vobiscum reputate, an tale quidpiam antea factum sit, vel vestra, vel patrum vestrorum memoria: et omnes qui terram promissionis habitatis, diligen ter ad ea qua dicentur attendite. [3] Tum addit Cum hæc experti sitis, ne committatis ut e me moria vestra elabantur, sed horum ignaros filios að hæc instituite, atque illis præcipite, ut hæc quasi per manus fliis suis tradant: et generatio quæ hos consequetur, a superiori generatione horum narrationem accipiat. Talia quoque 1383 ait beatus David: Ut cognoscat generatio altera, filii qui nascentur, et exsurgent, et narrabunt ea filiis suis f., Causamque affert, Ut ponant in Deo spem suam.› Unam itaque divini Spiritus gra tiam sanctos prophetas afflatu divino concitare, ex dictis patet. [4] Atque ita excitatis ad audienda quæ dicantur senioribus et aliis * universis, totam deinceps calamitatum seriem enarrat, aitque, pri mam omnium erucam venturam esse; quæ autem ab hac corrupta non fuerint, a locusta corruptum iri; quæ vero hanc effugerint, bruchum consun pturum; extremam vero rubiginem impactam nihil prorsus integrum relicturam esse. Quidam ergo Tropice ista de Assyriis et Babyloniis interpretati sunt, erucam quidem Theglaphalasarem nuncu pantes, locuslam vero Salmanasarem; Sennache rimum autem brachum appellaverunt, rubiginem denique Nabuchodonosorem, qui postremus bellum intulit, funditusque Judæam universam devastavit, et cos qui mortem efugerant, captivos abduxit. Ego autem vera hæc quidem esse censeo: existimo au tem, etiam ut dicta sunt, reipsa contigisse. Nam beatus Amos meminit etiam locustæ, et bruchi, et combustionis, et aeruginis; hcuum item, olearum, et vinearum ab erucis consumptarum; squaloris praeterea, et pluviarum inopia. «Pars euim una, inquit, irrigabitur, et pars super quam non pluero, arefiet b. Hujus vero etiam divinus Jeremias men tionem facit. Non igitur figurate solum hæc acci pienda sunt, 1384 cum sacri prophetæ ad unum omnes nos docuerint, supra dicta, sicut narrantur, accidisse. Ut enim prorsus cognoscerent, quod ini quitatis impietatisque panas persolventes, irruen tibus in eos hostibus traditi fuerint, jure illatis eliam de coelo correptionibus feriebantur per hæc edocti, quod Deus, quem ipsi contemnebant, utrisque illos suppliciis ulciscatur. Cæterum post quam tristia et dura prædixit, consolationem af fert et consilium. Vers. 5. ‹ Evigilate, qui ebrii estis ex vino eo rum, et plorate; et plangite, omnes qui bibitis vi num ad ebrietatem. Convertite, inquit, intemperan tiam voluptatemque immoderatain, in lamenta. Non ↑ Psal. Lxxvii, 6. 8 ibid. 7. • Amos 17, Des. in C. Id.

Vans. 1. c Visio Abdie.» Hoc est, divinitus Abdiæ facta revelatio hæc est. Hæc dicit Domi bus Deus Idunaæ.» Nen humana, inquit, ratione usus haec verba facio, sed Deus universorum, tan quam organo quodam lingua mea utens, Idumææ futura prædicit. Ac docens cujusmodi ea sint, sub dit ‹ Auditum audivi a Domino, et munitionem ad gentes misit. › Pro munitione Symmachus lega tionem vertit. Per hæc autem ostendit ipsum Do minum contra Idumæam hostes convocaturum esse. Addit enim: ‹ Surgite, et consurgamus adversus eum in prælium. › Nam velut dux quidam belli adversus eos exercitum cogit, ostendens ipsum esse qui permittit ut hæc illi mala sustineant. VERS. 2. Ecce minimun dedi te in gentibus; valle inhonoratus cs.. Et causam quamobrem id fiat, indicans YERS. 3. «Superbia, inquit, cordis tui elevavit te.. Postea docet superbiae causas. ⚫llabitantem in foraminibus petrarum.» Deinde etiam cogita tiones ejus planas facit. ‹ Exaltans, inquit, habi taculum suum, atque dicens in corde suo: Quis me deducet in terram? Altissimis montium fastigiis Idumæa undiquaque septa erat. Hæc conscenden tes, cum ab hostibus impetebantur, sæpe hoc modo ex multis insidiis1452 evaserunt. Quoniam ergo, inquit, his contidens, insolescis et elato animo es, quasi sis inexpugnabilis, expugnabilem te et hosti bus captu facilem efficiam, nec ex manibus inimi corum effugies: [4] non, si more aquile sublimnis tollaris, et super nebulas voles, atque in ipsis si deribus habites. Et ostendens funditus perituram, subjecit VERS. 5, 6. Si fures introiissent ad te, vel latro nes per noctem, ubi projectus esses? nonne ſurati essent sufficientia sibi? Et si vindemiatores introiis sent ad te, nunquid reliquissent racemum? Quo modo perscrutatus est Esau, et deprehensa sunt abscondita ejus? Fures quidem direptis iis quæ in promptu sunt posita, discedunt, universam do mum perscrutari non audentes: et qui vineam vin deniant, totamn curiosius indagare negligunt; quo fit ut, majoribus uvis collectis, in multis palmiti bus racemulos relinquant. Te vero sic hostes ex cutient, ut ne ea quidem, quæ in abstrusa loca abdideris, corum manus effugiant. VERS. 7. • Usque ad terminos dimiserunt te, omnes viri fœderis tui restiterunt tibi: prævalue runt adversus te viri pacifici tui: qui comedunt tecum, posuerunt insidias subter te.» Hostibus, inquit, adjungentur ii qui nuper tecumn conjuncti erant et benevolentia confœderati ac socii tui. Hoc * Hebr. nuntius ad gentes missus est. * " 18. præn.

ten pore eo cum suscepero vos, quia fa ciam vos celebres et gloriosos in cunctis populis terræ, quando convertero captivitatem vestram coram vobis, dicit Dominus. ‹llominum salus ex sola Dei misericordia pendet. Neque enim hane adipiscimur ut mercedem justitiae, sed Dei bonitatis donum est. Quamobrem Dominus ait, propter me et salvabo, et suscipiam, et alienam factam mihi vindicabo, et illustrem eam præstabo, et glorio sam apud omnes reddamn, et a priori infamia libe rabo, et pro captivis et servis, liberos ct dome sticos meos efficiam. Hæc autem, ut dixi, et reversis ex Babylone tunc præstitit, et postea omnibus hominibus largitus est. Nam qui olim diabolo ser viebamus, ab acerba illa captivitate liberati, * et erroris nullorum deorum obliti, nos Deo asservi mus, nominati et illustres, juxta prophetian, apud Græcos et barbaros facti: et qui olim longe re moti eramus, propinqui facti sumus, secundum divinum Apostolum. Apostolicis itaque monitis adhærere nos convenit, aperte clamantibus: «In libertate, qua nos Christus liberavit, state: et no lite iterum jugo servitutis contineri 1., Sic enim et a dominatione sævi tyranni liberabimur, et Domi num nostrum colentes, regnum cœlorum asseque mur, gratia Domini nostri Jesu Christi, quocum Patri gloria, una cum sancto Spiritu, nunc et semper, et in sæcula sæculorum. Amen. k Ephes. 11, 14. 1. Galat. v, 1. $1 To 1n ponitur post G præm. 6. 53 o. Des. in C. Des. in C. Cyrus, qui prinius fuit rex Persarum, statim ut regnum adiit, Judais captivis libertatem publice

e. in Juda sanctus Domino omnipotenti et ve nient omnes qui immolant, et sument ex eis, el co quent in illis.» Infinitis enim gentibns illis interfectis, tanquam decimas quasdam, plurima ex spoliis Deo obtulerunt. Etenim frena dedicarunt gratias agentes ob stragem equorum: et lebetes quam plurimos ve lut phialas quasdain ante altare posuerunt, ad usus eorum qui undique eo proficiscebantur et victimas offerebant. Quicunque enim egebat, unum ex bis sumebat, ad coquendas carnes victimarum. Lucente autem eo tempore divino beneficio, 1668 € Non erit amplius Chananæus in domo Domini omnipotentis. › Hoc est, qui partes Chananæorum sequatur; qui impie vivat, et in iniquitate versetur. Dominus omnipotens autem hanc vocem veram esse hoc eliam tempore praestet, ut nemno in nobis Chana naus videatur: sed omnnes secundum leges evan gelicas vivanus, et beatam spem exspectemus adventumque magni Dei et Salvatoris nostri Jesu Christi, quocum Patri gloria, una cum sancto Spi ritu, nunc et semper, et in sæcula sæculorum. Amen. Moses magnus legislator, primus quidem divina eloquia nobis conscripta reliquit; divinus vero Malachias post omnes, qui ´prophetiam conscripse runt, divina oracula scriptis mandavit. Tempus autem non similiter quidem, ut alii prophetæ, expressit: ex his tamen quæ prænuntiavit, pla num fecit quod post divini templi 1670 ædifica tionem, et populi pacem, hac gratia ornatus fuerit. Non enim eos negligentiæ circa ædificationem templi accusat, quemamodum heatus Aggæus et Zacharias; sed divina beneficia illis in memoria,

enim bibere vinum malum est, sed intemperanter bibere perniciosum est. Cum autem dixerit, ex vino eorum, aliam etiam ebrietatem designavit, pronam videlicet animi ad deteriora propensionem universamque iniquitatem sic appellans. Vos au tem plorare, ait, et lamentari convenit, quia eo prorsus privabimini, quod voluptatem vobis * af ferebat. [6] Postea narrat ea quæ ad locustam, sive Assyrium spectant. Utrumque enim designat, et ait, c gentem ascensuram ad terram ipsius, in numerabilem, viribus et potentia praestantem. Terram vero ipsius vocat terram Israelis, quo niam Israelem quoque populum suum nominat. ‹ Dentes ejus leonis, et molares ejus, ut catuli leonis. Varie autem eadem dixit, nominum multi tudine perterrefacere volens. Leonem enim et cata lum eumdem vocat. Si quis autein diverse intelligere velit, sensui non officiet: nam et locusta 1385 minores alias, tanquam catulos, subsequentes ha bet, et hostes una cun bellicosis et strenuis, etiam minus robustos adducunt. [7] Explicat autem quæ per has producenda sint, vineas docens corruplas, earumque palmites dealbatos, et ficus frondibus spoliatas, quod irruente locusta accidere solet. Quod autem hæc non ut facta, sed ut futura dicat, subsequentia testantur. VERS. 8. Planget enim, inquit, ad me supra sponsam accinctam cilicio propter virum juventn tis sure. Non dixit planxit, sed plangel: esten dens fore ut post experientiam continuo lugcant acerbo luctu, qualis juvenculæ sponsæ esse solet cum sponsum suum mortuum videt. Vans. 9. • Ablatum est sacrificium, et libatio de domo Domini. › Futura quidem ut præterita di eere proprium est divinæ Scripturæ. Quod ita facit, non solum ob translationem verborum de lingua in linguam alteram: sed etiam ad confirmationem eorum quæ dicuntur. Sic enim, inquit, ista vere accident, ut ea tanquam facta cernamus, et tan quam de factis sermonem habeamus. Itaque de his rursus quasi præteritis, quæ futura prædixit, sa cerdotes lugere hortatur, quoniam sacrificia et lilationes defecerunt propter necessariorum ino piam: ac terram pariter, propter frugum sterili tatem. [10] In confusione autem, inquit, etiam agricola versantur, cum nullum fructum post inul tos labores ex terra perceperint. Hoc vero nunc quoque accidere videmus. Nam ob terræ 1386 sterilitatem rubore perfundi solent agricolæ, qui nee solitos reditus possessoribus reddunt, et propter necessariorum inopiam mendicato vivere cogun tur. [11, 12] Latius autem declarans calamitatem Hinc colligi potest, Nostrum in fine vers. 5, legisse cum LXX, quæ des. in Hebr. et ex vers. 16 petita esse videntur. 36 Rec. lectio est juxta Hebr. (Sim. Des. in C. Des. ibid.

VERS. 1. c Sermones Amosi, qui facti sunt in Cariathiarim, de Thecua, quos vidit pro Hierosa lynia in diebus Oziæ regis Judæ, et in diebus e roboami regis Israelis, ante duos annos terræ mo tus.» Propheta nobis planum fecit, quod ex Thecua oriundus in Cariuthiarim divinam revela tionem sit consecutus, quodque jussus fuerit de Hierosolyma verba facere. Docet etiam prophetiæ tempus: ideo enim regum mentionem fecit, Oziæ quidem regis Judæ, et Jeroboami regis Israelis. Non obscurum est autem, non de sola Hierosoly ma eum prædictiones edidisse, verum etiam de tribubus decem: quapropter Jeroboamuin quoque commemoravit, qui illarum tribuum eo tempore rex fuit. At cunr horum uterque permul p s Isa. vi, 1, 4. tum temporis regnaverit (Ozias enim duo et quin quaginta annos rerum summam tenuit, Jeroboam vero unum el quadraginta), jure terræ motus ten pus ostendit, aitque hunc duobus annis post pro phetiam exstitisse, ut perspicue demonstret, qui bus temporibus divina verba ad populum fecerit. Quidam autem non satis diligenter ad temporum rationem attendentes, hunc terræ motum opinati sunt factum fuisse, cum Isaias magnus, post Oziæ interitum, viderit Dominum sedentem in solio excelso et elato, quando commota sunt superlimi naria cardinum voce Seraphim 8. Ego vero, cum tempora disquisissem, hoc falsum esse deprehen di. Si enim post Oziæ interitum terræ motus exsti tit, duobus autem ante annis prophetiam beatus Amos incepit, quinquagesimus annus agebatur regni Oziz, duos enim et quinquaginta annos regnavit. At Jeroboamus hoc tempore superstes non erat: nam hujus vicesimo septimo regni anno Ozias gubernacula regui sui suscepit. Ex temporibus igitur perspicuum est, in principio regni Ozia divini Amosi prædictiones factas fuisse, quo niam donum prophetiæ se accepisse dicit Jerobo amo adhuc superstite et regnante.· Tempus pro phetia sic elocutus, docet etiam quibus procemiis usus sit. VERS. 2. < Et ait: Dominus e Sione locutus est, et ex Hierosolyma dedit vocem suam, et luxerunt pascua pastorum, et arefactus est vertex Carmeli.» 1411 Cum enim fnitimis gentibus tristia vali cinaturus sit, apposite explicat, unde contra hos ferantur sententia. Ab Hierosolymia enim, inquit, et a monte Sion Deo universorum verba faciente et ultionum sententias proferente, lugebunt, in quit, pastores, pabulum nimirum pecoribus suis pascendis non invenientes: universus autem mons Carmelus usque ad summum verticem privabitur lla quoque A: alii Theodot. Alii Pro leg. csse videtur juxta Hebr. 1 addit * Leg. esse vid.

«vidissent, metu et horrore commoti vociferaban 1 Reg. iv, 8, sec. LXX. tur: «Hic est Deus, qui Egyptum percussit. Cumque rursus multa illa Assyriorum millia ad muros Hierosolymæ interfecisset, et Sennacheri mum cum paucis in ſugam conjecisset, omnibus mortalibus potestatem suam planam fecit. Jam vero Babylone, cum Danielem leonibus traditum incolumem servasset, et vehementissimam illam camini flammam in rorem vertisset, ita ut beati illi pueri 1460 in medio saltarent, et divinas laudes contexerent, superbum regem perterruit, et per eum subditos docuit, Deum Israelitarum solum esse Deum. Quinctiam, cum sub Cyro rege Persarum, nobilem illum reditum populo largitus esset, et ex omnibus in captivitatem abductis hos solos a servitute liberasset, templumque suuni reddidisset, rursus planum fecit, non fuitimis reædificasset, ac pristine felicitati Hierosolymam modo, sed etiam longinquis, se solum esse, qui possit quibus velit providere ac præesse. Itemque sub Macedonibus potentiam suam sæpe numer › ostendit, * et simul per prophetas miracula edens et futura prænuntians, gentes permultas ad veri tatem adduxit. Sic Elisæum magnum gens Syro rum reverita est, nunc nebula invisibili ab eo cir cumfusa, nunc Neemanis curatione conspecta. Tanta nimirum observantia coluit prophetain hunc, ut, cum rex iufirina esset valetudine, Azae lem ad eum miserit percontaturum an convalesce ret. Hunc porro Azaelem hic propheta regen unxit Syris. Divinumque Jeremiam rex Babyloniorum tanto honore prosecutus est, ut habitationis optio nem illi dederit: et reliquos quidem omnes, et reges et principes, captivos abduxit, buie vero potestatem dedit degendi ubi vellet. Sic etiam beatum Jonam Deus universorum Ninevitis pro phetam creavit. Urbs autem 1461 hæc olim ma xima et regis Assyriorum sedes fuit. Quoniam cnim unigenitum Dei Verbum per humanam natu ram appariturum erat hominibus, et cunctas gentes divinæ notionis lumine illustraturum, gen tibus etiam ante incarnationem divinam suam providentiam patefacit: ut ex antecedentibus fu tura confirmet, et omnes doceat se non Deum solum Judæorum esse, sed etiam gentium, utque Veteris et Novi Testamenti cognationeni ostendat. Etenim si ante incarnationem nullam gentium cu ram habuisset, alium Deum illum suspicari potuis sent Judæi, ut qui contraria faceret illi, qui legem dedisset, cum Judæos hic tantum curaret, ille vero omnes homines. Hoe nimirum morbo labo ravit exsecrandus Marcion, qui alium hunc ab illo Deum dixit, tametsi in Veteri quoque Testamento Deum omnes mortales curare animadvertere po pram, Ιd. praem.

quamvis munitum, funditus demolietur. At bonus Dominus, hanc ejus videns insaniam, miscrebitur corum, qui in las calamitates inciderint. Vers. 11. ‹ Tum enim snum, inquit, mutabit spiritum: et transibit, et propitiabitur.» Ira enim in misericordiam conversa, propitius erit, et tri stia depellet. Quare propheta obstupescens mi sericordiam Dei, exclamavit: • Hæc est fortitudo Deo meo.» Tibi enim soli, Domine, adest potestas, et puniendi pro arbitrio, et cominutandi ultionem in misericordiam. VERS. 12.. Nonne tu a principio, Domine, Deus meus, et sanctus, et non moriemur?, Qui enim te a principio Dominum et Deum cognovimus, et omnibus rebus superiorem, abs te salutein conse quimur. c Domine, in judicium posuisti eum, et formavit me, ut demonstrem disciplinam ejus. Ad hoc, inquit, olim me creasti, ut peccantes ar guam, et ingruentes castigationes prædicam. VERS. 13, 14. • Mundus oculus tuus, ne videat mala, et aspicere labores non poteris: quare aspi cis contemptores, tacebis, cum devoraverit impius justum? Et facies homines quasi pisces maris, et quasi reptilia non habentia ducem?. In principio quidem positam quæstionem propter eos proposuit, qui in urbe Hierosolyma iuique vivebant, pradi cens punitionem ipsis per Chaldæos irrogandam, 1542 et non nescius fore ut de hoc etiam multis quæstio nasceretur, qua de causa scelestis simis eos qui graviora peccaverant tradiderit, ea quæ modo dicta sunt apposuit: non ut ipse in divinam providentiam curiosius inquirat: quomodo enim hoc fieri potuisset ab eo qui se ad reprehen dendos alios creatum dixit? sed ut talia quæren tium cogitationes depingat. Scio, inquit, quod abhorreas ab omni malitia, nam justitiæ fons es sed cognoscere cupio, cur superbos et stupiditate laborantes felices esse permittas, et contemnas eos, qui ab impiis injuriam non tales accipiunt. Justum enim hoc loco non per omnia justum voca vit, sed per comparationem, injuriam faciente ju stiorem. Sic enim Aquila, et Symmachus et Theo dotio interpretati sunt: «Taces devorante impio justiorem se. Quod si hæc ita fiant, nihil differel hominum natura a belluis, quæ in aquis vivunt, quæ nec legislatores, nec judices habent, sed ad prædam potentioribus infirmiores expositi sunt. Similis enim et hic inique sua potentia utens. Babylonium autem designat. VERS. 15, 16. «Consummatio in hammo suble vavit eum, et attraxit eum in reticulo suo, et con Des. in A. In post ponitur. Des. ib. Ex et suppl Supra, t. p. Des. in A. 56 *1 6. Des. in A. adit. Εx supp.

denuntiavit, et valentibus permisit ut in patriam redirent, divinumque templum reædificarent. Qui igitur prophetarum sermonibus innutriti fuerant, quique praenuntiatam revocationein noverant, prompto animo redierunt, et llierosolymnam inco lentes divinum templum exstruere aggressi sunt sed probibiti, tum a finitimis nationibus alienige nis, tum a Cambyse Cyri filio, qui illarum verbis seductus, patri suo contraria jussit, ab opere ces sare coacti fuerunt. Longo vero post tempore, re gno potitus Darius Ilystaspis, templum Dei, sicut Cyrus, adificari * jubet. Hi autem adificare quidem cœperunt anno secundo regni illius, anno autem ejus sexto absolverunt. Quamobrem 1581 Pha risæi ad Dominum dicebant: «Quadraginta et sex annis ædificatum est templum hoc, et tu in tribus diebus excitabis illud m? › Nam aggressi hoc opus sub Cyro, edificare prohibiti fuerunt: deinde Cyro, et Cambyse, et Μagis, qui post hos regnarunt, de functis, anno sexto regni Darii ædificatio ad con gruum finem perducta est. Sub hoc prophetico munere donatus est divinus Aggæus: hujusque lin gua utens universorum Deus, Judæos quidem ut in ædificando tardos accusat; jubet autem ut Zo robabel, qui populum id temporis regebat, et Josua summus sacerdos, statim ædificationem ag. grediantur, et promittit se multitudinem quam plurimarum gentium una cum abundantia pecunia rum, congregaturum, et ibi omnes interfecturum atque illarum divitias ad ejus structuræ sumptus suppeditaturum essc. Hoc quidem prophetia hujus est argumentum; sed hujus sensum exactius ex sin gularum partium explanatione cognoscemus. VERS. 1. Anno secundo Darii regis, mense sexto, primo die mensis, factum est verbum Domini per manam Aggaei prophete, dicens.» Ante captivita tem, tempora regum Judæ et Israelis 1582 ascribe bant prophetæ: post captivitatem autem, quod Ju dæi sine regibus remansissent, Persarum regis tem pus beatus Aggæus præmittit. At vero non anni modo, sed mensis quoque et diei meminit, volens non solum celeritatem demonstrare aedificationis, sed etiam benedictionis ab universorum Deo æditi cantibus concessæ plenam liberalitatem. Nam post modum jubet eos comparationem institucre inter Joan. 11 20. Des. in C. I: F sequitur Eadem habet in fine cap. Flor. praeterea addit Des. in A.

revocat, et seorsim sacerdotes, scorsimque alics c insimulat, ab eis admissa scelera in medium producens. Simul etiam Domini Jesu Christi adven tum secundum carnem præsignificat, et salutem quam per eum genus humanum consecutum est. Prædicit insuper gentium vocationem, et Judæorum * incredulitatem, tum præterea secundum adventum Dei Salvatoris nostri. Cæterum lingua Græca Ange lus appellatur, Hebraica vero Malachias. Prophetiam vero sic exorditur 1671 VERS. 1. • Assumptio verbi Domini super Israelem, in manu angeli ejus.» Mens mea, inquit, a divina gratia assumpta, et extra humana omnia constituta, de Israele prædictionem suscepit: non ut hanc ego notionem solus habeam, sed ut ipsis qnoque annuntiem quæ (mihi) significata sunt. Hac enim de causa seipsum angelum appellavit, quod divinorum sermonum administer esset. Ubi ad hunc modum ostendit, Dominum ipsius ore verba facere, adhortatur populum ut ad ea quæ dicuntur attendat: ‹ Ponite super corda vestra.» lloc est, diligenter ad divinos sermones attendite. VERS. 2. • Dilesi vos, dicit Dominus, et dicitis In quo dilexisti nos? Non hoc posuit, quasi a populo facta sit interrogatio: sed ingratum eorum animum reprehendit, quod cum tantopere a Deo universorum dilecti fuissent, non solum ingrati erga benefactorem fuerint, sed etiam hoc ipsum ignorarint, quod dilecti essent. Quare ingratum eorum animum arguit, demonstrans jam olim a majorum tempore dilectionis magnitudinem. Nonne frater erat Esau Jacob, dicit Dominus et dilexi Jacob; (VERS. 3) Esau autem odio habui?» Plane, inquit, nostis etiam vos, qui in Mosaicis historiis assidue versamini, Esau et Jacob generis vestri principem, et eumdem habuisse patrem, et ex codem utero prodiisse, atque in eodem 1672 simul ventre halitasse: tamen nec communio naturæ, nec idem utriusque tempus genituræ, fecit ut pari eos affectu prosequerer. Sed quamvis pater eorum leges naturæ sequeretur, et Esau primogenituræ jura dare conaretur, curavi ut non hic, sed Jacob prærogativam acciperet. 1llum enim odio habui, propter morum malitiam; ‹ Jacob vero dilexi,› quod virtutis studiosus esset. genitura, fecit ut pari eos F hoc loco, autem in fne libri addit (ita). His addit F. praem. G add.

judex: sed hic legitime et juste, ille inique et ille giline; et cum sit unum et idem opus, solo ta men proposito differt, et scopo. Ut vero apertius ex sacra Scriptura hoc cognoscamus, hac consi deratione opus est. Caedem fecit Cain i, sed iuvi dia laborans et dolo malo. Cædem fecit Phinces i, sed * zelo inflammatus, et pro pictate certamen suscipiens, atque ab impietate abhorrens. Hinc est quidem opus idem, scopus vero et propositum ex diametro contrarium. Eodem modo furtum quidem per legem improbatur, a patre tamen benedictio Bem Jacob furatus est, et non modo furti non est accusatus, verum etiam per omnes generatio Des celebratus est. Jejunavit Elias ille magnus, runt l: sed ille honestatis studio, bi vero calumn niam aucupantes. Saul misericors erga Agagum fuit, et spoliatus fuit regno, iniqua enim erat hæc misericordia; Samuel interfecit Agagum m et legi divina satisfecit. Istiusmodi alia innumera invenire facile est, neque in sacra tantum Scriptu ra, verum etiam in iis quæ quotidie inter nos funt. Admirabilis 1316 itaque Oseas, non libi dini serviens, sed nutui divino parere studens, uxorem duxit meretricem, atque omnibus nuptiis. castior et laudabilior hæc societas fuit: neque ob id solum, quod ex Dei nutu et arbitrio facta fuerit, sed etiam quod Deum figura quadam expresserit, significaturus quo pacto sanctus ille, et in sanctis requiescens, sponsum se fecerit contaminatæ mul titudinis Israelitarum. Itaque alium, quem sustu lisset, jussit nominari Jezrael. c Quia adhuc mo dicum, et ulciscar sanguinem Jezraelis super do mum Jehu et quiescere faciam regnum domus Is raelis. (VERS. 5.) Et erit, illo die frangam arcu Israelis in valle Jezraelis. Ejusmodi est quod dicit: Jezrael locus est, ubi Naboth injusta illa cæde necatus fuit: Jehu vero divino consilio hujus mortis vindex factus est: cui Dominus ob ea quæ contra Jezabelem fecerat, usque ad quartam ge nerationem regnum permansurum esse pollicitus est *. Ut vero posteri in oblivionem divinæ benefi centiæ venerunt, et eorum, qui antea reguassent, impietatem imitari cœperunt, minatur Dominus jejunarunt et hi qui Nabollum lapidibus obrue se etiam hoc regnum deleturum et arcum Israelis confracturum, hoc est, vires et potentiam in valle Jezraelis dissoluturum esse. Non abs re autem hujus loci mentionem fecit, sed ad divinæ beni gnitatis memoriam revocare cupiens regem tun regnantem, ac docens, sicut per Jehu proavum ejus pa::as de his, qui Nabothum interfecerant, sumpserat Dominus, ita illum ab ejus successori i Gen. 1, 8. i Num. xxv, 8. k Gen. xxvii, 22 seqq. 1 111 Reg. xx, 4 seq. m I Reg. xv, 32 seqq. juxta LXX. a IV Reg. x, 50. G. la C, lta C, quem sequimur. Sirm. ut LXX, Edit prior habebat 1

frugam copia. Haec vero reipsa quidem, ut nar rantur, acciderunt ex pluvie defectu, et per locu stan et erucam, aliaque flagella, quæ judex justus eis immisit. Per hæc tamen alia etiam ostendit et Israelem quidem vocal verticem Carmeli, qui terræ promissæ pars fuit. Introduxi enim vos, inquit, in terrain Carmeli, ut comederetis fructus et bona ejus ¹. › Pastores autem appellat reges finitimarum gentium; pascua vero horum subdi tos, non solum quod tributum illis velut pastionem quamdam pendebant, sed etiam quod ab eis perpe tuo pascebantur. Et Deus universorum, inquit, ex monte Sion, et urbe Hierosolyma, exteras gen tes finitimas in calamitates infinitas juxta divinum suum decretum conjiciet. Postea per partes de licta gentium enumerat, et iis illata supplicia explicat. a VERS. 3. Et dixit Dominus: Super tribus impictatibus Damasci, et super quatuor, non aver sabor eos, pro eo quod secuerunt serris 1412 ſerreis prægnantes Galaaditarum. Aversus Do minus mon videtur videre hominum delicta: unde et beatus David orat, dicens: • Averte faciem tuam a peccatis meis i.. Dum autem punit, Do minus ipse ait: «Et firmabo faciem meam super vos, › et respiciam ad iniquitates vestras. Non aver sabor itaque idem est quod, Non amplius patientia utar, neque avertam faciem meam a peccatis ve stris sed intuebor, quæ prius per patientiam non videbar videre. Quod vero ait, Super tribus, et super quatuor, multitudinem significat. Ait igi tur, Cum multa Damasci delicta sæpe diutissime passus sim, nunc non amplius patiar, neque aver tar, quominus eorum immensas iniquitates vi deam, potissimum quas contra Galaaditas moliti sunt, crudelitatem et feritatem in illos tantam exercentes, ut etiam mulieres prægnantes serris secuerint. Hoc planius Symmachus docuit, dicens, ‹ Pro eo quod trituraverunt rotis ferreis Galaad. › In eamdem vero sententiam verterunt Aquila et Theodotio. Unde perspicuum est, quod in aream quamdam mulieres prædictas projicientes, rotis serratis tanquam spicas crudeliter trituraverint. Galaad autem et ipsa urbs erat Israelis, contra quam Damasci incolæ hæc patrare ausi sunt. Ini quitate sic patefacta, ultionem adjungit. VERS. 4. Et mittam ignem in domum Azaelis.» Rex autem fuit ille Damasci. Et devorabit fun damenta filii 1413 Ader.» Ader nonnulli opi nati sunt fuisse patrem Azaelis, bifariam nomen dividentes, et seorsim filium, seorsim Ader intel b Jerem. II, 7. i Psal. L, 9. Rec.lect. est

tuisset. Sed ne præter modum longiores simus, ad prophetæ explanationem veniamus. Beatus Jonas etiam alias edidit prophetias, quæ hoc libro non continentur: eas autem ex quarto Reguorum cognovimus. 1462 Scriptura enim de Jeroboamo, qui tertius ab Jehu progenitus, decem tribubus rex imperavit, docet quæ sequin tur: Ipse restituit terminos Israelis ab Emath usque ad mare, quod vergit ad occidentem, juxta sermonem Domini Dei Israelis, quem locutus est per servum sŋum Jonam, filium Amathi prophetæ, qui erat de Gethophra. Idem porro nomen patris hæc quoque prophetia habet. Hunc jussit univer sorum Deus in urbem Nineven proficisci, eique futurum supremum exitium prænuntiare, propter gravem ejus iniquitatem. «Ascendit enimn, inquit, clamor malitiæ eorum ad me.» Iloc est, in tantam prolapsi sunt malitiam, ut patientiæ meæ fines transcenderint. Cum autem hæc verba audisset propheta, fugam obelientiæ antetulit, atque ver sus Tharsis fugere aggressus est. Tharsis autem quidam Tarsum esse ex nominum cognatione opi nati sunt: quidam Indiam ità nuncupatam esse existimarunt, non animadvertentes Assyriorum regnum Indorum regno esse finitimum, moremque iis esse, qui ex oriente fugiant, tendere ad occi dentem, et qui a nreridianis declinent, ad septen- c triones concedere; præsertim cum descenderit Jop pen, urbem maritimam Palæstinæ, ut illinc mare conscenderet. Illa vero occidentali mari alluitur. At fieri nequit, ut quis per hoc mare navibus recta in Indiam proficiscatur, cum inter mare nostrum et ludicum maxima intersit terra continens ex parte una habitabilis, ex altera prorsus deser ta: tumn quamplurimi et maximi montes interpo siti sint, post quos est sinus maris 1463 Rubri, quocum Indicum mare conjungitur. Ac ne quis ratiocinando veritatem pervertere nos arbitre tur, divinam Scripturama testen afferam, Tharsin esse Carthaginem urbem Africæ primariam. In Isaia enim propheta, ubi Septuaginta dixerant Ululate, naves Carthaginis, quia periit munitio vestra ³, › Aquila, et Symmachus, et Theodotio, pro Garthagine, Tharsis posuerunt. Hoc enim no men Hebræorum etiam habent libri. Sic etiam, b Isa. XXIII, F. addit, quae in post c. leguntur (F. In F. sequitur Hornm locum in occupat satis prolixa narratio, quæ cum ad Eliam polius quam ad Jonam pertineat, ab hoc loco est aliena. Des. in C. præm.

vero, filiorum primo cadem vidit, deinde oculis orbatus vinctusque abductus est. Dominus autem dux erit eorum. › Scilicet non ad ferendam opem, sed ad eos perdendos. VERS. 1-4. «Εt dicet: Audite haec, principes Ja cobi, et reliqui domus Israelis: nonne vestrum est cognoscere judicium? Qui odio habetis bona et quæritis mala: diripientes pelles eorum ab eis, et carnes eorum ab ossibus eorum. Sicut devorave runt carnes populi mei, et pelles ab eis excoria verunt, et ossa eorum confregerunt, et concide runt sicut carnes in lebetem, et sicut carnes in ollam: sic clamabunt ad Dominum, et non exau diet eos, et avertet faciem suam ab eis tempore illo, eo quod pessime egerunt in studiis suis. Ad principes verba facit, quibus cum judicandi po testas permissa esset, jus conculcabant: quare per interrogationem eos alloquitur: Noune vos judi candi facultatem obtinuistis, ut delinquentes qui dem puniatis, innocentes vero sine noxa dimittatis? Quomodo igitur, qui legum præfecturam eratis sor titi, bonorum operum actiones aversabamini, et in res iniquissimas acerrime incumbebatis? Tantam porro tyrannidem in pauperes exercuistis, ut om nibus opibus eos privaretis? lloc enim plauum fecit, cum dixit: • Diripientes pelles eorum ab eis, et carnes eorum ab ossibus eorum. › Cum hæc ita que scelera admiseritis, etiamsi millies auxilium a me petieritis, nullam opem consequemini. His minis contra principes prolatis, ad 1490 prophe tas transfert sermonem. VERS. 5. • Hæc dicit Dominus super prophetas, qui seducunt populum meum, et mordent dentibus suis, et prædicant super eos pacem, et non est data in os eorum sanctificaverunt super eum prælium. › Mendacia, inquit, prophetae falsi vaticinantes, quasi morsibus quibusdam, verborum assentatione populo nocebant, contraria quidem prophetis meis loquentes, pacem autem populo pollicentes. At vero eorum quidem verba pacem habent, sed res bellum ostendunt. Malorum autem quæ ex bello exsistunt causa fuerunt qui pacen prædicabant, et quominus panitentiam populus ageret, obsiste bant. Quod vero ait: ‹ Et sanctificaverunt super eum bellum, pro separaverunt posuit, hoc est conciliaverunt. VERS. 6, 7. Propterea nox vobis erit pro vi sione, et tenebræ erunt vobis ex divinatione, et occidet sol super prophetas, et obtenebrescet super eos dies. Et confundentur qui vident somnia, et irridebuntur harioli, et loquenter adversus eos omnes isti, quia non est qui exaudiat eos. › Rebus " præm. s8 Ol. Des. in A. * Des. in A. 38 Deerat in edit. pr. " 7 " Ita quoque past pauca. 10 præm.

mensis, hic est nensis Sabat, anno secundo sub Dario, factus est sermo Domini ad Zachariam (fium) Barachiæ, filium Addonis, prophetam. Cum Hebræus esset propheta, Hebræorum ascri psit numerum. Hebræi autem primum mensem agnoscunt Xanthicum. Sic enim illis 1597 Moses magnus lege sanxit, diserte exclamans: ‹ Mensis iste vobis principium mensium, primus erit vobis in mensibus anni 9. › Ab illo itaque numerare in eipientibus undecimus Sabat invenietur: est autem qui a Macedonibus dicitur Peritius. Ait itaque propheta se, in hoc mense, nondum secundo anno expleto, divinæ gratiæ vim iterum suscepisse. Sive enim sermonen dicit, sive verbum, sive assumptio nem, sive manum, divinæ gratiæ operationem in clicat. Hac illustratus cum visionem quamdam vi. disset, eam nobis scriptam reliquit, ac dicit VERS. 8-11. Vidi noctu, et ecce vir ascendens super equum rufum, et ipse stabat inter montes umbrosos, et post eum equi rufi, et maculosi, et varii, et albi. Et dixi: Quid isti, Domine? Et dixit ad me angelus, qui loquebatur in me: Ego osten dam tibi quid sint hæc. Et respondit vir qui stạbat inter montes, et dixit ad me: Isti sunt quos misit Dominus, ut circuirent per terram. Et responde runt angelo Domini, qui stabat inter montes, atque dixerunt: Circuivimus per omnem terram, et ecce cmnis terra habitatur, et quiescit.» Planum est, quos vidit, invisibiles Virtutes esse, e in ministe rium missas, juxta Apostolum, propter eos qui hæreditatem capient salutis ³., Earum autem non eonspiciuntur naturæ (sunt enim hæ incorporea), sed, prout in singulis est opus, illarum speciem conformat, qui et illarum ac rerum omnium est Dominus. Idque nos aperte divina 1598 Scriptura docet, diversas earum figuras ostendens. Aliter enim eas vidit Daniel, aliter Ezechiel; et Isaias, et Michæas, aliis et aliis figuris. Non autem multifor mnes, sed incorporeæ sunt spirituales natura, atque, ut opus est, Dominus illarum format visiones. Quod in divino etiam Zacharia præstitit. Ostendit enim ci angelum qui populo præsidebat is vero fuit sanctus Michael, ut alloquens Danielem ange Jus dixit. Ille enim sic ait: Nemo est qui adjuvet me inter omnes hos nisi Michael princeps vester 9. Hunc videt insidentem equo, propter celeritatem factorum. Equus vero colore rufus indignationem adversus hostiles gentes ostendit: nam sanguinem et ruborem refert iracundia. Montes autem non solum firmitatem, sed etiam sublimitatem decla rant angelorum ad subsidium destinatorum. Ne morosi vero et umbrosi montes designant divinam providentiam, quam in Deum credentibus beatus 1 Exod. sit, 2. r Hebr. 1, » Sicque supra, 1. c. 11 Supra I. c. erat vioŭ.

bus animi ingrati plenam esse repetiturum. His addit, alterum fetum suscepisse Oseam, eumque a Deo universorum nomen rece pisse. Jussit enim, ait, illam vocari Absque misericordia, docens nimirum se non amplius Israelem misericordia esse prosecuturum. VERS. 7. • Filiorum autem Judæ, inquit, misc rebor, et salvabo eos per Dominum Deum ipsorum, et non salvabo eos per arcum, neque per gladium, neque per bellum, neque per equos, neque per equites. › His autem aperte demonstrat ea quæ faeta fuerunt contra Sennacherimum •. Tunc enim »on instrueta acie Assyrii victi sunt, sed angelo rum robore centum octoginta quinque millia cæsa sunt. [8,9.] His subjungit quod, genito rursus filio altero, jusserit illum Deus vocari Non populum meum, causamque exponit: c Quoniam vos non eritis populus meus, et ego non sum vester.» Jain vero, ne quis arbitretur eos a Deo repudiari, quod sint numeratu faciles et admodum pauci, com mode apposuit VERS. 10. Erat numerus filiorum Israelis sicut arena maris, quæ non mensurabitur, neque nume rabitur.» At vero non multitudine Deus gaudet, sed ubi duo aut tres congregati sunt in ejus no mine, ibi in medio eorum est. Sic Noachum omni bus mortalibus antetulit, sic Abrabanum, sic sen. Horum vero posteros innumerabiles Non populum suum vocat propter impietatem. Cæterum Deus misericors id, quod non esse futurum dixe rat, confestim revocavit his verbis Erit enim, inquit, in loco ubi dictum est eis, Non populus meus vos, ipsi vocabuntur filii Dei viventis. (VERS. 11.) Εt congregabuntur alii Judae ct flii Israelis simul: et constituent 1318 sibi principatum unum, et ascendent de terra, que niam magnus est dies Jezraelis.» Per hæc revo cationem e Babylone prædixit, et fore ut post re ditum ex ea regione reges diversos non amplius habeant, sed uniti et consentientes regem unum habeant. Et hoc quidem impletum est tempore Zorobabelis. Diem vero Jezraelis appellavit cala mitatem, quam populo Israelis intulerunt Assyri in valle Jearaelis. Quia enim magnam, inquit, postea illis infigan ponam, magnam rursus eis salutem afferam, et a servitute liberatos in patriam restituam. [4] Deinde eis præcipit, ut mutatis rebus mu tentur nomina, et vocetur Non populus, Populus, et Non dilecta, Dilecta. Vos enim, ait, qui salu tem estis adepti, et qui Babylone rediistis judices estote matris vestræ et mei, hoc est majorum ve strorum, qui erga me peccaverunt, quod hæc non Isa. xxxvii, 36. ℗ Matth. xviii, 20. 45 Rec. lectio est., 4 * Ita quoque infra, t. III, ad Hom. 1x, 26. Rec. lect. h. 1. est Infra, ad Rom. 1. e. est loco add. utroque

30» enim contrariis apparentibus, et pro pace, quam jactabant, prælio ingruente, risu quidem excipien tur qui falsa vaticinati sunt, et confusi gradien tur qui somniis confidere jubebant, medioque die in tenebris vitam agent, et noctem diem existima bunt, visorum metu vexati: multis autem illos conviciis proscindent ii, quos illi suis vaticinatio nibus seduxerant. 1491 VERS. 8. Verumtamen ego, inquit pro pheta, repletus sum fortitudine in Spiritu Domini, et judicio, et potentia, ut annuntiem Jacobo impie tates ejus, et domui Israelis peccata eorum. Non enim committam, ut similia illis prævaricationibus aggrediar; sed sancti Spiritus gratia ductus, et tali virtute roboratus, populi impietatem libere redar guam. Ita se palam scelera eorum reprehensurum pollicitus, aperte exclamat VERS. 9, 10. «Audite hac, duces domus Jacobi, et reliqui domus Israelis, qui abominamini judi cium, et omnia recta pervertitis. Qui ædificatis Sionem sanguinibus, et Hierosolymam iniquitati bus. › [11] Cum, inquit, judicandi munus manda tum vobis esset, justitiæ lances rectas et neutram in partem inflexas tenere noluistis, sed potius æqui et justi nullam habentes rationem, injuria ut jus videretur adnitebamini, atque hoc agentes animi proposito, sanguine innocentum Hierosolyman complevistis. Corruptela munerum principis capti, et sacerdotes de legitimis non sine pecunia respon dentes, ministeriaque divina gratis peragere ab nuentes: quin et prophetæ adversariis agitati spi ritibus, falsam divinationem pro mercede expo mentes, et imposturam donis proferentes, hæc cunɩ facerent, divinum auxilium se habituros augura bantur, dicentes: «Nonne Dominus in nobis est? Non venient super vos mala. › Quoniam ergo ini quam omnino vitam ducentes frustra divina appel latione nixi estis, cognoscite fore ut, VERS. 12. • Idcirco propter vos Sion quasi ager aretur, et Hierosolyma 1492 ut pomorum custo dia sit, et mons templi in lucun saltus (redliga tur).» Tanta, inquit, solitudo huic urbi clarissima inferetur, ut domus divina plantis compleatur, et saltus similis sit: loca vero intra muros, quæ olim civium frequentia angusta erant, similiter ut agri, qui extra mœnia sunt, arentur, et in eis sementes fiant, ita ut nihil Hierosolyma a pomorum custo dia differat, quæ post fructuum perceptionem, cu stode domum reverso, deserta manet. Hæc vero sub Nabuchodonosore quidem finem sortita sunt, cum capta urbe habitatores una cum rege captivos Des. in

ostenlisset justitiam, quo pacto a Judaeis per Ba bylonios, et u Babyloniis per alios panas repe scal, sermonem convertit in canticum et precatio nem, sub precationis specie rursus futura vati cinans. VERS. 2. • Domine, audivi auditum tuum, et timui: Domine, consileravi opera tua, et obstu pui. Timore quidem repletus sum, Domine, cum verba tua exaudissem: ubi vero consideravi judi cii tui æquitatem, et unumquodque eorum quæ fiunt juste administrari, magna et perpetua teneor ad miratione. c in medio duorum 1550 animalium cognosceris. › Hoc variis modis a quibusdam in tellectum est. Quidam enim duo animalia intel lexerunt angelos et homines; quidam ex incorpo reis virtutibus eas quæ divinæ gloriæ appropin quant, Cherubim et Seraphim; alii Judæos et Babylonios. Mibi vero videtur, non animalia, sed vitas prophetam dixisse, præsentem et futuram, quarum in medio Judex justus apparet. Cum appropinquaverint anni, cognosceris: cum adve nerit tempus, demonstraberis. Temporis enini progressu, et rebus exstantibus prædictionum tuarum veritas ostenditur. Cum turbata fuerit anima mea, in ira misericordiæ recordaberis., Et correctionibus perturbans animas hominum, mise ricordia rursus utens, calamitosum statum im mulas. G Psal. viii, 2, 5. Vers. 3. ‹ Deus e Thæmane veniet, et sanctus de monte umbroso. Thaman quidam Africum, quidam Austrum interpretati sunt. Prædicit autem propheta et vaticinatur Dei et Salvatoris nostri incarnationem in Bethleemo factam, quæ Hiero solymæ ad Austrum et Africum sita erat. Montem umbrosum vero appellat ipsam Hierosolymam, omni genere gratiarum olim florentem, et nebula inumbratam, et sub tegmine Dei coeli babitantem. Operuit cœlos virtus ejus, et laudis ejus plena est terra. lloc etiam ait beatus David: • Domi ne, qui es Dominus noster, quam admirabile est nomen tuum in universa terra, quoniam elevata est magnificentia tua super coelos. Unigenitum enim Dei Verbum, humana carne suscepta, igno rationis 1551 caliginem dissipavit, et radiis cognitionis Dei homines illustravit, omnesque do cuit, cœli et terræ, et universorum Opificem esse jllum. VERS. 4. Et splendor ejus, quasi lux erit. › Clarissimum enim radium emisit, quo orbem terræ illuminavit.» Cornua in manibus ejus sunt illi, et posuit dilectionem robustam fortitudinis suæ, › Non doctrinæ modo lumine utens veritatem de 13 Des. ib. in Hexapl. ad h. 18 Des. in A. add. quod des. etiam t. I, pag. 654. Vid. Montf. lta quoque t. I, p. et G add. 19 50. Delendum fuit quod in ed. pr. praecedebat, in et autem des.

divinum auxilium assequi nam et hi ut ad bonam inclinaverunt, divinum consensum adepti sunt, el alacriores illos divina gratia fecit: ita ut ædifica tionem inchoarent die vicesimo quarto mensis (sexti), cum primo die mensis prophetiam acce pissent. [2-4] Postea rursus septimo mense prære pit Dominus prophetae hæc verba ad eos perferre Quis ex 1586 vobis est qui viderit domum istam în gloria sua prima? et quomodo vos nune videtis cam quasi non sit coram vobis?» Qui po testis, cum priorem ejus nobilitatem splendorem que recordamini, tantam nunc ejus solitudinem contueri? si qui forte ex vobis ad hunc diem re stant ab illo tempore superstites. VERS. 5, 6. ‹ Et nunc confortare, Zorobabel, di cit Dominus, et confortare, Josua, fili Josedeci, sa cerdos magne, et confortetur omnis populus ter ra, dicit Dominus, et facite, quoniam vobiscum sum, dicit Dominus omnipotens. Et verbum meum quod pepigi vobiscum, cum egrederemini de terra Egypti, et Spiritus meus astitit in medio ve strum. › Omni segnitie et metu excusso, suscipite robur quod vobis sufficio: et me per legis san ctionem vobís adesse, et sanctissimi Spiritus gra tiam vos tueri credite. Et quoniam multa erant que obstabant, et paupertas, et necessariorum penuria, et finitimorum incursiones, recte addit Confidite, (Vers. 7, 8.) quia hæc dicit Domi nus omnipotens: Adhuc semel ego commoveo calum, et terram, et mare, et aridam. Et con movebo omnes gentes, et venient electa de cun etis gentibus, et implebo domum istam gloria, dicit Dominus omnipotens.» De Gogo et Magogo ista praedicit, quibus cum bellum Hierosolymæ cum plurimis gentibus inferre constituissent, ipse permisit, et cum in se invicem eos armassel, ut mutuis calibus 1587 se conficerent effecit, eo rumque divitias ædificantibus largitus est. Et au ribus audientium consulens, VERS. 9. • Meum est, inquit, argentum, et meum est aurum, dicit Dominus omnipotens. > Non aliena in usus meos usurpo, sed mea rursus re cipio: dedi eis divitias, liberalitate mea utens; el quia largitorem non cognoverunt, jure donis spo liati sunt. VERS. 10. Et major erit gloria domus istius no vissima, quam prior, dicit Dominus omnipotens. Non magnitudine et pulchritudine ædificii domum illustriorein fore dicit, sed modo quo occisæ sunt gentes. Fama enim quaquaversus pervagata, Dei universorum patefacta est potentia. Quare com motionem cali, et terre, et maris, id factum ap peliat nempe quod omnes obstupefacti, et rei Des. in C. Ex et suppl. Dus. in C.

adjutorio Altissimi, in protectione Dei coli com morabitur C.» Item: c Scapulis suis obumbrabit te u.. Et alibi: c Sub umbra alarum tuarum pro leges ne v., Et populum quoque Israel in deserto columna nubis tegebat. Idcirco hic etiam in medio montium umbrosorum populo præfectus angelus stare videbatur, divinum subsidium hoc modo in dicans. Cæterum Aquila et Symmachus etiam myr teta verterunt montes. Ea autem planta est odo rata, habens vim morbos calidos refrigerandi. De monstrat itaque 1599 hoc etiam futuram Judais a Deo universorum consolationem. Ut vero a tergo etiam vidit equos rufos, maculosos, varios, et albos, noscendi studio percontatur quæ causa ostenso David pollicetur Qui enim habitat, inquit, in rum esset. Edocetur autem a primo viso angelo, t Psal. xc, 1. ins. u ibid. 4. ▼ Psal. XVI, 8. qui inter montes umbrosos consistebat, quod essent missi ad universam terram perlustrandam; atque ad confirmationem eorum quæ dixerant, qui in illis variis equis sedebant, dixerunt ad angelum inter montes consistentem, se, cum terram omnem peragrassent, in orbe terrarum pacem et quietem constitutam reperisse. [12] Quo audito, angelus cui populi mandata erat praefectura, vehementer indi gnatus, quod omnibus pace fruentibus, populus sibi subditus, in ærumnis adhuc innumeris versa rctur, supplex Dominum obsecrat: c Domine om nipotens, usquequo non misereberis Hierosolyin et urbium Judæ, quas despexisti? Iste est septua gesimus annus. › Est autem animadvertendum prioris captivitatis tempus completum fuisse aulo prinio Cyri Persarum regis, bono et benigno Do mino, cum ærumnis quas experti erant, tempus etiam prædictionis annumerante: quod accuratius in commentariis in Ezechielem ostendimus. Vasti tatis autem Hierosolymæ septuaginta anni com pleti sunt secundo anno regni Darii. Hic porro numerus inchoandus est ab anno undecimo regis Sedeciæ, sub quo urbs capta fuit. Si quis 1600 enim ducto inde initio investiget, tempus hoc comple tum fuisse inveniet anno secundo regui Darii Hystaspis alii. Hoc igitur populi procurator ange lus Deum omnipotentem rogat, ut prædictionem et tempus ejus completum attendat, et ne urbem sibi consecratam vastitati traditam diutissime despi ciat. [13] Quam precationem Dominus suscipiens Respondit, inquit propheta, angelo loquenti in me, verba bona et sermones consolatorios. › Nec vero alium angelum hunc dicit quam illum, qui inter montes consistebat: sed eumdem illum, qui et ipsum alloquebatur, et pro populo supplicabat, Dicit autem eum in se loqui, quod non verbis ute retur, et voce motu linguæ ac repercussione aeris Supra, p. præm. 18. Ex et G suppl. prv.

uxor mea et ego non vir ejus. Repudium, inquit, factum est ex causa quæ ab illa prodiit. Tale quidpiam invenimus et in Isaia: ‹ Nunc domus Judæ et habitatores Hierosolymæ, judicate inter me et vineam meam, quoniam exspectavi ut pro ferret uvas, et protulit spinas 9. › Et hoc loco ait 4 Isa. v, 3, 4. • Psal. Cavill, 71. Vers. 2. ‹ Judicamini cum matre vestra: judi camini, quia hæc non uxor mea et ego non vir ejus. › Et ut ostendat hoc divortium non factum fuisse ad 1319 eam perdendam, subjungit Et auferam fornicationem ejus a facic mea, ct adulteria ejus de medio uberum illius. ‹ Ejusmodi est quod a beato Davide dictum:‹ Bonum mihi est, quod humiliaveris me, ut addiscerem justitias tuas r.» Hanc autem castigando, et a fornicatione, et ab adulterio se liberaturum pollicetur: neque id leviter, sed radicitus hoc e medio uberum re vulsurum. Cor autem designat sub uberibus si tum, ex quo proficiscuntur cogitata mala, invidia, homicidia, adulteria, fornicationes, et his similia. Maximam igitur opem fert Dei castigatio, qua qui instructi sunt a fornicatione liberantur. Docet etiam castigationis genera. Vers. 3. ‹ Ut exspoliem eam nudam, et restituam eam qualis fuit, die nativitatis suæ. Diem vero nativitatis vocat tempus quod in Ægypto trans egit. Desertam, inquit, illam et mea providentia destitutam faciam, et ut Assyriis serviat, quemad modum servivit Ægyptiis, efficiam. Et siccæ ter ræ ac desertæ similem eam reddam: et occidam eam siti. Per sitim autem non modo aquæ penu riam innuit, sed divinæ quoque providentiæ pri vationem. [4] Neque filiis ejus, inquit, parcam, quia ex impiis prognati patrum nequitiam æmulati sunt. Fornicationem enim hic idolorum cultum vocat. [5] Εt ut planius ejus perfidiam damnet, inducit eam dicentem, oportere amatores sequi,“ hoc est, idola, a quibus omnium, inquit, neces sariorum abundantia mibi est. 1320 Et quo niam bonorum datorem ignoravit, merito adjungit VERS. 6. Propterea ecce ego sepio viam ejus sudibus: et obstruam vias illius, et semitam suan non inveniet. › Hæc quoque ultio misericordiæ plena est, quæ eo tendit ut impietatem ejus cessare faciat: cognita enim per malorum experientiam ido lorum debilitate ([7] imploravit enim eorum auxilium tempore tribulationis, et adjumentum ab eis consecuta non est: • Quæret enim illos, in quit, et non inveniet»), Providentia divinæ re cordabitur, et dicet: «Vadam et revertar ad virum G add. præem.

abduxisset; sed exactius prophetiæ finem videre est, post rabiem et insaniam, qua Judæi adversus Salvatorem nostrum exarserunt. Nam in hunc usque diem celebre templum illud funditus ever sum, et in tantam solitudinem redactum est, ut qui vident ignorent quis fuerit sanctorum olim locus. Sic ergo divina gratia de illo templo per os pro phetæ vaticinans, Ecclesiæ, quæ in Dominum no strum Jesum Christum credidit, splendorem ac ce lebritatem præmonstrat. Loquitur autem in hunc modum VERS. 1.3. «Et erit in novissimis diebus mani festus mons Domini, paratus super verticem mon tium, et elevabitur super colles, et festinabunt ad eum populi. Et ibunt gentes multæ, et dicent Venite, ascendamus ad montem Domini: et in 1493 domum Dei Jaeobi, et ostendent nobis viam cjus, et ambulabimus in semitis ejus. Quia e Sione exibit lex, et verbum Domini ex Hierosolyma. Et judicabit inter populos multos, et redarguet gentes fortès usque in longinquum.» Usque ad extremas enim terras evangelica et divina prædicatio per manavit, juxta Domini prædictionem, quæ in sacris Evangelis habetur. Prædicabitur enim, inquit, hoc Evangelium omnibus gentibus, in testimonium ipsis 1. › Tum etiam sanctis apostolis præcepit, di cens: ‹ Euntes docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti: docen tes eos servare omnia, quæcunque mandavi vo bis m.» Hæc lex evangelica, et sermo apostolicus, cum ab Ilierosolyma, veluti a fonte quopiam, in cepisset, omnem terrarum orbem pervasit, cum fde accedentibus irrigationem afferens. Videre au Lem licet in mediis urbibus, et vicis, et agris, locis que remotissimis, ædes sacras exædificatas, magni wdine et pulchritudine præcellentes, ita ut ipsis quoque montibus editissimis illustriores sint, et magis conspicua. Quod si quispiam colles et montes intelligere velit templa infestissimorum damonum, in his olim aedificata, sic etiam sensum propheti cum veritati congruentem inveniet. Siquidem hæc radicitus evulsa et funditus deleta sunt: Dei vero templa, et multitudine, et pulchritudine coli stel las æmulantur. At Judæi hæc ita intelligere no lunt; sed hanc aiunt esse Babylonici reditus præ dictionem. 1494 Et quidem nihil mirum est, illos, stupidi cum sint, hoc modo intelligere; nam aliis eorum ineptiis convenit etiam hæc circa pro-. phetiam istam hallucinatio. Quod autem quidam etiam doctores pietatis eamdem interpretationem 1 Matth. xxiv, 14. = Matth. xxvHI, 19, 20. Des, A. Supra, t. p. prem. Is. in " Des. in A.

monstravit, sed etiam vi miraculorum editorum in admiratione omnem linguam excitavit: quod utrum que fecit, quoniam acerrime naturam humanam dilexit; id quod Dominus ipse dixit in sacris Evangeliis: «Ego sum pastor bonus, bonus pastor animam suam ponit pro ovibus d.» Et: «Majorem bac dilectionem nemo declarare potest, quam si quis animam suam ponat pro amicis suis.» Cor nua autem vocavit potentiam, quoniam hæc arma sunt animalium quæ ista habent. Ejusmodi est, quod beatus David dixit: «Tecum inimicos no stros ventilabimus cornu f. VERS. 5. • Ante faciem ejus ibit verbum, et egredietur in disciplinam post pedes ejus. • Opera enim verbum antecedit, et futura prædicens ita res inducit verbis valde convenientes. Quod vero ait, in disciplinam, quædam exemplaria habent cum vũ: et significat Deum universorum et ver bis et operibus ad disciplinam 1552 hominum et doctrinam usum esse. Alia vero habent sine vῦ et significat, multa cum facilitate, tanquam in campo plano et incitandis equis apto, res decur rere prophetiis obscquentes. VERS. 6. • Stetit et commota est terra, aspexit et contabuerunt gentes: contriti sunt montes violen tia, tabuerunt colles sæculi itineribus sempiternis ejus. › Per hæc omnia autem Dei inexplicabilem po tentiam nos docuit. Voluntati enim ejus opus statim obsequitur, et si velit duntaxat (hoc enim est quod dicit: Stetit et aspexit), commovet terram, hominum naturam dissolvit, montes rumpit, et colles ut ceram liquefacit. Hæc enim, et quæ sunt hujusmodi, ad commoditatem hominum facere non cessat. Itinera enim opera vocat. Significat autem per ea quæ dicta sunt, crucem omnibus hominibus salutarem, in qua stetit Christus Do minus, et commovit terram, et montes concu tiens disrupit, et perterrefecit dæmonum gentem, et posita in montibus et collibus templa destruxit. Hæc principio, et ante mundi constitutionem cum decrevisset, tandem in novissimis diebus complevit. VERS. 7. • Pro laboribus autem quos vidi, ta bernacula Ethiopum pavebunt, et tabernacula terræ Madiam. Etenim post salutarem passio nem vidi dæmonum genus prostratum, qui natura lem Ethiopum colorem in voluntate sua referentes, animas hominum decipiunt. Quod si quis etiam de hominibus hæc intelligere velit, non aberrabit a scopo divinæ Scripturæ: nam post salutarem 1553 cracem, et passionem, et resurrectionem Domini, spirituali gratia cumulatus divinus apo a Joan. x, 11. • Joan. xv, 13. f Psal. XLI. 6. 31 Loco cit. post ponitur. 3 Bosius h. 1. et post sensum faciliorem reddit. Si scribimus sine diphthongo, est lectio cod. Vatic. 33 et (" Ex G suppl. 20 Loco cit. leg. pauca habet quæ lectio parum differet quæ 38 et deinde des. in et G. 16 xai. Des. in C.

deleverunt: solis autem Judæis Deus universorum per Cyrum Persam reditum donavit. Refloruerunt itaque et pristinum principatum recuperarunt, metumque injecerunt his omnibus gentibus; et illarum quidem possessionem obtinebant, illi vero his obsistere non poterant. Quamobrem divinus sermo prædicit, Moabitas et Ammonitas funditus vastatum iri, Damascum vero acervo areæ venti lato comparatum iri. Hæc vero illi sustinuerunt in bello quod eis intulerunt Chaldæi. Damascum porro in sempiternum dissipatam dicit, eo quod ab illo tempore, et in posterum, regni principatum perdiderit, et non amplius subditis gentibus in peraverit, sed vectigalis facta fuerit, regnantibus Babyloniis, et Persis, et Macedonibus, et hoc tem pore Romanis. Sed tamen hic etiam prophetia finem adepta est per sacros apostolos, et per 1571 sanctos qui apostolis successerant: hos enim divinus quoque Apostolus reliquias appellavit. Cum enim proposuisset palam dicentem prophe Syria regnum tenuit, sed hæc omnia Babylonii tiam: Si fuerit numerus filiorum Israelis tan quam arena maris, reliquiæ salvæ fient ª, › pro phetiam explanat dicens: • Sic ergo et hoc teu pore, reliquiæ secundum electionem gratiæ (Dei) salvæ factæ sunt b. 2 lloc etiam Dominus per beatum Sophoniam ait: Et residui gentis meæ possidebunt eos.. Postea planius interpretatur VERS. 11. «Apparebit Dominus super eos, et disperdet omnes deus gentium terræ, et adorabunt cum singuli de loco suo, omnes insulæ gentium.» Hæc etiam impudentem Judæorum contradictionem minime admittunt. Nam si dicant, post reditum e Babylone multos ex gentibus, qui in Deumi crediderant, in templo Hierosolymitano debitum* cultum praestitisse, mendacii aperte convincentur. Propheticus enim sermo dicit: • Adorabunt eun singuli de loco suo.. lloc vero non juxta legem, sel juxta evangelicam doctrinam factum est; nam lex quidem omnes in unum illud templum congregavit. Dominus autem in Evangeliis ad Samaritananı dixit; Vere, vere tibi dico, mulier, veniet hora qua neque in Hierosolymis, neque in loco boc, sed in quovis loco adorabunt Patrens. Hoc etiam divinus a Rom. ix, b Rom. XI, 5. © Joan. iv, 21. Sophonias aperte dicit: • Apparebit Dominus super eos;» hoc est, 1572 praedictos omnes, Allophylos, Palaestinos, Moabilas, Ammonitas, Damascenos, cæterasque omnes gentes. • El disperdet omnes deos gentium terra, et adorabunt eum singuli de loco suo, omnes insulae gentium.» Ita cum Clegimus. Sirm, Edit. prior hab. 9. 9 Des. infra, L. IV Gr. Af. Curat. serm. 10. Exstat autem in Epist. ad Speracium. — Des. in C. 08 99 Infra,Gr. Aff. Curat. 1. c. pram. Aliter l. c. legitur.

miraculo excitati fuissent ad laudandum Deum, non solum ii qui continentem incolunt, sed etiam ji qui in insulis degere voluerunt, et præterea invi sibiles potestates, quæ in acre, et quæ in cœlo ver santur. c Et in hoc loco dabo pacem, dicit Demi nus omnipotens, et pacem animæ, in acquisitionem omni qui ædificat, ad excitandum templum istud, Non modo enim humana bella cessare faciam, sed divinam quoque pacem eis gratificabor, quæ ani inabus conciliabit salutem. Hæc autem erunt ædi ficantibus praemia. [11-14] Nono iterum mense, prophetam universorum Deus interrogare jubet sacerdotes, an vestimentum per hostiam sacram sanctificatum sanctificare 1588 ea possit quæ propius admoventur, ut panem, aut vinum, au oleum, vel aliud quidpiam ejusmodi. Deinde cum sacerdotes id negassent, interrogare rursus jube tur, an polluatur vestis, quæ impurum quidpiam contigerit. [15] Εt cum sacerdotes annuissent, hæc propheta jubetur dicere: Sic populus iste, et sic gens hæc coram me, dicit Dominus: et sic omnia opera manuum eorum, et quicunque appro pinquaverit, ibi contaminabitur. Quemadmodum, inquit, sanctificata vestis aliud quidpiam ex ap propinquantibus non potest sancti@care, et contra contaminatur ipsa contactu corum quæ secun dum legem immunda sunt: sic populus hic nul lam utilitatem ex sanctis percipit, propter malum mentis statum: quin appropinquare impie ten tans hæc probro afficit. Postea horum etiam causas docet. Propter munera eorum matutina dole bunt a facie malitiarum suarum: et oderatis in portis arguentes.» Diluculo, inquit, ilucescente, nullius boni rationem habebatis, sed in turpes quæstus incumbebatis. Inimico autem animo in eos eratis, qui reprehendebant malitiam vestram, qui portis assidentes, intrantibus et exeuntibus divi nos sermones proferebant. [16, 17] Nunc ergo omni cura considerate, quinam essetis, cum aedifi cationem negligebatis, et quanta' necessariorum inopia constringebamini. Viginti enim hordeorum mensuras reponentes, vix dimidiam partem repe riebatis et quinquaginta ex torcularibus vini mensuras Laurire exspectantes, viginti 1589 tan tum inveniebatis. [18] Cum vobis varias carre cliones inferrem, sterilitatem, et venti urelinem, et grandinem, tamen ob summam stupiditatem ve stram nihil sensistis. [19, 20] Barum itaque rerum memores, animadvertite quanta frugum copia fruituri sitis, postquam «dificare coeperitis. Tan tam enim vobis redundantiam necessariorum lar giar, ut ipsæ in posterum areæ mensura ignore tur et molles quoque fructus cum benedictione vobis dabo, et pomorum ac nucum fertilitatem suppeditabo. [21, 22] Præterea, o Zorobabel, ser mones etiam illos confirmabo, quos de Gogo et Magogo praedixi. et deinde des. in C. Des. in G. Des. in A.

‹ Infirmabuntur in gentibus suis. (Vers. 4. ) Ob multitudinem fornicationis. Ad paucos enim redigetur, inquit, eorum multitudo, tum propter idolorum errorem, tum propter plurimam libidi nem: utrumque enim hoc loco fornicationem vo cat. Quod planius etiam sequentia docent: Mere trix speciosa et grata, dux maleficiorum.» Jam cum in impietate et iniquitate vitam degeres, splendida et illustris esse existimabaris ab his, qui rerum naturam recte dijudicare nesciunt et Creatore ac Salvatore derelicto, qui te peniten tem plurima misericordia dignatus erat, praestigiis teipsam dedidisti, et ex his omnia semper egisti. Quæ vendit gentes fornicatione sua, et tribus naleficiis suis. Nec tua impietate contenta, 1531 cocgisti etiam subditos, ut eadem quæ tu senti rent. Quamobrem, inquit, Vers. 5, 6. ‹ Ego Dominus universorum discoope riam posteriora tua super faciem tuam, et osten dam gentibus confusionem tuam, et regnis igno miniam tuam. Et projiciam super te abominationem secundum immunditias tuas.» Quod ait: c Disco operiam posteriora tua super faciem tuam, › ex metaphora dictum est a famulis desumpta, qui ad majorem contumeliam exuuntur, et flagellantur. Ait ergo: Omnibus iniquitatem tuam per punitio nem notam faciam, et regibus, et gentibus, ut et aliis utile flas exemplum. Hoc enim subjunxit ‹ Et ponam te in exemplum. (Vers. 7.) Et erit, omnis qui viderit le, descendet a te, et dicet Misera Nineve, quis gemet super ea? unde quæ ram consolationem illi?, Tantæ enim vastitati te tradam, ut qui antea indignabantur ob potentiam tuam, ad misericordiam inflectantur. Id enim est quod dixit: Descendet a te, et luctus modum requiret tanta vastitate dignum. Vers. 8. ‹ Apta chordam, para te, pars Ammon, que Irabitas in fluminibus: aqua in circuitu ejus, cujus principiuîn mare est, et aqua muri ejus. › Hæc Egypto præcipit, quæ acerba et tristia ab Assyriis perpessa est. Idque ex aliis prophetis di dicimus, qui Israelitis prædixerunt fore ut nec in Ægyptum fugientes salvi essent, sed ibi com prehensi ab hostibus interficerentur. Quemadmo dum ergo in superioribus Jude 1532 pracipitur, ut festos dies agat, ut Ninevitarum regno deleto sic etiam hic Ægypto præcipit ut choreas ducat. Partem autem Ammon eam, ut opinor, vocat, quod Ammoni dæmoni dedicata sit. Hic enim nobilis olim fuit, ita ut etiam ex Grecia mulli eo naviga rent oraculi gratia. Ferunt autem Alexandrum etiam, Macedonum regem primum, qui res ejus scriptis prodiderunt, ad illud profectum, inde re sponsa accepisse. Cum igitur, invalescente hac impostura, ab hoc præcipue dæmone penderet Des. in C. Des. In G. præm. Des. in C.

VERS. 13. Et scindite corda vestra, et non vestimenta vestra. › Hoc est, Cogitationes com punctionis mente versate, et animi pericaciam emollite, et salularia capite consilia, nequitiæque via relicta, ad Deum ducentem viam summa cum contentione ingredimini: nam misericordiæ et miserationis multi apud eum fontes exsistunt, et patientia utens solet ninas reipsa non exsequi. loc enim significavit, dieens: Et pœnitet cum analorum, hoc est, perterrefaciens quidem po narum minis, sed facta hominum in melius commuta tione, commutans et ipse minas in id quod gratum est. Neque enim universorum Deus nunc hoc, nunc illud vult, neque similiter ut nos, eum pœ nitet eorum quæ facit: sed etiam dum minatur, habet apud se misericordian, quam his quos pec catorum poenitet, largitur: rursus cum bona pro mittit, non ignorat qui boni sint, quive donis suis indigni; et illis quidem dona præbet, his vero contra quam pollicetur impertit. Promissionibus enim et minis ad utilitatem (hominum) uti solet ut has metuentes, illas exoptantes, vitam * ad legein compositam 1394 agant. Post hæc pro pheta cum quadam dubitatione divinam clemen tiam pollicetur, hoc etiam modo stupidos ex terrens. VERS. 14. • Quis novit, an revertatur, et poeni teat eum, et relinquat post se benedictionem, sacrificium, et libamen Domino Deo nostro?, Verisimile est, inquit, fore ut minis sine effectu relictis, solita nos bonorum copia cumulet, ut et solitum altari cultum offeramus. Benedictionem enim, bonorum vocavit suppeditationem. Cum hac igitur, inquit, spe, VERS. 15. • Claugite tuba in Sione:» [16] in jejunio et divino cultu omnem populum congre gantes, ut omnis Ecclesia studiose det operam poenitentiæ. Majores autem natu praeant, omnis que ætas intersit, nė infantibus quidem lactentibus exceptis. Et qui nuper etiam sponsale jugum sub ierunt, nuptialibus conviviis relictis, simul cum ca:tero populo pœnitentiæ lacrymas profundant. Sacerdotum autem collegium ad templi fores, et altare quod est præ foribus ejus, lugens et ejulans universorum Deum placare studeat his verbis Vers. 17. ‹ Parce, Domine, populo tuo, et ne dederis hæreditatem tuam in opprobrium, ut do minentur illis gentes: ne dicant in nationibus: Ubi est Deus eorum?» llic ergo aperte ostendit, fore ut ob Sennacherimum supplicationes instituantur, ob quem etiam rex Ezechias magnum prophetam Isaiam rogavit, ut pro populo legationem ad Deum obiret. [18] Quæ vero subjiciuntur, docent, 1395 terræ quoque fruges divinitus injectis - lagis labefa Des. in C. quod expungendum fuit. 69 " Edit. prior præmittebat

jectos, in quos etiam Jeremias vociferatur: e No vale vobis novale, et nolite serere super spinas 9.. oves similiter vocat subjectos, quibus famem mina tur. «Ecce enim, inquit, mittam famen super ter ram, non famem panis, neque sitim aquæ, sed famem audiendi verbum Domini.› Boves vero non exsistentes ad præscpia sacerdotes dicit, quorum allaria, olim celeberrima, deserta reman serunt. Nam, quemadmodum boves arant terram, sic populi animas sacerdotes excolebant, tanquam pastumn quemdam ab illo accipientes ea quæ allari bus veluti præsepibus offeruntur: de quibus etiam beatus Paulus ait: Non obligalis os bovi tritu ranti ".» lemque: • Qui altari serviunt, de allari quoque participant t. Verum hi quidem in ejus modi calamitates incident Vers. 18, 19. ‹ Ego autem in Domino exsultabo; gaudebo de Deo Salvatore meo. Dominus Deus meus fortitudo mea, et ponet pedes meos sicut cervi: super excelsa ponet me, ut vincam in can tico ejus. › Tametsi enim propter illos mostitia et Limore oppletus fui, tamen ob Dei mei gloriam, quæ manifesta Get omnibus hominibus, 1559 exsulto et gaudeo. Confirmabit enim naturæ meæ infirmitatem et velut cervum præparabit me ad serpentea et scorpios conculcandos, et suppri mendam in spiritualibus nequitiam, donec ad summam virtutem perveniens, victricem laudatio nem cantavero Salvatori et Creatori (meo). Ne que vero ignoro dicere nonnullos, qui totam pre cationem Habacuci historice intelligunt, de reditu e Babylone hæc prophetam prænuntiasse. Ego vero, si quis etiam typice de illis hæc prædicta fuisse velit, non repugnabo: nam et iis quæ a nobis enarrata sunt, hæc intelligentia convenit; siqui dem novorum typus manifestus sunt vetera. Cæte rum absurdum putavi, ubi veritas vincit, et umbra occultatur a corpore, ad alia prophetiam referre nibil penitus cum illis convenientem. Si quis vero accurate noscere studet, perscrutetur prophetiam, et videbit ejus plurima nequaquam cum typis con gruentia. Sed de his, ut quisque volet, judicet. Ego autem lectores admoneo, ut ex enarrationibus uti litatem percipiant, et virtutis divinæ adjumento nisi, cursum perficiant, et victrices coronas appetant, quarum Dominus Jesus Christus est largitor, cui convenit omnis gloria in sæcula sæculorum. Amen. q Jerem. IV, Amos vili, 11. 1 Cor. 1x t ibid. 15. juxta rec. lect. 69 Des. in A. 8. st.

in quantum enim Deus est, qualis est Patri ‹ Ego enim, inquit, in Patre, et Pater in me ©; › et: • Pater in me manens ipse facit opera d; et:. Ego et Pater unum sumnus e; y el • Qui vidit me, vidit quoque Patrem 1. › Mittitur autem ut homo, dispensationem pro nobis peragens, non divinam naturam extenuans. Nam 1606 ‹ cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est se æqualem esse Deo: sed semetipsum exinanivit formam servi accipiens. > Demonstravit igitur nobis propheta, non solum binas personas, sed etiam æqualitatem personarum. ‹ Hæc enim dicit Dominus omnipotens: Post gloriam misit me.» Et ut demonstret quis miserit, infert: ⚫ Et cognoscetis Dominum omnipotentem misisse me. Ergo et qui misit, Dominus omnipotens est, et qui missus, est Dominus omnipotens, et nullum est dignita tum discrimen. Missus est autem, ut dixi, qua homo est, non qua Deus, dispensationem pro nobis peragens: et missus secum habuit, qui miserat, Patrem. ‹ Pater enim n'eus, inquit, in me manens, ipse facit opera b.. Deinceps propheta infert VERS. 10, 11. «Lælare et gaude, Gilia Sionis, quia ecce venio, et habitabo in medio tui, dicit Do minus. Et confugient gentes multæ ad Dominum die illo, et erunt ei in populum, et habitabunt in medio tui, et scies Dominum omnipotentem mi sisse me ad te. Hæc etiam perspicue in nos ex gentibus vocalos et salutem adeptos conveniunt, qui laetari et gaudere jubemur, ut qui nobiscum versantem habuerimus omnium rerum Dominum. Videre autem licet ipsam etiam sensibilem Hiero solymam habitatam a gentibus in Dominum cre dentibus. Hoc autem loco pariter etiam duas per sonas earumque æqualitatem docemur. Ecce 1607 enim, inquit, veniam, et habi tabo in medio tui, dicit Dominus: et scies Do minum omnipotentem misisse me ad te. (VERS. 12.) Et possidebit Dominus Judam partem suam in terra sancta, et eliget adhuc Hierosolymam. › Ex Juda enim servi formam accepit Dominus, et eam partem suam fecit cujus rei testis est divi c Joan. xiy, 10. d ibid. × Hebr. vi, 14. 3.6 Ex suppl. Αff. Car. serm. 141. præm. e Joan. x, nus Paulus, clamans: Manifestum autem est ex tribu Judæ ortum esse Dominum 1., Et osten dens quod non modo Hierosolymam, sed etiam universum genus humanum ad salutem vocet, addit f Joan. 9. 6 Philipp. ", 6, 7. 1 Joan. xiv, 10. Des. in C. 4o Infra, I. e. est 39 Ex suppl. Addiutur quoque infra, Gr. 43 Infra, l. c. est

urbem circumvallabunt, eam se capturos cum in colis sperantes, atque omni in habitatores inso Jentia se usuros sibi pollicentes. Hoc enim est quod dixit, ‹ Virga percutient super maxillam, › quod ejusmodi plaga majorem ignominiam inurat. Verum ne timeas: nam protegeris, non propter æquitatem tuam, sed propter regem, qui ex te secundum carnem nasciturus est. Et hoc plane docens adjecit Vers. 2. ‹ Et tu, Bethleem domus Ephrathæ, nequaquam minima es, ut sis in millibus Judæ .ex te mihi egredietur, qui sit princeps Israelis, et egressus ejus ab initio dierum sæculi.» Ne respi cias, inquit, exiguum numerum incolarum, Bethleem. Causam enin habes, quare illustris habenda sis, qualem nulla urbs 1500 habet to tius orbis: nam in te secundum carnein nascetur qui ante sæcula ex Patre est genitus, ‹ cujus egres sus ab initio.»Hoc vero Evangelii proœmio simile est: ‹ In principio erat Verbum, et Verbum crat apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc erat in principio apud Deum 9. › Est etiam simile iis, quæ a Deo per Davidem dicuntur: ex utero ante luciferum genui ter.» Hi igitur, qui ante sæcula, qui in principio apud Deum fuit, Deus Verbumu, et qui hinc exitus habet ab initio, in tc, inquit, secun dum carnem nativitatem capiet, te, quæ uninima es ex millibus Judæ, splendidam et illustrem efficiens. lloc vero etiam Judæi nostri temporis ad Zoroba belem accommodare ausi sunt, aperte veritatem oppugnantes. Neque erubescunt, cum audiunt, bujus egressum ab initio a diebus sæculi esse: at Zorobabel post captivitatem Babylone natus fuit, et a loco nomen sumpsit. Veteres autem Judæi non similiter ut isti hanc prophetiam intellexe runt: qui multis annis post Zorobabelem ab lle rode interrogati *: ubinam nasceretur Christus, hoc ei testimonium protulerunt. Hinc igitur patet perverse Judaeos nostre ætatis in hujus prophetiæ interpretatione versari. Sed horum insania relicta, ad ea quæ consequuntur explananda pergamus. VERS. 5. Propterea dabis eos usque ad tempus parientis: pariet, et reliquiæ fratrum ejus rever tentur ad Glios Israelis. Eousque, inquit, toler rabis, et curam tuam 1501 Judacis imperties, quoad pariens pepererit. Ecclesiam vero designat, de qua et Isaias clamat: • Lælare, sterilis, quæ non paris: erumpe et clama, quæ non parturis, quia plures filii desertæ quam ejus quæ habet vi rum t. > Qui autem, inquit, ex hac nascentur, conjungentur cum iis, qui ex Israele credunt. Ex Israele enim divinus apostolorum chorus exstitit, q Joan. 1, 1, r Psal, cix, 3. • Matth. 11, 4 seq. * Isa. Liv, 1. Hebr. vn, 14 et Hær. fab. I. v, c. 14. Deleta sunt ista in U. llic locus ita fere ut Matth. 11, 6, leg. a Nostro allegatur infra, ad Des. in. Εx G suppl.

Post Ezechiam pium regem, et Dei amantem, ejus fiius Mamasses, regnum adeptus, in extremam im. pietatem prolapsus est, populumque in legis præ varicationem et idolorum cultum* impulit. Hujus vero filius Amon, brevi regnans tempore, patris quidem impietatem sectatus est, illius vero peni temtiam aemulatus non est, sed similiter et ipse ad omne genus nequitiæ populum erudivit. Ex hoc natus beatissimus Josias viam his e diametro op positam est ingressus, et in omni crga Deum pie tate et virtute versatus est, Dei cultum et obser vantiam omnibus rebus anteponens. Sub hoe prophetiamn hauc fecit divinus Sophonias. Sed et divinissimus Jeremias decimo tertio anno regni bu jus prophetiam exorsus est. Prædicit autem ad mirabilis hic propheta quæ urbi Hierosolymæ et 1561 tribui Judæ eventura sint: viciuis etiam illarum Allophylis funesta praenuntiat, et Assyriis ultimam cladem vaticinatur. Deinde populi revo cationem, et omnibus gentibus post Domini incar nationem futuram salutem præsignificat. Hoc in summa prophetiæ argumentum est: prædictionem vero sic orditur VERS. 1-5. «Verbum Domini, quod factum est ad Sophoniam filium Chusi, üli Godoliæ, filii Amariæ, filii Ezechiæ, in diebus Josiæ filii Amon regis Jud. Defectione deficiant omnia a facic ter ræ, dicit Dominus. Deficiant homo et jumenta: de Hire in sequuntur post cap. 1, 1. Hoc loco addit F, quæ in post cap. 111, 20, sequuntur (A His in F subjicitur

VERS. 15. «Tinweat omnis caro a facie Domini, quoniam surrexit de nubibus sanctis snis. Sic cliam David ait: c Ad te omnis caro veniet i Sic etiam Isaias: Et videbit omnis caro salutem a Deo nostro F.» Nabes autem sanctes prophetas recte vocat, nihil suum loquentes, sed tanquain ex mari quodam gratia Spiritus pluviam prophe ticam haurientes. Ab his surrexisse et apparuisse illum dicit, quia, cum per hos prædixisset adven tum suum, et his quæ præsignificaverat finem im posuisset, ipsa verit:ne prophetiam divinam fuisse ostendit. kec si Judæis ad tempus reversionis accommodentur, ut quidam interpretati sunt, non valde repugno. Quod vero prædictio verum et certum post incarnationem Salvatoris nostri exitum sortlta sit, hine intelligitur, quod ex eo tempore infinita gentium millia, priori orrere abjecto, ad Deum universorum 1608 transierunt, el populus appellatus est divinus. Ex eo tempore pins calus ex gentibus congregatus habitavit Hierosolymæ. Ex eo tempore omnis caro et priorem Salvatoris adventum excepit, et secundum adventum extimuit. Sed tempus est ut ad expia nationem redeamus. VERS. 1, 2. Et ostendit mihi Dominus Josnam sacerdotem magnum, stantem ante faciem angeli Domini et diabolus stabat a dexteris ejus, ut ad versaretur ei. Εt dixit Dominus ad diabolum: c Increpet Dominus te, diabole, et increpet te Do minus, qui elegit Hierosolymam. › Iæc etiam nostrorum typus sum. Nam quemadmodum Jo suam illum sacerdotem magnum, legationem ad Deum oleumtem pro populo, vehementer impu gnabat infestissimus et nequissimus diabolus: sic rursus Jesu magno sacerdoti secundum ordinem Melchisedech, mundum expianti a peccatis, idem ipse hostis repugnabat, eum supplantare volens. Sed hunc quidem Josua filius Josedec non in crepuit, sed Josuæ Dominus. At cum accessisset ad Jesum Salvatorem orbis * terræ, ab eo incre patur, tanqnám a Deo et Domino, et audit: Vade retro, Satan: 1.. Sic ergo, cum a diabolo liberas set Josuam filium Josedec, tanquamn Deus videlicet, Dominus adjunxit: Nonne ecce boc ut torris est erutus de igne?» Quoniam enim paulo ante e captivitate reversi, captivitatis signa ferebant, paupertatem, 1689 et solitudinem suuminam, merito eos torrem nominat. Torris autem est scmiustum lignum, ex igne ereptum. [5] Deinde iterum narrat propheta, vestibus squalidis et sor didis magnum sacerdotem indutum fuisse: angelum vero populi tutorem aliis astantibus angelis præ j Psal, Lxiv, 2. i Isa. xL, 5. 1 Matth. IV, 10. Des. in C. Abesse solet a l. c.

discipuli, et qui post resurrectionem in unum con gregati fuerunt centum ac viginti, et quingenti quibus simul congregatis Dominus apparuit: et tria millia, et quinque millia, quos piscator Petrus piscatus fuit: multaque millia, de quibus divinus Jacobus dixit Paulo divinissimo: • Vides, frater, quot millia sint in Judæis qui crediderunt ". Una igitur, inquit, hinc et illine Ecclesia efficietur, et in his ex Bethleemo natus Dominus stabit. et qui past cos electi sunt a Domino septuaginta VERS. 4. «Εt videbit, et pascet gregen suum in fortitudine Dominus, et in gloria nominis Do mini Dei sui erunt: quia nunc magnificabitur usque ad terminos terra. Εt videre licet sacro sanctam Dei Ecclesiam de Dominico nomine glo riari, Deique nomen ubique terra marique laudibus celebrari. Quorum nihil demonstrabunt Judæi factum fuisse ante adventum Domini, et Salvatoris passionem, et gentium vocationem. Quoniam au tem post longum tempus hæc futura erant, ex iis quae illo tempore eventura essent prædictioni fdem facit. Ut enim cognoscatis, inquit, quam vera vaticinia 1502 mea sint, eorum pignus habete præsentia. Bellum enim vobis inferentem Assyrium perdam, et pacem altissimam vobis largiar. * Gen. x. 10. u Act. xxi, 20. Εx suppl. VERS. 5. < Et erit hæc pax, cum Assyrius su pervenerit in terram vestram, et cum ascenderit super regionem vestram.» Dabo enim vobis pa cem, cum ille supervenerit, præter omnem huma nani spen. Et consurgent super eum septem pastores, et octo plagæ hominum. (VERS. 6.) Et pascent Assyrium gladio: et terram Nemrodis in fovea ejus et liberabit te ab Assyrio, cum veniet super terram vestrain, et cum ascenderit super terminos vestros. Per hæc aperte edocti sumus, etiam in Babylone regnasse Assyrium. Nemrod enim, ut beatus Moses docuit, tyrannide usus, prino Baby lonem sibi subjecit. Fuit autem, inquit, princi pium regni ejus Babylon, Orech, et Chalane.. Septem vero, ait, in eum reges concitabo (pasto res enim reges vocat), et octo plagis humanis illum implicabo. Bellicos vero etiam impetus dicit in eum factos hos enim vocat morsus (seu plagas) hominum. Ac pariter significat etiam Babylonis expugnationem. Nunc quidem, ait, in ejusmodi mala eum conjiciam. Brevi post vero eum, qui ei successerit, et Babylonem urbem regiam consti tuerit, funditus perdam: nec ei proderunt muri fortissimi, neque extra ducta circa 1503 muros Des. in A. Des. in A. addit, pram. et suppl. deinde, omisso,

cumeo. Sacerdoti, inquit, reprobato, et qui sula dignitate excidit, similes eritis, mea providentia orbali; ac per multos dies in hanc mean discipli nam trademini, una cum prophetis qui mendacia vobis enuntiant. Prophetam enim munc vocavit pseudoprophetam, ex consuetndine, quæ apud eos invaluerat. Et nocti assimilavi matrem tuam. Et docens quam matrem vocet VERS. 6. • Assinilatus est, inquit, populus quasi scientiam non habens. Nam quia in tene bras ignorantiæ seipsos tradiderunt, ut ne exiguam quidem lucem luminis ad Dei notionem perducen tis suscipere velint, merito comparantur nocti qui tali caligine oppressi sunt. Matrem autem appellat Synagogam, populum vero ex ea prognatos. Iloc etiam apud Isaiam invenimus: ‹ Qualis est hic liber repudii matris vestræ u?, Ergo, e Quia tu, 1328 inquit, scientiam repulisti, et ego repellam te, ne sacerdotio fungaris coram me: et quoniam oblita es legis Dei tui, et ego obliviscar filiorum tuorum. › Et distinctius ostendens benignitatem suam, et ingratum eorum animum VERS. 7. «Secundum multitudinem eorum, ait, ita peccaverunt mihi, › id est, ego ut ipsi numero plurimi essent, effeci: illi vero contra me peccare perseveraverunt. Quare VERS. 8. • Eorum gloriam in ignominiam con vertam. Peccata populi mei comedent: et in iniquitatibus eorum accipient populi animas eo rum.» id est, netent quæ seminarunt, et pecca torum suorum fructum vindemiabunt. Quidam vero dicunt, per hæc designari sacerdotes qui, cum ex sacrificiis pro peccatis oblatis certam quamdam portionem secundum legem acciperent, hoc beneficio fruentes, scelerate viventes, accusare nolebant; quamobrem offensus Dominus ait Quoniam sacrificiis pro peccatis oblatis delecta mini, et congruam curationem labentibus non admovetis, horum delictorum poenas dabitis, alie nis gentibus ad cædem traditi. Quod manifestius docens, adjungit Værs. 9. ‹ Et erit sicut populus, sic et sacerdos. › Id est', similiter ut populus pœnam vestri sceleris sufferetis, quia populi curationem cum recepis setis, in summa inertia vitain traducentes, omnein male habentium curam abjecistis. Quare ait: ‹ Et ulciscar super eos vias eorum: et cogitationes illius reddam ci.. Non enim solum 1329 pro Isa. L, 1. 33 Bosius ad h. 1. Nostro tribuit lectionem Des. in C. 90 Rec le tio est 84 Recte juxta Hebr. additur a Nostro, ab aliis omittitur. 81 Des. in llebr. &n Deerat in elit. priori. * Alii et deindle

VERS. 1, 2. Audite verbum illud Domini planctura quem ego instituam super vos: Domus Israelis cecidit, non 1429 amplius resurget. Vir go autem Israelis projecta est super terram suam, non est qui suscitet eam. › Misericors Dominus male affectos atque pœnitere nolentes non dedi gnatur lamentari. Hoc vero: Non amplius resurget, felici nuntio libertatis non est contrarium. Signi ficat enim fore ut non amplius per suos regantur, neque proprium regem habeant. Si quis vero dili- ' genter attendat, inveniet hæc evenisse post insa niam, quam in Salvatorem nostrum exercuerunt ' tunc enim ceciderunt, ac in illo casu ad hunc us que diem permanserunt. Virginem autem eam vo cat, propter priorem pietatem: projectam vero et corruptam, propter cultum, quem idolis postea detulit. Illud porro: Non est qui suscitet eam, osten dit, nullo illam subsidio humano fore adjutam. Deo enim universorum repugnante, nec Ægyptio rum rex, nec alius quispiam eis auxiliari potuit. Prænuntiat etiam eorum futuram paucitatem. Vers. 3. In urbe enim, ait, e qua egrediebantur mille, relinquentur centumn: et e qua egredieban. tur centum, in ea relinquentur decem. › [4, 5] At tandem aliquando, Bethel et Galgala relinquentes, cultumque idolorum prope puteum juramenti, meam quærite providentiam. Inde enim vitam conseque mini: Bethel autem et Galgala simul cum idolis tradentur hostibus. Manifesta vero insania erat, non solum ex puteo illo pietatis Abrahæ non re cordari, sed etiam apud eum impietatem commit tere. 1430VERS. 6. c Quærite Dominum, et vivetis, ne forte reluceat ut ignis domus Josephi, et devoret eam, et non sit qui exstinguat domui Israelis. › Ex his aperte cognoscimus quod peccatum nobis incendat flammam malorum, amor vero et affectus in Deum vitam nobis conciliet. VERS. 7. • Dominus qui facit in excelso judicium, et justitiam in terra posuit.. Quod sibi videtur, inquit, decernit cum sit justus, et judicia ejus in terra perficiuntur. VERS. 8. 4 Qui facit omnia, et transformat, et p convertit in mane umbran mortis, et diem quasi noctem obtenebrat: qui evocat aquam maris, et effundit eam super faciem terræ; Dominus Deus omnipotens nomen ejus.. Confidite, inquit, Dei po testati, et hanc spem amplectimini. Facile enim et facit et transformat quod vult, facileque est ei vel maxima pericula in lætitiam transferre. Umbram enim mortis magna pericula nominavit. Felicibus etiam facile miserias inferre potest. Quin et aquam maris nutu suo in aerem subvehens, nubibus irri Des. in_A. c. Supra t. p. m.

iniquis operibus, sed et pro copiationibus malis poenas sumam. VERS. 10. Et comedent, et non implebuntur. › Crebra, inquit, illis inferam mala, quemadmodum iis qui satiari non possunt cibis plura apponun tur esculenta. [11] Rursus auten eorum iniquitates commemorat,' eorum vinolentiam criminans, et ilelorum cultum, quem vocat fornicationem. Ad jungit porro et ridiculam vaticinationem, docens, quo pacto eos qui profitebantur se vaticinari, consulerent, et illi aliquo modo respousa redde rent. VERS. Per auguria, inquit, interrogabant, » et per virgas suas annuntiabaut ei. Etenim alii, inquit, per auguria quædam quæ essent agen:la exquirebant, alii virgis quibusdam fraudis adju tricibus utentes, quæ volebant enuntiabant. Hæc autem per se audebant, quod animum ad forni cationem propensum haberent. Spiritum fornica tionis enim vocat magnum fornicationis studium. Et apertius docens, quamnam fornicationem ap pellet, subjunxit: Et fornicati sunt a Domino suo.» Ac modum ostendit VERS. 15. c In verticibus montium sacrificabant, et in collibus immolabant sub quercu, et populo, et arbore umbrosa: quia bonum erat umbracu lum.» Oblectantes enim se arboribus umbrosis, non harum creatorem venerabantur, sed ejus loco sacrificia illis offerebant. [14] Quocirca, inquit, nullam vestrum 1330 curam habebo, neque fi liarum vestrarum, neque sponsarum palam vitia tarum ab invadentibus vos inimicis. Quæ enim clam et occulte apud vos auſtebatis, hæc palam fieri permittam. Hoc enim ostenlit, cum dixit Quoniam ipsi cum meretricibus miscebantur, et cum initiatis immolabant: et populus non intel ligens adhærebat meretrici. Fornicationem igitur interdum appellat incontinentiam, interdum im pietatem. Initiatos vocat sacris impietatis imbutos et instructos. Nam sicut nos divinis mysteriis ornatos fideles vocamus, ita Græci gentiles initia tos nominarunt exactius ad suam impietatem in stitutos. Hoc modo illis comminatus, rursus con solationem adhibet. Vens. 15. «Tu autem, Israel, ne ignores, et, Juda, nolite ingredi in Galgala, nec ascendatis in domum On, et ne juretis per viventem Domi num. On nomen est idoli in Bethel non enim, ut quidam opinati sunt, sempiternum significat, hoc est, exsistentem: sed Hebraicum est nomen, non Græcum. Hoc plane nos docuerunt reliqui Grab. Minus recte. C. Des. in C. præem. 98 addit sed ab alia manu. 20 Ex vers. 14, haec exstant, supra, t. I, pag es Id. Ibid. præm. ut apud LXX. 10. Alii Particulam negat. omittunt alii, sed perperam. * sed ab alia manu - inser tum est. 3 Alii 'ev, sed leg. esse ex sequentibns patet. Vid. infra, Ainos 1, 5.

nubibus conspicietur, mille myriadibus præeunti bus, et mille millibus laudantibus, et illi omne genu lectitur coelestium, terrestrium, et infero rum ", merito diem illum (magnum et illustrem appellat. VERS. 32.. Et erit, omnis qui invocaverit nomen Domini, salvus erit.» Opportune hic apponere possumus illud apostolicum: Quomodo ergo in vocabunt, in quem non crediderunt? aut quomodo credent ei, quein non audierunt? quomodo autem audient sine prædicante ▼? Quam ob causam apposite adjecit: «Quia in monte Sion, et in Hierosolyma erit qui salvatus erit, sicut dixit Do minus, et annuntiantes, quos Dominus vocavit. Clare enim hic nobis sanctos apostolos expressit, quibus praeceptum fuit, ut (omni creature) Evan gelium annuntiarent, dicentes, ‹ Appropinquavit regnum cœlorum ×. › In monte autem Sione, et in Ilierosolyma futurus est, ait, qui salvatus erit ostendens fore ut omnis credens in eum qui ibi in crucem actus et supplicio pro nobis datus est, salutem assequatur. Post prælictionem spiritua lium donorum, ad aliud argumentum transtulit prophetiam, prædicens de Gogo et Magogo, 1401 de quibus divinus etiam Ezechiel valici natus est, quemadmodum post reditum ex capli vitate maximis copiis bellum Hierosolymæ illaturi sint, vicinis gentibus illos, ut verisimile est, ad hanc rem sollicitantibus. Cum enim post reditum preclari evasissent et illustres r, quia Cyrus (pri mus Persarum rex) tunc orbi terrarum imperans, cos cum donis omnique honore dimiserat, et templum ædificari jusserat, invidia in eos fla grantes, undique magnas copias coegerunt, spe rantes, se urbem cum incolis capturos esse. At ens spes fefellit: quoniam ad illam ipsam urbem, Domino propugnante, et efficiente ut hostes se metipsos mutuo interficerent, funditus perierunt. Hæc Dominus per divinum Joelem præditens, ait VERS. Quia ecce ego in diebus illis et in tempore illo. Tum indicans quo tempore, sub-» junxit: • Quando convertero captivitatem Judae·. et Hierosolymæ. Non enim tempore spiritualium» gratiarum, sed statim post reditum e Babylone, VERS. 2. • Congregabo, inquit, omnes gentes. Hoc est, congregari permittam, et primum eorum consilium et impetum non prohibebo; hoc enim dicit congregabo: non enim invitos duxit, sed volentes venire non prohibuit ². ‹ Et deducam eas in vallem 1402 Josaphat, et " Philipp. 11, 10. Rom. I, 14. × Matth. 11, 2, et alibi passim. y's | Esdr. 1 sqq. Rec. lectio est, * Des. apud LXX et supra, p. 1009. Ita in legimus. Sirm. 67 6. G pram.

eus, et faisa divina oracula vocitantes, et præ dictionum eventum exigentes, cos Dominus lacry mis dignos ait, qui nimirum tenebras pro luce desiderent vilere. [19, 20] Qui prophetia finem, inquit, videre cupiunt, nihil diderunt ab homine qui cum leonem insectantem effugerit, mox in ursum incurrit, ac domum deinde metu plenus perveniens, et inconsiderate ob animi perturba tionem manum ad parietem innixam applicans, ab acerbissimo colubro mordetur. Nam quemad modum ille tenebras et non lucis splendorem illo die videt sic isti altissimis tenebris die ultionis tradentur. Veus. 21-23. «Odio habui et repuli festivitates vestras, nec odorabor in conventibus vestris. Et si obtuleritis mihi holocausta et sacrificia vestra, non suscipiam, et salutare præsentiæ vestræ non respiciam. 1433 Transfer a me sonitum carmi num tuorum, et psalmum organorum tuorum non audiam. › Eadem etiam per Isaiam cis dixit Do minus Deus Quorsum mihi multitudo victima rum vestrarum? dicit Dominus. Plenus sum holo caustis arietum, et adipem agnorum, et sanguinem vitulorum et hircorum nolo ¹.» Et deinceps omnia enumerat, quæ ex lege ei offerebantur, omnia dicens pariter se exsecrari. Sic etiam hoc loco dicit se odio habere dies festos, et sacrificia in publicis celebritatibus oblata non suscepturum esse: nam non odorator posuit pro non suscipiam. @ Sic et de Noacho beatus Moses ait: «Odoratus est Dominus odorem suavitatis m;» hoc est, ap probavit eorum qui obtulerant voluntatem. Neque enim his Deus eget ac ne pro salute quidem sua victimas offerentibus, meam, inquit, præsentiam præstabo. Desine igitur cantare et musicis instru anentis uti; his enim non delector, etsi a principio hæc fieri jussi, ut rebus jucundis ad seria te ducerem. Vers. 24. ‹ Volvetur sicut aqua judicium, et justitia sicut torrens invius.» Prolata, inquit, contra te justa sententia, torrentis instar, et vio lentæ aquæ, tibi supplicium inferet, exitumque invenire non poteris. [25, 26] Recordamini autem, vos, per quadraginta annos in 1434 deserto agentes, sacrificiis me non coluisse, sed ibi eam dem quoque impietatem exercuisse, omnigenas idolorum fabricantes statuas, tum his, tum side ribus quibusdam cultum omnem exhibentes. Mo 1 Isa. 1. 11. Gen. 11, 21. 87 præm. 88 Cod. Vat. et Alex. addunt quod in a et des. Supra, 1. I, p. 1585, et infra, Gr. Af. Cur. serm. 7, leg. 9 Locis jam cit. leg. præmn o. Ita cum legimus. Sirm. Vers. 25, 26, quorum textus h. desideratur, supra, t. 1, p. 205 a Nostro allegati sunt. lis quae ad l. c. jam diximus, addendnm est codi cem Aug. quoad vers. 45, respondere codici Vaticano. Sed ineunte vers. 26, omittit in medio versiculi habet deinde,

eliam lingua Hebraica interpretes. Nam Aquila et Theodotio domum inutilem interpretati sunt, Symmachus domum iniquitatis: quod utrumque huic rei convenit. Nam qui ibi præfuerunt, non modo nullum quæstum fecerunt, sed etiam inde damnum 1331 magnum acceperunt, iniqui et ingrati erga suum benefactorem efecti. Galgala autem urbs est multis et ipsa dedicata idolis, ubi Josua filius Nave non circumcisos de populo cul tris lapideis circumcidit: in hac eadem duode cim lapides reposuit, quos ex medio Jordanis alveo accipiendos jusserat Dominus*, ut beneficii accepti essent monumentum, ac per hos cogno scerent posteri, quod sicco pede populus flumen transmisisset. Maxime ingrati itaque animi si gnum est, urbem illam, in qua tanta divinæ be nignitatis monumenta accepissent, impietatis esse factam metropolin. Hoc autem: • Ne juretis per Dominum viventem, › non abs re vetat: sed propterea quod qui ipsi On adhæserant, et per hoc idolum jurabant, viventem Dominum id voca bant. Atque hoc aliunde licet cognoscere. enim abstuleris, inquit, Baalim de ore tuo, et ju raveris: Vivit Dominus, cum veritate; hoc est, si idolorum deposueris memoriam, et mihi co lendo dederis operam, et, viventem Dominum me appellans, juraveris in veritatis honorem et men dacii detestationem. Si VERS. 16. Quoniam sicut vacca œstro percita insanivit Israel: nunc pascet eos Dominus sicut agnum in loco spatioso.» OEstrus musca quædam " est vaccis infestissima, quæ suo morsu tantum sensum doloris infigit, ut vaccæ, quibus admoti fuerint ejus stimuli, non voce bubulci revocari possint, neque cum reliquis vaccis pasci, sed 1332 currant assidue, et per abrupta interdum praecipites agantur, Ilis, inquit, similis est Ephraim, qui idolorum colendorum @stro agitatur (Ephraim vero decem tribus, ut supra diximus, nominat) cos tamen, etsi a me ita abhorrentes, non sine cura pastoritia relinquam, sed captivos per me factos longe lateque dispergam, ut ab agno errante, et ubera matris requirente, nihil differant. [17,18] Haec autem patietur (Ephraim), quod, vitulas re liquaque idola, tanquam offendicula quædam et laqueos sibi proponens, Chananæorum impieta tem sit æmulata, superbiaque contra ne utens, idolorum observantiam meo cultui et venerationi antetulerit. • Dilexerunt enim ignominiam ex fremitu ejus. Sed ob id ipsum* VERS. 19. «Turbo spiritus ejus sibilabit in alis ejus. › Sicut enim alarum, inquit, commotione 3. x Josue 1v, 20. ▼ Josue v, * Montf. in Hexapl. ad h. 1. et Bosius ad h. l. habent et nostro insuper hæc ascribunt Vid. schol. Lectionem habet etiam Cyr. In post ponitur. addit, Cpræn. Ita cum legimus. Sirm. 'Isp. Supra, t. I, pag. 758.

disceptabo cum eis ibi pro populo meo, et hære ditate mea Israele, qui dispersi sunt per gentes, et terram meam diviserunt. (VERrs. 3.) Et super po pulum meum jecerunt sortes, et dederunt pueros meretricibus, et puellas vendiderunt pro vino, et biberunt. › Hinc planum fit, præeuntes finitimos populos secutos esse alios. Illi enim captivitatis tempore, et terram diviserunt, ut dominis et co lonis carentem, et sortes miserunt, divisiones videlicet (agrorum) facientes; eos autem qui cæ dem effugerant, vendiderunt, ad libidines et de licias pecuniam, quæ in pretium soluta fuerat, convertentes. Illud autem, ‹ Disceptabo pro populo meo, › posuit, ut doceret, se ab eis repetiturum esse pœnas scelerum in populum suum commis redditis sorum. Deinde accusat Tyrum et Galilæam Act. 15, 4. b Isa. xill, 5. alienigenarum (hæc vero Tyri est regio), quod et ipsa eorum in numero esset qui hæc agebant, iram in corde retinens adversus populum. Ac sibi attribuens ea quæ in populum fuerant commissa, sic ait: Nunquid retributionem vos mihi, aut iram in corde retinetis adversus me? › Quemadmodum enim, cum Saulus apostolos per sequeretur, desuper dixit: «Saule, Saule, quid me persequeris? › suas clades vocans ea quæ in illos attentabantur: sic ad Tyrum hic verba fa ciens, personam populi recepit, et ad se retulit quæ in populum committebantur. Minatur autem illis, se quamprimum admissam ab eis contra 1403 populum iniquitatem justa retributione compensaturum esse. Postea iniquitatis quoque species exponit. [5-8] Accipientes enim, inquit, argentum et aurum meum, aliaque mihi dedicata, in idolorum vestrorum templa transtulistis: Ju dæos vero, qui Babyloniorum impetum effugerant, filiis Græcorum vendidistis, hoc unum spectantes, ut procul a terra ipsis " a me data eos submove relis. Verum ego undique illos congregans, ut vires suas denuo recuperent efficiam, atque ut vos jure ulciscantur, et supercilium vestrum depri mant, captivosque vos faciant, atque in ultimis terræ finibus servire cogant. [9] Tyro rursus ad gentes Scythicas prophetiam convertit, et jubet prædicare gentibus, ut excitent pugnatores, et se gregent in bellum: hoc enim vocavit sanctificare. Quia enim sanctus seipsum a rebus impuris se parat, onune quod rei cuipiam destinatum est, sanctificatum vocat. Sic supra, Sanctificate, inquit, jejunium, hoc est, constituite. Et Isaias de Baby loniis verba faciens: «Sanctificati sunt, inquit, et ego duco eos b:» hoc est, ad id separati sunt. [10, 11] Jubet deinde, ut instrumenta rustica in bellicum usum transferant, et ut infirmus sicut Edit. prior hal. lla quoque post pauca. Ita cum legimus. Sirn. commate ad posito,

multo labore terrain colueris, nequaquam frugibus ejus perfrueris. Et dissipabuntur legitima populi mei. • [16] docens se non de lege divina hec loco loqui, sed de iniquo et scelerato instituto vitæ, subjunxit:‹ Et omnia opera domus 1510 Achabi,› Cum enim illam impietatem æmulati sitis, his malis afliciemini, ut qui calamitates vobis ilļataș vide rint, sibilo magnitudinem significent. His omnibus dictis, propheta lamentatur, ut qui multis sermo nibus habitis frustra laboraverit. VERS. 1. c Vie mihi! quia factus sum sicut qui congregat stipulam in messe, aut racemos in vin demia, cum non sit botrus: comedere primitiva de sideravit anima nea. Similis factus sum, inquit, spicas excidentes colligentibus, aut exquirentibus racemulos a vindemiantibus prætermissos. Nullum enim nec ipse inveni obedientiæ botrum, tametsi non parum invenire cuperem aliquid præstabile, et primitiis dignum. Hoc enim est quod ait: e Come dere primitiva desideravit anima mea. › Quia enim Deo primigenia offerebantur, non abs re quod de siderabile est primitivum appellavit. Et hæc tropice enuntiata plana facere volens, subjunxit Væ mihi, anima (VERS. 2.) quia periit pius de terra, et qui recta faciat in hominibus non est.» Deinde peccata enumerat. [5] Judices enim, inquit, contra innocentes iniquam sententiam ferunt, et cædes iniquas perpetrant: ex reliquis vero unus quisque plus appetens, rem proximi ad se conver tit. Is vero cui potestas commissa est ex legibus judicandi, non exspectat munera deferentes, sed ipsemet petit, munerum corruptelis deditam se quens mentem. Princeps enim, inquit, postulat, et judex verba pacifica 1511 locutus est: desiderium animæ suæ est.» Cum enim munera accepit ab iis qui Injuriam inferunt, desideratam illis victoriam pollicetur. Quamobrem, inquit VERS. 4. Auferam bona eorum quasi tinea comedens, et ambulans super regulam, in die spe culationis tuæ. › Nam instar tineæ intra lignúmi gradientis, et omnia dentibus corrumpentis, con sumet ie sententia contra te pronuntiata, die ul tionis. Hanc enim speculationem appellavit, hoc est, Dei illo die adventum. Deinde lamentando misericors pater, castiganti similis, ait: ‹ Væ, væ, ultiones tuæ venerunt! nunc erunt fletus eorum. › [5,6] Hæc vero cum fient, inquit, non amicus amicum defendet, neque rex subditorum curain geret, neque conjux mariti cura tangetur: sed unusquisque salutis suæ curam suscipiet, in ma orum effugium sic intendens, ut nec patri filius justum honorem tribuat, nec filia matri observan tiam reddat, nec socrum nurus revereatur: sed Des. in A. pertinent juxta LXX. 11 C. 20 Hæc ad finem vers.

nietur. (VERS. Et educam illud, dicit Dominus omnipotens, et ingredietur in domum furis, et in domum jurantis per nomen meum in mendacio et requiescet in medio domus ejus, et consumet eum, et ligna ejus, et lapides ejus.» Maledictio nem appellavit punitionem in omnem orbem terra rum pervadentem, quæ iniquitatem admittentibus infertur. Per hæc autem edoctus est, tum pro pheta, tum populus, judicem omnium hominum esse Deum universorum, eumque ab omnibus me ritas pœnas exacturum, pernieiemque illaturum esse non iis modo, qui in ipsum impii sunt, sed iis etiam qui proximo injuriam faciunt. Nemo enim putet, contra solos fures et perjuros intentatas fuisse las ninas, contra omnem enim iniquitatem sententiam tulit. Nam quia universa lex et pro pheta ex his verbis pendent: «Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et diliges proxi mum tuum sicut teipsum ч, › sub furte et per jurio, omnem speciem peccati complexus est. Ju risjurandi enim violatio impietatis caput est, et dilectione divina vacat qui talis est. Furtum vero injustitiam in proximum prodit: nemo enim dili gens proximum, injuriam ei inferet. Hæc itaque capita alias leges 1617 complectuntur, et me rito horum prævaricatoribus pœnas illas mina tus est. Vers. 5, 6. ‹ Et egressus est angelus, qui lo quebatur in me, et dixit ad me: Suspice oculis tuis, et vide quid sit, quod egreditur. El dixi Quid est? et ait: Hæc est mensura, quæ egreditur; el ait: Hæc est iniquitas corum in omni terra.» Ex hoc intelligimus quoque, omnia mensura et pondere administrare Dominum universorum. Sic etiam Abrahamno peregrinum fore ejus semen cum prædiceret, causam etiam docuit: «Nondum, in quit, completa sunt iniquitates Amorrhæorum ad præsens usque tempus v.. Nondum digna, inquit, extrema pernicie peccaverunt. Quare eos ad cœ dem nunc tradi non permittam, sed iniquitatis mensuram exspectabo. Sic hominibus, qui fuerunt tempore Noe, centum et viginti annis vitam cum definivisset, ubi peccata crescere et redundare vidit, diem constitutum non exspectavit, scd defi nitum tempus abrupit, et centesimo anno aqua run omnibus diluvium intulitx VERS. 7, 8. Et ecce talentum plumbi elevatum est et ecce mulier una sedebat in medio men suræ. Et dixit: Hæc est iniquitas, et projecit eam in medio mensuræ, et projecit talentum plumbi in os ejus. › Virtutem margaritis divinus sermo coni parat Simile est enim regnum coelorum homini quæreati bonas margaritas).» Peccati autem pa a Matth. xxit, 57-40. ▼ Gen xv, 16. x Gen. vi, 3, 13. - ▼ Matth. xi, 45. ct G addunt reliqua hujus versic. Des. in A. Des. ibid. prem. Des. in Des. 1.oco cit. additur ibid.

sex alios reges, pradictio finem habuit. Cum autem hæc a propheta dicerentur, et Amasias, Bethele sacerdos, metneret, ne comminationibus divinis perterrefactus populus, et ad pœnitentiam conversus, desineret idola colere, et faciendi quæ stus occasiones ipse amitteret, ad regem defert prophetam, falsa veris astruens in hunc modum VERS. 11. «Dicit enim Amos: Gladio morietur Jeroboam, populus autem captivus ducetur e terra sua. Quæ enim de populo et de regno retulit, vera erant: quod vero de rege dixit, non obscurum erat mendacium. Sed hoc tamen Jeroboamum ad vexandum prophetam minime commovit: nec Ama s's persuasit, ut desisteret. [12, 13] At ipse pro phetam jubet excedere, et in Judæa vitam agere, ibique futura prædicere, quod Bethel assignala el addicta esset regno Israelis. 1440 At Amos libere et institutum suum profitetur, et divinitus sibi do natam gratiam aperit. VERS. 14. • Non enim eram propheta ego, inquit, neque filius prophetæ, sed caprarius eram vellicans sycomoros. › Quod vero ait, vellicans sycomoros, Aquila interpretatus est, scrutans sycomoros, eι Theodotio, fossa muniens sycamina, et Symmachus, habens sycomoros. Arboris vero species est sycomo rus, in Palæstina: cujus mentionem facit beatus Lucas evangelista, cum dixit p, in arborem syco morum ascendisse Zacchæum. Audivi porro ex quo dam, cum ea de re sermonem laberet, harum (ar borum) fructum non maturescere, nisi facta prius brevi quadam incisione. Hanc igitur vero proxi mum est Septuaginta intellexisse, et vellicans pro fossa muniens, vel colligens, posuisse. [ 15, 16 ] Agriculturæ igitur, inquit, et ovillo pecori vacan tem assumpsit me Dominus ex ovibus, et prophe lare jussit. Suscipe igitur, Amasia, et contra te prædictionem, quoniam me populo Israelis pro pletare vetas, ne iniqua lucra tua impediam. [17] Scito igitur visurum te esse uxorem, quain nunc habes, palam et publice ab hostibus vitiatam, quia tu quoque populum ad idololatrice insaniam pelle xisti. Quin etiam omnes a te genitos occisos vide bis: tu vero in extera terra e vita excedes, et uni versus populus easdem, quas tu, poenas dabit vobis autem sic affectis, terra aliis tradita divide tur. VERS. 1, 2. Sic ostendit mihi Dominus, et ecce vas aucupis. Et dixit, ad me: Quid tu vides, Amos? et dixi: Vas aucupis.» Visio hæc celerem Israelis venationem designat. Quemadmodum enim aves » Luc. Aix, 4. 27 Εx G suppl. Des. in C. LXX. Ex vers. 12 plenum. 18 præm. 39 - sequitur lect. cod. Vat. Vers. 12 et 13 supra, p. 156, leguntur, sed aliter quam apud leg. quedam infra, 1. 1V, Eran., dial. 3. 38 ss Loco cit. est 3. Ex 'suppl. * Hebr. canistrum fructibus aestivis

omnes veluti in dissidio quodam sint, alio alium despiciente, et vix propriam salutem procurante. Et illi quidem sic affecti erunt: ego autem, inquit propheta VERS. 7. < In Dominum intentus ero: exspe etabo Deum salvatorem meum. Et ostendens, quis sit exspectationis fructus, «Exau liet, inquit, me Deus mens. › Postquam að hunc modum aperte docuit spei in Deum positæ lucrum, Hierosolymæ personam induit, et ad Idumæam verba facit, quæ inimica semper et hostis erat. VERS. 8. «Ne insultes mili, inimica mea, quia cecidi. › 1512 Resurgam enim divina curatione sublevata: ipse enim etiam in tenebris agenti lucem suam porriget. [9] Nunc vero iram Dei sustinebo, quia peccavi contra eum: cognosco enim ultionis æquitatem, peccati magnitudinem considerans. Tamen exspecto justum judicium adversus eos, qui bellum intulerunt. Etsi enimı ego poenas persolvi de his quæ deliqui, tamen illi injusta contra me usi* sunt voluntate. Eumdem sensum habet quod sequitur. ‹ Donec justificet causam meam, et faciat judicium meum, et edu cat me in lucem, et videam justitiam ejus. › Juste quidem ab eo condemnata sum: at contra illos jura habeo permulta, et ideo divinam sententiam exspectabo quando autem hanc latam videbo, ab illorum quoque servitute liberata ero. VERS. 10. • Videbit inimica nea (me) et operiet eam confusio, quæ dicit ad nre: Ubi est Deus tuus? > Non solum autem videbit ipsa meam pro speritatem, et Dei mei robur, in quem maledicta conjecit, sed et ego videbo ejus calamitatem. Oculi enim mei videbunt eam, nunc erit in conculcationem, sicut lutum in viis. (VERS. 11.) Dies liturae lateris, deletio tua dies ille: et repel let legitima tua. Die illo et urbes tuæ venient in conclusionem, et in divisionem Assyriorum.» Quemadmodum enim lutum, ad illinendos et fin gendos lateres comparatum, foras projectum ab omnibus prætereuntibus conculcatur, ut glebæ, sicut opus fuerit, 1513 dissolvi possint: sic exposita eris omnibus, et captu facilis, ab omni bus vicinis destructa et conculcata. [12] Tum leges tuæ iniquæ finem accipient, et urbes obsidione prementur; hanc enim vocavit conclusionem: et multitudo habitantium ab hostibus dissipata ser vire cogetur. Quia autem aliæ quoque vicinæ urbes ob Judæorum calamitates gaudebant, apposite Tyri et Syria, et aliarum urbium neminit, va statarum ab Assyriis et Babyloniis: et quænam hæ præm. G addit, et deinde Des. in A. Des. in A. Des. in C. puncto non ad sed ad posito. Des. in A.

nam sacra Scriptura plumbum appellat, quod na-» tura 1618 grave est, peccati vero pondus gra vissimum: quod nos docet divinus David, dicens Iniquitates meæ supergressæ sunt caput meum, et sicut onus grave graves factæ sunt super me ². › Divinus itaque Zacharias peccatum videt sub spe cie mulieris: nam ex voluptate mala pleraque nascuntur. Videt porro punitionem, tanquam plumbum gravissimum ori iniquitatis incumbens justa psalmodiam dicentem: Omnis iniquitas olstruet os suum. Peccati autem fructus est igno minia... Sic etiam beatus ait Paulus: «Liberali a peccato, servi facti estis justitiæ. Quem ergo fructum habuistis tunc in illis, quorum causa nume erubescitis b?, Didicit ergo propheta, sol visse et remisisse Deum populo peccatum, et po- 13 m terminasse. [9] Duas porro cernit mulieres alatas, quæ cum stridore quodam ferebantur, et quarum alæ similes alis upupæ erant. Est autem hæc avis velocissima, carnem quidem habens exi guam, sed alas corpore majores. lllæ igitur, in quit, cum mensuram illam accepissent, per me dium aerem ferebantur. [10, 11] Ego vero ex angelo percontatus, quo illæ mensuram ferrent, intellexi eas in Babylonem proficisci, non modo ut cam in urbe collocarent, sed et ei domum ædifica rent, et eam ibi deponerent ad usus ejus. Neque enim, inquit, quemadmodum Hierosolymæ certum tempus definivi ad vastitatem, deinde ei ignovi, sic Babylonis miserebor, sed perpetuas multæ impietatis poenas dabit. [1-3] Hac visione sic absoluta, alterius visionis narrationem inducit, aitque se vidisse quatuor currus, egredientes e duobus montibus æneis ac primi quidem currus equos fuisse rufos, Se cundi nigros, tertii albos, quarti vero varios et maculosus; [46] postea percontatum ab angelo cognovisse, los esse quatuor ventos cali, qui egrediuntur, ut assistant Doniino omnis terræ. Quatuor autem ventos appellat quatuor partes or bis terræ his enim numero pares esse ventos vulgus opinatur. Docetur ergo propheta, quod Deus potestatibus invisibilibus utens ministris, et bona largiatur, et acerba hominibus inducat quemadmodum beatus David dicit: Castrameta bitur angelus Domini in circuitu timentium eum, et eripiet eos c. > De ultione autem in alio psalmo ait: «Emisit in eos iram indignationis suæ, in dignationem et iram, et tribulationem, immissio nem per angelos malos d., Sic etiam divinus Zacharias equos quidem nigros videt ad aquilonem z Psal. xx!!!!, 5. a Psal. cvi, 42. b Rom. vi, 18.21. e Psal. xxxΙΙΙ, 7. ₫ Psal. Lxxvii, 49. præe.n. Ex G suppl.

3, visco facile capiuntur, sic ab Assyriis populus ar prehendetur. ‹ Dixit enim Dominus ad me: Veuit finis super populum meum Israel, non amplius transibo prope cum. (VERS 3.) Et ululant laquearia templi. Die illo. dicit Dominus, multi cadent, in omni loco injiciam silentium. Non amplius patienter feram, sed effi ciam ut prædictiones meas eventus sequatur. Ignis vero hostium etiam in templum meum invadet. Templi autem laquearium ululatum appellavit cla morem intus necatorum, et crepitum lignorum incensorum. Quod vero ait, • Multi cadenit, in omni loco injiciam silentium, › magnam indicat cœsoruin multitudinem, adeo ut altum silentium urbes, et vias, et vicos ex habitantium paucitate sit occupaturum. Ad hæc itaque attendite, add. qui inopia et paupertate afflictos opprimitis, qui Kalendas et Sabbata consideratis, et iniquos que stus facitis, ponderibus et mensuris injustis utentes, multisque modis tenuiores in servitutem redigitis, atque ex omni genere negotiationis pecunias con ficitis. 1442 VERS. 7,8. ‹Jurat Dominus contra super biam Jacobi. (Non vivam) si oblivioni tradentur in perpetuum omnia opera vestra. Et super his non conturbabitur terra, et lugebit omnis habitator ejus, et ascendet quasi flumen consummatio, et descen det quasi fluvius Ægypti. › Superbiam autem vocat conjunctam cum arrogantia injustitiam, quam in pauperes exercebant. Dominum autem jurasse dixit, ut dictorum veritatem ostendat. Non jam, inquit, in oblivionem impia vestra facinora venire patiar, sed omnem propemodum in vos commovebo terram, et obtegam vos multitudine hostium, sicut fluvius Ægypti ollegit terram. Terram autem vestram va cuam relinquentes, vos captivos abducent. lloc enim innuit, cum dixit: Descendet quasi fluvius Ægypti. [9, 10] Tum etiam sol medio die in te nebras conversus videbitur iis qui calamitatibus urgebuntur: et festos dies in luctum, cantica in lamentum transferam, habitumque lugubrem in duent omnes, decora coma spoliati et sacco vestiti, ut jacturam unigeniti filii lugere videantur. [11,12] Famem præterea et penuriam inducam, non fru guin, aut aquæ, sed prophetiæ et divinæ doctrinæ, Et aquarum more huc illuc vagantes et errantes circumibunt, verbum Dei 1443 conquirentes, sed desiderato frustrabuntur. [15] Sed et virgines cle gantes, et cum bis enutriti juvenes siti tabefacti tradentur neci. VERS. 14. • Qui jurant per propitiationem Sa mariæ.» Et docens, quid illud sit, statim adjecit Ex G suppl. Ex vers. f, hæc leg. supra, ad Ezech. xxxiv, 29, nec non t. I, p. 837 et 1367 et infra, ad Habac. 111, 17. des. Ezech. c.)

malitia Samariæ, quia dilexerunt mendacium. Iniquitas corum per illatam ultionem omnibus ma nifesta fiet. Et fur ad eum ingredietur, spolians Jatro in via ejus. › Quia enim verum Deum co gnoscere neglexerunt, et idolorum erroribus se astrinxerunt, hostes instar latronum et furum cos invadentes, alia incendent, et vastabunt, alia prædabuntur, bonisque omnibus eos spoliabunt. VERS. 2.. Ut concinant quasi canentes in cor dibus suis. › Hæc autem cum flent, inquit, lamen tabuntur assiduo, et mœrebunt: nec voce lamenta edere audebunt, sed tacitos in animo gemitus pre ment. Omnis enim malitiæ eorum recordatus sum: nunc circumdederunt eos cogitationes eo run, contra faciem meam facta sunt.» Postquam diutissime, inquit, patienter tuli, quasi viderer non cernere eorum facinora, nunc aperte illa perspicio, cum ultionem de his sumendam statui. Quare beatus David exclamat: ‹ Averte faciem tuam a peccatis meis d.. › Cogitationes autem Aquila et Symmachus studia interpretati sunt, quod idem pene significat. Septuaginta enim pri mam 1342 animi motionem cogitationes posue runt Aquila et Symmachus ex his profecta studia et opera. VERS. 3. «Malitiis suis lætificaverunt reges, et mendaciis suis principes. Nam proclives ad perniciem facti propter suam iniquitatem, lætitia adversarios suos perfuderunt. VERS. 4. < Omnes adulterantes quasi clibanus ardens ad coquendum.» Omnes, inquit, qui dis soluto sunt animo, similes sunt incenso clibano, parato ad excipiendum fermentum, quod ad panis confectioneni temperatum est. ⚫ Incendet illos a flamma. › Id est, libidinum ignis hostilem flam mam illis inferet. commistione fermenti, do nec fermentaretur totum, dies regum vestrorum. › Nam sicut fermentum commistam farinain con vertit in naturam suam, ita impietatis fermentum, a Jeroboamo primo rege vestro importatum, et vos et eos qui pro tempore reges vestri fuerunt, fetoris sui omnes participes fecit. [5] Accusat exinde principes, ut vinolentia gaudentes, et per vinum ira accensos, munerumque corruptelis servientes, cum perversis viris scelerunique archi tectis viventes. Hos enim vocal pestes, tanquam exitii et perniciei auctores. Ut enim pestis conta gio si quempiam contigerit, etiam propius acce dentes per eumdem corrumpit; sic scelerati fami liaribus 1343 perniciem inferunt. Nam • Cor rumpunt bonos mores consortia prava e. > [6] d Psal. L. 11. e 1 Cor. xv, Rec. lectio, codd. add. Ex cod. suppl. Rec. lectio est, o Rec. leet. esi, et deinde, il). Des. ibid. Grabius, al Haec ad initium vers. pertinent. Ed. prior hab.

Hæc VERS. 14. «Εt ejiciam eos in omnes gentes, quas ignoraverunt, hoc est, ejeci. Et terra de solabitur post eos a perambulante, et revertente, ▸ hoc est, desolata est: quod sequentia ostendunt. Mutavit 1625 enim figuram, et dicit: Et po suerunt terrain electam in desolationem. de inobedientia patrum ipsorum, et punitione illorum disseruit. Nec enim par esset iis qui acer bam servitutem sustinuissent, et ab hac nuper liberati ſuissent, nondumque urbem exædificas sent, ejusmodi dura rursus minari. VERS. 1, 2. El factus est sermo Domini omni. potentis ad me, dicens: Hæc dieit Dominus om Ripotens Zelatus sum ob Hierosolymam et Sie nem zelo magno, et furore maximo zelatus sum ob eam. Hoc eam, inquit, supplicio affeci, pœnas impietatis in me admissæ repetens. Zelum autem appellat justam iram. Cum enim ejus vir dicero tur, et uxorem eam nominaret, apposite nomen teli verbis inseruit. Nam ita se ipsum appellavit, cum illi dominaretur, dicens: c Ego sum Domi nus Deus tuus, Deus zelotes, ignis consumens *. Et postquamı iræ causas sic exposuit, in posterum bona pollicetur. VERS. 3. Hae dicit Dominus: Revertar ad Sionem, et habitabo in medio Hierosolymæ, et vocabitur Hierosolyma civitas vera, et mons Do mini omnipotentis, mons sanctus.» Hæc typice post Zorobabelis difcalionem facta sunt; post incarnationem autem Salvatoris nostri veritatem prophetiæ viderunt omnes. Ad hæc promittit se urbi et multitudinem incolarum præbiturum, 1626 et illos ad proveclam ætatem perducturum, ita ut baculis innixi per forum incedant, et in so litis conventibus assideant, et pueris ludentibus plateæ redundent, quod in urbibus celeberrimis fieri solet. Hoc enim declaravit, cum dixit VERS. 4, 5. Adhuc sedebunt senes et anicula in plateis Hierosolymæ, unusquisque in manu scipionem suum tenens præ multitudine dierum. Et platea civitatis replebuntur pueris et puellis, ludentibus in plateis ejus.» Deinde fidem facit verborum, potestatem suam interponens. VERS. 6. Haec dicit Dominus omnipotens: Si inpossibile fuerit coram reliquiis populi hujus in diebus illis, nunquid et coram me impossibile erit? dicit Dominus omnipotens. Vos enim, inquit, ad vestram paucitatem et inopiam respicientes, horum Exod. xx, 5. Des. in A. præm. add. Εx G suppl.

Meminisse oportet corum qua ad Ezechielem dicta sunt: ‹ Speculatorem enim dedi te domui Israelis, dixit illi Dominus 1. Hic vero omnena populum alloquens: Tanquam speculatorem quem dam, inquit, et prophetam Dei constitui te vicinis gentibus, ut ex nea erga te providentia, et tua secundum legem vivendi ratione, etiam illæ in mei cognitionem veniant. At tu omnia penitus contraria fecisti nam tortuosus illis factus es laqueus, tuaque impietate illarum erga idola superstitionem adauxisti. Neque enim in aliis modo urbibus alta ria et delubra idolis exstruxisti, verum etiam in templo mihi dedicato idolorum simulacra erexisti, lloc enim dicit ‹ Insaniam in domo Dei sui confixit; (Vers. 9.) " Corrupti sunt secundum dies collis.» Ex quo tempore collium studio teneri cœperunt, et quæ ibi fiebant sacrificia amaverunt, insanis cogitatio nibus laboraverunt: sed harum, inquit, celerrime pœnas dabunt. Mox in memoriam illis revocat virtutem patrum, ad æmulationem eos excitans. 1 Ezech.:11, 17. VERS. 10. 1 Sicut uvam in deserto inveni Israe lem et sicut grossulum præcocem in ficu vidi pa tres eorum. Ipsi autem ingressi sunt ad Beelphe gorem, et abalienati sunt in confusionem, et facti sunt dilecti sicut abominabiles. Quemadmodum enim si quis in terra deserta, 1354 et a plantis vacua, uvam invenerit, et fructum præcocem in ficu, magna cum hilaritate illam decerpit: sic ego inter homines peccatis olim deditos Abralæ virtu tem cum vidissem, eum decerpsi, et cum eo pa ctum inii, eodemque modo cum ejus filio et nepote. Sed qui ab illis sic prodierunt, minime illorum imitati sunt virtutem. Quamvis enim recens ha beant beneficiorum meorum monumentum, liber tatem, servitutis depulsionem, multiplicia Egy pliorum flagella, inusitatam maris trajectionem, aliaque quibus illustrati sunt, Beelphegoris tanien cultum cultui meo anteposuerunt, solam confusio nein inde nacti: qua de causa, olim dilecti erant, abominabiles facti sunt. VERS. 11. • Ephraim quasi avis avolavit.» Sic in alienam terram subito traducentur. Non enim virtutis decus diligunt, sed numerosam prolem maximam ducunt gloriam. Gloria enim, inquit, ipsorum, in partubus, puerperiis et conceptibus. (VERS. 12.) Quia etiamsi enutriverint filios suos, sine Bliis erunt ab homini bus: quia et væ eis est, quia dimisi eos.. Frustra, inquit, superbitis ob liberorum multitudinem. Nam irruens hostis liberis vos orbabit, cum providentia nra orbali sitis. His adjicit: • Caro mea ex cis, 41 28 Ib. 29 Hoc loco et Nah. 11, 12, de fructu ficus sumitur. Alii utroque loco habent Ita Alex. Inversum ordinem tenet Vatic. Uterque contra Hehr. s ol. Des. in G. 85 • Rec. lect, est 8 Haec des. in plerisque co dicibus LXX.

Deo, semina seminantur, et metuntur, ‹ Illuminate vobis lumen scientiæ. Prius enim oportet alias virtutes excolere, tum ad divinorum cognitionem aspirare. «Dum adhuc est tempus, quærite Doni num, donec obtingant vobis fruges justitiæ. › Tale est illud a Davide dictum: ‹ Veniamus ante faciem ejus cum confessione f.» Interea dum nos ejus patientia tolerat, in meliora vitam commutemus, ut fructus justitiæ percipiamus. et melite fructum vitæ. Nam vobis, non p 1 Psal. xciv, 2. 6 Psal. LxxxΙΙ, 11. VERS. 13. 4 Cur relicuistis impietatem, et fru ctum ejus vindemiastis?, Vos, inquit, qui impie egistis, poenitentiæ remediis curari oportebat, et non tacere, sed confiteri mala, quæ commisistis. ‹ Comedistis fructum mendacem, quia sperasti in curribus tuis, in multitudine virtutis tuæ. › Cibum mendacem vocat vanam spem: nam cum multitu dini et curribus confideres, nullam ex his utilita tem reportasti. Etenim VERS. 14. c Consurget perditio in populo tuo, et omnia munita tua delebuntur: › nullam opem tibi ferente multitudine, nullamque securitatem muris præstantibus. domus Sicut exstinctus est princeps Salmana in domo Arbeelis, in diebus belli matrem super filios alli serunt. (VERS. 15.) Sic faciam vobis, 1361 Israelis, propter malitiam vestram.» Qui dam dicunt, hæc de quodam principe dicta esse, qui eo tempore hæc faciebat et patiebatur: ego vero existimo, hæc de Madianis principe dicta fuisse, quem captum interfecit Gedeon. Illius enim crudelitatem damnat sacra Scriptura. Hujus quo que mentionem facit beatus David, dicens: ‹ Pone principes eorum sicut Orel, et Zeb, et Zebee, et Salmana 8.» Ait itaque, Non secus ac Salmana funditus periit, cum tempore belli matrem super filios allisisset: sic faciam vobis, domus Israelis, propter malitiam vestram. VERS. 1. • Mane projecti sunt. Cum exspecta rent ipsi ab Ægyptiis subsidium, quod illis in tenebris degentibus tanquam diluculum apparitu rum esset, tunc in captivitatem abducti fuerunt. Sicut mane projectus est rex Israelis.» Repen tinum exitium his verbis designavit. Nam ad breve tempus durat diluculum, mox exoriens sol diem infert. c Quia parvulus Israel. Propter inscitiam, Edit. prior hab. Ita Ald. Rec. lect. est, 63 Ita et cum Alex. Præstat lectio cod. Vat. * Rec. lectio est, Bene juxta Hebr. ut in Barb. et Laud. apud Grab. 35 Ex errore librariorum ortum esse videtur ex 50 Z36. præm. et deinde – ad finem cap. x pertinet juxta Hebr. 38 Des. apud LXX.

tantur, nec ad suos perveniant, ibidem poems luentes: alii vero, qui horum calamitates viderint, domi maneant timore præpediti, et contra popu lum bellum suscipere non audeant, quoniam eos sic in praesens curare constitui. Hæc quidem ad finem pervenerunt etiain sub Machabaeis, Juda, et Jonathane et Simone bellum administrantibus nam, post partam victoriam, allophylorum urbes in suam potestatem redegerunt, et in locum illorum Judæos colonos deduxerunt: quin etiam ex illis ipsis multos piam religionem docendos curaverunt. Verumtamen exaetus 1634 prophetiæ exitus post Salvatoris nostri adventum patefactus est. Nunc enim idolorum errorern repudiantes, et Ascalonita, et Accaronitæ, et cæteri allophyli, divinæ notionis lumen admiserunt: et qui ex eis constituti sunt ad eos pascendos, quasi quidam tribuni et belli duces præcellunt. Quamobrem Spiritus sanctus illa prædi cens, horum quoque bonorum causam ostendit, et exclamat per prophetam VERs. 9. «Gaude vehementer, filia Sionis, prædi ca, filia Hierosolymæ: ecce rex tuus venit ad teju stus et salvans: ipse mansuetus, et vectus subjugati et pullo novo. › llæc vero ex ipsis rebus apertam babent expositionem. Etenim rex, quem prophetæ praedixerant, venit, et justitia sua peccatum delevit, et mansuetudine diaboli superbiam fregit, et qui pullo asinæ insedit reges habet adoratores, qui auro et lapidibus pretiosis ornatis vehiculis ge stantur. De hoc pullo beatus etiam Jacob vaticina tur, dicens: • Alligans ad vitem pullum asing suæ f. VERS. 10. «Εt disperdel currus ex Ephraimo, et equum ex Hierosolyma: et exterminabitur arcus pugnantium, et multitudo et pax ex gentibus. › Hac, inquit, moderatione usus, rex universorum maximus perdidit currus ex Ephraimo, et equum ex Hierosolyma, eorum audaciam et regnum di ruens insanum: imo 1635 vero arcum etiam pugnantium perdidit, et multitudinem per Roma norum pacem gentibus peperit et facultatem veri talis enuntiandæ præconibus largitus est. Nam postquam omnia unius imperio subjecta fuerunt, f Gen. xLix, 14. 6 Matth. vnus, 20. atque gentes bella inter se gerere desierunt, et pax toto orbe terrarum constituta fuit, Intrepide apostoli, quibus promulgandæ veritatis negotium» datum fuerat, orbem terræ peragrarunt, et per agrantes orbem homines ad vitam venati sunt. Et quod omuium maxime est mirandum, is qui non habebat ubi reclinaret caput &, quique pullo insetit, G ss of, omisso Gr. Aff. Cur. serm. 10. 68 Des. in G. Infra, Gr. Aff. Cur. Des. in C. 87 Ita quoque infra, præn. l. c. leg. præm.

sui, ut non misereatur alii uteri sui Εt si illa i Isa. XLIX, 15. oblita fuerit hæc facere, ego tamen non obliviscar tni, dixit Sanctus i.» Hic igitur ait quoque ‹ Conversum est cor meum in ipso, simul com mota est pœnitentia mea. Non faciam juxta iram furoris mei, non derelinquam ut deleatur Ephraim. Quoniam Deus sum, et non homo, in te sanctus, et non ingrediar civitatem. Non enim pariter, inquit, atque homo, irascor, neque possum diutis sime injuriarum memoriam retinere. Deus enim sanctus sum, et in tuis apparens, et terrenis rebus omnibus superior: nec similiter ut homines habi tare 1364 cogor, sed ubique adsum, et omnibus assisto. Cum igitur tantam obtineatis misericor diam, Vers. 10. ‹ Post Dominum, inquit, ambulate: › sequentes perpetuo, et omne imperatum facientes. Etenim Sicut leo rugiet, et formidabunt filij aquarum. Nam quemadmodum leo rugiens vicina et rugitum exaudientia animalia perterrefacit: sắc Dei præpotentis, vobis auxiliari volentis, metus perterrebit hostes, more piscium ne minimum quidem crepitum ferre valentiam, sed in aquas se abdentium. Filios enim aquarum vocavit pisces, in aquis vitæ opportunitatem invenientes. Atque in hunc modum hostibus divina voluntate dissi palis, VERS. 11. • Venient quasi avis ex Ægypto, et quasi columba de terra Assyriorum: et restituam cos ædibus suis, dieit Dominus. Sicut enim tum caetera aves, tum maxime columba, alarum ope cir cumvolantes, facile in nidos suos revertuntur; ita et vos alios hinc, alios illine facile revocabit, et pa trium in solum redire ſaciet. Per hæc autem significat reditum sub Zorobabele factum. Nam cum alii ex Babylone reversi essent, et urben Hierosolymam ex Cyri Persa lege reædificassent, alii etiam, qui in Ægypto versabantur, fiducia sumpta, redie runt. VERS. 12. • Circumdedit me mendacio Ephraim et impietate domus Israel et Juda. > Ego quidem, inquit, tanta illos dignor providentia: 1365 ipsi vero contrariis compensant, falsam et impian religionem cultui meo anteponentes. Nunc co gnovit eos Dominus, et populus sanctus Dei voca bitur.» Et tamen, cum tales sitis, mihi nibilomi nus curæ eritis, et vos populum universorum Deo consecratum appellari faciam. Vers. 1. ‹ Ephraim autem pravus spiritus, per secutus est æstum toto die. Et docens, quid Rec. lect. est Ita cum Cleg. Sirm. Des. in C. Rec. lect. est 73 Rec. lectio est

totius terra marisque, cum illi placuit, imperium tenuit: hoc vero etiam sermo propheticus pradixit Et dominabitur aquis a mari usque ad mare, el a fluminibus usque ad exitus terræ. › Ego vero Judorum stuporem admiror, qui impu dentissime hanc prophetiam de Zorobabele inter pretari conantur. Nam Zorobabelem non totam Palaestinam tenuisse, sed solam Judaam, ipsimet Judæi confitentur: propheta autem prædixit eum qui pullo insedit, toli orbi imperaturum esse. Ac cedit, quod Christum pullo usum fuisse novimus Zorobabelem vero id fecisse, nemo ad hunc diem dixit ex his qui divina conscripserunt. Quod si Christus Dominus juxta prophetiam pullo usus est, et imperium orbis terræ tenuit, et Deus verus esse creditur et prædicatur, delevitque regnum Ephraimi et Israelis, de eo et hæc propheta prædixit, et 1636 prophetia sine dubitatione ad finen per venit. Sequentia porro cum his etiam conveniunt. VERS. 11. «Et tu in sanguine testamenti tui emi sisti vinctos e lacu, qui non habet aquam. Quos enin, inquit, pretioso tuo sanguine redemisti et liberasti, hos.cum salutaribus Testamenti tui tabulis emisisti, ut omnibus libertatem predicarent, libe rans eos e lacu non habente aquam. Hunc autem lacum, sive quis de morte æterna, sive de errore idolorum velit* intelligere, a veritate non aber rabit. Sic enim et per Jeremiam ait universorum Deus Duo, eaque mala, fecit populus meus: me dereliquerunt, fontem aquæ viva, et foderunt sibi c cisternas dissipatas, quæ continere non valent aquas ¹. › Sic autem laboriosum et inutilem ido lorum cultum nuucupavit. Nam misere laborantes in idolis colendis, nullos ex his fructus ceperunt, et veræ insuper vitæ jacturam fecerunt. Cum in hoc lacu vincti essent homines, Christus Dominus eos solvens et educens, ae pretioso sanguine liber tatem eis donans, ad viam vitæ illos emisit, cum illis Novum Testamentum dederit. Ad hos rursus ait VERS. 19. 4 Sedebitis in munitione vincti con gregationis et pro uno die peregrinationis tuæ duplicia reddam tibi. Pro acerbis enim illis vin culis, aliis te circumligavi vineulis dilectionis meæ suavissimis, admonens te ut mill assideres, et le ges meas edisceres, et valida tutela custodireris, et tro 1637 priori captivitate, libertate simul et vita fruereris. De his enim, ait, rebus, duplicia reddam libi. VERS. 13. < Quoniam tebendi te, Juda, maili b Jerem. 11, 13. ubi tamen des. ante Des. infra, Gr. Aff. Cur. 1. c. 88 Des. in A. Ita infra, Gr. Αff. Car. 1. c. Des. in A. post ponitur. Des. in Des. in A. aiμ. In

nis. jecit loco ei præcipitur Pasce oves occisio ad Et docens quamobrem eas sic vocet, Vers. 5. • Quas qui possederunt interficiebant, et non agebant pœnitentiam; et qui vendebant eas, dicebant: Benedictus Dominus, et divites facti su mus; et pastores earum nihil patiebantur super eis.» Ab impiis enim regibus, et iniquis sacerdoti bus recti, innumeris malis ab eis affecti fuerunt. Et plena est tum Machabæorum historia his* narra tionibus, tum Josephi volumina. Postquam enim ambitionis et avaritiæ morbo laborare cœperunt, sacerdotia venalia habuerunt, et nulla ex parte sibi convenientem dignitatem emerunt. Exinde innu merabilia mala Judæis acciderunt. Quare pastori bus quidem supplicia minatur, oves autein omni cura prosequitur. De impiis vero sic loquitur VERS. 6. Ideo non parcam ultra habitatoribus terra, dicit Dominus. Et ecce ego trado homines, unumquemque in manus proximi sui; et concident terram, et non eruam de manu eorum. & illos au tem, inquit, propter eorum scelera neglectos relin quens, moderatiores omni cura tuebor. Hoc enim sequentia declarant. VERS. 7. Et pascam oves occisionis in terra Chanaan. Per hoc quidam opinati sunt Palæsti nam designari: mibi autem videtur exterorum terra significari. Nam per Chanaan exteros innuit. Ait ergo Eos qui ubicunque gentium mihi credere student, mea cura prosequar. Et assumam mihi duas virgas: unam vocavi Decorem, et alteram vo cavi Funiculum; et pascam 1645 oves. › Duas virgas appellat gentes et Judæos. Duo enim quon dam erant generalia dogmata: unum pietatem do cens, quod apud Judæos viguit; alterum idolorum cultum profitens, cui diversis modis omnes olim gentes astricta fuerunt. Et ex hoc ergo, inquit, et ex illo congregabo oves, et unum utrinque ovile perficiam. Hoc etiam in sacrosanctis Evangeliis di cit: • Alias oves habeo, quæ non sunt ex hoc ovili et illas oportet me adducere, et vocem meam au dient, et fiet unum ovile et unus pastor m. › Eos enim qui ex gentibus crediderunt, his admiscuit qui ex Judæis crediderunt, et unum ovile cousti tuit. VERS. 8. Et auferam tres pastores mense uno. › Reges dicit Judaeorum, et prophetas, et sacerdotes w Joan. x, 16. G add. Haec des. in pre. Ex suppl. Des. in A. et præn.

contineat. Ibi enim videre est, Judam totidem ar genteis stateribus Dominum vendidisse, et poeniten tia tactum hos illis qui dederant reddidisse; cumque illi accipere nollent, his abjectis abiisse, ac justamr iniquitatis mercedem, suspendium nimirum, a ju dice iniquitatis diabolo suscepisse. Et hoc igitur loco Dominus fidem ab illis poscit instar inercedis pro beneficio: hi vero pro hac dederunt triginta argenteos. Et ipse jubet prophetam tanquam ad ignem aliquem periculum facere, num hæc lene ficii justa sit merces. Ille autem se hos in domum Domini conjecisse ait, quam merito conflatorium appellavit. In illa enim per pœnitentiam acceden tes, tanquam in conflatorio quodam renovantur, et rubiginem peccati deponentes, et misericordiam divinam consequentes. Propterea inquit VERS. 14. c Et abjeci virgam secundam, quæ appellatur Funiculus, ut dissiparem testamentum quod erat inter Judam et Israelem. › In his etiam credentes ab infidelibus secernens, reliquos provi dentia sua privavit. Et prophetiæ fidem astruunt ea quæ nunc videmus. Nam simul ae Judæi privati sunt et prophetis, et sacerdotibus, et regibus, et templo, et arca, et altari, et propitiatorio, et can delabro, et mensa, et aliis per quæ legalis cultus peragebatur, 1648 superna etiam curatione pri vali fuerunt; et dispersi, atque exsules, patria pulsi, Christum confitentibus serviunt inviti; et ejus quidem dominatum ejurant, ejus vero servis servorum operam præstant. Tanta illi stupiditate et indolentia laborant. His ergo de Deo et Salvatore nostro Christo a propheta prædictis et Judæorum obstinatione castigata, ad pseudochristum Dei ho stem convertit prophetiam, quem Judæi, ut ipsi` dicunt, exspectant. Hoc vero eliam in sacris Evan geliis ad illos dicit Dominus: «Ego veni in no mine Patris mei, et non suscepistis me: venit alius in nomine suo', et credetis illi q. › Hoc idem de illis etiam ait beatus Paulus: Eo quod charitatem veritatis non receperunt, ut salvi £.e rent, ideo mittet illis Deus operationem erroris, ut credant mendacio, ut judicentur omnes qui non crediderunt veritati, sed consenserunt ini quilali r.» Talia et divinus Zacharias divini Spi ritus instinctu praenuntiat q Joan. v, 43. r Thess. 11, 10-12. Des. in C. VERS. 15, 16. c Et dixit Dominus ad me: Adhuc sume tibi vasa pastoralia pastoris imperiti. Quia ecce ego suscitabo pastorem imperitum super ter ram: quod deficit non visitabit, et dispersum non requiret, et fractum non sanabit, et integrum non 73 Des. in. C. ** Aliter leg. 1. c. ** Loco cit. præein. 7 Ita quoque A, qui præum. Des. in A.

vertit: e Erit apertus fons domui Davidis. • Quis – vero hic sit fons, ipse Dominus per Jeremiam do cel: + Me dereliquerunt, fontem aquæ vivas.» in sacris Evangeliis ait › Si quis sitit, veniat ad me, et bibals.» Et: «Erit aqua, quam ego dabo ei, fons aquæ viventis et salientis in vitam æter nam s. Hic apertus est domui Davidis, quia es illa cognatione humanam naturam sumpsit. Apertus est etiam habitantibus Hierosolymam, in transmi grationem a Veteri Testamento ad Novum factam, et in aspersionem sacri baptismatis, per quod ve niam peccatorum adepti sumus. Tunc, ait Domi nus virtutum VERS. 2-4. • Disperdam pomina idolorum de terra, et non erit ultra corum memoria: et pseudo. prophetas, 1657 ct spiritum immundum au feram de terra. Et erit, si prophetaverit homo ultra, et dicet ad eum pater ejus et mater ejus qui ge „uerunt eum: Non vives, quoniam mendacium locu tus es in nomine Domini; et compedient eum pater ejus et mater ejus qui genuerunt eum, cum prophe taverit. Et erit die illo, confundentur propheta, unusquisque ex visione sua, cum prophetaverint, et induentur pelle cilicina, quia nientiti sunt. Liquet autem hoc factum fuisse ab illis qui in Christum crediderunt. Non modo autem, inquit, idolorum falsitatem exstinguam, sed divinationibus quoque deditos et a mało spiritu arreptos liberabo ab hoc errore. Tanta enim pietas versabitur in * orbe terræ, ut nec pater, nec mater ignoscant filio divinationem consectanti, sed ifli et vincula inji ciant, et Bagra inligant, et mortem intentent. Εt omnes, qui falsa prædicere gestiunt, videntes pietatis potentiam, lugubrem vestem induent. Nain quod ait, ‹ Induentur pelle cificina,, hoc significat. Tanto autem timore corripientur, ut idolorum errorem abjiciant, et pro illo agrorum culturam amplexentur, et omnibus dicant: Ex quo natus sun, a parentibus hanc arteu ekdici. Et Vans. 5, 6. c dicet, inquit: Non sum propheta ego, quia homo colens terram ego sum, et hono genuit 1658 me a juventute mea. Et dicent ad eum: Quid significant plage ista inter scapulas tuas? Et dicet: Percussus sum in domo dilecti mei. › Tales enim plagas a parentibus accipiet, ut ad longum usque tempus manifestas earum notas gerat: et interrogatus ab iis qui las videbunt, undenamn has acceperit, palam dicet, has sibi pa rentes amanter inflixisse plagas. p a Joan. iv, 14. y Jerem. 11, 13. • Joan. vi, 37. et præm. prem. et C.