jejunarent. Veruntamen ubi in perfectam ætatem creverint, recepturum se cos spondet, atque in suum conclave ducturum : ac tum iis discumbentibus ministraturum : qui per- petua consuetudine ejus jam potiti, diutius non je- junabunt, sed laboribus relaxati, coelestibus deliciis perfruentur. C D *³ Cap. XII, 36. ” Matth. xx11, 2. es Luc. xlt 57. XII, 39. ** Si sciret paterfamilias qua hora (ur venturus essel. Multis de causis frugi nobis agitare vitam vigi- lareque mandat, non solum ob subitum inopinum- que diei Domini adventum, sed etiam propter furem divinorum bonorum divitibus ac veluti patribusfa- milias insidiantem. Is autem est uniuscujusque "Luc. xx11, 27-50. " Matth. ix, 15. CAP.
PG 24:562Τίς ἄρα ἐστὶν ὁ πιστὸς οἰκονόμος καὶ φρόνιμος; Πρὸς τὴν ἐρώτησιν Πέτρου ἀποκρίνεται διδάσκων ἀορίστως πρὸς πάντα εἰρῆσθαι τὰ λελεγμένα. Ἀλλ’ ἐκεῖνα μὲν εἴρηται περὶ τοῦ διὰ παντὸς ἐγρηγορέναι ἕνεκεν τῆς τοῦ κλέπτου φυλακῆς καὶ τῆς αὐτοῦ παρουσίας· τί δὲ χρὴ πράττειν γρηγοροῦντας, νῦν ἀναγκαίως προστίθησι, παραινῶν μὴ τὸ ἑαυτῶν μόνον σκοπεῖν, ἀλλὰ καὶ τῆς ἑτέρων σωτηρίας φροντίζειν. Τὸ μὲν γὰρ ἀνεζῶσθαι τὰς ὀσφύας, καὶ τὸν λύχνον ἀνῆφθαι, τὴν αὐτοῦ τινος εἰς ἑαυτὸν ὠφέλειαν ἐδήλου· γνώσεώς τε γὰρ φωτὶ διὰ παντὸς καταυγάζεσθαι ἀναγκαῖον, σωφροσύνῃ τε καὶ πάσῃ ἀρετῇ τοῦ λογισμοῦ τὴν ὀσφὺν περιεζῶσθαι, ἐγρηγορέναι τε διὰ παντὸς καὶ τὸν κλέπτην διαφυλάττειν, μὴ λαθὼν διορύξειε τὸ τῆς ψυχῆς ταμεῖον, ἀποσυλήσειέ τε τὰ ἐν αὐτῷ συνηγμένα· ἔτι γε μὲν καὶ τὸν ἑαυτοῦ Κύριον πάντα τὸν τῆς ζωῆς χρόνον ἐκδέχεσθαι. Ἀλλὰ μὴ μέχρι τούτων ἑστάναι·
COMMENTARIA IN LUCAM. ήδη διατριβάς μετιέναι· ὥστε ἄνω βλέπειν δεῖ, καὶ τὰς ἐλπίδας ἔχειν, ὅπου καὶ τὸν θησαυρὸν αὐτοῦ συναγήσχεν. Β Καὶ ὑμεῖς ὅμοιοι ἀνθρώποις προσδεχομένοις τὸν κύριον ἑαυτῶν, πότε αναλύσει ἐκ τῶν γάμων. Ἐν ἑτέροις ἤδη ἐδίδαξε περὶ τῶν γάμων εἰπών· Ωμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βα σιλεῖ, ὃς ἐποίησε γάμους τῷ υἱῷ αὐτοῦ. Ὡς οὖν ἤδη τῶν γάμων γεγενημένων, καὶ τοῦ συμποσίου τελεσθέντος, ἐπάνεισιν ὁ κύριος ἐπὶ τοὺς ἐγρη- γοράτας δούλους, οἶ, ἐπειδὰν ἀφίκηται αὐτὸς ὁ νυμφίος τὴν παράληψιν τῆς νύμφης ποιησόμε- νος, κρούσαντι αὐτῷ τὴν τῆς ψυχῆς θύραν, έτοι μότατα ὑπακούσουσι καὶ ἀνοίξουσι, διὰ παντὸς ἐγρηγορότες, καὶ τὴν αὐτοῦ παρουσίαν ἐκδεχό- μενοι. Επιλέγει γοῦν· Μακάριοι οἱ δοῦλοι ἐκεῖνοι, οἷς ἐλθὼν εὑρήσει γρηγοροῦντας. Καὶ πῶς γὰρ οὐ μακάριοι οἱ τοσαύτης μέλλοντες ἀξιωθήσεσθαι τι μῆς; Επόμνυται γοῦν αὐτοῖς φάσκων· 'Αμὴν λέγω ὑμῖν, ὅτι περιζώσεται καὶ ἀνακλινεῖ αὐτοὺς, καὶ παρελθὼν διακονήσει αὐτοῖς. Νυκτὶ δὲ παραβάλ- λων τὸν ἀνθρώπινον βίον, ὡς ἀληθῶς σκότους καὶ ἀγνοίας οἰκεῖον, διαφόροις φυλακαῖς, τουτέστιν ὥραις καὶ καιροῖς τῆς νυκτὸς, τὸν τῆς ἀνθρωπίνης ζωῆς παρ εικάζει χρόνον· ἐν ᾧ τοὺς διὰ παντὸς ἐγρηγορότας διὰ τὸ ἄδηλον τῆς ἑκάστου τελευτῆς μακαρίους ἀπο φαίνει· ταύτης δὲ τῆς προτροπῆς τίς ἂν γένοιτ' ἀνωτέρα, ἢ τὸν δεσπότην ἐπήγγελται αὐτὸν τοῖς δούλοις διακονήσειν, τοὺς δὲ δούλους ανακλιθήσεσθαι ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ, τουτέστι διαναπαύσεσθαι ; Προτών δ᾽ αὖθις τὴν αὐτὴν ἐπισφραγίζεται επαγγελίαν τοῖς μαθηταῖς λέγων· Εγώ δ' ἐν μέσῳ ὑμῶν εἰμι ὡς ὁ διακονῶν. Ὑμεῖς δὲ ἐστε οἱ διαμεμενηκότες μετ' ἐμοῦ ἐν τοῖς πειρασμοίς μου· κἀγὼ διατίθεμαι ὑμῖν, καθ' ά διέθετό μοι ὁ Πατήρ μου, βασιλείαν· τη ἐσθίητε καὶ πίνητε ἐπὶ τῆς τραπέζης μου ἐν τῇ βασιλείᾳ μου. Τοιαύτης τεύξονται μακαριότητος οἱ δοῦλοι, οὓς ἐλθὼν ὁ Κύριος εὑρήσει γρηγοροῦντας· κατὰ γὰρ τὸν θνητὸν τοῦτον βίον, ἅτε παίδες ἔτι δν- τες καὶ νήπιοι, καὶ μήπω τοῦ νυμφῶνος ἠξιωμένοι, ἐπ' ἀλλοδαπῆς δ' οἰκοῦντες, ἅτε ξένοι τῶν ἐνταῦθα, καὶ παρεπίδημοι, καὶ ὑπὸ παιδαγωγοῖς καὶ ἐπιτρό- τοῖς ἀνατρεφόμενοι, οὐκ εἶχον πάντοτε τὸν νυμφίον μεθ' ἑαυτῶν. Διὸ καὶ ἐνήστευον, καθὼς εἶπεν ὅτι ἀρθήσεται ἀπ' αὐτῶν ὁ νυμφίος, καὶ τότε νηστεύ σουσιν. Αλλ' ἐπὶ τέλει αὐξήσαντας αὐτοὺς καὶ τελειωθέντας παραλήψεσθαι ἐπαγγέλλεται, καὶ εἰς τὸν αὐτοῦ συνεισάξειν νυμφῶνα· ὅτε καὶ ἀνακλίνας αὐτοὺς, διακονήσει αὐτοῖς· οἱ δὲ, συνόντες αὐτῷ ἀεὶ, οὐκέτι νηστεύσουσιν, ἀλλὰ διαπαυσάμενοι τῶν καμά των, τῆς οὐρανίου τρυφῆς ἀπολαύσουσιν. Εἰ ᾔδει ὁ οικοδεσπότης ποία ὥρᾳ ὁ κλέπτης Ερ χεται. Διὰ πλειόνων νήφειν καὶ ἐγρηγορέναι ἡμῖν παρα- κελεύεται, οὐ μόνον διὰ τὴν ἀθρόαν καὶ ἀπροσδόκη- τον ἄφιξιν τῆς ἡμέρας Κυρίου, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸν κλέπτην τὸν τοῖς κατὰ Θεὸν πλουσίοις καὶ οἰκοδε σπόταις εφεδρεύοντα. Οὗτος δέ ἐστιν ὁ καιρὸς τῆς A ctare superna, coque spem dirigere, ubi thesau- ruin suum jam acervavit. ** Et vos similes hominibus exspectantibus dominum suum quando revertatur a nuptiis. Jam alibi docuit cum de nuptiis diceret: Simile est regnum cælorum homini regi, qui fecit nuptias flio suo ". Tanquam igitur peractis nuptiis, co- vivioque absoluto, redit dominus ad servos vigiles, qui sponso ad sumendam sibi sponsam adventanti, et nunc jam animae fores puisanti, promptissime morigerabuntur atque aperient, propterea quod perpetuo vigiles, adventum ejus præstolati fuerant. Ait igitur : Beati servi illi, quos veniens invenerit vigilantes ". Quidni vero hi beati, qui tantam mer- celeın relaturi erant ? igitur cum sacramento con firmat : Amen dico vobis, præcincturum se, discum- bentibus illis, et transeuntem eisdem ministralurum. Nocti autem comparans humanam vitam, ceu re- apse tenebris et inscitia circumfusam, diversis vi- giliis, id est horis temporibusque nocuirnis, bu- manæ vitæ spatium assimilat: in quo si qui sine requie vigilant, propter obitus incertum casun, beatos eos appellat. Jam hac adbortatione quænam sublimior esse potest, qua nimirum dominus di- citur servis suis ministraturus, hi autem in illius regno recubituri, id est requie potituri? Deinde rursus promissum idem firmavit, cum discipulis dixit : Ego autem in medio vestri sum sicut qui ministrat. Vos quippe estís qui permansislis mecum in tentationibus meis : et ego dispono vobis, sicut disposuit mihi Pater meus, regnum; ut manducetis alque bibatis de mea mensa in regno meo". Ilac polientur beatitate servi, quos Dominus vigilantes invenerit. Namque in hạc mortali vita, cen pneri adhuc et infantes et nondumn nuptiali conclavi di- gni, sed alienaın veluti regioneın incolentes, quasi peregrini quidam et advenæ, et sub tutoribus nubuc et curatoribus enutriti, nequaquam sponsi pleno consortio utebantur. Quare jejunabant, propterea quod ipsis dictum esset, fore ut sponsus ab iis auferretur, et tum jejunarent. Veruntamen ubi in perfectam ætatem creverint, recepturum se cos spondet, atque in suum conclave ducturum : ac tum iis discumbentibus ministraturum : qui per- petua consuetudine ejus jam potiti, diutius non je- junabunt, sed laboribus relaxati, coelestibus deliciis perfruentur. C D *³ Cap. XII, 36. ” Matth. xx11, 2. es Luc. xlt 57. XII, 39. ** Si sciret paterfamilias qua hora (ur venturus essel. Multis de causis frugi nobis agitare vitam vigi- lareque mandat, non solum ob subitum inopinum- que diei Domini adventum, sed etiam propter furem divinorum bonorum divitibus ac veluti patribusfa- milias insidiantem. Is autem est uniuscujusque "Luc. xx11, 27-50. " Matth. ix, 15. CAP.
παραθήκην δ’ ὥσπερ ὑποδεξαμένους παρὰ τοῦ ἑαυτῶν Δεσπότου τὴν τῶν συνδούλων ἡμῶν κηδεμονίαν, φυλάττειν τὴν πίστιν προςήκει, οὕτω τε πιστοὺς γενέσθαι καὶ φρονίμους ὡς μήποτε ἀκαίρως, ἀεὶ δὲ τῷ προσήκοντι καιρῷ, ταῖς ἡμετέροις συνδούλοις τὸ σιτηρέσιον διανέμειν, μήτε παρορῶντας καὶ ὑπερτιθεμένους, ὅτε δεῖ, μήτ’ οὐ δεομένοις παρέχοντας ἀκαίρως, ἀλλὰ καὶ καιρῷ τῷ προσήκοντι, καὶ μὴ ἀμέτρως τοῦτο ποιεῖν· τοῦτο δὲ πράττειν κατὰ δύο τρόπους, διά τε τῆς λογικωτέρας ὠφελείας τὰς ψυχὰς αὐτῶν βελτιοῦντας ταῖς διὰ τῶν μαθημάτων τροφαῖς, διά τε τῆς τῶν αἰσθητῶν ὑπαρχόντων πρὸς τοὺς ἐνδεεῖς ἐπικουρίας· ταῦτα δὲ διὰ παντὸς ἐνεργεῖν, ἵνα, εἴ ποτε ἀθρόως ἐπιστὰς ὁ Κύριος ἡμῶν τὴν παράληψιν ἡμῶν ποιοῖτο, εὑρεῖν ταῦτα πράττοντας ἡμᾶς, ἐπαγγελίαν τε τῷ καὶ ταῦτα κατορθοῦντι τοῦ προτέρου πολλαπλασίονα δίδωσιν. Ἐπὶ μὲν γὰρ τῷ ἐγρηγορέναι, καὶ τὴν αὐτοῦ διὰ παντὸς περιμένειν παρουσίαν, ἀνακλίνειν ἐπήγγελται καὶ διακονῆσαι αὐτὸς περιζωσάμενος·
COMMENTARIA IN LUCAM. ήδη διατριβάς μετιέναι· ὥστε ἄνω βλέπειν δεῖ, καὶ τὰς ἐλπίδας ἔχειν, ὅπου καὶ τὸν θησαυρὸν αὐτοῦ συναγήσχεν. Β Καὶ ὑμεῖς ὅμοιοι ἀνθρώποις προσδεχομένοις τὸν κύριον ἑαυτῶν, πότε αναλύσει ἐκ τῶν γάμων. Ἐν ἑτέροις ἤδη ἐδίδαξε περὶ τῶν γάμων εἰπών· Ωμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βα σιλεῖ, ὃς ἐποίησε γάμους τῷ υἱῷ αὐτοῦ. Ὡς οὖν ἤδη τῶν γάμων γεγενημένων, καὶ τοῦ συμποσίου τελεσθέντος, ἐπάνεισιν ὁ κύριος ἐπὶ τοὺς ἐγρη- γοράτας δούλους, οἶ, ἐπειδὰν ἀφίκηται αὐτὸς ὁ νυμφίος τὴν παράληψιν τῆς νύμφης ποιησόμε- νος, κρούσαντι αὐτῷ τὴν τῆς ψυχῆς θύραν, έτοι μότατα ὑπακούσουσι καὶ ἀνοίξουσι, διὰ παντὸς ἐγρηγορότες, καὶ τὴν αὐτοῦ παρουσίαν ἐκδεχό- μενοι. Επιλέγει γοῦν· Μακάριοι οἱ δοῦλοι ἐκεῖνοι, οἷς ἐλθὼν εὑρήσει γρηγοροῦντας. Καὶ πῶς γὰρ οὐ μακάριοι οἱ τοσαύτης μέλλοντες ἀξιωθήσεσθαι τι μῆς; Επόμνυται γοῦν αὐτοῖς φάσκων· 'Αμὴν λέγω ὑμῖν, ὅτι περιζώσεται καὶ ἀνακλινεῖ αὐτοὺς, καὶ παρελθὼν διακονήσει αὐτοῖς. Νυκτὶ δὲ παραβάλ- λων τὸν ἀνθρώπινον βίον, ὡς ἀληθῶς σκότους καὶ ἀγνοίας οἰκεῖον, διαφόροις φυλακαῖς, τουτέστιν ὥραις καὶ καιροῖς τῆς νυκτὸς, τὸν τῆς ἀνθρωπίνης ζωῆς παρ εικάζει χρόνον· ἐν ᾧ τοὺς διὰ παντὸς ἐγρηγορότας διὰ τὸ ἄδηλον τῆς ἑκάστου τελευτῆς μακαρίους ἀπο φαίνει· ταύτης δὲ τῆς προτροπῆς τίς ἂν γένοιτ' ἀνωτέρα, ἢ τὸν δεσπότην ἐπήγγελται αὐτὸν τοῖς δούλοις διακονήσειν, τοὺς δὲ δούλους ανακλιθήσεσθαι ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ, τουτέστι διαναπαύσεσθαι ; Προτών δ᾽ αὖθις τὴν αὐτὴν ἐπισφραγίζεται επαγγελίαν τοῖς μαθηταῖς λέγων· Εγώ δ' ἐν μέσῳ ὑμῶν εἰμι ὡς ὁ διακονῶν. Ὑμεῖς δὲ ἐστε οἱ διαμεμενηκότες μετ' ἐμοῦ ἐν τοῖς πειρασμοίς μου· κἀγὼ διατίθεμαι ὑμῖν, καθ' ά διέθετό μοι ὁ Πατήρ μου, βασιλείαν· τη ἐσθίητε καὶ πίνητε ἐπὶ τῆς τραπέζης μου ἐν τῇ βασιλείᾳ μου. Τοιαύτης τεύξονται μακαριότητος οἱ δοῦλοι, οὓς ἐλθὼν ὁ Κύριος εὑρήσει γρηγοροῦντας· κατὰ γὰρ τὸν θνητὸν τοῦτον βίον, ἅτε παίδες ἔτι δν- τες καὶ νήπιοι, καὶ μήπω τοῦ νυμφῶνος ἠξιωμένοι, ἐπ' ἀλλοδαπῆς δ' οἰκοῦντες, ἅτε ξένοι τῶν ἐνταῦθα, καὶ παρεπίδημοι, καὶ ὑπὸ παιδαγωγοῖς καὶ ἐπιτρό- τοῖς ἀνατρεφόμενοι, οὐκ εἶχον πάντοτε τὸν νυμφίον μεθ' ἑαυτῶν. Διὸ καὶ ἐνήστευον, καθὼς εἶπεν ὅτι ἀρθήσεται ἀπ' αὐτῶν ὁ νυμφίος, καὶ τότε νηστεύ σουσιν. Αλλ' ἐπὶ τέλει αὐξήσαντας αὐτοὺς καὶ τελειωθέντας παραλήψεσθαι ἐπαγγέλλεται, καὶ εἰς τὸν αὐτοῦ συνεισάξειν νυμφῶνα· ὅτε καὶ ἀνακλίνας αὐτοὺς, διακονήσει αὐτοῖς· οἱ δὲ, συνόντες αὐτῷ ἀεὶ, οὐκέτι νηστεύσουσιν, ἀλλὰ διαπαυσάμενοι τῶν καμά των, τῆς οὐρανίου τρυφῆς ἀπολαύσουσιν. Εἰ ᾔδει ὁ οικοδεσπότης ποία ὥρᾳ ὁ κλέπτης Ερ χεται. Διὰ πλειόνων νήφειν καὶ ἐγρηγορέναι ἡμῖν παρα- κελεύεται, οὐ μόνον διὰ τὴν ἀθρόαν καὶ ἀπροσδόκη- τον ἄφιξιν τῆς ἡμέρας Κυρίου, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸν κλέπτην τὸν τοῖς κατὰ Θεὸν πλουσίοις καὶ οἰκοδε σπόταις εφεδρεύοντα. Οὗτος δέ ἐστιν ὁ καιρὸς τῆς A ctare superna, coque spem dirigere, ubi thesau- ruin suum jam acervavit. ** Et vos similes hominibus exspectantibus dominum suum quando revertatur a nuptiis. Jam alibi docuit cum de nuptiis diceret: Simile est regnum cælorum homini regi, qui fecit nuptias flio suo ". Tanquam igitur peractis nuptiis, co- vivioque absoluto, redit dominus ad servos vigiles, qui sponso ad sumendam sibi sponsam adventanti, et nunc jam animae fores puisanti, promptissime morigerabuntur atque aperient, propterea quod perpetuo vigiles, adventum ejus præstolati fuerant. Ait igitur : Beati servi illi, quos veniens invenerit vigilantes ". Quidni vero hi beati, qui tantam mer- celeın relaturi erant ? igitur cum sacramento con firmat : Amen dico vobis, præcincturum se, discum- bentibus illis, et transeuntem eisdem ministralurum. Nocti autem comparans humanam vitam, ceu re- apse tenebris et inscitia circumfusam, diversis vi- giliis, id est horis temporibusque nocuirnis, bu- manæ vitæ spatium assimilat: in quo si qui sine requie vigilant, propter obitus incertum casun, beatos eos appellat. Jam hac adbortatione quænam sublimior esse potest, qua nimirum dominus di- citur servis suis ministraturus, hi autem in illius regno recubituri, id est requie potituri? Deinde rursus promissum idem firmavit, cum discipulis dixit : Ego autem in medio vestri sum sicut qui ministrat. Vos quippe estís qui permansislis mecum in tentationibus meis : et ego dispono vobis, sicut disposuit mihi Pater meus, regnum; ut manducetis alque bibatis de mea mensa in regno meo". Ilac polientur beatitate servi, quos Dominus vigilantes invenerit. Namque in hạc mortali vita, cen pneri adhuc et infantes et nondumn nuptiali conclavi di- gni, sed alienaın veluti regioneın incolentes, quasi peregrini quidam et advenæ, et sub tutoribus nubuc et curatoribus enutriti, nequaquam sponsi pleno consortio utebantur. Quare jejunabant, propterea quod ipsis dictum esset, fore ut sponsus ab iis auferretur, et tum jejunarent. Veruntamen ubi in perfectam ætatem creverint, recepturum se cos spondet, atque in suum conclave ducturum : ac tum iis discumbentibus ministraturum : qui per- petua consuetudine ejus jam potiti, diutius non je- junabunt, sed laboribus relaxati, coelestibus deliciis perfruentur. C D *³ Cap. XII, 36. ” Matth. xx11, 2. es Luc. xlt 57. XII, 39. ** Si sciret paterfamilias qua hora (ur venturus essel. Multis de causis frugi nobis agitare vitam vigi- lareque mandat, non solum ob subitum inopinum- que diei Domini adventum, sed etiam propter furem divinorum bonorum divitibus ac veluti patribusfa- milias insidiantem. Is autem est uniuscujusque "Luc. xx11, 27-50. " Matth. ix, 15. CAP.
PG 24:563ἐπὶ δὲ τῇ πιστῇ καὶ ἔμφρονι οἰκονομίᾳ καὶ τῇ κατὰ καιρὸν διανεμήσει τῆς τροφῆς, τρισμακαρίους ἀληθῶς ἀποφαίνων, οὐκ ἐπί τι μέρος, ἀλλ’ ἐπὶ πάντων τῶν ὑπαρχόντων καταστήσειν τὸν μακαριζόμενον μετὰ προσθήκης τοῦ ἀμὴν ἐπιστώσατο. Ἔνθεν καὶ ὁ ἱερὸς Ἀπόστολος ὠφελημένος, τοὺς κατὰ Θεὸν τελείους κληρονόμους Θεοῦ καὶ συγκληρονόμους Χριστοῦ ἐκάλει, καὶ ἔλεγεν· Εἴτε ζωὴ, εἴτε θάνατος, εἴτ’ ἐνεστῶτα, εἴτε μέλλοντα, πάντα ἡμῶν εἶναι. Ὑπάρχοντα δ’ αὐτοῦ τὰ ἐν τῇ βασιλείᾳ νοητέον ἀγαθὰ, ἃ ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδεν.
και ἑκάστου τελευτῆς, ἢ καὶ ὁ μέλλων τὴν ἑκάστου μ ιν, 23. χὴν παραλαμβάνειν ἄγγελος κατὰ καιρὸν τοῦ θανά του (60). Εἰ μὲν οὖν ᾔδειμεν τὸν καιρὸν τῆς τοῦ κλέπτου παρουσίας, τὴν ὥραν ἐχρῆν ἐκείνην μόνην έπιτηρεῖν, πρὸς τὸ μὴ ἀφιέναι διορυγῆναι ἡμῶν τὸν οἶκον· ἐπεὶ δὲ ἄδηλός ἐστιν οὗτος, δεήσει ἀεὶ ἐγρη γορέναι· οὐ γὰρ ίσμεν ὁποία φυλακῇ ἐπιθήσεται. Δεδ γρηγορητέον διὰ παντὸς, καὶ πάσῃ φυλακή τηρη τέον τὴν καρδίαν κατὰ τὸν παροιμιαστὴν, καὶ ἀγρυ πνητέον διὰ πάσης τῆς τοῦ θνητοῦ βίου νυκτός, όπως άσυλοι διαμένωμεν, μὴ ἐῶντες διορυγῆναι ἡμῶν τοὺς τῆς ψυχῆς θησαυρούς· οὕτω γὰρ ἔσται ἡμῖν εὖ κατ' αμφότερα, ότι τε σώαν ἐφυλάξαμεν τὴν ἑαυτῶν ύπαρξιν, καὶ ὅτι τὸν Κύριον ἡμῶν ἐπιστάντα καὶ κρούσαντα τῆς ψυχῆς ἡμῶν τὴν θύραν, ετοίμως υπ εδεξάμεθα, πολλῷ τῷ φωτὶ παρεσκευασμένοι, καὶ τὰς ὀσφύας έζωσμένοι. Εἶπε δ' ὁ Κύριος· Τίς ἄρα ἐστὶν ὁ πιστὸς οίκο νόμος καὶ φρόνιμος ; Πρὸς τὴν ἐρώτησιν Πέτρου ἀποκρίνεται διδάσκων ἀορίστως πρὸς πάντα εἰρῆσθαι τὰ λελεγμένα.. Αλλ' ἐκεῖνα μὲν εἴρηται περὶ τοῦ διὰ παντὸς ἐγρηγορέναι ἕνεκεν τῆς τοῦ κλέπτου φυλακῆς καὶ τῆς αὐτοῦ παρ ουσίας· τί δὲ χρὴ πράττειν γρηγοροῦντας, νῦν ἀναγ- καίως προστίθησι, παραινῶν μὴ τὸ ἑαυτῶν μόνον σκοπεῖν, ἀλλὰ καὶ τῆς ἑτέρων σωτηρίας φροντίζειν. Τὸ μὲν γὰρ ἀνεξῶσθαι τὰς οσφύας, καὶ τὸν λύχνον ἀνῆφθαι, τὴν αὐτοῦ τινος εἰς ἑαυτὸν ὠφέλειαν ἐδή λου· γνώσεώς τε γὰρ φωτὶ διὰ παντὸς καταυγάζε σθαι ἀναγκαῖον, σωφροσύνῃ τε καὶ πάσῃ ἀρετῇ τοῦ λογισμοῦ τὴν ὀσφὺν περιεζώσθαι, έγρηγορέναι τε διὰ παντὸς καὶ τὸν κλέπτην διαφυλάττειν, μὴ λαθών δι- ορύξεις τὸ τῆς ψυχῆς ταμεῖον, ἀποσυλήσειέ τε τὰ ἐν αὐτῷ συνηγμένα· ἔτι γε μὲν καὶ τὸν ἑαυτοῦ Κύριον πάντα τὸν τῆς ζωῆς χρόνον ἐκδέχεσθαι. ᾿Αλλὰ μὴ μέχρι τούτων ἑστάναι· παραθήκην δ' ώσπερ ύποδε ξαμένους παρὰ τοῦ ἑαυτῶν Δεσπότου τὴν τῶν συν βούλων ἡμῶν κηδεμονίαν, φυλάττειν τὴν πίστιν προς ήκει, οὕτω τε πιστούς γενέσθαι καὶ φρονίμους ὡς μήποτε ἀκαίρως, ἀεὶ δὲ τῷ προσήκοντι καιρῷ, τοῖς ἡμετέροις συνδούλοις τὸ σιτηρέσιον διανέμειν, μήτε παρορῶντας καὶ ὑπερτιθεμένους, ὅτε δεῖ, μήτ' οὐ δεομένοις παρέχοντας ἀκαίρως, ἀλλὰ καὶ καιρῷ τῷ προσήκοντι, καὶ μὴ ἀμέτρως τοῦτο ποιεῖν· τοῦτο δὲ πράττειν κατὰ δύο τρόπους, διά τε τῆς λογικωτέρας ὠφελείας τὰς ψυχὰς αὐτῶν βελτιοῦντας ταῖς διὰ τῶν μαθημάτων τροφαῖς, διά τε τῆς τῶν αἰσθητῶν ὑπαρ χόντων πρὸς τοὺς ἐνδεεῖς ἐπικουρίας· ταῦτα δὲ διὰ παντὸς ἐνεργεῖν, ἵνα, εἴ ποτε ἀθρόως ἐπιστὰς ὁ Κύ ριος ἡμῶν τὴν παράληψιν ἡμῶν ποιοῖτο, εὑρεῖν ταῦτα πράττοντας ἡμᾶς, ἐπαγγελίαν τε τῷ καὶ ταῦτα κατ- ορθοῦντι τοῦ προτέρου πολλαπλασίονα δίδωσιν. Ἐπὶ μὲν γὰρ τῷ ἐγρηγορέναι, καὶ τὴν αὐτοῦ διὰ παντὸς περιμένειν παρουσίαν, ἀνακλίνειν ἐπήγγελται καὶ διακονῆσαι αὐτὸς περιζωσάμενος· ἐπὶ δὲ τῇ πιστῇ καὶ ἔμφρονι οικονομίᾳ καὶ τῇ κατὰ καιρὸν διανεμήσει EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. - olitus, vel aliam angelus qui cujusque moriemtis A animam excepturus est. Si ergo sciremus quonam tempore fur ille venturus esset, unicam illam opus foret horam observare, ne nostras pateremur ædes perfodi : nunc quia hanc latet, perpetuo experrocios esse oportebit : neque enim novimus qua ille vigilia incursionem faciet. Quare prorsus vigilandum est, omɔnique custodia, ut ait Proverbiorum auctor ”, servandum cor; universaque hæc mortalis vitæ nox insomnis transigenda, ne forte direptionibus pa- teamus, neve animæ nostre thesauros effodi per- mittamus. Sic enim utrinque recte habebimus; tum quia proprias opos tuiti fuerimus, tum quia Doml nur nostrum, cum venerit et pulsaverit anims nostra fores, prompte excipiemus, copiosa lampade Instructi, lumbosque succincti. Ait Dominus: Quisnam est fidelis villicus et pro- deme ? • - B Petro roganti sic respondet, ut doceat se indo- finite universos allocutum fuisse. Veruntamen su- periora illa dicta fuerunt, ut constanter vigilaremus propter furem cavendum et propter Domini ad- ventum. Nunc, quæ fieri inter vigilandum oporteat, necessario addit; nempe hortatur ut ne nostram tantummodo, verum etiam alienam curemus salu- *tem. Nam lumbos præciugere et lampadem inflam- mare, propriam cujusque utilitatem signifent. Scientiæ enim luminibus oportet semper illustrari; tum etiam pudicitia omnique virtute lumbos mentis præcingere ; itemque perpetuo vigilare furemque C cavere, ne clam efodiat mentis ærarium, et acor- vatas ibi opes diripiat: præterea Dominum omni vitæ tempore præstolari. Sed illatenus non subsistendum : nam ceu pignus quoddam, conser- vorum curam a Domino nostro accipientes, præ- stare fidem oportet, et sic fideles ac prudentes eva- dere; ne unquam intempestive, sed idoneo tem- pore, conservis nostris alimoniam præbeamus : neque hanc negligenter aut sero, cum res postulat; neque rursus immodice ubi non est opus, sed el suo tempore et non sine modulo. Id vero dupliciter faciendum est, nempe et rationali juvamine, dum eorum animas doctrinæ pabulo meliores facimus; et materiali etiam ope, erga eos qui ejusmodi subsidio egent. Atque hæc, inquam, omnia conti- penter curanda sunt, ut si forte Dominus noster subito adventans demigrare secum nos jubeat, in prædictis versantes nos deprehendat, sortemque recte agenti tribuat priore multo majorein. Namque ob vigilias suique adventus exspectationem spondet, illis discumbentibus, succinctum se ministraturum : ob fidelem vero ac prudentem villicationem tempe- stivamque demensi distributionem, quia vult bea- tissimos declarare, non alicui parti sed facultatibus universis se præfecturum felicem illum sacramento • Prov. CAP. XII, 42. etoris, de angelorum erga homines cura. Profecto D ubique cernimus, Ecclesiæ hodiernæ catholicæ do ctrinam priscis Patribus iunixam. (60) Notabilis doctrina Eusebii, antiquissimi au-
But if that servant says, 20Ἐὰν δ’ εἴπῃ ὁ δοῦλος ἐκεῖνος, κ
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Ἐὰν δ’ εἴπῃ ὁ δοῦλος ἐκεῖνος, κ. τ. λ. Ὁ μὲν πιστὸς καὶ φρόνιμος τοιούτων τεύξεται· ὁ δ’ ἐναντίος τούτῳ ὀργῆς Δεσπότου πειραθήσεται, διχοτομηθεὶς καὶ ἀποτεμνόμενος τοῦ σώματος τῶν ἀγαθῶν δούλων, κλῆρόν τε καὶ μερίδα λαμβάνων μετὰ τῶν ὑποκριτῶν ἢ τῶν ἀπίστων· ὧν τὸ τέλος κλαυθμὸς καὶ βρυγμὸς τῶν ὀδόντων. Ὅσα γὰρ τοῖς ὀδοῦσι κατήσθιε, καὶ ὅσα μεθυσκόμενος ἐπλημμέλει, ταῦτα ἀποκλαύσεται·
και ἑκάστου τελευτῆς, ἢ καὶ ὁ μέλλων τὴν ἑκάστου μ ιν, 23. χὴν παραλαμβάνειν ἄγγελος κατὰ καιρὸν τοῦ θανά του (60). Εἰ μὲν οὖν ᾔδειμεν τὸν καιρὸν τῆς τοῦ κλέπτου παρουσίας, τὴν ὥραν ἐχρῆν ἐκείνην μόνην έπιτηρεῖν, πρὸς τὸ μὴ ἀφιέναι διορυγῆναι ἡμῶν τὸν οἶκον· ἐπεὶ δὲ ἄδηλός ἐστιν οὗτος, δεήσει ἀεὶ ἐγρη γορέναι· οὐ γὰρ ίσμεν ὁποία φυλακῇ ἐπιθήσεται. Δεδ γρηγορητέον διὰ παντὸς, καὶ πάσῃ φυλακή τηρη τέον τὴν καρδίαν κατὰ τὸν παροιμιαστὴν, καὶ ἀγρυ πνητέον διὰ πάσης τῆς τοῦ θνητοῦ βίου νυκτός, όπως άσυλοι διαμένωμεν, μὴ ἐῶντες διορυγῆναι ἡμῶν τοὺς τῆς ψυχῆς θησαυρούς· οὕτω γὰρ ἔσται ἡμῖν εὖ κατ' αμφότερα, ότι τε σώαν ἐφυλάξαμεν τὴν ἑαυτῶν ύπαρξιν, καὶ ὅτι τὸν Κύριον ἡμῶν ἐπιστάντα καὶ κρούσαντα τῆς ψυχῆς ἡμῶν τὴν θύραν, ετοίμως υπ εδεξάμεθα, πολλῷ τῷ φωτὶ παρεσκευασμένοι, καὶ τὰς ὀσφύας έζωσμένοι. Εἶπε δ' ὁ Κύριος· Τίς ἄρα ἐστὶν ὁ πιστὸς οίκο νόμος καὶ φρόνιμος ; Πρὸς τὴν ἐρώτησιν Πέτρου ἀποκρίνεται διδάσκων ἀορίστως πρὸς πάντα εἰρῆσθαι τὰ λελεγμένα.. Αλλ' ἐκεῖνα μὲν εἴρηται περὶ τοῦ διὰ παντὸς ἐγρηγορέναι ἕνεκεν τῆς τοῦ κλέπτου φυλακῆς καὶ τῆς αὐτοῦ παρ ουσίας· τί δὲ χρὴ πράττειν γρηγοροῦντας, νῦν ἀναγ- καίως προστίθησι, παραινῶν μὴ τὸ ἑαυτῶν μόνον σκοπεῖν, ἀλλὰ καὶ τῆς ἑτέρων σωτηρίας φροντίζειν. Τὸ μὲν γὰρ ἀνεξῶσθαι τὰς οσφύας, καὶ τὸν λύχνον ἀνῆφθαι, τὴν αὐτοῦ τινος εἰς ἑαυτὸν ὠφέλειαν ἐδή λου· γνώσεώς τε γὰρ φωτὶ διὰ παντὸς καταυγάζε σθαι ἀναγκαῖον, σωφροσύνῃ τε καὶ πάσῃ ἀρετῇ τοῦ λογισμοῦ τὴν ὀσφὺν περιεζώσθαι, έγρηγορέναι τε διὰ παντὸς καὶ τὸν κλέπτην διαφυλάττειν, μὴ λαθών δι- ορύξεις τὸ τῆς ψυχῆς ταμεῖον, ἀποσυλήσειέ τε τὰ ἐν αὐτῷ συνηγμένα· ἔτι γε μὲν καὶ τὸν ἑαυτοῦ Κύριον πάντα τὸν τῆς ζωῆς χρόνον ἐκδέχεσθαι. ᾿Αλλὰ μὴ μέχρι τούτων ἑστάναι· παραθήκην δ' ώσπερ ύποδε ξαμένους παρὰ τοῦ ἑαυτῶν Δεσπότου τὴν τῶν συν βούλων ἡμῶν κηδεμονίαν, φυλάττειν τὴν πίστιν προς ήκει, οὕτω τε πιστούς γενέσθαι καὶ φρονίμους ὡς μήποτε ἀκαίρως, ἀεὶ δὲ τῷ προσήκοντι καιρῷ, τοῖς ἡμετέροις συνδούλοις τὸ σιτηρέσιον διανέμειν, μήτε παρορῶντας καὶ ὑπερτιθεμένους, ὅτε δεῖ, μήτ' οὐ δεομένοις παρέχοντας ἀκαίρως, ἀλλὰ καὶ καιρῷ τῷ προσήκοντι, καὶ μὴ ἀμέτρως τοῦτο ποιεῖν· τοῦτο δὲ πράττειν κατὰ δύο τρόπους, διά τε τῆς λογικωτέρας ὠφελείας τὰς ψυχὰς αὐτῶν βελτιοῦντας ταῖς διὰ τῶν μαθημάτων τροφαῖς, διά τε τῆς τῶν αἰσθητῶν ὑπαρ χόντων πρὸς τοὺς ἐνδεεῖς ἐπικουρίας· ταῦτα δὲ διὰ παντὸς ἐνεργεῖν, ἵνα, εἴ ποτε ἀθρόως ἐπιστὰς ὁ Κύ ριος ἡμῶν τὴν παράληψιν ἡμῶν ποιοῖτο, εὑρεῖν ταῦτα πράττοντας ἡμᾶς, ἐπαγγελίαν τε τῷ καὶ ταῦτα κατ- ορθοῦντι τοῦ προτέρου πολλαπλασίονα δίδωσιν. Ἐπὶ μὲν γὰρ τῷ ἐγρηγορέναι, καὶ τὴν αὐτοῦ διὰ παντὸς περιμένειν παρουσίαν, ἀνακλίνειν ἐπήγγελται καὶ διακονῆσαι αὐτὸς περιζωσάμενος· ἐπὶ δὲ τῇ πιστῇ καὶ ἔμφρονι οικονομίᾳ καὶ τῇ κατὰ καιρὸν διανεμήσει EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. - olitus, vel aliam angelus qui cujusque moriemtis A animam excepturus est. Si ergo sciremus quonam tempore fur ille venturus esset, unicam illam opus foret horam observare, ne nostras pateremur ædes perfodi : nunc quia hanc latet, perpetuo experrocios esse oportebit : neque enim novimus qua ille vigilia incursionem faciet. Quare prorsus vigilandum est, omɔnique custodia, ut ait Proverbiorum auctor ”, servandum cor; universaque hæc mortalis vitæ nox insomnis transigenda, ne forte direptionibus pa- teamus, neve animæ nostre thesauros effodi per- mittamus. Sic enim utrinque recte habebimus; tum quia proprias opos tuiti fuerimus, tum quia Doml nur nostrum, cum venerit et pulsaverit anims nostra fores, prompte excipiemus, copiosa lampade Instructi, lumbosque succincti. Ait Dominus: Quisnam est fidelis villicus et pro- deme ? • - B Petro roganti sic respondet, ut doceat se indo- finite universos allocutum fuisse. Veruntamen su- periora illa dicta fuerunt, ut constanter vigilaremus propter furem cavendum et propter Domini ad- ventum. Nunc, quæ fieri inter vigilandum oporteat, necessario addit; nempe hortatur ut ne nostram tantummodo, verum etiam alienam curemus salu- *tem. Nam lumbos præciugere et lampadem inflam- mare, propriam cujusque utilitatem signifent. Scientiæ enim luminibus oportet semper illustrari; tum etiam pudicitia omnique virtute lumbos mentis præcingere ; itemque perpetuo vigilare furemque C cavere, ne clam efodiat mentis ærarium, et acor- vatas ibi opes diripiat: præterea Dominum omni vitæ tempore præstolari. Sed illatenus non subsistendum : nam ceu pignus quoddam, conser- vorum curam a Domino nostro accipientes, præ- stare fidem oportet, et sic fideles ac prudentes eva- dere; ne unquam intempestive, sed idoneo tem- pore, conservis nostris alimoniam præbeamus : neque hanc negligenter aut sero, cum res postulat; neque rursus immodice ubi non est opus, sed el suo tempore et non sine modulo. Id vero dupliciter faciendum est, nempe et rationali juvamine, dum eorum animas doctrinæ pabulo meliores facimus; et materiali etiam ope, erga eos qui ejusmodi subsidio egent. Atque hæc, inquam, omnia conti- penter curanda sunt, ut si forte Dominus noster subito adventans demigrare secum nos jubeat, in prædictis versantes nos deprehendat, sortemque recte agenti tribuat priore multo majorein. Namque ob vigilias suique adventus exspectationem spondet, illis discumbentibus, succinctum se ministraturum : ob fidelem vero ac prudentem villicationem tempe- stivamque demensi distributionem, quia vult bea- tissimos declarare, non alicui parti sed facultatibus universis se præfecturum felicem illum sacramento • Prov. CAP. XII, 42. etoris, de angelorum erga homines cura. Profecto D ubique cernimus, Ecclesiæ hodiernæ catholicæ do ctrinam priscis Patribus iunixam. (60) Notabilis doctrina Eusebii, antiquissimi au-
PG 24:564δίκην τὴν προσήκουσαν διδοὺς τῆς τε κατὰ τῶν συνδούλων παρανομίας, καὶ τῆς ἀκολάστου τρυφῆς, καταφρονήσεώς τε τῆς εἰς τὸν Δεσπότην, ὃν ὡμολόγει μὲν μὴ ἀγνοεῖν, καὶ ᾔδει ὡς ἄρα Κύριον ἔχει, ἀναβάλλεσθαι δὲ αὐτὸν τὴν κρίσιν εἰς μακροὺς χρόνους ὑπολαμβάνων, ἑαυτὸν ἠπάτα.
και ἑκάστου τελευτῆς, ἢ καὶ ὁ μέλλων τὴν ἑκάστου μ ιν, 23. χὴν παραλαμβάνειν ἄγγελος κατὰ καιρὸν τοῦ θανά του (60). Εἰ μὲν οὖν ᾔδειμεν τὸν καιρὸν τῆς τοῦ κλέπτου παρουσίας, τὴν ὥραν ἐχρῆν ἐκείνην μόνην έπιτηρεῖν, πρὸς τὸ μὴ ἀφιέναι διορυγῆναι ἡμῶν τὸν οἶκον· ἐπεὶ δὲ ἄδηλός ἐστιν οὗτος, δεήσει ἀεὶ ἐγρη γορέναι· οὐ γὰρ ίσμεν ὁποία φυλακῇ ἐπιθήσεται. Δεδ γρηγορητέον διὰ παντὸς, καὶ πάσῃ φυλακή τηρη τέον τὴν καρδίαν κατὰ τὸν παροιμιαστὴν, καὶ ἀγρυ πνητέον διὰ πάσης τῆς τοῦ θνητοῦ βίου νυκτός, όπως άσυλοι διαμένωμεν, μὴ ἐῶντες διορυγῆναι ἡμῶν τοὺς τῆς ψυχῆς θησαυρούς· οὕτω γὰρ ἔσται ἡμῖν εὖ κατ' αμφότερα, ότι τε σώαν ἐφυλάξαμεν τὴν ἑαυτῶν ύπαρξιν, καὶ ὅτι τὸν Κύριον ἡμῶν ἐπιστάντα καὶ κρούσαντα τῆς ψυχῆς ἡμῶν τὴν θύραν, ετοίμως υπ εδεξάμεθα, πολλῷ τῷ φωτὶ παρεσκευασμένοι, καὶ τὰς ὀσφύας έζωσμένοι. Εἶπε δ' ὁ Κύριος· Τίς ἄρα ἐστὶν ὁ πιστὸς οίκο νόμος καὶ φρόνιμος ; Πρὸς τὴν ἐρώτησιν Πέτρου ἀποκρίνεται διδάσκων ἀορίστως πρὸς πάντα εἰρῆσθαι τὰ λελεγμένα.. Αλλ' ἐκεῖνα μὲν εἴρηται περὶ τοῦ διὰ παντὸς ἐγρηγορέναι ἕνεκεν τῆς τοῦ κλέπτου φυλακῆς καὶ τῆς αὐτοῦ παρ ουσίας· τί δὲ χρὴ πράττειν γρηγοροῦντας, νῦν ἀναγ- καίως προστίθησι, παραινῶν μὴ τὸ ἑαυτῶν μόνον σκοπεῖν, ἀλλὰ καὶ τῆς ἑτέρων σωτηρίας φροντίζειν. Τὸ μὲν γὰρ ἀνεξῶσθαι τὰς οσφύας, καὶ τὸν λύχνον ἀνῆφθαι, τὴν αὐτοῦ τινος εἰς ἑαυτὸν ὠφέλειαν ἐδή λου· γνώσεώς τε γὰρ φωτὶ διὰ παντὸς καταυγάζε σθαι ἀναγκαῖον, σωφροσύνῃ τε καὶ πάσῃ ἀρετῇ τοῦ λογισμοῦ τὴν ὀσφὺν περιεζώσθαι, έγρηγορέναι τε διὰ παντὸς καὶ τὸν κλέπτην διαφυλάττειν, μὴ λαθών δι- ορύξεις τὸ τῆς ψυχῆς ταμεῖον, ἀποσυλήσειέ τε τὰ ἐν αὐτῷ συνηγμένα· ἔτι γε μὲν καὶ τὸν ἑαυτοῦ Κύριον πάντα τὸν τῆς ζωῆς χρόνον ἐκδέχεσθαι. ᾿Αλλὰ μὴ μέχρι τούτων ἑστάναι· παραθήκην δ' ώσπερ ύποδε ξαμένους παρὰ τοῦ ἑαυτῶν Δεσπότου τὴν τῶν συν βούλων ἡμῶν κηδεμονίαν, φυλάττειν τὴν πίστιν προς ήκει, οὕτω τε πιστούς γενέσθαι καὶ φρονίμους ὡς μήποτε ἀκαίρως, ἀεὶ δὲ τῷ προσήκοντι καιρῷ, τοῖς ἡμετέροις συνδούλοις τὸ σιτηρέσιον διανέμειν, μήτε παρορῶντας καὶ ὑπερτιθεμένους, ὅτε δεῖ, μήτ' οὐ δεομένοις παρέχοντας ἀκαίρως, ἀλλὰ καὶ καιρῷ τῷ προσήκοντι, καὶ μὴ ἀμέτρως τοῦτο ποιεῖν· τοῦτο δὲ πράττειν κατὰ δύο τρόπους, διά τε τῆς λογικωτέρας ὠφελείας τὰς ψυχὰς αὐτῶν βελτιοῦντας ταῖς διὰ τῶν μαθημάτων τροφαῖς, διά τε τῆς τῶν αἰσθητῶν ὑπαρ χόντων πρὸς τοὺς ἐνδεεῖς ἐπικουρίας· ταῦτα δὲ διὰ παντὸς ἐνεργεῖν, ἵνα, εἴ ποτε ἀθρόως ἐπιστὰς ὁ Κύ ριος ἡμῶν τὴν παράληψιν ἡμῶν ποιοῖτο, εὑρεῖν ταῦτα πράττοντας ἡμᾶς, ἐπαγγελίαν τε τῷ καὶ ταῦτα κατ- ορθοῦντι τοῦ προτέρου πολλαπλασίονα δίδωσιν. Ἐπὶ μὲν γὰρ τῷ ἐγρηγορέναι, καὶ τὴν αὐτοῦ διὰ παντὸς περιμένειν παρουσίαν, ἀνακλίνειν ἐπήγγελται καὶ διακονῆσαι αὐτὸς περιζωσάμενος· ἐπὶ δὲ τῇ πιστῇ καὶ ἔμφρονι οικονομίᾳ καὶ τῇ κατὰ καιρὸν διανεμήσει EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. - olitus, vel aliam angelus qui cujusque moriemtis A animam excepturus est. Si ergo sciremus quonam tempore fur ille venturus esset, unicam illam opus foret horam observare, ne nostras pateremur ædes perfodi : nunc quia hanc latet, perpetuo experrocios esse oportebit : neque enim novimus qua ille vigilia incursionem faciet. Quare prorsus vigilandum est, omɔnique custodia, ut ait Proverbiorum auctor ”, servandum cor; universaque hæc mortalis vitæ nox insomnis transigenda, ne forte direptionibus pa- teamus, neve animæ nostre thesauros effodi per- mittamus. Sic enim utrinque recte habebimus; tum quia proprias opos tuiti fuerimus, tum quia Doml nur nostrum, cum venerit et pulsaverit anims nostra fores, prompte excipiemus, copiosa lampade Instructi, lumbosque succincti. Ait Dominus: Quisnam est fidelis villicus et pro- deme ? • - B Petro roganti sic respondet, ut doceat se indo- finite universos allocutum fuisse. Veruntamen su- periora illa dicta fuerunt, ut constanter vigilaremus propter furem cavendum et propter Domini ad- ventum. Nunc, quæ fieri inter vigilandum oporteat, necessario addit; nempe hortatur ut ne nostram tantummodo, verum etiam alienam curemus salu- *tem. Nam lumbos præciugere et lampadem inflam- mare, propriam cujusque utilitatem signifent. Scientiæ enim luminibus oportet semper illustrari; tum etiam pudicitia omnique virtute lumbos mentis præcingere ; itemque perpetuo vigilare furemque C cavere, ne clam efodiat mentis ærarium, et acor- vatas ibi opes diripiat: præterea Dominum omni vitæ tempore præstolari. Sed illatenus non subsistendum : nam ceu pignus quoddam, conser- vorum curam a Domino nostro accipientes, præ- stare fidem oportet, et sic fideles ac prudentes eva- dere; ne unquam intempestive, sed idoneo tem- pore, conservis nostris alimoniam præbeamus : neque hanc negligenter aut sero, cum res postulat; neque rursus immodice ubi non est opus, sed el suo tempore et non sine modulo. Id vero dupliciter faciendum est, nempe et rationali juvamine, dum eorum animas doctrinæ pabulo meliores facimus; et materiali etiam ope, erga eos qui ejusmodi subsidio egent. Atque hæc, inquam, omnia conti- penter curanda sunt, ut si forte Dominus noster subito adventans demigrare secum nos jubeat, in prædictis versantes nos deprehendat, sortemque recte agenti tribuat priore multo majorein. Namque ob vigilias suique adventus exspectationem spondet, illis discumbentibus, succinctum se ministraturum : ob fidelem vero ac prudentem villicationem tempe- stivamque demensi distributionem, quia vult bea- tissimos declarare, non alicui parti sed facultatibus universis se præfecturum felicem illum sacramento • Prov. CAP. XII, 42. etoris, de angelorum erga homines cura. Profecto D ubique cernimus, Ecclesiæ hodiernæ catholicæ do ctrinam priscis Patribus iunixam. (60) Notabilis doctrina Eusebii, antiquissimi au-
To what shall I liken the kingdom of God?Τίνι ὁμοιώσω τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ; ὁμοία ἐστὶ…
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Τίνι ὁμοιώσω τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ; ὁμοία ἐστὶ ζύμῃ, κ. τ. λ. Ζύμην τὴν ἀπὸ τοῦ σπόρου τελεσιουργηθεῖσαν δύναμιν ὁ Σωτὴρ ὀνομάζει, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τοῦτον αἰνιξάμενος τὸν τρόπον. Ὁ γοῦν τῆς οὐρανίου βασιλείας Λόγος, μετὰ τὴν πρώτην ἐν οὐρανοῖς σπορὰν αὐξηθεὶς, καὶ καρπὸν ἀποδοὺς ἐντελῆ, τοῦ ἁγίου Πνεύματος τὴν ἐπιχορηγίαν τοῖς διὰ τῶν πρώτων ὠφελημένοις παρέχει, ζύμης δίκην φύραμα ζυμούσης. Γυνὴ δὲ ταύτην, ἡ σοφία τοῦ Θεοῦ, εἰς ἀλεύρου σάτα τρία ἐγκρύπτει. Τοῖς γοῦν πορισαμένοις ἐκ πολλῆς ἐπιμελείας καὶ τῆς τοῦ σπόρου γεωργίας ἀλεύρου σάτα τρία, δόγματα θεῖα καὶ γνῶσιν τὴν περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος, ἡ τοῦ Θεοῦ σοφία τὸ ἅγιον Πνεῦμα χορηγεῖ·
και ἑκάστου τελευτῆς, ἢ καὶ ὁ μέλλων τὴν ἑκάστου μ ιν, 23. χὴν παραλαμβάνειν ἄγγελος κατὰ καιρὸν τοῦ θανά του (60). Εἰ μὲν οὖν ᾔδειμεν τὸν καιρὸν τῆς τοῦ κλέπτου παρουσίας, τὴν ὥραν ἐχρῆν ἐκείνην μόνην έπιτηρεῖν, πρὸς τὸ μὴ ἀφιέναι διορυγῆναι ἡμῶν τὸν οἶκον· ἐπεὶ δὲ ἄδηλός ἐστιν οὗτος, δεήσει ἀεὶ ἐγρη γορέναι· οὐ γὰρ ίσμεν ὁποία φυλακῇ ἐπιθήσεται. Δεδ γρηγορητέον διὰ παντὸς, καὶ πάσῃ φυλακή τηρη τέον τὴν καρδίαν κατὰ τὸν παροιμιαστὴν, καὶ ἀγρυ πνητέον διὰ πάσης τῆς τοῦ θνητοῦ βίου νυκτός, όπως άσυλοι διαμένωμεν, μὴ ἐῶντες διορυγῆναι ἡμῶν τοὺς τῆς ψυχῆς θησαυρούς· οὕτω γὰρ ἔσται ἡμῖν εὖ κατ' αμφότερα, ότι τε σώαν ἐφυλάξαμεν τὴν ἑαυτῶν ύπαρξιν, καὶ ὅτι τὸν Κύριον ἡμῶν ἐπιστάντα καὶ κρούσαντα τῆς ψυχῆς ἡμῶν τὴν θύραν, ετοίμως υπ εδεξάμεθα, πολλῷ τῷ φωτὶ παρεσκευασμένοι, καὶ τὰς ὀσφύας έζωσμένοι. Εἶπε δ' ὁ Κύριος· Τίς ἄρα ἐστὶν ὁ πιστὸς οίκο νόμος καὶ φρόνιμος ; Πρὸς τὴν ἐρώτησιν Πέτρου ἀποκρίνεται διδάσκων ἀορίστως πρὸς πάντα εἰρῆσθαι τὰ λελεγμένα.. Αλλ' ἐκεῖνα μὲν εἴρηται περὶ τοῦ διὰ παντὸς ἐγρηγορέναι ἕνεκεν τῆς τοῦ κλέπτου φυλακῆς καὶ τῆς αὐτοῦ παρ ουσίας· τί δὲ χρὴ πράττειν γρηγοροῦντας, νῦν ἀναγ- καίως προστίθησι, παραινῶν μὴ τὸ ἑαυτῶν μόνον σκοπεῖν, ἀλλὰ καὶ τῆς ἑτέρων σωτηρίας φροντίζειν. Τὸ μὲν γὰρ ἀνεξῶσθαι τὰς οσφύας, καὶ τὸν λύχνον ἀνῆφθαι, τὴν αὐτοῦ τινος εἰς ἑαυτὸν ὠφέλειαν ἐδή λου· γνώσεώς τε γὰρ φωτὶ διὰ παντὸς καταυγάζε σθαι ἀναγκαῖον, σωφροσύνῃ τε καὶ πάσῃ ἀρετῇ τοῦ λογισμοῦ τὴν ὀσφὺν περιεζώσθαι, έγρηγορέναι τε διὰ παντὸς καὶ τὸν κλέπτην διαφυλάττειν, μὴ λαθών δι- ορύξεις τὸ τῆς ψυχῆς ταμεῖον, ἀποσυλήσειέ τε τὰ ἐν αὐτῷ συνηγμένα· ἔτι γε μὲν καὶ τὸν ἑαυτοῦ Κύριον πάντα τὸν τῆς ζωῆς χρόνον ἐκδέχεσθαι. ᾿Αλλὰ μὴ μέχρι τούτων ἑστάναι· παραθήκην δ' ώσπερ ύποδε ξαμένους παρὰ τοῦ ἑαυτῶν Δεσπότου τὴν τῶν συν βούλων ἡμῶν κηδεμονίαν, φυλάττειν τὴν πίστιν προς ήκει, οὕτω τε πιστούς γενέσθαι καὶ φρονίμους ὡς μήποτε ἀκαίρως, ἀεὶ δὲ τῷ προσήκοντι καιρῷ, τοῖς ἡμετέροις συνδούλοις τὸ σιτηρέσιον διανέμειν, μήτε παρορῶντας καὶ ὑπερτιθεμένους, ὅτε δεῖ, μήτ' οὐ δεομένοις παρέχοντας ἀκαίρως, ἀλλὰ καὶ καιρῷ τῷ προσήκοντι, καὶ μὴ ἀμέτρως τοῦτο ποιεῖν· τοῦτο δὲ πράττειν κατὰ δύο τρόπους, διά τε τῆς λογικωτέρας ὠφελείας τὰς ψυχὰς αὐτῶν βελτιοῦντας ταῖς διὰ τῶν μαθημάτων τροφαῖς, διά τε τῆς τῶν αἰσθητῶν ὑπαρ χόντων πρὸς τοὺς ἐνδεεῖς ἐπικουρίας· ταῦτα δὲ διὰ παντὸς ἐνεργεῖν, ἵνα, εἴ ποτε ἀθρόως ἐπιστὰς ὁ Κύ ριος ἡμῶν τὴν παράληψιν ἡμῶν ποιοῖτο, εὑρεῖν ταῦτα πράττοντας ἡμᾶς, ἐπαγγελίαν τε τῷ καὶ ταῦτα κατ- ορθοῦντι τοῦ προτέρου πολλαπλασίονα δίδωσιν. Ἐπὶ μὲν γὰρ τῷ ἐγρηγορέναι, καὶ τὴν αὐτοῦ διὰ παντὸς περιμένειν παρουσίαν, ἀνακλίνειν ἐπήγγελται καὶ διακονῆσαι αὐτὸς περιζωσάμενος· ἐπὶ δὲ τῇ πιστῇ καὶ ἔμφρονι οικονομίᾳ καὶ τῇ κατὰ καιρὸν διανεμήσει EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. - olitus, vel aliam angelus qui cujusque moriemtis A animam excepturus est. Si ergo sciremus quonam tempore fur ille venturus esset, unicam illam opus foret horam observare, ne nostras pateremur ædes perfodi : nunc quia hanc latet, perpetuo experrocios esse oportebit : neque enim novimus qua ille vigilia incursionem faciet. Quare prorsus vigilandum est, omɔnique custodia, ut ait Proverbiorum auctor ”, servandum cor; universaque hæc mortalis vitæ nox insomnis transigenda, ne forte direptionibus pa- teamus, neve animæ nostre thesauros effodi per- mittamus. Sic enim utrinque recte habebimus; tum quia proprias opos tuiti fuerimus, tum quia Doml nur nostrum, cum venerit et pulsaverit anims nostra fores, prompte excipiemus, copiosa lampade Instructi, lumbosque succincti. Ait Dominus: Quisnam est fidelis villicus et pro- deme ? • - B Petro roganti sic respondet, ut doceat se indo- finite universos allocutum fuisse. Veruntamen su- periora illa dicta fuerunt, ut constanter vigilaremus propter furem cavendum et propter Domini ad- ventum. Nunc, quæ fieri inter vigilandum oporteat, necessario addit; nempe hortatur ut ne nostram tantummodo, verum etiam alienam curemus salu- *tem. Nam lumbos præciugere et lampadem inflam- mare, propriam cujusque utilitatem signifent. Scientiæ enim luminibus oportet semper illustrari; tum etiam pudicitia omnique virtute lumbos mentis præcingere ; itemque perpetuo vigilare furemque C cavere, ne clam efodiat mentis ærarium, et acor- vatas ibi opes diripiat: præterea Dominum omni vitæ tempore præstolari. Sed illatenus non subsistendum : nam ceu pignus quoddam, conser- vorum curam a Domino nostro accipientes, præ- stare fidem oportet, et sic fideles ac prudentes eva- dere; ne unquam intempestive, sed idoneo tem- pore, conservis nostris alimoniam præbeamus : neque hanc negligenter aut sero, cum res postulat; neque rursus immodice ubi non est opus, sed el suo tempore et non sine modulo. Id vero dupliciter faciendum est, nempe et rationali juvamine, dum eorum animas doctrinæ pabulo meliores facimus; et materiali etiam ope, erga eos qui ejusmodi subsidio egent. Atque hæc, inquam, omnia conti- penter curanda sunt, ut si forte Dominus noster subito adventans demigrare secum nos jubeat, in prædictis versantes nos deprehendat, sortemque recte agenti tribuat priore multo majorein. Namque ob vigilias suique adventus exspectationem spondet, illis discumbentibus, succinctum se ministraturum : ob fidelem vero ac prudentem villicationem tempe- stivamque demensi distributionem, quia vult bea- tissimos declarare, non alicui parti sed facultatibus universis se præfecturum felicem illum sacramento • Prov. CAP. XII, 42. etoris, de angelorum erga homines cura. Profecto D ubique cernimus, Ecclesiæ hodiernæ catholicæ do ctrinam priscis Patribus iunixam. (60) Notabilis doctrina Eusebii, antiquissimi au-
PG 24:565ἡ δ’ αὐτὴ καθ’ ἑτέραν διάνοιαν πάντα τὸν τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπον ἐκ σώματος καὶ ψυχῆς καὶ πνεύματος συνεστῶτα, τῇ ἐπιχορηγίᾳ τῆς θείας ἐμπνεύσεως ζυμοῖ, ἐγκρύπτουσα τὴν ἐξ αὐτῆς ὠφέλειαν εἰς ἀλεύρου σάτα τρία τὰ νενοημένα, ἕως οὗ ζυμωθῇ ὅλον. Οὕτω γοῦν τῇ μετοχῇ τῆς οὐρανίου ζύμης ποιηθεὶς καὶ ζυμωθεὶς, οὐράνιος καὶ πνευματικὸς χρηματίσει ἄνθρωπος, καὶ νέον φύραμα, ὡς ἂν μικρᾶς κράσεως γενομένης, τῶν τριῶν ἀλεύρων ἀποδεδομένων, καὶ τῆς ἐν αὐτοῖς ἐμπνεύσεως. Καὶ δὴ νέος ἄρτος καὶ πνευματικὸς γενόμενοι, κατὰ τὸν Ἀπόστολον, ὅς φησιν, Εἷς ἄρτος καὶ ἓν σῶμά ἐσμεν οἱ πολλοὶ, εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν ἀναληψόμεθα τοῦ ζωοποιοῦ τῶν ὅλων ἄρτου, ὃς ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβέβηκεν, ἑαυτῷ παραπλησίους καὶ ἡμᾶς ἀπεργασάμενος. Εὖ δὲ γυναικὶ ἀφωμοίωσε τὴν σοφίαν τοῦ Θεοῦ ἐν τούτοις· Χριστὸς δέ ἐστιν ἡ τοῦ Θεοῦ δύναμις καὶ Θεοῦ σοφία καταλλήλως τῷ τῆς ζύμης ὑποδείγματι.
τῆς τροφῆς, τρισμακαρίους ἀληθῶς ἀποφαίνων, οὐκ & είνα μέλλοντα, πάντα ἡμῶν εἶναι. Ὑπάρχοντα δ' αυ ἐπί τι μέρος, ἀλλ' ἐπὶ πάντων τῶν ὑπαρχόντων και ταστήσειν τὸν μακαριζόμενον μετά προσθήκης τοῦ ἀμὴν ἐπιστώσατο. Ενθεν καὶ ὁ ἱερὸς ᾿Απόστολος ὠφελημένος, τοὺς κατὰ Θεὸν τελείους κληρονόμους Θεοῦ καὶ συγκληρονόμους Χριστοῦ ἐκάλει, και Ελε γεν· Είτε ζωή, εἴτε θάνατος, εἶτ᾽ ἐνεστῶτα, εἴτε τοῦ τὰ ἐν τῇ βασιλείᾳ νοητέον ἀγαθὰ, & ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδεν. Ἐὰν δ' εἴπῃ ὁ δοῦλος ἐκεῖνος, κ. τ. λ. Ὁ μὲν πιστὸς καὶ φρόνιμος τοιούτων τεύξεται· ὁ δ' ἐναντίος τούτῳ ὀργῆς Δεσπότου πειραθήσεται, δι- χοτομηθεὶς καὶ ἀποτεμνόμενος τοῦ σώματος τῶν ἀγα- τῶν δούλων, κλῆρόν τε καὶ μερίδα λαμβάνων μετὰ τῶν ὑποκριτῶν ἢ τῶν ἀπίστων· ὧν το τέλος κλαι- θμὸς καὶ βρυγμός τῶν ὀδόντων. Ὅσα γὰρ τοῖς ὁδοῦσι κατήσθιε, καὶ ὅσα μεθυσκόμενος ἐπλημμέλει, ταῦτα ἀποκλαύσεται· δίκην τὴν προσήκουσαν διδοὺς τῆς τε κατὰ τῶν συνδούλων παρανομίας, καὶ τῆς ἀκολάστου τρυφῆς, καταφρονήσεώς τε τῆς εἰς τὸν Δεσπότην, δν Σμολόγει μὲν μὴ ἀγνοεῖν, καὶ ᾔδει ὡς ἄρα Κύριον ἔχει, ἀναβάλλεσθαι δὲ αὐτὸν τὴν κρίσιν εἰς μακρούς χρόνους ὑπολαμβάνων, ἑαυτὸν ἡπάτα. Τίνι ομοιώσω την βασιλείαν τοῦ Θεοῦ; ὁμοία ἐστὶ ζύμῃ, κ. τ. λ. Ζύμην τὴν ἀπὸ τοῦ σπόρου τελεσιουργηθείσαν δύ ναμιν ὁ Σωτὴρ όνομάζει, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τοῦτον αἰνιξάμενος τὸν τρόπον. Ο γοῦν τῆς οὐρανίου βασι- λείας Λόγος, μετὰ τὴν πρώτην ἐν οὐρανοῖς σποράν αὐξηθείς, καὶ καρπὸν ἀποδοὺς ἐντελῆ, τοῦ ἁγίου Πνεύματος τὴν ἐπιχορηγίαν τοῖς διὰ τῶν πρώτων ὠφελημένοις παρέχει, ζύμης δίκην φύραμα ζυμού σης. Γυνὴ δὲ ταύτην, ἡ σοφία τοῦ Θεοῦ, εἰς ἀλεύρου κάτα τρία εγκρύπτει. Τοῖς γοῦν πορισαμένοις ἐκ πολλῆς ἐπιμελείας καὶ τῆς τοῦ σπόρου γεωργίας αλεύρου σάτα τρία, δόγματα θεῖα καὶ γνῶσιν τὴν περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος, ή τοῦ Θεοῦ σοφία τὸ ἅγιον Πνεῦμα χορηγεῖ· ἡ δ' αὐτὴ καθ' ετέραν διάνοιαν πάντα τὸν τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπον ἐκ σώματος καὶ ψυχῆς καὶ πνεύματος συνεστῶτα, τῇ ἐπιχορηγίᾳ τῆς θείας ἐμπνεύσεως ζυμοῖ, ἐγκρύπτουσα τὴν ἐξ αὐτῆς ὠφέλειαν εἰς ἀλεύρου σάτα τρία τα νε νοημένα, ἕως οὗ ζυμωθῇ ὅλον. Οὕτω γοῦν τῇ μετοχῇ τῆς οὐρανίου ζύμης ποιηθεὶς καὶ ζυμωθείς, οὐράνιος καὶ πνευματικὸς χρηματίσει ἄνθρωπος, καὶ νέον φύ- ραμα, ὡς ἂν μικρᾶς κράσεως γενομένης, τῶν τριῶν ἀλεύρων ἀποδεδομένων, καὶ τῆς ἐν αὐτοῖς ἐμπνεύ σεως. Καὶ δὴ νέος ἄρτος καὶ πνευματικὸς γενόμενοι, κατὰ τὸν ᾿Απόστολον, ός φησιν, Εἰς ἄρτος καὶ ἓν σῶμα ἐσμεν οἱ πολλοὶ, εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν ἀναλη- ψόμεθα τοῦ ζωοποιοῦ τῶν ὅλων ἄρτου, ὃς ἐκ τοῦ οὐ ρανοῦ καταβέβηκεν, ἑαυτῷ παραπλησίους καὶ ἡμᾶς ἀπεργασάμενος. Εὖ δὲ γυναικὶ ἀφωμοίωσε τὴν σου φίαν τοῦ Θεοῦ ἐν τούτοις· Χριστὸς δέ ἐστιν ἡ τοῦ Θεοῦ δύναμις καὶ Θεοῦ σοφία καταλλήλως τῷ τῆς ζύμης ὑποδείγματι. Ὥσπερ γὰρ ἐπὶ τῆς παραβολῆς τοῦ σπόρου γεωργίου πρόσωπον καὶ σπορέως εἰσ ἦγεν, οὐκ ἂν εὐλόγως ἐν ἐκείνοις μνημονευθείσης για • Β ἡ COMMENTARIA IN LUCAN. confirmat. Hinc etiam eruditus divus Apostolus, sive perfectos secundum Deum, hæredes Dei, Christique coharedes, vocabat ", aiebatque : Sive vita, mors, sive præsentia, sive futura, omnia nostra esse. Opes autem illius intelligenda sunt regni bona, quæ oculas non vidit. Rom. VIII, 17. Cor. 111, * Can. xt1, 45. B C D Quod si dixerit servus ille, etc. Fidelis quidem et prudens hæc bona conseque- tur: huic dissimilis iram Domiui experietur; di- videtur scilicet, ac separabitur a bonorum servo- rum corpore, sortemque suam et partem cum by- pocritis sive infidelibus recipiet, quorum fnis lu- ctus et stridor dentium. Nam quantum dentibus devoravit et ebrietate peccavit, tantumdem plora bit; justas dans pœnas iniquitatis suæ adversus conservos, intemperantisque luxuriæ, et spreti, Domini, quem sibi non incognitum fatebatur. Et same probe noverat se Domino non carere, sed dum judicium ab eo diutissime dilatum iri arbitra - tur, semet ipse fefellit. * Cui simile æstimabo regnum Dei? Simile est fer- mento, etc. Fermenti nomine appellat Servator efficacem seminis vim, sanctum Spiritum ita significans. Igitur calestis regni Verbum post primam in coelis sallonem auctum, fructumque perfectum reddens, sancti Spiritus ministrationem iis qui a primis in- stitutoribus imbuti fuerunt praebet, fermenti in- star massam fermentantis. Mulier autem, Del nempe sapientia, in farinae satis tribus abscondit. Illis itaque qui multa cura et seminis cultura sala farina tria obtulerint, divina nempe dogmata Patris, Filii sanctique Spiritus notitiam, sapientia Dei Spi- ritum sanctum suppeditat : eademque, secundum alium sensun, quemlibet Dei hominem, corpore, anima spirituque constantem, divina inspiratione fermental, abscondens utilitatem suam in intelle- ctualibus farinae satis tribus donec totum fermen- tetur. Sic ergo cœlestis fermenti participatione, coelestis het spiritalisque homo, novaque massa, parva veluti facta crasi ex farinis tribus, et insita illis inspiratione. Novus nimirum nos facti spiri talis panis, juxta Apostolum dicentem ', Unus panis knamque corpus sumus multi, imaginem similitudi- nemque contrahenus vivifcantis omnia panis, qui de cœlo descendit, nosque sibi similes effecit. Recte vero mulieri comparavit học loco sapientiam Dei; est enim Christus tum Dei virtus, tum Dei sapien- tia, fermenti exemplo repraesentatus. Nam sicut in seminis parabola, agricolæ personam satorisque induxit, neque enim illic commode mulieris mentio facta fuisset, ita hoc loco ubi de fermento sermo est in farinæ sata tria conjecto, aptissime parabola in muliere panifica eum qui illic dictus est semi- nator repræsentavit. • CAP. XII, 20. Cor. x, 17.
Ὥσπερ γὰρ ἐπὶ τῆς παραβολῆς τοῦ σπόρου γεωργίου πρόσωπον καὶ σπορέως εἰςῆγεν, οὐκ ἂν εὐλόγως ἐν ἐκείνοις μνημονευθείσης γυναικὸς, οὕτω κἀνταῦθα ἐπὶ ζύμης φυρομένης εἰς ἀλεύρου σάτα τρία οἰκειότατα ἡ παραβολὴ γυναικὶ ἀρτοποιουμένῃ τὸν ἐν ἐκείνοις ὠνομασμένον σπορέα ἀπείκασεν. Κατὰ μέντοι τὸν Ματθαῖον κεκρυμμένην ζύμην τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν προειπὼν, δι’ ἧς ἐδήλου τὴν ἐπιχορηγίαν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, καὶ τὴν ὠφέλειαν τὴν ἀπὸ τοῦ εὐαγγελικοῦ λόγου, διὰ τῆς ἑξῆς παραβολῆς τὴν αὐτὴν βασιλείαν ἐοικέναι φησὶ θησαυρῷ. Εἴη δ’ ἂν θησαυρὸς μέγας ὁ κατὰ τὰς οὐρανίους ἐπαγγελίας τοῖς ἀξίοις τεταμιευμένος, ὃν ὁ ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδεν, ὃς τοὺς πολλοὺς λανθάνει. Ὁ δὲ τοῦτον νοήσας, ὡς τὸ κατ’ εἰκόνα τοῦ Θεοῦ σώζων ἐν ἑαυτῷ, χαρᾶς ἔμπλεως γεγονὼς, ὡς ἂν τὸ τέλειον τῶν ἀγαθῶν εὑρηκὼς, τὰ λοιπὰ πάντα δεύτερα τίθεται, καὶ τοῦτον ἀντιλαμβάνει. Καταλλήλως δὲ θησαυρὸν καὶ ἀγρὸν εἰπὼν, ἄνθρωπον αὐτῷ συνῆψε τὸν εὑρηκότα· οὕτω δηλώσας τὸν ἐν ἀνθρώπῳ θεοφιλῆ νοῦν.
τῆς τροφῆς, τρισμακαρίους ἀληθῶς ἀποφαίνων, οὐκ & είνα μέλλοντα, πάντα ἡμῶν εἶναι. Ὑπάρχοντα δ' αυ ἐπί τι μέρος, ἀλλ' ἐπὶ πάντων τῶν ὑπαρχόντων και ταστήσειν τὸν μακαριζόμενον μετά προσθήκης τοῦ ἀμὴν ἐπιστώσατο. Ενθεν καὶ ὁ ἱερὸς ᾿Απόστολος ὠφελημένος, τοὺς κατὰ Θεὸν τελείους κληρονόμους Θεοῦ καὶ συγκληρονόμους Χριστοῦ ἐκάλει, και Ελε γεν· Είτε ζωή, εἴτε θάνατος, εἶτ᾽ ἐνεστῶτα, εἴτε τοῦ τὰ ἐν τῇ βασιλείᾳ νοητέον ἀγαθὰ, & ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδεν. Ἐὰν δ' εἴπῃ ὁ δοῦλος ἐκεῖνος, κ. τ. λ. Ὁ μὲν πιστὸς καὶ φρόνιμος τοιούτων τεύξεται· ὁ δ' ἐναντίος τούτῳ ὀργῆς Δεσπότου πειραθήσεται, δι- χοτομηθεὶς καὶ ἀποτεμνόμενος τοῦ σώματος τῶν ἀγα- τῶν δούλων, κλῆρόν τε καὶ μερίδα λαμβάνων μετὰ τῶν ὑποκριτῶν ἢ τῶν ἀπίστων· ὧν το τέλος κλαι- θμὸς καὶ βρυγμός τῶν ὀδόντων. Ὅσα γὰρ τοῖς ὁδοῦσι κατήσθιε, καὶ ὅσα μεθυσκόμενος ἐπλημμέλει, ταῦτα ἀποκλαύσεται· δίκην τὴν προσήκουσαν διδοὺς τῆς τε κατὰ τῶν συνδούλων παρανομίας, καὶ τῆς ἀκολάστου τρυφῆς, καταφρονήσεώς τε τῆς εἰς τὸν Δεσπότην, δν Σμολόγει μὲν μὴ ἀγνοεῖν, καὶ ᾔδει ὡς ἄρα Κύριον ἔχει, ἀναβάλλεσθαι δὲ αὐτὸν τὴν κρίσιν εἰς μακρούς χρόνους ὑπολαμβάνων, ἑαυτὸν ἡπάτα. Τίνι ομοιώσω την βασιλείαν τοῦ Θεοῦ; ὁμοία ἐστὶ ζύμῃ, κ. τ. λ. Ζύμην τὴν ἀπὸ τοῦ σπόρου τελεσιουργηθείσαν δύ ναμιν ὁ Σωτὴρ όνομάζει, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τοῦτον αἰνιξάμενος τὸν τρόπον. Ο γοῦν τῆς οὐρανίου βασι- λείας Λόγος, μετὰ τὴν πρώτην ἐν οὐρανοῖς σποράν αὐξηθείς, καὶ καρπὸν ἀποδοὺς ἐντελῆ, τοῦ ἁγίου Πνεύματος τὴν ἐπιχορηγίαν τοῖς διὰ τῶν πρώτων ὠφελημένοις παρέχει, ζύμης δίκην φύραμα ζυμού σης. Γυνὴ δὲ ταύτην, ἡ σοφία τοῦ Θεοῦ, εἰς ἀλεύρου κάτα τρία εγκρύπτει. Τοῖς γοῦν πορισαμένοις ἐκ πολλῆς ἐπιμελείας καὶ τῆς τοῦ σπόρου γεωργίας αλεύρου σάτα τρία, δόγματα θεῖα καὶ γνῶσιν τὴν περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος, ή τοῦ Θεοῦ σοφία τὸ ἅγιον Πνεῦμα χορηγεῖ· ἡ δ' αὐτὴ καθ' ετέραν διάνοιαν πάντα τὸν τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπον ἐκ σώματος καὶ ψυχῆς καὶ πνεύματος συνεστῶτα, τῇ ἐπιχορηγίᾳ τῆς θείας ἐμπνεύσεως ζυμοῖ, ἐγκρύπτουσα τὴν ἐξ αὐτῆς ὠφέλειαν εἰς ἀλεύρου σάτα τρία τα νε νοημένα, ἕως οὗ ζυμωθῇ ὅλον. Οὕτω γοῦν τῇ μετοχῇ τῆς οὐρανίου ζύμης ποιηθεὶς καὶ ζυμωθείς, οὐράνιος καὶ πνευματικὸς χρηματίσει ἄνθρωπος, καὶ νέον φύ- ραμα, ὡς ἂν μικρᾶς κράσεως γενομένης, τῶν τριῶν ἀλεύρων ἀποδεδομένων, καὶ τῆς ἐν αὐτοῖς ἐμπνεύ σεως. Καὶ δὴ νέος ἄρτος καὶ πνευματικὸς γενόμενοι, κατὰ τὸν ᾿Απόστολον, ός φησιν, Εἰς ἄρτος καὶ ἓν σῶμα ἐσμεν οἱ πολλοὶ, εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν ἀναλη- ψόμεθα τοῦ ζωοποιοῦ τῶν ὅλων ἄρτου, ὃς ἐκ τοῦ οὐ ρανοῦ καταβέβηκεν, ἑαυτῷ παραπλησίους καὶ ἡμᾶς ἀπεργασάμενος. Εὖ δὲ γυναικὶ ἀφωμοίωσε τὴν σου φίαν τοῦ Θεοῦ ἐν τούτοις· Χριστὸς δέ ἐστιν ἡ τοῦ Θεοῦ δύναμις καὶ Θεοῦ σοφία καταλλήλως τῷ τῆς ζύμης ὑποδείγματι. Ὥσπερ γὰρ ἐπὶ τῆς παραβολῆς τοῦ σπόρου γεωργίου πρόσωπον καὶ σπορέως εἰσ ἦγεν, οὐκ ἂν εὐλόγως ἐν ἐκείνοις μνημονευθείσης για • Β ἡ COMMENTARIA IN LUCAN. confirmat. Hinc etiam eruditus divus Apostolus, sive perfectos secundum Deum, hæredes Dei, Christique coharedes, vocabat ", aiebatque : Sive vita, mors, sive præsentia, sive futura, omnia nostra esse. Opes autem illius intelligenda sunt regni bona, quæ oculas non vidit. Rom. VIII, 17. Cor. 111, * Can. xt1, 45. B C D Quod si dixerit servus ille, etc. Fidelis quidem et prudens hæc bona conseque- tur: huic dissimilis iram Domiui experietur; di- videtur scilicet, ac separabitur a bonorum servo- rum corpore, sortemque suam et partem cum by- pocritis sive infidelibus recipiet, quorum fnis lu- ctus et stridor dentium. Nam quantum dentibus devoravit et ebrietate peccavit, tantumdem plora bit; justas dans pœnas iniquitatis suæ adversus conservos, intemperantisque luxuriæ, et spreti, Domini, quem sibi non incognitum fatebatur. Et same probe noverat se Domino non carere, sed dum judicium ab eo diutissime dilatum iri arbitra - tur, semet ipse fefellit. * Cui simile æstimabo regnum Dei? Simile est fer- mento, etc. Fermenti nomine appellat Servator efficacem seminis vim, sanctum Spiritum ita significans. Igitur calestis regni Verbum post primam in coelis sallonem auctum, fructumque perfectum reddens, sancti Spiritus ministrationem iis qui a primis in- stitutoribus imbuti fuerunt praebet, fermenti in- star massam fermentantis. Mulier autem, Del nempe sapientia, in farinae satis tribus abscondit. Illis itaque qui multa cura et seminis cultura sala farina tria obtulerint, divina nempe dogmata Patris, Filii sanctique Spiritus notitiam, sapientia Dei Spi- ritum sanctum suppeditat : eademque, secundum alium sensun, quemlibet Dei hominem, corpore, anima spirituque constantem, divina inspiratione fermental, abscondens utilitatem suam in intelle- ctualibus farinae satis tribus donec totum fermen- tetur. Sic ergo cœlestis fermenti participatione, coelestis het spiritalisque homo, novaque massa, parva veluti facta crasi ex farinis tribus, et insita illis inspiratione. Novus nimirum nos facti spiri talis panis, juxta Apostolum dicentem ', Unus panis knamque corpus sumus multi, imaginem similitudi- nemque contrahenus vivifcantis omnia panis, qui de cœlo descendit, nosque sibi similes effecit. Recte vero mulieri comparavit học loco sapientiam Dei; est enim Christus tum Dei virtus, tum Dei sapien- tia, fermenti exemplo repraesentatus. Nam sicut in seminis parabola, agricolæ personam satorisque induxit, neque enim illic commode mulieris mentio facta fuisset, ita hoc loco ubi de fermento sermo est in farinæ sata tria conjecto, aptissime parabola in muliere panifica eum qui illic dictus est semi- nator repræsentavit. • CAP. XII, 20. Cor. x, 17.
PG 24:566Ἡ μὲν οὖν ῥηθεῖσα αὕτη παραβολὴ διὰ τοῦ θησαυροῦ τοῦ κεκρυμμένου τὰς οὐρανίας ἐπαγγελίας ἐδήλου τὰς ὑπερβεβηκυίας, πολλαὶ γὰρ μοναὶ παρὰ τῷ Πατρὶ, καὶ τὸν ἐν Θεῷ πλοῦτον, θησαυρὸν ὄντα παντὸς ἀγαθοῦ. Ἡ δὲ μετὰ ταύτην διὰ τοῦ μαργαρίτου αἰνίττεσθαί μοι δοκεῖ τὸ τιμιώτερον τοῦ δηλωθέντος πλούτου. Εἴη δ’ ἂν ἡ θεότης αὐτὴ τοῦ Μονογενοῦς, ἡ πάντων τῶν ἐν τῷ ἀποδοθέντι θησαυρῷ τεταμιευμένων τιμιωτέρα, ἣν ὁ κτησάμενος τῆς ἀνωτάτω μακαριότητος ἠξίωται. Μαργαρίτης δὲ ὠνόμασται εἰκότως ὁ σαρκωθεὶς Θεὸς Λόγος· ἐπεὶ καὶ ὁ μαργαρίτης τοιοῦτος, ἐν σαρκὶ μὲν καὶ ἐν ὀστρέῳ καὶ ἐν ὑγροῖς γεννώμενος, τίμιον δέ τι χρῆμα, καὶ πάντων τῶν ἐν ὑγροῖς σωμάτων τιμαλφέστερον· ἔοικε γοῦν εἶναι τῇ φύσει σῶμα ὑγρὸν, διαυγὲς, θεοειδὲς, φωτὸς καὶ πνεύματος γέμον. Εἴη δ’ ἂν καὶ σαρκωθεὶς Λόγος τοιοῦτος, φῶς νοερὸν διὰ θνητοῦ καὶ ὑγροῦ σώματος ἐκλάμψαν. Πολλῶν γε μὴν καὶ ἄλλων μαργαριτῶν ὄντων ἁγίων καὶ θεοφιλῶν, προφητῶν τε καὶ δικαίων ἀνδρῶν, καὶ αὐτῶν ἐν σαρκὶ πεπιλημένων διὰ τὸν ἔνσαρκον τῶν ἀνθρώπων βίον, οὐδεὶς ἕτερος ἢ μόνος εἷς οὗτος ἀληθῶς μονογενὴς καὶ πολυφεγγὴς καὶ πολύτιμος εὕρηται·
τῆς τροφῆς, τρισμακαρίους ἀληθῶς ἀποφαίνων, οὐκ & είνα μέλλοντα, πάντα ἡμῶν εἶναι. Ὑπάρχοντα δ' αυ ἐπί τι μέρος, ἀλλ' ἐπὶ πάντων τῶν ὑπαρχόντων και ταστήσειν τὸν μακαριζόμενον μετά προσθήκης τοῦ ἀμὴν ἐπιστώσατο. Ενθεν καὶ ὁ ἱερὸς ᾿Απόστολος ὠφελημένος, τοὺς κατὰ Θεὸν τελείους κληρονόμους Θεοῦ καὶ συγκληρονόμους Χριστοῦ ἐκάλει, και Ελε γεν· Είτε ζωή, εἴτε θάνατος, εἶτ᾽ ἐνεστῶτα, εἴτε τοῦ τὰ ἐν τῇ βασιλείᾳ νοητέον ἀγαθὰ, & ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδεν. Ἐὰν δ' εἴπῃ ὁ δοῦλος ἐκεῖνος, κ. τ. λ. Ὁ μὲν πιστὸς καὶ φρόνιμος τοιούτων τεύξεται· ὁ δ' ἐναντίος τούτῳ ὀργῆς Δεσπότου πειραθήσεται, δι- χοτομηθεὶς καὶ ἀποτεμνόμενος τοῦ σώματος τῶν ἀγα- τῶν δούλων, κλῆρόν τε καὶ μερίδα λαμβάνων μετὰ τῶν ὑποκριτῶν ἢ τῶν ἀπίστων· ὧν το τέλος κλαι- θμὸς καὶ βρυγμός τῶν ὀδόντων. Ὅσα γὰρ τοῖς ὁδοῦσι κατήσθιε, καὶ ὅσα μεθυσκόμενος ἐπλημμέλει, ταῦτα ἀποκλαύσεται· δίκην τὴν προσήκουσαν διδοὺς τῆς τε κατὰ τῶν συνδούλων παρανομίας, καὶ τῆς ἀκολάστου τρυφῆς, καταφρονήσεώς τε τῆς εἰς τὸν Δεσπότην, δν Σμολόγει μὲν μὴ ἀγνοεῖν, καὶ ᾔδει ὡς ἄρα Κύριον ἔχει, ἀναβάλλεσθαι δὲ αὐτὸν τὴν κρίσιν εἰς μακρούς χρόνους ὑπολαμβάνων, ἑαυτὸν ἡπάτα. Τίνι ομοιώσω την βασιλείαν τοῦ Θεοῦ; ὁμοία ἐστὶ ζύμῃ, κ. τ. λ. Ζύμην τὴν ἀπὸ τοῦ σπόρου τελεσιουργηθείσαν δύ ναμιν ὁ Σωτὴρ όνομάζει, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τοῦτον αἰνιξάμενος τὸν τρόπον. Ο γοῦν τῆς οὐρανίου βασι- λείας Λόγος, μετὰ τὴν πρώτην ἐν οὐρανοῖς σποράν αὐξηθείς, καὶ καρπὸν ἀποδοὺς ἐντελῆ, τοῦ ἁγίου Πνεύματος τὴν ἐπιχορηγίαν τοῖς διὰ τῶν πρώτων ὠφελημένοις παρέχει, ζύμης δίκην φύραμα ζυμού σης. Γυνὴ δὲ ταύτην, ἡ σοφία τοῦ Θεοῦ, εἰς ἀλεύρου κάτα τρία εγκρύπτει. Τοῖς γοῦν πορισαμένοις ἐκ πολλῆς ἐπιμελείας καὶ τῆς τοῦ σπόρου γεωργίας αλεύρου σάτα τρία, δόγματα θεῖα καὶ γνῶσιν τὴν περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος, ή τοῦ Θεοῦ σοφία τὸ ἅγιον Πνεῦμα χορηγεῖ· ἡ δ' αὐτὴ καθ' ετέραν διάνοιαν πάντα τὸν τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπον ἐκ σώματος καὶ ψυχῆς καὶ πνεύματος συνεστῶτα, τῇ ἐπιχορηγίᾳ τῆς θείας ἐμπνεύσεως ζυμοῖ, ἐγκρύπτουσα τὴν ἐξ αὐτῆς ὠφέλειαν εἰς ἀλεύρου σάτα τρία τα νε νοημένα, ἕως οὗ ζυμωθῇ ὅλον. Οὕτω γοῦν τῇ μετοχῇ τῆς οὐρανίου ζύμης ποιηθεὶς καὶ ζυμωθείς, οὐράνιος καὶ πνευματικὸς χρηματίσει ἄνθρωπος, καὶ νέον φύ- ραμα, ὡς ἂν μικρᾶς κράσεως γενομένης, τῶν τριῶν ἀλεύρων ἀποδεδομένων, καὶ τῆς ἐν αὐτοῖς ἐμπνεύ σεως. Καὶ δὴ νέος ἄρτος καὶ πνευματικὸς γενόμενοι, κατὰ τὸν ᾿Απόστολον, ός φησιν, Εἰς ἄρτος καὶ ἓν σῶμα ἐσμεν οἱ πολλοὶ, εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν ἀναλη- ψόμεθα τοῦ ζωοποιοῦ τῶν ὅλων ἄρτου, ὃς ἐκ τοῦ οὐ ρανοῦ καταβέβηκεν, ἑαυτῷ παραπλησίους καὶ ἡμᾶς ἀπεργασάμενος. Εὖ δὲ γυναικὶ ἀφωμοίωσε τὴν σου φίαν τοῦ Θεοῦ ἐν τούτοις· Χριστὸς δέ ἐστιν ἡ τοῦ Θεοῦ δύναμις καὶ Θεοῦ σοφία καταλλήλως τῷ τῆς ζύμης ὑποδείγματι. Ὥσπερ γὰρ ἐπὶ τῆς παραβολῆς τοῦ σπόρου γεωργίου πρόσωπον καὶ σπορέως εἰσ ἦγεν, οὐκ ἂν εὐλόγως ἐν ἐκείνοις μνημονευθείσης για • Β ἡ COMMENTARIA IN LUCAN. confirmat. Hinc etiam eruditus divus Apostolus, sive perfectos secundum Deum, hæredes Dei, Christique coharedes, vocabat ", aiebatque : Sive vita, mors, sive præsentia, sive futura, omnia nostra esse. Opes autem illius intelligenda sunt regni bona, quæ oculas non vidit. Rom. VIII, 17. Cor. 111, * Can. xt1, 45. B C D Quod si dixerit servus ille, etc. Fidelis quidem et prudens hæc bona conseque- tur: huic dissimilis iram Domiui experietur; di- videtur scilicet, ac separabitur a bonorum servo- rum corpore, sortemque suam et partem cum by- pocritis sive infidelibus recipiet, quorum fnis lu- ctus et stridor dentium. Nam quantum dentibus devoravit et ebrietate peccavit, tantumdem plora bit; justas dans pœnas iniquitatis suæ adversus conservos, intemperantisque luxuriæ, et spreti, Domini, quem sibi non incognitum fatebatur. Et same probe noverat se Domino non carere, sed dum judicium ab eo diutissime dilatum iri arbitra - tur, semet ipse fefellit. * Cui simile æstimabo regnum Dei? Simile est fer- mento, etc. Fermenti nomine appellat Servator efficacem seminis vim, sanctum Spiritum ita significans. Igitur calestis regni Verbum post primam in coelis sallonem auctum, fructumque perfectum reddens, sancti Spiritus ministrationem iis qui a primis in- stitutoribus imbuti fuerunt praebet, fermenti in- star massam fermentantis. Mulier autem, Del nempe sapientia, in farinae satis tribus abscondit. Illis itaque qui multa cura et seminis cultura sala farina tria obtulerint, divina nempe dogmata Patris, Filii sanctique Spiritus notitiam, sapientia Dei Spi- ritum sanctum suppeditat : eademque, secundum alium sensun, quemlibet Dei hominem, corpore, anima spirituque constantem, divina inspiratione fermental, abscondens utilitatem suam in intelle- ctualibus farinae satis tribus donec totum fermen- tetur. Sic ergo cœlestis fermenti participatione, coelestis het spiritalisque homo, novaque massa, parva veluti facta crasi ex farinis tribus, et insita illis inspiratione. Novus nimirum nos facti spiri talis panis, juxta Apostolum dicentem ', Unus panis knamque corpus sumus multi, imaginem similitudi- nemque contrahenus vivifcantis omnia panis, qui de cœlo descendit, nosque sibi similes effecit. Recte vero mulieri comparavit học loco sapientiam Dei; est enim Christus tum Dei virtus, tum Dei sapien- tia, fermenti exemplo repraesentatus. Nam sicut in seminis parabola, agricolæ personam satorisque induxit, neque enim illic commode mulieris mentio facta fuisset, ita hoc loco ubi de fermento sermo est in farinæ sata tria conjecto, aptissime parabola in muliere panifica eum qui illic dictus est semi- nator repræsentavit. • CAP. XII, 20. Cor. x, 17.
PG 24:567ὡς καὶ Ἡσαί̈αν θεσπίσαι περὶ αὐτοῦ καὶ εἰπεῖν· Ἰδοὺ τίθημι ἐν Σιὼν λίθον πολυτελῆ, ἐκλεκτὸν, ἀκρογωνιαῖον, ἔντιμον· καὶ ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν οὐ καταισχυνθήσεται. Ὁ δὴ οὖν μέλλων τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν καταξιοῦσθαι προσφυῶς παραβέβληται ἐμπόρῳ ἀνδρὶ φιλοκάλῳ τινὶ καὶ φιλομαθεῖ καὶ ποικίλων δοκιμαστῇ λόγων, ὃς περιιὼν πολλοὺς μὲν ἀνεῦρε μαργαρίτας, παντοίους ἐν ἀνθρώποις ἁγίους· τέλος δὲ τὸν πολύτιμον εὑρὼν, ὃν ὁ Λόγος παρεστήσατο, πάντων τῶν πρότερον αὐτῷ πεπορισμένων τοῦτον ἀντικατηλλάξατο, ταυτὸν τῷ προτέρῳ πράξας «ὁ πάντα ὅσα εἶχε πωλήσας, καὶ ἀγοράσας τὸν ἀγρὸν ἐκεῖνον». Καὶ τοῦτ’ ἂν εἴη τέλος τῆς ἄκρας μακαριότητος, τὸ κατακοσμηθῆναι τῷ πολυτιμήτῳ μαργαρίτῃ, δηλαδὴ τῷ φωτὶ τῆς θεότητος τοῦ μονογενοῦς Λόγου· ἀρχὴ μὲν γὰρ ἦν ὁ σπόρος· εἶτ’ ἐπίδοσις τῆς τοῦ σίτου καρποφορίας· καὶ τρίτον ἡ ἀπὸ τῶν ζιζανίων διάκρισις· τέταρτον ἡ ἐπὶ μέγα δένδρον τοῦ σπόρου φυή· πέμπτον ἡ διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ζύμωσις· ἕκτον ὁ θησαυρὸς τῶν οὐρανίων ἐπαγγελιῶν· ἕβδομον ἡ αὐτοῦ κτῆσις τοῦ Θεοῦ Λόγου, ἐν ᾧ πᾶς κατακοσμεῖται ὁ τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν ἄξιος.
ναικός, οὕτω κάνταῦθα ἐπὶ ζύμης φυρομένης εἰς ἀλεύρου σάτα τρία οικειότατα ή παραβολή γυναικ ἀρτοποιουμένῃ τὸν ἐν ἐκείνοις ὠνομασμένον σπορέα ἀπείκασεν. Κατά μέντοι τον Ματθαῖον (61) κεκρυμμένην ζύ μην τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν προειπών, δι' ἧς ἐδήλου τὴν ἐπιχορηγίαν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, καὶ τὴν ὠφέλειαν τὴν ἀπὸ τοῦ εὐαγγελικοῦ λόγου, διὰ τῆς ἑξῆς παραβολῆς τὴν αὐτὴν βασιλείαν ἐοικέναι φησι θησαυρῷ. Είη δ' ἂν θησαυρὸς μέγας ὁ κατὰ τὰς οὐ ρανίους επαγγελίας τοῖς ἀξίοις τεταμιευμένος, ὃν ὁ ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδεν, ὃς τοὺς πολλοὺς λανθάνει. Ὁ & τοῦτον νοήσας, ὡς τὸ κατ' εἰκόνα τοῦ Θεοῦ σώζων ἐν ἑαυτῷ, χαρᾶς ἔμπλεως γεγονώς, ὡς ἂν τὸ τέλειον τῶν ἀγαθῶν εὐρηκώς, τὰ λοιπὰ πάντα δεύτερα τίθε ται, καὶ τοῦτον ἀντιλαμβάνει. Καταλλήλως δὲ θησαυ ρὸν καὶ ἀγρὸν εἰπὼν, ἄνθρωπον αὐτῷ συνήψε τον εὑρηκότα· οὕτω δηλώσας τὸν ἐν ἀνθρώπῳ θεοφιλή νοῦν. Η μὲν οὖν ῥηθεῖσα αὕτη παραβολὴ διὰ τοῦ Β θησαυροῦ τοῦ κεκρυμμένου τὰς οὐρανίας ἐπαγγελίας ἐδήλου τὰς ὑπερβεβηκυίας, πολλαὶ γὰρ μοναὶ παρὰ τῷ Πατρὶ, καὶ τὸν ἐν Θεῷ πλοῦτον, θησαυρὸν ὄντα παντὸς ἀγαθοῦ. Ἡ δὲ μετὰ ταύτην διὰ τοῦ μαργαρίτου αινίττε σθαί μοι δοκεῖ τὸ τιμιώτερον τοῦ δηλωθέντος πλού του. Είη δ' ἂν ἡ θεότης αὐτὴ τοῦ Μονογενοῦς, ἡ πάντων τῶν ἐν τῷ ἀποδοθέντι θησαυρῷ τεταμιευμέν νων τιμιωτέρα, ἣν ὁ κτησάμενος τῆς ἀνωτάτω μα καριότητος ἠξίωται. Μαργαρίτης δὲ ὠνόμασται είν κότως ὁ σαρκωθεὶς Θεὸς Λόγος· ἐπεὶ καὶ ὁ μαργα ρίτης τοιοῦτος, ἐν σαρκὶ μὲν καὶ ἐν ὀστρέῳ καὶ ἐν υγροίς γεννώμενος, τίμιον δέ τι χρῆμα, καὶ πάντων τῶν ἐν ὑγροῖς σωμάτων τιμαλφέστερον· ἔοικε γούν εἶναι τῇ φύσει σῶμα ὑγρόν, διαυγές, θεοειδές, φωτός καὶ πνεύματος γέμον. Εἴη δ᾽ ἂν καὶ σαρκωθείς 16- γος τοιοῦτος, φῶς νοερόν διὰ θνητοῦ καὶ ὑγροῦ σώ ματος ἐκλάμψαν. Πολλῶν γε μὴν καὶ ἄλλων μαργα ριτῶν ὄντων ἁγίων καὶ θεοφιλῶν, προφητῶν τε καὶ δικαίων ἀνδρῶν, καὶ αὐτῶν ἐν σαρκὶ πεπιλημένων διὰ τὸν ἔνσαρκον τῶν ἀνθρώπων βίον, οὐδεὶς ἕτερος ἢ μόνος εἰς οὗτος ἀληθῶς μονογενῆς καὶ πολυφεγγής καὶ πολύτιμος εἴρηται· ὡς καὶ Ἡσαΐαν θεσπίσαι περὶ αὐτοῦ καὶ εἰπεῖν· Ἰδοὺ τίθημι ἐν Σιών λίθον πολυτελή, εκλεκτόν, ἀκρογωνιαῖον, ἔντιμον· καὶ ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν οὐ καταισχυνθήσεται. Ὁ δὴ οὖν μέλλων τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν καταξιού σθαι προσφυῶς παραβέβληται εμπόρῳ ἀνδρὶ φιλο κάλῳ τινὶ καὶ φιλομαθεῖ καὶ ποικίλων δοκιμαστῇ λε γων, δς περιιών πολλοὺς μὲν ἀνεῦρε μαργαρίτας, παντοίους ἐν ἀνθρώποις ἁγίους· τέλος δὲ τὸν πολύτι μον εὑρῶν, ὃν ὁ Λόγος παρεστήσατο, πάντων τῶν πρότερον αὐτῷ πεπορισμένων τοῦτον ἀντικατηλλά- ξατο, ταυτὸν τῷ προτέρω πράξας (ὁ πάντα όσα είχε πωλήσας, καὶ ἀγοράσας τὸν ἀγρὸν ἐκεῖνον). Καὶ τοῦτ᾽ ἂν εἴη τέλος τῆς ἄκρας μακαριότητος, τὸ και τακοσμηθῆναι τῷ πολυτιμήτῳ μαργαρίτη, δηλαδὴ τῷ φωτὶ τῆς θεότητος τοῦ μονογενούς Λόγου· ἀρχὴ μὲν γὰρ ἦν ὁ σπόρος· εἶτ᾽ ἐπίδοσις τῆς τοῦ σίτου καρ EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. - Age vero apud Matthæum “, postquam cœlorum A regnum in fermento repræsentaverat, quo sancti Spiritus donum denotavit, et evangelica doctrina utilitatem, in subjuncta illic parabola idem regnum thesauro simile dixit. Est autem magnus bic the- saurus secundum coelestia elata' dignis repositus, quem oculus non vidit, quique multos latet. Qui vero hunc novit, utpote qui Dei imaginem in se conservavit, gaudio elatus, ceu qui summum bonum invenerit, reliqua omnia posthabenda judicat, ut hunc possideat. Porro thesauro simul agroque me- morato, bominem inventorem apposuit, ut Del studiosam hominis mentem significet. Igitur su- prascripta parabola sub absconsi thesauri nomine cœlestes atque eximias denotat promissiones; mul- tæ enim mansiones apud Patrem sunt; divitiasque Dei, quæ sunt omnis boni thesaurus, demonstrat, Quæ vero sequitur margarita parabola, ea mihi significare videtur pretiosiorem prædictarum opum partem. Est autem hæc divinitas Unigeniti, quæ cunctis in prædicto thesauro contentis exquisitior est; quam qui acquisiverit, superna beatitate dignus ut. Margarita autem merito nominatur incarnatum Dei Verbum; quia hæc margarita, in carne licet et ostracio atque humore genita, pretiosum quid est, et præ omnibus ex humore natis corporibus liono- rabilis. Certe margarita videtur humidum corpus, splendidum, coelestibus simile, luce se spiritu ple- num. Sic etiain incarnatum Verbum lumen intelle- C ctuale est, de mortali humidoque corpore emicans. Jam cum aliæ multæ exstiterint margaritæ sanctæ Deoque grals, propheta videlicet justique homi- nes, qui et ipsi carne constipati erant propter car- neam hominum vitam, nemo aljus, præter bunc solum, vere unigenitus, splendidissimus ac pretio- sissinius inventus est. Adeo ut Isaias quoque de eo vaticinatus fuerit dicens : Ecce pono in Sion lapi- dem pretiosum, electum, angularem, honorabilem ; et qui crediderit in eum, non confundetur . Qui ergo regno coelorum dignus futurus est, præclare comparatur mercatori viro, rei bonæ studioso et perito, et multarum doctrinarum exploratori, qui, circumiens multas reperit margaritas, omnimodas nempe sanctorum hominum classes. Sed pretiosa illa gemma inventa, quam Verbum obtulit, hanc cum omnibus sibi antea compertis commutavit, idem faciens quód prior ille (qui agrum ubi latebat the- saurus venditis cunctis comparavit). Atque hæc erit summæ beatitatis coronis, nempe si pretiosa mar- garita ornabimur, id est lumine divinitatis Verbi unigeniti. Initium quippe fuit semen; deinde fructi- ficantis frumenti germinatio; tertium discretio a ** Matth. x111, 33. ' ibid. 44. • ibid. 45. • Isa. Eusebius quod cum per se non dedecet, tum D xxvui, 16. rectissime fieri potuit ab eo qui in tetraevangelium fortasse commentabatur. (61) Hic quoque a Luca provocat ad Matthæum
PG 24:568Ταῦτα δὲ πρὸ τῶν ἔργων ἀνεφωνεῖτο· προλέγοντος τὰ μέλλοντα ἔσεσθαι τοῦ Σωτῆρος, ἃ δὴ καὶ τέλους οὐκ εἰς μακρὸν ἐτύγχανε, ὥστε μετ’ οὐ πολὺν χρόνον ὀφθαλμοῖς ὁρᾶσθαι τῶν ἔργων τὰ ἀποτελέσματα. Καθ’ ὅλης οὖν ἐξ ἐκείνου τῆς τῶν ἀνθρώπων οἰκουμένης ἐκ μὲν ἁπάντων τῶν ἐθνῶν τὰ τῆς τοῦ Θεοῦ βασιλείας σύμβολα διὰ τῶν Ἐκκλησιῶν αὐτοῦ ἐθεωρεῖτο, μυρίων ἐν αὐταῖς κατὰ τὸ σωτήριον Εὐαγγέλιον βιούντων, τοῖς τε παλαιοῖς προφήταις καὶ αὐτῷ γε τῷ Ἀβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ τῷ Ἰακὼβ ὁμοίως θεοσεβεῖν φιλοτιμουμένων· ἐπεὶ κἀκεῖνοι, προλαβόντες τοῖς χρόνοις τοὺς Μωϋσέως νόμους, τῷ κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον βίῳ τε καὶ τρόπῳ διέλαμψαν, τῆς μὲν ἐκ πατέρων ἡκούσης εἰς αὐτοὺς πολυθέου πλάνης κατεγνωκότες, τοῦ δ’ ἐπὶ πάντων Θεοῦ τὴν γνῶσιν ἀνειληφότες. Διὸ δὴ τῶν ἐθνῶν οἱ πολλοὶ ἀπ’ ἀνατολῶν καὶ δυσμῶν ἥξειν εἴρηνται, καὶ ἰσότιμοι γενήσεσθαι τοῖς ἀμφὶ τὸν Ἀβραὰμ μακαρίοις ἀνδράσι διὰ τὴν ἴσην ἐκείνοις ζωήν· οἱ δ’ αὐτῶν ἐκείνων ἀπόγονοί τε καὶ διάδοχοι, υἱοὶ τῆς βασιλείας διὰ τοὺς προπάτορας ὠνομασμένοι· δυνάμει γὰρ καὶ αὐτοῖς μετουσία ἦν ὁμοίως τοῖς προπάτορσι τῆς οὐρανίου βασιλείας·
ναικός, οὕτω κάνταῦθα ἐπὶ ζύμης φυρομένης εἰς ἀλεύρου σάτα τρία οικειότατα ή παραβολή γυναικ ἀρτοποιουμένῃ τὸν ἐν ἐκείνοις ὠνομασμένον σπορέα ἀπείκασεν. Κατά μέντοι τον Ματθαῖον (61) κεκρυμμένην ζύ μην τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν προειπών, δι' ἧς ἐδήλου τὴν ἐπιχορηγίαν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, καὶ τὴν ὠφέλειαν τὴν ἀπὸ τοῦ εὐαγγελικοῦ λόγου, διὰ τῆς ἑξῆς παραβολῆς τὴν αὐτὴν βασιλείαν ἐοικέναι φησι θησαυρῷ. Είη δ' ἂν θησαυρὸς μέγας ὁ κατὰ τὰς οὐ ρανίους επαγγελίας τοῖς ἀξίοις τεταμιευμένος, ὃν ὁ ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδεν, ὃς τοὺς πολλοὺς λανθάνει. Ὁ & τοῦτον νοήσας, ὡς τὸ κατ' εἰκόνα τοῦ Θεοῦ σώζων ἐν ἑαυτῷ, χαρᾶς ἔμπλεως γεγονώς, ὡς ἂν τὸ τέλειον τῶν ἀγαθῶν εὐρηκώς, τὰ λοιπὰ πάντα δεύτερα τίθε ται, καὶ τοῦτον ἀντιλαμβάνει. Καταλλήλως δὲ θησαυ ρὸν καὶ ἀγρὸν εἰπὼν, ἄνθρωπον αὐτῷ συνήψε τον εὑρηκότα· οὕτω δηλώσας τὸν ἐν ἀνθρώπῳ θεοφιλή νοῦν. Η μὲν οὖν ῥηθεῖσα αὕτη παραβολὴ διὰ τοῦ Β θησαυροῦ τοῦ κεκρυμμένου τὰς οὐρανίας ἐπαγγελίας ἐδήλου τὰς ὑπερβεβηκυίας, πολλαὶ γὰρ μοναὶ παρὰ τῷ Πατρὶ, καὶ τὸν ἐν Θεῷ πλοῦτον, θησαυρὸν ὄντα παντὸς ἀγαθοῦ. Ἡ δὲ μετὰ ταύτην διὰ τοῦ μαργαρίτου αινίττε σθαί μοι δοκεῖ τὸ τιμιώτερον τοῦ δηλωθέντος πλού του. Είη δ' ἂν ἡ θεότης αὐτὴ τοῦ Μονογενοῦς, ἡ πάντων τῶν ἐν τῷ ἀποδοθέντι θησαυρῷ τεταμιευμέν νων τιμιωτέρα, ἣν ὁ κτησάμενος τῆς ἀνωτάτω μα καριότητος ἠξίωται. Μαργαρίτης δὲ ὠνόμασται είν κότως ὁ σαρκωθεὶς Θεὸς Λόγος· ἐπεὶ καὶ ὁ μαργα ρίτης τοιοῦτος, ἐν σαρκὶ μὲν καὶ ἐν ὀστρέῳ καὶ ἐν υγροίς γεννώμενος, τίμιον δέ τι χρῆμα, καὶ πάντων τῶν ἐν ὑγροῖς σωμάτων τιμαλφέστερον· ἔοικε γούν εἶναι τῇ φύσει σῶμα ὑγρόν, διαυγές, θεοειδές, φωτός καὶ πνεύματος γέμον. Εἴη δ᾽ ἂν καὶ σαρκωθείς 16- γος τοιοῦτος, φῶς νοερόν διὰ θνητοῦ καὶ ὑγροῦ σώ ματος ἐκλάμψαν. Πολλῶν γε μὴν καὶ ἄλλων μαργα ριτῶν ὄντων ἁγίων καὶ θεοφιλῶν, προφητῶν τε καὶ δικαίων ἀνδρῶν, καὶ αὐτῶν ἐν σαρκὶ πεπιλημένων διὰ τὸν ἔνσαρκον τῶν ἀνθρώπων βίον, οὐδεὶς ἕτερος ἢ μόνος εἰς οὗτος ἀληθῶς μονογενῆς καὶ πολυφεγγής καὶ πολύτιμος εἴρηται· ὡς καὶ Ἡσαΐαν θεσπίσαι περὶ αὐτοῦ καὶ εἰπεῖν· Ἰδοὺ τίθημι ἐν Σιών λίθον πολυτελή, εκλεκτόν, ἀκρογωνιαῖον, ἔντιμον· καὶ ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν οὐ καταισχυνθήσεται. Ὁ δὴ οὖν μέλλων τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν καταξιού σθαι προσφυῶς παραβέβληται εμπόρῳ ἀνδρὶ φιλο κάλῳ τινὶ καὶ φιλομαθεῖ καὶ ποικίλων δοκιμαστῇ λε γων, δς περιιών πολλοὺς μὲν ἀνεῦρε μαργαρίτας, παντοίους ἐν ἀνθρώποις ἁγίους· τέλος δὲ τὸν πολύτι μον εὑρῶν, ὃν ὁ Λόγος παρεστήσατο, πάντων τῶν πρότερον αὐτῷ πεπορισμένων τοῦτον ἀντικατηλλά- ξατο, ταυτὸν τῷ προτέρω πράξας (ὁ πάντα όσα είχε πωλήσας, καὶ ἀγοράσας τὸν ἀγρὸν ἐκεῖνον). Καὶ τοῦτ᾽ ἂν εἴη τέλος τῆς ἄκρας μακαριότητος, τὸ και τακοσμηθῆναι τῷ πολυτιμήτῳ μαργαρίτη, δηλαδὴ τῷ φωτὶ τῆς θεότητος τοῦ μονογενούς Λόγου· ἀρχὴ μὲν γὰρ ἦν ὁ σπόρος· εἶτ᾽ ἐπίδοσις τῆς τοῦ σίτου καρ EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. - Age vero apud Matthæum “, postquam cœlorum A regnum in fermento repræsentaverat, quo sancti Spiritus donum denotavit, et evangelica doctrina utilitatem, in subjuncta illic parabola idem regnum thesauro simile dixit. Est autem magnus bic the- saurus secundum coelestia elata' dignis repositus, quem oculus non vidit, quique multos latet. Qui vero hunc novit, utpote qui Dei imaginem in se conservavit, gaudio elatus, ceu qui summum bonum invenerit, reliqua omnia posthabenda judicat, ut hunc possideat. Porro thesauro simul agroque me- morato, bominem inventorem apposuit, ut Del studiosam hominis mentem significet. Igitur su- prascripta parabola sub absconsi thesauri nomine cœlestes atque eximias denotat promissiones; mul- tæ enim mansiones apud Patrem sunt; divitiasque Dei, quæ sunt omnis boni thesaurus, demonstrat, Quæ vero sequitur margarita parabola, ea mihi significare videtur pretiosiorem prædictarum opum partem. Est autem hæc divinitas Unigeniti, quæ cunctis in prædicto thesauro contentis exquisitior est; quam qui acquisiverit, superna beatitate dignus ut. Margarita autem merito nominatur incarnatum Dei Verbum; quia hæc margarita, in carne licet et ostracio atque humore genita, pretiosum quid est, et præ omnibus ex humore natis corporibus liono- rabilis. Certe margarita videtur humidum corpus, splendidum, coelestibus simile, luce se spiritu ple- num. Sic etiain incarnatum Verbum lumen intelle- C ctuale est, de mortali humidoque corpore emicans. Jam cum aliæ multæ exstiterint margaritæ sanctæ Deoque grals, propheta videlicet justique homi- nes, qui et ipsi carne constipati erant propter car- neam hominum vitam, nemo aljus, præter bunc solum, vere unigenitus, splendidissimus ac pretio- sissinius inventus est. Adeo ut Isaias quoque de eo vaticinatus fuerit dicens : Ecce pono in Sion lapi- dem pretiosum, electum, angularem, honorabilem ; et qui crediderit in eum, non confundetur . Qui ergo regno coelorum dignus futurus est, præclare comparatur mercatori viro, rei bonæ studioso et perito, et multarum doctrinarum exploratori, qui, circumiens multas reperit margaritas, omnimodas nempe sanctorum hominum classes. Sed pretiosa illa gemma inventa, quam Verbum obtulit, hanc cum omnibus sibi antea compertis commutavit, idem faciens quód prior ille (qui agrum ubi latebat the- saurus venditis cunctis comparavit). Atque hæc erit summæ beatitatis coronis, nempe si pretiosa mar- garita ornabimur, id est lumine divinitatis Verbi unigeniti. Initium quippe fuit semen; deinde fructi- ficantis frumenti germinatio; tertium discretio a ** Matth. x111, 33. ' ibid. 44. • ibid. 45. • Isa. Eusebius quod cum per se non dedecet, tum D xxvui, 16. rectissime fieri potuit ab eo qui in tetraevangelium fortasse commentabatur. (61) Hic quoque a Luca provocat ad Matthæum
PG 24:569ὅπως ἀπόβλητοι τῶν ἐπαγγελιῶν γεγόνασι, δεῖγμα ἐναργὲς τῆς πόλεως ἡ ἐρημία, τοῦ ἱεροῦ ἡ πολιορκία, καὶ αὐτῶν ἡ εἰς πάντα τὰ ἔθνη διασπορὰ, καὶ ἡ ὑπὸ τοῖς ἐχθροῖς δουλεία, καὶ ἐπὶ τούτοις ἡ στέρησις τῆς κατὰ τὰ νόμιμα αὐτῶν θρησκείας, τοῦ τε Χριστοῦ ἡ ἀγνωσία, καὶ τῶν εὐαγγελικῶν μαθημάτων ἡ ἀπαλλοτρίωσις· ταῦτα γὰρ ἅπαντα σημεῖα ἐμφανῆ εἴη ἂν τοῦ διαλαβόντος αὐτοὺς σκότους, ᾧ περιπεπτώκασι διὰ τὴν τοῦ σωτηρίου φωτὸς ἐναντίωσιν. Δι’ οὗ δοκεῖ μοι τὸ γνώρισμα τῆς βασιλείας αὐτῆς ὑποφαίνειν, ὅτι δὴ βασιλέως ἐντετυπωμένην εἰκόνα τοῦ δηναρίου τὸ χάραγμα σημαίνει. Ἐπειδὴ τοίνυν πάντας τοὺς ἐπὶ τὸν ἀμπελῶνα καὶ τὸ τῆς θεοσεβείας πολίτευμα παρελθόντας, μιᾶς τε καὶ τῆς αὐτῆς ἐργασίας ἁψαμένους, τῆς αὐτῆς βασιλείας μετασχεῖν ἦν δίκαιον, τούτου χάριν εἰκότως τοῖς πᾶσι τῆς βασιλείας τὸ σύμβολον τὸ δηνάριον ἀποδίδωσιν, ὧν οἱ μὲν ἐν νεότητι ἐκλήθησαν, οἱ δὲ περὶ τὸν μέσον τῆς ἀνθρώπου ζωῆς χρόνον, οἱ δὲ τὸν ἄνδρα τέλειον ἤδη καὶ ὑπερβεβηκότα ἀνειληφότες, οἱ δὲ κατὰ τὸν πρεσβύτην αὐτὸν γηραλέοι λοιπὸν καὶ περὶ δυσμὰς ἔχοντες τοῦ βίου.
ποφορίας· καὶ τρίτον ἡ ἀπὸ τῶν ζιζανίων διάκρισις· Α τέταρτον ἡ ἐπὶ μέγα δένδρον τοῦ σπόρου φυή· πέμ- στον ἡ διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ζύμωσις· ἔκτον ὁ Θησαυρὸς τῶν οὐρανίων επαγγελιῶν· ἑβδομον ἡ αὐ τοῦ κτῆσις τοῦ Θεοῦ Λόγου, ἐν ᾧ πᾶς κατακοσμείται ὁ τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν ἄξιος. Ταῦτα δὲ πρὸ τῶν ἔργων ἀνεφωνεῖτο· προλέγοντος τὰ μέλλοντα ἔσεσθαι τοῦ Σωτῆρος, ἃ δὴ καὶ τέλους οὐκ εἰς μακρὸν ἐτύγχανε, ὥστε μετ' οὐ πολὺν χρόνον ὀφθαλμοῖς ὁρᾶσθαι τῶν ἔργῶν τὰ ἀποτελέσματα. Καθ' ὅλης οὖν ἐξ ἐκείνου τῆς τῶν ἀνθρώπων οἰκου μένης ἐκ μὲν ἁπάντων τῶν ἐθνῶν τὰ τῆς τοῦ Θεοῦ βασιλείας σύμβολα (63) διὰ τῶν Ἐκκλησιῶν αὐτοῦ ἔθεω- ρεῖτο, μυρίων ἐν αὐταῖς κατὰ τὸ σωτήριον Εὐαγγέ λιον βιούντων, τοῖς τε παλαιοῖς προφήταις καὶ αὐτῷ γε τῷ ᾽Αβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ τῷ Ἰακὼβ ὁμοίως θεοσεβεῖν φιλοτιμουμένων· ἐπεὶ κἀκεῖνοι, προλαβόν- τες τοῖς χρόνοις τοὺς Μωϋσέως νόμους, τῷ κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον βίῳ τε καὶ τρόπῳ διέλαμψαν, τῆς μὲν ἐκ πατέρων ἡκούσης εἰς αὐτοὺς πολυθέου πλάνης κατ- εγνωκότες, τοῦ δ᾽ ἐπὶ πάντων Θεοῦ τὴν γνῶσιν ἀνει- ληφότες. Διὸ δὴ τῶν ἐθνῶν οἱ πολλοὶ ἀπ' ἀνατολῶν καὶ δυσμῶν ἥξειν εἴρηνται, καὶ ἰσότιμοι γενήσεσθαι τοῖς ἀμφὶ τὸν ᾿Αβραὰμ μακαρίοις ἀνδράσι διὰ τὴν ἴσην ἐκείνοις ζωήν· οἱ δ' αὐτῶν ἐκείνων ἀπόγονοί τε καὶ διάδοχοι, υἱοὶ τῆς βασιλείας διὰ τοὺς προπάτο ρας ὠνομασμένοι · δυνάμει γὰρ καὶ αὐτοῖς μετουσία ἦν ὁμοίως τοῖς προπάτορσι τῆς οὐρανίου βασιλείας · ὅπως ἀπόβλητοι τῶν ἐπαγγελιών γεγόνασι, δεῖγμα ἐναργὲς τῆς πόλεως ἡ ἐρημία, τοῦ ἱεροῦ ἡ πολιορκία, καὶ αὐτῶν ἡ εἰς πάντα τὰ ἔθνη διασπορά, καὶ ἡ ὑπὸ τοῖς ἐχθροῖς δουλεία, καὶ ἐπὶ τούτοις ἡ στέρησις τῆς κατὰ τὰ νόμιμα αὐτῶν θρησκείας, τοῦ τε Χριστοῦ ἡ ἀγνωσία, καὶ τῶν εὐαγγελικῶν μαθημάτων ἡ ἀπαλ λοτρίωσις· ταῦτα γὰρ ἅπαντα σημεία εμφανή εἴη ἂν διὰ τὴν τοῦ σωτηρίου φωτός εναντίωσιν. Δι' οὗ δοκεῖ μοι (65) τὸ γνώρισμα τῆς βασιλείας αὐτ τῆς ὑποφαίνειν, ὅτι δὴ βασιλέως ἐντετυπωμένην εἰκόνα τοῦ δηναρίου τὸ χάραγμα σημαίνει. Επειδή τοίνυν πάντας τοὺς ἐπὶ τὸν ἀμπελῶνα καὶ τὸ τῆς θεοσεβείας πολίτευμα παρελθόντας, μιας τε καὶ τῆς αὐτῆς ἐργασίας ἁψαμένους, τῆς αὐτῆς βασιλείας μετασχεῖν ἦν δίκαιον, τούτου χάριν εἰκότως τοῖς πᾶσι τῆς βασιλείας τὸ σύμβολον τὸ δηνάριον ἀποδίδωσιν, ὧν οἱ μὲν ἐν νεότητι ἐκλήθησαν, οἱ δὲ περὶ τὸν μέσον τῆς ἀνθρώπου ζωῆς χρόνον, οἱ δὲ τὸν ἄνδρα τέλειον ἤδη καὶ ὑπερβεβηκότα ἀνειληφότες, οἱ δὲ κατὰ τὸν πρεσβύτην αὐτὸν γηραλέοι λοιπὸν καὶ περὶ δυσμάς ἔχοντες τοῦ βίου. Εἴποι δ' ἄν τις καὶ ἑτέρως ἐξηγού μενος ἐφαρμόττειν τὰ διὰ τῆς παραβολής δηλούμενα τοῖς ἀνέκαθεν ἐκ πρώτης τοῦ βίου στάσεως μέχρι συντελείας καταξιουμένοις τῆς ἐνθέου κλήσεως· ὥσπερ ἅμα πρωί κεκλῆσθαι λέγειν ἐπὶ τὴν θεοσεβείας έργα- σίαν τοὺς κατὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ βίου πρώτους δικαιω- θέντας· δευτέρους δὲ τοὺς ἀμφὶ τὸν Ἐνὼχ καὶ Νῶε· τοῦ διαλαβόντος αὐτοὺς σκότους, η περιπεπτώκασι COMMENTARIA IN LUCAM. zizaniis; quartum seminis in magnam arborem B C D passim loqui solet Nicephorus in opere Pro SS. imaginibus. incrementum ; quinum per sanctum Spiritum fer- mentatio; sextum divinorum promissorum tbesau- rus; septimum ipsa Dei Verbi acquisitio, quo unusquisque exornatur, qui regno calorum dignus est. llæc ante opera loquebatur Servator, nimirum res futuras nuntians, quæ reapse exitum paulo pos! macta sunt, ita ut band longa mora interposita spectare oculis res gestas licuerit. Per totum igitur ex eo tempore mundum, regni Dei symbola apud omnes populos in Christi Ecclesiis cernebantur, plurimis jam hominibus ad salutaris Evangelii nor- mam viventibus, et prophetas veteres ipsosque Abrahamum, Isaacum atque Jacobum religiosa pies tate æmulantibus : siquidem et hi, tempore præver- tentes Mosis leges, vita evangelica ac moribus inclaruerunt; quia traditum sibi a majoribus poly- theisını errorem damnantes, universalis Dei cogni- tionem adoptarunt. Quapropter multi ethnici ex Oriente atque occasu venturi dicuntur, parique bonore futuri atque Abrahamus, vir beatus, propter simile vitæ genus. Horum vero posteri ac succes- sores, Alii regni ob suos progenitores nominati sunt. Namque intima vi ipsis quoque inerat, æque ac progenitoribus, coelestis regni participatio. Sed enim quod a re promissa exciderint, evidens juli- cium est urþis vastitas, templi obsessio, et ipsorılın per omnes gentes dispersio, servitus apud hostes, insuperque legitimi illorum cultus cessatio, Christi ignoratio, et ab evangelica doctrina alienatio. Il:ec omnia, inquam, signa perspicua sunt earum in quibus versantur tenebrarum, propterea quod salu- tari lumini adversati suut. Per hoc videtur mihi regni ipsius notionem tra- dere, quia regis impressam imaginen, denarii cusus typus exhibet. Quia igitur cuuctos in vineain pro- fectos et religiosam pietatem amplexos, uuaque et eadem opera perfunctos, eodem regno potiri æquum erat, ideo cunctis regni symbolum, denarius videlicet, jure datur; quorum alii quidem ab ado- lescentia fuerunt vocati, alii circa medium humanæ vitæ tempus, alii in ætatem jam virilem et per- fectam provecti, alii denique jam senes et in vil occasum decidui. Fortasse aliquis aliter explanans dicet, congruere parabola significatumn priscis ab exordiente mundo usque ad ejus consummationem divina vocatione dignatis hominibus; ita ut mane vocati dicantur ad religionis opus illi qui initio mundi juste vixerunt: secundo loco Enoch ac Noe : tertia hora Abrahamus : sexta hora Moses et Josue ac judices : nona hora homines ætate prophetarum: denique undecima hora illi qui post codice A dicitur Eusebii simul et Origeuis. (62) Symbola intelliguntur praesertim cruces, ut (63) Sequens fragmentum usque ad ανεφέρετο in
Εἴποι δ’ ἄν τις καὶ ἑτέρως ἐξηγούμενος ἐφαρμόττειν τὰ διὰ τῆς παραβολῆς δηλούμενα τοῖς ἀνέκαθεν ἐκ πρώτης τοῦ βίου στάσεως μέχρι συντελείας καταξιουμένοις τῆς ἐνθέου κλήσεως· ὥσπερ ἅμα πρωὶ̈ κεκλῆσθαι λέγειν ἐπὶ τὴν θεοσεβείας ἐργασίαν τοὺς κατὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ βίου πρώτους δικαιωθέντας· δευτέρους δὲ τοὺς ἀμφὶ τὸν Ἐνὼχ καὶ Νῶε· τοὺς περὶ τὴν τρίτην τοὺς ἀμφὶ τὸν Ἀβραάμ· τοὺς δὲ περὶ τὴν ἕκτην τοὺς ἀμφὶ τὸν Μωϋσέα καὶ Ἰησοῦν καὶ κριτάς· τοὺς δὲ περὶ τὴν ἐννάτην τοὺς ἐν τοῖς χρόνοις τῶν προφητῶν· τοὺς δὲ περὶ τὴν ἑνδεκάτην, τοὺς μετὰ τὴν σωτήριον θεοφάνειαν· οὓς δὴ πάντας καταξιωθήσεσθαι ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ μισθοῦ τοῦ κατὰ τὸ δηνάριον δεδηλωμένου, ὅπερ εἰς τὴν τοῦ Θεοῦ βασιλείαν ἀνεφέρετο.
ποφορίας· καὶ τρίτον ἡ ἀπὸ τῶν ζιζανίων διάκρισις· Α τέταρτον ἡ ἐπὶ μέγα δένδρον τοῦ σπόρου φυή· πέμ- στον ἡ διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ζύμωσις· ἔκτον ὁ Θησαυρὸς τῶν οὐρανίων επαγγελιῶν· ἑβδομον ἡ αὐ τοῦ κτῆσις τοῦ Θεοῦ Λόγου, ἐν ᾧ πᾶς κατακοσμείται ὁ τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν ἄξιος. Ταῦτα δὲ πρὸ τῶν ἔργων ἀνεφωνεῖτο· προλέγοντος τὰ μέλλοντα ἔσεσθαι τοῦ Σωτῆρος, ἃ δὴ καὶ τέλους οὐκ εἰς μακρὸν ἐτύγχανε, ὥστε μετ' οὐ πολὺν χρόνον ὀφθαλμοῖς ὁρᾶσθαι τῶν ἔργῶν τὰ ἀποτελέσματα. Καθ' ὅλης οὖν ἐξ ἐκείνου τῆς τῶν ἀνθρώπων οἰκου μένης ἐκ μὲν ἁπάντων τῶν ἐθνῶν τὰ τῆς τοῦ Θεοῦ βασιλείας σύμβολα (63) διὰ τῶν Ἐκκλησιῶν αὐτοῦ ἔθεω- ρεῖτο, μυρίων ἐν αὐταῖς κατὰ τὸ σωτήριον Εὐαγγέ λιον βιούντων, τοῖς τε παλαιοῖς προφήταις καὶ αὐτῷ γε τῷ ᾽Αβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ τῷ Ἰακὼβ ὁμοίως θεοσεβεῖν φιλοτιμουμένων· ἐπεὶ κἀκεῖνοι, προλαβόν- τες τοῖς χρόνοις τοὺς Μωϋσέως νόμους, τῷ κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον βίῳ τε καὶ τρόπῳ διέλαμψαν, τῆς μὲν ἐκ πατέρων ἡκούσης εἰς αὐτοὺς πολυθέου πλάνης κατ- εγνωκότες, τοῦ δ᾽ ἐπὶ πάντων Θεοῦ τὴν γνῶσιν ἀνει- ληφότες. Διὸ δὴ τῶν ἐθνῶν οἱ πολλοὶ ἀπ' ἀνατολῶν καὶ δυσμῶν ἥξειν εἴρηνται, καὶ ἰσότιμοι γενήσεσθαι τοῖς ἀμφὶ τὸν ᾿Αβραὰμ μακαρίοις ἀνδράσι διὰ τὴν ἴσην ἐκείνοις ζωήν· οἱ δ' αὐτῶν ἐκείνων ἀπόγονοί τε καὶ διάδοχοι, υἱοὶ τῆς βασιλείας διὰ τοὺς προπάτο ρας ὠνομασμένοι · δυνάμει γὰρ καὶ αὐτοῖς μετουσία ἦν ὁμοίως τοῖς προπάτορσι τῆς οὐρανίου βασιλείας · ὅπως ἀπόβλητοι τῶν ἐπαγγελιών γεγόνασι, δεῖγμα ἐναργὲς τῆς πόλεως ἡ ἐρημία, τοῦ ἱεροῦ ἡ πολιορκία, καὶ αὐτῶν ἡ εἰς πάντα τὰ ἔθνη διασπορά, καὶ ἡ ὑπὸ τοῖς ἐχθροῖς δουλεία, καὶ ἐπὶ τούτοις ἡ στέρησις τῆς κατὰ τὰ νόμιμα αὐτῶν θρησκείας, τοῦ τε Χριστοῦ ἡ ἀγνωσία, καὶ τῶν εὐαγγελικῶν μαθημάτων ἡ ἀπαλ λοτρίωσις· ταῦτα γὰρ ἅπαντα σημεία εμφανή εἴη ἂν διὰ τὴν τοῦ σωτηρίου φωτός εναντίωσιν. Δι' οὗ δοκεῖ μοι (65) τὸ γνώρισμα τῆς βασιλείας αὐτ τῆς ὑποφαίνειν, ὅτι δὴ βασιλέως ἐντετυπωμένην εἰκόνα τοῦ δηναρίου τὸ χάραγμα σημαίνει. Επειδή τοίνυν πάντας τοὺς ἐπὶ τὸν ἀμπελῶνα καὶ τὸ τῆς θεοσεβείας πολίτευμα παρελθόντας, μιας τε καὶ τῆς αὐτῆς ἐργασίας ἁψαμένους, τῆς αὐτῆς βασιλείας μετασχεῖν ἦν δίκαιον, τούτου χάριν εἰκότως τοῖς πᾶσι τῆς βασιλείας τὸ σύμβολον τὸ δηνάριον ἀποδίδωσιν, ὧν οἱ μὲν ἐν νεότητι ἐκλήθησαν, οἱ δὲ περὶ τὸν μέσον τῆς ἀνθρώπου ζωῆς χρόνον, οἱ δὲ τὸν ἄνδρα τέλειον ἤδη καὶ ὑπερβεβηκότα ἀνειληφότες, οἱ δὲ κατὰ τὸν πρεσβύτην αὐτὸν γηραλέοι λοιπὸν καὶ περὶ δυσμάς ἔχοντες τοῦ βίου. Εἴποι δ' ἄν τις καὶ ἑτέρως ἐξηγού μενος ἐφαρμόττειν τὰ διὰ τῆς παραβολής δηλούμενα τοῖς ἀνέκαθεν ἐκ πρώτης τοῦ βίου στάσεως μέχρι συντελείας καταξιουμένοις τῆς ἐνθέου κλήσεως· ὥσπερ ἅμα πρωί κεκλῆσθαι λέγειν ἐπὶ τὴν θεοσεβείας έργα- σίαν τοὺς κατὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ βίου πρώτους δικαιω- θέντας· δευτέρους δὲ τοὺς ἀμφὶ τὸν Ἐνὼχ καὶ Νῶε· τοῦ διαλαβόντος αὐτοὺς σκότους, η περιπεπτώκασι COMMENTARIA IN LUCAM. zizaniis; quartum seminis in magnam arborem B C D passim loqui solet Nicephorus in opere Pro SS. imaginibus. incrementum ; quinum per sanctum Spiritum fer- mentatio; sextum divinorum promissorum tbesau- rus; septimum ipsa Dei Verbi acquisitio, quo unusquisque exornatur, qui regno calorum dignus est. llæc ante opera loquebatur Servator, nimirum res futuras nuntians, quæ reapse exitum paulo pos! macta sunt, ita ut band longa mora interposita spectare oculis res gestas licuerit. Per totum igitur ex eo tempore mundum, regni Dei symbola apud omnes populos in Christi Ecclesiis cernebantur, plurimis jam hominibus ad salutaris Evangelii nor- mam viventibus, et prophetas veteres ipsosque Abrahamum, Isaacum atque Jacobum religiosa pies tate æmulantibus : siquidem et hi, tempore præver- tentes Mosis leges, vita evangelica ac moribus inclaruerunt; quia traditum sibi a majoribus poly- theisını errorem damnantes, universalis Dei cogni- tionem adoptarunt. Quapropter multi ethnici ex Oriente atque occasu venturi dicuntur, parique bonore futuri atque Abrahamus, vir beatus, propter simile vitæ genus. Horum vero posteri ac succes- sores, Alii regni ob suos progenitores nominati sunt. Namque intima vi ipsis quoque inerat, æque ac progenitoribus, coelestis regni participatio. Sed enim quod a re promissa exciderint, evidens juli- cium est urþis vastitas, templi obsessio, et ipsorılın per omnes gentes dispersio, servitus apud hostes, insuperque legitimi illorum cultus cessatio, Christi ignoratio, et ab evangelica doctrina alienatio. Il:ec omnia, inquam, signa perspicua sunt earum in quibus versantur tenebrarum, propterea quod salu- tari lumini adversati suut. Per hoc videtur mihi regni ipsius notionem tra- dere, quia regis impressam imaginen, denarii cusus typus exhibet. Quia igitur cuuctos in vineain pro- fectos et religiosam pietatem amplexos, uuaque et eadem opera perfunctos, eodem regno potiri æquum erat, ideo cunctis regni symbolum, denarius videlicet, jure datur; quorum alii quidem ab ado- lescentia fuerunt vocati, alii circa medium humanæ vitæ tempus, alii in ætatem jam virilem et per- fectam provecti, alii denique jam senes et in vil occasum decidui. Fortasse aliquis aliter explanans dicet, congruere parabola significatumn priscis ab exordiente mundo usque ad ejus consummationem divina vocatione dignatis hominibus; ita ut mane vocati dicantur ad religionis opus illi qui initio mundi juste vixerunt: secundo loco Enoch ac Noe : tertia hora Abrahamus : sexta hora Moses et Josue ac judices : nona hora homines ætate prophetarum: denique undecima hora illi qui post codice A dicitur Eusebii simul et Origeuis. (62) Symbola intelliguntur praesertim cruces, ut (63) Sequens fragmentum usque ad ανεφέρετο in
You will not see me until the time comes when...Οὐ μή με ἴδητε ἕως ἂν ἥξῃ ὅτε…
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Οὐ μή με ἴδητε ἕως ἂν ἥξῃ ὅτε εἴπητε· Εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου. Αὐτοὶ γὰρ ἐκεῖνοι, οἷς τότε παρὼν παροῦσι διελέγετο θεώμενοι αὐτὸν μετὰ τῆς ἐνθέου δόξης, καὶ σὺν ἀγγέλων δορυφορίᾳ ἐρχόμενον ἐξ οὐρανῶν, ὁμολογεῖν ἀναγκασθήσονται αὐτὸν εἶναι τὸν εὐλογημένον τὸν ἐρχόμενον ἐν ὀνόματι Κυρίου τοῦ ἑαυτοῦ Πατρός.
ποφορίας· καὶ τρίτον ἡ ἀπὸ τῶν ζιζανίων διάκρισις· Α τέταρτον ἡ ἐπὶ μέγα δένδρον τοῦ σπόρου φυή· πέμ- στον ἡ διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ζύμωσις· ἔκτον ὁ Θησαυρὸς τῶν οὐρανίων επαγγελιῶν· ἑβδομον ἡ αὐ τοῦ κτῆσις τοῦ Θεοῦ Λόγου, ἐν ᾧ πᾶς κατακοσμείται ὁ τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν ἄξιος. Ταῦτα δὲ πρὸ τῶν ἔργων ἀνεφωνεῖτο· προλέγοντος τὰ μέλλοντα ἔσεσθαι τοῦ Σωτῆρος, ἃ δὴ καὶ τέλους οὐκ εἰς μακρὸν ἐτύγχανε, ὥστε μετ' οὐ πολὺν χρόνον ὀφθαλμοῖς ὁρᾶσθαι τῶν ἔργῶν τὰ ἀποτελέσματα. Καθ' ὅλης οὖν ἐξ ἐκείνου τῆς τῶν ἀνθρώπων οἰκου μένης ἐκ μὲν ἁπάντων τῶν ἐθνῶν τὰ τῆς τοῦ Θεοῦ βασιλείας σύμβολα (63) διὰ τῶν Ἐκκλησιῶν αὐτοῦ ἔθεω- ρεῖτο, μυρίων ἐν αὐταῖς κατὰ τὸ σωτήριον Εὐαγγέ λιον βιούντων, τοῖς τε παλαιοῖς προφήταις καὶ αὐτῷ γε τῷ ᾽Αβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ τῷ Ἰακὼβ ὁμοίως θεοσεβεῖν φιλοτιμουμένων· ἐπεὶ κἀκεῖνοι, προλαβόν- τες τοῖς χρόνοις τοὺς Μωϋσέως νόμους, τῷ κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον βίῳ τε καὶ τρόπῳ διέλαμψαν, τῆς μὲν ἐκ πατέρων ἡκούσης εἰς αὐτοὺς πολυθέου πλάνης κατ- εγνωκότες, τοῦ δ᾽ ἐπὶ πάντων Θεοῦ τὴν γνῶσιν ἀνει- ληφότες. Διὸ δὴ τῶν ἐθνῶν οἱ πολλοὶ ἀπ' ἀνατολῶν καὶ δυσμῶν ἥξειν εἴρηνται, καὶ ἰσότιμοι γενήσεσθαι τοῖς ἀμφὶ τὸν ᾿Αβραὰμ μακαρίοις ἀνδράσι διὰ τὴν ἴσην ἐκείνοις ζωήν· οἱ δ' αὐτῶν ἐκείνων ἀπόγονοί τε καὶ διάδοχοι, υἱοὶ τῆς βασιλείας διὰ τοὺς προπάτο ρας ὠνομασμένοι · δυνάμει γὰρ καὶ αὐτοῖς μετουσία ἦν ὁμοίως τοῖς προπάτορσι τῆς οὐρανίου βασιλείας · ὅπως ἀπόβλητοι τῶν ἐπαγγελιών γεγόνασι, δεῖγμα ἐναργὲς τῆς πόλεως ἡ ἐρημία, τοῦ ἱεροῦ ἡ πολιορκία, καὶ αὐτῶν ἡ εἰς πάντα τὰ ἔθνη διασπορά, καὶ ἡ ὑπὸ τοῖς ἐχθροῖς δουλεία, καὶ ἐπὶ τούτοις ἡ στέρησις τῆς κατὰ τὰ νόμιμα αὐτῶν θρησκείας, τοῦ τε Χριστοῦ ἡ ἀγνωσία, καὶ τῶν εὐαγγελικῶν μαθημάτων ἡ ἀπαλ λοτρίωσις· ταῦτα γὰρ ἅπαντα σημεία εμφανή εἴη ἂν διὰ τὴν τοῦ σωτηρίου φωτός εναντίωσιν. Δι' οὗ δοκεῖ μοι (65) τὸ γνώρισμα τῆς βασιλείας αὐτ τῆς ὑποφαίνειν, ὅτι δὴ βασιλέως ἐντετυπωμένην εἰκόνα τοῦ δηναρίου τὸ χάραγμα σημαίνει. Επειδή τοίνυν πάντας τοὺς ἐπὶ τὸν ἀμπελῶνα καὶ τὸ τῆς θεοσεβείας πολίτευμα παρελθόντας, μιας τε καὶ τῆς αὐτῆς ἐργασίας ἁψαμένους, τῆς αὐτῆς βασιλείας μετασχεῖν ἦν δίκαιον, τούτου χάριν εἰκότως τοῖς πᾶσι τῆς βασιλείας τὸ σύμβολον τὸ δηνάριον ἀποδίδωσιν, ὧν οἱ μὲν ἐν νεότητι ἐκλήθησαν, οἱ δὲ περὶ τὸν μέσον τῆς ἀνθρώπου ζωῆς χρόνον, οἱ δὲ τὸν ἄνδρα τέλειον ἤδη καὶ ὑπερβεβηκότα ἀνειληφότες, οἱ δὲ κατὰ τὸν πρεσβύτην αὐτὸν γηραλέοι λοιπὸν καὶ περὶ δυσμάς ἔχοντες τοῦ βίου. Εἴποι δ' ἄν τις καὶ ἑτέρως ἐξηγού μενος ἐφαρμόττειν τὰ διὰ τῆς παραβολής δηλούμενα τοῖς ἀνέκαθεν ἐκ πρώτης τοῦ βίου στάσεως μέχρι συντελείας καταξιουμένοις τῆς ἐνθέου κλήσεως· ὥσπερ ἅμα πρωί κεκλῆσθαι λέγειν ἐπὶ τὴν θεοσεβείας έργα- σίαν τοὺς κατὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ βίου πρώτους δικαιω- θέντας· δευτέρους δὲ τοὺς ἀμφὶ τὸν Ἐνὼχ καὶ Νῶε· τοῦ διαλαβόντος αὐτοὺς σκότους, η περιπεπτώκασι COMMENTARIA IN LUCAM. zizaniis; quartum seminis in magnam arborem B C D passim loqui solet Nicephorus in opere Pro SS. imaginibus. incrementum ; quinum per sanctum Spiritum fer- mentatio; sextum divinorum promissorum tbesau- rus; septimum ipsa Dei Verbi acquisitio, quo unusquisque exornatur, qui regno calorum dignus est. llæc ante opera loquebatur Servator, nimirum res futuras nuntians, quæ reapse exitum paulo pos! macta sunt, ita ut band longa mora interposita spectare oculis res gestas licuerit. Per totum igitur ex eo tempore mundum, regni Dei symbola apud omnes populos in Christi Ecclesiis cernebantur, plurimis jam hominibus ad salutaris Evangelii nor- mam viventibus, et prophetas veteres ipsosque Abrahamum, Isaacum atque Jacobum religiosa pies tate æmulantibus : siquidem et hi, tempore præver- tentes Mosis leges, vita evangelica ac moribus inclaruerunt; quia traditum sibi a majoribus poly- theisını errorem damnantes, universalis Dei cogni- tionem adoptarunt. Quapropter multi ethnici ex Oriente atque occasu venturi dicuntur, parique bonore futuri atque Abrahamus, vir beatus, propter simile vitæ genus. Horum vero posteri ac succes- sores, Alii regni ob suos progenitores nominati sunt. Namque intima vi ipsis quoque inerat, æque ac progenitoribus, coelestis regni participatio. Sed enim quod a re promissa exciderint, evidens juli- cium est urþis vastitas, templi obsessio, et ipsorılın per omnes gentes dispersio, servitus apud hostes, insuperque legitimi illorum cultus cessatio, Christi ignoratio, et ab evangelica doctrina alienatio. Il:ec omnia, inquam, signa perspicua sunt earum in quibus versantur tenebrarum, propterea quod salu- tari lumini adversati suut. Per hoc videtur mihi regni ipsius notionem tra- dere, quia regis impressam imaginen, denarii cusus typus exhibet. Quia igitur cuuctos in vineain pro- fectos et religiosam pietatem amplexos, uuaque et eadem opera perfunctos, eodem regno potiri æquum erat, ideo cunctis regni symbolum, denarius videlicet, jure datur; quorum alii quidem ab ado- lescentia fuerunt vocati, alii circa medium humanæ vitæ tempus, alii in ætatem jam virilem et per- fectam provecti, alii denique jam senes et in vil occasum decidui. Fortasse aliquis aliter explanans dicet, congruere parabola significatumn priscis ab exordiente mundo usque ad ejus consummationem divina vocatione dignatis hominibus; ita ut mane vocati dicantur ad religionis opus illi qui initio mundi juste vixerunt: secundo loco Enoch ac Noe : tertia hora Abrahamus : sexta hora Moses et Josue ac judices : nona hora homines ætate prophetarum: denique undecima hora illi qui post codice A dicitur Eusebii simul et Origeuis. (62) Symbola intelliguntur praesertim cruces, ut (63) Sequens fragmentum usque ad ανεφέρετο in
A certain man made a great supper, and invited manyἌνθρωπός τις ἐποίησε δεῖπνον μέγα, καὶ ἐκάλεσε πολλούς
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Ἄνθρωπός τις ἐποίησε δεῖπνον μέγα, καὶ ἐκάλεσε πολλούς.
ποφορίας· καὶ τρίτον ἡ ἀπὸ τῶν ζιζανίων διάκρισις· Α τέταρτον ἡ ἐπὶ μέγα δένδρον τοῦ σπόρου φυή· πέμ- στον ἡ διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ζύμωσις· ἔκτον ὁ Θησαυρὸς τῶν οὐρανίων επαγγελιῶν· ἑβδομον ἡ αὐ τοῦ κτῆσις τοῦ Θεοῦ Λόγου, ἐν ᾧ πᾶς κατακοσμείται ὁ τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν ἄξιος. Ταῦτα δὲ πρὸ τῶν ἔργων ἀνεφωνεῖτο· προλέγοντος τὰ μέλλοντα ἔσεσθαι τοῦ Σωτῆρος, ἃ δὴ καὶ τέλους οὐκ εἰς μακρὸν ἐτύγχανε, ὥστε μετ' οὐ πολὺν χρόνον ὀφθαλμοῖς ὁρᾶσθαι τῶν ἔργῶν τὰ ἀποτελέσματα. Καθ' ὅλης οὖν ἐξ ἐκείνου τῆς τῶν ἀνθρώπων οἰκου μένης ἐκ μὲν ἁπάντων τῶν ἐθνῶν τὰ τῆς τοῦ Θεοῦ βασιλείας σύμβολα (63) διὰ τῶν Ἐκκλησιῶν αὐτοῦ ἔθεω- ρεῖτο, μυρίων ἐν αὐταῖς κατὰ τὸ σωτήριον Εὐαγγέ λιον βιούντων, τοῖς τε παλαιοῖς προφήταις καὶ αὐτῷ γε τῷ ᾽Αβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ τῷ Ἰακὼβ ὁμοίως θεοσεβεῖν φιλοτιμουμένων· ἐπεὶ κἀκεῖνοι, προλαβόν- τες τοῖς χρόνοις τοὺς Μωϋσέως νόμους, τῷ κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον βίῳ τε καὶ τρόπῳ διέλαμψαν, τῆς μὲν ἐκ πατέρων ἡκούσης εἰς αὐτοὺς πολυθέου πλάνης κατ- εγνωκότες, τοῦ δ᾽ ἐπὶ πάντων Θεοῦ τὴν γνῶσιν ἀνει- ληφότες. Διὸ δὴ τῶν ἐθνῶν οἱ πολλοὶ ἀπ' ἀνατολῶν καὶ δυσμῶν ἥξειν εἴρηνται, καὶ ἰσότιμοι γενήσεσθαι τοῖς ἀμφὶ τὸν ᾿Αβραὰμ μακαρίοις ἀνδράσι διὰ τὴν ἴσην ἐκείνοις ζωήν· οἱ δ' αὐτῶν ἐκείνων ἀπόγονοί τε καὶ διάδοχοι, υἱοὶ τῆς βασιλείας διὰ τοὺς προπάτο ρας ὠνομασμένοι · δυνάμει γὰρ καὶ αὐτοῖς μετουσία ἦν ὁμοίως τοῖς προπάτορσι τῆς οὐρανίου βασιλείας · ὅπως ἀπόβλητοι τῶν ἐπαγγελιών γεγόνασι, δεῖγμα ἐναργὲς τῆς πόλεως ἡ ἐρημία, τοῦ ἱεροῦ ἡ πολιορκία, καὶ αὐτῶν ἡ εἰς πάντα τὰ ἔθνη διασπορά, καὶ ἡ ὑπὸ τοῖς ἐχθροῖς δουλεία, καὶ ἐπὶ τούτοις ἡ στέρησις τῆς κατὰ τὰ νόμιμα αὐτῶν θρησκείας, τοῦ τε Χριστοῦ ἡ ἀγνωσία, καὶ τῶν εὐαγγελικῶν μαθημάτων ἡ ἀπαλ λοτρίωσις· ταῦτα γὰρ ἅπαντα σημεία εμφανή εἴη ἂν διὰ τὴν τοῦ σωτηρίου φωτός εναντίωσιν. Δι' οὗ δοκεῖ μοι (65) τὸ γνώρισμα τῆς βασιλείας αὐτ τῆς ὑποφαίνειν, ὅτι δὴ βασιλέως ἐντετυπωμένην εἰκόνα τοῦ δηναρίου τὸ χάραγμα σημαίνει. Επειδή τοίνυν πάντας τοὺς ἐπὶ τὸν ἀμπελῶνα καὶ τὸ τῆς θεοσεβείας πολίτευμα παρελθόντας, μιας τε καὶ τῆς αὐτῆς ἐργασίας ἁψαμένους, τῆς αὐτῆς βασιλείας μετασχεῖν ἦν δίκαιον, τούτου χάριν εἰκότως τοῖς πᾶσι τῆς βασιλείας τὸ σύμβολον τὸ δηνάριον ἀποδίδωσιν, ὧν οἱ μὲν ἐν νεότητι ἐκλήθησαν, οἱ δὲ περὶ τὸν μέσον τῆς ἀνθρώπου ζωῆς χρόνον, οἱ δὲ τὸν ἄνδρα τέλειον ἤδη καὶ ὑπερβεβηκότα ἀνειληφότες, οἱ δὲ κατὰ τὸν πρεσβύτην αὐτὸν γηραλέοι λοιπὸν καὶ περὶ δυσμάς ἔχοντες τοῦ βίου. Εἴποι δ' ἄν τις καὶ ἑτέρως ἐξηγού μενος ἐφαρμόττειν τὰ διὰ τῆς παραβολής δηλούμενα τοῖς ἀνέκαθεν ἐκ πρώτης τοῦ βίου στάσεως μέχρι συντελείας καταξιουμένοις τῆς ἐνθέου κλήσεως· ὥσπερ ἅμα πρωί κεκλῆσθαι λέγειν ἐπὶ τὴν θεοσεβείας έργα- σίαν τοὺς κατὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ βίου πρώτους δικαιω- θέντας· δευτέρους δὲ τοὺς ἀμφὶ τὸν Ἐνὼχ καὶ Νῶε· τοῦ διαλαβόντος αὐτοὺς σκότους, η περιπεπτώκασι COMMENTARIA IN LUCAM. zizaniis; quartum seminis in magnam arborem B C D passim loqui solet Nicephorus in opere Pro SS. imaginibus. incrementum ; quinum per sanctum Spiritum fer- mentatio; sextum divinorum promissorum tbesau- rus; septimum ipsa Dei Verbi acquisitio, quo unusquisque exornatur, qui regno calorum dignus est. llæc ante opera loquebatur Servator, nimirum res futuras nuntians, quæ reapse exitum paulo pos! macta sunt, ita ut band longa mora interposita spectare oculis res gestas licuerit. Per totum igitur ex eo tempore mundum, regni Dei symbola apud omnes populos in Christi Ecclesiis cernebantur, plurimis jam hominibus ad salutaris Evangelii nor- mam viventibus, et prophetas veteres ipsosque Abrahamum, Isaacum atque Jacobum religiosa pies tate æmulantibus : siquidem et hi, tempore præver- tentes Mosis leges, vita evangelica ac moribus inclaruerunt; quia traditum sibi a majoribus poly- theisını errorem damnantes, universalis Dei cogni- tionem adoptarunt. Quapropter multi ethnici ex Oriente atque occasu venturi dicuntur, parique bonore futuri atque Abrahamus, vir beatus, propter simile vitæ genus. Horum vero posteri ac succes- sores, Alii regni ob suos progenitores nominati sunt. Namque intima vi ipsis quoque inerat, æque ac progenitoribus, coelestis regni participatio. Sed enim quod a re promissa exciderint, evidens juli- cium est urþis vastitas, templi obsessio, et ipsorılın per omnes gentes dispersio, servitus apud hostes, insuperque legitimi illorum cultus cessatio, Christi ignoratio, et ab evangelica doctrina alienatio. Il:ec omnia, inquam, signa perspicua sunt earum in quibus versantur tenebrarum, propterea quod salu- tari lumini adversati suut. Per hoc videtur mihi regni ipsius notionem tra- dere, quia regis impressam imaginen, denarii cusus typus exhibet. Quia igitur cuuctos in vineain pro- fectos et religiosam pietatem amplexos, uuaque et eadem opera perfunctos, eodem regno potiri æquum erat, ideo cunctis regni symbolum, denarius videlicet, jure datur; quorum alii quidem ab ado- lescentia fuerunt vocati, alii circa medium humanæ vitæ tempus, alii in ætatem jam virilem et per- fectam provecti, alii denique jam senes et in vil occasum decidui. Fortasse aliquis aliter explanans dicet, congruere parabola significatumn priscis ab exordiente mundo usque ad ejus consummationem divina vocatione dignatis hominibus; ita ut mane vocati dicantur ad religionis opus illi qui initio mundi juste vixerunt: secundo loco Enoch ac Noe : tertia hora Abrahamus : sexta hora Moses et Josue ac judices : nona hora homines ætate prophetarum: denique undecima hora illi qui post codice A dicitur Eusebii simul et Origeuis. (62) Symbola intelliguntur praesertim cruces, ut (63) Sequens fragmentum usque ad ανεφέρετο in
PG 24:570Ἀλλοτρία αὕτη ἡ παραβολὴ πρὸς τὴν παρὰ τῷ Ματθαίῳ. Ἐκεῖ μὲν γὰρ βασιλεὺς, καὶ γάμοι υἱοῦ βασιλέως, καὶ κλήτορες πολλοὶ, καὶ οἱ κληθέντες οὐκ ἀπῆλθον, ἀλλὰ καὶ τοὺς δούλους ὕβρισαν καὶ ἀπέκτειναν, καὶ στράτευμα κινούμενον κατὰ τῶν ἀνῃρηκότων τοὺς δούλους, καὶ ὁ διὰ τὴν ῥυπαρὰν ἐσθῆτα ἐκβαλλόμενος τοῦ γάμου· ὧδε δὲ ἄνθρωπος εἰσάγεται ψιλὸς, καὶ δεῖπνον ἁπλῶς, καὶ εἷς ἐπὶ τὴν κλῆσιν ἐκπέμπεται, καὶ οἱ κληθέντες παραιτοῦνται μόνον τὴν κλῆσιν, ἀσχολίαν σκηπτόμενοι. Τὸ δὲ κεφαλαιωδέστερον, ὅτι ἐκείνη μὲν ἐν τῷ ἱερῷ λέλεκτο πρὸς τοὺς ἀρχιερεῖς καὶ πρεσβυτέρους τοῦ λαοῦ, αὕτη δ’ ἐπὶ τῆς Γαλιλαίας ἐν οἰκίᾳ τινὸς ἄρχοντος Φαρισαίου· τῶν γὰρ συνανακειμένων τις ἀκούσας τὸ, Μακάριος ἔσῃ, ὅτι οὐκ ἔχουσιν ἀνταποδοῦναί σοι· ἀνταποδοθήσεται γάρ σοι ἐν τῇ ἀναστάσει τῶν δικαίων· τῆς ἀναστάσεως καὶ τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς νοουμένης. Πρὸς οὖν τὸν εἰρηκότα, Μακάριος ὅστις φάγηται ἄρτον ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ, τίς ἂν γένοιτο οὗτος ὁ μακάριος διὰ τῆς παραβολῆς ὁ Σωτὴρ παρίστησι λέγων, Ἄνθρωπός τις ἐποίησε δεῖπνον μέγα· πάλιν αὐτὸς ἑαυτὸν ἐν τούτοις ἄνθρωπον ὀνομάζων.
ποφορίας· καὶ τρίτον ἡ ἀπὸ τῶν ζιζανίων διάκρισις· Α τέταρτον ἡ ἐπὶ μέγα δένδρον τοῦ σπόρου φυή· πέμ- στον ἡ διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ζύμωσις· ἔκτον ὁ Θησαυρὸς τῶν οὐρανίων επαγγελιῶν· ἑβδομον ἡ αὐ τοῦ κτῆσις τοῦ Θεοῦ Λόγου, ἐν ᾧ πᾶς κατακοσμείται ὁ τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν ἄξιος. Ταῦτα δὲ πρὸ τῶν ἔργων ἀνεφωνεῖτο· προλέγοντος τὰ μέλλοντα ἔσεσθαι τοῦ Σωτῆρος, ἃ δὴ καὶ τέλους οὐκ εἰς μακρὸν ἐτύγχανε, ὥστε μετ' οὐ πολὺν χρόνον ὀφθαλμοῖς ὁρᾶσθαι τῶν ἔργῶν τὰ ἀποτελέσματα. Καθ' ὅλης οὖν ἐξ ἐκείνου τῆς τῶν ἀνθρώπων οἰκου μένης ἐκ μὲν ἁπάντων τῶν ἐθνῶν τὰ τῆς τοῦ Θεοῦ βασιλείας σύμβολα (63) διὰ τῶν Ἐκκλησιῶν αὐτοῦ ἔθεω- ρεῖτο, μυρίων ἐν αὐταῖς κατὰ τὸ σωτήριον Εὐαγγέ λιον βιούντων, τοῖς τε παλαιοῖς προφήταις καὶ αὐτῷ γε τῷ ᾽Αβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ τῷ Ἰακὼβ ὁμοίως θεοσεβεῖν φιλοτιμουμένων· ἐπεὶ κἀκεῖνοι, προλαβόν- τες τοῖς χρόνοις τοὺς Μωϋσέως νόμους, τῷ κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον βίῳ τε καὶ τρόπῳ διέλαμψαν, τῆς μὲν ἐκ πατέρων ἡκούσης εἰς αὐτοὺς πολυθέου πλάνης κατ- εγνωκότες, τοῦ δ᾽ ἐπὶ πάντων Θεοῦ τὴν γνῶσιν ἀνει- ληφότες. Διὸ δὴ τῶν ἐθνῶν οἱ πολλοὶ ἀπ' ἀνατολῶν καὶ δυσμῶν ἥξειν εἴρηνται, καὶ ἰσότιμοι γενήσεσθαι τοῖς ἀμφὶ τὸν ᾿Αβραὰμ μακαρίοις ἀνδράσι διὰ τὴν ἴσην ἐκείνοις ζωήν· οἱ δ' αὐτῶν ἐκείνων ἀπόγονοί τε καὶ διάδοχοι, υἱοὶ τῆς βασιλείας διὰ τοὺς προπάτο ρας ὠνομασμένοι · δυνάμει γὰρ καὶ αὐτοῖς μετουσία ἦν ὁμοίως τοῖς προπάτορσι τῆς οὐρανίου βασιλείας · ὅπως ἀπόβλητοι τῶν ἐπαγγελιών γεγόνασι, δεῖγμα ἐναργὲς τῆς πόλεως ἡ ἐρημία, τοῦ ἱεροῦ ἡ πολιορκία, καὶ αὐτῶν ἡ εἰς πάντα τὰ ἔθνη διασπορά, καὶ ἡ ὑπὸ τοῖς ἐχθροῖς δουλεία, καὶ ἐπὶ τούτοις ἡ στέρησις τῆς κατὰ τὰ νόμιμα αὐτῶν θρησκείας, τοῦ τε Χριστοῦ ἡ ἀγνωσία, καὶ τῶν εὐαγγελικῶν μαθημάτων ἡ ἀπαλ λοτρίωσις· ταῦτα γὰρ ἅπαντα σημεία εμφανή εἴη ἂν διὰ τὴν τοῦ σωτηρίου φωτός εναντίωσιν. Δι' οὗ δοκεῖ μοι (65) τὸ γνώρισμα τῆς βασιλείας αὐτ τῆς ὑποφαίνειν, ὅτι δὴ βασιλέως ἐντετυπωμένην εἰκόνα τοῦ δηναρίου τὸ χάραγμα σημαίνει. Επειδή τοίνυν πάντας τοὺς ἐπὶ τὸν ἀμπελῶνα καὶ τὸ τῆς θεοσεβείας πολίτευμα παρελθόντας, μιας τε καὶ τῆς αὐτῆς ἐργασίας ἁψαμένους, τῆς αὐτῆς βασιλείας μετασχεῖν ἦν δίκαιον, τούτου χάριν εἰκότως τοῖς πᾶσι τῆς βασιλείας τὸ σύμβολον τὸ δηνάριον ἀποδίδωσιν, ὧν οἱ μὲν ἐν νεότητι ἐκλήθησαν, οἱ δὲ περὶ τὸν μέσον τῆς ἀνθρώπου ζωῆς χρόνον, οἱ δὲ τὸν ἄνδρα τέλειον ἤδη καὶ ὑπερβεβηκότα ἀνειληφότες, οἱ δὲ κατὰ τὸν πρεσβύτην αὐτὸν γηραλέοι λοιπὸν καὶ περὶ δυσμάς ἔχοντες τοῦ βίου. Εἴποι δ' ἄν τις καὶ ἑτέρως ἐξηγού μενος ἐφαρμόττειν τὰ διὰ τῆς παραβολής δηλούμενα τοῖς ἀνέκαθεν ἐκ πρώτης τοῦ βίου στάσεως μέχρι συντελείας καταξιουμένοις τῆς ἐνθέου κλήσεως· ὥσπερ ἅμα πρωί κεκλῆσθαι λέγειν ἐπὶ τὴν θεοσεβείας έργα- σίαν τοὺς κατὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ βίου πρώτους δικαιω- θέντας· δευτέρους δὲ τοὺς ἀμφὶ τὸν Ἐνὼχ καὶ Νῶε· τοῦ διαλαβόντος αὐτοὺς σκότους, η περιπεπτώκασι COMMENTARIA IN LUCAM. zizaniis; quartum seminis in magnam arborem B C D passim loqui solet Nicephorus in opere Pro SS. imaginibus. incrementum ; quinum per sanctum Spiritum fer- mentatio; sextum divinorum promissorum tbesau- rus; septimum ipsa Dei Verbi acquisitio, quo unusquisque exornatur, qui regno calorum dignus est. llæc ante opera loquebatur Servator, nimirum res futuras nuntians, quæ reapse exitum paulo pos! macta sunt, ita ut band longa mora interposita spectare oculis res gestas licuerit. Per totum igitur ex eo tempore mundum, regni Dei symbola apud omnes populos in Christi Ecclesiis cernebantur, plurimis jam hominibus ad salutaris Evangelii nor- mam viventibus, et prophetas veteres ipsosque Abrahamum, Isaacum atque Jacobum religiosa pies tate æmulantibus : siquidem et hi, tempore præver- tentes Mosis leges, vita evangelica ac moribus inclaruerunt; quia traditum sibi a majoribus poly- theisını errorem damnantes, universalis Dei cogni- tionem adoptarunt. Quapropter multi ethnici ex Oriente atque occasu venturi dicuntur, parique bonore futuri atque Abrahamus, vir beatus, propter simile vitæ genus. Horum vero posteri ac succes- sores, Alii regni ob suos progenitores nominati sunt. Namque intima vi ipsis quoque inerat, æque ac progenitoribus, coelestis regni participatio. Sed enim quod a re promissa exciderint, evidens juli- cium est urþis vastitas, templi obsessio, et ipsorılın per omnes gentes dispersio, servitus apud hostes, insuperque legitimi illorum cultus cessatio, Christi ignoratio, et ab evangelica doctrina alienatio. Il:ec omnia, inquam, signa perspicua sunt earum in quibus versantur tenebrarum, propterea quod salu- tari lumini adversati suut. Per hoc videtur mihi regni ipsius notionem tra- dere, quia regis impressam imaginen, denarii cusus typus exhibet. Quia igitur cuuctos in vineain pro- fectos et religiosam pietatem amplexos, uuaque et eadem opera perfunctos, eodem regno potiri æquum erat, ideo cunctis regni symbolum, denarius videlicet, jure datur; quorum alii quidem ab ado- lescentia fuerunt vocati, alii circa medium humanæ vitæ tempus, alii in ætatem jam virilem et per- fectam provecti, alii denique jam senes et in vil occasum decidui. Fortasse aliquis aliter explanans dicet, congruere parabola significatumn priscis ab exordiente mundo usque ad ejus consummationem divina vocatione dignatis hominibus; ita ut mane vocati dicantur ad religionis opus illi qui initio mundi juste vixerunt: secundo loco Enoch ac Noe : tertia hora Abrahamus : sexta hora Moses et Josue ac judices : nona hora homines ætate prophetarum: denique undecima hora illi qui post codice A dicitur Eusebii simul et Origeuis. (62) Symbola intelliguntur praesertim cruces, ut (63) Sequens fragmentum usque ad ανεφέρετο in
PG 24:571Μέγα δὲ αὐτοῦ δεῖπνον νοήσεις, τέως μὲν ἀπιδὼν εἰς τὸ καθ’ ὅλης τῆς οἰκουμένης λογικὸν συμπόσιον τῶν ἱερῶν καὶ θείων τροφῶν τῶν πανταχοῦ γῆς διὰ τῶν θεοπνεύστων ἀναγνωσμάτων πᾶσι τοῖς ἔθνεσι παραδεδομένων· ἐντεῦθεν δὲ μετάβα τῇ διανοίᾳ ἐπὶ τὴν προσδοκωμένην τῶν οὐρανῶν βασιλείαν· καὶ εἰς ἔννοιαν ἐλθὲ τοῦ τότε μεγάλου ὡς ἀληθῶς δείπνου, ἐν ᾧ συναναπαύσονται ἀγγέλοις καὶ ταῖς κατ’ οὐρανὸν θείαις δυνάμεσιν αἱ τῶν μακαρίων ψυχαὶ, ἐν ᾧ τραφήσονται τῷ τῶν ἀγγέλων ἄρτῳ· πληρουμένου κυρίως τότε καὶ θεοπρεπῶς τοῦ φάσκοντος λόγου· Ἄρτον ἀγγέλων ἔφαγεν ἄνθρωπος. Οὐ γὰρ πολυειδὴς ἔσται ἡ τότε τροφὴ, οὔτε ἡδύσματος οὔτε ὄψων δεομένη, ἄρτῳ δὲ μόνῳ ἀθανατοποιῷ καὶ ζωῆς αἰωνίου παρεκτικῷ τραφήσονται οἱ κατὰ τὸν ἐνεστῶτα βίον θρέψαντες, οὓς ὠνόμασεν ὁ Σωτήρ. Ὁ δὲ ἄρτος πάλιν εἴη ὁ ψυχῶν καὶ ἀγγέλων καὶ τῶν κατ’ οὐρανὸν λογικῶν τρόφιμος λόγος· τοῦτο γοῦν αὐτὸς ἐδίδαξεν εἰπών· Ἐγώ εἰμι ὁ ἄρτος τῆς ζωῆς· τοῦ γὰρ ἐν ἀρχῇ πρὸς Θεὸν Θεοῦ Λόγου μεταλήψει πᾶσα ἡ τῶν ἁγίων λογικὴ φύσις ζωοποιεῖται. Ἃ δὴ δοκεῖ μοι ἐκ προτέρων μαθημάτων πεπαιδευμένος ὁ συνανακείμενος τῷ Ἰησοῦ εἰρηκέναι·
ΙΙ. - Α τοὺς περὶ τὴν τρίτην τοὺς ἀμφὶ τὸν ᾿Αβραάμ· τοὺς δὲ περὶ τὴν ἔκτην τοὺς ἀμφὶ τὸν Μωυσέα καὶ Ἰησοῦν καὶ κριτάς· τοὺς δὲ περὶ τὴν ἐννάτην τοὺς ἐν τοῖς χρόνοις τῶν προφητῶν· τοὺς δὲ περὶ τὴν ἐνδεκάτην, τοὺς μετὰ τὴν σωτήριον θεοφάνειαν· οὓς δὴ πάντας καταξιωθήσεσθαι ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ μισθοῦ τοῦ κατὰ τὸ δηνάριον δεδηλωμένου, ὅπερ εἰς τὴν τοῦ Θεοῦ βασιλείαν ἀνεφέρετο. Οὐ μή με ίδητε ἕως ἂν ἤξῃ ὅτε είπητε Ευλογη μένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου. Αὐτοὶ γὰρ ἐκεῖνοι, οἷς τότε παρών παροῦσι διελέ γετο, θεώμενοι αὐτὸν μετὰ τῆς ἐνθέου δόξης, καὶ σὺν ἀγγέλων δορυφορίᾳ ἐρχόμενον ἐξ οὐρανῶν, ὁμολογεῖν ἀναγκασθήσονται αὐτὸν εἶναι τὸν εὐλογημένον τὸν ἐρχόμενον ἐν ὀνόματι Κυρίου τοῦ ἑαυτοῦ Πατρός. Ανθρωπός τις εποίησε δεῖπνον μέγα, καὶ ἐκάλεσε πολλούς (64). Αλλοτρία αύτη ή παραβολὴ πρὸς τὴν παρὰ τῷ Ματθαίῳ. Ἐκεῖ μὲν γὰρ βασιλεύς, καὶ γάμοι υἱοῦ βασιλέως, καὶ κλήτορες πολλοὶ, καὶ οἱ κληθέντες οὐκ ἀπῆλθον, ἀλλὰ καὶ τοὺς δούλους ὕβρισαν καὶ ἀπέκτει ναν, καὶ στράτευμα κινούμενον κατὰ τῶν ἀνηρηκότων τοὺς δούλους, καὶ ὁ διὰ τὴν ῥυπαρὰν ἐσθῆτα ἐκβαλ λίμενος τοῦ γάμου· ὧδε δὲ ἄνθρωπος εἰσάγεται ψιλός, καὶ δεῖπνον ἁπλῶς, καὶ εἷς ἐπὶ τὴν κλῆσιν ἐκπέμπε ται, καὶ οἱ κληθέντες παραιτούνται μόνον τὴν κλή σιν, ἀσχολίον σκηπτόμενοι. Τὸ δὲ κεφαλαιωδέστερον, ὅτι ἐκείνη μὲν ἐν τῷ ἱερῷ λέλεκτο πρὸς τοὺς ἀρχιε ρεῖς καὶ πρεσβυτέρους τοῦ λαοῦ, αὕτη δ' ἐπὶ τῆς Γαλιλαίας ἐν οἰκίᾳ τινὸς ἄρχοντος Φαρισαίου· τῶν γὰρ συνανακειμένων τις ἀκούσας τὸ, Μακάριος ἔσῃ, ὅτι οὐκ ἔχουσιν ἀνταποδοῦναι σοι· ἀνταποδοθήσε ται γάρ σει ἐν τῇ ἀναστάσει τῶν δικαίων· τῆς ἀναστάσεως καὶ τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς νοουμένης. Πρὸς οὖν τὸν εἰρηκότα, Μακάριος ὅστις φάγηται ἄρτον ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ, τις ἂν γένοιτο οὗτος μακάριος διὰ τῆς παραβολῆς ὁ Σωτὴρ παρίστησι λέγων, "Ανθρωπός τις εποίησε όνομάζων. δεῖπνον μέγα· πάλιν αὐτὸς ἑαυτὸν ἐν τούτοις ἄνθρωπον Μέγα δὲ αὐτοῦ δεῖπνον νοήσεις, τέως μὲν ἀπιδὼν εἰς τὸ καθ' ὅλης τῆς οἰκουμένης λογικὸν συμπόσιον τῶν ἱερῶν καὶ θείων τροφῶν τῶν πανταχοῦ γῆς διὰ τῶν θεοπνεύστων ἀναγνωσμάτων πᾶσι τοῖς ἔθνεσε παραδεδομένων· ἐντεῦθεν δὲ μετάδα τῇ διανοίᾳ ἐπὶ την προσδοκωμένην τῶν οὐρανῶν βασιλείαν· καὶ εἰς ἔννοιαν ἐλθὲ τοῦ τότε μεγάλου ὡς ἀληθῶς δείπνου, ἐν ᾧ συναναπαύσονται ἀγγέλοις καὶ ταῖς κατ' οὐρανὸν θείαις δυνάμεσιν αἱ τῶν μακαρίων ψυχαί, ἐν ᾧτρα φήσονται τῷ τῶν ἀγγέλων ἄρτῷ· πληρουμένου κυ ρίως τότε καὶ θεοπρεπῶς τοῦ φάσκοντος λόγου Αρτον ἀγγέλων ἔφαγεν ἄνθρωπος. Οὐ γὰρ που λυειδὴς ἔσται ἡ τότε τροφή, οὔτε ἡδύσματος οὔτε όμων δεομένη, ἄρτῳ δὲ μόνῳ ἀθανατοποιῷ καὶ ζωῆς αἰωνίου παρεκτικῷ τραφήσονται οἱ κατὰ τὸν ἐνεστῶτα βίον θρέψαντες, οὓς ὠνόμασεν ὁ Σωτήρ. Ο δὲ ἄρτος πάλιν εἴη ὁ ψυχῶν καὶ ἀγγέλων καὶ τῶν κατ' οὐρα νὸν λογικῶν τρόφιμος λόγος· τοῦτο γοῦν αὐτὸς ἐδί EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS EXEGETICA. divini Servatoris manifestationem exstiterunt. Atque hos omnes dignos esse habitos dicet una eademque mercade, denario significata, qui in Dei regnum deferebatur. Non me videbitis, donec veniat cum dicelis, Bene- dictus qui venit in nomine Domini. Nempe iidem homines, quibuscum præsentibus præsens ipse loquebatur, statim ac eum divina cum gloria atque angelorum comitatu venientem de cœlo viderint, cogentur eum confiteri benedictum qui venit in nomina Domini Patris sui.´ « Homo quidam fecit canam magnam, et vocavit mallos. Diversa est hæc parabola ab ea quam Matthæus scribit ss. Ibi enim rex, nuptiæque alii regii, et vocatores multi sunt, et vocati non iverunt, quin imo servos contumeliis affectos occiderunt, et exer- citus commovetur in servorum interfectores, et quidam ob vestem sordidam nuptiali convivio expellitur. Hic autem unus bomo introducitur, et cœna privata, et unus vocator mittitur, et vocati deprecantur tantummodo vocationem, occupationes suas prætendentes. Quodque adeo præcipuum est, B C templo dicta fuit apud pontifices senioresque populi, hæc in Galilza domi cujusdam principis Pharisæi. Et quidem unus discumbentium audit, Beatus eris quia non habent quod tibi retribuant ; retribuetur enim tibi in justorum resurrectione Porro resurrectio idem esse intelligitur atque regnan Dei. Jam vero ei qui dixerat, Beatus qui Farem comedet in regno Dei ",¡ quisnam esset hic beatus declaravit Servator per parabolam dicens, Homo quidam cœnam magnam fecit; rursus se ipsum his verbis hominem nominans. Ut autem magna cœna quænam sit intelligas, interim quidem specta hoc in orbe universo spiri- tale convivium sacrorum divinorumque ciborum, quod ubique terrarum per divinitus inspiratas Scripturas cunctis populis exhibetur. Hinc autem mentem transfer ad exspectatum coelorum regnum, D alque reputa cœnam illam vere magnam, in qua cum angelis, divinisque cœlorum virtutibus beatæ animæ requiescent, angelorumque pane nutrientur : quo sane tempore dictum illud firmiter splendideque complebitur, Panem angelorum manducavit homo 18. Neque enim multiplex erit ille cibus, neque condi- turis aut obsoniis egebit; sed uno pane immortali- tatis satore vitæque æternæ datore nutrientur ii, de quibus Servator loquitur, quique in præsenti vita aliis alimenta præbuerint. Panis vero rursum intelligitur, qui et animas et angelos et rationales quæ in cœlo sunt mentes alit. Id quod ipse docuft Luc. XIV, ** ibid. 15. “Psal. LxxvII, 25. 14. ** Cap. XIII, 35. Luc. xiv, 16. 1ª Matth. xx11,2. riacus contextus ab hoc Græco nostro nimis differt. (64) Convivii liæc parabola scribitur etiam in Eusebii Theophania, lib. iv, 16, sed tamen ibi Sy-
PG 24:572Μακάριος ὅστις φάγηται ἄρτον ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ Οὐδὲ γὰρ τῶν τυχόντων τις ἦν ὁ ταύτην ἀφεὶς τὴν φωνὴν, ἀλλ’ ὡς οἶμαι τῶν σφόδρα μεγάλων καὶ παρὰ τῷ Σωτῆρι τιμῆς ἠξιωμένων. Διὸ καὶ συνανακλίνεται αὐτῷ, καὶ τοῖς αὐτοῦ λόγοις συνετῶς προσεῖχεν, ὡς καὶ τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν μὴ ἀγνοεῖν, γνωρίζειν δὲ καὶ τὸν ἄρτον τῆς ζωῆς τὸν θρεπτικὸν τῶν τῆς βασιλείας ἀξίων· τοσαύτην τε ἄγειν παῤῥησίαν, ὡς ἐπὶ τοῦ Σωτῆρος ἀνακινεῖν δόγματα, καὶ δι’ αὐτὸν τὴν πᾶσαν εἰρηκέναι παραβολὴν Σωτῆρα διδάσκοντα, τίς ἂν γένοιτο οὗτος ὁ ἀληθῶς μακάριος, ὃς φάγηται ἄρτον ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ. Πολλοὺς μὲν οὖν κεκλῆσθαι λέγει διὰ τῆς παραβολῆς ἐπὶ τὸ μέγα δεῖπνον, καὶ τὸν ἐν τούτῳ δεδωρημένον ἄρτον, μὴ μὴν τοὺς πάντας τῆς χάριτος ἐπιτυγχάνειν· ἀποστερεῖσθαι γὰρ αὐτῆς τῶν κεκλημένων τοὺς περὶ ἕτερον ἠσχολημένους· περισπᾷν γὰρ καὶ ἀφέλκειν τῆς κλήσεως τὰς τοῦ βίου φροντίδας διδάσκει· ταύτας δ’ εἶναι διαφόρους·
ΙΙ. - Α τοὺς περὶ τὴν τρίτην τοὺς ἀμφὶ τὸν ᾿Αβραάμ· τοὺς δὲ περὶ τὴν ἔκτην τοὺς ἀμφὶ τὸν Μωυσέα καὶ Ἰησοῦν καὶ κριτάς· τοὺς δὲ περὶ τὴν ἐννάτην τοὺς ἐν τοῖς χρόνοις τῶν προφητῶν· τοὺς δὲ περὶ τὴν ἐνδεκάτην, τοὺς μετὰ τὴν σωτήριον θεοφάνειαν· οὓς δὴ πάντας καταξιωθήσεσθαι ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ μισθοῦ τοῦ κατὰ τὸ δηνάριον δεδηλωμένου, ὅπερ εἰς τὴν τοῦ Θεοῦ βασιλείαν ἀνεφέρετο. Οὐ μή με ίδητε ἕως ἂν ἤξῃ ὅτε είπητε Ευλογη μένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου. Αὐτοὶ γὰρ ἐκεῖνοι, οἷς τότε παρών παροῦσι διελέ γετο, θεώμενοι αὐτὸν μετὰ τῆς ἐνθέου δόξης, καὶ σὺν ἀγγέλων δορυφορίᾳ ἐρχόμενον ἐξ οὐρανῶν, ὁμολογεῖν ἀναγκασθήσονται αὐτὸν εἶναι τὸν εὐλογημένον τὸν ἐρχόμενον ἐν ὀνόματι Κυρίου τοῦ ἑαυτοῦ Πατρός. Ανθρωπός τις εποίησε δεῖπνον μέγα, καὶ ἐκάλεσε πολλούς (64). Αλλοτρία αύτη ή παραβολὴ πρὸς τὴν παρὰ τῷ Ματθαίῳ. Ἐκεῖ μὲν γὰρ βασιλεύς, καὶ γάμοι υἱοῦ βασιλέως, καὶ κλήτορες πολλοὶ, καὶ οἱ κληθέντες οὐκ ἀπῆλθον, ἀλλὰ καὶ τοὺς δούλους ὕβρισαν καὶ ἀπέκτει ναν, καὶ στράτευμα κινούμενον κατὰ τῶν ἀνηρηκότων τοὺς δούλους, καὶ ὁ διὰ τὴν ῥυπαρὰν ἐσθῆτα ἐκβαλ λίμενος τοῦ γάμου· ὧδε δὲ ἄνθρωπος εἰσάγεται ψιλός, καὶ δεῖπνον ἁπλῶς, καὶ εἷς ἐπὶ τὴν κλῆσιν ἐκπέμπε ται, καὶ οἱ κληθέντες παραιτούνται μόνον τὴν κλή σιν, ἀσχολίον σκηπτόμενοι. Τὸ δὲ κεφαλαιωδέστερον, ὅτι ἐκείνη μὲν ἐν τῷ ἱερῷ λέλεκτο πρὸς τοὺς ἀρχιε ρεῖς καὶ πρεσβυτέρους τοῦ λαοῦ, αὕτη δ' ἐπὶ τῆς Γαλιλαίας ἐν οἰκίᾳ τινὸς ἄρχοντος Φαρισαίου· τῶν γὰρ συνανακειμένων τις ἀκούσας τὸ, Μακάριος ἔσῃ, ὅτι οὐκ ἔχουσιν ἀνταποδοῦναι σοι· ἀνταποδοθήσε ται γάρ σει ἐν τῇ ἀναστάσει τῶν δικαίων· τῆς ἀναστάσεως καὶ τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς νοουμένης. Πρὸς οὖν τὸν εἰρηκότα, Μακάριος ὅστις φάγηται ἄρτον ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ, τις ἂν γένοιτο οὗτος μακάριος διὰ τῆς παραβολῆς ὁ Σωτὴρ παρίστησι λέγων, "Ανθρωπός τις εποίησε όνομάζων. δεῖπνον μέγα· πάλιν αὐτὸς ἑαυτὸν ἐν τούτοις ἄνθρωπον Μέγα δὲ αὐτοῦ δεῖπνον νοήσεις, τέως μὲν ἀπιδὼν εἰς τὸ καθ' ὅλης τῆς οἰκουμένης λογικὸν συμπόσιον τῶν ἱερῶν καὶ θείων τροφῶν τῶν πανταχοῦ γῆς διὰ τῶν θεοπνεύστων ἀναγνωσμάτων πᾶσι τοῖς ἔθνεσε παραδεδομένων· ἐντεῦθεν δὲ μετάδα τῇ διανοίᾳ ἐπὶ την προσδοκωμένην τῶν οὐρανῶν βασιλείαν· καὶ εἰς ἔννοιαν ἐλθὲ τοῦ τότε μεγάλου ὡς ἀληθῶς δείπνου, ἐν ᾧ συναναπαύσονται ἀγγέλοις καὶ ταῖς κατ' οὐρανὸν θείαις δυνάμεσιν αἱ τῶν μακαρίων ψυχαί, ἐν ᾧτρα φήσονται τῷ τῶν ἀγγέλων ἄρτῷ· πληρουμένου κυ ρίως τότε καὶ θεοπρεπῶς τοῦ φάσκοντος λόγου Αρτον ἀγγέλων ἔφαγεν ἄνθρωπος. Οὐ γὰρ που λυειδὴς ἔσται ἡ τότε τροφή, οὔτε ἡδύσματος οὔτε όμων δεομένη, ἄρτῳ δὲ μόνῳ ἀθανατοποιῷ καὶ ζωῆς αἰωνίου παρεκτικῷ τραφήσονται οἱ κατὰ τὸν ἐνεστῶτα βίον θρέψαντες, οὓς ὠνόμασεν ὁ Σωτήρ. Ο δὲ ἄρτος πάλιν εἴη ὁ ψυχῶν καὶ ἀγγέλων καὶ τῶν κατ' οὐρα νὸν λογικῶν τρόφιμος λόγος· τοῦτο γοῦν αὐτὸς ἐδί EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS EXEGETICA. divini Servatoris manifestationem exstiterunt. Atque hos omnes dignos esse habitos dicet una eademque mercade, denario significata, qui in Dei regnum deferebatur. Non me videbitis, donec veniat cum dicelis, Bene- dictus qui venit in nomine Domini. Nempe iidem homines, quibuscum præsentibus præsens ipse loquebatur, statim ac eum divina cum gloria atque angelorum comitatu venientem de cœlo viderint, cogentur eum confiteri benedictum qui venit in nomina Domini Patris sui.´ « Homo quidam fecit canam magnam, et vocavit mallos. Diversa est hæc parabola ab ea quam Matthæus scribit ss. Ibi enim rex, nuptiæque alii regii, et vocatores multi sunt, et vocati non iverunt, quin imo servos contumeliis affectos occiderunt, et exer- citus commovetur in servorum interfectores, et quidam ob vestem sordidam nuptiali convivio expellitur. Hic autem unus bomo introducitur, et cœna privata, et unus vocator mittitur, et vocati deprecantur tantummodo vocationem, occupationes suas prætendentes. Quodque adeo præcipuum est, B C templo dicta fuit apud pontifices senioresque populi, hæc in Galilza domi cujusdam principis Pharisæi. Et quidem unus discumbentium audit, Beatus eris quia non habent quod tibi retribuant ; retribuetur enim tibi in justorum resurrectione Porro resurrectio idem esse intelligitur atque regnan Dei. Jam vero ei qui dixerat, Beatus qui Farem comedet in regno Dei ",¡ quisnam esset hic beatus declaravit Servator per parabolam dicens, Homo quidam cœnam magnam fecit; rursus se ipsum his verbis hominem nominans. Ut autem magna cœna quænam sit intelligas, interim quidem specta hoc in orbe universo spiri- tale convivium sacrorum divinorumque ciborum, quod ubique terrarum per divinitus inspiratas Scripturas cunctis populis exhibetur. Hinc autem mentem transfer ad exspectatum coelorum regnum, D alque reputa cœnam illam vere magnam, in qua cum angelis, divinisque cœlorum virtutibus beatæ animæ requiescent, angelorumque pane nutrientur : quo sane tempore dictum illud firmiter splendideque complebitur, Panem angelorum manducavit homo 18. Neque enim multiplex erit ille cibus, neque condi- turis aut obsoniis egebit; sed uno pane immortali- tatis satore vitæque æternæ datore nutrientur ii, de quibus Servator loquitur, quique in præsenti vita aliis alimenta præbuerint. Panis vero rursum intelligitur, qui et animas et angelos et rationales quæ in cœlo sunt mentes alit. Id quod ipse docuft Luc. XIV, ** ibid. 15. “Psal. LxxvII, 25. 14. ** Cap. XIII, 35. Luc. xiv, 16. 1ª Matth. xx11,2. riacus contextus ab hoc Græco nostro nimis differt. (64) Convivii liæc parabola scribitur etiam in Eusebii Theophania, lib. iv, 16, sed tamen ibi Sy-
ἢ γὰρ περὶ χρήματα καὶ ἀγροὺς ἀσχολούμενοι ταῦτα τῆς κλήσεως προτετιμήκασιν, ὡς παραιτήσασθαι διὰ ταῦτα τὴν κλῆσιν, ἢ περὶ τὰς τοῦ βίου πραγματείας κατατριβόμενοι, ἢ δεσμῷ γάμου καὶ παίδων ἐμπεπλεγμένοι, ἤ τισιν ἄλλοις τοιούτοις φροντίσμασιν ἐνησχολημένοι. Ἀλλὰ περὶ μὲν τούτων ἀπόφασις ἐξενήνεκται λέγουσα· Λέγω ὑμῖν, ὅτι οὐδεὶς τῶν ἀνδρῶν ἐκείνων τῶν κεκλημένων, καὶ διὰ τὰς βιωτικὰς ἀσχολίας παραιτησαμένων γεύσεταί μου τοῦ δείπνου· ἑτέρους δὲ ἀντ’ αὐτῶν ἀπολαύσεσθαι τοῦ μακαρίου δείπνου φησὶ, τοὺς μὴ τοιούτοις τισὶ προσδεδεμένους, πτωχούς τινας καὶ ἀναπήρους. Τοιοῦτοι δὲ ἦσαν πάλαι εἰδωλολατροῦντες οἱ ἐξ ἐθνῶν ὑπὸ δαιμόνων πονηρῶν τὰς ψυχὰς λελωβημένοι· οὓς ἀκολούθως τῇ ἐπαγγελίᾳ προσδεξάμενος ὁ ἑστιάτωρ, πᾶσαν τὴν νόσον τῶν ψυχῶν αὐτῶν, καὶ μαλακίαν πᾶσαν ἰασάμενος, ἔπειτα τῆς οἰκείας αὐτοῖς μεταδώσει τραπέζης· ὥστ’ εἰπεῖν αὐτούς· Ἡτοίμασας ἐνώπιόν μου τράπεζαν ἐξ ἐναντίας τῶν θλιβόντων με· καὶ ἄρτον αὐτοῖς παρέξει καὶ λογικὴν τροφήν· ἐντεῦθεν ἤδη στερεᾶς βρώσεως μεταδιδοὺς αὐτοῖς, καὶ οἴνῳ δὲ αὐτοὺς εὐφρανεῖ λογικῷ· ὥστ’ ἂν εἰπεῖν·
ΙΙ. - Α τοὺς περὶ τὴν τρίτην τοὺς ἀμφὶ τὸν ᾿Αβραάμ· τοὺς δὲ περὶ τὴν ἔκτην τοὺς ἀμφὶ τὸν Μωυσέα καὶ Ἰησοῦν καὶ κριτάς· τοὺς δὲ περὶ τὴν ἐννάτην τοὺς ἐν τοῖς χρόνοις τῶν προφητῶν· τοὺς δὲ περὶ τὴν ἐνδεκάτην, τοὺς μετὰ τὴν σωτήριον θεοφάνειαν· οὓς δὴ πάντας καταξιωθήσεσθαι ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ μισθοῦ τοῦ κατὰ τὸ δηνάριον δεδηλωμένου, ὅπερ εἰς τὴν τοῦ Θεοῦ βασιλείαν ἀνεφέρετο. Οὐ μή με ίδητε ἕως ἂν ἤξῃ ὅτε είπητε Ευλογη μένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου. Αὐτοὶ γὰρ ἐκεῖνοι, οἷς τότε παρών παροῦσι διελέ γετο, θεώμενοι αὐτὸν μετὰ τῆς ἐνθέου δόξης, καὶ σὺν ἀγγέλων δορυφορίᾳ ἐρχόμενον ἐξ οὐρανῶν, ὁμολογεῖν ἀναγκασθήσονται αὐτὸν εἶναι τὸν εὐλογημένον τὸν ἐρχόμενον ἐν ὀνόματι Κυρίου τοῦ ἑαυτοῦ Πατρός. Ανθρωπός τις εποίησε δεῖπνον μέγα, καὶ ἐκάλεσε πολλούς (64). Αλλοτρία αύτη ή παραβολὴ πρὸς τὴν παρὰ τῷ Ματθαίῳ. Ἐκεῖ μὲν γὰρ βασιλεύς, καὶ γάμοι υἱοῦ βασιλέως, καὶ κλήτορες πολλοὶ, καὶ οἱ κληθέντες οὐκ ἀπῆλθον, ἀλλὰ καὶ τοὺς δούλους ὕβρισαν καὶ ἀπέκτει ναν, καὶ στράτευμα κινούμενον κατὰ τῶν ἀνηρηκότων τοὺς δούλους, καὶ ὁ διὰ τὴν ῥυπαρὰν ἐσθῆτα ἐκβαλ λίμενος τοῦ γάμου· ὧδε δὲ ἄνθρωπος εἰσάγεται ψιλός, καὶ δεῖπνον ἁπλῶς, καὶ εἷς ἐπὶ τὴν κλῆσιν ἐκπέμπε ται, καὶ οἱ κληθέντες παραιτούνται μόνον τὴν κλή σιν, ἀσχολίον σκηπτόμενοι. Τὸ δὲ κεφαλαιωδέστερον, ὅτι ἐκείνη μὲν ἐν τῷ ἱερῷ λέλεκτο πρὸς τοὺς ἀρχιε ρεῖς καὶ πρεσβυτέρους τοῦ λαοῦ, αὕτη δ' ἐπὶ τῆς Γαλιλαίας ἐν οἰκίᾳ τινὸς ἄρχοντος Φαρισαίου· τῶν γὰρ συνανακειμένων τις ἀκούσας τὸ, Μακάριος ἔσῃ, ὅτι οὐκ ἔχουσιν ἀνταποδοῦναι σοι· ἀνταποδοθήσε ται γάρ σει ἐν τῇ ἀναστάσει τῶν δικαίων· τῆς ἀναστάσεως καὶ τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς νοουμένης. Πρὸς οὖν τὸν εἰρηκότα, Μακάριος ὅστις φάγηται ἄρτον ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ, τις ἂν γένοιτο οὗτος μακάριος διὰ τῆς παραβολῆς ὁ Σωτὴρ παρίστησι λέγων, "Ανθρωπός τις εποίησε όνομάζων. δεῖπνον μέγα· πάλιν αὐτὸς ἑαυτὸν ἐν τούτοις ἄνθρωπον Μέγα δὲ αὐτοῦ δεῖπνον νοήσεις, τέως μὲν ἀπιδὼν εἰς τὸ καθ' ὅλης τῆς οἰκουμένης λογικὸν συμπόσιον τῶν ἱερῶν καὶ θείων τροφῶν τῶν πανταχοῦ γῆς διὰ τῶν θεοπνεύστων ἀναγνωσμάτων πᾶσι τοῖς ἔθνεσε παραδεδομένων· ἐντεῦθεν δὲ μετάδα τῇ διανοίᾳ ἐπὶ την προσδοκωμένην τῶν οὐρανῶν βασιλείαν· καὶ εἰς ἔννοιαν ἐλθὲ τοῦ τότε μεγάλου ὡς ἀληθῶς δείπνου, ἐν ᾧ συναναπαύσονται ἀγγέλοις καὶ ταῖς κατ' οὐρανὸν θείαις δυνάμεσιν αἱ τῶν μακαρίων ψυχαί, ἐν ᾧτρα φήσονται τῷ τῶν ἀγγέλων ἄρτῷ· πληρουμένου κυ ρίως τότε καὶ θεοπρεπῶς τοῦ φάσκοντος λόγου Αρτον ἀγγέλων ἔφαγεν ἄνθρωπος. Οὐ γὰρ που λυειδὴς ἔσται ἡ τότε τροφή, οὔτε ἡδύσματος οὔτε όμων δεομένη, ἄρτῳ δὲ μόνῳ ἀθανατοποιῷ καὶ ζωῆς αἰωνίου παρεκτικῷ τραφήσονται οἱ κατὰ τὸν ἐνεστῶτα βίον θρέψαντες, οὓς ὠνόμασεν ὁ Σωτήρ. Ο δὲ ἄρτος πάλιν εἴη ὁ ψυχῶν καὶ ἀγγέλων καὶ τῶν κατ' οὐρα νὸν λογικῶν τρόφιμος λόγος· τοῦτο γοῦν αὐτὸς ἐδί EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS EXEGETICA. divini Servatoris manifestationem exstiterunt. Atque hos omnes dignos esse habitos dicet una eademque mercade, denario significata, qui in Dei regnum deferebatur. Non me videbitis, donec veniat cum dicelis, Bene- dictus qui venit in nomine Domini. Nempe iidem homines, quibuscum præsentibus præsens ipse loquebatur, statim ac eum divina cum gloria atque angelorum comitatu venientem de cœlo viderint, cogentur eum confiteri benedictum qui venit in nomina Domini Patris sui.´ « Homo quidam fecit canam magnam, et vocavit mallos. Diversa est hæc parabola ab ea quam Matthæus scribit ss. Ibi enim rex, nuptiæque alii regii, et vocatores multi sunt, et vocati non iverunt, quin imo servos contumeliis affectos occiderunt, et exer- citus commovetur in servorum interfectores, et quidam ob vestem sordidam nuptiali convivio expellitur. Hic autem unus bomo introducitur, et cœna privata, et unus vocator mittitur, et vocati deprecantur tantummodo vocationem, occupationes suas prætendentes. Quodque adeo præcipuum est, B C templo dicta fuit apud pontifices senioresque populi, hæc in Galilza domi cujusdam principis Pharisæi. Et quidem unus discumbentium audit, Beatus eris quia non habent quod tibi retribuant ; retribuetur enim tibi in justorum resurrectione Porro resurrectio idem esse intelligitur atque regnan Dei. Jam vero ei qui dixerat, Beatus qui Farem comedet in regno Dei ",¡ quisnam esset hic beatus declaravit Servator per parabolam dicens, Homo quidam cœnam magnam fecit; rursus se ipsum his verbis hominem nominans. Ut autem magna cœna quænam sit intelligas, interim quidem specta hoc in orbe universo spiri- tale convivium sacrorum divinorumque ciborum, quod ubique terrarum per divinitus inspiratas Scripturas cunctis populis exhibetur. Hinc autem mentem transfer ad exspectatum coelorum regnum, D alque reputa cœnam illam vere magnam, in qua cum angelis, divinisque cœlorum virtutibus beatæ animæ requiescent, angelorumque pane nutrientur : quo sane tempore dictum illud firmiter splendideque complebitur, Panem angelorum manducavit homo 18. Neque enim multiplex erit ille cibus, neque condi- turis aut obsoniis egebit; sed uno pane immortali- tatis satore vitæque æternæ datore nutrientur ii, de quibus Servator loquitur, quique in præsenti vita aliis alimenta præbuerint. Panis vero rursum intelligitur, qui et animas et angelos et rationales quæ in cœlo sunt mentes alit. Id quod ipse docuft Luc. XIV, ** ibid. 15. “Psal. LxxvII, 25. 14. ** Cap. XIII, 35. Luc. xiv, 16. 1ª Matth. xx11,2. riacus contextus ab hoc Græco nostro nimis differt. (64) Convivii liæc parabola scribitur etiam in Eusebii Theophania, lib. iv, 16, sed tamen ibi Sy-
PG 24:573Καὶ τὸ ποτήριόν σου μεθύσκον με ὡσεὶ κράτιστον Ταῦτα δὲ πάντα παρέχει, τοὺς ἀῤῥαβῶνας τῶν οὐρανίων ἀγαθῶν διὰ τῶν κατὰ τὸν παρόντα βίον χαρισμάτων αὐτοῖς δωρούμενος. Δυνατὸν δὲ καὶ καθ’ ἑτέραν ἐκδοχὴν εἰπεῖν, ὅτι οἱ πρῶτοι τῆς κλήσεως ἠξιωμένοι, οὗτοι δ’ ἦσαν οἱ ἐκ τῆς περιτομῆς, προφάσει τῆς περὶ τὸ κρεῖττον ἀσχολίας τὴν κλῆσιν ὕβρισαν· ὡς γὰρ ἔχοντες ἀγροὺς τὰ παρ’ αὐτοῖς ἀναγνώσματα, καὶ ὡς βόας ἀροτῆρας κεκτημένοι τοὺς προφήτας, καὶ ὡς ἂν σοφίᾳ τινὶ οἷα γυναικὶ συμβιοῦντες, τὴν εὐαγγελικὴν ἐξηυτέλισαν χάριν· οἱ δὲ μετ’ ἐκείνους ἐκ τῶν ἀλλοφύλων ἐθνῶν κληθέντες, οἱ πρὶν τὰς διανοίας κωφοὶ καὶ τυφλοὶ, προθύμως ὑπήκουσαν· διὸ καὶ τοῦ μακαρισμοῦ τεύξονται. Δόξειεν ἄν τις τὴν αὐτὴν εἶναι παραβολὴν τῇ παρὰ τῷ Ματθαίῳ, ἐν ᾗ βασιλεύς ἐστι γάμους ποιῶν τῷ υἱῷ αὐτοῦ, καὶ δούλους ἀποστέλλων καλέσαι τοὺς κεκλημένους. Ὁ δὲ μὴ παρέργως προσέχων τῇ ἀναγνώσει εὕροι ἂν ἐπιστήσας τὸν νοῦν παντάπασιν ἠλλοτριωμένην ταύτην ἐκείνης. Ἡ μὲν γὰρ παρὰ τῷ Ματθαίῳ πρῶτον ἁπάντων τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν παρέβαλε τὰ λεγόμενα· τοῦτο δ’ ἐνταῦθα οὐ λέλεκται.
δαξεν εἰπών· 'Εγώ εἰμι ὁ ἄρτος τῆς ζωῆς· τοῦ γὰρ – ἐν ἀρχῇ πρὸς Θεὸν Θεοῦ λόγου μεταλήψει πάσα ή τῶν ἁγίων λογική φύσις ζωοποιείται. Δ δὴ δοκεί μοι ἐκ προτέρων μαθημάτων πεπαιδευμένος ὁ συνανα κείμενος τῷ Ἰησοῦ εἰρηκέναι· Μακάριος όστις φά- γηται ἄρτον ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ! Οὐδὲ γὰρ τῶν τυχόντων τις ἦν ὁ ταύτην ἀφεὶς τὴν φωνὴν, ἀλλ' ὡς οἶμαι τῶν σφόδρα μεγάλων καὶ παρὰ τῷ Σωτήρι τιμῆς ἠξιωμένων. Διὸ καὶ συνανακλίνεται αὐτῷ, καὶ τοῖς αὐτοῦ λόγοις συνετῶς προσείχεν, ὡς καὶ τὴν βα- σιλείαν τῶν οὐρανῶν μὴ ἀγνοεῖν, γνωρίζειν δὲ καὶ τὸν ἄρτον τῆς ζωῆς τὸν θρεπτικὸν τῶν τῆς βασιλείας ἀξίων· τοσαύτην τε ἄγειν παρρησίαν, ὡς ἐπὶ τοῦ Σωτῆρος ἀνακινεῖν δόγματα, καὶ δι' αὐτὸν τὴν πᾶσαν εἰρηκέναι παραβολήν Σωτῆρα διδάσκοντα, τίς ἂν γένοιτο οὗτος ὁ ἀληθῶς μακάριος, ὃς φάγηται ἄρτον ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ. Πολλοὺς μὲν οὖν κεκλήσθαι λέγει διὰ τῆς παραβο λῆς ἐπὶ τὸ μέγα δεῖπνον, καὶ τὸν ἐν τούτῳ δεδωρη- μένον ἄρτον, μὴ μὴν τοὺς πάντας τῆς χάριτος ἐπισ τυγχάνειν· ἀποστερεῖσθαι γὰρ αὐτῆς τῶν κεκλημέ των τοὺς περὶ ἕτερον ἠσχολημένους· περισπάν γὰρ καὶ ἀφέλκειν τῆς κλήσεως τὰς τοῦ βίου φροντίδας διδάσκει· ταύτας δ' εἶναι διαφόρους· ἡ γὰρ περὶ χρήματα καὶ ἀγροὺς ἀσχολούμενοι ταῦτα τῆς κλή- σεως προτετιμήκασιν, ὡς παραιτήσασθαι διὰ ταῦτα τὴν κλήσιν, ἢ περὶ τὰς τοῦ βίου πραγματείας κατα- τριβόμενοι, ἢ δεσμῷ γάμου καὶ παίδων ἐμπεπλεγμέ νοι, ή τισιν ἄλλοις τοιούτοις φροντίσμασιν ενησχολη μένοι. ᾿Αλλὰ περὶ μὲν τούτων ἀπόφασις εξενήνεκται λέγουσα· Λέγω ὑμῖν, ὅτι οὐδεὶς τῶν ἀνδρῶν ἐκεί νων τῶν κεκλημένων, καὶ διὰ τὰς βιωτικὰς ἀσχο λίας παραιτησαμένων γεύσεταί μου τοῦ δείπνου· ἑτέρους δὲ ἀντ᾽ αὐτῶν ἀπολαύσεσθαι τοῦ μακαρίου δείπνου φησί, τοὺς μὴ τοιούτοις τισὶ προσδεδεμένους, πτωχούς τινας καὶ ἀναπήρους. Τοιοῦτοι δὲ ἦσαν πά- και ειδωλολατροῦντες οἱ ἐξ ἐθνῶν ὑπὸ δαιμόνων που νηρῶν τὰς ψυχὰς λελωβημένοι· οὓς ἀκολούθως τῇ ἐπαγγελίᾳ προσδεξάμενος ὁ ἐστιάτωρ, πᾶσαν τὴν νόσον τῶν ψυχῶν αὐτῶν, καὶ μαλακίαν πᾶσαν Ιασά μενος, ἔπειτα τῆς οἰκείας αὐτοῖς μεταδώσει τρα- πέζης· ὥστ᾽ εἰπεῖν αὐτούς· Ητοίμασας ἐνώπιόν μου τράπεζαν ἐξ ἐναντίας τῶν θλιβόντων με· καὶ ἄρτον αὐτοῖς παρέξει καὶ λογικήν τροφήν· ἐντεῦθεν ἤδη στερεάς βρώσεως μεταδιδοὺς αὐτοῖς, καὶ οἴνῳ δὲ αὐτοὺς εὐφρανεί λογικῷ· ὥστ᾽ ἂν εἰπεῖν· Καὶ τὸ ποτήριόν σου μεθύσκον με ὡσεὶ κράτιστον! Ταῦτα δὲ πάντα παρέχει, τοὺς ἀῤῥαβῶνας τῶν οὐρανίων ἀγαθῶν διὰ τῶν κατὰ τὸν παρόντα βίον χαρισμάτων αὐτοῖς δωρούμενος. Δυνατὸν δὲ καὶ καθ' ἑτέραν ἐκε δοχὴν εἰπεῖν, ὅτι οἱ πρῶτοι τῆς κλήσεως ἠξιωμένοι, οὗτοι δ' ἦσαν οἱ ἐκ τῆς περιτομῆς, προφάσει τῆς περὶ τὸ κρεῖττον ἀσχολίας τὴν κλήσιν ύβρισαν· ὡς γὰρ ἔχοντες ἀγροὺς τὰ παρ' αὐτοῖς ἀναγνώσματα, καὶ ὡς βίας ἀροτῆρας κεκτημένοι τους προφήτας, καὶ ὡς ἂν σοφίᾳ τιν οἷα γυναικὶ συμβιούντες, τὴν εὐαγγελικὴν ἐξηντέλισαν χάριν· οἱ δὲ μετ' ἐκείνους * $75 COMMENTARIA IN LUCAM. A dicens, Ego sum panis vita s. Nam per Dei Verbi in principio apud Deum exsistentis participatione to universa sanctorum rationalis natura vivificatur. Atque hæc sane videtur mihi a præcedentibus doctrinis edoctus homo ille, qui cum Jesu discuin- bebat, dixisse : Bealus qui panem comedet in regno Dei! Neque enim gregarius quivis hanc emisit vocem, sed ut arbitror principalis aliquis inter eos qui a Servatore honorati fuerant. Quare et cum illo recumbebat, et ejus sermonibus prudenter aduo- dom mentem intendebat, ut jam nec regnum Dei ignoraret, imo et illum nosset vile panem, qui regno dignos nutrit: tantaque fiducia erat, ut apud ipsum Servatorem doginaticam quæstionem con- moverit : quare et ejus gratia totain Servator insti- tuit parabolan, docens, quisnam esset hic vere beatis, qui panem comedet in regno Dei. B C – Multos ergo in parabola ait ad magnam cœnam vocatos, atque ad panem in hac appositum ; calc- roqui haud omnes gratia politos; hac enim caruisse vocatos illos, qui aliis negotiis distenti fueraut, multifariis scilicet; nam vel pecunia agrisque oc- cupati, vocatioui opes pretulerunt, imo adeo voca- tionem præ his leprecati sunt; vel vitæ negotiis pressi, vel nuptiarum prolisque vinculis impediti, vel aliis denique id genus curis irretiti. Atque in hos lata sententia hisce verbis est: Dico vobis, ne- minem illorum virorum, qui, cum vocati fuissent, vite occupationes excusaverunt, cœnam meam gu- staturum. Porro alios ea fruituros ait rebus hujus- modi minime obnoxios, nempe tenuiores quosdam et membris mutilos. Erant autem hi dediti olim idolis ethnici, quorum animas scelesti dæmones mane mulctaverant : quos convivii auctor pro sua denuntiationė exceptos, omni animi morbo ac languore expedivit. Deinde vero mense quoque ad- bibebit, ita ut illi dicturi sint: Parasti coram me mensam adversus eos qui tribulant me ". Tum pa- nem illis atque alimoniam spiritalem præbebit ; atque hinc solido jam cibo impertiet eos, et intel- lectuali exhilarabit vino. Quare dicent: Et calix luus inebrians quam praclarus est us! Atque læc ornia Deus suppeditat, dum ipsis cœlestium bono- rum arrhas in hujus vitæ muneribus elargitur. Licet quoque secundum aliam interpretationem dicere, primos vocatione dignanter donatos fuisse qui de circumcisione erant ; verum bi dum melioribus oc- cupatos se dictitant, vocationem contumelia affece- runt: babentesque veluti agros apud se Scripturas, aratores boves prophetas, sapientiæque convictu, uxoris instar, utentes, evangelicam gratiam flocci fecerunt. Qui vero post illos ex alienigenis populis vocati fuerant, mente antea surdi cæcique, alacri- ter obaudierunt. Quare et beatitudinem conse- quentur. D Joan. v, 55. Psal. xxi, 5. ibid.
PG 24:574Κἀκεῖ μὲν ἀφωμοίου τὸν κλήτορα βασιλεῖ, ἐνταῦθα δὲ ψιλὸν ἄνθρωπον εἰσάγει· κἀκεῖ μὲν γάμους τῷ υἱῷ ὁ βασιλεὺς ἐτέλει, ἐνταῦθα δὲ ἁπλῶς δεῖπνον· κἀκεῖ μὲν πολλοὶ ἀποστέλλονται, ἐνταῦθα δὲ εἷς μόνος ἐπὶ τὴν κλῆσιν ἐκπέμπεται· κἀκεῖ οἱ μὲν ἀμελήσαντες οὐκ ἀπήντων, οἱ δὲ λοιποὶ καὶ τοὺς δούλους ὕβρισαν καὶ ἀπέκτειναν· ἐνταῦθα δὲ μόνον σκήπτονται ἀσχολίαν, παραιτούμενοι τὴν κλῆσιν· ἐκεῖ πάλιν ὁ βασιλεὺς στράτευμα κινεῖ κατὰ τῶν ἀνῃρηκότων τοὺς αὑτοῦ δούλους· ἐνταῦθα δὲ ὁ ἄνθρωπος ὀργισθεὶς ἐπὶ τῇ παραιτήσει τῶν κεκλημένων, οὐδὲν μὲν τοιοῦτον ποιεῖ, τῷ δ’ ἑαυτοῦ δούλῳ προστάττει πτωχοὺς καὶ ἀναπήρους καὶ τυφλοὺς εἰσαγαγεῖν. Ὁ δὲ ἐπὶ τοὺς γάμους τοῦ υἱοῦ συγκαλῶν βασιλεὺς, δούλοις πλείοσιν ὑπηρέταις χρώμενος, οὐ πτωχοὺς καὶ ἀναπήρους, ἀλλ’ οὐδὲ τυφλοὺς καὶ χωλοὺς εἰσάγει· ἐπειδὴ μηδ’ ἔπρεπεν ἐπικλήσει γάμου βασιλικοῦ τοιούτους παρεῖναι· κληθέντων δὲ πολλῶν, τὸν ἀνάξια γάμου ἐνδεδυμένον ὁ βασιλεὺς τιμωρεῖται. Τὸ δὲ πάντων κεφαλαιωδέστατον, ὅτι ἡ μὲν παρὰ τῷ Ματθαίῳ παραβολὴ ἔνδον ἐν τῷ ἱερῷ λέλεκτο, πρὸς τοὺς ἀρχιερέας καὶ πρεσβυτέρους τοῦ λαοῦ διαλεγομένου τοῦ Σωτῆρος·
δαξεν εἰπών· 'Εγώ εἰμι ὁ ἄρτος τῆς ζωῆς· τοῦ γὰρ – ἐν ἀρχῇ πρὸς Θεὸν Θεοῦ λόγου μεταλήψει πάσα ή τῶν ἁγίων λογική φύσις ζωοποιείται. Δ δὴ δοκεί μοι ἐκ προτέρων μαθημάτων πεπαιδευμένος ὁ συνανα κείμενος τῷ Ἰησοῦ εἰρηκέναι· Μακάριος όστις φά- γηται ἄρτον ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ! Οὐδὲ γὰρ τῶν τυχόντων τις ἦν ὁ ταύτην ἀφεὶς τὴν φωνὴν, ἀλλ' ὡς οἶμαι τῶν σφόδρα μεγάλων καὶ παρὰ τῷ Σωτήρι τιμῆς ἠξιωμένων. Διὸ καὶ συνανακλίνεται αὐτῷ, καὶ τοῖς αὐτοῦ λόγοις συνετῶς προσείχεν, ὡς καὶ τὴν βα- σιλείαν τῶν οὐρανῶν μὴ ἀγνοεῖν, γνωρίζειν δὲ καὶ τὸν ἄρτον τῆς ζωῆς τὸν θρεπτικὸν τῶν τῆς βασιλείας ἀξίων· τοσαύτην τε ἄγειν παρρησίαν, ὡς ἐπὶ τοῦ Σωτῆρος ἀνακινεῖν δόγματα, καὶ δι' αὐτὸν τὴν πᾶσαν εἰρηκέναι παραβολήν Σωτῆρα διδάσκοντα, τίς ἂν γένοιτο οὗτος ὁ ἀληθῶς μακάριος, ὃς φάγηται ἄρτον ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ. Πολλοὺς μὲν οὖν κεκλήσθαι λέγει διὰ τῆς παραβο λῆς ἐπὶ τὸ μέγα δεῖπνον, καὶ τὸν ἐν τούτῳ δεδωρη- μένον ἄρτον, μὴ μὴν τοὺς πάντας τῆς χάριτος ἐπισ τυγχάνειν· ἀποστερεῖσθαι γὰρ αὐτῆς τῶν κεκλημέ των τοὺς περὶ ἕτερον ἠσχολημένους· περισπάν γὰρ καὶ ἀφέλκειν τῆς κλήσεως τὰς τοῦ βίου φροντίδας διδάσκει· ταύτας δ' εἶναι διαφόρους· ἡ γὰρ περὶ χρήματα καὶ ἀγροὺς ἀσχολούμενοι ταῦτα τῆς κλή- σεως προτετιμήκασιν, ὡς παραιτήσασθαι διὰ ταῦτα τὴν κλήσιν, ἢ περὶ τὰς τοῦ βίου πραγματείας κατα- τριβόμενοι, ἢ δεσμῷ γάμου καὶ παίδων ἐμπεπλεγμέ νοι, ή τισιν ἄλλοις τοιούτοις φροντίσμασιν ενησχολη μένοι. ᾿Αλλὰ περὶ μὲν τούτων ἀπόφασις εξενήνεκται λέγουσα· Λέγω ὑμῖν, ὅτι οὐδεὶς τῶν ἀνδρῶν ἐκεί νων τῶν κεκλημένων, καὶ διὰ τὰς βιωτικὰς ἀσχο λίας παραιτησαμένων γεύσεταί μου τοῦ δείπνου· ἑτέρους δὲ ἀντ᾽ αὐτῶν ἀπολαύσεσθαι τοῦ μακαρίου δείπνου φησί, τοὺς μὴ τοιούτοις τισὶ προσδεδεμένους, πτωχούς τινας καὶ ἀναπήρους. Τοιοῦτοι δὲ ἦσαν πά- και ειδωλολατροῦντες οἱ ἐξ ἐθνῶν ὑπὸ δαιμόνων που νηρῶν τὰς ψυχὰς λελωβημένοι· οὓς ἀκολούθως τῇ ἐπαγγελίᾳ προσδεξάμενος ὁ ἐστιάτωρ, πᾶσαν τὴν νόσον τῶν ψυχῶν αὐτῶν, καὶ μαλακίαν πᾶσαν Ιασά μενος, ἔπειτα τῆς οἰκείας αὐτοῖς μεταδώσει τρα- πέζης· ὥστ᾽ εἰπεῖν αὐτούς· Ητοίμασας ἐνώπιόν μου τράπεζαν ἐξ ἐναντίας τῶν θλιβόντων με· καὶ ἄρτον αὐτοῖς παρέξει καὶ λογικήν τροφήν· ἐντεῦθεν ἤδη στερεάς βρώσεως μεταδιδοὺς αὐτοῖς, καὶ οἴνῳ δὲ αὐτοὺς εὐφρανεί λογικῷ· ὥστ᾽ ἂν εἰπεῖν· Καὶ τὸ ποτήριόν σου μεθύσκον με ὡσεὶ κράτιστον! Ταῦτα δὲ πάντα παρέχει, τοὺς ἀῤῥαβῶνας τῶν οὐρανίων ἀγαθῶν διὰ τῶν κατὰ τὸν παρόντα βίον χαρισμάτων αὐτοῖς δωρούμενος. Δυνατὸν δὲ καὶ καθ' ἑτέραν ἐκε δοχὴν εἰπεῖν, ὅτι οἱ πρῶτοι τῆς κλήσεως ἠξιωμένοι, οὗτοι δ' ἦσαν οἱ ἐκ τῆς περιτομῆς, προφάσει τῆς περὶ τὸ κρεῖττον ἀσχολίας τὴν κλήσιν ύβρισαν· ὡς γὰρ ἔχοντες ἀγροὺς τὰ παρ' αὐτοῖς ἀναγνώσματα, καὶ ὡς βίας ἀροτῆρας κεκτημένοι τους προφήτας, καὶ ὡς ἂν σοφίᾳ τιν οἷα γυναικὶ συμβιούντες, τὴν εὐαγγελικὴν ἐξηντέλισαν χάριν· οἱ δὲ μετ' ἐκείνους * $75 COMMENTARIA IN LUCAM. A dicens, Ego sum panis vita s. Nam per Dei Verbi in principio apud Deum exsistentis participatione to universa sanctorum rationalis natura vivificatur. Atque hæc sane videtur mihi a præcedentibus doctrinis edoctus homo ille, qui cum Jesu discuin- bebat, dixisse : Bealus qui panem comedet in regno Dei! Neque enim gregarius quivis hanc emisit vocem, sed ut arbitror principalis aliquis inter eos qui a Servatore honorati fuerant. Quare et cum illo recumbebat, et ejus sermonibus prudenter aduo- dom mentem intendebat, ut jam nec regnum Dei ignoraret, imo et illum nosset vile panem, qui regno dignos nutrit: tantaque fiducia erat, ut apud ipsum Servatorem doginaticam quæstionem con- moverit : quare et ejus gratia totain Servator insti- tuit parabolan, docens, quisnam esset hic vere beatis, qui panem comedet in regno Dei. B C – Multos ergo in parabola ait ad magnam cœnam vocatos, atque ad panem in hac appositum ; calc- roqui haud omnes gratia politos; hac enim caruisse vocatos illos, qui aliis negotiis distenti fueraut, multifariis scilicet; nam vel pecunia agrisque oc- cupati, vocatioui opes pretulerunt, imo adeo voca- tionem præ his leprecati sunt; vel vitæ negotiis pressi, vel nuptiarum prolisque vinculis impediti, vel aliis denique id genus curis irretiti. Atque in hos lata sententia hisce verbis est: Dico vobis, ne- minem illorum virorum, qui, cum vocati fuissent, vite occupationes excusaverunt, cœnam meam gu- staturum. Porro alios ea fruituros ait rebus hujus- modi minime obnoxios, nempe tenuiores quosdam et membris mutilos. Erant autem hi dediti olim idolis ethnici, quorum animas scelesti dæmones mane mulctaverant : quos convivii auctor pro sua denuntiationė exceptos, omni animi morbo ac languore expedivit. Deinde vero mense quoque ad- bibebit, ita ut illi dicturi sint: Parasti coram me mensam adversus eos qui tribulant me ". Tum pa- nem illis atque alimoniam spiritalem præbebit ; atque hinc solido jam cibo impertiet eos, et intel- lectuali exhilarabit vino. Quare dicent: Et calix luus inebrians quam praclarus est us! Atque læc ornia Deus suppeditat, dum ipsis cœlestium bono- rum arrhas in hujus vitæ muneribus elargitur. Licet quoque secundum aliam interpretationem dicere, primos vocatione dignanter donatos fuisse qui de circumcisione erant ; verum bi dum melioribus oc- cupatos se dictitant, vocationem contumelia affece- runt: babentesque veluti agros apud se Scripturas, aratores boves prophetas, sapientiæque convictu, uxoris instar, utentes, evangelicam gratiam flocci fecerunt. Qui vero post illos ex alienigenis populis vocati fuerant, mente antea surdi cæcique, alacri- ter obaudierunt. Quare et beatitudinem conse- quentur. D Joan. v, 55. Psal. xxi, 5. ibid.
PG 24:575ἡ δὲ παρὰ τῷ Λουκᾷ ἐπὶ τῆς Γαλιλαίας ἐν οἰκίᾳ τινὸς ἄρχοντος Φαρισαίου ψιλὸν δεῖπνον κατασκευάζει, ἑστιωμένου παρ’ αὐτῷ τοῦ Σωτῆρος. Προλέγει γοῦν τῆς προκειμένης παραβολῆς ὁ Λουκᾶς ταῦτα· ὅτι εἰσῆλθεν εἰς οἶκόν τινος Φαρισαίου ἑστιαθῆναι ἐν Σαββάτῳ· οἱ δὲ παρετηροῦντο αὐτόν. Εἶτα διελθὼν, ὡς ὑδρωπικὸν ἐθεράπευσε, καὶ ὡς ἐδίδαξε μὴ τὰς πρωτοκλισίας ἐν τοῖς δείπνοις μεταδιώκειν, μηδὲ καλεῖν τοὺς ἀντικαλέσοντας, ἀλλὰ τοὺς ἀντιδοῦναι μὴ δυναμένους, ἐπιφέρει, ὅτι ἀκούσας τις τῶν συνανακειμένων ταῦτα εἶπε, Μακάριος ὅστις φάγεται ἄρτον ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ Ὁ δὲ εἶπεν αὐτῷ· Ἄνθρωπός τις ἐποίησε δεῖπνον μέγα. Οὕτω δ’ ὁ Λουκᾶς τὴν προτεθεῖσαν παραβολὴν ἀνέγραψεν εἰρῆσθαι ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος πρὸς τὸν εἰρηκότα, Μακάριος ὅστις φάγεται ἄρτον ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ· ὥστε ἐξ ἅπαντος ὁμολογεῖν ἑτέραν εἶναι ταύτην παρὰ τὴν πρώτην. Ἐπεὶ δὲ οὐκ ἀλλοτρία τυγχάνει οὐδ’ αὕτη τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν, περὶ ἧς ἡμῖν ὁ πᾶς ἐνέστηκε λόγος, ἴδωμεν τί βούλεται καὶ τὰ διὰ ταύτην δηλούμενα.
ἐκ τῶν ἀλλοφύλων ἐθνῶν κληθέντες, οι πρὶν τὰς διανοίας κωφοί και τυφλοί, προθύμως ὑπήκουσαν· διὸ καὶ τοῦ μακαρισμοῦ τεύξονται. Δόξειεν (85) ἄν τις τὴν αὐτὴν εἶναι παραβολήν τῇ παρὰ τῷ Ματθαίῳ, ἐν ᾗ βασιλεύς ἐστι γάμους ποιών τῷ υἱῷ αὐτοῦ, καὶ δούλους ἀποστέλλων καλέσαι τοὺς κεκλημένους. Ὁ δὲ μὴ παρέργως προσέχων τῇ αναγνώσει εὕροι ἂν ἐπιστήσας τὸν νοῦν παντάπασιν Αλλοτριωμένην ταύτην ἐκείνης. Ἡ μὲν γὰρ παρὰ τῷ Ματθαίῳ πρῶτον ἀπάντων τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν παρέβαλε τὰ λεγόμενα· τοῦτο δ' ἐνταῦθα οὐ λέλεκται. Κἀκεῖ μὲν ἀφωμοίου τὸν κλήτορα βασιλεῖ, ἐνταῦθα δὲ ψιλόν ἄνθρωπον εἰσάγει· κἀκεῖ μὲν γάμους τῷ υἱῷ ὁ βασιλεὺς ἐτέλει, ἐνταῦθα δὲ ἁπλῶς δεῖπνον κἀκεῖ μὲν πολλοὶ ἀποστέλλονται, ἐνταῦθα δὲ εἰς μόν νος ἐπὶ τὴν κλῆσιν ἐκπέμπεται· κἀκεῖ οἱ μὲν ἀμελη σαντες οὐκ ἀπήντων, οἱ δὲ λοιποὶ καὶ τοὺς δούλους ὕβρισαν καὶ ἀπέκτειναν· ἐνταῦθα δὲ μόνον σκήπτον ται ἀσχολίαν, παραιτούμενοι τὴν κλῆσιν· ἐκεῖ πάλιν ὁ βασιλεὺς στράτευμα κινεῖ κατὰ τῶν ἀνηρηκότων τοὺς αὐτοῦ δούλους· ἐνταῦθα δὲ ὁ ἄνθρωπος ὀργισθεὶς ἐπὶ τῇ παραιτήσει τῶν κεκλημένων, οὐδὲν μὲν τοιοῦ τον ποιεί, τῷ δ' ἑαυτοῦ δούλῳ προστάττει πτωχούς καὶ ἀναπήρους καὶ τυφλοὺς εἰσαγαγεῖν. Ὁ δὲ ἐπὶ τοὺς γάμους τοῦ υἱοῦ συγκαλῶν βασιλεύς, δούλοις πλείοσιν ὑπερέταις χρώμενος, οὐ πτωχοὺς καὶ ἀνα- πήρους, ἀλλ' οὐδὲ τυφλοὺς καὶ χωλοὺς εἰσάγει· ἐπειδὴ μηδ' ἔπρεπεν ἐπικλήσεις γάμου βασιλικοῦ τοιούτους παρεῖναι· κληθέντων δὲ πολλῶν, τὸν ἀνάξια γάμου ἐνδεδυμένον ὁ βασιλεὺς τιμωρεῖται. Τὸ δὲ πάντων κεφαλαιωδέστατον, ὅτι ἡ μὲν παρὰ τῷ Ματθαίῳ τα ραβολὴ ἔνδον ἐν τῷ ἱερῷ λέλεκτο, πρὸς τοὺς ἀρχιερέας καὶ πρεσβυτέρους τοῦ λαοῦ διαλεγομένου τοῦ Σωτῆ ρος· ἡ δὲ παρὰ τῷ Λουκῇ ἐπὶ τῆς Γαλιλαίας ἐν οἰκίᾳ τινὸς ἄρχοντος Φαρισαίου ψιλὸν δεῖπνον κατασκευάζει, ἑστιωμένου παρ' αὐτῷ τοῦ Σωτῆρος. Προλέγει γοῦν τῆς προκειμένης παραβολῆς ὁ Λουκᾶς ταῦτα· ὅτι εἰσῆλθεν εἰς οἶκόν τινος Φαρισαίου ἐστιαθῆναι ἐν Σαβ βάτῳ· οἱ δὲ παρετηροῦντο αὐτόν. Εἶτα διελθὼν, ὡς υδρωπικὸν ἐθεράπευσε, καὶ ὡς ἐδίδαξε μὴ τὰς πρωτο κλισίας ἐν τοῖς δείπνοις μεταδιώκειν, μηδὲ καλεῖν τοὺς ἀντικαλέσοντας, ἀλλὰ τοὺς ἀντιδοῦναι μη δυναμένους, ἐπιφέρει, ὅτι ἀκούσας τις τῶν συνανακειμένων ταῦτα εἶπε, Μακάριος όστις φάγεται ἄρτον ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ. Ὁ δὲ εἶπεν αὐτῷ· Ανθρωπός τις ἐποίησε δεῖπνον μέγα. Οὕτω δ' ὁ Λουκᾶς τὴν προτεθεῖσαν παραβολὴν ἀνέγραψεν εἰρῆσθαι ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος πρὸς τὸν εἰρηκότα, Μακάριος ὅστις φάγεται ἄρτον ἐν τῇ Πολλοῖς τισιν ἔδοξε τὴν αὐτὴν παραβολήν είναι ταύτην τε την παρά βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ· ὥστε ἐξ ἁπαντος ὁμολογεῖν ἑτέ ραν εἶναι ταύτην παρὰ τὴν πρώτην. Ἐπεὶ δὲ οὐκ ἀλλοτρία τυγχάνει οὐδ' αὕτη τῆς βασιλείας τῶν οὐ ρανῶν, περὶ ἧς ἡμῖν ὁ πᾶς ἐνέστηκε λόγος, ίδωμεν τί βούλεται καὶ τὰ διὰ ταύτην δηλούμενα. Τῶν συνα- τῷ Δουκᾷ, καὶ τὴν παρὰ τῷ Ματθαίῳ περὶ τοῦ γά μου διαλαμβάνουσαν, διὰ τὸ καὶ ἐκεῖ παραίτησιν τῶν κεκλημένων εὑρίσκεσθαι. Ο δὲ μὴ παρέργως, EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS - EXEGETICA. B Existimabit fortasse aliquis eamdem csee parabo-Δ Lam quam apud Matthaeum, in qua rex flil sul nup tias facit, servosque dimittit invitatum convivas. Veruntamen is qui non perfunctorio studio legerit, deprehendet mentis attentione parabolam hanc ab illa prorsus differre. Namque illa Matthæi coeloruin ante omnia regno ea quæ dicuntur comparat ; hic nihil ejusmodi fit. Illic convivii auctor regiam per- sonam gerit; bic privatus homo introducitur. Ibi muptias filii rex celebrat, bic simplex cœna est. Ibi multi legatione funguntur, bic unus vocator mitti tur. Ibi partim socordes venire neglexerunt, partim etiain servos contumeliis affectos interemerunt; bic unice obtendunt occupationem, ut se vocati excu- sent. Kursus ibi rex exercitum commovet adversus servorum suorum interfectores, hic homo quain- vis iratus recusantibus invitatis, nihil ejusmodi fa- cit : servo tamen suo mandat, ut pauperes et men- bris muillos et cæcos convocet. At ille qui ad filii nuptias invitat rex, fɔmnlis pluribus utitur: neque pauperes, membris mutilos, caros, claudos ad se cogit : haud enim regiis nuptiis tales interesse in - vitatos decuit. Tum e numero convivarum quem- dam indigna nuptiis veste indutum rex punit. De- nique quod est omnium potissimum, Matthæi para- hola intra templum dicta fuit, coram pontificibus sc populi senioribus concionante Domino : Lu«2 parabola in Galilæa domi cujusdam principis Pha- risæi privatam conam exhibet, convivante apud eum Servatore. Ergo Lucas sic prafatur parabola: nempe Jesum in ædes cujusdam e Pharisæis venisse ut Sabbato cibum sumeret; hos autern mentem illi intendisse. Tum narrat hydropici Irominis cu- rationem, atque uti Jesus docuerit quominus pri- mos accubitus in conviviis ambirent, neque invi- tarent eos a quibus vicissim invitandi forent, sed eos potius qui remunerari nequèrent. Addit, quem- dam e discumbentibus hæc audientem dixisse, Bea- tus qui panem comedet in regno Dei ! Jesuin autem sic orsum loqui : Homo quidam fecit cœnam magnam. Atque ita Lucas præsentem parabolam tradit nar- rutam a Servatore ei qui dixerat, Beatus qui panem comedel in regno Dei. Quare omnino fatetur diver- sam hanc esse a superiore parabolam. Sed tamen quia ne ipsa quidem a coelorum regno abhorret, D de quo omnis nobis iustitutus sermo est, videamus porro quid significent etiam ea quæ in hac propo- nantur. Unus recumbentium et convivantium cum Servatore in Pharisæi domo, serinonibus ejus commotus, beatum exclamat illum fore qui ad pa- sæpe verbis, excerptum. Primur. in præcedentibus dedimus ex catena anonymi auctoris in codice B. Alterum est hoc excerptum, ex catena Nicetæ in codice A. Tertium est in codice E, ex catena item Macarii Chrysocephali, qui cum Nicela congruit, præterquam initio, quod ita se habet : c etc. Compluribus visum est, eamdem esse parabolam tum quæ apud Lucam tum quæ apud Matthæum recitatur de nuptiis, quia et in hac altera excusatio- nem vocalorum comperimus. Veramtamon qui' haud · perfunctorio studio, etc. (65) Triplex est loci hujus Eusebiani, mutatis
Τῶν συνανακειμένων τις τῷ Σωτῆρι ἐν τῇ τοῦ Φαρισαίου οἰκίᾳ καὶ συνεστιωμένων, ἐκ τῶν αὐτοῦ λόγων κινηθεὶς, μακαρίζει τὸν καταξιωθησόμενον φαγεῖν ἄρτον ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ. Οἶμαι δ’ αὐτὸν τοῦτο εἰρηκέναι διὰ τὸ φάναι τὸν Σωτῆρα τῷ κεκληκότι αὐτόν· Ὅταν ποιῇς ἄριστον, μὴ πλουσίους κάλει, ἀλλὰ πτωχοὺς, καὶ μακάριος ἔσῃ, Πρὸς τοῦτον οὖν φησιν· Ἄνθρωπός τις ἐποίησε δεῖπνον μέγα, καὶ τὰ ἑξῆς.
ἐκ τῶν ἀλλοφύλων ἐθνῶν κληθέντες, οι πρὶν τὰς διανοίας κωφοί και τυφλοί, προθύμως ὑπήκουσαν· διὸ καὶ τοῦ μακαρισμοῦ τεύξονται. Δόξειεν (85) ἄν τις τὴν αὐτὴν εἶναι παραβολήν τῇ παρὰ τῷ Ματθαίῳ, ἐν ᾗ βασιλεύς ἐστι γάμους ποιών τῷ υἱῷ αὐτοῦ, καὶ δούλους ἀποστέλλων καλέσαι τοὺς κεκλημένους. Ὁ δὲ μὴ παρέργως προσέχων τῇ αναγνώσει εὕροι ἂν ἐπιστήσας τὸν νοῦν παντάπασιν Αλλοτριωμένην ταύτην ἐκείνης. Ἡ μὲν γὰρ παρὰ τῷ Ματθαίῳ πρῶτον ἀπάντων τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν παρέβαλε τὰ λεγόμενα· τοῦτο δ' ἐνταῦθα οὐ λέλεκται. Κἀκεῖ μὲν ἀφωμοίου τὸν κλήτορα βασιλεῖ, ἐνταῦθα δὲ ψιλόν ἄνθρωπον εἰσάγει· κἀκεῖ μὲν γάμους τῷ υἱῷ ὁ βασιλεὺς ἐτέλει, ἐνταῦθα δὲ ἁπλῶς δεῖπνον κἀκεῖ μὲν πολλοὶ ἀποστέλλονται, ἐνταῦθα δὲ εἰς μόν νος ἐπὶ τὴν κλῆσιν ἐκπέμπεται· κἀκεῖ οἱ μὲν ἀμελη σαντες οὐκ ἀπήντων, οἱ δὲ λοιποὶ καὶ τοὺς δούλους ὕβρισαν καὶ ἀπέκτειναν· ἐνταῦθα δὲ μόνον σκήπτον ται ἀσχολίαν, παραιτούμενοι τὴν κλῆσιν· ἐκεῖ πάλιν ὁ βασιλεὺς στράτευμα κινεῖ κατὰ τῶν ἀνηρηκότων τοὺς αὐτοῦ δούλους· ἐνταῦθα δὲ ὁ ἄνθρωπος ὀργισθεὶς ἐπὶ τῇ παραιτήσει τῶν κεκλημένων, οὐδὲν μὲν τοιοῦ τον ποιεί, τῷ δ' ἑαυτοῦ δούλῳ προστάττει πτωχούς καὶ ἀναπήρους καὶ τυφλοὺς εἰσαγαγεῖν. Ὁ δὲ ἐπὶ τοὺς γάμους τοῦ υἱοῦ συγκαλῶν βασιλεύς, δούλοις πλείοσιν ὑπερέταις χρώμενος, οὐ πτωχοὺς καὶ ἀνα- πήρους, ἀλλ' οὐδὲ τυφλοὺς καὶ χωλοὺς εἰσάγει· ἐπειδὴ μηδ' ἔπρεπεν ἐπικλήσεις γάμου βασιλικοῦ τοιούτους παρεῖναι· κληθέντων δὲ πολλῶν, τὸν ἀνάξια γάμου ἐνδεδυμένον ὁ βασιλεὺς τιμωρεῖται. Τὸ δὲ πάντων κεφαλαιωδέστατον, ὅτι ἡ μὲν παρὰ τῷ Ματθαίῳ τα ραβολὴ ἔνδον ἐν τῷ ἱερῷ λέλεκτο, πρὸς τοὺς ἀρχιερέας καὶ πρεσβυτέρους τοῦ λαοῦ διαλεγομένου τοῦ Σωτῆ ρος· ἡ δὲ παρὰ τῷ Λουκῇ ἐπὶ τῆς Γαλιλαίας ἐν οἰκίᾳ τινὸς ἄρχοντος Φαρισαίου ψιλὸν δεῖπνον κατασκευάζει, ἑστιωμένου παρ' αὐτῷ τοῦ Σωτῆρος. Προλέγει γοῦν τῆς προκειμένης παραβολῆς ὁ Λουκᾶς ταῦτα· ὅτι εἰσῆλθεν εἰς οἶκόν τινος Φαρισαίου ἐστιαθῆναι ἐν Σαβ βάτῳ· οἱ δὲ παρετηροῦντο αὐτόν. Εἶτα διελθὼν, ὡς υδρωπικὸν ἐθεράπευσε, καὶ ὡς ἐδίδαξε μὴ τὰς πρωτο κλισίας ἐν τοῖς δείπνοις μεταδιώκειν, μηδὲ καλεῖν τοὺς ἀντικαλέσοντας, ἀλλὰ τοὺς ἀντιδοῦναι μη δυναμένους, ἐπιφέρει, ὅτι ἀκούσας τις τῶν συνανακειμένων ταῦτα εἶπε, Μακάριος όστις φάγεται ἄρτον ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ. Ὁ δὲ εἶπεν αὐτῷ· Ανθρωπός τις ἐποίησε δεῖπνον μέγα. Οὕτω δ' ὁ Λουκᾶς τὴν προτεθεῖσαν παραβολὴν ἀνέγραψεν εἰρῆσθαι ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος πρὸς τὸν εἰρηκότα, Μακάριος ὅστις φάγεται ἄρτον ἐν τῇ Πολλοῖς τισιν ἔδοξε τὴν αὐτὴν παραβολήν είναι ταύτην τε την παρά βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ· ὥστε ἐξ ἁπαντος ὁμολογεῖν ἑτέ ραν εἶναι ταύτην παρὰ τὴν πρώτην. Ἐπεὶ δὲ οὐκ ἀλλοτρία τυγχάνει οὐδ' αὕτη τῆς βασιλείας τῶν οὐ ρανῶν, περὶ ἧς ἡμῖν ὁ πᾶς ἐνέστηκε λόγος, ίδωμεν τί βούλεται καὶ τὰ διὰ ταύτην δηλούμενα. Τῶν συνα- τῷ Δουκᾷ, καὶ τὴν παρὰ τῷ Ματθαίῳ περὶ τοῦ γά μου διαλαμβάνουσαν, διὰ τὸ καὶ ἐκεῖ παραίτησιν τῶν κεκλημένων εὑρίσκεσθαι. Ο δὲ μὴ παρέργως, EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS - EXEGETICA. B Existimabit fortasse aliquis eamdem csee parabo-Δ Lam quam apud Matthaeum, in qua rex flil sul nup tias facit, servosque dimittit invitatum convivas. Veruntamen is qui non perfunctorio studio legerit, deprehendet mentis attentione parabolam hanc ab illa prorsus differre. Namque illa Matthæi coeloruin ante omnia regno ea quæ dicuntur comparat ; hic nihil ejusmodi fit. Illic convivii auctor regiam per- sonam gerit; bic privatus homo introducitur. Ibi muptias filii rex celebrat, bic simplex cœna est. Ibi multi legatione funguntur, bic unus vocator mitti tur. Ibi partim socordes venire neglexerunt, partim etiain servos contumeliis affectos interemerunt; bic unice obtendunt occupationem, ut se vocati excu- sent. Kursus ibi rex exercitum commovet adversus servorum suorum interfectores, hic homo quain- vis iratus recusantibus invitatis, nihil ejusmodi fa- cit : servo tamen suo mandat, ut pauperes et men- bris muillos et cæcos convocet. At ille qui ad filii nuptias invitat rex, fɔmnlis pluribus utitur: neque pauperes, membris mutilos, caros, claudos ad se cogit : haud enim regiis nuptiis tales interesse in - vitatos decuit. Tum e numero convivarum quem- dam indigna nuptiis veste indutum rex punit. De- nique quod est omnium potissimum, Matthæi para- hola intra templum dicta fuit, coram pontificibus sc populi senioribus concionante Domino : Lu«2 parabola in Galilæa domi cujusdam principis Pha- risæi privatam conam exhibet, convivante apud eum Servatore. Ergo Lucas sic prafatur parabola: nempe Jesum in ædes cujusdam e Pharisæis venisse ut Sabbato cibum sumeret; hos autern mentem illi intendisse. Tum narrat hydropici Irominis cu- rationem, atque uti Jesus docuerit quominus pri- mos accubitus in conviviis ambirent, neque invi- tarent eos a quibus vicissim invitandi forent, sed eos potius qui remunerari nequèrent. Addit, quem- dam e discumbentibus hæc audientem dixisse, Bea- tus qui panem comedet in regno Dei ! Jesuin autem sic orsum loqui : Homo quidam fecit cœnam magnam. Atque ita Lucas præsentem parabolam tradit nar- rutam a Servatore ei qui dixerat, Beatus qui panem comedel in regno Dei. Quare omnino fatetur diver- sam hanc esse a superiore parabolam. Sed tamen quia ne ipsa quidem a coelorum regno abhorret, D de quo omnis nobis iustitutus sermo est, videamus porro quid significent etiam ea quæ in hac propo- nantur. Unus recumbentium et convivantium cum Servatore in Pharisæi domo, serinonibus ejus commotus, beatum exclamat illum fore qui ad pa- sæpe verbis, excerptum. Primur. in præcedentibus dedimus ex catena anonymi auctoris in codice B. Alterum est hoc excerptum, ex catena Nicetæ in codice A. Tertium est in codice E, ex catena item Macarii Chrysocephali, qui cum Nicela congruit, præterquam initio, quod ita se habet : c etc. Compluribus visum est, eamdem esse parabolam tum quæ apud Lucam tum quæ apud Matthæum recitatur de nuptiis, quia et in hac altera excusatio- nem vocalorum comperimus. Veramtamon qui' haud · perfunctorio studio, etc. (65) Triplex est loci hujus Eusebiani, mutatis
They all began to excuse themselves as oneἬρξαντο ἀπὸ μιᾶς παραιτεῖσθαι πάντες
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Ἤρξαντο ἀπὸ μιᾶς παραιτεῖσθαι πάντες. Ἐπὶ τὸ λογικὸν συμπόσιον οὐκ ἀπήντησαν, φιλήδονοι μᾶλλον ὄντες ἢ φιλόθεοι, καὶ τῆς ὕλης ἢ τοῦ Θεοῦ· φιληδονίας μὲν γὰρ δεῖγμα γυνή· ἀγρὸς δὲ καὶ ζεύγη τῆς φιλοχρημοσύνης. Πολλοὺς μὲν οὖν κεκλῆσθαί φησι ἐπὶ τὸ μέγα δεῖπνον καὶ τὸ καθ’ ὅλης τῆς οἰκουμένης λογικὸν συμπόσιον τῶν ἱερῶν καὶ θείων Γραφῶν, μὴ μὴν τοὺς πάντας τῆς χάριτος ἐπιτυγχάνειν· ἀποστερεῖσθαι γὰρ αὐτῆς τῶν κεκλημένων τοὺς περὶ ἕτερα ἠσχολημένους. Περισπᾷν γὰρ καὶ ἀφέλκειν τῆς κλήσεως τὰς τοῦ βίου φροντίδας διδάσκει· ταύτας δ’ εἶναι διαφόρους ἢ γὰρ περὶ τὰ κτήματα καὶ ἀγροὺς ἀσχολούμενοι, ταῦτα τῆς κλήσεως προτετιμήκασιν, ὡς παραιτήσασθαι τολμῆσαι διὰ ταῦτα τὴν κλῆσιν·
ἐκ τῶν ἀλλοφύλων ἐθνῶν κληθέντες, οι πρὶν τὰς διανοίας κωφοί και τυφλοί, προθύμως ὑπήκουσαν· διὸ καὶ τοῦ μακαρισμοῦ τεύξονται. Δόξειεν (85) ἄν τις τὴν αὐτὴν εἶναι παραβολήν τῇ παρὰ τῷ Ματθαίῳ, ἐν ᾗ βασιλεύς ἐστι γάμους ποιών τῷ υἱῷ αὐτοῦ, καὶ δούλους ἀποστέλλων καλέσαι τοὺς κεκλημένους. Ὁ δὲ μὴ παρέργως προσέχων τῇ αναγνώσει εὕροι ἂν ἐπιστήσας τὸν νοῦν παντάπασιν Αλλοτριωμένην ταύτην ἐκείνης. Ἡ μὲν γὰρ παρὰ τῷ Ματθαίῳ πρῶτον ἀπάντων τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν παρέβαλε τὰ λεγόμενα· τοῦτο δ' ἐνταῦθα οὐ λέλεκται. Κἀκεῖ μὲν ἀφωμοίου τὸν κλήτορα βασιλεῖ, ἐνταῦθα δὲ ψιλόν ἄνθρωπον εἰσάγει· κἀκεῖ μὲν γάμους τῷ υἱῷ ὁ βασιλεὺς ἐτέλει, ἐνταῦθα δὲ ἁπλῶς δεῖπνον κἀκεῖ μὲν πολλοὶ ἀποστέλλονται, ἐνταῦθα δὲ εἰς μόν νος ἐπὶ τὴν κλῆσιν ἐκπέμπεται· κἀκεῖ οἱ μὲν ἀμελη σαντες οὐκ ἀπήντων, οἱ δὲ λοιποὶ καὶ τοὺς δούλους ὕβρισαν καὶ ἀπέκτειναν· ἐνταῦθα δὲ μόνον σκήπτον ται ἀσχολίαν, παραιτούμενοι τὴν κλῆσιν· ἐκεῖ πάλιν ὁ βασιλεὺς στράτευμα κινεῖ κατὰ τῶν ἀνηρηκότων τοὺς αὐτοῦ δούλους· ἐνταῦθα δὲ ὁ ἄνθρωπος ὀργισθεὶς ἐπὶ τῇ παραιτήσει τῶν κεκλημένων, οὐδὲν μὲν τοιοῦ τον ποιεί, τῷ δ' ἑαυτοῦ δούλῳ προστάττει πτωχούς καὶ ἀναπήρους καὶ τυφλοὺς εἰσαγαγεῖν. Ὁ δὲ ἐπὶ τοὺς γάμους τοῦ υἱοῦ συγκαλῶν βασιλεύς, δούλοις πλείοσιν ὑπερέταις χρώμενος, οὐ πτωχοὺς καὶ ἀνα- πήρους, ἀλλ' οὐδὲ τυφλοὺς καὶ χωλοὺς εἰσάγει· ἐπειδὴ μηδ' ἔπρεπεν ἐπικλήσεις γάμου βασιλικοῦ τοιούτους παρεῖναι· κληθέντων δὲ πολλῶν, τὸν ἀνάξια γάμου ἐνδεδυμένον ὁ βασιλεὺς τιμωρεῖται. Τὸ δὲ πάντων κεφαλαιωδέστατον, ὅτι ἡ μὲν παρὰ τῷ Ματθαίῳ τα ραβολὴ ἔνδον ἐν τῷ ἱερῷ λέλεκτο, πρὸς τοὺς ἀρχιερέας καὶ πρεσβυτέρους τοῦ λαοῦ διαλεγομένου τοῦ Σωτῆ ρος· ἡ δὲ παρὰ τῷ Λουκῇ ἐπὶ τῆς Γαλιλαίας ἐν οἰκίᾳ τινὸς ἄρχοντος Φαρισαίου ψιλὸν δεῖπνον κατασκευάζει, ἑστιωμένου παρ' αὐτῷ τοῦ Σωτῆρος. Προλέγει γοῦν τῆς προκειμένης παραβολῆς ὁ Λουκᾶς ταῦτα· ὅτι εἰσῆλθεν εἰς οἶκόν τινος Φαρισαίου ἐστιαθῆναι ἐν Σαβ βάτῳ· οἱ δὲ παρετηροῦντο αὐτόν. Εἶτα διελθὼν, ὡς υδρωπικὸν ἐθεράπευσε, καὶ ὡς ἐδίδαξε μὴ τὰς πρωτο κλισίας ἐν τοῖς δείπνοις μεταδιώκειν, μηδὲ καλεῖν τοὺς ἀντικαλέσοντας, ἀλλὰ τοὺς ἀντιδοῦναι μη δυναμένους, ἐπιφέρει, ὅτι ἀκούσας τις τῶν συνανακειμένων ταῦτα εἶπε, Μακάριος όστις φάγεται ἄρτον ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ. Ὁ δὲ εἶπεν αὐτῷ· Ανθρωπός τις ἐποίησε δεῖπνον μέγα. Οὕτω δ' ὁ Λουκᾶς τὴν προτεθεῖσαν παραβολὴν ἀνέγραψεν εἰρῆσθαι ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος πρὸς τὸν εἰρηκότα, Μακάριος ὅστις φάγεται ἄρτον ἐν τῇ Πολλοῖς τισιν ἔδοξε τὴν αὐτὴν παραβολήν είναι ταύτην τε την παρά βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ· ὥστε ἐξ ἁπαντος ὁμολογεῖν ἑτέ ραν εἶναι ταύτην παρὰ τὴν πρώτην. Ἐπεὶ δὲ οὐκ ἀλλοτρία τυγχάνει οὐδ' αὕτη τῆς βασιλείας τῶν οὐ ρανῶν, περὶ ἧς ἡμῖν ὁ πᾶς ἐνέστηκε λόγος, ίδωμεν τί βούλεται καὶ τὰ διὰ ταύτην δηλούμενα. Τῶν συνα- τῷ Δουκᾷ, καὶ τὴν παρὰ τῷ Ματθαίῳ περὶ τοῦ γά μου διαλαμβάνουσαν, διὰ τὸ καὶ ἐκεῖ παραίτησιν τῶν κεκλημένων εὑρίσκεσθαι. Ο δὲ μὴ παρέργως, EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS - EXEGETICA. B Existimabit fortasse aliquis eamdem csee parabo-Δ Lam quam apud Matthaeum, in qua rex flil sul nup tias facit, servosque dimittit invitatum convivas. Veruntamen is qui non perfunctorio studio legerit, deprehendet mentis attentione parabolam hanc ab illa prorsus differre. Namque illa Matthæi coeloruin ante omnia regno ea quæ dicuntur comparat ; hic nihil ejusmodi fit. Illic convivii auctor regiam per- sonam gerit; bic privatus homo introducitur. Ibi muptias filii rex celebrat, bic simplex cœna est. Ibi multi legatione funguntur, bic unus vocator mitti tur. Ibi partim socordes venire neglexerunt, partim etiain servos contumeliis affectos interemerunt; bic unice obtendunt occupationem, ut se vocati excu- sent. Kursus ibi rex exercitum commovet adversus servorum suorum interfectores, hic homo quain- vis iratus recusantibus invitatis, nihil ejusmodi fa- cit : servo tamen suo mandat, ut pauperes et men- bris muillos et cæcos convocet. At ille qui ad filii nuptias invitat rex, fɔmnlis pluribus utitur: neque pauperes, membris mutilos, caros, claudos ad se cogit : haud enim regiis nuptiis tales interesse in - vitatos decuit. Tum e numero convivarum quem- dam indigna nuptiis veste indutum rex punit. De- nique quod est omnium potissimum, Matthæi para- hola intra templum dicta fuit, coram pontificibus sc populi senioribus concionante Domino : Lu«2 parabola in Galilæa domi cujusdam principis Pha- risæi privatam conam exhibet, convivante apud eum Servatore. Ergo Lucas sic prafatur parabola: nempe Jesum in ædes cujusdam e Pharisæis venisse ut Sabbato cibum sumeret; hos autern mentem illi intendisse. Tum narrat hydropici Irominis cu- rationem, atque uti Jesus docuerit quominus pri- mos accubitus in conviviis ambirent, neque invi- tarent eos a quibus vicissim invitandi forent, sed eos potius qui remunerari nequèrent. Addit, quem- dam e discumbentibus hæc audientem dixisse, Bea- tus qui panem comedet in regno Dei ! Jesuin autem sic orsum loqui : Homo quidam fecit cœnam magnam. Atque ita Lucas præsentem parabolam tradit nar- rutam a Servatore ei qui dixerat, Beatus qui panem comedel in regno Dei. Quare omnino fatetur diver- sam hanc esse a superiore parabolam. Sed tamen quia ne ipsa quidem a coelorum regno abhorret, D de quo omnis nobis iustitutus sermo est, videamus porro quid significent etiam ea quæ in hac propo- nantur. Unus recumbentium et convivantium cum Servatore in Pharisæi domo, serinonibus ejus commotus, beatum exclamat illum fore qui ad pa- sæpe verbis, excerptum. Primur. in præcedentibus dedimus ex catena anonymi auctoris in codice B. Alterum est hoc excerptum, ex catena Nicetæ in codice A. Tertium est in codice E, ex catena item Macarii Chrysocephali, qui cum Nicela congruit, præterquam initio, quod ita se habet : c etc. Compluribus visum est, eamdem esse parabolam tum quæ apud Lucam tum quæ apud Matthæum recitatur de nuptiis, quia et in hac altera excusatio- nem vocalorum comperimus. Veramtamon qui' haud · perfunctorio studio, etc. (65) Triplex est loci hujus Eusebiani, mutatis
PG 24:576ἢ περὶ τὰς τοῦ βίου πραγματείας κατατριβόμενοι· ἢ δεσμῷ γάμων καὶ παίδων ἐμπεπλεγμένοι· ἤ τισιν ἄλλοις τοιούτοις φροντίσμασιν ἠσχολημένοι. Ταῦτα γὰρ καὶ τοιαῦτα ἐπάγειν καὶ περιέλκειν εἴωθε τοὺς διὰ ταῦτα τὴν χάριν παραιτεῖσθαι τολμῶντας, καὶ τὸν κλήτορα, καὶ τὸ τῆς καινῆς διαθήκης συμπόσιον, καὶ τὴν λογικὴν τροφήν· ὧν ἁπάντων ἐστέρησαν ἑαυτοὺς, κατὰ μὲν τὴν ἀποδοθεῖσαν ἑρμηνείαν, οἱ προτιμήσαντες τῆς οὐρανίου κλήσεως τὰ ἡδέα τοῦ παρόντος βίου, πλοῦτον δηλαδὴ καὶ πραγματείας καὶ γάμον, καὶ διὰ ταῦτα τὴν χάριν παραιτησάμενοι· κατὰ δ’ ἑτέραν ἐκδοχὴν οἱ πρῶτοι τῆς κλήσεως ἠξιωμένοι, οὗτοι δ’ ἦσαν οἱ ἐκ περιτομῆς, οἳ δὴ προφάσει τῆς περὶ τὸ κρεῖττον ἀσχολίας τὴν κλῆσιν ὕβρισαν. Ὡς γὰρ ἔχοντες ἀγροὺς τὰ παρ’ αὐτοῖς ἀμφιλαφῆ ἀναγνώσματα, καὶ ὡς βόας ἀροτῆρας κεκτημένοι τοὺς παρ’ αὐτοῖς προφήτας, καὶ ὡς ἂν σοφίᾳ τινὶ οἷα δὴ γυναικὶ συμβιοῦντες, τὴν εὐαγγελικὴν ἐξευτέλισαν χάριν. Ἐπειδὴ δὲ ἦσαν οὕτω παχεῖς τὴν καρδίαν, ἐξυφαίνει παραβολὴν ἀποχρώντως ἔχουσαν εἰς παράδειξιν τῆς ἐπ’ αὐτοῖς ἐσομένης οἰκονομίας·
ἐκ τῶν ἀλλοφύλων ἐθνῶν κληθέντες, οι πρὶν τὰς διανοίας κωφοί και τυφλοί, προθύμως ὑπήκουσαν· διὸ καὶ τοῦ μακαρισμοῦ τεύξονται. Δόξειεν (85) ἄν τις τὴν αὐτὴν εἶναι παραβολήν τῇ παρὰ τῷ Ματθαίῳ, ἐν ᾗ βασιλεύς ἐστι γάμους ποιών τῷ υἱῷ αὐτοῦ, καὶ δούλους ἀποστέλλων καλέσαι τοὺς κεκλημένους. Ὁ δὲ μὴ παρέργως προσέχων τῇ αναγνώσει εὕροι ἂν ἐπιστήσας τὸν νοῦν παντάπασιν Αλλοτριωμένην ταύτην ἐκείνης. Ἡ μὲν γὰρ παρὰ τῷ Ματθαίῳ πρῶτον ἀπάντων τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν παρέβαλε τὰ λεγόμενα· τοῦτο δ' ἐνταῦθα οὐ λέλεκται. Κἀκεῖ μὲν ἀφωμοίου τὸν κλήτορα βασιλεῖ, ἐνταῦθα δὲ ψιλόν ἄνθρωπον εἰσάγει· κἀκεῖ μὲν γάμους τῷ υἱῷ ὁ βασιλεὺς ἐτέλει, ἐνταῦθα δὲ ἁπλῶς δεῖπνον κἀκεῖ μὲν πολλοὶ ἀποστέλλονται, ἐνταῦθα δὲ εἰς μόν νος ἐπὶ τὴν κλῆσιν ἐκπέμπεται· κἀκεῖ οἱ μὲν ἀμελη σαντες οὐκ ἀπήντων, οἱ δὲ λοιποὶ καὶ τοὺς δούλους ὕβρισαν καὶ ἀπέκτειναν· ἐνταῦθα δὲ μόνον σκήπτον ται ἀσχολίαν, παραιτούμενοι τὴν κλῆσιν· ἐκεῖ πάλιν ὁ βασιλεὺς στράτευμα κινεῖ κατὰ τῶν ἀνηρηκότων τοὺς αὐτοῦ δούλους· ἐνταῦθα δὲ ὁ ἄνθρωπος ὀργισθεὶς ἐπὶ τῇ παραιτήσει τῶν κεκλημένων, οὐδὲν μὲν τοιοῦ τον ποιεί, τῷ δ' ἑαυτοῦ δούλῳ προστάττει πτωχούς καὶ ἀναπήρους καὶ τυφλοὺς εἰσαγαγεῖν. Ὁ δὲ ἐπὶ τοὺς γάμους τοῦ υἱοῦ συγκαλῶν βασιλεύς, δούλοις πλείοσιν ὑπερέταις χρώμενος, οὐ πτωχοὺς καὶ ἀνα- πήρους, ἀλλ' οὐδὲ τυφλοὺς καὶ χωλοὺς εἰσάγει· ἐπειδὴ μηδ' ἔπρεπεν ἐπικλήσεις γάμου βασιλικοῦ τοιούτους παρεῖναι· κληθέντων δὲ πολλῶν, τὸν ἀνάξια γάμου ἐνδεδυμένον ὁ βασιλεὺς τιμωρεῖται. Τὸ δὲ πάντων κεφαλαιωδέστατον, ὅτι ἡ μὲν παρὰ τῷ Ματθαίῳ τα ραβολὴ ἔνδον ἐν τῷ ἱερῷ λέλεκτο, πρὸς τοὺς ἀρχιερέας καὶ πρεσβυτέρους τοῦ λαοῦ διαλεγομένου τοῦ Σωτῆ ρος· ἡ δὲ παρὰ τῷ Λουκῇ ἐπὶ τῆς Γαλιλαίας ἐν οἰκίᾳ τινὸς ἄρχοντος Φαρισαίου ψιλὸν δεῖπνον κατασκευάζει, ἑστιωμένου παρ' αὐτῷ τοῦ Σωτῆρος. Προλέγει γοῦν τῆς προκειμένης παραβολῆς ὁ Λουκᾶς ταῦτα· ὅτι εἰσῆλθεν εἰς οἶκόν τινος Φαρισαίου ἐστιαθῆναι ἐν Σαβ βάτῳ· οἱ δὲ παρετηροῦντο αὐτόν. Εἶτα διελθὼν, ὡς υδρωπικὸν ἐθεράπευσε, καὶ ὡς ἐδίδαξε μὴ τὰς πρωτο κλισίας ἐν τοῖς δείπνοις μεταδιώκειν, μηδὲ καλεῖν τοὺς ἀντικαλέσοντας, ἀλλὰ τοὺς ἀντιδοῦναι μη δυναμένους, ἐπιφέρει, ὅτι ἀκούσας τις τῶν συνανακειμένων ταῦτα εἶπε, Μακάριος όστις φάγεται ἄρτον ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ. Ὁ δὲ εἶπεν αὐτῷ· Ανθρωπός τις ἐποίησε δεῖπνον μέγα. Οὕτω δ' ὁ Λουκᾶς τὴν προτεθεῖσαν παραβολὴν ἀνέγραψεν εἰρῆσθαι ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος πρὸς τὸν εἰρηκότα, Μακάριος ὅστις φάγεται ἄρτον ἐν τῇ Πολλοῖς τισιν ἔδοξε τὴν αὐτὴν παραβολήν είναι ταύτην τε την παρά βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ· ὥστε ἐξ ἁπαντος ὁμολογεῖν ἑτέ ραν εἶναι ταύτην παρὰ τὴν πρώτην. Ἐπεὶ δὲ οὐκ ἀλλοτρία τυγχάνει οὐδ' αὕτη τῆς βασιλείας τῶν οὐ ρανῶν, περὶ ἧς ἡμῖν ὁ πᾶς ἐνέστηκε λόγος, ίδωμεν τί βούλεται καὶ τὰ διὰ ταύτην δηλούμενα. Τῶν συνα- τῷ Δουκᾷ, καὶ τὴν παρὰ τῷ Ματθαίῳ περὶ τοῦ γά μου διαλαμβάνουσαν, διὰ τὸ καὶ ἐκεῖ παραίτησιν τῶν κεκλημένων εὑρίσκεσθαι. Ο δὲ μὴ παρέργως, EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS - EXEGETICA. B Existimabit fortasse aliquis eamdem csee parabo-Δ Lam quam apud Matthaeum, in qua rex flil sul nup tias facit, servosque dimittit invitatum convivas. Veruntamen is qui non perfunctorio studio legerit, deprehendet mentis attentione parabolam hanc ab illa prorsus differre. Namque illa Matthæi coeloruin ante omnia regno ea quæ dicuntur comparat ; hic nihil ejusmodi fit. Illic convivii auctor regiam per- sonam gerit; bic privatus homo introducitur. Ibi muptias filii rex celebrat, bic simplex cœna est. Ibi multi legatione funguntur, bic unus vocator mitti tur. Ibi partim socordes venire neglexerunt, partim etiain servos contumeliis affectos interemerunt; bic unice obtendunt occupationem, ut se vocati excu- sent. Kursus ibi rex exercitum commovet adversus servorum suorum interfectores, hic homo quain- vis iratus recusantibus invitatis, nihil ejusmodi fa- cit : servo tamen suo mandat, ut pauperes et men- bris muillos et cæcos convocet. At ille qui ad filii nuptias invitat rex, fɔmnlis pluribus utitur: neque pauperes, membris mutilos, caros, claudos ad se cogit : haud enim regiis nuptiis tales interesse in - vitatos decuit. Tum e numero convivarum quem- dam indigna nuptiis veste indutum rex punit. De- nique quod est omnium potissimum, Matthæi para- hola intra templum dicta fuit, coram pontificibus sc populi senioribus concionante Domino : Lu«2 parabola in Galilæa domi cujusdam principis Pha- risæi privatam conam exhibet, convivante apud eum Servatore. Ergo Lucas sic prafatur parabola: nempe Jesum in ædes cujusdam e Pharisæis venisse ut Sabbato cibum sumeret; hos autern mentem illi intendisse. Tum narrat hydropici Irominis cu- rationem, atque uti Jesus docuerit quominus pri- mos accubitus in conviviis ambirent, neque invi- tarent eos a quibus vicissim invitandi forent, sed eos potius qui remunerari nequèrent. Addit, quem- dam e discumbentibus hæc audientem dixisse, Bea- tus qui panem comedet in regno Dei ! Jesuin autem sic orsum loqui : Homo quidam fecit cœnam magnam. Atque ita Lucas præsentem parabolam tradit nar- rutam a Servatore ei qui dixerat, Beatus qui panem comedel in regno Dei. Quare omnino fatetur diver- sam hanc esse a superiore parabolam. Sed tamen quia ne ipsa quidem a coelorum regno abhorret, D de quo omnis nobis iustitutus sermo est, videamus porro quid significent etiam ea quæ in hac propo- nantur. Unus recumbentium et convivantium cum Servatore in Pharisæi domo, serinonibus ejus commotus, beatum exclamat illum fore qui ad pa- sæpe verbis, excerptum. Primur. in præcedentibus dedimus ex catena anonymi auctoris in codice B. Alterum est hoc excerptum, ex catena Nicetæ in codice A. Tertium est in codice E, ex catena item Macarii Chrysocephali, qui cum Nicela congruit, præterquam initio, quod ita se habet : c etc. Compluribus visum est, eamdem esse parabolam tum quæ apud Lucam tum quæ apud Matthæum recitatur de nuptiis, quia et in hac altera excusatio- nem vocalorum comperimus. Veramtamon qui' haud · perfunctorio studio, etc. (65) Triplex est loci hujus Eusebiani, mutatis
PG 24:577πρὸς γὰρ τὸ μακάριος ἔσῃ ἀποβλέπων, καὶ πρὸς τὸ ἀνταποδοθήσεταί σοι ἐν τῇ ἀναστάσει τῶν δικαίων, ὁ συνανακείμενος μακαρίζει τὸν μέλλοντα καταξιοῦσθαι τοῦ ἐν τῇ βασιλείᾳ ἄρτου. Οὗτος δὲ ἦν ὁ κατ’ ἀνταπόδοσιν τῆς εἰς τοὺς πτωχοὺς φιλανθρωπίας, ἐν τῇ ἀναστάσει τῶν δικαίων ἀποδοθησόμενος τῷ μακαριζομένῳ, τῆς ἀναστάσεως καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ βασιλείας μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς νοουμένης. Πρὸς οὖν τὸν εἰρηκότα, Μακάριος ὅστις φάγεται ἄρτον ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ, τίς ἂν γένοιτο οὗτος ὁ μακάριος, διὰ τῆς παραβολῆς ὁ Σωτὴρ παρίστησιν. Ἐπειδὴ τοίνυν ἐκλήθησαν πολλοὶ εἰς τὸ πάντα ἕτοιμα φέρον δεῖπνον «τῆς γὰρ βασιλείας ἀξίως ὁ οἰκοδεσπότης τὸ τοιοῦτον ποιεῖ δεῖπνον», παρῃτήσαντο δὲ τὴν χάριν, περὶ μὲν τούτων ἀπόφασις ἐξενήνεκται ἡ φήσασα ὅτι· Οὐδεὶς τῶν ἀνδρῶν ἐκείνων τῶν κεκλημένων, καὶ διὰ τὰς βιωτικὰς ἀσχολίας παραιτησαμένων, γεύσεταί μου τοῦ δείπνου·
νακειμένων τις τῷ Σωτῆρι ἐν τῇ τοῦ Φαρισαίου οἰκίᾳ καὶ συνεστιωμένων, ἐκ τῶν αὐτοῦ λόγων κινηθείς, μακαρίζει τὸν καταξιωθησόμενον φαγεῖν ἄρτον ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ. Οἶμαι δ' αὐτὸν τοῦτο εἰρηκέναι διὰ τὸ φάναι τὸν Σωτῆρα τῷ κεκληκότι αὐτόν· Οταν ποιῇς ἄριστον, μὴ πλουσίους κάλει, ἀλλὰ πτωχούς, καὶ μακάριος ἔσῃ. Πρὸς τοῦτον οὖν φησιν· Αν θρωπός τις εποιήσε δεῖπνον μέγα, καὶ τὰ ἑξῆς. ἄρξαντο ἀπὸ μιᾶς παραιτεῖσθαι πάντες. Επὶ τὸ λογικὸν συμπόσιον οὐκ ἀπήντησαν, φιλή- δονοι μᾶλλον ὄντες ἢ φιλόθεοι, καὶ τῆς ὕλης ἢ τοῦ Θεοῦ· φιληδονίας μὲν γὰρ δεῖγμα γυνή· ἀγρὸς δὲ καὶ ζεύγη τῆς φιλοχρημοσύνης. Πολλοὺς μὲν οὖν κεκλῆ σθαί φησι ἐπὶ τὸ μέγα δείπνον καὶ τὸ καθ' ὅλης τῆς οἰ- κουμένης λογικὸν συμπόσιον τῶν ἱερῶν καὶ θείων Γρα- φῶν, μὴ μὴν τοὺς πάντας τῆς χάριτος ἐπιτυγχάνειν· Β ἀποστερεῖσθαι γὰρ αὐτῆς τῶν κεκλημένων τοὺς περὶ Έτερα ἡσχολημένους. Περισπάν γὰρ καὶ ἀφέλκειν τῆς κλήσεως τὰς τοῦ βίου φροντίδας διδάσκει· ταύτας δ' εἶναι διαφόρους· ἡ γὰρ περὶ τὰ κτήματα καὶ ἀγροὺς ἀσχολούμενοι, ταῦτα τῆς κλήσεως προτετιμήκασιν, ὡς παραιτήσασθαι τολμήσαι διὰ ταῦτα τὴν κλῆσιν· ἡ περὶ τὰς τοῦ βίου πραγματείας κατατριβόμενοι· ἢ δεσμῷ γάμων καὶ παίδων ἐμπεπλεγμένοι· ή τισιν ἄλλοις τοιούτοις φροντίσμασιν ήσχολημένοι. Ταῦτα γὰρ καὶ τοιαῦτα ἐπάγειν καὶ περιέχειν εἴωθε τοὺς διὰ ταῦτα τὴν χάριν παραιτεῖσθαι τολμώντας, καὶ τὸν κλήτορα, καὶ τὸ τῆς καινῆς διαθήκης συμπόσιον, καὶ τὴν λογικὴν τροφὴν· ὧν ἁπάντων ἐστέρησαν ἑαυ- τοὺς, κατὰ μὲν τὴν ἀποδοθεῖσαν ἑρμηνείαν, οἱ προσ τιμήσαντες τῆς οὐρανίου κλήσεως τὰ ἡδέα τοῦ παρ όντος βίου, πλοῦτον δηλαδὴ καὶ πραγματείας καὶ γάμον, καὶ διὰ ταῦτα τὴν χάριν παραιτησάμενοι· κατὰ δ᾽ ἑτέραν ἐκδοχὴν οἱ πρῶτοι τῆς κλήσεως ήξιω- μένοι, οὗτοι δ᾽ ἦσαν οἱ ἐκ περιτομῆς, οἱ δὴ προφάσει τῆς περὶ τὸ κρεῖττον ἀσχολίας τὴν κλήσιν ὕβρισαν. ὡς γὰρ ἔχοντες ἀγροὺς τὰ παρ' αὐτοῖς ἀμφιλαφή ἀναγνώσματα, καὶ ὡς βόας ἀροτῆρας κεκτημένοι τους - παρ' αὐτοῖς προφήτας, καὶ ὡς ἂν σοφίᾳ τιγὶ οἷα δὴ γυναικὶ συμβιούντες, τὴν εὐαγγελικὴν ἐξευτέλισαν χάριν. — Ἐπειδὴ δὲ ἦσαν οὕτω παχείς τὴν καρδίαν, εξυφαίνει παραβολὴν ἀποχρώντως ἔχουσαν εἰς παρά δειξιν τῆς ἐπ' αὐτοῖς ἐσομένης οἰκονομίας· πρὸς γὰρ τὸ μακάριος ἔσῃ ἀποβλέπων, καὶ πρὸς τὸ ἀνταπο δοθήσεται σοι ἐν τῇ ἀναστάσει τῶν δικαίων, ὁ συνανακείμενος μακαρίζει τὸν μέλλοντα καταξιοῦσθαι τοῦ ἐν τῇ βασιλείᾳ ἄρτου. Οὗτος δὲ ἦν ὁ κατ᾽ ἀντ απόδοσιν τῆς εἰς τοὺς πτωχοὺς φιλανθρωπίας, ἐν τῇ ἀναστάσει τῶν δικαίων ἀποδοθησόμενος τῷ μακαρι ζομένων, τῆς ἀναστάσεως καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ βασιλείας μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς νοουμένης. Πρὸς οὖν τὸν εἰρη- κότα, Μακάριος ὅστις φάγεται ἄρτον ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ, τίς ἂν γένοιτο οὗτος ὁ μακάριος, διὰ τῆς παραβολῆς ὁ Σωτὴρ παρίστησιν. - Ἐπειδὴ τοίνυν ἐκλήθησαν πολλοὶ εἰς τὸ πάντα Έτοιμα φέρον δεῖπνον (τῆς γὰρ βασιλείας ἀξίως ὁ οἰ- κοδεσπότης τὸ τοιοῦτον ποιεῖ δείπνον), παρῃτήσαντο δὲ τὴν χάριν, περὶ μὲν τούτων ἀπόφασις εξενήνεκται ** Εt- COMMENTARIA IN LUCAM. admissus. Puto autem hoc dictum fuisse, quia Servator invitanti se dixerat : Cum prandium fece- ris, nuli divites vocare, sed pauperes, ut beatus sis. Huic ergo respondeus ait : Homo quidam fecit ca nam magnam, et reliqua. A nem manducandum in regno Dei dignanter fuerit Caperunt simul omnes excusare. Ad rationale convivium non venerunt, quia vo- Ιuptatum potius atque materia quam Dei amatores erant. Nain voluptatis argumentum uxor; ager au- tem ac boves, avaritiæ. Multos itaque vocatos dicit ad magnam cœnam, el rationale per universum orbem convivium sacrarum ac divinarum Scriptura- rum, non tamen omnes gratia potiri, qua vorati Luc. xiv, 18. D privantur quia rebus aliis curam impendunt. enim distrahere atque avertere a vocatione sollici- tudines mundi docet, quæ variæ sunt: nam vel possessionibus agrisque intenti, eas res vocationi anteferunt; ita ut excusare se vocati idcirco au- deant. Vel vitæ negotiis alteruntur, vel nuptiarum ac liberorum vinculis implicantur, vel aliis hujus- modi curis dediti sunt. Hæc enim et alia hujusmodi abducere ac distrahere solent eos qui gratiam re- pudiare, vocantemque, nec non novi foederis con- vivium, et intellectualem escam, audent. Quibus omnibus semnet orbaverunt, secundum hanc quidem interpretationem, ii qui caelesti vocationi jucundi tates bujus mundi prætulerunt, divitias nimirum, negotia et nuptias; quorum causa gratiam recu- sarunt. Secundum aliam vero interpretationem, priores illi dignanter vocati, id est populus circum- cisus, qui melioris instituti pretextu vocationem spreverunt. Nam quasi agros haberent copiosas suas Scripturas, et boum arantium instar prophetas suos, et cum sapientia sua veluti uxore conviven- les, evangelicem gratiam despuerunt. — Quia vero tantopere rudi corde erant, nectit parabulam ido- neam demonstrando futuram apud ipsos gerenda- rum rerum rationem. Namque ad illa verba beatus eris atque ad illa retribuetur tibi in resurrectione justorum, respiciens conviva, beatum appellat eum qui in regno dignus erit vesci pane. Porro hic in- telligitur qui dandus erit remunerandi causa beni- gnitatem pauperibus exhibitam ; quique in resur- rectione justorum retribuendus est beato illi : nam resurrectio idem esse intelligitur ac regnum Dei. Dicenti ergo, Beatus qui manducal panem in regno Dei, parabolam exponit Servator docens quisnam sit ille treatus. - Quoniam itaque vocati sunt multi ad paratam cœnam (nam pro dignitate regni sui paterfamilias coenam hujusmodi facit, sed gratiam repudiarunt, de his lata sententia fuit dicendo: Neminem viro-
PG 24:578ἑτέρους δ’ ἀντὶ τούτων τοὺς μὴ περιπεπλεγμένους ταῖς τοῦ βίου πραγματίαις, καταξιωθήσεσθαί φησι τοῦ μακαρίου δείπνου, πτωχούς τινας καὶ τυφλοὺς καὶ ἀναπήρους, τοὺς μηδαμῶς παραιτησαμένους τὴν κλῆσιν, διὰ τὸ μήτε ἀγοράζειν, μήτε πιπράσκειν, μήτε γάμῳ σχολάζειν, μήθ’ ὑφ’ ἑτέρων τινῶν τοιούτων περιέλκεσθαι, προθύμως δὲ καὶ ἑτοίμως καταδέχεσθαι τὴν χάριν· οὓς ὁ καλέσας πρῶτον μὲν ὑγιεῖς καταστήσει, οἷός τε ὢν ῥᾳδίως πᾶσαν νόσον καὶ πᾶσαν μαλακίαν θεραπεύειν· ἔπειτα, ετξ. «υτ ξολ. ». Ὧν ἁπάντων ἐστέρησαν ἑαυτοὺς οἱ παραιτησάμενοι, τῆς Ἰουδαίων συναγωγῆς οἱ ἄρχοντες· μεθ’ οὓς ἡ πληθὺς ὑπήκουσεν, ὡς πλατείαις πόλεως τῇ κατὰ νόμον πολιτείᾳ ζῶσα. Τάχα δὲ διὰ τούτων τοὺς ἐξ ἐθνῶν ᾐνίττετο, τῷ αὐτοῦ λόγῳ προσιέναι μέλλοντας. Τοιοῦτοι δὲ ὑπῆρχον οἱ πρὶν εἰδωλολάτραι ὑπὸ δαιμόνων πονηρῶν τὰς ψυχὰς λελωβημένοι· οὓς ἀκολούθως τῇ ἐπαγγελίᾳ ὑποδεξάμενος ὁ ἑστιάτωρ, πρῶτα μὲν σώους καὶ ὑγιεῖς ἀποκαταστήσει, ἀνοίξας τυφλῶν ὀφθαλμοὺς, πᾶσάν τε νόσον καὶ πᾶσαν μαλακίαν τῶν ψυχῶν αὐτῶν ἰασάμενος· ἔπειτα τὸ πνευματικὸν αὐτοῖς παραθήσει δεῖπνον.
νακειμένων τις τῷ Σωτῆρι ἐν τῇ τοῦ Φαρισαίου οἰκίᾳ καὶ συνεστιωμένων, ἐκ τῶν αὐτοῦ λόγων κινηθείς, μακαρίζει τὸν καταξιωθησόμενον φαγεῖν ἄρτον ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ. Οἶμαι δ' αὐτὸν τοῦτο εἰρηκέναι διὰ τὸ φάναι τὸν Σωτῆρα τῷ κεκληκότι αὐτόν· Οταν ποιῇς ἄριστον, μὴ πλουσίους κάλει, ἀλλὰ πτωχούς, καὶ μακάριος ἔσῃ. Πρὸς τοῦτον οὖν φησιν· Αν θρωπός τις εποιήσε δεῖπνον μέγα, καὶ τὰ ἑξῆς. ἄρξαντο ἀπὸ μιᾶς παραιτεῖσθαι πάντες. Επὶ τὸ λογικὸν συμπόσιον οὐκ ἀπήντησαν, φιλή- δονοι μᾶλλον ὄντες ἢ φιλόθεοι, καὶ τῆς ὕλης ἢ τοῦ Θεοῦ· φιληδονίας μὲν γὰρ δεῖγμα γυνή· ἀγρὸς δὲ καὶ ζεύγη τῆς φιλοχρημοσύνης. Πολλοὺς μὲν οὖν κεκλῆ σθαί φησι ἐπὶ τὸ μέγα δείπνον καὶ τὸ καθ' ὅλης τῆς οἰ- κουμένης λογικὸν συμπόσιον τῶν ἱερῶν καὶ θείων Γρα- φῶν, μὴ μὴν τοὺς πάντας τῆς χάριτος ἐπιτυγχάνειν· Β ἀποστερεῖσθαι γὰρ αὐτῆς τῶν κεκλημένων τοὺς περὶ Έτερα ἡσχολημένους. Περισπάν γὰρ καὶ ἀφέλκειν τῆς κλήσεως τὰς τοῦ βίου φροντίδας διδάσκει· ταύτας δ' εἶναι διαφόρους· ἡ γὰρ περὶ τὰ κτήματα καὶ ἀγροὺς ἀσχολούμενοι, ταῦτα τῆς κλήσεως προτετιμήκασιν, ὡς παραιτήσασθαι τολμήσαι διὰ ταῦτα τὴν κλῆσιν· ἡ περὶ τὰς τοῦ βίου πραγματείας κατατριβόμενοι· ἢ δεσμῷ γάμων καὶ παίδων ἐμπεπλεγμένοι· ή τισιν ἄλλοις τοιούτοις φροντίσμασιν ήσχολημένοι. Ταῦτα γὰρ καὶ τοιαῦτα ἐπάγειν καὶ περιέχειν εἴωθε τοὺς διὰ ταῦτα τὴν χάριν παραιτεῖσθαι τολμώντας, καὶ τὸν κλήτορα, καὶ τὸ τῆς καινῆς διαθήκης συμπόσιον, καὶ τὴν λογικὴν τροφὴν· ὧν ἁπάντων ἐστέρησαν ἑαυ- τοὺς, κατὰ μὲν τὴν ἀποδοθεῖσαν ἑρμηνείαν, οἱ προσ τιμήσαντες τῆς οὐρανίου κλήσεως τὰ ἡδέα τοῦ παρ όντος βίου, πλοῦτον δηλαδὴ καὶ πραγματείας καὶ γάμον, καὶ διὰ ταῦτα τὴν χάριν παραιτησάμενοι· κατὰ δ᾽ ἑτέραν ἐκδοχὴν οἱ πρῶτοι τῆς κλήσεως ήξιω- μένοι, οὗτοι δ᾽ ἦσαν οἱ ἐκ περιτομῆς, οἱ δὴ προφάσει τῆς περὶ τὸ κρεῖττον ἀσχολίας τὴν κλήσιν ὕβρισαν. ὡς γὰρ ἔχοντες ἀγροὺς τὰ παρ' αὐτοῖς ἀμφιλαφή ἀναγνώσματα, καὶ ὡς βόας ἀροτῆρας κεκτημένοι τους - παρ' αὐτοῖς προφήτας, καὶ ὡς ἂν σοφίᾳ τιγὶ οἷα δὴ γυναικὶ συμβιούντες, τὴν εὐαγγελικὴν ἐξευτέλισαν χάριν. — Ἐπειδὴ δὲ ἦσαν οὕτω παχείς τὴν καρδίαν, εξυφαίνει παραβολὴν ἀποχρώντως ἔχουσαν εἰς παρά δειξιν τῆς ἐπ' αὐτοῖς ἐσομένης οἰκονομίας· πρὸς γὰρ τὸ μακάριος ἔσῃ ἀποβλέπων, καὶ πρὸς τὸ ἀνταπο δοθήσεται σοι ἐν τῇ ἀναστάσει τῶν δικαίων, ὁ συνανακείμενος μακαρίζει τὸν μέλλοντα καταξιοῦσθαι τοῦ ἐν τῇ βασιλείᾳ ἄρτου. Οὗτος δὲ ἦν ὁ κατ᾽ ἀντ απόδοσιν τῆς εἰς τοὺς πτωχοὺς φιλανθρωπίας, ἐν τῇ ἀναστάσει τῶν δικαίων ἀποδοθησόμενος τῷ μακαρι ζομένων, τῆς ἀναστάσεως καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ βασιλείας μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς νοουμένης. Πρὸς οὖν τὸν εἰρη- κότα, Μακάριος ὅστις φάγεται ἄρτον ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ, τίς ἂν γένοιτο οὗτος ὁ μακάριος, διὰ τῆς παραβολῆς ὁ Σωτὴρ παρίστησιν. - Ἐπειδὴ τοίνυν ἐκλήθησαν πολλοὶ εἰς τὸ πάντα Έτοιμα φέρον δεῖπνον (τῆς γὰρ βασιλείας ἀξίως ὁ οἰ- κοδεσπότης τὸ τοιοῦτον ποιεῖ δείπνον), παρῃτήσαντο δὲ τὴν χάριν, περὶ μὲν τούτων ἀπόφασις εξενήνεκται ** Εt- COMMENTARIA IN LUCAM. admissus. Puto autem hoc dictum fuisse, quia Servator invitanti se dixerat : Cum prandium fece- ris, nuli divites vocare, sed pauperes, ut beatus sis. Huic ergo respondeus ait : Homo quidam fecit ca nam magnam, et reliqua. A nem manducandum in regno Dei dignanter fuerit Caperunt simul omnes excusare. Ad rationale convivium non venerunt, quia vo- Ιuptatum potius atque materia quam Dei amatores erant. Nain voluptatis argumentum uxor; ager au- tem ac boves, avaritiæ. Multos itaque vocatos dicit ad magnam cœnam, el rationale per universum orbem convivium sacrarum ac divinarum Scriptura- rum, non tamen omnes gratia potiri, qua vorati Luc. xiv, 18. D privantur quia rebus aliis curam impendunt. enim distrahere atque avertere a vocatione sollici- tudines mundi docet, quæ variæ sunt: nam vel possessionibus agrisque intenti, eas res vocationi anteferunt; ita ut excusare se vocati idcirco au- deant. Vel vitæ negotiis alteruntur, vel nuptiarum ac liberorum vinculis implicantur, vel aliis hujus- modi curis dediti sunt. Hæc enim et alia hujusmodi abducere ac distrahere solent eos qui gratiam re- pudiare, vocantemque, nec non novi foederis con- vivium, et intellectualem escam, audent. Quibus omnibus semnet orbaverunt, secundum hanc quidem interpretationem, ii qui caelesti vocationi jucundi tates bujus mundi prætulerunt, divitias nimirum, negotia et nuptias; quorum causa gratiam recu- sarunt. Secundum aliam vero interpretationem, priores illi dignanter vocati, id est populus circum- cisus, qui melioris instituti pretextu vocationem spreverunt. Nam quasi agros haberent copiosas suas Scripturas, et boum arantium instar prophetas suos, et cum sapientia sua veluti uxore conviven- les, evangelicem gratiam despuerunt. — Quia vero tantopere rudi corde erant, nectit parabulam ido- neam demonstrando futuram apud ipsos gerenda- rum rerum rationem. Namque ad illa verba beatus eris atque ad illa retribuetur tibi in resurrectione justorum, respiciens conviva, beatum appellat eum qui in regno dignus erit vesci pane. Porro hic in- telligitur qui dandus erit remunerandi causa beni- gnitatem pauperibus exhibitam ; quique in resur- rectione justorum retribuendus est beato illi : nam resurrectio idem esse intelligitur ac regnum Dei. Dicenti ergo, Beatus qui manducal panem in regno Dei, parabolam exponit Servator docens quisnam sit ille treatus. - Quoniam itaque vocati sunt multi ad paratam cœnam (nam pro dignitate regni sui paterfamilias coenam hujusmodi facit, sed gratiam repudiarunt, de his lata sententia fuit dicendo: Neminem viro-
Πρῶτοι μὲν οὖν ἐκλήθησαν οἱ ἐκ περιτομῆς, οἳ καὶ τὴν χάριν καθύβρισαν· δεύτεροι δὲ μετ’ ἐκείνους οἱ ἐκ τῶν ἀλλοφύλων ἐθνῶν, οἱ πρὶν τὰς διανοίας τυφλοὶ καὶ ἀνάπηροι καὶ χωλοὶ καὶ κωφοὶ, οἳ καὶ προθύμως ὑπήκουσαν· εἶεν δ’ ἂν ἐν πλατείαις μὲν οἱ τὴν εὐρύχωρον τῆς ἀπωλείας ὁδὸν βαδίζοντες, καὶ βιοῦντες ἄνευ διδαχῆς καὶ δογμάτων· ἐν δὲ ῥύμαις, οἱ συστέλλοντες τὴν κακίαν οἵᾳ δήποτε προφάσει· οἱ δὲ λοιποὶ, οἱ ἐξ ἐσχάτων ἀπὸ τῶν ὁδῶν καὶ φραγμῶν καλούμενοι τρίτοι, αἱ ἐν ᾅδου ψυχαί· πολλαὶ γὰρ ὁδοὶ τῶν ἐξελθόντων τὸν βίον τοῦτον· αἷς ἐκήρυξε μετὰ τὴν ἀπόθεσιν τοῦ σώματος ὁ Σωτήρ· φιλανθρώπως δ’ ἀνάγκην προσάγει τοῖς οὐκέτι αὐτεξουσίοις. Τοιοῦτον μὲν δὴ τὸ δεῖπνον, ὅπερ ἐνταῦθα τοῖς δαιτυμόσιν ἡτοίμασται· καὶ τοιοῦτοί τινες οἱ καλούμενοι, οἱ μὲν ἀπειθεῖς, καὶ διὰ τοῦτο ἀπομένοντες ἄγευστοι· οἱ δὲ εὐπειθεῖς, καὶ διὰ τοῦτο προλαμβανόμενοι. Σὺ δέ μοι ἐντεῦθεν μετάβα τῇ διανοίᾳ, ετξ. «υτ ξολ. ».
νακειμένων τις τῷ Σωτῆρι ἐν τῇ τοῦ Φαρισαίου οἰκίᾳ καὶ συνεστιωμένων, ἐκ τῶν αὐτοῦ λόγων κινηθείς, μακαρίζει τὸν καταξιωθησόμενον φαγεῖν ἄρτον ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ. Οἶμαι δ' αὐτὸν τοῦτο εἰρηκέναι διὰ τὸ φάναι τὸν Σωτῆρα τῷ κεκληκότι αὐτόν· Οταν ποιῇς ἄριστον, μὴ πλουσίους κάλει, ἀλλὰ πτωχούς, καὶ μακάριος ἔσῃ. Πρὸς τοῦτον οὖν φησιν· Αν θρωπός τις εποιήσε δεῖπνον μέγα, καὶ τὰ ἑξῆς. ἄρξαντο ἀπὸ μιᾶς παραιτεῖσθαι πάντες. Επὶ τὸ λογικὸν συμπόσιον οὐκ ἀπήντησαν, φιλή- δονοι μᾶλλον ὄντες ἢ φιλόθεοι, καὶ τῆς ὕλης ἢ τοῦ Θεοῦ· φιληδονίας μὲν γὰρ δεῖγμα γυνή· ἀγρὸς δὲ καὶ ζεύγη τῆς φιλοχρημοσύνης. Πολλοὺς μὲν οὖν κεκλῆ σθαί φησι ἐπὶ τὸ μέγα δείπνον καὶ τὸ καθ' ὅλης τῆς οἰ- κουμένης λογικὸν συμπόσιον τῶν ἱερῶν καὶ θείων Γρα- φῶν, μὴ μὴν τοὺς πάντας τῆς χάριτος ἐπιτυγχάνειν· Β ἀποστερεῖσθαι γὰρ αὐτῆς τῶν κεκλημένων τοὺς περὶ Έτερα ἡσχολημένους. Περισπάν γὰρ καὶ ἀφέλκειν τῆς κλήσεως τὰς τοῦ βίου φροντίδας διδάσκει· ταύτας δ' εἶναι διαφόρους· ἡ γὰρ περὶ τὰ κτήματα καὶ ἀγροὺς ἀσχολούμενοι, ταῦτα τῆς κλήσεως προτετιμήκασιν, ὡς παραιτήσασθαι τολμήσαι διὰ ταῦτα τὴν κλῆσιν· ἡ περὶ τὰς τοῦ βίου πραγματείας κατατριβόμενοι· ἢ δεσμῷ γάμων καὶ παίδων ἐμπεπλεγμένοι· ή τισιν ἄλλοις τοιούτοις φροντίσμασιν ήσχολημένοι. Ταῦτα γὰρ καὶ τοιαῦτα ἐπάγειν καὶ περιέχειν εἴωθε τοὺς διὰ ταῦτα τὴν χάριν παραιτεῖσθαι τολμώντας, καὶ τὸν κλήτορα, καὶ τὸ τῆς καινῆς διαθήκης συμπόσιον, καὶ τὴν λογικὴν τροφὴν· ὧν ἁπάντων ἐστέρησαν ἑαυ- τοὺς, κατὰ μὲν τὴν ἀποδοθεῖσαν ἑρμηνείαν, οἱ προσ τιμήσαντες τῆς οὐρανίου κλήσεως τὰ ἡδέα τοῦ παρ όντος βίου, πλοῦτον δηλαδὴ καὶ πραγματείας καὶ γάμον, καὶ διὰ ταῦτα τὴν χάριν παραιτησάμενοι· κατὰ δ᾽ ἑτέραν ἐκδοχὴν οἱ πρῶτοι τῆς κλήσεως ήξιω- μένοι, οὗτοι δ᾽ ἦσαν οἱ ἐκ περιτομῆς, οἱ δὴ προφάσει τῆς περὶ τὸ κρεῖττον ἀσχολίας τὴν κλήσιν ὕβρισαν. ὡς γὰρ ἔχοντες ἀγροὺς τὰ παρ' αὐτοῖς ἀμφιλαφή ἀναγνώσματα, καὶ ὡς βόας ἀροτῆρας κεκτημένοι τους - παρ' αὐτοῖς προφήτας, καὶ ὡς ἂν σοφίᾳ τιγὶ οἷα δὴ γυναικὶ συμβιούντες, τὴν εὐαγγελικὴν ἐξευτέλισαν χάριν. — Ἐπειδὴ δὲ ἦσαν οὕτω παχείς τὴν καρδίαν, εξυφαίνει παραβολὴν ἀποχρώντως ἔχουσαν εἰς παρά δειξιν τῆς ἐπ' αὐτοῖς ἐσομένης οἰκονομίας· πρὸς γὰρ τὸ μακάριος ἔσῃ ἀποβλέπων, καὶ πρὸς τὸ ἀνταπο δοθήσεται σοι ἐν τῇ ἀναστάσει τῶν δικαίων, ὁ συνανακείμενος μακαρίζει τὸν μέλλοντα καταξιοῦσθαι τοῦ ἐν τῇ βασιλείᾳ ἄρτου. Οὗτος δὲ ἦν ὁ κατ᾽ ἀντ απόδοσιν τῆς εἰς τοὺς πτωχοὺς φιλανθρωπίας, ἐν τῇ ἀναστάσει τῶν δικαίων ἀποδοθησόμενος τῷ μακαρι ζομένων, τῆς ἀναστάσεως καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ βασιλείας μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς νοουμένης. Πρὸς οὖν τὸν εἰρη- κότα, Μακάριος ὅστις φάγεται ἄρτον ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ, τίς ἂν γένοιτο οὗτος ὁ μακάριος, διὰ τῆς παραβολῆς ὁ Σωτὴρ παρίστησιν. - Ἐπειδὴ τοίνυν ἐκλήθησαν πολλοὶ εἰς τὸ πάντα Έτοιμα φέρον δεῖπνον (τῆς γὰρ βασιλείας ἀξίως ὁ οἰ- κοδεσπότης τὸ τοιοῦτον ποιεῖ δείπνον), παρῃτήσαντο δὲ τὴν χάριν, περὶ μὲν τούτων ἀπόφασις εξενήνεκται ** Εt- COMMENTARIA IN LUCAM. admissus. Puto autem hoc dictum fuisse, quia Servator invitanti se dixerat : Cum prandium fece- ris, nuli divites vocare, sed pauperes, ut beatus sis. Huic ergo respondeus ait : Homo quidam fecit ca nam magnam, et reliqua. A nem manducandum in regno Dei dignanter fuerit Caperunt simul omnes excusare. Ad rationale convivium non venerunt, quia vo- Ιuptatum potius atque materia quam Dei amatores erant. Nain voluptatis argumentum uxor; ager au- tem ac boves, avaritiæ. Multos itaque vocatos dicit ad magnam cœnam, el rationale per universum orbem convivium sacrarum ac divinarum Scriptura- rum, non tamen omnes gratia potiri, qua vorati Luc. xiv, 18. D privantur quia rebus aliis curam impendunt. enim distrahere atque avertere a vocatione sollici- tudines mundi docet, quæ variæ sunt: nam vel possessionibus agrisque intenti, eas res vocationi anteferunt; ita ut excusare se vocati idcirco au- deant. Vel vitæ negotiis alteruntur, vel nuptiarum ac liberorum vinculis implicantur, vel aliis hujus- modi curis dediti sunt. Hæc enim et alia hujusmodi abducere ac distrahere solent eos qui gratiam re- pudiare, vocantemque, nec non novi foederis con- vivium, et intellectualem escam, audent. Quibus omnibus semnet orbaverunt, secundum hanc quidem interpretationem, ii qui caelesti vocationi jucundi tates bujus mundi prætulerunt, divitias nimirum, negotia et nuptias; quorum causa gratiam recu- sarunt. Secundum aliam vero interpretationem, priores illi dignanter vocati, id est populus circum- cisus, qui melioris instituti pretextu vocationem spreverunt. Nam quasi agros haberent copiosas suas Scripturas, et boum arantium instar prophetas suos, et cum sapientia sua veluti uxore conviven- les, evangelicem gratiam despuerunt. — Quia vero tantopere rudi corde erant, nectit parabulam ido- neam demonstrando futuram apud ipsos gerenda- rum rerum rationem. Namque ad illa verba beatus eris atque ad illa retribuetur tibi in resurrectione justorum, respiciens conviva, beatum appellat eum qui in regno dignus erit vesci pane. Porro hic in- telligitur qui dandus erit remunerandi causa beni- gnitatem pauperibus exhibitam ; quique in resur- rectione justorum retribuendus est beato illi : nam resurrectio idem esse intelligitur ac regnum Dei. Dicenti ergo, Beatus qui manducal panem in regno Dei, parabolam exponit Servator docens quisnam sit ille treatus. - Quoniam itaque vocati sunt multi ad paratam cœnam (nam pro dignitate regni sui paterfamilias coenam hujusmodi facit, sed gratiam repudiarunt, de his lata sententia fuit dicendo: Neminem viro-
PG 24:579Μακάριοι γοῦν οἱ νῦν πεινῶντες καὶ διψῶντες τὴν δικαιοσύνην, ὅτι τότε χορτασθήσονται, τοῦ δείπνου τοῦ βασιλικοῦ ἐμφορούμενοι καὶ μεταλαμβάνοντες τοῦ ἄρτου τῆς ζωῆς, καὶ τῆς εὐφροσύνης τοῦ καινοῦ ποτηρίου. Ὧν τὰ σύμβολα ἐπιτελῶν πρὸ τοῦ πάθους ὁ Σωτὴρ, Οὐ μὴ πίω, ἔφη, ἀπ’ ἄρτι ἐκ τούτου τοῦ γεννήματος τῆς ἀμπέλου ἕως τῆς ἡμέρας ἐκείνης, ὅταν αὐτὸ πίνω μεθ’ ὑμῶν καινὸν ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Πατρὸς ἐμοῦ· πλήρης ἀγαθῶν τράπεζα, ἧς μεταλήψονται οἷς τὴν διαθήκην διέθετο, διὰ τὸ μεμενηκέναι μετ’ αὐτοῦ ἐν τοῖς πειρασμοῖς, ἵν’ ἐσθίωσι καὶ πίνωσιν ἐπὶ τῆς τραπέζης αὐτοῦ, ἄρτῳ μὲν οὐρανίῳ ψυχῶν ἁγίων θρεπτικῷ τραφησόμενοι, οἴνου δὲ τοῦ καινοῦ γεννήματος τῆς ἀληθινῆς ἀμπέλου μεταληψόμενοι, ἣν αὐτὸς ὁ τῶν ὅλων Θεὸς καὶ Πατὴρ γεωργῶν τὸ καινὸν ἐξ αὐτῆς γέννημα τοῖς τότε ἀξίοις παρέξει.
Δ ή φήσασα ὅτι· Οὐδεὶς τῶν ἀνδρῶν ἐκείνων τῶν Τu κεκλημένων, καὶ διὰ τὰς βιωτικὰς ἀσχολίας παρο αιτησαμένων, γεύσεταί μου τοῦ δείπνου· ἑτέρους δ' ἀντὶ τούτων τοὺς μὴ περιπεπλεγμένους ταῖς τοῦ βίου πραγματίαις, καταξιωθήσεσθαί φησι τοῦ μακα ρίου δείπνου, πτωχούς τινας καὶ τυφλοὺς καὶ ἀναπή τους, τοὺς μηδαμώς παραιτησαμένους την κλήσιν, διὰ τὸ μήτε ἀγοράζειν, μήτε πιπράσκειν, μήτε γάμῳ σχολάζειν, μήθ' ὑφ᾽ ἑτέρων τινῶν τοιούτων περιλ κεσθαι, προθύμως δὲ καὶ ἑτοίμως καταδέχεσθαι τὴν χάριν· οὓς ὁ καλέσας πρῶτον μὲν ὑγιεῖς καταστήσει, οἷός τε ὢν ῥᾳδίως πᾶσαν νόσον καὶ πᾶσαν μαλακίαν θεραπεύειν ἔπειτα, Ων απάντων ἐστέρησαν ἑαυτοὺς οἱ παραιτησάμενοι, τῆς Ἰουδαίων συναγωγῆς οἱ ἄρχοντες· μεθ' οὓς ἡ πληθὺς ὑπήκου σεν, ὡς πλατείαις πόλεως τῇ κατὰ νόμον πολιτεία ζῶσα. · Τάχα δὲ διὰ τούτων τοὺς ἐξ ἐθνῶν ἡνίττετο, τῷ αὐτοῦ λόγῳ προσιέναι μέλλοντας. Τοιοῦτοι δὲ ὑπῆρχαν οἱ πρὶν εἰδωλολάτραι ὑπὸ δαιμόνων πονηρών τὰς ψυχὰς λελωβημένοι· οὓς ἀκολούθως τῇ ἐπαγγε λίᾳ υποδεξάμενος ὁ ἐστιάτωρ, πρῶτα μὲν σώους καὶ ὑγιεῖς ἀποκαταστήσει, ἀνοίξας τυφλῶν ὀφθαλμούς, πᾶσάν τε νόσον καὶ πᾶσαν μαλακίαν τῶν ψυχῶν αὐτῶν ἰασάμενος· ἔπειτα τὸ πνευματικὸν αὐτοῖς παραθήσει δείπνον. Πρώτοι μὲν οὖν ἐκλήθησαν οἱ ἐκ περιτομῆς, οἱ καὶ τὴν χάριν καθύβρισαν· δεύτεροι δὲ μετ' ἐκεί νους οἱ ἐκ τῶν ἀλλοφύλων ἐθνῶν, οἱ πρὶν τὰς διανοίας τυφλοὶ καὶ ἀνάπηροι καὶ χωλοὶ καὶ κωφοί, οι καὶ προθύμως ὑπήκουσαν· εἶεν δ' ἂν ἐν πλατείαις μὲν οἱ τὴν εὐρύχωρον τῆς ἀπωλείας ὁδὸν βαδίζοντες, καὶ βιοῦντες ἄνευ διδαχῆς καὶ δογμάτων· ἐν δὲ ῥύμαις. οι συστέλλοντες τὴν κακίαν οἷα δήποτε προφάσει· οἱ δὲ λοιποί, οἱ ἐξ ἐσχάτων ἀπὸ τῶν ὁδῶν καὶ φρα- γμῶν καλούμενοι τρίτοι, αἱ ἐν ᾅδου ψυχαί πολλαὶ γὰρ ὁδοὶ τῶν ἐξελθόντων τὸν βίον τοῦτον· αἷς ἐκή ρυξε μετὰ τὴν ἀπόθεσιν τοῦ σώματος ὁ Σωτήρ· φι λανθρώπως δ' ανάγκην προσάγει τοῖς οὐκέτι αὐτεξ ουσίοις. Τοιοῦτον μὲν δὴ τὸ δεῖπνον, ὅπερ ἐνταῦθα τοῖς δαιτυμόσιν ἡτοίμασται· καὶ τοιοῦτοί τινες οἱ και λούμενοι, οἱ μὲν ἀπειθεῖς, καὶ διὰ τοῦτο ἀπομένοντες ἄγευστοι· οἱ δὲ εὐπειθεῖς, καὶ διὰ τοῦτο προλαμβα νόμενοι. Σὺ δέ μοι ἐντεῦθεν μετάδα τῇ διανοίᾳ, Μακάριοι γοῦν οἱ νῦν πεινῶντες καὶ δι- ψῶντες τὴν δικαιοσύνην, ότι τότε χορτασθήσονται, τοῦ δείπνου τοῦ βασιλικοῦ ἐμφορούμενοι καὶ μεταλαμβά- νοντες τοῦ ἄρτου τῆς ζωῆς, καὶ τῆς εὐφροσύνης τοῦ καινοῦ ποτηρίου. ἂν τὰ σύμβολα ἐπιτελῶν πρὸ τοῦ πάθους ὁ Σωτὴρ, Οὐ μὴ πίω, ἔφη, ἀπ᾽ ἄρτι ἐκ τούτου τοῦ γεννήματος τῆς ἀμπέλου ἕως τῆς ἡμέ ρας ἐκείνης, ὅταν αὐτὸ πίνω μεθ' ὑμῶν καινόν ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Πατρὸς ἐμοῦ· πλήρης ἀγαθῶν τράπεζα, ἧς μεταλήψονται οἷς τὴν διαθήκην διέθετο, διὰ τὸ μεμενηκέναι μετ' αὐτοῦ ἐν τοῖς πειρασμοῖς, ἶν' ἐσθίωσι καὶ πίνωσιν ἐπὶ τῆς τραπέζης αὐτοῦ, ἄρτῳ μὲν οὐρανίῳ ψυχῶν ἁγίων θρεπτικῷ τραφησό μενοι, οἴνου δὲ τοῦ καινοῦ γεννήματος τῆς ἀληθινῆς ἀμπέλου μεταληψόμενοι, ἦν αὐτὸς ὁ τῶν ὅλων Θεὸς καὶ Πατὴρ γεωργῶν τὸ καινὸν ἐξ αὐτῆς γέννημα τοῖς τότε ἀξίοις παρέξει. ΧΧVΙ, 29. Ἐὰν δὲ ἁμάρτῃ εἰς σὲ ὁ ἀδελφός σου. Ἐνταῦθα τοὺς ἐν προκοπῇ γενομένους συγχωρή EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. B - - rum florum qui vocati fuere, et ob suas mandanas occupationes recusavere, casuam meam gustatu- rum : alios autem, horum loco, vilz negotiis mi- nime implicitos, dignos habitum iri ait beata cœna, nempe pauperes quosdam et caecos et mutilos, qui vocationi non restiterunt ; quia neque emebant,- neque vendebant, neque nuptiis operam dabant, neque alio quolibet negotio distrahebantur, sed prompte expeditaque gratiam admiserunt. Quos invitator, primo quidem incolumes faciet, quia fa- cile omnem unorbum atque languorem sanal. Deinde etc. Qum omnia sibi interdixerant recusantes illi: Judaic synagoge principes ; quorum loco plebe morigera fuit, qum in plateis urbis, nempe in legall politia, vivebat. — Portasse autem his hominibus, ethnicos denotare volebat, qui ad ejus magisterium erant accessuri. Hi antea idololatræ erant, quorum animas mali dæmanes vitiaverant; quos conseniance Invitationi suz suscipiens convivator, primum quidem sanos incolumesque efficiet, cœlorum oculos reserans, omini morio omnique languori animarum ipsorum medens; deinde iisdem spiritalem cœnam exhibebit. Primi itaque vocati sunt circumcisi, qu☞adversus gratiam contumeliosi fuerunt. Secundi alienigens ethnici, qui antea caeca mente erant, et mutili, et claudi, ac muti, qui etiam alacriter obtemperarunt. Jam in plateis versantes, ii credendi sunt qui lata perditionis via incedunt, et sine doctrina dogmati- busve vivunt. Tum latentes in angulis, ¡¡ qui mali- Liam quolibet praetextu velant. Reliqui demum tertio loco de viis sæpibusque vocati, animæ in inferis detents. Multa enim sunt illarum itinera quæ binc abeunt quibus post corporis depositionem prædicavit Servator. Clementer vero iis etiam ne- cessitatem imponit, qui nondum´ sua voluntate mo- ventur. Talis est cœna quæ hic invitatis parata est. Tales etiam vocati, quorum alii contumaces, ideo que jejuni ; alii morigeri, ideoque admissi. vero mihi hinc mentem transfer, etc. Beati ergo qui nunc esuriunt et sitiunt justitiam, quia tunc saturabun- tur, coena regia epulantes, et vitæ panem partici- pantes, novique calicis lætitiam. Quarum rerum symbola ante passionem peragens Servator : Non bibam, inquit, amodo ex hoc genimine vitis usque in diem illum, quo illud vobiscum novum bibam in re- gno Patris mei ”. Plena est bonarum rerum mensa, qua vescentur ij quibuscum fœdus disposuit, pro- pterea quod secum in tentationibus pernauserint, ut manducent ac bibant in mensa ejus, pane cœ- lesti animarum sanctarum nutritore pasti, vinum- que / novi geniminis veræ vitis participantes, quam ipse omnium Deus ae pater excolens, novum ex ipsa fructum dignis propinabit. eic. (ut col. 575). etc. (ut col. 572). ss Quod si in te peccateril frater tuus. Hic vult eos, qui injuriis lacessiti fuerunt, erga s Matth. ss Luc. xvu, 5. D
If your brother sins against youἘὰν δὲ ἁμάρτῃ εἰς σὲ ὁ ἀδελφός σου
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Ἐὰν δὲ ἁμάρτῃ εἰς σὲ ὁ ἀδελφός σου. Ἐνταῦθα τοὺς ἐν προκοπῇ γενομένους συγχωρητικοὺς εἶναι τοῖς πταίουσι βούλεται, θεραπεύων δεινὴν νόσον ἐν αὐτοῖς πολλάκις ἐμφυομένην, ἐκκόπτων τὴν κατὰ τῶν πταιόντων ἀποτομήν.
Δ ή φήσασα ὅτι· Οὐδεὶς τῶν ἀνδρῶν ἐκείνων τῶν Τu κεκλημένων, καὶ διὰ τὰς βιωτικὰς ἀσχολίας παρο αιτησαμένων, γεύσεταί μου τοῦ δείπνου· ἑτέρους δ' ἀντὶ τούτων τοὺς μὴ περιπεπλεγμένους ταῖς τοῦ βίου πραγματίαις, καταξιωθήσεσθαί φησι τοῦ μακα ρίου δείπνου, πτωχούς τινας καὶ τυφλοὺς καὶ ἀναπή τους, τοὺς μηδαμώς παραιτησαμένους την κλήσιν, διὰ τὸ μήτε ἀγοράζειν, μήτε πιπράσκειν, μήτε γάμῳ σχολάζειν, μήθ' ὑφ᾽ ἑτέρων τινῶν τοιούτων περιλ κεσθαι, προθύμως δὲ καὶ ἑτοίμως καταδέχεσθαι τὴν χάριν· οὓς ὁ καλέσας πρῶτον μὲν ὑγιεῖς καταστήσει, οἷός τε ὢν ῥᾳδίως πᾶσαν νόσον καὶ πᾶσαν μαλακίαν θεραπεύειν ἔπειτα, Ων απάντων ἐστέρησαν ἑαυτοὺς οἱ παραιτησάμενοι, τῆς Ἰουδαίων συναγωγῆς οἱ ἄρχοντες· μεθ' οὓς ἡ πληθὺς ὑπήκου σεν, ὡς πλατείαις πόλεως τῇ κατὰ νόμον πολιτεία ζῶσα. · Τάχα δὲ διὰ τούτων τοὺς ἐξ ἐθνῶν ἡνίττετο, τῷ αὐτοῦ λόγῳ προσιέναι μέλλοντας. Τοιοῦτοι δὲ ὑπῆρχαν οἱ πρὶν εἰδωλολάτραι ὑπὸ δαιμόνων πονηρών τὰς ψυχὰς λελωβημένοι· οὓς ἀκολούθως τῇ ἐπαγγε λίᾳ υποδεξάμενος ὁ ἐστιάτωρ, πρῶτα μὲν σώους καὶ ὑγιεῖς ἀποκαταστήσει, ἀνοίξας τυφλῶν ὀφθαλμούς, πᾶσάν τε νόσον καὶ πᾶσαν μαλακίαν τῶν ψυχῶν αὐτῶν ἰασάμενος· ἔπειτα τὸ πνευματικὸν αὐτοῖς παραθήσει δείπνον. Πρώτοι μὲν οὖν ἐκλήθησαν οἱ ἐκ περιτομῆς, οἱ καὶ τὴν χάριν καθύβρισαν· δεύτεροι δὲ μετ' ἐκεί νους οἱ ἐκ τῶν ἀλλοφύλων ἐθνῶν, οἱ πρὶν τὰς διανοίας τυφλοὶ καὶ ἀνάπηροι καὶ χωλοὶ καὶ κωφοί, οι καὶ προθύμως ὑπήκουσαν· εἶεν δ' ἂν ἐν πλατείαις μὲν οἱ τὴν εὐρύχωρον τῆς ἀπωλείας ὁδὸν βαδίζοντες, καὶ βιοῦντες ἄνευ διδαχῆς καὶ δογμάτων· ἐν δὲ ῥύμαις. οι συστέλλοντες τὴν κακίαν οἷα δήποτε προφάσει· οἱ δὲ λοιποί, οἱ ἐξ ἐσχάτων ἀπὸ τῶν ὁδῶν καὶ φρα- γμῶν καλούμενοι τρίτοι, αἱ ἐν ᾅδου ψυχαί πολλαὶ γὰρ ὁδοὶ τῶν ἐξελθόντων τὸν βίον τοῦτον· αἷς ἐκή ρυξε μετὰ τὴν ἀπόθεσιν τοῦ σώματος ὁ Σωτήρ· φι λανθρώπως δ' ανάγκην προσάγει τοῖς οὐκέτι αὐτεξ ουσίοις. Τοιοῦτον μὲν δὴ τὸ δεῖπνον, ὅπερ ἐνταῦθα τοῖς δαιτυμόσιν ἡτοίμασται· καὶ τοιοῦτοί τινες οἱ και λούμενοι, οἱ μὲν ἀπειθεῖς, καὶ διὰ τοῦτο ἀπομένοντες ἄγευστοι· οἱ δὲ εὐπειθεῖς, καὶ διὰ τοῦτο προλαμβα νόμενοι. Σὺ δέ μοι ἐντεῦθεν μετάδα τῇ διανοίᾳ, Μακάριοι γοῦν οἱ νῦν πεινῶντες καὶ δι- ψῶντες τὴν δικαιοσύνην, ότι τότε χορτασθήσονται, τοῦ δείπνου τοῦ βασιλικοῦ ἐμφορούμενοι καὶ μεταλαμβά- νοντες τοῦ ἄρτου τῆς ζωῆς, καὶ τῆς εὐφροσύνης τοῦ καινοῦ ποτηρίου. ἂν τὰ σύμβολα ἐπιτελῶν πρὸ τοῦ πάθους ὁ Σωτὴρ, Οὐ μὴ πίω, ἔφη, ἀπ᾽ ἄρτι ἐκ τούτου τοῦ γεννήματος τῆς ἀμπέλου ἕως τῆς ἡμέ ρας ἐκείνης, ὅταν αὐτὸ πίνω μεθ' ὑμῶν καινόν ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Πατρὸς ἐμοῦ· πλήρης ἀγαθῶν τράπεζα, ἧς μεταλήψονται οἷς τὴν διαθήκην διέθετο, διὰ τὸ μεμενηκέναι μετ' αὐτοῦ ἐν τοῖς πειρασμοῖς, ἶν' ἐσθίωσι καὶ πίνωσιν ἐπὶ τῆς τραπέζης αὐτοῦ, ἄρτῳ μὲν οὐρανίῳ ψυχῶν ἁγίων θρεπτικῷ τραφησό μενοι, οἴνου δὲ τοῦ καινοῦ γεννήματος τῆς ἀληθινῆς ἀμπέλου μεταληψόμενοι, ἦν αὐτὸς ὁ τῶν ὅλων Θεὸς καὶ Πατὴρ γεωργῶν τὸ καινὸν ἐξ αὐτῆς γέννημα τοῖς τότε ἀξίοις παρέξει. ΧΧVΙ, 29. Ἐὰν δὲ ἁμάρτῃ εἰς σὲ ὁ ἀδελφός σου. Ἐνταῦθα τοὺς ἐν προκοπῇ γενομένους συγχωρή EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. B - - rum florum qui vocati fuere, et ob suas mandanas occupationes recusavere, casuam meam gustatu- rum : alios autem, horum loco, vilz negotiis mi- nime implicitos, dignos habitum iri ait beata cœna, nempe pauperes quosdam et caecos et mutilos, qui vocationi non restiterunt ; quia neque emebant,- neque vendebant, neque nuptiis operam dabant, neque alio quolibet negotio distrahebantur, sed prompte expeditaque gratiam admiserunt. Quos invitator, primo quidem incolumes faciet, quia fa- cile omnem unorbum atque languorem sanal. Deinde etc. Qum omnia sibi interdixerant recusantes illi: Judaic synagoge principes ; quorum loco plebe morigera fuit, qum in plateis urbis, nempe in legall politia, vivebat. — Portasse autem his hominibus, ethnicos denotare volebat, qui ad ejus magisterium erant accessuri. Hi antea idololatræ erant, quorum animas mali dæmanes vitiaverant; quos conseniance Invitationi suz suscipiens convivator, primum quidem sanos incolumesque efficiet, cœlorum oculos reserans, omini morio omnique languori animarum ipsorum medens; deinde iisdem spiritalem cœnam exhibebit. Primi itaque vocati sunt circumcisi, qu☞adversus gratiam contumeliosi fuerunt. Secundi alienigens ethnici, qui antea caeca mente erant, et mutili, et claudi, ac muti, qui etiam alacriter obtemperarunt. Jam in plateis versantes, ii credendi sunt qui lata perditionis via incedunt, et sine doctrina dogmati- busve vivunt. Tum latentes in angulis, ¡¡ qui mali- Liam quolibet praetextu velant. Reliqui demum tertio loco de viis sæpibusque vocati, animæ in inferis detents. Multa enim sunt illarum itinera quæ binc abeunt quibus post corporis depositionem prædicavit Servator. Clementer vero iis etiam ne- cessitatem imponit, qui nondum´ sua voluntate mo- ventur. Talis est cœna quæ hic invitatis parata est. Tales etiam vocati, quorum alii contumaces, ideo que jejuni ; alii morigeri, ideoque admissi. vero mihi hinc mentem transfer, etc. Beati ergo qui nunc esuriunt et sitiunt justitiam, quia tunc saturabun- tur, coena regia epulantes, et vitæ panem partici- pantes, novique calicis lætitiam. Quarum rerum symbola ante passionem peragens Servator : Non bibam, inquit, amodo ex hoc genimine vitis usque in diem illum, quo illud vobiscum novum bibam in re- gno Patris mei ”. Plena est bonarum rerum mensa, qua vescentur ij quibuscum fœdus disposuit, pro- pterea quod secum in tentationibus pernauserint, ut manducent ac bibant in mensa ejus, pane cœ- lesti animarum sanctarum nutritore pasti, vinum- que / novi geniminis veræ vitis participantes, quam ipse omnium Deus ae pater excolens, novum ex ipsa fructum dignis propinabit. eic. (ut col. 575). etc. (ut col. 572). ss Quod si in te peccateril frater tuus. Hic vult eos, qui injuriis lacessiti fuerunt, erga s Matth. ss Luc. xvu, 5. D
PG 24:580Κατεπαίρεσθαι γοῦν εἰώθαμεν, ὡς μήτε παρακλήσεις τῶν ἡμαρτηκότων, μήτε τῶν ὑπὲρ αὐτῶν πρεσβευόντων ἱκετηρίας παραδέχεσθαι· μηδὲ μὴν ὑπολογίζεσθαι ὅσα δὴ καὶ αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι πταίοντες συγγνώμης τῆς παρὰ τοῦ μεγάλου κριτοῦ δεόμεθα. Εἰκότως οὖν παρὰ τῷ Ματθαίῳ καὶ τῇ παραβολῇ κέχρηται, ἐν ᾗ ὀφειλέται εἰσάγονται, ὁ μὲν μυρία τάλαντα ὀφείλων, ἃ καὶ ἀφείθη αὐτῷ προσπεσόντι· ὁ δὲ ἑκατὸν δηνάρια, ἐφ’ οἷς ἀπεπνίγετο παρὰ τοῦ ἀφεθέντος τὰ πολλὰ ἐκεῖνα τάλαντα. Δι’ ἧς διδάσκει, ὅτι μὴ ἄλλως τυχεῖν δυνατόν ἐστι τῆς βασιλείας, κἂν πολλά τις κατορθώσῃ, μὴ τὸν ἀγαθὸν Θεὸν μιμησάμενος κατὰ τὸ ἀμνησίκακον· ἐπειδήπερ ἡ βασιλεία, κρίσει τοὺς ἀξίους παραδεχομένη, τοὺς μὴ συγχωρητικοὺς καὶ τὸν ἀγαθὸν τῶν ὅλων κριτὴν κατὰ τοῦτο μιμουμένους οὐ παραδέχεται. Οὐ γὰρ ἂν ἔχει τις εἰπεῖν τοσαῦτά τινα πεπλημμεληκέναι εἰς ἑαυτὸν, ὅσα περ αὐτὸς τὸν πάντα χρόνον τῆς αὐτοῦ ζωῆς παρὰ τὸ βούλημα τοῦ Θεοῦ πράξας ὀφειλέτης ἐστί· ποτὲ μὲν γὰρ διὰ τοῦ λόγου πταίομεν, ποτὲ δὲ δι’ αἰσχρῶν καὶ πονηρῶν ἐπιθυμημάτων τε καὶ πράξεων.
Δ ή φήσασα ὅτι· Οὐδεὶς τῶν ἀνδρῶν ἐκείνων τῶν Τu κεκλημένων, καὶ διὰ τὰς βιωτικὰς ἀσχολίας παρο αιτησαμένων, γεύσεταί μου τοῦ δείπνου· ἑτέρους δ' ἀντὶ τούτων τοὺς μὴ περιπεπλεγμένους ταῖς τοῦ βίου πραγματίαις, καταξιωθήσεσθαί φησι τοῦ μακα ρίου δείπνου, πτωχούς τινας καὶ τυφλοὺς καὶ ἀναπή τους, τοὺς μηδαμώς παραιτησαμένους την κλήσιν, διὰ τὸ μήτε ἀγοράζειν, μήτε πιπράσκειν, μήτε γάμῳ σχολάζειν, μήθ' ὑφ᾽ ἑτέρων τινῶν τοιούτων περιλ κεσθαι, προθύμως δὲ καὶ ἑτοίμως καταδέχεσθαι τὴν χάριν· οὓς ὁ καλέσας πρῶτον μὲν ὑγιεῖς καταστήσει, οἷός τε ὢν ῥᾳδίως πᾶσαν νόσον καὶ πᾶσαν μαλακίαν θεραπεύειν ἔπειτα, Ων απάντων ἐστέρησαν ἑαυτοὺς οἱ παραιτησάμενοι, τῆς Ἰουδαίων συναγωγῆς οἱ ἄρχοντες· μεθ' οὓς ἡ πληθὺς ὑπήκου σεν, ὡς πλατείαις πόλεως τῇ κατὰ νόμον πολιτεία ζῶσα. · Τάχα δὲ διὰ τούτων τοὺς ἐξ ἐθνῶν ἡνίττετο, τῷ αὐτοῦ λόγῳ προσιέναι μέλλοντας. Τοιοῦτοι δὲ ὑπῆρχαν οἱ πρὶν εἰδωλολάτραι ὑπὸ δαιμόνων πονηρών τὰς ψυχὰς λελωβημένοι· οὓς ἀκολούθως τῇ ἐπαγγε λίᾳ υποδεξάμενος ὁ ἐστιάτωρ, πρῶτα μὲν σώους καὶ ὑγιεῖς ἀποκαταστήσει, ἀνοίξας τυφλῶν ὀφθαλμούς, πᾶσάν τε νόσον καὶ πᾶσαν μαλακίαν τῶν ψυχῶν αὐτῶν ἰασάμενος· ἔπειτα τὸ πνευματικὸν αὐτοῖς παραθήσει δείπνον. Πρώτοι μὲν οὖν ἐκλήθησαν οἱ ἐκ περιτομῆς, οἱ καὶ τὴν χάριν καθύβρισαν· δεύτεροι δὲ μετ' ἐκεί νους οἱ ἐκ τῶν ἀλλοφύλων ἐθνῶν, οἱ πρὶν τὰς διανοίας τυφλοὶ καὶ ἀνάπηροι καὶ χωλοὶ καὶ κωφοί, οι καὶ προθύμως ὑπήκουσαν· εἶεν δ' ἂν ἐν πλατείαις μὲν οἱ τὴν εὐρύχωρον τῆς ἀπωλείας ὁδὸν βαδίζοντες, καὶ βιοῦντες ἄνευ διδαχῆς καὶ δογμάτων· ἐν δὲ ῥύμαις. οι συστέλλοντες τὴν κακίαν οἷα δήποτε προφάσει· οἱ δὲ λοιποί, οἱ ἐξ ἐσχάτων ἀπὸ τῶν ὁδῶν καὶ φρα- γμῶν καλούμενοι τρίτοι, αἱ ἐν ᾅδου ψυχαί πολλαὶ γὰρ ὁδοὶ τῶν ἐξελθόντων τὸν βίον τοῦτον· αἷς ἐκή ρυξε μετὰ τὴν ἀπόθεσιν τοῦ σώματος ὁ Σωτήρ· φι λανθρώπως δ' ανάγκην προσάγει τοῖς οὐκέτι αὐτεξ ουσίοις. Τοιοῦτον μὲν δὴ τὸ δεῖπνον, ὅπερ ἐνταῦθα τοῖς δαιτυμόσιν ἡτοίμασται· καὶ τοιοῦτοί τινες οἱ και λούμενοι, οἱ μὲν ἀπειθεῖς, καὶ διὰ τοῦτο ἀπομένοντες ἄγευστοι· οἱ δὲ εὐπειθεῖς, καὶ διὰ τοῦτο προλαμβα νόμενοι. Σὺ δέ μοι ἐντεῦθεν μετάδα τῇ διανοίᾳ, Μακάριοι γοῦν οἱ νῦν πεινῶντες καὶ δι- ψῶντες τὴν δικαιοσύνην, ότι τότε χορτασθήσονται, τοῦ δείπνου τοῦ βασιλικοῦ ἐμφορούμενοι καὶ μεταλαμβά- νοντες τοῦ ἄρτου τῆς ζωῆς, καὶ τῆς εὐφροσύνης τοῦ καινοῦ ποτηρίου. ἂν τὰ σύμβολα ἐπιτελῶν πρὸ τοῦ πάθους ὁ Σωτὴρ, Οὐ μὴ πίω, ἔφη, ἀπ᾽ ἄρτι ἐκ τούτου τοῦ γεννήματος τῆς ἀμπέλου ἕως τῆς ἡμέ ρας ἐκείνης, ὅταν αὐτὸ πίνω μεθ' ὑμῶν καινόν ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Πατρὸς ἐμοῦ· πλήρης ἀγαθῶν τράπεζα, ἧς μεταλήψονται οἷς τὴν διαθήκην διέθετο, διὰ τὸ μεμενηκέναι μετ' αὐτοῦ ἐν τοῖς πειρασμοῖς, ἶν' ἐσθίωσι καὶ πίνωσιν ἐπὶ τῆς τραπέζης αὐτοῦ, ἄρτῳ μὲν οὐρανίῳ ψυχῶν ἁγίων θρεπτικῷ τραφησό μενοι, οἴνου δὲ τοῦ καινοῦ γεννήματος τῆς ἀληθινῆς ἀμπέλου μεταληψόμενοι, ἦν αὐτὸς ὁ τῶν ὅλων Θεὸς καὶ Πατὴρ γεωργῶν τὸ καινὸν ἐξ αὐτῆς γέννημα τοῖς τότε ἀξίοις παρέξει. ΧΧVΙ, 29. Ἐὰν δὲ ἁμάρτῃ εἰς σὲ ὁ ἀδελφός σου. Ἐνταῦθα τοὺς ἐν προκοπῇ γενομένους συγχωρή EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. B - - rum florum qui vocati fuere, et ob suas mandanas occupationes recusavere, casuam meam gustatu- rum : alios autem, horum loco, vilz negotiis mi- nime implicitos, dignos habitum iri ait beata cœna, nempe pauperes quosdam et caecos et mutilos, qui vocationi non restiterunt ; quia neque emebant,- neque vendebant, neque nuptiis operam dabant, neque alio quolibet negotio distrahebantur, sed prompte expeditaque gratiam admiserunt. Quos invitator, primo quidem incolumes faciet, quia fa- cile omnem unorbum atque languorem sanal. Deinde etc. Qum omnia sibi interdixerant recusantes illi: Judaic synagoge principes ; quorum loco plebe morigera fuit, qum in plateis urbis, nempe in legall politia, vivebat. — Portasse autem his hominibus, ethnicos denotare volebat, qui ad ejus magisterium erant accessuri. Hi antea idololatræ erant, quorum animas mali dæmanes vitiaverant; quos conseniance Invitationi suz suscipiens convivator, primum quidem sanos incolumesque efficiet, cœlorum oculos reserans, omini morio omnique languori animarum ipsorum medens; deinde iisdem spiritalem cœnam exhibebit. Primi itaque vocati sunt circumcisi, qu☞adversus gratiam contumeliosi fuerunt. Secundi alienigens ethnici, qui antea caeca mente erant, et mutili, et claudi, ac muti, qui etiam alacriter obtemperarunt. Jam in plateis versantes, ii credendi sunt qui lata perditionis via incedunt, et sine doctrina dogmati- busve vivunt. Tum latentes in angulis, ¡¡ qui mali- Liam quolibet praetextu velant. Reliqui demum tertio loco de viis sæpibusque vocati, animæ in inferis detents. Multa enim sunt illarum itinera quæ binc abeunt quibus post corporis depositionem prædicavit Servator. Clementer vero iis etiam ne- cessitatem imponit, qui nondum´ sua voluntate mo- ventur. Talis est cœna quæ hic invitatis parata est. Tales etiam vocati, quorum alii contumaces, ideo que jejuni ; alii morigeri, ideoque admissi. vero mihi hinc mentem transfer, etc. Beati ergo qui nunc esuriunt et sitiunt justitiam, quia tunc saturabun- tur, coena regia epulantes, et vitæ panem partici- pantes, novique calicis lætitiam. Quarum rerum symbola ante passionem peragens Servator : Non bibam, inquit, amodo ex hoc genimine vitis usque in diem illum, quo illud vobiscum novum bibam in re- gno Patris mei ”. Plena est bonarum rerum mensa, qua vescentur ij quibuscum fœdus disposuit, pro- pterea quod secum in tentationibus pernauserint, ut manducent ac bibant in mensa ejus, pane cœ- lesti animarum sanctarum nutritore pasti, vinum- que / novi geniminis veræ vitis participantes, quam ipse omnium Deus ae pater excolens, novum ex ipsa fructum dignis propinabit. eic. (ut col. 575). etc. (ut col. 572). ss Quod si in te peccateril frater tuus. Hic vult eos, qui injuriis lacessiti fuerunt, erga s Matth. ss Luc. xvu, 5. D
PG 24:581Πλὴν ὅμως τοσαῦτα πταίοντες, οὐκ ἀπογινώσκομεν τὰς παρὰ τῷ Θεῷ ἐλπίδας, διὰ τὸ φιλάνθρωπον καὶ ἀνεξίκακον ἐλεημονικόν τε καὶ συγχωρητικὸν τοῦ Θεοῦ. Οὐκοῦν ἕπεται τῷ αὐτῷ μέτρῳ, καὶ ἡμᾶς μετρεῖν τοῖς εἰς ἡμᾶς ἁμαρτάνουσι· μηδὲ κατὰ τὸν Πέτρον ἀκριβολογεῖσθαι τῇ φιλανθρωπίᾳ, καὶ μέχρις ἑβδόμου ἀριθμοῦ τοῖς εἰς ἡμᾶς ἡμαρτηκόσι συγχωρεῖν· κατὰ δὲ τὸν συμπαθῆ καὶ ἐλεήμονα Σωτῆρα μέχρι τοῦ ἑβδομηκοντάκις ἑπτά· οὐ πάντως τὰ τοσαῦτα περιεργαζομένους ἁμαρτήματα, καὶ ὥσπερ ἀναγραφὴν αὐτῶν ποιουμένους καθ’ ἑκάστην ἡμέραν, ἐκ δὲ τούτου τὸ ἀπεριόριστον διδασκομένους. Πυθομένου γὰρ τοῦ Πέτρου ἐπὶ πόσοις τοῖς εἰς ἡμᾶς ἁμαρτανομένοις συγχωρεῖν δέοι, καὶ ἀριθμὸν ὁρίσαντος τὸν ἕως ἑπτάκις, ὁ Σωτὴρ τὸν ἕως ἑβδομηκοντάκις ἐπτὰ εἰσήγαγε, καθ’ ὃν δεῖ καὶ ἡμᾶς ἀφιέναι, εἰδότας καὶ πεπεισμένους, ὡς ἔσται καιρὸς καθ’ ὃν συναρθήσεται πρὸς ἡμᾶς λόγος ὑπὸ τοῦ πάντων κριτοῦ τε καὶ βασιλέως, ἐπειδὰν οἱ πάντες παραστῶμεν τῷ βήματι αὐτοῦ, ὅτε ᾧ μέτρῳ μετροῦμεν, ἀντιμετρηθήσεται ἡμῖν.
Β τικοὺς εἶναι τοῖς πταίουσι βούλεται, θεραπεύων δει- Α νὴν νόσον ἐν αὐτοῖς πολλάκις έμφυομένην, εκκόπτων τὴν κατὰ τῶν πταιόντων ἀποτομήν. Κατεπαίρεσθαι γοῦν εἰώθαμεν, ώς μήτε παρακλήσεις τῶν ἡμαρτη πύτων, μήτε τῶν ὑπὲρ αὐτῶν πρεσβευόντων ικετηρίας παραδέχεσθαι· μηδὲ μὴν ὑπολογίζεσθαι ὅσα δὴ καὶ αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι πταίοντες συγγνώμης τῆς παρὰ τοῦ μεγάλου κριτοῦ δεόμεθα. Εἰκότως οὖν παρὰ τῷ Ματθαίῳ καὶ τῇ παραβολῇ κέχρηται, ἐν ᾗ ὀφειλέται εἰσάγονται, ὁ μὲν μυρία τάλαντα ὀφείλων, & καὶ ἀφείθη αὐτῷ προσπεσόντι· ὁ δὲ ἑκατὸν δηνάρια, ἐφ' οἷς ἀπεπνίγετο παρὰ τοῦ ἀφεθέντος τὰ πολλὰ ἐκεῖνα τάλαντα. Δι' ἧς διδάσκει, ὅτι μὴ ἄλλως τυχεῖν δυνα τόν ἐστι τῆς βασιλείας, καν πολλά τις κατορθώσῃ, μὴ τὸν ἀγαθὸν Θεὸν μιμησάμενος κατὰ τὸ ἀμνησίκακον ἐπειδήπερ ἡ βασιλεία, κρίσει τοὺς ἀξίους παραδεχο- μένη, τοὺς μὴ συγχωρητικούς καὶ τὸν ἀγαθὸν τῶν ὅλων κριτὴν κατὰ τοῦτο μιμουμένους οὐ παραδέχε- ται. Οὐ γὰρ ἂν ἔχει τις εἰπεῖν τοσαῦτά τινα πεπλημ- μεληκέναι εἰς ἑαυτὸν, ὅσα περ αὐτὸς τὸν πάντα χρό- νον τῆς αὐτοῦ ζωῆς παρὰ τὸ βούλημα τοῦ Θεοῦ πράξας Εφειλέτης ἐστί· ποτὲ μὲν γὰρ διὰ τοῦ λόγου πταίομεν, ποτὲ δὲ δι' αἰσχρῶν καὶ πονηρῶν ἐπιθυμημάτων τε καὶ πράξεων. Πλην όμως τοσαῦτα πταίοντες, οὐκ ἀπογινώσκομεν τὰς παρὰ τῷ Θεῷ ἐλπίδας, διὰ τὸ φι- λάνθρωπον καὶ ἀνεξίκακον ἐλεημονικόν τε καὶ συγχω ρητικὸν τοῦ Θεοῦ. Οὐκοῦν ἔπεται τῷ αὐτῷ μέτρῳ, καὶ ἡμᾶς μετρεῖν τοῖς εἰς ἡμᾶς ἁμαρτάνουσι· μηδὲ κατὰ τὸν Πέτρον ἀκριβολογεῖσθαι τῇ φιλανθρωπία, καὶ μέχρις ἑβδόμου ἀριθμοῦ τοῖς εἰς ἡμᾶς ἡμαρτη- κόσι συγχωρεῖν· κατὰ δὲ τὸν συμπαθῆ καὶ ἐλεήμονα Σωτῆρα μέχρι τοῦ ἑβδομηκοντάκις ἑπτά· οὐ πάντως τὰ τοσαῦτα περιεργαζομένους ἁμαρτήματα, καὶ ὥσπερ ἀναγραφὴν αὐτῶν ποιουμένους καθ' εκάστην ἡμέραν, ἐκ δὲ τούτου τὸ ἀπεριόριστον διδασκομένους. Πυθο μένου γὰρ τοῦ Πέτρου ἐπὶ πόσοις τοῖς εἰς ἡμᾶς ἀμαρ- τανομένοις συγχωρεῖν δέοι, καὶ ἀριθμὸν ὁρίσαντος τὸν ἕως ἐπτάκις, ὁ Σωτὴρ τὸν ἕως ἑβδομηκοντάκις ἑπτὰ εἰσήγαγε, καθ᾽ ἂν δεῖ καὶ ἡμᾶς ἀφιέναι, εἰδότας καὶ πεπεισμένους, ὡς ἔσται καιρὸς καθ' όν συναρθή- σεται πρὸς ἡμᾶς λόγος ὑπὸ τοῦ πάντων κριτοῦ τε καὶ βασιλέως, ἐπειδὰν οι πάντες παραστῶμεν τῷ βή- ματι αὐτοῦ, ὅτε ᾧ μέτρῳ μετρούμεν, ἀντιμετρηθήσε τὰς ἡμῖν. Ὁ μὲν γὰρ μέγας βασιλεὺς ἐντεῦθεν ἤδη πᾶσιν ἡμῖν τοῖς χρεωφειλέταις πολλῶν ταλάντων κατὰ τὸ πρέπον αὐτοῦ τῇ φιλανθρωπίᾳ τὸ πᾶν ἀνῆκε χρέος, τοὺς ἄφεσιν ἁμαρτημάτων καὶ ἐξαλείψας τὸ καθ' ἡμῶν χειρόγραφον· ἡμεῖς δ' ἐπὶ βραχέσι πταίσμασι τοὺς συνδούλους ἀποπνίγομεν, καὶ παρακαλούμενοι οὐ συγχωροῦμεν τὰ εἰς ἡμᾶς ἑπταισμένα, μὴ ἐπι μετροῦντες τὰ ἴσα οἷς παρὰ Θεοῦ τετυχήκαμεν τοῖς ἡμετέροις οἰκέταις. Ευλόγως οὖν ἀγανάκτησις καθ' ἡμῶν ἐξενεχθήσεται· καὶ ὁ τὴν πᾶσαν ἡμῖν ὀφειλὴν ἀφεὶς Δεσπότης οὐκέτ᾽ ἀφήσει ἡμῖν· ἀλλ᾽ ᾧ μέτρῳ με μετρήκαμεν ἀσυμπαθεῖ καὶ ἀνελεεῖ καὶ ἀποτόμῳ, επιμετρήσει ἡμῖν· καὶ τὸν ἐξ ἡμῶν κατὰ τῶν ἡμε- τέρων συνδούλων δρον καθ' ἡμῶν ἐπαρτήσει. Ἐφεύ- * νe- COMMENTARIA IN LUCAM. . B 80% offensores suos indulgentism expromere : sanatque dirum morbum sæpenumero illorum animis inna- C D Matth. xviii, 24. ” ibid., 24. scentem, atque odium quo sibi maleficos prosoquun- tur resecat. Quippe adeo exacerbari solemus, al neque peccantium obtestationes, neque supplices intercessorum preces admittamus, neque repute- mus quanta et nos humanæ conditiouis peccala ignoeci nobis a magno judice egeamus. Aple igitur apud Matthaeum " parabola Servator utitur, in qua debitores introducuntur quorum alter decem millia talentorum debebat, quæ ipsi supplici condonata fuere; alter autem centum denarios, quorum causa suffocabatur ab en, cui tantus ille talentorum nu- merus remissus fuerat. Qua parabola docet, haud licere regnum adipisci, quanquam alioqui multa recte aliquis fecerit, nisi Dei bonitatem injuriarum oblivione imitetur. Nam regnum quod nonnisi ju- dicio probatos recipit, alienis a clementia neque omnium judicem hac virtute imitantibus haudqus- quam patet. Neque enim quempiain tanta in nos peccasse afirmabimus, quanta nosmet per universs vitæ tempus adversus Dei voluntatem patravimus, ideoque debitores evasimus. Nam modo sermone offendimus, modo turpibus vitiosisque cupiditatibus atque actibus. Nihilominus qui tanta delinquimus, fiduciai placandi Dei non omittimus, quem beug- volum hominibus, patientem ac misericordem vo- nisque promum sciunus. Consentaneum est igitur ul eadem mensura iis, quorum offensæ in nos ex- stiterunt, largiamur : neque, ut olim Petrus s, moi- nuta benevolentia simus, neque injuriarum remis- sionenı septenario numero coarctemus; imo vero septuagies septies cum clemento misericordique Servatore parcamus. Quare offensas ne sedulo ventilemus, neque harum veluti commentarium in dies conficiamus. Nunc enim indulgentiam sine Ane docemur. Etenim interrogante Petro quoties pec- camlibus adversus nos indulgere oporteret, nume rumque septenarium definiente, Servator usque ad septuagies seplies produxit veuiz dandse a nobis numerum; probe nimirum consciis, tempus affore quo rationes nobiscum ponentur ab universali judico ac rege, cum omnes ante ejus tribunal constitue- mur, et qua mensura mensi fuerimus, remetietur nobis. Etenim nunc magnus rex cunctis nobis mul- Lorum talentorum debitoribus, prout suam clemen- tiam decebat, debitumn remisit, daus peccatis niam, delensque scriptumn contra nos chirogra- phum : nos autem leves ob culpas conservos sulo- camus, atque obsecrati minime remittimus quæ in nos peccata fuerint; familiaribus nostris haud pa- ria facientes iis, quæ nos a Deo consecuti sumus. Merito itaque nobis irascetur is qui omne debitom nobis condonaverat Dominus : neque jam nobis parcet; sed qua mensura mensi fuerimus, dura videlicet, immisericorde et aspera, eadem nobis rem tribuet; latamque a nobis adversus conservos no-
Ὁ μὲν γὰρ μέγας βασιλεὺς ἐντεῦθεν ἤδη πᾶσιν ἡμῖν τοῖς χρεωφειλέταις πολλῶν ταλάντων κατὰ τὸ πρέπον αὐτοῦ τῇ φιλανθρωπίᾳ τὸ πᾶν ἀνῆκε χρέος, δοὺς ἄφεσιν ἁμαρτημάτων καὶ ἐξαλείψας τὸ καθ’ ἡμῶν χειρόγραφον· ἡμεῖς δ’ ἐπὶ βραχέσι πταίσμασι τοὺς συνδούλους ἀποπνίγομεν, καὶ παρακαλούμενοι οὐ συγχωροῦμεν τὰ εἰς ἡμᾶς ἐπταισμένα, μὴ ἐπιμετροῦντες τὰ ἴσα οἷς παρὰ Θεοῦ τετυχήκαμεν τοῖς ἡμετέροις οἰκέταις. Εὐλόγως οὖν ἀγανάκτησις καθ’ ἡμῶν ἐξενεχθήσεται· καὶ ὁ τὴν πᾶσαν ἡμῖν ὀφειλὴν ἀφεὶς Δεσπότης οὐκέτ’ ἀφήσει ἡμῖν· ἀλλ’ ᾧ μέτρῳ μεμετρήκαμεν ἀσυμπαθεῖ καὶ ἀνελεεῖ καὶ ἀποτόμῳ, ἐπιμετρήσει ἡμῖν· καὶ τὸν ἐξ ἡμῶν κατὰ τῶν ἡμετέρων συνδούλων ὅρον καθ’ ἡμῶν ἐπαρτήσει. Ἐφεύροι δέ τις ἑαυτῷ μέθοδον ἀγαθῆς ἀποφάσεως τῆς ἐπὶ τοῦ δικαιωτηρίου ἐξενεχθησομένης, εἰ προλαβὼν γένοιτο φιλάνθρωπος καὶ τῶν εἰς αὐτὸν ἁμαρτανομένων συγχωρητικός.
Β τικοὺς εἶναι τοῖς πταίουσι βούλεται, θεραπεύων δει- Α νὴν νόσον ἐν αὐτοῖς πολλάκις έμφυομένην, εκκόπτων τὴν κατὰ τῶν πταιόντων ἀποτομήν. Κατεπαίρεσθαι γοῦν εἰώθαμεν, ώς μήτε παρακλήσεις τῶν ἡμαρτη πύτων, μήτε τῶν ὑπὲρ αὐτῶν πρεσβευόντων ικετηρίας παραδέχεσθαι· μηδὲ μὴν ὑπολογίζεσθαι ὅσα δὴ καὶ αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι πταίοντες συγγνώμης τῆς παρὰ τοῦ μεγάλου κριτοῦ δεόμεθα. Εἰκότως οὖν παρὰ τῷ Ματθαίῳ καὶ τῇ παραβολῇ κέχρηται, ἐν ᾗ ὀφειλέται εἰσάγονται, ὁ μὲν μυρία τάλαντα ὀφείλων, & καὶ ἀφείθη αὐτῷ προσπεσόντι· ὁ δὲ ἑκατὸν δηνάρια, ἐφ' οἷς ἀπεπνίγετο παρὰ τοῦ ἀφεθέντος τὰ πολλὰ ἐκεῖνα τάλαντα. Δι' ἧς διδάσκει, ὅτι μὴ ἄλλως τυχεῖν δυνα τόν ἐστι τῆς βασιλείας, καν πολλά τις κατορθώσῃ, μὴ τὸν ἀγαθὸν Θεὸν μιμησάμενος κατὰ τὸ ἀμνησίκακον ἐπειδήπερ ἡ βασιλεία, κρίσει τοὺς ἀξίους παραδεχο- μένη, τοὺς μὴ συγχωρητικούς καὶ τὸν ἀγαθὸν τῶν ὅλων κριτὴν κατὰ τοῦτο μιμουμένους οὐ παραδέχε- ται. Οὐ γὰρ ἂν ἔχει τις εἰπεῖν τοσαῦτά τινα πεπλημ- μεληκέναι εἰς ἑαυτὸν, ὅσα περ αὐτὸς τὸν πάντα χρό- νον τῆς αὐτοῦ ζωῆς παρὰ τὸ βούλημα τοῦ Θεοῦ πράξας Εφειλέτης ἐστί· ποτὲ μὲν γὰρ διὰ τοῦ λόγου πταίομεν, ποτὲ δὲ δι' αἰσχρῶν καὶ πονηρῶν ἐπιθυμημάτων τε καὶ πράξεων. Πλην όμως τοσαῦτα πταίοντες, οὐκ ἀπογινώσκομεν τὰς παρὰ τῷ Θεῷ ἐλπίδας, διὰ τὸ φι- λάνθρωπον καὶ ἀνεξίκακον ἐλεημονικόν τε καὶ συγχω ρητικὸν τοῦ Θεοῦ. Οὐκοῦν ἔπεται τῷ αὐτῷ μέτρῳ, καὶ ἡμᾶς μετρεῖν τοῖς εἰς ἡμᾶς ἁμαρτάνουσι· μηδὲ κατὰ τὸν Πέτρον ἀκριβολογεῖσθαι τῇ φιλανθρωπία, καὶ μέχρις ἑβδόμου ἀριθμοῦ τοῖς εἰς ἡμᾶς ἡμαρτη- κόσι συγχωρεῖν· κατὰ δὲ τὸν συμπαθῆ καὶ ἐλεήμονα Σωτῆρα μέχρι τοῦ ἑβδομηκοντάκις ἑπτά· οὐ πάντως τὰ τοσαῦτα περιεργαζομένους ἁμαρτήματα, καὶ ὥσπερ ἀναγραφὴν αὐτῶν ποιουμένους καθ' εκάστην ἡμέραν, ἐκ δὲ τούτου τὸ ἀπεριόριστον διδασκομένους. Πυθο μένου γὰρ τοῦ Πέτρου ἐπὶ πόσοις τοῖς εἰς ἡμᾶς ἀμαρ- τανομένοις συγχωρεῖν δέοι, καὶ ἀριθμὸν ὁρίσαντος τὸν ἕως ἐπτάκις, ὁ Σωτὴρ τὸν ἕως ἑβδομηκοντάκις ἑπτὰ εἰσήγαγε, καθ᾽ ἂν δεῖ καὶ ἡμᾶς ἀφιέναι, εἰδότας καὶ πεπεισμένους, ὡς ἔσται καιρὸς καθ' όν συναρθή- σεται πρὸς ἡμᾶς λόγος ὑπὸ τοῦ πάντων κριτοῦ τε καὶ βασιλέως, ἐπειδὰν οι πάντες παραστῶμεν τῷ βή- ματι αὐτοῦ, ὅτε ᾧ μέτρῳ μετρούμεν, ἀντιμετρηθήσε τὰς ἡμῖν. Ὁ μὲν γὰρ μέγας βασιλεὺς ἐντεῦθεν ἤδη πᾶσιν ἡμῖν τοῖς χρεωφειλέταις πολλῶν ταλάντων κατὰ τὸ πρέπον αὐτοῦ τῇ φιλανθρωπίᾳ τὸ πᾶν ἀνῆκε χρέος, τοὺς ἄφεσιν ἁμαρτημάτων καὶ ἐξαλείψας τὸ καθ' ἡμῶν χειρόγραφον· ἡμεῖς δ' ἐπὶ βραχέσι πταίσμασι τοὺς συνδούλους ἀποπνίγομεν, καὶ παρακαλούμενοι οὐ συγχωροῦμεν τὰ εἰς ἡμᾶς ἑπταισμένα, μὴ ἐπι μετροῦντες τὰ ἴσα οἷς παρὰ Θεοῦ τετυχήκαμεν τοῖς ἡμετέροις οἰκέταις. Ευλόγως οὖν ἀγανάκτησις καθ' ἡμῶν ἐξενεχθήσεται· καὶ ὁ τὴν πᾶσαν ἡμῖν ὀφειλὴν ἀφεὶς Δεσπότης οὐκέτ᾽ ἀφήσει ἡμῖν· ἀλλ᾽ ᾧ μέτρῳ με μετρήκαμεν ἀσυμπαθεῖ καὶ ἀνελεεῖ καὶ ἀποτόμῳ, επιμετρήσει ἡμῖν· καὶ τὸν ἐξ ἡμῶν κατὰ τῶν ἡμε- τέρων συνδούλων δρον καθ' ἡμῶν ἐπαρτήσει. Ἐφεύ- * νe- COMMENTARIA IN LUCAM. . B 80% offensores suos indulgentism expromere : sanatque dirum morbum sæpenumero illorum animis inna- C D Matth. xviii, 24. ” ibid., 24. scentem, atque odium quo sibi maleficos prosoquun- tur resecat. Quippe adeo exacerbari solemus, al neque peccantium obtestationes, neque supplices intercessorum preces admittamus, neque repute- mus quanta et nos humanæ conditiouis peccala ignoeci nobis a magno judice egeamus. Aple igitur apud Matthaeum " parabola Servator utitur, in qua debitores introducuntur quorum alter decem millia talentorum debebat, quæ ipsi supplici condonata fuere; alter autem centum denarios, quorum causa suffocabatur ab en, cui tantus ille talentorum nu- merus remissus fuerat. Qua parabola docet, haud licere regnum adipisci, quanquam alioqui multa recte aliquis fecerit, nisi Dei bonitatem injuriarum oblivione imitetur. Nam regnum quod nonnisi ju- dicio probatos recipit, alienis a clementia neque omnium judicem hac virtute imitantibus haudqus- quam patet. Neque enim quempiain tanta in nos peccasse afirmabimus, quanta nosmet per universs vitæ tempus adversus Dei voluntatem patravimus, ideoque debitores evasimus. Nam modo sermone offendimus, modo turpibus vitiosisque cupiditatibus atque actibus. Nihilominus qui tanta delinquimus, fiduciai placandi Dei non omittimus, quem beug- volum hominibus, patientem ac misericordem vo- nisque promum sciunus. Consentaneum est igitur ul eadem mensura iis, quorum offensæ in nos ex- stiterunt, largiamur : neque, ut olim Petrus s, moi- nuta benevolentia simus, neque injuriarum remis- sionenı septenario numero coarctemus; imo vero septuagies septies cum clemento misericordique Servatore parcamus. Quare offensas ne sedulo ventilemus, neque harum veluti commentarium in dies conficiamus. Nunc enim indulgentiam sine Ane docemur. Etenim interrogante Petro quoties pec- camlibus adversus nos indulgere oporteret, nume rumque septenarium definiente, Servator usque ad septuagies seplies produxit veuiz dandse a nobis numerum; probe nimirum consciis, tempus affore quo rationes nobiscum ponentur ab universali judico ac rege, cum omnes ante ejus tribunal constitue- mur, et qua mensura mensi fuerimus, remetietur nobis. Etenim nunc magnus rex cunctis nobis mul- Lorum talentorum debitoribus, prout suam clemen- tiam decebat, debitumn remisit, daus peccatis niam, delensque scriptumn contra nos chirogra- phum : nos autem leves ob culpas conservos sulo- camus, atque obsecrati minime remittimus quæ in nos peccata fuerint; familiaribus nostris haud pa- ria facientes iis, quæ nos a Deo consecuti sumus. Merito itaque nobis irascetur is qui omne debitom nobis condonaverat Dominus : neque jam nobis parcet; sed qua mensura mensi fuerimus, dura videlicet, immisericorde et aspera, eadem nobis rem tribuet; latamque a nobis adversus conservos no-
Καὶ ἐροῦσιν ὑμῖν · Ἰδοὺ ὧδε, ἢ ἰδοὺ ἐκεῖ
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Καὶ ἐροῦσιν ὑμῖν· Ἰδοὺ ὧδε, ἢ ἰδοὺ ἐκεῖ. Ταῦτα κατὰ μὲν τὸν Ματθαῖον ἐλέγετο περὶ τῆς ἐρημώσεως Ἱερουσαλήμ· διὸ καὶ προσέκειτο· Τότε οἱ ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ φευγέτωσαν εἰς τὰ ὄρη· ἐνταῦθα δὲ περὶ τῶν καιρῶν τοῦ Ἀντιχρίστου προλέγει· διὸ οὐ πρόσκειται τοῦτο.
Β τικοὺς εἶναι τοῖς πταίουσι βούλεται, θεραπεύων δει- Α νὴν νόσον ἐν αὐτοῖς πολλάκις έμφυομένην, εκκόπτων τὴν κατὰ τῶν πταιόντων ἀποτομήν. Κατεπαίρεσθαι γοῦν εἰώθαμεν, ώς μήτε παρακλήσεις τῶν ἡμαρτη πύτων, μήτε τῶν ὑπὲρ αὐτῶν πρεσβευόντων ικετηρίας παραδέχεσθαι· μηδὲ μὴν ὑπολογίζεσθαι ὅσα δὴ καὶ αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι πταίοντες συγγνώμης τῆς παρὰ τοῦ μεγάλου κριτοῦ δεόμεθα. Εἰκότως οὖν παρὰ τῷ Ματθαίῳ καὶ τῇ παραβολῇ κέχρηται, ἐν ᾗ ὀφειλέται εἰσάγονται, ὁ μὲν μυρία τάλαντα ὀφείλων, & καὶ ἀφείθη αὐτῷ προσπεσόντι· ὁ δὲ ἑκατὸν δηνάρια, ἐφ' οἷς ἀπεπνίγετο παρὰ τοῦ ἀφεθέντος τὰ πολλὰ ἐκεῖνα τάλαντα. Δι' ἧς διδάσκει, ὅτι μὴ ἄλλως τυχεῖν δυνα τόν ἐστι τῆς βασιλείας, καν πολλά τις κατορθώσῃ, μὴ τὸν ἀγαθὸν Θεὸν μιμησάμενος κατὰ τὸ ἀμνησίκακον ἐπειδήπερ ἡ βασιλεία, κρίσει τοὺς ἀξίους παραδεχο- μένη, τοὺς μὴ συγχωρητικούς καὶ τὸν ἀγαθὸν τῶν ὅλων κριτὴν κατὰ τοῦτο μιμουμένους οὐ παραδέχε- ται. Οὐ γὰρ ἂν ἔχει τις εἰπεῖν τοσαῦτά τινα πεπλημ- μεληκέναι εἰς ἑαυτὸν, ὅσα περ αὐτὸς τὸν πάντα χρό- νον τῆς αὐτοῦ ζωῆς παρὰ τὸ βούλημα τοῦ Θεοῦ πράξας Εφειλέτης ἐστί· ποτὲ μὲν γὰρ διὰ τοῦ λόγου πταίομεν, ποτὲ δὲ δι' αἰσχρῶν καὶ πονηρῶν ἐπιθυμημάτων τε καὶ πράξεων. Πλην όμως τοσαῦτα πταίοντες, οὐκ ἀπογινώσκομεν τὰς παρὰ τῷ Θεῷ ἐλπίδας, διὰ τὸ φι- λάνθρωπον καὶ ἀνεξίκακον ἐλεημονικόν τε καὶ συγχω ρητικὸν τοῦ Θεοῦ. Οὐκοῦν ἔπεται τῷ αὐτῷ μέτρῳ, καὶ ἡμᾶς μετρεῖν τοῖς εἰς ἡμᾶς ἁμαρτάνουσι· μηδὲ κατὰ τὸν Πέτρον ἀκριβολογεῖσθαι τῇ φιλανθρωπία, καὶ μέχρις ἑβδόμου ἀριθμοῦ τοῖς εἰς ἡμᾶς ἡμαρτη- κόσι συγχωρεῖν· κατὰ δὲ τὸν συμπαθῆ καὶ ἐλεήμονα Σωτῆρα μέχρι τοῦ ἑβδομηκοντάκις ἑπτά· οὐ πάντως τὰ τοσαῦτα περιεργαζομένους ἁμαρτήματα, καὶ ὥσπερ ἀναγραφὴν αὐτῶν ποιουμένους καθ' εκάστην ἡμέραν, ἐκ δὲ τούτου τὸ ἀπεριόριστον διδασκομένους. Πυθο μένου γὰρ τοῦ Πέτρου ἐπὶ πόσοις τοῖς εἰς ἡμᾶς ἀμαρ- τανομένοις συγχωρεῖν δέοι, καὶ ἀριθμὸν ὁρίσαντος τὸν ἕως ἐπτάκις, ὁ Σωτὴρ τὸν ἕως ἑβδομηκοντάκις ἑπτὰ εἰσήγαγε, καθ᾽ ἂν δεῖ καὶ ἡμᾶς ἀφιέναι, εἰδότας καὶ πεπεισμένους, ὡς ἔσται καιρὸς καθ' όν συναρθή- σεται πρὸς ἡμᾶς λόγος ὑπὸ τοῦ πάντων κριτοῦ τε καὶ βασιλέως, ἐπειδὰν οι πάντες παραστῶμεν τῷ βή- ματι αὐτοῦ, ὅτε ᾧ μέτρῳ μετρούμεν, ἀντιμετρηθήσε τὰς ἡμῖν. Ὁ μὲν γὰρ μέγας βασιλεὺς ἐντεῦθεν ἤδη πᾶσιν ἡμῖν τοῖς χρεωφειλέταις πολλῶν ταλάντων κατὰ τὸ πρέπον αὐτοῦ τῇ φιλανθρωπίᾳ τὸ πᾶν ἀνῆκε χρέος, τοὺς ἄφεσιν ἁμαρτημάτων καὶ ἐξαλείψας τὸ καθ' ἡμῶν χειρόγραφον· ἡμεῖς δ' ἐπὶ βραχέσι πταίσμασι τοὺς συνδούλους ἀποπνίγομεν, καὶ παρακαλούμενοι οὐ συγχωροῦμεν τὰ εἰς ἡμᾶς ἑπταισμένα, μὴ ἐπι μετροῦντες τὰ ἴσα οἷς παρὰ Θεοῦ τετυχήκαμεν τοῖς ἡμετέροις οἰκέταις. Ευλόγως οὖν ἀγανάκτησις καθ' ἡμῶν ἐξενεχθήσεται· καὶ ὁ τὴν πᾶσαν ἡμῖν ὀφειλὴν ἀφεὶς Δεσπότης οὐκέτ᾽ ἀφήσει ἡμῖν· ἀλλ᾽ ᾧ μέτρῳ με μετρήκαμεν ἀσυμπαθεῖ καὶ ἀνελεεῖ καὶ ἀποτόμῳ, επιμετρήσει ἡμῖν· καὶ τὸν ἐξ ἡμῶν κατὰ τῶν ἡμε- τέρων συνδούλων δρον καθ' ἡμῶν ἐπαρτήσει. Ἐφεύ- * νe- COMMENTARIA IN LUCAM. . B 80% offensores suos indulgentism expromere : sanatque dirum morbum sæpenumero illorum animis inna- C D Matth. xviii, 24. ” ibid., 24. scentem, atque odium quo sibi maleficos prosoquun- tur resecat. Quippe adeo exacerbari solemus, al neque peccantium obtestationes, neque supplices intercessorum preces admittamus, neque repute- mus quanta et nos humanæ conditiouis peccala ignoeci nobis a magno judice egeamus. Aple igitur apud Matthaeum " parabola Servator utitur, in qua debitores introducuntur quorum alter decem millia talentorum debebat, quæ ipsi supplici condonata fuere; alter autem centum denarios, quorum causa suffocabatur ab en, cui tantus ille talentorum nu- merus remissus fuerat. Qua parabola docet, haud licere regnum adipisci, quanquam alioqui multa recte aliquis fecerit, nisi Dei bonitatem injuriarum oblivione imitetur. Nam regnum quod nonnisi ju- dicio probatos recipit, alienis a clementia neque omnium judicem hac virtute imitantibus haudqus- quam patet. Neque enim quempiain tanta in nos peccasse afirmabimus, quanta nosmet per universs vitæ tempus adversus Dei voluntatem patravimus, ideoque debitores evasimus. Nam modo sermone offendimus, modo turpibus vitiosisque cupiditatibus atque actibus. Nihilominus qui tanta delinquimus, fiduciai placandi Dei non omittimus, quem beug- volum hominibus, patientem ac misericordem vo- nisque promum sciunus. Consentaneum est igitur ul eadem mensura iis, quorum offensæ in nos ex- stiterunt, largiamur : neque, ut olim Petrus s, moi- nuta benevolentia simus, neque injuriarum remis- sionenı septenario numero coarctemus; imo vero septuagies septies cum clemento misericordique Servatore parcamus. Quare offensas ne sedulo ventilemus, neque harum veluti commentarium in dies conficiamus. Nunc enim indulgentiam sine Ane docemur. Etenim interrogante Petro quoties pec- camlibus adversus nos indulgere oporteret, nume rumque septenarium definiente, Servator usque ad septuagies seplies produxit veuiz dandse a nobis numerum; probe nimirum consciis, tempus affore quo rationes nobiscum ponentur ab universali judico ac rege, cum omnes ante ejus tribunal constitue- mur, et qua mensura mensi fuerimus, remetietur nobis. Etenim nunc magnus rex cunctis nobis mul- Lorum talentorum debitoribus, prout suam clemen- tiam decebat, debitumn remisit, daus peccatis niam, delensque scriptumn contra nos chirogra- phum : nos autem leves ob culpas conservos sulo- camus, atque obsecrati minime remittimus quæ in nos peccata fuerint; familiaribus nostris haud pa- ria facientes iis, quæ nos a Deo consecuti sumus. Merito itaque nobis irascetur is qui omne debitom nobis condonaverat Dominus : neque jam nobis parcet; sed qua mensura mensi fuerimus, dura videlicet, immisericorde et aspera, eadem nobis rem tribuet; latamque a nobis adversus conservos no-
First he must suffer much: He alludes also to...Πρῶτον δεῖ αὐτὸν πολλὰ παθεῖν Αἰνίττεται δὲ καὶ…
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 24:582Πρῶτον δεῖ αὐτὸν πολλὰ παθεῖν Αἰνίττεται δὲ καὶ ἐν τούτοις τήν ποτε γενησομένην ἀποστασίαν εἰπών· Πρῶτον δὲ δεῖ αὐτὸν πολλὰ παθεῖν καὶ ἀποδοκιμασθῆναι ἀπὸ τῆς γενεᾶς ταύτης, δηλονότι τῆς τῶν ἀνθρώπων· ἀποβληθῆναι γὰρ καὶ ἀποδοκιμασθῆναι τὸν περὶ αὐτοῦ λόγον, πολλά τε παθεῖν τὸν αὐτοῦ λαὸν, ἐθέσπισεν· εἴτε ἐν τοῖς μετὰ ταῦτα διωγμοῖς, καθ’ οὓς μυρία πέπονθεν αὐτός τε βλασφημούμενος ὁ Σωτὴρ παρὰ τοῖς ἀνθρώποις, ἤ τε Ἐκκλησία αὐτοῦ καὶ ὁ λόγος ἐλαυνόμενος καὶ πολεμούμενος· εἴτε πρὸς τῷ πάντων τέλει, καθ’ ὃ ἀποδοκιμασθήσεται πάμπαν ἀποβληθεὶς ἀπὸ τῆς τῶν ἀνθρώπων γενεᾶς.
Β τικοὺς εἶναι τοῖς πταίουσι βούλεται, θεραπεύων δει- Α νὴν νόσον ἐν αὐτοῖς πολλάκις έμφυομένην, εκκόπτων τὴν κατὰ τῶν πταιόντων ἀποτομήν. Κατεπαίρεσθαι γοῦν εἰώθαμεν, ώς μήτε παρακλήσεις τῶν ἡμαρτη πύτων, μήτε τῶν ὑπὲρ αὐτῶν πρεσβευόντων ικετηρίας παραδέχεσθαι· μηδὲ μὴν ὑπολογίζεσθαι ὅσα δὴ καὶ αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι πταίοντες συγγνώμης τῆς παρὰ τοῦ μεγάλου κριτοῦ δεόμεθα. Εἰκότως οὖν παρὰ τῷ Ματθαίῳ καὶ τῇ παραβολῇ κέχρηται, ἐν ᾗ ὀφειλέται εἰσάγονται, ὁ μὲν μυρία τάλαντα ὀφείλων, & καὶ ἀφείθη αὐτῷ προσπεσόντι· ὁ δὲ ἑκατὸν δηνάρια, ἐφ' οἷς ἀπεπνίγετο παρὰ τοῦ ἀφεθέντος τὰ πολλὰ ἐκεῖνα τάλαντα. Δι' ἧς διδάσκει, ὅτι μὴ ἄλλως τυχεῖν δυνα τόν ἐστι τῆς βασιλείας, καν πολλά τις κατορθώσῃ, μὴ τὸν ἀγαθὸν Θεὸν μιμησάμενος κατὰ τὸ ἀμνησίκακον ἐπειδήπερ ἡ βασιλεία, κρίσει τοὺς ἀξίους παραδεχο- μένη, τοὺς μὴ συγχωρητικούς καὶ τὸν ἀγαθὸν τῶν ὅλων κριτὴν κατὰ τοῦτο μιμουμένους οὐ παραδέχε- ται. Οὐ γὰρ ἂν ἔχει τις εἰπεῖν τοσαῦτά τινα πεπλημ- μεληκέναι εἰς ἑαυτὸν, ὅσα περ αὐτὸς τὸν πάντα χρό- νον τῆς αὐτοῦ ζωῆς παρὰ τὸ βούλημα τοῦ Θεοῦ πράξας Εφειλέτης ἐστί· ποτὲ μὲν γὰρ διὰ τοῦ λόγου πταίομεν, ποτὲ δὲ δι' αἰσχρῶν καὶ πονηρῶν ἐπιθυμημάτων τε καὶ πράξεων. Πλην όμως τοσαῦτα πταίοντες, οὐκ ἀπογινώσκομεν τὰς παρὰ τῷ Θεῷ ἐλπίδας, διὰ τὸ φι- λάνθρωπον καὶ ἀνεξίκακον ἐλεημονικόν τε καὶ συγχω ρητικὸν τοῦ Θεοῦ. Οὐκοῦν ἔπεται τῷ αὐτῷ μέτρῳ, καὶ ἡμᾶς μετρεῖν τοῖς εἰς ἡμᾶς ἁμαρτάνουσι· μηδὲ κατὰ τὸν Πέτρον ἀκριβολογεῖσθαι τῇ φιλανθρωπία, καὶ μέχρις ἑβδόμου ἀριθμοῦ τοῖς εἰς ἡμᾶς ἡμαρτη- κόσι συγχωρεῖν· κατὰ δὲ τὸν συμπαθῆ καὶ ἐλεήμονα Σωτῆρα μέχρι τοῦ ἑβδομηκοντάκις ἑπτά· οὐ πάντως τὰ τοσαῦτα περιεργαζομένους ἁμαρτήματα, καὶ ὥσπερ ἀναγραφὴν αὐτῶν ποιουμένους καθ' εκάστην ἡμέραν, ἐκ δὲ τούτου τὸ ἀπεριόριστον διδασκομένους. Πυθο μένου γὰρ τοῦ Πέτρου ἐπὶ πόσοις τοῖς εἰς ἡμᾶς ἀμαρ- τανομένοις συγχωρεῖν δέοι, καὶ ἀριθμὸν ὁρίσαντος τὸν ἕως ἐπτάκις, ὁ Σωτὴρ τὸν ἕως ἑβδομηκοντάκις ἑπτὰ εἰσήγαγε, καθ᾽ ἂν δεῖ καὶ ἡμᾶς ἀφιέναι, εἰδότας καὶ πεπεισμένους, ὡς ἔσται καιρὸς καθ' όν συναρθή- σεται πρὸς ἡμᾶς λόγος ὑπὸ τοῦ πάντων κριτοῦ τε καὶ βασιλέως, ἐπειδὰν οι πάντες παραστῶμεν τῷ βή- ματι αὐτοῦ, ὅτε ᾧ μέτρῳ μετρούμεν, ἀντιμετρηθήσε τὰς ἡμῖν. Ὁ μὲν γὰρ μέγας βασιλεὺς ἐντεῦθεν ἤδη πᾶσιν ἡμῖν τοῖς χρεωφειλέταις πολλῶν ταλάντων κατὰ τὸ πρέπον αὐτοῦ τῇ φιλανθρωπίᾳ τὸ πᾶν ἀνῆκε χρέος, τοὺς ἄφεσιν ἁμαρτημάτων καὶ ἐξαλείψας τὸ καθ' ἡμῶν χειρόγραφον· ἡμεῖς δ' ἐπὶ βραχέσι πταίσμασι τοὺς συνδούλους ἀποπνίγομεν, καὶ παρακαλούμενοι οὐ συγχωροῦμεν τὰ εἰς ἡμᾶς ἑπταισμένα, μὴ ἐπι μετροῦντες τὰ ἴσα οἷς παρὰ Θεοῦ τετυχήκαμεν τοῖς ἡμετέροις οἰκέταις. Ευλόγως οὖν ἀγανάκτησις καθ' ἡμῶν ἐξενεχθήσεται· καὶ ὁ τὴν πᾶσαν ἡμῖν ὀφειλὴν ἀφεὶς Δεσπότης οὐκέτ᾽ ἀφήσει ἡμῖν· ἀλλ᾽ ᾧ μέτρῳ με μετρήκαμεν ἀσυμπαθεῖ καὶ ἀνελεεῖ καὶ ἀποτόμῳ, επιμετρήσει ἡμῖν· καὶ τὸν ἐξ ἡμῶν κατὰ τῶν ἡμε- τέρων συνδούλων δρον καθ' ἡμῶν ἐπαρτήσει. Ἐφεύ- * νe- COMMENTARIA IN LUCAM. . B 80% offensores suos indulgentism expromere : sanatque dirum morbum sæpenumero illorum animis inna- C D Matth. xviii, 24. ” ibid., 24. scentem, atque odium quo sibi maleficos prosoquun- tur resecat. Quippe adeo exacerbari solemus, al neque peccantium obtestationes, neque supplices intercessorum preces admittamus, neque repute- mus quanta et nos humanæ conditiouis peccala ignoeci nobis a magno judice egeamus. Aple igitur apud Matthaeum " parabola Servator utitur, in qua debitores introducuntur quorum alter decem millia talentorum debebat, quæ ipsi supplici condonata fuere; alter autem centum denarios, quorum causa suffocabatur ab en, cui tantus ille talentorum nu- merus remissus fuerat. Qua parabola docet, haud licere regnum adipisci, quanquam alioqui multa recte aliquis fecerit, nisi Dei bonitatem injuriarum oblivione imitetur. Nam regnum quod nonnisi ju- dicio probatos recipit, alienis a clementia neque omnium judicem hac virtute imitantibus haudqus- quam patet. Neque enim quempiain tanta in nos peccasse afirmabimus, quanta nosmet per universs vitæ tempus adversus Dei voluntatem patravimus, ideoque debitores evasimus. Nam modo sermone offendimus, modo turpibus vitiosisque cupiditatibus atque actibus. Nihilominus qui tanta delinquimus, fiduciai placandi Dei non omittimus, quem beug- volum hominibus, patientem ac misericordem vo- nisque promum sciunus. Consentaneum est igitur ul eadem mensura iis, quorum offensæ in nos ex- stiterunt, largiamur : neque, ut olim Petrus s, moi- nuta benevolentia simus, neque injuriarum remis- sionenı septenario numero coarctemus; imo vero septuagies septies cum clemento misericordique Servatore parcamus. Quare offensas ne sedulo ventilemus, neque harum veluti commentarium in dies conficiamus. Nunc enim indulgentiam sine Ane docemur. Etenim interrogante Petro quoties pec- camlibus adversus nos indulgere oporteret, nume rumque septenarium definiente, Servator usque ad septuagies seplies produxit veuiz dandse a nobis numerum; probe nimirum consciis, tempus affore quo rationes nobiscum ponentur ab universali judico ac rege, cum omnes ante ejus tribunal constitue- mur, et qua mensura mensi fuerimus, remetietur nobis. Etenim nunc magnus rex cunctis nobis mul- Lorum talentorum debitoribus, prout suam clemen- tiam decebat, debitumn remisit, daus peccatis niam, delensque scriptumn contra nos chirogra- phum : nos autem leves ob culpas conservos sulo- camus, atque obsecrati minime remittimus quæ in nos peccata fuerint; familiaribus nostris haud pa- ria facientes iis, quæ nos a Deo consecuti sumus. Merito itaque nobis irascetur is qui omne debitom nobis condonaverat Dominus : neque jam nobis parcet; sed qua mensura mensi fuerimus, dura videlicet, immisericorde et aspera, eadem nobis rem tribuet; latamque a nobis adversus conservos no-
And as it was in the days of Noah,...Καὶ καθὼς ἐγένετο ἐν ταῖς ἡμέραις τοῦ Νῶε,…
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Καὶ καθὼς ἐγένετο ἐν ταῖς ἡμέραις τοῦ Νῶε, κ. τ. λ. Οὕτω τοίνυν, ὡς εἴρηται, ἐκβληθέντος διὰ τὴν ἀποστασίαν τοῦ λόγου τοῦ εὐαγγελικοῦ, κατὰ τὴν ὁμοίωσιν τῶν ἐπὶ τοῦ κατακλυσμοῦ συμβεβηκότων, ὁ κατὰ τῶν ἀσεβῶν ὄλεθρος ἐπιστήσεται, φησί.
Β τικοὺς εἶναι τοῖς πταίουσι βούλεται, θεραπεύων δει- Α νὴν νόσον ἐν αὐτοῖς πολλάκις έμφυομένην, εκκόπτων τὴν κατὰ τῶν πταιόντων ἀποτομήν. Κατεπαίρεσθαι γοῦν εἰώθαμεν, ώς μήτε παρακλήσεις τῶν ἡμαρτη πύτων, μήτε τῶν ὑπὲρ αὐτῶν πρεσβευόντων ικετηρίας παραδέχεσθαι· μηδὲ μὴν ὑπολογίζεσθαι ὅσα δὴ καὶ αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι πταίοντες συγγνώμης τῆς παρὰ τοῦ μεγάλου κριτοῦ δεόμεθα. Εἰκότως οὖν παρὰ τῷ Ματθαίῳ καὶ τῇ παραβολῇ κέχρηται, ἐν ᾗ ὀφειλέται εἰσάγονται, ὁ μὲν μυρία τάλαντα ὀφείλων, & καὶ ἀφείθη αὐτῷ προσπεσόντι· ὁ δὲ ἑκατὸν δηνάρια, ἐφ' οἷς ἀπεπνίγετο παρὰ τοῦ ἀφεθέντος τὰ πολλὰ ἐκεῖνα τάλαντα. Δι' ἧς διδάσκει, ὅτι μὴ ἄλλως τυχεῖν δυνα τόν ἐστι τῆς βασιλείας, καν πολλά τις κατορθώσῃ, μὴ τὸν ἀγαθὸν Θεὸν μιμησάμενος κατὰ τὸ ἀμνησίκακον ἐπειδήπερ ἡ βασιλεία, κρίσει τοὺς ἀξίους παραδεχο- μένη, τοὺς μὴ συγχωρητικούς καὶ τὸν ἀγαθὸν τῶν ὅλων κριτὴν κατὰ τοῦτο μιμουμένους οὐ παραδέχε- ται. Οὐ γὰρ ἂν ἔχει τις εἰπεῖν τοσαῦτά τινα πεπλημ- μεληκέναι εἰς ἑαυτὸν, ὅσα περ αὐτὸς τὸν πάντα χρό- νον τῆς αὐτοῦ ζωῆς παρὰ τὸ βούλημα τοῦ Θεοῦ πράξας Εφειλέτης ἐστί· ποτὲ μὲν γὰρ διὰ τοῦ λόγου πταίομεν, ποτὲ δὲ δι' αἰσχρῶν καὶ πονηρῶν ἐπιθυμημάτων τε καὶ πράξεων. Πλην όμως τοσαῦτα πταίοντες, οὐκ ἀπογινώσκομεν τὰς παρὰ τῷ Θεῷ ἐλπίδας, διὰ τὸ φι- λάνθρωπον καὶ ἀνεξίκακον ἐλεημονικόν τε καὶ συγχω ρητικὸν τοῦ Θεοῦ. Οὐκοῦν ἔπεται τῷ αὐτῷ μέτρῳ, καὶ ἡμᾶς μετρεῖν τοῖς εἰς ἡμᾶς ἁμαρτάνουσι· μηδὲ κατὰ τὸν Πέτρον ἀκριβολογεῖσθαι τῇ φιλανθρωπία, καὶ μέχρις ἑβδόμου ἀριθμοῦ τοῖς εἰς ἡμᾶς ἡμαρτη- κόσι συγχωρεῖν· κατὰ δὲ τὸν συμπαθῆ καὶ ἐλεήμονα Σωτῆρα μέχρι τοῦ ἑβδομηκοντάκις ἑπτά· οὐ πάντως τὰ τοσαῦτα περιεργαζομένους ἁμαρτήματα, καὶ ὥσπερ ἀναγραφὴν αὐτῶν ποιουμένους καθ' εκάστην ἡμέραν, ἐκ δὲ τούτου τὸ ἀπεριόριστον διδασκομένους. Πυθο μένου γὰρ τοῦ Πέτρου ἐπὶ πόσοις τοῖς εἰς ἡμᾶς ἀμαρ- τανομένοις συγχωρεῖν δέοι, καὶ ἀριθμὸν ὁρίσαντος τὸν ἕως ἐπτάκις, ὁ Σωτὴρ τὸν ἕως ἑβδομηκοντάκις ἑπτὰ εἰσήγαγε, καθ᾽ ἂν δεῖ καὶ ἡμᾶς ἀφιέναι, εἰδότας καὶ πεπεισμένους, ὡς ἔσται καιρὸς καθ' όν συναρθή- σεται πρὸς ἡμᾶς λόγος ὑπὸ τοῦ πάντων κριτοῦ τε καὶ βασιλέως, ἐπειδὰν οι πάντες παραστῶμεν τῷ βή- ματι αὐτοῦ, ὅτε ᾧ μέτρῳ μετρούμεν, ἀντιμετρηθήσε τὰς ἡμῖν. Ὁ μὲν γὰρ μέγας βασιλεὺς ἐντεῦθεν ἤδη πᾶσιν ἡμῖν τοῖς χρεωφειλέταις πολλῶν ταλάντων κατὰ τὸ πρέπον αὐτοῦ τῇ φιλανθρωπίᾳ τὸ πᾶν ἀνῆκε χρέος, τοὺς ἄφεσιν ἁμαρτημάτων καὶ ἐξαλείψας τὸ καθ' ἡμῶν χειρόγραφον· ἡμεῖς δ' ἐπὶ βραχέσι πταίσμασι τοὺς συνδούλους ἀποπνίγομεν, καὶ παρακαλούμενοι οὐ συγχωροῦμεν τὰ εἰς ἡμᾶς ἑπταισμένα, μὴ ἐπι μετροῦντες τὰ ἴσα οἷς παρὰ Θεοῦ τετυχήκαμεν τοῖς ἡμετέροις οἰκέταις. Ευλόγως οὖν ἀγανάκτησις καθ' ἡμῶν ἐξενεχθήσεται· καὶ ὁ τὴν πᾶσαν ἡμῖν ὀφειλὴν ἀφεὶς Δεσπότης οὐκέτ᾽ ἀφήσει ἡμῖν· ἀλλ᾽ ᾧ μέτρῳ με μετρήκαμεν ἀσυμπαθεῖ καὶ ἀνελεεῖ καὶ ἀποτόμῳ, επιμετρήσει ἡμῖν· καὶ τὸν ἐξ ἡμῶν κατὰ τῶν ἡμε- τέρων συνδούλων δρον καθ' ἡμῶν ἐπαρτήσει. Ἐφεύ- * νe- COMMENTARIA IN LUCAM. . B 80% offensores suos indulgentism expromere : sanatque dirum morbum sæpenumero illorum animis inna- C D Matth. xviii, 24. ” ibid., 24. scentem, atque odium quo sibi maleficos prosoquun- tur resecat. Quippe adeo exacerbari solemus, al neque peccantium obtestationes, neque supplices intercessorum preces admittamus, neque repute- mus quanta et nos humanæ conditiouis peccala ignoeci nobis a magno judice egeamus. Aple igitur apud Matthaeum " parabola Servator utitur, in qua debitores introducuntur quorum alter decem millia talentorum debebat, quæ ipsi supplici condonata fuere; alter autem centum denarios, quorum causa suffocabatur ab en, cui tantus ille talentorum nu- merus remissus fuerat. Qua parabola docet, haud licere regnum adipisci, quanquam alioqui multa recte aliquis fecerit, nisi Dei bonitatem injuriarum oblivione imitetur. Nam regnum quod nonnisi ju- dicio probatos recipit, alienis a clementia neque omnium judicem hac virtute imitantibus haudqus- quam patet. Neque enim quempiain tanta in nos peccasse afirmabimus, quanta nosmet per universs vitæ tempus adversus Dei voluntatem patravimus, ideoque debitores evasimus. Nam modo sermone offendimus, modo turpibus vitiosisque cupiditatibus atque actibus. Nihilominus qui tanta delinquimus, fiduciai placandi Dei non omittimus, quem beug- volum hominibus, patientem ac misericordem vo- nisque promum sciunus. Consentaneum est igitur ul eadem mensura iis, quorum offensæ in nos ex- stiterunt, largiamur : neque, ut olim Petrus s, moi- nuta benevolentia simus, neque injuriarum remis- sionenı septenario numero coarctemus; imo vero septuagies septies cum clemento misericordique Servatore parcamus. Quare offensas ne sedulo ventilemus, neque harum veluti commentarium in dies conficiamus. Nunc enim indulgentiam sine Ane docemur. Etenim interrogante Petro quoties pec- camlibus adversus nos indulgere oporteret, nume rumque septenarium definiente, Servator usque ad septuagies seplies produxit veuiz dandse a nobis numerum; probe nimirum consciis, tempus affore quo rationes nobiscum ponentur ab universali judico ac rege, cum omnes ante ejus tribunal constitue- mur, et qua mensura mensi fuerimus, remetietur nobis. Etenim nunc magnus rex cunctis nobis mul- Lorum talentorum debitoribus, prout suam clemen- tiam decebat, debitumn remisit, daus peccatis niam, delensque scriptumn contra nos chirogra- phum : nos autem leves ob culpas conservos sulo- camus, atque obsecrati minime remittimus quæ in nos peccata fuerint; familiaribus nostris haud pa- ria facientes iis, quæ nos a Deo consecuti sumus. Merito itaque nobis irascetur is qui omne debitom nobis condonaverat Dominus : neque jam nobis parcet; sed qua mensura mensi fuerimus, dura videlicet, immisericorde et aspera, eadem nobis rem tribuet; latamque a nobis adversus conservos no-
PG 24:583Ἀλλ’ ὡς τότε πάντας μὲν ἀπώλεσεν, οὐ μὴν καὶ τοὺς συνηγμένους ἅμα τῷ Νῶε ἐν τῇ κιβωτῷ, οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς αὐτοῦ παρουσίας οἱ μὲν ἀσεβεῖς κατὰ τὸν καιρὸν τῆς ἀποστασίας τρυφαῖς καὶ μέθαις καὶ γάμοις καὶ ταῖς τοῦ βίου ἡδοναῖς κατατριβόμενοι ὁμοίως τοῖς ἐπὶ τοῦ Νῶε κατακλυσθέντες ἀπολοῦνται. Ὑπὲρ δὲ τοῦ μή τινα νομίσαι δι’ ὕδατος καὶ τούτους κατακλυσθήσεσθαι, ἀναγκαίως τῷ ἐπὶ τοῦ Λὼτ κέχρηται παραδείγματι, Καθὼς ἐγένετο, λέγων, ἐν ταῖς ἡμέραις Λὼτ, ἤσθιον, ἔπινον, καὶ τὰ ἑξῆς· Ἧ δὲ ἡμέρα ἐξῆλθε Λὼτ ἀπὸ Σοδόμων ἔβρεξε πῦρ ἀπ’ οὐρανοῦ καὶ ἀπώλεσε πάντας. Κατὰ τὰ αὐτὰ ἔσται ᾗ ἡμέρᾳ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἀποκαλύπτεται· σφόδρα ἀποῤῥήτως καὶ φοβερῶς διδάσκων ὅτι πυρὶ καὶ θείῳ ἀπ’ οὐρανοῦ καταπεμπομένῳ τοὺς ἀσεβεῖς πάντας ἡ ὀργὴ μετελεύσεται· διὸ τοῖς μὲν ἡμέραν ταύτην ἐπιστῆναι εὐχομένοις ἀσεβέσιν ἡ προφητικὴ φωνὴ ἐπανατείνεται λέγουσα· Οὐαὶ οἱ ἐπιθυμοῦντες τὴν ἡμέραν Κυρίου Ἵνα τί; Ὑμῖν αὕτη ἔσται σκότος, καὶ οὐ φῶς, ἡμέρα σκότους καὶ γνόφου, ἡμέρα ταλαιπωρίας καὶ ἀφανισμοῦ.
ροι δέ τις ἑαυτῷ μέθοδον ἀγαθῆς ἀποφάσεως τῆς ἐπὶ τοῦ δικαιωτηρίου εξενεχθησομένης, εἰ προλαβών γε ναι το φιλάνθρωπος καὶ τῶν εἰς αὐτὸν ἁμαρτανομέ των συγχωρητικός. Καὶ ἐροῦσιν ὑμῖν· Ἰδοὺ ὧδε, ἡ ἰδοὺ ἐκεῖ. Ταῦτα κατὰ μὲν τὸν Ματθαῖον ἐλέγετο περὶ τῆς ἐρημώσεως Ἱερουσαλήμ (66)· διὸ καὶ προσέκειτο· Τότε οἱ ἐν τῇ Ιουδαία φευγέτωσαν εἰς τὰ ὄρη ἐνταῦθα δὲ περὶ τῶν καιρῶν τοῦ ᾿Αντιχρίστου προλέ γει· διὸ οὐ πρόσκειται τοῦτο. Πρῶτον δεῖ αὐτὸν πολλὰ παθεῖν Αινίττεται δὲ καὶ ἐν τούτοις τήν ποτε γενησομένην ἀποστασίαν εἰπών· Πρῶτον δὲ δεῖ αὐτὸν πολλὰ τα θεῖν καὶ ἀποδοκιμασθῆναι ἀπὸ τῆς γενεάς ταύτης, δηλονότι τῆς τῶν ἀνθρώπων· ἀποβληθῆναι γὰρ καὶ Β αποδοκιμασθῆναι τὸν περὶ αὐτοῦ λόγον, πολλά τε η παθεῖν τὸν αὐτοῦ λαὸν, ἐθέσπισεν· εἴτε ἐν τοῖς μετὰ ταῦτα διωγμοίς, καθ' οὓς μυρία πέπονθεν αὐτός τε βλασφημούμενος ὁ Σωτὴρ παρὰ τοῖς ἀνθρώποις, ή τε Εκκλησία αὐτοῦ καὶ ὁ λόγος ἐλαυνόμενος καὶ πολε μούμενος· εἴτε πρὸς τῷ πάντων τέλει, καθ᾽ ὁ ἀπο δοκιμασθήσεται πάμπαν ἀποβληθεὶς ἀπὸ τῆς τῶν ἀν θρώπων γενεάς. Καὶ καθὼς ἐγένετο εν ταῖς ἡμέραις τοῦ Νῶς, κ. τ. λ. Οὕτω τοίνυν, ὡς εἴρηται, ἐκβληθέντος διὰ τὴν ἀποστασίαν τοῦ λόγου τοῦ εὐαγγελικοῦ, κατὰ τὴν ομοίωσιν τῶν ἐπὶ τοῦ κατακλυσμοῦ συμβεβηκότων, ὁ κατὰ τῶν ἀσεβῶν ὄλεθρος ἐπιστήσεται, φησί. Αλλ' ὡς τότε πάντας μὲν ἀπώλεσεν, οὐ μὴν καὶ τοὺς συν ηγμένους ἅμα τῷ Νῶς ἐν τῇ κιβωτῷ, οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς αὐτοῦ παρουσίας οἱ μὲν ἀσεβεῖς κατὰ τὸν καιρὸν τῆς ἀποστασίας τρυφαῖς καὶ μέθαις καὶ γά μοις καὶ ταῖς τοῦ βίου ἡδοναῖς κατατριβόμενοι ὁμοίως τοῖς ἐπὶ τοῦ Νῶς κατακλυσθέντες ἀπολοῦνται. Ὑπὲρ δὲ τοῦ μή τινα νομίσαι δι' ύδατος καὶ τούτους κατα- κλυσθήσεσθαι, ἀναγκαίως τῷ ἐπὶ τοῦ Λὼτ κέχρηται παραδείγματι, Καθὼς ἐγένετο, λέγων, ἐν ταῖς ἡμέ ραις Λωτ, ήσθιον, ἔπινον, καὶ τὰ ἐξῆς· 'Η δὲ ἡμέρᾳ ἐξῆλθε Λὼτ ἀπὸ Σοδόμων ἔβρεξε πυρ ἀπ' οὐρα τοῦ καὶ ἀπώλεσε πάντας. Κατὰ τὰ αὐτὰ ἔσται ᾗ ἡμέρᾳ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἀποκαλύπτεται· σφόδρα ἀπορρήτως καὶ φοβερῶς διδάσκων ὅτι πυρὶ καὶ θείῳ ἀπ' οὐρανοῦ καταπεμπομένῳ τοὺς ἀσεβεῖς πάντας ἡ ὀργὴ μετελεύσεται· διὸ τοῖς μὲν ἡμέραν ταύτην ἐπιστῆναι εὐχομένοις ἀσεβέσιν ἡ προφητική φωνὴ ἐπανατείνεται λέγουσα· Οὐαὶ οἱ ἐπιθυμοῦντες τὴν ἡμέραν Κυρίου! Ἵνα τί; Ὑμῖν αὕτη ἔσται σκότος, καὶ οὐ φῶς, ἡμέρα σκότους καὶ γνόφου, ἡμέρα ταλαιπωρίας καὶ ἀφανισμού. Σφόδρα δ ἀκριβῶς καὶ ἐνταῦθα ἐτήρησεν ὁ Σωτὴρ οὐ πρότερον τὸ πῦρ εἰπὼν ἀπ᾿ οὐρανοῦ καὶ τὸ θεῖον κατεληλυ θέναι ἐπὶ τοὺς ἐν Σοδόμοις ἀσεβεῖς, ἢ τὸν Λὼτ ἐξελ- θεῖν, καὶ χωρισθῆναι ἐξ αὐτῶν. Οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ κατακλυσμοῦ οὐ πρότερον ἐπῆλθεν οὗτος καὶ πάντας ἀπώλεσε τοὺς κατὰ γῆν οἰκοῦντας, ἢ τὸν Νῶς εἰσελ θεῖν εἰς τὴν κιβωτόν. Κατὰ τὰ αὐτὰ τοίνυν καὶ ἐπὶ * EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS W. EXEGETICA. - stros sententiam, de nobisibet pariter dicet. Secus A vero licet cuique bonæ sententiæ genus sibi apud illud tribunal comparare, si ipse antea sit beni- gnus, et alienis contra se peccatis indulgeat. » Et dicent vobis : Ecce hic, vel ecce Hlic. Hæc secundum Matthæum dicta sunt de Hiero- solymorum excidio. Quare illic addebatur: Tunc qui in Judæa sunt, fugiant ad montes ". Verumta- nen hic de Antichristi temporibus Servator prolo- quitur; ideoque verba illa mon adjunguntur. » Primum oportet illum multa pali. His verbis futuram quoque aliquando apostasiam innuit dum ait : Primum oportet illum multa pali, et reprobari a generatione bac, nempe hominum. Nam repulsum atque improbatum iri Evangelium ejus, populumque ejusdem magnopere aflictum iri, vaticinatus est; sive in consecutis deinde persecu- tionibus, quibus furentibus sexcenta ipse Servator passus est, maledictis hominum appetitus; sive Ec- clesia ejus atque doctrina cum exagitaretur atque oppugnaretur; sive in universi cousummatione, cum Evangelium ejus omnino improbabitur, atque ex hominum cœtu exterminabitur. ** Et sicut accidit Noachi temporibus, &c. Sic igitur repulso, uti dictum est, per apostašiam sermone evangelico, more malorum quæ diluvii tempore contigerunt, impiis, inquit, homiuibus exi- tium superveniet. Et quidem sicut omnes tunc per- ierunt, exceptis duntaxat qui cum Noacho in arca constiterant; ita in Domini adventu, scelesti bomi- nes per apostasiæ tempus luxuria et ebrietatibus et nuptiis et cæteris vitæ voluptatibus occupati, ea ratione peribunt qua illi Noachi ætate diluvio sub- mersi. Ne quis autem existimaret hos quoque aquis obrutum iri, necesse fuit Loti exemplum comme- morare; Sicut, inquit, Loti tempore edebant et bibe- bant, et reliqua : Porro die qua Lotus Sodomis egressus est, ignis cœlo pluit cunctosque incolas per- didit. Ηujusmodi, inquit, dies erit qua Filius homi- nis revelabitur ”. Quibus verbis mystice admodum ac terribiliter docet, fore ut igne ac sulfure colis misso impios omnes ira Dei corripiat. Idcirco im- pios hanc diem adesse orantes prophetica vox in- crepat dicens: Væ desiderantibus diem Domini ! Cur? Vobis hac dies, tenebre et non lus, dies lene- brarum et caliginis, dies calamitatis et exterminii ”. Sedulo autem Servator hic quoque cavit, quominus diceret ignem et sulfur antea cœlo pluisse in im- pios Sodomorum cives, quam Lotus egressus eo- rum colu separaretur. Sic diluvium neque inunda- vit, neque merit universos orbis incolas, prius quam Noachus in arcam introiret. Ita prorsus in mundi consummatione haud ante eventurum per- euntium impiorum diluvium ait, quam in cœlesti arca congregentur incolumes quicumque tunc pü homines erunt, prorsus ut Noachi exemplum reno- • C Luc. xvii, 23. ” Matth. xxiv, 16. * Luc. xvii. 25. " ibid. 20. Luc. xv, 28-30. » Amos v, 18. (66) Confer Theophaniæ fragmentum x, col. 653.
PG 24:584Σφόδρα δὲ ἀκριβῶς καὶ ἐνταῦθα ἐτήρησεν ὁ Σωτὴρ οὐ πρότερον τὸ πῦρ εἰπὼν ἀπ’ οὐρανοῦ καὶ τὸ θεῖον κατεληλυθέναι ἐπὶ τοὺς ἐν Σοδόμοις ἀσεβεῖς, ἢ τὸν Λὼτ ἐξελθεῖν, καὶ χωρισθῆναι ἐξ αὐτῶν. Οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ κατακλυσμοῦ οὐ πρότερον ἐπῆλθεν οὗτος καὶ πάντας ἀπώλεσε τοὺς κατὰ γῆν οἰκοῦντας, ἢ τὸν Νῶε εἰσελθεῖν εἰς τὴν κιβωτόν. Κατὰ τὰ αὐτὰ τοίνυν καὶ ἐπὶ τῆς συντελείας οὐ πρότερον ἔσεσθαι τὸν κατακλυσμὸν τῆς ἀπωλείας τῶν ἀσεβῶν φησιν, ἢ συναχθῆναι εἰς τὴν ἐπουράνιον τοῦ Θεοῦ κιβωτὸν, καὶ διασωθῆναι τοὺς τότε εὑρεθησομένους τοῦ Θεοῦ ἀνθρώπους, κατὰ τὸ παράδειγμα τὸ ἐπὶ τοῦ Νῶε· οἷς καὶ λεχθήσεται κατὰ καιρὸν τὸ προφητικὸν ἐκεῖνο· Βάδιζε, λαός μου, εἴσελθε εἰς τὸ ταμεῖόν σου, καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως οὗ παρέλθοι ἡ ὀργὴ Κυρίου· ὥσπερ καὶ ἐπὶ τοῦ Λὼτ ἐποίησεν, ἵνα μὴ οἱ δίκαιοι συναπόλωνται τοῖς ἀσεβέσιν· οὕτως καὶ ἐπὶ τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος οὐ πρότερον αὕτη ἔσται, ἢ πάντας τοὺς ἐπὶ γῆς δικαίους καὶ θεοσεβεῖς ἀφορισθῆναι τῶν ἀσεβῶν, καὶ συναχθῆναι εἰς τὴν ἐπουράνιον τοῦ Θεοῦ κιβωτόν·
ροι δέ τις ἑαυτῷ μέθοδον ἀγαθῆς ἀποφάσεως τῆς ἐπὶ τοῦ δικαιωτηρίου εξενεχθησομένης, εἰ προλαβών γε ναι το φιλάνθρωπος καὶ τῶν εἰς αὐτὸν ἁμαρτανομέ των συγχωρητικός. Καὶ ἐροῦσιν ὑμῖν· Ἰδοὺ ὧδε, ἡ ἰδοὺ ἐκεῖ. Ταῦτα κατὰ μὲν τὸν Ματθαῖον ἐλέγετο περὶ τῆς ἐρημώσεως Ἱερουσαλήμ (66)· διὸ καὶ προσέκειτο· Τότε οἱ ἐν τῇ Ιουδαία φευγέτωσαν εἰς τὰ ὄρη ἐνταῦθα δὲ περὶ τῶν καιρῶν τοῦ ᾿Αντιχρίστου προλέ γει· διὸ οὐ πρόσκειται τοῦτο. Πρῶτον δεῖ αὐτὸν πολλὰ παθεῖν Αινίττεται δὲ καὶ ἐν τούτοις τήν ποτε γενησομένην ἀποστασίαν εἰπών· Πρῶτον δὲ δεῖ αὐτὸν πολλὰ τα θεῖν καὶ ἀποδοκιμασθῆναι ἀπὸ τῆς γενεάς ταύτης, δηλονότι τῆς τῶν ἀνθρώπων· ἀποβληθῆναι γὰρ καὶ Β αποδοκιμασθῆναι τὸν περὶ αὐτοῦ λόγον, πολλά τε η παθεῖν τὸν αὐτοῦ λαὸν, ἐθέσπισεν· εἴτε ἐν τοῖς μετὰ ταῦτα διωγμοίς, καθ' οὓς μυρία πέπονθεν αὐτός τε βλασφημούμενος ὁ Σωτὴρ παρὰ τοῖς ἀνθρώποις, ή τε Εκκλησία αὐτοῦ καὶ ὁ λόγος ἐλαυνόμενος καὶ πολε μούμενος· εἴτε πρὸς τῷ πάντων τέλει, καθ᾽ ὁ ἀπο δοκιμασθήσεται πάμπαν ἀποβληθεὶς ἀπὸ τῆς τῶν ἀν θρώπων γενεάς. Καὶ καθὼς ἐγένετο εν ταῖς ἡμέραις τοῦ Νῶς, κ. τ. λ. Οὕτω τοίνυν, ὡς εἴρηται, ἐκβληθέντος διὰ τὴν ἀποστασίαν τοῦ λόγου τοῦ εὐαγγελικοῦ, κατὰ τὴν ομοίωσιν τῶν ἐπὶ τοῦ κατακλυσμοῦ συμβεβηκότων, ὁ κατὰ τῶν ἀσεβῶν ὄλεθρος ἐπιστήσεται, φησί. Αλλ' ὡς τότε πάντας μὲν ἀπώλεσεν, οὐ μὴν καὶ τοὺς συν ηγμένους ἅμα τῷ Νῶς ἐν τῇ κιβωτῷ, οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς αὐτοῦ παρουσίας οἱ μὲν ἀσεβεῖς κατὰ τὸν καιρὸν τῆς ἀποστασίας τρυφαῖς καὶ μέθαις καὶ γά μοις καὶ ταῖς τοῦ βίου ἡδοναῖς κατατριβόμενοι ὁμοίως τοῖς ἐπὶ τοῦ Νῶς κατακλυσθέντες ἀπολοῦνται. Ὑπὲρ δὲ τοῦ μή τινα νομίσαι δι' ύδατος καὶ τούτους κατα- κλυσθήσεσθαι, ἀναγκαίως τῷ ἐπὶ τοῦ Λὼτ κέχρηται παραδείγματι, Καθὼς ἐγένετο, λέγων, ἐν ταῖς ἡμέ ραις Λωτ, ήσθιον, ἔπινον, καὶ τὰ ἐξῆς· 'Η δὲ ἡμέρᾳ ἐξῆλθε Λὼτ ἀπὸ Σοδόμων ἔβρεξε πυρ ἀπ' οὐρα τοῦ καὶ ἀπώλεσε πάντας. Κατὰ τὰ αὐτὰ ἔσται ᾗ ἡμέρᾳ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἀποκαλύπτεται· σφόδρα ἀπορρήτως καὶ φοβερῶς διδάσκων ὅτι πυρὶ καὶ θείῳ ἀπ' οὐρανοῦ καταπεμπομένῳ τοὺς ἀσεβεῖς πάντας ἡ ὀργὴ μετελεύσεται· διὸ τοῖς μὲν ἡμέραν ταύτην ἐπιστῆναι εὐχομένοις ἀσεβέσιν ἡ προφητική φωνὴ ἐπανατείνεται λέγουσα· Οὐαὶ οἱ ἐπιθυμοῦντες τὴν ἡμέραν Κυρίου! Ἵνα τί; Ὑμῖν αὕτη ἔσται σκότος, καὶ οὐ φῶς, ἡμέρα σκότους καὶ γνόφου, ἡμέρα ταλαιπωρίας καὶ ἀφανισμού. Σφόδρα δ ἀκριβῶς καὶ ἐνταῦθα ἐτήρησεν ὁ Σωτὴρ οὐ πρότερον τὸ πῦρ εἰπὼν ἀπ᾿ οὐρανοῦ καὶ τὸ θεῖον κατεληλυ θέναι ἐπὶ τοὺς ἐν Σοδόμοις ἀσεβεῖς, ἢ τὸν Λὼτ ἐξελ- θεῖν, καὶ χωρισθῆναι ἐξ αὐτῶν. Οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ κατακλυσμοῦ οὐ πρότερον ἐπῆλθεν οὗτος καὶ πάντας ἀπώλεσε τοὺς κατὰ γῆν οἰκοῦντας, ἢ τὸν Νῶς εἰσελ θεῖν εἰς τὴν κιβωτόν. Κατὰ τὰ αὐτὰ τοίνυν καὶ ἐπὶ * EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS W. EXEGETICA. - stros sententiam, de nobisibet pariter dicet. Secus A vero licet cuique bonæ sententiæ genus sibi apud illud tribunal comparare, si ipse antea sit beni- gnus, et alienis contra se peccatis indulgeat. » Et dicent vobis : Ecce hic, vel ecce Hlic. Hæc secundum Matthæum dicta sunt de Hiero- solymorum excidio. Quare illic addebatur: Tunc qui in Judæa sunt, fugiant ad montes ". Verumta- nen hic de Antichristi temporibus Servator prolo- quitur; ideoque verba illa mon adjunguntur. » Primum oportet illum multa pali. His verbis futuram quoque aliquando apostasiam innuit dum ait : Primum oportet illum multa pali, et reprobari a generatione bac, nempe hominum. Nam repulsum atque improbatum iri Evangelium ejus, populumque ejusdem magnopere aflictum iri, vaticinatus est; sive in consecutis deinde persecu- tionibus, quibus furentibus sexcenta ipse Servator passus est, maledictis hominum appetitus; sive Ec- clesia ejus atque doctrina cum exagitaretur atque oppugnaretur; sive in universi cousummatione, cum Evangelium ejus omnino improbabitur, atque ex hominum cœtu exterminabitur. ** Et sicut accidit Noachi temporibus, &c. Sic igitur repulso, uti dictum est, per apostašiam sermone evangelico, more malorum quæ diluvii tempore contigerunt, impiis, inquit, homiuibus exi- tium superveniet. Et quidem sicut omnes tunc per- ierunt, exceptis duntaxat qui cum Noacho in arca constiterant; ita in Domini adventu, scelesti bomi- nes per apostasiæ tempus luxuria et ebrietatibus et nuptiis et cæteris vitæ voluptatibus occupati, ea ratione peribunt qua illi Noachi ætate diluvio sub- mersi. Ne quis autem existimaret hos quoque aquis obrutum iri, necesse fuit Loti exemplum comme- morare; Sicut, inquit, Loti tempore edebant et bibe- bant, et reliqua : Porro die qua Lotus Sodomis egressus est, ignis cœlo pluit cunctosque incolas per- didit. Ηujusmodi, inquit, dies erit qua Filius homi- nis revelabitur ”. Quibus verbis mystice admodum ac terribiliter docet, fore ut igne ac sulfure colis misso impios omnes ira Dei corripiat. Idcirco im- pios hanc diem adesse orantes prophetica vox in- crepat dicens: Væ desiderantibus diem Domini ! Cur? Vobis hac dies, tenebre et non lus, dies lene- brarum et caliginis, dies calamitatis et exterminii ”. Sedulo autem Servator hic quoque cavit, quominus diceret ignem et sulfur antea cœlo pluisse in im- pios Sodomorum cives, quam Lotus egressus eo- rum colu separaretur. Sic diluvium neque inunda- vit, neque merit universos orbis incolas, prius quam Noachus in arcam introiret. Ita prorsus in mundi consummatione haud ante eventurum per- euntium impiorum diluvium ait, quam in cœlesti arca congregentur incolumes quicumque tunc pü homines erunt, prorsus ut Noachi exemplum reno- • C Luc. xvii, 23. ” Matth. xxiv, 16. * Luc. xvii. 25. " ibid. 20. Luc. xv, 28-30. » Amos v, 18. (66) Confer Theophaniæ fragmentum x, col. 653.
οὕτω γὰρ μηκέτι μηδενὸς δικαίου ἐν ἀνθρώποις εὑρισκομένου, πάντων δὲ ἀθέων ἀσεβῶν τῶν ὑπὸ τοῦ Ἀντιχρίστου γεγονότων, τῆς τε ἀποστασίας καθ’ ὅλης τῆς οἰκουμένης κρατησάσης, ἡ τοῦ Θεοῦ ὀργὴ τοὺς ἀσεβεῖς μετελεύσεται.
ροι δέ τις ἑαυτῷ μέθοδον ἀγαθῆς ἀποφάσεως τῆς ἐπὶ τοῦ δικαιωτηρίου εξενεχθησομένης, εἰ προλαβών γε ναι το φιλάνθρωπος καὶ τῶν εἰς αὐτὸν ἁμαρτανομέ των συγχωρητικός. Καὶ ἐροῦσιν ὑμῖν· Ἰδοὺ ὧδε, ἡ ἰδοὺ ἐκεῖ. Ταῦτα κατὰ μὲν τὸν Ματθαῖον ἐλέγετο περὶ τῆς ἐρημώσεως Ἱερουσαλήμ (66)· διὸ καὶ προσέκειτο· Τότε οἱ ἐν τῇ Ιουδαία φευγέτωσαν εἰς τὰ ὄρη ἐνταῦθα δὲ περὶ τῶν καιρῶν τοῦ ᾿Αντιχρίστου προλέ γει· διὸ οὐ πρόσκειται τοῦτο. Πρῶτον δεῖ αὐτὸν πολλὰ παθεῖν Αινίττεται δὲ καὶ ἐν τούτοις τήν ποτε γενησομένην ἀποστασίαν εἰπών· Πρῶτον δὲ δεῖ αὐτὸν πολλὰ τα θεῖν καὶ ἀποδοκιμασθῆναι ἀπὸ τῆς γενεάς ταύτης, δηλονότι τῆς τῶν ἀνθρώπων· ἀποβληθῆναι γὰρ καὶ Β αποδοκιμασθῆναι τὸν περὶ αὐτοῦ λόγον, πολλά τε η παθεῖν τὸν αὐτοῦ λαὸν, ἐθέσπισεν· εἴτε ἐν τοῖς μετὰ ταῦτα διωγμοίς, καθ' οὓς μυρία πέπονθεν αὐτός τε βλασφημούμενος ὁ Σωτὴρ παρὰ τοῖς ἀνθρώποις, ή τε Εκκλησία αὐτοῦ καὶ ὁ λόγος ἐλαυνόμενος καὶ πολε μούμενος· εἴτε πρὸς τῷ πάντων τέλει, καθ᾽ ὁ ἀπο δοκιμασθήσεται πάμπαν ἀποβληθεὶς ἀπὸ τῆς τῶν ἀν θρώπων γενεάς. Καὶ καθὼς ἐγένετο εν ταῖς ἡμέραις τοῦ Νῶς, κ. τ. λ. Οὕτω τοίνυν, ὡς εἴρηται, ἐκβληθέντος διὰ τὴν ἀποστασίαν τοῦ λόγου τοῦ εὐαγγελικοῦ, κατὰ τὴν ομοίωσιν τῶν ἐπὶ τοῦ κατακλυσμοῦ συμβεβηκότων, ὁ κατὰ τῶν ἀσεβῶν ὄλεθρος ἐπιστήσεται, φησί. Αλλ' ὡς τότε πάντας μὲν ἀπώλεσεν, οὐ μὴν καὶ τοὺς συν ηγμένους ἅμα τῷ Νῶς ἐν τῇ κιβωτῷ, οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς αὐτοῦ παρουσίας οἱ μὲν ἀσεβεῖς κατὰ τὸν καιρὸν τῆς ἀποστασίας τρυφαῖς καὶ μέθαις καὶ γά μοις καὶ ταῖς τοῦ βίου ἡδοναῖς κατατριβόμενοι ὁμοίως τοῖς ἐπὶ τοῦ Νῶς κατακλυσθέντες ἀπολοῦνται. Ὑπὲρ δὲ τοῦ μή τινα νομίσαι δι' ύδατος καὶ τούτους κατα- κλυσθήσεσθαι, ἀναγκαίως τῷ ἐπὶ τοῦ Λὼτ κέχρηται παραδείγματι, Καθὼς ἐγένετο, λέγων, ἐν ταῖς ἡμέ ραις Λωτ, ήσθιον, ἔπινον, καὶ τὰ ἐξῆς· 'Η δὲ ἡμέρᾳ ἐξῆλθε Λὼτ ἀπὸ Σοδόμων ἔβρεξε πυρ ἀπ' οὐρα τοῦ καὶ ἀπώλεσε πάντας. Κατὰ τὰ αὐτὰ ἔσται ᾗ ἡμέρᾳ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἀποκαλύπτεται· σφόδρα ἀπορρήτως καὶ φοβερῶς διδάσκων ὅτι πυρὶ καὶ θείῳ ἀπ' οὐρανοῦ καταπεμπομένῳ τοὺς ἀσεβεῖς πάντας ἡ ὀργὴ μετελεύσεται· διὸ τοῖς μὲν ἡμέραν ταύτην ἐπιστῆναι εὐχομένοις ἀσεβέσιν ἡ προφητική φωνὴ ἐπανατείνεται λέγουσα· Οὐαὶ οἱ ἐπιθυμοῦντες τὴν ἡμέραν Κυρίου! Ἵνα τί; Ὑμῖν αὕτη ἔσται σκότος, καὶ οὐ φῶς, ἡμέρα σκότους καὶ γνόφου, ἡμέρα ταλαιπωρίας καὶ ἀφανισμού. Σφόδρα δ ἀκριβῶς καὶ ἐνταῦθα ἐτήρησεν ὁ Σωτὴρ οὐ πρότερον τὸ πῦρ εἰπὼν ἀπ᾿ οὐρανοῦ καὶ τὸ θεῖον κατεληλυ θέναι ἐπὶ τοὺς ἐν Σοδόμοις ἀσεβεῖς, ἢ τὸν Λὼτ ἐξελ- θεῖν, καὶ χωρισθῆναι ἐξ αὐτῶν. Οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ κατακλυσμοῦ οὐ πρότερον ἐπῆλθεν οὗτος καὶ πάντας ἀπώλεσε τοὺς κατὰ γῆν οἰκοῦντας, ἢ τὸν Νῶς εἰσελ θεῖν εἰς τὴν κιβωτόν. Κατὰ τὰ αὐτὰ τοίνυν καὶ ἐπὶ * EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS W. EXEGETICA. - stros sententiam, de nobisibet pariter dicet. Secus A vero licet cuique bonæ sententiæ genus sibi apud illud tribunal comparare, si ipse antea sit beni- gnus, et alienis contra se peccatis indulgeat. » Et dicent vobis : Ecce hic, vel ecce Hlic. Hæc secundum Matthæum dicta sunt de Hiero- solymorum excidio. Quare illic addebatur: Tunc qui in Judæa sunt, fugiant ad montes ". Verumta- nen hic de Antichristi temporibus Servator prolo- quitur; ideoque verba illa mon adjunguntur. » Primum oportet illum multa pali. His verbis futuram quoque aliquando apostasiam innuit dum ait : Primum oportet illum multa pali, et reprobari a generatione bac, nempe hominum. Nam repulsum atque improbatum iri Evangelium ejus, populumque ejusdem magnopere aflictum iri, vaticinatus est; sive in consecutis deinde persecu- tionibus, quibus furentibus sexcenta ipse Servator passus est, maledictis hominum appetitus; sive Ec- clesia ejus atque doctrina cum exagitaretur atque oppugnaretur; sive in universi cousummatione, cum Evangelium ejus omnino improbabitur, atque ex hominum cœtu exterminabitur. ** Et sicut accidit Noachi temporibus, &c. Sic igitur repulso, uti dictum est, per apostašiam sermone evangelico, more malorum quæ diluvii tempore contigerunt, impiis, inquit, homiuibus exi- tium superveniet. Et quidem sicut omnes tunc per- ierunt, exceptis duntaxat qui cum Noacho in arca constiterant; ita in Domini adventu, scelesti bomi- nes per apostasiæ tempus luxuria et ebrietatibus et nuptiis et cæteris vitæ voluptatibus occupati, ea ratione peribunt qua illi Noachi ætate diluvio sub- mersi. Ne quis autem existimaret hos quoque aquis obrutum iri, necesse fuit Loti exemplum comme- morare; Sicut, inquit, Loti tempore edebant et bibe- bant, et reliqua : Porro die qua Lotus Sodomis egressus est, ignis cœlo pluit cunctosque incolas per- didit. Ηujusmodi, inquit, dies erit qua Filius homi- nis revelabitur ”. Quibus verbis mystice admodum ac terribiliter docet, fore ut igne ac sulfure colis misso impios omnes ira Dei corripiat. Idcirco im- pios hanc diem adesse orantes prophetica vox in- crepat dicens: Væ desiderantibus diem Domini ! Cur? Vobis hac dies, tenebre et non lus, dies lene- brarum et caliginis, dies calamitatis et exterminii ”. Sedulo autem Servator hic quoque cavit, quominus diceret ignem et sulfur antea cœlo pluisse in im- pios Sodomorum cives, quam Lotus egressus eo- rum colu separaretur. Sic diluvium neque inunda- vit, neque merit universos orbis incolas, prius quam Noachus in arcam introiret. Ita prorsus in mundi consummatione haud ante eventurum per- euntium impiorum diluvium ait, quam in cœlesti arca congregentur incolumes quicumque tunc pü homines erunt, prorsus ut Noachi exemplum reno- • C Luc. xvii, 23. ” Matth. xxiv, 16. * Luc. xvii. 25. " ibid. 20. Luc. xv, 28-30. » Amos v, 18. (66) Confer Theophaniæ fragmentum x, col. 653.
In that day, whoever shall be upon...Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ ὃς ἂν ἔσται ἐπὶ…
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ ὃς ἂν ἔσται ἐπὶ τοῦ δώματος, κ. τ. λ. Σημαίνει δὲ διὰ τούτων τὸν κατὰ τῶν θεοσεβῶν ἐπενεχθησόμενον διωγμὸν ὑπὸ τοῦ υἱοῦ τῆς ἀπωλείας. Ἡμέραν δὲ ἐκείνην ὀνομάζει τὸν χρόνον τὸν πρὸ τῆς συντελείας, ἐν ᾧ φησιν· Ὁ φεύγων μὴ ἐπιστρεφέτω, μηδὲ μιμητὴς γινέσθω τῆς γυναικὸς Λὼτ, ἥτις μετὰ τὸ φυγεῖν καὶ ἔξω γενέσθαι τῆς Σοδομιτῶν χώρας, στραφεῖσα εἰς τὰ ὀπίσω, ἀπενεκρώθη, στήλη ἁλὸς γενομένη. Ἀφειδεῖν γὰρ τότε προσήκει οὐχ ὑπαρχόντων μόνον, ἀλλὰ καὶ τῆς ἑαυτῶν ζωῆς τε καὶ ψυχῆς τοὺς ἐν μέσῳ τῆς ἀποστασίας καταληφθησομένους, μήποτε, βουληθέντες τῆς ἑαυτῶν περιποιήσασθαι προσκαίρου ζωῆς, σὺν ταύτῃ καὶ τὴν αἰώνιον ζωὴν ἀπολέσειαν, τῇ ἀποστασίᾳ ἑαυτοὺς παραδόντες.
ροι δέ τις ἑαυτῷ μέθοδον ἀγαθῆς ἀποφάσεως τῆς ἐπὶ τοῦ δικαιωτηρίου εξενεχθησομένης, εἰ προλαβών γε ναι το φιλάνθρωπος καὶ τῶν εἰς αὐτὸν ἁμαρτανομέ των συγχωρητικός. Καὶ ἐροῦσιν ὑμῖν· Ἰδοὺ ὧδε, ἡ ἰδοὺ ἐκεῖ. Ταῦτα κατὰ μὲν τὸν Ματθαῖον ἐλέγετο περὶ τῆς ἐρημώσεως Ἱερουσαλήμ (66)· διὸ καὶ προσέκειτο· Τότε οἱ ἐν τῇ Ιουδαία φευγέτωσαν εἰς τὰ ὄρη ἐνταῦθα δὲ περὶ τῶν καιρῶν τοῦ ᾿Αντιχρίστου προλέ γει· διὸ οὐ πρόσκειται τοῦτο. Πρῶτον δεῖ αὐτὸν πολλὰ παθεῖν Αινίττεται δὲ καὶ ἐν τούτοις τήν ποτε γενησομένην ἀποστασίαν εἰπών· Πρῶτον δὲ δεῖ αὐτὸν πολλὰ τα θεῖν καὶ ἀποδοκιμασθῆναι ἀπὸ τῆς γενεάς ταύτης, δηλονότι τῆς τῶν ἀνθρώπων· ἀποβληθῆναι γὰρ καὶ Β αποδοκιμασθῆναι τὸν περὶ αὐτοῦ λόγον, πολλά τε η παθεῖν τὸν αὐτοῦ λαὸν, ἐθέσπισεν· εἴτε ἐν τοῖς μετὰ ταῦτα διωγμοίς, καθ' οὓς μυρία πέπονθεν αὐτός τε βλασφημούμενος ὁ Σωτὴρ παρὰ τοῖς ἀνθρώποις, ή τε Εκκλησία αὐτοῦ καὶ ὁ λόγος ἐλαυνόμενος καὶ πολε μούμενος· εἴτε πρὸς τῷ πάντων τέλει, καθ᾽ ὁ ἀπο δοκιμασθήσεται πάμπαν ἀποβληθεὶς ἀπὸ τῆς τῶν ἀν θρώπων γενεάς. Καὶ καθὼς ἐγένετο εν ταῖς ἡμέραις τοῦ Νῶς, κ. τ. λ. Οὕτω τοίνυν, ὡς εἴρηται, ἐκβληθέντος διὰ τὴν ἀποστασίαν τοῦ λόγου τοῦ εὐαγγελικοῦ, κατὰ τὴν ομοίωσιν τῶν ἐπὶ τοῦ κατακλυσμοῦ συμβεβηκότων, ὁ κατὰ τῶν ἀσεβῶν ὄλεθρος ἐπιστήσεται, φησί. Αλλ' ὡς τότε πάντας μὲν ἀπώλεσεν, οὐ μὴν καὶ τοὺς συν ηγμένους ἅμα τῷ Νῶς ἐν τῇ κιβωτῷ, οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς αὐτοῦ παρουσίας οἱ μὲν ἀσεβεῖς κατὰ τὸν καιρὸν τῆς ἀποστασίας τρυφαῖς καὶ μέθαις καὶ γά μοις καὶ ταῖς τοῦ βίου ἡδοναῖς κατατριβόμενοι ὁμοίως τοῖς ἐπὶ τοῦ Νῶς κατακλυσθέντες ἀπολοῦνται. Ὑπὲρ δὲ τοῦ μή τινα νομίσαι δι' ύδατος καὶ τούτους κατα- κλυσθήσεσθαι, ἀναγκαίως τῷ ἐπὶ τοῦ Λὼτ κέχρηται παραδείγματι, Καθὼς ἐγένετο, λέγων, ἐν ταῖς ἡμέ ραις Λωτ, ήσθιον, ἔπινον, καὶ τὰ ἐξῆς· 'Η δὲ ἡμέρᾳ ἐξῆλθε Λὼτ ἀπὸ Σοδόμων ἔβρεξε πυρ ἀπ' οὐρα τοῦ καὶ ἀπώλεσε πάντας. Κατὰ τὰ αὐτὰ ἔσται ᾗ ἡμέρᾳ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἀποκαλύπτεται· σφόδρα ἀπορρήτως καὶ φοβερῶς διδάσκων ὅτι πυρὶ καὶ θείῳ ἀπ' οὐρανοῦ καταπεμπομένῳ τοὺς ἀσεβεῖς πάντας ἡ ὀργὴ μετελεύσεται· διὸ τοῖς μὲν ἡμέραν ταύτην ἐπιστῆναι εὐχομένοις ἀσεβέσιν ἡ προφητική φωνὴ ἐπανατείνεται λέγουσα· Οὐαὶ οἱ ἐπιθυμοῦντες τὴν ἡμέραν Κυρίου! Ἵνα τί; Ὑμῖν αὕτη ἔσται σκότος, καὶ οὐ φῶς, ἡμέρα σκότους καὶ γνόφου, ἡμέρα ταλαιπωρίας καὶ ἀφανισμού. Σφόδρα δ ἀκριβῶς καὶ ἐνταῦθα ἐτήρησεν ὁ Σωτὴρ οὐ πρότερον τὸ πῦρ εἰπὼν ἀπ᾿ οὐρανοῦ καὶ τὸ θεῖον κατεληλυ θέναι ἐπὶ τοὺς ἐν Σοδόμοις ἀσεβεῖς, ἢ τὸν Λὼτ ἐξελ- θεῖν, καὶ χωρισθῆναι ἐξ αὐτῶν. Οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ κατακλυσμοῦ οὐ πρότερον ἐπῆλθεν οὗτος καὶ πάντας ἀπώλεσε τοὺς κατὰ γῆν οἰκοῦντας, ἢ τὸν Νῶς εἰσελ θεῖν εἰς τὴν κιβωτόν. Κατὰ τὰ αὐτὰ τοίνυν καὶ ἐπὶ * EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS W. EXEGETICA. - stros sententiam, de nobisibet pariter dicet. Secus A vero licet cuique bonæ sententiæ genus sibi apud illud tribunal comparare, si ipse antea sit beni- gnus, et alienis contra se peccatis indulgeat. » Et dicent vobis : Ecce hic, vel ecce Hlic. Hæc secundum Matthæum dicta sunt de Hiero- solymorum excidio. Quare illic addebatur: Tunc qui in Judæa sunt, fugiant ad montes ". Verumta- nen hic de Antichristi temporibus Servator prolo- quitur; ideoque verba illa mon adjunguntur. » Primum oportet illum multa pali. His verbis futuram quoque aliquando apostasiam innuit dum ait : Primum oportet illum multa pali, et reprobari a generatione bac, nempe hominum. Nam repulsum atque improbatum iri Evangelium ejus, populumque ejusdem magnopere aflictum iri, vaticinatus est; sive in consecutis deinde persecu- tionibus, quibus furentibus sexcenta ipse Servator passus est, maledictis hominum appetitus; sive Ec- clesia ejus atque doctrina cum exagitaretur atque oppugnaretur; sive in universi cousummatione, cum Evangelium ejus omnino improbabitur, atque ex hominum cœtu exterminabitur. ** Et sicut accidit Noachi temporibus, &c. Sic igitur repulso, uti dictum est, per apostašiam sermone evangelico, more malorum quæ diluvii tempore contigerunt, impiis, inquit, homiuibus exi- tium superveniet. Et quidem sicut omnes tunc per- ierunt, exceptis duntaxat qui cum Noacho in arca constiterant; ita in Domini adventu, scelesti bomi- nes per apostasiæ tempus luxuria et ebrietatibus et nuptiis et cæteris vitæ voluptatibus occupati, ea ratione peribunt qua illi Noachi ætate diluvio sub- mersi. Ne quis autem existimaret hos quoque aquis obrutum iri, necesse fuit Loti exemplum comme- morare; Sicut, inquit, Loti tempore edebant et bibe- bant, et reliqua : Porro die qua Lotus Sodomis egressus est, ignis cœlo pluit cunctosque incolas per- didit. Ηujusmodi, inquit, dies erit qua Filius homi- nis revelabitur ”. Quibus verbis mystice admodum ac terribiliter docet, fore ut igne ac sulfure colis misso impios omnes ira Dei corripiat. Idcirco im- pios hanc diem adesse orantes prophetica vox in- crepat dicens: Væ desiderantibus diem Domini ! Cur? Vobis hac dies, tenebre et non lus, dies lene- brarum et caliginis, dies calamitatis et exterminii ”. Sedulo autem Servator hic quoque cavit, quominus diceret ignem et sulfur antea cœlo pluisse in im- pios Sodomorum cives, quam Lotus egressus eo- rum colu separaretur. Sic diluvium neque inunda- vit, neque merit universos orbis incolas, prius quam Noachus in arcam introiret. Ita prorsus in mundi consummatione haud ante eventurum per- euntium impiorum diluvium ait, quam in cœlesti arca congregentur incolumes quicumque tunc pü homines erunt, prorsus ut Noachi exemplum reno- • C Luc. xvii, 23. ” Matth. xxiv, 16. * Luc. xvii. 25. " ibid. 20. Luc. xv, 28-30. » Amos v, 18. (66) Confer Theophaniæ fragmentum x, col. 653.
In this night there shall be two in one bedΤαύτῃ τῇ νυκτὶ ἔσονται δύο ἐπὶ κλίνης μιᾶς,…
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Ταύτῃ τῇ νυκτὶ ἔσονται δύο ἐπὶ κλίνης μιᾶς, κ. τ. λ. Σφόδρα δὲ θαυμαστῶς τὸν τῆς ἀποστασίας καιρὸν καὶ τὴν στέρησιν τοῦ νοεροῦ λογικοῦ φωτὸς νύκτα ὠνόμασε·
ροι δέ τις ἑαυτῷ μέθοδον ἀγαθῆς ἀποφάσεως τῆς ἐπὶ τοῦ δικαιωτηρίου εξενεχθησομένης, εἰ προλαβών γε ναι το φιλάνθρωπος καὶ τῶν εἰς αὐτὸν ἁμαρτανομέ των συγχωρητικός. Καὶ ἐροῦσιν ὑμῖν· Ἰδοὺ ὧδε, ἡ ἰδοὺ ἐκεῖ. Ταῦτα κατὰ μὲν τὸν Ματθαῖον ἐλέγετο περὶ τῆς ἐρημώσεως Ἱερουσαλήμ (66)· διὸ καὶ προσέκειτο· Τότε οἱ ἐν τῇ Ιουδαία φευγέτωσαν εἰς τὰ ὄρη ἐνταῦθα δὲ περὶ τῶν καιρῶν τοῦ ᾿Αντιχρίστου προλέ γει· διὸ οὐ πρόσκειται τοῦτο. Πρῶτον δεῖ αὐτὸν πολλὰ παθεῖν Αινίττεται δὲ καὶ ἐν τούτοις τήν ποτε γενησομένην ἀποστασίαν εἰπών· Πρῶτον δὲ δεῖ αὐτὸν πολλὰ τα θεῖν καὶ ἀποδοκιμασθῆναι ἀπὸ τῆς γενεάς ταύτης, δηλονότι τῆς τῶν ἀνθρώπων· ἀποβληθῆναι γὰρ καὶ Β αποδοκιμασθῆναι τὸν περὶ αὐτοῦ λόγον, πολλά τε η παθεῖν τὸν αὐτοῦ λαὸν, ἐθέσπισεν· εἴτε ἐν τοῖς μετὰ ταῦτα διωγμοίς, καθ' οὓς μυρία πέπονθεν αὐτός τε βλασφημούμενος ὁ Σωτὴρ παρὰ τοῖς ἀνθρώποις, ή τε Εκκλησία αὐτοῦ καὶ ὁ λόγος ἐλαυνόμενος καὶ πολε μούμενος· εἴτε πρὸς τῷ πάντων τέλει, καθ᾽ ὁ ἀπο δοκιμασθήσεται πάμπαν ἀποβληθεὶς ἀπὸ τῆς τῶν ἀν θρώπων γενεάς. Καὶ καθὼς ἐγένετο εν ταῖς ἡμέραις τοῦ Νῶς, κ. τ. λ. Οὕτω τοίνυν, ὡς εἴρηται, ἐκβληθέντος διὰ τὴν ἀποστασίαν τοῦ λόγου τοῦ εὐαγγελικοῦ, κατὰ τὴν ομοίωσιν τῶν ἐπὶ τοῦ κατακλυσμοῦ συμβεβηκότων, ὁ κατὰ τῶν ἀσεβῶν ὄλεθρος ἐπιστήσεται, φησί. Αλλ' ὡς τότε πάντας μὲν ἀπώλεσεν, οὐ μὴν καὶ τοὺς συν ηγμένους ἅμα τῷ Νῶς ἐν τῇ κιβωτῷ, οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς αὐτοῦ παρουσίας οἱ μὲν ἀσεβεῖς κατὰ τὸν καιρὸν τῆς ἀποστασίας τρυφαῖς καὶ μέθαις καὶ γά μοις καὶ ταῖς τοῦ βίου ἡδοναῖς κατατριβόμενοι ὁμοίως τοῖς ἐπὶ τοῦ Νῶς κατακλυσθέντες ἀπολοῦνται. Ὑπὲρ δὲ τοῦ μή τινα νομίσαι δι' ύδατος καὶ τούτους κατα- κλυσθήσεσθαι, ἀναγκαίως τῷ ἐπὶ τοῦ Λὼτ κέχρηται παραδείγματι, Καθὼς ἐγένετο, λέγων, ἐν ταῖς ἡμέ ραις Λωτ, ήσθιον, ἔπινον, καὶ τὰ ἐξῆς· 'Η δὲ ἡμέρᾳ ἐξῆλθε Λὼτ ἀπὸ Σοδόμων ἔβρεξε πυρ ἀπ' οὐρα τοῦ καὶ ἀπώλεσε πάντας. Κατὰ τὰ αὐτὰ ἔσται ᾗ ἡμέρᾳ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἀποκαλύπτεται· σφόδρα ἀπορρήτως καὶ φοβερῶς διδάσκων ὅτι πυρὶ καὶ θείῳ ἀπ' οὐρανοῦ καταπεμπομένῳ τοὺς ἀσεβεῖς πάντας ἡ ὀργὴ μετελεύσεται· διὸ τοῖς μὲν ἡμέραν ταύτην ἐπιστῆναι εὐχομένοις ἀσεβέσιν ἡ προφητική φωνὴ ἐπανατείνεται λέγουσα· Οὐαὶ οἱ ἐπιθυμοῦντες τὴν ἡμέραν Κυρίου! Ἵνα τί; Ὑμῖν αὕτη ἔσται σκότος, καὶ οὐ φῶς, ἡμέρα σκότους καὶ γνόφου, ἡμέρα ταλαιπωρίας καὶ ἀφανισμού. Σφόδρα δ ἀκριβῶς καὶ ἐνταῦθα ἐτήρησεν ὁ Σωτὴρ οὐ πρότερον τὸ πῦρ εἰπὼν ἀπ᾿ οὐρανοῦ καὶ τὸ θεῖον κατεληλυ θέναι ἐπὶ τοὺς ἐν Σοδόμοις ἀσεβεῖς, ἢ τὸν Λὼτ ἐξελ- θεῖν, καὶ χωρισθῆναι ἐξ αὐτῶν. Οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ κατακλυσμοῦ οὐ πρότερον ἐπῆλθεν οὗτος καὶ πάντας ἀπώλεσε τοὺς κατὰ γῆν οἰκοῦντας, ἢ τὸν Νῶς εἰσελ θεῖν εἰς τὴν κιβωτόν. Κατὰ τὰ αὐτὰ τοίνυν καὶ ἐπὶ * EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS W. EXEGETICA. - stros sententiam, de nobisibet pariter dicet. Secus A vero licet cuique bonæ sententiæ genus sibi apud illud tribunal comparare, si ipse antea sit beni- gnus, et alienis contra se peccatis indulgeat. » Et dicent vobis : Ecce hic, vel ecce Hlic. Hæc secundum Matthæum dicta sunt de Hiero- solymorum excidio. Quare illic addebatur: Tunc qui in Judæa sunt, fugiant ad montes ". Verumta- nen hic de Antichristi temporibus Servator prolo- quitur; ideoque verba illa mon adjunguntur. » Primum oportet illum multa pali. His verbis futuram quoque aliquando apostasiam innuit dum ait : Primum oportet illum multa pali, et reprobari a generatione bac, nempe hominum. Nam repulsum atque improbatum iri Evangelium ejus, populumque ejusdem magnopere aflictum iri, vaticinatus est; sive in consecutis deinde persecu- tionibus, quibus furentibus sexcenta ipse Servator passus est, maledictis hominum appetitus; sive Ec- clesia ejus atque doctrina cum exagitaretur atque oppugnaretur; sive in universi cousummatione, cum Evangelium ejus omnino improbabitur, atque ex hominum cœtu exterminabitur. ** Et sicut accidit Noachi temporibus, &c. Sic igitur repulso, uti dictum est, per apostašiam sermone evangelico, more malorum quæ diluvii tempore contigerunt, impiis, inquit, homiuibus exi- tium superveniet. Et quidem sicut omnes tunc per- ierunt, exceptis duntaxat qui cum Noacho in arca constiterant; ita in Domini adventu, scelesti bomi- nes per apostasiæ tempus luxuria et ebrietatibus et nuptiis et cæteris vitæ voluptatibus occupati, ea ratione peribunt qua illi Noachi ætate diluvio sub- mersi. Ne quis autem existimaret hos quoque aquis obrutum iri, necesse fuit Loti exemplum comme- morare; Sicut, inquit, Loti tempore edebant et bibe- bant, et reliqua : Porro die qua Lotus Sodomis egressus est, ignis cœlo pluit cunctosque incolas per- didit. Ηujusmodi, inquit, dies erit qua Filius homi- nis revelabitur ”. Quibus verbis mystice admodum ac terribiliter docet, fore ut igne ac sulfure colis misso impios omnes ira Dei corripiat. Idcirco im- pios hanc diem adesse orantes prophetica vox in- crepat dicens: Væ desiderantibus diem Domini ! Cur? Vobis hac dies, tenebre et non lus, dies lene- brarum et caliginis, dies calamitatis et exterminii ”. Sedulo autem Servator hic quoque cavit, quominus diceret ignem et sulfur antea cœlo pluisse in im- pios Sodomorum cives, quam Lotus egressus eo- rum colu separaretur. Sic diluvium neque inunda- vit, neque merit universos orbis incolas, prius quam Noachus in arcam introiret. Ita prorsus in mundi consummatione haud ante eventurum per- euntium impiorum diluvium ait, quam in cœlesti arca congregentur incolumes quicumque tunc pü homines erunt, prorsus ut Noachi exemplum reno- • C Luc. xvii, 23. ” Matth. xxiv, 16. * Luc. xvii. 25. " ibid. 20. Luc. xv, 28-30. » Amos v, 18. (66) Confer Theophaniæ fragmentum x, col. 653.
PG 24:585νυκτὸς γὰρ καὶ σκότους χείρων ἡ τότε τῶν ἀνθρώπων ἔσται κατάστασις διὰ τὴν ἐπικρατήσασαν αὐτῶν ἄνοιάν τε καὶ πλάνην. Διό φησι· Λέγω ὑμῖν· Δύο ἔσονται ἐπὶ κλίνης καὶ δύο ἐπὶ μυλῶνος, εἷς παραλαμβανόμενος ὡς ἀλλότριος τῆς ὀργῆς, καὶ εἷς ἀφιέμενος, ὥστε τῇ ὀργῇ παραδοθησόμενος, ὁ θησαυρίσας ἑαυτῷ ὀργὴν ἐν ἡμέρᾳ ὀργῆς· δι’ ὧν παρίστησι τὸν χωρισμὸν τῶν ἁγίων καὶ θεοφιλῶν ψυχῶν τὸν ἀπὸ τῶν ἀσεβῶν. Ἵνα γὰρ μὴ ἀδιακρίτως ἐπελθοῦσα ἡ ὀργὴ καὶ τῶν δικαίων παραλήψεται, προλαβὼν ὁ Θεὸς ὥσπερ τὸν Λὼτ προεξήγαγε τῆς Σοδόμων καταστροφῆς. Τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ πρὸ τῆς συντελείας, πρὶν ἐπελθεῖν τὴν κατὰ τῶν ἀσεβῶν ὀργὴν, ἵνα μὴ σὺν τῷ κόσμῳ κατακριθῶσιν οἱ δίκαιοι, χωρισμὸς ἔσται τῶν θεοφιλῶν ψυχῶν, ἀγγέλων αὐτὰς διαχωριζόντων καὶ παραληψομένων· ὥστε ἐν μιᾷ στρωμνῇ δυοῖν κατακειμένων ἕνα μὲν τὸν τοῦ Θεοῦ ἄξιον παραλαμβάνεσθαι, τὸν δὲ ἕτερον καταλείπεσθαι, ὡς ἄξιον τῆς τότε καταληψομένης τοὺς ἀσεβεῖς ὀργῆς. Καὶ ἐπὶ τῶν ὑφ’ ἑνὶ μυλῶνι ἀληθουσῶν, ὁ αὐτὸς λόγος ἔσται. Ἀληθούσας δὲ ὠνόμασε τὰς τὸν εὐτελῆ καὶ πενιχρὸν καὶ ἔσχατον ἐν ἀνθρώποις διαντλούσας βίον·
COMMENTARIA IN LUCAM. τῆς συντελείας οὐ πρότερον ἔσεσθαι τὸν κατακλυσμὸν ὁ τῆς ἀπωλείας τῶν ἀσεβῶν φησιν, ἢ συναχθῆναι εἰς τὴν ἐπουράνιον τοῦ Θεοῦ κιβωτόν, καὶ διασωθῆναι τοὺς τότε εὑρεθησομένους τοῦ Θεοῦ ἀνθρώπους, κατὰ τὸ παράδειγμα τὸ ἐπὶ τοῦ Νῶς· οἷς καὶ λεχθήσεται κατὰ καιρὸν τὸ προφητικὸν ἐκεῖνο· Βάδιζε, λαός μου, εἴσελθε εἰς τὸ ταμεῖον σου, καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως οὗ παρέλθοι ἡ ὀργὴ Κυρίου· ὥσπερ καὶ ἐπὶ τοῦ Δὼτ ἐποίησεν, ἵνα μὴ οἱ δίκαιοι συναπόλωνται τοῖς ἀσεβέσιν· οὕτως καὶ ἐπὶ τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος οὐ πρότερον αὕτη ἔσται, ἢ πάντας τοὺς ἐπὶ γῆς δι καίους καὶ θεοσεβεῖς ἀφορισθῆναι τῶν ἀσεβῶν, καὶ συναχθῆναι εἰς τὴν ἐπουράνιον τοῦ Θεοῦ κιβωτόν· οὕτω γὰρ μηκέτι μηδενὸς δικαίου ἐν ἀνθρώποις ευρισκομένου, πάντων δὲ ἀθέων ἀσεβῶν τῶν ὑπὸ τοῦ ᾿Αντιχρίστου γεγονότων, τῆς τε ἀποστασίας καθ' ὅλης τῆς οἰκουμένης κρατησάσης, ἡ τοῦ Θεοῦ ὀργὴ τοὺς ἀσεβεῖς μετελεύσεται. Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ ὃς ἂν ἔσται ἐπὶ τοῦ δώματος, κ. τ. λ. Σημαίνει δὲ διὰ τούτων τὸν κατὰ τῶν θεοσεβῶν Επενεχθησόμενον διωγμὸν ὑπὸ τοῦ υἱοῦ τῆς ἀπωλείας. Ἡμέραν δὲ ἐκείνην ονομάζει τον χρόνον τὸν πρὸ τῆς συντελείας, ἐν ᾧ φησιν· Ο φεύγων μὴ ἐπιστρεφό τω, μηδὲ μιμητής γινέσθω τῆς γυναικός Λώτ, ἥτις μετὰ τὸ φυγεῖν καὶ ἔξω γενέσθαι τῆς Σοδομιτῶν χώρας, στραφείσα εἰς τὰ ὀπίσω, ἀπενεκρώθη, στήλη ἀλὸς γενομένη. Αφειδεῖν γὰρ τότε προσήκει οὐχ υπαρχόντων μόνον, ἀλλὰ καὶ τῆς ἑαυτῶν ζωῆς τε καὶ ψυχῆς τοὺς ἐν μέσῳ τῆς ἀποστασίας καταληφθησο μένους, μήποτε, βουληθέντες τῆς ἑαυτῶν περιποιή εσθαι προσκαίρου ζωῆς, σὺν ταύτῃ καὶ τὴν αἰώνιον ζωὴν ἀπολέσειαν, τῇ ἀποστασία ἑαυτοὺς παρα- δόντες. Ταύτῃ τῇ νυκτὶ ἔσονται δύο ἐπὶ κλίνης μιᾶς, κ τ.λ. Σφόδρα δὲ θαυμαστῶς τὸν τῆς ἀποστασίας καιρὸν καὶ τὴν στέρησιν τοῦ νοεροῦ λογικοῦ φωτὸς νύχτα ὠνόμασε· νυκτὸς γὰρ καὶ σκότους χείρων ή τότε τῶν ἀνθρώπων ἔσται κατάστασις διὰ τὴν ἐπικρατήσασαν αὐτῶν ἄνοιάν τε καὶ πλάνην. Διό φησι· λέγω ὑμῖν Δύο ἔσονται ἐπὶ κλίνης καὶ δύο ἐπὶ μυλώνος, εἰς παραλαμβανόμενος ὡς ἀλλότριος τῆς ὀργῆς, καὶ εἰς ἀφιέμενος, ὥστε τῇ ὀργῇ παραδοθησόμενος, ὁ θησαυρίσας ἑαυτῷ ὀργὴν ἐν ἡμέρᾳ ὀργῆς· δι' ὧν παρίστησι τὸν χωρισμὸν τῶν ἁγίων καὶ θεοφιλῶν ψυχῶν τὸν ἀπὸ τῶν ἀσεβῶν. Ἵνα γὰρ μὴ ἀδιακρίτως ἐπελθοῦσα ἡ ὀργὴ καὶ τῶν δικαίων παραλήψεται, προλαβὼν ὁ Θεὸς ὥσπερ τὸν Λὼτ προεξήγαγε τῆς Σοδόμων καταστροφῆς. Τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ πρὸ τῆς συντελείας, πρὶν ἐπελθεῖν τὴν κατὰ τῶν ἀσεβῶν ὀργὴν, ἵνα μὴ σὺν τῷ κόσμῳ κατακριθῶσιν οἱ δίκαιοι, χωρισμὸς ἔσται τῶν θεοφιλῶν ψυχῶν, ἀγγέλων αὐτὰς διαχωριζόντων καὶ παραληψομένων· ὥστε ἐν μιᾷ στρω μνῇ δυοῖν κατακειμένων ἕνα μὲν τὸν τοῦ Θεοῦ ἄξιον παραλαμβάνεσθαι, τὸν δὲ ἕτερον καταλείπεσθαι, ὡς ἄξιον τῆς τότε καταληψομένης τοὺς ἀσεβεῖς ὀργῆς. Καὶ ἐπὶ τῶν ὑφ᾽ ἑνὶ μυλῶνι ἀληθουσῶν, ὁ αὐτὸς λόγος ἔσται. Αληθούσας δὲ ὠνόμασε τὰς τὸν εὐτελῆ καὶ illud : Vade, popule meus, intra in cubiculum tuum, et reliqua; donec transeat indignatio Domini” : ceu Loto accidit, ne boni cum improbis morte irretiantur. Ita sæculi consummatio non ante eve- niet, quam justi quotquot in orbe erunt ac religiosi ab improbis discernantur, atque in cœlesti Dei arca concludantur. Tunc enim nemine jam inter homines justo superstite, sed irreligiosis omnibus atque scelestis sub Antichristi vexillo degentíbus, atque apostasia toto orbe diffusa, ira demum Dei plenos sceleribus hoinines invadet. vetur. Quibus etiam commode dicetur propheticum B st Quicunque illa die fuerit in tecto, etc. Hoc dicto significat persecutionem quam adver- sus bonos concitabit perditionis filius. Diei vero illius nomine appellat tempus, quod consummatio- nem proxime præcedet; quo tempore, ait, nemo respiciat, neque Loti uxorem invitetur, quæ in fuga postquam Sodomitarum fines excesserat, cum re- spicere voluisset, in mortem incidit, statua salis effecta. Prodigos enim tunc esse oportet non rei familiaris tantummodo, verum etiam vitæ suæ ani- maque (67), eos qui in apostasis statem incur rent; ne dum animam suam conservare tempora- lique vitæ parcere student, hanc simul et æternam vitam amittant, dum se apostasiæ victos perunit- C Cant. D Illa nocte duo erunt in lecto uno, etc: Mrifice admodum apostasiæ tempus ac rationalis orbitatem luminis noctem appellavit. Nocte enim tenebrisque deteriora erunt tunc hominum ingenia propter offusam iis amentiam atque errorem. Quare ait : Dico vobis: Duo erunt in lecto, et duo in pi- strmo ; unus assumendus, quia iræ immerens; al- ter relinquendus, utpote ulirici iræ obnoxius, qui sibi videlicet iram thesaurizavit in diem ira. Quam- obrem sistit sanctarum Deoque chararum anima- rum ab improbis divisionem. Etenim ne temere superveniens ullio juatos quoque homines corripe- ret, dedit mature operam Deus ut Lotum Sodomo- rum exitio subduceret. Similiter impendente con- summatione, priusquamn impios ullo invadat, ne cum mundo justi damnentur, discrimen fiet anima- rum Deo chararum, angelis eas dividentibus atque assumentibus: ita ut e duobus in eodem lecto ja - centibus, unus dignus assumatur, alter derelinque tur, utpote ultionis quæ tunc de impiis sumetur merens. Idemque accidet duabus quoque in pistrino commolentibus. Molentes autem dicit feminas, ut significet vilis, pauperrims atque infimae conditionis homines. Jacentes autem in lectis dicit, pro libera- » Isa. xxvı, 20. *¹ Luc. xvu, 51. » Luc. xví, 34. Theophania fragmentis, col. 671. PATROL. GR. XXIV. (67) Quo sensu snimae quoque suæ vrodigus aliquis esse possit, videsis apud Eusebium in nostris
PG 24:586ἐπὶ κλίνης δὲ τοὺς τὸν ἐλεύθερον καὶ ἄνετον βίον μετερχομένους. Τοῦτο δὲ παραστήσει ἡ Μωϋσέως γραφὴ ἐν ᾗ φησιν ὁ λόγος ἥξειν τὴν ὀργὴν ἀπὸ πρωτοτόκου Φαραὼ, καὶ ἕως τῆς ἀληθούσης καὶ πεσσούσης ἐν τῷ μυλῶνι. Τὰ γὰρ ἄκρα τῶν κατ’ ἀνθρώπους βίων, τοῦ τε ἐνδόξου τοῦ ἀπεῤῥιμμένου καὶ ἐσχάτου, διὰ τούτων ὁ λόγος παρέστησεν· οὕτως οὖν καὶ ἐνταῦθα δύο ἐπὶ κλίνης μιᾶς εἰσήγαγε, τοὺς τὴν ἐλευθέραν ζωὴν μετιόντας αἰνιξάμενος· ὁ εἷς παραληφθήσεται, ὁ ἄξιος τῆς ἀπὸ τοῦ Θεοῦ ἐκλογῆς· ὁ δὲ ἕτερος ἀφεθήσεται, δηλονότι ὁ τῆς ὀργῆς οἰκεῖος· ὡσαύτως δύο ἀλήθουσαι εἶεν ἂν αἱ ἐν ἀνθρώποις τὸν ἄτιμον καὶ πενιχρὸν βίον μετιοῦσαι· ὧν πάλιν ἡ κρείττων παραληφθήσεται, ἡ δὲ ἑτέρα ἀφεθήσεται.
COMMENTARIA IN LUCAM. τῆς συντελείας οὐ πρότερον ἔσεσθαι τὸν κατακλυσμὸν ὁ τῆς ἀπωλείας τῶν ἀσεβῶν φησιν, ἢ συναχθῆναι εἰς τὴν ἐπουράνιον τοῦ Θεοῦ κιβωτόν, καὶ διασωθῆναι τοὺς τότε εὑρεθησομένους τοῦ Θεοῦ ἀνθρώπους, κατὰ τὸ παράδειγμα τὸ ἐπὶ τοῦ Νῶς· οἷς καὶ λεχθήσεται κατὰ καιρὸν τὸ προφητικὸν ἐκεῖνο· Βάδιζε, λαός μου, εἴσελθε εἰς τὸ ταμεῖον σου, καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως οὗ παρέλθοι ἡ ὀργὴ Κυρίου· ὥσπερ καὶ ἐπὶ τοῦ Δὼτ ἐποίησεν, ἵνα μὴ οἱ δίκαιοι συναπόλωνται τοῖς ἀσεβέσιν· οὕτως καὶ ἐπὶ τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος οὐ πρότερον αὕτη ἔσται, ἢ πάντας τοὺς ἐπὶ γῆς δι καίους καὶ θεοσεβεῖς ἀφορισθῆναι τῶν ἀσεβῶν, καὶ συναχθῆναι εἰς τὴν ἐπουράνιον τοῦ Θεοῦ κιβωτόν· οὕτω γὰρ μηκέτι μηδενὸς δικαίου ἐν ἀνθρώποις ευρισκομένου, πάντων δὲ ἀθέων ἀσεβῶν τῶν ὑπὸ τοῦ ᾿Αντιχρίστου γεγονότων, τῆς τε ἀποστασίας καθ' ὅλης τῆς οἰκουμένης κρατησάσης, ἡ τοῦ Θεοῦ ὀργὴ τοὺς ἀσεβεῖς μετελεύσεται. Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ ὃς ἂν ἔσται ἐπὶ τοῦ δώματος, κ. τ. λ. Σημαίνει δὲ διὰ τούτων τὸν κατὰ τῶν θεοσεβῶν Επενεχθησόμενον διωγμὸν ὑπὸ τοῦ υἱοῦ τῆς ἀπωλείας. Ἡμέραν δὲ ἐκείνην ονομάζει τον χρόνον τὸν πρὸ τῆς συντελείας, ἐν ᾧ φησιν· Ο φεύγων μὴ ἐπιστρεφό τω, μηδὲ μιμητής γινέσθω τῆς γυναικός Λώτ, ἥτις μετὰ τὸ φυγεῖν καὶ ἔξω γενέσθαι τῆς Σοδομιτῶν χώρας, στραφείσα εἰς τὰ ὀπίσω, ἀπενεκρώθη, στήλη ἀλὸς γενομένη. Αφειδεῖν γὰρ τότε προσήκει οὐχ υπαρχόντων μόνον, ἀλλὰ καὶ τῆς ἑαυτῶν ζωῆς τε καὶ ψυχῆς τοὺς ἐν μέσῳ τῆς ἀποστασίας καταληφθησο μένους, μήποτε, βουληθέντες τῆς ἑαυτῶν περιποιή εσθαι προσκαίρου ζωῆς, σὺν ταύτῃ καὶ τὴν αἰώνιον ζωὴν ἀπολέσειαν, τῇ ἀποστασία ἑαυτοὺς παρα- δόντες. Ταύτῃ τῇ νυκτὶ ἔσονται δύο ἐπὶ κλίνης μιᾶς, κ τ.λ. Σφόδρα δὲ θαυμαστῶς τὸν τῆς ἀποστασίας καιρὸν καὶ τὴν στέρησιν τοῦ νοεροῦ λογικοῦ φωτὸς νύχτα ὠνόμασε· νυκτὸς γὰρ καὶ σκότους χείρων ή τότε τῶν ἀνθρώπων ἔσται κατάστασις διὰ τὴν ἐπικρατήσασαν αὐτῶν ἄνοιάν τε καὶ πλάνην. Διό φησι· λέγω ὑμῖν Δύο ἔσονται ἐπὶ κλίνης καὶ δύο ἐπὶ μυλώνος, εἰς παραλαμβανόμενος ὡς ἀλλότριος τῆς ὀργῆς, καὶ εἰς ἀφιέμενος, ὥστε τῇ ὀργῇ παραδοθησόμενος, ὁ θησαυρίσας ἑαυτῷ ὀργὴν ἐν ἡμέρᾳ ὀργῆς· δι' ὧν παρίστησι τὸν χωρισμὸν τῶν ἁγίων καὶ θεοφιλῶν ψυχῶν τὸν ἀπὸ τῶν ἀσεβῶν. Ἵνα γὰρ μὴ ἀδιακρίτως ἐπελθοῦσα ἡ ὀργὴ καὶ τῶν δικαίων παραλήψεται, προλαβὼν ὁ Θεὸς ὥσπερ τὸν Λὼτ προεξήγαγε τῆς Σοδόμων καταστροφῆς. Τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ πρὸ τῆς συντελείας, πρὶν ἐπελθεῖν τὴν κατὰ τῶν ἀσεβῶν ὀργὴν, ἵνα μὴ σὺν τῷ κόσμῳ κατακριθῶσιν οἱ δίκαιοι, χωρισμὸς ἔσται τῶν θεοφιλῶν ψυχῶν, ἀγγέλων αὐτὰς διαχωριζόντων καὶ παραληψομένων· ὥστε ἐν μιᾷ στρω μνῇ δυοῖν κατακειμένων ἕνα μὲν τὸν τοῦ Θεοῦ ἄξιον παραλαμβάνεσθαι, τὸν δὲ ἕτερον καταλείπεσθαι, ὡς ἄξιον τῆς τότε καταληψομένης τοὺς ἀσεβεῖς ὀργῆς. Καὶ ἐπὶ τῶν ὑφ᾽ ἑνὶ μυλῶνι ἀληθουσῶν, ὁ αὐτὸς λόγος ἔσται. Αληθούσας δὲ ὠνόμασε τὰς τὸν εὐτελῆ καὶ illud : Vade, popule meus, intra in cubiculum tuum, et reliqua; donec transeat indignatio Domini” : ceu Loto accidit, ne boni cum improbis morte irretiantur. Ita sæculi consummatio non ante eve- niet, quam justi quotquot in orbe erunt ac religiosi ab improbis discernantur, atque in cœlesti Dei arca concludantur. Tunc enim nemine jam inter homines justo superstite, sed irreligiosis omnibus atque scelestis sub Antichristi vexillo degentíbus, atque apostasia toto orbe diffusa, ira demum Dei plenos sceleribus hoinines invadet. vetur. Quibus etiam commode dicetur propheticum B st Quicunque illa die fuerit in tecto, etc. Hoc dicto significat persecutionem quam adver- sus bonos concitabit perditionis filius. Diei vero illius nomine appellat tempus, quod consummatio- nem proxime præcedet; quo tempore, ait, nemo respiciat, neque Loti uxorem invitetur, quæ in fuga postquam Sodomitarum fines excesserat, cum re- spicere voluisset, in mortem incidit, statua salis effecta. Prodigos enim tunc esse oportet non rei familiaris tantummodo, verum etiam vitæ suæ ani- maque (67), eos qui in apostasis statem incur rent; ne dum animam suam conservare tempora- lique vitæ parcere student, hanc simul et æternam vitam amittant, dum se apostasiæ victos perunit- C Cant. D Illa nocte duo erunt in lecto uno, etc: Mrifice admodum apostasiæ tempus ac rationalis orbitatem luminis noctem appellavit. Nocte enim tenebrisque deteriora erunt tunc hominum ingenia propter offusam iis amentiam atque errorem. Quare ait : Dico vobis: Duo erunt in lecto, et duo in pi- strmo ; unus assumendus, quia iræ immerens; al- ter relinquendus, utpote ulirici iræ obnoxius, qui sibi videlicet iram thesaurizavit in diem ira. Quam- obrem sistit sanctarum Deoque chararum anima- rum ab improbis divisionem. Etenim ne temere superveniens ullio juatos quoque homines corripe- ret, dedit mature operam Deus ut Lotum Sodomo- rum exitio subduceret. Similiter impendente con- summatione, priusquamn impios ullo invadat, ne cum mundo justi damnentur, discrimen fiet anima- rum Deo chararum, angelis eas dividentibus atque assumentibus: ita ut e duobus in eodem lecto ja - centibus, unus dignus assumatur, alter derelinque tur, utpote ultionis quæ tunc de impiis sumetur merens. Idemque accidet duabus quoque in pistrino commolentibus. Molentes autem dicit feminas, ut significet vilis, pauperrims atque infimae conditionis homines. Jacentes autem in lectis dicit, pro libera- » Isa. xxvı, 20. *¹ Luc. xvu, 51. » Luc. xví, 34. Theophania fragmentis, col. 671. PATROL. GR. XXIV. (67) Quo sensu snimae quoque suæ vrodigus aliquis esse possit, videsis apud Eusebium in nostris
Λέγουσιν αὐτῷ · Ποῦ, Κύριε; Ὁ δὲ εἶπεν αὐτοῖς · …
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Λέγουσιν αὐτῷ· Ποῦ, Κύριε; Ὁ δὲ εἶπεν αὐτοῖς· Ὅπου τὸ σῶμα, ἐκεῖ συναχθήσονται καὶ οἱ ἀετοί. Ἐρωτησάντων τῶν μαθητῶν· Κύριε, ποῦ; καὶ βουληθέντων μαθεῖν ποῦ καταλειφθήσεται ὁ ἕτερος τῶν «μὴ» παραληφθέντων· Ὅπου, φησὶ, τὸ σῶμα, ἢ τὸ πτῶμα κατὰ Ματθαῖον, ἐκεῖ συναχθήσονται καὶ οἱ ἀετοί· ὥσπερ οἰωνούς τινας νεκροβόρους, τοὺς ἄρχοντας τοῦ αἰῶνος τούτου αἰνιξάμενος, τοὺς τότε διώκοντας τοὺς ἁγίους τοῦ Θεοῦ·
COMMENTARIA IN LUCAM. τῆς συντελείας οὐ πρότερον ἔσεσθαι τὸν κατακλυσμὸν ὁ τῆς ἀπωλείας τῶν ἀσεβῶν φησιν, ἢ συναχθῆναι εἰς τὴν ἐπουράνιον τοῦ Θεοῦ κιβωτόν, καὶ διασωθῆναι τοὺς τότε εὑρεθησομένους τοῦ Θεοῦ ἀνθρώπους, κατὰ τὸ παράδειγμα τὸ ἐπὶ τοῦ Νῶς· οἷς καὶ λεχθήσεται κατὰ καιρὸν τὸ προφητικὸν ἐκεῖνο· Βάδιζε, λαός μου, εἴσελθε εἰς τὸ ταμεῖον σου, καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως οὗ παρέλθοι ἡ ὀργὴ Κυρίου· ὥσπερ καὶ ἐπὶ τοῦ Δὼτ ἐποίησεν, ἵνα μὴ οἱ δίκαιοι συναπόλωνται τοῖς ἀσεβέσιν· οὕτως καὶ ἐπὶ τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος οὐ πρότερον αὕτη ἔσται, ἢ πάντας τοὺς ἐπὶ γῆς δι καίους καὶ θεοσεβεῖς ἀφορισθῆναι τῶν ἀσεβῶν, καὶ συναχθῆναι εἰς τὴν ἐπουράνιον τοῦ Θεοῦ κιβωτόν· οὕτω γὰρ μηκέτι μηδενὸς δικαίου ἐν ἀνθρώποις ευρισκομένου, πάντων δὲ ἀθέων ἀσεβῶν τῶν ὑπὸ τοῦ ᾿Αντιχρίστου γεγονότων, τῆς τε ἀποστασίας καθ' ὅλης τῆς οἰκουμένης κρατησάσης, ἡ τοῦ Θεοῦ ὀργὴ τοὺς ἀσεβεῖς μετελεύσεται. Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ ὃς ἂν ἔσται ἐπὶ τοῦ δώματος, κ. τ. λ. Σημαίνει δὲ διὰ τούτων τὸν κατὰ τῶν θεοσεβῶν Επενεχθησόμενον διωγμὸν ὑπὸ τοῦ υἱοῦ τῆς ἀπωλείας. Ἡμέραν δὲ ἐκείνην ονομάζει τον χρόνον τὸν πρὸ τῆς συντελείας, ἐν ᾧ φησιν· Ο φεύγων μὴ ἐπιστρεφό τω, μηδὲ μιμητής γινέσθω τῆς γυναικός Λώτ, ἥτις μετὰ τὸ φυγεῖν καὶ ἔξω γενέσθαι τῆς Σοδομιτῶν χώρας, στραφείσα εἰς τὰ ὀπίσω, ἀπενεκρώθη, στήλη ἀλὸς γενομένη. Αφειδεῖν γὰρ τότε προσήκει οὐχ υπαρχόντων μόνον, ἀλλὰ καὶ τῆς ἑαυτῶν ζωῆς τε καὶ ψυχῆς τοὺς ἐν μέσῳ τῆς ἀποστασίας καταληφθησο μένους, μήποτε, βουληθέντες τῆς ἑαυτῶν περιποιή εσθαι προσκαίρου ζωῆς, σὺν ταύτῃ καὶ τὴν αἰώνιον ζωὴν ἀπολέσειαν, τῇ ἀποστασία ἑαυτοὺς παρα- δόντες. Ταύτῃ τῇ νυκτὶ ἔσονται δύο ἐπὶ κλίνης μιᾶς, κ τ.λ. Σφόδρα δὲ θαυμαστῶς τὸν τῆς ἀποστασίας καιρὸν καὶ τὴν στέρησιν τοῦ νοεροῦ λογικοῦ φωτὸς νύχτα ὠνόμασε· νυκτὸς γὰρ καὶ σκότους χείρων ή τότε τῶν ἀνθρώπων ἔσται κατάστασις διὰ τὴν ἐπικρατήσασαν αὐτῶν ἄνοιάν τε καὶ πλάνην. Διό φησι· λέγω ὑμῖν Δύο ἔσονται ἐπὶ κλίνης καὶ δύο ἐπὶ μυλώνος, εἰς παραλαμβανόμενος ὡς ἀλλότριος τῆς ὀργῆς, καὶ εἰς ἀφιέμενος, ὥστε τῇ ὀργῇ παραδοθησόμενος, ὁ θησαυρίσας ἑαυτῷ ὀργὴν ἐν ἡμέρᾳ ὀργῆς· δι' ὧν παρίστησι τὸν χωρισμὸν τῶν ἁγίων καὶ θεοφιλῶν ψυχῶν τὸν ἀπὸ τῶν ἀσεβῶν. Ἵνα γὰρ μὴ ἀδιακρίτως ἐπελθοῦσα ἡ ὀργὴ καὶ τῶν δικαίων παραλήψεται, προλαβὼν ὁ Θεὸς ὥσπερ τὸν Λὼτ προεξήγαγε τῆς Σοδόμων καταστροφῆς. Τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ πρὸ τῆς συντελείας, πρὶν ἐπελθεῖν τὴν κατὰ τῶν ἀσεβῶν ὀργὴν, ἵνα μὴ σὺν τῷ κόσμῳ κατακριθῶσιν οἱ δίκαιοι, χωρισμὸς ἔσται τῶν θεοφιλῶν ψυχῶν, ἀγγέλων αὐτὰς διαχωριζόντων καὶ παραληψομένων· ὥστε ἐν μιᾷ στρω μνῇ δυοῖν κατακειμένων ἕνα μὲν τὸν τοῦ Θεοῦ ἄξιον παραλαμβάνεσθαι, τὸν δὲ ἕτερον καταλείπεσθαι, ὡς ἄξιον τῆς τότε καταληψομένης τοὺς ἀσεβεῖς ὀργῆς. Καὶ ἐπὶ τῶν ὑφ᾽ ἑνὶ μυλῶνι ἀληθουσῶν, ὁ αὐτὸς λόγος ἔσται. Αληθούσας δὲ ὠνόμασε τὰς τὸν εὐτελῆ καὶ illud : Vade, popule meus, intra in cubiculum tuum, et reliqua; donec transeat indignatio Domini” : ceu Loto accidit, ne boni cum improbis morte irretiantur. Ita sæculi consummatio non ante eve- niet, quam justi quotquot in orbe erunt ac religiosi ab improbis discernantur, atque in cœlesti Dei arca concludantur. Tunc enim nemine jam inter homines justo superstite, sed irreligiosis omnibus atque scelestis sub Antichristi vexillo degentíbus, atque apostasia toto orbe diffusa, ira demum Dei plenos sceleribus hoinines invadet. vetur. Quibus etiam commode dicetur propheticum B st Quicunque illa die fuerit in tecto, etc. Hoc dicto significat persecutionem quam adver- sus bonos concitabit perditionis filius. Diei vero illius nomine appellat tempus, quod consummatio- nem proxime præcedet; quo tempore, ait, nemo respiciat, neque Loti uxorem invitetur, quæ in fuga postquam Sodomitarum fines excesserat, cum re- spicere voluisset, in mortem incidit, statua salis effecta. Prodigos enim tunc esse oportet non rei familiaris tantummodo, verum etiam vitæ suæ ani- maque (67), eos qui in apostasis statem incur rent; ne dum animam suam conservare tempora- lique vitæ parcere student, hanc simul et æternam vitam amittant, dum se apostasiæ victos perunit- C Cant. D Illa nocte duo erunt in lecto uno, etc: Mrifice admodum apostasiæ tempus ac rationalis orbitatem luminis noctem appellavit. Nocte enim tenebrisque deteriora erunt tunc hominum ingenia propter offusam iis amentiam atque errorem. Quare ait : Dico vobis: Duo erunt in lecto, et duo in pi- strmo ; unus assumendus, quia iræ immerens; al- ter relinquendus, utpote ulirici iræ obnoxius, qui sibi videlicet iram thesaurizavit in diem ira. Quam- obrem sistit sanctarum Deoque chararum anima- rum ab improbis divisionem. Etenim ne temere superveniens ullio juatos quoque homines corripe- ret, dedit mature operam Deus ut Lotum Sodomo- rum exitio subduceret. Similiter impendente con- summatione, priusquamn impios ullo invadat, ne cum mundo justi damnentur, discrimen fiet anima- rum Deo chararum, angelis eas dividentibus atque assumentibus: ita ut e duobus in eodem lecto ja - centibus, unus dignus assumatur, alter derelinque tur, utpote ultionis quæ tunc de impiis sumetur merens. Idemque accidet duabus quoque in pistrino commolentibus. Molentes autem dicit feminas, ut significet vilis, pauperrims atque infimae conditionis homines. Jacentes autem in lectis dicit, pro libera- » Isa. xxvı, 20. *¹ Luc. xvu, 51. » Luc. xví, 34. Theophania fragmentis, col. 671. PATROL. GR. XXIV. (67) Quo sensu snimae quoque suæ vrodigus aliquis esse possit, videsis apud Eusebium in nostris
PG 24:587ὧν ἐπὶ τὸ αὐτὸ συναχθέντων, ἐκεῖ καὶ παρ’ αὐτοῖς συναχθήσεται ὁ ἀνάξιος τῆς παραλήψεως. Ἦν δ’ οὗτος τῶν ἐπὶ κλίνης καθευδόντων ὁ ἕτερος· ἢ τῶν ἀληθουσῶν ἡ μία· οἳ καὶ παραδοθήσονται τοῖς ἐπισυναχθεῖσι κατ’ αὐτῶν ἀετοῖς. Ἀετοὺς δὲ καὶ τοὺς τῆς Ἱερουσαλὴμ πολιορκητὰς ὁ προφητικὸς λόγος ὠνόμασεν· ὡς ὅτε περὶ τοῦ Ναβουχοδονόσορ λέγει· Ὁ ἀετὸς ὁ μέγας ὁ μεγαλοπτέρυγος· μή ποτ’ οὖν καθ’ ἑτέραν διάνοιαν αἱ τιμωρητικαὶ καὶ κολαστικαὶ δυνάμεις, αἱ τοὺς ἀσεβεῖς μετελευσόμεναι, διὰ τῶν ἐνταῦθα λεγομένων ἀετῶν ἐδηλώθησαν· αἷς ἵνα μὴ παραδοθῶμεν, ἑξῆς ὁ Σωτὴρ παραινεῖ εὐχαῖς σχολάζειν.
Δ πενιχρὸν καὶ ἔσχατον ἐν ἀνθρώποις διαντλούσας βίον· ἐπὶ κλίνης δὲ τοὺς τὸν ἐλεύθερον καὶ ἄνετὸν βίον μετα ερχομένους. Τοῦτο δὲ παραστήσει ἡ Μωϋσέως γραφή ἐν ξ φησιν ὁ λόγος ήξειν τὴν ὀργὴν ἀπὸ πρωτοτύπου Φαραώ, καὶ ἕως τῆς ἀληθούσης καὶ πεσσούσης ἐν τῷ μυλῶνι. Τὰ γὰρ ἄκρα τῶν κατ᾿ ἀνθρώπους βίων, τοῦ τε ἐνδόξου τοῦ ἀπεῤῥιμμένου καὶ ἐσχάτου, διὰ τούτων ὁ λόγος παρέστησεν· οὕτως οὖν καὶ ἐνταῦθα δύο ἐπὶ κλίνης μιᾶς εἰσήγαγε, τοὺς τὴν ἐλευθέραν ζωὴν μετιόντας αἰνιξάμενος· ὁ εἷς παραληφθήσεται, ὁ ἄξιος τῆς ἀπὸ τοῦ Θεοῦ ἐκλογῆς· ὁ δὲ ἕτερος ἀφε θήσεται, δηλονότι ὁ τῆς ὀργῆς οἰκεῖος· ὡσαύτως δύο ἀλήθουσαι εἶεν ἂν αἱ ἐν ἀνθρώποις τὸν ἄτιμον καὶ πενιχρὸν βίον μετιούσαι· ὧν πάλιν ἡ κρείττων παρα- ληφθήσεται, ἡ δὲ ἑτέρα ἀφεθήσεται. Λέγουσιν αὐτῷ· Που, Κύριε; Ο δὲ εἶπεν αὐτοῖς· ὅπου τὸ σῶμαι, ἐκεῖ συναχθήσονται καὶ οἱ ἀετοί. * Ερωτησάντων τῶν μαθητῶν· Κύριε, που; καὶ βουληθέντων μαθεῖν που καταλειφθήσεται ὁ ἕτερος τών (μη) παραληφθέντων· Οπου, φησί, τὸ σῶμα, ἢ τὸ πτῶμα κατὰ Ματθαῖον, ἐκεῖ συναχθήσονται καὶ οἱ ἀετοί· ὥσπερ οιωνούς τινας νεκροφόρους, τοὺς ἄρχοντας τοῦ αἰῶνος τούτου αἰνιξάμενος, τοὺς τότε διώκοντας τοὺς ἁγίους τοῦ Θεοῦ· ὧν ἐπὶ τὸ αὐτὸ συν- αχθέντων, ἐκεῖ καὶ παρ' αὐτοῖς συναχθήσεται ὁ ἀνάξιος τῆς παραλήψεως. "Ην δ' οὗτος τῶν ἐπὶ κλι νης καθευδόντων ὁ ἕτερος· ἢ τῶν ἀληθουσῶν ἡ μία οι καὶ παραδοθήσονται τοῖς ἐπισυναχθεῖσι κατ' αὐτῶν ἀετοῖς. Αετοὺς δὲ καὶ τοὺς τῆς Ἱερουσαλήμ πολιορ κητὰς ὁ προφητικός λόγος ὠνόμασεν· ὡς ὅτε περὶ τοῦ Ναβουχοδονόσορ λέγει· ῾Ο ἀετὸς ὁ μέγας ὁ μεγα λοπτέρυγος· μή ποτ' οὖν καθ᾿ ἑτέραν διάνοιαν αἱ τιμωρητικαὶ καὶ κολαστικαὶ δυνάμεις, αἱ τοὺς ἀσε βεῖς μετελευσόμεναι, διὰ τῶν ἐνταῦθα λεγομένων ἀετῶν ἐδηλώθησαν· αἷς ἵνα μὴ παραδοθῶμεν, ἑξῆς ὁ Σωτὴρ παραινεῖ εὐχαῖς σχολάζειν. Κριτής τις ἦν τὸν Θεὸν μὴ φοβούμενος. Επισυνάπτει γοῦν καὶ παραβολὴν τὴν περὶ τοῦ κριτοῦ τῆς ἀδικίας, πρὸς τὸ δεῖν πάντοτε προσεύχεσθαι καὶ μὴ ἐκκακεῖν. Τὸ δὲ εἰπεῖν· 'Αρα ἐλθὼν ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου εὑρήσει τὴν πίστιν ἐπὶ τῆς γῆς ; ἔκλει ψιν δηλοῖ τῆς πίστεως, ώς μηδένα πιστόν εὑρεθήσε σθαι, ἢ εἴ που ἄρα σπάνιόν τινα κατὰ τὸν τῆς δευτέ ρας αὐτοῦ θεοφανείας χρόνον. Όπερ μέγα τεκμήριον * τυγχάνει τοῦ καιροῦ τῆς ἀποστασίας, ἐν ᾧ σπάνιος ἔσται ὁ εὑρεθησόμενος πιστός· τάχα δὲ οὐδὲ εἷς ἔσται, διὰ τὸ τοὺς μὲν παραληφθήσεσθαι, τοὺς δὲ κατα- λειφθήσεσθαι τοῖς ἀετοῖς παραδοθησομένους· οὕτω τε ἐξ ἀνθρώπων ἐκλειπούσης τῆς πίστεως, αὐτὸς λα τὸν ἐπιστήσεται τὴν ἐκδίκησιν ποιησόμενος τῶν ἁγίων αὐτοῦ τῶν ὑπὸ τῶν ἀσεβῶν ἀνῃρημένων. Εν τάχει δὲ ποιήσει τὴν ἐκδίκησιν, διὰ τὸ βουν πρὸς αὐτὸν ψυκτὸς καὶ ἡμέρας· βοῦν δὲ πρὸς αὐτὸν ἐδίδαξε διὰ τῆς παραβολῆς τοῦ κριτοῦ τῆς ἀδικίας. Ανθρωπός τις εὐγενής επορεύθη εἰς χώρας μα κρὰν λαβεῖν ἑαυτῷ βασιλείαν, καὶ ὑποστρέψαι. Τοσαῦτα διὰ τῆς παραβολῆς διδασκόμεθα, τὴν χχιν, 28. ** 1:37 EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS II. - · EXEGETICA. lis et laute vita mortalibus. Hanc ipsam locu- tionem habet Moysis Scripturs, ubi dicitur perven- tura vindicta a Pharaonis primogenito usque ad molentem pinsentemque in pistrino. Extremi enim Bumnaus conditionis termini, opulentus videlicet, et humilis atque abjectus, his verbis attinguntur. Sic nunc quoque duos in lecto uno memoravit Seri- ptura, ut liberalis vitæ homines innueret ; quorum unus assumetur, qui Dei electione dignus; alter relinquetur, qui pœnæ est affinis. Similiter molen- tes duæ intelliguntur quæ inter homines obscuram et pauperem vitam agitant : quarum item quæ justa est, asšumotur, altera relinquetur. B Dicunt ei: Ubinam, Domine? Qui respondit : Ubi fuerit corpus, illuc congregabuntur et aquile. Sciscitantibus discipulis : Ubinam, Domine? vo- lentibusque cognoscere, ubinam alter ex illis non assumptis relinquetur: Ubi, inquit, fuerit corpus, vel cadaver, ut ait Matthaus, illuc congregabuntur et aquila * : ex avibus nescio quibus cadaverum voracibus principes hujus seculi ducta compara- Lone signifcens, qui sanctos Dei tunc persequen- tur : quibus uno in loco coactis, codem pariter compelletur ille qui indignus delectu est. Est autem jacentium in lecto, alter; vel molentium, una : qui etiam tradentur congregatis adversum ipsos aquilis. Aquilas vero, Hierosolymorum quoque ob- sessores propheticus sermo appellavit; veluti cum Nabuchodonosorum dicit grandem et magnarum – alarum aquilam ". Nisi forte alio sensu vindices ultricesque potestates, quæ impios invadent, bis verbis denotantur : quibus ne forte tradamur, mo- not deinde Servator ut precibus operam demus. C Judex quidam erat, qui Deum non timebat. Addit etiam parabolam de judice iniquitatis, quo confirmet orandum semper nullaque ignavia ces- 'sandum. Quod autem ait *7 : Num Filius hominis, cum venerit, fidem in orbe inveniet? defectum Odei futurum ostendit, ita ut nemo fidelis supersit, aut vix rarus aliquis, circa secundæ ejus mani- festationis ætatein. Id porro apostatici temporis magnum signum erit, cum raro occurret qui fdem D retineat: imo vero ne unus quidem fortasse erit, propterea quod alii assumpti fuerint, alii relicti, squillis nempe tradendi. Sic ergo deleta inter ho- mines ade, ipse superveniet, sanctos suos qui ab impiis leto dediti fuerint, vindicaturus. Brevi autem ultionem patrabit, propterea quod hi diu noctuque ad eum clamant. Et quidem ut ad se clament, do- cuit eos per parabolam de judice iniquitatis. on Homo quidam nobilis abiis in regionem longinquam accipere sibi regnum, et reverti. En quæ in hac parabola edocemur: foturum sci- Luc. xvi, 37. “ Hall. Ezech. xv111, 3. * Luc. xvii, 2. ibid. 8. Luc. XIX. 19.
There was a judge who did not fear GodΚριτής τις ἦν τὸν Θεὸν μὴ φοβούμενος
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Κριτής τις ἦν τὸν Θεὸν μὴ φοβούμενος. Ἐπισυνάπτει γοῦν καὶ παραβολὴν τὴν περὶ τοῦ κριτοῦ τῆς ἀδικίας, πρὸς τὸ δεῖν πάντοτε προσεύχεσθαι καὶ μὴ ἐκκακεῖν. Τὸ δὲ εἰπεῖν· Ἆρα ἐλθὼν ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου εὑρήσει τὴν πίστιν ἐπὶ τῆς γῆς; ἔκλειψιν δηλοῖ τῆς πίστεως, ὡς μηδένα πιστὸν εὑρεθήσεσθαι, ἢ εἴ που ἄρα σπάνιόν τινα κατὰ τὸν τῆς δευτέρας αὐτοῦ θεοφανείας χρόνον. Ὅπερ μέγα τεκμήριον τυγχάνει τοῦ καιροῦ τῆς ἀποστασίας, ἐν ᾧ σπάνιος ἔσται ὁ εὑρεθησόμενος πιστός·
Δ πενιχρὸν καὶ ἔσχατον ἐν ἀνθρώποις διαντλούσας βίον· ἐπὶ κλίνης δὲ τοὺς τὸν ἐλεύθερον καὶ ἄνετὸν βίον μετα ερχομένους. Τοῦτο δὲ παραστήσει ἡ Μωϋσέως γραφή ἐν ξ φησιν ὁ λόγος ήξειν τὴν ὀργὴν ἀπὸ πρωτοτύπου Φαραώ, καὶ ἕως τῆς ἀληθούσης καὶ πεσσούσης ἐν τῷ μυλῶνι. Τὰ γὰρ ἄκρα τῶν κατ᾿ ἀνθρώπους βίων, τοῦ τε ἐνδόξου τοῦ ἀπεῤῥιμμένου καὶ ἐσχάτου, διὰ τούτων ὁ λόγος παρέστησεν· οὕτως οὖν καὶ ἐνταῦθα δύο ἐπὶ κλίνης μιᾶς εἰσήγαγε, τοὺς τὴν ἐλευθέραν ζωὴν μετιόντας αἰνιξάμενος· ὁ εἷς παραληφθήσεται, ὁ ἄξιος τῆς ἀπὸ τοῦ Θεοῦ ἐκλογῆς· ὁ δὲ ἕτερος ἀφε θήσεται, δηλονότι ὁ τῆς ὀργῆς οἰκεῖος· ὡσαύτως δύο ἀλήθουσαι εἶεν ἂν αἱ ἐν ἀνθρώποις τὸν ἄτιμον καὶ πενιχρὸν βίον μετιούσαι· ὧν πάλιν ἡ κρείττων παρα- ληφθήσεται, ἡ δὲ ἑτέρα ἀφεθήσεται. Λέγουσιν αὐτῷ· Που, Κύριε; Ο δὲ εἶπεν αὐτοῖς· ὅπου τὸ σῶμαι, ἐκεῖ συναχθήσονται καὶ οἱ ἀετοί. * Ερωτησάντων τῶν μαθητῶν· Κύριε, που; καὶ βουληθέντων μαθεῖν που καταλειφθήσεται ὁ ἕτερος τών (μη) παραληφθέντων· Οπου, φησί, τὸ σῶμα, ἢ τὸ πτῶμα κατὰ Ματθαῖον, ἐκεῖ συναχθήσονται καὶ οἱ ἀετοί· ὥσπερ οιωνούς τινας νεκροφόρους, τοὺς ἄρχοντας τοῦ αἰῶνος τούτου αἰνιξάμενος, τοὺς τότε διώκοντας τοὺς ἁγίους τοῦ Θεοῦ· ὧν ἐπὶ τὸ αὐτὸ συν- αχθέντων, ἐκεῖ καὶ παρ' αὐτοῖς συναχθήσεται ὁ ἀνάξιος τῆς παραλήψεως. "Ην δ' οὗτος τῶν ἐπὶ κλι νης καθευδόντων ὁ ἕτερος· ἢ τῶν ἀληθουσῶν ἡ μία οι καὶ παραδοθήσονται τοῖς ἐπισυναχθεῖσι κατ' αὐτῶν ἀετοῖς. Αετοὺς δὲ καὶ τοὺς τῆς Ἱερουσαλήμ πολιορ κητὰς ὁ προφητικός λόγος ὠνόμασεν· ὡς ὅτε περὶ τοῦ Ναβουχοδονόσορ λέγει· ῾Ο ἀετὸς ὁ μέγας ὁ μεγα λοπτέρυγος· μή ποτ' οὖν καθ᾿ ἑτέραν διάνοιαν αἱ τιμωρητικαὶ καὶ κολαστικαὶ δυνάμεις, αἱ τοὺς ἀσε βεῖς μετελευσόμεναι, διὰ τῶν ἐνταῦθα λεγομένων ἀετῶν ἐδηλώθησαν· αἷς ἵνα μὴ παραδοθῶμεν, ἑξῆς ὁ Σωτὴρ παραινεῖ εὐχαῖς σχολάζειν. Κριτής τις ἦν τὸν Θεὸν μὴ φοβούμενος. Επισυνάπτει γοῦν καὶ παραβολὴν τὴν περὶ τοῦ κριτοῦ τῆς ἀδικίας, πρὸς τὸ δεῖν πάντοτε προσεύχεσθαι καὶ μὴ ἐκκακεῖν. Τὸ δὲ εἰπεῖν· 'Αρα ἐλθὼν ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου εὑρήσει τὴν πίστιν ἐπὶ τῆς γῆς ; ἔκλει ψιν δηλοῖ τῆς πίστεως, ώς μηδένα πιστόν εὑρεθήσε σθαι, ἢ εἴ που ἄρα σπάνιόν τινα κατὰ τὸν τῆς δευτέ ρας αὐτοῦ θεοφανείας χρόνον. Όπερ μέγα τεκμήριον * τυγχάνει τοῦ καιροῦ τῆς ἀποστασίας, ἐν ᾧ σπάνιος ἔσται ὁ εὑρεθησόμενος πιστός· τάχα δὲ οὐδὲ εἷς ἔσται, διὰ τὸ τοὺς μὲν παραληφθήσεσθαι, τοὺς δὲ κατα- λειφθήσεσθαι τοῖς ἀετοῖς παραδοθησομένους· οὕτω τε ἐξ ἀνθρώπων ἐκλειπούσης τῆς πίστεως, αὐτὸς λα τὸν ἐπιστήσεται τὴν ἐκδίκησιν ποιησόμενος τῶν ἁγίων αὐτοῦ τῶν ὑπὸ τῶν ἀσεβῶν ἀνῃρημένων. Εν τάχει δὲ ποιήσει τὴν ἐκδίκησιν, διὰ τὸ βουν πρὸς αὐτὸν ψυκτὸς καὶ ἡμέρας· βοῦν δὲ πρὸς αὐτὸν ἐδίδαξε διὰ τῆς παραβολῆς τοῦ κριτοῦ τῆς ἀδικίας. Ανθρωπός τις εὐγενής επορεύθη εἰς χώρας μα κρὰν λαβεῖν ἑαυτῷ βασιλείαν, καὶ ὑποστρέψαι. Τοσαῦτα διὰ τῆς παραβολῆς διδασκόμεθα, τὴν χχιν, 28. ** 1:37 EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS II. - · EXEGETICA. lis et laute vita mortalibus. Hanc ipsam locu- tionem habet Moysis Scripturs, ubi dicitur perven- tura vindicta a Pharaonis primogenito usque ad molentem pinsentemque in pistrino. Extremi enim Bumnaus conditionis termini, opulentus videlicet, et humilis atque abjectus, his verbis attinguntur. Sic nunc quoque duos in lecto uno memoravit Seri- ptura, ut liberalis vitæ homines innueret ; quorum unus assumetur, qui Dei electione dignus; alter relinquetur, qui pœnæ est affinis. Similiter molen- tes duæ intelliguntur quæ inter homines obscuram et pauperem vitam agitant : quarum item quæ justa est, asšumotur, altera relinquetur. B Dicunt ei: Ubinam, Domine? Qui respondit : Ubi fuerit corpus, illuc congregabuntur et aquile. Sciscitantibus discipulis : Ubinam, Domine? vo- lentibusque cognoscere, ubinam alter ex illis non assumptis relinquetur: Ubi, inquit, fuerit corpus, vel cadaver, ut ait Matthaus, illuc congregabuntur et aquila * : ex avibus nescio quibus cadaverum voracibus principes hujus seculi ducta compara- Lone signifcens, qui sanctos Dei tunc persequen- tur : quibus uno in loco coactis, codem pariter compelletur ille qui indignus delectu est. Est autem jacentium in lecto, alter; vel molentium, una : qui etiam tradentur congregatis adversum ipsos aquilis. Aquilas vero, Hierosolymorum quoque ob- sessores propheticus sermo appellavit; veluti cum Nabuchodonosorum dicit grandem et magnarum – alarum aquilam ". Nisi forte alio sensu vindices ultricesque potestates, quæ impios invadent, bis verbis denotantur : quibus ne forte tradamur, mo- not deinde Servator ut precibus operam demus. C Judex quidam erat, qui Deum non timebat. Addit etiam parabolam de judice iniquitatis, quo confirmet orandum semper nullaque ignavia ces- 'sandum. Quod autem ait *7 : Num Filius hominis, cum venerit, fidem in orbe inveniet? defectum Odei futurum ostendit, ita ut nemo fidelis supersit, aut vix rarus aliquis, circa secundæ ejus mani- festationis ætatein. Id porro apostatici temporis magnum signum erit, cum raro occurret qui fdem D retineat: imo vero ne unus quidem fortasse erit, propterea quod alii assumpti fuerint, alii relicti, squillis nempe tradendi. Sic ergo deleta inter ho- mines ade, ipse superveniet, sanctos suos qui ab impiis leto dediti fuerint, vindicaturus. Brevi autem ultionem patrabit, propterea quod hi diu noctuque ad eum clamant. Et quidem ut ad se clament, do- cuit eos per parabolam de judice iniquitatis. on Homo quidam nobilis abiis in regionem longinquam accipere sibi regnum, et reverti. En quæ in hac parabola edocemur: foturum sci- Luc. xvi, 37. “ Hall. Ezech. xv111, 3. * Luc. xvii, 2. ibid. 8. Luc. XIX. 19.
PG 24:588τάχα δὲ οὐδὲ εἷς ἔσται, διὰ τὸ τοὺς μὲν παραληφθήσεσθαι, τοὺς δὲ καταλειφθήσεσθαι τοῖς ἀετοῖς παραδοθησομένους· οὕτω τε ἐξ ἀνθρώπων ἐκλειπούσης τῆς πίστεως, αὐτὸς λοιπὸν ἐπιστήσεται τὴν ἐκδίκησιν ποιησόμενος τῶν ἁγίων αὐτοῦ τῶν ὑπὸ τῶν ἀσεβῶν ἀνῃρημένων. Ἐν τάχει δὲ ποιήσει τὴν ἐκδίκησιν, διὰ τὸ βοᾷν πρὸς αὐτὸν νυκτὸς καὶ ἡμέρας· βοᾷν δὲ πρὸς αὐτὸν ἐδίδαξε διὰ τῆς παραβολῆς τοῦ κριτοῦ τῆς ἀδικίας.
Δ πενιχρὸν καὶ ἔσχατον ἐν ἀνθρώποις διαντλούσας βίον· ἐπὶ κλίνης δὲ τοὺς τὸν ἐλεύθερον καὶ ἄνετὸν βίον μετα ερχομένους. Τοῦτο δὲ παραστήσει ἡ Μωϋσέως γραφή ἐν ξ φησιν ὁ λόγος ήξειν τὴν ὀργὴν ἀπὸ πρωτοτύπου Φαραώ, καὶ ἕως τῆς ἀληθούσης καὶ πεσσούσης ἐν τῷ μυλῶνι. Τὰ γὰρ ἄκρα τῶν κατ᾿ ἀνθρώπους βίων, τοῦ τε ἐνδόξου τοῦ ἀπεῤῥιμμένου καὶ ἐσχάτου, διὰ τούτων ὁ λόγος παρέστησεν· οὕτως οὖν καὶ ἐνταῦθα δύο ἐπὶ κλίνης μιᾶς εἰσήγαγε, τοὺς τὴν ἐλευθέραν ζωὴν μετιόντας αἰνιξάμενος· ὁ εἷς παραληφθήσεται, ὁ ἄξιος τῆς ἀπὸ τοῦ Θεοῦ ἐκλογῆς· ὁ δὲ ἕτερος ἀφε θήσεται, δηλονότι ὁ τῆς ὀργῆς οἰκεῖος· ὡσαύτως δύο ἀλήθουσαι εἶεν ἂν αἱ ἐν ἀνθρώποις τὸν ἄτιμον καὶ πενιχρὸν βίον μετιούσαι· ὧν πάλιν ἡ κρείττων παρα- ληφθήσεται, ἡ δὲ ἑτέρα ἀφεθήσεται. Λέγουσιν αὐτῷ· Που, Κύριε; Ο δὲ εἶπεν αὐτοῖς· ὅπου τὸ σῶμαι, ἐκεῖ συναχθήσονται καὶ οἱ ἀετοί. * Ερωτησάντων τῶν μαθητῶν· Κύριε, που; καὶ βουληθέντων μαθεῖν που καταλειφθήσεται ὁ ἕτερος τών (μη) παραληφθέντων· Οπου, φησί, τὸ σῶμα, ἢ τὸ πτῶμα κατὰ Ματθαῖον, ἐκεῖ συναχθήσονται καὶ οἱ ἀετοί· ὥσπερ οιωνούς τινας νεκροφόρους, τοὺς ἄρχοντας τοῦ αἰῶνος τούτου αἰνιξάμενος, τοὺς τότε διώκοντας τοὺς ἁγίους τοῦ Θεοῦ· ὧν ἐπὶ τὸ αὐτὸ συν- αχθέντων, ἐκεῖ καὶ παρ' αὐτοῖς συναχθήσεται ὁ ἀνάξιος τῆς παραλήψεως. "Ην δ' οὗτος τῶν ἐπὶ κλι νης καθευδόντων ὁ ἕτερος· ἢ τῶν ἀληθουσῶν ἡ μία οι καὶ παραδοθήσονται τοῖς ἐπισυναχθεῖσι κατ' αὐτῶν ἀετοῖς. Αετοὺς δὲ καὶ τοὺς τῆς Ἱερουσαλήμ πολιορ κητὰς ὁ προφητικός λόγος ὠνόμασεν· ὡς ὅτε περὶ τοῦ Ναβουχοδονόσορ λέγει· ῾Ο ἀετὸς ὁ μέγας ὁ μεγα λοπτέρυγος· μή ποτ' οὖν καθ᾿ ἑτέραν διάνοιαν αἱ τιμωρητικαὶ καὶ κολαστικαὶ δυνάμεις, αἱ τοὺς ἀσε βεῖς μετελευσόμεναι, διὰ τῶν ἐνταῦθα λεγομένων ἀετῶν ἐδηλώθησαν· αἷς ἵνα μὴ παραδοθῶμεν, ἑξῆς ὁ Σωτὴρ παραινεῖ εὐχαῖς σχολάζειν. Κριτής τις ἦν τὸν Θεὸν μὴ φοβούμενος. Επισυνάπτει γοῦν καὶ παραβολὴν τὴν περὶ τοῦ κριτοῦ τῆς ἀδικίας, πρὸς τὸ δεῖν πάντοτε προσεύχεσθαι καὶ μὴ ἐκκακεῖν. Τὸ δὲ εἰπεῖν· 'Αρα ἐλθὼν ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου εὑρήσει τὴν πίστιν ἐπὶ τῆς γῆς ; ἔκλει ψιν δηλοῖ τῆς πίστεως, ώς μηδένα πιστόν εὑρεθήσε σθαι, ἢ εἴ που ἄρα σπάνιόν τινα κατὰ τὸν τῆς δευτέ ρας αὐτοῦ θεοφανείας χρόνον. Όπερ μέγα τεκμήριον * τυγχάνει τοῦ καιροῦ τῆς ἀποστασίας, ἐν ᾧ σπάνιος ἔσται ὁ εὑρεθησόμενος πιστός· τάχα δὲ οὐδὲ εἷς ἔσται, διὰ τὸ τοὺς μὲν παραληφθήσεσθαι, τοὺς δὲ κατα- λειφθήσεσθαι τοῖς ἀετοῖς παραδοθησομένους· οὕτω τε ἐξ ἀνθρώπων ἐκλειπούσης τῆς πίστεως, αὐτὸς λα τὸν ἐπιστήσεται τὴν ἐκδίκησιν ποιησόμενος τῶν ἁγίων αὐτοῦ τῶν ὑπὸ τῶν ἀσεβῶν ἀνῃρημένων. Εν τάχει δὲ ποιήσει τὴν ἐκδίκησιν, διὰ τὸ βουν πρὸς αὐτὸν ψυκτὸς καὶ ἡμέρας· βοῦν δὲ πρὸς αὐτὸν ἐδίδαξε διὰ τῆς παραβολῆς τοῦ κριτοῦ τῆς ἀδικίας. Ανθρωπός τις εὐγενής επορεύθη εἰς χώρας μα κρὰν λαβεῖν ἑαυτῷ βασιλείαν, καὶ ὑποστρέψαι. Τοσαῦτα διὰ τῆς παραβολῆς διδασκόμεθα, τὴν χχιν, 28. ** 1:37 EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS II. - · EXEGETICA. lis et laute vita mortalibus. Hanc ipsam locu- tionem habet Moysis Scripturs, ubi dicitur perven- tura vindicta a Pharaonis primogenito usque ad molentem pinsentemque in pistrino. Extremi enim Bumnaus conditionis termini, opulentus videlicet, et humilis atque abjectus, his verbis attinguntur. Sic nunc quoque duos in lecto uno memoravit Seri- ptura, ut liberalis vitæ homines innueret ; quorum unus assumetur, qui Dei electione dignus; alter relinquetur, qui pœnæ est affinis. Similiter molen- tes duæ intelliguntur quæ inter homines obscuram et pauperem vitam agitant : quarum item quæ justa est, asšumotur, altera relinquetur. B Dicunt ei: Ubinam, Domine? Qui respondit : Ubi fuerit corpus, illuc congregabuntur et aquile. Sciscitantibus discipulis : Ubinam, Domine? vo- lentibusque cognoscere, ubinam alter ex illis non assumptis relinquetur: Ubi, inquit, fuerit corpus, vel cadaver, ut ait Matthaus, illuc congregabuntur et aquila * : ex avibus nescio quibus cadaverum voracibus principes hujus seculi ducta compara- Lone signifcens, qui sanctos Dei tunc persequen- tur : quibus uno in loco coactis, codem pariter compelletur ille qui indignus delectu est. Est autem jacentium in lecto, alter; vel molentium, una : qui etiam tradentur congregatis adversum ipsos aquilis. Aquilas vero, Hierosolymorum quoque ob- sessores propheticus sermo appellavit; veluti cum Nabuchodonosorum dicit grandem et magnarum – alarum aquilam ". Nisi forte alio sensu vindices ultricesque potestates, quæ impios invadent, bis verbis denotantur : quibus ne forte tradamur, mo- not deinde Servator ut precibus operam demus. C Judex quidam erat, qui Deum non timebat. Addit etiam parabolam de judice iniquitatis, quo confirmet orandum semper nullaque ignavia ces- 'sandum. Quod autem ait *7 : Num Filius hominis, cum venerit, fidem in orbe inveniet? defectum Odei futurum ostendit, ita ut nemo fidelis supersit, aut vix rarus aliquis, circa secundæ ejus mani- festationis ætatein. Id porro apostatici temporis magnum signum erit, cum raro occurret qui fdem D retineat: imo vero ne unus quidem fortasse erit, propterea quod alii assumpti fuerint, alii relicti, squillis nempe tradendi. Sic ergo deleta inter ho- mines ade, ipse superveniet, sanctos suos qui ab impiis leto dediti fuerint, vindicaturus. Brevi autem ultionem patrabit, propterea quod hi diu noctuque ad eum clamant. Et quidem ut ad se clament, do- cuit eos per parabolam de judice iniquitatis. on Homo quidam nobilis abiis in regionem longinquam accipere sibi regnum, et reverti. En quæ in hac parabola edocemur: foturum sci- Luc. xvi, 37. “ Hall. Ezech. xv111, 3. * Luc. xvii, 2. ibid. 8. Luc. XIX. 19.
A certain nobleman went into a far country…Ἄνθρωπός τις εὐγενὴς ἐπορεύθη εἰς χώραν μα- κρὰν…
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Ἄνθρωπός τις εὐγενὴς ἐπορεύθη εἰς χώραν μακρὰν λαβεῖν ἑαυτῷ βασιλείαν, καὶ ὑποστρέψαι. Τοσαῦτα διὰ τῆς παραβολῆς διδασκόμεθα, τὴν μέλλουσαν αὐτοῦ καὶ μηδέπω παροῦσαν βασιλείαν, κἂν αἰσθητὴν ταύτην τινὲς ἐφαντάζοντο, τὴν ἀπὸ γῆς εἰς οὐρανὸν μετάστασίν τε καὶ ἀνάληψιν, τὴν δευτέραν καὶ ἔνδοξον αὐτοῦ θεοφάνειαν, τὴν κριτικὴν καὶ τοῦ κατ’ ἀξίαν ἑκάστῳ διανεμητικὴν ἐξουσίαν, τὴν τῶν οἰκείων αὐτοῦ καὶ πιστῶν θεραπευόντων εὐδοκίμησιν, τὴν τῶν μὴ τοιούτων κατάγνωσιν, τὴν τῶν πολιτῶν τοῦ βασιλέως κατ’ αὐτοῦ συσκευὴν, τὴν μετελευσομένην αὐτοὺς ἐπαξίως ὧν ἔδρασαν δίκην· ταῦτα γὰρ ὁμοῦ πάντα διὰ τῶν ἐκτεθεισῶν φωνῶν ἐδήλου.
Δ πενιχρὸν καὶ ἔσχατον ἐν ἀνθρώποις διαντλούσας βίον· ἐπὶ κλίνης δὲ τοὺς τὸν ἐλεύθερον καὶ ἄνετὸν βίον μετα ερχομένους. Τοῦτο δὲ παραστήσει ἡ Μωϋσέως γραφή ἐν ξ φησιν ὁ λόγος ήξειν τὴν ὀργὴν ἀπὸ πρωτοτύπου Φαραώ, καὶ ἕως τῆς ἀληθούσης καὶ πεσσούσης ἐν τῷ μυλῶνι. Τὰ γὰρ ἄκρα τῶν κατ᾿ ἀνθρώπους βίων, τοῦ τε ἐνδόξου τοῦ ἀπεῤῥιμμένου καὶ ἐσχάτου, διὰ τούτων ὁ λόγος παρέστησεν· οὕτως οὖν καὶ ἐνταῦθα δύο ἐπὶ κλίνης μιᾶς εἰσήγαγε, τοὺς τὴν ἐλευθέραν ζωὴν μετιόντας αἰνιξάμενος· ὁ εἷς παραληφθήσεται, ὁ ἄξιος τῆς ἀπὸ τοῦ Θεοῦ ἐκλογῆς· ὁ δὲ ἕτερος ἀφε θήσεται, δηλονότι ὁ τῆς ὀργῆς οἰκεῖος· ὡσαύτως δύο ἀλήθουσαι εἶεν ἂν αἱ ἐν ἀνθρώποις τὸν ἄτιμον καὶ πενιχρὸν βίον μετιούσαι· ὧν πάλιν ἡ κρείττων παρα- ληφθήσεται, ἡ δὲ ἑτέρα ἀφεθήσεται. Λέγουσιν αὐτῷ· Που, Κύριε; Ο δὲ εἶπεν αὐτοῖς· ὅπου τὸ σῶμαι, ἐκεῖ συναχθήσονται καὶ οἱ ἀετοί. * Ερωτησάντων τῶν μαθητῶν· Κύριε, που; καὶ βουληθέντων μαθεῖν που καταλειφθήσεται ὁ ἕτερος τών (μη) παραληφθέντων· Οπου, φησί, τὸ σῶμα, ἢ τὸ πτῶμα κατὰ Ματθαῖον, ἐκεῖ συναχθήσονται καὶ οἱ ἀετοί· ὥσπερ οιωνούς τινας νεκροφόρους, τοὺς ἄρχοντας τοῦ αἰῶνος τούτου αἰνιξάμενος, τοὺς τότε διώκοντας τοὺς ἁγίους τοῦ Θεοῦ· ὧν ἐπὶ τὸ αὐτὸ συν- αχθέντων, ἐκεῖ καὶ παρ' αὐτοῖς συναχθήσεται ὁ ἀνάξιος τῆς παραλήψεως. "Ην δ' οὗτος τῶν ἐπὶ κλι νης καθευδόντων ὁ ἕτερος· ἢ τῶν ἀληθουσῶν ἡ μία οι καὶ παραδοθήσονται τοῖς ἐπισυναχθεῖσι κατ' αὐτῶν ἀετοῖς. Αετοὺς δὲ καὶ τοὺς τῆς Ἱερουσαλήμ πολιορ κητὰς ὁ προφητικός λόγος ὠνόμασεν· ὡς ὅτε περὶ τοῦ Ναβουχοδονόσορ λέγει· ῾Ο ἀετὸς ὁ μέγας ὁ μεγα λοπτέρυγος· μή ποτ' οὖν καθ᾿ ἑτέραν διάνοιαν αἱ τιμωρητικαὶ καὶ κολαστικαὶ δυνάμεις, αἱ τοὺς ἀσε βεῖς μετελευσόμεναι, διὰ τῶν ἐνταῦθα λεγομένων ἀετῶν ἐδηλώθησαν· αἷς ἵνα μὴ παραδοθῶμεν, ἑξῆς ὁ Σωτὴρ παραινεῖ εὐχαῖς σχολάζειν. Κριτής τις ἦν τὸν Θεὸν μὴ φοβούμενος. Επισυνάπτει γοῦν καὶ παραβολὴν τὴν περὶ τοῦ κριτοῦ τῆς ἀδικίας, πρὸς τὸ δεῖν πάντοτε προσεύχεσθαι καὶ μὴ ἐκκακεῖν. Τὸ δὲ εἰπεῖν· 'Αρα ἐλθὼν ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου εὑρήσει τὴν πίστιν ἐπὶ τῆς γῆς ; ἔκλει ψιν δηλοῖ τῆς πίστεως, ώς μηδένα πιστόν εὑρεθήσε σθαι, ἢ εἴ που ἄρα σπάνιόν τινα κατὰ τὸν τῆς δευτέ ρας αὐτοῦ θεοφανείας χρόνον. Όπερ μέγα τεκμήριον * τυγχάνει τοῦ καιροῦ τῆς ἀποστασίας, ἐν ᾧ σπάνιος ἔσται ὁ εὑρεθησόμενος πιστός· τάχα δὲ οὐδὲ εἷς ἔσται, διὰ τὸ τοὺς μὲν παραληφθήσεσθαι, τοὺς δὲ κατα- λειφθήσεσθαι τοῖς ἀετοῖς παραδοθησομένους· οὕτω τε ἐξ ἀνθρώπων ἐκλειπούσης τῆς πίστεως, αὐτὸς λα τὸν ἐπιστήσεται τὴν ἐκδίκησιν ποιησόμενος τῶν ἁγίων αὐτοῦ τῶν ὑπὸ τῶν ἀσεβῶν ἀνῃρημένων. Εν τάχει δὲ ποιήσει τὴν ἐκδίκησιν, διὰ τὸ βουν πρὸς αὐτὸν ψυκτὸς καὶ ἡμέρας· βοῦν δὲ πρὸς αὐτὸν ἐδίδαξε διὰ τῆς παραβολῆς τοῦ κριτοῦ τῆς ἀδικίας. Ανθρωπός τις εὐγενής επορεύθη εἰς χώρας μα κρὰν λαβεῖν ἑαυτῷ βασιλείαν, καὶ ὑποστρέψαι. Τοσαῦτα διὰ τῆς παραβολῆς διδασκόμεθα, τὴν χχιν, 28. ** 1:37 EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS II. - · EXEGETICA. lis et laute vita mortalibus. Hanc ipsam locu- tionem habet Moysis Scripturs, ubi dicitur perven- tura vindicta a Pharaonis primogenito usque ad molentem pinsentemque in pistrino. Extremi enim Bumnaus conditionis termini, opulentus videlicet, et humilis atque abjectus, his verbis attinguntur. Sic nunc quoque duos in lecto uno memoravit Seri- ptura, ut liberalis vitæ homines innueret ; quorum unus assumetur, qui Dei electione dignus; alter relinquetur, qui pœnæ est affinis. Similiter molen- tes duæ intelliguntur quæ inter homines obscuram et pauperem vitam agitant : quarum item quæ justa est, asšumotur, altera relinquetur. B Dicunt ei: Ubinam, Domine? Qui respondit : Ubi fuerit corpus, illuc congregabuntur et aquile. Sciscitantibus discipulis : Ubinam, Domine? vo- lentibusque cognoscere, ubinam alter ex illis non assumptis relinquetur: Ubi, inquit, fuerit corpus, vel cadaver, ut ait Matthaus, illuc congregabuntur et aquila * : ex avibus nescio quibus cadaverum voracibus principes hujus seculi ducta compara- Lone signifcens, qui sanctos Dei tunc persequen- tur : quibus uno in loco coactis, codem pariter compelletur ille qui indignus delectu est. Est autem jacentium in lecto, alter; vel molentium, una : qui etiam tradentur congregatis adversum ipsos aquilis. Aquilas vero, Hierosolymorum quoque ob- sessores propheticus sermo appellavit; veluti cum Nabuchodonosorum dicit grandem et magnarum – alarum aquilam ". Nisi forte alio sensu vindices ultricesque potestates, quæ impios invadent, bis verbis denotantur : quibus ne forte tradamur, mo- not deinde Servator ut precibus operam demus. C Judex quidam erat, qui Deum non timebat. Addit etiam parabolam de judice iniquitatis, quo confirmet orandum semper nullaque ignavia ces- 'sandum. Quod autem ait *7 : Num Filius hominis, cum venerit, fidem in orbe inveniet? defectum Odei futurum ostendit, ita ut nemo fidelis supersit, aut vix rarus aliquis, circa secundæ ejus mani- festationis ætatein. Id porro apostatici temporis magnum signum erit, cum raro occurret qui fdem D retineat: imo vero ne unus quidem fortasse erit, propterea quod alii assumpti fuerint, alii relicti, squillis nempe tradendi. Sic ergo deleta inter ho- mines ade, ipse superveniet, sanctos suos qui ab impiis leto dediti fuerint, vindicaturus. Brevi autem ultionem patrabit, propterea quod hi diu noctuque ad eum clamant. Et quidem ut ad se clament, do- cuit eos per parabolam de judice iniquitatis. on Homo quidam nobilis abiis in regionem longinquam accipere sibi regnum, et reverti. En quæ in hac parabola edocemur: foturum sci- Luc. xvi, 37. “ Hall. Ezech. xv111, 3. * Luc. xvii, 2. ibid. 8. Luc. XIX. 19.
Καὶ πρῶτον μὲν ἄνθρωπον αὐτὸς ἑαυτὸν ὠνόμαζε διὰ τὴν κατὰ σάρκα γέννησιν, τὴν κατὰ ἄνθρωπον αὐτῷ συστᾶσαν· ἔπειτα εὐγενῆ, ἀλλ’ οὔπω βασιλέα ἑαυτὸν ἐκάλει, διὰ τὸ μηδέπω τῇ βασιλικῇ ἀξίᾳ κατὰ τὴν πρώτην θεοφάνειαν κεχρῆσθαι. Τῆς δ’ εὐγενείας αὐτοῦ μάρτυρες οἱ τοῦ γένους καὶ τῆς ἐκ προγόνων διαδοχῆς τὴν ἱστορίαν γραφῇ παραδεδωκότες· ὧν ὁ μέν τις, τὴν κατὰ ἀνθρώπους εὐγένειαν αὐτοῦ παριστὰς, ἔνθεν δή ποθεν εὐηγγελίζετο λέγων· Βίβλος γενέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ υἱοῦ Δαβὶδ, υἱοῦ Ἀβραάμ· εἶθ’ ἑξῆς τούτοις τὴν γενεαλογίαν δι’ ἐπιδήμων ἀνδρῶν καὶ διὰ βασιλικοῦ γένους ἐπ’ αὐτὸν κατάγων ἵστησιν· ὁ δὲ τὴν ἀνωτάτω καὶ πρὸ πάντων αἰώνων ἐκ Θεοῦ γέννησιν αὐτοῦ διδάσκων, τὴν ἀληθῶς πρώτην καὶ μόνην εὐγένειαν παρεδίδου λέγων· Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος. Πάντα δι’ αὐτοῦ ἐγένετο.
Δ πενιχρὸν καὶ ἔσχατον ἐν ἀνθρώποις διαντλούσας βίον· ἐπὶ κλίνης δὲ τοὺς τὸν ἐλεύθερον καὶ ἄνετὸν βίον μετα ερχομένους. Τοῦτο δὲ παραστήσει ἡ Μωϋσέως γραφή ἐν ξ φησιν ὁ λόγος ήξειν τὴν ὀργὴν ἀπὸ πρωτοτύπου Φαραώ, καὶ ἕως τῆς ἀληθούσης καὶ πεσσούσης ἐν τῷ μυλῶνι. Τὰ γὰρ ἄκρα τῶν κατ᾿ ἀνθρώπους βίων, τοῦ τε ἐνδόξου τοῦ ἀπεῤῥιμμένου καὶ ἐσχάτου, διὰ τούτων ὁ λόγος παρέστησεν· οὕτως οὖν καὶ ἐνταῦθα δύο ἐπὶ κλίνης μιᾶς εἰσήγαγε, τοὺς τὴν ἐλευθέραν ζωὴν μετιόντας αἰνιξάμενος· ὁ εἷς παραληφθήσεται, ὁ ἄξιος τῆς ἀπὸ τοῦ Θεοῦ ἐκλογῆς· ὁ δὲ ἕτερος ἀφε θήσεται, δηλονότι ὁ τῆς ὀργῆς οἰκεῖος· ὡσαύτως δύο ἀλήθουσαι εἶεν ἂν αἱ ἐν ἀνθρώποις τὸν ἄτιμον καὶ πενιχρὸν βίον μετιούσαι· ὧν πάλιν ἡ κρείττων παρα- ληφθήσεται, ἡ δὲ ἑτέρα ἀφεθήσεται. Λέγουσιν αὐτῷ· Που, Κύριε; Ο δὲ εἶπεν αὐτοῖς· ὅπου τὸ σῶμαι, ἐκεῖ συναχθήσονται καὶ οἱ ἀετοί. * Ερωτησάντων τῶν μαθητῶν· Κύριε, που; καὶ βουληθέντων μαθεῖν που καταλειφθήσεται ὁ ἕτερος τών (μη) παραληφθέντων· Οπου, φησί, τὸ σῶμα, ἢ τὸ πτῶμα κατὰ Ματθαῖον, ἐκεῖ συναχθήσονται καὶ οἱ ἀετοί· ὥσπερ οιωνούς τινας νεκροφόρους, τοὺς ἄρχοντας τοῦ αἰῶνος τούτου αἰνιξάμενος, τοὺς τότε διώκοντας τοὺς ἁγίους τοῦ Θεοῦ· ὧν ἐπὶ τὸ αὐτὸ συν- αχθέντων, ἐκεῖ καὶ παρ' αὐτοῖς συναχθήσεται ὁ ἀνάξιος τῆς παραλήψεως. "Ην δ' οὗτος τῶν ἐπὶ κλι νης καθευδόντων ὁ ἕτερος· ἢ τῶν ἀληθουσῶν ἡ μία οι καὶ παραδοθήσονται τοῖς ἐπισυναχθεῖσι κατ' αὐτῶν ἀετοῖς. Αετοὺς δὲ καὶ τοὺς τῆς Ἱερουσαλήμ πολιορ κητὰς ὁ προφητικός λόγος ὠνόμασεν· ὡς ὅτε περὶ τοῦ Ναβουχοδονόσορ λέγει· ῾Ο ἀετὸς ὁ μέγας ὁ μεγα λοπτέρυγος· μή ποτ' οὖν καθ᾿ ἑτέραν διάνοιαν αἱ τιμωρητικαὶ καὶ κολαστικαὶ δυνάμεις, αἱ τοὺς ἀσε βεῖς μετελευσόμεναι, διὰ τῶν ἐνταῦθα λεγομένων ἀετῶν ἐδηλώθησαν· αἷς ἵνα μὴ παραδοθῶμεν, ἑξῆς ὁ Σωτὴρ παραινεῖ εὐχαῖς σχολάζειν. Κριτής τις ἦν τὸν Θεὸν μὴ φοβούμενος. Επισυνάπτει γοῦν καὶ παραβολὴν τὴν περὶ τοῦ κριτοῦ τῆς ἀδικίας, πρὸς τὸ δεῖν πάντοτε προσεύχεσθαι καὶ μὴ ἐκκακεῖν. Τὸ δὲ εἰπεῖν· 'Αρα ἐλθὼν ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου εὑρήσει τὴν πίστιν ἐπὶ τῆς γῆς ; ἔκλει ψιν δηλοῖ τῆς πίστεως, ώς μηδένα πιστόν εὑρεθήσε σθαι, ἢ εἴ που ἄρα σπάνιόν τινα κατὰ τὸν τῆς δευτέ ρας αὐτοῦ θεοφανείας χρόνον. Όπερ μέγα τεκμήριον * τυγχάνει τοῦ καιροῦ τῆς ἀποστασίας, ἐν ᾧ σπάνιος ἔσται ὁ εὑρεθησόμενος πιστός· τάχα δὲ οὐδὲ εἷς ἔσται, διὰ τὸ τοὺς μὲν παραληφθήσεσθαι, τοὺς δὲ κατα- λειφθήσεσθαι τοῖς ἀετοῖς παραδοθησομένους· οὕτω τε ἐξ ἀνθρώπων ἐκλειπούσης τῆς πίστεως, αὐτὸς λα τὸν ἐπιστήσεται τὴν ἐκδίκησιν ποιησόμενος τῶν ἁγίων αὐτοῦ τῶν ὑπὸ τῶν ἀσεβῶν ἀνῃρημένων. Εν τάχει δὲ ποιήσει τὴν ἐκδίκησιν, διὰ τὸ βουν πρὸς αὐτὸν ψυκτὸς καὶ ἡμέρας· βοῦν δὲ πρὸς αὐτὸν ἐδίδαξε διὰ τῆς παραβολῆς τοῦ κριτοῦ τῆς ἀδικίας. Ανθρωπός τις εὐγενής επορεύθη εἰς χώρας μα κρὰν λαβεῖν ἑαυτῷ βασιλείαν, καὶ ὑποστρέψαι. Τοσαῦτα διὰ τῆς παραβολῆς διδασκόμεθα, τὴν χχιν, 28. ** 1:37 EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS II. - · EXEGETICA. lis et laute vita mortalibus. Hanc ipsam locu- tionem habet Moysis Scripturs, ubi dicitur perven- tura vindicta a Pharaonis primogenito usque ad molentem pinsentemque in pistrino. Extremi enim Bumnaus conditionis termini, opulentus videlicet, et humilis atque abjectus, his verbis attinguntur. Sic nunc quoque duos in lecto uno memoravit Seri- ptura, ut liberalis vitæ homines innueret ; quorum unus assumetur, qui Dei electione dignus; alter relinquetur, qui pœnæ est affinis. Similiter molen- tes duæ intelliguntur quæ inter homines obscuram et pauperem vitam agitant : quarum item quæ justa est, asšumotur, altera relinquetur. B Dicunt ei: Ubinam, Domine? Qui respondit : Ubi fuerit corpus, illuc congregabuntur et aquile. Sciscitantibus discipulis : Ubinam, Domine? vo- lentibusque cognoscere, ubinam alter ex illis non assumptis relinquetur: Ubi, inquit, fuerit corpus, vel cadaver, ut ait Matthaus, illuc congregabuntur et aquila * : ex avibus nescio quibus cadaverum voracibus principes hujus seculi ducta compara- Lone signifcens, qui sanctos Dei tunc persequen- tur : quibus uno in loco coactis, codem pariter compelletur ille qui indignus delectu est. Est autem jacentium in lecto, alter; vel molentium, una : qui etiam tradentur congregatis adversum ipsos aquilis. Aquilas vero, Hierosolymorum quoque ob- sessores propheticus sermo appellavit; veluti cum Nabuchodonosorum dicit grandem et magnarum – alarum aquilam ". Nisi forte alio sensu vindices ultricesque potestates, quæ impios invadent, bis verbis denotantur : quibus ne forte tradamur, mo- not deinde Servator ut precibus operam demus. C Judex quidam erat, qui Deum non timebat. Addit etiam parabolam de judice iniquitatis, quo confirmet orandum semper nullaque ignavia ces- 'sandum. Quod autem ait *7 : Num Filius hominis, cum venerit, fidem in orbe inveniet? defectum Odei futurum ostendit, ita ut nemo fidelis supersit, aut vix rarus aliquis, circa secundæ ejus mani- festationis ætatein. Id porro apostatici temporis magnum signum erit, cum raro occurret qui fdem D retineat: imo vero ne unus quidem fortasse erit, propterea quod alii assumpti fuerint, alii relicti, squillis nempe tradendi. Sic ergo deleta inter ho- mines ade, ipse superveniet, sanctos suos qui ab impiis leto dediti fuerint, vindicaturus. Brevi autem ultionem patrabit, propterea quod hi diu noctuque ad eum clamant. Et quidem ut ad se clament, do- cuit eos per parabolam de judice iniquitatis. on Homo quidam nobilis abiis in regionem longinquam accipere sibi regnum, et reverti. En quæ in hac parabola edocemur: foturum sci- Luc. xvi, 37. “ Hall. Ezech. xv111, 3. * Luc. xvii, 2. ibid. 8. Luc. XIX. 19.
PG 24:589Ἀλλὰ γὰρ οὗτος ὁ πρὸ πάντων αἰώνων Θεὸς Λόγος, γενόμενος ἄνθρωπος εὐγενὴς, καὶ τὸν σὺν ἀνθρώποις διεξελθὼν βίον τὸν ἐμφερόμενον ταῖς περὶ αὐτοῦ εὐαγγελικαῖς γραφαῖς, μετὰ τὴν παρὰ ἀνθρώποις αὐτάρκη διατριβὴν, ἐπανιὼν πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα, ἐπορεύθη εἰς χώραν μακρὰν λαβεῖν ἑαυτῷ βασιλείαν καὶ ὑποστρέψαι. Χώραν δὲ μακρὰν τὴν ἀπὸ γῆς εἰς οὐρανὸν ἄνοδον ἐδήλου· λαβεῖν τε τὴν βασιλείαν αὐτὴν ἐκείνην φησὶν, ἣν ὁ προφήτης Δανιὴλ ᾐνίττετο λέγων· Καὶ ἰδοὺ Υἱὸς ἀνθρώπου ἐπὶ νεφελῶν ἐρχόμενος ἦν· καὶ αὐτῷ ἐδόθη ἡ ἀρχὴ καὶ ἡ τιμὴ, καὶ ἡ βασιλεία. Εὖ δὲ καὶ τὸ λαβεῖν εἴρηται· πάντως γὰρ τοῦ Πατρὸς διδόντος ἐλάμβανε, κατὰ τό· Αἴτησαι παρ’ ἐμοῦ, καὶ δώσω σοι ἔθνη τὴν κληρονομίαν σου· ἃ δὴ δοθέντα αὐτῷ παρὰ τοῦ Παλαιοῦ τῶν ἡμερῶν ὑποδεξάμενος, αὖθις ἐπανήξει. Διό φησι λαβεῖν ἑαυτῷ βασιλείαν καὶ ὑποστρέψαι· καὶ ὅπως δὲ ποιήσεται τὴν ἐπάνοδον, ὁ θεῖος Ἀπόστολος διασαφεῖ λέγων· Ὅτι αὐτὸς ὁ Κύριος ἐν κελεύσματι, ἐν φωνῇ ἀρχαγγέλου, καὶ ἐν σάλπιγγι Θεοῦ καταβήσεται ἀπὸ οὐρανοῦ. Ἡ δὲ ἀποδημία καὶ τὴν μακροθυμίαν δηλοῖ.
μέλλουσαν αὐτοῦ καὶ μηδέπω παροῦσαν βασιλείαν (68), Δ κἂν αἰσθητὴν ταύτην τινὲς ἐφαντάζοντο, τὴν ἀπὸ γῆς εἰς οὐρανὸν μετάστασίν τε καὶ ἀνάληψιν, τὴν δευτέραν καὶ ἔνδοξον αὐτοῦ θεοφάνειαν, τὴν κριτικὴν καὶ τοῦ κατ' ἀξίαν ἑκάστῳ διανεμητικὴν ἐξουσίαν, τὴν τῶν οἰκείων αὐτοῦ καὶ πιστῶν θεραπευόντων εὐδοκίμησιν, τὴν τῶν μὴ τοιούτων κατάγνωσιν, τὴν τῶν πολιτῶν τοῦ βασιλέως κατ' αὐτοῦ συσκευήν, τὴν μετελευσο- μένην αὐτοὺς ἐπαξίως ὧν ἔδρασαν δίκην· ταῦτα γὰρ ὁμοῦ πάντα δια τῶν ἐκτεθεισῶν φωνῶν ἐδήλου. Καὶ πρῶτον μὲν ἄνθρωπον αὐτὸς ἑαυτὸν ὠνόμαζε διὰ τὴν κατὰ σάρκα γέννησιν, τὴν κατὰ ἄνθρωπον αὐτῷ συν στᾶσαν· ἔπειτα εὐγενῆ, ἀλλ᾽ οὔπω βασιλέα ἑαυτὸν ἐκάλει, διὰ τὸ μηδέπω τῇ βασιλικῇ ἀξίᾳ κατὰ τὴν πρώτην θεοφάνειαν κεχρῆσθαι. Τῆς δ' εὐγενείας αύ τοῦ μάρτυρες οἱ τοῦ γένους καὶ τῆς ἐκ προγόνων δια- δοχῆς τὴν ἱστορίαν γραφῇ παραδεδωκότες· ὧν ὁ μέν τις, τὴν κατὰ ἀνθρώπους εὐγένειαν αὐτοῦ παριστάς, ἔνθεν δή ποθεν εὐηγγελίζετο λέγων· Βίβλος γενέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ υἱοῦ Δαβίδ, υἱοῦ Ἀβραάμ' εἶθ᾽ ἑξῆς τούτοις τὴν γενεαλογίαν δι' ἐπιδήμων ἀνδρῶν καὶ διὰ βασιλικοῦ γένους ἐπ' αὐτὸν κατάγων ίστη- σιν· ὁ δὲ τὴν ἀνωτάτω καὶ πρὸ πάντων αἰώνων ἐκ Θεοῦ γέννησιν αὐτοῦ διδάσκων, τὴν ἀληθῶς πρώτην καὶ μόνην εὐγένειαν παρεδίδου λέγων· Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο. Ει ᾿Αλλὰ γὰρ οὗτος ὁ πρὸ πάντων αἰώνων Θεὸς λόγος, γενόμενος ἄνθρωπος εὐγενὴς, καὶ τὸν σὺν ἀνθρώποις διεξελθὼν βίον τὸν ἐμφερόμενον ταῖς περὶ αὐτοῦ εὐαγγελικαῖς γραφαῖς, μετὰ τὴν παρὰ ἀνθρώποις αυτάρκη διατριβὴν, ἐπανιών πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Πα τέρα, ἐπορεύθη εἰς χώραν μακρὰν λαβεῖν ἑαυτῷ βα- σιλείαν καὶ ὑποστρέψαι. Χώραν δὲ μακρὰν τὴν ἀπὸ γῆς εἰς οὐρανὸν ἄνοδον ἐδήλου (69)· λαβείν τε τὴν βα- σιλείαν αὐτὴν ἐκείνην φησίν, ἣν ὁ προφήτης Δανιήλ ᾐνίττετο λέγων· Καὶ ἰδοὺ Υἱὸς ἀνθρώπου ἐπὶ νε- φελῶν ἐρχόμενος ἦν· καὶ αὐτῷ ἐδόθη ἡ ἀρχὴ καὶ ἡ τιμὴ, καὶ ἡ βασιλεία. Εὖ δὲ καὶ τὸ λαβεῖν εἴρηται· πάντως γὰρ τοῦ Πατρὸς διδόντος ἐλάμβανε, κατὰ τὸ · Αἴτησαι παρ' ἐμοῦ, καὶ δώσω σοι ἔθνη τὴν κληρονομίαν σου· ἃ δὴ δοθέντα αὐτῷ παρὰ τοῦ Παλαιοῦ τῶν ἡμερῶν ὑποδεξάμενος, αὖθις ἐπανήξει. Διό φησι λαβεῖν ἑαυτῷ βασιλείαν καὶ ὑποστρέψαι· καὶ ὅπως δὲ ποιήσεται τὴν ἐπάνοδον, ὁ θεῖος Απόστο- λος διασαφεί λέγων· Οτι αὐτὸς ὁ Κύριος ἐν κε- λεύσματι, ἐν φωνῇ ἀρχαγγέλου, καὶ ἐν σάλπιγγε Θεοῦ καταβήσεται ἀπὸ οὐρανοῦ. Ἡ δὲ ἀποδημία καὶ τὴν μακροθυμίαν δηλοῖ. "Εδει δὲ αὐτὸν ἀναγ- καίως εἰς τὴν δηλωθεῖσαν μακρὰν χώραν στεί λασθαι, κἀκεῖ χρόνον διατρίψαι πολλῶν ἕνεκα· ὡς ἂν ἐν τῷ μεταξὺ οἱ αὐτοῦ θεράποντες τῆς ἑαυτῶν ἐργα σίας τὴν δοκιμήν δοίεν. * COMMENTARIA IN LUCAM. licet Christi nondumque præsens regnum, quan- B quam id sensibile nonnulli temere opinabantur; translationem e terra in calum, id est assumptio- nem; secundam ejus gloriosam manifestationem; judiciariam et suum cuique jus reddentem potesta tem; familiarium suorum fideliumque servorum col- laudationem ; eorum qui secus se gesserint con- demnationem ; civium in regem suum conspiratio- nem et condignam factis pœnam : hæc enim simul omnia prædictis verbis significabat. Et primo qui- dem hominem se appellavit, propter carnalem na- tivitatem, quæ ipsi ut homini contigit. Deinde no- bilem se dixit, non regem, quia regia nondum dignitate in prima sua manifestatione utebatur. Nobilitatis autem ejus testes ii, qui genus illius ac seriem progenitorum scriptis historicis commenda- verunt; quos inter quidam dum humanam Christi nobilitatem exhibet, sic Evangelium orsus est : Liber generationis Jesu Christi filii Davidis, filii Abrahami s. Deinde genealogia per populares ho- miues genusque regium usque ad Christum de ducta, in hoc postremo consistit. Alius autem su- pernam ejus ante omnia sæcula ex Deo nativitatem docens, nobilitatem ejus, quæ vere prima solaque est, tradidit dicens : In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Onmia per ipsum facta sunt Porro hic ante omnia sæcula Deus Verbum, facius homo nobilis, peragensque inter homines il- lud vitæ genus, quod in evangelica scripta relatum C est, postquam satis cum mortalibus versatus fuit, ad Patrem suum rediens, profectus est in regionem longinquam, ut regno suo accepto reverteretur. Jam regionem longinquam dicit pro reditu in cœ- luan : regnum vero acceptum illud ipsum ait, quod propheta Daniel innuebat dicens : ecce Filius hominis in nubibus adventabat; ipsique datum est imperium et honor et regnum ". Recte etiam dictum est accipere; prorsus enim a Patre id dante accepit, secundumn illud es : Postula a me, et dabo tibi gentes hæreditatem tuam : quam simul ac ab An- tiquo dierum acceperit, statim revertetur. Idcirco ait, ad accipiendum sibi regnum et revertendum. Quanam autem ratione reditum Christus faciet, di- vus Apostolus demonstrat his verbis : Quoniam ipse Dominus in jussu, in voce archangeli, et in luba Dei descendet de cœlo “. Jam ille abitus patientiam quoque exspectandi significat. Et quidem necessa- rium erat ut ipse iter in longinquam regionem susciperet, ibique diu maneret, quum aliis multis de causis, tum ut interim servi ejus industriæ suæ documentum ederent. D Matth. 1, 1. Theophaniæ apud nos fragmento xxit. Et quidem Eusebium quæ in aliis operibus dixerat, contulisse Joan. 1, 1. * Dan. vit, 13. Psal. 11, 8. | Thess. 1, 15. non semel in Theophaniam, vel vice versa, animad- vertit cl. Lens in sua Theophaniæ Anglica editione. (63) Soquentia conferenda sunt cum Eusebii (69) Cf. apud nos Theophaniam, col. 687, lin. 48.
PG 24:590Ἔδει δὲ αὐτὸν ἀναγκαίως εἰς τὴν δηλωθεῖσαν μακρὰν χώραν στείλασθαι, κἀκεῖ χρόνον διατρίψαι πολλῶν ἕνεκα· ὡς ἂν ἐν τῷ μεταξὺ οἱ αὐτοῦ θεράποντες τῆς ἑαυτῶν ἐργασίας τὴν δοκιμὴν δοῖεν.
μέλλουσαν αὐτοῦ καὶ μηδέπω παροῦσαν βασιλείαν (68), Δ κἂν αἰσθητὴν ταύτην τινὲς ἐφαντάζοντο, τὴν ἀπὸ γῆς εἰς οὐρανὸν μετάστασίν τε καὶ ἀνάληψιν, τὴν δευτέραν καὶ ἔνδοξον αὐτοῦ θεοφάνειαν, τὴν κριτικὴν καὶ τοῦ κατ' ἀξίαν ἑκάστῳ διανεμητικὴν ἐξουσίαν, τὴν τῶν οἰκείων αὐτοῦ καὶ πιστῶν θεραπευόντων εὐδοκίμησιν, τὴν τῶν μὴ τοιούτων κατάγνωσιν, τὴν τῶν πολιτῶν τοῦ βασιλέως κατ' αὐτοῦ συσκευήν, τὴν μετελευσο- μένην αὐτοὺς ἐπαξίως ὧν ἔδρασαν δίκην· ταῦτα γὰρ ὁμοῦ πάντα δια τῶν ἐκτεθεισῶν φωνῶν ἐδήλου. Καὶ πρῶτον μὲν ἄνθρωπον αὐτὸς ἑαυτὸν ὠνόμαζε διὰ τὴν κατὰ σάρκα γέννησιν, τὴν κατὰ ἄνθρωπον αὐτῷ συν στᾶσαν· ἔπειτα εὐγενῆ, ἀλλ᾽ οὔπω βασιλέα ἑαυτὸν ἐκάλει, διὰ τὸ μηδέπω τῇ βασιλικῇ ἀξίᾳ κατὰ τὴν πρώτην θεοφάνειαν κεχρῆσθαι. Τῆς δ' εὐγενείας αύ τοῦ μάρτυρες οἱ τοῦ γένους καὶ τῆς ἐκ προγόνων δια- δοχῆς τὴν ἱστορίαν γραφῇ παραδεδωκότες· ὧν ὁ μέν τις, τὴν κατὰ ἀνθρώπους εὐγένειαν αὐτοῦ παριστάς, ἔνθεν δή ποθεν εὐηγγελίζετο λέγων· Βίβλος γενέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ υἱοῦ Δαβίδ, υἱοῦ Ἀβραάμ' εἶθ᾽ ἑξῆς τούτοις τὴν γενεαλογίαν δι' ἐπιδήμων ἀνδρῶν καὶ διὰ βασιλικοῦ γένους ἐπ' αὐτὸν κατάγων ίστη- σιν· ὁ δὲ τὴν ἀνωτάτω καὶ πρὸ πάντων αἰώνων ἐκ Θεοῦ γέννησιν αὐτοῦ διδάσκων, τὴν ἀληθῶς πρώτην καὶ μόνην εὐγένειαν παρεδίδου λέγων· Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο. Ει ᾿Αλλὰ γὰρ οὗτος ὁ πρὸ πάντων αἰώνων Θεὸς λόγος, γενόμενος ἄνθρωπος εὐγενὴς, καὶ τὸν σὺν ἀνθρώποις διεξελθὼν βίον τὸν ἐμφερόμενον ταῖς περὶ αὐτοῦ εὐαγγελικαῖς γραφαῖς, μετὰ τὴν παρὰ ἀνθρώποις αυτάρκη διατριβὴν, ἐπανιών πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Πα τέρα, ἐπορεύθη εἰς χώραν μακρὰν λαβεῖν ἑαυτῷ βα- σιλείαν καὶ ὑποστρέψαι. Χώραν δὲ μακρὰν τὴν ἀπὸ γῆς εἰς οὐρανὸν ἄνοδον ἐδήλου (69)· λαβείν τε τὴν βα- σιλείαν αὐτὴν ἐκείνην φησίν, ἣν ὁ προφήτης Δανιήλ ᾐνίττετο λέγων· Καὶ ἰδοὺ Υἱὸς ἀνθρώπου ἐπὶ νε- φελῶν ἐρχόμενος ἦν· καὶ αὐτῷ ἐδόθη ἡ ἀρχὴ καὶ ἡ τιμὴ, καὶ ἡ βασιλεία. Εὖ δὲ καὶ τὸ λαβεῖν εἴρηται· πάντως γὰρ τοῦ Πατρὸς διδόντος ἐλάμβανε, κατὰ τὸ · Αἴτησαι παρ' ἐμοῦ, καὶ δώσω σοι ἔθνη τὴν κληρονομίαν σου· ἃ δὴ δοθέντα αὐτῷ παρὰ τοῦ Παλαιοῦ τῶν ἡμερῶν ὑποδεξάμενος, αὖθις ἐπανήξει. Διό φησι λαβεῖν ἑαυτῷ βασιλείαν καὶ ὑποστρέψαι· καὶ ὅπως δὲ ποιήσεται τὴν ἐπάνοδον, ὁ θεῖος Απόστο- λος διασαφεί λέγων· Οτι αὐτὸς ὁ Κύριος ἐν κε- λεύσματι, ἐν φωνῇ ἀρχαγγέλου, καὶ ἐν σάλπιγγε Θεοῦ καταβήσεται ἀπὸ οὐρανοῦ. Ἡ δὲ ἀποδημία καὶ τὴν μακροθυμίαν δηλοῖ. "Εδει δὲ αὐτὸν ἀναγ- καίως εἰς τὴν δηλωθεῖσαν μακρὰν χώραν στεί λασθαι, κἀκεῖ χρόνον διατρίψαι πολλῶν ἕνεκα· ὡς ἂν ἐν τῷ μεταξὺ οἱ αὐτοῦ θεράποντες τῆς ἑαυτῶν ἐργα σίας τὴν δοκιμήν δοίεν. * COMMENTARIA IN LUCAM. licet Christi nondumque præsens regnum, quan- B quam id sensibile nonnulli temere opinabantur; translationem e terra in calum, id est assumptio- nem; secundam ejus gloriosam manifestationem; judiciariam et suum cuique jus reddentem potesta tem; familiarium suorum fideliumque servorum col- laudationem ; eorum qui secus se gesserint con- demnationem ; civium in regem suum conspiratio- nem et condignam factis pœnam : hæc enim simul omnia prædictis verbis significabat. Et primo qui- dem hominem se appellavit, propter carnalem na- tivitatem, quæ ipsi ut homini contigit. Deinde no- bilem se dixit, non regem, quia regia nondum dignitate in prima sua manifestatione utebatur. Nobilitatis autem ejus testes ii, qui genus illius ac seriem progenitorum scriptis historicis commenda- verunt; quos inter quidam dum humanam Christi nobilitatem exhibet, sic Evangelium orsus est : Liber generationis Jesu Christi filii Davidis, filii Abrahami s. Deinde genealogia per populares ho- miues genusque regium usque ad Christum de ducta, in hoc postremo consistit. Alius autem su- pernam ejus ante omnia sæcula ex Deo nativitatem docens, nobilitatem ejus, quæ vere prima solaque est, tradidit dicens : In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Onmia per ipsum facta sunt Porro hic ante omnia sæcula Deus Verbum, facius homo nobilis, peragensque inter homines il- lud vitæ genus, quod in evangelica scripta relatum C est, postquam satis cum mortalibus versatus fuit, ad Patrem suum rediens, profectus est in regionem longinquam, ut regno suo accepto reverteretur. Jam regionem longinquam dicit pro reditu in cœ- luan : regnum vero acceptum illud ipsum ait, quod propheta Daniel innuebat dicens : ecce Filius hominis in nubibus adventabat; ipsique datum est imperium et honor et regnum ". Recte etiam dictum est accipere; prorsus enim a Patre id dante accepit, secundumn illud es : Postula a me, et dabo tibi gentes hæreditatem tuam : quam simul ac ab An- tiquo dierum acceperit, statim revertetur. Idcirco ait, ad accipiendum sibi regnum et revertendum. Quanam autem ratione reditum Christus faciet, di- vus Apostolus demonstrat his verbis : Quoniam ipse Dominus in jussu, in voce archangeli, et in luba Dei descendet de cœlo “. Jam ille abitus patientiam quoque exspectandi significat. Et quidem necessa- rium erat ut ipse iter in longinquam regionem susciperet, ibique diu maneret, quum aliis multis de causis, tum ut interim servi ejus industriæ suæ documentum ederent. D Matth. 1, 1. Theophaniæ apud nos fragmento xxit. Et quidem Eusebium quæ in aliis operibus dixerat, contulisse Joan. 1, 1. * Dan. vit, 13. Psal. 11, 8. | Thess. 1, 15. non semel in Theophaniam, vel vice versa, animad- vertit cl. Lens in sua Theophaniæ Anglica editione. (63) Soquentia conferenda sunt cum Eusebii (69) Cf. apud nos Theophaniam, col. 687, lin. 48.
Calling ten of his servants, he gave them ten...Καλέσας δὲ δέκα δούλους ἑαυτοῦ, ἔδωκεν αὐτοῖς δέκα…
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Καλέσας δὲ δέκα δούλους ἑαυτοῦ, ἔδωκεν αὐτοῖς δέκα μνᾶς. Ἐσήμαινε τοίνυν διὰ τῶν λαβόντων τὰς μνᾶς τοὺς ἑαυτοῦ μαθητὰς, οἷς ἀνὰ μίαν μνᾶν παραδοὺς, ἴσην τε καὶ ὁμοίαν πᾶσιν ἐγχειρίσας τὴν οἰκονομίαν, πραγματεύσασθαι παρεκελεύσατο, ἕως ἂν ἐπανέλθῃ τῆς μακρᾶς ἀποδημίας. Ἡ δὲ πραγματεία οὐκ ἄλλη τις ἦν ἀλλὰ τὸ κήρυγμα τὸ περὶ τῆς αὐτοῦ βασιλείας εἰς πάντας ἀνθρώπους ὑπὸ τῶν αὐτῶν αὐτοῦ μαθητῶν κατηγγελμένον. Ἀλλ’ ἓν μὲν ἦν τοῦτο, ἐπεὶ καὶ μία τῶν πάντων διδασκαλία, καὶ μία πίστις, καὶ ἓν βάπτισμα καὶ ὁ αὐτὸς λόγος· διὸ καὶ μία ἡ μνᾶ, διάφορος δὲ αὐτοῖς ἡ ἐργασία ἐγένετο, καὶ ἡ πραγματεία λαμπρὰ, ὅ τ’ ἐπὶ ταύτῃ πόρος πλούσιος. Καὶ ταῦτα μὲν ἦν ὧν ἕνεκα τὴν μακρὰν πορείαν ὁ εὐγενὴς ἐστέλλετο ἄνθρωπος. Ὅθεν ἐλέγετο αὐτῷ ὑπὸ τοῦ Πατρός· Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν ποδῶν σου.
μέλλουσαν αὐτοῦ καὶ μηδέπω παροῦσαν βασιλείαν (68), Δ κἂν αἰσθητὴν ταύτην τινὲς ἐφαντάζοντο, τὴν ἀπὸ γῆς εἰς οὐρανὸν μετάστασίν τε καὶ ἀνάληψιν, τὴν δευτέραν καὶ ἔνδοξον αὐτοῦ θεοφάνειαν, τὴν κριτικὴν καὶ τοῦ κατ' ἀξίαν ἑκάστῳ διανεμητικὴν ἐξουσίαν, τὴν τῶν οἰκείων αὐτοῦ καὶ πιστῶν θεραπευόντων εὐδοκίμησιν, τὴν τῶν μὴ τοιούτων κατάγνωσιν, τὴν τῶν πολιτῶν τοῦ βασιλέως κατ' αὐτοῦ συσκευήν, τὴν μετελευσο- μένην αὐτοὺς ἐπαξίως ὧν ἔδρασαν δίκην· ταῦτα γὰρ ὁμοῦ πάντα δια τῶν ἐκτεθεισῶν φωνῶν ἐδήλου. Καὶ πρῶτον μὲν ἄνθρωπον αὐτὸς ἑαυτὸν ὠνόμαζε διὰ τὴν κατὰ σάρκα γέννησιν, τὴν κατὰ ἄνθρωπον αὐτῷ συν στᾶσαν· ἔπειτα εὐγενῆ, ἀλλ᾽ οὔπω βασιλέα ἑαυτὸν ἐκάλει, διὰ τὸ μηδέπω τῇ βασιλικῇ ἀξίᾳ κατὰ τὴν πρώτην θεοφάνειαν κεχρῆσθαι. Τῆς δ' εὐγενείας αύ τοῦ μάρτυρες οἱ τοῦ γένους καὶ τῆς ἐκ προγόνων δια- δοχῆς τὴν ἱστορίαν γραφῇ παραδεδωκότες· ὧν ὁ μέν τις, τὴν κατὰ ἀνθρώπους εὐγένειαν αὐτοῦ παριστάς, ἔνθεν δή ποθεν εὐηγγελίζετο λέγων· Βίβλος γενέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ υἱοῦ Δαβίδ, υἱοῦ Ἀβραάμ' εἶθ᾽ ἑξῆς τούτοις τὴν γενεαλογίαν δι' ἐπιδήμων ἀνδρῶν καὶ διὰ βασιλικοῦ γένους ἐπ' αὐτὸν κατάγων ίστη- σιν· ὁ δὲ τὴν ἀνωτάτω καὶ πρὸ πάντων αἰώνων ἐκ Θεοῦ γέννησιν αὐτοῦ διδάσκων, τὴν ἀληθῶς πρώτην καὶ μόνην εὐγένειαν παρεδίδου λέγων· Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο. Ει ᾿Αλλὰ γὰρ οὗτος ὁ πρὸ πάντων αἰώνων Θεὸς λόγος, γενόμενος ἄνθρωπος εὐγενὴς, καὶ τὸν σὺν ἀνθρώποις διεξελθὼν βίον τὸν ἐμφερόμενον ταῖς περὶ αὐτοῦ εὐαγγελικαῖς γραφαῖς, μετὰ τὴν παρὰ ἀνθρώποις αυτάρκη διατριβὴν, ἐπανιών πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Πα τέρα, ἐπορεύθη εἰς χώραν μακρὰν λαβεῖν ἑαυτῷ βα- σιλείαν καὶ ὑποστρέψαι. Χώραν δὲ μακρὰν τὴν ἀπὸ γῆς εἰς οὐρανὸν ἄνοδον ἐδήλου (69)· λαβείν τε τὴν βα- σιλείαν αὐτὴν ἐκείνην φησίν, ἣν ὁ προφήτης Δανιήλ ᾐνίττετο λέγων· Καὶ ἰδοὺ Υἱὸς ἀνθρώπου ἐπὶ νε- φελῶν ἐρχόμενος ἦν· καὶ αὐτῷ ἐδόθη ἡ ἀρχὴ καὶ ἡ τιμὴ, καὶ ἡ βασιλεία. Εὖ δὲ καὶ τὸ λαβεῖν εἴρηται· πάντως γὰρ τοῦ Πατρὸς διδόντος ἐλάμβανε, κατὰ τὸ · Αἴτησαι παρ' ἐμοῦ, καὶ δώσω σοι ἔθνη τὴν κληρονομίαν σου· ἃ δὴ δοθέντα αὐτῷ παρὰ τοῦ Παλαιοῦ τῶν ἡμερῶν ὑποδεξάμενος, αὖθις ἐπανήξει. Διό φησι λαβεῖν ἑαυτῷ βασιλείαν καὶ ὑποστρέψαι· καὶ ὅπως δὲ ποιήσεται τὴν ἐπάνοδον, ὁ θεῖος Απόστο- λος διασαφεί λέγων· Οτι αὐτὸς ὁ Κύριος ἐν κε- λεύσματι, ἐν φωνῇ ἀρχαγγέλου, καὶ ἐν σάλπιγγε Θεοῦ καταβήσεται ἀπὸ οὐρανοῦ. Ἡ δὲ ἀποδημία καὶ τὴν μακροθυμίαν δηλοῖ. "Εδει δὲ αὐτὸν ἀναγ- καίως εἰς τὴν δηλωθεῖσαν μακρὰν χώραν στεί λασθαι, κἀκεῖ χρόνον διατρίψαι πολλῶν ἕνεκα· ὡς ἂν ἐν τῷ μεταξὺ οἱ αὐτοῦ θεράποντες τῆς ἑαυτῶν ἐργα σίας τὴν δοκιμήν δοίεν. * COMMENTARIA IN LUCAM. licet Christi nondumque præsens regnum, quan- B quam id sensibile nonnulli temere opinabantur; translationem e terra in calum, id est assumptio- nem; secundam ejus gloriosam manifestationem; judiciariam et suum cuique jus reddentem potesta tem; familiarium suorum fideliumque servorum col- laudationem ; eorum qui secus se gesserint con- demnationem ; civium in regem suum conspiratio- nem et condignam factis pœnam : hæc enim simul omnia prædictis verbis significabat. Et primo qui- dem hominem se appellavit, propter carnalem na- tivitatem, quæ ipsi ut homini contigit. Deinde no- bilem se dixit, non regem, quia regia nondum dignitate in prima sua manifestatione utebatur. Nobilitatis autem ejus testes ii, qui genus illius ac seriem progenitorum scriptis historicis commenda- verunt; quos inter quidam dum humanam Christi nobilitatem exhibet, sic Evangelium orsus est : Liber generationis Jesu Christi filii Davidis, filii Abrahami s. Deinde genealogia per populares ho- miues genusque regium usque ad Christum de ducta, in hoc postremo consistit. Alius autem su- pernam ejus ante omnia sæcula ex Deo nativitatem docens, nobilitatem ejus, quæ vere prima solaque est, tradidit dicens : In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Onmia per ipsum facta sunt Porro hic ante omnia sæcula Deus Verbum, facius homo nobilis, peragensque inter homines il- lud vitæ genus, quod in evangelica scripta relatum C est, postquam satis cum mortalibus versatus fuit, ad Patrem suum rediens, profectus est in regionem longinquam, ut regno suo accepto reverteretur. Jam regionem longinquam dicit pro reditu in cœ- luan : regnum vero acceptum illud ipsum ait, quod propheta Daniel innuebat dicens : ecce Filius hominis in nubibus adventabat; ipsique datum est imperium et honor et regnum ". Recte etiam dictum est accipere; prorsus enim a Patre id dante accepit, secundumn illud es : Postula a me, et dabo tibi gentes hæreditatem tuam : quam simul ac ab An- tiquo dierum acceperit, statim revertetur. Idcirco ait, ad accipiendum sibi regnum et revertendum. Quanam autem ratione reditum Christus faciet, di- vus Apostolus demonstrat his verbis : Quoniam ipse Dominus in jussu, in voce archangeli, et in luba Dei descendet de cœlo “. Jam ille abitus patientiam quoque exspectandi significat. Et quidem necessa- rium erat ut ipse iter in longinquam regionem susciperet, ibique diu maneret, quum aliis multis de causis, tum ut interim servi ejus industriæ suæ documentum ederent. D Matth. 1, 1. Theophaniæ apud nos fragmento xxit. Et quidem Eusebium quæ in aliis operibus dixerat, contulisse Joan. 1, 1. * Dan. vit, 13. Psal. 11, 8. | Thess. 1, 15. non semel in Theophaniam, vel vice versa, animad- vertit cl. Lens in sua Theophaniæ Anglica editione. (63) Soquentia conferenda sunt cum Eusebii (69) Cf. apud nos Theophaniam, col. 687, lin. 48.
PG 24:591Ποίους δὲ, εἴ τις πύθοιτο μαθεῖν ἐθέλων, ἐχθροὺς, ὁ διὰ τῆς παραβολῆς διδάξει λόγος, συμπολίτας εἰςάγων τοῦ βασιλέως μισοῦντας αὐτὸν καὶ παραιτουμένους αὐτοῦ τὴν ἀρχὴν, γυμνῇ τε τῇ κεφαλῇ λέγοντας καὶ ἀχαλίνῳ στόματι· Οὐ θέλομεν τοῦτον βασιλεύειν ἐφ’ ἡμᾶς. Ἀλλ’ οἱ μὲν, καίπερ ὄντες πολῖται, τὸν βασιλέα ἠρνοῦντο, ὁ δὲ ὑπὸ τοῦ Πατρὸς ἀκούει· Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν ὑπὸ πόδας τεθῶσιν οἱ ἐχθροί σου· καί· Κατακυρίευε ἐν μέσῳ τῶν ἐχθρῶν σου. Ἐπεὶ δὲ ἔξαρνοι τῆς βασιλείας αὐτοῦ ἐγένοντο οἱ ἐχθροὶ αὐτοῦ πολῖται, εἰκότως πρὸς αὐτοὺς ἔφασκεν· Ἀρθήσεται ἀφ’ ὑμῶν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, καὶ δοθήσεται ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς. Ποῖον δὲ ἦν τὸ ἔθνος τὸ τῆς βασιλείας ἄξιον, ἐδήλου ὁ εἰπών· Αἴτησαι παρ’ ἐμοῦ, καὶ δώσω σοι ἔθνη τὴν κληρονομίαν σου. Ἐδήλου δὲ πολίτας ἐχθροὺς αὐτοῦ οὐχ ἑτέρους τοῦ Ἰουδαίων ἔθνους, οἳ δὴ, πρῶτοι τῆς τοῦ Σωτῆρος χάριτος ἠξιωμένοι, τοῖς ἐναντίοις αὐτὸν ἠμύναντο. Διὸ περὶ αὐτῶν προφητικῶς ἔλεγεν· Ἀνταπεδίδοσάν μοι πονηρά· ἀντὶ ἀγαπᾷν με, ἐνδιέβαλλόν με, καὶ ἐπολέμησαν δωρεὰν, καὶ ἐλάλησαν κατ’ ἐμοῦ γλώσσῃ δολίᾳ, καὶ λόγοις μίσους ἐκύκλωσαν·
Α. Καλέσας δὲ δέκα δούλους ἑαυτοῦ, ἔδωκεν αὐτοῖς δέκα μνάς. Β Εσήμαινε τοίνυν διὰ τῶν λαβόντων τὰς μνᾶς τοὺς ἑαυτοῦ μαθητάς, οἷς ἀνὰ μίαν μνᾶν παραδούς, ἴσην τε καὶ ὁμοίαν πάσιν εγχειρίσας την οικονομίαν, πρα- γματεύσασθαι παρεκελεύσατο, ἕως (70) ἂν ἐπανέλθῃ τῆς μακράς αποδημίας. 'Η δὲ πραγματεία οὐκ ἄλλη τις ἦν ἀλλὰ τὸ κήρυγμα τὸ περὶ τῆς αὐτοῦ βασιλείας εἰς πάντας ἀνθρώπους ὑπὸ τῶν αὐτῶν αὐτοῦ μαθη τῶν κατηγγελμένον. 'Αλλ' ἐν μὲν ἦν τοῦτο, ἐπεὶ καὶ μία τῶν πάντων διδασκαλία, καὶ μία πίστις, καὶ ἐν βάπτισμα καὶ ὁ αὐτὸς λόγος (71) · διὸ καὶ μία ἡ μνα, διάφορος δὲ αὐτοῖς ἡ ἐργασία ἐγένετο, καὶ ἡ πραγματ τεία λαμπρά, δ τ' ἐπὶ ταύτῃ πόρος πλούσιος. Καλ ταῦτα μὲν ἦν ὧν ἕνεκα τὴν μακρὰν πορείαν ὁ εὐγε- νὴς ἐστέλλετο ἄνθρωπος. "Οθεν ἐλέγετο αὐτῷ ὑπὸ τοῦ Πατρός · Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν θώ τοὺς ἐχθρούς σου υποπόδιον τῶν ποδῶν σου. Ποίους δὲ, εἴ τις πύθοιτο μαθεῖν ἐθέλων, ἐχθροὺς, ὁ διὰ τῆς παραβολής διδάξει λόγος, συμπολίτας εἰσ άγων τοῦ βασιλέως μισοῦντας αὐτὸν καὶ παραιτουμέ νους αὐτοῦ τὴν ἀρχὴν, γυμνῇ τε τῇ κεφαλῇ λέγοντας καὶ ἀχαλίνῳ στόματι· Οὐ θέλομεν τοῦτον βασιλεύειν ἐφ' ἡμᾶς. 'Αλλ' οἱ μὲν, καίπερ όντες πολίται, τὸν βασιλέα ἠρνοῦντο, ὁ δὲ ὑπὸ τοῦ Πατρὸς ἀκούει· Κά θου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν ὑπὸ πόδας τεθῶσιν οἱ ἐχθροί σου· καί· Κατακυρίους ἐν μέσῳ τῶν ἐχθρῶν σου. Ἐπεὶ δὲ ἔξαρνοι τῆς βασιλείας αὐτοῦ ἐγένοντο οἱ ἐχθροὶ αὐτοῦ πολίται, εἰκότως πρὸς αὐτοὺς ἔφασκεν Αρθήσεται ἀφ' ὑμῶν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, καὶ δοθήσεται έθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς. Ποιον δὲ ἦν τὸ ἔθνος τὸ τῆς βασιλείας άξιον, εδήλου ὁ εἰπών Αἴτησαι παρ' ἐμοῦ, καὶ δώσω σοι Εθνη τὴν κληρονομίαν σου. Εδήλου δὲ πολίτας εχθρούς αὐτοῦ οὐχ ἑτέρους τοῦ Ἰουδαίων Εθνους, οι δή, πρώ τοι τῆς τοῦ Σωτῆρος χάριτος ἠξιωμένοι, τοῖς ἐναν τίοις αὐτὸν ἡμύναντο. Διὸ περὶ αὐτῶν προφητικώς έλεγεν. Ανταπεδίδοσαν μοι πονηρὰ· ἀντὶ ἀγαπήν με, ἐνδιέβαλλόν με, καὶ ἐπολέμησαν δωρεάν, καὶ ἐλάλησαν κατ' ἐμοῦ γλώσση δολία, και λόγοις μίσους εκύκλωσαν δι' ὧν προβάλλεσθαι ειώθασι κατ' αὐτοῦ βλασφήμων λόγων, κατευχόμενοί τε αυτ τοῦ, καὶ μόνον οὐκ αὐτοῖς λέγοντες τοῖς ἔργοις· Οὐ θέλομεν τοῦτον βασιλεῦσαι ἐφ' ἡμᾶς. Διὸ δὴ οὐ μόνον τῆς βασιλείας στερηθήσονται, ἀλλὰ καὶ πείσονται τὰ επίχειρα τῆς αὐτῶν δυσσεβείας. Πολίτας δὲ αὐτοὺς διὰ τῆς παραβολῆς ὠνόμαζεν, ἅτε δὴ ἐκ τῆς αὐτῆς όρμωμένους αὐτῷ συγγενείας· ἐπεὶ καὶ αὐτὸς ἐκ τῶν αὐτῶν ὡρματο προπατόρων κατὰ τὴν ἔνσαρκον αὐτοῦ γένεσιν, καὶ ἐπείπερ τῆς νομίμου ὁμοίως αὐτοῖς μετ ῄει πολιτείας. Ταῦτα μὲν οὖν παραστατικὰ ἂν εἴη τῆς πρώτης αὐτοῦ ἀφίξεως. Ἐπεὶ δὲ ταῦτα ὁ Σωτὴρ τοῦτον ἐδίδαξε τὸν τρόπον, ἀκολούθως τὴν ἐπάνοδον αὐτοῦ τὴν ἔνδοξαν καὶ βασιλικὴν παρίστη, μαρτυρό μενος ὁποίαν τότε ποιήσεται τὴν κατὰ πάντων δι καιοκρισίαν· τοῖς μὲν γὰρ εὖ καὶ πιστῶς τὴν μνάν ** - EXEGETICA. EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS NI. * Vocalis autem decem servis suis, dedit eis decem mnas. Per hos ¡laque qui mnas acceperunt, discipulos suos denotavit, quibus singulas mnas tradens, pa- remque et similem administrationem committens, negolari eou jussit, donec ipse de longinqua pere- grinatione rediret. Negotiatio autem nulla alia orat, nisi regni ejus prædicatio ad omnes homines a di- scipulis suis peragenda. Porro unum quid hoc erat, quia unum omnium magisterium, una fides, onum baptisma, una doctrina w. Propterea sua quidem mna, varia tamen opera evasit, negotiatio splen- dida, et ejus rei fructus dives. Atque horum causa longinquam peregrinationem nobilis ille vir susco- pit. Unde dictum est ei a Patre: Sode a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum”. Quinam vero sint hi inimici, si quis scire ayet, parabolæ contextus docebit, ubi cives indu- cuntur regis osores, ejusque imperium detrectan- tes, et effronti audacia effrenique ore dicentes : Nolumus hunc regnare super nos. Sed hi, quan- quam cives, regem abnuunt; ipse autem a Patre audit : Sede a dextris meis, donec tibi hostes pe- dibus supponantur; itemque: Dominare in medio inimicorum tuorum **. c Jam quia regnum ejus abnuerunt inimici¨ipsius cives, merito eis aiebat: Auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus. Qua- nam vero esset gens regno digns, signifcavit qui dixit : Postale a me, et dabo tibi gentes heredila- tem tuam. Demonstrabat autem, cives inimicos ejus, haud alios esse quam Judæorum gentem, qui primi ■ Servatoris gratia præventi contraria ei retribue- runt. Ideo de ipsis prophetice aiebat: Mala mihi retribuerunt : pro eo ut me diligerent, detrahebant mihi, et gratis oppugnaverunt, dolosaque lingua contra me sunt locuti, et sermonibus odii circum- dederunt me“; nempe blasphemis quos in eum jaculari solent sermonibus, imprecantes ei, ipsoque opere propemodum dicentes : Nolumus hunc regnare super nos. Propterea non regno tantum spoliabun- tur, verum etiam debitam impietati suæ pœnam referent. Cives vero illos in parabola appellat, D quippe ex eadem cognatione oriundus, quoniam et ipse ex iisdem progenitoribus genus ducebat secun- dum carnis nativitatem, et quia seque sub lege vitam degebat. Atque hac primi ejus adventus propria sunt. Quæ cum Servator ita docuisset, deinceps redītum `suum gloriosum atque regalem sistit, te- stans fore ut de omnibus tunc justum, judicium exerceat. Nam iis qui bene ac fideliter muam mul- tiplicaverint, congruum præmium conferens, do- minari secum et conregnare concedet : el vero qui per socordiam atque ignaviam dominicum manda- * Psal. cıx, 1. * Luc. xıx, 13. * Ephes. Iv, 5. . Matth. xx1, 43. "Psal. cvIII, 2. et ibid. 2. (70) Cod. Εστ'. (71) Ita cod.
δι’ ὧν προβάλλεσθαι εἰώθασι κατ’ αὐτοῦ βλασφήμων λόγων, κατευχόμενοί τε αὐτοῦ, καὶ μόνον οὐκ αὐτοῖς λέγοντες τοῖς ἔργοις· Οὐ θέλομεν τοῦτον βασιλεῦσαι ἐφ’ ἡμᾶς. Διὸ δὴ οὐ μόνον τῆς βασιλείας στερηθήσονται, ἀλλὰ καὶ πείσονται τὰ ἐπίχειρα τῆς αὐτῶν δυσσεβείας. Πολίτας δὲ αὐτοὺς διὰ τῆς παραβολῆς ὠνόμαζεν, ἅτε δὴ ἐκ τῆς αὐτῆς ὁρμωμένους αὐτῷ συγγενείας· ἐπεὶ καὶ αὐτὸς ἐκ τῶν αὐτῶν ὡρμᾶτο προπατόρων κατὰ τὴν ἔνσαρκον αὐτοῦ γένεσιν, καὶ ἐπείπερ τῆς νομίμου ὁμοίως αὐτοῖς μετῄει πολιτείας. Ταῦτα μὲν οὖν παραστατικὰ ἂν εἴη τῆς πρώτης αὐτοῦ ἀφίξεως. Ἐπεὶ δὲ ταῦτα ὁ Σωτὴρ τοῦτον ἐδίδαξε τὸν τρόπον, ἀκολούθως τὴν ἐπάνοδον αὐτοῦ τὴν ἔνδοξον καὶ βασιλικὴν παρίστη, μαρτυρόμενος ὁποίαν τότε ποιήσεται τὴν κατὰ πάντων δικαιοκρισίαν· τοῖς μὲν γὰρ εὖ καὶ πιστῶς τὴν μνᾶν πολυπλασιάσασι τὴν πρέπουσαν ἀποδιδοὺς ἀμοιβὴν, συνάρχειν αὐτῷ καὶ συμβασιλεύειν ἐπιτρέψει· τῷ δὲ κατ’ ὄκνον καὶ ῥᾳθυμίαν ἠμεληκότι τῆς τοῦ Δεσπότου παρακελεύσεως, ἀργίαν τε καὶ σχολὴν ἠγαπηκότι, μηδὲ βουληθέντι τὸν πόνον ὑπομεῖναι τῆς πραγματείας, πικρὰν ἐπαρτήσει δίκην.
Α. Καλέσας δὲ δέκα δούλους ἑαυτοῦ, ἔδωκεν αὐτοῖς δέκα μνάς. Β Εσήμαινε τοίνυν διὰ τῶν λαβόντων τὰς μνᾶς τοὺς ἑαυτοῦ μαθητάς, οἷς ἀνὰ μίαν μνᾶν παραδούς, ἴσην τε καὶ ὁμοίαν πάσιν εγχειρίσας την οικονομίαν, πρα- γματεύσασθαι παρεκελεύσατο, ἕως (70) ἂν ἐπανέλθῃ τῆς μακράς αποδημίας. 'Η δὲ πραγματεία οὐκ ἄλλη τις ἦν ἀλλὰ τὸ κήρυγμα τὸ περὶ τῆς αὐτοῦ βασιλείας εἰς πάντας ἀνθρώπους ὑπὸ τῶν αὐτῶν αὐτοῦ μαθη τῶν κατηγγελμένον. 'Αλλ' ἐν μὲν ἦν τοῦτο, ἐπεὶ καὶ μία τῶν πάντων διδασκαλία, καὶ μία πίστις, καὶ ἐν βάπτισμα καὶ ὁ αὐτὸς λόγος (71) · διὸ καὶ μία ἡ μνα, διάφορος δὲ αὐτοῖς ἡ ἐργασία ἐγένετο, καὶ ἡ πραγματ τεία λαμπρά, δ τ' ἐπὶ ταύτῃ πόρος πλούσιος. Καλ ταῦτα μὲν ἦν ὧν ἕνεκα τὴν μακρὰν πορείαν ὁ εὐγε- νὴς ἐστέλλετο ἄνθρωπος. "Οθεν ἐλέγετο αὐτῷ ὑπὸ τοῦ Πατρός · Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν θώ τοὺς ἐχθρούς σου υποπόδιον τῶν ποδῶν σου. Ποίους δὲ, εἴ τις πύθοιτο μαθεῖν ἐθέλων, ἐχθροὺς, ὁ διὰ τῆς παραβολής διδάξει λόγος, συμπολίτας εἰσ άγων τοῦ βασιλέως μισοῦντας αὐτὸν καὶ παραιτουμέ νους αὐτοῦ τὴν ἀρχὴν, γυμνῇ τε τῇ κεφαλῇ λέγοντας καὶ ἀχαλίνῳ στόματι· Οὐ θέλομεν τοῦτον βασιλεύειν ἐφ' ἡμᾶς. 'Αλλ' οἱ μὲν, καίπερ όντες πολίται, τὸν βασιλέα ἠρνοῦντο, ὁ δὲ ὑπὸ τοῦ Πατρὸς ἀκούει· Κά θου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν ὑπὸ πόδας τεθῶσιν οἱ ἐχθροί σου· καί· Κατακυρίους ἐν μέσῳ τῶν ἐχθρῶν σου. Ἐπεὶ δὲ ἔξαρνοι τῆς βασιλείας αὐτοῦ ἐγένοντο οἱ ἐχθροὶ αὐτοῦ πολίται, εἰκότως πρὸς αὐτοὺς ἔφασκεν Αρθήσεται ἀφ' ὑμῶν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, καὶ δοθήσεται έθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς. Ποιον δὲ ἦν τὸ ἔθνος τὸ τῆς βασιλείας άξιον, εδήλου ὁ εἰπών Αἴτησαι παρ' ἐμοῦ, καὶ δώσω σοι Εθνη τὴν κληρονομίαν σου. Εδήλου δὲ πολίτας εχθρούς αὐτοῦ οὐχ ἑτέρους τοῦ Ἰουδαίων Εθνους, οι δή, πρώ τοι τῆς τοῦ Σωτῆρος χάριτος ἠξιωμένοι, τοῖς ἐναν τίοις αὐτὸν ἡμύναντο. Διὸ περὶ αὐτῶν προφητικώς έλεγεν. Ανταπεδίδοσαν μοι πονηρὰ· ἀντὶ ἀγαπήν με, ἐνδιέβαλλόν με, καὶ ἐπολέμησαν δωρεάν, καὶ ἐλάλησαν κατ' ἐμοῦ γλώσση δολία, και λόγοις μίσους εκύκλωσαν δι' ὧν προβάλλεσθαι ειώθασι κατ' αὐτοῦ βλασφήμων λόγων, κατευχόμενοί τε αυτ τοῦ, καὶ μόνον οὐκ αὐτοῖς λέγοντες τοῖς ἔργοις· Οὐ θέλομεν τοῦτον βασιλεῦσαι ἐφ' ἡμᾶς. Διὸ δὴ οὐ μόνον τῆς βασιλείας στερηθήσονται, ἀλλὰ καὶ πείσονται τὰ επίχειρα τῆς αὐτῶν δυσσεβείας. Πολίτας δὲ αὐτοὺς διὰ τῆς παραβολῆς ὠνόμαζεν, ἅτε δὴ ἐκ τῆς αὐτῆς όρμωμένους αὐτῷ συγγενείας· ἐπεὶ καὶ αὐτὸς ἐκ τῶν αὐτῶν ὡρματο προπατόρων κατὰ τὴν ἔνσαρκον αὐτοῦ γένεσιν, καὶ ἐπείπερ τῆς νομίμου ὁμοίως αὐτοῖς μετ ῄει πολιτείας. Ταῦτα μὲν οὖν παραστατικὰ ἂν εἴη τῆς πρώτης αὐτοῦ ἀφίξεως. Ἐπεὶ δὲ ταῦτα ὁ Σωτὴρ τοῦτον ἐδίδαξε τὸν τρόπον, ἀκολούθως τὴν ἐπάνοδον αὐτοῦ τὴν ἔνδοξαν καὶ βασιλικὴν παρίστη, μαρτυρό μενος ὁποίαν τότε ποιήσεται τὴν κατὰ πάντων δι καιοκρισίαν· τοῖς μὲν γὰρ εὖ καὶ πιστῶς τὴν μνάν ** - EXEGETICA. EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS NI. * Vocalis autem decem servis suis, dedit eis decem mnas. Per hos ¡laque qui mnas acceperunt, discipulos suos denotavit, quibus singulas mnas tradens, pa- remque et similem administrationem committens, negolari eou jussit, donec ipse de longinqua pere- grinatione rediret. Negotiatio autem nulla alia orat, nisi regni ejus prædicatio ad omnes homines a di- scipulis suis peragenda. Porro unum quid hoc erat, quia unum omnium magisterium, una fides, onum baptisma, una doctrina w. Propterea sua quidem mna, varia tamen opera evasit, negotiatio splen- dida, et ejus rei fructus dives. Atque horum causa longinquam peregrinationem nobilis ille vir susco- pit. Unde dictum est ei a Patre: Sode a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum”. Quinam vero sint hi inimici, si quis scire ayet, parabolæ contextus docebit, ubi cives indu- cuntur regis osores, ejusque imperium detrectan- tes, et effronti audacia effrenique ore dicentes : Nolumus hunc regnare super nos. Sed hi, quan- quam cives, regem abnuunt; ipse autem a Patre audit : Sede a dextris meis, donec tibi hostes pe- dibus supponantur; itemque: Dominare in medio inimicorum tuorum **. c Jam quia regnum ejus abnuerunt inimici¨ipsius cives, merito eis aiebat: Auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus. Qua- nam vero esset gens regno digns, signifcavit qui dixit : Postale a me, et dabo tibi gentes heredila- tem tuam. Demonstrabat autem, cives inimicos ejus, haud alios esse quam Judæorum gentem, qui primi ■ Servatoris gratia præventi contraria ei retribue- runt. Ideo de ipsis prophetice aiebat: Mala mihi retribuerunt : pro eo ut me diligerent, detrahebant mihi, et gratis oppugnaverunt, dolosaque lingua contra me sunt locuti, et sermonibus odii circum- dederunt me“; nempe blasphemis quos in eum jaculari solent sermonibus, imprecantes ei, ipsoque opere propemodum dicentes : Nolumus hunc regnare super nos. Propterea non regno tantum spoliabun- tur, verum etiam debitam impietati suæ pœnam referent. Cives vero illos in parabola appellat, D quippe ex eadem cognatione oriundus, quoniam et ipse ex iisdem progenitoribus genus ducebat secun- dum carnis nativitatem, et quia seque sub lege vitam degebat. Atque hac primi ejus adventus propria sunt. Quæ cum Servator ita docuisset, deinceps redītum `suum gloriosum atque regalem sistit, te- stans fore ut de omnibus tunc justum, judicium exerceat. Nam iis qui bene ac fideliter muam mul- tiplicaverint, congruum præmium conferens, do- minari secum et conregnare concedet : el vero qui per socordiam atque ignaviam dominicum manda- * Psal. cıx, 1. * Luc. xıx, 13. * Ephes. Iv, 5. . Matth. xx1, 43. "Psal. cvIII, 2. et ibid. 2. (70) Cod. Εστ'. (71) Ita cod.
Be thou having authority over ten citiesἼσθι ἐξουσίαν ἔχων ἐπάνω δέκα πόλεων
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Ἴσθι ἐξουσίαν ἔχων ἐπάνω δέκα πόλεων.
Α. Καλέσας δὲ δέκα δούλους ἑαυτοῦ, ἔδωκεν αὐτοῖς δέκα μνάς. Β Εσήμαινε τοίνυν διὰ τῶν λαβόντων τὰς μνᾶς τοὺς ἑαυτοῦ μαθητάς, οἷς ἀνὰ μίαν μνᾶν παραδούς, ἴσην τε καὶ ὁμοίαν πάσιν εγχειρίσας την οικονομίαν, πρα- γματεύσασθαι παρεκελεύσατο, ἕως (70) ἂν ἐπανέλθῃ τῆς μακράς αποδημίας. 'Η δὲ πραγματεία οὐκ ἄλλη τις ἦν ἀλλὰ τὸ κήρυγμα τὸ περὶ τῆς αὐτοῦ βασιλείας εἰς πάντας ἀνθρώπους ὑπὸ τῶν αὐτῶν αὐτοῦ μαθη τῶν κατηγγελμένον. 'Αλλ' ἐν μὲν ἦν τοῦτο, ἐπεὶ καὶ μία τῶν πάντων διδασκαλία, καὶ μία πίστις, καὶ ἐν βάπτισμα καὶ ὁ αὐτὸς λόγος (71) · διὸ καὶ μία ἡ μνα, διάφορος δὲ αὐτοῖς ἡ ἐργασία ἐγένετο, καὶ ἡ πραγματ τεία λαμπρά, δ τ' ἐπὶ ταύτῃ πόρος πλούσιος. Καλ ταῦτα μὲν ἦν ὧν ἕνεκα τὴν μακρὰν πορείαν ὁ εὐγε- νὴς ἐστέλλετο ἄνθρωπος. "Οθεν ἐλέγετο αὐτῷ ὑπὸ τοῦ Πατρός · Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν θώ τοὺς ἐχθρούς σου υποπόδιον τῶν ποδῶν σου. Ποίους δὲ, εἴ τις πύθοιτο μαθεῖν ἐθέλων, ἐχθροὺς, ὁ διὰ τῆς παραβολής διδάξει λόγος, συμπολίτας εἰσ άγων τοῦ βασιλέως μισοῦντας αὐτὸν καὶ παραιτουμέ νους αὐτοῦ τὴν ἀρχὴν, γυμνῇ τε τῇ κεφαλῇ λέγοντας καὶ ἀχαλίνῳ στόματι· Οὐ θέλομεν τοῦτον βασιλεύειν ἐφ' ἡμᾶς. 'Αλλ' οἱ μὲν, καίπερ όντες πολίται, τὸν βασιλέα ἠρνοῦντο, ὁ δὲ ὑπὸ τοῦ Πατρὸς ἀκούει· Κά θου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν ὑπὸ πόδας τεθῶσιν οἱ ἐχθροί σου· καί· Κατακυρίους ἐν μέσῳ τῶν ἐχθρῶν σου. Ἐπεὶ δὲ ἔξαρνοι τῆς βασιλείας αὐτοῦ ἐγένοντο οἱ ἐχθροὶ αὐτοῦ πολίται, εἰκότως πρὸς αὐτοὺς ἔφασκεν Αρθήσεται ἀφ' ὑμῶν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, καὶ δοθήσεται έθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς. Ποιον δὲ ἦν τὸ ἔθνος τὸ τῆς βασιλείας άξιον, εδήλου ὁ εἰπών Αἴτησαι παρ' ἐμοῦ, καὶ δώσω σοι Εθνη τὴν κληρονομίαν σου. Εδήλου δὲ πολίτας εχθρούς αὐτοῦ οὐχ ἑτέρους τοῦ Ἰουδαίων Εθνους, οι δή, πρώ τοι τῆς τοῦ Σωτῆρος χάριτος ἠξιωμένοι, τοῖς ἐναν τίοις αὐτὸν ἡμύναντο. Διὸ περὶ αὐτῶν προφητικώς έλεγεν. Ανταπεδίδοσαν μοι πονηρὰ· ἀντὶ ἀγαπήν με, ἐνδιέβαλλόν με, καὶ ἐπολέμησαν δωρεάν, καὶ ἐλάλησαν κατ' ἐμοῦ γλώσση δολία, και λόγοις μίσους εκύκλωσαν δι' ὧν προβάλλεσθαι ειώθασι κατ' αὐτοῦ βλασφήμων λόγων, κατευχόμενοί τε αυτ τοῦ, καὶ μόνον οὐκ αὐτοῖς λέγοντες τοῖς ἔργοις· Οὐ θέλομεν τοῦτον βασιλεῦσαι ἐφ' ἡμᾶς. Διὸ δὴ οὐ μόνον τῆς βασιλείας στερηθήσονται, ἀλλὰ καὶ πείσονται τὰ επίχειρα τῆς αὐτῶν δυσσεβείας. Πολίτας δὲ αὐτοὺς διὰ τῆς παραβολῆς ὠνόμαζεν, ἅτε δὴ ἐκ τῆς αὐτῆς όρμωμένους αὐτῷ συγγενείας· ἐπεὶ καὶ αὐτὸς ἐκ τῶν αὐτῶν ὡρματο προπατόρων κατὰ τὴν ἔνσαρκον αὐτοῦ γένεσιν, καὶ ἐπείπερ τῆς νομίμου ὁμοίως αὐτοῖς μετ ῄει πολιτείας. Ταῦτα μὲν οὖν παραστατικὰ ἂν εἴη τῆς πρώτης αὐτοῦ ἀφίξεως. Ἐπεὶ δὲ ταῦτα ὁ Σωτὴρ τοῦτον ἐδίδαξε τὸν τρόπον, ἀκολούθως τὴν ἐπάνοδον αὐτοῦ τὴν ἔνδοξαν καὶ βασιλικὴν παρίστη, μαρτυρό μενος ὁποίαν τότε ποιήσεται τὴν κατὰ πάντων δι καιοκρισίαν· τοῖς μὲν γὰρ εὖ καὶ πιστῶς τὴν μνάν ** - EXEGETICA. EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS NI. * Vocalis autem decem servis suis, dedit eis decem mnas. Per hos ¡laque qui mnas acceperunt, discipulos suos denotavit, quibus singulas mnas tradens, pa- remque et similem administrationem committens, negolari eou jussit, donec ipse de longinqua pere- grinatione rediret. Negotiatio autem nulla alia orat, nisi regni ejus prædicatio ad omnes homines a di- scipulis suis peragenda. Porro unum quid hoc erat, quia unum omnium magisterium, una fides, onum baptisma, una doctrina w. Propterea sua quidem mna, varia tamen opera evasit, negotiatio splen- dida, et ejus rei fructus dives. Atque horum causa longinquam peregrinationem nobilis ille vir susco- pit. Unde dictum est ei a Patre: Sode a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum”. Quinam vero sint hi inimici, si quis scire ayet, parabolæ contextus docebit, ubi cives indu- cuntur regis osores, ejusque imperium detrectan- tes, et effronti audacia effrenique ore dicentes : Nolumus hunc regnare super nos. Sed hi, quan- quam cives, regem abnuunt; ipse autem a Patre audit : Sede a dextris meis, donec tibi hostes pe- dibus supponantur; itemque: Dominare in medio inimicorum tuorum **. c Jam quia regnum ejus abnuerunt inimici¨ipsius cives, merito eis aiebat: Auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus. Qua- nam vero esset gens regno digns, signifcavit qui dixit : Postale a me, et dabo tibi gentes heredila- tem tuam. Demonstrabat autem, cives inimicos ejus, haud alios esse quam Judæorum gentem, qui primi ■ Servatoris gratia præventi contraria ei retribue- runt. Ideo de ipsis prophetice aiebat: Mala mihi retribuerunt : pro eo ut me diligerent, detrahebant mihi, et gratis oppugnaverunt, dolosaque lingua contra me sunt locuti, et sermonibus odii circum- dederunt me“; nempe blasphemis quos in eum jaculari solent sermonibus, imprecantes ei, ipsoque opere propemodum dicentes : Nolumus hunc regnare super nos. Propterea non regno tantum spoliabun- tur, verum etiam debitam impietati suæ pœnam referent. Cives vero illos in parabola appellat, D quippe ex eadem cognatione oriundus, quoniam et ipse ex iisdem progenitoribus genus ducebat secun- dum carnis nativitatem, et quia seque sub lege vitam degebat. Atque hac primi ejus adventus propria sunt. Quæ cum Servator ita docuisset, deinceps redītum `suum gloriosum atque regalem sistit, te- stans fore ut de omnibus tunc justum, judicium exerceat. Nam iis qui bene ac fideliter muam mul- tiplicaverint, congruum præmium conferens, do- minari secum et conregnare concedet : el vero qui per socordiam atque ignaviam dominicum manda- * Psal. cıx, 1. * Luc. xıx, 13. * Ephes. Iv, 5. . Matth. xx1, 43. "Psal. cvIII, 2. et ibid. 2. (70) Cod. Εστ'. (71) Ita cod.
PG 24:592Βασιλεῖαι γὰρ αὗται, πρέπουσαι προαγωγαὶ, ἀρχὰς ἀνθρώπων καὶ ἡγεμονίας τῶν ἀτελεστέρων ἔτι ψυχῶν τοῖς ἐν ὀλίγῳ τὴν δοκιμὴν παρεσχημένοις, ἐπαξίως ὧν ἐπραγματεύσαντο κατὰ τὸν πρῶτον βίον, χαριζόμεναι. Μάθοις δ’ ἂν τῶν εἰρημένων δούλων τὸ γνήσιον, καὶ τὸ πιστὸν τῆς πραγματείας ἔργοις αὐτοῖς παραλαβών· ὡς εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος αὐτῶν, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης τὰ ῥήματα αὐτῶν. Δι’ αὐτῶν γὰρ ἐκείνων τῶν τοῦ Σωτῆρος γνωρίμων, καὶ διὰ τῶν μετὰ ταῦτα τὸν ὅμοιον ἐκείνοις ἐπανῃρημένων ζῆλον, ἐξ ἁπάντων τῶν ἐθνῶν ἀφορισθεῖσα τῷ Θεῷ Ἐκκλησία, ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ τὴν σύμπασαν οἰκουμένην ἐπλήρου. Καὶ καθ’ ἕτερον δὲ τρόπον τὴν ἐργασίαν ποιήσονται οἱ τὸν σωτήριον λόγον τὸν εὐαγγελικὸν πιστευθέντες, δι’ ἔργων καὶ πράξεων, βίου τε καὶ πολιτείας θεοπρεποῦς, τὰς τοῦ λόγου διδασκαλίας ἀποπληροῦντες. Ὧν τοὺς μὲν διαφόρως ἐργασαμένους, διαφόροις τιμαῖς ἀμείψεται ὁ δίκαιος κριτὴς, ἀποδώσων ἑκάστῳ τὴν προσήκουσαν ἐν ἀγαθοῖς ἀμοιβήν· τῷ δ’ ἐγκρύψαντι τοὺς λόγους καὶ καταδήσαντι παρ’ ἑαυτῷ, μηδέν τε εἰργασμένῳ πονηρῷ δούλῳ καὶ ὀκνηρῷ, τἀπίχειρα τῆς πονηρίας ἐποίσει.
Α. Καλέσας δὲ δέκα δούλους ἑαυτοῦ, ἔδωκεν αὐτοῖς δέκα μνάς. Β Εσήμαινε τοίνυν διὰ τῶν λαβόντων τὰς μνᾶς τοὺς ἑαυτοῦ μαθητάς, οἷς ἀνὰ μίαν μνᾶν παραδούς, ἴσην τε καὶ ὁμοίαν πάσιν εγχειρίσας την οικονομίαν, πρα- γματεύσασθαι παρεκελεύσατο, ἕως (70) ἂν ἐπανέλθῃ τῆς μακράς αποδημίας. 'Η δὲ πραγματεία οὐκ ἄλλη τις ἦν ἀλλὰ τὸ κήρυγμα τὸ περὶ τῆς αὐτοῦ βασιλείας εἰς πάντας ἀνθρώπους ὑπὸ τῶν αὐτῶν αὐτοῦ μαθη τῶν κατηγγελμένον. 'Αλλ' ἐν μὲν ἦν τοῦτο, ἐπεὶ καὶ μία τῶν πάντων διδασκαλία, καὶ μία πίστις, καὶ ἐν βάπτισμα καὶ ὁ αὐτὸς λόγος (71) · διὸ καὶ μία ἡ μνα, διάφορος δὲ αὐτοῖς ἡ ἐργασία ἐγένετο, καὶ ἡ πραγματ τεία λαμπρά, δ τ' ἐπὶ ταύτῃ πόρος πλούσιος. Καλ ταῦτα μὲν ἦν ὧν ἕνεκα τὴν μακρὰν πορείαν ὁ εὐγε- νὴς ἐστέλλετο ἄνθρωπος. "Οθεν ἐλέγετο αὐτῷ ὑπὸ τοῦ Πατρός · Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν θώ τοὺς ἐχθρούς σου υποπόδιον τῶν ποδῶν σου. Ποίους δὲ, εἴ τις πύθοιτο μαθεῖν ἐθέλων, ἐχθροὺς, ὁ διὰ τῆς παραβολής διδάξει λόγος, συμπολίτας εἰσ άγων τοῦ βασιλέως μισοῦντας αὐτὸν καὶ παραιτουμέ νους αὐτοῦ τὴν ἀρχὴν, γυμνῇ τε τῇ κεφαλῇ λέγοντας καὶ ἀχαλίνῳ στόματι· Οὐ θέλομεν τοῦτον βασιλεύειν ἐφ' ἡμᾶς. 'Αλλ' οἱ μὲν, καίπερ όντες πολίται, τὸν βασιλέα ἠρνοῦντο, ὁ δὲ ὑπὸ τοῦ Πατρὸς ἀκούει· Κά θου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν ὑπὸ πόδας τεθῶσιν οἱ ἐχθροί σου· καί· Κατακυρίους ἐν μέσῳ τῶν ἐχθρῶν σου. Ἐπεὶ δὲ ἔξαρνοι τῆς βασιλείας αὐτοῦ ἐγένοντο οἱ ἐχθροὶ αὐτοῦ πολίται, εἰκότως πρὸς αὐτοὺς ἔφασκεν Αρθήσεται ἀφ' ὑμῶν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, καὶ δοθήσεται έθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς. Ποιον δὲ ἦν τὸ ἔθνος τὸ τῆς βασιλείας άξιον, εδήλου ὁ εἰπών Αἴτησαι παρ' ἐμοῦ, καὶ δώσω σοι Εθνη τὴν κληρονομίαν σου. Εδήλου δὲ πολίτας εχθρούς αὐτοῦ οὐχ ἑτέρους τοῦ Ἰουδαίων Εθνους, οι δή, πρώ τοι τῆς τοῦ Σωτῆρος χάριτος ἠξιωμένοι, τοῖς ἐναν τίοις αὐτὸν ἡμύναντο. Διὸ περὶ αὐτῶν προφητικώς έλεγεν. Ανταπεδίδοσαν μοι πονηρὰ· ἀντὶ ἀγαπήν με, ἐνδιέβαλλόν με, καὶ ἐπολέμησαν δωρεάν, καὶ ἐλάλησαν κατ' ἐμοῦ γλώσση δολία, και λόγοις μίσους εκύκλωσαν δι' ὧν προβάλλεσθαι ειώθασι κατ' αὐτοῦ βλασφήμων λόγων, κατευχόμενοί τε αυτ τοῦ, καὶ μόνον οὐκ αὐτοῖς λέγοντες τοῖς ἔργοις· Οὐ θέλομεν τοῦτον βασιλεῦσαι ἐφ' ἡμᾶς. Διὸ δὴ οὐ μόνον τῆς βασιλείας στερηθήσονται, ἀλλὰ καὶ πείσονται τὰ επίχειρα τῆς αὐτῶν δυσσεβείας. Πολίτας δὲ αὐτοὺς διὰ τῆς παραβολῆς ὠνόμαζεν, ἅτε δὴ ἐκ τῆς αὐτῆς όρμωμένους αὐτῷ συγγενείας· ἐπεὶ καὶ αὐτὸς ἐκ τῶν αὐτῶν ὡρματο προπατόρων κατὰ τὴν ἔνσαρκον αὐτοῦ γένεσιν, καὶ ἐπείπερ τῆς νομίμου ὁμοίως αὐτοῖς μετ ῄει πολιτείας. Ταῦτα μὲν οὖν παραστατικὰ ἂν εἴη τῆς πρώτης αὐτοῦ ἀφίξεως. Ἐπεὶ δὲ ταῦτα ὁ Σωτὴρ τοῦτον ἐδίδαξε τὸν τρόπον, ἀκολούθως τὴν ἐπάνοδον αὐτοῦ τὴν ἔνδοξαν καὶ βασιλικὴν παρίστη, μαρτυρό μενος ὁποίαν τότε ποιήσεται τὴν κατὰ πάντων δι καιοκρισίαν· τοῖς μὲν γὰρ εὖ καὶ πιστῶς τὴν μνάν ** - EXEGETICA. EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS NI. * Vocalis autem decem servis suis, dedit eis decem mnas. Per hos ¡laque qui mnas acceperunt, discipulos suos denotavit, quibus singulas mnas tradens, pa- remque et similem administrationem committens, negolari eou jussit, donec ipse de longinqua pere- grinatione rediret. Negotiatio autem nulla alia orat, nisi regni ejus prædicatio ad omnes homines a di- scipulis suis peragenda. Porro unum quid hoc erat, quia unum omnium magisterium, una fides, onum baptisma, una doctrina w. Propterea sua quidem mna, varia tamen opera evasit, negotiatio splen- dida, et ejus rei fructus dives. Atque horum causa longinquam peregrinationem nobilis ille vir susco- pit. Unde dictum est ei a Patre: Sode a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum”. Quinam vero sint hi inimici, si quis scire ayet, parabolæ contextus docebit, ubi cives indu- cuntur regis osores, ejusque imperium detrectan- tes, et effronti audacia effrenique ore dicentes : Nolumus hunc regnare super nos. Sed hi, quan- quam cives, regem abnuunt; ipse autem a Patre audit : Sede a dextris meis, donec tibi hostes pe- dibus supponantur; itemque: Dominare in medio inimicorum tuorum **. c Jam quia regnum ejus abnuerunt inimici¨ipsius cives, merito eis aiebat: Auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus. Qua- nam vero esset gens regno digns, signifcavit qui dixit : Postale a me, et dabo tibi gentes heredila- tem tuam. Demonstrabat autem, cives inimicos ejus, haud alios esse quam Judæorum gentem, qui primi ■ Servatoris gratia præventi contraria ei retribue- runt. Ideo de ipsis prophetice aiebat: Mala mihi retribuerunt : pro eo ut me diligerent, detrahebant mihi, et gratis oppugnaverunt, dolosaque lingua contra me sunt locuti, et sermonibus odii circum- dederunt me“; nempe blasphemis quos in eum jaculari solent sermonibus, imprecantes ei, ipsoque opere propemodum dicentes : Nolumus hunc regnare super nos. Propterea non regno tantum spoliabun- tur, verum etiam debitam impietati suæ pœnam referent. Cives vero illos in parabola appellat, D quippe ex eadem cognatione oriundus, quoniam et ipse ex iisdem progenitoribus genus ducebat secun- dum carnis nativitatem, et quia seque sub lege vitam degebat. Atque hac primi ejus adventus propria sunt. Quæ cum Servator ita docuisset, deinceps redītum `suum gloriosum atque regalem sistit, te- stans fore ut de omnibus tunc justum, judicium exerceat. Nam iis qui bene ac fideliter muam mul- tiplicaverint, congruum præmium conferens, do- minari secum et conregnare concedet : el vero qui per socordiam atque ignaviam dominicum manda- * Psal. cıx, 1. * Luc. xıx, 13. * Ephes. Iv, 5. . Matth. xx1, 43. "Psal. cvIII, 2. et ibid. 2. (70) Cod. Εστ'. (71) Ita cod.
PG 24:593Τὸ ἐπάνω δέκα ἢ πέντε πόλεων ἀρχήν τινα καὶ ἐξουσίαν δηλοῖ δοθησομένην τοῖς ἁγίοις κατὰ ὑποδεεστέρων καὶ τοῦ διευθύνεσθαι ἀξίων. Ἀλλὰ γὰρ τῶν μὲν αὐτοῦ θεραπόντων τοιαύτην ποιήσεται τὴν διάκρισιν· τῶν δὲ μὴ τῆς αὐτῆς δουλείας κατηξιωμένων, ἄλλως δὲ πολιτῶν αὐτοῦ γεγενημένων, ἐν ἐχθρῶν δὲ καὶ μισούντων αὐτὸν χώρᾳ ἑαυτοὺς καταλεξάντων, πρεσβείαν τε ἀπεσταλκότων ἀπαρνουμένην αὐτοῦ τὴν βασιλείαν, ὁποῖον ἔσται τέλος, παρίστη δι’ ὧν ἐπανελθόντα τὸν βασιλέα κατὰ τὴν δευτέραν καὶ βασιλικὴν αὐτοῦ θεοφάνειαν, φοβερὰν ἀπόφασιν ἐξοίσειν κατ’ αὐτῶν προὔλεγε τὴν φήσασαν· Πλὴν τοὺς ἐχθρούς μου ἐκείνους, τοὺς μὴ θελήσαντάς με βασιλεῦσαι ἐπ’ αὐτοὺς, ἀγάγετε ὧδε, καὶ κατασφάξατε ἔμπροσθέν μου.
COMMENTARIA IN LUCAM. πολυπλασιάσασι τὴν πρέπουσαν ἀποδιδοὺς ἀμοιβήν, Δ συνάρχειν αὐτῷ καὶ συμβασιλεύειν ἐπιτρέψει· τῷ δὲ κατ᾽ ἔκνον καὶ ῥαθυμίαν ἡμεληκότι τῆς τοῦ Δεσπό του παρακελεύσεως, ἀργίαν τε καὶ σχολὴν ἡγαπηκότι, μηδὲ βουληθέντι τὸν πόνον ὑπομεῖναι τῆς πραγματείας, πικρὰν ἐπαρτήσει δίκην. ** Ἴσθι ἐξουσίαν ἔχων ἐπάνω δέκα πόλεων. Βασιλεῖαι γὰρ αὗται, πρέπουσαι προαγωγαί, ἀρχὰς ἀνθρώπων καὶ ἡγεμονίας τῶν ἀτελεστέρων ἔτι ψυ- χῶν τοῖς ἐν ὀλίγῳ τὴν δοκιμὴν παρεσχημένοις, ἐπε αξίως ὧν ἐπραγματεύσαντο κατὰ τὸν πρῶτον βίον, χαριζόμεναι. Μάθοις δ' ἂν τῶν εἰρημένων δούλων τὸ γνήσιον, καὶ τὸ πιστὸν τῆς πραγματείας ἔργοις αὐτ τοῖς παραλαβών· ὡς εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος αὐτῶν, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οίκου μένης τὰ ῥήματα αὐτῶν. Δι' αὐτῶν γὰρ ἐκείνων Β τῶν τοῦ Σωτῆρος γνωρίμων, καὶ διὰ τῶν μετὰ ταῦτα τὸν ὅμοιον ἐκείνοις ἐπανῃρημένων ζῆλον, ἐξ ἁπάντων τῶν ἐθνῶν ἀφορισθεῖσα τῷ Θεῷ Ἐκκλησία, ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ τὴν σύμπασαν οἰκουμένην ἐπλήρου. Καὶ καθ' ἕτερον δὲ τρόπον τὴν ἐργασίαν ποιήσονται οἱ τὸν σω τήριον λόγον τὸν εὐαγγελικὸν πιστευθέντες, δι᾿ ἔργων καὶ πράξεων, βίου τε καὶ πολιτείας θεοπρεποῦς, τὰς τοῦ λόγου διδασκαλίας ἀποπληροῦντες. ἂν τοὺς μὲν διαφόρως έργασαμένους, διαφόροις τιμαῖς ἀμείψεται ὁ δίκαιος κριτής, ἀποδώσων ἑκάστῳ τὴν προσήκου- σαν ἐν ἀγαθοῖς ἀμοιβήν· τῷ δ' ἐγκρύψαντι τους λό γους καὶ καταδήσαντι παρ' ἑαυτῷ, μηδέν τε είρ- γασμένῳ πονηρῷ δούλῳ καὶ ὀκνηρῷ, ταπίχειρα τῆς πονηρίας ἐποίσει, Τὸ ἐπάνω δέκα ή πέντε πόλεων ἀρχήν τινα καὶ ἐξουσίαν δηλοῖ δοθησομένην τοῖς ἁγίοις κατὰ ὑποδεεστέρων καὶ τοῦ διευθύνεσθαι ἀξίων. - ᾿Αλλὰ γὰρ τῶν μὲν αὐτοῦ θεραπόντων τοιαύτην ποιήσεται τὴν διάκρισιν· τῶν δὲ μὴ τῆς αὐτῆς δου λείας κατηξιωμένων, ἄλλως δὲ πολιτῶν αὐτοῦ γεγε- νημένων, ἐν ἐχθρῶν δὲ καὶ μισούντων αὐτὸν χώρᾳ ἑαυτοὺς καταλεξάντων, πρεσβείαν τε ἀπεσταλκότων ἀπαρνουμένην αὐτοῦ τὴν βασιλείαν, ὁποῖον ἔσται τέτ λος, παρίστη δι' ὧν ἐπανελθόντα τὸν βασιλέα κατά τὴν δευτέραν καὶ βασιλικὴν αὐτοῦ θεοφάνειαν, φο βερὰν ἀπόφασιν ἐξοίσειν κατ' αὐτῶν προὔλεγε τὴν φήσασαν· Πλὴν τοὺς ἐχθρούς μου ἐκείνους, τοὺς μὴ θελήσαντάς με βασιλεῦσαι ἐπ' αὐτούς, ἀγάγετε ὧδε, καὶ κατασφάξατε εμπροσθέν μου (72). Ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα ποιεῖς ; Αὐτὸς μὲν ἔργα θεϊκῆς δυνάμεως ἐπιτελῶν, τε ραστίας καὶ παραδόξους πράξεις ἐνεδείκνυτο, ἐδί- δασκέ τε οὐράνια μαθήματα· οἱ δ' ἀποθαυμάζειν δέον, γνωρίζειν τε ἐκ τῶν λόγων καὶ τῶν πράξεων, ὡς ἄρα αὐτὸς εἴη ὁ Χριστὸς ὁ ὑπὸ τῶν προφητῶν κατ κηρυγμένος, τοῦτο μὲν οὐκ ἔπραττον, ἐπ' ἀνατροπῇ δὲ τοῦ πλήθους ἐπιστάντες ἀθρόως, επετίμων πυνθα νόμενοι ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ εἴη ταῦτα ποιῶν, καὶ παρὰ τίνος ειλήφει τὴν τοῦ τὰ τοιάδε πράττειν ἀδεῶς ἐξου- σίαν. Ερωτήσω ὑμᾶς κάγώ, κ. τ. λ. ᾿Ανεξικάκως καὶ πράως αὐτοὺς δεξάμενος ὁ Κύ οι tum neglexerit, et otiari feriarique praetulerit, ne que negotiandi laborem perferre voluerit, acerbam panam imponet. Esto potestatem habens super decem civitates. Regna videlicet hæc sunt, decoræque provectio- nes, quæ imperium in homines, et imperfectarum adhuc animarum ducatum, iis qui in re levi expe- rimentum præbuerint, pro superioris vitæ meritis, atribuunt. Cognosces autem prædictorum ser- vorum probitatem, et negotiandi fidelitatem, ex operibus ipsis arguens; nempe quod in omnem terram exiil sonus eorum, et in fines terræ verba ipsorum s. Per illos enim Servatoris comites, C D Luc. xix, 17. Psal. xv!!!, 5. * Luc. xx, 2. perque eos qui postea parem zelum susceperunt, ex cunctis gentibus selecta Deo Ecclesia, brevi tempore universum mundum replevit. Alio quo- que modo negotium suum facient it quibus evangelica Servatoris doctrina.commissa fuit, nempe moribus et vitæ actibus, et digna Deo conversatione, doctrinæ præcepta adimplentes. Quos diverse ope- rantes, diversis præmiis justus judex remanerabi- tur, dans cuique congruam rei bene gestæ retri- butionem. Verumtamen illum qui traditam doctri nam celaverit atque apud se obvolverit, malum scilicet, ignavum nihilque operantem servum, des bita nequitiæ suæ pœna prosequetur. Decem vel quinque urbium præfectura significat imperium quoddam ac potestatem, quæ sanctis danda erit super infirmiores atque emendatione dignos. - Tale itaque de servis suis judicium exercebit. ¤lorum autem qui neque in servorum ejus numero. esse voluerunt, quanquam cives ipsius essent, sed in hostium atque osorum partibus se collocarunt, legationemque miserunt ut regnum ejns detrecta- rent, quinam exitus sit futurus, ostendit narrans, regem reversum, secunda videlicet regali Dei mani- festatione, terribilem sententiam laturum his ver- bis : Verumtamen inimicos meos illos, qui ne no- luerint regnare super se, adducite huc et interf cite coram me. **· In qua potestale hæc facis? Ipse quidem divinæ virtutis opera patrans, por- tenta et mirabiles actus edebat; simulque cœle- stem doctrinam tradebat. Illi autem qui hæc suspi- cere debuissent, atque ex dictis gestisque co- gnoscere hunc esse Christum de quo prophetæ vati- ciuati fuerant; minime rerum id fecerunt; verum ad concitandam plebem subito conversi, increpa- bant eum, interrogantes quanam auctoritate hac faceret, vel a quonam Lanta præditus Tacultate fuisset, ut hæc confidenter agerel. ** Interrogabo el ego vos, elc. Patienter ac mansuete postulata eorum excipiens. so ibid. 3. (79) Confer Theophaniam, apud nos co!. 690 fin.
By what authority do you do these things? He himself...Ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα ποιεῖς; Αὐτὸς μὲν ἔργα…
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα ποιεῖς; Αὐτὸς μὲν ἔργα θεϊκῆς δυνάμεως ἐπιτελῶν, τεραστίας καὶ παραδόξους πράξεις ἐνεδείκνυτο, ἐδίδασκέ τε οὐράνια μαθήματα·
COMMENTARIA IN LUCAM. πολυπλασιάσασι τὴν πρέπουσαν ἀποδιδοὺς ἀμοιβήν, Δ συνάρχειν αὐτῷ καὶ συμβασιλεύειν ἐπιτρέψει· τῷ δὲ κατ᾽ ἔκνον καὶ ῥαθυμίαν ἡμεληκότι τῆς τοῦ Δεσπό του παρακελεύσεως, ἀργίαν τε καὶ σχολὴν ἡγαπηκότι, μηδὲ βουληθέντι τὸν πόνον ὑπομεῖναι τῆς πραγματείας, πικρὰν ἐπαρτήσει δίκην. ** Ἴσθι ἐξουσίαν ἔχων ἐπάνω δέκα πόλεων. Βασιλεῖαι γὰρ αὗται, πρέπουσαι προαγωγαί, ἀρχὰς ἀνθρώπων καὶ ἡγεμονίας τῶν ἀτελεστέρων ἔτι ψυ- χῶν τοῖς ἐν ὀλίγῳ τὴν δοκιμὴν παρεσχημένοις, ἐπε αξίως ὧν ἐπραγματεύσαντο κατὰ τὸν πρῶτον βίον, χαριζόμεναι. Μάθοις δ' ἂν τῶν εἰρημένων δούλων τὸ γνήσιον, καὶ τὸ πιστὸν τῆς πραγματείας ἔργοις αὐτ τοῖς παραλαβών· ὡς εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος αὐτῶν, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οίκου μένης τὰ ῥήματα αὐτῶν. Δι' αὐτῶν γὰρ ἐκείνων Β τῶν τοῦ Σωτῆρος γνωρίμων, καὶ διὰ τῶν μετὰ ταῦτα τὸν ὅμοιον ἐκείνοις ἐπανῃρημένων ζῆλον, ἐξ ἁπάντων τῶν ἐθνῶν ἀφορισθεῖσα τῷ Θεῷ Ἐκκλησία, ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ τὴν σύμπασαν οἰκουμένην ἐπλήρου. Καὶ καθ' ἕτερον δὲ τρόπον τὴν ἐργασίαν ποιήσονται οἱ τὸν σω τήριον λόγον τὸν εὐαγγελικὸν πιστευθέντες, δι᾿ ἔργων καὶ πράξεων, βίου τε καὶ πολιτείας θεοπρεποῦς, τὰς τοῦ λόγου διδασκαλίας ἀποπληροῦντες. ἂν τοὺς μὲν διαφόρως έργασαμένους, διαφόροις τιμαῖς ἀμείψεται ὁ δίκαιος κριτής, ἀποδώσων ἑκάστῳ τὴν προσήκου- σαν ἐν ἀγαθοῖς ἀμοιβήν· τῷ δ' ἐγκρύψαντι τους λό γους καὶ καταδήσαντι παρ' ἑαυτῷ, μηδέν τε είρ- γασμένῳ πονηρῷ δούλῳ καὶ ὀκνηρῷ, ταπίχειρα τῆς πονηρίας ἐποίσει, Τὸ ἐπάνω δέκα ή πέντε πόλεων ἀρχήν τινα καὶ ἐξουσίαν δηλοῖ δοθησομένην τοῖς ἁγίοις κατὰ ὑποδεεστέρων καὶ τοῦ διευθύνεσθαι ἀξίων. - ᾿Αλλὰ γὰρ τῶν μὲν αὐτοῦ θεραπόντων τοιαύτην ποιήσεται τὴν διάκρισιν· τῶν δὲ μὴ τῆς αὐτῆς δου λείας κατηξιωμένων, ἄλλως δὲ πολιτῶν αὐτοῦ γεγε- νημένων, ἐν ἐχθρῶν δὲ καὶ μισούντων αὐτὸν χώρᾳ ἑαυτοὺς καταλεξάντων, πρεσβείαν τε ἀπεσταλκότων ἀπαρνουμένην αὐτοῦ τὴν βασιλείαν, ὁποῖον ἔσται τέτ λος, παρίστη δι' ὧν ἐπανελθόντα τὸν βασιλέα κατά τὴν δευτέραν καὶ βασιλικὴν αὐτοῦ θεοφάνειαν, φο βερὰν ἀπόφασιν ἐξοίσειν κατ' αὐτῶν προὔλεγε τὴν φήσασαν· Πλὴν τοὺς ἐχθρούς μου ἐκείνους, τοὺς μὴ θελήσαντάς με βασιλεῦσαι ἐπ' αὐτούς, ἀγάγετε ὧδε, καὶ κατασφάξατε εμπροσθέν μου (72). Ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα ποιεῖς ; Αὐτὸς μὲν ἔργα θεϊκῆς δυνάμεως ἐπιτελῶν, τε ραστίας καὶ παραδόξους πράξεις ἐνεδείκνυτο, ἐδί- δασκέ τε οὐράνια μαθήματα· οἱ δ' ἀποθαυμάζειν δέον, γνωρίζειν τε ἐκ τῶν λόγων καὶ τῶν πράξεων, ὡς ἄρα αὐτὸς εἴη ὁ Χριστὸς ὁ ὑπὸ τῶν προφητῶν κατ κηρυγμένος, τοῦτο μὲν οὐκ ἔπραττον, ἐπ' ἀνατροπῇ δὲ τοῦ πλήθους ἐπιστάντες ἀθρόως, επετίμων πυνθα νόμενοι ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ εἴη ταῦτα ποιῶν, καὶ παρὰ τίνος ειλήφει τὴν τοῦ τὰ τοιάδε πράττειν ἀδεῶς ἐξου- σίαν. Ερωτήσω ὑμᾶς κάγώ, κ. τ. λ. ᾿Ανεξικάκως καὶ πράως αὐτοὺς δεξάμενος ὁ Κύ οι tum neglexerit, et otiari feriarique praetulerit, ne que negotiandi laborem perferre voluerit, acerbam panam imponet. Esto potestatem habens super decem civitates. Regna videlicet hæc sunt, decoræque provectio- nes, quæ imperium in homines, et imperfectarum adhuc animarum ducatum, iis qui in re levi expe- rimentum præbuerint, pro superioris vitæ meritis, atribuunt. Cognosces autem prædictorum ser- vorum probitatem, et negotiandi fidelitatem, ex operibus ipsis arguens; nempe quod in omnem terram exiil sonus eorum, et in fines terræ verba ipsorum s. Per illos enim Servatoris comites, C D Luc. xix, 17. Psal. xv!!!, 5. * Luc. xx, 2. perque eos qui postea parem zelum susceperunt, ex cunctis gentibus selecta Deo Ecclesia, brevi tempore universum mundum replevit. Alio quo- que modo negotium suum facient it quibus evangelica Servatoris doctrina.commissa fuit, nempe moribus et vitæ actibus, et digna Deo conversatione, doctrinæ præcepta adimplentes. Quos diverse ope- rantes, diversis præmiis justus judex remanerabi- tur, dans cuique congruam rei bene gestæ retri- butionem. Verumtamen illum qui traditam doctri nam celaverit atque apud se obvolverit, malum scilicet, ignavum nihilque operantem servum, des bita nequitiæ suæ pœna prosequetur. Decem vel quinque urbium præfectura significat imperium quoddam ac potestatem, quæ sanctis danda erit super infirmiores atque emendatione dignos. - Tale itaque de servis suis judicium exercebit. ¤lorum autem qui neque in servorum ejus numero. esse voluerunt, quanquam cives ipsius essent, sed in hostium atque osorum partibus se collocarunt, legationemque miserunt ut regnum ejns detrecta- rent, quinam exitus sit futurus, ostendit narrans, regem reversum, secunda videlicet regali Dei mani- festatione, terribilem sententiam laturum his ver- bis : Verumtamen inimicos meos illos, qui ne no- luerint regnare super se, adducite huc et interf cite coram me. **· In qua potestale hæc facis? Ipse quidem divinæ virtutis opera patrans, por- tenta et mirabiles actus edebat; simulque cœle- stem doctrinam tradebat. Illi autem qui hæc suspi- cere debuissent, atque ex dictis gestisque co- gnoscere hunc esse Christum de quo prophetæ vati- ciuati fuerant; minime rerum id fecerunt; verum ad concitandam plebem subito conversi, increpa- bant eum, interrogantes quanam auctoritate hac faceret, vel a quonam Lanta præditus Tacultate fuisset, ut hæc confidenter agerel. ** Interrogabo el ego vos, elc. Patienter ac mansuete postulata eorum excipiens. so ibid. 3. (79) Confer Theophaniam, apud nos co!. 690 fin.
PG 24:594οἱ δ’ ἀποθαυμάζειν δέον, γνωρίζειν τε ἐκ τῶν λόγων καὶ τῶν πράξεων, ὡς ἄρα αὐτὸς εἴη ὁ Χριστὸς ὁ ὑπὸ τῶν προφητῶν κεκηρυγμένος, τοῦτο μὲν οὐκ ἔπραττον, ἐπ’ ἀνατροπῇ δὲ τοῦ πλήθους ἐπιστάντες ἀθρόως, ἐπετίμων πυνθανόμενοι ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ εἴη ταῦτα ποιῶν, καὶ παρὰ τίνος εἰλήφει τὴν τοῦ τὰ τοιάδε πράττειν ἀδεῶς ἐξουσίαν.
COMMENTARIA IN LUCAM. πολυπλασιάσασι τὴν πρέπουσαν ἀποδιδοὺς ἀμοιβήν, Δ συνάρχειν αὐτῷ καὶ συμβασιλεύειν ἐπιτρέψει· τῷ δὲ κατ᾽ ἔκνον καὶ ῥαθυμίαν ἡμεληκότι τῆς τοῦ Δεσπό του παρακελεύσεως, ἀργίαν τε καὶ σχολὴν ἡγαπηκότι, μηδὲ βουληθέντι τὸν πόνον ὑπομεῖναι τῆς πραγματείας, πικρὰν ἐπαρτήσει δίκην. ** Ἴσθι ἐξουσίαν ἔχων ἐπάνω δέκα πόλεων. Βασιλεῖαι γὰρ αὗται, πρέπουσαι προαγωγαί, ἀρχὰς ἀνθρώπων καὶ ἡγεμονίας τῶν ἀτελεστέρων ἔτι ψυ- χῶν τοῖς ἐν ὀλίγῳ τὴν δοκιμὴν παρεσχημένοις, ἐπε αξίως ὧν ἐπραγματεύσαντο κατὰ τὸν πρῶτον βίον, χαριζόμεναι. Μάθοις δ' ἂν τῶν εἰρημένων δούλων τὸ γνήσιον, καὶ τὸ πιστὸν τῆς πραγματείας ἔργοις αὐτ τοῖς παραλαβών· ὡς εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος αὐτῶν, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οίκου μένης τὰ ῥήματα αὐτῶν. Δι' αὐτῶν γὰρ ἐκείνων Β τῶν τοῦ Σωτῆρος γνωρίμων, καὶ διὰ τῶν μετὰ ταῦτα τὸν ὅμοιον ἐκείνοις ἐπανῃρημένων ζῆλον, ἐξ ἁπάντων τῶν ἐθνῶν ἀφορισθεῖσα τῷ Θεῷ Ἐκκλησία, ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ τὴν σύμπασαν οἰκουμένην ἐπλήρου. Καὶ καθ' ἕτερον δὲ τρόπον τὴν ἐργασίαν ποιήσονται οἱ τὸν σω τήριον λόγον τὸν εὐαγγελικὸν πιστευθέντες, δι᾿ ἔργων καὶ πράξεων, βίου τε καὶ πολιτείας θεοπρεποῦς, τὰς τοῦ λόγου διδασκαλίας ἀποπληροῦντες. ἂν τοὺς μὲν διαφόρως έργασαμένους, διαφόροις τιμαῖς ἀμείψεται ὁ δίκαιος κριτής, ἀποδώσων ἑκάστῳ τὴν προσήκου- σαν ἐν ἀγαθοῖς ἀμοιβήν· τῷ δ' ἐγκρύψαντι τους λό γους καὶ καταδήσαντι παρ' ἑαυτῷ, μηδέν τε είρ- γασμένῳ πονηρῷ δούλῳ καὶ ὀκνηρῷ, ταπίχειρα τῆς πονηρίας ἐποίσει, Τὸ ἐπάνω δέκα ή πέντε πόλεων ἀρχήν τινα καὶ ἐξουσίαν δηλοῖ δοθησομένην τοῖς ἁγίοις κατὰ ὑποδεεστέρων καὶ τοῦ διευθύνεσθαι ἀξίων. - ᾿Αλλὰ γὰρ τῶν μὲν αὐτοῦ θεραπόντων τοιαύτην ποιήσεται τὴν διάκρισιν· τῶν δὲ μὴ τῆς αὐτῆς δου λείας κατηξιωμένων, ἄλλως δὲ πολιτῶν αὐτοῦ γεγε- νημένων, ἐν ἐχθρῶν δὲ καὶ μισούντων αὐτὸν χώρᾳ ἑαυτοὺς καταλεξάντων, πρεσβείαν τε ἀπεσταλκότων ἀπαρνουμένην αὐτοῦ τὴν βασιλείαν, ὁποῖον ἔσται τέτ λος, παρίστη δι' ὧν ἐπανελθόντα τὸν βασιλέα κατά τὴν δευτέραν καὶ βασιλικὴν αὐτοῦ θεοφάνειαν, φο βερὰν ἀπόφασιν ἐξοίσειν κατ' αὐτῶν προὔλεγε τὴν φήσασαν· Πλὴν τοὺς ἐχθρούς μου ἐκείνους, τοὺς μὴ θελήσαντάς με βασιλεῦσαι ἐπ' αὐτούς, ἀγάγετε ὧδε, καὶ κατασφάξατε εμπροσθέν μου (72). Ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα ποιεῖς ; Αὐτὸς μὲν ἔργα θεϊκῆς δυνάμεως ἐπιτελῶν, τε ραστίας καὶ παραδόξους πράξεις ἐνεδείκνυτο, ἐδί- δασκέ τε οὐράνια μαθήματα· οἱ δ' ἀποθαυμάζειν δέον, γνωρίζειν τε ἐκ τῶν λόγων καὶ τῶν πράξεων, ὡς ἄρα αὐτὸς εἴη ὁ Χριστὸς ὁ ὑπὸ τῶν προφητῶν κατ κηρυγμένος, τοῦτο μὲν οὐκ ἔπραττον, ἐπ' ἀνατροπῇ δὲ τοῦ πλήθους ἐπιστάντες ἀθρόως, επετίμων πυνθα νόμενοι ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ εἴη ταῦτα ποιῶν, καὶ παρὰ τίνος ειλήφει τὴν τοῦ τὰ τοιάδε πράττειν ἀδεῶς ἐξου- σίαν. Ερωτήσω ὑμᾶς κάγώ, κ. τ. λ. ᾿Ανεξικάκως καὶ πράως αὐτοὺς δεξάμενος ὁ Κύ οι tum neglexerit, et otiari feriarique praetulerit, ne que negotiandi laborem perferre voluerit, acerbam panam imponet. Esto potestatem habens super decem civitates. Regna videlicet hæc sunt, decoræque provectio- nes, quæ imperium in homines, et imperfectarum adhuc animarum ducatum, iis qui in re levi expe- rimentum præbuerint, pro superioris vitæ meritis, atribuunt. Cognosces autem prædictorum ser- vorum probitatem, et negotiandi fidelitatem, ex operibus ipsis arguens; nempe quod in omnem terram exiil sonus eorum, et in fines terræ verba ipsorum s. Per illos enim Servatoris comites, C D Luc. xix, 17. Psal. xv!!!, 5. * Luc. xx, 2. perque eos qui postea parem zelum susceperunt, ex cunctis gentibus selecta Deo Ecclesia, brevi tempore universum mundum replevit. Alio quo- que modo negotium suum facient it quibus evangelica Servatoris doctrina.commissa fuit, nempe moribus et vitæ actibus, et digna Deo conversatione, doctrinæ præcepta adimplentes. Quos diverse ope- rantes, diversis præmiis justus judex remanerabi- tur, dans cuique congruam rei bene gestæ retri- butionem. Verumtamen illum qui traditam doctri nam celaverit atque apud se obvolverit, malum scilicet, ignavum nihilque operantem servum, des bita nequitiæ suæ pœna prosequetur. Decem vel quinque urbium præfectura significat imperium quoddam ac potestatem, quæ sanctis danda erit super infirmiores atque emendatione dignos. - Tale itaque de servis suis judicium exercebit. ¤lorum autem qui neque in servorum ejus numero. esse voluerunt, quanquam cives ipsius essent, sed in hostium atque osorum partibus se collocarunt, legationemque miserunt ut regnum ejns detrecta- rent, quinam exitus sit futurus, ostendit narrans, regem reversum, secunda videlicet regali Dei mani- festatione, terribilem sententiam laturum his ver- bis : Verumtamen inimicos meos illos, qui ne no- luerint regnare super se, adducite huc et interf cite coram me. **· In qua potestale hæc facis? Ipse quidem divinæ virtutis opera patrans, por- tenta et mirabiles actus edebat; simulque cœle- stem doctrinam tradebat. Illi autem qui hæc suspi- cere debuissent, atque ex dictis gestisque co- gnoscere hunc esse Christum de quo prophetæ vati- ciuati fuerant; minime rerum id fecerunt; verum ad concitandam plebem subito conversi, increpa- bant eum, interrogantes quanam auctoritate hac faceret, vel a quonam Lanta præditus Tacultate fuisset, ut hæc confidenter agerel. ** Interrogabo el ego vos, elc. Patienter ac mansuete postulata eorum excipiens. so ibid. 3. (79) Confer Theophaniam, apud nos co!. 690 fin.
I will also ask you, 20Ἐρωτήσω ὑμᾶς κἀγὼ, κ
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Ἐρωτήσω ὑμᾶς κἀγὼ, κ. τ. λ. Ἀνεξικάκως καὶ πράως αὐτοὺς δεξάμενος ὁ Κύριος ἀνερωτᾷ περὶ Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ, οὐ πόθεν εἴη αὐτὸς, ἀλλὰ πόθεν τὸν τοῦ βαπτίσματος νόμον εἰλήφοι. Τὸ μὲν γὰρ αὐτὸν περὶ ἑαυτοῦ μαρτυρεῖν ἐπαχθὲς ἡγεῖτο καὶ περιαυτολόγον· τὸ δ’ ἐπὶ Ἰωάννην ἀναπέμπειν λεληθυῖαν τὴν περὶ ἑαυτοῦ διδασκαλίαν περιεῖχεν· ὡμολόγητο γὰρ παρὰ παντὶ τῷ λαῷ Ἰωάννης ἐξ οὐρανῶν ὡρμημένος. Οὗτος δὲ αὐτὸς ἐμαρτύρει τῷ Σωτῆρι πόθεν εἴη τὴν ἐξουσίαν εἰληφώς. Ὡς γὰρ ἀπήγγελλον αὐτῷ τινες, ὅτι Ἰησοῦς βαπτίζει, ἀποκριθεὶς εἶπεν αὐτοῖς· Οὐ δύναται ἄνθρωπος λαμβάνειν ἀφ’ ἑαυτοῦ οὐδὲν, ἐὰν μὴ ᾗ δεδομένον αὐτῷ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἄνωθεν. Αὐτοὶ ὑμεῖς μαρτυρεῖτέ μοι, ὅτι εἶπον· Οὐκ εἰμὶ ἐγὼ ὁ Χριστὸς, ἀλλ’ ὅτι ἀπεσταλμένος εἰμὶ ἔμπροσθεν ἐκείνου· καὶ πάλιν·
COMMENTARIA IN LUCAM. πολυπλασιάσασι τὴν πρέπουσαν ἀποδιδοὺς ἀμοιβήν, Δ συνάρχειν αὐτῷ καὶ συμβασιλεύειν ἐπιτρέψει· τῷ δὲ κατ᾽ ἔκνον καὶ ῥαθυμίαν ἡμεληκότι τῆς τοῦ Δεσπό του παρακελεύσεως, ἀργίαν τε καὶ σχολὴν ἡγαπηκότι, μηδὲ βουληθέντι τὸν πόνον ὑπομεῖναι τῆς πραγματείας, πικρὰν ἐπαρτήσει δίκην. ** Ἴσθι ἐξουσίαν ἔχων ἐπάνω δέκα πόλεων. Βασιλεῖαι γὰρ αὗται, πρέπουσαι προαγωγαί, ἀρχὰς ἀνθρώπων καὶ ἡγεμονίας τῶν ἀτελεστέρων ἔτι ψυ- χῶν τοῖς ἐν ὀλίγῳ τὴν δοκιμὴν παρεσχημένοις, ἐπε αξίως ὧν ἐπραγματεύσαντο κατὰ τὸν πρῶτον βίον, χαριζόμεναι. Μάθοις δ' ἂν τῶν εἰρημένων δούλων τὸ γνήσιον, καὶ τὸ πιστὸν τῆς πραγματείας ἔργοις αὐτ τοῖς παραλαβών· ὡς εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος αὐτῶν, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οίκου μένης τὰ ῥήματα αὐτῶν. Δι' αὐτῶν γὰρ ἐκείνων Β τῶν τοῦ Σωτῆρος γνωρίμων, καὶ διὰ τῶν μετὰ ταῦτα τὸν ὅμοιον ἐκείνοις ἐπανῃρημένων ζῆλον, ἐξ ἁπάντων τῶν ἐθνῶν ἀφορισθεῖσα τῷ Θεῷ Ἐκκλησία, ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ τὴν σύμπασαν οἰκουμένην ἐπλήρου. Καὶ καθ' ἕτερον δὲ τρόπον τὴν ἐργασίαν ποιήσονται οἱ τὸν σω τήριον λόγον τὸν εὐαγγελικὸν πιστευθέντες, δι᾿ ἔργων καὶ πράξεων, βίου τε καὶ πολιτείας θεοπρεποῦς, τὰς τοῦ λόγου διδασκαλίας ἀποπληροῦντες. ἂν τοὺς μὲν διαφόρως έργασαμένους, διαφόροις τιμαῖς ἀμείψεται ὁ δίκαιος κριτής, ἀποδώσων ἑκάστῳ τὴν προσήκου- σαν ἐν ἀγαθοῖς ἀμοιβήν· τῷ δ' ἐγκρύψαντι τους λό γους καὶ καταδήσαντι παρ' ἑαυτῷ, μηδέν τε είρ- γασμένῳ πονηρῷ δούλῳ καὶ ὀκνηρῷ, ταπίχειρα τῆς πονηρίας ἐποίσει, Τὸ ἐπάνω δέκα ή πέντε πόλεων ἀρχήν τινα καὶ ἐξουσίαν δηλοῖ δοθησομένην τοῖς ἁγίοις κατὰ ὑποδεεστέρων καὶ τοῦ διευθύνεσθαι ἀξίων. - ᾿Αλλὰ γὰρ τῶν μὲν αὐτοῦ θεραπόντων τοιαύτην ποιήσεται τὴν διάκρισιν· τῶν δὲ μὴ τῆς αὐτῆς δου λείας κατηξιωμένων, ἄλλως δὲ πολιτῶν αὐτοῦ γεγε- νημένων, ἐν ἐχθρῶν δὲ καὶ μισούντων αὐτὸν χώρᾳ ἑαυτοὺς καταλεξάντων, πρεσβείαν τε ἀπεσταλκότων ἀπαρνουμένην αὐτοῦ τὴν βασιλείαν, ὁποῖον ἔσται τέτ λος, παρίστη δι' ὧν ἐπανελθόντα τὸν βασιλέα κατά τὴν δευτέραν καὶ βασιλικὴν αὐτοῦ θεοφάνειαν, φο βερὰν ἀπόφασιν ἐξοίσειν κατ' αὐτῶν προὔλεγε τὴν φήσασαν· Πλὴν τοὺς ἐχθρούς μου ἐκείνους, τοὺς μὴ θελήσαντάς με βασιλεῦσαι ἐπ' αὐτούς, ἀγάγετε ὧδε, καὶ κατασφάξατε εμπροσθέν μου (72). Ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα ποιεῖς ; Αὐτὸς μὲν ἔργα θεϊκῆς δυνάμεως ἐπιτελῶν, τε ραστίας καὶ παραδόξους πράξεις ἐνεδείκνυτο, ἐδί- δασκέ τε οὐράνια μαθήματα· οἱ δ' ἀποθαυμάζειν δέον, γνωρίζειν τε ἐκ τῶν λόγων καὶ τῶν πράξεων, ὡς ἄρα αὐτὸς εἴη ὁ Χριστὸς ὁ ὑπὸ τῶν προφητῶν κατ κηρυγμένος, τοῦτο μὲν οὐκ ἔπραττον, ἐπ' ἀνατροπῇ δὲ τοῦ πλήθους ἐπιστάντες ἀθρόως, επετίμων πυνθα νόμενοι ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ εἴη ταῦτα ποιῶν, καὶ παρὰ τίνος ειλήφει τὴν τοῦ τὰ τοιάδε πράττειν ἀδεῶς ἐξου- σίαν. Ερωτήσω ὑμᾶς κάγώ, κ. τ. λ. ᾿Ανεξικάκως καὶ πράως αὐτοὺς δεξάμενος ὁ Κύ οι tum neglexerit, et otiari feriarique praetulerit, ne que negotiandi laborem perferre voluerit, acerbam panam imponet. Esto potestatem habens super decem civitates. Regna videlicet hæc sunt, decoræque provectio- nes, quæ imperium in homines, et imperfectarum adhuc animarum ducatum, iis qui in re levi expe- rimentum præbuerint, pro superioris vitæ meritis, atribuunt. Cognosces autem prædictorum ser- vorum probitatem, et negotiandi fidelitatem, ex operibus ipsis arguens; nempe quod in omnem terram exiil sonus eorum, et in fines terræ verba ipsorum s. Per illos enim Servatoris comites, C D Luc. xix, 17. Psal. xv!!!, 5. * Luc. xx, 2. perque eos qui postea parem zelum susceperunt, ex cunctis gentibus selecta Deo Ecclesia, brevi tempore universum mundum replevit. Alio quo- que modo negotium suum facient it quibus evangelica Servatoris doctrina.commissa fuit, nempe moribus et vitæ actibus, et digna Deo conversatione, doctrinæ præcepta adimplentes. Quos diverse ope- rantes, diversis præmiis justus judex remanerabi- tur, dans cuique congruam rei bene gestæ retri- butionem. Verumtamen illum qui traditam doctri nam celaverit atque apud se obvolverit, malum scilicet, ignavum nihilque operantem servum, des bita nequitiæ suæ pœna prosequetur. Decem vel quinque urbium præfectura significat imperium quoddam ac potestatem, quæ sanctis danda erit super infirmiores atque emendatione dignos. - Tale itaque de servis suis judicium exercebit. ¤lorum autem qui neque in servorum ejus numero. esse voluerunt, quanquam cives ipsius essent, sed in hostium atque osorum partibus se collocarunt, legationemque miserunt ut regnum ejns detrecta- rent, quinam exitus sit futurus, ostendit narrans, regem reversum, secunda videlicet regali Dei mani- festatione, terribilem sententiam laturum his ver- bis : Verumtamen inimicos meos illos, qui ne no- luerint regnare super se, adducite huc et interf cite coram me. **· In qua potestale hæc facis? Ipse quidem divinæ virtutis opera patrans, por- tenta et mirabiles actus edebat; simulque cœle- stem doctrinam tradebat. Illi autem qui hæc suspi- cere debuissent, atque ex dictis gestisque co- gnoscere hunc esse Christum de quo prophetæ vati- ciuati fuerant; minime rerum id fecerunt; verum ad concitandam plebem subito conversi, increpa- bant eum, interrogantes quanam auctoritate hac faceret, vel a quonam Lanta præditus Tacultate fuisset, ut hæc confidenter agerel. ** Interrogabo el ego vos, elc. Patienter ac mansuete postulata eorum excipiens. so ibid. 3. (79) Confer Theophaniam, apud nos co!. 690 fin.
Ὁ ἄνωθεν ἐρχόμενος ἐπάνω πάντων ἐστί· καὶ αὖθις· Ὁ Πατὴρ ἀγαπᾷ τὸν Υἱὸν, καὶ πάντα δέδωκεν ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ. Ὁ πιστεύων εἰς τὸν Υἱὸν ἔχει ζωὴν αἰώνιον. Οὐκοῦν ἀπὸ τῆς Ἰωάννου περὶ αὐτοῦ μαρτυρίας δῆλος ἦν ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα ἔπραττεν ὁ Σωτὴρ, καὶ τίς αὐτῷ δεδώκει τὴν τοιαύτην ἐξουσίαν.
COMMENTARIA IN LUCAM. πολυπλασιάσασι τὴν πρέπουσαν ἀποδιδοὺς ἀμοιβήν, Δ συνάρχειν αὐτῷ καὶ συμβασιλεύειν ἐπιτρέψει· τῷ δὲ κατ᾽ ἔκνον καὶ ῥαθυμίαν ἡμεληκότι τῆς τοῦ Δεσπό του παρακελεύσεως, ἀργίαν τε καὶ σχολὴν ἡγαπηκότι, μηδὲ βουληθέντι τὸν πόνον ὑπομεῖναι τῆς πραγματείας, πικρὰν ἐπαρτήσει δίκην. ** Ἴσθι ἐξουσίαν ἔχων ἐπάνω δέκα πόλεων. Βασιλεῖαι γὰρ αὗται, πρέπουσαι προαγωγαί, ἀρχὰς ἀνθρώπων καὶ ἡγεμονίας τῶν ἀτελεστέρων ἔτι ψυ- χῶν τοῖς ἐν ὀλίγῳ τὴν δοκιμὴν παρεσχημένοις, ἐπε αξίως ὧν ἐπραγματεύσαντο κατὰ τὸν πρῶτον βίον, χαριζόμεναι. Μάθοις δ' ἂν τῶν εἰρημένων δούλων τὸ γνήσιον, καὶ τὸ πιστὸν τῆς πραγματείας ἔργοις αὐτ τοῖς παραλαβών· ὡς εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος αὐτῶν, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οίκου μένης τὰ ῥήματα αὐτῶν. Δι' αὐτῶν γὰρ ἐκείνων Β τῶν τοῦ Σωτῆρος γνωρίμων, καὶ διὰ τῶν μετὰ ταῦτα τὸν ὅμοιον ἐκείνοις ἐπανῃρημένων ζῆλον, ἐξ ἁπάντων τῶν ἐθνῶν ἀφορισθεῖσα τῷ Θεῷ Ἐκκλησία, ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ τὴν σύμπασαν οἰκουμένην ἐπλήρου. Καὶ καθ' ἕτερον δὲ τρόπον τὴν ἐργασίαν ποιήσονται οἱ τὸν σω τήριον λόγον τὸν εὐαγγελικὸν πιστευθέντες, δι᾿ ἔργων καὶ πράξεων, βίου τε καὶ πολιτείας θεοπρεποῦς, τὰς τοῦ λόγου διδασκαλίας ἀποπληροῦντες. ἂν τοὺς μὲν διαφόρως έργασαμένους, διαφόροις τιμαῖς ἀμείψεται ὁ δίκαιος κριτής, ἀποδώσων ἑκάστῳ τὴν προσήκου- σαν ἐν ἀγαθοῖς ἀμοιβήν· τῷ δ' ἐγκρύψαντι τους λό γους καὶ καταδήσαντι παρ' ἑαυτῷ, μηδέν τε είρ- γασμένῳ πονηρῷ δούλῳ καὶ ὀκνηρῷ, ταπίχειρα τῆς πονηρίας ἐποίσει, Τὸ ἐπάνω δέκα ή πέντε πόλεων ἀρχήν τινα καὶ ἐξουσίαν δηλοῖ δοθησομένην τοῖς ἁγίοις κατὰ ὑποδεεστέρων καὶ τοῦ διευθύνεσθαι ἀξίων. - ᾿Αλλὰ γὰρ τῶν μὲν αὐτοῦ θεραπόντων τοιαύτην ποιήσεται τὴν διάκρισιν· τῶν δὲ μὴ τῆς αὐτῆς δου λείας κατηξιωμένων, ἄλλως δὲ πολιτῶν αὐτοῦ γεγε- νημένων, ἐν ἐχθρῶν δὲ καὶ μισούντων αὐτὸν χώρᾳ ἑαυτοὺς καταλεξάντων, πρεσβείαν τε ἀπεσταλκότων ἀπαρνουμένην αὐτοῦ τὴν βασιλείαν, ὁποῖον ἔσται τέτ λος, παρίστη δι' ὧν ἐπανελθόντα τὸν βασιλέα κατά τὴν δευτέραν καὶ βασιλικὴν αὐτοῦ θεοφάνειαν, φο βερὰν ἀπόφασιν ἐξοίσειν κατ' αὐτῶν προὔλεγε τὴν φήσασαν· Πλὴν τοὺς ἐχθρούς μου ἐκείνους, τοὺς μὴ θελήσαντάς με βασιλεῦσαι ἐπ' αὐτούς, ἀγάγετε ὧδε, καὶ κατασφάξατε εμπροσθέν μου (72). Ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα ποιεῖς ; Αὐτὸς μὲν ἔργα θεϊκῆς δυνάμεως ἐπιτελῶν, τε ραστίας καὶ παραδόξους πράξεις ἐνεδείκνυτο, ἐδί- δασκέ τε οὐράνια μαθήματα· οἱ δ' ἀποθαυμάζειν δέον, γνωρίζειν τε ἐκ τῶν λόγων καὶ τῶν πράξεων, ὡς ἄρα αὐτὸς εἴη ὁ Χριστὸς ὁ ὑπὸ τῶν προφητῶν κατ κηρυγμένος, τοῦτο μὲν οὐκ ἔπραττον, ἐπ' ἀνατροπῇ δὲ τοῦ πλήθους ἐπιστάντες ἀθρόως, επετίμων πυνθα νόμενοι ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ εἴη ταῦτα ποιῶν, καὶ παρὰ τίνος ειλήφει τὴν τοῦ τὰ τοιάδε πράττειν ἀδεῶς ἐξου- σίαν. Ερωτήσω ὑμᾶς κάγώ, κ. τ. λ. ᾿Ανεξικάκως καὶ πράως αὐτοὺς δεξάμενος ὁ Κύ οι tum neglexerit, et otiari feriarique praetulerit, ne que negotiandi laborem perferre voluerit, acerbam panam imponet. Esto potestatem habens super decem civitates. Regna videlicet hæc sunt, decoræque provectio- nes, quæ imperium in homines, et imperfectarum adhuc animarum ducatum, iis qui in re levi expe- rimentum præbuerint, pro superioris vitæ meritis, atribuunt. Cognosces autem prædictorum ser- vorum probitatem, et negotiandi fidelitatem, ex operibus ipsis arguens; nempe quod in omnem terram exiil sonus eorum, et in fines terræ verba ipsorum s. Per illos enim Servatoris comites, C D Luc. xix, 17. Psal. xv!!!, 5. * Luc. xx, 2. perque eos qui postea parem zelum susceperunt, ex cunctis gentibus selecta Deo Ecclesia, brevi tempore universum mundum replevit. Alio quo- que modo negotium suum facient it quibus evangelica Servatoris doctrina.commissa fuit, nempe moribus et vitæ actibus, et digna Deo conversatione, doctrinæ præcepta adimplentes. Quos diverse ope- rantes, diversis præmiis justus judex remanerabi- tur, dans cuique congruam rei bene gestæ retri- butionem. Verumtamen illum qui traditam doctri nam celaverit atque apud se obvolverit, malum scilicet, ignavum nihilque operantem servum, des bita nequitiæ suæ pœna prosequetur. Decem vel quinque urbium præfectura significat imperium quoddam ac potestatem, quæ sanctis danda erit super infirmiores atque emendatione dignos. - Tale itaque de servis suis judicium exercebit. ¤lorum autem qui neque in servorum ejus numero. esse voluerunt, quanquam cives ipsius essent, sed in hostium atque osorum partibus se collocarunt, legationemque miserunt ut regnum ejns detrecta- rent, quinam exitus sit futurus, ostendit narrans, regem reversum, secunda videlicet regali Dei mani- festatione, terribilem sententiam laturum his ver- bis : Verumtamen inimicos meos illos, qui ne no- luerint regnare super se, adducite huc et interf cite coram me. **· In qua potestale hæc facis? Ipse quidem divinæ virtutis opera patrans, por- tenta et mirabiles actus edebat; simulque cœle- stem doctrinam tradebat. Illi autem qui hæc suspi- cere debuissent, atque ex dictis gestisque co- gnoscere hunc esse Christum de quo prophetæ vati- ciuati fuerant; minime rerum id fecerunt; verum ad concitandam plebem subito conversi, increpa- bant eum, interrogantes quanam auctoritate hac faceret, vel a quonam Lanta præditus Tacultate fuisset, ut hæc confidenter agerel. ** Interrogabo el ego vos, elc. Patienter ac mansuete postulata eorum excipiens. so ibid. 3. (79) Confer Theophaniam, apud nos co!. 690 fin.
There shall be signs in the sun, and in the moon, and in the starsἜσται σημεῖα ἐν ἡλίῳ καὶ σελήνῃ, καὶ ἄστροις
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Ἔσται σημεῖα ἐν ἡλίῳ καὶ σελήνῃ, καὶ ἄστροις. Τηνικαῦτα γὰρ τῆς συντελείας τοῦ θνητοῦ βίου γενομένης, παρελθόντος τε τοῦ σχήματος τοῦ κόσμου τούτου κατὰ τὸν Ἀπόστολον, νέος αἰὼν διαλήψεται. Ἀντὶ γὰρ πάντων τῶν αἰσθητῶν φωστήρων τῶν πρὶν φωτιζόντων τὸν πρὸ τούτου αἰῶνα ἐπιλάμψει λοιπὸν αὐτὸς καὶ ἐπιφανήσεται ὁ Σωτὴρ ἡμῶν, ἀρχηγὸς καὶ φωστὴρ, καὶ βασιλεὺς τοῦ νέου αἰῶνος καταστησόμενος. Τοσαύτη δέ τις ἔσται ἡ τῆς θεότητος αὐτοῦ δύναμις, καὶ ἡ ἀνυπέρβλητος αὐτοῦ δόξα, ὡς τὸν νῦν ἥλιον καὶ τὴν σελήνην καὶ τοὺς λοιποὺς ἐν οὐρανῷ φωστῆρας διὰ τὴν τοῦ κρείττονος παράθεσιν ἀποκρυβῆναι καὶ καλυφθῆναι τῇ αὐτοῦ δυνάμει.
COMMENTARIA IN LUCAM. πολυπλασιάσασι τὴν πρέπουσαν ἀποδιδοὺς ἀμοιβήν, Δ συνάρχειν αὐτῷ καὶ συμβασιλεύειν ἐπιτρέψει· τῷ δὲ κατ᾽ ἔκνον καὶ ῥαθυμίαν ἡμεληκότι τῆς τοῦ Δεσπό του παρακελεύσεως, ἀργίαν τε καὶ σχολὴν ἡγαπηκότι, μηδὲ βουληθέντι τὸν πόνον ὑπομεῖναι τῆς πραγματείας, πικρὰν ἐπαρτήσει δίκην. ** Ἴσθι ἐξουσίαν ἔχων ἐπάνω δέκα πόλεων. Βασιλεῖαι γὰρ αὗται, πρέπουσαι προαγωγαί, ἀρχὰς ἀνθρώπων καὶ ἡγεμονίας τῶν ἀτελεστέρων ἔτι ψυ- χῶν τοῖς ἐν ὀλίγῳ τὴν δοκιμὴν παρεσχημένοις, ἐπε αξίως ὧν ἐπραγματεύσαντο κατὰ τὸν πρῶτον βίον, χαριζόμεναι. Μάθοις δ' ἂν τῶν εἰρημένων δούλων τὸ γνήσιον, καὶ τὸ πιστὸν τῆς πραγματείας ἔργοις αὐτ τοῖς παραλαβών· ὡς εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος αὐτῶν, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οίκου μένης τὰ ῥήματα αὐτῶν. Δι' αὐτῶν γὰρ ἐκείνων Β τῶν τοῦ Σωτῆρος γνωρίμων, καὶ διὰ τῶν μετὰ ταῦτα τὸν ὅμοιον ἐκείνοις ἐπανῃρημένων ζῆλον, ἐξ ἁπάντων τῶν ἐθνῶν ἀφορισθεῖσα τῷ Θεῷ Ἐκκλησία, ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ τὴν σύμπασαν οἰκουμένην ἐπλήρου. Καὶ καθ' ἕτερον δὲ τρόπον τὴν ἐργασίαν ποιήσονται οἱ τὸν σω τήριον λόγον τὸν εὐαγγελικὸν πιστευθέντες, δι᾿ ἔργων καὶ πράξεων, βίου τε καὶ πολιτείας θεοπρεποῦς, τὰς τοῦ λόγου διδασκαλίας ἀποπληροῦντες. ἂν τοὺς μὲν διαφόρως έργασαμένους, διαφόροις τιμαῖς ἀμείψεται ὁ δίκαιος κριτής, ἀποδώσων ἑκάστῳ τὴν προσήκου- σαν ἐν ἀγαθοῖς ἀμοιβήν· τῷ δ' ἐγκρύψαντι τους λό γους καὶ καταδήσαντι παρ' ἑαυτῷ, μηδέν τε είρ- γασμένῳ πονηρῷ δούλῳ καὶ ὀκνηρῷ, ταπίχειρα τῆς πονηρίας ἐποίσει, Τὸ ἐπάνω δέκα ή πέντε πόλεων ἀρχήν τινα καὶ ἐξουσίαν δηλοῖ δοθησομένην τοῖς ἁγίοις κατὰ ὑποδεεστέρων καὶ τοῦ διευθύνεσθαι ἀξίων. - ᾿Αλλὰ γὰρ τῶν μὲν αὐτοῦ θεραπόντων τοιαύτην ποιήσεται τὴν διάκρισιν· τῶν δὲ μὴ τῆς αὐτῆς δου λείας κατηξιωμένων, ἄλλως δὲ πολιτῶν αὐτοῦ γεγε- νημένων, ἐν ἐχθρῶν δὲ καὶ μισούντων αὐτὸν χώρᾳ ἑαυτοὺς καταλεξάντων, πρεσβείαν τε ἀπεσταλκότων ἀπαρνουμένην αὐτοῦ τὴν βασιλείαν, ὁποῖον ἔσται τέτ λος, παρίστη δι' ὧν ἐπανελθόντα τὸν βασιλέα κατά τὴν δευτέραν καὶ βασιλικὴν αὐτοῦ θεοφάνειαν, φο βερὰν ἀπόφασιν ἐξοίσειν κατ' αὐτῶν προὔλεγε τὴν φήσασαν· Πλὴν τοὺς ἐχθρούς μου ἐκείνους, τοὺς μὴ θελήσαντάς με βασιλεῦσαι ἐπ' αὐτούς, ἀγάγετε ὧδε, καὶ κατασφάξατε εμπροσθέν μου (72). Ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα ποιεῖς ; Αὐτὸς μὲν ἔργα θεϊκῆς δυνάμεως ἐπιτελῶν, τε ραστίας καὶ παραδόξους πράξεις ἐνεδείκνυτο, ἐδί- δασκέ τε οὐράνια μαθήματα· οἱ δ' ἀποθαυμάζειν δέον, γνωρίζειν τε ἐκ τῶν λόγων καὶ τῶν πράξεων, ὡς ἄρα αὐτὸς εἴη ὁ Χριστὸς ὁ ὑπὸ τῶν προφητῶν κατ κηρυγμένος, τοῦτο μὲν οὐκ ἔπραττον, ἐπ' ἀνατροπῇ δὲ τοῦ πλήθους ἐπιστάντες ἀθρόως, επετίμων πυνθα νόμενοι ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ εἴη ταῦτα ποιῶν, καὶ παρὰ τίνος ειλήφει τὴν τοῦ τὰ τοιάδε πράττειν ἀδεῶς ἐξου- σίαν. Ερωτήσω ὑμᾶς κάγώ, κ. τ. λ. ᾿Ανεξικάκως καὶ πράως αὐτοὺς δεξάμενος ὁ Κύ οι tum neglexerit, et otiari feriarique praetulerit, ne que negotiandi laborem perferre voluerit, acerbam panam imponet. Esto potestatem habens super decem civitates. Regna videlicet hæc sunt, decoræque provectio- nes, quæ imperium in homines, et imperfectarum adhuc animarum ducatum, iis qui in re levi expe- rimentum præbuerint, pro superioris vitæ meritis, atribuunt. Cognosces autem prædictorum ser- vorum probitatem, et negotiandi fidelitatem, ex operibus ipsis arguens; nempe quod in omnem terram exiil sonus eorum, et in fines terræ verba ipsorum s. Per illos enim Servatoris comites, C D Luc. xix, 17. Psal. xv!!!, 5. * Luc. xx, 2. perque eos qui postea parem zelum susceperunt, ex cunctis gentibus selecta Deo Ecclesia, brevi tempore universum mundum replevit. Alio quo- que modo negotium suum facient it quibus evangelica Servatoris doctrina.commissa fuit, nempe moribus et vitæ actibus, et digna Deo conversatione, doctrinæ præcepta adimplentes. Quos diverse ope- rantes, diversis præmiis justus judex remanerabi- tur, dans cuique congruam rei bene gestæ retri- butionem. Verumtamen illum qui traditam doctri nam celaverit atque apud se obvolverit, malum scilicet, ignavum nihilque operantem servum, des bita nequitiæ suæ pœna prosequetur. Decem vel quinque urbium præfectura significat imperium quoddam ac potestatem, quæ sanctis danda erit super infirmiores atque emendatione dignos. - Tale itaque de servis suis judicium exercebit. ¤lorum autem qui neque in servorum ejus numero. esse voluerunt, quanquam cives ipsius essent, sed in hostium atque osorum partibus se collocarunt, legationemque miserunt ut regnum ejns detrecta- rent, quinam exitus sit futurus, ostendit narrans, regem reversum, secunda videlicet regali Dei mani- festatione, terribilem sententiam laturum his ver- bis : Verumtamen inimicos meos illos, qui ne no- luerint regnare super se, adducite huc et interf cite coram me. **· In qua potestale hæc facis? Ipse quidem divinæ virtutis opera patrans, por- tenta et mirabiles actus edebat; simulque cœle- stem doctrinam tradebat. Illi autem qui hæc suspi- cere debuissent, atque ex dictis gestisque co- gnoscere hunc esse Christum de quo prophetæ vati- ciuati fuerant; minime rerum id fecerunt; verum ad concitandam plebem subito conversi, increpa- bant eum, interrogantes quanam auctoritate hac faceret, vel a quonam Lanta præditus Tacultate fuisset, ut hæc confidenter agerel. ** Interrogabo el ego vos, elc. Patienter ac mansuete postulata eorum excipiens. so ibid. 3. (79) Confer Theophaniam, apud nos co!. 690 fin.
Those coming upon the inhabited worldΤῶν ὑπερχομένων τῇ οἰκουμένῃ
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Τῶν ὑπερχομένων τῇ οἰκουμένῃ. Τίνα δὲ τὰ ἐπερχόμενα, ἑρμηνεύει συνάπτων·
COMMENTARIA IN LUCAM. πολυπλασιάσασι τὴν πρέπουσαν ἀποδιδοὺς ἀμοιβήν, Δ συνάρχειν αὐτῷ καὶ συμβασιλεύειν ἐπιτρέψει· τῷ δὲ κατ᾽ ἔκνον καὶ ῥαθυμίαν ἡμεληκότι τῆς τοῦ Δεσπό του παρακελεύσεως, ἀργίαν τε καὶ σχολὴν ἡγαπηκότι, μηδὲ βουληθέντι τὸν πόνον ὑπομεῖναι τῆς πραγματείας, πικρὰν ἐπαρτήσει δίκην. ** Ἴσθι ἐξουσίαν ἔχων ἐπάνω δέκα πόλεων. Βασιλεῖαι γὰρ αὗται, πρέπουσαι προαγωγαί, ἀρχὰς ἀνθρώπων καὶ ἡγεμονίας τῶν ἀτελεστέρων ἔτι ψυ- χῶν τοῖς ἐν ὀλίγῳ τὴν δοκιμὴν παρεσχημένοις, ἐπε αξίως ὧν ἐπραγματεύσαντο κατὰ τὸν πρῶτον βίον, χαριζόμεναι. Μάθοις δ' ἂν τῶν εἰρημένων δούλων τὸ γνήσιον, καὶ τὸ πιστὸν τῆς πραγματείας ἔργοις αὐτ τοῖς παραλαβών· ὡς εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος αὐτῶν, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οίκου μένης τὰ ῥήματα αὐτῶν. Δι' αὐτῶν γὰρ ἐκείνων Β τῶν τοῦ Σωτῆρος γνωρίμων, καὶ διὰ τῶν μετὰ ταῦτα τὸν ὅμοιον ἐκείνοις ἐπανῃρημένων ζῆλον, ἐξ ἁπάντων τῶν ἐθνῶν ἀφορισθεῖσα τῷ Θεῷ Ἐκκλησία, ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ τὴν σύμπασαν οἰκουμένην ἐπλήρου. Καὶ καθ' ἕτερον δὲ τρόπον τὴν ἐργασίαν ποιήσονται οἱ τὸν σω τήριον λόγον τὸν εὐαγγελικὸν πιστευθέντες, δι᾿ ἔργων καὶ πράξεων, βίου τε καὶ πολιτείας θεοπρεποῦς, τὰς τοῦ λόγου διδασκαλίας ἀποπληροῦντες. ἂν τοὺς μὲν διαφόρως έργασαμένους, διαφόροις τιμαῖς ἀμείψεται ὁ δίκαιος κριτής, ἀποδώσων ἑκάστῳ τὴν προσήκου- σαν ἐν ἀγαθοῖς ἀμοιβήν· τῷ δ' ἐγκρύψαντι τους λό γους καὶ καταδήσαντι παρ' ἑαυτῷ, μηδέν τε είρ- γασμένῳ πονηρῷ δούλῳ καὶ ὀκνηρῷ, ταπίχειρα τῆς πονηρίας ἐποίσει, Τὸ ἐπάνω δέκα ή πέντε πόλεων ἀρχήν τινα καὶ ἐξουσίαν δηλοῖ δοθησομένην τοῖς ἁγίοις κατὰ ὑποδεεστέρων καὶ τοῦ διευθύνεσθαι ἀξίων. - ᾿Αλλὰ γὰρ τῶν μὲν αὐτοῦ θεραπόντων τοιαύτην ποιήσεται τὴν διάκρισιν· τῶν δὲ μὴ τῆς αὐτῆς δου λείας κατηξιωμένων, ἄλλως δὲ πολιτῶν αὐτοῦ γεγε- νημένων, ἐν ἐχθρῶν δὲ καὶ μισούντων αὐτὸν χώρᾳ ἑαυτοὺς καταλεξάντων, πρεσβείαν τε ἀπεσταλκότων ἀπαρνουμένην αὐτοῦ τὴν βασιλείαν, ὁποῖον ἔσται τέτ λος, παρίστη δι' ὧν ἐπανελθόντα τὸν βασιλέα κατά τὴν δευτέραν καὶ βασιλικὴν αὐτοῦ θεοφάνειαν, φο βερὰν ἀπόφασιν ἐξοίσειν κατ' αὐτῶν προὔλεγε τὴν φήσασαν· Πλὴν τοὺς ἐχθρούς μου ἐκείνους, τοὺς μὴ θελήσαντάς με βασιλεῦσαι ἐπ' αὐτούς, ἀγάγετε ὧδε, καὶ κατασφάξατε εμπροσθέν μου (72). Ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα ποιεῖς ; Αὐτὸς μὲν ἔργα θεϊκῆς δυνάμεως ἐπιτελῶν, τε ραστίας καὶ παραδόξους πράξεις ἐνεδείκνυτο, ἐδί- δασκέ τε οὐράνια μαθήματα· οἱ δ' ἀποθαυμάζειν δέον, γνωρίζειν τε ἐκ τῶν λόγων καὶ τῶν πράξεων, ὡς ἄρα αὐτὸς εἴη ὁ Χριστὸς ὁ ὑπὸ τῶν προφητῶν κατ κηρυγμένος, τοῦτο μὲν οὐκ ἔπραττον, ἐπ' ἀνατροπῇ δὲ τοῦ πλήθους ἐπιστάντες ἀθρόως, επετίμων πυνθα νόμενοι ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ εἴη ταῦτα ποιῶν, καὶ παρὰ τίνος ειλήφει τὴν τοῦ τὰ τοιάδε πράττειν ἀδεῶς ἐξου- σίαν. Ερωτήσω ὑμᾶς κάγώ, κ. τ. λ. ᾿Ανεξικάκως καὶ πράως αὐτοὺς δεξάμενος ὁ Κύ οι tum neglexerit, et otiari feriarique praetulerit, ne que negotiandi laborem perferre voluerit, acerbam panam imponet. Esto potestatem habens super decem civitates. Regna videlicet hæc sunt, decoræque provectio- nes, quæ imperium in homines, et imperfectarum adhuc animarum ducatum, iis qui in re levi expe- rimentum præbuerint, pro superioris vitæ meritis, atribuunt. Cognosces autem prædictorum ser- vorum probitatem, et negotiandi fidelitatem, ex operibus ipsis arguens; nempe quod in omnem terram exiil sonus eorum, et in fines terræ verba ipsorum s. Per illos enim Servatoris comites, C D Luc. xix, 17. Psal. xv!!!, 5. * Luc. xx, 2. perque eos qui postea parem zelum susceperunt, ex cunctis gentibus selecta Deo Ecclesia, brevi tempore universum mundum replevit. Alio quo- que modo negotium suum facient it quibus evangelica Servatoris doctrina.commissa fuit, nempe moribus et vitæ actibus, et digna Deo conversatione, doctrinæ præcepta adimplentes. Quos diverse ope- rantes, diversis præmiis justus judex remanerabi- tur, dans cuique congruam rei bene gestæ retri- butionem. Verumtamen illum qui traditam doctri nam celaverit atque apud se obvolverit, malum scilicet, ignavum nihilque operantem servum, des bita nequitiæ suæ pœna prosequetur. Decem vel quinque urbium præfectura significat imperium quoddam ac potestatem, quæ sanctis danda erit super infirmiores atque emendatione dignos. - Tale itaque de servis suis judicium exercebit. ¤lorum autem qui neque in servorum ejus numero. esse voluerunt, quanquam cives ipsius essent, sed in hostium atque osorum partibus se collocarunt, legationemque miserunt ut regnum ejns detrecta- rent, quinam exitus sit futurus, ostendit narrans, regem reversum, secunda videlicet regali Dei mani- festatione, terribilem sententiam laturum his ver- bis : Verumtamen inimicos meos illos, qui ne no- luerint regnare super se, adducite huc et interf cite coram me. **· In qua potestale hæc facis? Ipse quidem divinæ virtutis opera patrans, por- tenta et mirabiles actus edebat; simulque cœle- stem doctrinam tradebat. Illi autem qui hæc suspi- cere debuissent, atque ex dictis gestisque co- gnoscere hunc esse Christum de quo prophetæ vati- ciuati fuerant; minime rerum id fecerunt; verum ad concitandam plebem subito conversi, increpa- bant eum, interrogantes quanam auctoritate hac faceret, vel a quonam Lanta præditus Tacultate fuisset, ut hæc confidenter agerel. ** Interrogabo el ego vos, elc. Patienter ac mansuete postulata eorum excipiens. so ibid. 3. (79) Confer Theophaniam, apud nos co!. 690 fin.
For the powers of the heavens shall be shakenΑἱ γὰρ δυνάμεις τῶν οὐρανῶν σαλευθήσονται
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Αἱ γὰρ δυνάμεις τῶν οὐρανῶν σαλευθήσονται.
COMMENTARIA IN LUCAM. πολυπλασιάσασι τὴν πρέπουσαν ἀποδιδοὺς ἀμοιβήν, Δ συνάρχειν αὐτῷ καὶ συμβασιλεύειν ἐπιτρέψει· τῷ δὲ κατ᾽ ἔκνον καὶ ῥαθυμίαν ἡμεληκότι τῆς τοῦ Δεσπό του παρακελεύσεως, ἀργίαν τε καὶ σχολὴν ἡγαπηκότι, μηδὲ βουληθέντι τὸν πόνον ὑπομεῖναι τῆς πραγματείας, πικρὰν ἐπαρτήσει δίκην. ** Ἴσθι ἐξουσίαν ἔχων ἐπάνω δέκα πόλεων. Βασιλεῖαι γὰρ αὗται, πρέπουσαι προαγωγαί, ἀρχὰς ἀνθρώπων καὶ ἡγεμονίας τῶν ἀτελεστέρων ἔτι ψυ- χῶν τοῖς ἐν ὀλίγῳ τὴν δοκιμὴν παρεσχημένοις, ἐπε αξίως ὧν ἐπραγματεύσαντο κατὰ τὸν πρῶτον βίον, χαριζόμεναι. Μάθοις δ' ἂν τῶν εἰρημένων δούλων τὸ γνήσιον, καὶ τὸ πιστὸν τῆς πραγματείας ἔργοις αὐτ τοῖς παραλαβών· ὡς εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος αὐτῶν, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οίκου μένης τὰ ῥήματα αὐτῶν. Δι' αὐτῶν γὰρ ἐκείνων Β τῶν τοῦ Σωτῆρος γνωρίμων, καὶ διὰ τῶν μετὰ ταῦτα τὸν ὅμοιον ἐκείνοις ἐπανῃρημένων ζῆλον, ἐξ ἁπάντων τῶν ἐθνῶν ἀφορισθεῖσα τῷ Θεῷ Ἐκκλησία, ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ τὴν σύμπασαν οἰκουμένην ἐπλήρου. Καὶ καθ' ἕτερον δὲ τρόπον τὴν ἐργασίαν ποιήσονται οἱ τὸν σω τήριον λόγον τὸν εὐαγγελικὸν πιστευθέντες, δι᾿ ἔργων καὶ πράξεων, βίου τε καὶ πολιτείας θεοπρεποῦς, τὰς τοῦ λόγου διδασκαλίας ἀποπληροῦντες. ἂν τοὺς μὲν διαφόρως έργασαμένους, διαφόροις τιμαῖς ἀμείψεται ὁ δίκαιος κριτής, ἀποδώσων ἑκάστῳ τὴν προσήκου- σαν ἐν ἀγαθοῖς ἀμοιβήν· τῷ δ' ἐγκρύψαντι τους λό γους καὶ καταδήσαντι παρ' ἑαυτῷ, μηδέν τε είρ- γασμένῳ πονηρῷ δούλῳ καὶ ὀκνηρῷ, ταπίχειρα τῆς πονηρίας ἐποίσει, Τὸ ἐπάνω δέκα ή πέντε πόλεων ἀρχήν τινα καὶ ἐξουσίαν δηλοῖ δοθησομένην τοῖς ἁγίοις κατὰ ὑποδεεστέρων καὶ τοῦ διευθύνεσθαι ἀξίων. - ᾿Αλλὰ γὰρ τῶν μὲν αὐτοῦ θεραπόντων τοιαύτην ποιήσεται τὴν διάκρισιν· τῶν δὲ μὴ τῆς αὐτῆς δου λείας κατηξιωμένων, ἄλλως δὲ πολιτῶν αὐτοῦ γεγε- νημένων, ἐν ἐχθρῶν δὲ καὶ μισούντων αὐτὸν χώρᾳ ἑαυτοὺς καταλεξάντων, πρεσβείαν τε ἀπεσταλκότων ἀπαρνουμένην αὐτοῦ τὴν βασιλείαν, ὁποῖον ἔσται τέτ λος, παρίστη δι' ὧν ἐπανελθόντα τὸν βασιλέα κατά τὴν δευτέραν καὶ βασιλικὴν αὐτοῦ θεοφάνειαν, φο βερὰν ἀπόφασιν ἐξοίσειν κατ' αὐτῶν προὔλεγε τὴν φήσασαν· Πλὴν τοὺς ἐχθρούς μου ἐκείνους, τοὺς μὴ θελήσαντάς με βασιλεῦσαι ἐπ' αὐτούς, ἀγάγετε ὧδε, καὶ κατασφάξατε εμπροσθέν μου (72). Ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα ποιεῖς ; Αὐτὸς μὲν ἔργα θεϊκῆς δυνάμεως ἐπιτελῶν, τε ραστίας καὶ παραδόξους πράξεις ἐνεδείκνυτο, ἐδί- δασκέ τε οὐράνια μαθήματα· οἱ δ' ἀποθαυμάζειν δέον, γνωρίζειν τε ἐκ τῶν λόγων καὶ τῶν πράξεων, ὡς ἄρα αὐτὸς εἴη ὁ Χριστὸς ὁ ὑπὸ τῶν προφητῶν κατ κηρυγμένος, τοῦτο μὲν οὐκ ἔπραττον, ἐπ' ἀνατροπῇ δὲ τοῦ πλήθους ἐπιστάντες ἀθρόως, επετίμων πυνθα νόμενοι ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ εἴη ταῦτα ποιῶν, καὶ παρὰ τίνος ειλήφει τὴν τοῦ τὰ τοιάδε πράττειν ἀδεῶς ἐξου- σίαν. Ερωτήσω ὑμᾶς κάγώ, κ. τ. λ. ᾿Ανεξικάκως καὶ πράως αὐτοὺς δεξάμενος ὁ Κύ οι tum neglexerit, et otiari feriarique praetulerit, ne que negotiandi laborem perferre voluerit, acerbam panam imponet. Esto potestatem habens super decem civitates. Regna videlicet hæc sunt, decoræque provectio- nes, quæ imperium in homines, et imperfectarum adhuc animarum ducatum, iis qui in re levi expe- rimentum præbuerint, pro superioris vitæ meritis, atribuunt. Cognosces autem prædictorum ser- vorum probitatem, et negotiandi fidelitatem, ex operibus ipsis arguens; nempe quod in omnem terram exiil sonus eorum, et in fines terræ verba ipsorum s. Per illos enim Servatoris comites, C D Luc. xix, 17. Psal. xv!!!, 5. * Luc. xx, 2. perque eos qui postea parem zelum susceperunt, ex cunctis gentibus selecta Deo Ecclesia, brevi tempore universum mundum replevit. Alio quo- que modo negotium suum facient it quibus evangelica Servatoris doctrina.commissa fuit, nempe moribus et vitæ actibus, et digna Deo conversatione, doctrinæ præcepta adimplentes. Quos diverse ope- rantes, diversis præmiis justus judex remanerabi- tur, dans cuique congruam rei bene gestæ retri- butionem. Verumtamen illum qui traditam doctri nam celaverit atque apud se obvolverit, malum scilicet, ignavum nihilque operantem servum, des bita nequitiæ suæ pœna prosequetur. Decem vel quinque urbium præfectura significat imperium quoddam ac potestatem, quæ sanctis danda erit super infirmiores atque emendatione dignos. - Tale itaque de servis suis judicium exercebit. ¤lorum autem qui neque in servorum ejus numero. esse voluerunt, quanquam cives ipsius essent, sed in hostium atque osorum partibus se collocarunt, legationemque miserunt ut regnum ejns detrecta- rent, quinam exitus sit futurus, ostendit narrans, regem reversum, secunda videlicet regali Dei mani- festatione, terribilem sententiam laturum his ver- bis : Verumtamen inimicos meos illos, qui ne no- luerint regnare super se, adducite huc et interf cite coram me. **· In qua potestale hæc facis? Ipse quidem divinæ virtutis opera patrans, por- tenta et mirabiles actus edebat; simulque cœle- stem doctrinam tradebat. Illi autem qui hæc suspi- cere debuissent, atque ex dictis gestisque co- gnoscere hunc esse Christum de quo prophetæ vati- ciuati fuerant; minime rerum id fecerunt; verum ad concitandam plebem subito conversi, increpa- bant eum, interrogantes quanam auctoritate hac faceret, vel a quonam Lanta præditus Tacultate fuisset, ut hæc confidenter agerel. ** Interrogabo el ego vos, elc. Patienter ac mansuete postulata eorum excipiens. so ibid. 3. (79) Confer Theophaniam, apud nos co!. 690 fin.
PG 24:595Τοῦ γὰρ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ μετὰ δυνάμεως καὶ δόξης πολλῆς ἐπιστησομένου, καὶ τὴν ἄθεον καὶ μεγάλαυχον τυραννίδα τοῦ υἱοῦ τῆς ἀπωλείας καταργεῖν μέλλοντος τῇ ἐπιφανείᾳ τῆς παρουσίας αὐτοῦ, ἀναλίσκειν τε τῷ πνεύματι τοῦ στόματος αὐτοῦ, τῶν τε ἐπουρανίων πνευμάτων καὶ τῶν θείων καὶ ἀγγελικῶν λειτουργῶν τοῦ Θεοῦ τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ δορυφορούντων καὶ σὺν αὐτῷ παρεσομένων, αἱ δυνάμεις τῶν οὐρανῶν σαλευθήσονται· ὡς τότε πληροῦσθαι τό· Ἄρατε πύλας, οἱ ἄρχοντες, ὑμῶν, καὶ εἰσελεύσεται ὁ Βασιλεὺς τῆς δόξης. Ποῦ δὲ εἰσελεύσεται ἢ εἰς τὸν νέον αἰῶνα καὶ τὴν καινὴν οἰκουμένην; Καὶ δὴ τῶν δυνάμεων τῶν ἀφανῶν καὶ ἀσωμάτων, δι’ ὧν ὁ σύμπας οὐρανὸς διοικεῖται, τῆς ἐξ αἰῶνος στάσεως παρακινηθεισῶν, καὶ αὐτὸς ὁ σύμπας οὐρανὸς ἥλιός τε καὶ σελήνη, καὶ ἀστέρες παρελεύσονται, ἀνοιγομένου τοῦ οὐρανοῦ, καὶ τῶν ἐξ αἰῶνος κεκλεισμένων αὐτοῦ πυλῶν ἀναπεταννυμένων, ὡς ἂν ὀφθεῖεν τὰ ὑπουράνια, καὶ ἡ ἐξ αἰῶνος τοῦ Θεοῦ βασιλεία φανηθείη τοῖς πᾶσιν· ἢν δὴ καὶ προσεύχεσθαι ᾗ τάχος ἐπιστῆναι, αὐτὸς ὁ Σωτὴρ ἐδίδαξε, λέγειν ἐν τῇ προσευχῇ παρακελευόμενος·
Α ριος ἀνερωτᾷ περὶ Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ, οὐ πόθεν εἴη αὐτὸς, ἀλλὰ πόθεν τὸν τοῦ βαπτίσματος νόμου εἰλήφοι. Τὸ μὲν γὰρ αὐτὸν περὶ ἑαυτοῦ μαρτυρείν ἐπαχθὲς ἡγεῖτο καὶ περιαυτολόγον· τὸ δ' ἐπὶ Ἰωάν νην ἀναπέμπειν λεληθυίαν τὴν περὶ ἑαυτοῦ διδασκα λίαν περιείχεν· ώμολόγητο γὰρ παρὰ παντὶ τῷ λαῷ Ἰωάννης ἐξ οὐρανῶν ώρμημένος. Οὗτος δὲ αὐτὸς εμαρτύρει τῷ Σωτῆρι πόθεν εἴη τὴν ἐξουσίαν είλη φώς. Ὡς γὰρ ἀπήγγελλον αὐτῷ τινες, ὅτι Ἰησοῦς βαπτίζει, ἀποκριθεὶς εἶπεν αὐτοῖς· Οὐ δύναται εντ θρωπος λαμβάνειν ἀφ' ἑαυτοῦ οὐδὲν, ἐὰν μὴ δ δεδομένον αὐτῷ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἄνωθεν. Αὐτοὶ ὑμεῖς μαρτυρεῖτέ μοι, ὅτι εἶπον· Οὐκ εἰμὶ ἐγὼ Χριστὸς, ἀλλ᾿ ὅτι ἀπεσταλμένος εἰμὶ ἔμπροσθεν ἐκείνου· καὶ πάλιν· Ὁ ἄνωθεν ερχόμενος ἐπάνω πάντων ἐστί· καὶ αὖθις· Ὁ Πατὴρ ἀγαπᾷ τὸν λοιποὺς ἐν οὐρανῷ φωστῆρας διὰ τὴν τοῦ κρείττονος· τοῦ δυνάμει, Ει- Οι Υιόν, καὶ πάντα δέδωκεν ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ. Ὁ πιστεύων εἰς τὸν Υἱὸν ἔχει ζωὴν αἰώνιον. Οὐκοῦν ἀπὸ τῆς Ἰωάννου περὶ αὐτοῦ μαρτυρίας δῆλος ἦν ἐν ποίᾳ ἐξουσία ταῦτα ἔπραττεν ὁ Σωτὴρ, καὶ τὶς αὐτῷ δ δεδώκει τὴν τοιαύτην ἐξουσίαν. Εσται σημεῖα ἐν ἡλίῳ καὶ σελήνῃ, καὶ ἄστροις. Τηνικαῦτα γὰρ τῆς συντελείας τοῦ θνητοῦ βίου γενομένης, παρελθόντος τε τοῦ σχήματος τοῦ κόσμου τούτου κατὰ τὸν Ἀπόστολον, νέος αιών διαλήψεται, Ἀντὶ γὰρ πάντων τῶν αἰσθητῶν φωστήρων τῶν πρὶν, φωτιζόντων τὸν πρὸ τούτου αἰῶνα ἐπιλάμψει λοιπὸν αὐτὸς καὶ ἐπιφανήσεται ὁ Σωτὴρ ἡμῶν, ἀρχηγὸς καὶ φωστὴρ, καὶ βασιλεὺς τοῦ νέου αιώνος καταστησόμενος. Τοσαύτη δέ τις ἔσται ἡ τῆς θεότη τος αὐτοῦ δύναμις, καὶ ἡ ἀνυπέρβλητος αὐτοῦ δόξα, ὡς τὸν νῦν ἥλιον καὶ τὴν σελήνην καὶ τοὺς παράθεσιν ἀποκρυβῆναι καὶ καλυφθῆναι τῇ αὐτ Τῶν ὑπερχομένων τῇ οἰκουμένη. Τίνα δὲ τὰ ἐπερχόμενα, ερμηνεύει συνάπτων· ΑΙ γὰρ δυνάμεις τῶν οὐρανῶν σαλευθήσονται. Τοῦ γὰρ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ μετὰ δυνάμεως καὶ δόξης πολλῆς ἐπιστησομένου, καὶ τὴν ἄθεον καὶ μεγάλαυχον τυραν νίδα τοῦ υἱοῦ τῆς ἀπωλείας καταργεῖν μέλλοντος τῇ επιφανείς τῆς παρουσίας αὐτοῦ, ἀναλίσκειν τε τῷ πνεύματι τοῦ στόματος αὐτοῦ, τῶν τε ἐπουρανίων πνευμάτων καὶ τῶν θείων καὶ ἀγγελικών λειτουργῶν τοῦ Θεοῦ τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ δορυφορούντων καὶ σὺν αὐτῷ παρεσομένων, αἱ δυνάμεις τῶν οὐρανῶν σαλευ θήσονται · ὡς τότε πληροῦσθαι τόν Άρατε πύλας, οι ἄρχοντες, ὑμῶν, καὶ εἰσελεύσεται ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης. Ποῦ δὲ εἰσελεύσεται ἢ εἰς τὸν νέον αἰῶνα καὶ τὴν καινὴν οἰκουμένην ; Καὶ δὴ τῶν δυνάμεων τῶν ἀφανῶν καὶ ἀσωμάτων, δι' ὧν ὁ σύμπας οὐρανὸς διοικεῖται, τῆς ἐξ αἰῶνος στάσεως παρακινηθεισῶν, καὶ αὐτὸς ὁ σύμπας οὐρανὸς ἥλιός τε καὶ σελήνη, καὶ ἀστέρες παρελεύσονται, ἀνοιγομένου τοῦ οὐρανοῦ, καὶ τῶν ἐξ αἰῶνος κεκλεισμένων αὐτοῦ πυλῶν ἀναπε ταννυμένων, ὡς ἂν ὀφθεῖεν τὰ ὑπουράνια, καὶ ἡ ἐξ αἰῶνος τοῦ Θεοῦ βασιλεία φανηθείη τοῖς πᾶσιν· ἐν EUSEBII CÆSAĦIENŠIS OPP. PARS IIL - EXEGETICA. Dominus, sciscitatur ipse quoque de Joanne lapti- zatore; nec unde is esset, sed unde baptismi nor- mam accepisset. Nam sibi ipsi testimonium perhi- bere, plenum odli negotium existimabat et osten- tationis. Cæteroqui provocatio ad Joannem taci- tam continebat Christi manifestationem. Universus enim populus fatebatur Joannem divinitus missum. Porro bie idein testimonium præbuerat, unde Ser- valor potestatem accepisset. Cum enim ei quidam nuntiassent Jesum baptizare, hujusmodi responsume edidit : Non potest homo a seipso quidquam acci- pere, nisi ei datum fuerit de colo desuper. Vos mihi dicti mei testes estis, me Christum non esse, verumtamen huic adventanti præmissum ; et rur- sus: Qui desursum venit, supra omnes est"; denuo- que : Pater diligit Filium, et omnia tradidit manui B ejus *. Qui credit in Filium, habet vitam æternam ST Igitur ex Joannis testimonio perspicuum erat, qua- nam potestate hæc Servator faceret, et quisnam ei vim hujusmodi impertitus fuisset. • ss Erunt signa in sole et luna ac stellis. Tunc enim facta jam mortalis hujus vitæ cousum- matione, praetereunte hujus mendi fgura, ut ait Apo- stolus ", novum sæculum succedet. Nain pro cunctis sensui obviis luminaribus, qui anterius sæculum fllustrabant, splendescet deinceps ipe apparebitque Servator noster, priuceps, et luminare, et rex novi sseculi constituendus. Tamta porro erit divinitatis in eo vis, launque eximia ejusdem gloria, ut præ sentem solem ac lunam et cætera cœli luminaria, C potiore suo lumine obvelatura sit et opertura. **Quæ mundo supervenient. Nempe res eventuras ipse explicat, dum mox addit: Nam virtutes calorum commovebantur. enim cum Dei Filius cum virtute gloriaque ingenti veniet, atque ex impia superbaque tyrannide per- ditionis filium dejiciet præsentia sua, eumque spi- rit oris sui perimet; tunc coelestibus spiritibus supremisque et angelicis Del ministris Filium Dei stipantibus cum eoque adventantibus, tunc, inquam, accidet ut caelorum virtutes commoveantur. Tunc illud etiam veridicum evadet : Attollite portas, prin- cipes, vestras, et introibit Rex gloriæ ". Quonam vero introibit, nisi in recens sæculum novumque orbem? Sane invisibilibus incorporeisque virtuti- hus, quæ toti cœlo moderantur, e sua æterna sta- tione commotis, ipsum cœluin universum et sol ac Juna stellæque transibunt, patefacto cœlo, et januis quæ ab orbe condito clausæ fuerant, jam resera- tis; atque ita supercœlestia patebunt, æternum- que Dei regnum conspicuum cunctis erit: quod sane regnum ut cito adsit, votis esse flagitandum Servator docuit, dum in prece illa dicere jussit : ** Joan. 111, 26. es ibisl. 31. Psal 5x111, 7. XII, 26. L se Cor. vti, 4o Lyca " ibid. 35. * ibid. 36. Luc. xxi, 25. 31.
PG 24:596Ἐλθέτω ἡ βασιλεία σου, γενηθήτω τὸ θέλημά σου ὡς ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς· οὕτω τε τῶν φθαρτῶν καὶ σωματικῶν παρελθόντων, τὰ νοητὰ καὶ οὐράνια ἐπιστήσεται· ὅτε καὶ ἡ ἀσάλευτος βασιλεία τοῦ μηκέτι παρελευσομένου αἰῶνος καθηγήσεται, καινός τε καὶ νέος οὐρανὸς, γῆ τε καινὴ συστήσεται κατὰ τὸν φήσαντα προφήτην· Ἔσται οὐρανὸς καινὸς καὶ ἡ γῆ καινὴ, ἃ ἐγὼ ποιῶ μένειν ἐνώπιόν μου, λέγει Κύριος. Αἱ γὰρ δυνάμεις τῶν οὐρανῶν σαλευθήσονται. Αἱ τὸν πρότερον αἰῶνα διακονησάμεναι δυνάμεις ἐν τῇ συστάσει τοῦ προτέρου κόσμου, τοῖς τε αἰσθητοῖς μέρεσι τοῦ παντὸς ἐπιστατήσασαι, τότε δὴ σαλευθήσονται, ὡς ἂν κρείττονος τύχοιεν στάσεως. Τέως μὲν γὰρ δουλεύουσι φθαρτοῖς σώμασι διακονούμεναι, κατὰ δὲ τὸν νέον αἰῶνα ἐλευθερωθήσονται καὶ αὐταὶ ἀπὸ τῆς δουλείας τῆς φθορᾶς εἰς τὴν ἐλευθερίαν τῆς δόξης τῶν τέκνων τοῦ Θεοῦ. Ἐπὶ μὲν γὰρ τοῦ παρόντος στενάζει ἡ κτίσις τῇ φθορᾷ τῶν αἰσθητῶν σωμάτων δουλεύουσα, καὶ τὴν οἰκείαν στάσιν φυλάττουσα, ἐν ᾗ κατέστησεν αὐτὴν ὁ τοῦ παντὸς Κύριος· τότε δὲ, κατὰ τὴν σωτήριον θεοφάνειαν ἐλευθερωθεῖσα τῆς νῦν στάσεως, ἐπὶ τὰ κρείττω μεταβήσεται.
Α ριος ἀνερωτᾷ περὶ Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ, οὐ πόθεν εἴη αὐτὸς, ἀλλὰ πόθεν τὸν τοῦ βαπτίσματος νόμου εἰλήφοι. Τὸ μὲν γὰρ αὐτὸν περὶ ἑαυτοῦ μαρτυρείν ἐπαχθὲς ἡγεῖτο καὶ περιαυτολόγον· τὸ δ' ἐπὶ Ἰωάν νην ἀναπέμπειν λεληθυίαν τὴν περὶ ἑαυτοῦ διδασκα λίαν περιείχεν· ώμολόγητο γὰρ παρὰ παντὶ τῷ λαῷ Ἰωάννης ἐξ οὐρανῶν ώρμημένος. Οὗτος δὲ αὐτὸς εμαρτύρει τῷ Σωτῆρι πόθεν εἴη τὴν ἐξουσίαν είλη φώς. Ὡς γὰρ ἀπήγγελλον αὐτῷ τινες, ὅτι Ἰησοῦς βαπτίζει, ἀποκριθεὶς εἶπεν αὐτοῖς· Οὐ δύναται εντ θρωπος λαμβάνειν ἀφ' ἑαυτοῦ οὐδὲν, ἐὰν μὴ δ δεδομένον αὐτῷ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἄνωθεν. Αὐτοὶ ὑμεῖς μαρτυρεῖτέ μοι, ὅτι εἶπον· Οὐκ εἰμὶ ἐγὼ Χριστὸς, ἀλλ᾿ ὅτι ἀπεσταλμένος εἰμὶ ἔμπροσθεν ἐκείνου· καὶ πάλιν· Ὁ ἄνωθεν ερχόμενος ἐπάνω πάντων ἐστί· καὶ αὖθις· Ὁ Πατὴρ ἀγαπᾷ τὸν λοιποὺς ἐν οὐρανῷ φωστῆρας διὰ τὴν τοῦ κρείττονος· τοῦ δυνάμει, Ει- Οι Υιόν, καὶ πάντα δέδωκεν ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ. Ὁ πιστεύων εἰς τὸν Υἱὸν ἔχει ζωὴν αἰώνιον. Οὐκοῦν ἀπὸ τῆς Ἰωάννου περὶ αὐτοῦ μαρτυρίας δῆλος ἦν ἐν ποίᾳ ἐξουσία ταῦτα ἔπραττεν ὁ Σωτὴρ, καὶ τὶς αὐτῷ δ δεδώκει τὴν τοιαύτην ἐξουσίαν. Εσται σημεῖα ἐν ἡλίῳ καὶ σελήνῃ, καὶ ἄστροις. Τηνικαῦτα γὰρ τῆς συντελείας τοῦ θνητοῦ βίου γενομένης, παρελθόντος τε τοῦ σχήματος τοῦ κόσμου τούτου κατὰ τὸν Ἀπόστολον, νέος αιών διαλήψεται, Ἀντὶ γὰρ πάντων τῶν αἰσθητῶν φωστήρων τῶν πρὶν, φωτιζόντων τὸν πρὸ τούτου αἰῶνα ἐπιλάμψει λοιπὸν αὐτὸς καὶ ἐπιφανήσεται ὁ Σωτὴρ ἡμῶν, ἀρχηγὸς καὶ φωστὴρ, καὶ βασιλεὺς τοῦ νέου αιώνος καταστησόμενος. Τοσαύτη δέ τις ἔσται ἡ τῆς θεότη τος αὐτοῦ δύναμις, καὶ ἡ ἀνυπέρβλητος αὐτοῦ δόξα, ὡς τὸν νῦν ἥλιον καὶ τὴν σελήνην καὶ τοὺς παράθεσιν ἀποκρυβῆναι καὶ καλυφθῆναι τῇ αὐτ Τῶν ὑπερχομένων τῇ οἰκουμένη. Τίνα δὲ τὰ ἐπερχόμενα, ερμηνεύει συνάπτων· ΑΙ γὰρ δυνάμεις τῶν οὐρανῶν σαλευθήσονται. Τοῦ γὰρ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ μετὰ δυνάμεως καὶ δόξης πολλῆς ἐπιστησομένου, καὶ τὴν ἄθεον καὶ μεγάλαυχον τυραν νίδα τοῦ υἱοῦ τῆς ἀπωλείας καταργεῖν μέλλοντος τῇ επιφανείς τῆς παρουσίας αὐτοῦ, ἀναλίσκειν τε τῷ πνεύματι τοῦ στόματος αὐτοῦ, τῶν τε ἐπουρανίων πνευμάτων καὶ τῶν θείων καὶ ἀγγελικών λειτουργῶν τοῦ Θεοῦ τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ δορυφορούντων καὶ σὺν αὐτῷ παρεσομένων, αἱ δυνάμεις τῶν οὐρανῶν σαλευ θήσονται · ὡς τότε πληροῦσθαι τόν Άρατε πύλας, οι ἄρχοντες, ὑμῶν, καὶ εἰσελεύσεται ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης. Ποῦ δὲ εἰσελεύσεται ἢ εἰς τὸν νέον αἰῶνα καὶ τὴν καινὴν οἰκουμένην ; Καὶ δὴ τῶν δυνάμεων τῶν ἀφανῶν καὶ ἀσωμάτων, δι' ὧν ὁ σύμπας οὐρανὸς διοικεῖται, τῆς ἐξ αἰῶνος στάσεως παρακινηθεισῶν, καὶ αὐτὸς ὁ σύμπας οὐρανὸς ἥλιός τε καὶ σελήνη, καὶ ἀστέρες παρελεύσονται, ἀνοιγομένου τοῦ οὐρανοῦ, καὶ τῶν ἐξ αἰῶνος κεκλεισμένων αὐτοῦ πυλῶν ἀναπε ταννυμένων, ὡς ἂν ὀφθεῖεν τὰ ὑπουράνια, καὶ ἡ ἐξ αἰῶνος τοῦ Θεοῦ βασιλεία φανηθείη τοῖς πᾶσιν· ἐν EUSEBII CÆSAĦIENŠIS OPP. PARS IIL - EXEGETICA. Dominus, sciscitatur ipse quoque de Joanne lapti- zatore; nec unde is esset, sed unde baptismi nor- mam accepisset. Nam sibi ipsi testimonium perhi- bere, plenum odli negotium existimabat et osten- tationis. Cæteroqui provocatio ad Joannem taci- tam continebat Christi manifestationem. Universus enim populus fatebatur Joannem divinitus missum. Porro bie idein testimonium præbuerat, unde Ser- valor potestatem accepisset. Cum enim ei quidam nuntiassent Jesum baptizare, hujusmodi responsume edidit : Non potest homo a seipso quidquam acci- pere, nisi ei datum fuerit de colo desuper. Vos mihi dicti mei testes estis, me Christum non esse, verumtamen huic adventanti præmissum ; et rur- sus: Qui desursum venit, supra omnes est"; denuo- que : Pater diligit Filium, et omnia tradidit manui B ejus *. Qui credit in Filium, habet vitam æternam ST Igitur ex Joannis testimonio perspicuum erat, qua- nam potestate hæc Servator faceret, et quisnam ei vim hujusmodi impertitus fuisset. • ss Erunt signa in sole et luna ac stellis. Tunc enim facta jam mortalis hujus vitæ cousum- matione, praetereunte hujus mendi fgura, ut ait Apo- stolus ", novum sæculum succedet. Nain pro cunctis sensui obviis luminaribus, qui anterius sæculum fllustrabant, splendescet deinceps ipe apparebitque Servator noster, priuceps, et luminare, et rex novi sseculi constituendus. Tamta porro erit divinitatis in eo vis, launque eximia ejusdem gloria, ut præ sentem solem ac lunam et cætera cœli luminaria, C potiore suo lumine obvelatura sit et opertura. **Quæ mundo supervenient. Nempe res eventuras ipse explicat, dum mox addit: Nam virtutes calorum commovebantur. enim cum Dei Filius cum virtute gloriaque ingenti veniet, atque ex impia superbaque tyrannide per- ditionis filium dejiciet præsentia sua, eumque spi- rit oris sui perimet; tunc coelestibus spiritibus supremisque et angelicis Del ministris Filium Dei stipantibus cum eoque adventantibus, tunc, inquam, accidet ut caelorum virtutes commoveantur. Tunc illud etiam veridicum evadet : Attollite portas, prin- cipes, vestras, et introibit Rex gloriæ ". Quonam vero introibit, nisi in recens sæculum novumque orbem? Sane invisibilibus incorporeisque virtuti- hus, quæ toti cœlo moderantur, e sua æterna sta- tione commotis, ipsum cœluin universum et sol ac Juna stellæque transibunt, patefacto cœlo, et januis quæ ab orbe condito clausæ fuerant, jam resera- tis; atque ita supercœlestia patebunt, æternum- que Dei regnum conspicuum cunctis erit: quod sane regnum ut cito adsit, votis esse flagitandum Servator docuit, dum in prece illa dicere jussit : ** Joan. 111, 26. es ibisl. 31. Psal 5x111, 7. XII, 26. L se Cor. vti, 4o Lyca " ibid. 35. * ibid. 36. Luc. xxi, 25. 31.
When these things begin to happen, look up and lift up your...Ἀρχομένων δὲ τούτων γίνεσθαι, ἀνακύψατε καὶ ἐπάρατε τὰς…
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 24:597Ἀρχομένων δὲ τούτων γίνεσθαι, ἀνακύψατε καὶ ἐπάρατε τὰς κεφαλὰς ὑμῶν. Λέγει δὲ ταῦτα πρὸς τοὺς μαθητὰς, οὐχ ὡς μέλλοντας αὐτοὺς ζήσεσθαι, καὶ παραμένειν τῷ βίῳ μέχρι τῆς συντελείας, ἀλλ’ ὡς ἑνὸς ὄντος σώματος αὐτῶν τε καὶ ἡμῶν, τῶν τε μετὰ ταῦτα μέχρι τῆς συντελείας εἰς αὐτὸν πεπιστευκότων, καὶ δι’ αὐτὸν κατὰ τὸν παρόντα βίον τεταπεινωμένων. Τότε γοῦν ἀπολαβόντες τὰς ἐπαγγελίας ἐφ’ αἷς ἠλπίζομεν, ἀνακύψομεν οἱ τότε συγκεκυφότες, καὶ ἐπαροῦμεν τὰς κεφαλὰς ἡμῶν οἱ πάλαι τεταπεινωμένοι. Ἡ γὰρ ἀπολύτρωσις ἡμῶν ἡ προσδοκωμένη αὐτὴ ἐκείνη ἔσται, ἣν καὶ ἡ πᾶσα κτίσις προσδοκᾷ κατὰ τὴν ἀποστολικὴν διδασκαλίαν, ἣν καὶ Παῦλος ἀπεκδεχόμενος στενάζει ταῖς σωτηρίοις φωναῖς δουλεύων. Πότε δὲ ἐγγίζει ἡ ἀπολύτρωσις, ἀκριβῶς ἐδίδαξεν εἰπὼν, ὅτι τούτων ἀρχομένων γίνεσθαι. Μὴ γὰρ ἀρχομένων, ἀλλ’ ἤδη εἰς ἔργα χωρούντων τῶν λεγομένων, οὐκέτι ἐγγίζειν εἰκὸς τὴν ἀπολύτρωσιν, ἀλλ’ ἔργοις ἐπιτελεῖσθαι. Ὁ δὲ θεῖος Ἀπόστολος καὶ ὅλης αὐτῆς τῆς κτίσεως ἀπολύτρωσιν καὶ ἐλευθερίαν τότε γενήσεσθαι διδάσκει, διὰ τὸν μέλλοντα καὶ αὐτῆς γίνεσθαι ἐπὶ τὸ κρεῖττον μετασχηματισμόν. Διό φησι·
δὴ καὶ προσεύχεσθαι ᾖ τάχος ἐπιστῆναι, αὐτὸς ὁ Σω- Α τὴρ ἐδίδαξε, λέγειν ἐν τῇ προσευχή παρακελευόμε νος· Ἐλθέτω ἡ βασιλεία σου, γενηθήτω τὸ θέλη- μά σου ὡς ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς· οὕτω τε τῶν φθαρτῶν καὶ σωματικών παρελθόντων, τὰ νοητά καὶ οὐράνια επιστήσεται· ὅτι καὶ ἡ ἀσάλευτος βασι- λεία τοῦ μηκέτι παρελευσομένου αιώνος καθηγήσε ται, καινός τε καὶ νέος οὐρανὸς, γῆ τε καινὴ συστή σεται κατὰ τὸν φήσαντα προφήτην Εσται οὐρανὸς καινὸς καὶ ἡ γῆ καινὴ, ὁ ἐγὼ ποιῶ μένειν ένα ώπιόν μου, λέγει Κύριος. Δὲ γὰρ δυνάμεις τῶν οὐρανῶν σαλευθήσονται. Αὲ τὸν πρότερον αιώνα διακονησάμεναι δυνάμεις ἐν τῇ συστάσει του προτέρου κόσμου, τοῖς τε αἰσθης τοῖς μέρεσι τοῦ παντὸς ἐπιστατήσασαι, τότε δὴ σα λευθήσονται, ὡς ἂν κρείττονος τύχοιεν στάσεως. Β Τέως μὲν γὰρ δουλεύουσι φθαρτοίς σώμασι διακονού μεναι, κατὰ δὲ τὸν νέον αἰῶνα ἐλευθερωθήσονται καὶ αὐταὶ ἀπὸ τῆς δουλείας τῆς φθορᾶς εἰς τὴν ἐλευθε- ρίαν τῆς δόξης τῶν τέκνων τοῦ Θεοῦ. Ἐπὶ μὲν γὰρ τοῦ παρόντος στενάζει ἡ κτίσις τῇ φθορᾷ τῶν αἰσθη- τῶν σωμάτων δουλεύουσα, καὶ τὴν οἰκείαν στάσιν φυλάττουσα, ἐν ᾗ κατέστησεν αὐτὴν ὁ τοῦ παντός Κύριος τότε δε, κατὰ τὴν σωτήριον θεοφάνειαν έλευ θερωθεῖσα τῆς νῦν στάσεως, ἐπὶ τὰ κρείττω μεταβή σεται. Αρχομένων δὲ τούτων γίνεσθαι, ἀνακύψατε καὶ ἐπάρατε τὰς κεφαλὰς ὑμῶν. * Λέγει δὲ ταῦτα (73) πρὸς τοὺς μαθητάς, οὐχ ὡς μέλλοντας αὐτοὺς ζήσεσθαι, καὶ παραμένειν τῷ βίῳ μέχρι τῆς συντελείας, ἀλλ' ὡς ἑνὸς ὄντος σώματος αὐτῶν τε καὶ ἡμῶν, τῶν τε μετὰ ταῦτα μέχρι τῆς συντελείας εἰς αὐτὸν πεπιστευκότων, καὶ δι' αὐτὸν κατὰ τὸν παρόντα βίον τεταπεινωμένων. Τότε γοῦν ἀπολαβόντες τὰς ἐπαγγελίας ἐφ᾽ αἷς ἐλπίζομεν, ἀνα- κύψομεν οι τότε συγκεκυφότες, καὶ ἐπαροῦμεν τὰς κεφαλὰς ἡμῶν οἱ πάλαι τεταπεινωμένοι. Η γὰρ ἀπο λύτρωσις ἡμῶν ἡ προσδοκωμένη αὐτὴ ἐκείνη ἔσται, ἦν καὶ ἡ πᾶσα κτίσις προσδοκᾷ κατὰ τὴν ἀποστολικὴν διδασκαλίαν, ἣν καὶ Παῦλος ἀπεκδεχόμενος στενάζει ταῖς σωτηρίαις φωναῖς δουλεύων. Πότε δὲ ἐγγίζει ἡ ἀπολύτρωσις, ἀκριβῶς ἐδίδαξεν εἰπὼν, ὅτι τούτων άρ- χομένων γίνεσθαι. Μὴ γὰρ ἀρχομένων, ἀλλ᾽ ἤδη εἰς ἔργα χωρούντων τῶν λεγομένων, οὐκέτι ἐγγίζειν εἰ- κὸς τὴν ἀπολύτρωσιν, ἀλλ' ἔργοις ἐπιτελεῖσθαι. Ὁ δὲ Θεῖος Απόστολος καὶ ὅλης αὐτῆς τῆς κτίσεως ἀπολύ τρωσιν καὶ ἐλευθερίαν τότε γενήσεσθαι διδάσκει, διὰ τὸν μέλλοντα καὶ αὐτῆς γίνεσθαι ἐπὶ τὸ κρεῖττον Εt μετασχηματισμόν. Διό φησι· καὶ αὐτὴ ἡ κτίσις ελευθερωθήσεται ἀπὸ τῆς δουλείας τῆς φθορᾶς εἰς τὴν ἐλευθερίαν τῆς δόξης τῶν τέκνων τοῦ Θεοῦ. Αφθάρτων γὰρ ἁπάντων καὶ ἀθανάτων τῶν τέκνων τοῦ Θεοῦ τὸν νέον οἰκησάντων αἰῶνα, ἐχρῆν δήπου καὶ τὴν κτίσιν αὐτὴν τὴν νῦν τῇ φθαρτῇ φύσει δου λεύουσαν, εἰς ἄφθαρτον οὐσίαν μεταβαλεῖν, τῆς παρού σης καταστάσεως ἐλευθερωθεῖσαν. Ευκαίρως μέντοι τῷ· Καὶ τότε ὄψονται τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐρω COMMENTARIA IN LUCAM. Adveniat regnum tuum ; fiat volumas tua, sicut in cœlo et in terra. Atque ita, corruptibilibus corpo- reisque rebus præteritis, intellectualia et coelestia succedent. Tunc etiam inconcussum regnum præ- erit saculo nunquam transituro; novumque ac recens cœlum, terraque nova exsistet; sicut ait propheta : Calum erit novum, novaque terra : al- que hæc ego coram me permanere mandabo, dicit Dominus ** Nam virtutes cœlorum commovebuntur. Quæ priori sæculo deserviebant virtutes, dam prior ille mundus subsisteret, et singulis ejus par- tibus præpositæ fuerant, tunc demum commove- B buntur, ut meliorem stationem nanciscantur. Nune enim corruptilibus serviunt corporibus, sed illo sæculo vindicabuntur et ipsæ ex servitio atque cor- ruptela in libertatem gloriæ fliorum Dei. In pr senti enim creatura ingemiscit dum sensibilium corporum servit corruptela, suamque stationem retinet, in qua eam rerum omnium Dominus.col- locavit. Tunc vero in Servatoris Dei manifestatione, a præsenti expedita statu, in meliorem transibit. Bis autem fieri incipientibus, respicite et levale capila vesira. Hæc ait discipulis, non quod ipsis esset usque ad seculi consummationem vita superfutura, sed quia C fidem nobiscum unum corpus constituunt, necnon quotquot usque ad consummationem Christo credi- turi sunt, atque ejus causa præsentem vitam in hu- militate traducturi. Tunc igitur, re quam speramus, impetrata, tollemus oculos qui hactenus humi defxi erant, caputque erigemus qui olim depressi fuimus. Hæc est enim quam exspectamus redemptio; quam reliqua etiam creatura omnis præstolatur, juxta apostolicam doctrinam, qua Paulus etiam imbutus ingemiscit " Servatoris vocibus obsecundans. Quan- donam autem appropinquatura sit redemptio,.ac. curate docuit dicens : His feri incipientibus. Cum enim jam dicta opera decurrent, haud videtur pro- pinquare redemptio, sed opere ipso compleri. Apo- stolus autem totius quoque creaturæ redemptionem ac libertatem tunc fore docet, propter futuram sci- licet ejus quoque in melius transformationem. Id- circo ait : ipsa creatura vindicabitur e servitute corruptionis in libertatem gloria filiorum Dei ". Nam cum omnes incorruptibiles atque immortales sanctique et beati filii Dei novum sæculum inco- lent, tunc opus erit ipsam quoque mundi fabricam, quæ nunc corruptibili naturæ obnoxia est, in iun- mortalem converti substantiam atque a præsenti conditione expediri. Tempestive autem dictioni : Tunc videbunt Filium hominis venientem in nubibus cum gloria, appones Daniells prophetiam, in qua *ª Isa. Lxv, 17. Luc. xxi, 26. * Luc. xxi, 28. Rom. vii, 24. ་ ** Rom. vili, 21. "Dan. vii, 1% D (73) Sequens fragmentum partim congruit cum proxima præcedentibus.
Καὶ αὐτὴ ἡ κτίσις ἐλευθερωθήσεται ἀπὸ τῆς δουλείας τῆς φθορᾶς εἰς τὴν ἐλευθερίαν τῆς δόξης τῶν τέκνων τοῦ Θεοῦ. Ἀφθάρτων γὰρ ἁπάντων καὶ ἀθανάτων τῶν τέκνων τοῦ Θεοῦ τὸν νέον οἰκησάντων αἰῶνα, ἐχρῆν δήπου καὶ τὴν κτίσιν αὐτὴν τὴν νῦν τῇ φθαρτῇ φύσει δουλεύουσαν, εἰς ἄφθαρτον οὐσίαν μεταβαλεῖν, τῆς παρούσης καταστάσεως ἐλευθερωθεῖσαν. Εὐκαίρως μέντοι τῷ· Καὶ τότε ὄψονται τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐρχόμενον ἐν νεφέλῃ μετὰ δόξης, παραθήσεις τὴν τοῦ Δανιὴλ προφητείαν, δι’ ἧς καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου, καὶ ἡ νεφέλη, καὶ ἡ τῷ τοῦ ἀνθρώπου δοθησομένη βασιλεία ἐθεωρεῖτο. Ἀλλὰ τότε μὲν εἷς προφήτης θείῳ Πνεύματι θεοφορούμενος τὸ μέλλον ἔσεσθαι ἐθεᾶτο· κατὰ δὲ τὸν τῆς συντελείας καιρὸν πάντες, ὥς φησιν ὁ Σωτὴρ, αὐτὸν ὄψονται ἐρχόμενον ἐν νεφέλῃ μετὰ δυνάμεως πολλῆς ζωοποιητικῆς καὶ φωτιστικῆς τοῦ νέου αἰῶνος, καὶ μετὰ δόξης πολλῆς, τῆς πατρικῆς δηλαδὴ θεότητος. Πότε δὲ ταῦτα ἔσται; Ὅταν πληρωθῶσι καιροὶ ἐθνῶν. Περαιωθείσης γὰρ τῆς ὡρισμένης τοῖς ἔθνεσι προθεσμίας, ἔσται σημεῖα τῆς τοῦ κόσμου συντελείας. Ποταπὰ δὲ σημεῖα, τῷ Ματθαίῳ ὁ Λουκᾶς παρεχώρησεν ἐξειπεῖν.
δὴ καὶ προσεύχεσθαι ᾖ τάχος ἐπιστῆναι, αὐτὸς ὁ Σω- Α τὴρ ἐδίδαξε, λέγειν ἐν τῇ προσευχή παρακελευόμε νος· Ἐλθέτω ἡ βασιλεία σου, γενηθήτω τὸ θέλη- μά σου ὡς ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς· οὕτω τε τῶν φθαρτῶν καὶ σωματικών παρελθόντων, τὰ νοητά καὶ οὐράνια επιστήσεται· ὅτι καὶ ἡ ἀσάλευτος βασι- λεία τοῦ μηκέτι παρελευσομένου αιώνος καθηγήσε ται, καινός τε καὶ νέος οὐρανὸς, γῆ τε καινὴ συστή σεται κατὰ τὸν φήσαντα προφήτην Εσται οὐρανὸς καινὸς καὶ ἡ γῆ καινὴ, ὁ ἐγὼ ποιῶ μένειν ένα ώπιόν μου, λέγει Κύριος. Δὲ γὰρ δυνάμεις τῶν οὐρανῶν σαλευθήσονται. Αὲ τὸν πρότερον αιώνα διακονησάμεναι δυνάμεις ἐν τῇ συστάσει του προτέρου κόσμου, τοῖς τε αἰσθης τοῖς μέρεσι τοῦ παντὸς ἐπιστατήσασαι, τότε δὴ σα λευθήσονται, ὡς ἂν κρείττονος τύχοιεν στάσεως. Β Τέως μὲν γὰρ δουλεύουσι φθαρτοίς σώμασι διακονού μεναι, κατὰ δὲ τὸν νέον αἰῶνα ἐλευθερωθήσονται καὶ αὐταὶ ἀπὸ τῆς δουλείας τῆς φθορᾶς εἰς τὴν ἐλευθε- ρίαν τῆς δόξης τῶν τέκνων τοῦ Θεοῦ. Ἐπὶ μὲν γὰρ τοῦ παρόντος στενάζει ἡ κτίσις τῇ φθορᾷ τῶν αἰσθη- τῶν σωμάτων δουλεύουσα, καὶ τὴν οἰκείαν στάσιν φυλάττουσα, ἐν ᾗ κατέστησεν αὐτὴν ὁ τοῦ παντός Κύριος τότε δε, κατὰ τὴν σωτήριον θεοφάνειαν έλευ θερωθεῖσα τῆς νῦν στάσεως, ἐπὶ τὰ κρείττω μεταβή σεται. Αρχομένων δὲ τούτων γίνεσθαι, ἀνακύψατε καὶ ἐπάρατε τὰς κεφαλὰς ὑμῶν. * Λέγει δὲ ταῦτα (73) πρὸς τοὺς μαθητάς, οὐχ ὡς μέλλοντας αὐτοὺς ζήσεσθαι, καὶ παραμένειν τῷ βίῳ μέχρι τῆς συντελείας, ἀλλ' ὡς ἑνὸς ὄντος σώματος αὐτῶν τε καὶ ἡμῶν, τῶν τε μετὰ ταῦτα μέχρι τῆς συντελείας εἰς αὐτὸν πεπιστευκότων, καὶ δι' αὐτὸν κατὰ τὸν παρόντα βίον τεταπεινωμένων. Τότε γοῦν ἀπολαβόντες τὰς ἐπαγγελίας ἐφ᾽ αἷς ἐλπίζομεν, ἀνα- κύψομεν οι τότε συγκεκυφότες, καὶ ἐπαροῦμεν τὰς κεφαλὰς ἡμῶν οἱ πάλαι τεταπεινωμένοι. Η γὰρ ἀπο λύτρωσις ἡμῶν ἡ προσδοκωμένη αὐτὴ ἐκείνη ἔσται, ἦν καὶ ἡ πᾶσα κτίσις προσδοκᾷ κατὰ τὴν ἀποστολικὴν διδασκαλίαν, ἣν καὶ Παῦλος ἀπεκδεχόμενος στενάζει ταῖς σωτηρίαις φωναῖς δουλεύων. Πότε δὲ ἐγγίζει ἡ ἀπολύτρωσις, ἀκριβῶς ἐδίδαξεν εἰπὼν, ὅτι τούτων άρ- χομένων γίνεσθαι. Μὴ γὰρ ἀρχομένων, ἀλλ᾽ ἤδη εἰς ἔργα χωρούντων τῶν λεγομένων, οὐκέτι ἐγγίζειν εἰ- κὸς τὴν ἀπολύτρωσιν, ἀλλ' ἔργοις ἐπιτελεῖσθαι. Ὁ δὲ Θεῖος Απόστολος καὶ ὅλης αὐτῆς τῆς κτίσεως ἀπολύ τρωσιν καὶ ἐλευθερίαν τότε γενήσεσθαι διδάσκει, διὰ τὸν μέλλοντα καὶ αὐτῆς γίνεσθαι ἐπὶ τὸ κρεῖττον Εt μετασχηματισμόν. Διό φησι· καὶ αὐτὴ ἡ κτίσις ελευθερωθήσεται ἀπὸ τῆς δουλείας τῆς φθορᾶς εἰς τὴν ἐλευθερίαν τῆς δόξης τῶν τέκνων τοῦ Θεοῦ. Αφθάρτων γὰρ ἁπάντων καὶ ἀθανάτων τῶν τέκνων τοῦ Θεοῦ τὸν νέον οἰκησάντων αἰῶνα, ἐχρῆν δήπου καὶ τὴν κτίσιν αὐτὴν τὴν νῦν τῇ φθαρτῇ φύσει δου λεύουσαν, εἰς ἄφθαρτον οὐσίαν μεταβαλεῖν, τῆς παρού σης καταστάσεως ἐλευθερωθεῖσαν. Ευκαίρως μέντοι τῷ· Καὶ τότε ὄψονται τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐρω COMMENTARIA IN LUCAM. Adveniat regnum tuum ; fiat volumas tua, sicut in cœlo et in terra. Atque ita, corruptibilibus corpo- reisque rebus præteritis, intellectualia et coelestia succedent. Tunc etiam inconcussum regnum præ- erit saculo nunquam transituro; novumque ac recens cœlum, terraque nova exsistet; sicut ait propheta : Calum erit novum, novaque terra : al- que hæc ego coram me permanere mandabo, dicit Dominus ** Nam virtutes cœlorum commovebuntur. Quæ priori sæculo deserviebant virtutes, dam prior ille mundus subsisteret, et singulis ejus par- tibus præpositæ fuerant, tunc demum commove- B buntur, ut meliorem stationem nanciscantur. Nune enim corruptilibus serviunt corporibus, sed illo sæculo vindicabuntur et ipsæ ex servitio atque cor- ruptela in libertatem gloriæ fliorum Dei. In pr senti enim creatura ingemiscit dum sensibilium corporum servit corruptela, suamque stationem retinet, in qua eam rerum omnium Dominus.col- locavit. Tunc vero in Servatoris Dei manifestatione, a præsenti expedita statu, in meliorem transibit. Bis autem fieri incipientibus, respicite et levale capila vesira. Hæc ait discipulis, non quod ipsis esset usque ad seculi consummationem vita superfutura, sed quia C fidem nobiscum unum corpus constituunt, necnon quotquot usque ad consummationem Christo credi- turi sunt, atque ejus causa præsentem vitam in hu- militate traducturi. Tunc igitur, re quam speramus, impetrata, tollemus oculos qui hactenus humi defxi erant, caputque erigemus qui olim depressi fuimus. Hæc est enim quam exspectamus redemptio; quam reliqua etiam creatura omnis præstolatur, juxta apostolicam doctrinam, qua Paulus etiam imbutus ingemiscit " Servatoris vocibus obsecundans. Quan- donam autem appropinquatura sit redemptio,.ac. curate docuit dicens : His feri incipientibus. Cum enim jam dicta opera decurrent, haud videtur pro- pinquare redemptio, sed opere ipso compleri. Apo- stolus autem totius quoque creaturæ redemptionem ac libertatem tunc fore docet, propter futuram sci- licet ejus quoque in melius transformationem. Id- circo ait : ipsa creatura vindicabitur e servitute corruptionis in libertatem gloria filiorum Dei ". Nam cum omnes incorruptibiles atque immortales sanctique et beati filii Dei novum sæculum inco- lent, tunc opus erit ipsam quoque mundi fabricam, quæ nunc corruptibili naturæ obnoxia est, in iun- mortalem converti substantiam atque a præsenti conditione expediri. Tempestive autem dictioni : Tunc videbunt Filium hominis venientem in nubibus cum gloria, appones Daniells prophetiam, in qua *ª Isa. Lxv, 17. Luc. xxi, 26. * Luc. xxi, 28. Rom. vii, 24. ་ ** Rom. vili, 21. "Dan. vii, 1% D (73) Sequens fragmentum partim congruit cum proxima præcedentibus.
PG 24:598Ἐχρῆν γὰρ, μέλλοντος τοῦ μεγάλου φωστῆρος, αὐτοῦ δὲ τοῦ Θεοῦ Λόγου μετὰ δυνάμεως καὶ δόξης πολλῆς τὴν δευτέραν αὐτοῦ ποιεῖσθαι παρουσίαν ὑποστέλλεσθαι καὶ ὑπαναχωρεῖν τὸν ἥλιον καὶ τὴν σελήνην, καὶ τοὺς ἀστέρας, ἵνα ἀντὶ πάντων αὐτὸς ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου καταλάμψας φωτίσῃ τὸν νέον αἰῶνα, τοῦ προτέρου σχήματος τοῦ κόσμου παρελθόντος κατὰ τὴν ἀποστολικὴν μαρτυρίαν, ἥ φησι· Παράγει γὰρ τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου τούτου· ἐπειδὰν οὖν τοῦτο παρέλθοι τὸ σχῆμα, συμπαρελεύσεται αὐτῷ καὶ ὁ ἥλιος καὶ ἡ σελήνη, καὶ οἱ ἀστέρες. Σκοτισθήσεται δὲ ὁ ἥλιος τότε, οὐχ ὥστε στερηθῆναι τοῦ οἰκείου φωτὸς, ἀλλὰ παραθέσει τοῦ κρείττονος ἀμαυρούμενος· ἀμοιβῆς γοῦν τῶν αὐτοῦ καμάτων καὶ αὐτὸς τεύξεται, ἑπταπλασίων γενησόμενος· ἥ τε σελήνη καὶ αὐτὴ ἔσται ὡς ὁ ἥλιος· καὶ οἱ ἀστέρες δὲ τῆς ὁμοίας τεύξονται ἐπὶ τὸ κρεῖττον μεταβολῆς. Ἀργήσει δὲ τότε ὁ ἥλιος καὶ ἡ σελήνη· ἀλλ’ οὐδὲ ἄστρων τις ἔσται τότε χρεία, νυκτὸς μὴ οὔσης· ἀναπαύσονται δὲ καὶ αὐτοὶ ἐλευθερωθέντες σὺν τῷ οὐρανῷ· οὕτω τε ὁ νέος αἰὼν ἀνήλιος ἔσται καὶ ἀσέληνος, καὶ ἄναστρος, ἡμέρας τοῦ ἡμετέρου φωτὸς τὰς ἁγίας καταυγαζούσης ψυχάς.
δὴ καὶ προσεύχεσθαι ᾖ τάχος ἐπιστῆναι, αὐτὸς ὁ Σω- Α τὴρ ἐδίδαξε, λέγειν ἐν τῇ προσευχή παρακελευόμε νος· Ἐλθέτω ἡ βασιλεία σου, γενηθήτω τὸ θέλη- μά σου ὡς ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς· οὕτω τε τῶν φθαρτῶν καὶ σωματικών παρελθόντων, τὰ νοητά καὶ οὐράνια επιστήσεται· ὅτι καὶ ἡ ἀσάλευτος βασι- λεία τοῦ μηκέτι παρελευσομένου αιώνος καθηγήσε ται, καινός τε καὶ νέος οὐρανὸς, γῆ τε καινὴ συστή σεται κατὰ τὸν φήσαντα προφήτην Εσται οὐρανὸς καινὸς καὶ ἡ γῆ καινὴ, ὁ ἐγὼ ποιῶ μένειν ένα ώπιόν μου, λέγει Κύριος. Δὲ γὰρ δυνάμεις τῶν οὐρανῶν σαλευθήσονται. Αὲ τὸν πρότερον αιώνα διακονησάμεναι δυνάμεις ἐν τῇ συστάσει του προτέρου κόσμου, τοῖς τε αἰσθης τοῖς μέρεσι τοῦ παντὸς ἐπιστατήσασαι, τότε δὴ σα λευθήσονται, ὡς ἂν κρείττονος τύχοιεν στάσεως. Β Τέως μὲν γὰρ δουλεύουσι φθαρτοίς σώμασι διακονού μεναι, κατὰ δὲ τὸν νέον αἰῶνα ἐλευθερωθήσονται καὶ αὐταὶ ἀπὸ τῆς δουλείας τῆς φθορᾶς εἰς τὴν ἐλευθε- ρίαν τῆς δόξης τῶν τέκνων τοῦ Θεοῦ. Ἐπὶ μὲν γὰρ τοῦ παρόντος στενάζει ἡ κτίσις τῇ φθορᾷ τῶν αἰσθη- τῶν σωμάτων δουλεύουσα, καὶ τὴν οἰκείαν στάσιν φυλάττουσα, ἐν ᾗ κατέστησεν αὐτὴν ὁ τοῦ παντός Κύριος τότε δε, κατὰ τὴν σωτήριον θεοφάνειαν έλευ θερωθεῖσα τῆς νῦν στάσεως, ἐπὶ τὰ κρείττω μεταβή σεται. Αρχομένων δὲ τούτων γίνεσθαι, ἀνακύψατε καὶ ἐπάρατε τὰς κεφαλὰς ὑμῶν. * Λέγει δὲ ταῦτα (73) πρὸς τοὺς μαθητάς, οὐχ ὡς μέλλοντας αὐτοὺς ζήσεσθαι, καὶ παραμένειν τῷ βίῳ μέχρι τῆς συντελείας, ἀλλ' ὡς ἑνὸς ὄντος σώματος αὐτῶν τε καὶ ἡμῶν, τῶν τε μετὰ ταῦτα μέχρι τῆς συντελείας εἰς αὐτὸν πεπιστευκότων, καὶ δι' αὐτὸν κατὰ τὸν παρόντα βίον τεταπεινωμένων. Τότε γοῦν ἀπολαβόντες τὰς ἐπαγγελίας ἐφ᾽ αἷς ἐλπίζομεν, ἀνα- κύψομεν οι τότε συγκεκυφότες, καὶ ἐπαροῦμεν τὰς κεφαλὰς ἡμῶν οἱ πάλαι τεταπεινωμένοι. Η γὰρ ἀπο λύτρωσις ἡμῶν ἡ προσδοκωμένη αὐτὴ ἐκείνη ἔσται, ἦν καὶ ἡ πᾶσα κτίσις προσδοκᾷ κατὰ τὴν ἀποστολικὴν διδασκαλίαν, ἣν καὶ Παῦλος ἀπεκδεχόμενος στενάζει ταῖς σωτηρίαις φωναῖς δουλεύων. Πότε δὲ ἐγγίζει ἡ ἀπολύτρωσις, ἀκριβῶς ἐδίδαξεν εἰπὼν, ὅτι τούτων άρ- χομένων γίνεσθαι. Μὴ γὰρ ἀρχομένων, ἀλλ᾽ ἤδη εἰς ἔργα χωρούντων τῶν λεγομένων, οὐκέτι ἐγγίζειν εἰ- κὸς τὴν ἀπολύτρωσιν, ἀλλ' ἔργοις ἐπιτελεῖσθαι. Ὁ δὲ Θεῖος Απόστολος καὶ ὅλης αὐτῆς τῆς κτίσεως ἀπολύ τρωσιν καὶ ἐλευθερίαν τότε γενήσεσθαι διδάσκει, διὰ τὸν μέλλοντα καὶ αὐτῆς γίνεσθαι ἐπὶ τὸ κρεῖττον Εt μετασχηματισμόν. Διό φησι· καὶ αὐτὴ ἡ κτίσις ελευθερωθήσεται ἀπὸ τῆς δουλείας τῆς φθορᾶς εἰς τὴν ἐλευθερίαν τῆς δόξης τῶν τέκνων τοῦ Θεοῦ. Αφθάρτων γὰρ ἁπάντων καὶ ἀθανάτων τῶν τέκνων τοῦ Θεοῦ τὸν νέον οἰκησάντων αἰῶνα, ἐχρῆν δήπου καὶ τὴν κτίσιν αὐτὴν τὴν νῦν τῇ φθαρτῇ φύσει δου λεύουσαν, εἰς ἄφθαρτον οὐσίαν μεταβαλεῖν, τῆς παρού σης καταστάσεως ἐλευθερωθεῖσαν. Ευκαίρως μέντοι τῷ· Καὶ τότε ὄψονται τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐρω COMMENTARIA IN LUCAM. Adveniat regnum tuum ; fiat volumas tua, sicut in cœlo et in terra. Atque ita, corruptibilibus corpo- reisque rebus præteritis, intellectualia et coelestia succedent. Tunc etiam inconcussum regnum præ- erit saculo nunquam transituro; novumque ac recens cœlum, terraque nova exsistet; sicut ait propheta : Calum erit novum, novaque terra : al- que hæc ego coram me permanere mandabo, dicit Dominus ** Nam virtutes cœlorum commovebuntur. Quæ priori sæculo deserviebant virtutes, dam prior ille mundus subsisteret, et singulis ejus par- tibus præpositæ fuerant, tunc demum commove- B buntur, ut meliorem stationem nanciscantur. Nune enim corruptilibus serviunt corporibus, sed illo sæculo vindicabuntur et ipsæ ex servitio atque cor- ruptela in libertatem gloriæ fliorum Dei. In pr senti enim creatura ingemiscit dum sensibilium corporum servit corruptela, suamque stationem retinet, in qua eam rerum omnium Dominus.col- locavit. Tunc vero in Servatoris Dei manifestatione, a præsenti expedita statu, in meliorem transibit. Bis autem fieri incipientibus, respicite et levale capila vesira. Hæc ait discipulis, non quod ipsis esset usque ad seculi consummationem vita superfutura, sed quia C fidem nobiscum unum corpus constituunt, necnon quotquot usque ad consummationem Christo credi- turi sunt, atque ejus causa præsentem vitam in hu- militate traducturi. Tunc igitur, re quam speramus, impetrata, tollemus oculos qui hactenus humi defxi erant, caputque erigemus qui olim depressi fuimus. Hæc est enim quam exspectamus redemptio; quam reliqua etiam creatura omnis præstolatur, juxta apostolicam doctrinam, qua Paulus etiam imbutus ingemiscit " Servatoris vocibus obsecundans. Quan- donam autem appropinquatura sit redemptio,.ac. curate docuit dicens : His feri incipientibus. Cum enim jam dicta opera decurrent, haud videtur pro- pinquare redemptio, sed opere ipso compleri. Apo- stolus autem totius quoque creaturæ redemptionem ac libertatem tunc fore docet, propter futuram sci- licet ejus quoque in melius transformationem. Id- circo ait : ipsa creatura vindicabitur e servitute corruptionis in libertatem gloria filiorum Dei ". Nam cum omnes incorruptibiles atque immortales sanctique et beati filii Dei novum sæculum inco- lent, tunc opus erit ipsam quoque mundi fabricam, quæ nunc corruptibili naturæ obnoxia est, in iun- mortalem converti substantiam atque a præsenti conditione expediri. Tempestive autem dictioni : Tunc videbunt Filium hominis venientem in nubibus cum gloria, appones Daniells prophetiam, in qua *ª Isa. Lxv, 17. Luc. xxi, 26. * Luc. xxi, 28. Rom. vii, 24. ་ ** Rom. vili, 21. "Dan. vii, 1% D (73) Sequens fragmentum partim congruit cum proxima præcedentibus.
PG 24:599Τίνα γε μὴν τὰ ἐπερχόμενα τῇ οἰκουμένῃ μετὰ τὸ τοὺς φωστῆρας σκοτισθῆναι, καὶ διὰ τί, καὶ πόθεν ἡ συνοχὴ τῶν ἐθνῶν ἔσται, παρίστησιν ἑξῆς λέγων· Ἐν ἀπορίᾳ ἠχούσης θαλάσσης καὶ σάλου ἀποψυχόντων ἀνθρώπων. Καί μοι δοκεῖ τῆς τότε γενησομένης τοῦ παντὸς τροπῆς τὴν ἀρχὴν ἔσεσθαι διδάσκειν ἀπὸ ἐκλείψεως τῆς ὑγρᾶς οὐσίας. Ταύτης γὰρ πρώτης ἀναποθείσης ἢ ἀποπαγείσης, ὡς μηκέτ’ ἦχον θαλάσσης ἀκούσεσθαι, μηδὲ τὸν τῶν κυμάτων αὐτῆς σάλον γίνεσθαι δι’ αὐχμὸν ὑπερβάλλοντα, τὰ λοιπὰ μέρη τοῦ κόσμου μηκέτι τῆς συνήθους μεταλαμβάνοντα ἀναθυμιάσεως ἐκ τῆς ὑγρᾶς οὐσίας ἀναπεμπομένης, τροπὴν καὶ μεταβολὴν πείσεται· ὡς ἐκ τούτου γενήσεται σημεῖα ἐν ἡλίῳ καὶ σελήνῃ, καὶ ἄστροις. Ἀνακλήσεώς τε γὰρ τοῦ παντὸς γενομένης, καὶ συντελείας τοῦ κόσμου, καὶ παράγοντος τοῦ σχήματος τούτου τοῦ φαινομένου «παρελεύσεται γὰρ τὰ πρῶτα ἵν’ ἐπιστῇ τὰ δεύτερα», ἀκόλουθον ἦν καὶ τῶν κατ’ οὐρανὸν φωστήρων τροπήν τινα ἔσεσθαι. Ταῦτα δὲ ἐπὶ τέλει τῶν χρόνων ἔσται, τῆς ἀποστασίας ἐνεργουμένης.
Α χόμενον ἐν νεφέλῃ μετὰ δόξης, παραθήσεις της τοῦ Δανιὴλ προφητείαν, δι' ἧς καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώ που, καὶ ἡ νεφέλη, καὶ ἡ τῷ τοῦ ἀνθρώπου δοθησο μένη βασιλεία εθεωρεῖτο. ᾿Αλλὰ τότε μὲν εἰς προφή της θείῳ Πνεύματι θεοφορούμενος τὸ μέλλον ἔσεσθαι ἐθεᾶτο· κατὰ δὲ τὸν τῆς συντελείας καιρὸν πάντες, ὥς φησιν ὁ Σωτὴρ, αὐτὸν ὄψονται ερχόμενον ἐν νεφέλη μετὰ δυνάμεως πολλής ζωοποιητικῆς καὶ φω πατρικῆς δηλαδή θεότητος. τιστικῆς τοῦ νέου αἰῶνος, καὶ μετὰ δόξης πολλῆς, τῆς Πότε δὲ ταῦτα ἔσται ; Όταν πληρωθῶσι καιροί ἐθνῶν. Περαιωθείσης γὰρ τῆς ὡρισμένης τοῖς ἔθνεσι προθεσμίας, ἔσται σημεία τῆς τοῦ κόσμου συντελείας. Ποταπὰ δὲ σημεία, τῷ Ματθαίῳ ὁ Λουκᾶς παρεχώρη σεν ἐξειπεῖν. Ἐχρῆν γὰρ, μέλλοντος τοῦ μεγάλου φωστῆρος, αὐτοῦ δὲ τοῦ Θεοῦ Λόγου μετὰ δυνάμεως καὶ δόξης πολλῆς τὴν δευτέραν αὐτοῦ ποιεῖσθαι παρ ουσίαν ὑποστέλλεσθαι καὶ ὑπαναχωρεῖν τὸν ἥλιον καὶ τὴν σελήνην, καὶ τοὺς ἀστέρας, ἵνα ἀντὶ πάντων αὐτὸς ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου καταλάμψας φωτίσῃ τὸν νέον αἰῶνα, του προτέρου σχήματος τοῦ κόσμου παρελθόντος κατὰ τὴν ἀποστολικὴν μαρτυρίαν, ή φη- σι· Παράγει γὰρ τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου τούτου ἐπειδὰν οὖν τοῦτο παρέλθοι τὸ σχῆμα, συμπαρελεύ σεται αὐτῷ καὶ ὁ ἥλιος καὶ ἡ σελήνη, καὶ οἱ ἀστέρες. Σκοτισθήσεται δὲ ὁ ἥλιος τότε, οὐχ ὥστε στερηθῆναι τοῦ οἰκείου φωτός, ἀλλὰ παραθέσει του κρείττονος ἀμαυρούμενος· ἀμοιβῆς γοῦν τῶν αὐτοῦ καμάτων καὶ αὐτὸς τεύξεται, ἑπταπλασίων γενησόμενος· ή τε σελήνη καὶ αὐτὴ ἔσται ὡς ὁ ἥλιος· καὶ οἱ ἀστέρες δὲ τῆς ὁμοίας τεύξονται ἐπὶ τὸ κρεῖττον μεταβολῆς. Αρ γήσει δὲ τότε ὁ ἥλιος καὶ ἡ σελήνη· ἀλλ' οὐδὲ ἄστρων τις ἔσται τότε χρεία, νυκτὸς μὴ οὔσης· ἀναπαύσονται δὲ καὶ αὐτοὶ ἐλευθερωθέντες σὺν τῷ οὐρανῷ· οὕτω τε ὁ νέος αἰὼν ἀνήλιος ἔσται καὶ ἀσέληνος, καὶ ἄναστρος, ἡμέρας τοῦ ἡμετέρου φωτός τὰς ἁγίας καταυγαζού σης ψυχάς. . Τίνα γε μὴν τὰ ἐπερχόμενα τῇ οἰκουμένῃ μετὰ τὸ τοὺς φωστῆρας σκοτισθῆναι, καὶ διὰ τί, καὶ πόθεν ἡ συνοχὴ τῶν ἐθνῶν ἔσται, παρίστησιν ἑξῆς λέγων· Ἐν ἀπορίᾳ ἠχούσης θαλάσσης καὶ σάλου ἀπο- ψυχόντων ἀνθρώπων. Καί μοι δοκεῖ τῆς τότε γενη- σομένης τοῦ παντὸς τροπῆς τὴν ἀρχὴν ἔσεσθαι διδά σκειν ἀπὸ ἐκλείψεως τῆς ὑγρᾶς ουσίας. Ταύτης γὰρ πρώτης ἀναποθείσης ἢ ἀποπαγείσης, ὡς μηκέτ' ἦχον θαλάσσης ἀκούσεσθαι, μηδὲ τὸν τῶν κυμάτων αὐτῆς σάλον γίνεσθαι δι' αὐχμὸν ὑπερβάλλοντα, τὰ λοιπὰ μέρη του κόσμου μηκέτι τῆς συνήθους μεταλαμβά νοντα ἀναθυμιάσεως ἐκ τῆς ὑγρᾶς ουσίας αναπεμπο μένης, τροπὴν καὶ μεταβολὴν πείσεται· ὡς ἐκ τούτου γενήσεται σημεῖα ἐν ἡλίῳ καὶ σελήνῃ, καὶ ἄστροις. Ανακλήσεώς τε γὰρ τοῦ παντὸς γενομένης, καὶ συν τελείας τοῦ κόσμου, καὶ παράγοντος τοῦ σχήματος τούτου τοῦ φαινομένου (παρελεύσεται γὰρ τὰ πρῶτα ἵν᾽ ἐπιστῇ τὰ δεύτερα), ἀκόλουθον ἦν καὶ τῶν κατ' οὐρανὸν φωστήρων τροπήν τινα ἔσεσθαι. Ταῦτα δὲ ἐπὶ τέλει τῶν χρόνων ἔσται, τῆς ἀποστα σίας ἐνεργουμένης. Μελλούσης γὰρ τὰ τῆς θεομαχίας EUSEBI CESARIENSIS OPP. PARS III. - EXEGETICA. item Filius hominis, et auben, et datum Filio ho- minis regnum spectabatur. Sed enim tunc quidem unus propheta divino Spiritu instinctus futuram rem cernebat; at consummationis tempore omnes, ut ait Servator “, videbunt eum venienten in nube cum virtute magna vivifica et illuminatrice novi sæculi, cumque gloria magna, Patris videlicet di- vinitate. p B Quandonam vero hæc filent? Cum gentium tempo- ra completa fuerint. Etenim absoluto quod iis def- altum fuerat elatum spatio, signa consummandi mundi exstabunt. Cojuscemodi vero signa hæc, Matthao Lucas dicendum permisit. Oportebit enim, magno luminari, ipso inquam Deo Verbo, cum virtute gloriaque multa alterum adventum suum ostensuro, subtrahere semet ac cedere solem, lu- namque et cætera sidera, ut loco omnium ipse Fi- lius hominis lucens, novum sæculum illuminet, prio- re mundi figura prætereunte, secundum apostolicum testinionium quod ait: Praterit enim figura hujus mundi vo. Cum ergo hæc figura præteribit, simul ab- ibunt sol ac luna et stellæ. Obtenebrabitur autem tunc, sol, non quod suum lumen amissurus sit, sed comparatione majoris obscuratus. Ergo laboruin veluti suorum præmium capiet, ut fiat septemplex ; ipsaque luna ut sol erit; stellæ denique eamdem in melius provectionem experientur. Sed tamen lunc sol et luna otiabuntur, neque ullius erit stellarun C usus, quia jam nox non erit; etenim hæ quoque quiescent una cum colo servitute liberata. Sic igitur novum sæculum absque sole, luna stellis- que erit, luminis nostri die sanctas animas il- lustrante. Quænam vero superventura sint mundo post lu- minarium obscurationem, et quamobrem, et unde pressura gentium eventura sit, declarat mox dicens : Præ confusione sonitus maris et fluctuum arescenti- bus hominibus. Et mihi videtur docere futuræ tunc conversionis initium fore ab humidæ substantiæ de- fectu. Hac enim in primis absorpta vel concreta, ita ut neque sonitus jam maris exaudiatur, neque fu- D ctuum ejus cominotio ob nimium æstum fiat, reli- quæ mundi partes haud diutius consueta fruentes vaporatione ex humido elemento einissa, mutationem conversionemque patientur, cujus rei signa in sole, luna stellisque exstabunt. Nam sic facta universi perversione, mundique consummatione, exteriore hac figura prætereunte (priora enim abibunt ut posteriora subintroeant), consequens erit ut cali quoque luminarium conversio quædam eveniat. Hæc in finę temporum erunt, cum apostasia fiet. Nam cum impietatis monstra Servatoris adventus or Matth. xxvΙ, 64. Matth XXIV, 29. Cor. vit, 51.
PG 24:600Μελλούσης γὰρ τὰ τῆς θεομαχίας τέρατα καταργεῖν τῆς ἐπιφανείας τοῦ Σωτῆρος, τὰ τῆς ὀργῆς προοίμια ἐκ τῶνδε ἄρξεται, ἐξ αὐχμῶν δηλαδὴ καὶ ἀπορίας ἤχου θαλάσσης· οὗ γενομένου ἐπακολουθήσει συνοχὴ τῶν ἐπὶ γῆς ἐθνῶν, ἀποψυχόντων ἀνθρώπων ἀπὸ φόβου καὶ προσδοκίας τῶν ἐπερχομένων τῇ οἰκουμένῃ. Τίνα δὲ τὰ ἐπερχόμενα, ἑρμηνεύει συνάπτων ἑξῆς καὶ λέγων· Αἱ γὰρ δυνάμεις τῶν οὐρανῶν σαλευθήσονται· τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ μετὰ δόξης ἐπιστησομένου, καὶ τὴν μεγάλαυχον τυραννίδα τοῦ υἱοῦ τῆς ἁμαρτίας καταργεῖν μέλλοντος, τῶν τε ὑπερουρανίων ταγμάτων δορυφορούντων.
Α χόμενον ἐν νεφέλῃ μετὰ δόξης, παραθήσεις της τοῦ Δανιὴλ προφητείαν, δι' ἧς καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώ που, καὶ ἡ νεφέλη, καὶ ἡ τῷ τοῦ ἀνθρώπου δοθησο μένη βασιλεία εθεωρεῖτο. ᾿Αλλὰ τότε μὲν εἰς προφή της θείῳ Πνεύματι θεοφορούμενος τὸ μέλλον ἔσεσθαι ἐθεᾶτο· κατὰ δὲ τὸν τῆς συντελείας καιρὸν πάντες, ὥς φησιν ὁ Σωτὴρ, αὐτὸν ὄψονται ερχόμενον ἐν νεφέλη μετὰ δυνάμεως πολλής ζωοποιητικῆς καὶ φω πατρικῆς δηλαδή θεότητος. τιστικῆς τοῦ νέου αἰῶνος, καὶ μετὰ δόξης πολλῆς, τῆς Πότε δὲ ταῦτα ἔσται ; Όταν πληρωθῶσι καιροί ἐθνῶν. Περαιωθείσης γὰρ τῆς ὡρισμένης τοῖς ἔθνεσι προθεσμίας, ἔσται σημεία τῆς τοῦ κόσμου συντελείας. Ποταπὰ δὲ σημεία, τῷ Ματθαίῳ ὁ Λουκᾶς παρεχώρη σεν ἐξειπεῖν. Ἐχρῆν γὰρ, μέλλοντος τοῦ μεγάλου φωστῆρος, αὐτοῦ δὲ τοῦ Θεοῦ Λόγου μετὰ δυνάμεως καὶ δόξης πολλῆς τὴν δευτέραν αὐτοῦ ποιεῖσθαι παρ ουσίαν ὑποστέλλεσθαι καὶ ὑπαναχωρεῖν τὸν ἥλιον καὶ τὴν σελήνην, καὶ τοὺς ἀστέρας, ἵνα ἀντὶ πάντων αὐτὸς ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου καταλάμψας φωτίσῃ τὸν νέον αἰῶνα, του προτέρου σχήματος τοῦ κόσμου παρελθόντος κατὰ τὴν ἀποστολικὴν μαρτυρίαν, ή φη- σι· Παράγει γὰρ τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου τούτου ἐπειδὰν οὖν τοῦτο παρέλθοι τὸ σχῆμα, συμπαρελεύ σεται αὐτῷ καὶ ὁ ἥλιος καὶ ἡ σελήνη, καὶ οἱ ἀστέρες. Σκοτισθήσεται δὲ ὁ ἥλιος τότε, οὐχ ὥστε στερηθῆναι τοῦ οἰκείου φωτός, ἀλλὰ παραθέσει του κρείττονος ἀμαυρούμενος· ἀμοιβῆς γοῦν τῶν αὐτοῦ καμάτων καὶ αὐτὸς τεύξεται, ἑπταπλασίων γενησόμενος· ή τε σελήνη καὶ αὐτὴ ἔσται ὡς ὁ ἥλιος· καὶ οἱ ἀστέρες δὲ τῆς ὁμοίας τεύξονται ἐπὶ τὸ κρεῖττον μεταβολῆς. Αρ γήσει δὲ τότε ὁ ἥλιος καὶ ἡ σελήνη· ἀλλ' οὐδὲ ἄστρων τις ἔσται τότε χρεία, νυκτὸς μὴ οὔσης· ἀναπαύσονται δὲ καὶ αὐτοὶ ἐλευθερωθέντες σὺν τῷ οὐρανῷ· οὕτω τε ὁ νέος αἰὼν ἀνήλιος ἔσται καὶ ἀσέληνος, καὶ ἄναστρος, ἡμέρας τοῦ ἡμετέρου φωτός τὰς ἁγίας καταυγαζού σης ψυχάς. . Τίνα γε μὴν τὰ ἐπερχόμενα τῇ οἰκουμένῃ μετὰ τὸ τοὺς φωστῆρας σκοτισθῆναι, καὶ διὰ τί, καὶ πόθεν ἡ συνοχὴ τῶν ἐθνῶν ἔσται, παρίστησιν ἑξῆς λέγων· Ἐν ἀπορίᾳ ἠχούσης θαλάσσης καὶ σάλου ἀπο- ψυχόντων ἀνθρώπων. Καί μοι δοκεῖ τῆς τότε γενη- σομένης τοῦ παντὸς τροπῆς τὴν ἀρχὴν ἔσεσθαι διδά σκειν ἀπὸ ἐκλείψεως τῆς ὑγρᾶς ουσίας. Ταύτης γὰρ πρώτης ἀναποθείσης ἢ ἀποπαγείσης, ὡς μηκέτ' ἦχον θαλάσσης ἀκούσεσθαι, μηδὲ τὸν τῶν κυμάτων αὐτῆς σάλον γίνεσθαι δι' αὐχμὸν ὑπερβάλλοντα, τὰ λοιπὰ μέρη του κόσμου μηκέτι τῆς συνήθους μεταλαμβά νοντα ἀναθυμιάσεως ἐκ τῆς ὑγρᾶς ουσίας αναπεμπο μένης, τροπὴν καὶ μεταβολὴν πείσεται· ὡς ἐκ τούτου γενήσεται σημεῖα ἐν ἡλίῳ καὶ σελήνῃ, καὶ ἄστροις. Ανακλήσεώς τε γὰρ τοῦ παντὸς γενομένης, καὶ συν τελείας τοῦ κόσμου, καὶ παράγοντος τοῦ σχήματος τούτου τοῦ φαινομένου (παρελεύσεται γὰρ τὰ πρῶτα ἵν᾽ ἐπιστῇ τὰ δεύτερα), ἀκόλουθον ἦν καὶ τῶν κατ' οὐρανὸν φωστήρων τροπήν τινα ἔσεσθαι. Ταῦτα δὲ ἐπὶ τέλει τῶν χρόνων ἔσται, τῆς ἀποστα σίας ἐνεργουμένης. Μελλούσης γὰρ τὰ τῆς θεομαχίας EUSEBI CESARIENSIS OPP. PARS III. - EXEGETICA. item Filius hominis, et auben, et datum Filio ho- minis regnum spectabatur. Sed enim tunc quidem unus propheta divino Spiritu instinctus futuram rem cernebat; at consummationis tempore omnes, ut ait Servator “, videbunt eum venienten in nube cum virtute magna vivifica et illuminatrice novi sæculi, cumque gloria magna, Patris videlicet di- vinitate. p B Quandonam vero hæc filent? Cum gentium tempo- ra completa fuerint. Etenim absoluto quod iis def- altum fuerat elatum spatio, signa consummandi mundi exstabunt. Cojuscemodi vero signa hæc, Matthao Lucas dicendum permisit. Oportebit enim, magno luminari, ipso inquam Deo Verbo, cum virtute gloriaque multa alterum adventum suum ostensuro, subtrahere semet ac cedere solem, lu- namque et cætera sidera, ut loco omnium ipse Fi- lius hominis lucens, novum sæculum illuminet, prio- re mundi figura prætereunte, secundum apostolicum testinionium quod ait: Praterit enim figura hujus mundi vo. Cum ergo hæc figura præteribit, simul ab- ibunt sol ac luna et stellæ. Obtenebrabitur autem tunc, sol, non quod suum lumen amissurus sit, sed comparatione majoris obscuratus. Ergo laboruin veluti suorum præmium capiet, ut fiat septemplex ; ipsaque luna ut sol erit; stellæ denique eamdem in melius provectionem experientur. Sed tamen lunc sol et luna otiabuntur, neque ullius erit stellarun C usus, quia jam nox non erit; etenim hæ quoque quiescent una cum colo servitute liberata. Sic igitur novum sæculum absque sole, luna stellis- que erit, luminis nostri die sanctas animas il- lustrante. Quænam vero superventura sint mundo post lu- minarium obscurationem, et quamobrem, et unde pressura gentium eventura sit, declarat mox dicens : Præ confusione sonitus maris et fluctuum arescenti- bus hominibus. Et mihi videtur docere futuræ tunc conversionis initium fore ab humidæ substantiæ de- fectu. Hac enim in primis absorpta vel concreta, ita ut neque sonitus jam maris exaudiatur, neque fu- D ctuum ejus cominotio ob nimium æstum fiat, reli- quæ mundi partes haud diutius consueta fruentes vaporatione ex humido elemento einissa, mutationem conversionemque patientur, cujus rei signa in sole, luna stellisque exstabunt. Nam sic facta universi perversione, mundique consummatione, exteriore hac figura prætereunte (priora enim abibunt ut posteriora subintroeant), consequens erit ut cali quoque luminarium conversio quædam eveniat. Hæc in finę temporum erunt, cum apostasia fiet. Nam cum impietatis monstra Servatoris adventus or Matth. xxvΙ, 64. Matth XXIV, 29. Cor. vit, 51.
Καὶ εἶπε παραβολὴν αὐτοῖς · Ἴδετε τὴν συκῆν, κ
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Καὶ εἶπε παραβολὴν αὐτοῖς· Ἴδετε τὴν συκῆν, κ. τ. λ. Οὕτω καὶ ὑμεῖς ὅταν ἴδητε ταῦτα γινόμενα, κ. τ. λ. Ποῖα ταῦτα γινόμενα ἀλλ’ ἢ τὰ προλεγόμενα; Ἱερουσαλὴμ πατουμένην ὑπὸ ἐθνῶν, τὴν συμπλήρωσιν τῶν καιρῶν τῶν ἐθνῶν, τοὺς τῆς ἀποστασίας χρόνους, τὰ ἐν τοῖς φωστῆρσι καὶ τοῖς ἄστροις σημεῖα, τὴν ἐπὶ γῆς συνοχὴν τῶν ἐθνῶν, τὴν ἔκλειψιν καὶ ἀπορίαν τοῦ ἤχου τοῦ σάλου τῆς θαλάσσης. Ταῦτα, φησὶν, ἅπαντα ὅταν ἴδητε γινόμενα, γινώσκετε ὅτι ἐπὶ θύραις ἐστὶν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, ἑτέρα οὖσα παρὰ τὰ προλεχθέντα.
Α χόμενον ἐν νεφέλῃ μετὰ δόξης, παραθήσεις της τοῦ Δανιὴλ προφητείαν, δι' ἧς καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώ που, καὶ ἡ νεφέλη, καὶ ἡ τῷ τοῦ ἀνθρώπου δοθησο μένη βασιλεία εθεωρεῖτο. ᾿Αλλὰ τότε μὲν εἰς προφή της θείῳ Πνεύματι θεοφορούμενος τὸ μέλλον ἔσεσθαι ἐθεᾶτο· κατὰ δὲ τὸν τῆς συντελείας καιρὸν πάντες, ὥς φησιν ὁ Σωτὴρ, αὐτὸν ὄψονται ερχόμενον ἐν νεφέλη μετὰ δυνάμεως πολλής ζωοποιητικῆς καὶ φω πατρικῆς δηλαδή θεότητος. τιστικῆς τοῦ νέου αἰῶνος, καὶ μετὰ δόξης πολλῆς, τῆς Πότε δὲ ταῦτα ἔσται ; Όταν πληρωθῶσι καιροί ἐθνῶν. Περαιωθείσης γὰρ τῆς ὡρισμένης τοῖς ἔθνεσι προθεσμίας, ἔσται σημεία τῆς τοῦ κόσμου συντελείας. Ποταπὰ δὲ σημεία, τῷ Ματθαίῳ ὁ Λουκᾶς παρεχώρη σεν ἐξειπεῖν. Ἐχρῆν γὰρ, μέλλοντος τοῦ μεγάλου φωστῆρος, αὐτοῦ δὲ τοῦ Θεοῦ Λόγου μετὰ δυνάμεως καὶ δόξης πολλῆς τὴν δευτέραν αὐτοῦ ποιεῖσθαι παρ ουσίαν ὑποστέλλεσθαι καὶ ὑπαναχωρεῖν τὸν ἥλιον καὶ τὴν σελήνην, καὶ τοὺς ἀστέρας, ἵνα ἀντὶ πάντων αὐτὸς ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου καταλάμψας φωτίσῃ τὸν νέον αἰῶνα, του προτέρου σχήματος τοῦ κόσμου παρελθόντος κατὰ τὴν ἀποστολικὴν μαρτυρίαν, ή φη- σι· Παράγει γὰρ τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου τούτου ἐπειδὰν οὖν τοῦτο παρέλθοι τὸ σχῆμα, συμπαρελεύ σεται αὐτῷ καὶ ὁ ἥλιος καὶ ἡ σελήνη, καὶ οἱ ἀστέρες. Σκοτισθήσεται δὲ ὁ ἥλιος τότε, οὐχ ὥστε στερηθῆναι τοῦ οἰκείου φωτός, ἀλλὰ παραθέσει του κρείττονος ἀμαυρούμενος· ἀμοιβῆς γοῦν τῶν αὐτοῦ καμάτων καὶ αὐτὸς τεύξεται, ἑπταπλασίων γενησόμενος· ή τε σελήνη καὶ αὐτὴ ἔσται ὡς ὁ ἥλιος· καὶ οἱ ἀστέρες δὲ τῆς ὁμοίας τεύξονται ἐπὶ τὸ κρεῖττον μεταβολῆς. Αρ γήσει δὲ τότε ὁ ἥλιος καὶ ἡ σελήνη· ἀλλ' οὐδὲ ἄστρων τις ἔσται τότε χρεία, νυκτὸς μὴ οὔσης· ἀναπαύσονται δὲ καὶ αὐτοὶ ἐλευθερωθέντες σὺν τῷ οὐρανῷ· οὕτω τε ὁ νέος αἰὼν ἀνήλιος ἔσται καὶ ἀσέληνος, καὶ ἄναστρος, ἡμέρας τοῦ ἡμετέρου φωτός τὰς ἁγίας καταυγαζού σης ψυχάς. . Τίνα γε μὴν τὰ ἐπερχόμενα τῇ οἰκουμένῃ μετὰ τὸ τοὺς φωστῆρας σκοτισθῆναι, καὶ διὰ τί, καὶ πόθεν ἡ συνοχὴ τῶν ἐθνῶν ἔσται, παρίστησιν ἑξῆς λέγων· Ἐν ἀπορίᾳ ἠχούσης θαλάσσης καὶ σάλου ἀπο- ψυχόντων ἀνθρώπων. Καί μοι δοκεῖ τῆς τότε γενη- σομένης τοῦ παντὸς τροπῆς τὴν ἀρχὴν ἔσεσθαι διδά σκειν ἀπὸ ἐκλείψεως τῆς ὑγρᾶς ουσίας. Ταύτης γὰρ πρώτης ἀναποθείσης ἢ ἀποπαγείσης, ὡς μηκέτ' ἦχον θαλάσσης ἀκούσεσθαι, μηδὲ τὸν τῶν κυμάτων αὐτῆς σάλον γίνεσθαι δι' αὐχμὸν ὑπερβάλλοντα, τὰ λοιπὰ μέρη του κόσμου μηκέτι τῆς συνήθους μεταλαμβά νοντα ἀναθυμιάσεως ἐκ τῆς ὑγρᾶς ουσίας αναπεμπο μένης, τροπὴν καὶ μεταβολὴν πείσεται· ὡς ἐκ τούτου γενήσεται σημεῖα ἐν ἡλίῳ καὶ σελήνῃ, καὶ ἄστροις. Ανακλήσεώς τε γὰρ τοῦ παντὸς γενομένης, καὶ συν τελείας τοῦ κόσμου, καὶ παράγοντος τοῦ σχήματος τούτου τοῦ φαινομένου (παρελεύσεται γὰρ τὰ πρῶτα ἵν᾽ ἐπιστῇ τὰ δεύτερα), ἀκόλουθον ἦν καὶ τῶν κατ' οὐρανὸν φωστήρων τροπήν τινα ἔσεσθαι. Ταῦτα δὲ ἐπὶ τέλει τῶν χρόνων ἔσται, τῆς ἀποστα σίας ἐνεργουμένης. Μελλούσης γὰρ τὰ τῆς θεομαχίας EUSEBI CESARIENSIS OPP. PARS III. - EXEGETICA. item Filius hominis, et auben, et datum Filio ho- minis regnum spectabatur. Sed enim tunc quidem unus propheta divino Spiritu instinctus futuram rem cernebat; at consummationis tempore omnes, ut ait Servator “, videbunt eum venienten in nube cum virtute magna vivifica et illuminatrice novi sæculi, cumque gloria magna, Patris videlicet di- vinitate. p B Quandonam vero hæc filent? Cum gentium tempo- ra completa fuerint. Etenim absoluto quod iis def- altum fuerat elatum spatio, signa consummandi mundi exstabunt. Cojuscemodi vero signa hæc, Matthao Lucas dicendum permisit. Oportebit enim, magno luminari, ipso inquam Deo Verbo, cum virtute gloriaque multa alterum adventum suum ostensuro, subtrahere semet ac cedere solem, lu- namque et cætera sidera, ut loco omnium ipse Fi- lius hominis lucens, novum sæculum illuminet, prio- re mundi figura prætereunte, secundum apostolicum testinionium quod ait: Praterit enim figura hujus mundi vo. Cum ergo hæc figura præteribit, simul ab- ibunt sol ac luna et stellæ. Obtenebrabitur autem tunc, sol, non quod suum lumen amissurus sit, sed comparatione majoris obscuratus. Ergo laboruin veluti suorum præmium capiet, ut fiat septemplex ; ipsaque luna ut sol erit; stellæ denique eamdem in melius provectionem experientur. Sed tamen lunc sol et luna otiabuntur, neque ullius erit stellarun C usus, quia jam nox non erit; etenim hæ quoque quiescent una cum colo servitute liberata. Sic igitur novum sæculum absque sole, luna stellis- que erit, luminis nostri die sanctas animas il- lustrante. Quænam vero superventura sint mundo post lu- minarium obscurationem, et quamobrem, et unde pressura gentium eventura sit, declarat mox dicens : Præ confusione sonitus maris et fluctuum arescenti- bus hominibus. Et mihi videtur docere futuræ tunc conversionis initium fore ab humidæ substantiæ de- fectu. Hac enim in primis absorpta vel concreta, ita ut neque sonitus jam maris exaudiatur, neque fu- D ctuum ejus cominotio ob nimium æstum fiat, reli- quæ mundi partes haud diutius consueta fruentes vaporatione ex humido elemento einissa, mutationem conversionemque patientur, cujus rei signa in sole, luna stellisque exstabunt. Nam sic facta universi perversione, mundique consummatione, exteriore hac figura prætereunte (priora enim abibunt ut posteriora subintroeant), consequens erit ut cali quoque luminarium conversio quædam eveniat. Hæc in finę temporum erunt, cum apostasia fiet. Nam cum impietatis monstra Servatoris adventus or Matth. xxvΙ, 64. Matth XXIV, 29. Cor. vit, 51.
Τὰ μὲν γὰρ προοίμια ἦν καὶ μελλόντων ἀγαθῶν σημεῖα, ὡς καὶ οἱ τῆς συκῆς ἁπαλοὶ κλάδοι καὶ τὰ φύλλα σημεῖα τοῦ μέλλοντος θέρους τῆς τε τῶν λοιπῶν φυτῶν καὶ σπερμάτων καρποφορίας· τὰ δὲ τοῦ μέλλοντος καὶ τῆς ἐν αὐτῷ συστησομένης βασιλείας οὐρανῶν προοίμια καὶ σημεῖα τὰ προλεχθέντα ἦν. Αὕτη δὲ ἡ βασιλεία καὶ τὰ ἐν αὐτῇ οὐκέτι λόγῳ παραδοτέα, οὐδὲ θνητῶν ἀκοαῖς λεκτέα. Διόπερ ἀποσιωπητέον ταῦτα. Ὀφθαλμὸς γὰρ οὐκ εἶδε, καὶ οὖς οὐκ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη ὅσα ἡτοίμασεν ὁ Θεὸς τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν. Πλὴν ὥσπερ κατὰ τὸν ἐνεστῶτα βίον ἥλιος μετὰ χειμερίους τροπὰς ἔαρος ἐνισταμένου θερμὴν ἀκτῖνα βάλλων, τὰ ὑπὸ γῆν κρυπτόμενα ζωοποιεῖ σπέρματα, τοῦ προτέρου μεταβαλόντα σχήματος, νεαρὰ δὲ φύει καὶ τέθηλεν, ὡραίαν καὶ πολυανθῆ τὴν τῶν ἄρτι φυέντων βλάστην παρεχόμενα·
Α χόμενον ἐν νεφέλῃ μετὰ δόξης, παραθήσεις της τοῦ Δανιὴλ προφητείαν, δι' ἧς καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώ που, καὶ ἡ νεφέλη, καὶ ἡ τῷ τοῦ ἀνθρώπου δοθησο μένη βασιλεία εθεωρεῖτο. ᾿Αλλὰ τότε μὲν εἰς προφή της θείῳ Πνεύματι θεοφορούμενος τὸ μέλλον ἔσεσθαι ἐθεᾶτο· κατὰ δὲ τὸν τῆς συντελείας καιρὸν πάντες, ὥς φησιν ὁ Σωτὴρ, αὐτὸν ὄψονται ερχόμενον ἐν νεφέλη μετὰ δυνάμεως πολλής ζωοποιητικῆς καὶ φω πατρικῆς δηλαδή θεότητος. τιστικῆς τοῦ νέου αἰῶνος, καὶ μετὰ δόξης πολλῆς, τῆς Πότε δὲ ταῦτα ἔσται ; Όταν πληρωθῶσι καιροί ἐθνῶν. Περαιωθείσης γὰρ τῆς ὡρισμένης τοῖς ἔθνεσι προθεσμίας, ἔσται σημεία τῆς τοῦ κόσμου συντελείας. Ποταπὰ δὲ σημεία, τῷ Ματθαίῳ ὁ Λουκᾶς παρεχώρη σεν ἐξειπεῖν. Ἐχρῆν γὰρ, μέλλοντος τοῦ μεγάλου φωστῆρος, αὐτοῦ δὲ τοῦ Θεοῦ Λόγου μετὰ δυνάμεως καὶ δόξης πολλῆς τὴν δευτέραν αὐτοῦ ποιεῖσθαι παρ ουσίαν ὑποστέλλεσθαι καὶ ὑπαναχωρεῖν τὸν ἥλιον καὶ τὴν σελήνην, καὶ τοὺς ἀστέρας, ἵνα ἀντὶ πάντων αὐτὸς ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου καταλάμψας φωτίσῃ τὸν νέον αἰῶνα, του προτέρου σχήματος τοῦ κόσμου παρελθόντος κατὰ τὴν ἀποστολικὴν μαρτυρίαν, ή φη- σι· Παράγει γὰρ τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου τούτου ἐπειδὰν οὖν τοῦτο παρέλθοι τὸ σχῆμα, συμπαρελεύ σεται αὐτῷ καὶ ὁ ἥλιος καὶ ἡ σελήνη, καὶ οἱ ἀστέρες. Σκοτισθήσεται δὲ ὁ ἥλιος τότε, οὐχ ὥστε στερηθῆναι τοῦ οἰκείου φωτός, ἀλλὰ παραθέσει του κρείττονος ἀμαυρούμενος· ἀμοιβῆς γοῦν τῶν αὐτοῦ καμάτων καὶ αὐτὸς τεύξεται, ἑπταπλασίων γενησόμενος· ή τε σελήνη καὶ αὐτὴ ἔσται ὡς ὁ ἥλιος· καὶ οἱ ἀστέρες δὲ τῆς ὁμοίας τεύξονται ἐπὶ τὸ κρεῖττον μεταβολῆς. Αρ γήσει δὲ τότε ὁ ἥλιος καὶ ἡ σελήνη· ἀλλ' οὐδὲ ἄστρων τις ἔσται τότε χρεία, νυκτὸς μὴ οὔσης· ἀναπαύσονται δὲ καὶ αὐτοὶ ἐλευθερωθέντες σὺν τῷ οὐρανῷ· οὕτω τε ὁ νέος αἰὼν ἀνήλιος ἔσται καὶ ἀσέληνος, καὶ ἄναστρος, ἡμέρας τοῦ ἡμετέρου φωτός τὰς ἁγίας καταυγαζού σης ψυχάς. . Τίνα γε μὴν τὰ ἐπερχόμενα τῇ οἰκουμένῃ μετὰ τὸ τοὺς φωστῆρας σκοτισθῆναι, καὶ διὰ τί, καὶ πόθεν ἡ συνοχὴ τῶν ἐθνῶν ἔσται, παρίστησιν ἑξῆς λέγων· Ἐν ἀπορίᾳ ἠχούσης θαλάσσης καὶ σάλου ἀπο- ψυχόντων ἀνθρώπων. Καί μοι δοκεῖ τῆς τότε γενη- σομένης τοῦ παντὸς τροπῆς τὴν ἀρχὴν ἔσεσθαι διδά σκειν ἀπὸ ἐκλείψεως τῆς ὑγρᾶς ουσίας. Ταύτης γὰρ πρώτης ἀναποθείσης ἢ ἀποπαγείσης, ὡς μηκέτ' ἦχον θαλάσσης ἀκούσεσθαι, μηδὲ τὸν τῶν κυμάτων αὐτῆς σάλον γίνεσθαι δι' αὐχμὸν ὑπερβάλλοντα, τὰ λοιπὰ μέρη του κόσμου μηκέτι τῆς συνήθους μεταλαμβά νοντα ἀναθυμιάσεως ἐκ τῆς ὑγρᾶς ουσίας αναπεμπο μένης, τροπὴν καὶ μεταβολὴν πείσεται· ὡς ἐκ τούτου γενήσεται σημεῖα ἐν ἡλίῳ καὶ σελήνῃ, καὶ ἄστροις. Ανακλήσεώς τε γὰρ τοῦ παντὸς γενομένης, καὶ συν τελείας τοῦ κόσμου, καὶ παράγοντος τοῦ σχήματος τούτου τοῦ φαινομένου (παρελεύσεται γὰρ τὰ πρῶτα ἵν᾽ ἐπιστῇ τὰ δεύτερα), ἀκόλουθον ἦν καὶ τῶν κατ' οὐρανὸν φωστήρων τροπήν τινα ἔσεσθαι. Ταῦτα δὲ ἐπὶ τέλει τῶν χρόνων ἔσται, τῆς ἀποστα σίας ἐνεργουμένης. Μελλούσης γὰρ τὰ τῆς θεομαχίας EUSEBI CESARIENSIS OPP. PARS III. - EXEGETICA. item Filius hominis, et auben, et datum Filio ho- minis regnum spectabatur. Sed enim tunc quidem unus propheta divino Spiritu instinctus futuram rem cernebat; at consummationis tempore omnes, ut ait Servator “, videbunt eum venienten in nube cum virtute magna vivifica et illuminatrice novi sæculi, cumque gloria magna, Patris videlicet di- vinitate. p B Quandonam vero hæc filent? Cum gentium tempo- ra completa fuerint. Etenim absoluto quod iis def- altum fuerat elatum spatio, signa consummandi mundi exstabunt. Cojuscemodi vero signa hæc, Matthao Lucas dicendum permisit. Oportebit enim, magno luminari, ipso inquam Deo Verbo, cum virtute gloriaque multa alterum adventum suum ostensuro, subtrahere semet ac cedere solem, lu- namque et cætera sidera, ut loco omnium ipse Fi- lius hominis lucens, novum sæculum illuminet, prio- re mundi figura prætereunte, secundum apostolicum testinionium quod ait: Praterit enim figura hujus mundi vo. Cum ergo hæc figura præteribit, simul ab- ibunt sol ac luna et stellæ. Obtenebrabitur autem tunc, sol, non quod suum lumen amissurus sit, sed comparatione majoris obscuratus. Ergo laboruin veluti suorum præmium capiet, ut fiat septemplex ; ipsaque luna ut sol erit; stellæ denique eamdem in melius provectionem experientur. Sed tamen lunc sol et luna otiabuntur, neque ullius erit stellarun C usus, quia jam nox non erit; etenim hæ quoque quiescent una cum colo servitute liberata. Sic igitur novum sæculum absque sole, luna stellis- que erit, luminis nostri die sanctas animas il- lustrante. Quænam vero superventura sint mundo post lu- minarium obscurationem, et quamobrem, et unde pressura gentium eventura sit, declarat mox dicens : Præ confusione sonitus maris et fluctuum arescenti- bus hominibus. Et mihi videtur docere futuræ tunc conversionis initium fore ab humidæ substantiæ de- fectu. Hac enim in primis absorpta vel concreta, ita ut neque sonitus jam maris exaudiatur, neque fu- D ctuum ejus cominotio ob nimium æstum fiat, reli- quæ mundi partes haud diutius consueta fruentes vaporatione ex humido elemento einissa, mutationem conversionemque patientur, cujus rei signa in sole, luna stellisque exstabunt. Nam sic facta universi perversione, mundique consummatione, exteriore hac figura prætereunte (priora enim abibunt ut posteriora subintroeant), consequens erit ut cali quoque luminarium conversio quædam eveniat. Hæc in finę temporum erunt, cum apostasia fiet. Nam cum impietatis monstra Servatoris adventus or Matth. xxvΙ, 64. Matth XXIV, 29. Cor. vit, 51.
PG 24:601κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ἡ ἔνδοξος τοῦ Μονογενοῦς τοῦ Θεοῦ ἄφιξις, φωτὸς ζωογόνοις ἀκτῖσι τὸν νέον αἰῶνα καταυγάσασα, τὰ ἀποκρυφθέντα πάλαι κατὰ τὸν ἔμπροσθεν αἰῶνα, καὶ ἐν τῷ παντὶ κόσμῳ διασκεδασθέντα σπέρματα, τουτέστι τοὺς ἐν γῆς χώματι κεκοιμημένους, κρείττοσι σώμασιν ἢ κατὰ τὰ πρότερον θειότερόν τε μετεσχηματισμένοις εἰς φῶς προάξει· καὶ τοῦ θανάτου καταργηθέντος, αὐτὴ λοιπὸν ἡ ζωὴ βασιλεύσει τοῦ νέου αἰῶνος.
κρατα καταργεῖν τῆς ἐπιφανείας τοῦ Σωτῆρος, τὰ Α τῆς ὀργῆς προοίμια ἐκ τῶνδε ἄρξεται, ἐξ αὐχμῶν δηλαδὴ καὶ ἀπορίας ήχου θαλάσσης· οὗ γενομένου επακολουθήσει συνοχὴ τῶν ἐπὶ γῆς ἐθνῶν, ἀποψυχόν- των ἀνθρώπων ἀπὸ φόβου καὶ προσδοκίας τῶν ἐπερ- χομένων τῇ οἰκουμένῃ. Τίνα δὲ τὰ ἐπερχόμενα, ἑρμη- νεύει συνάπτων ἑξῆς καὶ λέγων. Αί γάρ δυνά μεις τῶν οὐρανῶν σαλευθήσονται· τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ μετὰ δόξης επιστησομένου, καὶ τὴν μετ γάλαυχον τυραννίδα τοῦ υἱοῦ τῆς ἁμαρτίας καταργεῖν ρούντων. Καὶ εἶπε παραβολὴν αὐτοῖς· Ιδετε την συκήν, κ. τ. λ. Οὕτω καὶ ὑμεῖς ὅταν ἴδητε ταῦτα γινό μένα, κ. τ. λ. μέλλοντος, τῶν τε ὑπερουρανίων ταγμάτων δορυφο Ποια ταῦτα γινόμενα ἀλλ᾽ ἢ τὰ προλεγόμενα ; Ιε- ρουσαλήμ πατουμένην ὑπὸ ἐθνῶν, τὴν συμπλήρωσιν Β τῶν καιρῶν τῶν ἐθνῶν, τοὺς τῆς ἀποστασίας χρό- νους, τὰ ἐν τοῖς φωστῆρσι καὶ τοῖς ἄστροις σημεία, τὴν ἐπὶ γῆς συνοχὴν τῶν ἐθνῶν, τὴν ἔκλειψιν καὶ ἀπορίαν τοῦ ἤχου τοῦ σάλου τῆς θαλάσσης. Ταῦτα, φησίν, ἅπαντα ὅταν ίδητε γινόμενα, γινώσκετε ὅτι ἐπὶ θύραις ἐστὶν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, ἑτέρα οὖσα παρὰ τὰ προλεχθέντα. Τὰ μὲν γὰρ προοίμια ἦν καὶ μελλόντων ἀγαθῶν σημεῖα, ὡς καὶ οἱ τῆς συκῆς ἀπα λοὶ κλάδοι καὶ τὰ φύλλα σημεία τοῦ μέλλοντος θέρους τῆς τε τῶν λοιπῶν φυτῶν καὶ σπερμάτων καρποφο ρίας· τὰ δὲ τοῦ μέλλοντος καὶ τῆς ἐν αὐτῷ συστησο μένης βασιλείας οὐρανῶν προοίμια καὶ σημεῖα τὰ προλεχθέντα ἦν. Αύτη δὲ ἡ βασιλεία καὶ τὰ ἐν αὐτῇ οὐκέτι λόγῳ παραδοτέα, οὐδὲ θνητῶν ἀκοαῖς λεκτέα. Διόπερ ἀποσιωπητέον ταῦτα. Οφθαλμὸς γὰρ οὐκ εἶδε, καὶ οὖς οὐκ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώ που οὐκ ἀνέβη ὅσα ἡτοίμασεν ὁ Θεὸς τοῖς ἀγα πῶσιν αὐτόν. Πλὴν ώσπερ κατὰ τὸν ἐνεστῶτα βίον ἥλιος μετὰ χειμερίους τροπάς βαρος ενισταμένου θερ μὴν ἀκτῖνα βάλλων, τὰ ὑπὸ γῆν κρυπτόμενα ζωοποιεί σπέρματα, τοῦ προτέρου μεταβαλόντα σχήματος, νεα ρὰ δὲ φύει καὶ τέθηλεν, ὡραίαν καὶ πολυανθῆ τὴν τῶν ἄρτι φυέντων βλάστην παρεχόμενα· κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ἡ ἔνδοξος τοῦ Μονογενοῦς τοῦ Θεοῦ ἄφι- ξις, φωτός ζωογόνοις ἀκτῖσι τὸν νέον αἰῶνα καταυ- γάσασα, τὰ ἀποκρυφθέντα πάλαι κατὰ τὸν ἔμπροσθεν αἰῶνα, καὶ ἐν τῷ παντὶ κόσμῳ διασκεδασθέντα σπέρ ματα, τουτέστι τοὺς ἐν γῆς χώματι κεκοιμημένους, κρείττοσι σώμασιν ἢ κατὰ τὰ πρότερον θειότερόν τε μετεσχηματισμένοις εἰς φῶς προάξει· καὶ τοῦ θανά του καταργηθέντος, αὐτὴ λοιπὸν ἡ ζωὴ βασιλεύσει τοῦ νέου αἰῶνος. Οὐ μὴ παρέλθῃ ἡ γενεά αΰτη. Ποία γενεὰ ἀλλ' ή καινὴ καὶ νέα, ἦν αὐτὸς συν εστήσατο; περὶ ἧς ἐν προφητείαις εἴρητο· Γραφήτω αύτη (76) εἰς γενεαν ἑτέραν, καὶ λαὸς ὁ κτιζόμενος αινέσει τὸν Κύριον· καὶ πάλιν· Αναγγελήσεται τῷ Κυρίῳ γενεὰ ἡ ἐρχομένη. Διόπερ δεικτικῶς εἰς τοὺς ἀποστόλους αὐτοῦ, καὶ τὴν ἐξ αὐτῶν καὶ δι' αὐτ τῶν καθ' ὅλης τῆς οἰκουμένης συστησομένην καινὴν γενεὰν τῆς ἁγίας Εκκλησίας αὐτοῦ ἀφορῶν, ἔλεγεν· Οὐ μὴ παρέλθῃ ἡ γενεά αὕτη, ἕως ἂν πάντα γέ το το COMMENTARIA IN LUCAM. perimet, ire initia hinc erunt, ex sesla scilicet et marini sonitus cessatione. Quo facto, pressura gen- tium per orbem erit, arescentibus hominibus præ timore et eorum exspectatione quæ mundo súnt eventura. Quænam vero hæc sint, ait mox pergens dicere : Nam virtutes ccelorum commovebuntur : Filio Dei scilicet cum gloria adventante, superbam- que filii culpæ tyrannidem jamjam eversuro, coelesti- bus eum ordinibus comitantibus. "Dixitque eis parabolam. Videte ficulneam, etc. Ita et vos cum videritis hæc fieri, etc. Quænam vero facta intelligit? Hierosolyma ab ethnicis conculcata, tempora gentium completa, G C apostasis latem, in sole stellisque signa, in orbe pressuram gentium, defectum quietemque sonitus Ductusque marini. Hæc, inquit, omnia cum fieri vi- deritis, tum demum adesse in foribus regnum Dei scitote; et quidem a dictis rebus plane diversum. Illa enim futurorum bonorum exordia fuerunt et indicia; sicuti teneri ficus rami et folia, venturæ æstatis signa sunt, et cæterarum arborum seminum- que fructumn portendunt. Futuri auten saeculi, atque in eo constituendi cœlorum regni proœmia alque indicia illa fuerunt. Id vero regnum, ejusque bona haud jain sermone tradi queunt, neque ad morta- lium aures prædicari. Quamobrem de his reticen- dum est. Neque enim oculus vidit, neque auris audi- vit, neque in cor hominis ascendit, qua preparavit Deus diligentibus cum *. Verumtamen sicuti in præ- senti rerum statu sol post hibernas conversiones, vere instante, calidioribus radiis emissis, latentia sub solo semina vivificat, quæ priore figura posita, novella enascuntur ac pullulant, pulchrumque et floridum recentis naturæ germen ostendunt; ita gloriosus Unigeniti adventus vivifici luminis radiis novum sæculum illustrans, occulta olim priore in sæculo atque orbe universo dispersa semina, id est bomines in terræ sepulcris conditos, melioribus quam antea corporibus formaque augustiore dona- tos, in lucem emittet : pulsaque morte, ipsa dein- ceps vita novi sæculi imperium tenebit. D Non prateribit generatio hac. Quænam est hæc generatio, nisi nova illa re- censque ab eo constituta? de qua in vaticiniis di- ctum est : Scribatur hæc in generatione altera, et populus qui creatur laudabit Dominum ; rursus- que : Annuntiabitur Domino generatio ventura”. Ita- que evidenter ad suos apostolos atque ad institutam ex ipsis et per ipsos in orbe universo novam sanctæ Ecclesiæ generationem Christus respiciens aiebat: Non præteribit generatio hæc, donec omnia fiant. "1 Luç, xxı, 29-31. [ Cor. 11, 9. Luc. xxi, 32. "Psal. ci, 13. Psal. xx1, 32. scu zlate. (74) Videtur, nisi fallor, Eusebius haud neutraliter an intelligere, ut alii, sed de ipsa generatione
This generation will not pass awayΟὐ μὴ παρέλθῃ ἡ γενεὰ αὕτη
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Οὐ μὴ παρέλθῃ ἡ γενεὰ αὕτη. Ποία γενεὰ ἀλλ’ ἡ καινὴ καὶ νέα, ἣν αὐτὸς συνεστήσατο; περὶ ἧς ἐν προφητείαις εἴρητο· Γραφήτω αὕτη εἰς γενεὰν ἑτέραν, καὶ λαὸς ὁ κτιζόμενος αἰνέσει τὸν Κύριον· καὶ πάλιν· Ἀναγγελήσεται τῷ Κυρίῳ γενεὰ ἡ ἐρχομένη. Διόπερ δεικτικῶς εἰς τοὺς ἀποστόλους αὐτοῦ, καὶ τὴν ἐξ αὐτῶν καὶ δι’ αὐτῶν καθ’ ὅλης τῆς οἰκουμένης συστησομένην καινὴν γενεὰν τῆς ἁγίας Ἐκκλησίας αὐτοῦ ἀφορῶν, ἔλεγεν· Οὐ μὴ παρέλθῃ ἡ γενεὰ αὕτη, ἕως ἂν πάντα γένηται. Διαμενεῖν γάρ φησι καὶ διαρκέσειν τὸν λαὸν αὐτοῦ καὶ τὴν Ἐκκλησίαν εἰς ἐκεῖνο καιροῦ εἰς ὅτε αὐτοπτήσειε πάντα, καὶ τὰς ἐκβάσεις τῶν τοῦ Σωτῆρος προῤῥήσεων ὀφθαλμοῖς παράλαβοι.
κρατα καταργεῖν τῆς ἐπιφανείας τοῦ Σωτῆρος, τὰ Α τῆς ὀργῆς προοίμια ἐκ τῶνδε ἄρξεται, ἐξ αὐχμῶν δηλαδὴ καὶ ἀπορίας ήχου θαλάσσης· οὗ γενομένου επακολουθήσει συνοχὴ τῶν ἐπὶ γῆς ἐθνῶν, ἀποψυχόν- των ἀνθρώπων ἀπὸ φόβου καὶ προσδοκίας τῶν ἐπερ- χομένων τῇ οἰκουμένῃ. Τίνα δὲ τὰ ἐπερχόμενα, ἑρμη- νεύει συνάπτων ἑξῆς καὶ λέγων. Αί γάρ δυνά μεις τῶν οὐρανῶν σαλευθήσονται· τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ μετὰ δόξης επιστησομένου, καὶ τὴν μετ γάλαυχον τυραννίδα τοῦ υἱοῦ τῆς ἁμαρτίας καταργεῖν ρούντων. Καὶ εἶπε παραβολὴν αὐτοῖς· Ιδετε την συκήν, κ. τ. λ. Οὕτω καὶ ὑμεῖς ὅταν ἴδητε ταῦτα γινό μένα, κ. τ. λ. μέλλοντος, τῶν τε ὑπερουρανίων ταγμάτων δορυφο Ποια ταῦτα γινόμενα ἀλλ᾽ ἢ τὰ προλεγόμενα ; Ιε- ρουσαλήμ πατουμένην ὑπὸ ἐθνῶν, τὴν συμπλήρωσιν Β τῶν καιρῶν τῶν ἐθνῶν, τοὺς τῆς ἀποστασίας χρό- νους, τὰ ἐν τοῖς φωστῆρσι καὶ τοῖς ἄστροις σημεία, τὴν ἐπὶ γῆς συνοχὴν τῶν ἐθνῶν, τὴν ἔκλειψιν καὶ ἀπορίαν τοῦ ἤχου τοῦ σάλου τῆς θαλάσσης. Ταῦτα, φησίν, ἅπαντα ὅταν ίδητε γινόμενα, γινώσκετε ὅτι ἐπὶ θύραις ἐστὶν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, ἑτέρα οὖσα παρὰ τὰ προλεχθέντα. Τὰ μὲν γὰρ προοίμια ἦν καὶ μελλόντων ἀγαθῶν σημεῖα, ὡς καὶ οἱ τῆς συκῆς ἀπα λοὶ κλάδοι καὶ τὰ φύλλα σημεία τοῦ μέλλοντος θέρους τῆς τε τῶν λοιπῶν φυτῶν καὶ σπερμάτων καρποφο ρίας· τὰ δὲ τοῦ μέλλοντος καὶ τῆς ἐν αὐτῷ συστησο μένης βασιλείας οὐρανῶν προοίμια καὶ σημεῖα τὰ προλεχθέντα ἦν. Αύτη δὲ ἡ βασιλεία καὶ τὰ ἐν αὐτῇ οὐκέτι λόγῳ παραδοτέα, οὐδὲ θνητῶν ἀκοαῖς λεκτέα. Διόπερ ἀποσιωπητέον ταῦτα. Οφθαλμὸς γὰρ οὐκ εἶδε, καὶ οὖς οὐκ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώ που οὐκ ἀνέβη ὅσα ἡτοίμασεν ὁ Θεὸς τοῖς ἀγα πῶσιν αὐτόν. Πλὴν ώσπερ κατὰ τὸν ἐνεστῶτα βίον ἥλιος μετὰ χειμερίους τροπάς βαρος ενισταμένου θερ μὴν ἀκτῖνα βάλλων, τὰ ὑπὸ γῆν κρυπτόμενα ζωοποιεί σπέρματα, τοῦ προτέρου μεταβαλόντα σχήματος, νεα ρὰ δὲ φύει καὶ τέθηλεν, ὡραίαν καὶ πολυανθῆ τὴν τῶν ἄρτι φυέντων βλάστην παρεχόμενα· κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ἡ ἔνδοξος τοῦ Μονογενοῦς τοῦ Θεοῦ ἄφι- ξις, φωτός ζωογόνοις ἀκτῖσι τὸν νέον αἰῶνα καταυ- γάσασα, τὰ ἀποκρυφθέντα πάλαι κατὰ τὸν ἔμπροσθεν αἰῶνα, καὶ ἐν τῷ παντὶ κόσμῳ διασκεδασθέντα σπέρ ματα, τουτέστι τοὺς ἐν γῆς χώματι κεκοιμημένους, κρείττοσι σώμασιν ἢ κατὰ τὰ πρότερον θειότερόν τε μετεσχηματισμένοις εἰς φῶς προάξει· καὶ τοῦ θανά του καταργηθέντος, αὐτὴ λοιπὸν ἡ ζωὴ βασιλεύσει τοῦ νέου αἰῶνος. Οὐ μὴ παρέλθῃ ἡ γενεά αΰτη. Ποία γενεὰ ἀλλ' ή καινὴ καὶ νέα, ἦν αὐτὸς συν εστήσατο; περὶ ἧς ἐν προφητείαις εἴρητο· Γραφήτω αύτη (76) εἰς γενεαν ἑτέραν, καὶ λαὸς ὁ κτιζόμενος αινέσει τὸν Κύριον· καὶ πάλιν· Αναγγελήσεται τῷ Κυρίῳ γενεὰ ἡ ἐρχομένη. Διόπερ δεικτικῶς εἰς τοὺς ἀποστόλους αὐτοῦ, καὶ τὴν ἐξ αὐτῶν καὶ δι' αὐτ τῶν καθ' ὅλης τῆς οἰκουμένης συστησομένην καινὴν γενεὰν τῆς ἁγίας Εκκλησίας αὐτοῦ ἀφορῶν, ἔλεγεν· Οὐ μὴ παρέλθῃ ἡ γενεά αὕτη, ἕως ἂν πάντα γέ το το COMMENTARIA IN LUCAM. perimet, ire initia hinc erunt, ex sesla scilicet et marini sonitus cessatione. Quo facto, pressura gen- tium per orbem erit, arescentibus hominibus præ timore et eorum exspectatione quæ mundo súnt eventura. Quænam vero hæc sint, ait mox pergens dicere : Nam virtutes ccelorum commovebuntur : Filio Dei scilicet cum gloria adventante, superbam- que filii culpæ tyrannidem jamjam eversuro, coelesti- bus eum ordinibus comitantibus. "Dixitque eis parabolam. Videte ficulneam, etc. Ita et vos cum videritis hæc fieri, etc. Quænam vero facta intelligit? Hierosolyma ab ethnicis conculcata, tempora gentium completa, G C apostasis latem, in sole stellisque signa, in orbe pressuram gentium, defectum quietemque sonitus Ductusque marini. Hæc, inquit, omnia cum fieri vi- deritis, tum demum adesse in foribus regnum Dei scitote; et quidem a dictis rebus plane diversum. Illa enim futurorum bonorum exordia fuerunt et indicia; sicuti teneri ficus rami et folia, venturæ æstatis signa sunt, et cæterarum arborum seminum- que fructumn portendunt. Futuri auten saeculi, atque in eo constituendi cœlorum regni proœmia alque indicia illa fuerunt. Id vero regnum, ejusque bona haud jain sermone tradi queunt, neque ad morta- lium aures prædicari. Quamobrem de his reticen- dum est. Neque enim oculus vidit, neque auris audi- vit, neque in cor hominis ascendit, qua preparavit Deus diligentibus cum *. Verumtamen sicuti in præ- senti rerum statu sol post hibernas conversiones, vere instante, calidioribus radiis emissis, latentia sub solo semina vivificat, quæ priore figura posita, novella enascuntur ac pullulant, pulchrumque et floridum recentis naturæ germen ostendunt; ita gloriosus Unigeniti adventus vivifici luminis radiis novum sæculum illustrans, occulta olim priore in sæculo atque orbe universo dispersa semina, id est bomines in terræ sepulcris conditos, melioribus quam antea corporibus formaque augustiore dona- tos, in lucem emittet : pulsaque morte, ipsa dein- ceps vita novi sæculi imperium tenebit. D Non prateribit generatio hac. Quænam est hæc generatio, nisi nova illa re- censque ab eo constituta? de qua in vaticiniis di- ctum est : Scribatur hæc in generatione altera, et populus qui creatur laudabit Dominum ; rursus- que : Annuntiabitur Domino generatio ventura”. Ita- que evidenter ad suos apostolos atque ad institutam ex ipsis et per ipsos in orbe universo novam sanctæ Ecclesiæ generationem Christus respiciens aiebat: Non præteribit generatio hæc, donec omnia fiant. "1 Luç, xxı, 29-31. [ Cor. 11, 9. Luc. xxi, 32. "Psal. ci, 13. Psal. xx1, 32. scu zlate. (74) Videtur, nisi fallor, Eusebius haud neutraliter an intelligere, ut alii, sed de ipsa generatione
Take heed to yourselves, lest your hearts be weighed down in...Προσέχετε ἑαυτοῖς μήποτε βαρυνθῶσιν ὑμῶν αἱ καρδίαι ἐν…
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 24:602Προσέχετε ἑαυτοῖς μήποτε βαρυνθῶσιν ὑμῶν αἱ καρδίαι ἐν κραιπάλῃ. Διεγείρει τοὺς μαθητὰς ἐπὶ τὸ πάντοτε ἑτοίμους εἶναι παρασκευαζομένους εἰς τὴν αὐτοῦ παρουσίαν, ἐφ’ ἣν αὐτὸς ἡμᾶς παρορμῶν τοὺς πάντας τῆς διδασκαλίας ἐποιεῖτο λόγους· νήφειν τε καὶ ἐγρηγορέναι παρακελεύεται, καὶ ἀγρυπνεῖν διὰ πάσης τῆς τοῦ θνητοῦ βίου νυκτὸς, διὰ τὸ μηδενὶ γνώριμον τὸν καιρὸν τῆς συντελείας ὑπάρχειν. Ἀλλ’ ὑμῖν γε, φησὶ, φυλακτέον τὸ ἐντεῦθεν βάρος, ἵνα δυνήσησθε νήφειν, μήποτε ἐπιστῇ αἰφνίδιος ἐφ’ ὑμᾶς ἡ ἡμέρα ἐκείνη· περὶ ἧς καὶ ὁ ἱερὸς Ἀπόστολος παρῄνει γράφων· Ἀδελφοὶ, οἴδατε ἀκριβῶς, ὅτι ἡ ἡμέρα Κυρίου, ὡς κλέπτης ἐν νυκτὶ, οὕτως ἔρχεται. Ὅταν δὲ εἴπωσιν εἰρήνη καὶ ἀσφάλεια, τότε αἰφνίδιος αὐτοῖς ἐφίσταται ὄλεθρος. Ὑμεῖς δὲ οὐκ ἐστὲ ἐν σκότει, ἵνα ὑμᾶς ἡ ἡμέρα ὡς κλέπτης καταλάβῃ· πάντες γὰρ ὑμεῖς υἱοὶ φωτός ἐστε καὶ υἱοὶ ἡμέρας. Γρηγορητέον οὖν ἡμῖν οὐ μόνον διὰ τὴν ἀθρόαν καὶ ἀπροσδόκητον τοῦ Δεσπότου ἄφιξιν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸν κλέπτην τὸν ἐφεδρεύοντα. Ὁ δὲ κλέπτης ἐστὶν ὁ καιρὸς τῆς ἑκάστου τελευτῆς· ἢ καὶ ὁ μέλλων τὴν ἑκάστου ψυχὴν παραλαμβάνειν ἄγγελος.
κρατα καταργεῖν τῆς ἐπιφανείας τοῦ Σωτῆρος, τὰ Α τῆς ὀργῆς προοίμια ἐκ τῶνδε ἄρξεται, ἐξ αὐχμῶν δηλαδὴ καὶ ἀπορίας ήχου θαλάσσης· οὗ γενομένου επακολουθήσει συνοχὴ τῶν ἐπὶ γῆς ἐθνῶν, ἀποψυχόν- των ἀνθρώπων ἀπὸ φόβου καὶ προσδοκίας τῶν ἐπερ- χομένων τῇ οἰκουμένῃ. Τίνα δὲ τὰ ἐπερχόμενα, ἑρμη- νεύει συνάπτων ἑξῆς καὶ λέγων. Αί γάρ δυνά μεις τῶν οὐρανῶν σαλευθήσονται· τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ μετὰ δόξης επιστησομένου, καὶ τὴν μετ γάλαυχον τυραννίδα τοῦ υἱοῦ τῆς ἁμαρτίας καταργεῖν ρούντων. Καὶ εἶπε παραβολὴν αὐτοῖς· Ιδετε την συκήν, κ. τ. λ. Οὕτω καὶ ὑμεῖς ὅταν ἴδητε ταῦτα γινό μένα, κ. τ. λ. μέλλοντος, τῶν τε ὑπερουρανίων ταγμάτων δορυφο Ποια ταῦτα γινόμενα ἀλλ᾽ ἢ τὰ προλεγόμενα ; Ιε- ρουσαλήμ πατουμένην ὑπὸ ἐθνῶν, τὴν συμπλήρωσιν Β τῶν καιρῶν τῶν ἐθνῶν, τοὺς τῆς ἀποστασίας χρό- νους, τὰ ἐν τοῖς φωστῆρσι καὶ τοῖς ἄστροις σημεία, τὴν ἐπὶ γῆς συνοχὴν τῶν ἐθνῶν, τὴν ἔκλειψιν καὶ ἀπορίαν τοῦ ἤχου τοῦ σάλου τῆς θαλάσσης. Ταῦτα, φησίν, ἅπαντα ὅταν ίδητε γινόμενα, γινώσκετε ὅτι ἐπὶ θύραις ἐστὶν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, ἑτέρα οὖσα παρὰ τὰ προλεχθέντα. Τὰ μὲν γὰρ προοίμια ἦν καὶ μελλόντων ἀγαθῶν σημεῖα, ὡς καὶ οἱ τῆς συκῆς ἀπα λοὶ κλάδοι καὶ τὰ φύλλα σημεία τοῦ μέλλοντος θέρους τῆς τε τῶν λοιπῶν φυτῶν καὶ σπερμάτων καρποφο ρίας· τὰ δὲ τοῦ μέλλοντος καὶ τῆς ἐν αὐτῷ συστησο μένης βασιλείας οὐρανῶν προοίμια καὶ σημεῖα τὰ προλεχθέντα ἦν. Αύτη δὲ ἡ βασιλεία καὶ τὰ ἐν αὐτῇ οὐκέτι λόγῳ παραδοτέα, οὐδὲ θνητῶν ἀκοαῖς λεκτέα. Διόπερ ἀποσιωπητέον ταῦτα. Οφθαλμὸς γὰρ οὐκ εἶδε, καὶ οὖς οὐκ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώ που οὐκ ἀνέβη ὅσα ἡτοίμασεν ὁ Θεὸς τοῖς ἀγα πῶσιν αὐτόν. Πλὴν ώσπερ κατὰ τὸν ἐνεστῶτα βίον ἥλιος μετὰ χειμερίους τροπάς βαρος ενισταμένου θερ μὴν ἀκτῖνα βάλλων, τὰ ὑπὸ γῆν κρυπτόμενα ζωοποιεί σπέρματα, τοῦ προτέρου μεταβαλόντα σχήματος, νεα ρὰ δὲ φύει καὶ τέθηλεν, ὡραίαν καὶ πολυανθῆ τὴν τῶν ἄρτι φυέντων βλάστην παρεχόμενα· κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ἡ ἔνδοξος τοῦ Μονογενοῦς τοῦ Θεοῦ ἄφι- ξις, φωτός ζωογόνοις ἀκτῖσι τὸν νέον αἰῶνα καταυ- γάσασα, τὰ ἀποκρυφθέντα πάλαι κατὰ τὸν ἔμπροσθεν αἰῶνα, καὶ ἐν τῷ παντὶ κόσμῳ διασκεδασθέντα σπέρ ματα, τουτέστι τοὺς ἐν γῆς χώματι κεκοιμημένους, κρείττοσι σώμασιν ἢ κατὰ τὰ πρότερον θειότερόν τε μετεσχηματισμένοις εἰς φῶς προάξει· καὶ τοῦ θανά του καταργηθέντος, αὐτὴ λοιπὸν ἡ ζωὴ βασιλεύσει τοῦ νέου αἰῶνος. Οὐ μὴ παρέλθῃ ἡ γενεά αΰτη. Ποία γενεὰ ἀλλ' ή καινὴ καὶ νέα, ἦν αὐτὸς συν εστήσατο; περὶ ἧς ἐν προφητείαις εἴρητο· Γραφήτω αύτη (76) εἰς γενεαν ἑτέραν, καὶ λαὸς ὁ κτιζόμενος αινέσει τὸν Κύριον· καὶ πάλιν· Αναγγελήσεται τῷ Κυρίῳ γενεὰ ἡ ἐρχομένη. Διόπερ δεικτικῶς εἰς τοὺς ἀποστόλους αὐτοῦ, καὶ τὴν ἐξ αὐτῶν καὶ δι' αὐτ τῶν καθ' ὅλης τῆς οἰκουμένης συστησομένην καινὴν γενεὰν τῆς ἁγίας Εκκλησίας αὐτοῦ ἀφορῶν, ἔλεγεν· Οὐ μὴ παρέλθῃ ἡ γενεά αὕτη, ἕως ἂν πάντα γέ το το COMMENTARIA IN LUCAM. perimet, ire initia hinc erunt, ex sesla scilicet et marini sonitus cessatione. Quo facto, pressura gen- tium per orbem erit, arescentibus hominibus præ timore et eorum exspectatione quæ mundo súnt eventura. Quænam vero hæc sint, ait mox pergens dicere : Nam virtutes ccelorum commovebuntur : Filio Dei scilicet cum gloria adventante, superbam- que filii culpæ tyrannidem jamjam eversuro, coelesti- bus eum ordinibus comitantibus. "Dixitque eis parabolam. Videte ficulneam, etc. Ita et vos cum videritis hæc fieri, etc. Quænam vero facta intelligit? Hierosolyma ab ethnicis conculcata, tempora gentium completa, G C apostasis latem, in sole stellisque signa, in orbe pressuram gentium, defectum quietemque sonitus Ductusque marini. Hæc, inquit, omnia cum fieri vi- deritis, tum demum adesse in foribus regnum Dei scitote; et quidem a dictis rebus plane diversum. Illa enim futurorum bonorum exordia fuerunt et indicia; sicuti teneri ficus rami et folia, venturæ æstatis signa sunt, et cæterarum arborum seminum- que fructumn portendunt. Futuri auten saeculi, atque in eo constituendi cœlorum regni proœmia alque indicia illa fuerunt. Id vero regnum, ejusque bona haud jain sermone tradi queunt, neque ad morta- lium aures prædicari. Quamobrem de his reticen- dum est. Neque enim oculus vidit, neque auris audi- vit, neque in cor hominis ascendit, qua preparavit Deus diligentibus cum *. Verumtamen sicuti in præ- senti rerum statu sol post hibernas conversiones, vere instante, calidioribus radiis emissis, latentia sub solo semina vivificat, quæ priore figura posita, novella enascuntur ac pullulant, pulchrumque et floridum recentis naturæ germen ostendunt; ita gloriosus Unigeniti adventus vivifici luminis radiis novum sæculum illustrans, occulta olim priore in sæculo atque orbe universo dispersa semina, id est bomines in terræ sepulcris conditos, melioribus quam antea corporibus formaque augustiore dona- tos, in lucem emittet : pulsaque morte, ipsa dein- ceps vita novi sæculi imperium tenebit. D Non prateribit generatio hac. Quænam est hæc generatio, nisi nova illa re- censque ab eo constituta? de qua in vaticiniis di- ctum est : Scribatur hæc in generatione altera, et populus qui creatur laudabit Dominum ; rursus- que : Annuntiabitur Domino generatio ventura”. Ita- que evidenter ad suos apostolos atque ad institutam ex ipsis et per ipsos in orbe universo novam sanctæ Ecclesiæ generationem Christus respiciens aiebat: Non præteribit generatio hæc, donec omnia fiant. "1 Luç, xxı, 29-31. [ Cor. 11, 9. Luc. xxi, 32. "Psal. ci, 13. Psal. xx1, 32. scu zlate. (74) Videtur, nisi fallor, Eusebius haud neutraliter an intelligere, ut alii, sed de ipsa generatione
PG 24:603Ὡς παγὶς γὰρ ἡ τοῦ Κυρίου παρουσία ἐπελεύσεται ἐπὶ πάντας τοὺς ἐν τῇ γῇ· οἱ μὲν οὖν προσέχοντες ἑαυτοῖς σώζονται, ὥσπερ δορκὰς ἐκ βρόχων, καὶ ὥσπερ ὄρνεον ἐκ παγίδος· οἱ δὲ τῇ μέθῃ βεβαρημένοι, καὶ εἰς θάνατον ὑπνώττοντες, ἐκπίπτουσιν εἰς ἀδόκητον κίνδυνον.
Α νηται. Διαμενείν γάρ φησι καὶ διαρκέσειν τὸν λαὸν Β το το σε αὐτοῦ καὶ τὴν Ἐκκλησίαν εἰς ἐκεῖνο καιροῦ εἰς ὅτι αὐτοπτήσεις πάντα, καὶ τὰς ἐκβάσεις τῶν τοῦ Σωτή ρος προῤῥήσεων ὀφθαλμοῖς παράλαβοι. Προσέχετε ἑαυτοῖς μήποτε βαρυνθῶσιν ὑμῶν αἱ καρδίαι ἐν κραιπάλη. - Διεγείρει τοὺς μαθητὰς ἐπὶ τὸ πάντοτε ἑτοίμους εἶναι παρασκευαζομένους εἰς τὴν αὐτοῦ παρουσίαν, ἐφ᾽ ἦν αὐτὸς ἡμᾶς παρορμῶν τοὺς πάντας τῆς διδα σκαλίας ἐποιεῖτο λόγους· νήφειν τε καὶ ἐγρηγορέναι παρακελεύεται, καὶ ἀγρυπνεῖν διὰ πάσης τῆς τοῦ θνητοῦ βίου νυκτός, διὰ τὸ μηδενὶ γνώριμον τὸν κα ρὸν τῆς συντελείας ὑπάρχειν. 'Αλλ' ὑμῖν γε, φησί, φυλακτέον τὸ ἐντεῦθεν βάρος, ἵνα δυνήσησθε νήφειν, μήποτε ἐπιστῇ αἰφνίδιος ἐφ' ὑμᾶς ἡ ἡμέρα ἐκείνη - περὶ ἧς καὶ ὁ ἱερὸς Απόστολος παρήνει γράφων Αδελφοί, οἴδατε ἀκριβῶς, ὅτι ἡ ἡμέρα Κυρίου, ὡς κλέπτης εν νυκτί, οὕτως ἔρχεται. Ὅταν δὲ είπωσιν εἰρήνη καὶ ἀσφάλεια, τότε αἰφνίδιος αὐτοῖς ἐφίσταται Όλεθρος. Ὑμεῖς δὲ οὐκ ἐστὲ ἐν σκότει, ἵνα ὑμᾶς ἡ ημέρα ὡς κλέπτης καταλάβῃ· πάντες γὰρ ὑμεῖς υἱοὶ φωτός ἐστε καὶ υἱοὶ ἡμέρας. Γρηγορητέον οὖν ἡμῖν οὐ μόνον διὰ τὴν ἀθρόαν καὶ ἀπροσδόκητον τοῦ Δε σπότου ἄφιξιν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸν κλέπτην τὸν έφε δρεύοντα. Ο δὲ κλέπτης ἐστὶν ὁ καιρὸς τῆς ἑκάστου τελευτῆς· ἢ καὶ ὁ μέλλων τὴν ἑκάστου ψυχήν παρα λαμβάνειν ἄγγελος. Ὡς παγὶς γὰρ ἡ τοῦ Κυρίου παρουσία ἐπελεύσεται ἐπὶ πάντας τοὺς ἐν τῇ γῇ· οἱ μὲν οὖν προσέχοντες ἑαυτοῖς σώζονται, ώσπερ δορκάς ἐκ βρόχων, καὶ ὥσπερ όρνεον ἐκ παγίδος· οἱ δὲ τῇ μέθη βεβαρημένοι, καὶ εἰς θάνατον ὑπνώττοντες, έχε πίπτουσιν εἰς ἀδόκητον κίνδυνον. Ἀγρυπνεῖτε οὖν ἐν παντὶ καιρῷ δεόμενοι, κ. τ. λ. Τούτοις συνάδων ὁ ᾿Απόστολος έλεγε· Διὰ τοῦτο ἀναλάβετε τὴν πανοπλίαν τοῦ Θεοῦ, ἵνα δυνηθῆτα ἀντιστῆναι ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ πονηρῷ, καὶ ἀπαντα κατεργασάμενοι στῆναι. Στῆτε οὖν περιζωσάμε ναι τὴν ὀσφὺν ὑμῶν ἐν ἀληθείᾳ. Ἵνα ἐσθίητε καὶ πίνητε ἐπὶ τῆς τραπέζης μου. Τοιούτων ἔσται πλήρης ἀγαθῶν τράπεζα, ἧς με ταλήψονται οἷς τὴν Διαθήκην διέθετο διὰ τὸ μεμενη κέναι μετ' αὐτοῦ ἐν τοῖς πειρασμοῖς· ἵνα ἐσθίωσι καὶ πίωσιν ἐπὶ τῆς τραπέζης αὐτοῦ· ἄρτῳ μὲν οὐ ρανίῳ ψυχῶν ἁγίων θρεπτικώς τραφησόμενοι, οίνου δὲ τοῦ καινοῦ γεννήματος τῆς ἀληθινῆς ἀμπέλου μεταληψόμενοι· ἦν αὐτὸς ὁ τῶν ὅλων θεός γεωργών τὸ καινὸν ἐξ αὐτῆς γέννημα τοῖς τότε ἀξίας παρέξει. Ὁ δὲ ἠρνήσατο αὐτὸν, λέγων· Γύναι, οὐκ οἶδα αὐτόν. Ορα δὲ τὸ φιλάληθες τοῦ εὐαγγελιστοῦ, πῶς οὐ καταχαρίζεται τῷ Πέτρῳ, ἀλλὰ τὸ πάθος αὐτοῦ ὡς ἔχει διηγεῖται, ὅτι οἱ μὲν ἄλλοι ἀπολιπόντες τὸν διο δάσκαλον ᾤχοντο, ὁ δὲ πάντων αὐτῶν προκεκριμέ νος ἀπόστολός τε καὶ μαθητής, αὐτὸς ἐκεῖνος ὁ βοώ μενος Πέτρος, βασάνων ἐκτὸς καὶ ἀρχοντικῆς ἀπειλῆς, τρίτον αὐτὸν ἐξωμόσατο (75). * EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III. · - EXEGETICA. Mansurum quippe ac duraturum populum suum Ec- clesiamque eatenus dicit, quoad ipsa generatio su- perstes adhuc omnia inspiciat, ac prædictionum do- migicarum eventum oculis contempletur. tum. "Cavele ne forte graventur corda vesira in crapula. - Discipulos admonet ut prompti sint atque ad ejus adventum excipiendum parati : cujus nempe rei gratia cunctos magistorii sui sermones faciebat : sobriosque ac vigiles esse jubet, et totain morta- lis vitæ noctem insomnes transigere: propterea quod consummationis tempus nemini sit explora- Cavenda, inquit, vobis est crapuls grave- do, ut vigilare possitis; ne inopina vos invadat illa dies cujus causa sacer etiam Apostolus hortabatur scribens : Fratres, probe scitis, diem Domini, Lan- quam furem in nocte, venturam". Cum vero dixerint pas et securitas, tunc repentinus eis superveniet interitus. Vos autem haud versamini in tenebris, ita ut vos dies illa tanquam fur comprehendat: om- nea enim vos alii iueis estis, aliique dei. Vigilan- dum est igitur non solum ob subitum atque inex- spectatum Domini adventum, verum etiam propter furis insidias. Fur autem hora cujusque mortualis intelligitur, vel etiam ille qui cujusque animam ex- cepturus est angelus. Tum qui sibi attenderint, tanquam caprea laqueum vitabunt, vel ut avis deci- pulɔm : qui vero crapula gravati fuerint atque is mortem consopiti, in periculum inopinum inci- dent. Des Vigilale itaque omni tempore orantes, etc. His consonans Apostolus siebat : Propterea acci- pile armaturam Dei, ut possitis resistere in die malo, at in omnibus perfecti stare. State ergo succincti lum- bos vestros in veritate”. ** Ut manducetis et bibatis in mensa mea. Significat plenam bonorum mensam, cujus partici- pes erunt ii quibuscum fœdus icit, propterea quod secum permanseriut in tentationibus. Ex ejus igitur mensa manducabunt et bibent; pane videlicet cœ- Jesti animarum nutritore pasti; potique vino novi germinis vitis veræ propinante ipso agricolarum omnium Deo, qui novellum ex ipsa fructum his qui tunc digni erunt, exhibebit. ss At ille negavit dicens : Mulier, non novi cum. Videsis quantopere veritati studeat evangelista ; quomodo Petro haud gratifcetur, sed lapsum ejus caudide enarret. Videlicet quod cæteri magistro de- serto diffugerint, ille autem omnibus iis præpositus apostolus atque discipulus, ille inclytus, inquam, Pe- trus, procul cruciatibus et magistratuum minis, 'ter Christum negaverit. Luc. xxi, 31. ibid. 57. " Thess. v, 2. 17. ibid. 4, 5. C Luc. xal, 50. ” E;hes. vi,13. » Luc. xx11, 30. Marco xiv, 66. (73) Fragmentum hoc sumptum videtur ex Thys: πανία, lib. v, 40. Ibi tamen Eusebiu versatur in
Watch therefore at all times, praying, 20Ἀγρυπνεῖτε οὖν ἐν παντὶ καιρῷ δεόμενοι, κ
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Ἀγρυπνεῖτε οὖν ἐν παντὶ καιρῷ δεόμενοι, κ. τ. λ. Τούτοις συνᾴδων ὁ Ἀπόστολος ἔλεγε· Διὰ τοῦτο ἀναλάβετε τὴν πανοπλίαν τοῦ Θεοῦ, ἵνα δυνηθῆτε ἀντιστῆναι ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ πονηρᾷ, καὶ ἅπαντα κατεργασάμενοι στῆναι. Στῆτε οὖν περιζωσάμενοι τὴν ὀσφὺν ὑμῶν ἐν ἀληθείᾳ.
Α νηται. Διαμενείν γάρ φησι καὶ διαρκέσειν τὸν λαὸν Β το το σε αὐτοῦ καὶ τὴν Ἐκκλησίαν εἰς ἐκεῖνο καιροῦ εἰς ὅτι αὐτοπτήσεις πάντα, καὶ τὰς ἐκβάσεις τῶν τοῦ Σωτή ρος προῤῥήσεων ὀφθαλμοῖς παράλαβοι. Προσέχετε ἑαυτοῖς μήποτε βαρυνθῶσιν ὑμῶν αἱ καρδίαι ἐν κραιπάλη. - Διεγείρει τοὺς μαθητὰς ἐπὶ τὸ πάντοτε ἑτοίμους εἶναι παρασκευαζομένους εἰς τὴν αὐτοῦ παρουσίαν, ἐφ᾽ ἦν αὐτὸς ἡμᾶς παρορμῶν τοὺς πάντας τῆς διδα σκαλίας ἐποιεῖτο λόγους· νήφειν τε καὶ ἐγρηγορέναι παρακελεύεται, καὶ ἀγρυπνεῖν διὰ πάσης τῆς τοῦ θνητοῦ βίου νυκτός, διὰ τὸ μηδενὶ γνώριμον τὸν κα ρὸν τῆς συντελείας ὑπάρχειν. 'Αλλ' ὑμῖν γε, φησί, φυλακτέον τὸ ἐντεῦθεν βάρος, ἵνα δυνήσησθε νήφειν, μήποτε ἐπιστῇ αἰφνίδιος ἐφ' ὑμᾶς ἡ ἡμέρα ἐκείνη - περὶ ἧς καὶ ὁ ἱερὸς Απόστολος παρήνει γράφων Αδελφοί, οἴδατε ἀκριβῶς, ὅτι ἡ ἡμέρα Κυρίου, ὡς κλέπτης εν νυκτί, οὕτως ἔρχεται. Ὅταν δὲ είπωσιν εἰρήνη καὶ ἀσφάλεια, τότε αἰφνίδιος αὐτοῖς ἐφίσταται Όλεθρος. Ὑμεῖς δὲ οὐκ ἐστὲ ἐν σκότει, ἵνα ὑμᾶς ἡ ημέρα ὡς κλέπτης καταλάβῃ· πάντες γὰρ ὑμεῖς υἱοὶ φωτός ἐστε καὶ υἱοὶ ἡμέρας. Γρηγορητέον οὖν ἡμῖν οὐ μόνον διὰ τὴν ἀθρόαν καὶ ἀπροσδόκητον τοῦ Δε σπότου ἄφιξιν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸν κλέπτην τὸν έφε δρεύοντα. Ο δὲ κλέπτης ἐστὶν ὁ καιρὸς τῆς ἑκάστου τελευτῆς· ἢ καὶ ὁ μέλλων τὴν ἑκάστου ψυχήν παρα λαμβάνειν ἄγγελος. Ὡς παγὶς γὰρ ἡ τοῦ Κυρίου παρουσία ἐπελεύσεται ἐπὶ πάντας τοὺς ἐν τῇ γῇ· οἱ μὲν οὖν προσέχοντες ἑαυτοῖς σώζονται, ώσπερ δορκάς ἐκ βρόχων, καὶ ὥσπερ όρνεον ἐκ παγίδος· οἱ δὲ τῇ μέθη βεβαρημένοι, καὶ εἰς θάνατον ὑπνώττοντες, έχε πίπτουσιν εἰς ἀδόκητον κίνδυνον. Ἀγρυπνεῖτε οὖν ἐν παντὶ καιρῷ δεόμενοι, κ. τ. λ. Τούτοις συνάδων ὁ ᾿Απόστολος έλεγε· Διὰ τοῦτο ἀναλάβετε τὴν πανοπλίαν τοῦ Θεοῦ, ἵνα δυνηθῆτα ἀντιστῆναι ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ πονηρῷ, καὶ ἀπαντα κατεργασάμενοι στῆναι. Στῆτε οὖν περιζωσάμε ναι τὴν ὀσφὺν ὑμῶν ἐν ἀληθείᾳ. Ἵνα ἐσθίητε καὶ πίνητε ἐπὶ τῆς τραπέζης μου. Τοιούτων ἔσται πλήρης ἀγαθῶν τράπεζα, ἧς με ταλήψονται οἷς τὴν Διαθήκην διέθετο διὰ τὸ μεμενη κέναι μετ' αὐτοῦ ἐν τοῖς πειρασμοῖς· ἵνα ἐσθίωσι καὶ πίωσιν ἐπὶ τῆς τραπέζης αὐτοῦ· ἄρτῳ μὲν οὐ ρανίῳ ψυχῶν ἁγίων θρεπτικώς τραφησόμενοι, οίνου δὲ τοῦ καινοῦ γεννήματος τῆς ἀληθινῆς ἀμπέλου μεταληψόμενοι· ἦν αὐτὸς ὁ τῶν ὅλων θεός γεωργών τὸ καινὸν ἐξ αὐτῆς γέννημα τοῖς τότε ἀξίας παρέξει. Ὁ δὲ ἠρνήσατο αὐτὸν, λέγων· Γύναι, οὐκ οἶδα αὐτόν. Ορα δὲ τὸ φιλάληθες τοῦ εὐαγγελιστοῦ, πῶς οὐ καταχαρίζεται τῷ Πέτρῳ, ἀλλὰ τὸ πάθος αὐτοῦ ὡς ἔχει διηγεῖται, ὅτι οἱ μὲν ἄλλοι ἀπολιπόντες τὸν διο δάσκαλον ᾤχοντο, ὁ δὲ πάντων αὐτῶν προκεκριμέ νος ἀπόστολός τε καὶ μαθητής, αὐτὸς ἐκεῖνος ὁ βοώ μενος Πέτρος, βασάνων ἐκτὸς καὶ ἀρχοντικῆς ἀπειλῆς, τρίτον αὐτὸν ἐξωμόσατο (75). * EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III. · - EXEGETICA. Mansurum quippe ac duraturum populum suum Ec- clesiamque eatenus dicit, quoad ipsa generatio su- perstes adhuc omnia inspiciat, ac prædictionum do- migicarum eventum oculis contempletur. tum. "Cavele ne forte graventur corda vesira in crapula. - Discipulos admonet ut prompti sint atque ad ejus adventum excipiendum parati : cujus nempe rei gratia cunctos magistorii sui sermones faciebat : sobriosque ac vigiles esse jubet, et totain morta- lis vitæ noctem insomnes transigere: propterea quod consummationis tempus nemini sit explora- Cavenda, inquit, vobis est crapuls grave- do, ut vigilare possitis; ne inopina vos invadat illa dies cujus causa sacer etiam Apostolus hortabatur scribens : Fratres, probe scitis, diem Domini, Lan- quam furem in nocte, venturam". Cum vero dixerint pas et securitas, tunc repentinus eis superveniet interitus. Vos autem haud versamini in tenebris, ita ut vos dies illa tanquam fur comprehendat: om- nea enim vos alii iueis estis, aliique dei. Vigilan- dum est igitur non solum ob subitum atque inex- spectatum Domini adventum, verum etiam propter furis insidias. Fur autem hora cujusque mortualis intelligitur, vel etiam ille qui cujusque animam ex- cepturus est angelus. Tum qui sibi attenderint, tanquam caprea laqueum vitabunt, vel ut avis deci- pulɔm : qui vero crapula gravati fuerint atque is mortem consopiti, in periculum inopinum inci- dent. Des Vigilale itaque omni tempore orantes, etc. His consonans Apostolus siebat : Propterea acci- pile armaturam Dei, ut possitis resistere in die malo, at in omnibus perfecti stare. State ergo succincti lum- bos vestros in veritate”. ** Ut manducetis et bibatis in mensa mea. Significat plenam bonorum mensam, cujus partici- pes erunt ii quibuscum fœdus icit, propterea quod secum permanseriut in tentationibus. Ex ejus igitur mensa manducabunt et bibent; pane videlicet cœ- Jesti animarum nutritore pasti; potique vino novi germinis vitis veræ propinante ipso agricolarum omnium Deo, qui novellum ex ipsa fructum his qui tunc digni erunt, exhibebit. ss At ille negavit dicens : Mulier, non novi cum. Videsis quantopere veritati studeat evangelista ; quomodo Petro haud gratifcetur, sed lapsum ejus caudide enarret. Videlicet quod cæteri magistro de- serto diffugerint, ille autem omnibus iis præpositus apostolus atque discipulus, ille inclytus, inquam, Pe- trus, procul cruciatibus et magistratuum minis, 'ter Christum negaverit. Luc. xxi, 31. ibid. 57. " Thess. v, 2. 17. ibid. 4, 5. C Luc. xal, 50. ” E;hes. vi,13. » Luc. xx11, 30. Marco xiv, 66. (73) Fragmentum hoc sumptum videtur ex Thys: πανία, lib. v, 40. Ibi tamen Eusebiu versatur in
That ye may eat and drink at my tableἽνα ἐσθίητε καὶ πίνητε ἐπὶ τῆς τραπέζης μου
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Ἵνα ἐσθίητε καὶ πίνητε ἐπὶ τῆς τραπέζης μου. Τοιούτων ἔσται πλήρης ἀγαθῶν τράπεζα, ἧς μεταλήψονται οἷς τὴν Διαθήκην διέθετο διὰ τὸ μεμενηκέναι μετ’ αὐτοῦ ἐν τοῖς πειρασμοῖς· ἵνα ἐσθίωσι καὶ πίωσιν ἐπὶ τῆς τραπέζης αὐτοῦ· ἄρτῳ μὲν οὐρανίῳ ψυχῶν ἁγίων θρεπτικῶς τραφησόμενοι, οἴνου δὲ τοῦ καινοῦ γεννήματος τῆς ἀληθινῆς ἀμπέλου μεταληψόμενοι· ἣν αὐτὸς ὁ τῶν ὅλων Θεὸς γεωργῶν τὸ καινὸν ἐξ αὐτῆς γέννημα τοῖς τότε ἀξίοις παρέξει.
Α νηται. Διαμενείν γάρ φησι καὶ διαρκέσειν τὸν λαὸν Β το το σε αὐτοῦ καὶ τὴν Ἐκκλησίαν εἰς ἐκεῖνο καιροῦ εἰς ὅτι αὐτοπτήσεις πάντα, καὶ τὰς ἐκβάσεις τῶν τοῦ Σωτή ρος προῤῥήσεων ὀφθαλμοῖς παράλαβοι. Προσέχετε ἑαυτοῖς μήποτε βαρυνθῶσιν ὑμῶν αἱ καρδίαι ἐν κραιπάλη. - Διεγείρει τοὺς μαθητὰς ἐπὶ τὸ πάντοτε ἑτοίμους εἶναι παρασκευαζομένους εἰς τὴν αὐτοῦ παρουσίαν, ἐφ᾽ ἦν αὐτὸς ἡμᾶς παρορμῶν τοὺς πάντας τῆς διδα σκαλίας ἐποιεῖτο λόγους· νήφειν τε καὶ ἐγρηγορέναι παρακελεύεται, καὶ ἀγρυπνεῖν διὰ πάσης τῆς τοῦ θνητοῦ βίου νυκτός, διὰ τὸ μηδενὶ γνώριμον τὸν κα ρὸν τῆς συντελείας ὑπάρχειν. 'Αλλ' ὑμῖν γε, φησί, φυλακτέον τὸ ἐντεῦθεν βάρος, ἵνα δυνήσησθε νήφειν, μήποτε ἐπιστῇ αἰφνίδιος ἐφ' ὑμᾶς ἡ ἡμέρα ἐκείνη - περὶ ἧς καὶ ὁ ἱερὸς Απόστολος παρήνει γράφων Αδελφοί, οἴδατε ἀκριβῶς, ὅτι ἡ ἡμέρα Κυρίου, ὡς κλέπτης εν νυκτί, οὕτως ἔρχεται. Ὅταν δὲ είπωσιν εἰρήνη καὶ ἀσφάλεια, τότε αἰφνίδιος αὐτοῖς ἐφίσταται Όλεθρος. Ὑμεῖς δὲ οὐκ ἐστὲ ἐν σκότει, ἵνα ὑμᾶς ἡ ημέρα ὡς κλέπτης καταλάβῃ· πάντες γὰρ ὑμεῖς υἱοὶ φωτός ἐστε καὶ υἱοὶ ἡμέρας. Γρηγορητέον οὖν ἡμῖν οὐ μόνον διὰ τὴν ἀθρόαν καὶ ἀπροσδόκητον τοῦ Δε σπότου ἄφιξιν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸν κλέπτην τὸν έφε δρεύοντα. Ο δὲ κλέπτης ἐστὶν ὁ καιρὸς τῆς ἑκάστου τελευτῆς· ἢ καὶ ὁ μέλλων τὴν ἑκάστου ψυχήν παρα λαμβάνειν ἄγγελος. Ὡς παγὶς γὰρ ἡ τοῦ Κυρίου παρουσία ἐπελεύσεται ἐπὶ πάντας τοὺς ἐν τῇ γῇ· οἱ μὲν οὖν προσέχοντες ἑαυτοῖς σώζονται, ώσπερ δορκάς ἐκ βρόχων, καὶ ὥσπερ όρνεον ἐκ παγίδος· οἱ δὲ τῇ μέθη βεβαρημένοι, καὶ εἰς θάνατον ὑπνώττοντες, έχε πίπτουσιν εἰς ἀδόκητον κίνδυνον. Ἀγρυπνεῖτε οὖν ἐν παντὶ καιρῷ δεόμενοι, κ. τ. λ. Τούτοις συνάδων ὁ ᾿Απόστολος έλεγε· Διὰ τοῦτο ἀναλάβετε τὴν πανοπλίαν τοῦ Θεοῦ, ἵνα δυνηθῆτα ἀντιστῆναι ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ πονηρῷ, καὶ ἀπαντα κατεργασάμενοι στῆναι. Στῆτε οὖν περιζωσάμε ναι τὴν ὀσφὺν ὑμῶν ἐν ἀληθείᾳ. Ἵνα ἐσθίητε καὶ πίνητε ἐπὶ τῆς τραπέζης μου. Τοιούτων ἔσται πλήρης ἀγαθῶν τράπεζα, ἧς με ταλήψονται οἷς τὴν Διαθήκην διέθετο διὰ τὸ μεμενη κέναι μετ' αὐτοῦ ἐν τοῖς πειρασμοῖς· ἵνα ἐσθίωσι καὶ πίωσιν ἐπὶ τῆς τραπέζης αὐτοῦ· ἄρτῳ μὲν οὐ ρανίῳ ψυχῶν ἁγίων θρεπτικώς τραφησόμενοι, οίνου δὲ τοῦ καινοῦ γεννήματος τῆς ἀληθινῆς ἀμπέλου μεταληψόμενοι· ἦν αὐτὸς ὁ τῶν ὅλων θεός γεωργών τὸ καινὸν ἐξ αὐτῆς γέννημα τοῖς τότε ἀξίας παρέξει. Ὁ δὲ ἠρνήσατο αὐτὸν, λέγων· Γύναι, οὐκ οἶδα αὐτόν. Ορα δὲ τὸ φιλάληθες τοῦ εὐαγγελιστοῦ, πῶς οὐ καταχαρίζεται τῷ Πέτρῳ, ἀλλὰ τὸ πάθος αὐτοῦ ὡς ἔχει διηγεῖται, ὅτι οἱ μὲν ἄλλοι ἀπολιπόντες τὸν διο δάσκαλον ᾤχοντο, ὁ δὲ πάντων αὐτῶν προκεκριμέ νος ἀπόστολός τε καὶ μαθητής, αὐτὸς ἐκεῖνος ὁ βοώ μενος Πέτρος, βασάνων ἐκτὸς καὶ ἀρχοντικῆς ἀπειλῆς, τρίτον αὐτὸν ἐξωμόσατο (75). * EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III. · - EXEGETICA. Mansurum quippe ac duraturum populum suum Ec- clesiamque eatenus dicit, quoad ipsa generatio su- perstes adhuc omnia inspiciat, ac prædictionum do- migicarum eventum oculis contempletur. tum. "Cavele ne forte graventur corda vesira in crapula. - Discipulos admonet ut prompti sint atque ad ejus adventum excipiendum parati : cujus nempe rei gratia cunctos magistorii sui sermones faciebat : sobriosque ac vigiles esse jubet, et totain morta- lis vitæ noctem insomnes transigere: propterea quod consummationis tempus nemini sit explora- Cavenda, inquit, vobis est crapuls grave- do, ut vigilare possitis; ne inopina vos invadat illa dies cujus causa sacer etiam Apostolus hortabatur scribens : Fratres, probe scitis, diem Domini, Lan- quam furem in nocte, venturam". Cum vero dixerint pas et securitas, tunc repentinus eis superveniet interitus. Vos autem haud versamini in tenebris, ita ut vos dies illa tanquam fur comprehendat: om- nea enim vos alii iueis estis, aliique dei. Vigilan- dum est igitur non solum ob subitum atque inex- spectatum Domini adventum, verum etiam propter furis insidias. Fur autem hora cujusque mortualis intelligitur, vel etiam ille qui cujusque animam ex- cepturus est angelus. Tum qui sibi attenderint, tanquam caprea laqueum vitabunt, vel ut avis deci- pulɔm : qui vero crapula gravati fuerint atque is mortem consopiti, in periculum inopinum inci- dent. Des Vigilale itaque omni tempore orantes, etc. His consonans Apostolus siebat : Propterea acci- pile armaturam Dei, ut possitis resistere in die malo, at in omnibus perfecti stare. State ergo succincti lum- bos vestros in veritate”. ** Ut manducetis et bibatis in mensa mea. Significat plenam bonorum mensam, cujus partici- pes erunt ii quibuscum fœdus icit, propterea quod secum permanseriut in tentationibus. Ex ejus igitur mensa manducabunt et bibent; pane videlicet cœ- Jesti animarum nutritore pasti; potique vino novi germinis vitis veræ propinante ipso agricolarum omnium Deo, qui novellum ex ipsa fructum his qui tunc digni erunt, exhibebit. ss At ille negavit dicens : Mulier, non novi cum. Videsis quantopere veritati studeat evangelista ; quomodo Petro haud gratifcetur, sed lapsum ejus caudide enarret. Videlicet quod cæteri magistro de- serto diffugerint, ille autem omnibus iis præpositus apostolus atque discipulus, ille inclytus, inquam, Pe- trus, procul cruciatibus et magistratuum minis, 'ter Christum negaverit. Luc. xxi, 31. ibid. 57. " Thess. v, 2. 17. ibid. 4, 5. C Luc. xal, 50. ” E;hes. vi,13. » Luc. xx11, 30. Marco xiv, 66. (73) Fragmentum hoc sumptum videtur ex Thys: πανία, lib. v, 40. Ibi tamen Eusebiu versatur in
Ὁ δὲ ἠρνήσατο αὐτὸν, λέγων · Γύναι, οὐκ οἶδα…
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Ὁ δὲ ἠρνήσατο αὐτὸν, λέγων· Γύναι, οὐκ οἶδα αὐτόν.
Α νηται. Διαμενείν γάρ φησι καὶ διαρκέσειν τὸν λαὸν Β το το σε αὐτοῦ καὶ τὴν Ἐκκλησίαν εἰς ἐκεῖνο καιροῦ εἰς ὅτι αὐτοπτήσεις πάντα, καὶ τὰς ἐκβάσεις τῶν τοῦ Σωτή ρος προῤῥήσεων ὀφθαλμοῖς παράλαβοι. Προσέχετε ἑαυτοῖς μήποτε βαρυνθῶσιν ὑμῶν αἱ καρδίαι ἐν κραιπάλη. - Διεγείρει τοὺς μαθητὰς ἐπὶ τὸ πάντοτε ἑτοίμους εἶναι παρασκευαζομένους εἰς τὴν αὐτοῦ παρουσίαν, ἐφ᾽ ἦν αὐτὸς ἡμᾶς παρορμῶν τοὺς πάντας τῆς διδα σκαλίας ἐποιεῖτο λόγους· νήφειν τε καὶ ἐγρηγορέναι παρακελεύεται, καὶ ἀγρυπνεῖν διὰ πάσης τῆς τοῦ θνητοῦ βίου νυκτός, διὰ τὸ μηδενὶ γνώριμον τὸν κα ρὸν τῆς συντελείας ὑπάρχειν. 'Αλλ' ὑμῖν γε, φησί, φυλακτέον τὸ ἐντεῦθεν βάρος, ἵνα δυνήσησθε νήφειν, μήποτε ἐπιστῇ αἰφνίδιος ἐφ' ὑμᾶς ἡ ἡμέρα ἐκείνη - περὶ ἧς καὶ ὁ ἱερὸς Απόστολος παρήνει γράφων Αδελφοί, οἴδατε ἀκριβῶς, ὅτι ἡ ἡμέρα Κυρίου, ὡς κλέπτης εν νυκτί, οὕτως ἔρχεται. Ὅταν δὲ είπωσιν εἰρήνη καὶ ἀσφάλεια, τότε αἰφνίδιος αὐτοῖς ἐφίσταται Όλεθρος. Ὑμεῖς δὲ οὐκ ἐστὲ ἐν σκότει, ἵνα ὑμᾶς ἡ ημέρα ὡς κλέπτης καταλάβῃ· πάντες γὰρ ὑμεῖς υἱοὶ φωτός ἐστε καὶ υἱοὶ ἡμέρας. Γρηγορητέον οὖν ἡμῖν οὐ μόνον διὰ τὴν ἀθρόαν καὶ ἀπροσδόκητον τοῦ Δε σπότου ἄφιξιν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸν κλέπτην τὸν έφε δρεύοντα. Ο δὲ κλέπτης ἐστὶν ὁ καιρὸς τῆς ἑκάστου τελευτῆς· ἢ καὶ ὁ μέλλων τὴν ἑκάστου ψυχήν παρα λαμβάνειν ἄγγελος. Ὡς παγὶς γὰρ ἡ τοῦ Κυρίου παρουσία ἐπελεύσεται ἐπὶ πάντας τοὺς ἐν τῇ γῇ· οἱ μὲν οὖν προσέχοντες ἑαυτοῖς σώζονται, ώσπερ δορκάς ἐκ βρόχων, καὶ ὥσπερ όρνεον ἐκ παγίδος· οἱ δὲ τῇ μέθη βεβαρημένοι, καὶ εἰς θάνατον ὑπνώττοντες, έχε πίπτουσιν εἰς ἀδόκητον κίνδυνον. Ἀγρυπνεῖτε οὖν ἐν παντὶ καιρῷ δεόμενοι, κ. τ. λ. Τούτοις συνάδων ὁ ᾿Απόστολος έλεγε· Διὰ τοῦτο ἀναλάβετε τὴν πανοπλίαν τοῦ Θεοῦ, ἵνα δυνηθῆτα ἀντιστῆναι ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ πονηρῷ, καὶ ἀπαντα κατεργασάμενοι στῆναι. Στῆτε οὖν περιζωσάμε ναι τὴν ὀσφὺν ὑμῶν ἐν ἀληθείᾳ. Ἵνα ἐσθίητε καὶ πίνητε ἐπὶ τῆς τραπέζης μου. Τοιούτων ἔσται πλήρης ἀγαθῶν τράπεζα, ἧς με ταλήψονται οἷς τὴν Διαθήκην διέθετο διὰ τὸ μεμενη κέναι μετ' αὐτοῦ ἐν τοῖς πειρασμοῖς· ἵνα ἐσθίωσι καὶ πίωσιν ἐπὶ τῆς τραπέζης αὐτοῦ· ἄρτῳ μὲν οὐ ρανίῳ ψυχῶν ἁγίων θρεπτικώς τραφησόμενοι, οίνου δὲ τοῦ καινοῦ γεννήματος τῆς ἀληθινῆς ἀμπέλου μεταληψόμενοι· ἦν αὐτὸς ὁ τῶν ὅλων θεός γεωργών τὸ καινὸν ἐξ αὐτῆς γέννημα τοῖς τότε ἀξίας παρέξει. Ὁ δὲ ἠρνήσατο αὐτὸν, λέγων· Γύναι, οὐκ οἶδα αὐτόν. Ορα δὲ τὸ φιλάληθες τοῦ εὐαγγελιστοῦ, πῶς οὐ καταχαρίζεται τῷ Πέτρῳ, ἀλλὰ τὸ πάθος αὐτοῦ ὡς ἔχει διηγεῖται, ὅτι οἱ μὲν ἄλλοι ἀπολιπόντες τὸν διο δάσκαλον ᾤχοντο, ὁ δὲ πάντων αὐτῶν προκεκριμέ νος ἀπόστολός τε καὶ μαθητής, αὐτὸς ἐκεῖνος ὁ βοώ μενος Πέτρος, βασάνων ἐκτὸς καὶ ἀρχοντικῆς ἀπειλῆς, τρίτον αὐτὸν ἐξωμόσατο (75). * EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III. · - EXEGETICA. Mansurum quippe ac duraturum populum suum Ec- clesiamque eatenus dicit, quoad ipsa generatio su- perstes adhuc omnia inspiciat, ac prædictionum do- migicarum eventum oculis contempletur. tum. "Cavele ne forte graventur corda vesira in crapula. - Discipulos admonet ut prompti sint atque ad ejus adventum excipiendum parati : cujus nempe rei gratia cunctos magistorii sui sermones faciebat : sobriosque ac vigiles esse jubet, et totain morta- lis vitæ noctem insomnes transigere: propterea quod consummationis tempus nemini sit explora- Cavenda, inquit, vobis est crapuls grave- do, ut vigilare possitis; ne inopina vos invadat illa dies cujus causa sacer etiam Apostolus hortabatur scribens : Fratres, probe scitis, diem Domini, Lan- quam furem in nocte, venturam". Cum vero dixerint pas et securitas, tunc repentinus eis superveniet interitus. Vos autem haud versamini in tenebris, ita ut vos dies illa tanquam fur comprehendat: om- nea enim vos alii iueis estis, aliique dei. Vigilan- dum est igitur non solum ob subitum atque inex- spectatum Domini adventum, verum etiam propter furis insidias. Fur autem hora cujusque mortualis intelligitur, vel etiam ille qui cujusque animam ex- cepturus est angelus. Tum qui sibi attenderint, tanquam caprea laqueum vitabunt, vel ut avis deci- pulɔm : qui vero crapula gravati fuerint atque is mortem consopiti, in periculum inopinum inci- dent. Des Vigilale itaque omni tempore orantes, etc. His consonans Apostolus siebat : Propterea acci- pile armaturam Dei, ut possitis resistere in die malo, at in omnibus perfecti stare. State ergo succincti lum- bos vestros in veritate”. ** Ut manducetis et bibatis in mensa mea. Significat plenam bonorum mensam, cujus partici- pes erunt ii quibuscum fœdus icit, propterea quod secum permanseriut in tentationibus. Ex ejus igitur mensa manducabunt et bibent; pane videlicet cœ- Jesti animarum nutritore pasti; potique vino novi germinis vitis veræ propinante ipso agricolarum omnium Deo, qui novellum ex ipsa fructum his qui tunc digni erunt, exhibebit. ss At ille negavit dicens : Mulier, non novi cum. Videsis quantopere veritati studeat evangelista ; quomodo Petro haud gratifcetur, sed lapsum ejus caudide enarret. Videlicet quod cæteri magistro de- serto diffugerint, ille autem omnibus iis præpositus apostolus atque discipulus, ille inclytus, inquam, Pe- trus, procul cruciatibus et magistratuum minis, 'ter Christum negaverit. Luc. xxi, 31. ibid. 57. " Thess. v, 2. 17. ibid. 4, 5. C Luc. xal, 50. ” E;hes. vi,13. » Luc. xx11, 30. Marco xiv, 66. (73) Fragmentum hoc sumptum videtur ex Thys: πανία, lib. v, 40. Ibi tamen Eusebiu versatur in
Ὅρα δὲ τὸ φιλάληθες τοῦ εὐαγγελιστοῦ, πῶς οὐ καταχαρίζεται τῷ Πέτρῳ, ἀλλὰ τὸ πάθος αὐτοῦ ὡς ἔχει διηγεῖται, ὅτι οἱ μὲν ἄλλοι ἀπολιπόντες τὸν διδάσκαλον ᾤχοντο, ὁ δὲ πάντων αὐτῶν προκεκριμένος ἀπόστολός τε καὶ μαθητὴς, αὐτὸς ἐκεῖνος ὁ βοώμενος Πέτρος, βασάνων ἐκτὸς καὶ ἀρχοντικῆς ἀπειλῆς, τρίτον αὐτὸν ἐξωμόσατο.
Α νηται. Διαμενείν γάρ φησι καὶ διαρκέσειν τὸν λαὸν Β το το σε αὐτοῦ καὶ τὴν Ἐκκλησίαν εἰς ἐκεῖνο καιροῦ εἰς ὅτι αὐτοπτήσεις πάντα, καὶ τὰς ἐκβάσεις τῶν τοῦ Σωτή ρος προῤῥήσεων ὀφθαλμοῖς παράλαβοι. Προσέχετε ἑαυτοῖς μήποτε βαρυνθῶσιν ὑμῶν αἱ καρδίαι ἐν κραιπάλη. - Διεγείρει τοὺς μαθητὰς ἐπὶ τὸ πάντοτε ἑτοίμους εἶναι παρασκευαζομένους εἰς τὴν αὐτοῦ παρουσίαν, ἐφ᾽ ἦν αὐτὸς ἡμᾶς παρορμῶν τοὺς πάντας τῆς διδα σκαλίας ἐποιεῖτο λόγους· νήφειν τε καὶ ἐγρηγορέναι παρακελεύεται, καὶ ἀγρυπνεῖν διὰ πάσης τῆς τοῦ θνητοῦ βίου νυκτός, διὰ τὸ μηδενὶ γνώριμον τὸν κα ρὸν τῆς συντελείας ὑπάρχειν. 'Αλλ' ὑμῖν γε, φησί, φυλακτέον τὸ ἐντεῦθεν βάρος, ἵνα δυνήσησθε νήφειν, μήποτε ἐπιστῇ αἰφνίδιος ἐφ' ὑμᾶς ἡ ἡμέρα ἐκείνη - περὶ ἧς καὶ ὁ ἱερὸς Απόστολος παρήνει γράφων Αδελφοί, οἴδατε ἀκριβῶς, ὅτι ἡ ἡμέρα Κυρίου, ὡς κλέπτης εν νυκτί, οὕτως ἔρχεται. Ὅταν δὲ είπωσιν εἰρήνη καὶ ἀσφάλεια, τότε αἰφνίδιος αὐτοῖς ἐφίσταται Όλεθρος. Ὑμεῖς δὲ οὐκ ἐστὲ ἐν σκότει, ἵνα ὑμᾶς ἡ ημέρα ὡς κλέπτης καταλάβῃ· πάντες γὰρ ὑμεῖς υἱοὶ φωτός ἐστε καὶ υἱοὶ ἡμέρας. Γρηγορητέον οὖν ἡμῖν οὐ μόνον διὰ τὴν ἀθρόαν καὶ ἀπροσδόκητον τοῦ Δε σπότου ἄφιξιν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸν κλέπτην τὸν έφε δρεύοντα. Ο δὲ κλέπτης ἐστὶν ὁ καιρὸς τῆς ἑκάστου τελευτῆς· ἢ καὶ ὁ μέλλων τὴν ἑκάστου ψυχήν παρα λαμβάνειν ἄγγελος. Ὡς παγὶς γὰρ ἡ τοῦ Κυρίου παρουσία ἐπελεύσεται ἐπὶ πάντας τοὺς ἐν τῇ γῇ· οἱ μὲν οὖν προσέχοντες ἑαυτοῖς σώζονται, ώσπερ δορκάς ἐκ βρόχων, καὶ ὥσπερ όρνεον ἐκ παγίδος· οἱ δὲ τῇ μέθη βεβαρημένοι, καὶ εἰς θάνατον ὑπνώττοντες, έχε πίπτουσιν εἰς ἀδόκητον κίνδυνον. Ἀγρυπνεῖτε οὖν ἐν παντὶ καιρῷ δεόμενοι, κ. τ. λ. Τούτοις συνάδων ὁ ᾿Απόστολος έλεγε· Διὰ τοῦτο ἀναλάβετε τὴν πανοπλίαν τοῦ Θεοῦ, ἵνα δυνηθῆτα ἀντιστῆναι ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ πονηρῷ, καὶ ἀπαντα κατεργασάμενοι στῆναι. Στῆτε οὖν περιζωσάμε ναι τὴν ὀσφὺν ὑμῶν ἐν ἀληθείᾳ. Ἵνα ἐσθίητε καὶ πίνητε ἐπὶ τῆς τραπέζης μου. Τοιούτων ἔσται πλήρης ἀγαθῶν τράπεζα, ἧς με ταλήψονται οἷς τὴν Διαθήκην διέθετο διὰ τὸ μεμενη κέναι μετ' αὐτοῦ ἐν τοῖς πειρασμοῖς· ἵνα ἐσθίωσι καὶ πίωσιν ἐπὶ τῆς τραπέζης αὐτοῦ· ἄρτῳ μὲν οὐ ρανίῳ ψυχῶν ἁγίων θρεπτικώς τραφησόμενοι, οίνου δὲ τοῦ καινοῦ γεννήματος τῆς ἀληθινῆς ἀμπέλου μεταληψόμενοι· ἦν αὐτὸς ὁ τῶν ὅλων θεός γεωργών τὸ καινὸν ἐξ αὐτῆς γέννημα τοῖς τότε ἀξίας παρέξει. Ὁ δὲ ἠρνήσατο αὐτὸν, λέγων· Γύναι, οὐκ οἶδα αὐτόν. Ορα δὲ τὸ φιλάληθες τοῦ εὐαγγελιστοῦ, πῶς οὐ καταχαρίζεται τῷ Πέτρῳ, ἀλλὰ τὸ πάθος αὐτοῦ ὡς ἔχει διηγεῖται, ὅτι οἱ μὲν ἄλλοι ἀπολιπόντες τὸν διο δάσκαλον ᾤχοντο, ὁ δὲ πάντων αὐτῶν προκεκριμέ νος ἀπόστολός τε καὶ μαθητής, αὐτὸς ἐκεῖνος ὁ βοώ μενος Πέτρος, βασάνων ἐκτὸς καὶ ἀρχοντικῆς ἀπειλῆς, τρίτον αὐτὸν ἐξωμόσατο (75). * EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III. · - EXEGETICA. Mansurum quippe ac duraturum populum suum Ec- clesiamque eatenus dicit, quoad ipsa generatio su- perstes adhuc omnia inspiciat, ac prædictionum do- migicarum eventum oculis contempletur. tum. "Cavele ne forte graventur corda vesira in crapula. - Discipulos admonet ut prompti sint atque ad ejus adventum excipiendum parati : cujus nempe rei gratia cunctos magistorii sui sermones faciebat : sobriosque ac vigiles esse jubet, et totain morta- lis vitæ noctem insomnes transigere: propterea quod consummationis tempus nemini sit explora- Cavenda, inquit, vobis est crapuls grave- do, ut vigilare possitis; ne inopina vos invadat illa dies cujus causa sacer etiam Apostolus hortabatur scribens : Fratres, probe scitis, diem Domini, Lan- quam furem in nocte, venturam". Cum vero dixerint pas et securitas, tunc repentinus eis superveniet interitus. Vos autem haud versamini in tenebris, ita ut vos dies illa tanquam fur comprehendat: om- nea enim vos alii iueis estis, aliique dei. Vigilan- dum est igitur non solum ob subitum atque inex- spectatum Domini adventum, verum etiam propter furis insidias. Fur autem hora cujusque mortualis intelligitur, vel etiam ille qui cujusque animam ex- cepturus est angelus. Tum qui sibi attenderint, tanquam caprea laqueum vitabunt, vel ut avis deci- pulɔm : qui vero crapula gravati fuerint atque is mortem consopiti, in periculum inopinum inci- dent. Des Vigilale itaque omni tempore orantes, etc. His consonans Apostolus siebat : Propterea acci- pile armaturam Dei, ut possitis resistere in die malo, at in omnibus perfecti stare. State ergo succincti lum- bos vestros in veritate”. ** Ut manducetis et bibatis in mensa mea. Significat plenam bonorum mensam, cujus partici- pes erunt ii quibuscum fœdus icit, propterea quod secum permanseriut in tentationibus. Ex ejus igitur mensa manducabunt et bibent; pane videlicet cœ- Jesti animarum nutritore pasti; potique vino novi germinis vitis veræ propinante ipso agricolarum omnium Deo, qui novellum ex ipsa fructum his qui tunc digni erunt, exhibebit. ss At ille negavit dicens : Mulier, non novi cum. Videsis quantopere veritati studeat evangelista ; quomodo Petro haud gratifcetur, sed lapsum ejus caudide enarret. Videlicet quod cæteri magistro de- serto diffugerint, ille autem omnibus iis præpositus apostolus atque discipulus, ille inclytus, inquam, Pe- trus, procul cruciatibus et magistratuum minis, 'ter Christum negaverit. Luc. xxi, 31. ibid. 57. " Thess. v, 2. 17. ibid. 4, 5. C Luc. xal, 50. ” E;hes. vi,13. » Luc. xx11, 30. Marco xiv, 66. (73) Fragmentum hoc sumptum videtur ex Thys: πανία, lib. v, 40. Ibi tamen Eusebiu versatur in
Two men stood by them in dazzling apparelΔύο ἄνδρες ἐπέστησαν αὐταῖς ἐν ἐσθήσεσιν ἀστραπτούσαις
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Δύο ἄνδρες ἐπέστησαν αὐταῖς ἐν ἐσθήσεσιν ἀστραπτούσαις. Χαρᾶς καὶ γέλωτος σημεῖα γνωρίσματά τε τῆς σωτηρίου ἀναστάσεως ὁρᾷν παρέχονται καὶ διὰ τῆς λευκῆς περιβολῆς, ὥστε καὶ ἀπὸ τοῦ σχήματος συμβαλεῖν τὰς γυναῖκας τὸ φαιδρὸν τῆς ἐγέρσεως, καὶ τῆς τοῦ Πάσχα ἑορτῆς σὺν τοῖς λευχείμοσιν ἀγγέλοις ἀπάρξασθαι. Μωϋσῆς μὲν γὰρ πληγὰς Αἰγυπτίων μέλλων διακονεῖσθαι καταλλήλως ἐν φλογὶ πυρὸς τὸν ἐπὶ τῆς βάτου ἄγγελον ἑώρα· ὁ δ’ αὐτὸς μοχθηροῖς ἀνδράσι νομοθετῶν, πῦρ καταναλίσκον τὸν Θεὸν εἶναι ἔλεγεν, τιμωρητικὸν καὶ κολαστὴν αὐτοῖς ἔσεσθαι αὐτὸν αἰνιττόμενος· διὸ καὶ ἐν στύλῳ πυρὸς ἡγεῖτο αὐτῶν ὁ Θεός. Οὕτω τοῖς ἀσεβέσι γενέσθαι τοὺς ἀγγέλους πυρὸς φλόγα ἐδίδαξεν εἰπών· Ὁ ποιῶν τοὺς λειτουργοὺς αὐτοῦ πυρὸς φλόγα.
Α νηται. Διαμενείν γάρ φησι καὶ διαρκέσειν τὸν λαὸν Β το το σε αὐτοῦ καὶ τὴν Ἐκκλησίαν εἰς ἐκεῖνο καιροῦ εἰς ὅτι αὐτοπτήσεις πάντα, καὶ τὰς ἐκβάσεις τῶν τοῦ Σωτή ρος προῤῥήσεων ὀφθαλμοῖς παράλαβοι. Προσέχετε ἑαυτοῖς μήποτε βαρυνθῶσιν ὑμῶν αἱ καρδίαι ἐν κραιπάλη. - Διεγείρει τοὺς μαθητὰς ἐπὶ τὸ πάντοτε ἑτοίμους εἶναι παρασκευαζομένους εἰς τὴν αὐτοῦ παρουσίαν, ἐφ᾽ ἦν αὐτὸς ἡμᾶς παρορμῶν τοὺς πάντας τῆς διδα σκαλίας ἐποιεῖτο λόγους· νήφειν τε καὶ ἐγρηγορέναι παρακελεύεται, καὶ ἀγρυπνεῖν διὰ πάσης τῆς τοῦ θνητοῦ βίου νυκτός, διὰ τὸ μηδενὶ γνώριμον τὸν κα ρὸν τῆς συντελείας ὑπάρχειν. 'Αλλ' ὑμῖν γε, φησί, φυλακτέον τὸ ἐντεῦθεν βάρος, ἵνα δυνήσησθε νήφειν, μήποτε ἐπιστῇ αἰφνίδιος ἐφ' ὑμᾶς ἡ ἡμέρα ἐκείνη - περὶ ἧς καὶ ὁ ἱερὸς Απόστολος παρήνει γράφων Αδελφοί, οἴδατε ἀκριβῶς, ὅτι ἡ ἡμέρα Κυρίου, ὡς κλέπτης εν νυκτί, οὕτως ἔρχεται. Ὅταν δὲ είπωσιν εἰρήνη καὶ ἀσφάλεια, τότε αἰφνίδιος αὐτοῖς ἐφίσταται Όλεθρος. Ὑμεῖς δὲ οὐκ ἐστὲ ἐν σκότει, ἵνα ὑμᾶς ἡ ημέρα ὡς κλέπτης καταλάβῃ· πάντες γὰρ ὑμεῖς υἱοὶ φωτός ἐστε καὶ υἱοὶ ἡμέρας. Γρηγορητέον οὖν ἡμῖν οὐ μόνον διὰ τὴν ἀθρόαν καὶ ἀπροσδόκητον τοῦ Δε σπότου ἄφιξιν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸν κλέπτην τὸν έφε δρεύοντα. Ο δὲ κλέπτης ἐστὶν ὁ καιρὸς τῆς ἑκάστου τελευτῆς· ἢ καὶ ὁ μέλλων τὴν ἑκάστου ψυχήν παρα λαμβάνειν ἄγγελος. Ὡς παγὶς γὰρ ἡ τοῦ Κυρίου παρουσία ἐπελεύσεται ἐπὶ πάντας τοὺς ἐν τῇ γῇ· οἱ μὲν οὖν προσέχοντες ἑαυτοῖς σώζονται, ώσπερ δορκάς ἐκ βρόχων, καὶ ὥσπερ όρνεον ἐκ παγίδος· οἱ δὲ τῇ μέθη βεβαρημένοι, καὶ εἰς θάνατον ὑπνώττοντες, έχε πίπτουσιν εἰς ἀδόκητον κίνδυνον. Ἀγρυπνεῖτε οὖν ἐν παντὶ καιρῷ δεόμενοι, κ. τ. λ. Τούτοις συνάδων ὁ ᾿Απόστολος έλεγε· Διὰ τοῦτο ἀναλάβετε τὴν πανοπλίαν τοῦ Θεοῦ, ἵνα δυνηθῆτα ἀντιστῆναι ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ πονηρῷ, καὶ ἀπαντα κατεργασάμενοι στῆναι. Στῆτε οὖν περιζωσάμε ναι τὴν ὀσφὺν ὑμῶν ἐν ἀληθείᾳ. Ἵνα ἐσθίητε καὶ πίνητε ἐπὶ τῆς τραπέζης μου. Τοιούτων ἔσται πλήρης ἀγαθῶν τράπεζα, ἧς με ταλήψονται οἷς τὴν Διαθήκην διέθετο διὰ τὸ μεμενη κέναι μετ' αὐτοῦ ἐν τοῖς πειρασμοῖς· ἵνα ἐσθίωσι καὶ πίωσιν ἐπὶ τῆς τραπέζης αὐτοῦ· ἄρτῳ μὲν οὐ ρανίῳ ψυχῶν ἁγίων θρεπτικώς τραφησόμενοι, οίνου δὲ τοῦ καινοῦ γεννήματος τῆς ἀληθινῆς ἀμπέλου μεταληψόμενοι· ἦν αὐτὸς ὁ τῶν ὅλων θεός γεωργών τὸ καινὸν ἐξ αὐτῆς γέννημα τοῖς τότε ἀξίας παρέξει. Ὁ δὲ ἠρνήσατο αὐτὸν, λέγων· Γύναι, οὐκ οἶδα αὐτόν. Ορα δὲ τὸ φιλάληθες τοῦ εὐαγγελιστοῦ, πῶς οὐ καταχαρίζεται τῷ Πέτρῳ, ἀλλὰ τὸ πάθος αὐτοῦ ὡς ἔχει διηγεῖται, ὅτι οἱ μὲν ἄλλοι ἀπολιπόντες τὸν διο δάσκαλον ᾤχοντο, ὁ δὲ πάντων αὐτῶν προκεκριμέ νος ἀπόστολός τε καὶ μαθητής, αὐτὸς ἐκεῖνος ὁ βοώ μενος Πέτρος, βασάνων ἐκτὸς καὶ ἀρχοντικῆς ἀπειλῆς, τρίτον αὐτὸν ἐξωμόσατο (75). * EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III. · - EXEGETICA. Mansurum quippe ac duraturum populum suum Ec- clesiamque eatenus dicit, quoad ipsa generatio su- perstes adhuc omnia inspiciat, ac prædictionum do- migicarum eventum oculis contempletur. tum. "Cavele ne forte graventur corda vesira in crapula. - Discipulos admonet ut prompti sint atque ad ejus adventum excipiendum parati : cujus nempe rei gratia cunctos magistorii sui sermones faciebat : sobriosque ac vigiles esse jubet, et totain morta- lis vitæ noctem insomnes transigere: propterea quod consummationis tempus nemini sit explora- Cavenda, inquit, vobis est crapuls grave- do, ut vigilare possitis; ne inopina vos invadat illa dies cujus causa sacer etiam Apostolus hortabatur scribens : Fratres, probe scitis, diem Domini, Lan- quam furem in nocte, venturam". Cum vero dixerint pas et securitas, tunc repentinus eis superveniet interitus. Vos autem haud versamini in tenebris, ita ut vos dies illa tanquam fur comprehendat: om- nea enim vos alii iueis estis, aliique dei. Vigilan- dum est igitur non solum ob subitum atque inex- spectatum Domini adventum, verum etiam propter furis insidias. Fur autem hora cujusque mortualis intelligitur, vel etiam ille qui cujusque animam ex- cepturus est angelus. Tum qui sibi attenderint, tanquam caprea laqueum vitabunt, vel ut avis deci- pulɔm : qui vero crapula gravati fuerint atque is mortem consopiti, in periculum inopinum inci- dent. Des Vigilale itaque omni tempore orantes, etc. His consonans Apostolus siebat : Propterea acci- pile armaturam Dei, ut possitis resistere in die malo, at in omnibus perfecti stare. State ergo succincti lum- bos vestros in veritate”. ** Ut manducetis et bibatis in mensa mea. Significat plenam bonorum mensam, cujus partici- pes erunt ii quibuscum fœdus icit, propterea quod secum permanseriut in tentationibus. Ex ejus igitur mensa manducabunt et bibent; pane videlicet cœ- Jesti animarum nutritore pasti; potique vino novi germinis vitis veræ propinante ipso agricolarum omnium Deo, qui novellum ex ipsa fructum his qui tunc digni erunt, exhibebit. ss At ille negavit dicens : Mulier, non novi cum. Videsis quantopere veritati studeat evangelista ; quomodo Petro haud gratifcetur, sed lapsum ejus caudide enarret. Videlicet quod cæteri magistro de- serto diffugerint, ille autem omnibus iis præpositus apostolus atque discipulus, ille inclytus, inquam, Pe- trus, procul cruciatibus et magistratuum minis, 'ter Christum negaverit. Luc. xxi, 31. ibid. 57. " Thess. v, 2. 17. ibid. 4, 5. C Luc. xal, 50. ” E;hes. vi,13. » Luc. xx11, 30. Marco xiv, 66. (73) Fragmentum hoc sumptum videtur ex Thys: πανία, lib. v, 40. Ibi tamen Eusebiu versatur in
PG 24:604Ἀλλ’ οὐ τοιούτους αἱ γυναῖκες τοὺς εἴσω τοῦ μνήματος ἑώρων, γαληνοὺς δέ τινας καὶ φαιδροὺς, οἵους ἐχρῆν ἐπὶ Δεσπότου χαρᾷ καὶ βασιλείᾳ φαίνεσθαι. Ἐπὶ μὲν γὰρ τῷ πάθει τοῦ Σωτῆρος ὁ ἥλιος ἐξέλιπε, σκότος περιβαλὼν τῷ παντὶ, θρήνων τε καὶ πένθους σύμβολα τοῖς σταυροῦσι τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ δεικνύς· καὶ οὐδεὶς μὲν ἐφαίνετο τῶν ἀγγέλων τὸ τηνικαῦτα ὡς εἰκὸς τοῖς μαθηταῖς, ὁμοίως καὶ αὐτῶν ὧδε κἀκεῖ διασκεδασθέντων. Εἰ δ’ ἄρα καὶ ὀφθῆναί τινα ἐχρῆν, τάχα που τὴν ἐναντίαν τοῖς λευχείμοσιν ἀνθρώποις τὴν ἀναστολὴν ἀνεδείξατο· αὐτίκα γοῦν ἐπὶ τῷ πάθει οὐχ ἥλιος μόνον ἐσκότασεν, ἀλλὰ καὶ ὁ Σωτὴρ φωνῇ μεγάλῃ κράξας ἀφῆκε τὸ πνεῦμα, τὸ καταπέτασμα τοῦ ναοῦ ἐσχίσθη εἰς δύο, μονονουχὶ περιῤῥηξαμένων καὶ αὐτῶν τῶν πάλαι τὸ ἱερὸν ἐνοικούντων ἀγγέλων, περιῤῥηξάντων τε τὸ σεμνὸν ὕφασμα, ὡς ἂν, γυμνὸς καὶ ἔρημος ἀπολειφθεὶς τῆς αὐτῶν φρουρᾶς, ὁ τῶν ἀβάτων καὶ ἀδύτων τόπος, ἕτοιμος ἐχθροῖς καὶ πολεμίοις κατασταίη. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν ἐπὶ τῷ πάθει συνέβαινεν·
Α νηται. Διαμενείν γάρ φησι καὶ διαρκέσειν τὸν λαὸν Β το το σε αὐτοῦ καὶ τὴν Ἐκκλησίαν εἰς ἐκεῖνο καιροῦ εἰς ὅτι αὐτοπτήσεις πάντα, καὶ τὰς ἐκβάσεις τῶν τοῦ Σωτή ρος προῤῥήσεων ὀφθαλμοῖς παράλαβοι. Προσέχετε ἑαυτοῖς μήποτε βαρυνθῶσιν ὑμῶν αἱ καρδίαι ἐν κραιπάλη. - Διεγείρει τοὺς μαθητὰς ἐπὶ τὸ πάντοτε ἑτοίμους εἶναι παρασκευαζομένους εἰς τὴν αὐτοῦ παρουσίαν, ἐφ᾽ ἦν αὐτὸς ἡμᾶς παρορμῶν τοὺς πάντας τῆς διδα σκαλίας ἐποιεῖτο λόγους· νήφειν τε καὶ ἐγρηγορέναι παρακελεύεται, καὶ ἀγρυπνεῖν διὰ πάσης τῆς τοῦ θνητοῦ βίου νυκτός, διὰ τὸ μηδενὶ γνώριμον τὸν κα ρὸν τῆς συντελείας ὑπάρχειν. 'Αλλ' ὑμῖν γε, φησί, φυλακτέον τὸ ἐντεῦθεν βάρος, ἵνα δυνήσησθε νήφειν, μήποτε ἐπιστῇ αἰφνίδιος ἐφ' ὑμᾶς ἡ ἡμέρα ἐκείνη - περὶ ἧς καὶ ὁ ἱερὸς Απόστολος παρήνει γράφων Αδελφοί, οἴδατε ἀκριβῶς, ὅτι ἡ ἡμέρα Κυρίου, ὡς κλέπτης εν νυκτί, οὕτως ἔρχεται. Ὅταν δὲ είπωσιν εἰρήνη καὶ ἀσφάλεια, τότε αἰφνίδιος αὐτοῖς ἐφίσταται Όλεθρος. Ὑμεῖς δὲ οὐκ ἐστὲ ἐν σκότει, ἵνα ὑμᾶς ἡ ημέρα ὡς κλέπτης καταλάβῃ· πάντες γὰρ ὑμεῖς υἱοὶ φωτός ἐστε καὶ υἱοὶ ἡμέρας. Γρηγορητέον οὖν ἡμῖν οὐ μόνον διὰ τὴν ἀθρόαν καὶ ἀπροσδόκητον τοῦ Δε σπότου ἄφιξιν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸν κλέπτην τὸν έφε δρεύοντα. Ο δὲ κλέπτης ἐστὶν ὁ καιρὸς τῆς ἑκάστου τελευτῆς· ἢ καὶ ὁ μέλλων τὴν ἑκάστου ψυχήν παρα λαμβάνειν ἄγγελος. Ὡς παγὶς γὰρ ἡ τοῦ Κυρίου παρουσία ἐπελεύσεται ἐπὶ πάντας τοὺς ἐν τῇ γῇ· οἱ μὲν οὖν προσέχοντες ἑαυτοῖς σώζονται, ώσπερ δορκάς ἐκ βρόχων, καὶ ὥσπερ όρνεον ἐκ παγίδος· οἱ δὲ τῇ μέθη βεβαρημένοι, καὶ εἰς θάνατον ὑπνώττοντες, έχε πίπτουσιν εἰς ἀδόκητον κίνδυνον. Ἀγρυπνεῖτε οὖν ἐν παντὶ καιρῷ δεόμενοι, κ. τ. λ. Τούτοις συνάδων ὁ ᾿Απόστολος έλεγε· Διὰ τοῦτο ἀναλάβετε τὴν πανοπλίαν τοῦ Θεοῦ, ἵνα δυνηθῆτα ἀντιστῆναι ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ πονηρῷ, καὶ ἀπαντα κατεργασάμενοι στῆναι. Στῆτε οὖν περιζωσάμε ναι τὴν ὀσφὺν ὑμῶν ἐν ἀληθείᾳ. Ἵνα ἐσθίητε καὶ πίνητε ἐπὶ τῆς τραπέζης μου. Τοιούτων ἔσται πλήρης ἀγαθῶν τράπεζα, ἧς με ταλήψονται οἷς τὴν Διαθήκην διέθετο διὰ τὸ μεμενη κέναι μετ' αὐτοῦ ἐν τοῖς πειρασμοῖς· ἵνα ἐσθίωσι καὶ πίωσιν ἐπὶ τῆς τραπέζης αὐτοῦ· ἄρτῳ μὲν οὐ ρανίῳ ψυχῶν ἁγίων θρεπτικώς τραφησόμενοι, οίνου δὲ τοῦ καινοῦ γεννήματος τῆς ἀληθινῆς ἀμπέλου μεταληψόμενοι· ἦν αὐτὸς ὁ τῶν ὅλων θεός γεωργών τὸ καινὸν ἐξ αὐτῆς γέννημα τοῖς τότε ἀξίας παρέξει. Ὁ δὲ ἠρνήσατο αὐτὸν, λέγων· Γύναι, οὐκ οἶδα αὐτόν. Ορα δὲ τὸ φιλάληθες τοῦ εὐαγγελιστοῦ, πῶς οὐ καταχαρίζεται τῷ Πέτρῳ, ἀλλὰ τὸ πάθος αὐτοῦ ὡς ἔχει διηγεῖται, ὅτι οἱ μὲν ἄλλοι ἀπολιπόντες τὸν διο δάσκαλον ᾤχοντο, ὁ δὲ πάντων αὐτῶν προκεκριμέ νος ἀπόστολός τε καὶ μαθητής, αὐτὸς ἐκεῖνος ὁ βοώ μενος Πέτρος, βασάνων ἐκτὸς καὶ ἀρχοντικῆς ἀπειλῆς, τρίτον αὐτὸν ἐξωμόσατο (75). * EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III. · - EXEGETICA. Mansurum quippe ac duraturum populum suum Ec- clesiamque eatenus dicit, quoad ipsa generatio su- perstes adhuc omnia inspiciat, ac prædictionum do- migicarum eventum oculis contempletur. tum. "Cavele ne forte graventur corda vesira in crapula. - Discipulos admonet ut prompti sint atque ad ejus adventum excipiendum parati : cujus nempe rei gratia cunctos magistorii sui sermones faciebat : sobriosque ac vigiles esse jubet, et totain morta- lis vitæ noctem insomnes transigere: propterea quod consummationis tempus nemini sit explora- Cavenda, inquit, vobis est crapuls grave- do, ut vigilare possitis; ne inopina vos invadat illa dies cujus causa sacer etiam Apostolus hortabatur scribens : Fratres, probe scitis, diem Domini, Lan- quam furem in nocte, venturam". Cum vero dixerint pas et securitas, tunc repentinus eis superveniet interitus. Vos autem haud versamini in tenebris, ita ut vos dies illa tanquam fur comprehendat: om- nea enim vos alii iueis estis, aliique dei. Vigilan- dum est igitur non solum ob subitum atque inex- spectatum Domini adventum, verum etiam propter furis insidias. Fur autem hora cujusque mortualis intelligitur, vel etiam ille qui cujusque animam ex- cepturus est angelus. Tum qui sibi attenderint, tanquam caprea laqueum vitabunt, vel ut avis deci- pulɔm : qui vero crapula gravati fuerint atque is mortem consopiti, in periculum inopinum inci- dent. Des Vigilale itaque omni tempore orantes, etc. His consonans Apostolus siebat : Propterea acci- pile armaturam Dei, ut possitis resistere in die malo, at in omnibus perfecti stare. State ergo succincti lum- bos vestros in veritate”. ** Ut manducetis et bibatis in mensa mea. Significat plenam bonorum mensam, cujus partici- pes erunt ii quibuscum fœdus icit, propterea quod secum permanseriut in tentationibus. Ex ejus igitur mensa manducabunt et bibent; pane videlicet cœ- Jesti animarum nutritore pasti; potique vino novi germinis vitis veræ propinante ipso agricolarum omnium Deo, qui novellum ex ipsa fructum his qui tunc digni erunt, exhibebit. ss At ille negavit dicens : Mulier, non novi cum. Videsis quantopere veritati studeat evangelista ; quomodo Petro haud gratifcetur, sed lapsum ejus caudide enarret. Videlicet quod cæteri magistro de- serto diffugerint, ille autem omnibus iis præpositus apostolus atque discipulus, ille inclytus, inquam, Pe- trus, procul cruciatibus et magistratuum minis, 'ter Christum negaverit. Luc. xxi, 31. ibid. 57. " Thess. v, 2. 17. ibid. 4, 5. C Luc. xal, 50. ” E;hes. vi,13. » Luc. xx11, 30. Marco xiv, 66. (73) Fragmentum hoc sumptum videtur ex Thys: πανία, lib. v, 40. Ibi tamen Eusebiu versatur in
PG 24:605ἐπὶ δὲ τῇ σωτηρίῳ ἀναστάσει, ὡς ζωῆς ἄγγελοι καὶ τῆς ἀναστάσεως κήρυκες, τὸν τόπον οὗ ἔκειτο τὸ σῶμα περιεῖπον, ἐξ αὐτῆς ὥσπερ τῆς ἐπαφῆς τοῦ τόπου ἁγιωσύνης κρείττονος ἢ κατ’ αὐτοὺς μετασχόντες, καὶ τῆς ἀναστάσεως αὐτοῦ κοινωνοῦντες. Διὸ φαιδρὰ καὶ μειδιῶντα πρόσωπα, σχῆμά τε σωτηρίου ἑορτῆς παρέφαινον λευχειμονοῦντες.
Δύο άνδρες επέστησαν αὐταῖς ἐν ἐσθήσεσιν Α ἀστραπτούσαις. Χαρᾶς καὶ γέλωτος σημεία γνωρίσματά τε τῆς σωτηρίου ἀναστάσεως ὁρᾶν παρέχονται καὶ διὰ τῆς λευκῆς περιβολῆς, ὥστε καὶ ἀπὸ τοῦ σχήματος, συμ βαλεῖν τὰς γυναῖκας τὸ φαιδρὸν τῆς ἐγέρσεως, καὶ τῆς τοῦ Πάσχα ἑορτῆς σὺν τοῖς λευχείμοσιν ἀγγέλοις ἀπάρξασθαι. Μωϋσῆς μὲν γὰρ πληγὰς Αιγυπτίων μέλλων διακονεῖσθαι καταλλήλως ἐν φλογὶ πυρὸς τὸν ἐπὶ τῆς βάτου ἄγγελον ἑώρα· ὁ δ' αὐτὸς μοχθηροῖς ἀνδράσι νομοθετῶν, πῦρ καταναλίσκον τὸν Θεὸν εἶναι Ελεγεν, τιμωρητικὸν καὶ κολαστὴν αὐτοῖς ἔσεσθαι αὐτὸν αἰνιττόμενος· διὸ καὶ ἐν στύλῳ πυρὸς ἡγεῖτο αὐτῶν ὁ Θεός. Οὕτω τοῖς ἀσεβέσι γενέσθαι τοὺς ἀγω γέλους πυρὸς φλόγα ἐδίδαξεν εἰπών· Ὁ ποιῶν τοὺς ** λειτουργοὺς αὐτοῦ πυρὸς φλόγα. Ἀλλ᾿ οὐ τοιού- Β τους αι γυναίκες τοὺς εἴσω τοῦ μνήματος εώρων, γαληνοὺς δέ τινας καὶ φαιδρούς, οίους ἐχρῆν ἐπὶ Δε σπότου χαρᾷ καὶ βασιλείᾳ φαίνεσθαι. Ἐπὶ μὲν γὰρ τῷ πάθει τοῦ Σωτῆρος ὁ ἥλιος ἐξέλιπε, σκότος περι- βαλὼν τῷ παντί, θρήνων τε καὶ πένθους σύμβολα τοῖς σταυροῦσι τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ δεικνύς· καὶ οὐδεὶς μὲν ἐφαίνετο τῶν ἀγγέλων τὸ τηνικαῦτα ὡς εἰκὸς τοῖς μαθηταῖς, ὁμοίως καὶ αὐτῶν ὧδε κἀκεῖ διασκεδασθέν των. Εἰ δ' ἄρα καὶ ὀφθῆναι τινα ἐχρῆν, τάχα που τὴν ἐναντίαν τοῖς λευχείμοσιν ἀνθρώποις τὴν ἀνα- στολὴν ἀνεδείξατο· αὐτίκα γοῦν ἐπὶ τῷ πάθει οὐχ ἥλιος μόνον ἐσκότασεν, ἀλλὰ καὶ ὁ Σωτὴρ φωνῇ μετ γάλῃ κράξας ἀφῆκε τὸ πνεῦμα, το καταπέτασμα του ναοῦ ἐσχίσθη εἰς δύο, μονονουχί περιῤῥηξαμένων καὶ αὐτῶν τῶν πάλαι τὸ ἱερὸν ἐνοικούντων ἀγγέλων, πε- ριῤῥηξάντων τε τὸ σεμνὸν ἔφασμα, ὡς ἂν, γυμνός καὶ ἔρημος ἀπολειφθεὶς τῆς αὐτῶν φρουρᾶς, ὁ τῶν ἀβάτων καὶ ἀδύτων τόπος, έτοιμος ἐχθροῖς καὶ πολε μίας κατασταίη. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν ἐπὶ τῷ πάθει συνέβαινεν· ἐπὶ δὲ τῇ σωτηρίῳ ἀναστάσει, ὡς ζωής ἄγγελοι καὶ τῆς ἀναστάσεως κήρυκες, τὸν τόπον οὗ ἔκειτο τὸ σῶμα περιεἶπον, ἐξ αὐτῆς ὥσπερ τῆς ἐπι αφής του τόπου άγιωσύνης κρείττονος ἢ κατ' αὐτοὺς μετασχόντες, καὶ τῆς ἀναστάσεως αὐτοῦ κοινωνοῦν τις. Διὸ φαιδρὰ καὶ μειδιώντα πρόσωπα, σχημά τε σωτηρίου ἑορτῆς παρέφαινον λευχειμονοῦντες. Αd ΕΥΣΕΒΙΟΥ. Λέγεται γὰρ κατά- βασις θεία ἐπὶ τὸ ὄρος γεγονέναι καθ᾽ ἂν ἐνομοθέτει καιρόν, ἵνα πάντες θεάσωνται τὴν ἐνέργειαν τοῦ Θεοῦ· κατάβασις γὰρ αὕτη σαφής έστιν, οὐ μὴ τοπική. Τῶν γοῦν φυομένων κατὰ τὸ ὄρος φλεγομένων σφοδρώς, οὐδὲν τὸ πῦρ ἐξανάλωσε· σαλπίγγων τε φωναί σφο δρότερον συνηχούοντο, μὴ προκειμένων ὀργάνων τοι- ούτων, μηδὲ τοῦ φωνήσαντος, ἀλλὰ θείᾳ κατασκευή γινομένων ἁπάντων. Ωστε σαφὲς εἶναι διὰ ταῦτα τὴν κατάβασιν θείαν γεγονέναι, καὶ τὸν Θεὸν ἄνευ τινὸς δεικνύναι τὴν ἑαυτοῦ διὰ πάντων μεγαλειό τητα. - * FRAGMENTUM IN EPIST. AD HEBR. Duo viri steterunt secus illas in veste fulgenti. Lætitiæ gaudiique signa, et Servatoris resurgen- tis indicia obtutui exhibent vestium candore, ita ut ex habitu quoque confectarent mulieres resurrectio- nis hilaritateın, Paschalisque festi cum albatis an- gelis initium. Moyses contra Ægyptiacarum plaga- ruin futurus minister, in flamma ignis angelum in tra rubum versantem spectavitª. Idem pravis ho- minibus legem scribens, Deum appellabat edacem ignem, punitorem ac vindicem ipsis fore innuens Quare in ignea columna præcedebat illos Deus **. Sic etiam impiis fore angelos quasi ignis flammam demonstravit dicens: Qui facit ministros suos flam- mam ignis”. Sed non hac specie viderunt angelos in monumento mulieres, sed hilares atque serenos, cujusmodi eos videri oportebat in Domini gaudio et regno. In Servatoris quidem obitu sol defecit, teno- bre undique se intendentes, lamentorum et luctua symbola crucifgentibus Filium Dei demonstrarunt. Nullusque eo tempore angelus apparuisse discipulis videtur, ipsis quoque hac illac dispersione distra- etis. Quod si quem apparere opus fuisset, contra- riam, ut arbitror, albatis hominibus vestem præ se tulissent. Jam primum, in passione non sol tantum, modo obscuratus est, sed et Servator magna você exclamans spiritum emisit, templi velum bifariam scissum, ipsis propemodum dispersis qui templum incolebant angelis, qui et illud venerandum textum sciderunt, ut nudos ac desertus ipsorum custodia Cretictus ille arcanarum atque inaccessarum rerum locus, belliferantibus hostibus pervius pateret. Sed hæc quidem passionis tempore contigerunt. Verum- tamen Servatore resurgente, ceu vitæ nuntii, et re- surrectionis præcones, locum ubi corpus jacuerat stipabant, ipso quodammodo loci contactu sancula- tem propria majorem participautes, ac Domini re- surrectioni communicantes. Ideo vultus hilares ac lætabundos, et albam vestem festo Servatoris dici convenientem gestabant. EUSEBII FRAGMENTUM EX CODICE MEDIOLANENSI, IN QUO EST CATENA PATRUM GRÆCORUM IN EPISTOLAM AD HEBRÆOS. (MAI, ibid., p. 207.) cap. III, 18. D Luc. ss1V, 4. • Exod. 111, 2. ss Deut. 1, 24. EUSEBI. Dicitur Deus in montem descendisse, quo tempore lex tradebatur, ut cuncti scilicet Dei efficaciam viderent. Cæteroqui hæc descensio, ex- ternæ ostensionis fuit, non localis. Quamobrem ardentibus licet omnibus, quæ in monte gerınina- bant, nihil tamen igne consumebatur. Tubarum quoque sonitus gravissimi audiebantur, quanquam nullus ibi usus instrumentorum erat, nemoque clamans, sed Dei tantummodo opera hæc omnia fiebant. Quare exploratum est, divinam hujusce- niodi fuisse descensionern, Deumque absque ullo ad- miniculo suam in omnibus ostendisse magnitudinem. Εxod. 1, 21. ** Psal, cilt, 4.
Second witness · khazarzar edition
Fragmenta in Lucam 24.529 ΕΥΣΕΒΙΟΥ ΚΑΙΣΑΡΕΙΑΣ ΕΙΣ ΤΟ ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ. Ἐν ταῖς ἡμέραις Ἡρώδου τοῦ βασιλέως τῆς Ἰουδαίας. Ἡ γὰρ τοῦ Ἰούδα φυλὴ ἄνωθεν ἦν ἀρχικὴ, καὶ ἡγεῖτο πάντων ἕως ἦσαν αὐτόνομοι, κατὰ τὴν προφητείαν. Ἦσαν δὲ μέχρι τῶν Αὐγούστου χρόνων ἐλεύθεροι καὶ αὐτόνομοι, καθ' ὃν, Χριστοῦ φανέντος, τὸ ἔθνος ἅπαν δεδούλωται· ὅτε καὶ πρῶτος ἀλλόφυλος αὐτῶν Ἡρώδης ἡγήσατο, καὶ βασιλεὺς Αὔγουστος, ὁ καὶ τὴν ἀρχὴν ἐγχειρίσας αὐτῷ μετὰ τῆς συγκλήτου, τῆς οἰκουμένης εἶχε τὰ σκῆπτρα. Ἦν δὲ ὁ Ἡρώδης ἐξ Ἀντιπάτρου γεγονὼς, τὸ γένος Ἀσκαλωνίτου, ἱεροδούλου Ἀπόλλωνος, καὶ Κυπρίνης ἐξ Ἀῤῥάβων μητρός. Οὗτος γὰρ, τὸν ἐκ διαδοχῆς τῶν ἀρχιερέων ὕστατον ἡγησάμενον Ὑρκανὸν ἀνελὼν, Ἰουδαίων ἀναγορεύεται βασιλεύς. Τούτου καὶ νῦν ὁ Λουκᾶς μέμνηται, ἵνα δείξῃ, ὅτι ἀληθῶς ἦλθεν ὁ Χριστὸς, ἐκλιπόντων τῶν παρὰ τοῖς Ἰουδαίοις ἀρχόντων κατὰ τὴν προφητείαν. Καὶ εἶπε Ζαχαρίας πρὸς τὸν ἄγγελον· Κατὰ τί γνώσομαι τοῦτο; Ποῖον σημεῖον δεικνύεις μοι, φησὶ, ἵνα πεισθῶ τοῖς ὑπὸ σοῦ προφητευθεῖσιν, ὡς μέλλουσι γίνεσθαι; Σχεδὸν γὰρ παρὰ φύσιν ἐστὶ τὸ λεχθέν· οἱ γὰρ προβεβηκότες οὐ γονοποιοῦσιν. Ἔδει δὲ μὴ πρὸς τὸ γῆρας ἀφορᾷν τὸ ἑαυτοῦ καὶ γυναικὸς, ἀλλὰ πρὸς τὴν δύναμιν τοῦ ἐπαγγελλομένου Θεοῦ. Ἀλλὰ τὰ μεγάλα δυσέφικτα τοῖς ἀνθρώποις, καὶ συγγινώσκει Θεός· καὶ γὰρ οὐδ' αὐτὸς Ἀβραὰμ ὡς ἐχρῆν ἐπίστευσεν, ἀλλὰ τὰ πρῶτα καὶ ἐγέλασε καὶ εἶπεν· "«Εἰ τῷ ἑκατον 24.532 ταέτει γενήσεται υἱός;"6 καὶ ἡ Σάῤῥα δὲ γελάσασα ἐμέμφθη τότε. Ποτὲ μὲν γὰρ λόγῳ μόνῳ ὁ Θεὸς μέμφεται, ποτὲ δὲ καὶ ἔργῳ ἐπιτιμᾷ. Τούτου οὖν χάριν καὶ τῷ Ζαχαρίᾳ δι' ἔργου ἐπετίμησε, καὶ εἰς κωφότητα καὶ ἀφωνίαν αὐτὸν περιέστησεν· ἐχρῆν γὰρ αὐτὸν διὰ τῶν προτέρων παιδεύεσθαι, καὶ τὴν πρὸς τοὺς πατέρας μέμψιν παίδευσιν ἰδίαν ποιήσασθαι. Ἐγώ εἰμι Γαβριήλ. Τί οὖν φησι πρὸς αὐτὸν ὁ ἄγγελος; Ἀγγέλῳ, φησὶν, ἀπιστεῖς, ὃς παρέστηκε Θεῷ; καὶ οὐ πιστεύεις τῷ ἀποστείλαντι, ἀλλὰ πρὸς τὴν τοῦ πράγματος ἀδυναμίαν βλέπεις; Οὐκοῦν διὰ τὴν ἄπιστον ταύτην φωνὴν ἀφαιρεθήσῃ τῆς φωνῆς ἕως τοῦ πράγματος πληρωθέντος, γνοὺς καὶ τὸ σὸν ἄπιστον καὶ τὸ τοῦ Θεοῦ δυνατόν. Δώσει αὐτῷ Κύριος ὁ Θεὸς θρόνον Δαυῒδ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ. Θρόνον λέγει τὸν ἐπαγγελθέντα τῷ Δαυῒδ, οὐ μὴν καὶ δοθέντα· Ἅπαξ γὰρ, φησὶ, ὤμοσα ἐν τῷ ἁγίῳ μου, εἰ τῷ Δαυῒδ ψεύσομαι· τὸ σπέρμα αὐτοῦ εἰς τὸν αἰῶνα μένει, καὶ ὁ θρόνος αὐτοῦ ὡς ὁ ἥλιος ἐναντίον μου· καὶ πάλιν· Ὤμοσα Δαυῒδ τῷ δούλῳ μου· Ἕως τοῦ αἰῶνος ἑτοιμάσω τὸ σπέρμα σου, καὶ οἰκοδομήσω εἰς γενεὰν καὶ γενεὰν τὸν θρόνον σου. Ταῦτα δὲ οὐ περὶ σαρκικοῦ σπέρματός φησι, οὐδὲ περὶ αἰσθητοῦ θρόνου, ἀλλὰ περὶ οὗ φησι καὶ ὁ ἄγγελος πρὸς τὴν Παρθένον, τὸν μηδὲν ἐπίκαιρον ἔχοντα, τὸν καθ' ὅλης τῆς οἰκουμένης φωτὸς δίκην ἐκλάμποντα, καὶ ψυχὰς νοερῶς καταυγάζοντα διὰ τῆς ἐνθέου διδασκαλίας. Οἶκον δὲ Ἰακὼβ, μὴ τὸν Ἰουδαίων λαὸν νόμιζε μόνον, ἀλλὰ πάντας τοὺς διὰ τῆς κλήσεως τοῦ Σωτῆρος ἐξ ἁπάντων τῶν ἐθνῶν εἰς τὴν τῶν ἁγίων υἱοθεσίαν εἰσποιουμένους. Ὁ λαὸς τοῦ Θεοῦ ποτὲ μὲν Ἰακὼβ καλεῖται, ποτὲ δὲ Ἰσραήλ· ὁ αὐτὸς γὰρ ἦν καὶ Ἰσραὴλ καὶ Ἰακώβ· καὶ φύσει μὲν Ἰακὼβ ἦν ὁ παλαιὸς λαὸς, ὡς ἐξ Ἰακὼβ κατὰ τὴν ἐξ αἵματος συγγένειαν· θέσει δὲ, ὁ νέος λαὸς κατὰ τὴν ἐξ ἀρετῆς συγγένειαν· ἀντεισήχθη γὰρ ὁ νέος τοῦ παλαιοῦ. Λοιπὸν οὖν ἐπὶ τοῦτον νατον ἁμαρτήσαντες ἐπένθησαν, μετανοίᾳ καὶ ἐξομολογήσει καὶ βίῳ σώφρονι γων ἐπιγνόντα αὐτὸν, καὶ ἑκουσίως ὑποτεταγμένον αὐτῷ· ὁ γὰρ Χριστὸς ἦν μὲν βασιλεὺς καὶ ὡς Θεός· Ἡ βασιλεία γὰρ, φησὶν, ἡ ἐμὴ οὐκ ἔστιν ἐκ τοῦ κόσμου τούτου· ἦν δὲ καὶ ὡς ἄνθρωπος· εἶχε γὰρ ἔργα βασιλέως τὸ νομοθετεῖν τοῖς ὑπηκόοις αὐτοῦ, τὸ ῥυθμίζειν, τὸ περιέπειν, τὸ ὑπεραποθνήσκειν αὐτῶν· ἃ μάλιστα χαρακτηρίζουσι 1
ῥυθμίζειν, τὸ περιέπειν, τὸ ὑπεραποθνήσκειν αὐτῶν· ἃ μάλιστα χαρακτηρίζουσι τὸν ἀληθῆ βασιλέα. Πνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σέ. Θεὸς, φησὶν, ὁ ἐνεργῶν, μὴ ἀμφίβαλλε· ὁ καὶ τὴν φύσιν γεγηρακυῖαν καὶ ἀσθενοῦσαν ἐπιῤῥωννὺς, καὶ φύσιν καινοτομῶν, ὅτε βούλεται. Εἶπε Μαριάμ· Ἰδοὺ ἡ δούλη Κυρίου, κ. τ. λ. Δούλη εἰμὶ Κυρίου· πίναξ εἰμὶ γραφόμενος· ὃ 24.533 βούλεται ὁ γραφεὺς, γραφέτω· ποιείτω ὃ ἐθέλει ὁ τοῦ παντὸς Κύριος. Φῶς εἰς ἀποκάλυψιν ἐθνῶν. Ὅρα πῶς ἤδη λέγει καὶ τὴν μέλλουσαν ἔσεσθαι τῶν ἐθνῶν σωτηρίαν· τὴν γὰρ τούτου παρουσίαν, φησὶ, τὰ ἔθνη προσδοκᾷ. Πνεῦμα Κυρίου ἐπ' ἐμὲ, οὗ ἕνεκεν ἔχρισέ με. Ὁ μὲν Σωτὴρ, τῶν μακαρισμῶν ἀπαρχόμενος, τοῖς πτωχοῖς τὸν οὐράνιον εὐηγγελίζετο πλοῦτον καὶ τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν· Ἡσαΐας δὲ ὁ προφήτης τούτων προλαβὼν ἐμνημόνευσεν, ἐξ αὐτοῦ προσώπου τοῦ Σωτῆρος τὸ μέλλον ὧδε προθεσπίζων· Πνεῦμα Κυρίου ἐπ' ἐμὲ, οὗ εἵνεκεν ἔχρισέ με, εὐαγγελίσασθαι πτωχοῖς ἀπέσταλκέ με. Ἄντικρυς γοῦν ἐσήμανε πτωχοῖς εὐαγγελισμὸν ἀγαθῶν· διὸ ἅμα τε ἐπέφανεν ἀνθρώποις ὁ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι κατὰ τὸ ἀνθρώπινον κεχρισμένος· καὶ ἐντεῦθεν ἀπήρχετο τῆς διδασκαλίας, βασιλείαν οὐράνιον δι' αὑτὸν πτωχεύουσιν εὐαγγελιζόμενος. Οἳ ἦλθον ἀκοῦσαι αὐτοῦ, καὶ ἰαθῆναι ἀπὸ τῶν νόσων αὐτῶν. Ὅρα γοῦν ἐπὶ τοῦ παρόντος, ἄνωθεν ἀρξαμένους τὰς τοῦ Σωτῆρος διελθεῖν φωνὰς, καὶ παρ' αὐτοῦ τὰς διδασκαλίας ὥσπερ τινὰς νόμους, δι' ὧν ἄν τις τύχοι τῆς οὐρανίου βασιλείας, παραδέξασθαι· καὶ μὴ μέχρι τοῦ μαθεῖν στῆναι, ἀλλὰ καὶ δι' ἔργων χωρῆσαι, ὡς ἂν μὴ ἐκπέσοιεν τῶν ἐπαγγελμάτων· ὅτι οὐκ ἐν λόγῳ ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, ἀλλ' ἐν δυνάμει. Μακάριοι οἱ πτωχοὶ, ὅτι ὑμετέρα ἐστὶν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ. Πλὴν τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας ἐν πολλοῖς ἀγαθῶν τάγμασιν ἐπινοουμένης, κατὰ τὸ, Πολλαὶ μοναὶ παρὰ τῷ Πατρὶ, τὸ πρῶτον, ὡς ἂν εἴποι τις, ἀξίωμα, καὶ ὁ πρῶτος ἀνιόντων βαθμὸς ὁ τῶν διὰ Θεὸν πτωχευόντων τυγχάνει. Εἶεν δ' ἂν οὗτοι οἱ πάντων τῶν τοῦ παρόντος βίου τιμίων κατολιγωρήσαντες, οἱ πτωχεύοντες τῇ μετριοφροσύνῃ, οἱ καὶ εἰς ἄκρον ἐλάσαντες ἀκτημοσύνης διὰ τὴν κατὰ Θεὸν φιλοσοφίαν, τοῦ σωτηρίου μακαρισμοῦ τεύξονται. Τοιούτους δὲ αὐτοὺς τοὺς πρώτους αὐτῷ μαθητεύοντας ἀπειργάσατο· διὸ καὶ εἰς αὐτῶν πρόσωπον κατὰ θάτερον τῶν εὐαγγελιστῶν ἡρμόττετο λέγων· Μακάριοι οἱ πτωχοὶ, ὅτι ὑμετέρα ἐστὶν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ· τὸ γὰρ ὑμετέρα δεικτικῶς πρὸς παρόντας ἐλέγετο. Εἰς αὐτοὺς δὲ καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐπῆρε, καὶ πρὸ τοῦ λόγου τῷ ἱλαρῷ βλέμματι πρὸς τὴν ἀκρόασιν αὐτοὺς ἐφελκόμενος· οἱ δὲ προθύμως σφᾶς αὐτοὺς ὑπηκόους τοῖς λεγομένοις παρεῖχον. Πρῶτος μὲν οὖν βαθμὸς τῶν σωτηρίων μακαρισμῶν οὗτος ἦν, ὁ συμβασιλεύειν αὐτῷ παριστὰς τοὺς τὴν δι' αὐτὸν πτωχείαν, καὶ τὸν ἄκρως ἀκτήμονα φιλόσοφόν τε καὶ θεοφιλῆ βίον ἀναδεδεγμένους, ἤγουν τοὺς ταπεινόφρονας. Δεύτεροι οὖν καὶ τρίτοι ἐφεξῆς καταλέγονται παρ' 24.536 αὐτῷ μακαρισμοὶ, καὶ τέταρτοι καὶ ἐφεξῆς. Ἐξεῖναι γὰρ ἐδίδασκε καθ' ἕνα τινὰ τρόπον τῶν κατωνομασμένων βίων καταξιωθῆναι τῶν ἐπηγγελμένων φιλοτιμεῖσθαι· ὥστ' εἶναι δυνατὸν, ἐν τῇ τοῦ Θεοῦ βασιλείᾳ γενομένους, εἰ καὶ μὴ συμβασιλεῦσαι Χριστῷ κατὰ τοὺς πτωχοὺς τῷ πνεύματι, ἀλλὰ γοῦν παρακληθῆναι ἐφ' οἷς τὰ πρὸς θάνατον ἁμαρτήσαντες ἐπένθησαν, μετανοίᾳ καὶ ἐξομολογήσει καὶ βίῳ σώφρονι ἑαυτοὺς ἐπιδεδωκότες· ἢ τῆς ἐπηγγελμένης γῆς τυχεῖν, οἰκήτοράς τε καὶ πολίτας τῆς ἄνω τοῦ Θεοῦ πόλεως γενέσθαι, πράους καὶ ἀνεξικάκους ἀποδειχθέντας· ἢ πεινήσαντας ἐν τῷ παρόντι βίῳ, καὶ διψήσαντας τῆς δικαιοσύνης τυχεῖν αὐτῆς, καὶ κορεσθῆναι κατὰ τὸν ἐπηγγελμένον αἰῶνα, ἐπὰν αὐτῆς καθαρᾶς τῆς οὐσιώδους ἀρετῆς ἀπολαύωσιν, αὐτὴν ὑποστατικὴν ὁρῶντες τὴν τοῦ Θεοῦ δικαιοσύνην, καὶ ὑποστατικὴν ὁρῶντες τὴν τοῦ Θεοῦ δικαιοσύνην, καὶ αὐτὴν τὴν σοφίαν τοῦ Θεοῦ, καὶ τὴν ζωὴν τὴν αἰώνιον, καὶ τὸ ψυχῶν φωτιστικόν· ἃ δὴ πάντα ἐπινοεῖται κατὰ τὰς ἐνυπαρχούσας 2
δυνάμεις τῷ μονογενεῖ τοῦ Θεοῦ Λόγῳ. Εἰ δὲ ἄλλως τινὲς φιλάνθρωποι καὶ ἐλεήμονες γεγόνασι, τὸ συμπαθὲς καὶ κοινωνικὸν πρὸς τοὺς πέλας ἐπιδεικνύμενοι, ταὐτὸν πείσονται οἷς ἔδρασαν, κατ' ἔλεον Θεοῦ καὶ φιλανθρωπίαν ἐλεηθέντες. Ἄλλο δὲ τάγμα γένοιτ' ἂν τῶν κατὰ τὴν ἐπαγγελίαν μακαρίων, τὸ τῶν τὴν καρδίαν τουτέστι τὴν διάνοιαν κεκαθαρμένων· καὶ ἄλλο πάλιν τῶν εἰρηνοποιῶν· ὧν οἱ μὲν πρότεροι γέρας λήψονται τῆς καθαρότητος, τὴν τοῦ Θεοῦ θέαν, ἅτε δὲ ὀφθαλμοῖς ψυχῆς κεκαθαρμένοις αὐτὸν ὀψόμενοι· οἱ δὲ δεύτεροι υἱοὶ Θεοῦ γενήσονται, ὡς ἂν ἔργον ὅμοιον κατωρθωκότες· οἷον καὶ ὁ τοῦ Θεοῦ Υἱὸς εἰρηνοποιήσας τὰ πάντα δι' ἑαυτοῦ, τά τε ἐν οὐρανῷ καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς. Ἀλλ' οὗτοι μὲν ἐπὶ διαφόροις κατορθώμασι διαφόρων τεύξονται τιμῶν ἐν τῇ κατηγγελμένῃ τῶν οὐρανῶν βασιλείᾳ. Οἵ γε μὴν αὐτῷ συμβασιλεύσοντες τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ πρῶτοι μὲν ἦσαν οἱ δηλωθέντες πτωχοὶ τῷ πνεύματι· δεύτεροι δὲ μετ' ἐκείνους οἱ γενναῖοι τοῦ Θεοῦ μάρτυρες, περὶ ὧν ἑξῆς ἐδίδασκε λέγων· Μακάριοι οἱ δεδιωγμένοι ἕνεκεν δικαιοσύνης· διὰ τούτων γὰρ τοὺς μέλλοντας ὑπεραγωνίζεσθαι τῆς βασιλείας ὡς εὐγενεῖς Θεοῦ στρατιώτας ἐμακάριζεν· ἀναγκαίως καὶ αὐτοῖς ὡς ἀδελφοῖς τῶν προμεμακαρισμένων πτωχῶν βραβεῖα τῶν ἐπάθλων τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν ὑπισχνούμενος. Τάξει δὲ πολλῇ καὶ ἀκολουθίᾳ τούτοις μετεδίδου τῆς αὐτοῦ βασιλείας μετὰ τοὺς πτωχοὺς τῷ πνεύματι· βιῶναι γὰρ δεῖ πρότερον θεοφιλῶς τὸν πάντα χρόνον τῆς ζωῆς ἐν ἀκτήμονι καὶ φιλοσόφῳ τρόπῳ διατελέσαντας, εἶθ' οὕτως ἐπὶ τὸ θεοφιλὲς τέλος ἐλθεῖν. Οἱ μὲν οὖν πρῶτοι τὴν ἄκραν ἀκτήμονα μετήρχοντο ἀγωγὴν τοῦ βίου, διὰ πάσης αὐτῶν τῆς ζωῆς τοῖς τῆς ἀρετῆς ἄθλοις ἐναγωνιζόμενοι· οἱ δὲ δεύτεροι τῆς εἰς αὐτὸν μαρτυρίας 24.537 ἕνεκεν ἠλαύνοντο πολεμούμενοι καὶ μισούμενοι, συκοφαντούμενοί τε ψευδέσι διαβολαῖς δι' οὐδὲν ἕτερον ἢ διὰ τὴν εἰς Χριστὸν ὁμολογίαν. Ἀλλὰ γὰρ τοὺς μὲν πεινῶντας καὶ κλαίοντας καὶ διὰ Χριστὸν ὀνειδιζομένους καὶ παρὰ τῷ Λουκᾷ ὀψόμεθα· τοὺς δὲ πραεῖς καὶ τοὺς ἐλεήμονας καὶ τοὺς καθαροὺς τῇ καρδίᾳ καὶ τοὺς εἰρηνοποιοὺς ὁ Ματθαῖος ἡμῖν εἰς ἐξέτασιν παρατίθεται. Καὶ ταῦτ' ἔλεγεν ὁπλίζων καὶ περιφράττων τοὺς μαθητὰς εἰς τὸν κατὰ τῶν ἐναντίων πόλεμον, ὃν ἔμελλον ἐπαναντλεῖσθαι κηρύττοντες παντὶ τῷ κόσμῳ, καὶ μαρτυρόμενοι τὴν ἑνὸς τοῦ ἐπὶ πάντων Θεοῦ βασιλείαν. Μέλλοντας γὰρ αὐτοὺς διὰ τὸ νέον κήρυγμα πρὸς ἁπάντων ἐλαύνεσθαι καὶ πολεμεῖσθαι, προησφαλίζετο καὶ προέφραττε μακαρισμῶν τε ἠξίου· ὅτι δὴ ἄληπτον βίον προβαλλόμενοι, ὡς μηδὲ τοῖς ἐχθροῖς προφάσεις κατ' αὐτῶν θηρωμένοις ἀφορμὰς διαβολῆς παρέχειν· ὅμως διὰ μόνην τὴν εἰς αὐτὸν ὁμολογίαν, καὶ τῶν αὐτοῦ παραγγελμάτων ἕνεκεν, διώκεσθαι καὶ πολεμεῖσθαι μέλλοιεν, δυσφημούμενοι καὶ πάσας ὑπομένοντες λοιδορίας καὶ ὕβρεις καὶ ὀνειδισμοὺς, οὐ δι' οἰκείας πλημμελείας, διὰ δὲ τὸν ἐνάρετον καὶ ἄκρον ἐν δικαιοσύνῃ βίον αὐτῶν· ὃ δὴ καὶ αὐτὸ κατὰ τὴν θείαν προμήθειαν εἰρημένον τέλους ἐτύγχανεν ἀληθοῦς ἐν τῷ μετὰ ταῦτα χρόνῳ. Πλὴν ἀλλὰ θεραπεύει τὸ λυπηρὸν τοῦ λόγου, ἰσοτίμους αὐτοὺς ἀποφαίνων τοῖς πάλαι τοῦ Θεοῦ προφήταις. Διὸ καὶ χαίρειν καὶ ἀγαλλιᾷν ἐν πᾶσι τοῖς ἐπιοῦσι παρῄνει, ὡς ἂν τὰ ὅμοια τοῖς προφήταις πεισομένους, καὶ δηλαδὴ ὁμοίως αὐτοῖς τῆς παρὰ τῷ Θεῷ τιμῆς ἀξιωθησομένους. Ἔνθεν εἰκότως Παῦλος τούτοις ἐπιθαῤῥῶν ἔλεγεν· Εἴπερ συμπάσχομεν, ἵνα καὶ συνδοξασθῶμεν· καὶ, Οὐκ ἄξια τὰ παθήματα τοῦ νῦν καιροῦ πρὸς τὴν μέλλουσαν δόξαν ἐκκαλυφθῆναι εἰς ἡμᾶς. Καὶ οὐ λόγοις μὲν ταῦτα ἔλεγεν, ἔργοις δὲ ἀφυστέρει τῶν λελεγμένων, ἀλλὰ καὶ αὐταῖς πράξεσι τοὺς ὑπὲρ εὐσεβείας ἄθλους ἐνεδείκνυτο, οὓς καὶ κατηριθμεῖτο λέγων· Διὸ εὐδοκῶ ἐν ἀσθενείαις, ἐν ὕβρεσι, καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ ταῦτα μὲν ἔτι τὰ τῶν ἄθλων προοίμια· τὸ δὲ συμπέρασμα τοῦ παντὸς ἀγῶνος αὐτῷ ἐπὶ τῆς Ῥωμαίων ἐτελειοῦτο πόλεως, ἔνθα μαρτυρίῳ τὴν κεφαλὴν ἀπετμήθη. Ὁ Πέτρος δὲ ἁρπαγμὸν τὸν διὰ σταυροῦ θάνατον ἐποιεῖτο διὰ 3
τὰς σωτηρίους ἐλπίδας· Ἰάκωβός τε ὁμοίως ξίφει τὴν κεφαλὴν ἐν Ἱεροσολύμοις ἀποτέμνεται· καὶ Ἰωάννης νῆσον οἰκεῖν Πάτμον κατεκρίνετο· καὶ ἄλλος ἄλλως τὸ καθαρὸν καὶ ἄπλαστον τῆς τῶν αὐτοῦ λόγων ὑπακοῆς ἐνδειξάμενοι, διάφορον ὑπέμειναν τοῦ βίου τελευτήν. Καὶ ταῦτ' οὐ παρὰ γνώμην ἔπασχον, πάσης δὲ ἡδονῆς ἡδίω τιθέμενοι τὴν τῶν σωτηρίων ἐπαγγελιῶν ἐλπίδα· ἐπεὶ γοῦν ποτε συλλαβόντες αὐτοὺς οἱ τοῦ Ἰουδαίων ἔθνους ἄρχοντες μαστίγων αἰκίαις ὑπέβαλον, ὡς ἡ περὶ αὐτῶν ἱστορία μαρτυρεῖ, ὡς ἄρα προῄεσαν ἐκ τοῦ συνεδρίου χαίροντες, ὅτι κατηξιώθησαν ὑπὲρ τοῦ 24.540 ὀνόματος τοῦ Χριστοῦ ἀτιμασθῆναι. Καὶ τοῦτ' ἔπραττον, αὐτοῦ παράγγελμα πληροῦντες, ἐπειδὴ χαίρειν ἐδίδασκεν ὑπὲρ αὐτοῦ πάσχοντας. Ἰσοτίμους δ' αὐτοὺς τοῖς προφήταις ἀπέφαινε, λέγων κατὰ Ματθαῖον· Οὕτω γὰρ ἐδίωξαν τοὺς πρὸ ὑμῶν· ὡς καὶ τούτων μὲν ὄντων προφητῶν, λειπομένων δὲ χρόνῳ, ἐξισουμένων γε μὴν ἐκείνοις διὰ τὴν ὁμοιοπάθειαν. Ἐπεὶ κἀκείνων ὁ μέν τις ἀνῃρεῖτο ξίφει, ὁ δὲ λίθοις, ὁ δὲ λέουσι παρεβάλλετο, ὁ δὲ ἐν λάκκῳ βορβόρου ἐβάλλετο· καὶ ἄλλος πρίονι τὸ σῶμα κατετέμνετο· οἱ δ' ἐν πυρὸς καμίνῳ συνεκλείοντο. Διὸ δὴ θαῤῥεῖν ὁ Σωτὴρ ἐν τῇ τῶν δεινῶν ὑπομονῇ τοῖς κατ' αὐτοῦ παρεκελεύετο γνωρίμοις, κατὰ καιρὸν ὑπομνήσας ὧν οἱ τοῦ Θεοῦ προφῆται πεπόνθασι· ὅπως διὰ τῆς ἐκείνων παραθέσεως καὶ αὐτοὶ τὰς αὐτὰς ὑπογράψοιεν αὐτοῖς ἐλπίδας· Ὅταν γὰρ, φησὶ, συκοφαντήσωσιν ὑμᾶς, χάρητε· ἐπειδὴ καὶ οἱ προφῆται τὸ αὐτὸ ὑπέστησαν. Καὶ πᾶς ὁ λαὸς ἀκούσας, καὶ οἱ τελῶναι ἐδικαίωσαν τὸν Θεὸν, βαπτισθέντες τὸ βάπτισμα Ἰωάννου. Οἱ δὲ Φαρισαῖοι καὶ οἱ νομικοὶ τὴν βουλὴν τοῦ Θεοῦ ἠθέτησαν εἰς ἑαυτοὺς, μὴ βαπτισθέντες ὑπ' αὐτοῦ. Ἑκατέρους δὲ τούτους αἰνίττεται καὶ ὅταν ἐν παραβολῇ λέγῃ· Τί ὑμῖν δοκεῖ; Ἄνθρωπός τις εἶχε τέκνα δύο· καὶ προσελθὼν τῷ πρώτῳ εἶπε· Τέκνον, ὕπαγε, σήμερον ἐργάζου ἐν τῷ ἀμπελῶνί μου. Ὁ δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν, Οὐ θέλω· ὕστερον δὲ μεταμεληθεὶς ἀπῆλθε. Καὶ προσελθὼν τῷ ἑτέρῳ ὁμοίως εἶπεν· ὁ δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν, Ἐγὼ, κύριε· καὶ οὐκ ἀπῆλθε. Τίς ἐκ τῶν δύο ἐποίησε τὸ θέλημα τοῦ πατρός; λέγουσιν αὐτῷ, Ὁ πρῶτος. Ἐνταῦθα γὰρ δύο τάγματα τῷ λόγῳ παραστησάμενος, ἓν μὲν τὸ Ἰσραηλιτικὸν, ἕτερον δὲ τὸ τῶν ἀλλοφύλων ἐθνῶν διὰ τῶν τελωνῶν δηλούμενον, ἄμφω δύο τέκνα ἑνὸς πατρὸς ὠνόμαζεν, ἐπεὶ ἐξ ἑνὸς Θεοῦ πάντες, Ἰουδαῖοί τε καὶ Ἕλληνες. Καὶ πρώτους μὲν ἐκάλεσε τοὺς ἐξ ἐθνῶν, δευτέρους δὲ τοὺς ἐκ περιτομῆς· ἐπειδὴ πρὸ τοῦ Ἰσραὴλ ὑπῆρχε τὰ ἔθνη, καὶ τοῖς ἔθνεσι πρώτοις, μήπω μηδὲ ὀνόματος ὄντος ἐν ἀνθρώποις Ἰσραηλιτικοῦ, οἱ χρησμοὶ παρείχοντο τοῦ Θεοῦ καὶ αἱ θεοφάνειαι. Ὅ τε γὰρ Ἐνὼχ ἐθνικὸς ἦν ἀπερίτμητος ὢν, ὃς ἔπαθλον εἴληφε τῆς εὐαρεστήσεως τὴν ἐξ ἀνθρώπων μετάθεσιν· καὶ Νῶε δίκαιος ἐν τῇ γενεᾷ αὐτοῦ γεγονὼς, χρησμῶν Θεοῦ κατηξιώθη, ἀπερίτμητος ὢν καὶ αὐτός· καὶ Μελχισεδὲκ παλαιότερος γεγονὼς τοῦ ἐκ περιτομῆς λαοῦ, ἱερεὺς τοῦ Θεοῦ τοῦ ὑψίστου κεχρημάτικε· καὶ Ἀβραὰμ δὲ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼβ πρὸ τοῦ Ἰσραὴλ χρησμῶν Θεοῦ κατηξιώθησαν· ἄντικρυς δὲ καὶ ὁ Ἰὼβ, Ἰδουμαῖος ὢν τῶν υἱῶν Ἠσαῦ, θεοσεβείας ἀνδραγαθήμασι διέλαμψε. Τὸ μὲν λοιπὸν τάγμα τῶν ἐθνῶν κελευόμενον φυσικοῖς νόμοις ἐργάζεσθαι εἰς τὸν ἀμπελῶνα, τοῦτο δ' ἦν τὸ τῆς θεοσεβείας τὸ πολίτευμα, ἀνένευσε καὶ ἀντεῖπε τῷ προστάγματι τῷ πατρικῷ, πάντα τὸν 24.541 χρόνον εἰδωλολατροῦν· πλὴν ἐπὶ τέλει τὴν ὑπακοὴν ἐνεδείξατο· τὸ δὲ Ἰουδαίων ἔθνος, ὅπερ ἦν τὸ δεύτερον τέκνον, μετὰ τὴν ἀνάνευσιν τοῦ προτέρου κληθὲν ἐπὶ τὴν αὐτὴν ἐργασίαν διὰ Μωϋσέως καὶ τῶν προφητῶν, λόγῳ μὲν τὴν προθυμίαν ἐνεδείξατο· εἶπον γὰρ, ὅτι Πάντα ποιήσομεν καὶ ἀκουσόμεθα· ἔργῳ δὲ πᾶν τοὐναντίον. Διὸ πυνθάνεται τῶν ἀρχιερέων ὁ Σωτήρ· Τίς ἄρα τῶν δύο τούτων ἐποίησε τὸ θέλημα τοῦ πατρός; Ἐκείνων δὲ ὁμολογησάντων, ὅτι ὁ πρῶτος, τίς ἦν οὗτος ὁ πρῶτος διασαφεῖ λέγων· Οἱ τελῶναι καὶ αἱ πόρναι καὶ πᾶν τὸ τῶν ἀπίστων ἐθνῶν τάγμα προσάγουσιν ὑμᾶς εἰς τὴν ἀγάπην τοῦ Θεοῦ. Ὑμᾶς 4
δὲ τίνας, ἢ τοὺς ἀρχιερέας καὶ πρεσβυτέρους, καὶ πᾶν αὐτῶν τὸ ἔθνος, τὸ δὴ λόγῳ μὴν ἐπαγγελλόμενον θεοσεβεῖν, ἔργοις δὲ ἀντιπράττον τῇ ἐπαγγελίᾳ; Διὸ οἱ μὲν ἐξ ἐθνῶν μεταβαλόντες τῆς προτέρας μοχθηρίας, καὶ καρποὺς ἐνδεξάμενοι τῆς βασιλείας ἀξίους, τεύξονται αὐτῆς· ὑμεῖς δὲ, οἱ φάσκοντες ἑαυτοὺς Θεοῦ εἶναι τέκνα, τῆς βασιλείας ἐκκλεισθήσεσθε· ὅτι ὑμεῖς μὲν οὐκ ἐπιστεύσατε αὐτῷ, οἱ δὲ τελῶναι καὶ αἱ πόρναι ἐπίστευσαν. Διὸ καὶ ἐδικαίωσαν τὸν Θεόν· δίκαιος γὰρ ἐφάνη ἐπὶ πᾶσιν οἷς ἐποίησεν, ὑμᾶς μὲν ὡς ἀπειθεῖς καὶ ἀγνώμονας ἀπωσάμενος, ἐκείνους δὲ ὡς εὐπειθεῖς καὶ εὐγνώμονας ἐκλεξάμενος. Καὶ οὐκ ἔχετε λοιπὸν αὐτῷ ἐγκαλεῖν, ὃ προφήτης φησίν· Ὅπως ἂν δικαιωθῇς ἐν τοῖς λόγοις σου. Εἰς τὴν ἄβυσσον ἀπελθεῖν. Ὅτι τὸν λεγόμενον τάρταρον ἄβυσσον θεῖοι λόγοι καλοῦσι. Καὶ γυνὴ οὖσα ἐν ῥύσει αἵματος ἀπὸ ἐτῶν δώδεκα, κ. τ. λ. Ἐγὼ δὲ οὐκ ἄξιον ἡγοῦμαι παρελθεῖν διήγησιν καὶ τοῖς μεθ' ἡμᾶς μνημονεύεσθαι ἀξίαν. Τὴν γὰρ αἱμοῤῥοοῦσαν ἐκ Πανεάδος ἔλεγον ὁρμᾶσθαι, τόν τε οἶκον αὐτῆς ἐπὶ τῆς πόλεως δείκνυσθαι, καὶ τῆς ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος εἰς αὐτὴν εὐεργεσίας θαυμαστὰ τρόπαια παραμένειν. Ἑστάναι γὰρ ἐφ' ὑψηλοῦ λίθου πρὸς μὲν ταῖς πύλαις τοῦ αὐτῆς οἴκου γυναικὸς ἐκτύπωμα χάλκεον, ἐπὶ γόνυ κεκλιμένον, καὶ τεταμέναις ἐπὶ τὸ πρόσθεν ταῖς χερσὶν, ἱκετευούσῃ ἐοικός· τούτου δὲ ἀντικρὺ ἄλλο τῆς αὐτῆς ὕλης ἀνδρὸς ὄρθιον σχῆμα, διπλοΐδα κοσμίως περιβεβλημένον, καὶ τὴν χεῖρα τῇ γυναικὶ προτεῖνον· οὗ παρὰ τοῖς ποσὶν ἐπὶ τῇ στήλῃ ξένον τι βοτάνης εἶδος φυὲν, ὃ, μέχρι τοῦ κρασπέδου τῆς τοῦ χαλκοῦ διπλοΐδος ἀνιὸν, ἀλεξιφάρμακόν τι παντοίων νοσημάτων τυγχάνει. Τοῦτον τὸν ἀνδριάντα τοῦ Ἰησοῦ εἰκόνα φέρειν ἔλεγον, ὃν Μαξιμῖνος τῆς 24.544 ἑαυτοῦ δυσσεβείας πάρεργον· ἐποιήσατο. Καὶ ταῦτα μὲν ταύτῃ. Ἐπὶ δὲ τὸ ἑξῆς τοῦ λόγου προΐωμεν. Συγκαλεσάμενος δὲ τοὺς δώδεκα μαθητὰς αὐτοῦ, ἔδωκεν αὐτοῖς δύναμιν καὶ ἐξουσίαν, κ. τ. λ. Διὰ ταῦτα ἐνθέοις δυνάμεσι τοὺς ἑαυτοῦ μαθητὰς ὁ Κύριος ὥπλιζεν, ὡς ἂν ἐν πρώτοις τὰ δαιμονικὰ στίφη καὶ τὰς ἐχθρὰς τῶν ἀνθρώπων καὶ πολεμικὰς παρατάξεις καθαιροῖεν· ἔπειτα νόσων καὶ παντοίων παθῶν θεραπεύοιεν τοὺς καταπονουμένους· γνωρίσματα δὴ τῆς κηρυττομένης βασιλείας παρέχων ὁρᾷν ἅπασιν ἀνθρώποις. Ἐχρῆν γὰρ, παράδοξον κήρυγμα καταγγέλλοντας, ξένων καὶ νέων ἀγαθῶν ἐναργῆ σημεῖα παρέχειν τοῖς μαθητευομένοις. Ἦσαν δ' οὖν ἀληθῶς Θεοῦ βασιλείας δείγματα αἱ τεράστιαι δυνάμεις, τά τε θαύματα καὶ σωτήριοι ψυχῶν καὶ σωμάτων θεραπεῖαι· ὅτι ἅπας λόγος, ἔργων ἔρημος, οὔποτ' ἂν ἰσχύσῃ πεῖσμα βέβαιον ἐμποιῆσαι τοῖς ἀκροωμένοις. Διὸ ταῖς δι' ἔργων ἐπιτελουμέναις πράξεσι πίστιν ἐναργῆ παρεῖχον τῷ κηρύγματι. Εἰ γοῦν ψιλοῖς ῥηματίοις καὶ φωναῖς εἰκῆ προφερομέναις Θεοῦ βασιλείαν εἰς πάντας ἐβόων, κατάλυσίν τε τῶν πατριῶν θεῶν, τίς ἂν αὐτοῖς παρέσχε τὸν νοῦν; τίνα δ' ἂν ἔπεισαν Θεὸν εἶναι τὸν Ἰησοῦν καταγγέλλοντες, μηδεμίαν δὲ πίστιν τῇ μαρτυρίᾳ προσάγοντες; Διὸ πάντα λόγον θεϊκαῖς προλαμβάνων πράξεσιν ὁ Σωτὴρ, πρῶτα μὲν ἀνεπιτηδεύτους τὸν τρόπον, λόγων τε καὶ σοφίας θνητῆς ἀπείρους τοὺς αὐτοῦ μαθητὰς ἐπὶ κατορθώσει τῆς ὅλης οἰκουμένης προεχειρίζετο· κἄπειτα ἁλιευτὰς ψυχῶν ἀνθρωπίνων ποιήσειν προφήσας αὐτοὺς, ποιητὴς αὐτὸς ἐγίνετο τῆς ἐπαγγελίας· ὅθεν παραδόξων θαυμάτων ἐργάτας αὐτοὺς ἀπειργάζετο, ἄγκιστρα ταῦτα ψυχῶν σωτήρια παραδιδοὺς αὐτοῖς, ὡς ἂν δι' αὐτῶν σαγηνεύοιεν καὶ ἀνέλκοιεν ἐκ τοῦ τῆς κακίας βυθοῦ τὸ θνητὸν γένος, πνεύματα πονηρὰ φυγαδεύοντες, καὶ πᾶσαν νόσον καὶ μαλακίαν ἰώμενοι ἐπὶ τῆς ἐπιταγῆς τῆς αὐτοῦ· οὔπω γὰρ ἦν Πνεῦμα δεδομένον. Μηδὲν αἴρετε εἰς τὴν ὁδὸν, μήτε ῥάβδους, μήτε πήραν. Κατὰ μὲν οὖν τὸν Ματθαῖον χρυσοῦ καὶ ἀργύρου καὶ χαλκοῦ τὴν κτῆσιν αὐτοῖς ἀπηγόρευε, προγνώσει τοῦ μέλλοντος· συνεώρα γὰρ, ὡς ἄρα οἱ τὰς νόσους ὑπ' αὐτῶν θεραπευθησόμενοι καὶ τῶν ἀνιάτων ἀπαλλαγησόμενοι παθῶν, ἐθελήσουσι καὶ πάντων αὐτοῖς τῶν ὑπαρχόντων 5
ἐκχωρεῖν· διὸ ταῦτα προλαβὼν διεστέλλετο, μὴ καπηλεύειν τὴν χάριν μηδὲ πιπράσκειν τὰ ἐκ Θεοῦ παραινῶν δῶρα· κατὰ δὲ τοὺς λοιποὺς καὶ τὸν αὐτὸν Ματθαῖον μὴ ἐπιτρέπων αὐτοῖς μήτε ῥάβδον, μήτε πήραν, μήτε ὑποδήματα, μήτε δύο χιτῶνας, ἀλλὰ μήτ' ἄρτον, μήτε ἀργύριον ἐπάγεσθαι, μέλλοντας ἐπ' ἀλλοδαπῆς στέλλεσθαι, δοκιμὴν τῆς αὐτῶν πίστεώς τε καὶ προθυμίας ἐλάμβανεν, εἰ, παραγγελθέντες τὸν ἄκρως ἀκτήμονα βίον μετιέναι, ὡς μηδὲ τῆς ἐφημέρου τροφῆς πρόνοιαν ποιεῖσθαι, μηδὲ δεύτερον ἐπάγεσθαι χιτῶνα, μηδὲ ὑποδήμασι χρῆσθαι, μέλλοντες τὴν σύμπασαν ἐκπερινοστεῖν οἰκουμένην, μὴ φεύγοιεν τὰ παραγγέλματα· ἀλλὰ καὶ ἀφι 24.545 λοχρημάτους ἀφρόντιδάς τε τοῦ βίου δεῖν αὐτοὺς εἶναι βουλόμενος. Ταῦτα διεμαρτύρατο, ὡς ἂν τῶν ἐκ Θεοῦ δομάτων ταύτῃ πη αὐτοῖς δοθησομένων, εἰ καὶ αὐτοὶ παρ' ἑαυτῶν τὸν κατάλληλον βίον ἐπάξιον τῆς τῶν θείων χαρισμάτων κτήσεως παρασκευάζοιεν· προσήκειν γὰρ ἀμοιβήν τινα ποιήσασθαι καὶ ἀντικαταλλάξασθαι, ὑποδεχομένους μὲν παρὰ τοῦ Θεοῦ τὰς σωτηρίους καὶ εὐεργετικὰς ἀνθρώπων δυνάμεις, ἀντιδιδόντες δὲ αὐτῷ ὑπακοὴν τῶν αὐτοῦ παραγγελμάτων, προθυμίαν τε καὶ προαίρεσιν ἐλευθέραν τῆς πρὸς τὰ βιωτικὰ συμπαθείας. Ἀλλὰ καὶ πλοῦτον οὐράνιον ταῖς αὐτῶν ψυχαῖς ὑποδεχομένους, τῆς τε τοῦ Θεοῦ βασιλείας ἀῤῥαβῶσιν ἐφοδιαζομένους, τῶν ἐπὶ γῆς καταφρονεῖν χρῆναι δεῖν ᾤετο· καὶ μήτε χρυσὸν, μήτε χρήματα, μήτε τι τῶν παρ' ἀνθρώποις τιμίων ἐπάξιον ἡγεῖσθαι τοῦ παρασχεθέντος αὐτοῖς οὐρανίου πλούτου. Ἀλλὰ καὶ στρατιώτας αὐτοὺς τῆς τοῦ Θεοῦ βασιλείας ἀποτελῶν, εὐζώνους παρεσκεύαζεν ἐπὶ τὸν πρὸς τοὺς ἀντικειμένους πόλεμον. Διὰ ταῦτα ἀκτήμονας εἶναι παρῄνει τοὺς αὐτοῦ στρατιώτας· ἐπεὶ Μηδεὶς στρατευόμενος ἐμπλέκεται ταῖς τοῦ βίου πραγματείαις, ἵνα τῷ στρατολογήσαντι ἀρέσῃ. Καὶ εἰς ἣν ἂν οἰκίαν εἰσέλθητε, ἐκεῖ μένετε. Ὁ μέντοι Κύριος, ἐπειδὴ χρημάτων καὶ χρυσοῦ καὶ ἀργύρου καὶ χιτῶνος δευτέρου, πάσης τε ὑπάρξεως τὴν κτῆσιν τοῖς μαθηταῖς ἀπηγόρευσεν, ἑξῆς ἀκολούθως κατὰ τὸν Ματθαῖον, ὅπως τὰ πρὸς τροφὴν αὐτοῖς πορισθήσεται, ἀναγκαίως διεσάφει· διὸ ἐπῆγε λέγων· Ἄξιος ὁ ἐργάτης τῆς τροφῆς αὐτοῦ. Καὶ τοῦτ' ἔλεγε τροφῆς μόνης ἐπιτρέπων κοινωνεῖν τοῖς ἐθέλουσιν αὐτοῖς μεταδιδόναι· τοσοῦτον δ' ἀποφέρεσθαι συνεχώρει, ὅσον αὔταρκες ἦν ἀνδρὶ, πρὸς ἐφήμερον ἐργασίαν ἑαυτὸν μεμισθωκότι, τροφῆς μεταλαβεῖν. Οὕτω γοῦν καὶ τοῖς δὲ ἐξεῖναι οὐ μισθοὺς τῶν εὐεργεσιῶν εἰσπράττεσθαι, Δωρεὰν γὰρ, φησὶν, ἐλάβετε, δωρεὰν δότε· ἀντὶ δὲ τῆς περὶ τὸ κήρυγμα σχολῆς τε καὶ ἐργασίας, ἀντί τε τῶν πόνων τοῦ σώματος, οὓς τοσαύτην στελλομένους πορείαν εἰκὸς ἦν ὑπομένειν αὐτοὺς, μόνης τροφῆς τῆς ἀναγκαίας χρῆναι μεταλαμβάνειν· καὶ ταύτης μὴ τοῖς τυχοῦσι κοινωνεῖν, μηδὲ παρὰ τῶν παρέχειν ἐθελόντων ἀβασανίστως λαμβάνειν, μόνους δὲ τοὺς ἀξίους τῇ λήψει τιμᾷν· οἷς καὶ μεγίστην ἀμοιβὴν τῆς τροφῆς προλαμβάνοντας ἀντιδιδόναι, εἰρήνην αὐτοῖς καὶ τὰς τοῦ Θεοῦ διαλλαγὰς εὐαγγελιζομένους. Ταῦτα δ' ἀκολούθως τοῖς τῆς αὐτοῦ βασιλείας στρατιώταις παρῄνει· προμαρτυρούμενος μὴ χρημάτων ἐφίεσθαι, μηδέ τινος τὸ παράπαν κτήματος μικροῦ ἢ μεγάλου, εἰς ἄκρον δ' ἐλαύνειν ἀκτημοσύνης· τῆς τε ἐφημέρου τροφῆς μὴ τοῖς πᾶσιν, ἢ τοῖς ἀξίοις μόνοις κοινωνεῖν· καὶ μηδὲ παρὰ τούτων προῖκα ποιεῖσθαι τὴν μετάληψιν, προδανείσαντας δὲ καὶ προευεργετήσαντας ταῖς παρ' ἑαυτῶν εὐλογίαις. – Περιφράξας τοὺς μαθητὰς ὁ Κύριος ἐνθέοις δυνάμεσι καὶ τοῖς φιλοσόφοις παραινέσεσιν, εὐζώνους αὐτοὺς οἷα Θεοῦ βασιλείας στρατιώτας ἀπεργασάμενος ἐξέπεμψε, διδασκάλους καὶ ἰατροὺς τοῖς Ἰουδαίοις, μυρίων αὐτοῖς ἐσομένους ἀγαθῶν προξένους καὶ κήρυκας. Οἱ δὲ κατὰ ταῦτα ἐποίουν, καὶ πανταχοῦ περιῄεσαν, ὡς μὲν διδάσκαλοι 24.548 εὐαγγελιζόμενοι, ὡς δὲ ἰατροὶ θεραπεύοντες, καὶ τοὺς λόγους διὰ τῶν ἔργων καὶ τῶν σημείων πιστούμενοι. Ἤκουσε δὲ Ἡρώδης ὁ 6
τετράρχης τὰ γινόμενα ὑπ' αὐτοῦ πάντα. Ἐπὶ τῆς παρουσίας τοῦ Σωτῆρος, λέλυτο μὲν Ἰουδαίοις ἤδη λοιπὸν τὰ τῆς ἐκ προγόνων βασιλείας· λέλυτο δὲ τὰ τῆς αὐτονομίας καὶ ἐλευθερίας, τά τε τῆς ἐνθέσμου ἱερωσύνης. Καὶ οἱ μὲν κατὰ νόμους ἄρχοντες οὐκέτι ἦσαν αὐτοῖς· Ἡρώδης δὲ καὶ οἱ τούτου παῖδες Ἀγρίππας καὶ Ἀρχέλαος, τὸ γένος ἀλλόφυλοι, παρὰ Ῥωμαίων τὴν κατ' αὐτῶν ἦσαν ἀρχὴν ἐγκεχειρισμένοι· διῄρητό τε εἰς τετραρχίαν ἡ χώρα αὐτῶν· τό τε πᾶν ἔθνος ὑπόφορον καθειστήκει Ῥωμαίοις, τὸν κῆνσον κατὰ κεφαλὴν ἐπιτρόπων κατὰ καιροὺς εἰσπραττομένων σὺν χειρὶ στρατιωτικῇ. Διὸ, τῆς τοῦ Θεοῦ βασιλείας τὸ κήρυγμα πρώτοις αὐτοῖς ἐπαγγέλλειν ὁ Σωτὴρ τοῖς αὐτοῦ μαθηταῖς παρακελευσάμενος, ἀπολωλότα πρόβατα οἴκου Ἰσραὴλ αὐτοὺς ὠνόμασε. Ὃς γὰρ ἐπαισχυνθῇ με καὶ τοὺς ἐμοὺς λόγους, τοῦτον ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐπαισχυνθήσεται. Διαλαλήσας τὰ εἰρημένα περὶ τοῦ δεῖν καὶ αὐτοὺς μιμητὰς αὐτοῦ γενέσθαι, καὶ μὴ φεύγειν τὸν θάνατον, ἀφειδεῖν δὲ καὶ τῆς ἑαυτῶν ψυχῆς τε καὶ ζωῆς ἕνεκεν τῆς εἰς αὐτὸν ἐλπίδος, ἐπισυνάπτει εὐκαίρως τὰ περὶ τῆς δευτέρας αὐτοῦ θεοφανείας παραδιδοὺς αὐτοῖς μυστήρια. Σφόδρα δὲ ἀκολούθως καὶ ἀναγκαίως ταῦτα ἔλεγε τοῖς μέλλουσιν ὑπὲρ αὐτοῦ διὰ βασάνων χωρεῖν, καὶ μέχρι θανάτου ἀγωνίζεσθαι, τίς ἔσται ὁ καρπὸς τοῦ τοσούτου ἀγῶνος παριστὰς αὐτοῖς. Ἔδει γὰρ τοὺς μέλλοντας ἕπεσθαι αὐτῷ καὶ ὀπίσω αὐτοῦ ἀπιέναι, τόν τε ἴδιον σταυρὸν ἀναλαμβάνειν κατὰ τὴν αὐτοῦ μίμησιν, γνῶναι ἀκριβῶς τί ποτέ ἐστιν οὗτος ὑπὲρ οὗ τὰ τοσαῦτα μέλλουσι πάσχειν. Εὐκαίρως δὲ Υἱὸν ἀνθρώπου ἐν τούτοις τὸν ἐρχόμενον ὠνόμασεν, εἰς ὑπόμνησιν τῆς παρὰ τοῦ Δανιὴλ προφητείας, ἥτις ἔλεγε· Καὶ ἰδοὺ Υἱὸς ἀνθρώπου ἐρχόμενος ἦν ἐπὶ τῶν νεφελῶν· καὶ ἕως τοῦ Παλαιοῦ τῶν ἡμερῶν ἔφθασε. Καὶ αὐτῷ ἐδόθη ἡ ἀρχὴ καὶ ἡ τιμὴ καὶ ἡ βασιλεία. Ἀλλ' ὅτε μὲν ὁ Πέτρος Χριστὸν αὐτὸν εἶναι ὡμολόγησε, καὶ Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος, ἀπὸ τότε ἤρξατο δεικνύναι αὐτοῖς, ὅτι δεῖ αὐτὸν πολλὰ παθεῖν καὶ ἀποκτανθῆναι· ὅτε δὲ αὐτὸς καταφρονητικῶς ἔχειν τοῦ θανάτου παρεκελεύετο, ἐδίδαξε δὲ, ὅτι δεῖ αὐτὸν πολλὰ παθεῖν, τότε κατὰ καιρὸν τοὺς περὶ τῆς δευτέρας αὐτοῦ καὶ ἐνδόξου παρουσίας λόγους παρεδίδου· ὡς ἂν εἰδέναι ἔχοιεν, τίς ποτε ἦν ὁ μέλλων τοσαῦτα πάσχειν ὑπὸ Ἰουδαίων, καὶ τίς ἔσται αὐτοῖς ὁ καρπὸς τοῦ ὑπὲρ αὐτοῦ ἀγῶνος. –Καὶ δὴ ταῦτα τοῖς μαθηταῖς διαλεχθεὶς, καὶ τὸ μέγα καὶ λανθάνον μυστήριον τῆς δευτέρας αὐτοῦ θεοφανείας ἐξειπὼν αὐτοῖς, ἵνα μὴ λόγοις μόνον καὶ ψιλαῖς φράσεσι δοκῇ ἐμπιστεύειν, ἀναγκαίως ἐπὶ τὰ ἔργα ἐχώρει, αὐτοῖς ὀφθαλμοῖς δεικνὺς αὐτοῖς τὴν εἰκόνα τῆς θεϊκῆς αὐ 24.549 τοῦ βασιλείας. Διόπερ εἰπὼν, ὅτι ἐπαισχυνθήσεται τὸν ἐπαισχυνθέντα αὐτὸν, ὅταν ἔλθῃ ἐν τῇ δόξῃ τοῦ Πατρὸς, ἑξῆς ἐπισυνάπτει φάσκων· Λέγω δὲ ὑμῖν ἀληθῶς, εἰσί τινες τῶν ὧδε ἑστώτων, κ. τ. λ. Παραλαβὼν τὸν Πέτρον καὶ Ἰωάννην καὶ Ἰάκωβον. Καὶ ἐν μὲν τῇ μεταμορφώσει τρεῖς μόνοι τὴν δυνάμει ὀφθεῖσαν αὐτοῖς βασιλείαν τῶν οὐρανῶν θεάσασθαι ἠξιώθησαν· ἐν δὲ τῇ συντελείᾳ τοῦ αἰῶνος, ἐπειδὰν μετὰ τῆς δόξης τῆς πατρικῆς ὁ Κύριος ἀφίκηται, οὐκέτι Μωϋσῆς μόνον καὶ Ἠλίας δορυφορήσουσιν αὐτὸν, οὐδὲ τρεῖς μόνοι τῶν μαθητῶν αὐτῷ συνέσονται, ἀλλὰ πάντες προφῆται καὶ πατριάρχαι καὶ δίκαιοι· καὶ οὐκ εἰς ὄρος ὑψηλὸν, ἀλλ' εἰς τὸν οὐρανὸν ἀνάξει τοὺς ἀξίους τῆς αὐτοῦ θεότητος. Τότε δὲ λάμψει ἡ θεότης αὐτοῦ οὐχ ὡς ὁ ἥλιος, ἀλλ' ὑπὲρ πᾶν ἐπινοούμενον ἔν τε αἰσθητοῖς καὶ ἐν νοητοῖς γεννητὸν φῶς· ἐπείπερ ἐστὶν αὐτὸς τὸ φῶς τὸ φωτίζον πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον· ὅτε καὶ δείξει αὐτοῦ τὸ πρόσωπον· οὐ γὰρ ὡς πάλαι τῷ Μωϋσεῖ ποτε ἔλεγεν, ὅτι Τὰ ὀπίσω μου ὄψει, τὸ δὲ πρόσωπόν μου οὐκ ὀφθήσεταί σοι, οὕτω καὶ τότε ποιήσει· ἀλλ' οὕτως ἑαυτὸν παρέξει τοῖς ἁγίοις, ὡς δύνασθαι πάντας λέγειν· Ἡμεῖς δὲ, ἀνακεκαλυμμένῳ προσώπῳ τὴν δόξαν Κυρίου κατοπτριζόμενοι, τὴν αὐτὴν εἰκόνα μεταμορφούμεθα ἀπὸ δόξης εἰς δόξαν. Καὶ τότε 7
οὐ νεφέλη βοήσει, οὐδὲ διὰ νεφέλης ὁ Πατὴρ μαρτυρήσει τῷ Υἱῷ, ἀλλ' αὐτὸς δι' ἑαυτοῦ δίχα παντὸς ἐπισκιάσματος, καὶ δίχα παντὸς ἑρμηνέως, αὐτῷ τῷ ἔργῳ τὸν μονογενῆ αὑτοῦ Υἱὸν ἐπὶ πάντων τῶν ἁγίων αὑτοῦ δοξάσει, σύνθρονον αὐτὸν ἑαυτῷ καὶ συμβασιλέα ἀποδείξας, καὶ ὑπεράνω πάσης ἀρχῆς καταστήσας αὐτόν· οὔτε οὐκέτι ὥσπερ τότε οἱ τρεῖς μαθηταὶ μόνοι ἐπὶ τοῦ ὄρους ἀκούσαντες τῆς φωνῆς ἐπὶ πρόσωπον ἔπεσον, καὶ ἐφοβήθησαν, ἀλλὰ καὶ πᾶν γόνυ κάμψει ἐπουρανίων καὶ ἐπιγείων καὶ καταχθονίων. Φωνὴ ἐγένετο ἐκ τῆς νεφέλης λέγουσα, κ. τ. λ. Φωνὴ πατρικὴ διὰ νεφέλης, οὕτως γὰρ φαίνεται ὁ Θεὸς, ἐμαρτύρει Χριστῷ τὴν υἱότητα· ἔδει γὰρ μὴ παρὰ Πέτρου μόνου γνωσθῆναι, ὅτι αὐτὸς εἴη ὁ Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος· μηδ' αὐτὸν μόνον τῷ Πέτρῳ μεμαρτυρηκέναι ὡς παρὰ τοῦ Πατρὸς τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς τὴν περὶ αὐτοῦ γνῶσιν εἰληφὼς εἴη· ἀλλὰ καὶ αὐτὴν τὴν πατρικὴν φωνὴν ἐπισφραγίσασθαι τὴν ἀλήθειαν τοῦ λόγου, μαρτυροῦσαν αὐτὸν εἶναι Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, δεῖν τε ἀκούειν αὐτοῦ παρακελευομένην. Ἐὰν μὲν ᾖ ἐκεῖ ὁ υἱὸς εἰρήνης, ἐπαναπαύσεται ἐπ' αὐτὸν ἡ εἰρήνη ὑμῶν. Ὁρᾷς ὅπως προεξετάζειν καὶ μὴ πᾶσιν ἀνέδην ἑαυτοὺς ἐκδιδόναι παρῄνει, ἀλλὰ καὶ πρώτους τῆς ἐξ αὐτῶν εὐεργεσίας ἀπάρχεσθαι, καὶ πρώτους διδόναι τῶν αὐτοῖς ὑπαρχόντων; Εἰρήνη δὲ ἦν αὕτη, πρέπουσα Θεοῦ στρατιώταις φωνὴ, νικητήρια κατ' ἐχθρῶν ἀραμένοις. Δίωξιν γοῦν ἐχθρῶν, καὶ καθαίρεσιν πολεμίων, Θεοῦ τε φιλικὰς διαλλαγὰς τὸ τῆς εἰρή 24.552 νης ὄνομα τοῖς ἀξίοις προὐξένει. Ταύτην τοιγαροῦν προδανείσαντας τὴν εἰρήνην ταῖς τῶν ὑποδεξαμένων αὐτοὺς ψυχαῖς, τῆς παρ' αὐτῶν τροφῆς μεταλαμβάνειν· διὸ ἀναγκαίως προδιεστέλλετο μὴ εἰς πάντα παραβάλλειν οἶκον, μηδὲ πάντα ἄνδρα τῆς ὑποδοχῆς αὐτῶν ἄξιον εἶναι κρίνειν· προερωτᾷν δὲ εἴ τις εἴη τῶν κατὰ τὴν πόλιν ἢ τὴν χώραν ἀγαθαῖς πράξεσι καὶ βίῳ σεμνῷ μεμαρτυρημένος, ὡς τοὺς βασιλικοὺς στρατιώτας δύνασθαι ξενίοις ἀρετῆς ὑποδέξασθαι. Ἐπειδὰν δέ τις εὑρεθείη τοιοῦτος, εἰσιόντας ὑπὸ τὴν τούτου στέγην, προαποτίθεσθαι τὰ οἰκεῖα τῆς στρατείας ὅπλα· ταῦτα δ' ἦν τὰ τῆς εἰρήνης σύμβολα· διὸ καὶ αὐτὸν τὸν ὑποδοχέα, καὶ πάντα τὸν οἶκον αὐτοῦ εἰρηνικῶν ἀσπασμῶν καταξιοῦν· εἶτ' αὐτοῦ μένειν, καὶ μὴ μεθίστασθαι, μηδ' οἴκους ἐξ οἴκων ἀμείβειν. Τοῦτο γὰρ εἶναι σημεῖον ἀπηκριβωμένης ἐξετάσεως· τὸ γὰρ εὐχερὲς καὶ ἄκριτον, οὐ στεῤῥὸν οὐδὲ βεβαίου τρόπου. Διὸ παρῄνει μὴ πρῶτον καταμένειν, ἔπειτα ἐρωτᾷν καὶ πυνθάνεσθαι, εἶτ' ἐνυβρίσαντας τῷ ξένῳ μεταβαίνειν ἐφ' ἕτερον. Κἂν οὗτος ἀνάξιος τῆς ὑποδοχῆς εὑρεθῇ, πάλιν ἐνθένδε μετανίστασθαι, ἔχθραν ἑκούσιον ἐπισπωμένους, μετὰ καὶ τοῦ τὴν αὐτῶν εἰρήνην εἰς ἀναξίους ῥίπτειν. Ἀλλ' ἀκριβῶς πρότερον τὸν ἄξιον πολυπραγμονεῖν· ἔπειθ' οὕτω παρελθόντας, τῶν τῆς εἰρήνης ἀγαθῶν μεταδιδόναι, καὶ παρέχειν ἀφθόνως τῷ μεμαρτυρημένῳ οὐ μόνον, ἀλλὰ καὶ παντὶ τῷ οἴκῳ δι' αὐτόν. Εἰ δ', εὑρεθέντος ἀξίου τινὸς καὶ ὑποδεξαμένου τὸν τῆς βασιλείας στρατιώτην, συμβαίη ποτὲ οἷα πολλάκις ἐν ἀνδρὸς οἴκῳ θεοσεβοῦς εἴωθε γίνεσθαι, γονέας ἢ ἀδελφοὺς ἢ ἑτέρους τῷ γένει προσήκοντας ἐναντιοῦσθαι καὶ πολεμεῖν, οὐ μόνον τὸν ἐπεξωσμένον, ἀλλὰ καὶ τὸ τῇ ὑποδοχῇ τετιμηκότα, ἀναγκαίως καὶ τούτων ὁ Σωτὴρ οὐ παρῆλθε τὴν μνήμην, ἀλλ' ἐπιλέγει τοῖς προτεταγμένοις· κἂν μὲν ᾖ ἡ οἰκία ἀξία, ἐλθέτω ἡ εἰρήνη ὑμῶν ἐπ' αὐτήν· ἐὰν δὲ μὴ ᾖ ἀξία, ἡ εἰρήνη ὑμῶν ἐφ' ὑμᾶς ἐπιστρεψάτω. Ὑμεῖς μὲν γὰρ, φησὶ, τοῦ μεμαρτυρημένου χάριν, τοῦ καὶ τῆς ἐπιβάσεως τῆς ὑμετέρας ἀξίου, μὴ μόνον αὐτὸν ταῖς τῆς εἰρήνης εὐλογίαις, ἀλλὰ καὶ πάντα τὸν οἶκον, δηλαδὴ τοὺς αὐτοῦ οἰκείους καὶ συγγενεῖς, εἰρήνης ἀσπασμοῖς εὐαγγελίζεσθε, καὶ τὰ παρ' ὑμῶν ἀφθόνως καὶ πλουσίως ἁπλούσθω εἰς γονέας καὶ ἀδελφοὺς καὶ συγγενεῖς πάντα τε τὸν οἶκον τοῦ ὑποδεδεγμένου. Εἰ μὲν οὖν εὑρεθεῖεν καὶ οὗτοι τῆς ὑμετέρας εὐλογίας ἄξιοι, ἐλθέτω ἡ εἰρήνη ὑμῶν ἐπὶ πάντας ὡς ἐπὶ υἱοὺς εἰρήνης· εἰ δ' ἐχθροὶ καὶ πολέμιοι τῆς ὑμετέρας ὀφθεῖεν εἰρήνης, καὶ οὐδαμῶς αὐτῆς ἄξιοι, ἄραντες, φησὶ, τὰ 8
ὑμέτερα ἀγαθὰ, τῶν ἀναξίων ὑποχωρεῖτε, καὶ ἡ εἰρήνη ὑμῶν ἐφ' ὑμᾶς ἐπιστρεψάτω, τῆς ἐξ ὑμῶν εὐλογίας ἐφ' ὑμᾶς πάλιν μεταβαινούσης, ὅτι δὴ τὰ παρ' ὑμῶν πεπληρώκατε. Καὶ εἰς ἣν δ' ἂν πόλιν εἰσέρχησθε καὶ δέχωνται ὑμᾶς, κ. τ. λ. Ἐν τούτοις γε πάλιν κηρύττειν τοῦ Θεοῦ τὴν βασιλείαν, καὶ ἠγγικέναι λέγειν αὐτὴν παρεκελεύετο· οὐκ ἀργὸν οὐδ' ἀναπόδεικτον ποιουμένους τὸν λόγον, τὰ 24.553 γνωρίσματα δὲ παρέχοντας τοῦ κηρύγματος, διὰ τοῦ θεραπεύειν τοὺς παρ' αὐτοῖς ἀσθενεῖς, καὶ οὐδὲν πλέον τῆς ἐφημέρου τροφῆς ἀποφέρεσθαι· ὃ δὴ παρίστη λέγων· Ἐσθίετε τὰ παρατιθέμενα ὑμῖν, καὶ θεραπεύετε τοὺς ἐν αὐτοῖς ἀσθενεῖς. Ἐπειδὴ δ' ἀντέπιπτεν, εἰ οὖν μὴ εὑρεθείη τις ἄξιος τῆς δηλωθείσης ὑποδοχῆς, τί χρὴ πράττειν αὐτούς; ἀκολούθως καὶ περὶ τούτων ἐπάκουσον οἷα διδάσκει λέγων ἑξῆς· Εἰς ἣν δ' ἂν πόλιν εἰσέρχησθε, καὶ μὴ δέχωνται ὑμᾶς, κ. τ. λ. Ὅταν ὁ ἰσχυρὸς καθωπλισμένος φυλάσσῃ τὴν ἑαυτοῦ αὐλὴν, κ. τ. λ. Ἰσχυρὸν μὲν τὸν κατισχύσαντα τοῦ γένους τῶν ἀνθρώπων διάβολον λέγει· αὐλὴν δὲ αὐτοῦ τὸν περίγειον τῶν θνητῶν τόπον· ὑπάρχοντα δὲ πάντ' ἐκεῖνα ἃ δὴ ἐπιδείξας τῷ Σωτῆρί ποτε ἔλεγεν· Ταῦτά σοι πάντα δώσω, ἐὰν πεσὼν προσκυνήσῃς μοι, ὅτε ἐν τῷ ὑψηλῷ ὄρει ἔδειξεν αὐτῷ τὰς βασιλείας τοῦ κόσμου καὶ τὴν δόξαν αὐτοῦ. Ἀλλὰ πάλαι μὲν ταῦτα αὐτοῦ τὰ ὑπάρχοντα ἐν εἰρήνῃ ἦν, μηδενὸς αὐτοῦ ἀφαιρουμένου· ὅτε γε μὴν ὁ ἰσχυρότερος αὐτοῦ ἐπελθὼν καταπαλαίσας τε αὐτὸν δεσμοῖς περιέβαλε, τότε καὶ τὴν πανοπλίαν αὐτοῦ ἀφείλετο, ἐφ' ᾗ ἐπεποίθει, καὶ τὰ σκῦλα αὐτοῦ ἁρπάσας διέδωκε. Πανοπλίαν δὲ αὐτοῦ τὴν τῶν δαιμόνων πολύθεον πλάνην ᾐνίξατο. Ὅπλα γὰρ διαβόλου οἱ πανταχοῦ γῆς ἱδρυμένοι δαίμονες συνεργοῦντες αὐτοῦ τῇ κατὰ τῶν ἀνθρώπων τυραννίδι· σκῦλα δὲ ἦσαν αὐτοῦ αἱ τῶν ἀνθρώπων ψυχαὶ ὑπὸ τῆς διαβολικῆς πανοπλίας αἰχμάλωτοι ἀπηγμέναι. Ἀλλὰ τὸν μὲν δεινὸν ἐκεῖνον τύραννον ὁ Χριστὸς δεσμοῖς περιβαλὼν, πᾶσαν αὐτοῦ διεσκέδασε τὴν πανοπλίαν, τοὺς δαίμονας δηλαδὴ καὶ τὰ πνεύματα τὰ ἀκάθαρτα, τὰς δυνάμεις τε τὰς ἀντικειμένας· τὰ δὲ σκῦλα αὐτοῦ, τὰ πάλαι δεδουλωμένα τῇ τυραννίδι αὐτοῦ, ἔθνη φημὶ πάντα μεταστησάμενα τῆς παλαιᾶς δουλείας, διαδέδωκεν οἰκείοις ἡγεμόσι καὶ ἄρχουσι τοῖς ὑπ' αὐτὸν στρατιώταις τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας, ἀποστόλοις δηλαδὴ καὶ τοῖς τούτων διαδόχοις. Περὶ ὧν σκύλων θαυμαστῶς προανεφωνεῖτο ἐν προφητείᾳ φασκούσῃ· Ὁ βασιλεὺς τῶν δυνάμεων τοῦ Ἀγαπητοῦ, τῇ ὡραιότητι τοῦ οἴκου διελέσθαι σκῦλα. Τεκμήρια δὲ ταῦτα ἐναργῆ τῆς τοῦ Θεοῦ βασιλείας καθαιρούσης καὶ ταπεινούσης πᾶσαν ἀρχὴν καὶ ἐξουσίαν καὶ δύναμιν, καὶ πᾶσαν τὴν πολύθεον καὶ δαιμονικὴν τυραννίδα, τῶν δ' ἐπὶ γῆς ἀνθρώπων ἐπικρατεῖν ἀρχομένης. Διό φησι Σωτήρ· Εἰ δ' ἐγὼ ἐν Πνεύματι Θεοῦ ἐκβάλλω τὰ δαιμόνια, ἄρα ἔφθασεν ἐφ' ὑμᾶς ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ. Ὅταν δὲ προσφέρωσιν ὑμᾶς ἐπὶ τὰς συναγωγὰς, κ. τ. λ. Οὕτω δῆτα φρονήματος αὐτοὺς ἐπλήρου καὶ θάρσους διὰ τοῦ μεθέξειν αὐτοὺς θείου Πνεύματος ἐπαγγέλλεσθαι· δι' αὐτοῦ γὰρ καὶ δυναμοῦσθαι εἰκὸς ἦν αὐτούς. Καὶ πῶς γὰρ οὐκ ἔμελλον παραστήματος καὶ θάρσους καὶ προθυμίας ἐμπίμπλασθαι ἀγαθῆς; πῶς δὲ μὴ θαρσαλέως χωρεῖν ἐφ' ἡγεμονικὰ καὶ βασιλικὰ 24.556 δικαστήρια, οἱ προμεμαθηκότες, ὅτι μὴ αὐτοὶ εἶεν οἱ μέλλοντες πεφροντισμένως τοῖς ἄρχουσιν ἀπολογεῖσθαι, ἄλλη δέ τις ἐν αὐτοῖς ἔνθεος δύναμις, δι' ἧς καὶ ἡγεμόσιν ἔμελλον ἀκαταπλήκτως ὁμιλεῖν καὶ αὐτοῖς βασιλεῦσι; Καὶ ταῦτα δὲ λέγοντι τῷ διδασκάλῳ ἀκόλουθον ἦν τοὺς μαθητὰς ἀδιστάκτως πιστεύειν, κατὰ μηδένα τε τρόπον ἀμφιβόλως ἔχειν, προειληφότας τῶν λόγων τὴν πεῖραν διὰ τῶν ἔμπροσθεν ἐπηγγελμένων, ὧν τὴν πίστιν αὐτοῖς ἔργοις παρειλήφεισαν. Οἱ γοῦν ἀσθενοῦντας λόγου δυνάμει θείου ῥωννύντες, νόσον τε τὴν ἀνίατον ἐν ἀνθρώποις λέπραν καὶ τὰ λοιπὰ πάθη τῶν σωμάτων ἀποκαθαίρειν οἷοί τε, δαίμονάς τε λυμαντικοὺς ἀνθρώπων ἐλαύνειν οὐ διά τινος περιέργου μαγγανείας, διὰ δὲ μόνης τῆς ὑπ' αὐτοῦ 9
χορηγηθείσης αὐτοῖς ἐνθέου χάριτος, πῶς οὐκ ἔμελλον καὶ τοῖς δευτέροις τοῖς περὶ τοῦ μηδὲν μεριμνᾷν μέλλοντας δικαστηρίοις παρεστάναι, ἡγεμόσι τε καὶ βασιλεῦσιν ὁμιλεῖν πιστεύειν; Πῶς δ' οὐκ ἔμελλον ἐπιθαρσεῖν τῇ ἐπαγγελίᾳ τοῦ δοθησομένου αὐτοῖς Πνεύματος Μὴ μεριμνᾶτε τῇ ψυχῇ ὑμῶν τί φάγητε, κ. τ. λ. Καὶ ταῦτα τοῦ Κυρίου ἡμᾶς ἐπιθαρσύνοντος, μὴ χρῆναι περὶ τροφῆς μηδ' ἕνεκεν τῶν τοῦ σώματος χρειῶν μεριμνᾷν, καὶ οὐκ ἀλογίστως προτρέποντος, σὺν παραστάσει δὲ λογικῇ παραμυθουμένου τὴν διδασκαλίαν· παρῄνει γὰρ λέγων· Μὴ μεριμνήσητε τί φάγητε ἢ τί ἐνδύσεσθε. Οὐχὶ ἡ ψυχὴ πλείων ἐστὶ τῆς τροφῆς, καὶ τὸ σῶμα τοῦ ἐνδύματος; Καὶ πρῶτος μὲν οὗτος συλλογισμὸς, συνάγων, ὅτι μὴ δέοι τινὰ περὶ ἑαυτοῦ μεριμνᾷν. Εἰ γὰρ τροφῆς, τῆς ἀπὸ γῆς φυομένης, μείζων καὶ κρείττων, καὶ τιμιωτέρα τυγχάνει ἡ ἀνθρώπου ψυχὴ, λογικὴ οὖσα καὶ νοερὰ οὐσία, ταύτην δὲ μὴ οὖσαν εἰς τὸ εἶναι παρήγαγεν ὁ Θεὸς, καὶ ταύτης ἡμῖν μηδὲν μεριμνήσασι μετέδωκε, ἐμψύχους ἡμᾶς καὶ λογικοὺς ἀπεργασάμενος, τί χρὴ φροντίζειν περὶ τοῦ χείρονος, ὅπερ ἐστὶν ἡ τροφή; Ὁ γὰρ τὸ κρεῖττον δεδωκὼς οὐκ ἀδυνατήσει καὶ τὸ χρειῶδες αὐτοῦ παρασχεῖν. Καὶ ἐπὶ τῆς τοῦ σώματος περιβολῆς ὁ αὐτὸς λόγος. Εἰ γὰρ ἀνωμολόγηται τὸ τοῦ ζώου σῶμα ἀπαραθέτῳ συγκρίσει κρεῖττον εἶναι τοῦ ἔξωθεν αὐτῷ περικειμένου ἐνδύματος, τὸ δ' ὅλον σῶμα ζωῆς μετέχον καὶ ψυχῆς ὁ Δημιουργὸς αὐτὸς συνεστήσατο· τί χρὴ ἀγωνιᾷν μὴ ἄρα ἀδυνατήσῃ τὸ χεῖρον παρασχεῖν, τοῦτο δ' ἦν τὸ ἔνδυμα, ὁ τὸ κρεῖττον ὑποστησάμενος; Οὗτος μὲν οὖν πρῶτος ἀποδεικτικὸς συλλογισμός. Καὶ δευτέρῳ κέχρηται παραδείγματι λέγων· Ἐμβλέψατε εἰς τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ, ὅτι οὐ σπείρουσι, καὶ ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος τρέφει αὐτά. Οὐχ ὑμεῖς μᾶλλον διαφέρετε αὐτῶν; Εἰ γὰρ τούτοις, ὧν μὴ πατὴρ τυγχάνει, ταῦτα δ' ἦν τὰ πετεινὰ, τῆς αὐτάρκους τροφῆς προὐνόησεν ὁ τῶν ἁπάντων κηδεμὼν καὶ προνοητὴς Θεὸς, ὑμῶν τῶν κατ' εἰκόνα τὴν αὐτοῦ πεποιημένων, διὰ τὴν ἐν ὑμῖν νοερὰν καὶ λογικὴν οὐσίαν πατὴρ τυγχάνων, πῶς οὐ πᾶσαν ποιήσεται τῆς ζωῆς φροντίδα; καὶ θρέψει γε ὑμᾶς ἀμερίμνως, οἷα πατὴρ υἱοῖς ἐξ ἑτοίμου παρέχων τὰ πρὸς τὴν χρείαν μᾶλλον ἢ τοῖς πετεινοῖς τοῦ οὐρανοῦ, οἷς 24.557 ἀκοπιάτως ἄσπαρτα καὶ ἀνήροτα τὰ πρὸς τροφὴν πορίζεται, τοῦ ὑμετέρου Πατρὸς ὁμοῦ καὶ ζωὴν αὐτοῖς καὶ τροφὴν δωρουμένου. Σφόδρα δ' ἀκριβῶς ἐπὶ προτροπῇ τῶν αὐτοῦ μαθητῶν οὐχ ἁπλῷ παραδείγματι τῷ τῶν ἀλόγων ἐχρήσατο ζώων· οὐκ οὖν ἑρπετῶν οὐδὲ κτηνῶν οὐδὲ μὴν ἰχθύων ἐμνημόνευσεν, ἀλλ' οὐδ' ὀρνέων ἁπλῶς εἶπεν, ἐπειδὴ καὶ τούτων τὰ μὲν σαρκοφαγεῖ, τὰ δὲ γῆν σιτεῖται, τὰ δ' ἀλληλοφαγεῖ. Διὸ τῶν νεκροβόρων καὶ σαρκοβόρων ἀφορίσας τὰ σπερμοφάγα τῶν πετεινῶν, καὶ ταῦτα δηλώσας διὰ τοῦ φάναι· Οὐ σπείρουσιν οὐδὲ θερίζουσιν οὐδὲ συνάγουσιν εἰς ἀποθήκας, καὶ ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος τρέφει αὐτά· τούτων τε αὐτῶν ἐμφήνας τὰ ὑψηλοπετῆ διὰ τοῦ προσειπεῖν αὐτὰ οὐρανοῦ πετεινὰ, τοὺς αὐτοῦ μαθητὰς ἐπὶ τὴν ὁμοίωσιν τῆς τούτων τροφῆς παρώρμα· ὁμοῦ καὶ ἐπὶ τὴν ἀπόδειξιν τῆς πάντων ἐφόρου προνοίας παραπέμπων αὐτοὺς, ὡς ἂν τεκμαίρεσθαι δυναμένους ἐκ τοῦ παραδείγματος, ὅτι πολὺ μᾶλλον αὐτῶν ἢ τῶν πετεινῶν τοῦ οὐρανοῦ τῆς τροφῆς φροντιεῖ ὁ οὐράνιος αὐτῶν Πατήρ. Πατέρα δὲ καλῶν οὐράνιον, δόγμα μέγιστον ἐξεπαίδευεν. Ὄντος γὰρ Πατρὸς σωμάτων τοῦ τὴν σάρκα σπείραντος ἑκάστῳ, ὄντος δὲ καὶ Πατρὸς οὐρανίου τοῦ τὴν λογικὴν καὶ νοερὰν δύναμιν ἐν ἡμῖν ὑποστησαμένου, τί χρὴ μεριμνᾷν; Οὐχὶ ἀκριβῶς πεπεῖσθαι, ὅτι πολὺ πρότερον ἡμῶν ὁ κατὰ φύσιν καὶ κρείττων πατὴρ προνοήσεται ἢ τῶν πετεινῶν τοῦ οὐρανοῦ, ἃ διὰ τὴν αὐτοῦ πρόνοιαν μέχρι καὶ αὐτῶν ἐκτεινομένην, τοσαύτης ἐξ ἑτοίμου τροφῆς εὐπορεῖ, ὡς εὐτραφῆ καὶ ἰσχυρὰ καὶ ἐῤῥωμένα τυγχάνειν; Κατὰ δὲ τὸν Λουκᾶν λέγων ὁ Κύριος· Κατανοήσατε τοὺς κόρακας, πλεῖόν τι ἐμφαίνει. Τοῖς μὲν γὰρ σπερμολόγοις τῶν πτηνῶν ἑτοιμοτέρα ἐστὶ τροφὴ, τοῖς δὲ σαρκοβόροις, ὥσπερ οἱ κόρακες, δυσχερεστέρα· ἀλλ' ὅμως οὐδὲ 10
τὰ τοιαῦτα τροφῆς ἀπορεῖ διὰ τὴν πανταχοῦ ἐκτεταμένην Πρόνοιαν. Καὶ τρίτῳ συλλογισμῷ εἰς τὸ αὐτὸ ἐχρῆτο λέγων· Τίς δ' ἐξ ὑμῶν μεριμνῶν δύναται προσθεῖναι ἐπὶ τὴν ἡλικίαν αὐτοῦ πῆχυν ἕνα; Εἰ οὖν οὔτ' ἐλάχιστον δύνασθε, περὶ τῶν λοιπῶν τί μεριμνᾶτε; Ἀλλ' εἰ μηδεὶς οἰκείᾳ φροντίδι πώποτε προσθήκην ἑαυτῷ τοῦ σώματος ἐπενόησεν, ἀλλ' οὐδὲ τῇ προθεσμίᾳ τοῦ τῆς ζωῆς χρόνου, μεριμνήσας τις οἷός τ' ἂν εἴη πρὸς τῇ τελευτῇ τοῦ βίου γενόμενος, ἡμέρας μιᾶς διάστημα ἢ καιρὸν βραχύτατον ὥρας ἑαυτῷ περινοῆσαι· τί χρὴ περιττῶς μεριμνᾷν, δέον ἐπιτρέψαντας τῷ Θεῷ τὴν αὐτοῦ βουλὴν περιμένειν; Βουληθέντος γὰρ αὐτοῦ αὔξειν ἡμᾶς, αὔξομεν, μηδὲν μεριμνήσαντες· καὶ βουληθέντος ἡμᾶς ζῇν καὶ μακροβίους εἶναι, ζησόμεθα καὶ πολυετεῖς γενησόμεθα, μηδὲν μεριμνήσαντες· μὴ βουλομένου δὲ αὐτοῦ παραμένειν τινὰ τῶν βίων, ματαία πᾶσα φροντὶς ἀνθρώπου. 24.560 Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τροφῆς διετάττετο· ὡσαύτως δὲ καὶ περὶ ἐνδύματος παρῄνει λέγων· Κατανοήσατε τὰ κρίνα πῶς αὐξάνει, κ. τ. λ. Πάλιν κἀνταῦθα μετὰ συλλογισμοῦ συνάγει, πείθων προσδοκᾷν πάντως ἔνδυμα παρὰ τοῦ Θεοῦ αὐτοῖς δοθήσεσθαι· εἰ γάρ τίς ἐστι φιλότιμος παρ' ἀνθρώποις ἐσθῆτι πολυτελεῖ καὶ φιλοκαλίᾳ, θεάσασθε, φησὶ, τοῖς ὀφθαλμοῖς, ὡς ὁ τοῦ παντὸς ποιητὴς Θεὸς, μέχρι καὶ τῶν γῆς φυομένων ἀνθέων τὴν πολυποίκιλον αὐτοῦ σοφίαν ἐκτείνας, παντοίοις χρώμασί τε καὶ κοσμήμασι κατεκόσμησε ταῦτα, μετασχηματίσας μὲν τὴν γῆν, καὶ τὴν κόνιν αὐτὴν τὴν ἄψυχον, τό τε ταύτης μεταβαλὼν εἶδος, ἁλουργίδος τε καὶ χρυσοῦ πολὺ κρείττοσι βάμμασιν, ἐν ὑμέσι λεπτοῖς καὶ εὐανθέσι τὸν ἐξ αὐτοῦ κόσμον ἐν αὐτῇ καταθέμενος· ὡς μηδενὸς τρυφηλοῦ βασιλέως, μηδ' αὐτοῦ Σολομῶνος τοῦ παρὰ τοῖς παλαιοῖς ἐπὶ σοφίᾳ καὶ πλούτῳ καὶ τρυφῇ βοηθέντος τοσαύτην εὑρεθῆναι φιλόκαλον τέχνην, ὡς ἑνὶ τῶν ἀπὸ γῆς ὡραίων ἀνθέων ὁμοιότατον περίβλημα κτήσασθαι. Τί οὖν χρὴ θαυμάζειν, εἰ ὁ τὸν χόρτον τοῦ ἀγροῦ τὸν εἰς οὐδὲν χρήσιμον, οὗ τέλος ἡ διὰ πυρὸς φθορὰ, τοῦτον ἀμφιέσας τὸν τρόπον, καὶ ὑμῖν αὐτοῖς ἐνδυμάτων αἰσθητῶν ἐπὶ τοῦ παρόντος βίου προνοήσει; –Οὕτως οὖν ἁπάντων ὀλιγωρεῖν, μόνης δὲ τῆς βασιλείας μεταποιεῖσθαι προσέταττε· μὴ γὰρ ζητοῦσι τὴν βασιλεία μηδ' ἀρετῆς πρόνοιαν ποιουμένοις οὐδὲν τῶν ἐπηγγελμένων ἔσται· μόνοις δὲ ταῦτ' ἐξ ἑτοίμου παρέσεσθαι τοῖς μεριμνῶσι τὰ τοῦ Θεοῦ, ὅπως ἂν ἀρέσαιεν αὐτῷ, καὶ τοῖς περὶ τὴν ζήτησιν τῶν κρειττόνων ἠσχολημένοις· μεριμνῶσι γὰρ τὰ τῷ Θεῷ φίλα, ἀντιμεριμνήσειν τὸν Θεόν. Ὅπου γὰρ ὁ θησαυρὸς ὑμῶν, ἐκεῖ καὶ ἡ καρδία ὑμῶν ἔσται. Φυσικῶς γὰρ πᾶς ἄνθρωπος περὶ ὃ σπουδάζει διάκειται, κἀκεῖ πάντα τὸν νοῦν ἔχει ἔνθα κεκτῆσθαι τὴν ὠφέλειαν νενόμικε· διὰ τοῦτο καὶ τὸν λογισμὸν ἐπάγει τοῦ μὴ δεῖν ἐπὶ γῆς θησαυρίζειν. Εἰ μὲν γάρ τις, φησὶν, ἐν τῷ θνητῷ βίῳ τὰς κτήσεις καὶ πᾶσαν ὕπαρξιν συνείληχεν, ἀναρτήσας αὐτοῦ τὴν πᾶσαν ἐλπίδα ἐπὶ τὰ παρόντα τοῦ βίου πράγματα, ἐξ ἀνάγκης οἷα δὴ δεσμοῖς τοσούτοις πεπεδημένος, πάντα τὸν αὐτοῦ λογισμὸν καὶ πᾶσαν τὴν διάνοιαν, ἣν δὴ καρδίαν ὠνόμασε, κάτω που πρὸς τῇ γῇ κέκτηται, κἀκεῖ φύρεται καὶ καλινδεῖται, ἔνθα κεκτῆσθαι τὸν αὐτοῦ θησαυρὸν νενόμικεν· εἰ δὲ τοῖς οὐρανίοις μαθήμασιν ἐντραφεὶς πάντα πράττοι, τὸν αὐτοῦ σκοπὸν ἄνω προσαναρτήσας, καὶ τὴν ἐλπίδα ῥίψας ἐπὶ τὰς οὐρανίους ἐπαγγελίας, τοῦ μὲν συνάγειν ἐπὶ γῆς οὐδεμίαν ποιούμενος φροντίδα, τὴν ἄκραν δὲ μετιὼν ἀκτημοσύνην, καὶ ὅλος γινόμενος πρὸς τοῖς κρείττοσιν, ἐν οὐρανῷ τε πάντα συνάγειν, κἀκεῖ τὸν αὐτοῦ πλοῦτον ταμιεύεσθαι, καὶ πᾶσαν τὴν ὕπαρξιν ἐκεῖ προπέμπειν σπουδάζων· εἰκότως ὁ τοιοῦτος ὄνοιτ' ἂν ἐντεῦθεν τῆς ἀγαθῆς ἐλπίδος, τῷ τὴν διάνοιαν καὶ τὸν λογισμὸν οἰκειοῦν ἑαυτοῦ τοῖς οὐρανίοις· ἔνθα γὰρ ἔχει τὸν θησαυρὸν, ἐκεῖ καὶ τὴν διάνοιαν ἕξει· ὡς δοκεῖν μὲν ἐπὶ γῆς παρεπιδημεῖν, καὶ τῷ σώματι μόνῳ συνεῖναι ἀνθρώποις, τῇ δὲ δυνάμει τὰς οὐρανίους 24.561 ἤδη διατριβὰς μετιέναι· ὥστε ἄνω βλέπειν δεῖ, καὶ τὰς ἐλπίδας ἔχειν, ὅπου καὶ τὸν θησαυρὸν αὐτοῦ συναγήοχεν. Καὶ ὑμεῖς ὅμοιοι 11
ἀνθρώποις προσδεχομένοις τὸν κύριον ἑαυτῶν, πότε ἀναλύσει ἐκ τῶν γάμων. Ἐν ἑτέροις ἤδη ἐδίδαξε περὶ τῶν γάμων εἰπών· Ὡμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ, ὃς ἐποίησε γάμους τῷ υἱῷ αὑτοῦ. Ὡς οὖν ἤδη τῶν γάμων γεγενημένων, καὶ τοῦ συμποσίου τελεσθέντος, ἐπάνεισιν ὁ κύριος ἐπὶ τοὺς ἐγρηγορότας δούλους, οἳ, ἐπειδὰν ἀφίκηται αὐτὸς ὁ νυμφίος τὴν παράληψιν τῆς νύμφης ποιησόμενος, κρούσαντι αὐτῷ τὴν τῆς ψυχῆς θύραν, ἑτοιμότατα ὑπακούσουσι καὶ ἀνοίξουσι, διὰ παντὸς ἐγρηγορότες, καὶ τὴν αὐτοῦ παρουσίαν ἐκδεχόμενοι. Ἐπιλέγει γοῦν· Μακάριοι οἱ δοῦλοι ἐκεῖνοι, οὓς ἐλθὼν εὑρήσει γρηγοροῦντας. Καὶ πῶς γὰρ οὐ μακάριοι οἱ τοσαύτης μέλλοντες ἀξιωθήσεσθαι τιμῆς; Ἐπόμνυται γοῦν αὐτοῖς φάσκων· Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὅτι περιζώσεται καὶ ἀνακλινεῖ αὐτοὺς, καὶ παρελθὼν διακονήσει αὐτοῖς. Νυκτὶ δὲ παραβάλλων τὸν ἀνθρώπινον βίον, ὡς ἀληθῶς σκότους καὶ ἀγνοίας οἰκεῖον, διαφόροις φυλακαῖς, τουτέστιν ὥραις καὶ καιροῖς τῆς νυκτὸς, τὸν τῆς ἀνθρωπίνης ζωῆς παρεικάζει χρόνον· ἐν ᾧ τοὺς διὰ παντὸς ἐγρηγορότας διὰ τὸ ἄδηλον τῆς ἑκάστου τελευτῆς μακαρίους ἀποφαίνει· ταύτης δὲ τῆς προτροπῆς τίς ἂν γένοιτ' ἀνωτέρα, ἣ τὸν δεσπότην ἐπήγγελται αὐτὸν τοῖς δούλοις διακονήσειν, τοὺς δὲ δούλους ἀνακλιθήσεσθαι ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ, τουτέστι διαναπαύσεσθαι; Προϊὼν δ' αὖθις τὴν αὐτὴν ἐπισφραγίζεται ἐπαγγελίαν τοῖς μαθηταῖς λέγων· Ἐγὼ δ' ἐν μέσῳ ὑμῶν εἰμι ὡς ὁ διακονῶν. Ὑμεῖς δέ ἐστε οἱ διαμεμενηκότες μετ' ἐμοῦ ἐν τοῖς πειρασμοῖς μου· κἀγὼ διατίθεμαι ὑμῖν, καθ' ἃ διέθετό μοι ὁ Πατήρ μου, βασιλείαν· ἵν' ἐσθίητε καὶ πίνητε ἐπὶ τῆς τραπέζης μου ἐν τῇ βασιλείᾳ μου. Τοιαύτης τεύξονται μακαριότητος οἱ δοῦλοι, οὓς ἐλθὼν ὁ Κύριος εὑρήσει γρηγοροῦντας· κατὰ γὰρ τὸν θνητὸν τοῦτον βίον, ἅτε παῖδες ἔτι ὄντες καὶ νήπιοι, καὶ μήπω τοῦ νυμφῶνος ἠξιωμένοι, ἐπ' ἀλλοδαπῆς δ' οἰκοῦντες, ἅτε ξένοι τῶν ἐνταῦθα, καὶ παρεπίδημοι, καὶ ὑπὸ παιδαγωγοῖς καὶ ἐπιτρόποις ἀνατρεφόμενοι, οὐκ εἶχον πάντοτε τὸν νυμφίον μεθ' ἑαυτῶν. Διὸ καὶ ἐνήστευον, καθὼς εἶπεν ὅτι ἀρθήσεται ἀπ' αὐτῶν ὁ νυμφίος, καὶ τότε νηστεύσουσιν. Ἀλλ' ἐπὶ τέλει αὐξήσαντας αὐτοὺς καὶ τελειωθέντας παραλήψεσθαι ἐπαγγέλλεται, καὶ εἰς τὸν αὑτοῦ συνεισάξειν νυμφῶνα· ὅτε καὶ ἀνακλίνας αὐτοὺς, διακονήσει αὐτοῖς· οἱ δὲ, συνόντες αὐτῷ ἀεὶ, οὐκέτι νηστεύσουσιν, ἀλλὰ διαπαυσάμενοι τῶν καμάτων, τῆς οὐρανίου τρυφῆς ἀπολαύσουσιν. Εἰ ᾔδει ὁ οἰκοδεσπότης ποίᾳ ὥρᾳ ὁ κλέπτης ἔρ χεται. Διὰ πλειόνων νήφειν καὶ ἐγρηγορέναι ἡμῖν παρακελεύεται, οὐ μόνον διὰ τὴν ἀθρόαν καὶ ἀπροσδόκητον ἄφιξιν τῆς ἡμέρας Κυρίου, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸν κλέπτην τὸν τοῖς κατὰ Θεὸν πλουσίοις καὶ οἰκοδεσπόταις ἐφεδρεύοντα. Οὗτος δέ ἐστιν ὁ καιρὸς τῆς 24.564 ἑκάστου τελευτῆς, ἢ καὶ ὁ μέλλων τὴν ἑκάστου ψυχὴν παραλαμβάνειν ἄγγελος κατὰ καιρὸν τοῦ θανάτου. Εἰ μὲν οὖν ᾔδειμεν τὸν καιρὸν τῆς τοῦ κλέπτου παρουσίας, τὴν ὥραν ἐχρῆν ἐκείνην μόνην ἐπιτηρεῖν, πρὸς τὸ μὴ ἀφιέναι διορυγῆναι ἡμῶν τὸν οἶκον· ἐπεὶ δὲ ἄδηλός ἐστιν οὗτος, δεήσει ἀεὶ ἐγρηγορέναι· οὐ γὰρ ἴσμεν ὁποίᾳ φυλακῇ ἐπιθήσεται. Διὸ γρηγορητέον διὰ παντὸς, καὶ πάσῃ φυλακῇ τηρητέον τὴν καρδίαν κατὰ τὸν παροιμιαστὴν, καὶ ἀγρυπνητέον διὰ πάσης τῆς τοῦ θνητοῦ βίου νυκτὸς, ὅπως ἄσυλοι διαμένωμεν, μὴ ἐῶντες διορυγῆναι ἡμῶν τοὺς τῆς ψυχῆς θησαυρούς· οὕτω γὰρ ἔσται ἡμῖν εὖ κατ' ἀμφότερα, ὅτι τε σώαν ἐφυλάξαμεν τὴν ἑαυτῶν ὕπαρξιν, καὶ ὅτι τὸν Κύριον ἡμῶν ἐπιστάντα καὶ κρούσαντα τῆς ψυχῆς ἡμῶν τὴν θύραν, ἑτοίμως ὑπεδεξάμεθα, πολλῷ τῷ φωτὶ παρεσκευασμένοι, καὶ τὰς ὀσφύας ἐζωσμένοι. Εἶπε δ' ὁ Κύριος· Τίς ἄρα ἐστὶν ὁ πιστὸς οἰκο νόμος καὶ φρόνιμος; Πρὸς τὴν ἐρώτησιν Πέτρου ἀποκρίνεται διδάσκων ἀορίστως πρὸς πάντα εἰρῆσθαι τὰ λελεγμένα. Ἀλλ' ἐκεῖνα μὲν εἴρηται περὶ τοῦ διὰ παντὸς ἐγρηγορέναι ἕνεκεν τῆς τοῦ κλέπτου φυλακῆς καὶ τῆς αὐτοῦ παρουσίας· τί δὲ χρὴ πράττειν γρηγοροῦντας, νῦν ἀναγκαίως προστίθησι, παραινῶν μὴ τὸ ἑαυτῶν μόνον σκοπεῖν, ἀλλὰ καὶ τῆς ἑτέρων 12
σωτηρίας φροντίζειν. Τὸ μὲν γὰρ ἀνεζῶσθαι τὰς ὀσφύας, καὶ τὸν λύχνον ἀνῆφθαι, τὴν αὐτοῦ τινος εἰς ἑαυτὸν ὠφέλειαν ἐδήλου· γνώσεώς τε γὰρ φωτὶ διὰ παντὸς καταυγάζεσθαι ἀναγκαῖον, σωφροσύνῃ τε καὶ πάσῃ ἀρετῇ τοῦ λογισμοῦ τὴν ὀσφὺν περιεζῶσθαι, ἐγρηγορέναι τε διὰ παντὸς καὶ τὸν κλέπτην διαφυλάττειν, μὴ λαθὼν διορύξειε τὸ τῆς ψυχῆς ταμεῖον, ἀποσυλήσειέ τε τὰ ἐν αὐτῷ συνηγμένα· ἔτι γε μὲν καὶ τὸν ἑαυτοῦ Κύριον πάντα τὸν τῆς ζωῆς χρόνον ἐκδέχεσθαι. Ἀλλὰ μὴ μέχρι τούτων ἑστάναι· παραθήκην δ' ὥσπερ ὑποδεξαμένους παρὰ τοῦ ἑαυτῶν Δεσπότου τὴν τῶν συνδούλων ἡμῶν κηδεμονίαν, φυλάττειν τὴν πίστιν προσήκει, οὕτω τε πιστοὺς γενέσθαι καὶ φρονίμους ὡς μήποτε ἀκαίρως, ἀεὶ δὲ τῷ προσήκοντι καιρῷ, ταῖς ἡμετέροις συνδούλοις τὸ σιτηρέσιον διανέμειν, μήτε παρορῶντας καὶ ὑπερτιθεμένους, ὅτε δεῖ, μήτ' οὐ δεομένοις παρέχοντας ἀκαίρως, ἀλλὰ καὶ καιρῷ τῷ προσήκοντι, καὶ μὴ ἀμέτρως τοῦτο ποιεῖν· τοῦτο δὲ πράττειν κατὰ δύο τρόπους, διά τε τῆς λογικωτέρας ὠφελείας τὰς ψυχὰς αὐτῶν βελτιοῦντας ταῖς διὰ τῶν μαθημάτων τροφαῖς, διά τε τῆς τῶν αἰσθητῶν ὑπαρχόντων πρὸς τοὺς ἐνδεεῖς ἐπικουρίας· ταῦτα δὲ διὰ παντὸς ἐνεργεῖν, ἵνα, εἴ ποτε ἀθρόως ἐπιστὰς ὁ Κύριος ἡμῶν τὴν παράληψιν ἡμῶν ποιοῖτο, εὑρεῖν ταῦτα πράττοντας ἡμᾶς, ἐπαγγελίαν τε τῷ καὶ ταῦτα κατορθοῦντι τοῦ προτέρου πολλαπλασίονα δίδωσιν. Ἐπὶ μὲν γὰρ τῷ ἐγρηγορέναι, καὶ τὴν αὐτοῦ διὰ παντὸς περιμένειν παρουσίαν, ἀνακλίνειν ἐπήγγελται καὶ διακονῆσαι αὐτὸς περιζωσάμενος· ἐπὶ δὲ τῇ πιστῇ καὶ ἔμφρονι οἰκονομίᾳ καὶ τῇ κατὰ καιρὸν διανεμήσει 24.565 τῆς τροφῆς, τρισμακαρίους ἀληθῶς ἀποφαίνων, οὐκ ἐπί τι μέρος, ἀλλ' ἐπὶ πάντων τῶν ὑπαρχόντων καταστήσειν τὸν μακαριζόμενον μετὰ προσθήκης τοῦ ἀμὴν ἐπιστώσατο. Ἔνθεν καὶ ὁ ἱερὸς Ἀπόστολος ὠφελημένος, τοὺς κατὰ Θεὸν τελείους κληρονόμους Θεοῦ καὶ συγκληρονόμους Χριστοῦ ἐκάλει, καὶ ἔλεγεν· Εἴτε ζωὴ, εἴτε θάνατος, εἴτ' ἐνεστῶτα, εἴτε μέλλοντα, πάντα ἡμῶν εἶναι. Ὑπάρχοντα δ' αὐτοῦ τὰ ἐν τῇ βασιλείᾳ νοητέον ἀγαθὰ, ἃ ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδεν. Ἐὰν δ' εἴπῃ ὁ δοῦλος ἐκεῖνος, κ. τ. λ. Ὁ μὲν πιστὸς καὶ φρόνιμος τοιούτων τεύξεται· ὁ δ' ἐναντίος τούτῳ ὀργῆς Δεσπότου πειραθήσεται, διχοτομηθεὶς καὶ ἀποτεμνόμενος τοῦ σώματος τῶν ἀγαθῶν δούλων, κλῆρόν τε καὶ μερίδα λαμβάνων μετὰ τῶν ὑποκριτῶν ἢ τῶν ἀπίστων· ὧν τὸ τέλος κλαυθμὸς καὶ βρυγμὸς τῶν ὀδόντων. Ὅσα γὰρ τοῖς ὀδοῦσι κατήσθιε, καὶ ὅσα μεθυσκόμενος ἐπλημμέλει, ταῦτα ἀποκλαύσεται· δίκην τὴν προσήκουσαν διδοὺς τῆς τε κατὰ τῶν συνδούλων παρανομίας, καὶ τῆς ἀκολάστου τρυφῆς, καταφρονήσεώς τε τῆς εἰς τὸν Δεσπότην, ὃν ὡμολόγει μὲν μὴ ἀγνοεῖν, καὶ ᾔδει ὡς ἄρα Κύριον ἔχει, ἀναβάλλεσθαι δὲ αὐτὸν τὴν κρίσιν εἰς μακροὺς χρόνους ὑπολαμβάνων, ἑαυτὸν ἠπάτα. Τίνι ὁμοιώσω τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ; ὁμοία ἐστὶ ζύμῃ, κ. τ. λ. Ζύμην τὴν ἀπὸ τοῦ σπόρου τελεσιουργηθεῖσαν δύναμιν ὁ Σωτὴρ ὀνομάζει, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τοῦτον αἰνιξάμενος τὸν τρόπον. Ὁ γοῦν τῆς οὐρανίου βασιλείας Λόγος, μετὰ τὴν πρώτην ἐν οὐρανοῖς σπορὰν αὐξηθεὶς, καὶ καρπὸν ἀποδοὺς ἐντελῆ, τοῦ ἁγίου Πνεύματος τὴν ἐπιχορηγίαν τοῖς διὰ τῶν πρώτων ὠφελημένοις παρέχει, ζύμης δίκην φύραμα ζυμούσης. Γυνὴ δὲ ταύτην, ἡ σοφία τοῦ Θεοῦ, εἰς ἀλεύρου σάτα τρία ἐγκρύπτει. Τοῖς γοῦν πορισαμένοις ἐκ πολλῆς ἐπιμελείας καὶ τῆς τοῦ σπόρου γεωργίας ἀλεύρου σάτα τρία, δόγματα θεῖα καὶ γνῶσιν τὴν περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος, ἡ τοῦ Θεοῦ σοφία τὸ ἅγιον Πνεῦμα χορηγεῖ· ἡ δ' αὐτὴ καθ' ἑτέραν διάνοιαν πάντα τὸν τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπον ἐκ σώματος καὶ ψυχῆς καὶ πνεύματος συνεστῶτα, τῇ ἐπιχορηγίᾳ τῆς θείας ἐμπνεύσεως ζυμοῖ, ἐγκρύπτουσα τὴν ἐξ αὐτῆς ὠφέλειαν εἰς ἀλεύρου σάτα τρία τὰ νενοημένα, ἕως οὗ ζυμωθῇ ὅλον. Οὕτω γοῦν τῇ μετοχῇ τῆς οὐρανίου ζύμης ποιηθεὶς καὶ ζυμωθεὶς, οὐράνιος καὶ πνευματικὸς χρηματίσει ἄνθρωπος, καὶ νέον φύραμα, ὡς ἂν μικρᾶς κράσεως γενομένης, τῶν τριῶν ἀλεύρων ἀποδεδομένων, καὶ 13
τῆς ἐν αὐτοῖς ἐμπνεύσεως. Καὶ δὴ νέος ἄρτος καὶ πνευματικὸς γενόμενοι, κατὰ τὸν Ἀπόστολον, ὅς φησιν, Εἷς ἄρτος καὶ ἓν σῶμά ἐσμεν οἱ πολλοὶ, εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν ἀναληψόμεθα τοῦ ζωοποιοῦ τῶν ὅλων ἄρτου, ὃς ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβέβηκεν, ἑαυτῷ παραπλησίους καὶ ἡμᾶς ἀπεργασάμενος. Εὖ δὲ γυναικὶ ἀφωμοίωσε τὴν σοφίαν τοῦ Θεοῦ ἐν τούτοις· Χριστὸς δέ ἐστιν ἡ τοῦ Θεοῦ δύναμις καὶ Θεοῦ σοφία καταλλήλως τῷ τῆς ζύμης ὑποδείγματι. Ὥσπερ γὰρ ἐπὶ τῆς παραβολῆς τοῦ σπόρου γεωργίου πρόσωπον καὶ σπορέως εἰσῆγεν, οὐκ ἂν εὐλόγως ἐν ἐκείνοις μνημονευθείσης γυ 24.568 ναικὸς, οὕτω κἀνταῦθα ἐπὶ ζύμης φυρομένης εἰς ἀλεύρου σάτα τρία οἰκειότατα ἡ παραβολὴ γυναικὶ ἀρτοποιουμένῃ τὸν ἐν ἐκείνοις ὠνομασμένον σπορέα ἀπείκασεν. Κατὰ μέντοι τὸν Ματθαῖον κεκρυμμένην ζύμην τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν προειπὼν, δι' ἧς ἐδήλου τὴν ἐπιχορηγίαν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, καὶ τὴν ὠφέλειαν τὴν ἀπὸ τοῦ εὐαγγελικοῦ λόγου, διὰ τῆς ἑξῆς παραβολῆς τὴν αὐτὴν βασιλείαν ἐοικέναι φησὶ θησαυρῷ. Εἴη δ' ἂν θησαυρὸς μέγας ὁ κατὰ τὰς οὐρανίους ἐπαγγελίας τοῖς ἀξίοις τεταμιευμένος, ὃν ὁ ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδεν, ὃς τοὺς πολλοὺς λανθάνει. Ὁ δὲ τοῦτον νοήσας, ὡς τὸ κατ' εἰκόνα τοῦ Θεοῦ σώζων ἐν ἑαυτῷ, χαρᾶς ἔμπλεως γεγονὼς, ὡς ἂν τὸ τέλειον τῶν ἀγαθῶν εὑρηκὼς, τὰ λοιπὰ πάντα δεύτερα τίθεται, καὶ τοῦτον ἀντιλαμβάνει. Καταλλήλως δὲ θησαυρὸν καὶ ἀγρὸν εἰπὼν, ἄνθρωπον αὐτῷ συνῆψε τὸν εὑρηκότα· οὕτω δηλώσας τὸν ἐν ἀνθρώπῳ θεοφιλῆ νοῦν. Ἡ μὲν οὖν ῥηθεῖσα αὕτη παραβολὴ διὰ τοῦ θησαυροῦ τοῦ κεκρυμμένου τὰς οὐρανίας ἐπαγγελίας ἐδήλου τὰς ὑπερβεβηκυίας, πολλαὶ γὰρ μοναὶ παρὰ τῷ Πατρὶ, καὶ τὸν ἐν Θεῷ πλοῦτον, θησαυρὸν ὄντα παντὸς ἀγαθοῦ. Ἡ δὲ μετὰ ταύτην διὰ τοῦ μαργαρίτου αἰνίττεσθαί μοι δοκεῖ τὸ τιμιώτερον τοῦ δηλωθέντος πλούτου. Εἴη δ' ἂν ἡ θεότης αὐτὴ τοῦ Μονογενοῦς, ἡ πάντων τῶν ἐν τῷ ἀποδοθέντι θησαυρῷ τεταμιευμένων τιμιωτέρα, ἣν ὁ κτησάμενος τῆς ἀνωτάτω μακαριότητος ἠξίωται. Μαργαρίτης δὲ ὠνόμασται εἰκότως ὁ σαρκωθεὶς Θεὸς Λόγος· ἐπεὶ καὶ ὁ μαργαρίτης τοιοῦτος, ἐν σαρκὶ μὲν καὶ ἐν ὀστρέῳ καὶ ἐν ὑγροῖς γεννώμενος, τίμιον δέ τι χρῆμα, καὶ πάντων τῶν ἐν ὑγροῖς σωμάτων τιμαλφέστερον· ἔοικε γοῦν εἶναι τῇ φύσει σῶμα ὑγρὸν, διαυγὲς, θεοειδὲς, φωτὸς καὶ πνεύματος γέμον. Εἴη δ' ἂν καὶ σαρκωθεὶς Λόγος τοιοῦτος, φῶς νοερὸν διὰ θνητοῦ καὶ ὑγροῦ σώματος ἐκλάμψαν. Πολλῶν γε μὴν καὶ ἄλλων μαργαριτῶν ὄντων ἁγίων καὶ θεοφιλῶν, προφητῶν τε καὶ δικαίων ἀνδρῶν, καὶ αὐτῶν ἐν σαρκὶ πεπιλημένων διὰ τὸν ἔνσαρκον τῶν ἀνθρώπων βίον, οὐδεὶς ἕτερος ἢ μόνος εἷς οὗτος ἀληθῶς μονογενὴς καὶ πολυφεγγὴς καὶ πολύτιμος εὕρηται· ὡς καὶ Ἡσαΐαν θεσπίσαι περὶ αὐτοῦ καὶ εἰπεῖν· Ἰδοὺ τίθημι ἐν Σιὼν λίθον πολυτελῆ, ἐκλεκτὸν, ἀκρογωνιαῖον, ἔντιμον· καὶ ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν οὐ καταισχυνθήσεται. Ὁ δὴ οὖν μέλλων τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν καταξιοῦσθαι προσφυῶς παραβέβληται ἐμπόρῳ ἀνδρὶ φιλοκάλῳ τινὶ καὶ φιλομαθεῖ καὶ ποικίλων δοκιμαστῇ λόγων, ὃς περιιὼν πολλοὺς μὲν ἀνεῦρε μαργαρίτας, παντοίους ἐν ἀνθρώποις ἁγίους· τέλος δὲ τὸν πολύτιμον εὑρὼν, ὃν ὁ Λόγος παρεστήσατο, πάντων τῶν πρότερον αὐτῷ πεπορισμένων τοῦτον ἀντικατηλλάξατο, ταυτὸν τῷ προτέρῳ πράξας πάντα ὅσα εἶχε πωλήσας, καὶ ἀγοράσας τὸν ἀγρὸν ἐκεῖνον. Καὶ τοῦτ' ἂν εἴη τέλος τῆς ἄκρας μακαριότητος, τὸ κατακοσμηθῆναι τῷ πολυτιμήτῳ μαργαρίτῃ, δηλαδὴ τῷ φωτὶ τῆς θεότητος τοῦ μονογενοῦς Λόγου· ἀρχὴ μὲν γὰρ ἦν ὁ σπόρος· εἶτ' ἐπίδοσις τῆς τοῦ σίτου καρ 24.569 ποφορίας· καὶ τρίτον ἡ ἀπὸ τῶν ζιζανίων διάκρισις· τέταρτον ἡ ἐπὶ μέγα δένδρον τοῦ σπόρου φυή· πέμπτον ἡ διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ζύμωσις· ἕκτον ὁ θησαυρὸς τῶν οὐρανίων ἐπαγγελιῶν· ἕβδομον ἡ αὐτοῦ κτῆσις τοῦ Θεοῦ Λόγου, ἐν ᾧ πᾶς κατακοσμεῖται ὁ τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν ἄξιος. Ταῦτα δὲ πρὸ τῶν ἔργων ἀνεφωνεῖτο· προλέγοντος τὰ μέλλοντα ἔσεσθαι τοῦ Σωτῆρος, ἃ δὴ καὶ τέλους οὐκ εἰς μακρὸν ἐτύγχανε, ὥστε μετ' 14
οὐ πολὺν χρόνον ὀφθαλμοῖς ὁρᾶσθαι τῶν ἔργων τὰ ἀποτελέσματα. Καθ' ὅλης οὖν ἐξ ἐκείνου τῆς τῶν ἀνθρώπων οἰκουμένης ἐκ μὲν ἁπάντων τῶν ἐθνῶν τὰ τῆς τοῦ Θεοῦ βασιλείας σύμβολα διὰ τῶν Ἐκκλησιῶν αὐτοῦ ἐθεωρεῖτο, μυρίων ἐν αὐταῖς κατὰ τὸ σωτήριον Εὐαγγέλιον βιούντων, τοῖς τε παλαιοῖς προφήταις καὶ αὐτῷ γε τῷ Ἀβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ τῷ Ἰακὼβ ὁμοίωςθεοσεβεῖν φιλοτιμουμένων· ἐπεὶ κἀκεῖνοι, προλαβόντες τοῖς χρόνοις τοὺς Μωϋσέως νόμους, τῷ κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον βίῳ τε καὶ τρόπῳ διέλαμψαν, τῆς μὲν ἐκ πατέρων ἡκούσης εἰς αὐτοὺς πολυθέου πλάνης κατεγνωκότες, τοῦ δ' ἐπὶ πάντων Θεοῦ τὴν γνῶσιν ἀνειληφότες. Διὸ δὴ τῶν ἐθνῶν οἱ πολλοὶ ἀπ' ἀνατολῶν καὶ δυσμῶν ἥξειν εἴρηνται, καὶ ἰσότιμοι γενήσεσθαι τοῖς ἀμφὶ τὸν Ἀβραὰμ μακαρίοις ἀνδράσι διὰ τὴν ἴσην ἐκείνοις ζωήν· οἱ δ' αὐτῶν ἐκείνων ἀπόγονοί τε καὶ διάδοχοι, υἱοὶ τῆς βασιλείας διὰ τοὺς προπάτορας ὠνομασμένοι· δυνάμει γὰρ καὶ αὐτοῖς μετουσία ἦν ὁμοίως τοῖς προπάτορσι τῆς οὐρανίου βασιλείας· ὅπως ἀπόβλητοι τῶν ἐπαγγελιῶν γεγόνασι, δεῖγμα ἐναργὲς τῆς πόλεως ἡ ἐρημία, τοῦ ἱεροῦ ἡ πολιορκία, καὶ αὐτῶν ἡ εἰς πάντα τὰ ἔθνη διασπορὰ, καὶ ἡ ὑπὸ τοῖς ἐχθροῖς δουλεία, καὶ ἐπὶ τούτοις ἡ στέρησις τῆς κατὰ τὰ νόμιμα αὐτῶν θρησκείας, τοῦ τε Χριστοῦ ἡ ἀγνωσία, καὶ τῶν εὐαγγελικῶν μαθημάτων ἡ ἀπαλλοτρίωσις· ταῦτα γὰρ ἅπαντα σημεῖα ἐμφανῆ εἴη ἂν τοῦ διαλαβόντος αὐτοὺς σκότους, ᾧ περιπεπτώκασι διὰ τὴν τοῦ σωτηρίου φωτὸς ἐναντίωσιν. Δι' οὗ δοκεῖ μοι τὸ γνώρισμα τῆς βασιλείας αὐτῆς ὑποφαίνειν, ὅτι δὴ βασιλέως ἐντετυπωμένην εἰκόνα τοῦ δηναρίου τὸ χάραγμα σημαίνει. Ἐπειδὴ τοίνυν πάντας τοὺς ἐπὶ τὸν ἀμπελῶνα καὶ τὸ τῆς θεοσεβείας πολίτευμα παρελθόντας, μιᾶς τε καὶ τῆς αὐτῆς ἐργασίας ἁψαμένους, τῆς αὐτῆς βασιλείας μετασχεῖν ἦν δίκαιον, τούτου χάριν εἰκότως τοῖς πᾶσι τῆς βασιλείας τὸ σύμβολον τὸ δηνάριον ἀποδίδωσιν, ὧν οἱ μὲν ἐν νεότητι ἐκλήθησαν, οἱ δὲ περὶ τὸν μέσον τῆς ἀνθρώπου ζωῆς χρόνον, οἱ δὲ τὸν ἄνδρα τέλειον ἤδη καὶ ὑπερβεβηκότα ἀνειληφότες, οἱ δὲ κατὰ τὸν πρεσβύτην αὐτὸν γηραλέοι λοιπὸν καὶ περὶ δυσμὰς ἔχοντες τοῦ βίου. Εἴποι δ' ἄν τις καὶ ἑτέρως ἐξηγούμενος ἐφαρμόττειν τὰ διὰ τῆς παραβολῆς δηλούμενα τοῖς ἀνέκαθεν ἐκ πρώτης τοῦ βίου στάσεως μέχρι συντελείας καταξιουμένοις τῆς ἐνθέου κλήσεως· ὥσπερ ἅμα πρωῒ κεκλῆσθαι λέγειν ἐπὶ τὴν θεοσεβείας ἐργασίαν τοὺς κατὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ βίου πρώτους δικαιωθέντας· δευτέρους δὲ τοὺς ἀμφὶ τὸν Ἐνὼχ καὶ Νῶε· 24.572 τοὺς περὶ τὴν τρίτην τοὺς ἀμφὶ τὸν Ἀβραάμ· τοὺς δὲ περὶ τὴν ἕκτην τοὺς ἀμφὶ τὸν Μωϋσέα καὶ Ἰησοῦν καὶ κριτάς· τοὺς δὲ περὶ τὴν ἐννάτην τοὺς ἐν τοῖς χρόνοις τῶν προφητῶν· τοὺς δὲ περὶ τὴν ἑνδεκάτην, τοὺς μετὰ τὴν σωτήριον θεοφάνειαν· οὓς δὴ πάντας καταξιωθήσεσθαι ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ μισθοῦ τοῦ κατὰ τὸ δηνάριον δεδηλωμένου, ὅπερ εἰς τὴν τοῦ Θεοῦ βασιλείαν ἀνεφέρετο. Οὐ μή με ἴδητε ἕως ἂν ἥξῃ ὅτε εἴπητε· Εὐλογη μένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου. Αὐτοὶ γὰρ ἐκεῖνοι, οἷς τότε παρὼν παροῦσι διελέγετο θεώμενοι αὐτὸν μετὰ τῆς ἐνθέου δόξης, καὶ σὺν ἀγγέλων δορυφορίᾳ ἐρχόμενον ἐξ οὐρανῶν, ὁμολογεῖν ἀναγκασθήσονται αὐτὸν εἶναι τὸν εὐλογημένον τὸν ἐρχόμενον ἐν ὀνόματι Κυρίου τοῦ ἑαυτοῦ Πατρός. Ἄνθρωπός τις ἐποίησε δεῖπνον μέγα, καὶ ἐκάλεσε πολλούς. Ἀλλοτρία αὕτη ἡ παραβολὴ πρὸς τὴν παρὰ τῷ Ματθαίῳ. Ἐκεῖ μὲν γὰρ βασιλεὺς, καὶ γάμοι υἱοῦ βασιλέως, καὶ κλήτορες πολλοὶ, καὶ οἱ κληθέντες οὐκ ἀπῆλθον, ἀλλὰ καὶ τοὺς δούλους ὕβρισαν καὶ ἀπέκτειναν, καὶ στράτευμα κινούμενον κατὰ τῶν ἀνῃρηκότων τοὺς δούλους, καὶ ὁ διὰ τὴν ῥυπαρὰν ἐσθῆτα ἐκβαλλόμενος τοῦ γάμου· ὧδε δὲ ἄνθρωπος εἰσάγεται ψιλὸς, καὶ δεῖπνον ἁπλῶς, καὶ εἷς ἐπὶ τὴν κλῆσιν ἐκπέμπεται, καὶ οἱ κληθέντες παραιτοῦνται μόνον τὴν κλῆσιν, ἀσχολίαν σκηπτόμενοι. Τὸ δὲ κεφαλαιωδέστερον, ὅτι ἐκείνη μὲν ἐν τῷ ἱερῷ λέλεκτο πρὸς τοὺς ἀρχιερεῖς καὶ πρεσβυτέρους τοῦ λαοῦ, αὕτη δ' ἐπὶ τῆς Γαλιλαίας ἐν οἰκίᾳ τινὸς ἄρχοντος 15
Φαρισαίου· τῶν γὰρ συνανακειμένων τις ἀκούσας τὸ, Μακάριος ἔσῃ, ὅτι οὐκ ἔχουσιν ἀνταποδοῦναί σοι· ἀνταποδοθήσεται γάρ σοι ἐν τῇ ἀναστάσει τῶν δικαίων· τῆς ἀναστάσεως καὶ τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς νοουμένης. Πρὸς οὖν τὸν εἰρηκότα, Μακάριος ὅστις φάγηται ἄρτον ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ, τίς ἂν γένοιτο οὗτος ὁ μακάριος διὰ τῆς παραβολῆς ὁ Σωτὴρ παρίστησι λέγων, Ἄνθρωπός τις ἐποίησε δεῖπνον μέγα· πάλιν αὐτὸς ἑαυτὸν ἐν τούτοις ἄνθρωπον ὀνομάζων. Μέγα δὲ αὐτοῦ δεῖπνον νοήσεις, τέως μὲν ἀπιδὼν εἰς τὸ καθ' ὅλης τῆς οἰκουμένης λογικὸν συμπόσιον τῶν ἱερῶν καὶ θείων τροφῶν τῶν πανταχοῦ γῆς διὰ τῶν θεοπνεύστων ἀναγνωσμάτων πᾶσι τοῖς ἔθνεσι παραδεδομένων· ἐντεῦθεν δὲ μετάβα τῇ διανοίᾳ ἐπὶ τὴν προσδοκωμένην τῶν οὐρανῶν βασιλείαν· καὶ εἰς ἔννοιαν ἐλθὲ τοῦ τότε μεγάλου ὡς ἀληθῶς δείπνου, ἐν ᾧ συναναπαύσονται ἀγγέλοις καὶ ταῖς κατ' οὐρανὸν θείαις δυνάμεσιν αἱ τῶν μακαρίων ψυχαὶ, ἐν ᾧ τραφήσονται τῷ τῶν ἀγγέλων ἄρτῳ· πληρουμένου κυρίως τότε καὶ θεοπρεπῶς τοῦ φάσκοντος λόγου· Ἄρτον ἀγγέλων ἔφαγεν ἄνθρωπος. Οὐ γὰρ πολυειδὴς ἔσται ἡ τότε τροφὴ, οὔτε ἡδύσματος οὔτε ὄψων δεομένη, ἄρτῳ δὲ μόνῳ ἀθανατοποιῷ καὶ ζωῆς αἰωνίου παρεκτικῷ τραφήσονται οἱ κατὰ τὸν ἐνεστῶτα βίον θρέψαντες, οὓς ὠνόμασεν ὁ Σωτήρ. Ὁ δὲ ἄρτος πάλιν εἴη ὁ ψυχῶν καὶ ἀγγέλων καὶ τῶν κατ' οὐρανὸν λογικῶν τρόφιμος λόγος· τοῦτο γοῦν αὐτὸς ἐδί 24.573 δαξεν εἰπών· Ἐγώ εἰμι ὁ ἄρτος τῆς ζωῆς· τοῦ γὰρ ἐν ἀρχῇ πρὸς Θεὸν Θεοῦ Λόγου μεταλήψει πᾶσα ἡ τῶν ἁγίων λογικὴ φύσις ζωοποιεῖται. Ἃ δὴ δοκεῖ μοι ἐκ προτέρων μαθημάτων πεπαιδευμένος ὁ συνανακείμενος τῷ Ἰησοῦ εἰρηκέναι· Μακάριος ὅστις φάγηται ἄρτον ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ! Οὐδὲ γὰρ τῶν τυχόντων τις ἦν ὁ ταύτην ἀφεὶς τὴν φωνὴν, ἀλλ' ὡς οἶμαι τῶν σφόδρα μεγάλων καὶ παρὰ τῷ Σωτῆρι τιμῆς ἠξιωμένων. Διὸ καὶ συνανακλίνεται αὐτῷ, καὶ τοῖς αὐτοῦ λόγοις συνετῶς προσεῖχεν, ὡς καὶ τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν μὴ ἀγνοεῖν, γνωρίζειν δὲ καὶ τὸν ἄρτον τῆς ζωῆς τὸν θρεπτικὸν τῶν τῆς βασιλείας ἀξίων· τοσαύτην τε ἄγειν παῤῥησίαν, ὡς ἐπὶ τοῦ Σωτῆρος ἀνακινεῖν δόγματα, καὶ δι' αὐτὸν τὴν πᾶσαν εἰρηκέναι παραβολὴν Σωτῆρα διδάσκοντα, τίς ἂν γένοιτο οὗτος ὁ ἀληθῶς μακάριος, ὃς φάγηται ἄρτον ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ. Πολλοὺς μὲν οὖν κεκλῆσθαι λέγει διὰ τῆς παραβολῆς ἐπὶ τὸ μέγα δεῖπνον, καὶ τὸν ἐν τούτῳ δεδωρημένον ἄρτον, μὴ μὴν τοὺς πάντας τῆς χάριτος ἐπιτυγχάνειν· ἀποστερεῖσθαι γὰρ αὐτῆς τῶν κεκλημένων τοὺς περὶ ἕτερον ἠσχολημένους· περισπᾷν γὰρ καὶ ἀφέλκειν τῆς κλήσεως τὰς τοῦ βίου φροντίδας διδάσκει· ταύτας δ' εἶναι διαφόρους· ἢ γὰρ περὶ χρήματα καὶ ἀγροὺς ἀσχολούμενοι ταῦτα τῆς κλήσεως προτετιμήκασιν, ὡς παραιτήσασθαι διὰ ταῦτα τὴν κλῆσιν, ἢ περὶ τὰς τοῦ βίου πραγματείας κατατριβόμενοι, ἢ δεσμῷ γάμου καὶ παίδων ἐμπεπλεγμένοι, ἤ τισιν ἄλλοις τοιούτοις φροντίσμασιν ἐνησχολημένοι. Ἀλλὰ περὶ μὲν τούτων ἀπόφασις ἐξενήνεκται λέγουσα· Λέγω ὑμῖν, ὅτι οὐδεὶς τῶν ἀνδρῶν ἐκείνων τῶν κεκλημένων, καὶ διὰ τὰς βιωτικὰς ἀσχολίας παραιτησαμένων γεύσεταί μου τοῦ δείπνου· ἑτέρους δὲ ἀντ' αὐτῶν ἀπολαύσεσθαι τοῦ μακαρίου δείπνου φησὶ, τοὺς μὴ τοιούτοις τισὶ προσδεδεμένους, πτωχούς τινας καὶ ἀναπήρους. Τοιοῦτοι δὲ ἦσαν πάλαι εἰδωλολατροῦντες οἱ ἐξ ἐθνῶν ὑπὸ δαιμόνων πονηρῶν τὰς ψυχὰς λελωβημένοι· οὓς ἀκολούθως τῇ ἐπαγγελίᾳ προσδεξάμενος ὁ ἑστιάτωρ, πᾶσαν τὴν νόσον τῶν ψυχῶν αὐτῶν, καὶ μαλακίαν πᾶσαν ἰασάμενος, ἔπειτα τῆς οἰκείας αὐτοῖς μεταδώσει τραπέζης· ὥστ' εἰπεῖν αὐτούς· Ἡτοίμασας ἐνώπιόν μου τράπεζαν ἐξ ἐναντίας τῶν θλιβόντων με· καὶ ἄρτον αὐτοῖς παρέξει καὶ λογικὴν τροφήν· ἐντεῦθεν ἤδη στερεᾶς βρώσεως μεταδιδοὺς αὐτοῖς, καὶ οἴνῳ δὲ αὐτοὺς εὐφρανεῖ λογικῷ· ὥστ' ἂν εἰπεῖν· Καὶ τὸ ποτήριόν σου μεθύσκον με ὡσεὶ κράτιστον! Ταῦτα δὲ πάντα παρέχει, τοὺς ἀῤῥαβῶνας τῶν οὐρανίων ἀγαθῶν διὰ τῶν κατὰ τὸν παρόντα βίον χαρισμάτων αὐτοῖς δωρούμενος. Δυνατὸν δὲ καὶ καθ' ἑτέραν ἐκδοχὴν εἰπεῖν, ὅτι οἱ 16
πρῶτοι τῆς κλήσεως ἠξιωμένοι, οὗτοι δ' ἦσαν οἱ ἐκ τῆς περιτομῆς, προφάσει τῆς περὶ τὸ κρεῖττον ἀσχολίας τὴν κλῆσιν ὕβρισαν· ὡς γὰρ ἔχοντες ἀγροὺς τὰ παρ' αὐτοῖς ἀναγνώσματα, καὶ ὡς βόας ἀροτῆρας κεκτημένοι τοὺς προφήτας, καὶ ὡς ἂν σοφίᾳ τινὶ οἷα γυναικὶ συμβιοῦντες, τὴν εὐαγγελικὴν ἐξηυτέλισαν χάριν· οἱ δὲ μετ' ἐκείνους 24.576 ἐκ τῶν ἀλλοφύλων ἐθνῶν κληθέντες, οἱ πρὶν τὰς διανοίας κωφοὶ καὶ τυφλοὶ, προθύμως ὑπήκουσαν· διὸ καὶ τοῦ μακαρισμοῦ τεύξονται. Δόξειεν ἄν τις τὴν αὐτὴν εἶναι παραβολὴν τῇ παρὰ τῷ Ματθαίῳ, ἐν ᾗ βασιλεύς ἐστι γάμους ποιῶν τῷ υἱῷ αὐτοῦ, καὶ δούλους ἀποστέλλων καλέσαι τοὺς κεκλημένους. Ὁ δὲ μὴ παρέργως προσέχων τῇ ἀναγνώσει εὕροι ἂν ἐπιστήσας τὸν νοῦν παντάπασιν ἠλλοτριωμένην ταύτην ἐκείνης. Ἡ μὲν γὰρ παρὰ τῷ Ματθαίῳ πρῶτον ἁπάντων τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν παρέβαλε τὰ λεγόμενα· τοῦτο δ' ἐνταῦθα οὐ λέλεκται. Κἀκεῖ μὲν ἀφωμοίου τὸν κλήτορα βασιλεῖ, ἐνταῦθα δὲ ψιλὸν ἄνθρωπον εἰσάγει· κἀκεῖ μὲν γάμους τῷ υἱῷ ὁ βασιλεὺς ἐτέλει, ἐνταῦθα δὲ ἁπλῶς δεῖπνον· κἀκεῖ μὲν πολλοὶ ἀποστέλλονται, ἐνταῦθα δὲ εἷς μόνος ἐπὶ τὴν κλῆσιν ἐκπέμπεται· κἀκεῖ οἱ μὲν ἀμελήσαντες οὐκ ἀπήντων, οἱ δὲ λοιποὶ καὶ τοὺς δούλους ὕβρισαν καὶ ἀπέκτειναν· ἐνταῦθα δὲ μόνον σκήπτονται ἀσχολίαν, παραιτούμενοι τὴν κλῆσιν· ἐκεῖ πάλιν ὁ βασιλεὺς στράτευμα κινεῖ κατὰ τῶν ἀνῃρηκότων τοὺς αὑτοῦ δούλους· ἐνταῦθα δὲ ὁ ἄνθρωπος ὀργισθεὶς ἐπὶ τῇ παραιτήσει τῶν κεκλημένων, οὐδὲν μὲν τοιοῦτον ποιεῖ, τῷ δ' ἑαυτοῦ δούλῳ προστάττει πτωχοὺς καὶ ἀναπήρους καὶ τυφλοὺς εἰσαγαγεῖν. Ὁ δὲ ἐπὶ τοὺς γάμους τοῦ υἱοῦ συγκαλῶν βασιλεὺς, δούλοις πλείοσιν ὑπηρέταις χρώμενος, οὐ πτωχοὺς καὶ ἀναπήρους, ἀλλ' οὐδὲ τυφλοὺς καὶ χωλοὺς εἰσάγει· ἐπειδὴ μηδ' ἔπρεπεν ἐπικλήσει γάμου βασιλικοῦ τοιούτους παρεῖναι· κληθέντων δὲ πολλῶν, τὸν ἀνάξια γάμου ἐνδεδυμένον ὁ βασιλεὺς τιμωρεῖται. Τὸ δὲ πάντων κεφαλαιωδέστατον, ὅτι ἡ μὲν παρὰ τῷ Ματθαίῳ παραβολὴ ἔνδον ἐν τῷ ἱερῷ λέλεκτο, πρὸς τοὺς ἀρχιερέας καὶ πρεσβυτέρους τοῦ λαοῦ διαλεγομένου τοῦ Σωτῆρος· ἡ δὲ παρὰ τῷ Λουκᾷ ἐπὶ τῆς Γαλιλαίας ἐν οἰκίᾳ τινὸς ἄρχοντος Φαρισαίου ψιλὸν δεῖπνον κατασκευάζει, ἑστιωμένου παρ' αὐτῷ τοῦ Σωτῆρος. Προλέγει γοῦν τῆς προκειμένης παραβολῆς ὁ Λουκᾶς ταῦτα· ὅτι εἰσῆλθεν εἰς οἶκόν τινος Φαρισαίου ἑστιαθῆναι ἐν Σαββάτῳ· οἱ δὲ παρετηροῦντο αὐτόν. Εἶτα διελθὼν, ὡς ὑδρωπικὸν ἐθεράπευσε, καὶ ὡς ἐδίδαξε μὴ τὰς πρωτοκλισίας ἐν τοῖς δείπνοις μεταδιώκειν, μηδὲ καλεῖν τοὺς ἀντικαλέσοντας, ἀλλὰ τοὺς ἀντιδοῦναι μὴ δυναμένους, ἐπιφέρει, ὅτι ἀκούσας τις τῶν συνανακειμένων ταῦτα εἶπε, Μακάριος ὅστις φάγεται ἄρτον ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ! Ὁ δὲ εἶπεν αὐτῷ· Ἄνθρωπός τις ἐποίησε δεῖπνον μέγα. Οὕτω δ' ὁ Λουκᾶς τὴν προτεθεῖσαν παραβολὴν ἀνέγραψεν εἰρῆσθαι ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος πρὸς τὸν εἰρηκότα, Μακάριος ὅστις φάγεται ἄρτον ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ· ὥστε ἐξ ἅπαντος ὁμολογεῖν ἑτέραν εἶναι ταύτην παρὰ τὴν πρώτην. Ἐπεὶ δὲ οὐκ ἀλλοτρία τυγχάνει οὐδ' αὕτη τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν, περὶ ἧς ἡμῖν ὁ πᾶς ἐνέστηκε λόγος, ἴδωμεν τί βούλεται καὶ τὰ διὰ ταύτην δηλούμενα. Τῶν συνα 24.577 νακειμένων τις τῷ Σωτῆρι ἐν τῇ τοῦ Φαρισαίου οἰκίᾳ καὶ συνεστιωμένων, ἐκ τῶν αὐτοῦ λόγων κινηθεὶς, μακαρίζει τὸν καταξιωθησόμενον φαγεῖν ἄρτον ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ. Οἶμαι δ' αὐτὸν τοῦτο εἰρηκέναι διὰ τὸ φάναι τὸν Σωτῆρα τῷ κεκληκότι αὐτόν· Ὅταν ποιῇς ἄριστον, μὴ πλουσίους κάλει, ἀλλὰ πτωχοὺς, καὶ μακάριος ἔσῃ, Πρὸς τοῦτον οὖν φησιν· Ἄνθρωπός τις ἐποίησε δεῖπνον μέγα, καὶ τὰ ἑξῆς. Ἤρξαντο ἀπὸ μιᾶς παραιτεῖσθαι πάντες. Ἐπὶ τὸ λογικὸν συμπόσιον οὐκ ἀπήντησαν, φιλήδονοι μᾶλλον ὄντες ἢ φιλόθεοι, καὶ τῆς ὕλης ἢ τοῦ Θεοῦ· φιληδονίας μὲν γὰρ δεῖγμα γυνή· ἀγρὸς δὲ καὶ ζεύγη τῆς φιλοχρημοσύνης. Πολλοὺς μὲν οὖν κεκλῆσθαί φησι ἐπὶ τὸ μέγα δεῖπνον καὶ τὸ καθ' ὅλης τῆς οἰκουμένης λογικὸν συμπόσιον τῶν ἱερῶν καὶ θείων Γραφῶν, μὴ μὴν τοὺς πάντας τῆς χάριτος ἐπιτυγχάνειν· ἀποστερεῖσθαι γὰρ αὐτῆς 17
τῶν κεκλημένων τοὺς περὶ ἕτερα ἠσχολημένους. Περισπᾷν γὰρ καὶ ἀφέλκειν τῆς κλήσεως τὰς τοῦ βίου φροντίδας διδάσκει· ταύτας δ' εἶναι διαφόρους ἢ γὰρ περὶ τὰ κτήματα καὶ ἀγροὺς ἀσχολούμενοι, ταῦτα τῆς κλήσεως προτετιμήκασιν, ὡς παραιτήσασθαι τολμῆσαι διὰ ταῦτα τὴν κλῆσιν· ἢ περὶ τὰς τοῦ βίου πραγματείας κατατριβόμενοι· ἢ δεσμῷ γάμων καὶ παίδων ἐμπεπλεγμένοι· ἤ τισιν ἄλλοις τοιούτοις φροντίσμασιν ἠσχολημένοι. Ταῦτα γὰρ καὶ τοιαῦτα ἐπάγειν καὶ περιέλκειν εἴωθε τοὺς διὰ ταῦτα τὴν χάριν παραιτεῖσθαι τολμῶντας, καὶ τὸν κλήτορα, καὶ τὸ τῆς καινῆς διαθήκης συμπόσιον, καὶ τὴν λογικὴν τροφήν· ὧν ἁπάντων ἐστέρησαν ἑαυτοὺς, κατὰ μὲν τὴν ἀποδοθεῖσαν ἑρμηνείαν, οἱ προτιμήσαντες τῆς οὐρανίου κλήσεως τὰ ἡδέα τοῦ παρόντος βίου, πλοῦτον δηλαδὴ καὶ πραγματείας καὶ γάμον, καὶ διὰ ταῦτα τὴν χάριν παραιτησάμενοι· κατὰ δ' ἑτέραν ἐκδοχὴν οἱ πρῶτοι τῆς κλήσεως ἠξιωμένοι, οὗτοι δ' ἦσαν οἱ ἐκ περιτομῆς, οἳ δὴ προφάσει τῆς περὶ τὸ κρεῖττον ἀσχολίας τὴν κλῆσιν ὕβρισαν. Ὡς γὰρ ἔχοντες ἀγροὺς τὰ παρ' αὐτοῖς ἀμφιλαφῆ ἀναγνώσματα, καὶ ὡς βόας ἀροτῆρας κεκτημένοι τοὺς παρ' αὐτοῖς προφήτας, καὶ ὡς ἂν σοφίᾳ τινὶ οἷα δὴ γυναικὶ συμβιοῦντες, τὴν εὐαγγελικὴν ἐξευτέλισαν χάριν. –Ἐπειδὴ δὲ ἦσαν οὕτω παχεῖς τὴν καρδίαν, ἐξυφαίνει παραβολὴν ἀποχρώντως ἔχουσαν εἰς παράδειξιν τῆς ἐπ' αὐτοῖς ἐσομένης οἰκονομίας· πρὸς γὰρ τὸ μακάριος ἔσῃ ἀποβλέπων, καὶ πρὸς τὸ ἀνταποδοθήσεταί σοι ἐν τῇ ἀναστάσει τῶν δικαίων, ὁ συνανακείμενος μακαρίζει τὸν μέλλοντα καταξιοῦσθαι τοῦ ἐν τῇ βασιλείᾳ ἄρτου. Οὗτος δὲ ἦν ὁ κατ' ἀνταπόδοσιν τῆς εἰς τοὺς πτωχοὺς φιλανθρωπίας, ἐν τῇ ἀναστάσει τῶν δικαίων ἀποδοθησόμενος τῷ μακαριζομένῳ, τῆς ἀναστάσεως καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ βασιλείας μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς νοουμένης. Πρὸς οὖν τὸν εἰρηκότα, Μακάριος ὅστις φάγεται ἄρτον ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ, τίς ἂν γένοιτο οὗτος ὁ μακάριος, διὰ τῆς παραβολῆς ὁ Σωτὴρ παρίστησιν. Ἐπειδὴ τοίνυν ἐκλήθησαν πολλοὶ εἰς τὸ πάντα ἕτοιμα φέρον δεῖπνον τῆς γὰρ βασιλείας ἀξίως ὁ οἰκοδεσπότης τὸ τοιοῦτον ποιεῖ δεῖπνον, παρῃτήσαντο δὲ τὴν χάριν, περὶ μὲν τούτων ἀπόφασις ἐξενήνεκται 24.580 ἡ φήσασα ὅτι· Οὐδεὶς τῶν ἀνδρῶν ἐκείνων τῶν κεκλημένων, καὶ διὰ τὰς βιωτικὰς ἀσχολίας παραιτησαμένων, γεύσεταί μου τοῦ δείπνου· ἑτέρους δ' ἀντὶ τούτων τοὺς μὴ περιπεπλεγμένους ταῖς τοῦ βίου πραγματίαις, καταξιωθήσεσθαί φησι τοῦ μακαρίου δείπνου, πτωχούς τινας καὶ τυφλοὺς καὶ ἀναπήρους, τοὺς μηδαμῶς παραιτησαμένους τὴν κλῆσιν, διὰ τὸ μήτε ἀγοράζειν, μήτε πιπράσκειν, μήτε γάμῳ σχολάζειν, μήθ' ὑφ' ἑτέρων τινῶν τοιούτων περιέλκεσθαι, προθύμως δὲ καὶ ἑτοίμως καταδέχεσθαι τὴν χάριν· οὓς ὁ καλέσας πρῶτον μὲν ὑγιεῖς καταστήσει, οἷός τε ὢν ῥᾳδίως πᾶσαν νόσον καὶ πᾶσαν μαλακίαν θεραπεύειν· ἔπειτα, etc. ̣ut col. 573̣. Ὧν ἁπάντων ἐστέρησαν ἑαυτοὺς οἱ παραιτησάμενοι, τῆς Ἰουδαίων συναγωγῆς οἱ ἄρχοντες· μεθ' οὓς ἡ πληθὺς ὑπήκουσεν, ὡς πλατείαις πόλεως τῇ κατὰ νόμον πολιτείᾳ ζῶσα. –Τάχα δὲ διὰ τούτων τοὺς ἐξ ἐθνῶν ᾐνίττετο, τῷ αὐτοῦ λόγῳ προσιέναι μέλλοντας. Τοιοῦτοι δὲ ὑπῆρχον οἱ πρὶν εἰδωλολάτραι ὑπὸ δαιμόνων πονηρῶν τὰς ψυχὰς λελωβημένοι· οὓς ἀκολούθως τῇ ἐπαγγελίᾳ ὑποδεξάμενος ὁ ἑστιάτωρ, πρῶτα μὲν σώους καὶ ὑγιεῖς ἀποκαταστήσει, ἀνοίξας τυφλῶν ὀφθαλμοὺς, πᾶσάν τε νόσον καὶ πᾶσαν μαλακίαν τῶν ψυχῶν αὐτῶν ἰασάμενος· ἔπειτα τὸ πνευματικὸν αὐτοῖς παραθήσει δεῖπνον. Πρῶτοι μὲν οὖν ἐκλήθησαν οἱ ἐκ περιτομῆς, οἳ καὶ τὴν χάριν καθύβρισαν· δεύτεροι δὲ μετ' ἐκείνους οἱ ἐκ τῶν ἀλλοφύλων ἐθνῶν, οἱ πρὶν τὰς διανοίας τυφλοὶ καὶ ἀνάπηροι καὶ χωλοὶ καὶ κωφοὶ, οἳ καὶ προθύμως ὑπήκουσαν· εἶεν δ' ἂν ἐν πλατείαις μὲν οἱ τὴν εὐρύχωρον τῆς ἀπωλείας ὁδὸν βαδίζοντες, καὶ βιοῦντες ἄνευ διδαχῆς καὶ δογμάτων· ἐν δὲ ῥύμαις, οἱ συστέλλοντες τὴν κακίαν οἵᾳ δήποτε προφάσει· οἱ δὲ λοιποὶ, οἱ ἐξ ἐσχάτων ἀπὸ τῶν ὁδῶν καὶ φραγμῶν καλούμενοι τρίτοι, αἱ ἐν ᾅδου 18
ψυχαί· πολλαὶ γὰρ ὁδοὶ τῶν ἐξελθόντων τὸν βίον τοῦτον· αἷς ἐκήρυξε μετὰ τὴν ἀπόθεσιν τοῦ σώματος ὁ Σωτήρ· φιλανθρώπως δ' ἀνάγκην προσάγει τοῖς οὐκέτι αὐτεξουσίοις. Τοιοῦτον μὲν δὴ τὸ δεῖπνον, ὅπερ ἐνταῦθα τοῖς δαιτυμόσιν ἡτοίμασται· καὶ τοιοῦτοί τινες οἱ καλούμενοι, οἱ μὲν ἀπειθεῖς, καὶ διὰ τοῦτο ἀπομένοντες ἄγευστοι· οἱ δὲ εὐπειθεῖς, καὶ διὰ τοῦτο προλαμβανόμενοι. Σὺ δέ μοι ἐντεῦθεν μετάβα τῇ διανοίᾳ, etc. ̣ut col. 572̣. Μακάριοι γοῦν οἱ νῦν πεινῶντες καὶ διψῶντες τὴν δικαιοσύνην, ὅτι τότε χορτασθήσονται, τοῦ δείπνου τοῦ βασιλικοῦ ἐμφορούμενοι καὶ μεταλαμβάνοντες τοῦ ἄρτου τῆς ζωῆς, καὶ τῆς εὐφροσύνης τοῦ καινοῦ ποτηρίου. Ὧν τὰ σύμβολα ἐπιτελῶν πρὸ τοῦ πάθους ὁ Σωτὴρ, Οὐ μὴ πίω, ἔφη, ἀπ' ἄρτι ἐκ τούτου τοῦ γεννήματος τῆς ἀμπέλου ἕως τῆς ἡμέρας ἐκείνης, ὅταν αὐτὸ πίνω μεθ' ὑμῶν καινὸν ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Πατρὸς ἐμοῦ· πλήρης ἀγαθῶν τράπεζα, ἧς μεταλήψονται οἷς τὴν διαθήκην διέθετο, διὰ τὸ μεμενηκέναι μετ' αὐτοῦ ἐν τοῖς πειρασμοῖς, ἵν' ἐσθίωσι καὶ πίνωσιν ἐπὶ τῆς τραπέζης αὐτοῦ, ἄρτῳ μὲν οὐρανίῳ ψυχῶν ἁγίων θρεπτικῷ τραφησόμενοι, οἴνου δὲ τοῦ καινοῦ γεννήματος τῆς ἀληθινῆς ἀμπέλου μεταληψόμενοι, ἣν αὐτὸς ὁ τῶν ὅλων Θεὸς καὶ Πατὴρ γεωργῶν τὸ καινὸν ἐξ αὐτῆς γέννημα τοῖς τότε ἀξίοις παρέξει. Ἐὰν δὲ ἁμάρτῃ εἰς σὲ ὁ ἀδελφός σου. Ἐνταῦθα τοὺς ἐν προκοπῇ γενομένους συγχωρη 24.581 τικοὺς εἶναι τοῖς πταίουσι βούλεται, θεραπεύων δεινὴν νόσον ἐν αὐτοῖς πολλάκις ἐμφυομένην, ἐκκόπτων τὴν κατὰ τῶν πταιόντων ἀποτομήν. Κατεπαίρεσθαι γοῦν εἰώθαμεν, ὡς μήτε παρακλήσεις τῶν ἡμαρτηκότων, μήτε τῶν ὑπὲρ αὐτῶν πρεσβευόντων ἱκετηρίας παραδέχεσθαι· μηδὲ μὴν ὑπολογίζεσθαι ὅσα δὴ καὶ αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι πταίοντες συγγνώμης τῆς παρὰ τοῦ μεγάλου κριτοῦ δεόμεθα. Εἰκότως οὖν παρὰ τῷ Ματθαίῳ καὶ τῇ παραβολῇ κέχρηται, ἐν ᾗ ὀφειλέται εἰσάγονται, ὁ μὲν μυρία τάλαντα ὀφείλων, ἃ καὶ ἀφείθη αὐτῷ προσπεσόντι· ὁ δὲ ἑκατὸν δηνάρια, ἐφ' οἷς ἀπεπνίγετο παρὰ τοῦ ἀφεθέντος τὰ πολλὰ ἐκεῖνα τάλαντα. Δι' ἧς διδάσκει, ὅτι μὴ ἄλλως τυχεῖν δυνατόν ἐστι τῆς βασιλείας, κἂν πολλά τις κατορθώσῃ, μὴ τὸν ἀγαθὸν Θεὸν μιμησάμενος κατὰ τὸ ἀμνησίκακον· ἐπειδήπερ ἡ βασιλεία, κρίσει τοὺς ἀξίους παραδεχομένη, τοὺς μὴ συγχωρητικοὺς καὶ τὸν ἀγαθὸν τῶν ὅλων κριτὴν κατὰ τοῦτο μιμουμένους οὐ παραδέχεται. Οὐ γὰρ ἂν ἔχει τις εἰπεῖν τοσαῦτά τινα πεπλημμεληκέναι εἰς ἑαυτὸν, ὅσα περ αὐτὸς τὸν πάντα χρόνον τῆς αὐτοῦ ζωῆς παρὰ τὸ βούλημα τοῦ Θεοῦ πράξας ὀφειλέτης ἐστί· ποτὲ μὲν γὰρ διὰ τοῦ λόγου πταίομεν, ποτὲ δὲ δι' αἰσχρῶν καὶ πονηρῶν ἐπιθυμημάτων τε καὶ πράξεων. Πλὴν ὅμως τοσαῦτα πταίοντες, οὐκ ἀπογινώσκομεν τὰς παρὰ τῷ Θεῷ ἐλπίδας, διὰ τὸ φιλάνθρωπον καὶ ἀνεξίκακον ἐλεημονικόν τε καὶ συγχωρητικὸν τοῦ Θεοῦ. Οὐκοῦν ἕπεται τῷ αὐτῷ μέτρῳ, καὶ ἡμᾶς μετρεῖν τοῖς εἰς ἡμᾶς ἁμαρτάνουσι· μηδὲ κατὰ τὸν Πέτρον ἀκριβολογεῖσθαι τῇ φιλανθρωπίᾳ, καὶ μέχρις ἑβδόμου ἀριθμοῦ τοῖς εἰς ἡμᾶς ἡμαρτηκόσι συγχωρεῖν· κατὰ δὲ τὸν συμπαθῆ καὶ ἐλεήμονα Σωτῆρα μέχρι τοῦ ἑβδομηκοντάκις ἑπτά· οὐ πάντως τὰ τοσαῦτα περιεργαζομένους ἁμαρτήματα, καὶ ὥσπερ ἀναγραφὴν αὐτῶν ποιουμένους καθ' ἑκάστην ἡμέραν, ἐκ δὲ τούτου τὸ ἀπεριόριστον διδασκομένους. Πυθομένου γὰρ τοῦ Πέτρου ἐπὶ πόσοις τοῖς εἰς ἡμᾶς ἁμαρτανομένοις συγχωρεῖν δέοι, καὶ ἀριθμὸν ὁρίσαντος τὸν ἕως ἑπτάκις, ὁ Σωτὴρ τὸν ἕως ἑβδομηκοντάκις ἐπτὰ εἰσήγαγε, καθ' ὃν δεῖ καὶ ἡμᾶς ἀφιέναι, εἰδότας καὶ πεπεισμένους, ὡς ἔσται καιρὸς καθ' ὃν συναρθήσεται πρὸς ἡμᾶς λόγος ὑπὸ τοῦ πάντων κριτοῦ τε καὶ βασιλέως, ἐπειδὰν οἱ πάντες παραστῶμεν τῷ βήματι αὐτοῦ, ὅτε ᾧ μέτρῳ μετροῦμεν, ἀντιμετρηθήσεται ἡμῖν. Ὁ μὲν γὰρ μέγας βασιλεὺς ἐντεῦθεν ἤδη πᾶσιν ἡμῖν τοῖς χρεωφειλέταις πολλῶν ταλάντων κατὰ τὸ πρέπον αὐτοῦ τῇ φιλανθρωπίᾳ τὸ πᾶν ἀνῆκε χρέος, δοὺς ἄφεσιν ἁμαρτημάτων καὶ ἐξαλείψας τὸ καθ' ἡμῶν χειρόγραφον· ἡμεῖς δ' ἐπὶ βραχέσι πταίσμασι τοὺς συνδούλους ἀποπνίγομεν, 19
καὶ παρακαλούμενοι οὐ συγχωροῦμεν τὰ εἰς ἡμᾶς ἐπταισμένα, μὴ ἐπιμετροῦντες τὰ ἴσα οἷς παρὰ Θεοῦ τετυχήκαμεν τοῖς ἡμετέροις οἰκέταις. Εὐλόγως οὖν ἀγανάκτησις καθ' ἡμῶν ἐξενεχθήσεται· καὶ ὁ τὴν πᾶσαν ἡμῖν ὀφειλὴν ἀφεὶς Δεσπότης οὐκέτ' ἀφήσει ἡμῖν· ἀλλ' ᾧ μέτρῳ μεμετρήκαμεν ἀσυμπαθεῖ καὶ ἀνελεεῖ καὶ ἀποτόμῳ, ἐπιμετρήσει ἡμῖν· καὶ τὸν ἐξ ἡμῶν κατὰ τῶν ἡμετέρων συνδούλων ὅρον καθ' ἡμῶν ἐπαρτήσει. Ἐφεύ 24.584 ροι δέ τις ἑαυτῷ μέθοδον ἀγαθῆς ἀποφάσεως τῆς ἐπὶ τοῦ δικαιωτηρίου ἐξενεχθησομένης, εἰ προλαβὼν γένοιτο φιλάνθρωπος καὶ τῶν εἰς αὐτὸν ἁμαρτανομένων συγχωρητικός. Καὶ ἐροῦσιν ὑμῖν· Ἰδοὺ ὧδε, ἢ ἰδοὺ ἐκεῖ. Ταῦτα κατὰ μὲν τὸν Ματθαῖον ἐλέγετο περὶ τῆς ἐρημώσεως Ἱερουσαλήμ· διὸ καὶ προσέκειτο· Τότε οἱ ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ φευγέτωσαν εἰς τὰ ὄρη· ἐνταῦθα δὲ περὶ τῶν καιρῶν τοῦ Ἀντιχρίστου προλέγει· διὸ οὐ πρόσκειται τοῦτο. Πρῶτον δεῖ αὐτὸν πολλὰ παθεῖν Αἰνίττεται δὲ καὶ ἐν τούτοις τήν ποτε γενησομένην ἀποστασίαν εἰπών· Πρῶτον δὲ δεῖ αὐτὸν πολλὰ παθεῖν καὶ ἀποδοκιμασθῆναι ἀπὸ τῆς γενεᾶς ταύτης, δηλονότι τῆς τῶν ἀνθρώπων· ἀποβληθῆναι γὰρ καὶ ἀποδοκιμασθῆναι τὸν περὶ αὐτοῦ λόγον, πολλά τε παθεῖν τὸν αὐτοῦ λαὸν, ἐθέσπισεν· εἴτε ἐν τοῖς μετὰ ταῦτα διωγμοῖς, καθ' οὓς μυρία πέπονθεν αὐτός τε βλασφημούμενος ὁ Σωτὴρ παρὰ τοῖς ἀνθρώποις, ἤ τε Ἐκκλησία αὐτοῦ καὶ ὁ λόγος ἐλαυνόμενος καὶ πολεμούμενος· εἴτε πρὸς τῷ πάντων τέλει, καθ' ὃ ἀποδοκιμασθήσεται πάμπαν ἀποβληθεὶς ἀπὸ τῆς τῶν ἀνθρώπων γενεᾶς. Καὶ καθὼς ἐγένετο ἐν ταῖς ἡμέραις τοῦ Νῶε, κ. τ. λ. Οὕτω τοίνυν, ὡς εἴρηται, ἐκβληθέντος διὰ τὴν ἀποστασίαν τοῦ λόγου τοῦ εὐαγγελικοῦ, κατὰ τὴν ὁμοίωσιν τῶν ἐπὶ τοῦ κατακλυσμοῦ συμβεβηκότων, ὁ κατὰ τῶν ἀσεβῶν ὄλεθρος ἐπιστήσεται, φησί. Ἀλλ' ὡς τότε πάντας μὲν ἀπώλεσεν, οὐ μὴν καὶ τοὺς συνηγμένους ἅμα τῷ Νῶε ἐν τῇ κιβωτῷ, οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς αὐτοῦ παρουσίας οἱ μὲν ἀσεβεῖς κατὰ τὸν καιρὸν τῆς ἀποστασίας τρυφαῖς καὶ μέθαις καὶ γάμοις καὶ ταῖς τοῦ βίου ἡδοναῖς κατατριβόμενοι ὁμοίως τοῖς ἐπὶ τοῦ Νῶε κατακλυσθέντες ἀπολοῦνται. Ὑπὲρ δὲ τοῦ μή τινα νομίσαι δι' ὕδατος καὶ τούτους κατακλυσθήσεσθαι, ἀναγκαίως τῷ ἐπὶ τοῦ Λὼτ κέχρηται παραδείγματι, Καθὼς ἐγένετο, λέγων, ἐν ταῖς ἡμέραις Λὼτ, ἤσθιον, ἔπινον, καὶ τὰ ἑξῆς· Ἧ δὲ ἡμέρα ἐξῆλθε Λὼτ ἀπὸ Σοδόμων ἔβρεξε πῦρ ἀπ' οὐρανοῦ καὶ ἀπώλεσε πάντας. Κατὰ τὰ αὐτὰ ἔσται ᾗ ἡμέρᾳ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἀποκαλύπτεται· σφόδρα ἀποῤῥήτως καὶ φοβερῶς διδάσκων ὅτι πυρὶ καὶ θείῳ ἀπ' οὐρανοῦ καταπεμπομένῳ τοὺς ἀσεβεῖς πάντας ἡ ὀργὴ μετελεύσεται· διὸ τοῖς μὲν ἡμέραν ταύτην ἐπιστῆναι εὐχομένοις ἀσεβέσιν ἡ προφητικὴ φωνὴ ἐπανατείνεται λέγουσα· Οὐαὶ οἱ ἐπιθυμοῦντες τὴν ἡμέραν Κυρίου! Ἵνα τί; Ὑμῖν αὕτη ἔσται σκότος, καὶ οὐ φῶς, ἡμέρα σκότους καὶ γνόφου, ἡμέρα ταλαιπωρίας καὶ ἀφανισμοῦ. Σφόδρα δὲ ἀκριβῶς καὶ ἐνταῦθα ἐτήρησεν ὁ Σωτὴρ οὐ πρότερον τὸ πῦρ εἰπὼν ἀπ' οὐρανοῦ καὶ τὸ θεῖον κατεληλυθέναι ἐπὶ τοὺς ἐν Σοδόμοις ἀσεβεῖς, ἢ τὸν Λὼτ ἐξελθεῖν, καὶ χωρισθῆναι ἐξ αὐτῶν. Οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ κατακλυσμοῦ οὐ πρότερον ἐπῆλθεν οὗτος καὶ πάντας ἀπώλεσε τοὺς κατὰ γῆν οἰκοῦντας, ἢ τὸν Νῶε εἰσελθεῖν εἰς τὴν κιβωτόν. Κατὰ τὰ αὐτὰ τοίνυν καὶ ἐπὶ 24.585 τῆς συντελείας οὐ πρότερον ἔσεσθαι τὸν κατακλυσμὸν τῆς ἀπωλείας τῶν ἀσεβῶν φησιν, ἢ συναχθῆναι εἰς τὴν ἐπουράνιον τοῦ Θεοῦ κιβωτὸν, καὶ διασωθῆναι τοὺς τότε εὑρεθησομένους τοῦ Θεοῦ ἀνθρώπους, κατὰ τὸ παράδειγμα τὸ ἐπὶ τοῦ Νῶε· οἷς καὶ λεχθήσεται κατὰ καιρὸν τὸ προφητικὸν ἐκεῖνο· Βάδιζε, λαός μου, εἴσελθε εἰς τὸ ταμεῖόν σου, καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως οὗ παρέλθοι ἡ ὀργὴ Κυρίου· ὥσπερ καὶ ἐπὶ τοῦ Λὼτ ἐποίησεν, ἵνα μὴ οἱ δίκαιοι συναπόλωνται τοῖς ἀσεβέσιν· οὕτως καὶ ἐπὶ τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος οὐ πρότερον αὕτη ἔσται, ἢ πάντας τοὺς ἐπὶ γῆς δικαίους καὶ θεοσεβεῖς ἀφορισθῆναι τῶν ἀσεβῶν, καὶ συναχθῆναι εἰς τὴν ἐπουράνιον τοῦ Θεοῦ κιβωτόν· οὕτω γὰρ μηκέτι μηδενὸς δικαίου ἐν ἀνθρώποις εὑρισκομένου, πάντων δὲ ἀθέων ἀσεβῶν τῶν ὑπὸ τοῦ 20
Ἀντιχρίστου γεγονότων, τῆς τε ἀποστασίας καθ' ὅλης τῆς οἰκουμένης κρατησάσης, ἡ τοῦ Θεοῦ ὀργὴ τοὺς ἀσεβεῖς μετελεύσεται. Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ ὃς ἂν ἔσται ἐπὶ τοῦ δώματος, κ. τ. λ. Σημαίνει δὲ διὰ τούτων τὸν κατὰ τῶν θεοσεβῶν ἐπενεχθησόμενον διωγμὸν ὑπὸ τοῦ υἱοῦ τῆς ἀπωλείας. Ἡμέραν δὲ ἐκείνην ὀνομάζει τὸν χρόνον τὸν πρὸ τῆς συντελείας, ἐν ᾧ φησιν· Ὁ φεύγων μὴ ἐπιστρεφέτω, μηδὲ μιμητὴς γινέσθω τῆς γυναικὸς Λὼτ, ἥτις μετὰ τὸ φυγεῖν καὶ ἔξω γενέσθαι τῆς Σοδομιτῶν χώρας, στραφεῖσα εἰς τὰ ὀπίσω, ἀπενεκρώθη, στήλη ἁλὸς γενομένη. Ἀφειδεῖν γὰρ τότε προσήκει οὐχ ὑπαρχόντων μόνον, ἀλλὰ καὶ τῆς ἑαυτῶν ζωῆς τε καὶ ψυχῆς τοὺς ἐν μέσῳ τῆς ἀποστασίας καταληφθησομένους, μήποτε, βουληθέντες τῆς ἑαυτῶν περιποιήσασθαι προσκαίρου ζωῆς, σὺν ταύτῃ καὶ τὴν αἰώνιον ζωὴν ἀπολέσειαν, τῇ ἀποστασίᾳ ἑαυτοὺς παραδόντες. Ταύτῃ τῇ νυκτὶ ἔσονται δύο ἐπὶ κλίνης μιᾶς, κ. τ. λ. Σφόδρα δὲ θαυμαστῶς τὸν τῆς ἀποστασίας καιρὸν καὶ τὴν στέρησιν τοῦ νοεροῦ λογικοῦ φωτὸς νύκτα ὠνόμασε· νυκτὸς γὰρ καὶ σκότους χείρων ἡ τότε τῶν ἀνθρώπων ἔσται κατάστασις διὰ τὴν ἐπικρατήσασαν αὐτῶν ἄνοιάν τε καὶ πλάνην. Διό φησι· Λέγω ὑμῖν· Δύο ἔσονται ἐπὶ κλίνης καὶ δύο ἐπὶ μυλῶνος, εἷς παραλαμβανόμενος ὡς ἀλλότριος τῆς ὀργῆς, καὶ εἷς ἀφιέμενος, ὥστε τῇ ὀργῇ παραδοθησόμενος, ὁ θησαυρίσας ἑαυτῷ ὀργὴν ἐν ἡμέρᾳ ὀργῆς· δι' ὧν παρίστησι τὸν χωρισμὸν τῶν ἁγίων καὶ θεοφιλῶν ψυχῶν τὸν ἀπὸ τῶν ἀσεβῶν. Ἵνα γὰρ μὴ ἀδιακρίτως ἐπελθοῦσα ἡ ὀργὴ καὶ τῶν δικαίων παραλήψεται, προλαβὼν ὁ Θεὸς ὥσπερ τὸν Λὼτ προεξήγαγε τῆς Σοδόμων καταστροφῆς. Τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ πρὸ τῆς συντελείας, πρὶν ἐπελθεῖν τὴν κατὰ τῶν ἀσεβῶν ὀργὴν, ἵνα μὴ σὺν τῷ κόσμῳ κατακριθῶσιν οἱ δίκαιοι, χωρισμὸς ἔσται τῶν θεοφιλῶν ψυχῶν, ἀγγέλων αὐτὰς διαχωριζόντων καὶ παραληψομένων· ὥστε ἐν μιᾷ στρωμνῇ δυοῖν κατακειμένων ἕνα μὲν τὸν τοῦ Θεοῦ ἄξιον παραλαμβάνεσθαι, τὸν δὲ ἕτερον καταλείπεσθαι, ὡς ἄξιον τῆς τότε καταληψομένης τοὺς ἀσεβεῖς ὀργῆς. Καὶ ἐπὶ τῶν ὑφ' ἑνὶ μυλῶνι ἀληθουσῶν, ὁ αὐτὸς λόγος ἔσται. Ἀληθούσας δὲ ὠνόμασε τὰς τὸν εὐτελῆ καὶ 24.588 πενιχρὸν καὶ ἔσχατον ἐν ἀνθρώποις διαντλούσας βίον· ἐπὶ κλίνης δὲ τοὺς τὸν ἐλεύθερον καὶ ἄνετον βίον μετερχομένους. Τοῦτο δὲ παραστήσει ἡ Μωϋσέως γραφὴ ἐν ᾗ φησιν ὁ λόγος ἥξειν τὴν ὀργὴν ἀπὸ πρωτοτόκου Φαραὼ, καὶ ἕως τῆς ἀληθούσης καὶ πεσσούσης ἐν τῷ μυλῶνι. Τὰ γὰρ ἄκρα τῶν κατ' ἀνθρώπους βίων, τοῦ τε ἐνδόξου τοῦ ἀπεῤῥιμμένου καὶ ἐσχάτου, διὰ τούτων ὁ λόγος παρέστησεν· οὕτως οὖν καὶ ἐνταῦθα δύο ἐπὶ κλίνης μιᾶς εἰσήγαγε, τοὺς τὴν ἐλευθέραν ζωὴν μετιόντας αἰνιξάμενος· ὁ εἷς παραληφθήσεται, ὁ ἄξιος τῆς ἀπὸ τοῦ Θεοῦ ἐκλογῆς· ὁ δὲ ἕτερος ἀφεθήσεται, δηλονότι ὁ τῆς ὀργῆς οἰκεῖος· ὡσαύτως δύο ἀλήθουσαι εἶεν ἂν αἱ ἐν ἀνθρώποις τὸν ἄτιμον καὶ πενιχρὸν βίον μετιοῦσαι· ὧν πάλιν ἡ κρείττων παραληφθήσεται, ἡ δὲ ἑτέρα ἀφεθήσεται. Λέγουσιν αὐτῷ· Ποῦ, Κύριε; Ὁ δὲ εἶπεν αὐτοῖς· Ὅπου τὸ σῶμα, ἐκεῖ συναχθήσονται καὶ οἱ ἀετοί. Ἐρωτησάντων τῶν μαθητῶν· Κύριε, ποῦ; καὶ βουληθέντων μαθεῖν ποῦ καταλειφθήσεται ὁ ἕτερος τῶν μὴ παραληφθέντων· Ὅπου, φησὶ, τὸ σῶμα, ἢ τὸ πτῶμα κατὰ Ματθαῖον, ἐκεῖ συναχθήσονται καὶ οἱ ἀετοί· ὥσπερ οἰωνούς τινας νεκροβόρους, τοὺς ἄρχοντας τοῦ αἰῶνος τούτου αἰνιξάμενος, τοὺς τότε διώκοντας τοὺς ἁγίους τοῦ Θεοῦ· ὧν ἐπὶ τὸ αὐτὸ συναχθέντων, ἐκεῖ καὶ παρ' αὐτοῖς συναχθήσεται ὁ ἀνάξιος τῆς παραλήψεως. Ἦν δ' οὗτος τῶν ἐπὶ κλίνης καθευδόντων ὁ ἕτερος· ἢ τῶν ἀληθουσῶν ἡ μία· οἳ καὶ παραδοθήσονται τοῖς ἐπισυναχθεῖσι κατ' αὐτῶν ἀετοῖς. Ἀετοὺς δὲ καὶ τοὺς τῆς Ἱερουσαλὴμ πολιορκητὰς ὁ προφητικὸς λόγος ὠνόμασεν· ὡς ὅτε περὶ τοῦ Ναβουχοδονόσορ λέγει· Ὁ ἀετὸς ὁ μέγας ὁ μεγαλοπτέρυγος· μή ποτ' οὖν καθ' ἑτέραν διάνοιαν αἱ τιμωρητικαὶ καὶ κολαστικαὶ δυνάμεις, αἱ τοὺς ἀσεβεῖς μετελευσόμεναι, διὰ τῶν ἐνταῦθα λεγομένων ἀετῶν ἐδηλώθησαν· αἷς ἵνα μὴ παραδοθῶμεν, ἑξῆς ὁ 21
Σωτὴρ παραινεῖ εὐχαῖς σχολάζειν. Κριτής τις ἦν τὸν Θεὸν μὴ φοβούμενος. Ἐπισυνάπτει γοῦν καὶ παραβολὴν τὴν περὶ τοῦ κριτοῦ τῆς ἀδικίας, πρὸς τὸ δεῖν πάντοτε προσεύχεσθαι καὶ μὴ ἐκκακεῖν. Τὸ δὲ εἰπεῖν· Ἆρα ἐλθὼν ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου εὑρήσει τὴν πίστιν ἐπὶ τῆς γῆς; ἔκλειψιν δηλοῖ τῆς πίστεως, ὡς μηδένα πιστὸν εὑρεθήσεσθαι, ἢ εἴ που ἄρα σπάνιόν τινα κατὰ τὸν τῆς δευτέρας αὐτοῦ θεοφανείας χρόνον. Ὅπερ μέγα τεκμήριον τυγχάνει τοῦ καιροῦ τῆς ἀποστασίας, ἐν ᾧ σπάνιος ἔσται ὁ εὑρεθησόμενος πιστός· τάχα δὲ οὐδὲ εἷς ἔσται, διὰ τὸ τοὺς μὲν παραληφθήσεσθαι, τοὺς δὲ καταλειφθήσεσθαι τοῖς ἀετοῖς παραδοθησομένους· οὕτω τε ἐξ ἀνθρώπων ἐκλειπούσης τῆς πίστεως, αὐτὸς λοιπὸν ἐπιστήσεται τὴν ἐκδίκησιν ποιησόμενος τῶν ἁγίων αὐτοῦ τῶν ὑπὸ τῶν ἀσεβῶν ἀνῃρημένων. Ἐν τάχει δὲ ποιήσει τὴν ἐκδίκησιν, διὰ τὸ βοᾷν πρὸς αὐτὸν νυκτὸς καὶ ἡμέρας· βοᾷν δὲ πρὸς αὐτὸν ἐδίδαξε διὰ τῆς παραβολῆς τοῦ κριτοῦ τῆς ἀδικίας. Ἄνθρωπός τις εὐγενὴς ἐπορεύθη εἰς χώραν μακρὰν λαβεῖν ἑαυτῷ βασιλείαν, καὶ ὑποστρέψαι. Τοσαῦτα διὰ τῆς παραβολῆς διδασκόμεθα, τὴν 24.589 μέλλουσαν αὐτοῦ καὶ μηδέπω παροῦσαν βασιλείαν, κἂν αἰσθητὴν ταύτην τινὲς ἐφαντάζοντο, τὴν ἀπὸ γῆς εἰς οὐρανὸν μετάστασίν τε καὶ ἀνάληψιν, τὴν δευτέραν καὶ ἔνδοξον αὐτοῦ θεοφάνειαν, τὴν κριτικὴν καὶ τοῦ κατ' ἀξίαν ἑκάστῳ διανεμητικὴν ἐξουσίαν, τὴν τῶν οἰκείων αὐτοῦ καὶ πιστῶν θεραπευόντων εὐδοκίμησιν, τὴν τῶν μὴ τοιούτων κατάγνωσιν, τὴν τῶν πολιτῶν τοῦ βασιλέως κατ' αὐτοῦ συσκευὴν, τὴν μετελευσομένην αὐτοὺς ἐπαξίως ὧν ἔδρασαν δίκην· ταῦτα γὰρ ὁμοῦ πάντα διὰ τῶν ἐκτεθεισῶν φωνῶν ἐδήλου. Καὶ πρῶτον μὲν ἄνθρωπον αὐτὸς ἑαυτὸν ὠνόμαζε διὰ τὴν κατὰ σάρκα γέννησιν, τὴν κατὰ ἄνθρωπον αὐτῷ συστᾶσαν· ἔπειτα εὐγενῆ, ἀλλ' οὔπω βασιλέα ἑαυτὸν ἐκάλει, διὰ τὸ μηδέπω τῇ βασιλικῇ ἀξίᾳ κατὰ τὴν πρώτην θεοφάνειαν κεχρῆσθαι. Τῆς δ' εὐγενείας αὐτοῦ μάρτυρες οἱ τοῦ γένους καὶ τῆς ἐκ προγόνων διαδοχῆς τὴν ἱστορίαν γραφῇ παραδεδωκότες· ὧν ὁ μέν τις, τὴν κατὰ ἀνθρώπους εὐγένειαν αὐτοῦ παριστὰς, ἔνθεν δή ποθεν εὐηγγελίζετο λέγων· Βίβλος γενέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ υἱοῦ Δαβὶδ, υἱοῦ Ἀβραάμ· εἶθ' ἑξῆς τούτοις τὴν γενεαλογίαν δι' ἐπιδήμων ἀνδρῶν καὶ διὰ βασιλικοῦ γένους ἐπ' αὐτὸν κατάγων ἵστησιν· ὁ δὲ τὴν ἀνωτάτω καὶ πρὸ πάντων αἰώνων ἐκ Θεοῦ γέννησιν αὐτοῦ διδάσκων, τὴν ἀληθῶς πρώτην καὶ μόνην εὐγένειαν παρεδίδου λέγων· Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο. Ἀλλὰ γὰρ οὗτος ὁ πρὸ πάντων αἰώνων Θεὸς Λόγος, γενόμενος ἄνθρωπος εὐγενὴς, καὶ τὸν σὺν ἀνθρώποις διεξελθὼν βίον τὸν ἐμφερόμενον ταῖς περὶ αὐτοῦ εὐαγγελικαῖς γραφαῖς, μετὰ τὴν παρὰ ἀνθρώποις αὐτάρκη διατριβὴν, ἐπανιὼν πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα, ἐπορεύθη εἰς χώραν μακρὰν λαβεῖν ἑαυτῷ βασιλείαν καὶ ὑποστρέψαι. Χώραν δὲ μακρὰν τὴν ἀπὸ γῆς εἰς οὐρανὸν ἄνοδον ἐδήλου· λαβεῖν τε τὴν βασιλείαν αὐτὴν ἐκείνην φησὶν, ἣν ὁ προφήτης Δανιὴλ ᾐνίττετο λέγων· Καὶ ἰδοὺ Υἱὸς ἀνθρώπου ἐπὶ νεφελῶν ἐρχόμενος ἦν· καὶ αὐτῷ ἐδόθη ἡ ἀρχὴ καὶ ἡ τιμὴ, καὶ ἡ βασιλεία. Εὖ δὲ καὶ τὸ λαβεῖν εἴρηται· πάντως γὰρ τοῦ Πατρὸς διδόντος ἐλάμβανε, κατὰ τό· Αἴτησαι παρ' ἐμοῦ, καὶ δώσω σοι ἔθνη τὴν κληρονομίαν σου· ἃ δὴ δοθέντα αὐτῷ παρὰ τοῦ Παλαιοῦ τῶν ἡμερῶν ὑποδεξάμενος, αὖθις ἐπανήξει. Διό φησι λαβεῖν ἑαυτῷ βασιλείαν καὶ ὑποστρέψαι· καὶ ὅπως δὲ ποιήσεται τὴν ἐπάνοδον, ὁ θεῖος Ἀπόστολος διασαφεῖ λέγων· Ὅτι αὐτὸς ὁ Κύριος ἐν κελεύσματι, ἐν φωνῇ ἀρχαγγέλου, καὶ ἐν σάλπιγγι Θεοῦ καταβήσεται ἀπὸ οὐρανοῦ. Ἡ δὲ ἀποδημία καὶ τὴν μακροθυμίαν δηλοῖ. Ἔδει δὲ αὐτὸν ἀναγκαίως εἰς τὴν δηλωθεῖσαν μακρὰν χώραν στείλασθαι, κἀκεῖ χρόνον διατρίψαι πολλῶν ἕνεκα· ὡς ἂν ἐν τῷ μεταξὺ οἱ αὐτοῦ θεράποντες τῆς ἑαυτῶν ἐργασίας τὴν δοκιμὴν δοῖεν. 24.592 Καλέσας δὲ δέκα δούλους ἑαυτοῦ, ἔδωκεν αὐτοῖς δέκα μνᾶς. Ἐσήμαινε τοίνυν διὰ τῶν λαβόντων τὰς μνᾶς τοὺς ἑαυτοῦ μαθητὰς, οἷς ἀνὰ μίαν μνᾶν 22
παραδοὺς, ἴσην τε καὶ ὁμοίαν πᾶσιν ἐγχειρίσας τὴν οἰκονομίαν, πραγματεύσασθαι παρεκελεύσατο, ἕως ἂν ἐπανέλθῃ τῆς μακρᾶς ἀποδημίας. Ἡ δὲ πραγματεία οὐκ ἄλλη τις ἦν ἀλλὰ τὸ κήρυγμα τὸ περὶ τῆς αὐτοῦ βασιλείας εἰς πάντας ἀνθρώπους ὑπὸ τῶν αὐτῶν αὐτοῦ μαθητῶν κατηγγελμένον. Ἀλλ' ἓν μὲν ἦν τοῦτο, ἐπεὶ καὶ μία τῶν πάντων διδασκαλία, καὶ μία πίστις, καὶ ἓν βάπτισμα καὶ ὁ αὐτὸς λόγος· διὸ καὶ μία ἡ μνᾶ, διάφορος δὲ αὐτοῖς ἡ ἐργασία ἐγένετο, καὶ ἡ πραγματεία λαμπρὰ, ὅ τ' ἐπὶ ταύτῃ πόρος πλούσιος. Καὶ ταῦτα μὲν ἦν ὧν ἕνεκα τὴν μακρὰν πορείαν ὁ εὐγενὴς ἐστέλλετο ἄνθρωπος. Ὅθεν ἐλέγετο αὐτῷ ὑπὸ τοῦ Πατρός· Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν ποδῶν σου. Ποίους δὲ, εἴ τις πύθοιτο μαθεῖν ἐθέλων, ἐχθροὺς, ὁ διὰ τῆς παραβολῆς διδάξει λόγος, συμπολίτας εἰσάγων τοῦ βασιλέως μισοῦντας αὐτὸν καὶ παραιτουμένους αὐτοῦ τὴν ἀρχὴν, γυμνῇ τε τῇ κεφαλῇ λέγοντας καὶ ἀχαλίνῳ στόματι· Οὐ θέλομεν τοῦτον βασιλεύειν ἐφ' ἡμᾶς. Ἀλλ' οἱ μὲν, καίπερ ὄντες πολῖται, τὸν βασιλέα ἠρνοῦντο, ὁ δὲ ὑπὸ τοῦ Πατρὸς ἀκούει· Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν ὑπὸ πόδας τεθῶσιν οἱ ἐχθροί σου· καί· Κατακυρίευε ἐν μέσῳ τῶν ἐχθρῶν σου. Ἐπεὶ δὲ ἔξαρνοι τῆς βασιλείας αὐτοῦ ἐγένοντο οἱ ἐχθροὶ αὐτοῦ πολῖται, εἰκότως πρὸς αὐτοὺς ἔφασκεν· Ἀρθήσεται ἀφ' ὑμῶν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, καὶ δοθήσεται ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς. Ποῖον δὲ ἦν τὸ ἔθνος τὸ τῆς βασιλείας ἄξιον, ἐδήλου ὁ εἰπών· Αἴτησαι παρ' ἐμοῦ, καὶ δώσω σοι ἔθνη τὴν κληρονομίαν σου. Ἐδήλου δὲ πολίτας ἐχθροὺς αὐτοῦ οὐχ ἑτέρους τοῦ Ἰουδαίων ἔθνους, οἳ δὴ, πρῶτοι τῆς τοῦ Σωτῆρος χάριτος ἠξιωμένοι, τοῖς ἐναντίοις αὐτὸν ἠμύναντο. Διὸ περὶ αὐτῶν προφητικῶς ἔλεγεν· Ἀνταπεδίδοσάν μοι πονηρά· ἀντὶ ἀγαπᾷν με, ἐνδιέβαλλόν με, καὶ ἐπολέμησαν δωρεὰν, καὶ ἐλάλησαν κατ' ἐμοῦ γλώσσῃ δολίᾳ, καὶ λόγοις μίσους ἐκύκλωσαν· δι' ὧν προβάλλεσθαι εἰώθασι κατ' αὐτοῦ βλασφήμων λόγων, κατευχόμενοί τε αὐτοῦ, καὶ μόνον οὐκ αὐτοῖς λέγοντες τοῖς ἔργοις· Οὐ θέλομεν τοῦτον βασιλεῦσαι ἐφ' ἡμᾶς. Διὸ δὴ οὐ μόνον τῆς βασιλείας στερηθήσονται, ἀλλὰ καὶ πείσονται τὰ ἐπίχειρα τῆς αὐτῶν δυσσεβείας. Πολίτας δὲ αὐτοὺς διὰ τῆς παραβολῆς ὠνόμαζεν, ἅτε δὴ ἐκ τῆς αὐτῆς ὁρμωμένους αὐτῷ συγγενείας· ἐπεὶ καὶ αὐτὸς ἐκ τῶν αὐτῶν ὡρμᾶτο προπατόρων κατὰ τὴν ἔνσαρκον αὐτοῦ γένεσιν, καὶ ἐπείπερ τῆς νομίμου ὁμοίως αὐτοῖς μετῄει πολιτείας. Ταῦτα μὲν οὖν παραστατικὰ ἂν εἴη τῆς πρώτης αὐτοῦ ἀφίξεως. Ἐπεὶ δὲ ταῦτα ὁ Σωτὴρ τοῦτον ἐδίδαξε τὸν τρόπον, ἀκολούθως τὴν ἐπάνοδον αὐτοῦ τὴν ἔνδοξον καὶ βασιλικὴν παρίστη, μαρτυρόμενος ὁποίαν τότε ποιήσεται τὴν κατὰ πάντων δικαιοκρισίαν· τοῖς μὲν γὰρ εὖ καὶ πιστῶς τὴν μνᾶν 24.593 πολυπλασιάσασι τὴν πρέπουσαν ἀποδιδοὺς ἀμοιβὴν, συνάρχειν αὐτῷ καὶ συμβασιλεύειν ἐπιτρέψει· τῷ δὲ κατ' ὄκνον καὶ ῥᾳθυμίαν ἠμεληκότι τῆς τοῦ Δεσπότου παρακελεύσεως, ἀργίαν τε καὶ σχολὴν ἠγαπηκότι, μηδὲ βουληθέντι τὸν πόνον ὑπομεῖναι τῆς πραγματείας, πικρὰν ἐπαρτήσει δίκην. Ἴσθι ἐξουσίαν ἔχων ἐπάνω δέκα πόλεων. Βασιλεῖαι γὰρ αὗται, πρέπουσαι προαγωγαὶ, ἀρχὰς ἀνθρώπων καὶ ἡγεμονίας τῶν ἀτελεστέρων ἔτι ψυχῶν τοῖς ἐν ὀλίγῳ τὴν δοκιμὴν παρεσχημένοις, ἐπαξίως ὧν ἐπραγματεύσαντο κατὰ τὸν πρῶτον βίον, χαριζόμεναι. Μάθοις δ' ἂν τῶν εἰρημένων δούλων τὸ γνήσιον, καὶ τὸ πιστὸν τῆς πραγματείας ἔργοις αὐτοῖς παραλαβών· ὡς εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος αὐτῶν, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης τὰ ῥήματα αὐτῶν. Δι' αὐτῶν γὰρ ἐκείνων τῶν τοῦ Σωτῆρος γνωρίμων, καὶ διὰ τῶν μετὰ ταῦτα τὸν ὅμοιον ἐκείνοις ἐπανῃρημένων ζῆλον, ἐξ ἁπάντων τῶν ἐθνῶν ἀφορισθεῖσα τῷ Θεῷ Ἐκκλησία, ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ τὴν σύμπασαν οἰκουμένην ἐπλήρου. Καὶ καθ' ἕτερον δὲ τρόπον τὴν ἐργασίαν ποιήσονται οἱ τὸν σωτήριον λόγον τὸν εὐαγγελικὸν πιστευθέντες, δι' ἔργων καὶ πράξεων, βίου τε καὶ πολιτείας θεοπρεποῦς, τὰς τοῦ λόγου διδασκαλίας ἀποπληροῦντες. Ὧν τοὺς μὲν διαφόρως ἐργασαμένους, διαφόροις τιμαῖς ἀμείψεται ὁ 23
δίκαιος κριτὴς, ἀποδώσων ἑκάστῳ τὴν προσήκουσαν ἐν ἀγαθοῖς ἀμοιβήν· τῷ δ' ἐγκρύψαντι τοὺς λόγους καὶ καταδήσαντι παρ' ἑαυτῷ, μηδέν τε εἰργασμένῳ πονηρῷ δούλῳ καὶ ὀκνηρῷ, τἀπίχειρα τῆς πονηρίας ἐποίσει. –Τὸ ἐπάνω δέκα ἢ πέντε πόλεων ἀρχήν τινα καὶ ἐξουσίαν δηλοῖ δοθησομένην τοῖς ἁγίοις κατὰ ὑποδεεστέρων καὶ τοῦ διευθύνεσθαι ἀξίων. Ἀλλὰ γὰρ τῶν μὲν αὐτοῦ θεραπόντων τοιαύτην ποιήσεται τὴν διάκρισιν· τῶν δὲ μὴ τῆς αὐτῆς δουλείας κατηξιωμένων, ἄλλως δὲ πολιτῶν αὐτοῦ γεγενημένων, ἐν ἐχθρῶν δὲ καὶ μισούντων αὐτὸν χώρᾳ ἑαυτοὺς καταλεξάντων, πρεσβείαν τε ἀπεσταλκότων ἀπαρνουμένην αὐτοῦ τὴν βασιλείαν, ὁποῖον ἔσται τέλος, παρίστη δι' ὧν ἐπανελθόντα τὸν βασιλέα κατὰ τὴν δευτέραν καὶ βασιλικὴν αὐτοῦ θεοφάνειαν, φοβερὰν ἀπόφασιν ἐξοίσειν κατ' αὐτῶν προὔλεγε τὴν φήσασαν· Πλὴν τοὺς ἐχθρούς μου ἐκείνους, τοὺς μὴ θελήσαντάς με βασιλεῦσαι ἐπ' αὐτοὺς, ἀγάγετε ὧδε, καὶ κατασφάξατε ἔμπροσθέν μου. Ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα ποιεῖς; Αὐτὸς μὲν ἔργα θεϊκῆς δυνάμεως ἐπιτελῶν, τεραστίας καὶ παραδόξους πράξεις ἐνεδείκνυτο, ἐδίδασκέ τε οὐράνια μαθήματα· οἱ δ' ἀποθαυμάζειν δέον, γνωρίζειν τε ἐκ τῶν λόγων καὶ τῶν πράξεων, ὡς ἄρα αὐτὸς εἴη ὁ Χριστὸς ὁ ὑπὸ τῶν προφητῶν κεκηρυγμένος, τοῦτο μὲν οὐκ ἔπραττον, ἐπ' ἀνατροπῇ δὲ τοῦ πλήθους ἐπιστάντες ἀθρόως, ἐπετίμων πυνθανόμενοι ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ εἴη ταῦτα ποιῶν, καὶ παρὰ τίνος εἰλήφει τὴν τοῦ τὰ τοιάδε πράττειν ἀδεῶς ἐξουσίαν. Ἐρωτήσω ὑμᾶς κἀγὼ, κ. τ. λ. Ἀνεξικάκως καὶ πράως αὐτοὺς δεξάμενος ὁ Κύ 24.596 ριος ἀνερωτᾷ περὶ Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ, οὐ πόθεν εἴη αὐτὸς, ἀλλὰ πόθεν τὸν τοῦ βαπτίσματος νόμον εἰλήφοι. Τὸ μὲν γὰρ αὐτὸν περὶ ἑαυτοῦ μαρτυρεῖν ἐπαχθὲς ἡγεῖτο καὶ περιαυτολόγον· τὸ δ' ἐπὶ Ἰωάννην ἀναπέμπειν λεληθυῖαν τὴν περὶ ἑαυτοῦ διδασκαλίαν περιεῖχεν· ὡμολόγητο γὰρ παρὰ παντὶ τῷ λαῷ Ἰωάννης ἐξ οὐρανῶν ὡρμημένος. Οὗτος δὲ αὐτὸς ἐμαρτύρει τῷ Σωτῆρι πόθεν εἴη τὴν ἐξουσίαν εἰληφώς. Ὡς γὰρ ἀπήγγελλον αὐτῷ τινες, ὅτι Ἰησοῦς βαπτίζει, ἀποκριθεὶς εἶπεν αὐτοῖς· Οὐ δύναται ἄνθρωπος λαμβάνειν ἀφ' ἑαυτοῦ οὐδὲν, ἐὰν μὴ ᾗ δεδομένον αὐτῷ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἄνωθεν. Αὐτοὶ ὑμεῖς μαρτυρεῖτέ μοι, ὅτι εἶπον· Οὐκ εἰμὶ ἐγὼ ὁ Χριστὸς, ἀλλ' ὅτι ἀπεσταλμένος εἰμὶ ἔμπροσθεν ἐκείνου· καὶ πάλιν· Ὁ ἄνωθεν ἐρχόμενος ἐπάνω πάντων ἐστί· καὶ αὖθις· Ὁ Πατὴρ ἀγαπᾷ τὸν Υἱὸν, καὶ πάντα δέδωκεν ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ. Ὁ πιστεύων εἰς τὸν Υἱὸν ἔχει ζωὴν αἰώνιον. Οὐκοῦν ἀπὸ τῆς Ἰωάννου περὶ αὐτοῦ μαρτυρίας δῆλος ἦν ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα ἔπραττεν ὁ Σωτὴρ, καὶ τίς αὐτῷ δεδώκει τὴν τοιαύτην ἐξουσίαν. Ἔσται σημεῖα ἐν ἡλίῳ καὶ σελήνῃ, καὶ ἄστροις. Τηνικαῦτα γὰρ τῆς συντελείας τοῦ θνητοῦ βίου γενομένης, παρελθόντος τε τοῦ σχήματος τοῦ κόσμου τούτου κατὰ τὸν Ἀπόστολον, νέος αἰὼν διαλήψεται. Ἀντὶ γὰρ πάντων τῶν αἰσθητῶν φωστήρων τῶν πρὶν φωτιζόντων τὸν πρὸ τούτου αἰῶνα ἐπιλάμψει λοιπὸν αὐτὸς καὶ ἐπιφανήσεται ὁ Σωτὴρ ἡμῶν, ἀρχηγὸς καὶ φωστὴρ, καὶ βασιλεὺς τοῦ νέου αἰῶνος καταστησόμενος. Τοσαύτη δέ τις ἔσται ἡ τῆς θεότητος αὐτοῦ δύναμις, καὶ ἡ ἀνυπέρβλητος αὐτοῦ δόξα, ὡς τὸν νῦν ἥλιον καὶ τὴν σελήνην καὶ τοὺς λοιποὺς ἐν οὐρανῷ φωστῆρας διὰ τὴν τοῦ κρείττονος παράθεσιν ἀποκρυβῆναι καὶ καλυφθῆναι τῇ αὐτοῦ δυνάμει. Τῶν ὑπερχομένων τῇ οἰκουμένῃ. Τίνα δὲ τὰ ἐπερχόμενα, ἑρμηνεύει συνάπτων· Αἱ γὰρ δυνάμεις τῶν οὐρανῶν σαλευθήσονται. Τοῦ γὰρ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ μετὰ δυνάμεως καὶ δόξης πολλῆς ἐπιστησομένου, καὶ τὴν ἄθεον καὶ μεγάλαυχον τυραννίδα τοῦ υἱοῦ τῆς ἀπωλείας καταργεῖν μέλλοντος τῇ ἐπιφανείᾳ τῆς παρουσίας αὐτοῦ, ἀναλίσκειν τε τῷ πνεύματι τοῦ στόματος αὐτοῦ, τῶν τε ἐπουρανίων πνευμάτων καὶ τῶν θείων καὶ ἀγγελικῶν λειτουργῶν τοῦ Θεοῦ τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ δορυφορούντων καὶ σὺν αὐτῷ παρεσομένων, αἱ δυνάμεις τῶν οὐρανῶν σαλευθήσονται· ὡς τότε πληροῦσθαι τό· Ἄρατε πύλας, οἱ ἄρχοντες, ὑμῶν, καὶ εἰσελεύσεται ὁ Βασιλεὺς τῆς δόξης. Ποῦ δὲ 24
εἰσελεύσεται ἢ εἰς τὸν νέον αἰῶνα καὶ τὴν καινὴν οἰκουμένην; Καὶ δὴ τῶν δυνάμεων τῶν ἀφανῶν καὶ ἀσωμάτων, δι' ὧν ὁ σύμπας οὐρανὸς διοικεῖται, τῆς ἐξ αἰῶνος στάσεως παρακινηθεισῶν, καὶ αὐτὸς ὁ σύμπας οὐρανὸς ἥλιός τε καὶ σελήνη, καὶ ἀστέρες παρελεύσονται, ἀνοιγομένου τοῦ οὐρανοῦ, καὶ τῶν ἐξ αἰῶνος κεκλεισμένων αὐτοῦ πυλῶν ἀναπεταννυμένων, ὡς ἂν ὀφθεῖεν τὰ ὑπουράνια, καὶ ἡ ἐξ αἰῶνος τοῦ Θεοῦ βασιλεία φανηθείη τοῖς πᾶσιν· ἢν 24.597 δὴ καὶ προσεύχεσθαι ᾗ τάχος ἐπιστῆναι, αὐτὸς ὁ Σωτὴρ ἐδίδαξε, λέγειν ἐν τῇ προσευχῇ παρακελευόμενος· Ἐλθέτω ἡ βασιλεία σου, γενηθήτω τὸ θέλημά σου ὡς ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς· οὕτω τε τῶν φθαρτῶν καὶ σωματικῶν παρελθόντων, τὰ νοητὰ καὶ οὐράνια ἐπιστήσεται· ὅτε καὶ ἡ ἀσάλευτος βασιλεία τοῦ μηκέτι παρελευσομένου αἰῶνος καθηγήσεται, καινός τε καὶ νέος οὐρανὸς, γῆ τε καινὴ συστήσεται κατὰ τὸν φήσαντα προφήτην· Ἔσται οὐρανὸς καινὸς καὶ ἡ γῆ καινὴ, ἃ ἐγὼ ποιῶ μένειν ἐνώπιόν μου, λέγει Κύριος. Αἱ γὰρ δυνάμεις τῶν οὐρανῶν σαλευθήσονται. Αἱ τὸν πρότερον αἰῶνα διακονησάμεναι δυνάμεις ἐν τῇ συστάσει τοῦ προτέρου κόσμου, τοῖς τε αἰσθητοῖς μέρεσι τοῦ παντὸς ἐπιστατήσασαι, τότε δὴ σαλευθήσονται, ὡς ἂν κρείττονος τύχοιεν στάσεως. Τέως μὲν γὰρ δουλεύουσι φθαρτοῖς σώμασι διακονούμεναι, κατὰ δὲ τὸν νέον αἰῶνα ἐλευθερωθήσονται καὶ αὐταὶ ἀπὸ τῆς δουλείας τῆς φθορᾶς εἰς τὴν ἐλευθερίαν τῆς δόξης τῶν τέκνων τοῦ Θεοῦ. Ἐπὶ μὲν γὰρ τοῦ παρόντος στενάζει ἡ κτίσις τῇ φθορᾷ τῶν αἰσθητῶν σωμάτων δουλεύουσα, καὶ τὴν οἰκείαν στάσιν φυλάττουσα, ἐν ᾗ κατέστησεν αὐτὴν ὁ τοῦ παντὸς Κύριος· τότε δὲ, κατὰ τὴν σωτήριον θεοφάνειαν ἐλευθερωθεῖσα τῆς νῦν στάσεως, ἐπὶ τὰ κρείττω μεταβήσεται. Ἀρχομένων δὲ τούτων γίνεσθαι, ἀνακύψατε καὶ ἐπάρατε τὰς κεφαλὰς ὑμῶν. Λέγει δὲ ταῦτα πρὸς τοὺς μαθητὰς, οὐχ ὡς μέλλοντας αὐτοὺς ζήσεσθαι, καὶ παραμένειν τῷ βίῳ μέχρι τῆς συντελείας, ἀλλ' ὡς ἑνὸς ὄντος σώματος αὐτῶν τε καὶ ἡμῶν, τῶν τε μετὰ ταῦτα μέχρι τῆς συντελείας εἰς αὐτὸν πεπιστευκότων, καὶ δι' αὐτὸν κατὰ τὸν παρόντα βίον τεταπεινωμένων. Τότε γοῦν ἀπολαβόντες τὰς ἐπαγγελίας ἐφ' αἷς ἠλπίζομεν, ἀνακύψομεν οἱ τότε συγκεκυφότες, καὶ ἐπαροῦμεν τὰς κεφαλὰς ἡμῶν οἱ πάλαι τεταπεινωμένοι. Ἡ γὰρ ἀπολύτρωσις ἡμῶν ἡ προσδοκωμένη αὐτὴ ἐκείνη ἔσται, ἣν καὶ ἡ πᾶσα κτίσις προσδοκᾷ κατὰ τὴν ἀποστολικὴν διδασκαλίαν, ἣν καὶ Παῦλος ἀπεκδεχόμενος στενάζει ταῖς σωτηρίοις φωναῖς δουλεύων. Πότε δὲ ἐγγίζει ἡ ἀπολύτρωσις, ἀκριβῶς ἐδίδαξεν εἰπὼν, ὅτι τούτων ἀρχομένων γίνεσθαι. Μὴ γὰρ ἀρχομένων, ἀλλ' ἤδη εἰς ἔργα χωρούντων τῶν λεγομένων, οὐκέτι ἐγγίζειν εἰκὸς τὴν ἀπολύτρωσιν, ἀλλ' ἔργοις ἐπιτελεῖσθαι. Ὁ δὲ θεῖος Ἀπόστολος καὶ ὅλης αὐτῆς τῆς κτίσεως ἀπολύτρωσιν καὶ ἐλευθερίαν τότε γενήσεσθαι διδάσκει, διὰ τὸν μέλλοντα καὶ αὐτῆς γίνεσθαι ἐπὶ τὸ κρεῖττον μετασχηματισμόν. Διό φησι· Καὶ αὐτὴ ἡ κτίσις ἐλευθερωθήσεται ἀπὸ τῆς δουλείας τῆς φθορᾶς εἰς τὴν ἐλευθερίαν τῆς δόξης τῶν τέκνων τοῦ Θεοῦ. Ἀφθάρτων γὰρ ἁπάντων καὶ ἀθανάτων τῶν τέκνων τοῦ Θεοῦ τὸν νέον οἰκησάντων αἰῶνα, ἐχρῆν δήπου καὶ τὴν κτίσιν αὐτὴν τὴν νῦν τῇ φθαρτῇ φύσει δουλεύουσαν, εἰς ἄφθαρτον οὐσίαν μεταβαλεῖν, τῆς παρούσης καταστάσεως ἐλευθερωθεῖσαν. Εὐκαίρως μέντοι τῷ· Καὶ τότε ὄψονται τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐρ 24.600 χόμενον ἐν νεφέλῃ μετὰ δόξης, παραθήσεις τὴν τοῦ Δανιὴλ προφητείαν, δι' ἧς καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου, καὶ ἡ νεφέλη, καὶ ἡ τῷ τοῦ ἀνθρώπου δοθησομένη βασιλεία ἐθεωρεῖτο. Ἀλλὰ τότε μὲν εἷς προφήτης θείῳ Πνεύματι θεοφορούμενος τὸ μέλλον ἔσεσθαι ἐθεᾶτο· κατὰ δὲ τὸν τῆς συντελείας καιρὸν πάντες, ὥς φησιν ὁ Σωτὴρ, αὐτὸν ὄψονται ἐρχόμενον ἐν νεφέλῃ μετὰ δυνάμεως πολλῆς ζωοποιητικῆς καὶ φωτιστικῆς τοῦ νέου αἰῶνος, καὶ μετὰ δόξης πολλῆς, τῆς πατρικῆς δηλαδὴ θεότητος. Πότε δὲ ταῦτα ἔσται; Ὅταν πληρωθῶσι καιροὶ ἐθνῶν. Περαιωθείσης γὰρ τῆς ὡρισμένης τοῖς ἔθνεσι προθεσμίας, ἔσται σημεῖα τῆς τοῦ κόσμου συντελείας.
Ποταπὰ δὲ σημεῖα, τῷ Ματθαίῳ ὁ Λουκᾶς παρεχώρησεν ἐξειπεῖν. Ἐχρῆν γὰρ, μέλλοντος τοῦ μεγάλου φωστῆρος, αὐτοῦ δὲ τοῦ Θεοῦ Λόγου μετὰ δυνάμεως καὶ δόξης πολλῆς τὴν δευτέραν αὐτοῦ ποιεῖσθαι παρουσίαν ὑποστέλλεσθαι καὶ ὑπαναχωρεῖν τὸν ἥλιον καὶ τὴν σελήνην, καὶ τοὺς ἀστέρας, ἵνα ἀντὶ πάντων αὐτὸς ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου καταλάμψας φωτίσῃ τὸν νέον αἰῶνα, τοῦ προτέρου σχήματος τοῦ κόσμου παρελθόντος κατὰ τὴν ἀποστολικὴν μαρτυρίαν, ἥ φησι· Παράγει γὰρ τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου τούτου· ἐπειδὰν οὖν τοῦτο παρέλθοι τὸ σχῆμα, συμπαρελεύσεται αὐτῷ καὶ ὁ ἥλιος καὶ ἡ σελήνη, καὶ οἱ ἀστέρες. Σκοτισθήσεται δὲ ὁ ἥλιος τότε, οὐχ ὥστε στερηθῆναι τοῦ οἰκείου φωτὸς, ἀλλὰ παραθέσει τοῦ κρείττονος ἀμαυρούμενος· ἀμοιβῆς γοῦν τῶν αὐτοῦ καμάτων καὶ αὐτὸς τεύξεται, ἑπταπλασίων γενησόμενος· ἥ τε σελήνη καὶ αὐτὴ ἔσται ὡς ὁ ἥλιος· καὶ οἱ ἀστέρες δὲ τῆς ὁμοίας τεύξονται ἐπὶ τὸ κρεῖττον μεταβολῆς. Ἀργήσει δὲ τότε ὁ ἥλιος καὶ ἡ σελήνη· ἀλλ' οὐδὲ ἄστρων τις ἔσται τότε χρεία, νυκτὸς μὴ οὔσης· ἀναπαύσονται δὲ καὶ αὐτοὶ ἐλευθερωθέντες σὺν τῷ οὐρανῷ· οὕτω τε ὁ νέος αἰὼν ἀνήλιος ἔσται καὶ ἀσέληνος, καὶ ἄναστρος, ἡμέρας τοῦ ἡμετέρου φωτὸς τὰς ἁγίας καταυγαζούσης ψυχάς. Τίνα γε μὴν τὰ ἐπερχόμενα τῇ οἰκουμένῃ μετὰ τὸ τοὺς φωστῆρας σκοτισθῆναι, καὶ διὰ τί, καὶ πόθεν ἡ συνοχὴ τῶν ἐθνῶν ἔσται, παρίστησιν ἑξῆς λέγων· Ἐν ἀπορίᾳ ἠχούσης θαλάσσης καὶ σάλου ἀποψυχόντων ἀνθρώπων. Καί μοι δοκεῖ τῆς τότε γενησομένης τοῦ παντὸς τροπῆς τὴν ἀρχὴν ἔσεσθαι διδάσκειν ἀπὸ ἐκλείψεως τῆς ὑγρᾶς οὐσίας. Ταύτης γὰρ πρώτης ἀναποθείσης ἢ ἀποπαγείσης, ὡς μηκέτ' ἦχον θαλάσσης ἀκούσεσθαι, μηδὲ τὸν τῶν κυμάτων αὐτῆς σάλον γίνεσθαι δι' αὐχμὸν ὑπερβάλλοντα, τὰ λοιπὰ μέρη τοῦ κόσμου μηκέτι τῆς συνήθους μεταλαμβάνοντα ἀναθυμιάσεως ἐκ τῆς ὑγρᾶς οὐσίας ἀναπεμπομένης, τροπὴν καὶ μεταβολὴν πείσεται· ὡς ἐκ τούτου γενήσεται σημεῖα ἐν ἡλίῳ καὶ σελήνῃ, καὶ ἄστροις. Ἀνακλήσεώς τε γὰρ τοῦ παντὸς γενομένης, καὶ συντελείας τοῦ κόσμου, καὶ παράγοντος τοῦ σχήματος τούτου τοῦ φαινομένου παρελεύσεται γὰρ τὰ πρῶτα ἵν' ἐπιστῇ τὰ δεύτερα, ἀκόλουθον ἦν καὶ τῶν κατ' οὐρανὸν φωστήρων τροπήν τινα ἔσεσθαι. Ταῦτα δὲ ἐπὶ τέλει τῶν χρόνων ἔσται, τῆς ἀποστασίας ἐνεργουμένης. Μελλούσης γὰρ τὰ τῆς θεομαχίας 24.601 τέρατα καταργεῖν τῆς ἐπιφανείας τοῦ Σωτῆρος, τὰ τῆς ὀργῆς προοίμια ἐκ τῶνδε ἄρξεται, ἐξ αὐχμῶν δηλαδὴ καὶ ἀπορίας ἤχου θαλάσσης· οὗ γενομένου ἐπακολουθήσει συνοχὴ τῶν ἐπὶ γῆς ἐθνῶν, ἀποψυχόντων ἀνθρώπων ἀπὸ φόβου καὶ προσδοκίας τῶν ἐπερχομένων τῇ οἰκουμένῃ. Τίνα δὲ τὰ ἐπερχόμενα, ἑρμηνεύει συνάπτων ἑξῆς καὶ λέγων· Αἱ γὰρ δυνάμεις τῶν οὐρανῶν σαλευθήσονται· τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ μετὰ δόξης ἐπιστησομένου, καὶ τὴν μεγάλαυχον τυραννίδα τοῦ υἱοῦ τῆς ἁμαρτίας καταργεῖν μέλλοντος, τῶν τε ὑπερουρανίων ταγμάτων δορυφορούντων. Καὶ εἶπε παραβολὴν αὐτοῖς· Ἴδετε τὴν συκῆν, κ. τ. λ. Οὕτω καὶ ὑμεῖς ὅταν ἴδητε ταῦτα γινό μενα, κ. τ. λ. Ποῖα ταῦτα γινόμενα ἀλλ' ἢ τὰ προλεγόμενα; Ἱερουσαλὴμ πατουμένην ὑπὸ ἐθνῶν, τὴν συμπλήρωσιν τῶν καιρῶν τῶν ἐθνῶν, τοὺς τῆς ἀποστασίας χρόνους, τὰ ἐν τοῖς φωστῆρσι καὶ τοῖς ἄστροις σημεῖα, τὴν ἐπὶ γῆς συνοχὴν τῶν ἐθνῶν, τὴν ἔκλειψιν καὶ ἀπορίαν τοῦ ἤχου τοῦ σάλου τῆς θαλάσσης. Ταῦτα, φησὶν, ἅπαντα ὅταν ἴδητε γινόμενα, γινώσκετε ὅτι ἐπὶ θύραις ἐστὶν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, ἑτέρα οὖσα παρὰ τὰ προλεχθέντα. Τὰ μὲν γὰρ προοίμια ἦν καὶ μελλόντων ἀγαθῶν σημεῖα, ὡς καὶ οἱ τῆς συκῆς ἁπαλοὶ κλάδοι καὶ τὰ φύλλα σημεῖα τοῦ μέλλοντος θέρους τῆς τε τῶν λοιπῶν φυτῶν καὶ σπερμάτων καρποφορίας· τὰ δὲ τοῦ μέλλοντος καὶ τῆς ἐν αὐτῷ συστησομένης βασιλείας οὐρανῶν προοίμια καὶ σημεῖα τὰ προλεχθέντα ἦν. Αὕτη δὲ ἡ βασιλεία καὶ τὰ ἐν αὐτῇ οὐκέτι λόγῳ παραδοτέα, οὐδὲ θνητῶν ἀκοαῖς λεκτέα. Διόπερ ἀποσιωπητέον ταῦτα. Ὀφθαλμὸς γὰρ οὐκ εἶδε, καὶ οὖς οὐκ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη ὅσα ἡτοίμασεν ὁ Θεὸς τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν. Πλὴν 26
ὥσπερ κατὰ τὸν ἐνεστῶτα βίον ἥλιος μετὰ χειμερίους τροπὰς ἔαρος ἐνισταμένου θερμὴν ἀκτῖνα βάλλων, τὰ ὑπὸ γῆν κρυπτόμενα ζωοποιεῖ σπέρματα, τοῦ προτέρου μεταβαλόντα σχήματος, νεαρὰ δὲ φύει καὶ τέθηλεν, ὡραίαν καὶ πολυανθῆ τὴν τῶν ἄρτι φυέντων βλάστην παρεχόμενα· κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ἡ ἔνδοξος τοῦ Μονογενοῦς τοῦ Θεοῦ ἄφιξις, φωτὸς ζωογόνοις ἀκτῖσι τὸν νέον αἰῶνα καταυγάσασα, τὰ ἀποκρυφθέντα πάλαι κατὰ τὸν ἔμπροσθεν αἰῶνα, καὶ ἐν τῷ παντὶ κόσμῳ διασκεδασθέντα σπέρματα, τουτέστι τοὺς ἐν γῆς χώματι κεκοιμημένους, κρείττοσι σώμασιν ἢ κατὰ τὰ πρότερον θειότερόν τε μετεσχηματισμένοις εἰς φῶς προάξει· καὶ τοῦ θανάτου καταργηθέντος, αὐτὴ λοιπὸν ἡ ζωὴ βασιλεύσει τοῦ νέου αἰῶνος. Οὐ μὴ παρέλθῃ ἡ γενεὰ αὕτη. Ποία γενεὰ ἀλλ' ἡ καινὴ καὶ νέα, ἣν αὐτὸς συνεστήσατο; περὶ ἧς ἐν προφητείαις εἴρητο· Γραφήτω αὕτη εἰς γενεὰν ἑτέραν, καὶ λαὸς ὁ κτιζόμενος αἰνέσει τὸν Κύριον· καὶ πάλιν· Ἀναγγελήσεται τῷ Κυρίῳ γενεὰ ἡ ἐρχομένη. Διόπερ δεικτικῶς εἰς τοὺς ἀποστόλους αὐτοῦ, καὶ τὴν ἐξ αὐτῶν καὶ δι' αὐτῶν καθ' ὅλης τῆς οἰκουμένης συστησομένην καινὴν γενεὰν τῆς ἁγίας Ἐκκλησίας αὐτοῦ ἀφορῶν, ἔλεγεν· Οὐ μὴ παρέλθῃ ἡ γενεὰ αὕτη, ἕως ἂν πάντα γέ 24.604 νηται. Διαμενεῖν γάρ φησι καὶ διαρκέσειν τὸν λαὸν αὐτοῦ καὶ τὴν Ἐκκλησίαν εἰς ἐκεῖνο καιροῦ εἰς ὅτε αὐτοπτήσειε πάντα, καὶ τὰς ἐκβάσεις τῶν τοῦ Σωτῆρος προῤῥήσεων ὀφθαλμοῖς παράλαβοι. Προσέχετε ἑαυτοῖς μήποτε βαρυνθῶσιν ὑμῶν αἱ καρδίαι ἐν κραιπάλῃ. Διεγείρει τοὺς μαθητὰς ἐπὶ τὸ πάντοτε ἑτοίμους εἶναι παρασκευαζομένους εἰς τὴν αὐτοῦ παρουσίαν, ἐφ' ἣν αὐτὸς ἡμᾶς παρορμῶν τοὺς πάντας τῆς διδασκαλίας ἐποιεῖτο λόγους· νήφειν τε καὶ ἐγρηγορέναι παρακελεύεται, καὶ ἀγρυπνεῖν διὰ πάσης τῆς τοῦ θνητοῦ βίου νυκτὸς, διὰ τὸ μηδενὶ γνώριμον τὸν καιρὸν τῆς συντελείας ὑπάρχειν. –Ἀλλ' ὑμῖν γε, φησὶ, φυλακτέον τὸ ἐντεῦθεν βάρος, ἵνα δυνήσησθε νήφειν, μήποτε ἐπιστῇ αἰφνίδιος ἐφ' ὑμᾶς ἡ ἡμέρα ἐκείνη· περὶ ἧς καὶ ὁ ἱερὸς Ἀπόστολος παρῄνει γράφων· Ἀδελφοὶ, οἴδατε ἀκριβῶς, ὅτι ἡ ἡμέρα Κυρίου, ὡς κλέπτης ἐν νυκτὶ, οὕτως ἔρχεται. Ὅταν δὲ εἴπωσιν εἰρήνη καὶ ἀσφάλεια, τότε αἰφνίδιος αὐτοῖς ἐφίσταται ὄλεθρος. Ὑμεῖς δὲ οὐκ ἐστὲ ἐν σκότει, ἵνα ὑμᾶς ἡ ἡμέρα ὡς κλέπτης καταλάβῃ· πάντες γὰρ ὑμεῖς υἱοὶ φωτός ἐστε καὶ υἱοὶ ἡμέρας. Γρηγορητέον οὖν ἡμῖν οὐ μόνον διὰ τὴν ἀθρόαν καὶ ἀπροσδόκητον τοῦ Δεσπότου ἄφιξιν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸν κλέπτην τὸν ἐφεδρεύοντα. Ὁ δὲ κλέπτης ἐστὶν ὁ καιρὸς τῆς ἑκάστου τελευτῆς· ἢ καὶ ὁ μέλλων τὴν ἑκάστου ψυχὴν παραλαμβάνειν ἄγγελος. Ὡς παγὶς γὰρ ἡ τοῦ Κυρίου παρουσία ἐπελεύσεται ἐπὶ πάντας τοὺς ἐν τῇ γῇ· οἱ μὲν οὖν προσέχοντες ἑαυτοῖς σώζονται, ὥσπερ δορκὰς ἐκ βρόχων, καὶ ὥσπερ ὄρνεον ἐκ παγίδος· οἱ δὲ τῇ μέθῃ βεβαρημένοι, καὶ εἰς θάνατον ὑπνώττοντες, ἐκπίπτουσιν εἰς ἀδόκητον κίνδυνον. Ἀγρυπνεῖτε οὖν ἐν παντὶ καιρῷ δεόμενοι, κ. τ. λ. Τούτοις συνᾴδων ὁ Ἀπόστολος ἔλεγε· Διὰ τοῦτο ἀναλάβετε τὴν πανοπλίαν τοῦ Θεοῦ, ἵνα δυνηθῆτε ἀντιστῆναι ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ πονηρᾷ, καὶ ἅπαντα κατεργασάμενοι στῆναι. Στῆτε οὖν περιζωσάμενοι τὴν ὀσφὺν ὑμῶν ἐν ἀληθείᾳ. Ἵνα ἐσθίητε καὶ πίνητε ἐπὶ τῆς τραπέζης μου. Τοιούτων ἔσται πλήρης ἀγαθῶν τράπεζα, ἧς μεταλήψονται οἷς τὴν Διαθήκην διέθετο διὰ τὸ μεμενηκέναι μετ' αὐτοῦ ἐν τοῖς πειρασμοῖς· ἵνα ἐσθίωσι καὶ πίωσιν ἐπὶ τῆς τραπέζης αὐτοῦ· ἄρτῳ μὲν οὐρανίῳ ψυχῶν ἁγίων θρεπτικῶς τραφησόμενοι, οἴνου δὲ τοῦ καινοῦ γεννήματος τῆς ἀληθινῆς ἀμπέλου μεταληψόμενοι· ἣν αὐτὸς ὁ τῶν ὅλων Θεὸς γεωργῶν τὸ καινὸν ἐξ αὐτῆς γέννημα τοῖς τότε ἀξίοις παρέξει. Ὁ δὲ ἠρνήσατο αὐτὸν, λέγων· Γύναι, οὐκ οἶδα αὐτόν. Ὅρα δὲ τὸ φιλάληθες τοῦ εὐαγγελιστοῦ, πῶς οὐ καταχαρίζεται τῷ Πέτρῳ, ἀλλὰ τὸ πάθος αὐτοῦ ὡς ἔχει διηγεῖται, ὅτι οἱ μὲν ἄλλοι ἀπολιπόντες τὸν διδάσκαλον ᾤχοντο, ὁ δὲ πάντων αὐτῶν προκεκριμένος ἀπόστολός τε καὶ μαθητὴς, αὐτὸς ἐκεῖνος ὁ βοώμενος Πέτρος, βασάνων ἐκτὸς καὶ ἀρχοντικῆς ἀπειλῆς, τρίτον αὐτὸν ἐξωμόσατο. 24.605 27
Δύο ἄνδρες ἐπέστησαν αὐταῖς ἐν ἐσθήσεσιν ἀστραπτούσαις. Χαρᾶς καὶ γέλωτος σημεῖα γνωρίσματά τε τῆς σωτηρίου ἀναστάσεως ὁρᾷν παρέχονται καὶ διὰ τῆς λευκῆς περιβολῆς, ὥστε καὶ ἀπὸ τοῦ σχήματος συμβαλεῖν τὰς γυναῖκας τὸ φαιδρὸν τῆς ἐγέρσεως, καὶ τῆς τοῦ Πάσχα ἑορτῆς σὺν τοῖς λευχείμοσιν ἀγγέλοις ἀπάρξασθαι. Μωϋσῆς μὲν γὰρ πληγὰς Αἰγυπτίων μέλλων διακονεῖσθαι καταλλήλως ἐν φλογὶ πυρὸς τὸν ἐπὶ τῆς βάτου ἄγγελον ἑώρα· ὁ δ' αὐτὸς μοχθηροῖς ἀνδράσι νομοθετῶν, πῦρ καταναλίσκον τὸν Θεὸν εἶναι ἔλεγεν, τιμωρητικὸν καὶ κολαστὴν αὐτοῖς ἔσεσθαι αὐτὸν αἰνιττόμενος· διὸ καὶ ἐν στύλῳ πυρὸς ἡγεῖτο αὐτῶν ὁ Θεός. Οὕτω τοῖς ἀσεβέσι γενέσθαι τοὺς ἀγγέλους πυρὸς φλόγα ἐδίδαξεν εἰπών· Ὁ ποιῶν τοὺς λειτουργοὺς αὐτοῦ πυρὸς φλόγα. Ἀλλ' οὐ τοιούτους αἱ γυναῖκες τοὺς εἴσω τοῦ μνήματος ἑώρων, γαληνοὺς δέ τινας καὶ φαιδροὺς, οἵους ἐχρῆν ἐπὶ Δεσπότου χαρᾷ καὶ βασιλείᾳ φαίνεσθαι. Ἐπὶ μὲν γὰρ τῷ πάθει τοῦ Σωτῆρος ὁ ἥλιος ἐξέλιπε, σκότος περιβαλὼν τῷ παντὶ, θρήνων τε καὶ πένθους σύμβολα τοῖς σταυροῦσι τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ δεικνύς· καὶ οὐδεὶς μὲν ἐφαίνετο τῶν ἀγγέλων τὸ τηνικαῦτα ὡς εἰκὸς τοῖς μαθηταῖς, ὁμοίως καὶ αὐτῶν ὧδε κἀκεῖ διασκεδασθέντων. Εἰ δ' ἄρα καὶ ὀφθῆναί τινα ἐχρῆν, τάχα που τὴν ἐναντίαν τοῖς λευχείμοσιν ἀνθρώποις τὴν ἀναστολὴν ἀνεδείξατο· αὐτίκα γοῦν ἐπὶ τῷ πάθει οὐχ ἥλιος μόνον ἐσκότασεν, ἀλλὰ καὶ ὁ Σωτὴρ φωνῇ μεγάλῃ κράξας ἀφῆκε τὸ πνεῦμα, τὸ καταπέτασμα τοῦ ναοῦ ἐσχίσθη εἰς δύο, μονονουχὶ περιῤῥηξαμένων καὶ αὐτῶν τῶν πάλαι τὸ ἱερὸν ἐνοικούντων ἀγγέλων, περιῤῥηξάντων τε τὸ σεμνὸν ὕφασμα, ὡς ἂν, γυμνὸς καὶ ἔρημος ἀπολειφθεὶς τῆς αὐτῶν φρουρᾶς, ὁ τῶν ἀβάτων καὶ ἀδύτων τόπος, ἕτοιμος ἐχθροῖς καὶ πολεμίοις κατασταίη. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν ἐπὶ τῷ πάθει συνέβαινεν· ἐπὶ δὲ τῇ σωτηρίῳ ἀναστάσει, ὡς ζωῆς ἄγγελοι καὶ τῆς ἀναστάσεως κήρυκες, τὸν τόπον οὗ ἔκειτο τὸ σῶμα περιεῖπον, ἐξ αὐτῆς ὥσπερ τῆς ἐπαφῆς τοῦ τόπου ἁγιωσύνης κρείττονος ἢ κατ' αὐτοὺς μετασχόντες, καὶ τῆς ἀναστάσεως αὐτοῦ κοινωνοῦντες. Διὸ φαιδρὰ καὶ μειδιῶντα πρόσωπα, σχῆμά τε σωτηρίου ἑορτῆς παρέφαινον λευχειμονοῦντες. Λέγεται γὰρ κατάβασις θεία ἐπὶ τὸ ὄρος γεγονέναι καθ' ὃν ἐνομοθέτει καιρὸν, ἵνα πάντες θεάσωνται τὴν ἐνέργειαν τοῦ Θεοῦ· κατάβασις γὰρ αὕτη σαφής ἐστιν, οὐ μὴ τοπική. Τῶν γοῦν φυομένων κατὰ τὸ ὄρος φλεγομένων σφοδρῶς, οὐδὲν τὸ πῦρ ἐξανάλωσε· σαλπίγγων τε φωναὶ σφοδρότερον συνηκούοντο, μὴ προκειμένων ὀργάνων τοιούτων, μηδὲ τοῦ φωνήσαντος, ἀλλὰ θείᾳ κατασκευῇ γινομένων ἁπάντων. Ὥστε σαφὲς εἶναι διὰ ταῦτα τὴν κατάβασιν θείαν γεγονέναι, καὶ τὸν Θεὸν ἄνευ τινὸς δεικνύναι τὴν ἑαυτοῦ διὰ πάντων μεγαλειότητα.
28
Continue reading PG 24: Fragmenta in Epistolam ad Hebræos →≣ entire volume