ΩΡΙΓΕΝΟΥΣ ΕΙΣ ΤΟ ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ (39). ΚΕΦ. Α'. Στίχ. α'. Ἐπειδὴ πολλοὶ ἐπεχείρησαν ανατάξα σθαι διήγησιν περὶ τῶν πεπληροφορημένων ἡμῖν πραγμάτων. Ἐπειδὴ ὑπέρογκον ἦν τὸ ἐπιχείρημα, ἄνθρωπον ὄντα, Θεοῦ διδασκαλίαν καὶ ῥήματα συγγράφειν, εἰκότως ἀπολογεῖται ἐν τῷ προοιμίω. Ωσπερ δὲ ἐν τῷ πάλαι λαῷ πολλοί προφητείαν ἐπηγγέλλοντο, ἀλλὰ τούτων τινὲς μὲν ἦσαν ψευδοπροφῆται, τινὲς δὲ ἀληθῶς προφῆται· καὶ ἦν χάρισμα διάκρισις πνευμάτων, ἀφ᾽ οὗ χαρίσματος εκρίνετο ὁ ἀληθὴς προφήτης καὶ ὁ ψευδοπροφήτης· οὕτω καὶ νῦν ἐν τῇ καινῇ διαθήκῃ, τὰ Εὐαγγέλια πολλοὶ ἠθέλησαν γρά- ψαι. Αλλ' οἱ δόκιμοι τραπεζίται οὐ πάντα ἔκριναν, ἀλλά τινα ἐξ αὐτῶν ἐξελέξαντο. Τάχα δὲ καὶ τὸ, ἐπεχείρησαν, λεληθυῖαν ἔχει κατηγορίαν τῶν προ- πετῶς καὶ χωρὶς χαρίσματος ελθόντων ἐπὶ τὴν ἀναγραφὴν τῶν Εὐαγγελίων. Ματθαῖος γὰρ οὐκ ἐπεχείρησεν, ἀλλ' ἔγραψεν ἐξ ἁγίου κινούμενος Πνεύ ματος· ὁμοίως καὶ Μάρκος, καὶ Ἰωάννης παραπλη- σίως, καὶ Λουκᾶς. Τὸ μέντοι ἐπιγεγραμμένον κατὰ Αίγυπτίους Εὐαγγέλιον, καὶ τὸ ἐπιγεγραμμένον τῶν δώδεκα Εὐαγγέλιον, οἱ συγγράψαντες ἐπεχείρησαν. Φέρεται δὲ καὶ τὸ κατὰ Θωμᾶν Εὐαγγέλιον. Ηδη δὲ ετόλμησε καὶ Βασιλείδης συγγράψαι κατὰ Βασιλεί δην Εὐαγγέλιον. Πολλοὶ μὲν οὖν ἐπεχείρησαν καὶ τὸ κατὰ Ματθίαν, καὶ ἄλλα πλείονα. ᾿Αλλὰ τὰ τέσσαρα μόνα προκρίνει ἡ τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησία. Οὐχ ἁπλῶς δὲ εἶπε πεπιστευμένων, ἀλλὰ πεπληροφορημένων, τὸ ἀπαράβατον τοῖς λεγομένοις μαρτυρῶν. Πραγμάτων δὲ εἶπεν, ἀναιρῶν τὴν αἵρεσιν τῶν κατὰ φαντασίαν λεγόντων τὰ διὰ τοῦ Σωτῆρος γεγενῆσθαι, καὶ τὴν σάρκωσιν αὐτοῦ. Περὶ τῶν πεπληροφορημένων δὲ εἰπὼν, τὴν διάθεσιν αὐτοῦ ἐμφαίνει. Πεπληροφόρητο γὰρ, καὶ οὐδὲν ἐδίσταζε, πότερον οὕτως ἔχει, ἢ οὔ. Οτι δὲ παρὰ τῶν αὐτοψίᾳ θεασαμένων καὶ αὐτ ηκόων παρέλαβε, σαφῶς ὡμολόγησεν εἰπών· Καθὼς παρέδοσαν ἡμῖν οἱ ἀπ' ἀρχῆς αὐτόπται καὶ ὑπ ηρέται γενόμενοι τοῦ Λόγου. Διαβεβαιοῦται δὲ, ὅτι ἄνωθεν παρηκολούθησεν, οὔ τισι τῶν εἰρημένων, ἀλλὰ πᾶσι. Εἰκὸς δὲ ὑπολαμβάνειν τινας, ὅτι Θεοφίλῳ τινὶ SUPPLEMENTUM AD ORIGENIS EXEGETICA. EX ORIGENE IN EVANGELIUM SECUNDUM LUCAM. (Bibliotheca Gallandiana, ex cod. Venet. 28.) - CAP. I. V. 1. Quoniam multi aggressi sunt reordinare nar- rationem de rebus, quibus certa est nobis scientia. A Quoniam ingens erat tentamen, ut qui homo esset Dei doctrinam ac verba conscriberet, jure excusat in proœmio. Quemadmodum autem in ve- teri populo multi prophetiam profitebantur, at ex his quidam erant falsi prophetæ, quidam revera prophetæ; et erat donum discretio spirituum, ex quo dono discernebatur verns propheta et falsus ; hand secus et nunc in novo fædere, evangelia multi scribere voluerunt. At probati nummularii non omnia approbarunt, sed quædam ex ipsis elegerunt. Forte etiam hoc, aggressi sunt, latentem habet accusationem eorum, qui temere et sine charismate B accesserunt ad scribenda Evangelia. Matthæus enim non est aggressus.sed scripsit motus a Spiritu san- cto. Similiter et Marcus, et Joannes haut aliter, et Lucas. At quod inscribitur Evangelium secundum Egyptios, et quod item inscribitur Evangelium duodenorum, ii qui exaraverunt utique aggressi sunt. Circumfertur quoque Evangelium secundum Thomam. Jam porro ausus est etiam Basilides scri- here Evangelium secundum Basiliden.Multi præter- ea aggressi sunt Evangelium secundum Matthiam, et alia plura. Sed enim quatuor tantum eligit Dei Ecclesia. Non simpliciter autem dicens de rebus creditis, sed de rebus quibus certa est nobis scien- tia, testimonium perhibet narratis rebus, quo in- concussac stent certissima veritate. De rebus porro G dixit, quo jugulat hæresim illorum, qui dicunt plantastice gesta Christi contigisse, imo et incar- nationem ejus. Dicens vero, de quibus certa est nobis scientia, quo modo animus ejus comparatus esset, ostendit. Certissime enim persuasum habe- bat, nihilque dubitabat, utrum ita se res haberent, necne. Quod autem ab oculatis testibus didicerit, manifeste confitetur inquiens: Quemadmodum tra- diderunt nobis qui ab initio oculati testes, et mini- siri fuerunt Verbis. Confirmatur autem, quia res Luc. 1, 2. (39) Ex cod. Veneto 28.

ἔγραψε τὸ Εὐαγγέλιον, ὃς εἷς ἦν τῶν πεπιστευκότων, οὕτως ζέων τῷ πνεύματι, καὶ ἀπλήστως ἔχων περὶ τὰς τοῦ Κυρίου πράξεις τε καὶ λόγους· ὅνπερ ἐποίει ἀσφαλέστερον καὶ τὰ νῦν γραφόμενα. "Αλλος δέ φη- σιν· Ὅτι ἐὰν πάντες τοιοῦτοι ὦμεν, ὡς ἀγαπᾶσθαι ὑπὸ τοῦ Θεοῦ καὶ φιλεῖσθαι, Θεόφιλοί εσμεν. Οὐκ ἂν δέ τις εἴη Θεόφιλος ἀσθενής· πᾶς γὰρ Θεόφιλος κρά- τιστός ἐστιν ἔχων τὸ κράτος καὶ τὴν δύναμιν τὴν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ καὶ τοῦ Λόγου αὐτοῦ, καὶ οὕτως ἐπιγνώσε- ται εἰς τὴν περὶ ὧν κατηχήθη λόγων ἀσφάλειαν. Ἐπαγγέλλεται τοίνυν τῆς γνώσεως τὸ βέβαιον, ἵνα ἅπερ ἐκεῖνος ἀκοῇ παρέλαβε, ταῦτα καὶ γράμμασιν ἐντυγχάνων ἀσφαλέστερον τὴν πίστιν διατηρῇ. ἑώρακε τὴν φωνὴν τοῦ Κυρίου, καίτοιγε φωνὴ οὐ βλέπεται, ἀλλ᾿ ἀκούεται· ἵνα δηλωθῇ παραδόξως, ὅτι Β ἡ τοῦ Θεοῦ φωνὴ βλέπεται οἷς βλέπεται. Ἐν δὲ τῷ Εὐαγγελίῳ οὐχ ἡ φωνὴ βλέπεται, ἀλλ' ὁ κρείτ των τῆς φωνῆς Λόγος. Διὰ τοῦτο, Καθώς παρέδοσαν ἡμῖν οἱ ἀπ' ἀρχῆς αὐτόπται καὶ ὑπηρέται γενό- μενοι τοῦ Λόγου. Εἰ γὰρ τὸ ἑωρακέναι τὸν Κύριον κατὰ σῶμα αὐτόπτην τούτου γενέσθαι ἦν· καὶ Πιλά της αὐτόπτης ἦν τοῦ Λόγου, καταδικάζων αὐτὸν, καὶ Ἰούδας ὁ προδότης, καὶ πάντες οἱ λέγοντες· Σταύ ρωσον, σταύρωσον αὐτόν. Τὸ οὖν εἰδέναι τὸν Λ- γον ἐκεῖ ἐνοεῖτο, ὅπου ἔλεγεν ὁ Σωτήρ· Ο ἑωρακώς ἐμὲ, εώρακε τὸν Πατέρα, τὸν πέμψαντά με. Καὶ λεληθότως δὲ καλὸν μάθημα διδάσκει ἡμᾶς ὁ Λουκᾶς ἐνταῦθα, ὅτι τινῶν μὲν θεωρημάτων τὸ τέλος ἡ θεω ρία ἐστί· τινῶν δὲ θεωρημάτων τὸ τέλος ἡ πρᾶξις ἐστι. Διὰ γὰρ τοῦ, αὐτόπται, δηλοῖ τὸ θεωρητικὸν, διὰ δὲ τοῦ ὑπηρέται, τὸ πραγματικόν. Δύνασαι δὲ καὶ ἑτέρως ἐκλαβεῖν τὸν ὑπηρέται γενόμενοι τοῦ Λό-. του· ἤτοι τοῦ διδασκαλικοῦ λόγου, δν παρεδίδου δ Σωτήρ· ἢ καὶ αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ Λόγου, ᾧ καὶ ἐξυπηρέ- τησαν παρόντες οἱ μαθηταί. Τὴν διάθεσιν ἑαυτοῦ ὁ Λουκᾶς ἐμφαίνει. Πεπλη- ροφόρητο γὰρ, καὶ ἐν οὐδενὶ ἐδίσταζε, πότερον οὕτως ἔχει, ἢ οὐ. Τοῦτο δὲ γίνεται περὶ τοὺς βεβαίως πι στεύοντας. Καὶ γὰρ ὁ Ἀπόστολος περὶ τῶν βεβαίων φησίν· "Ινα ἦτε ἐῤῥιζωμένοι καὶ τεθεμελιωμένοι τῇ πίστει. Οὐδὲν γὰρ οὕτω πληροφορεί, ὡς νοῦς καὶ λόγος. Όψις γὰρ οὐ πληροφορεῖ· ἐπεὶ οὐκ ἀπὸ ση μείων καὶ τεράτων ὁρατῶν κρίνεται τὰ πράγματα· ἀλλὰ λόγῳ κρίνεται, ποῖα τἀληθῆ, καὶ ποῖα τὰ ψευδῆ. Πραγμάτων· δέ φησιν, ἐπειδήπερ οὐ κατὰ φαντασίαν, κατὰ τοὺς τῶν αἱρετικῶν παῖδας, ἕδραματουργη- σεν Ἰησοῦς τὴν ἔνσαρκον αὐτοῦ παρουσίαν· ἀλλὰ τυγχάνων ἀλήθεια, πρὸς ἀλήθειαν ενήργησε τὰ πράγματα. Στίχ. γ΄. Καθεξής σοι γράψαι, κράτιστε Θεόφιλε. Στίχ. δ'. Ινα ἐπιγνῷς περὶ ὧν κατηχήθης λόγων τὴν ἀσφάλειαν. Στίχ. ε'. Εγένετο ἐν ταῖς ἡμέραις Ηρώδου του βασιλέως τῆς Ἰουδαίας ἱερεύς τις ονόματι Ζα- χαρίας ἐξ ἐφημερίας Αβιά· καὶ ἡ γυνὴ αὐτοῦ ἐκ τῶν θυγατέρων Ααρών, καὶ τὸ ὄνομα αὐτῆς Ελισάβετ. * Ρa- SCHOLIA IN LUCAM. ab exordio continenti serie attigit, non quasdam C Exod. xx, 18. sx Joan. xix, 6. ** Joan. XIV, modo ex iis quæ dictæ sunt, sed universas. Forsan aliqui respondebunt illum Theophilo cuidam Evan- gelium scripsisse, qui unus erat credentium, idem spiritu fervens, ac de Domini gestis dictisve insatiabilis; quippe quem hæc scripta firmiorem efficiebant. Dicit vero aliquis: Quod si omnes ii sumus, qui a Deo amentur et diligantur, Theo- phili sumus. Num quis Theophilus infirmus esse potest? Omnis enim Theophilus fortissimus est, habens vim et potentiam a Deo, Verboque ejus procedentem. In Exodo scriptum est, Quia populus vidit vocem Domini 3, tametsi vox non videatur, sed audiatur. Οuo videlicet stupende demonstraretur, quia Dei vox videtur quibus videtur. In Evangelio autem, non vox videtur, at quod voce præstantius est, Verbum. Propterea ait : Quemadmodum tradiderunt nobis, qui ab initio oculali lestes et ministri fuerunt Verbi. Si enim vidisse Dominum secundum corpus, erat ejus fuisse oculatum testem : et Pilatus oculatus testis fuisset Verbi, qui eum condemnavit, et Judas proditor, et quicunque dicebant, Crucifige, cruci- fige eum s. Itaque vidisse Verbum eo loci intellige- latur, ubi dicebat Salvator : Qui vidit me, vidit trem meum qui misit me ". Ac tacite pulcherrimam doctrinam edocet hic nos Lucas, quia nempe quo- rumdam præceptorum finis est ipsamet speculatio, quorumdam vero præceptorum finis est actio. Per illud enim, oculati testes innuit speculationen, at per ministri, actionem et praxin. Potes et aliter accipere illud, qui ministri fuerunt Verbi : sive do- ctrinalis verbi, quod tradebat Salvator : vel ipsius- met Dei Verbi, cui etiam ministraverunt præsentes discipuli. Quo modo sit affectus Lucas ostendit. Certissime enim persuasus erat, et in nullo dubitabat, num sic se res haberet, necne. Hoc autem contingit in iis, qui firmiter credunt Apostolus enim de iis qui frui sunt, dicit : Ut silis radicati et fundali fide ". Nihil enim adeo certum ac persuasum reddit, at mens et ratio. Visus enim certum non reddit : quippe quia non ex signis et prodigiis visibilibus res judicantur. Sed ratione judicatur, quæ sint D vera, quæve falsa. De rebus autem dicit : quia non phantastice, juxta hæreticos, operatus est Jesus 3. adventum suum in carne. Sed cum veritas esset ipse, in veritate operatus est quæ gessit. V. 3. Ordinatim tibi scribere, optime Theophile. V. 4. Ut agnoscas de quibus instructus fuisti sermo - nibus, veritatem. V. 5. Fuit in diebus Herodis regis Judae, sacerdos quidam nomine Zacharias, de vice Abia: et uxor ejus de filiabas Aaron, et nomen ejus Elisabeth. Coloss. 11, 7. (40) Ἐν τῇ Ἐξόδω γέγραπται, Ὅτι ὁ λαὸς (40) Ανεπιγ.

ἔγραψε τὸ Εὐαγγέλιον, ὃς εἷς ἦν τῶν πεπιστευκότων, οὕτως ζέων τῷ πνεύματι, καὶ ἀπλήστως ἔχων περὶ τὰς τοῦ Κυρίου πράξεις τε καὶ λόγους· ὅνπερ ἐποίει ἀσφαλέστερον καὶ τὰ νῦν γραφόμενα. "Αλλος δέ φη- σιν· Ὅτι ἐὰν πάντες τοιοῦτοι ὦμεν, ὡς ἀγαπᾶσθαι ὑπὸ τοῦ Θεοῦ καὶ φιλεῖσθαι, Θεόφιλοί εσμεν. Οὐκ ἂν δέ τις εἴη Θεόφιλος ἀσθενής· πᾶς γὰρ Θεόφιλος κρά- τιστός ἐστιν ἔχων τὸ κράτος καὶ τὴν δύναμιν τὴν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ καὶ τοῦ Λόγου αὐτοῦ, καὶ οὕτως ἐπιγνώσε- ται εἰς τὴν περὶ ὧν κατηχήθη λόγων ἀσφάλειαν. Ἐπαγγέλλεται τοίνυν τῆς γνώσεως τὸ βέβαιον, ἵνα ἅπερ ἐκεῖνος ἀκοῇ παρέλαβε, ταῦτα καὶ γράμμασιν ἐντυγχάνων ἀσφαλέστερον τὴν πίστιν διατηρῇ. ἑώρακε τὴν φωνὴν τοῦ Κυρίου, καίτοιγε φωνὴ οὐ βλέπεται, ἀλλ᾿ ἀκούεται· ἵνα δηλωθῇ παραδόξως, ὅτι Β ἡ τοῦ Θεοῦ φωνὴ βλέπεται οἷς βλέπεται. Ἐν δὲ τῷ Εὐαγγελίῳ οὐχ ἡ φωνὴ βλέπεται, ἀλλ' ὁ κρείτ των τῆς φωνῆς Λόγος. Διὰ τοῦτο, Καθώς παρέδοσαν ἡμῖν οἱ ἀπ' ἀρχῆς αὐτόπται καὶ ὑπηρέται γενό- μενοι τοῦ Λόγου. Εἰ γὰρ τὸ ἑωρακέναι τὸν Κύριον κατὰ σῶμα αὐτόπτην τούτου γενέσθαι ἦν· καὶ Πιλά της αὐτόπτης ἦν τοῦ Λόγου, καταδικάζων αὐτὸν, καὶ Ἰούδας ὁ προδότης, καὶ πάντες οἱ λέγοντες· Σταύ ρωσον, σταύρωσον αὐτόν. Τὸ οὖν εἰδέναι τὸν Λ- γον ἐκεῖ ἐνοεῖτο, ὅπου ἔλεγεν ὁ Σωτήρ· Ο ἑωρακώς ἐμὲ, εώρακε τὸν Πατέρα, τὸν πέμψαντά με. Καὶ λεληθότως δὲ καλὸν μάθημα διδάσκει ἡμᾶς ὁ Λουκᾶς ἐνταῦθα, ὅτι τινῶν μὲν θεωρημάτων τὸ τέλος ἡ θεω ρία ἐστί· τινῶν δὲ θεωρημάτων τὸ τέλος ἡ πρᾶξις ἐστι. Διὰ γὰρ τοῦ, αὐτόπται, δηλοῖ τὸ θεωρητικὸν, διὰ δὲ τοῦ ὑπηρέται, τὸ πραγματικόν. Δύνασαι δὲ καὶ ἑτέρως ἐκλαβεῖν τὸν ὑπηρέται γενόμενοι τοῦ Λό-. του· ἤτοι τοῦ διδασκαλικοῦ λόγου, δν παρεδίδου δ Σωτήρ· ἢ καὶ αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ Λόγου, ᾧ καὶ ἐξυπηρέ- τησαν παρόντες οἱ μαθηταί. Τὴν διάθεσιν ἑαυτοῦ ὁ Λουκᾶς ἐμφαίνει. Πεπλη- ροφόρητο γὰρ, καὶ ἐν οὐδενὶ ἐδίσταζε, πότερον οὕτως ἔχει, ἢ οὐ. Τοῦτο δὲ γίνεται περὶ τοὺς βεβαίως πι στεύοντας. Καὶ γὰρ ὁ Ἀπόστολος περὶ τῶν βεβαίων φησίν· "Ινα ἦτε ἐῤῥιζωμένοι καὶ τεθεμελιωμένοι τῇ πίστει. Οὐδὲν γὰρ οὕτω πληροφορεί, ὡς νοῦς καὶ λόγος. Όψις γὰρ οὐ πληροφορεῖ· ἐπεὶ οὐκ ἀπὸ ση μείων καὶ τεράτων ὁρατῶν κρίνεται τὰ πράγματα· ἀλλὰ λόγῳ κρίνεται, ποῖα τἀληθῆ, καὶ ποῖα τὰ ψευδῆ. Πραγμάτων· δέ φησιν, ἐπειδήπερ οὐ κατὰ φαντασίαν, κατὰ τοὺς τῶν αἱρετικῶν παῖδας, ἕδραματουργη- σεν Ἰησοῦς τὴν ἔνσαρκον αὐτοῦ παρουσίαν· ἀλλὰ τυγχάνων ἀλήθεια, πρὸς ἀλήθειαν ενήργησε τὰ πράγματα. Στίχ. γ΄. Καθεξής σοι γράψαι, κράτιστε Θεόφιλε. Στίχ. δ'. Ινα ἐπιγνῷς περὶ ὧν κατηχήθης λόγων τὴν ἀσφάλειαν. Στίχ. ε'. Εγένετο ἐν ταῖς ἡμέραις Ηρώδου του βασιλέως τῆς Ἰουδαίας ἱερεύς τις ονόματι Ζα- χαρίας ἐξ ἐφημερίας Αβιά· καὶ ἡ γυνὴ αὐτοῦ ἐκ τῶν θυγατέρων Ααρών, καὶ τὸ ὄνομα αὐτῆς Ελισάβετ. * Ρa- SCHOLIA IN LUCAM. ab exordio continenti serie attigit, non quasdam C Exod. xx, 18. sx Joan. xix, 6. ** Joan. XIV, modo ex iis quæ dictæ sunt, sed universas. Forsan aliqui respondebunt illum Theophilo cuidam Evan- gelium scripsisse, qui unus erat credentium, idem spiritu fervens, ac de Domini gestis dictisve insatiabilis; quippe quem hæc scripta firmiorem efficiebant. Dicit vero aliquis: Quod si omnes ii sumus, qui a Deo amentur et diligantur, Theo- phili sumus. Num quis Theophilus infirmus esse potest? Omnis enim Theophilus fortissimus est, habens vim et potentiam a Deo, Verboque ejus procedentem. In Exodo scriptum est, Quia populus vidit vocem Domini 3, tametsi vox non videatur, sed audiatur. Οuo videlicet stupende demonstraretur, quia Dei vox videtur quibus videtur. In Evangelio autem, non vox videtur, at quod voce præstantius est, Verbum. Propterea ait : Quemadmodum tradiderunt nobis, qui ab initio oculali lestes et ministri fuerunt Verbi. Si enim vidisse Dominum secundum corpus, erat ejus fuisse oculatum testem : et Pilatus oculatus testis fuisset Verbi, qui eum condemnavit, et Judas proditor, et quicunque dicebant, Crucifige, cruci- fige eum s. Itaque vidisse Verbum eo loci intellige- latur, ubi dicebat Salvator : Qui vidit me, vidit trem meum qui misit me ". Ac tacite pulcherrimam doctrinam edocet hic nos Lucas, quia nempe quo- rumdam præceptorum finis est ipsamet speculatio, quorumdam vero præceptorum finis est actio. Per illud enim, oculati testes innuit speculationen, at per ministri, actionem et praxin. Potes et aliter accipere illud, qui ministri fuerunt Verbi : sive do- ctrinalis verbi, quod tradebat Salvator : vel ipsius- met Dei Verbi, cui etiam ministraverunt præsentes discipuli. Quo modo sit affectus Lucas ostendit. Certissime enim persuasus erat, et in nullo dubitabat, num sic se res haberet, necne. Hoc autem contingit in iis, qui firmiter credunt Apostolus enim de iis qui frui sunt, dicit : Ut silis radicati et fundali fide ". Nihil enim adeo certum ac persuasum reddit, at mens et ratio. Visus enim certum non reddit : quippe quia non ex signis et prodigiis visibilibus res judicantur. Sed ratione judicatur, quæ sint D vera, quæve falsa. De rebus autem dicit : quia non phantastice, juxta hæreticos, operatus est Jesus 3. adventum suum in carne. Sed cum veritas esset ipse, in veritate operatus est quæ gessit. V. 3. Ordinatim tibi scribere, optime Theophile. V. 4. Ut agnoscas de quibus instructus fuisti sermo - nibus, veritatem. V. 5. Fuit in diebus Herodis regis Judae, sacerdos quidam nomine Zacharias, de vice Abia: et uxor ejus de filiabas Aaron, et nomen ejus Elisabeth. Coloss. 11, 7. (40) Ἐν τῇ Ἐξόδω γέγραπται, Ὅτι ὁ λαὸς (40) Ανεπιγ.

ἔγραψε τὸ Εὐαγγέλιον, ὃς εἷς ἦν τῶν πεπιστευκότων, οὕτως ζέων τῷ πνεύματι, καὶ ἀπλήστως ἔχων περὶ τὰς τοῦ Κυρίου πράξεις τε καὶ λόγους· ὅνπερ ἐποίει ἀσφαλέστερον καὶ τὰ νῦν γραφόμενα. "Αλλος δέ φη- σιν· Ὅτι ἐὰν πάντες τοιοῦτοι ὦμεν, ὡς ἀγαπᾶσθαι ὑπὸ τοῦ Θεοῦ καὶ φιλεῖσθαι, Θεόφιλοί εσμεν. Οὐκ ἂν δέ τις εἴη Θεόφιλος ἀσθενής· πᾶς γὰρ Θεόφιλος κρά- τιστός ἐστιν ἔχων τὸ κράτος καὶ τὴν δύναμιν τὴν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ καὶ τοῦ Λόγου αὐτοῦ, καὶ οὕτως ἐπιγνώσε- ται εἰς τὴν περὶ ὧν κατηχήθη λόγων ἀσφάλειαν. Ἐπαγγέλλεται τοίνυν τῆς γνώσεως τὸ βέβαιον, ἵνα ἅπερ ἐκεῖνος ἀκοῇ παρέλαβε, ταῦτα καὶ γράμμασιν ἐντυγχάνων ἀσφαλέστερον τὴν πίστιν διατηρῇ. ἑώρακε τὴν φωνὴν τοῦ Κυρίου, καίτοιγε φωνὴ οὐ βλέπεται, ἀλλ᾿ ἀκούεται· ἵνα δηλωθῇ παραδόξως, ὅτι Β ἡ τοῦ Θεοῦ φωνὴ βλέπεται οἷς βλέπεται. Ἐν δὲ τῷ Εὐαγγελίῳ οὐχ ἡ φωνὴ βλέπεται, ἀλλ' ὁ κρείτ των τῆς φωνῆς Λόγος. Διὰ τοῦτο, Καθώς παρέδοσαν ἡμῖν οἱ ἀπ' ἀρχῆς αὐτόπται καὶ ὑπηρέται γενό- μενοι τοῦ Λόγου. Εἰ γὰρ τὸ ἑωρακέναι τὸν Κύριον κατὰ σῶμα αὐτόπτην τούτου γενέσθαι ἦν· καὶ Πιλά της αὐτόπτης ἦν τοῦ Λόγου, καταδικάζων αὐτὸν, καὶ Ἰούδας ὁ προδότης, καὶ πάντες οἱ λέγοντες· Σταύ ρωσον, σταύρωσον αὐτόν. Τὸ οὖν εἰδέναι τὸν Λ- γον ἐκεῖ ἐνοεῖτο, ὅπου ἔλεγεν ὁ Σωτήρ· Ο ἑωρακώς ἐμὲ, εώρακε τὸν Πατέρα, τὸν πέμψαντά με. Καὶ λεληθότως δὲ καλὸν μάθημα διδάσκει ἡμᾶς ὁ Λουκᾶς ἐνταῦθα, ὅτι τινῶν μὲν θεωρημάτων τὸ τέλος ἡ θεω ρία ἐστί· τινῶν δὲ θεωρημάτων τὸ τέλος ἡ πρᾶξις ἐστι. Διὰ γὰρ τοῦ, αὐτόπται, δηλοῖ τὸ θεωρητικὸν, διὰ δὲ τοῦ ὑπηρέται, τὸ πραγματικόν. Δύνασαι δὲ καὶ ἑτέρως ἐκλαβεῖν τὸν ὑπηρέται γενόμενοι τοῦ Λό-. του· ἤτοι τοῦ διδασκαλικοῦ λόγου, δν παρεδίδου δ Σωτήρ· ἢ καὶ αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ Λόγου, ᾧ καὶ ἐξυπηρέ- τησαν παρόντες οἱ μαθηταί. Τὴν διάθεσιν ἑαυτοῦ ὁ Λουκᾶς ἐμφαίνει. Πεπλη- ροφόρητο γὰρ, καὶ ἐν οὐδενὶ ἐδίσταζε, πότερον οὕτως ἔχει, ἢ οὐ. Τοῦτο δὲ γίνεται περὶ τοὺς βεβαίως πι στεύοντας. Καὶ γὰρ ὁ Ἀπόστολος περὶ τῶν βεβαίων φησίν· "Ινα ἦτε ἐῤῥιζωμένοι καὶ τεθεμελιωμένοι τῇ πίστει. Οὐδὲν γὰρ οὕτω πληροφορεί, ὡς νοῦς καὶ λόγος. Όψις γὰρ οὐ πληροφορεῖ· ἐπεὶ οὐκ ἀπὸ ση μείων καὶ τεράτων ὁρατῶν κρίνεται τὰ πράγματα· ἀλλὰ λόγῳ κρίνεται, ποῖα τἀληθῆ, καὶ ποῖα τὰ ψευδῆ. Πραγμάτων· δέ φησιν, ἐπειδήπερ οὐ κατὰ φαντασίαν, κατὰ τοὺς τῶν αἱρετικῶν παῖδας, ἕδραματουργη- σεν Ἰησοῦς τὴν ἔνσαρκον αὐτοῦ παρουσίαν· ἀλλὰ τυγχάνων ἀλήθεια, πρὸς ἀλήθειαν ενήργησε τὰ πράγματα. Στίχ. γ΄. Καθεξής σοι γράψαι, κράτιστε Θεόφιλε. Στίχ. δ'. Ινα ἐπιγνῷς περὶ ὧν κατηχήθης λόγων τὴν ἀσφάλειαν. Στίχ. ε'. Εγένετο ἐν ταῖς ἡμέραις Ηρώδου του βασιλέως τῆς Ἰουδαίας ἱερεύς τις ονόματι Ζα- χαρίας ἐξ ἐφημερίας Αβιά· καὶ ἡ γυνὴ αὐτοῦ ἐκ τῶν θυγατέρων Ααρών, καὶ τὸ ὄνομα αὐτῆς Ελισάβετ. * Ρa- SCHOLIA IN LUCAM. ab exordio continenti serie attigit, non quasdam C Exod. xx, 18. sx Joan. xix, 6. ** Joan. XIV, modo ex iis quæ dictæ sunt, sed universas. Forsan aliqui respondebunt illum Theophilo cuidam Evan- gelium scripsisse, qui unus erat credentium, idem spiritu fervens, ac de Domini gestis dictisve insatiabilis; quippe quem hæc scripta firmiorem efficiebant. Dicit vero aliquis: Quod si omnes ii sumus, qui a Deo amentur et diligantur, Theo- phili sumus. Num quis Theophilus infirmus esse potest? Omnis enim Theophilus fortissimus est, habens vim et potentiam a Deo, Verboque ejus procedentem. In Exodo scriptum est, Quia populus vidit vocem Domini 3, tametsi vox non videatur, sed audiatur. Οuo videlicet stupende demonstraretur, quia Dei vox videtur quibus videtur. In Evangelio autem, non vox videtur, at quod voce præstantius est, Verbum. Propterea ait : Quemadmodum tradiderunt nobis, qui ab initio oculali lestes et ministri fuerunt Verbi. Si enim vidisse Dominum secundum corpus, erat ejus fuisse oculatum testem : et Pilatus oculatus testis fuisset Verbi, qui eum condemnavit, et Judas proditor, et quicunque dicebant, Crucifige, cruci- fige eum s. Itaque vidisse Verbum eo loci intellige- latur, ubi dicebat Salvator : Qui vidit me, vidit trem meum qui misit me ". Ac tacite pulcherrimam doctrinam edocet hic nos Lucas, quia nempe quo- rumdam præceptorum finis est ipsamet speculatio, quorumdam vero præceptorum finis est actio. Per illud enim, oculati testes innuit speculationen, at per ministri, actionem et praxin. Potes et aliter accipere illud, qui ministri fuerunt Verbi : sive do- ctrinalis verbi, quod tradebat Salvator : vel ipsius- met Dei Verbi, cui etiam ministraverunt præsentes discipuli. Quo modo sit affectus Lucas ostendit. Certissime enim persuasus erat, et in nullo dubitabat, num sic se res haberet, necne. Hoc autem contingit in iis, qui firmiter credunt Apostolus enim de iis qui frui sunt, dicit : Ut silis radicati et fundali fide ". Nihil enim adeo certum ac persuasum reddit, at mens et ratio. Visus enim certum non reddit : quippe quia non ex signis et prodigiis visibilibus res judicantur. Sed ratione judicatur, quæ sint D vera, quæve falsa. De rebus autem dicit : quia non phantastice, juxta hæreticos, operatus est Jesus 3. adventum suum in carne. Sed cum veritas esset ipse, in veritate operatus est quæ gessit. V. 3. Ordinatim tibi scribere, optime Theophile. V. 4. Ut agnoscas de quibus instructus fuisti sermo - nibus, veritatem. V. 5. Fuit in diebus Herodis regis Judae, sacerdos quidam nomine Zacharias, de vice Abia: et uxor ejus de filiabas Aaron, et nomen ejus Elisabeth. Coloss. 11, 7. (40) Ἐν τῇ Ἐξόδω γέγραπται, Ὅτι ὁ λαὸς (40) Ανεπιγ.

SUPPLEMENTUM AD ORIGENIS EXEGETICA. Α Στίχ. ς'. Ησαν δὲ δίκαιοι ἀμφότεροι ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. Εἰκὸς ὑπολαμβάνειν, ὅτι Θεοφίλῳ τινὶ ἔγραψε τὸ Εὐαγγέλιον, ὃς εἷς ἦν τῶν πεπιστευκότων, οὕτω ζέων τῷ πνεύματι, καὶ ἀπλήστως ἔχων περὶ τὰς τοῦ Κυ ρίου πράξεις τε καὶ λόγους· ὅνπερ ἐποίει ἀσφαλέστε ρον καὶ τὰ νῦν γραφόμενα. Πάντες ἐὰν τοιοῦτοι ὦμεν, ὡς ἀγαπᾶσθαι ὑπὸ τοῦ Θεοῦ καὶ φιλεῖσθαι, Θεό- φιλοί ἐσμεν. Καὶ οὐκ ἄν τις εἴη Θεόφιλος ἀσθενής. Ωσπερ γὰρ γέγραπται ἐπὶ τοῦ λαοῦ ἐξερχομένου ἐκ τῆς Αἰγύπτου· Οὐκ ἦν ἐν ταῖς φυλαῖς αὐτῶν ἀσθε νῶν· οὕτως εἴποιμι ἂν, ὅτι πᾶς Θεόφιλος κράτιστός ἐστιν, ἔχων τὸ κράτος καὶ τὴν δύναμιν, τὴν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ καὶ τοῦ Λόγου αὐτοῦ. Καὶ οὕτως ἐπιγνώσεταί τις περὶ ὧν κατηχήθη λόγων τὴν ἀσφάλεια», συνεὶς Β τὸν λόγον τοῦ Εὐαγγελίου. Επαγγέλλεται τοίνυν τῆς γνώσεως τὸ βέβαιον, ἵνα ἅπερ ἐκεῖνος ἀκοῇ παρέλαβε, ταῦτα καὶ γράμμασιν ἐντυγχάνων ἀσφαλέστερον κατ ἔχῃ, καὶ τὴν πίστιν διατηρῇ. • Τὸ εἶναι δίκαιον ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, ἐπαινός ἐστι τέλειος. Αὐτὸς γὰρ ἐπίσταται τὰς καρδίας τῶν ἀν- θρώπων μονώτατος. Ενδέχεται γὰρ κατὰ μὲν τὸ φαι- νόμενον δίκαιον εἶναί τινα ἐνώπιον τῶν ἀνθρώπων, κατὰ δὲ τὸ κρυπτόν τῆς καρδίας μὴ εἶναι τοιοῦτον, εμφωλεύοντας κεκτημένος λογισμούς πονηρούς. Τοιοῦ τον καὶ τὸ παρὰ τῷ ᾿Αποστόλῳ· ἂν ὁ ἔπαινος οὐκ ἐξ ἀνθρώπων, ἀλλ' ἐκ Θεοῦ. Οἱ γὰρ ἄνθρωποι οὐκ ἀξίως ἐπαινοῦσι, τὸ φαινόμενον μόνον βλέποντες· ὁ δὲ Θεὸς καὶ τοῦ ψεκτοῦ τὴν κρίσιν, καὶ τοῦ ἐπαινε- τοῦ τὸν ἔπαινον ἀξίως ποιεῖ. Στίχ. ς'. Πορευόμενοι ἐν πάσαις ταῖς ἐντολαῖς καὶ δικαιώμασι τοῦ Κυρίου ἄμεμπτοι. Στίχ. ζ'. Καὶ οὐκ ἦν αὐτοῖς τέκνον· καθότι Ελι- σάβετ ἦν στείρα, καὶ ἀμφότεροι προβεβηκότες ἐν ταῖς ἡμέραις αὐτῶν ἦσαν. Στίχ. η'. Εγένετο δὲ ἐν τῷ ἱερατεύειν αὐτὸν ἐν τῇ τάξει τῆς ἐφημερίας αὐτοῦ, ἔναντι τοῦ Θεοῦ, Στίχ. θ'. Κατὰ τὸ ἔθος τῆς ἱερατείας· ἔλαχε τοῦ θυμιάσαι, εἰσελθὼν εἰς τὸν ναὸν τοῦ Κυρίου. Στίχ. ι. Καὶ πᾶν τὸ πλῆθος ἦν τοῦ λαοῦ προσ ευχόμενον ἔξω τῇ ὥρᾳ τοῦ θυμιάματος. Ἴσως ἐρεῖ τις· Διὰ τί πρόκειται τούτοις τὸν ἄμεμ πται, ἤρχει γὰρ αὐτοῖς πορεύεσθαι ἐν πάσαις ταῖς ὁδοῖς τοῦ Θεοῦ καὶ δικαιώμασιν· εἰ μὴ ἄρα ἐστὶ πορεύεσθαι ἐν πάσαις ταῖς ἐντολαῖς, οὐκ ἀμέμπτως δέ. Φημὶ δὲ οὖν πρὸς αὐτὸν, ὅτι, εἰ μὴ ἦν τοῦτο, οὐκ ἂν ἐλέγετο Δικαίως τὸ δίκαιον διώξεις. Επὰν οὖν ποιῶμεν τὰς ἐντολὰς, ὥστε καὶ ἐν τῷ συνειδότι ῥύπον κενοδοξίας, ἢ ἀνθρωπαρεσκείας, ἢ ἑτέρου τινὸς τοιού- του ἔχειν,. (43) ποιοῦμεν τὰς ἐντολὰς ἀμέμπτως. Στίχ. ια'. "Ωφθη δὲ αὐτῷ ἄγγελος Κυρίου ἑστὼς ἐκ δεξιῶν τοῦ θυσιαστηρίου τοῦ θυμιάματος. Στίχ. ι6'. Καὶ ἐταράχθη Ζαχαρίας ἰδών· καὶ φό βος ἐπέπεσεν ἐπ' αὐτόν. Στίχ. ιγ'. Εἶπε δὲ πρὸς αὐτὸν ὁ ἄγγελος· Μὴ φο- σου, Ζαχαρία, διότι ἐσηκούσθη ἡ δέησίς σου, καὶ ἡ γυνή σου Ελισάβετ γεννήσει υἱόν σοι, καὶ καλέσεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰωάννην. V. 6. Erant autem justi ambo coram Deo. Par est supponere, quod Theophilo cuidam scri- peerit Evangelium, qui unus fuerit eorum qui cre- diderunt, qui valde ferveret spiritu, nec unquam satiari posset circa facta et dicta Domini: quem et securum magis reddiderunt, quæ nunc describun- tur. Si omnes tales essemus, qui diligeremur ama- remurque a Deo (41) Theophili essemus. At nullus esse potest Theophilus, qui infirmus sit. Ut enim scriptum est de populo exeunte ab Ægypto: Non erat in tribubus eorum infirmus 18: sic dicere non dubitem,omnem Theophilumn optimum (42) esse,cum habeat fortitudinem et virtutem Dei, ac Verbi ejus. Atque sic agnoscet quis de quibus rebus imbutus fuit veritatem, intelligens sermonem Evangelii. Spondet ergo firmissimam cognitionem, ut quæ ille auditu acceperat. Hæc etiam litteris exarata legens securius retineat, ſidemque conservet. Justum esse coram Deo, laus est absolutissima. Ille enim novit corda hominum singularissimus. Fieri enim potest, ut juxta quod extrinsecus paret, justus quis sit coram hominibus : at vero juxta secretum cordis nequaquam sit talis, quasi in lu- stris quibusdam latitantes habens pravas cogita- tiones. Simile est quod occurrit apud Apostolum : Quorum laus non ex hominibus, sed ex Deo ". Ho- mines enim nequaquam ut par est laudant, quod paret modo videntes: at Deus et de vituperabili judicium, et de commendabili laudem apposite facit. V. 6. Incedentes in omnibus præceptis et juribus Domini, inculpati. V. 7. Et non erat ipsis filius : propterea quod Elisa- beth erat sterilis, et ambo provecti in diebus eorum erant. V. 8. Accidit autem dum sacerdolio fungeretur ipse, in ordine vicis suæ, coram Deo, V. 9. Secundum morem sacerdotii : sortitus est thy - miama_adolere, ingressus in templum Domini. V. 10. Et toia multitudo erat populi orans foris, hora thymiamatis. C – Fortean dicet aliquis: Utquid appositum est istis illud, inculpati ? satis enim erat illis incedere in omnibus viis Dei et juribus: nisi forte possibile sit incedere in omnibus mandatis, non inculpate ta- men. Dico igitur ad hoc,quia si non esset istud, utique non fuisset dictum : Juste justitiam sectabe- D ris *. Quando igitur exercemus virtutes, sic tamen ut in conscientia habeamus quasdam sordes vanæ gloria, aut hominibus placendi, aut alterius alicu- jus bujusmodi, non eas inculpate exercemus. V. 11. Apparuit autem ei angelus Domini, stans a dextris altaris thymiamatis. V. 12. Et turbatus est Zacharias videns': et timor cecidit in eum. V. 13. Dixit autem ad illum angelus : Ne timeas, Zacharia, propterea quod exaudita est postulatio tua supplex, et uxor tua Elisabeth pariet filium tibi, et vocabis nomen ejus Joannem. 37. Psal. Civ, » Rom. ", 29. ** Deut. xv1, 20. (44) Etymon Theophili. (42) Cralistos, quasi fortissimum dicas. (43) Deest ού.

SUPPLEMENTUM AD ORIGENIS EXEGETICA. Α Στίχ. ς'. Ησαν δὲ δίκαιοι ἀμφότεροι ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. Εἰκὸς ὑπολαμβάνειν, ὅτι Θεοφίλῳ τινὶ ἔγραψε τὸ Εὐαγγέλιον, ὃς εἷς ἦν τῶν πεπιστευκότων, οὕτω ζέων τῷ πνεύματι, καὶ ἀπλήστως ἔχων περὶ τὰς τοῦ Κυ ρίου πράξεις τε καὶ λόγους· ὅνπερ ἐποίει ἀσφαλέστε ρον καὶ τὰ νῦν γραφόμενα. Πάντες ἐὰν τοιοῦτοι ὦμεν, ὡς ἀγαπᾶσθαι ὑπὸ τοῦ Θεοῦ καὶ φιλεῖσθαι, Θεό- φιλοί ἐσμεν. Καὶ οὐκ ἄν τις εἴη Θεόφιλος ἀσθενής. Ωσπερ γὰρ γέγραπται ἐπὶ τοῦ λαοῦ ἐξερχομένου ἐκ τῆς Αἰγύπτου· Οὐκ ἦν ἐν ταῖς φυλαῖς αὐτῶν ἀσθε νῶν· οὕτως εἴποιμι ἂν, ὅτι πᾶς Θεόφιλος κράτιστός ἐστιν, ἔχων τὸ κράτος καὶ τὴν δύναμιν, τὴν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ καὶ τοῦ Λόγου αὐτοῦ. Καὶ οὕτως ἐπιγνώσεταί τις περὶ ὧν κατηχήθη λόγων τὴν ἀσφάλεια», συνεὶς Β τὸν λόγον τοῦ Εὐαγγελίου. Επαγγέλλεται τοίνυν τῆς γνώσεως τὸ βέβαιον, ἵνα ἅπερ ἐκεῖνος ἀκοῇ παρέλαβε, ταῦτα καὶ γράμμασιν ἐντυγχάνων ἀσφαλέστερον κατ ἔχῃ, καὶ τὴν πίστιν διατηρῇ. • Τὸ εἶναι δίκαιον ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, ἐπαινός ἐστι τέλειος. Αὐτὸς γὰρ ἐπίσταται τὰς καρδίας τῶν ἀν- θρώπων μονώτατος. Ενδέχεται γὰρ κατὰ μὲν τὸ φαι- νόμενον δίκαιον εἶναί τινα ἐνώπιον τῶν ἀνθρώπων, κατὰ δὲ τὸ κρυπτόν τῆς καρδίας μὴ εἶναι τοιοῦτον, εμφωλεύοντας κεκτημένος λογισμούς πονηρούς. Τοιοῦ τον καὶ τὸ παρὰ τῷ ᾿Αποστόλῳ· ἂν ὁ ἔπαινος οὐκ ἐξ ἀνθρώπων, ἀλλ' ἐκ Θεοῦ. Οἱ γὰρ ἄνθρωποι οὐκ ἀξίως ἐπαινοῦσι, τὸ φαινόμενον μόνον βλέποντες· ὁ δὲ Θεὸς καὶ τοῦ ψεκτοῦ τὴν κρίσιν, καὶ τοῦ ἐπαινε- τοῦ τὸν ἔπαινον ἀξίως ποιεῖ. Στίχ. ς'. Πορευόμενοι ἐν πάσαις ταῖς ἐντολαῖς καὶ δικαιώμασι τοῦ Κυρίου ἄμεμπτοι. Στίχ. ζ'. Καὶ οὐκ ἦν αὐτοῖς τέκνον· καθότι Ελι- σάβετ ἦν στείρα, καὶ ἀμφότεροι προβεβηκότες ἐν ταῖς ἡμέραις αὐτῶν ἦσαν. Στίχ. η'. Εγένετο δὲ ἐν τῷ ἱερατεύειν αὐτὸν ἐν τῇ τάξει τῆς ἐφημερίας αὐτοῦ, ἔναντι τοῦ Θεοῦ, Στίχ. θ'. Κατὰ τὸ ἔθος τῆς ἱερατείας· ἔλαχε τοῦ θυμιάσαι, εἰσελθὼν εἰς τὸν ναὸν τοῦ Κυρίου. Στίχ. ι. Καὶ πᾶν τὸ πλῆθος ἦν τοῦ λαοῦ προσ ευχόμενον ἔξω τῇ ὥρᾳ τοῦ θυμιάματος. Ἴσως ἐρεῖ τις· Διὰ τί πρόκειται τούτοις τὸν ἄμεμ πται, ἤρχει γὰρ αὐτοῖς πορεύεσθαι ἐν πάσαις ταῖς ὁδοῖς τοῦ Θεοῦ καὶ δικαιώμασιν· εἰ μὴ ἄρα ἐστὶ πορεύεσθαι ἐν πάσαις ταῖς ἐντολαῖς, οὐκ ἀμέμπτως δέ. Φημὶ δὲ οὖν πρὸς αὐτὸν, ὅτι, εἰ μὴ ἦν τοῦτο, οὐκ ἂν ἐλέγετο Δικαίως τὸ δίκαιον διώξεις. Επὰν οὖν ποιῶμεν τὰς ἐντολὰς, ὥστε καὶ ἐν τῷ συνειδότι ῥύπον κενοδοξίας, ἢ ἀνθρωπαρεσκείας, ἢ ἑτέρου τινὸς τοιού- του ἔχειν,. (43) ποιοῦμεν τὰς ἐντολὰς ἀμέμπτως. Στίχ. ια'. "Ωφθη δὲ αὐτῷ ἄγγελος Κυρίου ἑστὼς ἐκ δεξιῶν τοῦ θυσιαστηρίου τοῦ θυμιάματος. Στίχ. ι6'. Καὶ ἐταράχθη Ζαχαρίας ἰδών· καὶ φό βος ἐπέπεσεν ἐπ' αὐτόν. Στίχ. ιγ'. Εἶπε δὲ πρὸς αὐτὸν ὁ ἄγγελος· Μὴ φο- σου, Ζαχαρία, διότι ἐσηκούσθη ἡ δέησίς σου, καὶ ἡ γυνή σου Ελισάβετ γεννήσει υἱόν σοι, καὶ καλέσεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰωάννην. V. 6. Erant autem justi ambo coram Deo. Par est supponere, quod Theophilo cuidam scri- peerit Evangelium, qui unus fuerit eorum qui cre- diderunt, qui valde ferveret spiritu, nec unquam satiari posset circa facta et dicta Domini: quem et securum magis reddiderunt, quæ nunc describun- tur. Si omnes tales essemus, qui diligeremur ama- remurque a Deo (41) Theophili essemus. At nullus esse potest Theophilus, qui infirmus sit. Ut enim scriptum est de populo exeunte ab Ægypto: Non erat in tribubus eorum infirmus 18: sic dicere non dubitem,omnem Theophilumn optimum (42) esse,cum habeat fortitudinem et virtutem Dei, ac Verbi ejus. Atque sic agnoscet quis de quibus rebus imbutus fuit veritatem, intelligens sermonem Evangelii. Spondet ergo firmissimam cognitionem, ut quæ ille auditu acceperat. Hæc etiam litteris exarata legens securius retineat, ſidemque conservet. Justum esse coram Deo, laus est absolutissima. Ille enim novit corda hominum singularissimus. Fieri enim potest, ut juxta quod extrinsecus paret, justus quis sit coram hominibus : at vero juxta secretum cordis nequaquam sit talis, quasi in lu- stris quibusdam latitantes habens pravas cogita- tiones. Simile est quod occurrit apud Apostolum : Quorum laus non ex hominibus, sed ex Deo ". Ho- mines enim nequaquam ut par est laudant, quod paret modo videntes: at Deus et de vituperabili judicium, et de commendabili laudem apposite facit. V. 6. Incedentes in omnibus præceptis et juribus Domini, inculpati. V. 7. Et non erat ipsis filius : propterea quod Elisa- beth erat sterilis, et ambo provecti in diebus eorum erant. V. 8. Accidit autem dum sacerdolio fungeretur ipse, in ordine vicis suæ, coram Deo, V. 9. Secundum morem sacerdotii : sortitus est thy - miama_adolere, ingressus in templum Domini. V. 10. Et toia multitudo erat populi orans foris, hora thymiamatis. C – Fortean dicet aliquis: Utquid appositum est istis illud, inculpati ? satis enim erat illis incedere in omnibus viis Dei et juribus: nisi forte possibile sit incedere in omnibus mandatis, non inculpate ta- men. Dico igitur ad hoc,quia si non esset istud, utique non fuisset dictum : Juste justitiam sectabe- D ris *. Quando igitur exercemus virtutes, sic tamen ut in conscientia habeamus quasdam sordes vanæ gloria, aut hominibus placendi, aut alterius alicu- jus bujusmodi, non eas inculpate exercemus. V. 11. Apparuit autem ei angelus Domini, stans a dextris altaris thymiamatis. V. 12. Et turbatus est Zacharias videns': et timor cecidit in eum. V. 13. Dixit autem ad illum angelus : Ne timeas, Zacharia, propterea quod exaudita est postulatio tua supplex, et uxor tua Elisabeth pariet filium tibi, et vocabis nomen ejus Joannem. 37. Psal. Civ, » Rom. ", 29. ** Deut. xv1, 20. (44) Etymon Theophili. (42) Cralistos, quasi fortissimum dicas. (43) Deest ού.

Στίχ. ιδ'. Καὶ ἔσται χαρά σοι καὶ ἀγαλλίασις· καὶ πολλοὶ ἐπὶ τῇ γεννήσει αὐτοῦ χαρήσονται. ρία. Οὐδὲ γὰρ φθαρτοῦ σώματος ὀφθαλμοῖς δύναταί τις ἰδεῖν ἄφθαρτον σῶμα. Ἐκ δεξιῶν δὲ ὤφθη ἑστὼς ὁ ἄγγελος τοῦ θυσιαστηρίου, ὅτι αἴσια αὐτῷ ἔμελλε προαγγείλαι. Εταράχθη δὲ Ζαχαρίας ιδών. Ξενίζουσα γὰρ ἡ ὄψις ἀνθρώπῳ φαινομένη οὐκ ἔστιν ὑπομονη- τική. Αλλ' ὅμως ἐπιστρέφει ἀπὸ τῆς ταραχῆς τὸν Ζαχαρίαν ὁ ἄγγελος, καὶ ἀνακτᾶται αὐτὸν, εἰπών· Μὴ φοβοῦ, Ζαχαρία. τία. λοι, ἀλλὰ τοῖς καθαρὰν ἔχουσι τὴν καρδίαν, καὶ ἀξίοις τοῦ βλέπειν. Εὑρίσκεται γὰρ τοῖς μὴ πειράζουσιν Β αὐτὸν, ἐμφανίζεται δὲ τοῖς μὴ ἀπιστοῦσιν αὐτῷ. • Τοῦ αὐτοῦ. Ἐπειδὴ πάντες οἱ ὁρῶντες ἀγγέλους ἐφοβοῦντο, μήπως ὡς μέλλοντες λαβεῖν αὐτῶν τὰς ψυχὰς παρεληλύθασιν, ὡς καὶ ὁ Μανωέ φησι· διὰ τοῦτο λύων αὐτοῦ τὴν ἀγωνίαν ὁ ἄγγελος, εἶπε τό Μὴ φοβοῦ. Οὐ γὰρ μόνον οὐ τελευτᾷς, ἔνθα λύπη καὶ δάκρυα, ἀλλὰ καὶ ζῆς καὶ τεκνοποιεῖς, καὶ χαρὰ μεγάλη ἔσται σοι· Γεννήσει γάρ σοι υἱὸν ἡ Ἐλισά βετ, οὗ οὐ γέγονε μείζων ἐν γεννητοῖς τῶν γυναι- κῶν. Εἶτά φησι· Καὶ πολλοὶ ἐπὶ τῇ γεννήσει αὐτοῦ χαρήσονται. Εἰ γὰρ καὶ μὴ πάντες Ἰουδαῖοι, ἀλλὰ πολλοὶ ἐχάρησαν ἐπὶ τῇ παρουσίᾳ τοῦ προδρόμου διαγγέλλοντος τὴν τοῦ Σωτῆρος ἐπιδημίαν. ἐστιν ἐν τῷ πάλαι λαῷ τοῦ Θεοῦ. Οὐκέτι γὰρ Θεὸς λαλεῖ αὐτοῖς, ἀλλὰ μεταβέβηκεν ὁ ἐν ἀρχῇ λόγος πρὸς ἡμᾶς. Καὶ παρ' ἡμῖν οὐ σιωπᾷ, παρ' ἐκείνοις δὲ σεσιώπηκε. Διὰ τοῦτο σιωπᾷ ὁ προφήτης Ζαχαρίας. Τὸ δὲ διανεύειν (47) μένοντα κωφόν. Στίχ. κ6'. Εξελθὼν δὲ οὐκ ἠδύνατο λαλῆσαι αὐ τοῖς, καὶ ἐπέγνωσαν, ὅτι ὀπτασίαν ἑώρακεν ἐν τῷ ναῷ. Καὶ αὐτὸς ἦν διανεύων αὐτοῖς, καὶ δια έμενε κωφός. Στίχ. κγ'. Καὶ ἐγένετο, ὡς ἐπλήσθησαν αἱ ἡμέραι της λειτουργίας αὐτοῦ, ἀπῆλθεν εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ. Στίχ. κδ'. Μετὰ δὲ ταύτας τὰς ἡμέρας συνέλαβεν Ελισάβετ ἡ γυνὴ αὐτοῦ, καὶ περιέκρυβεν ἑαυτὴν μῆνας πέντε, λέγουσα· Στίχ. κε'. "Οτι οὕτως πεποίηκεν ὁ Κύριος ἐν ἡμέ ραις, αἷς ἐπεῖδεν ἀφελεῖν τὸ ἔνειδός μου ἐν ἀν θρώποις. Στίχ. κς'. Ἐν δὲ τῷ μηνὶ τῷ ἔκτῳ ἀπεστάλη ὁ ἄγγελος Γαβριὴλ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ εἰς πόλιν τῆς Γαλιλαίας, ᾗ ὄνομα Ναζαρέτ, Στίχ. κζ'. Πρὸς παρθένον μεμνηστευμένην ἀνδρι, ᾧ ὄνομα Ἰωσὴς, ἐξ οἴκου Δαυΐδ, καὶ τὸ ὄνομα τῆς παρθένου Μαριάμ. Τί δὲ διένευεν αὐτοῖς; προακούσας ἐράσμιον πρᾶ- γμα ἑαυτῷ μέλλειν ἔτεσθαι, οὐκ ἔσπευσε πρὸ καιροῦ ³¹ SCHOLIA IN LUCAM. A V. 14. Et erit gaudium tibi, et exsultatio : et multi de nativitate ejus gaudebunt. Per condescensionem apparuit angelus Zacha- riæ. Neque enim corruptibilis corporis oculis potest quis videre incorruptibile corpus (48). Visus est autem angelus, stans a dextris altaris, qui fausta fortunataque illi prænuntiaturus erat. Turbatus est vero Zacharias videns. Cum enim visio homini inusitata videtur, haud facile sustinetur. Nihilo- minus revocat a turbatione Zachariam angelus, animosque ei sufficit inquiens, Ne timeas, Zacha- Scito, quod non omni homini apparet Deus, vel angeli : sed iis qui habent cor mundum, et digni sunt, ut videant : Invenitur enim iis qui non tentant Sap. 1, 2. ss Luc. vii, 28. Chrysoceph. in Orat. Ms. in ortum S. Joannis. Qui- D eum, et apparet iis qui ei increduli non sunt " Ejusdem. Quia quotquot videbant angelos, time- bant, ne forte advenissent quasi accepturi animas eorum ; ut et Manoe dicit : propterea solvens me- tum angelus ait: Ne timeas. Non modo enim non moreris, quo tempore sunt dolor et lacryme; ve- rum et vivis, et filium procreas, et gaudium ma- gnum erit tibi. Pariet enim tibi filium Elisabeth, quo non fuit major in filiis mulierum ". Deinde ait : Et multi de nativitate ejus gaudebunt. Et si enim non omnes Judæi, at multi gavisi sunt ob præ- sentiam Præcursoris annuntiantis Salvatoris adven- tum. Juxta speculationem, silentium prophetarum est in veteri populo Dei. Non amplius enim Deus lo- quitur illis, sed translatus est sermo qui ab ini- tio erat, in nos. Sed apud nos minime silet, apud eos vero siluit. Propterea silet propheta Zacha- rias. Quod vero nutibus utitur, indicat man sisse motum. V. 22. Egressus aulem non poterat loqui illis, et agnoverunt quod visionem aspexisset in templo. Et ipse erat innuens illis, et remansit mulus. V. 23. Et fuit, ut impleti sunt dies ministerii ejus, abiit in domum suum. V. 24. Post autem hos dies, concepit Elisabeth uzor ejus, et occultabat seipsam menses quinque di- cens : V. 25. Quia sic fecit Dominus in diebus, quibus re- spexit auferre opprobrium meum in hominibus. V. 26. In mense autem sexto, missus est angelus Ga- briel a Deo in civitatem Galilæa, cui nomen Na- zareth, V. 27. Ad virginem desponsatam viro, cui nomen Jo- seph, de domo David : et nomen hujus virginis, Mariam. Quid vero innuebat illis ? Cum jam inaudivisset gratam sibi rem obventuram, non festinavit ante dam codd. etiam Severo tribuunt. Pertinent ai v. 22. Vide infra ex cod. 394. (44) Διὰ συγκαταβάσεως ὤφθη ἄγγελος τῷ Ζαχα (45) Ἴσθι, ὅτι οὐ παντὶ φαίνεται ὁ Θεὸς ἢ οἱ ἄγγε (46) Κατὰ τὴν θεωρίαν, ἡ σιωπὴ τῶν Προφητῶν C (44) Πριγ. (45) 'Ανεπιγ. (46) Hæc habent schedia Combefisi, et Macarius (47) Forte deest σημαίνει. (49) De corpore angelorum ride Petavium.

Στίχ. ιδ'. Καὶ ἔσται χαρά σοι καὶ ἀγαλλίασις· καὶ πολλοὶ ἐπὶ τῇ γεννήσει αὐτοῦ χαρήσονται. ρία. Οὐδὲ γὰρ φθαρτοῦ σώματος ὀφθαλμοῖς δύναταί τις ἰδεῖν ἄφθαρτον σῶμα. Ἐκ δεξιῶν δὲ ὤφθη ἑστὼς ὁ ἄγγελος τοῦ θυσιαστηρίου, ὅτι αἴσια αὐτῷ ἔμελλε προαγγείλαι. Εταράχθη δὲ Ζαχαρίας ιδών. Ξενίζουσα γὰρ ἡ ὄψις ἀνθρώπῳ φαινομένη οὐκ ἔστιν ὑπομονη- τική. Αλλ' ὅμως ἐπιστρέφει ἀπὸ τῆς ταραχῆς τὸν Ζαχαρίαν ὁ ἄγγελος, καὶ ἀνακτᾶται αὐτὸν, εἰπών· Μὴ φοβοῦ, Ζαχαρία. τία. λοι, ἀλλὰ τοῖς καθαρὰν ἔχουσι τὴν καρδίαν, καὶ ἀξίοις τοῦ βλέπειν. Εὑρίσκεται γὰρ τοῖς μὴ πειράζουσιν Β αὐτὸν, ἐμφανίζεται δὲ τοῖς μὴ ἀπιστοῦσιν αὐτῷ. • Τοῦ αὐτοῦ. Ἐπειδὴ πάντες οἱ ὁρῶντες ἀγγέλους ἐφοβοῦντο, μήπως ὡς μέλλοντες λαβεῖν αὐτῶν τὰς ψυχὰς παρεληλύθασιν, ὡς καὶ ὁ Μανωέ φησι· διὰ τοῦτο λύων αὐτοῦ τὴν ἀγωνίαν ὁ ἄγγελος, εἶπε τό Μὴ φοβοῦ. Οὐ γὰρ μόνον οὐ τελευτᾷς, ἔνθα λύπη καὶ δάκρυα, ἀλλὰ καὶ ζῆς καὶ τεκνοποιεῖς, καὶ χαρὰ μεγάλη ἔσται σοι· Γεννήσει γάρ σοι υἱὸν ἡ Ἐλισά βετ, οὗ οὐ γέγονε μείζων ἐν γεννητοῖς τῶν γυναι- κῶν. Εἶτά φησι· Καὶ πολλοὶ ἐπὶ τῇ γεννήσει αὐτοῦ χαρήσονται. Εἰ γὰρ καὶ μὴ πάντες Ἰουδαῖοι, ἀλλὰ πολλοὶ ἐχάρησαν ἐπὶ τῇ παρουσίᾳ τοῦ προδρόμου διαγγέλλοντος τὴν τοῦ Σωτῆρος ἐπιδημίαν. ἐστιν ἐν τῷ πάλαι λαῷ τοῦ Θεοῦ. Οὐκέτι γὰρ Θεὸς λαλεῖ αὐτοῖς, ἀλλὰ μεταβέβηκεν ὁ ἐν ἀρχῇ λόγος πρὸς ἡμᾶς. Καὶ παρ' ἡμῖν οὐ σιωπᾷ, παρ' ἐκείνοις δὲ σεσιώπηκε. Διὰ τοῦτο σιωπᾷ ὁ προφήτης Ζαχαρίας. Τὸ δὲ διανεύειν (47) μένοντα κωφόν. Στίχ. κ6'. Εξελθὼν δὲ οὐκ ἠδύνατο λαλῆσαι αὐ τοῖς, καὶ ἐπέγνωσαν, ὅτι ὀπτασίαν ἑώρακεν ἐν τῷ ναῷ. Καὶ αὐτὸς ἦν διανεύων αὐτοῖς, καὶ δια έμενε κωφός. Στίχ. κγ'. Καὶ ἐγένετο, ὡς ἐπλήσθησαν αἱ ἡμέραι της λειτουργίας αὐτοῦ, ἀπῆλθεν εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ. Στίχ. κδ'. Μετὰ δὲ ταύτας τὰς ἡμέρας συνέλαβεν Ελισάβετ ἡ γυνὴ αὐτοῦ, καὶ περιέκρυβεν ἑαυτὴν μῆνας πέντε, λέγουσα· Στίχ. κε'. "Οτι οὕτως πεποίηκεν ὁ Κύριος ἐν ἡμέ ραις, αἷς ἐπεῖδεν ἀφελεῖν τὸ ἔνειδός μου ἐν ἀν θρώποις. Στίχ. κς'. Ἐν δὲ τῷ μηνὶ τῷ ἔκτῳ ἀπεστάλη ὁ ἄγγελος Γαβριὴλ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ εἰς πόλιν τῆς Γαλιλαίας, ᾗ ὄνομα Ναζαρέτ, Στίχ. κζ'. Πρὸς παρθένον μεμνηστευμένην ἀνδρι, ᾧ ὄνομα Ἰωσὴς, ἐξ οἴκου Δαυΐδ, καὶ τὸ ὄνομα τῆς παρθένου Μαριάμ. Τί δὲ διένευεν αὐτοῖς; προακούσας ἐράσμιον πρᾶ- γμα ἑαυτῷ μέλλειν ἔτεσθαι, οὐκ ἔσπευσε πρὸ καιροῦ ³¹ SCHOLIA IN LUCAM. A V. 14. Et erit gaudium tibi, et exsultatio : et multi de nativitate ejus gaudebunt. Per condescensionem apparuit angelus Zacha- riæ. Neque enim corruptibilis corporis oculis potest quis videre incorruptibile corpus (48). Visus est autem angelus, stans a dextris altaris, qui fausta fortunataque illi prænuntiaturus erat. Turbatus est vero Zacharias videns. Cum enim visio homini inusitata videtur, haud facile sustinetur. Nihilo- minus revocat a turbatione Zachariam angelus, animosque ei sufficit inquiens, Ne timeas, Zacha- Scito, quod non omni homini apparet Deus, vel angeli : sed iis qui habent cor mundum, et digni sunt, ut videant : Invenitur enim iis qui non tentant Sap. 1, 2. ss Luc. vii, 28. Chrysoceph. in Orat. Ms. in ortum S. Joannis. Qui- D eum, et apparet iis qui ei increduli non sunt " Ejusdem. Quia quotquot videbant angelos, time- bant, ne forte advenissent quasi accepturi animas eorum ; ut et Manoe dicit : propterea solvens me- tum angelus ait: Ne timeas. Non modo enim non moreris, quo tempore sunt dolor et lacryme; ve- rum et vivis, et filium procreas, et gaudium ma- gnum erit tibi. Pariet enim tibi filium Elisabeth, quo non fuit major in filiis mulierum ". Deinde ait : Et multi de nativitate ejus gaudebunt. Et si enim non omnes Judæi, at multi gavisi sunt ob præ- sentiam Præcursoris annuntiantis Salvatoris adven- tum. Juxta speculationem, silentium prophetarum est in veteri populo Dei. Non amplius enim Deus lo- quitur illis, sed translatus est sermo qui ab ini- tio erat, in nos. Sed apud nos minime silet, apud eos vero siluit. Propterea silet propheta Zacha- rias. Quod vero nutibus utitur, indicat man sisse motum. V. 22. Egressus aulem non poterat loqui illis, et agnoverunt quod visionem aspexisset in templo. Et ipse erat innuens illis, et remansit mulus. V. 23. Et fuit, ut impleti sunt dies ministerii ejus, abiit in domum suum. V. 24. Post autem hos dies, concepit Elisabeth uzor ejus, et occultabat seipsam menses quinque di- cens : V. 25. Quia sic fecit Dominus in diebus, quibus re- spexit auferre opprobrium meum in hominibus. V. 26. In mense autem sexto, missus est angelus Ga- briel a Deo in civitatem Galilæa, cui nomen Na- zareth, V. 27. Ad virginem desponsatam viro, cui nomen Jo- seph, de domo David : et nomen hujus virginis, Mariam. Quid vero innuebat illis ? Cum jam inaudivisset gratam sibi rem obventuram, non festinavit ante dam codd. etiam Severo tribuunt. Pertinent ai v. 22. Vide infra ex cod. 394. (44) Διὰ συγκαταβάσεως ὤφθη ἄγγελος τῷ Ζαχα (45) Ἴσθι, ὅτι οὐ παντὶ φαίνεται ὁ Θεὸς ἢ οἱ ἄγγε (46) Κατὰ τὴν θεωρίαν, ἡ σιωπὴ τῶν Προφητῶν C (44) Πριγ. (45) 'Ανεπιγ. (46) Hæc habent schedia Combefisi, et Macarius (47) Forte deest σημαίνει. (49) De corpore angelorum ride Petavium.

Α δραμεῖν, ἀλλ' ἔμεινε πληρῶσαι τὴν λειτουργίαν· δι- δάσκων, ὅτι δεῖ πάντα δεύτερα ποιεῖσθαι τῆς εἰς Θεὸν τιμῆς. Οἰκονομικώτατα δὲ περιέκρυβεν ἑαυτὴν ἡ Ἐλισάβετ, ἕως οὗ ἐγνώσθη ἡ γαστήρ αὐτῆς, καὶ αναμφίβολον ἦν τὸ πρᾶγμα· ἵνα (49') ἐξ ἀκοῆς μὴ βουλόμενοι πεισθῆναι οἱ ἀκούοντες ταῦτα, τῷ αὐτῷ ἐγκλήματι ὑποπτεύσωσιν, ᾧ καὶ Ζαχαρίας. Τὸ ὑπερβατὸν οὕτως ἔχει· 'Απεστάλη ὁ ἄγγελος πρὸς παρθένον ἐξ οἴκου Δαυΐδ, καὶ τὸ ὄνομα τῆς παρθένου Μαριάμ, μεμνηστευμένην ἀνδρὶ, ᾧ ὄνομα Ἰωσήφ. Οὐκ ἀπεστάλη δὲ πρὸς Ἰωσὴφ ὁ ἄγγελος· ἐπειδὴ οὐδὲν ἦν κοινὸν τῷ Ἰωσὴφ πρὸς τὴν τοῦ Κυρίου γέννησιν. Ως δὴ ἀρξαμένης τῆς ἁμαρτ τίας ἀπὸ γυναικός, οὕτω καὶ τὰ ἀγαθὰ ἀπὸ γυναικὸς ἔδει ἄρξασθαι (50). Στίχ. λδ'. Εἶπε δὲ Μαριὰμ πρὸς τὸν ἄγγελον Πῶς ἔσται τοῦτο ; ἐπεὶ τὸν ἄνδρα οὐ γινώσκω. Στίχ. λε'. Καὶ ἀποκριθεὶς ὁ ἄγγελος, καὶ τὰ ἑξῆς. Τὸ, εὗρες χάριν, κοινὸν ἦν. Εὗρον γὰρ πρὸ αὐτῆς καὶ ἄλλαι χάριν. Τὸ δ' εἰπεῖν, συλλήψῃ, οὐκέτι κοινὸν ἦν, ἀλλ᾿ ἰδιάζον εἰς ἐπαγγελίαν παρθένω ξένον πράγμα. Εύρες γὰρ χάριν παρὰ τῷ Θεῷ. Διὸ, μὴ φοβοῦ. Παντὸς γὰρ φόβου ἀφαίρεσις ἡ τοῦ Σωτῆρος ἐπιδημία. Στίχ. λς'. Καὶ ἰδοὺ ἡ Ἐλισάβετ ή συγγενής σου, καὶ τὰ ἑξῆς. ἐν ἀγαλλιάσει ἐν τῇ κοιλίᾳ τῆς μητρὸς, εἰς ἔμφασιν χαρᾶς καὶ προφητείας δήλωσιν. Οἱονεὶ γὰρ ἔκτοτε αὐτὸν ἤρξατο προφήτην ποιεῖν ὁ Ἰησοῦς, ἔνδον αὐτῷ παρασχὼν τοῦ μυστηρίου τὴν δήλωσιν. Ἐπειδὴ δὲ οὐκ ἔδωκε λαλεῖν τοῖς ἐμβρύοις διὰ τὸ ἄωρον, σπεύ δοντι τῷ Βαπτιστῇ κηρύξαι τὸν Λυτρωτήν, ἔχρησεν ἡ μήτηρ τοῦ σώματος ὄργανον· οὐ γὰρ Πνεύματος ἁγίου πρότερον ἐνεπλήσθη, πρὶν ἐπιστῆναι τὴν κυο- φορήσασαν Χριστόν. Πρῶτον δὲ τὸ βρέφος ἐπληροῦτο Πνεύματος, καὶ ἐσκίρτα· καὶ εἶθ' οὕτως τῇ μητρὶ μετεδίδου, καὶ ἀνεβόα προφητικὰ ἡ Ἐλισάβετ διὰ τὸ κυοφορούμενον ἐν αὐτῇ βρέφος. Ἤκουσεν ὁ Πρόδρομος, τῇ ἐνεργείᾳ τοῦ ἁγίου Πνεύματος κινούμενος, τὸν ἀσπασμὸν Μαρίας, ἐν ὑπέλαβεν ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ ὁ Χριστὸς, καὶ ἐσκίρτα ὑποπέσωσιν ὑποπτεύσωσιν. Τοῦ αὐτοῦ. Ὁ μὲν λαὸς οὐκ οἶδε τὸν Σωτῆρα ποι οῦντα σημεῖα καὶ τέρατα· ὁ δὲ Ἰωάννης ἔτι ἐν τῇ κοιλίᾳ ὢν σκιρτᾷ, ἡνίκα ἦλθεν ἡ μήτηρ Ἰησοῦ. Ἰδοὺ γὰρ, φησίν, ὡς ἐγένετο ὁ ἀσπασμός σου εἰς τὰ ὦτά μου, ἐσκίρτησε τὸ βρέφος ἐν ἀγαλλιάσει ἐν τῇ κοιλίᾳ μου. τοῦ Γαβριὴλ ἐπιδημίαν, ἀναβαίνουσαν ἀναβῆναι ἐπὶ τὴν ὀρεινήν. Μετὰ σπουδῆς δὲ ἐπορεύετο ἀγομένη ὑπὸ τοῦ ἐν αὐτῇ Πνεύματος, ὁ ἐπεληλύθει αὐτῇ, καὶ τῆς δυνάμεως τοῦ Ὑψίστου, τῆς ἐπισκιάσης αὐτῇ. SUPPLEMENTUM AD ORIGENIS EXEGETICA. tempus præcurrere, sed exspectavit donec ministe- rium absolveret : docens, quod oporteat omnia se- cundo loco habere, præ Dei honore. Prudentissimo autem consilio occultavit sese Elisabeth, usque dum graviditas ejus paluit, nec ulli suberat res tergi- versationi : ut ex auditu nolentes persuaderi qui haec audiebant, eidem culpa, qua Zacharias, sub- jectos sese suspicarentur. (49)Hyperbaton, seu sermonis translatio ita se la- bet : Missus est angelus ad virginem de domo David, et nomen virginis Mariam, desponsatam viro, cui no - men Joseph. Non est autem missus ad Joseph ange- lus, quippe nihil erat commune Josepho cuin nati vitate Domini : quia scilicet cum cœpisset pecca- tum a muliere, sic et bona oportebat ut a muliere exordirentur. V. 34. Dixit aulem Maria ad angelum : quomodo erit hoc? quoniam virum non cognosco. V. 35. Et respondit argelus, etc. Illud, invenisti gratiam, comniune erat. Invenere namque ante illam et aliæ gratiam. Quod vero di- xit, concipies, non amplius commune erat, sed res inusitata, propria ac singularis in promissionem virginis. Invenisti enim gratiam apud Deum. Propter ca, ne timeas. Cujuscunque enim timoris ablatio est, Salvatoris adventus. V. 36. Et ecce Elisabeth cognala tua, etc. B Audivit Præcursor, motus operatione sancti Spi- (51) rilus, Marie salutationem, quam interpellavit Ver- bum Dei Christus, et exsultabat in gaudio in utero C matris, ad ostendendam gratiam innuendamque prophetiam. Quasi enim ex eo temporis momento cœpit eum prophetam facerè Jesus, intrinsecus illi exhibens mysterii declarationem. Quoniam vero da- tum non est infantibus in utero exsistentibus loqui, propter immaturitatem; festinanti Baptistæ annun- tiare Redemptorem commodavit mater corporis orga- num. Non enim Spiritu sancto antea repletus est, quam adesset quæ utero gestabat Christum.Prius vero infaus repletus est Spiritu, et exsultabat; ac porro dein- ceps matri communicavit, exclamabatque vaticinia Elisabeth, propter infantem, quem in utero gerebat. Ejusdem. Populus quidem non agnovit Salvato- rem facientem signa atque prodigia : at Joannes adhuc in utero posius exsultat, quando advenit mater Jesu. Ecce enim, inquit, ut fuit salutatio tua in auribus meis, exsultavit inſans in gaudio in utero meo 33. Oportebat, ut beata hæc Mariam, post Gabrielis adventum, ascendendo ascenderet in montanani. Cum festinatione autem proficiscebatur, ducta ab eu, qui in ipsa erat Spiritu, qui supervenerat ei, atque a virtute Altissimi obumbrante ei. Quemadmodum cœperat peccatum a muliere, et Luc. 1, 44. loco EDIT. D pret. Orig. hotn. vi. (49) Vulgo syntaxis, constructio, ordinatio. (49) Forte addendumn μή, et paulo post legendum (50) Vide infra ad vers. 56 in diue. (52) Εδει τὴν μακαρίαν ταύτην Μαριάμ, μετὰ τὴν (53) Ωσπερ ἤρξατο ἡ ἁμαρτία ἀπὸ γυναικὸς, καὶ (51) 'Ανεπιγ. Confer veterem D. Hieron. inter- (52) Πριγ. (35) Ανεπιγ. Vide supra ad calcen vers. 27.

Α δραμεῖν, ἀλλ' ἔμεινε πληρῶσαι τὴν λειτουργίαν· δι- δάσκων, ὅτι δεῖ πάντα δεύτερα ποιεῖσθαι τῆς εἰς Θεὸν τιμῆς. Οἰκονομικώτατα δὲ περιέκρυβεν ἑαυτὴν ἡ Ἐλισάβετ, ἕως οὗ ἐγνώσθη ἡ γαστήρ αὐτῆς, καὶ αναμφίβολον ἦν τὸ πρᾶγμα· ἵνα (49') ἐξ ἀκοῆς μὴ βουλόμενοι πεισθῆναι οἱ ἀκούοντες ταῦτα, τῷ αὐτῷ ἐγκλήματι ὑποπτεύσωσιν, ᾧ καὶ Ζαχαρίας. Τὸ ὑπερβατὸν οὕτως ἔχει· 'Απεστάλη ὁ ἄγγελος πρὸς παρθένον ἐξ οἴκου Δαυΐδ, καὶ τὸ ὄνομα τῆς παρθένου Μαριάμ, μεμνηστευμένην ἀνδρὶ, ᾧ ὄνομα Ἰωσήφ. Οὐκ ἀπεστάλη δὲ πρὸς Ἰωσὴφ ὁ ἄγγελος· ἐπειδὴ οὐδὲν ἦν κοινὸν τῷ Ἰωσὴφ πρὸς τὴν τοῦ Κυρίου γέννησιν. Ως δὴ ἀρξαμένης τῆς ἁμαρτ τίας ἀπὸ γυναικός, οὕτω καὶ τὰ ἀγαθὰ ἀπὸ γυναικὸς ἔδει ἄρξασθαι (50). Στίχ. λδ'. Εἶπε δὲ Μαριὰμ πρὸς τὸν ἄγγελον Πῶς ἔσται τοῦτο ; ἐπεὶ τὸν ἄνδρα οὐ γινώσκω. Στίχ. λε'. Καὶ ἀποκριθεὶς ὁ ἄγγελος, καὶ τὰ ἑξῆς. Τὸ, εὗρες χάριν, κοινὸν ἦν. Εὗρον γὰρ πρὸ αὐτῆς καὶ ἄλλαι χάριν. Τὸ δ' εἰπεῖν, συλλήψῃ, οὐκέτι κοινὸν ἦν, ἀλλ᾿ ἰδιάζον εἰς ἐπαγγελίαν παρθένω ξένον πράγμα. Εύρες γὰρ χάριν παρὰ τῷ Θεῷ. Διὸ, μὴ φοβοῦ. Παντὸς γὰρ φόβου ἀφαίρεσις ἡ τοῦ Σωτῆρος ἐπιδημία. Στίχ. λς'. Καὶ ἰδοὺ ἡ Ἐλισάβετ ή συγγενής σου, καὶ τὰ ἑξῆς. ἐν ἀγαλλιάσει ἐν τῇ κοιλίᾳ τῆς μητρὸς, εἰς ἔμφασιν χαρᾶς καὶ προφητείας δήλωσιν. Οἱονεὶ γὰρ ἔκτοτε αὐτὸν ἤρξατο προφήτην ποιεῖν ὁ Ἰησοῦς, ἔνδον αὐτῷ παρασχὼν τοῦ μυστηρίου τὴν δήλωσιν. Ἐπειδὴ δὲ οὐκ ἔδωκε λαλεῖν τοῖς ἐμβρύοις διὰ τὸ ἄωρον, σπεύ δοντι τῷ Βαπτιστῇ κηρύξαι τὸν Λυτρωτήν, ἔχρησεν ἡ μήτηρ τοῦ σώματος ὄργανον· οὐ γὰρ Πνεύματος ἁγίου πρότερον ἐνεπλήσθη, πρὶν ἐπιστῆναι τὴν κυο- φορήσασαν Χριστόν. Πρῶτον δὲ τὸ βρέφος ἐπληροῦτο Πνεύματος, καὶ ἐσκίρτα· καὶ εἶθ' οὕτως τῇ μητρὶ μετεδίδου, καὶ ἀνεβόα προφητικὰ ἡ Ἐλισάβετ διὰ τὸ κυοφορούμενον ἐν αὐτῇ βρέφος. Ἤκουσεν ὁ Πρόδρομος, τῇ ἐνεργείᾳ τοῦ ἁγίου Πνεύματος κινούμενος, τὸν ἀσπασμὸν Μαρίας, ἐν ὑπέλαβεν ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ ὁ Χριστὸς, καὶ ἐσκίρτα ὑποπέσωσιν ὑποπτεύσωσιν. Τοῦ αὐτοῦ. Ὁ μὲν λαὸς οὐκ οἶδε τὸν Σωτῆρα ποι οῦντα σημεῖα καὶ τέρατα· ὁ δὲ Ἰωάννης ἔτι ἐν τῇ κοιλίᾳ ὢν σκιρτᾷ, ἡνίκα ἦλθεν ἡ μήτηρ Ἰησοῦ. Ἰδοὺ γὰρ, φησίν, ὡς ἐγένετο ὁ ἀσπασμός σου εἰς τὰ ὦτά μου, ἐσκίρτησε τὸ βρέφος ἐν ἀγαλλιάσει ἐν τῇ κοιλίᾳ μου. τοῦ Γαβριὴλ ἐπιδημίαν, ἀναβαίνουσαν ἀναβῆναι ἐπὶ τὴν ὀρεινήν. Μετὰ σπουδῆς δὲ ἐπορεύετο ἀγομένη ὑπὸ τοῦ ἐν αὐτῇ Πνεύματος, ὁ ἐπεληλύθει αὐτῇ, καὶ τῆς δυνάμεως τοῦ Ὑψίστου, τῆς ἐπισκιάσης αὐτῇ. SUPPLEMENTUM AD ORIGENIS EXEGETICA. tempus præcurrere, sed exspectavit donec ministe- rium absolveret : docens, quod oporteat omnia se- cundo loco habere, præ Dei honore. Prudentissimo autem consilio occultavit sese Elisabeth, usque dum graviditas ejus paluit, nec ulli suberat res tergi- versationi : ut ex auditu nolentes persuaderi qui haec audiebant, eidem culpa, qua Zacharias, sub- jectos sese suspicarentur. (49)Hyperbaton, seu sermonis translatio ita se la- bet : Missus est angelus ad virginem de domo David, et nomen virginis Mariam, desponsatam viro, cui no - men Joseph. Non est autem missus ad Joseph ange- lus, quippe nihil erat commune Josepho cuin nati vitate Domini : quia scilicet cum cœpisset pecca- tum a muliere, sic et bona oportebat ut a muliere exordirentur. V. 34. Dixit aulem Maria ad angelum : quomodo erit hoc? quoniam virum non cognosco. V. 35. Et respondit argelus, etc. Illud, invenisti gratiam, comniune erat. Invenere namque ante illam et aliæ gratiam. Quod vero di- xit, concipies, non amplius commune erat, sed res inusitata, propria ac singularis in promissionem virginis. Invenisti enim gratiam apud Deum. Propter ca, ne timeas. Cujuscunque enim timoris ablatio est, Salvatoris adventus. V. 36. Et ecce Elisabeth cognala tua, etc. B Audivit Præcursor, motus operatione sancti Spi- (51) rilus, Marie salutationem, quam interpellavit Ver- bum Dei Christus, et exsultabat in gaudio in utero C matris, ad ostendendam gratiam innuendamque prophetiam. Quasi enim ex eo temporis momento cœpit eum prophetam facerè Jesus, intrinsecus illi exhibens mysterii declarationem. Quoniam vero da- tum non est infantibus in utero exsistentibus loqui, propter immaturitatem; festinanti Baptistæ annun- tiare Redemptorem commodavit mater corporis orga- num. Non enim Spiritu sancto antea repletus est, quam adesset quæ utero gestabat Christum.Prius vero infaus repletus est Spiritu, et exsultabat; ac porro dein- ceps matri communicavit, exclamabatque vaticinia Elisabeth, propter infantem, quem in utero gerebat. Ejusdem. Populus quidem non agnovit Salvato- rem facientem signa atque prodigia : at Joannes adhuc in utero posius exsultat, quando advenit mater Jesu. Ecce enim, inquit, ut fuit salutatio tua in auribus meis, exsultavit inſans in gaudio in utero meo 33. Oportebat, ut beata hæc Mariam, post Gabrielis adventum, ascendendo ascenderet in montanani. Cum festinatione autem proficiscebatur, ducta ab eu, qui in ipsa erat Spiritu, qui supervenerat ei, atque a virtute Altissimi obumbrante ei. Quemadmodum cœperat peccatum a muliere, et Luc. 1, 44. loco EDIT. D pret. Orig. hotn. vi. (49) Vulgo syntaxis, constructio, ordinatio. (49) Forte addendumn μή, et paulo post legendum (50) Vide infra ad vers. 56 in diue. (52) Εδει τὴν μακαρίαν ταύτην Μαριάμ, μετὰ τὴν (53) Ωσπερ ἤρξατο ἡ ἁμαρτία ἀπὸ γυναικὸς, καὶ (51) 'Ανεπιγ. Confer veterem D. Hieron. inter- (52) Πριγ. (35) Ανεπιγ. Vide supra ad calcen vers. 27.

Α δραμεῖν, ἀλλ' ἔμεινε πληρῶσαι τὴν λειτουργίαν· δι- δάσκων, ὅτι δεῖ πάντα δεύτερα ποιεῖσθαι τῆς εἰς Θεὸν τιμῆς. Οἰκονομικώτατα δὲ περιέκρυβεν ἑαυτὴν ἡ Ἐλισάβετ, ἕως οὗ ἐγνώσθη ἡ γαστήρ αὐτῆς, καὶ αναμφίβολον ἦν τὸ πρᾶγμα· ἵνα (49') ἐξ ἀκοῆς μὴ βουλόμενοι πεισθῆναι οἱ ἀκούοντες ταῦτα, τῷ αὐτῷ ἐγκλήματι ὑποπτεύσωσιν, ᾧ καὶ Ζαχαρίας. Τὸ ὑπερβατὸν οὕτως ἔχει· 'Απεστάλη ὁ ἄγγελος πρὸς παρθένον ἐξ οἴκου Δαυΐδ, καὶ τὸ ὄνομα τῆς παρθένου Μαριάμ, μεμνηστευμένην ἀνδρὶ, ᾧ ὄνομα Ἰωσήφ. Οὐκ ἀπεστάλη δὲ πρὸς Ἰωσὴφ ὁ ἄγγελος· ἐπειδὴ οὐδὲν ἦν κοινὸν τῷ Ἰωσὴφ πρὸς τὴν τοῦ Κυρίου γέννησιν. Ως δὴ ἀρξαμένης τῆς ἁμαρτ τίας ἀπὸ γυναικός, οὕτω καὶ τὰ ἀγαθὰ ἀπὸ γυναικὸς ἔδει ἄρξασθαι (50). Στίχ. λδ'. Εἶπε δὲ Μαριὰμ πρὸς τὸν ἄγγελον Πῶς ἔσται τοῦτο ; ἐπεὶ τὸν ἄνδρα οὐ γινώσκω. Στίχ. λε'. Καὶ ἀποκριθεὶς ὁ ἄγγελος, καὶ τὰ ἑξῆς. Τὸ, εὗρες χάριν, κοινὸν ἦν. Εὗρον γὰρ πρὸ αὐτῆς καὶ ἄλλαι χάριν. Τὸ δ' εἰπεῖν, συλλήψῃ, οὐκέτι κοινὸν ἦν, ἀλλ᾿ ἰδιάζον εἰς ἐπαγγελίαν παρθένω ξένον πράγμα. Εύρες γὰρ χάριν παρὰ τῷ Θεῷ. Διὸ, μὴ φοβοῦ. Παντὸς γὰρ φόβου ἀφαίρεσις ἡ τοῦ Σωτῆρος ἐπιδημία. Στίχ. λς'. Καὶ ἰδοὺ ἡ Ἐλισάβετ ή συγγενής σου, καὶ τὰ ἑξῆς. ἐν ἀγαλλιάσει ἐν τῇ κοιλίᾳ τῆς μητρὸς, εἰς ἔμφασιν χαρᾶς καὶ προφητείας δήλωσιν. Οἱονεὶ γὰρ ἔκτοτε αὐτὸν ἤρξατο προφήτην ποιεῖν ὁ Ἰησοῦς, ἔνδον αὐτῷ παρασχὼν τοῦ μυστηρίου τὴν δήλωσιν. Ἐπειδὴ δὲ οὐκ ἔδωκε λαλεῖν τοῖς ἐμβρύοις διὰ τὸ ἄωρον, σπεύ δοντι τῷ Βαπτιστῇ κηρύξαι τὸν Λυτρωτήν, ἔχρησεν ἡ μήτηρ τοῦ σώματος ὄργανον· οὐ γὰρ Πνεύματος ἁγίου πρότερον ἐνεπλήσθη, πρὶν ἐπιστῆναι τὴν κυο- φορήσασαν Χριστόν. Πρῶτον δὲ τὸ βρέφος ἐπληροῦτο Πνεύματος, καὶ ἐσκίρτα· καὶ εἶθ' οὕτως τῇ μητρὶ μετεδίδου, καὶ ἀνεβόα προφητικὰ ἡ Ἐλισάβετ διὰ τὸ κυοφορούμενον ἐν αὐτῇ βρέφος. Ἤκουσεν ὁ Πρόδρομος, τῇ ἐνεργείᾳ τοῦ ἁγίου Πνεύματος κινούμενος, τὸν ἀσπασμὸν Μαρίας, ἐν ὑπέλαβεν ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ ὁ Χριστὸς, καὶ ἐσκίρτα ὑποπέσωσιν ὑποπτεύσωσιν. Τοῦ αὐτοῦ. Ὁ μὲν λαὸς οὐκ οἶδε τὸν Σωτῆρα ποι οῦντα σημεῖα καὶ τέρατα· ὁ δὲ Ἰωάννης ἔτι ἐν τῇ κοιλίᾳ ὢν σκιρτᾷ, ἡνίκα ἦλθεν ἡ μήτηρ Ἰησοῦ. Ἰδοὺ γὰρ, φησίν, ὡς ἐγένετο ὁ ἀσπασμός σου εἰς τὰ ὦτά μου, ἐσκίρτησε τὸ βρέφος ἐν ἀγαλλιάσει ἐν τῇ κοιλίᾳ μου. τοῦ Γαβριὴλ ἐπιδημίαν, ἀναβαίνουσαν ἀναβῆναι ἐπὶ τὴν ὀρεινήν. Μετὰ σπουδῆς δὲ ἐπορεύετο ἀγομένη ὑπὸ τοῦ ἐν αὐτῇ Πνεύματος, ὁ ἐπεληλύθει αὐτῇ, καὶ τῆς δυνάμεως τοῦ Ὑψίστου, τῆς ἐπισκιάσης αὐτῇ. SUPPLEMENTUM AD ORIGENIS EXEGETICA. tempus præcurrere, sed exspectavit donec ministe- rium absolveret : docens, quod oporteat omnia se- cundo loco habere, præ Dei honore. Prudentissimo autem consilio occultavit sese Elisabeth, usque dum graviditas ejus paluit, nec ulli suberat res tergi- versationi : ut ex auditu nolentes persuaderi qui haec audiebant, eidem culpa, qua Zacharias, sub- jectos sese suspicarentur. (49)Hyperbaton, seu sermonis translatio ita se la- bet : Missus est angelus ad virginem de domo David, et nomen virginis Mariam, desponsatam viro, cui no - men Joseph. Non est autem missus ad Joseph ange- lus, quippe nihil erat commune Josepho cuin nati vitate Domini : quia scilicet cum cœpisset pecca- tum a muliere, sic et bona oportebat ut a muliere exordirentur. V. 34. Dixit aulem Maria ad angelum : quomodo erit hoc? quoniam virum non cognosco. V. 35. Et respondit argelus, etc. Illud, invenisti gratiam, comniune erat. Invenere namque ante illam et aliæ gratiam. Quod vero di- xit, concipies, non amplius commune erat, sed res inusitata, propria ac singularis in promissionem virginis. Invenisti enim gratiam apud Deum. Propter ca, ne timeas. Cujuscunque enim timoris ablatio est, Salvatoris adventus. V. 36. Et ecce Elisabeth cognala tua, etc. B Audivit Præcursor, motus operatione sancti Spi- (51) rilus, Marie salutationem, quam interpellavit Ver- bum Dei Christus, et exsultabat in gaudio in utero C matris, ad ostendendam gratiam innuendamque prophetiam. Quasi enim ex eo temporis momento cœpit eum prophetam facerè Jesus, intrinsecus illi exhibens mysterii declarationem. Quoniam vero da- tum non est infantibus in utero exsistentibus loqui, propter immaturitatem; festinanti Baptistæ annun- tiare Redemptorem commodavit mater corporis orga- num. Non enim Spiritu sancto antea repletus est, quam adesset quæ utero gestabat Christum.Prius vero infaus repletus est Spiritu, et exsultabat; ac porro dein- ceps matri communicavit, exclamabatque vaticinia Elisabeth, propter infantem, quem in utero gerebat. Ejusdem. Populus quidem non agnovit Salvato- rem facientem signa atque prodigia : at Joannes adhuc in utero posius exsultat, quando advenit mater Jesu. Ecce enim, inquit, ut fuit salutatio tua in auribus meis, exsultavit inſans in gaudio in utero meo 33. Oportebat, ut beata hæc Mariam, post Gabrielis adventum, ascendendo ascenderet in montanani. Cum festinatione autem proficiscebatur, ducta ab eu, qui in ipsa erat Spiritu, qui supervenerat ei, atque a virtute Altissimi obumbrante ei. Quemadmodum cœperat peccatum a muliere, et Luc. 1, 44. loco EDIT. D pret. Orig. hotn. vi. (49) Vulgo syntaxis, constructio, ordinatio. (49) Forte addendumn μή, et paulo post legendum (50) Vide infra ad vers. 56 in diue. (52) Εδει τὴν μακαρίαν ταύτην Μαριάμ, μετὰ τὴν (53) Ωσπερ ἤρξατο ἡ ἁμαρτία ἀπὸ γυναικὸς, καὶ (51) 'Ανεπιγ. Confer veterem D. Hieron. inter- (52) Πριγ. (35) Ανεπιγ. Vide supra ad calcen vers. 27.

μετὰ τοῦτο ἔφθασεν ἐπὶ τὸν ἄνδρα· οὕτω καὶ τὰ ἀγαθὰ ἀπὸ τῶν γυναικῶν ἤρξατο, ἵν᾿ ἀπεντραπῶσιν αἱ γυναῖκες τὴν ἀσθένειαν, καὶ τὰ γυναικεῖα ἀποθέ μεναι, ζηλώσωσι τοὺς βίους τῶν μακαρίων τούτων. Στίχ. μγ'. Καὶ πόθεν μοι τοῦτο δῆλον, ἵνα ἔλθῃ ἡ μήτηρ, καὶ τὰ ἑξῆς. Τοῦ αὐτοῦ. Σύμφωνα τῷ υἱῷ φθέγγεται ἡ Ἐλισά- δες, ἀναξίαν ἑαυτὴν τῆς παρουσίας τῆς Θεοτόκου λέγουσα, ὥσπερ καὶ Ἰωάννης τῆς πρὸς τὸν Χριστὸν παραστάσεως. Τί γάρ μοι, φησί, τηλικοῦτον πέτρα- κται ἀγαθὸν, ἵνα ἡ μήτηρ τοῦ Κυρίου μου ἔλθῃ πρός με; Μητέρα καλεῖ τὴν ἔτι παρθένον, φθάνουσα προ φητικῷ λόγῳ τὴν ἔκβασιν. Θεία μὲν οὖν οἰκονομία τὴν μαρτυρίαν ήγαγε πρὸς τὴν Ἐλισάβετ, ἵνα καὶ ἡ μαρτυρία Ἰωάννου ἐκ μήτρας εἰς τὸν Κύριον διὰ τῆς ἰδίας μητρὸς Ελισάβετ πληροφορηθῇ, καὶ ἵνα Β κατὰ τὴν τοῦ ἀγγέλου φωνὴν ἀψομένη τὴν Ἐλισάβετ, καὶ τὸ ἐν αὐτῇ παράδοξον κύημα, διὰ τούτου καὶ τὸ μεῖζον πιστεύσῃ, τουτέστι τὸν ἐξ αὐτῆς φημι τῆς παρ θένου ἄσπορον τοκετό. Καὶ συντρέχει πρὸς τὴν πί στιν ταύτην καὶ ὁ λόγος ὁ τῆς Ἐλισάβετ, λεγούση;· Καὶ μακαρία ἡ πιστεύσασα, ὅτι ἔσται τελείωσις τοῖς λελαλημένοις αὐτῇ παρὰ Κυρίου. Βεβαιοτέρα γὰρ πρὸς τὴν πίστιν ἐκ τούτων ἐγίνετο τῶν ῥημάτων ἡ παρθένος, μακαριζομένη, ὅτι ἐπίστευσεν, ἀγγέλου σε προσημαίνοντος, καὶ τῆς συγγενίδος παραπλησίως προφητευούσης. Τοῦ αὐτοῦ. Ιδωμεν λοιπόν παρθενικήν προφη τείαν. Στίχ. μς'. Μεγαλύνει η ψυχή μου τὸν Κυρίον. Πῶς ἡ ψυχή μου μεγαλύνει τὸν Κύριον, κατανοη-C τέον. Ἐὰν ἀξίως πολιτευώμεθα κατ' εἰκόνα τοῦ κτί σαντος ἡμᾶς, καὶ ὁμοιωθῶμεν τῷ πρωτοτύπων, κατὰ τὸ δυνατὸν, δι' ἀγαθῶν ἔργων, μεγαλύνομεν τὸν Κύ- ριον λόγοις, ἔργοις, νοήμασι. Σμικρύνει δέ τις αὐτὸν ἀναλόγως, κατὰ τὴν κακίαν τὴν ἐνυπάρχουσαν αὐτῷ. Τῆς οὖν Μαρίας ἡ ψυχὴ ἐμεγάλυνε τὸν Κύριον, τὸ δὲ πνεῦμα αὐτῆς ἡγαλλιάσατο ἐπὶ τῷ Θεῷ τῷ Σωτήρι. Πρῶτον ἐμεγάλυνεν ἡ ψυχὴ αὐτῆς, εἶτα ἠγαλλιάσατο τὸ πνεῦμα αὐτῆς. Παρατηρήσασθαι δεῖ ἐν ὅλῃ τῇ Παλαιᾷ καὶ τῇ Καινῇ Γραφῇ, εἰ πού ἐστιν εὑρεῖν ἐπὶ ἁμαρτωλῶν γενέσεως εἰρημένον τό· Ἐπλήσθη ὁ χρόνος τοῦ τεκεῖν. Οὐκ ἂν γάρ τις εὕροι, ὡς οἶμαι· ἀλλ' ὅπου ὠνόμασται, ὅτι δίκαιός ἐστιν ὁ γεννώμενος. Καὶ τοῦτο δὲ καὶ τὰ λοιπά (54). Ἡ Ἐλισάβετ, προφῆτις οὖσα, καὶ τὴν γενομένην τῷ ἀνδρὶ ἀποκάλυψιν μὴ ἀκούσασα, τῷ Πνεύματι ἁγίῳ τὴν παρὰ τοῦ ἀγγέλου ῥηθεῖσαν προσηγορίαν, καὶ Ἰωάννην ἔφασκε τὸ παιδίον ὀνομάσεσθαι. Ως δὲ καὶ παρὰ τοῦ πατρὸς ἠξίουν μαθεῖν, καὶ διένευον αὐτῷ, ὡς μὴ ἀκούοντι ἢ λαλῆσαι δυναμένῳ· λαβὼν δέλτιον έγραψε συμφώνως τῇ ἑαυτοῦ γυναικὶ τοῦ παιδὸς τὴν προσηγορίαν, ὡς πάντας ἐπὶ τούτων ἐκ. πλήττεσθαι. Εἶτά φησιν· Ανεώχθη δὲ τὸ στόμα αὐτοῦ. Μετὰ τὸ γράψαι δηλονότι ἐν δέλτῳ, ὅτι Ἰωάν- * SCHOLIA IN LUCAM. bus incepere, ut despicerent mulieres infirmitatem, et quæ muliebria sunt deponentes, æmularentur vi- tas horum beatorum. A postea derivavit in virum : sic et bona a mulieri- Luc. 1, 45. ss ibid. 57. so ibid. 64. D V. 43. Et unde hoc mihi manifestum, ut veniat mater, etc. Ejusdem. Consonantia cum filio loquitur Elisa- beth, indignam se adventu deiparæ dicens; quem- admodum et Joannes indignum se dicebat qui Chri- sto assisteret. Quodnam enim mihi, ait, tam grande factum est bonum, ut mater Domini mei veniat ad me? Matrem vocat, quæ adhuc virgo erat, ante occupauis prophetico sermone evenum. Divina igi- tur dispensatio testimonium fecit apud Elisabeth, ut etiam testimonium Joannis ex utero de Domino per propriam matrem Elisabetham certissimum evaderet, et ut juxta angeli vocem contuilura (55) Elisabetham, et stupendam ejus graviditatem, per hoc et quod majus erat crederet, ex semel neinpe virgine conceptionem sine semine, Concurrit quo- que ad hanc fidem faciendam sermo Elisabeth, di- centis: Et beata, quæ credidisti, quoniam erit per- fectio diclis tibi a Domino s. Constantior enim ad credendum ex his verbis facta est virgo, dum beatu predicatur utpote quæ crediderit, tum angelo præ- significante, tum etiam cognata haud aliter vatici nante. Ejusdem. Videamus jam virginalem prophetiam. V. 46. Magnificat anima mea Dominum. Quomodo anima mea magnificat Dominum, con- siderandum est. Si ut par est vitam traducamus se, cundum imaginem ejus qui creavit nos, alque exemplari nostro assimilemar, quantum fieri po test, per bona opera, tunc magnificamus Dominum verbis, operibus, cogitationibus. Extenuat autem illum quis, cum proportione, juxta pravitatem quæ sibi inest. Mariæ igitur anima Dominum magnifi- cabat, et spiritus ejus exsultabat in Deo salutari. Prius magnificabat anima illius, deinde exsultavit spiritus ejus. Animadvertendum est in tota Veteri Novaque Scriptura, sicubi invenire liceat in peccatricibus generationibus dictum fuisse : Impletum est tempus pariendi s. Non enim quis invenire poterit, ut ar- bitror : misi ubi nominatur, justum esse qui nasci- tur. Et hoc vero, etc. Elisabeth cum prophetis esset, nec audivisset re- velationem viro suo factam, quam Spiritus san- ctus per angelum nomenclaturam ediderat, et Joannem vocandum esse puerum, dixit. Ubi autem etiam a Patre scire volebant, eique innuebant, quippe non audienti, aut loqui valenti, accipiens tabellam scripsit, uxori suæ concordans, pueri ap- pellationem usque adeo ut omnes {propterea slu- pore percellerentur. Deinde ait : Apertum est au- lem os ejus s. Postquam scilicet in tabella scri- (54) Hom), 1x, circa finem. (55) Supple Maria.

μετὰ τοῦτο ἔφθασεν ἐπὶ τὸν ἄνδρα· οὕτω καὶ τὰ ἀγαθὰ ἀπὸ τῶν γυναικῶν ἤρξατο, ἵν᾿ ἀπεντραπῶσιν αἱ γυναῖκες τὴν ἀσθένειαν, καὶ τὰ γυναικεῖα ἀποθέ μεναι, ζηλώσωσι τοὺς βίους τῶν μακαρίων τούτων. Στίχ. μγ'. Καὶ πόθεν μοι τοῦτο δῆλον, ἵνα ἔλθῃ ἡ μήτηρ, καὶ τὰ ἑξῆς. Τοῦ αὐτοῦ. Σύμφωνα τῷ υἱῷ φθέγγεται ἡ Ἐλισά- δες, ἀναξίαν ἑαυτὴν τῆς παρουσίας τῆς Θεοτόκου λέγουσα, ὥσπερ καὶ Ἰωάννης τῆς πρὸς τὸν Χριστὸν παραστάσεως. Τί γάρ μοι, φησί, τηλικοῦτον πέτρα- κται ἀγαθὸν, ἵνα ἡ μήτηρ τοῦ Κυρίου μου ἔλθῃ πρός με; Μητέρα καλεῖ τὴν ἔτι παρθένον, φθάνουσα προ φητικῷ λόγῳ τὴν ἔκβασιν. Θεία μὲν οὖν οἰκονομία τὴν μαρτυρίαν ήγαγε πρὸς τὴν Ἐλισάβετ, ἵνα καὶ ἡ μαρτυρία Ἰωάννου ἐκ μήτρας εἰς τὸν Κύριον διὰ τῆς ἰδίας μητρὸς Ελισάβετ πληροφορηθῇ, καὶ ἵνα Β κατὰ τὴν τοῦ ἀγγέλου φωνὴν ἀψομένη τὴν Ἐλισάβετ, καὶ τὸ ἐν αὐτῇ παράδοξον κύημα, διὰ τούτου καὶ τὸ μεῖζον πιστεύσῃ, τουτέστι τὸν ἐξ αὐτῆς φημι τῆς παρ θένου ἄσπορον τοκετό. Καὶ συντρέχει πρὸς τὴν πί στιν ταύτην καὶ ὁ λόγος ὁ τῆς Ἐλισάβετ, λεγούση;· Καὶ μακαρία ἡ πιστεύσασα, ὅτι ἔσται τελείωσις τοῖς λελαλημένοις αὐτῇ παρὰ Κυρίου. Βεβαιοτέρα γὰρ πρὸς τὴν πίστιν ἐκ τούτων ἐγίνετο τῶν ῥημάτων ἡ παρθένος, μακαριζομένη, ὅτι ἐπίστευσεν, ἀγγέλου σε προσημαίνοντος, καὶ τῆς συγγενίδος παραπλησίως προφητευούσης. Τοῦ αὐτοῦ. Ιδωμεν λοιπόν παρθενικήν προφη τείαν. Στίχ. μς'. Μεγαλύνει η ψυχή μου τὸν Κυρίον. Πῶς ἡ ψυχή μου μεγαλύνει τὸν Κύριον, κατανοη-C τέον. Ἐὰν ἀξίως πολιτευώμεθα κατ' εἰκόνα τοῦ κτί σαντος ἡμᾶς, καὶ ὁμοιωθῶμεν τῷ πρωτοτύπων, κατὰ τὸ δυνατὸν, δι' ἀγαθῶν ἔργων, μεγαλύνομεν τὸν Κύ- ριον λόγοις, ἔργοις, νοήμασι. Σμικρύνει δέ τις αὐτὸν ἀναλόγως, κατὰ τὴν κακίαν τὴν ἐνυπάρχουσαν αὐτῷ. Τῆς οὖν Μαρίας ἡ ψυχὴ ἐμεγάλυνε τὸν Κύριον, τὸ δὲ πνεῦμα αὐτῆς ἡγαλλιάσατο ἐπὶ τῷ Θεῷ τῷ Σωτήρι. Πρῶτον ἐμεγάλυνεν ἡ ψυχὴ αὐτῆς, εἶτα ἠγαλλιάσατο τὸ πνεῦμα αὐτῆς. Παρατηρήσασθαι δεῖ ἐν ὅλῃ τῇ Παλαιᾷ καὶ τῇ Καινῇ Γραφῇ, εἰ πού ἐστιν εὑρεῖν ἐπὶ ἁμαρτωλῶν γενέσεως εἰρημένον τό· Ἐπλήσθη ὁ χρόνος τοῦ τεκεῖν. Οὐκ ἂν γάρ τις εὕροι, ὡς οἶμαι· ἀλλ' ὅπου ὠνόμασται, ὅτι δίκαιός ἐστιν ὁ γεννώμενος. Καὶ τοῦτο δὲ καὶ τὰ λοιπά (54). Ἡ Ἐλισάβετ, προφῆτις οὖσα, καὶ τὴν γενομένην τῷ ἀνδρὶ ἀποκάλυψιν μὴ ἀκούσασα, τῷ Πνεύματι ἁγίῳ τὴν παρὰ τοῦ ἀγγέλου ῥηθεῖσαν προσηγορίαν, καὶ Ἰωάννην ἔφασκε τὸ παιδίον ὀνομάσεσθαι. Ως δὲ καὶ παρὰ τοῦ πατρὸς ἠξίουν μαθεῖν, καὶ διένευον αὐτῷ, ὡς μὴ ἀκούοντι ἢ λαλῆσαι δυναμένῳ· λαβὼν δέλτιον έγραψε συμφώνως τῇ ἑαυτοῦ γυναικὶ τοῦ παιδὸς τὴν προσηγορίαν, ὡς πάντας ἐπὶ τούτων ἐκ. πλήττεσθαι. Εἶτά φησιν· Ανεώχθη δὲ τὸ στόμα αὐτοῦ. Μετὰ τὸ γράψαι δηλονότι ἐν δέλτῳ, ὅτι Ἰωάν- * SCHOLIA IN LUCAM. bus incepere, ut despicerent mulieres infirmitatem, et quæ muliebria sunt deponentes, æmularentur vi- tas horum beatorum. A postea derivavit in virum : sic et bona a mulieri- Luc. 1, 45. ss ibid. 57. so ibid. 64. D V. 43. Et unde hoc mihi manifestum, ut veniat mater, etc. Ejusdem. Consonantia cum filio loquitur Elisa- beth, indignam se adventu deiparæ dicens; quem- admodum et Joannes indignum se dicebat qui Chri- sto assisteret. Quodnam enim mihi, ait, tam grande factum est bonum, ut mater Domini mei veniat ad me? Matrem vocat, quæ adhuc virgo erat, ante occupauis prophetico sermone evenum. Divina igi- tur dispensatio testimonium fecit apud Elisabeth, ut etiam testimonium Joannis ex utero de Domino per propriam matrem Elisabetham certissimum evaderet, et ut juxta angeli vocem contuilura (55) Elisabetham, et stupendam ejus graviditatem, per hoc et quod majus erat crederet, ex semel neinpe virgine conceptionem sine semine, Concurrit quo- que ad hanc fidem faciendam sermo Elisabeth, di- centis: Et beata, quæ credidisti, quoniam erit per- fectio diclis tibi a Domino s. Constantior enim ad credendum ex his verbis facta est virgo, dum beatu predicatur utpote quæ crediderit, tum angelo præ- significante, tum etiam cognata haud aliter vatici nante. Ejusdem. Videamus jam virginalem prophetiam. V. 46. Magnificat anima mea Dominum. Quomodo anima mea magnificat Dominum, con- siderandum est. Si ut par est vitam traducamus se, cundum imaginem ejus qui creavit nos, alque exemplari nostro assimilemar, quantum fieri po test, per bona opera, tunc magnificamus Dominum verbis, operibus, cogitationibus. Extenuat autem illum quis, cum proportione, juxta pravitatem quæ sibi inest. Mariæ igitur anima Dominum magnifi- cabat, et spiritus ejus exsultabat in Deo salutari. Prius magnificabat anima illius, deinde exsultavit spiritus ejus. Animadvertendum est in tota Veteri Novaque Scriptura, sicubi invenire liceat in peccatricibus generationibus dictum fuisse : Impletum est tempus pariendi s. Non enim quis invenire poterit, ut ar- bitror : misi ubi nominatur, justum esse qui nasci- tur. Et hoc vero, etc. Elisabeth cum prophetis esset, nec audivisset re- velationem viro suo factam, quam Spiritus san- ctus per angelum nomenclaturam ediderat, et Joannem vocandum esse puerum, dixit. Ubi autem etiam a Patre scire volebant, eique innuebant, quippe non audienti, aut loqui valenti, accipiens tabellam scripsit, uxori suæ concordans, pueri ap- pellationem usque adeo ut omnes {propterea slu- pore percellerentur. Deinde ait : Apertum est au- lem os ejus s. Postquam scilicet in tabella scri- (54) Hom), 1x, circa finem. (55) Supple Maria.

Α της ἔσται τὸ ὄνομα αὐτοῦ, ἐλύθη ἡ δεδεμένη φωνή. Καὶ ἀπέλαβε τὴν ἑαυτοῦ γλῶσσαν, οὐκέτι καθὰ πά- και δεδεμένην τῇ ἀπιστίᾳ, ἀλλ᾽ εὐλογοῦσαν τὸν Θεὸν, καὶ προφητεύουσαν τὰ ἀναγεγραμμένα. Περισσόν ἐστι τὸ λέγειν, καὶ τὰ λοιπά. Ὡς οἶμαι καὶ οἱ πατέρες ἡμῶν ᾿Αβραάμ, καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακώβ, καὶ ὅλος ὁ χορὸς τῶν ἁγίων αὐτοῦ προφητῶν καὶ δικαίων, ἀπήλαυσαν τῆς παρουσίας τοῦ Χριστοῦ. Εἰ γὰρ εἰρηνοποίησε διὰ τοῦ αἵματος τοῦ σταυροῦ αὐτοῦ τά τε ἐν τῇ γῇ καὶ τὰ ἐν τῷ οὐρανῷ, κατὰ τὸν θεῖον ᾿Απόστολον, τί ὀκνεῖς παρα δέξασθαι, ὅτι καὶ πρὸς τοὺς πατέρας ἡ ἐπισκοπὴ, καὶ τοῦτο ἡ εἰς τὸν ᾅδην αὐτοῦ ἄφιξις ἐπραγματεύ σατο διὰ τὸ ἀνεξιχνίαστον αὐτοῦ ἔλεος ; Τοῦτο δὲ, εἰ καὶ νῦν γέγονεν, ἀλλ᾽ ἔκπαλαι προανεφωνήθη· καὶ ἀδύνατον ἦν μὴ ἐκβῆναι αὐτοὺς λόγους εἰς ἔργον. Ορκῳ γὰρ ἐβεβαίωσε τὰς ἐπαγγελίας διὰ τὸ ἀπα ράβατον, ὅτι πάντως ἔσται. Καὶ νῦν οἱ πιστοὶ ἀφόβως ἐκ χειρὸς τῶν νοητῶν ἐχθρῶν ῥύονται. σόλυμα πρὸς τοὺς ἱερεῖς καὶ γραμματεῖς καὶ Φαρι σαίους ἀπέρχεται ὁ ἄγγελος· ἀλλὰ ποιμένας εὑρίσκει ἀγραυλοῦντας, καὶ φυλάσσοντας φυλακὰς τῆς νυκτὸς ἐπὶ τὴν ποίμνην αὐτῶν· τούτοις γὰρ εὐαγ γελίζεται τοῦ Σωτῆρος τὴν γέννησιν. Οὗτοι μὲν γὰρ ἄπλαστοι ἦσαν, τὴν παλαιὰν πολιτείαν ζηλοῦντες τῶν πατριαρχῶν. Ποιμένες γὰρ ἦσαν καὶ οὗτοι, οἱ καὶ δραμόντες τοῖς ἑτέροις καὶ ἀπήγγελλον. Ἐκεῖνοι γὰρ διεφθαρμένοι ὄντες τῷ φθόνῳ, ἔμελλον κρύπτειν τὸ τῆς τοῦ κόσμου σωτηρίας μυστήριον. τεχθείς. Οὐδὲν γὰρ τῆς μήτρας εκείνης ήψατο πρὸ Χριστοῦ. Πάντα δὲ τὰ πρωτότοκα, εἰ καὶ πρωτότοκά ἐστιν, ἀλλ' οὐ διανοίγουσιν αὐτὰ πρῶτα τὴν μήτραν, ἀλλ' ὁ σύμβιος. ἐζήτουν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, καὶ ζητοῦντες αὐτὸν, οὐχ εὗρον ἐν τοῖς· συγγενέσιν· ὑπὲρ γὰρ τὴν συγγένειαν αὐτῶν ἦν. ΚΕΦ. Β'. Στίχ. μθ'. Οὐκ ᾔδειτε, ὅτι ἐν τοῖς τοῦ Πατρὸς ἔδει εἶναί με; ὡς πρὸς ῥητὸν ὁπλισώμεθα κατὰ τῶν ἀθέων απο ρέσεων, λεγουσῶν, ὅτι οὐχ ὁ δημιουργός Πατήρ Ιη- σοῦ Χριστοῦ, οὐδὲ ὁ Θεὸς τοῦ νόμου, οὐδὲ ὁ Θεὸς τοῦ ναοῦ, οὗτός ἐστιν ὁ Πατὴρ τοῦ Χριστοῦ. Τῆς γὰρ φως νῆς αὐτοῦ ἀκούοντες οἱ ἀπὸ Οὐαλεντίνου, αιδείσθω σαν, λέγοντος· Ἐν τοῖς τοῦ Πατρός μου δεῖ εἶναι με, εἰ προσίενται τὸ ῥητόν. Αρα γὰρ οὕτως ἦσαν ἀσύνετοι, ὡς μὴ συνιέναι, ὅ τι ἔλεγεν· Ἐν τοῖς τοῦ Πατρὸς, ἀντὶ τοῦ· Ἐν τῷ ναῷ, Ἢ μήποτέ τι μυστή I SUPPLEMENTUM AD ORIGENIS EXEGETICA. pserat, quia nomen ejus erat Joannes, soluta est vox, quæ ligata fuerat. Et recuperavit linguamn suam, non amplius ut antea revinctam incredulitate, sed benedicentem Deum, et vaticinantem quæ scri- pta sunt. Superfluum est dicere, etc. Ut puto, etiam patres nostri Abraham et Isaac et Jacob, totusque chorus sanctorum ejus prophe- tarum ac justorum, fruiti sunt adventu Christi. Si enim pacificavit per sanguinem crucis ejus el qua in terra et quæ in cœlo " juxta divum Apostolum : quid pigritaris admittere, quod et ad patres facta fuerit visitatio, idque præstiterit ejus ad inferos adventus, propter ininvestigabilem ejus misericor- diam? Id porro quamvis nunc acciderit, jam tamen olim in antecessum proclamatum fuerat : ac fieri non poterat, ut effectum non sortirentur hisce ser- mones. Jurejurando enim confirmavit promissiones, propter immobilitatem, quia omnino fiet". Et nunc fideles sine timore de manu spiritualium inimico- rum liberantur s Sape liberantur quidam, etc. Non ad Judæorum synagogam in Jerusalem ad sacerdotes, et scribas et Pharisæos venit angelus : sed pastores reperit in agro degentes, et custodientes custodias noctis super gregem suum : hisce emm evangelizat Salvatoris nativitatem. Hi namque simplices erant, veterem vivendi rationem quæ- rentes patriarcharum. Pastores siquidem erant et hi, qui etiam currentes aliis quoque annun- tiaverunt. Illi nanque quippe invidia tabescen. tes, occultaturi fuissent mundi salutis myste- rium. Solus etenim iste aperuit vulvam ex Virgine na- tus. Nihil enim ante Christum vulvam illius tetige rat. Omnia vero primogenita, tametsi primogenika sint, non tamen aperiunt prima vulvam, sed mari- tus. Ne forte reliquisset eos. Dolentes igitur quære- bant Filium Dei : et quærentes ipsum non invene- runt inter cognatos : erat enim supra cognationem eorum. CAP. II. B G V. 49. Non noveratis, quia in iis, quæ Patris sunt, (61) oportebal esse me? Ut ad verbum armemur adversus impias hæreses, D dicentes (56) Patrem Jesu Christi non esse mun di conditorem; neque Deum legis, neque Deum templi Patrem esse Christi. Hanc enim ejus vocem au- dientes Valentiniani erubescant; ait quippe: In iis quæ Patris mei sunt oportet me esse : si modo ad- mittant. Ergone usque adeo erant stolidi, ut non intelligerent quod dixit : In iis quæ Patris, pro, In templo? Aut num mysterium quodpiam innuitur; si Coloss. 1, 20. Hebr. vi, 16, 17. so Luc. modi argumenta adversus Paullicianos, sive novos Manichæos, quem vide in tomo superiore nostræ Bibl. 1, cap. 1, vers. 63. (57) Πολλάκις ῥύονταί τινες, καὶ τὰ λοιπά. (58) Οὐκ εἰς τὴν τῶν Ἰουδαίων συναγωγὴν εἰς Ἱερο- (59) Μόνος γὰρ οὗτος διήνοιξε μήτραν ἐκ παρθένου (60) Μήπως καταλέλοιπεν αὐτούς. Οδυνώμενοι οὖν (56) Hinc videtur hausisse Photius plura hujus- (57) Ωριγ. (58) Ανεπιγ. 74. **Luc. 11, 8. (59) 'Ανεπιγ. (60) Confer. hom. xix et infra in cod. 594, ad (151) Ωριγ.

Α της ἔσται τὸ ὄνομα αὐτοῦ, ἐλύθη ἡ δεδεμένη φωνή. Καὶ ἀπέλαβε τὴν ἑαυτοῦ γλῶσσαν, οὐκέτι καθὰ πά- και δεδεμένην τῇ ἀπιστίᾳ, ἀλλ᾽ εὐλογοῦσαν τὸν Θεὸν, καὶ προφητεύουσαν τὰ ἀναγεγραμμένα. Περισσόν ἐστι τὸ λέγειν, καὶ τὰ λοιπά. Ὡς οἶμαι καὶ οἱ πατέρες ἡμῶν ᾿Αβραάμ, καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακώβ, καὶ ὅλος ὁ χορὸς τῶν ἁγίων αὐτοῦ προφητῶν καὶ δικαίων, ἀπήλαυσαν τῆς παρουσίας τοῦ Χριστοῦ. Εἰ γὰρ εἰρηνοποίησε διὰ τοῦ αἵματος τοῦ σταυροῦ αὐτοῦ τά τε ἐν τῇ γῇ καὶ τὰ ἐν τῷ οὐρανῷ, κατὰ τὸν θεῖον ᾿Απόστολον, τί ὀκνεῖς παρα δέξασθαι, ὅτι καὶ πρὸς τοὺς πατέρας ἡ ἐπισκοπὴ, καὶ τοῦτο ἡ εἰς τὸν ᾅδην αὐτοῦ ἄφιξις ἐπραγματεύ σατο διὰ τὸ ἀνεξιχνίαστον αὐτοῦ ἔλεος ; Τοῦτο δὲ, εἰ καὶ νῦν γέγονεν, ἀλλ᾽ ἔκπαλαι προανεφωνήθη· καὶ ἀδύνατον ἦν μὴ ἐκβῆναι αὐτοὺς λόγους εἰς ἔργον. Ορκῳ γὰρ ἐβεβαίωσε τὰς ἐπαγγελίας διὰ τὸ ἀπα ράβατον, ὅτι πάντως ἔσται. Καὶ νῦν οἱ πιστοὶ ἀφόβως ἐκ χειρὸς τῶν νοητῶν ἐχθρῶν ῥύονται. σόλυμα πρὸς τοὺς ἱερεῖς καὶ γραμματεῖς καὶ Φαρι σαίους ἀπέρχεται ὁ ἄγγελος· ἀλλὰ ποιμένας εὑρίσκει ἀγραυλοῦντας, καὶ φυλάσσοντας φυλακὰς τῆς νυκτὸς ἐπὶ τὴν ποίμνην αὐτῶν· τούτοις γὰρ εὐαγ γελίζεται τοῦ Σωτῆρος τὴν γέννησιν. Οὗτοι μὲν γὰρ ἄπλαστοι ἦσαν, τὴν παλαιὰν πολιτείαν ζηλοῦντες τῶν πατριαρχῶν. Ποιμένες γὰρ ἦσαν καὶ οὗτοι, οἱ καὶ δραμόντες τοῖς ἑτέροις καὶ ἀπήγγελλον. Ἐκεῖνοι γὰρ διεφθαρμένοι ὄντες τῷ φθόνῳ, ἔμελλον κρύπτειν τὸ τῆς τοῦ κόσμου σωτηρίας μυστήριον. τεχθείς. Οὐδὲν γὰρ τῆς μήτρας εκείνης ήψατο πρὸ Χριστοῦ. Πάντα δὲ τὰ πρωτότοκα, εἰ καὶ πρωτότοκά ἐστιν, ἀλλ' οὐ διανοίγουσιν αὐτὰ πρῶτα τὴν μήτραν, ἀλλ' ὁ σύμβιος. ἐζήτουν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, καὶ ζητοῦντες αὐτὸν, οὐχ εὗρον ἐν τοῖς· συγγενέσιν· ὑπὲρ γὰρ τὴν συγγένειαν αὐτῶν ἦν. ΚΕΦ. Β'. Στίχ. μθ'. Οὐκ ᾔδειτε, ὅτι ἐν τοῖς τοῦ Πατρὸς ἔδει εἶναί με; ὡς πρὸς ῥητὸν ὁπλισώμεθα κατὰ τῶν ἀθέων απο ρέσεων, λεγουσῶν, ὅτι οὐχ ὁ δημιουργός Πατήρ Ιη- σοῦ Χριστοῦ, οὐδὲ ὁ Θεὸς τοῦ νόμου, οὐδὲ ὁ Θεὸς τοῦ ναοῦ, οὗτός ἐστιν ὁ Πατὴρ τοῦ Χριστοῦ. Τῆς γὰρ φως νῆς αὐτοῦ ἀκούοντες οἱ ἀπὸ Οὐαλεντίνου, αιδείσθω σαν, λέγοντος· Ἐν τοῖς τοῦ Πατρός μου δεῖ εἶναι με, εἰ προσίενται τὸ ῥητόν. Αρα γὰρ οὕτως ἦσαν ἀσύνετοι, ὡς μὴ συνιέναι, ὅ τι ἔλεγεν· Ἐν τοῖς τοῦ Πατρὸς, ἀντὶ τοῦ· Ἐν τῷ ναῷ, Ἢ μήποτέ τι μυστή I SUPPLEMENTUM AD ORIGENIS EXEGETICA. pserat, quia nomen ejus erat Joannes, soluta est vox, quæ ligata fuerat. Et recuperavit linguamn suam, non amplius ut antea revinctam incredulitate, sed benedicentem Deum, et vaticinantem quæ scri- pta sunt. Superfluum est dicere, etc. Ut puto, etiam patres nostri Abraham et Isaac et Jacob, totusque chorus sanctorum ejus prophe- tarum ac justorum, fruiti sunt adventu Christi. Si enim pacificavit per sanguinem crucis ejus el qua in terra et quæ in cœlo " juxta divum Apostolum : quid pigritaris admittere, quod et ad patres facta fuerit visitatio, idque præstiterit ejus ad inferos adventus, propter ininvestigabilem ejus misericor- diam? Id porro quamvis nunc acciderit, jam tamen olim in antecessum proclamatum fuerat : ac fieri non poterat, ut effectum non sortirentur hisce ser- mones. Jurejurando enim confirmavit promissiones, propter immobilitatem, quia omnino fiet". Et nunc fideles sine timore de manu spiritualium inimico- rum liberantur s Sape liberantur quidam, etc. Non ad Judæorum synagogam in Jerusalem ad sacerdotes, et scribas et Pharisæos venit angelus : sed pastores reperit in agro degentes, et custodientes custodias noctis super gregem suum : hisce emm evangelizat Salvatoris nativitatem. Hi namque simplices erant, veterem vivendi rationem quæ- rentes patriarcharum. Pastores siquidem erant et hi, qui etiam currentes aliis quoque annun- tiaverunt. Illi nanque quippe invidia tabescen. tes, occultaturi fuissent mundi salutis myste- rium. Solus etenim iste aperuit vulvam ex Virgine na- tus. Nihil enim ante Christum vulvam illius tetige rat. Omnia vero primogenita, tametsi primogenika sint, non tamen aperiunt prima vulvam, sed mari- tus. Ne forte reliquisset eos. Dolentes igitur quære- bant Filium Dei : et quærentes ipsum non invene- runt inter cognatos : erat enim supra cognationem eorum. CAP. II. B G V. 49. Non noveratis, quia in iis, quæ Patris sunt, (61) oportebal esse me? Ut ad verbum armemur adversus impias hæreses, D dicentes (56) Patrem Jesu Christi non esse mun di conditorem; neque Deum legis, neque Deum templi Patrem esse Christi. Hanc enim ejus vocem au- dientes Valentiniani erubescant; ait quippe: In iis quæ Patris mei sunt oportet me esse : si modo ad- mittant. Ergone usque adeo erant stolidi, ut non intelligerent quod dixit : In iis quæ Patris, pro, In templo? Aut num mysterium quodpiam innuitur; si Coloss. 1, 20. Hebr. vi, 16, 17. so Luc. modi argumenta adversus Paullicianos, sive novos Manichæos, quem vide in tomo superiore nostræ Bibl. 1, cap. 1, vers. 63. (57) Πολλάκις ῥύονταί τινες, καὶ τὰ λοιπά. (58) Οὐκ εἰς τὴν τῶν Ἰουδαίων συναγωγὴν εἰς Ἱερο- (59) Μόνος γὰρ οὗτος διήνοιξε μήτραν ἐκ παρθένου (60) Μήπως καταλέλοιπεν αὐτούς. Οδυνώμενοι οὖν (56) Hinc videtur hausisse Photius plura hujus- (57) Ωριγ. (58) Ανεπιγ. 74. **Luc. 11, 8. (59) 'Ανεπιγ. (60) Confer. hom. xix et infra in cod. 594, ad (151) Ωριγ.

Α της ἔσται τὸ ὄνομα αὐτοῦ, ἐλύθη ἡ δεδεμένη φωνή. Καὶ ἀπέλαβε τὴν ἑαυτοῦ γλῶσσαν, οὐκέτι καθὰ πά- και δεδεμένην τῇ ἀπιστίᾳ, ἀλλ᾽ εὐλογοῦσαν τὸν Θεὸν, καὶ προφητεύουσαν τὰ ἀναγεγραμμένα. Περισσόν ἐστι τὸ λέγειν, καὶ τὰ λοιπά. Ὡς οἶμαι καὶ οἱ πατέρες ἡμῶν ᾿Αβραάμ, καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακώβ, καὶ ὅλος ὁ χορὸς τῶν ἁγίων αὐτοῦ προφητῶν καὶ δικαίων, ἀπήλαυσαν τῆς παρουσίας τοῦ Χριστοῦ. Εἰ γὰρ εἰρηνοποίησε διὰ τοῦ αἵματος τοῦ σταυροῦ αὐτοῦ τά τε ἐν τῇ γῇ καὶ τὰ ἐν τῷ οὐρανῷ, κατὰ τὸν θεῖον ᾿Απόστολον, τί ὀκνεῖς παρα δέξασθαι, ὅτι καὶ πρὸς τοὺς πατέρας ἡ ἐπισκοπὴ, καὶ τοῦτο ἡ εἰς τὸν ᾅδην αὐτοῦ ἄφιξις ἐπραγματεύ σατο διὰ τὸ ἀνεξιχνίαστον αὐτοῦ ἔλεος ; Τοῦτο δὲ, εἰ καὶ νῦν γέγονεν, ἀλλ᾽ ἔκπαλαι προανεφωνήθη· καὶ ἀδύνατον ἦν μὴ ἐκβῆναι αὐτοὺς λόγους εἰς ἔργον. Ορκῳ γὰρ ἐβεβαίωσε τὰς ἐπαγγελίας διὰ τὸ ἀπα ράβατον, ὅτι πάντως ἔσται. Καὶ νῦν οἱ πιστοὶ ἀφόβως ἐκ χειρὸς τῶν νοητῶν ἐχθρῶν ῥύονται. σόλυμα πρὸς τοὺς ἱερεῖς καὶ γραμματεῖς καὶ Φαρι σαίους ἀπέρχεται ὁ ἄγγελος· ἀλλὰ ποιμένας εὑρίσκει ἀγραυλοῦντας, καὶ φυλάσσοντας φυλακὰς τῆς νυκτὸς ἐπὶ τὴν ποίμνην αὐτῶν· τούτοις γὰρ εὐαγ γελίζεται τοῦ Σωτῆρος τὴν γέννησιν. Οὗτοι μὲν γὰρ ἄπλαστοι ἦσαν, τὴν παλαιὰν πολιτείαν ζηλοῦντες τῶν πατριαρχῶν. Ποιμένες γὰρ ἦσαν καὶ οὗτοι, οἱ καὶ δραμόντες τοῖς ἑτέροις καὶ ἀπήγγελλον. Ἐκεῖνοι γὰρ διεφθαρμένοι ὄντες τῷ φθόνῳ, ἔμελλον κρύπτειν τὸ τῆς τοῦ κόσμου σωτηρίας μυστήριον. τεχθείς. Οὐδὲν γὰρ τῆς μήτρας εκείνης ήψατο πρὸ Χριστοῦ. Πάντα δὲ τὰ πρωτότοκα, εἰ καὶ πρωτότοκά ἐστιν, ἀλλ' οὐ διανοίγουσιν αὐτὰ πρῶτα τὴν μήτραν, ἀλλ' ὁ σύμβιος. ἐζήτουν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, καὶ ζητοῦντες αὐτὸν, οὐχ εὗρον ἐν τοῖς· συγγενέσιν· ὑπὲρ γὰρ τὴν συγγένειαν αὐτῶν ἦν. ΚΕΦ. Β'. Στίχ. μθ'. Οὐκ ᾔδειτε, ὅτι ἐν τοῖς τοῦ Πατρὸς ἔδει εἶναί με; ὡς πρὸς ῥητὸν ὁπλισώμεθα κατὰ τῶν ἀθέων απο ρέσεων, λεγουσῶν, ὅτι οὐχ ὁ δημιουργός Πατήρ Ιη- σοῦ Χριστοῦ, οὐδὲ ὁ Θεὸς τοῦ νόμου, οὐδὲ ὁ Θεὸς τοῦ ναοῦ, οὗτός ἐστιν ὁ Πατὴρ τοῦ Χριστοῦ. Τῆς γὰρ φως νῆς αὐτοῦ ἀκούοντες οἱ ἀπὸ Οὐαλεντίνου, αιδείσθω σαν, λέγοντος· Ἐν τοῖς τοῦ Πατρός μου δεῖ εἶναι με, εἰ προσίενται τὸ ῥητόν. Αρα γὰρ οὕτως ἦσαν ἀσύνετοι, ὡς μὴ συνιέναι, ὅ τι ἔλεγεν· Ἐν τοῖς τοῦ Πατρὸς, ἀντὶ τοῦ· Ἐν τῷ ναῷ, Ἢ μήποτέ τι μυστή I SUPPLEMENTUM AD ORIGENIS EXEGETICA. pserat, quia nomen ejus erat Joannes, soluta est vox, quæ ligata fuerat. Et recuperavit linguamn suam, non amplius ut antea revinctam incredulitate, sed benedicentem Deum, et vaticinantem quæ scri- pta sunt. Superfluum est dicere, etc. Ut puto, etiam patres nostri Abraham et Isaac et Jacob, totusque chorus sanctorum ejus prophe- tarum ac justorum, fruiti sunt adventu Christi. Si enim pacificavit per sanguinem crucis ejus el qua in terra et quæ in cœlo " juxta divum Apostolum : quid pigritaris admittere, quod et ad patres facta fuerit visitatio, idque præstiterit ejus ad inferos adventus, propter ininvestigabilem ejus misericor- diam? Id porro quamvis nunc acciderit, jam tamen olim in antecessum proclamatum fuerat : ac fieri non poterat, ut effectum non sortirentur hisce ser- mones. Jurejurando enim confirmavit promissiones, propter immobilitatem, quia omnino fiet". Et nunc fideles sine timore de manu spiritualium inimico- rum liberantur s Sape liberantur quidam, etc. Non ad Judæorum synagogam in Jerusalem ad sacerdotes, et scribas et Pharisæos venit angelus : sed pastores reperit in agro degentes, et custodientes custodias noctis super gregem suum : hisce emm evangelizat Salvatoris nativitatem. Hi namque simplices erant, veterem vivendi rationem quæ- rentes patriarcharum. Pastores siquidem erant et hi, qui etiam currentes aliis quoque annun- tiaverunt. Illi nanque quippe invidia tabescen. tes, occultaturi fuissent mundi salutis myste- rium. Solus etenim iste aperuit vulvam ex Virgine na- tus. Nihil enim ante Christum vulvam illius tetige rat. Omnia vero primogenita, tametsi primogenika sint, non tamen aperiunt prima vulvam, sed mari- tus. Ne forte reliquisset eos. Dolentes igitur quære- bant Filium Dei : et quærentes ipsum non invene- runt inter cognatos : erat enim supra cognationem eorum. CAP. II. B G V. 49. Non noveratis, quia in iis, quæ Patris sunt, (61) oportebal esse me? Ut ad verbum armemur adversus impias hæreses, D dicentes (56) Patrem Jesu Christi non esse mun di conditorem; neque Deum legis, neque Deum templi Patrem esse Christi. Hanc enim ejus vocem au- dientes Valentiniani erubescant; ait quippe: In iis quæ Patris mei sunt oportet me esse : si modo ad- mittant. Ergone usque adeo erant stolidi, ut non intelligerent quod dixit : In iis quæ Patris, pro, In templo? Aut num mysterium quodpiam innuitur; si Coloss. 1, 20. Hebr. vi, 16, 17. so Luc. modi argumenta adversus Paullicianos, sive novos Manichæos, quem vide in tomo superiore nostræ Bibl. 1, cap. 1, vers. 63. (57) Πολλάκις ῥύονταί τινες, καὶ τὰ λοιπά. (58) Οὐκ εἰς τὴν τῶν Ἰουδαίων συναγωγὴν εἰς Ἱερο- (59) Μόνος γὰρ οὗτος διήνοιξε μήτραν ἐκ παρθένου (60) Μήπως καταλέλοιπεν αὐτούς. Οδυνώμενοι οὖν (56) Hinc videtur hausisse Photius plura hujus- (57) Ωριγ. (58) Ανεπιγ. 74. **Luc. 11, 8. (59) 'Ανεπιγ. (60) Confer. hom. xix et infra in cod. 594, ad (151) Ωριγ.

ριον αἰνίττεται· Εἴ τις ὑμῶν τοῦ Πατρός ἐστιν, έχει τὸν Χριστὸν ἐν ἑαυτῷ; Μᾶλλον γὰρ τοῦ Πατρὸς ὁρῶν ἔμψυχον ναόν, τὸν καλόν τε καὶ ἀγαθὸν, ἢ τὸν ναὸν ἐκεῖνον· ἐξῆλθε γὰρ ἀπὸ τοῦ ναοῦ ἐκείνου εἰπών· (69) Ἀφίεται ὑμῖν ὁ οἶκος ὑμῶν, καὶ ἀπῆλθεν ἐπὶ τὸν ναὸν τοῦ Πατρὸς, τὰς Ἐκκλησίας τὰς πανταχοῦ. Στίχ. να'. Καὶ ἦν ὑποτασσόμενος αὐτοῖς, καὶ τὰ λοιπά. μένῳ προφητικῷ ἀναγράφεται βασιλείας μόνον Ιου- δαίων· "Ορασις γάρ, φησίν, ἣν εἶδεν Ησαΐας και τὰ τῆς Ἰουδαίας, καὶ κατὰ τῆς Ἱερουσαλὴμ ἐν βασιλείᾳ Οζίου, καὶ ᾿Ιωάθαν καὶ Ἀχάζ, καὶ Ἐζε- χίου· καὶ οὐδένα ἄλλον οἶδα βασιλέα αναγεγραμμέ- νον ἐν τῷ χρόνῳ τῆς προφητείας ἢ τὸν τῆς Ἰουδαίας· ἐπί τινων δὲ προφητειῶν καὶ τὸν βασιλέα τοῦ Ἰσ- Β ραήλ. Οτε δὲ ἔμελλε το μυστήριον τοῦ Εὐαγγελίου Ιωάννης κηρύσσειν, ἀναγέγραπται οὐχὶ Ἰουδαίας μόνος βασιλεὺς Ηρώδης, οὐδὲ 'Ρωμαίων μόνος Τι- βέριος. ΚΕΦ. Γ' σθαι, πάντη δὲ ἀποκέκλεισται ἡ σωτηρία τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ, ἤρκει τὸν Ἐν ἔτει ιε τῆς ἡγεμονίας Τιβε ρίου Καίσαρος· ἐπειδὴ δὲ δεῖ καὶ τοὺς ἀπὸ τῆς Γαλι λαίας, καὶ τοὺς ἀπὸ τῆς Ἰτουραίας καὶ Τραχωνίτι- δος, καὶ ᾿Αβιλινῆς πιστεύειν, διὰ τοῦτο ἀναγράφονται καὶ αὗται αἱ βασιλεῖαι. Εμνήσθη δὲ καὶ τῶν ἀρχιε- ρέων "Αννα καὶ Καϊάφα, ἵνα δείξῃ, ὅτι ἀπὸ τοῦ και ροῦ, καθ' ὅν ἦλθεν ὁ Ἰωάννης κηρύσσων, ἦσαν οὗτοι ἀρχιερεῖς ἐν ἐκείνῳ τῷ καιρῷ ἀρξάμενοι, μείναντες δὲ ἕως τοῦ πάθους τοῦ Κυρίου ἐν τῇ ἀρχιερωσύνῃ. Τοῦ αὐτοῦ. Οὐδέποτε γέγονε ῥῆμα Θεοῦ ἐπί τινα τῶν προφητῶν ἐν τῇ ἐρήμῳ. Ἐπειδὴ δὲ ἔμελλε πολ- λὰ τέκνα τῆς ἐρήμου μᾶλλον εἶναι ἢ τῆς ἐχούσης τὸν ἄνδρα, διὰ τοῦτο ἐγένετο ῥῆμα Θεοῦ ἐπὶ Ἰωάννην ἐν τῇ ἐρήμῳ. Εἰ γὰρ μὴ τοῦτο ἦν, ἐκ περισσοῦ ἐποίει κηρύσσων ἐν τῇ ἐρήμῳ. Καὶ ἦλθεν εἰς πᾶσαν τὴν περίχωρον τοῦ Ἰορδάνου (65) ποῦ γὰρ ἔδει τὸν Βα- πτιστὴν προέρχεσθαι, ἢ εἰς τὴν περίχωρον τοῦ Ἰορ- δάνου, ἵνα, ἐάν τις βούληται μετανοεῖν, εὐθέως εὐ πορήσῃ τοῦ ποταμοῦ ; Καταβαίνων γάρ ἐστιν ὡς ἀλη θῶς ὁ ποταμὸς τοῦ Θεοῦ, τὸ ὕδωρ τὸ ἀληθινὸν, τὸ ὕ δωρ τὸ σωτήριον. Καὶ κηρύσσει, φησὶν, εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν βάπτισμα. Εἰς ἄφεσιν δὲ ἁμαρτιῶν, τίνι ; ἢ τῷ μηκέτι ἁμαρτάνοντι. Εἶτα τὸν Ἡσαΐαν παρ ίστησι τοῦτο αὐτὸ βοῶντα; Τί γάρ; φησι Φωνὴ βο- ῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ. Τοῦτο δέ φησιν· ὡς ἂν Ησαΐου αὐτοῦ ἀκούοντος τῶν λόγων Ἰωάννου. Ἐπίλεκτος γὰρ ἦν εἰς ἀποστολὴν Ἰωάννης, καὶ τέλειος προφη τῶν. Ἐπειδὴ δὲ ὁ Ἰωάννης πρόδρομος ἦν τοῦ Λόγου, εἰκότως φωνὴ ὠνόμασται, οὐ λόγος. Προλαμβάνει γὰρ ἡ φωνὴ τὸν λόγον. Τὸ δέ· Ετοιμάσατε τὴν ὁδὸν * Αt SCHOLIA IN LUCAM. A quis vestrum Patris est, habet Christum in seipso Potius enim Patris putat templum esse animatum hominem probum ac bonum, quam templum illud. Exiit enim de illo templo dicens : Relinquitur vobis domus vestra ", et abiit ad templum Patris, Eccle- sias nempe quæ ubique terrarum sunt, V. 51. Et eral subjectus illis, etc. Quando apud Judæos solos propheticum vatici nium evulgatur, describitur duntaxat Judæorum regnum. Puta, Visio, inquit, quam vidit Isaias ad- versus Judæam et adversus Jerusalem in regno Oziæ, et Joathan, et Achaz, et Εzechia 's : nec alium quem- piam novi ascriptum regem tempore prophetiæ, præterquam Judææ. In quibusdam vero vaticiniis, etiam regem Israel. At quando Joannes prædicatu- rus erat mysterium Evangelii, describitur non Ju- dææ solus rex Herodes, neque Romanorum solus Tiberius. CAP. III. Si gentiles soli salvandi erant, et prorsus exclusi fuissent a salute filii Israel, satis fuisset illud : In anno xv imperii Tiberii Cæsaris “. At quia oportet ut credant et ii qui sunt ex lturæa, et Trachonitide et Abilina; propterea et hæc regna ascribuntur. Facta est autem mentio etiam pontificum Annæ et Caiphæ, quo ostenderet, quia a tempore quo venit Joannes prædicans, in eo tempore cœperunt esse isti. pontifices, qui in pontificatu manserunt usque G ad passionem Domini. C Matth. xxii, 38. * ibid. s ibid. 4. 4ª Isa. 1, 1. ss Luc. 111, 1. . ibid. Vers. 1. ' Ejusdem. Nondum fuerat verbum Dei ad quem- piam prophetarum in deserto. ubi plures esse debebant filli desertæ, quam ejus quæ habebat virum“ propterea Factum est verbum Dei ad Joannem in deserto ". Nisi enim hoc fuisset, incassum egis- set prædicans in deserto. Et venit in omnem circum- jacentem regionem Jordanis s. Quo enim debebat prodire Baptista, quam in circunjacentem regionem Jordanis, ut si quem vellet pœnitere, statim fluvius in promptu esset? Descendit enim vere flumen Dei, aqua verax, aqua salutaris. Et prædicat, ait, in re- missionem peccatorum baptisma ". In remissionem peccatorum, cui ? nisi non amplius peccanti. Deinde Isaiam adducit hoc ipsum clamantem. Quid eniin, inquit? Vox clamantis in deserto “. Hoc porro ait, perinde atque Isaias ipsiusmet Joannis sermones audivisset. Electus enim erat in apostolatum Joan- nes, et absolutissimus prophetarum. Et quia Joan- nes præcursor erat Verbi, merito vox appellatus est, non verbum. Primo enim censetur vos quam verbum. Illud porro : Parale viam Domini “, quic ↳ Isa. Liv, 1. Luc. 111, 2. * ibid. 3. (65) Ἐπὶ μὲν τῷ παρὰ Ἰουδαίοις μόνοις κηρυσσο (4) Εἰ μὲν οἱ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν μόνοι ἔμελλον σώζε (62) Vide bom. xx. (65) Ωριγ. Vide infra in cod. 294, ad cap. 1!!, (64) 'Ανεπ. (65) Vide infra ad cap. 111, vers. 3, in cod. 394.

ριον αἰνίττεται· Εἴ τις ὑμῶν τοῦ Πατρός ἐστιν, έχει τὸν Χριστὸν ἐν ἑαυτῷ; Μᾶλλον γὰρ τοῦ Πατρὸς ὁρῶν ἔμψυχον ναόν, τὸν καλόν τε καὶ ἀγαθὸν, ἢ τὸν ναὸν ἐκεῖνον· ἐξῆλθε γὰρ ἀπὸ τοῦ ναοῦ ἐκείνου εἰπών· (69) Ἀφίεται ὑμῖν ὁ οἶκος ὑμῶν, καὶ ἀπῆλθεν ἐπὶ τὸν ναὸν τοῦ Πατρὸς, τὰς Ἐκκλησίας τὰς πανταχοῦ. Στίχ. να'. Καὶ ἦν ὑποτασσόμενος αὐτοῖς, καὶ τὰ λοιπά. μένῳ προφητικῷ ἀναγράφεται βασιλείας μόνον Ιου- δαίων· "Ορασις γάρ, φησίν, ἣν εἶδεν Ησαΐας και τὰ τῆς Ἰουδαίας, καὶ κατὰ τῆς Ἱερουσαλὴμ ἐν βασιλείᾳ Οζίου, καὶ ᾿Ιωάθαν καὶ Ἀχάζ, καὶ Ἐζε- χίου· καὶ οὐδένα ἄλλον οἶδα βασιλέα αναγεγραμμέ- νον ἐν τῷ χρόνῳ τῆς προφητείας ἢ τὸν τῆς Ἰουδαίας· ἐπί τινων δὲ προφητειῶν καὶ τὸν βασιλέα τοῦ Ἰσ- Β ραήλ. Οτε δὲ ἔμελλε το μυστήριον τοῦ Εὐαγγελίου Ιωάννης κηρύσσειν, ἀναγέγραπται οὐχὶ Ἰουδαίας μόνος βασιλεὺς Ηρώδης, οὐδὲ 'Ρωμαίων μόνος Τι- βέριος. ΚΕΦ. Γ' σθαι, πάντη δὲ ἀποκέκλεισται ἡ σωτηρία τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ, ἤρκει τὸν Ἐν ἔτει ιε τῆς ἡγεμονίας Τιβε ρίου Καίσαρος· ἐπειδὴ δὲ δεῖ καὶ τοὺς ἀπὸ τῆς Γαλι λαίας, καὶ τοὺς ἀπὸ τῆς Ἰτουραίας καὶ Τραχωνίτι- δος, καὶ ᾿Αβιλινῆς πιστεύειν, διὰ τοῦτο ἀναγράφονται καὶ αὗται αἱ βασιλεῖαι. Εμνήσθη δὲ καὶ τῶν ἀρχιε- ρέων "Αννα καὶ Καϊάφα, ἵνα δείξῃ, ὅτι ἀπὸ τοῦ και ροῦ, καθ' ὅν ἦλθεν ὁ Ἰωάννης κηρύσσων, ἦσαν οὗτοι ἀρχιερεῖς ἐν ἐκείνῳ τῷ καιρῷ ἀρξάμενοι, μείναντες δὲ ἕως τοῦ πάθους τοῦ Κυρίου ἐν τῇ ἀρχιερωσύνῃ. Τοῦ αὐτοῦ. Οὐδέποτε γέγονε ῥῆμα Θεοῦ ἐπί τινα τῶν προφητῶν ἐν τῇ ἐρήμῳ. Ἐπειδὴ δὲ ἔμελλε πολ- λὰ τέκνα τῆς ἐρήμου μᾶλλον εἶναι ἢ τῆς ἐχούσης τὸν ἄνδρα, διὰ τοῦτο ἐγένετο ῥῆμα Θεοῦ ἐπὶ Ἰωάννην ἐν τῇ ἐρήμῳ. Εἰ γὰρ μὴ τοῦτο ἦν, ἐκ περισσοῦ ἐποίει κηρύσσων ἐν τῇ ἐρήμῳ. Καὶ ἦλθεν εἰς πᾶσαν τὴν περίχωρον τοῦ Ἰορδάνου (65) ποῦ γὰρ ἔδει τὸν Βα- πτιστὴν προέρχεσθαι, ἢ εἰς τὴν περίχωρον τοῦ Ἰορ- δάνου, ἵνα, ἐάν τις βούληται μετανοεῖν, εὐθέως εὐ πορήσῃ τοῦ ποταμοῦ ; Καταβαίνων γάρ ἐστιν ὡς ἀλη θῶς ὁ ποταμὸς τοῦ Θεοῦ, τὸ ὕδωρ τὸ ἀληθινὸν, τὸ ὕ δωρ τὸ σωτήριον. Καὶ κηρύσσει, φησὶν, εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν βάπτισμα. Εἰς ἄφεσιν δὲ ἁμαρτιῶν, τίνι ; ἢ τῷ μηκέτι ἁμαρτάνοντι. Εἶτα τὸν Ἡσαΐαν παρ ίστησι τοῦτο αὐτὸ βοῶντα; Τί γάρ; φησι Φωνὴ βο- ῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ. Τοῦτο δέ φησιν· ὡς ἂν Ησαΐου αὐτοῦ ἀκούοντος τῶν λόγων Ἰωάννου. Ἐπίλεκτος γὰρ ἦν εἰς ἀποστολὴν Ἰωάννης, καὶ τέλειος προφη τῶν. Ἐπειδὴ δὲ ὁ Ἰωάννης πρόδρομος ἦν τοῦ Λόγου, εἰκότως φωνὴ ὠνόμασται, οὐ λόγος. Προλαμβάνει γὰρ ἡ φωνὴ τὸν λόγον. Τὸ δέ· Ετοιμάσατε τὴν ὁδὸν * Αt SCHOLIA IN LUCAM. A quis vestrum Patris est, habet Christum in seipso Potius enim Patris putat templum esse animatum hominem probum ac bonum, quam templum illud. Exiit enim de illo templo dicens : Relinquitur vobis domus vestra ", et abiit ad templum Patris, Eccle- sias nempe quæ ubique terrarum sunt, V. 51. Et eral subjectus illis, etc. Quando apud Judæos solos propheticum vatici nium evulgatur, describitur duntaxat Judæorum regnum. Puta, Visio, inquit, quam vidit Isaias ad- versus Judæam et adversus Jerusalem in regno Oziæ, et Joathan, et Achaz, et Εzechia 's : nec alium quem- piam novi ascriptum regem tempore prophetiæ, præterquam Judææ. In quibusdam vero vaticiniis, etiam regem Israel. At quando Joannes prædicatu- rus erat mysterium Evangelii, describitur non Ju- dææ solus rex Herodes, neque Romanorum solus Tiberius. CAP. III. Si gentiles soli salvandi erant, et prorsus exclusi fuissent a salute filii Israel, satis fuisset illud : In anno xv imperii Tiberii Cæsaris “. At quia oportet ut credant et ii qui sunt ex lturæa, et Trachonitide et Abilina; propterea et hæc regna ascribuntur. Facta est autem mentio etiam pontificum Annæ et Caiphæ, quo ostenderet, quia a tempore quo venit Joannes prædicans, in eo tempore cœperunt esse isti. pontifices, qui in pontificatu manserunt usque G ad passionem Domini. C Matth. xxii, 38. * ibid. s ibid. 4. 4ª Isa. 1, 1. ss Luc. 111, 1. . ibid. Vers. 1. ' Ejusdem. Nondum fuerat verbum Dei ad quem- piam prophetarum in deserto. ubi plures esse debebant filli desertæ, quam ejus quæ habebat virum“ propterea Factum est verbum Dei ad Joannem in deserto ". Nisi enim hoc fuisset, incassum egis- set prædicans in deserto. Et venit in omnem circum- jacentem regionem Jordanis s. Quo enim debebat prodire Baptista, quam in circunjacentem regionem Jordanis, ut si quem vellet pœnitere, statim fluvius in promptu esset? Descendit enim vere flumen Dei, aqua verax, aqua salutaris. Et prædicat, ait, in re- missionem peccatorum baptisma ". In remissionem peccatorum, cui ? nisi non amplius peccanti. Deinde Isaiam adducit hoc ipsum clamantem. Quid eniin, inquit? Vox clamantis in deserto “. Hoc porro ait, perinde atque Isaias ipsiusmet Joannis sermones audivisset. Electus enim erat in apostolatum Joan- nes, et absolutissimus prophetarum. Et quia Joan- nes præcursor erat Verbi, merito vox appellatus est, non verbum. Primo enim censetur vos quam verbum. Illud porro : Parale viam Domini “, quic ↳ Isa. Liv, 1. Luc. 111, 2. * ibid. 3. (65) Ἐπὶ μὲν τῷ παρὰ Ἰουδαίοις μόνοις κηρυσσο (4) Εἰ μὲν οἱ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν μόνοι ἔμελλον σώζε (62) Vide bom. xx. (65) Ωριγ. Vide infra in cod. 294, ad cap. 1!!, (64) 'Ανεπ. (65) Vide infra ad cap. 111, vers. 3, in cod. 394.

Κυρίου, τί ἐστιν, εἰ μὴ ἀντὶ τοῦ, Εὐτρεπίσθητε πρὸς παραδοχὴν ὧν ἂν βούλοιτο νομοθετεῖν; Εὐθείας ποιεῖτε τὰς τρίβους αὐτοῦ, ἀντὶ τοῦ, Παύσασθε ποιεῖν τὰ διεστραμμένα. &ς, πιστεύσας εἰς Χριστὸν, πληροῦται τῶν τοῦ Πνεύ ματος καρπῶν, τουτέστι τῶν ἀρετῶν. ῎Ορος δὲ καὶ βουνὸς ταπεινωθείς ἐστιν ὁ τῶν Ἰουδαίων ὑψηλό φρων λαός μεναι δυνάμεις, αἱ διὰ τῆς Χριστοῦ ἐπιμελείας έτα- πεινώθησαν· φάραγγες δὲ οἱ ἄνθρωποι, οἱ πεπλή- ρωνται ἔργοις ἀγαθοῖς. ...... Ἐλθὼν δὲ ὁ Κύριος ἡμῶν λεῖα πάντα πεποίηκε. Καὶ ἐπὶ μὲν τῶν ἐθνῶν ταῦτα γεγένηται· ἐπὶ δὲ τοῦ λαοῦ καθαιρεθέντος τὸ πᾶν ὄρος καὶ βουνὸς ταπεινωθήσε- ται. Ορος γὰρ ἦν ποτε καὶ βουνός· καθηρέθησαν δὲ Β καὶ τεταπείνωνται. στους καλεῖ. Ο γὰρ μὴ καταλιμπάνων τὰ ἐν αὐτῷ ἔθη, οὐ λαμβάνει καλῶς τὸ βάπτισμα· ἀλλ' ἔτι γέννη μα εχίδνης, ἐν ἑαυτῷ τὸν ἰὸν τῆς πονηρίας ἔχων. Τοῦ αὐτοῦ. Λίθους ὀνομάζει τοὺς ἐθνικούς, τοὺς λι- θίνην ἔχοντας καρδίαν, καὶ ἐκ πολλῆς ἀναισθησίας τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτίσαντα δουλεύοντας, καὶ λίθους προσ κυνοῦντας. Προφητεύει τοίνυν τὴν καθαίρεσιν ἐκείνου τοῦ λαοῦ καὶ τὴν κλῆσιν τῶν ἐθνῶν. Ἐκείνοις γὰρ αὐ χοῦσι τὸν Ἀβραάμ φησι· Μὴ ἄρξησθε λέγειν ἐν ἑαυ τοῖς· Πατέρα ἔχομεν τὸν ᾿Αβραάμ· τὰ δέ γε ἔθνη δύνασθαι τὸν Θεὸν ποιῆσαι τέκνα του Αβραάμ. ἀλλ' ἀνθρώπους ἀναισθήτους ὄντας λίθους, ἐπειδήπερ λίθοις προσεκύνουν. Καὶ ἐγένετο ἐπ' αὐτῶν τὸ γε- γραμμένον· Ομοιοι αὐτῶν γένοιντο οἱ ποιοῦντες αὐτὰ, καὶ πάντες οἱ πεποιθότες ἐπ' αὐτοῖς. Ετι δὲ καὶ περὶ τῶν λίθων γέγραπται ἐν τῇ ᾠδῇ τῇ ἐν τῇ Ἐξόδῳ· Απολιθωθήτωσαν τὰ ἔθνη, ἕως οὗ παρ- ἐλθῃ ὁ λαὸς οὗτος, ὃν ἐκτήσω· ὡς δῆλον, ὅτι με τὰ τὸ παρελθεῖν τὸν λαὸν μηκέτι ἀπολιθωθείησαν. Στίχ. ι'. Καὶ ἐπηρώτων αὐτὸν οἱ ὄχλοι, λέγοντες· Τί οὖν ποιήσομεν ; Στίχ. ια΄. Αποκριθεὶς δὲ λέγει αὐτοῖς· Ὁ ἔχων δύο χιτῶνας μεταδότω τῷ μὴ ἔχοντι. Μωϋσέως καὶ τῶν πατέρων ἔθη περὶ θυσιῶν, & περὶ ῥαντιστηρίων ποιήσομεν, ἢ ἑτέρας ἡμῖν πολιτείας εἰσ ἀγεις ὁδόν; Εἰ γὰρ οὐδὲν ἡμᾶς τὰ Ἰουδαϊκὰ ὠφε λεῖ, εἰπὲ ἡμῖν, τί χρὴ ποιεῖν; Οὐ γὰρ ἴσμεν ἑτέρας πολιτείας ὁδόν. Τί οὖν ὁ Βαπτιστής ; Μὴ τολμῶν ὡς οἰκέτης ἀποκινῆσαι τὴν σκιάν, καὶ τὴν ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ λατρείαν εἰσαγαγεῖν, ἄγει αὐτοὺς ἐπὶ τὸ πλήρωμα τοῦ νόμου, τουτέστι τὴν ἀγάπην, ἧς ὁ καρ πὸς τὸ κοινωνικὸν εἶναι καὶ εὐμετάδοτον, καὶ φιλό- πτωχον. "Ην γὰρ τοῖς Ἰουδαίοις ἐπὶ ἀδελφῶν ἀγαπή σει καύχησις, καὶ τὸ τῆς φιλοπτωχίας ἐξαίρετον· τὸ SUPPLEMENTUM AD ORIGENIS EXEGETICA. est, nisi pro, Disponite vos ad suscipienda ea quæ A lege sancire voluerit? Rectas facile semilas ejus s : pro, Desinite agere perversa. Vallis " est profunda et cava, omnis infidelis, qui credens in Christum, repletur fructibus Spiritus, id est virtutibus. Mons et collis humiliatus, est Ju- `dæorum superbe sapiens populus.... Vel montes et colles, sunt contrariæ virtutes, quæ per Christi cu- ram humiliatæ sunt : et valles, sunt homines, qui repleti sunt operibus bonis. Aspera erat vita nostra, et iniqua ratio. Adveniens vero Dominus noster lævia fecit universa. Et hæc quidem in ethnicis fuere at in populo repudiato, omuis mons et collis humiliabitur. Mons enim fuit aliquando et collis sed profligati sunt et humi- liati. : Merito genimina viperarum ", omnes infideles vocat. Qui enim consuetudines suas non deserit, non bene accipit baptisma, sed adhuc genimen vi- peræ est, in seipso venenum pravitatis habens. Ejusdem. Lapides nominal gentiles, qui lapi- deum habent cor, atque ex nimia insensibilitate creaturæ serviunt præ Creatore, lapidesque adorant. Vaticinatur ergo delenduin populuın illum, el vo- candas gentes. Illis enim de Abraham gloriantibus lixit: Ne inceperitis dicere in vobis ipsis : Patrem habemus Abraham ; posse vero Deum eficere gentes filios Abrahami ". Ex quibus lapidibus ? Non lapides innuebat ina- nimos, sed homines insensibiles, qui lapides erant, propterea quod lapides adorabant. Ac de illis obti- nebat quod scriptum est: Similes eorum 'fant qui faciunt ea, et omnes confidentes in illis ". Præterea de lapidibus scriptum est in cantico Exodi : Lapi- descant gentes, donec pertranseat populus iste, quem acquisivisti ”. Quasi clare postulet, quod postquain populus transierit, non amplius lapidescant. V. 10. Et interrogabant eum turba, dicentes : Quid ergo faciemus? V. 11. Respondens autem dicit illis : Qui habet duas tunicas, tradito non habenti. Quod dicunt tale est : Traditos nobis a Moyse et patribus mores circa sacrificia, aut circa aspersio- nes observabimus, vel alias nobis vitæ rationes agendæ inducis? Si enim Judaica nihil nobis pro- sunt, dic nobis, quid facere oportet? Non enim agnovimus aliam vitæ rationem. Quid ergo Baptista? Cum non auderet, quippe servus, removere umbram, cultumque introducere in Spiritu et veritate: ad- ducit eos ad plenitudinem legis, id est ad charitatem, cujus fructus est, ut sit quis sociabilis et liberalis, ac pauperum amator. Gloriabantur enim Judæi de fratrum dilectione, et de sectando maxime paupe- so Luc. 111, 4. st ibid. 5. ss ibid. 7. ss ibid. 8. B C D vo ['sal. cxxxiv, 18. Exod xv. 16. so ibid. (66) 'Ανεπιγ. Et confer hom. xxit. (67) Vide infra ad cap. 1, vers. 63 ex cod. 594. (68) Ώριγ. (66) Φάραγξ ἐστὶ βαθεῖα καὶ κοίλη πᾶς ἄπιστος, (67) Η ὄρη καὶ βουνοὶ αἱ ἀντικεί- (68) Τραχὺς ἦν ἡμῶν ὁ βίος, καὶ ἀνώμαλος ὁ λόγος. (69) Εἰκότως γεννήματα ἐχιδνῶν πάντας τοὺς ἀπί- (70) Ποίων λίθων; Οὐ λίθους ἐδείκνυεν ἀψύχους, (71) "Ο λέγουσι, τοιοῦτόν ἐστι· Τὰ δεδομένα ἡμῖν ἐκ (69) 'Ανεπ. Vide houn. xxi. (70) Ωριγ. (71) Sine auctoris nomine.

Κυρίου, τί ἐστιν, εἰ μὴ ἀντὶ τοῦ, Εὐτρεπίσθητε πρὸς παραδοχὴν ὧν ἂν βούλοιτο νομοθετεῖν; Εὐθείας ποιεῖτε τὰς τρίβους αὐτοῦ, ἀντὶ τοῦ, Παύσασθε ποιεῖν τὰ διεστραμμένα. &ς, πιστεύσας εἰς Χριστὸν, πληροῦται τῶν τοῦ Πνεύ ματος καρπῶν, τουτέστι τῶν ἀρετῶν. ῎Ορος δὲ καὶ βουνὸς ταπεινωθείς ἐστιν ὁ τῶν Ἰουδαίων ὑψηλό φρων λαός μεναι δυνάμεις, αἱ διὰ τῆς Χριστοῦ ἐπιμελείας έτα- πεινώθησαν· φάραγγες δὲ οἱ ἄνθρωποι, οἱ πεπλή- ρωνται ἔργοις ἀγαθοῖς. ...... Ἐλθὼν δὲ ὁ Κύριος ἡμῶν λεῖα πάντα πεποίηκε. Καὶ ἐπὶ μὲν τῶν ἐθνῶν ταῦτα γεγένηται· ἐπὶ δὲ τοῦ λαοῦ καθαιρεθέντος τὸ πᾶν ὄρος καὶ βουνὸς ταπεινωθήσε- ται. Ορος γὰρ ἦν ποτε καὶ βουνός· καθηρέθησαν δὲ Β καὶ τεταπείνωνται. στους καλεῖ. Ο γὰρ μὴ καταλιμπάνων τὰ ἐν αὐτῷ ἔθη, οὐ λαμβάνει καλῶς τὸ βάπτισμα· ἀλλ' ἔτι γέννη μα εχίδνης, ἐν ἑαυτῷ τὸν ἰὸν τῆς πονηρίας ἔχων. Τοῦ αὐτοῦ. Λίθους ὀνομάζει τοὺς ἐθνικούς, τοὺς λι- θίνην ἔχοντας καρδίαν, καὶ ἐκ πολλῆς ἀναισθησίας τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτίσαντα δουλεύοντας, καὶ λίθους προσ κυνοῦντας. Προφητεύει τοίνυν τὴν καθαίρεσιν ἐκείνου τοῦ λαοῦ καὶ τὴν κλῆσιν τῶν ἐθνῶν. Ἐκείνοις γὰρ αὐ χοῦσι τὸν Ἀβραάμ φησι· Μὴ ἄρξησθε λέγειν ἐν ἑαυ τοῖς· Πατέρα ἔχομεν τὸν ᾿Αβραάμ· τὰ δέ γε ἔθνη δύνασθαι τὸν Θεὸν ποιῆσαι τέκνα του Αβραάμ. ἀλλ' ἀνθρώπους ἀναισθήτους ὄντας λίθους, ἐπειδήπερ λίθοις προσεκύνουν. Καὶ ἐγένετο ἐπ' αὐτῶν τὸ γε- γραμμένον· Ομοιοι αὐτῶν γένοιντο οἱ ποιοῦντες αὐτὰ, καὶ πάντες οἱ πεποιθότες ἐπ' αὐτοῖς. Ετι δὲ καὶ περὶ τῶν λίθων γέγραπται ἐν τῇ ᾠδῇ τῇ ἐν τῇ Ἐξόδῳ· Απολιθωθήτωσαν τὰ ἔθνη, ἕως οὗ παρ- ἐλθῃ ὁ λαὸς οὗτος, ὃν ἐκτήσω· ὡς δῆλον, ὅτι με τὰ τὸ παρελθεῖν τὸν λαὸν μηκέτι ἀπολιθωθείησαν. Στίχ. ι'. Καὶ ἐπηρώτων αὐτὸν οἱ ὄχλοι, λέγοντες· Τί οὖν ποιήσομεν ; Στίχ. ια΄. Αποκριθεὶς δὲ λέγει αὐτοῖς· Ὁ ἔχων δύο χιτῶνας μεταδότω τῷ μὴ ἔχοντι. Μωϋσέως καὶ τῶν πατέρων ἔθη περὶ θυσιῶν, & περὶ ῥαντιστηρίων ποιήσομεν, ἢ ἑτέρας ἡμῖν πολιτείας εἰσ ἀγεις ὁδόν; Εἰ γὰρ οὐδὲν ἡμᾶς τὰ Ἰουδαϊκὰ ὠφε λεῖ, εἰπὲ ἡμῖν, τί χρὴ ποιεῖν; Οὐ γὰρ ἴσμεν ἑτέρας πολιτείας ὁδόν. Τί οὖν ὁ Βαπτιστής ; Μὴ τολμῶν ὡς οἰκέτης ἀποκινῆσαι τὴν σκιάν, καὶ τὴν ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ λατρείαν εἰσαγαγεῖν, ἄγει αὐτοὺς ἐπὶ τὸ πλήρωμα τοῦ νόμου, τουτέστι τὴν ἀγάπην, ἧς ὁ καρ πὸς τὸ κοινωνικὸν εἶναι καὶ εὐμετάδοτον, καὶ φιλό- πτωχον. "Ην γὰρ τοῖς Ἰουδαίοις ἐπὶ ἀδελφῶν ἀγαπή σει καύχησις, καὶ τὸ τῆς φιλοπτωχίας ἐξαίρετον· τὸ SUPPLEMENTUM AD ORIGENIS EXEGETICA. est, nisi pro, Disponite vos ad suscipienda ea quæ A lege sancire voluerit? Rectas facile semilas ejus s : pro, Desinite agere perversa. Vallis " est profunda et cava, omnis infidelis, qui credens in Christum, repletur fructibus Spiritus, id est virtutibus. Mons et collis humiliatus, est Ju- `dæorum superbe sapiens populus.... Vel montes et colles, sunt contrariæ virtutes, quæ per Christi cu- ram humiliatæ sunt : et valles, sunt homines, qui repleti sunt operibus bonis. Aspera erat vita nostra, et iniqua ratio. Adveniens vero Dominus noster lævia fecit universa. Et hæc quidem in ethnicis fuere at in populo repudiato, omuis mons et collis humiliabitur. Mons enim fuit aliquando et collis sed profligati sunt et humi- liati. : Merito genimina viperarum ", omnes infideles vocat. Qui enim consuetudines suas non deserit, non bene accipit baptisma, sed adhuc genimen vi- peræ est, in seipso venenum pravitatis habens. Ejusdem. Lapides nominal gentiles, qui lapi- deum habent cor, atque ex nimia insensibilitate creaturæ serviunt præ Creatore, lapidesque adorant. Vaticinatur ergo delenduin populuın illum, el vo- candas gentes. Illis enim de Abraham gloriantibus lixit: Ne inceperitis dicere in vobis ipsis : Patrem habemus Abraham ; posse vero Deum eficere gentes filios Abrahami ". Ex quibus lapidibus ? Non lapides innuebat ina- nimos, sed homines insensibiles, qui lapides erant, propterea quod lapides adorabant. Ac de illis obti- nebat quod scriptum est: Similes eorum 'fant qui faciunt ea, et omnes confidentes in illis ". Præterea de lapidibus scriptum est in cantico Exodi : Lapi- descant gentes, donec pertranseat populus iste, quem acquisivisti ”. Quasi clare postulet, quod postquain populus transierit, non amplius lapidescant. V. 10. Et interrogabant eum turba, dicentes : Quid ergo faciemus? V. 11. Respondens autem dicit illis : Qui habet duas tunicas, tradito non habenti. Quod dicunt tale est : Traditos nobis a Moyse et patribus mores circa sacrificia, aut circa aspersio- nes observabimus, vel alias nobis vitæ rationes agendæ inducis? Si enim Judaica nihil nobis pro- sunt, dic nobis, quid facere oportet? Non enim agnovimus aliam vitæ rationem. Quid ergo Baptista? Cum non auderet, quippe servus, removere umbram, cultumque introducere in Spiritu et veritate: ad- ducit eos ad plenitudinem legis, id est ad charitatem, cujus fructus est, ut sit quis sociabilis et liberalis, ac pauperum amator. Gloriabantur enim Judæi de fratrum dilectione, et de sectando maxime paupe- so Luc. 111, 4. st ibid. 5. ss ibid. 7. ss ibid. 8. B C D vo ['sal. cxxxiv, 18. Exod xv. 16. so ibid. (66) 'Ανεπιγ. Et confer hom. xxit. (67) Vide infra ad cap. 1, vers. 63 ex cod. 594. (68) Ώριγ. (66) Φάραγξ ἐστὶ βαθεῖα καὶ κοίλη πᾶς ἄπιστος, (67) Η ὄρη καὶ βουνοὶ αἱ ἀντικεί- (68) Τραχὺς ἦν ἡμῶν ὁ βίος, καὶ ἀνώμαλος ὁ λόγος. (69) Εἰκότως γεννήματα ἐχιδνῶν πάντας τοὺς ἀπί- (70) Ποίων λίθων; Οὐ λίθους ἐδείκνυεν ἀψύχους, (71) "Ο λέγουσι, τοιοῦτόν ἐστι· Τὰ δεδομένα ἡμῖν ἐκ (69) 'Ανεπ. Vide houn. xxi. (70) Ωριγ. (71) Sine auctoris nomine.

μὲν ὁλόκληρον τοῦ Εὐαγγελίου οὐκ ἔχουσα, ἀρχὴν δὲ Δ τῆς Καινῆς Διαθήκης εἰσάγουσα. Τρία πράγματα εἰσάγει, καὶ τὰ λοιπά. Στίχ. κθ. ΚΕΦ. Α'. γὰρ τὸν λόγον ἐφ' ἑαυτῶν. καὶ μὴ δυνάμενοι περὶ μη- δενὸς λόγον ἀποδοῦναι νομικοῦ ἢ προφητικού λόγου, κωφοὶ καὶ ἄλογοι μένουσι. Στίχ. ξγ. Καὶ αἰτήσας πινακίδιον έγραψεν, Ἰωάννης ἐστὶν τοὔνομα αὐτοῦ. Ἐπειδὴ γὰρ ἑρμηνεύεται Ζαχαρίας μὲν μνήμη Θεοῦ, Ιωάννης δὲ ὁ δεικνύς· μέμνηται δέ τις τοῦ ἀπόντος, δείκνυσι δὲ τὰ παρόντα· διὰ τοῦτο οἱ τοῦ παιδὸς τούτου γεννήτορες οὐκ ἀνέσχον αὐτὸν καλεῖν Ζαχαρίαν, ἀλλὰ μᾶλλον Ἰωάννην ὀνομάζειν ήθελον. Διότι ἔμελλεν μονονουχι μνημονεύειν Θεοῦ ὡς ἀπόν τος, ἀλλ' αὐτὸν ἐκεῖνον τῷ δακτύλῳ δεικνύειν παρ ὄντα καὶ λέγειν· "Ιδε ὁ Ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ. Ηδει μὲν ἡ παναγία Παρθένος, μὴ τέκνον αὐτὸν εἶναι τοῦ Ἰωσήφ, ἀλλ᾽ εἰς πρόσωπα τούτων τὸν ἑαυ τῆς ἐγκρίνει μνηστήρα διὰ τὴν τῶν Ἰουδαίων ὑπο οψίαν, οἰομένων αὐτὸν ἐκ πορνείας γεγεννῆσθαι. Απλούστερον μὲν οὖν λέγοιτο ἂν, ὅτι ἐτίμησεν αὐ τὸν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τῇ τοῦ πατρὸς προσηγορία καὶ τὰ λοιπά…. (75), μήπως αὐτοὺς καταλέλοι πεν. Ο δὲ Κύριος, ἀφεὶς ἀνθρωπίνην δοῦναι ἀπό κρισιν, θείαν δίδωσι, παρεμφαίνων, ὅτι Θεὸς εἴη σε σαρκωμένος. Ει Η τοίνυν οὕτω νοήσεις· ὅτι ὄρη μὲν καὶ βουνοὶ αἱ ἀντικείμεναι δυνάμεις διὰ τῆς Χριστοῦ ἐπιδημίας ἐταπεινώθησαν· αἱ δὲ φάραγγες οἱ ἄνθρωποι πε πλήρωνται ἐπ᾽ ἔργοις ἀγαθοῖς. Γεγένηται δὲ πάντα σχολιὰ εἰς εὐθεῖαν. Εκαστος γὰρ ἡμῶν σχολιός ἦν. Ἐν μὲν τοίνυν τῇ Χριστοῦ ἐπιδημίᾳ τῇ γενομένῃ εἰς τὴν ψυχὴν γίνεται τὰ σκολιὰ εἰς εὐθεῖαν. Καὶ πάλιν τραχὺς ἦν ἡμῶν ὁ βίος, καὶ ὁ λόγος ἀνώμαλος· ἐλθὼν δὲ ὁ Κύριος, λεῖα πάντα πεποίηκε. ΚΕΦ. Γ'. Στίχ. α'. Ἐν ἔτει πέντε καὶ δεκάτῳ τῆς ἡγεμο νίας Τιβερίου Καίσαρος. Ἐπὶ μὲν οὖν τῷ παρὰ Ἰουδαίοις μόνοις κηρυσσο μένῳ λόγῳ προφητική βασιλεία μόνον Ιουδαίας ἀνα- γράφεται. Ορασις γάρ, φησίν, ἣν εἶδεν ὁ Ησαΐας ἐν ἡμέραις Οζίου καὶ Ἰωάθαν καὶ Ἀχάζ, οἱ ἐξα- σίλευσαν τῆς Ἰούδα. Ἐπὶ δὲ τῷ μυστηρίῳ τοῦ Εὐαγγέλιον κατὰ Λουκᾶν, ἡρο μηνευμένον ἐκ διαφόρων ἑρμηνευτῶν, τοῦ τετραβαγ γέλου τὴν ἑρμηνείαν εἰσάγων ἔνδον. SCHOLIA IN LUCAM. rum amore. Quæ quidem charitas non habebat pro fecto integram Evangelii perfectionem: initium ta- men introducebat Novi Testamenti. Tria introducit, etc. EJUSDEM IN LUCAM. [Ex cod. Venet. (72-73). ] V. 22. CAP. I. Vide figuram in Zacharia. Proferentes enim ser- monem contra seipsos, nec valentes rationem red- dere de ullo sermone ex lege aut prophetis, muti et infantes manent. V. 63. postulans unbellam scripsit: Joannes est nomen ejus. Quia interpretatur Zacharias memoria Dei, et Joannes, qui ostendit; ac recordatur quis absentis, ostendit vero præsentia: idcirco parentes hujus puelli non tulerunt appellare eum Zachariam, sed potius Joannem nominare voluerunt. Quippe qui non tantum commemoraturus erat Deum absentem, sed illum ipsum digito ostensurus præsentem, el C dicturus : Ecce Agnus Dei ". Sciebat quidem sanctissima Virgo non filium ésse eum Josephi, sed in faciem eorum approbat spon- sum, propter suspicionem Judæorum reputantium eum ex fornicatione natum fuisse. Simplicius vero dici posset, quod honestaverit eum Spiritus sanctus patris appellatione, etc., ne forte illos deseruisset. At Dominus cum liceret humanum reddere respon - sum, divinum potius reddidit, liquido ostendens quod Deus erat incarnatus. Vel igitur sic intelliges : Montes et colles, esse adversarias virtutes, quæ per Christi præsentian, humiliatæ sunt. Valles, esse homines, qui repleti sunt operibus bonis. Evaserunt porro quæcunque D erant obliqua in rectum. Quivis enim nostrum obli- sr Joan. 1, 29, 36. Isai. 1. 1. (72-73) Inscribitur: PATROL. GR. XVII. quus erat. In adventu itaque Christi in animam, fiunt obliqua in rectum. Rursus, aspera erat vila nostra, et ratio iniqua: at adveniens Dominus plana fecit universa. CAP. III. V. 1. In anno quinto et decimo imperii Tiberii Cæsaris. In prophetico sermone, qui apud Judæos solos evulgabatur, regnum duntaxat Judææ ascribitur. Visio, puta inquit, quam vidit Isaias in diebus Oziæ, et Joatkan et Achaz, qui regnaverunt in Ju- da”. At in mysterio Evangelii, quod per orbem desinitque hoc modo. (74) Βλέπε τὸν τύπον ἐν τῷ Ζαχαρίᾳ. Εκβαλόντες (74) Praecedunt quæ supra leguntur ex cod. 28 175) Vide supra cod. 28, in fiue capitis ..

μὲν ὁλόκληρον τοῦ Εὐαγγελίου οὐκ ἔχουσα, ἀρχὴν δὲ Δ τῆς Καινῆς Διαθήκης εἰσάγουσα. Τρία πράγματα εἰσάγει, καὶ τὰ λοιπά. Στίχ. κθ. ΚΕΦ. Α'. γὰρ τὸν λόγον ἐφ' ἑαυτῶν. καὶ μὴ δυνάμενοι περὶ μη- δενὸς λόγον ἀποδοῦναι νομικοῦ ἢ προφητικού λόγου, κωφοὶ καὶ ἄλογοι μένουσι. Στίχ. ξγ. Καὶ αἰτήσας πινακίδιον έγραψεν, Ἰωάννης ἐστὶν τοὔνομα αὐτοῦ. Ἐπειδὴ γὰρ ἑρμηνεύεται Ζαχαρίας μὲν μνήμη Θεοῦ, Ιωάννης δὲ ὁ δεικνύς· μέμνηται δέ τις τοῦ ἀπόντος, δείκνυσι δὲ τὰ παρόντα· διὰ τοῦτο οἱ τοῦ παιδὸς τούτου γεννήτορες οὐκ ἀνέσχον αὐτὸν καλεῖν Ζαχαρίαν, ἀλλὰ μᾶλλον Ἰωάννην ὀνομάζειν ήθελον. Διότι ἔμελλεν μονονουχι μνημονεύειν Θεοῦ ὡς ἀπόν τος, ἀλλ' αὐτὸν ἐκεῖνον τῷ δακτύλῳ δεικνύειν παρ ὄντα καὶ λέγειν· "Ιδε ὁ Ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ. Ηδει μὲν ἡ παναγία Παρθένος, μὴ τέκνον αὐτὸν εἶναι τοῦ Ἰωσήφ, ἀλλ᾽ εἰς πρόσωπα τούτων τὸν ἑαυ τῆς ἐγκρίνει μνηστήρα διὰ τὴν τῶν Ἰουδαίων ὑπο οψίαν, οἰομένων αὐτὸν ἐκ πορνείας γεγεννῆσθαι. Απλούστερον μὲν οὖν λέγοιτο ἂν, ὅτι ἐτίμησεν αὐ τὸν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τῇ τοῦ πατρὸς προσηγορία καὶ τὰ λοιπά…. (75), μήπως αὐτοὺς καταλέλοι πεν. Ο δὲ Κύριος, ἀφεὶς ἀνθρωπίνην δοῦναι ἀπό κρισιν, θείαν δίδωσι, παρεμφαίνων, ὅτι Θεὸς εἴη σε σαρκωμένος. Ει Η τοίνυν οὕτω νοήσεις· ὅτι ὄρη μὲν καὶ βουνοὶ αἱ ἀντικείμεναι δυνάμεις διὰ τῆς Χριστοῦ ἐπιδημίας ἐταπεινώθησαν· αἱ δὲ φάραγγες οἱ ἄνθρωποι πε πλήρωνται ἐπ᾽ ἔργοις ἀγαθοῖς. Γεγένηται δὲ πάντα σχολιὰ εἰς εὐθεῖαν. Εκαστος γὰρ ἡμῶν σχολιός ἦν. Ἐν μὲν τοίνυν τῇ Χριστοῦ ἐπιδημίᾳ τῇ γενομένῃ εἰς τὴν ψυχὴν γίνεται τὰ σκολιὰ εἰς εὐθεῖαν. Καὶ πάλιν τραχὺς ἦν ἡμῶν ὁ βίος, καὶ ὁ λόγος ἀνώμαλος· ἐλθὼν δὲ ὁ Κύριος, λεῖα πάντα πεποίηκε. ΚΕΦ. Γ'. Στίχ. α'. Ἐν ἔτει πέντε καὶ δεκάτῳ τῆς ἡγεμο νίας Τιβερίου Καίσαρος. Ἐπὶ μὲν οὖν τῷ παρὰ Ἰουδαίοις μόνοις κηρυσσο μένῳ λόγῳ προφητική βασιλεία μόνον Ιουδαίας ἀνα- γράφεται. Ορασις γάρ, φησίν, ἣν εἶδεν ὁ Ησαΐας ἐν ἡμέραις Οζίου καὶ Ἰωάθαν καὶ Ἀχάζ, οἱ ἐξα- σίλευσαν τῆς Ἰούδα. Ἐπὶ δὲ τῷ μυστηρίῳ τοῦ Εὐαγγέλιον κατὰ Λουκᾶν, ἡρο μηνευμένον ἐκ διαφόρων ἑρμηνευτῶν, τοῦ τετραβαγ γέλου τὴν ἑρμηνείαν εἰσάγων ἔνδον. SCHOLIA IN LUCAM. rum amore. Quæ quidem charitas non habebat pro fecto integram Evangelii perfectionem: initium ta- men introducebat Novi Testamenti. Tria introducit, etc. EJUSDEM IN LUCAM. [Ex cod. Venet. (72-73). ] V. 22. CAP. I. Vide figuram in Zacharia. Proferentes enim ser- monem contra seipsos, nec valentes rationem red- dere de ullo sermone ex lege aut prophetis, muti et infantes manent. V. 63. postulans unbellam scripsit: Joannes est nomen ejus. Quia interpretatur Zacharias memoria Dei, et Joannes, qui ostendit; ac recordatur quis absentis, ostendit vero præsentia: idcirco parentes hujus puelli non tulerunt appellare eum Zachariam, sed potius Joannem nominare voluerunt. Quippe qui non tantum commemoraturus erat Deum absentem, sed illum ipsum digito ostensurus præsentem, el C dicturus : Ecce Agnus Dei ". Sciebat quidem sanctissima Virgo non filium ésse eum Josephi, sed in faciem eorum approbat spon- sum, propter suspicionem Judæorum reputantium eum ex fornicatione natum fuisse. Simplicius vero dici posset, quod honestaverit eum Spiritus sanctus patris appellatione, etc., ne forte illos deseruisset. At Dominus cum liceret humanum reddere respon - sum, divinum potius reddidit, liquido ostendens quod Deus erat incarnatus. Vel igitur sic intelliges : Montes et colles, esse adversarias virtutes, quæ per Christi præsentian, humiliatæ sunt. Valles, esse homines, qui repleti sunt operibus bonis. Evaserunt porro quæcunque D erant obliqua in rectum. Quivis enim nostrum obli- sr Joan. 1, 29, 36. Isai. 1. 1. (72-73) Inscribitur: PATROL. GR. XVII. quus erat. In adventu itaque Christi in animam, fiunt obliqua in rectum. Rursus, aspera erat vila nostra, et ratio iniqua: at adveniens Dominus plana fecit universa. CAP. III. V. 1. In anno quinto et decimo imperii Tiberii Cæsaris. In prophetico sermone, qui apud Judæos solos evulgabatur, regnum duntaxat Judææ ascribitur. Visio, puta inquit, quam vidit Isaias in diebus Oziæ, et Joatkan et Achaz, qui regnaverunt in Ju- da”. At in mysterio Evangelii, quod per orbem desinitque hoc modo. (74) Βλέπε τὸν τύπον ἐν τῷ Ζαχαρίᾳ. Εκβαλόντες (74) Praecedunt quæ supra leguntur ex cod. 28 175) Vide supra cod. 28, in fiue capitis ..

μὲν ὁλόκληρον τοῦ Εὐαγγελίου οὐκ ἔχουσα, ἀρχὴν δὲ Δ τῆς Καινῆς Διαθήκης εἰσάγουσα. Τρία πράγματα εἰσάγει, καὶ τὰ λοιπά. Στίχ. κθ. ΚΕΦ. Α'. γὰρ τὸν λόγον ἐφ' ἑαυτῶν. καὶ μὴ δυνάμενοι περὶ μη- δενὸς λόγον ἀποδοῦναι νομικοῦ ἢ προφητικού λόγου, κωφοὶ καὶ ἄλογοι μένουσι. Στίχ. ξγ. Καὶ αἰτήσας πινακίδιον έγραψεν, Ἰωάννης ἐστὶν τοὔνομα αὐτοῦ. Ἐπειδὴ γὰρ ἑρμηνεύεται Ζαχαρίας μὲν μνήμη Θεοῦ, Ιωάννης δὲ ὁ δεικνύς· μέμνηται δέ τις τοῦ ἀπόντος, δείκνυσι δὲ τὰ παρόντα· διὰ τοῦτο οἱ τοῦ παιδὸς τούτου γεννήτορες οὐκ ἀνέσχον αὐτὸν καλεῖν Ζαχαρίαν, ἀλλὰ μᾶλλον Ἰωάννην ὀνομάζειν ήθελον. Διότι ἔμελλεν μονονουχι μνημονεύειν Θεοῦ ὡς ἀπόν τος, ἀλλ' αὐτὸν ἐκεῖνον τῷ δακτύλῳ δεικνύειν παρ ὄντα καὶ λέγειν· "Ιδε ὁ Ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ. Ηδει μὲν ἡ παναγία Παρθένος, μὴ τέκνον αὐτὸν εἶναι τοῦ Ἰωσήφ, ἀλλ᾽ εἰς πρόσωπα τούτων τὸν ἑαυ τῆς ἐγκρίνει μνηστήρα διὰ τὴν τῶν Ἰουδαίων ὑπο οψίαν, οἰομένων αὐτὸν ἐκ πορνείας γεγεννῆσθαι. Απλούστερον μὲν οὖν λέγοιτο ἂν, ὅτι ἐτίμησεν αὐ τὸν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τῇ τοῦ πατρὸς προσηγορία καὶ τὰ λοιπά…. (75), μήπως αὐτοὺς καταλέλοι πεν. Ο δὲ Κύριος, ἀφεὶς ἀνθρωπίνην δοῦναι ἀπό κρισιν, θείαν δίδωσι, παρεμφαίνων, ὅτι Θεὸς εἴη σε σαρκωμένος. Ει Η τοίνυν οὕτω νοήσεις· ὅτι ὄρη μὲν καὶ βουνοὶ αἱ ἀντικείμεναι δυνάμεις διὰ τῆς Χριστοῦ ἐπιδημίας ἐταπεινώθησαν· αἱ δὲ φάραγγες οἱ ἄνθρωποι πε πλήρωνται ἐπ᾽ ἔργοις ἀγαθοῖς. Γεγένηται δὲ πάντα σχολιὰ εἰς εὐθεῖαν. Εκαστος γὰρ ἡμῶν σχολιός ἦν. Ἐν μὲν τοίνυν τῇ Χριστοῦ ἐπιδημίᾳ τῇ γενομένῃ εἰς τὴν ψυχὴν γίνεται τὰ σκολιὰ εἰς εὐθεῖαν. Καὶ πάλιν τραχὺς ἦν ἡμῶν ὁ βίος, καὶ ὁ λόγος ἀνώμαλος· ἐλθὼν δὲ ὁ Κύριος, λεῖα πάντα πεποίηκε. ΚΕΦ. Γ'. Στίχ. α'. Ἐν ἔτει πέντε καὶ δεκάτῳ τῆς ἡγεμο νίας Τιβερίου Καίσαρος. Ἐπὶ μὲν οὖν τῷ παρὰ Ἰουδαίοις μόνοις κηρυσσο μένῳ λόγῳ προφητική βασιλεία μόνον Ιουδαίας ἀνα- γράφεται. Ορασις γάρ, φησίν, ἣν εἶδεν ὁ Ησαΐας ἐν ἡμέραις Οζίου καὶ Ἰωάθαν καὶ Ἀχάζ, οἱ ἐξα- σίλευσαν τῆς Ἰούδα. Ἐπὶ δὲ τῷ μυστηρίῳ τοῦ Εὐαγγέλιον κατὰ Λουκᾶν, ἡρο μηνευμένον ἐκ διαφόρων ἑρμηνευτῶν, τοῦ τετραβαγ γέλου τὴν ἑρμηνείαν εἰσάγων ἔνδον. SCHOLIA IN LUCAM. rum amore. Quæ quidem charitas non habebat pro fecto integram Evangelii perfectionem: initium ta- men introducebat Novi Testamenti. Tria introducit, etc. EJUSDEM IN LUCAM. [Ex cod. Venet. (72-73). ] V. 22. CAP. I. Vide figuram in Zacharia. Proferentes enim ser- monem contra seipsos, nec valentes rationem red- dere de ullo sermone ex lege aut prophetis, muti et infantes manent. V. 63. postulans unbellam scripsit: Joannes est nomen ejus. Quia interpretatur Zacharias memoria Dei, et Joannes, qui ostendit; ac recordatur quis absentis, ostendit vero præsentia: idcirco parentes hujus puelli non tulerunt appellare eum Zachariam, sed potius Joannem nominare voluerunt. Quippe qui non tantum commemoraturus erat Deum absentem, sed illum ipsum digito ostensurus præsentem, el C dicturus : Ecce Agnus Dei ". Sciebat quidem sanctissima Virgo non filium ésse eum Josephi, sed in faciem eorum approbat spon- sum, propter suspicionem Judæorum reputantium eum ex fornicatione natum fuisse. Simplicius vero dici posset, quod honestaverit eum Spiritus sanctus patris appellatione, etc., ne forte illos deseruisset. At Dominus cum liceret humanum reddere respon - sum, divinum potius reddidit, liquido ostendens quod Deus erat incarnatus. Vel igitur sic intelliges : Montes et colles, esse adversarias virtutes, quæ per Christi præsentian, humiliatæ sunt. Valles, esse homines, qui repleti sunt operibus bonis. Evaserunt porro quæcunque D erant obliqua in rectum. Quivis enim nostrum obli- sr Joan. 1, 29, 36. Isai. 1. 1. (72-73) Inscribitur: PATROL. GR. XVII. quus erat. In adventu itaque Christi in animam, fiunt obliqua in rectum. Rursus, aspera erat vila nostra, et ratio iniqua: at adveniens Dominus plana fecit universa. CAP. III. V. 1. In anno quinto et decimo imperii Tiberii Cæsaris. In prophetico sermone, qui apud Judæos solos evulgabatur, regnum duntaxat Judææ ascribitur. Visio, puta inquit, quam vidit Isaias in diebus Oziæ, et Joatkan et Achaz, qui regnaverunt in Ju- da”. At in mysterio Evangelii, quod per orbem desinitque hoc modo. (74) Βλέπε τὸν τύπον ἐν τῷ Ζαχαρίᾳ. Εκβαλόντες (74) Praecedunt quæ supra leguntur ex cod. 28 175) Vide supra cod. 28, in fiue capitis ..

Εὐαγγελίου μέλλοντι ἐν ὅλῳ κόσμῳ κηρύσσεσθαι ήγε μονία Τιβερίου Καίσαρος ἀναγράφεται, ὃς ἐδόκει ὅλου τοῦ κόσμου είναι βασιλεύς. Καὶ εἰ μὲν οἱ ἀπὸ ἐθνῶν μόνοι ἤμελλον σώζεσθαι, παντὶ δὲ ἀπεκέκλει στο ἡ σωτηρία τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ, ήρκει τὸ μνη- σθῆναι μόνον Τιβερίου. Ἐπειδὴ δὲ δεῖ καὶ τοὺς ἀπὸ τῆς Γαλιλαίας καὶ Ἰτουραίας καὶ Τραχωνίτιδος ποιο στεύειν, διὰ τοῦτο ἀναγράφονται αὗται αἱ βασιλεῖαι, ἤτοι τετραρχίαι. Οὐδέποτε δὲ γέγονε ῥῆμα Θεοῦ ἐπί τινα τῶν προφητῶν ἐν τῇ ἐρήμῳ, εἰ μὴ νῦν μόνον διά τινα μυστικήν θεωρίαν. Ἐπειδὴ γὰρ ἔμελλε πολλὰ τὰ τέκνα τῆς ἐρήμου μᾶλλον εἶναι, τουτ- ἐστι τῆς ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίας, ἤπερ τῆς ἐχούσης τὸν ἄνδρα, τὸν νόμον τῆς Ἰουδαίων συναγωγής φημι. Τὸ δὲ εἰπεῖν, ὅτι Εγένετο ῥῆμα Θεοῦ πρὸς Β Ιωάννην, τουτέστι πρόσταγμα. Στίχ. γ'. Καὶ ἦλθεν εἰς πᾶσαν τὴν περίχωρον τοῦ Ἰορδάνου. περίχωρον τοῦ Ἰορδάνου, ἵνα, ἐάν τις βούλοιτο μετ τανοεῖν, εὐθέως εὐπορήσῃ τοῦ ποταμοῦ; ἑρμηνεύεται δὲ Ἰορδάνης καταβαίνων. Καταβαίνων γάρ ἐστιν ἀληθῶς ὁ ποταμὸς τοῦ Θεοῦ, τὸ ὕδωρ τὸ ἀληθινὸν, τὸ ὕδωρ τὸ σωτήριον. Στίχ. 5. ρεῖν τὸν ἐξ οὗ συλλαμβάνει ἄῤῥενα· οὗ ἡ σπορὰ αὐτ ξάνουσα, τὴν συλλαβοῦσαν ἀναιρεῖ καὶ οὕτως εἰς φῶς ἐξέρχεται, διαῤῥήξασα τῆς μητρὸς τὴν γαστέρα, ποι- νὴν ὥσπερ τοῦ διαφθαρέντος πατρός ........ Τοι- οὗτοι καὶ οἱ Ἰουδαῖοι, τοὺς πνευματικοὺς αὐτῶν πα τέρας καὶ διδασκάλους διαφθείροντες χερσίν. Είρηται περὶ τούτων ἐν τῷ Ματθαίῳ πλατύτερον. ΚΕΦ. Δ'. Στίχ. θ'. Καὶ ἤγαγεν αὐτὸν εἰς Ἱερουσαλήμ, καὶ ἔστησεν αὐτὸν ἐπὶ τὸ πτερύγιον τοῦ ἱεροῦ. Ορα δὲ πῶς κακούργως διὰ τῆς χρήσεως τῶν Γραφῶν θέλει καθελεῖν τὴν δόξαν Κυρίου, ὡς δεομέ- ώς νου ἀγγελικῆς βοηθείας, ὡς μέλλοντος προσκόπτειν, εἰ μὴ ἄγγελοι αὐτῷ βοηθεῖεν. Οὐ γὰρ περὶ τοῦ Χρι- στοῦ εἴρηται ἡ χρῆσις τοῦ ψαλμοῦ. Οὐ γὰρ δεῖται ἀγγέλων ὁ τῶν ἀγγέλων δεσπότης. Ἐγὼ δὲ τὸ ἀνά- παλίν φημι πρὸς σέ, ὦ διάβολε, εἰ μὴ Ἰησοῦς βοη θήσει τοῖς ἀγγέλοις, προσκόπτουσι. Καὶ σὺ διὰ τοῦτο πέπτωκας ἐξ οὐρανοῦ, ἐπειδὴ αὐτάρκη ένόμισας ἑαυτὸν εἶναι, καὶ μὴ δεῖσθαι τῆς τοῦ Ἰησοῦ βοηθείας. Ἵνα δὲ γνῷς μὴ περὶ τοῦ Ἰησοῦ λελέχθαι τὰ ἀνα- γεγραμμένα, ἀλλ᾽ εἰς δίκαιον ἄνδρα ταῦτα ἀναφέ ρεσθαι, ἄκουε· Γέγραπται γάρ· Ο κατοικῶν ἐν βοηθείᾳ τοῦ 'Υψίστου, ἐν σκέπει τοῦ Θεοῦ τοῦ οὐρανοῦ αὐλισθήσεται. Τοῦτο δικαίῳ· μάλλον άρ- μόζει ἢ τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ· καὶ αὖθις· Πεσεῖται ἐκ τοῦ κλίτους σου χιλιὰς, καὶ μυριὰς, καὶ τὰ ἑξῆς, ἃ καὶ αὐτὰ ἐπὶ τὸν δίκαιον ἀνάγεται. Στίχ. μ'. Δύναντος δὲ τοῦ ἡλίου, πάντες όσο εἶχον ἀσθενοῦντας νόσοις ποικίλαις, ήγαγον SUPPLEMENTUM AD ORIGENIS EXEGETICA. universum prædicandum erat, imperium Tiberii A Cæsaris ascribitur, qui totius mundi videbatur esse rex. Ac si quidem gentiles modo salvandi fuissent, omnibus vero filiis Israel salus clausa fuisset; satis erat commemorasse modo Tiberium. At quia oportet ut credant et Galilæi, et Ituræi et Trachonitæ; propterea ascribuntur hæc regna, aut potius tetrar- chiæ. Nunquam vero fuerat verbum Dei ad quein- piam prophetarum in deserto, nisi nunc duntaxat propter quamdam mysticam intelligentiam. Quia nempe plures futuri erant filii desertæ, id est Ecclesiæ gentium, quam ejus quæ habebat virum ", legem volo dicere Synagogæ Judæorum. Quod dicit : Factum est verbum Dei ad Joannem **, intellige præceptum. V. 3. Et venit in omnem circumjacentem regionem Jordanis. Ubi oportebat Baptistam circumambulare, nisi in circumposita Jordanis regione, ut si quem pœni - tere vellet, station fluvius in promptu esset? Inter- pretatur porro Jordanis, decurrens. Decurrens enim est vere duuen Dei, aqua verax, aqua salu taris. V. 7. Dicunt, viperam dum concipit interficere marem, ex quo concipit : cujus semen incrementum acci- piens, concipientem occidit, atque sic in lucem prodit, dilacerato matris utero, quasi pœnai sumens interfecti parentis. Tales et Judaei. Spirituales pa- tres suos ac doctores nauibus occideruut. Dictum est de bis in Mattheo latius. CAP. IV. V. 9. Et duxit eum in Jerusalem, et statuit eum super pinnaculum templi. Attende porro quomodo malitiose astuteque per testimonia Scripturarum velit pessu:ndare gloriam Domini, tanquam qui indigeret angelica ope, utpote offensurus, si ei angeli auxilium non ferrent. Non enim de Christo dictum fuit testimonium psalmi. Haud uamque opus habet angelis, qui angelorum Dominus est. Ego vero contra, dico tibi, diabole, quod nisi Jesus angelis opituletur, offendent. Tu- que propterea cecidisti de cœlo, quia te tibi esse sufficientem arbitratus es, nec indigere auxilio Jesu. Quo vero agnoscas, haudquaquam dicta fuisse de Jesa ea quæ scripta sunt; sed in homi· nem justum hæc referri, audi: Scriptum est enim; Qui habitat in adjutorio Altissimi, in tegmine Dei cali domicilium habebit 6. lloc viro justo congruit potius, quam Filio Dei. Et rursus: Cadent ex læva tua milleni, et decem milleni, etc. , quæ quoque ad virum justum referuntur. V. 40. Cum occidisset vero sol, omnes quotquot hn- bebant ægrotantes morbis variis, ducebant illos ud Gal. iv, 27. • Luc. 111, C D en ibid. 7. 2. σε 1'sal. xc, 1. (76) Vide supra ad cap. II, 51, ex cod. 28. (76) Ποῦ ἔδει τὸν Βαπτιστὴν περιέρχεσθαι ἢ εἰς τὴν (77) Φασὶ δὲ τὴν ἔχιδναν ἐν τῷ συλλαμβάνειν άναι- (7) Origenis et Gregorii Theologi,

Εὐαγγελίου μέλλοντι ἐν ὅλῳ κόσμῳ κηρύσσεσθαι ήγε μονία Τιβερίου Καίσαρος ἀναγράφεται, ὃς ἐδόκει ὅλου τοῦ κόσμου είναι βασιλεύς. Καὶ εἰ μὲν οἱ ἀπὸ ἐθνῶν μόνοι ἤμελλον σώζεσθαι, παντὶ δὲ ἀπεκέκλει στο ἡ σωτηρία τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ, ήρκει τὸ μνη- σθῆναι μόνον Τιβερίου. Ἐπειδὴ δὲ δεῖ καὶ τοὺς ἀπὸ τῆς Γαλιλαίας καὶ Ἰτουραίας καὶ Τραχωνίτιδος ποιο στεύειν, διὰ τοῦτο ἀναγράφονται αὗται αἱ βασιλεῖαι, ἤτοι τετραρχίαι. Οὐδέποτε δὲ γέγονε ῥῆμα Θεοῦ ἐπί τινα τῶν προφητῶν ἐν τῇ ἐρήμῳ, εἰ μὴ νῦν μόνον διά τινα μυστικήν θεωρίαν. Ἐπειδὴ γὰρ ἔμελλε πολλὰ τὰ τέκνα τῆς ἐρήμου μᾶλλον εἶναι, τουτ- ἐστι τῆς ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίας, ἤπερ τῆς ἐχούσης τὸν ἄνδρα, τὸν νόμον τῆς Ἰουδαίων συναγωγής φημι. Τὸ δὲ εἰπεῖν, ὅτι Εγένετο ῥῆμα Θεοῦ πρὸς Β Ιωάννην, τουτέστι πρόσταγμα. Στίχ. γ'. Καὶ ἦλθεν εἰς πᾶσαν τὴν περίχωρον τοῦ Ἰορδάνου. περίχωρον τοῦ Ἰορδάνου, ἵνα, ἐάν τις βούλοιτο μετ τανοεῖν, εὐθέως εὐπορήσῃ τοῦ ποταμοῦ; ἑρμηνεύεται δὲ Ἰορδάνης καταβαίνων. Καταβαίνων γάρ ἐστιν ἀληθῶς ὁ ποταμὸς τοῦ Θεοῦ, τὸ ὕδωρ τὸ ἀληθινὸν, τὸ ὕδωρ τὸ σωτήριον. Στίχ. 5. ρεῖν τὸν ἐξ οὗ συλλαμβάνει ἄῤῥενα· οὗ ἡ σπορὰ αὐτ ξάνουσα, τὴν συλλαβοῦσαν ἀναιρεῖ καὶ οὕτως εἰς φῶς ἐξέρχεται, διαῤῥήξασα τῆς μητρὸς τὴν γαστέρα, ποι- νὴν ὥσπερ τοῦ διαφθαρέντος πατρός ........ Τοι- οὗτοι καὶ οἱ Ἰουδαῖοι, τοὺς πνευματικοὺς αὐτῶν πα τέρας καὶ διδασκάλους διαφθείροντες χερσίν. Είρηται περὶ τούτων ἐν τῷ Ματθαίῳ πλατύτερον. ΚΕΦ. Δ'. Στίχ. θ'. Καὶ ἤγαγεν αὐτὸν εἰς Ἱερουσαλήμ, καὶ ἔστησεν αὐτὸν ἐπὶ τὸ πτερύγιον τοῦ ἱεροῦ. Ορα δὲ πῶς κακούργως διὰ τῆς χρήσεως τῶν Γραφῶν θέλει καθελεῖν τὴν δόξαν Κυρίου, ὡς δεομέ- ώς νου ἀγγελικῆς βοηθείας, ὡς μέλλοντος προσκόπτειν, εἰ μὴ ἄγγελοι αὐτῷ βοηθεῖεν. Οὐ γὰρ περὶ τοῦ Χρι- στοῦ εἴρηται ἡ χρῆσις τοῦ ψαλμοῦ. Οὐ γὰρ δεῖται ἀγγέλων ὁ τῶν ἀγγέλων δεσπότης. Ἐγὼ δὲ τὸ ἀνά- παλίν φημι πρὸς σέ, ὦ διάβολε, εἰ μὴ Ἰησοῦς βοη θήσει τοῖς ἀγγέλοις, προσκόπτουσι. Καὶ σὺ διὰ τοῦτο πέπτωκας ἐξ οὐρανοῦ, ἐπειδὴ αὐτάρκη ένόμισας ἑαυτὸν εἶναι, καὶ μὴ δεῖσθαι τῆς τοῦ Ἰησοῦ βοηθείας. Ἵνα δὲ γνῷς μὴ περὶ τοῦ Ἰησοῦ λελέχθαι τὰ ἀνα- γεγραμμένα, ἀλλ᾽ εἰς δίκαιον ἄνδρα ταῦτα ἀναφέ ρεσθαι, ἄκουε· Γέγραπται γάρ· Ο κατοικῶν ἐν βοηθείᾳ τοῦ 'Υψίστου, ἐν σκέπει τοῦ Θεοῦ τοῦ οὐρανοῦ αὐλισθήσεται. Τοῦτο δικαίῳ· μάλλον άρ- μόζει ἢ τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ· καὶ αὖθις· Πεσεῖται ἐκ τοῦ κλίτους σου χιλιὰς, καὶ μυριὰς, καὶ τὰ ἑξῆς, ἃ καὶ αὐτὰ ἐπὶ τὸν δίκαιον ἀνάγεται. Στίχ. μ'. Δύναντος δὲ τοῦ ἡλίου, πάντες όσο εἶχον ἀσθενοῦντας νόσοις ποικίλαις, ήγαγον SUPPLEMENTUM AD ORIGENIS EXEGETICA. universum prædicandum erat, imperium Tiberii A Cæsaris ascribitur, qui totius mundi videbatur esse rex. Ac si quidem gentiles modo salvandi fuissent, omnibus vero filiis Israel salus clausa fuisset; satis erat commemorasse modo Tiberium. At quia oportet ut credant et Galilæi, et Ituræi et Trachonitæ; propterea ascribuntur hæc regna, aut potius tetrar- chiæ. Nunquam vero fuerat verbum Dei ad quein- piam prophetarum in deserto, nisi nunc duntaxat propter quamdam mysticam intelligentiam. Quia nempe plures futuri erant filii desertæ, id est Ecclesiæ gentium, quam ejus quæ habebat virum ", legem volo dicere Synagogæ Judæorum. Quod dicit : Factum est verbum Dei ad Joannem **, intellige præceptum. V. 3. Et venit in omnem circumjacentem regionem Jordanis. Ubi oportebat Baptistam circumambulare, nisi in circumposita Jordanis regione, ut si quem pœni - tere vellet, station fluvius in promptu esset? Inter- pretatur porro Jordanis, decurrens. Decurrens enim est vere duuen Dei, aqua verax, aqua salu taris. V. 7. Dicunt, viperam dum concipit interficere marem, ex quo concipit : cujus semen incrementum acci- piens, concipientem occidit, atque sic in lucem prodit, dilacerato matris utero, quasi pœnai sumens interfecti parentis. Tales et Judaei. Spirituales pa- tres suos ac doctores nauibus occideruut. Dictum est de bis in Mattheo latius. CAP. IV. V. 9. Et duxit eum in Jerusalem, et statuit eum super pinnaculum templi. Attende porro quomodo malitiose astuteque per testimonia Scripturarum velit pessu:ndare gloriam Domini, tanquam qui indigeret angelica ope, utpote offensurus, si ei angeli auxilium non ferrent. Non enim de Christo dictum fuit testimonium psalmi. Haud uamque opus habet angelis, qui angelorum Dominus est. Ego vero contra, dico tibi, diabole, quod nisi Jesus angelis opituletur, offendent. Tu- que propterea cecidisti de cœlo, quia te tibi esse sufficientem arbitratus es, nec indigere auxilio Jesu. Quo vero agnoscas, haudquaquam dicta fuisse de Jesa ea quæ scripta sunt; sed in homi· nem justum hæc referri, audi: Scriptum est enim; Qui habitat in adjutorio Altissimi, in tegmine Dei cali domicilium habebit 6. lloc viro justo congruit potius, quam Filio Dei. Et rursus: Cadent ex læva tua milleni, et decem milleni, etc. , quæ quoque ad virum justum referuntur. V. 40. Cum occidisset vero sol, omnes quotquot hn- bebant ægrotantes morbis variis, ducebant illos ud Gal. iv, 27. • Luc. 111, C D en ibid. 7. 2. σε 1'sal. xc, 1. (76) Vide supra ad cap. II, 51, ex cod. 28. (76) Ποῦ ἔδει τὸν Βαπτιστὴν περιέρχεσθαι ἢ εἰς τὴν (77) Φασὶ δὲ τὴν ἔχιδναν ἐν τῷ συλλαμβάνειν άναι- (7) Origenis et Gregorii Theologi,

αὐτοὺς πρὸς αὐτόν. 'Ο δὲ ἐνὶ ἑκάστῳ αὐτῶν Α τὰς χεῖρας ἐπιθεὶς, ἐθεράπευσεν αὐτούς. Περὶ δυσμὰς δὲ τούτους προσήγον, ἤτοι μεθ᾿ ἡμέ ραν, αἰσχυνόμενοι, ἢ τοὺς Φαρισαίους φοβούμενοι, καὶ (78) περὶ ἕτερα ἀσχολούμενοι, ἢ τάχα νομίζοντες ἐξεῖναι θεραπεύειν Σαββάτῳ. Ἐπεσημήνατο γὰρ ὁ εὐαγγελιστὴς, ὅτι ἦν διδάσκων αὐτοὺς ἐν Σαβ- βάτῳ. Διὰ τοῦτο περὶ δύσιν ἡλίου τοὺς κακῶς ἔχον- τας προσέφερον οἱ προσήκοντες· ὁ δὲ αὐτοὺς ἐθερά πευσε. Στίχ. κβ'. ΚΕΦ. Ζ'. θίου, πρῶτον τὰ ἱμάτια πλύνεται ὁ καθαρισθεὶς, εἶτα πᾶσαν τρίχα ξυρᾶται, καὶ ἐπὶ τούτοις λούεται ὕδατι, μεθ' ὁ ἐπιφέρεται τὸ, Καθαρὸς ἔσται. Είη δ' ἂν τὰ ἱμάτια πολιτεία μὴ πάντως κακῶς ὑφασμένη, ἐπεὶ κἂν ἀπέθετο ταῦτα. Τρίχα δὲ τὰ ἐξανθήσαντα νεκρὰ τῇ ψυχῇ (80), αἷς ἐναντίαι αὐτοῦσι Σαμουήλ, καὶ τῶν Ναζιραίων καὶ αὐτῶν μαθητῶν ἠριθμημέ- ναι. Τῶν γὰρ Ναζιραίων σίδηρος ἐπὶ τὴν κεφαλὴν οὐκ ἀνέβαινε. Πάνθ᾽ ὅσα ἂν ποιῶσιν εὐοδούμενα πραττόντων, ώς μηδὲ φύλλα αὐτῶν καρποφορούντων ἀποῤῥεῖν. Ηδη δὲ ἀπὸ τοῦ σώματος ὕδατι τὸν μου λυσμὸν ἀποτίθεται, τοῦ βαπτίσματος ἐν τούτῳ δη- λουμένου. Μετὰ δὲ τοῦτο τῆς μὲν παρεμβολῆς ἄξιος γίνεται, εἰς δὲ τὸν ἴδιον οἶκον οὐκ εἴσεισιν ἕως ἡμε ρῶν ἑπτὰ, καὶ τοῦ πάλιν ξυρανθῆναι τὴν κεφαλήν. Διὰ τὰ τῶν δογμάτων κεραιωδέστερα (81), καὶ τὴν γνῶσιν ἀποθέσθαι, τὰ τοῦ ἀνδρὸς ἁμαρτήματα· διὰ δὲ τῶν ὀφρύων, ἅπασαν οἴησιν. φαλήν; Ἵνα γνώριμος ᾖ, καὶ μὴ μεταλαγχάνωσι τῆς ἀκαθαρσίας οἱ πλάζοντες (83). Τὸ δὲ στόμα κεκα- λύφθαι δηλοῖ, ὅτι χρὴ ἑαυτὸν καταδικάζειν τῇ σιωπῇ, μέχρις ἂν ὑποστρέψας καθαρισθῇ. Κατὰ δέ τινας πάλιν, τὸν ὁλό (84) λεπρὸν ὀνομά σας, καθαρίζει· δεικνύς, ὡς ὁ Θεὸς τὸ ποικίλον με τεῖ. Σαφέστερον δὲ προϊὼν τοῦτο δηλοῖ ἐν τῷ· Τον ἀμπελῶνα σου οὐ κατασπερεῖς διάφορα. Καὶ ἱμάτιον ἐκ δύο ύφασμένον. Καὶ τὰ κτήνη σου οὐ κατοχετεύσεις ἑτεροζυγω. Πανταχοῦ προτιμῶν τὴν ἁπλότητα, ἥτις ἐν τῷ ὁλολέπρῳ θεωρεῖται. ΚΕΦ. Η'. Στίχ. ις'. Οὐδεὶς λύχνον ἅψας καλύπτει αὐτὸν σκεύει, ἢ ὑποκάτω κλίνης τίθησιν, ἀλλ' ἐπὶ λυχνίας, ἵνα οἱ εἰσπορευόμενοι βλέπωσι τὸ φως. Στίχ. ιζ. Οὐ γὰρ ἐστι κρυπτὸν, ὃ οὐ φανερίν γενήσεται· οὐδὲ ἀπόκρυφον, ὃ οὐ γνωσθήσε ται, καὶ εἰς φανερὸν ἔλθῃ. Στίχ. ιη'. Βλέπετε οὖν πῶς ἀκούετε. Ὃς γὰρ ἂν Β σε πιν. • πλησιάζοντες. SCHOLIA IN LUCAM. C D « Lnc. iv, 16, 31. Levil. Levit. six, 19. eum. At ipse unicuique eorum manus imponens, curabat eos. Circa occasum vero hos adducebant, sive post diem, reveriti, aut Pharismos metuentes, aut circa alia occupati negotia, aut facile rati non licere Sabbato curare. Indicaverat enim evangelista, eum docuisse illos in Sabbato ". Propterea circa occasum solis eos qui male habebant, adducebant affines, el illos ipse curavit. V. 22. CAP. VII. Historice vero Postquam avicula emissa fuerat, primum vestimenta lavat qui purificatur: deinde omnes pilos radit : posthæc abluitur aqua, tandem subjungitur illud : Mundus erit ". Jam vestimenta significare possunt vitæ tenorem haud prorsus male contextum, quia nempe illa deponebat. Pili innuere possunt mortifera quædam in anima succrescentia, quibus contraria postulant Samuel, et Naziræorum, ipsorumque discipulorum enume- ratæ. Ferrum namque caput Naziræorum non ascen- debat. Quæcunque enim faciant prospera erunt facientibus, adeo ut ne defluant ipsis folia quidem producentibus. Jam vero a corpore aqua coinqui- namentum deponit : baptismate in hoc indicato. Postea vero castris dignus habetur: at propriam domum non ingreditur ante dies septem, et ante- quam rursus tondeatur capite. Per dogmatum oppor- tunitatem et depositionem scientiæ, hominis pecca- ta : per supercilia vero, omnem sui existimationen, innuere possit. Utquid vero leprosi caput apertum esse oporte- bat? Ut innotesceret, et reliqui participes non fie- rent impuritatis, qui ad eum temere accessissent. Quod autem os obrelandum fuerit, declarat, quodl oporteat seipsum damnare silentio, quoadusque conversus purificetur quis. Juxta alios rursus, quem totum leprosum nomi- naverat, mundat; ostendens, quod varium sit Deo odio esse. Manifestius autem aliquanto infra istud declarat, inquiens: Vineam tuam non serinabis alia alque alia specie. Et vestem ex duobus textam. Et jumenta tua non facies coire cum alterius speciei *. Ubique præferens simplicitatem, quæ in toto lepruso conspicitur. CAP. VIII. V. 16. Nullus qui lucernam accendit, occultat illam vase, vel infra lectum ponit, sed suver candela- bro, ut ingredientes videant lumen.' V. 17. Non est enim occultum, quod non manife stum fiet : neque celatum, quod non cognoscelur, et in manifestum veniat. V. 18. Auendite igilur quomodo auditis. Quicun- (79) Ιστορικῶς δέ· Μετὰ τὴν ἀποστολὴν τοῦ ὄρνι (82) Διὰ τί δὲ τοῦ λεπροῦ ἀκάλυπτον εἶναι τὴν κε (78) Omnino videtur deesse où. (79) In cod. pag. 14. (80) Locus vitiatus. (81) Vox vitiata. (82) Theodoret. et Origen. (83) Forte προσπελάζοντες, aut πελάζοντες, vet (84) Forte ὁλόλεπρον, ut infra.

αὐτοὺς πρὸς αὐτόν. 'Ο δὲ ἐνὶ ἑκάστῳ αὐτῶν Α τὰς χεῖρας ἐπιθεὶς, ἐθεράπευσεν αὐτούς. Περὶ δυσμὰς δὲ τούτους προσήγον, ἤτοι μεθ᾿ ἡμέ ραν, αἰσχυνόμενοι, ἢ τοὺς Φαρισαίους φοβούμενοι, καὶ (78) περὶ ἕτερα ἀσχολούμενοι, ἢ τάχα νομίζοντες ἐξεῖναι θεραπεύειν Σαββάτῳ. Ἐπεσημήνατο γὰρ ὁ εὐαγγελιστὴς, ὅτι ἦν διδάσκων αὐτοὺς ἐν Σαβ- βάτῳ. Διὰ τοῦτο περὶ δύσιν ἡλίου τοὺς κακῶς ἔχον- τας προσέφερον οἱ προσήκοντες· ὁ δὲ αὐτοὺς ἐθερά πευσε. Στίχ. κβ'. ΚΕΦ. Ζ'. θίου, πρῶτον τὰ ἱμάτια πλύνεται ὁ καθαρισθεὶς, εἶτα πᾶσαν τρίχα ξυρᾶται, καὶ ἐπὶ τούτοις λούεται ὕδατι, μεθ' ὁ ἐπιφέρεται τὸ, Καθαρὸς ἔσται. Είη δ' ἂν τὰ ἱμάτια πολιτεία μὴ πάντως κακῶς ὑφασμένη, ἐπεὶ κἂν ἀπέθετο ταῦτα. Τρίχα δὲ τὰ ἐξανθήσαντα νεκρὰ τῇ ψυχῇ (80), αἷς ἐναντίαι αὐτοῦσι Σαμουήλ, καὶ τῶν Ναζιραίων καὶ αὐτῶν μαθητῶν ἠριθμημέ- ναι. Τῶν γὰρ Ναζιραίων σίδηρος ἐπὶ τὴν κεφαλὴν οὐκ ἀνέβαινε. Πάνθ᾽ ὅσα ἂν ποιῶσιν εὐοδούμενα πραττόντων, ώς μηδὲ φύλλα αὐτῶν καρποφορούντων ἀποῤῥεῖν. Ηδη δὲ ἀπὸ τοῦ σώματος ὕδατι τὸν μου λυσμὸν ἀποτίθεται, τοῦ βαπτίσματος ἐν τούτῳ δη- λουμένου. Μετὰ δὲ τοῦτο τῆς μὲν παρεμβολῆς ἄξιος γίνεται, εἰς δὲ τὸν ἴδιον οἶκον οὐκ εἴσεισιν ἕως ἡμε ρῶν ἑπτὰ, καὶ τοῦ πάλιν ξυρανθῆναι τὴν κεφαλήν. Διὰ τὰ τῶν δογμάτων κεραιωδέστερα (81), καὶ τὴν γνῶσιν ἀποθέσθαι, τὰ τοῦ ἀνδρὸς ἁμαρτήματα· διὰ δὲ τῶν ὀφρύων, ἅπασαν οἴησιν. φαλήν; Ἵνα γνώριμος ᾖ, καὶ μὴ μεταλαγχάνωσι τῆς ἀκαθαρσίας οἱ πλάζοντες (83). Τὸ δὲ στόμα κεκα- λύφθαι δηλοῖ, ὅτι χρὴ ἑαυτὸν καταδικάζειν τῇ σιωπῇ, μέχρις ἂν ὑποστρέψας καθαρισθῇ. Κατὰ δέ τινας πάλιν, τὸν ὁλό (84) λεπρὸν ὀνομά σας, καθαρίζει· δεικνύς, ὡς ὁ Θεὸς τὸ ποικίλον με τεῖ. Σαφέστερον δὲ προϊὼν τοῦτο δηλοῖ ἐν τῷ· Τον ἀμπελῶνα σου οὐ κατασπερεῖς διάφορα. Καὶ ἱμάτιον ἐκ δύο ύφασμένον. Καὶ τὰ κτήνη σου οὐ κατοχετεύσεις ἑτεροζυγω. Πανταχοῦ προτιμῶν τὴν ἁπλότητα, ἥτις ἐν τῷ ὁλολέπρῳ θεωρεῖται. ΚΕΦ. Η'. Στίχ. ις'. Οὐδεὶς λύχνον ἅψας καλύπτει αὐτὸν σκεύει, ἢ ὑποκάτω κλίνης τίθησιν, ἀλλ' ἐπὶ λυχνίας, ἵνα οἱ εἰσπορευόμενοι βλέπωσι τὸ φως. Στίχ. ιζ. Οὐ γὰρ ἐστι κρυπτὸν, ὃ οὐ φανερίν γενήσεται· οὐδὲ ἀπόκρυφον, ὃ οὐ γνωσθήσε ται, καὶ εἰς φανερὸν ἔλθῃ. Στίχ. ιη'. Βλέπετε οὖν πῶς ἀκούετε. Ὃς γὰρ ἂν Β σε πιν. • πλησιάζοντες. SCHOLIA IN LUCAM. C D « Lnc. iv, 16, 31. Levil. Levit. six, 19. eum. At ipse unicuique eorum manus imponens, curabat eos. Circa occasum vero hos adducebant, sive post diem, reveriti, aut Pharismos metuentes, aut circa alia occupati negotia, aut facile rati non licere Sabbato curare. Indicaverat enim evangelista, eum docuisse illos in Sabbato ". Propterea circa occasum solis eos qui male habebant, adducebant affines, el illos ipse curavit. V. 22. CAP. VII. Historice vero Postquam avicula emissa fuerat, primum vestimenta lavat qui purificatur: deinde omnes pilos radit : posthæc abluitur aqua, tandem subjungitur illud : Mundus erit ". Jam vestimenta significare possunt vitæ tenorem haud prorsus male contextum, quia nempe illa deponebat. Pili innuere possunt mortifera quædam in anima succrescentia, quibus contraria postulant Samuel, et Naziræorum, ipsorumque discipulorum enume- ratæ. Ferrum namque caput Naziræorum non ascen- debat. Quæcunque enim faciant prospera erunt facientibus, adeo ut ne defluant ipsis folia quidem producentibus. Jam vero a corpore aqua coinqui- namentum deponit : baptismate in hoc indicato. Postea vero castris dignus habetur: at propriam domum non ingreditur ante dies septem, et ante- quam rursus tondeatur capite. Per dogmatum oppor- tunitatem et depositionem scientiæ, hominis pecca- ta : per supercilia vero, omnem sui existimationen, innuere possit. Utquid vero leprosi caput apertum esse oporte- bat? Ut innotesceret, et reliqui participes non fie- rent impuritatis, qui ad eum temere accessissent. Quod autem os obrelandum fuerit, declarat, quodl oporteat seipsum damnare silentio, quoadusque conversus purificetur quis. Juxta alios rursus, quem totum leprosum nomi- naverat, mundat; ostendens, quod varium sit Deo odio esse. Manifestius autem aliquanto infra istud declarat, inquiens: Vineam tuam non serinabis alia alque alia specie. Et vestem ex duobus textam. Et jumenta tua non facies coire cum alterius speciei *. Ubique præferens simplicitatem, quæ in toto lepruso conspicitur. CAP. VIII. V. 16. Nullus qui lucernam accendit, occultat illam vase, vel infra lectum ponit, sed suver candela- bro, ut ingredientes videant lumen.' V. 17. Non est enim occultum, quod non manife stum fiet : neque celatum, quod non cognoscelur, et in manifestum veniat. V. 18. Auendite igilur quomodo auditis. Quicun- (79) Ιστορικῶς δέ· Μετὰ τὴν ἀποστολὴν τοῦ ὄρνι (82) Διὰ τί δὲ τοῦ λεπροῦ ἀκάλυπτον εἶναι τὴν κε (78) Omnino videtur deesse où. (79) In cod. pag. 14. (80) Locus vitiatus. (81) Vox vitiata. (82) Theodoret. et Origen. (83) Forte προσπελάζοντες, aut πελάζοντες, vet (84) Forte ὁλόλεπρον, ut infra.

αὐτοὺς πρὸς αὐτόν. 'Ο δὲ ἐνὶ ἑκάστῳ αὐτῶν Α τὰς χεῖρας ἐπιθεὶς, ἐθεράπευσεν αὐτούς. Περὶ δυσμὰς δὲ τούτους προσήγον, ἤτοι μεθ᾿ ἡμέ ραν, αἰσχυνόμενοι, ἢ τοὺς Φαρισαίους φοβούμενοι, καὶ (78) περὶ ἕτερα ἀσχολούμενοι, ἢ τάχα νομίζοντες ἐξεῖναι θεραπεύειν Σαββάτῳ. Ἐπεσημήνατο γὰρ ὁ εὐαγγελιστὴς, ὅτι ἦν διδάσκων αὐτοὺς ἐν Σαβ- βάτῳ. Διὰ τοῦτο περὶ δύσιν ἡλίου τοὺς κακῶς ἔχον- τας προσέφερον οἱ προσήκοντες· ὁ δὲ αὐτοὺς ἐθερά πευσε. Στίχ. κβ'. ΚΕΦ. Ζ'. θίου, πρῶτον τὰ ἱμάτια πλύνεται ὁ καθαρισθεὶς, εἶτα πᾶσαν τρίχα ξυρᾶται, καὶ ἐπὶ τούτοις λούεται ὕδατι, μεθ' ὁ ἐπιφέρεται τὸ, Καθαρὸς ἔσται. Είη δ' ἂν τὰ ἱμάτια πολιτεία μὴ πάντως κακῶς ὑφασμένη, ἐπεὶ κἂν ἀπέθετο ταῦτα. Τρίχα δὲ τὰ ἐξανθήσαντα νεκρὰ τῇ ψυχῇ (80), αἷς ἐναντίαι αὐτοῦσι Σαμουήλ, καὶ τῶν Ναζιραίων καὶ αὐτῶν μαθητῶν ἠριθμημέ- ναι. Τῶν γὰρ Ναζιραίων σίδηρος ἐπὶ τὴν κεφαλὴν οὐκ ἀνέβαινε. Πάνθ᾽ ὅσα ἂν ποιῶσιν εὐοδούμενα πραττόντων, ώς μηδὲ φύλλα αὐτῶν καρποφορούντων ἀποῤῥεῖν. Ηδη δὲ ἀπὸ τοῦ σώματος ὕδατι τὸν μου λυσμὸν ἀποτίθεται, τοῦ βαπτίσματος ἐν τούτῳ δη- λουμένου. Μετὰ δὲ τοῦτο τῆς μὲν παρεμβολῆς ἄξιος γίνεται, εἰς δὲ τὸν ἴδιον οἶκον οὐκ εἴσεισιν ἕως ἡμε ρῶν ἑπτὰ, καὶ τοῦ πάλιν ξυρανθῆναι τὴν κεφαλήν. Διὰ τὰ τῶν δογμάτων κεραιωδέστερα (81), καὶ τὴν γνῶσιν ἀποθέσθαι, τὰ τοῦ ἀνδρὸς ἁμαρτήματα· διὰ δὲ τῶν ὀφρύων, ἅπασαν οἴησιν. φαλήν; Ἵνα γνώριμος ᾖ, καὶ μὴ μεταλαγχάνωσι τῆς ἀκαθαρσίας οἱ πλάζοντες (83). Τὸ δὲ στόμα κεκα- λύφθαι δηλοῖ, ὅτι χρὴ ἑαυτὸν καταδικάζειν τῇ σιωπῇ, μέχρις ἂν ὑποστρέψας καθαρισθῇ. Κατὰ δέ τινας πάλιν, τὸν ὁλό (84) λεπρὸν ὀνομά σας, καθαρίζει· δεικνύς, ὡς ὁ Θεὸς τὸ ποικίλον με τεῖ. Σαφέστερον δὲ προϊὼν τοῦτο δηλοῖ ἐν τῷ· Τον ἀμπελῶνα σου οὐ κατασπερεῖς διάφορα. Καὶ ἱμάτιον ἐκ δύο ύφασμένον. Καὶ τὰ κτήνη σου οὐ κατοχετεύσεις ἑτεροζυγω. Πανταχοῦ προτιμῶν τὴν ἁπλότητα, ἥτις ἐν τῷ ὁλολέπρῳ θεωρεῖται. ΚΕΦ. Η'. Στίχ. ις'. Οὐδεὶς λύχνον ἅψας καλύπτει αὐτὸν σκεύει, ἢ ὑποκάτω κλίνης τίθησιν, ἀλλ' ἐπὶ λυχνίας, ἵνα οἱ εἰσπορευόμενοι βλέπωσι τὸ φως. Στίχ. ιζ. Οὐ γὰρ ἐστι κρυπτὸν, ὃ οὐ φανερίν γενήσεται· οὐδὲ ἀπόκρυφον, ὃ οὐ γνωσθήσε ται, καὶ εἰς φανερὸν ἔλθῃ. Στίχ. ιη'. Βλέπετε οὖν πῶς ἀκούετε. Ὃς γὰρ ἂν Β σε πιν. • πλησιάζοντες. SCHOLIA IN LUCAM. C D « Lnc. iv, 16, 31. Levil. Levit. six, 19. eum. At ipse unicuique eorum manus imponens, curabat eos. Circa occasum vero hos adducebant, sive post diem, reveriti, aut Pharismos metuentes, aut circa alia occupati negotia, aut facile rati non licere Sabbato curare. Indicaverat enim evangelista, eum docuisse illos in Sabbato ". Propterea circa occasum solis eos qui male habebant, adducebant affines, el illos ipse curavit. V. 22. CAP. VII. Historice vero Postquam avicula emissa fuerat, primum vestimenta lavat qui purificatur: deinde omnes pilos radit : posthæc abluitur aqua, tandem subjungitur illud : Mundus erit ". Jam vestimenta significare possunt vitæ tenorem haud prorsus male contextum, quia nempe illa deponebat. Pili innuere possunt mortifera quædam in anima succrescentia, quibus contraria postulant Samuel, et Naziræorum, ipsorumque discipulorum enume- ratæ. Ferrum namque caput Naziræorum non ascen- debat. Quæcunque enim faciant prospera erunt facientibus, adeo ut ne defluant ipsis folia quidem producentibus. Jam vero a corpore aqua coinqui- namentum deponit : baptismate in hoc indicato. Postea vero castris dignus habetur: at propriam domum non ingreditur ante dies septem, et ante- quam rursus tondeatur capite. Per dogmatum oppor- tunitatem et depositionem scientiæ, hominis pecca- ta : per supercilia vero, omnem sui existimationen, innuere possit. Utquid vero leprosi caput apertum esse oporte- bat? Ut innotesceret, et reliqui participes non fie- rent impuritatis, qui ad eum temere accessissent. Quod autem os obrelandum fuerit, declarat, quodl oporteat seipsum damnare silentio, quoadusque conversus purificetur quis. Juxta alios rursus, quem totum leprosum nomi- naverat, mundat; ostendens, quod varium sit Deo odio esse. Manifestius autem aliquanto infra istud declarat, inquiens: Vineam tuam non serinabis alia alque alia specie. Et vestem ex duobus textam. Et jumenta tua non facies coire cum alterius speciei *. Ubique præferens simplicitatem, quæ in toto lepruso conspicitur. CAP. VIII. V. 16. Nullus qui lucernam accendit, occultat illam vase, vel infra lectum ponit, sed suver candela- bro, ut ingredientes videant lumen.' V. 17. Non est enim occultum, quod non manife stum fiet : neque celatum, quod non cognoscelur, et in manifestum veniat. V. 18. Auendite igilur quomodo auditis. Quicun- (79) Ιστορικῶς δέ· Μετὰ τὴν ἀποστολὴν τοῦ ὄρνι (82) Διὰ τί δὲ τοῦ λεπροῦ ἀκάλυπτον εἶναι τὴν κε (78) Omnino videtur deesse où. (79) In cod. pag. 14. (80) Locus vitiatus. (81) Vox vitiata. (82) Theodoret. et Origen. (83) Forte προσπελάζοντες, aut πελάζοντες, vet (84) Forte ὁλόλεπρον, ut infra.

ἔχῃ, δοθήσεται αὐτῷ· καὶ ὃς ἂν μὴ ἔχῃ, καὶ δ δοκεῖ ἔχειν, ἀρθήσεται ἀπ' αὐτοῦ. “Ο γε μὴν βουλόμενος τὸν λύχνον ἐφαρμόζειν τοῖς πλειοτάτοις τῶν μαθητῶν τοῦ Ἰησοῦ δυσωπήσει ἡμᾶς ἀπὸ τῶν περὶ Ἰωάννου εἰρημένων· "Οτι ἐκεῖ- νος ἦν ὁ λύχνος, ὁ καιόμενος καὶ φαίνων. Ἀλλὰ ὁ λύχνος τοῦ σώματός ἐστιν ὁ ὀφθαλμός, ἀνα- φερόμενος ἐπὶ τὸν ἐν ἑκάστῳ νοῦν. ᾿Αλλὰ καὶ τής *Εστωσαν ὑμῶν οἱ λύχνοι καιόμενοι, πρὸς πάν τας εἴρηται τοὺς μαθητὰς τοῦ Ἰησοῦ. Οὐ δεῖ τοίνυν τὸν ἅψαντα λύχνον ἐν ψυχῇ λογικῇ κρύπτειν αὐτὸν, ἀλλ' ἐπιτιθέναι λυχνίᾳ· ἧς σύμβολον Μωσῆς ἀπέθετο ἐν τῇ σκηνῇ μαρτυρίου. Μοδίῳ μὲν γὰρ σιτομετρή σθωσαν ὑπὸ τοῦ πιστοῦ καὶ φρονίμου οἰκέτου οἱ σύν δουλοι · βλεπέτωσαν δὲ τὰς αὐγὰς τοῦ λύχνου ἐπι Β χειμένου τῇ λυχνίᾳ, ήγουν τῇ Ἐκκλησίᾳ πάντων. Αλλ' οὐδὲ ὑπὸ τὴν κλίνην τιθέασι τὸν λύχνον, Ενθά τις ἀναπαύεται, οὐδὲ ἄλλου τινὸς σκεύους ὑπο- κάτω. Τοῦτο γὰρ ὁ ποιῶν οὐ προνοεῖται τοῖς εἰπο ρευομένοις εἰς τὴν οἰκίαν· οἷς δεῖ τιθέναι τὸν λύχνον οἱ τῷ ἀληθινῷ φωτὶ καὶ λόγῳ τῷ λαμπρῷ, καὶ ταῖς ἀκτῖσι τῆς σοφίας ανάπτοντες τὸν ἐν αὐτοῖς νοῦν, φύσιν ἔχοντα καθ᾿ ἣν κατεσκεύασεν αὐτὸν ὁ δημι ουργός, λύχνου δεομένου τῆς ἀπὸ τῶν προνοουμέ νων ἔχειν ἐν τῇ ψυχῇ τὸν νοῦν διορατικώτατον, καὶ μετέχοντα τοῦ εἰπόντος· Ἐγὼ φῶς εἰς τὸν κόσμον ἐλήλυθα. Οἱ γὰρ καίοντες τὸν λύχνον, καὶ τιθέντες ἐπὶ τὴν λυχνίαν ἵνα λάμπῃ πᾶσι τοῖς ἐν τῇ οἰκίᾳ, προ- τρέψονται τοὺς ἐν τῇ οἰκίᾳ βλέποντας τὴν τοῦ λύχνου λαμπρότητα καὶ αὐτοὺς καίειν τὴν ἑαυτῶν λυχνίαν. Στίχ. λθ'. Υπόστρεφε εἰς τὸν οἶκόν σου, καὶ δι ηγοῦ ὅσα εποίησέ σοι ὁ Θεός. Καὶ ἀπῆλθε, καθ' ὅλην τὴν πόλιν κηρύσσων ὅσα ἐποίησεν αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς. Ει Εt σε Πέμπει αὐτὸν εἰς τὸν οἶκον. Οὐ γὰρ τοσοῦτο μέσο τρον εἶχεν ὁ ἀνὴρ, ἵνα πρὸς τὸ καθῆσθαι παρὰ τοὺς πόδας Ἰησοῦ ἱματισμένος χωρήσῃ. Καὶ τῷ εἶναι σὺν αὐτῷ, τῶν ἀπὸ τῆς περιχώρου τὴν Ἰησοῦ παρουσίαν οὐ χωρούντων, οὐδὲν ἧττον προενοήσατο τῆς τῶν δυ ναμένων ἐκεῖ σωτηρίας, τὸν αὐτάρκως παρακαθί- σαντα τοῖς ποσὶν αὐτοῦ ἀπολύσας, ἵνα διδάσκῃ & ἐποίησεν αὐτῷ ὁ Θεός. Εἶεν δ' ἄν τινες τοῦ τοιούτου δ ἀκροασταὶ καὶ μαθηταί, πλείονα μὲν οὐ χωρήσαν τος (86) ἐξ ὀλίγων ὧν είληφε κηρύσσοντος. Αναφέροι; δ' ἂν τὸν λόγον καὶ ἐπὶ τὴν τοῦ ἀνθρώπου φύσιν, τοῦ έξω Ἰσραὴλ, δι᾿ ὃν καταπλεῖ Ἰησοῦς ἐπὶ τὴν χώραν τῶν Γαδαρηνῶν, καὶ πρὸς ἂν ἕξεισιν ὁ Ἰησοῦς ἐπὶ τὴν γῆν. Ιμάτιον δέ, φησίν, οὐκ ἐνεδιδύσκετο ἡ ἄνθρωπος. Οὐκ ἐνεδύσατο γὰρ τὸ καλύπτον αὐτοῦ τὴν ἀσχημοσύνην. Καὶ ἐν οἰκίᾳ οὐκ ἔμενεν. Οὐ γὰρ ἦν, ὡς Ἰακώβ, ἄνθρωπος ἄπλαστος οἰκῶν οἰκίαν. Διὸ καὶ αὐτὸν τοῦτον ἀπέλυσε, λέγων· Υπόστρεφε εἰς τὸν οἶκόν σου. Καὶ ἐν τοῖς μνήμασιν ἔμενεν, οὐ μετὰ ζώντων, μετὰ νεκρῶν δέ. Ην δέ, φησίν, ἀγέλη χοίρων ἱκανῶν βοσκομένων ἐν τῷ ὄρει. Μήποτε δὲ χοῖροι οὐ βόσκονται ἐν τῷ ὄρει. Πῶς οὖν το SUPPLEMENTUM AD ORIGENIS EXEGETICA. que enim habet, dabitur ei : et quicunque non A habet, et quod videtur habere, tolletur ab ipso. Qui tamen vult lucernam adaptare perfectissimis discipulorum Jesu, percellet nos ex iis quæ de Joanne dicta sunt : quia ille erat lucerna ardens et illuminans ". Sed et lucerna corporis, est oculus 67, relatus ad mentem cujusque. Quin et iHud: Sint vestræ lucernæ ardentes ad omnes dictum est discipulos Jesu. Non debet igitur qui lucernam accendit, in anima rationali occultare illam, sed superimponere candelabro : cujus symbolum Moyses reposuit in tabernaculo testimonii. Modio quidem frumenta mensurata accipiant a servo fidele et prudente, conservi at videant fulgores lucernæ impositæ candelabro, id est Ecclesiæ omnium. Sed neque sub lecto ponunt lucernam, ubi quis requiescit, nec subtus alio quopiam vase. Qui enim istud facit, mon` consulit ingredientibus domum : quibus debent ponere lucernam quicunque veraci lumine et ful- gente ratione, et radiis sapientiæ in seipsis mentem suam accendunt, ea natura comparatam, qua illam condidit opiſex rerum, lucernæ inquam indigentis habere in anima mentem de iis quæ consulendo sunt perspicacissimam, et participem ejus qui et participem ejus qui dixit : Ego lumen in mundum veni ". Qui enim accendunt lucernam et ponunt supra candelabrum, ut fulgeat omnibus qui sunt in domo, excitabunt et eos qui in domo vident lucernæ splendorem, nɛ et ipsi suum candelabrum accendant. V. 38. Dimisit autem illum Jesus, dicens : V. 39. Redi in domum tuam, el narra quæcunque fecit tibi Deus. abiit, per totam civitatem divulgans quæcunque fecit illi Jesus. C Mittit eum domum. Non enim tantam mensuram habebat vir ille, ut indutus conferret se ad seden- dum ad pedes Jesu. Et dum cum illo esset, non capientibus qui ex circumjacente regione erant, adventum Jesu, nihilo tamen minus providit saluti eorum qui ibi istul poterant, dimittens eum qui satis ad pedes assederat, ut doceret quæ sibi fece- rat Deus. Fuerint vero quidam istius auditores et discipuli, plura quidem non distinguentis ex pau- cis, et quæ didicit prædicantis. At referre possis sermonem etiam ad hominis naturam, exterioris Israelis : per quem navigat Jesus in regionem Ga-D darenorum, et ad quem exit Jesus in terram ”. Indumento autem, inquit, non vestiebatur ille ho- mo ". Non enim induerat quod legeret ejus turpi- tudinem. in domo non manebat 7. Non eniu erat, velut Jacob, homo simplex incolens domum. Propterea et hunc ipsum dimisit, inquiens: Redi in domum tuam. Is porro et in sepulcris manebat ”³: non cumn vivis, sed cum mortuis. Erat autem, quit, grex porcorum bono numero, pascentium in monte ”. Haud scio an soleant porci pasci in Joan. v, 55. Matth. vi, 22. ibid. ibil. 32. 27. Luc. x:1, 55. Joan. x11, 46. Luc. viii, ibid. in- (85) Στίχ. λη'. Ἀπέλυσε δὲ αὐτὸν ὁ Ἰησοῦς λέγων· 57. *s ibid. (85) Hoc fragmentum est ex codl. 27, p. 195. (86) Forte χωρήσαντας.

ἔχῃ, δοθήσεται αὐτῷ· καὶ ὃς ἂν μὴ ἔχῃ, καὶ δ δοκεῖ ἔχειν, ἀρθήσεται ἀπ' αὐτοῦ. “Ο γε μὴν βουλόμενος τὸν λύχνον ἐφαρμόζειν τοῖς πλειοτάτοις τῶν μαθητῶν τοῦ Ἰησοῦ δυσωπήσει ἡμᾶς ἀπὸ τῶν περὶ Ἰωάννου εἰρημένων· "Οτι ἐκεῖ- νος ἦν ὁ λύχνος, ὁ καιόμενος καὶ φαίνων. Ἀλλὰ ὁ λύχνος τοῦ σώματός ἐστιν ὁ ὀφθαλμός, ἀνα- φερόμενος ἐπὶ τὸν ἐν ἑκάστῳ νοῦν. ᾿Αλλὰ καὶ τής *Εστωσαν ὑμῶν οἱ λύχνοι καιόμενοι, πρὸς πάν τας εἴρηται τοὺς μαθητὰς τοῦ Ἰησοῦ. Οὐ δεῖ τοίνυν τὸν ἅψαντα λύχνον ἐν ψυχῇ λογικῇ κρύπτειν αὐτὸν, ἀλλ' ἐπιτιθέναι λυχνίᾳ· ἧς σύμβολον Μωσῆς ἀπέθετο ἐν τῇ σκηνῇ μαρτυρίου. Μοδίῳ μὲν γὰρ σιτομετρή σθωσαν ὑπὸ τοῦ πιστοῦ καὶ φρονίμου οἰκέτου οἱ σύν δουλοι · βλεπέτωσαν δὲ τὰς αὐγὰς τοῦ λύχνου ἐπι Β χειμένου τῇ λυχνίᾳ, ήγουν τῇ Ἐκκλησίᾳ πάντων. Αλλ' οὐδὲ ὑπὸ τὴν κλίνην τιθέασι τὸν λύχνον, Ενθά τις ἀναπαύεται, οὐδὲ ἄλλου τινὸς σκεύους ὑπο- κάτω. Τοῦτο γὰρ ὁ ποιῶν οὐ προνοεῖται τοῖς εἰπο ρευομένοις εἰς τὴν οἰκίαν· οἷς δεῖ τιθέναι τὸν λύχνον οἱ τῷ ἀληθινῷ φωτὶ καὶ λόγῳ τῷ λαμπρῷ, καὶ ταῖς ἀκτῖσι τῆς σοφίας ανάπτοντες τὸν ἐν αὐτοῖς νοῦν, φύσιν ἔχοντα καθ᾿ ἣν κατεσκεύασεν αὐτὸν ὁ δημι ουργός, λύχνου δεομένου τῆς ἀπὸ τῶν προνοουμέ νων ἔχειν ἐν τῇ ψυχῇ τὸν νοῦν διορατικώτατον, καὶ μετέχοντα τοῦ εἰπόντος· Ἐγὼ φῶς εἰς τὸν κόσμον ἐλήλυθα. Οἱ γὰρ καίοντες τὸν λύχνον, καὶ τιθέντες ἐπὶ τὴν λυχνίαν ἵνα λάμπῃ πᾶσι τοῖς ἐν τῇ οἰκίᾳ, προ- τρέψονται τοὺς ἐν τῇ οἰκίᾳ βλέποντας τὴν τοῦ λύχνου λαμπρότητα καὶ αὐτοὺς καίειν τὴν ἑαυτῶν λυχνίαν. Στίχ. λθ'. Υπόστρεφε εἰς τὸν οἶκόν σου, καὶ δι ηγοῦ ὅσα εποίησέ σοι ὁ Θεός. Καὶ ἀπῆλθε, καθ' ὅλην τὴν πόλιν κηρύσσων ὅσα ἐποίησεν αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς. Ει Εt σε Πέμπει αὐτὸν εἰς τὸν οἶκον. Οὐ γὰρ τοσοῦτο μέσο τρον εἶχεν ὁ ἀνὴρ, ἵνα πρὸς τὸ καθῆσθαι παρὰ τοὺς πόδας Ἰησοῦ ἱματισμένος χωρήσῃ. Καὶ τῷ εἶναι σὺν αὐτῷ, τῶν ἀπὸ τῆς περιχώρου τὴν Ἰησοῦ παρουσίαν οὐ χωρούντων, οὐδὲν ἧττον προενοήσατο τῆς τῶν δυ ναμένων ἐκεῖ σωτηρίας, τὸν αὐτάρκως παρακαθί- σαντα τοῖς ποσὶν αὐτοῦ ἀπολύσας, ἵνα διδάσκῃ & ἐποίησεν αὐτῷ ὁ Θεός. Εἶεν δ' ἄν τινες τοῦ τοιούτου δ ἀκροασταὶ καὶ μαθηταί, πλείονα μὲν οὐ χωρήσαν τος (86) ἐξ ὀλίγων ὧν είληφε κηρύσσοντος. Αναφέροι; δ' ἂν τὸν λόγον καὶ ἐπὶ τὴν τοῦ ἀνθρώπου φύσιν, τοῦ έξω Ἰσραὴλ, δι᾿ ὃν καταπλεῖ Ἰησοῦς ἐπὶ τὴν χώραν τῶν Γαδαρηνῶν, καὶ πρὸς ἂν ἕξεισιν ὁ Ἰησοῦς ἐπὶ τὴν γῆν. Ιμάτιον δέ, φησίν, οὐκ ἐνεδιδύσκετο ἡ ἄνθρωπος. Οὐκ ἐνεδύσατο γὰρ τὸ καλύπτον αὐτοῦ τὴν ἀσχημοσύνην. Καὶ ἐν οἰκίᾳ οὐκ ἔμενεν. Οὐ γὰρ ἦν, ὡς Ἰακώβ, ἄνθρωπος ἄπλαστος οἰκῶν οἰκίαν. Διὸ καὶ αὐτὸν τοῦτον ἀπέλυσε, λέγων· Υπόστρεφε εἰς τὸν οἶκόν σου. Καὶ ἐν τοῖς μνήμασιν ἔμενεν, οὐ μετὰ ζώντων, μετὰ νεκρῶν δέ. Ην δέ, φησίν, ἀγέλη χοίρων ἱκανῶν βοσκομένων ἐν τῷ ὄρει. Μήποτε δὲ χοῖροι οὐ βόσκονται ἐν τῷ ὄρει. Πῶς οὖν το SUPPLEMENTUM AD ORIGENIS EXEGETICA. que enim habet, dabitur ei : et quicunque non A habet, et quod videtur habere, tolletur ab ipso. Qui tamen vult lucernam adaptare perfectissimis discipulorum Jesu, percellet nos ex iis quæ de Joanne dicta sunt : quia ille erat lucerna ardens et illuminans ". Sed et lucerna corporis, est oculus 67, relatus ad mentem cujusque. Quin et iHud: Sint vestræ lucernæ ardentes ad omnes dictum est discipulos Jesu. Non debet igitur qui lucernam accendit, in anima rationali occultare illam, sed superimponere candelabro : cujus symbolum Moyses reposuit in tabernaculo testimonii. Modio quidem frumenta mensurata accipiant a servo fidele et prudente, conservi at videant fulgores lucernæ impositæ candelabro, id est Ecclesiæ omnium. Sed neque sub lecto ponunt lucernam, ubi quis requiescit, nec subtus alio quopiam vase. Qui enim istud facit, mon` consulit ingredientibus domum : quibus debent ponere lucernam quicunque veraci lumine et ful- gente ratione, et radiis sapientiæ in seipsis mentem suam accendunt, ea natura comparatam, qua illam condidit opiſex rerum, lucernæ inquam indigentis habere in anima mentem de iis quæ consulendo sunt perspicacissimam, et participem ejus qui et participem ejus qui dixit : Ego lumen in mundum veni ". Qui enim accendunt lucernam et ponunt supra candelabrum, ut fulgeat omnibus qui sunt in domo, excitabunt et eos qui in domo vident lucernæ splendorem, nɛ et ipsi suum candelabrum accendant. V. 38. Dimisit autem illum Jesus, dicens : V. 39. Redi in domum tuam, el narra quæcunque fecit tibi Deus. abiit, per totam civitatem divulgans quæcunque fecit illi Jesus. C Mittit eum domum. Non enim tantam mensuram habebat vir ille, ut indutus conferret se ad seden- dum ad pedes Jesu. Et dum cum illo esset, non capientibus qui ex circumjacente regione erant, adventum Jesu, nihilo tamen minus providit saluti eorum qui ibi istul poterant, dimittens eum qui satis ad pedes assederat, ut doceret quæ sibi fece- rat Deus. Fuerint vero quidam istius auditores et discipuli, plura quidem non distinguentis ex pau- cis, et quæ didicit prædicantis. At referre possis sermonem etiam ad hominis naturam, exterioris Israelis : per quem navigat Jesus in regionem Ga-D darenorum, et ad quem exit Jesus in terram ”. Indumento autem, inquit, non vestiebatur ille ho- mo ". Non enim induerat quod legeret ejus turpi- tudinem. in domo non manebat 7. Non eniu erat, velut Jacob, homo simplex incolens domum. Propterea et hunc ipsum dimisit, inquiens: Redi in domum tuam. Is porro et in sepulcris manebat ”³: non cumn vivis, sed cum mortuis. Erat autem, quit, grex porcorum bono numero, pascentium in monte ”. Haud scio an soleant porci pasci in Joan. v, 55. Matth. vi, 22. ibid. ibil. 32. 27. Luc. x:1, 55. Joan. x11, 46. Luc. viii, ibid. in- (85) Στίχ. λη'. Ἀπέλυσε δὲ αὐτὸν ὁ Ἰησοῦς λέγων· 57. *s ibid. (85) Hoc fragmentum est ex codl. 27, p. 195. (86) Forte χωρήσαντας.

μετὰ τοῦ κρημνοῦ ὥρμησεν ἡ ἀγέλη; Μήποτε οὖν οἱ φιλήδονοι, καὶ γαστρὸς καὶ τῶν ὑπὸ γαστέρα φίλοι, όπου τὰ μνημεῖα καὶ πλησίον τοῦ λεγεῶνος τῶν δαι- μόνων βόσκονται· ἀγαθότητι δὲ Ἰησοῦς τὴν τῶν δαι- μόνων ἀφανίζει σὺν τοῖς χοίροις ἐν τῷ ὕδατι ἀγέλην, καὶ τῶν φιληδόνων καὶ φιλοσωμάτων κακῶν ἐμπο- δίζει τῇ ἀναπνοῇ διὰ δαιμόνων τάχα, καὶ σωφρονεί ὁ τοιοῦτος; Εἰ τίς τε σωφρονεί, παρὰ τῷ Ἰησοῦ ἐστιν· ἀλλ' ὁ ἀρχόμενος σωφρονεῖν παρὰ τοὺς πόδας αὐτοῦ ἐστιν. Στίχ. μη'. Εἶπε δὲ πρὸς τὴν γυναῖκα· Η πίστις σου σέσωκέ σε. Πορεύου εἰς εἰρήνην. Ἡ μὲν οὖν πλειοτέρα ψυχή, καλῶς λατρεύσασα τῷ Λόγῳ τοῦ Θεοῦ, παῤῥησίαν ἔχει ἐπ' αὐτὴν τὴν κεφα- λὴν ἐλθεῖν· κεφαλὴ δὲ Χριστοῦ ὁ Θεός· ὥστε κα- Β ταχέαι μύρον αὐτῆς, καὶ εὐωδίαν τῇ δόξῃ τοῦ Θεοῦ πεποιῆσθαι. Δοξάζεται δὲ ὁ Θεὸς διὰ τῆς εὐωδίας τοῦ βίου τῶν δικαίων. Ἡ δὲ ἀτελεστέρα γυνὴ καὶ ψυχή παρὰ τοὺς πόδας καὶ τὰ ταπεινότερα στρέφεται, ἧς ἐγγύς ἐσμεν ἡμεῖς. Οὐδὲ γὰρ μετενοήσαμεν ἀπὸ τῶν ἁμαρτημάτων ἡμῶν. Τοῦ ἡμῶν τὰ δάκρυα; ποῦ ὁ κλαυθμός; ἵνα κἂν παρὰ τοὺς πόδας Ἰησοῦ ἐλθεῖν δυνηθῶμεν. Ἐπ' αὐτὴν γὰρ οὔπω δυνάμεθα φθάσαι τὴν κεφαλήν. Αγαπητὸν δὲ μετὰ τὰ ἁμαρτήματα φέρειν μετανοίας εὐωδίαν, ἵνα τις δυνηθείη δευτέρως εἶναι ἡ τοὺς πόδας ἀλείφουσα, ἀλλὰ μὴ τὴν κεφαλήν τουτέστιν ἡ μὴ ἀπτομένη τῶν τελεωτέρων και ύψη- λοτέρων, ἀλλὰ τῶν ἄκρων καὶ τελευταίων. Στίχ. νβ'. "Εκλαιον δὲ πάντες, καὶ ἐκόπτοντο απ τῆν. Ὁ δὲ εἶπε· Μὴ κλαίετε· Οὐκ ἀπέθανεν, ἀλλὰ καθεύδει. Στίχ. νγ'. Καὶ κατεγέλων αὐτοῦ, εἰδότες ὅτι ἀπ έθανε. ρία. Χρὴ δὲ ἴσως καὶ ἰσχνότερον αὐτὴν θεωρῆσαι καὶ ὑψηλότερον. Οἱ μὲν οὖν ἁπλούστεροι καὶ ἀκεραιότε- ροι θαυμαζέτωσαν τὰ μεγαλεῖα τοῦ Θεοῦ κατὰ ταῦτα· οἰκοδομεῖ γὰρ καὶ σωματικῶς νοούμενα· οἱ δὲ δυνά- μενοι διαβαίνειν ἐπὶ τὸ βλέπειν, ὅτι καὶ ταῦτα τυ πικῶς συνέβαινεν ἐκείνοις, ἐγράφη δὲ δι' ἡμᾶς, αὐξάμενοι τῷ Θεῷ, αἰτήσωμεν λόγον τὸν σαφηνίζον- τα καὶ ταῦτα. Πῶς ὁ Ἰησοῦς πρὸς τὴν ἀρχισυναγώγου θυγατέρα προηγουμένως άπεισιν, οὐ πρὸς τὴν αἱμοῤῥοοῦσαν· η καὶ ἐν τῇ ὁδῷ αὐτῷ ἀπαντῶσα πρώτη αὐτὴ θερα πεύεται; ἦλθε γὰρ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ προηγουμένως εἰς τὴν Ἰουδαίων συναγωγὴν, καὶ εὗρεν αὐτὴν νο- σοῦσαν καὶ ἀποθανοῦσαν. Τὰ γὰρ παραπτώματα του Ἰσραὴλ πεποίηκεν αὐτὴν ἀποθανεῖν. Ἡ δὲ αἱμος- βοοῦσα, ἡ ἐν τῇ ὁδῷ, ἡ ἀκαθαρσίας πεπληρωμένη, ἡ ρέουσα οὐκ ἐν καιρῷ ἀφέδρου, ἀλλ᾽ ἀεὶ αἱμοῤῥοοῦσα καὶ νοσοῦσα, αὐτὴ πρὸ ἐκείνης πιστεύσει τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ. Καὶ ἐκεῖ μὲν οὗτος ἀπέρχεται, αὐτὴ δὲ του κρασπέδου τοῦ ἱματίου ἅψασθαι θέλει. Ὁ δὲ Λουκᾶς ὁ μὴ εἶπε Ματθαῖος προσέθηκεν, ὅτι δωδε καετὴς ἦν ἡ τοῦ ἀρχισυναγώγου θυγάτηρ, καὶ ἡ αἰ- ” Αt Ει Αt SCHOLIA IN LUCAM. A monte. Quomodo ergo præcipitanter delatus est grex? An forte igitur homines voluptuosi, ven trisque et eorum quæ infra ventrem sunt, amatores, ubi sunt monumenta, et prope dæmonum legionem pasci dicendi sint ; bonitate vero sua Jesus gregem dæmonum cum porcis perdit in aquam : ac volu- pluosorum et corpus amantium malorum, respira- tioni impedimentum ponit per'damones scilicet, ac qui hujusmodi est ad bonam frugem redit ? Et si quis ad bonam redit ſrugem, penes Jesum est : qui tamen incipit resipiscere, ad pedes ejus jacet. V. 48. Ait autem ad mulierem: Fides tua salvavit te. Vade in pacemi. Anima quæ perfectior est, bene famulata Verbo Dei, fiduciam habet venient ad caput ipsum : Caput vero Christi, Deus " ; adeo ut infundat illud C Cor. xi, 3. Cor. x, 11. unguento, et fragrantiam efficiat opinione Dei. In opinionem vero venit Deus, per fragrantiam vitr justorum. mulier quæ imperfectior est, sive animna, circa pedes et humiliora versatur, ad quan propius absumus nos. Nondum enim pœnituit nos peccatorum nostrorum. Ubi sunt lacrymæ nostræ? ubi ejulatus? ut saltem ad pedes Jesu accedere valeamus. Necdum enim ad caput ipsum pervenire quiinus. Satis porro sit nobis post peccata, ut pa- nitentia fragrantiam afferamus : quo quis possit secundo loco esse ab ea quæ pedes ungit, non vero caput ; id est quæ non attingit perfectiora et subli- miora, sed ima et extrema. V. 52. Flebant autem omnes, et plangebant illam. Ipse vero dixit: Ne fleveritis: Non est mortuu, sed dormit. V. 53. deridebant eum, videntes auod erat mortua. Talis utique est miraculi historia. At oportet fur- tasse illam et subtilius contemplari et sublimius. Admirentur simpliciores et hebetiores magnalia Dei per hæc. Ædificant enim etiam corporaliter intellecta. qui possumus eo contingere, ut videa- mus, quia et hæc per figuram acciderunt illis, sed propter nos scripta sunt : deprecantes Deum postulemus sermonem isthac declarantem. Quomodo Jesus ad archisynagogi filiam princi. paliter abiit, non item ad eam quæ sanguine Due bat atque ex itinere occurrens ei hæc prima curatur ? Quia venit Filius Dei primario ad Judæo- rum synagogam, et invenit eam ægrotantem, imo defunctam. Scelera namque Israelis effecerant ut moreretur illa. At sanguiniflua, quæ in via erat, quæ plena erat impuritate, quæ stillabat pon in tempore puerperii aut menstrui, sed semper san- guine duebat et agrolabat : hæc ante illam credet Filio Dei. Et ibi quidem ipse incedit, ipsa vero ſim- briam vestimenti attingere cupit. At Lucas quod Matthæus non dixit, adjecit, duodecim annoruin fuisse archisynagogi filiam, et sanguinißluam duo- (67) Πλὴν ἀλλὰ τοιαύτη μὲν ἡ τοῦ θαύματος ἱστο (87) Ὠριγ. καὶ Κυρίλλου.

μετὰ τοῦ κρημνοῦ ὥρμησεν ἡ ἀγέλη; Μήποτε οὖν οἱ φιλήδονοι, καὶ γαστρὸς καὶ τῶν ὑπὸ γαστέρα φίλοι, όπου τὰ μνημεῖα καὶ πλησίον τοῦ λεγεῶνος τῶν δαι- μόνων βόσκονται· ἀγαθότητι δὲ Ἰησοῦς τὴν τῶν δαι- μόνων ἀφανίζει σὺν τοῖς χοίροις ἐν τῷ ὕδατι ἀγέλην, καὶ τῶν φιληδόνων καὶ φιλοσωμάτων κακῶν ἐμπο- δίζει τῇ ἀναπνοῇ διὰ δαιμόνων τάχα, καὶ σωφρονεί ὁ τοιοῦτος; Εἰ τίς τε σωφρονεί, παρὰ τῷ Ἰησοῦ ἐστιν· ἀλλ' ὁ ἀρχόμενος σωφρονεῖν παρὰ τοὺς πόδας αὐτοῦ ἐστιν. Στίχ. μη'. Εἶπε δὲ πρὸς τὴν γυναῖκα· Η πίστις σου σέσωκέ σε. Πορεύου εἰς εἰρήνην. Ἡ μὲν οὖν πλειοτέρα ψυχή, καλῶς λατρεύσασα τῷ Λόγῳ τοῦ Θεοῦ, παῤῥησίαν ἔχει ἐπ' αὐτὴν τὴν κεφα- λὴν ἐλθεῖν· κεφαλὴ δὲ Χριστοῦ ὁ Θεός· ὥστε κα- Β ταχέαι μύρον αὐτῆς, καὶ εὐωδίαν τῇ δόξῃ τοῦ Θεοῦ πεποιῆσθαι. Δοξάζεται δὲ ὁ Θεὸς διὰ τῆς εὐωδίας τοῦ βίου τῶν δικαίων. Ἡ δὲ ἀτελεστέρα γυνὴ καὶ ψυχή παρὰ τοὺς πόδας καὶ τὰ ταπεινότερα στρέφεται, ἧς ἐγγύς ἐσμεν ἡμεῖς. Οὐδὲ γὰρ μετενοήσαμεν ἀπὸ τῶν ἁμαρτημάτων ἡμῶν. Τοῦ ἡμῶν τὰ δάκρυα; ποῦ ὁ κλαυθμός; ἵνα κἂν παρὰ τοὺς πόδας Ἰησοῦ ἐλθεῖν δυνηθῶμεν. Ἐπ' αὐτὴν γὰρ οὔπω δυνάμεθα φθάσαι τὴν κεφαλήν. Αγαπητὸν δὲ μετὰ τὰ ἁμαρτήματα φέρειν μετανοίας εὐωδίαν, ἵνα τις δυνηθείη δευτέρως εἶναι ἡ τοὺς πόδας ἀλείφουσα, ἀλλὰ μὴ τὴν κεφαλήν τουτέστιν ἡ μὴ ἀπτομένη τῶν τελεωτέρων και ύψη- λοτέρων, ἀλλὰ τῶν ἄκρων καὶ τελευταίων. Στίχ. νβ'. "Εκλαιον δὲ πάντες, καὶ ἐκόπτοντο απ τῆν. Ὁ δὲ εἶπε· Μὴ κλαίετε· Οὐκ ἀπέθανεν, ἀλλὰ καθεύδει. Στίχ. νγ'. Καὶ κατεγέλων αὐτοῦ, εἰδότες ὅτι ἀπ έθανε. ρία. Χρὴ δὲ ἴσως καὶ ἰσχνότερον αὐτὴν θεωρῆσαι καὶ ὑψηλότερον. Οἱ μὲν οὖν ἁπλούστεροι καὶ ἀκεραιότε- ροι θαυμαζέτωσαν τὰ μεγαλεῖα τοῦ Θεοῦ κατὰ ταῦτα· οἰκοδομεῖ γὰρ καὶ σωματικῶς νοούμενα· οἱ δὲ δυνά- μενοι διαβαίνειν ἐπὶ τὸ βλέπειν, ὅτι καὶ ταῦτα τυ πικῶς συνέβαινεν ἐκείνοις, ἐγράφη δὲ δι' ἡμᾶς, αὐξάμενοι τῷ Θεῷ, αἰτήσωμεν λόγον τὸν σαφηνίζον- τα καὶ ταῦτα. Πῶς ὁ Ἰησοῦς πρὸς τὴν ἀρχισυναγώγου θυγατέρα προηγουμένως άπεισιν, οὐ πρὸς τὴν αἱμοῤῥοοῦσαν· η καὶ ἐν τῇ ὁδῷ αὐτῷ ἀπαντῶσα πρώτη αὐτὴ θερα πεύεται; ἦλθε γὰρ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ προηγουμένως εἰς τὴν Ἰουδαίων συναγωγὴν, καὶ εὗρεν αὐτὴν νο- σοῦσαν καὶ ἀποθανοῦσαν. Τὰ γὰρ παραπτώματα του Ἰσραὴλ πεποίηκεν αὐτὴν ἀποθανεῖν. Ἡ δὲ αἱμος- βοοῦσα, ἡ ἐν τῇ ὁδῷ, ἡ ἀκαθαρσίας πεπληρωμένη, ἡ ρέουσα οὐκ ἐν καιρῷ ἀφέδρου, ἀλλ᾽ ἀεὶ αἱμοῤῥοοῦσα καὶ νοσοῦσα, αὐτὴ πρὸ ἐκείνης πιστεύσει τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ. Καὶ ἐκεῖ μὲν οὗτος ἀπέρχεται, αὐτὴ δὲ του κρασπέδου τοῦ ἱματίου ἅψασθαι θέλει. Ὁ δὲ Λουκᾶς ὁ μὴ εἶπε Ματθαῖος προσέθηκεν, ὅτι δωδε καετὴς ἦν ἡ τοῦ ἀρχισυναγώγου θυγάτηρ, καὶ ἡ αἰ- ” Αt Ει Αt SCHOLIA IN LUCAM. A monte. Quomodo ergo præcipitanter delatus est grex? An forte igitur homines voluptuosi, ven trisque et eorum quæ infra ventrem sunt, amatores, ubi sunt monumenta, et prope dæmonum legionem pasci dicendi sint ; bonitate vero sua Jesus gregem dæmonum cum porcis perdit in aquam : ac volu- pluosorum et corpus amantium malorum, respira- tioni impedimentum ponit per'damones scilicet, ac qui hujusmodi est ad bonam frugem redit ? Et si quis ad bonam redit ſrugem, penes Jesum est : qui tamen incipit resipiscere, ad pedes ejus jacet. V. 48. Ait autem ad mulierem: Fides tua salvavit te. Vade in pacemi. Anima quæ perfectior est, bene famulata Verbo Dei, fiduciam habet venient ad caput ipsum : Caput vero Christi, Deus " ; adeo ut infundat illud C Cor. xi, 3. Cor. x, 11. unguento, et fragrantiam efficiat opinione Dei. In opinionem vero venit Deus, per fragrantiam vitr justorum. mulier quæ imperfectior est, sive animna, circa pedes et humiliora versatur, ad quan propius absumus nos. Nondum enim pœnituit nos peccatorum nostrorum. Ubi sunt lacrymæ nostræ? ubi ejulatus? ut saltem ad pedes Jesu accedere valeamus. Necdum enim ad caput ipsum pervenire quiinus. Satis porro sit nobis post peccata, ut pa- nitentia fragrantiam afferamus : quo quis possit secundo loco esse ab ea quæ pedes ungit, non vero caput ; id est quæ non attingit perfectiora et subli- miora, sed ima et extrema. V. 52. Flebant autem omnes, et plangebant illam. Ipse vero dixit: Ne fleveritis: Non est mortuu, sed dormit. V. 53. deridebant eum, videntes auod erat mortua. Talis utique est miraculi historia. At oportet fur- tasse illam et subtilius contemplari et sublimius. Admirentur simpliciores et hebetiores magnalia Dei per hæc. Ædificant enim etiam corporaliter intellecta. qui possumus eo contingere, ut videa- mus, quia et hæc per figuram acciderunt illis, sed propter nos scripta sunt : deprecantes Deum postulemus sermonem isthac declarantem. Quomodo Jesus ad archisynagogi filiam princi. paliter abiit, non item ad eam quæ sanguine Due bat atque ex itinere occurrens ei hæc prima curatur ? Quia venit Filius Dei primario ad Judæo- rum synagogam, et invenit eam ægrotantem, imo defunctam. Scelera namque Israelis effecerant ut moreretur illa. At sanguiniflua, quæ in via erat, quæ plena erat impuritate, quæ stillabat pon in tempore puerperii aut menstrui, sed semper san- guine duebat et agrolabat : hæc ante illam credet Filio Dei. Et ibi quidem ipse incedit, ipsa vero ſim- briam vestimenti attingere cupit. At Lucas quod Matthæus non dixit, adjecit, duodecim annoruin fuisse archisynagogi filiam, et sanguinißluam duo- (67) Πλὴν ἀλλὰ τοιαύτη μὲν ἡ τοῦ θαύματος ἱστο (87) Ὠριγ. καὶ Κυρίλλου.

μετὰ τοῦ κρημνοῦ ὥρμησεν ἡ ἀγέλη; Μήποτε οὖν οἱ φιλήδονοι, καὶ γαστρὸς καὶ τῶν ὑπὸ γαστέρα φίλοι, όπου τὰ μνημεῖα καὶ πλησίον τοῦ λεγεῶνος τῶν δαι- μόνων βόσκονται· ἀγαθότητι δὲ Ἰησοῦς τὴν τῶν δαι- μόνων ἀφανίζει σὺν τοῖς χοίροις ἐν τῷ ὕδατι ἀγέλην, καὶ τῶν φιληδόνων καὶ φιλοσωμάτων κακῶν ἐμπο- δίζει τῇ ἀναπνοῇ διὰ δαιμόνων τάχα, καὶ σωφρονεί ὁ τοιοῦτος; Εἰ τίς τε σωφρονεί, παρὰ τῷ Ἰησοῦ ἐστιν· ἀλλ' ὁ ἀρχόμενος σωφρονεῖν παρὰ τοὺς πόδας αὐτοῦ ἐστιν. Στίχ. μη'. Εἶπε δὲ πρὸς τὴν γυναῖκα· Η πίστις σου σέσωκέ σε. Πορεύου εἰς εἰρήνην. Ἡ μὲν οὖν πλειοτέρα ψυχή, καλῶς λατρεύσασα τῷ Λόγῳ τοῦ Θεοῦ, παῤῥησίαν ἔχει ἐπ' αὐτὴν τὴν κεφα- λὴν ἐλθεῖν· κεφαλὴ δὲ Χριστοῦ ὁ Θεός· ὥστε κα- Β ταχέαι μύρον αὐτῆς, καὶ εὐωδίαν τῇ δόξῃ τοῦ Θεοῦ πεποιῆσθαι. Δοξάζεται δὲ ὁ Θεὸς διὰ τῆς εὐωδίας τοῦ βίου τῶν δικαίων. Ἡ δὲ ἀτελεστέρα γυνὴ καὶ ψυχή παρὰ τοὺς πόδας καὶ τὰ ταπεινότερα στρέφεται, ἧς ἐγγύς ἐσμεν ἡμεῖς. Οὐδὲ γὰρ μετενοήσαμεν ἀπὸ τῶν ἁμαρτημάτων ἡμῶν. Τοῦ ἡμῶν τὰ δάκρυα; ποῦ ὁ κλαυθμός; ἵνα κἂν παρὰ τοὺς πόδας Ἰησοῦ ἐλθεῖν δυνηθῶμεν. Ἐπ' αὐτὴν γὰρ οὔπω δυνάμεθα φθάσαι τὴν κεφαλήν. Αγαπητὸν δὲ μετὰ τὰ ἁμαρτήματα φέρειν μετανοίας εὐωδίαν, ἵνα τις δυνηθείη δευτέρως εἶναι ἡ τοὺς πόδας ἀλείφουσα, ἀλλὰ μὴ τὴν κεφαλήν τουτέστιν ἡ μὴ ἀπτομένη τῶν τελεωτέρων και ύψη- λοτέρων, ἀλλὰ τῶν ἄκρων καὶ τελευταίων. Στίχ. νβ'. "Εκλαιον δὲ πάντες, καὶ ἐκόπτοντο απ τῆν. Ὁ δὲ εἶπε· Μὴ κλαίετε· Οὐκ ἀπέθανεν, ἀλλὰ καθεύδει. Στίχ. νγ'. Καὶ κατεγέλων αὐτοῦ, εἰδότες ὅτι ἀπ έθανε. ρία. Χρὴ δὲ ἴσως καὶ ἰσχνότερον αὐτὴν θεωρῆσαι καὶ ὑψηλότερον. Οἱ μὲν οὖν ἁπλούστεροι καὶ ἀκεραιότε- ροι θαυμαζέτωσαν τὰ μεγαλεῖα τοῦ Θεοῦ κατὰ ταῦτα· οἰκοδομεῖ γὰρ καὶ σωματικῶς νοούμενα· οἱ δὲ δυνά- μενοι διαβαίνειν ἐπὶ τὸ βλέπειν, ὅτι καὶ ταῦτα τυ πικῶς συνέβαινεν ἐκείνοις, ἐγράφη δὲ δι' ἡμᾶς, αὐξάμενοι τῷ Θεῷ, αἰτήσωμεν λόγον τὸν σαφηνίζον- τα καὶ ταῦτα. Πῶς ὁ Ἰησοῦς πρὸς τὴν ἀρχισυναγώγου θυγατέρα προηγουμένως άπεισιν, οὐ πρὸς τὴν αἱμοῤῥοοῦσαν· η καὶ ἐν τῇ ὁδῷ αὐτῷ ἀπαντῶσα πρώτη αὐτὴ θερα πεύεται; ἦλθε γὰρ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ προηγουμένως εἰς τὴν Ἰουδαίων συναγωγὴν, καὶ εὗρεν αὐτὴν νο- σοῦσαν καὶ ἀποθανοῦσαν. Τὰ γὰρ παραπτώματα του Ἰσραὴλ πεποίηκεν αὐτὴν ἀποθανεῖν. Ἡ δὲ αἱμος- βοοῦσα, ἡ ἐν τῇ ὁδῷ, ἡ ἀκαθαρσίας πεπληρωμένη, ἡ ρέουσα οὐκ ἐν καιρῷ ἀφέδρου, ἀλλ᾽ ἀεὶ αἱμοῤῥοοῦσα καὶ νοσοῦσα, αὐτὴ πρὸ ἐκείνης πιστεύσει τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ. Καὶ ἐκεῖ μὲν οὗτος ἀπέρχεται, αὐτὴ δὲ του κρασπέδου τοῦ ἱματίου ἅψασθαι θέλει. Ὁ δὲ Λουκᾶς ὁ μὴ εἶπε Ματθαῖος προσέθηκεν, ὅτι δωδε καετὴς ἦν ἡ τοῦ ἀρχισυναγώγου θυγάτηρ, καὶ ἡ αἰ- ” Αt Ει Αt SCHOLIA IN LUCAM. A monte. Quomodo ergo præcipitanter delatus est grex? An forte igitur homines voluptuosi, ven trisque et eorum quæ infra ventrem sunt, amatores, ubi sunt monumenta, et prope dæmonum legionem pasci dicendi sint ; bonitate vero sua Jesus gregem dæmonum cum porcis perdit in aquam : ac volu- pluosorum et corpus amantium malorum, respira- tioni impedimentum ponit per'damones scilicet, ac qui hujusmodi est ad bonam frugem redit ? Et si quis ad bonam redit ſrugem, penes Jesum est : qui tamen incipit resipiscere, ad pedes ejus jacet. V. 48. Ait autem ad mulierem: Fides tua salvavit te. Vade in pacemi. Anima quæ perfectior est, bene famulata Verbo Dei, fiduciam habet venient ad caput ipsum : Caput vero Christi, Deus " ; adeo ut infundat illud C Cor. xi, 3. Cor. x, 11. unguento, et fragrantiam efficiat opinione Dei. In opinionem vero venit Deus, per fragrantiam vitr justorum. mulier quæ imperfectior est, sive animna, circa pedes et humiliora versatur, ad quan propius absumus nos. Nondum enim pœnituit nos peccatorum nostrorum. Ubi sunt lacrymæ nostræ? ubi ejulatus? ut saltem ad pedes Jesu accedere valeamus. Necdum enim ad caput ipsum pervenire quiinus. Satis porro sit nobis post peccata, ut pa- nitentia fragrantiam afferamus : quo quis possit secundo loco esse ab ea quæ pedes ungit, non vero caput ; id est quæ non attingit perfectiora et subli- miora, sed ima et extrema. V. 52. Flebant autem omnes, et plangebant illam. Ipse vero dixit: Ne fleveritis: Non est mortuu, sed dormit. V. 53. deridebant eum, videntes auod erat mortua. Talis utique est miraculi historia. At oportet fur- tasse illam et subtilius contemplari et sublimius. Admirentur simpliciores et hebetiores magnalia Dei per hæc. Ædificant enim etiam corporaliter intellecta. qui possumus eo contingere, ut videa- mus, quia et hæc per figuram acciderunt illis, sed propter nos scripta sunt : deprecantes Deum postulemus sermonem isthac declarantem. Quomodo Jesus ad archisynagogi filiam princi. paliter abiit, non item ad eam quæ sanguine Due bat atque ex itinere occurrens ei hæc prima curatur ? Quia venit Filius Dei primario ad Judæo- rum synagogam, et invenit eam ægrotantem, imo defunctam. Scelera namque Israelis effecerant ut moreretur illa. At sanguiniflua, quæ in via erat, quæ plena erat impuritate, quæ stillabat pon in tempore puerperii aut menstrui, sed semper san- guine duebat et agrolabat : hæc ante illam credet Filio Dei. Et ibi quidem ipse incedit, ipsa vero ſim- briam vestimenti attingere cupit. At Lucas quod Matthæus non dixit, adjecit, duodecim annoruin fuisse archisynagogi filiam, et sanguinißluam duo- (67) Πλὴν ἀλλὰ τοιαύτη μὲν ἡ τοῦ θαύματος ἱστο (87) Ὠριγ. καὶ Κυρίλλου.

Α μοῤῥοοῦσα δώδεκα ἔτη εἶχεν αἱμοῤῥοοῦσα· οὐκοῦν ἅμα τῇ γενέσει ἐκείνῃ αὐτή αιμοῤῥοεῖ. Ἐν ἀπαθείᾳ γάρ ἐστιν ἐκείνη ὅσον χρόνον ζῇ ἡ συναγωγή· καὶ ὁ αὐτὸς ὄρος τοῦ χρόνου τοῦ τέλους ἐκείνης καὶ τῆς ἀρχῆς τῆς σωτηρίας ταύτης ἐστί. Δώδεκα ἐτῶν ἐκείνη ἀποθνήσκει, καὶ δώδεκα ἐτῶν αὕτη τοῦ πάθους πιο στεύσασα θεραπεύεται, ἥτις οὐκ ἴσχυσεν ὑπ᾽ οὐδενὸς τῶν ἰατρῶν θεραπευθῆναι. Πολλοὶ γὰρ ἰατροὶ τοὺς ἀπὸ ἐθνῶν ὑπέσχοντο θεραπεῦσαι. Ἐὰν ἴδῃς τοὺς φιλοσοφοῦντας ἐπαγγελλομένους ἀλήθειαν, ἰατροί εἰσι θεραπεῦσαι πειρώμενοι. 'Αλλ' (89) αὐτοὺς δαπανήσασα τὰ παρ' ἑαυτῆς πάντα, οὐκ ἴσχυσεν ὑπ᾽ οὐδενὸς τῶν Ιατρῶν θεραπευθῆναι. "Ηψατο δὲ τοῦ κρασπέδου τοῦ Ἰησοῦ διὰ πίστεως, καὶ ἰάθη. Ἐὰν ἴδωμεν τὴν πίσ στιν ἡμῶν τὴν εἰς Ἰησοῦν Χριστὸν, καὶ νοήσωμεν πηλίκος ἐστὶν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, καὶ τίνος ἡψάμεθα αὐτοῦ, ἀψόμεθα, ὅτι πρὸς σύγκρισιν τῶν ἐν αὐτῷ κρασπέδων κρασπέδου ἡψάμεθα. Τοῦτο τὸ κράσπεδον θεραπεύει ἡμᾶς, καὶ ποιεῖ ἀκούειν ἀπὸ τοῦ Ἰησοῦ· θύγατερ, ἡ πίστις σου σέσωκέ σε, καὶ θεραπευ θῶμεν. Καὶ ἡ θυγάτηρ ἀναστήσεται τοῦ ἀρχισυναγώ γου. Οταν γὰρ τὸ πλῆθος τῶν ἐθνῶν εἰσέλθη, τότε πᾶς Ἰσραὴλ σωθήσεται. ΚΕΦ. Θ'. Στίχ. κζ'. Λέγω δὲ ὑμῖν ἀληθῶς· Εἰσί τινες τῶν ὧδε ἑστηκότων, οἳ οὐ μὴ γεύσωνται θανάτου, ἕως ἂν ἴδωσι τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ. Ταῦτα ἐπὶ Πέτρον καὶ Ἰάκωβον καὶ Ἰωάννην τι νὲς ἀναφέρουσι, συναναβάντες εἰς τὸ ὑψηλὸν ὄρος Χριστῷ, οἱ καὶ θανάτου οὐκ ἐγεύσαντο, πρὸ τοῦ ἰδεῖν τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐλθόντα ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτ τοῦ, ἤτοι ἐν τῇ δόξῃ τῆς μεταμορφώσεως αὐτοῦ. Εἰ δὲ χρή τι καὶ περιεργότερον εἰπεῖν περί τε τοῦ ἑστάναι μετὰ Ἰησοῦ, καὶ περὶ τοῦ γεύεσθαι θανάτου ἦσάν τινες ἑστῶτες ὅπου Ἰησοῦς, ἐρηρεισμένοι τῇ ψυχῇ παρ' αὐτῷ. Ην αὐτοῖς ἡ στάσις συγγενής τῇ τοῦ Μωσῆ. Κἀγὼ γὰρ, φησὶν ὁ Μωϋσῆς, ἔστην ἐν τῷ ὄρει ἡμέρας τεσσαράκοντα καὶ νύκτας τεσσαρά κοντα, ἀξιωθεὶς ἀκοῦσαι· καὶ σὺ δὲ αὐτοῦ στῆθι μετ' ἐμοῦ. Ολίγοι δὲ καὶ φίλοι Θεοῦ, ὅσοι τὴν στάσιν ἐν τῷ καλῷ ἔχουσιν, ὡς ὁ Βαπτιστὴς αὐτὸς περὶ αὐτοῦ λέγει· 'Ο δὲ φίλος τοῦ νυμφίου ἑστὼς χαρᾷ χαί- ρει. Καὶ οἱ ἑστηκότες γοῦν παρὰ τῷ λόγῳ ἔχουσι κατὰ τὴν στάσιν διαφοράς. Διὸ οὐ πάντες οἱ ἐστω τες παρὰ τῷ Σωτῆρι, αλλά τινες αὐτῶν, ὡς βέλτιον ἑστηκότες, οὐ γεύονται θανάτου, ἕως ἂν ἴδωσι τὸν ἀνθρώποις ἐπιδημήσαντα Λόγον, καὶ διὰ τοῦτο Υἱὸν ἀνθρώπου χρηματίζοντα, ἐρχόμενον ἐν τῇ αὐτοῦ βα- σιλείᾳ. Οὐ γὰρ ἀεὶ ἐν τῇ αὐτοῦ βασιλείᾳ ἔρχεται, ὡς ἐπὶ τοῖς εἰσαγομένοις, οἳ καὶ μὴ ἔχειν αὐτὸν εἶδος ἢ κάλλος λέξαιεν ἄν. Τοῖς δὲ τελείοις, κατὰ τὸν Δαυΐδ, ὡραῖος φαίνεται κάλλει παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων. Εστιν οὖν βασιλικώτατον ἀξίωμα τῷ λόγῳ, βλεπόμενόν τισι τῶν ἑστηκότων παρὰ τῷ Ἰησοῦ, ἀκολουθεῖν αὐτῷ δυνηθεῖσιν, ἀναβαίνοντι εἰς τὸ ὑψηλὸν τῆς φανερώσεως αὐτοῦ ὅρος· οὗ τις ἀξιοῦ SUPPLEMENTUM AD ORIGENIS EXEGETICA. decim enumerasse infirmitatis annos. Igitur haec capit sanguine fuere quo illa anno in lucem edita est. Sine affectione enim est illa quandiu synagoga vivit : et unus idemque est terminus temporis, et finis illius, et initii salutis istius. Duodennis illa moritur, et hæc post duodecim suæ infirmitatis annos credens sanatur, quæ a nullo medicorum sanari potuerat. Multi enim sunt medici, qui gen- tibus salutem se allaturos pollicentur. Si videris philosophos veritatem profitentes : medici sunt, qui sanare nituntur. At impensis omnibus quæ habebat in illos, haudquaquam potuit ab ullo me- dicorum sanari. Tetigit ex fide finibriam Jesu, et convaluit. Si consideremus fidem nostram in Jesum Christum, et cogitemus quantus est Filius Dei, et quemnan ipsum tanganus : videbimus, quod ad B comparationem fimbriarum quæ in ipso sunt, ſim- briam unam tetigimus. Hæc fimbria medetur nobis, et farit ut ab Jesu audiamus : Filia, fides tua sal- vavit te”, el curemur. Et archisynagogi filia resur- ket. Quando enim multitudo gentium ingressa fuerit, tunc omnis Israel salvabitur s CAP. IX. V. 27. Dico autem vobis vere: Sunt quidam eorum qui hic steterunt, qui nequaquam gustabunt mor- tem, quousque videunt regnuin Dei. Hæc ad Petrum et Jacobum et Joannem nonnulli referunt, qui una cum Christo in excelsum mon- tem ascenderunt: qui et mortem non gustaverunt, antequam viderunt Filium hominis advenisse in C regno suo, sive in gloria transfigurationis ejus. Quod si quid curiosius dicere licet, et de eo quod sit stare cum Christo, et de eo quod sit mortem gustare : fuerunt quidam qui steterunt ubi Jesus, anima innixi super illo; eratque eorum statio non admodum abludens a Moysis statione. Etenim inquit Moyses : Egoque steti in monte dies quadra- ginta et noctes quadraginta, dignus audiendi factus : Tu vero ibi sta mecum ”. Pauci porro sunt amici ilei, qui stationem habent in bono, sicut Baptista Fpse de se dicit : At amicus sponsi stans gaudio gau- det s. Et ii igitur qui steterunt apud Verbum, habent stationum diversitates. Quare haud onines qui penes Salvatorem stetere, sed quidam ex ipsis, tanquaın qui melius steterint, mortem non gustant, donec videant Verbum cum hominibus conversa- tum, et propterea Filium hominis appellatum, venientem in regno suo. Non enim jugiter in regno suo venit, quantum ad eos qui introducun- tur (88) attinet, qui facile dicerent, non ha- bere eum speciem, neque pulchritudinem ª¹. At enim apud eos qui jam perfecti sunt, secundum David, apparet speciosus forma prae filiis hominum ". Ha- bet igitur regiam admodum dignitatem Verbum, dum videtur quibusdam stantium apud Jesum, D se Joan. M!!, ” Matth. 1×, 22. Roin. ׳, 25, 26. Deut. IX. 29. 6 Isa. LIII, 2. *ª Psal. xliv, 3. (88) Respicitur ad Isagogas, primasque institutiones. (89) Furie deest εἰς:

Α μοῤῥοοῦσα δώδεκα ἔτη εἶχεν αἱμοῤῥοοῦσα· οὐκοῦν ἅμα τῇ γενέσει ἐκείνῃ αὐτή αιμοῤῥοεῖ. Ἐν ἀπαθείᾳ γάρ ἐστιν ἐκείνη ὅσον χρόνον ζῇ ἡ συναγωγή· καὶ ὁ αὐτὸς ὄρος τοῦ χρόνου τοῦ τέλους ἐκείνης καὶ τῆς ἀρχῆς τῆς σωτηρίας ταύτης ἐστί. Δώδεκα ἐτῶν ἐκείνη ἀποθνήσκει, καὶ δώδεκα ἐτῶν αὕτη τοῦ πάθους πιο στεύσασα θεραπεύεται, ἥτις οὐκ ἴσχυσεν ὑπ᾽ οὐδενὸς τῶν ἰατρῶν θεραπευθῆναι. Πολλοὶ γὰρ ἰατροὶ τοὺς ἀπὸ ἐθνῶν ὑπέσχοντο θεραπεῦσαι. Ἐὰν ἴδῃς τοὺς φιλοσοφοῦντας ἐπαγγελλομένους ἀλήθειαν, ἰατροί εἰσι θεραπεῦσαι πειρώμενοι. 'Αλλ' (89) αὐτοὺς δαπανήσασα τὰ παρ' ἑαυτῆς πάντα, οὐκ ἴσχυσεν ὑπ᾽ οὐδενὸς τῶν Ιατρῶν θεραπευθῆναι. "Ηψατο δὲ τοῦ κρασπέδου τοῦ Ἰησοῦ διὰ πίστεως, καὶ ἰάθη. Ἐὰν ἴδωμεν τὴν πίσ στιν ἡμῶν τὴν εἰς Ἰησοῦν Χριστὸν, καὶ νοήσωμεν πηλίκος ἐστὶν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, καὶ τίνος ἡψάμεθα αὐτοῦ, ἀψόμεθα, ὅτι πρὸς σύγκρισιν τῶν ἐν αὐτῷ κρασπέδων κρασπέδου ἡψάμεθα. Τοῦτο τὸ κράσπεδον θεραπεύει ἡμᾶς, καὶ ποιεῖ ἀκούειν ἀπὸ τοῦ Ἰησοῦ· θύγατερ, ἡ πίστις σου σέσωκέ σε, καὶ θεραπευ θῶμεν. Καὶ ἡ θυγάτηρ ἀναστήσεται τοῦ ἀρχισυναγώ γου. Οταν γὰρ τὸ πλῆθος τῶν ἐθνῶν εἰσέλθη, τότε πᾶς Ἰσραὴλ σωθήσεται. ΚΕΦ. Θ'. Στίχ. κζ'. Λέγω δὲ ὑμῖν ἀληθῶς· Εἰσί τινες τῶν ὧδε ἑστηκότων, οἳ οὐ μὴ γεύσωνται θανάτου, ἕως ἂν ἴδωσι τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ. Ταῦτα ἐπὶ Πέτρον καὶ Ἰάκωβον καὶ Ἰωάννην τι νὲς ἀναφέρουσι, συναναβάντες εἰς τὸ ὑψηλὸν ὄρος Χριστῷ, οἱ καὶ θανάτου οὐκ ἐγεύσαντο, πρὸ τοῦ ἰδεῖν τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐλθόντα ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτ τοῦ, ἤτοι ἐν τῇ δόξῃ τῆς μεταμορφώσεως αὐτοῦ. Εἰ δὲ χρή τι καὶ περιεργότερον εἰπεῖν περί τε τοῦ ἑστάναι μετὰ Ἰησοῦ, καὶ περὶ τοῦ γεύεσθαι θανάτου ἦσάν τινες ἑστῶτες ὅπου Ἰησοῦς, ἐρηρεισμένοι τῇ ψυχῇ παρ' αὐτῷ. Ην αὐτοῖς ἡ στάσις συγγενής τῇ τοῦ Μωσῆ. Κἀγὼ γὰρ, φησὶν ὁ Μωϋσῆς, ἔστην ἐν τῷ ὄρει ἡμέρας τεσσαράκοντα καὶ νύκτας τεσσαρά κοντα, ἀξιωθεὶς ἀκοῦσαι· καὶ σὺ δὲ αὐτοῦ στῆθι μετ' ἐμοῦ. Ολίγοι δὲ καὶ φίλοι Θεοῦ, ὅσοι τὴν στάσιν ἐν τῷ καλῷ ἔχουσιν, ὡς ὁ Βαπτιστὴς αὐτὸς περὶ αὐτοῦ λέγει· 'Ο δὲ φίλος τοῦ νυμφίου ἑστὼς χαρᾷ χαί- ρει. Καὶ οἱ ἑστηκότες γοῦν παρὰ τῷ λόγῳ ἔχουσι κατὰ τὴν στάσιν διαφοράς. Διὸ οὐ πάντες οἱ ἐστω τες παρὰ τῷ Σωτῆρι, αλλά τινες αὐτῶν, ὡς βέλτιον ἑστηκότες, οὐ γεύονται θανάτου, ἕως ἂν ἴδωσι τὸν ἀνθρώποις ἐπιδημήσαντα Λόγον, καὶ διὰ τοῦτο Υἱὸν ἀνθρώπου χρηματίζοντα, ἐρχόμενον ἐν τῇ αὐτοῦ βα- σιλείᾳ. Οὐ γὰρ ἀεὶ ἐν τῇ αὐτοῦ βασιλείᾳ ἔρχεται, ὡς ἐπὶ τοῖς εἰσαγομένοις, οἳ καὶ μὴ ἔχειν αὐτὸν εἶδος ἢ κάλλος λέξαιεν ἄν. Τοῖς δὲ τελείοις, κατὰ τὸν Δαυΐδ, ὡραῖος φαίνεται κάλλει παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων. Εστιν οὖν βασιλικώτατον ἀξίωμα τῷ λόγῳ, βλεπόμενόν τισι τῶν ἑστηκότων παρὰ τῷ Ἰησοῦ, ἀκολουθεῖν αὐτῷ δυνηθεῖσιν, ἀναβαίνοντι εἰς τὸ ὑψηλὸν τῆς φανερώσεως αὐτοῦ ὅρος· οὗ τις ἀξιοῦ SUPPLEMENTUM AD ORIGENIS EXEGETICA. decim enumerasse infirmitatis annos. Igitur haec capit sanguine fuere quo illa anno in lucem edita est. Sine affectione enim est illa quandiu synagoga vivit : et unus idemque est terminus temporis, et finis illius, et initii salutis istius. Duodennis illa moritur, et hæc post duodecim suæ infirmitatis annos credens sanatur, quæ a nullo medicorum sanari potuerat. Multi enim sunt medici, qui gen- tibus salutem se allaturos pollicentur. Si videris philosophos veritatem profitentes : medici sunt, qui sanare nituntur. At impensis omnibus quæ habebat in illos, haudquaquam potuit ab ullo me- dicorum sanari. Tetigit ex fide finibriam Jesu, et convaluit. Si consideremus fidem nostram in Jesum Christum, et cogitemus quantus est Filius Dei, et quemnan ipsum tanganus : videbimus, quod ad B comparationem fimbriarum quæ in ipso sunt, ſim- briam unam tetigimus. Hæc fimbria medetur nobis, et farit ut ab Jesu audiamus : Filia, fides tua sal- vavit te”, el curemur. Et archisynagogi filia resur- ket. Quando enim multitudo gentium ingressa fuerit, tunc omnis Israel salvabitur s CAP. IX. V. 27. Dico autem vobis vere: Sunt quidam eorum qui hic steterunt, qui nequaquam gustabunt mor- tem, quousque videunt regnuin Dei. Hæc ad Petrum et Jacobum et Joannem nonnulli referunt, qui una cum Christo in excelsum mon- tem ascenderunt: qui et mortem non gustaverunt, antequam viderunt Filium hominis advenisse in C regno suo, sive in gloria transfigurationis ejus. Quod si quid curiosius dicere licet, et de eo quod sit stare cum Christo, et de eo quod sit mortem gustare : fuerunt quidam qui steterunt ubi Jesus, anima innixi super illo; eratque eorum statio non admodum abludens a Moysis statione. Etenim inquit Moyses : Egoque steti in monte dies quadra- ginta et noctes quadraginta, dignus audiendi factus : Tu vero ibi sta mecum ”. Pauci porro sunt amici ilei, qui stationem habent in bono, sicut Baptista Fpse de se dicit : At amicus sponsi stans gaudio gau- det s. Et ii igitur qui steterunt apud Verbum, habent stationum diversitates. Quare haud onines qui penes Salvatorem stetere, sed quidam ex ipsis, tanquaın qui melius steterint, mortem non gustant, donec videant Verbum cum hominibus conversa- tum, et propterea Filium hominis appellatum, venientem in regno suo. Non enim jugiter in regno suo venit, quantum ad eos qui introducun- tur (88) attinet, qui facile dicerent, non ha- bere eum speciem, neque pulchritudinem ª¹. At enim apud eos qui jam perfecti sunt, secundum David, apparet speciosus forma prae filiis hominum ". Ha- bet igitur regiam admodum dignitatem Verbum, dum videtur quibusdam stantium apud Jesum, D se Joan. M!!, ” Matth. 1×, 22. Roin. ׳, 25, 26. Deut. IX. 29. 6 Isa. LIII, 2. *ª Psal. xliv, 3. (88) Respicitur ad Isagogas, primasque institutiones. (89) Furie deest εἰς:

ται Πέτρος ῶν, καὶ τὸ ἄσειστον ἔχων ἐν τῇ πίστει· ἢ υἱοὶ ἱροτῶν (90), οἳ καὶ θανάτου οὐ γεύονται, ἕως ἂν ἴδωσι τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐρχόμενον ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ. Ζωὴ δὲ ὁ Χριστός. Ὁ δὲ ταύτης ἐχθρὸς θάνατος, καὶ ὁ δι᾿ ἁμαρτίας, ἢ ἑτέρως νοούμενος. ἂν τὸ ἔτε- ρον δι' ὧν ἕκαστος ἡμῶν πράττει ἐκλέγεται. Ωσπερ οὖν ὁ Χριστὸς ἄρτος ἐστὶ ζῶν, οὕτως ὁ ἐχθρὸς αὐτ τοῦ θάνατος ἄρτος ἐστὶ νεκρός. Πᾶσα δὲ λογική ψυχὴ θατέρῳ τούτων τρέφεται· ἡ μὲν γευομένη τού- των μόνον, ἡ δὲ καὶ ἐπὶ πλεῖστον ἐσθίουσα. Καὶ τάχα οἱ μὲν σπανίως καὶ μικρὰ ἁμαρτάνοντες μόνον, γεύονται θανάτου· οἱ δὲ ἀρετὴν ἀνειληφότες οὐδὲ γεύονται αὐτοῦ, ἀλλ᾽ ἀεὶ ἄρτον τρέφονται ζῶντα. Πέ- τρῳ οὖν, οὗ πύλαι μὴ κατίσχυσαν ᾅδου, ἀκόλουθον ἦν τούτου μὴ γεύεσθαι. Τότε γάρ τις γεύεται θανά- του, ὅτε πύλαι ᾅδου κατισχύσουσιν αὐτοῦ. Ἀλλὰ καὶ τοῖς τῆς βροντῆς υἱοῖς, γεννηθεῖσιν ἀπὸ βροντῆς ἀν- θρωπίνου χρήματος, ἀδύνατον ἦν θανάτου γεύσασθαι, τοῦ σφόδρα πόρρω τῆς μητρὸς αὐτῶν βροντῆς. Τὸ δὲ, ἕως, ἐνταῦθα δηλοῖ τὸν κατεπείγοντα περὶ τοῦ δηλουμένου χρόνον, οὐ περιοριζόμενον, ὥστε γε νέσθαι μετὰ τὸ ἕως τὸ ἐν αὐτῷ τῷ δηλουμένῳ· ὡς τή· Καὶ ἰδοὺ ἐγὼ μεθ' ὑμῶν εἰμι ἕως τῆς συν- τελείας τοῦ αἰῶνος. Οὐκ ἐγεύσαντο γοῦν οὐδ᾽ οἱ ἀπόστολοι τοῦ προηρημένου (90') νοητοῦ θανάτου μετὰ τὸ ἰδεῖν τὴν τῶν τηλικούτων ἀγαθῶν θεωρίαν. Β Ἐπεὶ δὲ ἐν τοῖς Ψαλμοῖς εἴρηται· Τίς ἐστιν ἄνθρωπος ὃς ζήσει, καὶ οὐκ ὄψεται θάνατον; καὶ Ἑλθέτω δὴ θάνατος ἐπ' αὐτούς· καὶ ἔν τινι τῶν προφητῶν· Κατέπιεν ὁ θάνατος ἰσχύσας· ἐν δὲ τῇ ᾿Αποκαλύψει· Ο θάνατος καὶ ὁ ᾅδης ἀκο λουθεῖ τισι μήποτε ἔλαττον κακόν ἐστι τὸ ἰδεῖν θάνατον, τούτου δὲ μεῖζον τὸ γεύσασθαι αὐτοῦ, τού του δὲ ἔτι χεῖρον τὸ ἀκολουθεῖν τινι θάνατον; καὶ οὐ μόνον ἀκολουθεῖν, ἀλλὰ καὶ ἤδη ἐλθεῖν ἐπ' αὐτὸν, καὶ καταλαβεῖν ἐκεῖνον, ᾧ πρότερον ἠκολούθει; Τὸ δὲ καταποθῆναι ὑπὸ τοῦ θανάτου πάντων δοκεῖ μοι βαρύτερον εἶναι τῶν εἰρημένων. Καὶ ἐπιστήσας τοῖς λεγομένοις καὶ τῇ διαφορὰ τῶν ἁμαρτανομένων, οὐκ ὀκνήσεις, οἶμαι, παραδέξασθαι τοιαῦτά τινα νενοῆσθαι τῷ ἐνεργήσαντι ταῦτα γραφῆναι ἐν τοῖς λογίοις τοῦ Θεοῦ Πνεύματι. Τί δὲ δηλοῦται ἐν τῷ ἰδεῖν τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐρχόμενον ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ, καὶ ἐν τῇ δόξῃ αὐ τοῦ; καὶ τί σημαίνει τὸν Ἑληλυθυῖαν ἐν δυνάμει, παρὰ Μάρκου ῥηθέν ; Τὰ εἴτε ἐκλαμπόμενα ταῖς καρ δίαις ἡμῶν, εἴτε ζητοῦσιν εὑρισκόμενα, είτε ὑποσιόντα σήμεθα. Ο θεωρῶν καὶ καταλαμβάνων τὴν τοῦ λόγου ὑπεροχὴν λύοντος καὶ διελέγχοντος πάσας τὰς ὑπὸ Ε: : xνι, 18. SCHOLIA IN LUCAM. A qui eum sequi valent ascendentem in excelsum C D montem manifestationis suæ : quo quis dignas habetur si Petrus fuerit, habeatque inconcussam fidem : vel filii tonitruum, qui etiam mortem non gustabunt, donec videant Filium hominis venientem in regno suo. Vita porro est Christus. Ilujus hostis, mors sive quæ per peccatum, sive aliter intelligitur. Ex qui- bus alterutrum, per ea quæ quisque nostrum facit, eligitur. Sicut igitur Christus est panis rivus ", sic hostis ejus mors, panis est mortuus. Omnis vero rationalis anima alterutro horum nu:ritur: sed quædam quidem hos duntaxat gustat, quædam vero largius comedit. Plausibiliter igitur dixerim, quod qui raro et parva peccant, gustant solum mortem : at qui virtutem exercent, ne gustant qui- clem mortem, sed semper pane vivo nutriuntur. Consequens igitur erat, ut Petrus, adversus quem portæ inferi non prævaluerunt *, cam non gustarel. Tunc enim quis mortem gustat, quando poriæ iuferi adversus eum prævalebunt. Quin etiam flios tonitrui, genitos a tonitru incarnati vaticinii, ¡m- possibile erat gustare mortem, quæ admodum louge distat a matre eorum tonitru. , Particula donec, hoc loco declarat imminens rei demonstratæ tempus non definitum ut sit, postquam id evenerit, quod denonstratur; ut in illo : Ecce ego robiscum sum, donec consummesur sæculum ". Non gustaverunt igitur apostoli prædi- ctam spiritualem mortem, postquam conten-plati sunt visionem tantorum bonorum. Quia vero in Psalmis dictum est : Quis est homo qui nivel, et non videbit mortem ? Venial utique mors ad eos ®. Et in quodam propheta : Deglutivit mors prævalens 8ª. Atque in Apocalypsi, mors et infernus sequitur quosdam : nescio au non minus malum sit videre mortein, hoc majus eam gustare; et hoc rursus pejus, si quem mors ipsa sequatur : et non sequatur modo, verum etiam ad ipsum veniat, et comprehendat eum, quem prius sequebatur. Deglutiri vero a morte, videtur mihi gravissimum omnium, quæ dicta sunt. Porro dictis insistens, et differentiæ peccatorum, haud recusa- bis, ut arbitror, admittere, talia quædam in animo habuisse. Spiritum, qui fecit ut talia scriberentur in oraculis divinis. Quid autem significat videre Filium hominis vœ- nientem in regno suo, et in gloria sua ? et quid sibi vult illud, Venisse in virtute : quod a Marco dictum est ? Clarins exponemus quæcunque sive affulgent cordibus nostris, sive quærentibus nobis reperta sunt, sive subeunt cogitationes nostras. Ita- que quisquis contemplatur et assequitur excellen tiam verbi solventis ac refutantis speciosa argu. Psal. Liv, es Juan. vi. 51. Matth. Matth. xxviii, 20. Psal. LXXXViii, 49. ## Isa. xxv, 8. » Apoc. vi, 8. Marc. 15, 1. el ut inlra. (91) τοὺς λογισμούς ἡμῶν, σαφέστερον ἐκθη (90) Forte βροντῶν, tonitruum, ex Marc. III, 17 (90) Προηρημένου. Lege προειρημένου. Ευιτ. (91) Lege ύπεισιόντα.

ται Πέτρος ῶν, καὶ τὸ ἄσειστον ἔχων ἐν τῇ πίστει· ἢ υἱοὶ ἱροτῶν (90), οἳ καὶ θανάτου οὐ γεύονται, ἕως ἂν ἴδωσι τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐρχόμενον ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ. Ζωὴ δὲ ὁ Χριστός. Ὁ δὲ ταύτης ἐχθρὸς θάνατος, καὶ ὁ δι᾿ ἁμαρτίας, ἢ ἑτέρως νοούμενος. ἂν τὸ ἔτε- ρον δι' ὧν ἕκαστος ἡμῶν πράττει ἐκλέγεται. Ωσπερ οὖν ὁ Χριστὸς ἄρτος ἐστὶ ζῶν, οὕτως ὁ ἐχθρὸς αὐτ τοῦ θάνατος ἄρτος ἐστὶ νεκρός. Πᾶσα δὲ λογική ψυχὴ θατέρῳ τούτων τρέφεται· ἡ μὲν γευομένη τού- των μόνον, ἡ δὲ καὶ ἐπὶ πλεῖστον ἐσθίουσα. Καὶ τάχα οἱ μὲν σπανίως καὶ μικρὰ ἁμαρτάνοντες μόνον, γεύονται θανάτου· οἱ δὲ ἀρετὴν ἀνειληφότες οὐδὲ γεύονται αὐτοῦ, ἀλλ᾽ ἀεὶ ἄρτον τρέφονται ζῶντα. Πέ- τρῳ οὖν, οὗ πύλαι μὴ κατίσχυσαν ᾅδου, ἀκόλουθον ἦν τούτου μὴ γεύεσθαι. Τότε γάρ τις γεύεται θανά- του, ὅτε πύλαι ᾅδου κατισχύσουσιν αὐτοῦ. Ἀλλὰ καὶ τοῖς τῆς βροντῆς υἱοῖς, γεννηθεῖσιν ἀπὸ βροντῆς ἀν- θρωπίνου χρήματος, ἀδύνατον ἦν θανάτου γεύσασθαι, τοῦ σφόδρα πόρρω τῆς μητρὸς αὐτῶν βροντῆς. Τὸ δὲ, ἕως, ἐνταῦθα δηλοῖ τὸν κατεπείγοντα περὶ τοῦ δηλουμένου χρόνον, οὐ περιοριζόμενον, ὥστε γε νέσθαι μετὰ τὸ ἕως τὸ ἐν αὐτῷ τῷ δηλουμένῳ· ὡς τή· Καὶ ἰδοὺ ἐγὼ μεθ' ὑμῶν εἰμι ἕως τῆς συν- τελείας τοῦ αἰῶνος. Οὐκ ἐγεύσαντο γοῦν οὐδ᾽ οἱ ἀπόστολοι τοῦ προηρημένου (90') νοητοῦ θανάτου μετὰ τὸ ἰδεῖν τὴν τῶν τηλικούτων ἀγαθῶν θεωρίαν. Β Ἐπεὶ δὲ ἐν τοῖς Ψαλμοῖς εἴρηται· Τίς ἐστιν ἄνθρωπος ὃς ζήσει, καὶ οὐκ ὄψεται θάνατον; καὶ Ἑλθέτω δὴ θάνατος ἐπ' αὐτούς· καὶ ἔν τινι τῶν προφητῶν· Κατέπιεν ὁ θάνατος ἰσχύσας· ἐν δὲ τῇ ᾿Αποκαλύψει· Ο θάνατος καὶ ὁ ᾅδης ἀκο λουθεῖ τισι μήποτε ἔλαττον κακόν ἐστι τὸ ἰδεῖν θάνατον, τούτου δὲ μεῖζον τὸ γεύσασθαι αὐτοῦ, τού του δὲ ἔτι χεῖρον τὸ ἀκολουθεῖν τινι θάνατον; καὶ οὐ μόνον ἀκολουθεῖν, ἀλλὰ καὶ ἤδη ἐλθεῖν ἐπ' αὐτὸν, καὶ καταλαβεῖν ἐκεῖνον, ᾧ πρότερον ἠκολούθει; Τὸ δὲ καταποθῆναι ὑπὸ τοῦ θανάτου πάντων δοκεῖ μοι βαρύτερον εἶναι τῶν εἰρημένων. Καὶ ἐπιστήσας τοῖς λεγομένοις καὶ τῇ διαφορὰ τῶν ἁμαρτανομένων, οὐκ ὀκνήσεις, οἶμαι, παραδέξασθαι τοιαῦτά τινα νενοῆσθαι τῷ ἐνεργήσαντι ταῦτα γραφῆναι ἐν τοῖς λογίοις τοῦ Θεοῦ Πνεύματι. Τί δὲ δηλοῦται ἐν τῷ ἰδεῖν τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐρχόμενον ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ, καὶ ἐν τῇ δόξῃ αὐ τοῦ; καὶ τί σημαίνει τὸν Ἑληλυθυῖαν ἐν δυνάμει, παρὰ Μάρκου ῥηθέν ; Τὰ εἴτε ἐκλαμπόμενα ταῖς καρ δίαις ἡμῶν, εἴτε ζητοῦσιν εὑρισκόμενα, είτε ὑποσιόντα σήμεθα. Ο θεωρῶν καὶ καταλαμβάνων τὴν τοῦ λόγου ὑπεροχὴν λύοντος καὶ διελέγχοντος πάσας τὰς ὑπὸ Ε: : xνι, 18. SCHOLIA IN LUCAM. A qui eum sequi valent ascendentem in excelsum C D montem manifestationis suæ : quo quis dignas habetur si Petrus fuerit, habeatque inconcussam fidem : vel filii tonitruum, qui etiam mortem non gustabunt, donec videant Filium hominis venientem in regno suo. Vita porro est Christus. Ilujus hostis, mors sive quæ per peccatum, sive aliter intelligitur. Ex qui- bus alterutrum, per ea quæ quisque nostrum facit, eligitur. Sicut igitur Christus est panis rivus ", sic hostis ejus mors, panis est mortuus. Omnis vero rationalis anima alterutro horum nu:ritur: sed quædam quidem hos duntaxat gustat, quædam vero largius comedit. Plausibiliter igitur dixerim, quod qui raro et parva peccant, gustant solum mortem : at qui virtutem exercent, ne gustant qui- clem mortem, sed semper pane vivo nutriuntur. Consequens igitur erat, ut Petrus, adversus quem portæ inferi non prævaluerunt *, cam non gustarel. Tunc enim quis mortem gustat, quando poriæ iuferi adversus eum prævalebunt. Quin etiam flios tonitrui, genitos a tonitru incarnati vaticinii, ¡m- possibile erat gustare mortem, quæ admodum louge distat a matre eorum tonitru. , Particula donec, hoc loco declarat imminens rei demonstratæ tempus non definitum ut sit, postquam id evenerit, quod denonstratur; ut in illo : Ecce ego robiscum sum, donec consummesur sæculum ". Non gustaverunt igitur apostoli prædi- ctam spiritualem mortem, postquam conten-plati sunt visionem tantorum bonorum. Quia vero in Psalmis dictum est : Quis est homo qui nivel, et non videbit mortem ? Venial utique mors ad eos ®. Et in quodam propheta : Deglutivit mors prævalens 8ª. Atque in Apocalypsi, mors et infernus sequitur quosdam : nescio au non minus malum sit videre mortein, hoc majus eam gustare; et hoc rursus pejus, si quem mors ipsa sequatur : et non sequatur modo, verum etiam ad ipsum veniat, et comprehendat eum, quem prius sequebatur. Deglutiri vero a morte, videtur mihi gravissimum omnium, quæ dicta sunt. Porro dictis insistens, et differentiæ peccatorum, haud recusa- bis, ut arbitror, admittere, talia quædam in animo habuisse. Spiritum, qui fecit ut talia scriberentur in oraculis divinis. Quid autem significat videre Filium hominis vœ- nientem in regno suo, et in gloria sua ? et quid sibi vult illud, Venisse in virtute : quod a Marco dictum est ? Clarins exponemus quæcunque sive affulgent cordibus nostris, sive quærentibus nobis reperta sunt, sive subeunt cogitationes nostras. Ita- que quisquis contemplatur et assequitur excellen tiam verbi solventis ac refutantis speciosa argu. Psal. Liv, es Juan. vi. 51. Matth. Matth. xxviii, 20. Psal. LXXXViii, 49. ## Isa. xxv, 8. » Apoc. vi, 8. Marc. 15, 1. el ut inlra. (91) τοὺς λογισμούς ἡμῶν, σαφέστερον ἐκθη (90) Forte βροντῶν, tonitruum, ex Marc. III, 17 (90) Προηρημένου. Lege προειρημένου. Ευιτ. (91) Lege ύπεισιόντα.

Α τῶν ψευδῶν μὲν, ἐπαγγελλομένων δὲ ἀλήθειαν πιθα- νότητας, βλέπει τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐρχόμενον ἐν τῇ ἰδίᾳ βασιλείᾳ. Εἰ δὲ καὶ τὰ ἴδια τρανώτερον παραστήσαντα βλέπει, βλέποι ἂν αὐτοῦ πρὸς τὴν βασιλείαν καὶ τὴν δόξαν. Καὶ ὁ τοιοῦτός γε ἐν ἑαυτῷ βλέποι ἂν τὴν τοῦ Θεοῦ βασιλείαν ἐληλυθυῖαν ἐν δυ- νάμει· καὶ τοῦτο βλέποι ἄν, ὡς οὐδαμῶς ἔτι ὑπὸ ἁμαρτίας βασιλευόμενος, τῆς βασιλευούσης ἐν θνητῷ σώματι τῶν ἁμαρτανόντων, ἀλλ' ἀεὶ τεταγμένος ὑπὸ βασιλεῖ τῷ τῶν ὅλων Θεῷ· οὗ ἡ βασιλεία δυνάμει μὲν ἐντὸς ἡμῶν ἐστιν, ἐνεργείᾳ δὲ, ὡς ὠνόμασεν ὁ Μάρτ κος, ἐντὸς τῶν τελείων μόνον. Στίχ. κη'. Εγένετο δὲ μετὰ τοὺς λόγους τούτους, ὡς ἡμέραι ὀκτώ· καὶ παραλαβὼν Πέτρον καὶ Ἰωάννην καὶ Ἰάκωβον, ἀνέβη εἰς τὸ ὄρος προσεύξασθαι. καὶ ἐν Εt Στίχ. κθ'. Καὶ ἐγένετο, ἐν τῷ προσεύξασθαι αὐτὸν Εt τὸ εἶδος τοῦ προσώπου αὐτοῦ ἕτερον, καὶ ὁ ἱματισμὸς αὐτοῦ λευκὸς ἐξαστράπτων. Στίχ. λ'. Καὶ ἰδοὺ ἄνδρες δύο συνελάλουν αὐτῷ, οἵτινες ἦσαν Μωσῆς καὶ Ἠλίας. Στίχ. λα'. Οἱ ὀφθέντες ἐν δόξῃ ἔλεγον τὴν ἔξοδον αὐτοῦ, ἣν ἔμελλε πληροῦν ἐν Ἱερουσαλήμ. ᾿Αλλὰ τοιοῦτον μὲν τὸ πρᾶγμα καὶ θαῦμα, τὸ τῆς μεταμορφώσεως. Εἰ δὲ χρὴ ἐπαναβεβηκότα λόγον εἰ- πεῖν, οὐ μάτην μεθ' ἓξ ἡμέρας ὁ Μάρκος καὶ ὁ Ματ- θαῖός φησιν ἀνελθεῖν τὸν Ἰησοῦν εἰς τὸ ὄρος σὺν τοῖς μαθηταῖς. Αλλ' ἐπεὶ ἐν ἐξ ἡμέραις τελείω ἀριθμῷ ὁ σύμπας κόσμος γεγένηται· ὁ πάντα τὰ τοῦ κόσμου ὑπερβαίνων πράγματα, βλέπων δὲ ἑστῶτα μόνον καὶ αἰώνια, οὗτος μεθ' ἓξ ἡμέρας παρειλῆφθαι δηλοῦται τοῦ Ἰησοῦ. Ὁ γὰρ ταύτας ὑπερβάς βλέπει τὸν Ἰησοῦν τόνδ' οὐδενὶ τῶν κάτω μεταμορφούμενον, μεταμορφωθέντα ἔμπροσθεν αὐτοῦ. Φαίνεται γὰρ ὁ Λόγος διαφόρους ἔχων μορφάς, ἑκάστῳ ὡς χωρεῖ· καὶ τοῖς μὲν οὐκ ἔχει εἶδος, τοῖς δὲ ὡραῖος ἐστι κάλλει. Τοῖς μὲν μὴ ἀναβαίνουσι διὰ τῶν ἐπαναβεβηκότων ἔργων, καὶ δι' αὐτῶν ἐπὶ τὸ ὑψηλὸν τῆς σοφίας δρος, ἁπλούστερον νοεῖται, καὶ κατὰ σάρκα γινώσκεται. Τοῖς τελείοις θεολογεῖται, καὶ ἐν τῇ τοῦ Θεοῦ μορφή κατὰ τὴν γνῶσιν αὐτῶν θεωρεῖται, λάμπει δὲ καὶ τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ὡς ὁ ἥλιος τοῖς τέκνοις φωτὸς καὶ ἡμέρας, δικαιοσύνης ήλιος εἶναι φανερούμενος. ᾿Αλλὰ καὶ τὰ ἱμάτια αὐτοῦ τοῖς ἀναχθεῖσιν ὑπ' αὐτοῦ εἰς τὸ ὑψηλὸν ὄρος φαίνεται λευκὰ ὡς τὸ φῶς· ἅπερ εἰσὶν αἱ λέξεις, καὶ ἃ ἐνεδύσατο τῶν Εὐαγγελίων γράμματα, οίμαι δ' ὅτι καὶ τὰ ἀπὸ τῆς Γραφῆς τῶν ἀποστόλων δηλούμενα. Ἐπὰν οὖν ἴδῃς τινὰ τὴν περὶ τοῦ Ἰησοῦ θεολογίαν ἀκριβοῦντα, καὶ τὴν λέξιν τῶν Εὐαγγελίων πᾶσαν σαφηνίζοντα, μὴ ἔχνει τῷ τοιούτῳ φάσκειν, γεγονέναι τὰ ἱμάτια τοῦ Ἰησοῦ λευκὰ ὡς τὸ φῶς. Τῷ δ᾽ οὕτως ἰδόντι τὸν Ἰησοῦν ὀφθεῖεν ἂν Μωσῆς ὁ νό μος, καὶ Ἠλίας ὁ προφητικός λόγος, κοινολογούμε νοι πρὸς τὸν Ἰησοῦν. Ὁ δὲ ἰδὼν τὴν Μωσέως δόξαν, νοήσας τὸν πνευματικὸν νόμον, ὡς ἕνα πρὸς τὸν Ἰη- σοῦν λόγον, καὶ τὴν ἐν τοῖς προφήταις ἐν μυστηρίῳ ἀποκεκρυμμένην σοφίαν, εἶδε Μωσῆν καὶ Ἠλίαν ἐν δόξῃ, ὅτε εἶδεν αὐτοὺς μετὰ Ἰησοῦν. SUPPLEMENTUM AD ORIGENIS EXEGETICA. menta omnia, quæ funt a fallacibus quidem, sed qui tamen veritatem profitentur ; is vidit Filium ho- minis venientem in regno suo : at si propria evi- dentius confirmantem cernat; videat præter re- gnum, etiamn gloriam illius. Quin etiam vir hujus- modi videat in seipso, Dei regnum venisse cum virtute : idque videat tanquam is, in quem non am- plius peccatum regnet, quod regnat in mortali cor- pore peccantium; sed semper subjectus regi univer- sorum Deo cujus regnum virtute intra nos est, operatione vero, ut nominavit Marcus, intra per- fectos duntaxal. V. 28. Fuit post hos sermones, ut dies oclo : et as- sumens Petrum et Joannem et Jacobum, ascendit in montem orare. B V. Et ejus v. 29. fuit, dum ipse oraret, species faciei ejμε ~ alia, et vestimentum ejus album, effulgens. V. 30. ecce viri duo loquebantur cum eo, qui erant Moyses et Elias. V. 31. Qui visi in gloria, dicebant exitum ejus, quem futurus erat implere in Jerusalem. C Et hoc quidem factum et miraculum transforma - tionis fuit. At si licet sublimiorem sernionem dicere, baud incassum post sex dies Marcus et Matthæus dicit ascendisse Jesum in montem cum discipulis”. Cuin enim sex diebus, perfecto inquam numero, mundus universus effectus sit; qui res omnes mundiales su¬ pergreditur, et respicit tantum stabilia atque æterna, is ipse post sex dies, a Jesu assumptus ostenditur. Qui enim los dies supergreditur, vidit Jesum hunc nulli c inferiorum transformatum jam, transformatum ante se. Cernitur enim Verbum a quolibet diversas habere formas pro captu illius, et pro aliis quidem non ha- Det speciem, pro aliis speciosus est forma. At apud eos qui non ascendunt per sublimiora opera, et per ea ad excelsum sapientiæ montem, simpliciori quo- dam modo intelligitur, et secundum carnem cogno- scitur. Sed apud perfectos in divinitatis sensu ha- betur, et in forma Dei juxta eorum cognitionem contemplatur, fulgetque facies illius tanquam sol fi- liis lucis et diei, justitiæ solem esse manifesto up- parens. Sed et vestimenta ejus, iis qui ducti sunt ab eo in montem excelsum, videntur alba ut lux; quæ sunt verba, et dicta evangelica quibus indue- batur, quin et ea, quae ex apostolicis Scripturis de- D clarantur. Ubi igitur videris quempiam diligenter profitentem sermonem de Jesu Deo, omnemque Evangeliorum dictionem exponentem, ne recuses buic dicere, fuisse vestimenta Jesu alba sicut lux. At ei qui sic viderit Jesum, apparebunt sane Moyses, lex nempe, et Elias, propheticus inquam sermo, communiter cum Jesu sermonem conferentes. Et qui viderit Moysis gloriam, recogitans legem spiri- tualem, tanquam unum cum Jesu sermonem, sa- pientiam item, quæ in prophetis occultata est in my- sterio; is vidit Moysen et Eliam in gloria, quando vidit eos cum Jesu. * Matth. xvn, t ; Mare. ix, 2.

Α τῶν ψευδῶν μὲν, ἐπαγγελλομένων δὲ ἀλήθειαν πιθα- νότητας, βλέπει τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐρχόμενον ἐν τῇ ἰδίᾳ βασιλείᾳ. Εἰ δὲ καὶ τὰ ἴδια τρανώτερον παραστήσαντα βλέπει, βλέποι ἂν αὐτοῦ πρὸς τὴν βασιλείαν καὶ τὴν δόξαν. Καὶ ὁ τοιοῦτός γε ἐν ἑαυτῷ βλέποι ἂν τὴν τοῦ Θεοῦ βασιλείαν ἐληλυθυῖαν ἐν δυ- νάμει· καὶ τοῦτο βλέποι ἄν, ὡς οὐδαμῶς ἔτι ὑπὸ ἁμαρτίας βασιλευόμενος, τῆς βασιλευούσης ἐν θνητῷ σώματι τῶν ἁμαρτανόντων, ἀλλ' ἀεὶ τεταγμένος ὑπὸ βασιλεῖ τῷ τῶν ὅλων Θεῷ· οὗ ἡ βασιλεία δυνάμει μὲν ἐντὸς ἡμῶν ἐστιν, ἐνεργείᾳ δὲ, ὡς ὠνόμασεν ὁ Μάρτ κος, ἐντὸς τῶν τελείων μόνον. Στίχ. κη'. Εγένετο δὲ μετὰ τοὺς λόγους τούτους, ὡς ἡμέραι ὀκτώ· καὶ παραλαβὼν Πέτρον καὶ Ἰωάννην καὶ Ἰάκωβον, ἀνέβη εἰς τὸ ὄρος προσεύξασθαι. καὶ ἐν Εt Στίχ. κθ'. Καὶ ἐγένετο, ἐν τῷ προσεύξασθαι αὐτὸν Εt τὸ εἶδος τοῦ προσώπου αὐτοῦ ἕτερον, καὶ ὁ ἱματισμὸς αὐτοῦ λευκὸς ἐξαστράπτων. Στίχ. λ'. Καὶ ἰδοὺ ἄνδρες δύο συνελάλουν αὐτῷ, οἵτινες ἦσαν Μωσῆς καὶ Ἠλίας. Στίχ. λα'. Οἱ ὀφθέντες ἐν δόξῃ ἔλεγον τὴν ἔξοδον αὐτοῦ, ἣν ἔμελλε πληροῦν ἐν Ἱερουσαλήμ. ᾿Αλλὰ τοιοῦτον μὲν τὸ πρᾶγμα καὶ θαῦμα, τὸ τῆς μεταμορφώσεως. Εἰ δὲ χρὴ ἐπαναβεβηκότα λόγον εἰ- πεῖν, οὐ μάτην μεθ' ἓξ ἡμέρας ὁ Μάρκος καὶ ὁ Ματ- θαῖός φησιν ἀνελθεῖν τὸν Ἰησοῦν εἰς τὸ ὄρος σὺν τοῖς μαθηταῖς. Αλλ' ἐπεὶ ἐν ἐξ ἡμέραις τελείω ἀριθμῷ ὁ σύμπας κόσμος γεγένηται· ὁ πάντα τὰ τοῦ κόσμου ὑπερβαίνων πράγματα, βλέπων δὲ ἑστῶτα μόνον καὶ αἰώνια, οὗτος μεθ' ἓξ ἡμέρας παρειλῆφθαι δηλοῦται τοῦ Ἰησοῦ. Ὁ γὰρ ταύτας ὑπερβάς βλέπει τὸν Ἰησοῦν τόνδ' οὐδενὶ τῶν κάτω μεταμορφούμενον, μεταμορφωθέντα ἔμπροσθεν αὐτοῦ. Φαίνεται γὰρ ὁ Λόγος διαφόρους ἔχων μορφάς, ἑκάστῳ ὡς χωρεῖ· καὶ τοῖς μὲν οὐκ ἔχει εἶδος, τοῖς δὲ ὡραῖος ἐστι κάλλει. Τοῖς μὲν μὴ ἀναβαίνουσι διὰ τῶν ἐπαναβεβηκότων ἔργων, καὶ δι' αὐτῶν ἐπὶ τὸ ὑψηλὸν τῆς σοφίας δρος, ἁπλούστερον νοεῖται, καὶ κατὰ σάρκα γινώσκεται. Τοῖς τελείοις θεολογεῖται, καὶ ἐν τῇ τοῦ Θεοῦ μορφή κατὰ τὴν γνῶσιν αὐτῶν θεωρεῖται, λάμπει δὲ καὶ τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ὡς ὁ ἥλιος τοῖς τέκνοις φωτὸς καὶ ἡμέρας, δικαιοσύνης ήλιος εἶναι φανερούμενος. ᾿Αλλὰ καὶ τὰ ἱμάτια αὐτοῦ τοῖς ἀναχθεῖσιν ὑπ' αὐτοῦ εἰς τὸ ὑψηλὸν ὄρος φαίνεται λευκὰ ὡς τὸ φῶς· ἅπερ εἰσὶν αἱ λέξεις, καὶ ἃ ἐνεδύσατο τῶν Εὐαγγελίων γράμματα, οίμαι δ' ὅτι καὶ τὰ ἀπὸ τῆς Γραφῆς τῶν ἀποστόλων δηλούμενα. Ἐπὰν οὖν ἴδῃς τινὰ τὴν περὶ τοῦ Ἰησοῦ θεολογίαν ἀκριβοῦντα, καὶ τὴν λέξιν τῶν Εὐαγγελίων πᾶσαν σαφηνίζοντα, μὴ ἔχνει τῷ τοιούτῳ φάσκειν, γεγονέναι τὰ ἱμάτια τοῦ Ἰησοῦ λευκὰ ὡς τὸ φῶς. Τῷ δ᾽ οὕτως ἰδόντι τὸν Ἰησοῦν ὀφθεῖεν ἂν Μωσῆς ὁ νό μος, καὶ Ἠλίας ὁ προφητικός λόγος, κοινολογούμε νοι πρὸς τὸν Ἰησοῦν. Ὁ δὲ ἰδὼν τὴν Μωσέως δόξαν, νοήσας τὸν πνευματικὸν νόμον, ὡς ἕνα πρὸς τὸν Ἰη- σοῦν λόγον, καὶ τὴν ἐν τοῖς προφήταις ἐν μυστηρίῳ ἀποκεκρυμμένην σοφίαν, εἶδε Μωσῆν καὶ Ἠλίαν ἐν δόξῃ, ὅτε εἶδεν αὐτοὺς μετὰ Ἰησοῦν. SUPPLEMENTUM AD ORIGENIS EXEGETICA. menta omnia, quæ funt a fallacibus quidem, sed qui tamen veritatem profitentur ; is vidit Filium ho- minis venientem in regno suo : at si propria evi- dentius confirmantem cernat; videat præter re- gnum, etiamn gloriam illius. Quin etiam vir hujus- modi videat in seipso, Dei regnum venisse cum virtute : idque videat tanquam is, in quem non am- plius peccatum regnet, quod regnat in mortali cor- pore peccantium; sed semper subjectus regi univer- sorum Deo cujus regnum virtute intra nos est, operatione vero, ut nominavit Marcus, intra per- fectos duntaxal. V. 28. Fuit post hos sermones, ut dies oclo : et as- sumens Petrum et Joannem et Jacobum, ascendit in montem orare. B V. Et ejus v. 29. fuit, dum ipse oraret, species faciei ejμε ~ alia, et vestimentum ejus album, effulgens. V. 30. ecce viri duo loquebantur cum eo, qui erant Moyses et Elias. V. 31. Qui visi in gloria, dicebant exitum ejus, quem futurus erat implere in Jerusalem. C Et hoc quidem factum et miraculum transforma - tionis fuit. At si licet sublimiorem sernionem dicere, baud incassum post sex dies Marcus et Matthæus dicit ascendisse Jesum in montem cum discipulis”. Cuin enim sex diebus, perfecto inquam numero, mundus universus effectus sit; qui res omnes mundiales su¬ pergreditur, et respicit tantum stabilia atque æterna, is ipse post sex dies, a Jesu assumptus ostenditur. Qui enim los dies supergreditur, vidit Jesum hunc nulli c inferiorum transformatum jam, transformatum ante se. Cernitur enim Verbum a quolibet diversas habere formas pro captu illius, et pro aliis quidem non ha- Det speciem, pro aliis speciosus est forma. At apud eos qui non ascendunt per sublimiora opera, et per ea ad excelsum sapientiæ montem, simpliciori quo- dam modo intelligitur, et secundum carnem cogno- scitur. Sed apud perfectos in divinitatis sensu ha- betur, et in forma Dei juxta eorum cognitionem contemplatur, fulgetque facies illius tanquam sol fi- liis lucis et diei, justitiæ solem esse manifesto up- parens. Sed et vestimenta ejus, iis qui ducti sunt ab eo in montem excelsum, videntur alba ut lux; quæ sunt verba, et dicta evangelica quibus indue- batur, quin et ea, quae ex apostolicis Scripturis de- D clarantur. Ubi igitur videris quempiam diligenter profitentem sermonem de Jesu Deo, omnemque Evangeliorum dictionem exponentem, ne recuses buic dicere, fuisse vestimenta Jesu alba sicut lux. At ei qui sic viderit Jesum, apparebunt sane Moyses, lex nempe, et Elias, propheticus inquam sermo, communiter cum Jesu sermonem conferentes. Et qui viderit Moysis gloriam, recogitans legem spiri- tualem, tanquam unum cum Jesu sermonem, sa- pientiam item, quæ in prophetis occultata est in my- sterio; is vidit Moysen et Eliam in gloria, quando vidit eos cum Jesu. * Matth. xvn, t ; Mare. ix, 2.

Α τῶν ψευδῶν μὲν, ἐπαγγελλομένων δὲ ἀλήθειαν πιθα- νότητας, βλέπει τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐρχόμενον ἐν τῇ ἰδίᾳ βασιλείᾳ. Εἰ δὲ καὶ τὰ ἴδια τρανώτερον παραστήσαντα βλέπει, βλέποι ἂν αὐτοῦ πρὸς τὴν βασιλείαν καὶ τὴν δόξαν. Καὶ ὁ τοιοῦτός γε ἐν ἑαυτῷ βλέποι ἂν τὴν τοῦ Θεοῦ βασιλείαν ἐληλυθυῖαν ἐν δυ- νάμει· καὶ τοῦτο βλέποι ἄν, ὡς οὐδαμῶς ἔτι ὑπὸ ἁμαρτίας βασιλευόμενος, τῆς βασιλευούσης ἐν θνητῷ σώματι τῶν ἁμαρτανόντων, ἀλλ' ἀεὶ τεταγμένος ὑπὸ βασιλεῖ τῷ τῶν ὅλων Θεῷ· οὗ ἡ βασιλεία δυνάμει μὲν ἐντὸς ἡμῶν ἐστιν, ἐνεργείᾳ δὲ, ὡς ὠνόμασεν ὁ Μάρτ κος, ἐντὸς τῶν τελείων μόνον. Στίχ. κη'. Εγένετο δὲ μετὰ τοὺς λόγους τούτους, ὡς ἡμέραι ὀκτώ· καὶ παραλαβὼν Πέτρον καὶ Ἰωάννην καὶ Ἰάκωβον, ἀνέβη εἰς τὸ ὄρος προσεύξασθαι. καὶ ἐν Εt Στίχ. κθ'. Καὶ ἐγένετο, ἐν τῷ προσεύξασθαι αὐτὸν Εt τὸ εἶδος τοῦ προσώπου αὐτοῦ ἕτερον, καὶ ὁ ἱματισμὸς αὐτοῦ λευκὸς ἐξαστράπτων. Στίχ. λ'. Καὶ ἰδοὺ ἄνδρες δύο συνελάλουν αὐτῷ, οἵτινες ἦσαν Μωσῆς καὶ Ἠλίας. Στίχ. λα'. Οἱ ὀφθέντες ἐν δόξῃ ἔλεγον τὴν ἔξοδον αὐτοῦ, ἣν ἔμελλε πληροῦν ἐν Ἱερουσαλήμ. ᾿Αλλὰ τοιοῦτον μὲν τὸ πρᾶγμα καὶ θαῦμα, τὸ τῆς μεταμορφώσεως. Εἰ δὲ χρὴ ἐπαναβεβηκότα λόγον εἰ- πεῖν, οὐ μάτην μεθ' ἓξ ἡμέρας ὁ Μάρκος καὶ ὁ Ματ- θαῖός φησιν ἀνελθεῖν τὸν Ἰησοῦν εἰς τὸ ὄρος σὺν τοῖς μαθηταῖς. Αλλ' ἐπεὶ ἐν ἐξ ἡμέραις τελείω ἀριθμῷ ὁ σύμπας κόσμος γεγένηται· ὁ πάντα τὰ τοῦ κόσμου ὑπερβαίνων πράγματα, βλέπων δὲ ἑστῶτα μόνον καὶ αἰώνια, οὗτος μεθ' ἓξ ἡμέρας παρειλῆφθαι δηλοῦται τοῦ Ἰησοῦ. Ὁ γὰρ ταύτας ὑπερβάς βλέπει τὸν Ἰησοῦν τόνδ' οὐδενὶ τῶν κάτω μεταμορφούμενον, μεταμορφωθέντα ἔμπροσθεν αὐτοῦ. Φαίνεται γὰρ ὁ Λόγος διαφόρους ἔχων μορφάς, ἑκάστῳ ὡς χωρεῖ· καὶ τοῖς μὲν οὐκ ἔχει εἶδος, τοῖς δὲ ὡραῖος ἐστι κάλλει. Τοῖς μὲν μὴ ἀναβαίνουσι διὰ τῶν ἐπαναβεβηκότων ἔργων, καὶ δι' αὐτῶν ἐπὶ τὸ ὑψηλὸν τῆς σοφίας δρος, ἁπλούστερον νοεῖται, καὶ κατὰ σάρκα γινώσκεται. Τοῖς τελείοις θεολογεῖται, καὶ ἐν τῇ τοῦ Θεοῦ μορφή κατὰ τὴν γνῶσιν αὐτῶν θεωρεῖται, λάμπει δὲ καὶ τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ὡς ὁ ἥλιος τοῖς τέκνοις φωτὸς καὶ ἡμέρας, δικαιοσύνης ήλιος εἶναι φανερούμενος. ᾿Αλλὰ καὶ τὰ ἱμάτια αὐτοῦ τοῖς ἀναχθεῖσιν ὑπ' αὐτοῦ εἰς τὸ ὑψηλὸν ὄρος φαίνεται λευκὰ ὡς τὸ φῶς· ἅπερ εἰσὶν αἱ λέξεις, καὶ ἃ ἐνεδύσατο τῶν Εὐαγγελίων γράμματα, οίμαι δ' ὅτι καὶ τὰ ἀπὸ τῆς Γραφῆς τῶν ἀποστόλων δηλούμενα. Ἐπὰν οὖν ἴδῃς τινὰ τὴν περὶ τοῦ Ἰησοῦ θεολογίαν ἀκριβοῦντα, καὶ τὴν λέξιν τῶν Εὐαγγελίων πᾶσαν σαφηνίζοντα, μὴ ἔχνει τῷ τοιούτῳ φάσκειν, γεγονέναι τὰ ἱμάτια τοῦ Ἰησοῦ λευκὰ ὡς τὸ φῶς. Τῷ δ᾽ οὕτως ἰδόντι τὸν Ἰησοῦν ὀφθεῖεν ἂν Μωσῆς ὁ νό μος, καὶ Ἠλίας ὁ προφητικός λόγος, κοινολογούμε νοι πρὸς τὸν Ἰησοῦν. Ὁ δὲ ἰδὼν τὴν Μωσέως δόξαν, νοήσας τὸν πνευματικὸν νόμον, ὡς ἕνα πρὸς τὸν Ἰη- σοῦν λόγον, καὶ τὴν ἐν τοῖς προφήταις ἐν μυστηρίῳ ἀποκεκρυμμένην σοφίαν, εἶδε Μωσῆν καὶ Ἠλίαν ἐν δόξῃ, ὅτε εἶδεν αὐτοὺς μετὰ Ἰησοῦν. SUPPLEMENTUM AD ORIGENIS EXEGETICA. menta omnia, quæ funt a fallacibus quidem, sed qui tamen veritatem profitentur ; is vidit Filium ho- minis venientem in regno suo : at si propria evi- dentius confirmantem cernat; videat præter re- gnum, etiamn gloriam illius. Quin etiam vir hujus- modi videat in seipso, Dei regnum venisse cum virtute : idque videat tanquam is, in quem non am- plius peccatum regnet, quod regnat in mortali cor- pore peccantium; sed semper subjectus regi univer- sorum Deo cujus regnum virtute intra nos est, operatione vero, ut nominavit Marcus, intra per- fectos duntaxal. V. 28. Fuit post hos sermones, ut dies oclo : et as- sumens Petrum et Joannem et Jacobum, ascendit in montem orare. B V. Et ejus v. 29. fuit, dum ipse oraret, species faciei ejμε ~ alia, et vestimentum ejus album, effulgens. V. 30. ecce viri duo loquebantur cum eo, qui erant Moyses et Elias. V. 31. Qui visi in gloria, dicebant exitum ejus, quem futurus erat implere in Jerusalem. C Et hoc quidem factum et miraculum transforma - tionis fuit. At si licet sublimiorem sernionem dicere, baud incassum post sex dies Marcus et Matthæus dicit ascendisse Jesum in montem cum discipulis”. Cuin enim sex diebus, perfecto inquam numero, mundus universus effectus sit; qui res omnes mundiales su¬ pergreditur, et respicit tantum stabilia atque æterna, is ipse post sex dies, a Jesu assumptus ostenditur. Qui enim los dies supergreditur, vidit Jesum hunc nulli c inferiorum transformatum jam, transformatum ante se. Cernitur enim Verbum a quolibet diversas habere formas pro captu illius, et pro aliis quidem non ha- Det speciem, pro aliis speciosus est forma. At apud eos qui non ascendunt per sublimiora opera, et per ea ad excelsum sapientiæ montem, simpliciori quo- dam modo intelligitur, et secundum carnem cogno- scitur. Sed apud perfectos in divinitatis sensu ha- betur, et in forma Dei juxta eorum cognitionem contemplatur, fulgetque facies illius tanquam sol fi- liis lucis et diei, justitiæ solem esse manifesto up- parens. Sed et vestimenta ejus, iis qui ducti sunt ab eo in montem excelsum, videntur alba ut lux; quæ sunt verba, et dicta evangelica quibus indue- batur, quin et ea, quae ex apostolicis Scripturis de- D clarantur. Ubi igitur videris quempiam diligenter profitentem sermonem de Jesu Deo, omnemque Evangeliorum dictionem exponentem, ne recuses buic dicere, fuisse vestimenta Jesu alba sicut lux. At ei qui sic viderit Jesum, apparebunt sane Moyses, lex nempe, et Elias, propheticus inquam sermo, communiter cum Jesu sermonem conferentes. Et qui viderit Moysis gloriam, recogitans legem spiri- tualem, tanquam unum cum Jesu sermonem, sa- pientiam item, quæ in prophetis occultata est in my- sterio; is vidit Moysen et Eliam in gloria, quando vidit eos cum Jesu. * Matth. xvn, t ; Mare. ix, 2.

Στίχ. λε'. Καὶ φωνὴ ἐγένετο ἐκ τῆς νεφέλης, λέ- Α Ει γουσα· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός· αὐτοῦ ἀκούετε. Στίχ. λς'. Καὶ ἐν τῷ γενέσθαι τὴν φωνὴν, εὑρέθη Ἰησοῦς μόνος. Ἡ δὲ ἐκ τῆς νεφέλης φωνὴ τάχα μὲν Μωϋσεῖ καὶ Ηλίᾳ λέγει· Οὗτός ἐστι· τάχα δὲ καὶ τοῖς μαθηταῖς. Ης ἀκούσαντες, καὶ ταύτην τὴν δόξαν μὴ φέροντες, ἔπεσον ἐπὶ πρόσωπον ταπεινωθέντες ὑπὸ τὴν κρα- ταιὰν χεῖρα τοῦ Θεοῦ, σφόδρα φοβηθέντες, εἰδότες τὸ λεχθὲν πρὸς Μωϋσῆν· Οὐ γὰρ ὄψεται ἄνθρωπος τὸ πρόσωπόν μου, καὶ ζήσεται. Ἐπάραντες δὲ τοὺς ὀφθαλμοὺς, μόνον εἶδον τὸν Ἰησοῦν. Εν γάρ, οἶμαι, γέγονε Μωσῆς ὁ νόμος, καὶ Ηλίας ἡ προφητεία, Ἰη- σοῦ τῷ Εὐαγγελίῳ. Καὶ οὐχ ὥσπερ ἦταν πρότερον τρεῖς μεμενήκασι. Ταῦτα δέ μοι νόει μυστικώτερον. Πρὸς γὰρ τὸ ὑψηλὸν τοῦ γράμματος βούλημα, Μωϋ- σῆς καὶ Ἠλίας ὀφθέντες ἐν δόξῃ, καὶ συλλαλήσαν τες τῷ Ἰησοῦ, ἀπεληλύθασιν ὅθεν ἐληλύθεισαν. Οὐδὲ γὰρ βλέπεται ὁ Ἰησοῦς λεχθῆναι τὰ τῆς δόξης αὐτοῦ· ἐβλάβησαν γὰρ ἂν οἱ ἀκούοντες, καὶ μάλιστα οι ὄχλοι, τὸν οὕτω δεδοξασμένον θεωροῦντες σταυρού μενον. Οὐ τοίνυν φθονήσαντες ἔκρυψαν, ἀλλ' ὡς φορ βηθέντες μὴ ἀπιστηθῶσι. Τότε οὖν ἀπήγγειλαν, μετὰ τὴν ἀνάληψιν, μετὰ τὴν τοῦ Πνεύματος παρουσίαν. Ὅτε γὰρ ἐπλήσθησαν παῤῥησίας, καὶ Πνεύματος ἠξιώθησαν, καὶ τὴν ἀπὸ τῶν σημείων εἶχον φωνὴν συνηγοροῦσαν αὐτοῖς, καὶ πάντα ὅσα ἔλεγον, εὐπαρά δεκτα ἦν. Στίχ. με'. Επετίμησε δὲ ὁ Ἰησοῦς τῷ πνεύματι τῷ ἀκαθάρτῳ, καὶ ιάσατο τὸν παῖδα, καὶ ἀπὸ ἔδωκεν αὐτὸν τῷ πατρὶ αὐτοῦ. μειωτέον, ὅτι οἱ πάσχοντες, ἢ οἱ τῶν πασχόντων οι κεῖοι, μετὰ τῶν ὄχλων εἰσὶν, ἐφ᾽ οὖς κάτεισιν ὁ Ἰησοῦς ἀπὸ τῶν ὑψηλῶν, τὰ ὑπὲρ τούτους οἰκονομήσας, ἐπὶ τοῦ ὄρους ἀναθῆναι μὴ δυναμένους πρὸς αὐτὸν διὰ κατεχούσας τὰς ψυχὰς αὐτῶν νόσους, θεραπεύσων αὐτούς. Εξεταστέον δὲ ἐπὶ τίνων νοσημάτων οι πάσχοντες ἀξιοῦσι, πιστεύοντες περὶ τῆς αὐτῶν θε ραπείας, ἢ αὐτοῦ, ἡ τοῦ κρασπέδου τοῦ ἱματίου ἀψάμενοι. Ἐπὶ τίνων δὲ ἀξιοῦσι περὶ αὐτῶν ἕτεροι· ὡς ὁ ἑκατόνταρχος ὁ περὶ παιδὸς, καὶ ὁ βασιλικός περὶ υἱοῦ, καὶ ὁ ἀρχισυνάγωγος περὶ θυγατρός· καὶ ἡ Χαναναία, καὶ νῦν ὁ γονυπετῶν αὐτὸν ἄνθρωπος περὶ υἱοῦ σεληνιαζομένου. Καὶ πότε ἀφ' ἑαυτοῦ ὁ Σωτὴρ μὴ ἀξιωθεὶς ἰᾶται· ὡς τὸν παράλυτον ἐπὶ τῇ προβατική. Αὗται γὰρ ἀλλήλων ἀντεξετασθεῖσαι, πολλὰ τῷ δυναμένῳ ἀκούειν τῆς ἐν μυστηρίῳ Θεοῦ κεκρυμμένης σοφίας παραστήσουσι δόγματα περί τε τῶν διαφόρων περὶ τὰς ψυχὰς συμπτωμάτων, καὶ περὶ τοῦ τρόπου τῆς θεραπείας αὐτῶν. Ὡς γὰρ πᾶσαν νόσον καὶ μαλακίαν, ἂς ὁ Χριστὸς ἐν τοῖς ὄχλοις πρὶν ἰάσατο, ἀναφέρεις ευλόγως ἐπὶ τὰ πάθη τὰ ἐν ταῖς ψυχαῖς, οὕτως τούτοις ἀναλογίζου τοῖς τε χωλοῖς καὶ κωφοῖς ἐξετασθῆναι καὶ τὰ περὶ τοῦ σεληνιαζομένου. Εστι γὰρ τουτὶ τὸ πάθος ἐπιτι θέμενον μὲν ἄν τισιν ὥραις, ἀφιστάμενον δὲ ἐν πλείο * οι SCHOLIA IN LUCAM. V. 55. vox facta est ex nube, dicens: Hic est Fi lius meus dilectus : ei auscultate. B C D Petr. 5, 6. * Exod. SIIIΙ, 20. V. 36. Et cum facta fuisset vox, inventus est Jesus solus. Vox ex nube facile Moysi atque Eliæ dicit : Hic est : forte tamen etiam discipulis. Quam audientes, et hanc gloriam ferre non valentes ceciderunt in faciem, humiliati sub potenti manu Dei”, valde me- tnentes, dum sciunt quod ad Moysen dictum fuit : Non enim videbit homo faciem meam, et viret **. Jam autem sublatis oculis solum viderunt Jesum. Unum enim, ut existimo, fuit Moyses, sive lex, et Elias sive prophetia, cumn Evangelio Jesu. Nec, ut fuerunt prius, mansere tres. Hac porro tu mihi se- cretius.considera. Ad sublimem enim litteræ sensum, Moyses et Elias in gloria visi, et cum Jesu collo- cuti abierunt eo, unde venerant. Neque enim Jesus curat, ut dicantur quæ sunt gloriæ illius; læsi enim fuissent auditores, et maxime turbæ, videntes cru- cifixum hominem tantopere glorificatum. Non ergo ex invidia occultaverant, sed tanquam veriti, ne sibi ſides non haberetur. Tunc ergo in vulgus ediderunt, post ascensionem scilicet, post Spiritus adventum. Quando nempe repleti sunt confdentia, Spiritu digni facti sunt, et miraculorum vocem habebant patrocinantem sibi, et quæcunque dicebant, haud agre suscipiebantur. V. 42. Increparit autem Jesus spiritum immundum, et sanavit puerum, et reddidit eum patri ejus. Considerandum est in his sublimius quidpiam, et notandum, quod patientes, aut patientium familia- res cum turbis sunt, ad quos descendit Jesns alı editis locis, dispensans ea quæ superiora illis erant, non valentibus ascendere in montem ad eum, pro- pler infirmitates quæ eorum animnas obsidebant, cu- raturus illos. Inquirendum etiam pro quibus infir- mitatibus patientes orent, fidem habentes de eorumi curatione, si vel ipsum vel fimbriam vestimenti ejus attingant. Item pro quibus orent pro illis alii; ut centurio qui pro puero oravit, et regulus pro filio, et archisynagogus pro filia, Chananæa item, et qui nunc ad genua ejus se projicit hemo pro filio luna- tico. Similiter quando a seipso Salvator non exora- tus sanet; ut paralyticum in probatica. Hæ namque sanationes inter se mutuo collatæ, ei qui valet audire sapientiam Dei occultatam in mysterio, multa suppe- ditabunt documenta, et de diversis quoad animas af- fectionibus, et de modo curandarum earum. Ubi enim omnem morbum et languoreni, quæ Christus in turbis antea sanavit, cum proportione retuleris ad passiones anime, tunc ex his ratioci- nare, cum claudis et mutis conferri etiam quæ de lu- natico sunt. Est enim morbus iste ejusmodi, ut aggre- diatur certis horis, aliis vero pluribus recedat, qui- (92) Επιβλεπτέον δὲ τούτοις ὑψηλότερον, καὶ ση (92) Confer edita lic.

Στίχ. λε'. Καὶ φωνὴ ἐγένετο ἐκ τῆς νεφέλης, λέ- Α Ει γουσα· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός· αὐτοῦ ἀκούετε. Στίχ. λς'. Καὶ ἐν τῷ γενέσθαι τὴν φωνὴν, εὑρέθη Ἰησοῦς μόνος. Ἡ δὲ ἐκ τῆς νεφέλης φωνὴ τάχα μὲν Μωϋσεῖ καὶ Ηλίᾳ λέγει· Οὗτός ἐστι· τάχα δὲ καὶ τοῖς μαθηταῖς. Ης ἀκούσαντες, καὶ ταύτην τὴν δόξαν μὴ φέροντες, ἔπεσον ἐπὶ πρόσωπον ταπεινωθέντες ὑπὸ τὴν κρα- ταιὰν χεῖρα τοῦ Θεοῦ, σφόδρα φοβηθέντες, εἰδότες τὸ λεχθὲν πρὸς Μωϋσῆν· Οὐ γὰρ ὄψεται ἄνθρωπος τὸ πρόσωπόν μου, καὶ ζήσεται. Ἐπάραντες δὲ τοὺς ὀφθαλμοὺς, μόνον εἶδον τὸν Ἰησοῦν. Εν γάρ, οἶμαι, γέγονε Μωσῆς ὁ νόμος, καὶ Ηλίας ἡ προφητεία, Ἰη- σοῦ τῷ Εὐαγγελίῳ. Καὶ οὐχ ὥσπερ ἦταν πρότερον τρεῖς μεμενήκασι. Ταῦτα δέ μοι νόει μυστικώτερον. Πρὸς γὰρ τὸ ὑψηλὸν τοῦ γράμματος βούλημα, Μωϋ- σῆς καὶ Ἠλίας ὀφθέντες ἐν δόξῃ, καὶ συλλαλήσαν τες τῷ Ἰησοῦ, ἀπεληλύθασιν ὅθεν ἐληλύθεισαν. Οὐδὲ γὰρ βλέπεται ὁ Ἰησοῦς λεχθῆναι τὰ τῆς δόξης αὐτοῦ· ἐβλάβησαν γὰρ ἂν οἱ ἀκούοντες, καὶ μάλιστα οι ὄχλοι, τὸν οὕτω δεδοξασμένον θεωροῦντες σταυρού μενον. Οὐ τοίνυν φθονήσαντες ἔκρυψαν, ἀλλ' ὡς φορ βηθέντες μὴ ἀπιστηθῶσι. Τότε οὖν ἀπήγγειλαν, μετὰ τὴν ἀνάληψιν, μετὰ τὴν τοῦ Πνεύματος παρουσίαν. Ὅτε γὰρ ἐπλήσθησαν παῤῥησίας, καὶ Πνεύματος ἠξιώθησαν, καὶ τὴν ἀπὸ τῶν σημείων εἶχον φωνὴν συνηγοροῦσαν αὐτοῖς, καὶ πάντα ὅσα ἔλεγον, εὐπαρά δεκτα ἦν. Στίχ. με'. Επετίμησε δὲ ὁ Ἰησοῦς τῷ πνεύματι τῷ ἀκαθάρτῳ, καὶ ιάσατο τὸν παῖδα, καὶ ἀπὸ ἔδωκεν αὐτὸν τῷ πατρὶ αὐτοῦ. μειωτέον, ὅτι οἱ πάσχοντες, ἢ οἱ τῶν πασχόντων οι κεῖοι, μετὰ τῶν ὄχλων εἰσὶν, ἐφ᾽ οὖς κάτεισιν ὁ Ἰησοῦς ἀπὸ τῶν ὑψηλῶν, τὰ ὑπὲρ τούτους οἰκονομήσας, ἐπὶ τοῦ ὄρους ἀναθῆναι μὴ δυναμένους πρὸς αὐτὸν διὰ κατεχούσας τὰς ψυχὰς αὐτῶν νόσους, θεραπεύσων αὐτούς. Εξεταστέον δὲ ἐπὶ τίνων νοσημάτων οι πάσχοντες ἀξιοῦσι, πιστεύοντες περὶ τῆς αὐτῶν θε ραπείας, ἢ αὐτοῦ, ἡ τοῦ κρασπέδου τοῦ ἱματίου ἀψάμενοι. Ἐπὶ τίνων δὲ ἀξιοῦσι περὶ αὐτῶν ἕτεροι· ὡς ὁ ἑκατόνταρχος ὁ περὶ παιδὸς, καὶ ὁ βασιλικός περὶ υἱοῦ, καὶ ὁ ἀρχισυνάγωγος περὶ θυγατρός· καὶ ἡ Χαναναία, καὶ νῦν ὁ γονυπετῶν αὐτὸν ἄνθρωπος περὶ υἱοῦ σεληνιαζομένου. Καὶ πότε ἀφ' ἑαυτοῦ ὁ Σωτὴρ μὴ ἀξιωθεὶς ἰᾶται· ὡς τὸν παράλυτον ἐπὶ τῇ προβατική. Αὗται γὰρ ἀλλήλων ἀντεξετασθεῖσαι, πολλὰ τῷ δυναμένῳ ἀκούειν τῆς ἐν μυστηρίῳ Θεοῦ κεκρυμμένης σοφίας παραστήσουσι δόγματα περί τε τῶν διαφόρων περὶ τὰς ψυχὰς συμπτωμάτων, καὶ περὶ τοῦ τρόπου τῆς θεραπείας αὐτῶν. Ὡς γὰρ πᾶσαν νόσον καὶ μαλακίαν, ἂς ὁ Χριστὸς ἐν τοῖς ὄχλοις πρὶν ἰάσατο, ἀναφέρεις ευλόγως ἐπὶ τὰ πάθη τὰ ἐν ταῖς ψυχαῖς, οὕτως τούτοις ἀναλογίζου τοῖς τε χωλοῖς καὶ κωφοῖς ἐξετασθῆναι καὶ τὰ περὶ τοῦ σεληνιαζομένου. Εστι γὰρ τουτὶ τὸ πάθος ἐπιτι θέμενον μὲν ἄν τισιν ὥραις, ἀφιστάμενον δὲ ἐν πλείο * οι SCHOLIA IN LUCAM. V. 55. vox facta est ex nube, dicens: Hic est Fi lius meus dilectus : ei auscultate. B C D Petr. 5, 6. * Exod. SIIIΙ, 20. V. 36. Et cum facta fuisset vox, inventus est Jesus solus. Vox ex nube facile Moysi atque Eliæ dicit : Hic est : forte tamen etiam discipulis. Quam audientes, et hanc gloriam ferre non valentes ceciderunt in faciem, humiliati sub potenti manu Dei”, valde me- tnentes, dum sciunt quod ad Moysen dictum fuit : Non enim videbit homo faciem meam, et viret **. Jam autem sublatis oculis solum viderunt Jesum. Unum enim, ut existimo, fuit Moyses, sive lex, et Elias sive prophetia, cumn Evangelio Jesu. Nec, ut fuerunt prius, mansere tres. Hac porro tu mihi se- cretius.considera. Ad sublimem enim litteræ sensum, Moyses et Elias in gloria visi, et cum Jesu collo- cuti abierunt eo, unde venerant. Neque enim Jesus curat, ut dicantur quæ sunt gloriæ illius; læsi enim fuissent auditores, et maxime turbæ, videntes cru- cifixum hominem tantopere glorificatum. Non ergo ex invidia occultaverant, sed tanquam veriti, ne sibi ſides non haberetur. Tunc ergo in vulgus ediderunt, post ascensionem scilicet, post Spiritus adventum. Quando nempe repleti sunt confdentia, Spiritu digni facti sunt, et miraculorum vocem habebant patrocinantem sibi, et quæcunque dicebant, haud agre suscipiebantur. V. 42. Increparit autem Jesus spiritum immundum, et sanavit puerum, et reddidit eum patri ejus. Considerandum est in his sublimius quidpiam, et notandum, quod patientes, aut patientium familia- res cum turbis sunt, ad quos descendit Jesns alı editis locis, dispensans ea quæ superiora illis erant, non valentibus ascendere in montem ad eum, pro- pler infirmitates quæ eorum animnas obsidebant, cu- raturus illos. Inquirendum etiam pro quibus infir- mitatibus patientes orent, fidem habentes de eorumi curatione, si vel ipsum vel fimbriam vestimenti ejus attingant. Item pro quibus orent pro illis alii; ut centurio qui pro puero oravit, et regulus pro filio, et archisynagogus pro filia, Chananæa item, et qui nunc ad genua ejus se projicit hemo pro filio luna- tico. Similiter quando a seipso Salvator non exora- tus sanet; ut paralyticum in probatica. Hæ namque sanationes inter se mutuo collatæ, ei qui valet audire sapientiam Dei occultatam in mysterio, multa suppe- ditabunt documenta, et de diversis quoad animas af- fectionibus, et de modo curandarum earum. Ubi enim omnem morbum et languoreni, quæ Christus in turbis antea sanavit, cum proportione retuleris ad passiones anime, tunc ex his ratioci- nare, cum claudis et mutis conferri etiam quæ de lu- natico sunt. Est enim morbus iste ejusmodi, ut aggre- diatur certis horis, aliis vero pluribus recedat, qui- (92) Επιβλεπτέον δὲ τούτοις ὑψηλότερον, καὶ ση (92) Confer edita lic.

Α σιν, ἐν αἷς οὐδὲν διαφέρει ὁ πεπονθὼς ὑγιαίνων τε. Καὶ ψυχαὶ γοῦν τινες ὑγιαίνειν μὲν ἐν σωφροσύνη τάχα νομίζονται, καὶ βιοῦν ὡς ὁ λόγος βούλεται· εἶτα ἔσθ' ὅτε καταπίπτουσιν ὑπὸ τῶν παθῶν ἀπὸ τοῦ ἑστηκέναι δοκεῖν..... περὶ τὴν ἀπάτην τοῦ αἰῶνος τούτου καὶ ταῖς λοιπαῖς ἐπιθυμίαις. Οὗτοι, πνευματι- χῶς εἰπεῖν, σεληνιάζονται, καταβαλλόμενοι ὑπὸ τῶν ἐν τοῖς ἐνδομυχοῦσι πάθεσι πνευματικῶν τῆς πονη ρίας, πίπτουσιν εἰς τὸ πῦρ τῶν πυρώσεων· ἐνίοτε δὲ εἰς τὸ ὕδωρ, ὅτε ὁ βασιλεὺς πάντων τῶν ἐν τοῖς ὕδασι δρακόντων, καταβάλλων αὐτοὺς ἀπὸ τοῦ ἐλεύθερον δοκεῖν ἀναπνεῖν, ἐπὶ τὸ εἴκειν (95) εἰς τὰ βάθη τῶν κυμάτων τῆς θαλάσσης τοῦ τῶν ἀνθρώπων βίου. Ταύτῃ τῇ διηγήσει συμβαλεῖται ἡμῖν ὁ λέγων ἐν τῇ Σοφίᾳ, περὶ μὲν τῆς τοῦ δικαίου ὁμαλότητος· Διή γησις εὐσεβοῦς διὰ παντὸς σοφία· περὶ δὲ τῶν ἀποδεδομένων· Ὁ δὲ ἄφρων ὡς σελήνη ἀλλοιοῦται. Καὶ ἔστι καὶ ἐν τοῖς τοιούτοις ἰδεῖν ὁρμὰς συνεπι- σπᾶσθαι δυναμένας πρὸς ἔπαινον τοὺς μὴ ἐφιστάντας αὐτῶν τῷ ἀνερματίστῳ, ὥστε εἰπεῖν ἂν οἱονεὶ πανσέ- λήνον εἶναι ἐν αὐτοῖς, ἢ παρ' ὀλίγον πανσέληνον. Ιδοις δ' ἂν πάλιν μιμούμενον τὴ δόξαν εἶναι ἐν αὐτοῖς φῶς· οὐχὶ φῶς ἡμερινὸν τυγχάνον, ἀλλὰ φῶς νυχτερι νὸν, καὶ ἐπὶ τοσοῦτον λήγον, ἕως μηδὲ δοκεῖν φῶς εἶναι ἐπιβλεπόμενον (94) ἐν αὐτοῖς γένηται. Εἰ οὖν πᾶσα ψυχὴ ὑπ' ἀγγέλῳ τέτακται, ὁ τοῦ σεληνιαζο μένου πατὴρ ἂν οὗτος ἀξιῶν ὡς περὶ υἱοῦ τὸν Ἰη- σοῦν, ὡς μὴ δυνηθέντα (95) ἀπὸ ὑποδεεστέρου λόγου τῶν μαθητῶν θεραπευθῆναι ὑπὸ τοῦ πάθους. Ἔστι δὲ ἄλαλον καὶ κωφὸν δαιμόνιον αἱ ἄλογοι πρὸς τὸ δοκοῦν καλὸν ὁρμαί, ὑπὸ τοῦ λόγου ἐκβαλλόμεναι, ἃς αὐτὸς ἐποίει ἀλόγῳ φορᾷ, νομιζόμεναι ὑπὸ τῶν βλεπόντων κατὰ λόγον ταῦτα πράττειν τῆς Ἰησοῦ διδασκαλίας. Δυσίατον δὲ τοῦτο τὸ πάθος, και ἰσχυρὸν δοκεῖ καλῶς πεπράχθαι τὰ μὴ καλῶς, καὶ ἔστιν οὕτως ἐν τοῖς τοιούτοις μεγάλη ἡ τοιαύτη ενέργεια, ὥστε ταύτην βρει παραβάλλεσθαι, δεομένη ἵνα μετατεθῇ ἀπὸ τοῦ πάσχοντος διὰ πάσης πίστεως τοῦ θερα πεύοντος. Ἔστι δὲ ἡ πᾶσα πίστις παραβαλλομένη κόκκῳ σινάπεως· ἐπεὶ ἐξουθενεῖται μὲν παρὰ τῶν ἀνθρώπων ἡ πίστις, καὶ βραχύτατόν ἐστι, καὶ εὐτε λὲς εἶναι φαίνεται· τυχοῦσα δὲ γῆς ἀγαθῆς, τουτέστι ψυχῆς, γίνεται δένδρον μέγα· ὥστε οὐδὲν μὲν τῶν ἀπτέρων, τὰ δὲ ἐπτερωμένα πνευματικῶς πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ κατασκηνοῦν δύνασθαι ἐν τοῖς κλάδοις τῆς τοιαύτης πίστεως. Στίχ. μγ. Πάντων δὲ θαυμαζόντων ἐπὶ πᾶσι, οἷς ἐποίησεν ὁ Ἰησοῦς, εἶπε πρὸς τοὺς μαθητάς αὐτοῦ. Στίχ. μδ. Θέσθε ὑμεῖς εἰς τὰ ὦτα ὑμῶν τοὺς λό- γους τούτους. Ο γὰρ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου μέλλει παραδίδοσθαι εἰς χεῖρας ἀνθρώπων. Ὑπὸ τίνος ἄρα μέλλει παραδίδοσθαι; Ο μὲν Απόστολός φησι παραδεδόσθαι ὑπὸ τοῦ Θεοῦ τὸν Υἱόν, ἐχώς (96)· Ος γε τοῦ ἰδίου Υἱοῦ οὐκ ἐπείσατο, ἀλλ' ὑπὲρ ἡμῶν πάντων παρέδωκεν αὐτὸν, ὑπὲρ SUPPLEMENTUM AD OR!GENIS EXEGETICA. bus nihil differre videas hunc ægrotum, et virum bene valentem. Et animæ igitur quædamı bene va- tere temperantia fortasse existimantur, et vivere prout ratio postulat: at subinde succumbunt pas- sionibus, cumn stare viderentur, fraude sæculi hujus, aliisque concupiscentiis Hi, ut spiritaliter loquamor, lunatici sunt, profligati a spiritualibus nequitiæ, quæ delitescunt in passionibus, cadunt in ignem combu- stionum, aliquando in aquam : quando rex draconum omnium aquatilium, profligat eos de flatu, quò vide- bantur liberius perspirare, ut deveniant in altissi- mos æstus maris humanæ vitæ. In hac expositione astipulabitur nobis qui dicit in Sapientia de justi æquabilitate: Narratio viri pii semper sapientia " ; et de oppositis, Stullus vero ut lana mutatur 9. Licet quoque in talibus videre af- fectiones quasdam valentes ad commendationem attrahere eos qui non incumbunt animo instabili- tati eorum, usque adeo ut fas sit dicere inesse illis plenilunium, aut fere plenilunium. Videris etiam rursus simulatum quod illi videtur inesse lumen; lumen, inquam, non diurnum, sed nocturnum lu- inen, et in tantum deficiens, donec non amplius vi- deatur esse lumen, quod in illis cerni possit. Si ergo omnis anima angelo subjecta est, angelus fue- rit iste lunatici pater, oraus tanquam pro filio de- sum, utpote non valente ab iuferiori verbo discipu- lorum curari ab infirmitate. B Mutui ac surdum dæmonium, sunt irrationales C affectiones propensionesque ad id, quod videtur bo- num, a ratione depromptæ, quas ipsa irrationali impetu producebat, quæque a videntibus putabantur ist hæc facere secundum rationem doctrinæ Jesu. Difficile vero curari potest hujusmodi morbus, vide- turque magnum quid, quæ bene non habent bene fuisse facta, estque adeo in istis magna hujusmodi efficientia, ut monti eam comparare liceat, quæ in- diget ut transferatur a patiente per omnem fidem curantis. Est porro omnis fdes comparata grano sinapeos. Quia nibili quidem reputatur fides ab ho- minibus, et modicissima res est apud illos, atque vilis esse videtur; at ubi sortita fuerit terram bo- nam, id est animam, fit arbor procera usque adeo ut nullum alis carentium, utique vero alata spirita- liter volucria cœli, habitare possint in ramis tautæ hujus fidei. V. 43. Omnibus autem admirantibus de omnibus quibus fecit Jesus, dixit ad discipulos suus : V 44. Ponile vos in auribus vestris sermones istos. Filius enim hominis tradendus est in manus homi- num. A quonam tradendus est ? Apostolus quidem di- cit, traditum fuisse Filium a Deo, inquiens : Qui proprio Filio suo non pepercit, sed pro nobis omni- bus tradidit illum 96. , passurum nempe pro toto mun- » Eccli. xxvit, 12. es ibid. 9. Rom. vill, 32. D (93) Forte ήκειν. (94) Forte deest ἄν. (95) Forte δυνηθέντος. (96) Εἰπών.

Α σιν, ἐν αἷς οὐδὲν διαφέρει ὁ πεπονθὼς ὑγιαίνων τε. Καὶ ψυχαὶ γοῦν τινες ὑγιαίνειν μὲν ἐν σωφροσύνη τάχα νομίζονται, καὶ βιοῦν ὡς ὁ λόγος βούλεται· εἶτα ἔσθ' ὅτε καταπίπτουσιν ὑπὸ τῶν παθῶν ἀπὸ τοῦ ἑστηκέναι δοκεῖν..... περὶ τὴν ἀπάτην τοῦ αἰῶνος τούτου καὶ ταῖς λοιπαῖς ἐπιθυμίαις. Οὗτοι, πνευματι- χῶς εἰπεῖν, σεληνιάζονται, καταβαλλόμενοι ὑπὸ τῶν ἐν τοῖς ἐνδομυχοῦσι πάθεσι πνευματικῶν τῆς πονη ρίας, πίπτουσιν εἰς τὸ πῦρ τῶν πυρώσεων· ἐνίοτε δὲ εἰς τὸ ὕδωρ, ὅτε ὁ βασιλεὺς πάντων τῶν ἐν τοῖς ὕδασι δρακόντων, καταβάλλων αὐτοὺς ἀπὸ τοῦ ἐλεύθερον δοκεῖν ἀναπνεῖν, ἐπὶ τὸ εἴκειν (95) εἰς τὰ βάθη τῶν κυμάτων τῆς θαλάσσης τοῦ τῶν ἀνθρώπων βίου. Ταύτῃ τῇ διηγήσει συμβαλεῖται ἡμῖν ὁ λέγων ἐν τῇ Σοφίᾳ, περὶ μὲν τῆς τοῦ δικαίου ὁμαλότητος· Διή γησις εὐσεβοῦς διὰ παντὸς σοφία· περὶ δὲ τῶν ἀποδεδομένων· Ὁ δὲ ἄφρων ὡς σελήνη ἀλλοιοῦται. Καὶ ἔστι καὶ ἐν τοῖς τοιούτοις ἰδεῖν ὁρμὰς συνεπι- σπᾶσθαι δυναμένας πρὸς ἔπαινον τοὺς μὴ ἐφιστάντας αὐτῶν τῷ ἀνερματίστῳ, ὥστε εἰπεῖν ἂν οἱονεὶ πανσέ- λήνον εἶναι ἐν αὐτοῖς, ἢ παρ' ὀλίγον πανσέληνον. Ιδοις δ' ἂν πάλιν μιμούμενον τὴ δόξαν εἶναι ἐν αὐτοῖς φῶς· οὐχὶ φῶς ἡμερινὸν τυγχάνον, ἀλλὰ φῶς νυχτερι νὸν, καὶ ἐπὶ τοσοῦτον λήγον, ἕως μηδὲ δοκεῖν φῶς εἶναι ἐπιβλεπόμενον (94) ἐν αὐτοῖς γένηται. Εἰ οὖν πᾶσα ψυχὴ ὑπ' ἀγγέλῳ τέτακται, ὁ τοῦ σεληνιαζο μένου πατὴρ ἂν οὗτος ἀξιῶν ὡς περὶ υἱοῦ τὸν Ἰη- σοῦν, ὡς μὴ δυνηθέντα (95) ἀπὸ ὑποδεεστέρου λόγου τῶν μαθητῶν θεραπευθῆναι ὑπὸ τοῦ πάθους. Ἔστι δὲ ἄλαλον καὶ κωφὸν δαιμόνιον αἱ ἄλογοι πρὸς τὸ δοκοῦν καλὸν ὁρμαί, ὑπὸ τοῦ λόγου ἐκβαλλόμεναι, ἃς αὐτὸς ἐποίει ἀλόγῳ φορᾷ, νομιζόμεναι ὑπὸ τῶν βλεπόντων κατὰ λόγον ταῦτα πράττειν τῆς Ἰησοῦ διδασκαλίας. Δυσίατον δὲ τοῦτο τὸ πάθος, και ἰσχυρὸν δοκεῖ καλῶς πεπράχθαι τὰ μὴ καλῶς, καὶ ἔστιν οὕτως ἐν τοῖς τοιούτοις μεγάλη ἡ τοιαύτη ενέργεια, ὥστε ταύτην βρει παραβάλλεσθαι, δεομένη ἵνα μετατεθῇ ἀπὸ τοῦ πάσχοντος διὰ πάσης πίστεως τοῦ θερα πεύοντος. Ἔστι δὲ ἡ πᾶσα πίστις παραβαλλομένη κόκκῳ σινάπεως· ἐπεὶ ἐξουθενεῖται μὲν παρὰ τῶν ἀνθρώπων ἡ πίστις, καὶ βραχύτατόν ἐστι, καὶ εὐτε λὲς εἶναι φαίνεται· τυχοῦσα δὲ γῆς ἀγαθῆς, τουτέστι ψυχῆς, γίνεται δένδρον μέγα· ὥστε οὐδὲν μὲν τῶν ἀπτέρων, τὰ δὲ ἐπτερωμένα πνευματικῶς πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ κατασκηνοῦν δύνασθαι ἐν τοῖς κλάδοις τῆς τοιαύτης πίστεως. Στίχ. μγ. Πάντων δὲ θαυμαζόντων ἐπὶ πᾶσι, οἷς ἐποίησεν ὁ Ἰησοῦς, εἶπε πρὸς τοὺς μαθητάς αὐτοῦ. Στίχ. μδ. Θέσθε ὑμεῖς εἰς τὰ ὦτα ὑμῶν τοὺς λό- γους τούτους. Ο γὰρ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου μέλλει παραδίδοσθαι εἰς χεῖρας ἀνθρώπων. Ὑπὸ τίνος ἄρα μέλλει παραδίδοσθαι; Ο μὲν Απόστολός φησι παραδεδόσθαι ὑπὸ τοῦ Θεοῦ τὸν Υἱόν, ἐχώς (96)· Ος γε τοῦ ἰδίου Υἱοῦ οὐκ ἐπείσατο, ἀλλ' ὑπὲρ ἡμῶν πάντων παρέδωκεν αὐτὸν, ὑπὲρ SUPPLEMENTUM AD OR!GENIS EXEGETICA. bus nihil differre videas hunc ægrotum, et virum bene valentem. Et animæ igitur quædamı bene va- tere temperantia fortasse existimantur, et vivere prout ratio postulat: at subinde succumbunt pas- sionibus, cumn stare viderentur, fraude sæculi hujus, aliisque concupiscentiis Hi, ut spiritaliter loquamor, lunatici sunt, profligati a spiritualibus nequitiæ, quæ delitescunt in passionibus, cadunt in ignem combu- stionum, aliquando in aquam : quando rex draconum omnium aquatilium, profligat eos de flatu, quò vide- bantur liberius perspirare, ut deveniant in altissi- mos æstus maris humanæ vitæ. In hac expositione astipulabitur nobis qui dicit in Sapientia de justi æquabilitate: Narratio viri pii semper sapientia " ; et de oppositis, Stullus vero ut lana mutatur 9. Licet quoque in talibus videre af- fectiones quasdam valentes ad commendationem attrahere eos qui non incumbunt animo instabili- tati eorum, usque adeo ut fas sit dicere inesse illis plenilunium, aut fere plenilunium. Videris etiam rursus simulatum quod illi videtur inesse lumen; lumen, inquam, non diurnum, sed nocturnum lu- inen, et in tantum deficiens, donec non amplius vi- deatur esse lumen, quod in illis cerni possit. Si ergo omnis anima angelo subjecta est, angelus fue- rit iste lunatici pater, oraus tanquam pro filio de- sum, utpote non valente ab iuferiori verbo discipu- lorum curari ab infirmitate. B Mutui ac surdum dæmonium, sunt irrationales C affectiones propensionesque ad id, quod videtur bo- num, a ratione depromptæ, quas ipsa irrationali impetu producebat, quæque a videntibus putabantur ist hæc facere secundum rationem doctrinæ Jesu. Difficile vero curari potest hujusmodi morbus, vide- turque magnum quid, quæ bene non habent bene fuisse facta, estque adeo in istis magna hujusmodi efficientia, ut monti eam comparare liceat, quæ in- diget ut transferatur a patiente per omnem fidem curantis. Est porro omnis fdes comparata grano sinapeos. Quia nibili quidem reputatur fides ab ho- minibus, et modicissima res est apud illos, atque vilis esse videtur; at ubi sortita fuerit terram bo- nam, id est animam, fit arbor procera usque adeo ut nullum alis carentium, utique vero alata spirita- liter volucria cœli, habitare possint in ramis tautæ hujus fidei. V. 43. Omnibus autem admirantibus de omnibus quibus fecit Jesus, dixit ad discipulos suus : V 44. Ponile vos in auribus vestris sermones istos. Filius enim hominis tradendus est in manus homi- num. A quonam tradendus est ? Apostolus quidem di- cit, traditum fuisse Filium a Deo, inquiens : Qui proprio Filio suo non pepercit, sed pro nobis omni- bus tradidit illum 96. , passurum nempe pro toto mun- » Eccli. xxvit, 12. es ibid. 9. Rom. vill, 32. D (93) Forte ήκειν. (94) Forte deest ἄν. (95) Forte δυνηθέντος. (96) Εἰπών.

Α σιν, ἐν αἷς οὐδὲν διαφέρει ὁ πεπονθὼς ὑγιαίνων τε. Καὶ ψυχαὶ γοῦν τινες ὑγιαίνειν μὲν ἐν σωφροσύνη τάχα νομίζονται, καὶ βιοῦν ὡς ὁ λόγος βούλεται· εἶτα ἔσθ' ὅτε καταπίπτουσιν ὑπὸ τῶν παθῶν ἀπὸ τοῦ ἑστηκέναι δοκεῖν..... περὶ τὴν ἀπάτην τοῦ αἰῶνος τούτου καὶ ταῖς λοιπαῖς ἐπιθυμίαις. Οὗτοι, πνευματι- χῶς εἰπεῖν, σεληνιάζονται, καταβαλλόμενοι ὑπὸ τῶν ἐν τοῖς ἐνδομυχοῦσι πάθεσι πνευματικῶν τῆς πονη ρίας, πίπτουσιν εἰς τὸ πῦρ τῶν πυρώσεων· ἐνίοτε δὲ εἰς τὸ ὕδωρ, ὅτε ὁ βασιλεὺς πάντων τῶν ἐν τοῖς ὕδασι δρακόντων, καταβάλλων αὐτοὺς ἀπὸ τοῦ ἐλεύθερον δοκεῖν ἀναπνεῖν, ἐπὶ τὸ εἴκειν (95) εἰς τὰ βάθη τῶν κυμάτων τῆς θαλάσσης τοῦ τῶν ἀνθρώπων βίου. Ταύτῃ τῇ διηγήσει συμβαλεῖται ἡμῖν ὁ λέγων ἐν τῇ Σοφίᾳ, περὶ μὲν τῆς τοῦ δικαίου ὁμαλότητος· Διή γησις εὐσεβοῦς διὰ παντὸς σοφία· περὶ δὲ τῶν ἀποδεδομένων· Ὁ δὲ ἄφρων ὡς σελήνη ἀλλοιοῦται. Καὶ ἔστι καὶ ἐν τοῖς τοιούτοις ἰδεῖν ὁρμὰς συνεπι- σπᾶσθαι δυναμένας πρὸς ἔπαινον τοὺς μὴ ἐφιστάντας αὐτῶν τῷ ἀνερματίστῳ, ὥστε εἰπεῖν ἂν οἱονεὶ πανσέ- λήνον εἶναι ἐν αὐτοῖς, ἢ παρ' ὀλίγον πανσέληνον. Ιδοις δ' ἂν πάλιν μιμούμενον τὴ δόξαν εἶναι ἐν αὐτοῖς φῶς· οὐχὶ φῶς ἡμερινὸν τυγχάνον, ἀλλὰ φῶς νυχτερι νὸν, καὶ ἐπὶ τοσοῦτον λήγον, ἕως μηδὲ δοκεῖν φῶς εἶναι ἐπιβλεπόμενον (94) ἐν αὐτοῖς γένηται. Εἰ οὖν πᾶσα ψυχὴ ὑπ' ἀγγέλῳ τέτακται, ὁ τοῦ σεληνιαζο μένου πατὴρ ἂν οὗτος ἀξιῶν ὡς περὶ υἱοῦ τὸν Ἰη- σοῦν, ὡς μὴ δυνηθέντα (95) ἀπὸ ὑποδεεστέρου λόγου τῶν μαθητῶν θεραπευθῆναι ὑπὸ τοῦ πάθους. Ἔστι δὲ ἄλαλον καὶ κωφὸν δαιμόνιον αἱ ἄλογοι πρὸς τὸ δοκοῦν καλὸν ὁρμαί, ὑπὸ τοῦ λόγου ἐκβαλλόμεναι, ἃς αὐτὸς ἐποίει ἀλόγῳ φορᾷ, νομιζόμεναι ὑπὸ τῶν βλεπόντων κατὰ λόγον ταῦτα πράττειν τῆς Ἰησοῦ διδασκαλίας. Δυσίατον δὲ τοῦτο τὸ πάθος, και ἰσχυρὸν δοκεῖ καλῶς πεπράχθαι τὰ μὴ καλῶς, καὶ ἔστιν οὕτως ἐν τοῖς τοιούτοις μεγάλη ἡ τοιαύτη ενέργεια, ὥστε ταύτην βρει παραβάλλεσθαι, δεομένη ἵνα μετατεθῇ ἀπὸ τοῦ πάσχοντος διὰ πάσης πίστεως τοῦ θερα πεύοντος. Ἔστι δὲ ἡ πᾶσα πίστις παραβαλλομένη κόκκῳ σινάπεως· ἐπεὶ ἐξουθενεῖται μὲν παρὰ τῶν ἀνθρώπων ἡ πίστις, καὶ βραχύτατόν ἐστι, καὶ εὐτε λὲς εἶναι φαίνεται· τυχοῦσα δὲ γῆς ἀγαθῆς, τουτέστι ψυχῆς, γίνεται δένδρον μέγα· ὥστε οὐδὲν μὲν τῶν ἀπτέρων, τὰ δὲ ἐπτερωμένα πνευματικῶς πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ κατασκηνοῦν δύνασθαι ἐν τοῖς κλάδοις τῆς τοιαύτης πίστεως. Στίχ. μγ. Πάντων δὲ θαυμαζόντων ἐπὶ πᾶσι, οἷς ἐποίησεν ὁ Ἰησοῦς, εἶπε πρὸς τοὺς μαθητάς αὐτοῦ. Στίχ. μδ. Θέσθε ὑμεῖς εἰς τὰ ὦτα ὑμῶν τοὺς λό- γους τούτους. Ο γὰρ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου μέλλει παραδίδοσθαι εἰς χεῖρας ἀνθρώπων. Ὑπὸ τίνος ἄρα μέλλει παραδίδοσθαι; Ο μὲν Απόστολός φησι παραδεδόσθαι ὑπὸ τοῦ Θεοῦ τὸν Υἱόν, ἐχώς (96)· Ος γε τοῦ ἰδίου Υἱοῦ οὐκ ἐπείσατο, ἀλλ' ὑπὲρ ἡμῶν πάντων παρέδωκεν αὐτὸν, ὑπὲρ SUPPLEMENTUM AD OR!GENIS EXEGETICA. bus nihil differre videas hunc ægrotum, et virum bene valentem. Et animæ igitur quædamı bene va- tere temperantia fortasse existimantur, et vivere prout ratio postulat: at subinde succumbunt pas- sionibus, cumn stare viderentur, fraude sæculi hujus, aliisque concupiscentiis Hi, ut spiritaliter loquamor, lunatici sunt, profligati a spiritualibus nequitiæ, quæ delitescunt in passionibus, cadunt in ignem combu- stionum, aliquando in aquam : quando rex draconum omnium aquatilium, profligat eos de flatu, quò vide- bantur liberius perspirare, ut deveniant in altissi- mos æstus maris humanæ vitæ. In hac expositione astipulabitur nobis qui dicit in Sapientia de justi æquabilitate: Narratio viri pii semper sapientia " ; et de oppositis, Stullus vero ut lana mutatur 9. Licet quoque in talibus videre af- fectiones quasdam valentes ad commendationem attrahere eos qui non incumbunt animo instabili- tati eorum, usque adeo ut fas sit dicere inesse illis plenilunium, aut fere plenilunium. Videris etiam rursus simulatum quod illi videtur inesse lumen; lumen, inquam, non diurnum, sed nocturnum lu- inen, et in tantum deficiens, donec non amplius vi- deatur esse lumen, quod in illis cerni possit. Si ergo omnis anima angelo subjecta est, angelus fue- rit iste lunatici pater, oraus tanquam pro filio de- sum, utpote non valente ab iuferiori verbo discipu- lorum curari ab infirmitate. B Mutui ac surdum dæmonium, sunt irrationales C affectiones propensionesque ad id, quod videtur bo- num, a ratione depromptæ, quas ipsa irrationali impetu producebat, quæque a videntibus putabantur ist hæc facere secundum rationem doctrinæ Jesu. Difficile vero curari potest hujusmodi morbus, vide- turque magnum quid, quæ bene non habent bene fuisse facta, estque adeo in istis magna hujusmodi efficientia, ut monti eam comparare liceat, quæ in- diget ut transferatur a patiente per omnem fidem curantis. Est porro omnis fdes comparata grano sinapeos. Quia nibili quidem reputatur fides ab ho- minibus, et modicissima res est apud illos, atque vilis esse videtur; at ubi sortita fuerit terram bo- nam, id est animam, fit arbor procera usque adeo ut nullum alis carentium, utique vero alata spirita- liter volucria cœli, habitare possint in ramis tautæ hujus fidei. V. 43. Omnibus autem admirantibus de omnibus quibus fecit Jesus, dixit ad discipulos suus : V 44. Ponile vos in auribus vestris sermones istos. Filius enim hominis tradendus est in manus homi- num. A quonam tradendus est ? Apostolus quidem di- cit, traditum fuisse Filium a Deo, inquiens : Qui proprio Filio suo non pepercit, sed pro nobis omni- bus tradidit illum 96. , passurum nempe pro toto mun- » Eccli. xxvit, 12. es ibid. 9. Rom. vill, 32. D (93) Forte ήκειν. (94) Forte deest ἄν. (95) Forte δυνηθέντος. (96) Εἰπών.

ὅλου τοῦ κόσμου πεισόμενον, ἵνα ἄρῃ αὐτοῦ τὴν Α ἁμαρτίαν· ἐρεῖς δὲ καὶ ὑπὸ τοῦ διαβόλου παραδεδό σθαι αὐτὸν, ὑφ᾽ οὗ παραδίδονται τοῖς αἰχμαλωτεύσασι τὰ ζεύγη καὶ οἱ ὄνοι τοῦ Ἰώβ, εἶτα τοῖς ἱππεῦσιν αἱ κάμηλοι, τῷ πυρὶ τὰ πρόβατα, τῷ ἐξ ἐρήμου πνεύ ματι αἱ τούτου θυγατέρες καὶ οἱ υἱοί. Ἔστω οὖν πρῶτον ὑπὸ τοῦ Πατρὸς παραδεδομένος ὁ Υἱὸς εἰς χεῖρας ἀνθρώπων· εἶτα ὑπὸ τοῦ Ἰούδα, εἰς ὃν μετὰ τὸ ψωμίον εἰσῆλθεν ὁ Σατανᾶς ἀρχικώτερον τοῦ Ἰούδα παραδιδοὺς αὐτόν. Αλλ' ὁ μὲν Πατὴρ τοῦ ἰδίου Υἱοῦ οὐκ ἐφείσατο φιλανθρωπίᾳ τῇ πρὸς ἡμᾶς καὶ χρηστότητι· ὁ δὲ Ἰούδας μοχθηρία προαιρέσεως, θανατωθεὶς δὲ, τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου, ἤτοι τῆς ἁμαρτίας, διάβολον κατήργησε. Θάνατος γὰρ ἡ ἁμαρτία κυρίως, κατὰ τὸν Ψυχὴ ἁμαρτάνου- σα, αὐτὴ ἀποθανεῖται. Καὶ οἱ μὲν ἄρχοντες παρ- έστησαν κατὰ τοῦ Χριστοῦ, ἡμεῖς δὲ ὠφεληθέντες τῷ ἐκεῖνον ἀπεκτάσθαι, φαμεν τό· Διαῤῥήξωμεν τοὺς δεσμοὺς αὐτῶν. Σύμμορφοι γὰρ γεγονότες τῷ θα νάτῳ τοῦ Χριστοῦ, οὐκέτι εσμὲν ὑπὸ τοὺς δεσμούς τῶν ἐναντίων· ἀλλ᾽ αὐτοὶ μᾶλλον ἐκγελῶνται παρὰ τοῦ κατοικοῦντος ἐν οὐρανοῖς Πατρὸς, καὶ ὑπὸ τοῦ Κυρίου μυκτηρίζονται. 'Αναστὰς γὰρ συμμόρ φους ἡμᾶς πεποίηκε καὶ τῆς αὐτοῦ ἀναστάσεως, οὐκέτι καθεζομένους ἐν σκότει καὶ σκιᾷ θανάτου, διὰ τὸ ἀνατεῖλαι ἐφ' ἡμᾶς φῶς τοῦ Θεοῦ. Στίχ. να. Εγένετο δὲ πορευομένων αὐτῶν ἐν τῇ ὁδῷ, εἶπε τις πρὸς αὐτόν· Ακολουθήσω σοι ὅπου ἐὰν ἀπέρχη, Κύριε. Στίχ. νη'. Καὶ εἶπεν αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· Αἱ ἀλώπεκες φωλεοὺς ἔχουσι, καὶ τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ ἔχουσι κατασκηνώσεις· ὁ δὲ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώ που οὐκ ἔχει ποῦ τὴν κεφαλὴν κλίνη. Εἰ μὲν οὖν ἔτοιμος εἶ αὐτὸς ὁμοίως ἐμοὶ οὐκ ἔχον τι ποῦ τὴν κεφαλὴν κλίναι, αἱρήσῃ διὰ τὴν ἐμὴν δι- δασκαλίαν τὸ ἀκατάστατον ἐνταῦθα ἐλπίδι τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας, ἐπ' οὐδενὶ τὴν ἀνάπαυσιν ἐνταῦθα μὴ προσδοκῶν, ἀλλ᾽ ἐν τῷ μέλλοντι. Οἱ γὰρ ἐμοὶ ματ θηταί, δικαιοσύνην ἀσκοῦντες, ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ θλίψιν ἕξουσι· πονηροὶ δὲ καὶ γόητες, ἀλώπεξι καὶ πετεινοῖς οὐρανοῦ παραβαλλόμενοι, ἐν τῷ βίῳ τούτῳ προκόψουσι πλανῶντες καὶ πλανώμενοι. Υψηλότερον δέ· Οτε ετεθνήκει τῷ νεανίσκῳ ὁ πατὴρ καὶ ἦν νεκρός, τότε ἀπὸ τοῦ Ἰησοῦ ἐκλήθη. Νομιστέον δὲ, ὅτι, ὥσπερ ὁ κόσμος Παύλῳ ἐσταύρωται καὶ νεκρὸς ἦν, ἐπεὶ τεθνήκει αὐτῷ τὰ τοῦ κόσμου πράγματα, μηκέτι αὐτὰ σκοποῦντι ὡς βλεπόμενα καὶ πρόσκαιρα· οὕτως ἑκάστῳ δικαίῳ τέθνηκε ὁ διάβολος, ὅστις αὐτῷ ἔζη ἁμαρτάνοντι. Πᾶς γὰρ ὁ ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν ἐκ τοῦ διαβόλου γεγέννηται· παντὶ δὲ ἁμαρτάνοντι καὶ σκοποῦντι τὰ τῇδε ζῇ ὁ πονηρὸς πατήρ. Παντὶ δέ, ᾧ τέθνηκε ὁ πονηρός, λέγοιτ' ἂν ὑπὸ τοῦ Χριστοῦ τὸ ᾿Ακολούθει μοι. Καὶ τάχα τοιοῦ τόν ἐστι μυστικῶς νοούμενον τὸ δεῖν μισεῖσθαι ὑφ' ἡμῶν τὸν πατέρα, εἰ μέλλοιμεν ἄξιοι ἔσεσθαι τοῦ Ἰησοῦ. Τὸ δὲ, Τοὺς νεκροὺς θάψαι τοὺς ἑαυτῶν νε κροὺς, ἀλληγορεῖται μόνον. Θάπτουσι γάρ πως νεκροί τοὺς ἑαυτῶν νεκροὺς ἐν ἑαυτοῖς, τάφοι καὶ μνημεῖα ' " cία, SCHOLIA IN LUCAM. do, ut ejus tolleret peccatum ". Dices autem etiam a diabolo traditum fuisse illum, a quo traduntur captivantibus etiam juga et asini Jol, postea equis tibus cameli, igni oves, vento deserti hujus filiæ et filii. Esto igitur; primum a Patre traditus est F¡- lius in manus hominum, deinde ab Juda, in quem post buccellam ingressus est Satanas, qui longe ante Judam tradiderat eum. At Pater proprio Filio suo non pepercit, humanitate ac benignitate sua in nos: Judas vero, malitia voluntatis. Morti porro datus, eum qui imperium habebat mortis, sive peccali, diabolum exauctoravil ". Peccatum enim proprie mors est, juxta illud : Anima peccans, ipsa morie- tur”. Ac principes quidem astiterunt adversus Chri- stum : nos vero inde adjuti quod ipse occisus fue- Brit, dicimus illud : dirumpamus vincula eorum ³. El- enim conformes facti morti Christi, non amplius sumus sub vinculis adversariorum, sed ipsi potius irridentur ab eo qui habitat in cœlis Patre, et a Do- mino subsannantur*. Resurgens enim conformes nos fecit etiam resurrectionis suæ, non amplius seden- tes in tenebris et umbra mortis, propterea quod ortum sit super nos lumen Dei. p Joan. 1. 29. * Hebr. 11, 14. * Prov. 1, 26. *1 Joan. 111, 8. V. 57. Accidit auten, ambulantibus eis in di xit quidam ad illum: Sequar te, quocunque abis, Domine. V. 58. Et dixit ei Jesus: Vulpes lustra habent, et volucres cæli habent habitacula : Filius autem ho- minis non habet ubi caput reclinet. Si igitur paratus es tu, perinde atque ego, non habens ubi caput reclines; eliges per meam doctri- nam instabilitatem hic, spe regni cœlorum, in nulla re quietem hic exspectans, sed in futuro sæculo. Discipuli namque mei justitiam exercentes, in hoc mundo afictionem habebunt. Homines vero mali et fascinatores, vulpibus et volucribus celi comparati, in hac vita proficient, decipientes et decepti. Sublimius vero: Quando mortuus est adolescenti pater eratque cadaver, tunc a Jesu vocatus est. Existimandum est vero, quod quemadinodum mun- dus Paulo crucifixus est, et mortuus erat ; siqui- dein mortuæ erant ei mundanæ res, quippe qui non amplius illas respiciebat, utpote apparentes modo et transitorias : sic cuique justo mortuus est dia- bolus, qui ei vivebat peccanti. Omnis enim qui facit peccatum, ex diabolo natus est : omm vero peccanti, et respicienti hæc citeriora et mundana, vivit malus pater. At cuicunque mortuus fuerit ma- lus pater, dicetur a Christo, Sequere me. Forte etiam mystice intellectum tantumdem valet illud, oportere odio haberi a nobis patrem, si voluerimus digni Christo esse. Illud porro, Mortuos sepelire mortuus suos, allegorice tantumn exponi potest. See Ezech. XVIli, 4, 20. * Luc. 13, 59. ibid. 60. Psal. 11, 2. * ibid. 3. ' Rom. viii, 29.

ὅλου τοῦ κόσμου πεισόμενον, ἵνα ἄρῃ αὐτοῦ τὴν Α ἁμαρτίαν· ἐρεῖς δὲ καὶ ὑπὸ τοῦ διαβόλου παραδεδό σθαι αὐτὸν, ὑφ᾽ οὗ παραδίδονται τοῖς αἰχμαλωτεύσασι τὰ ζεύγη καὶ οἱ ὄνοι τοῦ Ἰώβ, εἶτα τοῖς ἱππεῦσιν αἱ κάμηλοι, τῷ πυρὶ τὰ πρόβατα, τῷ ἐξ ἐρήμου πνεύ ματι αἱ τούτου θυγατέρες καὶ οἱ υἱοί. Ἔστω οὖν πρῶτον ὑπὸ τοῦ Πατρὸς παραδεδομένος ὁ Υἱὸς εἰς χεῖρας ἀνθρώπων· εἶτα ὑπὸ τοῦ Ἰούδα, εἰς ὃν μετὰ τὸ ψωμίον εἰσῆλθεν ὁ Σατανᾶς ἀρχικώτερον τοῦ Ἰούδα παραδιδοὺς αὐτόν. Αλλ' ὁ μὲν Πατὴρ τοῦ ἰδίου Υἱοῦ οὐκ ἐφείσατο φιλανθρωπίᾳ τῇ πρὸς ἡμᾶς καὶ χρηστότητι· ὁ δὲ Ἰούδας μοχθηρία προαιρέσεως, θανατωθεὶς δὲ, τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου, ἤτοι τῆς ἁμαρτίας, διάβολον κατήργησε. Θάνατος γὰρ ἡ ἁμαρτία κυρίως, κατὰ τὸν Ψυχὴ ἁμαρτάνου- σα, αὐτὴ ἀποθανεῖται. Καὶ οἱ μὲν ἄρχοντες παρ- έστησαν κατὰ τοῦ Χριστοῦ, ἡμεῖς δὲ ὠφεληθέντες τῷ ἐκεῖνον ἀπεκτάσθαι, φαμεν τό· Διαῤῥήξωμεν τοὺς δεσμοὺς αὐτῶν. Σύμμορφοι γὰρ γεγονότες τῷ θα νάτῳ τοῦ Χριστοῦ, οὐκέτι εσμὲν ὑπὸ τοὺς δεσμούς τῶν ἐναντίων· ἀλλ᾽ αὐτοὶ μᾶλλον ἐκγελῶνται παρὰ τοῦ κατοικοῦντος ἐν οὐρανοῖς Πατρὸς, καὶ ὑπὸ τοῦ Κυρίου μυκτηρίζονται. 'Αναστὰς γὰρ συμμόρ φους ἡμᾶς πεποίηκε καὶ τῆς αὐτοῦ ἀναστάσεως, οὐκέτι καθεζομένους ἐν σκότει καὶ σκιᾷ θανάτου, διὰ τὸ ἀνατεῖλαι ἐφ' ἡμᾶς φῶς τοῦ Θεοῦ. Στίχ. να. Εγένετο δὲ πορευομένων αὐτῶν ἐν τῇ ὁδῷ, εἶπε τις πρὸς αὐτόν· Ακολουθήσω σοι ὅπου ἐὰν ἀπέρχη, Κύριε. Στίχ. νη'. Καὶ εἶπεν αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· Αἱ ἀλώπεκες φωλεοὺς ἔχουσι, καὶ τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ ἔχουσι κατασκηνώσεις· ὁ δὲ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώ που οὐκ ἔχει ποῦ τὴν κεφαλὴν κλίνη. Εἰ μὲν οὖν ἔτοιμος εἶ αὐτὸς ὁμοίως ἐμοὶ οὐκ ἔχον τι ποῦ τὴν κεφαλὴν κλίναι, αἱρήσῃ διὰ τὴν ἐμὴν δι- δασκαλίαν τὸ ἀκατάστατον ἐνταῦθα ἐλπίδι τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας, ἐπ' οὐδενὶ τὴν ἀνάπαυσιν ἐνταῦθα μὴ προσδοκῶν, ἀλλ᾽ ἐν τῷ μέλλοντι. Οἱ γὰρ ἐμοὶ ματ θηταί, δικαιοσύνην ἀσκοῦντες, ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ θλίψιν ἕξουσι· πονηροὶ δὲ καὶ γόητες, ἀλώπεξι καὶ πετεινοῖς οὐρανοῦ παραβαλλόμενοι, ἐν τῷ βίῳ τούτῳ προκόψουσι πλανῶντες καὶ πλανώμενοι. Υψηλότερον δέ· Οτε ετεθνήκει τῷ νεανίσκῳ ὁ πατὴρ καὶ ἦν νεκρός, τότε ἀπὸ τοῦ Ἰησοῦ ἐκλήθη. Νομιστέον δὲ, ὅτι, ὥσπερ ὁ κόσμος Παύλῳ ἐσταύρωται καὶ νεκρὸς ἦν, ἐπεὶ τεθνήκει αὐτῷ τὰ τοῦ κόσμου πράγματα, μηκέτι αὐτὰ σκοποῦντι ὡς βλεπόμενα καὶ πρόσκαιρα· οὕτως ἑκάστῳ δικαίῳ τέθνηκε ὁ διάβολος, ὅστις αὐτῷ ἔζη ἁμαρτάνοντι. Πᾶς γὰρ ὁ ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν ἐκ τοῦ διαβόλου γεγέννηται· παντὶ δὲ ἁμαρτάνοντι καὶ σκοποῦντι τὰ τῇδε ζῇ ὁ πονηρὸς πατήρ. Παντὶ δέ, ᾧ τέθνηκε ὁ πονηρός, λέγοιτ' ἂν ὑπὸ τοῦ Χριστοῦ τὸ ᾿Ακολούθει μοι. Καὶ τάχα τοιοῦ τόν ἐστι μυστικῶς νοούμενον τὸ δεῖν μισεῖσθαι ὑφ' ἡμῶν τὸν πατέρα, εἰ μέλλοιμεν ἄξιοι ἔσεσθαι τοῦ Ἰησοῦ. Τὸ δὲ, Τοὺς νεκροὺς θάψαι τοὺς ἑαυτῶν νε κροὺς, ἀλληγορεῖται μόνον. Θάπτουσι γάρ πως νεκροί τοὺς ἑαυτῶν νεκροὺς ἐν ἑαυτοῖς, τάφοι καὶ μνημεῖα ' " cία, SCHOLIA IN LUCAM. do, ut ejus tolleret peccatum ". Dices autem etiam a diabolo traditum fuisse illum, a quo traduntur captivantibus etiam juga et asini Jol, postea equis tibus cameli, igni oves, vento deserti hujus filiæ et filii. Esto igitur; primum a Patre traditus est F¡- lius in manus hominum, deinde ab Juda, in quem post buccellam ingressus est Satanas, qui longe ante Judam tradiderat eum. At Pater proprio Filio suo non pepercit, humanitate ac benignitate sua in nos: Judas vero, malitia voluntatis. Morti porro datus, eum qui imperium habebat mortis, sive peccali, diabolum exauctoravil ". Peccatum enim proprie mors est, juxta illud : Anima peccans, ipsa morie- tur”. Ac principes quidem astiterunt adversus Chri- stum : nos vero inde adjuti quod ipse occisus fue- Brit, dicimus illud : dirumpamus vincula eorum ³. El- enim conformes facti morti Christi, non amplius sumus sub vinculis adversariorum, sed ipsi potius irridentur ab eo qui habitat in cœlis Patre, et a Do- mino subsannantur*. Resurgens enim conformes nos fecit etiam resurrectionis suæ, non amplius seden- tes in tenebris et umbra mortis, propterea quod ortum sit super nos lumen Dei. p Joan. 1. 29. * Hebr. 11, 14. * Prov. 1, 26. *1 Joan. 111, 8. V. 57. Accidit auten, ambulantibus eis in di xit quidam ad illum: Sequar te, quocunque abis, Domine. V. 58. Et dixit ei Jesus: Vulpes lustra habent, et volucres cæli habent habitacula : Filius autem ho- minis non habet ubi caput reclinet. Si igitur paratus es tu, perinde atque ego, non habens ubi caput reclines; eliges per meam doctri- nam instabilitatem hic, spe regni cœlorum, in nulla re quietem hic exspectans, sed in futuro sæculo. Discipuli namque mei justitiam exercentes, in hoc mundo afictionem habebunt. Homines vero mali et fascinatores, vulpibus et volucribus celi comparati, in hac vita proficient, decipientes et decepti. Sublimius vero: Quando mortuus est adolescenti pater eratque cadaver, tunc a Jesu vocatus est. Existimandum est vero, quod quemadinodum mun- dus Paulo crucifixus est, et mortuus erat ; siqui- dein mortuæ erant ei mundanæ res, quippe qui non amplius illas respiciebat, utpote apparentes modo et transitorias : sic cuique justo mortuus est dia- bolus, qui ei vivebat peccanti. Omnis enim qui facit peccatum, ex diabolo natus est : omm vero peccanti, et respicienti hæc citeriora et mundana, vivit malus pater. At cuicunque mortuus fuerit ma- lus pater, dicetur a Christo, Sequere me. Forte etiam mystice intellectum tantumdem valet illud, oportere odio haberi a nobis patrem, si voluerimus digni Christo esse. Illud porro, Mortuos sepelire mortuus suos, allegorice tantumn exponi potest. See Ezech. XVIli, 4, 20. * Luc. 13, 59. ibid. 60. Psal. 11, 2. * ibid. 3. ' Rom. viii, 29.

καὶ οὐδαμῶς ἔτι αὐτοῦ ἅπτεται ὁ πειθόμενος τῷ Ἰη σοῦ· οἶδε γὰρ, ὡς ὁ ἁπτόμενος νεκροῦ μολύνεται. Α αὐτῶν γενόμενοι. Τέλεον δὲ καταλείπει τὸν νεκρὸν, Β Αλλ' ὁ μὲν Λουκᾶς ταῦτα περὶ τῶν εὐδοκιμωτέρων φησίν· ὁ δὲ Μάρκος λέγει, ὅτι παρακαλεσάμενος τοὺς δώδεκα, ἀπέστειλεν ἀνὰ δύο δύο, δοὺς αὐτοῖς ἐξουσίαν πνευμάτων ἀκαθάρτων. Τοῦτο δὲ, ἀνὰ δύο ὑπηρετεῖσθαι τῷ λόγῳ βουλήματι Θεοῦ, ἔοικεν εἶναι ἀρχαῖον ἀπὸ Μωσέως καὶ ᾿Ααρών, ἐν τῷ ἐξελ- θεῖν τὸν λαὸν ἐκ τῆς Αἰγύπτου. Ἐξήγαγε γὰρ τὸν Ἰσραὴλ ὁ Θεὸς ἐν χειρὶ Μωσέως καὶ Ααρών. Καὶ Ἰησοῦς δὲ ὁ τοῦ Ναυῆ, καὶ Χαλὲβ ὁ τοῦ Ἰεφονῆ, οἱ ἀμφότεροι ὁμονοήσαντες κατέστειλαν τὸν λαὸν παρ- οξυνόμενον ὑπὸ τῶν δέκα. Καὶ Ἐλδάδ καὶ Μελδάδ, ἀμφότεροι προεφήτευον ἐν τῇ σκηνῇ ὁμονοήσαντες. ᾿Αλλὰ καὶ ὕστερον Παῦλον καὶ Βαρνάβαν ἐξαπέστε:- λεν εἰς τὰ ἔθνη, καὶ παραδείγματα οἱ τοιοῦτοι ἦσαν τῶν συμφωνούντων δύο ἐπὶ τῆς γῆς. Ἐφαρμόσει δὲ τούτοις καὶ τό· Ἀδελφὸς ὑπὸ ἀδελφοῦ βοηθούμενος, ὡς πόλις ὀχυρά· καὶ τόν Ἀγαθοὶ οἱ δύο ὑπὲρ τὸν ἕνα. Τὸ δὲ κατὰ δύο τετάχθαι καὶ τοὺς δώδεκα ἐμ- φαίνει ἐν τῷ καταλόγῳ αὐτῶν ὁ Ματθαῖος, κατά συζυγίαν αὐτοὺς τάξας. Ωσπερ δὲ ὁ γεωργὸς ζεῦγος βοῶν κατέχων ἐργάζεται τὴν γῆν, οὕτως ὁ Κύριος δύο δύο ἀποστόλους ζεύξας ἀπέστειλεν αὐτούς, μετ' αὐτῶν ἐργαζόμενος τὴν γῆν τῶν ἀκουόντων ἐν ἀληθείᾳ καὶ πιστευόντων. ΚΕΦ. Ι. Ο Στιχ. ι'. Εἰς ἦν δ᾽ ἂν πόλιν εἰσέρχησθε, καὶ μὴ δέχονται ὑμᾶς, ἐξελθόντες εἰς τὰς πλατείας αὐτῆς, εἴπατε Στίχι ια'. Καὶ τὸν κονιορτόν, τον κολληθέντα ἡμῖν ἐκ τῆς πόλεως ὑμῶν, ἀπομαξόμεθα ὑμῖν Τῶν γὰρ ἁμαρτημάτων ὑμῶν ὁ κονιορτός δικαίως ἂν εἰς ὑμᾶς ἐπανέλθῃ. Απλούστερον δέ· Βούλετα. τὸ, Ἐκτινάξατε τον κονιορτόν, ἢ ὥστε δεῖξαι, ὅτι οὐδὲν ἔλαβον παρ' αὐτῶν, ἡ ὥστε εἰς μαρτύριον απ τοῖς γενέσθαι τῆς μακρᾶς ὁδοιπορίας, ἣν ἐστείλατο δι' αὐτούς. Παρατήρει δὲ, ὅτι αἱ μὴ παραδεχόμεναι τοὺς ἀποστόλους καὶ τὴν ὑγιῆ διδασκαλίαν πόλεις, ἔχουσι πλατείας· ἀναλόγως τῇ πλατεία (97) ἡ πύλη, καὶ εὐρύχωρος ἡ ὁδὸς ἡ ἀπάγουσα εἰς τὴν ἀπ ώλειαν, καὶ πολλοί εἰσιν οἱ ἐρχόμενοι δι' αὐτῆς. Στιχ. λη'. Εγένετο δὲ ἐν τῷ πορεύεσθαι αὐτούς. καὶ αὐτὸς εἰσῆλθεν εἰς κώμην τινά. Γυνὴ δέ τις ὀνόματι Μάρθα ὑπεδέξατο αὐτὸν εἰς τὸν οἶκον αὐτῆς. Στίχ. λθ'. Καὶ τῇδε ἦν ἀδελφὴ καλουμένη Μαρία, ἣ, καὶ παρακαθίσασα παρὰ τοὺς πόδας τοῦ Ἰησοῦ, ἤκους τὸν λόγον αὐτοῦ. Στίχ. μ'. Ἡ δὲ Μάρθα περιεσπάσατο περὶ πολ- Την διακονίαν. Επιστᾶσα δὲ εἶπεν· Κύριε, οὐ μέλει σοι ὅτι ἡ ἀδελφή μου μόνη κατέλιπε διακονεῖν ; Εἰπὲ οὖν αὐτῇ, ἵνα μοι συναντιλά Εηται. Στίχ. μα'. Αποκριθεὶς δὲ εἶπεν ὁ Ἰησοῦς Μάρθα. Μάρθα, μεριμνᾷς καὶ τυρβάζῃ περί πολλά· ἑνὸς δέ ἐστι χρεία. • SUPPLEMENTUM AD ORIGENIS EXEGETICA peliunt enim quodammodo mortui nortuos suos in seipsis, sepulera et monumenta eorum effecti. Per- fecte autem relinquit mortuum, nec amplius eum tangit, qui obandit Jesn: scit enim quod qui tangit mortuum fit immundus. Et Lucas quidem hæc de probatioribus dicit, Mar- cus vero ait, quod adhortatus duodecim, misit eos binos, tradita illis potestate spirituum immundorum *. floc quod bini ministrent verbo ex voluntate Dei, vi- detur antiquam originem ducere a Moyse et Aaron, quando populus egressus est de Ægypto. Eduxit euim Israelem Deus in manu Moysis et Aaron. Jesus quoque fìlius Nave, et Chaleb filius Jephone, ambo concordantes composuerunt populum irritatum a decem illis. Eldad item et Meldad ambo propheta- verunt concorditer in tabernaculo. Sed et postea Paulum et Barnabam misit ad gentes, atque duplex exemplar isti fuerunt duorum concordantium super terram. Congruet istis et illud: Frater a fratre ad- julus, ut civitas munita . Item illud: Boni duo plusquam unus 1º. Quod vero etiam binatim ordinati fuerint etiam duodecim, ostendit in recensione eo- rum Matthæus, per paria eos ordinans: Quenadmo- dum igitur colonus jugum boum tenens terrain co- lit; sic Dominus apostolos binatim jungens misit eos, culturus cum illis terram audientium in veritate, et credentium. CAP. X. C V. 10. In quamcunque autem civitatem ingressi fue. ritis, et non suscipiunt vos, exeuntes in plateas ejus, dicite : V. 11. Etiam pulverem qui adhæsit nobis ex civitate vesira, exlergemus vobis. Peccatorum namque vestrorum pulvis jure in vos couvertetur. Simplicius vero: Vult ut pulverem ex- cutiant, sive ad ostendendum quod nihil ab illis acceperint, vel ut sit illis in testimonium longi iti- neris, quod propter illos suscepit. Observa autern, quod civitates quæ non suscipiunt apostolos et sa- nam doctrinam, habent plateas. Cum proportione scilicet ad illud : Lata est porta, et spatiosa via quæ ducit ad interitum, et multi sunt qui gradiuntur per eam 11, V. 38. Fuit vero dum illi ambularent, et ipse in- gressus est vicum quempiam. Mulier autem qua'- dam, nomine Martha, suscepit eum in domum stam. V. 39. Et huic erat soror vocata Maria, quæ eliam assidens ad pedes Jesu, audiebal sermonem illius. V. 40. Marina vero distracta erat circa multum mi- nisterium. Astans vero dixit: Domine, non est cure tibi, quod soror mea sola deseruil mini- etrare? Dic igitur ei, ut me adjuvel. V. 41. Respondens vero dixit Jesus : Martha, Mar- tha, sollicita es el turbaris circa multa; uno autem opus est. D Prov. xvi, 19. Eccle. 1V, 9. it Matth. vu, 13. * Marc,v:, 7. 197) Τῷ · Πλατεία.

καὶ οὐδαμῶς ἔτι αὐτοῦ ἅπτεται ὁ πειθόμενος τῷ Ἰη σοῦ· οἶδε γὰρ, ὡς ὁ ἁπτόμενος νεκροῦ μολύνεται. Α αὐτῶν γενόμενοι. Τέλεον δὲ καταλείπει τὸν νεκρὸν, Β Αλλ' ὁ μὲν Λουκᾶς ταῦτα περὶ τῶν εὐδοκιμωτέρων φησίν· ὁ δὲ Μάρκος λέγει, ὅτι παρακαλεσάμενος τοὺς δώδεκα, ἀπέστειλεν ἀνὰ δύο δύο, δοὺς αὐτοῖς ἐξουσίαν πνευμάτων ἀκαθάρτων. Τοῦτο δὲ, ἀνὰ δύο ὑπηρετεῖσθαι τῷ λόγῳ βουλήματι Θεοῦ, ἔοικεν εἶναι ἀρχαῖον ἀπὸ Μωσέως καὶ ᾿Ααρών, ἐν τῷ ἐξελ- θεῖν τὸν λαὸν ἐκ τῆς Αἰγύπτου. Ἐξήγαγε γὰρ τὸν Ἰσραὴλ ὁ Θεὸς ἐν χειρὶ Μωσέως καὶ Ααρών. Καὶ Ἰησοῦς δὲ ὁ τοῦ Ναυῆ, καὶ Χαλὲβ ὁ τοῦ Ἰεφονῆ, οἱ ἀμφότεροι ὁμονοήσαντες κατέστειλαν τὸν λαὸν παρ- οξυνόμενον ὑπὸ τῶν δέκα. Καὶ Ἐλδάδ καὶ Μελδάδ, ἀμφότεροι προεφήτευον ἐν τῇ σκηνῇ ὁμονοήσαντες. ᾿Αλλὰ καὶ ὕστερον Παῦλον καὶ Βαρνάβαν ἐξαπέστε:- λεν εἰς τὰ ἔθνη, καὶ παραδείγματα οἱ τοιοῦτοι ἦσαν τῶν συμφωνούντων δύο ἐπὶ τῆς γῆς. Ἐφαρμόσει δὲ τούτοις καὶ τό· Ἀδελφὸς ὑπὸ ἀδελφοῦ βοηθούμενος, ὡς πόλις ὀχυρά· καὶ τόν Ἀγαθοὶ οἱ δύο ὑπὲρ τὸν ἕνα. Τὸ δὲ κατὰ δύο τετάχθαι καὶ τοὺς δώδεκα ἐμ- φαίνει ἐν τῷ καταλόγῳ αὐτῶν ὁ Ματθαῖος, κατά συζυγίαν αὐτοὺς τάξας. Ωσπερ δὲ ὁ γεωργὸς ζεῦγος βοῶν κατέχων ἐργάζεται τὴν γῆν, οὕτως ὁ Κύριος δύο δύο ἀποστόλους ζεύξας ἀπέστειλεν αὐτούς, μετ' αὐτῶν ἐργαζόμενος τὴν γῆν τῶν ἀκουόντων ἐν ἀληθείᾳ καὶ πιστευόντων. ΚΕΦ. Ι. Ο Στιχ. ι'. Εἰς ἦν δ᾽ ἂν πόλιν εἰσέρχησθε, καὶ μὴ δέχονται ὑμᾶς, ἐξελθόντες εἰς τὰς πλατείας αὐτῆς, εἴπατε Στίχι ια'. Καὶ τὸν κονιορτόν, τον κολληθέντα ἡμῖν ἐκ τῆς πόλεως ὑμῶν, ἀπομαξόμεθα ὑμῖν Τῶν γὰρ ἁμαρτημάτων ὑμῶν ὁ κονιορτός δικαίως ἂν εἰς ὑμᾶς ἐπανέλθῃ. Απλούστερον δέ· Βούλετα. τὸ, Ἐκτινάξατε τον κονιορτόν, ἢ ὥστε δεῖξαι, ὅτι οὐδὲν ἔλαβον παρ' αὐτῶν, ἡ ὥστε εἰς μαρτύριον απ τοῖς γενέσθαι τῆς μακρᾶς ὁδοιπορίας, ἣν ἐστείλατο δι' αὐτούς. Παρατήρει δὲ, ὅτι αἱ μὴ παραδεχόμεναι τοὺς ἀποστόλους καὶ τὴν ὑγιῆ διδασκαλίαν πόλεις, ἔχουσι πλατείας· ἀναλόγως τῇ πλατεία (97) ἡ πύλη, καὶ εὐρύχωρος ἡ ὁδὸς ἡ ἀπάγουσα εἰς τὴν ἀπ ώλειαν, καὶ πολλοί εἰσιν οἱ ἐρχόμενοι δι' αὐτῆς. Στιχ. λη'. Εγένετο δὲ ἐν τῷ πορεύεσθαι αὐτούς. καὶ αὐτὸς εἰσῆλθεν εἰς κώμην τινά. Γυνὴ δέ τις ὀνόματι Μάρθα ὑπεδέξατο αὐτὸν εἰς τὸν οἶκον αὐτῆς. Στίχ. λθ'. Καὶ τῇδε ἦν ἀδελφὴ καλουμένη Μαρία, ἣ, καὶ παρακαθίσασα παρὰ τοὺς πόδας τοῦ Ἰησοῦ, ἤκους τὸν λόγον αὐτοῦ. Στίχ. μ'. Ἡ δὲ Μάρθα περιεσπάσατο περὶ πολ- Την διακονίαν. Επιστᾶσα δὲ εἶπεν· Κύριε, οὐ μέλει σοι ὅτι ἡ ἀδελφή μου μόνη κατέλιπε διακονεῖν ; Εἰπὲ οὖν αὐτῇ, ἵνα μοι συναντιλά Εηται. Στίχ. μα'. Αποκριθεὶς δὲ εἶπεν ὁ Ἰησοῦς Μάρθα. Μάρθα, μεριμνᾷς καὶ τυρβάζῃ περί πολλά· ἑνὸς δέ ἐστι χρεία. • SUPPLEMENTUM AD ORIGENIS EXEGETICA peliunt enim quodammodo mortui nortuos suos in seipsis, sepulera et monumenta eorum effecti. Per- fecte autem relinquit mortuum, nec amplius eum tangit, qui obandit Jesn: scit enim quod qui tangit mortuum fit immundus. Et Lucas quidem hæc de probatioribus dicit, Mar- cus vero ait, quod adhortatus duodecim, misit eos binos, tradita illis potestate spirituum immundorum *. floc quod bini ministrent verbo ex voluntate Dei, vi- detur antiquam originem ducere a Moyse et Aaron, quando populus egressus est de Ægypto. Eduxit euim Israelem Deus in manu Moysis et Aaron. Jesus quoque fìlius Nave, et Chaleb filius Jephone, ambo concordantes composuerunt populum irritatum a decem illis. Eldad item et Meldad ambo propheta- verunt concorditer in tabernaculo. Sed et postea Paulum et Barnabam misit ad gentes, atque duplex exemplar isti fuerunt duorum concordantium super terram. Congruet istis et illud: Frater a fratre ad- julus, ut civitas munita . Item illud: Boni duo plusquam unus 1º. Quod vero etiam binatim ordinati fuerint etiam duodecim, ostendit in recensione eo- rum Matthæus, per paria eos ordinans: Quenadmo- dum igitur colonus jugum boum tenens terrain co- lit; sic Dominus apostolos binatim jungens misit eos, culturus cum illis terram audientium in veritate, et credentium. CAP. X. C V. 10. In quamcunque autem civitatem ingressi fue. ritis, et non suscipiunt vos, exeuntes in plateas ejus, dicite : V. 11. Etiam pulverem qui adhæsit nobis ex civitate vesira, exlergemus vobis. Peccatorum namque vestrorum pulvis jure in vos couvertetur. Simplicius vero: Vult ut pulverem ex- cutiant, sive ad ostendendum quod nihil ab illis acceperint, vel ut sit illis in testimonium longi iti- neris, quod propter illos suscepit. Observa autern, quod civitates quæ non suscipiunt apostolos et sa- nam doctrinam, habent plateas. Cum proportione scilicet ad illud : Lata est porta, et spatiosa via quæ ducit ad interitum, et multi sunt qui gradiuntur per eam 11, V. 38. Fuit vero dum illi ambularent, et ipse in- gressus est vicum quempiam. Mulier autem qua'- dam, nomine Martha, suscepit eum in domum stam. V. 39. Et huic erat soror vocata Maria, quæ eliam assidens ad pedes Jesu, audiebal sermonem illius. V. 40. Marina vero distracta erat circa multum mi- nisterium. Astans vero dixit: Domine, non est cure tibi, quod soror mea sola deseruil mini- etrare? Dic igitur ei, ut me adjuvel. V. 41. Respondens vero dixit Jesus : Martha, Mar- tha, sollicita es el turbaris circa multa; uno autem opus est. D Prov. xvi, 19. Eccle. 1V, 9. it Matth. vu, 13. * Marc,v:, 7. 197) Τῷ · Πλατεία.

καὶ οὐδαμῶς ἔτι αὐτοῦ ἅπτεται ὁ πειθόμενος τῷ Ἰη σοῦ· οἶδε γὰρ, ὡς ὁ ἁπτόμενος νεκροῦ μολύνεται. Α αὐτῶν γενόμενοι. Τέλεον δὲ καταλείπει τὸν νεκρὸν, Β Αλλ' ὁ μὲν Λουκᾶς ταῦτα περὶ τῶν εὐδοκιμωτέρων φησίν· ὁ δὲ Μάρκος λέγει, ὅτι παρακαλεσάμενος τοὺς δώδεκα, ἀπέστειλεν ἀνὰ δύο δύο, δοὺς αὐτοῖς ἐξουσίαν πνευμάτων ἀκαθάρτων. Τοῦτο δὲ, ἀνὰ δύο ὑπηρετεῖσθαι τῷ λόγῳ βουλήματι Θεοῦ, ἔοικεν εἶναι ἀρχαῖον ἀπὸ Μωσέως καὶ ᾿Ααρών, ἐν τῷ ἐξελ- θεῖν τὸν λαὸν ἐκ τῆς Αἰγύπτου. Ἐξήγαγε γὰρ τὸν Ἰσραὴλ ὁ Θεὸς ἐν χειρὶ Μωσέως καὶ Ααρών. Καὶ Ἰησοῦς δὲ ὁ τοῦ Ναυῆ, καὶ Χαλὲβ ὁ τοῦ Ἰεφονῆ, οἱ ἀμφότεροι ὁμονοήσαντες κατέστειλαν τὸν λαὸν παρ- οξυνόμενον ὑπὸ τῶν δέκα. Καὶ Ἐλδάδ καὶ Μελδάδ, ἀμφότεροι προεφήτευον ἐν τῇ σκηνῇ ὁμονοήσαντες. ᾿Αλλὰ καὶ ὕστερον Παῦλον καὶ Βαρνάβαν ἐξαπέστε:- λεν εἰς τὰ ἔθνη, καὶ παραδείγματα οἱ τοιοῦτοι ἦσαν τῶν συμφωνούντων δύο ἐπὶ τῆς γῆς. Ἐφαρμόσει δὲ τούτοις καὶ τό· Ἀδελφὸς ὑπὸ ἀδελφοῦ βοηθούμενος, ὡς πόλις ὀχυρά· καὶ τόν Ἀγαθοὶ οἱ δύο ὑπὲρ τὸν ἕνα. Τὸ δὲ κατὰ δύο τετάχθαι καὶ τοὺς δώδεκα ἐμ- φαίνει ἐν τῷ καταλόγῳ αὐτῶν ὁ Ματθαῖος, κατά συζυγίαν αὐτοὺς τάξας. Ωσπερ δὲ ὁ γεωργὸς ζεῦγος βοῶν κατέχων ἐργάζεται τὴν γῆν, οὕτως ὁ Κύριος δύο δύο ἀποστόλους ζεύξας ἀπέστειλεν αὐτούς, μετ' αὐτῶν ἐργαζόμενος τὴν γῆν τῶν ἀκουόντων ἐν ἀληθείᾳ καὶ πιστευόντων. ΚΕΦ. Ι. Ο Στιχ. ι'. Εἰς ἦν δ᾽ ἂν πόλιν εἰσέρχησθε, καὶ μὴ δέχονται ὑμᾶς, ἐξελθόντες εἰς τὰς πλατείας αὐτῆς, εἴπατε Στίχι ια'. Καὶ τὸν κονιορτόν, τον κολληθέντα ἡμῖν ἐκ τῆς πόλεως ὑμῶν, ἀπομαξόμεθα ὑμῖν Τῶν γὰρ ἁμαρτημάτων ὑμῶν ὁ κονιορτός δικαίως ἂν εἰς ὑμᾶς ἐπανέλθῃ. Απλούστερον δέ· Βούλετα. τὸ, Ἐκτινάξατε τον κονιορτόν, ἢ ὥστε δεῖξαι, ὅτι οὐδὲν ἔλαβον παρ' αὐτῶν, ἡ ὥστε εἰς μαρτύριον απ τοῖς γενέσθαι τῆς μακρᾶς ὁδοιπορίας, ἣν ἐστείλατο δι' αὐτούς. Παρατήρει δὲ, ὅτι αἱ μὴ παραδεχόμεναι τοὺς ἀποστόλους καὶ τὴν ὑγιῆ διδασκαλίαν πόλεις, ἔχουσι πλατείας· ἀναλόγως τῇ πλατεία (97) ἡ πύλη, καὶ εὐρύχωρος ἡ ὁδὸς ἡ ἀπάγουσα εἰς τὴν ἀπ ώλειαν, καὶ πολλοί εἰσιν οἱ ἐρχόμενοι δι' αὐτῆς. Στιχ. λη'. Εγένετο δὲ ἐν τῷ πορεύεσθαι αὐτούς. καὶ αὐτὸς εἰσῆλθεν εἰς κώμην τινά. Γυνὴ δέ τις ὀνόματι Μάρθα ὑπεδέξατο αὐτὸν εἰς τὸν οἶκον αὐτῆς. Στίχ. λθ'. Καὶ τῇδε ἦν ἀδελφὴ καλουμένη Μαρία, ἣ, καὶ παρακαθίσασα παρὰ τοὺς πόδας τοῦ Ἰησοῦ, ἤκους τὸν λόγον αὐτοῦ. Στίχ. μ'. Ἡ δὲ Μάρθα περιεσπάσατο περὶ πολ- Την διακονίαν. Επιστᾶσα δὲ εἶπεν· Κύριε, οὐ μέλει σοι ὅτι ἡ ἀδελφή μου μόνη κατέλιπε διακονεῖν ; Εἰπὲ οὖν αὐτῇ, ἵνα μοι συναντιλά Εηται. Στίχ. μα'. Αποκριθεὶς δὲ εἶπεν ὁ Ἰησοῦς Μάρθα. Μάρθα, μεριμνᾷς καὶ τυρβάζῃ περί πολλά· ἑνὸς δέ ἐστι χρεία. • SUPPLEMENTUM AD ORIGENIS EXEGETICA peliunt enim quodammodo mortui nortuos suos in seipsis, sepulera et monumenta eorum effecti. Per- fecte autem relinquit mortuum, nec amplius eum tangit, qui obandit Jesn: scit enim quod qui tangit mortuum fit immundus. Et Lucas quidem hæc de probatioribus dicit, Mar- cus vero ait, quod adhortatus duodecim, misit eos binos, tradita illis potestate spirituum immundorum *. floc quod bini ministrent verbo ex voluntate Dei, vi- detur antiquam originem ducere a Moyse et Aaron, quando populus egressus est de Ægypto. Eduxit euim Israelem Deus in manu Moysis et Aaron. Jesus quoque fìlius Nave, et Chaleb filius Jephone, ambo concordantes composuerunt populum irritatum a decem illis. Eldad item et Meldad ambo propheta- verunt concorditer in tabernaculo. Sed et postea Paulum et Barnabam misit ad gentes, atque duplex exemplar isti fuerunt duorum concordantium super terram. Congruet istis et illud: Frater a fratre ad- julus, ut civitas munita . Item illud: Boni duo plusquam unus 1º. Quod vero etiam binatim ordinati fuerint etiam duodecim, ostendit in recensione eo- rum Matthæus, per paria eos ordinans: Quenadmo- dum igitur colonus jugum boum tenens terrain co- lit; sic Dominus apostolos binatim jungens misit eos, culturus cum illis terram audientium in veritate, et credentium. CAP. X. C V. 10. In quamcunque autem civitatem ingressi fue. ritis, et non suscipiunt vos, exeuntes in plateas ejus, dicite : V. 11. Etiam pulverem qui adhæsit nobis ex civitate vesira, exlergemus vobis. Peccatorum namque vestrorum pulvis jure in vos couvertetur. Simplicius vero: Vult ut pulverem ex- cutiant, sive ad ostendendum quod nihil ab illis acceperint, vel ut sit illis in testimonium longi iti- neris, quod propter illos suscepit. Observa autern, quod civitates quæ non suscipiunt apostolos et sa- nam doctrinam, habent plateas. Cum proportione scilicet ad illud : Lata est porta, et spatiosa via quæ ducit ad interitum, et multi sunt qui gradiuntur per eam 11, V. 38. Fuit vero dum illi ambularent, et ipse in- gressus est vicum quempiam. Mulier autem qua'- dam, nomine Martha, suscepit eum in domum stam. V. 39. Et huic erat soror vocata Maria, quæ eliam assidens ad pedes Jesu, audiebal sermonem illius. V. 40. Marina vero distracta erat circa multum mi- nisterium. Astans vero dixit: Domine, non est cure tibi, quod soror mea sola deseruil mini- etrare? Dic igitur ei, ut me adjuvel. V. 41. Respondens vero dixit Jesus : Martha, Mar- tha, sollicita es el turbaris circa multa; uno autem opus est. D Prov. xvi, 19. Eccle. 1V, 9. it Matth. vu, 13. * Marc,v:, 7. 197) Τῷ · Πλατεία.

Στίχ. μι. Μαρία δὲ τὴν ἀγαθὴν μερίδα ἐξελέ- Α ξατο, ἥτις οὐκ ἀφαιρεθήσεται ἀπ' αὐτῆς. Εἰς μὲν οὖν τὸ, Ενός ἐστι χρεία, τὸ ᾿Αγαπήσεις, χρήσιμον (48), τον πλησίον σου ὡς ἑαυτόν· εἰς δὲ τὸν ὀλίγων ἐστὶ χρεία, παραθήσεις τό· Οὐ κλέψεις, οὐ ψευδομαρτυρήσεις, καὶ εἴ τι ἄλλο ὁμοίως εἴρηται. Ἐκλάσῃ δὲ Μάρθαν μὲν εἰς τὴν πράξιν, Μαρίαν δὲ εἰς τὴν θεωρίαν. Η τὴν μὲν εἰς τὴν Ἰουδαίαν, τὴν δὲ εἰς τὴν ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίαν. Η Μάρθαν μὲν εἰς τοὺς ἐκ περιτομῆς πιστεύσαντας καὶ φυλάττοντας Ἰουδαϊκῶς τὰ τοῦ νόμου, Μαρίαν δὲ τοὺς τούτων ἀπηλλαγμένους, καὶ μόνοις τοῖς Ἰη- τοῦ ποσὶ προσκαθεζομένους. Διαφόρως γὰρ ἐπιβάλ λων, εὑρήσεις Μάρθαν μὲν σωματικωτέραν, καὶ περὶ πολλὰ εἰλουμένην, Μαρίαν δὲ τῇ θεωρίᾳ μόνῃ, καὶ τοῖς πνευματικοῖς προσανέχουσαν. ΚΕΦ. ΙΑ'. Στίχ. β'. Πάτερ ἡμῶν, ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς· ἁγια σθήτω τὸ ὄνομά σου· ἐλθέτω ἡ βασιλεία σου. Οἶμαι δὲ, ὅτι οὐδεὶς λέγοι τῷ Θεῷ τὸ Πάτερ, μὴ πεπληρωμένος τοῦ τῆς υἱοθεσίας πνεύματος· καὶ Υἱὸς δοξάζων Πατέρα λέγοι ἂν Πάτερ· φυλάξας δὲ τὴν ἐντολὴν, τὴν λέγουσαν· Ἀγαπᾶτε τοὺς ἐχθροὺς ὑμῶν, προσεύχεσθε ὑπὲρ τῶν διωκόντων ὑμᾶς, όπως γένησθε υἱοὶ τοῦ Πατρὸς ὑμῶν, τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Ελθέτω ἡ βασιλεία σου. Ἵνα καταργηθῇ μὲν τᾶσα ἀρχὴ καὶ ἐξουσία καὶ δύναμις, ἔτι δὲ καὶ πᾶσα βασιλεία τοῦ κόσμου, καὶ ἡ βασιλεύουσα ἐν τοῖς θνη τοῖς ἡμῶν σώμασιν ἁμαρτία· πάντων δὲ τούτων βα- σιλεύσῃ ὁ Θεός. Στίχ. γ'. Τὸν ἄρτον ἡμῶν τὸν ἐπιούσιον δίδου. Αναγκαίως δὲ καὶ τὸ καθ' ἡμέραν πρόσκειται. Οἰννεὶ γὰρ ἐπισκευαστή ἐστιν ἡμῶν ἡ ζωὴ ἡ ἀληθινὴ, ἵνα κατὰ Θεὸν ζήσῃ ὁ ἔσω ἄνθρωπος. Στίχ. ε', 5, 5. Τὸ μὲν οὖν, Τίς ἐξ ὑμῶν, πρὸς τοὺς μαθητάς λέ γεται· τὸ δὲ, ἕξει φίλον, ἵνα εἴπῃ τὸν Θεὸν φίλον τυγχάνοντα τοῖς ἁγίοις, ὡς Μωϋσῃ καὶ τῷ ᾿Αβραάμ. Τάχα δὲ καὶ μεσονύκτιον ὁ συνεσταλμένος οὗτός ἐστι καιρὸς τοῦ βίου, ὅτε ολοθρευτής εἰσέρχεται εἰς πᾶσαν οἰκίαν τῆς ἐν κόσμῳ Αἰγύπτου, ἔνθα μὴ κέχρισται ἡ φλιὰ τῷ τοῦ Χριστοῦ αἵματι. Αἰτεῖ δὲ ὁ μαθητὴς τὸν φίλον τρεῖς ἄρτους, βουλόμενος θρέψαι τῇ περὶ Τριά- δος θεολογίᾳ τὸν γενόμενον πρὸς αὐτὸν ἀπὸ τῆς ὁδοῦ, καθά φησιν· Ἐκτὸς ἐμοῦ οὐ δύνασθε ποιῆσαι οὐδέν. ᾿Αλλὰ πῶς ἀποκρίνεται ἔσωθεν ὁ φίλος λέ- των· Μή μοι κόπον πάρεχε; Ζητήσεις δε, μήποτε οἱ κοπιῶντες καὶ πεφορτισμένο: τοὺς ἑαυτῶν κόπους παρέχωσι τῷ Σωτῆρι. Διὸ τὰς ἀσθενείας ἡμῶν φέ ρει, καὶ περὶ ἡμῶν ὀδυνᾶται. Η ὥσπερ τῷδε μὴ (99) ὑπνοῖ ὁ Θεὸς, ἄλλῳ δὲ ἁμαρτάνοντι ὀργίζεσθαι λέγε- τα:· οὕτω καὶ κόπον ἔχειν ἀπὸ τοῦ παρέχοντος αὐτῷ. Σὺ δὲ ὅρα, εἰ ἄρτος μὲν ἡ ἀναγκαία τῆς ψυχῆς SCHOLIA IN LUCAM. V. 42. Maria autem bonam partem elegit, quæ non auferetur ab ea. Ad explanandum illud: Uno opus est, u'ile fuerit quod dicitur : Diliges proximum luum sicut te ipsum. Cum illo autem, Paucis est opus, confer illud : Non furaberis, non dices falsum testimo- nium 19, et si quid aliud similiter dictum est. Ac- cipies quoque Martham ad innuendam actionem, Mariam vero ad innuendam contemplationem. Vel illam quidem in symbolum Judææ, hanc in figuram Ecclesiae gentium. Sive Martha significabit eos, qui ex circumcisione crediderunt, et legen Judaice observant; Maria innuet eos qui a legalibus liberati sunt, et ad solos Jesu pedes assident. Diversimode enim rem perpendens, invenies Martham quidem B rebus corporeis nimium aliquanto obnoxiam, et circa multa versantem, Mariam vero soli contem- plationi, et rebus spiritualibus vacantem. CAP. XI. V. 2. Pater noster, qui in cœlis; sanctificetur nomen tuum : veniat regnum inum. Puto, quia nemo diceret Deo Pater, nisi repletus spiritu adoptionis : ac Filius glorificans Patrem, dicet utique, Pater, al custodiens mandatum, quod ait : Diligite inimicos vestros, orate pro perse- quentibus vos, ut sitis flii Patris vestri, qui in calis est Veniat regnum tuum. Ut evacuetur omnis pote- stas et virtus, itemque omne regnum mundi, et C quod regnat in mortalibus corporibus nostris pec- catum; super his autern omnibus regnet Deus. V. 3. Panem nostrum sufficientem da. Necessario adjungitur quotidie. Quodammodo enim instaurativa est nostrum vera vita, ut secun- dum Deum vivat interior homo. V. 5, 6, 7. Illud igitur, Quis ex vobis, ad discipulos dicitur; at illud, habebit amicum, ait quo asserat Deum amicum esse sanctorum, ut Moysis et Abraham. Verosimiliter medinoctium, est breve hoc vitæ tempus quando exterminator ingreditur omnem domum mundanæ Ægypti, ubi non fuit unclym limen sanguine Christi. Postulat discipulus ab D amico tres panes, volens nutrire doctrina de Del trinitate venientem ad se de itinere, ut ait: Extra me non potestis facere quidquam ". At quomodo respondet de intus amicus, dicens : Ne mihi nego- tium facessas? Quæres vero, an forte qui laborant et onerati sunt, suis laboribus non facessant ne- gotium Salvatori. Propterea infirmitates nostras portat, et pro nobis dolet 15. Vel sicut huic non dormit Deus, alteri vero peccanti irasci dicitur : ita etiam molestiam habere ab afferente sibi. Tu porro considera, annon panis, sit necessarium Joan. xv, 5. sa. Lill, “Jac. 11, 8; Rom. x111, 9. Matth. v, 44. (98) Videtur scribendum χρήσιμον τὸ, Ἀγαπήσεις. (99) Forte μέν.

Στίχ. μι. Μαρία δὲ τὴν ἀγαθὴν μερίδα ἐξελέ- Α ξατο, ἥτις οὐκ ἀφαιρεθήσεται ἀπ' αὐτῆς. Εἰς μὲν οὖν τὸ, Ενός ἐστι χρεία, τὸ ᾿Αγαπήσεις, χρήσιμον (48), τον πλησίον σου ὡς ἑαυτόν· εἰς δὲ τὸν ὀλίγων ἐστὶ χρεία, παραθήσεις τό· Οὐ κλέψεις, οὐ ψευδομαρτυρήσεις, καὶ εἴ τι ἄλλο ὁμοίως εἴρηται. Ἐκλάσῃ δὲ Μάρθαν μὲν εἰς τὴν πράξιν, Μαρίαν δὲ εἰς τὴν θεωρίαν. Η τὴν μὲν εἰς τὴν Ἰουδαίαν, τὴν δὲ εἰς τὴν ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίαν. Η Μάρθαν μὲν εἰς τοὺς ἐκ περιτομῆς πιστεύσαντας καὶ φυλάττοντας Ἰουδαϊκῶς τὰ τοῦ νόμου, Μαρίαν δὲ τοὺς τούτων ἀπηλλαγμένους, καὶ μόνοις τοῖς Ἰη- τοῦ ποσὶ προσκαθεζομένους. Διαφόρως γὰρ ἐπιβάλ λων, εὑρήσεις Μάρθαν μὲν σωματικωτέραν, καὶ περὶ πολλὰ εἰλουμένην, Μαρίαν δὲ τῇ θεωρίᾳ μόνῃ, καὶ τοῖς πνευματικοῖς προσανέχουσαν. ΚΕΦ. ΙΑ'. Στίχ. β'. Πάτερ ἡμῶν, ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς· ἁγια σθήτω τὸ ὄνομά σου· ἐλθέτω ἡ βασιλεία σου. Οἶμαι δὲ, ὅτι οὐδεὶς λέγοι τῷ Θεῷ τὸ Πάτερ, μὴ πεπληρωμένος τοῦ τῆς υἱοθεσίας πνεύματος· καὶ Υἱὸς δοξάζων Πατέρα λέγοι ἂν Πάτερ· φυλάξας δὲ τὴν ἐντολὴν, τὴν λέγουσαν· Ἀγαπᾶτε τοὺς ἐχθροὺς ὑμῶν, προσεύχεσθε ὑπὲρ τῶν διωκόντων ὑμᾶς, όπως γένησθε υἱοὶ τοῦ Πατρὸς ὑμῶν, τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Ελθέτω ἡ βασιλεία σου. Ἵνα καταργηθῇ μὲν τᾶσα ἀρχὴ καὶ ἐξουσία καὶ δύναμις, ἔτι δὲ καὶ πᾶσα βασιλεία τοῦ κόσμου, καὶ ἡ βασιλεύουσα ἐν τοῖς θνη τοῖς ἡμῶν σώμασιν ἁμαρτία· πάντων δὲ τούτων βα- σιλεύσῃ ὁ Θεός. Στίχ. γ'. Τὸν ἄρτον ἡμῶν τὸν ἐπιούσιον δίδου. Αναγκαίως δὲ καὶ τὸ καθ' ἡμέραν πρόσκειται. Οἰννεὶ γὰρ ἐπισκευαστή ἐστιν ἡμῶν ἡ ζωὴ ἡ ἀληθινὴ, ἵνα κατὰ Θεὸν ζήσῃ ὁ ἔσω ἄνθρωπος. Στίχ. ε', 5, 5. Τὸ μὲν οὖν, Τίς ἐξ ὑμῶν, πρὸς τοὺς μαθητάς λέ γεται· τὸ δὲ, ἕξει φίλον, ἵνα εἴπῃ τὸν Θεὸν φίλον τυγχάνοντα τοῖς ἁγίοις, ὡς Μωϋσῃ καὶ τῷ ᾿Αβραάμ. Τάχα δὲ καὶ μεσονύκτιον ὁ συνεσταλμένος οὗτός ἐστι καιρὸς τοῦ βίου, ὅτε ολοθρευτής εἰσέρχεται εἰς πᾶσαν οἰκίαν τῆς ἐν κόσμῳ Αἰγύπτου, ἔνθα μὴ κέχρισται ἡ φλιὰ τῷ τοῦ Χριστοῦ αἵματι. Αἰτεῖ δὲ ὁ μαθητὴς τὸν φίλον τρεῖς ἄρτους, βουλόμενος θρέψαι τῇ περὶ Τριά- δος θεολογίᾳ τὸν γενόμενον πρὸς αὐτὸν ἀπὸ τῆς ὁδοῦ, καθά φησιν· Ἐκτὸς ἐμοῦ οὐ δύνασθε ποιῆσαι οὐδέν. ᾿Αλλὰ πῶς ἀποκρίνεται ἔσωθεν ὁ φίλος λέ- των· Μή μοι κόπον πάρεχε; Ζητήσεις δε, μήποτε οἱ κοπιῶντες καὶ πεφορτισμένο: τοὺς ἑαυτῶν κόπους παρέχωσι τῷ Σωτῆρι. Διὸ τὰς ἀσθενείας ἡμῶν φέ ρει, καὶ περὶ ἡμῶν ὀδυνᾶται. Η ὥσπερ τῷδε μὴ (99) ὑπνοῖ ὁ Θεὸς, ἄλλῳ δὲ ἁμαρτάνοντι ὀργίζεσθαι λέγε- τα:· οὕτω καὶ κόπον ἔχειν ἀπὸ τοῦ παρέχοντος αὐτῷ. Σὺ δὲ ὅρα, εἰ ἄρτος μὲν ἡ ἀναγκαία τῆς ψυχῆς SCHOLIA IN LUCAM. V. 42. Maria autem bonam partem elegit, quæ non auferetur ab ea. Ad explanandum illud: Uno opus est, u'ile fuerit quod dicitur : Diliges proximum luum sicut te ipsum. Cum illo autem, Paucis est opus, confer illud : Non furaberis, non dices falsum testimo- nium 19, et si quid aliud similiter dictum est. Ac- cipies quoque Martham ad innuendam actionem, Mariam vero ad innuendam contemplationem. Vel illam quidem in symbolum Judææ, hanc in figuram Ecclesiae gentium. Sive Martha significabit eos, qui ex circumcisione crediderunt, et legen Judaice observant; Maria innuet eos qui a legalibus liberati sunt, et ad solos Jesu pedes assident. Diversimode enim rem perpendens, invenies Martham quidem B rebus corporeis nimium aliquanto obnoxiam, et circa multa versantem, Mariam vero soli contem- plationi, et rebus spiritualibus vacantem. CAP. XI. V. 2. Pater noster, qui in cœlis; sanctificetur nomen tuum : veniat regnum inum. Puto, quia nemo diceret Deo Pater, nisi repletus spiritu adoptionis : ac Filius glorificans Patrem, dicet utique, Pater, al custodiens mandatum, quod ait : Diligite inimicos vestros, orate pro perse- quentibus vos, ut sitis flii Patris vestri, qui in calis est Veniat regnum tuum. Ut evacuetur omnis pote- stas et virtus, itemque omne regnum mundi, et C quod regnat in mortalibus corporibus nostris pec- catum; super his autern omnibus regnet Deus. V. 3. Panem nostrum sufficientem da. Necessario adjungitur quotidie. Quodammodo enim instaurativa est nostrum vera vita, ut secun- dum Deum vivat interior homo. V. 5, 6, 7. Illud igitur, Quis ex vobis, ad discipulos dicitur; at illud, habebit amicum, ait quo asserat Deum amicum esse sanctorum, ut Moysis et Abraham. Verosimiliter medinoctium, est breve hoc vitæ tempus quando exterminator ingreditur omnem domum mundanæ Ægypti, ubi non fuit unclym limen sanguine Christi. Postulat discipulus ab D amico tres panes, volens nutrire doctrina de Del trinitate venientem ad se de itinere, ut ait: Extra me non potestis facere quidquam ". At quomodo respondet de intus amicus, dicens : Ne mihi nego- tium facessas? Quæres vero, an forte qui laborant et onerati sunt, suis laboribus non facessant ne- gotium Salvatori. Propterea infirmitates nostras portat, et pro nobis dolet 15. Vel sicut huic non dormit Deus, alteri vero peccanti irasci dicitur : ita etiam molestiam habere ab afferente sibi. Tu porro considera, annon panis, sit necessarium Joan. xv, 5. sa. Lill, “Jac. 11, 8; Rom. x111, 9. Matth. v, 44. (98) Videtur scribendum χρήσιμον τὸ, Ἀγαπήσεις. (99) Forte μέν.

Α ἐν γνώσει τροφή, ἧς ἄνευ οὐκ ἔστι σώζεσθαι· οἷον ὁ περὶ τοῦ, πῶς βιωτέον ἀκριβὴς λόγος· ἰχθὺς δὲ ἡ οἷον όψον φιλομάθεια· οἷον τὸ εἰδέναι σύστασιν κα σμου, ἐνέργειαν στοιχείων, ἀρχὴν καὶ τέλος καὶ μετ σότητα χρόνων, καὶ ὅσα ἐξῆς ἡ σοφία καταλέγει. Ο τως οὖν ἀντὶ ἄρτου λίθον οὐ δίδωσιν ὁ Θεὸς, ἂν ὁ διά βολος ἐβούλετο ὑπὸ Ἰησοῦ ἐσθίεσθαι· οὔτε ἀντί ἰχθύος ὄφιν, ὃν ἐσθίουσιν οἱ ἀνάξιοι τοῦ ἰχθύας ἐσθίειν Αιθίοπες. Ἐκεῖ γὰρ, φησὶν ὁ Ψαλμιρδός, σὺ συν- έθλασας τὴν κεφαλὴν τοῦ δράκοντος ἐπὶ τοῦ ὕδατος, ἔδωκας αὐτὸν βρῶμα λαοῖς τοῖς Αἰθίοψιν οὔτε ἁπλῶς ἀντὶ τροφίμου καὶ ὠφελοῦντος τὰ ἄδρωτα καὶ βλάπτοντα. Στίχ. λδ'. Ο λύχνος τοῦ σώματός ἐστιν ὁ ὀφθαλ μός. Οταν οὖν ὁ ὀφθαλμός σου ἁπλοῦς ᾖ, καὶ ὅλον τὸ σῶμά σου φωτεινόν ἐστιν. Επὰν δὲ πονηρὸς ᾖ, καὶ τὸ σῶμά σου σκοτεινόν. Στίχ. λε'. Σκόπει οὖν, μὴ τὸ φῶς τὸ ἐν σοὶ σκό- τος ἐστίν. Στίχ. λς'. Εἰ οὖν τὸ σῶμά σου φωτεινὸν, μὴ ἔχον μέρος σκοτεινὸν, ἔσται φωτεινὸν ὅλον, ὡς ὅταν ὁ λύχνος τῇ ἀστραπῇ φωτίζεται. Τοῦ δὲ ἐφεξῆς ῥητοῦ τοιοῦτον εἶναι τὸν λόγον να μίζω· Εἴπερ διὰ τὸ σῶμά σου φωτεινὸν γεγονέναι, φωτισθέντος ὑπὸ τοῦ λύχνου τοῦ σώματος, μηδέν ἐστιν ἐν σοὶ μέρος ἔτι σκοτεινόν, μηδαμῶς ἁμαρτά νοντι ἔτι, οὕτως ἔσται φωτεινὸν τὸ ὅλον σῶμα, ὡς παραβάλλεσθαι τὰς αὐγὰς αὐτοῦ λύχνῳ ἐν φωτιζούσῃ ἀστραπῇ καν φωτισμῷ τὸ σκότος λύοντι. Αστραπή μὲν γὰρ ἔοικε λαμπροτάτῃ ὁ ἀπὸ τοῦ νοῦ φωτισμός· λύχνῳ δὲ ἐν ἀστραπῇ τὸ ἐν τῷ σώματι φῶς, πεφυ- κάτι εἶναι σκότος, ἀγομένῳ, ὅπου ὁ νοῦς βούλεται. Στίχ. να'. Ἀπὸ τοῦ αἵματος "Αβελ ἕως τοῦ αἵματος Ζαχαρίου. οἱ δήμιοι, και (2) τοῦ Ζαχαρίου τὸν θυμὸν ἀφιᾶσιν, ὡς λόγος. Κατ' αὐτὸ τοῦτο γοῦν καὶ διὰ τὴν παρθέ νον Μαρίαν μετὰ τὸ γεννῆσαι τὸν Σωτῆρα ἡμῶν. Ἐλ- θοῦσα γὰρ προσκυνῆσαι, ἔστη ἐν τῷ τόπῳ τῶν παρα θένων. Καὶ κωλυόντων τῶν εἰδότων αὐτὴν γεννήσα- σαν, ὁ Ζαχαρίας ἔλεγε τοῖς κωλύουσιν, ἀξίαν αὐτὴν εἶναι τοῦ τόπου τῶν παρθένων, ἔτι παρθένον οὖσαν. Ὡς οὖν σαφῶς παρανομοῦντα ἀπέκτειναν μεταξὺ τοῦ ναοῦ καὶ τοῦ θυσιαστηρίου, λειτουργοῦντα καὶ θύοντα τῷ Θεῷ, καὶ ἀναμιγνύουσι τὸ αἷμα τῷ αἷματι. ΚΕΦ. ΙΒ. Στίχ. ς'. Οὐχὶ πέντε στρουθία πωλεῖται ἀσσα- ρίων δυοῖν καὶ ἓν ἐξ αὐτῶν οὐκ ἔστιν ἐπιλε λησμένον ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ; Στίχ. ζ'. ᾿Αλλὰ καὶ αἱ τρίχες τῆς κεφαλῆς ὑμῶν πᾶσαι ἠρίθμηνται. Μὴ οὖν φοβεῖσθε. Πολλῶν στρουθίων διαφέρετε. Τήρει δὲ, ὅτι οὐ πτῶσιν στρουθίου ἐπὶ τῆς γῆς εἶπεν, ὡς ὁ Ματθαῖος. Πέντε δὲ στρουθία νῦν τὰς αἰσθήσεις τοῦ δικαίου αινίττεται· αἱ τῶν μετεώρων SUPPLEMENTUM AD ORIGENIS EXEGETICA. animæ in cognitione nutrimentum, sine quo im- possibile est salvari; puta, sermo diligens quo- modo vivendum sit. Piscis vero, aut certum quod- dam opsonium, discendi studium. Puta, scire con- stitutionem mundi, vim elementorum, principium, finem et medium temporum, et quæ insuper sa- pientia recolligit. lloc igitur pacto, pro pane lapis dem non dat Deus, quem diabolus volebat ab Jesu comedli : neque pro pisce serpentem, quem come- dunt Æthiopes, utpote indigni qui pisces comedant. Ibi enim, ait Psalmista, tu confregisti caput draconis in aqua, dedisti eum escam populis Æthiopibus ¹. Nec generatim pro re vesca et utili, res ad come- dendum ineptas et nocuas. V. 34. Lucerna corporis, est oculus. Quando igitur oculus tuus simplex sit, etiam totum corpus tuum B lucidum est. Si vero nequam sit, etiam corpus luum tenebricosum. V. 35. Prospice ergo, num lumen quod est in te, le- nebræ sunt. V. 36. Si igilur fuerit corpus tuum lucidum, non habens partem tenebricosam; erit lucidum totum, ut cum lucerna fulgore illuminatur. Ejus, quod hoc contextu dicitur, hanc esse ra- tionem existimo: Si propterea quod corpus tuum lucidum effectum est, illuminato nempe a lucerna corpore, nulla est in te pars amplius tenebricosa; jam te amplius non peccante, usque adeo erit lu- cidum totum corpus, ut conferre liceat fulgores illius cum lucerns illuminanti splendore, ac per illustrationem tenebras solvente. Fulgori utique splendidissimo similis est illustratio a mente pro- veniens; et lucernæ splendore illuminanti, lumen quod in corpore est, quod natura cæteroqui tenebras esse comparatum est, dum quo mens vult ducitur. V. 51. A sanguine Abel usque ad sanguinem Za- chariæ. Propterea carnifices, cum Elisabeth et filius e manibus eorum evasissent, iram quoque contra Zachariam effundunt, ut famna est. Haud aliter igitur etiam propter virginem Mariam, postquam genuit Salvatorem nostrum. Cum enim adoratura venisset, stetit in loco virginum. Quod cum prohi- berent qui noverant eam peperisse; Zacharias di- cebat prohibentibus, eam esse dignam loco virgi- num, quippe virginem adhuc. Utpote ergo mani- feste legum transgressorem, interfecerunt inter templum et altare, ministrantem sacrificantemque Deo, et miscuerunt sanguinem sanguine. CAP. XII. V. 6. Nonne quinque avicula venduntur assariis duo- bus, et una ex illis non est oblivioni tradita co- ram Deo? V. 7. Sea et capilli capitis vestri omnes numerati sunt. Ne ergo timueretis; multis passeribus præ- statis. Animadverte, quod non dixerit lapsum avicule in terram, ut Matthæus. Hic porro quinque avi- culæ, justi sensus innuunt: qui sublimia et supra Psal. LXXIII, 13, 14. suam afferre videtur, cum hic alienam potius exhi- c D beat. (1) Confer Origenem in Matth. ubi sententiam (1) Διὸ τῆς Ἐλισάβετ καὶ τοῦ παιδὸς ἀποτυχόντες (3) Forte κατά.

Α ἐν γνώσει τροφή, ἧς ἄνευ οὐκ ἔστι σώζεσθαι· οἷον ὁ περὶ τοῦ, πῶς βιωτέον ἀκριβὴς λόγος· ἰχθὺς δὲ ἡ οἷον όψον φιλομάθεια· οἷον τὸ εἰδέναι σύστασιν κα σμου, ἐνέργειαν στοιχείων, ἀρχὴν καὶ τέλος καὶ μετ σότητα χρόνων, καὶ ὅσα ἐξῆς ἡ σοφία καταλέγει. Ο τως οὖν ἀντὶ ἄρτου λίθον οὐ δίδωσιν ὁ Θεὸς, ἂν ὁ διά βολος ἐβούλετο ὑπὸ Ἰησοῦ ἐσθίεσθαι· οὔτε ἀντί ἰχθύος ὄφιν, ὃν ἐσθίουσιν οἱ ἀνάξιοι τοῦ ἰχθύας ἐσθίειν Αιθίοπες. Ἐκεῖ γὰρ, φησὶν ὁ Ψαλμιρδός, σὺ συν- έθλασας τὴν κεφαλὴν τοῦ δράκοντος ἐπὶ τοῦ ὕδατος, ἔδωκας αὐτὸν βρῶμα λαοῖς τοῖς Αἰθίοψιν οὔτε ἁπλῶς ἀντὶ τροφίμου καὶ ὠφελοῦντος τὰ ἄδρωτα καὶ βλάπτοντα. Στίχ. λδ'. Ο λύχνος τοῦ σώματός ἐστιν ὁ ὀφθαλ μός. Οταν οὖν ὁ ὀφθαλμός σου ἁπλοῦς ᾖ, καὶ ὅλον τὸ σῶμά σου φωτεινόν ἐστιν. Επὰν δὲ πονηρὸς ᾖ, καὶ τὸ σῶμά σου σκοτεινόν. Στίχ. λε'. Σκόπει οὖν, μὴ τὸ φῶς τὸ ἐν σοὶ σκό- τος ἐστίν. Στίχ. λς'. Εἰ οὖν τὸ σῶμά σου φωτεινὸν, μὴ ἔχον μέρος σκοτεινὸν, ἔσται φωτεινὸν ὅλον, ὡς ὅταν ὁ λύχνος τῇ ἀστραπῇ φωτίζεται. Τοῦ δὲ ἐφεξῆς ῥητοῦ τοιοῦτον εἶναι τὸν λόγον να μίζω· Εἴπερ διὰ τὸ σῶμά σου φωτεινὸν γεγονέναι, φωτισθέντος ὑπὸ τοῦ λύχνου τοῦ σώματος, μηδέν ἐστιν ἐν σοὶ μέρος ἔτι σκοτεινόν, μηδαμῶς ἁμαρτά νοντι ἔτι, οὕτως ἔσται φωτεινὸν τὸ ὅλον σῶμα, ὡς παραβάλλεσθαι τὰς αὐγὰς αὐτοῦ λύχνῳ ἐν φωτιζούσῃ ἀστραπῇ καν φωτισμῷ τὸ σκότος λύοντι. Αστραπή μὲν γὰρ ἔοικε λαμπροτάτῃ ὁ ἀπὸ τοῦ νοῦ φωτισμός· λύχνῳ δὲ ἐν ἀστραπῇ τὸ ἐν τῷ σώματι φῶς, πεφυ- κάτι εἶναι σκότος, ἀγομένῳ, ὅπου ὁ νοῦς βούλεται. Στίχ. να'. Ἀπὸ τοῦ αἵματος "Αβελ ἕως τοῦ αἵματος Ζαχαρίου. οἱ δήμιοι, και (2) τοῦ Ζαχαρίου τὸν θυμὸν ἀφιᾶσιν, ὡς λόγος. Κατ' αὐτὸ τοῦτο γοῦν καὶ διὰ τὴν παρθέ νον Μαρίαν μετὰ τὸ γεννῆσαι τὸν Σωτῆρα ἡμῶν. Ἐλ- θοῦσα γὰρ προσκυνῆσαι, ἔστη ἐν τῷ τόπῳ τῶν παρα θένων. Καὶ κωλυόντων τῶν εἰδότων αὐτὴν γεννήσα- σαν, ὁ Ζαχαρίας ἔλεγε τοῖς κωλύουσιν, ἀξίαν αὐτὴν εἶναι τοῦ τόπου τῶν παρθένων, ἔτι παρθένον οὖσαν. Ὡς οὖν σαφῶς παρανομοῦντα ἀπέκτειναν μεταξὺ τοῦ ναοῦ καὶ τοῦ θυσιαστηρίου, λειτουργοῦντα καὶ θύοντα τῷ Θεῷ, καὶ ἀναμιγνύουσι τὸ αἷμα τῷ αἷματι. ΚΕΦ. ΙΒ. Στίχ. ς'. Οὐχὶ πέντε στρουθία πωλεῖται ἀσσα- ρίων δυοῖν καὶ ἓν ἐξ αὐτῶν οὐκ ἔστιν ἐπιλε λησμένον ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ; Στίχ. ζ'. ᾿Αλλὰ καὶ αἱ τρίχες τῆς κεφαλῆς ὑμῶν πᾶσαι ἠρίθμηνται. Μὴ οὖν φοβεῖσθε. Πολλῶν στρουθίων διαφέρετε. Τήρει δὲ, ὅτι οὐ πτῶσιν στρουθίου ἐπὶ τῆς γῆς εἶπεν, ὡς ὁ Ματθαῖος. Πέντε δὲ στρουθία νῦν τὰς αἰσθήσεις τοῦ δικαίου αινίττεται· αἱ τῶν μετεώρων SUPPLEMENTUM AD ORIGENIS EXEGETICA. animæ in cognitione nutrimentum, sine quo im- possibile est salvari; puta, sermo diligens quo- modo vivendum sit. Piscis vero, aut certum quod- dam opsonium, discendi studium. Puta, scire con- stitutionem mundi, vim elementorum, principium, finem et medium temporum, et quæ insuper sa- pientia recolligit. lloc igitur pacto, pro pane lapis dem non dat Deus, quem diabolus volebat ab Jesu comedli : neque pro pisce serpentem, quem come- dunt Æthiopes, utpote indigni qui pisces comedant. Ibi enim, ait Psalmista, tu confregisti caput draconis in aqua, dedisti eum escam populis Æthiopibus ¹. Nec generatim pro re vesca et utili, res ad come- dendum ineptas et nocuas. V. 34. Lucerna corporis, est oculus. Quando igitur oculus tuus simplex sit, etiam totum corpus tuum B lucidum est. Si vero nequam sit, etiam corpus luum tenebricosum. V. 35. Prospice ergo, num lumen quod est in te, le- nebræ sunt. V. 36. Si igilur fuerit corpus tuum lucidum, non habens partem tenebricosam; erit lucidum totum, ut cum lucerna fulgore illuminatur. Ejus, quod hoc contextu dicitur, hanc esse ra- tionem existimo: Si propterea quod corpus tuum lucidum effectum est, illuminato nempe a lucerna corpore, nulla est in te pars amplius tenebricosa; jam te amplius non peccante, usque adeo erit lu- cidum totum corpus, ut conferre liceat fulgores illius cum lucerns illuminanti splendore, ac per illustrationem tenebras solvente. Fulgori utique splendidissimo similis est illustratio a mente pro- veniens; et lucernæ splendore illuminanti, lumen quod in corpore est, quod natura cæteroqui tenebras esse comparatum est, dum quo mens vult ducitur. V. 51. A sanguine Abel usque ad sanguinem Za- chariæ. Propterea carnifices, cum Elisabeth et filius e manibus eorum evasissent, iram quoque contra Zachariam effundunt, ut famna est. Haud aliter igitur etiam propter virginem Mariam, postquam genuit Salvatorem nostrum. Cum enim adoratura venisset, stetit in loco virginum. Quod cum prohi- berent qui noverant eam peperisse; Zacharias di- cebat prohibentibus, eam esse dignam loco virgi- num, quippe virginem adhuc. Utpote ergo mani- feste legum transgressorem, interfecerunt inter templum et altare, ministrantem sacrificantemque Deo, et miscuerunt sanguinem sanguine. CAP. XII. V. 6. Nonne quinque avicula venduntur assariis duo- bus, et una ex illis non est oblivioni tradita co- ram Deo? V. 7. Sea et capilli capitis vestri omnes numerati sunt. Ne ergo timueretis; multis passeribus præ- statis. Animadverte, quod non dixerit lapsum avicule in terram, ut Matthæus. Hic porro quinque avi- culæ, justi sensus innuunt: qui sublimia et supra Psal. LXXIII, 13, 14. suam afferre videtur, cum hic alienam potius exhi- c D beat. (1) Confer Origenem in Matth. ubi sententiam (1) Διὸ τῆς Ἐλισάβετ καὶ τοῦ παιδὸς ἀποτυχόντες (3) Forte κατά.

καὶ ὑπὲρ ἄνθρωπον αἰσθάνονται, ὁρῶσαι τὰ θεῖα, & ἀκούουσαι φωνῆς Θεοῦ, γενόμεναι ζῶντος ἄρτου, ὀσφραινόμεναι Χριστοῦ μύρων εὐωδίας, ἐλαίου ἀγαλ λιάσεως, ἁπτόμεναι λόγου ζῶντος· αἵτινες, ἐξευτελι ζόμεναι ὑπὸ τῶν τὰ πνεύματος μωρίαν καὶ εύω (5) κρινόντων, οὐκ εἰσιν ἐπιλελησμέναι ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. Τὸ μέντοι ἐμφαίνον ῥητὸν, μηδὲ τὸ ἐλάχιστον στρουθίον ἐπιλελησμένον εἶναι ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, συνεξέτασον τοῖς ἐμφαίνουσι ῥητοῖς, ἐπιλανθάνεσθαί τίνων τὸν Θεὸν δι' ἁμαρτίαν αὐτῶν. Ῥητῶς μὲν οὖν τὸ λεπτομερὲς τῆς Προνοίας, καὶ ἡ μέχρι τῶν λεπτῶν γνώσις, ἐν τούτοις δηλοῦται· νοητῶς δὲ πίπτει ἐπὶ τῆς γῆς, οἷα στρουθία, τὸ φρόνιμον. Ἐπὰν δὲ ἄνω φέρεσθε (4), τὰ κάτω ζητεῖ τοῖς τῆς σαρκὸς ἐνεχο μένοις κακοῖς, παραδοθὲν εἰς πάθος ἀτιμίας, καὶ τὸ ἐλεύθερον μετὰ τοῦ τιμίου ἀπολελωκός. Τοιοῦτος δὲ ὁ ὑπὸ τοῦ λόγου μετεωρισθεὶς, καὶ τὰ γήϊνα φρονή- σας. Κατὰ δὲ τὸ ῥητὸν πάλιν, τό· Οὐ πεσεῖται ἐπὶ τὴν γῆν ἄνευ τοῦ Πατρὸς ὑμῶν, οὐ τὴν βούλησιν δείκνυσιν, ἀλλὰ τὴν πρόγνωσιν. Τῶν γὰρ γινομένων, ἃ μὲν κατὰ βούλησιν γίνεται, ἃ δὲ κατ᾽ εὐδοκίαν, ἃ δὲ κατὰ συγχώρησιν. ΚΕΦ. ΙΓ'. Στίχ. κ. Πάλιν οὖν εἶπε· Τίνι ὁμοιώσω τὴν βα σιλείαν τοῦ Θεοῦ ; Στίχ. κα'. Ομοία ἐστὶ ζύμῃ, ἢν λαβούσα γυνὴ ἔκρυψεν εἰς ἀλεύρου σάτα τρία, ἕως οὗ ἐζυμώθη όλον. Β Ετέρως ἐστὶ λαβεῖν, τὴν μὲν γυναῖκα εἰς τὴν Ἐκκλησίαν, τὴν δὲ ζύμην εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Σάτα δὲ τρία, σῶμα, πνεῦμα, ψυχήν. Αγιάζεται δὲ ταῦτα τῇ ζύμῃ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ὥστε γενέσθαι πρὸς τὸ ἅγιον Πνεῦμα ἐν φύραμα. Ετι ζύμην τὴν ἀπὸ τοῦ σπόρου τελεσιουργηθεῖσαν δύναμιν ὁ Σωτὴρ ὀνομάζει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, τοῦτον αἰνιξάμενος τὸν τρόπον. Ὁ γοῦν τῆς οὐρανίου βασιλείας λόγος, μετά τὴν πρώτην ἐν ἀνθρώποις σπορὰν αὐξηθεὶς, καρπὸν ἀποδοὺς ἐντελῆ, τοῦ ἁγίου Πνεύματος τὴν ἐπιχορη γίαν τοῖς διὰ τῶν πρώτων ὠφελουμένοις παρέχει, ζύμης δίκην φύραμα ζυμούσης. Γυνὴ δὲ ταύτην, ἡ σοφία τοῦ Θεοῦ, εἰς ἀλεύρου σάτα τρία εγκρύπτει. Τοῖς γοῦν πορισαμένοις ἐκ πολλῆς ἐπιμελείας καὶ τῆς του σπόρου γεωργίας ἀλεύρου σάτα τρία, δόγματα, θείαν γνῶσιν τὴν περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος, ἡ τοῦ Θεοῦ σοφία τὸ ἅγιον Πνεῦμα χου ρηγεῖ. Ἡ δ' αὐτὴν καθ' ἑτέραν διάνοιαν, πάντα τὸν ἐκ Θεοῦ ἄνθρωπον ἐκ σώματος καὶ ψυχῆς καὶ πνεύ ματος συνεστώτα, τῇ ἐπιχορηγίᾳ τῆς θείας ἐμπνεύ σέως, ζύμην ἐγκρύπτουσα, τὴν ἐξ αὐτῆς ὠφέλειαν, εἰς ἀλεύρου σάτα τρία τὰ νενοημένα, ἕως οὗ ζυμωθῇ ὅλον. Οὗτος γοῦν, τῇ μετοχῇ τῆς οὐρανίου ζύμης ποιωθεὶς καὶ ζυμωθείς, οὐράνιος καὶ πνευματικὸς χρηματίσεται ἄνθρωπος, καὶ νέον φύραμα, ὡς ἐν μιας κράσεως γενομένης τῶν τριῶν ἀλεύρων ἀποδε δομένων, καὶ τῆς ἐν αὐτοῖς ἐμπνεύσεως τοῦ ἁγίου 7. SCHOLIA IN LUCAM. hominem posita sentiunt, videntes divina, au- C D Matth. x, 29. ] Cor. v, dientes vocem Dei, gustantes panem vivum, olfa- cientes fragrantiam unguentorum Christi, olei ex- sultationis, et contrectantes Verbum vivum. (Qui sensus viri justi) attenuati ab iis qui spiritualia stulta et vilia reputant, non sunt in oblivione ta- men coram Deo. Dictionem nihilominus quæ si- gnificat, ne minimam quidem aviculam in obli- vione esse coram Deo, perpende cum dictionibus significantibus, Deum quorumdam oblivisci pro- pter peccata eorum. Litteraliter ergo in hisce de- claratur ad minima quæque porrigi Providentiam, et usque ad notitiam rerum tenuissimarum. Spiritua- liter vero : cadit in terram, velut avicula, pruden- tia. Dum enim sublime fertur, quæ inferiora su::l petit, propter obtinentia carnis vitia ; traditaque in pissionem ignominiæ, etiam libertatem cum pretio amittit. Hujusmodi porro est qui a verbo ad sub- Nmia elevatus, etiam quæ terrena sunt sapit. Að litteram rursus, illud, non cadet super terram sine Patre vestro 17, non voluntatem ostendit, sed pre- scientiam. Eorum enim quæ contingunt, alia ex voluntate fiunt, alla ex beneplacito, alia ex per- missione. CAP. XIII. V. 20. Iterum ergo dixit: Cui assimilabo regnum Dei? V. 21. Simile est fermento, quo accepto mulier abs- condit in farinæ sula iria, donec fermentatum est totum. Alio modo licet accipere, mulierem quidem pro Ecclesia, et fermentum pro Spiritu sancto. Triu sala, sunt corpus, spiritus, anima. Sanctifcantur hæc fermento Spiritus sancti, ut fiant cum Spiritu sancto una conspersio. Præterea Salvator nominat Spiritum sanctum, sive virtutem quæ a semine perficitur, fermentum, subinnuens hoc modo : Sermo nempe regni cœlorum, post primam sationem inter homines accepto incremento, redditoque fructu perfecto, Spiritus sancti subministrationem iis qui per hæc prima adjuti sunt, largitur, instar fermenti videlicet massa fermentantis. Hoc fer- mentum mulier, Dei nempe sapientia, in farinæ sata tria occultat. lis videlicet qui sibi compara- verunt, ex multa sollicitudine et cultura seminis, farinæ sala tria, hoc est dogmata et divinam co- gnitionem de Patre, Filio ac Spiritu sancto, ipsamet Dei sapientia, Spiritum sanctum suppeditat. Hæc eadem, juxta aliam intelligendi rationem, totum ex Deo hominem ex corpore, ɔnima et spiritu con-› stantem, largitione divinæ inspirationis fermentum occultat, suam nempe utilitatem, in farinæ sala tria spiritaliter intellecta, donec fermentetur to- tum. Vir igitur hujusmodi participatione cœlestis frumenti qualificatus et fermentatus, cœlestis ac spiritualis homo audit, et nova conspersio ", facta quodammodo una mixtura trium farinarum diver- (5) Forte εύωνα. (4) Forte φέρεται

καὶ ὑπὲρ ἄνθρωπον αἰσθάνονται, ὁρῶσαι τὰ θεῖα, & ἀκούουσαι φωνῆς Θεοῦ, γενόμεναι ζῶντος ἄρτου, ὀσφραινόμεναι Χριστοῦ μύρων εὐωδίας, ἐλαίου ἀγαλ λιάσεως, ἁπτόμεναι λόγου ζῶντος· αἵτινες, ἐξευτελι ζόμεναι ὑπὸ τῶν τὰ πνεύματος μωρίαν καὶ εύω (5) κρινόντων, οὐκ εἰσιν ἐπιλελησμέναι ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. Τὸ μέντοι ἐμφαίνον ῥητὸν, μηδὲ τὸ ἐλάχιστον στρουθίον ἐπιλελησμένον εἶναι ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, συνεξέτασον τοῖς ἐμφαίνουσι ῥητοῖς, ἐπιλανθάνεσθαί τίνων τὸν Θεὸν δι' ἁμαρτίαν αὐτῶν. Ῥητῶς μὲν οὖν τὸ λεπτομερὲς τῆς Προνοίας, καὶ ἡ μέχρι τῶν λεπτῶν γνώσις, ἐν τούτοις δηλοῦται· νοητῶς δὲ πίπτει ἐπὶ τῆς γῆς, οἷα στρουθία, τὸ φρόνιμον. Ἐπὰν δὲ ἄνω φέρεσθε (4), τὰ κάτω ζητεῖ τοῖς τῆς σαρκὸς ἐνεχο μένοις κακοῖς, παραδοθὲν εἰς πάθος ἀτιμίας, καὶ τὸ ἐλεύθερον μετὰ τοῦ τιμίου ἀπολελωκός. Τοιοῦτος δὲ ὁ ὑπὸ τοῦ λόγου μετεωρισθεὶς, καὶ τὰ γήϊνα φρονή- σας. Κατὰ δὲ τὸ ῥητὸν πάλιν, τό· Οὐ πεσεῖται ἐπὶ τὴν γῆν ἄνευ τοῦ Πατρὸς ὑμῶν, οὐ τὴν βούλησιν δείκνυσιν, ἀλλὰ τὴν πρόγνωσιν. Τῶν γὰρ γινομένων, ἃ μὲν κατὰ βούλησιν γίνεται, ἃ δὲ κατ᾽ εὐδοκίαν, ἃ δὲ κατὰ συγχώρησιν. ΚΕΦ. ΙΓ'. Στίχ. κ. Πάλιν οὖν εἶπε· Τίνι ὁμοιώσω τὴν βα σιλείαν τοῦ Θεοῦ ; Στίχ. κα'. Ομοία ἐστὶ ζύμῃ, ἢν λαβούσα γυνὴ ἔκρυψεν εἰς ἀλεύρου σάτα τρία, ἕως οὗ ἐζυμώθη όλον. Β Ετέρως ἐστὶ λαβεῖν, τὴν μὲν γυναῖκα εἰς τὴν Ἐκκλησίαν, τὴν δὲ ζύμην εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Σάτα δὲ τρία, σῶμα, πνεῦμα, ψυχήν. Αγιάζεται δὲ ταῦτα τῇ ζύμῃ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ὥστε γενέσθαι πρὸς τὸ ἅγιον Πνεῦμα ἐν φύραμα. Ετι ζύμην τὴν ἀπὸ τοῦ σπόρου τελεσιουργηθεῖσαν δύναμιν ὁ Σωτὴρ ὀνομάζει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, τοῦτον αἰνιξάμενος τὸν τρόπον. Ὁ γοῦν τῆς οὐρανίου βασιλείας λόγος, μετά τὴν πρώτην ἐν ἀνθρώποις σπορὰν αὐξηθεὶς, καρπὸν ἀποδοὺς ἐντελῆ, τοῦ ἁγίου Πνεύματος τὴν ἐπιχορη γίαν τοῖς διὰ τῶν πρώτων ὠφελουμένοις παρέχει, ζύμης δίκην φύραμα ζυμούσης. Γυνὴ δὲ ταύτην, ἡ σοφία τοῦ Θεοῦ, εἰς ἀλεύρου σάτα τρία εγκρύπτει. Τοῖς γοῦν πορισαμένοις ἐκ πολλῆς ἐπιμελείας καὶ τῆς του σπόρου γεωργίας ἀλεύρου σάτα τρία, δόγματα, θείαν γνῶσιν τὴν περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος, ἡ τοῦ Θεοῦ σοφία τὸ ἅγιον Πνεῦμα χου ρηγεῖ. Ἡ δ' αὐτὴν καθ' ἑτέραν διάνοιαν, πάντα τὸν ἐκ Θεοῦ ἄνθρωπον ἐκ σώματος καὶ ψυχῆς καὶ πνεύ ματος συνεστώτα, τῇ ἐπιχορηγίᾳ τῆς θείας ἐμπνεύ σέως, ζύμην ἐγκρύπτουσα, τὴν ἐξ αὐτῆς ὠφέλειαν, εἰς ἀλεύρου σάτα τρία τὰ νενοημένα, ἕως οὗ ζυμωθῇ ὅλον. Οὗτος γοῦν, τῇ μετοχῇ τῆς οὐρανίου ζύμης ποιωθεὶς καὶ ζυμωθείς, οὐράνιος καὶ πνευματικὸς χρηματίσεται ἄνθρωπος, καὶ νέον φύραμα, ὡς ἐν μιας κράσεως γενομένης τῶν τριῶν ἀλεύρων ἀποδε δομένων, καὶ τῆς ἐν αὐτοῖς ἐμπνεύσεως τοῦ ἁγίου 7. SCHOLIA IN LUCAM. hominem posita sentiunt, videntes divina, au- C D Matth. x, 29. ] Cor. v, dientes vocem Dei, gustantes panem vivum, olfa- cientes fragrantiam unguentorum Christi, olei ex- sultationis, et contrectantes Verbum vivum. (Qui sensus viri justi) attenuati ab iis qui spiritualia stulta et vilia reputant, non sunt in oblivione ta- men coram Deo. Dictionem nihilominus quæ si- gnificat, ne minimam quidem aviculam in obli- vione esse coram Deo, perpende cum dictionibus significantibus, Deum quorumdam oblivisci pro- pter peccata eorum. Litteraliter ergo in hisce de- claratur ad minima quæque porrigi Providentiam, et usque ad notitiam rerum tenuissimarum. Spiritua- liter vero : cadit in terram, velut avicula, pruden- tia. Dum enim sublime fertur, quæ inferiora su::l petit, propter obtinentia carnis vitia ; traditaque in pissionem ignominiæ, etiam libertatem cum pretio amittit. Hujusmodi porro est qui a verbo ad sub- Nmia elevatus, etiam quæ terrena sunt sapit. Að litteram rursus, illud, non cadet super terram sine Patre vestro 17, non voluntatem ostendit, sed pre- scientiam. Eorum enim quæ contingunt, alia ex voluntate fiunt, alla ex beneplacito, alia ex per- missione. CAP. XIII. V. 20. Iterum ergo dixit: Cui assimilabo regnum Dei? V. 21. Simile est fermento, quo accepto mulier abs- condit in farinæ sula iria, donec fermentatum est totum. Alio modo licet accipere, mulierem quidem pro Ecclesia, et fermentum pro Spiritu sancto. Triu sala, sunt corpus, spiritus, anima. Sanctifcantur hæc fermento Spiritus sancti, ut fiant cum Spiritu sancto una conspersio. Præterea Salvator nominat Spiritum sanctum, sive virtutem quæ a semine perficitur, fermentum, subinnuens hoc modo : Sermo nempe regni cœlorum, post primam sationem inter homines accepto incremento, redditoque fructu perfecto, Spiritus sancti subministrationem iis qui per hæc prima adjuti sunt, largitur, instar fermenti videlicet massa fermentantis. Hoc fer- mentum mulier, Dei nempe sapientia, in farinæ sata tria occultat. lis videlicet qui sibi compara- verunt, ex multa sollicitudine et cultura seminis, farinæ sala tria, hoc est dogmata et divinam co- gnitionem de Patre, Filio ac Spiritu sancto, ipsamet Dei sapientia, Spiritum sanctum suppeditat. Hæc eadem, juxta aliam intelligendi rationem, totum ex Deo hominem ex corpore, ɔnima et spiritu con-› stantem, largitione divinæ inspirationis fermentum occultat, suam nempe utilitatem, in farinæ sala tria spiritaliter intellecta, donec fermentetur to- tum. Vir igitur hujusmodi participatione cœlestis frumenti qualificatus et fermentatus, cœlestis ac spiritualis homo audit, et nova conspersio ", facta quodammodo una mixtura trium farinarum diver- (5) Forte εύωνα. (4) Forte φέρεται

καὶ ὑπὲρ ἄνθρωπον αἰσθάνονται, ὁρῶσαι τὰ θεῖα, & ἀκούουσαι φωνῆς Θεοῦ, γενόμεναι ζῶντος ἄρτου, ὀσφραινόμεναι Χριστοῦ μύρων εὐωδίας, ἐλαίου ἀγαλ λιάσεως, ἁπτόμεναι λόγου ζῶντος· αἵτινες, ἐξευτελι ζόμεναι ὑπὸ τῶν τὰ πνεύματος μωρίαν καὶ εύω (5) κρινόντων, οὐκ εἰσιν ἐπιλελησμέναι ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. Τὸ μέντοι ἐμφαίνον ῥητὸν, μηδὲ τὸ ἐλάχιστον στρουθίον ἐπιλελησμένον εἶναι ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, συνεξέτασον τοῖς ἐμφαίνουσι ῥητοῖς, ἐπιλανθάνεσθαί τίνων τὸν Θεὸν δι' ἁμαρτίαν αὐτῶν. Ῥητῶς μὲν οὖν τὸ λεπτομερὲς τῆς Προνοίας, καὶ ἡ μέχρι τῶν λεπτῶν γνώσις, ἐν τούτοις δηλοῦται· νοητῶς δὲ πίπτει ἐπὶ τῆς γῆς, οἷα στρουθία, τὸ φρόνιμον. Ἐπὰν δὲ ἄνω φέρεσθε (4), τὰ κάτω ζητεῖ τοῖς τῆς σαρκὸς ἐνεχο μένοις κακοῖς, παραδοθὲν εἰς πάθος ἀτιμίας, καὶ τὸ ἐλεύθερον μετὰ τοῦ τιμίου ἀπολελωκός. Τοιοῦτος δὲ ὁ ὑπὸ τοῦ λόγου μετεωρισθεὶς, καὶ τὰ γήϊνα φρονή- σας. Κατὰ δὲ τὸ ῥητὸν πάλιν, τό· Οὐ πεσεῖται ἐπὶ τὴν γῆν ἄνευ τοῦ Πατρὸς ὑμῶν, οὐ τὴν βούλησιν δείκνυσιν, ἀλλὰ τὴν πρόγνωσιν. Τῶν γὰρ γινομένων, ἃ μὲν κατὰ βούλησιν γίνεται, ἃ δὲ κατ᾽ εὐδοκίαν, ἃ δὲ κατὰ συγχώρησιν. ΚΕΦ. ΙΓ'. Στίχ. κ. Πάλιν οὖν εἶπε· Τίνι ὁμοιώσω τὴν βα σιλείαν τοῦ Θεοῦ ; Στίχ. κα'. Ομοία ἐστὶ ζύμῃ, ἢν λαβούσα γυνὴ ἔκρυψεν εἰς ἀλεύρου σάτα τρία, ἕως οὗ ἐζυμώθη όλον. Β Ετέρως ἐστὶ λαβεῖν, τὴν μὲν γυναῖκα εἰς τὴν Ἐκκλησίαν, τὴν δὲ ζύμην εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Σάτα δὲ τρία, σῶμα, πνεῦμα, ψυχήν. Αγιάζεται δὲ ταῦτα τῇ ζύμῃ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ὥστε γενέσθαι πρὸς τὸ ἅγιον Πνεῦμα ἐν φύραμα. Ετι ζύμην τὴν ἀπὸ τοῦ σπόρου τελεσιουργηθεῖσαν δύναμιν ὁ Σωτὴρ ὀνομάζει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, τοῦτον αἰνιξάμενος τὸν τρόπον. Ὁ γοῦν τῆς οὐρανίου βασιλείας λόγος, μετά τὴν πρώτην ἐν ἀνθρώποις σπορὰν αὐξηθεὶς, καρπὸν ἀποδοὺς ἐντελῆ, τοῦ ἁγίου Πνεύματος τὴν ἐπιχορη γίαν τοῖς διὰ τῶν πρώτων ὠφελουμένοις παρέχει, ζύμης δίκην φύραμα ζυμούσης. Γυνὴ δὲ ταύτην, ἡ σοφία τοῦ Θεοῦ, εἰς ἀλεύρου σάτα τρία εγκρύπτει. Τοῖς γοῦν πορισαμένοις ἐκ πολλῆς ἐπιμελείας καὶ τῆς του σπόρου γεωργίας ἀλεύρου σάτα τρία, δόγματα, θείαν γνῶσιν τὴν περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος, ἡ τοῦ Θεοῦ σοφία τὸ ἅγιον Πνεῦμα χου ρηγεῖ. Ἡ δ' αὐτὴν καθ' ἑτέραν διάνοιαν, πάντα τὸν ἐκ Θεοῦ ἄνθρωπον ἐκ σώματος καὶ ψυχῆς καὶ πνεύ ματος συνεστώτα, τῇ ἐπιχορηγίᾳ τῆς θείας ἐμπνεύ σέως, ζύμην ἐγκρύπτουσα, τὴν ἐξ αὐτῆς ὠφέλειαν, εἰς ἀλεύρου σάτα τρία τὰ νενοημένα, ἕως οὗ ζυμωθῇ ὅλον. Οὗτος γοῦν, τῇ μετοχῇ τῆς οὐρανίου ζύμης ποιωθεὶς καὶ ζυμωθείς, οὐράνιος καὶ πνευματικὸς χρηματίσεται ἄνθρωπος, καὶ νέον φύραμα, ὡς ἐν μιας κράσεως γενομένης τῶν τριῶν ἀλεύρων ἀποδε δομένων, καὶ τῆς ἐν αὐτοῖς ἐμπνεύσεως τοῦ ἁγίου 7. SCHOLIA IN LUCAM. hominem posita sentiunt, videntes divina, au- C D Matth. x, 29. ] Cor. v, dientes vocem Dei, gustantes panem vivum, olfa- cientes fragrantiam unguentorum Christi, olei ex- sultationis, et contrectantes Verbum vivum. (Qui sensus viri justi) attenuati ab iis qui spiritualia stulta et vilia reputant, non sunt in oblivione ta- men coram Deo. Dictionem nihilominus quæ si- gnificat, ne minimam quidem aviculam in obli- vione esse coram Deo, perpende cum dictionibus significantibus, Deum quorumdam oblivisci pro- pter peccata eorum. Litteraliter ergo in hisce de- claratur ad minima quæque porrigi Providentiam, et usque ad notitiam rerum tenuissimarum. Spiritua- liter vero : cadit in terram, velut avicula, pruden- tia. Dum enim sublime fertur, quæ inferiora su::l petit, propter obtinentia carnis vitia ; traditaque in pissionem ignominiæ, etiam libertatem cum pretio amittit. Hujusmodi porro est qui a verbo ad sub- Nmia elevatus, etiam quæ terrena sunt sapit. Að litteram rursus, illud, non cadet super terram sine Patre vestro 17, non voluntatem ostendit, sed pre- scientiam. Eorum enim quæ contingunt, alia ex voluntate fiunt, alla ex beneplacito, alia ex per- missione. CAP. XIII. V. 20. Iterum ergo dixit: Cui assimilabo regnum Dei? V. 21. Simile est fermento, quo accepto mulier abs- condit in farinæ sula iria, donec fermentatum est totum. Alio modo licet accipere, mulierem quidem pro Ecclesia, et fermentum pro Spiritu sancto. Triu sala, sunt corpus, spiritus, anima. Sanctifcantur hæc fermento Spiritus sancti, ut fiant cum Spiritu sancto una conspersio. Præterea Salvator nominat Spiritum sanctum, sive virtutem quæ a semine perficitur, fermentum, subinnuens hoc modo : Sermo nempe regni cœlorum, post primam sationem inter homines accepto incremento, redditoque fructu perfecto, Spiritus sancti subministrationem iis qui per hæc prima adjuti sunt, largitur, instar fermenti videlicet massa fermentantis. Hoc fer- mentum mulier, Dei nempe sapientia, in farinæ sata tria occultat. lis videlicet qui sibi compara- verunt, ex multa sollicitudine et cultura seminis, farinæ sala tria, hoc est dogmata et divinam co- gnitionem de Patre, Filio ac Spiritu sancto, ipsamet Dei sapientia, Spiritum sanctum suppeditat. Hæc eadem, juxta aliam intelligendi rationem, totum ex Deo hominem ex corpore, ɔnima et spiritu con-› stantem, largitione divinæ inspirationis fermentum occultat, suam nempe utilitatem, in farinæ sala tria spiritaliter intellecta, donec fermentetur to- tum. Vir igitur hujusmodi participatione cœlestis frumenti qualificatus et fermentatus, cœlestis ac spiritualis homo audit, et nova conspersio ", facta quodammodo una mixtura trium farinarum diver- (5) Forte εύωνα. (4) Forte φέρεται

Πνεύματος. Καὶ δὴ νέος ἄρτος καὶ πνευματικὸς γε νόμενοι κατὰ τὸν ᾿Απόστολον, ὅς φησιν· Εἰς ἄρτος καὶ ἓν σῶμά ἐσμεν οἱ πολλοὶ, εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν ἀναληψόμεθα τοῦ ζωοποιοῦ τῶν ὅλων ἄρτον, ὃς ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβέβηκεν, ἑαυτῷ παραπλησίους καὶ ἡμᾶς ἀπεργασάμενος. Εὖ δὲ γυναικὶ ἀφομοιώσω τὴν σοφίαν τοῦ Θεοῦ ἐντούτοις· Χριστὸς δὲ ἐστιν ἡ τοῦ Θεοῦ δύναμις, καὶ Θεοῦ σοφία, καταλλήλως τῷ τῆς ζύμης ὑποδείγματι. Ὥσπερ γὰρ ἐπὶ τῆς παραβολῆς τοῦ σπόρου, γεωργοῦ πρόσωπον καὶ σπορέως εἰσήγεν, οὐκ ἂν εὐλόγως ἐν ἐκείνοις μνημονευθείσης γυναικός, οὔτε (5) κἀνταῦθα ἐπὶ ζύμης φερομένης εἰς ἀλεύρου σάτα τρία, οἰκειοῦται ἡ παραβολή, γυναικὶ ἀρτοποιου · μένῃ τὸν ἐξ ἐκείνης ώνομασμένον σπορές ἀπεικάσαι. Στίχ. κθ'. Καὶ ἤξουσιν ἀπὸ ἀνατολῶν καὶ δυ σμῶν καὶ βορρᾶ καὶ νότου, καὶ ἀνακλιθήσον- ται ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ. Παρὰ δὲ τῷ Ματθαίῳ καὶ παραβολὴ πλέκεται, δι' ἧς καλοῦνται ὡς εἰς ἀμπελῶνα εἰς τὰς ἐντολὰς ἐρ- γάται διάφοροι ἐν διαφόροις ἡλικίαις, ὡς ἐν πρωΐᾳ, καὶ περὶ τρίτην, καὶ ἕκτην καὶ ἐνάτην καὶ ἐνδεκάτην ὥραν. Τάχα μὲν οὖν ἅπας ὁ τῶν ἀνθρώπων βίος ἐστὶν ἡ κατὰ τὴν παραβολὴν ἡμέρα. Καὶ οἱ μὲν ἐκ παίδων καὶ πρώτης ηλικίας κληθέντες οἱ ἅμα τῇ ἔῳ μισθω θέντες εἰσὶ παρὰ τοῦ δεσπότου· οἱ δὲ μετὰ τὸ μειρά κιον οἱ ἀπὸ τῆς τρίτης ὥρας· οἱ δὲ μετὰ τὸν ἐν νεό τητι καύσωνα καὶ τὸ βάρος ἐπὶ τὴν θεοσέβειαν ἀγό- μενοι πρεσβύται οἱ περὶ τὴν ἐνάτην· οἱ δὲ πρὸς αὐτῇ τῇ ἐξόδῳ γέροντες ἤδη δηλοῦνται διὰ τῆς ἐνδεκάτης. Καὶ ἐπεὶ προαίρεσις, οὐ χρόνος, ἐξετάζεται, ὃν ἐν πίστει πεποίηκέ τις· διὰ τοῦτο τοῖς ἐξ οὗ κέκληνται τὰ ἐπιβάλλοντα πεποιηκόσι δίδοται ὁ ἴσος τῆς σωτη- ρίας μισθός· (6) τὸ συλαθὲν κατ᾿ ἀρχὰς ὑπὸ τοῦ του νηροῦ δι' ἀπάτης κατὰ τὴν τῆς ἐντολῆς παράβασιν πνίξ (7) τῆς θείας καὶ βασιλικωτάτης εἰκόνος δη- νάριον, δι᾿ οὗ δοκεῖ μοι τὸ γνώρισμα τῆς βασιλείας αὐτῆς ὑποφαίνειν, ὅτι βασιλέως ἐντετυπωμένην εἰ κόνα τοῦ δηναρίου τὸ χάραγμα σημαίνει. Επειδή τοίνυν πάντας τοὺς ἐπὶ τὸν ἀμπελῶνα, καὶ τὸ τῆς θεοσεβείας πολίτευμα παρελθόντας, μιᾶς τε καὶ τῆς αὐτῆς ἐργασίας ἁψαμένους, τῆς αὐτῆς βασιλείας μετασχεῖν ἦν δίκαιον· τούτου χάριν εἰκότως τοῖς πᾶσι τῆς Βασιλείας τὸ σύμβολον τὸ δηνάριον ἀποδίδοται· ὧν οἱ μὲν ἐν νεότητι ἐκλήθησαν, οἱ δὲ ἀμφὶ τὴν τοῦ νεα νέου ἡλικίαν, οἱ δὲ περὶ τὸν μέσον τοῦ ἀνθρώπου ζωῆς χρόνον, οἱ δὲ τὸν ἄνδρα τέλειον ἤδη καὶ ὑπερβεβη- κότα ἀνειληφότες· οἱ δὲ κατὰ τὸν πρεσβύτην αὐτὸν γηραλέοι λοιπὸν, καὶ περὶ δυσμὰς ἔχοντες τοῦ βίου. Εἴποι δ᾽ ἄν τις καὶ ἑτέρως ἐξηγούμενος ἐφαρμότ τειν τὰ τῆς παραβολῆς δηλούμενα, τοῖς ἀνέκαθεν ἐκ πρώτης τοῦ βίου συστάσεως μέχρι συντελείας τοῦ αἰῶνος καταξιουμένοις τῆς ἐνθέου κλήσεως. Ωστε ἅμα πρωὶ κεκλῆσθαι λέγειν ἐπὶ τὴν τῆς θεο- σεβείας εργασίαν τοὺς κατὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ βίου SUPPLEMENTUM AD ORIGENIS EXEGETICA. Barum et inspirationis sancti Spiritus in ipsis. A Atque ita profecto novus panis et spiritualis effecti, secundum Apostolum, qui ait : Unus panis et unum· corpus sumus multi ", imaginem ac similitudinem resumèmus panis vivificantis universa, qui de cœlo descendit”, nosque similes sibi effecit. Commode autem mulieri assimilabo Dei sapientiam in his; Christus vero est Dei virtus, et Dei sapientia ”, quæ respondet similitudini fermenti. Sicut enim in pa- rabola seminis, coloni personam et satoris intro- duxit, ubi haud equidem rationabiliter facta fuisset mulieris mentio : ita hic delato fermento in farinæ sata tria, appropriatur parabola, ut mulieri panifica assimilet quem in illa satorem nominaverat. V. 29. Et venient ab oriente et occidente et ab aqui- lone et meridie, el recumbent in regno Dei. B D circa senilem ætatem, longaevi cæleroquin, et al Apud Matthæum et parabola complexa est, per quam vocantur veluti ad vineam, ad præcepta nempe, operarii varii variis ætatibus; ut in matu- tino, et circa tertiam, et sextam, et nonam et un- decimam horam. Forsitan igitur tota hominum vila, est istius parabolæ dies. Sunt qui ab adole- scentia et ab ineunte ætate vocati sunt, ii nempe qui illucescente aurora, a Domino mercede conducti sunt. A tertia hora vocantur, qui vocantur post- quam adoleverint: circa nonam ii, qui post juve- nilis ætatis æstum et pondus, jam senescentes ad Dei cultum perducuntur. Senes qui jam ad vitæ exitum vicini sunt, per undecimam horam indi- cantur. Et quia inleutio, non tempus attenditur, C quod in fide quis impendit; idcirco illis, qui ex quo vocali sunt, quæ sibi imposita fuerunt, elfie- cere, datur eadem salutis merces: illud nempe denarium, quod ab initio ablatum fuit a maligno per seductionem, dum transgressio spiritalis prae- cepti facta est; divinæ atque omnino regalis ima- ginis. Quo mihi videtur characterem notamque ipsiusmet regni ostendere, siquidem denarii insigne insculptam regis imaginem significat. Quoniam igitur quotquot in vineam et civitatein divini cultus ingressi fuerant, unamque et eamdem operationem altigerant, ejusdem regni compotes fierent æquum erat : idcirco merito omnibus denarium, regni nempe symbolum redditur; ex quibus alii in ju- ventute vocali sunt, alii circa adolescentiam, qui- " dam circa medium humanæ vitæ tempus, nonnulli vero etiam postquam ad virum perfectum jam atque maturescentem pervenerant : postremò quidam occasum jam vitæ properantes. Possit et aliter quis interpretando dicere, quod quæ a parabola significantur, congruant iis qui jam ab ipsa prima vitæ constitutione, usque ad consummationem sæculi digni habentur divina vo- catione. Itaque dixerit primo mañe fuisse voca- tos ad excolendum Dei cultum, quotquot ab ori- " Cor. x, 17. so Joan. vi, 41. * Cor. 1, 24. (5) Forte οὕτω. (6) Maximi, Eusebii, et Origenis. (7) Forte πνευματικῆς.

Πνεύματος. Καὶ δὴ νέος ἄρτος καὶ πνευματικὸς γε νόμενοι κατὰ τὸν ᾿Απόστολον, ὅς φησιν· Εἰς ἄρτος καὶ ἓν σῶμά ἐσμεν οἱ πολλοὶ, εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν ἀναληψόμεθα τοῦ ζωοποιοῦ τῶν ὅλων ἄρτον, ὃς ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβέβηκεν, ἑαυτῷ παραπλησίους καὶ ἡμᾶς ἀπεργασάμενος. Εὖ δὲ γυναικὶ ἀφομοιώσω τὴν σοφίαν τοῦ Θεοῦ ἐντούτοις· Χριστὸς δὲ ἐστιν ἡ τοῦ Θεοῦ δύναμις, καὶ Θεοῦ σοφία, καταλλήλως τῷ τῆς ζύμης ὑποδείγματι. Ὥσπερ γὰρ ἐπὶ τῆς παραβολῆς τοῦ σπόρου, γεωργοῦ πρόσωπον καὶ σπορέως εἰσήγεν, οὐκ ἂν εὐλόγως ἐν ἐκείνοις μνημονευθείσης γυναικός, οὔτε (5) κἀνταῦθα ἐπὶ ζύμης φερομένης εἰς ἀλεύρου σάτα τρία, οἰκειοῦται ἡ παραβολή, γυναικὶ ἀρτοποιου · μένῃ τὸν ἐξ ἐκείνης ώνομασμένον σπορές ἀπεικάσαι. Στίχ. κθ'. Καὶ ἤξουσιν ἀπὸ ἀνατολῶν καὶ δυ σμῶν καὶ βορρᾶ καὶ νότου, καὶ ἀνακλιθήσον- ται ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ. Παρὰ δὲ τῷ Ματθαίῳ καὶ παραβολὴ πλέκεται, δι' ἧς καλοῦνται ὡς εἰς ἀμπελῶνα εἰς τὰς ἐντολὰς ἐρ- γάται διάφοροι ἐν διαφόροις ἡλικίαις, ὡς ἐν πρωΐᾳ, καὶ περὶ τρίτην, καὶ ἕκτην καὶ ἐνάτην καὶ ἐνδεκάτην ὥραν. Τάχα μὲν οὖν ἅπας ὁ τῶν ἀνθρώπων βίος ἐστὶν ἡ κατὰ τὴν παραβολὴν ἡμέρα. Καὶ οἱ μὲν ἐκ παίδων καὶ πρώτης ηλικίας κληθέντες οἱ ἅμα τῇ ἔῳ μισθω θέντες εἰσὶ παρὰ τοῦ δεσπότου· οἱ δὲ μετὰ τὸ μειρά κιον οἱ ἀπὸ τῆς τρίτης ὥρας· οἱ δὲ μετὰ τὸν ἐν νεό τητι καύσωνα καὶ τὸ βάρος ἐπὶ τὴν θεοσέβειαν ἀγό- μενοι πρεσβύται οἱ περὶ τὴν ἐνάτην· οἱ δὲ πρὸς αὐτῇ τῇ ἐξόδῳ γέροντες ἤδη δηλοῦνται διὰ τῆς ἐνδεκάτης. Καὶ ἐπεὶ προαίρεσις, οὐ χρόνος, ἐξετάζεται, ὃν ἐν πίστει πεποίηκέ τις· διὰ τοῦτο τοῖς ἐξ οὗ κέκληνται τὰ ἐπιβάλλοντα πεποιηκόσι δίδοται ὁ ἴσος τῆς σωτη- ρίας μισθός· (6) τὸ συλαθὲν κατ᾿ ἀρχὰς ὑπὸ τοῦ του νηροῦ δι' ἀπάτης κατὰ τὴν τῆς ἐντολῆς παράβασιν πνίξ (7) τῆς θείας καὶ βασιλικωτάτης εἰκόνος δη- νάριον, δι᾿ οὗ δοκεῖ μοι τὸ γνώρισμα τῆς βασιλείας αὐτῆς ὑποφαίνειν, ὅτι βασιλέως ἐντετυπωμένην εἰ κόνα τοῦ δηναρίου τὸ χάραγμα σημαίνει. Επειδή τοίνυν πάντας τοὺς ἐπὶ τὸν ἀμπελῶνα, καὶ τὸ τῆς θεοσεβείας πολίτευμα παρελθόντας, μιᾶς τε καὶ τῆς αὐτῆς ἐργασίας ἁψαμένους, τῆς αὐτῆς βασιλείας μετασχεῖν ἦν δίκαιον· τούτου χάριν εἰκότως τοῖς πᾶσι τῆς Βασιλείας τὸ σύμβολον τὸ δηνάριον ἀποδίδοται· ὧν οἱ μὲν ἐν νεότητι ἐκλήθησαν, οἱ δὲ ἀμφὶ τὴν τοῦ νεα νέου ἡλικίαν, οἱ δὲ περὶ τὸν μέσον τοῦ ἀνθρώπου ζωῆς χρόνον, οἱ δὲ τὸν ἄνδρα τέλειον ἤδη καὶ ὑπερβεβη- κότα ἀνειληφότες· οἱ δὲ κατὰ τὸν πρεσβύτην αὐτὸν γηραλέοι λοιπὸν, καὶ περὶ δυσμὰς ἔχοντες τοῦ βίου. Εἴποι δ᾽ ἄν τις καὶ ἑτέρως ἐξηγούμενος ἐφαρμότ τειν τὰ τῆς παραβολῆς δηλούμενα, τοῖς ἀνέκαθεν ἐκ πρώτης τοῦ βίου συστάσεως μέχρι συντελείας τοῦ αἰῶνος καταξιουμένοις τῆς ἐνθέου κλήσεως. Ωστε ἅμα πρωὶ κεκλῆσθαι λέγειν ἐπὶ τὴν τῆς θεο- σεβείας εργασίαν τοὺς κατὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ βίου SUPPLEMENTUM AD ORIGENIS EXEGETICA. Barum et inspirationis sancti Spiritus in ipsis. A Atque ita profecto novus panis et spiritualis effecti, secundum Apostolum, qui ait : Unus panis et unum· corpus sumus multi ", imaginem ac similitudinem resumèmus panis vivificantis universa, qui de cœlo descendit”, nosque similes sibi effecit. Commode autem mulieri assimilabo Dei sapientiam in his; Christus vero est Dei virtus, et Dei sapientia ”, quæ respondet similitudini fermenti. Sicut enim in pa- rabola seminis, coloni personam et satoris intro- duxit, ubi haud equidem rationabiliter facta fuisset mulieris mentio : ita hic delato fermento in farinæ sata tria, appropriatur parabola, ut mulieri panifica assimilet quem in illa satorem nominaverat. V. 29. Et venient ab oriente et occidente et ab aqui- lone et meridie, el recumbent in regno Dei. B D circa senilem ætatem, longaevi cæleroquin, et al Apud Matthæum et parabola complexa est, per quam vocantur veluti ad vineam, ad præcepta nempe, operarii varii variis ætatibus; ut in matu- tino, et circa tertiam, et sextam, et nonam et un- decimam horam. Forsitan igitur tota hominum vila, est istius parabolæ dies. Sunt qui ab adole- scentia et ab ineunte ætate vocati sunt, ii nempe qui illucescente aurora, a Domino mercede conducti sunt. A tertia hora vocantur, qui vocantur post- quam adoleverint: circa nonam ii, qui post juve- nilis ætatis æstum et pondus, jam senescentes ad Dei cultum perducuntur. Senes qui jam ad vitæ exitum vicini sunt, per undecimam horam indi- cantur. Et quia inleutio, non tempus attenditur, C quod in fide quis impendit; idcirco illis, qui ex quo vocali sunt, quæ sibi imposita fuerunt, elfie- cere, datur eadem salutis merces: illud nempe denarium, quod ab initio ablatum fuit a maligno per seductionem, dum transgressio spiritalis prae- cepti facta est; divinæ atque omnino regalis ima- ginis. Quo mihi videtur characterem notamque ipsiusmet regni ostendere, siquidem denarii insigne insculptam regis imaginem significat. Quoniam igitur quotquot in vineam et civitatein divini cultus ingressi fuerant, unamque et eamdem operationem altigerant, ejusdem regni compotes fierent æquum erat : idcirco merito omnibus denarium, regni nempe symbolum redditur; ex quibus alii in ju- ventute vocali sunt, alii circa adolescentiam, qui- " dam circa medium humanæ vitæ tempus, nonnulli vero etiam postquam ad virum perfectum jam atque maturescentem pervenerant : postremò quidam occasum jam vitæ properantes. Possit et aliter quis interpretando dicere, quod quæ a parabola significantur, congruant iis qui jam ab ipsa prima vitæ constitutione, usque ad consummationem sæculi digni habentur divina vo- catione. Itaque dixerit primo mañe fuisse voca- tos ad excolendum Dei cultum, quotquot ab ori- " Cor. x, 17. so Joan. vi, 41. * Cor. 1, 24. (5) Forte οὕτω. (6) Maximi, Eusebii, et Origenis. (7) Forte πνευματικῆς.

πρώτους διασωθέντας· δευτέρους δὲ τοὺς ἀμφὶ τὸν Δ Ενώχ καὶ Νε· τοὺς περὶ τὴν τρίτην τοὺς ἀμφὶ τὸν Αβραάμ· τοὺς δὲ περὶ τὴν ἔκτην τοὺς ἐν τοῖς χρό- νοις τῶν προφητῶν· τοὺς δὲ περὶ τὴν ἐνδεκάτην τοὺς μετὰ τὴν σωτήριον θεοφάνειαν. Οὓς δὴ πάντας καταξιωθήσεσθαι ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ μισθοῦ κατὰ τὸ δηνάριον δεδηλωμένους, ὥσπερ εἰς τὴν τοῦ Θεοῦ βασιλείαν ἀναφέρεται. Τὰ πάντα ταῦτα διαστήματα ισάριθμα ταῖς αἰ σθήσεσι. Καὶ ἀφὴ μὲν ἔστιν ἡ πρώτη κλῆσις· ὅθεν εἴρηται περὶ τοῦ φυτοῦ, Οὐ μὴ ἅψησθε αὐτοῦ· ὄσφρησις δὲ κατὰ τὴν δευτέραν· ὅθεν ἐπὶ τοῦ Νῶε ὠσφράνθη Κύριος ὀσμὴν εὐωδίας· γεύσις δὲ κατὰ τὸν ᾿Αβραάμ· διὸ καὶ τοῖς ἀγγέλοις ἐγχρυ- φίας παρατίθησι καὶ μόσχον· ἀκοὴ δὲ ἐπὶ Μωϋσέως, ὅτι ἀκουστὴ γέγονεν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἡ φωνὴ τοῦ Θεοῦ· ὅρασις δὲ ἡ πασῶν τῶν αἰσθήσεων τιμιωτέρα, κατὰ τὴν τοῦ Χριστοῦ ἐπιδημίαν· ὅτε έωράκασι τὸν Χριστὸν τοῖς μακαρίοις ὀφθαλμοῖς. Οψία δὲ ἡ συντέλεια τοῦ αἰῶνος, ὅτε οἱ ἐργάται οἱ ἔσχατοι πρῶτοι τὸν μισθὸν λαμβάνουσιν. Οἱ γὰρ πρότερον μαρτυρηθέντες διὰ τῆς πίστεως οὐκ ἐκομίσαντο τὴν ἐπαγγελίαν. Πρῶτοι γὰρ τὸν μισθὸν ἀπολή ψεσθαι προσδοκώμεν οἱ Χριστοῦ γνώριμοι. ΚΕΦ. ΙΔ'. Στίχ. ι6· Έλεγε καὶ τῷ κεκληκότι αὐτόν· "Οταν ποιῇς ἄριστον ἢ δεῖπνον, μὴ φώνει τους φί λους σου, μηδὲ τοὺς ἀδελφούς σου, μηδὲ τοὺς συγγενείς σου, μηδὲ γείτονας πλουσίους μή ποτέ καὶ αὐτοὶ ἀντικαλέσωσι, καὶ γένηταί σοι ἀνταπόδομα. • Στίχ. ιγ. Ἀλλ' ὅταν ποιῇς δοχὴν, κάλει πτωχούς, αναπήρους, χωλούς, τυφλούς. Στίχ. ιδ. Καὶ μακάριος ἔσῃ, ὅταν οὐκ ἔχωσιν ἀνταποδοῦναι σοι. Ανταποδοθήσεται γάρ σοι ἐν τῇ ἀναστάσει τῶν δικαίων. Αλλ' οὔτε μὲν κατὰ τὸ ῥητὸν κελευόμεθα μὴ φί- λους καλεῖν καὶ γείτονας, ἀλλὰ πτωχοὺς καὶ ἀναπή- ρους, χωλοὺς καὶ τυφλούς. Μυστικῶς δὲ τάχα φίλοι μὲν εἶεν ἂν οἱ χαίροντες καθ' ἡμᾶς τοῖς τῆς ἀλη θείας δόγμασιν· ἀδελφοὶ δὲ οἱ ἔχοντες ἀδελφὰ δόγμα τα συγγενεῖς οἱ πλησιάζειν ἡμῖν κατὰ ταῦτα θέ λοντες· γείτονες οἱ μὴ πάντα μακρὰν τῶν ἡμετέρων δογμάτων ἐσκηνωμένοι. Κατὰ κοινοῦ δὲ τὸ πλου σίους ἀκουστέον. Οἱ μὲν οὖν ἀκροάσεις καταγέλλον τις πλουσίους καὶ πτωχοὺς καλοῦσιν· ὁ δὲ πρὸς δόξαν ἀληθῆ διακονῶν τῷ λόγῳ κενοδοξίας απήλλα κται. Καλεῖ δὲ πτωχούς, τουτέστιν ἀπείρους λόγων, ἵνα πλουτίσῃ· ἀναπήρους, τουτέστι βεβλαμμένους τὸ φρόνημα, ἵνα ὑγιάσῃ· χωλοὺς τοὺς σκάζοντας τῷ λόγῳ, ἵνα ὀρθὰς τροχιάς ποιῶσι· τυφλοὺς τοὺς τὸ θεωρητικὸν μὴ ἔχοντας, ἵνα βλέπωσι τὸ φῶς τὸ ἀληθινόν. Τὸ δὲ, Οὐκ ἔχουσιν ἀνταποδοῦναι σοι, ἴσον ἐστὶ τῷ· Οὐκ ἴσασι πρὸς ἐρώτησιν ἢ ἀπόκρισιν διεξάγειν λόγον, καὶ διαλεκτικῶς. Στίχ. τη. Καὶ ἤρξαντο ἀπὸ μιᾶς παραιτεῖσθαι SCHOLIA IN LUCAM. gine vitæ primi salvati sunt. Deinde Enoch et Noe cum coævis suis. Circa tertiam horam, Abraham cum coævis. Circa sextam eos qui temporibus prophetarum vivebant. Circa undecimam vero, quicunque editi sunt post salutarem Dei adven- tum. Quos scilicet omnes dignandos fore una ea- demque mercede denario declaratur, quatenus ad regnum Dei refertur. Quæ hic commemorantur temporis dissonan- tiæ, totidem sunt alque sensus. Itaque lactus, est prima vocatio. Unde dictum est de plauta, Ne t8- tigeritis illam ”. Item olfactus secundæ congruit distantiæ. Quamobrem sub Noe odoratus est Do- minus odorem suavitatis ". Gustus, ad Abrahaın B refertur: proptereaque angelis subcinericios panes apponit et vitulum. Auditus de Moyse est, quand audita fuit de coelo vox Dei. Visus, qui est omnium sensuum pretiosissimus, refertur ad Christi ad. ventum quando viderunt Christum beatis ocu- lis ". Per serotinum tempus significatur finis sæ- culi, quando operarii novissimi, primi merce- dem accipiunt. Qui enim primi martyrium subic- runt propter fidem, non reportarunt promissionem **¸ Nos enim Christi discipuli mercedem ut primi ac- ripiamus fore confidimus. III, 3. ss Matth. xii, 16. * Gen. Gen. vult, 21. PATROL GR. XVII. CAP. XIV. V. 12. Dixit autem et ei qui eum vocaverat: Quando fucis prandium vel cenam, ne voces amicos luos, neque fratres tuos, neque consanguineos tuos, ne- que vicinos diviles. Ne forte et ipsi vicissim vo- cent, et fat tibi retributio. V. 13. Sed quando facis convivium, voca pauperes, mutilos, claudos, cicos. V. 14. Et beatus eris, cum non habuerint vicissim reddere tibi. Retribuetur enim tibi in resurrectione justorum. Xequaquam ad litteram jubemur non vocare ami cos et vicinos, sed pauperes et mutilos, claudos et cacos. Mystice autem, verosimiliter amici fue- rint qui nobiscum gaudent de dogmatibus verita. tis. Fratres, qui similia dogmata profitentur. Con- sanguinei, qui conjungi nobiscum per eadem vo⚫ lunt. Vicini, qui haud prorsus remoti degunt a dogmatibus nostris. Ubique vero subintelligendum est, diviles. Qui igitur se sermones de rebus qui- busdam habituros profitentur, divites et pauperes vocant. At qui ad veram sententiam ministrat ver- bo, a vana gloriatione immunis est. Vocat vero pauperes, id est sermonum inexpertes, ut divites faciat. Mutilos, hoc est læsos cogitatione, ut sa- uet. Claudos, claudicantes nempe verbo, ut re- clas semitas percurrant. Cacos, qui vim conten- plandi speculandive non habent, ut videant lumen verum. Illud, Non habent vicissim reddere tibi, per- inde valet atque illud: Nesciunt ad interrogatio- nem et responsionem sermonem exigere, et regu. lis dialectica. V. 18. Et cœperunt ab una (8) renuere omnes. Hoc est Matth. xx, 16. ** Hebr. x1, 59. (8) Syriasnius, pro statim.

πρώτους διασωθέντας· δευτέρους δὲ τοὺς ἀμφὶ τὸν Δ Ενώχ καὶ Νε· τοὺς περὶ τὴν τρίτην τοὺς ἀμφὶ τὸν Αβραάμ· τοὺς δὲ περὶ τὴν ἔκτην τοὺς ἐν τοῖς χρό- νοις τῶν προφητῶν· τοὺς δὲ περὶ τὴν ἐνδεκάτην τοὺς μετὰ τὴν σωτήριον θεοφάνειαν. Οὓς δὴ πάντας καταξιωθήσεσθαι ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ μισθοῦ κατὰ τὸ δηνάριον δεδηλωμένους, ὥσπερ εἰς τὴν τοῦ Θεοῦ βασιλείαν ἀναφέρεται. Τὰ πάντα ταῦτα διαστήματα ισάριθμα ταῖς αἰ σθήσεσι. Καὶ ἀφὴ μὲν ἔστιν ἡ πρώτη κλῆσις· ὅθεν εἴρηται περὶ τοῦ φυτοῦ, Οὐ μὴ ἅψησθε αὐτοῦ· ὄσφρησις δὲ κατὰ τὴν δευτέραν· ὅθεν ἐπὶ τοῦ Νῶε ὠσφράνθη Κύριος ὀσμὴν εὐωδίας· γεύσις δὲ κατὰ τὸν ᾿Αβραάμ· διὸ καὶ τοῖς ἀγγέλοις ἐγχρυ- φίας παρατίθησι καὶ μόσχον· ἀκοὴ δὲ ἐπὶ Μωϋσέως, ὅτι ἀκουστὴ γέγονεν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἡ φωνὴ τοῦ Θεοῦ· ὅρασις δὲ ἡ πασῶν τῶν αἰσθήσεων τιμιωτέρα, κατὰ τὴν τοῦ Χριστοῦ ἐπιδημίαν· ὅτε έωράκασι τὸν Χριστὸν τοῖς μακαρίοις ὀφθαλμοῖς. Οψία δὲ ἡ συντέλεια τοῦ αἰῶνος, ὅτε οἱ ἐργάται οἱ ἔσχατοι πρῶτοι τὸν μισθὸν λαμβάνουσιν. Οἱ γὰρ πρότερον μαρτυρηθέντες διὰ τῆς πίστεως οὐκ ἐκομίσαντο τὴν ἐπαγγελίαν. Πρῶτοι γὰρ τὸν μισθὸν ἀπολή ψεσθαι προσδοκώμεν οἱ Χριστοῦ γνώριμοι. ΚΕΦ. ΙΔ'. Στίχ. ι6· Έλεγε καὶ τῷ κεκληκότι αὐτόν· "Οταν ποιῇς ἄριστον ἢ δεῖπνον, μὴ φώνει τους φί λους σου, μηδὲ τοὺς ἀδελφούς σου, μηδὲ τοὺς συγγενείς σου, μηδὲ γείτονας πλουσίους μή ποτέ καὶ αὐτοὶ ἀντικαλέσωσι, καὶ γένηταί σοι ἀνταπόδομα. • Στίχ. ιγ. Ἀλλ' ὅταν ποιῇς δοχὴν, κάλει πτωχούς, αναπήρους, χωλούς, τυφλούς. Στίχ. ιδ. Καὶ μακάριος ἔσῃ, ὅταν οὐκ ἔχωσιν ἀνταποδοῦναι σοι. Ανταποδοθήσεται γάρ σοι ἐν τῇ ἀναστάσει τῶν δικαίων. Αλλ' οὔτε μὲν κατὰ τὸ ῥητὸν κελευόμεθα μὴ φί- λους καλεῖν καὶ γείτονας, ἀλλὰ πτωχοὺς καὶ ἀναπή- ρους, χωλοὺς καὶ τυφλούς. Μυστικῶς δὲ τάχα φίλοι μὲν εἶεν ἂν οἱ χαίροντες καθ' ἡμᾶς τοῖς τῆς ἀλη θείας δόγμασιν· ἀδελφοὶ δὲ οἱ ἔχοντες ἀδελφὰ δόγμα τα συγγενεῖς οἱ πλησιάζειν ἡμῖν κατὰ ταῦτα θέ λοντες· γείτονες οἱ μὴ πάντα μακρὰν τῶν ἡμετέρων δογμάτων ἐσκηνωμένοι. Κατὰ κοινοῦ δὲ τὸ πλου σίους ἀκουστέον. Οἱ μὲν οὖν ἀκροάσεις καταγέλλον τις πλουσίους καὶ πτωχοὺς καλοῦσιν· ὁ δὲ πρὸς δόξαν ἀληθῆ διακονῶν τῷ λόγῳ κενοδοξίας απήλλα κται. Καλεῖ δὲ πτωχούς, τουτέστιν ἀπείρους λόγων, ἵνα πλουτίσῃ· ἀναπήρους, τουτέστι βεβλαμμένους τὸ φρόνημα, ἵνα ὑγιάσῃ· χωλοὺς τοὺς σκάζοντας τῷ λόγῳ, ἵνα ὀρθὰς τροχιάς ποιῶσι· τυφλοὺς τοὺς τὸ θεωρητικὸν μὴ ἔχοντας, ἵνα βλέπωσι τὸ φῶς τὸ ἀληθινόν. Τὸ δὲ, Οὐκ ἔχουσιν ἀνταποδοῦναι σοι, ἴσον ἐστὶ τῷ· Οὐκ ἴσασι πρὸς ἐρώτησιν ἢ ἀπόκρισιν διεξάγειν λόγον, καὶ διαλεκτικῶς. Στίχ. τη. Καὶ ἤρξαντο ἀπὸ μιᾶς παραιτεῖσθαι SCHOLIA IN LUCAM. gine vitæ primi salvati sunt. Deinde Enoch et Noe cum coævis suis. Circa tertiam horam, Abraham cum coævis. Circa sextam eos qui temporibus prophetarum vivebant. Circa undecimam vero, quicunque editi sunt post salutarem Dei adven- tum. Quos scilicet omnes dignandos fore una ea- demque mercede denario declaratur, quatenus ad regnum Dei refertur. Quæ hic commemorantur temporis dissonan- tiæ, totidem sunt alque sensus. Itaque lactus, est prima vocatio. Unde dictum est de plauta, Ne t8- tigeritis illam ”. Item olfactus secundæ congruit distantiæ. Quamobrem sub Noe odoratus est Do- minus odorem suavitatis ". Gustus, ad Abrahaın B refertur: proptereaque angelis subcinericios panes apponit et vitulum. Auditus de Moyse est, quand audita fuit de coelo vox Dei. Visus, qui est omnium sensuum pretiosissimus, refertur ad Christi ad. ventum quando viderunt Christum beatis ocu- lis ". Per serotinum tempus significatur finis sæ- culi, quando operarii novissimi, primi merce- dem accipiunt. Qui enim primi martyrium subic- runt propter fidem, non reportarunt promissionem **¸ Nos enim Christi discipuli mercedem ut primi ac- ripiamus fore confidimus. III, 3. ss Matth. xii, 16. * Gen. Gen. vult, 21. PATROL GR. XVII. CAP. XIV. V. 12. Dixit autem et ei qui eum vocaverat: Quando fucis prandium vel cenam, ne voces amicos luos, neque fratres tuos, neque consanguineos tuos, ne- que vicinos diviles. Ne forte et ipsi vicissim vo- cent, et fat tibi retributio. V. 13. Sed quando facis convivium, voca pauperes, mutilos, claudos, cicos. V. 14. Et beatus eris, cum non habuerint vicissim reddere tibi. Retribuetur enim tibi in resurrectione justorum. Xequaquam ad litteram jubemur non vocare ami cos et vicinos, sed pauperes et mutilos, claudos et cacos. Mystice autem, verosimiliter amici fue- rint qui nobiscum gaudent de dogmatibus verita. tis. Fratres, qui similia dogmata profitentur. Con- sanguinei, qui conjungi nobiscum per eadem vo⚫ lunt. Vicini, qui haud prorsus remoti degunt a dogmatibus nostris. Ubique vero subintelligendum est, diviles. Qui igitur se sermones de rebus qui- busdam habituros profitentur, divites et pauperes vocant. At qui ad veram sententiam ministrat ver- bo, a vana gloriatione immunis est. Vocat vero pauperes, id est sermonum inexpertes, ut divites faciat. Mutilos, hoc est læsos cogitatione, ut sa- uet. Claudos, claudicantes nempe verbo, ut re- clas semitas percurrant. Cacos, qui vim conten- plandi speculandive non habent, ut videant lumen verum. Illud, Non habent vicissim reddere tibi, per- inde valet atque illud: Nesciunt ad interrogatio- nem et responsionem sermonem exigere, et regu. lis dialectica. V. 18. Et cœperunt ab una (8) renuere omnes. Hoc est Matth. xx, 16. ** Hebr. x1, 59. (8) Syriasnius, pro statim.

πρώτους διασωθέντας· δευτέρους δὲ τοὺς ἀμφὶ τὸν Δ Ενώχ καὶ Νε· τοὺς περὶ τὴν τρίτην τοὺς ἀμφὶ τὸν Αβραάμ· τοὺς δὲ περὶ τὴν ἔκτην τοὺς ἐν τοῖς χρό- νοις τῶν προφητῶν· τοὺς δὲ περὶ τὴν ἐνδεκάτην τοὺς μετὰ τὴν σωτήριον θεοφάνειαν. Οὓς δὴ πάντας καταξιωθήσεσθαι ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ μισθοῦ κατὰ τὸ δηνάριον δεδηλωμένους, ὥσπερ εἰς τὴν τοῦ Θεοῦ βασιλείαν ἀναφέρεται. Τὰ πάντα ταῦτα διαστήματα ισάριθμα ταῖς αἰ σθήσεσι. Καὶ ἀφὴ μὲν ἔστιν ἡ πρώτη κλῆσις· ὅθεν εἴρηται περὶ τοῦ φυτοῦ, Οὐ μὴ ἅψησθε αὐτοῦ· ὄσφρησις δὲ κατὰ τὴν δευτέραν· ὅθεν ἐπὶ τοῦ Νῶε ὠσφράνθη Κύριος ὀσμὴν εὐωδίας· γεύσις δὲ κατὰ τὸν ᾿Αβραάμ· διὸ καὶ τοῖς ἀγγέλοις ἐγχρυ- φίας παρατίθησι καὶ μόσχον· ἀκοὴ δὲ ἐπὶ Μωϋσέως, ὅτι ἀκουστὴ γέγονεν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἡ φωνὴ τοῦ Θεοῦ· ὅρασις δὲ ἡ πασῶν τῶν αἰσθήσεων τιμιωτέρα, κατὰ τὴν τοῦ Χριστοῦ ἐπιδημίαν· ὅτε έωράκασι τὸν Χριστὸν τοῖς μακαρίοις ὀφθαλμοῖς. Οψία δὲ ἡ συντέλεια τοῦ αἰῶνος, ὅτε οἱ ἐργάται οἱ ἔσχατοι πρῶτοι τὸν μισθὸν λαμβάνουσιν. Οἱ γὰρ πρότερον μαρτυρηθέντες διὰ τῆς πίστεως οὐκ ἐκομίσαντο τὴν ἐπαγγελίαν. Πρῶτοι γὰρ τὸν μισθὸν ἀπολή ψεσθαι προσδοκώμεν οἱ Χριστοῦ γνώριμοι. ΚΕΦ. ΙΔ'. Στίχ. ι6· Έλεγε καὶ τῷ κεκληκότι αὐτόν· "Οταν ποιῇς ἄριστον ἢ δεῖπνον, μὴ φώνει τους φί λους σου, μηδὲ τοὺς ἀδελφούς σου, μηδὲ τοὺς συγγενείς σου, μηδὲ γείτονας πλουσίους μή ποτέ καὶ αὐτοὶ ἀντικαλέσωσι, καὶ γένηταί σοι ἀνταπόδομα. • Στίχ. ιγ. Ἀλλ' ὅταν ποιῇς δοχὴν, κάλει πτωχούς, αναπήρους, χωλούς, τυφλούς. Στίχ. ιδ. Καὶ μακάριος ἔσῃ, ὅταν οὐκ ἔχωσιν ἀνταποδοῦναι σοι. Ανταποδοθήσεται γάρ σοι ἐν τῇ ἀναστάσει τῶν δικαίων. Αλλ' οὔτε μὲν κατὰ τὸ ῥητὸν κελευόμεθα μὴ φί- λους καλεῖν καὶ γείτονας, ἀλλὰ πτωχοὺς καὶ ἀναπή- ρους, χωλοὺς καὶ τυφλούς. Μυστικῶς δὲ τάχα φίλοι μὲν εἶεν ἂν οἱ χαίροντες καθ' ἡμᾶς τοῖς τῆς ἀλη θείας δόγμασιν· ἀδελφοὶ δὲ οἱ ἔχοντες ἀδελφὰ δόγμα τα συγγενεῖς οἱ πλησιάζειν ἡμῖν κατὰ ταῦτα θέ λοντες· γείτονες οἱ μὴ πάντα μακρὰν τῶν ἡμετέρων δογμάτων ἐσκηνωμένοι. Κατὰ κοινοῦ δὲ τὸ πλου σίους ἀκουστέον. Οἱ μὲν οὖν ἀκροάσεις καταγέλλον τις πλουσίους καὶ πτωχοὺς καλοῦσιν· ὁ δὲ πρὸς δόξαν ἀληθῆ διακονῶν τῷ λόγῳ κενοδοξίας απήλλα κται. Καλεῖ δὲ πτωχούς, τουτέστιν ἀπείρους λόγων, ἵνα πλουτίσῃ· ἀναπήρους, τουτέστι βεβλαμμένους τὸ φρόνημα, ἵνα ὑγιάσῃ· χωλοὺς τοὺς σκάζοντας τῷ λόγῳ, ἵνα ὀρθὰς τροχιάς ποιῶσι· τυφλοὺς τοὺς τὸ θεωρητικὸν μὴ ἔχοντας, ἵνα βλέπωσι τὸ φῶς τὸ ἀληθινόν. Τὸ δὲ, Οὐκ ἔχουσιν ἀνταποδοῦναι σοι, ἴσον ἐστὶ τῷ· Οὐκ ἴσασι πρὸς ἐρώτησιν ἢ ἀπόκρισιν διεξάγειν λόγον, καὶ διαλεκτικῶς. Στίχ. τη. Καὶ ἤρξαντο ἀπὸ μιᾶς παραιτεῖσθαι SCHOLIA IN LUCAM. gine vitæ primi salvati sunt. Deinde Enoch et Noe cum coævis suis. Circa tertiam horam, Abraham cum coævis. Circa sextam eos qui temporibus prophetarum vivebant. Circa undecimam vero, quicunque editi sunt post salutarem Dei adven- tum. Quos scilicet omnes dignandos fore una ea- demque mercede denario declaratur, quatenus ad regnum Dei refertur. Quæ hic commemorantur temporis dissonan- tiæ, totidem sunt alque sensus. Itaque lactus, est prima vocatio. Unde dictum est de plauta, Ne t8- tigeritis illam ”. Item olfactus secundæ congruit distantiæ. Quamobrem sub Noe odoratus est Do- minus odorem suavitatis ". Gustus, ad Abrahaın B refertur: proptereaque angelis subcinericios panes apponit et vitulum. Auditus de Moyse est, quand audita fuit de coelo vox Dei. Visus, qui est omnium sensuum pretiosissimus, refertur ad Christi ad. ventum quando viderunt Christum beatis ocu- lis ". Per serotinum tempus significatur finis sæ- culi, quando operarii novissimi, primi merce- dem accipiunt. Qui enim primi martyrium subic- runt propter fidem, non reportarunt promissionem **¸ Nos enim Christi discipuli mercedem ut primi ac- ripiamus fore confidimus. III, 3. ss Matth. xii, 16. * Gen. Gen. vult, 21. PATROL GR. XVII. CAP. XIV. V. 12. Dixit autem et ei qui eum vocaverat: Quando fucis prandium vel cenam, ne voces amicos luos, neque fratres tuos, neque consanguineos tuos, ne- que vicinos diviles. Ne forte et ipsi vicissim vo- cent, et fat tibi retributio. V. 13. Sed quando facis convivium, voca pauperes, mutilos, claudos, cicos. V. 14. Et beatus eris, cum non habuerint vicissim reddere tibi. Retribuetur enim tibi in resurrectione justorum. Xequaquam ad litteram jubemur non vocare ami cos et vicinos, sed pauperes et mutilos, claudos et cacos. Mystice autem, verosimiliter amici fue- rint qui nobiscum gaudent de dogmatibus verita. tis. Fratres, qui similia dogmata profitentur. Con- sanguinei, qui conjungi nobiscum per eadem vo⚫ lunt. Vicini, qui haud prorsus remoti degunt a dogmatibus nostris. Ubique vero subintelligendum est, diviles. Qui igitur se sermones de rebus qui- busdam habituros profitentur, divites et pauperes vocant. At qui ad veram sententiam ministrat ver- bo, a vana gloriatione immunis est. Vocat vero pauperes, id est sermonum inexpertes, ut divites faciat. Mutilos, hoc est læsos cogitatione, ut sa- uet. Claudos, claudicantes nempe verbo, ut re- clas semitas percurrant. Cacos, qui vim conten- plandi speculandive non habent, ut videant lumen verum. Illud, Non habent vicissim reddere tibi, per- inde valet atque illud: Nesciunt ad interrogatio- nem et responsionem sermonem exigere, et regu. lis dialectica. V. 18. Et cœperunt ab una (8) renuere omnes. Hoc est Matth. xx, 16. ** Hebr. x1, 59. (8) Syriasnius, pro statim.

Εt Εt Β πάντες· τουτέστιν, ὡς ἐξ ἑνὸς συνθήματος. ῾Ο πρώτος εἶπεν αὐτῷ· ἀγρὸν ἠγόρασα, καὶ ἔχω ἀνάγκην ἐξελθεῖν, καὶ ἰδεῖν αὐτόν. Ερωτώ σε, έχε με παρητημένον. Στίχ. ιθ'. Καὶ ἕτερος εἶπε· Ζεύγη βοῶν ἡγύρασα πέντε, καὶ πορεύομαι δοκιμάσαι αὐτά. Ερωτῶ σε, έχε με παρητημένον. Στίχ. κ'. Καὶ ἕτερος εἶπε Γυναίκα ἔγημα, και διὰ τοῦτο οὐ δύναμαι ἐλθεῖν. Απλῶς δὲ τρισί τρόποις ἀποπίπτουσί τινες τῆς κλήσεως· φαντασίᾳ δογμάτων κρειττόνων, διώξει αἰσθητῶν, καὶ φιληδονίᾳ. Οἱ μὲν γὰρ ἀγρὸν ἀγορά- σαντές εἰσιν οἳ καὶ παραιτοῦνται τὸ δεῖπνον, οἱ πα- ραλαβόντες δόγματα ἕτερα τῆς θεότητος, πολλὴν ἔχοντα τὴν πιθανότητα, καὶ τὴν ποικιλίαν τοῦ λόγου· οἱ καὶ καταφρονοῦσι τοῦ ἀγροῦ, τοῦ ἔχοντος ἐν ἑαυτῷ ἀγρὸν καὶ δυνάμεις. Ο οὖν μὴ ἰδὼν μηδὲ δοκιμάσας ἂν ἐκτήσατο λόγον διὰ τὸ προειλῆφθαι, ἐξ ἀνάγκης καὶ οὐχ ἑκουσίως ἐξέρχεται ἐκ τοῦ δεί πνου, καὶ τοῦ κεκληκότος, τάχα δὲ καὶ ἑαυτοῦ. Τὸ δὲ 'Ερωτῶ σέ φησιν, ὡς λόγῳ μόνῳ αἰδούμενος τὸν κεκληκότα. Ὁ δὲ ζεύγη βοῶν ἀγοράσας πέντε, οὗτός ἐστιν ὁ τῆς νοητῆς καταφρονῶν φύσεως, περὶ δὲ τὰ αἰσθητὰ φιλοχωρῶν· οὐδ᾽ οὗτος ἐδοκίμασεν ἐξ ἀρχῆς & εώ- νηντα:. Εἰ ὁ δύο ἀριθμὸς ἐπὶ ὕλας τάσσεται, οὗτος τὰ ὑλικὰ ἐτίμησε· διὸ καὶ οὗτος τὸ νοητὸν δεῖπνον παρῄτηται. Ὁ δὲ ἕτερός ἐστιν ὁ εἰπών· Γυναῖκα ἔγημα, ὁ δοκῶν εὑρηκέναι σοφίαν, καὶ ταύτης κοι- νωνήσει παραιτούμενος τὴν ἀληθῆς ἢ ὁ τῇ σαρκὶ ενούμενος, φιλήδονος μᾶλλον ἢ φιλόθεος. Τὸ μὲν οὖν ολοσχερὲς τῆς παραβολῆς οὕτως· ἔκλαβε δὲ καὶ ἄλ λως τὰ κατὰ τὸν τόπον, ὅσον ἄνθρωποί ἐσμεν, καὶ τὸν πλοῦτον τῆς τοῦ Θεοῦ χρηστότητος οὐ συμφέρει γινώσκειν ἡμῖν. ᾿Αναγκαίως ὁ Θεὸς ἀνθρώπῳ ὁμοιοῦται, ἵν᾿ ὡς ανθρώποις λαλήσῃ, μὴ χωροῦσιν οἰκονομηθῆναι ὑπὸ τοῦ Θεοῦ πάντα, μένοντος τοῦ Θεοῦ. Καὶ τότε παύ- σεται ὁμοιούμενος ἀνθρώπῳ, ὅταν, παυσάμενοι εξ δος, ζήλου καὶ τῶν λοιπῶν κακῶν, καὶ τοῦ κατ' ἄνθρωπον περιπατεῖν, ἀξιωθῶμεν ἀκοῦσαι ἀπὸ τοῦ Θεοῦ· Ἐγὼ εἶπα· Θεοί ἐστε καὶ υἱοὶ 'Υψίστου πάντες. Πέπαυται δὲ καὶ ἄλλα πολλὰ καλούμενος, ὧν ἁμαρτωλὸς χρήζει ἄνθρωπος, πάνθηρ καὶ λέων, καὶ ἄρκτος, ὡς ἐν τοῖς προφήταις γέγραπται. Οὕτως ἀκούω καὶ τοῦ· Ὁ Θεὸς ἡμῶν πῦρ καταναλίσκον. Τῷ γὰρ οὐκ ὄντι ἀξίῳ καταναλίσκεσθαι φῶς ἐστι κατὰ τὸν Ἰωάννην λέγοντα· Ὁ Θεὸς ἡμῶν φῶς ἐστι. Καὶ αὖθις· Οὐπω, φησὶν, ἐφανερώθη τί ἐσόμεθα· οἴδαμεν δὲ, ὅτι, ἐὰν φανερωθῇ, ὅμοιοι αὐτῷ ἐσύ μεθα, ὅτι ὀψόμεθα αὐτὸν καθώς ἐστιν. Εἰ γὰρ καὶ ἀξιωθῶμεν βλέψαι νῦν τὸν Θεὸν τῷ νῷ καὶ τῇ καρδίᾳ, οὐ βλέπομεν αὐτὸν καθώς ἐστιν, ἀλλὰ και θὼς διὰ τὴν ἡμετέραν οικονομίαν ἡμῶν γίνεται· ἐν δὲ τῇ ἀποκαταστάσει πάντων, ὧν ἐλάλησε διὰ στά ματος τῶν ἁγίων αὐτοῦ, ἀψόμεθα οὐχ ὡς νῦν δ οὐκ ἔστιν, ἀλλ' ὡς πρέπει τότε, ὅ ἐστι. Παρ' ἡμῖν μὲν οὖν τοῖς ἀνθρώποις ἀνθρώπῳ ώμοιώθη· παρὰ δὲ | SUPPLEMENTUM AD ORIGENIS EXEGETICA. omnes ex composito. Primus dixit ei : Agrum A emi, el habeo necessitatem exire, et videre illum. Rogo te, habe me excusatum. V. 19. alius dixit: Juga boum emi quinque, et proficiscur probare illa. Rogo te, habe me excu- salum. V. 20. alius dixit: Uxorem duxi, et propterea non possum venire. Generatim tribus modis excidunt quidam a vO- catione : imaginatione dogmatum meliorum, 8- quela sensuum, et voluptate. Qui enim agrum emerunt, qui etiam cenamn excusant, sunt qui assumunt alia dogmata divinitatis, quæ multam habent verosimilitudinem et varietatem rationis : qui etiam contemnunt agrum habentis in seipso agrum et virtutes. Qui igitur ignorat nec probat quam possidebat rationem, ex eo quod antea di- dicisset; is necessario nec sponte exit e cœna et vocante, forte etiam et de seipso. Dicit vero illud Rogo te, tanquam solo verbo vocantem re- veritus. Qui juga boum emit quinque, is est qui intelle- ctualem contemnit naturam, et circa sensualia li- benter versatur. Nec iste approbavit ab initio quæ emerunt. Si binarius numerus ad materialia ordi- natur, iste materialia in pretio habuit, propterea ipse quoque intellectualem cœnam excusat. Alius est qui dicit: Uxorem duxi, qui videtur invenisse sapientiam, et hujus communione veracem excu- sat; vel qui carmi unitus, amator voluptatis est potius, quan Dei. Generatim igitur tota parabola sic se habet. Accipe tu vero aliter quæ ad hunc locum pertinent, quatenus homines sumus, et di- vitias bonitatis Dei non expedit nobis scire. B c C Necessario Deus homini assimilatur, ut cum ho- minibus loquatur, qui non capiunt dispensari a Deo universa, manente Deo. Tunc vero non amplius assimilatur homini, quando cessantes a contentio- ne, zelo caterisque malis, et ab ambulatione se- cundum hominem, dignamur audire a Deo : Ego dixi: Dii estis et filii Sublimis omnes "7. Tunc non amplius et aliis multis nominibus appellatur, qui- bus indiget peccator homo; panther et leo, ursus sicut in prophetis scriptum est. Haud ali- ter intelligo et illud : Deus noster, ignis consumens 38. D Pro eo enim qui dignus non est consumptione, lux est; secundum Joannem dicentem: Deus noster lux est". Et rursus: Nondum, inquit, manifestum est quid erimus. Novinus autem, quod si manife- statum fuerit, similes ipsi erimus, quia videbimus eum sicuti est Quamvis enim digni effecti simus ut impræsentiarum videamus Deum mente et cor- de; at non videmus eum sicuti est, sed siculi con- tingit nobis propter nostram economiam. At in restitutione omnium rerum, quas locutus est per us sanctorum ejus ", videbimus, non sicut nunc, guod non est, sed sicut congruit tunr, quod est. 37.Psal. Lxxxi, 6. s Deut. 19, 24. » Joan. 1, 5. Joan. 111, 2. as Lue. 1,

Εt Εt Β πάντες· τουτέστιν, ὡς ἐξ ἑνὸς συνθήματος. ῾Ο πρώτος εἶπεν αὐτῷ· ἀγρὸν ἠγόρασα, καὶ ἔχω ἀνάγκην ἐξελθεῖν, καὶ ἰδεῖν αὐτόν. Ερωτώ σε, έχε με παρητημένον. Στίχ. ιθ'. Καὶ ἕτερος εἶπε· Ζεύγη βοῶν ἡγύρασα πέντε, καὶ πορεύομαι δοκιμάσαι αὐτά. Ερωτῶ σε, έχε με παρητημένον. Στίχ. κ'. Καὶ ἕτερος εἶπε Γυναίκα ἔγημα, και διὰ τοῦτο οὐ δύναμαι ἐλθεῖν. Απλῶς δὲ τρισί τρόποις ἀποπίπτουσί τινες τῆς κλήσεως· φαντασίᾳ δογμάτων κρειττόνων, διώξει αἰσθητῶν, καὶ φιληδονίᾳ. Οἱ μὲν γὰρ ἀγρὸν ἀγορά- σαντές εἰσιν οἳ καὶ παραιτοῦνται τὸ δεῖπνον, οἱ πα- ραλαβόντες δόγματα ἕτερα τῆς θεότητος, πολλὴν ἔχοντα τὴν πιθανότητα, καὶ τὴν ποικιλίαν τοῦ λόγου· οἱ καὶ καταφρονοῦσι τοῦ ἀγροῦ, τοῦ ἔχοντος ἐν ἑαυτῷ ἀγρὸν καὶ δυνάμεις. Ο οὖν μὴ ἰδὼν μηδὲ δοκιμάσας ἂν ἐκτήσατο λόγον διὰ τὸ προειλῆφθαι, ἐξ ἀνάγκης καὶ οὐχ ἑκουσίως ἐξέρχεται ἐκ τοῦ δεί πνου, καὶ τοῦ κεκληκότος, τάχα δὲ καὶ ἑαυτοῦ. Τὸ δὲ 'Ερωτῶ σέ φησιν, ὡς λόγῳ μόνῳ αἰδούμενος τὸν κεκληκότα. Ὁ δὲ ζεύγη βοῶν ἀγοράσας πέντε, οὗτός ἐστιν ὁ τῆς νοητῆς καταφρονῶν φύσεως, περὶ δὲ τὰ αἰσθητὰ φιλοχωρῶν· οὐδ᾽ οὗτος ἐδοκίμασεν ἐξ ἀρχῆς & εώ- νηντα:. Εἰ ὁ δύο ἀριθμὸς ἐπὶ ὕλας τάσσεται, οὗτος τὰ ὑλικὰ ἐτίμησε· διὸ καὶ οὗτος τὸ νοητὸν δεῖπνον παρῄτηται. Ὁ δὲ ἕτερός ἐστιν ὁ εἰπών· Γυναῖκα ἔγημα, ὁ δοκῶν εὑρηκέναι σοφίαν, καὶ ταύτης κοι- νωνήσει παραιτούμενος τὴν ἀληθῆς ἢ ὁ τῇ σαρκὶ ενούμενος, φιλήδονος μᾶλλον ἢ φιλόθεος. Τὸ μὲν οὖν ολοσχερὲς τῆς παραβολῆς οὕτως· ἔκλαβε δὲ καὶ ἄλ λως τὰ κατὰ τὸν τόπον, ὅσον ἄνθρωποί ἐσμεν, καὶ τὸν πλοῦτον τῆς τοῦ Θεοῦ χρηστότητος οὐ συμφέρει γινώσκειν ἡμῖν. ᾿Αναγκαίως ὁ Θεὸς ἀνθρώπῳ ὁμοιοῦται, ἵν᾿ ὡς ανθρώποις λαλήσῃ, μὴ χωροῦσιν οἰκονομηθῆναι ὑπὸ τοῦ Θεοῦ πάντα, μένοντος τοῦ Θεοῦ. Καὶ τότε παύ- σεται ὁμοιούμενος ἀνθρώπῳ, ὅταν, παυσάμενοι εξ δος, ζήλου καὶ τῶν λοιπῶν κακῶν, καὶ τοῦ κατ' ἄνθρωπον περιπατεῖν, ἀξιωθῶμεν ἀκοῦσαι ἀπὸ τοῦ Θεοῦ· Ἐγὼ εἶπα· Θεοί ἐστε καὶ υἱοὶ 'Υψίστου πάντες. Πέπαυται δὲ καὶ ἄλλα πολλὰ καλούμενος, ὧν ἁμαρτωλὸς χρήζει ἄνθρωπος, πάνθηρ καὶ λέων, καὶ ἄρκτος, ὡς ἐν τοῖς προφήταις γέγραπται. Οὕτως ἀκούω καὶ τοῦ· Ὁ Θεὸς ἡμῶν πῦρ καταναλίσκον. Τῷ γὰρ οὐκ ὄντι ἀξίῳ καταναλίσκεσθαι φῶς ἐστι κατὰ τὸν Ἰωάννην λέγοντα· Ὁ Θεὸς ἡμῶν φῶς ἐστι. Καὶ αὖθις· Οὐπω, φησὶν, ἐφανερώθη τί ἐσόμεθα· οἴδαμεν δὲ, ὅτι, ἐὰν φανερωθῇ, ὅμοιοι αὐτῷ ἐσύ μεθα, ὅτι ὀψόμεθα αὐτὸν καθώς ἐστιν. Εἰ γὰρ καὶ ἀξιωθῶμεν βλέψαι νῦν τὸν Θεὸν τῷ νῷ καὶ τῇ καρδίᾳ, οὐ βλέπομεν αὐτὸν καθώς ἐστιν, ἀλλὰ και θὼς διὰ τὴν ἡμετέραν οικονομίαν ἡμῶν γίνεται· ἐν δὲ τῇ ἀποκαταστάσει πάντων, ὧν ἐλάλησε διὰ στά ματος τῶν ἁγίων αὐτοῦ, ἀψόμεθα οὐχ ὡς νῦν δ οὐκ ἔστιν, ἀλλ' ὡς πρέπει τότε, ὅ ἐστι. Παρ' ἡμῖν μὲν οὖν τοῖς ἀνθρώποις ἀνθρώπῳ ώμοιώθη· παρὰ δὲ | SUPPLEMENTUM AD ORIGENIS EXEGETICA. omnes ex composito. Primus dixit ei : Agrum A emi, el habeo necessitatem exire, et videre illum. Rogo te, habe me excusatum. V. 19. alius dixit: Juga boum emi quinque, et proficiscur probare illa. Rogo te, habe me excu- salum. V. 20. alius dixit: Uxorem duxi, et propterea non possum venire. Generatim tribus modis excidunt quidam a vO- catione : imaginatione dogmatum meliorum, 8- quela sensuum, et voluptate. Qui enim agrum emerunt, qui etiam cenamn excusant, sunt qui assumunt alia dogmata divinitatis, quæ multam habent verosimilitudinem et varietatem rationis : qui etiam contemnunt agrum habentis in seipso agrum et virtutes. Qui igitur ignorat nec probat quam possidebat rationem, ex eo quod antea di- dicisset; is necessario nec sponte exit e cœna et vocante, forte etiam et de seipso. Dicit vero illud Rogo te, tanquam solo verbo vocantem re- veritus. Qui juga boum emit quinque, is est qui intelle- ctualem contemnit naturam, et circa sensualia li- benter versatur. Nec iste approbavit ab initio quæ emerunt. Si binarius numerus ad materialia ordi- natur, iste materialia in pretio habuit, propterea ipse quoque intellectualem cœnam excusat. Alius est qui dicit: Uxorem duxi, qui videtur invenisse sapientiam, et hujus communione veracem excu- sat; vel qui carmi unitus, amator voluptatis est potius, quan Dei. Generatim igitur tota parabola sic se habet. Accipe tu vero aliter quæ ad hunc locum pertinent, quatenus homines sumus, et di- vitias bonitatis Dei non expedit nobis scire. B c C Necessario Deus homini assimilatur, ut cum ho- minibus loquatur, qui non capiunt dispensari a Deo universa, manente Deo. Tunc vero non amplius assimilatur homini, quando cessantes a contentio- ne, zelo caterisque malis, et ab ambulatione se- cundum hominem, dignamur audire a Deo : Ego dixi: Dii estis et filii Sublimis omnes "7. Tunc non amplius et aliis multis nominibus appellatur, qui- bus indiget peccator homo; panther et leo, ursus sicut in prophetis scriptum est. Haud ali- ter intelligo et illud : Deus noster, ignis consumens 38. D Pro eo enim qui dignus non est consumptione, lux est; secundum Joannem dicentem: Deus noster lux est". Et rursus: Nondum, inquit, manifestum est quid erimus. Novinus autem, quod si manife- statum fuerit, similes ipsi erimus, quia videbimus eum sicuti est Quamvis enim digni effecti simus ut impræsentiarum videamus Deum mente et cor- de; at non videmus eum sicuti est, sed siculi con- tingit nobis propter nostram economiam. At in restitutione omnium rerum, quas locutus est per us sanctorum ejus ", videbimus, non sicut nunc, guod non est, sed sicut congruit tunr, quod est. 37.Psal. Lxxxi, 6. s Deut. 19, 24. » Joan. 1, 5. Joan. 111, 2. as Lue. 1,

τοῖς ἑαυτοὺς ἀποθεώσασι θεῷ· Ὁ Θεὸς γάρ ἐστι (9), Δ φησίν, ἐν συναγωγή θεῶν. ΚΕΦ. ΙΕ'. Στίχ. κγ'. Καὶ ἐνέγκαντες τὸν μόσχον τὸν σιτευ- τὸν, καὶ φαγόντες εὐφρανθῶμεν. Εἰ δὲ χρὴ τὸν τόπον καὶ ὑψηλότερον θεωρῆσαι, προκατάρχεται λόγων, ἠθικῶν μὲν, οἷον τροφῆς, ἐν τῷ φαγόντες, ἐποπτικῶν δὲ, οἷον ποτοῦ, ἐν τῷ εὐφρανθώμεν. Οἶνος γὰρ ἀρχὴ εὐφροσύνης, ὡς γέγραπται. ΚΕΦ. ΙΓ'. Στίχ. ιζ'. Ευκοπώτερον δέ ἐστι τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν παρελθεῖν, ἢ τοῦ νόμου μίαν κεραίαν πεσεῖν. Ετι μία κεραία οὐ παρ' Έλλησι μόνον ἐστὶ τὸ ἰῶτα, ἀλλὰ καὶ παρ᾽ Ἑβραίοις τὸ παρ' αὐτοῖς και λούμενον Ιώθ. Δύναται δὲ ἰῶτα συμβολικῶς λέγεσθαι " Ἰησοῦς, ἐπείπερ ἡ ἀρχὴ τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ καὶ παρ' Έλλησι καὶ παρ' Εβραίοις ἀπὸ τοῦ ἰθ γρά- ρεται. Εστι τοίνυν ἐν τῷ νόμῳ ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ μὴ παρερχόμενος αὐτὸν, μηδὲ πρότερον πίπτων, ἕως ἂν πάντα γένηται· τότε δὲ πίπτων, ἵνα πλείονα καρπὸν φέρῃ· οὐ νικηθείς, ἀλλὰ ταπεινώσας ἑαυ τὸν, καὶ γενόμενος ὑπήκοος μέχρι θανάτου, θα νάτου δὲ σταυροῦ. ' ΚΕΦ. ΙΖ' Στίχ. 16'. Καὶ εἰσερχομένου αὐτοῦ εἰς τινα κώμην, ἀπήντησαν αὐτῷ δέκα λεπροὶ ἄνδρες, οἱ ἔστη- σαν πόρρωθεν. Στίχ ιγ· Καὶ αὐτοὶ ἦραν φωνὴν, λέγοντες· Ίη- σοῦ ἐπιστάτα, ἐλέησον ἡμᾶς. .. Καί γε τοὺς περὶ λέπρας νόμους ὑπολαμβάνῃς δή τινα τῆς ψυχῆς διαγραφὴν διάφορον. Τίς γὰρ οὐκ ἂν ἀπορήσαι ὁρῶν, ὅτι πὴ μὲν ἡ λέπρα ἀκάθαρτον ποιεῖ τὸν ἄνθρωπον ἐγγενομένη χρωτὶ ζῶντι, πὴ δὲ πᾶσαν ἀκαθαρσίαν (10) ἀπολύει ὅλον λεπρόν γεγονότα. Τότε γὰρ ἀκάθαρτος είναι λογίζεται, ὅτε χρώς ζῶν, μετὰ τὸ ὁλόλεπρον γεγονότα, μιαίνεται τοῦ ζῶντος χρωτὸς τὴν ἐξ ὅλων λέπραν . εἶναι λεγο- μένην. Ἡγοῦμαι γὰρ τὴν λέπραν ἀντὶ ἀλόγων λαμβάνεσθαι τῆς ψυχῆς παθημάτων, τὸν δὲ ζῶντα χρῶτα ἀντὶ τῆς λογικῆς καταστάσεως. Δοκεῖ οὖν μοι μυστήριον παρέχειν ὁ λόγος. Ἐν γὰρ τῇ τῶν βρεφῶν ἡλικίᾳ ἀνέγκλητός ἐστιν ἡ ψυχή, τῆς ἀλο γίας ἀπολύουσα αὐτὴν παντὸς ψόγου. Ἐὰν δὲ ὀφθῇ χρὼς ζῶν ἐν αὐτῇ, ὅ ἐστιν, ἐὰν ἄρχηται τοῦ λόγου ὑποφύωσις, τότε ἀρχὴ τῆς ἁμαρτίας ὑφίσταται, ἕως ἐπικρατήσηται τοῦ χρωτὸς τοῦ ζῶντος, τουτέστι, τοῦ λόγου αὐξάνοντος καὶ τελειουμένου, ὅλος γένη- καὶ ὁ χρώς ζῶν, καὶ τέλεον ή λέπρα ἐξαφανισθή. ΚΕΦ. ΙΗ'. Στίχ. κ. Τὰς ἐντολὰς οἶδας· Μὴ μοιχεύσῃς, μὴ φονεύσῃς, μὴ κλέψῃς, καὶ μὴ ψευδομαρτυρή σεις. Τίμα τον πατέρα σου καὶ τὴν μητέρα σου. Ἐξελέγχεται δὲ ἐν τῷ λόγῳ Μαρκιωνιστῶν τε παράνοια καὶ Μανιχαίων, οἳ τὸν νόμον ἀλλότριον εἶναι φασι Χριστοῦ. Φησὶ γὰρ ὁ Μάρκος, ὅτι ἐμ » SCHOLIA IN LUCAM. Apud nos igitur homines homini assimilatus est : B apud eos vero qui se in deos referunt, Deo. In- quit enim Deus stetit in synagoga deorum **. CAP. XV. V. 23. Et afferentes vitulum pinguem, et comedentes lalemur. Si licet hunc locum sublimius contemplari, in- stituit sermones, morales quidem, puta ciborum. dum ait comedentes; speculativos vero, puta po- Luum, dum inquit latemur. Siquidem Vinum in itium est lætitiæ "sicut scriptum est. CAP. XVI. V. 17. Facilius autem est calum et terram prælerire, quam ut legis unus apex excidat. Præterea unus apex, non est modo iota Græco- rum, sed littera, quæ etiam apud Hebræos vocatur jod. Potest autem symbolice Jesus appellari iots, quia initium nominis ejus tamı apud Græcos, quam apud Hebræos per jod scribitur. Est igitur in lege Verbum Dei nequaquam illam præteriens, nec prius excidens, donec omnia filant ". Tunc autem exci- dens, ut fructum majorem ferat: non victus, sed humilians semetipsum, et factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis *. CAP. XVII. V. 12. Et introeunte illo in quemdam vicum, oc currerunt ei decem leprósi viri, qui steterunt eminus. V. 13. Et ipsi extulerunt vocem, dicentes : Jesu magister, miserere nobis. Profecto leges quæ sunt de lepra intelligere queas pro diversa quadam animæ pictura. Quis enim non hæreat videns, nunc quidem lepram efficere hominem immundum, si vivæ insit cuti; nunc vero ab omni eum impuritate eximere, qui totus lepro- sus fuerit? Tunc enim immundus esse reputatur, quando cutis viva, postquam totus leprosus evasit, contaminetur, cute viva contrahente ex toto lepram que...... esse dicitur (11). Existimo enim lepram ac- cipi pro irrationabilibus animæ passionibus, et cu - tem vivam pro rationali ejus constitutione. Videtur itaque mihi sermo mysterium exhibere. In infan- tili etenim ætate inculpata est anima, eximens sese ab omni vituperatione irrationalitatis. At si visa fuerit cutis viva in ea, hoc est, si incipiat ratio c D exoriri, tune substat principium peccati, quousque Psal. LXXXI, obtineat viventem cutem : id est, angescente ora- tione atque perfecta, tota fiat cutis viva, et peni. tus lepra evanescal. CAP. XVIII. V. 20. Præcepta nosti: Non fornicaberis, non occi- des, non furaberis, et non dices falsum testimo nium. Honora patrem tuum el matrem tuum. Confutatur hac oratione Marcionistarum Mani- chorumque vesania, qui legem alienan a Christe esse autumant. Ait enim Marcus, quod respiciens is Philipp. 11, 8. 32. (9) Forte ἔστη. 1. 38 Eccli. xxxi, 35. ** Luc. xxı, (10) Forte πάσης ἀκαθαρσίας. (14) Locus impeditus, ad quem confer sis Levit

τοῖς ἑαυτοὺς ἀποθεώσασι θεῷ· Ὁ Θεὸς γάρ ἐστι (9), Δ φησίν, ἐν συναγωγή θεῶν. ΚΕΦ. ΙΕ'. Στίχ. κγ'. Καὶ ἐνέγκαντες τὸν μόσχον τὸν σιτευ- τὸν, καὶ φαγόντες εὐφρανθῶμεν. Εἰ δὲ χρὴ τὸν τόπον καὶ ὑψηλότερον θεωρῆσαι, προκατάρχεται λόγων, ἠθικῶν μὲν, οἷον τροφῆς, ἐν τῷ φαγόντες, ἐποπτικῶν δὲ, οἷον ποτοῦ, ἐν τῷ εὐφρανθώμεν. Οἶνος γὰρ ἀρχὴ εὐφροσύνης, ὡς γέγραπται. ΚΕΦ. ΙΓ'. Στίχ. ιζ'. Ευκοπώτερον δέ ἐστι τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν παρελθεῖν, ἢ τοῦ νόμου μίαν κεραίαν πεσεῖν. Ετι μία κεραία οὐ παρ' Έλλησι μόνον ἐστὶ τὸ ἰῶτα, ἀλλὰ καὶ παρ᾽ Ἑβραίοις τὸ παρ' αὐτοῖς και λούμενον Ιώθ. Δύναται δὲ ἰῶτα συμβολικῶς λέγεσθαι " Ἰησοῦς, ἐπείπερ ἡ ἀρχὴ τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ καὶ παρ' Έλλησι καὶ παρ' Εβραίοις ἀπὸ τοῦ ἰθ γρά- ρεται. Εστι τοίνυν ἐν τῷ νόμῳ ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ μὴ παρερχόμενος αὐτὸν, μηδὲ πρότερον πίπτων, ἕως ἂν πάντα γένηται· τότε δὲ πίπτων, ἵνα πλείονα καρπὸν φέρῃ· οὐ νικηθείς, ἀλλὰ ταπεινώσας ἑαυ τὸν, καὶ γενόμενος ὑπήκοος μέχρι θανάτου, θα νάτου δὲ σταυροῦ. ' ΚΕΦ. ΙΖ' Στίχ. 16'. Καὶ εἰσερχομένου αὐτοῦ εἰς τινα κώμην, ἀπήντησαν αὐτῷ δέκα λεπροὶ ἄνδρες, οἱ ἔστη- σαν πόρρωθεν. Στίχ ιγ· Καὶ αὐτοὶ ἦραν φωνὴν, λέγοντες· Ίη- σοῦ ἐπιστάτα, ἐλέησον ἡμᾶς. .. Καί γε τοὺς περὶ λέπρας νόμους ὑπολαμβάνῃς δή τινα τῆς ψυχῆς διαγραφὴν διάφορον. Τίς γὰρ οὐκ ἂν ἀπορήσαι ὁρῶν, ὅτι πὴ μὲν ἡ λέπρα ἀκάθαρτον ποιεῖ τὸν ἄνθρωπον ἐγγενομένη χρωτὶ ζῶντι, πὴ δὲ πᾶσαν ἀκαθαρσίαν (10) ἀπολύει ὅλον λεπρόν γεγονότα. Τότε γὰρ ἀκάθαρτος είναι λογίζεται, ὅτε χρώς ζῶν, μετὰ τὸ ὁλόλεπρον γεγονότα, μιαίνεται τοῦ ζῶντος χρωτὸς τὴν ἐξ ὅλων λέπραν . εἶναι λεγο- μένην. Ἡγοῦμαι γὰρ τὴν λέπραν ἀντὶ ἀλόγων λαμβάνεσθαι τῆς ψυχῆς παθημάτων, τὸν δὲ ζῶντα χρῶτα ἀντὶ τῆς λογικῆς καταστάσεως. Δοκεῖ οὖν μοι μυστήριον παρέχειν ὁ λόγος. Ἐν γὰρ τῇ τῶν βρεφῶν ἡλικίᾳ ἀνέγκλητός ἐστιν ἡ ψυχή, τῆς ἀλο γίας ἀπολύουσα αὐτὴν παντὸς ψόγου. Ἐὰν δὲ ὀφθῇ χρὼς ζῶν ἐν αὐτῇ, ὅ ἐστιν, ἐὰν ἄρχηται τοῦ λόγου ὑποφύωσις, τότε ἀρχὴ τῆς ἁμαρτίας ὑφίσταται, ἕως ἐπικρατήσηται τοῦ χρωτὸς τοῦ ζῶντος, τουτέστι, τοῦ λόγου αὐξάνοντος καὶ τελειουμένου, ὅλος γένη- καὶ ὁ χρώς ζῶν, καὶ τέλεον ή λέπρα ἐξαφανισθή. ΚΕΦ. ΙΗ'. Στίχ. κ. Τὰς ἐντολὰς οἶδας· Μὴ μοιχεύσῃς, μὴ φονεύσῃς, μὴ κλέψῃς, καὶ μὴ ψευδομαρτυρή σεις. Τίμα τον πατέρα σου καὶ τὴν μητέρα σου. Ἐξελέγχεται δὲ ἐν τῷ λόγῳ Μαρκιωνιστῶν τε παράνοια καὶ Μανιχαίων, οἳ τὸν νόμον ἀλλότριον εἶναι φασι Χριστοῦ. Φησὶ γὰρ ὁ Μάρκος, ὅτι ἐμ » SCHOLIA IN LUCAM. Apud nos igitur homines homini assimilatus est : B apud eos vero qui se in deos referunt, Deo. In- quit enim Deus stetit in synagoga deorum **. CAP. XV. V. 23. Et afferentes vitulum pinguem, et comedentes lalemur. Si licet hunc locum sublimius contemplari, in- stituit sermones, morales quidem, puta ciborum. dum ait comedentes; speculativos vero, puta po- Luum, dum inquit latemur. Siquidem Vinum in itium est lætitiæ "sicut scriptum est. CAP. XVI. V. 17. Facilius autem est calum et terram prælerire, quam ut legis unus apex excidat. Præterea unus apex, non est modo iota Græco- rum, sed littera, quæ etiam apud Hebræos vocatur jod. Potest autem symbolice Jesus appellari iots, quia initium nominis ejus tamı apud Græcos, quam apud Hebræos per jod scribitur. Est igitur in lege Verbum Dei nequaquam illam præteriens, nec prius excidens, donec omnia filant ". Tunc autem exci- dens, ut fructum majorem ferat: non victus, sed humilians semetipsum, et factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis *. CAP. XVII. V. 12. Et introeunte illo in quemdam vicum, oc currerunt ei decem leprósi viri, qui steterunt eminus. V. 13. Et ipsi extulerunt vocem, dicentes : Jesu magister, miserere nobis. Profecto leges quæ sunt de lepra intelligere queas pro diversa quadam animæ pictura. Quis enim non hæreat videns, nunc quidem lepram efficere hominem immundum, si vivæ insit cuti; nunc vero ab omni eum impuritate eximere, qui totus lepro- sus fuerit? Tunc enim immundus esse reputatur, quando cutis viva, postquam totus leprosus evasit, contaminetur, cute viva contrahente ex toto lepram que...... esse dicitur (11). Existimo enim lepram ac- cipi pro irrationabilibus animæ passionibus, et cu - tem vivam pro rationali ejus constitutione. Videtur itaque mihi sermo mysterium exhibere. In infan- tili etenim ætate inculpata est anima, eximens sese ab omni vituperatione irrationalitatis. At si visa fuerit cutis viva in ea, hoc est, si incipiat ratio c D exoriri, tune substat principium peccati, quousque Psal. LXXXI, obtineat viventem cutem : id est, angescente ora- tione atque perfecta, tota fiat cutis viva, et peni. tus lepra evanescal. CAP. XVIII. V. 20. Præcepta nosti: Non fornicaberis, non occi- des, non furaberis, et non dices falsum testimo nium. Honora patrem tuum el matrem tuum. Confutatur hac oratione Marcionistarum Mani- chorumque vesania, qui legem alienan a Christe esse autumant. Ait enim Marcus, quod respiciens is Philipp. 11, 8. 32. (9) Forte ἔστη. 1. 38 Eccli. xxxi, 35. ** Luc. xxı, (10) Forte πάσης ἀκαθαρσίας. (14) Locus impeditus, ad quem confer sis Levit

ἂν δὲ ἐπὶ τῇ τοῦ ἀλλοτρίου πληρώσει ἠγάπησε τὸν περὶ ταῦτα παρρησιασάμενον. Ζήτησιν δὲ κινεῖ πως Αγαπήθη ὁ μὴ μέλλων ἀκολουθεῖν ἐπὶ τὴν ζωήν. Ἔστι δὲ ἐπὶ μὲν τοῖς προτέροις ἀγάπης ἄξιος ὁ τὰ τοῦ νόμου φυλάξας· τῇ δὲ πρὸς τὸ τέλειον ὀλιγωρία τὴν ἐπὶ τοῖς πρόσθεν ἀγάπην οὐκ εἴασα (12) γενέσθαι τελείαν. βλέψας αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς ἡγάπησεν αὐτον. Οὐκ Ει ΚΕΦ. ΙΘ. Στίχ. κθ'. Καὶ ἐγένετο ὡς ἤγγισεν εἰς Βηθφαγή καὶ Βηθανίαν, πρὸς τὸ ὄρος τὸ καλούμενον Ἐλαιῶν, ἀπέστειλε δύο τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, Στίχ. λ'. Εἰπών· Υπάγετε εἰς τὴν κατέναντι κών μην, ἐν ᾗ, εισπορευόμενοι, εὑρήσετε πώλον δεδεμένον, ἐφ᾿ ὃν οὐδείς ποτε ἀνθρώπων ἐκά θισε. Λύοντες αὐτὸν, ἀγάγετε. Στίχ. λα'. Καὶ ἐάν τις ὑμᾶς ἐρωτᾷ· Διὰ τί λύετε; οὕτως ἐρεῖτε αὐτῷ· "Οτι ὁ Κύριος αὐτοῦ χρείαν ἔχει. Στίχ. λβ'. Απελθόντες δὲ οἱ ἀπεσταλμένοι, εὗρον καθὼς εἶπεν αὐτοῖς. εἶπον Στίχ. λγ'. Αυόντων δὲ αὐτῶν τὸν πώλον οἱ κύριοι αὐτοῦ πρὸς αὐτούς· Τί λύετε τὸν πώλον ; Στίχ. λδ'. Οἱ δὲ εἶπον· 'Ο Κύριος αὐτοῦ χρείαν έχει Στίχ. λέ. Καὶ ἦγον αὐτὸν πρὸς Ἰησοῦν. Οπου γὰρ ὑπακοὴ καὶ ἱερὸς τόπος, ἐκεῖ ὁ Κύριος τοὺς ἀποστόλους (13) λύσοντας πῶλον δεδεμένον, ἐφ᾽ ἂν οὐδέποτε Μωϋσέως λόγος ἢ Ησαΐου, ἢ ἄλλου τινὸς τῶν προφητῶν ἐκάθισεν. Ὅτε δὲ ἦλθεν ὁ Χριστὸς, ὁ φύσει καὶ μόνος Κύριος, σιγῶσιν οἱ πολλοὶ πρὸ τοῦ κυριευθῆναι ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος κύριοι. Όταν γάρ τις τῇ κακίᾳ δουλεύῃ, πολλῶν παθῶν δουλός ἐστι· τοῦ δὲ κυρίου ἅπαξ γενομένου, οὐ δύναται πολλοὺς κυρίους ἔχειν. Στίχ. λε'. Καὶ ἐπιρρίψας τις ἑαυτῶν τὰ ἱμάτια ἐπὶ τὸν πωλον, ἐπεβίβασε τὸν Ἰησοῦν Στίχ. λς'. Πορευομένου δὲ αὐτοῦ, ὑπεστρώννυον τὰ ἱμάτια αὐτῶν ἐν τῇ ὁδῷ. Λαμβάνουσι μέντοι τὸν λόγον οἱ μαθηταὶ, καὶ ἐπι καθίζουσι ταῖς ψυχαῖς τῶν ἀκουόντων. Κοσμοῦσι δὲ ἡμᾶς καὶ αἱ καλαὶ πράξεις τῶν ἀποστόλων ἐπικεί- μεναι ἡμῖν. Θέλουσι γὰρ (14) και πατῶμεν αὐτῶν τὸ ἱμάτια, ἐξετάζοντες τοὺς ἀποστολικούς λόγους. ΚΕΦ. Κ'. Εt Στίχ. ιθ. Καὶ ἐζήτησαν οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ γραμ ματεῖς ἐπιβαλεῖν ἐπ' αὐτὸν τὰς χεῖρας ἐν αὐτῇ τῇ ὥρᾳ, καὶ ἐφοβήθησαν· ἔγνωσαν γάρ, ότι πρὸς αὐτοὺς τὴν παραβολήν εἶπεν. Στίχ. κ. Καὶ παρατηρήσαντες ἀπέστειλαν εγκα θέτους, ὑποκρινομένους ἑαυτοὺς δικαίους εἶναι, ἵνα ἐπιλάβωνται αὐτοῦ λόγου, εἰς τὸ παραδοῦ- ναι αὐτὸν τῇ ἀρχῇ καὶ τῇ ἐξουσίᾳ τοῦ ἡγου μένου. Στίχ. κα'. Καὶ ἐπηρώτησαν αὐτὸν λέγοντες· Δε δάσκαλε, οίδαμεν ότι ὀρθῶς λέγεις καὶ διδά σκεις, καὶ οὐ λαμβάνεις πρόσωπον, ἀλλ' ἐπ' ἀληθείας τὴν ὁδὸν τοῦ Θεοῦ διδάσκεις. Στίχ. ν6. Ἔξεστιν ἡμῖν Καίσαρι φόρον δοῦναι, ἢ ου ; SUPPLEMENTUM AD ‘ORIGENIS EXEGETICA. eum Jesus dilesii illum s. Non utique pro alienæ & rei adimplemento dilexisset cum, qui de his con- fidenter loquebatur. Quæstionem vero movet, qua- modo difectus fuerit qui secuturus non erat ad vitam. At enim est quidem propter priora dile- ctione dignus, qui legis præcepta custodivit : at propter contemptum ejus quod perfectum est, dilectionem propter antecedentia non sivit esse perfectam. CAP. XIX. V. 29. Et fuit ut appropinquavit ad Bethphage et Bethaniam, ad moniem appellatum Olivarum, misit duos discipulorum ejus, V. 30. Dicens : lte in vicum e regione; in quem intrœcuntes, invenietis pullum ligatum, super quo nullus unquam hominum sedit. Solventes illum, ducile. V. 31. Et si quis vos interrogat, Utquid solvitis ? ita dicetis ei: Quia Dominus illo opus habet. V. 32. Abeuntes igitur qui missi fuerant, invenerunt sicut dixit illis. V. 53. Solventibus autem illis pullum, dixerunt do- mini ejus ad eos : quid solvitis pullum? V. 34. Illi vero dixerunt : Dominus illo opus habel. V. 85. duxerant eum ad Jesum. B Übi est obedientia et sacer locus, eo mittit Do- minus apostolos soluturos pullum ligatum, super quo nunquam Moysis sermo vel Isaiæ, vel alius ali- cujus ex prophetis sedit. Quando autem venit Christus, qui natura ac solus est Domniuus, silent C multi antequam publicentur a Salvatore, domini. Quando enim quis fagitiis servit, multarum pas- sionum servus est: qui ubi semel dominus effectus fuerit, non potest multos habere dominos. V. 35. Et injicieus quis sua ipsorum vestimenta super pullum, ascendere fecil Jesum. V. 36. Procedente autem illo, substernebunt vesti- menta sua in via. Accipiunt verbum discipuli, et collocant in ani - mis audientium. Ornant nos et actiones bonæ apo- stolorum impositæ nobis. Volunt enim etiam ut calcemus corum vestimenta, perpendentes aposto licos sermones. CAP. XX. D V. 19. quasierunt pontifces et scriba injicere in . eum manus in ipsa hora, et timuerunt. Noverant enim, quod ad illos parabolam dixit. V. 20. Et opportunitatem captantes miserunt irsi- diatores simulantes seipsos justos esse, ut cape- rent eum sermone, quo traderent illum magistra- tui el potestati rectoris. V. 21. Et inerrogaverunt eum, dicentes : Magister, novimus quia recte dicis et doces, et non accipis personam, sed in veritate vium Dei doces. V. 22. Licet nobis Cæsari tributum dare, necne? Marc. x, 21. (12) Forte είασε. (13) Forte ἀποστέλλει τούς. (14) Videtur deesse ἵνα, vel ὅπως.

ἂν δὲ ἐπὶ τῇ τοῦ ἀλλοτρίου πληρώσει ἠγάπησε τὸν περὶ ταῦτα παρρησιασάμενον. Ζήτησιν δὲ κινεῖ πως Αγαπήθη ὁ μὴ μέλλων ἀκολουθεῖν ἐπὶ τὴν ζωήν. Ἔστι δὲ ἐπὶ μὲν τοῖς προτέροις ἀγάπης ἄξιος ὁ τὰ τοῦ νόμου φυλάξας· τῇ δὲ πρὸς τὸ τέλειον ὀλιγωρία τὴν ἐπὶ τοῖς πρόσθεν ἀγάπην οὐκ εἴασα (12) γενέσθαι τελείαν. βλέψας αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς ἡγάπησεν αὐτον. Οὐκ Ει ΚΕΦ. ΙΘ. Στίχ. κθ'. Καὶ ἐγένετο ὡς ἤγγισεν εἰς Βηθφαγή καὶ Βηθανίαν, πρὸς τὸ ὄρος τὸ καλούμενον Ἐλαιῶν, ἀπέστειλε δύο τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, Στίχ. λ'. Εἰπών· Υπάγετε εἰς τὴν κατέναντι κών μην, ἐν ᾗ, εισπορευόμενοι, εὑρήσετε πώλον δεδεμένον, ἐφ᾿ ὃν οὐδείς ποτε ἀνθρώπων ἐκά θισε. Λύοντες αὐτὸν, ἀγάγετε. Στίχ. λα'. Καὶ ἐάν τις ὑμᾶς ἐρωτᾷ· Διὰ τί λύετε; οὕτως ἐρεῖτε αὐτῷ· "Οτι ὁ Κύριος αὐτοῦ χρείαν ἔχει. Στίχ. λβ'. Απελθόντες δὲ οἱ ἀπεσταλμένοι, εὗρον καθὼς εἶπεν αὐτοῖς. εἶπον Στίχ. λγ'. Αυόντων δὲ αὐτῶν τὸν πώλον οἱ κύριοι αὐτοῦ πρὸς αὐτούς· Τί λύετε τὸν πώλον ; Στίχ. λδ'. Οἱ δὲ εἶπον· 'Ο Κύριος αὐτοῦ χρείαν έχει Στίχ. λέ. Καὶ ἦγον αὐτὸν πρὸς Ἰησοῦν. Οπου γὰρ ὑπακοὴ καὶ ἱερὸς τόπος, ἐκεῖ ὁ Κύριος τοὺς ἀποστόλους (13) λύσοντας πῶλον δεδεμένον, ἐφ᾽ ἂν οὐδέποτε Μωϋσέως λόγος ἢ Ησαΐου, ἢ ἄλλου τινὸς τῶν προφητῶν ἐκάθισεν. Ὅτε δὲ ἦλθεν ὁ Χριστὸς, ὁ φύσει καὶ μόνος Κύριος, σιγῶσιν οἱ πολλοὶ πρὸ τοῦ κυριευθῆναι ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος κύριοι. Όταν γάρ τις τῇ κακίᾳ δουλεύῃ, πολλῶν παθῶν δουλός ἐστι· τοῦ δὲ κυρίου ἅπαξ γενομένου, οὐ δύναται πολλοὺς κυρίους ἔχειν. Στίχ. λε'. Καὶ ἐπιρρίψας τις ἑαυτῶν τὰ ἱμάτια ἐπὶ τὸν πωλον, ἐπεβίβασε τὸν Ἰησοῦν Στίχ. λς'. Πορευομένου δὲ αὐτοῦ, ὑπεστρώννυον τὰ ἱμάτια αὐτῶν ἐν τῇ ὁδῷ. Λαμβάνουσι μέντοι τὸν λόγον οἱ μαθηταὶ, καὶ ἐπι καθίζουσι ταῖς ψυχαῖς τῶν ἀκουόντων. Κοσμοῦσι δὲ ἡμᾶς καὶ αἱ καλαὶ πράξεις τῶν ἀποστόλων ἐπικεί- μεναι ἡμῖν. Θέλουσι γὰρ (14) και πατῶμεν αὐτῶν τὸ ἱμάτια, ἐξετάζοντες τοὺς ἀποστολικούς λόγους. ΚΕΦ. Κ'. Εt Στίχ. ιθ. Καὶ ἐζήτησαν οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ γραμ ματεῖς ἐπιβαλεῖν ἐπ' αὐτὸν τὰς χεῖρας ἐν αὐτῇ τῇ ὥρᾳ, καὶ ἐφοβήθησαν· ἔγνωσαν γάρ, ότι πρὸς αὐτοὺς τὴν παραβολήν εἶπεν. Στίχ. κ. Καὶ παρατηρήσαντες ἀπέστειλαν εγκα θέτους, ὑποκρινομένους ἑαυτοὺς δικαίους εἶναι, ἵνα ἐπιλάβωνται αὐτοῦ λόγου, εἰς τὸ παραδοῦ- ναι αὐτὸν τῇ ἀρχῇ καὶ τῇ ἐξουσίᾳ τοῦ ἡγου μένου. Στίχ. κα'. Καὶ ἐπηρώτησαν αὐτὸν λέγοντες· Δε δάσκαλε, οίδαμεν ότι ὀρθῶς λέγεις καὶ διδά σκεις, καὶ οὐ λαμβάνεις πρόσωπον, ἀλλ' ἐπ' ἀληθείας τὴν ὁδὸν τοῦ Θεοῦ διδάσκεις. Στίχ. ν6. Ἔξεστιν ἡμῖν Καίσαρι φόρον δοῦναι, ἢ ου ; SUPPLEMENTUM AD ‘ORIGENIS EXEGETICA. eum Jesus dilesii illum s. Non utique pro alienæ & rei adimplemento dilexisset cum, qui de his con- fidenter loquebatur. Quæstionem vero movet, qua- modo difectus fuerit qui secuturus non erat ad vitam. At enim est quidem propter priora dile- ctione dignus, qui legis præcepta custodivit : at propter contemptum ejus quod perfectum est, dilectionem propter antecedentia non sivit esse perfectam. CAP. XIX. V. 29. Et fuit ut appropinquavit ad Bethphage et Bethaniam, ad moniem appellatum Olivarum, misit duos discipulorum ejus, V. 30. Dicens : lte in vicum e regione; in quem intrœcuntes, invenietis pullum ligatum, super quo nullus unquam hominum sedit. Solventes illum, ducile. V. 31. Et si quis vos interrogat, Utquid solvitis ? ita dicetis ei: Quia Dominus illo opus habet. V. 32. Abeuntes igitur qui missi fuerant, invenerunt sicut dixit illis. V. 53. Solventibus autem illis pullum, dixerunt do- mini ejus ad eos : quid solvitis pullum? V. 34. Illi vero dixerunt : Dominus illo opus habel. V. 85. duxerant eum ad Jesum. B Übi est obedientia et sacer locus, eo mittit Do- minus apostolos soluturos pullum ligatum, super quo nunquam Moysis sermo vel Isaiæ, vel alius ali- cujus ex prophetis sedit. Quando autem venit Christus, qui natura ac solus est Domniuus, silent C multi antequam publicentur a Salvatore, domini. Quando enim quis fagitiis servit, multarum pas- sionum servus est: qui ubi semel dominus effectus fuerit, non potest multos habere dominos. V. 35. Et injicieus quis sua ipsorum vestimenta super pullum, ascendere fecil Jesum. V. 36. Procedente autem illo, substernebunt vesti- menta sua in via. Accipiunt verbum discipuli, et collocant in ani - mis audientium. Ornant nos et actiones bonæ apo- stolorum impositæ nobis. Volunt enim etiam ut calcemus corum vestimenta, perpendentes aposto licos sermones. CAP. XX. D V. 19. quasierunt pontifces et scriba injicere in . eum manus in ipsa hora, et timuerunt. Noverant enim, quod ad illos parabolam dixit. V. 20. Et opportunitatem captantes miserunt irsi- diatores simulantes seipsos justos esse, ut cape- rent eum sermone, quo traderent illum magistra- tui el potestati rectoris. V. 21. Et inerrogaverunt eum, dicentes : Magister, novimus quia recte dicis et doces, et non accipis personam, sed in veritate vium Dei doces. V. 22. Licet nobis Cæsari tributum dare, necne? Marc. x, 21. (12) Forte είασε. (13) Forte ἀποστέλλει τούς. (14) Videtur deesse ἵνα, vel ὅπως.

ἂν δὲ ἐπὶ τῇ τοῦ ἀλλοτρίου πληρώσει ἠγάπησε τὸν περὶ ταῦτα παρρησιασάμενον. Ζήτησιν δὲ κινεῖ πως Αγαπήθη ὁ μὴ μέλλων ἀκολουθεῖν ἐπὶ τὴν ζωήν. Ἔστι δὲ ἐπὶ μὲν τοῖς προτέροις ἀγάπης ἄξιος ὁ τὰ τοῦ νόμου φυλάξας· τῇ δὲ πρὸς τὸ τέλειον ὀλιγωρία τὴν ἐπὶ τοῖς πρόσθεν ἀγάπην οὐκ εἴασα (12) γενέσθαι τελείαν. βλέψας αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς ἡγάπησεν αὐτον. Οὐκ Ει ΚΕΦ. ΙΘ. Στίχ. κθ'. Καὶ ἐγένετο ὡς ἤγγισεν εἰς Βηθφαγή καὶ Βηθανίαν, πρὸς τὸ ὄρος τὸ καλούμενον Ἐλαιῶν, ἀπέστειλε δύο τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, Στίχ. λ'. Εἰπών· Υπάγετε εἰς τὴν κατέναντι κών μην, ἐν ᾗ, εισπορευόμενοι, εὑρήσετε πώλον δεδεμένον, ἐφ᾿ ὃν οὐδείς ποτε ἀνθρώπων ἐκά θισε. Λύοντες αὐτὸν, ἀγάγετε. Στίχ. λα'. Καὶ ἐάν τις ὑμᾶς ἐρωτᾷ· Διὰ τί λύετε; οὕτως ἐρεῖτε αὐτῷ· "Οτι ὁ Κύριος αὐτοῦ χρείαν ἔχει. Στίχ. λβ'. Απελθόντες δὲ οἱ ἀπεσταλμένοι, εὗρον καθὼς εἶπεν αὐτοῖς. εἶπον Στίχ. λγ'. Αυόντων δὲ αὐτῶν τὸν πώλον οἱ κύριοι αὐτοῦ πρὸς αὐτούς· Τί λύετε τὸν πώλον ; Στίχ. λδ'. Οἱ δὲ εἶπον· 'Ο Κύριος αὐτοῦ χρείαν έχει Στίχ. λέ. Καὶ ἦγον αὐτὸν πρὸς Ἰησοῦν. Οπου γὰρ ὑπακοὴ καὶ ἱερὸς τόπος, ἐκεῖ ὁ Κύριος τοὺς ἀποστόλους (13) λύσοντας πῶλον δεδεμένον, ἐφ᾽ ἂν οὐδέποτε Μωϋσέως λόγος ἢ Ησαΐου, ἢ ἄλλου τινὸς τῶν προφητῶν ἐκάθισεν. Ὅτε δὲ ἦλθεν ὁ Χριστὸς, ὁ φύσει καὶ μόνος Κύριος, σιγῶσιν οἱ πολλοὶ πρὸ τοῦ κυριευθῆναι ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος κύριοι. Όταν γάρ τις τῇ κακίᾳ δουλεύῃ, πολλῶν παθῶν δουλός ἐστι· τοῦ δὲ κυρίου ἅπαξ γενομένου, οὐ δύναται πολλοὺς κυρίους ἔχειν. Στίχ. λε'. Καὶ ἐπιρρίψας τις ἑαυτῶν τὰ ἱμάτια ἐπὶ τὸν πωλον, ἐπεβίβασε τὸν Ἰησοῦν Στίχ. λς'. Πορευομένου δὲ αὐτοῦ, ὑπεστρώννυον τὰ ἱμάτια αὐτῶν ἐν τῇ ὁδῷ. Λαμβάνουσι μέντοι τὸν λόγον οἱ μαθηταὶ, καὶ ἐπι καθίζουσι ταῖς ψυχαῖς τῶν ἀκουόντων. Κοσμοῦσι δὲ ἡμᾶς καὶ αἱ καλαὶ πράξεις τῶν ἀποστόλων ἐπικεί- μεναι ἡμῖν. Θέλουσι γὰρ (14) και πατῶμεν αὐτῶν τὸ ἱμάτια, ἐξετάζοντες τοὺς ἀποστολικούς λόγους. ΚΕΦ. Κ'. Εt Στίχ. ιθ. Καὶ ἐζήτησαν οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ γραμ ματεῖς ἐπιβαλεῖν ἐπ' αὐτὸν τὰς χεῖρας ἐν αὐτῇ τῇ ὥρᾳ, καὶ ἐφοβήθησαν· ἔγνωσαν γάρ, ότι πρὸς αὐτοὺς τὴν παραβολήν εἶπεν. Στίχ. κ. Καὶ παρατηρήσαντες ἀπέστειλαν εγκα θέτους, ὑποκρινομένους ἑαυτοὺς δικαίους εἶναι, ἵνα ἐπιλάβωνται αὐτοῦ λόγου, εἰς τὸ παραδοῦ- ναι αὐτὸν τῇ ἀρχῇ καὶ τῇ ἐξουσίᾳ τοῦ ἡγου μένου. Στίχ. κα'. Καὶ ἐπηρώτησαν αὐτὸν λέγοντες· Δε δάσκαλε, οίδαμεν ότι ὀρθῶς λέγεις καὶ διδά σκεις, καὶ οὐ λαμβάνεις πρόσωπον, ἀλλ' ἐπ' ἀληθείας τὴν ὁδὸν τοῦ Θεοῦ διδάσκεις. Στίχ. ν6. Ἔξεστιν ἡμῖν Καίσαρι φόρον δοῦναι, ἢ ου ; SUPPLEMENTUM AD ‘ORIGENIS EXEGETICA. eum Jesus dilesii illum s. Non utique pro alienæ & rei adimplemento dilexisset cum, qui de his con- fidenter loquebatur. Quæstionem vero movet, qua- modo difectus fuerit qui secuturus non erat ad vitam. At enim est quidem propter priora dile- ctione dignus, qui legis præcepta custodivit : at propter contemptum ejus quod perfectum est, dilectionem propter antecedentia non sivit esse perfectam. CAP. XIX. V. 29. Et fuit ut appropinquavit ad Bethphage et Bethaniam, ad moniem appellatum Olivarum, misit duos discipulorum ejus, V. 30. Dicens : lte in vicum e regione; in quem intrœcuntes, invenietis pullum ligatum, super quo nullus unquam hominum sedit. Solventes illum, ducile. V. 31. Et si quis vos interrogat, Utquid solvitis ? ita dicetis ei: Quia Dominus illo opus habet. V. 32. Abeuntes igitur qui missi fuerant, invenerunt sicut dixit illis. V. 53. Solventibus autem illis pullum, dixerunt do- mini ejus ad eos : quid solvitis pullum? V. 34. Illi vero dixerunt : Dominus illo opus habel. V. 85. duxerant eum ad Jesum. B Übi est obedientia et sacer locus, eo mittit Do- minus apostolos soluturos pullum ligatum, super quo nunquam Moysis sermo vel Isaiæ, vel alius ali- cujus ex prophetis sedit. Quando autem venit Christus, qui natura ac solus est Domniuus, silent C multi antequam publicentur a Salvatore, domini. Quando enim quis fagitiis servit, multarum pas- sionum servus est: qui ubi semel dominus effectus fuerit, non potest multos habere dominos. V. 35. Et injicieus quis sua ipsorum vestimenta super pullum, ascendere fecil Jesum. V. 36. Procedente autem illo, substernebunt vesti- menta sua in via. Accipiunt verbum discipuli, et collocant in ani - mis audientium. Ornant nos et actiones bonæ apo- stolorum impositæ nobis. Volunt enim etiam ut calcemus corum vestimenta, perpendentes aposto licos sermones. CAP. XX. D V. 19. quasierunt pontifces et scriba injicere in . eum manus in ipsa hora, et timuerunt. Noverant enim, quod ad illos parabolam dixit. V. 20. Et opportunitatem captantes miserunt irsi- diatores simulantes seipsos justos esse, ut cape- rent eum sermone, quo traderent illum magistra- tui el potestati rectoris. V. 21. Et inerrogaverunt eum, dicentes : Magister, novimus quia recte dicis et doces, et non accipis personam, sed in veritate vium Dei doces. V. 22. Licet nobis Cæsari tributum dare, necne? Marc. x, 21. (12) Forte είασε. (13) Forte ἀποστέλλει τούς. (14) Videtur deesse ἵνα, vel ὅπως.

δείχ. κγ. Κατανοήσας δὲ αὐτῶν τὴν πανουργίαν, Α εἶπε πρὸς αὐτούς· Τί με πειράζετε; Στίχ. κδ'. Επιδείξατέ μοι δηνάριον. Τίνος έχει εἰκόνα καὶ ἐπιγραφήν; Αποκριθέντες δὲ εἶπον· Καίσαρος. Στίχ. κε'. Αποκριθεὶς δὲ εἶπεν αὐτοῖς· Ἀπόδοτε τὰ Καίσαρος Καίσαρι, καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ. Στίχ. κς'. Καὶ οὐκ ἴσχυσαν ἐπιλαβέσθαι αὐτοῦ δήματα εναντίον τοῦ λαοῦ, καὶ θαυμάσαντες ἐπὶ τῇ ἀποκρίσει αὐτοῦ, ἐσίγησαν. Υψηλότερον δέ· Ὁ ἄνθρωπος, ὡς ἐν τῇ Γενέσει γέγραπται, κατ' εἰκόνα Θεοῦ γέγονεν. Ύστερον δὲ διὰ τὴν αὐτοῦ παρακοὴν ἀνέλαβε καὶ εἰκόνα χοϊκήν. Ὥσπερ δὲ τὸ νόμισμα εικόνα έχει τοῦ βασιλεύοντος τῶν ἐθνῶν, οὕτως ὁ ποιῶν τὰ ἔργα τοῦ Παντοκράτο- ρως τὴν εἰκόνα αὐτοῦ φορεῖ, ἣν παραινεῖ ὁ Σωτὴρ ἀποδιδόναι καὶ ἀποτίθεσθαι, καὶ φορεῖν τὴν ἐξ ἀρ- γῆς γενομένην εἰκόνα. Ακολούθως τούτοις καὶ ὁ Παυλός φησιν· Ὡς ἐφορέσαμεν τὴν εἰκόνα τοῦ χοϊκοῦ, οὕτω φορέσωμεν καὶ τὴν εἰκόνα τοῦ ἐπουρανίου. Τοῦτο οὖν δηλοῖ τό· ᾿Απόδοτε τὰ Καί- σαρος Καίσαρι, καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ. Β ν. 26. Εγραψα ὑμῖν, κ. τ. λ. Ο δ' οἶμαι καὶ τῷ τυχόντι τυγχάνει, ότι τοῖς τὴν ψυχή παιδίοις καὶ νεανίσκοις καὶ πατράσι ταῦτα λέγει γράφειν. Καὶ Παῦλος δέ που φησὶν, « Οὐκ ἠδυνήθην ὑμῖν λαλῆσαι ὡς πνευματικοῖς, ἀλλ' ὡς σαρκικοῖς· ὡς νηπίους ἐν Χριστῷ γάλα ὑμᾶς ἐπότισα, οὐ βρῶμα. Ὁ δὲ ἐν Χριστῷ νήπιος τὴν ψυχήν τοιόσδε τις ὤν, οὕτως ὀνομάζεται, καθὼς καὶ ἀλλαχοῦ ὁ αὐτὸς Παῦ λός φησιν, « Οτε ήμην νήπιος, ὡς νήπιος ἐλάλουν, ὡς νήπιος ἐφρόνουν, ὡς νήπιος ελογιζόμην. » Εἶτ' ἐπεὶ μὴ ἔμεινεν ἐν τῷ νηπίῳ, φησίν, «Οτε δὲ ἐγενό- μην ἀνὴρ, κατήργηκα τὰ τοῦ νηπίου. » Οὕτως ἀκούω καὶ τοῦ, « Μέχρι καταντήσωμεν οἱ πάντες εἰς ἄνδρα τέλειον, εἰς μέτρον ἡλικίας τοῦ πληρώματος τοῦ Χρι- στοῦ. Οἶδε γὰρ καταντήσοντας πάντας τοὺς πιστεύ οντας εἰς ἄνδρα τέλειον, καὶ μέτρα νοητῆς ἡλικίας. Ὥσπερ δὲ παρὰ τὸν ἔσω ἄνθρωπον καὶ τὸν ἔξω ἄν- θρωπον ταῦτα συμβέβηκεν ὁμώνυμα, καὶ ἀναλογίαν ἔχοντα πρὸς ἄλληλα, οὕτως εὕροις ἂν καὶ τὰ ὀνό ματα τῶν μελῶν τοῦ σώματος μεταφερόμενα ἐπὶ τὴν ψυχήν. Ωριγένους ἐκ τοῦ ᾿Ασματος τῶν ᾀσμάτων τό μος Α΄. Ομώνυμά τινα τοῖς συμβαίνουσι κατὰ τὸν ἔξω ἄνθρωπόν ἐστι, καὶ παρὰ τὸν ἔσω, καὶ ἀναλογίαν προσάλληλα ἔχοντα · οἷον κατὰ τὰς ἡλικίας, ἐστὶ παι- δίον κατὰ τὸν ἔξω ἄνθρωπον, ὅπερ ἐπιδεχόμενον αυ ξησιν ἐπὶ τὸν νεανίσκον φθάνει, ἕως οὗ χρηματίσας ἀνὴρ, γένηται πατήρ· χρῶμαι δὲ τούτοις τοῖς ὀνό- μασι διὰ τὴν γραφὴν τὴν παρὰ τῷ Ἰωάννῃ ἐν τῇ Καθολική Επιστολῇ· τὰ τρία τάξας ὀνόματα ταῦτα· ὁμωνύμως δὲ καὶ ἀναλόγως τοῖς κατὰ τὸν ἔξω ἄν θρωπον τούτοις τρισί· καὶ εἴποιμι ἂν, ὅτι ἐστί τις παιδίον κατὰ τὸν ἔσω ἄνθρωπον ὅμοιον, ὁποῖός ποτ' ἂν εἴη, ὅμοιος τοῦ τοιούτου ὁ ἔξω· οὕτω καὶ νεανίσκος κατὰ τὸν κρυπτόν τῆς καρδίας ἄνθρωπον. ᾿Ακόλουθον δὲ τούτοις ἐστὶ λέγειν, ὅτι τις καὶ ἔσω ἀνὴρ καὶ πα- τήρ. Λέγει δὲ οὕτως ὁ Ἰωάννης· « Εγραψα ὑμῖν, παιδία, ὅτι ἐγνώκατε τὸν Πατέρα· ἔγραψα ὑμῖν, πα- τέρες, ὅτι ἐγνώκατε τὸν ἀπ' ἀρχῆς· ἔγραψα ὑμῖν, νεανίσκοι, ὅτι ισχυροί έστε, καὶ ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ μένει ἐν ὑμῖν, καὶ νενικήκατε τὸν πονηρόν. » Σαφές SCHOLIA IN JOAN. V. 25. Cum intellexisset aulem eorum variciem, dixit ad eos : Quid me tentatis ? Ostendite mihi denarium. Cujus habet ima ginem el epigraphen? Respondentes autem, dixe- runt : Casaris. V. 25. Respondens autem dixit illis : Reddite qua sunt Cæsaris Cæsari, et quæ sunt Dei Deo. V. 26. Et non potuerunt arripere ejus verba co- ram populo, et´admirati de responso illius, silue- Funt. Altiori vero sensu : llomo sicut in Genesi seri- plum est, secundum imaginem Dei factus fuit, Postea ob suam transgressionem accepit etiam imaginem terreuam. Sicut vero nummus imaginem habet imperatoris gentium, ita qui facit opera On- nipotentis, imaginein ejus portal : quam terrenam hortatur Salvator ut reddamus et deponamus, feramusque eam, quæ a principio fuit, imaginem. Consequenter ad hæc etiam Paulus dicit : Sicut portavimus imaginem terrestris, ita portemus etiam maginem cœleslis ". Hoc igitur sibi vult illud : Reddite quæ sunt Cæsaris Cæsari, et quæ sunt Dei Deo. EX ORIGENE IN EPISTOLAM I JOANNIS APOSTOLI. (CRAMER, Catena in Epist. cathol., Oxon., 1840, in-8°, pag. 115.) D I Cor. xv, 49. (1) Hat Latine tantum leguutur in Prologo Origenis ad Canticn. Vide Operum cjus tom. El.