ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΛΟΓΟΣ ΕΙΣ ΤΟΝ ΜΕΓΑΝ ΜΕΛΕΤΙΟΝ ΕΠΙΣΚΟΠΟΝ ΑΝΤΙΟΧΕΙΑΣ. Β Ηὔξησεν ἡμῖν τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀποστόλων ὁ νέος ἀπόστολος, ὁ συγκαταψηφισθεὶς μετὰ τῶν ἀποστόλων. Είλκυσαν γὰρ οἱ ἅγιοι πρὸς ἑαυτοὺς τὸν ὁμότροπον, τὸν ἀθλητὴν τὸν στεφανίτην οἱ στεφανῖται, τὸν ἁγνὸν οἱ ἀθληταί, τῇ ψυχῇ οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, τὸν κήρυκα τοῦ λόγου οἱ ὑπηρέται τοῦ λόγου. Ἀλλὰ μακαριστὸς μὲν ὁ Πατὴρ ἡμῶν, τῆς τε ἀποστολικῆς συσκηνίας, καὶ τῆς πρὸς τὸν Χριστὸν ἀναλύσεως· ἐλεεινοὶ δὲ ἡμεῖς. Οὐ γὰρ ἐᾷ μακαρίζειν ἡμᾶς τοῦ Πατρὸς τὴν εὐκληρίαν, ἡ ἀωρία τῆς ὀρφανίας. Ἐκείνῳ κρεῖττον ἦν τὸ σὺν Χριστῷ εἶναι διὰ τῆς ἀναλύσεως, ἀλλ' ἡμῖν χαλεπὸν τὸ διαζευχθῆναι τῆς πατρικῆς προστασίας. Ἰδοὺ γὰρ βουλῆς καιρός, καὶ ὁ συμβουλεύων σιγά. Πόλεμος ἡμᾶς περιεστοίχισται, πόλεμος αἱρετικός· καὶ ὁ στρατηγῶν οὐκ ἔστι. Κάμνει ταῖς ἀρρωστίαις τὸ κοινὸν σῶμα τῆς Ἐκκλησίας, καὶ τὸν ἰατρὸν οὐχ εὑρίσκομεν. Ορᾶτε ἐν ποταποῖς τὰ ἡμέτερα. Εξου λόμην εἴπως οἷόν τε ἦν τονώσας ἐμαυτοῦ τὴν ἀσθέ νειαν, συναναβῆναι τῷ ὄγκῳ τῆς συμφορᾶς, καί τινα ῥῆξαι φωνὴν κατ' ἀξίαν τοῦ πάθους· καθάπερ οἱ γενναῖοι πεποιήκασιν οὗτοι, μεγαλοφώνως τὴν ἐπὶ τῷ Πατρὶ συμφορὰν ὀδυρόμενοι. ᾿Αλλὰ τί πάθω; Πῶς βιάσομαι γλῶσσαν εἰς ὑπηρεσίαν τοῦ λόγου, καθάπερ τινὶ πέδῃ βαρείᾳ τῇ συμφορά πεδηθεῖσαν ; Πῶς ἀνοίξω στόμα τῇ ἀφασίᾳ κεκρατημένον; Πως πρόωμαι φωνὴν, εἰς πάθη καὶ θρήνους κατά συν ηθείας κατολισθαίνουσαν; Πῶς ἀναβλέψω τοῖς τῆς ψυχῆς ὀφθαλμοῖς, τῷ τῆς συμφορᾶς γνόφῳ κεκαλυμ μένος; Τίς μοι διασχὼν τὴν βαθεῖαν ταύτην καὶ σκο- τεινὴν τῆς λύπης νεφέλην, πάλιν ἐξ αἰθρίας λαμπράν ἀναδείξει τὴν τῆς εἰρήνης ἀκτῖνα ; Πόθεν δὲ καὶ ἀνα- λάμψει ἡ ἀκτὶς, τοῦ φωστῆρος ἡμῖν καταδύναντος ; Ω κακῆς σκοτομήνης, ἀνατολὴν φωστῆρος οὐκ ἐλπι· ζούσης ! ὡς ἀπεναντίον ἡμῖν ἐν τῷ παρόντι τόπῳ, νῦν τε καὶ πρώην οἱ λόγοι γίνονται! Τότε γαμικώς ἐχορεύομεν, νῦν ἐλεεινῶς ἐπὶ τῷ πένθει στενάζομεν. Τότε ἐπιθαλάμιον, νῦν ἐπιτάφιον ᾄδομεν. Μέμνησθε γὰρ ὅτε τὸν πνευματικὸν ὑμᾶς γάμον εἰστιάσαμεν, τῷ καλῷ νυμφίῳ εἰσοικίζοντες τὴν παρθένον, καὶ S. GREGORII NYSSENI EJUSDEM ORATIO FUNEBRIS IN MAGNUM MELETIUM EPISCOPUM ANTIOCHIÆ. Laurentio Siphano interprete. Auxit nobis numerum apostolorum novus apo- A stolus, qui cooptatus est in ordinem apostolorum. Traxerunt enim sancti ad se moribus, consimilem; athletam, athletæ; coronatum, coronati ; animo cas- tum, corde puri; præconem sermonis, ministri sermonis. Verum pater quidem noster apostolici contubernii, et ad Christum resolutionis nomine beatus habendus est: nos vero miserabiles. Orbitas enim præmatura non sinit, ut eo nomine beatos nos dicamus, quod tam bonum et commodum pa- trem nacti eramus. Illi melius erat per resolutio- nem esse cum Christo at nobis acerbum et mo- lestum paterno præsidio patrocinioque carere. Ecce enim tempus consilii est, et consilium dare solitus tacet. Bellum nos circumstat, bellum hæ- reticum ; et qui ducem se præbeat, nobis non est. Laborat infirmitatibus commune corpus Ecclesiae et medicum non invenimus. Videte quo loco sint res nostra : vellem, si quo niodo fieri posset, contir mata mea debilitate una cum magnitudine calami- tatis ascendere, et aliquam rumpere vocem, quæ in- commodo responderet: quemadmodum isti viri egregii fecerunt, qui magna voce calamitatem amissi patris deploraverunt. Sed quid agam ? qui cogam linguam ad inserviendum orationi tanquam gravi vinculo, calamitate impeditam ? Quomodo aperiam os taciturnitate atque silentio captum ? qua ratione vocem emittam ad calamitates et luc- tus ex consuetudine delabentem ? quomodo animi oculis suspiciam, qui caligine calamitatis circun- fusus sum? Quis mihi hac densa atque obscura tristitiæ nebula discussa, rursus ex serenitate clarum pacis radium exhibebit? unde vero radius etiam elucescet, cum stella nobis occiderit ? O ma- lam noctem obscuram, quæ ortum luminis non sperat Quam contrario modo a nobis hoc loco et nunc verba fiunt, et nuper facta sunt! Tunc tan- quam in nuptiis tripudiabamus et choreas duce- panus : nunc miserabiliter lugentes ingemiscimus. c

ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΛΟΓΟΣ ΕΙΣ ΤΟΝ ΜΕΓΑΝ ΜΕΛΕΤΙΟΝ ΕΠΙΣΚΟΠΟΝ ΑΝΤΙΟΧΕΙΑΣ. Β Ηὔξησεν ἡμῖν τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀποστόλων ὁ νέος ἀπόστολος, ὁ συγκαταψηφισθεὶς μετὰ τῶν ἀποστόλων. Είλκυσαν γὰρ οἱ ἅγιοι πρὸς ἑαυτοὺς τὸν ὁμότροπον, τὸν ἀθλητὴν τὸν στεφανίτην οἱ στεφανῖται, τὸν ἁγνὸν οἱ ἀθληταί, τῇ ψυχῇ οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, τὸν κήρυκα τοῦ λόγου οἱ ὑπηρέται τοῦ λόγου. Ἀλλὰ μακαριστὸς μὲν ὁ Πατὴρ ἡμῶν, τῆς τε ἀποστολικῆς συσκηνίας, καὶ τῆς πρὸς τὸν Χριστὸν ἀναλύσεως· ἐλεεινοὶ δὲ ἡμεῖς. Οὐ γὰρ ἐᾷ μακαρίζειν ἡμᾶς τοῦ Πατρὸς τὴν εὐκληρίαν, ἡ ἀωρία τῆς ὀρφανίας. Ἐκείνῳ κρεῖττον ἦν τὸ σὺν Χριστῷ εἶναι διὰ τῆς ἀναλύσεως, ἀλλ' ἡμῖν χαλεπὸν τὸ διαζευχθῆναι τῆς πατρικῆς προστασίας. Ἰδοὺ γὰρ βουλῆς καιρός, καὶ ὁ συμβουλεύων σιγά. Πόλεμος ἡμᾶς περιεστοίχισται, πόλεμος αἱρετικός· καὶ ὁ στρατηγῶν οὐκ ἔστι. Κάμνει ταῖς ἀρρωστίαις τὸ κοινὸν σῶμα τῆς Ἐκκλησίας, καὶ τὸν ἰατρὸν οὐχ εὑρίσκομεν. Ορᾶτε ἐν ποταποῖς τὰ ἡμέτερα. Εξου λόμην εἴπως οἷόν τε ἦν τονώσας ἐμαυτοῦ τὴν ἀσθέ νειαν, συναναβῆναι τῷ ὄγκῳ τῆς συμφορᾶς, καί τινα ῥῆξαι φωνὴν κατ' ἀξίαν τοῦ πάθους· καθάπερ οἱ γενναῖοι πεποιήκασιν οὗτοι, μεγαλοφώνως τὴν ἐπὶ τῷ Πατρὶ συμφορὰν ὀδυρόμενοι. ᾿Αλλὰ τί πάθω; Πῶς βιάσομαι γλῶσσαν εἰς ὑπηρεσίαν τοῦ λόγου, καθάπερ τινὶ πέδῃ βαρείᾳ τῇ συμφορά πεδηθεῖσαν ; Πῶς ἀνοίξω στόμα τῇ ἀφασίᾳ κεκρατημένον; Πως πρόωμαι φωνὴν, εἰς πάθη καὶ θρήνους κατά συν ηθείας κατολισθαίνουσαν; Πῶς ἀναβλέψω τοῖς τῆς ψυχῆς ὀφθαλμοῖς, τῷ τῆς συμφορᾶς γνόφῳ κεκαλυμ μένος; Τίς μοι διασχὼν τὴν βαθεῖαν ταύτην καὶ σκο- τεινὴν τῆς λύπης νεφέλην, πάλιν ἐξ αἰθρίας λαμπράν ἀναδείξει τὴν τῆς εἰρήνης ἀκτῖνα ; Πόθεν δὲ καὶ ἀνα- λάμψει ἡ ἀκτὶς, τοῦ φωστῆρος ἡμῖν καταδύναντος ; Ω κακῆς σκοτομήνης, ἀνατολὴν φωστῆρος οὐκ ἐλπι· ζούσης ! ὡς ἀπεναντίον ἡμῖν ἐν τῷ παρόντι τόπῳ, νῦν τε καὶ πρώην οἱ λόγοι γίνονται! Τότε γαμικώς ἐχορεύομεν, νῦν ἐλεεινῶς ἐπὶ τῷ πένθει στενάζομεν. Τότε ἐπιθαλάμιον, νῦν ἐπιτάφιον ᾄδομεν. Μέμνησθε γὰρ ὅτε τὸν πνευματικὸν ὑμᾶς γάμον εἰστιάσαμεν, τῷ καλῷ νυμφίῳ εἰσοικίζοντες τὴν παρθένον, καὶ S. GREGORII NYSSENI EJUSDEM ORATIO FUNEBRIS IN MAGNUM MELETIUM EPISCOPUM ANTIOCHIÆ. Laurentio Siphano interprete. Auxit nobis numerum apostolorum novus apo- A stolus, qui cooptatus est in ordinem apostolorum. Traxerunt enim sancti ad se moribus, consimilem; athletam, athletæ; coronatum, coronati ; animo cas- tum, corde puri; præconem sermonis, ministri sermonis. Verum pater quidem noster apostolici contubernii, et ad Christum resolutionis nomine beatus habendus est: nos vero miserabiles. Orbitas enim præmatura non sinit, ut eo nomine beatos nos dicamus, quod tam bonum et commodum pa- trem nacti eramus. Illi melius erat per resolutio- nem esse cum Christo at nobis acerbum et mo- lestum paterno præsidio patrocinioque carere. Ecce enim tempus consilii est, et consilium dare solitus tacet. Bellum nos circumstat, bellum hæ- reticum ; et qui ducem se præbeat, nobis non est. Laborat infirmitatibus commune corpus Ecclesiae et medicum non invenimus. Videte quo loco sint res nostra : vellem, si quo niodo fieri posset, contir mata mea debilitate una cum magnitudine calami- tatis ascendere, et aliquam rumpere vocem, quæ in- commodo responderet: quemadmodum isti viri egregii fecerunt, qui magna voce calamitatem amissi patris deploraverunt. Sed quid agam ? qui cogam linguam ad inserviendum orationi tanquam gravi vinculo, calamitate impeditam ? Quomodo aperiam os taciturnitate atque silentio captum ? qua ratione vocem emittam ad calamitates et luc- tus ex consuetudine delabentem ? quomodo animi oculis suspiciam, qui caligine calamitatis circun- fusus sum? Quis mihi hac densa atque obscura tristitiæ nebula discussa, rursus ex serenitate clarum pacis radium exhibebit? unde vero radius etiam elucescet, cum stella nobis occiderit ? O ma- lam noctem obscuram, quæ ortum luminis non sperat Quam contrario modo a nobis hoc loco et nunc verba fiunt, et nuper facta sunt! Tunc tan- quam in nuptiis tripudiabamus et choreas duce- panus : nunc miserabiliter lugentes ingemiscimus. c

ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΛΟΓΟΣ ΕΙΣ ΤΟΝ ΜΕΓΑΝ ΜΕΛΕΤΙΟΝ ΕΠΙΣΚΟΠΟΝ ΑΝΤΙΟΧΕΙΑΣ. Β Ηὔξησεν ἡμῖν τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀποστόλων ὁ νέος ἀπόστολος, ὁ συγκαταψηφισθεὶς μετὰ τῶν ἀποστόλων. Είλκυσαν γὰρ οἱ ἅγιοι πρὸς ἑαυτοὺς τὸν ὁμότροπον, τὸν ἀθλητὴν τὸν στεφανίτην οἱ στεφανῖται, τὸν ἁγνὸν οἱ ἀθληταί, τῇ ψυχῇ οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, τὸν κήρυκα τοῦ λόγου οἱ ὑπηρέται τοῦ λόγου. Ἀλλὰ μακαριστὸς μὲν ὁ Πατὴρ ἡμῶν, τῆς τε ἀποστολικῆς συσκηνίας, καὶ τῆς πρὸς τὸν Χριστὸν ἀναλύσεως· ἐλεεινοὶ δὲ ἡμεῖς. Οὐ γὰρ ἐᾷ μακαρίζειν ἡμᾶς τοῦ Πατρὸς τὴν εὐκληρίαν, ἡ ἀωρία τῆς ὀρφανίας. Ἐκείνῳ κρεῖττον ἦν τὸ σὺν Χριστῷ εἶναι διὰ τῆς ἀναλύσεως, ἀλλ' ἡμῖν χαλεπὸν τὸ διαζευχθῆναι τῆς πατρικῆς προστασίας. Ἰδοὺ γὰρ βουλῆς καιρός, καὶ ὁ συμβουλεύων σιγά. Πόλεμος ἡμᾶς περιεστοίχισται, πόλεμος αἱρετικός· καὶ ὁ στρατηγῶν οὐκ ἔστι. Κάμνει ταῖς ἀρρωστίαις τὸ κοινὸν σῶμα τῆς Ἐκκλησίας, καὶ τὸν ἰατρὸν οὐχ εὑρίσκομεν. Ορᾶτε ἐν ποταποῖς τὰ ἡμέτερα. Εξου λόμην εἴπως οἷόν τε ἦν τονώσας ἐμαυτοῦ τὴν ἀσθέ νειαν, συναναβῆναι τῷ ὄγκῳ τῆς συμφορᾶς, καί τινα ῥῆξαι φωνὴν κατ' ἀξίαν τοῦ πάθους· καθάπερ οἱ γενναῖοι πεποιήκασιν οὗτοι, μεγαλοφώνως τὴν ἐπὶ τῷ Πατρὶ συμφορὰν ὀδυρόμενοι. ᾿Αλλὰ τί πάθω; Πῶς βιάσομαι γλῶσσαν εἰς ὑπηρεσίαν τοῦ λόγου, καθάπερ τινὶ πέδῃ βαρείᾳ τῇ συμφορά πεδηθεῖσαν ; Πῶς ἀνοίξω στόμα τῇ ἀφασίᾳ κεκρατημένον; Πως πρόωμαι φωνὴν, εἰς πάθη καὶ θρήνους κατά συν ηθείας κατολισθαίνουσαν; Πῶς ἀναβλέψω τοῖς τῆς ψυχῆς ὀφθαλμοῖς, τῷ τῆς συμφορᾶς γνόφῳ κεκαλυμ μένος; Τίς μοι διασχὼν τὴν βαθεῖαν ταύτην καὶ σκο- τεινὴν τῆς λύπης νεφέλην, πάλιν ἐξ αἰθρίας λαμπράν ἀναδείξει τὴν τῆς εἰρήνης ἀκτῖνα ; Πόθεν δὲ καὶ ἀνα- λάμψει ἡ ἀκτὶς, τοῦ φωστῆρος ἡμῖν καταδύναντος ; Ω κακῆς σκοτομήνης, ἀνατολὴν φωστῆρος οὐκ ἐλπι· ζούσης ! ὡς ἀπεναντίον ἡμῖν ἐν τῷ παρόντι τόπῳ, νῦν τε καὶ πρώην οἱ λόγοι γίνονται! Τότε γαμικώς ἐχορεύομεν, νῦν ἐλεεινῶς ἐπὶ τῷ πένθει στενάζομεν. Τότε ἐπιθαλάμιον, νῦν ἐπιτάφιον ᾄδομεν. Μέμνησθε γὰρ ὅτε τὸν πνευματικὸν ὑμᾶς γάμον εἰστιάσαμεν, τῷ καλῷ νυμφίῳ εἰσοικίζοντες τὴν παρθένον, καὶ S. GREGORII NYSSENI EJUSDEM ORATIO FUNEBRIS IN MAGNUM MELETIUM EPISCOPUM ANTIOCHIÆ. Laurentio Siphano interprete. Auxit nobis numerum apostolorum novus apo- A stolus, qui cooptatus est in ordinem apostolorum. Traxerunt enim sancti ad se moribus, consimilem; athletam, athletæ; coronatum, coronati ; animo cas- tum, corde puri; præconem sermonis, ministri sermonis. Verum pater quidem noster apostolici contubernii, et ad Christum resolutionis nomine beatus habendus est: nos vero miserabiles. Orbitas enim præmatura non sinit, ut eo nomine beatos nos dicamus, quod tam bonum et commodum pa- trem nacti eramus. Illi melius erat per resolutio- nem esse cum Christo at nobis acerbum et mo- lestum paterno præsidio patrocinioque carere. Ecce enim tempus consilii est, et consilium dare solitus tacet. Bellum nos circumstat, bellum hæ- reticum ; et qui ducem se præbeat, nobis non est. Laborat infirmitatibus commune corpus Ecclesiae et medicum non invenimus. Videte quo loco sint res nostra : vellem, si quo niodo fieri posset, contir mata mea debilitate una cum magnitudine calami- tatis ascendere, et aliquam rumpere vocem, quæ in- commodo responderet: quemadmodum isti viri egregii fecerunt, qui magna voce calamitatem amissi patris deploraverunt. Sed quid agam ? qui cogam linguam ad inserviendum orationi tanquam gravi vinculo, calamitate impeditam ? Quomodo aperiam os taciturnitate atque silentio captum ? qua ratione vocem emittam ad calamitates et luc- tus ex consuetudine delabentem ? quomodo animi oculis suspiciam, qui caligine calamitatis circun- fusus sum? Quis mihi hac densa atque obscura tristitiæ nebula discussa, rursus ex serenitate clarum pacis radium exhibebit? unde vero radius etiam elucescet, cum stella nobis occiderit ? O ma- lam noctem obscuram, quæ ortum luminis non sperat Quam contrario modo a nobis hoc loco et nunc verba fiunt, et nuper facta sunt! Tunc tan- quam in nuptiis tripudiabamus et choreas duce- panus : nunc miserabiliter lugentes ingemiscimus. c

τὰ τῶν λόγων ἔδνα κατὰ δύναμιν ἡμῶν εἰσηνεγκά- μεθα, εὐφραίνοντες ἐν τῷ μέρει καὶ εὐφραινόμενοι. ᾿Αλλὰ νῦν εἰς θρήνον ἡμῖν ἡ χαρὰ μεθηρμόσθη, καὶ ἡ τῆς εὐφροσύνης περιβολὴ, σάκκος ἐγένετο. Η τάχα σιωπᾶν ἔδει τὸ πάθος, καὶ ἔνδον ἀποκλείειν τῇ σιωπῇ τὴν ἀλγηδόνα, ὡς ἂν μὴ διοχλοίημεν τοὺς υἱοὺς τοῦ νυμφῶνος, οὐκ ἔχοντες τὸ φαιδρὸν τοῦ γάμου ἔνδυμα, ἀλλὰ μελανειμονοῦντες τῷ λόγῳ ; Ἐπειδὴ γὰρ ἀπὸ ήρθη ἀφ' ἡμῶν ὁ καλὸς νυμφίος, ἀθρόως τῷ πένθει κατεμελάνθημεν, καὶ οὐκ ἔστι συνήθως καταφαι- δοῦναι τὸν λόγον, τὴν κοσμοῦσαν ἡμᾶς στολὴν τοῦ φθόνου ἀποσυλήσαντος. Πλήρεις ἀγαθῶν πρὸς ὑμᾶς ἀπηντήκαμεν· γυμνοὶ καὶ πένητες ἀπ᾽ ὑμῶν ὑπο- στρέφομεν· ὀρθὴν εἴχομεν ὑπὲρ κεφαλῆς τὴν λαμ- πάδα, πλουσίῳ τῷ φωτὶ καταλάμπουσαν· ταύτην ἐσβεσμένην ἀνακομίζομεν, εἰς καπνὸν καὶ κόνιν δια- Β αυθέντος τοῦ φέγγους. Ἔσχομεν τὸν θησαυρὸν τὸν μέγαν ἐν ὀστρακίνῳ σκεύει. Αλλ' ὁ μὲν θησαυρὸς ἀφανής· τὸ δὲ ὀστράκινον σκεῦος, κενὸν τοῦ πλούσ του, τοῖς δεδωκόσιν ἐπανασώζεται. Τί ἐροῦμεν οἱ ἀπο- στείλαντες; τί ἀποκρινοῦνται οἱ ἀπαιτούμενοι; Ω πονηροῦ ναυαγίου ! Πῶς ἐν μέσῳ τῷ λιμένι τῆς ἐλπί- δος ἡμῶν ἐναυαγήσαμεν ; Πῶς ἡ μυριοφόρος ὁλκας αὐτῷ τῷ πληρώματι καταδύσα, γυμνοὺς ἡμᾶς τούς ποτε πλουτούντας κατέλιπεν ; Ποῦ τὸ λαμπρὸν ἱστίον ἐκεῖνο, τὸ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι διὰ παντὸς ἰθυνόμενον ; Ποῦ τὸ ἀσφαλὲς τῶν ψυχῶν ἡμῶν πηδάλιον, δι᾿ οὗ τὰς τρικυμίας τὰς αἱρετικὰς ἀπαθῶς παρεπλέομεν; Ποῦ ἡ ἀμετάθετος τῆς γνώμης ἄγκυρα, ᾗ μετὰ πά σης ἀσφαλείας πεπονηκότες ἀνεπαυόμεθα ; Ποῦ ὁ , καλὸς κυβερνήτης, ὁ πρὸς τὸν ἄνω σκοπὸν διευθύνων τὸ σκάφος ; "Αρα μικρὰ τὰ συμβάντα, καὶ μάτην παθαίνομαι; ἢ μᾶλλον οὐκ ἐφικνοῦμαι τοῦ πάθους, κἂν ὑπερφωνήσω τῷ λόγῳ ; Χρήσατε ἡμῖν, ἀδελφοί, χρήσατε τὸ ἐκ συμπαθείας δάκρυον. Καὶ γὰρ ὅτε ὑμεῖς εὐφραίνεσθ:, ἡμεῖς τῆς εὐφροσύνης ὑμῶν ἐκοι- νωνήσαμεν. Οὐκοῦν ἀπόδοτε ἡμῖν τὸ πονηρὸν τοῦτο ἀντάλλαγμα. Χαίρειν μετὰ χαιρόντων· τοῦτο ἡμεῖς ἐποιήσαμεν. Κλαίειν μετὰ κλαιόντων· τοῦτο ὑμεῖς ἀνταπόδοτε. Εδάκρυσε ποτε ξένος λαὸς ἐπὶ τοῦ πατριάρχου Ἰακώβ, καὶ τὴν ἀλλοτρίαν συμφορὰν ᾠκειώσατο, ὅτε τὸν Πατέρα ἐξ Αἰγύπτου οἱ ἀπ' ἐκεί νου μετακομίσαντες, πανδημεὶ τὴν ἐπ' αὐτῷ συμφο- ρὰν ἐπὶ τῆς ἀλλοτρίας κατωλοφύρατο, ἡμέραις τριά- κοντα καὶ τοσαύταις νυξὶ τὸν ἐπ' αὐτῷ θρήνον συμ- παρατείνοντες· μιμήσασθε τοὺς ἀλλοφύλους, οἱ ἀδελφοὶ καὶ ὁμόφυλοι. Κοινὸν ἦν τότε τῶν ξένων καὶ τῶν ἐγχωρίων τὸ δάκρυον· κοινὸν ἔστω καὶ νῦν· ἐπεὶ καὶ τὸ πάθος κοινόν. Ορᾶτε τοὺς πατριάρχας τού- τους · πάντες οὗτοι τέκνα τοῦ ἡμετέρου εἰσὶν Ἰακώβ. Ἐξ ἐλευθέρας οἱ πάντες. Οὐδεὶς νάθος οὐδὲ ὑπόβλη- τος. Οὐδὲ γὰρ ἦν θέμις ἐκείνῳ δουλικήν συγγένειαν ἐπεισάγειν τῇ εὐγενείᾳ τῆς πίστεως. Οὐκοῦν καὶ ἡμέτερος ἐκεῖνος πατὴρ, διότι τοῦ Πατρὸς ἦν τοῦ ἡμετέρου πατήρ. . DE MELETIO EPISCOPO. A Tunc nuptiale, nunc sepulcrale carmen canimus. Meministis enim illius diei, cum in nuptiis spiritua- libus præclaro sponso virginem domum deducentes convivio vos excepimus, et verborum sponsalia mu- nera pro viribus nostris intulimus, gaudio afficientes invicem et gaudentes. Verum nunc in luctum nobis gaudium conversum est, ac lætitiæ amictus saccus evasit. An forsitan reticere calamitatem atque silen- tio intus concludere mærorem oportebat, ne molestia filios thalami sponsalis afficiamus, cum non habea- mus lautum ac splendidum nuptiale indumentum sed atrum ac pullum orationis habitum afferamus ? Posteaquam enim præclarus sponsus a nobis dis- cessit, luctu repente atrali sumus, nec licet more solito festivum et jucundum inferre sermonem, cum qua ornabamur stola, uos invidia spoliarit. Pleni bonorum ad vos accessimus ; nudi ac paupe · res a vobis recedimus ; erectam supra caput large lunine resplendentem facem habebamus, hanc exstinctam in fumum. et cinerem dissipato splendo- re reportamus. Habuimus magnum illum thesau- rum in vase testaceo. At thesaurus quidem istø absconditus est, et visumn fugit : vas autem testa- ceum ab opibus vacuum, ab iis qui dederant, re- servatur. Quid dicemus qui emisimus? Quid ne- spondebunt a quibus repetitur? O malum naufra- gium! Quomodo in medio portu spei nostræ nau- fragium fecimus? Quomodo innumeris mercibus onusta navis cum ipso onere demersa nos olim divites nudos destituit? Ubi splendidum illud ve- G lum quod Spiritu sancto semper dirigebatur? ubi D tutum ac firmum animarum nostrarum guberna- culum, quo tempestates maximas hæreticas nullo accepto incommodo prætervehebamus? Ubi immo- bilis et firma sententiæ judiciique anchora, cui cuin summa securitate post labores acquiesceba- mus? Ubi bonus ille gubernator, qui ad superum scopulum navigium dirigebat ? Utrum molica sunt ea, quae acciderunt, ac nequicquam conqueror ? aut potius calamitatem querendo non assequor, etiam- si supra modum dicendo vocem intendam ? Com- modate nobis, fratres, commodate ex condolentia lacrymas profusas. Etenim quando vos lætabimini, nos lætitiæ vestræ socii eramus. Proinde reddite nobis pravam istam officii vicissitudinen. Gauden- dum una cum gaudentibus: hoc nos fecimus. Flendum cum flentibus: hoc vos invicem reddite. Lacrymatus est olim externus populus quo tempore patriarcha Jacob diem suum obierat, et alienam calamitatem suam esse duxit, cum parentem ex. Ægypto liberi transportantes, vulgo omnes nullo vel sexus vel ætatis habito discrimine, casum ejus in regione aliena deplorabant, dies triginta toti- demque noctes luctum ac lamentationen, illius amissi nomine continuantes. Vos qui fratres et po- pulares estis, imitamini alienigenas et externos. Communes tunc erant peregrinorum indigenarum- que lacrymæ; communes sint etiam nunc, quoniam etiam calamitas communis est. Videte hosce pa- triarchas, omnes isti filii nostri Jacobi sunt. Ex Mbera procreati omnes. Nemo spurius et illegitimus,

τὰ τῶν λόγων ἔδνα κατὰ δύναμιν ἡμῶν εἰσηνεγκά- μεθα, εὐφραίνοντες ἐν τῷ μέρει καὶ εὐφραινόμενοι. ᾿Αλλὰ νῦν εἰς θρήνον ἡμῖν ἡ χαρὰ μεθηρμόσθη, καὶ ἡ τῆς εὐφροσύνης περιβολὴ, σάκκος ἐγένετο. Η τάχα σιωπᾶν ἔδει τὸ πάθος, καὶ ἔνδον ἀποκλείειν τῇ σιωπῇ τὴν ἀλγηδόνα, ὡς ἂν μὴ διοχλοίημεν τοὺς υἱοὺς τοῦ νυμφῶνος, οὐκ ἔχοντες τὸ φαιδρὸν τοῦ γάμου ἔνδυμα, ἀλλὰ μελανειμονοῦντες τῷ λόγῳ ; Ἐπειδὴ γὰρ ἀπὸ ήρθη ἀφ' ἡμῶν ὁ καλὸς νυμφίος, ἀθρόως τῷ πένθει κατεμελάνθημεν, καὶ οὐκ ἔστι συνήθως καταφαι- δοῦναι τὸν λόγον, τὴν κοσμοῦσαν ἡμᾶς στολὴν τοῦ φθόνου ἀποσυλήσαντος. Πλήρεις ἀγαθῶν πρὸς ὑμᾶς ἀπηντήκαμεν· γυμνοὶ καὶ πένητες ἀπ᾽ ὑμῶν ὑπο- στρέφομεν· ὀρθὴν εἴχομεν ὑπὲρ κεφαλῆς τὴν λαμ- πάδα, πλουσίῳ τῷ φωτὶ καταλάμπουσαν· ταύτην ἐσβεσμένην ἀνακομίζομεν, εἰς καπνὸν καὶ κόνιν δια- Β αυθέντος τοῦ φέγγους. Ἔσχομεν τὸν θησαυρὸν τὸν μέγαν ἐν ὀστρακίνῳ σκεύει. Αλλ' ὁ μὲν θησαυρὸς ἀφανής· τὸ δὲ ὀστράκινον σκεῦος, κενὸν τοῦ πλούσ του, τοῖς δεδωκόσιν ἐπανασώζεται. Τί ἐροῦμεν οἱ ἀπο- στείλαντες; τί ἀποκρινοῦνται οἱ ἀπαιτούμενοι; Ω πονηροῦ ναυαγίου ! Πῶς ἐν μέσῳ τῷ λιμένι τῆς ἐλπί- δος ἡμῶν ἐναυαγήσαμεν ; Πῶς ἡ μυριοφόρος ὁλκας αὐτῷ τῷ πληρώματι καταδύσα, γυμνοὺς ἡμᾶς τούς ποτε πλουτούντας κατέλιπεν ; Ποῦ τὸ λαμπρὸν ἱστίον ἐκεῖνο, τὸ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι διὰ παντὸς ἰθυνόμενον ; Ποῦ τὸ ἀσφαλὲς τῶν ψυχῶν ἡμῶν πηδάλιον, δι᾿ οὗ τὰς τρικυμίας τὰς αἱρετικὰς ἀπαθῶς παρεπλέομεν; Ποῦ ἡ ἀμετάθετος τῆς γνώμης ἄγκυρα, ᾗ μετὰ πά σης ἀσφαλείας πεπονηκότες ἀνεπαυόμεθα ; Ποῦ ὁ , καλὸς κυβερνήτης, ὁ πρὸς τὸν ἄνω σκοπὸν διευθύνων τὸ σκάφος ; "Αρα μικρὰ τὰ συμβάντα, καὶ μάτην παθαίνομαι; ἢ μᾶλλον οὐκ ἐφικνοῦμαι τοῦ πάθους, κἂν ὑπερφωνήσω τῷ λόγῳ ; Χρήσατε ἡμῖν, ἀδελφοί, χρήσατε τὸ ἐκ συμπαθείας δάκρυον. Καὶ γὰρ ὅτε ὑμεῖς εὐφραίνεσθ:, ἡμεῖς τῆς εὐφροσύνης ὑμῶν ἐκοι- νωνήσαμεν. Οὐκοῦν ἀπόδοτε ἡμῖν τὸ πονηρὸν τοῦτο ἀντάλλαγμα. Χαίρειν μετὰ χαιρόντων· τοῦτο ἡμεῖς ἐποιήσαμεν. Κλαίειν μετὰ κλαιόντων· τοῦτο ὑμεῖς ἀνταπόδοτε. Εδάκρυσε ποτε ξένος λαὸς ἐπὶ τοῦ πατριάρχου Ἰακώβ, καὶ τὴν ἀλλοτρίαν συμφορὰν ᾠκειώσατο, ὅτε τὸν Πατέρα ἐξ Αἰγύπτου οἱ ἀπ' ἐκεί νου μετακομίσαντες, πανδημεὶ τὴν ἐπ' αὐτῷ συμφο- ρὰν ἐπὶ τῆς ἀλλοτρίας κατωλοφύρατο, ἡμέραις τριά- κοντα καὶ τοσαύταις νυξὶ τὸν ἐπ' αὐτῷ θρήνον συμ- παρατείνοντες· μιμήσασθε τοὺς ἀλλοφύλους, οἱ ἀδελφοὶ καὶ ὁμόφυλοι. Κοινὸν ἦν τότε τῶν ξένων καὶ τῶν ἐγχωρίων τὸ δάκρυον· κοινὸν ἔστω καὶ νῦν· ἐπεὶ καὶ τὸ πάθος κοινόν. Ορᾶτε τοὺς πατριάρχας τού- τους · πάντες οὗτοι τέκνα τοῦ ἡμετέρου εἰσὶν Ἰακώβ. Ἐξ ἐλευθέρας οἱ πάντες. Οὐδεὶς νάθος οὐδὲ ὑπόβλη- τος. Οὐδὲ γὰρ ἦν θέμις ἐκείνῳ δουλικήν συγγένειαν ἐπεισάγειν τῇ εὐγενείᾳ τῆς πίστεως. Οὐκοῦν καὶ ἡμέτερος ἐκεῖνος πατὴρ, διότι τοῦ Πατρὸς ἦν τοῦ ἡμετέρου πατήρ. . DE MELETIO EPISCOPO. A Tunc nuptiale, nunc sepulcrale carmen canimus. Meministis enim illius diei, cum in nuptiis spiritua- libus præclaro sponso virginem domum deducentes convivio vos excepimus, et verborum sponsalia mu- nera pro viribus nostris intulimus, gaudio afficientes invicem et gaudentes. Verum nunc in luctum nobis gaudium conversum est, ac lætitiæ amictus saccus evasit. An forsitan reticere calamitatem atque silen- tio intus concludere mærorem oportebat, ne molestia filios thalami sponsalis afficiamus, cum non habea- mus lautum ac splendidum nuptiale indumentum sed atrum ac pullum orationis habitum afferamus ? Posteaquam enim præclarus sponsus a nobis dis- cessit, luctu repente atrali sumus, nec licet more solito festivum et jucundum inferre sermonem, cum qua ornabamur stola, uos invidia spoliarit. Pleni bonorum ad vos accessimus ; nudi ac paupe · res a vobis recedimus ; erectam supra caput large lunine resplendentem facem habebamus, hanc exstinctam in fumum. et cinerem dissipato splendo- re reportamus. Habuimus magnum illum thesau- rum in vase testaceo. At thesaurus quidem istø absconditus est, et visumn fugit : vas autem testa- ceum ab opibus vacuum, ab iis qui dederant, re- servatur. Quid dicemus qui emisimus? Quid ne- spondebunt a quibus repetitur? O malum naufra- gium! Quomodo in medio portu spei nostræ nau- fragium fecimus? Quomodo innumeris mercibus onusta navis cum ipso onere demersa nos olim divites nudos destituit? Ubi splendidum illud ve- G lum quod Spiritu sancto semper dirigebatur? ubi D tutum ac firmum animarum nostrarum guberna- culum, quo tempestates maximas hæreticas nullo accepto incommodo prætervehebamus? Ubi immo- bilis et firma sententiæ judiciique anchora, cui cuin summa securitate post labores acquiesceba- mus? Ubi bonus ille gubernator, qui ad superum scopulum navigium dirigebat ? Utrum molica sunt ea, quae acciderunt, ac nequicquam conqueror ? aut potius calamitatem querendo non assequor, etiam- si supra modum dicendo vocem intendam ? Com- modate nobis, fratres, commodate ex condolentia lacrymas profusas. Etenim quando vos lætabimini, nos lætitiæ vestræ socii eramus. Proinde reddite nobis pravam istam officii vicissitudinen. Gauden- dum una cum gaudentibus: hoc nos fecimus. Flendum cum flentibus: hoc vos invicem reddite. Lacrymatus est olim externus populus quo tempore patriarcha Jacob diem suum obierat, et alienam calamitatem suam esse duxit, cum parentem ex. Ægypto liberi transportantes, vulgo omnes nullo vel sexus vel ætatis habito discrimine, casum ejus in regione aliena deplorabant, dies triginta toti- demque noctes luctum ac lamentationen, illius amissi nomine continuantes. Vos qui fratres et po- pulares estis, imitamini alienigenas et externos. Communes tunc erant peregrinorum indigenarum- que lacrymæ; communes sint etiam nunc, quoniam etiam calamitas communis est. Videte hosce pa- triarchas, omnes isti filii nostri Jacobi sunt. Ex Mbera procreati omnes. Nemo spurius et illegitimus,

Ἠκούσατε ἀρτίως τοῦ Ἐφραὶμ καὶ τοῦ Μανασσῆ, οἷα καὶ ὅσα περὶ τοῦ Πατρὸς διηγήσαντο, ὡς ὑπερ- βαίνειν λόγον τὰ θαύματα. Δύτε καμοὶ περὶ τούτων εἰπεῖν. Καὶ γὰρ ἀκίνδυνον τὸ μακαρίζειν λοιπόν· οὔτε φοβοῦμαι τὸν φθόνον. Τί γάρ με χεῖρον ἐργά σεται; Οὐκοῦν γνῶτε τίς ὁ ἀνήρ· Εὐγενὴς τῶν ἀφ' ἡλίου ἀνατολῶν, ἄμεμπτος, δίκαιος, ἀληθινὸς, θεοσε- βῆς, ἀπεχόμενος ἀπὸ παντὸς πονηροῦ πράγματος. Οὐ γὰρ δὴ ζηλοτυπήσει ὁ μέγας Ἰώβ, εἰ ταῖς περὶ αὐτοῦ μαρτυρίαις καὶ ὁ μιμητὴς ἐκείνου ἐγκαλλωπί ζοιτο. 'Αλλ' ὁ τὰ καλὰ πάντα βλέπων φθόνος, εἶδε καὶ τὸ ἡμέτερον ἀγαθὸν πικρῷ τῷ ὀφθαλμῷ· καὶ ὁ ἐμπεριπατῶν τῇ οἰκουμένῃ, καὶ δι' ἡμῶν περιεπά- τησεν, πλατὰ τὸ ἴχνος τῆς θλίψεως ταῖς εὐπραγίαις ἡμῶν ἐναπερείσας. Οὐ βοῶν καὶ προβάτων ἀγέλας Β διελυμήνατο πλὴν εἰ μὴ ἄρα τις κατὰ τὸ μυστικὸν εἰς τὴν Ἐκκλησίαν μεταλάβοι τὸ ποίμνιον. Πλὴν οὐκ ἐν τούτοις ἡμῖν παρὰ τοῦ φθόνου ἡ βλάβη· οὐδὲ ἐν ὄνεις καὶ καμήλοις τὴν ζημίαν εἰργάσατο· οὐδὲ τραύματι σαρκὸς τὰς αἰσθήσεις ἐδρίμυξεν· ἀλλ' ἡμᾶς τῆς κεφαλῆς ἀπεσύλησε. Τῇ δὲ κεφαλῇ συν απῆλθε τα τίμια ἡμῶν αἰσθητήρια. Οὐκέτι ἐστὶν ὀφθαλμὸς, ὁ τὰ οὐράνια βλέπων, οὐδὲ ἀκοὴ, τῆς θείας φωνῆς ἐπαίουσα, οὐδὲ ἡ γλῶσσα ἐκείνη, τὸ ἁγνὸν ἀνάθημα τῆς ἀληθείας. Ποῦ ἡ γλυκεῖα τῶν ὀμμάτων γαλήνη; Ποῦ τὸ φαιδρὸν ἐπὶ τοῦ χείλους μειδίαμα; Ποῦ ἡ εὐπροσήγορος δεξιά, τῇ τοῦ στόματος εὐλογία τοὺς δακτύλους συνεπισείουσα; Προάγομαι δὲ ὡς ἐπὶ σκηνῆς ἀναβοῆσαι τὴν συμφοράν· Ἐλεῶ σε, ὦ Ἐκε κλησία· πρὸς σὲ λέγω, τὴν ᾿Αντιόχου πόλιν. Ἐλεῶ • σε τῆς ἀθρόας ταύτης μεταβολῆς. Πῶς ἀπεκοσμήθη τὸ κάλλος ; Πῶς ἀπεσυλήθη ὁ κόσμος; Πῶς ἐξαίφνης ἀπεῤῥύη τὸ ἄνθος ; Οντως ἐξηράνθη ὁ χόρτος, καὶ τὸ ἄνθος ἐξέπεσεν. Τίς ὀφθαλμός πονηρός, τίς βασκα- νία κακὴ κατὰ τῆς Ἐκκλησίας ἐκείνης εκώμασεν; Οἷα ἀνθ' οίων ἠλλάξατο! Εξέλιπεν ἡ πηγή, ἐξηράνθη ὁ ποταμός. Πάλιν εἰς αἷμα μετεποιήθη τὸ ὕδωρ. δυστυχοῦς ἀγγελίας ἐκείνης, τῆς διαγγελλούσης τῇ Ἐκκλησίᾳ τὸ πάθος ! τίς ἐρεῖ τοῖς τέκνοις, ὅτι ἀπωρφανίσθησαν; Τίς ἀπαγγελεῖ τῇ νύμφῃ, ὅτι ἐχήρευσεν; Ὢ τῶν κακῶν! Τί ἐξέπεμψαν, καὶ τί ὑποδέχονται; Κιβωτόν προέπεμψαν, καὶ σορὸν ὑπου δέχονται. Κιβωτός ἦν, ἀδελφοί, ὁ τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος, κιβωτός περιέχων ἐν ἑαυτῷ τὰ θεῖα μυστήρια ἐκεῖ ἡ στάμνος ή χρυσή πλήρης τοῦ θείου μάννα, πλήρης τῆς οὐρανίου τροφῆς. Ἐν ἐκείνῃ αἱ πλάκες τῆς διαθήκης, ἐν ταῖς πλαξὶ τῆς καρδίας έγγεγραμ- μέναι πνεύματι Θεοῦ ζῶντος, οὐ μέλανι. Οὐδὲν γὰρ τῇ καθαρότητι τῆς καρδίας ζοφῶδες καὶ μέλαν ἐνα εκέκαυτο νόημα. Ἐν ἐκείνῃ οἱ στύλοι, αἱ βάσεις, αἱ κεφαλίδες, τὸ θυμιατήριον, ή λυχνία, τὸ ἱλαστήριον, οἱ λουτήρες, τὰ τῶν εἰσόδων καταπετάσματα· ἐν ἐκείνῃ ἡ ῥάβδος τῆς ἱερωσύνης, ἡ ἐν ταῖς χερσὶ ταῖς ἐκείνου βλαστήσασα. Καὶ εἴ τι ἄλλο την κιβωτόν ἔχειν ἀκούομεν, πάντα τῇ ψυχῇ τοῦ ἀνδρὸς περιεί- ληπτο. S. GREGORII NYSSENI nemo subdititius. Neque enim illi fas erat ingenuitati fidei servilem inserere cognationem. Ergo etiam noster ille parens, propterea quod patris nostri pater erat, Audistis paulo ante ex Ephraim et Manasse, A qualia, quamque multa de patre narrarent, adeo ut miracula oratio assequi non posset. Date mihi quoque ut de his rebus dicam. Etenim nullo peri- culo deinceps beatitudines exponere licet: nec in- vidiam metuo. Quonam enim me malo majore affi- ciet? Proinde cognoscite qui vir sit, generosus et nobilis ab ortu solis, inculpatus, justus, verax, pius et religiosus, abstinens ab omni malo facinore. Non enim utique invidebit magnus ille Job, si iis testimoniis, quæ de ipso feruntur, etiam imitator illius ornetur. Sed quæ omnes res præclaras intue- tur invidia, etiam nostrum bonuin acerbo oculo contuita est ac qua per orbem terrarum obam- bulat, etiam per nos ambulavit, latum vestigium afictionis rebus secundis nostris infixum relin. quens. Non boum et ovium greges disperdidit : nisi si quis utique secundum mysticum sensum gregem ad Ecclesiam traducat. Verum non in his nobis invidia damnum dedit, neque in asinis et camelis noxam commisit; neque ipso vulnere car- mis sensus acerbo dolore affecit: sed nos capite privavit. Cum capite autem una adempta sunt ho- norata ac dignitate præstantia sensuum nostrorum instrumenta. Non amplius est oculus, qui cœlestia contueatur; neque auris, quæ vocem divinam ex- audiat : neque lingua illa purum veritatis donarium. Ubi dulcis illa oculorum serenitas ? ubi jucundus ille ac lepidus in labiis risus? ubi comis illa et ad salutandum facilis dextera, quæ una cum oris be- C nedictione digitos intentare solebat? Provehor au- tem, sicut in scena, ad calamitatem clara voce proclamandam: Misereur tui, sancta Ecclesia; te alloquor, o civitas Antiochi! Miseret me tui, repen- tinæ ac subitæ hujus mutationis nomine. Ut adem- plus est decor ? ut detractus est ornatus ? ut re- pente los defluxit? plane gramen exaruit, el flos decidit. Quis oculus malus ? quæ fascinatrix invi- dia mala in Ecclesiam illam debacchata atque gras- sata est? quæ quibus commutavit? Defecit fons. Exaruit amnis. Rursus in sanguinem aqua conversa est. O infelicem nuntium illum, quo calamitas Ecclesiæ indicabitur ! Quis filiis dicet, quod paren- tibus orbati ac destituti sint? Quis renuntiabit sponsæ, quod vidua facta sit? O mala! Quid emi- serunt ? et quid recipiunt? Arcam præmiserunt, et recipiunt sarcophagum. Arca, fratres, homo ille Dei erat, arca continens in se divina mysteria : illic urna aurea plena mannæ divinæ, plena cibí illius cœlestis. In illa tabulæ testamenti, in tabulis cordis spiritu Dei viventis, non atramento inscriptæ. Neque enim illi puritati cordis caliginosus et ater intellectus inustus et impressus erat. In illa colum- nac, bases et sustentamenta, capitella, thuribulum, næ, candelabrum, propitiatorium, pelves, ad aditus ob- D tensa vela atque aulæa; in illa, virga sacerdotii quæ in manibus illius germinavit. Et si quid aliud arcam in se habuisse audimus, omnia animo viri continebantur.

Ἠκούσατε ἀρτίως τοῦ Ἐφραὶμ καὶ τοῦ Μανασσῆ, οἷα καὶ ὅσα περὶ τοῦ Πατρὸς διηγήσαντο, ὡς ὑπερ- βαίνειν λόγον τὰ θαύματα. Δύτε καμοὶ περὶ τούτων εἰπεῖν. Καὶ γὰρ ἀκίνδυνον τὸ μακαρίζειν λοιπόν· οὔτε φοβοῦμαι τὸν φθόνον. Τί γάρ με χεῖρον ἐργά σεται; Οὐκοῦν γνῶτε τίς ὁ ἀνήρ· Εὐγενὴς τῶν ἀφ' ἡλίου ἀνατολῶν, ἄμεμπτος, δίκαιος, ἀληθινὸς, θεοσε- βῆς, ἀπεχόμενος ἀπὸ παντὸς πονηροῦ πράγματος. Οὐ γὰρ δὴ ζηλοτυπήσει ὁ μέγας Ἰώβ, εἰ ταῖς περὶ αὐτοῦ μαρτυρίαις καὶ ὁ μιμητὴς ἐκείνου ἐγκαλλωπί ζοιτο. 'Αλλ' ὁ τὰ καλὰ πάντα βλέπων φθόνος, εἶδε καὶ τὸ ἡμέτερον ἀγαθὸν πικρῷ τῷ ὀφθαλμῷ· καὶ ὁ ἐμπεριπατῶν τῇ οἰκουμένῃ, καὶ δι' ἡμῶν περιεπά- τησεν, πλατὰ τὸ ἴχνος τῆς θλίψεως ταῖς εὐπραγίαις ἡμῶν ἐναπερείσας. Οὐ βοῶν καὶ προβάτων ἀγέλας Β διελυμήνατο πλὴν εἰ μὴ ἄρα τις κατὰ τὸ μυστικὸν εἰς τὴν Ἐκκλησίαν μεταλάβοι τὸ ποίμνιον. Πλὴν οὐκ ἐν τούτοις ἡμῖν παρὰ τοῦ φθόνου ἡ βλάβη· οὐδὲ ἐν ὄνεις καὶ καμήλοις τὴν ζημίαν εἰργάσατο· οὐδὲ τραύματι σαρκὸς τὰς αἰσθήσεις ἐδρίμυξεν· ἀλλ' ἡμᾶς τῆς κεφαλῆς ἀπεσύλησε. Τῇ δὲ κεφαλῇ συν απῆλθε τα τίμια ἡμῶν αἰσθητήρια. Οὐκέτι ἐστὶν ὀφθαλμὸς, ὁ τὰ οὐράνια βλέπων, οὐδὲ ἀκοὴ, τῆς θείας φωνῆς ἐπαίουσα, οὐδὲ ἡ γλῶσσα ἐκείνη, τὸ ἁγνὸν ἀνάθημα τῆς ἀληθείας. Ποῦ ἡ γλυκεῖα τῶν ὀμμάτων γαλήνη; Ποῦ τὸ φαιδρὸν ἐπὶ τοῦ χείλους μειδίαμα; Ποῦ ἡ εὐπροσήγορος δεξιά, τῇ τοῦ στόματος εὐλογία τοὺς δακτύλους συνεπισείουσα; Προάγομαι δὲ ὡς ἐπὶ σκηνῆς ἀναβοῆσαι τὴν συμφοράν· Ἐλεῶ σε, ὦ Ἐκε κλησία· πρὸς σὲ λέγω, τὴν ᾿Αντιόχου πόλιν. Ἐλεῶ • σε τῆς ἀθρόας ταύτης μεταβολῆς. Πῶς ἀπεκοσμήθη τὸ κάλλος ; Πῶς ἀπεσυλήθη ὁ κόσμος; Πῶς ἐξαίφνης ἀπεῤῥύη τὸ ἄνθος ; Οντως ἐξηράνθη ὁ χόρτος, καὶ τὸ ἄνθος ἐξέπεσεν. Τίς ὀφθαλμός πονηρός, τίς βασκα- νία κακὴ κατὰ τῆς Ἐκκλησίας ἐκείνης εκώμασεν; Οἷα ἀνθ' οίων ἠλλάξατο! Εξέλιπεν ἡ πηγή, ἐξηράνθη ὁ ποταμός. Πάλιν εἰς αἷμα μετεποιήθη τὸ ὕδωρ. δυστυχοῦς ἀγγελίας ἐκείνης, τῆς διαγγελλούσης τῇ Ἐκκλησίᾳ τὸ πάθος ! τίς ἐρεῖ τοῖς τέκνοις, ὅτι ἀπωρφανίσθησαν; Τίς ἀπαγγελεῖ τῇ νύμφῃ, ὅτι ἐχήρευσεν; Ὢ τῶν κακῶν! Τί ἐξέπεμψαν, καὶ τί ὑποδέχονται; Κιβωτόν προέπεμψαν, καὶ σορὸν ὑπου δέχονται. Κιβωτός ἦν, ἀδελφοί, ὁ τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος, κιβωτός περιέχων ἐν ἑαυτῷ τὰ θεῖα μυστήρια ἐκεῖ ἡ στάμνος ή χρυσή πλήρης τοῦ θείου μάννα, πλήρης τῆς οὐρανίου τροφῆς. Ἐν ἐκείνῃ αἱ πλάκες τῆς διαθήκης, ἐν ταῖς πλαξὶ τῆς καρδίας έγγεγραμ- μέναι πνεύματι Θεοῦ ζῶντος, οὐ μέλανι. Οὐδὲν γὰρ τῇ καθαρότητι τῆς καρδίας ζοφῶδες καὶ μέλαν ἐνα εκέκαυτο νόημα. Ἐν ἐκείνῃ οἱ στύλοι, αἱ βάσεις, αἱ κεφαλίδες, τὸ θυμιατήριον, ή λυχνία, τὸ ἱλαστήριον, οἱ λουτήρες, τὰ τῶν εἰσόδων καταπετάσματα· ἐν ἐκείνῃ ἡ ῥάβδος τῆς ἱερωσύνης, ἡ ἐν ταῖς χερσὶ ταῖς ἐκείνου βλαστήσασα. Καὶ εἴ τι ἄλλο την κιβωτόν ἔχειν ἀκούομεν, πάντα τῇ ψυχῇ τοῦ ἀνδρὸς περιεί- ληπτο. S. GREGORII NYSSENI nemo subdititius. Neque enim illi fas erat ingenuitati fidei servilem inserere cognationem. Ergo etiam noster ille parens, propterea quod patris nostri pater erat, Audistis paulo ante ex Ephraim et Manasse, A qualia, quamque multa de patre narrarent, adeo ut miracula oratio assequi non posset. Date mihi quoque ut de his rebus dicam. Etenim nullo peri- culo deinceps beatitudines exponere licet: nec in- vidiam metuo. Quonam enim me malo majore affi- ciet? Proinde cognoscite qui vir sit, generosus et nobilis ab ortu solis, inculpatus, justus, verax, pius et religiosus, abstinens ab omni malo facinore. Non enim utique invidebit magnus ille Job, si iis testimoniis, quæ de ipso feruntur, etiam imitator illius ornetur. Sed quæ omnes res præclaras intue- tur invidia, etiam nostrum bonuin acerbo oculo contuita est ac qua per orbem terrarum obam- bulat, etiam per nos ambulavit, latum vestigium afictionis rebus secundis nostris infixum relin. quens. Non boum et ovium greges disperdidit : nisi si quis utique secundum mysticum sensum gregem ad Ecclesiam traducat. Verum non in his nobis invidia damnum dedit, neque in asinis et camelis noxam commisit; neque ipso vulnere car- mis sensus acerbo dolore affecit: sed nos capite privavit. Cum capite autem una adempta sunt ho- norata ac dignitate præstantia sensuum nostrorum instrumenta. Non amplius est oculus, qui cœlestia contueatur; neque auris, quæ vocem divinam ex- audiat : neque lingua illa purum veritatis donarium. Ubi dulcis illa oculorum serenitas ? ubi jucundus ille ac lepidus in labiis risus? ubi comis illa et ad salutandum facilis dextera, quæ una cum oris be- C nedictione digitos intentare solebat? Provehor au- tem, sicut in scena, ad calamitatem clara voce proclamandam: Misereur tui, sancta Ecclesia; te alloquor, o civitas Antiochi! Miseret me tui, repen- tinæ ac subitæ hujus mutationis nomine. Ut adem- plus est decor ? ut detractus est ornatus ? ut re- pente los defluxit? plane gramen exaruit, el flos decidit. Quis oculus malus ? quæ fascinatrix invi- dia mala in Ecclesiam illam debacchata atque gras- sata est? quæ quibus commutavit? Defecit fons. Exaruit amnis. Rursus in sanguinem aqua conversa est. O infelicem nuntium illum, quo calamitas Ecclesiæ indicabitur ! Quis filiis dicet, quod paren- tibus orbati ac destituti sint? Quis renuntiabit sponsæ, quod vidua facta sit? O mala! Quid emi- serunt ? et quid recipiunt? Arcam præmiserunt, et recipiunt sarcophagum. Arca, fratres, homo ille Dei erat, arca continens in se divina mysteria : illic urna aurea plena mannæ divinæ, plena cibí illius cœlestis. In illa tabulæ testamenti, in tabulis cordis spiritu Dei viventis, non atramento inscriptæ. Neque enim illi puritati cordis caliginosus et ater intellectus inustus et impressus erat. In illa colum- nac, bases et sustentamenta, capitella, thuribulum, næ, candelabrum, propitiatorium, pelves, ad aditus ob- D tensa vela atque aulæa; in illa, virga sacerdotii quæ in manibus illius germinavit. Et si quid aliud arcam in se habuisse audimus, omnia animo viri continebantur.

Ἠκούσατε ἀρτίως τοῦ Ἐφραὶμ καὶ τοῦ Μανασσῆ, οἷα καὶ ὅσα περὶ τοῦ Πατρὸς διηγήσαντο, ὡς ὑπερ- βαίνειν λόγον τὰ θαύματα. Δύτε καμοὶ περὶ τούτων εἰπεῖν. Καὶ γὰρ ἀκίνδυνον τὸ μακαρίζειν λοιπόν· οὔτε φοβοῦμαι τὸν φθόνον. Τί γάρ με χεῖρον ἐργά σεται; Οὐκοῦν γνῶτε τίς ὁ ἀνήρ· Εὐγενὴς τῶν ἀφ' ἡλίου ἀνατολῶν, ἄμεμπτος, δίκαιος, ἀληθινὸς, θεοσε- βῆς, ἀπεχόμενος ἀπὸ παντὸς πονηροῦ πράγματος. Οὐ γὰρ δὴ ζηλοτυπήσει ὁ μέγας Ἰώβ, εἰ ταῖς περὶ αὐτοῦ μαρτυρίαις καὶ ὁ μιμητὴς ἐκείνου ἐγκαλλωπί ζοιτο. 'Αλλ' ὁ τὰ καλὰ πάντα βλέπων φθόνος, εἶδε καὶ τὸ ἡμέτερον ἀγαθὸν πικρῷ τῷ ὀφθαλμῷ· καὶ ὁ ἐμπεριπατῶν τῇ οἰκουμένῃ, καὶ δι' ἡμῶν περιεπά- τησεν, πλατὰ τὸ ἴχνος τῆς θλίψεως ταῖς εὐπραγίαις ἡμῶν ἐναπερείσας. Οὐ βοῶν καὶ προβάτων ἀγέλας Β διελυμήνατο πλὴν εἰ μὴ ἄρα τις κατὰ τὸ μυστικὸν εἰς τὴν Ἐκκλησίαν μεταλάβοι τὸ ποίμνιον. Πλὴν οὐκ ἐν τούτοις ἡμῖν παρὰ τοῦ φθόνου ἡ βλάβη· οὐδὲ ἐν ὄνεις καὶ καμήλοις τὴν ζημίαν εἰργάσατο· οὐδὲ τραύματι σαρκὸς τὰς αἰσθήσεις ἐδρίμυξεν· ἀλλ' ἡμᾶς τῆς κεφαλῆς ἀπεσύλησε. Τῇ δὲ κεφαλῇ συν απῆλθε τα τίμια ἡμῶν αἰσθητήρια. Οὐκέτι ἐστὶν ὀφθαλμὸς, ὁ τὰ οὐράνια βλέπων, οὐδὲ ἀκοὴ, τῆς θείας φωνῆς ἐπαίουσα, οὐδὲ ἡ γλῶσσα ἐκείνη, τὸ ἁγνὸν ἀνάθημα τῆς ἀληθείας. Ποῦ ἡ γλυκεῖα τῶν ὀμμάτων γαλήνη; Ποῦ τὸ φαιδρὸν ἐπὶ τοῦ χείλους μειδίαμα; Ποῦ ἡ εὐπροσήγορος δεξιά, τῇ τοῦ στόματος εὐλογία τοὺς δακτύλους συνεπισείουσα; Προάγομαι δὲ ὡς ἐπὶ σκηνῆς ἀναβοῆσαι τὴν συμφοράν· Ἐλεῶ σε, ὦ Ἐκε κλησία· πρὸς σὲ λέγω, τὴν ᾿Αντιόχου πόλιν. Ἐλεῶ • σε τῆς ἀθρόας ταύτης μεταβολῆς. Πῶς ἀπεκοσμήθη τὸ κάλλος ; Πῶς ἀπεσυλήθη ὁ κόσμος; Πῶς ἐξαίφνης ἀπεῤῥύη τὸ ἄνθος ; Οντως ἐξηράνθη ὁ χόρτος, καὶ τὸ ἄνθος ἐξέπεσεν. Τίς ὀφθαλμός πονηρός, τίς βασκα- νία κακὴ κατὰ τῆς Ἐκκλησίας ἐκείνης εκώμασεν; Οἷα ἀνθ' οίων ἠλλάξατο! Εξέλιπεν ἡ πηγή, ἐξηράνθη ὁ ποταμός. Πάλιν εἰς αἷμα μετεποιήθη τὸ ὕδωρ. δυστυχοῦς ἀγγελίας ἐκείνης, τῆς διαγγελλούσης τῇ Ἐκκλησίᾳ τὸ πάθος ! τίς ἐρεῖ τοῖς τέκνοις, ὅτι ἀπωρφανίσθησαν; Τίς ἀπαγγελεῖ τῇ νύμφῃ, ὅτι ἐχήρευσεν; Ὢ τῶν κακῶν! Τί ἐξέπεμψαν, καὶ τί ὑποδέχονται; Κιβωτόν προέπεμψαν, καὶ σορὸν ὑπου δέχονται. Κιβωτός ἦν, ἀδελφοί, ὁ τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος, κιβωτός περιέχων ἐν ἑαυτῷ τὰ θεῖα μυστήρια ἐκεῖ ἡ στάμνος ή χρυσή πλήρης τοῦ θείου μάννα, πλήρης τῆς οὐρανίου τροφῆς. Ἐν ἐκείνῃ αἱ πλάκες τῆς διαθήκης, ἐν ταῖς πλαξὶ τῆς καρδίας έγγεγραμ- μέναι πνεύματι Θεοῦ ζῶντος, οὐ μέλανι. Οὐδὲν γὰρ τῇ καθαρότητι τῆς καρδίας ζοφῶδες καὶ μέλαν ἐνα εκέκαυτο νόημα. Ἐν ἐκείνῃ οἱ στύλοι, αἱ βάσεις, αἱ κεφαλίδες, τὸ θυμιατήριον, ή λυχνία, τὸ ἱλαστήριον, οἱ λουτήρες, τὰ τῶν εἰσόδων καταπετάσματα· ἐν ἐκείνῃ ἡ ῥάβδος τῆς ἱερωσύνης, ἡ ἐν ταῖς χερσὶ ταῖς ἐκείνου βλαστήσασα. Καὶ εἴ τι ἄλλο την κιβωτόν ἔχειν ἀκούομεν, πάντα τῇ ψυχῇ τοῦ ἀνδρὸς περιεί- ληπτο. S. GREGORII NYSSENI nemo subdititius. Neque enim illi fas erat ingenuitati fidei servilem inserere cognationem. Ergo etiam noster ille parens, propterea quod patris nostri pater erat, Audistis paulo ante ex Ephraim et Manasse, A qualia, quamque multa de patre narrarent, adeo ut miracula oratio assequi non posset. Date mihi quoque ut de his rebus dicam. Etenim nullo peri- culo deinceps beatitudines exponere licet: nec in- vidiam metuo. Quonam enim me malo majore affi- ciet? Proinde cognoscite qui vir sit, generosus et nobilis ab ortu solis, inculpatus, justus, verax, pius et religiosus, abstinens ab omni malo facinore. Non enim utique invidebit magnus ille Job, si iis testimoniis, quæ de ipso feruntur, etiam imitator illius ornetur. Sed quæ omnes res præclaras intue- tur invidia, etiam nostrum bonuin acerbo oculo contuita est ac qua per orbem terrarum obam- bulat, etiam per nos ambulavit, latum vestigium afictionis rebus secundis nostris infixum relin. quens. Non boum et ovium greges disperdidit : nisi si quis utique secundum mysticum sensum gregem ad Ecclesiam traducat. Verum non in his nobis invidia damnum dedit, neque in asinis et camelis noxam commisit; neque ipso vulnere car- mis sensus acerbo dolore affecit: sed nos capite privavit. Cum capite autem una adempta sunt ho- norata ac dignitate præstantia sensuum nostrorum instrumenta. Non amplius est oculus, qui cœlestia contueatur; neque auris, quæ vocem divinam ex- audiat : neque lingua illa purum veritatis donarium. Ubi dulcis illa oculorum serenitas ? ubi jucundus ille ac lepidus in labiis risus? ubi comis illa et ad salutandum facilis dextera, quæ una cum oris be- C nedictione digitos intentare solebat? Provehor au- tem, sicut in scena, ad calamitatem clara voce proclamandam: Misereur tui, sancta Ecclesia; te alloquor, o civitas Antiochi! Miseret me tui, repen- tinæ ac subitæ hujus mutationis nomine. Ut adem- plus est decor ? ut detractus est ornatus ? ut re- pente los defluxit? plane gramen exaruit, el flos decidit. Quis oculus malus ? quæ fascinatrix invi- dia mala in Ecclesiam illam debacchata atque gras- sata est? quæ quibus commutavit? Defecit fons. Exaruit amnis. Rursus in sanguinem aqua conversa est. O infelicem nuntium illum, quo calamitas Ecclesiæ indicabitur ! Quis filiis dicet, quod paren- tibus orbati ac destituti sint? Quis renuntiabit sponsæ, quod vidua facta sit? O mala! Quid emi- serunt ? et quid recipiunt? Arcam præmiserunt, et recipiunt sarcophagum. Arca, fratres, homo ille Dei erat, arca continens in se divina mysteria : illic urna aurea plena mannæ divinæ, plena cibí illius cœlestis. In illa tabulæ testamenti, in tabulis cordis spiritu Dei viventis, non atramento inscriptæ. Neque enim illi puritati cordis caliginosus et ater intellectus inustus et impressus erat. In illa colum- nac, bases et sustentamenta, capitella, thuribulum, næ, candelabrum, propitiatorium, pelves, ad aditus ob- D tensa vela atque aulæa; in illa, virga sacerdotii quæ in manibus illius germinavit. Et si quid aliud arcam in se habuisse audimus, omnia animo viri continebantur.

Ἀλλ᾿ ἀντ᾽ ἐκείνων τί; Σια πάτω ὁ λόγος. Σινδόνες Α καθαραὶ, καὶ τὰ ἐκ σηρῶν ὑφάσματα· μύρων καὶ ἀρωμάτων δαψίλεια, γυναικὸς φιλοτιμία κοσμίας τε καὶ εὐσχήμονος. Εἰρήσεται γὰρ ὡς ἂν καὶ ταῦτα γέ νοιτο εἰς μαρτύριον αὐτῇ, ὅ περὶ τὸν ἱερέα ἐποίησεν, δαψιλῶς τὴν ἀλάβαστρον τοῦ μύρου τῆς τοῦ ἱερέως κεφαλῆς καταχέασα. ᾿Αλλὰ τὸ ἐν τούτοις διασωζό μενον, τί; ὀστέα νεκρὰ, καὶ πρὸ τοῦ θανάτου μετ μελετηκότα τὴν νέκρωσιν· τὰ λυπηρὰ τῶν συμφορῶν ἡμῶν μνημόσυνα. Ο οἵα φωνή πάλιν ἐν Ῥαμὰ ἀκουσθήσεται ! Ραχήλ κλαίουσα οὐχὶ τὰ τέκνα αυτ τῆς, ἀλλὰ τὸν ἄνδρα, καὶ οὐ προσιεμένη παράκλη σιν. "Αφετε, οἱ παρακαλοῦντες, ἄφετε. Μὴ κατ ισχύσητε παρακαλέσαι. Βαρὺ πενθείτω ἡ χήρα. Α σθέσθω τῆς ζημίας ἧς ἐζημίωται. Καίτοι οὐκ ἀμελέ- τητός ἐστι τοῦ χωρισμοῦ, ἐν τοῖς ἀγῶσι τοῦ ἀθλη τοῦ προεθισθεῖσα φέρειν τὴν μόνωσιν. Μέμνησθε πάντως ὅπως ὑμῖν ὁ πρὸ ἡμῶν λόγος τοὺς ἀγῶνας τοῦ ἀνδρὸς διηγήσατο, ὅτι διὰ πάντων τιμῶν τὴν ἁγίαν Τριάδα, καὶ ἐν τῷ ἀριθμῷ τῶν ἀγώνων τὴν τιμὴν διεσώσατο, τρισὶ πειρασμῶν προσβολαῖς ἐνα αθλήσας. Ἠκούσατε τὴν ἀκολουθίαν τῶν πόνων, οἷος ἐν πρώτοις, οἷος ἐν μέσοις, ἐν τελευταίοις οἷος ἦν. Περιττήν κρίνω τὴν παράληψιν τῶν εἰρημένων και λῶς. ᾿Αλλὰ τοσοῦτον εἰπεῖν ἴσως οὐκ ἄκαιρον· Οτε τὸ πρῶτον εἶδεν ἡ σώφρων Ἐκκλησία ἐκείνη τὸν ἄνδρα, εἶδεν πρόσωπον ἀληθῶς ἐν εἰκόνι Θεοῦ μετ μορφωμένον· εἶδεν ἀγάπην πηγάζουσαν· εἶδεν χάριν περικεχυμένην τοῖς χείλεσι· ταπεινοφροσύνης τὸν ἀκρότατον ὅρον· μεθ᾿ ἂν οὐκ ἔστιν ἐπινοῆσαι τὸς πλέον· κατὰ τὸν Δαβίδ, τὴν πραότητα· κατὰ τὸν Σολομῶντα, τὴν σύνεσιν · κατὰ τὸν Μωσέα, τὴν ἀγα θότητα· κατὰ τὸν Σαμουήλ, τὴν ἀκρίβειαν· κατὰ τὸν Ἰωσὴν, τὴν σωφροσύνην· κατὰ τὸν Δανιήλ, τὴν σοφίαν· κατὰ τὸν μέγαν λίαν, ἐν τῷ ζήλῳ τῆς πίσ στεως· κατὰ τὸν ὑψηλὸν Ἰωάννην, ἐν τῇ ἀφθορίᾳ τοῦ σώματος· κατὰ τὸν Παῦλον, ἐν τῇ ἀνυπερθέτῳ ἀγάπῃ. Εἶδεν τοσούτων ἀγαθῶν συνδρομὴν περὶ μίαν ψυχήν· ἐτρώθη τῷ μακαρίῳ ἔρωτι, ἐν τῇ ἁγνῇ καὶ ἀγαθῇ φιλοφροσύνῃ τὸν νυμφίον ἑαυτῆς ἀγαπήσασα. Ἀλλὰ πρὶν τὴν ἐπιθυμίαν ἐμπλῆσαι, πρὶν ἀναπαῦσαι τὸν πόθον, ἔτι τῷ φίλτρῳ ζέουσα, κατελείφθη μόνη, τῶν πειρασμῶν τὸν ἀθλητὴν ἐπὶ τοὺς ἀγῶνας και λούντων. Καὶ ὁ μὲν ἐνήθλει τοῖς ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας ἱδρῶσιν· ἡ δὲ ὑπέμενεν ἐν σωφροσύνῃ τὸν γάμον φυλάττουσα. Χρόνος ἦν ἐν μέσῳ πολὺς, καί τις μοι χικῶς κατεπεχείρει τῆς ἀχράντου παστάδος. Αλλ' ἡ νύμφη οὐκ ἐμιαίνετο, καὶ πάλιν ἐπάνοδος, καὶ πάλιν φυγή· καὶ ἐκ τρίτου ὡσαύτως, ἕως διασχών τὸν αἱρετικὸν ζόφον ὁ Κύριος,· καὶ τὴν ἀκτῖνα τῆς εἰρήνης ἐπιβαλών, ἔδωκεν ἀνάπαυσίν τινα τῶν ματ κρῶν πόνων ἐλπίζειν· ἀλλ' ἐπειδὴ πάλιν εἶδον ἀλλή λους, καὶ ἀνενεώθη τὰ τῆς σωφροσύνης, καὶ θυμη- δίαι πνευματικαί· καὶ πάλιν ἀνεφλέχθη ὁ πόθος· εὐθὺς διακόπτει τὴν ἀπόλαυσιν ἡ ἐσχάτη αὕτη ἀπο- δημία. DE MELETIO EPISCOPO. D secuta dilexit. Sed priusquam cupiditatem ex- pleret, antequam desiderium recrearet atque se- daret, etiam nunc amoris vi fervens, tentationibus athletam ad certamina vocantibus, sola relicta est. Alque ille quidem in certaminibus pro pietate susce plis desudabat; hæc vero durabat in castitate matrimonium conservans. Jam multum temporis intercesserat, cum quidam adulterandi animo im- maculatum lectum conjugalem aggreditur. Sed sponsa non poterat corrumpi, ac denuo reditus, et rursus exsilium: idque tertium accidit, donec hæ- retica caligine discussa Dominus, et radio pacis ad- moto, requietis aliquam a diuturnis laboribus spem fecit; sed posteaquam se mutuo rursus viderunt, et castus amor spiritualesque animi oblectationes renovatæ sunt, ac rursus desiderium accensum est, statim perceptionem voluptatis hæc ultima peregrinatio dirimit et interrumpit. Sed pro illis quid? Sileat oratio. Sindones mun- dæ, et panni serici; unguentorum et aromaturn largitas et abundantia, liberalitas mulieris et or- natæ et honestæ. Dicetur enim, ut etiam hæc ci testimonio sint, quæ erga sacerdotem fecit, cum alabastrum unguenti largiter in caput sacerdotis effudit. Sed quod in his servatur, quid ? ossa mortua, quæ et ante mortem, mortalitatem meditata erant : molesta calamitatum nostrarum monumenta. qualis vox rursus in Rama audietur! Rachel deflens non filios suos, sed virum suum, et non admittens consolationem. Omittite, o consolantes, omittite: nolite contendere ut consolemini. Graviter ferat, et lugeat vidua. Sentiat damnum quod fecit. Quan- quam non imperita discessionis est, ut quæ jam B antea in laboribus certaminibusque athletæ solitu- dinem ac destitutionem ferre assuefacta sit. Memi- nistis omnino, quemadmodum vobis antę hanc no- stram babita oratio labores atque certamina viri exposuit, quod cum per omnia sanctam Trinitatem honoraret, etiam in numero certaminum honorem conservaverit, ut qui in tribus tentationum incur- sionibus decertarit. Audivistis continuationem, contextum et seriem laborum, qualis in primis, qualis in mediis, qualis esset in postremis. Super- vacuam judico repetitionem bene dictorum. Sed tantum dicere fortasse non intempestivum fuerit. Cum primum bene morala ac modesta illa Ecclesia virum vidit, faciem vidit ad imagineın Dei vere formatam; vidit dilectionem fontis modo scaturien- tem; vidit gratiam labiis circumfusam; animi de- missionis summum gradum; post quem amplius quidquam cogitari non potest : vidit mansuetudi nen atque clementiam, qualis in Davide fuit: qua- lis in Solomone, intelligentiam atque prudentiam; qualis in Moyse, bonitatem; qualis in Samuele, perfectionem; qualis in Josepho, continentiam pudicitiamque; qualis in Daniele, sapientiam ; quemadmodum magnus Elias, zelo fidei præditum ; sicuti sublimis Joannes, integritate corporis orna- tum; siculi Paulus inexsuperabili præditum dile- ctione. Vidit tot bonorum circa unam animam concursum : amore beato vulnerata est, casto bono- que sponsum suum amore atque benevolentia pro- h

Ἀλλ᾿ ἀντ᾽ ἐκείνων τί; Σια πάτω ὁ λόγος. Σινδόνες Α καθαραὶ, καὶ τὰ ἐκ σηρῶν ὑφάσματα· μύρων καὶ ἀρωμάτων δαψίλεια, γυναικὸς φιλοτιμία κοσμίας τε καὶ εὐσχήμονος. Εἰρήσεται γὰρ ὡς ἂν καὶ ταῦτα γέ νοιτο εἰς μαρτύριον αὐτῇ, ὅ περὶ τὸν ἱερέα ἐποίησεν, δαψιλῶς τὴν ἀλάβαστρον τοῦ μύρου τῆς τοῦ ἱερέως κεφαλῆς καταχέασα. ᾿Αλλὰ τὸ ἐν τούτοις διασωζό μενον, τί; ὀστέα νεκρὰ, καὶ πρὸ τοῦ θανάτου μετ μελετηκότα τὴν νέκρωσιν· τὰ λυπηρὰ τῶν συμφορῶν ἡμῶν μνημόσυνα. Ο οἵα φωνή πάλιν ἐν Ῥαμὰ ἀκουσθήσεται ! Ραχήλ κλαίουσα οὐχὶ τὰ τέκνα αυτ τῆς, ἀλλὰ τὸν ἄνδρα, καὶ οὐ προσιεμένη παράκλη σιν. "Αφετε, οἱ παρακαλοῦντες, ἄφετε. Μὴ κατ ισχύσητε παρακαλέσαι. Βαρὺ πενθείτω ἡ χήρα. Α σθέσθω τῆς ζημίας ἧς ἐζημίωται. Καίτοι οὐκ ἀμελέ- τητός ἐστι τοῦ χωρισμοῦ, ἐν τοῖς ἀγῶσι τοῦ ἀθλη τοῦ προεθισθεῖσα φέρειν τὴν μόνωσιν. Μέμνησθε πάντως ὅπως ὑμῖν ὁ πρὸ ἡμῶν λόγος τοὺς ἀγῶνας τοῦ ἀνδρὸς διηγήσατο, ὅτι διὰ πάντων τιμῶν τὴν ἁγίαν Τριάδα, καὶ ἐν τῷ ἀριθμῷ τῶν ἀγώνων τὴν τιμὴν διεσώσατο, τρισὶ πειρασμῶν προσβολαῖς ἐνα αθλήσας. Ἠκούσατε τὴν ἀκολουθίαν τῶν πόνων, οἷος ἐν πρώτοις, οἷος ἐν μέσοις, ἐν τελευταίοις οἷος ἦν. Περιττήν κρίνω τὴν παράληψιν τῶν εἰρημένων και λῶς. ᾿Αλλὰ τοσοῦτον εἰπεῖν ἴσως οὐκ ἄκαιρον· Οτε τὸ πρῶτον εἶδεν ἡ σώφρων Ἐκκλησία ἐκείνη τὸν ἄνδρα, εἶδεν πρόσωπον ἀληθῶς ἐν εἰκόνι Θεοῦ μετ μορφωμένον· εἶδεν ἀγάπην πηγάζουσαν· εἶδεν χάριν περικεχυμένην τοῖς χείλεσι· ταπεινοφροσύνης τὸν ἀκρότατον ὅρον· μεθ᾿ ἂν οὐκ ἔστιν ἐπινοῆσαι τὸς πλέον· κατὰ τὸν Δαβίδ, τὴν πραότητα· κατὰ τὸν Σολομῶντα, τὴν σύνεσιν · κατὰ τὸν Μωσέα, τὴν ἀγα θότητα· κατὰ τὸν Σαμουήλ, τὴν ἀκρίβειαν· κατὰ τὸν Ἰωσὴν, τὴν σωφροσύνην· κατὰ τὸν Δανιήλ, τὴν σοφίαν· κατὰ τὸν μέγαν λίαν, ἐν τῷ ζήλῳ τῆς πίσ στεως· κατὰ τὸν ὑψηλὸν Ἰωάννην, ἐν τῇ ἀφθορίᾳ τοῦ σώματος· κατὰ τὸν Παῦλον, ἐν τῇ ἀνυπερθέτῳ ἀγάπῃ. Εἶδεν τοσούτων ἀγαθῶν συνδρομὴν περὶ μίαν ψυχήν· ἐτρώθη τῷ μακαρίῳ ἔρωτι, ἐν τῇ ἁγνῇ καὶ ἀγαθῇ φιλοφροσύνῃ τὸν νυμφίον ἑαυτῆς ἀγαπήσασα. Ἀλλὰ πρὶν τὴν ἐπιθυμίαν ἐμπλῆσαι, πρὶν ἀναπαῦσαι τὸν πόθον, ἔτι τῷ φίλτρῳ ζέουσα, κατελείφθη μόνη, τῶν πειρασμῶν τὸν ἀθλητὴν ἐπὶ τοὺς ἀγῶνας και λούντων. Καὶ ὁ μὲν ἐνήθλει τοῖς ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας ἱδρῶσιν· ἡ δὲ ὑπέμενεν ἐν σωφροσύνῃ τὸν γάμον φυλάττουσα. Χρόνος ἦν ἐν μέσῳ πολὺς, καί τις μοι χικῶς κατεπεχείρει τῆς ἀχράντου παστάδος. Αλλ' ἡ νύμφη οὐκ ἐμιαίνετο, καὶ πάλιν ἐπάνοδος, καὶ πάλιν φυγή· καὶ ἐκ τρίτου ὡσαύτως, ἕως διασχών τὸν αἱρετικὸν ζόφον ὁ Κύριος,· καὶ τὴν ἀκτῖνα τῆς εἰρήνης ἐπιβαλών, ἔδωκεν ἀνάπαυσίν τινα τῶν ματ κρῶν πόνων ἐλπίζειν· ἀλλ' ἐπειδὴ πάλιν εἶδον ἀλλή λους, καὶ ἀνενεώθη τὰ τῆς σωφροσύνης, καὶ θυμη- δίαι πνευματικαί· καὶ πάλιν ἀνεφλέχθη ὁ πόθος· εὐθὺς διακόπτει τὴν ἀπόλαυσιν ἡ ἐσχάτη αὕτη ἀπο- δημία. DE MELETIO EPISCOPO. D secuta dilexit. Sed priusquam cupiditatem ex- pleret, antequam desiderium recrearet atque se- daret, etiam nunc amoris vi fervens, tentationibus athletam ad certamina vocantibus, sola relicta est. Alque ille quidem in certaminibus pro pietate susce plis desudabat; hæc vero durabat in castitate matrimonium conservans. Jam multum temporis intercesserat, cum quidam adulterandi animo im- maculatum lectum conjugalem aggreditur. Sed sponsa non poterat corrumpi, ac denuo reditus, et rursus exsilium: idque tertium accidit, donec hæ- retica caligine discussa Dominus, et radio pacis ad- moto, requietis aliquam a diuturnis laboribus spem fecit; sed posteaquam se mutuo rursus viderunt, et castus amor spiritualesque animi oblectationes renovatæ sunt, ac rursus desiderium accensum est, statim perceptionem voluptatis hæc ultima peregrinatio dirimit et interrumpit. Sed pro illis quid? Sileat oratio. Sindones mun- dæ, et panni serici; unguentorum et aromaturn largitas et abundantia, liberalitas mulieris et or- natæ et honestæ. Dicetur enim, ut etiam hæc ci testimonio sint, quæ erga sacerdotem fecit, cum alabastrum unguenti largiter in caput sacerdotis effudit. Sed quod in his servatur, quid ? ossa mortua, quæ et ante mortem, mortalitatem meditata erant : molesta calamitatum nostrarum monumenta. qualis vox rursus in Rama audietur! Rachel deflens non filios suos, sed virum suum, et non admittens consolationem. Omittite, o consolantes, omittite: nolite contendere ut consolemini. Graviter ferat, et lugeat vidua. Sentiat damnum quod fecit. Quan- quam non imperita discessionis est, ut quæ jam B antea in laboribus certaminibusque athletæ solitu- dinem ac destitutionem ferre assuefacta sit. Memi- nistis omnino, quemadmodum vobis antę hanc no- stram babita oratio labores atque certamina viri exposuit, quod cum per omnia sanctam Trinitatem honoraret, etiam in numero certaminum honorem conservaverit, ut qui in tribus tentationum incur- sionibus decertarit. Audivistis continuationem, contextum et seriem laborum, qualis in primis, qualis in mediis, qualis esset in postremis. Super- vacuam judico repetitionem bene dictorum. Sed tantum dicere fortasse non intempestivum fuerit. Cum primum bene morala ac modesta illa Ecclesia virum vidit, faciem vidit ad imagineın Dei vere formatam; vidit dilectionem fontis modo scaturien- tem; vidit gratiam labiis circumfusam; animi de- missionis summum gradum; post quem amplius quidquam cogitari non potest : vidit mansuetudi nen atque clementiam, qualis in Davide fuit: qua- lis in Solomone, intelligentiam atque prudentiam; qualis in Moyse, bonitatem; qualis in Samuele, perfectionem; qualis in Josepho, continentiam pudicitiamque; qualis in Daniele, sapientiam ; quemadmodum magnus Elias, zelo fidei præditum ; sicuti sublimis Joannes, integritate corporis orna- tum; siculi Paulus inexsuperabili præditum dile- ctione. Vidit tot bonorum circa unam animam concursum : amore beato vulnerata est, casto bono- que sponsum suum amore atque benevolentia pro- h

Ἀλλ᾿ ἀντ᾽ ἐκείνων τί; Σια πάτω ὁ λόγος. Σινδόνες Α καθαραὶ, καὶ τὰ ἐκ σηρῶν ὑφάσματα· μύρων καὶ ἀρωμάτων δαψίλεια, γυναικὸς φιλοτιμία κοσμίας τε καὶ εὐσχήμονος. Εἰρήσεται γὰρ ὡς ἂν καὶ ταῦτα γέ νοιτο εἰς μαρτύριον αὐτῇ, ὅ περὶ τὸν ἱερέα ἐποίησεν, δαψιλῶς τὴν ἀλάβαστρον τοῦ μύρου τῆς τοῦ ἱερέως κεφαλῆς καταχέασα. ᾿Αλλὰ τὸ ἐν τούτοις διασωζό μενον, τί; ὀστέα νεκρὰ, καὶ πρὸ τοῦ θανάτου μετ μελετηκότα τὴν νέκρωσιν· τὰ λυπηρὰ τῶν συμφορῶν ἡμῶν μνημόσυνα. Ο οἵα φωνή πάλιν ἐν Ῥαμὰ ἀκουσθήσεται ! Ραχήλ κλαίουσα οὐχὶ τὰ τέκνα αυτ τῆς, ἀλλὰ τὸν ἄνδρα, καὶ οὐ προσιεμένη παράκλη σιν. "Αφετε, οἱ παρακαλοῦντες, ἄφετε. Μὴ κατ ισχύσητε παρακαλέσαι. Βαρὺ πενθείτω ἡ χήρα. Α σθέσθω τῆς ζημίας ἧς ἐζημίωται. Καίτοι οὐκ ἀμελέ- τητός ἐστι τοῦ χωρισμοῦ, ἐν τοῖς ἀγῶσι τοῦ ἀθλη τοῦ προεθισθεῖσα φέρειν τὴν μόνωσιν. Μέμνησθε πάντως ὅπως ὑμῖν ὁ πρὸ ἡμῶν λόγος τοὺς ἀγῶνας τοῦ ἀνδρὸς διηγήσατο, ὅτι διὰ πάντων τιμῶν τὴν ἁγίαν Τριάδα, καὶ ἐν τῷ ἀριθμῷ τῶν ἀγώνων τὴν τιμὴν διεσώσατο, τρισὶ πειρασμῶν προσβολαῖς ἐνα αθλήσας. Ἠκούσατε τὴν ἀκολουθίαν τῶν πόνων, οἷος ἐν πρώτοις, οἷος ἐν μέσοις, ἐν τελευταίοις οἷος ἦν. Περιττήν κρίνω τὴν παράληψιν τῶν εἰρημένων και λῶς. ᾿Αλλὰ τοσοῦτον εἰπεῖν ἴσως οὐκ ἄκαιρον· Οτε τὸ πρῶτον εἶδεν ἡ σώφρων Ἐκκλησία ἐκείνη τὸν ἄνδρα, εἶδεν πρόσωπον ἀληθῶς ἐν εἰκόνι Θεοῦ μετ μορφωμένον· εἶδεν ἀγάπην πηγάζουσαν· εἶδεν χάριν περικεχυμένην τοῖς χείλεσι· ταπεινοφροσύνης τὸν ἀκρότατον ὅρον· μεθ᾿ ἂν οὐκ ἔστιν ἐπινοῆσαι τὸς πλέον· κατὰ τὸν Δαβίδ, τὴν πραότητα· κατὰ τὸν Σολομῶντα, τὴν σύνεσιν · κατὰ τὸν Μωσέα, τὴν ἀγα θότητα· κατὰ τὸν Σαμουήλ, τὴν ἀκρίβειαν· κατὰ τὸν Ἰωσὴν, τὴν σωφροσύνην· κατὰ τὸν Δανιήλ, τὴν σοφίαν· κατὰ τὸν μέγαν λίαν, ἐν τῷ ζήλῳ τῆς πίσ στεως· κατὰ τὸν ὑψηλὸν Ἰωάννην, ἐν τῇ ἀφθορίᾳ τοῦ σώματος· κατὰ τὸν Παῦλον, ἐν τῇ ἀνυπερθέτῳ ἀγάπῃ. Εἶδεν τοσούτων ἀγαθῶν συνδρομὴν περὶ μίαν ψυχήν· ἐτρώθη τῷ μακαρίῳ ἔρωτι, ἐν τῇ ἁγνῇ καὶ ἀγαθῇ φιλοφροσύνῃ τὸν νυμφίον ἑαυτῆς ἀγαπήσασα. Ἀλλὰ πρὶν τὴν ἐπιθυμίαν ἐμπλῆσαι, πρὶν ἀναπαῦσαι τὸν πόθον, ἔτι τῷ φίλτρῳ ζέουσα, κατελείφθη μόνη, τῶν πειρασμῶν τὸν ἀθλητὴν ἐπὶ τοὺς ἀγῶνας και λούντων. Καὶ ὁ μὲν ἐνήθλει τοῖς ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας ἱδρῶσιν· ἡ δὲ ὑπέμενεν ἐν σωφροσύνῃ τὸν γάμον φυλάττουσα. Χρόνος ἦν ἐν μέσῳ πολὺς, καί τις μοι χικῶς κατεπεχείρει τῆς ἀχράντου παστάδος. Αλλ' ἡ νύμφη οὐκ ἐμιαίνετο, καὶ πάλιν ἐπάνοδος, καὶ πάλιν φυγή· καὶ ἐκ τρίτου ὡσαύτως, ἕως διασχών τὸν αἱρετικὸν ζόφον ὁ Κύριος,· καὶ τὴν ἀκτῖνα τῆς εἰρήνης ἐπιβαλών, ἔδωκεν ἀνάπαυσίν τινα τῶν ματ κρῶν πόνων ἐλπίζειν· ἀλλ' ἐπειδὴ πάλιν εἶδον ἀλλή λους, καὶ ἀνενεώθη τὰ τῆς σωφροσύνης, καὶ θυμη- δίαι πνευματικαί· καὶ πάλιν ἀνεφλέχθη ὁ πόθος· εὐθὺς διακόπτει τὴν ἀπόλαυσιν ἡ ἐσχάτη αὕτη ἀπο- δημία. DE MELETIO EPISCOPO. D secuta dilexit. Sed priusquam cupiditatem ex- pleret, antequam desiderium recrearet atque se- daret, etiam nunc amoris vi fervens, tentationibus athletam ad certamina vocantibus, sola relicta est. Alque ille quidem in certaminibus pro pietate susce plis desudabat; hæc vero durabat in castitate matrimonium conservans. Jam multum temporis intercesserat, cum quidam adulterandi animo im- maculatum lectum conjugalem aggreditur. Sed sponsa non poterat corrumpi, ac denuo reditus, et rursus exsilium: idque tertium accidit, donec hæ- retica caligine discussa Dominus, et radio pacis ad- moto, requietis aliquam a diuturnis laboribus spem fecit; sed posteaquam se mutuo rursus viderunt, et castus amor spiritualesque animi oblectationes renovatæ sunt, ac rursus desiderium accensum est, statim perceptionem voluptatis hæc ultima peregrinatio dirimit et interrumpit. Sed pro illis quid? Sileat oratio. Sindones mun- dæ, et panni serici; unguentorum et aromaturn largitas et abundantia, liberalitas mulieris et or- natæ et honestæ. Dicetur enim, ut etiam hæc ci testimonio sint, quæ erga sacerdotem fecit, cum alabastrum unguenti largiter in caput sacerdotis effudit. Sed quod in his servatur, quid ? ossa mortua, quæ et ante mortem, mortalitatem meditata erant : molesta calamitatum nostrarum monumenta. qualis vox rursus in Rama audietur! Rachel deflens non filios suos, sed virum suum, et non admittens consolationem. Omittite, o consolantes, omittite: nolite contendere ut consolemini. Graviter ferat, et lugeat vidua. Sentiat damnum quod fecit. Quan- quam non imperita discessionis est, ut quæ jam B antea in laboribus certaminibusque athletæ solitu- dinem ac destitutionem ferre assuefacta sit. Memi- nistis omnino, quemadmodum vobis antę hanc no- stram babita oratio labores atque certamina viri exposuit, quod cum per omnia sanctam Trinitatem honoraret, etiam in numero certaminum honorem conservaverit, ut qui in tribus tentationum incur- sionibus decertarit. Audivistis continuationem, contextum et seriem laborum, qualis in primis, qualis in mediis, qualis esset in postremis. Super- vacuam judico repetitionem bene dictorum. Sed tantum dicere fortasse non intempestivum fuerit. Cum primum bene morala ac modesta illa Ecclesia virum vidit, faciem vidit ad imagineın Dei vere formatam; vidit dilectionem fontis modo scaturien- tem; vidit gratiam labiis circumfusam; animi de- missionis summum gradum; post quem amplius quidquam cogitari non potest : vidit mansuetudi nen atque clementiam, qualis in Davide fuit: qua- lis in Solomone, intelligentiam atque prudentiam; qualis in Moyse, bonitatem; qualis in Samuele, perfectionem; qualis in Josepho, continentiam pudicitiamque; qualis in Daniele, sapientiam ; quemadmodum magnus Elias, zelo fidei præditum ; sicuti sublimis Joannes, integritate corporis orna- tum; siculi Paulus inexsuperabili præditum dile- ctione. Vidit tot bonorum circa unam animam concursum : amore beato vulnerata est, casto bono- que sponsum suum amore atque benevolentia pro- h

Ἦλθε νυμφοστολίσων ὑμᾶς, καὶ οὐ διήμαρτε τοῦ σπουδάσματος· ἐπέθηκε τῇ καλῇ συζυγίᾳ τοὺς τῆς εὐλογίας στεφάνους· ἐμιμήσατο τὸν Δεσπότην· ὡς ἐν Κανὰ τῆς Γαλιλαίας ὁ Κύριος, οὕτως καὶ ἐνταῦθα δ μιμητής τοῦ Χριστοῦ. Τὰς γὰρ Ἰουδαϊκὰς ὑδρίας τοῦ αἱρετικοῦ ὕδατος πεπληρωμένας, πλήρεις τοῦ ἀκηράτου οίνου ἐποίησεν, ἐν τῇ δυνάμει τῆς πίστεως μεταποιήσας τὴν φύσιν. Εστησεν ἐν ὑμῖν πολλάκις κρατῆρα νηφάλιον, τῇ γλυκείᾳ αὐτοῦ φωνῇ δαψιλῶς οίνοχοήσας τὴν χάριν· πολλάκις ὑμῖν προεθήκατο τὴν λογικὴν πανδαισίαν. Ο μὲν εὐλογῶν καθηγεῖτο· οἱ δὲ καλοὶ οὗτοι μαθηταί, διηκόνουν τοῖς ὄχλοις μυ θοποιοῦντες τὸν λόγον. Καὶ ἡμεῖς εὐφραινόμεθα, τὴν τοῦ γένους ὑμῶν δόξαν, οἰκείαν ποιούμενοι. Ως καλὰ μέχρι τούτου τὰ διηγήματα· ὡς μακάριον ἦν τούτοις ἐναπολῆξαι τὸν λόγον. Ἀλλὰ μετὰ ταῦτα τί ; Καλέσατε τὰς θρηνούσας, ὁ Ἱερεμίας φησίν. Οὐ γὰρ ἔστιν ἄλλως φλεγομένην καρδίαν καταπεφθῆναι, ὑπὸ τοῦ πάθους οἰδαίνουσαν, μὴ στεναγμοῖς καὶ δακρύοις κουφιζομένην. Τότε παρεμυθεῖτο τὸν χωρι- σμὸν ἡ τῆς ἐπανόδου ἐλπίς· νῦν δὲ τὸν ἔσχατον ἡμῶν χωρισμὸν ἀπεσχίσθη. Χάσμα μέγα μεταξὺ αὐτοῦ τε καὶ τῆς Ἐκκλησίας κατὰ τὸ μέσον ἐστήρι- κται· ὁ μὲν ἐν τοῖς κόλποις τοῦ ᾽Αβραὰμ ἀναπαύει ται· ὁ δὲ διακομίζων τὴν σταγόνα τοῦ ὕδατος, ἵνα καταψύξῃ τῶν ὀδυνωμένων τὴν γλῶσσαν, οὐκ ἔστιν. Οἴχεται τὸ κάλλος ἐκεῖνο, σιγᾷ ἡ φωνή· μέμυκε τὰ χείλη, ἀπέπτη ἡ χάρις. Διήγημα γέγονεν ἡ εὐκλη- ρία. Ελύπει ποτὲ καὶ τὸν Ἰσραηλίτην λαὸν Ηλίας ἀπὸ γῆς πρὸς Θεὸν ἀνιπτάμενος. ᾿Αλλὰ παρεμυ θεῖτο τὸν χωρισμόν Ελισσαίος, τῇ μηλωτῇ τοῦ δι δασκάλου κοσμούμενος. Νυνὶ δὲ τὸ τραῦμα ὑπὲρ θεραπείαν ἐστίν· ὅτι καὶ Ἠλίας ἀνελήφθη, καὶ Ελισσαῖος οὐχ ὑπελείφθη. Ηκούσατε τοῦ Ἱερεμίου φωνάς τινας σκυθρωπὰς καὶ γοώδεις, ἃς ὡς ἐρημω θεῖσαν τὴν πόλιν Ἱεροσολυμιτῶν κατεθρήνησεν· ὅς ἄλλα τέ τινα περιπαθῶς διεξῆλθεν καὶ τοῦτό φησιν · Οδοὶ Σιὼν πενθοῦσιν. Ταῦτα τότε μὲν εἴρηται, νῦν δὲ πεπλήρωται. "Οταν γὰρ περιαγγελθῇ τοῦ πά θους ἡ φήμη, τότε πλήρεις ἔσονται αἱ ὁδοὶ τῶν τεν θούντων, καὶ προχεθήσονται οἱ ὑπ' αὐτῶν ποιμαι νόμενοι, τὴν τῶν Νινευΐτῶν φωνὴν ἐπὶ τοῦ πάθους μιμούμενοι· μᾶλλον δὲ κἀκείνων ἀλγεινότερον ὀδυ νώμενοι. Τοῖς μὲν γὰρ ὁ θρῆνος τὸν φόβον ἔλυσεν τοῖς δὲ λύσις οὐδεμία τῶν κακῶν ἀπὸ τῶν θρήνων ἐλπίζεται. Ο δά τινα τοῦ Ἱερεμίου καὶ ἄλλην φωνήν, ταῖς βίβλοις οὖσαν τῶν Ψαλμῶν ἐναρίθμιον, ἣν ἐπὶ τῇ αἰχμαλωσία τοῦ Ἰσραὴλ ἐποιήσατο. Φησὶ δὲ ὁ λόγος, ὅτι Ἐν Ιτέαις ἐκρεμάσαμεν ἑαυτῶν τὰ ὄργανα, σιωπὴν ἑαυτῶν τε καὶ τῶν ὀργάνων κατα- δικάσαντες. Ἐμὴν ποιοῦμαι τὴν ᾠδὴν ταύτην. Εάν γὰρ ἴδω τὴν αἱρετικήν σύγχυσιν (Βαβυλὼν δὲ ἐστιν ἡ σύγχυσις), καὶ ἐὰν ἴδω τοὺς πειρασμοὺς τοὺς διὰ τῆς συγχύσεως ῥέοντας· ταῦτα ἐκεῖνά φημι τὰ Βαβυλώνια ρεύματα, οἷς προσκαθήμενοι κλαίομεν, ὅτι τὸν διάγοντα ἡμᾶς διὰ τούτων οὐκ ἔχομεν. Κἂν τὰς ἰτέας εἴπῃς, καὶ τὰ ἐπὶ τούτων ὄργανα· ἐμὸν • S. GREGORII NYSSENI Venit ut vos tanquam sponsam ornaret, et nu- A ptias instrueret, nec id frustra suscepit. Præclaro conjugio benedictionis coronas imposuit; imitatus est Dominum, ut in Cana Galilææ Dominus, ita eliam hic imitator Christi. Judaicas enim hydrias hæretica aqua repletas, virtute fidei immutata na- tura, vini integri et incorrupti plenas fecit. Sæpe dulci sua voce largiter affusa gratia, sobrium in vobis cratera statuit; sæpenumero vobis omnis generis rationalium ciborum epulum præbuit. Ille quidem benedicendo preibat, præclari autem isti discipuli sermonem minutatim exponentes turbis ministrabant. Ac nos lætamur, generis vestri glo- riam propriam ducentes. Quam præclaræ hactenus narrationes, quam beatum et optandum esset in his desinere atque finiri sermonem ! Sed postea quid? Vocale lamentatrices, inquit Jeremias '. Non enim aliter cor ardens ac præ dolore intumescens, leniri ac mitigari potest, nisi gemitibus et lacrymis sublevetur. Tunc discessionem spes reditus conso- labatur: nunc extrema a nobis discessione avulsus est. Magnus hiatus inter eum et Ecclesiam in me- dio firmatus est. Ille quidem in sinu Abrahæ requie- scit ; at qui guttam aquæ, qua eorum, qui crucian- tur, lingua refrigeretur, transportet, non est. Pe- riit ille decor, silet vox, occlusa sunt labia, avolavit gratia. Ut rei praeterita narratio, felicitas evasit. Molestum erat olim etiam Israelitico populo, quod Elias a terra ad Deum subvolaret. Sed discessum B seqq. Eliseus, magistri pallio pelliceo ornatus consolaba-C tur. Nunc vero vulnus superat artem curandi: quoniam et Elias assumptus, et Eliseus non est re- lictus. Audite ex Jeremia tristes ac flebiles quas- dam voces, quibus ut desertam urbem Jerosolymi- tanorum deplorat, qui cum alia quædam cum commiseratione pronuntiat, tum hoc : Via Sion, inquit, lugent. Hæc tunc quidem dicta, nunc autem impleta sunt. Nam ubi fama calamitatis divulgata fuerit, tunc viæ et plenæ lugentium crunt, et ef- fandentur qui ab eo pascebantur, Ninivitarum in calamitate voce imitantes: imo vero etiam gra- vius et acerbius quam illi dolentes. Nam illorum quidem lamentatio metum solvit; his vero nullum remedium malorum ab lamentationibus speratur. Novi quamdam etiam aliam Jeremiæ vocem, libris Psalmorum annumeratam, quam captivitatis Israe- liticæ nomine edidit. Verba autem Scripturæ ita sese habent: In salicibus suspendimus instrumenta nostra ³, silentio cum nosmetipsos, tum instrumenta condemnantes. Pro mea hanc usurpo cantilenam. Nam si videro hæreticam confusionem (Babylon autem confusio est), et si videro tentationes, quæ per confusionem fluunt: hæc illa esse aio Babylo- nia flumina, quibus assidentes flemus, quod non habeantus, qui per ea nos trajiciat. Quod si salices nominaveris, et in iis suspensa instrumenta, meum etiam hoc ænigma fuerit, vere namque salix est Jer. 15, D 17. • Thren. 1, 4. Psal. cxsxvt,

Ἦλθε νυμφοστολίσων ὑμᾶς, καὶ οὐ διήμαρτε τοῦ σπουδάσματος· ἐπέθηκε τῇ καλῇ συζυγίᾳ τοὺς τῆς εὐλογίας στεφάνους· ἐμιμήσατο τὸν Δεσπότην· ὡς ἐν Κανὰ τῆς Γαλιλαίας ὁ Κύριος, οὕτως καὶ ἐνταῦθα δ μιμητής τοῦ Χριστοῦ. Τὰς γὰρ Ἰουδαϊκὰς ὑδρίας τοῦ αἱρετικοῦ ὕδατος πεπληρωμένας, πλήρεις τοῦ ἀκηράτου οίνου ἐποίησεν, ἐν τῇ δυνάμει τῆς πίστεως μεταποιήσας τὴν φύσιν. Εστησεν ἐν ὑμῖν πολλάκις κρατῆρα νηφάλιον, τῇ γλυκείᾳ αὐτοῦ φωνῇ δαψιλῶς οίνοχοήσας τὴν χάριν· πολλάκις ὑμῖν προεθήκατο τὴν λογικὴν πανδαισίαν. Ο μὲν εὐλογῶν καθηγεῖτο· οἱ δὲ καλοὶ οὗτοι μαθηταί, διηκόνουν τοῖς ὄχλοις μυ θοποιοῦντες τὸν λόγον. Καὶ ἡμεῖς εὐφραινόμεθα, τὴν τοῦ γένους ὑμῶν δόξαν, οἰκείαν ποιούμενοι. Ως καλὰ μέχρι τούτου τὰ διηγήματα· ὡς μακάριον ἦν τούτοις ἐναπολῆξαι τὸν λόγον. Ἀλλὰ μετὰ ταῦτα τί ; Καλέσατε τὰς θρηνούσας, ὁ Ἱερεμίας φησίν. Οὐ γὰρ ἔστιν ἄλλως φλεγομένην καρδίαν καταπεφθῆναι, ὑπὸ τοῦ πάθους οἰδαίνουσαν, μὴ στεναγμοῖς καὶ δακρύοις κουφιζομένην. Τότε παρεμυθεῖτο τὸν χωρι- σμὸν ἡ τῆς ἐπανόδου ἐλπίς· νῦν δὲ τὸν ἔσχατον ἡμῶν χωρισμὸν ἀπεσχίσθη. Χάσμα μέγα μεταξὺ αὐτοῦ τε καὶ τῆς Ἐκκλησίας κατὰ τὸ μέσον ἐστήρι- κται· ὁ μὲν ἐν τοῖς κόλποις τοῦ ᾽Αβραὰμ ἀναπαύει ται· ὁ δὲ διακομίζων τὴν σταγόνα τοῦ ὕδατος, ἵνα καταψύξῃ τῶν ὀδυνωμένων τὴν γλῶσσαν, οὐκ ἔστιν. Οἴχεται τὸ κάλλος ἐκεῖνο, σιγᾷ ἡ φωνή· μέμυκε τὰ χείλη, ἀπέπτη ἡ χάρις. Διήγημα γέγονεν ἡ εὐκλη- ρία. Ελύπει ποτὲ καὶ τὸν Ἰσραηλίτην λαὸν Ηλίας ἀπὸ γῆς πρὸς Θεὸν ἀνιπτάμενος. ᾿Αλλὰ παρεμυ θεῖτο τὸν χωρισμόν Ελισσαίος, τῇ μηλωτῇ τοῦ δι δασκάλου κοσμούμενος. Νυνὶ δὲ τὸ τραῦμα ὑπὲρ θεραπείαν ἐστίν· ὅτι καὶ Ἠλίας ἀνελήφθη, καὶ Ελισσαῖος οὐχ ὑπελείφθη. Ηκούσατε τοῦ Ἱερεμίου φωνάς τινας σκυθρωπὰς καὶ γοώδεις, ἃς ὡς ἐρημω θεῖσαν τὴν πόλιν Ἱεροσολυμιτῶν κατεθρήνησεν· ὅς ἄλλα τέ τινα περιπαθῶς διεξῆλθεν καὶ τοῦτό φησιν · Οδοὶ Σιὼν πενθοῦσιν. Ταῦτα τότε μὲν εἴρηται, νῦν δὲ πεπλήρωται. "Οταν γὰρ περιαγγελθῇ τοῦ πά θους ἡ φήμη, τότε πλήρεις ἔσονται αἱ ὁδοὶ τῶν τεν θούντων, καὶ προχεθήσονται οἱ ὑπ' αὐτῶν ποιμαι νόμενοι, τὴν τῶν Νινευΐτῶν φωνὴν ἐπὶ τοῦ πάθους μιμούμενοι· μᾶλλον δὲ κἀκείνων ἀλγεινότερον ὀδυ νώμενοι. Τοῖς μὲν γὰρ ὁ θρῆνος τὸν φόβον ἔλυσεν τοῖς δὲ λύσις οὐδεμία τῶν κακῶν ἀπὸ τῶν θρήνων ἐλπίζεται. Ο δά τινα τοῦ Ἱερεμίου καὶ ἄλλην φωνήν, ταῖς βίβλοις οὖσαν τῶν Ψαλμῶν ἐναρίθμιον, ἣν ἐπὶ τῇ αἰχμαλωσία τοῦ Ἰσραὴλ ἐποιήσατο. Φησὶ δὲ ὁ λόγος, ὅτι Ἐν Ιτέαις ἐκρεμάσαμεν ἑαυτῶν τὰ ὄργανα, σιωπὴν ἑαυτῶν τε καὶ τῶν ὀργάνων κατα- δικάσαντες. Ἐμὴν ποιοῦμαι τὴν ᾠδὴν ταύτην. Εάν γὰρ ἴδω τὴν αἱρετικήν σύγχυσιν (Βαβυλὼν δὲ ἐστιν ἡ σύγχυσις), καὶ ἐὰν ἴδω τοὺς πειρασμοὺς τοὺς διὰ τῆς συγχύσεως ῥέοντας· ταῦτα ἐκεῖνά φημι τὰ Βαβυλώνια ρεύματα, οἷς προσκαθήμενοι κλαίομεν, ὅτι τὸν διάγοντα ἡμᾶς διὰ τούτων οὐκ ἔχομεν. Κἂν τὰς ἰτέας εἴπῃς, καὶ τὰ ἐπὶ τούτων ὄργανα· ἐμὸν • S. GREGORII NYSSENI Venit ut vos tanquam sponsam ornaret, et nu- A ptias instrueret, nec id frustra suscepit. Præclaro conjugio benedictionis coronas imposuit; imitatus est Dominum, ut in Cana Galilææ Dominus, ita eliam hic imitator Christi. Judaicas enim hydrias hæretica aqua repletas, virtute fidei immutata na- tura, vini integri et incorrupti plenas fecit. Sæpe dulci sua voce largiter affusa gratia, sobrium in vobis cratera statuit; sæpenumero vobis omnis generis rationalium ciborum epulum præbuit. Ille quidem benedicendo preibat, præclari autem isti discipuli sermonem minutatim exponentes turbis ministrabant. Ac nos lætamur, generis vestri glo- riam propriam ducentes. Quam præclaræ hactenus narrationes, quam beatum et optandum esset in his desinere atque finiri sermonem ! Sed postea quid? Vocale lamentatrices, inquit Jeremias '. Non enim aliter cor ardens ac præ dolore intumescens, leniri ac mitigari potest, nisi gemitibus et lacrymis sublevetur. Tunc discessionem spes reditus conso- labatur: nunc extrema a nobis discessione avulsus est. Magnus hiatus inter eum et Ecclesiam in me- dio firmatus est. Ille quidem in sinu Abrahæ requie- scit ; at qui guttam aquæ, qua eorum, qui crucian- tur, lingua refrigeretur, transportet, non est. Pe- riit ille decor, silet vox, occlusa sunt labia, avolavit gratia. Ut rei praeterita narratio, felicitas evasit. Molestum erat olim etiam Israelitico populo, quod Elias a terra ad Deum subvolaret. Sed discessum B seqq. Eliseus, magistri pallio pelliceo ornatus consolaba-C tur. Nunc vero vulnus superat artem curandi: quoniam et Elias assumptus, et Eliseus non est re- lictus. Audite ex Jeremia tristes ac flebiles quas- dam voces, quibus ut desertam urbem Jerosolymi- tanorum deplorat, qui cum alia quædam cum commiseratione pronuntiat, tum hoc : Via Sion, inquit, lugent. Hæc tunc quidem dicta, nunc autem impleta sunt. Nam ubi fama calamitatis divulgata fuerit, tunc viæ et plenæ lugentium crunt, et ef- fandentur qui ab eo pascebantur, Ninivitarum in calamitate voce imitantes: imo vero etiam gra- vius et acerbius quam illi dolentes. Nam illorum quidem lamentatio metum solvit; his vero nullum remedium malorum ab lamentationibus speratur. Novi quamdam etiam aliam Jeremiæ vocem, libris Psalmorum annumeratam, quam captivitatis Israe- liticæ nomine edidit. Verba autem Scripturæ ita sese habent: In salicibus suspendimus instrumenta nostra ³, silentio cum nosmetipsos, tum instrumenta condemnantes. Pro mea hanc usurpo cantilenam. Nam si videro hæreticam confusionem (Babylon autem confusio est), et si videro tentationes, quæ per confusionem fluunt: hæc illa esse aio Babylo- nia flumina, quibus assidentes flemus, quod non habeantus, qui per ea nos trajiciat. Quod si salices nominaveris, et in iis suspensa instrumenta, meum etiam hoc ænigma fuerit, vere namque salix est Jer. 15, D 17. • Thren. 1, 4. Psal. cxsxvt,

Β καὶ τοῦτο τὸ αἴνιγμα. Οντως γὰρ ἐν ἰτέαις ὁ βίος. Δένδρον γὰρ ἄκαρπον ἡ ἰτέα ἐστίν· ἡμῶν δὲ ἀπερ εύη τῆς ζωῆς ὁ γλυκὺς καρπός. Οὐκοῦν ἰτέαι γε- γόναμεν ἄκαρποι, ἀργὰ καὶ ἀκίνητα τὰ τῆς ἀγάπης ὄργανα ἐπὶ τῶν ξύλων κρεμάσαντες. Ἐὰν ἐπιλάθω μαί σου, φησίν, Ἱερουσαλήμ, ἐπιλησθείη ἡ δεξιά μου. Δότε μοι μικρὸν ὑπαλλάξαι τὸ γεγραμμένον, ὅτι οὐχ ἡμεῖς τῆς δεξιᾶς, ἀλλ᾽ ἡ δεξιὰ ἡμῶν ἐπιλέ λησται· καὶ ἡ γλῶσσα τῷ ἰδίῳ λάρυγγι κολληθεῖσα, τὰς τῆς φωνῆς διεξόδους ἀπέφραξεν, ἵνα μηκέτι ἡμεῖς τῆς γλυκείας ἐκείνης φωνῆς πάλιν ἀκούσω- μεν. Αλλ' ἀποψήσασθέ μοι τὰ δάκρυα" αἰσθάνομαι γὰρ πέρα τοῦ δέοντος ἐπὶ τῷ πάθει γυναικιζόμενος. Οὐκ ἀφηρέθη ἀφ᾿ ἡμῶν ὁ νυμφίος· μέσος ἡμῶν ἕστηκεν, κἂν ἡμεῖς μὴ βλέπωμεν. Ἐν τοῖς ἀδύτοις ὁ ἱερεύς· εἰς τὰ ἐνδότερα τοῦ καταπετάσματος, ὅπου πρόδρομος ὑπὲρ ἡμῶν εἰσῆλθε Χριστός· κατέλιπε τὸ τῆς σαρκὸς παραπέτασμα. Οὐκέτι ὑποδείγματι καὶ σκιᾷ λατρεύει τῶν ἐπουρανίων, ἀλλ᾽ εἰς αὐτὴν βλέ- πει τὴν τῶν πραγμάτων εἰκόνα· οὐκέτι δι' ἐσόπτρου καὶ αἰνίγματος, ἀλλ᾽ αὐτοπροσώπως ἐντυγχάνει τῷ Θεῷ· ἐντυγχάνει δὲ ὑπὲρ ἡμῶν καὶ τῶν τοῦ λαοῦ ἀγνοημάτων. Απέθετο τοὺς δερματίνους χιτῶνας• οὐδὲ γάρ ἐστι χρεία τοῖς ἐν παραδείσῳ διάγουσι, τῶν τοιούτων χιτώνων. Αλλ' ἐνδύματα, ἃ τῇ καθαρότητι τοῦ βίου αὐτοῦ ἐξυφήνας, ἐπεκοσμήσατο. Τίμιος ἐναντίον Κυρίου τοῦ τοιούτου ὁ θάνατος. Μᾶλλον δὲ οὐχὶ θάνατος, ἀλλὰ ῥῆξίς ἐστι μελῶν. Διέρρηξας γάρ, φησί, τοὺς δεσμούς μου. Απελύθη ὁ Συμεών, ἠλευθερώθη ἐκ τῶν δεσμῶν τοῦ σώματος. Η παγίς συνετρίβη· τὸ δὲ στρουθίον ἀπέπτη. Κατέλιπε τὴν Αἴγυπτον, τὸν ὑλώδη βίον· ἐπέρασεν οὐχὶ τὴν Ἐρυ θρὰν ταύτην, ἀλλὰ τὴν μέλαιναν ἐκείνην καὶ ζοφώδη τοῦ βίου θάλασσαν· εἰσῆλθεν εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπαγ- γελίας· ἐπὶ τοῦ ὄρους προσφιλοσοφεῖ τῷ Θεῷ· ἐλύ- σατο τὸ ὑπόδημα τῆς ψυχῆς, ἵνα καθαρῇ τῇ βάσει τῆς διανοίας τῆς ἁγίας γῆς ἐπιβατεύσειεν, ή καθ ορᾶται Θεός. Ταύτην ἔχοντες, ἀδελφοί, τὴν παράκλησιν, ὑμεῖς οἱ τὰ ὀστὰ τοῦ Ἰωσὴφ ἐπὶ τὴν χώραν τῆς εὐλογίας μετακομίζοντες, ἀκούσατε τοῦ Παύλου παρεγγυών- τος· Μὴ λυπεῖσθε ὡς καὶ οἱ λοιποί, οι μὴ ἔχοντες ἐλπίδα. Εἴπατε τῷ ἐκεῖ λαῷ, διηγήσασθε τὰ καλὰ διηγήματα. Εἴπατε τὸ ἀπιστούμενον θαῦ μα· πῶς εἰς θαλάσσης ὄψιν καταπυκνωθέντες ὁ μυ- ριάνθρωπος δήμος, ἓν ἦσαν κατὰ τὸ συνεχὲς σῶμα οἱ πάντες, οἷόν τι ὕδωρ περὶ τὴν τοῦ σκηνώματος πομπὴν πελαγίζοντες. Πῶς ὁ καλὸς Δαβὶδ πολυμερῶς καὶ πολυτρόπως εἰς μυρίας τάξεις ἑαυτὸν καταμε ρίσας, ἐν ἑτερογλώσσοις καὶ ὁμογλώσσοις περὶ τὸ σκῆνος ἐχόρευσεν. Πῶς ἑκατέρωθεν οἱ τοῦ πυρὸς ποταμοὶ τῇ συνεχείᾳ τῶν λαμπάδων ὁλκὸς ἀδιάσπα στις ρέοντες, ἕως οὗ δυνατὸν ἦν ὀφθαλμῷ λαβεῖν, παρετείνοντο. Εἴπατε τοῦ λαοῦ παντὸς τὴν προθυ- μίαν, τῶν ἀποστόλων τὴν συσκηνίαν. Πῶς τὰ σου- Ψάρια τῶν προσώπων αὐτοῦ, εἰς φυλακτήρια τῶν πιστῶν διετέλλετο. Προσκείσθω τῷ διηγήματι βασι DE MELETIO EPISCOPO. dulcis vitæ fructus defluxit. Ergo salices infrugi- feræ facti sumus, ex quo otiosa atque immota in liguis suspendimus dilectionis instrumenta. Si obm litus, inquit, fuero tui, Jerusalem, obliviɔni trada- tur dextera mea. Concedite mihi, ut scriptum pau- lulum invertam atque immutem, quod non nos dexteræ, sed dextera nostri oblita est ; et lingua gutturi suo adhaerescens meatus vocis obstruxit et obturavit, ut ne amplius nos dulcem illam vocem rursus audiamus. Veruin abstergite mihi lacrymas. Nam sentio me ultra quam deceat, calamitatem muliebriter deflere. Non ablatus est a nobis spon- sus, in medio nostrum stat, etiamsi nos non videa- mus. In adytis ac penetralibus sacerdos est, in in- terioribus veli, quo præcursor pro nobis ingressus est Christus, reliquit carnis tegumentum. Non amplius signo et umbra coelestium servit, sed in ipsam rerum imaginem intuetur; non amplius per speculum atque per transennam et ænigma, sed ipse facie cum facie collata intercedit apud Deum. Intercedit autem pro nobis, et populi erratis. De- posuit tunicas pelliceas; neque enim talibus tuni cis opus habent, qui in paradiso degunt. Sed habet indumenta, quæ puritate vitæ sum contexuit, iisque sese exornavit. Honorata ac pretiosa coram Domi- no talis (viri) mors est. Imo vero non mors, sed ruptura vinculorum est. Disrupisti enim, inquit, vincula meat. Dimissus est Simeon, liberatus est vinculis corporis. Laqueus contritus est, et avicula avolavit. Reliquit Ægyptum, materialen et cras- A vita. Nam arbor sterilis salix est : a nobis auten C sam vitæ rationem: transivit non Rubrum hoc, sed atrum illud et caliginosum vitæ mare; ingressus est terram promissionis: in monte cum Deo phi- losophatur; solvit animæ calceamentum, ut pura planta mentis terram sanctam *, ubi conspicitur Deus, conscenderet. Hanc cum habeatis, fratres, consolationem, vos qui ossa Josephi transportatis ad terra bene- dictionis, audite Pauli verba præcipientis : Ne contristemini sicut et cæteri, qui spem non habent *. Dicite populo illi; exponite bonas narrationes. Dicite miraculum, cui fides derogetur : quomodo D-in maris modum condensati innumerorum homi- num populus unum continuum corpus universi erant, tanquam aqua quædam circa tabernaculi pompam æstuantes. Quomodo præclarus David multifariam multisque modis in innumeros ordi- nes sese distribuens, inter diversæ simul et ejus- dem linguae homines, et circa tabernaculum tripu- diabat. Quomodo utrinque (quasi) ignei amnes continentibus facibus, tractu continuo perpetuo- que fluentes, quoad oculi longissime prospicere possent, porrigebantur. Exponite studium populi totius, apostolorum contubernium. Quomodo su- daria faciei ejus ad præsidium atque .custodiam * Isal. cx!!!, 17. Exod. 111, 5. Thess, 11, 12.

Β καὶ τοῦτο τὸ αἴνιγμα. Οντως γὰρ ἐν ἰτέαις ὁ βίος. Δένδρον γὰρ ἄκαρπον ἡ ἰτέα ἐστίν· ἡμῶν δὲ ἀπερ εύη τῆς ζωῆς ὁ γλυκὺς καρπός. Οὐκοῦν ἰτέαι γε- γόναμεν ἄκαρποι, ἀργὰ καὶ ἀκίνητα τὰ τῆς ἀγάπης ὄργανα ἐπὶ τῶν ξύλων κρεμάσαντες. Ἐὰν ἐπιλάθω μαί σου, φησίν, Ἱερουσαλήμ, ἐπιλησθείη ἡ δεξιά μου. Δότε μοι μικρὸν ὑπαλλάξαι τὸ γεγραμμένον, ὅτι οὐχ ἡμεῖς τῆς δεξιᾶς, ἀλλ᾽ ἡ δεξιὰ ἡμῶν ἐπιλέ λησται· καὶ ἡ γλῶσσα τῷ ἰδίῳ λάρυγγι κολληθεῖσα, τὰς τῆς φωνῆς διεξόδους ἀπέφραξεν, ἵνα μηκέτι ἡμεῖς τῆς γλυκείας ἐκείνης φωνῆς πάλιν ἀκούσω- μεν. Αλλ' ἀποψήσασθέ μοι τὰ δάκρυα" αἰσθάνομαι γὰρ πέρα τοῦ δέοντος ἐπὶ τῷ πάθει γυναικιζόμενος. Οὐκ ἀφηρέθη ἀφ᾿ ἡμῶν ὁ νυμφίος· μέσος ἡμῶν ἕστηκεν, κἂν ἡμεῖς μὴ βλέπωμεν. Ἐν τοῖς ἀδύτοις ὁ ἱερεύς· εἰς τὰ ἐνδότερα τοῦ καταπετάσματος, ὅπου πρόδρομος ὑπὲρ ἡμῶν εἰσῆλθε Χριστός· κατέλιπε τὸ τῆς σαρκὸς παραπέτασμα. Οὐκέτι ὑποδείγματι καὶ σκιᾷ λατρεύει τῶν ἐπουρανίων, ἀλλ᾽ εἰς αὐτὴν βλέ- πει τὴν τῶν πραγμάτων εἰκόνα· οὐκέτι δι' ἐσόπτρου καὶ αἰνίγματος, ἀλλ᾽ αὐτοπροσώπως ἐντυγχάνει τῷ Θεῷ· ἐντυγχάνει δὲ ὑπὲρ ἡμῶν καὶ τῶν τοῦ λαοῦ ἀγνοημάτων. Απέθετο τοὺς δερματίνους χιτῶνας• οὐδὲ γάρ ἐστι χρεία τοῖς ἐν παραδείσῳ διάγουσι, τῶν τοιούτων χιτώνων. Αλλ' ἐνδύματα, ἃ τῇ καθαρότητι τοῦ βίου αὐτοῦ ἐξυφήνας, ἐπεκοσμήσατο. Τίμιος ἐναντίον Κυρίου τοῦ τοιούτου ὁ θάνατος. Μᾶλλον δὲ οὐχὶ θάνατος, ἀλλὰ ῥῆξίς ἐστι μελῶν. Διέρρηξας γάρ, φησί, τοὺς δεσμούς μου. Απελύθη ὁ Συμεών, ἠλευθερώθη ἐκ τῶν δεσμῶν τοῦ σώματος. Η παγίς συνετρίβη· τὸ δὲ στρουθίον ἀπέπτη. Κατέλιπε τὴν Αἴγυπτον, τὸν ὑλώδη βίον· ἐπέρασεν οὐχὶ τὴν Ἐρυ θρὰν ταύτην, ἀλλὰ τὴν μέλαιναν ἐκείνην καὶ ζοφώδη τοῦ βίου θάλασσαν· εἰσῆλθεν εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπαγ- γελίας· ἐπὶ τοῦ ὄρους προσφιλοσοφεῖ τῷ Θεῷ· ἐλύ- σατο τὸ ὑπόδημα τῆς ψυχῆς, ἵνα καθαρῇ τῇ βάσει τῆς διανοίας τῆς ἁγίας γῆς ἐπιβατεύσειεν, ή καθ ορᾶται Θεός. Ταύτην ἔχοντες, ἀδελφοί, τὴν παράκλησιν, ὑμεῖς οἱ τὰ ὀστὰ τοῦ Ἰωσὴφ ἐπὶ τὴν χώραν τῆς εὐλογίας μετακομίζοντες, ἀκούσατε τοῦ Παύλου παρεγγυών- τος· Μὴ λυπεῖσθε ὡς καὶ οἱ λοιποί, οι μὴ ἔχοντες ἐλπίδα. Εἴπατε τῷ ἐκεῖ λαῷ, διηγήσασθε τὰ καλὰ διηγήματα. Εἴπατε τὸ ἀπιστούμενον θαῦ μα· πῶς εἰς θαλάσσης ὄψιν καταπυκνωθέντες ὁ μυ- ριάνθρωπος δήμος, ἓν ἦσαν κατὰ τὸ συνεχὲς σῶμα οἱ πάντες, οἷόν τι ὕδωρ περὶ τὴν τοῦ σκηνώματος πομπὴν πελαγίζοντες. Πῶς ὁ καλὸς Δαβὶδ πολυμερῶς καὶ πολυτρόπως εἰς μυρίας τάξεις ἑαυτὸν καταμε ρίσας, ἐν ἑτερογλώσσοις καὶ ὁμογλώσσοις περὶ τὸ σκῆνος ἐχόρευσεν. Πῶς ἑκατέρωθεν οἱ τοῦ πυρὸς ποταμοὶ τῇ συνεχείᾳ τῶν λαμπάδων ὁλκὸς ἀδιάσπα στις ρέοντες, ἕως οὗ δυνατὸν ἦν ὀφθαλμῷ λαβεῖν, παρετείνοντο. Εἴπατε τοῦ λαοῦ παντὸς τὴν προθυ- μίαν, τῶν ἀποστόλων τὴν συσκηνίαν. Πῶς τὰ σου- Ψάρια τῶν προσώπων αὐτοῦ, εἰς φυλακτήρια τῶν πιστῶν διετέλλετο. Προσκείσθω τῷ διηγήματι βασι DE MELETIO EPISCOPO. dulcis vitæ fructus defluxit. Ergo salices infrugi- feræ facti sumus, ex quo otiosa atque immota in liguis suspendimus dilectionis instrumenta. Si obm litus, inquit, fuero tui, Jerusalem, obliviɔni trada- tur dextera mea. Concedite mihi, ut scriptum pau- lulum invertam atque immutem, quod non nos dexteræ, sed dextera nostri oblita est ; et lingua gutturi suo adhaerescens meatus vocis obstruxit et obturavit, ut ne amplius nos dulcem illam vocem rursus audiamus. Veruin abstergite mihi lacrymas. Nam sentio me ultra quam deceat, calamitatem muliebriter deflere. Non ablatus est a nobis spon- sus, in medio nostrum stat, etiamsi nos non videa- mus. In adytis ac penetralibus sacerdos est, in in- terioribus veli, quo præcursor pro nobis ingressus est Christus, reliquit carnis tegumentum. Non amplius signo et umbra coelestium servit, sed in ipsam rerum imaginem intuetur; non amplius per speculum atque per transennam et ænigma, sed ipse facie cum facie collata intercedit apud Deum. Intercedit autem pro nobis, et populi erratis. De- posuit tunicas pelliceas; neque enim talibus tuni cis opus habent, qui in paradiso degunt. Sed habet indumenta, quæ puritate vitæ sum contexuit, iisque sese exornavit. Honorata ac pretiosa coram Domi- no talis (viri) mors est. Imo vero non mors, sed ruptura vinculorum est. Disrupisti enim, inquit, vincula meat. Dimissus est Simeon, liberatus est vinculis corporis. Laqueus contritus est, et avicula avolavit. Reliquit Ægyptum, materialen et cras- A vita. Nam arbor sterilis salix est : a nobis auten C sam vitæ rationem: transivit non Rubrum hoc, sed atrum illud et caliginosum vitæ mare; ingressus est terram promissionis: in monte cum Deo phi- losophatur; solvit animæ calceamentum, ut pura planta mentis terram sanctam *, ubi conspicitur Deus, conscenderet. Hanc cum habeatis, fratres, consolationem, vos qui ossa Josephi transportatis ad terra bene- dictionis, audite Pauli verba præcipientis : Ne contristemini sicut et cæteri, qui spem non habent *. Dicite populo illi; exponite bonas narrationes. Dicite miraculum, cui fides derogetur : quomodo D-in maris modum condensati innumerorum homi- num populus unum continuum corpus universi erant, tanquam aqua quædam circa tabernaculi pompam æstuantes. Quomodo præclarus David multifariam multisque modis in innumeros ordi- nes sese distribuens, inter diversæ simul et ejus- dem linguae homines, et circa tabernaculum tripu- diabat. Quomodo utrinque (quasi) ignei amnes continentibus facibus, tractu continuo perpetuo- que fluentes, quoad oculi longissime prospicere possent, porrigebantur. Exponite studium populi totius, apostolorum contubernium. Quomodo su- daria faciei ejus ad præsidium atque .custodiam * Isal. cx!!!, 17. Exod. 111, 5. Thess, 11, 12.

Β καὶ τοῦτο τὸ αἴνιγμα. Οντως γὰρ ἐν ἰτέαις ὁ βίος. Δένδρον γὰρ ἄκαρπον ἡ ἰτέα ἐστίν· ἡμῶν δὲ ἀπερ εύη τῆς ζωῆς ὁ γλυκὺς καρπός. Οὐκοῦν ἰτέαι γε- γόναμεν ἄκαρποι, ἀργὰ καὶ ἀκίνητα τὰ τῆς ἀγάπης ὄργανα ἐπὶ τῶν ξύλων κρεμάσαντες. Ἐὰν ἐπιλάθω μαί σου, φησίν, Ἱερουσαλήμ, ἐπιλησθείη ἡ δεξιά μου. Δότε μοι μικρὸν ὑπαλλάξαι τὸ γεγραμμένον, ὅτι οὐχ ἡμεῖς τῆς δεξιᾶς, ἀλλ᾽ ἡ δεξιὰ ἡμῶν ἐπιλέ λησται· καὶ ἡ γλῶσσα τῷ ἰδίῳ λάρυγγι κολληθεῖσα, τὰς τῆς φωνῆς διεξόδους ἀπέφραξεν, ἵνα μηκέτι ἡμεῖς τῆς γλυκείας ἐκείνης φωνῆς πάλιν ἀκούσω- μεν. Αλλ' ἀποψήσασθέ μοι τὰ δάκρυα" αἰσθάνομαι γὰρ πέρα τοῦ δέοντος ἐπὶ τῷ πάθει γυναικιζόμενος. Οὐκ ἀφηρέθη ἀφ᾿ ἡμῶν ὁ νυμφίος· μέσος ἡμῶν ἕστηκεν, κἂν ἡμεῖς μὴ βλέπωμεν. Ἐν τοῖς ἀδύτοις ὁ ἱερεύς· εἰς τὰ ἐνδότερα τοῦ καταπετάσματος, ὅπου πρόδρομος ὑπὲρ ἡμῶν εἰσῆλθε Χριστός· κατέλιπε τὸ τῆς σαρκὸς παραπέτασμα. Οὐκέτι ὑποδείγματι καὶ σκιᾷ λατρεύει τῶν ἐπουρανίων, ἀλλ᾽ εἰς αὐτὴν βλέ- πει τὴν τῶν πραγμάτων εἰκόνα· οὐκέτι δι' ἐσόπτρου καὶ αἰνίγματος, ἀλλ᾽ αὐτοπροσώπως ἐντυγχάνει τῷ Θεῷ· ἐντυγχάνει δὲ ὑπὲρ ἡμῶν καὶ τῶν τοῦ λαοῦ ἀγνοημάτων. Απέθετο τοὺς δερματίνους χιτῶνας• οὐδὲ γάρ ἐστι χρεία τοῖς ἐν παραδείσῳ διάγουσι, τῶν τοιούτων χιτώνων. Αλλ' ἐνδύματα, ἃ τῇ καθαρότητι τοῦ βίου αὐτοῦ ἐξυφήνας, ἐπεκοσμήσατο. Τίμιος ἐναντίον Κυρίου τοῦ τοιούτου ὁ θάνατος. Μᾶλλον δὲ οὐχὶ θάνατος, ἀλλὰ ῥῆξίς ἐστι μελῶν. Διέρρηξας γάρ, φησί, τοὺς δεσμούς μου. Απελύθη ὁ Συμεών, ἠλευθερώθη ἐκ τῶν δεσμῶν τοῦ σώματος. Η παγίς συνετρίβη· τὸ δὲ στρουθίον ἀπέπτη. Κατέλιπε τὴν Αἴγυπτον, τὸν ὑλώδη βίον· ἐπέρασεν οὐχὶ τὴν Ἐρυ θρὰν ταύτην, ἀλλὰ τὴν μέλαιναν ἐκείνην καὶ ζοφώδη τοῦ βίου θάλασσαν· εἰσῆλθεν εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπαγ- γελίας· ἐπὶ τοῦ ὄρους προσφιλοσοφεῖ τῷ Θεῷ· ἐλύ- σατο τὸ ὑπόδημα τῆς ψυχῆς, ἵνα καθαρῇ τῇ βάσει τῆς διανοίας τῆς ἁγίας γῆς ἐπιβατεύσειεν, ή καθ ορᾶται Θεός. Ταύτην ἔχοντες, ἀδελφοί, τὴν παράκλησιν, ὑμεῖς οἱ τὰ ὀστὰ τοῦ Ἰωσὴφ ἐπὶ τὴν χώραν τῆς εὐλογίας μετακομίζοντες, ἀκούσατε τοῦ Παύλου παρεγγυών- τος· Μὴ λυπεῖσθε ὡς καὶ οἱ λοιποί, οι μὴ ἔχοντες ἐλπίδα. Εἴπατε τῷ ἐκεῖ λαῷ, διηγήσασθε τὰ καλὰ διηγήματα. Εἴπατε τὸ ἀπιστούμενον θαῦ μα· πῶς εἰς θαλάσσης ὄψιν καταπυκνωθέντες ὁ μυ- ριάνθρωπος δήμος, ἓν ἦσαν κατὰ τὸ συνεχὲς σῶμα οἱ πάντες, οἷόν τι ὕδωρ περὶ τὴν τοῦ σκηνώματος πομπὴν πελαγίζοντες. Πῶς ὁ καλὸς Δαβὶδ πολυμερῶς καὶ πολυτρόπως εἰς μυρίας τάξεις ἑαυτὸν καταμε ρίσας, ἐν ἑτερογλώσσοις καὶ ὁμογλώσσοις περὶ τὸ σκῆνος ἐχόρευσεν. Πῶς ἑκατέρωθεν οἱ τοῦ πυρὸς ποταμοὶ τῇ συνεχείᾳ τῶν λαμπάδων ὁλκὸς ἀδιάσπα στις ρέοντες, ἕως οὗ δυνατὸν ἦν ὀφθαλμῷ λαβεῖν, παρετείνοντο. Εἴπατε τοῦ λαοῦ παντὸς τὴν προθυ- μίαν, τῶν ἀποστόλων τὴν συσκηνίαν. Πῶς τὰ σου- Ψάρια τῶν προσώπων αὐτοῦ, εἰς φυλακτήρια τῶν πιστῶν διετέλλετο. Προσκείσθω τῷ διηγήματι βασι DE MELETIO EPISCOPO. dulcis vitæ fructus defluxit. Ergo salices infrugi- feræ facti sumus, ex quo otiosa atque immota in liguis suspendimus dilectionis instrumenta. Si obm litus, inquit, fuero tui, Jerusalem, obliviɔni trada- tur dextera mea. Concedite mihi, ut scriptum pau- lulum invertam atque immutem, quod non nos dexteræ, sed dextera nostri oblita est ; et lingua gutturi suo adhaerescens meatus vocis obstruxit et obturavit, ut ne amplius nos dulcem illam vocem rursus audiamus. Veruin abstergite mihi lacrymas. Nam sentio me ultra quam deceat, calamitatem muliebriter deflere. Non ablatus est a nobis spon- sus, in medio nostrum stat, etiamsi nos non videa- mus. In adytis ac penetralibus sacerdos est, in in- terioribus veli, quo præcursor pro nobis ingressus est Christus, reliquit carnis tegumentum. Non amplius signo et umbra coelestium servit, sed in ipsam rerum imaginem intuetur; non amplius per speculum atque per transennam et ænigma, sed ipse facie cum facie collata intercedit apud Deum. Intercedit autem pro nobis, et populi erratis. De- posuit tunicas pelliceas; neque enim talibus tuni cis opus habent, qui in paradiso degunt. Sed habet indumenta, quæ puritate vitæ sum contexuit, iisque sese exornavit. Honorata ac pretiosa coram Domi- no talis (viri) mors est. Imo vero non mors, sed ruptura vinculorum est. Disrupisti enim, inquit, vincula meat. Dimissus est Simeon, liberatus est vinculis corporis. Laqueus contritus est, et avicula avolavit. Reliquit Ægyptum, materialen et cras- A vita. Nam arbor sterilis salix est : a nobis auten C sam vitæ rationem: transivit non Rubrum hoc, sed atrum illud et caliginosum vitæ mare; ingressus est terram promissionis: in monte cum Deo phi- losophatur; solvit animæ calceamentum, ut pura planta mentis terram sanctam *, ubi conspicitur Deus, conscenderet. Hanc cum habeatis, fratres, consolationem, vos qui ossa Josephi transportatis ad terra bene- dictionis, audite Pauli verba præcipientis : Ne contristemini sicut et cæteri, qui spem non habent *. Dicite populo illi; exponite bonas narrationes. Dicite miraculum, cui fides derogetur : quomodo D-in maris modum condensati innumerorum homi- num populus unum continuum corpus universi erant, tanquam aqua quædam circa tabernaculi pompam æstuantes. Quomodo præclarus David multifariam multisque modis in innumeros ordi- nes sese distribuens, inter diversæ simul et ejus- dem linguae homines, et circa tabernaculum tripu- diabat. Quomodo utrinque (quasi) ignei amnes continentibus facibus, tractu continuo perpetuo- que fluentes, quoad oculi longissime prospicere possent, porrigebantur. Exponite studium populi totius, apostolorum contubernium. Quomodo su- daria faciei ejus ad præsidium atque .custodiam * Isal. cx!!!, 17. Exod. 111, 5. Thess, 11, 12.