μένους, περὶ Θεοῦ τὰ ἐναντιούμενα, ὅσον ἐπὶ τῇ λέξει, ὁμολογεῖν, μὴ νοεῖν. Οἷον, κατὰ τὰς κοινὰς προ- λήψεις ἐστὶ (53) τὴν θείαν φύσιν ἀγαθὴν, καὶ ἀόργητον καὶ δικαίαν ὁμολογεῖν. ἡ γῆ ἔφριξε. Χρὴ δὲ ἀπὸ τῶν κοινῶν ἐννοιῶν ὡρμη τοῦτ' ἔστι τὴν θείαν. λόμενον, ἢ μὴ κατ' αξίαν τινὶ χρώμενον ἡ Γραφή λέγει, ζητεῖν προσήκει τὸ τῆς λέξεως βούλημα, καὶ μεριμνᾷν, τίνα τρόπον ἀποκαταστῆσαι δυνηθῶμεν· οὐχὶ δὲ ἀνατρέπειν τὰς ἀξιολόγους περὶ Θεοῦ ὁπολή- ψεις. Καὶ οὕτως ἁπροσκόπως ἐντευξόμεθα ταῖς Γρα- φαῖς, ἀπὸ μὲν τῶν εὐλήπτων ὠφελούμενοι, ἐκ δὲ τῶν ασαφεστέρων οὐ παραβλαπτόμενοι. Ἐὰν δέ τις ἐγο καλῇ τῇ θείᾳ Γραφῇ, ὡς οὐ διδασκαλικῇ οὐδὲ ἐνεργη τικῇ τῶν ὠφελείσθαι δυναμένων, καταμανθανέτω πᾶσαν τὴν τῶν ἀνθρωπίνων διακόσμησιν, οὐκ ἐν τοῖς πνευματικοῖς μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς ὑποδεεστέροις καὶ τοῖς κατὰ τὸν βίον πράγμασιν· ὅτι τοῖς μὲν ἁλό γοις εὔκολον ἔδωκε τὴν πρὸς τὸ ζῆν ἀφορμήν τρο φὰς αὐτομάτους, καὶ σκέπην αὐτοφυᾶ· καὶ τὰ ἐκ τριχῶν καὶ πτερῶν ἐνδύματα ἡ τὰ σύμπαντα οἶκο- νομοῦσα δύναμις ἐχαρίσατο· τὸν δὲ ἄνθρωπον γυα μνὸν παραγαγοῦσα, λόγον ἔδωκεν ἀντὶ πάντων, δι' οὗ αἵ τε (54) ποριστικαὶ συνέστησαν τέχναι, οἰκοδο μική, υφαντική, γεωργία; χαλκευτική· τὸ τοῖς σώ- μασιν ἐνδέον ἀναπληρούσης τῆς ψυχῆς τῇ παρουσία τοῦ λόγου. Ὥσπερ οὖν ἐν τούτοις, οὐχὶ βασκαίνων ἡμῖν πρὸς τὸ ζῆν ἀφορμῶν, παραπλησίως τοῖς ἁλό- γοις συναπογεννηθῆναι πάντα ὁ δημιουργὸς ἡμῶν οὐ συνεχώρησεν, ἀλλὰ τὴν ἕνδειαν τῶν ἀναγκαίων, γυ- μνάσιον ἡμῖν τῆς διανοίας ἐμηχανήσατο· οὕτω καὶ τὴν ἐν ταῖς Γραφαῖς ἀσάφειαν ἐπ' ὠφελείᾳ τοῦ νοῦ διεγείρων αὐτοῦ τὴν ἐνέργειαν, ἐπετήδευσε. Πρῶτ τον μὲν, ἵνα τούτοις ἐνασχολούμενος τῶν χειρόνων ἀφέλκηται· ἔπειτα ὅτι τὰ πόνῳ κτηθέντα μᾶλλον πως ἀγαπᾶται, καὶ τὰ διὰ μακροῦ χρόνου προσ- γενόμενα μονιμώτερον παραμένει· ὧν δὲ ῥᾳδία ἡ κτῆσις, οὐ περισπούδαστος ἡ ἀπόλαυσις. Εὐκατα- φρόνητος γὰρ ἡ τῶν προχείρων παρουσία, καὶ οὐδε μιᾶς φυλακῆς ἀξιουμένη τοῖς ἔχουσι. Διὰ τοῦτο καὶ ἢ τῶν ὀνείρων φύσις ἀσαφὴς καὶ πλαγία, καὶ οὐ μικρᾶς δεομένη τῆς ἐκ τοῦ νοῦ ἐντρεχείας· καὶ πολλὴ συγγένεια πρὸς τὰ ἐκ τῶν ὀνείρων αἰνίγματα τοῖς κατὰ ἐπίκρυψιν ἐν τῇ Γραφῇ δηλουμένοις. Όθεν καὶ Ἰωσὴφ και Δανιὴλ τῷ προφητικῷ χαρίσματι τὰ ὀνείρατα διεγίνωσκον, ἐπειδὴ οὐκ αὐεάρχη τὰ τῶν ἐννοιῶν πρὸς τὴν θήραν τῆς ἀληθείας. Πρὸς δὴ τοῦτο χρεία τῆς ἐν τῷ βίῳ καθαρότητος, ὥστε καὶ πρὸς τὴν τῆς ἠθικῆς ἀρετῆς ἐπιτήδευσιν τὸ ἐν (55) ταῖς Γραφαῖς κεκαλυμμένον διαγνωσθῆναι. Χρεία δὲ πρὸς τῇ καθαρότητι τοῦ βίου καὶ τῆς ἐν ταῖς Γραφαῖς δια- τριβῆς, ἵνα τὸ σεμνοπρεπὲς καὶ μυστικὸν τῶν θείων λογίων ἐκ τῆς συνεχούς μελέτης εντυπωθῇ τῇ ψυχῇ· Ὅτι δὲ βίου ὅλου δεῖται ἡ τῶν θείων λόγων μελέτη, συν- APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGΝΙ. B ac justam esse confiteri. porem appellatum esse mentis excessum. Cujus- A modi est illud:Obstupuit coelum,et horruit terra 10. Porro fatendum est a communibus principiis pro- fectos nosea quæ secundum litteram contraria sunt, in Deo non intelligere. Quale est juxta communes acceptiones, divinam naturam, bonam, iræ expertem amici, aut punitere, aut præter meritum aliquo uti dicat: quid sibi velint verba quærendum est ; ac sollicite cogitandum quomodo ea restituere possi· mus. Non autem oportebit preclaras de Deo opi- niones subvertere. Atque ad eum modum citra offensam tn Scripturis versabimur, dum et ex iis, quæ facile percipi possunt, adjuvabimur, et ab iis quæ sunt intellectu difficiliora, non offendemur. Quod si quis illud divinæ Scripturæ vitio vertat, quod non doceat, neque producat ea quæ prodesse possint, is perpendat universam rerum mortalium ordinationem, non solum in spiritualibus, verum etiam in inferioribns,atque ad vitam perti- nentibus negotiis ; consideretque eam vim,quæ gu- bernat universa, brutis animalibus facilem ad vitam tuendam occasionem tribuisse, alimentum ultro præbens, operimentum sponte agnatum, e pilis aut plumis indumenta : hominem autem solum,nudum producens ; rationem omnium illorum vice dedit, per quam artes repertæ sunt, quibus illa sibi sup- peditet, puta, architectura, textoria, agricultura, æraria fabrica; quandoquidem quod deerat corpo- ribus,id animus per rationis copiam supplet. Quem- admodum igitur opifex noster in his commoditates C vitæ nobis haud invidens, omnia una nobiscum si- militer brutis produci ac procreari non permisit ; sed velut ingenii exeroitium rerum necessariarum inopiam nobis excogitavit; itidem et in Scripturis data opera voluit esse obscuritatem ad mentis nostræ utilitatem, vim ipsius ao virtutem exci- tans. Primum quidem, ut his occupata, a deterio- ribus avocetur. Deinde quod quæ labore parta sunt, ea, nescio quo pacto, magis amantur, quæ- que longo tempore contingunt, constantius per- manent. Porro quæ facile parantur, his non perinde avide fruimur. Negligitur enim rerum obviarum copia, neque ulla custodia dignas ducit,qui possim det. Quapropter et somniorum obscura et involuta est ratio,ita ut non mediocrem desideret animi saga- D citatem, habentque insomniorum ænigmata pluri- mum affinitatis cum iis quæ in Scriptura allegorico et arcanosensu significantur. Unde et Joseph et Da- niel per prophetiæ donum 'somnia dignoscebant, quandoquidem ipsa per se cogitationis vis non sa- tis valet ad veri indaginem. Denique accedit huo quod vitæ quoque puritas requiritur, ut ad navan- dam virtuti morali operam,id quod in Scripturis ob- volutum est,dignoscamus.Requiritur autem præter. Jerem. 11, 12. editis. Reg. secundus, 6. Quale si Scriptura Deum irasci, morore (53) Ita Regii primus et tertius. Deest tot in 6. Ἐὰν οὖν ὀργιζόμενον, ἢ λυπούμενον, ἡ μεταμε- (54) Α' τε, Forte. α'γs, EDr. (56) Editi, Forta anys, tres, ¿v.

μένους, περὶ Θεοῦ τὰ ἐναντιούμενα, ὅσον ἐπὶ τῇ λέξει, ὁμολογεῖν, μὴ νοεῖν. Οἷον, κατὰ τὰς κοινὰς προ- λήψεις ἐστὶ (53) τὴν θείαν φύσιν ἀγαθὴν, καὶ ἀόργητον καὶ δικαίαν ὁμολογεῖν. ἡ γῆ ἔφριξε. Χρὴ δὲ ἀπὸ τῶν κοινῶν ἐννοιῶν ὡρμη τοῦτ' ἔστι τὴν θείαν. λόμενον, ἢ μὴ κατ' αξίαν τινὶ χρώμενον ἡ Γραφή λέγει, ζητεῖν προσήκει τὸ τῆς λέξεως βούλημα, καὶ μεριμνᾷν, τίνα τρόπον ἀποκαταστῆσαι δυνηθῶμεν· οὐχὶ δὲ ἀνατρέπειν τὰς ἀξιολόγους περὶ Θεοῦ ὁπολή- ψεις. Καὶ οὕτως ἁπροσκόπως ἐντευξόμεθα ταῖς Γρα- φαῖς, ἀπὸ μὲν τῶν εὐλήπτων ὠφελούμενοι, ἐκ δὲ τῶν ασαφεστέρων οὐ παραβλαπτόμενοι. Ἐὰν δέ τις ἐγο καλῇ τῇ θείᾳ Γραφῇ, ὡς οὐ διδασκαλικῇ οὐδὲ ἐνεργη τικῇ τῶν ὠφελείσθαι δυναμένων, καταμανθανέτω πᾶσαν τὴν τῶν ἀνθρωπίνων διακόσμησιν, οὐκ ἐν τοῖς πνευματικοῖς μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς ὑποδεεστέροις καὶ τοῖς κατὰ τὸν βίον πράγμασιν· ὅτι τοῖς μὲν ἁλό γοις εὔκολον ἔδωκε τὴν πρὸς τὸ ζῆν ἀφορμήν τρο φὰς αὐτομάτους, καὶ σκέπην αὐτοφυᾶ· καὶ τὰ ἐκ τριχῶν καὶ πτερῶν ἐνδύματα ἡ τὰ σύμπαντα οἶκο- νομοῦσα δύναμις ἐχαρίσατο· τὸν δὲ ἄνθρωπον γυα μνὸν παραγαγοῦσα, λόγον ἔδωκεν ἀντὶ πάντων, δι' οὗ αἵ τε (54) ποριστικαὶ συνέστησαν τέχναι, οἰκοδο μική, υφαντική, γεωργία; χαλκευτική· τὸ τοῖς σώ- μασιν ἐνδέον ἀναπληρούσης τῆς ψυχῆς τῇ παρουσία τοῦ λόγου. Ὥσπερ οὖν ἐν τούτοις, οὐχὶ βασκαίνων ἡμῖν πρὸς τὸ ζῆν ἀφορμῶν, παραπλησίως τοῖς ἁλό- γοις συναπογεννηθῆναι πάντα ὁ δημιουργὸς ἡμῶν οὐ συνεχώρησεν, ἀλλὰ τὴν ἕνδειαν τῶν ἀναγκαίων, γυ- μνάσιον ἡμῖν τῆς διανοίας ἐμηχανήσατο· οὕτω καὶ τὴν ἐν ταῖς Γραφαῖς ἀσάφειαν ἐπ' ὠφελείᾳ τοῦ νοῦ διεγείρων αὐτοῦ τὴν ἐνέργειαν, ἐπετήδευσε. Πρῶτ τον μὲν, ἵνα τούτοις ἐνασχολούμενος τῶν χειρόνων ἀφέλκηται· ἔπειτα ὅτι τὰ πόνῳ κτηθέντα μᾶλλον πως ἀγαπᾶται, καὶ τὰ διὰ μακροῦ χρόνου προσ- γενόμενα μονιμώτερον παραμένει· ὧν δὲ ῥᾳδία ἡ κτῆσις, οὐ περισπούδαστος ἡ ἀπόλαυσις. Εὐκατα- φρόνητος γὰρ ἡ τῶν προχείρων παρουσία, καὶ οὐδε μιᾶς φυλακῆς ἀξιουμένη τοῖς ἔχουσι. Διὰ τοῦτο καὶ ἢ τῶν ὀνείρων φύσις ἀσαφὴς καὶ πλαγία, καὶ οὐ μικρᾶς δεομένη τῆς ἐκ τοῦ νοῦ ἐντρεχείας· καὶ πολλὴ συγγένεια πρὸς τὰ ἐκ τῶν ὀνείρων αἰνίγματα τοῖς κατὰ ἐπίκρυψιν ἐν τῇ Γραφῇ δηλουμένοις. Όθεν καὶ Ἰωσὴφ και Δανιὴλ τῷ προφητικῷ χαρίσματι τὰ ὀνείρατα διεγίνωσκον, ἐπειδὴ οὐκ αὐεάρχη τὰ τῶν ἐννοιῶν πρὸς τὴν θήραν τῆς ἀληθείας. Πρὸς δὴ τοῦτο χρεία τῆς ἐν τῷ βίῳ καθαρότητος, ὥστε καὶ πρὸς τὴν τῆς ἠθικῆς ἀρετῆς ἐπιτήδευσιν τὸ ἐν (55) ταῖς Γραφαῖς κεκαλυμμένον διαγνωσθῆναι. Χρεία δὲ πρὸς τῇ καθαρότητι τοῦ βίου καὶ τῆς ἐν ταῖς Γραφαῖς δια- τριβῆς, ἵνα τὸ σεμνοπρεπὲς καὶ μυστικὸν τῶν θείων λογίων ἐκ τῆς συνεχούς μελέτης εντυπωθῇ τῇ ψυχῇ· Ὅτι δὲ βίου ὅλου δεῖται ἡ τῶν θείων λόγων μελέτη, συν- APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGΝΙ. B ac justam esse confiteri. porem appellatum esse mentis excessum. Cujus- A modi est illud:Obstupuit coelum,et horruit terra 10. Porro fatendum est a communibus principiis pro- fectos nosea quæ secundum litteram contraria sunt, in Deo non intelligere. Quale est juxta communes acceptiones, divinam naturam, bonam, iræ expertem amici, aut punitere, aut præter meritum aliquo uti dicat: quid sibi velint verba quærendum est ; ac sollicite cogitandum quomodo ea restituere possi· mus. Non autem oportebit preclaras de Deo opi- niones subvertere. Atque ad eum modum citra offensam tn Scripturis versabimur, dum et ex iis, quæ facile percipi possunt, adjuvabimur, et ab iis quæ sunt intellectu difficiliora, non offendemur. Quod si quis illud divinæ Scripturæ vitio vertat, quod non doceat, neque producat ea quæ prodesse possint, is perpendat universam rerum mortalium ordinationem, non solum in spiritualibus, verum etiam in inferioribns,atque ad vitam perti- nentibus negotiis ; consideretque eam vim,quæ gu- bernat universa, brutis animalibus facilem ad vitam tuendam occasionem tribuisse, alimentum ultro præbens, operimentum sponte agnatum, e pilis aut plumis indumenta : hominem autem solum,nudum producens ; rationem omnium illorum vice dedit, per quam artes repertæ sunt, quibus illa sibi sup- peditet, puta, architectura, textoria, agricultura, æraria fabrica; quandoquidem quod deerat corpo- ribus,id animus per rationis copiam supplet. Quem- admodum igitur opifex noster in his commoditates C vitæ nobis haud invidens, omnia una nobiscum si- militer brutis produci ac procreari non permisit ; sed velut ingenii exeroitium rerum necessariarum inopiam nobis excogitavit; itidem et in Scripturis data opera voluit esse obscuritatem ad mentis nostræ utilitatem, vim ipsius ao virtutem exci- tans. Primum quidem, ut his occupata, a deterio- ribus avocetur. Deinde quod quæ labore parta sunt, ea, nescio quo pacto, magis amantur, quæ- que longo tempore contingunt, constantius per- manent. Porro quæ facile parantur, his non perinde avide fruimur. Negligitur enim rerum obviarum copia, neque ulla custodia dignas ducit,qui possim det. Quapropter et somniorum obscura et involuta est ratio,ita ut non mediocrem desideret animi saga- D citatem, habentque insomniorum ænigmata pluri- mum affinitatis cum iis quæ in Scriptura allegorico et arcanosensu significantur. Unde et Joseph et Da- niel per prophetiæ donum 'somnia dignoscebant, quandoquidem ipsa per se cogitationis vis non sa- tis valet ad veri indaginem. Denique accedit huo quod vitæ quoque puritas requiritur, ut ad navan- dam virtuti morali operam,id quod in Scripturis ob- volutum est,dignoscamus.Requiritur autem præter. Jerem. 11, 12. editis. Reg. secundus, 6. Quale si Scriptura Deum irasci, morore (53) Ita Regii primus et tertius. Deest tot in 6. Ἐὰν οὖν ὀργιζόμενον, ἢ λυπούμενον, ἡ μεταμε- (54) Α' τε, Forte. α'γs, EDr. (56) Editi, Forta anys, tres, ¿v.

ίστησιν (56) ὁ Μωϋσέως βίος· ὃς ἐπὶ μὲν τῇ πρώτη δ τεσσαρακονταετηρίδι ἐπαιδεύθη τὰ Αἰγυπτίων, ἐπὶ δὲ τῇ δευτέρα τεσσαρακονταετηρίδι ἐπὶ προφάσει τοῦ ποιμαίνειν ἐπὶ τὰς ἐρημίας ἀναχωρήσας, τῇ θεωρίᾳ τῶν ὄντων ἀπεσχόλασε. Καὶ οὕτω λοιπὸν τῆς τοῦ Θεοῦ ἐπιφανείας αξιωθεὶς μετὰ τὴν δευτέραν τεσσαρακονταετηρίδα, ἄκων, ὑπὸ τῆς φιλανθρωπίας τοῦ Θεοῦ, πρὸς τὴν τῶν ἀνθρώπων ἐπιμέλειαν κατ- ηνέχθη. Καὶ οὐδὲ τότε διηνεκώς τῷ πρακτικῷ παρ- έμενε βίῳ, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸν ἐποπτικὸν ἐπανῄει πολλάκις. Ὅθεν καὶ εἰς τὴν Αἴγυπτιακὴν εἰδωλομα- νίαν ὅλα ὑπηνέχθη (57) τὰ πλήθη, τῷ Θεῷ συνόντος τοῦ ἁγίου ἀνδρὸς ἐν τῷ ὄρει. ὄχλον ἀποδιδράσκων, καὶ περὶ τὰς ἐρημίας φιλοχω- ρῶν. Εἰ τοίνυν τοῖς ἁγίοις μετὰ πάσης εὐσταθείας τοῦ ἡγεμονικοῦ ἐπονεῖτο τῆς ἀληθείας ἡ ζήτησις, πῶς οὐκ ἄλογον τοὺς καρποὺς τῶν μυρίων καμάτων ἄνευ τινὸς πραγματείας ἐπιζητεῖν; Τήρει γὰρ καὶ Ἠλίαν, μεφ' ὅσας ἀναχωρήσεις καὶ ἡσυχίας καὶ και μάτους ἰδεῖν Θεὸν ἠξιώθη (58). Υπόθεσις τοῦ βιβλίου, ἡ φανερὰ, καὶ αὐτόθεν ληπτή. Ἐπειδὴ κατὰ χρόνους γέγονεν ὁ προφήτης, ἐν οἷς ἐπλεόνασεν ἡ κακία, τὰ μεγέθη τῶν ἀποκειμένων αὐτοῖς κακῶν διηγεῖται, καὶ τὴν αἰτίαν τῆς ὀργῆς τοῦ Θεοῦ προτάσσει, ἵνα εἰς μετάνοιαν αὐτοὺς ἐναγάγῃ. Πρῶτον μὲν ἄρχεται τῶν κατὰ τῆς Ἰουδαίας λόγων· ἐπειδὴ, κατὰ τὸν Πέτρον, Ὁ καιρὸς ἦν τοῦ ἄρξασθαι τὸ κρῖμα ἀπὸ τοῦ οἴκου τοῦ Θεοῦ· φυσικῶς γὰρ τοῖς οἰκειοτά- τοις μάλιστα χαλεπαίνομεν, ὅταν εἰς ἡμᾶς ἐξαμαρ- τάνωσι. Καὶ ἐν τῷ Ἰεζεκιήλ, ὁ Κύριος προστάσε σων (50) κολάζεσθαι τοὺς ἡμαρτηκότας. ᾿Απὸ τῶν ἁγίων μου ἄρξασθε, φησί. Διὰ τοῦτο ἀπὸ τῆς ἐκλε- κτῆς τοῦ Θεοῦ χώρας ἤρξατο, καὶ ἀπὸ τῆς πόλεως ἐν ᾗ τὸ ἁγιαστήριον, ἀπαγγέλλων τὰ ἐπικείμενα, δεύτερον Βαβυλῶνος, εἶτα τῆς Μωαβίτιδος, εἶτα Δα μασκοῦ, πέμπτον Αἰγύπτου, εἶτα τῆς ἐρήμου, εἶτα τῆς Ἰδουμαίας, εἶτα τῆς φάραγγος Σιών, εἶτα Τύ- ρου, εἶτα τῶν τετραπόδων. Ἐφεξῆς τούτοις ἐστὶ τὰ περὶ τὸ τεσσαρεσκαιδέκατον ἔτος τῆς βασιλείας Εζε κίου γεγενημένα· μεθ᾽ ἃ προφητεῖαί εἰσιν ἄνευ τινὸς προγραφής (60), πάθη τῆς Ἱερουσαλὴμ καὶ τῆς Ἰου- δαίας προαγγέλλουσαι, καὶ τὰ περὶ τῶν ἐν τῇ δια σπορᾷ, καὶ περὶ τῆς τούτων ἐπανόδου, μετὰ τὸ ἐκ- πληρωθῆναι τὴν δίκην, καὶ τὰ περὶ Χριστοῦ πάσῃ τῇ προφητείᾳ ἐνεσπαρμένα· ἑκάστου τῶν καθ᾽ ἱστορίαν λεγομένων, καὶ τοῦ μυστικοῦ συγκαταπεπλεγμέ νων (61). ** ἐπὶ μὲν τῇ. τοίνυν τοὺς ἁγίους.Editi τοῖς ἁγίοις. Ἡ ὑπόθεσις τοῦ βιβλίου φανερά, ἐν οἷς ἐπλεόναξεν. Ιδουμαίας προαγγ στικῷ συγκαταπεπλεγμένων. καὶ τοῦ. μυστικοῦ συγκαταπεπλεγμένου. $29 COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. PROOEMIUM. A vita puritatem assidua in Scripturis exercitatio;ut majestas atque arcanum divinorum eloquiorum per- petua meditatione animo imprimatur.Ceterum, ad divinorum verborum exercitationem, totam vitam impendi oportere Moysis vita demonstrat: qui qui- dem primis quadraginta annis Egyptiis disciplinis institutus est; alteris autem annis quadraginta hoo prætextu tanquam pasturus oves, in solitudines se- cedens, rerum contemplationi operam dedit. Atque ita deinceps post hos quadraginta annos Dei vi- sione dignus habitus, invitus; per Dei in homines studium, ad hominum curam descendit. Quanquam ne tum quidem assidue in negotiali vita perseve- ravit,verum subinde ad contemplativam revertebatur. Unde et ad Ægyptia cum idolorum cultum uni- versa inducta est multitudo, viro illo sancto in monte cum Deo colloquente. I Petr. iv, 17. *1 Ezech. 1x, 6. secundus, et duo alii mss., des, rectius. Alii duo mss. eum editis ut in contextu. Statim Reg. C D fugiens, et in desertis versari gaudens. Quare si sancti cum omni animi constantia,ad vestigandam veritatem elaborarunt; an non absurdum est innu- merabilium laborum fructus nullo negotio velle ac- quirere? Etenim Eliam observa, post quantos secessus,quanta otia, quantos sudores, promeruit vi- dere Deum. Argumentum hujus libri patet, atque ex seipso percipitur. Quoniam propheta iis tempori- bus vivebat,quibus exsuperabant vitia : magnitudi- nem malorum quæ illos manerent, exponit, ao di- vinæ iræ causam proponit, ut eos provocet ad ρmnitentiam. Exorditur autem primum ab his ser monibus, qui ad Judæam pertinebant. Quandoqui- dem, juxta Petrum, Tempus erat ut inciperet judi- cium a domo Dei ". Nam natura iis maxime, qui nobiscum necessitudine sunt conjuncti, succense- mus, quando in nos peccaverint. Et in Ezechiele Dominus jubens punire qui deliquerant, A sanctis, inquit,meis incipite 61. Ldeo ab loco Deo delecto ca- pit, atque ab ea civitate in qua sanctuarium erat, denuntiansque ipsis impenderent,deinde de Baby- lone, postea de Moubitide, deinde de Damasco, quinto loco de Ægypto, deinde de deserto, deinde de Idumæa, deinde de valle Sion, deinde de Tyre, deinde de quadrupedibus. Sub hæc sequntur ea quæ acciderunt anno decimo quarto regni Ezechiæ; post quæ prophetiæ sunt absque ullo titulo prænun- tiantes mala Hierusalem, et Judææ : item res eo- rum qui essent in dispersione, et de eorum reditu, posteaquam expleta esset vindicta: item quæ spe- ctant ad Christum, in omni prophetia inspersa. Ni- mirum unumquodque quod juxta historiam dicitur, et id quod mysticum sensum habet, inter se conne- ctuntur. secundus, idem eodex, Reg. secundus, 7. Τοιοῦτος δέ τις καὶ ὁ Ἠλίας, τὸν τῶν ἀνθρώπων Β (56) Reg. secundus, δείκνυσιν. Ibidem tres mass., (57) Reg. secundus υπήχθη. Aliquanto post Reg. (58) Reg. secundus, κατηξιώθη. Ibidem idem Co- 7. Hujusmodi fuit et Elias, hominum tumultum (59) Ita mss. tres. Editi, προτάσσων. (60) Reg. secundus, γραφῆς. Hoc ipso in loco (61) Ita Regii primus et tertius. Editi,καὶ τῷ μυ-

ίστησιν (56) ὁ Μωϋσέως βίος· ὃς ἐπὶ μὲν τῇ πρώτη δ τεσσαρακονταετηρίδι ἐπαιδεύθη τὰ Αἰγυπτίων, ἐπὶ δὲ τῇ δευτέρα τεσσαρακονταετηρίδι ἐπὶ προφάσει τοῦ ποιμαίνειν ἐπὶ τὰς ἐρημίας ἀναχωρήσας, τῇ θεωρίᾳ τῶν ὄντων ἀπεσχόλασε. Καὶ οὕτω λοιπὸν τῆς τοῦ Θεοῦ ἐπιφανείας αξιωθεὶς μετὰ τὴν δευτέραν τεσσαρακονταετηρίδα, ἄκων, ὑπὸ τῆς φιλανθρωπίας τοῦ Θεοῦ, πρὸς τὴν τῶν ἀνθρώπων ἐπιμέλειαν κατ- ηνέχθη. Καὶ οὐδὲ τότε διηνεκώς τῷ πρακτικῷ παρ- έμενε βίῳ, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸν ἐποπτικὸν ἐπανῄει πολλάκις. Ὅθεν καὶ εἰς τὴν Αἴγυπτιακὴν εἰδωλομα- νίαν ὅλα ὑπηνέχθη (57) τὰ πλήθη, τῷ Θεῷ συνόντος τοῦ ἁγίου ἀνδρὸς ἐν τῷ ὄρει. ὄχλον ἀποδιδράσκων, καὶ περὶ τὰς ἐρημίας φιλοχω- ρῶν. Εἰ τοίνυν τοῖς ἁγίοις μετὰ πάσης εὐσταθείας τοῦ ἡγεμονικοῦ ἐπονεῖτο τῆς ἀληθείας ἡ ζήτησις, πῶς οὐκ ἄλογον τοὺς καρποὺς τῶν μυρίων καμάτων ἄνευ τινὸς πραγματείας ἐπιζητεῖν; Τήρει γὰρ καὶ Ἠλίαν, μεφ' ὅσας ἀναχωρήσεις καὶ ἡσυχίας καὶ και μάτους ἰδεῖν Θεὸν ἠξιώθη (58). Υπόθεσις τοῦ βιβλίου, ἡ φανερὰ, καὶ αὐτόθεν ληπτή. Ἐπειδὴ κατὰ χρόνους γέγονεν ὁ προφήτης, ἐν οἷς ἐπλεόνασεν ἡ κακία, τὰ μεγέθη τῶν ἀποκειμένων αὐτοῖς κακῶν διηγεῖται, καὶ τὴν αἰτίαν τῆς ὀργῆς τοῦ Θεοῦ προτάσσει, ἵνα εἰς μετάνοιαν αὐτοὺς ἐναγάγῃ. Πρῶτον μὲν ἄρχεται τῶν κατὰ τῆς Ἰουδαίας λόγων· ἐπειδὴ, κατὰ τὸν Πέτρον, Ὁ καιρὸς ἦν τοῦ ἄρξασθαι τὸ κρῖμα ἀπὸ τοῦ οἴκου τοῦ Θεοῦ· φυσικῶς γὰρ τοῖς οἰκειοτά- τοις μάλιστα χαλεπαίνομεν, ὅταν εἰς ἡμᾶς ἐξαμαρ- τάνωσι. Καὶ ἐν τῷ Ἰεζεκιήλ, ὁ Κύριος προστάσε σων (50) κολάζεσθαι τοὺς ἡμαρτηκότας. ᾿Απὸ τῶν ἁγίων μου ἄρξασθε, φησί. Διὰ τοῦτο ἀπὸ τῆς ἐκλε- κτῆς τοῦ Θεοῦ χώρας ἤρξατο, καὶ ἀπὸ τῆς πόλεως ἐν ᾗ τὸ ἁγιαστήριον, ἀπαγγέλλων τὰ ἐπικείμενα, δεύτερον Βαβυλῶνος, εἶτα τῆς Μωαβίτιδος, εἶτα Δα μασκοῦ, πέμπτον Αἰγύπτου, εἶτα τῆς ἐρήμου, εἶτα τῆς Ἰδουμαίας, εἶτα τῆς φάραγγος Σιών, εἶτα Τύ- ρου, εἶτα τῶν τετραπόδων. Ἐφεξῆς τούτοις ἐστὶ τὰ περὶ τὸ τεσσαρεσκαιδέκατον ἔτος τῆς βασιλείας Εζε κίου γεγενημένα· μεθ᾽ ἃ προφητεῖαί εἰσιν ἄνευ τινὸς προγραφής (60), πάθη τῆς Ἱερουσαλὴμ καὶ τῆς Ἰου- δαίας προαγγέλλουσαι, καὶ τὰ περὶ τῶν ἐν τῇ δια σπορᾷ, καὶ περὶ τῆς τούτων ἐπανόδου, μετὰ τὸ ἐκ- πληρωθῆναι τὴν δίκην, καὶ τὰ περὶ Χριστοῦ πάσῃ τῇ προφητείᾳ ἐνεσπαρμένα· ἑκάστου τῶν καθ᾽ ἱστορίαν λεγομένων, καὶ τοῦ μυστικοῦ συγκαταπεπλεγμέ νων (61). ** ἐπὶ μὲν τῇ. τοίνυν τοὺς ἁγίους.Editi τοῖς ἁγίοις. Ἡ ὑπόθεσις τοῦ βιβλίου φανερά, ἐν οἷς ἐπλεόναξεν. Ιδουμαίας προαγγ στικῷ συγκαταπεπλεγμένων. καὶ τοῦ. μυστικοῦ συγκαταπεπλεγμένου. $29 COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. PROOEMIUM. A vita puritatem assidua in Scripturis exercitatio;ut majestas atque arcanum divinorum eloquiorum per- petua meditatione animo imprimatur.Ceterum, ad divinorum verborum exercitationem, totam vitam impendi oportere Moysis vita demonstrat: qui qui- dem primis quadraginta annis Egyptiis disciplinis institutus est; alteris autem annis quadraginta hoo prætextu tanquam pasturus oves, in solitudines se- cedens, rerum contemplationi operam dedit. Atque ita deinceps post hos quadraginta annos Dei vi- sione dignus habitus, invitus; per Dei in homines studium, ad hominum curam descendit. Quanquam ne tum quidem assidue in negotiali vita perseve- ravit,verum subinde ad contemplativam revertebatur. Unde et ad Ægyptia cum idolorum cultum uni- versa inducta est multitudo, viro illo sancto in monte cum Deo colloquente. I Petr. iv, 17. *1 Ezech. 1x, 6. secundus, et duo alii mss., des, rectius. Alii duo mss. eum editis ut in contextu. Statim Reg. C D fugiens, et in desertis versari gaudens. Quare si sancti cum omni animi constantia,ad vestigandam veritatem elaborarunt; an non absurdum est innu- merabilium laborum fructus nullo negotio velle ac- quirere? Etenim Eliam observa, post quantos secessus,quanta otia, quantos sudores, promeruit vi- dere Deum. Argumentum hujus libri patet, atque ex seipso percipitur. Quoniam propheta iis tempori- bus vivebat,quibus exsuperabant vitia : magnitudi- nem malorum quæ illos manerent, exponit, ao di- vinæ iræ causam proponit, ut eos provocet ad ρmnitentiam. Exorditur autem primum ab his ser monibus, qui ad Judæam pertinebant. Quandoqui- dem, juxta Petrum, Tempus erat ut inciperet judi- cium a domo Dei ". Nam natura iis maxime, qui nobiscum necessitudine sunt conjuncti, succense- mus, quando in nos peccaverint. Et in Ezechiele Dominus jubens punire qui deliquerant, A sanctis, inquit,meis incipite 61. Ldeo ab loco Deo delecto ca- pit, atque ab ea civitate in qua sanctuarium erat, denuntiansque ipsis impenderent,deinde de Baby- lone, postea de Moubitide, deinde de Damasco, quinto loco de Ægypto, deinde de deserto, deinde de Idumæa, deinde de valle Sion, deinde de Tyre, deinde de quadrupedibus. Sub hæc sequntur ea quæ acciderunt anno decimo quarto regni Ezechiæ; post quæ prophetiæ sunt absque ullo titulo prænun- tiantes mala Hierusalem, et Judææ : item res eo- rum qui essent in dispersione, et de eorum reditu, posteaquam expleta esset vindicta: item quæ spe- ctant ad Christum, in omni prophetia inspersa. Ni- mirum unumquodque quod juxta historiam dicitur, et id quod mysticum sensum habet, inter se conne- ctuntur. secundus, idem eodex, Reg. secundus, 7. Τοιοῦτος δέ τις καὶ ὁ Ἠλίας, τὸν τῶν ἀνθρώπων Β (56) Reg. secundus, δείκνυσιν. Ibidem tres mass., (57) Reg. secundus υπήχθη. Aliquanto post Reg. (58) Reg. secundus, κατηξιώθη. Ibidem idem Co- 7. Hujusmodi fuit et Elias, hominum tumultum (59) Ita mss. tres. Editi, προτάσσων. (60) Reg. secundus, γραφῆς. Hoc ipso in loco (61) Ita Regii primus et tertius. Editi,καὶ τῷ μυ-

Κυρίου, και περιοχὴν εἰς τὰ ἔθνη ἐξαπέστειλε. Καὶ ἐπὶ τὸν Ναούμ Λήμμα Νινευή βιβλίον δράσ σεως Ναούμ τοῦ Ελκεσαίου (70) · Καὶ ἐπὶ τοῦ Ἀμβα- κούμ· Τὸ λήμμα εἶδεν ᾿Αμβακούμ ὁ προφήτης. Καὶ ὁ Μαλαχίας λήμμα εἶπεν ἄνευ τῆς δράσεως, οὕτω λέγων· Λήμμα λόγου Κυρίου ἐπὶ τὸν Ἰσραὴλ ἐν χειρὶ ἀγγέλου αὐτοῦ. Καὶ ἐοίκασι διὰ τοῦ λήμ ματος ἐμφαίνειν, ὅτι οὐκ ἀφ' ἑαυτῶν ἔχουσι τῆς προφητείας τὴν δύναμιν, ἀλλὰ λαβόντες· ὥστε τὸ λήμμα ἴσον δύνασθαι τῷ, δόμα παρὰ Θεοῦ. Οὗτοι μὲν οὖν ὁράσεως εἶναι τὰ βιολία φασίν· οἱ δὲ λοιποὶ προφῆται λόγους ἐκηκοέναι παρὰ Θεοῦ φασιν. Ὁ λόγος γὰρ, φησί, Κυρίου, ὃς ἐγενήθη προς Ωση τὸν τοῦ Βεηρὶ ἐν ἡμέραις Οζίου καὶ Ἰωάθαμ καὶ ᾿Αχὰς καὶ Εζεκίου βασιλέων Ιούδα· καὶ ἐν ἡμέ ραις Ιεροβοαμ υἱοῦ Ἰωᾶς βασιλέως Ισραήλ. Αρχή λόγου Κυρίου προς Ωσηέ. Ἐν δὲ τῷ ᾿Αμώς Λόγοι ᾿Αμώς, οἱ ἐγένοντο ἐν ᾿Ακκαρεὶν ἐκ Θεοκουὲ, οὕς εἶδε περὶ Ἱερουσαλὴμ (71) ἐν ἡμέραις Οζίου βασιλέως Ιούδα, καὶ ἐν ἡμέραις Ἱεροβοάμ βα- σιλέως Ισραήλ, πρὸ δύο ἐτῶν τοῦ σεισμοῦ. ᾿Αντ- έστραπται (72) ἡ τάξις ἐνταῦθα ὡς πρὸς τὸν Ησαίαν. Ἐκεῖ μὲν ὅρασις προτέτακται, καὶ λόγοι ἐπήχθησαν· ῎Ακους, οὐρανέ· ἐνταῦθα δὲ, λόγων προκειμένων, ὅρασις επηκολούθησε· Λόγοι γὰρ Α- μως, οὐχὶ (73) ὅρασις 'Αμώς, οὐχὶ οὕς ἤκουσεν, ἀλλὰ, Οὔς εἶδεν. Ἐν δὲ τῷ Μιχαία· Καὶ ἐγένετο λόγος Κυρίου πρὸς Μιχαίαν τὸν Μωρασθεί, ἐν ἡμέραις Ιωάθαν καὶ ᾿Αχάζ καὶ Εζεκίου βασιλέων Ἰούδα, ὑπὲρ ὧν εἶδε περὶ Σαμαρείας καὶ Ἱερου σαλήν (74)· και, λόγος Κυρίου ὃς ἐγενήθη πρὸς Ἰωὴλ τὸν τοῦ Βαθουήλ· καὶ, Ἐγένετο λόγος Κυ- ρίου πρὸς Ιωνᾶν· καὶ, Λόγος Κυρίου ὃς ἐγενήθη πρὸς Σοφονίαν τὸν τοῦ (75) Χουσὶ υἱὸν τοῦ Γο- δολίου τοῦ ᾿Αμορίου τοῦ Ἐζεκίου, ἐν ἡμέραις Ιωσίου τοῦ υἱοῦ ᾿Αμώς, βασιλέως Ιούδα. Ιδιό- τροπος δὲ καὶ ἡ τῶν χρόνων ἐπισημείωσις καὶ ἡ τοῦ - λόγου υποδοχή παρὰ τῷ ᾿Αγγαίῳ εἴρηται. Ἐν τῷ δευτέρῳ γὰρ, φησὶν, ἔτσι ἐπὶ Δαρείου του βασι- λέως, ἐν τῷ μηνὶ τῷ ἔκτῳ, μιᾷ τοῦ μηνός, ἐγέ- νετο λόγος Κυρίου ἐν χειρὶ ᾿Αγγαίου τοῦ προφή του. Δοκεῖ δέ μοι τὸ ἐνταῦθα εἰρημένον, Ἐν χειρὶ, ἴσον δύνασθαι τῷ παρὰ τοῖς ἄλλοις ἀναγεγραμμένῳ λήμματι. Καὶ ἐπὶ τοῦ Ζαχαρίου δέ· Ἐν τῷ ὀγδόῳ μηνὶ ἔτους δευτέρου ἐπὶ Δαρείου ἐγένετο λόγος Κυρίου προφήτην. σε Ελκεταίου. ἐπὶ Ἰσραήλ, ἀντέτραπται. ἀντέ- στραπται· χι γάρ γά, πρὸς Ζαχαρίαν τὸν τοῦ Βαραχίου υἱὸν ᾿Αδδὼ (76), τὸν • Μωρασθεί. Μορασθεί. Ισραήλ. υἱοῦ ᾿Αμώς, υἱοῦ ᾿Αμών, ιδιότρο- πος. ιδιοτρόπως, COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. I. B quo. sit 6. In Nahum quoque : Assumptio Ninive, liber visionis Nahum Elcesæi 66. Et in Ambacum: Assum- plio quam vidit Ambacum propheta s. Malachias que visione silentio prætermissa, Assumptionem dixit, sic loquens: Assumptio verbi Domini super Israel in manu angeli ejus 68. Porro per assumptionem osten- dere videntur, non a se ipsis prophetiæ facultatem habere, sed ipsam accepisse; adeo ut assumptio idem significet ac donum a Deo acceptum. Hiigi- tur aiunt libros esse visionis: cæteri vero prophetæ se suos sermones a Deo audivisse dicunt. Ait enim: Verbum Domini quod factum est ad Osee filium Beeri in diebus Oxiæ et Joatham et Achaz et Ezechiæ re- gum Juda, et in diebus Hieroboam filii Joas regis Israel. Initium sermonis Domini ad Osee "9. In Amos vero: Sermones Amos, qui facti sunt in Accarim ex Thecue, quos vidit de Jerusalem in diebus Oxiæ regis Juda, et in diebus Hieroboam regis Israel, ante duos annos terræ motus 50. Ordo hoc loco inversus est, habita ratione verborum Isaiæ. Illic quidem præpo- nitur visio, subjunguntur vero sermones. Audi cu lum. Hic autem, sermonibus præpositis, subsecuta est visio. Nam Sermones Amos: quippe non visio Amos : non quos audivit, sed, Quos vidit. In Mi- chæa autem: Et factus est sermo Domini ad Mi- chæam Morasthiten, in diebus Joatham, et Achaz, et Ezechiæ regum Juda, super his quæ vidit de Sama- ria et Jerusalem"; et: Sermo Domini qui factus est ad Joel filium Bathuel "; et: Factus est sermo Domini ad Jonam 78; et: Sermo Domini qui factus est ad Sophoniam flium Chusi flit Godeliæ flit Amorii filii Ezechiæ, in diebus Josiæ filii Amos re- gis Juda ". Atque etiam pestliari quadam ratione apud Aggeum tempus notatur, et de sermonis ac- ceptione facta est mentio. Ait enim: In secundo anno Darii regis, mense sexto, una mensis, factus est sermo Domini in manu Aggæi prophetæ ". Dictum hoc, In manu, mea quidem sententia eumdem in- tollectum habet ac assumptio, quod vocabulum ab aliis scriptum est. At vero in Zacharia: Octavo mense anni secundi sub Dario, factus est sermo Do- mini ad Zachariam filium Barachiæ, filium Addo, prophetam 76. A ditum audivi a Domino ; et munitionem in gentes mi- C Abd. 1, 1. Nahum 1, 1. • Habach. 1. I, Jool 1, 1. ³, 1. Jon. 1, 1. Soph. 1, 1. Jerusalem : at, Hieronymo teste, Aquile, Symma- chus et Thedotio verterunt, super Israel. Nec aliter Vulgata, Quæ vidit super Israel. mss., Regii primus et secundus, et ita legi oportere credidimus. sed vocula in vulgatis non legitur, et fortasse melius. Mox mss. non pauci cum LXX, ròv Malac. 1, 1. 6º Ose. 1, 1, Agg. 1, 1. Zach. 1. 1. D Editi, Colb. et cum LXX. Editi vero, post mss. quatuor. et ita legit inter- pres, filii Amos. Editio Romana, cui consentit Val- gata, flii Amon. Statim mss. Editi, haud recte. ronymus, babent, vidy 'A88w, filium Addo. Theodo- retus vero et Complut., uti jam notavit Nobilius, vloš, filii, Vulgata quoque, filii Addo. (70) Ita tres mss. et editio Romane, Editi, τοῦ (71) Apud LXX legitur, ὑπὲρ Ἱερουσαλήμ, super (72) Editi, ἀνατέτραπτα., Reg. tertius cum altero (73) Uterque Combef. æque ac duo alii mss., où- 2. 70 Amos 1, 1. 11 Mich. (74) Ita Regii primus, secundus et tertius cum (75) Sic mss. multi. Deest τοῦ in editis. Aliquanto (76) Editi et mss. et LXX, quibus consentit Hie-

Κυρίου, και περιοχὴν εἰς τὰ ἔθνη ἐξαπέστειλε. Καὶ ἐπὶ τὸν Ναούμ Λήμμα Νινευή βιβλίον δράσ σεως Ναούμ τοῦ Ελκεσαίου (70) · Καὶ ἐπὶ τοῦ Ἀμβα- κούμ· Τὸ λήμμα εἶδεν ᾿Αμβακούμ ὁ προφήτης. Καὶ ὁ Μαλαχίας λήμμα εἶπεν ἄνευ τῆς δράσεως, οὕτω λέγων· Λήμμα λόγου Κυρίου ἐπὶ τὸν Ἰσραὴλ ἐν χειρὶ ἀγγέλου αὐτοῦ. Καὶ ἐοίκασι διὰ τοῦ λήμ ματος ἐμφαίνειν, ὅτι οὐκ ἀφ' ἑαυτῶν ἔχουσι τῆς προφητείας τὴν δύναμιν, ἀλλὰ λαβόντες· ὥστε τὸ λήμμα ἴσον δύνασθαι τῷ, δόμα παρὰ Θεοῦ. Οὗτοι μὲν οὖν ὁράσεως εἶναι τὰ βιολία φασίν· οἱ δὲ λοιποὶ προφῆται λόγους ἐκηκοέναι παρὰ Θεοῦ φασιν. Ὁ λόγος γὰρ, φησί, Κυρίου, ὃς ἐγενήθη προς Ωση τὸν τοῦ Βεηρὶ ἐν ἡμέραις Οζίου καὶ Ἰωάθαμ καὶ ᾿Αχὰς καὶ Εζεκίου βασιλέων Ιούδα· καὶ ἐν ἡμέ ραις Ιεροβοαμ υἱοῦ Ἰωᾶς βασιλέως Ισραήλ. Αρχή λόγου Κυρίου προς Ωσηέ. Ἐν δὲ τῷ ᾿Αμώς Λόγοι ᾿Αμώς, οἱ ἐγένοντο ἐν ᾿Ακκαρεὶν ἐκ Θεοκουὲ, οὕς εἶδε περὶ Ἱερουσαλὴμ (71) ἐν ἡμέραις Οζίου βασιλέως Ιούδα, καὶ ἐν ἡμέραις Ἱεροβοάμ βα- σιλέως Ισραήλ, πρὸ δύο ἐτῶν τοῦ σεισμοῦ. ᾿Αντ- έστραπται (72) ἡ τάξις ἐνταῦθα ὡς πρὸς τὸν Ησαίαν. Ἐκεῖ μὲν ὅρασις προτέτακται, καὶ λόγοι ἐπήχθησαν· ῎Ακους, οὐρανέ· ἐνταῦθα δὲ, λόγων προκειμένων, ὅρασις επηκολούθησε· Λόγοι γὰρ Α- μως, οὐχὶ (73) ὅρασις 'Αμώς, οὐχὶ οὕς ἤκουσεν, ἀλλὰ, Οὔς εἶδεν. Ἐν δὲ τῷ Μιχαία· Καὶ ἐγένετο λόγος Κυρίου πρὸς Μιχαίαν τὸν Μωρασθεί, ἐν ἡμέραις Ιωάθαν καὶ ᾿Αχάζ καὶ Εζεκίου βασιλέων Ἰούδα, ὑπὲρ ὧν εἶδε περὶ Σαμαρείας καὶ Ἱερου σαλήν (74)· και, λόγος Κυρίου ὃς ἐγενήθη πρὸς Ἰωὴλ τὸν τοῦ Βαθουήλ· καὶ, Ἐγένετο λόγος Κυ- ρίου πρὸς Ιωνᾶν· καὶ, Λόγος Κυρίου ὃς ἐγενήθη πρὸς Σοφονίαν τὸν τοῦ (75) Χουσὶ υἱὸν τοῦ Γο- δολίου τοῦ ᾿Αμορίου τοῦ Ἐζεκίου, ἐν ἡμέραις Ιωσίου τοῦ υἱοῦ ᾿Αμώς, βασιλέως Ιούδα. Ιδιό- τροπος δὲ καὶ ἡ τῶν χρόνων ἐπισημείωσις καὶ ἡ τοῦ - λόγου υποδοχή παρὰ τῷ ᾿Αγγαίῳ εἴρηται. Ἐν τῷ δευτέρῳ γὰρ, φησὶν, ἔτσι ἐπὶ Δαρείου του βασι- λέως, ἐν τῷ μηνὶ τῷ ἔκτῳ, μιᾷ τοῦ μηνός, ἐγέ- νετο λόγος Κυρίου ἐν χειρὶ ᾿Αγγαίου τοῦ προφή του. Δοκεῖ δέ μοι τὸ ἐνταῦθα εἰρημένον, Ἐν χειρὶ, ἴσον δύνασθαι τῷ παρὰ τοῖς ἄλλοις ἀναγεγραμμένῳ λήμματι. Καὶ ἐπὶ τοῦ Ζαχαρίου δέ· Ἐν τῷ ὀγδόῳ μηνὶ ἔτους δευτέρου ἐπὶ Δαρείου ἐγένετο λόγος Κυρίου προφήτην. σε Ελκεταίου. ἐπὶ Ἰσραήλ, ἀντέτραπται. ἀντέ- στραπται· χι γάρ γά, πρὸς Ζαχαρίαν τὸν τοῦ Βαραχίου υἱὸν ᾿Αδδὼ (76), τὸν • Μωρασθεί. Μορασθεί. Ισραήλ. υἱοῦ ᾿Αμώς, υἱοῦ ᾿Αμών, ιδιότρο- πος. ιδιοτρόπως, COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. I. B quo. sit 6. In Nahum quoque : Assumptio Ninive, liber visionis Nahum Elcesæi 66. Et in Ambacum: Assum- plio quam vidit Ambacum propheta s. Malachias que visione silentio prætermissa, Assumptionem dixit, sic loquens: Assumptio verbi Domini super Israel in manu angeli ejus 68. Porro per assumptionem osten- dere videntur, non a se ipsis prophetiæ facultatem habere, sed ipsam accepisse; adeo ut assumptio idem significet ac donum a Deo acceptum. Hiigi- tur aiunt libros esse visionis: cæteri vero prophetæ se suos sermones a Deo audivisse dicunt. Ait enim: Verbum Domini quod factum est ad Osee filium Beeri in diebus Oxiæ et Joatham et Achaz et Ezechiæ re- gum Juda, et in diebus Hieroboam filii Joas regis Israel. Initium sermonis Domini ad Osee "9. In Amos vero: Sermones Amos, qui facti sunt in Accarim ex Thecue, quos vidit de Jerusalem in diebus Oxiæ regis Juda, et in diebus Hieroboam regis Israel, ante duos annos terræ motus 50. Ordo hoc loco inversus est, habita ratione verborum Isaiæ. Illic quidem præpo- nitur visio, subjunguntur vero sermones. Audi cu lum. Hic autem, sermonibus præpositis, subsecuta est visio. Nam Sermones Amos: quippe non visio Amos : non quos audivit, sed, Quos vidit. In Mi- chæa autem: Et factus est sermo Domini ad Mi- chæam Morasthiten, in diebus Joatham, et Achaz, et Ezechiæ regum Juda, super his quæ vidit de Sama- ria et Jerusalem"; et: Sermo Domini qui factus est ad Joel filium Bathuel "; et: Factus est sermo Domini ad Jonam 78; et: Sermo Domini qui factus est ad Sophoniam flium Chusi flit Godeliæ flit Amorii filii Ezechiæ, in diebus Josiæ filii Amos re- gis Juda ". Atque etiam pestliari quadam ratione apud Aggeum tempus notatur, et de sermonis ac- ceptione facta est mentio. Ait enim: In secundo anno Darii regis, mense sexto, una mensis, factus est sermo Domini in manu Aggæi prophetæ ". Dictum hoc, In manu, mea quidem sententia eumdem in- tollectum habet ac assumptio, quod vocabulum ab aliis scriptum est. At vero in Zacharia: Octavo mense anni secundi sub Dario, factus est sermo Do- mini ad Zachariam filium Barachiæ, filium Addo, prophetam 76. A ditum audivi a Domino ; et munitionem in gentes mi- C Abd. 1, 1. Nahum 1, 1. • Habach. 1. I, Jool 1, 1. ³, 1. Jon. 1, 1. Soph. 1, 1. Jerusalem : at, Hieronymo teste, Aquile, Symma- chus et Thedotio verterunt, super Israel. Nec aliter Vulgata, Quæ vidit super Israel. mss., Regii primus et secundus, et ita legi oportere credidimus. sed vocula in vulgatis non legitur, et fortasse melius. Mox mss. non pauci cum LXX, ròv Malac. 1, 1. 6º Ose. 1, 1, Agg. 1, 1. Zach. 1. 1. D Editi, Colb. et cum LXX. Editi vero, post mss. quatuor. et ita legit inter- pres, filii Amos. Editio Romana, cui consentit Val- gata, flii Amon. Statim mss. Editi, haud recte. ronymus, babent, vidy 'A88w, filium Addo. Theodo- retus vero et Complut., uti jam notavit Nobilius, vloš, filii, Vulgata quoque, filii Addo. (70) Ita tres mss. et editio Romane, Editi, τοῦ (71) Apud LXX legitur, ὑπὲρ Ἱερουσαλήμ, super (72) Editi, ἀνατέτραπτα., Reg. tertius cum altero (73) Uterque Combef. æque ac duo alii mss., où- 2. 70 Amos 1, 1. 11 Mich. (74) Ita Regii primus, secundus et tertius cum (75) Sic mss. multi. Deest τοῦ in editis. Aliquanto (76) Editi et mss. et LXX, quibus consentit Hie-

Κυρίου, και περιοχὴν εἰς τὰ ἔθνη ἐξαπέστειλε. Καὶ ἐπὶ τὸν Ναούμ Λήμμα Νινευή βιβλίον δράσ σεως Ναούμ τοῦ Ελκεσαίου (70) · Καὶ ἐπὶ τοῦ Ἀμβα- κούμ· Τὸ λήμμα εἶδεν ᾿Αμβακούμ ὁ προφήτης. Καὶ ὁ Μαλαχίας λήμμα εἶπεν ἄνευ τῆς δράσεως, οὕτω λέγων· Λήμμα λόγου Κυρίου ἐπὶ τὸν Ἰσραὴλ ἐν χειρὶ ἀγγέλου αὐτοῦ. Καὶ ἐοίκασι διὰ τοῦ λήμ ματος ἐμφαίνειν, ὅτι οὐκ ἀφ' ἑαυτῶν ἔχουσι τῆς προφητείας τὴν δύναμιν, ἀλλὰ λαβόντες· ὥστε τὸ λήμμα ἴσον δύνασθαι τῷ, δόμα παρὰ Θεοῦ. Οὗτοι μὲν οὖν ὁράσεως εἶναι τὰ βιολία φασίν· οἱ δὲ λοιποὶ προφῆται λόγους ἐκηκοέναι παρὰ Θεοῦ φασιν. Ὁ λόγος γὰρ, φησί, Κυρίου, ὃς ἐγενήθη προς Ωση τὸν τοῦ Βεηρὶ ἐν ἡμέραις Οζίου καὶ Ἰωάθαμ καὶ ᾿Αχὰς καὶ Εζεκίου βασιλέων Ιούδα· καὶ ἐν ἡμέ ραις Ιεροβοαμ υἱοῦ Ἰωᾶς βασιλέως Ισραήλ. Αρχή λόγου Κυρίου προς Ωσηέ. Ἐν δὲ τῷ ᾿Αμώς Λόγοι ᾿Αμώς, οἱ ἐγένοντο ἐν ᾿Ακκαρεὶν ἐκ Θεοκουὲ, οὕς εἶδε περὶ Ἱερουσαλὴμ (71) ἐν ἡμέραις Οζίου βασιλέως Ιούδα, καὶ ἐν ἡμέραις Ἱεροβοάμ βα- σιλέως Ισραήλ, πρὸ δύο ἐτῶν τοῦ σεισμοῦ. ᾿Αντ- έστραπται (72) ἡ τάξις ἐνταῦθα ὡς πρὸς τὸν Ησαίαν. Ἐκεῖ μὲν ὅρασις προτέτακται, καὶ λόγοι ἐπήχθησαν· ῎Ακους, οὐρανέ· ἐνταῦθα δὲ, λόγων προκειμένων, ὅρασις επηκολούθησε· Λόγοι γὰρ Α- μως, οὐχὶ (73) ὅρασις 'Αμώς, οὐχὶ οὕς ἤκουσεν, ἀλλὰ, Οὔς εἶδεν. Ἐν δὲ τῷ Μιχαία· Καὶ ἐγένετο λόγος Κυρίου πρὸς Μιχαίαν τὸν Μωρασθεί, ἐν ἡμέραις Ιωάθαν καὶ ᾿Αχάζ καὶ Εζεκίου βασιλέων Ἰούδα, ὑπὲρ ὧν εἶδε περὶ Σαμαρείας καὶ Ἱερου σαλήν (74)· και, λόγος Κυρίου ὃς ἐγενήθη πρὸς Ἰωὴλ τὸν τοῦ Βαθουήλ· καὶ, Ἐγένετο λόγος Κυ- ρίου πρὸς Ιωνᾶν· καὶ, Λόγος Κυρίου ὃς ἐγενήθη πρὸς Σοφονίαν τὸν τοῦ (75) Χουσὶ υἱὸν τοῦ Γο- δολίου τοῦ ᾿Αμορίου τοῦ Ἐζεκίου, ἐν ἡμέραις Ιωσίου τοῦ υἱοῦ ᾿Αμώς, βασιλέως Ιούδα. Ιδιό- τροπος δὲ καὶ ἡ τῶν χρόνων ἐπισημείωσις καὶ ἡ τοῦ - λόγου υποδοχή παρὰ τῷ ᾿Αγγαίῳ εἴρηται. Ἐν τῷ δευτέρῳ γὰρ, φησὶν, ἔτσι ἐπὶ Δαρείου του βασι- λέως, ἐν τῷ μηνὶ τῷ ἔκτῳ, μιᾷ τοῦ μηνός, ἐγέ- νετο λόγος Κυρίου ἐν χειρὶ ᾿Αγγαίου τοῦ προφή του. Δοκεῖ δέ μοι τὸ ἐνταῦθα εἰρημένον, Ἐν χειρὶ, ἴσον δύνασθαι τῷ παρὰ τοῖς ἄλλοις ἀναγεγραμμένῳ λήμματι. Καὶ ἐπὶ τοῦ Ζαχαρίου δέ· Ἐν τῷ ὀγδόῳ μηνὶ ἔτους δευτέρου ἐπὶ Δαρείου ἐγένετο λόγος Κυρίου προφήτην. σε Ελκεταίου. ἐπὶ Ἰσραήλ, ἀντέτραπται. ἀντέ- στραπται· χι γάρ γά, πρὸς Ζαχαρίαν τὸν τοῦ Βαραχίου υἱὸν ᾿Αδδὼ (76), τὸν • Μωρασθεί. Μορασθεί. Ισραήλ. υἱοῦ ᾿Αμώς, υἱοῦ ᾿Αμών, ιδιότρο- πος. ιδιοτρόπως, COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. I. B quo. sit 6. In Nahum quoque : Assumptio Ninive, liber visionis Nahum Elcesæi 66. Et in Ambacum: Assum- plio quam vidit Ambacum propheta s. Malachias que visione silentio prætermissa, Assumptionem dixit, sic loquens: Assumptio verbi Domini super Israel in manu angeli ejus 68. Porro per assumptionem osten- dere videntur, non a se ipsis prophetiæ facultatem habere, sed ipsam accepisse; adeo ut assumptio idem significet ac donum a Deo acceptum. Hiigi- tur aiunt libros esse visionis: cæteri vero prophetæ se suos sermones a Deo audivisse dicunt. Ait enim: Verbum Domini quod factum est ad Osee filium Beeri in diebus Oxiæ et Joatham et Achaz et Ezechiæ re- gum Juda, et in diebus Hieroboam filii Joas regis Israel. Initium sermonis Domini ad Osee "9. In Amos vero: Sermones Amos, qui facti sunt in Accarim ex Thecue, quos vidit de Jerusalem in diebus Oxiæ regis Juda, et in diebus Hieroboam regis Israel, ante duos annos terræ motus 50. Ordo hoc loco inversus est, habita ratione verborum Isaiæ. Illic quidem præpo- nitur visio, subjunguntur vero sermones. Audi cu lum. Hic autem, sermonibus præpositis, subsecuta est visio. Nam Sermones Amos: quippe non visio Amos : non quos audivit, sed, Quos vidit. In Mi- chæa autem: Et factus est sermo Domini ad Mi- chæam Morasthiten, in diebus Joatham, et Achaz, et Ezechiæ regum Juda, super his quæ vidit de Sama- ria et Jerusalem"; et: Sermo Domini qui factus est ad Joel filium Bathuel "; et: Factus est sermo Domini ad Jonam 78; et: Sermo Domini qui factus est ad Sophoniam flium Chusi flit Godeliæ flit Amorii filii Ezechiæ, in diebus Josiæ filii Amos re- gis Juda ". Atque etiam pestliari quadam ratione apud Aggeum tempus notatur, et de sermonis ac- ceptione facta est mentio. Ait enim: In secundo anno Darii regis, mense sexto, una mensis, factus est sermo Domini in manu Aggæi prophetæ ". Dictum hoc, In manu, mea quidem sententia eumdem in- tollectum habet ac assumptio, quod vocabulum ab aliis scriptum est. At vero in Zacharia: Octavo mense anni secundi sub Dario, factus est sermo Do- mini ad Zachariam filium Barachiæ, filium Addo, prophetam 76. A ditum audivi a Domino ; et munitionem in gentes mi- C Abd. 1, 1. Nahum 1, 1. • Habach. 1. I, Jool 1, 1. ³, 1. Jon. 1, 1. Soph. 1, 1. Jerusalem : at, Hieronymo teste, Aquile, Symma- chus et Thedotio verterunt, super Israel. Nec aliter Vulgata, Quæ vidit super Israel. mss., Regii primus et secundus, et ita legi oportere credidimus. sed vocula in vulgatis non legitur, et fortasse melius. Mox mss. non pauci cum LXX, ròv Malac. 1, 1. 6º Ose. 1, 1, Agg. 1, 1. Zach. 1. 1. D Editi, Colb. et cum LXX. Editi vero, post mss. quatuor. et ita legit inter- pres, filii Amos. Editio Romana, cui consentit Val- gata, flii Amon. Statim mss. Editi, haud recte. ronymus, babent, vidy 'A88w, filium Addo. Theodo- retus vero et Complut., uti jam notavit Nobilius, vloš, filii, Vulgata quoque, filii Addo. (70) Ita tres mss. et editio Romane, Editi, τοῦ (71) Apud LXX legitur, ὑπὲρ Ἱερουσαλήμ, super (72) Editi, ἀνατέτραπτα., Reg. tertius cum altero (73) Uterque Combef. æque ac duo alii mss., où- 2. 70 Amos 1, 1. 11 Mich. (74) Ita Regii primus, secundus et tertius cum (75) Sic mss. multi. Deest τοῦ in editis. Aliquanto (76) Editi et mss. et LXX, quibus consentit Hie-

ριος ἐλάλησεν. Ἐπειδὴ κατὰ γενεὰν πονηρὰν ἡ προφητεία ἐγένετο, οὐκ ἔχων ἐν τοῖς ἀνθρώποις τοὺς ἀκούοντας, οὐρανῷ καὶ γῇ διαλέγεται. Ἐπὶ γὰρ τού των τῶν μαρτύρων ὁ νόμος ἐδόθη, Μωϋσέως εἰπόν- της Διαμαρτύρομαι ὑμῖν σήμερον τόν τε οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν· καὶ πάλιν· Πρόσεχε, οὐρανὶ, καὶ λαλήσω· καὶ ἀκουέτω γῆ βήματα ἐκ στόματός μου. Επρεπεν οὖν τοὺς ὅτε ἐδίδοτο ὁ νόμος παραλη- φθέντας μάρτυρας, τοὺς αὐτοὺς κληθῆναι ἐπὶ τῷ ἐλέγχῳ τῆς παραβάσεως τοῦ νόμου. Ἐκκλησιάσατε γάρ, φησί, πρὸς μὲ τοὺς φυλάρχους ὑμῶν, καὶ τοὺς πρεσβυτέρους ὁμῶν, καὶ τοὺς κριτὰς, καὶ τοὺς γραμματοεισαγωγεῖς, ἵνα λαλήσω εἰς τὰ ὦτα αὐτῶν, καὶ διαμαρτύρομαι (84) αὐτοῖς τόν τε οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν. Παρατετήρηται δὲ ὅτι ἐναντίως ἔχει ὡς πρὸς τὴν ᾠδὴν ὁ λόγος ἐνθάδε. Ἐ- κεῖ μὲν γάρ· Πρόσεχε, οὐρανέ, ἢ κατὰ τὰς ἄλλας ἐκδόσεις, Ενωτίζου, οὐρανέ, καὶ ἀκουέτω γῆ· ἐνα ταῦθα δέ· Ακουε, οὐρανὶ, καὶ ἐνωτίζου, γῆ. Ὅτι ὅταν μὲν τὰ ὑψηλὰ φρονῇ ὁ λαὸς, καὶ Θεοῦ μὴ ἀπο- δ στῇ, ὡς ἐκ τοῦ σύνεγγυς ὄντα (85) τὸν οὐρανὸν προσ- καλεῖται, καὶ ἐντίθεσθαι εἰς τὰ ὦνα τοὺς λόγους παι ρακαλεῖ· τοῦτο γάρ ἐστι τὸ, Ενωτίζου. Ὅταν δὲ μακρυνθῇ τῶν οὐρανίων, ὡς μακρὰν ὄντι αὐτῷ δια λέγεται· "Ακουε, οὐρανέ. μὲν ὡς ἐγγὺς ἔχων τὸν οὐρανὸν, διὰ τὴν προκοπὴν τοῦ λαοῦ, Πρόσεχε, οὐρανέ, ἢ, Ενωτίζου, ὡς οἱ λοιποί (86). Ησαΐας δὲ, ἐν ἁμαρτίαις ὄντος τοῦ λαοῦ, καὶ τὰ γήινα φρονοῦντος, ὡς σύνεγγυς τὴν οὖσαν, τὴν γῆν (87) εἰς τὰ ὦτα τοὺς λόγους δέχεσθαι ἐπιτάσσει· τοῦτο γάρ ἐστι τὸ ἐνωτίζεσθαι. Η μετωνυμικῶς οὐρανὸν μὲν τοὺς ἐν τῷ οὐρανῷ κατοικοῦντας· ὡς πόλιν λέγομεν τοὺς ἐν τῇ πόλει, καὶ γῆν τοὺς ἐν αὐτῇ πάντας· πρὸς τὸ μὴ ἐντεῦ. θεν περιελκυσθῆναι ἡμᾶς ἔμψυχα νομίζειν τὸν ( οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν. Οὕτω γὰρ καὶ θρόνος Θεοῦ λέ. γεται ὁ οὐρανὸς, ἐκ τοῦ τὰς ἐπουρανίους (88) δυνά μεις παγίως ἐν αὐταῖς τὴν τοῦ Θεοῦ γνῶσιν ἐνιδρυ μένην ἔχειν. Καὶ ἡ γῆ, ὑποπόδιον, διὰ τὸ τοὺς ἐπὶ γῆς ἀνθρώπους τὰ τελευταῖα τῶν περὶ Θεοῦ μόλις χωρῆσαι δύνασθαι. Κατὰ τοῦτο εἴρηται· Ανὴρ παν- οῦργος (89), θρόνος αἰσθήσεως· θρόνος δὲ ἀτι μίας, γυνὴ μισοῦσα δίκαια. Ὥσπερ καὶ αἰσθήσεως θρόνος, ὁ αἰσθητικὸς καὶ ἔμφρων· οὕτως Θεοῦ θρό- νος, ὁ χωρήσας τὰ ἀνωτάτω περὶ Θεοῦ διηγήσεως. Ὅτι Κύριος ἐλάλησε. Φοβερὸν τὸ παρακούειν τῶν τοῦ Θεοῦ λόγων. διαμαρ τύρωμαι. λόγος ἐνθένθε. ὄντα. ταί τὴν σύνεγγυς οὖσαν, τὴν γῆν, σύνεγγυς οὖσαν τὴν γῆν. συνετός, πανούργος $37 COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. I. terra, quia Dominus locutus est. Quandoquidem prophetia hæc edita est tempore reprobæ genera- tionis, nec in hominibus haberet auditores, cœlum et terram alloquitur. Est enim data lex coram his testibus, dicente Moyse : Contestor vobis hodie calum, et terram, ; et rursus : Attende calum, et loquar ; et audiat terra verba ex ore meo 80. Decebat utique testes eosdem qui cum lex daretur assumpti fuerant, tunc ad exprobrandam legis violationem acciri. Convocate enim, inquit, ad me tribuum vestrarum principes, et seniores vestros,et judices, et magistros, ut loquar in aures eorum, el contestor eis cælum et terram 81. Observatum autem est cantico hunc sermonem esse contrarium. Illic enim, Allende, calum, aut juxta alias editiones, Auribus percipe, B calum et audiat terra. Hio vero, audi, cœlum et auribus percipe, terra. Nam cum sublimia sapit populus, nec semotus a Deo est, cœlum tanquam propinquum attestatur, et ut sermones in aures in- ducat, adhortatur. Hunc enim sensum indicat illud: Auribus percipe. Quando vero longe abest a cœle- stibus, ipsum alloquitur veluti procul remotum. Audi, cœlum. C Deut. iv, 26. Deut. xxxII, 1. Deut. xxxΙ, Editi et Reg. primus cuin Bibliis Complut., Satatim duo mss., quam Deus sit in propinquo. Editi cum duobus aliis m88., deest in mss. gendum. vel deleto PATROL. GR. XXX. D Moyses quidem quasi in propinquo habens coelum, ob populi profectum ait : Attende, calum, vel, 48- ribus percipe, ut reliqui. Isaias autem, populo in peccatis manente, et ad terrena animum intendente, terram uti proximam auribus sermones excipere jubet. Nam auribus percipere id sonat. Aut meto- nymice cœlum quidem dicimus coli habitatores: quemadmodum civitatem elvitatis incolas, et terram omnes in ipsa commorantes nuncupamus: ne inde educamur, ut elum et terram animata esse ar- bitremur. Sic enim et colum dicitur esse Dei thro- nus, quod cœlestes illæ virtutes cognitionem Dei firmiter in se ipsis insidentem habeant. Terra iti- dem dicitur scabellum, propterea quod homines, in terra degentes, extrema quæ de Deo prædicantur, capere vix valeant. Dictum est juxta illud : Vir as- tulus, thronus sensus ; thronus autem ignominiæ, mulier odio habens quæ justa sunt. Quemadmodum thronus sensus est vir, qui cordatus est et prudens; ita Dei thronus est ille, qui supremam enarratio- nem de Deo habitam intellexit. QuiaDominus locu- tus est. Negligenter Dei sermones audire, res est formidanda. 28. Prov. xii. 23. articulo, ΕDIT. gitur, vir inteligens. Sed scholiastes apud Nobilium, aut potius interpres quidam, ut ex He- xaplis discimus, hac ipsa voce usus est. Suspicatur doctissimus vir Montfauconius, Aqui- lam et Theodotionem sic vertisse potuisse, cum non aliter verterint Gen. III, 1. Vulgata quoque Homo versutus. 11. VERS. 2. Audi, calum, et auribus percipe, 11. Ακους, οὐρανέ, καὶ ἐνωτίζου, γῆ, ὅτι Κύ- Α 12. Τὸ αὐτὸ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς. Διὰ τοῦτο Μωϋσῆς (84) Codices tres una cum LXX, διαμαρτύρομαι. (85) Reg. secundus et Colb. tertius, οντος Tan- (86) Editi, οἱ λοιποὶ ἑρμηνευταί. Vox ερμηνευ- (87) Σύνεγγυς τὴν οὖσαν, τὴν γῆν. Forte 16- 42. De terra etiam idem sentiendum. Quapropter (88) codices duo, οὐρανίους. (89) Apud LXX Prov. III, 23, pro πανούργος 10-

ριος ἐλάλησεν. Ἐπειδὴ κατὰ γενεὰν πονηρὰν ἡ προφητεία ἐγένετο, οὐκ ἔχων ἐν τοῖς ἀνθρώποις τοὺς ἀκούοντας, οὐρανῷ καὶ γῇ διαλέγεται. Ἐπὶ γὰρ τού των τῶν μαρτύρων ὁ νόμος ἐδόθη, Μωϋσέως εἰπόν- της Διαμαρτύρομαι ὑμῖν σήμερον τόν τε οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν· καὶ πάλιν· Πρόσεχε, οὐρανὶ, καὶ λαλήσω· καὶ ἀκουέτω γῆ βήματα ἐκ στόματός μου. Επρεπεν οὖν τοὺς ὅτε ἐδίδοτο ὁ νόμος παραλη- φθέντας μάρτυρας, τοὺς αὐτοὺς κληθῆναι ἐπὶ τῷ ἐλέγχῳ τῆς παραβάσεως τοῦ νόμου. Ἐκκλησιάσατε γάρ, φησί, πρὸς μὲ τοὺς φυλάρχους ὑμῶν, καὶ τοὺς πρεσβυτέρους ὁμῶν, καὶ τοὺς κριτὰς, καὶ τοὺς γραμματοεισαγωγεῖς, ἵνα λαλήσω εἰς τὰ ὦτα αὐτῶν, καὶ διαμαρτύρομαι (84) αὐτοῖς τόν τε οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν. Παρατετήρηται δὲ ὅτι ἐναντίως ἔχει ὡς πρὸς τὴν ᾠδὴν ὁ λόγος ἐνθάδε. Ἐ- κεῖ μὲν γάρ· Πρόσεχε, οὐρανέ, ἢ κατὰ τὰς ἄλλας ἐκδόσεις, Ενωτίζου, οὐρανέ, καὶ ἀκουέτω γῆ· ἐνα ταῦθα δέ· Ακουε, οὐρανὶ, καὶ ἐνωτίζου, γῆ. Ὅτι ὅταν μὲν τὰ ὑψηλὰ φρονῇ ὁ λαὸς, καὶ Θεοῦ μὴ ἀπο- δ στῇ, ὡς ἐκ τοῦ σύνεγγυς ὄντα (85) τὸν οὐρανὸν προσ- καλεῖται, καὶ ἐντίθεσθαι εἰς τὰ ὦνα τοὺς λόγους παι ρακαλεῖ· τοῦτο γάρ ἐστι τὸ, Ενωτίζου. Ὅταν δὲ μακρυνθῇ τῶν οὐρανίων, ὡς μακρὰν ὄντι αὐτῷ δια λέγεται· "Ακουε, οὐρανέ. μὲν ὡς ἐγγὺς ἔχων τὸν οὐρανὸν, διὰ τὴν προκοπὴν τοῦ λαοῦ, Πρόσεχε, οὐρανέ, ἢ, Ενωτίζου, ὡς οἱ λοιποί (86). Ησαΐας δὲ, ἐν ἁμαρτίαις ὄντος τοῦ λαοῦ, καὶ τὰ γήινα φρονοῦντος, ὡς σύνεγγυς τὴν οὖσαν, τὴν γῆν (87) εἰς τὰ ὦτα τοὺς λόγους δέχεσθαι ἐπιτάσσει· τοῦτο γάρ ἐστι τὸ ἐνωτίζεσθαι. Η μετωνυμικῶς οὐρανὸν μὲν τοὺς ἐν τῷ οὐρανῷ κατοικοῦντας· ὡς πόλιν λέγομεν τοὺς ἐν τῇ πόλει, καὶ γῆν τοὺς ἐν αὐτῇ πάντας· πρὸς τὸ μὴ ἐντεῦ. θεν περιελκυσθῆναι ἡμᾶς ἔμψυχα νομίζειν τὸν ( οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν. Οὕτω γὰρ καὶ θρόνος Θεοῦ λέ. γεται ὁ οὐρανὸς, ἐκ τοῦ τὰς ἐπουρανίους (88) δυνά μεις παγίως ἐν αὐταῖς τὴν τοῦ Θεοῦ γνῶσιν ἐνιδρυ μένην ἔχειν. Καὶ ἡ γῆ, ὑποπόδιον, διὰ τὸ τοὺς ἐπὶ γῆς ἀνθρώπους τὰ τελευταῖα τῶν περὶ Θεοῦ μόλις χωρῆσαι δύνασθαι. Κατὰ τοῦτο εἴρηται· Ανὴρ παν- οῦργος (89), θρόνος αἰσθήσεως· θρόνος δὲ ἀτι μίας, γυνὴ μισοῦσα δίκαια. Ὥσπερ καὶ αἰσθήσεως θρόνος, ὁ αἰσθητικὸς καὶ ἔμφρων· οὕτως Θεοῦ θρό- νος, ὁ χωρήσας τὰ ἀνωτάτω περὶ Θεοῦ διηγήσεως. Ὅτι Κύριος ἐλάλησε. Φοβερὸν τὸ παρακούειν τῶν τοῦ Θεοῦ λόγων. διαμαρ τύρωμαι. λόγος ἐνθένθε. ὄντα. ταί τὴν σύνεγγυς οὖσαν, τὴν γῆν, σύνεγγυς οὖσαν τὴν γῆν. συνετός, πανούργος $37 COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. I. terra, quia Dominus locutus est. Quandoquidem prophetia hæc edita est tempore reprobæ genera- tionis, nec in hominibus haberet auditores, cœlum et terram alloquitur. Est enim data lex coram his testibus, dicente Moyse : Contestor vobis hodie calum, et terram, ; et rursus : Attende calum, et loquar ; et audiat terra verba ex ore meo 80. Decebat utique testes eosdem qui cum lex daretur assumpti fuerant, tunc ad exprobrandam legis violationem acciri. Convocate enim, inquit, ad me tribuum vestrarum principes, et seniores vestros,et judices, et magistros, ut loquar in aures eorum, el contestor eis cælum et terram 81. Observatum autem est cantico hunc sermonem esse contrarium. Illic enim, Allende, calum, aut juxta alias editiones, Auribus percipe, B calum et audiat terra. Hio vero, audi, cœlum et auribus percipe, terra. Nam cum sublimia sapit populus, nec semotus a Deo est, cœlum tanquam propinquum attestatur, et ut sermones in aures in- ducat, adhortatur. Hunc enim sensum indicat illud: Auribus percipe. Quando vero longe abest a cœle- stibus, ipsum alloquitur veluti procul remotum. Audi, cœlum. C Deut. iv, 26. Deut. xxxII, 1. Deut. xxxΙ, Editi et Reg. primus cuin Bibliis Complut., Satatim duo mss., quam Deus sit in propinquo. Editi cum duobus aliis m88., deest in mss. gendum. vel deleto PATROL. GR. XXX. D Moyses quidem quasi in propinquo habens coelum, ob populi profectum ait : Attende, calum, vel, 48- ribus percipe, ut reliqui. Isaias autem, populo in peccatis manente, et ad terrena animum intendente, terram uti proximam auribus sermones excipere jubet. Nam auribus percipere id sonat. Aut meto- nymice cœlum quidem dicimus coli habitatores: quemadmodum civitatem elvitatis incolas, et terram omnes in ipsa commorantes nuncupamus: ne inde educamur, ut elum et terram animata esse ar- bitremur. Sic enim et colum dicitur esse Dei thro- nus, quod cœlestes illæ virtutes cognitionem Dei firmiter in se ipsis insidentem habeant. Terra iti- dem dicitur scabellum, propterea quod homines, in terra degentes, extrema quæ de Deo prædicantur, capere vix valeant. Dictum est juxta illud : Vir as- tulus, thronus sensus ; thronus autem ignominiæ, mulier odio habens quæ justa sunt. Quemadmodum thronus sensus est vir, qui cordatus est et prudens; ita Dei thronus est ille, qui supremam enarratio- nem de Deo habitam intellexit. QuiaDominus locu- tus est. Negligenter Dei sermones audire, res est formidanda. 28. Prov. xii. 23. articulo, ΕDIT. gitur, vir inteligens. Sed scholiastes apud Nobilium, aut potius interpres quidam, ut ex He- xaplis discimus, hac ipsa voce usus est. Suspicatur doctissimus vir Montfauconius, Aqui- lam et Theodotionem sic vertisse potuisse, cum non aliter verterint Gen. III, 1. Vulgata quoque Homo versutus. 11. VERS. 2. Audi, calum, et auribus percipe, 11. Ακους, οὐρανέ, καὶ ἐνωτίζου, γῆ, ὅτι Κύ- Α 12. Τὸ αὐτὸ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς. Διὰ τοῦτο Μωϋσῆς (84) Codices tres una cum LXX, διαμαρτύρομαι. (85) Reg. secundus et Colb. tertius, οντος Tan- (86) Editi, οἱ λοιποὶ ἑρμηνευταί. Vox ερμηνευ- (87) Σύνεγγυς τὴν οὖσαν, τὴν γῆν. Forte 16- 42. De terra etiam idem sentiendum. Quapropter (88) codices duo, οὐρανίους. (89) Apud LXX Prov. III, 23, pro πανούργος 10-

ἠθέτησαν. Ο τῆς φιλανθρωπίας! Δικαιολογεῖται ὁ Δεσπότης, ἵνα μετὰ τὰς ἀποδείξεις επαγάγῃ τὰ πρὸς ἀξίαν. Γἱοὺς ἐγέννησα καὶ ὕψωσα. Σύνθετος ὁ ἄνε θρωπος ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος· ἡ σὰρξ ἀπὸ τῆς γῆς (90), ἡ ψυχὴ οὐρανία. Ἐπεὶ οὖν πρὸς ἀμφότερα αὐ- τῷ ἡ συγγένειά ἐστιν, ἐπὶ τῶν οἰκειοτάτων αὐτοῦ τὴν ἁμαρτίαν ἐλέγχει. Υοὺς ἐγέννησα καὶ ὕψωσα. Γενέσεως εἴδη δύο. Η μὲν, ἡ κατὰ Θεὸν μόρφωσις, ἐξ ἔργων καὶ παραδοχῆς δογμάτων ἐπιτελουμένη· ὡς γεννᾷ Παῦλος διὰ τοῦ Εὐαγγελίου, καὶ τοὺς ἐκε πέσοντας ὠδίνει, καὶ διαμορφοὶ ἀναπλάσσων αὐτοὺς εἰς εὐσέβειαν· ἡ δέ τίς ἐστιν, ἡ εἰς τὸν βίον εἴσοδος, ὡς τὸ, Αὕτη ἡ βίβλος γενέσεως οὐρανοῦ καὶ γῆς. ᾿Αμφοτέρας οὖν αὐτοῖς προφέρει (91), καὶ ὁνειδίζει, ὅτι ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς γένεσιν ἀχθέντες, καὶ κατ' εἰκόνα Θεοῦ γενόμενοι (τοῦτο γάρ ἐστι τὸ καὶ γεν- νηθῆναι καὶ ὑψωθῆναι), οὔτε ὡς Κτίστῃ ηὐχαριστή σατε (92), οὔτε ὡς πατρὶ ἑαυτοὺς ὡμοιώσατε· ἀλλὰ διὰ τῆς πρὸς τὸ χεῖρον τροπῆς ἠθέτησαν μὲν τὸν Θεόν, πατέρα δὲ ἑαυτῶν ἐποίησαν (93) τὸν διάβολον Πᾶς γὰρ ὁ ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν, ἐκ τοῦ διαβόλου γεγέννηται· καὶ ὁ Κύριος δὲ τοῖς πονηρευομένοις φη σιν· Ὑμεῖς ἐκ τοῦ πατρὸς ὑμῶν τοῦ διαβόλου ἐστέ. Μεγάλη μὲν οὖν κατηγορία, καὶ τὸν υἱὸν ὄντα καὶ τῆς σωματικής γενέσεως τετυχηκότα, ἀγνώμονα εἶναι περὶ τὸν γεννήσαντα· ἀφορήτου δὲ μίσους ἄξιος ὁ καὶ ὑψωθεὶς τῷ (94) γενέσθαι τῶν οὐρανίων μέτοχος, καὶ μηδὲ οὕτως ἐπιμένων τῇ πρὸς τὸν εὐο εργέτην ἀγάπῃ. φάτνην' τοῦ κυρίου αὐτοῦ· Ἰσραὴλ δέ με οὐκ συγκρίνεται ὁ ἀθετήσας Θεόν. Ἐπειδὴ γὰρ Εν τιμῇ ὢν, οὐ συνῆκε, παρασυνεβλήθη τοῖς κτήνεσι τοῖς ανοήτοις, καὶ ὡμοιώθη αὐτοῖς. Τοιοῦτοι (96) δέ εἰσιν οἱ μὴ κατὰ λόγον, ἀλλὰ κατὰ πάθος ζῶντες, ἐκ τῆς ἀλογίας πρὸς τὸν κτηνώδη βίον ὑποφερόμενοι. Τὰ σύντροφα δὲ τοῖς ἀνθρώποις καὶ γνώριμα πρὸς τὴν εἰκόνα παρέλαβεν, ἵνα αἰσχυνώμεθα, καὶ τούτων ὄντες ἀσυνετώτεροι, καὶ μηδὲ ἦς παρὰ τῶν ἀλόγων εὐνοίας τυγχάνομεν, ταύτης αὐτοὶ τῷ κτίσαντι ἡμᾶς μεταδιδόντες. Βοῦς μὲν γὰρ, ὁ συνεργὸς ἡμῖν εἰς γεωργίαν παραδοθείς, καὶ φωνῆς τοῦ τρέφοντος ἐπαισθάνεται, καὶ τὸν συνήθως αὐτῷ προσφέροντα τὴν τροφὴν ἐπιγινώσκει· ὄνος δὲ αὐτομάτως ἐπὶ τοὺς τῆς καταλύσεως συνήθεις τόπους ὁρμᾷ. Εἰ οὖν τοῖς ἀλόγοις τοσαύτη πρὸς τὸν ἐπιμελούμενον ἡ συν ήθεια, πόσον ή λογικὴ φύσις τῆς πρὸν τὸν Θεὸν ἀγά- ἀμφότερα αὐτών. αὐτῷ. προσφέρει. ἡμοιώσατε. ηὐχαρίστησαν... ὁμοίω σαν. ἡθέτησαν... ἐποίησαν. στροφῆς. τροπῆς. γεγένηται. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. me. O studium erga homines ! Allegat jura sua Do- minus, ut post certissima argumenta, decernat que justa sunt ac debita. Filios genui et exaltavi. Ex anima et corpore compositus homo est : caro ex terra, anima cœlestis exsistit. Quoniam igitur ipsi cum utroque affinitas inest et cognatio, coram iis quæ qum ei maxime propria sunt, peccatum coarguit. Filios genui et exaltari. Generationis duæ spe- cies sunt. Una quidem, quæ fuerit secundum Deum forma, quæ ex operibus, exque susceptis dogmatis perficitur: huno ad modum Paulus per Evangelium jam lapsos parturit 3. configuratque, et ipsos ad pietatem reformat. Est autem altera quædam, nempe introitus in hanc vitam, ut est illud : Hic liber generationis cali et terræ. Utram - que igitur generationem ipsis objicit ; et exprobrat quod ex nihilo conditi, et ad Dei imaginem facti (hoc enim est genitos esse et exaltatos), neque ut Creatori egere gratias, neque ut patri similes sese exhibuere sed in vitium conversi spreverunt Deum diabolum vero patrem suum effecerunt. Omnis enim qui facit peccatum, ex diabolo genitus est 88. Atque Dominus ipse iniquis ait: Vos ex patre vestro diabolo estis 86. Sane grande crimen et insimulatio, eum qui filius est, et corporalem or- tum consecutus est, ingratum esse erga suum ge- nitorem. Ceterum odio intolerabili est dignus, qui usque adeo exaltatus, ut consors cœlestium feret, neo sio tamen perseverat in charitate erga benefi- cii hujus auctorem. B C asinus præsepe domini sui: Israel autem me non cognovit, et populus me non intellexit. Bovi et asino confertur Dei contemptor. Quandoquidem Dum in honore esset, non intellexit, comparatus est jumentis insipientibus, et, similis factus est illis sn. Tales au- tem sunt qui non ratione, sed libidine vitam insti- tuunt, præ insipientia ad belluinam vitam abrepti. Jam vero in exprimenda similitudine, ca animalia quæ una cum hominibus nutriuntur, quæque nota sunt assumpsil, ut pudore afficiamur, quippe qui simus ipsis et insipientiores, et eam quam a brutis animantibus accipimus benevolentiam, Conditori nostro ipsi minime rependamus. Bos enim, qui in agris colendis nobis adjutor traditus est, vocem nutritoris sui novit, eumque qui sibi pabulum D afferre solet, agnoscit. Asinus autem sponte naturæ ad consueta stabuli sui loca festinat. Quod si brutis animalibus tanta inest habitudo cum suo provisore, Galat. IV, 19. Gen. v, ; 11, 4. I Joan, III, 8. Joan. VIII, 44. Psal. XLVIII, 13. mss. duo cum Eusebio, Alii duo mss. perinde atque editi, Lege Præfationem. Reg. tertio, Reg. secundus, Et fortasse præstat ita legi ob ea quæ sequun- tur verba, Hoc ipso in loco quinque mss., Editi, mass., contextu. 13. Filios genui et exaltavi, ipsi autem spreverunt A 13. Υἱοὺς ἐγέννησα καὶ ὕψωσα, αὐτοὶ δέ με 14. Εγνω βοῦς τὸν κτησάμενον, καὶ ὄνος τὴν (95) ἔγνω, καὶ ὁ λαός με οὐ συνῆκε. Βοὶ καὶ ὄνῳ 14. VERS. 3. Cognovit bos possessorem suum, et (90) Sic mss. quatuor. Deest τῆς in editis. Μox (91) Reg. primus et alii duo προφέρει. Editi cum (52) Editi et quatuor mss., ηὐχαριστήσατε. . (93) Sic mss. qualor. Editi, ἐποιήσαντο. Mox duo (94) Ita mss. quator. Editi, τοῦ. (95) Editi, Ισραήλ μὴ δὲ ἔγνω. At mss. ut in (96) Sic aliquot mss. At editi τοιοῦτο.

ἠθέτησαν. Ο τῆς φιλανθρωπίας! Δικαιολογεῖται ὁ Δεσπότης, ἵνα μετὰ τὰς ἀποδείξεις επαγάγῃ τὰ πρὸς ἀξίαν. Γἱοὺς ἐγέννησα καὶ ὕψωσα. Σύνθετος ὁ ἄνε θρωπος ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος· ἡ σὰρξ ἀπὸ τῆς γῆς (90), ἡ ψυχὴ οὐρανία. Ἐπεὶ οὖν πρὸς ἀμφότερα αὐ- τῷ ἡ συγγένειά ἐστιν, ἐπὶ τῶν οἰκειοτάτων αὐτοῦ τὴν ἁμαρτίαν ἐλέγχει. Υοὺς ἐγέννησα καὶ ὕψωσα. Γενέσεως εἴδη δύο. Η μὲν, ἡ κατὰ Θεὸν μόρφωσις, ἐξ ἔργων καὶ παραδοχῆς δογμάτων ἐπιτελουμένη· ὡς γεννᾷ Παῦλος διὰ τοῦ Εὐαγγελίου, καὶ τοὺς ἐκε πέσοντας ὠδίνει, καὶ διαμορφοὶ ἀναπλάσσων αὐτοὺς εἰς εὐσέβειαν· ἡ δέ τίς ἐστιν, ἡ εἰς τὸν βίον εἴσοδος, ὡς τὸ, Αὕτη ἡ βίβλος γενέσεως οὐρανοῦ καὶ γῆς. ᾿Αμφοτέρας οὖν αὐτοῖς προφέρει (91), καὶ ὁνειδίζει, ὅτι ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς γένεσιν ἀχθέντες, καὶ κατ' εἰκόνα Θεοῦ γενόμενοι (τοῦτο γάρ ἐστι τὸ καὶ γεν- νηθῆναι καὶ ὑψωθῆναι), οὔτε ὡς Κτίστῃ ηὐχαριστή σατε (92), οὔτε ὡς πατρὶ ἑαυτοὺς ὡμοιώσατε· ἀλλὰ διὰ τῆς πρὸς τὸ χεῖρον τροπῆς ἠθέτησαν μὲν τὸν Θεόν, πατέρα δὲ ἑαυτῶν ἐποίησαν (93) τὸν διάβολον Πᾶς γὰρ ὁ ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν, ἐκ τοῦ διαβόλου γεγέννηται· καὶ ὁ Κύριος δὲ τοῖς πονηρευομένοις φη σιν· Ὑμεῖς ἐκ τοῦ πατρὸς ὑμῶν τοῦ διαβόλου ἐστέ. Μεγάλη μὲν οὖν κατηγορία, καὶ τὸν υἱὸν ὄντα καὶ τῆς σωματικής γενέσεως τετυχηκότα, ἀγνώμονα εἶναι περὶ τὸν γεννήσαντα· ἀφορήτου δὲ μίσους ἄξιος ὁ καὶ ὑψωθεὶς τῷ (94) γενέσθαι τῶν οὐρανίων μέτοχος, καὶ μηδὲ οὕτως ἐπιμένων τῇ πρὸς τὸν εὐο εργέτην ἀγάπῃ. φάτνην' τοῦ κυρίου αὐτοῦ· Ἰσραὴλ δέ με οὐκ συγκρίνεται ὁ ἀθετήσας Θεόν. Ἐπειδὴ γὰρ Εν τιμῇ ὢν, οὐ συνῆκε, παρασυνεβλήθη τοῖς κτήνεσι τοῖς ανοήτοις, καὶ ὡμοιώθη αὐτοῖς. Τοιοῦτοι (96) δέ εἰσιν οἱ μὴ κατὰ λόγον, ἀλλὰ κατὰ πάθος ζῶντες, ἐκ τῆς ἀλογίας πρὸς τὸν κτηνώδη βίον ὑποφερόμενοι. Τὰ σύντροφα δὲ τοῖς ἀνθρώποις καὶ γνώριμα πρὸς τὴν εἰκόνα παρέλαβεν, ἵνα αἰσχυνώμεθα, καὶ τούτων ὄντες ἀσυνετώτεροι, καὶ μηδὲ ἦς παρὰ τῶν ἀλόγων εὐνοίας τυγχάνομεν, ταύτης αὐτοὶ τῷ κτίσαντι ἡμᾶς μεταδιδόντες. Βοῦς μὲν γὰρ, ὁ συνεργὸς ἡμῖν εἰς γεωργίαν παραδοθείς, καὶ φωνῆς τοῦ τρέφοντος ἐπαισθάνεται, καὶ τὸν συνήθως αὐτῷ προσφέροντα τὴν τροφὴν ἐπιγινώσκει· ὄνος δὲ αὐτομάτως ἐπὶ τοὺς τῆς καταλύσεως συνήθεις τόπους ὁρμᾷ. Εἰ οὖν τοῖς ἀλόγοις τοσαύτη πρὸς τὸν ἐπιμελούμενον ἡ συν ήθεια, πόσον ή λογικὴ φύσις τῆς πρὸν τὸν Θεὸν ἀγά- ἀμφότερα αὐτών. αὐτῷ. προσφέρει. ἡμοιώσατε. ηὐχαρίστησαν... ὁμοίω σαν. ἡθέτησαν... ἐποίησαν. στροφῆς. τροπῆς. γεγένηται. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. me. O studium erga homines ! Allegat jura sua Do- minus, ut post certissima argumenta, decernat que justa sunt ac debita. Filios genui et exaltavi. Ex anima et corpore compositus homo est : caro ex terra, anima cœlestis exsistit. Quoniam igitur ipsi cum utroque affinitas inest et cognatio, coram iis quæ qum ei maxime propria sunt, peccatum coarguit. Filios genui et exaltari. Generationis duæ spe- cies sunt. Una quidem, quæ fuerit secundum Deum forma, quæ ex operibus, exque susceptis dogmatis perficitur: huno ad modum Paulus per Evangelium jam lapsos parturit 3. configuratque, et ipsos ad pietatem reformat. Est autem altera quædam, nempe introitus in hanc vitam, ut est illud : Hic liber generationis cali et terræ. Utram - que igitur generationem ipsis objicit ; et exprobrat quod ex nihilo conditi, et ad Dei imaginem facti (hoc enim est genitos esse et exaltatos), neque ut Creatori egere gratias, neque ut patri similes sese exhibuere sed in vitium conversi spreverunt Deum diabolum vero patrem suum effecerunt. Omnis enim qui facit peccatum, ex diabolo genitus est 88. Atque Dominus ipse iniquis ait: Vos ex patre vestro diabolo estis 86. Sane grande crimen et insimulatio, eum qui filius est, et corporalem or- tum consecutus est, ingratum esse erga suum ge- nitorem. Ceterum odio intolerabili est dignus, qui usque adeo exaltatus, ut consors cœlestium feret, neo sio tamen perseverat in charitate erga benefi- cii hujus auctorem. B C asinus præsepe domini sui: Israel autem me non cognovit, et populus me non intellexit. Bovi et asino confertur Dei contemptor. Quandoquidem Dum in honore esset, non intellexit, comparatus est jumentis insipientibus, et, similis factus est illis sn. Tales au- tem sunt qui non ratione, sed libidine vitam insti- tuunt, præ insipientia ad belluinam vitam abrepti. Jam vero in exprimenda similitudine, ca animalia quæ una cum hominibus nutriuntur, quæque nota sunt assumpsil, ut pudore afficiamur, quippe qui simus ipsis et insipientiores, et eam quam a brutis animantibus accipimus benevolentiam, Conditori nostro ipsi minime rependamus. Bos enim, qui in agris colendis nobis adjutor traditus est, vocem nutritoris sui novit, eumque qui sibi pabulum D afferre solet, agnoscit. Asinus autem sponte naturæ ad consueta stabuli sui loca festinat. Quod si brutis animalibus tanta inest habitudo cum suo provisore, Galat. IV, 19. Gen. v, ; 11, 4. I Joan, III, 8. Joan. VIII, 44. Psal. XLVIII, 13. mss. duo cum Eusebio, Alii duo mss. perinde atque editi, Lege Præfationem. Reg. tertio, Reg. secundus, Et fortasse præstat ita legi ob ea quæ sequun- tur verba, Hoc ipso in loco quinque mss., Editi, mass., contextu. 13. Filios genui et exaltavi, ipsi autem spreverunt A 13. Υἱοὺς ἐγέννησα καὶ ὕψωσα, αὐτοὶ δέ με 14. Εγνω βοῦς τὸν κτησάμενον, καὶ ὄνος τὴν (95) ἔγνω, καὶ ὁ λαός με οὐ συνῆκε. Βοὶ καὶ ὄνῳ 14. VERS. 3. Cognovit bos possessorem suum, et (90) Sic mss. quatuor. Deest τῆς in editis. Μox (91) Reg. primus et alii duo προφέρει. Editi cum (52) Editi et quatuor mss., ηὐχαριστήσατε. . (93) Sic mss. qualor. Editi, ἐποιήσαντο. Mox duo (94) Ita mss. quator. Editi, τοῦ. (95) Editi, Ισραήλ μὴ δὲ ἔγνω. At mss. ut in (96) Sic aliquot mss. At editi τοιοῦτο.

ἠθέτησαν. Ο τῆς φιλανθρωπίας! Δικαιολογεῖται ὁ Δεσπότης, ἵνα μετὰ τὰς ἀποδείξεις επαγάγῃ τὰ πρὸς ἀξίαν. Γἱοὺς ἐγέννησα καὶ ὕψωσα. Σύνθετος ὁ ἄνε θρωπος ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος· ἡ σὰρξ ἀπὸ τῆς γῆς (90), ἡ ψυχὴ οὐρανία. Ἐπεὶ οὖν πρὸς ἀμφότερα αὐ- τῷ ἡ συγγένειά ἐστιν, ἐπὶ τῶν οἰκειοτάτων αὐτοῦ τὴν ἁμαρτίαν ἐλέγχει. Υοὺς ἐγέννησα καὶ ὕψωσα. Γενέσεως εἴδη δύο. Η μὲν, ἡ κατὰ Θεὸν μόρφωσις, ἐξ ἔργων καὶ παραδοχῆς δογμάτων ἐπιτελουμένη· ὡς γεννᾷ Παῦλος διὰ τοῦ Εὐαγγελίου, καὶ τοὺς ἐκε πέσοντας ὠδίνει, καὶ διαμορφοὶ ἀναπλάσσων αὐτοὺς εἰς εὐσέβειαν· ἡ δέ τίς ἐστιν, ἡ εἰς τὸν βίον εἴσοδος, ὡς τὸ, Αὕτη ἡ βίβλος γενέσεως οὐρανοῦ καὶ γῆς. ᾿Αμφοτέρας οὖν αὐτοῖς προφέρει (91), καὶ ὁνειδίζει, ὅτι ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς γένεσιν ἀχθέντες, καὶ κατ' εἰκόνα Θεοῦ γενόμενοι (τοῦτο γάρ ἐστι τὸ καὶ γεν- νηθῆναι καὶ ὑψωθῆναι), οὔτε ὡς Κτίστῃ ηὐχαριστή σατε (92), οὔτε ὡς πατρὶ ἑαυτοὺς ὡμοιώσατε· ἀλλὰ διὰ τῆς πρὸς τὸ χεῖρον τροπῆς ἠθέτησαν μὲν τὸν Θεόν, πατέρα δὲ ἑαυτῶν ἐποίησαν (93) τὸν διάβολον Πᾶς γὰρ ὁ ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν, ἐκ τοῦ διαβόλου γεγέννηται· καὶ ὁ Κύριος δὲ τοῖς πονηρευομένοις φη σιν· Ὑμεῖς ἐκ τοῦ πατρὸς ὑμῶν τοῦ διαβόλου ἐστέ. Μεγάλη μὲν οὖν κατηγορία, καὶ τὸν υἱὸν ὄντα καὶ τῆς σωματικής γενέσεως τετυχηκότα, ἀγνώμονα εἶναι περὶ τὸν γεννήσαντα· ἀφορήτου δὲ μίσους ἄξιος ὁ καὶ ὑψωθεὶς τῷ (94) γενέσθαι τῶν οὐρανίων μέτοχος, καὶ μηδὲ οὕτως ἐπιμένων τῇ πρὸς τὸν εὐο εργέτην ἀγάπῃ. φάτνην' τοῦ κυρίου αὐτοῦ· Ἰσραὴλ δέ με οὐκ συγκρίνεται ὁ ἀθετήσας Θεόν. Ἐπειδὴ γὰρ Εν τιμῇ ὢν, οὐ συνῆκε, παρασυνεβλήθη τοῖς κτήνεσι τοῖς ανοήτοις, καὶ ὡμοιώθη αὐτοῖς. Τοιοῦτοι (96) δέ εἰσιν οἱ μὴ κατὰ λόγον, ἀλλὰ κατὰ πάθος ζῶντες, ἐκ τῆς ἀλογίας πρὸς τὸν κτηνώδη βίον ὑποφερόμενοι. Τὰ σύντροφα δὲ τοῖς ἀνθρώποις καὶ γνώριμα πρὸς τὴν εἰκόνα παρέλαβεν, ἵνα αἰσχυνώμεθα, καὶ τούτων ὄντες ἀσυνετώτεροι, καὶ μηδὲ ἦς παρὰ τῶν ἀλόγων εὐνοίας τυγχάνομεν, ταύτης αὐτοὶ τῷ κτίσαντι ἡμᾶς μεταδιδόντες. Βοῦς μὲν γὰρ, ὁ συνεργὸς ἡμῖν εἰς γεωργίαν παραδοθείς, καὶ φωνῆς τοῦ τρέφοντος ἐπαισθάνεται, καὶ τὸν συνήθως αὐτῷ προσφέροντα τὴν τροφὴν ἐπιγινώσκει· ὄνος δὲ αὐτομάτως ἐπὶ τοὺς τῆς καταλύσεως συνήθεις τόπους ὁρμᾷ. Εἰ οὖν τοῖς ἀλόγοις τοσαύτη πρὸς τὸν ἐπιμελούμενον ἡ συν ήθεια, πόσον ή λογικὴ φύσις τῆς πρὸν τὸν Θεὸν ἀγά- ἀμφότερα αὐτών. αὐτῷ. προσφέρει. ἡμοιώσατε. ηὐχαρίστησαν... ὁμοίω σαν. ἡθέτησαν... ἐποίησαν. στροφῆς. τροπῆς. γεγένηται. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. me. O studium erga homines ! Allegat jura sua Do- minus, ut post certissima argumenta, decernat que justa sunt ac debita. Filios genui et exaltavi. Ex anima et corpore compositus homo est : caro ex terra, anima cœlestis exsistit. Quoniam igitur ipsi cum utroque affinitas inest et cognatio, coram iis quæ qum ei maxime propria sunt, peccatum coarguit. Filios genui et exaltari. Generationis duæ spe- cies sunt. Una quidem, quæ fuerit secundum Deum forma, quæ ex operibus, exque susceptis dogmatis perficitur: huno ad modum Paulus per Evangelium jam lapsos parturit 3. configuratque, et ipsos ad pietatem reformat. Est autem altera quædam, nempe introitus in hanc vitam, ut est illud : Hic liber generationis cali et terræ. Utram - que igitur generationem ipsis objicit ; et exprobrat quod ex nihilo conditi, et ad Dei imaginem facti (hoc enim est genitos esse et exaltatos), neque ut Creatori egere gratias, neque ut patri similes sese exhibuere sed in vitium conversi spreverunt Deum diabolum vero patrem suum effecerunt. Omnis enim qui facit peccatum, ex diabolo genitus est 88. Atque Dominus ipse iniquis ait: Vos ex patre vestro diabolo estis 86. Sane grande crimen et insimulatio, eum qui filius est, et corporalem or- tum consecutus est, ingratum esse erga suum ge- nitorem. Ceterum odio intolerabili est dignus, qui usque adeo exaltatus, ut consors cœlestium feret, neo sio tamen perseverat in charitate erga benefi- cii hujus auctorem. B C asinus præsepe domini sui: Israel autem me non cognovit, et populus me non intellexit. Bovi et asino confertur Dei contemptor. Quandoquidem Dum in honore esset, non intellexit, comparatus est jumentis insipientibus, et, similis factus est illis sn. Tales au- tem sunt qui non ratione, sed libidine vitam insti- tuunt, præ insipientia ad belluinam vitam abrepti. Jam vero in exprimenda similitudine, ca animalia quæ una cum hominibus nutriuntur, quæque nota sunt assumpsil, ut pudore afficiamur, quippe qui simus ipsis et insipientiores, et eam quam a brutis animantibus accipimus benevolentiam, Conditori nostro ipsi minime rependamus. Bos enim, qui in agris colendis nobis adjutor traditus est, vocem nutritoris sui novit, eumque qui sibi pabulum D afferre solet, agnoscit. Asinus autem sponte naturæ ad consueta stabuli sui loca festinat. Quod si brutis animalibus tanta inest habitudo cum suo provisore, Galat. IV, 19. Gen. v, ; 11, 4. I Joan, III, 8. Joan. VIII, 44. Psal. XLVIII, 13. mss. duo cum Eusebio, Alii duo mss. perinde atque editi, Lege Præfationem. Reg. tertio, Reg. secundus, Et fortasse præstat ita legi ob ea quæ sequun- tur verba, Hoc ipso in loco quinque mss., Editi, mass., contextu. 13. Filios genui et exaltavi, ipsi autem spreverunt A 13. Υἱοὺς ἐγέννησα καὶ ὕψωσα, αὐτοὶ δέ με 14. Εγνω βοῦς τὸν κτησάμενον, καὶ ὄνος τὴν (95) ἔγνω, καὶ ὁ λαός με οὐ συνῆκε. Βοὶ καὶ ὄνῳ 14. VERS. 3. Cognovit bos possessorem suum, et (90) Sic mss. quatuor. Deest τῆς in editis. Μox (91) Reg. primus et alii duo προφέρει. Editi cum (52) Editi et quatuor mss., ηὐχαριστήσατε. . (93) Sic mss. qualor. Editi, ἐποιήσαντο. Mox duo (94) Ita mss. quator. Editi, τοῦ. (95) Editi, Ισραήλ μὴ δὲ ἔγνω. At mss. ut in (96) Sic aliquot mss. At editi τοιοῦτο.

πης τὸ μέτρον ἀπαιτηθήσεται; Παρατήρει δὲ, ὅτι Α ὁ βοῦς πλείονα τὴν σύνεσιν ἔχειν παρὰ τὸν ὅσον μετ μαρτύρηται. Ὁ μὲν γὰρ αὐτὸν ἔγνω τὸν κτησάμενον (97), ὁ δὲ τὴν φάτνην μόνον. δεικνύντος τοῦ λόγου, ὅτι τὸ γαστρίμαργον ζῶον τὸν τῆς ἡδονῆς μόνον γνωρίζει τόπον, ὁ δὲ ἔχει τινὰ καὶ αὐτοῦ τοῦ καλοῦ καὶ ὠφελίμου σύνεσιν. Διόπερ ὡς ἀνοικείως ἐχόντων τῶν ζώων πρὸς ἀλληλα, ἐν Δευτερονομίῳ ἀπηγόρευ- ται (98) ἀροτριᾷν. Ἐν μόσχῳ καὶ ὄνῳ ἐπὶ τὸ αὐτό· τουτέστι, τὸ γαῦρον (99) τῆς ψυχῆς καὶ φιλόπονον, τῷ φιληδόνῳ καὶ παθητικῷ μὴ συζεύξης. Οὐ γὰρ τῶν βοῶν μέλει τῷ Θεῷ ἀλλὰ δι᾿ ἡμᾶς πάντως ἐγράφη, ᾿Αλλαχοῦ δὲ πάλιν συνέζευκται. Μακάριος γὰρ ὁ σπείρων ἐπὶ πᾶν ὕδωρ, οὗ βοῦς καὶ ὄνος πατεῖ· τουτέστι ὁ τῷ διδακτικῷ λόγῳ τό τε φιλό- πονον τῆς ψυχῆς ἐπεγείρων, καὶ τὸ φιλήδονον αὐτῆς θεραπεύων. Ωσπερ γὰρ τὸ ζῶον ἀχθοφορικὸν, οὕτω Β καὶ τὸ ἐπιθυμητικόν τῆς ψυχῆς τῷ βάρει τῆς ἁμαρτίας καταπεφόρτισται. δέ με (1) οὐκ ἔγνω τὸν κτίσαντα· καὶ ὄνος τὴν φάτνην τοῦ κυρίου αὐτοῦ ἐπέγνω, Ισραήλ δέ με οὐ συνῆκε. Καὶ φάτναι μὲν πολλαί, ἀλλ᾽ ὅμως ὁ ὄνος τῆς τοῦ κεκτημένου αὐτὸν φάτνης οὐκ ἀποσφάλλεται. Θεὸς δὲ εἷς, καὶ ὁ ἀγνώμων λαὸς ἐπὶ τοὺς μὴ ὄντας θεοὺς ἀποπλανεται. Ἐμὲ οὐ συνῆκε, τον δι' οὐρανοῦ γνωριζόμενον, τὸν διὰ γῆς καὶ θαλάσσης δεικνύ- μενον (2)· τὸν διὰ ἡλίου, καὶ σελήνης, τὸν διὰ τῶν ἀστέρων, τὸν διὰ πάσης τῆς κτίσεως καταμηνυόμε νον. Οἰκείως δὲ τῇ μὲν τοῦ βοός εἰκόνι ὁ Ἰσραὴλ ἀποδέδοται, τῇ δὲ τοῦ ὄνου ὁ ἁπλῶς λαός. Όση γὰρ βοὶ πρὸς ὄνον ἡ διαφορὰ, τοσοῦτον τοῦ Ἰσραὴλ, ὅς ἐρμηνεύεται ὁ ὁρῶν Θεὸν, πρὸς τὸν ἁπλῶς λαὸν χρη ματίζοντα τὸ διάφορον. τιῶν, σπέρμα πονηρὸν, υἱοὶ ἄνομοί! Ἔθνος καὶ λαὸς πολλαχοῦ, συνεζευγμένως λέγεται· ὡς τὸ (3). Ἐν πολλῷ ἔθνει, δόξα βασιλέως· ἐν δὲ ἐκλείψει λαοῦ, συντριβὴ δυνάστου· καὶ τὸ, Ινα τί ἐφρύα- ξαν ἔθνη, καὶ λαοὶ ἐμελέτησαν κενά; Νυνὶ δὲ ἀπὸ τοῦ ἔθνος εἶναι ἁμαρτωλὸν ἀρξάμενοι, κατὰ (4) τὴν ἐν πονηρία αὔξησιν γίνονται λαὸς πλήρης ανο- μιῶν, καὶ ἀπὸ τοῦ σπέρμα πονηρὸν εἶναι, ἐπὶ τὸ ΧΧΧΙΙ, 20. ιν, 28. ρεύεται, Ενεργόν. γόν τοῦ, γαῦρον. γαύρον. τὸ ἐνεργὸν τῆς ψυχῆς, ἐπέγνω, ὁ λαὸς δέ. κεκτημένου. κτησαμένου. μενον. τῶν ἄστρων. ἀστέρων. πλήρης ανομίας. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. I. quanta dilectionis in Deum mensura reposcenda est a rationali natura? Observa autem, bovem juxta testimonium illud majorem præ asino obtinere intelligentiam. Ille namque ipsum novit possesso- rem : hic vero præsepe solum.Ostendit autem Scri- ptura animal ventri indulgens, solum agnoscere voluptatis locum.bos vero quamdam ipsius honesti atque utilis habet cognitionem. Itaqus tanquam nihil inter se affinitatis habeant hæc animalia,veti- tum est in Deuteronomio arare In bove et asino in id- ipsum ipsum s8 ; id est,eam animi partem, cui inest vigor '; strenuitasque, cum ea, quæ voluptatibus et af- fectibus gaudet, ne copulaveris. Non enim de bo- bus cura est Deo : sed profecto nostra causa id scriptum est. Contra tamen, alio loco copulantur. Beatus enim qui seminat super omnem aquam,ubi bos et asinus calcal w. hoc est, qui sermone ad do- cendum apposito vim animæ strenuam ac laborum patientem exsuscitat, atque eam ipsius partem quæ voluptatibus delectatur, emendat ac cohibet. Quemadmodum enim asinus animal est gestandis oneribus natum, sic et vis animæ concupiscens peccati pondere deprimitur. C Israel autem non cognovit me, qui ejus conditor sum; et asinus præsepe agnovit, sui domini; Israel autem me non intellexit. Atque multa quidem præ- sepia sunt, nec tamen asinus a sui possessoris præsepi aberrat. Sed licet unus sit Deus, tamen populus beneficiorum immemor post eos, qui non sunt dii, deerrat. Me non intellexit, quem column commonstrat, quem terra et mare declarant,quem sol et luna, stellæ et omnes res create Indicant. Porro Israel ut convenienter per bovis similitudi- nem exprimitur, ita per asini comparationem sim- plex populus. Quanta ergo inter asinum et bovem differentia est, tanta intercedit dissimilitudo inter Israelem, qui Deum videns interpretatur, et popu- Tam simpliciter nuncupatum. peccatis, semini, nequam filiis sceleratis! Gens et populus plerumque conjunctim dicuntur, puta :In gente multa gloria regis : in defectu autem populi, contritio principis ". Item illud : Quare fremuerunt gentes et populi meditati sunt inania 92? Nunc autem cum cœperit gens esse peccatrix, propter sceleris D progressum populus iniquitatum plenus evaserunt; et qui ante fuerant semen nequam, filii iniqui jam * Deut. XXII, 10. Cor. IX, 9. 188. Prov. Psal. II, 1. corrupte. aliquibus mss. et apud Procopium, Sed Combefisius, homo non plus justo credulus, ea de re dubitare videtur,dum hoc loco ita scripsit: 'Evep- putat Duc. se legisse, loco Utut hæc sunt, illi ipsi codices Regii,quos contulit Du- cæus,quorum primus fuit Francisci primi, alter Henrici secundi, constanter cum aliis tribus mss. et cum editis habent, Scio quidem legi apud Procopium, pag. 10, nec dif fiteor eam lectionem altera mihi videri præstantio- rem sed contra auctoritatem nostrorum mss. et editorum quidquam immutare ausus non sum. Reg. secundus, Subinde quin- que mss., Editi, Μox tres mss., Alii duo cum edilis' tres mss., 15. Καὶ βοῦς μὲν τὸν κτησάμενον ἔγνω, Ἰσραὴλ 15. Et quidem bos suum pcssessorem cognovit ; 16. Οὐαὶ ἔθνος ἁμαρτωλόν, λαὸς πλήρης ἁμαρ 16. VERS. 4. Væ genti peccatriei, populo pleno (97) Reg. secundus, κτήσαντα. (98) Sio mss. At editi, ἐν Δευτερονόμῳ ἀπηγο- (99) Ait eruditissimus vir Ducæus legisse se in (1) Ita mss. non pauci. Deest με in editis. MΟΣ (2) Editi, δεικνυόμενον. At mss. quinque δεικνύ- (3) Sic mss. quinque. Editi, ὡς ἐν τῷ. (4) Reg. tertius, μετά, post incrementum, Statim

πης τὸ μέτρον ἀπαιτηθήσεται; Παρατήρει δὲ, ὅτι Α ὁ βοῦς πλείονα τὴν σύνεσιν ἔχειν παρὰ τὸν ὅσον μετ μαρτύρηται. Ὁ μὲν γὰρ αὐτὸν ἔγνω τὸν κτησάμενον (97), ὁ δὲ τὴν φάτνην μόνον. δεικνύντος τοῦ λόγου, ὅτι τὸ γαστρίμαργον ζῶον τὸν τῆς ἡδονῆς μόνον γνωρίζει τόπον, ὁ δὲ ἔχει τινὰ καὶ αὐτοῦ τοῦ καλοῦ καὶ ὠφελίμου σύνεσιν. Διόπερ ὡς ἀνοικείως ἐχόντων τῶν ζώων πρὸς ἀλληλα, ἐν Δευτερονομίῳ ἀπηγόρευ- ται (98) ἀροτριᾷν. Ἐν μόσχῳ καὶ ὄνῳ ἐπὶ τὸ αὐτό· τουτέστι, τὸ γαῦρον (99) τῆς ψυχῆς καὶ φιλόπονον, τῷ φιληδόνῳ καὶ παθητικῷ μὴ συζεύξης. Οὐ γὰρ τῶν βοῶν μέλει τῷ Θεῷ ἀλλὰ δι᾿ ἡμᾶς πάντως ἐγράφη, ᾿Αλλαχοῦ δὲ πάλιν συνέζευκται. Μακάριος γὰρ ὁ σπείρων ἐπὶ πᾶν ὕδωρ, οὗ βοῦς καὶ ὄνος πατεῖ· τουτέστι ὁ τῷ διδακτικῷ λόγῳ τό τε φιλό- πονον τῆς ψυχῆς ἐπεγείρων, καὶ τὸ φιλήδονον αὐτῆς θεραπεύων. Ωσπερ γὰρ τὸ ζῶον ἀχθοφορικὸν, οὕτω Β καὶ τὸ ἐπιθυμητικόν τῆς ψυχῆς τῷ βάρει τῆς ἁμαρτίας καταπεφόρτισται. δέ με (1) οὐκ ἔγνω τὸν κτίσαντα· καὶ ὄνος τὴν φάτνην τοῦ κυρίου αὐτοῦ ἐπέγνω, Ισραήλ δέ με οὐ συνῆκε. Καὶ φάτναι μὲν πολλαί, ἀλλ᾽ ὅμως ὁ ὄνος τῆς τοῦ κεκτημένου αὐτὸν φάτνης οὐκ ἀποσφάλλεται. Θεὸς δὲ εἷς, καὶ ὁ ἀγνώμων λαὸς ἐπὶ τοὺς μὴ ὄντας θεοὺς ἀποπλανεται. Ἐμὲ οὐ συνῆκε, τον δι' οὐρανοῦ γνωριζόμενον, τὸν διὰ γῆς καὶ θαλάσσης δεικνύ- μενον (2)· τὸν διὰ ἡλίου, καὶ σελήνης, τὸν διὰ τῶν ἀστέρων, τὸν διὰ πάσης τῆς κτίσεως καταμηνυόμε νον. Οἰκείως δὲ τῇ μὲν τοῦ βοός εἰκόνι ὁ Ἰσραὴλ ἀποδέδοται, τῇ δὲ τοῦ ὄνου ὁ ἁπλῶς λαός. Όση γὰρ βοὶ πρὸς ὄνον ἡ διαφορὰ, τοσοῦτον τοῦ Ἰσραὴλ, ὅς ἐρμηνεύεται ὁ ὁρῶν Θεὸν, πρὸς τὸν ἁπλῶς λαὸν χρη ματίζοντα τὸ διάφορον. τιῶν, σπέρμα πονηρὸν, υἱοὶ ἄνομοί! Ἔθνος καὶ λαὸς πολλαχοῦ, συνεζευγμένως λέγεται· ὡς τὸ (3). Ἐν πολλῷ ἔθνει, δόξα βασιλέως· ἐν δὲ ἐκλείψει λαοῦ, συντριβὴ δυνάστου· καὶ τὸ, Ινα τί ἐφρύα- ξαν ἔθνη, καὶ λαοὶ ἐμελέτησαν κενά; Νυνὶ δὲ ἀπὸ τοῦ ἔθνος εἶναι ἁμαρτωλὸν ἀρξάμενοι, κατὰ (4) τὴν ἐν πονηρία αὔξησιν γίνονται λαὸς πλήρης ανο- μιῶν, καὶ ἀπὸ τοῦ σπέρμα πονηρὸν εἶναι, ἐπὶ τὸ ΧΧΧΙΙ, 20. ιν, 28. ρεύεται, Ενεργόν. γόν τοῦ, γαῦρον. γαύρον. τὸ ἐνεργὸν τῆς ψυχῆς, ἐπέγνω, ὁ λαὸς δέ. κεκτημένου. κτησαμένου. μενον. τῶν ἄστρων. ἀστέρων. πλήρης ανομίας. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. I. quanta dilectionis in Deum mensura reposcenda est a rationali natura? Observa autem, bovem juxta testimonium illud majorem præ asino obtinere intelligentiam. Ille namque ipsum novit possesso- rem : hic vero præsepe solum.Ostendit autem Scri- ptura animal ventri indulgens, solum agnoscere voluptatis locum.bos vero quamdam ipsius honesti atque utilis habet cognitionem. Itaqus tanquam nihil inter se affinitatis habeant hæc animalia,veti- tum est in Deuteronomio arare In bove et asino in id- ipsum ipsum s8 ; id est,eam animi partem, cui inest vigor '; strenuitasque, cum ea, quæ voluptatibus et af- fectibus gaudet, ne copulaveris. Non enim de bo- bus cura est Deo : sed profecto nostra causa id scriptum est. Contra tamen, alio loco copulantur. Beatus enim qui seminat super omnem aquam,ubi bos et asinus calcal w. hoc est, qui sermone ad do- cendum apposito vim animæ strenuam ac laborum patientem exsuscitat, atque eam ipsius partem quæ voluptatibus delectatur, emendat ac cohibet. Quemadmodum enim asinus animal est gestandis oneribus natum, sic et vis animæ concupiscens peccati pondere deprimitur. C Israel autem non cognovit me, qui ejus conditor sum; et asinus præsepe agnovit, sui domini; Israel autem me non intellexit. Atque multa quidem præ- sepia sunt, nec tamen asinus a sui possessoris præsepi aberrat. Sed licet unus sit Deus, tamen populus beneficiorum immemor post eos, qui non sunt dii, deerrat. Me non intellexit, quem column commonstrat, quem terra et mare declarant,quem sol et luna, stellæ et omnes res create Indicant. Porro Israel ut convenienter per bovis similitudi- nem exprimitur, ita per asini comparationem sim- plex populus. Quanta ergo inter asinum et bovem differentia est, tanta intercedit dissimilitudo inter Israelem, qui Deum videns interpretatur, et popu- Tam simpliciter nuncupatum. peccatis, semini, nequam filiis sceleratis! Gens et populus plerumque conjunctim dicuntur, puta :In gente multa gloria regis : in defectu autem populi, contritio principis ". Item illud : Quare fremuerunt gentes et populi meditati sunt inania 92? Nunc autem cum cœperit gens esse peccatrix, propter sceleris D progressum populus iniquitatum plenus evaserunt; et qui ante fuerant semen nequam, filii iniqui jam * Deut. XXII, 10. Cor. IX, 9. 188. Prov. Psal. II, 1. corrupte. aliquibus mss. et apud Procopium, Sed Combefisius, homo non plus justo credulus, ea de re dubitare videtur,dum hoc loco ita scripsit: 'Evep- putat Duc. se legisse, loco Utut hæc sunt, illi ipsi codices Regii,quos contulit Du- cæus,quorum primus fuit Francisci primi, alter Henrici secundi, constanter cum aliis tribus mss. et cum editis habent, Scio quidem legi apud Procopium, pag. 10, nec dif fiteor eam lectionem altera mihi videri præstantio- rem sed contra auctoritatem nostrorum mss. et editorum quidquam immutare ausus non sum. Reg. secundus, Subinde quin- que mss., Editi, Μox tres mss., Alii duo cum edilis' tres mss., 15. Καὶ βοῦς μὲν τὸν κτησάμενον ἔγνω, Ἰσραὴλ 15. Et quidem bos suum pcssessorem cognovit ; 16. Οὐαὶ ἔθνος ἁμαρτωλόν, λαὸς πλήρης ἁμαρ 16. VERS. 4. Væ genti peccatriei, populo pleno (97) Reg. secundus, κτήσαντα. (98) Sio mss. At editi, ἐν Δευτερονόμῳ ἀπηγο- (99) Ait eruditissimus vir Ducæus legisse se in (1) Ita mss. non pauci. Deest με in editis. MΟΣ (2) Editi, δεικνυόμενον. At mss. quinque δεικνύ- (3) Sic mss. quinque. Editi, ὡς ἐν τῷ. (4) Reg. tertius, μετά, post incrementum, Statim

Α γενέσθαι υἱοὶ ἄνομοι. Ὡς γὰρ ἡ κατ' ἀρετὴν προκρι πὴ ἀπὸ τῶν ἐλαττόνων ἐπὶ τὰ μείζω (5) τὴν αὔξησιν ἔχει· οὕτως ἡ τῆς κακίας χύσις ἀπὸ τῶν ὑποδεεστέ ρων τῶν ἐξ ἀρχῆς ἐπὶ τὸ ἀνήκεστον φέρεται. Σπέρμα δὲ πρὸς υἱοὺς πολὺ τὸ ἀκόλουθον καὶ κατ' αὐτὴν τὴν φύσεν ἔχει. ᾿Απὸ τοῦ σπέρματος γὰρ εἰς τὸ υἱοὺς (6) γενέσθαι προκόπτει, οὐ μόνον κατὰ τὰς σωματικὰς γενέσεις, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν ἐν ψυχῇ αὔξησιν, ἐκ τῶν τῆς διδασκαλίας σπερμάτων εἰς τὴν πρὸς τοὺς διδάξαντας ἐξομοίωσιν τῶν ὑποδεξαμένων τὰ διδάγ ματα προκοπτόντων, καὶ διὰ τοῦτο υἱῶν χρηματι- ζόντων, ἤτοι υἱῶν τῆς βασιλείας, ὅταν τὰ σωτήρια δεξάμενοι (7) σπέρματα, κατ' αὐτὰ τελειοῦνται, ἢ τῆς γεέννης υἱῶν, ἐὰν ἐκ πονηρῶν διδαγμάτων τῇ ἀπωλείᾳ προσοικειῶνται. Μεγάλη δὲ κατηγορία, ὅλον ἔθνος ἁμαρτωλὸν χρηματίζειν, ὡς μηδένα ἐν αὐτῷ κατορθοῦν· καὶ λαὸν πλήρη ἁμαρτιῶν, ὡς πᾶν εἶδος ἀνομίας (8) ἐπιτηδεύεσθαι παρ' αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ τὰ τῆς κακίας πρὸς ἑαυτὴν ἐναντιώματα εὐρίσκεσθαι, καθὼς εἴρηται· Πεπληρωμένους πάσης ἀδικίας· καὶ τὸ, Οὔπω γὰρ ἀναπεπλήρωνται αἱ ἁμαρτίαι τῶν ᾿Αμοῤῥαίων· καὶ παρὰ τοῦ Σωτῆρος δέ· Πληρώσατε καὶ ὑμεῖς τὸ μέτρον τῶν πατέρων ὑμῶν. Β σεως. Ὥσπερ γὰρ ὁ τελειούμενος τοῖς ἔμπροσθεν θρώπου τῷ καθαρῷ σίτῳ ἐπισπαρὲν ζιζάνιον, ὃ εἰς τελείωσιν ἐλθὸν υἱὸς ἐγένετο ἄνομος, υἱὸς ὢν ἀπὸ ωλείας καὶ υἱὸς (9) γεέννης. Διὰ τοῦτο καὶ θρήνου ἀξιοῦνται οἱ, ἀντὶ τοῦ υἱοὶ Ὑψίστου εἶναι, υἱοὶ γενό- μενοι ἄνομοι, καὶ ἀντὶ τοῦ μεῖναι ἐν (10) τῇ θειοτέρα γεννήσει, σπέρμα γενόμενοι πονηρόν πλὴν ὅτι ἡ ἐν ἔθει πονηρία αὐτῶν πρῶτον τῶν ἐχόντων ἐστὶ φθαρτική· τὸ γὰρ ἔχαστον ἐν πονηρίᾳ καὶ πρὸς ἑαυτό ἐστιν ἀσύμφωνον. Εγκατελίπατε (11) τὸν Κύριον, καὶ παρωξύνατε τὸν ἅγιον τοῦ Ἰσραήλ. Τίς μείζων κακίας ἀπόδειξις, ἢ ἡ τοῦ ἀγαθοῦ ἐγκατά- λειψις; καὶ πονηρίας ὑπερβολὴ, τὸ παροξύναι τὸν ἀγαθὸν καὶ πρᾶον (12); Τὸ αὐτὸ δὲ καὶ παρὰ τῷ Ἱερεμία κατηγοροῦνται. Ἐμὲ γὰρ ἐγκατέλιπον πηγὴν ὕδατος ζῶντος. Κατὰ δὲ τὴν ποσότητα τῆς εγκαταλείψεως, τὸ μέτρον ἕκαστος ἑαυτῷ θησυαρίζει τῆς ἐν τῇ ἀνταποδόσει ὀργῆς. Ἀπελλοτριώθησαν εἰς τὰ ὀπίσω. Τοῦτο ἀπὸ τοῦ (13) Θεοδοτίωνος προσ- ετέθη, οἱονεὶ ἑρμηνεία τοῦ ἑγκαταλιπεῖν, τὸ ἁπαλ- λοτριοῦσθαι τοῦ Θεοῦ διὰ τῆς ἐπὶ τὸ χεῖρον ἀποπτώ- ἐπεκτείνεται, οὕτως ὁ ἁμαρτάνων εἰς τὸ κατόπιν ζω. (β) υἱός. τοὺς υἱούς. τελειοῦντα. τελειῶνται. τίας. ἐναντιώματα ἐνευρίσκεσθαι. θρή νους ἀξιοῦνται. πρῶτον. πρώτων. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. facti sunt. Ut enim qui ft in virtute progressus, & rum B minoribus ad majora capit incrementum; ita mali- tim effusio, sumpto a minoribus initio, aut aliquid immedicabile devolvitur. Porro semen inter et filios inest etiam secundum ipsam naturam cognatio in- gens et convenientia. A semine enim ad hoc pro- greditur natura, ut generentur filii. Nec id modo secundum generationes corporeas : sed et juxta animæ processum, qui per doctrinæ semina effici- tur ; quandoquidem qui doctrinam excepere,00 u8- que proficiunt, ut doctoribus suis fiant consimiles. Et idcirco filii appellantur, sive filii regni, cum suscepti salutaribus seminibus, per ea perfciun- tur; aut gehenna flii, si ob perversam et impro- bam doctrinam perditioni destinantur. Magna au- tem objurgatio est, totam gentem vocari peccatri- cem, ao si ne unus quidem in ipsa quidpiam recti operis patraret : item, cum populus peccatis plenus dicitur, quasi nullum non genus iniquitatis et fla- gitii ab ipso exerceatur, adeo ut etiam ipsa vitia secum pugnantia et contraria inveniantur, ceu di- otum est : Repletos omni iniquitate 9. Et illud: Nondum enim completa sunt peccata Amorrhæo- *. Quin etiam ab ipso Salvatore dictum est: Et vos implete mensurau patrum vestrorum *¸ 17. Semini nequam. Zizanium, quod ab ini- mico homine puro frumento inspersum est, jam adultum flius iniquus evasit, cum filius sit perdi- tionis, Aliusque gehennæ. Quapropter et commise- ratione digni sunt, qui cum essent filii Altissimi, facti sunt filii iniqui; quique cum in generatione magis divina manere debuissent, facti sunt semen nequam. Cæterum inveterata malitia iis qui pri- mum ipsa inferti sunt, interitum parit. Extrema namque malitia secum ipsa pugnat. Dereliquistis Dominum et irritastis sanctum Israel. Quodnam datur majus malitiæ argumentum,quam a bono de- ficere? quæ itidem pravitas major quam bonum ac mitem exasperare ? Quin et de iisdem apud Jere- miam coarguuntur. Me enim dereliquerunt fontem aquæ viva ". Verum pro ratione et modo hujusce defectionis unusquisque sibi ipse,cum remuneratio fiet, iræ mensuram recondit. Alienati sunt retror- sum. Hoc ex editione Theodotionis appositum est, quasi a Deo abalienari quodam in vitium lapsu, si interpreteris, idem sit atque eum derelinquere. Quemadmodum enim is qui ad perfectionem con- D tendit, in anteriora progreditur, ita peccator retro es Rom. • G I, 25. * Gen. xv, 16. Matth. XXIII, 32. * Jerem. II, 13. Colbertini primus et tertius, Editi cum Reg. secundo, Regii primus et tertius ut in textu. que, Editi, Mox mss. duo que Combef. deest. Non longe hinc duo mss., Nec ita multo post mss. quinque, Editi, Duc. 17. Σπέρμα πονηρόν. Τὸ παρὰ τοῦ ἐχθροῦ ἀν- (5) Editi et duo mss., τὸ μεῖζον. Alii tres, τὰ μεί (7) Reg. secundus, δεξαμένων. Ibidem mss.quin- (8) Sic editi cum duobus mss. Alii tres, άμαρ- (9) Ita editi et mss. nonnulli. Vox υἱός in utro- (10) Editi cum duobus mss., ἐπί. Alii tres, ἐν. (11) Legitur in mss. nonnullis, ἐγκντελίπετε. (12) Ita editi et duo mss. Alii tres, άγιον. (13) Sic muss. At editi omittunt, Touto. Lege

Α γενέσθαι υἱοὶ ἄνομοι. Ὡς γὰρ ἡ κατ' ἀρετὴν προκρι πὴ ἀπὸ τῶν ἐλαττόνων ἐπὶ τὰ μείζω (5) τὴν αὔξησιν ἔχει· οὕτως ἡ τῆς κακίας χύσις ἀπὸ τῶν ὑποδεεστέ ρων τῶν ἐξ ἀρχῆς ἐπὶ τὸ ἀνήκεστον φέρεται. Σπέρμα δὲ πρὸς υἱοὺς πολὺ τὸ ἀκόλουθον καὶ κατ' αὐτὴν τὴν φύσεν ἔχει. ᾿Απὸ τοῦ σπέρματος γὰρ εἰς τὸ υἱοὺς (6) γενέσθαι προκόπτει, οὐ μόνον κατὰ τὰς σωματικὰς γενέσεις, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν ἐν ψυχῇ αὔξησιν, ἐκ τῶν τῆς διδασκαλίας σπερμάτων εἰς τὴν πρὸς τοὺς διδάξαντας ἐξομοίωσιν τῶν ὑποδεξαμένων τὰ διδάγ ματα προκοπτόντων, καὶ διὰ τοῦτο υἱῶν χρηματι- ζόντων, ἤτοι υἱῶν τῆς βασιλείας, ὅταν τὰ σωτήρια δεξάμενοι (7) σπέρματα, κατ' αὐτὰ τελειοῦνται, ἢ τῆς γεέννης υἱῶν, ἐὰν ἐκ πονηρῶν διδαγμάτων τῇ ἀπωλείᾳ προσοικειῶνται. Μεγάλη δὲ κατηγορία, ὅλον ἔθνος ἁμαρτωλὸν χρηματίζειν, ὡς μηδένα ἐν αὐτῷ κατορθοῦν· καὶ λαὸν πλήρη ἁμαρτιῶν, ὡς πᾶν εἶδος ἀνομίας (8) ἐπιτηδεύεσθαι παρ' αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ τὰ τῆς κακίας πρὸς ἑαυτὴν ἐναντιώματα εὐρίσκεσθαι, καθὼς εἴρηται· Πεπληρωμένους πάσης ἀδικίας· καὶ τὸ, Οὔπω γὰρ ἀναπεπλήρωνται αἱ ἁμαρτίαι τῶν ᾿Αμοῤῥαίων· καὶ παρὰ τοῦ Σωτῆρος δέ· Πληρώσατε καὶ ὑμεῖς τὸ μέτρον τῶν πατέρων ὑμῶν. Β σεως. Ὥσπερ γὰρ ὁ τελειούμενος τοῖς ἔμπροσθεν θρώπου τῷ καθαρῷ σίτῳ ἐπισπαρὲν ζιζάνιον, ὃ εἰς τελείωσιν ἐλθὸν υἱὸς ἐγένετο ἄνομος, υἱὸς ὢν ἀπὸ ωλείας καὶ υἱὸς (9) γεέννης. Διὰ τοῦτο καὶ θρήνου ἀξιοῦνται οἱ, ἀντὶ τοῦ υἱοὶ Ὑψίστου εἶναι, υἱοὶ γενό- μενοι ἄνομοι, καὶ ἀντὶ τοῦ μεῖναι ἐν (10) τῇ θειοτέρα γεννήσει, σπέρμα γενόμενοι πονηρόν πλὴν ὅτι ἡ ἐν ἔθει πονηρία αὐτῶν πρῶτον τῶν ἐχόντων ἐστὶ φθαρτική· τὸ γὰρ ἔχαστον ἐν πονηρίᾳ καὶ πρὸς ἑαυτό ἐστιν ἀσύμφωνον. Εγκατελίπατε (11) τὸν Κύριον, καὶ παρωξύνατε τὸν ἅγιον τοῦ Ἰσραήλ. Τίς μείζων κακίας ἀπόδειξις, ἢ ἡ τοῦ ἀγαθοῦ ἐγκατά- λειψις; καὶ πονηρίας ὑπερβολὴ, τὸ παροξύναι τὸν ἀγαθὸν καὶ πρᾶον (12); Τὸ αὐτὸ δὲ καὶ παρὰ τῷ Ἱερεμία κατηγοροῦνται. Ἐμὲ γὰρ ἐγκατέλιπον πηγὴν ὕδατος ζῶντος. Κατὰ δὲ τὴν ποσότητα τῆς εγκαταλείψεως, τὸ μέτρον ἕκαστος ἑαυτῷ θησυαρίζει τῆς ἐν τῇ ἀνταποδόσει ὀργῆς. Ἀπελλοτριώθησαν εἰς τὰ ὀπίσω. Τοῦτο ἀπὸ τοῦ (13) Θεοδοτίωνος προσ- ετέθη, οἱονεὶ ἑρμηνεία τοῦ ἑγκαταλιπεῖν, τὸ ἁπαλ- λοτριοῦσθαι τοῦ Θεοῦ διὰ τῆς ἐπὶ τὸ χεῖρον ἀποπτώ- ἐπεκτείνεται, οὕτως ὁ ἁμαρτάνων εἰς τὸ κατόπιν ζω. (β) υἱός. τοὺς υἱούς. τελειοῦντα. τελειῶνται. τίας. ἐναντιώματα ἐνευρίσκεσθαι. θρή νους ἀξιοῦνται. πρῶτον. πρώτων. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. facti sunt. Ut enim qui ft in virtute progressus, & rum B minoribus ad majora capit incrementum; ita mali- tim effusio, sumpto a minoribus initio, aut aliquid immedicabile devolvitur. Porro semen inter et filios inest etiam secundum ipsam naturam cognatio in- gens et convenientia. A semine enim ad hoc pro- greditur natura, ut generentur filii. Nec id modo secundum generationes corporeas : sed et juxta animæ processum, qui per doctrinæ semina effici- tur ; quandoquidem qui doctrinam excepere,00 u8- que proficiunt, ut doctoribus suis fiant consimiles. Et idcirco filii appellantur, sive filii regni, cum suscepti salutaribus seminibus, per ea perfciun- tur; aut gehenna flii, si ob perversam et impro- bam doctrinam perditioni destinantur. Magna au- tem objurgatio est, totam gentem vocari peccatri- cem, ao si ne unus quidem in ipsa quidpiam recti operis patraret : item, cum populus peccatis plenus dicitur, quasi nullum non genus iniquitatis et fla- gitii ab ipso exerceatur, adeo ut etiam ipsa vitia secum pugnantia et contraria inveniantur, ceu di- otum est : Repletos omni iniquitate 9. Et illud: Nondum enim completa sunt peccata Amorrhæo- *. Quin etiam ab ipso Salvatore dictum est: Et vos implete mensurau patrum vestrorum *¸ 17. Semini nequam. Zizanium, quod ab ini- mico homine puro frumento inspersum est, jam adultum flius iniquus evasit, cum filius sit perdi- tionis, Aliusque gehennæ. Quapropter et commise- ratione digni sunt, qui cum essent filii Altissimi, facti sunt filii iniqui; quique cum in generatione magis divina manere debuissent, facti sunt semen nequam. Cæterum inveterata malitia iis qui pri- mum ipsa inferti sunt, interitum parit. Extrema namque malitia secum ipsa pugnat. Dereliquistis Dominum et irritastis sanctum Israel. Quodnam datur majus malitiæ argumentum,quam a bono de- ficere? quæ itidem pravitas major quam bonum ac mitem exasperare ? Quin et de iisdem apud Jere- miam coarguuntur. Me enim dereliquerunt fontem aquæ viva ". Verum pro ratione et modo hujusce defectionis unusquisque sibi ipse,cum remuneratio fiet, iræ mensuram recondit. Alienati sunt retror- sum. Hoc ex editione Theodotionis appositum est, quasi a Deo abalienari quodam in vitium lapsu, si interpreteris, idem sit atque eum derelinquere. Quemadmodum enim is qui ad perfectionem con- D tendit, in anteriora progreditur, ita peccator retro es Rom. • G I, 25. * Gen. xv, 16. Matth. XXIII, 32. * Jerem. II, 13. Colbertini primus et tertius, Editi cum Reg. secundo, Regii primus et tertius ut in textu. que, Editi, Mox mss. duo que Combef. deest. Non longe hinc duo mss., Nec ita multo post mss. quinque, Editi, Duc. 17. Σπέρμα πονηρόν. Τὸ παρὰ τοῦ ἐχθροῦ ἀν- (5) Editi et duo mss., τὸ μεῖζον. Alii tres, τὰ μεί (7) Reg. secundus, δεξαμένων. Ibidem mss.quin- (8) Sic editi cum duobus mss. Alii tres, άμαρ- (9) Ita editi et mss. nonnulli. Vox υἱός in utro- (10) Editi cum duobus mss., ἐπί. Alii tres, ἐν. (11) Legitur in mss. nonnullis, ἐγκντελίπετε. (12) Ita editi et duo mss. Alii tres, άγιον. (13) Sic muss. At editi omittunt, Touto. Lege

ἀναποδίζει (14), μακρύνων ἑαυτὸν τοῦ Κυρίου, καὶ διὰ τοῦτο ἀπολλύμενος. Ἰδοὺ γὰρ, φησί, οι μακρύ. α 18, νοντες ἑαυτοὺς ἀπὸ σοῦ, ἀπολοῦνται. Οὕτως οὖν βιώσωμεν, ὡς μηδέποτε τὰ παρελθόντα κρείττονα εἶναι τῶν μελλόντων ἢ τῶν ἐνεστηκότων. Τοῦτο γὰρ καὶ ὁ Ἐκκλησιαστὴν ἀπαγορεύει· Μὴ εἴπῃς, ὅτι ἡμέραι αἱ πρότεραι ἀγαθαὶ ἦσαν ὑπὲρ ταύτας · ὅτι οὐκ ἐν σοφίᾳ ἐπηρώτησας περὶ τούτου. Εάν γὰρ αἱ προάγουσαι ἡμέραι βελτίους ὦσι τῶν μετὰ ταῦτα, λεχθήσεται ἡμῖν (15)· Τοσαῦτα ἐπάθετε εἰκῆ. ἁμαυρουμένων τῶν καλῶν ὑπὸ τῆς ἐν τοῖς ὕστερον ἀμελείας. Ὁ γὰρ Ιεζεκιήλ φησιν. Ἐν τῷ ἀποστρέ ψαι δίκαιον ἐκ τῆς δικαιοσύνης αὐτοῦ, καὶ ποιῆ- σαι ἀδικίαν κατὰ πάσας τὰς ἀνομίας ἃς ἐποίησεν ὁ ἄνομος· πᾶσαι αἱ δικαιοσύναι ἂς ἐποίησεν, οὐ μὴ μνησθῶσιν· ἐν τῷ (16) παραπτώματι αὐτοῦ ᾧ παρέπεσε, καὶ ἐν ταῖς ἁμαρτίαις αὐτοῦ αἷς ἥμαρτεν, ἐν αὐταῖς ἀποθανεῖται. λεγόμενον τοιοῦτόν ἐστι· Ἐπὶ ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν παιδεύων ὑμᾶς, ἐμαστίγουν. Μὴ μετανοοῦσιν, ἀλλ' ἔτι ἑξαμαρτάνουσιν ἐπῆγον ἀεὶ καὶ προσετίθουν τὰς μάστιγας, ὡς πᾶν μέρος τοῦ σώματος ἀπὸ τῶν ἐν νουθεσίᾳ πληγῶν κατειλῆφθαι. Τοῖς μὲν ἰάσιμα ἁμαρτάνουσιν ἀπειλεῖ ὁ λόγος, επισκέπτεσθαι ἐν ῥάβδῳ τὰς ἀνομίας αὐτῶν, καὶ ἐν μάστιξι τὰς ἀδι κίσς αὐτῶν· τοῖς δὲ ἀνιάτως ἔχουσι λέγει· Τί ἔτι πληγῆτε ; Πάσας διεξεληλυθότες τὰς πληγὰς, πασῶν καταφρονήσατε τῶν ἐπιστρεπτικῶν μαστίγων· συν τριμμὸς ὑμᾶς· μένει. ᾿Αποροῦντος ἡ φωνὴ καὶ ἀπο- γιγνώσκοντος τὴν διόρθωσιν, ὡς ἐν τῷ Ἰεζεκιήλ (47) Ὁ ζῆλός μου ἀποστήσεται ἀπὸ σοῦ, καὶ οὐ θυμω- θήσομαι ἐπὶ σοί. Τῶν δὲ περιστατικῶς συμβαι νόντων τινὰ μὲν ἁμαρτημάτων ἕνεκα γίνεται, τινὰ δὲ εἰς διόρθωσιν τοῦ ἤθους τῶν πειραζομένων, ἀλλὰ δὲ ὑπὲρ τοῦ ἐκτριβῆναι τοὺς ἀπεγνωσμένους, ὡς ἐπὶ τοῦ Φαραώ. Τούτοις οὖν ὡς ἀπεγνωσμένοις οὐκάτι πληγαι, οὐδὲ μάστιγες, ἀλλ᾽ ἀφανισμὸς ἀπειλεῖται. Πᾶσα κεφαλὴ εἰς πόνον, καὶ πᾶσα καρδία εἰς λύσ πην. Τί ἔτι πληγῆτε, ὧν καὶ τὰ σώματα καὶ αἱ ψυχαὶ μεμαστίγωνται, καὶ οὐδαμοῦ ἡ διόρθωσις, πά- σης κεφαλῆς ὀδυνομένης καὶ πάσης καρδίας σκυθρω πάζούσης (18) ; Οὐ πάντως τὸ μέλος τοῦ σώματος λέγει τὴν κεφαλὴν, ὡς περὶ αὐτὴν μόνην τῆς ὀδύνης ἑστηριγμένης, ἀλλὰ Πᾶσα κεφαλὴ, ἀντὶ τοῦ τὸν καθ' ἕνα ἄνθρωπον, κατὰ τὴν συνήθειαν τῆς Γραφῆς. Λά βετε (19) γὰρ ἀπαρχὴν πάσης συναγωγῆς Ἰσραήλ, η κατὰ συγγενείας, κατὰ δήμους, κατ' οίκους πα- τριῶν, κατὰ ἀριθμὸν ἐξ ὀνόματος αὐτῶν, κατὰ κεφαλὴν αὐτῶν. Ἐπειδὴ γὰρ ὅλον τὸ ἔθνος ἁμαρ- τωλὸν, καὶ πᾶς ὁ λαὸς πλήρης ἀνομιῶν, διὰ τοῦτο * σκυθρωπαζούσης. λάσετε ἀρχήν, COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. I. A pedem refert, submovens sese a Domino, et ob id disperit. Ecce enim, inquit, qui elongant se peribunt ”. Ad hunc igitur modum vitam nostram instituamus, ut quæ præterierunt, nunquam me- liora futuris exsistant aut præsentibus. Id ipsum enim interdicit Ecclesiastes: Ne dixeris, quia dies priores erant boni super hos: quia non in sapientia interrogasti de hoc 98. Si enim dies priores poste- rioribus sunt meliores, dicetur nobis: Tanto passi estis frustra, siquidem vestra bona opera præ sub- sequente negligentia ad nihilum redacta sunt. Ait enim Ezechiel: Justus si averterit se a justitia suo, et fecerit iniquitatem juxta omnes iniquitates quas fecit iniquus : omnes justitiæ quas fecit,non memora- buntur in delicto suo in quod prolapsus est, et in pec- calis suis quæ peccavit, in ipsis morietur 30. B C Psal. Lxx11, 27. Ecole. VII, 11. " Ezech. xvIII, textu. : ἐπiquitatem ? Quod dicitur,est hujusmodi :Flagellis vos cædebam, pro peccatis vestris castigans vos. Cum vos haud pœniteret,imo cum magis delinque- retis; inducebam semper et multiplicabam flagella, ut quælibet corporis pars plagis ad corrigendum idoneis operiretur. Certe, quando delinquentium peccatis remedium afferri potest, interminatur Scriptura fore ut visitet Dominus eorum iniquitates in virga, et eorum injustitias in verberibus ¹; sed his qui insanabiliter peccaverunt dicit: Quid adhuc percutiamini? Experti plagas omnes, omnia quibus castigati fuistis flagella contempsistis. Contritio vos manet. Hæc vox est deficientis et de corre- ctione desperantis, quemadmodum in Ezechiele: Zelus meus recedet a te, et non irascar adversum te 3. Porro ex iis callimitatibus, quæ eveniunt, alio quidem aocidunt ad punienda peccats, alim ad mo- res eorum qui tentantur emendandos, aliæ ad eos qui desperantur atterendos, ut in Pharaone. Itaque his tanquam desperatis non jam plagas aut flagella, sed interitum minatur. Omne caput in la- bore, et omne cor in tristitia. Quod adhuc percutia- mini vos, quorum tum corpora tum animæ flagris concisa sunt, nec tamen correcti estis ? quippe ca- put omne dolore cruciatur, et cor omne mcrore afficitur. Profecto corporis membrum per caput non intelligit, tanquam ipsi soli insideret dolor: sed juxta Scripturæ consuetudinem, per omne ca- put, homoquilibet significatur. Accipite enim primi- tias omnis synagogæ Israel, secundum cognationes, secundum populos, secundum domos patriarum, se- cundum numerum ex nomine corum, secundum ca- 24. Peal. LXXXVIII, 23. Eezch. XVI, 42. tres, A LXX, Sumite principium. Vulgata Tollite summam. 18. Τί ἔτι πληγῆτε, προστιθέντες ἀνομίαν; Τὸ (14) Reg. secundus, ἀναποδίζεται. (15) Editi, ὑμῖν. At quinque mss., ἡμῖν. (16) Editi, ἀλλ' ἐν τῷ. At mss.quinque et in con- (17) Codices tres, Ιιξεκιήλ φησιν. 18. VERS. 5. Quid adhuc percutiamini, adjicientes (18) Editi et duo mss. σκυθρωπευούσης. Alii (19) Sic omnes nostri mss. et Anglic. cum editis,

ἀναποδίζει (14), μακρύνων ἑαυτὸν τοῦ Κυρίου, καὶ διὰ τοῦτο ἀπολλύμενος. Ἰδοὺ γὰρ, φησί, οι μακρύ. α 18, νοντες ἑαυτοὺς ἀπὸ σοῦ, ἀπολοῦνται. Οὕτως οὖν βιώσωμεν, ὡς μηδέποτε τὰ παρελθόντα κρείττονα εἶναι τῶν μελλόντων ἢ τῶν ἐνεστηκότων. Τοῦτο γὰρ καὶ ὁ Ἐκκλησιαστὴν ἀπαγορεύει· Μὴ εἴπῃς, ὅτι ἡμέραι αἱ πρότεραι ἀγαθαὶ ἦσαν ὑπὲρ ταύτας · ὅτι οὐκ ἐν σοφίᾳ ἐπηρώτησας περὶ τούτου. Εάν γὰρ αἱ προάγουσαι ἡμέραι βελτίους ὦσι τῶν μετὰ ταῦτα, λεχθήσεται ἡμῖν (15)· Τοσαῦτα ἐπάθετε εἰκῆ. ἁμαυρουμένων τῶν καλῶν ὑπὸ τῆς ἐν τοῖς ὕστερον ἀμελείας. Ὁ γὰρ Ιεζεκιήλ φησιν. Ἐν τῷ ἀποστρέ ψαι δίκαιον ἐκ τῆς δικαιοσύνης αὐτοῦ, καὶ ποιῆ- σαι ἀδικίαν κατὰ πάσας τὰς ἀνομίας ἃς ἐποίησεν ὁ ἄνομος· πᾶσαι αἱ δικαιοσύναι ἂς ἐποίησεν, οὐ μὴ μνησθῶσιν· ἐν τῷ (16) παραπτώματι αὐτοῦ ᾧ παρέπεσε, καὶ ἐν ταῖς ἁμαρτίαις αὐτοῦ αἷς ἥμαρτεν, ἐν αὐταῖς ἀποθανεῖται. λεγόμενον τοιοῦτόν ἐστι· Ἐπὶ ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν παιδεύων ὑμᾶς, ἐμαστίγουν. Μὴ μετανοοῦσιν, ἀλλ' ἔτι ἑξαμαρτάνουσιν ἐπῆγον ἀεὶ καὶ προσετίθουν τὰς μάστιγας, ὡς πᾶν μέρος τοῦ σώματος ἀπὸ τῶν ἐν νουθεσίᾳ πληγῶν κατειλῆφθαι. Τοῖς μὲν ἰάσιμα ἁμαρτάνουσιν ἀπειλεῖ ὁ λόγος, επισκέπτεσθαι ἐν ῥάβδῳ τὰς ἀνομίας αὐτῶν, καὶ ἐν μάστιξι τὰς ἀδι κίσς αὐτῶν· τοῖς δὲ ἀνιάτως ἔχουσι λέγει· Τί ἔτι πληγῆτε ; Πάσας διεξεληλυθότες τὰς πληγὰς, πασῶν καταφρονήσατε τῶν ἐπιστρεπτικῶν μαστίγων· συν τριμμὸς ὑμᾶς· μένει. ᾿Αποροῦντος ἡ φωνὴ καὶ ἀπο- γιγνώσκοντος τὴν διόρθωσιν, ὡς ἐν τῷ Ἰεζεκιήλ (47) Ὁ ζῆλός μου ἀποστήσεται ἀπὸ σοῦ, καὶ οὐ θυμω- θήσομαι ἐπὶ σοί. Τῶν δὲ περιστατικῶς συμβαι νόντων τινὰ μὲν ἁμαρτημάτων ἕνεκα γίνεται, τινὰ δὲ εἰς διόρθωσιν τοῦ ἤθους τῶν πειραζομένων, ἀλλὰ δὲ ὑπὲρ τοῦ ἐκτριβῆναι τοὺς ἀπεγνωσμένους, ὡς ἐπὶ τοῦ Φαραώ. Τούτοις οὖν ὡς ἀπεγνωσμένοις οὐκάτι πληγαι, οὐδὲ μάστιγες, ἀλλ᾽ ἀφανισμὸς ἀπειλεῖται. Πᾶσα κεφαλὴ εἰς πόνον, καὶ πᾶσα καρδία εἰς λύσ πην. Τί ἔτι πληγῆτε, ὧν καὶ τὰ σώματα καὶ αἱ ψυχαὶ μεμαστίγωνται, καὶ οὐδαμοῦ ἡ διόρθωσις, πά- σης κεφαλῆς ὀδυνομένης καὶ πάσης καρδίας σκυθρω πάζούσης (18) ; Οὐ πάντως τὸ μέλος τοῦ σώματος λέγει τὴν κεφαλὴν, ὡς περὶ αὐτὴν μόνην τῆς ὀδύνης ἑστηριγμένης, ἀλλὰ Πᾶσα κεφαλὴ, ἀντὶ τοῦ τὸν καθ' ἕνα ἄνθρωπον, κατὰ τὴν συνήθειαν τῆς Γραφῆς. Λά βετε (19) γὰρ ἀπαρχὴν πάσης συναγωγῆς Ἰσραήλ, η κατὰ συγγενείας, κατὰ δήμους, κατ' οίκους πα- τριῶν, κατὰ ἀριθμὸν ἐξ ὀνόματος αὐτῶν, κατὰ κεφαλὴν αὐτῶν. Ἐπειδὴ γὰρ ὅλον τὸ ἔθνος ἁμαρ- τωλὸν, καὶ πᾶς ὁ λαὸς πλήρης ἀνομιῶν, διὰ τοῦτο * σκυθρωπαζούσης. λάσετε ἀρχήν, COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. I. A pedem refert, submovens sese a Domino, et ob id disperit. Ecce enim, inquit, qui elongant se peribunt ”. Ad hunc igitur modum vitam nostram instituamus, ut quæ præterierunt, nunquam me- liora futuris exsistant aut præsentibus. Id ipsum enim interdicit Ecclesiastes: Ne dixeris, quia dies priores erant boni super hos: quia non in sapientia interrogasti de hoc 98. Si enim dies priores poste- rioribus sunt meliores, dicetur nobis: Tanto passi estis frustra, siquidem vestra bona opera præ sub- sequente negligentia ad nihilum redacta sunt. Ait enim Ezechiel: Justus si averterit se a justitia suo, et fecerit iniquitatem juxta omnes iniquitates quas fecit iniquus : omnes justitiæ quas fecit,non memora- buntur in delicto suo in quod prolapsus est, et in pec- calis suis quæ peccavit, in ipsis morietur 30. B C Psal. Lxx11, 27. Ecole. VII, 11. " Ezech. xvIII, textu. : ἐπiquitatem ? Quod dicitur,est hujusmodi :Flagellis vos cædebam, pro peccatis vestris castigans vos. Cum vos haud pœniteret,imo cum magis delinque- retis; inducebam semper et multiplicabam flagella, ut quælibet corporis pars plagis ad corrigendum idoneis operiretur. Certe, quando delinquentium peccatis remedium afferri potest, interminatur Scriptura fore ut visitet Dominus eorum iniquitates in virga, et eorum injustitias in verberibus ¹; sed his qui insanabiliter peccaverunt dicit: Quid adhuc percutiamini? Experti plagas omnes, omnia quibus castigati fuistis flagella contempsistis. Contritio vos manet. Hæc vox est deficientis et de corre- ctione desperantis, quemadmodum in Ezechiele: Zelus meus recedet a te, et non irascar adversum te 3. Porro ex iis callimitatibus, quæ eveniunt, alio quidem aocidunt ad punienda peccats, alim ad mo- res eorum qui tentantur emendandos, aliæ ad eos qui desperantur atterendos, ut in Pharaone. Itaque his tanquam desperatis non jam plagas aut flagella, sed interitum minatur. Omne caput in la- bore, et omne cor in tristitia. Quod adhuc percutia- mini vos, quorum tum corpora tum animæ flagris concisa sunt, nec tamen correcti estis ? quippe ca- put omne dolore cruciatur, et cor omne mcrore afficitur. Profecto corporis membrum per caput non intelligit, tanquam ipsi soli insideret dolor: sed juxta Scripturæ consuetudinem, per omne ca- put, homoquilibet significatur. Accipite enim primi- tias omnis synagogæ Israel, secundum cognationes, secundum populos, secundum domos patriarum, se- cundum numerum ex nomine corum, secundum ca- 24. Peal. LXXXVIII, 23. Eezch. XVI, 42. tres, A LXX, Sumite principium. Vulgata Tollite summam. 18. Τί ἔτι πληγῆτε, προστιθέντες ἀνομίαν; Τὸ (14) Reg. secundus, ἀναποδίζεται. (15) Editi, ὑμῖν. At quinque mss., ἡμῖν. (16) Editi, ἀλλ' ἐν τῷ. At mss.quinque et in con- (17) Codices tres, Ιιξεκιήλ φησιν. 18. VERS. 5. Quid adhuc percutiamini, adjicientes (18) Editi et duo mss. σκυθρωπευούσης. Alii (19) Sic omnes nostri mss. et Anglic. cum editis,

ἀναποδίζει (14), μακρύνων ἑαυτὸν τοῦ Κυρίου, καὶ διὰ τοῦτο ἀπολλύμενος. Ἰδοὺ γὰρ, φησί, οι μακρύ. α 18, νοντες ἑαυτοὺς ἀπὸ σοῦ, ἀπολοῦνται. Οὕτως οὖν βιώσωμεν, ὡς μηδέποτε τὰ παρελθόντα κρείττονα εἶναι τῶν μελλόντων ἢ τῶν ἐνεστηκότων. Τοῦτο γὰρ καὶ ὁ Ἐκκλησιαστὴν ἀπαγορεύει· Μὴ εἴπῃς, ὅτι ἡμέραι αἱ πρότεραι ἀγαθαὶ ἦσαν ὑπὲρ ταύτας · ὅτι οὐκ ἐν σοφίᾳ ἐπηρώτησας περὶ τούτου. Εάν γὰρ αἱ προάγουσαι ἡμέραι βελτίους ὦσι τῶν μετὰ ταῦτα, λεχθήσεται ἡμῖν (15)· Τοσαῦτα ἐπάθετε εἰκῆ. ἁμαυρουμένων τῶν καλῶν ὑπὸ τῆς ἐν τοῖς ὕστερον ἀμελείας. Ὁ γὰρ Ιεζεκιήλ φησιν. Ἐν τῷ ἀποστρέ ψαι δίκαιον ἐκ τῆς δικαιοσύνης αὐτοῦ, καὶ ποιῆ- σαι ἀδικίαν κατὰ πάσας τὰς ἀνομίας ἃς ἐποίησεν ὁ ἄνομος· πᾶσαι αἱ δικαιοσύναι ἂς ἐποίησεν, οὐ μὴ μνησθῶσιν· ἐν τῷ (16) παραπτώματι αὐτοῦ ᾧ παρέπεσε, καὶ ἐν ταῖς ἁμαρτίαις αὐτοῦ αἷς ἥμαρτεν, ἐν αὐταῖς ἀποθανεῖται. λεγόμενον τοιοῦτόν ἐστι· Ἐπὶ ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν παιδεύων ὑμᾶς, ἐμαστίγουν. Μὴ μετανοοῦσιν, ἀλλ' ἔτι ἑξαμαρτάνουσιν ἐπῆγον ἀεὶ καὶ προσετίθουν τὰς μάστιγας, ὡς πᾶν μέρος τοῦ σώματος ἀπὸ τῶν ἐν νουθεσίᾳ πληγῶν κατειλῆφθαι. Τοῖς μὲν ἰάσιμα ἁμαρτάνουσιν ἀπειλεῖ ὁ λόγος, επισκέπτεσθαι ἐν ῥάβδῳ τὰς ἀνομίας αὐτῶν, καὶ ἐν μάστιξι τὰς ἀδι κίσς αὐτῶν· τοῖς δὲ ἀνιάτως ἔχουσι λέγει· Τί ἔτι πληγῆτε ; Πάσας διεξεληλυθότες τὰς πληγὰς, πασῶν καταφρονήσατε τῶν ἐπιστρεπτικῶν μαστίγων· συν τριμμὸς ὑμᾶς· μένει. ᾿Αποροῦντος ἡ φωνὴ καὶ ἀπο- γιγνώσκοντος τὴν διόρθωσιν, ὡς ἐν τῷ Ἰεζεκιήλ (47) Ὁ ζῆλός μου ἀποστήσεται ἀπὸ σοῦ, καὶ οὐ θυμω- θήσομαι ἐπὶ σοί. Τῶν δὲ περιστατικῶς συμβαι νόντων τινὰ μὲν ἁμαρτημάτων ἕνεκα γίνεται, τινὰ δὲ εἰς διόρθωσιν τοῦ ἤθους τῶν πειραζομένων, ἀλλὰ δὲ ὑπὲρ τοῦ ἐκτριβῆναι τοὺς ἀπεγνωσμένους, ὡς ἐπὶ τοῦ Φαραώ. Τούτοις οὖν ὡς ἀπεγνωσμένοις οὐκάτι πληγαι, οὐδὲ μάστιγες, ἀλλ᾽ ἀφανισμὸς ἀπειλεῖται. Πᾶσα κεφαλὴ εἰς πόνον, καὶ πᾶσα καρδία εἰς λύσ πην. Τί ἔτι πληγῆτε, ὧν καὶ τὰ σώματα καὶ αἱ ψυχαὶ μεμαστίγωνται, καὶ οὐδαμοῦ ἡ διόρθωσις, πά- σης κεφαλῆς ὀδυνομένης καὶ πάσης καρδίας σκυθρω πάζούσης (18) ; Οὐ πάντως τὸ μέλος τοῦ σώματος λέγει τὴν κεφαλὴν, ὡς περὶ αὐτὴν μόνην τῆς ὀδύνης ἑστηριγμένης, ἀλλὰ Πᾶσα κεφαλὴ, ἀντὶ τοῦ τὸν καθ' ἕνα ἄνθρωπον, κατὰ τὴν συνήθειαν τῆς Γραφῆς. Λά βετε (19) γὰρ ἀπαρχὴν πάσης συναγωγῆς Ἰσραήλ, η κατὰ συγγενείας, κατὰ δήμους, κατ' οίκους πα- τριῶν, κατὰ ἀριθμὸν ἐξ ὀνόματος αὐτῶν, κατὰ κεφαλὴν αὐτῶν. Ἐπειδὴ γὰρ ὅλον τὸ ἔθνος ἁμαρ- τωλὸν, καὶ πᾶς ὁ λαὸς πλήρης ἀνομιῶν, διὰ τοῦτο * σκυθρωπαζούσης. λάσετε ἀρχήν, COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. I. A pedem refert, submovens sese a Domino, et ob id disperit. Ecce enim, inquit, qui elongant se peribunt ”. Ad hunc igitur modum vitam nostram instituamus, ut quæ præterierunt, nunquam me- liora futuris exsistant aut præsentibus. Id ipsum enim interdicit Ecclesiastes: Ne dixeris, quia dies priores erant boni super hos: quia non in sapientia interrogasti de hoc 98. Si enim dies priores poste- rioribus sunt meliores, dicetur nobis: Tanto passi estis frustra, siquidem vestra bona opera præ sub- sequente negligentia ad nihilum redacta sunt. Ait enim Ezechiel: Justus si averterit se a justitia suo, et fecerit iniquitatem juxta omnes iniquitates quas fecit iniquus : omnes justitiæ quas fecit,non memora- buntur in delicto suo in quod prolapsus est, et in pec- calis suis quæ peccavit, in ipsis morietur 30. B C Psal. Lxx11, 27. Ecole. VII, 11. " Ezech. xvIII, textu. : ἐπiquitatem ? Quod dicitur,est hujusmodi :Flagellis vos cædebam, pro peccatis vestris castigans vos. Cum vos haud pœniteret,imo cum magis delinque- retis; inducebam semper et multiplicabam flagella, ut quælibet corporis pars plagis ad corrigendum idoneis operiretur. Certe, quando delinquentium peccatis remedium afferri potest, interminatur Scriptura fore ut visitet Dominus eorum iniquitates in virga, et eorum injustitias in verberibus ¹; sed his qui insanabiliter peccaverunt dicit: Quid adhuc percutiamini? Experti plagas omnes, omnia quibus castigati fuistis flagella contempsistis. Contritio vos manet. Hæc vox est deficientis et de corre- ctione desperantis, quemadmodum in Ezechiele: Zelus meus recedet a te, et non irascar adversum te 3. Porro ex iis callimitatibus, quæ eveniunt, alio quidem aocidunt ad punienda peccats, alim ad mo- res eorum qui tentantur emendandos, aliæ ad eos qui desperantur atterendos, ut in Pharaone. Itaque his tanquam desperatis non jam plagas aut flagella, sed interitum minatur. Omne caput in la- bore, et omne cor in tristitia. Quod adhuc percutia- mini vos, quorum tum corpora tum animæ flagris concisa sunt, nec tamen correcti estis ? quippe ca- put omne dolore cruciatur, et cor omne mcrore afficitur. Profecto corporis membrum per caput non intelligit, tanquam ipsi soli insideret dolor: sed juxta Scripturæ consuetudinem, per omne ca- put, homoquilibet significatur. Accipite enim primi- tias omnis synagogæ Israel, secundum cognationes, secundum populos, secundum domos patriarum, se- cundum numerum ex nomine corum, secundum ca- 24. Peal. LXXXVIII, 23. Eezch. XVI, 42. tres, A LXX, Sumite principium. Vulgata Tollite summam. 18. Τί ἔτι πληγῆτε, προστιθέντες ἀνομίαν; Τὸ (14) Reg. secundus, ἀναποδίζεται. (15) Editi, ὑμῖν. At quinque mss., ἡμῖν. (16) Editi, ἀλλ' ἐν τῷ. At mss.quinque et in con- (17) Codices tres, Ιιξεκιήλ φησιν. 18. VERS. 5. Quid adhuc percutiamini, adjicientes (18) Editi et duo mss. σκυθρωπευούσης. Alii (19) Sic omnes nostri mss. et Anglic. cum editis,

θησιν, ὡς ἀναυτιῤῥήτως ἐκβημσομένων, το μέλλον ἔσεσθαι τῷ παρελθόντι συνάπτεται. Συμβέβηκε δὲ ταῦτα ἐπὶ τῆς εἰς Βαβυλῶνα αἰχμαλωσίας, τήν τε γῆν κενωθῆναι τῶν οἰκητόρων, καὶ τὰς πόλεις ἐμ- πρησθῆναι, καὶ ὑπὸ τῶν ἐκ τῆς Μηδείας ἀποστα λέντων ἐποίκων τὴν χώραν ἐσθίεσθαι, βλεπόντων τῶν καταλειφθέντων (24)· ὅτε καὶ ἐγένετο πᾶσα ἡ χώρα κατεστραμμένη ὑπὸ λαῶν ἀλλοτρίων. Κατὰ δὲ τὰς ὑφηλοτέρας εννοίας, τὰς ἡμῖν προσοικειούσας τὰ παλαιά· Ὅταν ἀποστωμεν ἀπὸ Θεοῦ τοῦ ἡμετέρου, καὶ διαπετάσωμεν τὰς χεῖρας ἡμῶν πρὸς θεὸν ἀλλό τριον, παραδιδόμεθα ἀλλοτρίοις τοῖς ἐρημοῦσιν ἡμᾶς καὶ καταστρέφουσιν. Εξεστι γὰρ θεωρῆσαι πάντα τὰ ἀπειλημένα συμβαίνοντα τοῖς ἁμαρτάνουσιν. [ γῆ ὑμῶν ἔρημος. Γῆν πολλαχοῦ τὴν ψυχὴν ὁ λόγος λέγει τὴν ὑποδεχομένην τὰ τοῦ λόγου σπέρματα, ὡς ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ δεδιδάγμεθα διὰ τῆς παραβολῆς " τοῦ Κυρίου, ὅτι τὰ μὲν ἔπεσεν ἐπὶ τὴν γῆν τῆν και λὴν, τὴν δεκτικὴν μαθημάτων θείων, καὶ πρὸς καρ- ποφορίαν εὔθετον. Ερημος δὲ, ἡ σοφίαν μὴ ἔχουσα, μηδὲ λόγον, μηδὲ κατὰ δικαιοσύνην βιοῦσα, μηδὲ ἐν ἀληθείᾳ πορευομένη. Αἱ πόλεις ὑμῶν πυρίκαυστοι. Πόλις ἐπὶ σύστημα ἀνθρώπων ἐκ διαφόρων ἐπιτη- δευμάτων ἐπὶ κοινωνία βίου συγκεκροτημένον· ὅπερ διὰ τὸ πολλὴν ἔχειν τὴν ἐν τοῖς ἔργοις ματαιότητα, ξύλα, χόρτον (25) καὶ καλάμην, ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς κρίσεως καταπίμπραται, καὶ γίνεται τὰ συστήματα τῶν ἀσεβῶν πυρίκαυστα. Τὴν χώραν ὑμῶν ἐνώπιον ὑμῶν ἀλλότριοι κατεσθίουσιν, ὅταν ἐκ προτέρου βίου καὶ πολιτείας ἀγαθῆς πεπληρωμένης τῆς ψυχῆς τῶν καρπῶν τοῦ Πνεύματος, ἀγάπης, χαρᾶς, εἰρήνης, μακροθυμίας, χρηστότητος, ἐπιπεσόντες ἀλλότριοι λογισμοί καταναλίσκωσι τὰ προπεπονημένα. ᾿Αλλὰ ἐὰν καὶ ἐν τῇ πράξει τῶν κατὰ τὸν βίον τὸ πρακτι κὸν τῆς ψυχῆς ἔκδοτον δῶμεν δαιμονίοις ἀκαθάρτοις, γίνεται ἡ γῆ ἡμῶν κατεστραμμένη ὑπὸ ἀλλοτρίων. Θεοῦ γὰρ γεώργιον, Θεοῦ οἰκοδομή ἐσμεν. Ἕως ἐσμεν (26) κλήματα μένοντα ἐν τῇ ἀμπέλῳ τῷ Χρι- στῷ, φέροντα τοὺς καρποὺς τοὺς ἐπιβάλλοντας ἡμῖν, Θεὸν ἔχομεν γεωργόν· ἐὰν δὲ ἀποστῶμεν τῆς ζωο- · ποιοῦ ῥίζης, τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως, ξηραινόμενοι βαλλόμεθα ἔξω, καὶ καιόμεθα· καὶ ἡ ἐκ τῆς διδα- σκαλίας οἰκοδομὴ ἡμῶν, παρὰ τὸ καθῆκον βιούντων, καταστρέφεται, Ἐὰν γὰρ μὴ ἐπιμένωμεν τῷ θεμελίῳ τῶν ἀποστόλων, ἀποικοδομοῦντες τὰ τίμια. ὡς μή ἔχοντες θεμέλιον καταῤῥηγνύμεθα, καὶ γίνεται τὸ πτῶμα ἡμῶν μέγα· οἱονεὶ γὰρ κατεσθίει σωφροσύνην μὲν ἡ ἀκολσία, καὶ τὸ ἁπλοῦν (27) ἐν μεταδόσει ἡ φιλαργυρία, καὶ τὸ ἀγαπητικὸν ἡ φιλεχθρία. Ελεεινὸν οὖν τὴν εὐθηνοῦσαν τῇ τῶν ἀγαθῶν καρποφορία ψυχήν κατάβρωμα γίνεσθαι τοῖς ὑπεναντίοις, οἳ οὐκ ἀρκοῦνται ἡμῶν τῇ ἐρημώσει, ἐὰν μὴ καὶ τὴν κα- ταστροφὴν ἐπαγάγωσιν. Ἡ μὲν γὰρ καταστροφὴ ἐκ * λειφθέντων. η ἀπλό- της COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. I. B A tanter eventura,futurum cum præterito connectit. Matth. 2111, segg. • Galat. v, 22. Cor. 111, Vox douv hoc loco liberalitatem significa- & Porro hæc contigerunt tum cum in Babylonem ab- ducti sunt captivi: siquidem terra suis exhausta est habitatoribus civitates fuerunt igni succensæ, et ab iis qui ex Media missi erant colonis devorata re- gio est,his ipsis qui fuerant derelicti, id cernen- tibus; itidem cum regio omnis subversa est ab alienis populis. Sed juxta sublimiorem intelligen- tiam res antiquæ nobis adaptantur.Quando defici- mus a Deo nostro, manusque nostras expandimus ad deum alienum, alienis qui nos devastant ac ever- tunt, tradimur. Nam advertere licet minas omnes intentas peccatoribus accidere. Terra vestra de- serta. Plerisque locis Scriptura terram vocat ani- mam semina verbi suscipientem, uti parabola Do- mini sumus in Evangelio edocti *: quod videlicet alia semina ceciderunt in terram bonam, doctrine divina capacem, atque ad fructum ferendum ido- neam. At vero deserta ea est quæ sapientiam non habet nec doctrinam, nec vitam instituit juxta ju- stitiam, neque in veritate ambulat.Civitates vestræ igni succensæ. Civitas hominum catus est,ex diver- sis moribus et institutis ad communem vitæ societa- tem conflatus, qui propterea quod in operibus suis multum habeat vanitatis, ligna scilicet, fenum et etipulam, in judicii die comburitur, atque bæ im- piorum societates igne succenduntur. Regionem vestram coram vobis alieni devorant tum cum,anima ' per priorem vitam et rectam agendi rationem ré- pleta Spiritus fructibus, charitate, gaudio, pace, patientia, benignitate, advenientes aliens cogita- tiones pristinos labores absumunt. Quod si in ge- rendis vitæ negotiis, agentem animi vim impuris dedamus dæmoniis, terra nostra ab alienis everti- tur, quippe Dei agricultära, Dei edificatio sumus. Quandiu sumus palmites in vite manentes, fructus qui nos dedeant, Christo afferentes: Deum habemus agricolam. Si vero desciverimas a vivifcante ra- dice, ab ea nempe quæ in Christum est fde, arefacti projicimur foras, et comburimur. Atque illa nostra doctrinæ ædifcatio, si indecore vivimus, subverti- tur.Nam nisi in fundamento apostolorum perseve- remus,sumptuosa ædificia construentes, quasi nullo subnixi fundamento ruimus, nosterque casus haud exiguus est. Etenim quasi devorat intemperantia temperantiam,avaritia liberalitatem in rebus com- municandis sitam, odii studium vim ao facultatem diligendi. Itaque res est miseranda, animam bonos fructus ubertim producentem, inimicorum fieri pa- bulum, quibus non satis est nostra vastitas,nisi et ruinæ nostræ fuerint auctores. Enimvero ex pravis documentis nascitur ruina,eorum qui errore sedu- cuntur anima solo quasi allisa. Vastatio vero, 9. re videtur. Neo desunt qui dicant vocem pro beneficentia quoque atque liberalitate poni Epistola secunda ad Cprinth. vIII, 2, et rursus in eadem ix, et 13. (24) Editi, καταληφθέντων. Αt mss. aliquot, κατα (25) Nonnulli mss., ξύλα καὶ χόρτον. (26) Reg. secundus, ἕως μὲν οὖν ἐσμεν.

θησιν, ὡς ἀναυτιῤῥήτως ἐκβημσομένων, το μέλλον ἔσεσθαι τῷ παρελθόντι συνάπτεται. Συμβέβηκε δὲ ταῦτα ἐπὶ τῆς εἰς Βαβυλῶνα αἰχμαλωσίας, τήν τε γῆν κενωθῆναι τῶν οἰκητόρων, καὶ τὰς πόλεις ἐμ- πρησθῆναι, καὶ ὑπὸ τῶν ἐκ τῆς Μηδείας ἀποστα λέντων ἐποίκων τὴν χώραν ἐσθίεσθαι, βλεπόντων τῶν καταλειφθέντων (24)· ὅτε καὶ ἐγένετο πᾶσα ἡ χώρα κατεστραμμένη ὑπὸ λαῶν ἀλλοτρίων. Κατὰ δὲ τὰς ὑφηλοτέρας εννοίας, τὰς ἡμῖν προσοικειούσας τὰ παλαιά· Ὅταν ἀποστωμεν ἀπὸ Θεοῦ τοῦ ἡμετέρου, καὶ διαπετάσωμεν τὰς χεῖρας ἡμῶν πρὸς θεὸν ἀλλό τριον, παραδιδόμεθα ἀλλοτρίοις τοῖς ἐρημοῦσιν ἡμᾶς καὶ καταστρέφουσιν. Εξεστι γὰρ θεωρῆσαι πάντα τὰ ἀπειλημένα συμβαίνοντα τοῖς ἁμαρτάνουσιν. [ γῆ ὑμῶν ἔρημος. Γῆν πολλαχοῦ τὴν ψυχὴν ὁ λόγος λέγει τὴν ὑποδεχομένην τὰ τοῦ λόγου σπέρματα, ὡς ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ δεδιδάγμεθα διὰ τῆς παραβολῆς " τοῦ Κυρίου, ὅτι τὰ μὲν ἔπεσεν ἐπὶ τὴν γῆν τῆν και λὴν, τὴν δεκτικὴν μαθημάτων θείων, καὶ πρὸς καρ- ποφορίαν εὔθετον. Ερημος δὲ, ἡ σοφίαν μὴ ἔχουσα, μηδὲ λόγον, μηδὲ κατὰ δικαιοσύνην βιοῦσα, μηδὲ ἐν ἀληθείᾳ πορευομένη. Αἱ πόλεις ὑμῶν πυρίκαυστοι. Πόλις ἐπὶ σύστημα ἀνθρώπων ἐκ διαφόρων ἐπιτη- δευμάτων ἐπὶ κοινωνία βίου συγκεκροτημένον· ὅπερ διὰ τὸ πολλὴν ἔχειν τὴν ἐν τοῖς ἔργοις ματαιότητα, ξύλα, χόρτον (25) καὶ καλάμην, ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς κρίσεως καταπίμπραται, καὶ γίνεται τὰ συστήματα τῶν ἀσεβῶν πυρίκαυστα. Τὴν χώραν ὑμῶν ἐνώπιον ὑμῶν ἀλλότριοι κατεσθίουσιν, ὅταν ἐκ προτέρου βίου καὶ πολιτείας ἀγαθῆς πεπληρωμένης τῆς ψυχῆς τῶν καρπῶν τοῦ Πνεύματος, ἀγάπης, χαρᾶς, εἰρήνης, μακροθυμίας, χρηστότητος, ἐπιπεσόντες ἀλλότριοι λογισμοί καταναλίσκωσι τὰ προπεπονημένα. ᾿Αλλὰ ἐὰν καὶ ἐν τῇ πράξει τῶν κατὰ τὸν βίον τὸ πρακτι κὸν τῆς ψυχῆς ἔκδοτον δῶμεν δαιμονίοις ἀκαθάρτοις, γίνεται ἡ γῆ ἡμῶν κατεστραμμένη ὑπὸ ἀλλοτρίων. Θεοῦ γὰρ γεώργιον, Θεοῦ οἰκοδομή ἐσμεν. Ἕως ἐσμεν (26) κλήματα μένοντα ἐν τῇ ἀμπέλῳ τῷ Χρι- στῷ, φέροντα τοὺς καρποὺς τοὺς ἐπιβάλλοντας ἡμῖν, Θεὸν ἔχομεν γεωργόν· ἐὰν δὲ ἀποστῶμεν τῆς ζωο- · ποιοῦ ῥίζης, τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως, ξηραινόμενοι βαλλόμεθα ἔξω, καὶ καιόμεθα· καὶ ἡ ἐκ τῆς διδα- σκαλίας οἰκοδομὴ ἡμῶν, παρὰ τὸ καθῆκον βιούντων, καταστρέφεται, Ἐὰν γὰρ μὴ ἐπιμένωμεν τῷ θεμελίῳ τῶν ἀποστόλων, ἀποικοδομοῦντες τὰ τίμια. ὡς μή ἔχοντες θεμέλιον καταῤῥηγνύμεθα, καὶ γίνεται τὸ πτῶμα ἡμῶν μέγα· οἱονεὶ γὰρ κατεσθίει σωφροσύνην μὲν ἡ ἀκολσία, καὶ τὸ ἁπλοῦν (27) ἐν μεταδόσει ἡ φιλαργυρία, καὶ τὸ ἀγαπητικὸν ἡ φιλεχθρία. Ελεεινὸν οὖν τὴν εὐθηνοῦσαν τῇ τῶν ἀγαθῶν καρποφορία ψυχήν κατάβρωμα γίνεσθαι τοῖς ὑπεναντίοις, οἳ οὐκ ἀρκοῦνται ἡμῶν τῇ ἐρημώσει, ἐὰν μὴ καὶ τὴν κα- ταστροφὴν ἐπαγάγωσιν. Ἡ μὲν γὰρ καταστροφὴ ἐκ * λειφθέντων. η ἀπλό- της COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. I. B A tanter eventura,futurum cum præterito connectit. Matth. 2111, segg. • Galat. v, 22. Cor. 111, Vox douv hoc loco liberalitatem significa- & Porro hæc contigerunt tum cum in Babylonem ab- ducti sunt captivi: siquidem terra suis exhausta est habitatoribus civitates fuerunt igni succensæ, et ab iis qui ex Media missi erant colonis devorata re- gio est,his ipsis qui fuerant derelicti, id cernen- tibus; itidem cum regio omnis subversa est ab alienis populis. Sed juxta sublimiorem intelligen- tiam res antiquæ nobis adaptantur.Quando defici- mus a Deo nostro, manusque nostras expandimus ad deum alienum, alienis qui nos devastant ac ever- tunt, tradimur. Nam advertere licet minas omnes intentas peccatoribus accidere. Terra vestra de- serta. Plerisque locis Scriptura terram vocat ani- mam semina verbi suscipientem, uti parabola Do- mini sumus in Evangelio edocti *: quod videlicet alia semina ceciderunt in terram bonam, doctrine divina capacem, atque ad fructum ferendum ido- neam. At vero deserta ea est quæ sapientiam non habet nec doctrinam, nec vitam instituit juxta ju- stitiam, neque in veritate ambulat.Civitates vestræ igni succensæ. Civitas hominum catus est,ex diver- sis moribus et institutis ad communem vitæ societa- tem conflatus, qui propterea quod in operibus suis multum habeat vanitatis, ligna scilicet, fenum et etipulam, in judicii die comburitur, atque bæ im- piorum societates igne succenduntur. Regionem vestram coram vobis alieni devorant tum cum,anima ' per priorem vitam et rectam agendi rationem ré- pleta Spiritus fructibus, charitate, gaudio, pace, patientia, benignitate, advenientes aliens cogita- tiones pristinos labores absumunt. Quod si in ge- rendis vitæ negotiis, agentem animi vim impuris dedamus dæmoniis, terra nostra ab alienis everti- tur, quippe Dei agricultära, Dei edificatio sumus. Quandiu sumus palmites in vite manentes, fructus qui nos dedeant, Christo afferentes: Deum habemus agricolam. Si vero desciverimas a vivifcante ra- dice, ab ea nempe quæ in Christum est fde, arefacti projicimur foras, et comburimur. Atque illa nostra doctrinæ ædifcatio, si indecore vivimus, subverti- tur.Nam nisi in fundamento apostolorum perseve- remus,sumptuosa ædificia construentes, quasi nullo subnixi fundamento ruimus, nosterque casus haud exiguus est. Etenim quasi devorat intemperantia temperantiam,avaritia liberalitatem in rebus com- municandis sitam, odii studium vim ao facultatem diligendi. Itaque res est miseranda, animam bonos fructus ubertim producentem, inimicorum fieri pa- bulum, quibus non satis est nostra vastitas,nisi et ruinæ nostræ fuerint auctores. Enimvero ex pravis documentis nascitur ruina,eorum qui errore sedu- cuntur anima solo quasi allisa. Vastatio vero, 9. re videtur. Neo desunt qui dicant vocem pro beneficentia quoque atque liberalitate poni Epistola secunda ad Cprinth. vIII, 2, et rursus in eadem ix, et 13. (24) Editi, καταληφθέντων. Αt mss. aliquot, κατα (25) Nonnulli mss., ξύλα καὶ χόρτον. (26) Reg. secundus, ἕως μὲν οὖν ἐσμεν.

Α τῶν πονηρῶν (28) διδαγμάτων γίνεται, οἷον ἐδαφιζο μένης τῆς ψυχῆς τῶν ἀποσφαλλομένων· ἡ δὲ ἐρή μωσις στέρησίς ἐστι τῶν προπεπολιτευμένων. Τοῦτο δὲ ῥᾳδίως γίνεται περὶ τὴν ἀνθρωπίνην ψυχήν. Όρα γάρ μοι νέον τινὰ ἐκ παιδὸς τεθραμμένον ἐν βίῳ σεμνῷ, εἰς οἴκους ἀπαντῶντα τῶν προσευχῶν φιλο- πόνως, τῆς κατὰ δύναμῖν εὐποιίας μὴ ἀμελοῦντα, μεμνημένον κρίματος αἰωνίου, αντεχόμενον λόγου διδασκαλίας, εἶτα ὀλισθήσαντα εἰς τὴν πορνείαν, πῶς μετὰ τὸν ἀφανισμὸν τῆς σωφροσύνης, καὶ τὴν ἐρή μωσιν τῶν καρπῶν, λοιπὸν καὶ ἡ παντελὴς αὐτῷ καταστροφὴ ἀκολουθεῖ. Οὐκ ἄγει δὲ (29) αὐτὸν ἡ πονηρὰ συνείδησις εἰς τὸν τόπον τῆς προσευχῆς, διότι ἐν τῇ τάξει τῶν πιστῶν οὐχ ἵστηκεν· ἐξέπεσε γάρ' ἐν δὲ τῇ τῶν (30) ὑποκλαιόντων χώρᾳ οὐχ ἵσταται, αἰσχύνεται γάρ. Εντεῦθεν ἔκνος εἰς προ- φάσεις πεπλασμένας (31) ἐπινοῶν πρὸς τοὺς ἐπιζη τοῦντας. Ο δεῖνά με, φησίν, ἐπείγει, καὶ οὐκ ἀνα- μένω τὴν σύναξιν· καὶ διὰ τόδε πάλιν πρὸ τῆς τῶν πιστῶν εὐχῆς ὑπεξῆλθεν, ὅ τι ἂν τύχῃ πλασάμενος. Εἶτα ἐκ τῆς κατὰ μικρὸν συνηθείας μελέτη αὐτῷ πρὸς ἀποστασίαν ἐγγίνεται (32), καὶ εἰς παντελή ἀπώλειαν περιάγεται. Καθόλου δὲ, ἴδιον τῶν πονη ρῶν δυνάμεων, μετὰ τὸ ἐρήμους ἀποδεῖξαι τῶν καρ πῶν τῆς δικαιοσύνης, μὴ ἀφίστασθαι πρὶν ἂν καὶ τοῖς κατὰ τὴν γνῶσιν σφάλμασι περιβάλωσιν. σκηνὴ ἐν ἀλπελῶνι, καὶ ὡς ὀπωροφυλάκιον ἐν σικυηράτῳ (33). ᾿Απόδειξιν τῆς τοῦ Θεοῦ δικαιοκρι σίας ἔχει ἡ τῶν ὁμοίων ἀντίδοσις, Εγκατέλιπε (34) ή Κύριον, διὰ τοῦτο ἐγκαταλειφθήσεται ἡ θυγάτηρ Σιών. Ἔτι δὲ ἔχεται τῆς φιλανθρωπίας, θυγατέρα ὀνομάζει, ἐκ τοῦ προτέρου αὐτὴν ὀνόματος ἀνακαλών, δ εἶχε πρὶν ἀλλοτριωθῆναι. Εγκαταλειφθήσεται ὡς σκηνῆ ἐν ἀμπελῶνι. Εἰς φρουρὰν τῶν ἐν ταῖς ἀμε πέλοις καρπῶν αἱ σκηναι πήγνυνται. Ὅταν μὲν οὖν εὐθηνῇ τοῖς οἰκείοις καρποῖς ἡ ἄμπελος, σπουδάζει ται ἡ σκηνὴ, καὶ πάσης ἀξιοῦται ἐπιμελείας, ὥστε ἀπ' αὐτῆς κατοπτεύειν (35) τον φύλακα, μήποτε τρυ γῶσιν αὐτὴν οἱ παραπορευόμενοι τὴν ὁδόν. Ὅταν δὲ ἄκαρπος ᾖ, ἀμελεῖται ἀναγκαίως τῆς ἀμπέλου τε φυλακτήρια. Διὰ τοῦτο τοῦ Ἰσραηλιτικοῦ λαοῦ τὴν εγκατάλειψιν ἀπειλεῖ, ὡς μὴ καρποφοροῦντος τὰ ἐπιβάλλοντα. Φοβηθῶμεν οὖν εἶναι ἄκαρποι, μὴ ἐλκαταλειφθῶμεν ὑπὸ τῆς ἐπισκοπῆς τοῦ Θεοῦ (36). Τὸ φυλάσσον ἡμᾶς, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιόν ἐστι. Όταν μὲν οὖν καρποφορῇ ἡ ψυχὴ ἄξια τῶν αἰωνίων ἀπο- ἐν δὲ τῇ τῶν, πεπλασμέναι. σύναξις, σικυηλάτῳ. σικνήλατον καταλειφθήσεται. τοῦ Θεοῦ ὑπὸ τῆς ὀργῆς τοῦ Θεοῦ, APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGΝΙ. civium priorum est privatio. Hoc autem facile at in humana natura. Vide enim mihi quempiam juve- nem a puero pudicis honestisque moribus educa- tum, alacriter et studiose ad precationum domos prodeuntem, pro sua virili parte beneficum, aterni judicii memorem, amplectentem doctrinæ sermo- nem deinde illum considera in stuprum aliquod prolapsum; quomodo post pudicitiæ jacturum,fru- ctuumque vastationem, omnimoda illum deinceps ruina maneat Jam mala conscientia non hunc sinit ad precationis locum proficisci, quippe fidelium ordine non consistit: ab eo siquidem excidit; nec tamen in deflentium loco stat, siquidem eru- bescit.Hinc oritur in precatione segnities, ac fictas excusationes ad inquisitores fallendos comminisci- tur. Quispiam, inquit, urget me, atque adeo non opperior cœnæ celebrationem; et ob eam causam antefidelium precationem rursusse subducit,quam- libet excusationem effingens. Deinde sensim ob consuetudinem meditatur apostasiam, et ad inte- gram perditionem deducitur. In summa, malignis potestatibus peculiare est, nunquam prius ab iis quos justitiæ fructibus vacuos reddiderint secedere, quam eosdam iis qui circa cognitionem versantur erroribus imbuerint. ¸naculum in vinea, et sicut pomorum custodia in cu- cumerario. Argumentum justi judicii Dei exhibet similium retributio. Dereliquit Dominum, ob eam B causam derelinquetur Alia Sion. Suam tamen erga – illam servat adhuc benignitatem, filiam nominat, rursus ipsam appellans priore nomine, quod ante obtinebat quam se abalienasset. Derelinquetur sicut tabernaculum in vinea. Ad. custodiam fructuum in vineis nascentium figuntur tentoria. Cum ergo vinea propriis fructibus exuberat, omni studio ao diligentia curatur tentorium; ut ex eo custos sedulo prospiciat, ne, qui in via prætereunt, fructus ejus decerpant. Cum autem vinea infructuosa est,vinem munimenta consequenter negliguntur.Quamobrem Israeliticum populum derelictum iri interminatur, utpote qui consentaneum fructum non ferat. Ti- mendum itaque nobis est ne infructuosi simus, ut ne Dei inspectione destituamur. Spiritus sanctus est, qui nos custodit. Itaque cum anima fructus C mternis apothecis dignos profert tum astat custo- D rum auctor, dum ita scriberet, etc., ad antiquum ponitentia publicæ ritum respexerit. Nam inter alios illius gradus ipsa quoque deflen- tium statio numerabatur. cundo. Editi vero et duo alii mss., Vox quæ mox sequitur, non solam corpo- ris et sanguinis Domini participationem, sed totam mysteriorum celebrationem significat. Lege Duo. LXX et apud Procopium.At legitur in duobus mss. et apud Eusebium, Vocem alibi reperiri jam dudum mouuerat Nobilius. Velim compares quæ in hunc locum scripsere antiquissimi tres interpretes, horum Commentariorum scriptor, et Hieronymus. Ibidem tres mss., legitur ad ver bum, Ne deseramur ob ira Dei. Sed quando præstet lectio alia, nemo, opinor, non videt. Lege Prefatio- nem, num. 66. 30. VERS. 8. Derelinquetur filia Sion, sicut taber- 20. Εγκαταλειφθήσεται ή θυγάτηρ Σιών, ὡς (28) Ita mss., quatuor. Editi, μοχθηρῶν. (29) Reg. secundus, μὲν γάρ. (30) Dubium non est quin horum Commentario- (31) Sic Colbertini primus et tertius cum Reg.80- (32) Ita quinque mss. At editi, γίνεται. (33) Sic editi et tres mss.,nec aliter legitur apud (34) Ita quinque mss. Editi vero, ἐγκατέλειπε. (35) Ita codices quinque. Editi, κατοπτεῦσαι. (36) Apud Eusebium pro illis, ὑπὸ τῆς ἐπισκοπῆς

Α τῶν πονηρῶν (28) διδαγμάτων γίνεται, οἷον ἐδαφιζο μένης τῆς ψυχῆς τῶν ἀποσφαλλομένων· ἡ δὲ ἐρή μωσις στέρησίς ἐστι τῶν προπεπολιτευμένων. Τοῦτο δὲ ῥᾳδίως γίνεται περὶ τὴν ἀνθρωπίνην ψυχήν. Όρα γάρ μοι νέον τινὰ ἐκ παιδὸς τεθραμμένον ἐν βίῳ σεμνῷ, εἰς οἴκους ἀπαντῶντα τῶν προσευχῶν φιλο- πόνως, τῆς κατὰ δύναμῖν εὐποιίας μὴ ἀμελοῦντα, μεμνημένον κρίματος αἰωνίου, αντεχόμενον λόγου διδασκαλίας, εἶτα ὀλισθήσαντα εἰς τὴν πορνείαν, πῶς μετὰ τὸν ἀφανισμὸν τῆς σωφροσύνης, καὶ τὴν ἐρή μωσιν τῶν καρπῶν, λοιπὸν καὶ ἡ παντελὴς αὐτῷ καταστροφὴ ἀκολουθεῖ. Οὐκ ἄγει δὲ (29) αὐτὸν ἡ πονηρὰ συνείδησις εἰς τὸν τόπον τῆς προσευχῆς, διότι ἐν τῇ τάξει τῶν πιστῶν οὐχ ἵστηκεν· ἐξέπεσε γάρ' ἐν δὲ τῇ τῶν (30) ὑποκλαιόντων χώρᾳ οὐχ ἵσταται, αἰσχύνεται γάρ. Εντεῦθεν ἔκνος εἰς προ- φάσεις πεπλασμένας (31) ἐπινοῶν πρὸς τοὺς ἐπιζη τοῦντας. Ο δεῖνά με, φησίν, ἐπείγει, καὶ οὐκ ἀνα- μένω τὴν σύναξιν· καὶ διὰ τόδε πάλιν πρὸ τῆς τῶν πιστῶν εὐχῆς ὑπεξῆλθεν, ὅ τι ἂν τύχῃ πλασάμενος. Εἶτα ἐκ τῆς κατὰ μικρὸν συνηθείας μελέτη αὐτῷ πρὸς ἀποστασίαν ἐγγίνεται (32), καὶ εἰς παντελή ἀπώλειαν περιάγεται. Καθόλου δὲ, ἴδιον τῶν πονη ρῶν δυνάμεων, μετὰ τὸ ἐρήμους ἀποδεῖξαι τῶν καρ πῶν τῆς δικαιοσύνης, μὴ ἀφίστασθαι πρὶν ἂν καὶ τοῖς κατὰ τὴν γνῶσιν σφάλμασι περιβάλωσιν. σκηνὴ ἐν ἀλπελῶνι, καὶ ὡς ὀπωροφυλάκιον ἐν σικυηράτῳ (33). ᾿Απόδειξιν τῆς τοῦ Θεοῦ δικαιοκρι σίας ἔχει ἡ τῶν ὁμοίων ἀντίδοσις, Εγκατέλιπε (34) ή Κύριον, διὰ τοῦτο ἐγκαταλειφθήσεται ἡ θυγάτηρ Σιών. Ἔτι δὲ ἔχεται τῆς φιλανθρωπίας, θυγατέρα ὀνομάζει, ἐκ τοῦ προτέρου αὐτὴν ὀνόματος ἀνακαλών, δ εἶχε πρὶν ἀλλοτριωθῆναι. Εγκαταλειφθήσεται ὡς σκηνῆ ἐν ἀμπελῶνι. Εἰς φρουρὰν τῶν ἐν ταῖς ἀμε πέλοις καρπῶν αἱ σκηναι πήγνυνται. Ὅταν μὲν οὖν εὐθηνῇ τοῖς οἰκείοις καρποῖς ἡ ἄμπελος, σπουδάζει ται ἡ σκηνὴ, καὶ πάσης ἀξιοῦται ἐπιμελείας, ὥστε ἀπ' αὐτῆς κατοπτεύειν (35) τον φύλακα, μήποτε τρυ γῶσιν αὐτὴν οἱ παραπορευόμενοι τὴν ὁδόν. Ὅταν δὲ ἄκαρπος ᾖ, ἀμελεῖται ἀναγκαίως τῆς ἀμπέλου τε φυλακτήρια. Διὰ τοῦτο τοῦ Ἰσραηλιτικοῦ λαοῦ τὴν εγκατάλειψιν ἀπειλεῖ, ὡς μὴ καρποφοροῦντος τὰ ἐπιβάλλοντα. Φοβηθῶμεν οὖν εἶναι ἄκαρποι, μὴ ἐλκαταλειφθῶμεν ὑπὸ τῆς ἐπισκοπῆς τοῦ Θεοῦ (36). Τὸ φυλάσσον ἡμᾶς, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιόν ἐστι. Όταν μὲν οὖν καρποφορῇ ἡ ψυχὴ ἄξια τῶν αἰωνίων ἀπο- ἐν δὲ τῇ τῶν, πεπλασμέναι. σύναξις, σικυηλάτῳ. σικνήλατον καταλειφθήσεται. τοῦ Θεοῦ ὑπὸ τῆς ὀργῆς τοῦ Θεοῦ, APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGΝΙ. civium priorum est privatio. Hoc autem facile at in humana natura. Vide enim mihi quempiam juve- nem a puero pudicis honestisque moribus educa- tum, alacriter et studiose ad precationum domos prodeuntem, pro sua virili parte beneficum, aterni judicii memorem, amplectentem doctrinæ sermo- nem deinde illum considera in stuprum aliquod prolapsum; quomodo post pudicitiæ jacturum,fru- ctuumque vastationem, omnimoda illum deinceps ruina maneat Jam mala conscientia non hunc sinit ad precationis locum proficisci, quippe fidelium ordine non consistit: ab eo siquidem excidit; nec tamen in deflentium loco stat, siquidem eru- bescit.Hinc oritur in precatione segnities, ac fictas excusationes ad inquisitores fallendos comminisci- tur. Quispiam, inquit, urget me, atque adeo non opperior cœnæ celebrationem; et ob eam causam antefidelium precationem rursusse subducit,quam- libet excusationem effingens. Deinde sensim ob consuetudinem meditatur apostasiam, et ad inte- gram perditionem deducitur. In summa, malignis potestatibus peculiare est, nunquam prius ab iis quos justitiæ fructibus vacuos reddiderint secedere, quam eosdam iis qui circa cognitionem versantur erroribus imbuerint. ¸naculum in vinea, et sicut pomorum custodia in cu- cumerario. Argumentum justi judicii Dei exhibet similium retributio. Dereliquit Dominum, ob eam B causam derelinquetur Alia Sion. Suam tamen erga – illam servat adhuc benignitatem, filiam nominat, rursus ipsam appellans priore nomine, quod ante obtinebat quam se abalienasset. Derelinquetur sicut tabernaculum in vinea. Ad. custodiam fructuum in vineis nascentium figuntur tentoria. Cum ergo vinea propriis fructibus exuberat, omni studio ao diligentia curatur tentorium; ut ex eo custos sedulo prospiciat, ne, qui in via prætereunt, fructus ejus decerpant. Cum autem vinea infructuosa est,vinem munimenta consequenter negliguntur.Quamobrem Israeliticum populum derelictum iri interminatur, utpote qui consentaneum fructum non ferat. Ti- mendum itaque nobis est ne infructuosi simus, ut ne Dei inspectione destituamur. Spiritus sanctus est, qui nos custodit. Itaque cum anima fructus C mternis apothecis dignos profert tum astat custo- D rum auctor, dum ita scriberet, etc., ad antiquum ponitentia publicæ ritum respexerit. Nam inter alios illius gradus ipsa quoque deflen- tium statio numerabatur. cundo. Editi vero et duo alii mss., Vox quæ mox sequitur, non solam corpo- ris et sanguinis Domini participationem, sed totam mysteriorum celebrationem significat. Lege Duo. LXX et apud Procopium.At legitur in duobus mss. et apud Eusebium, Vocem alibi reperiri jam dudum mouuerat Nobilius. Velim compares quæ in hunc locum scripsere antiquissimi tres interpretes, horum Commentariorum scriptor, et Hieronymus. Ibidem tres mss., legitur ad ver bum, Ne deseramur ob ira Dei. Sed quando præstet lectio alia, nemo, opinor, non videt. Lege Prefatio- nem, num. 66. 30. VERS. 8. Derelinquetur filia Sion, sicut taber- 20. Εγκαταλειφθήσεται ή θυγάτηρ Σιών, ὡς (28) Ita mss., quatuor. Editi, μοχθηρῶν. (29) Reg. secundus, μὲν γάρ. (30) Dubium non est quin horum Commentario- (31) Sic Colbertini primus et tertius cum Reg.80- (32) Ita quinque mss. At editi, γίνεται. (33) Sic editi et tres mss.,nec aliter legitur apud (34) Ita quinque mss. Editi vero, ἐγκατέλειπε. (35) Ita codices quinque. Editi, κατοπτεῦσαι. (36) Apud Eusebium pro illis, ὑπὸ τῆς ἐπισκοπῆς

θηκῶν, παραμένει καὶ φυλάσσει, καὶ πόρρωθεν ἀπείργει τὰς τοῦ μονιοῦ τοῦ ἀγρίου ἐπιβουλάς. Οταν δὲ σταφυλὴν χολῆς γεωργῇ, καὶ βότρυν πικρίας ἐκφέρῃ, ἐγκαταλιμπάνει τὴν ἄκαρπον ψυχὴν, καὶ τότε ὑπὸ παντὸς λογισμοῦ θηριώδους καὶ πάσης ἀλό- γου ἐπιθυμίας καταπατεῖται (37). Πολλαχοῦ δὲ τρο πικῶς ἀμπελῶνα τὸν Ἰσραὴλ ὁ λόγος προσαγορεύει, ὡς τὸ, Αμπελον ἐξ Αἰγύπτου μετῆρας· καί, 'Αμ- πελὼν ἐγενήθη τῷ ἡγαπημένῳ· καὶ, Ἐγὼ δὲ ἐφύ- τευσά σε ἄμπελον καρποφόρον, πᾶσαν ἀληθινήν. Εἰ δὲ ὁ Ἰσραὴλ ἀμπελών, σκηνὴ δὲ τῆς ἀμπέλου ταύ- της ὁ οἶκος τάχα ὁ τοῦ ναοῦ· σκήνωμα γὰρ δόξης ἐλέγετο, καὶ Σκήνωμα οὗ (38) κατεσκήνωσεν ἐν ἀνθρώποις. Ἕως μὲν οὖν ὅτε ἐποίει καρπὸν πολὺν, καὶ ἡ σκηνὴ διὰ τὴν τῶν καρπῶν φυλακὴν συνειστή- και· ἐπεὶ δὲ ὁ (39) φυτεύσας αὐτὴν ἔμεινε τοῦ ποιῆσαι σταφυλὴν, ἐποίησε δὲ ἀκάνθας, αἷς τὸν Κύριον ἐστε- φάνωσαν, καὶ ἐστράφη πᾶσα εἰς πικρίαν (ἐποίει γὰρ σταφυλή, χολῆς καὶ βότρυν πικρίας, διὸ καὶ εἰς τὸ βρῶμα ἔδωκαν τῷ Κυρίῳ χολήν), διὰ τοῦτο ἐγκατ ελείφθη ἡ σκηνὴ τοῦ ἀμπελῶνος. Ἰδοὺ γὰρ, φησίν, ἀφίεται ὑμῖν ὁ οἶκος ὑμῶν ἔρημος. Τότε ἐπληρώθη ἢ ἀπειλὴ αὕτη· Ἐγκατελείφθη γὰρ, Ὡς σκηνὴ ἐν ἀμπελῶνι· ἐξ ἐκείνου λοιπὸν καὶ ταῖς νεφέλαις ἐν- ετείλατο τοῦ μὴ βρέξαι ἐπὶ τὸν ἀμπελῶνα. Διὰ τοῦτο οὐκέτι προφῆται παρ᾽ αὐτοῖς, οὐκέτι οὐρανία χάρις, ἀλλὰ γέγονεν εἰς χέρσον καὶ καταπάτημα. Οι τε γὰρ φραγμοί τοῦ λαοῦ (40) ἐκείνου καθῃρέθησαν, ὁ ὑπερ- ασπισμός τῶν ἁγίων δυνάμεων, κἄν τι ἐργάσωνται κατὰ τὸν νόμον, εἰς ἀπώλειαν ἐστι. πορευόμενοι τὴν ὁδόν· καὶ ἧς ἐκ δρυμοῦ ἐλυμή- α νατο, καὶ μονιὸς ἄγριος κατενεμήσατο· νῦν δὲ αἱ ἀόρατοι δυνάμεις καταπατοῦσιν αὐτούς. Καὶ ὡς ὀπωροφυλάκιον ἐν σικυηλάτῳ. Εἰς φυλακὴν τῶν σικύων τὰ φυλακτήρια τῆς ὀπώρας κατασκευάζεται. Σικυήλατον οὖν ἐστι τόπος προσκαίρων καὶ ὀλιγοχρα- νίων καρπῶν οἰστικὸς (42), τέρψιν τινὰ μᾶλλον ὠφέλειαν παρεχομένων. Τοιοῦτος δὲ καὶ ὁ νόμος, ὀλιγοχρόνιον ἔχων τὴν χρῆσιν. Πρόσκαιρος γὰρ ἦ Λατρεία, καὶ πρὸς ὀλίγον ἀνθήσασα, εἶτα τῇ ἀληθινῇ ΧΧ, 38. καταπεσεῖται. η ἐπειδὴ δὲ ὁ. ἐπειδὴ δ. ἡ δὲ ἐποίησεν ἀκάνθας· πᾶσα, πᾶσαν, ναοῦ. νῦν μέν, ἀπώλειά έστι, καὶ ὡς ἐπ. στικής εἱστηκώς, οϊστικός οίκιστός, οικτιστός νος οἰστικός οἰστικός σι- κυήρατον, σικνήλατον. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. I. A ditque, et singularis feri * insidias procul abigit: cum vero uvam fellis et botrum amaritudinis' pro- ducit, infructuosam animam deserit, et tum a qua- vis cogitatione belluina, et a quavis insulsa cupi- ditate conculcatur ac proteritur. Plerumque autem Scriptura Israelem vineam tropice nuncupat; ut, Vineam ex Ægyplo transtulisti *; et: Vinea facta est dilecto ; et : Ego autem planlavi te vineam fructuosam, totam veram '. Quod si Israel vinea fuerit, fortassis hujus vineæ tabernaculum erit tern- pli domus. Dicebatur enim gloriæ tabernaculum, et Tabernaculum ubi habitavit in hominibus 13. Donec itaque multum fructum protulit, tabernaculum ad fructuum custodiam substitit. Sed, posteaquam qui plantavit eam, exspectavit ut faceret uvam; fecit autem spinas 14, quibus Dominum coronarunt, et ubi conversa est tota in amaritudinem: faciebat enim uvam fellis et botrum amaritudinis, quapropter et in escam Domino fel dedere 15; ob hoc derelictum est tabernaculum vines. Ecce enim, inquit, relin- quetur vobis domus vestra deserta 16. Tunc impleta est illa comminatio: quippe derelicta est, Sicut ta- bernaculum in vinea: exinde vero nubibus manda- vit ne pluerent super vineam 17. Idcirco non ultra prophetæ apud illos sunt, non coelestis gratia; sed conversa est in terram incultam, et in conculca- tionem. Enimvero sublatæ sunt et dejectæ populi illius sepes, nimirum sanctarum virtutum tutela ; ao etiamsi quidpiam secundum legem agant, id il- lis in perniciem vertitur. B prætergrediuntur viam ; et aper de silva devastavit, C et singularis ferus depastus est ☐ nunc vero invi- sibiles potestates ipsos conculcant. Et sicut pomo- rum custodia in cucumerario. In autumno exstru- untur munimenta ad asservandos cucumeres. Ita- τue cucumerarium locus est continens fructus fu- gaces et parum diuturnos, qui potius delectationem quamdam præbeant, quam utilitatem. Talis autem lex erat, cujus usus brevi tempore permansit. Si- quidem cultus ipsius fuit temporarius, ac parum diu Jer. 11, 21. Psal. LXXVII, 60. Isa V, • Psal. LXXIX, 14. • Deut XXXII, 32. Psal. LXXIX, 9. Isa. 188. V, v, Matth. Eusebium legitur, Et in quamvis con- cupiscentiam irrationabilem decidet. Velim iterum legas Præfationem, num. 66. mss., 8. duo mss., Editi, Mox in editis legebatur, sed codicum ali- quorum testimonio et Eusebii auctoritate freti, paulo aliter edidimus. Statim mss. quinque, ei ita quoque editum invenimus apud Eusebium. Editi, non recte. cundo et in Busebii Commentariis legitur, sepes templi. tertio, nisi quod dum illa vocula, in Colo bertinis desiderentur: at editi et alii tres mss., 1. omissis intermediis. legisse id quod ipse interpre- tatur, erecta domuncula casula. Sed, nisi valde fal- lor, nodum vir doctus in scirpo quærere videtur, dum multis probare conatur, pro legi po- tius debere aut quarum vocum primam sic ipse reddidit, locus tabernaculi et um- oraculum : alteram, hoc modo, misercula domus ac tugurium. Nam, ut ne interim dicam eas quas finxit voces Græcas et earum quoque interpretatio- nem absonum quiddam et alienum præ se ferre, sententiam satis idoneam efficit. Sic igitur interpretari licet: Cucumerarium locus est ferens fructus, etc., aut, locus est continens fructus, etc. Quare vocem retinere non dubitavi- mus : eoque magis, quod quinque mss. auctoritate nitatur. Hic monere juvat, modo legi in mss., modo 24. Διὰ τοῦτο νῦν μὲν (41) Τρυγῶσιν οἱ παρα- 21. Quamobrem nunc quidem vindemiant qui 4. 18 Matth. xxv11, 54; Psal. LXVIIii, 22. (37) Rursus pro illo, καταπατεῖται, corrupte apud (8) Editi et duo mss. cum Eusebio, ου. Alii tres (39) Sic in duobus mss. et apud Eusebium. Alii (40) Sic editi et quinque mss. At in Regio 88- (41) Ita Reg. secundus cum Colbertinis primo et 6. 10 Psal. LXXIX, 13, 14. (42) Monet Combefisius, se in uno ms. pro

θηκῶν, παραμένει καὶ φυλάσσει, καὶ πόρρωθεν ἀπείργει τὰς τοῦ μονιοῦ τοῦ ἀγρίου ἐπιβουλάς. Οταν δὲ σταφυλὴν χολῆς γεωργῇ, καὶ βότρυν πικρίας ἐκφέρῃ, ἐγκαταλιμπάνει τὴν ἄκαρπον ψυχὴν, καὶ τότε ὑπὸ παντὸς λογισμοῦ θηριώδους καὶ πάσης ἀλό- γου ἐπιθυμίας καταπατεῖται (37). Πολλαχοῦ δὲ τρο πικῶς ἀμπελῶνα τὸν Ἰσραὴλ ὁ λόγος προσαγορεύει, ὡς τὸ, Αμπελον ἐξ Αἰγύπτου μετῆρας· καί, 'Αμ- πελὼν ἐγενήθη τῷ ἡγαπημένῳ· καὶ, Ἐγὼ δὲ ἐφύ- τευσά σε ἄμπελον καρποφόρον, πᾶσαν ἀληθινήν. Εἰ δὲ ὁ Ἰσραὴλ ἀμπελών, σκηνὴ δὲ τῆς ἀμπέλου ταύ- της ὁ οἶκος τάχα ὁ τοῦ ναοῦ· σκήνωμα γὰρ δόξης ἐλέγετο, καὶ Σκήνωμα οὗ (38) κατεσκήνωσεν ἐν ἀνθρώποις. Ἕως μὲν οὖν ὅτε ἐποίει καρπὸν πολὺν, καὶ ἡ σκηνὴ διὰ τὴν τῶν καρπῶν φυλακὴν συνειστή- και· ἐπεὶ δὲ ὁ (39) φυτεύσας αὐτὴν ἔμεινε τοῦ ποιῆσαι σταφυλὴν, ἐποίησε δὲ ἀκάνθας, αἷς τὸν Κύριον ἐστε- φάνωσαν, καὶ ἐστράφη πᾶσα εἰς πικρίαν (ἐποίει γὰρ σταφυλή, χολῆς καὶ βότρυν πικρίας, διὸ καὶ εἰς τὸ βρῶμα ἔδωκαν τῷ Κυρίῳ χολήν), διὰ τοῦτο ἐγκατ ελείφθη ἡ σκηνὴ τοῦ ἀμπελῶνος. Ἰδοὺ γὰρ, φησίν, ἀφίεται ὑμῖν ὁ οἶκος ὑμῶν ἔρημος. Τότε ἐπληρώθη ἢ ἀπειλὴ αὕτη· Ἐγκατελείφθη γὰρ, Ὡς σκηνὴ ἐν ἀμπελῶνι· ἐξ ἐκείνου λοιπὸν καὶ ταῖς νεφέλαις ἐν- ετείλατο τοῦ μὴ βρέξαι ἐπὶ τὸν ἀμπελῶνα. Διὰ τοῦτο οὐκέτι προφῆται παρ᾽ αὐτοῖς, οὐκέτι οὐρανία χάρις, ἀλλὰ γέγονεν εἰς χέρσον καὶ καταπάτημα. Οι τε γὰρ φραγμοί τοῦ λαοῦ (40) ἐκείνου καθῃρέθησαν, ὁ ὑπερ- ασπισμός τῶν ἁγίων δυνάμεων, κἄν τι ἐργάσωνται κατὰ τὸν νόμον, εἰς ἀπώλειαν ἐστι. πορευόμενοι τὴν ὁδόν· καὶ ἧς ἐκ δρυμοῦ ἐλυμή- α νατο, καὶ μονιὸς ἄγριος κατενεμήσατο· νῦν δὲ αἱ ἀόρατοι δυνάμεις καταπατοῦσιν αὐτούς. Καὶ ὡς ὀπωροφυλάκιον ἐν σικυηλάτῳ. Εἰς φυλακὴν τῶν σικύων τὰ φυλακτήρια τῆς ὀπώρας κατασκευάζεται. Σικυήλατον οὖν ἐστι τόπος προσκαίρων καὶ ὀλιγοχρα- νίων καρπῶν οἰστικὸς (42), τέρψιν τινὰ μᾶλλον ὠφέλειαν παρεχομένων. Τοιοῦτος δὲ καὶ ὁ νόμος, ὀλιγοχρόνιον ἔχων τὴν χρῆσιν. Πρόσκαιρος γὰρ ἦ Λατρεία, καὶ πρὸς ὀλίγον ἀνθήσασα, εἶτα τῇ ἀληθινῇ ΧΧ, 38. καταπεσεῖται. η ἐπειδὴ δὲ ὁ. ἐπειδὴ δ. ἡ δὲ ἐποίησεν ἀκάνθας· πᾶσα, πᾶσαν, ναοῦ. νῦν μέν, ἀπώλειά έστι, καὶ ὡς ἐπ. στικής εἱστηκώς, οϊστικός οίκιστός, οικτιστός νος οἰστικός οἰστικός σι- κυήρατον, σικνήλατον. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. I. A ditque, et singularis feri * insidias procul abigit: cum vero uvam fellis et botrum amaritudinis' pro- ducit, infructuosam animam deserit, et tum a qua- vis cogitatione belluina, et a quavis insulsa cupi- ditate conculcatur ac proteritur. Plerumque autem Scriptura Israelem vineam tropice nuncupat; ut, Vineam ex Ægyplo transtulisti *; et: Vinea facta est dilecto ; et : Ego autem planlavi te vineam fructuosam, totam veram '. Quod si Israel vinea fuerit, fortassis hujus vineæ tabernaculum erit tern- pli domus. Dicebatur enim gloriæ tabernaculum, et Tabernaculum ubi habitavit in hominibus 13. Donec itaque multum fructum protulit, tabernaculum ad fructuum custodiam substitit. Sed, posteaquam qui plantavit eam, exspectavit ut faceret uvam; fecit autem spinas 14, quibus Dominum coronarunt, et ubi conversa est tota in amaritudinem: faciebat enim uvam fellis et botrum amaritudinis, quapropter et in escam Domino fel dedere 15; ob hoc derelictum est tabernaculum vines. Ecce enim, inquit, relin- quetur vobis domus vestra deserta 16. Tunc impleta est illa comminatio: quippe derelicta est, Sicut ta- bernaculum in vinea: exinde vero nubibus manda- vit ne pluerent super vineam 17. Idcirco non ultra prophetæ apud illos sunt, non coelestis gratia; sed conversa est in terram incultam, et in conculca- tionem. Enimvero sublatæ sunt et dejectæ populi illius sepes, nimirum sanctarum virtutum tutela ; ao etiamsi quidpiam secundum legem agant, id il- lis in perniciem vertitur. B prætergrediuntur viam ; et aper de silva devastavit, C et singularis ferus depastus est ☐ nunc vero invi- sibiles potestates ipsos conculcant. Et sicut pomo- rum custodia in cucumerario. In autumno exstru- untur munimenta ad asservandos cucumeres. Ita- τue cucumerarium locus est continens fructus fu- gaces et parum diuturnos, qui potius delectationem quamdam præbeant, quam utilitatem. Talis autem lex erat, cujus usus brevi tempore permansit. Si- quidem cultus ipsius fuit temporarius, ac parum diu Jer. 11, 21. Psal. LXXVII, 60. Isa V, • Psal. LXXIX, 14. • Deut XXXII, 32. Psal. LXXIX, 9. Isa. 188. V, v, Matth. Eusebium legitur, Et in quamvis con- cupiscentiam irrationabilem decidet. Velim iterum legas Præfationem, num. 66. mss., 8. duo mss., Editi, Mox in editis legebatur, sed codicum ali- quorum testimonio et Eusebii auctoritate freti, paulo aliter edidimus. Statim mss. quinque, ei ita quoque editum invenimus apud Eusebium. Editi, non recte. cundo et in Busebii Commentariis legitur, sepes templi. tertio, nisi quod dum illa vocula, in Colo bertinis desiderentur: at editi et alii tres mss., 1. omissis intermediis. legisse id quod ipse interpre- tatur, erecta domuncula casula. Sed, nisi valde fal- lor, nodum vir doctus in scirpo quærere videtur, dum multis probare conatur, pro legi po- tius debere aut quarum vocum primam sic ipse reddidit, locus tabernaculi et um- oraculum : alteram, hoc modo, misercula domus ac tugurium. Nam, ut ne interim dicam eas quas finxit voces Græcas et earum quoque interpretatio- nem absonum quiddam et alienum præ se ferre, sententiam satis idoneam efficit. Sic igitur interpretari licet: Cucumerarium locus est ferens fructus, etc., aut, locus est continens fructus, etc. Quare vocem retinere non dubitavi- mus : eoque magis, quod quinque mss. auctoritate nitatur. Hic monere juvat, modo legi in mss., modo 24. Διὰ τοῦτο νῦν μὲν (41) Τρυγῶσιν οἱ παρα- 21. Quamobrem nunc quidem vindemiant qui 4. 18 Matth. xxv11, 54; Psal. LXVIIii, 22. (37) Rursus pro illo, καταπατεῖται, corrupte apud (8) Editi et duo mss. cum Eusebio, ου. Alii tres (39) Sic in duobus mss. et apud Eusebium. Alii (40) Sic editi et quinque mss. At in Regio 88- (41) Ita Reg. secundus cum Colbertinis primo et 6. 10 Psal. LXXIX, 13, 14. (42) Monet Combefisius, se in uno ms. pro

καὶ στερεωτέρα τροφῇ τῇ κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον διδα- ἁμαρτημάτων ἐνεργητικαί δυνάμεις· τὰ τε πάθη σκαλία τὴν πολιτείαν μεταπαρέδωκεν. Εγκαταλειφθή- σεται οὖν ἡ Σιών, καὶ ὡς ὀπωροφυλάκιον, τὸ φο λακτήριον τῆς ὁπώρας. Ἡ δὲ οπώρα οὐχὶ στερεά τροσὴ καὶ μόνιμος, ἀλλ᾽ ἁπαλὴ (43) καὶ πρόσκαιρος. Τοιοῦτος δὲ ὁ νόμος, μίμημα ἔχων λατρείας, οὐκ αὐτ τὴν τὴν ἀλήθειαν· διότι ὑπόδειγμά ἐστι καὶ σκιὰ τῶν ἐπουρανίων. Ἐπεὶ δὲ καὶ ἡ καθέκαστον ψυχή αμπέλῳ παρεικάζεται, ὡς ἐν ψαλμῷ· Η γυνή σου ὡς ἄμπελος εὐθηνοῦσα· καὶ ὁ Κύριος, Εγώ, φησιν, ἡ ἄμπελος, ὑμεῖς τὰ κλήματα· μήποτε καὶ εἰς ἡμᾶς φθάνῃ τὰ ἠπειλημένα, ὅταν μὴ ἀποδίδωμεν τοὺς ἐπιβάλλοντας ἡμῖν καρπούς. Τάχα γὰρ σκηνή μὲν ἔστι τὸ σῶμα, ᾧ ἐνοικεῖ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Οὐκ οἴδατε γάρ, ὅτι τὰ σώματα ὑμῶν ναὸς τοῦ ἐν ὑμῖν ἀγίου Πνεύματός ἐστιν ; ᾿Αμπελὼν δὲ ἡ ψυχή, τὴν καρποφορίαν ἀξίαν τῆς ἐξ ἀρχῆς φυτείας καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ γεωργίας ἀπαιτουμένη. Εφυτεύθη γέρ ἀληθινὴ κατ' εἰκόνα τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ γενομένη· γεωργεῖται δὲ ταῖς κατὰ μέρος ἐπιμελείαις τοῦ κτί σαντος, ὃς τὸ μὲν καρποφοροῦν καθαίρει, ἵνα πλείο- να καρπόν φέρῃ. Ἐὰν γὰρ ἑαυτοὺς ἐπιθῶμεν τῇ και θαρότητι τοῦ βίου, συλλαμβάνεται ἡμῖν πρὸς τὴν ἀπὸ τῶν παθῶν κάθαρσιν ὁ Θεὸς, τελειῶν τὴν περὶ τὸ ἀγαθὸν σπουδὴν καὶ προθυμίαν. Ὥσπερ οὖν κλα δεύεται ἄμπελος, ἀπὸ τῆς ἐν τοῖς περιττοῖς φορές κωλυομένη· οὕτω καὶ ψυχῆς τὴν περὶ τὰ μάταια σπουδὴν περικόπτομεν (44), πᾶσαν αὐτῆς τὴν δύναμιν ἐπὶ τὴν τῶν σπουδαίων ἔργων καρποφορίαν ταμιευό μενοι μήπως ὑλομανήσασα ἐν τῷ ἐπιδεικτικῷ κοσμῷ, πρὸς τὴν τῶν ἀνθρώπων ἀρέσκειαν τὴν ὅλην ἑαυτῆς δύο ναμιν ἐκκενώσῃ, οἰονεὶ περὶ φύλλα καὶ ἕλικας, τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου, ἀσχοληθεῖσα. ᾿Αλλὰ καὶ σκάπτεται ἡ ψυχὴ πάντα εἰς τὴν ἰδίαν τροφὴν οἰκειοῦσα τὰ παρακείμενα, καὶ οὕτως ἑαυτὴν εὐτρεπίζουσα πρὸς τὴν ὑποδοχὴν τῶν διδαγμάτων τοῦ Πνεύματος. Ὥσπερ γὰρ μὴ σκαφεῖσα ἄμπελος ἀδιάπνευστός ἐστι, καὶ τῆς ἐκ τοῦ ὕδατος ὠφελείας διὰ τὴν πυκνότητα τῆς παρακειμένης γῆς ἀνεπίδεκτος· οὕτως ἡ μὴ ἀποσκευασαμένη τὰ σωμα τικὰ ψυχὴ, καὶ ἐκ τοῦ βάρους αὐτῶν ἀναπνεύσασα, ἄγονος διαμένει τῷ βάρει τῶν ὑλικῶν πεπιλημένη (45), καὶ διὰ τοῦτο, τῆς ἄνωθεν μὴ μεταλαμβάνουσα βοηθείας, άκαρπος μένει. Τῆς δὲ ἀκάρπου ψυχῆς ἀφίσταται μὲν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· πίπτουσι δὲ οἱ φραγμοί, αἱ τῶν ἀγγέλων βοήθειαι· εἰσπίπτουσι δὲ οἱ ξένοι οἱ διοδεύοντες ἡμᾶς, αἱ τῶν περὶ τὴν γνῶσιν προκαταλαβόντα (46) λυμαίνει, νός δίκην ἀλόγιστα ὁρμῶντος, καὶ καλινδουμένου ταῖς δυσωδίαις. Καὶ τότε πληροῦται ἐπὶ τὴν τοιαύτην ψυχὴν τὸν Ἑγκα- ταλειφθήσεται ή θυγάτηρ Σιών, ὡς σκηνὴ ἐν ψυχῆς... περι- κόπτομεν... ταμιευόμενοι. ψυχή... περικοπτομένη... ταμιευομένη. ψυ- χή… περικοπτομένη... ταμιεύει. ψυχή... περικοπτομένη ταμιεύεται. μένη, πεπιλη μένη, ὁρμῶντος καὶ καλινδουμένου, και. ὀρμῶντος κυ- λινδομένου. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. B floruit : deinde statum illum cum vero ac solidiore A cibo, nimirum cum Evangelii doctrina commuta- vit. Sion igitur derelinquetur, eritque sicut pomo- rum custodia, ceu locus quo autumnales fructus asservantur. Poma autem non solidus et constans cibus sunt, sed mollis et fugax. Talis autem lex erat, quæ cultus speciem, non ipsam veritatem ha- bebat, eoque exemplar est et umbra cœlestium. Quia vero vineæ comparatur uniuscujusque anima, ut in psalmo: Uxor tua sicut vitis abundans 19: item Dominus ait : Ego vitis, vos palmites ; verendum est ne ad nos etiam perveniat isthæc comminatio, si quando non idoneos edimus fructus. Fortassis enim corpus tabernaculum est, et in quo inhabitat Spiritus sanctus. An nescitis, quod corpora vestra templum sunt habitantis in vobis Spiritus sancti º¹ ? Anima vero vinea est ", a qua reposcitur fructuum ubertas, plantatione primigenia et Dei agricola- tione digna : quippe plantata est vera, ad imaginem veri Dei condita. Jain vero paulatim excoli- tur sui conditoris providentia, qui palmitem fru- ctum ferentem purgat, ut plus afferat fructus ". Etenim si nos addixerimus paranda vitæ puritati, ad expurgandas animi perturbationes Deus ipse fert suppetias ; studium nostrum, nostramque erga bo- num honestumque propensionem perficiens.¡Quem- admodum igitur putatur vitie, nimium eluxuriari prohibita : sic et animæ studium erga res vanas cir- cumcidimus, omnes ejus vim ac facultatem ad fructus bonorum operum producendos colligimus ; ut ne silvescens et eluxurians in hoc ostentationis mundo ad gratiam hominum captandam suam om- nem exhauriat facultatem, dum quasi circa folia et capreolos, mundi scilicet figuram, sese occupat. Quin et circumfoditur anima, ac cuncta adjacentia ad suum nutrimentum sibi vindicat, sioque ad ex- cipiendam Spiritus doctrinam se ipsa præparat. Quemadmodum enim vitis, quæ non foditur, meati- bus destituitur, neque ex aqua utilitatem ob terræ adjacentis densitatem capit: pari ratione anima quæ non exuit se his corporalibus, quæque præ eorum pondere minime respirat, infecunda perma- net, terrenorum pondere depressa; et ob id, super- num auxilium non recipiens, infructuosa manet. Porro ab infructuosa anima Spiritus sanctus se submovet: cadunt etiam sepes, angelorum subsidia; irruunt autem peregrini ad nos pervadentes, nimi- D rum potestates illæ peccatorum circa doctrinam commissorum effectrices. Quin etiam cupiditates quæ eam præoccupaverant, instar suis bruto impetu irruentis, seque in fetido putore voluntatis, ipsam C Joan. xv, 2. Psal. cxxvi, 3. Joan. IV, mus et secundus cum duobus aliis, Reg. tertius, Reg. quartue, Editi denique. detenta. Alii duo mss. cum editis, depressa. Sensus eodem redit. tim sex mss., nisi quod desit in tribus conjunctio Editi, 5. 21 I Cor. vi, 19. " Jerem. 11, 21. (43) Sic mss. At editi, απατηλή, corrupte. (44) Dissident inter se mss. et editi. Regii pri- (45) Reg. secundus et duo alii mss., ἐπειλημ (46) Sic mss, sex. Editi προκαταλαμβάνοντα. Sta

καὶ στερεωτέρα τροφῇ τῇ κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον διδα- ἁμαρτημάτων ἐνεργητικαί δυνάμεις· τὰ τε πάθη σκαλία τὴν πολιτείαν μεταπαρέδωκεν. Εγκαταλειφθή- σεται οὖν ἡ Σιών, καὶ ὡς ὀπωροφυλάκιον, τὸ φο λακτήριον τῆς ὁπώρας. Ἡ δὲ οπώρα οὐχὶ στερεά τροσὴ καὶ μόνιμος, ἀλλ᾽ ἁπαλὴ (43) καὶ πρόσκαιρος. Τοιοῦτος δὲ ὁ νόμος, μίμημα ἔχων λατρείας, οὐκ αὐτ τὴν τὴν ἀλήθειαν· διότι ὑπόδειγμά ἐστι καὶ σκιὰ τῶν ἐπουρανίων. Ἐπεὶ δὲ καὶ ἡ καθέκαστον ψυχή αμπέλῳ παρεικάζεται, ὡς ἐν ψαλμῷ· Η γυνή σου ὡς ἄμπελος εὐθηνοῦσα· καὶ ὁ Κύριος, Εγώ, φησιν, ἡ ἄμπελος, ὑμεῖς τὰ κλήματα· μήποτε καὶ εἰς ἡμᾶς φθάνῃ τὰ ἠπειλημένα, ὅταν μὴ ἀποδίδωμεν τοὺς ἐπιβάλλοντας ἡμῖν καρπούς. Τάχα γὰρ σκηνή μὲν ἔστι τὸ σῶμα, ᾧ ἐνοικεῖ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Οὐκ οἴδατε γάρ, ὅτι τὰ σώματα ὑμῶν ναὸς τοῦ ἐν ὑμῖν ἀγίου Πνεύματός ἐστιν ; ᾿Αμπελὼν δὲ ἡ ψυχή, τὴν καρποφορίαν ἀξίαν τῆς ἐξ ἀρχῆς φυτείας καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ γεωργίας ἀπαιτουμένη. Εφυτεύθη γέρ ἀληθινὴ κατ' εἰκόνα τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ γενομένη· γεωργεῖται δὲ ταῖς κατὰ μέρος ἐπιμελείαις τοῦ κτί σαντος, ὃς τὸ μὲν καρποφοροῦν καθαίρει, ἵνα πλείο- να καρπόν φέρῃ. Ἐὰν γὰρ ἑαυτοὺς ἐπιθῶμεν τῇ και θαρότητι τοῦ βίου, συλλαμβάνεται ἡμῖν πρὸς τὴν ἀπὸ τῶν παθῶν κάθαρσιν ὁ Θεὸς, τελειῶν τὴν περὶ τὸ ἀγαθὸν σπουδὴν καὶ προθυμίαν. Ὥσπερ οὖν κλα δεύεται ἄμπελος, ἀπὸ τῆς ἐν τοῖς περιττοῖς φορές κωλυομένη· οὕτω καὶ ψυχῆς τὴν περὶ τὰ μάταια σπουδὴν περικόπτομεν (44), πᾶσαν αὐτῆς τὴν δύναμιν ἐπὶ τὴν τῶν σπουδαίων ἔργων καρποφορίαν ταμιευό μενοι μήπως ὑλομανήσασα ἐν τῷ ἐπιδεικτικῷ κοσμῷ, πρὸς τὴν τῶν ἀνθρώπων ἀρέσκειαν τὴν ὅλην ἑαυτῆς δύο ναμιν ἐκκενώσῃ, οἰονεὶ περὶ φύλλα καὶ ἕλικας, τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου, ἀσχοληθεῖσα. ᾿Αλλὰ καὶ σκάπτεται ἡ ψυχὴ πάντα εἰς τὴν ἰδίαν τροφὴν οἰκειοῦσα τὰ παρακείμενα, καὶ οὕτως ἑαυτὴν εὐτρεπίζουσα πρὸς τὴν ὑποδοχὴν τῶν διδαγμάτων τοῦ Πνεύματος. Ὥσπερ γὰρ μὴ σκαφεῖσα ἄμπελος ἀδιάπνευστός ἐστι, καὶ τῆς ἐκ τοῦ ὕδατος ὠφελείας διὰ τὴν πυκνότητα τῆς παρακειμένης γῆς ἀνεπίδεκτος· οὕτως ἡ μὴ ἀποσκευασαμένη τὰ σωμα τικὰ ψυχὴ, καὶ ἐκ τοῦ βάρους αὐτῶν ἀναπνεύσασα, ἄγονος διαμένει τῷ βάρει τῶν ὑλικῶν πεπιλημένη (45), καὶ διὰ τοῦτο, τῆς ἄνωθεν μὴ μεταλαμβάνουσα βοηθείας, άκαρπος μένει. Τῆς δὲ ἀκάρπου ψυχῆς ἀφίσταται μὲν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· πίπτουσι δὲ οἱ φραγμοί, αἱ τῶν ἀγγέλων βοήθειαι· εἰσπίπτουσι δὲ οἱ ξένοι οἱ διοδεύοντες ἡμᾶς, αἱ τῶν περὶ τὴν γνῶσιν προκαταλαβόντα (46) λυμαίνει, νός δίκην ἀλόγιστα ὁρμῶντος, καὶ καλινδουμένου ταῖς δυσωδίαις. Καὶ τότε πληροῦται ἐπὶ τὴν τοιαύτην ψυχὴν τὸν Ἑγκα- ταλειφθήσεται ή θυγάτηρ Σιών, ὡς σκηνὴ ἐν ψυχῆς... περι- κόπτομεν... ταμιευόμενοι. ψυχή... περικοπτομένη... ταμιευομένη. ψυ- χή… περικοπτομένη... ταμιεύει. ψυχή... περικοπτομένη ταμιεύεται. μένη, πεπιλη μένη, ὁρμῶντος καὶ καλινδουμένου, και. ὀρμῶντος κυ- λινδομένου. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. B floruit : deinde statum illum cum vero ac solidiore A cibo, nimirum cum Evangelii doctrina commuta- vit. Sion igitur derelinquetur, eritque sicut pomo- rum custodia, ceu locus quo autumnales fructus asservantur. Poma autem non solidus et constans cibus sunt, sed mollis et fugax. Talis autem lex erat, quæ cultus speciem, non ipsam veritatem ha- bebat, eoque exemplar est et umbra cœlestium. Quia vero vineæ comparatur uniuscujusque anima, ut in psalmo: Uxor tua sicut vitis abundans 19: item Dominus ait : Ego vitis, vos palmites ; verendum est ne ad nos etiam perveniat isthæc comminatio, si quando non idoneos edimus fructus. Fortassis enim corpus tabernaculum est, et in quo inhabitat Spiritus sanctus. An nescitis, quod corpora vestra templum sunt habitantis in vobis Spiritus sancti º¹ ? Anima vero vinea est ", a qua reposcitur fructuum ubertas, plantatione primigenia et Dei agricola- tione digna : quippe plantata est vera, ad imaginem veri Dei condita. Jain vero paulatim excoli- tur sui conditoris providentia, qui palmitem fru- ctum ferentem purgat, ut plus afferat fructus ". Etenim si nos addixerimus paranda vitæ puritati, ad expurgandas animi perturbationes Deus ipse fert suppetias ; studium nostrum, nostramque erga bo- num honestumque propensionem perficiens.¡Quem- admodum igitur putatur vitie, nimium eluxuriari prohibita : sic et animæ studium erga res vanas cir- cumcidimus, omnes ejus vim ac facultatem ad fructus bonorum operum producendos colligimus ; ut ne silvescens et eluxurians in hoc ostentationis mundo ad gratiam hominum captandam suam om- nem exhauriat facultatem, dum quasi circa folia et capreolos, mundi scilicet figuram, sese occupat. Quin et circumfoditur anima, ac cuncta adjacentia ad suum nutrimentum sibi vindicat, sioque ad ex- cipiendam Spiritus doctrinam se ipsa præparat. Quemadmodum enim vitis, quæ non foditur, meati- bus destituitur, neque ex aqua utilitatem ob terræ adjacentis densitatem capit: pari ratione anima quæ non exuit se his corporalibus, quæque præ eorum pondere minime respirat, infecunda perma- net, terrenorum pondere depressa; et ob id, super- num auxilium non recipiens, infructuosa manet. Porro ab infructuosa anima Spiritus sanctus se submovet: cadunt etiam sepes, angelorum subsidia; irruunt autem peregrini ad nos pervadentes, nimi- D rum potestates illæ peccatorum circa doctrinam commissorum effectrices. Quin etiam cupiditates quæ eam præoccupaverant, instar suis bruto impetu irruentis, seque in fetido putore voluntatis, ipsam C Joan. xv, 2. Psal. cxxvi, 3. Joan. IV, mus et secundus cum duobus aliis, Reg. tertius, Reg. quartue, Editi denique. detenta. Alii duo mss. cum editis, depressa. Sensus eodem redit. tim sex mss., nisi quod desit in tribus conjunctio Editi, 5. 21 I Cor. vi, 19. " Jerem. 11, 21. (43) Sic mss. At editi, απατηλή, corrupte. (44) Dissident inter se mss. et editi. Regii pri- (45) Reg. secundus et duo alii mss., ἐπειλημ (46) Sic mss, sex. Editi προκαταλαμβάνοντα. Sta

καὶ στερεωτέρα τροφῇ τῇ κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον διδα- ἁμαρτημάτων ἐνεργητικαί δυνάμεις· τὰ τε πάθη σκαλία τὴν πολιτείαν μεταπαρέδωκεν. Εγκαταλειφθή- σεται οὖν ἡ Σιών, καὶ ὡς ὀπωροφυλάκιον, τὸ φο λακτήριον τῆς ὁπώρας. Ἡ δὲ οπώρα οὐχὶ στερεά τροσὴ καὶ μόνιμος, ἀλλ᾽ ἁπαλὴ (43) καὶ πρόσκαιρος. Τοιοῦτος δὲ ὁ νόμος, μίμημα ἔχων λατρείας, οὐκ αὐτ τὴν τὴν ἀλήθειαν· διότι ὑπόδειγμά ἐστι καὶ σκιὰ τῶν ἐπουρανίων. Ἐπεὶ δὲ καὶ ἡ καθέκαστον ψυχή αμπέλῳ παρεικάζεται, ὡς ἐν ψαλμῷ· Η γυνή σου ὡς ἄμπελος εὐθηνοῦσα· καὶ ὁ Κύριος, Εγώ, φησιν, ἡ ἄμπελος, ὑμεῖς τὰ κλήματα· μήποτε καὶ εἰς ἡμᾶς φθάνῃ τὰ ἠπειλημένα, ὅταν μὴ ἀποδίδωμεν τοὺς ἐπιβάλλοντας ἡμῖν καρπούς. Τάχα γὰρ σκηνή μὲν ἔστι τὸ σῶμα, ᾧ ἐνοικεῖ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Οὐκ οἴδατε γάρ, ὅτι τὰ σώματα ὑμῶν ναὸς τοῦ ἐν ὑμῖν ἀγίου Πνεύματός ἐστιν ; ᾿Αμπελὼν δὲ ἡ ψυχή, τὴν καρποφορίαν ἀξίαν τῆς ἐξ ἀρχῆς φυτείας καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ γεωργίας ἀπαιτουμένη. Εφυτεύθη γέρ ἀληθινὴ κατ' εἰκόνα τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ γενομένη· γεωργεῖται δὲ ταῖς κατὰ μέρος ἐπιμελείαις τοῦ κτί σαντος, ὃς τὸ μὲν καρποφοροῦν καθαίρει, ἵνα πλείο- να καρπόν φέρῃ. Ἐὰν γὰρ ἑαυτοὺς ἐπιθῶμεν τῇ και θαρότητι τοῦ βίου, συλλαμβάνεται ἡμῖν πρὸς τὴν ἀπὸ τῶν παθῶν κάθαρσιν ὁ Θεὸς, τελειῶν τὴν περὶ τὸ ἀγαθὸν σπουδὴν καὶ προθυμίαν. Ὥσπερ οὖν κλα δεύεται ἄμπελος, ἀπὸ τῆς ἐν τοῖς περιττοῖς φορές κωλυομένη· οὕτω καὶ ψυχῆς τὴν περὶ τὰ μάταια σπουδὴν περικόπτομεν (44), πᾶσαν αὐτῆς τὴν δύναμιν ἐπὶ τὴν τῶν σπουδαίων ἔργων καρποφορίαν ταμιευό μενοι μήπως ὑλομανήσασα ἐν τῷ ἐπιδεικτικῷ κοσμῷ, πρὸς τὴν τῶν ἀνθρώπων ἀρέσκειαν τὴν ὅλην ἑαυτῆς δύο ναμιν ἐκκενώσῃ, οἰονεὶ περὶ φύλλα καὶ ἕλικας, τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου, ἀσχοληθεῖσα. ᾿Αλλὰ καὶ σκάπτεται ἡ ψυχὴ πάντα εἰς τὴν ἰδίαν τροφὴν οἰκειοῦσα τὰ παρακείμενα, καὶ οὕτως ἑαυτὴν εὐτρεπίζουσα πρὸς τὴν ὑποδοχὴν τῶν διδαγμάτων τοῦ Πνεύματος. Ὥσπερ γὰρ μὴ σκαφεῖσα ἄμπελος ἀδιάπνευστός ἐστι, καὶ τῆς ἐκ τοῦ ὕδατος ὠφελείας διὰ τὴν πυκνότητα τῆς παρακειμένης γῆς ἀνεπίδεκτος· οὕτως ἡ μὴ ἀποσκευασαμένη τὰ σωμα τικὰ ψυχὴ, καὶ ἐκ τοῦ βάρους αὐτῶν ἀναπνεύσασα, ἄγονος διαμένει τῷ βάρει τῶν ὑλικῶν πεπιλημένη (45), καὶ διὰ τοῦτο, τῆς ἄνωθεν μὴ μεταλαμβάνουσα βοηθείας, άκαρπος μένει. Τῆς δὲ ἀκάρπου ψυχῆς ἀφίσταται μὲν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· πίπτουσι δὲ οἱ φραγμοί, αἱ τῶν ἀγγέλων βοήθειαι· εἰσπίπτουσι δὲ οἱ ξένοι οἱ διοδεύοντες ἡμᾶς, αἱ τῶν περὶ τὴν γνῶσιν προκαταλαβόντα (46) λυμαίνει, νός δίκην ἀλόγιστα ὁρμῶντος, καὶ καλινδουμένου ταῖς δυσωδίαις. Καὶ τότε πληροῦται ἐπὶ τὴν τοιαύτην ψυχὴν τὸν Ἑγκα- ταλειφθήσεται ή θυγάτηρ Σιών, ὡς σκηνὴ ἐν ψυχῆς... περι- κόπτομεν... ταμιευόμενοι. ψυχή... περικοπτομένη... ταμιευομένη. ψυ- χή… περικοπτομένη... ταμιεύει. ψυχή... περικοπτομένη ταμιεύεται. μένη, πεπιλη μένη, ὁρμῶντος καὶ καλινδουμένου, και. ὀρμῶντος κυ- λινδομένου. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. B floruit : deinde statum illum cum vero ac solidiore A cibo, nimirum cum Evangelii doctrina commuta- vit. Sion igitur derelinquetur, eritque sicut pomo- rum custodia, ceu locus quo autumnales fructus asservantur. Poma autem non solidus et constans cibus sunt, sed mollis et fugax. Talis autem lex erat, quæ cultus speciem, non ipsam veritatem ha- bebat, eoque exemplar est et umbra cœlestium. Quia vero vineæ comparatur uniuscujusque anima, ut in psalmo: Uxor tua sicut vitis abundans 19: item Dominus ait : Ego vitis, vos palmites ; verendum est ne ad nos etiam perveniat isthæc comminatio, si quando non idoneos edimus fructus. Fortassis enim corpus tabernaculum est, et in quo inhabitat Spiritus sanctus. An nescitis, quod corpora vestra templum sunt habitantis in vobis Spiritus sancti º¹ ? Anima vero vinea est ", a qua reposcitur fructuum ubertas, plantatione primigenia et Dei agricola- tione digna : quippe plantata est vera, ad imaginem veri Dei condita. Jain vero paulatim excoli- tur sui conditoris providentia, qui palmitem fru- ctum ferentem purgat, ut plus afferat fructus ". Etenim si nos addixerimus paranda vitæ puritati, ad expurgandas animi perturbationes Deus ipse fert suppetias ; studium nostrum, nostramque erga bo- num honestumque propensionem perficiens.¡Quem- admodum igitur putatur vitie, nimium eluxuriari prohibita : sic et animæ studium erga res vanas cir- cumcidimus, omnes ejus vim ac facultatem ad fructus bonorum operum producendos colligimus ; ut ne silvescens et eluxurians in hoc ostentationis mundo ad gratiam hominum captandam suam om- nem exhauriat facultatem, dum quasi circa folia et capreolos, mundi scilicet figuram, sese occupat. Quin et circumfoditur anima, ac cuncta adjacentia ad suum nutrimentum sibi vindicat, sioque ad ex- cipiendam Spiritus doctrinam se ipsa præparat. Quemadmodum enim vitis, quæ non foditur, meati- bus destituitur, neque ex aqua utilitatem ob terræ adjacentis densitatem capit: pari ratione anima quæ non exuit se his corporalibus, quæque præ eorum pondere minime respirat, infecunda perma- net, terrenorum pondere depressa; et ob id, super- num auxilium non recipiens, infructuosa manet. Porro ab infructuosa anima Spiritus sanctus se submovet: cadunt etiam sepes, angelorum subsidia; irruunt autem peregrini ad nos pervadentes, nimi- D rum potestates illæ peccatorum circa doctrinam commissorum effectrices. Quin etiam cupiditates quæ eam præoccupaverant, instar suis bruto impetu irruentis, seque in fetido putore voluntatis, ipsam C Joan. xv, 2. Psal. cxxvi, 3. Joan. IV, mus et secundus cum duobus aliis, Reg. tertius, Reg. quartue, Editi denique. detenta. Alii duo mss. cum editis, depressa. Sensus eodem redit. tim sex mss., nisi quod desit in tribus conjunctio Editi, 5. 21 I Cor. vi, 19. " Jerem. 11, 21. (43) Sic mss. At editi, απατηλή, corrupte. (44) Dissident inter se mss. et editi. Regii pri- (45) Reg. secundus et duo alii mss., ἐπειλημ (46) Sic mss, sex. Editi προκαταλαμβάνοντα. Sta

ἀμπελῶνι. ᾿Αλλὰ καὶ ὡς ὀπωροφυλάκιον ἐν σικυη- ράτῳ. Οἱ μὴ τὰ ἄξια τῆς θείας ἀποθήκης καρποφοροῦν- τες, ἀλλὰ τοῖς εὐφθάρτοις καρποῖς τοῦ κόσμου τούτου ἐπαγαλλόμενοι· οἱ πλούτῳ πεποιθότες· οἱ δόξῃ ἐπαιρόμενοι (47)· οἱ ἐπ᾽ εὐγενείᾳ προγόνων, ἢ εὐεξίᾳ σωματικῇ μέγα φρονοῦντες, σικυηράτῳ ἐοίκασιν, ἄτροφον καρπὸν γεωργοῦντες, φυσήματος ἀλαζονικοῦ ὑποπιμπλῶντα,καὶ ὄγκ ματαίῳ τὴν ψυχὴν ἐξοιδαίνειν καὶ ὑπερφυσᾶσθαι παρασκευάζοντα. ἂν ἐφιέμενος ὁ ἐπιθυμητὴς λαὸς, ἐτάφη ἐν ἐρήμῳ (48)· Εκλαιον γὰρ, φησί, μνησθέντες τῶν σικύων, καὶ κῶν πεπόνων, τῶν Αἰγυπτιακῶν βρωμάτων, ἃ οὐκ ἂν φάγοι Ισραηλί της, ὁ τῷ οὐρανίῳ ἄρτῳ τῷ μάννα τρεφόμενος· ὃν ἐξουδενοῦντες (49) οἱ τότε, τῶν κρομμύων ἐπεθύμουν. Α μὴ πάθωμεν καὶ ἡμεῖς τὸν ἡδονικόν βίον τοῦ λο- γικοῦ προτιμώντες. Κρομμύοις γὰρ τῷ ὄντι καὶ σκορόδοις αἱ διὰ τοῦ σώματος ἡδοναὶ προσεοίκασι, " πολὺ μὲν τὸ δριμὺ καὶ ἐρεθιστικὸν παρεχόμεναι, δυσωδίαν δὲ χαλεπὴν καὶ δυσέκνιπτον ἀναφιεῖσαι τῷ βάθει, οἷς ἂν ἐγγένωνται, δακρύων δὲ πλῆθος τοῖς δεχομένοις (50) αὐτὰς προξενοῦσαι. Ἐν ταῖς ἀπειλαῖς δέ ἐστι καὶ τὸ ὡς πολιορκουμένην πόλιν ἐγκαταλει φθήσεσθαι. Περικαθέζονται (51) ἡμάς οἱ πολέμιοι, ἐπιτηροῦντες ἡμῶν τὴν ἄνεσιν, ἵνα ἀφυλάκτοις ἡμῖν ἐπιθῶνται. Ὥσπερ οὖν ἐκπολιορκηθεῖσα πόλις, διαρ- πασθέντος τοῦ πλούτου τοῦ ἐναποκειμένου αὐτῇ, οὐ πύλας ἔχει κεκλεισμένας, οὐ φύλακας ἐπὶ τῶν τει- χῶν ἀγρυπνοῦντας· οὕτω ψυχὴ τῶν ὑπαρχόντων (52) αὐτῇ παρὰ τῆς θείας δωρεάς θησαυρῶν ἐκκενωθεῖσα, ὡς ἀναξία λοιπὸν τῆς θείας φρουρᾶς ὑπερορᾶται. Διὰ τοῦτο εἴρηται τὸ, Πάσῃ φυλακῇ τήρει στην καρ- δίαν. Πρὸς οὖν τὸ (53) οὕτω γρηγορεῖν καὶ νήφειν, εὐχόμεθα ἵνα καὶ διὰ τοῦ αὐτοὶ ἐπαγρυπνεῖν ἡμῶν τῇ φυλακῇ ζητῶμεν ἵνα μὴ νυστάζῃ μηδὲ ὑπνώσῃ ὁ φυλάσσων τὸν Ἰσραήλ. Ἐὰν γὰρ μὴ Κύριος φυλάξῃ πόλιν, εἰς μάτην ἠγρύπνησεν ὁ φυλάσσων· Ὅταν δὲ διὰ τὴν ἐρημίαν τῶν ἀγαθῶν ἔργων ἐγκαταλεί. πῃ (54) ἡμῶν τὴν φρουράν, ἕτοιμοι εἰς διαρπαγὴν καὶ αἰχμαλωσίας καὶ ἀπαγωγὰς τοῖς πολεμίοις ἐκκεί- μεθα (55). επαιρόμενοι, ἢ ἐπ' εὐγ. οἱ ἐπ' εὐγ. ἐτάφη ἐν ἐρή Οτι ἔθαψαν τὸν λαὸν τὸν ἐπι- θυμητήν. Εντῳ μάννα τρεφόμενος ὃν ἐξουθενοῦσιν. βίον τοῦ λογικοῦ. βίον τοῦ λογιστι κου. προσδεχομένοις. ἀφυλάκτοις ἡμῖν. ἀφυλάκτως. ἐνυπαρχόντων. οὖν τό. εὐχόμεθα. εὐχώμεθα, διὰ τοῦ αὐτοί. αὐτοῦ. ἐσόμεθα, ἐκκείμεθα. καὶ ὅλως ὁ λαός. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. I. A corrumpunt. Atque tunc circa ejusmodi animam C impletur illud : Derelinquetur flia Sion, sicut ta- bernaculum in vinea. Sed, Et sicut tugurium in cu- cumerario. Qui fructus proferunt divina apotheca indignos, imo qui de mundi hujus fructibus corru- ptioni obnoxiis gloriantur : qui confidunt in divitiis: qui de gloria efferuntur: qui de majorum suorum nobilitate, vel de bona corporis habitudine super- biunt, hi ad cucumerarium similitudine accedunt, fructum producentes nihil edulem,qui superbo flatu adimplet,efficitque ut inani tumore turgeat anima, ac supra modum infletur. Quarum rerum desiderio cum teneretur concupiscens populus, in deserto sepultus est. Flebant enim,ait Scriptura *, memo- res cucumerum, et peponum, eduliorum Ægyptia- corum,quæ sane nunquam Israelita ille comederit, B qui cœlesti pane, nimirum manna,enutritur,quem qui tunc fastidiebant, concupiscebant cepas. Porro isthæc nobis vitam voluptariam ei quæ ratione regitur præferentibus nequaquam accidunt. Nam revera voluptates corporeæ cepis assimiles sunt et alliis: multum quippe acrimoniæ et irrita- menti creant ; ac graveolentiam intolerabilem et fere illutibilem ex imo immittunt iis in quos grassata fuerint, multumque lacrymarum conciliant suis assectatoribus. Est autem et illud in comminationi- bus, derelictum iri ut civitatem expugnatam. Nos obsident hostes, nostram desidiam observantes, ut nos incautos adoriantur. Quemadmodum igitur expugnatæ civitatis portæ, direptis quæ in ea re- condebantur divitiis, non jam obserantur, nec am- plius in manibus vigilant excubia : stc animathe- sauris ex divino munere obtentis denudata,tanquam divina jam custodia sit indigna, despicitur. Qua- propter dictum est illud:-Omni custodia serva cor tuum . Itaque præterquam quod ita vigilamus, ac sobrii sumus, precamur ut et quoniam ipsi nostra custodiæ advigilamus, idcirco efflagitemus, ut ne dormitet, neque dormiat qui custodit Israel ". Nisi enim Dominus custodierit civitatem, frustra vigilat -quí custodit *. Cæterum ubi nostram dereliquerit custodiam propter inopiam ac vacuitatem bonorum operum, sumus direptioni expositi admodum, et ab hostibus in captivitatem carceremque abdu- cimur. * Num. 1, 5. * Prov. IV, Psal. cxx, 4. Pgal. cxxv, 1. codices cum editis, multo melius, ela- t. Ibidem duo mss., Alii et editi, Tilmannus. In eremo nutritus est, pessime.At II. et J. cum Colbertinis primo et tertio, µw, in deserto sepultus est, optime. Ita enim legi- tur Nomer. xr, 34: Quia illic sepelier unt populum concupito- rem. Hic locus, ut observat Ducmus,recte et emen- date legebatur apud Procopium, pag. 16. Μox nostri sex mss. Editi, mss., editi cum tribus mss., Alii tres mss., legitur in Reg. primo prima manu. At hic codex cum editis secunda manu, Μox quinque mss., Editi et Colb. primus, bene. Subinde mss. sex, Editi, tini primus et tertius sed ita tamen, ut Colb. tertius emendatus sit,habeatque in margine, Aliquanto post Reg. secundus, (47) Codices tres, επερειδόμενοι innixi. Alii tres l) (48) Editi et tres mss., ἐτράφη ἐν ἐρήμῳ, unde (49) Ita Reg. secundus et alii quinque.Bditi vero (50) Bditi cum tribus mss., δεχομένοις. Alii tres (51) Reg. secundus, περικαθέζονται γάρ. Statim (52) Codices quinque, ὑπαρχόντων, et ita quoque (55) Alii mss., τῷ, rectius : alii, τό. Editi, μὲν (54) Codices quatuor, ἐγκαταλίπῃ. (55) Editi et quatuor mss., ἐκκείμεθα. At Colber-

ἀμπελῶνι. ᾿Αλλὰ καὶ ὡς ὀπωροφυλάκιον ἐν σικυη- ράτῳ. Οἱ μὴ τὰ ἄξια τῆς θείας ἀποθήκης καρποφοροῦν- τες, ἀλλὰ τοῖς εὐφθάρτοις καρποῖς τοῦ κόσμου τούτου ἐπαγαλλόμενοι· οἱ πλούτῳ πεποιθότες· οἱ δόξῃ ἐπαιρόμενοι (47)· οἱ ἐπ᾽ εὐγενείᾳ προγόνων, ἢ εὐεξίᾳ σωματικῇ μέγα φρονοῦντες, σικυηράτῳ ἐοίκασιν, ἄτροφον καρπὸν γεωργοῦντες, φυσήματος ἀλαζονικοῦ ὑποπιμπλῶντα,καὶ ὄγκ ματαίῳ τὴν ψυχὴν ἐξοιδαίνειν καὶ ὑπερφυσᾶσθαι παρασκευάζοντα. ἂν ἐφιέμενος ὁ ἐπιθυμητὴς λαὸς, ἐτάφη ἐν ἐρήμῳ (48)· Εκλαιον γὰρ, φησί, μνησθέντες τῶν σικύων, καὶ κῶν πεπόνων, τῶν Αἰγυπτιακῶν βρωμάτων, ἃ οὐκ ἂν φάγοι Ισραηλί της, ὁ τῷ οὐρανίῳ ἄρτῳ τῷ μάννα τρεφόμενος· ὃν ἐξουδενοῦντες (49) οἱ τότε, τῶν κρομμύων ἐπεθύμουν. Α μὴ πάθωμεν καὶ ἡμεῖς τὸν ἡδονικόν βίον τοῦ λο- γικοῦ προτιμώντες. Κρομμύοις γὰρ τῷ ὄντι καὶ σκορόδοις αἱ διὰ τοῦ σώματος ἡδοναὶ προσεοίκασι, " πολὺ μὲν τὸ δριμὺ καὶ ἐρεθιστικὸν παρεχόμεναι, δυσωδίαν δὲ χαλεπὴν καὶ δυσέκνιπτον ἀναφιεῖσαι τῷ βάθει, οἷς ἂν ἐγγένωνται, δακρύων δὲ πλῆθος τοῖς δεχομένοις (50) αὐτὰς προξενοῦσαι. Ἐν ταῖς ἀπειλαῖς δέ ἐστι καὶ τὸ ὡς πολιορκουμένην πόλιν ἐγκαταλει φθήσεσθαι. Περικαθέζονται (51) ἡμάς οἱ πολέμιοι, ἐπιτηροῦντες ἡμῶν τὴν ἄνεσιν, ἵνα ἀφυλάκτοις ἡμῖν ἐπιθῶνται. Ὥσπερ οὖν ἐκπολιορκηθεῖσα πόλις, διαρ- πασθέντος τοῦ πλούτου τοῦ ἐναποκειμένου αὐτῇ, οὐ πύλας ἔχει κεκλεισμένας, οὐ φύλακας ἐπὶ τῶν τει- χῶν ἀγρυπνοῦντας· οὕτω ψυχὴ τῶν ὑπαρχόντων (52) αὐτῇ παρὰ τῆς θείας δωρεάς θησαυρῶν ἐκκενωθεῖσα, ὡς ἀναξία λοιπὸν τῆς θείας φρουρᾶς ὑπερορᾶται. Διὰ τοῦτο εἴρηται τὸ, Πάσῃ φυλακῇ τήρει στην καρ- δίαν. Πρὸς οὖν τὸ (53) οὕτω γρηγορεῖν καὶ νήφειν, εὐχόμεθα ἵνα καὶ διὰ τοῦ αὐτοὶ ἐπαγρυπνεῖν ἡμῶν τῇ φυλακῇ ζητῶμεν ἵνα μὴ νυστάζῃ μηδὲ ὑπνώσῃ ὁ φυλάσσων τὸν Ἰσραήλ. Ἐὰν γὰρ μὴ Κύριος φυλάξῃ πόλιν, εἰς μάτην ἠγρύπνησεν ὁ φυλάσσων· Ὅταν δὲ διὰ τὴν ἐρημίαν τῶν ἀγαθῶν ἔργων ἐγκαταλεί. πῃ (54) ἡμῶν τὴν φρουράν, ἕτοιμοι εἰς διαρπαγὴν καὶ αἰχμαλωσίας καὶ ἀπαγωγὰς τοῖς πολεμίοις ἐκκεί- μεθα (55). επαιρόμενοι, ἢ ἐπ' εὐγ. οἱ ἐπ' εὐγ. ἐτάφη ἐν ἐρή Οτι ἔθαψαν τὸν λαὸν τὸν ἐπι- θυμητήν. Εντῳ μάννα τρεφόμενος ὃν ἐξουθενοῦσιν. βίον τοῦ λογικοῦ. βίον τοῦ λογιστι κου. προσδεχομένοις. ἀφυλάκτοις ἡμῖν. ἀφυλάκτως. ἐνυπαρχόντων. οὖν τό. εὐχόμεθα. εὐχώμεθα, διὰ τοῦ αὐτοί. αὐτοῦ. ἐσόμεθα, ἐκκείμεθα. καὶ ὅλως ὁ λαός. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. I. A corrumpunt. Atque tunc circa ejusmodi animam C impletur illud : Derelinquetur flia Sion, sicut ta- bernaculum in vinea. Sed, Et sicut tugurium in cu- cumerario. Qui fructus proferunt divina apotheca indignos, imo qui de mundi hujus fructibus corru- ptioni obnoxiis gloriantur : qui confidunt in divitiis: qui de gloria efferuntur: qui de majorum suorum nobilitate, vel de bona corporis habitudine super- biunt, hi ad cucumerarium similitudine accedunt, fructum producentes nihil edulem,qui superbo flatu adimplet,efficitque ut inani tumore turgeat anima, ac supra modum infletur. Quarum rerum desiderio cum teneretur concupiscens populus, in deserto sepultus est. Flebant enim,ait Scriptura *, memo- res cucumerum, et peponum, eduliorum Ægyptia- corum,quæ sane nunquam Israelita ille comederit, B qui cœlesti pane, nimirum manna,enutritur,quem qui tunc fastidiebant, concupiscebant cepas. Porro isthæc nobis vitam voluptariam ei quæ ratione regitur præferentibus nequaquam accidunt. Nam revera voluptates corporeæ cepis assimiles sunt et alliis: multum quippe acrimoniæ et irrita- menti creant ; ac graveolentiam intolerabilem et fere illutibilem ex imo immittunt iis in quos grassata fuerint, multumque lacrymarum conciliant suis assectatoribus. Est autem et illud in comminationi- bus, derelictum iri ut civitatem expugnatam. Nos obsident hostes, nostram desidiam observantes, ut nos incautos adoriantur. Quemadmodum igitur expugnatæ civitatis portæ, direptis quæ in ea re- condebantur divitiis, non jam obserantur, nec am- plius in manibus vigilant excubia : stc animathe- sauris ex divino munere obtentis denudata,tanquam divina jam custodia sit indigna, despicitur. Qua- propter dictum est illud:-Omni custodia serva cor tuum . Itaque præterquam quod ita vigilamus, ac sobrii sumus, precamur ut et quoniam ipsi nostra custodiæ advigilamus, idcirco efflagitemus, ut ne dormitet, neque dormiat qui custodit Israel ". Nisi enim Dominus custodierit civitatem, frustra vigilat -quí custodit *. Cæterum ubi nostram dereliquerit custodiam propter inopiam ac vacuitatem bonorum operum, sumus direptioni expositi admodum, et ab hostibus in captivitatem carceremque abdu- cimur. * Num. 1, 5. * Prov. IV, Psal. cxx, 4. Pgal. cxxv, 1. codices cum editis, multo melius, ela- t. Ibidem duo mss., Alii et editi, Tilmannus. In eremo nutritus est, pessime.At II. et J. cum Colbertinis primo et tertio, µw, in deserto sepultus est, optime. Ita enim legi- tur Nomer. xr, 34: Quia illic sepelier unt populum concupito- rem. Hic locus, ut observat Ducmus,recte et emen- date legebatur apud Procopium, pag. 16. Μox nostri sex mss. Editi, mss., editi cum tribus mss., Alii tres mss., legitur in Reg. primo prima manu. At hic codex cum editis secunda manu, Μox quinque mss., Editi et Colb. primus, bene. Subinde mss. sex, Editi, tini primus et tertius sed ita tamen, ut Colb. tertius emendatus sit,habeatque in margine, Aliquanto post Reg. secundus, (47) Codices tres, επερειδόμενοι innixi. Alii tres l) (48) Editi et tres mss., ἐτράφη ἐν ἐρήμῳ, unde (49) Ita Reg. secundus et alii quinque.Bditi vero (50) Bditi cum tribus mss., δεχομένοις. Alii tres (51) Reg. secundus, περικαθέζονται γάρ. Statim (52) Codices quinque, ὑπαρχόντων, et ita quoque (55) Alii mss., τῷ, rectius : alii, τό. Editi, μὲν (54) Codices quatuor, ἐγκαταλίπῃ. (55) Editi et quatuor mss., ἐκκείμεθα. At Colber-

παθήματα; Τὸ μὲν γὰρ ἡμῖν σπέρμα, ὡς Σόδομα ἂν ἐγενήθημεν, καὶ ὡς Γόμορρα ἂν ἡμοιώθημεν. Εἰ ὅλον τὸ ἔθνος ἁμαρ τωλὸν, καὶ ὅλος ὁ λαὸς πλήρης ἀνομιῶν, καὶ πάντες υἱοὶ ἄνομοι, ποῖον ἐναφείθη σπέρμα τῷ Ἰσραὴλ, τὸ κωλῦσαι τὰ Σοδόμων καὶ Γομόρρας αὐτὸν ὑπομεῖναι παθήματα; Τὸ μὲν γὰρ ἐνυπάρχον σπέρμα τῷ Ισραήλ, σπέρμα ἦν πονηρόν, οὐχὶ σωτηρίας αἴτιον, ἀλλ᾽ ἀπωλείας ἄξιον. Ποῖον οὖν ἦν τοῦτο ; μήποτε περὶ οὗ εἴρηται ἐν ἐπαγγελίαις τῷ ᾽Αβραὰμ τὸ, Σοὶ δώσω καὶ τῷ σπέρματί σου (56) ; Οὐ γὰρ εἶπε, φησί, Καὶ τοῖς σπέρμασιν, ὡς ἐπὶ πολλῶν· ἀλλ᾽ ὡς ἐπὶ ἑνὸς, Καὶ τῷ σπέρματί σου. ὅς ἐστι Χριστός. Τοῦτο οὖν τὸ σπέρμα, τοὺς, ὅσον ἐπὶ τῇ αξία τῶν βεβιωμένων, ὀφείλοντας παθεῖν τὰ Σοδό μων, καὶ πυρὶ καὶ θείῳ ἐκτριβῆναι διὰ τὴν κακίαν φθάνουσαν εἰς τὸ Σοδομητικὸν μέτρον, τῇ παρ' ἑαυ τοῦ παρουσίᾳ ἐκώλυσεν. Αλλ' ὅμως καὶ μετὰ τὴν εἰς Χριστὸν ἁμαρτίαν, Τὸ μὲν λείμμα (57) κατ' εκλο γὴν χάριτος ἐσώθη, οἱ δὲ λοιποὶ ἐπωρώθησαν, οἱ καὶ παρεδόθησαν τῇ καταστροφῇ, ὥς φησιν Αμώς Κατέστρεψα γὰρ ὑμᾶς (58), καθώς κατέστρεψε Κύριος Σόδομα καὶ Κόμοῤῥα, καὶ οὐδὲ οὕτως ἐπεστρέψατε πρὸς μὲ, λέγει Κύριος. Καίτοι πολ λάκις ἀπειλήσας, πολλάκις ἐφείσατο· ὕστερον δὲ ἐπήγαγε τῇ ἀμετανοήτῳ καρδίᾳ τὰ ἄξια τῶν ἔργων πάθη. Ἐν γάρ τινι προφήτῃ ὁρμᾷ μὲν πρὸς τὴν ἐκδίκησιν διὰ τὴν ἀδικίαν τοῦ λαοῦ, ἐπέχει δὲ διὰ τὴν οἰκείαν φιλανθρωπίαν. Τί σε διαθῶ, Εφραίμ; τί σοι ποιήσω, Ἰούδα; Ὡς Αδαμα θήσομαί σε, καὶ ὡς Σεβοίμ· αὐταὶ δέ εἰσι τῆς Σοδομητικῆς πεν ταπόλεως. Εἶτα ὑπερβολῇ φιλανθρωπίας εὐθὺς ἐπ- στός. ὅς ἐστι Χριστός, λήμμα, λείμμα, ἐσώθη ἐσώθη, γέγονε σωζόμενον. ζόμενον σω άγει· Μετεστράφη ἡ καρδία μου ἐν τῷ αὐτῷ (50), συνεταράχθη ἡ μεταμέλειά μου. Οὐ μὴ ποιήσω κατὰ τὴν ὀργὴν (60) τοῦ θυμοῦ μου. Αλλ' ὅμως ὅτε εἰς τὴν ἐσχάτην παρανομίαν ἐξέπεσαν, κατά επρήσθη μὲν τὸ ἱερὸν, ἡ δὲ πόλις πᾶσα πυρίκαυστος γέγονε, λιμῷ δὲ καὶ λοιμῷ, καὶ στάσει καὶ ἐπιβου λαῖς ταῖς κατ' ἀλλήλων ἐξανηλώθησαν. Τὸ μέντοι μέρος τῶν πιστευσάντων εἰς Χριστὸν διεσώθη, ἀπὸ τοῦ Ἰσραὴλ ἐν ὀλίγοις εὐρεθείσης τῆς ἐκλογῆς. ἐπεστρέψατε. ἐπιστρέψετε. καίτοι. καὶ τά. ἐν τῷ αὐτῷ, ἐν ἐμαυτῷ, ἐν τῷ αὐτῷ, ὁρμήν. ὀργήν. ἐξέπεσεν. ἐξέπεσαν. λαός APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. B nobis semen, quasi Sodoma fuissemus, et quasi Go- morrha similes essemus. Gens tota si peccatrix est, universusque populus plenus est iniquitatibus, et omnes filii iniqui sunt, quodnam semen est Israeli derelictum quod impedierit ne Sodomorum et Go- morrha penas ac supplicia pertulerit ? Nam quod ipsi Israeli inerat semen, semen erat nequam, nec salutem præstabat, sed interitu erat dignum.Quale igitur illud erat ? An non id de quo in promissioni- bus Ahrahæ dictum est: Tibi dabo et semini tuo ? Non enim dixit, inquit, Et seminibus, quasi in mul- tis : sed quasi in uno : Et semini tuo, qui est Chri- stus s. Hoc itaque semen eos, qui pro merito eo- rum quæ in vita gesserant, Sodomorum supplicia pati, et igni ac sulphure ob nequitiam Sodomitica mensuræ haud imparem consumi debuissent, suo ipsius adventu liberavit. Verumtamen etiam post admissum in Christum peccatum, Reliqui quidem secundum electionem gratiæ salvæ faciæ sunt ³° : cœ- teri vero excæcati sunt, et subversioni traditi, uti ait Amos: Subverti enim vos, sicut subvertit Domi- nus Sodomam et Gomorrham, et ne sic quidem con- versi estis ad me, dicit Dominus s. Quanquam sæpe minatus est, sæpe pepercit; postea tamen in cor haud pœnitens calamitates operibus eorum di- gnas invexit. Siquidem in quodam propheta, ad vindictam quidem ob populi iniquitatem propen- det: sed cunctatur ob suam erga homines beni- gnitatem.Quid statuam tibi, Ephraim ? quid faciam tibi, Juda ? Quasi Adama ponam te, et sicut Se- boim 3. Utraque aulem ad Sodomiticam pentapolin C pertinet. Deinde per exsuperantiam clementiæ suæ subjungit: Conversum est cor meum in eodem : con- turbata est pænitudo mea. Nequaquam faciam juxta iram furoris mei 83. Attamen ubi ad extremam de- lapsi sunt prævaricationem, templum quidem igni conflagravit, civitas autem tota tradita igni est ; ac ipsi fame, peste, seditione, mutuisque insidiis sunt consumpti. Porro ex omni Israel pars quæ in Chri- stum credidit, salva facta est: quandoquidem in * Gen. xv, 18. " Galat. 111, 16. *0 Rom. x1, 5. Sed illa, e glossemate flu- xisse credi merito possunt. assumptio: quæ lectio,etsi insolita est, non videtur tamen Combefisio violenta, eique satis probatur. At Colb. secundus et Reg. quartus cum sacro textu, reliquiæ. Ibidem Regii primus, secundus, tertius et quartus cum Colbertinis primo ex secundo et cum editis, pro qua voce in Vulgata Græca simpliciter et sine ullo additamento legitur, yeyovsv. Fortasse in mentem venire alicui possit, non aliter Vulgatæ auctorem legisse, quam cum sic interpretatus sit Rom. x1, 5, Re- liquiæ salve facta sunt. Aut potius, interpres ille credi potest scriptum in veteribus libris reperisse, Nec mirum videbitur homini- bus, in hoc studiorum genere tritis, vocem in textu secro deesse, cum non raro libra- rii vocem aliquam inter scribendum omittant. Amos iv, 11. Ose. x1, 8. " ibid. et 9. D m88. quinque, Editi, Subinde quatuor., Editi, terpretibus scriptum non fuisse, sed in me ipso, de eo dubitari vix posse ar- bitramur. Atque hoc, ut idem ille vir doctissimus observavit, eo probabilius videri debet, guod Vul- gatæ auctor ita legisse putandus sit, cum verterit Osea X1, 8, Conversum est in me cor meum. Quo- niam tamen et in editis et in nostris mss. perinde atque apud LXX legitur, nec licet no- bis quidquam in sacris paginis mutare, ad verbum interpretati sumus, in eodem. Editi et aliquot mst., Neo ita multo post mss. quatuor, Αlii duo mss., cum editis, Vox collectiva facit ut scri- ptura utraque ex æquo possit admitti. 22. Καὶ εἰ μὴ Κύριος Σαβαώθ ἐγκατέλιπεν 22. VESR. 9. Et nisi Dominus Sabaoth reliquisset A (56) Ita mss. At editi, σπέρματί σου ος ἐστι Χρισ (57) Editi et Colb. primus cum utroque Combef.. (58) Editi, ὑμᾶς, φησί. Deest φησί in mss. ΜΟΣ (59) Quod ait Combefisius, putare se, a Lxx in- (60) Reg. secundus cum Colb. itidem secundo,

παθήματα; Τὸ μὲν γὰρ ἡμῖν σπέρμα, ὡς Σόδομα ἂν ἐγενήθημεν, καὶ ὡς Γόμορρα ἂν ἡμοιώθημεν. Εἰ ὅλον τὸ ἔθνος ἁμαρ τωλὸν, καὶ ὅλος ὁ λαὸς πλήρης ἀνομιῶν, καὶ πάντες υἱοὶ ἄνομοι, ποῖον ἐναφείθη σπέρμα τῷ Ἰσραὴλ, τὸ κωλῦσαι τὰ Σοδόμων καὶ Γομόρρας αὐτὸν ὑπομεῖναι παθήματα; Τὸ μὲν γὰρ ἐνυπάρχον σπέρμα τῷ Ισραήλ, σπέρμα ἦν πονηρόν, οὐχὶ σωτηρίας αἴτιον, ἀλλ᾽ ἀπωλείας ἄξιον. Ποῖον οὖν ἦν τοῦτο ; μήποτε περὶ οὗ εἴρηται ἐν ἐπαγγελίαις τῷ ᾽Αβραὰμ τὸ, Σοὶ δώσω καὶ τῷ σπέρματί σου (56) ; Οὐ γὰρ εἶπε, φησί, Καὶ τοῖς σπέρμασιν, ὡς ἐπὶ πολλῶν· ἀλλ᾽ ὡς ἐπὶ ἑνὸς, Καὶ τῷ σπέρματί σου. ὅς ἐστι Χριστός. Τοῦτο οὖν τὸ σπέρμα, τοὺς, ὅσον ἐπὶ τῇ αξία τῶν βεβιωμένων, ὀφείλοντας παθεῖν τὰ Σοδό μων, καὶ πυρὶ καὶ θείῳ ἐκτριβῆναι διὰ τὴν κακίαν φθάνουσαν εἰς τὸ Σοδομητικὸν μέτρον, τῇ παρ' ἑαυ τοῦ παρουσίᾳ ἐκώλυσεν. Αλλ' ὅμως καὶ μετὰ τὴν εἰς Χριστὸν ἁμαρτίαν, Τὸ μὲν λείμμα (57) κατ' εκλο γὴν χάριτος ἐσώθη, οἱ δὲ λοιποὶ ἐπωρώθησαν, οἱ καὶ παρεδόθησαν τῇ καταστροφῇ, ὥς φησιν Αμώς Κατέστρεψα γὰρ ὑμᾶς (58), καθώς κατέστρεψε Κύριος Σόδομα καὶ Κόμοῤῥα, καὶ οὐδὲ οὕτως ἐπεστρέψατε πρὸς μὲ, λέγει Κύριος. Καίτοι πολ λάκις ἀπειλήσας, πολλάκις ἐφείσατο· ὕστερον δὲ ἐπήγαγε τῇ ἀμετανοήτῳ καρδίᾳ τὰ ἄξια τῶν ἔργων πάθη. Ἐν γάρ τινι προφήτῃ ὁρμᾷ μὲν πρὸς τὴν ἐκδίκησιν διὰ τὴν ἀδικίαν τοῦ λαοῦ, ἐπέχει δὲ διὰ τὴν οἰκείαν φιλανθρωπίαν. Τί σε διαθῶ, Εφραίμ; τί σοι ποιήσω, Ἰούδα; Ὡς Αδαμα θήσομαί σε, καὶ ὡς Σεβοίμ· αὐταὶ δέ εἰσι τῆς Σοδομητικῆς πεν ταπόλεως. Εἶτα ὑπερβολῇ φιλανθρωπίας εὐθὺς ἐπ- στός. ὅς ἐστι Χριστός, λήμμα, λείμμα, ἐσώθη ἐσώθη, γέγονε σωζόμενον. ζόμενον σω άγει· Μετεστράφη ἡ καρδία μου ἐν τῷ αὐτῷ (50), συνεταράχθη ἡ μεταμέλειά μου. Οὐ μὴ ποιήσω κατὰ τὴν ὀργὴν (60) τοῦ θυμοῦ μου. Αλλ' ὅμως ὅτε εἰς τὴν ἐσχάτην παρανομίαν ἐξέπεσαν, κατά επρήσθη μὲν τὸ ἱερὸν, ἡ δὲ πόλις πᾶσα πυρίκαυστος γέγονε, λιμῷ δὲ καὶ λοιμῷ, καὶ στάσει καὶ ἐπιβου λαῖς ταῖς κατ' ἀλλήλων ἐξανηλώθησαν. Τὸ μέντοι μέρος τῶν πιστευσάντων εἰς Χριστὸν διεσώθη, ἀπὸ τοῦ Ἰσραὴλ ἐν ὀλίγοις εὐρεθείσης τῆς ἐκλογῆς. ἐπεστρέψατε. ἐπιστρέψετε. καίτοι. καὶ τά. ἐν τῷ αὐτῷ, ἐν ἐμαυτῷ, ἐν τῷ αὐτῷ, ὁρμήν. ὀργήν. ἐξέπεσεν. ἐξέπεσαν. λαός APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. B nobis semen, quasi Sodoma fuissemus, et quasi Go- morrha similes essemus. Gens tota si peccatrix est, universusque populus plenus est iniquitatibus, et omnes filii iniqui sunt, quodnam semen est Israeli derelictum quod impedierit ne Sodomorum et Go- morrha penas ac supplicia pertulerit ? Nam quod ipsi Israeli inerat semen, semen erat nequam, nec salutem præstabat, sed interitu erat dignum.Quale igitur illud erat ? An non id de quo in promissioni- bus Ahrahæ dictum est: Tibi dabo et semini tuo ? Non enim dixit, inquit, Et seminibus, quasi in mul- tis : sed quasi in uno : Et semini tuo, qui est Chri- stus s. Hoc itaque semen eos, qui pro merito eo- rum quæ in vita gesserant, Sodomorum supplicia pati, et igni ac sulphure ob nequitiam Sodomitica mensuræ haud imparem consumi debuissent, suo ipsius adventu liberavit. Verumtamen etiam post admissum in Christum peccatum, Reliqui quidem secundum electionem gratiæ salvæ faciæ sunt ³° : cœ- teri vero excæcati sunt, et subversioni traditi, uti ait Amos: Subverti enim vos, sicut subvertit Domi- nus Sodomam et Gomorrham, et ne sic quidem con- versi estis ad me, dicit Dominus s. Quanquam sæpe minatus est, sæpe pepercit; postea tamen in cor haud pœnitens calamitates operibus eorum di- gnas invexit. Siquidem in quodam propheta, ad vindictam quidem ob populi iniquitatem propen- det: sed cunctatur ob suam erga homines beni- gnitatem.Quid statuam tibi, Ephraim ? quid faciam tibi, Juda ? Quasi Adama ponam te, et sicut Se- boim 3. Utraque aulem ad Sodomiticam pentapolin C pertinet. Deinde per exsuperantiam clementiæ suæ subjungit: Conversum est cor meum in eodem : con- turbata est pænitudo mea. Nequaquam faciam juxta iram furoris mei 83. Attamen ubi ad extremam de- lapsi sunt prævaricationem, templum quidem igni conflagravit, civitas autem tota tradita igni est ; ac ipsi fame, peste, seditione, mutuisque insidiis sunt consumpti. Porro ex omni Israel pars quæ in Chri- stum credidit, salva facta est: quandoquidem in * Gen. xv, 18. " Galat. 111, 16. *0 Rom. x1, 5. Sed illa, e glossemate flu- xisse credi merito possunt. assumptio: quæ lectio,etsi insolita est, non videtur tamen Combefisio violenta, eique satis probatur. At Colb. secundus et Reg. quartus cum sacro textu, reliquiæ. Ibidem Regii primus, secundus, tertius et quartus cum Colbertinis primo ex secundo et cum editis, pro qua voce in Vulgata Græca simpliciter et sine ullo additamento legitur, yeyovsv. Fortasse in mentem venire alicui possit, non aliter Vulgatæ auctorem legisse, quam cum sic interpretatus sit Rom. x1, 5, Re- liquiæ salve facta sunt. Aut potius, interpres ille credi potest scriptum in veteribus libris reperisse, Nec mirum videbitur homini- bus, in hoc studiorum genere tritis, vocem in textu secro deesse, cum non raro libra- rii vocem aliquam inter scribendum omittant. Amos iv, 11. Ose. x1, 8. " ibid. et 9. D m88. quinque, Editi, Subinde quatuor., Editi, terpretibus scriptum non fuisse, sed in me ipso, de eo dubitari vix posse ar- bitramur. Atque hoc, ut idem ille vir doctissimus observavit, eo probabilius videri debet, guod Vul- gatæ auctor ita legisse putandus sit, cum verterit Osea X1, 8, Conversum est in me cor meum. Quo- niam tamen et in editis et in nostris mss. perinde atque apud LXX legitur, nec licet no- bis quidquam in sacris paginis mutare, ad verbum interpretati sumus, in eodem. Editi et aliquot mst., Neo ita multo post mss. quatuor, Αlii duo mss., cum editis, Vox collectiva facit ut scri- ptura utraque ex æquo possit admitti. 22. Καὶ εἰ μὴ Κύριος Σαβαώθ ἐγκατέλιπεν 22. VESR. 9. Et nisi Dominus Sabaoth reliquisset A (56) Ita mss. At editi, σπέρματί σου ος ἐστι Χρισ (57) Editi et Colb. primus cum utroque Combef.. (58) Editi, ὑμᾶς, φησί. Deest φησί in mss. ΜΟΣ (59) Quod ait Combefisius, putare se, a Lxx in- (60) Reg. secundus cum Colb. itidem secundo,

ὅπερ ὡς ζύμη γενόμενον τοῖς ἔθνεσι, πάντας πρὸς τὴν οἰκείαν εἵλκυσεν ὁμοιότητα· ὥστε καὶ ἀπ' ἐκε!. νου καὶ Ἰσραὴλ χρηματίζειν καὶ λαὸν Κυρίου, καὶ εἶναι τὸν ἐν τῷ κρυπτῷ Ἰουδαῖον (61), καὶ τῶν πνευματικῶν ἐπαγγελιών κληρονόμον, τὸν ἐξ ἐθνῶν πεπιστευκότα. Ἐπεὶ δὲ Σόδομα ερμηνεύεται ἔκ- κλισις, Γόμορρα δὲ στάσις, καὶ τοιοῦτόν τινα νοῦν ὑποβάλλει ἡ ἐρμηνεία τῶν ὀνομάτων, ὅτι εἰ μὴ ἦλθε τὸ σπέρμα ὃ ἐπήγγελτο, οὐδὲν ἐκώλυεν ἡμᾶς εἰς παντελῆ ἀπώλειαν ἐκπεσεῖν, ἐκκλίναντας ἀπὸ τοῦ Θεοῦ. Καὶ εἰ μὴ εἰρήνη ἡμῖν ἐπεφάνη ἐξ ὕψους, Η ὑπερέχουσα πάντα νοῦν, ἕκαστος ἂν ὑπὸ τῆς ἰδίας στάσεως καὶ τοῦ ἐνοικοῦντος αὑτῷ πολέμου (62) ἐξανηλώθημεν. Τὰ γὰρ πάθη τῆς ἁμαρτίας, καὶ πᾶσαι αἱ κατὰ ἀλογίαν κινήσεις, θορύβους ἀσιγήτους καὶ στάσιν ἀδιάλλακτον ἐμποιεῖν πεφύκασι ταῖς ψυ χαῖς. Σωτῆρος παρουσίας, ὃς ὡς σπέρμα μικρὸν διὰ τῆς ἀν- θρωπείας σαρκὸς ἐνέπεσεν ἡμῶν τῷ βίῳ, ταῦτα λέγει ἐν εὐχαριστίας εἴδει ἡ Ἐκκλησία· ᾿Ακούσατε λόγον Κυρίου, ἄρχοντες Σοδόμων· προσέχετε νόμον Θεοῦ, λαὸς Γομόρρας· ἵνα δείξῃ, ὅτι ἡ τοῦ σπέρματος τοῦ ἐγκαταλειφθέντος αὐτῇ παρὰ Κυρίου Σαβαώθ παρουσία, αἰτία αὐτοῖς γέγονε τῆς σωτη ρίας (64). Ἐπεὶ, ὅσον τὸ ἐπ᾿ αὐτοῖς, τοῖς παθήμασι τῆς Σοδομηνῆς (65) ὑπόδικοι ἦσαν, ἄρχοντας αὐτοὺς Σοδόμων καὶ λαὸν Γομόρρας προσαγορεύει ὑπὲρ τὴν κακίαν τὴν τῶν ἀρχόντων· διὰ τὸ οιονεί μητρό πολιν μὲν εἶναι τῆς πονηρίας τὰ Σόδομα, ταύτης δὲ αὐτῆς κατὰ κακίας ὑπερβολὴν ὑπερέχειν τοὺς ἄρ- χοντας. Διὰ τί δὲ ἄρχοντες Σοδόμων, ἢ διότι καθά περ ἐκεῖνοι παρῃτοῦντο τὸν τὰ δίκαια κρίνοντα Λωτ, ὅτε ἐξαιρεῖσθαι τοὺς παρ᾽ αὐτῷ ἐπιξενωθέντας ἐσπούδαζε, λέγοντες· Εἰσῆλθες παροικεῖν, μὴ καὶ κρίσιν κρίνειν· οὕτω καὶ οὗτοι τὸν δίκαιον κριτὴν παρῃτοῦντο, κράζοντες· Σταυροῦ, σταυρού (88) αῖρε ἀπὸ τῆς γῆς τὸν τοιοῦτον.;. Πολλῷ δὲ μείζων ἐνταῦθα ἡ μοχθηρία. Οἱ μὲν γὰρ εἰς ξένους καὶ μηδὲν ἠδικηκότας ἠσέλγαινον, οἱ δὲ εἰς τὸν τὰ μετ γάλα αὐτοὺς καθ' ὑπερβολὴν (67) εὐεργετήσαντα κἀκεῖνοι μὲν εἰς ξένους, οὗτοι δὲ τὸν εἰς τὰ ἴδια ἐλε Ἰουδαίων, ἐπεὶ δέ. ἐπειδὴ Σοδ. ἔκκλησις. ἔκκλισις, πολέμου πολεμίου. μένη. γέγονε σωτηρίας υπόθεσις, παρουσία δομινῆς. παθήμασι τοῖς Σοδομικοῖς. προσαγορεύει. διὰ τό. διὰ τοῦ. σταυροῦ σταυροῦ· ἀπὸ τῆς γῆς, ἔχοντα ὑπερβολήν, οὗτοι δὲ τὸν εἰς τά· εἰς τόν, εἰς COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. I. A paucis inventa electio est : quæ portio velut fermenti B C vicem inter gentes explens, omnes sui ipsius simi- les effecit, ita ut ex illa populus Domini etiam Is- rael vocetur, sitque quivis qui ex gentibus credide- rit, in abscondito Judæus, ac spiritualium hæres promissionum. Sed præterquam quod sonat, si so- doma interpreteris, declinationem, Gomorrha vero seditionem, etiam ejusmodi sensum nobis exhibet horumce nominum interpretatio: quod nisi semen quod promissum fuerat, venisset, nihil vetuisset quo- minus nos in integram incidissemus perditionem, quippe qui declinassemus a Domino. Et nisi pax nobis ab alto affulsisset, Quæ exsuperat omnem sen sum, fuissemus singuli a propria rebellione et ab inhabitante in nobis bello consumpti. Nam cupidi- tates ex peccato ortæ, omnesque commotiones a ratione alienæ,obstrepentes tumultus seditionemque implacabilem solent animabus parere. * Philipp. IV, 7. * Gen. xix, 9. Luc. xxııı, 21. corrupte. Statim duo mss., Editi et quatuor mss., Subinde editi, D At quinque mss., et ita quoque apud Procopium legitur. et in editis. Ibidem in Reg. secundo, pro legitur, etc. Sed, ut dicam quod sentio, emendatio hæc ejus esse videtur, qui, quod perspiceret aliquid hoc loco deesse, huic malo, quantum in se fuit, mederi conatus est. Rem autem ei male cocidisse, vel ex ipsa interpretatione con- stabit. Sic enim ad verbum licet vertere: Seminis causa, ipsa eis fuit salutis causa, seu origo, id quod perceptæ conscia, qui velut exiguum semen vitæ nostræ illapsus est per humanam carnem, in mo- dum actionis gratiarum hæc dicit: (VERS 10) Au- dite verbum Domini, principes Sodomorum: atten- dite legi Dei, populus Gomorrha; ut ostendat, se- minis ejus, quod ei a Domino Sabaoth relictum erat, adventum eis salutis fuisse causam originemque. Quoniam, quantum in eis situm erat, Sodominæ ur- bis malis erant obnoxii; ipsos, cum essent princi- pibus pejores, principes Sodomorum et populum Gomorrhæ appellat, quod Sodoma esset velutine- quitim metropolis, ejusque principes exsuperantia iniquitatis superarent. Porro quid est quod vocen- tur Sodomorum principes? An quia quemadmodum illi repellebant a se et aversabantur Lot justa de- cernentem, cum eos quos hospitio receperat, ipsorum manibus eximere conaretur (dicebant hirum : Ingressus es ut advena, num etiam ut ju dicium judices nt Y), ita et hi rejiciebant æquum judi- cem,89% clamantes : Crucifige, crucifige s, ejusmodi virum tolle e terra? Hoc autem scclus multo ma- jus est. Etenim illi quidem libidine acti, in hospites nihil de se male meritos furebant: hi vero cum im- petunt, a quo erant beneficiis maximis affecti. Illi male sonat per se, nec ad rem pertinet. Maluimus igitur vocem addere, non codicum qui- dem manu scriptorum freti ullo testimonio, sed Combetisii conjecturain secuti. Editi, Μox ali- quot mass., Subinde tres mss., Editi cum Reg. tertio, diverso accentu, quæ scriptura- inter variantes lectiones in Novo Testamento Oxo- niensi legitur Luc. XXIII, 21. Illud quod sequitur, in tribus mss. desideratur. nescio quo sensu. Mox editi et mss. sed auctor quicumque ille fuit, aut scripsit, aut particulam subau- divit. 23. Αἰσθομένη (63) οὖν τῆς ὠφελείας ἐκ τῆς τοῦ (61) Sic quatuor mss. At editi, τῶν ἐν κρυπτῳ (62) Codices duo, ἐν αὐτῷ. Deest lv in aliis mss. (63) Editi, αισθανόμενη. At quinque mss., αἰσθο- (64) Reg. secundus, Σαβαώθ αιτία αὐτὴ αὐτοῖς 23. Ecclesia igitur utilitatis ex Salvatoris adventu (65) Codices tres. Σοδομηνῆς. Reg. secundus, Σου (66) Codices quinque, σταύρου, σταύρου. Editi, (67) Sic editi. At quinque mss., αὐτοὺς οὔμενουν

ὅπερ ὡς ζύμη γενόμενον τοῖς ἔθνεσι, πάντας πρὸς τὴν οἰκείαν εἵλκυσεν ὁμοιότητα· ὥστε καὶ ἀπ' ἐκε!. νου καὶ Ἰσραὴλ χρηματίζειν καὶ λαὸν Κυρίου, καὶ εἶναι τὸν ἐν τῷ κρυπτῷ Ἰουδαῖον (61), καὶ τῶν πνευματικῶν ἐπαγγελιών κληρονόμον, τὸν ἐξ ἐθνῶν πεπιστευκότα. Ἐπεὶ δὲ Σόδομα ερμηνεύεται ἔκ- κλισις, Γόμορρα δὲ στάσις, καὶ τοιοῦτόν τινα νοῦν ὑποβάλλει ἡ ἐρμηνεία τῶν ὀνομάτων, ὅτι εἰ μὴ ἦλθε τὸ σπέρμα ὃ ἐπήγγελτο, οὐδὲν ἐκώλυεν ἡμᾶς εἰς παντελῆ ἀπώλειαν ἐκπεσεῖν, ἐκκλίναντας ἀπὸ τοῦ Θεοῦ. Καὶ εἰ μὴ εἰρήνη ἡμῖν ἐπεφάνη ἐξ ὕψους, Η ὑπερέχουσα πάντα νοῦν, ἕκαστος ἂν ὑπὸ τῆς ἰδίας στάσεως καὶ τοῦ ἐνοικοῦντος αὑτῷ πολέμου (62) ἐξανηλώθημεν. Τὰ γὰρ πάθη τῆς ἁμαρτίας, καὶ πᾶσαι αἱ κατὰ ἀλογίαν κινήσεις, θορύβους ἀσιγήτους καὶ στάσιν ἀδιάλλακτον ἐμποιεῖν πεφύκασι ταῖς ψυ χαῖς. Σωτῆρος παρουσίας, ὃς ὡς σπέρμα μικρὸν διὰ τῆς ἀν- θρωπείας σαρκὸς ἐνέπεσεν ἡμῶν τῷ βίῳ, ταῦτα λέγει ἐν εὐχαριστίας εἴδει ἡ Ἐκκλησία· ᾿Ακούσατε λόγον Κυρίου, ἄρχοντες Σοδόμων· προσέχετε νόμον Θεοῦ, λαὸς Γομόρρας· ἵνα δείξῃ, ὅτι ἡ τοῦ σπέρματος τοῦ ἐγκαταλειφθέντος αὐτῇ παρὰ Κυρίου Σαβαώθ παρουσία, αἰτία αὐτοῖς γέγονε τῆς σωτη ρίας (64). Ἐπεὶ, ὅσον τὸ ἐπ᾿ αὐτοῖς, τοῖς παθήμασι τῆς Σοδομηνῆς (65) ὑπόδικοι ἦσαν, ἄρχοντας αὐτοὺς Σοδόμων καὶ λαὸν Γομόρρας προσαγορεύει ὑπὲρ τὴν κακίαν τὴν τῶν ἀρχόντων· διὰ τὸ οιονεί μητρό πολιν μὲν εἶναι τῆς πονηρίας τὰ Σόδομα, ταύτης δὲ αὐτῆς κατὰ κακίας ὑπερβολὴν ὑπερέχειν τοὺς ἄρ- χοντας. Διὰ τί δὲ ἄρχοντες Σοδόμων, ἢ διότι καθά περ ἐκεῖνοι παρῃτοῦντο τὸν τὰ δίκαια κρίνοντα Λωτ, ὅτε ἐξαιρεῖσθαι τοὺς παρ᾽ αὐτῷ ἐπιξενωθέντας ἐσπούδαζε, λέγοντες· Εἰσῆλθες παροικεῖν, μὴ καὶ κρίσιν κρίνειν· οὕτω καὶ οὗτοι τὸν δίκαιον κριτὴν παρῃτοῦντο, κράζοντες· Σταυροῦ, σταυρού (88) αῖρε ἀπὸ τῆς γῆς τὸν τοιοῦτον.;. Πολλῷ δὲ μείζων ἐνταῦθα ἡ μοχθηρία. Οἱ μὲν γὰρ εἰς ξένους καὶ μηδὲν ἠδικηκότας ἠσέλγαινον, οἱ δὲ εἰς τὸν τὰ μετ γάλα αὐτοὺς καθ' ὑπερβολὴν (67) εὐεργετήσαντα κἀκεῖνοι μὲν εἰς ξένους, οὗτοι δὲ τὸν εἰς τὰ ἴδια ἐλε Ἰουδαίων, ἐπεὶ δέ. ἐπειδὴ Σοδ. ἔκκλησις. ἔκκλισις, πολέμου πολεμίου. μένη. γέγονε σωτηρίας υπόθεσις, παρουσία δομινῆς. παθήμασι τοῖς Σοδομικοῖς. προσαγορεύει. διὰ τό. διὰ τοῦ. σταυροῦ σταυροῦ· ἀπὸ τῆς γῆς, ἔχοντα ὑπερβολήν, οὗτοι δὲ τὸν εἰς τά· εἰς τόν, εἰς COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. I. A paucis inventa electio est : quæ portio velut fermenti B C vicem inter gentes explens, omnes sui ipsius simi- les effecit, ita ut ex illa populus Domini etiam Is- rael vocetur, sitque quivis qui ex gentibus credide- rit, in abscondito Judæus, ac spiritualium hæres promissionum. Sed præterquam quod sonat, si so- doma interpreteris, declinationem, Gomorrha vero seditionem, etiam ejusmodi sensum nobis exhibet horumce nominum interpretatio: quod nisi semen quod promissum fuerat, venisset, nihil vetuisset quo- minus nos in integram incidissemus perditionem, quippe qui declinassemus a Domino. Et nisi pax nobis ab alto affulsisset, Quæ exsuperat omnem sen sum, fuissemus singuli a propria rebellione et ab inhabitante in nobis bello consumpti. Nam cupidi- tates ex peccato ortæ, omnesque commotiones a ratione alienæ,obstrepentes tumultus seditionemque implacabilem solent animabus parere. * Philipp. IV, 7. * Gen. xix, 9. Luc. xxııı, 21. corrupte. Statim duo mss., Editi et quatuor mss., Subinde editi, D At quinque mss., et ita quoque apud Procopium legitur. et in editis. Ibidem in Reg. secundo, pro legitur, etc. Sed, ut dicam quod sentio, emendatio hæc ejus esse videtur, qui, quod perspiceret aliquid hoc loco deesse, huic malo, quantum in se fuit, mederi conatus est. Rem autem ei male cocidisse, vel ex ipsa interpretatione con- stabit. Sic enim ad verbum licet vertere: Seminis causa, ipsa eis fuit salutis causa, seu origo, id quod perceptæ conscia, qui velut exiguum semen vitæ nostræ illapsus est per humanam carnem, in mo- dum actionis gratiarum hæc dicit: (VERS 10) Au- dite verbum Domini, principes Sodomorum: atten- dite legi Dei, populus Gomorrha; ut ostendat, se- minis ejus, quod ei a Domino Sabaoth relictum erat, adventum eis salutis fuisse causam originemque. Quoniam, quantum in eis situm erat, Sodominæ ur- bis malis erant obnoxii; ipsos, cum essent princi- pibus pejores, principes Sodomorum et populum Gomorrhæ appellat, quod Sodoma esset velutine- quitim metropolis, ejusque principes exsuperantia iniquitatis superarent. Porro quid est quod vocen- tur Sodomorum principes? An quia quemadmodum illi repellebant a se et aversabantur Lot justa de- cernentem, cum eos quos hospitio receperat, ipsorum manibus eximere conaretur (dicebant hirum : Ingressus es ut advena, num etiam ut ju dicium judices nt Y), ita et hi rejiciebant æquum judi- cem,89% clamantes : Crucifige, crucifige s, ejusmodi virum tolle e terra? Hoc autem scclus multo ma- jus est. Etenim illi quidem libidine acti, in hospites nihil de se male meritos furebant: hi vero cum im- petunt, a quo erant beneficiis maximis affecti. Illi male sonat per se, nec ad rem pertinet. Maluimus igitur vocem addere, non codicum qui- dem manu scriptorum freti ullo testimonio, sed Combetisii conjecturain secuti. Editi, Μox ali- quot mass., Subinde tres mss., Editi cum Reg. tertio, diverso accentu, quæ scriptura- inter variantes lectiones in Novo Testamento Oxo- niensi legitur Luc. XXIII, 21. Illud quod sequitur, in tribus mss. desideratur. nescio quo sensu. Mox editi et mss. sed auctor quicumque ille fuit, aut scripsit, aut particulam subau- divit. 23. Αἰσθομένη (63) οὖν τῆς ὠφελείας ἐκ τῆς τοῦ (61) Sic quatuor mss. At editi, τῶν ἐν κρυπτῳ (62) Codices duo, ἐν αὐτῷ. Deest lv in aliis mss. (63) Editi, αισθανόμενη. At quinque mss., αἰσθο- (64) Reg. secundus, Σαβαώθ αιτία αὐτὴ αὐτοῖς 23. Ecclesia igitur utilitatis ex Salvatoris adventu (65) Codices tres. Σοδομηνῆς. Reg. secundus, Σου (66) Codices quinque, σταύρου, σταύρου. Editi, (67) Sic editi. At quinque mss., αὐτοὺς οὔμενουν

Α θόντα· κἀκεῖνοι μὲν εἰς ἀγγέλους, οὗτοι δὲ εἰς τὸν Β Θεόν. Διὰ τοῦτο δικαίως τῆς τῶν Σοδομιτικών αρ χόντων προσηγορίας ἠξίωνται. Ἀλλ' ὅμως τούτους εὐεργετῶν ὁ Θεὸς, εἰς τὴν τῶν ὠφελίμων αὐτοῦ λό- γων ἀκοὴν προκαλεῖται (68)· τὸν δὲ ὑπὸ τούτων ἀρχόμενον λαὸν, καὶ ἐκ τῶν πονηρῶν διδαγμάτων Γομόρρας λαόν χρηματίζοντα, εἰς τὴν τοῦ νόμου προσοχὴν ἐπιστρέφει· τοῖς μὲν ἐντρεχεστέροις τὸ ἀκοῦσαι προστάσσων, τοῖς δὲ ἀσυνέτοις τὸ προσέχειν, ἢ τὸ ἐνωτίζεσθαι, ὅπερ ἕτεροι ἐκδεδώκασιν. Ὅση δὲ λόγου πρὸς νόμον διαφορὰ, τοσαύτη καὶ τοῦ ἀκούειν πρὸς τὸ ἐνωτίζεσθαι. Ὁ μὲν γὰρ νόμος κανών δεν καίων ἐστὶ καὶ ἀδίκων, προστατικὸς μὲν ὧν ποιη- τέον, ἀπαγορευτικὸς δὲ ὧν οὐ ποιητέον· οὐ φυλα κτικός ἐστιν ὁ πολὺς, κἂν τὸ ἐν αὐτῷ (69) ὠφέλιμον ἀγνοῇ. Ὁ δὲ λόγος καὶ τῆς αἰτίας ἐστὶν ἀποδοτικὸς καθ' ἣν τάδε τινὰ διατέτακται. Και μάλιστα ὁ (70) καθ᾽ ἡμᾶς λόγος, ὑψηλῶς τὸν νόμον καὶ πνευματικῶς ἐξηγούμενος, τιμιώτερός ἐστι τῆς ψιλῆς κατὰ τὸ γράμμα παρατηρήσεως. Τί δὲ τὸ ἀκούειν τοῦ ἐνωτί ζεσθαι διαφέρει ; Ὅτι τὸ μὲν ἀκούειν διανοίας ἐστὶν, ὡς δηλοῖ ὁ Κύριος διεγείρων εἰς τὸ συνετῶς κατακού ειν τοῦ βουλήματος τῶν λεγομένων· Ὁ ἔχων ὦτα ἀκούειν, ἀκουέτω· τὸ δὲ ἐνωτίζεσθαι, ψιλὸν τὸν ἦχον ἐντίθεσθαι τοῖς ὠσί· Διὸ καὶ ὁ λαὸς ἐν τῇ Ἐξ- όδῳ φησί · Πάντα, ὅσα ἐὰν εἴπῃ ὁ Θεὸς ποιήσομεν, καὶ ἀκουσόμεθα (71). Καίτοιγε ἀκολουθότερον ἦν πεῖν· 'Ακουσώμεθα καὶ ποιήσωμεν· ἀλλὰ τὸ μὲν ποιῆσαι παντός ἐστι τοῦ παχυτάτου τὴν διάνοιαν, οἷον τηρῆσαι σωματικῶς τὸ Σάββατον, καὶ ἀπέχεσθαι (72) βρωμάτων, καὶ περιτεμεῖν τῇ ὀγδόῃ, καὶ τὸ τρὶς τοῦ ἐνιαυτοῦ ὀφθῆναι ἐν τῷ ναῷ· τοῖς δὲ λόγοις τούτων ἐπιβαλεῖν, τοῦ τελείου ἤδη καὶ ἐπὶ πολὺ διαβεβηκό τος τῇ γνώσει. Φασὶ δὲ μίαν ταύτην αἰτίαν εἶναι τὴν κινήσασαν εἰς τὴν κατὰ τοῦ προφήτου ἐπιβουλὴν τοὺς τότε. Οἱ δὲ ἄρχοντες Σοδόμων πότερον διὰ τὸ πονηρῶν ἄρχειν προσηγορεύθησαν, ἢ διὰ τὸ πονηροί εἶναι ; Δύναται γὰρ τις κακῶν ἄρχων αὐτὸς ἀπηλ. λάχθαι τῆς κακίας τῶν ἀρχομένων. Αλλ' εἰ μὲν περὶ τοῦ λαοῦ ἀπεσιωπήθη (73), τυχὸν ἂν εἶχε τινα χώραν ἡ ἀμφιβολία· νῦν δὲ τῷ λαός Γομόρβως ὁ λαὸς ὠνομάσθαι (74), τὸ ἧττον ψεκτὸν τοῦ λαοῦ παρὰ τοὺς ἄρχοντας αὐτῶν, τοῦ λόγου δηλοῦντος διὰ τὸ προκαθ έζεσθαι τὰ Σόδομα τῆς πενταπόλεως, καὶ αὐτὴν ἔχειν τὰ οἰονεὶ ἀρχεῖα τῆς πονηρίας, καὶ τῆς ἐν πᾶσ κακοῖς ὑπεροχῆς ἠξιώσθαι. Αρχοντας δὲ Σοδόμων ἡ ἱστορία οὐ παραδέδωκε πλὴν τῶν βασιλέων τῶν ἦτα ΧΙ, 15. προσκαλεῖται. ἑαυτοῦ. ὑψηλῶς. ὑψηλῶν. φιλῆς κατ' αὐτὸ τὸ γράμμα. κατὰ τὸ γράμμα. ποιήσομεν καὶ ἀκουσόμεθα, ποιή- σωμεν καὶ ἀκουσώμεθα, τηθέντων. Διὰ μέντοι τὸν πεπαρρησιασμένον τούτων ἀκουσώμεθα καὶ ποιήσωμεν. ἀκουσόμεθα καὶ ποιήσομεν. περιτεμεῖν. περιτέμνειν. τούτων ἐπιβαλεῖν. ἐπι- βάλλειν. πήθη. ὠνόμασται, ὁ λαός, όλος. διὰ τῷ λαός.. ὠνομά- σθαι. διὰ τὸ λαὸς... ὠνομάσθη. APPENDIX OPERUM 8. BASILII MAGNI. in peregrinos, hi vero in eum qui in propria venit, fuere contumeliosi: illi quidem in angelos, hi vero in Deum. Quare principum Sodomiticorum nomen jure ac merito consecuti sunt Attamen Deus in ipsos beneficus ad utiles suos sermones audiendos adhortatur, populumque his principibus subditum, et propter improbam doctrinam appellatum Go- morrhæ populum, ad præbendam legi attentionem inducit, dum solertioribus præcipit,ut audiant ; in- sipientibus, ut attendant; vel, ut auribus perci- piant, sicut caeteri interpretati sunt. Porro quanta est sermonem inter et legem differentia, tanto dis- crimine audire et auribus percipere inter se dissi- dent. Est enim lex justorum et injustorum regula; quæ quidem agenda sunt, imperans, ea vero quæ minime sunt facienda, prohibens: quam servat vulgus, tametsi ejus ignorat utilitatem. Sermo au- tem reddit etiam rationem, cur quædam sint con- stituta. Et maxime sermo noster, sublimi spirita- lique sensu legem explicans, nuda et legali obser- vatione nobilior est ac præstantior. Audire autem et auribus percipere, quid inter se differunt ? Quod audire mentis est, uti Dominus indicat, dum nos ad dictorum sententiam probe intelligendam exstimu- lat: Qui habet aures audiendi audiat 31: at vero auribus percipere est auribus nudum ingerere 80- num. Quapropter populus in Exodo ait : Omnia quæ- cunque dixerit Deus, faciemus, et audiemus : ta- melsi consentaneum magis fuerat, ut dicerent: Au- diamus et faciamus. Profecto facere ejus est,qui vel crassissima sit mente præditus, puta Sabbatum ob- B C servare juxta corporalem sensum, ab escis abstinere, die octavo circumcidi, atque ter in anno in templo interesse: sed horum rationes assequi, id sane fue- rit viri perfecti jam, ac multum scientia provecti. Ferunt autem hanc unam fuisse causam,quæ hujus temporis populum ad insidias prophetæ struendas impuleiit. Jam vero nunquid ideo vocati sunt So- domorum principes, quod improbis imperarent,an quia ipsi essent improbi? Potest enim quis improbis imperans, ipse a subditorum nequitia esse immunis. Quod si de populo quidem obticuisset, fortassis locum aliquem posset habere ambiguitas. Nunc autem quia populus vocatus est Gomorrhæ populus, populus minus quam ipsius principes culpandus est: nimirum Sodoma pentapoli præfuisse ostendit Scriptura,eamque in iniquitate obtinuisse primatum D et de omnibus malis longe cæteros superasse. His- Matth. Exod. XXIV, 3. mss., Editi, Rursus hoc ipso in loco quatuor mss., Editi, centi, et ita quoque edi- tum invenimus apud LXX. Atalii quatuor mss., Faciamus et audiamus. Sta- tim editi et duo mss., Reg. primus, mss., Editi, Neo ita multo post mss. quinque, Editi, nisi quod in uno post illud, ad- datur, Reg. secundus, Editi, (68) Editi et tres mss., προκαλεῖται. Alii duo, (69) Reg. secundus et Colb. itidem secundus, τὸ (70) Legitur in duobus mss., όγε. Ibidem aliquot (71) Editi et Colb. primus secunda manu et re- (72) Codices aliquot ἀποσχέσθαι. ibidem quinque (73) Editi, ἐσιωπήθη. At quinque mss., ἀπεσιω- (74) Codices quatuor, τό λαός Γομόρρας ὁ λαὸς

Α θόντα· κἀκεῖνοι μὲν εἰς ἀγγέλους, οὗτοι δὲ εἰς τὸν Β Θεόν. Διὰ τοῦτο δικαίως τῆς τῶν Σοδομιτικών αρ χόντων προσηγορίας ἠξίωνται. Ἀλλ' ὅμως τούτους εὐεργετῶν ὁ Θεὸς, εἰς τὴν τῶν ὠφελίμων αὐτοῦ λό- γων ἀκοὴν προκαλεῖται (68)· τὸν δὲ ὑπὸ τούτων ἀρχόμενον λαὸν, καὶ ἐκ τῶν πονηρῶν διδαγμάτων Γομόρρας λαόν χρηματίζοντα, εἰς τὴν τοῦ νόμου προσοχὴν ἐπιστρέφει· τοῖς μὲν ἐντρεχεστέροις τὸ ἀκοῦσαι προστάσσων, τοῖς δὲ ἀσυνέτοις τὸ προσέχειν, ἢ τὸ ἐνωτίζεσθαι, ὅπερ ἕτεροι ἐκδεδώκασιν. Ὅση δὲ λόγου πρὸς νόμον διαφορὰ, τοσαύτη καὶ τοῦ ἀκούειν πρὸς τὸ ἐνωτίζεσθαι. Ὁ μὲν γὰρ νόμος κανών δεν καίων ἐστὶ καὶ ἀδίκων, προστατικὸς μὲν ὧν ποιη- τέον, ἀπαγορευτικὸς δὲ ὧν οὐ ποιητέον· οὐ φυλα κτικός ἐστιν ὁ πολὺς, κἂν τὸ ἐν αὐτῷ (69) ὠφέλιμον ἀγνοῇ. Ὁ δὲ λόγος καὶ τῆς αἰτίας ἐστὶν ἀποδοτικὸς καθ' ἣν τάδε τινὰ διατέτακται. Και μάλιστα ὁ (70) καθ᾽ ἡμᾶς λόγος, ὑψηλῶς τὸν νόμον καὶ πνευματικῶς ἐξηγούμενος, τιμιώτερός ἐστι τῆς ψιλῆς κατὰ τὸ γράμμα παρατηρήσεως. Τί δὲ τὸ ἀκούειν τοῦ ἐνωτί ζεσθαι διαφέρει ; Ὅτι τὸ μὲν ἀκούειν διανοίας ἐστὶν, ὡς δηλοῖ ὁ Κύριος διεγείρων εἰς τὸ συνετῶς κατακού ειν τοῦ βουλήματος τῶν λεγομένων· Ὁ ἔχων ὦτα ἀκούειν, ἀκουέτω· τὸ δὲ ἐνωτίζεσθαι, ψιλὸν τὸν ἦχον ἐντίθεσθαι τοῖς ὠσί· Διὸ καὶ ὁ λαὸς ἐν τῇ Ἐξ- όδῳ φησί · Πάντα, ὅσα ἐὰν εἴπῃ ὁ Θεὸς ποιήσομεν, καὶ ἀκουσόμεθα (71). Καίτοιγε ἀκολουθότερον ἦν πεῖν· 'Ακουσώμεθα καὶ ποιήσωμεν· ἀλλὰ τὸ μὲν ποιῆσαι παντός ἐστι τοῦ παχυτάτου τὴν διάνοιαν, οἷον τηρῆσαι σωματικῶς τὸ Σάββατον, καὶ ἀπέχεσθαι (72) βρωμάτων, καὶ περιτεμεῖν τῇ ὀγδόῃ, καὶ τὸ τρὶς τοῦ ἐνιαυτοῦ ὀφθῆναι ἐν τῷ ναῷ· τοῖς δὲ λόγοις τούτων ἐπιβαλεῖν, τοῦ τελείου ἤδη καὶ ἐπὶ πολὺ διαβεβηκό τος τῇ γνώσει. Φασὶ δὲ μίαν ταύτην αἰτίαν εἶναι τὴν κινήσασαν εἰς τὴν κατὰ τοῦ προφήτου ἐπιβουλὴν τοὺς τότε. Οἱ δὲ ἄρχοντες Σοδόμων πότερον διὰ τὸ πονηρῶν ἄρχειν προσηγορεύθησαν, ἢ διὰ τὸ πονηροί εἶναι ; Δύναται γὰρ τις κακῶν ἄρχων αὐτὸς ἀπηλ. λάχθαι τῆς κακίας τῶν ἀρχομένων. Αλλ' εἰ μὲν περὶ τοῦ λαοῦ ἀπεσιωπήθη (73), τυχὸν ἂν εἶχε τινα χώραν ἡ ἀμφιβολία· νῦν δὲ τῷ λαός Γομόρβως ὁ λαὸς ὠνομάσθαι (74), τὸ ἧττον ψεκτὸν τοῦ λαοῦ παρὰ τοὺς ἄρχοντας αὐτῶν, τοῦ λόγου δηλοῦντος διὰ τὸ προκαθ έζεσθαι τὰ Σόδομα τῆς πενταπόλεως, καὶ αὐτὴν ἔχειν τὰ οἰονεὶ ἀρχεῖα τῆς πονηρίας, καὶ τῆς ἐν πᾶσ κακοῖς ὑπεροχῆς ἠξιώσθαι. Αρχοντας δὲ Σοδόμων ἡ ἱστορία οὐ παραδέδωκε πλὴν τῶν βασιλέων τῶν ἦτα ΧΙ, 15. προσκαλεῖται. ἑαυτοῦ. ὑψηλῶς. ὑψηλῶν. φιλῆς κατ' αὐτὸ τὸ γράμμα. κατὰ τὸ γράμμα. ποιήσομεν καὶ ἀκουσόμεθα, ποιή- σωμεν καὶ ἀκουσώμεθα, τηθέντων. Διὰ μέντοι τὸν πεπαρρησιασμένον τούτων ἀκουσώμεθα καὶ ποιήσωμεν. ἀκουσόμεθα καὶ ποιήσομεν. περιτεμεῖν. περιτέμνειν. τούτων ἐπιβαλεῖν. ἐπι- βάλλειν. πήθη. ὠνόμασται, ὁ λαός, όλος. διὰ τῷ λαός.. ὠνομά- σθαι. διὰ τὸ λαὸς... ὠνομάσθη. APPENDIX OPERUM 8. BASILII MAGNI. in peregrinos, hi vero in eum qui in propria venit, fuere contumeliosi: illi quidem in angelos, hi vero in Deum. Quare principum Sodomiticorum nomen jure ac merito consecuti sunt Attamen Deus in ipsos beneficus ad utiles suos sermones audiendos adhortatur, populumque his principibus subditum, et propter improbam doctrinam appellatum Go- morrhæ populum, ad præbendam legi attentionem inducit, dum solertioribus præcipit,ut audiant ; in- sipientibus, ut attendant; vel, ut auribus perci- piant, sicut caeteri interpretati sunt. Porro quanta est sermonem inter et legem differentia, tanto dis- crimine audire et auribus percipere inter se dissi- dent. Est enim lex justorum et injustorum regula; quæ quidem agenda sunt, imperans, ea vero quæ minime sunt facienda, prohibens: quam servat vulgus, tametsi ejus ignorat utilitatem. Sermo au- tem reddit etiam rationem, cur quædam sint con- stituta. Et maxime sermo noster, sublimi spirita- lique sensu legem explicans, nuda et legali obser- vatione nobilior est ac præstantior. Audire autem et auribus percipere, quid inter se differunt ? Quod audire mentis est, uti Dominus indicat, dum nos ad dictorum sententiam probe intelligendam exstimu- lat: Qui habet aures audiendi audiat 31: at vero auribus percipere est auribus nudum ingerere 80- num. Quapropter populus in Exodo ait : Omnia quæ- cunque dixerit Deus, faciemus, et audiemus : ta- melsi consentaneum magis fuerat, ut dicerent: Au- diamus et faciamus. Profecto facere ejus est,qui vel crassissima sit mente præditus, puta Sabbatum ob- B C servare juxta corporalem sensum, ab escis abstinere, die octavo circumcidi, atque ter in anno in templo interesse: sed horum rationes assequi, id sane fue- rit viri perfecti jam, ac multum scientia provecti. Ferunt autem hanc unam fuisse causam,quæ hujus temporis populum ad insidias prophetæ struendas impuleiit. Jam vero nunquid ideo vocati sunt So- domorum principes, quod improbis imperarent,an quia ipsi essent improbi? Potest enim quis improbis imperans, ipse a subditorum nequitia esse immunis. Quod si de populo quidem obticuisset, fortassis locum aliquem posset habere ambiguitas. Nunc autem quia populus vocatus est Gomorrhæ populus, populus minus quam ipsius principes culpandus est: nimirum Sodoma pentapoli præfuisse ostendit Scriptura,eamque in iniquitate obtinuisse primatum D et de omnibus malis longe cæteros superasse. His- Matth. Exod. XXIV, 3. mss., Editi, Rursus hoc ipso in loco quatuor mss., Editi, centi, et ita quoque edi- tum invenimus apud LXX. Atalii quatuor mss., Faciamus et audiamus. Sta- tim editi et duo mss., Reg. primus, mss., Editi, Neo ita multo post mss. quinque, Editi, nisi quod in uno post illud, ad- datur, Reg. secundus, Editi, (68) Editi et tres mss., προκαλεῖται. Alii duo, (69) Reg. secundus et Colb. itidem secundus, τὸ (70) Legitur in duobus mss., όγε. Ibidem aliquot (71) Editi et Colb. primus secunda manu et re- (72) Codices aliquot ἀποσχέσθαι. ibidem quinque (73) Editi, ἐσιωπήθη. At quinque mss., ἀπεσιω- (74) Codices quatuor, τό λαός Γομόρρας ὁ λαὸς

τῶν ἀδικούντων ἔλεγχον, ὁ ᾿Απόστολός φησι περὶ τοῦ Ησαίου· Αποτολμᾷ καὶ λέγει. Χρήσεται δέ ποτε τούτοις ὁ ἐν δύγμασιν ὑγιέσι καὶ ἀνεπιλήπτῳ βίῳ τυγχάνων πρὸς ἄρχοντας Ἐκκλησιῶν παρανόμως βιοῦντας (75), καὶ λαὸν ἐκκλίνοντα καὶ ἀχρείως πολι- τευόμενον. Κύριος. Εν τῶν ὀφειλόντων ἀκουσθῆναι παρὰ τῶν ἀρχόντων, καὶ παρὰ τοῦ λαοῦ φυλαχθῆναι, τὸ, Τί μοι πλῆθος τῶν θυσιῶν ὕμῶν; Θυσίαι ἀσεβῶν βδέλυγμα Κυρίῳ (76). Ηῶς δὲ διὰ θυσιῶν τῶν ἐν πλήθει προσαγομένων ἄνευ ἀξιολόγου μετανοίας ἐλπί ζετε εὐρήσειν τινὰ ἀπολύτρωσιν ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν ; Οὐ γὰρ ἐν αἵματι ζώων, οὐδὲ ἐν σφαγαῖς ἐπιβως μίοις, ἀλλ᾽ ἐπὶ καρδίᾳ συνετριμμένῃ Θεὸς ἱλάσκε ται· Θυσία γὰρ τῷ Θεῷ πνεῦμα συντετριμμένον. Τὸ αὐτὸ δὲ καὶ πρὸς τοὺς ἐν δαπάναις μὲν ἀφειδεῖς, Β μὴ μετανοοῦντας δὲ διὰ τῶν ἔργων, ἀρμόσει λέγε σθαι· Διὰ τοῦτο οὐχὶ καθόλου θυσίας παραιτεῖται ὁ λόγος, ἀλλὰ τὰς Ἰουδαῖκάς. Τί γάρ μοι πλῆθος, φη- σί, τῶν θυσιῶν ὑμῶν; Καὶ τὸ μὲν πλῆθος ἀπο- πέμπεται, μίαν δὲ θυσίαν ἐπιζητεῖ. Αὐτὸς ἔκαστος ἑαυτὸν προσαγέτω (77) τῷ Θεῷ, παριστῶν ἑαυτὸν θυ- σίαν ζῶσαν, ευάρεστον τῷ Θεῷ, διὰ τῆς λογικῆς λα- τρείας θύων τῷ Θεῷ θυσίαν αἰνέσεως. Ἐπειδὴ δὲ τὸ πλῆθος τῶν κατὰ τὸν νόμον θυσιῶν ὡς ἀχρεῖον ἐκβέ- βληται, μία θυσία προσεδέχθη. ἐπ᾿ ἐσχάτων τῶν αἰών νων εἰς ἀθέτησιν της ἁμαρτίας ἀνενεχθεῖσα. Ο γὰρ ᾿Αμνὸς τοῦ Θεοῦ ἦρα τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου, εαυ- τὸν ἀνενεγκών προσφορὰν καὶ θυσίαν εἰς ὀσμὴν εὐ ωδίας. ορισθῆναι τὴν ἀνάγνωσιν, καὶ ἀπὸ ἄλλης ἀρχῆς ἄρ- ξασθαι τῶν (79) ἐξῆς. Τὸ μὲν γὰρ πεπληρῶσθαι τῆς. ἰδίας μακαριότητος, καὶ ἀνενδεῶς ἔχειν ἑαυτοῦ, πρ πωδέστατον τῷ Θεῷ· τὸ δὲ τῆς ἀπὸ τῶν ὁλοκαυτω μάτων κνίσσης καὶ τοῦ αἵματος τῶν σφαζομένων περ πληρῶσθαι λέγειν, ἀνάξιον τοῦ Θεοῦ. Πλήρης οὖν ἐστιν· ἀφ᾿ οὗ τοῦ πληρώματος (80) ἡμεῖς πάντες ἐλάβομεν, καὶ ἐν ᾧ Κατοικεῖ πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς Θεότητος σωματικῶς. Δαίμοσι μὲν γὰρ (81) διὰ τὸ φιλήδονον καὶ ἐμπαθὲς οἱ θυσίαι φέρουσί τινα ἡδονὴν καὶ χρείαν, ἐκθυμιώμεναι, διὰ τῆς καύσεως ἐξατμι ζομένου τοῦ αἵματος, καὶ οὕτω διὰ τῆς τοιαύτης λεπτοποιήσεως εἰς τὴν σύστασιν αὐτῶν ἀναλαμβανο- Η ρανομοῦντας καὶ κακῶς βιοῦντας. ἐκκλίναντα. τὸν προσάγει. προσάγει προσαγά- γρ. Ηγήρης εἰμὶ ὁλοκαυτωμά- των κριῶν· COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. I. A toria autem de principibusSodomorum non facit men- tionem,398nisi quod regum devictorum commemi- nit. Atqui propter libertatem illam qua redarguuntur isti iniqui, de Isaia ait Apostolus : Audet et dicit. Cæterum is cujus sana est doctrina et vita inculpata, poterit nonnunquam hac coarguendi licentia uti ad- versus Ecclesiarum principes vitam flagitiosam ducentes, necnon adversus populum aberrantem ac in- utiliter conversantem. B rum vestrorum ? dicit Dominus. Ex his quæ a prin- cipibus debuerant audiri, et a populo observari, hoc unum est: Quid mihi multitudo sacrificiorum vestrorum? Sacrificia impiorum abominatio sunt Domino. Quomodo autem per victimas affatim oblatas sine condigna poenitentia speratis vos [ali- quam animarum vestrarum redemptionem esse assecuturos ? Non enim animalium sanguine,neque impositis are sacrificiis, sed contrito corde Deus C D Rom. x, 20. Prov. IV, 8. $1 Psal. L, 19. Joan. 1, 16. “ Coloss. 11, 9. Hoc ipso in loco Reg. secundus, et in editione Romana. Unus ms., alter, Sed catera in utroque ms. leguntur ut in con- testu. absolute ponitur, nec ad aliud quidquam refertur. placatur : siquidem Sacrificium Deo spiritus contri- bulatus“. Porro id ipsum non inepte dicetur ad eos quoque qui ingentes impensas faciunt, nec tamen per opera agunt pœnitentiam. Quamobrem non omnino Scriptura rejicit sacrificia, sed tantum Ju- daica. Quid enim, finquit, mihi multitudo sacrifi- ciorum vestrorum ? Et quidem reprobatur multitudo; unam vero requirit hostiam. Unusquisque Deo of- ferat se ipse, exhibens sese hostiam viventem, ac- ceptam Deo, per rationalem cultum Deo laudis sa- crificium immolans ". Cum autem legalium vioti- marum multitudo tanquam vana rejecta sit,appro- bata est et oblata ultimis temporibus ad delendum peccatum hostia una. Etenim Dei Agnus abstulit mundi peccatum ", se ipsum offerens oblationem et hostiam in odorem suavitatis ". finem imponere, exque alio principio quæ sunt deinceps discenda inchoare. Deum enim decet vel maxime, sua plenum esse beatitudine, nec ullius præter se egere: asserere autem ipsum holocausto- rum nidore et occisarum victimarum sanguine ple- num esse, Deo indignum est. Est igitur plenus, De cujus plenitudine nos omnes accepimus 4, et in quo Inhabitat omnis plenitudo divinitatis corporali- ter 4. Porro demones, utpote voluptatibus affecti busque indulgentes, ex victimis non nihil capiunt voluptatis acemolumenti. Quippe dum incenduntur, sanguis per adustionem convertitur in vaporem,sic- que in ejusmodi minutas partes resolutus, in eorum Hom. x1, 1. Joau. 1, 29. * Ephes. v, 2. Plenus sum. Similiter et in Vulgata : Plenus sum. Holocausta arietum . . . nolui. Sed non ita apud LXX, ubi sic legimus : Plenus sum holocaustis arietum. Uiti- mam hanc lectionem et apud Eusebium et in ali- quot mss. reperiri statim adnotabimus. quatuor mss. desideratur. 24. VERS. 11. Quid mihi multitudo sacrificio- 24. Τί μοι πλῆθος τῶν θυσιῶν ὑμῶν; λέγει 25. Πλήρης εἰμί (78). Ενταῦθα καλῶς ἔχει περι- (75) Ita quatuor mss. At editi cum Reg.primo, πα- (76) Editi, παρὰ Κυρίῳ. Deest παρά in tribus m88. (77) Tres mss., ἐπιζητεῖ, ἦν αὐτὸς ἕκαστος ἑαυ (78) Illud, Πλήρης εἰμί, bio et apud Procopium 25. Plenus sum. Hio abs re non fuerit lectioni (79) Ita quinque mss. At editi, τά. (80) Bditi,πληρώματος αὐτοῦ. Vox αὐτοῦ in aliis (81) Δαίμοσι μὲν γάρ. Lege Præfationem.

τῶν ἀδικούντων ἔλεγχον, ὁ ᾿Απόστολός φησι περὶ τοῦ Ησαίου· Αποτολμᾷ καὶ λέγει. Χρήσεται δέ ποτε τούτοις ὁ ἐν δύγμασιν ὑγιέσι καὶ ἀνεπιλήπτῳ βίῳ τυγχάνων πρὸς ἄρχοντας Ἐκκλησιῶν παρανόμως βιοῦντας (75), καὶ λαὸν ἐκκλίνοντα καὶ ἀχρείως πολι- τευόμενον. Κύριος. Εν τῶν ὀφειλόντων ἀκουσθῆναι παρὰ τῶν ἀρχόντων, καὶ παρὰ τοῦ λαοῦ φυλαχθῆναι, τὸ, Τί μοι πλῆθος τῶν θυσιῶν ὕμῶν; Θυσίαι ἀσεβῶν βδέλυγμα Κυρίῳ (76). Ηῶς δὲ διὰ θυσιῶν τῶν ἐν πλήθει προσαγομένων ἄνευ ἀξιολόγου μετανοίας ἐλπί ζετε εὐρήσειν τινὰ ἀπολύτρωσιν ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν ; Οὐ γὰρ ἐν αἵματι ζώων, οὐδὲ ἐν σφαγαῖς ἐπιβως μίοις, ἀλλ᾽ ἐπὶ καρδίᾳ συνετριμμένῃ Θεὸς ἱλάσκε ται· Θυσία γὰρ τῷ Θεῷ πνεῦμα συντετριμμένον. Τὸ αὐτὸ δὲ καὶ πρὸς τοὺς ἐν δαπάναις μὲν ἀφειδεῖς, Β μὴ μετανοοῦντας δὲ διὰ τῶν ἔργων, ἀρμόσει λέγε σθαι· Διὰ τοῦτο οὐχὶ καθόλου θυσίας παραιτεῖται ὁ λόγος, ἀλλὰ τὰς Ἰουδαῖκάς. Τί γάρ μοι πλῆθος, φη- σί, τῶν θυσιῶν ὑμῶν; Καὶ τὸ μὲν πλῆθος ἀπο- πέμπεται, μίαν δὲ θυσίαν ἐπιζητεῖ. Αὐτὸς ἔκαστος ἑαυτὸν προσαγέτω (77) τῷ Θεῷ, παριστῶν ἑαυτὸν θυ- σίαν ζῶσαν, ευάρεστον τῷ Θεῷ, διὰ τῆς λογικῆς λα- τρείας θύων τῷ Θεῷ θυσίαν αἰνέσεως. Ἐπειδὴ δὲ τὸ πλῆθος τῶν κατὰ τὸν νόμον θυσιῶν ὡς ἀχρεῖον ἐκβέ- βληται, μία θυσία προσεδέχθη. ἐπ᾿ ἐσχάτων τῶν αἰών νων εἰς ἀθέτησιν της ἁμαρτίας ἀνενεχθεῖσα. Ο γὰρ ᾿Αμνὸς τοῦ Θεοῦ ἦρα τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου, εαυ- τὸν ἀνενεγκών προσφορὰν καὶ θυσίαν εἰς ὀσμὴν εὐ ωδίας. ορισθῆναι τὴν ἀνάγνωσιν, καὶ ἀπὸ ἄλλης ἀρχῆς ἄρ- ξασθαι τῶν (79) ἐξῆς. Τὸ μὲν γὰρ πεπληρῶσθαι τῆς. ἰδίας μακαριότητος, καὶ ἀνενδεῶς ἔχειν ἑαυτοῦ, πρ πωδέστατον τῷ Θεῷ· τὸ δὲ τῆς ἀπὸ τῶν ὁλοκαυτω μάτων κνίσσης καὶ τοῦ αἵματος τῶν σφαζομένων περ πληρῶσθαι λέγειν, ἀνάξιον τοῦ Θεοῦ. Πλήρης οὖν ἐστιν· ἀφ᾿ οὗ τοῦ πληρώματος (80) ἡμεῖς πάντες ἐλάβομεν, καὶ ἐν ᾧ Κατοικεῖ πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς Θεότητος σωματικῶς. Δαίμοσι μὲν γὰρ (81) διὰ τὸ φιλήδονον καὶ ἐμπαθὲς οἱ θυσίαι φέρουσί τινα ἡδονὴν καὶ χρείαν, ἐκθυμιώμεναι, διὰ τῆς καύσεως ἐξατμι ζομένου τοῦ αἵματος, καὶ οὕτω διὰ τῆς τοιαύτης λεπτοποιήσεως εἰς τὴν σύστασιν αὐτῶν ἀναλαμβανο- Η ρανομοῦντας καὶ κακῶς βιοῦντας. ἐκκλίναντα. τὸν προσάγει. προσάγει προσαγά- γρ. Ηγήρης εἰμὶ ὁλοκαυτωμά- των κριῶν· COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. I. A toria autem de principibusSodomorum non facit men- tionem,398nisi quod regum devictorum commemi- nit. Atqui propter libertatem illam qua redarguuntur isti iniqui, de Isaia ait Apostolus : Audet et dicit. Cæterum is cujus sana est doctrina et vita inculpata, poterit nonnunquam hac coarguendi licentia uti ad- versus Ecclesiarum principes vitam flagitiosam ducentes, necnon adversus populum aberrantem ac in- utiliter conversantem. B rum vestrorum ? dicit Dominus. Ex his quæ a prin- cipibus debuerant audiri, et a populo observari, hoc unum est: Quid mihi multitudo sacrificiorum vestrorum? Sacrificia impiorum abominatio sunt Domino. Quomodo autem per victimas affatim oblatas sine condigna poenitentia speratis vos [ali- quam animarum vestrarum redemptionem esse assecuturos ? Non enim animalium sanguine,neque impositis are sacrificiis, sed contrito corde Deus C D Rom. x, 20. Prov. IV, 8. $1 Psal. L, 19. Joan. 1, 16. “ Coloss. 11, 9. Hoc ipso in loco Reg. secundus, et in editione Romana. Unus ms., alter, Sed catera in utroque ms. leguntur ut in con- testu. absolute ponitur, nec ad aliud quidquam refertur. placatur : siquidem Sacrificium Deo spiritus contri- bulatus“. Porro id ipsum non inepte dicetur ad eos quoque qui ingentes impensas faciunt, nec tamen per opera agunt pœnitentiam. Quamobrem non omnino Scriptura rejicit sacrificia, sed tantum Ju- daica. Quid enim, finquit, mihi multitudo sacrifi- ciorum vestrorum ? Et quidem reprobatur multitudo; unam vero requirit hostiam. Unusquisque Deo of- ferat se ipse, exhibens sese hostiam viventem, ac- ceptam Deo, per rationalem cultum Deo laudis sa- crificium immolans ". Cum autem legalium vioti- marum multitudo tanquam vana rejecta sit,appro- bata est et oblata ultimis temporibus ad delendum peccatum hostia una. Etenim Dei Agnus abstulit mundi peccatum ", se ipsum offerens oblationem et hostiam in odorem suavitatis ". finem imponere, exque alio principio quæ sunt deinceps discenda inchoare. Deum enim decet vel maxime, sua plenum esse beatitudine, nec ullius præter se egere: asserere autem ipsum holocausto- rum nidore et occisarum victimarum sanguine ple- num esse, Deo indignum est. Est igitur plenus, De cujus plenitudine nos omnes accepimus 4, et in quo Inhabitat omnis plenitudo divinitatis corporali- ter 4. Porro demones, utpote voluptatibus affecti busque indulgentes, ex victimis non nihil capiunt voluptatis acemolumenti. Quippe dum incenduntur, sanguis per adustionem convertitur in vaporem,sic- que in ejusmodi minutas partes resolutus, in eorum Hom. x1, 1. Joau. 1, 29. * Ephes. v, 2. Plenus sum. Similiter et in Vulgata : Plenus sum. Holocausta arietum . . . nolui. Sed non ita apud LXX, ubi sic legimus : Plenus sum holocaustis arietum. Uiti- mam hanc lectionem et apud Eusebium et in ali- quot mss. reperiri statim adnotabimus. quatuor mss. desideratur. 24. VERS. 11. Quid mihi multitudo sacrificio- 24. Τί μοι πλῆθος τῶν θυσιῶν ὑμῶν; λέγει 25. Πλήρης εἰμί (78). Ενταῦθα καλῶς ἔχει περι- (75) Ita quatuor mss. At editi cum Reg.primo, πα- (76) Editi, παρὰ Κυρίῳ. Deest παρά in tribus m88. (77) Tres mss., ἐπιζητεῖ, ἦν αὐτὸς ἕκαστος ἑαυ (78) Illud, Πλήρης εἰμί, bio et apud Procopium 25. Plenus sum. Hio abs re non fuerit lectioni (79) Ita quinque mss. At editi, τά. (80) Bditi,πληρώματος αὐτοῦ. Vox αὐτοῦ in aliis (81) Δαίμοσι μὲν γάρ. Lege Præfationem.

οὐ διὰ ματσήσεως καὶ κοιλίας· ἀλλ᾽ ὡς αἱ τρίχες τῶν ζώων, καὶ ὄνυχες, καὶ ὅσα τοιαῦτα, εἰς ὅλην ἑαυτῶν τὴν οὐσίαν τὴν τροφὴν καταδέχεται. Διὰ τοῦτο λίχνως περὶ τὰς κνίσσας ἐπτόηνται, καὶ τὸν ἐκ τοῦ λιβανωτοῦ καπνὸν ὡς ἐπιτήδειον αὐτοῖς εἰς τροφὴν ὑπερασπάζονται (83). Καὶ τάχα ἔστι τις ἐν τοῖς ζώοις πρὸς τὰς ἰδιότητας τῶν δαιμονικῶν σωμάτων οἰκείω- σις. Καὶ οἴγε τὸ βούλημα αὐτων ἐκλαβόντες (84), τότ δε τῷδε ώς οἰκειότερον εἰς τροφήν προσκομίζουσι. Θεῷ δὲ πρέπουσα φωνή τό, Πλήρης εἰμι. Οὐδενὸς οὖν ἐφίεμαι, ἀλλ' ἐμαυτοῦ τὰ πάντα. Τὸ ἀγαθὸν γὰρ ἐστι, οὗ πάντα ἐφίεται. ᾿Αγαθὸς δὲ ἀληθινῶς (85) ὁ Θεός. Πηγή εἰμι πληρότητος, Οὐχὶ γὰρ τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν ἐγὼ πληρῶ; λέγει Κύριος· και, Τοῦ Κυρίου ἡ γῆ, καὶ τὸ πλήρωμα αὐτῆς. Διὰ τοῦτο αὐτός τέ εἰμι ἀνενδεὴς, καὶ οἷς ἂν προσγένωμαι, τὴν πληρότητα ἐπάγω. Απ᾿ ἐμοῦ πληροῦνται οἱ ἅγιοι. Στέφανος πλήρης χάριτος, καὶ δυνάμεως, ἐποίει τέρατα καὶ σημεῖα μεγάλα ἐν τῷ λαῷ. Καὶ Παῦλος έστρεψεν εἰς Ἱερουσαλήμ. Εκ ταύτης τῆς πληρώσεως καὶ ᾿Αβραὰμ ἦν πρεσβύτερος καὶ πλήρης ἡμερῶν. Καὶ ἐν τῷ ἐπιστρέφοντι λαῷ ἡμέραι πλήρεις εὐρεθή σονται (86). Α μένου. Ὅλοι γὰρ δι᾿ ὅλον (82) τρέφονται τοῖς ἀτμοῖς, δι᾿ ὅλων. Μοχ διὰ μασήσεως. τρίχες τῶν ζώων. τρίχες πάντων ζώων. τροφὴν καταδέχονται. ύπερ-, ασπίζονται, τόδε ᾧδε ὡς. Διὰ τοῦτο ἐπιστρέψει ὁ λαός μου. ολοκαύτωμα των κριῶν. ὁλοκαυτωμάτων κριῶν, πλήρης εἰμί, ἀρνῶν, καὶ αἷμα ταύρων, καὶ τράγων οὐ βούλομαι. Καὶ ταῦτα τοῦ λόγου ἐστὶ τοῦ ἀκουομένου, καὶ τοῦ νόμου (88) παραδεχθῆναι ταῖς ἀκοαῖς ὀφείλοντος. Σκό πει δὲ εἰ μὴ ἀντινομοθετεῖ ταῦτα καὶ ἀντιδιατάσσε ται τοῖς διὰ Μωϋσέως· εἴπερ ἐκεῖ μὲν ἐπιζητεῖ, ἐνα ταῦθα δὲ ἀποστρέφεται. Καὶ πῶς ἰῶτα ἓν ἢ μία κει ραία οὐ μὴ παρέλθῃ ἐν τοῦ νόμου, ἕως πάντα γένη- ται ; Η μήποτε ὁ Λόγος παρίστησιν, ὅτι τὸ μὲν σωματικὸν τοῦ νόμου παρεντάσσει, πνευματικῶς δὲ καὶ ὑψηλῶς ἐν μεγαλονοίᾳ προσῆκεν αὐτὸ (89) ἐξ- ηγεῖσθαι; Οὐ γὰρ κριὸν τὸ ζῶον πάντως, φησίν, ἐπ- εζήτησα (90), ἀλλὰ τὸν νοῦν τὸν ἡγεμονικὸν τῆς ψυ ταῦτα τοῦ λόγου, Ταῦτα μὲν τοῦ λόγου ἐστὶ τοῦ ἀκουομένου οὐ τοῦ νόμου αὐτόν. ὅτι τὸ μὲν σωματικόν . . πνευματικῶς δὲ καὶ ὑψηλῶς . αὐτά. αὐτό. ὅτι ὁ τὸ σωματικόν ὅτι τὸ τοῦ νόμου σωματι κὸν δ. αὐτὸ προσῆκεν. ρίμναις περὶ τὰ γήινα. ταῖς γηίναις μερίμναις. ταῖς γηίναις μεν ρίμναις περὶ τὰ γήινα ὅλον ἐπιζητῶ.Editi, ὅλον APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI substantiam subit. Omnino enim toti vaporibus aluntur,non quod eos mandant, aut injiciant in ventrem ; sed perinde ut animalium pili, ungues et quæcunque sunt ejus generis,'ad suam totam con- stituendam substantiam alimentum excipiunt.Qua- propter avide gaudent nidoribus, ac fumum ex thure prodeuntem tanquam sibi ad alimoniam accom modatum exsorbent. Et fortasse in animalibus inest aliqua cum dæmonicorum corporum proprie- tatibus necessitudo. Porro qui votis dæmonum ex- plendis student, alii aliud offerunt,tanquam eis ad alimoniam accommodatius. Atqui vox isthæc Deo convenit, Plenus sum. Nihil ergo desidero, sed omnia penes me sunt. Bonum siquidem est, quod omnia appetunt. Deus autem vere bonus est. Sum fons et origo plenitudinis. Nonne enim calum et terram ego impleo ? dicit Dominus ; et Domini est terra, et plenitudo ejus. Quocirca et ipse indigus sum nullius, et ad quos accedo, iis confero plenitu- dinem. Implentur a me sancti. Stephanus plenus gratia, et fortitudine, faciebat prodigia, et signa ma- gna in populo 4. Quin et Paulus post acceptam fidei cognitionem plenus Spiritu sancto reversus est in Jerusalem s. Per banc plenitudinem Abraham quo- que erat senior et dierum plenus 51. Et in populo qui revertitur, dies pleni invenientur 82. p B sanguinem taurorum, et hircorum nolo. Et hæc per- timent ad sermonem qui auditur, et ad legem quæ auribus percipienda est. Considera autem num pugnent isthæc cum Moysis lege, eique non adver- sentur siquidem illic requiruntur holocausta, hic C vero rejiciuntur. Sed qui fieri potest ut non præter. eat a lege iota unum,eyt unus apex, donec omnia fiant ?Num forte indicat Scriptura, corpus quidem legis interseri,sed illud spiritali ac sublimi intelli- gentia esse exponendum ? Non enim,inquit,animal ipsum arietem ullo modo expetivi: sed mentem animæ moderatricem,sollicitudinibus terrenishaud Act. vi, 8. Jer. xx111, 24. Psal. XXIII, 1. ss Matth. v, 18. Reg. secundus, Sub- inde quinque mss., Editi, Nec ita multo post unus ms., excipiunt exsorbent. Editi et quatuor mss., defendunt protegunt ; id quod alienum est, nec ad rem pertinet. et Combef., respexit ad versiculum decimum psalmi septuage- simi secundi, ubi sic legitur: Ideo revertetur populus meus, etc. Aut cum Vulgata, Ideo convertetur populus meus. Plura qui cupit, Nobilii notas legat. cum uno mss., Regii primus et tertius, ubi supplendum reliquit librarius, plenus sum holocau- stis arietum. D Gen. XXV, 8. b Pgal. LXXII, 10. etc., emendemus suo ipsius peri- culo, legamusque : quæ verba sic ipse inter- pretatur, Sunt hæc sermonis qui audiatur (spiritua lis intelligentiæ ct evangelicæ perfectionis), non legis quæ auribus suscipienda ac percipienda. Sed viri alioqui doctissimi judicium, reclamantibus libris omnibus tum excusis tum manu exaratis, sequi non libuit. ... ... .. Reg. quartus, Unus e Com- bef. codicibus, Combefisius hunc locum sic legendum putat: sed nisi me fallo, voluit scribere, Partim secuti sumus Reg. quartum, partim codicem Combef. qui habet, Regii primus et tertius, Alii tree mass., id quod pleonasmum red- olet. Statim quinque mss., 26. Holocausta arietum, et adipem agnorum, et (82) Unus Combef., δι' όλου. Editi et aliquot mss., (83) Reg. tertius, ὑπερασπάζονται, valde amant, (84) Rog. secundus, ἐκλαμβάνοντες. Ibidem unus (85) Reg. secundus, ἀληθῶς. (86) Auctor cum scriberet illa, Καὶ ἐν τῷ, etc., (87) Ita Colb. primus cum Reg. secundo. Editi 26. Ολοκαυτώματα τῶν κριῶν (87), καὶ στέαρ 50. Acl. IX, 26. (88) Auctor est nobis Combefisius, ut illa, καὶ (89) Editi, ὅτι τὸ σωματικόν... πνευματικῶς καὶ (90) Codices duo, ἐξεζήτησα. Μox editi, ταῖς μετ

οὐ διὰ ματσήσεως καὶ κοιλίας· ἀλλ᾽ ὡς αἱ τρίχες τῶν ζώων, καὶ ὄνυχες, καὶ ὅσα τοιαῦτα, εἰς ὅλην ἑαυτῶν τὴν οὐσίαν τὴν τροφὴν καταδέχεται. Διὰ τοῦτο λίχνως περὶ τὰς κνίσσας ἐπτόηνται, καὶ τὸν ἐκ τοῦ λιβανωτοῦ καπνὸν ὡς ἐπιτήδειον αὐτοῖς εἰς τροφὴν ὑπερασπάζονται (83). Καὶ τάχα ἔστι τις ἐν τοῖς ζώοις πρὸς τὰς ἰδιότητας τῶν δαιμονικῶν σωμάτων οἰκείω- σις. Καὶ οἴγε τὸ βούλημα αὐτων ἐκλαβόντες (84), τότ δε τῷδε ώς οἰκειότερον εἰς τροφήν προσκομίζουσι. Θεῷ δὲ πρέπουσα φωνή τό, Πλήρης εἰμι. Οὐδενὸς οὖν ἐφίεμαι, ἀλλ' ἐμαυτοῦ τὰ πάντα. Τὸ ἀγαθὸν γὰρ ἐστι, οὗ πάντα ἐφίεται. ᾿Αγαθὸς δὲ ἀληθινῶς (85) ὁ Θεός. Πηγή εἰμι πληρότητος, Οὐχὶ γὰρ τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν ἐγὼ πληρῶ; λέγει Κύριος· και, Τοῦ Κυρίου ἡ γῆ, καὶ τὸ πλήρωμα αὐτῆς. Διὰ τοῦτο αὐτός τέ εἰμι ἀνενδεὴς, καὶ οἷς ἂν προσγένωμαι, τὴν πληρότητα ἐπάγω. Απ᾿ ἐμοῦ πληροῦνται οἱ ἅγιοι. Στέφανος πλήρης χάριτος, καὶ δυνάμεως, ἐποίει τέρατα καὶ σημεῖα μεγάλα ἐν τῷ λαῷ. Καὶ Παῦλος έστρεψεν εἰς Ἱερουσαλήμ. Εκ ταύτης τῆς πληρώσεως καὶ ᾿Αβραὰμ ἦν πρεσβύτερος καὶ πλήρης ἡμερῶν. Καὶ ἐν τῷ ἐπιστρέφοντι λαῷ ἡμέραι πλήρεις εὐρεθή σονται (86). Α μένου. Ὅλοι γὰρ δι᾿ ὅλον (82) τρέφονται τοῖς ἀτμοῖς, δι᾿ ὅλων. Μοχ διὰ μασήσεως. τρίχες τῶν ζώων. τρίχες πάντων ζώων. τροφὴν καταδέχονται. ύπερ-, ασπίζονται, τόδε ᾧδε ὡς. Διὰ τοῦτο ἐπιστρέψει ὁ λαός μου. ολοκαύτωμα των κριῶν. ὁλοκαυτωμάτων κριῶν, πλήρης εἰμί, ἀρνῶν, καὶ αἷμα ταύρων, καὶ τράγων οὐ βούλομαι. Καὶ ταῦτα τοῦ λόγου ἐστὶ τοῦ ἀκουομένου, καὶ τοῦ νόμου (88) παραδεχθῆναι ταῖς ἀκοαῖς ὀφείλοντος. Σκό πει δὲ εἰ μὴ ἀντινομοθετεῖ ταῦτα καὶ ἀντιδιατάσσε ται τοῖς διὰ Μωϋσέως· εἴπερ ἐκεῖ μὲν ἐπιζητεῖ, ἐνα ταῦθα δὲ ἀποστρέφεται. Καὶ πῶς ἰῶτα ἓν ἢ μία κει ραία οὐ μὴ παρέλθῃ ἐν τοῦ νόμου, ἕως πάντα γένη- ται ; Η μήποτε ὁ Λόγος παρίστησιν, ὅτι τὸ μὲν σωματικὸν τοῦ νόμου παρεντάσσει, πνευματικῶς δὲ καὶ ὑψηλῶς ἐν μεγαλονοίᾳ προσῆκεν αὐτὸ (89) ἐξ- ηγεῖσθαι; Οὐ γὰρ κριὸν τὸ ζῶον πάντως, φησίν, ἐπ- εζήτησα (90), ἀλλὰ τὸν νοῦν τὸν ἡγεμονικὸν τῆς ψυ ταῦτα τοῦ λόγου, Ταῦτα μὲν τοῦ λόγου ἐστὶ τοῦ ἀκουομένου οὐ τοῦ νόμου αὐτόν. ὅτι τὸ μὲν σωματικόν . . πνευματικῶς δὲ καὶ ὑψηλῶς . αὐτά. αὐτό. ὅτι ὁ τὸ σωματικόν ὅτι τὸ τοῦ νόμου σωματι κὸν δ. αὐτὸ προσῆκεν. ρίμναις περὶ τὰ γήινα. ταῖς γηίναις μερίμναις. ταῖς γηίναις μεν ρίμναις περὶ τὰ γήινα ὅλον ἐπιζητῶ.Editi, ὅλον APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI substantiam subit. Omnino enim toti vaporibus aluntur,non quod eos mandant, aut injiciant in ventrem ; sed perinde ut animalium pili, ungues et quæcunque sunt ejus generis,'ad suam totam con- stituendam substantiam alimentum excipiunt.Qua- propter avide gaudent nidoribus, ac fumum ex thure prodeuntem tanquam sibi ad alimoniam accom modatum exsorbent. Et fortasse in animalibus inest aliqua cum dæmonicorum corporum proprie- tatibus necessitudo. Porro qui votis dæmonum ex- plendis student, alii aliud offerunt,tanquam eis ad alimoniam accommodatius. Atqui vox isthæc Deo convenit, Plenus sum. Nihil ergo desidero, sed omnia penes me sunt. Bonum siquidem est, quod omnia appetunt. Deus autem vere bonus est. Sum fons et origo plenitudinis. Nonne enim calum et terram ego impleo ? dicit Dominus ; et Domini est terra, et plenitudo ejus. Quocirca et ipse indigus sum nullius, et ad quos accedo, iis confero plenitu- dinem. Implentur a me sancti. Stephanus plenus gratia, et fortitudine, faciebat prodigia, et signa ma- gna in populo 4. Quin et Paulus post acceptam fidei cognitionem plenus Spiritu sancto reversus est in Jerusalem s. Per banc plenitudinem Abraham quo- que erat senior et dierum plenus 51. Et in populo qui revertitur, dies pleni invenientur 82. p B sanguinem taurorum, et hircorum nolo. Et hæc per- timent ad sermonem qui auditur, et ad legem quæ auribus percipienda est. Considera autem num pugnent isthæc cum Moysis lege, eique non adver- sentur siquidem illic requiruntur holocausta, hic C vero rejiciuntur. Sed qui fieri potest ut non præter. eat a lege iota unum,eyt unus apex, donec omnia fiant ?Num forte indicat Scriptura, corpus quidem legis interseri,sed illud spiritali ac sublimi intelli- gentia esse exponendum ? Non enim,inquit,animal ipsum arietem ullo modo expetivi: sed mentem animæ moderatricem,sollicitudinibus terrenishaud Act. vi, 8. Jer. xx111, 24. Psal. XXIII, 1. ss Matth. v, 18. Reg. secundus, Sub- inde quinque mss., Editi, Nec ita multo post unus ms., excipiunt exsorbent. Editi et quatuor mss., defendunt protegunt ; id quod alienum est, nec ad rem pertinet. et Combef., respexit ad versiculum decimum psalmi septuage- simi secundi, ubi sic legitur: Ideo revertetur populus meus, etc. Aut cum Vulgata, Ideo convertetur populus meus. Plura qui cupit, Nobilii notas legat. cum uno mss., Regii primus et tertius, ubi supplendum reliquit librarius, plenus sum holocau- stis arietum. D Gen. XXV, 8. b Pgal. LXXII, 10. etc., emendemus suo ipsius peri- culo, legamusque : quæ verba sic ipse inter- pretatur, Sunt hæc sermonis qui audiatur (spiritua lis intelligentiæ ct evangelicæ perfectionis), non legis quæ auribus suscipienda ac percipienda. Sed viri alioqui doctissimi judicium, reclamantibus libris omnibus tum excusis tum manu exaratis, sequi non libuit. ... ... .. Reg. quartus, Unus e Com- bef. codicibus, Combefisius hunc locum sic legendum putat: sed nisi me fallo, voluit scribere, Partim secuti sumus Reg. quartum, partim codicem Combef. qui habet, Regii primus et tertius, Alii tree mass., id quod pleonasmum red- olet. Statim quinque mss., 26. Holocausta arietum, et adipem agnorum, et (82) Unus Combef., δι' όλου. Editi et aliquot mss., (83) Reg. tertius, ὑπερασπάζονται, valde amant, (84) Rog. secundus, ἐκλαμβάνοντες. Ibidem unus (85) Reg. secundus, ἀληθῶς. (86) Auctor cum scriberet illa, Καὶ ἐν τῷ, etc., (87) Ita Colb. primus cum Reg. secundo. Editi 26. Ολοκαυτώματα τῶν κριῶν (87), καὶ στέαρ 50. Acl. IX, 26. (88) Auctor est nobis Combefisius, ut illa, καὶ (89) Editi, ὅτι τὸ σωματικόν... πνευματικῶς καὶ (90) Codices duo, ἐξεζήτησα. Μox editi, ταῖς μετ

χῆς, μὴ μεριζόμενον ταῖς γηίναις μερίμναις, οἱονεὶ διὰ πυρὸς καθαρθέντα καὶ δόκιμον ἀποδειχθέντα ὅλον ἐπιζητῶ ἐμοι ἀναπεμφθῆναι· οὐδὲ στέαρ ἀρνῶν ἀπο- κνινσοῦσθαι πυρὶ πρὸς τὸ λεπτότατον, ἀλλὰ τρόπων ἀπλότητα ἀπὸ τῆς ἀκάκου ψυχῆς ἐμοὶ ἀνατίθεσθαι . καὶ οὐχὶ αἷμα ταύρων καὶ τράγων προσχεῖσθαι (91) τῇ βάσει τοῦ θυσιαστηρίου· ἀλλὰ τὸ ἐπιθυμητικὸν καὶ θυμοειδὲς τῆς ψυχῆς διὰ φιλοπόνου προσευχῆς, καὶ τῆς εἰς τὰ ἅγια προσεδρείας ἐξαναλίσκεσθαι. Τήρει δὲ, ὅτι οὐχὶ πᾶν αἷμα εἶπε μὴ βούλεσθαι, ἀλ- λὰ τόδε τὸ αἷμα, τὸ ἐκ τῶνδε τῶν ζώων. Αίμα γὰρ τὸ ἐπ' ἐσχάτων τῶν αἰώνων ἐκχυνόμενον εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, ὁ καὶ κρεῖττον λαλεῖ παρὰ τὸ τοῦ (92) Αβελ, οὐκ ἂν εἶπε μὴ βούλεσθαι· ἀλλὰ μετατίθησι τὰς θυσίας ἐπὶ τὸ πνευματικὸν, ἐπειδὴ καὶ ἱερωσύ νης μετάθεσις μέλλει γίνεσθαι. Εἰ γὰρ παραιτεῖται τὰς σωματικὰς θυσίας, παραιτεῖται δηλονότι τὸν και τὰ νόμον ἀρχιερέα. Πῶς γὰρ τελειωθῶσι τὰς χεῖρας οἱ κατὰ νόμον ἀρχιερεῖς, τοῦ κριοῦ τῆς ὁλοκαυτώ- σεως, ᾧ ἐπετίθεσαν τὰς χεῖρας, μηκέτι προσαγομέν νου; πῶς δὲ ῥαντισθῶσιν οἱ μηκέτι διὰ τοῦ αἵματος ῥαντιζόμενοι ; Οὕτως οὖν ἀμφότερα ἵσταται, καὶ ὁ κατὰ Μωϋσία νόμος, καὶ ἡ παρεισαγωγὴ τοῦ κρείτ- τονος. Εκβάλλονται τοίνων οἱ ἐκ τοῦ σπέρματος ᾿Αα- ρών, ἵνα ὁ κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδὲχ ἀντεισέλθῃ. Οὐκέτι αἱ τοῦ ἐνδελεχισμοῦ θυσίαι· οὐκέτι αἱ (93) κατὰ τὴν ἡμέραν τοῦ ἱλασμοῦ· οὐκέτι ἡ σποδὸς τῆς δαμάλεως καθαρίζουσα τοὺς κεκοινωμένους. Μία γὰρ θυσία, ὁ Χριστὸς, καὶ ἡ κατ' αὐτὸν νέκρωσις τῶν ἁγίων. Εἰς ῥαντισμός, τὸ λουτρὸν τῆς παλιγγενεσίας· ἓν αμαρτίας λυτήριον, τὸ ἐκχυθὲν ὑπὲρ τῆς σωτηρίας τοῦ κόσμου αἷμα. Διὰ τοῦτο ἀθετεῖ τὰ πρῶτα, ἵνα τὰ δεύτερα στήσῃ. Οὐδ᾽ ἂν ἔρχησθε ὀφθῆναι μοι, ᾿Απὸ κοινοῦ τὸ (93'), οὐ βούλομαι. Οὐ μόνον τὸν περὶ θυσιῶν νόμον ἀθετεῖ, ἀλλὰ καὶ τὸν περὶ τοῦ δεῖν ὁρᾶ σθαι πᾶν ἀρσενικὸν τρὶς τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐνώπιον Κυρίου. Ἐπεὶ οὖν οὐ μετεβλήθησαν (94) ἀπὸ τοῦ ἄδικοι εἶναι καὶ σκολιὰ ἔχειν τὰ ἐπιβούλια, ἐξέβαλεν αὐτοὺς τῶν ἑαυτοῦ ὀφθαλμῶν. Οφθαλμοὶ γὰρ Κυρίου ἐπὶ δι- καίους· καὶ, Ευθύτητας εἶδε τὸ πρόσωπον αὐτοῦ. Οργὴν δὲ τὴν εἰς οἰκέτας ἐμφαίνει δεσπότου, τὸ ἀφο αιρεῖσθαι τὴν παῤῥησίαν αὐτῶν τῆς ἐντεύξεως· τὸ δὲ εἰς τρὶς (95) τὴν περὶ Θεοῦ θεωρίαν ἐκτείνεσθαι δηλοῖ τὴν ἐν Τριάδι τῆς θεολογίας ἐπίγνωσιν. Διὰ τοῦτο δὲ ἄρρενας ὡς ἀξίους τῶν θείων ὀφθαλμῶν προ- ετίμησεν, ἐνδεικνύμενος, ὅτι συντόνους ψυχὰς παγίως καὶ κραταιῶς ἐπιτελούσας τὰ δόγματα, ἀλλὰ οὐχὶ Η ἀναζητῶ. ἀναπεμφθέντα. ἀναπεφθῆναι, προσκείσθαι. παρὰ τὸ τοῦ. παρὰ τοῦ. παρὰ τόν. ἐπὶ τὸ πνευματικόν. τὸν πνευ- ματικόν. ραν τοῦ ἱλαστηρίου. λα ΧΧΧ. " ΧΙ, 31. σμοῦ, ἀπὸ κοινοῦ, μεταβεβλήκεσαν. τρεῖς. θεολογίας γνῶσιν. Νέο ενδεικνύμενος. δεικνύμενος. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. I. A distractam, quasi per ignem purgatam, et quæ se B C Hebr. III, 24. & Hebr. VII, 12. Hebr. v, 10. * Psal. x, 8. Ibidem Reg. tertius, Colb. secundus, concoqui. Editi, perimus in Colb. secundo et apud Procopium, Alii duo mss. Reg. secundu cum altero ms. et cum sacro textu, Μox quinque mss., Editi, Ali duo me. et editi, voῦ PATROL. GR. probam ostenderit, offerri mihi totam cupio. Neque agnorum adipem exopto in tenuissimos nidores fu- mosque igni resolvi, sed morum simplicitatem candoremque mihi ab anima innocente consecrari. Neque expostulo, ut ad altaris crepidinem affunde- tur taurorum aut hircorum sanguis; sed ut ea ani- mæ pars in qua ire cupiditasque exsistunt, per strenuam precationem, ac per perseverantem in locis sanctis commorationem, absumatur. Cæterum observa eum non dixisse sese nolle sanguinem quemlibet, sed certum quorumdam animalium san- guinem. Nam qui sanguis in bis ultimis temporibus in remissionem peccatorum effusus est, qui et me- lius loquitur quam sanguis Abelis ", hunc se nelle non dixit: sed hostias cum spiritali oulta commutat: quandoquidem future erat sacerdoti translatio ". Etenim, si corporeas repudiat hostias, rejicit profecto legalem pontificem. Quemodo enim pontifces isti legales consecrarent manus sua, cum aries, cui manus imponebant, non amplius in holocaustum offeratur? quomodo vero aspergerentur ii qui per sanguinem non amplius purgantur? Heo itaque ratione stat utrumque, tum lex Mosaica, tum melioris introductio. Excluduntur igitur qui smat ex Aaronis semine oriundi, ut istis succedat sacer- dos secundum ordinem Melchisedech ", Non jam amplius juge illud sacrificium ", non jam hostics illæ quæ offerebantur in die propitiationis, nop-um- plius cinis juvence mundat inquinatos ". Line enim hostia, Christus; atque ea quæ secundum ipsum est, sanctorum morti@oatio. Una asperaio, lavaorum regenerationis; una peccati expiatio, sanguis pro mundi salute effusus. Ob id abrogat ac rejicit prima, ut secundo statuat. Vins. 12. Neque veniatis, ut ap- pereatis mihi. Ex eommuni subaudiendum est illud : Nolo. Non legem solum abrogat sacrificiorum, sed eam rescindit, qua oportebat masculinum omne ter in anno apparere in conspectu Domini. Quia ergo iniqui esse non desierant, neque obliquis destite- rant consiliis, ejecit eos ab oculis suis. Oculi enim Domini super justos 5. Et : Æquitates vidit vultus ejus . Domini autem in famulos ira indicatur, cum ab ipsis aufertur interpellandi fiducia: cum vero Dei conspectni masculus ter sistitur, id agni- tionem divinæ doctrinæ ad Trinitatem pertinentis demonstrat. Ob hoc autem mares prætulit teaquam Hebr. 1x, 13. Psal. xxxı, 16. $7 Dan. nec aliter legitur Levit. xxi, 27. Πlud, quod aliquanto post sequitur, indicat vocem aliquam, ex serie orationis supplendam esse. tres mss., Reg. primus utramque lectionem præfert, hanc in contextu, illam in mar- gine, manu recentiore. Statim Reg. secundus, ita multo post quinque ms., Baiti, (91) Ita quatuor mas. Reg. tertius, προχεῖσθαι. (92) Ubi legitur in editis, παρά τύ, scriptum re- (93) Reg. secundus, γὰρ αἱ. Μox tree mass. ἡμέ (93) Tó. Forte, toù. Edit. (94) Editi cum Regio tertio, μετεβλήθησαν. Alii (95) Editi cum tribus mass., τρίς. Alii duo mass.,

χῆς, μὴ μεριζόμενον ταῖς γηίναις μερίμναις, οἱονεὶ διὰ πυρὸς καθαρθέντα καὶ δόκιμον ἀποδειχθέντα ὅλον ἐπιζητῶ ἐμοι ἀναπεμφθῆναι· οὐδὲ στέαρ ἀρνῶν ἀπο- κνινσοῦσθαι πυρὶ πρὸς τὸ λεπτότατον, ἀλλὰ τρόπων ἀπλότητα ἀπὸ τῆς ἀκάκου ψυχῆς ἐμοὶ ἀνατίθεσθαι . καὶ οὐχὶ αἷμα ταύρων καὶ τράγων προσχεῖσθαι (91) τῇ βάσει τοῦ θυσιαστηρίου· ἀλλὰ τὸ ἐπιθυμητικὸν καὶ θυμοειδὲς τῆς ψυχῆς διὰ φιλοπόνου προσευχῆς, καὶ τῆς εἰς τὰ ἅγια προσεδρείας ἐξαναλίσκεσθαι. Τήρει δὲ, ὅτι οὐχὶ πᾶν αἷμα εἶπε μὴ βούλεσθαι, ἀλ- λὰ τόδε τὸ αἷμα, τὸ ἐκ τῶνδε τῶν ζώων. Αίμα γὰρ τὸ ἐπ' ἐσχάτων τῶν αἰώνων ἐκχυνόμενον εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, ὁ καὶ κρεῖττον λαλεῖ παρὰ τὸ τοῦ (92) Αβελ, οὐκ ἂν εἶπε μὴ βούλεσθαι· ἀλλὰ μετατίθησι τὰς θυσίας ἐπὶ τὸ πνευματικὸν, ἐπειδὴ καὶ ἱερωσύ νης μετάθεσις μέλλει γίνεσθαι. Εἰ γὰρ παραιτεῖται τὰς σωματικὰς θυσίας, παραιτεῖται δηλονότι τὸν και τὰ νόμον ἀρχιερέα. Πῶς γὰρ τελειωθῶσι τὰς χεῖρας οἱ κατὰ νόμον ἀρχιερεῖς, τοῦ κριοῦ τῆς ὁλοκαυτώ- σεως, ᾧ ἐπετίθεσαν τὰς χεῖρας, μηκέτι προσαγομέν νου; πῶς δὲ ῥαντισθῶσιν οἱ μηκέτι διὰ τοῦ αἵματος ῥαντιζόμενοι ; Οὕτως οὖν ἀμφότερα ἵσταται, καὶ ὁ κατὰ Μωϋσία νόμος, καὶ ἡ παρεισαγωγὴ τοῦ κρείτ- τονος. Εκβάλλονται τοίνων οἱ ἐκ τοῦ σπέρματος ᾿Αα- ρών, ἵνα ὁ κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδὲχ ἀντεισέλθῃ. Οὐκέτι αἱ τοῦ ἐνδελεχισμοῦ θυσίαι· οὐκέτι αἱ (93) κατὰ τὴν ἡμέραν τοῦ ἱλασμοῦ· οὐκέτι ἡ σποδὸς τῆς δαμάλεως καθαρίζουσα τοὺς κεκοινωμένους. Μία γὰρ θυσία, ὁ Χριστὸς, καὶ ἡ κατ' αὐτὸν νέκρωσις τῶν ἁγίων. Εἰς ῥαντισμός, τὸ λουτρὸν τῆς παλιγγενεσίας· ἓν αμαρτίας λυτήριον, τὸ ἐκχυθὲν ὑπὲρ τῆς σωτηρίας τοῦ κόσμου αἷμα. Διὰ τοῦτο ἀθετεῖ τὰ πρῶτα, ἵνα τὰ δεύτερα στήσῃ. Οὐδ᾽ ἂν ἔρχησθε ὀφθῆναι μοι, ᾿Απὸ κοινοῦ τὸ (93'), οὐ βούλομαι. Οὐ μόνον τὸν περὶ θυσιῶν νόμον ἀθετεῖ, ἀλλὰ καὶ τὸν περὶ τοῦ δεῖν ὁρᾶ σθαι πᾶν ἀρσενικὸν τρὶς τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐνώπιον Κυρίου. Ἐπεὶ οὖν οὐ μετεβλήθησαν (94) ἀπὸ τοῦ ἄδικοι εἶναι καὶ σκολιὰ ἔχειν τὰ ἐπιβούλια, ἐξέβαλεν αὐτοὺς τῶν ἑαυτοῦ ὀφθαλμῶν. Οφθαλμοὶ γὰρ Κυρίου ἐπὶ δι- καίους· καὶ, Ευθύτητας εἶδε τὸ πρόσωπον αὐτοῦ. Οργὴν δὲ τὴν εἰς οἰκέτας ἐμφαίνει δεσπότου, τὸ ἀφο αιρεῖσθαι τὴν παῤῥησίαν αὐτῶν τῆς ἐντεύξεως· τὸ δὲ εἰς τρὶς (95) τὴν περὶ Θεοῦ θεωρίαν ἐκτείνεσθαι δηλοῖ τὴν ἐν Τριάδι τῆς θεολογίας ἐπίγνωσιν. Διὰ τοῦτο δὲ ἄρρενας ὡς ἀξίους τῶν θείων ὀφθαλμῶν προ- ετίμησεν, ἐνδεικνύμενος, ὅτι συντόνους ψυχὰς παγίως καὶ κραταιῶς ἐπιτελούσας τὰ δόγματα, ἀλλὰ οὐχὶ Η ἀναζητῶ. ἀναπεμφθέντα. ἀναπεφθῆναι, προσκείσθαι. παρὰ τὸ τοῦ. παρὰ τοῦ. παρὰ τόν. ἐπὶ τὸ πνευματικόν. τὸν πνευ- ματικόν. ραν τοῦ ἱλαστηρίου. λα ΧΧΧ. " ΧΙ, 31. σμοῦ, ἀπὸ κοινοῦ, μεταβεβλήκεσαν. τρεῖς. θεολογίας γνῶσιν. Νέο ενδεικνύμενος. δεικνύμενος. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. I. A distractam, quasi per ignem purgatam, et quæ se B C Hebr. III, 24. & Hebr. VII, 12. Hebr. v, 10. * Psal. x, 8. Ibidem Reg. tertius, Colb. secundus, concoqui. Editi, perimus in Colb. secundo et apud Procopium, Alii duo mss. Reg. secundu cum altero ms. et cum sacro textu, Μox quinque mss., Editi, Ali duo me. et editi, voῦ PATROL. GR. probam ostenderit, offerri mihi totam cupio. Neque agnorum adipem exopto in tenuissimos nidores fu- mosque igni resolvi, sed morum simplicitatem candoremque mihi ab anima innocente consecrari. Neque expostulo, ut ad altaris crepidinem affunde- tur taurorum aut hircorum sanguis; sed ut ea ani- mæ pars in qua ire cupiditasque exsistunt, per strenuam precationem, ac per perseverantem in locis sanctis commorationem, absumatur. Cæterum observa eum non dixisse sese nolle sanguinem quemlibet, sed certum quorumdam animalium san- guinem. Nam qui sanguis in bis ultimis temporibus in remissionem peccatorum effusus est, qui et me- lius loquitur quam sanguis Abelis ", hunc se nelle non dixit: sed hostias cum spiritali oulta commutat: quandoquidem future erat sacerdoti translatio ". Etenim, si corporeas repudiat hostias, rejicit profecto legalem pontificem. Quemodo enim pontifces isti legales consecrarent manus sua, cum aries, cui manus imponebant, non amplius in holocaustum offeratur? quomodo vero aspergerentur ii qui per sanguinem non amplius purgantur? Heo itaque ratione stat utrumque, tum lex Mosaica, tum melioris introductio. Excluduntur igitur qui smat ex Aaronis semine oriundi, ut istis succedat sacer- dos secundum ordinem Melchisedech ", Non jam amplius juge illud sacrificium ", non jam hostics illæ quæ offerebantur in die propitiationis, nop-um- plius cinis juvence mundat inquinatos ". Line enim hostia, Christus; atque ea quæ secundum ipsum est, sanctorum morti@oatio. Una asperaio, lavaorum regenerationis; una peccati expiatio, sanguis pro mundi salute effusus. Ob id abrogat ac rejicit prima, ut secundo statuat. Vins. 12. Neque veniatis, ut ap- pereatis mihi. Ex eommuni subaudiendum est illud : Nolo. Non legem solum abrogat sacrificiorum, sed eam rescindit, qua oportebat masculinum omne ter in anno apparere in conspectu Domini. Quia ergo iniqui esse non desierant, neque obliquis destite- rant consiliis, ejecit eos ab oculis suis. Oculi enim Domini super justos 5. Et : Æquitates vidit vultus ejus . Domini autem in famulos ira indicatur, cum ab ipsis aufertur interpellandi fiducia: cum vero Dei conspectni masculus ter sistitur, id agni- tionem divinæ doctrinæ ad Trinitatem pertinentis demonstrat. Ob hoc autem mares prætulit teaquam Hebr. 1x, 13. Psal. xxxı, 16. $7 Dan. nec aliter legitur Levit. xxi, 27. Πlud, quod aliquanto post sequitur, indicat vocem aliquam, ex serie orationis supplendam esse. tres mss., Reg. primus utramque lectionem præfert, hanc in contextu, illam in mar- gine, manu recentiore. Statim Reg. secundus, ita multo post quinque ms., Baiti, (91) Ita quatuor mas. Reg. tertius, προχεῖσθαι. (92) Ubi legitur in editis, παρά τύ, scriptum re- (93) Reg. secundus, γὰρ αἱ. Μox tree mass. ἡμέ (93) Tó. Forte, toù. Edit. (94) Editi cum Regio tertio, μετεβλήθησαν. Alii (95) Editi cum tribus mass., τρίς. Alii duo mass.,

171 APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. 178 ζητεῖ. Διὰ τοῦτο, Τρὶς τοῦ ἐνιαυτοῦ, φησίν, ὀφθή σεται πᾶν ἀῤξενικὸν ἐνώπιόν μου· ὃ καὶ αὐτὸ σω ματικῶς παρὰ τοῦ σαρκίνου (98) Ἰσραὴλ ἀγόμενον παραιτεῖται. divinis conspectibus dignos, ut ostenderet quod A ἁπαλὰς καὶ εὐκόλους καὶ ἐκτεθηλυμένας ὁ λόγος ἐπι- Scriptura animas constanter viriliterque dogmata explentes requirat, non autem molles, inconstantes. aut effeminatas. Quapropter Ter in anno, inquit, apparebit omne masculinum coram me 61; quod ipsum quoque corporali modo a carneo Israele ob- latum repudiat. ὑμῶν ; Ἔδειξε ποῖα ταῦτα, τὰ σωματικὰ τοῦ νόμου, τὸν κριὸν τὸν ὁλοκαυτούμενον, καὶ τὸ στέαρ τῶν ἀρ νῶν, καὶ τὸ αἷμα τῶν ταύρων καὶ τράγων, καὶ τὸ τῷ σώματι ἀπαντᾶν εἰς τὸν ναὸν, ὡς τῶν θείων ὀφθαλ μῶν προσεγγισμοῦ δεομένων εἰς τὸ ἰδεῖν, ἄλλως δ μὴ φθανόντων ἐπὶ τοὺς πόῤῥω. Ταῦτα, φησί, τὰ οὔ τω ταπεινὰ καὶ γήινα τίς ἐξεζήτησεν ἐκ τῶν χειρῶν Quæ sint hoo corporalia legis sacrifoia, expressit. Indicatur videlicet aries qui totus comburebatur, adeps agnorum, taurorum hircorumque sanguis, et corporalis in templum occursus, tanquam si oculis divinis ad videndum accessu eorum opus esset, nec aliter ad longe dissitos pervenirent. Hæo, inquit, abjecta adeo et terrena quis exquisivit de manibus vestris? Vides quanta vi et necessitate mentem le- Β ὑμῶν ; Ὁρᾷς ὅσην βίαν καὶ ἀνάγκην ἐπάγει πνευμα gis spiritali quodam sensu compellamur interpre- tari. Si quis enim verba legis confiteatur a Deo quidem esse data, sed hæc quæ nunc fiunt, a Deo non requiri dicat; clare et sine ulla controversia mentem nostram ad spiritualem legis contemplatio- nem attollere nos cogit; cum tantum non clamet et obtestatur : Misericordiam volo, et non sacrif- cium et scientiam Dei magis quam holocaustum **. 401 Et : Si annuntiatum est tibi, homo, quid bo- num, et quid Dominus quærat a te, nisi ut facias ju- dicium, et diligas misericordiam, et paratus sis am- bulare cum Domino Deo tuo 63 ? Et : Immola Deo sacrificium laudis ". Atque omnis de sacrificiis et holocaustis doctrina in his verbis quæ ad miseri- cordiam et dilectionem attinent, contineri videtur; cum lex tota in bis dictis summatim comprehen- datur: Diliges proximum tuum sicut te ipsum “. Quin et ea loca quæ ad dies festos spectant, eidem expositionis generi subjicientur; ita ut et pascha nequaquam nos celebremus: In fermento malitiæ, et nequitiæ, sed in azymis sinceritatis et veritatis 66. Si quidem ad vesperum, hoc est, in consummatione sæculi vera illa ovis Christus immolatur, cujus caro vere est cibus "; ita ut non habitemus solum in tabernaculis stato dierum numero, sed omni tem- pore incolatus nostri, veram præstolantes patriam, cujus artifex et conditor est Deus ", atque adeo Pentecosten agamus expletis septem hebdomadi- bus hoc est, de vita desperemus tanquam in die extrema constituti. 61 Brod. XXXIII, 17. 62 Ose. v1, 6. 68 Mich. VI, 8. 67 Joan. vi, 56. 68 Hebr. x1, 10. παρὰ τοῦ σαρκίνου. Vox παρά non placet Combefisio, pro qua ait legendum esse περί· sed, ut notavi- mus, nec editi, nec mss. ejus emendationi favent. Aliquanto post Reg. secundus, ἔδειξεν ὁποῖα. ἐκζητεῖ. tres cum LXX, ανηγγέλη. Editis favet Vulgata, Indicabo tibi, o homo. Statim tres mss. cum LXX, ἀλλ᾽ ἢ τοῦ. Duo alii mss., ἀλλ᾽ ἢ τό. Editi, παρὰ σοῦ, ἢ τό τικῶς πως ἐκλαμβάνειν τοῦ νόμου τὸ βούλημα. Ε γὰρ παρὰ Θεοῦ μὲν ὡμολόγηται δεδόσθαι τοῦ νόμου τὰ ῥήματα, ταῦτα δὲ νῦν γινόμενα οὔ φησιν ἐκζη τεῖν (97) ὁ Θεὸς, σαφῶς καὶ ἀναντιῤῥήτως ἀνάγειν ἡμῶν τὸν νοῦν ἐπὶ τὴν πνευματικὴν θεωρίαν τοῦ νό μου βιάζεται (98)· μονονουχί κράζων καὶ διαμαρτυ ρόμενος· Ἔλεον θέλω, καὶ οὐ θυσίαν· καὶ ἐπίσ γνωσιν Θεοῦ μᾶλλον ἢ ὁλοκαύτωσιν· καὶ τὸ, Εἰ ἀνηγγέλη (99) σοι, ἄνθρωπε, τί καλόν, καὶ τί Κύριος ἐκζητεῖ παρὰ σοῦ, ἀλλ᾽ ἢ τὸ ποιεῖν κρίμα καὶ ἀγαπᾶν ἔλεον, καὶ ἐτοιμάζεσθαι τοῦ πορεύε σθαι μετὰ Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου; καὶ τὸ, Θῦσον τῷ Θεῷ θυσίαν αἰνέσεως. Καὶ ἔοικεν ὁ πᾶς (4) περί θυσιῶν καὶ ὁλοκαυτωμάτων λόγος ἐν τῷ περὶ ἐλέους καὶ ἀγάπης ἐμπεριέχεσθαι λόγῳ· ἐπεὶ καὶ ὅλος ὁ να μος ἀνακεφαλαιοῦται ἐν τῷ, ᾿Αγαπήσεις τὸν πλη σίον σου ώς σεαυτόν. Καὶ ὁ περὶ τῶν ἑορτῶν δὲ τόπος τῷ αὐτῷ εἴδει τῆς ἐξηγήσεως υπαχθήσεται· ὥστε καὶ τὸ (2) πάσχα μὴ ἑορτάζειν ἡμᾶς Ἐν ζύμη κακίας καὶ πονηρίας, ἀλλ᾽ ἐν ἀζύμοις εἰλι- κρινείας καὶ ἀληθείας· θυομένου πρὸς ἑσπέραν, τουτέστιν ἐπὶ συντελείᾳ τοῦ αἰῶνος, τοῦ ἀληθινοῦ προβάτου Χριστοῦ, οὗ ἡ σὰρξ ἀληθῶς (3) έστι βρῶ- σις· καὶ κατοικεῖν ἐν σκηναῖς οὐχὶ ταπτὴν ἡμερῶν ἀριθμὸν, ἀλλὰ πάντα τὸν χρόνον τῆς παροικίας ἡμῶν, ἀναμένοντας τὴν ἀληθινὴν πατρίδα, ἧς τεχνί της καὶ δημιουργὸς ὁ Θεὸς, καὶ πεντηκοστὴν ἄγειν δ ἑπτὰ ἑβδομάδων συντελουμένων· τουτέστιν, ὡς ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ ὄντας ἀπεγνωκέναι τοῦ Ο βίου (4). C 6 Psal. XLIX, 14. * Matth. xix, 19. "I Cor. 5, 8. θυσιῶν καί. Deest xal in editis. Rursus hoc ipso in loco Reg. secundus. περὶ ἐλέου. Nec ita multo post tres mss., πλησίον σου, ὡς ἑαυτόν. ὡς καὶ τό. Aliquanto post Reg. secundus, συντελεία τῶν αἰώνων. θής, verus est cibus. Editi, ἀληθείας. Μox uterque Combefsi codex cum Reg. secundo, οὐχὶ τακτὸν ἡμερῶν ἀριθμόν. Editi, οὐχὶ τακτῶν ἡμερῶν, ἀλλά, haud emendate. 27. Τίς γὰρ ἐξεζήτησε ταῦτα ἐκ τῶν χειρῶν 27. Quis enim requisivit hæc de manibus vestris ? (96) Editi, παρὰ τοῦ σαρκικοῦ. Αt quinque mss., (97) sic quinque mss. Editi, γενόμενα οὔ, φησὶν, (98) Edili, βιάσεται. At mss. aliquot, βιάζεται. (99) Editi, ἀναγγελῶ. Duo mss. ἀναγγέλη. Alii (1) Reg. secundus, Εοικεν πᾶς δ. Ibidem mst., (2) Sic mss. quatuor. Editi, ὡς τό. Reg. tertius, (3) Ita Colbertini duo. Alii tres mss. Regii άλη- (4) Reg. secundus, τὸν βίον.

171 APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. 178 ζητεῖ. Διὰ τοῦτο, Τρὶς τοῦ ἐνιαυτοῦ, φησίν, ὀφθή σεται πᾶν ἀῤξενικὸν ἐνώπιόν μου· ὃ καὶ αὐτὸ σω ματικῶς παρὰ τοῦ σαρκίνου (98) Ἰσραὴλ ἀγόμενον παραιτεῖται. divinis conspectibus dignos, ut ostenderet quod A ἁπαλὰς καὶ εὐκόλους καὶ ἐκτεθηλυμένας ὁ λόγος ἐπι- Scriptura animas constanter viriliterque dogmata explentes requirat, non autem molles, inconstantes. aut effeminatas. Quapropter Ter in anno, inquit, apparebit omne masculinum coram me 61; quod ipsum quoque corporali modo a carneo Israele ob- latum repudiat. ὑμῶν ; Ἔδειξε ποῖα ταῦτα, τὰ σωματικὰ τοῦ νόμου, τὸν κριὸν τὸν ὁλοκαυτούμενον, καὶ τὸ στέαρ τῶν ἀρ νῶν, καὶ τὸ αἷμα τῶν ταύρων καὶ τράγων, καὶ τὸ τῷ σώματι ἀπαντᾶν εἰς τὸν ναὸν, ὡς τῶν θείων ὀφθαλ μῶν προσεγγισμοῦ δεομένων εἰς τὸ ἰδεῖν, ἄλλως δ μὴ φθανόντων ἐπὶ τοὺς πόῤῥω. Ταῦτα, φησί, τὰ οὔ τω ταπεινὰ καὶ γήινα τίς ἐξεζήτησεν ἐκ τῶν χειρῶν Quæ sint hoo corporalia legis sacrifoia, expressit. Indicatur videlicet aries qui totus comburebatur, adeps agnorum, taurorum hircorumque sanguis, et corporalis in templum occursus, tanquam si oculis divinis ad videndum accessu eorum opus esset, nec aliter ad longe dissitos pervenirent. Hæo, inquit, abjecta adeo et terrena quis exquisivit de manibus vestris? Vides quanta vi et necessitate mentem le- Β ὑμῶν ; Ὁρᾷς ὅσην βίαν καὶ ἀνάγκην ἐπάγει πνευμα gis spiritali quodam sensu compellamur interpre- tari. Si quis enim verba legis confiteatur a Deo quidem esse data, sed hæc quæ nunc fiunt, a Deo non requiri dicat; clare et sine ulla controversia mentem nostram ad spiritualem legis contemplatio- nem attollere nos cogit; cum tantum non clamet et obtestatur : Misericordiam volo, et non sacrif- cium et scientiam Dei magis quam holocaustum **. 401 Et : Si annuntiatum est tibi, homo, quid bo- num, et quid Dominus quærat a te, nisi ut facias ju- dicium, et diligas misericordiam, et paratus sis am- bulare cum Domino Deo tuo 63 ? Et : Immola Deo sacrificium laudis ". Atque omnis de sacrificiis et holocaustis doctrina in his verbis quæ ad miseri- cordiam et dilectionem attinent, contineri videtur; cum lex tota in bis dictis summatim comprehen- datur: Diliges proximum tuum sicut te ipsum “. Quin et ea loca quæ ad dies festos spectant, eidem expositionis generi subjicientur; ita ut et pascha nequaquam nos celebremus: In fermento malitiæ, et nequitiæ, sed in azymis sinceritatis et veritatis 66. Si quidem ad vesperum, hoc est, in consummatione sæculi vera illa ovis Christus immolatur, cujus caro vere est cibus "; ita ut non habitemus solum in tabernaculis stato dierum numero, sed omni tem- pore incolatus nostri, veram præstolantes patriam, cujus artifex et conditor est Deus ", atque adeo Pentecosten agamus expletis septem hebdomadi- bus hoc est, de vita desperemus tanquam in die extrema constituti. 61 Brod. XXXIII, 17. 62 Ose. v1, 6. 68 Mich. VI, 8. 67 Joan. vi, 56. 68 Hebr. x1, 10. παρὰ τοῦ σαρκίνου. Vox παρά non placet Combefisio, pro qua ait legendum esse περί· sed, ut notavi- mus, nec editi, nec mss. ejus emendationi favent. Aliquanto post Reg. secundus, ἔδειξεν ὁποῖα. ἐκζητεῖ. tres cum LXX, ανηγγέλη. Editis favet Vulgata, Indicabo tibi, o homo. Statim tres mss. cum LXX, ἀλλ᾽ ἢ τοῦ. Duo alii mss., ἀλλ᾽ ἢ τό. Editi, παρὰ σοῦ, ἢ τό τικῶς πως ἐκλαμβάνειν τοῦ νόμου τὸ βούλημα. Ε γὰρ παρὰ Θεοῦ μὲν ὡμολόγηται δεδόσθαι τοῦ νόμου τὰ ῥήματα, ταῦτα δὲ νῦν γινόμενα οὔ φησιν ἐκζη τεῖν (97) ὁ Θεὸς, σαφῶς καὶ ἀναντιῤῥήτως ἀνάγειν ἡμῶν τὸν νοῦν ἐπὶ τὴν πνευματικὴν θεωρίαν τοῦ νό μου βιάζεται (98)· μονονουχί κράζων καὶ διαμαρτυ ρόμενος· Ἔλεον θέλω, καὶ οὐ θυσίαν· καὶ ἐπίσ γνωσιν Θεοῦ μᾶλλον ἢ ὁλοκαύτωσιν· καὶ τὸ, Εἰ ἀνηγγέλη (99) σοι, ἄνθρωπε, τί καλόν, καὶ τί Κύριος ἐκζητεῖ παρὰ σοῦ, ἀλλ᾽ ἢ τὸ ποιεῖν κρίμα καὶ ἀγαπᾶν ἔλεον, καὶ ἐτοιμάζεσθαι τοῦ πορεύε σθαι μετὰ Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου; καὶ τὸ, Θῦσον τῷ Θεῷ θυσίαν αἰνέσεως. Καὶ ἔοικεν ὁ πᾶς (4) περί θυσιῶν καὶ ὁλοκαυτωμάτων λόγος ἐν τῷ περὶ ἐλέους καὶ ἀγάπης ἐμπεριέχεσθαι λόγῳ· ἐπεὶ καὶ ὅλος ὁ να μος ἀνακεφαλαιοῦται ἐν τῷ, ᾿Αγαπήσεις τὸν πλη σίον σου ώς σεαυτόν. Καὶ ὁ περὶ τῶν ἑορτῶν δὲ τόπος τῷ αὐτῷ εἴδει τῆς ἐξηγήσεως υπαχθήσεται· ὥστε καὶ τὸ (2) πάσχα μὴ ἑορτάζειν ἡμᾶς Ἐν ζύμη κακίας καὶ πονηρίας, ἀλλ᾽ ἐν ἀζύμοις εἰλι- κρινείας καὶ ἀληθείας· θυομένου πρὸς ἑσπέραν, τουτέστιν ἐπὶ συντελείᾳ τοῦ αἰῶνος, τοῦ ἀληθινοῦ προβάτου Χριστοῦ, οὗ ἡ σὰρξ ἀληθῶς (3) έστι βρῶ- σις· καὶ κατοικεῖν ἐν σκηναῖς οὐχὶ ταπτὴν ἡμερῶν ἀριθμὸν, ἀλλὰ πάντα τὸν χρόνον τῆς παροικίας ἡμῶν, ἀναμένοντας τὴν ἀληθινὴν πατρίδα, ἧς τεχνί της καὶ δημιουργὸς ὁ Θεὸς, καὶ πεντηκοστὴν ἄγειν δ ἑπτὰ ἑβδομάδων συντελουμένων· τουτέστιν, ὡς ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ ὄντας ἀπεγνωκέναι τοῦ Ο βίου (4). C 6 Psal. XLIX, 14. * Matth. xix, 19. "I Cor. 5, 8. θυσιῶν καί. Deest xal in editis. Rursus hoc ipso in loco Reg. secundus. περὶ ἐλέου. Nec ita multo post tres mss., πλησίον σου, ὡς ἑαυτόν. ὡς καὶ τό. Aliquanto post Reg. secundus, συντελεία τῶν αἰώνων. θής, verus est cibus. Editi, ἀληθείας. Μox uterque Combefsi codex cum Reg. secundo, οὐχὶ τακτὸν ἡμερῶν ἀριθμόν. Editi, οὐχὶ τακτῶν ἡμερῶν, ἀλλά, haud emendate. 27. Τίς γὰρ ἐξεζήτησε ταῦτα ἐκ τῶν χειρῶν 27. Quis enim requisivit hæc de manibus vestris ? (96) Editi, παρὰ τοῦ σαρκικοῦ. Αt quinque mss., (97) sic quinque mss. Editi, γενόμενα οὔ, φησὶν, (98) Edili, βιάσεται. At mss. aliquot, βιάζεται. (99) Editi, ἀναγγελῶ. Duo mss. ἀναγγέλη. Alii (1) Reg. secundus, Εοικεν πᾶς δ. Ibidem mst., (2) Sic mss. quatuor. Editi, ὡς τό. Reg. tertius, (3) Ita Colbertini duo. Alii tres mss. Regii άλη- (4) Reg. secundus, τὸν βίον.

171 APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. 178 ζητεῖ. Διὰ τοῦτο, Τρὶς τοῦ ἐνιαυτοῦ, φησίν, ὀφθή σεται πᾶν ἀῤξενικὸν ἐνώπιόν μου· ὃ καὶ αὐτὸ σω ματικῶς παρὰ τοῦ σαρκίνου (98) Ἰσραὴλ ἀγόμενον παραιτεῖται. divinis conspectibus dignos, ut ostenderet quod A ἁπαλὰς καὶ εὐκόλους καὶ ἐκτεθηλυμένας ὁ λόγος ἐπι- Scriptura animas constanter viriliterque dogmata explentes requirat, non autem molles, inconstantes. aut effeminatas. Quapropter Ter in anno, inquit, apparebit omne masculinum coram me 61; quod ipsum quoque corporali modo a carneo Israele ob- latum repudiat. ὑμῶν ; Ἔδειξε ποῖα ταῦτα, τὰ σωματικὰ τοῦ νόμου, τὸν κριὸν τὸν ὁλοκαυτούμενον, καὶ τὸ στέαρ τῶν ἀρ νῶν, καὶ τὸ αἷμα τῶν ταύρων καὶ τράγων, καὶ τὸ τῷ σώματι ἀπαντᾶν εἰς τὸν ναὸν, ὡς τῶν θείων ὀφθαλ μῶν προσεγγισμοῦ δεομένων εἰς τὸ ἰδεῖν, ἄλλως δ μὴ φθανόντων ἐπὶ τοὺς πόῤῥω. Ταῦτα, φησί, τὰ οὔ τω ταπεινὰ καὶ γήινα τίς ἐξεζήτησεν ἐκ τῶν χειρῶν Quæ sint hoo corporalia legis sacrifoia, expressit. Indicatur videlicet aries qui totus comburebatur, adeps agnorum, taurorum hircorumque sanguis, et corporalis in templum occursus, tanquam si oculis divinis ad videndum accessu eorum opus esset, nec aliter ad longe dissitos pervenirent. Hæo, inquit, abjecta adeo et terrena quis exquisivit de manibus vestris? Vides quanta vi et necessitate mentem le- Β ὑμῶν ; Ὁρᾷς ὅσην βίαν καὶ ἀνάγκην ἐπάγει πνευμα gis spiritali quodam sensu compellamur interpre- tari. Si quis enim verba legis confiteatur a Deo quidem esse data, sed hæc quæ nunc fiunt, a Deo non requiri dicat; clare et sine ulla controversia mentem nostram ad spiritualem legis contemplatio- nem attollere nos cogit; cum tantum non clamet et obtestatur : Misericordiam volo, et non sacrif- cium et scientiam Dei magis quam holocaustum **. 401 Et : Si annuntiatum est tibi, homo, quid bo- num, et quid Dominus quærat a te, nisi ut facias ju- dicium, et diligas misericordiam, et paratus sis am- bulare cum Domino Deo tuo 63 ? Et : Immola Deo sacrificium laudis ". Atque omnis de sacrificiis et holocaustis doctrina in his verbis quæ ad miseri- cordiam et dilectionem attinent, contineri videtur; cum lex tota in bis dictis summatim comprehen- datur: Diliges proximum tuum sicut te ipsum “. Quin et ea loca quæ ad dies festos spectant, eidem expositionis generi subjicientur; ita ut et pascha nequaquam nos celebremus: In fermento malitiæ, et nequitiæ, sed in azymis sinceritatis et veritatis 66. Si quidem ad vesperum, hoc est, in consummatione sæculi vera illa ovis Christus immolatur, cujus caro vere est cibus "; ita ut non habitemus solum in tabernaculis stato dierum numero, sed omni tem- pore incolatus nostri, veram præstolantes patriam, cujus artifex et conditor est Deus ", atque adeo Pentecosten agamus expletis septem hebdomadi- bus hoc est, de vita desperemus tanquam in die extrema constituti. 61 Brod. XXXIII, 17. 62 Ose. v1, 6. 68 Mich. VI, 8. 67 Joan. vi, 56. 68 Hebr. x1, 10. παρὰ τοῦ σαρκίνου. Vox παρά non placet Combefisio, pro qua ait legendum esse περί· sed, ut notavi- mus, nec editi, nec mss. ejus emendationi favent. Aliquanto post Reg. secundus, ἔδειξεν ὁποῖα. ἐκζητεῖ. tres cum LXX, ανηγγέλη. Editis favet Vulgata, Indicabo tibi, o homo. Statim tres mss. cum LXX, ἀλλ᾽ ἢ τοῦ. Duo alii mss., ἀλλ᾽ ἢ τό. Editi, παρὰ σοῦ, ἢ τό τικῶς πως ἐκλαμβάνειν τοῦ νόμου τὸ βούλημα. Ε γὰρ παρὰ Θεοῦ μὲν ὡμολόγηται δεδόσθαι τοῦ νόμου τὰ ῥήματα, ταῦτα δὲ νῦν γινόμενα οὔ φησιν ἐκζη τεῖν (97) ὁ Θεὸς, σαφῶς καὶ ἀναντιῤῥήτως ἀνάγειν ἡμῶν τὸν νοῦν ἐπὶ τὴν πνευματικὴν θεωρίαν τοῦ νό μου βιάζεται (98)· μονονουχί κράζων καὶ διαμαρτυ ρόμενος· Ἔλεον θέλω, καὶ οὐ θυσίαν· καὶ ἐπίσ γνωσιν Θεοῦ μᾶλλον ἢ ὁλοκαύτωσιν· καὶ τὸ, Εἰ ἀνηγγέλη (99) σοι, ἄνθρωπε, τί καλόν, καὶ τί Κύριος ἐκζητεῖ παρὰ σοῦ, ἀλλ᾽ ἢ τὸ ποιεῖν κρίμα καὶ ἀγαπᾶν ἔλεον, καὶ ἐτοιμάζεσθαι τοῦ πορεύε σθαι μετὰ Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου; καὶ τὸ, Θῦσον τῷ Θεῷ θυσίαν αἰνέσεως. Καὶ ἔοικεν ὁ πᾶς (4) περί θυσιῶν καὶ ὁλοκαυτωμάτων λόγος ἐν τῷ περὶ ἐλέους καὶ ἀγάπης ἐμπεριέχεσθαι λόγῳ· ἐπεὶ καὶ ὅλος ὁ να μος ἀνακεφαλαιοῦται ἐν τῷ, ᾿Αγαπήσεις τὸν πλη σίον σου ώς σεαυτόν. Καὶ ὁ περὶ τῶν ἑορτῶν δὲ τόπος τῷ αὐτῷ εἴδει τῆς ἐξηγήσεως υπαχθήσεται· ὥστε καὶ τὸ (2) πάσχα μὴ ἑορτάζειν ἡμᾶς Ἐν ζύμη κακίας καὶ πονηρίας, ἀλλ᾽ ἐν ἀζύμοις εἰλι- κρινείας καὶ ἀληθείας· θυομένου πρὸς ἑσπέραν, τουτέστιν ἐπὶ συντελείᾳ τοῦ αἰῶνος, τοῦ ἀληθινοῦ προβάτου Χριστοῦ, οὗ ἡ σὰρξ ἀληθῶς (3) έστι βρῶ- σις· καὶ κατοικεῖν ἐν σκηναῖς οὐχὶ ταπτὴν ἡμερῶν ἀριθμὸν, ἀλλὰ πάντα τὸν χρόνον τῆς παροικίας ἡμῶν, ἀναμένοντας τὴν ἀληθινὴν πατρίδα, ἧς τεχνί της καὶ δημιουργὸς ὁ Θεὸς, καὶ πεντηκοστὴν ἄγειν δ ἑπτὰ ἑβδομάδων συντελουμένων· τουτέστιν, ὡς ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ ὄντας ἀπεγνωκέναι τοῦ Ο βίου (4). C 6 Psal. XLIX, 14. * Matth. xix, 19. "I Cor. 5, 8. θυσιῶν καί. Deest xal in editis. Rursus hoc ipso in loco Reg. secundus. περὶ ἐλέου. Nec ita multo post tres mss., πλησίον σου, ὡς ἑαυτόν. ὡς καὶ τό. Aliquanto post Reg. secundus, συντελεία τῶν αἰώνων. θής, verus est cibus. Editi, ἀληθείας. Μox uterque Combefsi codex cum Reg. secundo, οὐχὶ τακτὸν ἡμερῶν ἀριθμόν. Editi, οὐχὶ τακτῶν ἡμερῶν, ἀλλά, haud emendate. 27. Τίς γὰρ ἐξεζήτησε ταῦτα ἐκ τῶν χειρῶν 27. Quis enim requisivit hæc de manibus vestris ? (96) Editi, παρὰ τοῦ σαρκικοῦ. Αt quinque mss., (97) sic quinque mss. Editi, γενόμενα οὔ, φησὶν, (98) Edili, βιάσεται. At mss. aliquot, βιάζεται. (99) Editi, ἀναγγελῶ. Duo mss. ἀναγγέλη. Alii (1) Reg. secundus, Εοικεν πᾶς δ. Ibidem mst., (2) Sic mss. quatuor. Editi, ὡς τό. Reg. tertius, (3) Ita Colbertini duo. Alii tres mss. Regii άλη- (4) Reg. secundus, τὸν βίον.

171 APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. 178 ζητεῖ. Διὰ τοῦτο, Τρὶς τοῦ ἐνιαυτοῦ, φησίν, ὀφθή σεται πᾶν ἀῤξενικὸν ἐνώπιόν μου· ὃ καὶ αὐτὸ σω ματικῶς παρὰ τοῦ σαρκίνου (98) Ἰσραὴλ ἀγόμενον παραιτεῖται. divinis conspectibus dignos, ut ostenderet quod A ἁπαλὰς καὶ εὐκόλους καὶ ἐκτεθηλυμένας ὁ λόγος ἐπι- Scriptura animas constanter viriliterque dogmata explentes requirat, non autem molles, inconstantes. aut effeminatas. Quapropter Ter in anno, inquit, apparebit omne masculinum coram me 61; quod ipsum quoque corporali modo a carneo Israele ob- latum repudiat. ὑμῶν ; Ἔδειξε ποῖα ταῦτα, τὰ σωματικὰ τοῦ νόμου, τὸν κριὸν τὸν ὁλοκαυτούμενον, καὶ τὸ στέαρ τῶν ἀρ νῶν, καὶ τὸ αἷμα τῶν ταύρων καὶ τράγων, καὶ τὸ τῷ σώματι ἀπαντᾶν εἰς τὸν ναὸν, ὡς τῶν θείων ὀφθαλ μῶν προσεγγισμοῦ δεομένων εἰς τὸ ἰδεῖν, ἄλλως δ μὴ φθανόντων ἐπὶ τοὺς πόῤῥω. Ταῦτα, φησί, τὰ οὔ τω ταπεινὰ καὶ γήινα τίς ἐξεζήτησεν ἐκ τῶν χειρῶν Quæ sint hoo corporalia legis sacrifoia, expressit. Indicatur videlicet aries qui totus comburebatur, adeps agnorum, taurorum hircorumque sanguis, et corporalis in templum occursus, tanquam si oculis divinis ad videndum accessu eorum opus esset, nec aliter ad longe dissitos pervenirent. Hæo, inquit, abjecta adeo et terrena quis exquisivit de manibus vestris? Vides quanta vi et necessitate mentem le- Β ὑμῶν ; Ὁρᾷς ὅσην βίαν καὶ ἀνάγκην ἐπάγει πνευμα gis spiritali quodam sensu compellamur interpre- tari. Si quis enim verba legis confiteatur a Deo quidem esse data, sed hæc quæ nunc fiunt, a Deo non requiri dicat; clare et sine ulla controversia mentem nostram ad spiritualem legis contemplatio- nem attollere nos cogit; cum tantum non clamet et obtestatur : Misericordiam volo, et non sacrif- cium et scientiam Dei magis quam holocaustum **. 401 Et : Si annuntiatum est tibi, homo, quid bo- num, et quid Dominus quærat a te, nisi ut facias ju- dicium, et diligas misericordiam, et paratus sis am- bulare cum Domino Deo tuo 63 ? Et : Immola Deo sacrificium laudis ". Atque omnis de sacrificiis et holocaustis doctrina in his verbis quæ ad miseri- cordiam et dilectionem attinent, contineri videtur; cum lex tota in bis dictis summatim comprehen- datur: Diliges proximum tuum sicut te ipsum “. Quin et ea loca quæ ad dies festos spectant, eidem expositionis generi subjicientur; ita ut et pascha nequaquam nos celebremus: In fermento malitiæ, et nequitiæ, sed in azymis sinceritatis et veritatis 66. Si quidem ad vesperum, hoc est, in consummatione sæculi vera illa ovis Christus immolatur, cujus caro vere est cibus "; ita ut non habitemus solum in tabernaculis stato dierum numero, sed omni tem- pore incolatus nostri, veram præstolantes patriam, cujus artifex et conditor est Deus ", atque adeo Pentecosten agamus expletis septem hebdomadi- bus hoc est, de vita desperemus tanquam in die extrema constituti. 61 Brod. XXXIII, 17. 62 Ose. v1, 6. 68 Mich. VI, 8. 67 Joan. vi, 56. 68 Hebr. x1, 10. παρὰ τοῦ σαρκίνου. Vox παρά non placet Combefisio, pro qua ait legendum esse περί· sed, ut notavi- mus, nec editi, nec mss. ejus emendationi favent. Aliquanto post Reg. secundus, ἔδειξεν ὁποῖα. ἐκζητεῖ. tres cum LXX, ανηγγέλη. Editis favet Vulgata, Indicabo tibi, o homo. Statim tres mss. cum LXX, ἀλλ᾽ ἢ τοῦ. Duo alii mss., ἀλλ᾽ ἢ τό. Editi, παρὰ σοῦ, ἢ τό τικῶς πως ἐκλαμβάνειν τοῦ νόμου τὸ βούλημα. Ε γὰρ παρὰ Θεοῦ μὲν ὡμολόγηται δεδόσθαι τοῦ νόμου τὰ ῥήματα, ταῦτα δὲ νῦν γινόμενα οὔ φησιν ἐκζη τεῖν (97) ὁ Θεὸς, σαφῶς καὶ ἀναντιῤῥήτως ἀνάγειν ἡμῶν τὸν νοῦν ἐπὶ τὴν πνευματικὴν θεωρίαν τοῦ νό μου βιάζεται (98)· μονονουχί κράζων καὶ διαμαρτυ ρόμενος· Ἔλεον θέλω, καὶ οὐ θυσίαν· καὶ ἐπίσ γνωσιν Θεοῦ μᾶλλον ἢ ὁλοκαύτωσιν· καὶ τὸ, Εἰ ἀνηγγέλη (99) σοι, ἄνθρωπε, τί καλόν, καὶ τί Κύριος ἐκζητεῖ παρὰ σοῦ, ἀλλ᾽ ἢ τὸ ποιεῖν κρίμα καὶ ἀγαπᾶν ἔλεον, καὶ ἐτοιμάζεσθαι τοῦ πορεύε σθαι μετὰ Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου; καὶ τὸ, Θῦσον τῷ Θεῷ θυσίαν αἰνέσεως. Καὶ ἔοικεν ὁ πᾶς (4) περί θυσιῶν καὶ ὁλοκαυτωμάτων λόγος ἐν τῷ περὶ ἐλέους καὶ ἀγάπης ἐμπεριέχεσθαι λόγῳ· ἐπεὶ καὶ ὅλος ὁ να μος ἀνακεφαλαιοῦται ἐν τῷ, ᾿Αγαπήσεις τὸν πλη σίον σου ώς σεαυτόν. Καὶ ὁ περὶ τῶν ἑορτῶν δὲ τόπος τῷ αὐτῷ εἴδει τῆς ἐξηγήσεως υπαχθήσεται· ὥστε καὶ τὸ (2) πάσχα μὴ ἑορτάζειν ἡμᾶς Ἐν ζύμη κακίας καὶ πονηρίας, ἀλλ᾽ ἐν ἀζύμοις εἰλι- κρινείας καὶ ἀληθείας· θυομένου πρὸς ἑσπέραν, τουτέστιν ἐπὶ συντελείᾳ τοῦ αἰῶνος, τοῦ ἀληθινοῦ προβάτου Χριστοῦ, οὗ ἡ σὰρξ ἀληθῶς (3) έστι βρῶ- σις· καὶ κατοικεῖν ἐν σκηναῖς οὐχὶ ταπτὴν ἡμερῶν ἀριθμὸν, ἀλλὰ πάντα τὸν χρόνον τῆς παροικίας ἡμῶν, ἀναμένοντας τὴν ἀληθινὴν πατρίδα, ἧς τεχνί της καὶ δημιουργὸς ὁ Θεὸς, καὶ πεντηκοστὴν ἄγειν δ ἑπτὰ ἑβδομάδων συντελουμένων· τουτέστιν, ὡς ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ ὄντας ἀπεγνωκέναι τοῦ Ο βίου (4). C 6 Psal. XLIX, 14. * Matth. xix, 19. "I Cor. 5, 8. θυσιῶν καί. Deest xal in editis. Rursus hoc ipso in loco Reg. secundus. περὶ ἐλέου. Nec ita multo post tres mss., πλησίον σου, ὡς ἑαυτόν. ὡς καὶ τό. Aliquanto post Reg. secundus, συντελεία τῶν αἰώνων. θής, verus est cibus. Editi, ἀληθείας. Μox uterque Combefsi codex cum Reg. secundo, οὐχὶ τακτὸν ἡμερῶν ἀριθμόν. Editi, οὐχὶ τακτῶν ἡμερῶν, ἀλλά, haud emendate. 27. Τίς γὰρ ἐξεζήτησε ταῦτα ἐκ τῶν χειρῶν 27. Quis enim requisivit hæc de manibus vestris ? (96) Editi, παρὰ τοῦ σαρκικοῦ. Αt quinque mss., (97) sic quinque mss. Editi, γενόμενα οὔ, φησὶν, (98) Edili, βιάσεται. At mss. aliquot, βιάζεται. (99) Editi, ἀναγγελῶ. Duo mss. ἀναγγέλη. Alii (1) Reg. secundus, Εοικεν πᾶς δ. Ibidem mst., (2) Sic mss. quatuor. Editi, ὡς τό. Reg. tertius, (3) Ita Colbertini duo. Alii tres mss. Regii άλη- (4) Reg. secundus, τὸν βίον.

χυθέντος, ποτὲ δὲ ἄνευ ἐλαίου, ὡς ἐπὶ τῆς ζηλοτυ Η Ο πίας· ἄλλοτε λαγανα· ἄλλοτε ἔζυμα· άλλοτε μόνον φύραμα, ἀναπεποιημένης ἐλαίῳ τῆς σεμιδάλεως. Νῦν ταύτης τὴν χρῆσιν ματαιώσας, τὸ πκεῖστον μέ ρος τῶν θυσιῶν διέγραψε. Τί οὖν ἐστιν ὁ λέγει ; Ὅτι ἄλλα τοῦ λόγου ανισσομένου, ἀφέντες τὸ βούλημα τοῦ νομοθέτου, τὴν πᾶσαν πραγματείαν περὶ τὴν ματαιότητα τῶν σωματικῶν ἐπιδείκνυσθε. Έδει γὰρ τὸν σῖτον εἰς τὸν λόγον μεταλαμβάνειν σπερμα τικῶς ὑμῶν (13) ἐγκείμενον ταῖς ψυχαῖς, καὶ τάσης αὐτὸν κοσμικῆς ἐννοίας απογυμνώσαντας, αὐτῷ χρή σθαι καθ᾿ ἑαυτὸν ἐν τῇ ἀύλῳ καὶ καθαρά θεραπεία Θεοῦ. Καὶ τοῦτο ἐστι πνευματική σεμίδαλις, λόγος περὶ Θεοῦ σωματικῆς ἐννοίας κεχωρισμένος. Η μὲν οὖν σωματικῶς νοουμένη καὶ προσφερομένη κατὰ τὸν Ἰουδαϊκὸν τρόπον σεμίδαλις, μάταιον· τὸ θυμιάμα δὲ ἤδη καὶ βδέδυγμά ἐστι τῷ Κυρίῳ. Βδελυκτὸν γὰρ τῷ ὄντι τὸ οἴεσθαι (14) τὰς διὰ ὀσφρήσεως ἡδονὰς τὸν Θεὸν θηρώμενον, τοῦ θυμιάρματος τὴν σύνθεσιν προστεταχέναι, καὶ μὴ νοεῖν ὅτι θυμίαμα Κυρίῳ ὁ ἐν σώματι ἁγιασμός, ὑπὸ τῆς κατὰ ψυχήν σωφροσύ νης ἐπιτελούμενος· ἱσοκρατῶς ἐχόντων καὶ ἀστασιά. στως πρὸς ἄλληλα τῶν μερῶν τῆς ψυχῆς. Λάβε γέρ, φησί (15), σεαυτῷ ἡδύσματα· στακτὴν, ὄνυχας, χαλβάνην ἡδυσμοῦ, καὶ λίβανον διαφανή . Τέσ σαρα ταῦτα πρὸς τὰ τέσσαρα στοιχεῖα, ἐξ ὧν τὰ σώματα σύγκειται, τὴν ὁμοιότητα· ἡ μὲν στι κτὴ πρὸς τὸ ὕδωρ· ὁ δὲ ὄνυξ διὰ τὸ ξηρὸν πρὸς τὴν γῆν· ἡ δὲ χαλβάνη διὰ τὴν θερμότητα πρὸς τὸ πῦρ' ὁ δὲ λίβανος, διὰ τὸ διαφανὲς πρὸς τὸν ἀέρα. Ισον ἴσω (16) ἔσται· τουτέστι, τὰς ἐκ δυσκρασίας γινο μένας ὁρμᾶς εἰς ἐπιθυμίας ἀτόπους κολάζων ἐπαν ισώσεις. Καὶ συγκόψεις ἐκ τούτων λεπτόν· τουτο έστι, πνευματικὸν ποιῆσαι φιλοπονήσεις, ἐξαφανίζων τῆς ψυχῆς τὸ τῆς σαρχὸς παχὺ καὶ ὁλῶδες. Καὶ οὕτω θήσεις ἀπέναντι τοῦ μαρτυρίου ἐν τῇ σκηνῇ (17), ὅθεν γνωσθήσομαί σοι ἐκεῖθεν. Ὅταν γὰρ ἐγγένηται τῇ ἀκριβεῖ κοινωνίᾳ, καὶ ἀπολεπτυνθῆ, τότε ἄξιός ἐστι εἰσφέρεσθαι εἰς τὰ ἅγια, καὶ τῇ γνώσει τῇ περὶ Θεοῦ προσεγγίζειν. Θήσεις γὰρ αὐτά, φησίν, ἀπὸ έναντι τοῦ μαρτυρίου, ὅθεν γνωσθήσομαί σοι ἐκεῖθεν. Τὸ δὲ τοιοῦτον ἀπηγόρευται ἑαυτῷ τινα ποι- εῖν εἰς ἀπόλαυσιν· τουτέστιν, ἑαυτῷ (18) ἐπιγράφειν τὰ κατορθώματα, ἀλλ᾽ ἐπὶ τὸν Θεὸν τῶν καλῶν τὴν αἱ τίαν ἀνάγειν. Τοιοῦτογἦν θυμίαμα Παῦλος ὁ λέγων (19)· το ἡμῖν. αὐτῷ κεχρῆσθαι. αὐτῷ χρῆσθαι. αὐτῷ καὶ χρῆσθαι. σύνθεσιν διατεταχέναι. προστεταχέναι. χαλβάνην ἡδυσμοῦ. ήδυοσε μου' τὰ σώματα. γινομένας, γενομένας. νῆς. τῆς σκηνῆς. εἰς ἀπόλαυσιν, τουτέστιν μὴ δὴ ἑαυτῷ. ἀπαγορεύεται, άπαγο- ρεύεται ἑαυτοῦ τινα ποιεῖν ἀπόλαυσιν, τουτέστιν - λέγων. $74 APPENDIX OPERUM 6. BASILII MAGNI. B quando vero absque oleo, ut in zelotypia " : non- / nunquam lagana : nonnunquam azymi panes : in- terdum sola erat massa, subacta oleo similagine. Nunc vero similaginis illius usum abrogane, plu- rimam sacrificiorum partem abolevit. Quid igitur hæc ejus dicta sibi volunt? Quod licet alia sub ser- monis involucro signifcentur, vos, mente legisla- toris posthabita, studium omne operamque in re- rum corporalium vanitate ponitis. Oportebat enim ut trumentum pro eo sermone, qui in seminis modu̟m animabus vestris inseritur, acciperetis, ut- que ex eo mundana omni cogitatione nudato se- cyndum se, in incorporeo ac puro Dei cultu utere- mini. Atque hæc est spiritualis similago,videlicet is qui de Deo habetur sermo a corporali intelligentia discretys. Itaque hæc simila corporali sensu intel- lecta, atque Judaico more oblata, est vanum quid- dam : thymiama vero jam quoque abominatio est Domino. Nam revera est quidpiam exsecrabile, si Deo permistionem quamdam thymiamatis quo per olfactum voluptatem aucupetur, existimemus precipi, nec intelligamus corporis sanctimoniam quæ animi temperantia et castitate comparatur, Domino eage thymiama, pari inter se tempe- ratione ac sedate compositis animæ partibus. Sume enim, inquit, tibi suavitates, slacten, ony- cha, galbanum boni odoris, et thus pellucidum 12. Hac quatuor eum quatuor elementis ex quibus corpora constant, habent cognationem. Stacte qui- ɖem ad aquam refertur: onyx ad terram propter ariditatem galbanum ad ignem propter calorem: thus tandem ad aerem propter pelluciditatem. Equale, æquali erit 7: hoc est, impetus, ex intem- perie coortos et in absurdas cupiditates erumpentes refrenans, ad æquabilem temperaturam revocabis. Et contundes ex his minutim ", hoc est, quod in anima carneum est, crassumque, et materiæ im- mersum, destruens, iḍ ipsum spirituale efficere studebis. Et ita pones contra lestimonium in taber- naculo, unde innotescam tibi inde ". Cum enim quis ad perfectam permistionem pervenerit, et contusus fuerit; tum dignus erit qui in sancta introducatur, atque ad Dei cognitionem accedat. Pones enim ea, inquit, conira testimonium, unde innotescam tibi inde. Hoc autem prohibitum fuit, Num. v, 15. Exod. XIII, 34. ibid. ibid. 36. ibid. Nec ita multo post uterque Combefisii codex, Alii tres mss., Editi, tres mss. Alii duo mss., tim duo mss. Regii et LXX, Alii duo Colbertini secunda manu et recentiore, quæ vox si non melior, certe signifcantior est. Hayd longe aliquot mss., Deest ar- ticulus in editis. 188., Editi, Alii tres mss., Denique tres alii ut in contextu. Alii tree mss., etc., ut supra. Bditi, top. Colb. primus in margine, manu recenti, od dei, non oportet quemquam sibi præclara facinora vin- dicare. (13) Ita mss. quatuor. Reg. tertius, ἠμῶν. Editi, (14) Sic quinque mss. At editi, ὄντι οἴεσθαι. ΜoΥ (15) Ita mss. aliquot. Deest φησί in editis. Sta- (18) sid mass. sex. Editi, ἴσως. Μox idem illi sex (17) Editi et Reg. tertius, τῆς σκηνῆς τῆς ἀληθι (18) Codices tres, ἀπηγόρευται ἑαυτῷ τινα ποιεῖν (19) Ita mss. plerique omnes. Editi, ὁ Παῦλος

χυθέντος, ποτὲ δὲ ἄνευ ἐλαίου, ὡς ἐπὶ τῆς ζηλοτυ Η Ο πίας· ἄλλοτε λαγανα· ἄλλοτε ἔζυμα· άλλοτε μόνον φύραμα, ἀναπεποιημένης ἐλαίῳ τῆς σεμιδάλεως. Νῦν ταύτης τὴν χρῆσιν ματαιώσας, τὸ πκεῖστον μέ ρος τῶν θυσιῶν διέγραψε. Τί οὖν ἐστιν ὁ λέγει ; Ὅτι ἄλλα τοῦ λόγου ανισσομένου, ἀφέντες τὸ βούλημα τοῦ νομοθέτου, τὴν πᾶσαν πραγματείαν περὶ τὴν ματαιότητα τῶν σωματικῶν ἐπιδείκνυσθε. Έδει γὰρ τὸν σῖτον εἰς τὸν λόγον μεταλαμβάνειν σπερμα τικῶς ὑμῶν (13) ἐγκείμενον ταῖς ψυχαῖς, καὶ τάσης αὐτὸν κοσμικῆς ἐννοίας απογυμνώσαντας, αὐτῷ χρή σθαι καθ᾿ ἑαυτὸν ἐν τῇ ἀύλῳ καὶ καθαρά θεραπεία Θεοῦ. Καὶ τοῦτο ἐστι πνευματική σεμίδαλις, λόγος περὶ Θεοῦ σωματικῆς ἐννοίας κεχωρισμένος. Η μὲν οὖν σωματικῶς νοουμένη καὶ προσφερομένη κατὰ τὸν Ἰουδαϊκὸν τρόπον σεμίδαλις, μάταιον· τὸ θυμιάμα δὲ ἤδη καὶ βδέδυγμά ἐστι τῷ Κυρίῳ. Βδελυκτὸν γὰρ τῷ ὄντι τὸ οἴεσθαι (14) τὰς διὰ ὀσφρήσεως ἡδονὰς τὸν Θεὸν θηρώμενον, τοῦ θυμιάρματος τὴν σύνθεσιν προστεταχέναι, καὶ μὴ νοεῖν ὅτι θυμίαμα Κυρίῳ ὁ ἐν σώματι ἁγιασμός, ὑπὸ τῆς κατὰ ψυχήν σωφροσύ νης ἐπιτελούμενος· ἱσοκρατῶς ἐχόντων καὶ ἀστασιά. στως πρὸς ἄλληλα τῶν μερῶν τῆς ψυχῆς. Λάβε γέρ, φησί (15), σεαυτῷ ἡδύσματα· στακτὴν, ὄνυχας, χαλβάνην ἡδυσμοῦ, καὶ λίβανον διαφανή . Τέσ σαρα ταῦτα πρὸς τὰ τέσσαρα στοιχεῖα, ἐξ ὧν τὰ σώματα σύγκειται, τὴν ὁμοιότητα· ἡ μὲν στι κτὴ πρὸς τὸ ὕδωρ· ὁ δὲ ὄνυξ διὰ τὸ ξηρὸν πρὸς τὴν γῆν· ἡ δὲ χαλβάνη διὰ τὴν θερμότητα πρὸς τὸ πῦρ' ὁ δὲ λίβανος, διὰ τὸ διαφανὲς πρὸς τὸν ἀέρα. Ισον ἴσω (16) ἔσται· τουτέστι, τὰς ἐκ δυσκρασίας γινο μένας ὁρμᾶς εἰς ἐπιθυμίας ἀτόπους κολάζων ἐπαν ισώσεις. Καὶ συγκόψεις ἐκ τούτων λεπτόν· τουτο έστι, πνευματικὸν ποιῆσαι φιλοπονήσεις, ἐξαφανίζων τῆς ψυχῆς τὸ τῆς σαρχὸς παχὺ καὶ ὁλῶδες. Καὶ οὕτω θήσεις ἀπέναντι τοῦ μαρτυρίου ἐν τῇ σκηνῇ (17), ὅθεν γνωσθήσομαί σοι ἐκεῖθεν. Ὅταν γὰρ ἐγγένηται τῇ ἀκριβεῖ κοινωνίᾳ, καὶ ἀπολεπτυνθῆ, τότε ἄξιός ἐστι εἰσφέρεσθαι εἰς τὰ ἅγια, καὶ τῇ γνώσει τῇ περὶ Θεοῦ προσεγγίζειν. Θήσεις γὰρ αὐτά, φησίν, ἀπὸ έναντι τοῦ μαρτυρίου, ὅθεν γνωσθήσομαί σοι ἐκεῖθεν. Τὸ δὲ τοιοῦτον ἀπηγόρευται ἑαυτῷ τινα ποι- εῖν εἰς ἀπόλαυσιν· τουτέστιν, ἑαυτῷ (18) ἐπιγράφειν τὰ κατορθώματα, ἀλλ᾽ ἐπὶ τὸν Θεὸν τῶν καλῶν τὴν αἱ τίαν ἀνάγειν. Τοιοῦτογἦν θυμίαμα Παῦλος ὁ λέγων (19)· το ἡμῖν. αὐτῷ κεχρῆσθαι. αὐτῷ χρῆσθαι. αὐτῷ καὶ χρῆσθαι. σύνθεσιν διατεταχέναι. προστεταχέναι. χαλβάνην ἡδυσμοῦ. ήδυοσε μου' τὰ σώματα. γινομένας, γενομένας. νῆς. τῆς σκηνῆς. εἰς ἀπόλαυσιν, τουτέστιν μὴ δὴ ἑαυτῷ. ἀπαγορεύεται, άπαγο- ρεύεται ἑαυτοῦ τινα ποιεῖν ἀπόλαυσιν, τουτέστιν - λέγων. $74 APPENDIX OPERUM 6. BASILII MAGNI. B quando vero absque oleo, ut in zelotypia " : non- / nunquam lagana : nonnunquam azymi panes : in- terdum sola erat massa, subacta oleo similagine. Nunc vero similaginis illius usum abrogane, plu- rimam sacrificiorum partem abolevit. Quid igitur hæc ejus dicta sibi volunt? Quod licet alia sub ser- monis involucro signifcentur, vos, mente legisla- toris posthabita, studium omne operamque in re- rum corporalium vanitate ponitis. Oportebat enim ut trumentum pro eo sermone, qui in seminis modu̟m animabus vestris inseritur, acciperetis, ut- que ex eo mundana omni cogitatione nudato se- cyndum se, in incorporeo ac puro Dei cultu utere- mini. Atque hæc est spiritualis similago,videlicet is qui de Deo habetur sermo a corporali intelligentia discretys. Itaque hæc simila corporali sensu intel- lecta, atque Judaico more oblata, est vanum quid- dam : thymiama vero jam quoque abominatio est Domino. Nam revera est quidpiam exsecrabile, si Deo permistionem quamdam thymiamatis quo per olfactum voluptatem aucupetur, existimemus precipi, nec intelligamus corporis sanctimoniam quæ animi temperantia et castitate comparatur, Domino eage thymiama, pari inter se tempe- ratione ac sedate compositis animæ partibus. Sume enim, inquit, tibi suavitates, slacten, ony- cha, galbanum boni odoris, et thus pellucidum 12. Hac quatuor eum quatuor elementis ex quibus corpora constant, habent cognationem. Stacte qui- ɖem ad aquam refertur: onyx ad terram propter ariditatem galbanum ad ignem propter calorem: thus tandem ad aerem propter pelluciditatem. Equale, æquali erit 7: hoc est, impetus, ex intem- perie coortos et in absurdas cupiditates erumpentes refrenans, ad æquabilem temperaturam revocabis. Et contundes ex his minutim ", hoc est, quod in anima carneum est, crassumque, et materiæ im- mersum, destruens, iḍ ipsum spirituale efficere studebis. Et ita pones contra lestimonium in taber- naculo, unde innotescam tibi inde ". Cum enim quis ad perfectam permistionem pervenerit, et contusus fuerit; tum dignus erit qui in sancta introducatur, atque ad Dei cognitionem accedat. Pones enim ea, inquit, conira testimonium, unde innotescam tibi inde. Hoc autem prohibitum fuit, Num. v, 15. Exod. XIII, 34. ibid. ibid. 36. ibid. Nec ita multo post uterque Combefisii codex, Alii tres mss., Editi, tres mss. Alii duo mss., tim duo mss. Regii et LXX, Alii duo Colbertini secunda manu et recentiore, quæ vox si non melior, certe signifcantior est. Hayd longe aliquot mss., Deest ar- ticulus in editis. 188., Editi, Alii tres mss., Denique tres alii ut in contextu. Alii tree mss., etc., ut supra. Bditi, top. Colb. primus in margine, manu recenti, od dei, non oportet quemquam sibi præclara facinora vin- dicare. (13) Ita mss. quatuor. Reg. tertius, ἠμῶν. Editi, (14) Sic quinque mss. At editi, ὄντι οἴεσθαι. ΜoΥ (15) Ita mss. aliquot. Deest φησί in editis. Sta- (18) sid mass. sex. Editi, ἴσως. Μox idem illi sex (17) Editi et Reg. tertius, τῆς σκηνῆς τῆς ἀληθι (18) Codices tres, ἀπηγόρευται ἑαυτῷ τινα ποιεῖν (19) Ita mss. plerique omnes. Editi, ὁ Παῦλος

χυθέντος, ποτὲ δὲ ἄνευ ἐλαίου, ὡς ἐπὶ τῆς ζηλοτυ Η Ο πίας· ἄλλοτε λαγανα· ἄλλοτε ἔζυμα· άλλοτε μόνον φύραμα, ἀναπεποιημένης ἐλαίῳ τῆς σεμιδάλεως. Νῦν ταύτης τὴν χρῆσιν ματαιώσας, τὸ πκεῖστον μέ ρος τῶν θυσιῶν διέγραψε. Τί οὖν ἐστιν ὁ λέγει ; Ὅτι ἄλλα τοῦ λόγου ανισσομένου, ἀφέντες τὸ βούλημα τοῦ νομοθέτου, τὴν πᾶσαν πραγματείαν περὶ τὴν ματαιότητα τῶν σωματικῶν ἐπιδείκνυσθε. Έδει γὰρ τὸν σῖτον εἰς τὸν λόγον μεταλαμβάνειν σπερμα τικῶς ὑμῶν (13) ἐγκείμενον ταῖς ψυχαῖς, καὶ τάσης αὐτὸν κοσμικῆς ἐννοίας απογυμνώσαντας, αὐτῷ χρή σθαι καθ᾿ ἑαυτὸν ἐν τῇ ἀύλῳ καὶ καθαρά θεραπεία Θεοῦ. Καὶ τοῦτο ἐστι πνευματική σεμίδαλις, λόγος περὶ Θεοῦ σωματικῆς ἐννοίας κεχωρισμένος. Η μὲν οὖν σωματικῶς νοουμένη καὶ προσφερομένη κατὰ τὸν Ἰουδαϊκὸν τρόπον σεμίδαλις, μάταιον· τὸ θυμιάμα δὲ ἤδη καὶ βδέδυγμά ἐστι τῷ Κυρίῳ. Βδελυκτὸν γὰρ τῷ ὄντι τὸ οἴεσθαι (14) τὰς διὰ ὀσφρήσεως ἡδονὰς τὸν Θεὸν θηρώμενον, τοῦ θυμιάρματος τὴν σύνθεσιν προστεταχέναι, καὶ μὴ νοεῖν ὅτι θυμίαμα Κυρίῳ ὁ ἐν σώματι ἁγιασμός, ὑπὸ τῆς κατὰ ψυχήν σωφροσύ νης ἐπιτελούμενος· ἱσοκρατῶς ἐχόντων καὶ ἀστασιά. στως πρὸς ἄλληλα τῶν μερῶν τῆς ψυχῆς. Λάβε γέρ, φησί (15), σεαυτῷ ἡδύσματα· στακτὴν, ὄνυχας, χαλβάνην ἡδυσμοῦ, καὶ λίβανον διαφανή . Τέσ σαρα ταῦτα πρὸς τὰ τέσσαρα στοιχεῖα, ἐξ ὧν τὰ σώματα σύγκειται, τὴν ὁμοιότητα· ἡ μὲν στι κτὴ πρὸς τὸ ὕδωρ· ὁ δὲ ὄνυξ διὰ τὸ ξηρὸν πρὸς τὴν γῆν· ἡ δὲ χαλβάνη διὰ τὴν θερμότητα πρὸς τὸ πῦρ' ὁ δὲ λίβανος, διὰ τὸ διαφανὲς πρὸς τὸν ἀέρα. Ισον ἴσω (16) ἔσται· τουτέστι, τὰς ἐκ δυσκρασίας γινο μένας ὁρμᾶς εἰς ἐπιθυμίας ἀτόπους κολάζων ἐπαν ισώσεις. Καὶ συγκόψεις ἐκ τούτων λεπτόν· τουτο έστι, πνευματικὸν ποιῆσαι φιλοπονήσεις, ἐξαφανίζων τῆς ψυχῆς τὸ τῆς σαρχὸς παχὺ καὶ ὁλῶδες. Καὶ οὕτω θήσεις ἀπέναντι τοῦ μαρτυρίου ἐν τῇ σκηνῇ (17), ὅθεν γνωσθήσομαί σοι ἐκεῖθεν. Ὅταν γὰρ ἐγγένηται τῇ ἀκριβεῖ κοινωνίᾳ, καὶ ἀπολεπτυνθῆ, τότε ἄξιός ἐστι εἰσφέρεσθαι εἰς τὰ ἅγια, καὶ τῇ γνώσει τῇ περὶ Θεοῦ προσεγγίζειν. Θήσεις γὰρ αὐτά, φησίν, ἀπὸ έναντι τοῦ μαρτυρίου, ὅθεν γνωσθήσομαί σοι ἐκεῖθεν. Τὸ δὲ τοιοῦτον ἀπηγόρευται ἑαυτῷ τινα ποι- εῖν εἰς ἀπόλαυσιν· τουτέστιν, ἑαυτῷ (18) ἐπιγράφειν τὰ κατορθώματα, ἀλλ᾽ ἐπὶ τὸν Θεὸν τῶν καλῶν τὴν αἱ τίαν ἀνάγειν. Τοιοῦτογἦν θυμίαμα Παῦλος ὁ λέγων (19)· το ἡμῖν. αὐτῷ κεχρῆσθαι. αὐτῷ χρῆσθαι. αὐτῷ καὶ χρῆσθαι. σύνθεσιν διατεταχέναι. προστεταχέναι. χαλβάνην ἡδυσμοῦ. ήδυοσε μου' τὰ σώματα. γινομένας, γενομένας. νῆς. τῆς σκηνῆς. εἰς ἀπόλαυσιν, τουτέστιν μὴ δὴ ἑαυτῷ. ἀπαγορεύεται, άπαγο- ρεύεται ἑαυτοῦ τινα ποιεῖν ἀπόλαυσιν, τουτέστιν - λέγων. $74 APPENDIX OPERUM 6. BASILII MAGNI. B quando vero absque oleo, ut in zelotypia " : non- / nunquam lagana : nonnunquam azymi panes : in- terdum sola erat massa, subacta oleo similagine. Nunc vero similaginis illius usum abrogane, plu- rimam sacrificiorum partem abolevit. Quid igitur hæc ejus dicta sibi volunt? Quod licet alia sub ser- monis involucro signifcentur, vos, mente legisla- toris posthabita, studium omne operamque in re- rum corporalium vanitate ponitis. Oportebat enim ut trumentum pro eo sermone, qui in seminis modu̟m animabus vestris inseritur, acciperetis, ut- que ex eo mundana omni cogitatione nudato se- cyndum se, in incorporeo ac puro Dei cultu utere- mini. Atque hæc est spiritualis similago,videlicet is qui de Deo habetur sermo a corporali intelligentia discretys. Itaque hæc simila corporali sensu intel- lecta, atque Judaico more oblata, est vanum quid- dam : thymiama vero jam quoque abominatio est Domino. Nam revera est quidpiam exsecrabile, si Deo permistionem quamdam thymiamatis quo per olfactum voluptatem aucupetur, existimemus precipi, nec intelligamus corporis sanctimoniam quæ animi temperantia et castitate comparatur, Domino eage thymiama, pari inter se tempe- ratione ac sedate compositis animæ partibus. Sume enim, inquit, tibi suavitates, slacten, ony- cha, galbanum boni odoris, et thus pellucidum 12. Hac quatuor eum quatuor elementis ex quibus corpora constant, habent cognationem. Stacte qui- ɖem ad aquam refertur: onyx ad terram propter ariditatem galbanum ad ignem propter calorem: thus tandem ad aerem propter pelluciditatem. Equale, æquali erit 7: hoc est, impetus, ex intem- perie coortos et in absurdas cupiditates erumpentes refrenans, ad æquabilem temperaturam revocabis. Et contundes ex his minutim ", hoc est, quod in anima carneum est, crassumque, et materiæ im- mersum, destruens, iḍ ipsum spirituale efficere studebis. Et ita pones contra lestimonium in taber- naculo, unde innotescam tibi inde ". Cum enim quis ad perfectam permistionem pervenerit, et contusus fuerit; tum dignus erit qui in sancta introducatur, atque ad Dei cognitionem accedat. Pones enim ea, inquit, conira testimonium, unde innotescam tibi inde. Hoc autem prohibitum fuit, Num. v, 15. Exod. XIII, 34. ibid. ibid. 36. ibid. Nec ita multo post uterque Combefisii codex, Alii tres mss., Editi, tres mss. Alii duo mss., tim duo mss. Regii et LXX, Alii duo Colbertini secunda manu et recentiore, quæ vox si non melior, certe signifcantior est. Hayd longe aliquot mss., Deest ar- ticulus in editis. 188., Editi, Alii tres mss., Denique tres alii ut in contextu. Alii tree mss., etc., ut supra. Bditi, top. Colb. primus in margine, manu recenti, od dei, non oportet quemquam sibi præclara facinora vin- dicare. (13) Ita mss. quatuor. Reg. tertius, ἠμῶν. Editi, (14) Sic quinque mss. At editi, ὄντι οἴεσθαι. ΜoΥ (15) Ita mss. aliquot. Deest φησί in editis. Sta- (18) sid mass. sex. Editi, ἴσως. Μox idem illi sex (17) Editi et Reg. tertius, τῆς σκηνῆς τῆς ἀληθι (18) Codices tres, ἀπηγόρευται ἑαυτῷ τινα ποιεῖν (19) Ita mss. plerique omnes. Editi, ὁ Παῦλος

χυθέντος, ποτὲ δὲ ἄνευ ἐλαίου, ὡς ἐπὶ τῆς ζηλοτυ Η Ο πίας· ἄλλοτε λαγανα· ἄλλοτε ἔζυμα· άλλοτε μόνον φύραμα, ἀναπεποιημένης ἐλαίῳ τῆς σεμιδάλεως. Νῦν ταύτης τὴν χρῆσιν ματαιώσας, τὸ πκεῖστον μέ ρος τῶν θυσιῶν διέγραψε. Τί οὖν ἐστιν ὁ λέγει ; Ὅτι ἄλλα τοῦ λόγου ανισσομένου, ἀφέντες τὸ βούλημα τοῦ νομοθέτου, τὴν πᾶσαν πραγματείαν περὶ τὴν ματαιότητα τῶν σωματικῶν ἐπιδείκνυσθε. Έδει γὰρ τὸν σῖτον εἰς τὸν λόγον μεταλαμβάνειν σπερμα τικῶς ὑμῶν (13) ἐγκείμενον ταῖς ψυχαῖς, καὶ τάσης αὐτὸν κοσμικῆς ἐννοίας απογυμνώσαντας, αὐτῷ χρή σθαι καθ᾿ ἑαυτὸν ἐν τῇ ἀύλῳ καὶ καθαρά θεραπεία Θεοῦ. Καὶ τοῦτο ἐστι πνευματική σεμίδαλις, λόγος περὶ Θεοῦ σωματικῆς ἐννοίας κεχωρισμένος. Η μὲν οὖν σωματικῶς νοουμένη καὶ προσφερομένη κατὰ τὸν Ἰουδαϊκὸν τρόπον σεμίδαλις, μάταιον· τὸ θυμιάμα δὲ ἤδη καὶ βδέδυγμά ἐστι τῷ Κυρίῳ. Βδελυκτὸν γὰρ τῷ ὄντι τὸ οἴεσθαι (14) τὰς διὰ ὀσφρήσεως ἡδονὰς τὸν Θεὸν θηρώμενον, τοῦ θυμιάρματος τὴν σύνθεσιν προστεταχέναι, καὶ μὴ νοεῖν ὅτι θυμίαμα Κυρίῳ ὁ ἐν σώματι ἁγιασμός, ὑπὸ τῆς κατὰ ψυχήν σωφροσύ νης ἐπιτελούμενος· ἱσοκρατῶς ἐχόντων καὶ ἀστασιά. στως πρὸς ἄλληλα τῶν μερῶν τῆς ψυχῆς. Λάβε γέρ, φησί (15), σεαυτῷ ἡδύσματα· στακτὴν, ὄνυχας, χαλβάνην ἡδυσμοῦ, καὶ λίβανον διαφανή . Τέσ σαρα ταῦτα πρὸς τὰ τέσσαρα στοιχεῖα, ἐξ ὧν τὰ σώματα σύγκειται, τὴν ὁμοιότητα· ἡ μὲν στι κτὴ πρὸς τὸ ὕδωρ· ὁ δὲ ὄνυξ διὰ τὸ ξηρὸν πρὸς τὴν γῆν· ἡ δὲ χαλβάνη διὰ τὴν θερμότητα πρὸς τὸ πῦρ' ὁ δὲ λίβανος, διὰ τὸ διαφανὲς πρὸς τὸν ἀέρα. Ισον ἴσω (16) ἔσται· τουτέστι, τὰς ἐκ δυσκρασίας γινο μένας ὁρμᾶς εἰς ἐπιθυμίας ἀτόπους κολάζων ἐπαν ισώσεις. Καὶ συγκόψεις ἐκ τούτων λεπτόν· τουτο έστι, πνευματικὸν ποιῆσαι φιλοπονήσεις, ἐξαφανίζων τῆς ψυχῆς τὸ τῆς σαρχὸς παχὺ καὶ ὁλῶδες. Καὶ οὕτω θήσεις ἀπέναντι τοῦ μαρτυρίου ἐν τῇ σκηνῇ (17), ὅθεν γνωσθήσομαί σοι ἐκεῖθεν. Ὅταν γὰρ ἐγγένηται τῇ ἀκριβεῖ κοινωνίᾳ, καὶ ἀπολεπτυνθῆ, τότε ἄξιός ἐστι εἰσφέρεσθαι εἰς τὰ ἅγια, καὶ τῇ γνώσει τῇ περὶ Θεοῦ προσεγγίζειν. Θήσεις γὰρ αὐτά, φησίν, ἀπὸ έναντι τοῦ μαρτυρίου, ὅθεν γνωσθήσομαί σοι ἐκεῖθεν. Τὸ δὲ τοιοῦτον ἀπηγόρευται ἑαυτῷ τινα ποι- εῖν εἰς ἀπόλαυσιν· τουτέστιν, ἑαυτῷ (18) ἐπιγράφειν τὰ κατορθώματα, ἀλλ᾽ ἐπὶ τὸν Θεὸν τῶν καλῶν τὴν αἱ τίαν ἀνάγειν. Τοιοῦτογἦν θυμίαμα Παῦλος ὁ λέγων (19)· το ἡμῖν. αὐτῷ κεχρῆσθαι. αὐτῷ χρῆσθαι. αὐτῷ καὶ χρῆσθαι. σύνθεσιν διατεταχέναι. προστεταχέναι. χαλβάνην ἡδυσμοῦ. ήδυοσε μου' τὰ σώματα. γινομένας, γενομένας. νῆς. τῆς σκηνῆς. εἰς ἀπόλαυσιν, τουτέστιν μὴ δὴ ἑαυτῷ. ἀπαγορεύεται, άπαγο- ρεύεται ἑαυτοῦ τινα ποιεῖν ἀπόλαυσιν, τουτέστιν - λέγων. $74 APPENDIX OPERUM 6. BASILII MAGNI. B quando vero absque oleo, ut in zelotypia " : non- / nunquam lagana : nonnunquam azymi panes : in- terdum sola erat massa, subacta oleo similagine. Nunc vero similaginis illius usum abrogane, plu- rimam sacrificiorum partem abolevit. Quid igitur hæc ejus dicta sibi volunt? Quod licet alia sub ser- monis involucro signifcentur, vos, mente legisla- toris posthabita, studium omne operamque in re- rum corporalium vanitate ponitis. Oportebat enim ut trumentum pro eo sermone, qui in seminis modu̟m animabus vestris inseritur, acciperetis, ut- que ex eo mundana omni cogitatione nudato se- cyndum se, in incorporeo ac puro Dei cultu utere- mini. Atque hæc est spiritualis similago,videlicet is qui de Deo habetur sermo a corporali intelligentia discretys. Itaque hæc simila corporali sensu intel- lecta, atque Judaico more oblata, est vanum quid- dam : thymiama vero jam quoque abominatio est Domino. Nam revera est quidpiam exsecrabile, si Deo permistionem quamdam thymiamatis quo per olfactum voluptatem aucupetur, existimemus precipi, nec intelligamus corporis sanctimoniam quæ animi temperantia et castitate comparatur, Domino eage thymiama, pari inter se tempe- ratione ac sedate compositis animæ partibus. Sume enim, inquit, tibi suavitates, slacten, ony- cha, galbanum boni odoris, et thus pellucidum 12. Hac quatuor eum quatuor elementis ex quibus corpora constant, habent cognationem. Stacte qui- ɖem ad aquam refertur: onyx ad terram propter ariditatem galbanum ad ignem propter calorem: thus tandem ad aerem propter pelluciditatem. Equale, æquali erit 7: hoc est, impetus, ex intem- perie coortos et in absurdas cupiditates erumpentes refrenans, ad æquabilem temperaturam revocabis. Et contundes ex his minutim ", hoc est, quod in anima carneum est, crassumque, et materiæ im- mersum, destruens, iḍ ipsum spirituale efficere studebis. Et ita pones contra lestimonium in taber- naculo, unde innotescam tibi inde ". Cum enim quis ad perfectam permistionem pervenerit, et contusus fuerit; tum dignus erit qui in sancta introducatur, atque ad Dei cognitionem accedat. Pones enim ea, inquit, conira testimonium, unde innotescam tibi inde. Hoc autem prohibitum fuit, Num. v, 15. Exod. XIII, 34. ibid. ibid. 36. ibid. Nec ita multo post uterque Combefisii codex, Alii tres mss., Editi, tres mss. Alii duo mss., tim duo mss. Regii et LXX, Alii duo Colbertini secunda manu et recentiore, quæ vox si non melior, certe signifcantior est. Hayd longe aliquot mss., Deest ar- ticulus in editis. 188., Editi, Alii tres mss., Denique tres alii ut in contextu. Alii tree mss., etc., ut supra. Bditi, top. Colb. primus in margine, manu recenti, od dei, non oportet quemquam sibi præclara facinora vin- dicare. (13) Ita mss. quatuor. Reg. tertius, ἠμῶν. Editi, (14) Sic quinque mss. At editi, ὄντι οἴεσθαι. ΜoΥ (15) Ita mss. aliquot. Deest φησί in editis. Sta- (18) sid mass. sex. Editi, ἴσως. Μox idem illi sex (17) Editi et Reg. tertius, τῆς σκηνῆς τῆς ἀληθι (18) Codices tres, ἀπηγόρευται ἑαυτῷ τινα ποιεῖν (19) Ita mss. plerique omnes. Editi, ὁ Παῦλος

χυθέντος, ποτὲ δὲ ἄνευ ἐλαίου, ὡς ἐπὶ τῆς ζηλοτυ Η Ο πίας· ἄλλοτε λαγανα· ἄλλοτε ἔζυμα· άλλοτε μόνον φύραμα, ἀναπεποιημένης ἐλαίῳ τῆς σεμιδάλεως. Νῦν ταύτης τὴν χρῆσιν ματαιώσας, τὸ πκεῖστον μέ ρος τῶν θυσιῶν διέγραψε. Τί οὖν ἐστιν ὁ λέγει ; Ὅτι ἄλλα τοῦ λόγου ανισσομένου, ἀφέντες τὸ βούλημα τοῦ νομοθέτου, τὴν πᾶσαν πραγματείαν περὶ τὴν ματαιότητα τῶν σωματικῶν ἐπιδείκνυσθε. Έδει γὰρ τὸν σῖτον εἰς τὸν λόγον μεταλαμβάνειν σπερμα τικῶς ὑμῶν (13) ἐγκείμενον ταῖς ψυχαῖς, καὶ τάσης αὐτὸν κοσμικῆς ἐννοίας απογυμνώσαντας, αὐτῷ χρή σθαι καθ᾿ ἑαυτὸν ἐν τῇ ἀύλῳ καὶ καθαρά θεραπεία Θεοῦ. Καὶ τοῦτο ἐστι πνευματική σεμίδαλις, λόγος περὶ Θεοῦ σωματικῆς ἐννοίας κεχωρισμένος. Η μὲν οὖν σωματικῶς νοουμένη καὶ προσφερομένη κατὰ τὸν Ἰουδαϊκὸν τρόπον σεμίδαλις, μάταιον· τὸ θυμιάμα δὲ ἤδη καὶ βδέδυγμά ἐστι τῷ Κυρίῳ. Βδελυκτὸν γὰρ τῷ ὄντι τὸ οἴεσθαι (14) τὰς διὰ ὀσφρήσεως ἡδονὰς τὸν Θεὸν θηρώμενον, τοῦ θυμιάρματος τὴν σύνθεσιν προστεταχέναι, καὶ μὴ νοεῖν ὅτι θυμίαμα Κυρίῳ ὁ ἐν σώματι ἁγιασμός, ὑπὸ τῆς κατὰ ψυχήν σωφροσύ νης ἐπιτελούμενος· ἱσοκρατῶς ἐχόντων καὶ ἀστασιά. στως πρὸς ἄλληλα τῶν μερῶν τῆς ψυχῆς. Λάβε γέρ, φησί (15), σεαυτῷ ἡδύσματα· στακτὴν, ὄνυχας, χαλβάνην ἡδυσμοῦ, καὶ λίβανον διαφανή . Τέσ σαρα ταῦτα πρὸς τὰ τέσσαρα στοιχεῖα, ἐξ ὧν τὰ σώματα σύγκειται, τὴν ὁμοιότητα· ἡ μὲν στι κτὴ πρὸς τὸ ὕδωρ· ὁ δὲ ὄνυξ διὰ τὸ ξηρὸν πρὸς τὴν γῆν· ἡ δὲ χαλβάνη διὰ τὴν θερμότητα πρὸς τὸ πῦρ' ὁ δὲ λίβανος, διὰ τὸ διαφανὲς πρὸς τὸν ἀέρα. Ισον ἴσω (16) ἔσται· τουτέστι, τὰς ἐκ δυσκρασίας γινο μένας ὁρμᾶς εἰς ἐπιθυμίας ἀτόπους κολάζων ἐπαν ισώσεις. Καὶ συγκόψεις ἐκ τούτων λεπτόν· τουτο έστι, πνευματικὸν ποιῆσαι φιλοπονήσεις, ἐξαφανίζων τῆς ψυχῆς τὸ τῆς σαρχὸς παχὺ καὶ ὁλῶδες. Καὶ οὕτω θήσεις ἀπέναντι τοῦ μαρτυρίου ἐν τῇ σκηνῇ (17), ὅθεν γνωσθήσομαί σοι ἐκεῖθεν. Ὅταν γὰρ ἐγγένηται τῇ ἀκριβεῖ κοινωνίᾳ, καὶ ἀπολεπτυνθῆ, τότε ἄξιός ἐστι εἰσφέρεσθαι εἰς τὰ ἅγια, καὶ τῇ γνώσει τῇ περὶ Θεοῦ προσεγγίζειν. Θήσεις γὰρ αὐτά, φησίν, ἀπὸ έναντι τοῦ μαρτυρίου, ὅθεν γνωσθήσομαί σοι ἐκεῖθεν. Τὸ δὲ τοιοῦτον ἀπηγόρευται ἑαυτῷ τινα ποι- εῖν εἰς ἀπόλαυσιν· τουτέστιν, ἑαυτῷ (18) ἐπιγράφειν τὰ κατορθώματα, ἀλλ᾽ ἐπὶ τὸν Θεὸν τῶν καλῶν τὴν αἱ τίαν ἀνάγειν. Τοιοῦτογἦν θυμίαμα Παῦλος ὁ λέγων (19)· το ἡμῖν. αὐτῷ κεχρῆσθαι. αὐτῷ χρῆσθαι. αὐτῷ καὶ χρῆσθαι. σύνθεσιν διατεταχέναι. προστεταχέναι. χαλβάνην ἡδυσμοῦ. ήδυοσε μου' τὰ σώματα. γινομένας, γενομένας. νῆς. τῆς σκηνῆς. εἰς ἀπόλαυσιν, τουτέστιν μὴ δὴ ἑαυτῷ. ἀπαγορεύεται, άπαγο- ρεύεται ἑαυτοῦ τινα ποιεῖν ἀπόλαυσιν, τουτέστιν - λέγων. $74 APPENDIX OPERUM 6. BASILII MAGNI. B quando vero absque oleo, ut in zelotypia " : non- / nunquam lagana : nonnunquam azymi panes : in- terdum sola erat massa, subacta oleo similagine. Nunc vero similaginis illius usum abrogane, plu- rimam sacrificiorum partem abolevit. Quid igitur hæc ejus dicta sibi volunt? Quod licet alia sub ser- monis involucro signifcentur, vos, mente legisla- toris posthabita, studium omne operamque in re- rum corporalium vanitate ponitis. Oportebat enim ut trumentum pro eo sermone, qui in seminis modu̟m animabus vestris inseritur, acciperetis, ut- que ex eo mundana omni cogitatione nudato se- cyndum se, in incorporeo ac puro Dei cultu utere- mini. Atque hæc est spiritualis similago,videlicet is qui de Deo habetur sermo a corporali intelligentia discretys. Itaque hæc simila corporali sensu intel- lecta, atque Judaico more oblata, est vanum quid- dam : thymiama vero jam quoque abominatio est Domino. Nam revera est quidpiam exsecrabile, si Deo permistionem quamdam thymiamatis quo per olfactum voluptatem aucupetur, existimemus precipi, nec intelligamus corporis sanctimoniam quæ animi temperantia et castitate comparatur, Domino eage thymiama, pari inter se tempe- ratione ac sedate compositis animæ partibus. Sume enim, inquit, tibi suavitates, slacten, ony- cha, galbanum boni odoris, et thus pellucidum 12. Hac quatuor eum quatuor elementis ex quibus corpora constant, habent cognationem. Stacte qui- ɖem ad aquam refertur: onyx ad terram propter ariditatem galbanum ad ignem propter calorem: thus tandem ad aerem propter pelluciditatem. Equale, æquali erit 7: hoc est, impetus, ex intem- perie coortos et in absurdas cupiditates erumpentes refrenans, ad æquabilem temperaturam revocabis. Et contundes ex his minutim ", hoc est, quod in anima carneum est, crassumque, et materiæ im- mersum, destruens, iḍ ipsum spirituale efficere studebis. Et ita pones contra lestimonium in taber- naculo, unde innotescam tibi inde ". Cum enim quis ad perfectam permistionem pervenerit, et contusus fuerit; tum dignus erit qui in sancta introducatur, atque ad Dei cognitionem accedat. Pones enim ea, inquit, conira testimonium, unde innotescam tibi inde. Hoc autem prohibitum fuit, Num. v, 15. Exod. XIII, 34. ibid. ibid. 36. ibid. Nec ita multo post uterque Combefisii codex, Alii tres mss., Editi, tres mss. Alii duo mss., tim duo mss. Regii et LXX, Alii duo Colbertini secunda manu et recentiore, quæ vox si non melior, certe signifcantior est. Hayd longe aliquot mss., Deest ar- ticulus in editis. 188., Editi, Alii tres mss., Denique tres alii ut in contextu. Alii tree mss., etc., ut supra. Bditi, top. Colb. primus in margine, manu recenti, od dei, non oportet quemquam sibi præclara facinora vin- dicare. (13) Ita mss. quatuor. Reg. tertius, ἠμῶν. Editi, (14) Sic quinque mss. At editi, ὄντι οἴεσθαι. ΜoΥ (15) Ita mss. aliquot. Deest φησί in editis. Sta- (18) sid mass. sex. Editi, ἴσως. Μox idem illi sex (17) Editi et Reg. tertius, τῆς σκηνῆς τῆς ἀληθι (18) Codices tres, ἀπηγόρευται ἑαυτῷ τινα ποιεῖν (19) Ita mss. plerique omnes. Editi, ὁ Παῦλος

στροφαῖς, καὶ τῇ πρὸς τοὺς ὠφελεῖν δυναμένους συν- ουσίᾳ· ὥστε τὸ κατὰ τὰ βρώματα παρακολούθημα εἶναι τῆς ἀσκήσεως. Τὰ πολλὰ μὲν οὖν κατὰ νοῦν ἐνεργοῦντος τοῦ σπουδαίου, καὶ περὶ τὴν τῆς ἀλη θείας θήραν ἐσχολακότος, ολιγάκις δὲ πρὸς τὴν ἐπι μέλειαν τῆς σαρκὸς καταβαίνοντος, τἶτα μετὰ τὸ λει- τουργῆσαι τὰ ἀναγκαῖα τῷ σώματι, ἐκ τῶν ἐπιτυ- χόντων ἀπραγματεύτως διαιτώμενον, εὐθὺς ἀπο- πηδῶντος τῆς ἀσχολίας τῶν ἀνωφελῶν, καὶ εἰς τὴν προηγουμένην ἑαυτοῦ ζωὴν ἀνατρέχοντος. Ἡ γὰρ τοι- αύτη ἀγωγὴ πᾶσαν ἀφορμὴν, δι' ἧς τρέφεται τὸ φρό- νημα τῆς σαρκὸς, ἐξαίρει, ὡς μηκέτι καταδυνα- στεύειν τοῦ πνεύματος, μηδὲ ποιεῖν τὰ οἰκεῖα ἔργα τὴν σάρκα, πορνείαν, ἀκαθαρσίαν, πάθος, ἐπιθυμίαν κακήν. Νεκρώσάντες (35) οὖν ἑαυτῶν τὰ μέλη τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ διὰ λόγων ἐπιπληκτικων καταστελ- λόντων τὰ πάθη, καὶ διὰ τῆς ἀποχῆς τῶν βρωμάτων νηστεύσωμεν νηστείαν δεκτὴν εὐάρεστον τῷ Κυ ρίῳ (36). Εστι μὲν οὖν καὶ ἡ ἀποχὴ τῶν βρωμάτων κωλυτικὴ τῶν κατὰ γαστέρα ὀρέξεων, καὶ τῶν ὑπὸ γαστέρα. Καὶ ὁ φιλόπονος δὲ χρησίμως τούτοις ἐνδια- τρίψει, ἔχων ὑπόδειγμα (37) τὸν Ηλίου βίον, τὸν Μωσέως, τὸν Δανιήλ, τὸν Ἰωάννου, καὶ τὸν τῶν λοιπῶν ἁγίων, ὧν οὐκ ἦν ἄξιος ὁ κόσμος, οἳ πε- ριῆλθον ἐν μηλωταῖς, ἐν αἰγείοις δέρμασιν, ὥστε ρούμενοι, θλιβόμενοι, κακουχούμενοι. Αλλ᾽ οὔπω τὸ ἐν ἀποχῇ βρωμάτων εὔτονον, ἱκανὸν εἰς τελείωσιν, ἐὰν μὴ καὶ ἡ ψυχὴ ἐν παντελεῖ ἀποχῇ τῶν τρεφόντων κακίαν ὑπάρχῃ. Ὥσπερ γὰρ διπλοῦς ὁ ἄνθρωπος, ἐκ ψυχς συνεστώς καὶ σώματος· οὕτω καὶ αἱ τροφαί διπλαί, κατάλληλοι τῇ ἑκατέρου συστάσει τυγχάνου- σαι, εὐτονώτερον πρὸς τὰς οἰκείας ἐνεργείας αποτε. Ο λοῦσι τὸ (38) τρεφόμενον. Ὥσπερ γὰρ ἐν τοῖς γυμνα- στικοῖς αἱ ἀθλητικαὶ τροφαὶ μετὰ τῶν καταλλήλων γυμνασίων τοῖς σώμασι προσαγόμεναι, ὅσον κατα- κρατοῦνται ὑπὸ τῆς τῶν τρεφομένων δυνάμεως, τοσοῦτον εἰς εὐεξίαν μείζονα τὸ σῶμα ἐξαίρουσι, καὶ μροσθήκη αὐτοῦ γινόμεναι διὰ τοῦ (39) εἰς τὴν τοῦ σώματος ἀναλαμβάνεσθαι σύστασιν. οὕτω καὶ ἐν τῇ τῆς εὐσεβείας ἀσκήσει τὰ τῆς πίστεως δόγματα, καὶ οἱ διορθωτικοί λόγοι τῶν ἠθῶν, συνεχῶς προσαγόμε- νοι τῇ ψυχῇ, καὶ ταῖς κατὰ μικρὸν αὐτὴν προσθήκαις αὔξοντες, δυνατωτέραν αὐτὴν καὶ φιλοπονωτέραν εἰς τὸ μειζόνων καὶ τελειοτέρων τῶν ἐν δόγμασι διδα γμάτων ἐπορέγεσθαι παρασκευάζουσιν. λακτέον ἡμῖν, τῆς κατὰ δικαίαν κρίσιν μισεῖσθαι λεγομένης ὑπὸ τοῦ Κυρίου, περὶ ἧς καὶ ὁ προφήτης ἀπεύχεται, λέγων· Οὐ λιμοκτονήσει Κύριος ψυχὰς • σαντες. τῷ Κυρίῳ. οἱ ὀρθωτικοί. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. I. A gressu, qui cum his qui prodesse possunt habetur : substantiæ alendæ accommodi, id quod his enutri- ita ut hæc ciborum abstinentia pium vitæ genus comitetur. Itaque viri probi est multa in mente versare, atque veritati indaganda operam dare, et raro ad carnis curam descendere; deinde post- quam corpori subministravit necessaria vilibus ali- mentis nullo negotio parandis vescens; repen- tino a rerum inutilium occupatione sese subtra- bit, et ad pristinum vitæ genus occurrit. Etenim hoc vitæ genus occasionem omnem e medio tol- lit, qua carnis nutriatur petulantia: adeo ut non amplius in spiritum exerceat tyranni- dem, neque caro opera sibi propria perfciat, fornicationem, immunditiam, libidinem, concu- piscentiam malam ". Nostra igitur ipsorum mem- bra quæ sunt super terram, mortificantes, per- B que sermones objurgatorios qui cupiditates coer- ceant, ac per ciborum abstinentiam, jejunemus jejunium Domino acceptum gratumque. Bnim- vero ventris et rerum venerearum appetentiam refrenat ciborum abstinentia. Porro qui in tole- randis laboribus strenuus est, in his se utiliter exercebit, exemplum habens vitam Eliæ, Moysis, Danielis, Joannis, et reliquorum sanctorum, Quibus non dignus erat mundus, qui circuierunt in melotis, in pellibus caprinis, egentes, angustiati, afflicti w. Sed strenua alimentorum abstinentia haud satis est acquirends perfectioni, nisi anima ab his quæ ma- litiam nutriunt, prorsus abstineat. Quemadmodum enim duplex est homo, constans anima et corpore : ita et duplices sunt cibi, qui cum sint utriusque . D Coloss. III, 5. Hebr. x1, 37, 38. * Prov. I, 3. tur in mss., et alii tres uti in contextu. zóy Illum hominem magis alacrem efficiunt. Sori- tur ad propria sua opera exserenda validius for- tiusque efficiunt. Quemadmodum enim in exercita- tionibus gymnasticis athleticus victus inter idonea exercitia corporibus subministratus, quanto magis subigitur, tanto corpus ad præstantiorem ac vege- tiorem evehit habitudinem, eique fit accessio, pro- ptereaquod in corporis substantiam transeat : ita et in pietatis exercitatione fidei dogmata, nec non sermones ad mores emendandos idonei, continuo animæ exhibiti, atque paulatim quibusdam incre- mentis ipsam augentes, robustiorem eam et in sub- eundis laboribus magis alacrem reddunt; ut majo- rem perfectioremque dogmatum doctrinam compa- ret. dum nobis est, quod justo judicio dicitur a Domino odio haberi, quod et propheta deprecatur, dicens : Non interficiet fame Dominus animas justorum 9. ptura utraque admitti potest. mili. Aliquanto post duo mas., jejunio interioris hominis, a jejunio verbi divini to tiusque cœlestis doctrinæ: qua de inedia scriptor mox disserebat. 32. ᾿Απὸ τῆς οὖν (40) ἐν τῷ κρυπτῷ νηστείας φυ- (35) Editi, νεκρώσαντα. At quinque mss., νεκρώ- (36) Ubi legimus in editione Paris., τῷ Θεῷ. legi- (37) Editi, υπογραμμόν. Αt regii primus et tertius (38) Ita quatuor mss. Editi vero et Reg. tertius, 32. Itaque a jejunio quod in occulto est, vaven- (39) Ita sex mss. At editi, τό, sensu non dissi- (40) ᾿Απὸ τῆς οὖν, etc. Hoc est, Cavendum a

στροφαῖς, καὶ τῇ πρὸς τοὺς ὠφελεῖν δυναμένους συν- ουσίᾳ· ὥστε τὸ κατὰ τὰ βρώματα παρακολούθημα εἶναι τῆς ἀσκήσεως. Τὰ πολλὰ μὲν οὖν κατὰ νοῦν ἐνεργοῦντος τοῦ σπουδαίου, καὶ περὶ τὴν τῆς ἀλη θείας θήραν ἐσχολακότος, ολιγάκις δὲ πρὸς τὴν ἐπι μέλειαν τῆς σαρκὸς καταβαίνοντος, τἶτα μετὰ τὸ λει- τουργῆσαι τὰ ἀναγκαῖα τῷ σώματι, ἐκ τῶν ἐπιτυ- χόντων ἀπραγματεύτως διαιτώμενον, εὐθὺς ἀπο- πηδῶντος τῆς ἀσχολίας τῶν ἀνωφελῶν, καὶ εἰς τὴν προηγουμένην ἑαυτοῦ ζωὴν ἀνατρέχοντος. Ἡ γὰρ τοι- αύτη ἀγωγὴ πᾶσαν ἀφορμὴν, δι' ἧς τρέφεται τὸ φρό- νημα τῆς σαρκὸς, ἐξαίρει, ὡς μηκέτι καταδυνα- στεύειν τοῦ πνεύματος, μηδὲ ποιεῖν τὰ οἰκεῖα ἔργα τὴν σάρκα, πορνείαν, ἀκαθαρσίαν, πάθος, ἐπιθυμίαν κακήν. Νεκρώσάντες (35) οὖν ἑαυτῶν τὰ μέλη τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ διὰ λόγων ἐπιπληκτικων καταστελ- λόντων τὰ πάθη, καὶ διὰ τῆς ἀποχῆς τῶν βρωμάτων νηστεύσωμεν νηστείαν δεκτὴν εὐάρεστον τῷ Κυ ρίῳ (36). Εστι μὲν οὖν καὶ ἡ ἀποχὴ τῶν βρωμάτων κωλυτικὴ τῶν κατὰ γαστέρα ὀρέξεων, καὶ τῶν ὑπὸ γαστέρα. Καὶ ὁ φιλόπονος δὲ χρησίμως τούτοις ἐνδια- τρίψει, ἔχων ὑπόδειγμα (37) τὸν Ηλίου βίον, τὸν Μωσέως, τὸν Δανιήλ, τὸν Ἰωάννου, καὶ τὸν τῶν λοιπῶν ἁγίων, ὧν οὐκ ἦν ἄξιος ὁ κόσμος, οἳ πε- ριῆλθον ἐν μηλωταῖς, ἐν αἰγείοις δέρμασιν, ὥστε ρούμενοι, θλιβόμενοι, κακουχούμενοι. Αλλ᾽ οὔπω τὸ ἐν ἀποχῇ βρωμάτων εὔτονον, ἱκανὸν εἰς τελείωσιν, ἐὰν μὴ καὶ ἡ ψυχὴ ἐν παντελεῖ ἀποχῇ τῶν τρεφόντων κακίαν ὑπάρχῃ. Ὥσπερ γὰρ διπλοῦς ὁ ἄνθρωπος, ἐκ ψυχς συνεστώς καὶ σώματος· οὕτω καὶ αἱ τροφαί διπλαί, κατάλληλοι τῇ ἑκατέρου συστάσει τυγχάνου- σαι, εὐτονώτερον πρὸς τὰς οἰκείας ἐνεργείας αποτε. Ο λοῦσι τὸ (38) τρεφόμενον. Ὥσπερ γὰρ ἐν τοῖς γυμνα- στικοῖς αἱ ἀθλητικαὶ τροφαὶ μετὰ τῶν καταλλήλων γυμνασίων τοῖς σώμασι προσαγόμεναι, ὅσον κατα- κρατοῦνται ὑπὸ τῆς τῶν τρεφομένων δυνάμεως, τοσοῦτον εἰς εὐεξίαν μείζονα τὸ σῶμα ἐξαίρουσι, καὶ μροσθήκη αὐτοῦ γινόμεναι διὰ τοῦ (39) εἰς τὴν τοῦ σώματος ἀναλαμβάνεσθαι σύστασιν. οὕτω καὶ ἐν τῇ τῆς εὐσεβείας ἀσκήσει τὰ τῆς πίστεως δόγματα, καὶ οἱ διορθωτικοί λόγοι τῶν ἠθῶν, συνεχῶς προσαγόμε- νοι τῇ ψυχῇ, καὶ ταῖς κατὰ μικρὸν αὐτὴν προσθήκαις αὔξοντες, δυνατωτέραν αὐτὴν καὶ φιλοπονωτέραν εἰς τὸ μειζόνων καὶ τελειοτέρων τῶν ἐν δόγμασι διδα γμάτων ἐπορέγεσθαι παρασκευάζουσιν. λακτέον ἡμῖν, τῆς κατὰ δικαίαν κρίσιν μισεῖσθαι λεγομένης ὑπὸ τοῦ Κυρίου, περὶ ἧς καὶ ὁ προφήτης ἀπεύχεται, λέγων· Οὐ λιμοκτονήσει Κύριος ψυχὰς • σαντες. τῷ Κυρίῳ. οἱ ὀρθωτικοί. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. I. A gressu, qui cum his qui prodesse possunt habetur : substantiæ alendæ accommodi, id quod his enutri- ita ut hæc ciborum abstinentia pium vitæ genus comitetur. Itaque viri probi est multa in mente versare, atque veritati indaganda operam dare, et raro ad carnis curam descendere; deinde post- quam corpori subministravit necessaria vilibus ali- mentis nullo negotio parandis vescens; repen- tino a rerum inutilium occupatione sese subtra- bit, et ad pristinum vitæ genus occurrit. Etenim hoc vitæ genus occasionem omnem e medio tol- lit, qua carnis nutriatur petulantia: adeo ut non amplius in spiritum exerceat tyranni- dem, neque caro opera sibi propria perfciat, fornicationem, immunditiam, libidinem, concu- piscentiam malam ". Nostra igitur ipsorum mem- bra quæ sunt super terram, mortificantes, per- B que sermones objurgatorios qui cupiditates coer- ceant, ac per ciborum abstinentiam, jejunemus jejunium Domino acceptum gratumque. Bnim- vero ventris et rerum venerearum appetentiam refrenat ciborum abstinentia. Porro qui in tole- randis laboribus strenuus est, in his se utiliter exercebit, exemplum habens vitam Eliæ, Moysis, Danielis, Joannis, et reliquorum sanctorum, Quibus non dignus erat mundus, qui circuierunt in melotis, in pellibus caprinis, egentes, angustiati, afflicti w. Sed strenua alimentorum abstinentia haud satis est acquirends perfectioni, nisi anima ab his quæ ma- litiam nutriunt, prorsus abstineat. Quemadmodum enim duplex est homo, constans anima et corpore : ita et duplices sunt cibi, qui cum sint utriusque . D Coloss. III, 5. Hebr. x1, 37, 38. * Prov. I, 3. tur in mss., et alii tres uti in contextu. zóy Illum hominem magis alacrem efficiunt. Sori- tur ad propria sua opera exserenda validius for- tiusque efficiunt. Quemadmodum enim in exercita- tionibus gymnasticis athleticus victus inter idonea exercitia corporibus subministratus, quanto magis subigitur, tanto corpus ad præstantiorem ac vege- tiorem evehit habitudinem, eique fit accessio, pro- ptereaquod in corporis substantiam transeat : ita et in pietatis exercitatione fidei dogmata, nec non sermones ad mores emendandos idonei, continuo animæ exhibiti, atque paulatim quibusdam incre- mentis ipsam augentes, robustiorem eam et in sub- eundis laboribus magis alacrem reddunt; ut majo- rem perfectioremque dogmatum doctrinam compa- ret. dum nobis est, quod justo judicio dicitur a Domino odio haberi, quod et propheta deprecatur, dicens : Non interficiet fame Dominus animas justorum 9. ptura utraque admitti potest. mili. Aliquanto post duo mas., jejunio interioris hominis, a jejunio verbi divini to tiusque cœlestis doctrinæ: qua de inedia scriptor mox disserebat. 32. ᾿Απὸ τῆς οὖν (40) ἐν τῷ κρυπτῷ νηστείας φυ- (35) Editi, νεκρώσαντα. At quinque mss., νεκρώ- (36) Ubi legimus in editione Paris., τῷ Θεῷ. legi- (37) Editi, υπογραμμόν. Αt regii primus et tertius (38) Ita quatuor mss. Editi vero et Reg. tertius, 32. Itaque a jejunio quod in occulto est, vaven- (39) Ita sex mss. At editi, τό, sensu non dissi- (40) ᾿Απὸ τῆς οὖν, etc. Hoc est, Cavendum a

δικαίων (41). Οὐ γὰρ περὶ τοῦ σωματικοῦ λιμοῦ λέγει (ή γὰρ ἂν εἶπε, σώματα δικαίων), ἀλλὰ περὶ τοῦ ψυχικοῦ Οὐ γὰρ λιμοκτονήσει ψυχὰς δικαίων. οὕτω δ᾽ ἂν καὶ ἐναντίωμα ἦν πρὸς (42) τὸν. τῶν μακαρίων βίον, εἴπερ Παῦλος μὲν ἐν τοῖς καυχή μασιν ἀριθμεῖ τὸν Ἐν νηστείαις πολλάκις, καὶ τὸ Ἐν λιμῷ καὶ δίψει. Τὸν δὲ λιμὸν ἀπεύχεται τοῖς δικαίοις. ᾿Αλλὰ βέλτιων τούτων ἕκαστον κατὰ τὸν υψηλότερον περὶ ἐνδείας νοῦν ἐξακούειν. Τοιοῦτόν ἐστι καὶ τὸ, Οὐκ εἶδον δίκαιον ἐγκαταλελειμμέον, οὐδὲ τὸ σπέρμα αὐτοῦ ζητοῦν ἄρτους. Μεμνήμεθα γὰρ Πλίου ζητήσαντος ἄρτον παρὰ τῆς Σιδωνίας, ἀλλὰ καὶ τὸ σπέρμα Ἰακώβ, τοῦ δικαίου, ἄρτους ἐζήτει (43) εἰς Αἴγυπτον. Ἐὰν δὲ φύγωμεν τὴν τα πεινὴν ἔννοιαν, καὶ ἡ ἐν τοῖς ἐναντιώμασιν ἀτοπια συνδιαλυθήσεται. Ταύτας οὖν ἐνήστευον τὰς νηστείας οἱ Ἰουδαῖοι, λιμοκτονοῦντες ἑαυτῶν τὸν ἔσω ἄνθρω πον, διὰ τὸ φθάσαι ἐπ᾿ αὐτοὺς τὴν λέγουσαν ἀπειλὴν, ὅτι Ἰδοὺ ἡμέραι έρχονται, λέγει Κύριος, καὶ ἐπάξω (44) ἐπὶ τὴν γῆν ταύτην λιμόν, οὐ λιμὸν ἄρτου, οὐδὲ δίψαν ὕδατος, ἀλλὰ λιμὸν τοῦ ἀκοῦ σαι λόγον Κυρίου. Ταύτας οὖν τὰς νηστείας μια σεῖν λέγει ὁ Κύριος (45), τῶν ἐκτηκόντων μὲν ἑαυτῶν τὸν νοῦν ἐν ἀτροφίᾳ τῶν σωτηρίων καὶ ζωοποιῶν διδαγμάτων, ὑπερπιαινόντων δὲ καὶ κατάσαρκούντων τὸν ἔξω ἄνθρωπον. Καὶ γὰρ ὥσπερ ἐν ζυγοῦ ῥοπῇ ὅταν βαρῆται τὸ ἕτερον, ἀνυψοῦται πως τὸ ἀντιο κείμενον· οὕτω καὶ ἐπὶ ἀνθρώπου (46) συμβαῖνον ἴδοι τις ἄν. Σαρκὸς μὲν γὰρ πληθυνομένης, συμβαίνει τὸν νοῦν πως ἀσθενέστερον γίνεσθαι· τοῦ νοῦ δὲ πάλιν εὐεκτοῦντος, τὴν σάρκα πολλάκις καταλε- πτύνεσθαι. Καὶ τοῦτό ἐστιν ὁ φησιν ὁ Ἀπόστολος, ὅτι ὅσον ὁ ἔξω ἄνθρωπος διαφθείρεται (47), τπσοῦτον ὁ ἴσω ἀνακαινοῦται· καὶ τὸν Ὅταν ἀσθενῶ, τότε δυνατός εἰμι. Τῆς γὰρ δαψιλοῦς καὶ παχείας τρο φῆς αιθαλώδεις τινὲς ἀναθυμιάσεις ἀναπεμπόμεναι, νεφέλης δίκην πυκνῆς τὰς ἀπὸ τοῦ ἁγίου (48) Ηνεύ ματος ἐγγινομένας ἐλλάμψεις εἰς τὸν νοῦν διακό- πτουσι. Διὸ καὶ Μωϋσῆς πρὸς θεωρίαν Θεοῦ ἀνα- βαίνων διὰ τοῦ νοῦ, ἄσιτος· καὶ ἄποτος ἡμερῶν τεσσαράκοντα διετέλεσεν ἀθόλωτον διαμένειν αὐτῷ τὸ ἡγεμονικὸν διοικούμενος. Ηλίας τε ὁμοίως, δτε ἔμελλεν ἐκζητεῖν τὸν Θεὸν, ἐν ἴσῳ χρόνῳ τῶν τροφῶν ὑπερεῖδεν, ὥστε μηδεμίαν τῷ νῷ γενέσθαι ἀπὸ (49) τῶν τροφῶν ἐπισκότησιν. Ο μέντοι Κύ ριος ἐναντίως ἀναστὰς μὲν ἀπὸ νεκρῶν, καὶ πρὸς η τοὺς οὐρανοὺς ἐπανιών, τροφῆς ἥψατο, τὴν φύσιν τοῦ σώματος τοῦ ἀνισταμένου πιστούμενος· συγκα- ψυχὴν δικαίαν, ψυχήν δικαίων. ψυχὰς δικαίων ἀπαριθμεῖ. ἀνω, ἀπαριθμεῖται. θεύς. ἀντικείμενον. Σαρκὸς μέν, ἐγγινομένας ἐλλάμψεις. γινομένας. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. B Siquidem non de corporali fame loquitur (alioqui A dixisset,corpora justorum), sed de animarum inedia. Non enim interficiet fame animas justorum: alio- quin hoc pacto in beatorum vita futura esset con- trarietas, quandoquidem Paulus in his de quibus gloriatur id enumerat: In jejuniis sæpe"; item illud : In fame et sili c. Famem autem a justis de- precatur. Verum singula hæc præstat juxta subli- miorem inediæ intelligentiam interpretari.Ejusmodi est et illud: Non vidi justum derelictum, nec semen ejus quærens panem". Meminimus enim Eliæ, qui a Sidonide petivit panem : quin et semen Jacobi in Egypto panes quærebat. Quod si vitaverimus abjectam et humilem intelligentiam, jam evanescet ea qua in verborum repugnantia sita est ineptia. Ejusmodi igitur jejunia jejunabant Judæi,fa e ene- cantes interiorem suum hominem, quod ad ipsos pervenisset comminatio illa, quæ dicit: Ecce dies veniunt, dicit Dominus, et inducam super terram hanc famem : non famem panis, neque sitim aquæ; sed famem audiendi verbum Domini w. Itaque jejunia odisse se dicit Dominus, eorum, qui animum suum conficiunt quidem tabe præ salutarium ac vivifican- tium documentorum inedia : sed pinguefaciunt præ- ter modum saginantque exteriorem hominem. Quemadmodum enim in libræ momento, quando lanx altera deorsum vergit, ea quæ huic obversa est, attollitur : pari ratione in homine id ipsum fieri quivis advertere potest. Cum enim pinguescit caro, contingit mentem fieri quodam modo infirmiorem ; extenuari vero sæpenumero carnem, dum mens iterum bona habitudine gaudet. Et id ipsum est quod ait Apostolus, quod, tantum corrumpitur exterior homo, tantum renovatur interior 9. Item illud : Quando infrmor, tunc potens sum 98. Nam fuliginosæ quædam exhalationes ex copiose et pin- gui alimento emissa, densæ nubis instar infusam animæ a Spiritu sancto illustrationem intercipiunt. Quocirca et Moyses ad Dei contemplationem monte ascendens, quadraginta dies a cibo potuque per- severanter abstinuit ; quippe qui statuisset ut priu- ceps animæ suæ facultas perturbationis omnis ex- pers persisteret. Similiter Elias. Deum quæsiturus, æquali temporis intervallo escas fastidivit, ne qua menti a cibis offunderetur caligo. At e contrario Dominus ex mortuis resurgens, et ad coelos rediens, cibos degustavil, suscitati corporis naturam astru- ens: cum autem ex indulgentia sese accommodaret G D II Cor. x1, 27. os ibid. * Psal. xxxvi, 25. Reg. XVI, 11. * Amos vult, 11. " II Cor. 1V, do. Uterque Combefisii codex et Reg. quartus cnm LXX, animam justam. Editi, idcirco autem edend um curavimus, quod statim ita in omnibus mss. constan- ter legatur: quippe verisimile nobis fit, scriptorem utroque loco modo eodem locutum fuisse. ete. Mox Colb. secundus, Reg. secun- Conatur scriptor Paulum et Sa- lomonem inter se conciliare, qui, si de eadem fame sermonem haberetn, pugnantia loquerentur. editi et reliqui mss., etc. mas., Editi, 16. II Cor. XII, 10. (41) Sic Reg. secundus cum Colb. itidem secun- (43) Sic mss. At editi, δὲ ἂν καὶ ἐναντίωμα Πρός, (43) Sic quinque mss. Editi vero, εζήτησεν. (44) Ita quinquemss. At editi, ἐπάγω. (45) Editi cum tribus mss., ὁ Κύριος. Alii tres, ὁ (46) Ita Reg. secundus. Supple, τοῦτο. Ibidem (47) In duobus mss. legitur, φθείρεται. (48) Deest ἁγίου in aliquibus mss. Ibidem sex (49) Sic mss. aliquot. Deest από in edits.

δικαίων (41). Οὐ γὰρ περὶ τοῦ σωματικοῦ λιμοῦ λέγει (ή γὰρ ἂν εἶπε, σώματα δικαίων), ἀλλὰ περὶ τοῦ ψυχικοῦ Οὐ γὰρ λιμοκτονήσει ψυχὰς δικαίων. οὕτω δ᾽ ἂν καὶ ἐναντίωμα ἦν πρὸς (42) τὸν. τῶν μακαρίων βίον, εἴπερ Παῦλος μὲν ἐν τοῖς καυχή μασιν ἀριθμεῖ τὸν Ἐν νηστείαις πολλάκις, καὶ τὸ Ἐν λιμῷ καὶ δίψει. Τὸν δὲ λιμὸν ἀπεύχεται τοῖς δικαίοις. ᾿Αλλὰ βέλτιων τούτων ἕκαστον κατὰ τὸν υψηλότερον περὶ ἐνδείας νοῦν ἐξακούειν. Τοιοῦτόν ἐστι καὶ τὸ, Οὐκ εἶδον δίκαιον ἐγκαταλελειμμέον, οὐδὲ τὸ σπέρμα αὐτοῦ ζητοῦν ἄρτους. Μεμνήμεθα γὰρ Πλίου ζητήσαντος ἄρτον παρὰ τῆς Σιδωνίας, ἀλλὰ καὶ τὸ σπέρμα Ἰακώβ, τοῦ δικαίου, ἄρτους ἐζήτει (43) εἰς Αἴγυπτον. Ἐὰν δὲ φύγωμεν τὴν τα πεινὴν ἔννοιαν, καὶ ἡ ἐν τοῖς ἐναντιώμασιν ἀτοπια συνδιαλυθήσεται. Ταύτας οὖν ἐνήστευον τὰς νηστείας οἱ Ἰουδαῖοι, λιμοκτονοῦντες ἑαυτῶν τὸν ἔσω ἄνθρω πον, διὰ τὸ φθάσαι ἐπ᾿ αὐτοὺς τὴν λέγουσαν ἀπειλὴν, ὅτι Ἰδοὺ ἡμέραι έρχονται, λέγει Κύριος, καὶ ἐπάξω (44) ἐπὶ τὴν γῆν ταύτην λιμόν, οὐ λιμὸν ἄρτου, οὐδὲ δίψαν ὕδατος, ἀλλὰ λιμὸν τοῦ ἀκοῦ σαι λόγον Κυρίου. Ταύτας οὖν τὰς νηστείας μια σεῖν λέγει ὁ Κύριος (45), τῶν ἐκτηκόντων μὲν ἑαυτῶν τὸν νοῦν ἐν ἀτροφίᾳ τῶν σωτηρίων καὶ ζωοποιῶν διδαγμάτων, ὑπερπιαινόντων δὲ καὶ κατάσαρκούντων τὸν ἔξω ἄνθρωπον. Καὶ γὰρ ὥσπερ ἐν ζυγοῦ ῥοπῇ ὅταν βαρῆται τὸ ἕτερον, ἀνυψοῦται πως τὸ ἀντιο κείμενον· οὕτω καὶ ἐπὶ ἀνθρώπου (46) συμβαῖνον ἴδοι τις ἄν. Σαρκὸς μὲν γὰρ πληθυνομένης, συμβαίνει τὸν νοῦν πως ἀσθενέστερον γίνεσθαι· τοῦ νοῦ δὲ πάλιν εὐεκτοῦντος, τὴν σάρκα πολλάκις καταλε- πτύνεσθαι. Καὶ τοῦτό ἐστιν ὁ φησιν ὁ Ἀπόστολος, ὅτι ὅσον ὁ ἔξω ἄνθρωπος διαφθείρεται (47), τπσοῦτον ὁ ἴσω ἀνακαινοῦται· καὶ τὸν Ὅταν ἀσθενῶ, τότε δυνατός εἰμι. Τῆς γὰρ δαψιλοῦς καὶ παχείας τρο φῆς αιθαλώδεις τινὲς ἀναθυμιάσεις ἀναπεμπόμεναι, νεφέλης δίκην πυκνῆς τὰς ἀπὸ τοῦ ἁγίου (48) Ηνεύ ματος ἐγγινομένας ἐλλάμψεις εἰς τὸν νοῦν διακό- πτουσι. Διὸ καὶ Μωϋσῆς πρὸς θεωρίαν Θεοῦ ἀνα- βαίνων διὰ τοῦ νοῦ, ἄσιτος· καὶ ἄποτος ἡμερῶν τεσσαράκοντα διετέλεσεν ἀθόλωτον διαμένειν αὐτῷ τὸ ἡγεμονικὸν διοικούμενος. Ηλίας τε ὁμοίως, δτε ἔμελλεν ἐκζητεῖν τὸν Θεὸν, ἐν ἴσῳ χρόνῳ τῶν τροφῶν ὑπερεῖδεν, ὥστε μηδεμίαν τῷ νῷ γενέσθαι ἀπὸ (49) τῶν τροφῶν ἐπισκότησιν. Ο μέντοι Κύ ριος ἐναντίως ἀναστὰς μὲν ἀπὸ νεκρῶν, καὶ πρὸς η τοὺς οὐρανοὺς ἐπανιών, τροφῆς ἥψατο, τὴν φύσιν τοῦ σώματος τοῦ ἀνισταμένου πιστούμενος· συγκα- ψυχὴν δικαίαν, ψυχήν δικαίων. ψυχὰς δικαίων ἀπαριθμεῖ. ἀνω, ἀπαριθμεῖται. θεύς. ἀντικείμενον. Σαρκὸς μέν, ἐγγινομένας ἐλλάμψεις. γινομένας. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. B Siquidem non de corporali fame loquitur (alioqui A dixisset,corpora justorum), sed de animarum inedia. Non enim interficiet fame animas justorum: alio- quin hoc pacto in beatorum vita futura esset con- trarietas, quandoquidem Paulus in his de quibus gloriatur id enumerat: In jejuniis sæpe"; item illud : In fame et sili c. Famem autem a justis de- precatur. Verum singula hæc præstat juxta subli- miorem inediæ intelligentiam interpretari.Ejusmodi est et illud: Non vidi justum derelictum, nec semen ejus quærens panem". Meminimus enim Eliæ, qui a Sidonide petivit panem : quin et semen Jacobi in Egypto panes quærebat. Quod si vitaverimus abjectam et humilem intelligentiam, jam evanescet ea qua in verborum repugnantia sita est ineptia. Ejusmodi igitur jejunia jejunabant Judæi,fa e ene- cantes interiorem suum hominem, quod ad ipsos pervenisset comminatio illa, quæ dicit: Ecce dies veniunt, dicit Dominus, et inducam super terram hanc famem : non famem panis, neque sitim aquæ; sed famem audiendi verbum Domini w. Itaque jejunia odisse se dicit Dominus, eorum, qui animum suum conficiunt quidem tabe præ salutarium ac vivifican- tium documentorum inedia : sed pinguefaciunt præ- ter modum saginantque exteriorem hominem. Quemadmodum enim in libræ momento, quando lanx altera deorsum vergit, ea quæ huic obversa est, attollitur : pari ratione in homine id ipsum fieri quivis advertere potest. Cum enim pinguescit caro, contingit mentem fieri quodam modo infirmiorem ; extenuari vero sæpenumero carnem, dum mens iterum bona habitudine gaudet. Et id ipsum est quod ait Apostolus, quod, tantum corrumpitur exterior homo, tantum renovatur interior 9. Item illud : Quando infrmor, tunc potens sum 98. Nam fuliginosæ quædam exhalationes ex copiose et pin- gui alimento emissa, densæ nubis instar infusam animæ a Spiritu sancto illustrationem intercipiunt. Quocirca et Moyses ad Dei contemplationem monte ascendens, quadraginta dies a cibo potuque per- severanter abstinuit ; quippe qui statuisset ut priu- ceps animæ suæ facultas perturbationis omnis ex- pers persisteret. Similiter Elias. Deum quæsiturus, æquali temporis intervallo escas fastidivit, ne qua menti a cibis offunderetur caligo. At e contrario Dominus ex mortuis resurgens, et ad coelos rediens, cibos degustavil, suscitati corporis naturam astru- ens: cum autem ex indulgentia sese accommodaret G D II Cor. x1, 27. os ibid. * Psal. xxxvi, 25. Reg. XVI, 11. * Amos vult, 11. " II Cor. 1V, do. Uterque Combefisii codex et Reg. quartus cnm LXX, animam justam. Editi, idcirco autem edend um curavimus, quod statim ita in omnibus mss. constan- ter legatur: quippe verisimile nobis fit, scriptorem utroque loco modo eodem locutum fuisse. ete. Mox Colb. secundus, Reg. secun- Conatur scriptor Paulum et Sa- lomonem inter se conciliare, qui, si de eadem fame sermonem haberetn, pugnantia loquerentur. editi et reliqui mss., etc. mas., Editi, 16. II Cor. XII, 10. (41) Sic Reg. secundus cum Colb. itidem secun- (43) Sic mss. At editi, δὲ ἂν καὶ ἐναντίωμα Πρός, (43) Sic quinque mss. Editi vero, εζήτησεν. (44) Ita quinquemss. At editi, ἐπάγω. (45) Editi cum tribus mss., ὁ Κύριος. Alii tres, ὁ (46) Ita Reg. secundus. Supple, τοῦτο. Ibidem (47) In duobus mss. legitur, φθείρεται. (48) Deest ἁγίου in aliquibus mss. Ibidem sex (49) Sic mss. aliquot. Deest από in edits.

ταβαίνων δὲ τοῖς ἀνθρώποις ἐνήστευσε, δεικνὺς ὅτι τῷ μέλλοντι πρὸς τοὺς ἀγῶνας τῶν πειρασμῶν ἀποδύεσθαι ἀναγκαία ἡ ἄσκησις. Οἱονεὶ γὰρ παι δοτριβεῖ πρὸς τὴν νίκην ὁ τοῦ σώματος όπωπια σμός. Οὐχ οὕτω μέντοι χρηστέον τῇ σαρκὶ, ὥστε παραλῦσαι αὐτῆς τὸν φυσικόν τόνον διὰ τὴν ἔνα δειαν (50), οὐδὲ εἰς παντελῆ ἀπραξίαν, ὅπου καὶ ἀπαρακολουθησίαν, τὸν νοῦν ὑπὸ τῆς ἅγαν ἐκλύσεως ἐκβιάσασθαι. φίου, μὴ νηστεύειν τὴν ἀπὸ τοῦ λόγου νηστείαν, ὡς μὴ τρεφομένων τῷ ἄρτῳ τῷ ἐξ οὐρανοῦ καταβάντι, καὶ ἀποστρεφομένων την βρῶσιν τῆς σαρκὸς τοῦ Κυρίου, ζωῆς οὖσαν αἰτίαν, τὴν τοιαύδην νηστείαν μισεῖν ὁ Κύριος λέγει. Εν τῶν μισουμένων ἐστὶν ὑπὸ Κυρίου καὶ ἡ ἀργία, ἀπραξία τις οὖσα τῶν καθ ηκόντων. Καὶ ἔοικε γε πάσης ἐπρτῆς ἐπακολού θημα ἡ ἀργία, διὰ τὸ ταῖς κληταῖς προσκεῖσθαι τὸ, Ηᾶν ἔργον λατρευτὸν οὐ ποιήσετε· καὶ διὰ τὸ ἐν ταῖς ἑορταῖς σχολὴν ἀπὸ τῶν κατὰ τὸν βίον ἄγοντας πᾶσαν ἀτοπίαν ἐπιτελεῖν, δικαίως μισητὴν ἀργίαν ἄγειν ἐλέγοντο. Πῶς δὲ οὐ μισητὸν ἡ ἀργία, μύρμης κος καὶ μελίσσης χείρονα ποιοῦσα τὸν ἄνθρωπον, ὅς γε καὶ ἐξ ἀρχῆς πλασθεὶς, ἐτέθη εἰς τὸν παρά- δεισον ἐργάζεσθαι καὶ φυλάσσειν αὐτόν; Ὥστε τὸ πρῶτον καὶ οἰκειότατον τῷ ἀνθρώπῳ (54), ἡ περὶ τὰ ἔργα σπουδὴ, καὶ οἱονεὶ παρὰ φύσιν αὐτῷ ἡ ἀργία, ἢν μισεῖν εἶπεν ὁ Κύριος. ᾿Αλλὰ πῶς ἡμᾶς ἀργεῖν βούλεται ; Μὴ ἐργαζομένους τὴν βρῶσιν τὴν ἀπολε λυμένην· μὴ ὀφθαλμοὺς αἴρειν ἐπὶ τὰ μάταια· μὴ ἀκοὴν ματαίαν τοῖς ὠσὶ παραδέχεσθαι· τὰς χεῖρας ἀποσείεσθαι ἀπὸ δώρων· μὴ ἐξεῖς ἔχειν τοὺς πόδας & ἐκχέαι αἷμα, καὶ πάσας ἐνὶ λόγῳ τὰς σπουδὰς τὰς περὶ τὸ σῶμα μὴ ἐνεργεῖν. ρηκότος φωνὴ πρὸς τὰς συνεχεῖς καὶ κακίαν ὑπο στρυφὰς τοῦ εὐεργετουμένου (52). Οὐκέτι ἀνήσω. Πολλάκις προσεκαλεσάμην εἰς μετάνοιαν. Εδόξατο ὑπακούσιν, εἶτα ἐπαλινδρομήσατε. ᾿Απογνούς ὁμῶν τῆς ἀμετανοήτου καρδίας, οὐκέτι ἀνήσω ὑμᾶς τῆς ὀφειλομένης ὑμῖν καταδίκης. Οὐ γὰρ ὁ εἰπὼν, Ημαρ- τον, εἶτα ἐπίμένων τῇ ἁμαρτία, οὗτος ἐξομολογεῖται· ἀλλὰ δ, κατὰ τὸν ψαλμὸν εὐρὼν τὴν ἁμαρτίαν αὐ- τοῦ, καὶ μισήσας. Τί γὰρ ὄφελος τῷ ἀῤῥωστοῦντι ἡ παρὰ τοῦ (53) Ιατροῦ ἐπιμέλεια, δυαν τὰ φθαρτικά η τῆς ἐνδείας. οὐδὲ ὥστε. τὸν νοῦν, τοῦ νοῦ. ἀπαρακο λουθησίαν τοῦ νοῦ. ΜΑΒΑΝ. τῶν ἀνθρώπων. ἣν καί. εὐεργετουμένου, COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. 1. . A hominibus, jejunabat, ut hanc exercitationem ef necessarium esse ostenderet, qui ad agones tenta- tionum sustinendos esset sese exuturus. Enimvero ad victoriam nos veluti erudit corporia afflictatio. Attamen non ita utendum est carne, ut propter inediam naturalis ejus vigor frangatur ; neque per nimiam debilitatem eo adigenda, ut prorsus iners evadat, aut mentem assectari non possit. monis jejunium non jejunare ", cum tunc non nu- triremur pane qui de cœlo descendit, ac cibum carnis Domini aversaremur, quæ est causa vitæ, odisse se ejusmodi jejunium ait Dominus. Unum ex iis, quae odio prosequitur Dominus, etiam est iner- tia, quæ eorum quæ ad nostrum officium pertinent B intermissio quædam est. Et quidem otium omnem diem festum sequi videtur, ideo quod celebritatibus adjunctum sit illud: Omne opus servile non faciétis *; item quoniam qui in festis a rebus ad vitam perti- nentibus otium agebant, dum nihil non absurdum perfcerent, merito odiosum otium agere diceban- tur. Quomodo autem non odio habendum esset otium, quod hominem efficit formica et ape pejo- eem, qui tamen statim atque ab initio fuerat conditus, positus est in paradiso, ut operaretur et custodiret illum ? Quare studium in labores et opera, primum et maxime proprie homini conver nit : atque inertia, quam Dominus odisse se asserit, est veluti naturæ ipsius contraria Cæterum quo- modo nos vult otiari ? Ita ut non operemur cibum qui perit, nec attollamus oculos ad vana, neque C inanes fabulas excipiamus auribus: ita ut manus a muneribus amoveamus:ita ut non veloces habeamus pedes ad effundendum sanguinem : et uno verbo, sic ut non omne nostrum studium corpori impenda- mus. D est spem abjicientis ob assiduum ad malitiam ré- ditum populi beneficiis cumulati. Non ultra dimittam. Invitavi vos crebro ad pœnitentiam. Visi estis ob- temperare, subinde iter vestrum relegistis. Post- quam cor vestrum impœnitens me ex spe deturba- vit, non amplius remittam vobis debitam multam. Enimvero qui dicit, Peccavi, et postea in peccato perseverat, bio nequaquam confitetur: sed potius is est, qui ubi, juxta psalmum, peccatum suum de- prehendit, illud odit. Quid enim emolumenti affert * Matth. 1, 15. & Lovit. XXII, 7. * Gen. 1, 15. • Psal. xxxı, 5. mss., Hoc ipso in loco duo mass., Subinde ubi recte et emendate legimus in editis et in quinque mss., perperam scri- bitur in altero codice Combefsiano Quando de Combefisio mentionem habuimus, notam quam hoc loco apposuit, exscribere non pigebit. Ejus igitur hæc sunt: Quam doctrinam in veris suis Asco- ticis tantis urget Basilius, ut et in libro De virgini- tate vere mitissimus monachorum legislator et cas- tissimus, ubiqué šui simillimus. Sed qui veram Ba- silii doctrinam perspectam habere voluerit, ei au- tor sum, ut non indiscriminatim ex his fontibus hauriat. -- Lego, ut in ms. Combefis., Statim tres mss., Reg. tertius cum aliis tribus, emen» date. 33. Ἐπειδὴ δὲ ἐκελεύσθημεν, παρόντος τοῦ νυμα 33. Sed quia jussi sumus, præsente sponso, ser- 34. Οὐκέτι ἀνήσω τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν. 'Απει 34. Non ultra dimittam peccata vestra. Hæc ΤΟΥ (50) Bditi cum tribus mss., τὴν ἔνδειαν. Alii tres (51) Editi et duo mss., τῷ ἀνθρώπῳ. Alii quatuor, (52) Reg. primus et editi, εὐεργέτου, corrupte. (53) Sic mss. aliquot. Deest τοῦ in editis.

ταβαίνων δὲ τοῖς ἀνθρώποις ἐνήστευσε, δεικνὺς ὅτι τῷ μέλλοντι πρὸς τοὺς ἀγῶνας τῶν πειρασμῶν ἀποδύεσθαι ἀναγκαία ἡ ἄσκησις. Οἱονεὶ γὰρ παι δοτριβεῖ πρὸς τὴν νίκην ὁ τοῦ σώματος όπωπια σμός. Οὐχ οὕτω μέντοι χρηστέον τῇ σαρκὶ, ὥστε παραλῦσαι αὐτῆς τὸν φυσικόν τόνον διὰ τὴν ἔνα δειαν (50), οὐδὲ εἰς παντελῆ ἀπραξίαν, ὅπου καὶ ἀπαρακολουθησίαν, τὸν νοῦν ὑπὸ τῆς ἅγαν ἐκλύσεως ἐκβιάσασθαι. φίου, μὴ νηστεύειν τὴν ἀπὸ τοῦ λόγου νηστείαν, ὡς μὴ τρεφομένων τῷ ἄρτῳ τῷ ἐξ οὐρανοῦ καταβάντι, καὶ ἀποστρεφομένων την βρῶσιν τῆς σαρκὸς τοῦ Κυρίου, ζωῆς οὖσαν αἰτίαν, τὴν τοιαύδην νηστείαν μισεῖν ὁ Κύριος λέγει. Εν τῶν μισουμένων ἐστὶν ὑπὸ Κυρίου καὶ ἡ ἀργία, ἀπραξία τις οὖσα τῶν καθ ηκόντων. Καὶ ἔοικε γε πάσης ἐπρτῆς ἐπακολού θημα ἡ ἀργία, διὰ τὸ ταῖς κληταῖς προσκεῖσθαι τὸ, Ηᾶν ἔργον λατρευτὸν οὐ ποιήσετε· καὶ διὰ τὸ ἐν ταῖς ἑορταῖς σχολὴν ἀπὸ τῶν κατὰ τὸν βίον ἄγοντας πᾶσαν ἀτοπίαν ἐπιτελεῖν, δικαίως μισητὴν ἀργίαν ἄγειν ἐλέγοντο. Πῶς δὲ οὐ μισητὸν ἡ ἀργία, μύρμης κος καὶ μελίσσης χείρονα ποιοῦσα τὸν ἄνθρωπον, ὅς γε καὶ ἐξ ἀρχῆς πλασθεὶς, ἐτέθη εἰς τὸν παρά- δεισον ἐργάζεσθαι καὶ φυλάσσειν αὐτόν; Ὥστε τὸ πρῶτον καὶ οἰκειότατον τῷ ἀνθρώπῳ (54), ἡ περὶ τὰ ἔργα σπουδὴ, καὶ οἱονεὶ παρὰ φύσιν αὐτῷ ἡ ἀργία, ἢν μισεῖν εἶπεν ὁ Κύριος. ᾿Αλλὰ πῶς ἡμᾶς ἀργεῖν βούλεται ; Μὴ ἐργαζομένους τὴν βρῶσιν τὴν ἀπολε λυμένην· μὴ ὀφθαλμοὺς αἴρειν ἐπὶ τὰ μάταια· μὴ ἀκοὴν ματαίαν τοῖς ὠσὶ παραδέχεσθαι· τὰς χεῖρας ἀποσείεσθαι ἀπὸ δώρων· μὴ ἐξεῖς ἔχειν τοὺς πόδας & ἐκχέαι αἷμα, καὶ πάσας ἐνὶ λόγῳ τὰς σπουδὰς τὰς περὶ τὸ σῶμα μὴ ἐνεργεῖν. ρηκότος φωνὴ πρὸς τὰς συνεχεῖς καὶ κακίαν ὑπο στρυφὰς τοῦ εὐεργετουμένου (52). Οὐκέτι ἀνήσω. Πολλάκις προσεκαλεσάμην εἰς μετάνοιαν. Εδόξατο ὑπακούσιν, εἶτα ἐπαλινδρομήσατε. ᾿Απογνούς ὁμῶν τῆς ἀμετανοήτου καρδίας, οὐκέτι ἀνήσω ὑμᾶς τῆς ὀφειλομένης ὑμῖν καταδίκης. Οὐ γὰρ ὁ εἰπὼν, Ημαρ- τον, εἶτα ἐπίμένων τῇ ἁμαρτία, οὗτος ἐξομολογεῖται· ἀλλὰ δ, κατὰ τὸν ψαλμὸν εὐρὼν τὴν ἁμαρτίαν αὐ- τοῦ, καὶ μισήσας. Τί γὰρ ὄφελος τῷ ἀῤῥωστοῦντι ἡ παρὰ τοῦ (53) Ιατροῦ ἐπιμέλεια, δυαν τὰ φθαρτικά η τῆς ἐνδείας. οὐδὲ ὥστε. τὸν νοῦν, τοῦ νοῦ. ἀπαρακο λουθησίαν τοῦ νοῦ. ΜΑΒΑΝ. τῶν ἀνθρώπων. ἣν καί. εὐεργετουμένου, COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. 1. . A hominibus, jejunabat, ut hanc exercitationem ef necessarium esse ostenderet, qui ad agones tenta- tionum sustinendos esset sese exuturus. Enimvero ad victoriam nos veluti erudit corporia afflictatio. Attamen non ita utendum est carne, ut propter inediam naturalis ejus vigor frangatur ; neque per nimiam debilitatem eo adigenda, ut prorsus iners evadat, aut mentem assectari non possit. monis jejunium non jejunare ", cum tunc non nu- triremur pane qui de cœlo descendit, ac cibum carnis Domini aversaremur, quæ est causa vitæ, odisse se ejusmodi jejunium ait Dominus. Unum ex iis, quae odio prosequitur Dominus, etiam est iner- tia, quæ eorum quæ ad nostrum officium pertinent B intermissio quædam est. Et quidem otium omnem diem festum sequi videtur, ideo quod celebritatibus adjunctum sit illud: Omne opus servile non faciétis *; item quoniam qui in festis a rebus ad vitam perti- nentibus otium agebant, dum nihil non absurdum perfcerent, merito odiosum otium agere diceban- tur. Quomodo autem non odio habendum esset otium, quod hominem efficit formica et ape pejo- eem, qui tamen statim atque ab initio fuerat conditus, positus est in paradiso, ut operaretur et custodiret illum ? Quare studium in labores et opera, primum et maxime proprie homini conver nit : atque inertia, quam Dominus odisse se asserit, est veluti naturæ ipsius contraria Cæterum quo- modo nos vult otiari ? Ita ut non operemur cibum qui perit, nec attollamus oculos ad vana, neque C inanes fabulas excipiamus auribus: ita ut manus a muneribus amoveamus:ita ut non veloces habeamus pedes ad effundendum sanguinem : et uno verbo, sic ut non omne nostrum studium corpori impenda- mus. D est spem abjicientis ob assiduum ad malitiam ré- ditum populi beneficiis cumulati. Non ultra dimittam. Invitavi vos crebro ad pœnitentiam. Visi estis ob- temperare, subinde iter vestrum relegistis. Post- quam cor vestrum impœnitens me ex spe deturba- vit, non amplius remittam vobis debitam multam. Enimvero qui dicit, Peccavi, et postea in peccato perseverat, bio nequaquam confitetur: sed potius is est, qui ubi, juxta psalmum, peccatum suum de- prehendit, illud odit. Quid enim emolumenti affert * Matth. 1, 15. & Lovit. XXII, 7. * Gen. 1, 15. • Psal. xxxı, 5. mss., Hoc ipso in loco duo mass., Subinde ubi recte et emendate legimus in editis et in quinque mss., perperam scri- bitur in altero codice Combefsiano Quando de Combefisio mentionem habuimus, notam quam hoc loco apposuit, exscribere non pigebit. Ejus igitur hæc sunt: Quam doctrinam in veris suis Asco- ticis tantis urget Basilius, ut et in libro De virgini- tate vere mitissimus monachorum legislator et cas- tissimus, ubiqué šui simillimus. Sed qui veram Ba- silii doctrinam perspectam habere voluerit, ei au- tor sum, ut non indiscriminatim ex his fontibus hauriat. -- Lego, ut in ms. Combefis., Statim tres mss., Reg. tertius cum aliis tribus, emen» date. 33. Ἐπειδὴ δὲ ἐκελεύσθημεν, παρόντος τοῦ νυμα 33. Sed quia jussi sumus, præsente sponso, ser- 34. Οὐκέτι ἀνήσω τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν. 'Απει 34. Non ultra dimittam peccata vestra. Hæc ΤΟΥ (50) Bditi cum tribus mss., τὴν ἔνδειαν. Alii tres (51) Editi et duo mss., τῷ ἀνθρώπῳ. Alii quatuor, (52) Reg. primus et editi, εὐεργέτου, corrupte. (53) Sic mss. aliquot. Deest τοῦ in editis.

ταβαίνων δὲ τοῖς ἀνθρώποις ἐνήστευσε, δεικνὺς ὅτι τῷ μέλλοντι πρὸς τοὺς ἀγῶνας τῶν πειρασμῶν ἀποδύεσθαι ἀναγκαία ἡ ἄσκησις. Οἱονεὶ γὰρ παι δοτριβεῖ πρὸς τὴν νίκην ὁ τοῦ σώματος όπωπια σμός. Οὐχ οὕτω μέντοι χρηστέον τῇ σαρκὶ, ὥστε παραλῦσαι αὐτῆς τὸν φυσικόν τόνον διὰ τὴν ἔνα δειαν (50), οὐδὲ εἰς παντελῆ ἀπραξίαν, ὅπου καὶ ἀπαρακολουθησίαν, τὸν νοῦν ὑπὸ τῆς ἅγαν ἐκλύσεως ἐκβιάσασθαι. φίου, μὴ νηστεύειν τὴν ἀπὸ τοῦ λόγου νηστείαν, ὡς μὴ τρεφομένων τῷ ἄρτῳ τῷ ἐξ οὐρανοῦ καταβάντι, καὶ ἀποστρεφομένων την βρῶσιν τῆς σαρκὸς τοῦ Κυρίου, ζωῆς οὖσαν αἰτίαν, τὴν τοιαύδην νηστείαν μισεῖν ὁ Κύριος λέγει. Εν τῶν μισουμένων ἐστὶν ὑπὸ Κυρίου καὶ ἡ ἀργία, ἀπραξία τις οὖσα τῶν καθ ηκόντων. Καὶ ἔοικε γε πάσης ἐπρτῆς ἐπακολού θημα ἡ ἀργία, διὰ τὸ ταῖς κληταῖς προσκεῖσθαι τὸ, Ηᾶν ἔργον λατρευτὸν οὐ ποιήσετε· καὶ διὰ τὸ ἐν ταῖς ἑορταῖς σχολὴν ἀπὸ τῶν κατὰ τὸν βίον ἄγοντας πᾶσαν ἀτοπίαν ἐπιτελεῖν, δικαίως μισητὴν ἀργίαν ἄγειν ἐλέγοντο. Πῶς δὲ οὐ μισητὸν ἡ ἀργία, μύρμης κος καὶ μελίσσης χείρονα ποιοῦσα τὸν ἄνθρωπον, ὅς γε καὶ ἐξ ἀρχῆς πλασθεὶς, ἐτέθη εἰς τὸν παρά- δεισον ἐργάζεσθαι καὶ φυλάσσειν αὐτόν; Ὥστε τὸ πρῶτον καὶ οἰκειότατον τῷ ἀνθρώπῳ (54), ἡ περὶ τὰ ἔργα σπουδὴ, καὶ οἱονεὶ παρὰ φύσιν αὐτῷ ἡ ἀργία, ἢν μισεῖν εἶπεν ὁ Κύριος. ᾿Αλλὰ πῶς ἡμᾶς ἀργεῖν βούλεται ; Μὴ ἐργαζομένους τὴν βρῶσιν τὴν ἀπολε λυμένην· μὴ ὀφθαλμοὺς αἴρειν ἐπὶ τὰ μάταια· μὴ ἀκοὴν ματαίαν τοῖς ὠσὶ παραδέχεσθαι· τὰς χεῖρας ἀποσείεσθαι ἀπὸ δώρων· μὴ ἐξεῖς ἔχειν τοὺς πόδας & ἐκχέαι αἷμα, καὶ πάσας ἐνὶ λόγῳ τὰς σπουδὰς τὰς περὶ τὸ σῶμα μὴ ἐνεργεῖν. ρηκότος φωνὴ πρὸς τὰς συνεχεῖς καὶ κακίαν ὑπο στρυφὰς τοῦ εὐεργετουμένου (52). Οὐκέτι ἀνήσω. Πολλάκις προσεκαλεσάμην εἰς μετάνοιαν. Εδόξατο ὑπακούσιν, εἶτα ἐπαλινδρομήσατε. ᾿Απογνούς ὁμῶν τῆς ἀμετανοήτου καρδίας, οὐκέτι ἀνήσω ὑμᾶς τῆς ὀφειλομένης ὑμῖν καταδίκης. Οὐ γὰρ ὁ εἰπὼν, Ημαρ- τον, εἶτα ἐπίμένων τῇ ἁμαρτία, οὗτος ἐξομολογεῖται· ἀλλὰ δ, κατὰ τὸν ψαλμὸν εὐρὼν τὴν ἁμαρτίαν αὐ- τοῦ, καὶ μισήσας. Τί γὰρ ὄφελος τῷ ἀῤῥωστοῦντι ἡ παρὰ τοῦ (53) Ιατροῦ ἐπιμέλεια, δυαν τὰ φθαρτικά η τῆς ἐνδείας. οὐδὲ ὥστε. τὸν νοῦν, τοῦ νοῦ. ἀπαρακο λουθησίαν τοῦ νοῦ. ΜΑΒΑΝ. τῶν ἀνθρώπων. ἣν καί. εὐεργετουμένου, COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. 1. . A hominibus, jejunabat, ut hanc exercitationem ef necessarium esse ostenderet, qui ad agones tenta- tionum sustinendos esset sese exuturus. Enimvero ad victoriam nos veluti erudit corporia afflictatio. Attamen non ita utendum est carne, ut propter inediam naturalis ejus vigor frangatur ; neque per nimiam debilitatem eo adigenda, ut prorsus iners evadat, aut mentem assectari non possit. monis jejunium non jejunare ", cum tunc non nu- triremur pane qui de cœlo descendit, ac cibum carnis Domini aversaremur, quæ est causa vitæ, odisse se ejusmodi jejunium ait Dominus. Unum ex iis, quae odio prosequitur Dominus, etiam est iner- tia, quæ eorum quæ ad nostrum officium pertinent B intermissio quædam est. Et quidem otium omnem diem festum sequi videtur, ideo quod celebritatibus adjunctum sit illud: Omne opus servile non faciétis *; item quoniam qui in festis a rebus ad vitam perti- nentibus otium agebant, dum nihil non absurdum perfcerent, merito odiosum otium agere diceban- tur. Quomodo autem non odio habendum esset otium, quod hominem efficit formica et ape pejo- eem, qui tamen statim atque ab initio fuerat conditus, positus est in paradiso, ut operaretur et custodiret illum ? Quare studium in labores et opera, primum et maxime proprie homini conver nit : atque inertia, quam Dominus odisse se asserit, est veluti naturæ ipsius contraria Cæterum quo- modo nos vult otiari ? Ita ut non operemur cibum qui perit, nec attollamus oculos ad vana, neque C inanes fabulas excipiamus auribus: ita ut manus a muneribus amoveamus:ita ut non veloces habeamus pedes ad effundendum sanguinem : et uno verbo, sic ut non omne nostrum studium corpori impenda- mus. D est spem abjicientis ob assiduum ad malitiam ré- ditum populi beneficiis cumulati. Non ultra dimittam. Invitavi vos crebro ad pœnitentiam. Visi estis ob- temperare, subinde iter vestrum relegistis. Post- quam cor vestrum impœnitens me ex spe deturba- vit, non amplius remittam vobis debitam multam. Enimvero qui dicit, Peccavi, et postea in peccato perseverat, bio nequaquam confitetur: sed potius is est, qui ubi, juxta psalmum, peccatum suum de- prehendit, illud odit. Quid enim emolumenti affert * Matth. 1, 15. & Lovit. XXII, 7. * Gen. 1, 15. • Psal. xxxı, 5. mss., Hoc ipso in loco duo mass., Subinde ubi recte et emendate legimus in editis et in quinque mss., perperam scri- bitur in altero codice Combefsiano Quando de Combefisio mentionem habuimus, notam quam hoc loco apposuit, exscribere non pigebit. Ejus igitur hæc sunt: Quam doctrinam in veris suis Asco- ticis tantis urget Basilius, ut et in libro De virgini- tate vere mitissimus monachorum legislator et cas- tissimus, ubiqué šui simillimus. Sed qui veram Ba- silii doctrinam perspectam habere voluerit, ei au- tor sum, ut non indiscriminatim ex his fontibus hauriat. -- Lego, ut in ms. Combefis., Statim tres mss., Reg. tertius cum aliis tribus, emen» date. 33. Ἐπειδὴ δὲ ἐκελεύσθημεν, παρόντος τοῦ νυμα 33. Sed quia jussi sumus, præsente sponso, ser- 34. Οὐκέτι ἀνήσω τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν. 'Απει 34. Non ultra dimittam peccata vestra. Hæc ΤΟΥ (50) Bditi cum tribus mss., τὴν ἔνδειαν. Alii tres (51) Editi et duo mss., τῷ ἀνθρώπῳ. Alii quatuor, (52) Reg. primus et editi, εὐεργέτου, corrupte. (53) Sic mss. aliquot. Deest τοῦ in editis.

Α τῆς ζωῆς ὁ κάμνων ἐπιτηδεύῃ ; Οὕτως οὐδὲν ὄφελος Β ἀδικημάτων συγχωρουμένων τῷ ἔτι ἀδικοῦντι, καὶ ἀκολαστημάτων ἀφιεμένων τῷ ἔτι ἀκολασταίνοντι. ᾿Αλλὰ πῶς ἀσίεται ψυχῆς ἁμαρτήματα; Ἐπειδὰν ἡ ἀρετὴ κρατήσασα τῆς ψυχῆς, καὶ ὅλην αὐτὴν τοῖς οἰκείοις λόγοις (54) καταλαβοῦσα, διαβολὴν αὐτῇ πρὸς τὴν ἐναντίαν διάθεσιν ἐμποιήσῃ· ὥστε ἐν μὲν καιρῷ πλεονεξίας ἐκουσίως ὁρμᾶν ἐνὶ τὴν τοῦ ἔσου τιμὴν, κἂν βᾴδιον ᾖ τὸ ἀδικεῖν, κἂν (55) ἁμάρτυρον, ὡς μέγιστον κακὸν ἀποφεύγειν· οὕτω διακείμενον ὑπὸ τῆς ἐν ἑαυτῷ ἕξεως, δυνατὸν ἀφεθῆναι τῶν προ- τέρων ἀδικημάτων. Κατὰ ταῦτα δὴ καὶ ἡ σωφροσύνη ἕξιν καὶ πῆξιν λακοῦσα ἐν τῇ ψυχῇ, ἀπολύει τῶν ἀκολαστημάτων. Σώφρονα δὲ λέγομεν, οὐχ ᾧ ἀπεμα ράνθησαν ὑπὸ γήρως, ἢ νύσου, ἢ ὑπὸ ἄλλου τινὸς συμπτώματος αἱ τῆς ἀκολασίας ὀρέξεις. Τούτῳ γάρ ἡ μὲν κακία ἐνυπάρχει· ἡ δὲ ἐνέργεια ἐκ τῆς τῶν ὀργάνων ἀσθενείας παραποδίζεται. ᾿Αλλὰ σωφροσύνη ἐστὶν ἀληθὴς ἐπιστημονικὴ δύναμις, ἐντυπωθεῖσα τῇ ψυχῇ διὰ βάθους, καὶ τὰ ἐνυπάρχοντα ἴχνη τῶν αἰσχρῶν κινημάτων ἐξασανίζουσα. Τῷ οὕτως ἑαυτὸν ἐξιωμένῳ, διά τοῦ ἀναλαμβάνειν τὴν ἐναντίαν τῇ ἁμαρτητικῇ διάθεσιν, καὶ ἡ παρὰ τῆς συγχωρήσεως χάρις ὠφέλιμος. Ὁ δὲ λόγος ἐνταῦθα τοὺς ἀπὸ πολ- λῶν πτωμάτων πολλάκις διαναστάντας ἐκ τῆς κατὰ φιλανθρωπίαν χειραγωγίας, εἶτα ὕστερον ὑπὸ τῶν ἀσθενειῶν κρατηθέντας, ἀπεςλεῖ παντελῶς ἀφήσειν. Ἐνταῦθα τὸ, Οὐκέτι, ἔμφασιν ἡμῖν παρέχει τοῦ πολλάκις ἤδη πρότερον ἐπὶ τοῖς ὁμοίοις συγκεχωρη κέναι. Χωρὶς γὰρ τῆς παρὰ τοῦ Θεοῦ ἀφέσεως, ἐπιδίδοναι τινὰ ἑαυτὸν τῷ κατ᾿ ἀρετὴν βίῳ, ἀμήχα νον. Διὰ τοῦτο ὁ σοφῶς ἡμῶν οἰκονομῶν (56) τὴν ζωὴν, τὸν ἔν τισιν ἁμαρτίαις ἐξετασθέντα, εἶτα ἀνατρέχειν ἐπὶ τὸν ὑγιῆ βίον ἐπαγγελλόμενον; βού- λεται πέρατι μὲν ὁρίζειν τὰ παρελθόντα, ἀρχὴν δὲ τινα ποιεῖσθαι μετὰ τὰ ἡμαρτημένα, οιονεί διὰ τῆς μετανοίας ἀναβιώσκονται συνεχῶς δὲ ταῦτα ἐπαγ γελλόμενον, καὶ συνεχῶς αὐτῶν ἀποπίπτοντα, ὡς παντελῶς αὐτὸν (57) ἀπεγνωσμένον τῆς φιλανθρωπίας ἐκκλείει. λόγοις. διαλαβήν. διαβολήν. διαμονήν, καταβα λοῦσα, διαβαλεῖν αὐτὴν πρός, τοὺς ὀφθαλμούς μου ἀφ᾽ ὁμῶν. Οι μέχρι σχήμα τος προσευχόμενοι τὰς μὲν χεῖρας ἐκτείνουσι, τοὺς δὲ θείους ὀφθαλμοὺς ἐπιβλέποντας αὐτῶν εἰς τὴν προσευχὴν οὐκ ἔχουσι. Πάλιν δὲ τοῦτο σύνηθες τοῖς ἁγίοις τὸ σχῆμα τῆς προσευχῆς ὡς παρὰ Δαβίδ μετ καταβαλοῦσα μεταβολὴν αὐτῇ, ὡς μεγίστων κακῶν ἀποφυγήν. ἐν αὐτῷ. νομεῖ τόν, ἔκτισιν ἀμαρ· τίαις. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. agroto medici cura, quando is qui adversa vale- tudine conflictatur, suæ vitæ exitialia conquirit? Sic qui adhuc peccat, nihil ei utilitatis accedit ex peccatis condonatis: neque qui impurus est, quid- quam percipit lucri ex remissis impudicitiæ vitiis. Quomodo autem animæ peccata remittuntur ? Cum videlicet virtus animæ dominata, atque illam totam suis sermonibus imbuens, et in habitum contrarium invidiam et odium concitat: adeo ut oblata ei occa- sione aliena rapiendi, ultro ad honorandam ample- otendamque juris æquitatem animum appellat, etiamsi facile ei esset hanc injuriam facere, eamque utpote sine testibus commissam, tanquam maxi- mum malum a se depellere. Qui sic in se affectus est a prioribus delictis potest absolvi. Porro ad hunc modum temperantia in anima habitum firmi- tatemque adepta, intemperantiam libidinemque profligat. Verum temperantem continentemque, non eum dicimus, in quo præ senio vel morbo, aut alio quopiam casu exstincti sint libidinis ap- petitus. Huic enim insidet quidem vitium ipsum: actio vera præpeditur per organorum infirmitatem. Sed continentia vera, est facultas cognitionis con- oiliatrix, quæ in intimo animæ recessu impressa, intestina turpium motuum vestigia delet. Qui sibi sic medetur, eo quod habitum affectui ad peccan- dum propendenti contrarium recuperat, ei utile est veniæ donum ac conducibile. Hæc vero sententia interminatur fore, ut prorsus repudiet eos, qui postquam a multis casibus sese erexerunt, utpote a Deo ob suum in homines amorem velut manu educti, tum demum infirmitati succumbunt. C Hæc vox, Non amplius, nobis indicat jam sæpu- numero similia flagitia prius fuisse condonata. Si- quidem fieri nequit, ut quis sine venia quæ a Deo concedatur, vitæ secundum virtutem instituendæ sese dedat. Idcirco ejus qui sapienter vitam no- stram dispensat, mens est voluntasque, ut his qui in peccatis quibusdam versatus est, et deinde ad saniorem vitæ rationem pollicetur sese receptu- rum, finem imponat præteritis, factoque post peccata initio quodam, quasi per pœnitentiam reviviscat. Contra, qui isthæc promittit sine ulla intermissione, et jugiter ab his excidit, illum velut penitus des- peratum a sua clementia excludit. oculos meos a vobis. Qui specie tenus et simulate orant, manus quidem expandunt, non tamen Dei oculos habent ad eorum precationem intentos. Cæ- terum hic orandi modus sanctis fuit familiaris, ut didicimus ex Davide dicente: Expandi ad te manus Bditi et reliqui mss. Ibidem, ubi legitur in editis, scriptum reperitur in quatuor mass., Sed neutra vox placet Combefsio, mavultque legere, habitum firmum et constantem. Neque his contentus est, sed profert non pauca, ut eam scripturam approbet. At nobis res tanti non videtur, ut plus in ea laboris ac dili- gentia ponamus. Alter Combefisii codex, etc. Denique Reg. se- D cundus, eto. duo mss., Statim Heg. secundus, haud recte. Ibidem gravi mendo in editis et in uno codice Combefsiano legitur, 35. VERS. 15. Cum extenderitis manus, avertam 35. Οταν ἐκτείνητε τὰς χεῖρας, ἀποστρέψω (54) Unus e Combefsianis codicibus, λογισμοίς. (55) Editi. καί. At sex mass., κἄν. Hoc ipso in loco (56) Sic tres mss. At editi, διὰ τοῦτο σαφῶς οἶκο- (57) Sic mss. aliquot. Editi, αὐτῶν.

Α τῆς ζωῆς ὁ κάμνων ἐπιτηδεύῃ ; Οὕτως οὐδὲν ὄφελος Β ἀδικημάτων συγχωρουμένων τῷ ἔτι ἀδικοῦντι, καὶ ἀκολαστημάτων ἀφιεμένων τῷ ἔτι ἀκολασταίνοντι. ᾿Αλλὰ πῶς ἀσίεται ψυχῆς ἁμαρτήματα; Ἐπειδὰν ἡ ἀρετὴ κρατήσασα τῆς ψυχῆς, καὶ ὅλην αὐτὴν τοῖς οἰκείοις λόγοις (54) καταλαβοῦσα, διαβολὴν αὐτῇ πρὸς τὴν ἐναντίαν διάθεσιν ἐμποιήσῃ· ὥστε ἐν μὲν καιρῷ πλεονεξίας ἐκουσίως ὁρμᾶν ἐνὶ τὴν τοῦ ἔσου τιμὴν, κἂν βᾴδιον ᾖ τὸ ἀδικεῖν, κἂν (55) ἁμάρτυρον, ὡς μέγιστον κακὸν ἀποφεύγειν· οὕτω διακείμενον ὑπὸ τῆς ἐν ἑαυτῷ ἕξεως, δυνατὸν ἀφεθῆναι τῶν προ- τέρων ἀδικημάτων. Κατὰ ταῦτα δὴ καὶ ἡ σωφροσύνη ἕξιν καὶ πῆξιν λακοῦσα ἐν τῇ ψυχῇ, ἀπολύει τῶν ἀκολαστημάτων. Σώφρονα δὲ λέγομεν, οὐχ ᾧ ἀπεμα ράνθησαν ὑπὸ γήρως, ἢ νύσου, ἢ ὑπὸ ἄλλου τινὸς συμπτώματος αἱ τῆς ἀκολασίας ὀρέξεις. Τούτῳ γάρ ἡ μὲν κακία ἐνυπάρχει· ἡ δὲ ἐνέργεια ἐκ τῆς τῶν ὀργάνων ἀσθενείας παραποδίζεται. ᾿Αλλὰ σωφροσύνη ἐστὶν ἀληθὴς ἐπιστημονικὴ δύναμις, ἐντυπωθεῖσα τῇ ψυχῇ διὰ βάθους, καὶ τὰ ἐνυπάρχοντα ἴχνη τῶν αἰσχρῶν κινημάτων ἐξασανίζουσα. Τῷ οὕτως ἑαυτὸν ἐξιωμένῳ, διά τοῦ ἀναλαμβάνειν τὴν ἐναντίαν τῇ ἁμαρτητικῇ διάθεσιν, καὶ ἡ παρὰ τῆς συγχωρήσεως χάρις ὠφέλιμος. Ὁ δὲ λόγος ἐνταῦθα τοὺς ἀπὸ πολ- λῶν πτωμάτων πολλάκις διαναστάντας ἐκ τῆς κατὰ φιλανθρωπίαν χειραγωγίας, εἶτα ὕστερον ὑπὸ τῶν ἀσθενειῶν κρατηθέντας, ἀπεςλεῖ παντελῶς ἀφήσειν. Ἐνταῦθα τὸ, Οὐκέτι, ἔμφασιν ἡμῖν παρέχει τοῦ πολλάκις ἤδη πρότερον ἐπὶ τοῖς ὁμοίοις συγκεχωρη κέναι. Χωρὶς γὰρ τῆς παρὰ τοῦ Θεοῦ ἀφέσεως, ἐπιδίδοναι τινὰ ἑαυτὸν τῷ κατ᾿ ἀρετὴν βίῳ, ἀμήχα νον. Διὰ τοῦτο ὁ σοφῶς ἡμῶν οἰκονομῶν (56) τὴν ζωὴν, τὸν ἔν τισιν ἁμαρτίαις ἐξετασθέντα, εἶτα ἀνατρέχειν ἐπὶ τὸν ὑγιῆ βίον ἐπαγγελλόμενον; βού- λεται πέρατι μὲν ὁρίζειν τὰ παρελθόντα, ἀρχὴν δὲ τινα ποιεῖσθαι μετὰ τὰ ἡμαρτημένα, οιονεί διὰ τῆς μετανοίας ἀναβιώσκονται συνεχῶς δὲ ταῦτα ἐπαγ γελλόμενον, καὶ συνεχῶς αὐτῶν ἀποπίπτοντα, ὡς παντελῶς αὐτὸν (57) ἀπεγνωσμένον τῆς φιλανθρωπίας ἐκκλείει. λόγοις. διαλαβήν. διαβολήν. διαμονήν, καταβα λοῦσα, διαβαλεῖν αὐτὴν πρός, τοὺς ὀφθαλμούς μου ἀφ᾽ ὁμῶν. Οι μέχρι σχήμα τος προσευχόμενοι τὰς μὲν χεῖρας ἐκτείνουσι, τοὺς δὲ θείους ὀφθαλμοὺς ἐπιβλέποντας αὐτῶν εἰς τὴν προσευχὴν οὐκ ἔχουσι. Πάλιν δὲ τοῦτο σύνηθες τοῖς ἁγίοις τὸ σχῆμα τῆς προσευχῆς ὡς παρὰ Δαβίδ μετ καταβαλοῦσα μεταβολὴν αὐτῇ, ὡς μεγίστων κακῶν ἀποφυγήν. ἐν αὐτῷ. νομεῖ τόν, ἔκτισιν ἀμαρ· τίαις. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. agroto medici cura, quando is qui adversa vale- tudine conflictatur, suæ vitæ exitialia conquirit? Sic qui adhuc peccat, nihil ei utilitatis accedit ex peccatis condonatis: neque qui impurus est, quid- quam percipit lucri ex remissis impudicitiæ vitiis. Quomodo autem animæ peccata remittuntur ? Cum videlicet virtus animæ dominata, atque illam totam suis sermonibus imbuens, et in habitum contrarium invidiam et odium concitat: adeo ut oblata ei occa- sione aliena rapiendi, ultro ad honorandam ample- otendamque juris æquitatem animum appellat, etiamsi facile ei esset hanc injuriam facere, eamque utpote sine testibus commissam, tanquam maxi- mum malum a se depellere. Qui sic in se affectus est a prioribus delictis potest absolvi. Porro ad hunc modum temperantia in anima habitum firmi- tatemque adepta, intemperantiam libidinemque profligat. Verum temperantem continentemque, non eum dicimus, in quo præ senio vel morbo, aut alio quopiam casu exstincti sint libidinis ap- petitus. Huic enim insidet quidem vitium ipsum: actio vera præpeditur per organorum infirmitatem. Sed continentia vera, est facultas cognitionis con- oiliatrix, quæ in intimo animæ recessu impressa, intestina turpium motuum vestigia delet. Qui sibi sic medetur, eo quod habitum affectui ad peccan- dum propendenti contrarium recuperat, ei utile est veniæ donum ac conducibile. Hæc vero sententia interminatur fore, ut prorsus repudiet eos, qui postquam a multis casibus sese erexerunt, utpote a Deo ob suum in homines amorem velut manu educti, tum demum infirmitati succumbunt. C Hæc vox, Non amplius, nobis indicat jam sæpu- numero similia flagitia prius fuisse condonata. Si- quidem fieri nequit, ut quis sine venia quæ a Deo concedatur, vitæ secundum virtutem instituendæ sese dedat. Idcirco ejus qui sapienter vitam no- stram dispensat, mens est voluntasque, ut his qui in peccatis quibusdam versatus est, et deinde ad saniorem vitæ rationem pollicetur sese receptu- rum, finem imponat præteritis, factoque post peccata initio quodam, quasi per pœnitentiam reviviscat. Contra, qui isthæc promittit sine ulla intermissione, et jugiter ab his excidit, illum velut penitus des- peratum a sua clementia excludit. oculos meos a vobis. Qui specie tenus et simulate orant, manus quidem expandunt, non tamen Dei oculos habent ad eorum precationem intentos. Cæ- terum hic orandi modus sanctis fuit familiaris, ut didicimus ex Davide dicente: Expandi ad te manus Bditi et reliqui mss. Ibidem, ubi legitur in editis, scriptum reperitur in quatuor mass., Sed neutra vox placet Combefsio, mavultque legere, habitum firmum et constantem. Neque his contentus est, sed profert non pauca, ut eam scripturam approbet. At nobis res tanti non videtur, ut plus in ea laboris ac dili- gentia ponamus. Alter Combefisii codex, etc. Denique Reg. se- D cundus, eto. duo mss., Statim Heg. secundus, haud recte. Ibidem gravi mendo in editis et in uno codice Combefsiano legitur, 35. VERS. 15. Cum extenderitis manus, avertam 35. Οταν ἐκτείνητε τὰς χεῖρας, ἀποστρέψω (54) Unus e Combefsianis codicibus, λογισμοίς. (55) Editi. καί. At sex mass., κἄν. Hoc ipso in loco (56) Sic tres mss. At editi, διὰ τοῦτο σαφῶς οἶκο- (57) Sic mss. aliquot. Editi, αὐτῶν.

ΟΑΡ. Ι. μαθήκαμεν λέγοντος· Διεπέτασα πρὸς σὲ τὰς χεῖ- Α ράς μου· και, Επαρσις τῶν χειρῶν μου θυσία ἐσπερινή· Μωϋσέως δὲ, πολεμουμένου τοῦ Ἰσραὴλ μέχρις ἡλίου δυσμῶν· ἐν τῇ ἐκτάσει τὰς χεῖρας ἔχον τος. Καὶ πρὸς ταῦτα δὲ τὸ (58) ἀποστολικὸν, ἐν παντὶ τόπῳ προσεύχεσθαι τοὺς ἄνδρας, ἐπαίροντας ὁσίους χεῖρας. Τάχα δέ τι καὶ βαθύτερον ὁ λόγος παρα- δηλοῖ ὅτι ὁ τὰ μεγάλα καὶ οὐράνια καὶ ὑψηλὰ ἐρ- γαζόμενος, οἶνει διηρμένην ἔχων τὴν πρακτικὴν δύναμιν, ἐπαίρειν τὰς χεῖρας λέγεται· ὁ δὲ ταπει νὰ καὶ γήινα καὶ τῇ φθορᾷ ὑποκείμενα ἐνεργῶν, κάτω ῥεπούσας καὶ καταβεβλημένας τὰς χεῖρας ἔχει. Τοῦτο καὶ ἡ κατὰ Μωϋσέα παραινίσσεται ιστορία, ὅτι διὰ τὸ τοὺς προκόπτοντος μὴ ἐξομαλίζειν τὰς πράξεις, ἀλλὰ ποτὲ μὲν κρεῖττον βιοῦν, ποτὲ δὲ δι' ἀτονίαν ἐκλύεσθαι καὶ ἀσθενέστερον ἐνεργεῖν, τῆς Β ἀνθρωπίνης καταστάσεως σύμβολα ἦν τὰ τότε γινό- μενα. Εἰ μὲν γὰρ ἐπῆρε τὰς χεῖρας, ἐνίσχυεν (59) ὁ Ἰσραήλ· ὅτε δὲ καθῆκε τὰς χεῖρας, κατίσχυσεν (60) Αμαλήκ. Τουτέστι, καταπιπτούσης μὲν ἡμῶν τῆς δραστικῆς δυνάμεως, ισχύει τὰ ἀντιπαλαίοντα ἡμῖν. ὑψουμένης δὲ καὶ διαιρυμένης, δυνατώτερον (61) για νεται τὸ διορατικὸν ἐν ἡμῖν, ὅπερ Ἰσραὴλ λέγεται. Τήρει δὲ, ὅτι ἐνταῦθα οὐκ εἴρηται, Ὅταν ἐπαίρητε τὰς χεῖρας (62)· ἀλλ᾽, Ὅταν ἐκτείνητε. Επαίρει μὲν γὰρ ὁ τὰ ἄνω ζητῶν, ἐκτείνει δὲ ὁ τῆς εἰς τὰ σωματικά βοηθείας ἐπιδεόμενος. Ἐπειδὴ δὲ ἡ ἔκτασις πολλάκις κατὰ διάθεσιν παρὰ τῶν νηπίων πρὸς τρο- φοὺς ἢ μητέρας γίνεται, δεικνὸς τῶν εὐχομένων τὸν ἀδιάθετον, οὐκ εἶπεν, Ὅταν ἐκτείνητε πρὸς μέ· ἀλλ᾽ ἁπλῶς, Ὅταν ἐκτείνητε, φησί, τὰς χεῖρας (63), ἀποστρέψω τοὺς ὀφθαλμούς μου· καὶ τὴν αἰτίαν ἐπάγει, Ὅτι αἱ χεῖρες ὑμῶν τοῦ αἵματος πλή- ρεις. ακούσομαι. Οἱ ἐν μὲν τῷ βίῳ μηδὲν κατορθοῦντες, ἐν δὲ τῇ παρατάσει τῆς προσευχῆς νομίζοντες δικαιού σθαι, τούτων ἀκουέτωσαν τῶν βημάτων. Οὐ γὰρ ἁπλῶς τὰ ῥήματα τῆς προσευχῆς ὠφελεῖ, ἀλλὰ τὸ μετά (64) σπουδαίας διαθέσεως ἀναπέμπεσθαι. Ἐπεὶ καὶ ὁ Φαρισαῖος ἐδόκει πληθύνειν τὴν δέησιν· ᾿Αλλὰ τί φησιν ὁ λόγος; Σταθεὶς δὲ ὁ Φαρισαῖος, ταῦτα πρὸς ἑαυτὸν προσηύχετο, οὐχὶ πρὸς τὸν Θεόν· ἐπαν- ἤρχετο γὰρ πρὸς ἑαυτὸν (65), ἐπείπερ ἐν ἁμαρτίᾳ τῆς ὑπερηφανίας ἐγίνετο. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Σωτὴρ, Προσευχόμενοι δὲ, φησί, μὴ βαττολογῆτε ὡς καὶ οἱ ἐθνικοί· δοκοῦσι γὰρ, ὅτι ἐν τῇ πολυλογίᾳ αὐ- τῶν εἰσακουσθήσονται. Μὴ οὖν ὁμοιωθῆτε αὐτ τοῖς· καὶ τὸ, 'Εκ πολυλογίας (66) οὐκ ἐκφεύξη δέ. ἐνίσχυσεν. ὁμῶν LΧΧ. ὑμῶν ἀπό. σταθεὶς δέ. δέ ἑαυτόν. δικαιοσύνην αὐτοῦ. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. meas : et : Blevatio manuum mearum sacrificium B vespertinum *. Quin etiam Moyses, Israele ad usque solis occasum pugnante, manus extendebat. Acce- dit et illud Apostoli, qui vult viros in omni loco orare, sustollentes puras manus 6. Forte autem sententia isthæc abstrusius quiddam indicat : ni- mirum cum quispiam magna cœlestiaque et subli- mia operatur,et quasi vim agendi habet in sublime erectam, is attollere manus dicitur; qui autem ab- jecta ac terrestria aut corruptioni obnoxia efficit, hic manus bumi reptantes habet ac dejectas. Hoo etiam nobis innuit Moysis historia; quippe quæ tunc fiebant, conditionis humanæ erant symbola, quod ii qui proficiunt, non pari ratione ao tenore operantur: sed modo melius vivunt, modo vero ob imbecillitatem franguntur, suasque languidius ex- serunt actiones. Etenim si Moyses attolleret manus, vincebat Israel: quando vero eas demittebat, præ- valebat Amalec. Hoc est, nostra facultas actuosa si quando faticescit ac prosternitur, in nos prævalent adversariæ potestates: e contrario, si ea sublata in altum sit et erecta, vis nostra vivendi, quæ Israel dicitur, vires majores resumit. Observa autem bio non esse diotum,Cum sustuleritis manus: sed, Cum extenderitis. Siquidem qui quærit sublimia,sustol- lit : extendit vero, qui ad comparandas res corpo rales auxilium rogat. Quia vero infantes sæpenu‹ mero ad nutrices et matres præ suo erga ipsas áf- fectu manus extendunt,rogantium stuporem osten- dens, non dixit, Cum extenderitis ad me ; sed ait simpliciter, Cum extenderitis manus,avertam oculos, C meos ; et rationem subjungit: Quia manus vestrz D sanguine plenæ sunt. εrawdiam. Qui nulla virtute vitam suam ornarunt, nihilominus tamen sese existimant in precum sua- rum longitudine justificari,verba hæc audiant.Non enim precum verba simpliciter prolata juvant, sed si cum vehementi affectu depromantur. Nam et Pharisæus multiplicare videbatur deprecationem. Sed quid ait Scriptura? Stans autem Pharisæus, hæc apud se orabat, non apud Deum: re- spiciebat namque ad se ipsum, siquidem in superbia peccato versabatur. Quapropter et Salvator ait: Orantes autem nolite multum loqui sicut ethnici : putant enim quod in mulliloquio suo exaudiantur. Nolite ergo assimilari eis *. Et illud : Ex multiloquio non effugies peccatum 9. Oportet igitur quærere re- * Psal. LXXXVII, 10. * Psal. cxL, 2. ** Exod. xviii, 12. • I Tim. 11, 8. ' Luc. xviii, 11. • Matth. vi, 7, Prov. x, 19. in quinque mss. et apud est in aliis tribus mss. Aliquanto post sex mss., Abest ab editis. cundus, 36. Καὶ ἐὰν πληθύνητε τὴν δέησιν, οὐκ εἰσ- 36. Et si multiplicaveritis supplicationem, non (58) Ita sex mss. At vero editi, Καὶ πρόσταγμα (59) Sic mss. aliquot. Reg. primus cum editis, (60) Mss. nonnulli, ενίσχυεν. (64) Sio quinque mss. At editi, δυνατόν. (62) Edit et Reg. primus, χεῖρας ὑμῶν. Deest (63) Editi et tres mss., γείρας ὑμῶν, Rursus de- 8. 9 (64) Bditi oum tribus mss., μετά. Alii tres mss., (65) Editi et tres mss., αὐτόν. Alii tres mss., (66) Codices duo, ἐκ πολυλογίας δέ. Μox Colb. 60-

ΟΑΡ. Ι. μαθήκαμεν λέγοντος· Διεπέτασα πρὸς σὲ τὰς χεῖ- Α ράς μου· και, Επαρσις τῶν χειρῶν μου θυσία ἐσπερινή· Μωϋσέως δὲ, πολεμουμένου τοῦ Ἰσραὴλ μέχρις ἡλίου δυσμῶν· ἐν τῇ ἐκτάσει τὰς χεῖρας ἔχον τος. Καὶ πρὸς ταῦτα δὲ τὸ (58) ἀποστολικὸν, ἐν παντὶ τόπῳ προσεύχεσθαι τοὺς ἄνδρας, ἐπαίροντας ὁσίους χεῖρας. Τάχα δέ τι καὶ βαθύτερον ὁ λόγος παρα- δηλοῖ ὅτι ὁ τὰ μεγάλα καὶ οὐράνια καὶ ὑψηλὰ ἐρ- γαζόμενος, οἶνει διηρμένην ἔχων τὴν πρακτικὴν δύναμιν, ἐπαίρειν τὰς χεῖρας λέγεται· ὁ δὲ ταπει νὰ καὶ γήινα καὶ τῇ φθορᾷ ὑποκείμενα ἐνεργῶν, κάτω ῥεπούσας καὶ καταβεβλημένας τὰς χεῖρας ἔχει. Τοῦτο καὶ ἡ κατὰ Μωϋσέα παραινίσσεται ιστορία, ὅτι διὰ τὸ τοὺς προκόπτοντος μὴ ἐξομαλίζειν τὰς πράξεις, ἀλλὰ ποτὲ μὲν κρεῖττον βιοῦν, ποτὲ δὲ δι' ἀτονίαν ἐκλύεσθαι καὶ ἀσθενέστερον ἐνεργεῖν, τῆς Β ἀνθρωπίνης καταστάσεως σύμβολα ἦν τὰ τότε γινό- μενα. Εἰ μὲν γὰρ ἐπῆρε τὰς χεῖρας, ἐνίσχυεν (59) ὁ Ἰσραήλ· ὅτε δὲ καθῆκε τὰς χεῖρας, κατίσχυσεν (60) Αμαλήκ. Τουτέστι, καταπιπτούσης μὲν ἡμῶν τῆς δραστικῆς δυνάμεως, ισχύει τὰ ἀντιπαλαίοντα ἡμῖν. ὑψουμένης δὲ καὶ διαιρυμένης, δυνατώτερον (61) για νεται τὸ διορατικὸν ἐν ἡμῖν, ὅπερ Ἰσραὴλ λέγεται. Τήρει δὲ, ὅτι ἐνταῦθα οὐκ εἴρηται, Ὅταν ἐπαίρητε τὰς χεῖρας (62)· ἀλλ᾽, Ὅταν ἐκτείνητε. Επαίρει μὲν γὰρ ὁ τὰ ἄνω ζητῶν, ἐκτείνει δὲ ὁ τῆς εἰς τὰ σωματικά βοηθείας ἐπιδεόμενος. Ἐπειδὴ δὲ ἡ ἔκτασις πολλάκις κατὰ διάθεσιν παρὰ τῶν νηπίων πρὸς τρο- φοὺς ἢ μητέρας γίνεται, δεικνὸς τῶν εὐχομένων τὸν ἀδιάθετον, οὐκ εἶπεν, Ὅταν ἐκτείνητε πρὸς μέ· ἀλλ᾽ ἁπλῶς, Ὅταν ἐκτείνητε, φησί, τὰς χεῖρας (63), ἀποστρέψω τοὺς ὀφθαλμούς μου· καὶ τὴν αἰτίαν ἐπάγει, Ὅτι αἱ χεῖρες ὑμῶν τοῦ αἵματος πλή- ρεις. ακούσομαι. Οἱ ἐν μὲν τῷ βίῳ μηδὲν κατορθοῦντες, ἐν δὲ τῇ παρατάσει τῆς προσευχῆς νομίζοντες δικαιού σθαι, τούτων ἀκουέτωσαν τῶν βημάτων. Οὐ γὰρ ἁπλῶς τὰ ῥήματα τῆς προσευχῆς ὠφελεῖ, ἀλλὰ τὸ μετά (64) σπουδαίας διαθέσεως ἀναπέμπεσθαι. Ἐπεὶ καὶ ὁ Φαρισαῖος ἐδόκει πληθύνειν τὴν δέησιν· ᾿Αλλὰ τί φησιν ὁ λόγος; Σταθεὶς δὲ ὁ Φαρισαῖος, ταῦτα πρὸς ἑαυτὸν προσηύχετο, οὐχὶ πρὸς τὸν Θεόν· ἐπαν- ἤρχετο γὰρ πρὸς ἑαυτὸν (65), ἐπείπερ ἐν ἁμαρτίᾳ τῆς ὑπερηφανίας ἐγίνετο. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Σωτὴρ, Προσευχόμενοι δὲ, φησί, μὴ βαττολογῆτε ὡς καὶ οἱ ἐθνικοί· δοκοῦσι γὰρ, ὅτι ἐν τῇ πολυλογίᾳ αὐ- τῶν εἰσακουσθήσονται. Μὴ οὖν ὁμοιωθῆτε αὐτ τοῖς· καὶ τὸ, 'Εκ πολυλογίας (66) οὐκ ἐκφεύξη δέ. ἐνίσχυσεν. ὁμῶν LΧΧ. ὑμῶν ἀπό. σταθεὶς δέ. δέ ἑαυτόν. δικαιοσύνην αὐτοῦ. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. meas : et : Blevatio manuum mearum sacrificium B vespertinum *. Quin etiam Moyses, Israele ad usque solis occasum pugnante, manus extendebat. Acce- dit et illud Apostoli, qui vult viros in omni loco orare, sustollentes puras manus 6. Forte autem sententia isthæc abstrusius quiddam indicat : ni- mirum cum quispiam magna cœlestiaque et subli- mia operatur,et quasi vim agendi habet in sublime erectam, is attollere manus dicitur; qui autem ab- jecta ac terrestria aut corruptioni obnoxia efficit, hic manus bumi reptantes habet ac dejectas. Hoo etiam nobis innuit Moysis historia; quippe quæ tunc fiebant, conditionis humanæ erant symbola, quod ii qui proficiunt, non pari ratione ao tenore operantur: sed modo melius vivunt, modo vero ob imbecillitatem franguntur, suasque languidius ex- serunt actiones. Etenim si Moyses attolleret manus, vincebat Israel: quando vero eas demittebat, præ- valebat Amalec. Hoc est, nostra facultas actuosa si quando faticescit ac prosternitur, in nos prævalent adversariæ potestates: e contrario, si ea sublata in altum sit et erecta, vis nostra vivendi, quæ Israel dicitur, vires majores resumit. Observa autem bio non esse diotum,Cum sustuleritis manus: sed, Cum extenderitis. Siquidem qui quærit sublimia,sustol- lit : extendit vero, qui ad comparandas res corpo rales auxilium rogat. Quia vero infantes sæpenu‹ mero ad nutrices et matres præ suo erga ipsas áf- fectu manus extendunt,rogantium stuporem osten- dens, non dixit, Cum extenderitis ad me ; sed ait simpliciter, Cum extenderitis manus,avertam oculos, C meos ; et rationem subjungit: Quia manus vestrz D sanguine plenæ sunt. εrawdiam. Qui nulla virtute vitam suam ornarunt, nihilominus tamen sese existimant in precum sua- rum longitudine justificari,verba hæc audiant.Non enim precum verba simpliciter prolata juvant, sed si cum vehementi affectu depromantur. Nam et Pharisæus multiplicare videbatur deprecationem. Sed quid ait Scriptura? Stans autem Pharisæus, hæc apud se orabat, non apud Deum: re- spiciebat namque ad se ipsum, siquidem in superbia peccato versabatur. Quapropter et Salvator ait: Orantes autem nolite multum loqui sicut ethnici : putant enim quod in mulliloquio suo exaudiantur. Nolite ergo assimilari eis *. Et illud : Ex multiloquio non effugies peccatum 9. Oportet igitur quærere re- * Psal. LXXXVII, 10. * Psal. cxL, 2. ** Exod. xviii, 12. • I Tim. 11, 8. ' Luc. xviii, 11. • Matth. vi, 7, Prov. x, 19. in quinque mss. et apud est in aliis tribus mss. Aliquanto post sex mss., Abest ab editis. cundus, 36. Καὶ ἐὰν πληθύνητε τὴν δέησιν, οὐκ εἰσ- 36. Et si multiplicaveritis supplicationem, non (58) Ita sex mss. At vero editi, Καὶ πρόσταγμα (59) Sic mss. aliquot. Reg. primus cum editis, (60) Mss. nonnulli, ενίσχυεν. (64) Sio quinque mss. At editi, δυνατόν. (62) Edit et Reg. primus, χεῖρας ὑμῶν. Deest (63) Editi et tres mss., γείρας ὑμῶν, Rursus de- 8. 9 (64) Bditi oum tribus mss., μετά. Alii tres mss., (65) Editi et tres mss., αὐτόν. Alii tres mss., (66) Codices duo, ἐκ πολυλογίας δέ. Μox Colb. 60-

ἁμαρτίαν. Χρὴ οὖν αἰτεῖσθαι τὴν βασιλείαν τοῦ ΧΧVΙ, 4. χχνιι, 25. Μὴ τάχα τὰς, Μὴ τάχα διὰ τὰς ὑλικὰς ἀπέστρεπται. λατρεύσωμεν. λατρεύσομεν, Θεοῦ καὶ τὴν δικαιοσύνην. ἀλλὰ μὴ τὰ σωματικὰ καὶ ἐπίγεια. Αιὰ τοῦτο, ὁ ψαλμός· Μίαν ᾐτησάμην παρὰ Κυρίου, ταύτην ζητήσω, τὸ κατοικεῖν με ἐν οἴκῳ Κυρίου. ἐστι τὸ αἴτιον τοῦ ἀποστρέφεσθαι τοὺς ὀφθαλ- μοὺς τοῦ Θεοῦ, ὅταν ἐκτανθῶσιν αἱ χεῖρες, διότι τὰ τῆς ἱκετηρίας σύμβολα παροξυσμοῦ εἰσιν ἀφορμαί. Ὥσπερ ἂν εἴ τις υἱόν τινος φονεύσας ἀγαπητόν, ἔτι ᾑμαγμένας ἐν τοῦ φόνου τὰς χεῖρας ἔχων, προτεί νοι (87) αὐτὰς τῷ πατρὶ χαλεπαίνοντι, δεξιὰν φιλίας αἰτῶν, καὶ συγγνώμην ἔχειν παραιτούμενος· ἆρ᾽ οὐχὶ φανὲν τοῦ τέκνου τὸ αἷμα ἐν τῇ χειρὶ τοῦ παι δοφόνου μᾶλλον εἰς ὀργὴν τὸν ἠδικημένον ἐγείρει ; Τοιαῦται νῦν εἰσιν αἱ τῶν Ἰουδαίων εὐχαὶ, ὅταν ἐκτείνωσι τὰς χεῖρας, τῆς εἰς τὸν μονογενῆ Υἱὸν ἁμαρτίας ἀναμιμνησκόντων τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, καὶ καθ᾿ ἑκάστην ἕκτασιν τὰς χεῖρας ἑαυτῶν τοῦ αἵματος τοῦ Χριστοῦ πλήρεις ἐπιδεικνύντων. Οι γὰρ ἐπιμένοντες τῇ πωρώσει, τῆς πατρικῆς μιαιφο νίας κληρονόμοι ὑπάρχουσι. Τὸ γὰρ αἷμα αὐτοῦ, φασὶν ἐφ' ἡμᾶς, καὶ ἐπὶ τὰ τέκνα ἡμῶν. έναντίωμα ὡς πρὸς τὸ ῥητὸν ὁ λόγος ἔχειν καὶ οἱονεὶ ψευδολογίαν τινὰ τοῦ Θεοῦ κατηγορεῖν. Εἶπε γὰρ, ὅτι Οὐκέτι ἀνήσω τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν· καὶ τὸν Ἐὰν πληθύνητε τὴν δέησιν, οὐκ εἰσακούσομαι ὑμῶν. Νῦν ὡς ἰασίμων ὄντων ἐκείνων, Λούσασθε, καθα- ροί, φησί, γένεσθε. Ὅτι ἐν μὲν τοῖς ἄνω τὸ ἀδύνα τον τοῦ νόμου εἰς σωτηρίαν τοῖς βουλομένοις κατ' αὐτὸν βιοῦν ἀπελέγχεται· ἐν τούτοις δὲ ἑτέρα ὁδὸς εἰς σωτηρίαν δείκνυται. Κἀκεῖνο μὲν ἀθετεῖ τὴν κατὰ τὸν Μωϋσέως νόμον αἰσθητὴν πολιτείαν· τοῦτο δὲ τῆς εὐαγγελικῆς ζωῆς τὰς ἀρχὰς ὑποδείκνυσιν. Ἐὰν φέ- ρητε σεμίδαλιν, μάταιον· θυμίαμα, βδέλυγμα· τὸ στέαρ τῶν ἀρνῶν, τὸ αἷμα τῶν ταύρων οὐ βού λομαι. Τί οὖν ποιήσωμεν ; τί προσενέγκωμεν ; Μὴ τάχα, διὰ τὸ τὰς ὑλικὰς ἀπεστράφθαι (69) θεραπείας, ἐπὶ τὰς ἑορτὰς μεταβῶμεν, διὰ τούτων λατρεύσο- μες; Τὰς νεομηνίας ὑμῶν, καὶ τὰ Σάββατα, καὶ ἡμέραν μεγάλην οὐκ ἀνέχομαι. Οὐκοῦν νηστεύσω μεν; ᾿Αλλὰ τὰς νηστείας ὑμῶν μισεῖ ἡ ψυχή μου. Ὑπόλοιπον οὖν ἱκετεύειν Ἰουδαϊκῶς, καὶ προσεύχε σθαι κατὰ τὸν νόμον; Αλλ᾽ ἐὰν πληθύνητε τὴν δέησιν, οὐκ εἰσακούσομαι ὑμῶν· καὶ ἐὰν ἐκτεί νητε τὰς χεῖρας, οὐ δυσωποῦμαι τὴν ἱκεσίαν, ἀλλὰ παροξύνομαι ἐπὶ τῷ αἵματι. Τί οὖν ποιήσωμεν ; Πῶς σε ίλεωσόμεθα ε πῶς τὸ αἷμα ἀπονιψόμεθα (70) ; Λού- σασθε, καθαροί γένεσθε. Ναί, φησί· μεμνήμεθα γὰρ Μωϋσῆς τί εἶπε περὶ λουτροῦ. Ὁ γὰρ ἀψάμενος, φησί, τινὸς τῶν ἀκαθάρτων, καὶ μιανθείς, πλυνεῖ τὰ ἱμά λατρεύωμεν. ψόμεθα. απονιψώμεθα. λούσασθε καὶ. καί μεμνήμεθα γὰρ καί. γάρ φησί APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. gnum Dei, et justitiam, non autem corporalia et A terrena. Eam ob causam psalmus : Unam petii a Domino, hanc requiram : ut inhabitem in domo Do- mini. 10. causæ, quod Deus oculos avertat, cum extenderint manus, quod ipsa supplicationis symbola ad irri- tandum illum sint occasiones Quemadmodum si quis dilectum alterius filium occiderit, ac manus suas adhuo ex cade cruentatas ad infensum sibi patrem exporrigat, dexteramque efflagitet amicitiæ, exposcatque veniam; nonne sanguis filii in ipsius interfectoris manu apparens patrem injuria affe- otum acrius exasperat ? Nunc ejusmodi sunt Judæ- orum preces ; siquidem cum extendunt manus,ad- missum in Unigenitum Filium scelus Deo et Patri revocant in memoriam, atque per singulas exten- siones suas ipsorum manus sanguine Christi plenas ostendunt. Enimvero qui in sua cæcitate perseve- rant, cædis paternæ sunt hæredes. Sanguis enim ejus, inquiunt, super nos, et super filios nostros 11. B quodammodo Scriptura,quod ad verba attinet,con- tinere contrarietatem,ac veluti mendacii cujuspiam Deum accusare.Ait enim : Non amplius dimittam peccata vestra. Item illud: Si multiplicaveritis de- precationem,non exaudiam vos.Nunc quasi illi essent sanabiles, Lavamini, ait mundi estote. Nimirum in superioribus quidem demonstratur legem iis, qui se- cundum ipsam vivere volunt, salutem præstare non e posse ; in iis vero verbis altera ad salutem via osten. ditur. Atque illud quidem sensibile legis Mosaicæ institutum abrogat : hoc vero vitæ evangelicæ præ- monstrat exordia. Si tuleritis simtiam, vgnum ; thy miama, abominatio : adipem agnorum et sanguinem taurorum nolo. Quid ergo fecerimus? quid sumus oblaturi ? Num forte eo, quod corporalia rejiciun- tur obsequia, ad festos dies sumus transituri, ac per eos cultum exhibebimus ? Neomenias vestras, et Sabbata, et diem magnam non fero. An non jejuna- bimus? Sed jejunia vestra odit anima mea. Reli- quum est igitur, ut more Judaico supplicemus, ac secundum legem preces effundamus ?Sed,si multipli- caveritis supplicationem, non exaudiam vos ; et si ex- tenderitis manus,non moveor supplicatione ; sed ob effusum sanguinem ad iram provocor. Quid igitur nobis faciendum est ? Quomodo te propitium sumus reddituri? quonam pacto sanguinem abster- gemus ? Lavamini, mundi estote. Ita est, inquiunt: meminimus enim, quid de lavacro dixerit Moyses. Psal. Matth. Particula xa in aliis quinque mss. desideratur. mss. etc Editi denique, Reg. corrupte. Mox duo 188., Editi cum tertio, p Alter mass., Reg. primus, Ibidem editi, Voculam deesse in multis mss. jam notavimus. Rursus hoc ipso in loco quatuor 188., Deest in editis. Mo • duobus mase. νooom addidimus. 37. Nam manus vestræ sanguine plenæ. Hoc est 38. VERS. 16. Lavamini mundi estote. Videtur (67) Codices duo, προτείνοιτο. (68) Editi et Reg. tertius, λούσασθε καὶ καθαροί. (69) Ita Regii primus, tertius et quartus.Alii duo 37. Α' γὰρ χεῖρες ὑμῶν αἵματος πλήρεις. Τοῦτό 38. Λούσασθε καθαροί (68) γένεσθε. Δοκεῖ πως (70) Editi, ἀπονίψομεν. At quinque mss., ἀπονι-

ἁμαρτίαν. Χρὴ οὖν αἰτεῖσθαι τὴν βασιλείαν τοῦ ΧΧVΙ, 4. χχνιι, 25. Μὴ τάχα τὰς, Μὴ τάχα διὰ τὰς ὑλικὰς ἀπέστρεπται. λατρεύσωμεν. λατρεύσομεν, Θεοῦ καὶ τὴν δικαιοσύνην. ἀλλὰ μὴ τὰ σωματικὰ καὶ ἐπίγεια. Αιὰ τοῦτο, ὁ ψαλμός· Μίαν ᾐτησάμην παρὰ Κυρίου, ταύτην ζητήσω, τὸ κατοικεῖν με ἐν οἴκῳ Κυρίου. ἐστι τὸ αἴτιον τοῦ ἀποστρέφεσθαι τοὺς ὀφθαλ- μοὺς τοῦ Θεοῦ, ὅταν ἐκτανθῶσιν αἱ χεῖρες, διότι τὰ τῆς ἱκετηρίας σύμβολα παροξυσμοῦ εἰσιν ἀφορμαί. Ὥσπερ ἂν εἴ τις υἱόν τινος φονεύσας ἀγαπητόν, ἔτι ᾑμαγμένας ἐν τοῦ φόνου τὰς χεῖρας ἔχων, προτεί νοι (87) αὐτὰς τῷ πατρὶ χαλεπαίνοντι, δεξιὰν φιλίας αἰτῶν, καὶ συγγνώμην ἔχειν παραιτούμενος· ἆρ᾽ οὐχὶ φανὲν τοῦ τέκνου τὸ αἷμα ἐν τῇ χειρὶ τοῦ παι δοφόνου μᾶλλον εἰς ὀργὴν τὸν ἠδικημένον ἐγείρει ; Τοιαῦται νῦν εἰσιν αἱ τῶν Ἰουδαίων εὐχαὶ, ὅταν ἐκτείνωσι τὰς χεῖρας, τῆς εἰς τὸν μονογενῆ Υἱὸν ἁμαρτίας ἀναμιμνησκόντων τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, καὶ καθ᾿ ἑκάστην ἕκτασιν τὰς χεῖρας ἑαυτῶν τοῦ αἵματος τοῦ Χριστοῦ πλήρεις ἐπιδεικνύντων. Οι γὰρ ἐπιμένοντες τῇ πωρώσει, τῆς πατρικῆς μιαιφο νίας κληρονόμοι ὑπάρχουσι. Τὸ γὰρ αἷμα αὐτοῦ, φασὶν ἐφ' ἡμᾶς, καὶ ἐπὶ τὰ τέκνα ἡμῶν. έναντίωμα ὡς πρὸς τὸ ῥητὸν ὁ λόγος ἔχειν καὶ οἱονεὶ ψευδολογίαν τινὰ τοῦ Θεοῦ κατηγορεῖν. Εἶπε γὰρ, ὅτι Οὐκέτι ἀνήσω τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν· καὶ τὸν Ἐὰν πληθύνητε τὴν δέησιν, οὐκ εἰσακούσομαι ὑμῶν. Νῦν ὡς ἰασίμων ὄντων ἐκείνων, Λούσασθε, καθα- ροί, φησί, γένεσθε. Ὅτι ἐν μὲν τοῖς ἄνω τὸ ἀδύνα τον τοῦ νόμου εἰς σωτηρίαν τοῖς βουλομένοις κατ' αὐτὸν βιοῦν ἀπελέγχεται· ἐν τούτοις δὲ ἑτέρα ὁδὸς εἰς σωτηρίαν δείκνυται. Κἀκεῖνο μὲν ἀθετεῖ τὴν κατὰ τὸν Μωϋσέως νόμον αἰσθητὴν πολιτείαν· τοῦτο δὲ τῆς εὐαγγελικῆς ζωῆς τὰς ἀρχὰς ὑποδείκνυσιν. Ἐὰν φέ- ρητε σεμίδαλιν, μάταιον· θυμίαμα, βδέλυγμα· τὸ στέαρ τῶν ἀρνῶν, τὸ αἷμα τῶν ταύρων οὐ βού λομαι. Τί οὖν ποιήσωμεν ; τί προσενέγκωμεν ; Μὴ τάχα, διὰ τὸ τὰς ὑλικὰς ἀπεστράφθαι (69) θεραπείας, ἐπὶ τὰς ἑορτὰς μεταβῶμεν, διὰ τούτων λατρεύσο- μες; Τὰς νεομηνίας ὑμῶν, καὶ τὰ Σάββατα, καὶ ἡμέραν μεγάλην οὐκ ἀνέχομαι. Οὐκοῦν νηστεύσω μεν; ᾿Αλλὰ τὰς νηστείας ὑμῶν μισεῖ ἡ ψυχή μου. Ὑπόλοιπον οὖν ἱκετεύειν Ἰουδαϊκῶς, καὶ προσεύχε σθαι κατὰ τὸν νόμον; Αλλ᾽ ἐὰν πληθύνητε τὴν δέησιν, οὐκ εἰσακούσομαι ὑμῶν· καὶ ἐὰν ἐκτεί νητε τὰς χεῖρας, οὐ δυσωποῦμαι τὴν ἱκεσίαν, ἀλλὰ παροξύνομαι ἐπὶ τῷ αἵματι. Τί οὖν ποιήσωμεν ; Πῶς σε ίλεωσόμεθα ε πῶς τὸ αἷμα ἀπονιψόμεθα (70) ; Λού- σασθε, καθαροί γένεσθε. Ναί, φησί· μεμνήμεθα γὰρ Μωϋσῆς τί εἶπε περὶ λουτροῦ. Ὁ γὰρ ἀψάμενος, φησί, τινὸς τῶν ἀκαθάρτων, καὶ μιανθείς, πλυνεῖ τὰ ἱμά λατρεύωμεν. ψόμεθα. απονιψώμεθα. λούσασθε καὶ. καί μεμνήμεθα γὰρ καί. γάρ φησί APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. gnum Dei, et justitiam, non autem corporalia et A terrena. Eam ob causam psalmus : Unam petii a Domino, hanc requiram : ut inhabitem in domo Do- mini. 10. causæ, quod Deus oculos avertat, cum extenderint manus, quod ipsa supplicationis symbola ad irri- tandum illum sint occasiones Quemadmodum si quis dilectum alterius filium occiderit, ac manus suas adhuo ex cade cruentatas ad infensum sibi patrem exporrigat, dexteramque efflagitet amicitiæ, exposcatque veniam; nonne sanguis filii in ipsius interfectoris manu apparens patrem injuria affe- otum acrius exasperat ? Nunc ejusmodi sunt Judæ- orum preces ; siquidem cum extendunt manus,ad- missum in Unigenitum Filium scelus Deo et Patri revocant in memoriam, atque per singulas exten- siones suas ipsorum manus sanguine Christi plenas ostendunt. Enimvero qui in sua cæcitate perseve- rant, cædis paternæ sunt hæredes. Sanguis enim ejus, inquiunt, super nos, et super filios nostros 11. B quodammodo Scriptura,quod ad verba attinet,con- tinere contrarietatem,ac veluti mendacii cujuspiam Deum accusare.Ait enim : Non amplius dimittam peccata vestra. Item illud: Si multiplicaveritis de- precationem,non exaudiam vos.Nunc quasi illi essent sanabiles, Lavamini, ait mundi estote. Nimirum in superioribus quidem demonstratur legem iis, qui se- cundum ipsam vivere volunt, salutem præstare non e posse ; in iis vero verbis altera ad salutem via osten. ditur. Atque illud quidem sensibile legis Mosaicæ institutum abrogat : hoc vero vitæ evangelicæ præ- monstrat exordia. Si tuleritis simtiam, vgnum ; thy miama, abominatio : adipem agnorum et sanguinem taurorum nolo. Quid ergo fecerimus? quid sumus oblaturi ? Num forte eo, quod corporalia rejiciun- tur obsequia, ad festos dies sumus transituri, ac per eos cultum exhibebimus ? Neomenias vestras, et Sabbata, et diem magnam non fero. An non jejuna- bimus? Sed jejunia vestra odit anima mea. Reli- quum est igitur, ut more Judaico supplicemus, ac secundum legem preces effundamus ?Sed,si multipli- caveritis supplicationem, non exaudiam vos ; et si ex- tenderitis manus,non moveor supplicatione ; sed ob effusum sanguinem ad iram provocor. Quid igitur nobis faciendum est ? Quomodo te propitium sumus reddituri? quonam pacto sanguinem abster- gemus ? Lavamini, mundi estote. Ita est, inquiunt: meminimus enim, quid de lavacro dixerit Moyses. Psal. Matth. Particula xa in aliis quinque mss. desideratur. mss. etc Editi denique, Reg. corrupte. Mox duo 188., Editi cum tertio, p Alter mass., Reg. primus, Ibidem editi, Voculam deesse in multis mss. jam notavimus. Rursus hoc ipso in loco quatuor 188., Deest in editis. Mo • duobus mase. νooom addidimus. 37. Nam manus vestræ sanguine plenæ. Hoc est 38. VERS. 16. Lavamini mundi estote. Videtur (67) Codices duo, προτείνοιτο. (68) Editi et Reg. tertius, λούσασθε καὶ καθαροί. (69) Ita Regii primus, tertius et quartus.Alii duo 37. Α' γὰρ χεῖρες ὑμῶν αἵματος πλήρεις. Τοῦτό 38. Λούσασθε καθαροί (68) γένεσθε. Δοκεῖ πως (70) Editi, ἀπονίψομεν. At quinque mss., ἀπονι-

τια, καὶ λούσεται τὸ σῶμα ὕδατι, καὶ καθαρὸς ἔσται. Ἀλλ᾽ οὐκ εἶπε· Αοὖσασθε ἐφ᾽ ἑκάστῳ μολυσμῷ, ἀλλὰ Δούσασθε μόνον (71). Εν βάπτισμα, μία κάθαρσις. Ἐκεῖ πλυνεῖ τὰ ἱμάτια, καὶ λούσεται τὸ σῶμα ὕδατι· ἐνταῦθα ἀφέλετε τὰς πονηρίας, οὐχὶ τὸν ῥύπον, ἀπὸ τῶν ψυχῶν, οὐκ ἀπὸ τῶν ἱματίων. Μηκέτι περιερ- γάζου λιβάνην καὶ χαλβάνην καὶ ὄνυχα καὶ στακτὴν, μηκέτι ἀναζήτει δάμαλιν ἀκριβῶς πυῤῥάν, ὡς μη- δεμίαν ἄλλην τινὰ χρόαν ἔχειν, ἃς τρεῖς μόλις δ σύμπας χρόνος τῆς νομικῆς λατρείας ἤνεγκε. Μὴ νήστευε Ἰουδαϊκῶς. Μὴ ἐμποδίζου (72) ἐν ταῖς ἀργίαις. Ενός σοι χρεία ἁπλοῦ καὶ συντόμου, οὗ αὐτοὶ ὑμεῖς ἐστε κύριοι. Τί οὖν ἐστι τοῦτο; Μάθετε καλὸν ποιεῖν, Οὗ παντελῶς νῦν ἀπειθῶς καὶ ἀπαι- δεύτως ἔχετε. Επεὶ οὖν διδακτὸν τὸ καλὸν, ὁ δὲ νόμος ὑμᾶς (73) οὐκ ἐδίδαξεν (ἐκβέβληται γὰρ αὐτοῦ ὡς οὐ καλὰ τὰ διδάγματα), πᾶσα ἀνάγκη λοιπόν, ἐπὶ τὸ εὐαγγελικὸν διδασκαλεῖον καταφυγείν. Νόησόν μοι τὴν μέθοδον τῆς οἰκονομίας τοῦ λόγου ἀπὸ ὑποδεί γματος ἐναργοῦς. Ἔστω τις τῶν πολυτελῶν καὶ πλου- σίων, καὶ τὰ παρασκευασθέντα αὐτῷ ποικίλα τὰ πρὸς τὴν δίαιταν· ἐχέτω δὲ οὗτος πρὸς μὲν τὰ λοιπὰ δυσ- αρέστως. πρὸς ἐν δὲ μόνον ἐπιτηδείως· εἶτα καθ' ἕκαστον αὐτῷ τῶν ἀβουλήτων ἀποπεμπομένων (74), εἰς ἀνάγκην ἀγέτω τοὺς θεραπεύοντας εἰς ἐκεῖνο ἐλθεῖν τὸ κατὰ φύσιν λανθανόντως ἐπιζητούμενον οὕτω καὶ σῦν παντων ἐφεξῆς ἐκβεβλημένων τῶν νομι- κῶν, ἀναγκείως ἡ παραδοχὴ τοῦ Εὐαγγελίου κατα σκευάζεται. Αούσασθε. Καὶ τί τὸ κέρδος; Ἵνα και θαροὶ γένησθε. Εἰς τί δὲ χρεία καθαρότητος; Ινα τὸν Θεὸν ἴδητε. Αρ᾽ οὖν ἐξαρκεί λουσάμενόν με καὶ τὴν ἐνὶ τοῖς προτέροις λαβόντα συγχώρησιν ἡσυχα. ζειν ; ἦ τινος καὶ ἑτέρου χρεία ; Ο ὁμῶν ἀπέναντι τῶν ὀφθαλμῶν μου. Ἡ μὲν γὰρ διὰ λουτροῦ κάθαρσις τῆς φιλανθρωτίας ἤρτηται τοῦ Δεσπότου· ἡ δὲ τῆς πονηρίας ἀπόθεσις ἔργον τῆς ἡμῶν αὐτῶν ἐπιμελείας ἐστίν. Ινα δὲ μή μόνη τῇ ἀπὸ τοῦ λουτροῦ χάριτι ἐπελπίζοντες (75), ἄπρακτοι μείνωμεν ἀπὸ τῶν ἐντολῶν, διὰ τοῦτο ἐπισυνάπτει πᾶσαν τοῦ βίου τὴν συναγωγήν· Αφέλετε τὰς που νηρίας ἀπὸ τῶν καρδιῶν (76) ὑμῶν. Οἱονεὶ ἐκρι- ζώσατε ἀπὸ τοῦ ἡγεμονικοῦ τὰς πονηρὰς ἐννοίας, ὡς μήτε λόγον, μήτε τι ἔργον ἀπογεννᾶσθαι τῶν μοχθη ρῶν. ᾿Απέναντι τῶν ὀφθαλμῶν μου. Ἐπειδὴ πολλὰ τῶν κατὰ τὸν σπουδαῖον βίον παρὰ τῶν ἔξω τῆς πίστεως ἐπιτηδεύεται, οἷον ἀποχὴ τῶν ἐν συνουσίαις καὶ βρωμάτων ἡδοναῖς, καὶ τὸ ἐν ἤθει εὐσταθὲς καὶ ἐνταῦθα ἀφέλετε, χρεία ἁπλοῦ καί. Α χρεία τοῦ καὶ. τοῦτο, μάθετε. τοῦτο, τὸ μάθετε. ἡμᾶς ἀποπεμπόμενος, ἐπελπίζοντες ἐφελπίζοντες. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP I. B A Qui enim, inquit, tetigerit quidpiam eorum qu C D Num. xxx, 7. aliis quibusdam mss. llla quæ mox sequuntur, etc., sic intelligi debere videntur: Hic auferre nequitias, non sordes eas quæ contra- buntur ex contractu rerum immundarum. Cordis masculas tollite, non vestimentorum. otio,quod in diebus festis observandum oportuit. Nec ite multo poet quatuor mss., duo mass. eum editis Subinde qua- immunda sunt, et pollutus fuerit,invabit vestimenta, et lavabitur corpus aqua,et mondum erit.Atqui non dixit : Lavamini ob unamquamque immunditiam, sed tantum Lavamini. Baptisma unum,una purga- tio. Hic lavabit vestimenta, et lavabitur corpus aqua 18:hic auferte nequitias,non sordes, ab anima- bus,non a vestimentis. Non amplius thuris, galba- ni, onychis, et stractes satagas, non jam juvencem inquiras prorsus rufam, adeo ut nullum alium ha- boat colorem, quales tres totum cultus legalis tem- pus vix tulit.Ne jejunes Judaico ritu.Ne te implices in otio. Re una simplici ac compendaria opus tibi est,quæ penes vos est. Quid tandem est hoc?(VERS. 17.) Discite bonum facere. Cui præcepto prorsus nunc rebelles estis, ipsiusque estis rudes.Quia igi- tur bonum doctrina potest comparari, nec tamen lox vos docuit (nam documenia ejus tanquam non bona repudiata sunt), tum demum ad scholam evan. gelicam confugere necesse est omnino. Rationem qua verbum dispensatur, ex claro exemplo, velim advertas.Sit quispiam eorum qui ingentes impensas faciunt, affluuntque divitiis, cui multa ac varia ad victum apponantur:hio autem, quantum ad cætera attinet, fastidioso sit animo, et essa unica duntaxat commode vescatus:deinde singulis quæ ei non sa- piunt, rejectis, famulos eo necessitatis adigat, ut adillud quod naturaliter et occulte expetebant, deve- niant:eumdem ad modum etiam nunc omnibus le- galibus ordine rejectis, necessario Evangelii aditur susceptio.Lavamini.Boquid lucri?Ut mundi evadatis, Quid autem munditia opus est ? Ut Deum videatis. Satisne igitur fuerit ablutum me esse et accepta priorum delictorum venia in otio degere? an aliud quicquam requiritur? meis. Expurgatio quidem quæ per lavacrum fit, a Domini erga nos benignitate dependet:sed cum ne- quitia deponitur,id nostræ ipsorum diligentiæ ac curæ effectus est. Cæterum ne in sola lavacri gra- tia spem ponentes, mandata non perficiamus, id- circo omnem vitæ rationem simui jungit: Auferte malitias ex cordibus vestris. Tollite velut radicitus a mente malas cogitationes, ut neque sermonem, neque parvum ullum opus ingeneret. Ab oculis meis. Quoniam multa quæ a visa probe instituta profici- scuntur, funt ab iis qui a fde alieni sunt, qualis est concubitus et voluptatum epularium abstinep- tia, morumque constantia et tranquillitas: haud contentus est his verbis, Auferte malitias; sed at- tuor mss., Editi, alii mss., pessime. in mss., aut sed reclamant veteres libri, ut notavimus. 39. Αφέλετε τὰς πονηρίας ἀπὸ τῶν ψυχῶν (71) Ita mss. tres. Deest μόνον in editis et in (72) Μὴ ἐμποδίζου. Hoc est, Cave te tmplices in 39. Auferte malitias ex animabus vestris ab oculis (73) Sic tres mss. At editi cum aliis duobus mass., (74) Sio Reg. primus, optime. Editi et quinque (75) Ubi in excusis legitur, ἐλπίζοντες, scribitur (76) Ita miss. sex. Editi, Luxwv. Bene quidem:

τια, καὶ λούσεται τὸ σῶμα ὕδατι, καὶ καθαρὸς ἔσται. Ἀλλ᾽ οὐκ εἶπε· Αοὖσασθε ἐφ᾽ ἑκάστῳ μολυσμῷ, ἀλλὰ Δούσασθε μόνον (71). Εν βάπτισμα, μία κάθαρσις. Ἐκεῖ πλυνεῖ τὰ ἱμάτια, καὶ λούσεται τὸ σῶμα ὕδατι· ἐνταῦθα ἀφέλετε τὰς πονηρίας, οὐχὶ τὸν ῥύπον, ἀπὸ τῶν ψυχῶν, οὐκ ἀπὸ τῶν ἱματίων. Μηκέτι περιερ- γάζου λιβάνην καὶ χαλβάνην καὶ ὄνυχα καὶ στακτὴν, μηκέτι ἀναζήτει δάμαλιν ἀκριβῶς πυῤῥάν, ὡς μη- δεμίαν ἄλλην τινὰ χρόαν ἔχειν, ἃς τρεῖς μόλις δ σύμπας χρόνος τῆς νομικῆς λατρείας ἤνεγκε. Μὴ νήστευε Ἰουδαϊκῶς. Μὴ ἐμποδίζου (72) ἐν ταῖς ἀργίαις. Ενός σοι χρεία ἁπλοῦ καὶ συντόμου, οὗ αὐτοὶ ὑμεῖς ἐστε κύριοι. Τί οὖν ἐστι τοῦτο; Μάθετε καλὸν ποιεῖν, Οὗ παντελῶς νῦν ἀπειθῶς καὶ ἀπαι- δεύτως ἔχετε. Επεὶ οὖν διδακτὸν τὸ καλὸν, ὁ δὲ νόμος ὑμᾶς (73) οὐκ ἐδίδαξεν (ἐκβέβληται γὰρ αὐτοῦ ὡς οὐ καλὰ τὰ διδάγματα), πᾶσα ἀνάγκη λοιπόν, ἐπὶ τὸ εὐαγγελικὸν διδασκαλεῖον καταφυγείν. Νόησόν μοι τὴν μέθοδον τῆς οἰκονομίας τοῦ λόγου ἀπὸ ὑποδεί γματος ἐναργοῦς. Ἔστω τις τῶν πολυτελῶν καὶ πλου- σίων, καὶ τὰ παρασκευασθέντα αὐτῷ ποικίλα τὰ πρὸς τὴν δίαιταν· ἐχέτω δὲ οὗτος πρὸς μὲν τὰ λοιπὰ δυσ- αρέστως. πρὸς ἐν δὲ μόνον ἐπιτηδείως· εἶτα καθ' ἕκαστον αὐτῷ τῶν ἀβουλήτων ἀποπεμπομένων (74), εἰς ἀνάγκην ἀγέτω τοὺς θεραπεύοντας εἰς ἐκεῖνο ἐλθεῖν τὸ κατὰ φύσιν λανθανόντως ἐπιζητούμενον οὕτω καὶ σῦν παντων ἐφεξῆς ἐκβεβλημένων τῶν νομι- κῶν, ἀναγκείως ἡ παραδοχὴ τοῦ Εὐαγγελίου κατα σκευάζεται. Αούσασθε. Καὶ τί τὸ κέρδος; Ἵνα και θαροὶ γένησθε. Εἰς τί δὲ χρεία καθαρότητος; Ινα τὸν Θεὸν ἴδητε. Αρ᾽ οὖν ἐξαρκεί λουσάμενόν με καὶ τὴν ἐνὶ τοῖς προτέροις λαβόντα συγχώρησιν ἡσυχα. ζειν ; ἦ τινος καὶ ἑτέρου χρεία ; Ο ὁμῶν ἀπέναντι τῶν ὀφθαλμῶν μου. Ἡ μὲν γὰρ διὰ λουτροῦ κάθαρσις τῆς φιλανθρωτίας ἤρτηται τοῦ Δεσπότου· ἡ δὲ τῆς πονηρίας ἀπόθεσις ἔργον τῆς ἡμῶν αὐτῶν ἐπιμελείας ἐστίν. Ινα δὲ μή μόνη τῇ ἀπὸ τοῦ λουτροῦ χάριτι ἐπελπίζοντες (75), ἄπρακτοι μείνωμεν ἀπὸ τῶν ἐντολῶν, διὰ τοῦτο ἐπισυνάπτει πᾶσαν τοῦ βίου τὴν συναγωγήν· Αφέλετε τὰς που νηρίας ἀπὸ τῶν καρδιῶν (76) ὑμῶν. Οἱονεὶ ἐκρι- ζώσατε ἀπὸ τοῦ ἡγεμονικοῦ τὰς πονηρὰς ἐννοίας, ὡς μήτε λόγον, μήτε τι ἔργον ἀπογεννᾶσθαι τῶν μοχθη ρῶν. ᾿Απέναντι τῶν ὀφθαλμῶν μου. Ἐπειδὴ πολλὰ τῶν κατὰ τὸν σπουδαῖον βίον παρὰ τῶν ἔξω τῆς πίστεως ἐπιτηδεύεται, οἷον ἀποχὴ τῶν ἐν συνουσίαις καὶ βρωμάτων ἡδοναῖς, καὶ τὸ ἐν ἤθει εὐσταθὲς καὶ ἐνταῦθα ἀφέλετε, χρεία ἁπλοῦ καί. Α χρεία τοῦ καὶ. τοῦτο, μάθετε. τοῦτο, τὸ μάθετε. ἡμᾶς ἀποπεμπόμενος, ἐπελπίζοντες ἐφελπίζοντες. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP I. B A Qui enim, inquit, tetigerit quidpiam eorum qu C D Num. xxx, 7. aliis quibusdam mss. llla quæ mox sequuntur, etc., sic intelligi debere videntur: Hic auferre nequitias, non sordes eas quæ contra- buntur ex contractu rerum immundarum. Cordis masculas tollite, non vestimentorum. otio,quod in diebus festis observandum oportuit. Nec ite multo poet quatuor mss., duo mass. eum editis Subinde qua- immunda sunt, et pollutus fuerit,invabit vestimenta, et lavabitur corpus aqua,et mondum erit.Atqui non dixit : Lavamini ob unamquamque immunditiam, sed tantum Lavamini. Baptisma unum,una purga- tio. Hic lavabit vestimenta, et lavabitur corpus aqua 18:hic auferte nequitias,non sordes, ab anima- bus,non a vestimentis. Non amplius thuris, galba- ni, onychis, et stractes satagas, non jam juvencem inquiras prorsus rufam, adeo ut nullum alium ha- boat colorem, quales tres totum cultus legalis tem- pus vix tulit.Ne jejunes Judaico ritu.Ne te implices in otio. Re una simplici ac compendaria opus tibi est,quæ penes vos est. Quid tandem est hoc?(VERS. 17.) Discite bonum facere. Cui præcepto prorsus nunc rebelles estis, ipsiusque estis rudes.Quia igi- tur bonum doctrina potest comparari, nec tamen lox vos docuit (nam documenia ejus tanquam non bona repudiata sunt), tum demum ad scholam evan. gelicam confugere necesse est omnino. Rationem qua verbum dispensatur, ex claro exemplo, velim advertas.Sit quispiam eorum qui ingentes impensas faciunt, affluuntque divitiis, cui multa ac varia ad victum apponantur:hio autem, quantum ad cætera attinet, fastidioso sit animo, et essa unica duntaxat commode vescatus:deinde singulis quæ ei non sa- piunt, rejectis, famulos eo necessitatis adigat, ut adillud quod naturaliter et occulte expetebant, deve- niant:eumdem ad modum etiam nunc omnibus le- galibus ordine rejectis, necessario Evangelii aditur susceptio.Lavamini.Boquid lucri?Ut mundi evadatis, Quid autem munditia opus est ? Ut Deum videatis. Satisne igitur fuerit ablutum me esse et accepta priorum delictorum venia in otio degere? an aliud quicquam requiritur? meis. Expurgatio quidem quæ per lavacrum fit, a Domini erga nos benignitate dependet:sed cum ne- quitia deponitur,id nostræ ipsorum diligentiæ ac curæ effectus est. Cæterum ne in sola lavacri gra- tia spem ponentes, mandata non perficiamus, id- circo omnem vitæ rationem simui jungit: Auferte malitias ex cordibus vestris. Tollite velut radicitus a mente malas cogitationes, ut neque sermonem, neque parvum ullum opus ingeneret. Ab oculis meis. Quoniam multa quæ a visa probe instituta profici- scuntur, funt ab iis qui a fde alieni sunt, qualis est concubitus et voluptatum epularium abstinep- tia, morumque constantia et tranquillitas: haud contentus est his verbis, Auferte malitias; sed at- tuor mss., Editi, alii mss., pessime. in mss., aut sed reclamant veteres libri, ut notavimus. 39. Αφέλετε τὰς πονηρίας ἀπὸ τῶν ψυχῶν (71) Ita mss. tres. Deest μόνον in editis et in (72) Μὴ ἐμποδίζου. Hoc est, Cave te tmplices in 39. Auferte malitias ex animabus vestris ab oculis (73) Sic tres mss. At editi cum aliis duobus mass., (74) Sio Reg. primus, optime. Editi et quinque (75) Ubi in excusis legitur, ἐλπίζοντες, scribitur (76) Ita miss. sex. Editi, Luxwv. Bene quidem:

ατάραχον, οὐκ ἠρκέσθη τῷ εἰπεῖν, Αφέλετε τὰς πονηρίας, ἀλλὰ προσέθηκε τὸν ᾿Απέναντι τῶν ὀφθαλμῶν μου, ὡς οὐδεμιᾶς πράξεως καθηκόντως ἐπιτελεῖσθαι δυναμένης, εἰ μὴ μετὰ τῆς εἰς Χριστὸν εὐσεβείας γένοιτο. Η ἐπειδὴ ὁ Πατὴρ βλέπει ἐν τῷ κρυπτῷ, Ἀπένανει τῶν ὀσθαλμῶν μου, ἀπὸ τῶν τόπων λέγει, τῶν ὑπὸ Θεοῦ βλεπομένων· ἵνα μὴ μόν νον ἀπὸ τῶν πράξεων αὐτὴν περιέλωμεν, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῶν διαλογισμῶν Τοῦτο δὲ διὰ τῆς τελείας ἀγάπης περιγίνεται· διότι ἡ ἀγάπη, νατὰ τὸν Παῦ λον, οὐ λογίζεται τὸ κακον. Β λόγος, οὐδὲ πᾶσιν αὐτόθεν ἐκκείμενος (77), εἴπερ διδακτόν ἐστι τὸ ποιεῖν τὰ καλά. Δικαίως γάρ, φησί, τὸ δίκαιον διώξεις. Τουτέστι, μετὰ τῶν περὶ δια καιοσύνης λόγων τὴν δικαίαν πρᾶξιν ἐπιτελέσεις. Ὡς γὰρ ἔστι τι ποιῆσαι Ιατρικὸν, ἀλλ᾽ οὐκ ἰατρικῶς· οὕτως ἔστι τι ποιῆσαι δίκαιον, καὶ μὴ δικαίως. Οἷον ἰατρικὸν μὲν, αὐτὴ ἡ τῆς βοτάνης χρήσις· ἰατρικώς δὲ, ὁ λόγος καὶ τὴν δύναμιν τῆς βοτάνης, καὶ τοῦ πάθους τὴν ἰδιότητα, καὶ τὸν καιρὸν, καὶ τὸ μέτρον, καὶ τὸν τρόπον τῆς χρήσεως ἐπεσκεμμένος. Διαφέρει δὲ τὸ κατ᾽ ἐπιστήμην τοῦ αὐτομάτου. Ο μὲν γὰρ κατὰ τὴν τέχνην ποιῶν, ἀεὶ τὰ αὐτὰ ποιήσει, ἕως ἂν ἔχῃ (78) τὸν λόγον· ὁ δὲ αὐτομάτως, οὐκ ἀεὶ συντρέ χοντα ἕξει τὰ ὠφελοῦντα, ἀλλ᾽ εἰ σήμερον ἔσωσε, τοῖς αὐτοῖς ποτε καὶ διέφθειρεν. Οὕτω καὶ ἡ τοῦ καλοῦ πραγματεία (79) κατ᾽ ἐπιστήμην ἐνεργουμένη ὁμαλῶς ἀποδίδοται, ἕως ἂν ἐνοικῶν ὁ λόγος οὗτος ἑκάστῳ τῶν γιγνομένων ἐπιστατῇ. Δείκνυσι δὲ ἐν ἄλλοις τὸ ἀναγκαῖον τῆς τῶν ποιητέων μαθήσεως, εἰπών· Πᾶς ὅς οὐ μὴ μάθῃ δικαιοσύνην ἐπὶ τῆς γῆς (80), ἀλήθειαν οὐ μὴ ποιήσει. Δαβὶδ δὲ καὶ τὸν φόβον τὸν θεῖον ἐν τοῖς διδακτοῖς τίθεται, λέγων· Δεῦτε τέκνα, ἀκούσατέ μου, φόβον φόβον Κυρίου διδάξω ὑμᾶς. καθ᾽ ἣν κρίνων ἡμᾶς, ἀποδίδωσιν ἡμῖν τὰ κατ᾿ ἀξίαν, ἣν ἐὰν μὴ ἐκζητῶμεν, μηδὲ πρὸ ὀφθαλμῶν ἔχωμεν, ἐπιμένειν τῇ ποιήσει τῶν καλῶν οὐ δυνάμεθα. Μαι- δαγωγὸς γὰρ ἐστι πρὸς εὐσέβειαν ἡ ἔννοια τῶν κεκη- ρυγμένων ἡμῖν φοβερῶν ἐν τῇ κρίσει. Π ὅτι πάντα ἐξητασμένα καὶ κεκριμένα (81) ἔσται, μηδενὸς ἀκρί- τως, μηδὲ ὡς ἔτυχε γιγνομένου. Μετὰ βουλῆς γὰρ, φησὶ, πάντα ποίει (82)· και, λογισμοί δικαίων κρί- ματα. Χρὴ οὖν ὥσπερ δικαστὴν τὸν λόγον τὴν ΧΧΧΙΙΙ, 12. ἐκκείμενος. είπερ οιδα κτικόν. πραγματεία. ὡς ἂν ἐνοικῶν ὁ. δικαιοσύνην, ποιήσει ἐν τοῖς διδα- κτοῖς. ἐν τοῖς διδακτικοῖς. μένα. κεκρυμμένα. παντα ποιεῖ, "Ανευ βουλῆς μηθὲν ποιήσῃς, APPENDIX OPERUM S. BASILII ΜAGNI. lexuit illud : Ab oculis ueis ; tanquam actio nulla A convenienter queat perfici, nisi cum pietate quæ erga Christum est, fiat.Aut quoniam Pater videt in abs- conditio 18,dicit:Ab oculis meis,nimirum a locis quæ Deus intuetur ; ut non modo ob actionibus nequitiam auferamus, sed etiam a cogitationibus. Hoc autem fit per perfectam caritatem eo quod Carittas, juxta Paulum, non cogitat malum.14. . B scientia haud perpicua est, neque ex se cunctis ex- posita et aperta:siquidem bona facere per doctrinam discimus.Juste enim,inquit,quod justum est, perse- queris 15. Hoc est, cum justitiæ sermonibus justam perficies actionem. Quemadmodum enim aliquid con- fici potest,quod ad artem medican pertineat, quan- quam id non ex medicinæ regulis confcitur: ratione consimili potest quis quidpiam justum efficere,licet non juste.Exempli causa, ipse herbarum usus est quidpiam quod ad artam medicam pertinet: sed dum aliquid ex medicinæ præcepto agitur, ratio et herbarum vim,et morbi qualitatem, tempus,men- suram, et utendi modum considerat.Scientiam au- tem inter et casum intercedit discrimen. Nam qui secundum artem operatur, eadem semper efficiet, quandiu rationi adhæserit: qui autem temere et caşu agit, ei non semper conducibilia se offerent: sed si hodie dedit salutem, aliquando per eadem remedia etiam necem attulit. Hunc ad modum et c rei laudabilis ac bonæ tractatio ex scientiæ præce- ptis effecta, æquabiliter exseritur, quod ratio hæc intus manens singulis quæ fiunt præsens erit. De- clarat autem in aliis locis Scriptura necessariam esse rerum agendarum scientiam,dum dicit:Omnis qui non didicerit justitiam super terram, veritatem non faciet 10. Quid et David timorem divinum inter ea quæ disci possunt collocat, dicens: Venite filii, aúdite me, timorem Domini docebos vos 17. dum quod judicat nos,atque pro meritis nobis mere cedem rependit : quod nisi exquiramus, nisi præ oculis habeamus,in bonorum operum exercitatione perseverare non possumus. Etenim,si quæ in judi- cio sunt tremenda, nobis prædicantur:eorum cogi- tatio pietatem docet. Aut quia non expendetur, D nihil non judicabitur, cum nihil maneat injudica- tum,nihilque temere et fortuito accidat. Cum con- silio enim, inquit, omnia fac 18. Et, Cogitationes ju- Matth. vi, 6. Cor. 1, 5. Deut. XVI, Isa. xxvI. 10. Psal. XXXII, 24. que mss., Μox unus mss., tres mss. cum editis, Mox unus mss., apud LXX ponitur post vocem in edi- tis vero et in uno ms. post verbum collo- catur. Statim editi cum tribus mss., Eccli, Alii tres mss., Editi et Reg. tertius, uroque Colberlino. Editi vero et codex Fr. cum quibusdam Anglicis, omnia facit.Scri- ptorem, cum ita locutus est, rexpexisse ad illa Ec- clesiastici, vere et re- cte judicarunt doctissimi viri Ducæus et Combefi- sius. Ubi notandum hanc Ecclesiastici sententiam in Vulgata legi xxxII, 24, apud LXX vero xxxv, 24. 40. VERs. 17. Discite bonum facere. Enimvero moralis 40. Μάθετε καλὸν ποιεῖν. Οὐ γάρ σαφὴς ὁ ἠθικὸς 41. Εκζητήσατε. κρίσιν. ἤτοι τὴν τοῦ Χριστοῦ, 41. Exquirite judicium. Christi videlicet; secun- (77) Editi et Reg. tertius, εγκείμενος. Alii quin- (78) Unus mass., ποιήσει ὡς ἂν ἔχων. (79) Colberterni duo et unus Reg., πρᾶξις. Alii (80) Πlud, ἐπὶ τῆς γῆς, in quibusdam mss. et (81) Unus e Combefisianis et alii quatuor, κεκρι- (82) Ita Henr. et Jocus. cum Reg. quarto et cum

ατάραχον, οὐκ ἠρκέσθη τῷ εἰπεῖν, Αφέλετε τὰς πονηρίας, ἀλλὰ προσέθηκε τὸν ᾿Απέναντι τῶν ὀφθαλμῶν μου, ὡς οὐδεμιᾶς πράξεως καθηκόντως ἐπιτελεῖσθαι δυναμένης, εἰ μὴ μετὰ τῆς εἰς Χριστὸν εὐσεβείας γένοιτο. Η ἐπειδὴ ὁ Πατὴρ βλέπει ἐν τῷ κρυπτῷ, Ἀπένανει τῶν ὀσθαλμῶν μου, ἀπὸ τῶν τόπων λέγει, τῶν ὑπὸ Θεοῦ βλεπομένων· ἵνα μὴ μόν νον ἀπὸ τῶν πράξεων αὐτὴν περιέλωμεν, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῶν διαλογισμῶν Τοῦτο δὲ διὰ τῆς τελείας ἀγάπης περιγίνεται· διότι ἡ ἀγάπη, νατὰ τὸν Παῦ λον, οὐ λογίζεται τὸ κακον. Β λόγος, οὐδὲ πᾶσιν αὐτόθεν ἐκκείμενος (77), εἴπερ διδακτόν ἐστι τὸ ποιεῖν τὰ καλά. Δικαίως γάρ, φησί, τὸ δίκαιον διώξεις. Τουτέστι, μετὰ τῶν περὶ δια καιοσύνης λόγων τὴν δικαίαν πρᾶξιν ἐπιτελέσεις. Ὡς γὰρ ἔστι τι ποιῆσαι Ιατρικὸν, ἀλλ᾽ οὐκ ἰατρικῶς· οὕτως ἔστι τι ποιῆσαι δίκαιον, καὶ μὴ δικαίως. Οἷον ἰατρικὸν μὲν, αὐτὴ ἡ τῆς βοτάνης χρήσις· ἰατρικώς δὲ, ὁ λόγος καὶ τὴν δύναμιν τῆς βοτάνης, καὶ τοῦ πάθους τὴν ἰδιότητα, καὶ τὸν καιρὸν, καὶ τὸ μέτρον, καὶ τὸν τρόπον τῆς χρήσεως ἐπεσκεμμένος. Διαφέρει δὲ τὸ κατ᾽ ἐπιστήμην τοῦ αὐτομάτου. Ο μὲν γὰρ κατὰ τὴν τέχνην ποιῶν, ἀεὶ τὰ αὐτὰ ποιήσει, ἕως ἂν ἔχῃ (78) τὸν λόγον· ὁ δὲ αὐτομάτως, οὐκ ἀεὶ συντρέ χοντα ἕξει τὰ ὠφελοῦντα, ἀλλ᾽ εἰ σήμερον ἔσωσε, τοῖς αὐτοῖς ποτε καὶ διέφθειρεν. Οὕτω καὶ ἡ τοῦ καλοῦ πραγματεία (79) κατ᾽ ἐπιστήμην ἐνεργουμένη ὁμαλῶς ἀποδίδοται, ἕως ἂν ἐνοικῶν ὁ λόγος οὗτος ἑκάστῳ τῶν γιγνομένων ἐπιστατῇ. Δείκνυσι δὲ ἐν ἄλλοις τὸ ἀναγκαῖον τῆς τῶν ποιητέων μαθήσεως, εἰπών· Πᾶς ὅς οὐ μὴ μάθῃ δικαιοσύνην ἐπὶ τῆς γῆς (80), ἀλήθειαν οὐ μὴ ποιήσει. Δαβὶδ δὲ καὶ τὸν φόβον τὸν θεῖον ἐν τοῖς διδακτοῖς τίθεται, λέγων· Δεῦτε τέκνα, ἀκούσατέ μου, φόβον φόβον Κυρίου διδάξω ὑμᾶς. καθ᾽ ἣν κρίνων ἡμᾶς, ἀποδίδωσιν ἡμῖν τὰ κατ᾿ ἀξίαν, ἣν ἐὰν μὴ ἐκζητῶμεν, μηδὲ πρὸ ὀφθαλμῶν ἔχωμεν, ἐπιμένειν τῇ ποιήσει τῶν καλῶν οὐ δυνάμεθα. Μαι- δαγωγὸς γὰρ ἐστι πρὸς εὐσέβειαν ἡ ἔννοια τῶν κεκη- ρυγμένων ἡμῖν φοβερῶν ἐν τῇ κρίσει. Π ὅτι πάντα ἐξητασμένα καὶ κεκριμένα (81) ἔσται, μηδενὸς ἀκρί- τως, μηδὲ ὡς ἔτυχε γιγνομένου. Μετὰ βουλῆς γὰρ, φησὶ, πάντα ποίει (82)· και, λογισμοί δικαίων κρί- ματα. Χρὴ οὖν ὥσπερ δικαστὴν τὸν λόγον τὴν ΧΧΧΙΙΙ, 12. ἐκκείμενος. είπερ οιδα κτικόν. πραγματεία. ὡς ἂν ἐνοικῶν ὁ. δικαιοσύνην, ποιήσει ἐν τοῖς διδα- κτοῖς. ἐν τοῖς διδακτικοῖς. μένα. κεκρυμμένα. παντα ποιεῖ, "Ανευ βουλῆς μηθὲν ποιήσῃς, APPENDIX OPERUM S. BASILII ΜAGNI. lexuit illud : Ab oculis ueis ; tanquam actio nulla A convenienter queat perfici, nisi cum pietate quæ erga Christum est, fiat.Aut quoniam Pater videt in abs- conditio 18,dicit:Ab oculis meis,nimirum a locis quæ Deus intuetur ; ut non modo ob actionibus nequitiam auferamus, sed etiam a cogitationibus. Hoc autem fit per perfectam caritatem eo quod Carittas, juxta Paulum, non cogitat malum.14. . B scientia haud perpicua est, neque ex se cunctis ex- posita et aperta:siquidem bona facere per doctrinam discimus.Juste enim,inquit,quod justum est, perse- queris 15. Hoc est, cum justitiæ sermonibus justam perficies actionem. Quemadmodum enim aliquid con- fici potest,quod ad artem medican pertineat, quan- quam id non ex medicinæ regulis confcitur: ratione consimili potest quis quidpiam justum efficere,licet non juste.Exempli causa, ipse herbarum usus est quidpiam quod ad artam medicam pertinet: sed dum aliquid ex medicinæ præcepto agitur, ratio et herbarum vim,et morbi qualitatem, tempus,men- suram, et utendi modum considerat.Scientiam au- tem inter et casum intercedit discrimen. Nam qui secundum artem operatur, eadem semper efficiet, quandiu rationi adhæserit: qui autem temere et caşu agit, ei non semper conducibilia se offerent: sed si hodie dedit salutem, aliquando per eadem remedia etiam necem attulit. Hunc ad modum et c rei laudabilis ac bonæ tractatio ex scientiæ præce- ptis effecta, æquabiliter exseritur, quod ratio hæc intus manens singulis quæ fiunt præsens erit. De- clarat autem in aliis locis Scriptura necessariam esse rerum agendarum scientiam,dum dicit:Omnis qui non didicerit justitiam super terram, veritatem non faciet 10. Quid et David timorem divinum inter ea quæ disci possunt collocat, dicens: Venite filii, aúdite me, timorem Domini docebos vos 17. dum quod judicat nos,atque pro meritis nobis mere cedem rependit : quod nisi exquiramus, nisi præ oculis habeamus,in bonorum operum exercitatione perseverare non possumus. Etenim,si quæ in judi- cio sunt tremenda, nobis prædicantur:eorum cogi- tatio pietatem docet. Aut quia non expendetur, D nihil non judicabitur, cum nihil maneat injudica- tum,nihilque temere et fortuito accidat. Cum con- silio enim, inquit, omnia fac 18. Et, Cogitationes ju- Matth. vi, 6. Cor. 1, 5. Deut. XVI, Isa. xxvI. 10. Psal. XXXII, 24. que mss., Μox unus mss., tres mss. cum editis, Mox unus mss., apud LXX ponitur post vocem in edi- tis vero et in uno ms. post verbum collo- catur. Statim editi cum tribus mss., Eccli, Alii tres mss., Editi et Reg. tertius, uroque Colberlino. Editi vero et codex Fr. cum quibusdam Anglicis, omnia facit.Scri- ptorem, cum ita locutus est, rexpexisse ad illa Ec- clesiastici, vere et re- cte judicarunt doctissimi viri Ducæus et Combefi- sius. Ubi notandum hanc Ecclesiastici sententiam in Vulgata legi xxxII, 24, apud LXX vero xxxv, 24. 40. VERs. 17. Discite bonum facere. Enimvero moralis 40. Μάθετε καλὸν ποιεῖν. Οὐ γάρ σαφὴς ὁ ἠθικὸς 41. Εκζητήσατε. κρίσιν. ἤτοι τὴν τοῦ Χριστοῦ, 41. Exquirite judicium. Christi videlicet; secun- (77) Editi et Reg. tertius, εγκείμενος. Alii quin- (78) Unus mass., ποιήσει ὡς ἂν ἔχων. (79) Colberterni duo et unus Reg., πρᾶξις. Alii (80) Πlud, ἐπὶ τῆς γῆς, in quibusdam mss. et (81) Unus e Combefisianis et alii quatuor, κεκρι- (82) Ita Henr. et Jocus. cum Reg. quarto et cum

ἀνωτάτω χώραν παρ' ἡμῖν λαχόντα, ἕκαστα κρίνειν Α δ καὶ ἐξετάζειν, τά τε λεκτέα, καὶ τὰ πρακτέα, καὶ μὴν καὶ ταῖς (83) συγκαταθέσεσι τῶν πραγμάτων, καὶ ταῖς ὀρμαῖς τῆς ψυχῆς μετὰ ἀκριβοῦς ἐπικρί- σεως επιτρέπειν (34). Τοῦτο γὰρ ἐστιν δ φησιν ὁ Παῦλος· Εἰ γὰρ ἑαυτοὺς ἐκρίνομεν, οὐκ ἂν ἐκρι- νόμεθα. Ρύσασθε ἀδικούμενον. Ἐπειδὴ διττὸν τὸ ἀδικεῖσθαι· ἢ γὰρ εἰς τὰ σωματικὰ ἀδικοῦνταί τινες, οἱονεὶ εἰς χρήματα καὶ τὰ λοιπὰ τῶν ἐκτὸς, ἢ εἰς αὐτὴν τὴν ψυχήν· ἀδιορίστως δὲ προστεταγμεθα τὸν ἀδικού- μενον βύεσθαι· ἱστέον ὅτι πλείονος ἐσμεν σπουδῆς χρεῶσται τοῖς εἰς τὰ καιριώτατα βλαπτομένοις, τοὺς καταδυναστευθέντας παρὰ τοῦ διαβόλου, καὶ αἰχμα λώτους (85) παρ' αὐτοῦ κατεχομένους ἀνταιχμαλωτί ζειν πάσῃ σπουδῇ· καὶ ἄγειν αὐτῶν τὰ νοήματα εἰς τὴν ὑπακοὴν τοῦ Χριστοῦ. Πειρατέον δὲ καὶ ἀπὸ τῶν σωματικῶν ἀδικημάτων ἐξαιρεῖσθαι τοὺς καταδεστές ρους, ὅταν ἅρπαξι (86) καὶ βιαίοις περιπεσόντες, ὥσπερ ὑπὸ χειμάρρου τῆς βίας αὐτῶν παρασύρων- ται, οὓς ἆραι μὴ ἐξαρκοῦντες, τοῖς τῆς παρακλή- σεως λόγοις τὴν ὑπομονὴν αὐτοῖς τῶν ἐπιπόνων παρασκευάζωμεν, μηδενὸς μὲν φειδόμενοι τῶν ἐφ' ἡμῖν (87)· ἀποτυγχάνοντεσ δὲ τῶν κατὰ πρόθεσιν, διὰ γοῦν τῆς φιλαδελφίας τὸ συμπαθὲς ἐπιδεικνύμε ἡλικίας, οὔτε εἰς κρίσιν ἀγαγεῖν τοῖς ὀρφανοῖς τοὺς ἀδικοῦντας ῥᾴδιον. Κρίνατε οὖν τοῖς ὀρφανοῖς τοῖς ἐστερημένοις τῶν συνηγόρων, παρ᾽ ἑαυτῶν αὑτοῖς τὸ ἐκ τῆς ἡλικίας ἐνδέον ἀναπληρώσατε· ὥσπερ ἔχειν τὸ καύχημα τοῦ Ἰώβ· Ἐγὼ ἤμην πατὴρ ἀδυ νάτων. Μήποτε δὲ πνευματικώτερόν ἐσι τῆς λέξεως τὸν νοῦν διηγήσασθαι. Ἐπειδὴ τῶν εἰς Χριστὸν περ πιστευκότων καὶ τὴν κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον πολιτείαν. ἀσπαζομένων πατὴρ λέγεται ὁ Θεὸς, ἐάν τις διὰ τῆς παραβάσεως τοῦ νόμου ἀλλοτριωθεὶς τοῦ Θεοῦ, οιονεί ἀπορφανισθῇ (88) τῆς προνοίας αὐτοῦ, κρίσει δικαίᾳ καὶ ἐπιστημονικῇ εἰς τὴν πρὸς Θεὸν οἰκείωσιν αὐτὸν ἀποκαταστῆσαι σπούδασον, μήτε ἀκρίτως συγχωρῶν, μήτε συμπαθῶς τῇ ἀποτομίᾳ κατ' αὐτοῦ κεχρημέ νος· ἀλλὰ καὶ κρίνατε αὐτῷ τοὺς ὠφελίμους τρόπους τῆς μετανοίας ὑποτιθέμενοι (89). Καὶ ἐπειδὴ πᾶς ὁ ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν ἐν τοῦ διαβόλου γεγέννηται, εξ τά τε λεκτέα. καὶ μὴ, καὶ ταῖς, λεκτέα δεν κτέα, λεκτέα κρίσιν, δίαιταν, τους, αρπάζειν, παξι. τῶν ἐφ' ἡμῶν. αὑτὸν. ἀποκαταστῆ ναι. αὐτοῦ. ἀποτομίᾳ τῇ κατ' αὐτοῦ τῇ διαβόλου γεγένηται. γεγέννηται. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. 1. storum judicias. Oportet itaque rationem, qu B C Prov. XII, tanquam judex supremum in nobis locum sortita est, singula dijudicare et expendere, tum quæ di- cenda, tum quæ agenda sunt, atque etiam de rebus comprobandis, et de vehementioribus animæ moti- bus diligenti judicio regendis arbitrium sibi vindi- care. Hoc enim est quod ait Paulus: Si enim nos ipsos judicaremus, non utique judicaremur 30. Liberate oppressum. Quia duplex est injuria: aliqui enim vel in rebus corporeis, puta in pecuniis et in reliquis bonis externis vel in ipsa anima affciuntur injuria: indistincte sumus jussi liberare oppresum. Sciendum est studium majus nos adhibere debere in liberandis iis qui letaliter læduntur; debere quo- que eos qui tyrannide diaboli opprimuntur, et ab illo captivi detinentur, nostra omni opera vicissim in captivitatem redigere, necnon ipsorum mentem Christi obsequio subjicere. Tentandum autem est, ut ii qui infirmiores sunt, a corporalibus injuriis eximantur, cum nimirum incidunt in rapaces et in violentos, et ab ipsorum violenta tanquam a tor- rents trahuntur: quos liberare si non possumus, consolatoriis verbis auctores ipsis simus ut patien- tiam in adversis servent, nihil non molientes eorum, quæ nostræ sunt potestatis. Quod si nec istuc ex voto nobis successerit, certe ex fraterna caritate commiserantem animum ostendamus. Colbertino eto ; quæ dicenda sint quæ non dicenda. Ait eruditissimus vir Ducous scribi in codice Fr, I., in quo tamen perinde atque in aliis duobus Regiis, non legi constat. Hinc est, quod inter- pres vetus, qui eo exemplari usus fuerat, ita inter- pretatus sit Exploret quæ acceptanda sint. Editi et unus duntaxat Anglicus uti in contextu. aut Has enim voces non raro sup- plendas esse docet Henricus Stephanus in Thesauro. etc., respexisse videtur ad dietum Pauli, Judicate pupillo. Nimirum quia hæc ætas haud difficulter contemnatur, necorphanis facile sit eos, qui in se injurii sunt patronis destituti : cate ergo orphanis, qui sunt patronis destituti : quod ipsis desit per ætatem, id vos ipsi supplets, adeo ut cum Jobo de hoc gloriari possitis: Ego eram pater impotentium 31. Ne forte dictionis sensus potest modo magis spiritali explicari. Quandoquidem Deus dicitur eorum pater, qui in Christum crediderunt, quique evangelicum amplexati sunt institutum, si qui se abalienaverit a Deo per legis violationem, tanquam orbatus sit ipsius providentia judicio justo et scientia prædito nava operam, ut necessitudinem cum Deo instauret; nec citra judicium ipsi indul- geas, neque contra ipsum immisericorditer nimiam adhibeas severitatem : sed talem judicate, utiles pænitentiæ modos ipsi suggerentes. Et quoniam quisquis facit peccatum, ex diabolo natus est 23, ", | Joan. III, II Cor. 5. 8. legimus, emandate in altero Combef. et in altis quatuor oodicibus scriptum reperitur, äp- Colbertini cum Reg. secundo, Editi cum uno ms., Haud longe editi, Deest in mss. multo post tres mss., Alii duo cum editis 42. Κρίνατε ὀρφανῷ. Διὰ τὸ εὐκαταφρόνητον τῆς 5. 20 I Cor. x1, 31, " Job xxxx, 16. (83) Unus Anglicus codex et Henr. oum utroque D (84) Post verbum ἐπιτρέπειν suppleas oportet (85) Auctor, cum scriberet illa, καὶ αἰχμαλίας (86) Ubi in ediitis et in uno Combef. corrupte (87) Ita uterque Combef. et alii quatuor. Editi (88) Reg. secundus, οἷον ἀπορφανισθείς. Mox duo (89) Colb. primus, αὐτῷ ὑποτιθέμενοι. Nec ita

τις εκουσίως τῆς συγγένειας ἐκείνης ἑαυτὸν ἦλλο- τρίωσε τοῦ πονηροῦ πατρὸς, καὶ προσέρχεται τῇ κατ' εὐσέβειαν διδασκαλίᾳ, ὥστε ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ ἀνα- γεννηθῆναι διὰ τοῦ Εὐαγγελίου, ὡς μακαριστῶς ἀρφανισθείς, τῆς ἐπιβαλλούσης (90) ἐπιμελείας παρὰ τῶν οἰκονομούντων τὰ κοινὰ τυγχανέτω. Ότι γάρ ἐστί (91) τις ὀρφανία λυσιτελής; ὁ ψαλμὸς δείκνυσι, τοῖς Ἰούδα τέκνοις τὴν ἀπὸ τοῦ πονηροῦ στέρησιν ἐπευχόμενος. Οὕτως γὰρ τὸ εὔλογον ἡ εὐχὴ φανήσε ται έχουσα, ἡ λέγουσα· Γεννηθήτωσαν οἱ υἱοὶ αὐ τοῦ ὀρφανοί· ἵνα μὴ ἔχωσι πονηρὸν τοῦ βίου διδά σκαλον· διὰ τὴν νόσον τῆς φιλαργυρίας τὰ τοῦ κλέ- πτου καὶ τοῦ προδότου καταδεξάμενοι ὀνείδη. Καὶ δικαιώσατε χήραν. Καὶ τοῦτο δι᾽ ἀσθένειαν ἐν πολ- λοῖς τῶν κατὰ τὸν βίον ἐλαττούμενόν ἐστι πρόσο ωπον (92). Εὐεπίβατος γὰρ τοῖς βουλομένοις ἀδικεῖν ἡ χηρεία· ἧς παντοίως ἀντιλαμβάνεσθε, τὸ ὀφειλόμενον δίκαιον ἀποδιδόντες αὐτῇ, καὶ μάλιστα ἐὰν ὄντως ᾖ χήρα (93) μεμονωμένη ἀπὸ τῆς τῶν ἀνθρώπων ἐπι- κουρίας· πᾶσαν δὲ τὴν ἐλπίδα ἐπὶ τὸν Θεὸν ἔχασα καὶ προσμένουσα ταῖς δεήσεσιν, ὡς καὶ ἐν τῇ καρδίᾳ ἀπὸ πάσης κηλίδος διὰ τὴν ἄσκησιν καθαρεύειν. Ἐπειδὴ δὲ ὡς περὶ νύμφης ἑαυτοῦ τῆς τοῦ ἀνθρώ- που ψυχῆς πολλαχοῦ τῆς Γραφῆς ὁ Θεὸς διαλέγεται, εἴη ἂν χήρα καὶ ἡ δι᾽ ἀποστασίπν Χριστοῦ (94) διὰ τῆς εἰδωλολατρείας νοητῶν ἐκπορνεύσασα, καὶ τῆς τοῦ νυμφίου Λόγου συναφείας ἔστερημένη, ἣν δεῖ δικαιοῦσθαι διὰ τὸ τῆς μετανοίας δικαίωμα παιδευο- μένην. Η ἐπειδὴ ἡ (95) κατὰ σάρκα Ἰσραὴλ Ἐκκλη- σία χήρα ἐστὶν, ἐλευθερωθεῖσα τοῦ ζυγοῦ τῆς κατὰ νόμον δουλείας, ὥστε μηκέτι μοιχαλίδα χρηματίζειν, γενομένην ἀνδρὶ ἑτέρῳ τῷ καθαρμοζομένῳ αὐτὴν εἰς σωτηρίαν Χριστῷ· καὶ ταύτην δικαιούσθαι χρή παρ' ἡμῶν, τὴν κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον τοῦ Χριστοῦ δικαιοσύ την μανθάνουσαν. ριος. Καὶ ἐὰν ὦσιν αἱ ἁμαρτίαι ὑμῶν ὡς φοινι κοῦν, ὡς χιόνα λευκανῷ· ἐὰν δὲ ὦσιν ὡς κόκκι νον, ὡς ἔριον λευκανώ. Πολλαχοῦ τῆς Γραφῆς τοιαύ τας ἔχομεν λέξεις, ὡς ὁμοτίμως τοῦ Θεοῦ τοῖς ἀνθρώ ποις εἰς κρίσιν συγκαταβαίνοντος. Τοιοῦτον γάρ ἐστι καὶ τὸ, Αὐτὸς ὁ Κύριος ἥξει εἰς κρίσιν μετὰ τῶν πρεσβυτέρων τοῦ λαοῦ αὐτοῦ, καὶ μετὰ βαλλούσης. ὁ Ψαλμωδός. ὁ ψαλμός. προσώπων. εὐεπίβατος εὐεπίοατον. ἧς παν- τοίως ἀντιλαμβάνεσθαι, τὸ ὀφειλόμενον δίκαιον ἀπο- διδόντας· αντιλαμβάνεσθαι δεῖ Θεοῦ, τῶν ἀρχόντων αὐτοῦ· καὶ τὸ ἐν τῷ Μιχαίᾳ οὔ Εἴποις δ' ἂν χήραν καὶ τὴν κατὰ σάρκα τῶν Ἰσραηλιτῶν Ἐκκλησίαν· γενομένην ἀνδρί, ἑτέρῳ τῷ, Ἑρμοσάμην γὰρ ὑμᾶς ἐνὶ ἀνδρὶ· μεν, διαλε χρώμεν, APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. si quis sese ab illa maligni patris afinitate sponte A sua submoverit atque ad piam doctrinam accedat ița ut in Christo Jesu regeneretur per Evangelium : is velut feliciter orbatus, ab bis qui dispensant communia, convenienti cura juvetur. Enim vero or- bitatem quamdam utilem esse ostendit psalmus, dum precatur ut Judæ filii maligno orbentur. Hoc enim pacto sensum rationi consentaneum continere comperietur Scriptura, dum dicit: Fiant flii ejus orphani 23, ut ne habeant malignum vitæ doctorem,. furis proditor isque dedecus ac infamiam excipientes ob avaritæ morbum. Et justificate viduam. Porro sexus ille præ infirmitate in multis vitæ rebus ac- cipit detrimentum. Patet enim et exposita est vi- duitas cuivis ipsam volenti incessera injuriis: huic omnino opem ferte, jus debitumipsi rependentes, et maxime si vere vidua sit, humano patrocinio desti- tuta ; et si omnem in Deo spem collocet, ac per- severet in deprecationibus, adeo ut per pium vitæ genus ab omni macula pura in corde permaneat. Quoniam autem in plerisque Scripturæ locis de ho- minis anima tanquam de sua sponsa loquitur Deus ; si vidua fuerit, ac propter suam a Christo defectio- nem per idololatriam spiritalibus stupris fuerit in- quinata, eaque affinitate spoliata, quam cum sponso Verbo contraxerat, hanc per panitentiæ judicium castigatam oportet justificari. Aut quoniam Israelis secundum carnem Ecclesia viduaļest, servitutis le- gulis jugo liberata, ita ut non jam vocetur adultera, viro alteri copulata, nempe Christo despondenti eam sibi ad salutem ; et hæc ipsa, ubi evangelicam justitiam a Christo allatam didicerit, & nobis justi- C ficari debet. B minus. Etsi fuerint peccata vestra ut purpura, quast nivem dealbabo ; et si fuerint ut coccinum, quasi la- nam dealbabe; Ejusmodi sententias plerumque in Scriptura reperimus, quasi Deus pari jure cum ho- minibus in judicium descendat. Tale namque est et illud; Ipse Dominus veniet ad judicium cum senio- ribus populi sui et cum principibus ejus. Item il- D lud, qaod sic se habet in Michea : Audite nunc vero Psal. CVIII, 0. 111, 14. Scriptor per eos qui dispensant omnia, non alios intellexisse videtur, quam Ecclesiæ præ- fectos. tis. Ibidem nonnulli mss., Allii cum editis, Statim tres mss., Alii duo et editi, Subinde quatuor mss., ubi ante verbum sup- plendum esse satis liquet. Editi et Reg. primus ut in contextu. verbum interpres vetus: Vel quandoquidem Israel secundum carnem, Ecelesia vidua est. A quibus non ita multum abludunt hoo Procopii verba: Possis eliam Ecclesiam Israeliarum secundum carnem, viduam appellare. Obscurum non est, ut notavit Ducæus, Commentarii auctorem dum statim ita loquitur, etc., ad Apostoli dictum alludere, II Gor x1, : Despondi enim voς uni viro. Disputemus; neo aliter scripsit Eusebius. Apud LXX vero et in quatuor me. legitur, arguamur. 43. Καὶ δεῦτε, καὶ διαλεχθῶμεν (96), λέγει Κύ 43. VERs. 18. et venile, et disceplemus, dicit Dom (90) Editi, ἐπιβαλούσης. At quinque mss., ἐπι- (91) Codices quinque ἐστι καί. Deest και in edi- (92) Sio uterque Combef. Editi, ἐλαττουμένων (93) Ita quinque mse. At editi ἡ χήρα το (81) Fortitus. (95) Reg. tertius et alter ms., ή. Editi, δ. Ad (96) Editi oum Reg. primo et tertio, διελεγχθῶν

τις εκουσίως τῆς συγγένειας ἐκείνης ἑαυτὸν ἦλλο- τρίωσε τοῦ πονηροῦ πατρὸς, καὶ προσέρχεται τῇ κατ' εὐσέβειαν διδασκαλίᾳ, ὥστε ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ ἀνα- γεννηθῆναι διὰ τοῦ Εὐαγγελίου, ὡς μακαριστῶς ἀρφανισθείς, τῆς ἐπιβαλλούσης (90) ἐπιμελείας παρὰ τῶν οἰκονομούντων τὰ κοινὰ τυγχανέτω. Ότι γάρ ἐστί (91) τις ὀρφανία λυσιτελής; ὁ ψαλμὸς δείκνυσι, τοῖς Ἰούδα τέκνοις τὴν ἀπὸ τοῦ πονηροῦ στέρησιν ἐπευχόμενος. Οὕτως γὰρ τὸ εὔλογον ἡ εὐχὴ φανήσε ται έχουσα, ἡ λέγουσα· Γεννηθήτωσαν οἱ υἱοὶ αὐ τοῦ ὀρφανοί· ἵνα μὴ ἔχωσι πονηρὸν τοῦ βίου διδά σκαλον· διὰ τὴν νόσον τῆς φιλαργυρίας τὰ τοῦ κλέ- πτου καὶ τοῦ προδότου καταδεξάμενοι ὀνείδη. Καὶ δικαιώσατε χήραν. Καὶ τοῦτο δι᾽ ἀσθένειαν ἐν πολ- λοῖς τῶν κατὰ τὸν βίον ἐλαττούμενόν ἐστι πρόσο ωπον (92). Εὐεπίβατος γὰρ τοῖς βουλομένοις ἀδικεῖν ἡ χηρεία· ἧς παντοίως ἀντιλαμβάνεσθε, τὸ ὀφειλόμενον δίκαιον ἀποδιδόντες αὐτῇ, καὶ μάλιστα ἐὰν ὄντως ᾖ χήρα (93) μεμονωμένη ἀπὸ τῆς τῶν ἀνθρώπων ἐπι- κουρίας· πᾶσαν δὲ τὴν ἐλπίδα ἐπὶ τὸν Θεὸν ἔχασα καὶ προσμένουσα ταῖς δεήσεσιν, ὡς καὶ ἐν τῇ καρδίᾳ ἀπὸ πάσης κηλίδος διὰ τὴν ἄσκησιν καθαρεύειν. Ἐπειδὴ δὲ ὡς περὶ νύμφης ἑαυτοῦ τῆς τοῦ ἀνθρώ- που ψυχῆς πολλαχοῦ τῆς Γραφῆς ὁ Θεὸς διαλέγεται, εἴη ἂν χήρα καὶ ἡ δι᾽ ἀποστασίπν Χριστοῦ (94) διὰ τῆς εἰδωλολατρείας νοητῶν ἐκπορνεύσασα, καὶ τῆς τοῦ νυμφίου Λόγου συναφείας ἔστερημένη, ἣν δεῖ δικαιοῦσθαι διὰ τὸ τῆς μετανοίας δικαίωμα παιδευο- μένην. Η ἐπειδὴ ἡ (95) κατὰ σάρκα Ἰσραὴλ Ἐκκλη- σία χήρα ἐστὶν, ἐλευθερωθεῖσα τοῦ ζυγοῦ τῆς κατὰ νόμον δουλείας, ὥστε μηκέτι μοιχαλίδα χρηματίζειν, γενομένην ἀνδρὶ ἑτέρῳ τῷ καθαρμοζομένῳ αὐτὴν εἰς σωτηρίαν Χριστῷ· καὶ ταύτην δικαιούσθαι χρή παρ' ἡμῶν, τὴν κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον τοῦ Χριστοῦ δικαιοσύ την μανθάνουσαν. ριος. Καὶ ἐὰν ὦσιν αἱ ἁμαρτίαι ὑμῶν ὡς φοινι κοῦν, ὡς χιόνα λευκανῷ· ἐὰν δὲ ὦσιν ὡς κόκκι νον, ὡς ἔριον λευκανώ. Πολλαχοῦ τῆς Γραφῆς τοιαύ τας ἔχομεν λέξεις, ὡς ὁμοτίμως τοῦ Θεοῦ τοῖς ἀνθρώ ποις εἰς κρίσιν συγκαταβαίνοντος. Τοιοῦτον γάρ ἐστι καὶ τὸ, Αὐτὸς ὁ Κύριος ἥξει εἰς κρίσιν μετὰ τῶν πρεσβυτέρων τοῦ λαοῦ αὐτοῦ, καὶ μετὰ βαλλούσης. ὁ Ψαλμωδός. ὁ ψαλμός. προσώπων. εὐεπίβατος εὐεπίοατον. ἧς παν- τοίως ἀντιλαμβάνεσθαι, τὸ ὀφειλόμενον δίκαιον ἀπο- διδόντας· αντιλαμβάνεσθαι δεῖ Θεοῦ, τῶν ἀρχόντων αὐτοῦ· καὶ τὸ ἐν τῷ Μιχαίᾳ οὔ Εἴποις δ' ἂν χήραν καὶ τὴν κατὰ σάρκα τῶν Ἰσραηλιτῶν Ἐκκλησίαν· γενομένην ἀνδρί, ἑτέρῳ τῷ, Ἑρμοσάμην γὰρ ὑμᾶς ἐνὶ ἀνδρὶ· μεν, διαλε χρώμεν, APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. si quis sese ab illa maligni patris afinitate sponte A sua submoverit atque ad piam doctrinam accedat ița ut in Christo Jesu regeneretur per Evangelium : is velut feliciter orbatus, ab bis qui dispensant communia, convenienti cura juvetur. Enim vero or- bitatem quamdam utilem esse ostendit psalmus, dum precatur ut Judæ filii maligno orbentur. Hoc enim pacto sensum rationi consentaneum continere comperietur Scriptura, dum dicit: Fiant flii ejus orphani 23, ut ne habeant malignum vitæ doctorem,. furis proditor isque dedecus ac infamiam excipientes ob avaritæ morbum. Et justificate viduam. Porro sexus ille præ infirmitate in multis vitæ rebus ac- cipit detrimentum. Patet enim et exposita est vi- duitas cuivis ipsam volenti incessera injuriis: huic omnino opem ferte, jus debitumipsi rependentes, et maxime si vere vidua sit, humano patrocinio desti- tuta ; et si omnem in Deo spem collocet, ac per- severet in deprecationibus, adeo ut per pium vitæ genus ab omni macula pura in corde permaneat. Quoniam autem in plerisque Scripturæ locis de ho- minis anima tanquam de sua sponsa loquitur Deus ; si vidua fuerit, ac propter suam a Christo defectio- nem per idololatriam spiritalibus stupris fuerit in- quinata, eaque affinitate spoliata, quam cum sponso Verbo contraxerat, hanc per panitentiæ judicium castigatam oportet justificari. Aut quoniam Israelis secundum carnem Ecclesia viduaļest, servitutis le- gulis jugo liberata, ita ut non jam vocetur adultera, viro alteri copulata, nempe Christo despondenti eam sibi ad salutem ; et hæc ipsa, ubi evangelicam justitiam a Christo allatam didicerit, & nobis justi- C ficari debet. B minus. Etsi fuerint peccata vestra ut purpura, quast nivem dealbabo ; et si fuerint ut coccinum, quasi la- nam dealbabe; Ejusmodi sententias plerumque in Scriptura reperimus, quasi Deus pari jure cum ho- minibus in judicium descendat. Tale namque est et illud; Ipse Dominus veniet ad judicium cum senio- ribus populi sui et cum principibus ejus. Item il- D lud, qaod sic se habet in Michea : Audite nunc vero Psal. CVIII, 0. 111, 14. Scriptor per eos qui dispensant omnia, non alios intellexisse videtur, quam Ecclesiæ præ- fectos. tis. Ibidem nonnulli mss., Allii cum editis, Statim tres mss., Alii duo et editi, Subinde quatuor mss., ubi ante verbum sup- plendum esse satis liquet. Editi et Reg. primus ut in contextu. verbum interpres vetus: Vel quandoquidem Israel secundum carnem, Ecelesia vidua est. A quibus non ita multum abludunt hoo Procopii verba: Possis eliam Ecclesiam Israeliarum secundum carnem, viduam appellare. Obscurum non est, ut notavit Ducæus, Commentarii auctorem dum statim ita loquitur, etc., ad Apostoli dictum alludere, II Gor x1, : Despondi enim voς uni viro. Disputemus; neo aliter scripsit Eusebius. Apud LXX vero et in quatuor me. legitur, arguamur. 43. Καὶ δεῦτε, καὶ διαλεχθῶμεν (96), λέγει Κύ 43. VERs. 18. et venile, et disceplemus, dicit Dom (90) Editi, ἐπιβαλούσης. At quinque mss., ἐπι- (91) Codices quinque ἐστι καί. Deest και in edi- (92) Sio uterque Combef. Editi, ἐλαττουμένων (93) Ita quinque mse. At editi ἡ χήρα το (81) Fortitus. (95) Reg. tertius et alter ms., ή. Editi, δ. Ad (96) Editi oum Reg. primo et tertio, διελεγχθῶν

τις εκουσίως τῆς συγγένειας ἐκείνης ἑαυτὸν ἦλλο- τρίωσε τοῦ πονηροῦ πατρὸς, καὶ προσέρχεται τῇ κατ' εὐσέβειαν διδασκαλίᾳ, ὥστε ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ ἀνα- γεννηθῆναι διὰ τοῦ Εὐαγγελίου, ὡς μακαριστῶς ἀρφανισθείς, τῆς ἐπιβαλλούσης (90) ἐπιμελείας παρὰ τῶν οἰκονομούντων τὰ κοινὰ τυγχανέτω. Ότι γάρ ἐστί (91) τις ὀρφανία λυσιτελής; ὁ ψαλμὸς δείκνυσι, τοῖς Ἰούδα τέκνοις τὴν ἀπὸ τοῦ πονηροῦ στέρησιν ἐπευχόμενος. Οὕτως γὰρ τὸ εὔλογον ἡ εὐχὴ φανήσε ται έχουσα, ἡ λέγουσα· Γεννηθήτωσαν οἱ υἱοὶ αὐ τοῦ ὀρφανοί· ἵνα μὴ ἔχωσι πονηρὸν τοῦ βίου διδά σκαλον· διὰ τὴν νόσον τῆς φιλαργυρίας τὰ τοῦ κλέ- πτου καὶ τοῦ προδότου καταδεξάμενοι ὀνείδη. Καὶ δικαιώσατε χήραν. Καὶ τοῦτο δι᾽ ἀσθένειαν ἐν πολ- λοῖς τῶν κατὰ τὸν βίον ἐλαττούμενόν ἐστι πρόσο ωπον (92). Εὐεπίβατος γὰρ τοῖς βουλομένοις ἀδικεῖν ἡ χηρεία· ἧς παντοίως ἀντιλαμβάνεσθε, τὸ ὀφειλόμενον δίκαιον ἀποδιδόντες αὐτῇ, καὶ μάλιστα ἐὰν ὄντως ᾖ χήρα (93) μεμονωμένη ἀπὸ τῆς τῶν ἀνθρώπων ἐπι- κουρίας· πᾶσαν δὲ τὴν ἐλπίδα ἐπὶ τὸν Θεὸν ἔχασα καὶ προσμένουσα ταῖς δεήσεσιν, ὡς καὶ ἐν τῇ καρδίᾳ ἀπὸ πάσης κηλίδος διὰ τὴν ἄσκησιν καθαρεύειν. Ἐπειδὴ δὲ ὡς περὶ νύμφης ἑαυτοῦ τῆς τοῦ ἀνθρώ- που ψυχῆς πολλαχοῦ τῆς Γραφῆς ὁ Θεὸς διαλέγεται, εἴη ἂν χήρα καὶ ἡ δι᾽ ἀποστασίπν Χριστοῦ (94) διὰ τῆς εἰδωλολατρείας νοητῶν ἐκπορνεύσασα, καὶ τῆς τοῦ νυμφίου Λόγου συναφείας ἔστερημένη, ἣν δεῖ δικαιοῦσθαι διὰ τὸ τῆς μετανοίας δικαίωμα παιδευο- μένην. Η ἐπειδὴ ἡ (95) κατὰ σάρκα Ἰσραὴλ Ἐκκλη- σία χήρα ἐστὶν, ἐλευθερωθεῖσα τοῦ ζυγοῦ τῆς κατὰ νόμον δουλείας, ὥστε μηκέτι μοιχαλίδα χρηματίζειν, γενομένην ἀνδρὶ ἑτέρῳ τῷ καθαρμοζομένῳ αὐτὴν εἰς σωτηρίαν Χριστῷ· καὶ ταύτην δικαιούσθαι χρή παρ' ἡμῶν, τὴν κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον τοῦ Χριστοῦ δικαιοσύ την μανθάνουσαν. ριος. Καὶ ἐὰν ὦσιν αἱ ἁμαρτίαι ὑμῶν ὡς φοινι κοῦν, ὡς χιόνα λευκανῷ· ἐὰν δὲ ὦσιν ὡς κόκκι νον, ὡς ἔριον λευκανώ. Πολλαχοῦ τῆς Γραφῆς τοιαύ τας ἔχομεν λέξεις, ὡς ὁμοτίμως τοῦ Θεοῦ τοῖς ἀνθρώ ποις εἰς κρίσιν συγκαταβαίνοντος. Τοιοῦτον γάρ ἐστι καὶ τὸ, Αὐτὸς ὁ Κύριος ἥξει εἰς κρίσιν μετὰ τῶν πρεσβυτέρων τοῦ λαοῦ αὐτοῦ, καὶ μετὰ βαλλούσης. ὁ Ψαλμωδός. ὁ ψαλμός. προσώπων. εὐεπίβατος εὐεπίοατον. ἧς παν- τοίως ἀντιλαμβάνεσθαι, τὸ ὀφειλόμενον δίκαιον ἀπο- διδόντας· αντιλαμβάνεσθαι δεῖ Θεοῦ, τῶν ἀρχόντων αὐτοῦ· καὶ τὸ ἐν τῷ Μιχαίᾳ οὔ Εἴποις δ' ἂν χήραν καὶ τὴν κατὰ σάρκα τῶν Ἰσραηλιτῶν Ἐκκλησίαν· γενομένην ἀνδρί, ἑτέρῳ τῷ, Ἑρμοσάμην γὰρ ὑμᾶς ἐνὶ ἀνδρὶ· μεν, διαλε χρώμεν, APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. si quis sese ab illa maligni patris afinitate sponte A sua submoverit atque ad piam doctrinam accedat ița ut in Christo Jesu regeneretur per Evangelium : is velut feliciter orbatus, ab bis qui dispensant communia, convenienti cura juvetur. Enim vero or- bitatem quamdam utilem esse ostendit psalmus, dum precatur ut Judæ filii maligno orbentur. Hoc enim pacto sensum rationi consentaneum continere comperietur Scriptura, dum dicit: Fiant flii ejus orphani 23, ut ne habeant malignum vitæ doctorem,. furis proditor isque dedecus ac infamiam excipientes ob avaritæ morbum. Et justificate viduam. Porro sexus ille præ infirmitate in multis vitæ rebus ac- cipit detrimentum. Patet enim et exposita est vi- duitas cuivis ipsam volenti incessera injuriis: huic omnino opem ferte, jus debitumipsi rependentes, et maxime si vere vidua sit, humano patrocinio desti- tuta ; et si omnem in Deo spem collocet, ac per- severet in deprecationibus, adeo ut per pium vitæ genus ab omni macula pura in corde permaneat. Quoniam autem in plerisque Scripturæ locis de ho- minis anima tanquam de sua sponsa loquitur Deus ; si vidua fuerit, ac propter suam a Christo defectio- nem per idololatriam spiritalibus stupris fuerit in- quinata, eaque affinitate spoliata, quam cum sponso Verbo contraxerat, hanc per panitentiæ judicium castigatam oportet justificari. Aut quoniam Israelis secundum carnem Ecclesia viduaļest, servitutis le- gulis jugo liberata, ita ut non jam vocetur adultera, viro alteri copulata, nempe Christo despondenti eam sibi ad salutem ; et hæc ipsa, ubi evangelicam justitiam a Christo allatam didicerit, & nobis justi- C ficari debet. B minus. Etsi fuerint peccata vestra ut purpura, quast nivem dealbabo ; et si fuerint ut coccinum, quasi la- nam dealbabe; Ejusmodi sententias plerumque in Scriptura reperimus, quasi Deus pari jure cum ho- minibus in judicium descendat. Tale namque est et illud; Ipse Dominus veniet ad judicium cum senio- ribus populi sui et cum principibus ejus. Item il- D lud, qaod sic se habet in Michea : Audite nunc vero Psal. CVIII, 0. 111, 14. Scriptor per eos qui dispensant omnia, non alios intellexisse videtur, quam Ecclesiæ præ- fectos. tis. Ibidem nonnulli mss., Allii cum editis, Statim tres mss., Alii duo et editi, Subinde quatuor mss., ubi ante verbum sup- plendum esse satis liquet. Editi et Reg. primus ut in contextu. verbum interpres vetus: Vel quandoquidem Israel secundum carnem, Ecelesia vidua est. A quibus non ita multum abludunt hoo Procopii verba: Possis eliam Ecclesiam Israeliarum secundum carnem, viduam appellare. Obscurum non est, ut notavit Ducæus, Commentarii auctorem dum statim ita loquitur, etc., ad Apostoli dictum alludere, II Gor x1, : Despondi enim voς uni viro. Disputemus; neo aliter scripsit Eusebius. Apud LXX vero et in quatuor me. legitur, arguamur. 43. Καὶ δεῦτε, καὶ διαλεχθῶμεν (96), λέγει Κύ 43. VERs. 18. et venile, et disceplemus, dicit Dom (90) Editi, ἐπιβαλούσης. At quinque mss., ἐπι- (91) Codices quinque ἐστι καί. Deest και in edi- (92) Sio uterque Combef. Editi, ἐλαττουμένων (93) Ita quinque mse. At editi ἡ χήρα το (81) Fortitus. (95) Reg. tertius et alter ms., ή. Editi, δ. Ad (96) Editi oum Reg. primo et tertio, διελεγχθῶν

τις εκουσίως τῆς συγγένειας ἐκείνης ἑαυτὸν ἦλλο- τρίωσε τοῦ πονηροῦ πατρὸς, καὶ προσέρχεται τῇ κατ' εὐσέβειαν διδασκαλίᾳ, ὥστε ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ ἀνα- γεννηθῆναι διὰ τοῦ Εὐαγγελίου, ὡς μακαριστῶς ἀρφανισθείς, τῆς ἐπιβαλλούσης (90) ἐπιμελείας παρὰ τῶν οἰκονομούντων τὰ κοινὰ τυγχανέτω. Ότι γάρ ἐστί (91) τις ὀρφανία λυσιτελής; ὁ ψαλμὸς δείκνυσι, τοῖς Ἰούδα τέκνοις τὴν ἀπὸ τοῦ πονηροῦ στέρησιν ἐπευχόμενος. Οὕτως γὰρ τὸ εὔλογον ἡ εὐχὴ φανήσε ται έχουσα, ἡ λέγουσα· Γεννηθήτωσαν οἱ υἱοὶ αὐ τοῦ ὀρφανοί· ἵνα μὴ ἔχωσι πονηρὸν τοῦ βίου διδά σκαλον· διὰ τὴν νόσον τῆς φιλαργυρίας τὰ τοῦ κλέ- πτου καὶ τοῦ προδότου καταδεξάμενοι ὀνείδη. Καὶ δικαιώσατε χήραν. Καὶ τοῦτο δι᾽ ἀσθένειαν ἐν πολ- λοῖς τῶν κατὰ τὸν βίον ἐλαττούμενόν ἐστι πρόσο ωπον (92). Εὐεπίβατος γὰρ τοῖς βουλομένοις ἀδικεῖν ἡ χηρεία· ἧς παντοίως ἀντιλαμβάνεσθε, τὸ ὀφειλόμενον δίκαιον ἀποδιδόντες αὐτῇ, καὶ μάλιστα ἐὰν ὄντως ᾖ χήρα (93) μεμονωμένη ἀπὸ τῆς τῶν ἀνθρώπων ἐπι- κουρίας· πᾶσαν δὲ τὴν ἐλπίδα ἐπὶ τὸν Θεὸν ἔχασα καὶ προσμένουσα ταῖς δεήσεσιν, ὡς καὶ ἐν τῇ καρδίᾳ ἀπὸ πάσης κηλίδος διὰ τὴν ἄσκησιν καθαρεύειν. Ἐπειδὴ δὲ ὡς περὶ νύμφης ἑαυτοῦ τῆς τοῦ ἀνθρώ- που ψυχῆς πολλαχοῦ τῆς Γραφῆς ὁ Θεὸς διαλέγεται, εἴη ἂν χήρα καὶ ἡ δι᾽ ἀποστασίπν Χριστοῦ (94) διὰ τῆς εἰδωλολατρείας νοητῶν ἐκπορνεύσασα, καὶ τῆς τοῦ νυμφίου Λόγου συναφείας ἔστερημένη, ἣν δεῖ δικαιοῦσθαι διὰ τὸ τῆς μετανοίας δικαίωμα παιδευο- μένην. Η ἐπειδὴ ἡ (95) κατὰ σάρκα Ἰσραὴλ Ἐκκλη- σία χήρα ἐστὶν, ἐλευθερωθεῖσα τοῦ ζυγοῦ τῆς κατὰ νόμον δουλείας, ὥστε μηκέτι μοιχαλίδα χρηματίζειν, γενομένην ἀνδρὶ ἑτέρῳ τῷ καθαρμοζομένῳ αὐτὴν εἰς σωτηρίαν Χριστῷ· καὶ ταύτην δικαιούσθαι χρή παρ' ἡμῶν, τὴν κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον τοῦ Χριστοῦ δικαιοσύ την μανθάνουσαν. ριος. Καὶ ἐὰν ὦσιν αἱ ἁμαρτίαι ὑμῶν ὡς φοινι κοῦν, ὡς χιόνα λευκανῷ· ἐὰν δὲ ὦσιν ὡς κόκκι νον, ὡς ἔριον λευκανώ. Πολλαχοῦ τῆς Γραφῆς τοιαύ τας ἔχομεν λέξεις, ὡς ὁμοτίμως τοῦ Θεοῦ τοῖς ἀνθρώ ποις εἰς κρίσιν συγκαταβαίνοντος. Τοιοῦτον γάρ ἐστι καὶ τὸ, Αὐτὸς ὁ Κύριος ἥξει εἰς κρίσιν μετὰ τῶν πρεσβυτέρων τοῦ λαοῦ αὐτοῦ, καὶ μετὰ βαλλούσης. ὁ Ψαλμωδός. ὁ ψαλμός. προσώπων. εὐεπίβατος εὐεπίοατον. ἧς παν- τοίως ἀντιλαμβάνεσθαι, τὸ ὀφειλόμενον δίκαιον ἀπο- διδόντας· αντιλαμβάνεσθαι δεῖ Θεοῦ, τῶν ἀρχόντων αὐτοῦ· καὶ τὸ ἐν τῷ Μιχαίᾳ οὔ Εἴποις δ' ἂν χήραν καὶ τὴν κατὰ σάρκα τῶν Ἰσραηλιτῶν Ἐκκλησίαν· γενομένην ἀνδρί, ἑτέρῳ τῷ, Ἑρμοσάμην γὰρ ὑμᾶς ἐνὶ ἀνδρὶ· μεν, διαλε χρώμεν, APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. si quis sese ab illa maligni patris afinitate sponte A sua submoverit atque ad piam doctrinam accedat ița ut in Christo Jesu regeneretur per Evangelium : is velut feliciter orbatus, ab bis qui dispensant communia, convenienti cura juvetur. Enim vero or- bitatem quamdam utilem esse ostendit psalmus, dum precatur ut Judæ filii maligno orbentur. Hoc enim pacto sensum rationi consentaneum continere comperietur Scriptura, dum dicit: Fiant flii ejus orphani 23, ut ne habeant malignum vitæ doctorem,. furis proditor isque dedecus ac infamiam excipientes ob avaritæ morbum. Et justificate viduam. Porro sexus ille præ infirmitate in multis vitæ rebus ac- cipit detrimentum. Patet enim et exposita est vi- duitas cuivis ipsam volenti incessera injuriis: huic omnino opem ferte, jus debitumipsi rependentes, et maxime si vere vidua sit, humano patrocinio desti- tuta ; et si omnem in Deo spem collocet, ac per- severet in deprecationibus, adeo ut per pium vitæ genus ab omni macula pura in corde permaneat. Quoniam autem in plerisque Scripturæ locis de ho- minis anima tanquam de sua sponsa loquitur Deus ; si vidua fuerit, ac propter suam a Christo defectio- nem per idololatriam spiritalibus stupris fuerit in- quinata, eaque affinitate spoliata, quam cum sponso Verbo contraxerat, hanc per panitentiæ judicium castigatam oportet justificari. Aut quoniam Israelis secundum carnem Ecclesia viduaļest, servitutis le- gulis jugo liberata, ita ut non jam vocetur adultera, viro alteri copulata, nempe Christo despondenti eam sibi ad salutem ; et hæc ipsa, ubi evangelicam justitiam a Christo allatam didicerit, & nobis justi- C ficari debet. B minus. Etsi fuerint peccata vestra ut purpura, quast nivem dealbabo ; et si fuerint ut coccinum, quasi la- nam dealbabe; Ejusmodi sententias plerumque in Scriptura reperimus, quasi Deus pari jure cum ho- minibus in judicium descendat. Tale namque est et illud; Ipse Dominus veniet ad judicium cum senio- ribus populi sui et cum principibus ejus. Item il- D lud, qaod sic se habet in Michea : Audite nunc vero Psal. CVIII, 0. 111, 14. Scriptor per eos qui dispensant omnia, non alios intellexisse videtur, quam Ecclesiæ præ- fectos. tis. Ibidem nonnulli mss., Allii cum editis, Statim tres mss., Alii duo et editi, Subinde quatuor mss., ubi ante verbum sup- plendum esse satis liquet. Editi et Reg. primus ut in contextu. verbum interpres vetus: Vel quandoquidem Israel secundum carnem, Ecelesia vidua est. A quibus non ita multum abludunt hoo Procopii verba: Possis eliam Ecclesiam Israeliarum secundum carnem, viduam appellare. Obscurum non est, ut notavit Ducæus, Commentarii auctorem dum statim ita loquitur, etc., ad Apostoli dictum alludere, II Gor x1, : Despondi enim voς uni viro. Disputemus; neo aliter scripsit Eusebius. Apud LXX vero et in quatuor me. legitur, arguamur. 43. Καὶ δεῦτε, καὶ διαλεχθῶμεν (96), λέγει Κύ 43. VERs. 18. et venile, et disceplemus, dicit Dom (90) Editi, ἐπιβαλούσης. At quinque mss., ἐπι- (91) Codices quinque ἐστι καί. Deest και in edi- (92) Sio uterque Combef. Editi, ἐλαττουμένων (93) Ita quinque mse. At editi ἡ χήρα το (81) Fortitus. (95) Reg. tertius et alter ms., ή. Editi, δ. Ad (96) Editi oum Reg. primo et tertio, διελεγχθῶν

τις εκουσίως τῆς συγγένειας ἐκείνης ἑαυτὸν ἦλλο- τρίωσε τοῦ πονηροῦ πατρὸς, καὶ προσέρχεται τῇ κατ' εὐσέβειαν διδασκαλίᾳ, ὥστε ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ ἀνα- γεννηθῆναι διὰ τοῦ Εὐαγγελίου, ὡς μακαριστῶς ἀρφανισθείς, τῆς ἐπιβαλλούσης (90) ἐπιμελείας παρὰ τῶν οἰκονομούντων τὰ κοινὰ τυγχανέτω. Ότι γάρ ἐστί (91) τις ὀρφανία λυσιτελής; ὁ ψαλμὸς δείκνυσι, τοῖς Ἰούδα τέκνοις τὴν ἀπὸ τοῦ πονηροῦ στέρησιν ἐπευχόμενος. Οὕτως γὰρ τὸ εὔλογον ἡ εὐχὴ φανήσε ται έχουσα, ἡ λέγουσα· Γεννηθήτωσαν οἱ υἱοὶ αὐ τοῦ ὀρφανοί· ἵνα μὴ ἔχωσι πονηρὸν τοῦ βίου διδά σκαλον· διὰ τὴν νόσον τῆς φιλαργυρίας τὰ τοῦ κλέ- πτου καὶ τοῦ προδότου καταδεξάμενοι ὀνείδη. Καὶ δικαιώσατε χήραν. Καὶ τοῦτο δι᾽ ἀσθένειαν ἐν πολ- λοῖς τῶν κατὰ τὸν βίον ἐλαττούμενόν ἐστι πρόσο ωπον (92). Εὐεπίβατος γὰρ τοῖς βουλομένοις ἀδικεῖν ἡ χηρεία· ἧς παντοίως ἀντιλαμβάνεσθε, τὸ ὀφειλόμενον δίκαιον ἀποδιδόντες αὐτῇ, καὶ μάλιστα ἐὰν ὄντως ᾖ χήρα (93) μεμονωμένη ἀπὸ τῆς τῶν ἀνθρώπων ἐπι- κουρίας· πᾶσαν δὲ τὴν ἐλπίδα ἐπὶ τὸν Θεὸν ἔχασα καὶ προσμένουσα ταῖς δεήσεσιν, ὡς καὶ ἐν τῇ καρδίᾳ ἀπὸ πάσης κηλίδος διὰ τὴν ἄσκησιν καθαρεύειν. Ἐπειδὴ δὲ ὡς περὶ νύμφης ἑαυτοῦ τῆς τοῦ ἀνθρώ- που ψυχῆς πολλαχοῦ τῆς Γραφῆς ὁ Θεὸς διαλέγεται, εἴη ἂν χήρα καὶ ἡ δι᾽ ἀποστασίπν Χριστοῦ (94) διὰ τῆς εἰδωλολατρείας νοητῶν ἐκπορνεύσασα, καὶ τῆς τοῦ νυμφίου Λόγου συναφείας ἔστερημένη, ἣν δεῖ δικαιοῦσθαι διὰ τὸ τῆς μετανοίας δικαίωμα παιδευο- μένην. Η ἐπειδὴ ἡ (95) κατὰ σάρκα Ἰσραὴλ Ἐκκλη- σία χήρα ἐστὶν, ἐλευθερωθεῖσα τοῦ ζυγοῦ τῆς κατὰ νόμον δουλείας, ὥστε μηκέτι μοιχαλίδα χρηματίζειν, γενομένην ἀνδρὶ ἑτέρῳ τῷ καθαρμοζομένῳ αὐτὴν εἰς σωτηρίαν Χριστῷ· καὶ ταύτην δικαιούσθαι χρή παρ' ἡμῶν, τὴν κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον τοῦ Χριστοῦ δικαιοσύ την μανθάνουσαν. ριος. Καὶ ἐὰν ὦσιν αἱ ἁμαρτίαι ὑμῶν ὡς φοινι κοῦν, ὡς χιόνα λευκανῷ· ἐὰν δὲ ὦσιν ὡς κόκκι νον, ὡς ἔριον λευκανώ. Πολλαχοῦ τῆς Γραφῆς τοιαύ τας ἔχομεν λέξεις, ὡς ὁμοτίμως τοῦ Θεοῦ τοῖς ἀνθρώ ποις εἰς κρίσιν συγκαταβαίνοντος. Τοιοῦτον γάρ ἐστι καὶ τὸ, Αὐτὸς ὁ Κύριος ἥξει εἰς κρίσιν μετὰ τῶν πρεσβυτέρων τοῦ λαοῦ αὐτοῦ, καὶ μετὰ βαλλούσης. ὁ Ψαλμωδός. ὁ ψαλμός. προσώπων. εὐεπίβατος εὐεπίοατον. ἧς παν- τοίως ἀντιλαμβάνεσθαι, τὸ ὀφειλόμενον δίκαιον ἀπο- διδόντας· αντιλαμβάνεσθαι δεῖ Θεοῦ, τῶν ἀρχόντων αὐτοῦ· καὶ τὸ ἐν τῷ Μιχαίᾳ οὔ Εἴποις δ' ἂν χήραν καὶ τὴν κατὰ σάρκα τῶν Ἰσραηλιτῶν Ἐκκλησίαν· γενομένην ἀνδρί, ἑτέρῳ τῷ, Ἑρμοσάμην γὰρ ὑμᾶς ἐνὶ ἀνδρὶ· μεν, διαλε χρώμεν, APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. si quis sese ab illa maligni patris afinitate sponte A sua submoverit atque ad piam doctrinam accedat ița ut in Christo Jesu regeneretur per Evangelium : is velut feliciter orbatus, ab bis qui dispensant communia, convenienti cura juvetur. Enim vero or- bitatem quamdam utilem esse ostendit psalmus, dum precatur ut Judæ filii maligno orbentur. Hoc enim pacto sensum rationi consentaneum continere comperietur Scriptura, dum dicit: Fiant flii ejus orphani 23, ut ne habeant malignum vitæ doctorem,. furis proditor isque dedecus ac infamiam excipientes ob avaritæ morbum. Et justificate viduam. Porro sexus ille præ infirmitate in multis vitæ rebus ac- cipit detrimentum. Patet enim et exposita est vi- duitas cuivis ipsam volenti incessera injuriis: huic omnino opem ferte, jus debitumipsi rependentes, et maxime si vere vidua sit, humano patrocinio desti- tuta ; et si omnem in Deo spem collocet, ac per- severet in deprecationibus, adeo ut per pium vitæ genus ab omni macula pura in corde permaneat. Quoniam autem in plerisque Scripturæ locis de ho- minis anima tanquam de sua sponsa loquitur Deus ; si vidua fuerit, ac propter suam a Christo defectio- nem per idololatriam spiritalibus stupris fuerit in- quinata, eaque affinitate spoliata, quam cum sponso Verbo contraxerat, hanc per panitentiæ judicium castigatam oportet justificari. Aut quoniam Israelis secundum carnem Ecclesia viduaļest, servitutis le- gulis jugo liberata, ita ut non jam vocetur adultera, viro alteri copulata, nempe Christo despondenti eam sibi ad salutem ; et hæc ipsa, ubi evangelicam justitiam a Christo allatam didicerit, & nobis justi- C ficari debet. B minus. Etsi fuerint peccata vestra ut purpura, quast nivem dealbabo ; et si fuerint ut coccinum, quasi la- nam dealbabe; Ejusmodi sententias plerumque in Scriptura reperimus, quasi Deus pari jure cum ho- minibus in judicium descendat. Tale namque est et illud; Ipse Dominus veniet ad judicium cum senio- ribus populi sui et cum principibus ejus. Item il- D lud, qaod sic se habet in Michea : Audite nunc vero Psal. CVIII, 0. 111, 14. Scriptor per eos qui dispensant omnia, non alios intellexisse videtur, quam Ecclesiæ præ- fectos. tis. Ibidem nonnulli mss., Allii cum editis, Statim tres mss., Alii duo et editi, Subinde quatuor mss., ubi ante verbum sup- plendum esse satis liquet. Editi et Reg. primus ut in contextu. verbum interpres vetus: Vel quandoquidem Israel secundum carnem, Ecelesia vidua est. A quibus non ita multum abludunt hoo Procopii verba: Possis eliam Ecclesiam Israeliarum secundum carnem, viduam appellare. Obscurum non est, ut notavit Ducæus, Commentarii auctorem dum statim ita loquitur, etc., ad Apostoli dictum alludere, II Gor x1, : Despondi enim voς uni viro. Disputemus; neo aliter scripsit Eusebius. Apud LXX vero et in quatuor me. legitur, arguamur. 43. Καὶ δεῦτε, καὶ διαλεχθῶμεν (96), λέγει Κύ 43. VERs. 18. et venile, et disceplemus, dicit Dom (90) Editi, ἐπιβαλούσης. At quinque mss., ἐπι- (91) Codices quinque ἐστι καί. Deest και in edi- (92) Sio uterque Combef. Editi, ἐλαττουμένων (93) Ita quinque mse. At editi ἡ χήρα το (81) Fortitus. (95) Reg. tertius et alter ms., ή. Editi, δ. Ad (96) Editi oum Reg. primo et tertio, διελεγχθῶν

τις εκουσίως τῆς συγγένειας ἐκείνης ἑαυτὸν ἦλλο- τρίωσε τοῦ πονηροῦ πατρὸς, καὶ προσέρχεται τῇ κατ' εὐσέβειαν διδασκαλίᾳ, ὥστε ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ ἀνα- γεννηθῆναι διὰ τοῦ Εὐαγγελίου, ὡς μακαριστῶς ἀρφανισθείς, τῆς ἐπιβαλλούσης (90) ἐπιμελείας παρὰ τῶν οἰκονομούντων τὰ κοινὰ τυγχανέτω. Ότι γάρ ἐστί (91) τις ὀρφανία λυσιτελής; ὁ ψαλμὸς δείκνυσι, τοῖς Ἰούδα τέκνοις τὴν ἀπὸ τοῦ πονηροῦ στέρησιν ἐπευχόμενος. Οὕτως γὰρ τὸ εὔλογον ἡ εὐχὴ φανήσε ται έχουσα, ἡ λέγουσα· Γεννηθήτωσαν οἱ υἱοὶ αὐ τοῦ ὀρφανοί· ἵνα μὴ ἔχωσι πονηρὸν τοῦ βίου διδά σκαλον· διὰ τὴν νόσον τῆς φιλαργυρίας τὰ τοῦ κλέ- πτου καὶ τοῦ προδότου καταδεξάμενοι ὀνείδη. Καὶ δικαιώσατε χήραν. Καὶ τοῦτο δι᾽ ἀσθένειαν ἐν πολ- λοῖς τῶν κατὰ τὸν βίον ἐλαττούμενόν ἐστι πρόσο ωπον (92). Εὐεπίβατος γὰρ τοῖς βουλομένοις ἀδικεῖν ἡ χηρεία· ἧς παντοίως ἀντιλαμβάνεσθε, τὸ ὀφειλόμενον δίκαιον ἀποδιδόντες αὐτῇ, καὶ μάλιστα ἐὰν ὄντως ᾖ χήρα (93) μεμονωμένη ἀπὸ τῆς τῶν ἀνθρώπων ἐπι- κουρίας· πᾶσαν δὲ τὴν ἐλπίδα ἐπὶ τὸν Θεὸν ἔχασα καὶ προσμένουσα ταῖς δεήσεσιν, ὡς καὶ ἐν τῇ καρδίᾳ ἀπὸ πάσης κηλίδος διὰ τὴν ἄσκησιν καθαρεύειν. Ἐπειδὴ δὲ ὡς περὶ νύμφης ἑαυτοῦ τῆς τοῦ ἀνθρώ- που ψυχῆς πολλαχοῦ τῆς Γραφῆς ὁ Θεὸς διαλέγεται, εἴη ἂν χήρα καὶ ἡ δι᾽ ἀποστασίπν Χριστοῦ (94) διὰ τῆς εἰδωλολατρείας νοητῶν ἐκπορνεύσασα, καὶ τῆς τοῦ νυμφίου Λόγου συναφείας ἔστερημένη, ἣν δεῖ δικαιοῦσθαι διὰ τὸ τῆς μετανοίας δικαίωμα παιδευο- μένην. Η ἐπειδὴ ἡ (95) κατὰ σάρκα Ἰσραὴλ Ἐκκλη- σία χήρα ἐστὶν, ἐλευθερωθεῖσα τοῦ ζυγοῦ τῆς κατὰ νόμον δουλείας, ὥστε μηκέτι μοιχαλίδα χρηματίζειν, γενομένην ἀνδρὶ ἑτέρῳ τῷ καθαρμοζομένῳ αὐτὴν εἰς σωτηρίαν Χριστῷ· καὶ ταύτην δικαιούσθαι χρή παρ' ἡμῶν, τὴν κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον τοῦ Χριστοῦ δικαιοσύ την μανθάνουσαν. ριος. Καὶ ἐὰν ὦσιν αἱ ἁμαρτίαι ὑμῶν ὡς φοινι κοῦν, ὡς χιόνα λευκανῷ· ἐὰν δὲ ὦσιν ὡς κόκκι νον, ὡς ἔριον λευκανώ. Πολλαχοῦ τῆς Γραφῆς τοιαύ τας ἔχομεν λέξεις, ὡς ὁμοτίμως τοῦ Θεοῦ τοῖς ἀνθρώ ποις εἰς κρίσιν συγκαταβαίνοντος. Τοιοῦτον γάρ ἐστι καὶ τὸ, Αὐτὸς ὁ Κύριος ἥξει εἰς κρίσιν μετὰ τῶν πρεσβυτέρων τοῦ λαοῦ αὐτοῦ, καὶ μετὰ βαλλούσης. ὁ Ψαλμωδός. ὁ ψαλμός. προσώπων. εὐεπίβατος εὐεπίοατον. ἧς παν- τοίως ἀντιλαμβάνεσθαι, τὸ ὀφειλόμενον δίκαιον ἀπο- διδόντας· αντιλαμβάνεσθαι δεῖ Θεοῦ, τῶν ἀρχόντων αὐτοῦ· καὶ τὸ ἐν τῷ Μιχαίᾳ οὔ Εἴποις δ' ἂν χήραν καὶ τὴν κατὰ σάρκα τῶν Ἰσραηλιτῶν Ἐκκλησίαν· γενομένην ἀνδρί, ἑτέρῳ τῷ, Ἑρμοσάμην γὰρ ὑμᾶς ἐνὶ ἀνδρὶ· μεν, διαλε χρώμεν, APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. si quis sese ab illa maligni patris afinitate sponte A sua submoverit atque ad piam doctrinam accedat ița ut in Christo Jesu regeneretur per Evangelium : is velut feliciter orbatus, ab bis qui dispensant communia, convenienti cura juvetur. Enim vero or- bitatem quamdam utilem esse ostendit psalmus, dum precatur ut Judæ filii maligno orbentur. Hoc enim pacto sensum rationi consentaneum continere comperietur Scriptura, dum dicit: Fiant flii ejus orphani 23, ut ne habeant malignum vitæ doctorem,. furis proditor isque dedecus ac infamiam excipientes ob avaritæ morbum. Et justificate viduam. Porro sexus ille præ infirmitate in multis vitæ rebus ac- cipit detrimentum. Patet enim et exposita est vi- duitas cuivis ipsam volenti incessera injuriis: huic omnino opem ferte, jus debitumipsi rependentes, et maxime si vere vidua sit, humano patrocinio desti- tuta ; et si omnem in Deo spem collocet, ac per- severet in deprecationibus, adeo ut per pium vitæ genus ab omni macula pura in corde permaneat. Quoniam autem in plerisque Scripturæ locis de ho- minis anima tanquam de sua sponsa loquitur Deus ; si vidua fuerit, ac propter suam a Christo defectio- nem per idololatriam spiritalibus stupris fuerit in- quinata, eaque affinitate spoliata, quam cum sponso Verbo contraxerat, hanc per panitentiæ judicium castigatam oportet justificari. Aut quoniam Israelis secundum carnem Ecclesia viduaļest, servitutis le- gulis jugo liberata, ita ut non jam vocetur adultera, viro alteri copulata, nempe Christo despondenti eam sibi ad salutem ; et hæc ipsa, ubi evangelicam justitiam a Christo allatam didicerit, & nobis justi- C ficari debet. B minus. Etsi fuerint peccata vestra ut purpura, quast nivem dealbabo ; et si fuerint ut coccinum, quasi la- nam dealbabe; Ejusmodi sententias plerumque in Scriptura reperimus, quasi Deus pari jure cum ho- minibus in judicium descendat. Tale namque est et illud; Ipse Dominus veniet ad judicium cum senio- ribus populi sui et cum principibus ejus. Item il- D lud, qaod sic se habet in Michea : Audite nunc vero Psal. CVIII, 0. 111, 14. Scriptor per eos qui dispensant omnia, non alios intellexisse videtur, quam Ecclesiæ præ- fectos. tis. Ibidem nonnulli mss., Allii cum editis, Statim tres mss., Alii duo et editi, Subinde quatuor mss., ubi ante verbum sup- plendum esse satis liquet. Editi et Reg. primus ut in contextu. verbum interpres vetus: Vel quandoquidem Israel secundum carnem, Ecelesia vidua est. A quibus non ita multum abludunt hoo Procopii verba: Possis eliam Ecclesiam Israeliarum secundum carnem, viduam appellare. Obscurum non est, ut notavit Ducæus, Commentarii auctorem dum statim ita loquitur, etc., ad Apostoli dictum alludere, II Gor x1, : Despondi enim voς uni viro. Disputemus; neo aliter scripsit Eusebius. Apud LXX vero et in quatuor me. legitur, arguamur. 43. Καὶ δεῦτε, καὶ διαλεχθῶμεν (96), λέγει Κύ 43. VERs. 18. et venile, et disceplemus, dicit Dom (90) Editi, ἐπιβαλούσης. At quinque mss., ἐπι- (91) Codices quinque ἐστι καί. Deest και in edi- (92) Sio uterque Combef. Editi, ἐλαττουμένων (93) Ita quinque mse. At editi ἡ χήρα το (81) Fortitus. (95) Reg. tertius et alter ms., ή. Editi, δ. Ad (96) Editi oum Reg. primo et tertio, διελεγχθῶν

οι μακαριζόμενοι πραεῖς κληρονομήσειν λέγονται. Ὁμοίως καὶ μάχαιρα ἔμψυχος νοεῖται, περὶ ἧς εἴ- ρηται, ὅτι ἐμεθύσθη ἀπὸ αἴματος τραυματιῶν· καὶ ἐν τῷ οὐρανῷ φάγεται κρέα. Τὸ γὰρ στόμα Κυρίου ἐλάλησε ταῦτα. Τάχα τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, τὸ ἐνερ- γῆσαν ταῦτα γραφῆναι, στόμα νῦν εἴρηται, παρὰ τὸ καὶ ἐκ στόματος τοῦ Θεοῦ λέγεσθαι προεληλυθέναι. Ωστε σε μὴ καταφρονητικῶς ἀκοῦσαι τῶν ἀπειλῶν, τὸ ἀψευδὲς στόμα ἐπεμαρτύρατο ἡμῖν ὁ λόγος τοῦ Κυρίου, τὸ ταῦτα λαλῆσαν. Τίς δὲ οὕτω ταπεινὸς καὶ σάρκινος τὴν διάνοιαν, ὥστε τὰ εἰς ἀντίδοσιν τῆς εὐπειθείας (11) παρὰ τοῦ ἀγαθοῦ Θεοῦ τεταμιευμένα τοῖς ἀνθρώποις, βρώματα εἶναι νομίζειν, καρποὺς τῆς γῆς εἰς φθορὰν δεδομένους τῇ ἀποχρήσει; Ἀλλὰ δηλονότι, κατὰ τὴν παραβολὴν τοῦ Εὐαγγελίου, τὸ ἐν τῇ καλῇ γῇ σπέρμα καρδία ἐστὶ καλὴ καὶ ἀγαθὴ, η ἀκούουσα τοῦ λόγου, καὶ κατέχουσα καὶ καρποφοροῦσα ἐν ὑπομονῇ. Αξιον οὖν ἐπαγγελίας Θεοῦ, ἡ τῶν ἠδί στων καρπῶν τῆς καρδίας ἀπόλαυσις. Καρποὶ δὲ καρ- δίας, τὸ ἐν θεωρίᾳ τοῦ θείου κάλλους τερπνόν. Οὗτοι δὲ οἱ γαρποὶ ἐκ τῆς εἰς τὸ Πνεῦμα σπορᾶς γεωργούν ται, θεριζόμενοι εἰς ζωὴν αἰώνιον, ῶν ὁ συνάγων ἐν ἀγαλλιάσει τὰ δράγματα, κατατρυφᾷ τοῦ Κυρίου, λαμβάνων παρ' αὐτοῦ τὰ αἰτήματα. Πρότερον μέντοι θελῆσαι δεῖ, καὶ τότε εἰσακοῦσαι, ἵνα τὸ ἐφ᾿ ἡμῖν ἀκατανάγκαστον ᾖ. Καὶ πάλιν· Ἐὰν μὴ θέλητε, μηδὲ εἰσακούσητέ μου. Ἐκ τοῦ μὴ θελῆσαι, τὸ μὴ εἰσακοῦσαι. Οὕτω πᾶσα μακαριότης, καὶ ἡ ἐν κολάσει ἐν τοῖς ἐπιπόνοις διαγωγὴ ἐκ τοῦ ἐφ᾽ ἡμῖν ἤρτη- και ρης κρίσεως; ἐν ᾗ δικαιοσύνη ἐκοιμήθη ἐν αὐτῇ, νῦν δὲ φονευταί. Θαυμαστικὴ ἡ ἐπαπόρησις, πολὺ τὸ ἐκπλητικὸν ἐμφαίνουσα ἐπὶ τῷ παραδόξῳ, περὶ τοῦ τίνα τρόπον ἡ πιστὴ πόλις καὶ πλήρης κρίσεως, ἐν ᾗ δικαιοσύνη ἐπανεπαύσατο (12), αὕτη ἐγένετο πόρνη καὶ φονευτῶν οἰκητήριον. Πῶς γὰρ οὐ θαύμα τος άξιον λυπηροῦ, πόλιν ὅλην ἀπὸ τῆς ἐν πίστει και θαρότητος εἰς τὴν ἐκ πορνείας ἀκαθαρσίαν μεταπε σεῖν ; ὅπου γε και μίαν ψυχὴν ἀπὸ τοῦ παγίως πιστεύειν εἰς τὴν ἐξ ἀπιστίας πορνείαν περιτραπῆ- ναι (13), τῶν παραδόξων. Πότε δὲ ταῦτα κατηγορεῖ- ται, ἢ ὅτε πονηρὰ γενεὰ καὶ μοιχαλὶς γενομένη, τὴν διακύψασαν ἐξ οὐρανοῦ καὶ ἀναπαυσαμένην ἐκ αὐτῇ δικαιοσύνην ἐφόνευσαν, τὸν Χριστὸν καὶ Κύριον ἡμῶν; Ο καὶ ἐπιτείνει τὸ θαῦμα, καὶ μεῖζον ποιεῖ τὸ παράδοξον, εἰ ὅτε ἡ δικαιοσύνη παρῆν, ὑπερ- επλεόνασεν ἡ ἀδικαία. Καὶ ταῦτα ἐποίει, τοὺς ὑγιεῖς περὶ κρίσεως λόγους οὐκ ἀγνοοῦσα. Τοῦτο γάρ ἐστι τὸ (14-15), Πλήρης κρίσεως. Σημειωτέον δὲ, ὅτι μήτηρ νοητή. και ευπαθείας εὐπειθείας δικαιοσύνη ανεπαύσατο. (14-15) τo COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. I. A diunt, acervantur terre spiritalis bona ; quam qui prædicantur mites, dicuntur esse hæreditate pos- sessuri 27. Pari ratione gladius quoque animatus in- telligitur, de quo dictum est: Inebriatus est san- guine vulneratorum ; et, In cœlo comedet carnes. Os enim Domini locutum est hæc ***, Fortassis ipse Spiritus sanctus, quo auctore isthæc scripta sunt, nunc os dictus est, propterea quod etiam ex Dei ore processisse dicitur. Itaque, ne tu illa commi- nationes contemptim audias, isthæc ab ore veraci prolata fuisse sermo Domini nobis testatus est.Quis autem animo est ita abjecto carneoque, ut bona illa pro obedientiæ præmio hominibus servata, es- cas esse existimet; nimirum terræ fructus, qui ideo dati sunt, ut usu corrumpantur ? Sed profecto, 80- cudum parabolat evangelicam, satum in bona B terra semen, oor est probum ac bonum, audiens verbum, illudque retinens, et fructum afferens in patientia 2.Itaque res Dei promissione digna, frui- tio est suavissimorum fructuum cordis. Fructus autem cordis sunt ipsa oblectatio, quæ in contem- platione divinæ pulcritudinis versatur. Porro hi fructus ex satione quæ in Spiritu est, colliguntur, demessi in vitam æternam, quorum manipulos qui congerit in exsultatione, se oblectat in Domino, cum petita ab ipso accipiat. Oportet quidem prius velle, et tum exaudire, ut id quod in nostra situm est potestate, nulli sit obnoxium necessitati. Et iterum : Si nolueritis, neque exaudieritis me. Idoo non exaudierunt, quod noluerunt. Sic beatitudo omnis, et quæ in cruciatu et molestiis traducitur vita, a nostra pendet voluntate. C D "Matth. v, 4. * Jer. xLVI, 10. 28* Isa. xxxiv, 5, ubi credimus particulam additam fuisse ab aliquo, qui aptam idoneamque sententiam effi- cere vellet. Tilmannus: In compensationem felicissimæ illius ju- cunditatis. At sanam veramque scripturam exhibent unus Combef. et alii quatuor mss. in quibus omni- fidelis Sion, plena judicii? in quu justitia dormivit. nunc autem homicide. Percontatio admirationis plena, ingentem stuporem ingenerans inaudits rei causa: quomodo civitas fidelis, et judicii plena, in qua justitia requievit, eadem facta sit meretrix, et homicidarum domicilium. Quo enim pacto tristi non esset admiratione dignum, civitatem totam a fidei puritate in stupri impuritatem incidisse? quan- doquidem cum vel una anima a firmitate fidei ad infdelitatis stuprum invertitur, id inter res stupen- das numerandum est. Quandonam vero hæc illi ob- jiciuntur, nisi tum cum generalio prava et adul- tera effecta justitiam, colo dilapsam, et in se ipsa conquiescentem,nempe Christum et Dominum nostrum interemit? Hoc et admirationem auget, pa- radoxumque reddit majus, quod cum adesset justi- tia, tum magis abundavit injustitia. Atque hæc fa- ciebat, quamquam sanos de judicio sermones non ignorabat. Hoc enim sonant hæc verba, Plena ju- Luc. VIII, 15. bus, pro scribitur, pro obedien- tiæ præmio. (12 Uterque Colb., Ita quinque mss. Deest in editis et in Reg. primo. 46. Πῶς ἐγένετο πόρνη πόλις πιστὴ Σιών, πλή- (11) In editis corrupte legebatur εὐπαθείας· unde 46. VERs. 21. Quomodo facta ist meretrix civitas (13) Colb. secundus, παρατραπήναι.

οι μακαριζόμενοι πραεῖς κληρονομήσειν λέγονται. Ὁμοίως καὶ μάχαιρα ἔμψυχος νοεῖται, περὶ ἧς εἴ- ρηται, ὅτι ἐμεθύσθη ἀπὸ αἴματος τραυματιῶν· καὶ ἐν τῷ οὐρανῷ φάγεται κρέα. Τὸ γὰρ στόμα Κυρίου ἐλάλησε ταῦτα. Τάχα τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, τὸ ἐνερ- γῆσαν ταῦτα γραφῆναι, στόμα νῦν εἴρηται, παρὰ τὸ καὶ ἐκ στόματος τοῦ Θεοῦ λέγεσθαι προεληλυθέναι. Ωστε σε μὴ καταφρονητικῶς ἀκοῦσαι τῶν ἀπειλῶν, τὸ ἀψευδὲς στόμα ἐπεμαρτύρατο ἡμῖν ὁ λόγος τοῦ Κυρίου, τὸ ταῦτα λαλῆσαν. Τίς δὲ οὕτω ταπεινὸς καὶ σάρκινος τὴν διάνοιαν, ὥστε τὰ εἰς ἀντίδοσιν τῆς εὐπειθείας (11) παρὰ τοῦ ἀγαθοῦ Θεοῦ τεταμιευμένα τοῖς ἀνθρώποις, βρώματα εἶναι νομίζειν, καρποὺς τῆς γῆς εἰς φθορὰν δεδομένους τῇ ἀποχρήσει; Ἀλλὰ δηλονότι, κατὰ τὴν παραβολὴν τοῦ Εὐαγγελίου, τὸ ἐν τῇ καλῇ γῇ σπέρμα καρδία ἐστὶ καλὴ καὶ ἀγαθὴ, η ἀκούουσα τοῦ λόγου, καὶ κατέχουσα καὶ καρποφοροῦσα ἐν ὑπομονῇ. Αξιον οὖν ἐπαγγελίας Θεοῦ, ἡ τῶν ἠδί στων καρπῶν τῆς καρδίας ἀπόλαυσις. Καρποὶ δὲ καρ- δίας, τὸ ἐν θεωρίᾳ τοῦ θείου κάλλους τερπνόν. Οὗτοι δὲ οἱ γαρποὶ ἐκ τῆς εἰς τὸ Πνεῦμα σπορᾶς γεωργούν ται, θεριζόμενοι εἰς ζωὴν αἰώνιον, ῶν ὁ συνάγων ἐν ἀγαλλιάσει τὰ δράγματα, κατατρυφᾷ τοῦ Κυρίου, λαμβάνων παρ' αὐτοῦ τὰ αἰτήματα. Πρότερον μέντοι θελῆσαι δεῖ, καὶ τότε εἰσακοῦσαι, ἵνα τὸ ἐφ᾿ ἡμῖν ἀκατανάγκαστον ᾖ. Καὶ πάλιν· Ἐὰν μὴ θέλητε, μηδὲ εἰσακούσητέ μου. Ἐκ τοῦ μὴ θελῆσαι, τὸ μὴ εἰσακοῦσαι. Οὕτω πᾶσα μακαριότης, καὶ ἡ ἐν κολάσει ἐν τοῖς ἐπιπόνοις διαγωγὴ ἐκ τοῦ ἐφ᾽ ἡμῖν ἤρτη- και ρης κρίσεως; ἐν ᾗ δικαιοσύνη ἐκοιμήθη ἐν αὐτῇ, νῦν δὲ φονευταί. Θαυμαστικὴ ἡ ἐπαπόρησις, πολὺ τὸ ἐκπλητικὸν ἐμφαίνουσα ἐπὶ τῷ παραδόξῳ, περὶ τοῦ τίνα τρόπον ἡ πιστὴ πόλις καὶ πλήρης κρίσεως, ἐν ᾗ δικαιοσύνη ἐπανεπαύσατο (12), αὕτη ἐγένετο πόρνη καὶ φονευτῶν οἰκητήριον. Πῶς γὰρ οὐ θαύμα τος άξιον λυπηροῦ, πόλιν ὅλην ἀπὸ τῆς ἐν πίστει και θαρότητος εἰς τὴν ἐκ πορνείας ἀκαθαρσίαν μεταπε σεῖν ; ὅπου γε και μίαν ψυχὴν ἀπὸ τοῦ παγίως πιστεύειν εἰς τὴν ἐξ ἀπιστίας πορνείαν περιτραπῆ- ναι (13), τῶν παραδόξων. Πότε δὲ ταῦτα κατηγορεῖ- ται, ἢ ὅτε πονηρὰ γενεὰ καὶ μοιχαλὶς γενομένη, τὴν διακύψασαν ἐξ οὐρανοῦ καὶ ἀναπαυσαμένην ἐκ αὐτῇ δικαιοσύνην ἐφόνευσαν, τὸν Χριστὸν καὶ Κύριον ἡμῶν; Ο καὶ ἐπιτείνει τὸ θαῦμα, καὶ μεῖζον ποιεῖ τὸ παράδοξον, εἰ ὅτε ἡ δικαιοσύνη παρῆν, ὑπερ- επλεόνασεν ἡ ἀδικαία. Καὶ ταῦτα ἐποίει, τοὺς ὑγιεῖς περὶ κρίσεως λόγους οὐκ ἀγνοοῦσα. Τοῦτο γάρ ἐστι τὸ (14-15), Πλήρης κρίσεως. Σημειωτέον δὲ, ὅτι μήτηρ νοητή. και ευπαθείας εὐπειθείας δικαιοσύνη ανεπαύσατο. (14-15) τo COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. I. A diunt, acervantur terre spiritalis bona ; quam qui prædicantur mites, dicuntur esse hæreditate pos- sessuri 27. Pari ratione gladius quoque animatus in- telligitur, de quo dictum est: Inebriatus est san- guine vulneratorum ; et, In cœlo comedet carnes. Os enim Domini locutum est hæc ***, Fortassis ipse Spiritus sanctus, quo auctore isthæc scripta sunt, nunc os dictus est, propterea quod etiam ex Dei ore processisse dicitur. Itaque, ne tu illa commi- nationes contemptim audias, isthæc ab ore veraci prolata fuisse sermo Domini nobis testatus est.Quis autem animo est ita abjecto carneoque, ut bona illa pro obedientiæ præmio hominibus servata, es- cas esse existimet; nimirum terræ fructus, qui ideo dati sunt, ut usu corrumpantur ? Sed profecto, 80- cudum parabolat evangelicam, satum in bona B terra semen, oor est probum ac bonum, audiens verbum, illudque retinens, et fructum afferens in patientia 2.Itaque res Dei promissione digna, frui- tio est suavissimorum fructuum cordis. Fructus autem cordis sunt ipsa oblectatio, quæ in contem- platione divinæ pulcritudinis versatur. Porro hi fructus ex satione quæ in Spiritu est, colliguntur, demessi in vitam æternam, quorum manipulos qui congerit in exsultatione, se oblectat in Domino, cum petita ab ipso accipiat. Oportet quidem prius velle, et tum exaudire, ut id quod in nostra situm est potestate, nulli sit obnoxium necessitati. Et iterum : Si nolueritis, neque exaudieritis me. Idoo non exaudierunt, quod noluerunt. Sic beatitudo omnis, et quæ in cruciatu et molestiis traducitur vita, a nostra pendet voluntate. C D "Matth. v, 4. * Jer. xLVI, 10. 28* Isa. xxxiv, 5, ubi credimus particulam additam fuisse ab aliquo, qui aptam idoneamque sententiam effi- cere vellet. Tilmannus: In compensationem felicissimæ illius ju- cunditatis. At sanam veramque scripturam exhibent unus Combef. et alii quatuor mss. in quibus omni- fidelis Sion, plena judicii? in quu justitia dormivit. nunc autem homicide. Percontatio admirationis plena, ingentem stuporem ingenerans inaudits rei causa: quomodo civitas fidelis, et judicii plena, in qua justitia requievit, eadem facta sit meretrix, et homicidarum domicilium. Quo enim pacto tristi non esset admiratione dignum, civitatem totam a fidei puritate in stupri impuritatem incidisse? quan- doquidem cum vel una anima a firmitate fidei ad infdelitatis stuprum invertitur, id inter res stupen- das numerandum est. Quandonam vero hæc illi ob- jiciuntur, nisi tum cum generalio prava et adul- tera effecta justitiam, colo dilapsam, et in se ipsa conquiescentem,nempe Christum et Dominum nostrum interemit? Hoc et admirationem auget, pa- radoxumque reddit majus, quod cum adesset justi- tia, tum magis abundavit injustitia. Atque hæc fa- ciebat, quamquam sanos de judicio sermones non ignorabat. Hoc enim sonant hæc verba, Plena ju- Luc. VIII, 15. bus, pro scribitur, pro obedien- tiæ præmio. (12 Uterque Colb., Ita quinque mss. Deest in editis et in Reg. primo. 46. Πῶς ἐγένετο πόρνη πόλις πιστὴ Σιών, πλή- (11) In editis corrupte legebatur εὐπαθείας· unde 46. VERs. 21. Quomodo facta ist meretrix civitas (13) Colb. secundus, παρατραπήναι.

Α ἐστὶ πορνείας ἢ ἀπιστία. Τίς γάρ πιστεύων εἶναι πανταχοῦ τὸν Θεὸν, καὶ παρεῖναι τοῖς γινομένοις, καὶ ἑκάστῃ πράξει παρεστάναι, καὶ ταῖς βουλαῖς τῶν καρδιῶν ἐνορᾷν, ἢ τὴν ἔννοιαν τὴν πονηρὰν παραδέ χεται, ἢ τελεσιουργεῖ τὸ κακόν ; ᾿Αλλ᾽ ἢ μὴ ἐφ- ορᾶν τὸν Θεὸν, ἢ μὴ μέλειν αὐτῷ (16) τῶν γιγνομένων ὑπολαμβάνοντες, οὕτως ὁρμῶσι πρὸς τὰς ἀνοσίας πράξεις οἱ ἄνθρωποι. Λέγεται δέ ποτε και ἐπὶ Εκ- κλησίας (ὅπερ ἀπείη (17) λεχθῆναι ἐπὶ τῆς ἡμετέρας) τὸ, Πῶς ἐγένετο πόρνη πόλις πιστή Σιών; όταν ἀποβάλλουσα τὸν λόγον τῆς πίστεως, ᾧ ἐξ ἀρχῆς, κατὰ τὴν παράδοσιν τῶν Πατέρων, συνενυμφεύθη, τῶν παραστησάντων αὐτὴν ἑνὶ ἀνδρὶ παρθένον ἀγνὴν, πολλὰ καὶ ποικίλα παραδέχεται τοῦ λόγου σπέρματα παρὰ τῶν τὴν σεμνότητα των μυστη ρίων (18) ἐκπορνευσάντων, καὶ ἐπὶ διαφθορᾷ τῶν ψυχῶν τὰ δόγματα τῆς ἀσεβείας διασπειρόντων. Αε- χθήσεται καὶ ἐπ' αὐτῆς δικαίως τὸ, Πῶς ἐγένετο πόρνη πόλις πιστή Σιών ; Οἱ γὰρ ἅγιοι ἄγγελοι, οι τῶν Ἐκκλησιῶν τὰς προστασίας πεπιστευμένοι, γνω ρίζοντες τὰ ἀρχαῖα, ἀφορῶντες καὶ πρὸς τὰ νῦν, πρὸς τούτους (19) ἐροῦσι θαυμαστικῶς· Πῶς ἐγένετο πόρο νη πόλις πιστή; Ἐκ τῆς πορνείας αὐτῆς καὶ φα νευτὰς συναθροίσασα· φονευτὰς, οὐχὶ σωμάτων, ἀλλὰ ψυχῶν· ἐν δολιότητι καὶ ἀπάτῃ τὴν ζωὴν ἀφαι ρουμένους τῶν ἁπλουστέρων· οἱονεὶ ξίφει τινὶ τῷ λόγῳ διὰ τῆς τοῦ κόσμου σοφίας εἰς πιθανολογίαν ἠκονημένοι (20), θανάσιμα τραύματα ταῖς ψυχαῖς ἐμποιοῦσιν. Εἶτα ἡ τῆς αἰτίας ἀπόδοσις, δι᾿ ἣν αἰτίαν ἐγένετο πόρνη ἡ πρότερον πιστή. . πίστεως λόγος παρατετυπωμένος ἐστὶ καὶ παράση- μος (21), τὸν ἀκριβῆ χαρακτῆρα τῆς βασιλικὴς εἰκόνος μὴ διασώζων. Ὅτι γὰρ εἰς τοῦτο φέρει τὸ αἴνιγμα. καὶ ἀργύριον ὀνομάξει τὸν λόγον τῆς πίστεως, πολλα- χόθεν δείκνυται· καὶ μάλιστα ἐκ τοῦ, Τὰ λόγια Κυ- ρίου, λόγια ἀγνά· ἀργύριον πεπυρωμένον, δοκί μιον τῇ γῇ (22). Ερευνήσατε σὖν ὁμῶν τὰ ταμεῖα τῶν καρδιῶν. Πάντα μοι περισκέψασθε ἐν ταῖς κρυπταῖς ἀποθήκαις, μή που κίβδηλος ή δραχμή· τουτέστι, μή που δόγμα παραπεποιημένον, οὐκ ἐκ τοῦ Πνεύματος σημειωθὲν ἐν τοῖς ἰδίοις αὐτοῦ τῆς ἀληθείας χαρά- γμασιν, ἃ διὰ προφητῶν ἡμῖν καὶ ἀποστόλων ἐχαρί- σατο, ἀλλ' ὑπὸ ἀνδρῶν ἐπιβούλων ὑπὸ τῆς ἰδίας ἐπισ τῶν γινομένων. γιγνομένων. ἁπείη, τοῦ μυστηρίου. τούτοις. ἠκονημένῳ ἠκονημένοι, ίη- ἐμποιοῦσιν. ἐμποιοῦ σαν. εἶτα ή. παρατετυπωμένος, τόν. ή δραχμή. η δραχμή. ᾖ, APPENDIX OPERUM 8. BASILII MAGNI. dicii. Observandum autem est stupri matrem e880 infdelitatem. Quis enim vel malam admittat cogita- tionem, vel malum perficiat, si Deum credat ubi- que esse locorum, adesse his quæ fiunt, unicuique interesse actioni, ac cordium consilia introspicere? Sed rati vel Deum non inspicere, vel non curare ea quæ aguntur ; sic homines ad impia patranda faci- nora animum conferunt. Quin etiam et de Ecclesia hoo interdum dicitur (quod absit, ut dicatur de no- stra): Quomodo facta est meretrix civitas fidelis Sion ? cum videlicet, repudiato et rejecto fidei ser- mone, cui ab exordio ceu matrimonio conjuncta fuerat, secundum Patrum traditionem, qui eam ex- hibuerunt uni viro virginem castam multa, et divera recipit sermonis semina ab his, qui myate- riorum sanctimoniam velut stupro contaminant, ae impietatis disseminant dogmata ad corrumpen- das animas. Jure ac merito de hac Ecclesia dicetur illud: Quomodo facta est meretrix civitas fidelis Sion? Angeli enim sancti, quibus concredita est Ecclesiarum præfectura, rerum antiquarum non ignari, ac præsentium inspectores, adversum hos cum admiratione sunt dicturi: Quomodo facta est meretrix civitas fidelis ? Quippe quæ per suum stu- prum simul homicidas etiam aggregaverit, homici- das non corporum, sed animarum: qui dolo ac fraude vitam adimunt simplicioribus, atque perin- de ao quodam gladio, sermone per mundanam sa- plentiam ad suadendum instructi, lethalia animabus vulnera inferunt. Tum causam reddit cur effecta meretrix sit, quæ prius fuerat fidelis. B Hoc est,sermo fidei adulterinus est et falsa nota si- gnatus, quippe qui integram et accuratam regiæ imaginis figuram non servët. Quod enim huno sen- sum præ se ferat enigma, quodque argentum qua- cupet fidei sermonem, cum plurimis ex locis, tum maxime ex hoc ostenditur : Eloquia Domini, eloquia casta : argentum igne examinatum, probatum ter- ras. Perscrutemini igitur cordium vestrorum re- cessus. Omnia. quæso, oircumspicite in retrusis et abditis apothecis, necubi sit drachma adulterina; hoc est, necubi sit dogma ementitum, non ex Spi- ritu notatum propriis characteribus veritatis, quos per prophetas et apostolos nobis largitus est, sed 7. Psal. XI, in contextu. Ibidem quinque mss., Editi cum uno mass., bus mss., recte. Colbertino vitiose legitur, tamen Combefisius tanto hoc librorum inter se con- sensu adduci potuit, ut eam scripturam probaret, Lego, inquit, nec Ducæo possum ao- quiescere, qui de personis exponit, structi. Hactenus vir doctus quidem: sed qui sibi cao sequi malumus, quam Combefisit conjecturam quamlibet bonam. Hos enim tutiores arbitramur,et deliores. Ibidem mss., Editi, Rursus hoc ipso in loco tres mss., Deest + in editis. mss., desideratur. Editi, Atin'altero Combef. et in aliis quatuor mss. per- inde atque apud LXX legitur ita ut edidimus. Aliquanto post duo mss., Colb. primus, Deest h, sive in editis et in aliis tri- bus mss. 47. Vers. 22. Argentum vestrum non probatum. C 47. Τὸ ἀργύριον ὑμῶν ἀδόκιμον. Τουτέστιν, ὁ τῆς (48) Uterque Colb., αὐτόν. Editi et duo mss. ut D plus justo confdit. Nos igitur codices mss. cum Du- (17) Codices tres, ἁπῄει. Editi vero cum aliis tri- (18) Pro illo, τῶν μυστηρίων, legitur in utroque (19) Ita emendavimus ex quinque mss. In editis (20) Editi et nostri sex mass., ἤκονημένοι. Neque (21) Ita sex mss., nisi quod verbum tool in quibus (22) Editi et unus Combef., δόκιμον ἐν τῇ γῇ.

Α ἐστὶ πορνείας ἢ ἀπιστία. Τίς γάρ πιστεύων εἶναι πανταχοῦ τὸν Θεὸν, καὶ παρεῖναι τοῖς γινομένοις, καὶ ἑκάστῃ πράξει παρεστάναι, καὶ ταῖς βουλαῖς τῶν καρδιῶν ἐνορᾷν, ἢ τὴν ἔννοιαν τὴν πονηρὰν παραδέ χεται, ἢ τελεσιουργεῖ τὸ κακόν ; ᾿Αλλ᾽ ἢ μὴ ἐφ- ορᾶν τὸν Θεὸν, ἢ μὴ μέλειν αὐτῷ (16) τῶν γιγνομένων ὑπολαμβάνοντες, οὕτως ὁρμῶσι πρὸς τὰς ἀνοσίας πράξεις οἱ ἄνθρωποι. Λέγεται δέ ποτε και ἐπὶ Εκ- κλησίας (ὅπερ ἀπείη (17) λεχθῆναι ἐπὶ τῆς ἡμετέρας) τὸ, Πῶς ἐγένετο πόρνη πόλις πιστή Σιών; όταν ἀποβάλλουσα τὸν λόγον τῆς πίστεως, ᾧ ἐξ ἀρχῆς, κατὰ τὴν παράδοσιν τῶν Πατέρων, συνενυμφεύθη, τῶν παραστησάντων αὐτὴν ἑνὶ ἀνδρὶ παρθένον ἀγνὴν, πολλὰ καὶ ποικίλα παραδέχεται τοῦ λόγου σπέρματα παρὰ τῶν τὴν σεμνότητα των μυστη ρίων (18) ἐκπορνευσάντων, καὶ ἐπὶ διαφθορᾷ τῶν ψυχῶν τὰ δόγματα τῆς ἀσεβείας διασπειρόντων. Αε- χθήσεται καὶ ἐπ' αὐτῆς δικαίως τὸ, Πῶς ἐγένετο πόρνη πόλις πιστή Σιών ; Οἱ γὰρ ἅγιοι ἄγγελοι, οι τῶν Ἐκκλησιῶν τὰς προστασίας πεπιστευμένοι, γνω ρίζοντες τὰ ἀρχαῖα, ἀφορῶντες καὶ πρὸς τὰ νῦν, πρὸς τούτους (19) ἐροῦσι θαυμαστικῶς· Πῶς ἐγένετο πόρο νη πόλις πιστή; Ἐκ τῆς πορνείας αὐτῆς καὶ φα νευτὰς συναθροίσασα· φονευτὰς, οὐχὶ σωμάτων, ἀλλὰ ψυχῶν· ἐν δολιότητι καὶ ἀπάτῃ τὴν ζωὴν ἀφαι ρουμένους τῶν ἁπλουστέρων· οἱονεὶ ξίφει τινὶ τῷ λόγῳ διὰ τῆς τοῦ κόσμου σοφίας εἰς πιθανολογίαν ἠκονημένοι (20), θανάσιμα τραύματα ταῖς ψυχαῖς ἐμποιοῦσιν. Εἶτα ἡ τῆς αἰτίας ἀπόδοσις, δι᾿ ἣν αἰτίαν ἐγένετο πόρνη ἡ πρότερον πιστή. . πίστεως λόγος παρατετυπωμένος ἐστὶ καὶ παράση- μος (21), τὸν ἀκριβῆ χαρακτῆρα τῆς βασιλικὴς εἰκόνος μὴ διασώζων. Ὅτι γὰρ εἰς τοῦτο φέρει τὸ αἴνιγμα. καὶ ἀργύριον ὀνομάξει τὸν λόγον τῆς πίστεως, πολλα- χόθεν δείκνυται· καὶ μάλιστα ἐκ τοῦ, Τὰ λόγια Κυ- ρίου, λόγια ἀγνά· ἀργύριον πεπυρωμένον, δοκί μιον τῇ γῇ (22). Ερευνήσατε σὖν ὁμῶν τὰ ταμεῖα τῶν καρδιῶν. Πάντα μοι περισκέψασθε ἐν ταῖς κρυπταῖς ἀποθήκαις, μή που κίβδηλος ή δραχμή· τουτέστι, μή που δόγμα παραπεποιημένον, οὐκ ἐκ τοῦ Πνεύματος σημειωθὲν ἐν τοῖς ἰδίοις αὐτοῦ τῆς ἀληθείας χαρά- γμασιν, ἃ διὰ προφητῶν ἡμῖν καὶ ἀποστόλων ἐχαρί- σατο, ἀλλ' ὑπὸ ἀνδρῶν ἐπιβούλων ὑπὸ τῆς ἰδίας ἐπισ τῶν γινομένων. γιγνομένων. ἁπείη, τοῦ μυστηρίου. τούτοις. ἠκονημένῳ ἠκονημένοι, ίη- ἐμποιοῦσιν. ἐμποιοῦ σαν. εἶτα ή. παρατετυπωμένος, τόν. ή δραχμή. η δραχμή. ᾖ, APPENDIX OPERUM 8. BASILII MAGNI. dicii. Observandum autem est stupri matrem e880 infdelitatem. Quis enim vel malam admittat cogita- tionem, vel malum perficiat, si Deum credat ubi- que esse locorum, adesse his quæ fiunt, unicuique interesse actioni, ac cordium consilia introspicere? Sed rati vel Deum non inspicere, vel non curare ea quæ aguntur ; sic homines ad impia patranda faci- nora animum conferunt. Quin etiam et de Ecclesia hoo interdum dicitur (quod absit, ut dicatur de no- stra): Quomodo facta est meretrix civitas fidelis Sion ? cum videlicet, repudiato et rejecto fidei ser- mone, cui ab exordio ceu matrimonio conjuncta fuerat, secundum Patrum traditionem, qui eam ex- hibuerunt uni viro virginem castam multa, et divera recipit sermonis semina ab his, qui myate- riorum sanctimoniam velut stupro contaminant, ae impietatis disseminant dogmata ad corrumpen- das animas. Jure ac merito de hac Ecclesia dicetur illud: Quomodo facta est meretrix civitas fidelis Sion? Angeli enim sancti, quibus concredita est Ecclesiarum præfectura, rerum antiquarum non ignari, ac præsentium inspectores, adversum hos cum admiratione sunt dicturi: Quomodo facta est meretrix civitas fidelis ? Quippe quæ per suum stu- prum simul homicidas etiam aggregaverit, homici- das non corporum, sed animarum: qui dolo ac fraude vitam adimunt simplicioribus, atque perin- de ao quodam gladio, sermone per mundanam sa- plentiam ad suadendum instructi, lethalia animabus vulnera inferunt. Tum causam reddit cur effecta meretrix sit, quæ prius fuerat fidelis. B Hoc est,sermo fidei adulterinus est et falsa nota si- gnatus, quippe qui integram et accuratam regiæ imaginis figuram non servët. Quod enim huno sen- sum præ se ferat enigma, quodque argentum qua- cupet fidei sermonem, cum plurimis ex locis, tum maxime ex hoc ostenditur : Eloquia Domini, eloquia casta : argentum igne examinatum, probatum ter- ras. Perscrutemini igitur cordium vestrorum re- cessus. Omnia. quæso, oircumspicite in retrusis et abditis apothecis, necubi sit drachma adulterina; hoc est, necubi sit dogma ementitum, non ex Spi- ritu notatum propriis characteribus veritatis, quos per prophetas et apostolos nobis largitus est, sed 7. Psal. XI, in contextu. Ibidem quinque mss., Editi cum uno mass., bus mss., recte. Colbertino vitiose legitur, tamen Combefisius tanto hoc librorum inter se con- sensu adduci potuit, ut eam scripturam probaret, Lego, inquit, nec Ducæo possum ao- quiescere, qui de personis exponit, structi. Hactenus vir doctus quidem: sed qui sibi cao sequi malumus, quam Combefisit conjecturam quamlibet bonam. Hos enim tutiores arbitramur,et deliores. Ibidem mss., Editi, Rursus hoc ipso in loco tres mss., Deest + in editis. mss., desideratur. Editi, Atin'altero Combef. et in aliis quatuor mss. per- inde atque apud LXX legitur ita ut edidimus. Aliquanto post duo mss., Colb. primus, Deest h, sive in editis et in aliis tri- bus mss. 47. Vers. 22. Argentum vestrum non probatum. C 47. Τὸ ἀργύριον ὑμῶν ἀδόκιμον. Τουτέστιν, ὁ τῆς (48) Uterque Colb., αὐτόν. Editi et duo mss. ut D plus justo confdit. Nos igitur codices mss. cum Du- (17) Codices tres, ἁπῄει. Editi vero cum aliis tri- (18) Pro illo, τῶν μυστηρίων, legitur in utroque (19) Ita emendavimus ex quinque mss. In editis (20) Editi et nostri sex mass., ἤκονημένοι. Neque (21) Ita sex mss., nisi quod verbum tool in quibus (22) Editi et unus Combef., δόκιμον ἐν τῇ γῇ.

νοίας λαθραίως καὶ δυσφωράτως (23) παρακοπτόντων οἱ τὰ ἀλλότρια νομίσματα,τὴν τοῦ ἐχθροῦ μορφὴν πε ρικείμενα, τοῖς βασιλικοῖς θησαυροῖς ἐπεισάγοντες, τόν τε μέγαν πλοῦτον διέφθειραν, καὶ ημφιβολίαν τῆς ἐκλογῆς τοῖς πολλοῖς (24) ενεποίησαν. Ολίγοι γὰρ οἱ δόκιμοι τραπεζίται. Ολίγοι οἱ πάντα δοκιμάζειν δυο νάμενοι, καὶ τὰ μὲν καλὰ κατέχειν, ἀπὸ δὲ παντὸς εἴδους πονηροῦ ἀπέχεσθαι. Ακούσατε μὲν καὶ ψιλοῦ τοῦ ῥήματος (25), οἱ τὸν οἶνον πωλοῦντες· καὶ μὴ δολοῦτε τὴν κτίσιν. Οὐ γὰρ παιδιὰ τὸ πρᾶγμα· ἀλλὰ κακὸν τῆς μεγίστης κατη γορίας ἠξιωμένον. Πλὴν ἀλλ᾽ ἐπὶ τὸν πνευματικὸν νοῦν ὁ λόγος ἐπείγεται. Οἶνός ἐστιν εὐφραίνων καρ- δίαν ἀνθρώπου, τουτέστι τὸν νοῦν καὶ τὸ ἡγεμονικόν τῆς ψυχῆς, τὰ διδάγματα τῶν Γραφῶν, διὰ τῶν ἁγίων ἀποστόλων καὶ προφητῶν εἰς εὐφροσύνην αἰώνιον οἰνοχοοῦντος ἡμῖν τοῦ Πνεύματος. Απερ οἱ πολλοὶ καπηλεύοντες, τὸν λόγον ἐξυδαροῦσιν (26), ἐπιμιγνύνα τες τὸν ἑαυτῶν νοῦν ἐπιβλαβῶς τοῖς ἀκούουσι. Κατα- χαριζόμενοι γὰρ αὐτῶν ταῖς ἡδοναῖς, καὶ διὰ τῆς χρηστολογίας κολοκεύοντες, αὐτῶν τὰ πάθη τρέφου- σιν εἰς ἀπώλειαν τὸ αὐστηρὸν καὶ εὔτονον καὶ ὠφε- λίμως ἐπιστύφον τῶν Γραφῶν ὑπεκλύοντες, φιλαν θρωπίας τινὰς ἀπαιδεύτους, καὶ συγχωρήσεις ἁμαρ- τημάτων ἀκρίτους, καὶ τοιαῦτά τινα κεχαρισμένα τοῖς πολλοῖς ἐπὶ καταστροφῇ τῶν ἀκουόντων δεξιόν τες, ἐπὶ πλεῖον τῶν φιληδόνων τὰς ψυχὰς ἐκθηλύ νουσιν. Β πηλοι, ἡμεῖς (27) καὶ οἱ ἄρχοντες, οἱ διὰ τὸ ἀπειθεῖν καὶ μὴ πιστεύειν πρῶτοι ποιοῦντες τὰς πόλεις τὰς πιστὰς μεταπίπτειν εἰς τὰς πορνείας. Πρὸς γὰρ τὸ τῶν κρατούντων ἦθος πλάττεσθαι πέφυκεν, ὡς τα πολλὰ, τὸ ἀρχόμενον· ὥστε ὁποῖοί προ ἂν οἱ ἄγοντες ὦσι, τοιοῦτον ἀνάγκη και το αγόμενον εἶναι. Ἐπειδὴ (20) συν ποτε τῆς πιστῆς πόλεως οἱ ἄρχοντες · ἦσαν ἀπειθοῦντες, συνεξομοιωθεῖσα αὐτοῖς καὶ ἡ πό λις, αποθεμένη τὸ εἶναι πιστή, μετέπεσεν εἰς πορ- νείαν. Μὴ γενώμεθα καὶ (29) ἡμεῖς ἀπειθεῖς, καὶ ἀπιστία ἡμῶν οὐ κυριεύσει. Οἱ ἄρχοντες ὑμῶν ἀπειθοῦσι. Δηλονότι Θεῷ ἀπειθοῦσιν, ἐκκλίνοντες ἀπ' αὐτοῦ, καὶ τοῖς διατεταγμένοις ὑπ᾽ αὐτοῦ μὴ ἐμμένοντες. Ἐν δὲ τοῖς προστάγμασιν ἦν (30) τὰς χεῖρας ἀποσείεσθαι ἀπὸ δώρων, μὴ συντρέχειν τοῖς κλέπτουσιν· οἱ δὲ ὑπὸ φιλαργυρίας, αἰσχροῦ κέρδους χάριν, κοινωνοί κλεπτων ἐγένοντο. τάτως. προσκοπτόντων. ὀλίγοι γάρ, τοῦ ῥητοῦ. τὴν κτῆσιν. ἐξυδραγοῦσιν. κάπηλοι, ὑμεῖς, δέον ἦν. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. I. A quod signatum fuerit ab insidiosis viris, qui pres sua astutia latenter et quodam artificio de- prehensu difficli nummos adulterinos cudunt: qui aliena numismata inimici formam circumferentia in regales thesauros exportant,ac ingentes corrum- punt divitias, et in causa sunt cur multi quid sit eligendum, dubitent. Pauci enim probi trapezits. Pauci sunt qui cuncta possint explorare, retinere bona, et ab omni specie mala sibi temperare. dam ipsam verborum sententiam ac litteram, qui venditis vinum, et ne dolo hanc vitietis creaturam. Res enim illa non ludus est, sed malum reprehen- sione maxima dignum.Cæterum Scriptura nos pro- movet ad spiritalem sensum. Est vinum lætificans cor hominis ", id est, mentem,et principalem ani- mæ partem, cum scilicet per sanctos apostolos et prophetas Scripturarum documenta,ceu vinum, ad æternam jucunditatem percipiendam nobis Spiritus infundit. Quæ dum cauponantur multi, Scripturam aquosam reddunt ac dilutam, suam ipsorum intelli- gentiam ad auditorum perniciem immiscentes. Ete- nim, dum eorum obsequuntur voluptatibus, ac per blandiloquentiam assentantur, illorum vitis nu- triunt ad ipsorum exitium: siquidem severitatem vigoremque et frenum Scripturarum utiliter netrin- gens enervante, et imperitam quamdam erga ho- mines benignitatem, et veniam peccatorum nullo adhibito judicio concessam, et alia id genus bend- ficia multis collata adaudientium ruinam exponen- tes, voluptariorum animum magis ac magis effemi- C nant. pones, nos et hi principes sumus, qui priores ob infidelitatem incredulitatemque in stuprum civitates fideles impellimus.Enimvero subjecti ad mores 60- rum qui rerum potiuntur, plurimum sese confor- mare solent: ita ut quales tandem fuerint duces, eum etiam qui ducitur, talem esse necesse sit. Quo- niam igitur civitatis fdelis principes erant quan- doque infideles, ipsa etiam civitas his assimilata, fidelitatem exuens, in stuprum incidit. Ne efficia- mur nos quoque inobsequentes, et in nobis haud dominabitur perfidia. Principes vestri non obtempe- rant. Nimirum non obediunt Deo, deflectentes ab ipso, et in præceptis ejus non permanentes. Porro D inter ea præcepla illud erat, ut manus suas excu- Psal. cm, 15. Ibidem tres mss., editis. Quod mox sequitur. etc., illu- stratur in notis Ducæi. quidam mss., Μox Colb. secundus, terent a muneribus, ne una cum furibus accurre- rent : hi vero ob avaritiam, turpis luori gratia, fa- cti sunt furum participes. Editi vero, etc, Vos estis caupones, vos estis quoque principes. Vocula xal deest in pervulgatis. sed ex aliis tribus addita est. legitur. Editi, 48. Οι κάπηλοι σου μίσγουσι τὸν οἶνον ὕδατι. 48. Caupones tui vinum aqua miscent. Audite nu- 49. VERs. 23. Principes tui infideles. Nos hi cau- 49. Οἱ ἄρχοντές σου ἀπειθοῦσιν. Ἡμεῖς οἱ κάτ (23) Uterque Colb. et Reg. secundus, δυσφορω- (24) Codices aliquot, τοῖς πολλοῖς. Deest τοῖς in (25) Editi et mss. nonnulli, τοῦ ῥήματος. Alii (26) Ita uterque Combef. et alii quatuor mass. (27) Uterque Colb. et Reg. secundus, ὑμεῖς οἱ (28) Uterque Colb., επεί. (29) Particula και ab editis et a tribus mss.abest: (30) Sic in utroque Combef.et in aliis tribus mass.

νοίας λαθραίως καὶ δυσφωράτως (23) παρακοπτόντων οἱ τὰ ἀλλότρια νομίσματα,τὴν τοῦ ἐχθροῦ μορφὴν πε ρικείμενα, τοῖς βασιλικοῖς θησαυροῖς ἐπεισάγοντες, τόν τε μέγαν πλοῦτον διέφθειραν, καὶ ημφιβολίαν τῆς ἐκλογῆς τοῖς πολλοῖς (24) ενεποίησαν. Ολίγοι γὰρ οἱ δόκιμοι τραπεζίται. Ολίγοι οἱ πάντα δοκιμάζειν δυο νάμενοι, καὶ τὰ μὲν καλὰ κατέχειν, ἀπὸ δὲ παντὸς εἴδους πονηροῦ ἀπέχεσθαι. Ακούσατε μὲν καὶ ψιλοῦ τοῦ ῥήματος (25), οἱ τὸν οἶνον πωλοῦντες· καὶ μὴ δολοῦτε τὴν κτίσιν. Οὐ γὰρ παιδιὰ τὸ πρᾶγμα· ἀλλὰ κακὸν τῆς μεγίστης κατη γορίας ἠξιωμένον. Πλὴν ἀλλ᾽ ἐπὶ τὸν πνευματικὸν νοῦν ὁ λόγος ἐπείγεται. Οἶνός ἐστιν εὐφραίνων καρ- δίαν ἀνθρώπου, τουτέστι τὸν νοῦν καὶ τὸ ἡγεμονικόν τῆς ψυχῆς, τὰ διδάγματα τῶν Γραφῶν, διὰ τῶν ἁγίων ἀποστόλων καὶ προφητῶν εἰς εὐφροσύνην αἰώνιον οἰνοχοοῦντος ἡμῖν τοῦ Πνεύματος. Απερ οἱ πολλοὶ καπηλεύοντες, τὸν λόγον ἐξυδαροῦσιν (26), ἐπιμιγνύνα τες τὸν ἑαυτῶν νοῦν ἐπιβλαβῶς τοῖς ἀκούουσι. Κατα- χαριζόμενοι γὰρ αὐτῶν ταῖς ἡδοναῖς, καὶ διὰ τῆς χρηστολογίας κολοκεύοντες, αὐτῶν τὰ πάθη τρέφου- σιν εἰς ἀπώλειαν τὸ αὐστηρὸν καὶ εὔτονον καὶ ὠφε- λίμως ἐπιστύφον τῶν Γραφῶν ὑπεκλύοντες, φιλαν θρωπίας τινὰς ἀπαιδεύτους, καὶ συγχωρήσεις ἁμαρ- τημάτων ἀκρίτους, καὶ τοιαῦτά τινα κεχαρισμένα τοῖς πολλοῖς ἐπὶ καταστροφῇ τῶν ἀκουόντων δεξιόν τες, ἐπὶ πλεῖον τῶν φιληδόνων τὰς ψυχὰς ἐκθηλύ νουσιν. Β πηλοι, ἡμεῖς (27) καὶ οἱ ἄρχοντες, οἱ διὰ τὸ ἀπειθεῖν καὶ μὴ πιστεύειν πρῶτοι ποιοῦντες τὰς πόλεις τὰς πιστὰς μεταπίπτειν εἰς τὰς πορνείας. Πρὸς γὰρ τὸ τῶν κρατούντων ἦθος πλάττεσθαι πέφυκεν, ὡς τα πολλὰ, τὸ ἀρχόμενον· ὥστε ὁποῖοί προ ἂν οἱ ἄγοντες ὦσι, τοιοῦτον ἀνάγκη και το αγόμενον εἶναι. Ἐπειδὴ (20) συν ποτε τῆς πιστῆς πόλεως οἱ ἄρχοντες · ἦσαν ἀπειθοῦντες, συνεξομοιωθεῖσα αὐτοῖς καὶ ἡ πό λις, αποθεμένη τὸ εἶναι πιστή, μετέπεσεν εἰς πορ- νείαν. Μὴ γενώμεθα καὶ (29) ἡμεῖς ἀπειθεῖς, καὶ ἀπιστία ἡμῶν οὐ κυριεύσει. Οἱ ἄρχοντες ὑμῶν ἀπειθοῦσι. Δηλονότι Θεῷ ἀπειθοῦσιν, ἐκκλίνοντες ἀπ' αὐτοῦ, καὶ τοῖς διατεταγμένοις ὑπ᾽ αὐτοῦ μὴ ἐμμένοντες. Ἐν δὲ τοῖς προστάγμασιν ἦν (30) τὰς χεῖρας ἀποσείεσθαι ἀπὸ δώρων, μὴ συντρέχειν τοῖς κλέπτουσιν· οἱ δὲ ὑπὸ φιλαργυρίας, αἰσχροῦ κέρδους χάριν, κοινωνοί κλεπτων ἐγένοντο. τάτως. προσκοπτόντων. ὀλίγοι γάρ, τοῦ ῥητοῦ. τὴν κτῆσιν. ἐξυδραγοῦσιν. κάπηλοι, ὑμεῖς, δέον ἦν. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. I. A quod signatum fuerit ab insidiosis viris, qui pres sua astutia latenter et quodam artificio de- prehensu difficli nummos adulterinos cudunt: qui aliena numismata inimici formam circumferentia in regales thesauros exportant,ac ingentes corrum- punt divitias, et in causa sunt cur multi quid sit eligendum, dubitent. Pauci enim probi trapezits. Pauci sunt qui cuncta possint explorare, retinere bona, et ab omni specie mala sibi temperare. dam ipsam verborum sententiam ac litteram, qui venditis vinum, et ne dolo hanc vitietis creaturam. Res enim illa non ludus est, sed malum reprehen- sione maxima dignum.Cæterum Scriptura nos pro- movet ad spiritalem sensum. Est vinum lætificans cor hominis ", id est, mentem,et principalem ani- mæ partem, cum scilicet per sanctos apostolos et prophetas Scripturarum documenta,ceu vinum, ad æternam jucunditatem percipiendam nobis Spiritus infundit. Quæ dum cauponantur multi, Scripturam aquosam reddunt ac dilutam, suam ipsorum intelli- gentiam ad auditorum perniciem immiscentes. Ete- nim, dum eorum obsequuntur voluptatibus, ac per blandiloquentiam assentantur, illorum vitis nu- triunt ad ipsorum exitium: siquidem severitatem vigoremque et frenum Scripturarum utiliter netrin- gens enervante, et imperitam quamdam erga ho- mines benignitatem, et veniam peccatorum nullo adhibito judicio concessam, et alia id genus bend- ficia multis collata adaudientium ruinam exponen- tes, voluptariorum animum magis ac magis effemi- C nant. pones, nos et hi principes sumus, qui priores ob infidelitatem incredulitatemque in stuprum civitates fideles impellimus.Enimvero subjecti ad mores 60- rum qui rerum potiuntur, plurimum sese confor- mare solent: ita ut quales tandem fuerint duces, eum etiam qui ducitur, talem esse necesse sit. Quo- niam igitur civitatis fdelis principes erant quan- doque infideles, ipsa etiam civitas his assimilata, fidelitatem exuens, in stuprum incidit. Ne efficia- mur nos quoque inobsequentes, et in nobis haud dominabitur perfidia. Principes vestri non obtempe- rant. Nimirum non obediunt Deo, deflectentes ab ipso, et in præceptis ejus non permanentes. Porro D inter ea præcepla illud erat, ut manus suas excu- Psal. cm, 15. Ibidem tres mss., editis. Quod mox sequitur. etc., illu- stratur in notis Ducæi. quidam mss., Μox Colb. secundus, terent a muneribus, ne una cum furibus accurre- rent : hi vero ob avaritiam, turpis luori gratia, fa- cti sunt furum participes. Editi vero, etc, Vos estis caupones, vos estis quoque principes. Vocula xal deest in pervulgatis. sed ex aliis tribus addita est. legitur. Editi, 48. Οι κάπηλοι σου μίσγουσι τὸν οἶνον ὕδατι. 48. Caupones tui vinum aqua miscent. Audite nu- 49. VERs. 23. Principes tui infideles. Nos hi cau- 49. Οἱ ἄρχοντές σου ἀπειθοῦσιν. Ἡμεῖς οἱ κάτ (23) Uterque Colb. et Reg. secundus, δυσφορω- (24) Codices aliquot, τοῖς πολλοῖς. Deest τοῖς in (25) Editi et mss. nonnulli, τοῦ ῥήματος. Alii (26) Ita uterque Combef. et alii quatuor mass. (27) Uterque Colb. et Reg. secundus, ὑμεῖς οἱ (28) Uterque Colb., επεί. (29) Particula και ab editis et a tribus mss.abest: (30) Sic in utroque Combef.et in aliis tribus mass.

β μους τούτους, ἢ ἐν τοῖς λουτροῖς λωποδυτοῦντας· ἀλλὰ κἂν τινες στρατοπέδων ἡγεμονίαν (31) πιστευ θέντες, ἢ πόλεων καὶ ἐθνῶν ἀρχὰς παραλαμβάνον- τες, τὰ μὲν λάθρα ὑφαιρῶνται, τὰ δὲ δημοσίᾳ βιά ζωνται (32). Λαμβάνων δὲ παρὰ τῶν τοιούτων ὁ νο μιζόμενος ἄρχων τῆς Ἐκκλησίας, ἤτοι εἰς ἰδίαν αὐτοῦ ἀπόλαυσιν ἐπὶ προφάσει τῆς ἐπιβαλλούσης αὐτῷ τιμῆς διὰ τῆς προστασίας, ἢ ἐπὶ λόγῳ τῆς τῶν πτωχευόντων ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ οἰκονομίας, κοινωνός ἐστι κλοπῆς· ἀντὶ τοῦ ἐλέγχειν, καὶ νουθετεῖν, καὶ ἀφιστῶν τῆς ἀδικίας τοὺς κλέπτοντας, ῥᾳδίως όπο ἔχων τὴν χεῖρα -ῷ λήμματι, καὶ μακαρίζων αὐτόν· δέον μειζόνως αὐτὸς μισεῖν, ὅσῳ μείζονα κλέπτει, ὁ δ δὲ ἐπαινοίη αὐτὸν δορυφορῶν καὶ παραπέμπων, καὶ περὶ τὰς θύρας στρεφόμενος, καὶ τῶν χειρῶν ἀπτό. μενος, αἷς πάντα ὁμοίως ἰδίᾳ καὶ δημοσίᾳ διεκλάπη. Τῷ ὄντι ταῦτα ποιοῦντες, κοινωνοί κλεπτῶν ὀνομα- ζόμεθα. Δέον καταπατεῖν ἡμᾶς τὴν ἀνωμαλίαν τοῦ κόσμου παντὸς καὶ τῶν ἐν αὐτῷ φαντασιῶν· ὅταν ἴδωμεν ἐν τοῖς δικαστηρίοις τοὺς μικροὺς κλέπτας ὑπὸ τῶν μεγάλων κολαζομένους, καὶ τοὺς μὲν οἰκέ τας μισοῦμεν διὰ ταῦτα, τούτους δὲ, θαυμάζομεν. Τοὺς μὲν γὰρ ὅτι κλέπται εἰσὶν, ἐκτρεπόμεθα· τοὺς δὲ, ὅτι πλουτοῦσιν ἐκ τῆς κλοπῆς, ἐκπλησσόμεθα. Τί ἄλλο κατηγοροῦνται οἱ ἄρχοντες ; Οἱ ἀγαπῶντες δῶρα, οὐχὶ, λαμβάνοντες δῶρα. Οὕτω γὰρ ἂν καὶ τὰ καθηκόντως ἐν ταῖς τοῦ βίου. κοινωνίαις διδόμενα διεβέβλητο· ἀλλ', ᾿Αγαπῶντες Ο δῶρα, τουτέστι προστετηκότες τῇ ἐπιθυμίᾳ, τῇ τοῦ ἡγεμονίαν. δ '(32) βιάζονται. βιάζωνται. Μοχ λαμβάνων δέ. λαμβάνει δέ. ὁ νομιζό- μενος. ὁ ὀνομαζόμενος, διὰ τὴν προστα σίαν. λαμβάνειν, Κατηγορία δὲ τῶν ἀρχόντων, περὶ τὰ φθαρτὰ καὶ τὰ γήινα τὴν ἱερὰν ἀγάπην ἐκκεχυμέ νην (33) ἔχειν. Κύριον γὰρ τὸν Θεὸν ἀγαπᾶν δεῖ πάσῃ τῇ ἐνυπαρχούσῃ ἡμῖν πρὸς τὸ ἀγαπᾶν δυνάμει, καὶ ἀγαπᾶν καὶ τὸν πλησίον, καὶ ἀγαπᾶν καὶ τοὺς εχθρούς, ἵνα ὦμεν τέλειοι, μιμούμενοι τὴν χρηστό τητα τοῦ ἐν οὐρανοῖς Πατρός, τοῦ τὸν ἥλιον ἑαυ τοῦ (34) ἀνατέλλοντος ἐπὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθούς. Εἰς ἄλλα δὲ τὴν τοῦ ἀγαπᾶν δύναμιν παραναλίσκειν οδη συγκεχώρηται. Εἰ δὲ πονηρόν ἐστι καὶ ὁτιοῦν ἀγαπᾶν παρὰ τὰ εἰρημένα· ὁ ἀγαπῶν ἀργύριον οὕτως, ὡς ἀγα πᾶν ὤφειλε Κύριον τὸν Θεὸν, ἐξ ὅλης τῆς καρδίας αὐτοῦ καὶ ἐξ ὅλης τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, καὶ ἐξ ὅλης τῆς διανοίας αὐτοῦ, ὁ τοιοῦτος ἀντὶ τοῦ δουλεύειν τῷ Κυρίῳ,δουλεύει τῷ μαμμωνᾷ, τὸ τῷ Θεῷ ὀφειλόμενον τῆς ἀγάπης μέσ τρον ἐπὶ τὸ ἀργύριον μεταθείς. Διὰ τοῦτο γίνεται ἡ πλεονεξία εἰδωλολατρεία, ἐπειδὰν τὰ Κυρίῳ τῷ Θεῷ προσφερόμενα δῶρα ἐπὶ τὰ γήινα μετενέγκη (35). δ εκκαιομένην, έκκεχυ- μένην, τις. APPENDIX OPERUM 8. BASILII MAGNI. pia exscindunt,aut qui in balneis vestes furantur; sed potius si qui cum præfecti fuerint exercitibus, vel cum in civitates ac nationes usurparint princi- patum, alia quidem clanculum surripiant, alia vero vi aperta publiceque eripiant, in fures sunt. Cum autem is qui habetur Ecclesiæ præses, a talibus aliquid accipit,sive ad suos privatos usus per spe- ciem honoris ad se ob præfecturam pertinen- tis, sive nomine atque simulatione rerum in Eccle- sia pauperibus distribuendarum, furti efficitur par- ticeps. Nimirum cum fures coarguere, admonere, et ab ea iniquitate avocare debuisset; ipse manum porrigit facile ad munera, et eum ipsum prædicat beatum,quem magis oportuerat eo magis odisse, quo majora furatur. Imo ipse illum laudat, comitatur deducitque, et ad fores versans eas apprehendit manus, quibus similiter clam et publice surrepta sunt omnia. Plane si hæc peragimus, socii furum nominamur. Quanquam necesse est nos totius mundi, ipsiusque fastus inæqualitatem proterere : oum tamen in tribunalibus parvos fures a magnis punitos videmus, famulos quidem odio habemus ob ejusmodi furta, hos vero admiramur. Illos quidem quia fures sunt, aversamur: hos vero, quia ex furtis congerunt divitias, attoniti suspicimus. Quanam alia causa coarguuntur principes ? est : Diligentes munera: non autem, Accipientes munera. Sic enim quæ ex officii ratione in vitæ so- cietate tribuuntur, fuissent vituperata. Sed, Dili- gentes munera, hoc est, accipiendi cupiditate inla- bescentes. Coarguuntur autem principes, quod di- lectionem sanctam effundunt circa hæc evanida et terrestria Siquidem Dominum Deum oportet diligere ea tota virtute, quæ nobis inest ad diligendum. Di- ligendus insuper proximus : sunt quoque et inimici diligendi, ut simus perfecti, imitantes benignitatem Patris nostri, qui in cœlis est; qui solem suum oriri facit super bonos et malos ". Porro nefas est in alia perperam consumere vim diligendi. Quod si malum est, præter ea quæ memorata sunt, diligere aliud quidvis : qui argentum eodem modo diligit, quo Dominum Deum diligere debet, nimirum ex toto corde suo, et ex tota anima sua, et ex tota- mente sua ³: ille cum Domino servire deberet, servit mammonæ, cum dilectionis mensuram Deo D debitam in argentum transferat. Idcirco avaritia fit idololatria, quod munera, quæ Domino Deo offe- runtur, ad terrena exportarit. Jussi igitur sumuš Matth. v, 45. Matth. xxi, 37. Editi et mss. nonnulli, Alii duo, mss. tres, Editi et alii duo mss., Subinde sex mss., Editi, qui appellatur prin ceps. Haud longe Colb. primus, rarum legitur legi oportet uti habent uterque Combef. et alii quatuor mss. 50. Haud plane fures intelligendi, qui marsu- A 51. Diligentes munera.Apposite admodum dictum 50. Οὐ πάντως κλέπτας νοητέον τοὺς βαλαντιοτό- 51. Αγαπῶντες δῶρα. Πάνυ ἀκριβῶς εἴρηται τὸ, (31) Editi cum tribus mss., ἡγεμονίας. Alii tres, (33) Ubi corrupte in excusin ex oscitantia ope- (34) Sic nostri sex mss. At editi, αὐτοῦ. (35) Reg. secundus et uterque Colb., μετενέγκος

β μους τούτους, ἢ ἐν τοῖς λουτροῖς λωποδυτοῦντας· ἀλλὰ κἂν τινες στρατοπέδων ἡγεμονίαν (31) πιστευ θέντες, ἢ πόλεων καὶ ἐθνῶν ἀρχὰς παραλαμβάνον- τες, τὰ μὲν λάθρα ὑφαιρῶνται, τὰ δὲ δημοσίᾳ βιά ζωνται (32). Λαμβάνων δὲ παρὰ τῶν τοιούτων ὁ νο μιζόμενος ἄρχων τῆς Ἐκκλησίας, ἤτοι εἰς ἰδίαν αὐτοῦ ἀπόλαυσιν ἐπὶ προφάσει τῆς ἐπιβαλλούσης αὐτῷ τιμῆς διὰ τῆς προστασίας, ἢ ἐπὶ λόγῳ τῆς τῶν πτωχευόντων ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ οἰκονομίας, κοινωνός ἐστι κλοπῆς· ἀντὶ τοῦ ἐλέγχειν, καὶ νουθετεῖν, καὶ ἀφιστῶν τῆς ἀδικίας τοὺς κλέπτοντας, ῥᾳδίως όπο ἔχων τὴν χεῖρα -ῷ λήμματι, καὶ μακαρίζων αὐτόν· δέον μειζόνως αὐτὸς μισεῖν, ὅσῳ μείζονα κλέπτει, ὁ δ δὲ ἐπαινοίη αὐτὸν δορυφορῶν καὶ παραπέμπων, καὶ περὶ τὰς θύρας στρεφόμενος, καὶ τῶν χειρῶν ἀπτό. μενος, αἷς πάντα ὁμοίως ἰδίᾳ καὶ δημοσίᾳ διεκλάπη. Τῷ ὄντι ταῦτα ποιοῦντες, κοινωνοί κλεπτῶν ὀνομα- ζόμεθα. Δέον καταπατεῖν ἡμᾶς τὴν ἀνωμαλίαν τοῦ κόσμου παντὸς καὶ τῶν ἐν αὐτῷ φαντασιῶν· ὅταν ἴδωμεν ἐν τοῖς δικαστηρίοις τοὺς μικροὺς κλέπτας ὑπὸ τῶν μεγάλων κολαζομένους, καὶ τοὺς μὲν οἰκέ τας μισοῦμεν διὰ ταῦτα, τούτους δὲ, θαυμάζομεν. Τοὺς μὲν γὰρ ὅτι κλέπται εἰσὶν, ἐκτρεπόμεθα· τοὺς δὲ, ὅτι πλουτοῦσιν ἐκ τῆς κλοπῆς, ἐκπλησσόμεθα. Τί ἄλλο κατηγοροῦνται οἱ ἄρχοντες ; Οἱ ἀγαπῶντες δῶρα, οὐχὶ, λαμβάνοντες δῶρα. Οὕτω γὰρ ἂν καὶ τὰ καθηκόντως ἐν ταῖς τοῦ βίου. κοινωνίαις διδόμενα διεβέβλητο· ἀλλ', ᾿Αγαπῶντες Ο δῶρα, τουτέστι προστετηκότες τῇ ἐπιθυμίᾳ, τῇ τοῦ ἡγεμονίαν. δ '(32) βιάζονται. βιάζωνται. Μοχ λαμβάνων δέ. λαμβάνει δέ. ὁ νομιζό- μενος. ὁ ὀνομαζόμενος, διὰ τὴν προστα σίαν. λαμβάνειν, Κατηγορία δὲ τῶν ἀρχόντων, περὶ τὰ φθαρτὰ καὶ τὰ γήινα τὴν ἱερὰν ἀγάπην ἐκκεχυμέ νην (33) ἔχειν. Κύριον γὰρ τὸν Θεὸν ἀγαπᾶν δεῖ πάσῃ τῇ ἐνυπαρχούσῃ ἡμῖν πρὸς τὸ ἀγαπᾶν δυνάμει, καὶ ἀγαπᾶν καὶ τὸν πλησίον, καὶ ἀγαπᾶν καὶ τοὺς εχθρούς, ἵνα ὦμεν τέλειοι, μιμούμενοι τὴν χρηστό τητα τοῦ ἐν οὐρανοῖς Πατρός, τοῦ τὸν ἥλιον ἑαυ τοῦ (34) ἀνατέλλοντος ἐπὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθούς. Εἰς ἄλλα δὲ τὴν τοῦ ἀγαπᾶν δύναμιν παραναλίσκειν οδη συγκεχώρηται. Εἰ δὲ πονηρόν ἐστι καὶ ὁτιοῦν ἀγαπᾶν παρὰ τὰ εἰρημένα· ὁ ἀγαπῶν ἀργύριον οὕτως, ὡς ἀγα πᾶν ὤφειλε Κύριον τὸν Θεὸν, ἐξ ὅλης τῆς καρδίας αὐτοῦ καὶ ἐξ ὅλης τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, καὶ ἐξ ὅλης τῆς διανοίας αὐτοῦ, ὁ τοιοῦτος ἀντὶ τοῦ δουλεύειν τῷ Κυρίῳ,δουλεύει τῷ μαμμωνᾷ, τὸ τῷ Θεῷ ὀφειλόμενον τῆς ἀγάπης μέσ τρον ἐπὶ τὸ ἀργύριον μεταθείς. Διὰ τοῦτο γίνεται ἡ πλεονεξία εἰδωλολατρεία, ἐπειδὰν τὰ Κυρίῳ τῷ Θεῷ προσφερόμενα δῶρα ἐπὶ τὰ γήινα μετενέγκη (35). δ εκκαιομένην, έκκεχυ- μένην, τις. APPENDIX OPERUM 8. BASILII MAGNI. pia exscindunt,aut qui in balneis vestes furantur; sed potius si qui cum præfecti fuerint exercitibus, vel cum in civitates ac nationes usurparint princi- patum, alia quidem clanculum surripiant, alia vero vi aperta publiceque eripiant, in fures sunt. Cum autem is qui habetur Ecclesiæ præses, a talibus aliquid accipit,sive ad suos privatos usus per spe- ciem honoris ad se ob præfecturam pertinen- tis, sive nomine atque simulatione rerum in Eccle- sia pauperibus distribuendarum, furti efficitur par- ticeps. Nimirum cum fures coarguere, admonere, et ab ea iniquitate avocare debuisset; ipse manum porrigit facile ad munera, et eum ipsum prædicat beatum,quem magis oportuerat eo magis odisse, quo majora furatur. Imo ipse illum laudat, comitatur deducitque, et ad fores versans eas apprehendit manus, quibus similiter clam et publice surrepta sunt omnia. Plane si hæc peragimus, socii furum nominamur. Quanquam necesse est nos totius mundi, ipsiusque fastus inæqualitatem proterere : oum tamen in tribunalibus parvos fures a magnis punitos videmus, famulos quidem odio habemus ob ejusmodi furta, hos vero admiramur. Illos quidem quia fures sunt, aversamur: hos vero, quia ex furtis congerunt divitias, attoniti suspicimus. Quanam alia causa coarguuntur principes ? est : Diligentes munera: non autem, Accipientes munera. Sic enim quæ ex officii ratione in vitæ so- cietate tribuuntur, fuissent vituperata. Sed, Dili- gentes munera, hoc est, accipiendi cupiditate inla- bescentes. Coarguuntur autem principes, quod di- lectionem sanctam effundunt circa hæc evanida et terrestria Siquidem Dominum Deum oportet diligere ea tota virtute, quæ nobis inest ad diligendum. Di- ligendus insuper proximus : sunt quoque et inimici diligendi, ut simus perfecti, imitantes benignitatem Patris nostri, qui in cœlis est; qui solem suum oriri facit super bonos et malos ". Porro nefas est in alia perperam consumere vim diligendi. Quod si malum est, præter ea quæ memorata sunt, diligere aliud quidvis : qui argentum eodem modo diligit, quo Dominum Deum diligere debet, nimirum ex toto corde suo, et ex tota anima sua, et ex tota- mente sua ³: ille cum Domino servire deberet, servit mammonæ, cum dilectionis mensuram Deo D debitam in argentum transferat. Idcirco avaritia fit idololatria, quod munera, quæ Domino Deo offe- runtur, ad terrena exportarit. Jussi igitur sumuš Matth. v, 45. Matth. xxi, 37. Editi et mss. nonnulli, Alii duo, mss. tres, Editi et alii duo mss., Subinde sex mss., Editi, qui appellatur prin ceps. Haud longe Colb. primus, rarum legitur legi oportet uti habent uterque Combef. et alii quatuor mss. 50. Haud plane fures intelligendi, qui marsu- A 51. Diligentes munera.Apposite admodum dictum 50. Οὐ πάντως κλέπτας νοητέον τοὺς βαλαντιοτό- 51. Αγαπῶντες δῶρα. Πάνυ ἀκριβῶς εἴρηται τὸ, (31) Editi cum tribus mss., ἡγεμονίας. Alii tres, (33) Ubi corrupte in excusin ex oscitantia ope- (34) Sic nostri sex mss. At editi, αὐτοῦ. (35) Reg. secundus et uterque Colb., μετενέγκος

Προστετάγμεθα οὖν μὴ ἀγαπᾶν τὰ δῶρα, ὥστε τού- των ἕνεκα πολλὰ τῶν ἀπηγορευμένων συγχωρεῖν τοῖς προσιοῦσι. Καθόλου δὲ οὐδὲ τὰ τοιαῦτα δῶρα ἀγα πῶν ἡμῖν ὁ λόγος δίδωσιν, οὐδὲ ἐμπαθῶς διακεῖσθαι περὶ αὐτά· ἀλλ᾽ ὡς ἀναγκαίαν αὐτῶν τὴν λειτουργίαν ὑποδεχόμενοι (36) . Αμήχανον γὰρ τὸ, Ἐξ ὅλης καρδίας, μερισμόν τινα εἰς ἕτερον ἐπιδέξασθαι . Ὥσπερ γὰρ ἐν ἀγγείῳ πεπληρωμένῳ τινὸς ὑγροῦ, ὅσον ἂν ἐκρυῇ πρὸς τὰ (37) ἔξω, τοσοῦτον ἀνάγκη τῆς πληρώσεως ἀποδεῖν· οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς ψυχῆς, ὅσον ἂν αὐτῇ τῆς ἀγάπης ἐφ᾽ ἃ μὴ προσῆκε τοσοῦτον ἐνδέειν ἀνάγκη πρὸς τὸν Θεόν. Ὁ δὲ ἅπαξ ὁρμήσας ἀγαπᾶν ἀργύριον, πᾶσαν ἐκεῖ μετακενοῖ (38) τὴν ἀγάπην. Ὁ γὰρ ἀγαπῶν ἀργύριον, οὐ πλη- σθήσεται αργυρίου. ' ρημα ἄρχοντος, πρόχειρον εἶναι πρὸς ἄμυναν, καὶ παντὶ τρόπῳ ἐπινοεῖν κατὰ τῶν λελυπηκότων τὴν τῶν ὁμοίων ἀντίδοσιν. Πῶς γὰρ διδάξει ἕτερον μηδενὶ κακὸν ἀντὶ κακοῦ ἀποδιδόναι, ὁ πάντα ποιῶν εἰς τὸ ἀμύνασθαι καὶ ἀντιλυπῆσαι τὸν βλάψαντα ; μὴ μια μούμενος τὴν πραότητα τοῦ Δαβὶδ λέγοντος· Εἰ ἀντ- απέδωκα τοῖς ἀνταποδιδοῦσί μοι κακά· μήτε δὲ τοῦ Ἱερεμίου μεμνημένος, ὅτι ᾿Αγαθὸν ἀνδρὶ, ὅταν ἄρῃ ζυγὸν ἐκ νεότητος αὐτοῦ· καθήσεται κατα- μόνας, καὶ σιωπήσεται, ὅτι ἦρεν ἐφ' ἑαυτῷ (39). Δώσει τῷ παίοντι αὐτὸν σιαγόνα, χορτασθήσεται ὀνειδισμῶν. Τί δὲ δεῖ λέγειν περὶ τῶν τοῦ Κυρίου διδαγμάτων, ὅπως αὐτῶν καταφρονοῦσιν οἱ διώκον- τες ἀνταπόδομα ; τοῦ Κυρίου λέγοντος· Ἐάν τίς σε ῥαπίσῃ εἰς τὴν δεξιάν σιαγόνα, στρέψον αὐτῷ καὶ τὴν ἄλλην. Παντὶ μὲν οὖν κατηγόρημα τὸ διώ. Ο κειν ἀνταπόδομα· μάλιστα δὲ ὅταν ἀπὸ τῆς ἀρχοντι- κῆς ἐξουσίας τοῦτο ποιῇ τις· δέον ἔργῳ (40) διδάσκα- λον τῶν ἀπὸ τῆς ὑπομονῆς καλῶν γίνεσθαι τῷ λαῷ. Οἷον γὰρ θέαμα ! πῶς σεμνὸν καὶ θαυμάσιον καὶ μι κροῦ τὴν φύσιν τὴν ἀνθρωπίνην ἐκβαῖνον (41), πολλὰ λοιδορηθέντα και που καὶ πληγὴν δεξάμενον ἐπὶ κόβρης, καὶ ἀλλὰ μωρία παθόντα, καὶ λόγῳ (42) καὶ ἔργῳ πρὸς τὴν ἐσχάτην ἀτιμίαν φερόντων (43)· μὴ · υπερζέσαι θυμῷ, μηδὲ διαναστῆναι πρὸς ἄμυναν ἀλλὰ πράως καὶ ἀοργήτως ἀναστάντα, προσεύξασθαι + καίαν αὐτοῦ τὴν λειτουργίαν ὑποδεχόμενον. ὡς ἀναγκαίαν αὐτῶν τὴν λειτουργίαν ὑποδεχόμενος. Ἐξ όλης καρδίας ἀγαπᾶν τὸν Θεόν. ἀγαπᾶν τὸν Θεόν, μερισμόν τινα. ὅσον ἂν αὐτῆς. ὅσον ἂν αὐτῇ, ἐφ' ἃ μὴ δεῖ. ἐφ' ἑαυτοῦ. ἐφ' ἑαυτόν. ἐπ' αὐτῷ παίοντι αὐτὸν σιαγόνα, χορτασθήσεται, σιαγόνα αὐτοῦ, Α' Editi,παίοντι αὐτῷ σιαγόνα αὐτοῦ. χορτασθήσεται ὀνειδισμού. ἔργων. τῶν ἀπὸ τῆς ὑπομονῆς καλῶν. τῶν ἐν ὑπομονῇ καλῶν. τῶν λόγῳ καὶ λόγῳ. φέροντα. φερόντων. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. I. A non diligere munera; ita ut horum causa iis qui B Eccle. v, 9. * Psal. VII, 5. Thren. 111, 27-30. Editi, D Reg. secundus uti in contextu. Nec ita multo post editi, Sed illud, in sex mss. deest. Ibidem uterque Colb. et Reg. secundus, Vox ultima in editis desiderabatur. Reg. secundus cum utroque Colb., rectius. Statim tres mss., eto. liluc transfert dilectionem omnem: quæ lectio, si faverent mss., valde nobis probaretur Fr. primi, Alii tres mss., Editi, tulit super se, nempe jugum : quar vocem addit Ambrosius in Psal. centesimum deci- mum octavum, hoc modo: Sedebit singulariter, et nos adeunt, multas res prohibitas permittamus. in summa autem neque ejusmodi diligere dona neque studere nos ipsis sinit Scriptura: sed eorum offi- cium obsequiumque uti necessarium suscipiamus. Etenim illud, Ex toto corde, in aliud dividi nequit. Quemadmodum enim in vase liquoris alicujus pleno, quantum ex eo foras defluxerit, tantum ad comple mentum desit necesse est : ita et in anima, quantum dilectionis erga ea quæ amata non oportuit, exhau- stum fuerit, tantum ei ad Deum diligendum deesse necesse est. Qui enim semel in animum induxerit diligere argentum, dilectionem omnem illio absu- mit Qui enim diligit argentum, non implebitur \ar- gento $4. principem accusatio est, expeditum esse et para- tum ad vindictam,atque omnibus modis esse inten- tum, ut iis qui ipsi molestiam confecere, par pari referat. Quomodo enim alium edocebit ut nemini malum pro malo rependat, dum ipse non nihil mo- litur, ut vindictam sumat, ac sua vice lædentem afficiat molestia? haud imitans Davidis mansuetu. dinem, qui ait: Si reddidi retribuentibus mihi mala ”. Neque etiam commeminit Jeremiæ: Bonum viro, cum portaverit jugum a juventute sua: sedebit singulariter, et silebit, quia tulit super se. Dabit percutienti se maxillam, saturabitur opprobriis *. Quid autem de Domini documentis dicendum est, quomodo ea aspernentur qui persequuntur retribu- tionem ? quandoquidem Dominus ait : Siquis impe- gerit alapam in dexteram maxillam, obverte illi et alteram s. Itaque quisquis persequitur retributio- nem arguendus ; maxime autem cum quis id ipsum per potestatem sibi ut duci convenientem efficit, quandoquidem opere pretium fuisset, ut ille re ipsa populum suum patientia bona docuisset. Quale enim spectaculum, quam præclara res est et admi- ratione digna, quæque propemodum naturam hu- manam superat, si is qui multis impetitus est con- viciis, aut forte etiam in maxilla plagam accepit, et innumera alia perpessus est mala, quanquam non- Matth. v, 39. silebit : quia tulit judum verbi. Ibidem tres mss., nec aliter legitur apud LXX. Alii tres m88., in reliquis consentiunt cum prioribus. Reg. secundus, Alii duo mss. et editi, Ibidem tres mss., Alii tres mss. cum editis, pro Et innumera alia et dictis, et factis ad extremam ignominiam tendentia MARAN. editis, At sex mss., Neutra qui- dem lectio multum nobis probatur: sed eam quæ multorum mss. auctoritate innititur, sequi non du- bitavimus. 52. Διώκοντες ἀνταπόδομα. Μέγιστον κατηγό - (36) Uterque Combef. et alii tres mss., ὡς ἀναγ (37) Uterque Colb., το Mox editi et tres mss., (38) Sio quinque mss. Editi vero, ἐκεῖ μετακινεῖ, (39) Regii tertius et quartus, ἐφ' ἑαυτῷ. Codex 52. Persequentes retributionem. Maxima 419 in (40) Uterque Colb. cum Reg. secundo, ἔργῳ. (41) Ita sex mss. At editi, ὑπερβαῖνον. (42) Lege, ut ap. Symeonem Logothetam, p. 564. (43) Colb. primus secunda et recenti manu cum

Προστετάγμεθα οὖν μὴ ἀγαπᾶν τὰ δῶρα, ὥστε τού- των ἕνεκα πολλὰ τῶν ἀπηγορευμένων συγχωρεῖν τοῖς προσιοῦσι. Καθόλου δὲ οὐδὲ τὰ τοιαῦτα δῶρα ἀγα πῶν ἡμῖν ὁ λόγος δίδωσιν, οὐδὲ ἐμπαθῶς διακεῖσθαι περὶ αὐτά· ἀλλ᾽ ὡς ἀναγκαίαν αὐτῶν τὴν λειτουργίαν ὑποδεχόμενοι (36) . Αμήχανον γὰρ τὸ, Ἐξ ὅλης καρδίας, μερισμόν τινα εἰς ἕτερον ἐπιδέξασθαι . Ὥσπερ γὰρ ἐν ἀγγείῳ πεπληρωμένῳ τινὸς ὑγροῦ, ὅσον ἂν ἐκρυῇ πρὸς τὰ (37) ἔξω, τοσοῦτον ἀνάγκη τῆς πληρώσεως ἀποδεῖν· οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς ψυχῆς, ὅσον ἂν αὐτῇ τῆς ἀγάπης ἐφ᾽ ἃ μὴ προσῆκε τοσοῦτον ἐνδέειν ἀνάγκη πρὸς τὸν Θεόν. Ὁ δὲ ἅπαξ ὁρμήσας ἀγαπᾶν ἀργύριον, πᾶσαν ἐκεῖ μετακενοῖ (38) τὴν ἀγάπην. Ὁ γὰρ ἀγαπῶν ἀργύριον, οὐ πλη- σθήσεται αργυρίου. ' ρημα ἄρχοντος, πρόχειρον εἶναι πρὸς ἄμυναν, καὶ παντὶ τρόπῳ ἐπινοεῖν κατὰ τῶν λελυπηκότων τὴν τῶν ὁμοίων ἀντίδοσιν. Πῶς γὰρ διδάξει ἕτερον μηδενὶ κακὸν ἀντὶ κακοῦ ἀποδιδόναι, ὁ πάντα ποιῶν εἰς τὸ ἀμύνασθαι καὶ ἀντιλυπῆσαι τὸν βλάψαντα ; μὴ μια μούμενος τὴν πραότητα τοῦ Δαβὶδ λέγοντος· Εἰ ἀντ- απέδωκα τοῖς ἀνταποδιδοῦσί μοι κακά· μήτε δὲ τοῦ Ἱερεμίου μεμνημένος, ὅτι ᾿Αγαθὸν ἀνδρὶ, ὅταν ἄρῃ ζυγὸν ἐκ νεότητος αὐτοῦ· καθήσεται κατα- μόνας, καὶ σιωπήσεται, ὅτι ἦρεν ἐφ' ἑαυτῷ (39). Δώσει τῷ παίοντι αὐτὸν σιαγόνα, χορτασθήσεται ὀνειδισμῶν. Τί δὲ δεῖ λέγειν περὶ τῶν τοῦ Κυρίου διδαγμάτων, ὅπως αὐτῶν καταφρονοῦσιν οἱ διώκον- τες ἀνταπόδομα ; τοῦ Κυρίου λέγοντος· Ἐάν τίς σε ῥαπίσῃ εἰς τὴν δεξιάν σιαγόνα, στρέψον αὐτῷ καὶ τὴν ἄλλην. Παντὶ μὲν οὖν κατηγόρημα τὸ διώ. Ο κειν ἀνταπόδομα· μάλιστα δὲ ὅταν ἀπὸ τῆς ἀρχοντι- κῆς ἐξουσίας τοῦτο ποιῇ τις· δέον ἔργῳ (40) διδάσκα- λον τῶν ἀπὸ τῆς ὑπομονῆς καλῶν γίνεσθαι τῷ λαῷ. Οἷον γὰρ θέαμα ! πῶς σεμνὸν καὶ θαυμάσιον καὶ μι κροῦ τὴν φύσιν τὴν ἀνθρωπίνην ἐκβαῖνον (41), πολλὰ λοιδορηθέντα και που καὶ πληγὴν δεξάμενον ἐπὶ κόβρης, καὶ ἀλλὰ μωρία παθόντα, καὶ λόγῳ (42) καὶ ἔργῳ πρὸς τὴν ἐσχάτην ἀτιμίαν φερόντων (43)· μὴ · υπερζέσαι θυμῷ, μηδὲ διαναστῆναι πρὸς ἄμυναν ἀλλὰ πράως καὶ ἀοργήτως ἀναστάντα, προσεύξασθαι + καίαν αὐτοῦ τὴν λειτουργίαν ὑποδεχόμενον. ὡς ἀναγκαίαν αὐτῶν τὴν λειτουργίαν ὑποδεχόμενος. Ἐξ όλης καρδίας ἀγαπᾶν τὸν Θεόν. ἀγαπᾶν τὸν Θεόν, μερισμόν τινα. ὅσον ἂν αὐτῆς. ὅσον ἂν αὐτῇ, ἐφ' ἃ μὴ δεῖ. ἐφ' ἑαυτοῦ. ἐφ' ἑαυτόν. ἐπ' αὐτῷ παίοντι αὐτὸν σιαγόνα, χορτασθήσεται, σιαγόνα αὐτοῦ, Α' Editi,παίοντι αὐτῷ σιαγόνα αὐτοῦ. χορτασθήσεται ὀνειδισμού. ἔργων. τῶν ἀπὸ τῆς ὑπομονῆς καλῶν. τῶν ἐν ὑπομονῇ καλῶν. τῶν λόγῳ καὶ λόγῳ. φέροντα. φερόντων. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. I. A non diligere munera; ita ut horum causa iis qui B Eccle. v, 9. * Psal. VII, 5. Thren. 111, 27-30. Editi, D Reg. secundus uti in contextu. Nec ita multo post editi, Sed illud, in sex mss. deest. Ibidem uterque Colb. et Reg. secundus, Vox ultima in editis desiderabatur. Reg. secundus cum utroque Colb., rectius. Statim tres mss., eto. liluc transfert dilectionem omnem: quæ lectio, si faverent mss., valde nobis probaretur Fr. primi, Alii tres mss., Editi, tulit super se, nempe jugum : quar vocem addit Ambrosius in Psal. centesimum deci- mum octavum, hoc modo: Sedebit singulariter, et nos adeunt, multas res prohibitas permittamus. in summa autem neque ejusmodi diligere dona neque studere nos ipsis sinit Scriptura: sed eorum offi- cium obsequiumque uti necessarium suscipiamus. Etenim illud, Ex toto corde, in aliud dividi nequit. Quemadmodum enim in vase liquoris alicujus pleno, quantum ex eo foras defluxerit, tantum ad comple mentum desit necesse est : ita et in anima, quantum dilectionis erga ea quæ amata non oportuit, exhau- stum fuerit, tantum ei ad Deum diligendum deesse necesse est. Qui enim semel in animum induxerit diligere argentum, dilectionem omnem illio absu- mit Qui enim diligit argentum, non implebitur \ar- gento $4. principem accusatio est, expeditum esse et para- tum ad vindictam,atque omnibus modis esse inten- tum, ut iis qui ipsi molestiam confecere, par pari referat. Quomodo enim alium edocebit ut nemini malum pro malo rependat, dum ipse non nihil mo- litur, ut vindictam sumat, ac sua vice lædentem afficiat molestia? haud imitans Davidis mansuetu. dinem, qui ait: Si reddidi retribuentibus mihi mala ”. Neque etiam commeminit Jeremiæ: Bonum viro, cum portaverit jugum a juventute sua: sedebit singulariter, et silebit, quia tulit super se. Dabit percutienti se maxillam, saturabitur opprobriis *. Quid autem de Domini documentis dicendum est, quomodo ea aspernentur qui persequuntur retribu- tionem ? quandoquidem Dominus ait : Siquis impe- gerit alapam in dexteram maxillam, obverte illi et alteram s. Itaque quisquis persequitur retributio- nem arguendus ; maxime autem cum quis id ipsum per potestatem sibi ut duci convenientem efficit, quandoquidem opere pretium fuisset, ut ille re ipsa populum suum patientia bona docuisset. Quale enim spectaculum, quam præclara res est et admi- ratione digna, quæque propemodum naturam hu- manam superat, si is qui multis impetitus est con- viciis, aut forte etiam in maxilla plagam accepit, et innumera alia perpessus est mala, quanquam non- Matth. v, 39. silebit : quia tulit judum verbi. Ibidem tres mss., nec aliter legitur apud LXX. Alii tres m88., in reliquis consentiunt cum prioribus. Reg. secundus, Alii duo mss. et editi, Ibidem tres mss., Alii tres mss. cum editis, pro Et innumera alia et dictis, et factis ad extremam ignominiam tendentia MARAN. editis, At sex mss., Neutra qui- dem lectio multum nobis probatur: sed eam quæ multorum mss. auctoritate innititur, sequi non du- bitavimus. 52. Διώκοντες ἀνταπόδομα. Μέγιστον κατηγό - (36) Uterque Combef. et alii tres mss., ὡς ἀναγ (37) Uterque Colb., το Mox editi et tres mss., (38) Sio quinque mss. Editi vero, ἐκεῖ μετακινεῖ, (39) Regii tertius et quartus, ἐφ' ἑαυτῷ. Codex 52. Persequentes retributionem. Maxima 419 in (40) Uterque Colb. cum Reg. secundo, ἔργῳ. (41) Ita sex mss. At editi, ὑπερβαῖνον. (42) Lege, ut ap. Symeonem Logothetam, p. 564. (43) Colb. primus secunda et recenti manu cum

Προστετάγμεθα οὖν μὴ ἀγαπᾶν τὰ δῶρα, ὥστε τού- των ἕνεκα πολλὰ τῶν ἀπηγορευμένων συγχωρεῖν τοῖς προσιοῦσι. Καθόλου δὲ οὐδὲ τὰ τοιαῦτα δῶρα ἀγα πῶν ἡμῖν ὁ λόγος δίδωσιν, οὐδὲ ἐμπαθῶς διακεῖσθαι περὶ αὐτά· ἀλλ᾽ ὡς ἀναγκαίαν αὐτῶν τὴν λειτουργίαν ὑποδεχόμενοι (36) . Αμήχανον γὰρ τὸ, Ἐξ ὅλης καρδίας, μερισμόν τινα εἰς ἕτερον ἐπιδέξασθαι . Ὥσπερ γὰρ ἐν ἀγγείῳ πεπληρωμένῳ τινὸς ὑγροῦ, ὅσον ἂν ἐκρυῇ πρὸς τὰ (37) ἔξω, τοσοῦτον ἀνάγκη τῆς πληρώσεως ἀποδεῖν· οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς ψυχῆς, ὅσον ἂν αὐτῇ τῆς ἀγάπης ἐφ᾽ ἃ μὴ προσῆκε τοσοῦτον ἐνδέειν ἀνάγκη πρὸς τὸν Θεόν. Ὁ δὲ ἅπαξ ὁρμήσας ἀγαπᾶν ἀργύριον, πᾶσαν ἐκεῖ μετακενοῖ (38) τὴν ἀγάπην. Ὁ γὰρ ἀγαπῶν ἀργύριον, οὐ πλη- σθήσεται αργυρίου. ' ρημα ἄρχοντος, πρόχειρον εἶναι πρὸς ἄμυναν, καὶ παντὶ τρόπῳ ἐπινοεῖν κατὰ τῶν λελυπηκότων τὴν τῶν ὁμοίων ἀντίδοσιν. Πῶς γὰρ διδάξει ἕτερον μηδενὶ κακὸν ἀντὶ κακοῦ ἀποδιδόναι, ὁ πάντα ποιῶν εἰς τὸ ἀμύνασθαι καὶ ἀντιλυπῆσαι τὸν βλάψαντα ; μὴ μια μούμενος τὴν πραότητα τοῦ Δαβὶδ λέγοντος· Εἰ ἀντ- απέδωκα τοῖς ἀνταποδιδοῦσί μοι κακά· μήτε δὲ τοῦ Ἱερεμίου μεμνημένος, ὅτι ᾿Αγαθὸν ἀνδρὶ, ὅταν ἄρῃ ζυγὸν ἐκ νεότητος αὐτοῦ· καθήσεται κατα- μόνας, καὶ σιωπήσεται, ὅτι ἦρεν ἐφ' ἑαυτῷ (39). Δώσει τῷ παίοντι αὐτὸν σιαγόνα, χορτασθήσεται ὀνειδισμῶν. Τί δὲ δεῖ λέγειν περὶ τῶν τοῦ Κυρίου διδαγμάτων, ὅπως αὐτῶν καταφρονοῦσιν οἱ διώκον- τες ἀνταπόδομα ; τοῦ Κυρίου λέγοντος· Ἐάν τίς σε ῥαπίσῃ εἰς τὴν δεξιάν σιαγόνα, στρέψον αὐτῷ καὶ τὴν ἄλλην. Παντὶ μὲν οὖν κατηγόρημα τὸ διώ. Ο κειν ἀνταπόδομα· μάλιστα δὲ ὅταν ἀπὸ τῆς ἀρχοντι- κῆς ἐξουσίας τοῦτο ποιῇ τις· δέον ἔργῳ (40) διδάσκα- λον τῶν ἀπὸ τῆς ὑπομονῆς καλῶν γίνεσθαι τῷ λαῷ. Οἷον γὰρ θέαμα ! πῶς σεμνὸν καὶ θαυμάσιον καὶ μι κροῦ τὴν φύσιν τὴν ἀνθρωπίνην ἐκβαῖνον (41), πολλὰ λοιδορηθέντα και που καὶ πληγὴν δεξάμενον ἐπὶ κόβρης, καὶ ἀλλὰ μωρία παθόντα, καὶ λόγῳ (42) καὶ ἔργῳ πρὸς τὴν ἐσχάτην ἀτιμίαν φερόντων (43)· μὴ · υπερζέσαι θυμῷ, μηδὲ διαναστῆναι πρὸς ἄμυναν ἀλλὰ πράως καὶ ἀοργήτως ἀναστάντα, προσεύξασθαι + καίαν αὐτοῦ τὴν λειτουργίαν ὑποδεχόμενον. ὡς ἀναγκαίαν αὐτῶν τὴν λειτουργίαν ὑποδεχόμενος. Ἐξ όλης καρδίας ἀγαπᾶν τὸν Θεόν. ἀγαπᾶν τὸν Θεόν, μερισμόν τινα. ὅσον ἂν αὐτῆς. ὅσον ἂν αὐτῇ, ἐφ' ἃ μὴ δεῖ. ἐφ' ἑαυτοῦ. ἐφ' ἑαυτόν. ἐπ' αὐτῷ παίοντι αὐτὸν σιαγόνα, χορτασθήσεται, σιαγόνα αὐτοῦ, Α' Editi,παίοντι αὐτῷ σιαγόνα αὐτοῦ. χορτασθήσεται ὀνειδισμού. ἔργων. τῶν ἀπὸ τῆς ὑπομονῆς καλῶν. τῶν ἐν ὑπομονῇ καλῶν. τῶν λόγῳ καὶ λόγῳ. φέροντα. φερόντων. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. I. A non diligere munera; ita ut horum causa iis qui B Eccle. v, 9. * Psal. VII, 5. Thren. 111, 27-30. Editi, D Reg. secundus uti in contextu. Nec ita multo post editi, Sed illud, in sex mss. deest. Ibidem uterque Colb. et Reg. secundus, Vox ultima in editis desiderabatur. Reg. secundus cum utroque Colb., rectius. Statim tres mss., eto. liluc transfert dilectionem omnem: quæ lectio, si faverent mss., valde nobis probaretur Fr. primi, Alii tres mss., Editi, tulit super se, nempe jugum : quar vocem addit Ambrosius in Psal. centesimum deci- mum octavum, hoc modo: Sedebit singulariter, et nos adeunt, multas res prohibitas permittamus. in summa autem neque ejusmodi diligere dona neque studere nos ipsis sinit Scriptura: sed eorum offi- cium obsequiumque uti necessarium suscipiamus. Etenim illud, Ex toto corde, in aliud dividi nequit. Quemadmodum enim in vase liquoris alicujus pleno, quantum ex eo foras defluxerit, tantum ad comple mentum desit necesse est : ita et in anima, quantum dilectionis erga ea quæ amata non oportuit, exhau- stum fuerit, tantum ei ad Deum diligendum deesse necesse est. Qui enim semel in animum induxerit diligere argentum, dilectionem omnem illio absu- mit Qui enim diligit argentum, non implebitur \ar- gento $4. principem accusatio est, expeditum esse et para- tum ad vindictam,atque omnibus modis esse inten- tum, ut iis qui ipsi molestiam confecere, par pari referat. Quomodo enim alium edocebit ut nemini malum pro malo rependat, dum ipse non nihil mo- litur, ut vindictam sumat, ac sua vice lædentem afficiat molestia? haud imitans Davidis mansuetu. dinem, qui ait: Si reddidi retribuentibus mihi mala ”. Neque etiam commeminit Jeremiæ: Bonum viro, cum portaverit jugum a juventute sua: sedebit singulariter, et silebit, quia tulit super se. Dabit percutienti se maxillam, saturabitur opprobriis *. Quid autem de Domini documentis dicendum est, quomodo ea aspernentur qui persequuntur retribu- tionem ? quandoquidem Dominus ait : Siquis impe- gerit alapam in dexteram maxillam, obverte illi et alteram s. Itaque quisquis persequitur retributio- nem arguendus ; maxime autem cum quis id ipsum per potestatem sibi ut duci convenientem efficit, quandoquidem opere pretium fuisset, ut ille re ipsa populum suum patientia bona docuisset. Quale enim spectaculum, quam præclara res est et admi- ratione digna, quæque propemodum naturam hu- manam superat, si is qui multis impetitus est con- viciis, aut forte etiam in maxilla plagam accepit, et innumera alia perpessus est mala, quanquam non- Matth. v, 39. silebit : quia tulit judum verbi. Ibidem tres mss., nec aliter legitur apud LXX. Alii tres m88., in reliquis consentiunt cum prioribus. Reg. secundus, Alii duo mss. et editi, Ibidem tres mss., Alii tres mss. cum editis, pro Et innumera alia et dictis, et factis ad extremam ignominiam tendentia MARAN. editis, At sex mss., Neutra qui- dem lectio multum nobis probatur: sed eam quæ multorum mss. auctoritate innititur, sequi non du- bitavimus. 52. Διώκοντες ἀνταπόδομα. Μέγιστον κατηγό - (36) Uterque Combef. et alii tres mss., ὡς ἀναγ (37) Uterque Colb., το Mox editi et tres mss., (38) Sio quinque mss. Editi vero, ἐκεῖ μετακινεῖ, (39) Regii tertius et quartus, ἐφ' ἑαυτῷ. Codex 52. Persequentes retributionem. Maxima 419 in (40) Uterque Colb. cum Reg. secundo, ἔργῳ. (41) Ita sex mss. At editi, ὑπερβαῖνον. (42) Lege, ut ap. Symeonem Logothetam, p. 564. (43) Colb. primus secunda et recenti manu cum

αὐτῷ ἁμαρτίαν συγχωρηθῆναι, καὶ πρὸς τὸ ἑξῆς τῆς πρεπούσης παρὰ Θεοῦ ἐπιμελείας ἀξιωθῆναι, ὥστε ἀσελγαίνοντα παύσασθαι ! Νῦν δὲ ἡμεῖς οἱ ἄρχοντες μετὰ τῶν ἄλλων κακῶν καὶ τοῦτο μάλιστα ἁμαρτά νομεν, διώκοντες ἀνταπόδομα, οὐδὲ ἴσῳ τῷ μέτρῳ ἀντιδιδόντες, ἀλλὰ μεθ' ὑπερβολῆς ἀμυνόμενοι, οὐκ ἐὰν ὑβρισθῶμεν μόνον, ἀλλ᾽ ἐὰν μὴ καὶ τιμηθῶμεν παροξυνόμενοι· ἐχθροὺς ἡγούμενοι καὶ τοὺς ἔλαττον ἡμᾶς τιμῶντας (44), ὧν ἀξίους ἑαυτοὺς ὑπειλήφα- ὑπὲρ τοῦ ὑβριστοῦ· ὥστε καὶ τὴν ἐπὶ τοῖς φθάσασιν ὀρφανού. ἐπίσ στησον τῷ. ἐπίστησον τό. τοῖς ἄρχουσιν, μεν. οὐ προσέχοντες. Τὰ λοιπὰ εἴρηται καὶ ἐν τοῖς κατα όπιν, τὰ περὶ ὀρφανῶν (45) καὶ γήρας. Ενταῦθα δὲ ἐπίστησον τῷ, Οὐ προσέχοντες, πόσην ἐμφαίνει ἀλαζονείαν τοῦ ἄρχοντος, ὅπως αὐτὸν καὶ τοῦ κρι- τοῦ τῆς ἀδικίας ἀγριώτερον δείκνυσιν· εἴ γε ὁ μὲν μετὰ πολλὰς ἐντεύξεις, εἰ καὶ ἄλλως ἀσυμπαθὴς ἦν, ἀλλὰ διὰ τὸ φιλόπονον τῆς χήρας προσέσχε τῇ κρίσει, τὸ ἐπιπλεῖον ὑπὸ αὐτῆς κοποῦσθαι περιιστά- μενος. Περὶ δὲ τούτων εἴρηται, ὡς (46) καθόλου κρί- σει χήρας προσέχειν μὴ καταδεχομένων. Σαβαώθ· Οὐαὶ οἱ ἰσχύοντες Ισραήλ. Ιδίωμα τῆς Γραφῆς, οὕτω σχηματίζειν τὴν λέξιν. Ἀντὶ τοῦ, Τοῖς ἰσχύουσιν, Οὐαὶ οἱ ἰσχύοντες, εἶπε· τὴν ἐπὶ δυσυπομονήτοις πόνοις (47) εκπεμπομένην φωνὴν ταύτην ἁρμόζειν λέγων τοῖς μικρόν ὕστερον ἐν βά σὰνῳ δυσφορωτάτη γενησομένοις τοῖς ἰσχύουσι τοῦ Ἰσραήλ. Καὶ τοῦτο οὐ στοχαστικῶς εἴρηται παρὰ τοῦ προφήτου, ἀλλὰ κατα ἀπόφασιν τὴν ἀπὸ τοῦ ἀψευδοας στόματος προελθοῦσαν. Τοὺς ἰσχύοντας δὲ τοὺς αὐτοὺς νοητέον τοῖς ἄρχουσιν (48)· οἵ πρὸς τῷ ἀπειθεῖν τῷ Θεῷ, καὶ ἀγαπωσι δῶρα; καὶ διώκουσιν ἀνταπόδομα, καὶ τὰ λοιπα ἃ κατηγοροῦνται. Οὐαὶ τοῖς ἰσχύουσι καὶ ἀπειθοῦσι. Τοῖς γὰρ ἀσθενεστέροις τάχα συγγνώμη. Ὁ γὰρ ἐλάχιστος συγγνωστός ἐστιν ἐλέους. Δυνατοὶ δὲ δυνατῶς ἐτασθήσονται· καὶ, @ πολὺ παρέθεντο, περισσότερον ἀπαιτή- σουσιν αὐτόν. Διὰ τοῦτο καὶ τοῖς πλουσίοις οὐαὶ, ὅτι ἰσχύοντες εἰς τὸ παραμυθεῖσθαι τοὺς πένητας, οὐ κέχρηνται τῇ δυνάμει τοῦ πλούτου εἰς ἃ εἰλή φασι. Καὶ εἴ τις ἑτέρου τὴν διάνοιαν ἐντρεχέστερος, μὴ ἀποχρῆται τῇ ἰσχύϊ τῆς φύσεως πρὸς τὴν τῶν θείων ἔρευναν· καὶ τούτῳ οὐαὶ, ὅταν ἀπαιτῆται κατὰ τοὺς ἄρχοντας. ὁ αὐτός ισος προς τῷ, APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. nulli ipsum ad extremam ignominiam precipitem A agunt,minime tamen prætermodum ira effervescat, noque excitetur ad vindictam, sed mansuete et absque iracundia erigens se, preces pro suo convi- ciatore adhibeat: ita ut peccatum etiam ei condo- netur ob præterita, atque in posterum convenienti Dei sura dignus habeatur; adeo ut proterve et pe- tulanter agere desinat Nunc vero nos principes inter cetera peccata, et illud maxime peccamus, persequimur nempe retributionem, neque pari mensura vices rependimus: sed ultra modum nos ipsos ulciscimur, nec indignamur solum si quapiam contumelia fuerimus vexati, sed si honore non afficimur: imo etiam eos ducimus inimicos, qui nobis minus honoris tribuerint, quo nos ipsos dignos esse existimamus. attendentes. Reliqua quæ spectant ad orphanum, et viduam, jam in superioribus dicta sunt. Hic autem considera hæc verba, Non attendentes, quantum in principe arguantarrogantiam, quomodo etiam ipsum illo judice iniquitatis agrestiorem esse demon- strent: siquidem hic post multas preces, tametsi alioqui nulla tangebatur commiseratione, at certe propter vehementem viduæ importunitatem se at- tentum exhibuit judicio, quippe qui illius molestia ulterius defatigari caveret 88. Porro de his habitus est sormo, quasi generatim judicio viduæ altendere nollent. B C 54. VERS. 24. Propterea hæc dicit Dominator Dominus Sabaoth: Væ potentes Israel. Ea est Scripturæ proprietas, ut ad hunc modum figuret dictionem Gum dixisse debuisset. Potentibus, dixit, Væ potentes. Nimirum eam vocem quæ in durissi- mis cruciatibus omittitur, ait potentibus Israel con- gruere, qui paulo post tormentum gravissimum erant passuri. Neque id conjectura a propheta pro- nuntiatum est, sed secundum sententiam ab ore, mendacii experte profectam. Potentes autem iidem intelligendi sunt, qui principes: qui præterquam quod non obediunt Deo, amant et munera, et per- sequuntur retributionem, ac reliqua de quibus in- simulantur. Væ potentibus,et iis qui non obediunt. Enimvero infirmioribus fortassis dabitur venia. Exiguo enim conceditur misericordia; potentes au- tem potenter tormenta patientur 30. Et. Cui commen- daverunt multum plus petent ab eo 40. Quapropter væ et divitibus, quia cum potentes sint ad suble- vandos pauperes, opum potentia non sunt usi ad quod acceperant eas. Quod si quis ingenii acrimo- D nia alio solertior, ea vi naturali atque facultate non utatur ad res divinas perquirendas: huic quoque * Luo. XVIII, 5. Sap. VI, Reg. secundo, Statim quatuor mss., Editi et duo mss., mss. magno consensu, sed Combe- fsius, quod putet ita petere syntaxim,legi jubet, Ego autem cur statim dicto obedientes si- mus, causam non video ullam. Etenim voces et apud Græcos sæpe dativo conjungi constat : quod aliquando imitati sunt Latini. Notum est illud Horatianum: Invitum qui servat, idem facit occi- denti. Ibidem mss. nonnulli, optime. Ali quidam libri veteres et edití mpèę tá, male. 53. Orphanis non judicantes, et judicio viduæ non 7. 4 Luc. III, 48. (44) Uterque Colb., τιμήσαντας. (45) Pro ὀρφανῶν legitur in utroque Colb. et in (46) Pro ὡς scribitur in tribus mss. ὅτι. (47) Editi, τοῖς πόνοις. Deest τοῖς in mss. (48) Legitur quidem in editis et in nostris sex 53. Ορφανοῖς οὐ κρίνοντες, και κρίσει χήρας 54. Διὰ τοῦτο τάδε λέγει ὁ Δεσπότης Κύριος

αὐτῷ ἁμαρτίαν συγχωρηθῆναι, καὶ πρὸς τὸ ἑξῆς τῆς πρεπούσης παρὰ Θεοῦ ἐπιμελείας ἀξιωθῆναι, ὥστε ἀσελγαίνοντα παύσασθαι ! Νῦν δὲ ἡμεῖς οἱ ἄρχοντες μετὰ τῶν ἄλλων κακῶν καὶ τοῦτο μάλιστα ἁμαρτά νομεν, διώκοντες ἀνταπόδομα, οὐδὲ ἴσῳ τῷ μέτρῳ ἀντιδιδόντες, ἀλλὰ μεθ' ὑπερβολῆς ἀμυνόμενοι, οὐκ ἐὰν ὑβρισθῶμεν μόνον, ἀλλ᾽ ἐὰν μὴ καὶ τιμηθῶμεν παροξυνόμενοι· ἐχθροὺς ἡγούμενοι καὶ τοὺς ἔλαττον ἡμᾶς τιμῶντας (44), ὧν ἀξίους ἑαυτοὺς ὑπειλήφα- ὑπὲρ τοῦ ὑβριστοῦ· ὥστε καὶ τὴν ἐπὶ τοῖς φθάσασιν ὀρφανού. ἐπίσ στησον τῷ. ἐπίστησον τό. τοῖς ἄρχουσιν, μεν. οὐ προσέχοντες. Τὰ λοιπὰ εἴρηται καὶ ἐν τοῖς κατα όπιν, τὰ περὶ ὀρφανῶν (45) καὶ γήρας. Ενταῦθα δὲ ἐπίστησον τῷ, Οὐ προσέχοντες, πόσην ἐμφαίνει ἀλαζονείαν τοῦ ἄρχοντος, ὅπως αὐτὸν καὶ τοῦ κρι- τοῦ τῆς ἀδικίας ἀγριώτερον δείκνυσιν· εἴ γε ὁ μὲν μετὰ πολλὰς ἐντεύξεις, εἰ καὶ ἄλλως ἀσυμπαθὴς ἦν, ἀλλὰ διὰ τὸ φιλόπονον τῆς χήρας προσέσχε τῇ κρίσει, τὸ ἐπιπλεῖον ὑπὸ αὐτῆς κοποῦσθαι περιιστά- μενος. Περὶ δὲ τούτων εἴρηται, ὡς (46) καθόλου κρί- σει χήρας προσέχειν μὴ καταδεχομένων. Σαβαώθ· Οὐαὶ οἱ ἰσχύοντες Ισραήλ. Ιδίωμα τῆς Γραφῆς, οὕτω σχηματίζειν τὴν λέξιν. Ἀντὶ τοῦ, Τοῖς ἰσχύουσιν, Οὐαὶ οἱ ἰσχύοντες, εἶπε· τὴν ἐπὶ δυσυπομονήτοις πόνοις (47) εκπεμπομένην φωνὴν ταύτην ἁρμόζειν λέγων τοῖς μικρόν ὕστερον ἐν βά σὰνῳ δυσφορωτάτη γενησομένοις τοῖς ἰσχύουσι τοῦ Ἰσραήλ. Καὶ τοῦτο οὐ στοχαστικῶς εἴρηται παρὰ τοῦ προφήτου, ἀλλὰ κατα ἀπόφασιν τὴν ἀπὸ τοῦ ἀψευδοας στόματος προελθοῦσαν. Τοὺς ἰσχύοντας δὲ τοὺς αὐτοὺς νοητέον τοῖς ἄρχουσιν (48)· οἵ πρὸς τῷ ἀπειθεῖν τῷ Θεῷ, καὶ ἀγαπωσι δῶρα; καὶ διώκουσιν ἀνταπόδομα, καὶ τὰ λοιπα ἃ κατηγοροῦνται. Οὐαὶ τοῖς ἰσχύουσι καὶ ἀπειθοῦσι. Τοῖς γὰρ ἀσθενεστέροις τάχα συγγνώμη. Ὁ γὰρ ἐλάχιστος συγγνωστός ἐστιν ἐλέους. Δυνατοὶ δὲ δυνατῶς ἐτασθήσονται· καὶ, @ πολὺ παρέθεντο, περισσότερον ἀπαιτή- σουσιν αὐτόν. Διὰ τοῦτο καὶ τοῖς πλουσίοις οὐαὶ, ὅτι ἰσχύοντες εἰς τὸ παραμυθεῖσθαι τοὺς πένητας, οὐ κέχρηνται τῇ δυνάμει τοῦ πλούτου εἰς ἃ εἰλή φασι. Καὶ εἴ τις ἑτέρου τὴν διάνοιαν ἐντρεχέστερος, μὴ ἀποχρῆται τῇ ἰσχύϊ τῆς φύσεως πρὸς τὴν τῶν θείων ἔρευναν· καὶ τούτῳ οὐαὶ, ὅταν ἀπαιτῆται κατὰ τοὺς ἄρχοντας. ὁ αὐτός ισος προς τῷ, APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. nulli ipsum ad extremam ignominiam precipitem A agunt,minime tamen prætermodum ira effervescat, noque excitetur ad vindictam, sed mansuete et absque iracundia erigens se, preces pro suo convi- ciatore adhibeat: ita ut peccatum etiam ei condo- netur ob præterita, atque in posterum convenienti Dei sura dignus habeatur; adeo ut proterve et pe- tulanter agere desinat Nunc vero nos principes inter cetera peccata, et illud maxime peccamus, persequimur nempe retributionem, neque pari mensura vices rependimus: sed ultra modum nos ipsos ulciscimur, nec indignamur solum si quapiam contumelia fuerimus vexati, sed si honore non afficimur: imo etiam eos ducimus inimicos, qui nobis minus honoris tribuerint, quo nos ipsos dignos esse existimamus. attendentes. Reliqua quæ spectant ad orphanum, et viduam, jam in superioribus dicta sunt. Hic autem considera hæc verba, Non attendentes, quantum in principe arguantarrogantiam, quomodo etiam ipsum illo judice iniquitatis agrestiorem esse demon- strent: siquidem hic post multas preces, tametsi alioqui nulla tangebatur commiseratione, at certe propter vehementem viduæ importunitatem se at- tentum exhibuit judicio, quippe qui illius molestia ulterius defatigari caveret 88. Porro de his habitus est sormo, quasi generatim judicio viduæ altendere nollent. B C 54. VERS. 24. Propterea hæc dicit Dominator Dominus Sabaoth: Væ potentes Israel. Ea est Scripturæ proprietas, ut ad hunc modum figuret dictionem Gum dixisse debuisset. Potentibus, dixit, Væ potentes. Nimirum eam vocem quæ in durissi- mis cruciatibus omittitur, ait potentibus Israel con- gruere, qui paulo post tormentum gravissimum erant passuri. Neque id conjectura a propheta pro- nuntiatum est, sed secundum sententiam ab ore, mendacii experte profectam. Potentes autem iidem intelligendi sunt, qui principes: qui præterquam quod non obediunt Deo, amant et munera, et per- sequuntur retributionem, ac reliqua de quibus in- simulantur. Væ potentibus,et iis qui non obediunt. Enimvero infirmioribus fortassis dabitur venia. Exiguo enim conceditur misericordia; potentes au- tem potenter tormenta patientur 30. Et. Cui commen- daverunt multum plus petent ab eo 40. Quapropter væ et divitibus, quia cum potentes sint ad suble- vandos pauperes, opum potentia non sunt usi ad quod acceperant eas. Quod si quis ingenii acrimo- D nia alio solertior, ea vi naturali atque facultate non utatur ad res divinas perquirendas: huic quoque * Luo. XVIII, 5. Sap. VI, Reg. secundo, Statim quatuor mss., Editi et duo mss., mss. magno consensu, sed Combe- fsius, quod putet ita petere syntaxim,legi jubet, Ego autem cur statim dicto obedientes si- mus, causam non video ullam. Etenim voces et apud Græcos sæpe dativo conjungi constat : quod aliquando imitati sunt Latini. Notum est illud Horatianum: Invitum qui servat, idem facit occi- denti. Ibidem mss. nonnulli, optime. Ali quidam libri veteres et edití mpèę tá, male. 53. Orphanis non judicantes, et judicio viduæ non 7. 4 Luc. III, 48. (44) Uterque Colb., τιμήσαντας. (45) Pro ὀρφανῶν legitur in utroque Colb. et in (46) Pro ὡς scribitur in tribus mss. ὅτι. (47) Editi, τοῖς πόνοις. Deest τοῖς in mss. (48) Legitur quidem in editis et in nostris sex 53. Ορφανοῖς οὐ κρίνοντες, και κρίσει χήρας 54. Διὰ τοῦτο τάδε λέγει ὁ Δεσπότης Κύριος

τὴν ἀναλογίαν τῶν δεδομένων τὸ ἔργον. Καὶ εἴ τινες δὲ προστασίας ἐκκλησιαστικῆς ἐπειλημμένοι, μὴ κοσμοῦσι τὸ ἔργον τῇ πρεπούσῃ τῷ ἐπαγγέλματι που λιτείᾳ, καὶ τούτοις οὐσί. Οὐ παύσεται γάρ μου δ θυμὸς ἐν τοῖς ὑπεναντίοις. Ὑπεναντίοι Θεῷ, οἱ ἀντιβαίνοντες αὐτοῦ τοῖς προστάγμασιν· οἵτινες ἐφ᾽ ὅσον εἰσὶν ὑπεναντίοι, οὐ παύσεται ὁ λεγόμενος θυ μὸς τοῦ Θεοῦ κατ' αὐτῶν. Ἐπιμένοντες μὲν γὰρ ταῖς πονηρίαις, ἐξάπτομεν ἐφ' ἑαυτοὺς τὸν θυμὸν τοῦ Θεοῦ (49), οἷον πυρὶ ὕλην τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν παρα- τιθέντες, κατὰ τὸ εἰρημένον, ὅτι Ηῦρ ἐπκέκαυται ἐκ τοῦ θυμοῦ μου. Παυσαμένων δὲ ἡμῶν τῆς ἁμαρ τίας, Κρίσιν ἐκ τῶν ἐχθρῶν μου ποιήσω. Ο πιστεύων εἰς ἐμὲ, φησίν, οὐ μὴ κριθῇ· ὁ δὲ ἀπιστῶν, ἤδη κέκριται. Τῆς οὖν κρίσεως αἴτιοι οἱ ἐχθροί, κατὰ τὸ εἰρημένον· Διὰ ταῦτα ἔρχεται ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ ἐπὶ τοὺς υἱοὺς τῆς ἀπειθείας. Ἐπειδὴ δὲ εἶπεν, ὅτι οὐ παύσεταί μου ὁ θυμὸς ἐν τοῖς ὑπεναντίοις, ἵνα μὴ ἔκριτον τὴν ἐπὶ τοὺς παρ οξύνοντας ὀργὴν εἶναι τοῦ Θεοῦ νομίσωμεν . Εί γε (50) καὶ θυμοῦμαι ἐν τοῖς ὑπεναντίοις· ἀλλ᾽ ὅμως οὐκ ἀκρίτως ἐπάξω αὐτοῖς τὰς κολάσεις, ἀλλὰ κεκριμένας κατὰ τὴν ἀξίαν καὶ τὸ μέτρον τῶν ἐπται- σμένων· τουτέστι τὸ, Κρίσιν ἐκ τῶν ἐχθρῶν μου ποιήσω. Εχθροὶ δὲ τῷ Θεῷ (51), οἱ τὰ ἄδικα πράσ σοντες. Ἐχρθὰ τῷ ἀγαθῷ ἡ πονηρία· ἐχθρὰ τῷ δια καίῳ ἡ ἀδικία· τῷ ἁγίῳ ἡ ἀκαθαρσία· τῇ ἀληθείᾳ τὸ ψεῦδος. Ἐπὶ τούτοις οὖν οὐ παύσεται (52) ὁ θυ μὸς, ἕως ἂν ὦσιν ὑπεναντίοι· οὐδὲ ἄκριτον αὐτοῖς ἐπάξειν ἔφη τὴν κόλασιν. • ρώσω σε εἰς καθαρόν. Ὅρα τὸ ἀγαθὸν τέλος (53) τῆς δικαίας κρίσεως, καὶ τῶν κατὰ τὴν κρίσιν προσ αγομένων κολάσεων. Οὐ παύσεταί μου ο θυμός κρίσιν ποιήσω· ἐπάξω τὴν χεῖρα· πυρώσω· καὶ τί ; Ἵνα καθαρὸν ἀποδείξω. Οὕτω θυμοῦται ὁ θεούς, το ευεργετήσῃ τοὺς ἁμαρτωλούς. Οὐ γάρ της αφανι σμὸν κολάζει· ἀλλὰ παιδεύει εἰς ἐπανόρθωσιν. Επε ἄχει δὲ τὸ πῦρ τοῦτο ἐπὶ τὸ (54) ἐξαφανίσαι τὸ διὰ τῶν πεπυρωμένων βελῶν τοῦ διαβόλου ἐπιβληθὲν τῇ ψυχῇ, τῇ μὴ ἐχούσῃ τὸν θυρεὸν τῆς πίστεως, ᾗ ἐμ- πεσόν, κατασβέννυσι (55) τοῦ πονηροῦ τὰ τοξεύματα, καὶ γίνεται τὸ θεῖον πῦρ, πυρὸς ἑτέρου καθάρσιον (56), τοῦ εἰς ἀνοήτους καὶ βλαδερὰς ἡμᾶς ἐπιθυμίας ἐκκαίοντος. Διὰ τοῦτό φησιν αὐτὸς ὁ Κύριος Είσ πορεύεται (57) ὡς πῦρ χωνευτηρίου, καὶ ὡς πόα πλυνόντων, καὶ καθιούται χωνεύων, και καθαρί. ζων, ὡς τὸ ἀργύριον, καὶ ὡς τὸ χρυσίον. Καὶ τί τὸ ἐνταῦθεν ὄφελος; Έσονται, φησί, τῷ Κυρίῳ (58) * τῷ Θεῷ. ται. παύσεται. τη Εt σβεννύει. καθαρτήριον. πορεύεται. Είσονται, φησί, τῷ Θεῷ. ✓✓ MY COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. I. A ve quia quæstus ab eo repetitur pro ratione do10- B C D Deut. xxx11, 22. “Joan. In, 18. * Εphes. 7, Alii tres mase. cum editis, Editi vero cum aliis tribus mss., antiquis libris. 6. rum. Quin etiam si qui acceptis ecclesiasticis præ- fecturis, munus suum non cohonestant eo vitæ in- stituto, quod sua dignum sit professione, his quo- que væ. Non cessabit enim furor meus in adversa- riis. Adversarii Dei ii sunt, qui ejus obluctantur præceptis : qui quandiu sunt hostes, furor Dei me moratus adversum ipsos non cessabit. Nam, dum immoramur nostris nequitiis, adversum nos ipsos Dei incendimus furorem, quasi igni materiam, ni- mirum peccata nostra, apponentes, juxta illud di- ctum : Ignis accensus est ex furore meo ". At vero ut primum peccatis finem imposuerimus, Judicium de inimicis meis faciam. Qut enim, inquit, credit me, non judicatur : qui autem non credit, jam judi- catus est “ª. Itaque judicii auctores inimici sunt secundum illam sententiam: Propter hæc venit ira Dei in filios diffidentia 's. Idcirco autem dixit : Non cessabit furor meus in adversariis, ut ne Dei iram adversus eos qui ipsum irritant, temerariam et judicii expertem esse existimemus. Etiamsi ira in- oiter contra adversarios: non tamen indicta causa pœnas illis infligam,sed eas cum judicio pro merito et delictorum mensura ipsís irrogabo: hoc est, Judicium de inimicis meis faciam. Cæterum Deo sunt inimici, qui perpetrant iniqua. Nequitia bono est inimica : inimica æquitati iniquitas: sanctitati impuritas veritati mendacium.Ob hæo igitur nom conquiescet furor meus, quoad fuerint inimfof: atque dixit se non sine judicio de ipsis pœnas exa- cturum. et inflammabo te ad purum, Considera justi judicii et pœnarum cum judicio illatarum bonum finem. Non cessabit furor needs; judicium faciam ; exten- domi mi inflammabo. Et qua de causa? manum; Ut purum reddam. Ita irascitur Deus, ut beneficia in peccatores conferat. Non enim ad interitum plectit, sed castigat ad emendationem. Immittit autem ignem hunc ad eum ignem abolendum, qui ignitis diaboli jaculis in animam clypeum fidei haud habentem injectus est : in quam cum cecidit, exstinguit nequissimi tola,ignisque divinus alterius ignis fit expurgatio qui nos ad absurdas noxiasque cupiditates incendebat. Quapropter Dominus ipse ait: Ingreditur quasi ignis conflatorii, et quasi herba lavantium : et sedebit conflans, et emundans, sicut genium, sicut et aurum 4. Boquid hino emolumenti? Erunt, ait, Domino offerentes sacrificium in justitia 4. auferam omnes iniquos abs te. Confertur ingens * Malech. 111, 2. & ibid. Et tree, Edidi uti in contextu. 55. Καὶ ἐπάξω τὴν χεῖρά μου ἐπὶ σε, και που α (49) Illud, τοῦ Θεοῦ, ex tribus mss. addidimus. (50) Codices duo, εἰ δέ. (51) Uterque Colb. et Reg. secundus, τοῦ Θεοῦ. (52) Rursus uterque Colb. et Reg. seoundus,παύε (53) Editi τέλος φησί. sed illud, φησί, deest in (54) Codices quatuor, τῷ. Alii duo cum editis,τό, 55. Vens. 25. Et inducam manum meum in te, (65) Scriptum reperitur in quibusdam mss. κατα- (56) Sio quisque mss. At editi oum Reg. tertio, (57) Pro εισπορεύεται legiturin tribus mass., ἐκε (58) Codices tres, Ἔσονται γὰρ τῷ Κυρίῳ. Alii

τὴν ἀναλογίαν τῶν δεδομένων τὸ ἔργον. Καὶ εἴ τινες δὲ προστασίας ἐκκλησιαστικῆς ἐπειλημμένοι, μὴ κοσμοῦσι τὸ ἔργον τῇ πρεπούσῃ τῷ ἐπαγγέλματι που λιτείᾳ, καὶ τούτοις οὐσί. Οὐ παύσεται γάρ μου δ θυμὸς ἐν τοῖς ὑπεναντίοις. Ὑπεναντίοι Θεῷ, οἱ ἀντιβαίνοντες αὐτοῦ τοῖς προστάγμασιν· οἵτινες ἐφ᾽ ὅσον εἰσὶν ὑπεναντίοι, οὐ παύσεται ὁ λεγόμενος θυ μὸς τοῦ Θεοῦ κατ' αὐτῶν. Ἐπιμένοντες μὲν γὰρ ταῖς πονηρίαις, ἐξάπτομεν ἐφ' ἑαυτοὺς τὸν θυμὸν τοῦ Θεοῦ (49), οἷον πυρὶ ὕλην τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν παρα- τιθέντες, κατὰ τὸ εἰρημένον, ὅτι Ηῦρ ἐπκέκαυται ἐκ τοῦ θυμοῦ μου. Παυσαμένων δὲ ἡμῶν τῆς ἁμαρ τίας, Κρίσιν ἐκ τῶν ἐχθρῶν μου ποιήσω. Ο πιστεύων εἰς ἐμὲ, φησίν, οὐ μὴ κριθῇ· ὁ δὲ ἀπιστῶν, ἤδη κέκριται. Τῆς οὖν κρίσεως αἴτιοι οἱ ἐχθροί, κατὰ τὸ εἰρημένον· Διὰ ταῦτα ἔρχεται ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ ἐπὶ τοὺς υἱοὺς τῆς ἀπειθείας. Ἐπειδὴ δὲ εἶπεν, ὅτι οὐ παύσεταί μου ὁ θυμὸς ἐν τοῖς ὑπεναντίοις, ἵνα μὴ ἔκριτον τὴν ἐπὶ τοὺς παρ οξύνοντας ὀργὴν εἶναι τοῦ Θεοῦ νομίσωμεν . Εί γε (50) καὶ θυμοῦμαι ἐν τοῖς ὑπεναντίοις· ἀλλ᾽ ὅμως οὐκ ἀκρίτως ἐπάξω αὐτοῖς τὰς κολάσεις, ἀλλὰ κεκριμένας κατὰ τὴν ἀξίαν καὶ τὸ μέτρον τῶν ἐπται- σμένων· τουτέστι τὸ, Κρίσιν ἐκ τῶν ἐχθρῶν μου ποιήσω. Εχθροὶ δὲ τῷ Θεῷ (51), οἱ τὰ ἄδικα πράσ σοντες. Ἐχρθὰ τῷ ἀγαθῷ ἡ πονηρία· ἐχθρὰ τῷ δια καίῳ ἡ ἀδικία· τῷ ἁγίῳ ἡ ἀκαθαρσία· τῇ ἀληθείᾳ τὸ ψεῦδος. Ἐπὶ τούτοις οὖν οὐ παύσεται (52) ὁ θυ μὸς, ἕως ἂν ὦσιν ὑπεναντίοι· οὐδὲ ἄκριτον αὐτοῖς ἐπάξειν ἔφη τὴν κόλασιν. • ρώσω σε εἰς καθαρόν. Ὅρα τὸ ἀγαθὸν τέλος (53) τῆς δικαίας κρίσεως, καὶ τῶν κατὰ τὴν κρίσιν προσ αγομένων κολάσεων. Οὐ παύσεταί μου ο θυμός κρίσιν ποιήσω· ἐπάξω τὴν χεῖρα· πυρώσω· καὶ τί ; Ἵνα καθαρὸν ἀποδείξω. Οὕτω θυμοῦται ὁ θεούς, το ευεργετήσῃ τοὺς ἁμαρτωλούς. Οὐ γάρ της αφανι σμὸν κολάζει· ἀλλὰ παιδεύει εἰς ἐπανόρθωσιν. Επε ἄχει δὲ τὸ πῦρ τοῦτο ἐπὶ τὸ (54) ἐξαφανίσαι τὸ διὰ τῶν πεπυρωμένων βελῶν τοῦ διαβόλου ἐπιβληθὲν τῇ ψυχῇ, τῇ μὴ ἐχούσῃ τὸν θυρεὸν τῆς πίστεως, ᾗ ἐμ- πεσόν, κατασβέννυσι (55) τοῦ πονηροῦ τὰ τοξεύματα, καὶ γίνεται τὸ θεῖον πῦρ, πυρὸς ἑτέρου καθάρσιον (56), τοῦ εἰς ἀνοήτους καὶ βλαδερὰς ἡμᾶς ἐπιθυμίας ἐκκαίοντος. Διὰ τοῦτό φησιν αὐτὸς ὁ Κύριος Είσ πορεύεται (57) ὡς πῦρ χωνευτηρίου, καὶ ὡς πόα πλυνόντων, καὶ καθιούται χωνεύων, και καθαρί. ζων, ὡς τὸ ἀργύριον, καὶ ὡς τὸ χρυσίον. Καὶ τί τὸ ἐνταῦθεν ὄφελος; Έσονται, φησί, τῷ Κυρίῳ (58) * τῷ Θεῷ. ται. παύσεται. τη Εt σβεννύει. καθαρτήριον. πορεύεται. Είσονται, φησί, τῷ Θεῷ. ✓✓ MY COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. I. A ve quia quæstus ab eo repetitur pro ratione do10- B C D Deut. xxx11, 22. “Joan. In, 18. * Εphes. 7, Alii tres mase. cum editis, Editi vero cum aliis tribus mss., antiquis libris. 6. rum. Quin etiam si qui acceptis ecclesiasticis præ- fecturis, munus suum non cohonestant eo vitæ in- stituto, quod sua dignum sit professione, his quo- que væ. Non cessabit enim furor meus in adversa- riis. Adversarii Dei ii sunt, qui ejus obluctantur præceptis : qui quandiu sunt hostes, furor Dei me moratus adversum ipsos non cessabit. Nam, dum immoramur nostris nequitiis, adversum nos ipsos Dei incendimus furorem, quasi igni materiam, ni- mirum peccata nostra, apponentes, juxta illud di- ctum : Ignis accensus est ex furore meo ". At vero ut primum peccatis finem imposuerimus, Judicium de inimicis meis faciam. Qut enim, inquit, credit me, non judicatur : qui autem non credit, jam judi- catus est “ª. Itaque judicii auctores inimici sunt secundum illam sententiam: Propter hæc venit ira Dei in filios diffidentia 's. Idcirco autem dixit : Non cessabit furor meus in adversariis, ut ne Dei iram adversus eos qui ipsum irritant, temerariam et judicii expertem esse existimemus. Etiamsi ira in- oiter contra adversarios: non tamen indicta causa pœnas illis infligam,sed eas cum judicio pro merito et delictorum mensura ipsís irrogabo: hoc est, Judicium de inimicis meis faciam. Cæterum Deo sunt inimici, qui perpetrant iniqua. Nequitia bono est inimica : inimica æquitati iniquitas: sanctitati impuritas veritati mendacium.Ob hæo igitur nom conquiescet furor meus, quoad fuerint inimfof: atque dixit se non sine judicio de ipsis pœnas exa- cturum. et inflammabo te ad purum, Considera justi judicii et pœnarum cum judicio illatarum bonum finem. Non cessabit furor needs; judicium faciam ; exten- domi mi inflammabo. Et qua de causa? manum; Ut purum reddam. Ita irascitur Deus, ut beneficia in peccatores conferat. Non enim ad interitum plectit, sed castigat ad emendationem. Immittit autem ignem hunc ad eum ignem abolendum, qui ignitis diaboli jaculis in animam clypeum fidei haud habentem injectus est : in quam cum cecidit, exstinguit nequissimi tola,ignisque divinus alterius ignis fit expurgatio qui nos ad absurdas noxiasque cupiditates incendebat. Quapropter Dominus ipse ait: Ingreditur quasi ignis conflatorii, et quasi herba lavantium : et sedebit conflans, et emundans, sicut genium, sicut et aurum 4. Boquid hino emolumenti? Erunt, ait, Domino offerentes sacrificium in justitia 4. auferam omnes iniquos abs te. Confertur ingens * Malech. 111, 2. & ibid. Et tree, Edidi uti in contextu. 55. Καὶ ἐπάξω τὴν χεῖρά μου ἐπὶ σε, και που α (49) Illud, τοῦ Θεοῦ, ex tribus mss. addidimus. (50) Codices duo, εἰ δέ. (51) Uterque Colb. et Reg. secundus, τοῦ Θεοῦ. (52) Rursus uterque Colb. et Reg. seoundus,παύε (53) Editi τέλος φησί. sed illud, φησί, deest in (54) Codices quatuor, τῷ. Alii duo cum editis,τό, 55. Vens. 25. Et inducam manum meum in te, (65) Scriptum reperitur in quibusdam mss. κατα- (56) Sio quisque mss. At editi oum Reg. tertio, (57) Pro εισπορεύεται legiturin tribus mass., ἐκε (58) Codices tres, Ἔσονται γὰρ τῷ Κυρίῳ. Alii

Α προσάγοντες θυσίαν ἐν δικαιοσύνῃ. Καὶ ἀφελῶ πάντας ἀνόμους ἀπὸ σοῦ. Μεγάλη εὐεργεσία ψυ χῇ, τῇ παρὰ τὴν αἰτίαν (59) τῶν κακῶς προϊσταμέ νων εἰς Θεοῦ ἀλλοτρίωσιν ἐκπεσούσῃ, τὸ ἀφαιρεθή- ναι αὐτῆς τοὺς ἀνόμους. Διὰ τοῦτο καὶ οἱ περὶ τὴν Εκκλησίαν τύποι τοὺς ἐν ἀπηγορευμένοις παραπτώ ματιν εὐρεθέντας χωρίζουσι τοῦ λοιποῦ σώματος, ἵνα μὴ μικρὰ ζύμη ὅλον τὸ φύραμα δολώσῃ. Ὥστε κατὰ ἀγαθὸν Θεόν ἐστι τὸ ἀφελεῖν ἀνόμους ἀπὸ λαοῦ. Οὐ γὰρ οἱ ἄνομοι συνεισελεύσονται τοῖς ἁγίοις εἰσ τὰ ἅγια, ἐπείπερ τὸ πτύον ἐν τῇ χειρὶ τοῦ Κυρίου . ᾿Αλλ' οἱ νῦν ὡς ἄνομοι χωριζόμενοι τοῦ λαοῦ, πράως φέρουσι τὰ γιγνόμενα οὐ νοοῦντες, ὅτι τύπος ταῦτα τῶν ἐν τοῖς φοβεροῖς κρίμασι τοῦ Θεοῦ γενησομένων. Ἡλίκη δὲ βλάβη τὸ μὴ ἀφαιρεῖσθαι τοὺς ἀνόμους Β τῆς πρὸς τὰ ἅγια μέλη τοῦ Χριστοῦ ἐπιμιξίας, ὁ ᾿Απόστολος εδήλωσεν, ἐπιτιμῶν Κορινθίοις, διότι οὐκ ἐπένθησαν, ἵνα ἐξαρθῇ ἀπ' αὐτῶν ὁ τὸ πονηρὸν ἔργα σάμενος. τὴν αἰτίαν. ΣΧΙ, : ἕκαστος νο ἀνήρ ἀνὴρ τὸ εὐθές, στο. ἀνὴρ ἕκαστος τὸ ἀρεστόν. .. ρον. Διὰ τί ὑπερβὰς τοὺς βασιλεῖς, τῶν κριτῶν ἐμνή- σθη ; καίτοι καὶ ἐν βασιλεῦσιν ἦσάν τινες, οἱ ἐπαι νετῶς ἄρξαντες τοῦ λαοῦ. Ι ὅτι ἡ κατὰ τοὺς κριτὰς πολιτεία ἐλευθεριωτέρα ἦν, κατὰ φύσιν αὐτοῖς ὑπάρ χουσα, αὐτονομουμένου τοῦ λαοῦ, καὶ Θεὸν μόνον βασιλέα γνωρίζοντος· ἡ δῆ τῶν βασιλέων κατάστα σις ὕστερον ἐκ τῆς ἰδίας ἀβουλίας αὐτῶν ἐπεγένετο. Ἔδει οὖν εὐεργετουμένους ἐπὶ τὴν μακαρίαν κατά- στασιν ἐπανελθεῖν. Διὰ τοῦτο οὐχὶ βασιλεῖς, ἀλλὰ κριτὰς ἐπιστήσειν ἐπηγγείλατο, χαριζόμενος αὐτοῖς τὸ ἐλευθέριον. Οὐ γὰρ ἦν βασιλεὺς ἐν Ἰσραήλ, ἀλλ᾽ ἕκαστος τὸ εὐθὲς (60) ἐν ὀφθαλμοῖς αὐτοῦ ἐποίει. Η ἐπειδὴ οὐκέτι βασιλέων καιρὸς ἦν μετὰ τὴν ἐπιδημίαν τοῦ ἀληθινοῦ Βασιλέως, κριτὰς ἐπηγ γείλατο παρέξειν παραπλησίους τοῖς πρότερον, τοὺς ήσετε ἐπὶ δώδεκα θρόνους, κρίνοντες τὰς δώδεκα φυλὰς τοῦ Ἰσραήλ. Πάλιν ἐνταῦθα τὸ αὐτεξούσιον αὐτοῖς. διασώζων, οὐχὶ τὸν προτάσσοντα, ἀλλὰ τὸν συμβουλεύοντα αὐτοῖς. ἔφη παρέζεσθαι. Βασιλέως μὲν γὰρ ἴδιον, ἐπιτάσε σειν τοῖς ἀρχομένοις· συμβούλου δὲ, πείθειν ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοὺς βουλευομένους (62). Οὐ γὰρ αὐτάρκης ἕκαστος ἀφ' ἑαυτοῦ εὑρίσκειν τὸ δέον. Διὰ τοῦτο εὐεργετῶν ὁ Θεὸς συμβούλους, ἀλλ᾽ οὐχὶ ἐξουσια- στὰς δίδωσιν. Ὥστε καὶ ἡμῶν ἕκαστος μὴ ὡς ἄρ· χοντα ἑαυτὸν, ἀλλ' ὡς σύμβουλον παρὰ Κυρίου δε δομένον τῷ λαῷ λογιζέσθω. Πάντες οὖν οἱ προφῆται, οἱ τὰ συμφέροντα παραινέσαντες, σύμβουλοι· καὶ πρὸ πάντων Μωσής. Παραπλησίους οὖν τοῖς ἀπὸ & ΣΙ, 28. παρά τοὺς βουλομένους. τους βου- λευομένους. τοὺς συμβουλευομένους. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. A benefcium anime, quæ perverse presidentium cau- sa abalienata est a Deo,cum ab ea auferuntur iniqui. Idcirco Boclesia statuta eos qui in prohibitis pec- catis sunt deprehensi, a reliquo corpore separant, ne paululum ferment: conspersionem totam cor- rumpat. Itaque Dei boni est e populo tollere inf- quos. Non enim iniqui una cum sanctis sancta in- gredientur, siquidem ventilabrum est in manu Domini ". Sed qui nunc a populo segregantur ut iniqui, ea quæ fiunt, tranquille ferunt, haud intel- ligentes isthæc eorum esse figuram, quæ in tre- mendo Dei judicio eventura sunt.Quam autem exi- tiosum sit iniquos ab ea quæ eis fuit cum sanctis Christi membris societate non separari. Apostolus declaravit,cum Corinthios increpuit quod non luxis- sent,ut ab ipsis auferetur qui perpetrarat malum 4. prius. Quare omissis regibus meminit judicum, etiamsi inter reges nonnulli principatum in populum obtinuerint cum laude? An quoniam judicum ad- ministratio liberior erat, quæ ad eos suapte natura pertinebat, quod populus suis regeretur legibus, Deumque solum regem agnosceret in posterum vero ex propria illorum temeritate atque amentia, instituti sunt reges? Quamobrem tum cum cumu- larentur beneficiis, operæ pretium erat ipsos ad statum felicem reverti.Ea de causa libertatem ipsis largiens non reges,sed judices instituturum seesse pollicitus est. Non enim rex erat in Israel, sed unus- C quisque quod erat rectum in oculis suis, faciebat *. An quia non amplius erat tempus regum post adven- tum veri Regis, ideo judices prioribus haud im- pares daturum se promisit? nimirum Domini disci- pulos, de quibus dictum est: Sedebitis super duo- decim thronos, judicantes duodecim tribus Israel *0. eorum libertate servata,ait præbiturum se non præ- fectum,sed consiliarium. Proprium namque regis est imperare subjectis : consiliarii vero, utilia et con- ducibilia persuadere iis qui consilio utuntur. Nam unusquisque quid opus sit deceatque, per se deprehendere non potest.Quamobrem beneficus Deus dat consiliarios, non autem dominos. Itaque et qui- libet nostrum se non ut principem, sed ut consilia- rium populo a Domino datum esse existimet. Itaque prophetas omnes, conducibilia suadentes, fuere con- siliarii, et ante eos Moyses.Quare Deus,in populum beneficus, prioribus consiliariis pares alios exci- 2. * I Cor. v, 6. Matth. 111, 12. " I Cor. v, mss. edendum curavimus, faciebat. Ita quoque in Vulgata Judic. xvii, 6, et Unusquisque quod sibi rectum, etc. Apud LXX vero utroque in loco pro voce ponitur : Vir quod erat redum. . . . faciebat. Vocem utramque conjunxit Theodoretus, Judio. XVII, ; XXI, 24. * Matth. D in aliis quatuor codicibus, rectius. et tertius, Consiliarii est persua - dere volentibus. Alii duo mss., quorum unus prima manu, alter secunda, perinde ut editi, Colb. primus et Reg. secundus, 36. VERS. 26. Et instituam judices tuos sicut 57. Et consiliarios tuos sicut ab initio. Rursus hic (59) Pro vulgata lectione, τῇ αἰτία, e codicibus (60) Εκαστος τὸ εὐθές. etc. Unusquisque rectum... 56. Καὶ ἐπιστήσω τοὺς κριτὰς σου ὡς τὸ πρότε (61) μαθητὰς τοῦ Κυρίου, περὶ ὧν εἴρηται, ὅτι Καθ 57. Καὶ τοὺς συμβούλους σου ὡς τὸ ἀπαρχῆς. (61) Codex Fr. 1 cum editis, παρὰ τούς. Deest (62) Variant hoc loco libri veteres. Regii primus

Α προσάγοντες θυσίαν ἐν δικαιοσύνῃ. Καὶ ἀφελῶ πάντας ἀνόμους ἀπὸ σοῦ. Μεγάλη εὐεργεσία ψυ χῇ, τῇ παρὰ τὴν αἰτίαν (59) τῶν κακῶς προϊσταμέ νων εἰς Θεοῦ ἀλλοτρίωσιν ἐκπεσούσῃ, τὸ ἀφαιρεθή- ναι αὐτῆς τοὺς ἀνόμους. Διὰ τοῦτο καὶ οἱ περὶ τὴν Εκκλησίαν τύποι τοὺς ἐν ἀπηγορευμένοις παραπτώ ματιν εὐρεθέντας χωρίζουσι τοῦ λοιποῦ σώματος, ἵνα μὴ μικρὰ ζύμη ὅλον τὸ φύραμα δολώσῃ. Ὥστε κατὰ ἀγαθὸν Θεόν ἐστι τὸ ἀφελεῖν ἀνόμους ἀπὸ λαοῦ. Οὐ γὰρ οἱ ἄνομοι συνεισελεύσονται τοῖς ἁγίοις εἰσ τὰ ἅγια, ἐπείπερ τὸ πτύον ἐν τῇ χειρὶ τοῦ Κυρίου . ᾿Αλλ' οἱ νῦν ὡς ἄνομοι χωριζόμενοι τοῦ λαοῦ, πράως φέρουσι τὰ γιγνόμενα οὐ νοοῦντες, ὅτι τύπος ταῦτα τῶν ἐν τοῖς φοβεροῖς κρίμασι τοῦ Θεοῦ γενησομένων. Ἡλίκη δὲ βλάβη τὸ μὴ ἀφαιρεῖσθαι τοὺς ἀνόμους Β τῆς πρὸς τὰ ἅγια μέλη τοῦ Χριστοῦ ἐπιμιξίας, ὁ ᾿Απόστολος εδήλωσεν, ἐπιτιμῶν Κορινθίοις, διότι οὐκ ἐπένθησαν, ἵνα ἐξαρθῇ ἀπ' αὐτῶν ὁ τὸ πονηρὸν ἔργα σάμενος. τὴν αἰτίαν. ΣΧΙ, : ἕκαστος νο ἀνήρ ἀνὴρ τὸ εὐθές, στο. ἀνὴρ ἕκαστος τὸ ἀρεστόν. .. ρον. Διὰ τί ὑπερβὰς τοὺς βασιλεῖς, τῶν κριτῶν ἐμνή- σθη ; καίτοι καὶ ἐν βασιλεῦσιν ἦσάν τινες, οἱ ἐπαι νετῶς ἄρξαντες τοῦ λαοῦ. Ι ὅτι ἡ κατὰ τοὺς κριτὰς πολιτεία ἐλευθεριωτέρα ἦν, κατὰ φύσιν αὐτοῖς ὑπάρ χουσα, αὐτονομουμένου τοῦ λαοῦ, καὶ Θεὸν μόνον βασιλέα γνωρίζοντος· ἡ δῆ τῶν βασιλέων κατάστα σις ὕστερον ἐκ τῆς ἰδίας ἀβουλίας αὐτῶν ἐπεγένετο. Ἔδει οὖν εὐεργετουμένους ἐπὶ τὴν μακαρίαν κατά- στασιν ἐπανελθεῖν. Διὰ τοῦτο οὐχὶ βασιλεῖς, ἀλλὰ κριτὰς ἐπιστήσειν ἐπηγγείλατο, χαριζόμενος αὐτοῖς τὸ ἐλευθέριον. Οὐ γὰρ ἦν βασιλεὺς ἐν Ἰσραήλ, ἀλλ᾽ ἕκαστος τὸ εὐθὲς (60) ἐν ὀφθαλμοῖς αὐτοῦ ἐποίει. Η ἐπειδὴ οὐκέτι βασιλέων καιρὸς ἦν μετὰ τὴν ἐπιδημίαν τοῦ ἀληθινοῦ Βασιλέως, κριτὰς ἐπηγ γείλατο παρέξειν παραπλησίους τοῖς πρότερον, τοὺς ήσετε ἐπὶ δώδεκα θρόνους, κρίνοντες τὰς δώδεκα φυλὰς τοῦ Ἰσραήλ. Πάλιν ἐνταῦθα τὸ αὐτεξούσιον αὐτοῖς. διασώζων, οὐχὶ τὸν προτάσσοντα, ἀλλὰ τὸν συμβουλεύοντα αὐτοῖς. ἔφη παρέζεσθαι. Βασιλέως μὲν γὰρ ἴδιον, ἐπιτάσε σειν τοῖς ἀρχομένοις· συμβούλου δὲ, πείθειν ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοὺς βουλευομένους (62). Οὐ γὰρ αὐτάρκης ἕκαστος ἀφ' ἑαυτοῦ εὑρίσκειν τὸ δέον. Διὰ τοῦτο εὐεργετῶν ὁ Θεὸς συμβούλους, ἀλλ᾽ οὐχὶ ἐξουσια- στὰς δίδωσιν. Ὥστε καὶ ἡμῶν ἕκαστος μὴ ὡς ἄρ· χοντα ἑαυτὸν, ἀλλ' ὡς σύμβουλον παρὰ Κυρίου δε δομένον τῷ λαῷ λογιζέσθω. Πάντες οὖν οἱ προφῆται, οἱ τὰ συμφέροντα παραινέσαντες, σύμβουλοι· καὶ πρὸ πάντων Μωσής. Παραπλησίους οὖν τοῖς ἀπὸ & ΣΙ, 28. παρά τοὺς βουλομένους. τους βου- λευομένους. τοὺς συμβουλευομένους. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. A benefcium anime, quæ perverse presidentium cau- sa abalienata est a Deo,cum ab ea auferuntur iniqui. Idcirco Boclesia statuta eos qui in prohibitis pec- catis sunt deprehensi, a reliquo corpore separant, ne paululum ferment: conspersionem totam cor- rumpat. Itaque Dei boni est e populo tollere inf- quos. Non enim iniqui una cum sanctis sancta in- gredientur, siquidem ventilabrum est in manu Domini ". Sed qui nunc a populo segregantur ut iniqui, ea quæ fiunt, tranquille ferunt, haud intel- ligentes isthæc eorum esse figuram, quæ in tre- mendo Dei judicio eventura sunt.Quam autem exi- tiosum sit iniquos ab ea quæ eis fuit cum sanctis Christi membris societate non separari. Apostolus declaravit,cum Corinthios increpuit quod non luxis- sent,ut ab ipsis auferetur qui perpetrarat malum 4. prius. Quare omissis regibus meminit judicum, etiamsi inter reges nonnulli principatum in populum obtinuerint cum laude? An quoniam judicum ad- ministratio liberior erat, quæ ad eos suapte natura pertinebat, quod populus suis regeretur legibus, Deumque solum regem agnosceret in posterum vero ex propria illorum temeritate atque amentia, instituti sunt reges? Quamobrem tum cum cumu- larentur beneficiis, operæ pretium erat ipsos ad statum felicem reverti.Ea de causa libertatem ipsis largiens non reges,sed judices instituturum seesse pollicitus est. Non enim rex erat in Israel, sed unus- C quisque quod erat rectum in oculis suis, faciebat *. An quia non amplius erat tempus regum post adven- tum veri Regis, ideo judices prioribus haud im- pares daturum se promisit? nimirum Domini disci- pulos, de quibus dictum est: Sedebitis super duo- decim thronos, judicantes duodecim tribus Israel *0. eorum libertate servata,ait præbiturum se non præ- fectum,sed consiliarium. Proprium namque regis est imperare subjectis : consiliarii vero, utilia et con- ducibilia persuadere iis qui consilio utuntur. Nam unusquisque quid opus sit deceatque, per se deprehendere non potest.Quamobrem beneficus Deus dat consiliarios, non autem dominos. Itaque et qui- libet nostrum se non ut principem, sed ut consilia- rium populo a Domino datum esse existimet. Itaque prophetas omnes, conducibilia suadentes, fuere con- siliarii, et ante eos Moyses.Quare Deus,in populum beneficus, prioribus consiliariis pares alios exci- 2. * I Cor. v, 6. Matth. 111, 12. " I Cor. v, mss. edendum curavimus, faciebat. Ita quoque in Vulgata Judic. xvii, 6, et Unusquisque quod sibi rectum, etc. Apud LXX vero utroque in loco pro voce ponitur : Vir quod erat redum. . . . faciebat. Vocem utramque conjunxit Theodoretus, Judio. XVII, ; XXI, 24. * Matth. D in aliis quatuor codicibus, rectius. et tertius, Consiliarii est persua - dere volentibus. Alii duo mss., quorum unus prima manu, alter secunda, perinde ut editi, Colb. primus et Reg. secundus, 36. VERS. 26. Et instituam judices tuos sicut 57. Et consiliarios tuos sicut ab initio. Rursus hic (59) Pro vulgata lectione, τῇ αἰτία, e codicibus (60) Εκαστος τὸ εὐθές. etc. Unusquisque rectum... 56. Καὶ ἐπιστήσω τοὺς κριτὰς σου ὡς τὸ πρότε (61) μαθητὰς τοῦ Κυρίου, περὶ ὧν εἴρηται, ὅτι Καθ 57. Καὶ τοὺς συμβούλους σου ὡς τὸ ἀπαρχῆς. (61) Codex Fr. 1 cum editis, παρὰ τούς. Deest (62) Variant hoc loco libri veteres. Regii primus

Α προσάγοντες θυσίαν ἐν δικαιοσύνῃ. Καὶ ἀφελῶ πάντας ἀνόμους ἀπὸ σοῦ. Μεγάλη εὐεργεσία ψυ χῇ, τῇ παρὰ τὴν αἰτίαν (59) τῶν κακῶς προϊσταμέ νων εἰς Θεοῦ ἀλλοτρίωσιν ἐκπεσούσῃ, τὸ ἀφαιρεθή- ναι αὐτῆς τοὺς ἀνόμους. Διὰ τοῦτο καὶ οἱ περὶ τὴν Εκκλησίαν τύποι τοὺς ἐν ἀπηγορευμένοις παραπτώ ματιν εὐρεθέντας χωρίζουσι τοῦ λοιποῦ σώματος, ἵνα μὴ μικρὰ ζύμη ὅλον τὸ φύραμα δολώσῃ. Ὥστε κατὰ ἀγαθὸν Θεόν ἐστι τὸ ἀφελεῖν ἀνόμους ἀπὸ λαοῦ. Οὐ γὰρ οἱ ἄνομοι συνεισελεύσονται τοῖς ἁγίοις εἰσ τὰ ἅγια, ἐπείπερ τὸ πτύον ἐν τῇ χειρὶ τοῦ Κυρίου . ᾿Αλλ' οἱ νῦν ὡς ἄνομοι χωριζόμενοι τοῦ λαοῦ, πράως φέρουσι τὰ γιγνόμενα οὐ νοοῦντες, ὅτι τύπος ταῦτα τῶν ἐν τοῖς φοβεροῖς κρίμασι τοῦ Θεοῦ γενησομένων. Ἡλίκη δὲ βλάβη τὸ μὴ ἀφαιρεῖσθαι τοὺς ἀνόμους Β τῆς πρὸς τὰ ἅγια μέλη τοῦ Χριστοῦ ἐπιμιξίας, ὁ ᾿Απόστολος εδήλωσεν, ἐπιτιμῶν Κορινθίοις, διότι οὐκ ἐπένθησαν, ἵνα ἐξαρθῇ ἀπ' αὐτῶν ὁ τὸ πονηρὸν ἔργα σάμενος. τὴν αἰτίαν. ΣΧΙ, : ἕκαστος νο ἀνήρ ἀνὴρ τὸ εὐθές, στο. ἀνὴρ ἕκαστος τὸ ἀρεστόν. .. ρον. Διὰ τί ὑπερβὰς τοὺς βασιλεῖς, τῶν κριτῶν ἐμνή- σθη ; καίτοι καὶ ἐν βασιλεῦσιν ἦσάν τινες, οἱ ἐπαι νετῶς ἄρξαντες τοῦ λαοῦ. Ι ὅτι ἡ κατὰ τοὺς κριτὰς πολιτεία ἐλευθεριωτέρα ἦν, κατὰ φύσιν αὐτοῖς ὑπάρ χουσα, αὐτονομουμένου τοῦ λαοῦ, καὶ Θεὸν μόνον βασιλέα γνωρίζοντος· ἡ δῆ τῶν βασιλέων κατάστα σις ὕστερον ἐκ τῆς ἰδίας ἀβουλίας αὐτῶν ἐπεγένετο. Ἔδει οὖν εὐεργετουμένους ἐπὶ τὴν μακαρίαν κατά- στασιν ἐπανελθεῖν. Διὰ τοῦτο οὐχὶ βασιλεῖς, ἀλλὰ κριτὰς ἐπιστήσειν ἐπηγγείλατο, χαριζόμενος αὐτοῖς τὸ ἐλευθέριον. Οὐ γὰρ ἦν βασιλεὺς ἐν Ἰσραήλ, ἀλλ᾽ ἕκαστος τὸ εὐθὲς (60) ἐν ὀφθαλμοῖς αὐτοῦ ἐποίει. Η ἐπειδὴ οὐκέτι βασιλέων καιρὸς ἦν μετὰ τὴν ἐπιδημίαν τοῦ ἀληθινοῦ Βασιλέως, κριτὰς ἐπηγ γείλατο παρέξειν παραπλησίους τοῖς πρότερον, τοὺς ήσετε ἐπὶ δώδεκα θρόνους, κρίνοντες τὰς δώδεκα φυλὰς τοῦ Ἰσραήλ. Πάλιν ἐνταῦθα τὸ αὐτεξούσιον αὐτοῖς. διασώζων, οὐχὶ τὸν προτάσσοντα, ἀλλὰ τὸν συμβουλεύοντα αὐτοῖς. ἔφη παρέζεσθαι. Βασιλέως μὲν γὰρ ἴδιον, ἐπιτάσε σειν τοῖς ἀρχομένοις· συμβούλου δὲ, πείθειν ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοὺς βουλευομένους (62). Οὐ γὰρ αὐτάρκης ἕκαστος ἀφ' ἑαυτοῦ εὑρίσκειν τὸ δέον. Διὰ τοῦτο εὐεργετῶν ὁ Θεὸς συμβούλους, ἀλλ᾽ οὐχὶ ἐξουσια- στὰς δίδωσιν. Ὥστε καὶ ἡμῶν ἕκαστος μὴ ὡς ἄρ· χοντα ἑαυτὸν, ἀλλ' ὡς σύμβουλον παρὰ Κυρίου δε δομένον τῷ λαῷ λογιζέσθω. Πάντες οὖν οἱ προφῆται, οἱ τὰ συμφέροντα παραινέσαντες, σύμβουλοι· καὶ πρὸ πάντων Μωσής. Παραπλησίους οὖν τοῖς ἀπὸ & ΣΙ, 28. παρά τοὺς βουλομένους. τους βου- λευομένους. τοὺς συμβουλευομένους. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. A benefcium anime, quæ perverse presidentium cau- sa abalienata est a Deo,cum ab ea auferuntur iniqui. Idcirco Boclesia statuta eos qui in prohibitis pec- catis sunt deprehensi, a reliquo corpore separant, ne paululum ferment: conspersionem totam cor- rumpat. Itaque Dei boni est e populo tollere inf- quos. Non enim iniqui una cum sanctis sancta in- gredientur, siquidem ventilabrum est in manu Domini ". Sed qui nunc a populo segregantur ut iniqui, ea quæ fiunt, tranquille ferunt, haud intel- ligentes isthæc eorum esse figuram, quæ in tre- mendo Dei judicio eventura sunt.Quam autem exi- tiosum sit iniquos ab ea quæ eis fuit cum sanctis Christi membris societate non separari. Apostolus declaravit,cum Corinthios increpuit quod non luxis- sent,ut ab ipsis auferetur qui perpetrarat malum 4. prius. Quare omissis regibus meminit judicum, etiamsi inter reges nonnulli principatum in populum obtinuerint cum laude? An quoniam judicum ad- ministratio liberior erat, quæ ad eos suapte natura pertinebat, quod populus suis regeretur legibus, Deumque solum regem agnosceret in posterum vero ex propria illorum temeritate atque amentia, instituti sunt reges? Quamobrem tum cum cumu- larentur beneficiis, operæ pretium erat ipsos ad statum felicem reverti.Ea de causa libertatem ipsis largiens non reges,sed judices instituturum seesse pollicitus est. Non enim rex erat in Israel, sed unus- C quisque quod erat rectum in oculis suis, faciebat *. An quia non amplius erat tempus regum post adven- tum veri Regis, ideo judices prioribus haud im- pares daturum se promisit? nimirum Domini disci- pulos, de quibus dictum est: Sedebitis super duo- decim thronos, judicantes duodecim tribus Israel *0. eorum libertate servata,ait præbiturum se non præ- fectum,sed consiliarium. Proprium namque regis est imperare subjectis : consiliarii vero, utilia et con- ducibilia persuadere iis qui consilio utuntur. Nam unusquisque quid opus sit deceatque, per se deprehendere non potest.Quamobrem beneficus Deus dat consiliarios, non autem dominos. Itaque et qui- libet nostrum se non ut principem, sed ut consilia- rium populo a Domino datum esse existimet. Itaque prophetas omnes, conducibilia suadentes, fuere con- siliarii, et ante eos Moyses.Quare Deus,in populum beneficus, prioribus consiliariis pares alios exci- 2. * I Cor. v, 6. Matth. 111, 12. " I Cor. v, mss. edendum curavimus, faciebat. Ita quoque in Vulgata Judic. xvii, 6, et Unusquisque quod sibi rectum, etc. Apud LXX vero utroque in loco pro voce ponitur : Vir quod erat redum. . . . faciebat. Vocem utramque conjunxit Theodoretus, Judio. XVII, ; XXI, 24. * Matth. D in aliis quatuor codicibus, rectius. et tertius, Consiliarii est persua - dere volentibus. Alii duo mss., quorum unus prima manu, alter secunda, perinde ut editi, Colb. primus et Reg. secundus, 36. VERS. 26. Et instituam judices tuos sicut 57. Et consiliarios tuos sicut ab initio. Rursus hic (59) Pro vulgata lectione, τῇ αἰτία, e codicibus (60) Εκαστος τὸ εὐθές. etc. Unusquisque rectum... 56. Καὶ ἐπιστήσω τοὺς κριτὰς σου ὡς τὸ πρότε (61) μαθητὰς τοῦ Κυρίου, περὶ ὧν εἴρηται, ὅτι Καθ 57. Καὶ τοὺς συμβούλους σου ὡς τὸ ἀπαρχῆς. (61) Codex Fr. 1 cum editis, παρὰ τούς. Deest (62) Variant hoc loco libri veteres. Regii primus

Α προσάγοντες θυσίαν ἐν δικαιοσύνῃ. Καὶ ἀφελῶ πάντας ἀνόμους ἀπὸ σοῦ. Μεγάλη εὐεργεσία ψυ χῇ, τῇ παρὰ τὴν αἰτίαν (59) τῶν κακῶς προϊσταμέ νων εἰς Θεοῦ ἀλλοτρίωσιν ἐκπεσούσῃ, τὸ ἀφαιρεθή- ναι αὐτῆς τοὺς ἀνόμους. Διὰ τοῦτο καὶ οἱ περὶ τὴν Εκκλησίαν τύποι τοὺς ἐν ἀπηγορευμένοις παραπτώ ματιν εὐρεθέντας χωρίζουσι τοῦ λοιποῦ σώματος, ἵνα μὴ μικρὰ ζύμη ὅλον τὸ φύραμα δολώσῃ. Ὥστε κατὰ ἀγαθὸν Θεόν ἐστι τὸ ἀφελεῖν ἀνόμους ἀπὸ λαοῦ. Οὐ γὰρ οἱ ἄνομοι συνεισελεύσονται τοῖς ἁγίοις εἰσ τὰ ἅγια, ἐπείπερ τὸ πτύον ἐν τῇ χειρὶ τοῦ Κυρίου . ᾿Αλλ' οἱ νῦν ὡς ἄνομοι χωριζόμενοι τοῦ λαοῦ, πράως φέρουσι τὰ γιγνόμενα οὐ νοοῦντες, ὅτι τύπος ταῦτα τῶν ἐν τοῖς φοβεροῖς κρίμασι τοῦ Θεοῦ γενησομένων. Ἡλίκη δὲ βλάβη τὸ μὴ ἀφαιρεῖσθαι τοὺς ἀνόμους Β τῆς πρὸς τὰ ἅγια μέλη τοῦ Χριστοῦ ἐπιμιξίας, ὁ ᾿Απόστολος εδήλωσεν, ἐπιτιμῶν Κορινθίοις, διότι οὐκ ἐπένθησαν, ἵνα ἐξαρθῇ ἀπ' αὐτῶν ὁ τὸ πονηρὸν ἔργα σάμενος. τὴν αἰτίαν. ΣΧΙ, : ἕκαστος νο ἀνήρ ἀνὴρ τὸ εὐθές, στο. ἀνὴρ ἕκαστος τὸ ἀρεστόν. .. ρον. Διὰ τί ὑπερβὰς τοὺς βασιλεῖς, τῶν κριτῶν ἐμνή- σθη ; καίτοι καὶ ἐν βασιλεῦσιν ἦσάν τινες, οἱ ἐπαι νετῶς ἄρξαντες τοῦ λαοῦ. Ι ὅτι ἡ κατὰ τοὺς κριτὰς πολιτεία ἐλευθεριωτέρα ἦν, κατὰ φύσιν αὐτοῖς ὑπάρ χουσα, αὐτονομουμένου τοῦ λαοῦ, καὶ Θεὸν μόνον βασιλέα γνωρίζοντος· ἡ δῆ τῶν βασιλέων κατάστα σις ὕστερον ἐκ τῆς ἰδίας ἀβουλίας αὐτῶν ἐπεγένετο. Ἔδει οὖν εὐεργετουμένους ἐπὶ τὴν μακαρίαν κατά- στασιν ἐπανελθεῖν. Διὰ τοῦτο οὐχὶ βασιλεῖς, ἀλλὰ κριτὰς ἐπιστήσειν ἐπηγγείλατο, χαριζόμενος αὐτοῖς τὸ ἐλευθέριον. Οὐ γὰρ ἦν βασιλεὺς ἐν Ἰσραήλ, ἀλλ᾽ ἕκαστος τὸ εὐθὲς (60) ἐν ὀφθαλμοῖς αὐτοῦ ἐποίει. Η ἐπειδὴ οὐκέτι βασιλέων καιρὸς ἦν μετὰ τὴν ἐπιδημίαν τοῦ ἀληθινοῦ Βασιλέως, κριτὰς ἐπηγ γείλατο παρέξειν παραπλησίους τοῖς πρότερον, τοὺς ήσετε ἐπὶ δώδεκα θρόνους, κρίνοντες τὰς δώδεκα φυλὰς τοῦ Ἰσραήλ. Πάλιν ἐνταῦθα τὸ αὐτεξούσιον αὐτοῖς. διασώζων, οὐχὶ τὸν προτάσσοντα, ἀλλὰ τὸν συμβουλεύοντα αὐτοῖς. ἔφη παρέζεσθαι. Βασιλέως μὲν γὰρ ἴδιον, ἐπιτάσε σειν τοῖς ἀρχομένοις· συμβούλου δὲ, πείθειν ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοὺς βουλευομένους (62). Οὐ γὰρ αὐτάρκης ἕκαστος ἀφ' ἑαυτοῦ εὑρίσκειν τὸ δέον. Διὰ τοῦτο εὐεργετῶν ὁ Θεὸς συμβούλους, ἀλλ᾽ οὐχὶ ἐξουσια- στὰς δίδωσιν. Ὥστε καὶ ἡμῶν ἕκαστος μὴ ὡς ἄρ· χοντα ἑαυτὸν, ἀλλ' ὡς σύμβουλον παρὰ Κυρίου δε δομένον τῷ λαῷ λογιζέσθω. Πάντες οὖν οἱ προφῆται, οἱ τὰ συμφέροντα παραινέσαντες, σύμβουλοι· καὶ πρὸ πάντων Μωσής. Παραπλησίους οὖν τοῖς ἀπὸ & ΣΙ, 28. παρά τοὺς βουλομένους. τους βου- λευομένους. τοὺς συμβουλευομένους. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. A benefcium anime, quæ perverse presidentium cau- sa abalienata est a Deo,cum ab ea auferuntur iniqui. Idcirco Boclesia statuta eos qui in prohibitis pec- catis sunt deprehensi, a reliquo corpore separant, ne paululum ferment: conspersionem totam cor- rumpat. Itaque Dei boni est e populo tollere inf- quos. Non enim iniqui una cum sanctis sancta in- gredientur, siquidem ventilabrum est in manu Domini ". Sed qui nunc a populo segregantur ut iniqui, ea quæ fiunt, tranquille ferunt, haud intel- ligentes isthæc eorum esse figuram, quæ in tre- mendo Dei judicio eventura sunt.Quam autem exi- tiosum sit iniquos ab ea quæ eis fuit cum sanctis Christi membris societate non separari. Apostolus declaravit,cum Corinthios increpuit quod non luxis- sent,ut ab ipsis auferetur qui perpetrarat malum 4. prius. Quare omissis regibus meminit judicum, etiamsi inter reges nonnulli principatum in populum obtinuerint cum laude? An quoniam judicum ad- ministratio liberior erat, quæ ad eos suapte natura pertinebat, quod populus suis regeretur legibus, Deumque solum regem agnosceret in posterum vero ex propria illorum temeritate atque amentia, instituti sunt reges? Quamobrem tum cum cumu- larentur beneficiis, operæ pretium erat ipsos ad statum felicem reverti.Ea de causa libertatem ipsis largiens non reges,sed judices instituturum seesse pollicitus est. Non enim rex erat in Israel, sed unus- C quisque quod erat rectum in oculis suis, faciebat *. An quia non amplius erat tempus regum post adven- tum veri Regis, ideo judices prioribus haud im- pares daturum se promisit? nimirum Domini disci- pulos, de quibus dictum est: Sedebitis super duo- decim thronos, judicantes duodecim tribus Israel *0. eorum libertate servata,ait præbiturum se non præ- fectum,sed consiliarium. Proprium namque regis est imperare subjectis : consiliarii vero, utilia et con- ducibilia persuadere iis qui consilio utuntur. Nam unusquisque quid opus sit deceatque, per se deprehendere non potest.Quamobrem beneficus Deus dat consiliarios, non autem dominos. Itaque et qui- libet nostrum se non ut principem, sed ut consilia- rium populo a Domino datum esse existimet. Itaque prophetas omnes, conducibilia suadentes, fuere con- siliarii, et ante eos Moyses.Quare Deus,in populum beneficus, prioribus consiliariis pares alios exci- 2. * I Cor. v, 6. Matth. 111, 12. " I Cor. v, mss. edendum curavimus, faciebat. Ita quoque in Vulgata Judic. xvii, 6, et Unusquisque quod sibi rectum, etc. Apud LXX vero utroque in loco pro voce ponitur : Vir quod erat redum. . . . faciebat. Vocem utramque conjunxit Theodoretus, Judio. XVII, ; XXI, 24. * Matth. D in aliis quatuor codicibus, rectius. et tertius, Consiliarii est persua - dere volentibus. Alii duo mss., quorum unus prima manu, alter secunda, perinde ut editi, Colb. primus et Reg. secundus, 36. VERS. 26. Et instituam judices tuos sicut 57. Et consiliarios tuos sicut ab initio. Rursus hic (59) Pro vulgata lectione, τῇ αἰτία, e codicibus (60) Εκαστος τὸ εὐθές. etc. Unusquisque rectum... 56. Καὶ ἐπιστήσω τοὺς κριτὰς σου ὡς τὸ πρότε (61) μαθητὰς τοῦ Κυρίου, περὶ ὧν εἴρηται, ὅτι Καθ 57. Καὶ τοὺς συμβούλους σου ὡς τὸ ἀπαρχῆς. (61) Codex Fr. 1 cum editis, παρὰ τούς. Deest (62) Variant hoc loco libri veteres. Regii primus

COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. I. αργήσει τῇ ἐπιφανεία τῆς παρουσίας αὐτοῦ. Η γὰρ ἡ ἀνάλωσις (75) παντελής ἐστιν ἀφανισμός, πῶς ὁ μηκέτι ὢν καταργείται ; ᾿Αλλὰ δηλονότι τὸ ἐν τῷ ἀνόμῳ ψεῦδος τῷ πνεύματι τοῦ στόματος τῆς ἀληθείας εξαφανίζεται, καὶ οὕτω καταργηθήσεται τῇ Επιφανείᾳ τῆς παρουσίας τοῦ Χριστοῦ (76). Πολλαχοῦ δὲ τετηρήκαμεν, ὅτι αἱ κακίας εξαφανίζονται, οὐκ αὐταὶ αἱ οὐσίαι, αἷς συμβεβήκασιν· ὡς ἐν τῷ, καὶ ὁδὸν ἁμαρτωλῶν ἀφανιεῖ· καὶ, Οδὸς ἀσεβῶν ἀπολεῖται. δ τῶν, Η αὐτοὶ ἠβούλοντο. Ευεργεσία μεγάλη, καὶ τὸ αἰσχυνθῆναι ἐπὶ πράγματι, ᾧ πρὸ τούτου ἐπηγάλλε το, ὑπὸ (7) ἀναισθησίας τὸ ἐν αὐτῷ αἰσχρὸν συν- ιδεῖν μὴ δυνάμενος, ἀλλὰ τὴν δόξαν ἔχων ἐν τῇ αἱ- σχύνῃ αὐτοῦ. Τὸ οὖν αἰσχύνεσθαι ἀπὸ τῶν εἰδώλων ] ἐπ' ἀγαθῷ τῶν αἰσχυνομένων ενεργείται. Οπερ οὐκ ἄλλως γίνεται, ἢ εἰς ἔννοιαν ελθόντων τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ τῶν τέως εἰδωλολατρούντων (78). Τότε γὰρ ἐγ- καλύπτεται, εἰς συναίσθησιν ἐλθὼν τοῦ ἀτόπου, ὁ τοῖς ἀψύχοις ὡς δύναμιν εἰς τὸ σώζειν ἔχουσι προσευ- χόμενος. Καὶ πᾶς δὲ ὁ φιλήδονος, περ ἂν ᾖ δεδουλω μένος τῶν ἀπηγορευμένων, τοῦτο θεοποιήσας, οἷον εἴδωλόν τι ἔχει ἐν ναῷ βεβήλῳ τῇ ἑαυτοῦ καρδίᾳ καθ- ιδρυμένον (79), ἀεὶ συνὼν αὐτῷ διὰ τῆς φαντασίας, καὶ τὰς εἰκόνας τοῦ ἐπιθυμητοῦ ἐν ἑαυτῷ περιφέρων. Οἷον ὁ φιλόπλουτος, ὅπου ὁ θησαυρὸς αὐτοῦ, ἐκεῖ ἔχων τὴν καρδίαν, τῷ ἐκ τῆς πλεονεξίας ειδώλῳ λα τρεύει. Ο γαστρίμαργος ταῖς ἐν βρώμασιν ἐπιθυ- μίαις δεδουλωμένος, θεὸν ἔχει τὴν ἑαυτοῦ κοιλίαν. Επικατάρατος δὲ ἄνθρωπος ὅστις ποιήσει (80) γλυπτὸν ἢ χωνευτόν, βδέλυγμα Κυρίῳ.. Μακάριοι δὲ οἱ κατὰ τὴν συμβουλὴν Ἰακώβ περιαιροῦντες ἑαυ τῶν θεοὺς ἀλλοτρίους, καὶ ἀλλάσσοντες στολὰς, ἀνα βαίνοντες εἰς Βαιθήλ· τουτέστιν, εἰς οἶκον Θεοῦ, τοῦ ποιῆσαι ἐκεῖ θυσιαστήριον τῷ Θεῷ. ᾿Αποθώμεθα οὖν τὰ ἀλλότρια τοῦ Θεοῦ εἴδωλα, καὶ ἀλλάξωμεν τὰς στο λὰς, ἐκδυσάμενοι τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον, καὶ ἔτι πρό- τερον τὰ ἐνότια τὰ ἐν τοῖς ἐσὶν ἡμῶν (81) ἀποθώ μεθα, τουτέστι τὰ παλαιὰ διδάγματα οἷς ἐκαλλωπι ζόμεθα. Ταῦτα διὰ τὸ, Αἰσχυνθήσονται ἀπὸ τῶν εἰδώλων αὐτῶν, ἃ αὐτοὶ ἡβούλοντο. Οὐδὲ γὰρ μὴ βουλόμενός τις ἔχει τὰ εἴδωλα τὰ προαποδεδομένα (82) ἡμῖν· διότι ἐπιθυμήσαντες τῶν παθῶν, οὕτω θεο- ποιοῦμεν αὐτά. ἡ ἅλωσις· ἡ ἀνάλῶσις. αὐτοῦ. στήρtum οὐχ ὑπό. οὐχ ὑπ' ἀναισθησίας: μή δυνάμενος τοῦ... εἰδωλολατροῦντος· καθιδρυνόμενον. ποιήσει, αποδιδόμενα. επισχύνει σαν ἐπαισχύνθησαν. ἠσχύνθησαν· επικεχόν βησαν. A es Psal. CXLV, moda exstinctio est, quomodo destrueretur qui jam non esset? Sed certe ejus qui iniquus est mendacium spiritu oris veritatis e medio tollitur, sicque claritate adventus Christi destruetur. Cæte - rum non raro observavimus quod malitiæ delentur, non tamen ipsa earum in qua factæ sunt substan- tia : uti in hoc loco: Et viam peccatorum disper- det es ; et : lter impiorum peribit 60. quæ ipsi volebant. Beneficium ingens, con- fundit quempiam ob rem de qua gloriabaturantea, si præ sensus inopia quid in eo esset turpitudinis intelligere non poterat, imo in suo dedecore glo- riam reponebat. Confundi igitur ab idolis in rem est eorum qui confunduntur.Quod sane non aliter ft, nisi ii qui hactenus idola coluerant,ad veri Del pertingant cognitionem. Tunc enim qui rebus inani- matis quasi salutis conferendæ facultatem habenti- bus preces adhibuit, is postquam stultitiæ hujus factus est conscius, pudore afficitur. Porro volupta- rius omnis,cuicunque tandem servierit eorum quæ interdicta sunt; id ipsum tanquam idolum quod- dam in deos referens, illud in templo profano, in suo scilicet corde collocatum retinet: huic namque adest semper cogitatione, atque in se ipso cir- cumfert rei concupite imaginem. Pari ratione ava- rus, ubi thesaurus ipsius est, illic cor habet r, et avaritiæ idolum colit. Heluo ciborum appetitioni- bus serviens, deum sibi prestituit ventrem. Male- dictus autem homo quisquis faciet sculptile aut fu- sile, abominationem Domino ". Beati vero ii sunt, qui juxta consilium Jacob excussis & se diis alie- nis, et immutatis stolis ascendunt in Bethel, hoc est, in domum Dei,ut illic struant aram Deo. Quam- obrem a nobis excutiamus inimica Deo idola, et stolas commutemus, veterem hominem exuentes, prætereaque prius inaures, quæ nostris auribus in- sunt, deponamus, id est, doctrinas priscas in qui- bus nobis assentabamur. Hæc dicta sunto propter illud: Confundentur ab idolis suis quæ ipsi volebant. Nemo enim invitus explicata jam a nobis idola ha- bet: quapropter quibus ducimur cupiditatibus,eas sic deorum numero ascribimus. mas., quam lectionem secutus Tilman- nus verterat: Si enim captivitas. Sed recte e suis codicibus H. et J. emendavit doctissimus vir Du- cmus, legitgue, dam mss. invenimus, in quibus- Editi Alter Combef. Fr. habel quidem sed vocula ante vocem eo in codice non legitur. sed vulgatam lectionem tuentur alii tres mss. et ita quoque legitur apud LXX. Statim in duobus mss.pro scriptum reperitur Biblia Sixt nonnulli mss. cum editis, 61. Διότι αἰσχυνθήσονται ἀπὸ τῶν εἰδώλων αὐτ 62. Καὶ ἐπῃσχύνθησαν ἐπὶ τοῖς κήποις αὐτῶν. 64. VERS. 29. Quare confundentur ab idolis suis, 62. Et confusi sunt super hortis suis, quos concu- 9. • Psal. I, 6. Matth. νι, 21. " Deut. xxvΙ, 15. 60 Gen. xxxv, 3. (75) Legitur corrupte et in editiset in quibusdam (76) Pro filo, τοῦ Χριστοῦ, (77) Sic quatuor mss. cum ano Combefisiano. (78) Uterque Colb. et Reg. secundus, ἐλθόντος... (79) Sic quinque mss. At editi et Reg. primus, (80) Editi et duo mss., πειήσῃ. Alii quatuor mss. (81) Vox ἡμῶν ex tribus mss. addita est. (82) Sic mss. quatuor. Editi et duo mss., προ-

COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. I. αργήσει τῇ ἐπιφανεία τῆς παρουσίας αὐτοῦ. Η γὰρ ἡ ἀνάλωσις (75) παντελής ἐστιν ἀφανισμός, πῶς ὁ μηκέτι ὢν καταργείται ; ᾿Αλλὰ δηλονότι τὸ ἐν τῷ ἀνόμῳ ψεῦδος τῷ πνεύματι τοῦ στόματος τῆς ἀληθείας εξαφανίζεται, καὶ οὕτω καταργηθήσεται τῇ Επιφανείᾳ τῆς παρουσίας τοῦ Χριστοῦ (76). Πολλαχοῦ δὲ τετηρήκαμεν, ὅτι αἱ κακίας εξαφανίζονται, οὐκ αὐταὶ αἱ οὐσίαι, αἷς συμβεβήκασιν· ὡς ἐν τῷ, καὶ ὁδὸν ἁμαρτωλῶν ἀφανιεῖ· καὶ, Οδὸς ἀσεβῶν ἀπολεῖται. δ τῶν, Η αὐτοὶ ἠβούλοντο. Ευεργεσία μεγάλη, καὶ τὸ αἰσχυνθῆναι ἐπὶ πράγματι, ᾧ πρὸ τούτου ἐπηγάλλε το, ὑπὸ (7) ἀναισθησίας τὸ ἐν αὐτῷ αἰσχρὸν συν- ιδεῖν μὴ δυνάμενος, ἀλλὰ τὴν δόξαν ἔχων ἐν τῇ αἱ- σχύνῃ αὐτοῦ. Τὸ οὖν αἰσχύνεσθαι ἀπὸ τῶν εἰδώλων ] ἐπ' ἀγαθῷ τῶν αἰσχυνομένων ενεργείται. Οπερ οὐκ ἄλλως γίνεται, ἢ εἰς ἔννοιαν ελθόντων τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ τῶν τέως εἰδωλολατρούντων (78). Τότε γὰρ ἐγ- καλύπτεται, εἰς συναίσθησιν ἐλθὼν τοῦ ἀτόπου, ὁ τοῖς ἀψύχοις ὡς δύναμιν εἰς τὸ σώζειν ἔχουσι προσευ- χόμενος. Καὶ πᾶς δὲ ὁ φιλήδονος, περ ἂν ᾖ δεδουλω μένος τῶν ἀπηγορευμένων, τοῦτο θεοποιήσας, οἷον εἴδωλόν τι ἔχει ἐν ναῷ βεβήλῳ τῇ ἑαυτοῦ καρδίᾳ καθ- ιδρυμένον (79), ἀεὶ συνὼν αὐτῷ διὰ τῆς φαντασίας, καὶ τὰς εἰκόνας τοῦ ἐπιθυμητοῦ ἐν ἑαυτῷ περιφέρων. Οἷον ὁ φιλόπλουτος, ὅπου ὁ θησαυρὸς αὐτοῦ, ἐκεῖ ἔχων τὴν καρδίαν, τῷ ἐκ τῆς πλεονεξίας ειδώλῳ λα τρεύει. Ο γαστρίμαργος ταῖς ἐν βρώμασιν ἐπιθυ- μίαις δεδουλωμένος, θεὸν ἔχει τὴν ἑαυτοῦ κοιλίαν. Επικατάρατος δὲ ἄνθρωπος ὅστις ποιήσει (80) γλυπτὸν ἢ χωνευτόν, βδέλυγμα Κυρίῳ.. Μακάριοι δὲ οἱ κατὰ τὴν συμβουλὴν Ἰακώβ περιαιροῦντες ἑαυ τῶν θεοὺς ἀλλοτρίους, καὶ ἀλλάσσοντες στολὰς, ἀνα βαίνοντες εἰς Βαιθήλ· τουτέστιν, εἰς οἶκον Θεοῦ, τοῦ ποιῆσαι ἐκεῖ θυσιαστήριον τῷ Θεῷ. ᾿Αποθώμεθα οὖν τὰ ἀλλότρια τοῦ Θεοῦ εἴδωλα, καὶ ἀλλάξωμεν τὰς στο λὰς, ἐκδυσάμενοι τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον, καὶ ἔτι πρό- τερον τὰ ἐνότια τὰ ἐν τοῖς ἐσὶν ἡμῶν (81) ἀποθώ μεθα, τουτέστι τὰ παλαιὰ διδάγματα οἷς ἐκαλλωπι ζόμεθα. Ταῦτα διὰ τὸ, Αἰσχυνθήσονται ἀπὸ τῶν εἰδώλων αὐτῶν, ἃ αὐτοὶ ἡβούλοντο. Οὐδὲ γὰρ μὴ βουλόμενός τις ἔχει τὰ εἴδωλα τὰ προαποδεδομένα (82) ἡμῖν· διότι ἐπιθυμήσαντες τῶν παθῶν, οὕτω θεο- ποιοῦμεν αὐτά. ἡ ἅλωσις· ἡ ἀνάλῶσις. αὐτοῦ. στήρtum οὐχ ὑπό. οὐχ ὑπ' ἀναισθησίας: μή δυνάμενος τοῦ... εἰδωλολατροῦντος· καθιδρυνόμενον. ποιήσει, αποδιδόμενα. επισχύνει σαν ἐπαισχύνθησαν. ἠσχύνθησαν· επικεχόν βησαν. A es Psal. CXLV, moda exstinctio est, quomodo destrueretur qui jam non esset? Sed certe ejus qui iniquus est mendacium spiritu oris veritatis e medio tollitur, sicque claritate adventus Christi destruetur. Cæte - rum non raro observavimus quod malitiæ delentur, non tamen ipsa earum in qua factæ sunt substan- tia : uti in hoc loco: Et viam peccatorum disper- det es ; et : lter impiorum peribit 60. quæ ipsi volebant. Beneficium ingens, con- fundit quempiam ob rem de qua gloriabaturantea, si præ sensus inopia quid in eo esset turpitudinis intelligere non poterat, imo in suo dedecore glo- riam reponebat. Confundi igitur ab idolis in rem est eorum qui confunduntur.Quod sane non aliter ft, nisi ii qui hactenus idola coluerant,ad veri Del pertingant cognitionem. Tunc enim qui rebus inani- matis quasi salutis conferendæ facultatem habenti- bus preces adhibuit, is postquam stultitiæ hujus factus est conscius, pudore afficitur. Porro volupta- rius omnis,cuicunque tandem servierit eorum quæ interdicta sunt; id ipsum tanquam idolum quod- dam in deos referens, illud in templo profano, in suo scilicet corde collocatum retinet: huic namque adest semper cogitatione, atque in se ipso cir- cumfert rei concupite imaginem. Pari ratione ava- rus, ubi thesaurus ipsius est, illic cor habet r, et avaritiæ idolum colit. Heluo ciborum appetitioni- bus serviens, deum sibi prestituit ventrem. Male- dictus autem homo quisquis faciet sculptile aut fu- sile, abominationem Domino ". Beati vero ii sunt, qui juxta consilium Jacob excussis & se diis alie- nis, et immutatis stolis ascendunt in Bethel, hoc est, in domum Dei,ut illic struant aram Deo. Quam- obrem a nobis excutiamus inimica Deo idola, et stolas commutemus, veterem hominem exuentes, prætereaque prius inaures, quæ nostris auribus in- sunt, deponamus, id est, doctrinas priscas in qui- bus nobis assentabamur. Hæc dicta sunto propter illud: Confundentur ab idolis suis quæ ipsi volebant. Nemo enim invitus explicata jam a nobis idola ha- bet: quapropter quibus ducimur cupiditatibus,eas sic deorum numero ascribimus. mas., quam lectionem secutus Tilman- nus verterat: Si enim captivitas. Sed recte e suis codicibus H. et J. emendavit doctissimus vir Du- cmus, legitgue, dam mss. invenimus, in quibus- Editi Alter Combef. Fr. habel quidem sed vocula ante vocem eo in codice non legitur. sed vulgatam lectionem tuentur alii tres mss. et ita quoque legitur apud LXX. Statim in duobus mss.pro scriptum reperitur Biblia Sixt nonnulli mss. cum editis, 61. Διότι αἰσχυνθήσονται ἀπὸ τῶν εἰδώλων αὐτ 62. Καὶ ἐπῃσχύνθησαν ἐπὶ τοῖς κήποις αὐτῶν. 64. VERS. 29. Quare confundentur ab idolis suis, 62. Et confusi sunt super hortis suis, quos concu- 9. • Psal. I, 6. Matth. νι, 21. " Deut. xxvΙ, 15. 60 Gen. xxxv, 3. (75) Legitur corrupte et in editiset in quibusdam (76) Pro filo, τοῦ Χριστοῦ, (77) Sic quatuor mss. cum ano Combefisiano. (78) Uterque Colb. et Reg. secundus, ἐλθόντος... (79) Sic quinque mss. At editi et Reg. primus, (80) Editi et duo mss., πειήσῃ. Alii quatuor mss. (81) Vox ἡμῶν ex tribus mss. addita est. (82) Sic mss. quatuor. Editi et duo mss., προ-

COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. I. αργήσει τῇ ἐπιφανεία τῆς παρουσίας αὐτοῦ. Η γὰρ ἡ ἀνάλωσις (75) παντελής ἐστιν ἀφανισμός, πῶς ὁ μηκέτι ὢν καταργείται ; ᾿Αλλὰ δηλονότι τὸ ἐν τῷ ἀνόμῳ ψεῦδος τῷ πνεύματι τοῦ στόματος τῆς ἀληθείας εξαφανίζεται, καὶ οὕτω καταργηθήσεται τῇ Επιφανείᾳ τῆς παρουσίας τοῦ Χριστοῦ (76). Πολλαχοῦ δὲ τετηρήκαμεν, ὅτι αἱ κακίας εξαφανίζονται, οὐκ αὐταὶ αἱ οὐσίαι, αἷς συμβεβήκασιν· ὡς ἐν τῷ, καὶ ὁδὸν ἁμαρτωλῶν ἀφανιεῖ· καὶ, Οδὸς ἀσεβῶν ἀπολεῖται. δ τῶν, Η αὐτοὶ ἠβούλοντο. Ευεργεσία μεγάλη, καὶ τὸ αἰσχυνθῆναι ἐπὶ πράγματι, ᾧ πρὸ τούτου ἐπηγάλλε το, ὑπὸ (7) ἀναισθησίας τὸ ἐν αὐτῷ αἰσχρὸν συν- ιδεῖν μὴ δυνάμενος, ἀλλὰ τὴν δόξαν ἔχων ἐν τῇ αἱ- σχύνῃ αὐτοῦ. Τὸ οὖν αἰσχύνεσθαι ἀπὸ τῶν εἰδώλων ] ἐπ' ἀγαθῷ τῶν αἰσχυνομένων ενεργείται. Οπερ οὐκ ἄλλως γίνεται, ἢ εἰς ἔννοιαν ελθόντων τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ τῶν τέως εἰδωλολατρούντων (78). Τότε γὰρ ἐγ- καλύπτεται, εἰς συναίσθησιν ἐλθὼν τοῦ ἀτόπου, ὁ τοῖς ἀψύχοις ὡς δύναμιν εἰς τὸ σώζειν ἔχουσι προσευ- χόμενος. Καὶ πᾶς δὲ ὁ φιλήδονος, περ ἂν ᾖ δεδουλω μένος τῶν ἀπηγορευμένων, τοῦτο θεοποιήσας, οἷον εἴδωλόν τι ἔχει ἐν ναῷ βεβήλῳ τῇ ἑαυτοῦ καρδίᾳ καθ- ιδρυμένον (79), ἀεὶ συνὼν αὐτῷ διὰ τῆς φαντασίας, καὶ τὰς εἰκόνας τοῦ ἐπιθυμητοῦ ἐν ἑαυτῷ περιφέρων. Οἷον ὁ φιλόπλουτος, ὅπου ὁ θησαυρὸς αὐτοῦ, ἐκεῖ ἔχων τὴν καρδίαν, τῷ ἐκ τῆς πλεονεξίας ειδώλῳ λα τρεύει. Ο γαστρίμαργος ταῖς ἐν βρώμασιν ἐπιθυ- μίαις δεδουλωμένος, θεὸν ἔχει τὴν ἑαυτοῦ κοιλίαν. Επικατάρατος δὲ ἄνθρωπος ὅστις ποιήσει (80) γλυπτὸν ἢ χωνευτόν, βδέλυγμα Κυρίῳ.. Μακάριοι δὲ οἱ κατὰ τὴν συμβουλὴν Ἰακώβ περιαιροῦντες ἑαυ τῶν θεοὺς ἀλλοτρίους, καὶ ἀλλάσσοντες στολὰς, ἀνα βαίνοντες εἰς Βαιθήλ· τουτέστιν, εἰς οἶκον Θεοῦ, τοῦ ποιῆσαι ἐκεῖ θυσιαστήριον τῷ Θεῷ. ᾿Αποθώμεθα οὖν τὰ ἀλλότρια τοῦ Θεοῦ εἴδωλα, καὶ ἀλλάξωμεν τὰς στο λὰς, ἐκδυσάμενοι τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον, καὶ ἔτι πρό- τερον τὰ ἐνότια τὰ ἐν τοῖς ἐσὶν ἡμῶν (81) ἀποθώ μεθα, τουτέστι τὰ παλαιὰ διδάγματα οἷς ἐκαλλωπι ζόμεθα. Ταῦτα διὰ τὸ, Αἰσχυνθήσονται ἀπὸ τῶν εἰδώλων αὐτῶν, ἃ αὐτοὶ ἡβούλοντο. Οὐδὲ γὰρ μὴ βουλόμενός τις ἔχει τὰ εἴδωλα τὰ προαποδεδομένα (82) ἡμῖν· διότι ἐπιθυμήσαντες τῶν παθῶν, οὕτω θεο- ποιοῦμεν αὐτά. ἡ ἅλωσις· ἡ ἀνάλῶσις. αὐτοῦ. στήρtum οὐχ ὑπό. οὐχ ὑπ' ἀναισθησίας: μή δυνάμενος τοῦ... εἰδωλολατροῦντος· καθιδρυνόμενον. ποιήσει, αποδιδόμενα. επισχύνει σαν ἐπαισχύνθησαν. ἠσχύνθησαν· επικεχόν βησαν. A es Psal. CXLV, moda exstinctio est, quomodo destrueretur qui jam non esset? Sed certe ejus qui iniquus est mendacium spiritu oris veritatis e medio tollitur, sicque claritate adventus Christi destruetur. Cæte - rum non raro observavimus quod malitiæ delentur, non tamen ipsa earum in qua factæ sunt substan- tia : uti in hoc loco: Et viam peccatorum disper- det es ; et : lter impiorum peribit 60. quæ ipsi volebant. Beneficium ingens, con- fundit quempiam ob rem de qua gloriabaturantea, si præ sensus inopia quid in eo esset turpitudinis intelligere non poterat, imo in suo dedecore glo- riam reponebat. Confundi igitur ab idolis in rem est eorum qui confunduntur.Quod sane non aliter ft, nisi ii qui hactenus idola coluerant,ad veri Del pertingant cognitionem. Tunc enim qui rebus inani- matis quasi salutis conferendæ facultatem habenti- bus preces adhibuit, is postquam stultitiæ hujus factus est conscius, pudore afficitur. Porro volupta- rius omnis,cuicunque tandem servierit eorum quæ interdicta sunt; id ipsum tanquam idolum quod- dam in deos referens, illud in templo profano, in suo scilicet corde collocatum retinet: huic namque adest semper cogitatione, atque in se ipso cir- cumfert rei concupite imaginem. Pari ratione ava- rus, ubi thesaurus ipsius est, illic cor habet r, et avaritiæ idolum colit. Heluo ciborum appetitioni- bus serviens, deum sibi prestituit ventrem. Male- dictus autem homo quisquis faciet sculptile aut fu- sile, abominationem Domino ". Beati vero ii sunt, qui juxta consilium Jacob excussis & se diis alie- nis, et immutatis stolis ascendunt in Bethel, hoc est, in domum Dei,ut illic struant aram Deo. Quam- obrem a nobis excutiamus inimica Deo idola, et stolas commutemus, veterem hominem exuentes, prætereaque prius inaures, quæ nostris auribus in- sunt, deponamus, id est, doctrinas priscas in qui- bus nobis assentabamur. Hæc dicta sunto propter illud: Confundentur ab idolis suis quæ ipsi volebant. Nemo enim invitus explicata jam a nobis idola ha- bet: quapropter quibus ducimur cupiditatibus,eas sic deorum numero ascribimus. mas., quam lectionem secutus Tilman- nus verterat: Si enim captivitas. Sed recte e suis codicibus H. et J. emendavit doctissimus vir Du- cmus, legitgue, dam mss. invenimus, in quibus- Editi Alter Combef. Fr. habel quidem sed vocula ante vocem eo in codice non legitur. sed vulgatam lectionem tuentur alii tres mss. et ita quoque legitur apud LXX. Statim in duobus mss.pro scriptum reperitur Biblia Sixt nonnulli mss. cum editis, 61. Διότι αἰσχυνθήσονται ἀπὸ τῶν εἰδώλων αὐτ 62. Καὶ ἐπῃσχύνθησαν ἐπὶ τοῖς κήποις αὐτῶν. 64. VERS. 29. Quare confundentur ab idolis suis, 62. Et confusi sunt super hortis suis, quos concu- 9. • Psal. I, 6. Matth. νι, 21. " Deut. xxvΙ, 15. 60 Gen. xxxv, 3. (75) Legitur corrupte et in editiset in quibusdam (76) Pro filo, τοῦ Χριστοῦ, (77) Sic quatuor mss. cum ano Combefisiano. (78) Uterque Colb. et Reg. secundus, ἐλθόντος... (79) Sic quinque mss. At editi et Reg. primus, (80) Editi et duo mss., πειήσῃ. Alii quatuor mss. (81) Vox ἡμῶν ex tribus mss. addita est. (82) Sic mss. quatuor. Editi et duo mss., προ-

COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. I. αργήσει τῇ ἐπιφανεία τῆς παρουσίας αὐτοῦ. Η γὰρ ἡ ἀνάλωσις (75) παντελής ἐστιν ἀφανισμός, πῶς ὁ μηκέτι ὢν καταργείται ; ᾿Αλλὰ δηλονότι τὸ ἐν τῷ ἀνόμῳ ψεῦδος τῷ πνεύματι τοῦ στόματος τῆς ἀληθείας εξαφανίζεται, καὶ οὕτω καταργηθήσεται τῇ Επιφανείᾳ τῆς παρουσίας τοῦ Χριστοῦ (76). Πολλαχοῦ δὲ τετηρήκαμεν, ὅτι αἱ κακίας εξαφανίζονται, οὐκ αὐταὶ αἱ οὐσίαι, αἷς συμβεβήκασιν· ὡς ἐν τῷ, καὶ ὁδὸν ἁμαρτωλῶν ἀφανιεῖ· καὶ, Οδὸς ἀσεβῶν ἀπολεῖται. δ τῶν, Η αὐτοὶ ἠβούλοντο. Ευεργεσία μεγάλη, καὶ τὸ αἰσχυνθῆναι ἐπὶ πράγματι, ᾧ πρὸ τούτου ἐπηγάλλε το, ὑπὸ (7) ἀναισθησίας τὸ ἐν αὐτῷ αἰσχρὸν συν- ιδεῖν μὴ δυνάμενος, ἀλλὰ τὴν δόξαν ἔχων ἐν τῇ αἱ- σχύνῃ αὐτοῦ. Τὸ οὖν αἰσχύνεσθαι ἀπὸ τῶν εἰδώλων ] ἐπ' ἀγαθῷ τῶν αἰσχυνομένων ενεργείται. Οπερ οὐκ ἄλλως γίνεται, ἢ εἰς ἔννοιαν ελθόντων τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ τῶν τέως εἰδωλολατρούντων (78). Τότε γὰρ ἐγ- καλύπτεται, εἰς συναίσθησιν ἐλθὼν τοῦ ἀτόπου, ὁ τοῖς ἀψύχοις ὡς δύναμιν εἰς τὸ σώζειν ἔχουσι προσευ- χόμενος. Καὶ πᾶς δὲ ὁ φιλήδονος, περ ἂν ᾖ δεδουλω μένος τῶν ἀπηγορευμένων, τοῦτο θεοποιήσας, οἷον εἴδωλόν τι ἔχει ἐν ναῷ βεβήλῳ τῇ ἑαυτοῦ καρδίᾳ καθ- ιδρυμένον (79), ἀεὶ συνὼν αὐτῷ διὰ τῆς φαντασίας, καὶ τὰς εἰκόνας τοῦ ἐπιθυμητοῦ ἐν ἑαυτῷ περιφέρων. Οἷον ὁ φιλόπλουτος, ὅπου ὁ θησαυρὸς αὐτοῦ, ἐκεῖ ἔχων τὴν καρδίαν, τῷ ἐκ τῆς πλεονεξίας ειδώλῳ λα τρεύει. Ο γαστρίμαργος ταῖς ἐν βρώμασιν ἐπιθυ- μίαις δεδουλωμένος, θεὸν ἔχει τὴν ἑαυτοῦ κοιλίαν. Επικατάρατος δὲ ἄνθρωπος ὅστις ποιήσει (80) γλυπτὸν ἢ χωνευτόν, βδέλυγμα Κυρίῳ.. Μακάριοι δὲ οἱ κατὰ τὴν συμβουλὴν Ἰακώβ περιαιροῦντες ἑαυ τῶν θεοὺς ἀλλοτρίους, καὶ ἀλλάσσοντες στολὰς, ἀνα βαίνοντες εἰς Βαιθήλ· τουτέστιν, εἰς οἶκον Θεοῦ, τοῦ ποιῆσαι ἐκεῖ θυσιαστήριον τῷ Θεῷ. ᾿Αποθώμεθα οὖν τὰ ἀλλότρια τοῦ Θεοῦ εἴδωλα, καὶ ἀλλάξωμεν τὰς στο λὰς, ἐκδυσάμενοι τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον, καὶ ἔτι πρό- τερον τὰ ἐνότια τὰ ἐν τοῖς ἐσὶν ἡμῶν (81) ἀποθώ μεθα, τουτέστι τὰ παλαιὰ διδάγματα οἷς ἐκαλλωπι ζόμεθα. Ταῦτα διὰ τὸ, Αἰσχυνθήσονται ἀπὸ τῶν εἰδώλων αὐτῶν, ἃ αὐτοὶ ἡβούλοντο. Οὐδὲ γὰρ μὴ βουλόμενός τις ἔχει τὰ εἴδωλα τὰ προαποδεδομένα (82) ἡμῖν· διότι ἐπιθυμήσαντες τῶν παθῶν, οὕτω θεο- ποιοῦμεν αὐτά. ἡ ἅλωσις· ἡ ἀνάλῶσις. αὐτοῦ. στήρtum οὐχ ὑπό. οὐχ ὑπ' ἀναισθησίας: μή δυνάμενος τοῦ... εἰδωλολατροῦντος· καθιδρυνόμενον. ποιήσει, αποδιδόμενα. επισχύνει σαν ἐπαισχύνθησαν. ἠσχύνθησαν· επικεχόν βησαν. A es Psal. CXLV, moda exstinctio est, quomodo destrueretur qui jam non esset? Sed certe ejus qui iniquus est mendacium spiritu oris veritatis e medio tollitur, sicque claritate adventus Christi destruetur. Cæte - rum non raro observavimus quod malitiæ delentur, non tamen ipsa earum in qua factæ sunt substan- tia : uti in hoc loco: Et viam peccatorum disper- det es ; et : lter impiorum peribit 60. quæ ipsi volebant. Beneficium ingens, con- fundit quempiam ob rem de qua gloriabaturantea, si præ sensus inopia quid in eo esset turpitudinis intelligere non poterat, imo in suo dedecore glo- riam reponebat. Confundi igitur ab idolis in rem est eorum qui confunduntur.Quod sane non aliter ft, nisi ii qui hactenus idola coluerant,ad veri Del pertingant cognitionem. Tunc enim qui rebus inani- matis quasi salutis conferendæ facultatem habenti- bus preces adhibuit, is postquam stultitiæ hujus factus est conscius, pudore afficitur. Porro volupta- rius omnis,cuicunque tandem servierit eorum quæ interdicta sunt; id ipsum tanquam idolum quod- dam in deos referens, illud in templo profano, in suo scilicet corde collocatum retinet: huic namque adest semper cogitatione, atque in se ipso cir- cumfert rei concupite imaginem. Pari ratione ava- rus, ubi thesaurus ipsius est, illic cor habet r, et avaritiæ idolum colit. Heluo ciborum appetitioni- bus serviens, deum sibi prestituit ventrem. Male- dictus autem homo quisquis faciet sculptile aut fu- sile, abominationem Domino ". Beati vero ii sunt, qui juxta consilium Jacob excussis & se diis alie- nis, et immutatis stolis ascendunt in Bethel, hoc est, in domum Dei,ut illic struant aram Deo. Quam- obrem a nobis excutiamus inimica Deo idola, et stolas commutemus, veterem hominem exuentes, prætereaque prius inaures, quæ nostris auribus in- sunt, deponamus, id est, doctrinas priscas in qui- bus nobis assentabamur. Hæc dicta sunto propter illud: Confundentur ab idolis suis quæ ipsi volebant. Nemo enim invitus explicata jam a nobis idola ha- bet: quapropter quibus ducimur cupiditatibus,eas sic deorum numero ascribimus. mas., quam lectionem secutus Tilman- nus verterat: Si enim captivitas. Sed recte e suis codicibus H. et J. emendavit doctissimus vir Du- cmus, legitgue, dam mss. invenimus, in quibus- Editi Alter Combef. Fr. habel quidem sed vocula ante vocem eo in codice non legitur. sed vulgatam lectionem tuentur alii tres mss. et ita quoque legitur apud LXX. Statim in duobus mss.pro scriptum reperitur Biblia Sixt nonnulli mss. cum editis, 61. Διότι αἰσχυνθήσονται ἀπὸ τῶν εἰδώλων αὐτ 62. Καὶ ἐπῃσχύνθησαν ἐπὶ τοῖς κήποις αὐτῶν. 64. VERS. 29. Quare confundentur ab idolis suis, 62. Et confusi sunt super hortis suis, quos concu- 9. • Psal. I, 6. Matth. νι, 21. " Deut. xxvΙ, 15. 60 Gen. xxxv, 3. (75) Legitur corrupte et in editiset in quibusdam (76) Pro filo, τοῦ Χριστοῦ, (77) Sic quatuor mss. cum ano Combefisiano. (78) Uterque Colb. et Reg. secundus, ἐλθόντος... (79) Sic quinque mss. At editi et Reg. primus, (80) Editi et duo mss., πειήσῃ. Alii quatuor mss. (81) Vox ἡμῶν ex tribus mss. addita est. (82) Sic mss. quatuor. Editi et duo mss., προ-

Κυρίου, διὰ τὴν ἐξ ἀρχῆς κτίσιν· ἀποξηρανθεὶς δὲ, διὰ τὸ ἀπολωλεκέναι τὸ ἐν τοῖς δόγμασι ζωτικόν. Φιλοτιμητέον τοίνυν πιστεύειν ἀληθινῶς εἰς Χριστὸν, ἵνα ποταμοί πνευματικοὶ ἐκ τῆς κοιλίας ἡμῶν ῥέωσι (90), μήτε ἀτερπεῖς, μήτε ἀκάρπους ἡμᾶς συγχωροῦν- τες γενέσθαι. πείου, καὶ αἱ έργασίαι αὐτῶν, ὡς σπινθῆρες πυ- ρός. Ἐντεῦθεν δῆλον, ὅτι (91) ἑκάστῳ τὰ ἔργα αἴτια τῶν ἐν κολάσει πόνων γενήσεται ἑαυτοὺς ἡμῶν καὶ ἐπιτηδείους καύσει παρασκευαζόντων, καὶ τὰ πάθη τῆς ψυχῆς ὥσπερ σπινθῆρας πυρὸς εἰς ἔξαψιν τῆς ἐν γεέννῃ φλογὸς ἐπαγομένων· ὡς καὶ ὁ καταξηραινό- μενος ἐν τῇ φλογί πλούσιος ὑπὸ τῶν ἰδίων ἡδονῶν κατεφρύσσετο. Κατὰ γὰρ τὴν ἀναλογίαν ὧν δεχόμεθα βελῶν ὑπὸ τοῦ πονηροῦ (92), τῆς εἰς πλέον ἢ ἔλατ. τον καύσεως μεθέξομεν. Καὶ κατακαυθήσονται οἱ ἄνομοι καὶ οἱ ἁμαρτωλοὶ ἅμα, καὶ οὐκ ἔσται ὁ σβέσων. Δὶς ἤδη συνήφθησαν ἀλλήλοις ὑπὸ τῆς προ φητείας οἱ ἄνομοι καὶ οἱ ἁμαρτωλοί (93)· ἄνω μένο Καὶ συντριβήσονται οἱ ἄνομοι καὶ οἱ ἁμαρτωλοί· ἐνταῦθα δέ· Καὶ κατακαυθήσονται Μηδεὶς ἑαυτὸν ἐξαπατάτω ἀπαιδεύτοις λόγοις· ὅτι εἰ καὶ ἁμαρτωλός, ἀλλὰ Χριστιανός. Οὐκ ἐμπεσοῦμαι οὖν εἰς γέενναν, ὅπου οἱ εἰδωλολάτραι. Βοηθήσει μοι αὐτὸ τὸ ὄνομα τοῦ Χριστιανοῦ, εἰ καὶ τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ παρέβην. Ακουε γὰρ, ὅτι Κατακαυθήσονται οἱ ἄνομοι καὶ οἱ ἁμαρτωλοὶ ἅμα. Αμφοτέροις τὰ τῆς καύσεως αἴτια. Στυππείου καλάμη ἐν ἀμφοτέροις, τουτέστιν εὐκατάπρηστος ζωὴ καὶ φλογὸς δεκτική. Σπινθήρ δικαίως ψυχὴν (34) ἐμπορεύεται καὶ τούτῳ κἀκείνῳ· νῦν μὲν ὡς ἐν σποδιᾷ κεκαλυμμένος, καθόσον ὑπὸ τῶν τῆς σαρκὸς σκεπασμάτων περικαλύπτεται · ἀναφθήσεται δὲ ὑπὸ τῆς θείας κρίσεως, ἐν τῇ ἡμέρα τῆς ἐκδικήσεως ἐκ τῶν ἐλέγχων ἀναῤῥιπιζόμενος καὶ ἐξαπτόμενος. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Β' (95). Αμώς, περὶ τῆς Ἰουδαίας καὶ περὶ Ἱερουσαλήμ. Μετὰ τὴν περιγραφὴν τῆς προτέρας δράσεως ἐγένετο οὗτος ὁ λόγος πρὸς Ἡσαΐαν υἱὸν ᾿Αμώς. Διὰ τί δὲ ἐκεῖ μὲν Ορασις, ἐνταῦθα δὲ λόγος; Ὅτι ἡ μὲν παρὰ τοῦ Θεοῦ δύναμις κατὰ τὴν τοῦ Ηνεύματος χάριν τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ διδομένη μία. Γνῶσις γάρ ἔστι τῶν ἀγνοουμένων, δι᾿ ἀποκαλύψεως καὶ φωτι- σωσι. διαβόλου" κατα- καυθήσονται. καυθήσονται. ἄνω μέν. ἐνταῦθα δέ. μέν δέ δικαίων ψυχήν, δικαίων δικαίως, ἐμπυρσεύεται. ἐμπορεύεται. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. II. A quam a se excussit in plenitudine temporum. Et Joan. vu, 38. mass., quam vocem prioris declarationem esse arbitramur. Aliquanto post mss. omnes, Editi, secundus Statim duo mss., Vocula et in editis desiderabantur. justorum animam : quam scripturam p B ” C quasi hortus arboribus a Domino consitus per crea tionem primam : sed arefactus est, quod vita- lem dogmatum sensum disperdiderit. Itaque ut in Christum vere credamus, danda opera est : ut spi- ritualia flumina de ventre nostro fluant ", neque inammnos, neque infructuosos nos effici sinamus. stuppæ, et opera eorum, ut scintillæ ignis. Hino compertum est futurum esse ut opera in causa sint our supplicii pœnæ ab unoquoque perferantur: quandoquidem nos ipsos ustioni reddimus idoneos, atque animæ vitia lanquam ignis scintillas ad ac- cendendam gehenna flammam exsuscitamus:quem- admodum et dives ille in flamma arefactus, a pro- priis voluptatibus torrebatur. Etenim pro ratione jaculorum quæ & maligno exceperimus, plus aut a minus exuremur. Et comburentur iniqui et peccato- res simul, et non erit qui exstingual. Janjam semel et iterum simul conjuncti sunt iniqui et peccatores a prophetia : superius quidem, Et conterentur iniqui et peccatores: bio vero, Et comburentur. Nemo ipse seducat insulsis his verbis: Tametsi peccator sum, at certe sum Christianus. Non igitur incidam in gehennam, in quam præcipitantur idololatre. Ipsum Christiani nomen erit mihi adjumento,etiam- si præcepta Christi violaverim. Audi enim : Com- burentur iniqui et peccatores simul. Quod ultionis causa est, idipsum utrisque convenit. Bepe- ritur in utrisque stuppa calamus, hoc est vita quæ facile exuritur, flammamque suscipit. Jure et hujus et illius animam incendit scintilla, quæ quidema nunc tanquam in cinere oblecta est, dum carnis tegumentis velatur : incendetur vero a divino judicio, cum in die vindicta criminationibus excitabitur ac- cendeturgue. D CAPUT II. filium Amos, de Judæa et de Jerusalem. Postquam descripta est prior visio, factum est hoc verbum ad Isaiam filium Amos. Jam vero quanam ratione illio quidem legitur Visio, hic autem Verbum? Quoniam una quidem est virtus, quæ a Deo per Spiritus gra- tiam sanctis ipsius tribuitur. Est enim earum re- rum quæ ignorabantur cognitio, per revelationem et nos quoque in Regiis primo et quarto et in utro- que Colb. invenimus. Sed existimat vir eruditissi- mus, e codice Anglic. ita emendandum esse, ut pro legatur, merito. Ejus autem judi- cium eo libentius sequimur, quod hanc ipsam le- ctionem in nostro quoque Regio tertio invenimus. Ibidem codices H. et J. et tres alii, Bditi cum Regiis primo et tertio, Tum in ipsis verba Scripturæ in modum alterius tituli ponuntur. Paulo aliter in aliis codicibus sori- ptum titulum invenimus; sed de his plus satis. 64. Καὶ ἔσται ἡ ἰσχὺς αὐτῶν ὡς καλάμη στυπο 6. Ο λόγος ὁ γενόμενος πρὸς Ησαίαν υἱὸν (90) Codices quinque, βέωσι. Editi vero, ρεύ- (91) Pro δῆλον, ὅτι, habent aliquot mss. δηλονότι (92) Bditi cum tribus mss., πονηροῦ. Alii tres (93) Codices duo, ἁμαρτωλοὶ ἅμα. Ibidem Reg. (94) Ducous in tribus codicibus scriptum reperit, 64. VERS. 31. Et erit fortitudo illorum ut calamus 65. VERS. 1. Verbum quod factum est ad Isaiam (95) In tribus mss. pro titulo legitur, "Ορασις βι.

Κυρίου, διὰ τὴν ἐξ ἀρχῆς κτίσιν· ἀποξηρανθεὶς δὲ, διὰ τὸ ἀπολωλεκέναι τὸ ἐν τοῖς δόγμασι ζωτικόν. Φιλοτιμητέον τοίνυν πιστεύειν ἀληθινῶς εἰς Χριστὸν, ἵνα ποταμοί πνευματικοὶ ἐκ τῆς κοιλίας ἡμῶν ῥέωσι (90), μήτε ἀτερπεῖς, μήτε ἀκάρπους ἡμᾶς συγχωροῦν- τες γενέσθαι. πείου, καὶ αἱ έργασίαι αὐτῶν, ὡς σπινθῆρες πυ- ρός. Ἐντεῦθεν δῆλον, ὅτι (91) ἑκάστῳ τὰ ἔργα αἴτια τῶν ἐν κολάσει πόνων γενήσεται ἑαυτοὺς ἡμῶν καὶ ἐπιτηδείους καύσει παρασκευαζόντων, καὶ τὰ πάθη τῆς ψυχῆς ὥσπερ σπινθῆρας πυρὸς εἰς ἔξαψιν τῆς ἐν γεέννῃ φλογὸς ἐπαγομένων· ὡς καὶ ὁ καταξηραινό- μενος ἐν τῇ φλογί πλούσιος ὑπὸ τῶν ἰδίων ἡδονῶν κατεφρύσσετο. Κατὰ γὰρ τὴν ἀναλογίαν ὧν δεχόμεθα βελῶν ὑπὸ τοῦ πονηροῦ (92), τῆς εἰς πλέον ἢ ἔλατ. τον καύσεως μεθέξομεν. Καὶ κατακαυθήσονται οἱ ἄνομοι καὶ οἱ ἁμαρτωλοὶ ἅμα, καὶ οὐκ ἔσται ὁ σβέσων. Δὶς ἤδη συνήφθησαν ἀλλήλοις ὑπὸ τῆς προ φητείας οἱ ἄνομοι καὶ οἱ ἁμαρτωλοί (93)· ἄνω μένο Καὶ συντριβήσονται οἱ ἄνομοι καὶ οἱ ἁμαρτωλοί· ἐνταῦθα δέ· Καὶ κατακαυθήσονται Μηδεὶς ἑαυτὸν ἐξαπατάτω ἀπαιδεύτοις λόγοις· ὅτι εἰ καὶ ἁμαρτωλός, ἀλλὰ Χριστιανός. Οὐκ ἐμπεσοῦμαι οὖν εἰς γέενναν, ὅπου οἱ εἰδωλολάτραι. Βοηθήσει μοι αὐτὸ τὸ ὄνομα τοῦ Χριστιανοῦ, εἰ καὶ τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ παρέβην. Ακουε γὰρ, ὅτι Κατακαυθήσονται οἱ ἄνομοι καὶ οἱ ἁμαρτωλοὶ ἅμα. Αμφοτέροις τὰ τῆς καύσεως αἴτια. Στυππείου καλάμη ἐν ἀμφοτέροις, τουτέστιν εὐκατάπρηστος ζωὴ καὶ φλογὸς δεκτική. Σπινθήρ δικαίως ψυχὴν (34) ἐμπορεύεται καὶ τούτῳ κἀκείνῳ· νῦν μὲν ὡς ἐν σποδιᾷ κεκαλυμμένος, καθόσον ὑπὸ τῶν τῆς σαρκὸς σκεπασμάτων περικαλύπτεται · ἀναφθήσεται δὲ ὑπὸ τῆς θείας κρίσεως, ἐν τῇ ἡμέρα τῆς ἐκδικήσεως ἐκ τῶν ἐλέγχων ἀναῤῥιπιζόμενος καὶ ἐξαπτόμενος. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Β' (95). Αμώς, περὶ τῆς Ἰουδαίας καὶ περὶ Ἱερουσαλήμ. Μετὰ τὴν περιγραφὴν τῆς προτέρας δράσεως ἐγένετο οὗτος ὁ λόγος πρὸς Ἡσαΐαν υἱὸν ᾿Αμώς. Διὰ τί δὲ ἐκεῖ μὲν Ορασις, ἐνταῦθα δὲ λόγος; Ὅτι ἡ μὲν παρὰ τοῦ Θεοῦ δύναμις κατὰ τὴν τοῦ Ηνεύματος χάριν τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ διδομένη μία. Γνῶσις γάρ ἔστι τῶν ἀγνοουμένων, δι᾿ ἀποκαλύψεως καὶ φωτι- σωσι. διαβόλου" κατα- καυθήσονται. καυθήσονται. ἄνω μέν. ἐνταῦθα δέ. μέν δέ δικαίων ψυχήν, δικαίων δικαίως, ἐμπυρσεύεται. ἐμπορεύεται. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. II. A quam a se excussit in plenitudine temporum. Et Joan. vu, 38. mass., quam vocem prioris declarationem esse arbitramur. Aliquanto post mss. omnes, Editi, secundus Statim duo mss., Vocula et in editis desiderabantur. justorum animam : quam scripturam p B ” C quasi hortus arboribus a Domino consitus per crea tionem primam : sed arefactus est, quod vita- lem dogmatum sensum disperdiderit. Itaque ut in Christum vere credamus, danda opera est : ut spi- ritualia flumina de ventre nostro fluant ", neque inammnos, neque infructuosos nos effici sinamus. stuppæ, et opera eorum, ut scintillæ ignis. Hino compertum est futurum esse ut opera in causa sint our supplicii pœnæ ab unoquoque perferantur: quandoquidem nos ipsos ustioni reddimus idoneos, atque animæ vitia lanquam ignis scintillas ad ac- cendendam gehenna flammam exsuscitamus:quem- admodum et dives ille in flamma arefactus, a pro- priis voluptatibus torrebatur. Etenim pro ratione jaculorum quæ & maligno exceperimus, plus aut a minus exuremur. Et comburentur iniqui et peccato- res simul, et non erit qui exstingual. Janjam semel et iterum simul conjuncti sunt iniqui et peccatores a prophetia : superius quidem, Et conterentur iniqui et peccatores: bio vero, Et comburentur. Nemo ipse seducat insulsis his verbis: Tametsi peccator sum, at certe sum Christianus. Non igitur incidam in gehennam, in quam præcipitantur idololatre. Ipsum Christiani nomen erit mihi adjumento,etiam- si præcepta Christi violaverim. Audi enim : Com- burentur iniqui et peccatores simul. Quod ultionis causa est, idipsum utrisque convenit. Bepe- ritur in utrisque stuppa calamus, hoc est vita quæ facile exuritur, flammamque suscipit. Jure et hujus et illius animam incendit scintilla, quæ quidema nunc tanquam in cinere oblecta est, dum carnis tegumentis velatur : incendetur vero a divino judicio, cum in die vindicta criminationibus excitabitur ac- cendeturgue. D CAPUT II. filium Amos, de Judæa et de Jerusalem. Postquam descripta est prior visio, factum est hoc verbum ad Isaiam filium Amos. Jam vero quanam ratione illio quidem legitur Visio, hic autem Verbum? Quoniam una quidem est virtus, quæ a Deo per Spiritus gra- tiam sanctis ipsius tribuitur. Est enim earum re- rum quæ ignorabantur cognitio, per revelationem et nos quoque in Regiis primo et quarto et in utro- que Colb. invenimus. Sed existimat vir eruditissi- mus, e codice Anglic. ita emendandum esse, ut pro legatur, merito. Ejus autem judi- cium eo libentius sequimur, quod hanc ipsam le- ctionem in nostro quoque Regio tertio invenimus. Ibidem codices H. et J. et tres alii, Bditi cum Regiis primo et tertio, Tum in ipsis verba Scripturæ in modum alterius tituli ponuntur. Paulo aliter in aliis codicibus sori- ptum titulum invenimus; sed de his plus satis. 64. Καὶ ἔσται ἡ ἰσχὺς αὐτῶν ὡς καλάμη στυπο 6. Ο λόγος ὁ γενόμενος πρὸς Ησαίαν υἱὸν (90) Codices quinque, βέωσι. Editi vero, ρεύ- (91) Pro δῆλον, ὅτι, habent aliquot mss. δηλονότι (92) Bditi cum tribus mss., πονηροῦ. Alii tres (93) Codices duo, ἁμαρτωλοὶ ἅμα. Ibidem Reg. (94) Ducous in tribus codicibus scriptum reperit, 64. VERS. 31. Et erit fortitudo illorum ut calamus 65. VERS. 1. Verbum quod factum est ad Isaiam (95) In tribus mss. pro titulo legitur, "Ορασις βι.

Α ομοῦ ταῖς καρδίαις τῶν ἁγίων εγγινομένη· κατὰ δὲ τὴν τῶν πραγμάτων διαφορὰν περὶ ἃ ἡ γνώσις, ἢ ὅρασις, ἢ λόγος τὸ ἀποκαλυπτόμενον λέγεται. Ἐκεῖ μέν γὰρ τὰ παρόντα ἐδείκνυτο· ἡ κακία τοῦ λαοῦ, ἡ ἀλλοτρίωσις ἀπὸ Θεοῦ· τὰ περὶ τῶν εὐεργέτην ἀχά- ριστον· ἐνταῦθα δὲ τὸ μέλλον προαγορεύεται. Διὰ τοῦτο Λόγος, "Οτι ἔσται ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις. Οὔτε μέντοι ἐκεῖ δι᾽ ὀφθαλμῶν ἡ δρασις, οὔτε ἐνταῦθα δι' ὤτων ἡ γνῶσις· ἀλλὰ φωτισμός ἐστιν ἐν καρδίᾳ παρὰ τοῦ Πνεύματος, ἢ τὰ παρόντα δεικνύντος, ἢ προαναφωνοῦντος τὸ μέλλον. Πάλιν μέντοι καὶ ἐνα ταῦθα περὶ τῆς Ἰουδαίας καὶ περὶ Ἱερουσαλήμ. Μέλλει μὲν γάρ τι καὶ περὶ τῶν ἄλλων διηγεῖσθαι ἐθνῶν· οὐ γὰρ Ἰουδαίων μόνον ὁ Θεὸς, ἀλλὰ καὶ ἐθνῶν. Επείπες (96) εἷς ὁ Θεός, ὃς δικαιώσει περιο τομὴν ἐκ πίστεως, καὶ ἀκροβυστίαν διὰ τῆς πίστεως· ἀλλὰ προηγουμένως καὶ ἐν τῇ πρώσῃ τάξει τῆς με ρίδος διαυτοῦ μέμνηται. Ζητήσεις θα, εἰ μὴ κατά τινα νοῦν βασάνου δεόμενον, πῆ μὲν πρόσκειται τῷ λόγῳ τὸ (7) τοῦ Κυρίου, πῆ δὲ ἄνευ τῆς προσθήκης τῆς τοῦ Κυρίου οἷον, λόγος Κυρίου ὃς ἐγενήθη πρὸς Ὠσηὲ τὸν τοῦ Βεηρεί· καὶ ἐνταῦθαι. Ὁ λόγος ὁ γενόμενος πρὸς Ησαίαν. Καὶ περὶ τῆς ὁράσεως, παρὰ μὲν τῷ Ἰεζεκιήλ (98). ανοίχθησαν οι ουρα καὶ, καὶ εἶδον ὅρασιν Θεοῦ· παρὰ δὲ τῷ Ἡσαΐα· Ορασις εν είδεν Ησαΐας. Καὶ παρὰ τῷ Ἱερε- μία. Ο λόγος ὁ γενόμενος πρὸς Ἱερεμίαν (98). Ὅτι ἐπειδὴ λαῷ ἀπειθεῖ καὶ ἀντιλέγοντι καὶ πάντη ἀπο- στατήσαντι τοῦ (1) Θεοῦ διαλέγοντο, ἀπεσιώπων τὸ ὄνομα Κυρίου, οἰκονομοῦντες τὰ παραδεχθῆναι αὐ τῶν τοὺς λόγους. Διὰ γὰρ τὸ οἴεσθαι μὴ μέλειν (2) τῷ Θεῷ περὶ τῶν ἀνθρωπίνων, αμεκτήριζαν τοὺς ὡς ἐκ προσώπου τοῦ Κυρίου διαλεγομένους αὐτοῖς, ὡς δηλοῖ Ἱερεμίας λέγων. Ὅλην τὴν ἡμέραν διετέλεσα μυκτηριζόμενος. ββ. Ὅτι ἔσται ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις ἐμφα νὲς τὸ ὄρος Κυρίου, καὶ ὁ οἶκος τοῦ Θεοῦ ἐπ ἄκρων τῶν ὀρέων. Ἔσχαται ἡμέραι αἱ (3) προσεγ γίζουσαι τῇ συντελεία του χρόνου τούτου λέγονται. Συναπαρτίζεται γὰρ τῷ φθαρτῷ τούτῳ κόσμῳ καὶ ἡ τοῦ χρόνου φύσις τοῦ παραῤῥέοντος. Οἰκείως γὰρ ἔχει καὶ συγγενῶς τοῖς βλεπομένοις· συναπερχόμε νος μὲν τοῖς φθειρομένοις, συνυφιστάμενος δὲ τοῖς γινομένοις· συμπροσδοκώμενος δὲ καὶ συνελπιζόμε νος τοῖς ἔτι μέλλουσιν. Ἐπεὶ οὖν ἡμέραι καὶ νύκτες, καὶ μῆνες καὶ ἐνιαυτοί, τὰ (4) χρονικά διαστήματα, ἀπὸ ἡλίου καὶ σελήνης καὶ τῆς φορᾶς τοῦ στερεώματος mρείο : Τὸ ῥῆμα τοῦ Θεοῦ, ὃ ἐγένετο ἐπί. τὴν γένεσιν ἔχουσιν, ἀνάγκη τῇ τούτων φθορᾷ καὶ τοῦ χρόνου τὸ τέλος ἔπεσθαι. Πρὸς οὖν τῇ συντελεία τοῦ κόσμου τούτου ἐμφανὲς τὸ ὄρος τοῦ Κυρίου Ο ΕΧ, 7. μέλειν μέλλειν. σημεία τα APPENDIX OPERUM S. BASILJI MAGNI. et illustrationem cordibus sanctorum infuse, sed pro diversitate eorum circa quæ versatur cognitio, id quod revelatur, vel visio, vel verbum dicitur. Illio quidem prasentia declarabantur, malitia populi,ab- alienatio a Deo, ingratus animus in beneficum; hie vero prænuntiatur futurum ; idcirco apponitur Ver- bum (VERs. 2), Quia erit in novissimis diebus. Atqui corte neque illic oculis percipitur visio, neque hic auribus cognitio, sed Spiritus est illustratio in cor- de, qui aut exhibet præsentia, aut futurum prædi- cit. Rursus autem et hic sermo est de Judæa et Jerusalem. Attamen de aliis etiam nationibus non- nihil annuntiaturus est: non enim Judæorum dun- taxat Deus est, sed et gentium. Nam unus est Deus, qui justificabit circumcisionem ex fide, et præpu- tium per fidem "; sed initio et primo ordine com- meminit suæ portionis. Quæres autem, num ob ali- quem sensum qui disquisitionem postulet, nomen Domini modo addatur verbo, modo additamentum illud Domini desit, exempli causa, Verbum Domini. quod factum est ad Osee flium Beer "; bio vero, Verbum quod factum est ad Isaiam. Quin et de vi- sions dicitur apud Ezechielem: Aperti sunt cæli, et vidi visionem Dei 18; at vero apud Isaiam: Visio quam vidit Isaias. Et apud Jeremiam: Verbum quod factum est ad Jeremiam". Etenim cum sermonem ha- berent ad populum inobsequentem et contradicen- tom, quippe prorsus a Deo desciverat, nomen Do- mini silentio præteribant, cautione hac utentes, ut sermones ipsorum exciperentur. Nam quoniam Deo oura non esse arbitrabantur res humanas,eos irri- debant, qui uti ex persona Dei apud ipsos concia- C nabantur, sicut Jeremias indicat, dicens: Fota die perseveravi subsannatus De Domini, et domus Dei in summitatibus mon- tium. Dies novissimi dicuntur ii, qui hujus seculi propinqui sunt consummationi. Nam et præterfuen- tis temporis natura æque ac iste mundus qui cor- ruptioni obnoxius est durat. Verum enimvero affi- nitatem cum rebus visibilibus habet atque cognatio- nem. Abit quidem una cum iis quæ intereunt: una cum iis quæ funt atque exsistunt, subsistit:exspecta- tur speraturque una cum iis quæ adhuc futura sunt. Quoniam igitur dies, noctes, menses, anni et tempo- raria spatia a sole lunaque et firmamenti motu or- D tum habent, his corruptis, etiam temporis subsequi finem necesse est. Itaque una cura mundi hujus consummatione futurus est mons Domini manife- Rom. in, 29, 30. Ose. I, 1. * Ezech. 1, 1. mass. cum editis uti in contextu. Unde fortassis poterit aliquia suspicari Commentarii au- Jer. 1, 2. Jerem. ctorem memoria lapaum esse. editione Paris, pro legatur, 66. Quia erit in novissimis diebus manifestus mons (96) Codices quatuor, είπερ. (97) Sio mnes. tres. Aberat τό ab editis. (98) Codices tres, δράσεως τοῦ Ἰεζεκιήλ. Alii (99) Aliter in editione Romans legimus, nempe (1) Addidimus του e mss. nonnullis. (2) Operarum incuria factum est, ut in priori (3) Sic mas. nonnulli. Deest articulus in editis. (4) Uterque Colb. et Reg. secundus, ἐνιαυτοὶ καὶ

Α ομοῦ ταῖς καρδίαις τῶν ἁγίων εγγινομένη· κατὰ δὲ τὴν τῶν πραγμάτων διαφορὰν περὶ ἃ ἡ γνώσις, ἢ ὅρασις, ἢ λόγος τὸ ἀποκαλυπτόμενον λέγεται. Ἐκεῖ μέν γὰρ τὰ παρόντα ἐδείκνυτο· ἡ κακία τοῦ λαοῦ, ἡ ἀλλοτρίωσις ἀπὸ Θεοῦ· τὰ περὶ τῶν εὐεργέτην ἀχά- ριστον· ἐνταῦθα δὲ τὸ μέλλον προαγορεύεται. Διὰ τοῦτο Λόγος, "Οτι ἔσται ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις. Οὔτε μέντοι ἐκεῖ δι᾽ ὀφθαλμῶν ἡ δρασις, οὔτε ἐνταῦθα δι' ὤτων ἡ γνῶσις· ἀλλὰ φωτισμός ἐστιν ἐν καρδίᾳ παρὰ τοῦ Πνεύματος, ἢ τὰ παρόντα δεικνύντος, ἢ προαναφωνοῦντος τὸ μέλλον. Πάλιν μέντοι καὶ ἐνα ταῦθα περὶ τῆς Ἰουδαίας καὶ περὶ Ἱερουσαλήμ. Μέλλει μὲν γάρ τι καὶ περὶ τῶν ἄλλων διηγεῖσθαι ἐθνῶν· οὐ γὰρ Ἰουδαίων μόνον ὁ Θεὸς, ἀλλὰ καὶ ἐθνῶν. Επείπες (96) εἷς ὁ Θεός, ὃς δικαιώσει περιο τομὴν ἐκ πίστεως, καὶ ἀκροβυστίαν διὰ τῆς πίστεως· ἀλλὰ προηγουμένως καὶ ἐν τῇ πρώσῃ τάξει τῆς με ρίδος διαυτοῦ μέμνηται. Ζητήσεις θα, εἰ μὴ κατά τινα νοῦν βασάνου δεόμενον, πῆ μὲν πρόσκειται τῷ λόγῳ τὸ (7) τοῦ Κυρίου, πῆ δὲ ἄνευ τῆς προσθήκης τῆς τοῦ Κυρίου οἷον, λόγος Κυρίου ὃς ἐγενήθη πρὸς Ὠσηὲ τὸν τοῦ Βεηρεί· καὶ ἐνταῦθαι. Ὁ λόγος ὁ γενόμενος πρὸς Ησαίαν. Καὶ περὶ τῆς ὁράσεως, παρὰ μὲν τῷ Ἰεζεκιήλ (98). ανοίχθησαν οι ουρα καὶ, καὶ εἶδον ὅρασιν Θεοῦ· παρὰ δὲ τῷ Ἡσαΐα· Ορασις εν είδεν Ησαΐας. Καὶ παρὰ τῷ Ἱερε- μία. Ο λόγος ὁ γενόμενος πρὸς Ἱερεμίαν (98). Ὅτι ἐπειδὴ λαῷ ἀπειθεῖ καὶ ἀντιλέγοντι καὶ πάντη ἀπο- στατήσαντι τοῦ (1) Θεοῦ διαλέγοντο, ἀπεσιώπων τὸ ὄνομα Κυρίου, οἰκονομοῦντες τὰ παραδεχθῆναι αὐ τῶν τοὺς λόγους. Διὰ γὰρ τὸ οἴεσθαι μὴ μέλειν (2) τῷ Θεῷ περὶ τῶν ἀνθρωπίνων, αμεκτήριζαν τοὺς ὡς ἐκ προσώπου τοῦ Κυρίου διαλεγομένους αὐτοῖς, ὡς δηλοῖ Ἱερεμίας λέγων. Ὅλην τὴν ἡμέραν διετέλεσα μυκτηριζόμενος. ββ. Ὅτι ἔσται ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις ἐμφα νὲς τὸ ὄρος Κυρίου, καὶ ὁ οἶκος τοῦ Θεοῦ ἐπ ἄκρων τῶν ὀρέων. Ἔσχαται ἡμέραι αἱ (3) προσεγ γίζουσαι τῇ συντελεία του χρόνου τούτου λέγονται. Συναπαρτίζεται γὰρ τῷ φθαρτῷ τούτῳ κόσμῳ καὶ ἡ τοῦ χρόνου φύσις τοῦ παραῤῥέοντος. Οἰκείως γὰρ ἔχει καὶ συγγενῶς τοῖς βλεπομένοις· συναπερχόμε νος μὲν τοῖς φθειρομένοις, συνυφιστάμενος δὲ τοῖς γινομένοις· συμπροσδοκώμενος δὲ καὶ συνελπιζόμε νος τοῖς ἔτι μέλλουσιν. Ἐπεὶ οὖν ἡμέραι καὶ νύκτες, καὶ μῆνες καὶ ἐνιαυτοί, τὰ (4) χρονικά διαστήματα, ἀπὸ ἡλίου καὶ σελήνης καὶ τῆς φορᾶς τοῦ στερεώματος mρείο : Τὸ ῥῆμα τοῦ Θεοῦ, ὃ ἐγένετο ἐπί. τὴν γένεσιν ἔχουσιν, ἀνάγκη τῇ τούτων φθορᾷ καὶ τοῦ χρόνου τὸ τέλος ἔπεσθαι. Πρὸς οὖν τῇ συντελεία τοῦ κόσμου τούτου ἐμφανὲς τὸ ὄρος τοῦ Κυρίου Ο ΕΧ, 7. μέλειν μέλλειν. σημεία τα APPENDIX OPERUM S. BASILJI MAGNI. et illustrationem cordibus sanctorum infuse, sed pro diversitate eorum circa quæ versatur cognitio, id quod revelatur, vel visio, vel verbum dicitur. Illio quidem prasentia declarabantur, malitia populi,ab- alienatio a Deo, ingratus animus in beneficum; hie vero prænuntiatur futurum ; idcirco apponitur Ver- bum (VERs. 2), Quia erit in novissimis diebus. Atqui corte neque illic oculis percipitur visio, neque hic auribus cognitio, sed Spiritus est illustratio in cor- de, qui aut exhibet præsentia, aut futurum prædi- cit. Rursus autem et hic sermo est de Judæa et Jerusalem. Attamen de aliis etiam nationibus non- nihil annuntiaturus est: non enim Judæorum dun- taxat Deus est, sed et gentium. Nam unus est Deus, qui justificabit circumcisionem ex fide, et præpu- tium per fidem "; sed initio et primo ordine com- meminit suæ portionis. Quæres autem, num ob ali- quem sensum qui disquisitionem postulet, nomen Domini modo addatur verbo, modo additamentum illud Domini desit, exempli causa, Verbum Domini. quod factum est ad Osee flium Beer "; bio vero, Verbum quod factum est ad Isaiam. Quin et de vi- sions dicitur apud Ezechielem: Aperti sunt cæli, et vidi visionem Dei 18; at vero apud Isaiam: Visio quam vidit Isaias. Et apud Jeremiam: Verbum quod factum est ad Jeremiam". Etenim cum sermonem ha- berent ad populum inobsequentem et contradicen- tom, quippe prorsus a Deo desciverat, nomen Do- mini silentio præteribant, cautione hac utentes, ut sermones ipsorum exciperentur. Nam quoniam Deo oura non esse arbitrabantur res humanas,eos irri- debant, qui uti ex persona Dei apud ipsos concia- C nabantur, sicut Jeremias indicat, dicens: Fota die perseveravi subsannatus De Domini, et domus Dei in summitatibus mon- tium. Dies novissimi dicuntur ii, qui hujus seculi propinqui sunt consummationi. Nam et præterfuen- tis temporis natura æque ac iste mundus qui cor- ruptioni obnoxius est durat. Verum enimvero affi- nitatem cum rebus visibilibus habet atque cognatio- nem. Abit quidem una cum iis quæ intereunt: una cum iis quæ funt atque exsistunt, subsistit:exspecta- tur speraturque una cum iis quæ adhuc futura sunt. Quoniam igitur dies, noctes, menses, anni et tempo- raria spatia a sole lunaque et firmamenti motu or- D tum habent, his corruptis, etiam temporis subsequi finem necesse est. Itaque una cura mundi hujus consummatione futurus est mons Domini manife- Rom. in, 29, 30. Ose. I, 1. * Ezech. 1, 1. mass. cum editis uti in contextu. Unde fortassis poterit aliquia suspicari Commentarii au- Jer. 1, 2. Jerem. ctorem memoria lapaum esse. editione Paris, pro legatur, 66. Quia erit in novissimis diebus manifestus mons (96) Codices quatuor, είπερ. (97) Sio mnes. tres. Aberat τό ab editis. (98) Codices tres, δράσεως τοῦ Ἰεζεκιήλ. Alii (99) Aliter in editione Romans legimus, nempe (1) Addidimus του e mss. nonnullis. (2) Operarum incuria factum est, ut in priori (3) Sic mas. nonnulli. Deest articulus in editis. (4) Uterque Colb. et Reg. secundus, ἐνιαυτοὶ καὶ

Α ομοῦ ταῖς καρδίαις τῶν ἁγίων εγγινομένη· κατὰ δὲ τὴν τῶν πραγμάτων διαφορὰν περὶ ἃ ἡ γνώσις, ἢ ὅρασις, ἢ λόγος τὸ ἀποκαλυπτόμενον λέγεται. Ἐκεῖ μέν γὰρ τὰ παρόντα ἐδείκνυτο· ἡ κακία τοῦ λαοῦ, ἡ ἀλλοτρίωσις ἀπὸ Θεοῦ· τὰ περὶ τῶν εὐεργέτην ἀχά- ριστον· ἐνταῦθα δὲ τὸ μέλλον προαγορεύεται. Διὰ τοῦτο Λόγος, "Οτι ἔσται ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις. Οὔτε μέντοι ἐκεῖ δι᾽ ὀφθαλμῶν ἡ δρασις, οὔτε ἐνταῦθα δι' ὤτων ἡ γνῶσις· ἀλλὰ φωτισμός ἐστιν ἐν καρδίᾳ παρὰ τοῦ Πνεύματος, ἢ τὰ παρόντα δεικνύντος, ἢ προαναφωνοῦντος τὸ μέλλον. Πάλιν μέντοι καὶ ἐνα ταῦθα περὶ τῆς Ἰουδαίας καὶ περὶ Ἱερουσαλήμ. Μέλλει μὲν γάρ τι καὶ περὶ τῶν ἄλλων διηγεῖσθαι ἐθνῶν· οὐ γὰρ Ἰουδαίων μόνον ὁ Θεὸς, ἀλλὰ καὶ ἐθνῶν. Επείπες (96) εἷς ὁ Θεός, ὃς δικαιώσει περιο τομὴν ἐκ πίστεως, καὶ ἀκροβυστίαν διὰ τῆς πίστεως· ἀλλὰ προηγουμένως καὶ ἐν τῇ πρώσῃ τάξει τῆς με ρίδος διαυτοῦ μέμνηται. Ζητήσεις θα, εἰ μὴ κατά τινα νοῦν βασάνου δεόμενον, πῆ μὲν πρόσκειται τῷ λόγῳ τὸ (7) τοῦ Κυρίου, πῆ δὲ ἄνευ τῆς προσθήκης τῆς τοῦ Κυρίου οἷον, λόγος Κυρίου ὃς ἐγενήθη πρὸς Ὠσηὲ τὸν τοῦ Βεηρεί· καὶ ἐνταῦθαι. Ὁ λόγος ὁ γενόμενος πρὸς Ησαίαν. Καὶ περὶ τῆς ὁράσεως, παρὰ μὲν τῷ Ἰεζεκιήλ (98). ανοίχθησαν οι ουρα καὶ, καὶ εἶδον ὅρασιν Θεοῦ· παρὰ δὲ τῷ Ἡσαΐα· Ορασις εν είδεν Ησαΐας. Καὶ παρὰ τῷ Ἱερε- μία. Ο λόγος ὁ γενόμενος πρὸς Ἱερεμίαν (98). Ὅτι ἐπειδὴ λαῷ ἀπειθεῖ καὶ ἀντιλέγοντι καὶ πάντη ἀπο- στατήσαντι τοῦ (1) Θεοῦ διαλέγοντο, ἀπεσιώπων τὸ ὄνομα Κυρίου, οἰκονομοῦντες τὰ παραδεχθῆναι αὐ τῶν τοὺς λόγους. Διὰ γὰρ τὸ οἴεσθαι μὴ μέλειν (2) τῷ Θεῷ περὶ τῶν ἀνθρωπίνων, αμεκτήριζαν τοὺς ὡς ἐκ προσώπου τοῦ Κυρίου διαλεγομένους αὐτοῖς, ὡς δηλοῖ Ἱερεμίας λέγων. Ὅλην τὴν ἡμέραν διετέλεσα μυκτηριζόμενος. ββ. Ὅτι ἔσται ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις ἐμφα νὲς τὸ ὄρος Κυρίου, καὶ ὁ οἶκος τοῦ Θεοῦ ἐπ ἄκρων τῶν ὀρέων. Ἔσχαται ἡμέραι αἱ (3) προσεγ γίζουσαι τῇ συντελεία του χρόνου τούτου λέγονται. Συναπαρτίζεται γὰρ τῷ φθαρτῷ τούτῳ κόσμῳ καὶ ἡ τοῦ χρόνου φύσις τοῦ παραῤῥέοντος. Οἰκείως γὰρ ἔχει καὶ συγγενῶς τοῖς βλεπομένοις· συναπερχόμε νος μὲν τοῖς φθειρομένοις, συνυφιστάμενος δὲ τοῖς γινομένοις· συμπροσδοκώμενος δὲ καὶ συνελπιζόμε νος τοῖς ἔτι μέλλουσιν. Ἐπεὶ οὖν ἡμέραι καὶ νύκτες, καὶ μῆνες καὶ ἐνιαυτοί, τὰ (4) χρονικά διαστήματα, ἀπὸ ἡλίου καὶ σελήνης καὶ τῆς φορᾶς τοῦ στερεώματος mρείο : Τὸ ῥῆμα τοῦ Θεοῦ, ὃ ἐγένετο ἐπί. τὴν γένεσιν ἔχουσιν, ἀνάγκη τῇ τούτων φθορᾷ καὶ τοῦ χρόνου τὸ τέλος ἔπεσθαι. Πρὸς οὖν τῇ συντελεία τοῦ κόσμου τούτου ἐμφανὲς τὸ ὄρος τοῦ Κυρίου Ο ΕΧ, 7. μέλειν μέλλειν. σημεία τα APPENDIX OPERUM S. BASILJI MAGNI. et illustrationem cordibus sanctorum infuse, sed pro diversitate eorum circa quæ versatur cognitio, id quod revelatur, vel visio, vel verbum dicitur. Illio quidem prasentia declarabantur, malitia populi,ab- alienatio a Deo, ingratus animus in beneficum; hie vero prænuntiatur futurum ; idcirco apponitur Ver- bum (VERs. 2), Quia erit in novissimis diebus. Atqui corte neque illic oculis percipitur visio, neque hic auribus cognitio, sed Spiritus est illustratio in cor- de, qui aut exhibet præsentia, aut futurum prædi- cit. Rursus autem et hic sermo est de Judæa et Jerusalem. Attamen de aliis etiam nationibus non- nihil annuntiaturus est: non enim Judæorum dun- taxat Deus est, sed et gentium. Nam unus est Deus, qui justificabit circumcisionem ex fide, et præpu- tium per fidem "; sed initio et primo ordine com- meminit suæ portionis. Quæres autem, num ob ali- quem sensum qui disquisitionem postulet, nomen Domini modo addatur verbo, modo additamentum illud Domini desit, exempli causa, Verbum Domini. quod factum est ad Osee flium Beer "; bio vero, Verbum quod factum est ad Isaiam. Quin et de vi- sions dicitur apud Ezechielem: Aperti sunt cæli, et vidi visionem Dei 18; at vero apud Isaiam: Visio quam vidit Isaias. Et apud Jeremiam: Verbum quod factum est ad Jeremiam". Etenim cum sermonem ha- berent ad populum inobsequentem et contradicen- tom, quippe prorsus a Deo desciverat, nomen Do- mini silentio præteribant, cautione hac utentes, ut sermones ipsorum exciperentur. Nam quoniam Deo oura non esse arbitrabantur res humanas,eos irri- debant, qui uti ex persona Dei apud ipsos concia- C nabantur, sicut Jeremias indicat, dicens: Fota die perseveravi subsannatus De Domini, et domus Dei in summitatibus mon- tium. Dies novissimi dicuntur ii, qui hujus seculi propinqui sunt consummationi. Nam et præterfuen- tis temporis natura æque ac iste mundus qui cor- ruptioni obnoxius est durat. Verum enimvero affi- nitatem cum rebus visibilibus habet atque cognatio- nem. Abit quidem una cum iis quæ intereunt: una cum iis quæ funt atque exsistunt, subsistit:exspecta- tur speraturque una cum iis quæ adhuc futura sunt. Quoniam igitur dies, noctes, menses, anni et tempo- raria spatia a sole lunaque et firmamenti motu or- D tum habent, his corruptis, etiam temporis subsequi finem necesse est. Itaque una cura mundi hujus consummatione futurus est mons Domini manife- Rom. in, 29, 30. Ose. I, 1. * Ezech. 1, 1. mass. cum editis uti in contextu. Unde fortassis poterit aliquia suspicari Commentarii au- Jer. 1, 2. Jerem. ctorem memoria lapaum esse. editione Paris, pro legatur, 66. Quia erit in novissimis diebus manifestus mons (96) Codices quatuor, είπερ. (97) Sio mnes. tres. Aberat τό ab editis. (98) Codices tres, δράσεως τοῦ Ἰεζεκιήλ. Alii (99) Aliter in editione Romans legimus, nempe (1) Addidimus του e mss. nonnullis. (2) Operarum incuria factum est, ut in priori (3) Sic mas. nonnulli. Deest articulus in editis. (4) Uterque Colb. et Reg. secundus, ἐνιαυτοὶ καὶ

ἔσται, καὶ ὁ οἶκος τοῦ Θεοῦ ἐπ' ἄκρων τῶν ὀρέων. Κεὶ ὁ μὴ μόνῃ τῇ λέξει δουλεύων, καὶ ψιλῷ τῷ γράμ- ματι παριστάμενος, ἀναγκασθήσεται μὴ ἐναπομένειν τοῖς αἰσθητοῖς. Πῶς γὰρ τότε ἐμφανήσεται (5) τὸ ὄρος Κυρίου; πῶς δὲ ἐπ᾿ ἄκρων τῶν ὀρέων ὁ οἶκος γε- νήσεται τοῦ Θεοῦ; Οὔτε γὰρ ἄλλου όρους γένεσιν, οὔτε δευτέρου οἴκου κατασκευὴν ἐπ' ἄλλων κορυ φῶν (6) ἐσομένην ὁ σάρκινος Ἰσραὴλ ἀναμένει· τὸ δὲ Σιών ὄρος, καὶ ὁ ναὸς καὶ κατὰ τοὺς χρόνους τῆς προφητείας τοῦ Ἡσαΐου ἐφαίνετο. Τί οὖν τὸ λεγόμε- νον; Οὐχ ὅτι ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις ἐμφανῆ ταῦτα γενήσεται· ἀλλ' ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις, εἰς ἀθέ- τησιν τῆς ἁμαρτίας, ἡ μεγάλη καὶ ὑψηλὴ περὶ τὴν σωτηρίαν τῶν ἀνθρώπων οἰκονομία φανήσεται. Τὸ γὰρ μυστήριον, τὸ ἀποκεκρυμμένον ἀπὸ τῶν αἰώνων, ἐπὶ τῇ συντελείᾳ τῶν χρόνων ἐφανερώθη. Ορει δὲ ἡ τοῦ Κυρίου κάθοδος ἐπὶ γῆς παρεικάσθη, διότι τὸ ὄρος γῆ ἐστιν ὑψηλή. Καὶ ἡ σὰρξ δὲ, ἡ τοῦ Κυρίου, γῆ κατὰ τὴν κοινὴν φύσιν ὑπάρχουσα, διὰ τῆς συν- αφείας τῆς πρὸς Θεὸν ἀνυψώθη. Καὶ ὁ οἶκος τοῦ Θεοῦ, ἐπ' ἄκρων τῶν ὀρέων, ἡ Ἐκκλησία ἐστὶ κατὰ τὴν τοῦ ᾿Αποστόλου φωνήν. Εἰδέναι γάρ, φησί, Πῶς δεῖ ἐν οἴκῳ Θεοῦ ἀναστρέφεσθαι, ἥτις ἐστὶν Ἐκκλησία Θεοῦ ζῶντος ἧς (7) οἱ θεμέλιοί εἰσιν ἐν τοῖς ὄρεσι τοῖς ἁγίοις· ᾠκοδόμηται γὰρ ἐπὶ τῷ θεμελίῳ τῶν ἀποστόλων καὶ προφητῶν. Εν τῶν ὀρέων (8) ἦν καὶ ὁ Πέτρος, ἐφ᾿ ἧς καὶ πέτρας ἐπηγγείλατο ὁ Κύριος οἰκοδομήσειν αὐτοῦ τὴν Ἐκκλησίαν. Τὰ γὰρ ὑψηλὰ καὶ διηρμένα φρονήματα, καὶ ὑπερανεστηκότα τῶν γηίνων, εἰκότως ὄρη προσαγορεύεται. Πέτρα δὲ ὑψηλὴ ἡ ψυχὴ τοῦ μακαρίου Πέτρου ὠνόμασται, διὰ τὸ παγίως ἐνεῤῥιζῶσθαι τῇ πίστει, καὶ στεῤῥῶς καὶ ἀνενδότως ἔχειν πρὸς τὰς ἐκ πειρασμῶν ἐπαγομέ νας πληγάς. Πάντες οὖν οἱ χωροῦντες τὴν τῆς θεότη τος γνῶσιν, διὰ τὸ μέγεθος τοῦ νοῦ, καὶ τῶν ἀπὸ τοῦ νοῦ πράξεων, τετελειωμένοι τῷ ὑγιεῖ βίῳ, τὰ ἄκρα εἰσὶ τῶν ὀρέων ἐφ᾽ ὧν οἰκοδομεῖται (9) ὁ τοῦ Θεοῦ οἶκος. Καὶ οἱ βουνοί γήλοφοι τινές εἰσιν εὐπερίγραπτον ἔχοντες τὴν ἀπὸ γῆς ἐπανάστασιν, τῶν μὲν ταπει νῶν ὑπερέχοντες, τῶν δὲ ὑψηλοτάτων ἀπολειπόμενοι. Ἐπεὶ οὖν ἀσυνείκαστος ἡ κατὰ τὸ ἀνθρώπινον τοῦ Κυρίοῦ ὑπεροχή, πρὸς πάντας ὁμοῦ τοὺς ἐν οἴοις (10) δήποτε διαφανέντας κατορθώμασι· διὰ τοῦτο ύπερ- ἄνω τῶν βουνῶν εἶναι τὸ ἐμφανὲς γενησόμενον τοῦ ο χνι, 18. ἐμφανισθήσεται. ἐπ' ἄλλων κορυφῶν, επ' άλλων οίκων, ἐπ' ἄλλων κορυφών. ἐπὶ τῶν θεμελιωτῶν· ἐπὶ τῷ θεμε ίῳ τῶν, τῶν ΧΧΧ. θεμελίῳ ὀρέων. τοὺς ἐν οις. τοὺς ἐν οἷοις. Ηρὸς πάντας ὁμοῦ τοὺς ἐν οἷοις δήποτε διαφανεστάτος κατορθώμασι COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. 11. B A C stus,et domus Dei in cacuminibus montium. Atque dictioni uni qui non servit, nec adhæret nudæ ac simplici littera, cogetur rebus sensibilium uon im- morari. Quomodo enimn tunc mous Domini fiet con- spicuus?quo item pacto domus Dei collocabitur in montium cacuminibus?Neque enim carnalis Israel ortum exspectat alterius montis: neque secundæ domus fabricam præstolatur aliis cacuminibus super imponendam : mons autem Sion ac templum etiam vaticinantis Isaia tempore conspiciebatur. Itaque quid sibi volunt hæc verba ? Non quod conspicua futura hæc sint in novissimis diebus:sed quod ma- gna et alta de hominum salute dispensatio ad de- lendum peccatum in novissimis diebus fiet manife- sta. Siquidem mysterium illud a sæculis abscondi- tum, consummatione fuit patefactum 81. Cæterum Domini in terram descensus fuit monti comparatus, quod sit mons terra in altum edita. Quin et Do- mini caro cum per communem naturam terra sit, sua cum Deo conjunctione evecta in altum est. Et domus Dei, in montium cacuminious sita, Ecclesia est juxta Apostoli sententiam. Sciendum est enim, inqnit, Quomodo opporteat versuri in domo Dei, quæ ost Ecclesia viventis 8ª, cujus fundamenta sunt in montibus sanctis "; est enim ædificata supra fundamentum apostolorum et prophetarum 84. Unus ex his montibus erat et Petrus,supra quam petram pollicitus fuerat Dominus suam se ædificaturum Ecclesiams. Verum enimvero sublimes et elati animi et a terrenis sese sustollentes, jure optimo montes appellantur. Anima autem,beati Petri vocata est sublimis petra, propterea quod firmas in fde radi- ces egerit,constanterque et fortiter plagas in tenta- tionibus illatas pertulerit. Quicunque igitur divi- nitatis cognitionem percepere, ob mentis et carum actionum quæ ex ea proficiscuntur amplitudinem, saniore vita consummati, vertices sunt montium, in quibus Dei domus exædificatur. tumuli quidam in aliquantam a terra altitudi- nem modico ambitu circumscriptam insurgentes, humilibus quidem locis sunt sublimiores,al- tissimis vero depressiores. Quoniam igitur Domini præstantia juxta humanitatem, comparationem nul- lam cum ullis qui quibusvis facinoribus præclaris inclaruerint, admittat:ea de causa dictum est fore, Coloss, 1, 26. * I Tim. 111, 15. Psal. LXXXVI, 1. Ephes. 11, 20. Matth, bent. aliis cacuminibus : alii : aliis domibus. Equidem non inf- cias iverim, posse lectionem utramque admitti. Mihi tamen nescio quomodo verisimilius fit legi debere in editis et in Reg. primo corrupte legitur, at in aliis multis mss. emendate scri- bitur, cto. Vident, opinor, omnes, in eo peocasse librarium, quod vocem PATROL. GR. voci incaute conjunxerit. dum tributum nolo typogradhis, sed librario,qui codicem Fr. excripsit. Ac et in Ducæanis in nostris codicibus servata est vera et germana le- ctio, Alii duo unss.. Denique alii tres, Nec aliter legitur apud Procopium, ita_lo- quentem pag. 42: 67. Καὶ ὑψωθήσεται υπεράνω τῶν βουνῶν, 67. Et elevabitur super colles. Colles autem sunt (5) Sio mss. tres. Alii duo, έκφανήσεται. Editi (6) Dissident inter se veteres nostri libri. Alii ba- (7) Sic mss. aliquot. Nostra editio, οἷς. Μox et (8) Legitur in nostra editione,ὡραίων quod men- (9) Ita sex mss. At edili, ᾠκοδόμηται. (10) Bdiiti, τοὺς ἐνίοις. Reg. prinus, τοῖς ἐνίοις.

ἔσται, καὶ ὁ οἶκος τοῦ Θεοῦ ἐπ' ἄκρων τῶν ὀρέων. Κεὶ ὁ μὴ μόνῃ τῇ λέξει δουλεύων, καὶ ψιλῷ τῷ γράμ- ματι παριστάμενος, ἀναγκασθήσεται μὴ ἐναπομένειν τοῖς αἰσθητοῖς. Πῶς γὰρ τότε ἐμφανήσεται (5) τὸ ὄρος Κυρίου; πῶς δὲ ἐπ᾿ ἄκρων τῶν ὀρέων ὁ οἶκος γε- νήσεται τοῦ Θεοῦ; Οὔτε γὰρ ἄλλου όρους γένεσιν, οὔτε δευτέρου οἴκου κατασκευὴν ἐπ' ἄλλων κορυ φῶν (6) ἐσομένην ὁ σάρκινος Ἰσραὴλ ἀναμένει· τὸ δὲ Σιών ὄρος, καὶ ὁ ναὸς καὶ κατὰ τοὺς χρόνους τῆς προφητείας τοῦ Ἡσαΐου ἐφαίνετο. Τί οὖν τὸ λεγόμε- νον; Οὐχ ὅτι ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις ἐμφανῆ ταῦτα γενήσεται· ἀλλ' ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις, εἰς ἀθέ- τησιν τῆς ἁμαρτίας, ἡ μεγάλη καὶ ὑψηλὴ περὶ τὴν σωτηρίαν τῶν ἀνθρώπων οἰκονομία φανήσεται. Τὸ γὰρ μυστήριον, τὸ ἀποκεκρυμμένον ἀπὸ τῶν αἰώνων, ἐπὶ τῇ συντελείᾳ τῶν χρόνων ἐφανερώθη. Ορει δὲ ἡ τοῦ Κυρίου κάθοδος ἐπὶ γῆς παρεικάσθη, διότι τὸ ὄρος γῆ ἐστιν ὑψηλή. Καὶ ἡ σὰρξ δὲ, ἡ τοῦ Κυρίου, γῆ κατὰ τὴν κοινὴν φύσιν ὑπάρχουσα, διὰ τῆς συν- αφείας τῆς πρὸς Θεὸν ἀνυψώθη. Καὶ ὁ οἶκος τοῦ Θεοῦ, ἐπ' ἄκρων τῶν ὀρέων, ἡ Ἐκκλησία ἐστὶ κατὰ τὴν τοῦ ᾿Αποστόλου φωνήν. Εἰδέναι γάρ, φησί, Πῶς δεῖ ἐν οἴκῳ Θεοῦ ἀναστρέφεσθαι, ἥτις ἐστὶν Ἐκκλησία Θεοῦ ζῶντος ἧς (7) οἱ θεμέλιοί εἰσιν ἐν τοῖς ὄρεσι τοῖς ἁγίοις· ᾠκοδόμηται γὰρ ἐπὶ τῷ θεμελίῳ τῶν ἀποστόλων καὶ προφητῶν. Εν τῶν ὀρέων (8) ἦν καὶ ὁ Πέτρος, ἐφ᾿ ἧς καὶ πέτρας ἐπηγγείλατο ὁ Κύριος οἰκοδομήσειν αὐτοῦ τὴν Ἐκκλησίαν. Τὰ γὰρ ὑψηλὰ καὶ διηρμένα φρονήματα, καὶ ὑπερανεστηκότα τῶν γηίνων, εἰκότως ὄρη προσαγορεύεται. Πέτρα δὲ ὑψηλὴ ἡ ψυχὴ τοῦ μακαρίου Πέτρου ὠνόμασται, διὰ τὸ παγίως ἐνεῤῥιζῶσθαι τῇ πίστει, καὶ στεῤῥῶς καὶ ἀνενδότως ἔχειν πρὸς τὰς ἐκ πειρασμῶν ἐπαγομέ νας πληγάς. Πάντες οὖν οἱ χωροῦντες τὴν τῆς θεότη τος γνῶσιν, διὰ τὸ μέγεθος τοῦ νοῦ, καὶ τῶν ἀπὸ τοῦ νοῦ πράξεων, τετελειωμένοι τῷ ὑγιεῖ βίῳ, τὰ ἄκρα εἰσὶ τῶν ὀρέων ἐφ᾽ ὧν οἰκοδομεῖται (9) ὁ τοῦ Θεοῦ οἶκος. Καὶ οἱ βουνοί γήλοφοι τινές εἰσιν εὐπερίγραπτον ἔχοντες τὴν ἀπὸ γῆς ἐπανάστασιν, τῶν μὲν ταπει νῶν ὑπερέχοντες, τῶν δὲ ὑψηλοτάτων ἀπολειπόμενοι. Ἐπεὶ οὖν ἀσυνείκαστος ἡ κατὰ τὸ ἀνθρώπινον τοῦ Κυρίοῦ ὑπεροχή, πρὸς πάντας ὁμοῦ τοὺς ἐν οἴοις (10) δήποτε διαφανέντας κατορθώμασι· διὰ τοῦτο ύπερ- ἄνω τῶν βουνῶν εἶναι τὸ ἐμφανὲς γενησόμενον τοῦ ο χνι, 18. ἐμφανισθήσεται. ἐπ' ἄλλων κορυφῶν, επ' άλλων οίκων, ἐπ' ἄλλων κορυφών. ἐπὶ τῶν θεμελιωτῶν· ἐπὶ τῷ θεμε ίῳ τῶν, τῶν ΧΧΧ. θεμελίῳ ὀρέων. τοὺς ἐν οις. τοὺς ἐν οἷοις. Ηρὸς πάντας ὁμοῦ τοὺς ἐν οἷοις δήποτε διαφανεστάτος κατορθώμασι COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. 11. B A C stus,et domus Dei in cacuminibus montium. Atque dictioni uni qui non servit, nec adhæret nudæ ac simplici littera, cogetur rebus sensibilium uon im- morari. Quomodo enimn tunc mous Domini fiet con- spicuus?quo item pacto domus Dei collocabitur in montium cacuminibus?Neque enim carnalis Israel ortum exspectat alterius montis: neque secundæ domus fabricam præstolatur aliis cacuminibus super imponendam : mons autem Sion ac templum etiam vaticinantis Isaia tempore conspiciebatur. Itaque quid sibi volunt hæc verba ? Non quod conspicua futura hæc sint in novissimis diebus:sed quod ma- gna et alta de hominum salute dispensatio ad de- lendum peccatum in novissimis diebus fiet manife- sta. Siquidem mysterium illud a sæculis abscondi- tum, consummatione fuit patefactum 81. Cæterum Domini in terram descensus fuit monti comparatus, quod sit mons terra in altum edita. Quin et Do- mini caro cum per communem naturam terra sit, sua cum Deo conjunctione evecta in altum est. Et domus Dei, in montium cacuminious sita, Ecclesia est juxta Apostoli sententiam. Sciendum est enim, inqnit, Quomodo opporteat versuri in domo Dei, quæ ost Ecclesia viventis 8ª, cujus fundamenta sunt in montibus sanctis "; est enim ædificata supra fundamentum apostolorum et prophetarum 84. Unus ex his montibus erat et Petrus,supra quam petram pollicitus fuerat Dominus suam se ædificaturum Ecclesiams. Verum enimvero sublimes et elati animi et a terrenis sese sustollentes, jure optimo montes appellantur. Anima autem,beati Petri vocata est sublimis petra, propterea quod firmas in fde radi- ces egerit,constanterque et fortiter plagas in tenta- tionibus illatas pertulerit. Quicunque igitur divi- nitatis cognitionem percepere, ob mentis et carum actionum quæ ex ea proficiscuntur amplitudinem, saniore vita consummati, vertices sunt montium, in quibus Dei domus exædificatur. tumuli quidam in aliquantam a terra altitudi- nem modico ambitu circumscriptam insurgentes, humilibus quidem locis sunt sublimiores,al- tissimis vero depressiores. Quoniam igitur Domini præstantia juxta humanitatem, comparationem nul- lam cum ullis qui quibusvis facinoribus præclaris inclaruerint, admittat:ea de causa dictum est fore, Coloss, 1, 26. * I Tim. 111, 15. Psal. LXXXVI, 1. Ephes. 11, 20. Matth, bent. aliis cacuminibus : alii : aliis domibus. Equidem non inf- cias iverim, posse lectionem utramque admitti. Mihi tamen nescio quomodo verisimilius fit legi debere in editis et in Reg. primo corrupte legitur, at in aliis multis mss. emendate scri- bitur, cto. Vident, opinor, omnes, in eo peocasse librarium, quod vocem PATROL. GR. voci incaute conjunxerit. dum tributum nolo typogradhis, sed librario,qui codicem Fr. excripsit. Ac et in Ducæanis in nostris codicibus servata est vera et germana le- ctio, Alii duo unss.. Denique alii tres, Nec aliter legitur apud Procopium, ita_lo- quentem pag. 42: 67. Καὶ ὑψωθήσεται υπεράνω τῶν βουνῶν, 67. Et elevabitur super colles. Colles autem sunt (5) Sio mss. tres. Alii duo, έκφανήσεται. Editi (6) Dissident inter se veteres nostri libri. Alii ba- (7) Sic mss. aliquot. Nostra editio, οἷς. Μox et (8) Legitur in nostra editione,ὡραίων quod men- (9) Ita sex mss. At edili, ᾠκοδόμηται. (10) Bdiiti, τοὺς ἐνίοις. Reg. prinus, τοῖς ἐνίοις.

Κυρίου ὄρος ἐλέχθη. Μείζονος γὰρ δόξης παρὰ Μωϋσῆν ηξίωται, καθόσον μείζονα (11) τιμὴν ἔχει τοῦ οἴκου ὁ κατασκευάσας αὐτόν. Ὅσον δὲ μείζων τοῦ ᾿Αβραάμ; ᾽Αβραὰμ, φησὶν, ἠγαλλιά- σατο, ἵνα ἴδῃ τὴν ἡμέραν τῆς ἐνανθρωπήσεως· καὶ εἶδε, καὶ ἐχάρη. Καὶ ᾿Αβραὰμ μὲν δεκάτην ἔδωκε τῷ Μελχισεδέχ· Μελχισεδέχ δὲ τύπος ἦν τοῦ Κυ- ρίου (12). Ταῦτα, ἵνα τὴν σωματικὴν ὑπεροχήν πα ραστήσωμεν. Μὴ γένοιτο γὰρ ἡμᾶς τὴν θεότητα ἐκ τῆς πρὸς τὰ δοῦλα ὑπεροχῆς δοξάζειν ! Ἡ μὲν γὰρ κατὰ τὸ ἀνθρώπινον οἰκονομία, ὑπὲρ τοὺς ἐν ἀνθρώ ποις δικαίους. ἁμαρτίαν γὰρ οὐκ ἐποίησε μόνος τῆς δὲ θεότητος ἐπήρθη ή μεγαλοπρέπεια ὑπεράνω τῶν οὐρανῶν. Καὶ ἤξουσιν ἐπ' αὐτό (13) πάντα τα ἔθνη. Προϊὼν ὁ λόγος γυμνοτέραν ἐκφαίνει τὴν προ- φητείαν, τὴν συνδρομὴν τῶν ἐθνῶν τὴν ἐσομένην ἐπὶ τὴν ἐπίγνωσιν τοῦ Χριστοῦ ὑπεφαίνων. Εξουσι γὰρ κληθέντα διὰ τοῦ κηρύγματος ἐπὶ τὴν πίστιν πάντα τὰ ἔθνη . Κηρυχθήσεται γὰρ τὸ Εὐαγγέλιον τοῦτο ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ (14)· και, Εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ εὐαγγελικός φθόγγος τῶν ἀποστό λων. Χριστοῦ. ἐπ' αὐτο, ὄρος, MΟΣ Πολλὰ προϊών. . ἀκρίβειαν τῆς λέξεως μὴ παραδράμης ἀβασανίστως. Πῶς ἐν μὲν τῷ, Ἥξουσι πάντα, εἴρηται· ἐν δὲ τῷ, Πορεύσονται, οὐκέτι πάντα, ἀλλὰ, πολλά; Ὅτι τὸ μὲν, Πξουσιν, ἐπὶ τοῦ πιστεύειν τέτακται· τὸ δὲ πορεύεσθαι, ἐπὶ τοῦ πολιτεύεσθαι. Ἐπεὶ οὖν τὴν μὲν πίστιν ὁμολογοῦμεν πάντες, οὐκέτι δὲ πάντος κατὰ τὰς ἐντολὰς πολιτευόμεθα (15), διὰ τοῦτο Πξουσι μὲν πάντα τὰ ἔθνη· πορεύσονται δὲ πολλά. Ὅτι δὲ τὸ πορεύεσθαι ἐπὶ τοῦ (16) βιοῦν κατὰ τὸν νόμον λαμβάνεται· Μακάριοι, φησίν, οἱ ἄμωμοι ἐν ὁδῷ, οἱ πορευόμενοι ἐν νόμῳ Κυρίου. ᾿Αλλὰ πῶς τοῦ Κυρίου εἰπόντος, ὅτι ὀλίγοι εἰσὶν οἱ εὑρίσκοντες τὴν ὁδὸν, ἡμεῖς λέγομεν ἔθνη πολλὰ πορευθήσεσθαι ; Ὅτι πάντα τὰ ἔθνη κατὰ τὸν ἴδιον ἀριθμὸν τῶν ἐθνῶν εὐαρίθμητα, οἱ δὲ ἐν τοῖς ἔθνεσιν ἄνθρωποι πολλοί. Ἐνταῦθα οὖν ὁ λόγος φησίν, ὅτι πολλὰ μὲν ἔθνη κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον βιοῦν καταδέχεται (17) οὐχὶ πάντα· κἂν πάντες ἑαυτοὺς ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ Χριστοῦ ὀνομάζωσιν. Οὐ μὴν ἐπειδὴ πολλὰ ἀριθμεῖται τὰ ἔθνη, ἤδη καὶ οἱ καθ' ἕνα ἄνθρωποι, ὅσοι τῇ κοινῇ προσηγορία τοῦ ἔθνους συμπεριλαμ βάνονται, πάντως ἀκολουθοῦσι τῷ ἀριθμῷ. Δύναται μὲν γὰρ ἔθνη ἀριθμεῖσθαι, τὸ Καππαδοκῶν, καὶ Γαλατῶν, καὶ ᾿Αρμενίων, ἢ Σύρων, ἡ Αἰγυπτίων, ὥστε λέγεσθαι τοσάδε εἶναι ἔθνη τὰ πορευόμενα ἐν χχιν, 14. 9, πολιτευόμεθα. ἐπὶ τό. ὀνομάζωσιν. ὀνομάζουσιν. οἱ καθ᾽ ἕνα ἄν θρώπον. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. at mons Domini supra colles clarus ac manifestus A fiat. Amplioris enim gloriæ præ Moyse dignus est habilus,quanto ampliorem honorem habet is qui con- struxit domum, quam ipsa *. Quanto rursus præ stantior est quam Abraham ipse ? Abraham,inquit, exsullavit ut videret diem incarnationis: et vidit, et gavisus est *. Et Abrahamus quidem dedit decimam Melchisedoch 88: Melchisedech autem Domini typus erat.Isthmo protulimus in medium, ut præstantiam Domini corporalem ostenderemus.Absit enim ut nos gloriam divinitati demus,ob eam, qua rebus subjec- tis praestat, excellentiam? Dispensatio quidem na- turæ humanæ iis qui inter homines exstitere justi, antecellit : peccatum enim solus non fecit ; maje- stas autem et magnificentia divinitatis elevata supra cœlos est. Et venient ad eum omnes gentes. Sermonis progressus apertius detegit prophetiam indicat nempe gentes ad Christi agnitionem concursuras. Venient enim ad fidem gentes omnes per prædica- tionem vocatæ. Prædicabitur enim hoc Evangelium in universo vrbe ; et evangelicus apostolorum so- nus in omnem terram exivit ”. B C Cave præteroas sine ullo examino accuratam hujus sententiæ intelligentiam. Qua ratione illic quidem dictum est, Venient omnes ; hic vero, ambulabunt, non omnes, sed, multæ. Quia vox illa, venient, re- fertur ad fidem : hæc vero, ambulare, ad vitæ insti- tutum. Quoniam igitur confitemur omnes tidem, nec tamen omnes juxta præcepta vivimus: ea de causa venient quidem omnes gentes: ambulabunt vero multæ. Quod autem verbum, istud, ambulare, pro vita quæ legi consentiat sumatur, liquet. Beati,inquit,immaculati tn via,qui ambutant in lege Domini 9. Sed cum,Dominus dicat: Pauci sunt qui inveniunt viam ", quomodo nos gentes multas di- cimus esse ambulaturas? Quia gentes omnes secun- dum proprium quarumlibet gentium numerum faci- le enumerari possunt: homines vero, qui in gentibus sparguntur,multi sunt. Hic igitur Scriptura ait gen- tes quidem multas, sed non omnes vitam evauge- licam amplecti,etiamsi Christi se nomine insigniant omnes. Neque vero quoniam gentes multæ nume- rantur,continuo homines singuli qui communi gen- tis appellatione comprehenduntur, hunc penitus numerum sequuntur. Possunt enim gentes nume- rari, Cappadocum, aut Galatarum, Armenorum, D Syriorum, aut Ægyptiorum, sic, ut tot esse dican- Hebr. 111, 3. Joan. VIII, 56. Psal. CXVIII, 1. Matth. XVIII, 5. Gen. XIV, 20. VII, 14. post ex aliquibus mss. verbum not addidimus. bus mss., quartus et Colb. primus et editio Romana nempe Venient ad illum montem, rectius. tres mss., I Petr. 11, 22. Matth. Psal. " Ηoc an illo modo auctor scripserit, nescio quidem ; sed non dubito,quin utraque scri- ptura admitti possit. quibus mss.. post mss. quatuor, Editi cum uno ms. Subinde aliquot mss., 68. VERS. 3. Et ambulabunt inquit, gentes multæ. (11) Ila sex mss. At editi, πλείονα. Aliquanto (12) Pro Κυρίου scriptum oftendimus in aliqui- (13) Editi et mes, nonnulli, ἐπ᾿ αὐτόν. At Reg. (14) Nostri sex mss. simpliciter, ἐν τῷ κόσμῳ. (15) Editi cum tribus mes., πορευόμεθα. Alii tres, 68. Καὶ πορεύσονται, φησὶ, ἔθνῃ πολλά. Τὴν (46) Pro illo, ἐπὶ τοῦ, scriptum reperimus in ali- (17) Codices quatuor, καταδέξεται. Neo ita multo

Κυρίου ὄρος ἐλέχθη. Μείζονος γὰρ δόξης παρὰ Μωϋσῆν ηξίωται, καθόσον μείζονα (11) τιμὴν ἔχει τοῦ οἴκου ὁ κατασκευάσας αὐτόν. Ὅσον δὲ μείζων τοῦ ᾿Αβραάμ; ᾽Αβραὰμ, φησὶν, ἠγαλλιά- σατο, ἵνα ἴδῃ τὴν ἡμέραν τῆς ἐνανθρωπήσεως· καὶ εἶδε, καὶ ἐχάρη. Καὶ ᾿Αβραὰμ μὲν δεκάτην ἔδωκε τῷ Μελχισεδέχ· Μελχισεδέχ δὲ τύπος ἦν τοῦ Κυ- ρίου (12). Ταῦτα, ἵνα τὴν σωματικὴν ὑπεροχήν πα ραστήσωμεν. Μὴ γένοιτο γὰρ ἡμᾶς τὴν θεότητα ἐκ τῆς πρὸς τὰ δοῦλα ὑπεροχῆς δοξάζειν ! Ἡ μὲν γὰρ κατὰ τὸ ἀνθρώπινον οἰκονομία, ὑπὲρ τοὺς ἐν ἀνθρώ ποις δικαίους. ἁμαρτίαν γὰρ οὐκ ἐποίησε μόνος τῆς δὲ θεότητος ἐπήρθη ή μεγαλοπρέπεια ὑπεράνω τῶν οὐρανῶν. Καὶ ἤξουσιν ἐπ' αὐτό (13) πάντα τα ἔθνη. Προϊὼν ὁ λόγος γυμνοτέραν ἐκφαίνει τὴν προ- φητείαν, τὴν συνδρομὴν τῶν ἐθνῶν τὴν ἐσομένην ἐπὶ τὴν ἐπίγνωσιν τοῦ Χριστοῦ ὑπεφαίνων. Εξουσι γὰρ κληθέντα διὰ τοῦ κηρύγματος ἐπὶ τὴν πίστιν πάντα τὰ ἔθνη . Κηρυχθήσεται γὰρ τὸ Εὐαγγέλιον τοῦτο ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ (14)· και, Εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ εὐαγγελικός φθόγγος τῶν ἀποστό λων. Χριστοῦ. ἐπ' αὐτο, ὄρος, MΟΣ Πολλὰ προϊών. . ἀκρίβειαν τῆς λέξεως μὴ παραδράμης ἀβασανίστως. Πῶς ἐν μὲν τῷ, Ἥξουσι πάντα, εἴρηται· ἐν δὲ τῷ, Πορεύσονται, οὐκέτι πάντα, ἀλλὰ, πολλά; Ὅτι τὸ μὲν, Πξουσιν, ἐπὶ τοῦ πιστεύειν τέτακται· τὸ δὲ πορεύεσθαι, ἐπὶ τοῦ πολιτεύεσθαι. Ἐπεὶ οὖν τὴν μὲν πίστιν ὁμολογοῦμεν πάντες, οὐκέτι δὲ πάντος κατὰ τὰς ἐντολὰς πολιτευόμεθα (15), διὰ τοῦτο Πξουσι μὲν πάντα τὰ ἔθνη· πορεύσονται δὲ πολλά. Ὅτι δὲ τὸ πορεύεσθαι ἐπὶ τοῦ (16) βιοῦν κατὰ τὸν νόμον λαμβάνεται· Μακάριοι, φησίν, οἱ ἄμωμοι ἐν ὁδῷ, οἱ πορευόμενοι ἐν νόμῳ Κυρίου. ᾿Αλλὰ πῶς τοῦ Κυρίου εἰπόντος, ὅτι ὀλίγοι εἰσὶν οἱ εὑρίσκοντες τὴν ὁδὸν, ἡμεῖς λέγομεν ἔθνη πολλὰ πορευθήσεσθαι ; Ὅτι πάντα τὰ ἔθνη κατὰ τὸν ἴδιον ἀριθμὸν τῶν ἐθνῶν εὐαρίθμητα, οἱ δὲ ἐν τοῖς ἔθνεσιν ἄνθρωποι πολλοί. Ἐνταῦθα οὖν ὁ λόγος φησίν, ὅτι πολλὰ μὲν ἔθνη κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον βιοῦν καταδέχεται (17) οὐχὶ πάντα· κἂν πάντες ἑαυτοὺς ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ Χριστοῦ ὀνομάζωσιν. Οὐ μὴν ἐπειδὴ πολλὰ ἀριθμεῖται τὰ ἔθνη, ἤδη καὶ οἱ καθ' ἕνα ἄνθρωποι, ὅσοι τῇ κοινῇ προσηγορία τοῦ ἔθνους συμπεριλαμ βάνονται, πάντως ἀκολουθοῦσι τῷ ἀριθμῷ. Δύναται μὲν γὰρ ἔθνη ἀριθμεῖσθαι, τὸ Καππαδοκῶν, καὶ Γαλατῶν, καὶ ᾿Αρμενίων, ἢ Σύρων, ἡ Αἰγυπτίων, ὥστε λέγεσθαι τοσάδε εἶναι ἔθνη τὰ πορευόμενα ἐν χχιν, 14. 9, πολιτευόμεθα. ἐπὶ τό. ὀνομάζωσιν. ὀνομάζουσιν. οἱ καθ᾽ ἕνα ἄν θρώπον. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. at mons Domini supra colles clarus ac manifestus A fiat. Amplioris enim gloriæ præ Moyse dignus est habilus,quanto ampliorem honorem habet is qui con- struxit domum, quam ipsa *. Quanto rursus præ stantior est quam Abraham ipse ? Abraham,inquit, exsullavit ut videret diem incarnationis: et vidit, et gavisus est *. Et Abrahamus quidem dedit decimam Melchisedoch 88: Melchisedech autem Domini typus erat.Isthmo protulimus in medium, ut præstantiam Domini corporalem ostenderemus.Absit enim ut nos gloriam divinitati demus,ob eam, qua rebus subjec- tis praestat, excellentiam? Dispensatio quidem na- turæ humanæ iis qui inter homines exstitere justi, antecellit : peccatum enim solus non fecit ; maje- stas autem et magnificentia divinitatis elevata supra cœlos est. Et venient ad eum omnes gentes. Sermonis progressus apertius detegit prophetiam indicat nempe gentes ad Christi agnitionem concursuras. Venient enim ad fidem gentes omnes per prædica- tionem vocatæ. Prædicabitur enim hoc Evangelium in universo vrbe ; et evangelicus apostolorum so- nus in omnem terram exivit ”. B C Cave præteroas sine ullo examino accuratam hujus sententiæ intelligentiam. Qua ratione illic quidem dictum est, Venient omnes ; hic vero, ambulabunt, non omnes, sed, multæ. Quia vox illa, venient, re- fertur ad fidem : hæc vero, ambulare, ad vitæ insti- tutum. Quoniam igitur confitemur omnes tidem, nec tamen omnes juxta præcepta vivimus: ea de causa venient quidem omnes gentes: ambulabunt vero multæ. Quod autem verbum, istud, ambulare, pro vita quæ legi consentiat sumatur, liquet. Beati,inquit,immaculati tn via,qui ambutant in lege Domini 9. Sed cum,Dominus dicat: Pauci sunt qui inveniunt viam ", quomodo nos gentes multas di- cimus esse ambulaturas? Quia gentes omnes secun- dum proprium quarumlibet gentium numerum faci- le enumerari possunt: homines vero, qui in gentibus sparguntur,multi sunt. Hic igitur Scriptura ait gen- tes quidem multas, sed non omnes vitam evauge- licam amplecti,etiamsi Christi se nomine insigniant omnes. Neque vero quoniam gentes multæ nume- rantur,continuo homines singuli qui communi gen- tis appellatione comprehenduntur, hunc penitus numerum sequuntur. Possunt enim gentes nume- rari, Cappadocum, aut Galatarum, Armenorum, D Syriorum, aut Ægyptiorum, sic, ut tot esse dican- Hebr. 111, 3. Joan. VIII, 56. Psal. CXVIII, 1. Matth. XVIII, 5. Gen. XIV, 20. VII, 14. post ex aliquibus mss. verbum not addidimus. bus mss., quartus et Colb. primus et editio Romana nempe Venient ad illum montem, rectius. tres mss., I Petr. 11, 22. Matth. Psal. " Ηoc an illo modo auctor scripserit, nescio quidem ; sed non dubito,quin utraque scri- ptura admitti possit. quibus mss.. post mss. quatuor, Editi cum uno ms. Subinde aliquot mss., 68. VERS. 3. Et ambulabunt inquit, gentes multæ. (11) Ila sex mss. At editi, πλείονα. Aliquanto (12) Pro Κυρίου scriptum oftendimus in aliqui- (13) Editi et mes, nonnulli, ἐπ᾿ αὐτόν. At Reg. (14) Nostri sex mss. simpliciter, ἐν τῷ κόσμῳ. (15) Editi cum tribus mes., πορευόμεθα. Alii tres, 68. Καὶ πορεύσονται, φησὶ, ἔθνῃ πολλά. Τὴν (46) Pro illo, ἐπὶ τοῦ, scriptum reperimus in ali- (17) Codices quatuor, καταδέξεται. Neo ita multo

τῷ νόμῳ Κυρίου· οὐ μὴν καθ᾿ ἕκαστον ἔθνος τοὺς Α ἐμπεριεχομένους ἀνθρώπους συμφώνως τὸν τῆς που λιτείας σκοπὸν καταδέχεσθαι. Ὡς μὲν οὖν πρὸς τὰ εβδομήκοντα δύο ἔθνη, ἢ ὁπόσα δήποτε κατὰ τὴν οἰκουμένην ἅπασαν ἀριθμούμενα, πολλὰ τὰ πορευό μενα τὴν ἐν τῇ ζωῇ πορείαν· ὡς δὲ πρὸς τὸν ὅλον τῶν ἐπὶ γῆς ἀνθρώπων ἀριθμὸν, ὀλίγοι οι σωζόμε- νοι· οὕτω καὶ (18) τὸ Εὐαγγέλιον ἀληθεύει, καὶ ἡ προφητεία οὐ μάχεται. Πάντα τὰ ἔθνη δουλεύσου- σιν αὐτῷ, προσκυνήσουσι δὲ ἀπὸ (19) τῶν πολλῶν ὀλίγοι· Πάντες, φησίν. οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς. Καὶ ὁ Σοφονίας· Εξουσι τοῦ δουλεύειν αὐτῷ αὐτῷ ὑπὸ ζυγὸν Ένα. τοῦ Κυρίου, καὶ εἰς τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ Ἰακώβ. Οἱ προκόπτοντες τῇ γνώσει, οἱονεὶ προκαταλαβόντες η τὰ ἄνω, προκαλοῦνται εἰς τὴν ὁμοίαν ἑαυτοῖς ἀνά βασιν τοὺς ἔτι ἐμφιλοχωροῦντας (20) περὶ τὰ κάτω, καὶ ταῖς ταπειναῖς τοῦ βίου μερίμναις προσδιατρί βοντας. Ο συνεγερθεὶς τῷ Χριστῷ, καὶ τὰ ἄνω ζη- τῶν, καλείτω τοὺς τὰ ἐπίγεια φρονοῦντας, καὶ χει ραγωγείτω αὐτῶν τὰ νοήματα πρὸς τὰ ἄνω. Ἐπεὶ διπλῆ τίς ἐστιν ἡ σωματικὴ πρὸς τὸ ὄρος σχέσις· νῦν μὲν ἐξ ὑπωρειῶν ἐπὶ κορυφὴν ἀνιόντων· νῦν δὲ ἐκ τῆς ἀκρωρείας καταβαινόντων ἐπὶ τοὺς πρόποδας, κατὰ τὴν διάφορον τοῦ σώματος σχέσιν, καὶ τῆς παρ' ἡμῶν ἐνεργείας διαφόρως εκτελουμένης. Μή- ποτε δὲ τὸ διπλοῦν τοῦτο (21) τῆς ἐπινοίας καὶ τῇ οικονομίᾳ τῆς ἀνθρωπότητος ἐφαρμόσει, ὥστε νοεῖν ἡμᾶς ὄρος τὴν ἐνανθρώπησιν· νῦν μὲν τῆς σαρκὸς διὰ τῆς πρὸς Θεὸν συναφείας εἰς οὐρανὸν ὑψουμένης, νῦν δὲ τῆς θεότητος διὰ τῆς πρὸς τὸ ἀνθρώπινον κοινωνίας ἐπικαταβαινούσης τοῖς ὧδε (22). θεολογίας, ἀπὸ τοῦ πάθους ἀρχόμενοι (23). Καὶ εἰς τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ Ἰακώβ. Ανωτέρω μὲν ὁ οἶκος ἁπλῶς εἴρηται τοῦ Θεοῦ, ἐνταῦθα δὲ, οἶκος τοῦ Θεοῦ Ἰακώβ. Τις οὖν ἡ αἰτία ; ΙΙ γὰρ ἐκεῖ λείπει, ἢ ἐνταῦθα παρέλκει. Αλλ' οὐδὲν ἀργὸν τῶν τοῦ Πνεύματος· Δείκνυσι γὰρ ὁ λόγος, ὅτι αἱ μὲν πρῶται δ συγκαταθέσεις κατὰ τὰς κοινὰς περὶ Θεοῦ προλή- ψεις γίνονται· τὸ δὲ ἀκριβὲς τῆς πίστεως τελειοῦται, τρανουμένης ἤδη ἐν ταῖς καρδίαις τῶν προκοπτόν- τῶν ἐπὶ τὴν γνῶσιν τῆς ἰδιότητος (24) τοῦ Θεοῦ. Διὰ τοῦτο τοῖς μὲν εἰσαγομένοις εἰς γνῶσιν ἁπλῶς εἴρη κατά. ἥξουσι, φησί. φησί Μήποτε οὖν τὸ διπλοῦν τούτου. ξάμενοι. τῆς ἀϊδιότητος. τῆς ἁγιότητος, ιδιότητος COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. II. 429tamen concordi animo ab hominibus quos una- tur gentes, quæ in Domini lege ambulent : neque B C quæque gens complectitur, illam vivendi rationem admitti dixeris.Et vero quod attinet ad septuaginta duas gentes,aut quotquot numerantur per univer- sum orbem, multæ sunt, quæ in hujus vitæ via gradiuntur: quod autem spectat ad integrum hom minum in terra viventium numerum,pauci sunt qui salutem consequantur; adeo verum est Evangelium, nec pugnat prophetia. Omnes gentes servient ei ”, adorabunt vero e multis pauci : Omnes, inquit,reges terræ . Et Sophonias: Venient ut serviant ei sub jugo uno • , Domini, et ad domum Dei Jacob. Qui in cognitione progressum faciunt,quasi jam superna occupantes, eos qui adhuc rebus infinis inhærent, atque humi- libus vitæ sollicitudinibus immorantur,ad ascensum suo ipsorum ascensui similem invitant. Qui cum Christo resurrexit, et quæ sursum sunt quærit "¸ provocet eos qui terram sapiunt,eorumque animos ad superna velut manu ducat. Cum duplex sit ad montem habitudo corporalis: nunc quidem a mon- tis radicibus ad verticem ascenditur, nunc vero ab ejus vertice ad imam partem descenditur, juxta cor- poris et actionis, quam nos varie absolvimus, di- versam habitudinem.Fortasse autem duplex isthæs¨¨ allegoria ac consideratio conveniet etiam humanæ naturæ dispensationi ; ita ut humanitatem assum- ptam montem esse intelligamus,cum caro' per suam cum Deo conjunctionem modo ad cœlum usque eve- hatur : modo vero divinitas utpote ad natura hu- manæ participationem sese demittens, ad nostra descendat. giæ fastigium, sumpto a passione initio. Et ad do- mum Dei Jacob. Superius quidem domus simplici- ter dicta est, Dei : hic autem, domus Dei Jacob. Quid igitur causæ ? Aut enim illic vox hæc defit: aut hic redundat. Verum nihil otiosum est in Spi- ritus sancti verbis.Ostendit enim Scriptura, primas assensiones fieri per communes Dei prænotiones : perfici vero plenam et integram fidem, cum jam in eorum qui cognitione proficiunt cordibus proprie- tas Dei detegitur. Quapropter iis quidem qui in- troducuntur ad hanc cognitionem, dictum est sim- * Psal. LXXI, 11. * ibid. * Soph. 111, 9. Coloss. 111, 1, 2. editis mendose legitur, in tribus mss invenitur. Mox editi cum tribus mss., Deest in aliis tribus mss. corrupte in excusis, descendit. Ejus verbi exemplum a Thesauri auctore quæri notat Combefisius. Ejus loci hæc est sententia : Ex humili ed sublimia ascendamus.Hoc est: A natura humana, quæ passa est, ascendamus ad naturam divinam, quæ pati non potest. Mentem scriptoris assecutus non fuerat Tilmannus, dum sic verterat: Ad subli mitatem theologiæ progrediamnr, sumplo exordio a repressione perturbationum animi. Hinc Tilmannus, Sempiternæ Del naturæ. Paulo melius alter Corubef.et apographum Anglicum in margine, suncitatis Deť. At veteres libri H. et J. et uterque Colb. et ipsum apographum Anglicum in contextu veram lectionem illibatam servarunt. Addita lit terula una, quod non raro evenit, sententiam toe tam corruperat. Lege Ducæum. 69. Καὶ ἐροῦσι· Δεῦτε καὶ ἀναβῶμεν εἰς τὸ ὄρος 70. Δεῦτε καὶ ἀναβῶμεν. Προσβῶμεν τῷ ὕψει τῆς 69. Et dicent : Venite et ascendamus ad montem 70. Venit et ascendamus. Accedamus ad theolo- (18) Ita emendavimus e quibusdam mss.In prius (19) Inter voculas illas,δέ et ἀπό,adverbium πάλιν (20) Uterque Colb.et Reg. tertius,φιλοχωροῦντας. (21) Ita ex tribus mss. emendavimus. Legitur (22) Επικαταοαινούσης τοῖς ὧδε, Ad nostra (23) Pro ἀρχόμενοι legitur in aliquibus mss., ἀρο (24) Codex Er. 1, et Reg. quartus cum editis,

τῷ νόμῳ Κυρίου· οὐ μὴν καθ᾿ ἕκαστον ἔθνος τοὺς Α ἐμπεριεχομένους ἀνθρώπους συμφώνως τὸν τῆς που λιτείας σκοπὸν καταδέχεσθαι. Ὡς μὲν οὖν πρὸς τὰ εβδομήκοντα δύο ἔθνη, ἢ ὁπόσα δήποτε κατὰ τὴν οἰκουμένην ἅπασαν ἀριθμούμενα, πολλὰ τὰ πορευό μενα τὴν ἐν τῇ ζωῇ πορείαν· ὡς δὲ πρὸς τὸν ὅλον τῶν ἐπὶ γῆς ἀνθρώπων ἀριθμὸν, ὀλίγοι οι σωζόμε- νοι· οὕτω καὶ (18) τὸ Εὐαγγέλιον ἀληθεύει, καὶ ἡ προφητεία οὐ μάχεται. Πάντα τὰ ἔθνη δουλεύσου- σιν αὐτῷ, προσκυνήσουσι δὲ ἀπὸ (19) τῶν πολλῶν ὀλίγοι· Πάντες, φησίν. οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς. Καὶ ὁ Σοφονίας· Εξουσι τοῦ δουλεύειν αὐτῷ αὐτῷ ὑπὸ ζυγὸν Ένα. τοῦ Κυρίου, καὶ εἰς τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ Ἰακώβ. Οἱ προκόπτοντες τῇ γνώσει, οἱονεὶ προκαταλαβόντες η τὰ ἄνω, προκαλοῦνται εἰς τὴν ὁμοίαν ἑαυτοῖς ἀνά βασιν τοὺς ἔτι ἐμφιλοχωροῦντας (20) περὶ τὰ κάτω, καὶ ταῖς ταπειναῖς τοῦ βίου μερίμναις προσδιατρί βοντας. Ο συνεγερθεὶς τῷ Χριστῷ, καὶ τὰ ἄνω ζη- τῶν, καλείτω τοὺς τὰ ἐπίγεια φρονοῦντας, καὶ χει ραγωγείτω αὐτῶν τὰ νοήματα πρὸς τὰ ἄνω. Ἐπεὶ διπλῆ τίς ἐστιν ἡ σωματικὴ πρὸς τὸ ὄρος σχέσις· νῦν μὲν ἐξ ὑπωρειῶν ἐπὶ κορυφὴν ἀνιόντων· νῦν δὲ ἐκ τῆς ἀκρωρείας καταβαινόντων ἐπὶ τοὺς πρόποδας, κατὰ τὴν διάφορον τοῦ σώματος σχέσιν, καὶ τῆς παρ' ἡμῶν ἐνεργείας διαφόρως εκτελουμένης. Μή- ποτε δὲ τὸ διπλοῦν τοῦτο (21) τῆς ἐπινοίας καὶ τῇ οικονομίᾳ τῆς ἀνθρωπότητος ἐφαρμόσει, ὥστε νοεῖν ἡμᾶς ὄρος τὴν ἐνανθρώπησιν· νῦν μὲν τῆς σαρκὸς διὰ τῆς πρὸς Θεὸν συναφείας εἰς οὐρανὸν ὑψουμένης, νῦν δὲ τῆς θεότητος διὰ τῆς πρὸς τὸ ἀνθρώπινον κοινωνίας ἐπικαταβαινούσης τοῖς ὧδε (22). θεολογίας, ἀπὸ τοῦ πάθους ἀρχόμενοι (23). Καὶ εἰς τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ Ἰακώβ. Ανωτέρω μὲν ὁ οἶκος ἁπλῶς εἴρηται τοῦ Θεοῦ, ἐνταῦθα δὲ, οἶκος τοῦ Θεοῦ Ἰακώβ. Τις οὖν ἡ αἰτία ; ΙΙ γὰρ ἐκεῖ λείπει, ἢ ἐνταῦθα παρέλκει. Αλλ' οὐδὲν ἀργὸν τῶν τοῦ Πνεύματος· Δείκνυσι γὰρ ὁ λόγος, ὅτι αἱ μὲν πρῶται δ συγκαταθέσεις κατὰ τὰς κοινὰς περὶ Θεοῦ προλή- ψεις γίνονται· τὸ δὲ ἀκριβὲς τῆς πίστεως τελειοῦται, τρανουμένης ἤδη ἐν ταῖς καρδίαις τῶν προκοπτόν- τῶν ἐπὶ τὴν γνῶσιν τῆς ἰδιότητος (24) τοῦ Θεοῦ. Διὰ τοῦτο τοῖς μὲν εἰσαγομένοις εἰς γνῶσιν ἁπλῶς εἴρη κατά. ἥξουσι, φησί. φησί Μήποτε οὖν τὸ διπλοῦν τούτου. ξάμενοι. τῆς ἀϊδιότητος. τῆς ἁγιότητος, ιδιότητος COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. II. 429tamen concordi animo ab hominibus quos una- tur gentes, quæ in Domini lege ambulent : neque B C quæque gens complectitur, illam vivendi rationem admitti dixeris.Et vero quod attinet ad septuaginta duas gentes,aut quotquot numerantur per univer- sum orbem, multæ sunt, quæ in hujus vitæ via gradiuntur: quod autem spectat ad integrum hom minum in terra viventium numerum,pauci sunt qui salutem consequantur; adeo verum est Evangelium, nec pugnat prophetia. Omnes gentes servient ei ”, adorabunt vero e multis pauci : Omnes, inquit,reges terræ . Et Sophonias: Venient ut serviant ei sub jugo uno • , Domini, et ad domum Dei Jacob. Qui in cognitione progressum faciunt,quasi jam superna occupantes, eos qui adhuc rebus infinis inhærent, atque humi- libus vitæ sollicitudinibus immorantur,ad ascensum suo ipsorum ascensui similem invitant. Qui cum Christo resurrexit, et quæ sursum sunt quærit "¸ provocet eos qui terram sapiunt,eorumque animos ad superna velut manu ducat. Cum duplex sit ad montem habitudo corporalis: nunc quidem a mon- tis radicibus ad verticem ascenditur, nunc vero ab ejus vertice ad imam partem descenditur, juxta cor- poris et actionis, quam nos varie absolvimus, di- versam habitudinem.Fortasse autem duplex isthæs¨¨ allegoria ac consideratio conveniet etiam humanæ naturæ dispensationi ; ita ut humanitatem assum- ptam montem esse intelligamus,cum caro' per suam cum Deo conjunctionem modo ad cœlum usque eve- hatur : modo vero divinitas utpote ad natura hu- manæ participationem sese demittens, ad nostra descendat. giæ fastigium, sumpto a passione initio. Et ad do- mum Dei Jacob. Superius quidem domus simplici- ter dicta est, Dei : hic autem, domus Dei Jacob. Quid igitur causæ ? Aut enim illic vox hæc defit: aut hic redundat. Verum nihil otiosum est in Spi- ritus sancti verbis.Ostendit enim Scriptura, primas assensiones fieri per communes Dei prænotiones : perfici vero plenam et integram fidem, cum jam in eorum qui cognitione proficiunt cordibus proprie- tas Dei detegitur. Quapropter iis quidem qui in- troducuntur ad hanc cognitionem, dictum est sim- * Psal. LXXI, 11. * ibid. * Soph. 111, 9. Coloss. 111, 1, 2. editis mendose legitur, in tribus mss invenitur. Mox editi cum tribus mss., Deest in aliis tribus mss. corrupte in excusis, descendit. Ejus verbi exemplum a Thesauri auctore quæri notat Combefisius. Ejus loci hæc est sententia : Ex humili ed sublimia ascendamus.Hoc est: A natura humana, quæ passa est, ascendamus ad naturam divinam, quæ pati non potest. Mentem scriptoris assecutus non fuerat Tilmannus, dum sic verterat: Ad subli mitatem theologiæ progrediamnr, sumplo exordio a repressione perturbationum animi. Hinc Tilmannus, Sempiternæ Del naturæ. Paulo melius alter Corubef.et apographum Anglicum in margine, suncitatis Deť. At veteres libri H. et J. et uterque Colb. et ipsum apographum Anglicum in contextu veram lectionem illibatam servarunt. Addita lit terula una, quod non raro evenit, sententiam toe tam corruperat. Lege Ducæum. 69. Καὶ ἐροῦσι· Δεῦτε καὶ ἀναβῶμεν εἰς τὸ ὄρος 70. Δεῦτε καὶ ἀναβῶμεν. Προσβῶμεν τῷ ὕψει τῆς 69. Et dicent : Venite et ascendamus ad montem 70. Venit et ascendamus. Accedamus ad theolo- (18) Ita emendavimus e quibusdam mss.In prius (19) Inter voculas illas,δέ et ἀπό,adverbium πάλιν (20) Uterque Colb.et Reg. tertius,φιλοχωροῦντας. (21) Ita ex tribus mss. emendavimus. Legitur (22) Επικαταοαινούσης τοῖς ὧδε, Ad nostra (23) Pro ἀρχόμενοι legitur in aliquibus mss., ἀρο (24) Codex Er. 1, et Reg. quartus cum editis,

Α ται, οἶκος Θεοῦ, τοῖς δὲ στοιχειωθεῖσι λοιπὸν καὶ, η τίνος Θεοῦ, ὅτι τοῦ Ἰακώβ, ᾧ ἐΧαρίσατο τὴν πρὸς αὐτὸν οἰκειότητα. Ἐγὼ γὰρ, φησιν, ὁ Θεὸς ᾽Αβραὰμ, καὶ ὁ Θεὸς Ἰσαάκ, καὶ ὁ Θεὸς Ἰακώβ. Τοῦτύ μοί ἐστιν ὄνομα (25) αἰώνιον. Ἵνα γὰρ ἀεὶ μνημόνευ- τον ποιήσῃ τὴν τιμὴν τοῖς ἁγίοις, συνήψεν ἑαυτῷ τὰ τῶν δούλων ὀνόματα· ὥστε ὁσάκις ἂν γένηται μνήμη Θεοῦ, τοσαυτάκις κἀκείνων τὴν μνήμην συναναφέ ρεσθαι. Τοῖς οὖν προσελθοῦσιν ἤδη τὸ οἱονεὶ γνώ- ρισμα τοῦ Θεοῦ προσέθηκεν εἰπών· Καὶ εἰς τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ Ἰακώβ. Ἀλλ᾿ ἐπειδὴ καὶ Ἰακὼβ ἔτι τοῦ πτερνιστοῦ (28) καὶ ἀγωνιστοῦ ἐστιν ὄνομα (Ἰακώβ γὰρ πτερνιστής προσαγορεύεται διὰ τὴν πρὸς τὰ ἀντικείμενα πάλην· ὕστερον δὲ μετὰ τὴν νίκην ἆθλόν ἔλαβε τὸ Ἰσραὴλ ὀνομάζεσθαι), ὁ ἔτι προκόπτων, τάως μανθάνει τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ Ἰακώβ, τὰ ὑποδεέστερα καὶ ἑαυτῷ ἐφικτά· ὕστερον δὲ ποτε καὶ τὸν Θεὸν τοῦ Ἰσραὴλ διδαχθήσεται, ὁδῷ καὶ τάξει τῶν τελειοτέρων παραδόσεων οἰκονομουμένων περὶ αὐτόν. πορευσόμεθα ἐν αὐτῇ. Ἐὰν μὴ ἀναβῶμεν εἰς τὸ ὅρος, οὐκ ἀναγγελεῖ ἡμῖν τὴν ὁδὸν αὐτοῦ. Ἐὰν μὴ ἀναγγείλῃ ἡμῖν, πῶς πορευσόμεθα ; Τουτέστιν, ἐὰν μὴ δεξώμεθα τὸ Εὐαγγέλιον, πῶς βιωσόμεθα κατ' αὐτό (27) ; Οἱ δὲ ἐπιζητοῦντες μαθεῖν τὴν ὁδὸν, δη- λονότι οὐκ ᾔδεισαν. Πῶς οὖν ἀναβαίνωμεν εἰς τὸ ὄρος, τὴν ὁδὸν ἀγνοοῦντες; Η τὸ, Δεῦτε καὶ ἀναβῶμεν, τὴν πρόθεσιν καὶ τὴν σπουδὴν τῶν ἐπειγομένων ἐμφαίνει· οὔπω μέντοι παρίστησι τῶν ἐπειθυμητῶν τὴν ἐπίτευξιν. Ηγησώμεθα (28) γάρ τινας τῶν νῦν ἐπὶ τὴν πίστιν ἐπειγομένων ἀλλήλους (29) προσφω νεῖν καὶ παρορμᾷν· δεῦτε ἀποστῶμεν τῶν χαμερ πῶν· δεῦτε φρονήσωμεν τὰ οὐράνια, εἰσέλθωμεν εἰς τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ. Ἐκεῖ μαθησόμεθα τὴν ὁδὸν, δι' ἧς ἐπὶ τὸ κοινῶς προκείμενον ἅπασι πέρας διὰ τῆς τελειότητος καταντήσομεν. Κυρίου ἐξ Ἱερουσαλήμ. Ερώτησον τὸν τῆς κατα- τομῆς ἄνθρωπον, τὸν κατὰ σάρκα Ἰουδαῖον, περὶ ποίου νόμου λέγει, καὶ ποίου λόγου. Τοῦ διὰ Μωϋσέως δοθέντος νόμου ; Ἀλλὰ πῶς οὗτος ἀπὸ Σιών, δεικνύ- τωσαν. Μωϋσῆς γὰρ οὐκ εἰσῆλθεν εἰς τὴν γῆν τῆς κατασχέσεως· τὸ δὲ Σιὼν ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ. Εσφαλται οὖν κατ᾿ αὐτοὺς ἡ Γραφή, ἀντὶ ἄλλου ὀνόματος ἄλλο λέγουσα· ἀντὶ γὰρ τοῦ Σινὰ ἢ τοῦ Χωρήβ, τὸ Σιὼν εἴρηκεν. Ἀλλὰ περὶ ἁγίου νόμου λέγει. Ποίου ; τοῦ πότε (30)δοθέντος ; τοῦ ποῦ γεγραμμένου; Καὶ λόγος Τοῦτό μου ἐστιν ὄνομα. στοῦ, Ἐν τῇ κοιλίᾳ ἑπτέρνισε τὸν ἀδελ φὸν αὐτοῦ· ἐν αὐτῷ, ἡγησώμεθα. ἀλλήλοις. ἢ ποῦ γεγραμμένου. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. pliciter, domus Dei : contra iis qui jamjam iustru- oti sunt,dictum est,cujusnam Dei sit domus, nempe Dei Jacob, oui se ipse familiarem præbuit. Ego enim, inquit, sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob. Hoc mihi est nomen æternum 08. Et enim, ut hos sanctos honore nulli unquam oblivioni tradendo afficeret, eorumdem servorum suorum nomina sibi aptavit,adeo ut quoties Dei fieret men- tio, toties et illorum mentio conjungeretur. Quamobrem iis, qui jam accessere, hoc signum veluti Dei peculiare adjecit, dicens: Et ad domum Dei Jacob. Sed, quoniam Jacob est insuper sup- plantatoris et athlete nomen (Jacob siquidem sup- plantator appellatur ob suam adversus obnitentia luctam : postea vero obtenta victoria præmii loco nomen Israel accepit '), qui adhuc profcit, tunc ediscit domum Dei Jacob, nimirum ea quæ inferiora sunt, quæque captum ipsius non supe- rant: sed tandem aliquando Deum etiam Israelis docebitur, cum via et ordine sint ei dispensandæ traditiones perfectiores. mus in ea. In montem nisi ascendamus, nequa- quam annuntiabit nobis viam suam. Quod si non annuntiet nobis, quonam pacto ambulabimus ?lloo est, si Evangelium non exceperimus, quomodo ex ipsius præscripto vivemus ? Qui autem desiderant viam discere, utique nondum ipsam novere. Qua igitur ratione ascenderimus in montem, vim igna- ri? Nimirum hæ voces, Venile et ascendimus, pro- positum studiumque indicant festinantium; atosten- dunt concupita nondum ab ipsis obtineri. Verum enimvero quosdam eorum qui nunc ad fidem pro- perant, esse invicem alloqui atque adhortari credi. derimus. Agedum avocemus animum a rebushumi repentibus ; agite ea quæ cœlestia sunt, sapiamus: ingrediamur in domum Dei. Illic docebimur viam, qua per perfectionem ad finem omnibus generatim proposituin simus perventuri. B C ex Jerusalem. Interroga concisum hominem, Judæum videlicet secundum carnem, de qua lege loquatur, de quo verbo. Num de ea lege quæ per Moysen data est? Sed quomodo illam ex Sion prodiisse osten- dent?Neque enim Moyses terram promissæ hæredi- tatis ingressus est: situs autem est in Judæa Sion. Itaque juxta ipsos errat Scriptura, ut quæ aliud D nomen loco alterius referat: etenim pro Sina aut Choreb protulit Sion. Atqui de sancta lege sermo- nem habet. De quanam? quando lata ? ubi con- Exod. 111, 6, 15. Gen. xxν, 25. ' Gen. XXXII, 24-28. LXX, etc., ad Oseam respexisse videtur.12,3, apud quem ita legitur : In utero supplantavit fratrem suum. dam mss., non ita recte. nonnullis, mss. nonnulli, mss. secuti. Ibidem antiqui libri H. et J. et duo Colbertini, 71. Et annuntiabil nobis viam suam, et ambulabi- 72. Ex Sion enim exibit lex, et verbum Domini 71. Καὶ ἀναγγελεῖ ἡμῖν τὴν ὁδὸν αὐτοῦ, καὶ 72. Ἐκ γὰρ Σιὼν ἐξελεύσεται νόμος, καὶ λόγος (25) Codices tres, Τοῦτό μοι, φησίν, ὄνομα. Αt (26) Auctor, cum scriberet illa, ἔτι τοῦ πτερνι (27) Editi et mss. aliquot κατ' αὐτό. Alii qui- (28) Pro ἡγησόμεθα edendum curavimus e mss. (29) Ita uterque Colb. et Reg. secundus. Editi et (30) Pro τότε scripsimus, πότε, fidem multorum

Α ται, οἶκος Θεοῦ, τοῖς δὲ στοιχειωθεῖσι λοιπὸν καὶ, η τίνος Θεοῦ, ὅτι τοῦ Ἰακώβ, ᾧ ἐΧαρίσατο τὴν πρὸς αὐτὸν οἰκειότητα. Ἐγὼ γὰρ, φησιν, ὁ Θεὸς ᾽Αβραὰμ, καὶ ὁ Θεὸς Ἰσαάκ, καὶ ὁ Θεὸς Ἰακώβ. Τοῦτύ μοί ἐστιν ὄνομα (25) αἰώνιον. Ἵνα γὰρ ἀεὶ μνημόνευ- τον ποιήσῃ τὴν τιμὴν τοῖς ἁγίοις, συνήψεν ἑαυτῷ τὰ τῶν δούλων ὀνόματα· ὥστε ὁσάκις ἂν γένηται μνήμη Θεοῦ, τοσαυτάκις κἀκείνων τὴν μνήμην συναναφέ ρεσθαι. Τοῖς οὖν προσελθοῦσιν ἤδη τὸ οἱονεὶ γνώ- ρισμα τοῦ Θεοῦ προσέθηκεν εἰπών· Καὶ εἰς τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ Ἰακώβ. Ἀλλ᾿ ἐπειδὴ καὶ Ἰακὼβ ἔτι τοῦ πτερνιστοῦ (28) καὶ ἀγωνιστοῦ ἐστιν ὄνομα (Ἰακώβ γὰρ πτερνιστής προσαγορεύεται διὰ τὴν πρὸς τὰ ἀντικείμενα πάλην· ὕστερον δὲ μετὰ τὴν νίκην ἆθλόν ἔλαβε τὸ Ἰσραὴλ ὀνομάζεσθαι), ὁ ἔτι προκόπτων, τάως μανθάνει τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ Ἰακώβ, τὰ ὑποδεέστερα καὶ ἑαυτῷ ἐφικτά· ὕστερον δὲ ποτε καὶ τὸν Θεὸν τοῦ Ἰσραὴλ διδαχθήσεται, ὁδῷ καὶ τάξει τῶν τελειοτέρων παραδόσεων οἰκονομουμένων περὶ αὐτόν. πορευσόμεθα ἐν αὐτῇ. Ἐὰν μὴ ἀναβῶμεν εἰς τὸ ὅρος, οὐκ ἀναγγελεῖ ἡμῖν τὴν ὁδὸν αὐτοῦ. Ἐὰν μὴ ἀναγγείλῃ ἡμῖν, πῶς πορευσόμεθα ; Τουτέστιν, ἐὰν μὴ δεξώμεθα τὸ Εὐαγγέλιον, πῶς βιωσόμεθα κατ' αὐτό (27) ; Οἱ δὲ ἐπιζητοῦντες μαθεῖν τὴν ὁδὸν, δη- λονότι οὐκ ᾔδεισαν. Πῶς οὖν ἀναβαίνωμεν εἰς τὸ ὄρος, τὴν ὁδὸν ἀγνοοῦντες; Η τὸ, Δεῦτε καὶ ἀναβῶμεν, τὴν πρόθεσιν καὶ τὴν σπουδὴν τῶν ἐπειγομένων ἐμφαίνει· οὔπω μέντοι παρίστησι τῶν ἐπειθυμητῶν τὴν ἐπίτευξιν. Ηγησώμεθα (28) γάρ τινας τῶν νῦν ἐπὶ τὴν πίστιν ἐπειγομένων ἀλλήλους (29) προσφω νεῖν καὶ παρορμᾷν· δεῦτε ἀποστῶμεν τῶν χαμερ πῶν· δεῦτε φρονήσωμεν τὰ οὐράνια, εἰσέλθωμεν εἰς τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ. Ἐκεῖ μαθησόμεθα τὴν ὁδὸν, δι' ἧς ἐπὶ τὸ κοινῶς προκείμενον ἅπασι πέρας διὰ τῆς τελειότητος καταντήσομεν. Κυρίου ἐξ Ἱερουσαλήμ. Ερώτησον τὸν τῆς κατα- τομῆς ἄνθρωπον, τὸν κατὰ σάρκα Ἰουδαῖον, περὶ ποίου νόμου λέγει, καὶ ποίου λόγου. Τοῦ διὰ Μωϋσέως δοθέντος νόμου ; Ἀλλὰ πῶς οὗτος ἀπὸ Σιών, δεικνύ- τωσαν. Μωϋσῆς γὰρ οὐκ εἰσῆλθεν εἰς τὴν γῆν τῆς κατασχέσεως· τὸ δὲ Σιὼν ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ. Εσφαλται οὖν κατ᾿ αὐτοὺς ἡ Γραφή, ἀντὶ ἄλλου ὀνόματος ἄλλο λέγουσα· ἀντὶ γὰρ τοῦ Σινὰ ἢ τοῦ Χωρήβ, τὸ Σιὼν εἴρηκεν. Ἀλλὰ περὶ ἁγίου νόμου λέγει. Ποίου ; τοῦ πότε (30)δοθέντος ; τοῦ ποῦ γεγραμμένου; Καὶ λόγος Τοῦτό μου ἐστιν ὄνομα. στοῦ, Ἐν τῇ κοιλίᾳ ἑπτέρνισε τὸν ἀδελ φὸν αὐτοῦ· ἐν αὐτῷ, ἡγησώμεθα. ἀλλήλοις. ἢ ποῦ γεγραμμένου. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. pliciter, domus Dei : contra iis qui jamjam iustru- oti sunt,dictum est,cujusnam Dei sit domus, nempe Dei Jacob, oui se ipse familiarem præbuit. Ego enim, inquit, sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob. Hoc mihi est nomen æternum 08. Et enim, ut hos sanctos honore nulli unquam oblivioni tradendo afficeret, eorumdem servorum suorum nomina sibi aptavit,adeo ut quoties Dei fieret men- tio, toties et illorum mentio conjungeretur. Quamobrem iis, qui jam accessere, hoc signum veluti Dei peculiare adjecit, dicens: Et ad domum Dei Jacob. Sed, quoniam Jacob est insuper sup- plantatoris et athlete nomen (Jacob siquidem sup- plantator appellatur ob suam adversus obnitentia luctam : postea vero obtenta victoria præmii loco nomen Israel accepit '), qui adhuc profcit, tunc ediscit domum Dei Jacob, nimirum ea quæ inferiora sunt, quæque captum ipsius non supe- rant: sed tandem aliquando Deum etiam Israelis docebitur, cum via et ordine sint ei dispensandæ traditiones perfectiores. mus in ea. In montem nisi ascendamus, nequa- quam annuntiabit nobis viam suam. Quod si non annuntiet nobis, quonam pacto ambulabimus ?lloo est, si Evangelium non exceperimus, quomodo ex ipsius præscripto vivemus ? Qui autem desiderant viam discere, utique nondum ipsam novere. Qua igitur ratione ascenderimus in montem, vim igna- ri? Nimirum hæ voces, Venile et ascendimus, pro- positum studiumque indicant festinantium; atosten- dunt concupita nondum ab ipsis obtineri. Verum enimvero quosdam eorum qui nunc ad fidem pro- perant, esse invicem alloqui atque adhortari credi. derimus. Agedum avocemus animum a rebushumi repentibus ; agite ea quæ cœlestia sunt, sapiamus: ingrediamur in domum Dei. Illic docebimur viam, qua per perfectionem ad finem omnibus generatim proposituin simus perventuri. B C ex Jerusalem. Interroga concisum hominem, Judæum videlicet secundum carnem, de qua lege loquatur, de quo verbo. Num de ea lege quæ per Moysen data est? Sed quomodo illam ex Sion prodiisse osten- dent?Neque enim Moyses terram promissæ hæredi- tatis ingressus est: situs autem est in Judæa Sion. Itaque juxta ipsos errat Scriptura, ut quæ aliud D nomen loco alterius referat: etenim pro Sina aut Choreb protulit Sion. Atqui de sancta lege sermo- nem habet. De quanam? quando lata ? ubi con- Exod. 111, 6, 15. Gen. xxν, 25. ' Gen. XXXII, 24-28. LXX, etc., ad Oseam respexisse videtur.12,3, apud quem ita legitur : In utero supplantavit fratrem suum. dam mss., non ita recte. nonnullis, mss. nonnulli, mss. secuti. Ibidem antiqui libri H. et J. et duo Colbertini, 71. Et annuntiabil nobis viam suam, et ambulabi- 72. Ex Sion enim exibit lex, et verbum Domini 71. Καὶ ἀναγγελεῖ ἡμῖν τὴν ὁδὸν αὐτοῦ, καὶ 72. Ἐκ γὰρ Σιὼν ἐξελεύσεται νόμος, καὶ λόγος (25) Codices tres, Τοῦτό μοι, φησίν, ὄνομα. Αt (26) Auctor, cum scriberet illa, ἔτι τοῦ πτερνι (27) Editi et mss. aliquot κατ' αὐτό. Alii qui- (28) Pro ἡγησόμεθα edendum curavimus e mss. (29) Ita uterque Colb. et Reg. secundus. Editi et (30) Pro τότε scripsimus, πότε, fidem multorum

ἐκ τῆς Ἱερουσαλήμ. Τὸν προφητικόν λέγει (31). ᾿Αλλὰ πανταχοῦ τῆς Ἰουδαίας γεγένηται, οὐκ ἐν τῇ Ἱερουσαλὴμ δὲ μόνον, καὶ κατὰ τὸν ᾿Ισραήλ· ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ αἰχμαλωσίᾳ· καὶ ἐν Νινευῇ, καὶ πολλαχοῦ τῆς γῆς. ᾿Αγχέσθωσαν οὖν ὑπὸ τῆς ἀληθείας, καὶ καταδεχέσθωσαν τὴν τοῦ Κυρίου νομοθεσίαν, ἀπὸ τοῦ σκοπευτηρίου γινομένην (32) ἀπὸ τῆς σαρκὸς τῆς θεοφόρου, ἀφ᾿ ἧς ἐπεσκόπει τὰ κατὰ ἀνθρώπους πρά- γματα. Καὶ λόγος Κυρίου ἀπὸ Ἱερουσαλήμ. Ἐκεῖ δεν γὰρ ἀρξάμενον εἰς πάντα τὸν κόσμον ἐπεσπάρη τὸ κήρυγμα. μὲν συναγωγῇ θεῶν στὰς, θεοὺς διακρινεῖ· ἐν δὲ τοῖς ἔθνεσι Κρινεῖ ἀνὰ μέσον τῶν ἐθνῶν. Τοῖς μὲν γὰρ ἁγίοις τὸ διακρίνεσθαι πρέπει εἰς τὴν τῆς ἀξίας αὐ τοῦ ἐπίγνωσιν· τοῖς δὲ μάτην βεβιωκόσι τὸ κρίνε- Β σθαι. Μήποτε δὲ ἐντεῦθεν δείκνυται τὸ διάφορον εἶναι τῶν ἔξω (33) τῆς εὐσεβείας ἐθνῶν τὴν κόλασιν, ἀλλὰ μὴ μίαν καὶ τὴν αὐτήν. Καθ' ὃ μὲν γὰρ ἐκπεπτώ κασι τῆς ἐπιγνώσεως τοῦ Θεοῦ, πάντες βασάνων καὶ κολάσεων ἄξιοι· καθ᾿ ὃ δὲ διάφορα αὐτῶν τὰ κατὰ τὸν βίον ἐπιτηδεύματα, ἔν τε τοῖς πάθεσι τῆς ἀτι μίας, καὶ ἐν ταῖς εἰς τοὺς πλησίον πονηρίαις, δεῖται κρίσεως κατὰ τῶν ἐθνῶν τῆς διαλαμβανούσης περί τῶν εἰς τοὺς πέλας πεπλημμελημένων. Καὶ ἐλέγξει λαὸν πολύν. Ἵνα δείξῃ ἡμῖν τὸ δίκαιον καὶ ἀναντίβ- ῥητον τῆς δικαίας κρίσεως ἐπήγαγε (34) τό, Καὶ ἐλέγξει λαόν πολύν. Ελέγξω γάρ σε, φησί, καὶ παραστήσω κατὰ τὸ πρόσωπόν σου. Ἐνταῦθα μὲν οὖν μάρτυρας παριστᾷ ὁ κατήγορος εἰς ἔλεγχον τῶν δ ἐγκλημάτων τοῦ κατηγορουμένου, ἐν δὲ τῷ τῶν κρυ πτῶν δικαστηρίῳ αὐτὰ τὰ πράγματα ἡμῖν παρίσταται ἐν τῷ ἰδίῳ σχήματι, ἑκάστης ἁμαρτίας παρισταμέ νης τοῖς ἡμαρτηκόσιν. Ἐκεῖ μὲν οὖν ἔλεγχος εἰς σύστασιν τῆς δικαιοκρισίας παραλαμβάνεται, ἐνταῦθα δὲ εἰς διόρθωσιν τῶν ἐφ᾽ οἷς ἐλέγχεται. Εφ᾽ ᾧ τὸν Τιμόθεον χρῆσθαι ὁ ᾿Απόστολος παραινεῖ. Πᾶς μέντοι ἔλεγχος, ἐναργώς καθαπτόμενος τοῦ ἐλεγχομένου, ἰσχυρῶς αὐτὸν βασανίζει, παριστὰς τὸ αἶσχος τοῦ ἁμαρτήματος, ὥστε μεγάλα εὐεργετεῖν τὸν ἀναισθη- τοῦντα τῶν ἰδίων πταισμάτων (35) εἰς τὴν συναισθη σιν ἄγων καὶ μεταμέλειαν ἀληθινήν. Ποῖον γὰρ τραῦμα σωματικὸν οὕτω δριμεῖαν ἐμποιεῖ τὴν ὁδύνην, ὁποίαν βάσανον ἐμποιεῖ τῇ ψυχῇ λόγος πληκτικός, καθ ικνούμενος τοῦ συνειδότος τῶν ἐνεχομένων τῇ αἰσχύνῃ τῶν κακῶς πεπραγμένων (36) ; θεοφό ρον. ἐπισκοπεί. ἐπεσκόπει. παρίστησιν, παριστᾷ, τοῦντα τῶν ἰδίων ἁμαρτημάτων. Αt μεταμέλειαν ἀληθινήν. μεταμέλειαν ἀλγειν ήν. βεβιωμένων, μεταβα- λεῖν. μεταβάλλειν. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. II. A scripta ? Et verbum ex Jerusalem. Propheticum verbum dicit. At ubique in Judæa factum est, non autem solum in Jerusalem, et in Israel: sed in captivitate etiam, inque Ninive et in plerisque terra locis. Strangulentur igitur a veritate, sanci- tamque a Domino legem recipiant, quæ e specula exorta est, nempe a carne Deum gestante, e qua quasi e specula res humanas observabat. Et verbum Domini ex Jerusalem. Prædicatio enim ducto illino initio in omnem mundum dispersa est. deorum quidem synagoga stans, deos dijudicabit *; sed in gentibus judicabit inter gentes. Sanctis enim convenit in ipsius dignitatis agnitione discerni : ii vero qui vanam vitam duxerint, judicari. Sed forte hinc patet diversum esse, non unum et idem, nationum a pietate alienarum supplicium. Quatenus enim a Dei cognitione exciderunt, tor- mentis digni sunt ac pœnis omnes: quatenus vero illorum vivendi ratio comperitur diversa, sive in ignominiæ cupiditatibus, sive in admissis adversus proximos flagitiis, opus est contra gentes judicio Dei in quo delicta contra proximos parata ex- pendentur. Et arguet populum mullum. Justi illius judicii æquitatem evidentiamque nobis ut ostendat, subjunxit: Et arguet populum multum. Arguam enim te, inquit, ct statuum contra faciem tugm. Hic igitur testes producit accusator ut reum obje- ctis criminibus convincat, at vero in illo rerum absconditarum judicio res ipsæ nobis coram sisten- C tur in propria specie, quandoquidem singula pec- dine et opprobrio rerum male gestarum premuntur, * Peel. LXXII, 1, 2. • Psal. xLIx, 21. * II Tim. N, hano esse responsionem Judorum, quam contin- git Basilius, non ipsius Basilii assertionem. Hic imitatus est Commentarii auctor Basilium, qui in pealinum Lix dixit et ipse Domini carnem, Subinde mass. nonnulli, Alii quidam et editi, contextu. Statim ubi in excusis legitur, cata iis qui peccaverint, ponenda ob oculos sunt. Illic igitur reprehensio ad comprobandam judicii aquitatem adhibetur; hic vero ad emendanda ea, quorum quivis arguitur. Quamobrem Timotheum admonet Apostolus *, ut hac arguendi ratione uta- tur. Et quidem reprehensio omnis palam eum qui reprehenditur perstringens, ipsum vehementer tor- quet, cum peccati detegut turpitudinem : ita ut eum qui nullo delictorum suorum sensu tangeba- tur, non mediocri afficiat beneficio; quippe ad eo- rum conscientiam et ad veram pœnitentiam ipsum deducat. Quale enim corporis vulnus creat acrem dolorem ejusmodi, cujusmodi cruciatum anima parit sermo objurgatorius, cum eorum qui turpitu- conscientiam perstringit? 2. in veteribus nostris libris scribitur, et sic scripsimus. nostri sex mss. uti in contextu. Hoc ipso in loco uterque Colb. et Reg. secundus, Alii tres mss. cum editis, ad penitentiam asperam. mss. In editis legitur, eodem sensu. Nec ita multo post iidem nostri sex mss., Editi, 73. Καὶ κρινεῖ ἀνὰ μέσον τῶν ἐθνῶν. Ὁ Θεὸς ἐν 73. Vens. 4. El julicabit inter gentes. Deus in (31) Τον προφητικόν λέγει. Monet Combefisius, (32) Sic mss. plerique omnes. Editi, γενομένην. (33) Editi, I mas. Vocula (Ew ab, edits aberat in (33) Ita sex mss. Vocula ἔξω ab editis aberat. (35) Editi. ὥστε μάλα εὐεργετεῖν τὸν ἀναισθη (56) ita emendandum censuimus ex nostris sex

ἐκ τῆς Ἱερουσαλήμ. Τὸν προφητικόν λέγει (31). ᾿Αλλὰ πανταχοῦ τῆς Ἰουδαίας γεγένηται, οὐκ ἐν τῇ Ἱερουσαλὴμ δὲ μόνον, καὶ κατὰ τὸν ᾿Ισραήλ· ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ αἰχμαλωσίᾳ· καὶ ἐν Νινευῇ, καὶ πολλαχοῦ τῆς γῆς. ᾿Αγχέσθωσαν οὖν ὑπὸ τῆς ἀληθείας, καὶ καταδεχέσθωσαν τὴν τοῦ Κυρίου νομοθεσίαν, ἀπὸ τοῦ σκοπευτηρίου γινομένην (32) ἀπὸ τῆς σαρκὸς τῆς θεοφόρου, ἀφ᾿ ἧς ἐπεσκόπει τὰ κατὰ ἀνθρώπους πρά- γματα. Καὶ λόγος Κυρίου ἀπὸ Ἱερουσαλήμ. Ἐκεῖ δεν γὰρ ἀρξάμενον εἰς πάντα τὸν κόσμον ἐπεσπάρη τὸ κήρυγμα. μὲν συναγωγῇ θεῶν στὰς, θεοὺς διακρινεῖ· ἐν δὲ τοῖς ἔθνεσι Κρινεῖ ἀνὰ μέσον τῶν ἐθνῶν. Τοῖς μὲν γὰρ ἁγίοις τὸ διακρίνεσθαι πρέπει εἰς τὴν τῆς ἀξίας αὐ τοῦ ἐπίγνωσιν· τοῖς δὲ μάτην βεβιωκόσι τὸ κρίνε- Β σθαι. Μήποτε δὲ ἐντεῦθεν δείκνυται τὸ διάφορον εἶναι τῶν ἔξω (33) τῆς εὐσεβείας ἐθνῶν τὴν κόλασιν, ἀλλὰ μὴ μίαν καὶ τὴν αὐτήν. Καθ' ὃ μὲν γὰρ ἐκπεπτώ κασι τῆς ἐπιγνώσεως τοῦ Θεοῦ, πάντες βασάνων καὶ κολάσεων ἄξιοι· καθ᾿ ὃ δὲ διάφορα αὐτῶν τὰ κατὰ τὸν βίον ἐπιτηδεύματα, ἔν τε τοῖς πάθεσι τῆς ἀτι μίας, καὶ ἐν ταῖς εἰς τοὺς πλησίον πονηρίαις, δεῖται κρίσεως κατὰ τῶν ἐθνῶν τῆς διαλαμβανούσης περί τῶν εἰς τοὺς πέλας πεπλημμελημένων. Καὶ ἐλέγξει λαὸν πολύν. Ἵνα δείξῃ ἡμῖν τὸ δίκαιον καὶ ἀναντίβ- ῥητον τῆς δικαίας κρίσεως ἐπήγαγε (34) τό, Καὶ ἐλέγξει λαόν πολύν. Ελέγξω γάρ σε, φησί, καὶ παραστήσω κατὰ τὸ πρόσωπόν σου. Ἐνταῦθα μὲν οὖν μάρτυρας παριστᾷ ὁ κατήγορος εἰς ἔλεγχον τῶν δ ἐγκλημάτων τοῦ κατηγορουμένου, ἐν δὲ τῷ τῶν κρυ πτῶν δικαστηρίῳ αὐτὰ τὰ πράγματα ἡμῖν παρίσταται ἐν τῷ ἰδίῳ σχήματι, ἑκάστης ἁμαρτίας παρισταμέ νης τοῖς ἡμαρτηκόσιν. Ἐκεῖ μὲν οὖν ἔλεγχος εἰς σύστασιν τῆς δικαιοκρισίας παραλαμβάνεται, ἐνταῦθα δὲ εἰς διόρθωσιν τῶν ἐφ᾽ οἷς ἐλέγχεται. Εφ᾽ ᾧ τὸν Τιμόθεον χρῆσθαι ὁ ᾿Απόστολος παραινεῖ. Πᾶς μέντοι ἔλεγχος, ἐναργώς καθαπτόμενος τοῦ ἐλεγχομένου, ἰσχυρῶς αὐτὸν βασανίζει, παριστὰς τὸ αἶσχος τοῦ ἁμαρτήματος, ὥστε μεγάλα εὐεργετεῖν τὸν ἀναισθη- τοῦντα τῶν ἰδίων πταισμάτων (35) εἰς τὴν συναισθη σιν ἄγων καὶ μεταμέλειαν ἀληθινήν. Ποῖον γὰρ τραῦμα σωματικὸν οὕτω δριμεῖαν ἐμποιεῖ τὴν ὁδύνην, ὁποίαν βάσανον ἐμποιεῖ τῇ ψυχῇ λόγος πληκτικός, καθ ικνούμενος τοῦ συνειδότος τῶν ἐνεχομένων τῇ αἰσχύνῃ τῶν κακῶς πεπραγμένων (36) ; θεοφό ρον. ἐπισκοπεί. ἐπεσκόπει. παρίστησιν, παριστᾷ, τοῦντα τῶν ἰδίων ἁμαρτημάτων. Αt μεταμέλειαν ἀληθινήν. μεταμέλειαν ἀλγειν ήν. βεβιωμένων, μεταβα- λεῖν. μεταβάλλειν. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. II. A scripta ? Et verbum ex Jerusalem. Propheticum verbum dicit. At ubique in Judæa factum est, non autem solum in Jerusalem, et in Israel: sed in captivitate etiam, inque Ninive et in plerisque terra locis. Strangulentur igitur a veritate, sanci- tamque a Domino legem recipiant, quæ e specula exorta est, nempe a carne Deum gestante, e qua quasi e specula res humanas observabat. Et verbum Domini ex Jerusalem. Prædicatio enim ducto illino initio in omnem mundum dispersa est. deorum quidem synagoga stans, deos dijudicabit *; sed in gentibus judicabit inter gentes. Sanctis enim convenit in ipsius dignitatis agnitione discerni : ii vero qui vanam vitam duxerint, judicari. Sed forte hinc patet diversum esse, non unum et idem, nationum a pietate alienarum supplicium. Quatenus enim a Dei cognitione exciderunt, tor- mentis digni sunt ac pœnis omnes: quatenus vero illorum vivendi ratio comperitur diversa, sive in ignominiæ cupiditatibus, sive in admissis adversus proximos flagitiis, opus est contra gentes judicio Dei in quo delicta contra proximos parata ex- pendentur. Et arguet populum mullum. Justi illius judicii æquitatem evidentiamque nobis ut ostendat, subjunxit: Et arguet populum multum. Arguam enim te, inquit, ct statuum contra faciem tugm. Hic igitur testes producit accusator ut reum obje- ctis criminibus convincat, at vero in illo rerum absconditarum judicio res ipsæ nobis coram sisten- C tur in propria specie, quandoquidem singula pec- dine et opprobrio rerum male gestarum premuntur, * Peel. LXXII, 1, 2. • Psal. xLIx, 21. * II Tim. N, hano esse responsionem Judorum, quam contin- git Basilius, non ipsius Basilii assertionem. Hic imitatus est Commentarii auctor Basilium, qui in pealinum Lix dixit et ipse Domini carnem, Subinde mass. nonnulli, Alii quidam et editi, contextu. Statim ubi in excusis legitur, cata iis qui peccaverint, ponenda ob oculos sunt. Illic igitur reprehensio ad comprobandam judicii aquitatem adhibetur; hic vero ad emendanda ea, quorum quivis arguitur. Quamobrem Timotheum admonet Apostolus *, ut hac arguendi ratione uta- tur. Et quidem reprehensio omnis palam eum qui reprehenditur perstringens, ipsum vehementer tor- quet, cum peccati detegut turpitudinem : ita ut eum qui nullo delictorum suorum sensu tangeba- tur, non mediocri afficiat beneficio; quippe ad eo- rum conscientiam et ad veram pœnitentiam ipsum deducat. Quale enim corporis vulnus creat acrem dolorem ejusmodi, cujusmodi cruciatum anima parit sermo objurgatorius, cum eorum qui turpitu- conscientiam perstringit? 2. in veteribus nostris libris scribitur, et sic scripsimus. nostri sex mss. uti in contextu. Hoc ipso in loco uterque Colb. et Reg. secundus, Alii tres mss. cum editis, ad penitentiam asperam. mss. In editis legitur, eodem sensu. Nec ita multo post iidem nostri sex mss., Editi, 73. Καὶ κρινεῖ ἀνὰ μέσον τῶν ἐθνῶν. Ὁ Θεὸς ἐν 73. Vens. 4. El julicabit inter gentes. Deus in (31) Τον προφητικόν λέγει. Monet Combefisius, (32) Sic mss. plerique omnes. Editi, γενομένην. (33) Editi, I mas. Vocula (Ew ab, edits aberat in (33) Ita sex mss. Vocula ἔξω ab editis aberat. (35) Editi. ὥστε μάλα εὐεργετεῖν τὸν ἀναισθη (56) ita emendandum censuimus ex nostris sex

ἄροτρα, καὶ τὰς ζιβύνας αὐτῶν εἰς δρέπανα. Τοῦτό ἐστι τὸ εὔχρηστον τέλος τῶν ἐλέγχων, μεταβαλεῖν πρὸς εἰρηνικὴν κατάστασιν τοὺς φιλοπολέμους καὶ ταραχώδεις. Δῆλον δὲ παντί, ὅτι ὁ Χριστοῦ νόμος καὶ (37) λόγος, τὸ εἰρηνικὸν καὶ συμβατικὸν ἔχων· εἰρήνην ἐκήρυξε τοῖς μακρὰν καὶ τοῖς ἐγγύς· ὥστε καὶ τοὺς Ἰουδαίους καὶ τοὺς ἐξ ἐθνῶν καταθεμένους τὰ πολεμιστήρια, τά τε πρὸς τὴν ἐκ τοῦ σύνεγγυς ἐν τοῖς συστάδην γινομένοις (38) ἀγῶσι συμπλοκὴν ἅτινα εἶπε μάχαιραν, καὶ τὰ πρὸς ἄμυναν τὴν διὰ μακροῦ παρεσκευασμένα, άτινα εἶναι δόρατα καὶ ζιβύνας φησι· ταῦτα (39) δὲ εἰς τὰ τῆς γεωργίας ἐργαλεῖα μετασκευάζειν τὸν λόγον τὸν ἐν τῆς Ἱερου σαλήμ, ὥστε την φθαρτικὴν μάχαιραν σπερμάτων ζωοποιῶν, τῶν ἐκ τῆς σοφίας ἐγγινομένων ταῖς λο- γικαῖς ψυχαῖς, εἶναι παρασκευαστικήν ἄροτρον γε- νομένην ἀπαλῦνον τὰ πεπωρωμένα (40), ἀκάνθας ἀνατρέπον, οὐρανίας χάριτος φυλακτηρίων (41) ποιη- τικόν. Ἡ δὲ ζιβύνη, τὸ πόῤῥωθεν κατακοντίζον, καὶ ἀπωθούμενον εἰς τὸ συνακτικὸν ἐκ τοῦ σύνεγγυς, καὶ κοινωνίας συνδετικόν. Τοιαῦται γὰρ αἱ δρεπάναι, συνάγουσαι τὰ διεσκορπισμένα, καὶ εἰς κοινωνίαν δράγματος συνδέουσαι τοὺς ἀστάχυας. Ἔστιν οὖν τι καὶ λογικὸν θέρος, εἰς ὃ χρεία τῶν ἐπιτηδείων ὀργά- νων, περὶ οὗ εἴρηται ὅτι, Επάρατε τοὺς ὀφθαλμοὺς ὑμῶν, καὶ ἴδετε ὅτι αἱ χῶραι λευκαί εἰσιν. Οὐδεὶς οὖν πολεμοποιὸς πρὸς τὸν θερισμὸν ἐπιτήδειος. Ἀλλὰ τοὺς ἰδίους μαθητὰς πρὸς τὸν θερισμὸν τοῦτον ἀπὸ έστειλε, περὶ ὧν καὶ εἶπεν. Ὁ μὲν θερισμός πολύς, οἱ δὲ ἐργάται ὀλίγοι. Τούτοις οὖν τοῖς θερισταῖς, διὰ τὸ μὴ ἔχειν πολέμου ὄργανον ἐν ταῖς καρδίαις, ἔδωκε δύναμιν τοῦ ἐναφιάνοι (42) εἰρήνην τοῖς οἴκοις, εἰς οὓς ἂν εἰσέλθωσιν. Ἕως μὲν ἐνηργεῖτο διαπύρως ὁ τῆς τοῦ κόσμου σου φίας λόγος, ἀλλήλων τὰ ἔθνὴ καταπαρίσταντο, σφου δρῶς ἡκονημένην τῇ μελέτη καὶ τῇ πιθανότητε στίλβουσαν τοῦ λόγου τὴν μάχαιραν ἀλλήλοις ἀντ- επιφέροντες. Ἐπειδὴ δὲ ἦλθεν ἡ (13) εἰρήνη ἡμῶν, καὶ κατηγγέλη δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ, καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη, ἅπαν ὁμοῦ τὸ ψεῦδος τῇ ἀληθείᾳ ὑπεσιώπη- σεν. Ὥσπερ ὀρνέων λάλων πολυφωνία· ἀθρόως κατα εσιγάσθη, ἀετοῦ ποθεν αὐτοῖς ἐπιφανέντος ἄνωθεν· οὐκέτι τοὺς ἀλλήλων καταβάλλουσι λόγους· ὁ μὲν, μὴ εἶναι πρόνοιαν τὸ παράπαν, ὁ δὲ μέχρι σελήνης προς η γινομένοις. μετασκευάζειν. μετα- σκευάσειν. ἀπολῦνον τὰ πεπωρωμένα. τὰ πεπυρωμέ να, ἀκάνθας ἀνα- σπων. ἀκανθα ανατρεπον, φυλακτήριον. φυλακτη ρίων, συνακτικόν. συνεκτικόν. εἰσέλθωσιν. ἔλθωσιν. κατεπανίστατο. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. B ceas suas in falces. Hic est objurgationum finis perutilis, ad pacificum et tranquillum statum belli amatores ac tumultuum auctores transferre. Cui- vis autem compertum est ac perspectum, Christi legem ac sermonem, cum pacis ac concordiæ causa sit et origo, iis qui longe et prope erant positi, pacem annuntiasse. Itaque et Judæi et gentes belli deposuere instrumenta: tum quæ in congressu et in pugnis cominus commissis ac statariis adhiberi solent, quæ vocavit propheta gladium: tum quæ ad vindictam eminus sumendam cuduntur; quæ ait esse hastas et lanceas. Imo hæc ferramenta in ine- trumenta agricolationi accommoda a verbo quod de Jerusalem egressum est, voluit immutari. Quam- obrem exitiosus ille gladius idoneus est, qui vita- lia semina animabus ratione præditis per sapien- tiam insita præparet: quippe qui sit conversus in aratrum, quod ea quæ obduruerant, emollit, avellit spinas, et ea quibus gratia cœlestis incolumis servetur, præstal. Lancea autem, cujus est eminus impetere ac propellere, in id vertenda erat, cui inest facultas cominus colligendi, societatem- que conciliandi. Nam ejusmodi falces cogunt in unum dispersa, et in unum eumdemque manipulum spicas astringunt. Est igitur rationalis quædam messis, ad quam colligendam opus sit idoneis in- strumentis, de qua dictum est: Levate oculos ve- stros, et videte quia regiones albæ sunt . Nemo igi- tur bella sciens, ad hanc messem aptus est. Sed suos dissipulos ad hanc segetem demetendam emi- sit, de quibus ait: Messis quidem multa, operarii G autem pauci. Itaque hujusmodi messoribus, ut pote instrumentum belli in cordibus suis non ge- stantibus, potestatem dedit afferendi pacem domi- bus, quas essent ingressuri 7. Ephes. II, 14. * Luc. It, 14. Quandiu quidem instar ignis desæviret mundanæ sapientiæ sermo, gentes in se invicem insurgebant, quippe quæ sermonis gladium valde exacutum, eumque meditatione ac rerum probabilium specie fulgentem in se invicem distringerent. Sed ubi pri- mum advenit pax nostra 8, Deoque gloria in altis- simis, et in terra pax annuntiari cœpit, tum omne simul mendacium veritas ad silentium redegit. Que- madmodum enim, aquila alicunde in conspectum desuper veniente, avium loquacium garrulitas de- repente conticuit, ita non amplius alii aliorum s Joan. 1, 35. * Luc. x, 2. Matth. x, 12. iidem illi ex mes., Editi, Ducanis, Unus codex Combef. et Anglic. una cum editis, haud recte. lbidem tres. mss., Alii tres cum editis, haud dissimili sensu. mus At Codex F. et Anglic. et Regii tertius et quartus cum Colb. secundo, recte. Aliquanto post editi cum tribus mss., Alii tres, mss., Alii duo et editi, Nec ila mullo post duo Colbertini, 74. Et confringent gladios suos in aratra, et lan- A 74. Καὶ συγκόψουσι τὰς μαχαίρας αὐτῶν εἰς 75. Καὶ οὐ λήψεται ἔθνος ἐπ᾽ ἔθνος μάχαιραν. 75. Et non accipiet gens contra gentem gladium. (37) Sic mss. quatuor. Editi et unus mss. καὶ δ. (38) Editi et duo mss. γενομένοις. Alii quatuor, (39) Ila nostri sex mss. At editi, ταύτας. ΜΟΣ (40) Uterque Colb. ct reg. quartus cum duobus (41) Editi et veteres libri H. et J. et Colb. pri- (42) Colb. primus, τοῦ ἐπαφιέναι. Μox quatuor (43) Ita quinque mss. Deest articulus in editis.

ἄροτρα, καὶ τὰς ζιβύνας αὐτῶν εἰς δρέπανα. Τοῦτό ἐστι τὸ εὔχρηστον τέλος τῶν ἐλέγχων, μεταβαλεῖν πρὸς εἰρηνικὴν κατάστασιν τοὺς φιλοπολέμους καὶ ταραχώδεις. Δῆλον δὲ παντί, ὅτι ὁ Χριστοῦ νόμος καὶ (37) λόγος, τὸ εἰρηνικὸν καὶ συμβατικὸν ἔχων· εἰρήνην ἐκήρυξε τοῖς μακρὰν καὶ τοῖς ἐγγύς· ὥστε καὶ τοὺς Ἰουδαίους καὶ τοὺς ἐξ ἐθνῶν καταθεμένους τὰ πολεμιστήρια, τά τε πρὸς τὴν ἐκ τοῦ σύνεγγυς ἐν τοῖς συστάδην γινομένοις (38) ἀγῶσι συμπλοκὴν ἅτινα εἶπε μάχαιραν, καὶ τὰ πρὸς ἄμυναν τὴν διὰ μακροῦ παρεσκευασμένα, άτινα εἶναι δόρατα καὶ ζιβύνας φησι· ταῦτα (39) δὲ εἰς τὰ τῆς γεωργίας ἐργαλεῖα μετασκευάζειν τὸν λόγον τὸν ἐν τῆς Ἱερου σαλήμ, ὥστε την φθαρτικὴν μάχαιραν σπερμάτων ζωοποιῶν, τῶν ἐκ τῆς σοφίας ἐγγινομένων ταῖς λο- γικαῖς ψυχαῖς, εἶναι παρασκευαστικήν ἄροτρον γε- νομένην ἀπαλῦνον τὰ πεπωρωμένα (40), ἀκάνθας ἀνατρέπον, οὐρανίας χάριτος φυλακτηρίων (41) ποιη- τικόν. Ἡ δὲ ζιβύνη, τὸ πόῤῥωθεν κατακοντίζον, καὶ ἀπωθούμενον εἰς τὸ συνακτικὸν ἐκ τοῦ σύνεγγυς, καὶ κοινωνίας συνδετικόν. Τοιαῦται γὰρ αἱ δρεπάναι, συνάγουσαι τὰ διεσκορπισμένα, καὶ εἰς κοινωνίαν δράγματος συνδέουσαι τοὺς ἀστάχυας. Ἔστιν οὖν τι καὶ λογικὸν θέρος, εἰς ὃ χρεία τῶν ἐπιτηδείων ὀργά- νων, περὶ οὗ εἴρηται ὅτι, Επάρατε τοὺς ὀφθαλμοὺς ὑμῶν, καὶ ἴδετε ὅτι αἱ χῶραι λευκαί εἰσιν. Οὐδεὶς οὖν πολεμοποιὸς πρὸς τὸν θερισμὸν ἐπιτήδειος. Ἀλλὰ τοὺς ἰδίους μαθητὰς πρὸς τὸν θερισμὸν τοῦτον ἀπὸ έστειλε, περὶ ὧν καὶ εἶπεν. Ὁ μὲν θερισμός πολύς, οἱ δὲ ἐργάται ὀλίγοι. Τούτοις οὖν τοῖς θερισταῖς, διὰ τὸ μὴ ἔχειν πολέμου ὄργανον ἐν ταῖς καρδίαις, ἔδωκε δύναμιν τοῦ ἐναφιάνοι (42) εἰρήνην τοῖς οἴκοις, εἰς οὓς ἂν εἰσέλθωσιν. Ἕως μὲν ἐνηργεῖτο διαπύρως ὁ τῆς τοῦ κόσμου σου φίας λόγος, ἀλλήλων τὰ ἔθνὴ καταπαρίσταντο, σφου δρῶς ἡκονημένην τῇ μελέτη καὶ τῇ πιθανότητε στίλβουσαν τοῦ λόγου τὴν μάχαιραν ἀλλήλοις ἀντ- επιφέροντες. Ἐπειδὴ δὲ ἦλθεν ἡ (13) εἰρήνη ἡμῶν, καὶ κατηγγέλη δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ, καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη, ἅπαν ὁμοῦ τὸ ψεῦδος τῇ ἀληθείᾳ ὑπεσιώπη- σεν. Ὥσπερ ὀρνέων λάλων πολυφωνία· ἀθρόως κατα εσιγάσθη, ἀετοῦ ποθεν αὐτοῖς ἐπιφανέντος ἄνωθεν· οὐκέτι τοὺς ἀλλήλων καταβάλλουσι λόγους· ὁ μὲν, μὴ εἶναι πρόνοιαν τὸ παράπαν, ὁ δὲ μέχρι σελήνης προς η γινομένοις. μετασκευάζειν. μετα- σκευάσειν. ἀπολῦνον τὰ πεπωρωμένα. τὰ πεπυρωμέ να, ἀκάνθας ἀνα- σπων. ἀκανθα ανατρεπον, φυλακτήριον. φυλακτη ρίων, συνακτικόν. συνεκτικόν. εἰσέλθωσιν. ἔλθωσιν. κατεπανίστατο. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. B ceas suas in falces. Hic est objurgationum finis perutilis, ad pacificum et tranquillum statum belli amatores ac tumultuum auctores transferre. Cui- vis autem compertum est ac perspectum, Christi legem ac sermonem, cum pacis ac concordiæ causa sit et origo, iis qui longe et prope erant positi, pacem annuntiasse. Itaque et Judæi et gentes belli deposuere instrumenta: tum quæ in congressu et in pugnis cominus commissis ac statariis adhiberi solent, quæ vocavit propheta gladium: tum quæ ad vindictam eminus sumendam cuduntur; quæ ait esse hastas et lanceas. Imo hæc ferramenta in ine- trumenta agricolationi accommoda a verbo quod de Jerusalem egressum est, voluit immutari. Quam- obrem exitiosus ille gladius idoneus est, qui vita- lia semina animabus ratione præditis per sapien- tiam insita præparet: quippe qui sit conversus in aratrum, quod ea quæ obduruerant, emollit, avellit spinas, et ea quibus gratia cœlestis incolumis servetur, præstal. Lancea autem, cujus est eminus impetere ac propellere, in id vertenda erat, cui inest facultas cominus colligendi, societatem- que conciliandi. Nam ejusmodi falces cogunt in unum dispersa, et in unum eumdemque manipulum spicas astringunt. Est igitur rationalis quædam messis, ad quam colligendam opus sit idoneis in- strumentis, de qua dictum est: Levate oculos ve- stros, et videte quia regiones albæ sunt . Nemo igi- tur bella sciens, ad hanc messem aptus est. Sed suos dissipulos ad hanc segetem demetendam emi- sit, de quibus ait: Messis quidem multa, operarii G autem pauci. Itaque hujusmodi messoribus, ut pote instrumentum belli in cordibus suis non ge- stantibus, potestatem dedit afferendi pacem domi- bus, quas essent ingressuri 7. Ephes. II, 14. * Luc. It, 14. Quandiu quidem instar ignis desæviret mundanæ sapientiæ sermo, gentes in se invicem insurgebant, quippe quæ sermonis gladium valde exacutum, eumque meditatione ac rerum probabilium specie fulgentem in se invicem distringerent. Sed ubi pri- mum advenit pax nostra 8, Deoque gloria in altis- simis, et in terra pax annuntiari cœpit, tum omne simul mendacium veritas ad silentium redegit. Que- madmodum enim, aquila alicunde in conspectum desuper veniente, avium loquacium garrulitas de- repente conticuit, ita non amplius alii aliorum s Joan. 1, 35. * Luc. x, 2. Matth. x, 12. iidem illi ex mes., Editi, Ducanis, Unus codex Combef. et Anglic. una cum editis, haud recte. lbidem tres. mss., Alii tres cum editis, haud dissimili sensu. mus At Codex F. et Anglic. et Regii tertius et quartus cum Colb. secundo, recte. Aliquanto post editi cum tribus mss., Alii tres, mss., Alii duo et editi, Nec ila mullo post duo Colbertini, 74. Et confringent gladios suos in aratra, et lan- A 74. Καὶ συγκόψουσι τὰς μαχαίρας αὐτῶν εἰς 75. Καὶ οὐ λήψεται ἔθνος ἐπ᾽ ἔθνος μάχαιραν. 75. Et non accipiet gens contra gentem gladium. (37) Sic mss. quatuor. Editi et unus mss. καὶ δ. (38) Editi et duo mss. γενομένοις. Alii quatuor, (39) Ila nostri sex mss. At editi, ταύτας. ΜΟΣ (40) Uterque Colb. ct reg. quartus cum duobus (41) Editi et veteres libri H. et J. et Colb. pri- (42) Colb. primus, τοῦ ἐπαφιέναι. Μox quatuor (43) Ita quinque mss. Deest articulus in editis.

διήκειν αὐτὴν λέγων· οὐκέτι περὶ ψυχῆς· ὁ μὲν θνη- τὴν, ὁ δὲ (44) ἀθάνατον ἀποφαινόμενοι. Τὰ περὶ εἱμαρμένης, ὁ μὲν πάντων αὐτὴν κρατεῖν· ὁ δὲ μηδὲ εἶναι αὐτὴν τὸ παράπαν. Ἐπειδὴ δὲ ἦλθεν ἡ μωρία τοῦ κηρύγματος, καὶ ὁ ἐσταυρωμένος δοξάζεται, καὶ ἀνάστασις πιστεύεται (45), και κρίσις ἐλπίζεται· τὸν πρὸς ἀλλήλους πόλεμον τὰ ἔθνη καταλύσαντα, τὴν ἡσυχίαν ἄγει. Φοβοῦμαι δὲ μὴ θεαταὶ λοιπὸν τοῦ ἡμετέρου πολέμου γίνωνται. Καὶ ἐπειδὴ πρὸ τούτου ἅπας ὁ βίος αὐτοῖς ἐν τῇ τῶν ματαίων λόγων μαθή σει καταναλίσκετο (46) ὡς τῆς διαλεκτικῆς πολεμι- κῆς οὔσης διαλόγου (47)· Οὐ μή, φησὶν, μάθωσιν ὅτι πολεμεῖν· ἀντὶ τοῦ, Οὐκέτι τοῖς διδασκάλοις τῆς λογομαχίας προσδιατρίψουσιν. θῶμεν τῷ φωτὶ Κυρίου. Δευτέρα κλῆσις (48), ἐπὶ τὰ τελειότερα προκαλουμένη τοὺς εὐεργετουμένους. Μετὰ γὰρ τὸ ἀναβῆναι εἰς τὸ ὄρος Κυρίου, καὶ ὑπερ- κόψαι τὰ γήινα· οἷον καθαρωτέρας μεταλαβόντα αὐτ γῆς (48), φωτί ἐστιν ἐντυχεῖν θείῳ, φωτίζοντι ψυχῆς ὀφθαλμοὺς εἰς κατανόησιν τῶν μακαρίων καὶ νοη τῶν θεαμάτων καὶ θείων (50) θεωρημάτων. Ομοιον τούτῳ καὶ τὸ παρὰ τῷ Ψαλμῳδῷ· Προσέλθετε πρὸς αὐτὸν, καὶ φωτίσθητε· καὶ τὰ πρόσωπα ὑμῶν οὐ μὴ καταισχυνθῇ. Οὐ καταισχύνεται γὰρ ἐφ᾽ οἷς ἂν σημειωθῇ τὸ φῶν τοῦ προσώπου Κυρίου. Ὁ δὲ τὰ φαῦλα πράσσων, μισεῖ τὸ φῶς. Ἐπειδὴ (51) δὲ ὁ οἶκος τοῦ Ἰακὼβ φῶς αὔταρκες τὴν ἐκ τοῦ νόμου διδασκαλίαν καὶ ἑαυτὸν ὑπείληφεν ἠπατημένως (52) ὁδηγὸν εἶναι τυφλῶν, φῶς τῶν ἐν σκότει, διορθούμε νος αὐτῶν τὴν ἔγνοιαν ὁ λόγος φησί· Δεῦτε καὶ που ρευθῶμεν, μὴ τῷ προφητικῷ, μὴ τῷ νομικῷ φωτὶ, ἀλλὰ, Τῷ φωτὶ τοῦ Κυρίου. Καὶ γὰρ καὶ λύχνοι χρήσιμοι, ἀλλὰ πρὸ ἡλίου· ἀστέρες τερπνοί, ἀλλ᾽ ἐν νυκτί. Εἰ δὲ γελοῖος, ηλίου λάμποντος, ὁ λύ- χνον ἑαυτῷ παραφαίνων (53), πολλῷ γελοιότερος δ, Εὐαγγελίου κηρυσσομένου, τῇ σκιᾷ τῇ νομικῇ παρα- μένων. Ισραήλ. Χαλεπωτάτη ζημία ἡ ἀπὸ Θεοῦ ἐγκατάλει ψις. Οἱονεὶ ἀπὸ ἰσχυρᾶς κατοχῆς χειρῶν, τῇ ἀνέσει τῶν δακτύλων, οἷς τέως περιεδέρακτό (54) τις τοῦ οι δέ. οἱ δὲ μηδὲ εἶναι. ὁ δέ. στεύεται τόν καταναλίσκετο. τῆς διαλόγου. διὰ λόγου. κλήσις, λουμένη. παρὰ τῷ ψαλμῷ. ἐπεί. παρεμφαίνων. (54 περιεδέδρακτο. περιδέδρακτο. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. II. A sermones ac sententias convellunt. Alter quidem ullam omnino negabat esse providentiam; alter vero ipsam contendebat ad lunam usque sese ex- tendere. Nec ultra disceptatur de anima. Hic qui- dem affirmabat eam morti obnoxiam, ille vero immortalem esse statuebat. Hæ de fato moveban- tur quæstiones: alius quidem id rerum omnium potiri, alius ipsum nullo modo exsistere asserebat. Sed, quia advenit prædicationis stultitia 10, atque crucifixo datur gloria, quia resurrectio creditur, speraturque judicium, gentes, mutuis bellis soda- tis, otium agunt. Vereor autem ne tandem gentiles ipsi belli nostri fiant spectatores. Jam vero cum omnis eorum vita antea in vanorum et inutilium sermonum disciplina consumpta fuerit (siquidem sermocinatrix dialectica pugnis et rixis gaudet), Non ultra, ait, discent bellum gerere; ac si diceret : Magistris contentionis verborum non amplius operam dabunt. I Cor. 1, 21. Psal. xxxш1, 6. 1ª Psal. 1v, 7. C ambulemus lumine Domini. Secunda est vocatio quæ beneficiis affectos ad perfectiora invitat. Post quam enim ascendit quis in montem Domini, eva- sitque terrenis superior, buio licet velut jam pu- rioris lucis participi, divinum lumen assequi, quo illustrati animæ oculi beata spiritualiaque specta- cula ac divinas contemplationes percipiunt. Huio sententiæ et apud Psaltem aliquid simile reperias: Accedite ad eum, et illuminamini : et facies vestræ non confundentur 11. Non confunduntur enim super quos signatum fuerit lumen vultus Domini ". Qui autem mala agit, odit lucem 18. Quoniam vero domus Jacob doctrinam legis sufficiens sibi lumen esse, seque ducem cæcorum esse falso arbitrata est, lucem videlicet eorum qui in tenebris ambu- lant, Scriptura eorum ignorantiam corrigens ait : Venite et ambulemus, non prophetico, non legali lumine, eod lumine Domini. Etenim sunt etiam usui lucerna, sed ante solem; stelle jucunds, sed in nocte. Quod si is ridiculus censetur, qui, solo exsplendescente, lucernam sibi prælucentem tene- ret, multo magis ridiculus est, qui, prædicato Evangelio, in legali umbra commoratur. - Israel. Deseri a Deo damnum est gravissimum. Perinde ac si manus validæ ac fortes aliquid deti- nerent, ac digitis quibus quispiam rem hactenus Joan. 111, 20. semper secuti sunt typographi, laud longe tres mss., Alii tres cum editis, sed hunc locum ex aliis tribus mss. emendavimus. que mss. tim, Editi vero et Colb. secundus duabus vocibus, multi alii mss., emendate. Ibidem quinquo operarum. tres mss. ita, ut in contextu legitur. Mox tres mss., mss., Codices tres, Alii tres cum editis, 76. Καὶ νῦν, οἶκος τοῦ Ἰακώβ, δεῦτε καὶ πορευ- Β 77. ᾿Ανήκε γὰρ τὸν λαὸν αὐτοῦ, τὸν οἶκον τοῦ 76. VERS. 5. Et nunc, domus Jacob, venite, et 77. VERs. 6. Dimisit enim populum suum, domum (44) Sio quinque mss. At Reg. primus, quem D mss., προκαλουμένη. Editi et Reg. primus, προσκα (45) Editi et tres mss., ἀνάστασις καὶ κρίσις πιο (46) Editi e Reg. primo, κατηναλίσκέτο. Alii quin- (47) Uterque Combef. et alii tres mss. conjun- (48) Editi et Codex Fr. 1, ἡ λύσις, corrupte. Αι (49) Pro αὐτῆς legitur in excusis, αὐτῆς, incuria (50) Editi cum tribus mss., νοητῶν καὶ θείων. Alii (51) Sic quinque mss. At editi cum Reg. primo, (52) Reg. quartue, ηπατημένος. (53) Editi cum tribus mss., παραφαίνων. Alii tres

διήκειν αὐτὴν λέγων· οὐκέτι περὶ ψυχῆς· ὁ μὲν θνη- τὴν, ὁ δὲ (44) ἀθάνατον ἀποφαινόμενοι. Τὰ περὶ εἱμαρμένης, ὁ μὲν πάντων αὐτὴν κρατεῖν· ὁ δὲ μηδὲ εἶναι αὐτὴν τὸ παράπαν. Ἐπειδὴ δὲ ἦλθεν ἡ μωρία τοῦ κηρύγματος, καὶ ὁ ἐσταυρωμένος δοξάζεται, καὶ ἀνάστασις πιστεύεται (45), και κρίσις ἐλπίζεται· τὸν πρὸς ἀλλήλους πόλεμον τὰ ἔθνη καταλύσαντα, τὴν ἡσυχίαν ἄγει. Φοβοῦμαι δὲ μὴ θεαταὶ λοιπὸν τοῦ ἡμετέρου πολέμου γίνωνται. Καὶ ἐπειδὴ πρὸ τούτου ἅπας ὁ βίος αὐτοῖς ἐν τῇ τῶν ματαίων λόγων μαθή σει καταναλίσκετο (46) ὡς τῆς διαλεκτικῆς πολεμι- κῆς οὔσης διαλόγου (47)· Οὐ μή, φησὶν, μάθωσιν ὅτι πολεμεῖν· ἀντὶ τοῦ, Οὐκέτι τοῖς διδασκάλοις τῆς λογομαχίας προσδιατρίψουσιν. θῶμεν τῷ φωτὶ Κυρίου. Δευτέρα κλῆσις (48), ἐπὶ τὰ τελειότερα προκαλουμένη τοὺς εὐεργετουμένους. Μετὰ γὰρ τὸ ἀναβῆναι εἰς τὸ ὄρος Κυρίου, καὶ ὑπερ- κόψαι τὰ γήινα· οἷον καθαρωτέρας μεταλαβόντα αὐτ γῆς (48), φωτί ἐστιν ἐντυχεῖν θείῳ, φωτίζοντι ψυχῆς ὀφθαλμοὺς εἰς κατανόησιν τῶν μακαρίων καὶ νοη τῶν θεαμάτων καὶ θείων (50) θεωρημάτων. Ομοιον τούτῳ καὶ τὸ παρὰ τῷ Ψαλμῳδῷ· Προσέλθετε πρὸς αὐτὸν, καὶ φωτίσθητε· καὶ τὰ πρόσωπα ὑμῶν οὐ μὴ καταισχυνθῇ. Οὐ καταισχύνεται γὰρ ἐφ᾽ οἷς ἂν σημειωθῇ τὸ φῶν τοῦ προσώπου Κυρίου. Ὁ δὲ τὰ φαῦλα πράσσων, μισεῖ τὸ φῶς. Ἐπειδὴ (51) δὲ ὁ οἶκος τοῦ Ἰακὼβ φῶς αὔταρκες τὴν ἐκ τοῦ νόμου διδασκαλίαν καὶ ἑαυτὸν ὑπείληφεν ἠπατημένως (52) ὁδηγὸν εἶναι τυφλῶν, φῶς τῶν ἐν σκότει, διορθούμε νος αὐτῶν τὴν ἔγνοιαν ὁ λόγος φησί· Δεῦτε καὶ που ρευθῶμεν, μὴ τῷ προφητικῷ, μὴ τῷ νομικῷ φωτὶ, ἀλλὰ, Τῷ φωτὶ τοῦ Κυρίου. Καὶ γὰρ καὶ λύχνοι χρήσιμοι, ἀλλὰ πρὸ ἡλίου· ἀστέρες τερπνοί, ἀλλ᾽ ἐν νυκτί. Εἰ δὲ γελοῖος, ηλίου λάμποντος, ὁ λύ- χνον ἑαυτῷ παραφαίνων (53), πολλῷ γελοιότερος δ, Εὐαγγελίου κηρυσσομένου, τῇ σκιᾷ τῇ νομικῇ παρα- μένων. Ισραήλ. Χαλεπωτάτη ζημία ἡ ἀπὸ Θεοῦ ἐγκατάλει ψις. Οἱονεὶ ἀπὸ ἰσχυρᾶς κατοχῆς χειρῶν, τῇ ἀνέσει τῶν δακτύλων, οἷς τέως περιεδέρακτό (54) τις τοῦ οι δέ. οἱ δὲ μηδὲ εἶναι. ὁ δέ. στεύεται τόν καταναλίσκετο. τῆς διαλόγου. διὰ λόγου. κλήσις, λουμένη. παρὰ τῷ ψαλμῷ. ἐπεί. παρεμφαίνων. (54 περιεδέδρακτο. περιδέδρακτο. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. II. A sermones ac sententias convellunt. Alter quidem ullam omnino negabat esse providentiam; alter vero ipsam contendebat ad lunam usque sese ex- tendere. Nec ultra disceptatur de anima. Hic qui- dem affirmabat eam morti obnoxiam, ille vero immortalem esse statuebat. Hæ de fato moveban- tur quæstiones: alius quidem id rerum omnium potiri, alius ipsum nullo modo exsistere asserebat. Sed, quia advenit prædicationis stultitia 10, atque crucifixo datur gloria, quia resurrectio creditur, speraturque judicium, gentes, mutuis bellis soda- tis, otium agunt. Vereor autem ne tandem gentiles ipsi belli nostri fiant spectatores. Jam vero cum omnis eorum vita antea in vanorum et inutilium sermonum disciplina consumpta fuerit (siquidem sermocinatrix dialectica pugnis et rixis gaudet), Non ultra, ait, discent bellum gerere; ac si diceret : Magistris contentionis verborum non amplius operam dabunt. I Cor. 1, 21. Psal. xxxш1, 6. 1ª Psal. 1v, 7. C ambulemus lumine Domini. Secunda est vocatio quæ beneficiis affectos ad perfectiora invitat. Post quam enim ascendit quis in montem Domini, eva- sitque terrenis superior, buio licet velut jam pu- rioris lucis participi, divinum lumen assequi, quo illustrati animæ oculi beata spiritualiaque specta- cula ac divinas contemplationes percipiunt. Huio sententiæ et apud Psaltem aliquid simile reperias: Accedite ad eum, et illuminamini : et facies vestræ non confundentur 11. Non confunduntur enim super quos signatum fuerit lumen vultus Domini ". Qui autem mala agit, odit lucem 18. Quoniam vero domus Jacob doctrinam legis sufficiens sibi lumen esse, seque ducem cæcorum esse falso arbitrata est, lucem videlicet eorum qui in tenebris ambu- lant, Scriptura eorum ignorantiam corrigens ait : Venite et ambulemus, non prophetico, non legali lumine, eod lumine Domini. Etenim sunt etiam usui lucerna, sed ante solem; stelle jucunds, sed in nocte. Quod si is ridiculus censetur, qui, solo exsplendescente, lucernam sibi prælucentem tene- ret, multo magis ridiculus est, qui, prædicato Evangelio, in legali umbra commoratur. - Israel. Deseri a Deo damnum est gravissimum. Perinde ac si manus validæ ac fortes aliquid deti- nerent, ac digitis quibus quispiam rem hactenus Joan. 111, 20. semper secuti sunt typographi, laud longe tres mss., Alii tres cum editis, sed hunc locum ex aliis tribus mss. emendavimus. que mss. tim, Editi vero et Colb. secundus duabus vocibus, multi alii mss., emendate. Ibidem quinquo operarum. tres mss. ita, ut in contextu legitur. Mox tres mss., mss., Codices tres, Alii tres cum editis, 76. Καὶ νῦν, οἶκος τοῦ Ἰακώβ, δεῦτε καὶ πορευ- Β 77. ᾿Ανήκε γὰρ τὸν λαὸν αὐτοῦ, τὸν οἶκον τοῦ 76. VERS. 5. Et nunc, domus Jacob, venite, et 77. VERs. 6. Dimisit enim populum suum, domum (44) Sio quinque mss. At Reg. primus, quem D mss., προκαλουμένη. Editi et Reg. primus, προσκα (45) Editi et tres mss., ἀνάστασις καὶ κρίσις πιο (46) Editi e Reg. primo, κατηναλίσκέτο. Alii quin- (47) Uterque Combef. et alii tres mss. conjun- (48) Editi et Codex Fr. 1, ἡ λύσις, corrupte. Αι (49) Pro αὐτῆς legitur in excusis, αὐτῆς, incuria (50) Editi cum tribus mss., νοητῶν καὶ θείων. Alii (51) Sic quinque mss. At editi cum Reg. primo, (52) Reg. quartue, ηπατημένος. (53) Editi cum tribus mss., παραφαίνων. Alii tres

Α κατεχομένου, ἀφῆκεν αὐτὸ τῆς ἰδίας συντηρήσεως ἐκπεσεῖν· οὕτως ὁ λόγος ἐμφαίνει ἀπερικράτητον ὑπὸ τοῦ Θεοῦ τὸν λαὸν εἶναι. Διὰ ποίας δὲ αἰτίας ἀφίεται τις τῶν χειρῶν τοῦ Θεοῦ, τὰ ἐφεξῆς διδάσκει Ὅτι ἐνεπλήσθη ὡς τὸ ἀπαρχῆς ἡ χώρα αὐτῶν κληδονισμῶν, ὡς ἡ τῶν ἀλλοφύλων. Ορᾷς ἡλίκον κακὸν τὸ κληδονίζεσθαι. Ἔξω τῆς παρὰ Θεοῦ ἐπι μελείας ποιεῖ τὸν προσέχοντα αὐτῇ. Πολλοῖς δὲ τῶν Χριστιανῶν ἀδιάφορον ὠτακουστεῖν, καὶ φήμας θη- ρᾶσθαι, καὶ συμβόλοις προσέχειν. Επταρέ (55) τις, φησὶν, ἐπὶ τῷ λόγῳ, καὶ τόδε σημαίνει. Κατόπιν μέ τις ἀνεκάλεσε· καὶ ἐμπόδιον τοῦτο. Ο ποὺς προσέπταισεν ἐξιόντος· τὸ ἱμέτιον ἐνεσχέθη. Καὶ τῶν πάνυ γνωρίμων καὶ τῶν ἀναμενόντων κριτὴν ἐκ τῶν οὐρανῶν τινες τούτοις ἀδιαφόρως τοῖς βλαβε ροῖς περιπίπτουσιν. Ἀλλ᾿ ἄκουε, ὅτι ἀπεῤ ξίφη ὁ λαὸς ὁ ταῦτα περιεργαζόμενος. Πάλαι (56) γὰρ καὶ ἐκ τοῦ Μωϋσέως νόμου, κληδόνες, καὶ μαντεῖαι, καὶ οἰωνισμοί, καὶ ὀρνιθοσκοπίαι διαβέβληνται, ώς δαι μόνων εὑρέματα. Οὐκ οἰωοιεῖσθε γάρ, φησί, οὐδὲ ἀρνιθοσκοπήσεσθε. Τὰ γὰρ ἔθνη, φησίν, οὓς Κύ- ριος (57) ὁ Θεὸς ἐξολοθρεύσει πρὸ προσώπου απ τοῦ, οὗτοι κληδόνων και μαντειῶν ἀκούσονται· σοὶ δὲ οὐχ οὕτως ἔδωκε Κύριος ὁ Θεός σου. Ατοπον γάρ, τὸν ἔχοντα τὴν ἐκ τῶν δικαιωμάτων τοῦ Θεοῦ συμβουλίαν, πρὸς τὴν ὑπὲρ οὐ πρακτέων σκέψιν συμβούλους ἑαυτοῦ παραλαμβάνειν τὰ ἄλογα, μᾶλλον δὲ οὐδὲ συμβούλους (58), ἀλλὰ διδασκάλοις χρῆσθαι καὶ νομοθέταις. Καὶ τὸν μὲν ἑαυτοῦ κίνδυ: νον παρακείμενον καὶ ἐν ὀφθαλμοῖς ὄντα οὐκ εἶδεν (59) ὁ ὄρνις· σοὶ δὲ τὸ μέλλον προαγορεύει, καὶ τῆς μὲν καλιᾶς ἀποπτὰς, τροφὴν πορίσαι τοῖς νεοσσοῖς, ἄπρακτος ἐπανῆλθε πολλάκις· σοὶ δὲ μαντεῖον γέγο- ναν ἀψευδὲς, καὶ τοῦ μέλλοντος ἀποκάλυψις ἡ ματαία τοῦ ὄρνιθος κίνησις. Εἰ δὲ ἀπὸ δαιμόνων ἐνεργείας ἀπατηλὰ περιπέτονται, μή μοι καθέζου δαιμόνων ἀπάταις προσκεχηνώς, μηδὲ γίνου διαβολικαῖς ἔκδο- τος ἐνεργείαις· ὅς ἐπειδὰν ἅπαξ λάβη ψυχὴν εὐάγωγον εἰς ἀπώλειαν, πάντα τρόπον αὐτῇ παραχρώμενος (60), οὐκ ἀνίησιν. ἑπτάρη. φησίν, ὁ υἱὸς καί. εξολο- Ορεύει, δέωκε Κύριος. ἀετοὶ δι' ἀπορίαν θήρας, τὴν δεισιδαίμονα καρδίαν πτήσσουσι· καὶ τοσαύτη τοῦ ἐχθροῦ ἡ εἰς τὸν ἄνθρω πον ὕβρις, ὥστε καὶ γαλῆ παραφανεῖσα, καὶ κύων διακύψας, καὶ ἄνθρωπος ἐπιφανείς ἕωθεν, κἂν τῶν εὐνουστάτων ᾖ, ὀφθατμὸν δὲ ἢ σκέλος δεξιὸν πε- πληγὼς (61), ἀπεπήδησε, καὶ ἀπετράπη, καὶ ἀπεκα- 1089., συμβούλους. προαγορεύσει. παραχρώμενος. κράζοντες, κόρακες ἐπὶ δὲ τοῦ κλάζειν λέγεται, APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. suspensam apprehendebat solutis, ipsam, utpote n se non amplius retentam ac conservatam, præcipi- tem agi sineret : ita non jam populum a Deo reti- neri sententia isthæc indicat. Ea autem quæ sequun- tur,ob quasnam causas Dei manibus quis dimittatur, edocent: Quia repleta est ut ab initio regio eorum auguriis, ut ea quæ alienigenarum. Vides quantum malum auguratio sit. Est in causa cur is, qui in ipsa studium ponit, Dei providentia ac cura destituatur. Attamen plerique Christianorum huic aures accom- modant, id nibili ducentes subauscultant, captant- que rumores, et ad symbola ac signa mentem appel- lunt.Sternutavit quispiam, inquit, loquente me: pro- fecto id aliquid significat. Me aliquis a tergo vocavit, etiam idipsum impedimento mihi est. Impingitur pes egredientis alicui offendiculo: vestimentum de- tentum fuit. Imo vero nonnulli qui valde clari sunt ac celebres, quique judicem e colo affuturum, pre- stolantur, tanquam nihil sua interesset, in hæc vitia incidunt. Sed audi populum qui hæc curiosa consectaretur, abjectum esse. Siquidem in lege Mosaica auguria, divinationes, omina atque auspicia tanquam dæmonum inventa vitio olim vertebantur. Non enim, inquit, hariolabimini, neque auspicabi- mini 3*. Gentes enim, inquit, quas Dominus Deus disperdet a facie sua, illæ divinationes et vaticinia audient: tibi autem non sic dedit Dominus Deus tuus ". Absurdum enim fuerit, eum qui ex Dei le- gibus ac institutis consiliorum suorum rationem inire potest, ad decernendum de rebus agendis sibi in consiliarios bruta animalia adhibere: imo vero B ne in consiliarios quidem, sed potius ita uti magi- C stris atque legislatoribus. Ac quidem avis quæ periculum sibi impendens et ob oculos positum non novit, tibi est futurum prædictura. Et certe illa e nido avolans, escam pullis suis comparatura, plerumque re infecta rediit: tamen inanis ille avis motus tibi est loco vaticinii veracissimi, tibique futurum detegit. Quod si dæmonum opera fraudu- lenter circumvolant, ne tu, quæso, sedeas, hisce dæmonum fallaciis intentus, neque sis diabolicis operibus deditus : qui cum semel arripuerit animam in exitium propendentem, modis omnibus ea abutens, ipsam non dimittit. ob prædæ inopiam, cor superstitiosum perterrefa- ciunt : et tanta est inimici in hominem petulantia, ut si vel felis apparet, vel canis caput exserit, vel mane occurrit homo, quamvis ex amicissimis, cu- jus aut oculus, aut dextrum crus vulneratum sit, D resiliat, pedemque referat, et plerumque oculos 13* Deut. xviii, 10, 12. ibid. 14. Docte et fuse ostendit Duceus sternuta- menta inter ineptias ominantium numeranda esse. m88. phi, At mss. quinque uti in contextu, nisi quod in tribus scriptum sit, disperdii. Statim mss. nonnulli, Mox mss. nonnulli, Μox tres mss., vocife- rantes: sed dubium non est quin alia lectio, cum corvorum propria sit, præferri debeat. Ibidem post vocem adduntur illa, sed quid sibi velint bæo verba, non satis intelligo. 78. Sed et corvi crocitantes, et aquila lugentes (55) Sic tres mss. At editi cum aliis tribus, (56) Editi, πάλαι μέν. Deest μέν in nostris sex (57) Editi et Reg. primus, quo usi sunt typogra- (58) Pro olim edito συμβούλοις invenitur in sex 78. ᾿Αλλὰ καὶ κρώζοντες κόρακες, καὶ ἀλύοντες (59) In aliquibus mss. scriptum invenimus, οἶδεν. (60) Alii mss., καταχρώμενος alii cum editis, (61) Ita quinque mss. At editi, ᾗ πεπληγός.

Α κατεχομένου, ἀφῆκεν αὐτὸ τῆς ἰδίας συντηρήσεως ἐκπεσεῖν· οὕτως ὁ λόγος ἐμφαίνει ἀπερικράτητον ὑπὸ τοῦ Θεοῦ τὸν λαὸν εἶναι. Διὰ ποίας δὲ αἰτίας ἀφίεται τις τῶν χειρῶν τοῦ Θεοῦ, τὰ ἐφεξῆς διδάσκει Ὅτι ἐνεπλήσθη ὡς τὸ ἀπαρχῆς ἡ χώρα αὐτῶν κληδονισμῶν, ὡς ἡ τῶν ἀλλοφύλων. Ορᾷς ἡλίκον κακὸν τὸ κληδονίζεσθαι. Ἔξω τῆς παρὰ Θεοῦ ἐπι μελείας ποιεῖ τὸν προσέχοντα αὐτῇ. Πολλοῖς δὲ τῶν Χριστιανῶν ἀδιάφορον ὠτακουστεῖν, καὶ φήμας θη- ρᾶσθαι, καὶ συμβόλοις προσέχειν. Επταρέ (55) τις, φησὶν, ἐπὶ τῷ λόγῳ, καὶ τόδε σημαίνει. Κατόπιν μέ τις ἀνεκάλεσε· καὶ ἐμπόδιον τοῦτο. Ο ποὺς προσέπταισεν ἐξιόντος· τὸ ἱμέτιον ἐνεσχέθη. Καὶ τῶν πάνυ γνωρίμων καὶ τῶν ἀναμενόντων κριτὴν ἐκ τῶν οὐρανῶν τινες τούτοις ἀδιαφόρως τοῖς βλαβε ροῖς περιπίπτουσιν. Ἀλλ᾿ ἄκουε, ὅτι ἀπεῤ ξίφη ὁ λαὸς ὁ ταῦτα περιεργαζόμενος. Πάλαι (56) γὰρ καὶ ἐκ τοῦ Μωϋσέως νόμου, κληδόνες, καὶ μαντεῖαι, καὶ οἰωνισμοί, καὶ ὀρνιθοσκοπίαι διαβέβληνται, ώς δαι μόνων εὑρέματα. Οὐκ οἰωοιεῖσθε γάρ, φησί, οὐδὲ ἀρνιθοσκοπήσεσθε. Τὰ γὰρ ἔθνη, φησίν, οὓς Κύ- ριος (57) ὁ Θεὸς ἐξολοθρεύσει πρὸ προσώπου απ τοῦ, οὗτοι κληδόνων και μαντειῶν ἀκούσονται· σοὶ δὲ οὐχ οὕτως ἔδωκε Κύριος ὁ Θεός σου. Ατοπον γάρ, τὸν ἔχοντα τὴν ἐκ τῶν δικαιωμάτων τοῦ Θεοῦ συμβουλίαν, πρὸς τὴν ὑπὲρ οὐ πρακτέων σκέψιν συμβούλους ἑαυτοῦ παραλαμβάνειν τὰ ἄλογα, μᾶλλον δὲ οὐδὲ συμβούλους (58), ἀλλὰ διδασκάλοις χρῆσθαι καὶ νομοθέταις. Καὶ τὸν μὲν ἑαυτοῦ κίνδυ: νον παρακείμενον καὶ ἐν ὀφθαλμοῖς ὄντα οὐκ εἶδεν (59) ὁ ὄρνις· σοὶ δὲ τὸ μέλλον προαγορεύει, καὶ τῆς μὲν καλιᾶς ἀποπτὰς, τροφὴν πορίσαι τοῖς νεοσσοῖς, ἄπρακτος ἐπανῆλθε πολλάκις· σοὶ δὲ μαντεῖον γέγο- ναν ἀψευδὲς, καὶ τοῦ μέλλοντος ἀποκάλυψις ἡ ματαία τοῦ ὄρνιθος κίνησις. Εἰ δὲ ἀπὸ δαιμόνων ἐνεργείας ἀπατηλὰ περιπέτονται, μή μοι καθέζου δαιμόνων ἀπάταις προσκεχηνώς, μηδὲ γίνου διαβολικαῖς ἔκδο- τος ἐνεργείαις· ὅς ἐπειδὰν ἅπαξ λάβη ψυχὴν εὐάγωγον εἰς ἀπώλειαν, πάντα τρόπον αὐτῇ παραχρώμενος (60), οὐκ ἀνίησιν. ἑπτάρη. φησίν, ὁ υἱὸς καί. εξολο- Ορεύει, δέωκε Κύριος. ἀετοὶ δι' ἀπορίαν θήρας, τὴν δεισιδαίμονα καρδίαν πτήσσουσι· καὶ τοσαύτη τοῦ ἐχθροῦ ἡ εἰς τὸν ἄνθρω πον ὕβρις, ὥστε καὶ γαλῆ παραφανεῖσα, καὶ κύων διακύψας, καὶ ἄνθρωπος ἐπιφανείς ἕωθεν, κἂν τῶν εὐνουστάτων ᾖ, ὀφθατμὸν δὲ ἢ σκέλος δεξιὸν πε- πληγὼς (61), ἀπεπήδησε, καὶ ἀπετράπη, καὶ ἀπεκα- 1089., συμβούλους. προαγορεύσει. παραχρώμενος. κράζοντες, κόρακες ἐπὶ δὲ τοῦ κλάζειν λέγεται, APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. suspensam apprehendebat solutis, ipsam, utpote n se non amplius retentam ac conservatam, præcipi- tem agi sineret : ita non jam populum a Deo reti- neri sententia isthæc indicat. Ea autem quæ sequun- tur,ob quasnam causas Dei manibus quis dimittatur, edocent: Quia repleta est ut ab initio regio eorum auguriis, ut ea quæ alienigenarum. Vides quantum malum auguratio sit. Est in causa cur is, qui in ipsa studium ponit, Dei providentia ac cura destituatur. Attamen plerique Christianorum huic aures accom- modant, id nibili ducentes subauscultant, captant- que rumores, et ad symbola ac signa mentem appel- lunt.Sternutavit quispiam, inquit, loquente me: pro- fecto id aliquid significat. Me aliquis a tergo vocavit, etiam idipsum impedimento mihi est. Impingitur pes egredientis alicui offendiculo: vestimentum de- tentum fuit. Imo vero nonnulli qui valde clari sunt ac celebres, quique judicem e colo affuturum, pre- stolantur, tanquam nihil sua interesset, in hæc vitia incidunt. Sed audi populum qui hæc curiosa consectaretur, abjectum esse. Siquidem in lege Mosaica auguria, divinationes, omina atque auspicia tanquam dæmonum inventa vitio olim vertebantur. Non enim, inquit, hariolabimini, neque auspicabi- mini 3*. Gentes enim, inquit, quas Dominus Deus disperdet a facie sua, illæ divinationes et vaticinia audient: tibi autem non sic dedit Dominus Deus tuus ". Absurdum enim fuerit, eum qui ex Dei le- gibus ac institutis consiliorum suorum rationem inire potest, ad decernendum de rebus agendis sibi in consiliarios bruta animalia adhibere: imo vero B ne in consiliarios quidem, sed potius ita uti magi- C stris atque legislatoribus. Ac quidem avis quæ periculum sibi impendens et ob oculos positum non novit, tibi est futurum prædictura. Et certe illa e nido avolans, escam pullis suis comparatura, plerumque re infecta rediit: tamen inanis ille avis motus tibi est loco vaticinii veracissimi, tibique futurum detegit. Quod si dæmonum opera fraudu- lenter circumvolant, ne tu, quæso, sedeas, hisce dæmonum fallaciis intentus, neque sis diabolicis operibus deditus : qui cum semel arripuerit animam in exitium propendentem, modis omnibus ea abutens, ipsam non dimittit. ob prædæ inopiam, cor superstitiosum perterrefa- ciunt : et tanta est inimici in hominem petulantia, ut si vel felis apparet, vel canis caput exserit, vel mane occurrit homo, quamvis ex amicissimis, cu- jus aut oculus, aut dextrum crus vulneratum sit, D resiliat, pedemque referat, et plerumque oculos 13* Deut. xviii, 10, 12. ibid. 14. Docte et fuse ostendit Duceus sternuta- menta inter ineptias ominantium numeranda esse. m88. phi, At mss. quinque uti in contextu, nisi quod in tribus scriptum sit, disperdii. Statim mss. nonnulli, Mox mss. nonnulli, Μox tres mss., vocife- rantes: sed dubium non est quin alia lectio, cum corvorum propria sit, præferri debeat. Ibidem post vocem adduntur illa, sed quid sibi velint bæo verba, non satis intelligo. 78. Sed et corvi crocitantes, et aquila lugentes (55) Sic tres mss. At editi cum aliis tribus, (56) Editi, πάλαι μέν. Deest μέν in nostris sex (57) Editi et Reg. primus, quo usi sunt typogra- (58) Pro olim edito συμβούλοις invenitur in sex 78. ᾿Αλλὰ καὶ κρώζοντες κόρακες, καὶ ἀλύοντες (59) In aliquibus mss. scriptum invenimus, οἶδεν. (60) Alii mss., καταχρώμενος alii cum editis, (61) Ita quinque mss. At editi, ᾗ πεπληγός.

λύψατο πολλάκις τοὺς ὀφθαλμούς. Τί ἐλεεινότερον τοῦ Α τοιούτου βίου, πάντα ὑποπτεύειν, ὑπὸ πάντων ἐμ- ποδίζεσθαι, δέον πανταχόθεν αὑτοῦ τὴν ψυχὴν πρὸς Θεὸν ἐπανάγειν (62); Ὅταν ἴδῃς ὄρνιθας διαπετομέ νους τὸν ἀέρα, μὴ τὰ σχήματα τῶν πτήσεων περι- εργάζου, εἰ κύκλους ὑπὲρ κεφαλῆς ἡμῶν περιγρά φουσιν, ἢ ἀντιπρόσωποι φέρονται, ἢ ἐκ τῶν κατόπιν ἐφίπτανται, ἢ πρὸς τὰ πλάγια μεταβαίνουσι. Ταῦτα καταλιπών, τοῦ Δημιουργοῦ τὴν ἐπ᾿ αὐτοῖς σοφίαν καὶ διακόσμησιν θαύμασον· πῶς βάρος τοσοῦτον δι' αέρος φέρεται· πῶς ἡ ἁπαλὴ τοῦ ἀέρος φύσις ὄχημα γίνεται τῷ πτερῷ· πῶς τῇ μὲν ἐκτάσει τῶν πτερῶν ἐπινήχονται τῷ ἀέρι, τῇ δὲ οὐρᾷ οἷον πηδαλίῳ τὴν πτῆσιν ἑαυτῶν ἀπευθύνουσι· πῶς ὅσα βαδίζειν ἐστὶν ἀνεπιτήδεια, τῷ πτερῷ τὴν χρείαν τῶν ποδῶν ἐκπλη ροῖ. Οσα νηκτικὰ (63), ὅσα ἁρπακτικά, πρέπουσαν τῷ βίῳ τὴν κατασκευὴν ἔχει (64) τοῦ σώματος. Τοῖς μὲν γὰρ ὄργανα πρὸς τὴν ἁρπαγὴν, οἱ ὄνυχες· τοῖς δὲ οἱονεὶ κῶται οἱ ὁμένες εἰσὶ τῶν ποδῶν· ὥστε τῷ πλάτει τῆς βάσεως ῥᾷον διαθεῖσθαι τὸ ὕδωρ κατὰ τὴν κίνησιν. Πάντα γέμει τῆς σοφίας τοῦ Θεοῦ· πάντα γὰρ ἐν σοφίᾳ ἐποίησεν. Ὁ δὲ μικρόψυχος, καὶ ταπεινὰ φρονῶν (65), τὰς τῶν ἀλόγων κινήσεις τῷ ἰδίῳ σκοπῷ συναρμόζειν ἐπιχειρῶν, καταλιπών Θεόν, δαίμοσιν ἐπιβούλοις έκδοτον ἔδωκεν (66) ἑαυτὸν, οἳ τῷ κρατεῖν τοῦ ἀέρος ὧδε καὶ ὧδε στρέφειν ἐπινοοῦντες τοὺς ὄρνιθας, ἀθεράπευτον τὴν ἀπάτην τῶν ἀνοήτων συν- έχουσι. Ταῦτα εἰ καὶ παρεκβατικώτερον εἴρηται, ἀλλ᾽ οὐκ ἀχρήστως ὁ λόγος τῇ ἐκ τοῦ ῥητοῦ ἀφορμῆ εἰς θεραπείαν τῶν ἀνοήτων ἐχρήσατο. Σημειωτέον δὲ ὅτι τὸν κληδονισμὸν ἴδιον ἐπιτήδευμα τῶν Φυλιστιαίων ἡ Γραφὴ παραδίδωσι, τουτέστι τῶν Παλαιστινῶν • τούτους γὰρ καὶ μόνους ἀλλοφύλους ἔθος αὐτῇ ὀνο- μάζειν. Ωσπερ γάρ Χαλδαίοι γενεθλιαλογίαν, καὶ Αἰγύπτιοι φαρμακείας καὶ ἐπαοιδας, και Κρήτες οἰωνιστικήν· οὔτε καὶ οἱ ἀλλόφυλοι τὸν κληδονισμὸν ἰδιώσαντο. Πρὸς οὖν αἱ ἴδια ἑαυτῆς κακὰ ἐπανῆλθεν ἡ χώρα, γενομένη ὡς τὰ ἀπαρχῆς. αὐτῇ. Ὅταν πόλις, ἔθη μοχθηρά παραδεξαμένη κατ' αὐτὰ βιοῦν ἔληται, τοῖς ἐπιγινομένοις λοιπὸν ὥσπερ νόμος γίνεται τὸ τῶν πατέρων ἁμάρτημα, καὶ εὐθὺς ἐκ γενέσεως ἀλλόφυλά ἐστι τὰ τέκνα, ὑπὸ τῆς πονηρᾶς ἀγωγῆς ἀλλοτριούμενα τοῦ λαοῦ τοῦ Θεοῦ. Ἐπεὶ δὲ καὶ οἱ καρποὶ τῆς ψυχῆς τέκνα πολλάκις λέγονται, εἴποι ἄν τις τὸν παρὰ τὸ βούλημα τῆς θείας εἰς τὸν ἀέρα νηκτικά. ἔδωκεν. ἐπιβούλοις ἐκδίδωκεν, ἔκδοτον, νήθη, ἐγεννήθη, βιοῦν ἔλοιτο. τοῖς ἐπιγεννωμέ νοις λοιπόν. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. II. · obtegat. Quid magis miserandum quam hoc vivendi p C genus, quo nihil non suspectum habetur, suntque omnia impedimento, cum potius animam suam undelibet ad Deum reducere deberet? Cum videris aves per aerem volantes, ne curiosius volatus mo- dum rationemque explores: num scilicet circulos super caput nostrum describant: an in obversam faciem ferantur; utrum a tergo advolent, an in obliquum deflectant. His omissis, renitentem in ipsis Conditoris sapientiam ordinationemque admi- rare qui fiat ut moles tanta per aerem feratur: quomodo liquida aeris natura pennis fat vehicu- lum: quomodo aerem tranent passis alis; cauda vero quasi gubernaculo volatum suum dirigant; qua ratione quæcunque ad incedendum non sunt idoneæ, vicem pedum alis suis suppleant. Quæcun- B que aves sunt natatiles, quæcunque sunt rapaces, sortitæ sunt corporis constitutionem vitæ suæ ido. neam atque convenientem. Aliis quidem data sunt instrumenta rapinæ accommoda, ungues scilicet : in aliis vero veluti remorum loco reperiuntur pe- dum membranæ; ut per plantarum latitudinem juxta modum impressum aqua facilius propulsetur. Nihil non est plenum Dei sapientia : siquidem omnia in sapientia fecit 15. Qui tamen parvi est ani- mi, quique abjecta et humilia sapit, animantium motus ad suum propositum accommodare molitur, ac Deo derelicto insidiosis dæmonibus mancipatum se præstat et addictum : qui cum in aere domi- nentur, volucribus ut huc et illuc se circumagant auctores sunt, faciuntque ut error insipientium 8a- nari non possit.Quanquam plus æquo digressus haec retuli, ea tamen, occasione ex allatis arrepta, ad medelam insipientibus adhibendam non inutiliter oratione complexi sumus. Advertendum autem est quod scriptura tradat divinationem Philisthæis, hoc est, Palæstinis, peculiare exercitium esse ; solet enim hosce solos nominare alienigenas.Quem- admodum mim Chaldæi prædictionem et notationem cujusque vitæ ex natali die, Ægyptii veneficia et incantamenta, Cretes auspicandi artem: ita et allophyli divinationem sibi peculiariter vindicarunt. Itaque ad mala sibi propria redit regio illa, ad statum pristinum redacta. , D Psal. cı11, 24. Statim Colb. primus, mss., Alii tres, omisse voce 79. Et filii multi alienigenæ facti sunt in ea. Cum sceleratos mores civitas est amplexa, vultque secundum eos vitam instituere; postmo- dum parentum flagitium tanquam lex ad posteros transit, statimque ab ipso natali filii fiunt alienige- nm, ob improbam vitæ rationem alienati a populo Dei. Cum autem et fructus animæ nuncupentur multis in locis filii; dicere qui possit eum, qui quæ alioqui non ita necessaria esse videtur. fucu sunt; et ita quoque editum invenitur apud LXX. At alii quatuor mss. e nostris perinde atque nonnulli Bibliorum codices, nati sunt. Aliquanto post nonnulli mss., Hoc ipso in loco Colb. secundus, 79. Καὶ τέκνα πολλὰ ἀλλόφυλα ἐγενήθη (67) ἐν (62) Editi, επαναγαγεῖν. Αt mss. ΕΘΣ, ἐπανάγειν. (63) Editi cum Reg. tertio, νηκτά. Alii quinque (64) Alii mss., επέχει· alii cum editis, ἔχει. (65) Colb. primus, ταπεινοφρονῶν. (66) Editi cum tribus mss., επιβούλοις ἔκδοτον (67) Editi et Reg. tertius et Colb. secundus, έγε-

λύψατο πολλάκις τοὺς ὀφθαλμούς. Τί ἐλεεινότερον τοῦ Α τοιούτου βίου, πάντα ὑποπτεύειν, ὑπὸ πάντων ἐμ- ποδίζεσθαι, δέον πανταχόθεν αὑτοῦ τὴν ψυχὴν πρὸς Θεὸν ἐπανάγειν (62); Ὅταν ἴδῃς ὄρνιθας διαπετομέ νους τὸν ἀέρα, μὴ τὰ σχήματα τῶν πτήσεων περι- εργάζου, εἰ κύκλους ὑπὲρ κεφαλῆς ἡμῶν περιγρά φουσιν, ἢ ἀντιπρόσωποι φέρονται, ἢ ἐκ τῶν κατόπιν ἐφίπτανται, ἢ πρὸς τὰ πλάγια μεταβαίνουσι. Ταῦτα καταλιπών, τοῦ Δημιουργοῦ τὴν ἐπ᾿ αὐτοῖς σοφίαν καὶ διακόσμησιν θαύμασον· πῶς βάρος τοσοῦτον δι' αέρος φέρεται· πῶς ἡ ἁπαλὴ τοῦ ἀέρος φύσις ὄχημα γίνεται τῷ πτερῷ· πῶς τῇ μὲν ἐκτάσει τῶν πτερῶν ἐπινήχονται τῷ ἀέρι, τῇ δὲ οὐρᾷ οἷον πηδαλίῳ τὴν πτῆσιν ἑαυτῶν ἀπευθύνουσι· πῶς ὅσα βαδίζειν ἐστὶν ἀνεπιτήδεια, τῷ πτερῷ τὴν χρείαν τῶν ποδῶν ἐκπλη ροῖ. Οσα νηκτικὰ (63), ὅσα ἁρπακτικά, πρέπουσαν τῷ βίῳ τὴν κατασκευὴν ἔχει (64) τοῦ σώματος. Τοῖς μὲν γὰρ ὄργανα πρὸς τὴν ἁρπαγὴν, οἱ ὄνυχες· τοῖς δὲ οἱονεὶ κῶται οἱ ὁμένες εἰσὶ τῶν ποδῶν· ὥστε τῷ πλάτει τῆς βάσεως ῥᾷον διαθεῖσθαι τὸ ὕδωρ κατὰ τὴν κίνησιν. Πάντα γέμει τῆς σοφίας τοῦ Θεοῦ· πάντα γὰρ ἐν σοφίᾳ ἐποίησεν. Ὁ δὲ μικρόψυχος, καὶ ταπεινὰ φρονῶν (65), τὰς τῶν ἀλόγων κινήσεις τῷ ἰδίῳ σκοπῷ συναρμόζειν ἐπιχειρῶν, καταλιπών Θεόν, δαίμοσιν ἐπιβούλοις έκδοτον ἔδωκεν (66) ἑαυτὸν, οἳ τῷ κρατεῖν τοῦ ἀέρος ὧδε καὶ ὧδε στρέφειν ἐπινοοῦντες τοὺς ὄρνιθας, ἀθεράπευτον τὴν ἀπάτην τῶν ἀνοήτων συν- έχουσι. Ταῦτα εἰ καὶ παρεκβατικώτερον εἴρηται, ἀλλ᾽ οὐκ ἀχρήστως ὁ λόγος τῇ ἐκ τοῦ ῥητοῦ ἀφορμῆ εἰς θεραπείαν τῶν ἀνοήτων ἐχρήσατο. Σημειωτέον δὲ ὅτι τὸν κληδονισμὸν ἴδιον ἐπιτήδευμα τῶν Φυλιστιαίων ἡ Γραφὴ παραδίδωσι, τουτέστι τῶν Παλαιστινῶν • τούτους γὰρ καὶ μόνους ἀλλοφύλους ἔθος αὐτῇ ὀνο- μάζειν. Ωσπερ γάρ Χαλδαίοι γενεθλιαλογίαν, καὶ Αἰγύπτιοι φαρμακείας καὶ ἐπαοιδας, και Κρήτες οἰωνιστικήν· οὔτε καὶ οἱ ἀλλόφυλοι τὸν κληδονισμὸν ἰδιώσαντο. Πρὸς οὖν αἱ ἴδια ἑαυτῆς κακὰ ἐπανῆλθεν ἡ χώρα, γενομένη ὡς τὰ ἀπαρχῆς. αὐτῇ. Ὅταν πόλις, ἔθη μοχθηρά παραδεξαμένη κατ' αὐτὰ βιοῦν ἔληται, τοῖς ἐπιγινομένοις λοιπὸν ὥσπερ νόμος γίνεται τὸ τῶν πατέρων ἁμάρτημα, καὶ εὐθὺς ἐκ γενέσεως ἀλλόφυλά ἐστι τὰ τέκνα, ὑπὸ τῆς πονηρᾶς ἀγωγῆς ἀλλοτριούμενα τοῦ λαοῦ τοῦ Θεοῦ. Ἐπεὶ δὲ καὶ οἱ καρποὶ τῆς ψυχῆς τέκνα πολλάκις λέγονται, εἴποι ἄν τις τὸν παρὰ τὸ βούλημα τῆς θείας εἰς τὸν ἀέρα νηκτικά. ἔδωκεν. ἐπιβούλοις ἐκδίδωκεν, ἔκδοτον, νήθη, ἐγεννήθη, βιοῦν ἔλοιτο. τοῖς ἐπιγεννωμέ νοις λοιπόν. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. II. · obtegat. Quid magis miserandum quam hoc vivendi p C genus, quo nihil non suspectum habetur, suntque omnia impedimento, cum potius animam suam undelibet ad Deum reducere deberet? Cum videris aves per aerem volantes, ne curiosius volatus mo- dum rationemque explores: num scilicet circulos super caput nostrum describant: an in obversam faciem ferantur; utrum a tergo advolent, an in obliquum deflectant. His omissis, renitentem in ipsis Conditoris sapientiam ordinationemque admi- rare qui fiat ut moles tanta per aerem feratur: quomodo liquida aeris natura pennis fat vehicu- lum: quomodo aerem tranent passis alis; cauda vero quasi gubernaculo volatum suum dirigant; qua ratione quæcunque ad incedendum non sunt idoneæ, vicem pedum alis suis suppleant. Quæcun- B que aves sunt natatiles, quæcunque sunt rapaces, sortitæ sunt corporis constitutionem vitæ suæ ido. neam atque convenientem. Aliis quidem data sunt instrumenta rapinæ accommoda, ungues scilicet : in aliis vero veluti remorum loco reperiuntur pe- dum membranæ; ut per plantarum latitudinem juxta modum impressum aqua facilius propulsetur. Nihil non est plenum Dei sapientia : siquidem omnia in sapientia fecit 15. Qui tamen parvi est ani- mi, quique abjecta et humilia sapit, animantium motus ad suum propositum accommodare molitur, ac Deo derelicto insidiosis dæmonibus mancipatum se præstat et addictum : qui cum in aere domi- nentur, volucribus ut huc et illuc se circumagant auctores sunt, faciuntque ut error insipientium 8a- nari non possit.Quanquam plus æquo digressus haec retuli, ea tamen, occasione ex allatis arrepta, ad medelam insipientibus adhibendam non inutiliter oratione complexi sumus. Advertendum autem est quod scriptura tradat divinationem Philisthæis, hoc est, Palæstinis, peculiare exercitium esse ; solet enim hosce solos nominare alienigenas.Quem- admodum mim Chaldæi prædictionem et notationem cujusque vitæ ex natali die, Ægyptii veneficia et incantamenta, Cretes auspicandi artem: ita et allophyli divinationem sibi peculiariter vindicarunt. Itaque ad mala sibi propria redit regio illa, ad statum pristinum redacta. , D Psal. cı11, 24. Statim Colb. primus, mss., Alii tres, omisse voce 79. Et filii multi alienigenæ facti sunt in ea. Cum sceleratos mores civitas est amplexa, vultque secundum eos vitam instituere; postmo- dum parentum flagitium tanquam lex ad posteros transit, statimque ab ipso natali filii fiunt alienige- nm, ob improbam vitæ rationem alienati a populo Dei. Cum autem et fructus animæ nuncupentur multis in locis filii; dicere qui possit eum, qui quæ alioqui non ita necessaria esse videtur. fucu sunt; et ita quoque editum invenitur apud LXX. At alii quatuor mss. e nostris perinde atque nonnulli Bibliorum codices, nati sunt. Aliquanto post nonnulli mss., Hoc ipso in loco Colb. secundus, 79. Καὶ τέκνα πολλὰ ἀλλόφυλα ἐγενήθη (67) ἐν (62) Editi, επαναγαγεῖν. Αt mss. ΕΘΣ, ἐπανάγειν. (63) Editi cum Reg. tertio, νηκτά. Alii quinque (64) Alii mss., επέχει· alii cum editis, ἔχει. (65) Colb. primus, ταπεινοφρονῶν. (66) Editi cum tribus mss., επιβούλοις ἔκδοτον (67) Editi et Reg. tertius et Colb. secundus, έγε-

Γραφῆς συλλεξάμενον ἀπὸ τῶν ἐξωθεν τῆς θεοσεβείας λόγους οὐχ ὑγιεῖς, καὶ παραδεξάμενον αὐτοὺς, τὰ τέκνα ἀλλόφυλα ποιεῖσθαι. καὶ χρυσίου, καὶ οὐκ ἦν ἀριθμὸς τῶν θησαυρῶν αὐτῶν. Ἡλίκον ἁμάρτημα τὸ φιλοπλουτεῖν, ὅτι ἐν τῷ καταλόγῳ τῶν τηλικούτων ἁμαρτημάτων ετάχθη. Μετὰ γὰρ κληδονισμῶν καὶ τέκνων ἀλλοφύλων, τῶν ἐκ τοῦ πληθυνθῆναι τὴν πορνείαν γεννωμένων (68) τάχα ἐν τῷ Ἰσραὴλ, συγκατηρίθμηται καὶ τὸ ἐμπλη- σθῆναι τὴν χώραν ἀργυρίου καὶ χρυσίου. Θεοσεβεῖ μὲν γὰρ ψυχῇ ἀφορμὴ πρὸς εὐποιίαν κατὰ τὴν μετα- δοτικὴν κοινωνίαν ὁ πλοῦτος γίνεται· φιληδόνῳ δὲ καὶ φιλοσωμάτῳ ἐφόδιον τρυφῆς καὶ ἀκολασίας γίνεται. Πενία μὲν γὰρ παιδαγωγός ἐστιν εἰς εὐσέβειαν, πλοῦτος δὲ ὕβρεώς ἐστιν ἀφορμή. Εἰ δὲ ὅλον ἔθνος ἐγκαλεῖ ται περιουσίαν χρημάτων, σκοπείτωσαν οἱ πλουτοῦν· τες, πῶς ὑπὲρ τῶν οἰκείων ἀπολογήσονται. Ἐὰν δέ τις οἴηται ἔκ τινος εὐλόγου προφάσεως νομιζομένης πλουτῶν μὴ ἁμαρτάνειν, ἀναμνησθήτω τοῦ εὐαγγε λικοῦ προστάγματος, σαφῶς ἀπαγορεύοντος μὴ θη- σαυρίζειν ἑαυτοῖς ἐπὶ τῆς γῆς. γενομένων. συγκατηριθμηται. συγκαταριθμεῖται. ἀριθμὸς τῶν ἁρμάτων αὐτῶν. Πανταχοῦ παραιτη σαμένους τοὺς ἁγίους τετηρήκαμεν τὴν τῶν ἵππων χρῆσιν, ἐπί τε τῶν πολεμικῶν παρατάξεων, καὶ ἐν ταῖς λοιπαῖς κατὰ τὸν βίον χρείαις. Δι᾿ ὃ καὶ ἐνταῦθα τοῖς λοιποῖς κατηγορήμασι καὶ ἡ τῶν ἵππων συγκατ ηρίθμηται. Τοῦ γὰρ Θεοῦ βουλομένου τῆς παρ' αὐτ τοῦ βοηθείας αὐτοὺς ἐξηρτῆσθαι, καὶ μὴ ταῖς οἰκείαις παρασκευαῖς αὐτοὺς ἐπελπίζειν ἐν τοῖς πολέμοις, καὶ διὰ τοῦτο ἀπαγορεύσαντος. Μή ποτε πληθύνῃς σεαυτῷ ἵππον· οἱ τότε εγκαλούμενοι τοσοῦτόν τι πλῆθος ἵππων περιεβάλλοντο, ὥστε καὶ ἀριθμὸν ὑπερ- βαίνειν. Τοῦτο δὲ ἤτοι ὑπερβολικῶς ἐκδεξώμεθα (69), ἢ παρὰ τὸ τὰ φαῦλα καὶ ἄλλως ἄτιμα μὴ ἀριθμεῖ σθαι ἐν τῇ Γραφῇ, νομίσωμεν εἰρῆσθαι τὸ μὴ εἶναι ἀριθμὸν τῶν ἁρμάτων. Τήρει γὰρ, ὅτι ἐν Ἀρωμοῖς οὐ γυνὴ ἀριθμεῖται, ὡς ἀσθενής· οὐ παιδίον, ὡς εὐ- καταφρόνητον, πλὴν πρωτοτόκων καὶ Λευϊτικῶν (70)· οὐ δοῦλος, διὰ τὸ ἄτιμον· οὐχ ὁ ἐπίμικτος, διὰ τὸ ἀλλότριον. Οὕτως οὖν καὶ τὰ κακῶς κτηθέντα ἅρματα έξω εἶναι τοῦ ἀριθμοῦ λογιζόμεθα. ἔργων τῶν χειρῶν αὐτῶν. Τὰ ἐθνικὰ ἐπιτηδεύματα ἀπὸ κληδονισμῶν τὴν ἀρχὴν λαβόντα, διὰ φιλαργυ- ρίας καὶ ἱππομανίας προκόψαντα, εἰς εἰδωλολατρείαν ἐξώκειλε. Διὰ γὰρ τὸ ἀποστῆναι συμβουλίας Θεοῦ, καὶ κληδόσι προσέχειν, διὰ τὸ μὴ ἐπὶ Θεὸν πεποιθέ- μεθα. ἐκδεξόμεθα. Λευϊτικῶν. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. præter divine Scripturæ sensum sermones haud A sanos collegerit, exceperitque a quibusvis a pietate alienis, filios alienigenas genuisse. VERS. 7. Repleta est cnim regio eorum argen- to et auro, et non erat numerus thesaurorum illorum. Divitiarum studium quam grave sit peccatum, ex eo liquet, quod in tantorum scelerum catalogo nu- meretur. Nam una cum auguriis et filiis alienigenis, qui forte in Israel ob multiplicata stupra procreati fuerant, hoc etiam numeratum est, nempe imple- tam fuisse regionem argento et auro. Verumenim- vero pia ac religiosa anima ex divitiis ansam arri- pit benefaciendi, quatenus eas impertitur ac com- municat; animæ vero libidinosæ et corporis amanti, voluptatis impuritatisque occasio sunt. Paupertas namque dux est et magistra ad pietatem ; contra, divitiæ funt petulantiæ procacitatisque occasio et causa. Quod si gens integra de opum copia accu- satur, secum velim reputent divites, quomodo pro suis sint rationem reddituri. Si quis vero existimet ob aliquem prætextum qui videatur rationi esse consentaneus, sese non ideo peccare, quod dives sit; meminerit is evangelici præcepti, quo clare congorere 16. B numerus curruum eorum. Sanctos ubique observa- vimus, cum in bellicis conflictibus, tum in reliquis vitæ necessitatibus equorum usum fuisse aversatos. Quamobrem hic etiam equorum usus una cum cœ- teris criminationibus recensitus est. Cum enim C velit Deus a suo ipsius præsidio eos dependere, illosque inter bellum gerendum nequaquam spem reponere in suis ipsorum armis: et ea de causa hoc vetat, dicens: Ne unquam tibi multiplices equum : qui tum accusabantur, tanta equorum cingebantur multitudine, ut numerum etiam supe raret. Porro aut id hyperbolice accipiamus, aut existimemus ideo dictum fuisse non esse curruum numerum, quod vilia et præsertim ingloria nullo numero in Scriptura habeantur. Observa enim in Numeris non recenseri mulierem, veluti infir- mam: non puerum, tanquam aspernabilem, ex- ceptis primogenitis et Levitarum liberis; non ser- vum, propter inustam sibi ignominiam ; non eum qui commisti est generis, propter diversitatem. D Itaque hac ratione currus male comparatos ac pos- sessos non numerari ducimus. manuum corum. Gentilium mores, sumpta a divi- nationibus origine, per avaritiam et insanum equorum studium in idololatriam impegere. Nam quod a Dei consilio defecerint, ac vaticiniis sese præbuerint attentos: quod non Deo, sed instabi- evidenterque prohibemur thesauros in terra nobis Matth. vi, 19. Deut. xvi, Num. 111, 15, 40. Edit vero et tres mss., Μox quatuor m88., Editi, Alii duo mss., aliquibus mss., 81. Vers. 8. Et repleta est terra equis, et non erat 82. Et repleta est terra abominationibus operum 80. Ενεπλήσθη γὰρ ἡ χώρα αὐτῶν ἀργυρίου (68) Ita Colb. secundus et Reg. itidem secundus. (69) Colb. secundus cum Reg. secundo, ἐκλεξώ- 81. Καὶ ἐνεπλήσθη ἡ γῆ ἵππων, καὶ οὐκ ἦν 82. Καὶ ἐνεπλήσθη ἡ γῆ βδελυγμάτων τῶν (70) Ubi in editis legitur, Λευϊτῶν, scribitur in

Γραφῆς συλλεξάμενον ἀπὸ τῶν ἐξωθεν τῆς θεοσεβείας λόγους οὐχ ὑγιεῖς, καὶ παραδεξάμενον αὐτοὺς, τὰ τέκνα ἀλλόφυλα ποιεῖσθαι. καὶ χρυσίου, καὶ οὐκ ἦν ἀριθμὸς τῶν θησαυρῶν αὐτῶν. Ἡλίκον ἁμάρτημα τὸ φιλοπλουτεῖν, ὅτι ἐν τῷ καταλόγῳ τῶν τηλικούτων ἁμαρτημάτων ετάχθη. Μετὰ γὰρ κληδονισμῶν καὶ τέκνων ἀλλοφύλων, τῶν ἐκ τοῦ πληθυνθῆναι τὴν πορνείαν γεννωμένων (68) τάχα ἐν τῷ Ἰσραὴλ, συγκατηρίθμηται καὶ τὸ ἐμπλη- σθῆναι τὴν χώραν ἀργυρίου καὶ χρυσίου. Θεοσεβεῖ μὲν γὰρ ψυχῇ ἀφορμὴ πρὸς εὐποιίαν κατὰ τὴν μετα- δοτικὴν κοινωνίαν ὁ πλοῦτος γίνεται· φιληδόνῳ δὲ καὶ φιλοσωμάτῳ ἐφόδιον τρυφῆς καὶ ἀκολασίας γίνεται. Πενία μὲν γὰρ παιδαγωγός ἐστιν εἰς εὐσέβειαν, πλοῦτος δὲ ὕβρεώς ἐστιν ἀφορμή. Εἰ δὲ ὅλον ἔθνος ἐγκαλεῖ ται περιουσίαν χρημάτων, σκοπείτωσαν οἱ πλουτοῦν· τες, πῶς ὑπὲρ τῶν οἰκείων ἀπολογήσονται. Ἐὰν δέ τις οἴηται ἔκ τινος εὐλόγου προφάσεως νομιζομένης πλουτῶν μὴ ἁμαρτάνειν, ἀναμνησθήτω τοῦ εὐαγγε λικοῦ προστάγματος, σαφῶς ἀπαγορεύοντος μὴ θη- σαυρίζειν ἑαυτοῖς ἐπὶ τῆς γῆς. γενομένων. συγκατηριθμηται. συγκαταριθμεῖται. ἀριθμὸς τῶν ἁρμάτων αὐτῶν. Πανταχοῦ παραιτη σαμένους τοὺς ἁγίους τετηρήκαμεν τὴν τῶν ἵππων χρῆσιν, ἐπί τε τῶν πολεμικῶν παρατάξεων, καὶ ἐν ταῖς λοιπαῖς κατὰ τὸν βίον χρείαις. Δι᾿ ὃ καὶ ἐνταῦθα τοῖς λοιποῖς κατηγορήμασι καὶ ἡ τῶν ἵππων συγκατ ηρίθμηται. Τοῦ γὰρ Θεοῦ βουλομένου τῆς παρ' αὐτ τοῦ βοηθείας αὐτοὺς ἐξηρτῆσθαι, καὶ μὴ ταῖς οἰκείαις παρασκευαῖς αὐτοὺς ἐπελπίζειν ἐν τοῖς πολέμοις, καὶ διὰ τοῦτο ἀπαγορεύσαντος. Μή ποτε πληθύνῃς σεαυτῷ ἵππον· οἱ τότε εγκαλούμενοι τοσοῦτόν τι πλῆθος ἵππων περιεβάλλοντο, ὥστε καὶ ἀριθμὸν ὑπερ- βαίνειν. Τοῦτο δὲ ἤτοι ὑπερβολικῶς ἐκδεξώμεθα (69), ἢ παρὰ τὸ τὰ φαῦλα καὶ ἄλλως ἄτιμα μὴ ἀριθμεῖ σθαι ἐν τῇ Γραφῇ, νομίσωμεν εἰρῆσθαι τὸ μὴ εἶναι ἀριθμὸν τῶν ἁρμάτων. Τήρει γὰρ, ὅτι ἐν Ἀρωμοῖς οὐ γυνὴ ἀριθμεῖται, ὡς ἀσθενής· οὐ παιδίον, ὡς εὐ- καταφρόνητον, πλὴν πρωτοτόκων καὶ Λευϊτικῶν (70)· οὐ δοῦλος, διὰ τὸ ἄτιμον· οὐχ ὁ ἐπίμικτος, διὰ τὸ ἀλλότριον. Οὕτως οὖν καὶ τὰ κακῶς κτηθέντα ἅρματα έξω εἶναι τοῦ ἀριθμοῦ λογιζόμεθα. ἔργων τῶν χειρῶν αὐτῶν. Τὰ ἐθνικὰ ἐπιτηδεύματα ἀπὸ κληδονισμῶν τὴν ἀρχὴν λαβόντα, διὰ φιλαργυ- ρίας καὶ ἱππομανίας προκόψαντα, εἰς εἰδωλολατρείαν ἐξώκειλε. Διὰ γὰρ τὸ ἀποστῆναι συμβουλίας Θεοῦ, καὶ κληδόσι προσέχειν, διὰ τὸ μὴ ἐπὶ Θεὸν πεποιθέ- μεθα. ἐκδεξόμεθα. Λευϊτικῶν. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. præter divine Scripturæ sensum sermones haud A sanos collegerit, exceperitque a quibusvis a pietate alienis, filios alienigenas genuisse. VERS. 7. Repleta est cnim regio eorum argen- to et auro, et non erat numerus thesaurorum illorum. Divitiarum studium quam grave sit peccatum, ex eo liquet, quod in tantorum scelerum catalogo nu- meretur. Nam una cum auguriis et filiis alienigenis, qui forte in Israel ob multiplicata stupra procreati fuerant, hoc etiam numeratum est, nempe imple- tam fuisse regionem argento et auro. Verumenim- vero pia ac religiosa anima ex divitiis ansam arri- pit benefaciendi, quatenus eas impertitur ac com- municat; animæ vero libidinosæ et corporis amanti, voluptatis impuritatisque occasio sunt. Paupertas namque dux est et magistra ad pietatem ; contra, divitiæ funt petulantiæ procacitatisque occasio et causa. Quod si gens integra de opum copia accu- satur, secum velim reputent divites, quomodo pro suis sint rationem reddituri. Si quis vero existimet ob aliquem prætextum qui videatur rationi esse consentaneus, sese non ideo peccare, quod dives sit; meminerit is evangelici præcepti, quo clare congorere 16. B numerus curruum eorum. Sanctos ubique observa- vimus, cum in bellicis conflictibus, tum in reliquis vitæ necessitatibus equorum usum fuisse aversatos. Quamobrem hic etiam equorum usus una cum cœ- teris criminationibus recensitus est. Cum enim C velit Deus a suo ipsius præsidio eos dependere, illosque inter bellum gerendum nequaquam spem reponere in suis ipsorum armis: et ea de causa hoc vetat, dicens: Ne unquam tibi multiplices equum : qui tum accusabantur, tanta equorum cingebantur multitudine, ut numerum etiam supe raret. Porro aut id hyperbolice accipiamus, aut existimemus ideo dictum fuisse non esse curruum numerum, quod vilia et præsertim ingloria nullo numero in Scriptura habeantur. Observa enim in Numeris non recenseri mulierem, veluti infir- mam: non puerum, tanquam aspernabilem, ex- ceptis primogenitis et Levitarum liberis; non ser- vum, propter inustam sibi ignominiam ; non eum qui commisti est generis, propter diversitatem. D Itaque hac ratione currus male comparatos ac pos- sessos non numerari ducimus. manuum corum. Gentilium mores, sumpta a divi- nationibus origine, per avaritiam et insanum equorum studium in idololatriam impegere. Nam quod a Dei consilio defecerint, ac vaticiniis sese præbuerint attentos: quod non Deo, sed instabi- evidenterque prohibemur thesauros in terra nobis Matth. vi, 19. Deut. xvi, Num. 111, 15, 40. Edit vero et tres mss., Μox quatuor m88., Editi, Alii duo mss., aliquibus mss., 81. Vers. 8. Et repleta est terra equis, et non erat 82. Et repleta est terra abominationibus operum 80. Ενεπλήσθη γὰρ ἡ χώρα αὐτῶν ἀργυρίου (68) Ita Colb. secundus et Reg. itidem secundus. (69) Colb. secundus cum Reg. secundo, ἐκλεξώ- 81. Καὶ ἐνεπλήσθη ἡ γῆ ἵππων, καὶ οὐκ ἦν 82. Καὶ ἐνεπλήσθη ἡ γῆ βδελυγμάτων τῶν (70) Ubi in editis legitur, Λευϊτῶν, scribitur in

ναι, ἀλλ᾽ ἐπὶ τῇ τοῦ πλούτου ἀδηλότητι· διὰ τὸ τοῖς ψευδέσιν εἰς σωτηρίαν ἵπποις, ἀλλὰ μὴ τῷ δυνατῷ συντρίβειν πολέμους, ἐπιστηρίζεσθαι· ἐκ τοῦ ἀκολού θου προῆλθον εἰς τὸ ἐμπλῆσαι τὴν γῆν αὐτῶν βδε λυγμάτων. Πᾶσα μὲν οὖν πράξις, ἡ παρὰ τὸν ὀρθὸν λόγον ἐνεργουμένη, βδέλυγμά ἐστι τῷ Θεῷ. Ὡς (71) οἱ στομαχῶντες καὶ εὐανάτρεπτοι τὰ μυσαρὰ τῶν θεαμάτων ἐκτρέπονται· οἷον, περιττωμάτων ἐκβολάς, καὶ ἕλκη δυσώδη, καὶ τὰ τοιαῦτα· οὕτω καὶ αἱ κατὰ ἀκαθαρσίαν ἐνέργειαι βδέλυγμα εἰσι τῷ ἁγίῳ. Ἐπειδὴ κυρίως τὰ εἴδωλα βδελύγματα (72) λέγειν εθος τῇ Γραφῇ, πᾶσαι αἱ μοχθηραί φαντασίαι κατὰ ἀναζω- γράφησιν ἐναποτυπούμεναι τῇ ψυχῇ, βδελύγματα εἰσι πληροῦντα τὴν χώραν· τουτέστι, τὴν εὐρυχω- ρίαν πᾶσαν τοῦ λογιστικοῦ τῆς ψυχῆς. Καὶ προσ- εκύνησαν οἷς ἐποίησαν οἱ δάκτυλοι αὐτῶν . ὁπερβολῆς (73) μανίας! Θεὸν νομίζειν τὸ ὑπ' αὐτοῦ γενόμενον, καὶ μὴ συνορῶν τὴν ἀτοπίαν τοῦ γινομέ- νου. Εἰ μὲν γὰρ τὴν ὕλην θαυμάζεις, τί δήποτε καὶ τὸν ἀτύπωτον χαλκὸν ἢ λίθον οὐ προσκυνεῖς ; Εἰ δὲ διὰ την τέχνην, τὰς χεῖρας σαυτοῦ προσκύνει (74), τὰς ἐπιβαλούσας αὐτῷ τὴν μορφὴν, ἢ τὰ ὄργανα δι' ὧν ἀπήρτισας. Πόσην δὲ καὶ τὴν ἄνοιαν ἔχει τὸ ἐν τοσαύτῃ χρόνου τριβῇ, καθ᾽ ἣν ἐγλύφετο, ἢ ἔχωνεύετο τὸ ἀφίδρυ μα, μὴ λαβεῖν ἔννοιαν τοῦ γινομένου; Τοῦτο γὰρ ἐμφαίνει τὸ (75), Καὶ προσεκύνησαν οἷς ἐποίησαν οἱ δάκτυλοι αὐτῶν. Ἔπειτα μέντοι καὶ τῶν δύο τὸ ἕτερον ελέσθαι ἀναγκασθήσεται, ἢ μὴ ἔχειν Θεὸν πρὶν μορφῶσαι δι᾽ ἑαυτοῦ, ἢ γηράσαι τὸν προϋπάρ- χοντα, διὰ τὸ (76) ἐπιδεηθῆναι ἑτέρου . Ἐπικατα άρατος δὲ πᾶς ἄνθρωπος, ὅστις ποιήσει γλυπτὸν ἢ χωνευτὸν, ἔργον χειρῶν τεχνίτου. ἀνήρ. Σχετλιαστικῶς ἡγοῦμαι ταῦτα εἰρῆσθαι, οὐ φέροντος τῶν ἀνθρώπων τὴν τῆς ἀξίας κατάπτωσιν. Υπέκυψε, φησί, της επιλῳ (77) ὁ ἄνθρωπος εἰς προσκύνησιν, τῶν ἐπὶ γῆς ζώων τὸ τιμιώτατον, τὸ μετὰ ἀγγέλους ἐν λογικοῖς τεταγμένον, ὁ τῇ εἰκόνι τοῦ Θεοῦ τετιμημένος, ὁ τῇ τοῦ λόγου δυνάμει τέχνας ἐξευρών. Τὰ (78) ἐν τῇ γῇ ἐπιγνούς, φυτῶν χαί ριζῶν καὶ καρπῶν δυνάμεις, θαλάσσης κατατολμήσας, αέρος φύσιν, ἀνέμων γένεσιν, ἀστέρων θέσιν, κινή- σεις τούτων, αποστήματα, συνδρομὰς, τὴν ἐπὶ γῆς διακόσμησιν, τὰς πόλεις, τοὺς νόμους, τὰς στρατ 1º στομαχοῦντες καὶ εὐανάστρεπτοι. γματα. βλέλυγμα εἰσι, βδελύγματα. προσκύνει, το ἀναγκασθηναῖ. διὰ τοῦ διὰ τό φησίν, εἰς προσκύνησιν τῶν εἰδώλων. καὶ ἐπὶ γῆς ζῶον το. ἔστρων θέσιν. Αt ἄστρων θέσεις· ἀστέρων θέσιν. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. II. A litati divitiarum confiderint: quod in equis ad sa- Psal. xxxıı, 17. 2º Deut. xxvii, 13. lutem fallacibus 19, non in eo qui bella potest con- terere, fuerint innixi; inde consequens fuit illos eo devenisse, ut terram suis aboninationibus com- plerent. Omnis igitur actio præter rectam ratio- nem patrata, Deo est abominatio. Quemadmodum enim qui stomacho, ejusque facili dissolutione la- borant, sordida spectacula aversantur: exempli causa, excrementorum ejectamenta, ulcera gra- veolentia, nec non alia id genus: sic et impura obscenæque actiones sancto sunt abominatio. Quandoquidem Scripturæ mos est idola proprie abominationes appellare, vitiosæ omnes imagina- tiones instar picture cujusdam animo impressæ, abominationes sunt regionem implentes; hoc est, omnem amplam capacitatem rationis animæ. Et B adordverunt quæ fecerunt digiti eorum. O quam summa stultitia fuerit, id quod quis fecerit, Deum existimare, nec rei factæ intelligere ineptiam ? Etenim, si mateciam demiraris, cur etiam as in- forme aut lapidem non adoras? Quod si id facis propter artem, tuas ipsius manus quæ æri formam indidere, aut certe instrumenta quibus eam for- mam absolvisti, adora. Cæterum quanta quoque insipientia est in tanto temporis spatio, quo ex- sculperetur, aut constaretur statua, ad rei fact cognitionem haud pervenisse? Nam indicat seny sum hunc illud: Et adoraverunt quæ fecerunt di- giti eorum. Denique eo necessitatis adigetur, ut alterum e duobus eligat: vel ut Deum ante non habuerit, quam illum ipse formasset; vel ut ideo C alterius indiguerit, quod prior consenuerit. Male- dictus autem homo omnis, quisquis faciet sculptile aut fusile, opus manuum artificis 30. Reg. quartus, Aliquando post tres mss., Alii duo cum editis, Lege Ducæum. Mox Colb. secundus, tov ón' aútoù. nus et Reg. secundus cum uno Combef., odora. Vere et recte judicavit Combefisius, id em- phasim habere, atque per ironiam dici. Nec ita multo post duo mass., est vir. Hæð per commiserationem a propheta di- cta fuisse puto, quod homines a sua dignitate la- psos esse ferre non posset. Incurvavit se, inquit, homo ad adorandum idolum, quanquam erat ani- malium in terra præstantissimum, secundum an- gelos in rationalibus collocatum : qui Dei imagine cohonestatus, vi rationis artes excogitavit. Qui terrena novit, plantarum scilicet radicumque et fructuum virtutes; qui mare nequaquam exti- muit; qui aeris cognovit naturam, ventorum ori- ginem, stellarum situm, harum motus, intervalla, mss., partim, bis eo ordine, quo in duobus mss.inveniuntur.Pau- lo aliter disponuntur in editione Parisiensi. Reg. secundus el Colb. primus, Hoc ipso in loco editi et quatuor mass., At Reg. primus ut in textu, bene. post editi, mss. partim cum ipsis conveniunt, partim ab eisdem dissident. Alii enim habent, alii, 83. Καὶ ἔκυψεν ἄνθρωπος, καὶ ἐταπεινώθη (71) Sio quinque mss. At editi, ὥσπερ γάρ. Mox D (72) Alii mss., βδέλυγμα. Alii cum editis, βδελύ (73) Ita uterque Colbertinus. Editi, ὑπερβολή. (74) Editi, προσκυνεῖς, adoras. Uterque Colberti (75) Ita quinque mss. At editi et Reg. primus, xal 83. VERS. 9. Et incurvavil se homo, el humiliatus (76) Edili, διὰ τοῦτο, non recte. Partim habent (77) Hmo verba, Υπέκυψε, etc., edita sunt a no- (78) Editi et tres mss.. τά. Alii tres, τάς. Paulo

ναι, ἀλλ᾽ ἐπὶ τῇ τοῦ πλούτου ἀδηλότητι· διὰ τὸ τοῖς ψευδέσιν εἰς σωτηρίαν ἵπποις, ἀλλὰ μὴ τῷ δυνατῷ συντρίβειν πολέμους, ἐπιστηρίζεσθαι· ἐκ τοῦ ἀκολού θου προῆλθον εἰς τὸ ἐμπλῆσαι τὴν γῆν αὐτῶν βδε λυγμάτων. Πᾶσα μὲν οὖν πράξις, ἡ παρὰ τὸν ὀρθὸν λόγον ἐνεργουμένη, βδέλυγμά ἐστι τῷ Θεῷ. Ὡς (71) οἱ στομαχῶντες καὶ εὐανάτρεπτοι τὰ μυσαρὰ τῶν θεαμάτων ἐκτρέπονται· οἷον, περιττωμάτων ἐκβολάς, καὶ ἕλκη δυσώδη, καὶ τὰ τοιαῦτα· οὕτω καὶ αἱ κατὰ ἀκαθαρσίαν ἐνέργειαι βδέλυγμα εἰσι τῷ ἁγίῳ. Ἐπειδὴ κυρίως τὰ εἴδωλα βδελύγματα (72) λέγειν εθος τῇ Γραφῇ, πᾶσαι αἱ μοχθηραί φαντασίαι κατὰ ἀναζω- γράφησιν ἐναποτυπούμεναι τῇ ψυχῇ, βδελύγματα εἰσι πληροῦντα τὴν χώραν· τουτέστι, τὴν εὐρυχω- ρίαν πᾶσαν τοῦ λογιστικοῦ τῆς ψυχῆς. Καὶ προσ- εκύνησαν οἷς ἐποίησαν οἱ δάκτυλοι αὐτῶν . ὁπερβολῆς (73) μανίας! Θεὸν νομίζειν τὸ ὑπ' αὐτοῦ γενόμενον, καὶ μὴ συνορῶν τὴν ἀτοπίαν τοῦ γινομέ- νου. Εἰ μὲν γὰρ τὴν ὕλην θαυμάζεις, τί δήποτε καὶ τὸν ἀτύπωτον χαλκὸν ἢ λίθον οὐ προσκυνεῖς ; Εἰ δὲ διὰ την τέχνην, τὰς χεῖρας σαυτοῦ προσκύνει (74), τὰς ἐπιβαλούσας αὐτῷ τὴν μορφὴν, ἢ τὰ ὄργανα δι' ὧν ἀπήρτισας. Πόσην δὲ καὶ τὴν ἄνοιαν ἔχει τὸ ἐν τοσαύτῃ χρόνου τριβῇ, καθ᾽ ἣν ἐγλύφετο, ἢ ἔχωνεύετο τὸ ἀφίδρυ μα, μὴ λαβεῖν ἔννοιαν τοῦ γινομένου; Τοῦτο γὰρ ἐμφαίνει τὸ (75), Καὶ προσεκύνησαν οἷς ἐποίησαν οἱ δάκτυλοι αὐτῶν. Ἔπειτα μέντοι καὶ τῶν δύο τὸ ἕτερον ελέσθαι ἀναγκασθήσεται, ἢ μὴ ἔχειν Θεὸν πρὶν μορφῶσαι δι᾽ ἑαυτοῦ, ἢ γηράσαι τὸν προϋπάρ- χοντα, διὰ τὸ (76) ἐπιδεηθῆναι ἑτέρου . Ἐπικατα άρατος δὲ πᾶς ἄνθρωπος, ὅστις ποιήσει γλυπτὸν ἢ χωνευτὸν, ἔργον χειρῶν τεχνίτου. ἀνήρ. Σχετλιαστικῶς ἡγοῦμαι ταῦτα εἰρῆσθαι, οὐ φέροντος τῶν ἀνθρώπων τὴν τῆς ἀξίας κατάπτωσιν. Υπέκυψε, φησί, της επιλῳ (77) ὁ ἄνθρωπος εἰς προσκύνησιν, τῶν ἐπὶ γῆς ζώων τὸ τιμιώτατον, τὸ μετὰ ἀγγέλους ἐν λογικοῖς τεταγμένον, ὁ τῇ εἰκόνι τοῦ Θεοῦ τετιμημένος, ὁ τῇ τοῦ λόγου δυνάμει τέχνας ἐξευρών. Τὰ (78) ἐν τῇ γῇ ἐπιγνούς, φυτῶν χαί ριζῶν καὶ καρπῶν δυνάμεις, θαλάσσης κατατολμήσας, αέρος φύσιν, ἀνέμων γένεσιν, ἀστέρων θέσιν, κινή- σεις τούτων, αποστήματα, συνδρομὰς, τὴν ἐπὶ γῆς διακόσμησιν, τὰς πόλεις, τοὺς νόμους, τὰς στρατ 1º στομαχοῦντες καὶ εὐανάστρεπτοι. γματα. βλέλυγμα εἰσι, βδελύγματα. προσκύνει, το ἀναγκασθηναῖ. διὰ τοῦ διὰ τό φησίν, εἰς προσκύνησιν τῶν εἰδώλων. καὶ ἐπὶ γῆς ζῶον το. ἔστρων θέσιν. Αt ἄστρων θέσεις· ἀστέρων θέσιν. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. II. A litati divitiarum confiderint: quod in equis ad sa- Psal. xxxıı, 17. 2º Deut. xxvii, 13. lutem fallacibus 19, non in eo qui bella potest con- terere, fuerint innixi; inde consequens fuit illos eo devenisse, ut terram suis aboninationibus com- plerent. Omnis igitur actio præter rectam ratio- nem patrata, Deo est abominatio. Quemadmodum enim qui stomacho, ejusque facili dissolutione la- borant, sordida spectacula aversantur: exempli causa, excrementorum ejectamenta, ulcera gra- veolentia, nec non alia id genus: sic et impura obscenæque actiones sancto sunt abominatio. Quandoquidem Scripturæ mos est idola proprie abominationes appellare, vitiosæ omnes imagina- tiones instar picture cujusdam animo impressæ, abominationes sunt regionem implentes; hoc est, omnem amplam capacitatem rationis animæ. Et B adordverunt quæ fecerunt digiti eorum. O quam summa stultitia fuerit, id quod quis fecerit, Deum existimare, nec rei factæ intelligere ineptiam ? Etenim, si mateciam demiraris, cur etiam as in- forme aut lapidem non adoras? Quod si id facis propter artem, tuas ipsius manus quæ æri formam indidere, aut certe instrumenta quibus eam for- mam absolvisti, adora. Cæterum quanta quoque insipientia est in tanto temporis spatio, quo ex- sculperetur, aut constaretur statua, ad rei fact cognitionem haud pervenisse? Nam indicat seny sum hunc illud: Et adoraverunt quæ fecerunt di- giti eorum. Denique eo necessitatis adigetur, ut alterum e duobus eligat: vel ut Deum ante non habuerit, quam illum ipse formasset; vel ut ideo C alterius indiguerit, quod prior consenuerit. Male- dictus autem homo omnis, quisquis faciet sculptile aut fusile, opus manuum artificis 30. Reg. quartus, Aliquando post tres mss., Alii duo cum editis, Lege Ducæum. Mox Colb. secundus, tov ón' aútoù. nus et Reg. secundus cum uno Combef., odora. Vere et recte judicavit Combefisius, id em- phasim habere, atque per ironiam dici. Nec ita multo post duo mass., est vir. Hæð per commiserationem a propheta di- cta fuisse puto, quod homines a sua dignitate la- psos esse ferre non posset. Incurvavit se, inquit, homo ad adorandum idolum, quanquam erat ani- malium in terra præstantissimum, secundum an- gelos in rationalibus collocatum : qui Dei imagine cohonestatus, vi rationis artes excogitavit. Qui terrena novit, plantarum scilicet radicumque et fructuum virtutes; qui mare nequaquam exti- muit; qui aeris cognovit naturam, ventorum ori- ginem, stellarum situm, harum motus, intervalla, mss., partim, bis eo ordine, quo in duobus mss.inveniuntur.Pau- lo aliter disponuntur in editione Parisiensi. Reg. secundus el Colb. primus, Hoc ipso in loco editi et quatuor mass., At Reg. primus ut in textu, bene. post editi, mss. partim cum ipsis conveniunt, partim ab eisdem dissident. Alii enim habent, alii, 83. Καὶ ἔκυψεν ἄνθρωπος, καὶ ἐταπεινώθη (71) Sio quinque mss. At editi, ὥσπερ γάρ. Mox D (72) Alii mss., βδέλυγμα. Alii cum editis, βδελύ (73) Ita uterque Colbertinus. Editi, ὑπερβολή. (74) Editi, προσκυνεῖς, adoras. Uterque Colberti (75) Ita quinque mss. At editi et Reg. primus, xal 83. VERS. 9. Et incurvavil se homo, el humiliatus (76) Edili, διὰ τοῦτο, non recte. Partim habent (77) Hmo verba, Υπέκυψε, etc., edita sunt a no- (78) Editi et tres mss.. τά. Alii tres, τάς. Paulo

ναι, ἀλλ᾽ ἐπὶ τῇ τοῦ πλούτου ἀδηλότητι· διὰ τὸ τοῖς ψευδέσιν εἰς σωτηρίαν ἵπποις, ἀλλὰ μὴ τῷ δυνατῷ συντρίβειν πολέμους, ἐπιστηρίζεσθαι· ἐκ τοῦ ἀκολού θου προῆλθον εἰς τὸ ἐμπλῆσαι τὴν γῆν αὐτῶν βδε λυγμάτων. Πᾶσα μὲν οὖν πράξις, ἡ παρὰ τὸν ὀρθὸν λόγον ἐνεργουμένη, βδέλυγμά ἐστι τῷ Θεῷ. Ὡς (71) οἱ στομαχῶντες καὶ εὐανάτρεπτοι τὰ μυσαρὰ τῶν θεαμάτων ἐκτρέπονται· οἷον, περιττωμάτων ἐκβολάς, καὶ ἕλκη δυσώδη, καὶ τὰ τοιαῦτα· οὕτω καὶ αἱ κατὰ ἀκαθαρσίαν ἐνέργειαι βδέλυγμα εἰσι τῷ ἁγίῳ. Ἐπειδὴ κυρίως τὰ εἴδωλα βδελύγματα (72) λέγειν εθος τῇ Γραφῇ, πᾶσαι αἱ μοχθηραί φαντασίαι κατὰ ἀναζω- γράφησιν ἐναποτυπούμεναι τῇ ψυχῇ, βδελύγματα εἰσι πληροῦντα τὴν χώραν· τουτέστι, τὴν εὐρυχω- ρίαν πᾶσαν τοῦ λογιστικοῦ τῆς ψυχῆς. Καὶ προσ- εκύνησαν οἷς ἐποίησαν οἱ δάκτυλοι αὐτῶν . ὁπερβολῆς (73) μανίας! Θεὸν νομίζειν τὸ ὑπ' αὐτοῦ γενόμενον, καὶ μὴ συνορῶν τὴν ἀτοπίαν τοῦ γινομέ- νου. Εἰ μὲν γὰρ τὴν ὕλην θαυμάζεις, τί δήποτε καὶ τὸν ἀτύπωτον χαλκὸν ἢ λίθον οὐ προσκυνεῖς ; Εἰ δὲ διὰ την τέχνην, τὰς χεῖρας σαυτοῦ προσκύνει (74), τὰς ἐπιβαλούσας αὐτῷ τὴν μορφὴν, ἢ τὰ ὄργανα δι' ὧν ἀπήρτισας. Πόσην δὲ καὶ τὴν ἄνοιαν ἔχει τὸ ἐν τοσαύτῃ χρόνου τριβῇ, καθ᾽ ἣν ἐγλύφετο, ἢ ἔχωνεύετο τὸ ἀφίδρυ μα, μὴ λαβεῖν ἔννοιαν τοῦ γινομένου; Τοῦτο γὰρ ἐμφαίνει τὸ (75), Καὶ προσεκύνησαν οἷς ἐποίησαν οἱ δάκτυλοι αὐτῶν. Ἔπειτα μέντοι καὶ τῶν δύο τὸ ἕτερον ελέσθαι ἀναγκασθήσεται, ἢ μὴ ἔχειν Θεὸν πρὶν μορφῶσαι δι᾽ ἑαυτοῦ, ἢ γηράσαι τὸν προϋπάρ- χοντα, διὰ τὸ (76) ἐπιδεηθῆναι ἑτέρου . Ἐπικατα άρατος δὲ πᾶς ἄνθρωπος, ὅστις ποιήσει γλυπτὸν ἢ χωνευτὸν, ἔργον χειρῶν τεχνίτου. ἀνήρ. Σχετλιαστικῶς ἡγοῦμαι ταῦτα εἰρῆσθαι, οὐ φέροντος τῶν ἀνθρώπων τὴν τῆς ἀξίας κατάπτωσιν. Υπέκυψε, φησί, της επιλῳ (77) ὁ ἄνθρωπος εἰς προσκύνησιν, τῶν ἐπὶ γῆς ζώων τὸ τιμιώτατον, τὸ μετὰ ἀγγέλους ἐν λογικοῖς τεταγμένον, ὁ τῇ εἰκόνι τοῦ Θεοῦ τετιμημένος, ὁ τῇ τοῦ λόγου δυνάμει τέχνας ἐξευρών. Τὰ (78) ἐν τῇ γῇ ἐπιγνούς, φυτῶν χαί ριζῶν καὶ καρπῶν δυνάμεις, θαλάσσης κατατολμήσας, αέρος φύσιν, ἀνέμων γένεσιν, ἀστέρων θέσιν, κινή- σεις τούτων, αποστήματα, συνδρομὰς, τὴν ἐπὶ γῆς διακόσμησιν, τὰς πόλεις, τοὺς νόμους, τὰς στρατ 1º στομαχοῦντες καὶ εὐανάστρεπτοι. γματα. βλέλυγμα εἰσι, βδελύγματα. προσκύνει, το ἀναγκασθηναῖ. διὰ τοῦ διὰ τό φησίν, εἰς προσκύνησιν τῶν εἰδώλων. καὶ ἐπὶ γῆς ζῶον το. ἔστρων θέσιν. Αt ἄστρων θέσεις· ἀστέρων θέσιν. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. II. A litati divitiarum confiderint: quod in equis ad sa- Psal. xxxıı, 17. 2º Deut. xxvii, 13. lutem fallacibus 19, non in eo qui bella potest con- terere, fuerint innixi; inde consequens fuit illos eo devenisse, ut terram suis aboninationibus com- plerent. Omnis igitur actio præter rectam ratio- nem patrata, Deo est abominatio. Quemadmodum enim qui stomacho, ejusque facili dissolutione la- borant, sordida spectacula aversantur: exempli causa, excrementorum ejectamenta, ulcera gra- veolentia, nec non alia id genus: sic et impura obscenæque actiones sancto sunt abominatio. Quandoquidem Scripturæ mos est idola proprie abominationes appellare, vitiosæ omnes imagina- tiones instar picture cujusdam animo impressæ, abominationes sunt regionem implentes; hoc est, omnem amplam capacitatem rationis animæ. Et B adordverunt quæ fecerunt digiti eorum. O quam summa stultitia fuerit, id quod quis fecerit, Deum existimare, nec rei factæ intelligere ineptiam ? Etenim, si mateciam demiraris, cur etiam as in- forme aut lapidem non adoras? Quod si id facis propter artem, tuas ipsius manus quæ æri formam indidere, aut certe instrumenta quibus eam for- mam absolvisti, adora. Cæterum quanta quoque insipientia est in tanto temporis spatio, quo ex- sculperetur, aut constaretur statua, ad rei fact cognitionem haud pervenisse? Nam indicat seny sum hunc illud: Et adoraverunt quæ fecerunt di- giti eorum. Denique eo necessitatis adigetur, ut alterum e duobus eligat: vel ut Deum ante non habuerit, quam illum ipse formasset; vel ut ideo C alterius indiguerit, quod prior consenuerit. Male- dictus autem homo omnis, quisquis faciet sculptile aut fusile, opus manuum artificis 30. Reg. quartus, Aliquando post tres mss., Alii duo cum editis, Lege Ducæum. Mox Colb. secundus, tov ón' aútoù. nus et Reg. secundus cum uno Combef., odora. Vere et recte judicavit Combefisius, id em- phasim habere, atque per ironiam dici. Nec ita multo post duo mass., est vir. Hæð per commiserationem a propheta di- cta fuisse puto, quod homines a sua dignitate la- psos esse ferre non posset. Incurvavit se, inquit, homo ad adorandum idolum, quanquam erat ani- malium in terra præstantissimum, secundum an- gelos in rationalibus collocatum : qui Dei imagine cohonestatus, vi rationis artes excogitavit. Qui terrena novit, plantarum scilicet radicumque et fructuum virtutes; qui mare nequaquam exti- muit; qui aeris cognovit naturam, ventorum ori- ginem, stellarum situm, harum motus, intervalla, mss., partim, bis eo ordine, quo in duobus mss.inveniuntur.Pau- lo aliter disponuntur in editione Parisiensi. Reg. secundus el Colb. primus, Hoc ipso in loco editi et quatuor mass., At Reg. primus ut in textu, bene. post editi, mss. partim cum ipsis conveniunt, partim ab eisdem dissident. Alii enim habent, alii, 83. Καὶ ἔκυψεν ἄνθρωπος, καὶ ἐταπεινώθη (71) Sio quinque mss. At editi, ὥσπερ γάρ. Mox D (72) Alii mss., βδέλυγμα. Alii cum editis, βδελύ (73) Ita uterque Colbertinus. Editi, ὑπερβολή. (74) Editi, προσκυνεῖς, adoras. Uterque Colberti (75) Ita quinque mss. At editi et Reg. primus, xal 83. VERS. 9. Et incurvavil se homo, el humiliatus (76) Edili, διὰ τοῦτο, non recte. Partim habent (77) Hmo verba, Υπέκυψε, etc., edita sunt a no- (78) Editi et tres mss.. τά. Alii tres, τάς. Paulo

Α ηγίας, τῶν τεχνῶν τάς τε πρὸς τὸ ζῆν ἀναγκαίας, καὶ τὰς πρὸς καλλωπισμὸν καὶ ἐπίδειξιν· οὗτος ὑπέπε- σεν εἰδώλῳ, ὡς τῆς παρ᾽ αὐτοῦ δεόμενος σωτηρίας· ὁ ἔμψυχος, τοῦ ἀψύγου ὁ λογικὸς τοῦ ἀναισθήτου (79). Ὁ θηρία ὑπὸ χεῖρα λαβών, ᾧ πάντα ὑποτέτακται εἰς δουλείαν τὰ ἄλογα, διὰ τὸν ὑποτάξαντα ἡμῖν Θεόν, ὃς ἐν τούτῳ ἔδωκεν ἡμῖν τὸ κατ᾽ εἰκόνα, ἐν τῷ κατακυριεύειν τῶν τε ἐνύδρων ὁμοῦ καὶ τῶν χορο σαίων· οὗτος οὐχ ἐνὶ τῶν ἀλόγων τῶν ἐν ἰσχύϊ δια- φερόντων, ἀλλὰ μιμήματι (80) ζώου ἑνὸς τῶν ἀλόγων, ἤπου καὶ γυναικός τινος ἀσχήμονος, ἢ ἀνδρὸς αἰ- σχίστου οὐδὲ παρεστάναι τολμᾷ ἀπὸ τοῦ ἴσου· ἀλλὰ φοβούμενος, καὶ εἰς τὴν γῆν κεκυφώς, ἄξιος ὢν μηδὲ ἀνανεύειν (81) πρὸς τὸν οὐρανὸν, διὰ τὴν εἰς τὸν οὐ ράνιον ἁμαρτίαν. Καὶ ἔκυψεν ἄνθρωπος, καὶ ἐταπεινώθη ἀνήρ. Επίτασις (82) τοῦ κακοῦ, ἄνδρα τὸν ἀρχικώτε ρον, τὸν τελειότερον ἐν τῇ νοήσει, δυνατώτερον ἐν ταῖς πράξεσι, τοῦτον τοῦ ἰδίου ἀξιώματος ἐπιλαθόμε νον ταπεινωθῆναι ὑπὸ τὸ εἴδωλον. Ο εἰκὼν καὶ δόξα Θεοῦ ὑπάρχων, ὁ κεφαλὴν ἔχων ἐαυτοῦ τὸν Χριστὸν, ἐταπεινώθη ὑπὸ τὸ εἴδωλον· καὶ ταῦτα ἀνήρ. Τοῦτό ἐστι τῆς συμφορᾶς τὸ χαλεπώτατον. Εἰ γὰρ παιδίον, εἰ γὰρ γυνή, ἦν ἄν τις τῷ μὲν ἐκ τῆς ἡλικίας, τῇ δὲ ἐκ τῆς κατὰ φύσιν ἀσθενείας συγγνώμη . Νῦν δὲ ἀνὴρ ἐταπεινώθη, ὃ πᾶσαν ὑπεραίρει αἰσχύ νης ὑπερβολήν. Καὶ οὐ μὴ ἀνήσω αὐτούς. Ὢ τῶν Ο ἁπειλουμένων ! Αρα μὴ διὰ τὴν αἰωνίαν (83) κόλασιν ταῦτα, Οὐ μὴ ἀνήσω αὐτούς; Πως γὰρ ἐκληδονία ζοντο, ἕως ἀλλότρια τέκνα ἐπλήθυναν (84) παρ' ἑαυ τοῖς, ἕως ἐπτόηντο εἰς ἀργύριον, ἕως ἱππικὸν ἐξηρ τύοντο, ἦν ἐλπὶς καὶ ἀνέσεως προσδοκία· ἐπειδὴ δὲ ἀψύχῳ ὁ λογικὸς τῷ ἀναισθήτῳ. ματι. αισχίστου ὃς οὐδέ οὐρανόν. οὐράνιον, νοήσει 10- φρονήσει, εἰς τὴν εἰδωλολατρείαν τὸ ἔσχατον τῶν κακῶν ἐκπε- πτώκασι, καὶ τοῦ ἰδίου ἀξιώματος μὴ αἰσθανόμενοι, τῷ εἰδώλῳ τὰς ἰσοθέους τιμὰς ἁπονέμουσιν, Οὐ μὴ ἁνήσω αὐτούς. Καὶ τοῦτο (85) ἐπ᾿ εὐεργεσίᾳ ὁ ἀγαθὸς ἐνεργεῖ. Ἐπεὶ γὰρ ἡ ἄνεσις ἀκολασίας ἐστὶν ἀφορ μὴ (86), Οὐ μὴ ἀνήσω αὐτούς· ἵνα ἡ θλίψις γούν ἀνάγκην αὐτοῖς τῆς τοῦ Θεοῦ μνήμης παράσχῃ. Ὥστε οὐκ ἀπειλὴ βλαβερά, ἀλλὰ παιδαγωγία σωτήριος τὸ μὴ ἀνεθῆναι. Οὐ μὴ γάρ σε ἀνῶ, φησίν, οὐδ᾽ οὐ (87) μή σε εγκαταλίπω. νιον. ἀνήσει, ἀνήσω, επλήθυναν επληθύνοντο. τοῦτον, μνήμης παράσχοι. δέ. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. concursus, terra ornatum et ordinem, civitates, leges, exercituum præfecturas, artes, tum quæ ad vitam agendam necessariæ sunt,tum quæ orna- mento et ostentationi subserviunt: ille ipse ante idolum procidit,tanquam ab eo salutem rogaturus, adeo ut animatus ab inanimato, et ratione prædi- tus a sensus experti petat. Is a cujus manu sub- duntur animalia: ad cujus servitutem redacta sunt cuncta animantia per Deum hæc nobis subji- cientem, qui in hoc nos ad suam imaginem con- didit, quod aquatilibus dominemur simul et ter- restribus ille ipse animantis unius ratione desti- tuti, aut deformis alicujus mulieris, aut viri tur- pissimi simulacro ne astare quidem pari jure ac conditione audet, nedum uni brutorum animalium viribus præstantiuin se sistat : sed cum timore vultuque in terram demisso coram adest, ut qui ob admissum in cœlum scelus indignus sit qui oculos ad eœlestem attollat. Mali accessio est, virum qui ad principatum aptior est, qui perfectior est intelligentia, qui fortius va- lidiusque agit, hunc eumdem dignitatis suæ obli- tum, idolo sese submisisse. Cum imago sit Dei et gloria, caputque sui ipsius habent Christum, sub- stravit se infra idolum, quanquam homo cst. Hæc est calamitas gravissima. Etenim si puer esset, si mulier esset ; huic quidem propter mtatem, mu- Lieri vero ob naturalem infirmitatem venia aliqua concedi posset. Nunc vero humiliatus est vir, quod omnem ignominiæ modum mensuramque su- perat. Et non dimillam eos. comminationem ! Nunquid isthæc, non dimittam eos, propter æter- num supplicium dicta sunt? Nam dum vaticina- rentur, dum apud se ipsos filios alienos multipli. carent, dum argenti congerendi amore percelle- " rentur, dum equestrem apparatum instruerent, speranda et exspectanda venia erat: cum autem in idololatriam malorum maximum incidunt, oum- que propriæ dignitati non attendentes, honorem honori Dei non imparem simulacro tribuunt, non dimillam eos. Atque hoc ipsum beneficii loco efficit bonus ille. Cum enim venia petulantiæ occasio sit alque libidinis, non dimittam eos; ut afflictio sal- tem ipsos Dei meminisse cogat. Comminatio igitur minime est noxia : imo vero non dimitti, docu- mentum est salutare. Non enim te, inquit, dimit- tam, neque te derelinquam 3. Jos. 1, 5. y Nec ita multo post editi, Sed voculam 8c inde sustulimus, librorum veterum au- otoritate innixi. et duo mss., Alii quatuor, paulo melius. Culb. primo. Ibidem in Reg. tertio, pro gitur, prudentia præstantiorem. C Haud longe tres mss., male. Alii tres mss. cum editis, recte. venimus in quatuor mss., in aliis vero duobus, cum Reg. primo, non satis emendate. silque libidinis principium. Nec ita multo post ali- quot mss., 84. Et incurvavit se homo, et humiliatus est vir. B 84. 85. VERs. 10. Εt nunc ingredimini in petras, et (79) Ita nostri sex mss. At edili, ὁ ἔμψυχος τῷ (80) Ita uterque Combef.et alii quatuor. Editi, μνή- (81) Ita sex mss. At editi, ἀνανεῦσαι. Μοχ editi (82) Additur particula ὦ ante vocem επίτασις in (83) In aliis miss, scribitur, αιωνίαν. id aliis, αιώ- 85. Καὶ νῦν εἰσέλθετε εἰς τὰς πέτρας, καὶ κού (84) Ubi in editis legitur, επλήθυνον, scriptum in- (85) Sic mss. quinque. At nostra editio Paris. (86) In quatuor mss. scriptum reperitur, ἀρχή, (87) Ita sex nostri libri vetores. Editi vero, où-

Α ηγίας, τῶν τεχνῶν τάς τε πρὸς τὸ ζῆν ἀναγκαίας, καὶ τὰς πρὸς καλλωπισμὸν καὶ ἐπίδειξιν· οὗτος ὑπέπε- σεν εἰδώλῳ, ὡς τῆς παρ᾽ αὐτοῦ δεόμενος σωτηρίας· ὁ ἔμψυχος, τοῦ ἀψύγου ὁ λογικὸς τοῦ ἀναισθήτου (79). Ὁ θηρία ὑπὸ χεῖρα λαβών, ᾧ πάντα ὑποτέτακται εἰς δουλείαν τὰ ἄλογα, διὰ τὸν ὑποτάξαντα ἡμῖν Θεόν, ὃς ἐν τούτῳ ἔδωκεν ἡμῖν τὸ κατ᾽ εἰκόνα, ἐν τῷ κατακυριεύειν τῶν τε ἐνύδρων ὁμοῦ καὶ τῶν χορο σαίων· οὗτος οὐχ ἐνὶ τῶν ἀλόγων τῶν ἐν ἰσχύϊ δια- φερόντων, ἀλλὰ μιμήματι (80) ζώου ἑνὸς τῶν ἀλόγων, ἤπου καὶ γυναικός τινος ἀσχήμονος, ἢ ἀνδρὸς αἰ- σχίστου οὐδὲ παρεστάναι τολμᾷ ἀπὸ τοῦ ἴσου· ἀλλὰ φοβούμενος, καὶ εἰς τὴν γῆν κεκυφώς, ἄξιος ὢν μηδὲ ἀνανεύειν (81) πρὸς τὸν οὐρανὸν, διὰ τὴν εἰς τὸν οὐ ράνιον ἁμαρτίαν. Καὶ ἔκυψεν ἄνθρωπος, καὶ ἐταπεινώθη ἀνήρ. Επίτασις (82) τοῦ κακοῦ, ἄνδρα τὸν ἀρχικώτε ρον, τὸν τελειότερον ἐν τῇ νοήσει, δυνατώτερον ἐν ταῖς πράξεσι, τοῦτον τοῦ ἰδίου ἀξιώματος ἐπιλαθόμε νον ταπεινωθῆναι ὑπὸ τὸ εἴδωλον. Ο εἰκὼν καὶ δόξα Θεοῦ ὑπάρχων, ὁ κεφαλὴν ἔχων ἐαυτοῦ τὸν Χριστὸν, ἐταπεινώθη ὑπὸ τὸ εἴδωλον· καὶ ταῦτα ἀνήρ. Τοῦτό ἐστι τῆς συμφορᾶς τὸ χαλεπώτατον. Εἰ γὰρ παιδίον, εἰ γὰρ γυνή, ἦν ἄν τις τῷ μὲν ἐκ τῆς ἡλικίας, τῇ δὲ ἐκ τῆς κατὰ φύσιν ἀσθενείας συγγνώμη . Νῦν δὲ ἀνὴρ ἐταπεινώθη, ὃ πᾶσαν ὑπεραίρει αἰσχύ νης ὑπερβολήν. Καὶ οὐ μὴ ἀνήσω αὐτούς. Ὢ τῶν Ο ἁπειλουμένων ! Αρα μὴ διὰ τὴν αἰωνίαν (83) κόλασιν ταῦτα, Οὐ μὴ ἀνήσω αὐτούς; Πως γὰρ ἐκληδονία ζοντο, ἕως ἀλλότρια τέκνα ἐπλήθυναν (84) παρ' ἑαυ τοῖς, ἕως ἐπτόηντο εἰς ἀργύριον, ἕως ἱππικὸν ἐξηρ τύοντο, ἦν ἐλπὶς καὶ ἀνέσεως προσδοκία· ἐπειδὴ δὲ ἀψύχῳ ὁ λογικὸς τῷ ἀναισθήτῳ. ματι. αισχίστου ὃς οὐδέ οὐρανόν. οὐράνιον, νοήσει 10- φρονήσει, εἰς τὴν εἰδωλολατρείαν τὸ ἔσχατον τῶν κακῶν ἐκπε- πτώκασι, καὶ τοῦ ἰδίου ἀξιώματος μὴ αἰσθανόμενοι, τῷ εἰδώλῳ τὰς ἰσοθέους τιμὰς ἁπονέμουσιν, Οὐ μὴ ἁνήσω αὐτούς. Καὶ τοῦτο (85) ἐπ᾿ εὐεργεσίᾳ ὁ ἀγαθὸς ἐνεργεῖ. Ἐπεὶ γὰρ ἡ ἄνεσις ἀκολασίας ἐστὶν ἀφορ μὴ (86), Οὐ μὴ ἀνήσω αὐτούς· ἵνα ἡ θλίψις γούν ἀνάγκην αὐτοῖς τῆς τοῦ Θεοῦ μνήμης παράσχῃ. Ὥστε οὐκ ἀπειλὴ βλαβερά, ἀλλὰ παιδαγωγία σωτήριος τὸ μὴ ἀνεθῆναι. Οὐ μὴ γάρ σε ἀνῶ, φησίν, οὐδ᾽ οὐ (87) μή σε εγκαταλίπω. νιον. ἀνήσει, ἀνήσω, επλήθυναν επληθύνοντο. τοῦτον, μνήμης παράσχοι. δέ. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. concursus, terra ornatum et ordinem, civitates, leges, exercituum præfecturas, artes, tum quæ ad vitam agendam necessariæ sunt,tum quæ orna- mento et ostentationi subserviunt: ille ipse ante idolum procidit,tanquam ab eo salutem rogaturus, adeo ut animatus ab inanimato, et ratione prædi- tus a sensus experti petat. Is a cujus manu sub- duntur animalia: ad cujus servitutem redacta sunt cuncta animantia per Deum hæc nobis subji- cientem, qui in hoc nos ad suam imaginem con- didit, quod aquatilibus dominemur simul et ter- restribus ille ipse animantis unius ratione desti- tuti, aut deformis alicujus mulieris, aut viri tur- pissimi simulacro ne astare quidem pari jure ac conditione audet, nedum uni brutorum animalium viribus præstantiuin se sistat : sed cum timore vultuque in terram demisso coram adest, ut qui ob admissum in cœlum scelus indignus sit qui oculos ad eœlestem attollat. Mali accessio est, virum qui ad principatum aptior est, qui perfectior est intelligentia, qui fortius va- lidiusque agit, hunc eumdem dignitatis suæ obli- tum, idolo sese submisisse. Cum imago sit Dei et gloria, caputque sui ipsius habent Christum, sub- stravit se infra idolum, quanquam homo cst. Hæc est calamitas gravissima. Etenim si puer esset, si mulier esset ; huic quidem propter mtatem, mu- Lieri vero ob naturalem infirmitatem venia aliqua concedi posset. Nunc vero humiliatus est vir, quod omnem ignominiæ modum mensuramque su- perat. Et non dimillam eos. comminationem ! Nunquid isthæc, non dimittam eos, propter æter- num supplicium dicta sunt? Nam dum vaticina- rentur, dum apud se ipsos filios alienos multipli. carent, dum argenti congerendi amore percelle- " rentur, dum equestrem apparatum instruerent, speranda et exspectanda venia erat: cum autem in idololatriam malorum maximum incidunt, oum- que propriæ dignitati non attendentes, honorem honori Dei non imparem simulacro tribuunt, non dimillam eos. Atque hoc ipsum beneficii loco efficit bonus ille. Cum enim venia petulantiæ occasio sit alque libidinis, non dimittam eos; ut afflictio sal- tem ipsos Dei meminisse cogat. Comminatio igitur minime est noxia : imo vero non dimitti, docu- mentum est salutare. Non enim te, inquit, dimit- tam, neque te derelinquam 3. Jos. 1, 5. y Nec ita multo post editi, Sed voculam 8c inde sustulimus, librorum veterum au- otoritate innixi. et duo mss., Alii quatuor, paulo melius. Culb. primo. Ibidem in Reg. tertio, pro gitur, prudentia præstantiorem. C Haud longe tres mss., male. Alii tres mss. cum editis, recte. venimus in quatuor mss., in aliis vero duobus, cum Reg. primo, non satis emendate. silque libidinis principium. Nec ita multo post ali- quot mss., 84. Et incurvavit se homo, et humiliatus est vir. B 84. 85. VERs. 10. Εt nunc ingredimini in petras, et (79) Ita nostri sex mss. At edili, ὁ ἔμψυχος τῷ (80) Ita uterque Combef.et alii quatuor. Editi, μνή- (81) Ita sex mss. At editi, ἀνανεῦσαι. Μοχ editi (82) Additur particula ὦ ante vocem επίτασις in (83) In aliis miss, scribitur, αιωνίαν. id aliis, αιώ- 85. Καὶ νῦν εἰσέλθετε εἰς τὰς πέτρας, καὶ κού (84) Ubi in editis legitur, επλήθυνον, scriptum in- (85) Sic mss. quinque. At nostra editio Paris. (86) In quatuor mss. scriptum reperitur, ἀρχή, (87) Ita sex nostri libri vetores. Editi vero, où-

πτεσθε εἰς τὴν γῆν ἀπὸ προσώπου τοῦ φόβου Κυ- Α ρίου, καὶ ἀπὸ τῆς δόξης ισχύος αὐτοῦ, ὅταν ἀναστῇ θραῦσαι τὴν γῆν. "Αλλη παράκλησις αὕτη πρὸς τὸν οἶκον τοῦ Ἰακὼβ ἐπὶ τὸ συμφέρον παρακαλοῦσα. Ὡς γὰρ, Δεῦτε καὶ ἀναβῶμεν· εἰς τὸ ὄρος τοῦ Κυρίου· Δεῦτε καὶ πορευθῶμεν τῷ φωτὶ Κυρίου· οὕτω καὶ τὸ νῦν· Εἰσέλθετε εἰς τὰς πέτρας, καὶ κρύπτεσθε. εἰς τὴν γῆν ἀπὸ προσώπου τοῦ φόβου Κυρίου. "Αρά τίς ἐστιν οὕτω συκοφάντης τῆς Γραφῆς, ὥστε οἱε- σθαι συμβουλεύειν φεύγειν τινὰς ἀπὸ προσώπου τοῦ φόβου Κυρίου, ἐν ταῖς κοιλότησι τῶν πετρῶν ἑαυτοὺς κατακρύψαντας ; ᾿Αλλὰ, Ποῦ πορευθῶ, φησὶν, ἀπὸ τοῦ πνεύματός σου, καὶ ἀπὸ τοῦ προσώπου σου ποῦ φύγω; Ἐὰν ἀναβῶ εἰς τὸν οὐρανὸν, σὺ ἐκεῖ εἴ· καὶ πάλιν ὁ Κύριος· Ἐὰν πατακρυβῶσιν εἰς τὸν (88) Κάρμηλον, ἐκεῖθεν λήψομαι αὐτούς. Ἐὰν φύγωσιν εἰς τὴν θάλασσαν, ἐκεῖ ἐντελοῦμαι τῷ δράκοντι, καὶ δήξεται (89) αὐτούς. Πῶς οὖν σκέπην ἀπὸ προσώπου τοῦ φόβου Κυρίου συνεβούλευσε προ- βαλέσθαι τὴν πέτραν ; ᾿Αλλὰ μήποτε μίαν λέγει (90) τῶν κακῶν ἀπαλλαγὴν, ὅσα ἐν τοῖς κατόπιν ἀπηριθμή- σατο, τὸ εἰσελθεῖν εἰς τὴν σκέπην τῆς πέτρας, τουτ ἐστιν, εἰς τὸ στερέωμα τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως. Όπου καὶ Μωϋσῆς ἐτέθη, μέλλων τὸν Θεὸν βλέπειν· ἐκεῖ, φησίν, Εἰσέλθετε, καὶ κατακρύπτεσθε εἰς τὴν γῆν· τουτέστι, θάψατε ἑαυτούς. Ἵνα τί; Ἵνα συντα φέντες αὐτῷ διὰ τοῦ βαπτίσματος, καὶ συναποθανόν- τες, ἐν καινότητι ζωῆς περιπανήσητε, ἀποθανόντες τῇ ἁμαρτία. Συνάγαγε (91) δὲ τὰ περὶ πέτρας ἐν τῇ Γραφῇ, ὥστε σοι τρανωθῆναι τὸν τόπον. Εν πέτρα ὕψωσάς με. Καὶ ἐκ πέτρας ἔπιεν ὁ λαός· ἀλλὰ καὶ μελι εἶχεν ἐκ πέτρας. Καὶ ὁ Ψαλμῳδός φησι· Πέτρα καταφυγὴ τοῖς λαγωοῖς. Τὸ καθαρὸν πρὸς κό- ρον (92)· καὶ ἔλαιον δὲ, ᾧ ἐχρίοντο, ἡ στερεὰ πέτρα παρεῖχε, κατὰ τὴν ᾠδὴν τὴν Μωϋσέως. Ἐὰν οὖν εἰσ- ἔλθητε εἰς τὴν πέτραν, δυνήσεσθε ἐκκλῖναι ἀπὸ τοῦ φόβου Κυρίου (93), ὅταν ἀναστῇ θραύσαι τὴν γῆν, ὅταν μέλλῃ ἀφανίζειν τὰ γήινα, καὶ ἀφανίζειν τὸν χοϊκὸν ἐπὶ τῷ ἀνεμπόδιστον παρέχειν (94) τῷ πνευ- ματικῷ τὴν ζωήν. Ηθάσαι οὖν δεῖ τὴν μετὰ δόξης καὶ ἰσχύος αὐτοῦ ἀνάστασιν, διὰ τοῦ τοιούτου τρόπου επι- μεληθέντας ἑαυτῶν. θρωπος ταπεινός. Ινα μή νομίσῃς σωματικήν τινα ª³ τήν. δέξεται, δείξεται, συναγάγεται, ρὸν πρὸς κόρον. υδωρ καθαρόν· τῷ καθαρῷ προσκορόν, τῷ καθαρῷ πρὸς κόρον. τῷ καθαρῷ πρόσκαιρον· ἔχειν ἔχειν εἶναι. παρέχειν. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. II. B abscondimini in terra a facio timoris Domint, et a Psal. cxxxvii, 7, 8. gloria fortitudinis ejus: cum surrexerit ad conte- rendam terram. Altera hæc est ad domum Jacob adhortatio, quæ ipsam ad id quod conducibile est invitat. Quemadmodum enim dixerat (VERS. 3, 5): Venile et ascendamus in montem Domini : Ve- nite, et ambulemus lumine Domini: ita etiam nuno, Ingredimini in petras, et abscondimini in terra a facie timoris Domini. Num quis ita Scripturam calumniatur, ut ab ea aliquibus existimet dari consilium de capienda fuga a facie timoris Do- mini, ut sese in petrarum concavis abscondant ? Sed inquit, Quo ibo a spiritu tus, et quo a facie tua fugiam ? Si ascendero in cœlum, tu illic es *. Et rur- sus Dominus, Si absconditi fuerint in Carmelo, il- linc assumam illos. Si fugerint in mare, illic man- dabo draconi, et mordebit eos * Qua igitur ratione consilium dedit, ut petram ceu tutamen a facie timoris Domini objectarent? Sed fortasse unum hunc esse modum liberationis malorum quæ in superioribus enumerata sunt, ut ingrediantur in integumentum petræ, hoc est, in fidei quæ in Chri- sto est soliditatem ". Ubi collocatus est Moyses Deum visurus ; illo, inquit, Ingredimini et abscon- dimini in terra, hoc est, sepelite vosipsi. Quid ita? Ut per baptisms una cum ipsa sepulti s, ac com- mortui, in novitate vita ambuletis, mortui peccato, Porro quæ de petra in Scriptura occurrunt, in unum collige, quo tibi locus hic flat clarior et ex- planatior. In petra exaltasti me ". Et de petra bi- behat populus”; quia etiam de petra habebat mel ". C Atque Psaltes ait: Pelra refugium leporibus 30. Pu- ra aqua ad satietatem usque sis data est: sed et petra dura oleum, quo inungebantur, juxta Moysis canticum 8, ministrabat. Itaque, si introieritis in petram, poteritis a timore Domini declinare, cum surget ad conterendam terram: cum terrena est medio sublaturus, eumque aboliturus, qui ex pul- vere ac luto est, ut ei qui spiritualis est, vitam ex- peditam et omni impedimento solutam præstet. Opus est igitur ut ipsius resurrectionem cum gloria et fortitudine cunjunctum assequamur, atque hoc modo curam nostri ipsorum suscipiamus. autem humilis. Ne corporeum quemdam a Deo seces- Amos 17, 3. * Colos. 11, 5. Exod. xxx'11, 22. Rom. vi, 4. n Psal. LX, 3. * Num. xx, 11. Deut xxxi, ; Ρsal. LXIX, 17. Psal. cir, 18. Deut. xxx11, 13. interpretes. Editi et Reg. primus, Anglicum et Reg. primus, suscipiet, cor- rupte. Codex autem Fr. 1, ostendet, non rectius. Librarios vocis similitudine deceptos esse, nemo, opinor, non videt. stra editio Paris. et Reg. primus, gravi mendo. parum ponunt operæ ac studii in hoc loco expli- cando: sed cum nos hunc Commentarium tanti non faciamus, lectiones varias adnotasse satis habebi- mus. Qui volent, eorum libros adire poterunt. Igi- ubi notes velim in Colb. secundo manum quidem altera, sed antiqua tamen, additum esse post quam vocem in nostra in- terpretatione expressimus. Exemplar Anglicum et Reg. quartus, unico voca- bulo. Reg. tertius, Edith de- nique et Reg. primus, quod ita interpretatus est Tilmannus: Ei inquam, qui purus est opportunum suffugium. vocem huic loco non convenire, in Colb. pri- mo secunda manu, pro scripsit, At Re- gii primus, tertius et quartus, 86. Οἱ γὰρ ὀφθαλμοί Κυρίου ὑψηλοί, ὁ δὲ ἄν 86. VERs. 11. Nam oculi Domini sublimes, homo (83) Ita quinque mss ; nec aliter scripsere LXX D tur uterque Colb. et Duc. libri H. et H., τὸ καθα (89) Editi et mss. multi, δήξεται. Εxemplar vero (90) Editi, λέγῃ. At sex mss., λέγει. (91) Ita unus codex Combef. et quatuor alii. No- (92) Viri doctissimi, Ducmus et Combefsius, non (93) Alii mass., Κυρίου" alii cum editis, Θεοῦ. (94) Editi et duo mss., ἔχειν· sed ratus quispiam

πτεσθε εἰς τὴν γῆν ἀπὸ προσώπου τοῦ φόβου Κυ- Α ρίου, καὶ ἀπὸ τῆς δόξης ισχύος αὐτοῦ, ὅταν ἀναστῇ θραῦσαι τὴν γῆν. "Αλλη παράκλησις αὕτη πρὸς τὸν οἶκον τοῦ Ἰακὼβ ἐπὶ τὸ συμφέρον παρακαλοῦσα. Ὡς γὰρ, Δεῦτε καὶ ἀναβῶμεν· εἰς τὸ ὄρος τοῦ Κυρίου· Δεῦτε καὶ πορευθῶμεν τῷ φωτὶ Κυρίου· οὕτω καὶ τὸ νῦν· Εἰσέλθετε εἰς τὰς πέτρας, καὶ κρύπτεσθε. εἰς τὴν γῆν ἀπὸ προσώπου τοῦ φόβου Κυρίου. "Αρά τίς ἐστιν οὕτω συκοφάντης τῆς Γραφῆς, ὥστε οἱε- σθαι συμβουλεύειν φεύγειν τινὰς ἀπὸ προσώπου τοῦ φόβου Κυρίου, ἐν ταῖς κοιλότησι τῶν πετρῶν ἑαυτοὺς κατακρύψαντας ; ᾿Αλλὰ, Ποῦ πορευθῶ, φησὶν, ἀπὸ τοῦ πνεύματός σου, καὶ ἀπὸ τοῦ προσώπου σου ποῦ φύγω; Ἐὰν ἀναβῶ εἰς τὸν οὐρανὸν, σὺ ἐκεῖ εἴ· καὶ πάλιν ὁ Κύριος· Ἐὰν πατακρυβῶσιν εἰς τὸν (88) Κάρμηλον, ἐκεῖθεν λήψομαι αὐτούς. Ἐὰν φύγωσιν εἰς τὴν θάλασσαν, ἐκεῖ ἐντελοῦμαι τῷ δράκοντι, καὶ δήξεται (89) αὐτούς. Πῶς οὖν σκέπην ἀπὸ προσώπου τοῦ φόβου Κυρίου συνεβούλευσε προ- βαλέσθαι τὴν πέτραν ; ᾿Αλλὰ μήποτε μίαν λέγει (90) τῶν κακῶν ἀπαλλαγὴν, ὅσα ἐν τοῖς κατόπιν ἀπηριθμή- σατο, τὸ εἰσελθεῖν εἰς τὴν σκέπην τῆς πέτρας, τουτ ἐστιν, εἰς τὸ στερέωμα τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως. Όπου καὶ Μωϋσῆς ἐτέθη, μέλλων τὸν Θεὸν βλέπειν· ἐκεῖ, φησίν, Εἰσέλθετε, καὶ κατακρύπτεσθε εἰς τὴν γῆν· τουτέστι, θάψατε ἑαυτούς. Ἵνα τί; Ἵνα συντα φέντες αὐτῷ διὰ τοῦ βαπτίσματος, καὶ συναποθανόν- τες, ἐν καινότητι ζωῆς περιπανήσητε, ἀποθανόντες τῇ ἁμαρτία. Συνάγαγε (91) δὲ τὰ περὶ πέτρας ἐν τῇ Γραφῇ, ὥστε σοι τρανωθῆναι τὸν τόπον. Εν πέτρα ὕψωσάς με. Καὶ ἐκ πέτρας ἔπιεν ὁ λαός· ἀλλὰ καὶ μελι εἶχεν ἐκ πέτρας. Καὶ ὁ Ψαλμῳδός φησι· Πέτρα καταφυγὴ τοῖς λαγωοῖς. Τὸ καθαρὸν πρὸς κό- ρον (92)· καὶ ἔλαιον δὲ, ᾧ ἐχρίοντο, ἡ στερεὰ πέτρα παρεῖχε, κατὰ τὴν ᾠδὴν τὴν Μωϋσέως. Ἐὰν οὖν εἰσ- ἔλθητε εἰς τὴν πέτραν, δυνήσεσθε ἐκκλῖναι ἀπὸ τοῦ φόβου Κυρίου (93), ὅταν ἀναστῇ θραύσαι τὴν γῆν, ὅταν μέλλῃ ἀφανίζειν τὰ γήινα, καὶ ἀφανίζειν τὸν χοϊκὸν ἐπὶ τῷ ἀνεμπόδιστον παρέχειν (94) τῷ πνευ- ματικῷ τὴν ζωήν. Ηθάσαι οὖν δεῖ τὴν μετὰ δόξης καὶ ἰσχύος αὐτοῦ ἀνάστασιν, διὰ τοῦ τοιούτου τρόπου επι- μεληθέντας ἑαυτῶν. θρωπος ταπεινός. Ινα μή νομίσῃς σωματικήν τινα ª³ τήν. δέξεται, δείξεται, συναγάγεται, ρὸν πρὸς κόρον. υδωρ καθαρόν· τῷ καθαρῷ προσκορόν, τῷ καθαρῷ πρὸς κόρον. τῷ καθαρῷ πρόσκαιρον· ἔχειν ἔχειν εἶναι. παρέχειν. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. II. B abscondimini in terra a facio timoris Domint, et a Psal. cxxxvii, 7, 8. gloria fortitudinis ejus: cum surrexerit ad conte- rendam terram. Altera hæc est ad domum Jacob adhortatio, quæ ipsam ad id quod conducibile est invitat. Quemadmodum enim dixerat (VERS. 3, 5): Venile et ascendamus in montem Domini : Ve- nite, et ambulemus lumine Domini: ita etiam nuno, Ingredimini in petras, et abscondimini in terra a facie timoris Domini. Num quis ita Scripturam calumniatur, ut ab ea aliquibus existimet dari consilium de capienda fuga a facie timoris Do- mini, ut sese in petrarum concavis abscondant ? Sed inquit, Quo ibo a spiritu tus, et quo a facie tua fugiam ? Si ascendero in cœlum, tu illic es *. Et rur- sus Dominus, Si absconditi fuerint in Carmelo, il- linc assumam illos. Si fugerint in mare, illic man- dabo draconi, et mordebit eos * Qua igitur ratione consilium dedit, ut petram ceu tutamen a facie timoris Domini objectarent? Sed fortasse unum hunc esse modum liberationis malorum quæ in superioribus enumerata sunt, ut ingrediantur in integumentum petræ, hoc est, in fidei quæ in Chri- sto est soliditatem ". Ubi collocatus est Moyses Deum visurus ; illo, inquit, Ingredimini et abscon- dimini in terra, hoc est, sepelite vosipsi. Quid ita? Ut per baptisms una cum ipsa sepulti s, ac com- mortui, in novitate vita ambuletis, mortui peccato, Porro quæ de petra in Scriptura occurrunt, in unum collige, quo tibi locus hic flat clarior et ex- planatior. In petra exaltasti me ". Et de petra bi- behat populus”; quia etiam de petra habebat mel ". C Atque Psaltes ait: Pelra refugium leporibus 30. Pu- ra aqua ad satietatem usque sis data est: sed et petra dura oleum, quo inungebantur, juxta Moysis canticum 8, ministrabat. Itaque, si introieritis in petram, poteritis a timore Domini declinare, cum surget ad conterendam terram: cum terrena est medio sublaturus, eumque aboliturus, qui ex pul- vere ac luto est, ut ei qui spiritualis est, vitam ex- peditam et omni impedimento solutam præstet. Opus est igitur ut ipsius resurrectionem cum gloria et fortitudine cunjunctum assequamur, atque hoc modo curam nostri ipsorum suscipiamus. autem humilis. Ne corporeum quemdam a Deo seces- Amos 17, 3. * Colos. 11, 5. Exod. xxx'11, 22. Rom. vi, 4. n Psal. LX, 3. * Num. xx, 11. Deut xxxi, ; Ρsal. LXIX, 17. Psal. cir, 18. Deut. xxx11, 13. interpretes. Editi et Reg. primus, Anglicum et Reg. primus, suscipiet, cor- rupte. Codex autem Fr. 1, ostendet, non rectius. Librarios vocis similitudine deceptos esse, nemo, opinor, non videt. stra editio Paris. et Reg. primus, gravi mendo. parum ponunt operæ ac studii in hoc loco expli- cando: sed cum nos hunc Commentarium tanti non faciamus, lectiones varias adnotasse satis habebi- mus. Qui volent, eorum libros adire poterunt. Igi- ubi notes velim in Colb. secundo manum quidem altera, sed antiqua tamen, additum esse post quam vocem in nostra in- terpretatione expressimus. Exemplar Anglicum et Reg. quartus, unico voca- bulo. Reg. tertius, Edith de- nique et Reg. primus, quod ita interpretatus est Tilmannus: Ei inquam, qui purus est opportunum suffugium. vocem huic loco non convenire, in Colb. pri- mo secunda manu, pro scripsit, At Re- gii primus, tertius et quartus, 86. Οἱ γὰρ ὀφθαλμοί Κυρίου ὑψηλοί, ὁ δὲ ἄν 86. VERs. 11. Nam oculi Domini sublimes, homo (83) Ita quinque mss ; nec aliter scripsere LXX D tur uterque Colb. et Duc. libri H. et H., τὸ καθα (89) Editi et mss. multi, δήξεται. Εxemplar vero (90) Editi, λέγῃ. At sex mss., λέγει. (91) Ita unus codex Combef. et quatuor alii. No- (92) Viri doctissimi, Ducmus et Combefsius, non (93) Alii mass., Κυρίου" alii cum editis, Θεοῦ. (94) Editi et duo mss., ἔχειν· sed ratus quispiam

Α τὴν ἀπὸ Θεοῦ ἀναχώρησιν συμβουλεύειν, ἐπήγαγε τὸ, γόντων. ὅτε πεσεῖται. ὅτι. Οἱ ὀφθαλμοὶ Κυρίου υψηλοί, ὁ δὲ ἄνθρωπος τα πεινός. Τὸν ἐξ ὕψους ἀποσκοπεύοντα οὐδὲν τῶν κάτω λανθάνει, πάντων ὑπ' ὄψιν ὄντων, καὶ μηδενὸς ἐπι- σκοτοῦντος τοῖς ὀφθαλμοῖς. Ταπεινὸς δὲ ἄνθρωπος, ἢ ὁ τῇ συγκρίσει τῆς τοῦ Θεοῦ μεγαλοπρεπείας τὸ μηδὲν ἑαυτὸν λογιζόμενος ἢ ὁ διὰ μετριοπάθειαν τὸ ἀλαζονικὸν ἀποθέμενος φρόνημα ἢ ὁ διὰ τῆς ἁμαρ τίας ἐκ τοῦ προτέρου ὕψους ἑαυτὸν καταῤῥίψας. Καὶ ταπεινωθήσεται τὸ ὕψος τῶν ἀνθρώπων. Ἐν τοῖς κατόπιν τὸ ὕψος ἐταπεινοῦτο, καὶ κατηγορίας ἄξιος ὁ ἄνθρωπος· Ἔκυψε γὰρ ἄνθρωπος, καὶ ἐταπεινώ- θη ἀνήρ. Ἐνταῦθα δὲ ὠφέλιμος ἡ ταπείνωσις. Ἡ γὰρ ἀπόθεσις τοῦ ματαίου φρονήματος, καὶ ἡ ἀπὸ τοῦ ἐπάρματος καὶ ὕψους ἀλαζονικοῦ καὶ οἰήματος διακένου πρὸς τὴν οἰκείαν ἀξίαν ἐπάνοδος, ταπείνω- σίς ἐστιν ἐπαινετή. Τῶν γὰρ προσφυγόντων (95) τῇ πέτρᾳ, καὶ ἐν τῇ γῇ ἑαυτῶν ποιησάντων τὸ σῶμα ἐν ἐλπίδι τῆς μετὰ Χριστοῦ ἀναστάσεως, πίπτει μὲν τὰ ἐξ ἀλογίας ὑψώματα, καὶ ἡ περὶ ἑαυ τῶν ὑπόληψις αὐτῶν ματαία· ἀναπέμπεται δὲ παρ' αὐτῶν μόνῳ τῷ Θεῷ ἡ ἀληθής μαρτυρία του ύψους. ἐκείνῃ. Ὡς ἐπιγινωσκομένην ἡμέραν, καὶ ὑπὸ πάν- των ὁμολογουμένην ὁ λόγος ἡμᾶς ἀναπέμπει. Ἐν τῇ δ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, τῇ ἐσχάτῃ πασῶν ἡμερῶν, ἣν οὔτε νύξ διακόπτει; οὐ χρόνος περιορίζει, οὐ σωματικὸν φῶς ἀρχὴν αὐτῇ παρέχει καὶ τέλος, ἀλλὰ μία ἐστὶν ὁμοία πρὸς ἑαυτὴν, ἀκίνητος, ἀνέσπερος, ἀδιάδεκτος. Ἐν οὖν τῇ ἡμέρᾳ (96) ἐκείνῃ ὑψωθήσεται Κύριος μόνος· ὅτε πεσεῖται μὲν πᾶν ὑπερηφάνων φρόνη μα· πᾶσα δὲ λαμπρότης τῶν μακαρίων δυνάμεων τῇ ὑπερβολῇ τῶν μαρμαρυγῶν τῆς δόξης ἐκείνης ἐναφα- νίζεται. Κἂν προφήτης ᾖν κἂν ἀπόστολος, κἂν ἅγιαι δυνάμεις ὥσι καὶ ὑπερκόσμιοι· ἐκφανέντος τοῦ ἀλη θινοῦ ὕψους, πάντα ταπεινὰ λογισθήσεται. Νόησόν μοι από τινος τῶν κατὰ τὸν βίον, ὑποδείγματος τὸ λεγόμενον. Εστω τις πόλις χειροτεχνῶν ἀνδρῶν ἐν τῆς ἐφ' ἡμέραν (97) ἐργασίας μόλις τὰ ἀναγκαῖα τὰ πρὸς τὸν βίον ποριζομένων· εἶναι δέ τινας ἐνταῦθα τῶν καθ᾽ ὑπερβολὴν πενήτων εύπορωτέρους, μακα ριζομένους τέως ὑπὸ ςῶν πτωχευόντων καὶ ἀποβλε πομένους· εἶτα ἐπιδημῆσαί τινα τῇ πόλει βασιλέα, πάντων βασιλέων πλουσιώτατον, πολὺν μὲν τὸν χρυ σὸν ἔχοντα, πολὺν δὲ τὸν ἄργυρον, πολλοὺς δὲ λίθους, τῶν πολυτιμήτων, τοὺς μὲν ἐν τῷ κόσμῳ τῷ βασιλι- κῷ ἐπικειμένους, ταὺς δὲ εἰς ἐπίδειξιν προβεβλημέ νους, ἐσθῆτός τι κάλλος καὶ πλῆθος (98) ἀμήχανον, οἰκετῶν καὶ δορυφόρων πλῆθος ἀριθμὸν ὑπερβαῖνον, διαπάνην ἀμύθητον, καμήλων καὶ ἡμιόνων ἀμύθητόν τι χρῆμα τὸν πλοῦτον σκευαγωγούντων, ἵππους χρυ- σῶ καὶ τάπησιν ἀλουργοῖς κατακεκοσμημένους, τοὺς Εφημέρας. ἀνδρῶν ἐφ' ἡμέραν. χρῆμα τὸν πλοῦτον σκευα. χρῆμα τῶν πλοῦτον σκευα. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI sum suaderi putares, adjecit illud: Oculi Domini sublimes, homo autem humilis. Nihil eorum quæ in- fra geruntur, latet eum, qui e sublimi despectat, cum sub ejus aspectum veniant omnia, nihilque Illius oculis tenebras offendat. Humilis autem homo ; qui vel se ipse pro nihilo ducit, cum se divinæ ma- jestati comparat, vel qui arrogantem superbien- temque spiritum deposuit per modestiam, vel tan- dem qui per peccatum a pristina sua celsitudine se ipsum dejecit. Et humiliabitur altitudo homi- num. In superioribus suam humiliabat celsitudinem homo, ac reprehensione erat dignus: siquidem Incurvavit se homo, et humiliatus est vir. Hic vero humilitas est perutilis. Cum enim vanus deponitur fastus, cumque ab elatione et a superba celsitudine, necnon a vana de se existimatione ad proprium meritum et conditionem reditur, hæc est hu- militas laudabilis. Nam, si confugerint quipiam ad petram, ac sperantes resurrecturos se cum Christo, in terra corpus suum sibi subdant, altitudines ab insipientia natæ concidunt, præcepsque ruit vana sua de se ipsis opinio: vera autem testificatio cel- situdinis Deo soli ab ipsis defertur. B C uti ad notam diem, et quæ in confesso sit apud omnes, Scriptura nos remittit. In die illa, nempe dierum omnium ultima,quam neque nox intercidit, neque tempus circumscribit: cui neque principium, neque finem lux corporea præbet, sed una est sui similis, immobilis, vespere carens, successioni haud obnoxia. Itaque in die illa exaltabitur Dominus solus, cum omnis superborum elatio ac fastus con- cidet. Cæterum omnem-beatarum virtutum clarita- tens præstantissimus gloriæ illius splendor vincit et obscurat. Sive fuerit propheta, sive apostolus, sive fuerint sancta et coelestes potestates ; ubi primum exsplenduerit vera illa celsitudo, omnia humilia et abjecta censebuntur. Idipsum quod dicitur tibi, quæso, finge ab exemplo quodam ex sæculi usu de- sumpto. Sit aliqua operariorum hominum civitas, qui ex opere quotidiano vix vitæ necessaria sibi comparent: sint rursus hic aliqui aliis supramodum pauperibus opulentiores, qui interim ab istis men- dicis prædicentur beati, ac suspiciantur. Deinde rex quispiam in hanc adveniat civitatem, regum omnium ditissimus, qui multum habeat auri argen- tique, et multos lapides pretiosos, alios regaliorna- D mento intectos alios ad ostentationem expositos. Sit vestium illius immensa quædam pulchritudo ac copia singularis. Superet numerum famulorum sa- tellitumque turma: impensam faciatinenarrabilem. Ea sit camelorum et mulorum divitias sarcinasque exportantium multitudo, quæ numerari non possit textu. Ibidem tres mss., Alii mss. cum editis, Alii quatuor mss., Reg. quartus ita, ut edidimus. mus. Aliquanto post sex mss., Editi, Id quod fortasse melius videri poterit. 87. Et exaltabitur Dominus solus in die illa. Vel- (95) Editi, προσφευγόντων. At mss. sex, προσφυ (96) Editi, οὖν ἡμέρᾳ τῇ. Αt mss. sex uti in con- (97) Editi, εκ της εφημερίου. Reg. tertius. ἐκ τῆ 87. Καὶ ὑψωθήσεται Κύριος μόνος ἐν τῇ ἡμέρᾳ (98) Illud, καὶ πλῆθος, ex quatuor mss. addidi-

Α τὴν ἀπὸ Θεοῦ ἀναχώρησιν συμβουλεύειν, ἐπήγαγε τὸ, γόντων. ὅτε πεσεῖται. ὅτι. Οἱ ὀφθαλμοὶ Κυρίου υψηλοί, ὁ δὲ ἄνθρωπος τα πεινός. Τὸν ἐξ ὕψους ἀποσκοπεύοντα οὐδὲν τῶν κάτω λανθάνει, πάντων ὑπ' ὄψιν ὄντων, καὶ μηδενὸς ἐπι- σκοτοῦντος τοῖς ὀφθαλμοῖς. Ταπεινὸς δὲ ἄνθρωπος, ἢ ὁ τῇ συγκρίσει τῆς τοῦ Θεοῦ μεγαλοπρεπείας τὸ μηδὲν ἑαυτὸν λογιζόμενος ἢ ὁ διὰ μετριοπάθειαν τὸ ἀλαζονικὸν ἀποθέμενος φρόνημα ἢ ὁ διὰ τῆς ἁμαρ τίας ἐκ τοῦ προτέρου ὕψους ἑαυτὸν καταῤῥίψας. Καὶ ταπεινωθήσεται τὸ ὕψος τῶν ἀνθρώπων. Ἐν τοῖς κατόπιν τὸ ὕψος ἐταπεινοῦτο, καὶ κατηγορίας ἄξιος ὁ ἄνθρωπος· Ἔκυψε γὰρ ἄνθρωπος, καὶ ἐταπεινώ- θη ἀνήρ. Ἐνταῦθα δὲ ὠφέλιμος ἡ ταπείνωσις. Ἡ γὰρ ἀπόθεσις τοῦ ματαίου φρονήματος, καὶ ἡ ἀπὸ τοῦ ἐπάρματος καὶ ὕψους ἀλαζονικοῦ καὶ οἰήματος διακένου πρὸς τὴν οἰκείαν ἀξίαν ἐπάνοδος, ταπείνω- σίς ἐστιν ἐπαινετή. Τῶν γὰρ προσφυγόντων (95) τῇ πέτρᾳ, καὶ ἐν τῇ γῇ ἑαυτῶν ποιησάντων τὸ σῶμα ἐν ἐλπίδι τῆς μετὰ Χριστοῦ ἀναστάσεως, πίπτει μὲν τὰ ἐξ ἀλογίας ὑψώματα, καὶ ἡ περὶ ἑαυ τῶν ὑπόληψις αὐτῶν ματαία· ἀναπέμπεται δὲ παρ' αὐτῶν μόνῳ τῷ Θεῷ ἡ ἀληθής μαρτυρία του ύψους. ἐκείνῃ. Ὡς ἐπιγινωσκομένην ἡμέραν, καὶ ὑπὸ πάν- των ὁμολογουμένην ὁ λόγος ἡμᾶς ἀναπέμπει. Ἐν τῇ δ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, τῇ ἐσχάτῃ πασῶν ἡμερῶν, ἣν οὔτε νύξ διακόπτει; οὐ χρόνος περιορίζει, οὐ σωματικὸν φῶς ἀρχὴν αὐτῇ παρέχει καὶ τέλος, ἀλλὰ μία ἐστὶν ὁμοία πρὸς ἑαυτὴν, ἀκίνητος, ἀνέσπερος, ἀδιάδεκτος. Ἐν οὖν τῇ ἡμέρᾳ (96) ἐκείνῃ ὑψωθήσεται Κύριος μόνος· ὅτε πεσεῖται μὲν πᾶν ὑπερηφάνων φρόνη μα· πᾶσα δὲ λαμπρότης τῶν μακαρίων δυνάμεων τῇ ὑπερβολῇ τῶν μαρμαρυγῶν τῆς δόξης ἐκείνης ἐναφα- νίζεται. Κἂν προφήτης ᾖν κἂν ἀπόστολος, κἂν ἅγιαι δυνάμεις ὥσι καὶ ὑπερκόσμιοι· ἐκφανέντος τοῦ ἀλη θινοῦ ὕψους, πάντα ταπεινὰ λογισθήσεται. Νόησόν μοι από τινος τῶν κατὰ τὸν βίον, ὑποδείγματος τὸ λεγόμενον. Εστω τις πόλις χειροτεχνῶν ἀνδρῶν ἐν τῆς ἐφ' ἡμέραν (97) ἐργασίας μόλις τὰ ἀναγκαῖα τὰ πρὸς τὸν βίον ποριζομένων· εἶναι δέ τινας ἐνταῦθα τῶν καθ᾽ ὑπερβολὴν πενήτων εύπορωτέρους, μακα ριζομένους τέως ὑπὸ ςῶν πτωχευόντων καὶ ἀποβλε πομένους· εἶτα ἐπιδημῆσαί τινα τῇ πόλει βασιλέα, πάντων βασιλέων πλουσιώτατον, πολὺν μὲν τὸν χρυ σὸν ἔχοντα, πολὺν δὲ τὸν ἄργυρον, πολλοὺς δὲ λίθους, τῶν πολυτιμήτων, τοὺς μὲν ἐν τῷ κόσμῳ τῷ βασιλι- κῷ ἐπικειμένους, ταὺς δὲ εἰς ἐπίδειξιν προβεβλημέ νους, ἐσθῆτός τι κάλλος καὶ πλῆθος (98) ἀμήχανον, οἰκετῶν καὶ δορυφόρων πλῆθος ἀριθμὸν ὑπερβαῖνον, διαπάνην ἀμύθητον, καμήλων καὶ ἡμιόνων ἀμύθητόν τι χρῆμα τὸν πλοῦτον σκευαγωγούντων, ἵππους χρυ- σῶ καὶ τάπησιν ἀλουργοῖς κατακεκοσμημένους, τοὺς Εφημέρας. ἀνδρῶν ἐφ' ἡμέραν. χρῆμα τὸν πλοῦτον σκευα. χρῆμα τῶν πλοῦτον σκευα. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI sum suaderi putares, adjecit illud: Oculi Domini sublimes, homo autem humilis. Nihil eorum quæ in- fra geruntur, latet eum, qui e sublimi despectat, cum sub ejus aspectum veniant omnia, nihilque Illius oculis tenebras offendat. Humilis autem homo ; qui vel se ipse pro nihilo ducit, cum se divinæ ma- jestati comparat, vel qui arrogantem superbien- temque spiritum deposuit per modestiam, vel tan- dem qui per peccatum a pristina sua celsitudine se ipsum dejecit. Et humiliabitur altitudo homi- num. In superioribus suam humiliabat celsitudinem homo, ac reprehensione erat dignus: siquidem Incurvavit se homo, et humiliatus est vir. Hic vero humilitas est perutilis. Cum enim vanus deponitur fastus, cumque ab elatione et a superba celsitudine, necnon a vana de se existimatione ad proprium meritum et conditionem reditur, hæc est hu- militas laudabilis. Nam, si confugerint quipiam ad petram, ac sperantes resurrecturos se cum Christo, in terra corpus suum sibi subdant, altitudines ab insipientia natæ concidunt, præcepsque ruit vana sua de se ipsis opinio: vera autem testificatio cel- situdinis Deo soli ab ipsis defertur. B C uti ad notam diem, et quæ in confesso sit apud omnes, Scriptura nos remittit. In die illa, nempe dierum omnium ultima,quam neque nox intercidit, neque tempus circumscribit: cui neque principium, neque finem lux corporea præbet, sed una est sui similis, immobilis, vespere carens, successioni haud obnoxia. Itaque in die illa exaltabitur Dominus solus, cum omnis superborum elatio ac fastus con- cidet. Cæterum omnem-beatarum virtutum clarita- tens præstantissimus gloriæ illius splendor vincit et obscurat. Sive fuerit propheta, sive apostolus, sive fuerint sancta et coelestes potestates ; ubi primum exsplenduerit vera illa celsitudo, omnia humilia et abjecta censebuntur. Idipsum quod dicitur tibi, quæso, finge ab exemplo quodam ex sæculi usu de- sumpto. Sit aliqua operariorum hominum civitas, qui ex opere quotidiano vix vitæ necessaria sibi comparent: sint rursus hic aliqui aliis supramodum pauperibus opulentiores, qui interim ab istis men- dicis prædicentur beati, ac suspiciantur. Deinde rex quispiam in hanc adveniat civitatem, regum omnium ditissimus, qui multum habeat auri argen- tique, et multos lapides pretiosos, alios regaliorna- D mento intectos alios ad ostentationem expositos. Sit vestium illius immensa quædam pulchritudo ac copia singularis. Superet numerum famulorum sa- tellitumque turma: impensam faciatinenarrabilem. Ea sit camelorum et mulorum divitias sarcinasque exportantium multitudo, quæ numerari non possit textu. Ibidem tres mss., Alii mss. cum editis, Alii quatuor mss., Reg. quartus ita, ut edidimus. mus. Aliquanto post sex mss., Editi, Id quod fortasse melius videri poterit. 87. Et exaltabitur Dominus solus in die illa. Vel- (95) Editi, προσφευγόντων. At mss. sex, προσφυ (96) Editi, οὖν ἡμέρᾳ τῇ. Αt mss. sex uti in con- (97) Editi, εκ της εφημερίου. Reg. tertius. ἐκ τῆ 87. Καὶ ὑψωθήσεται Κύριος μόνος ἐν τῇ ἡμέρᾳ (98) Illud, καὶ πλῆθος, ex quatuor mss. addidi-

Α τὴν ἀπὸ Θεοῦ ἀναχώρησιν συμβουλεύειν, ἐπήγαγε τὸ, γόντων. ὅτε πεσεῖται. ὅτι. Οἱ ὀφθαλμοὶ Κυρίου υψηλοί, ὁ δὲ ἄνθρωπος τα πεινός. Τὸν ἐξ ὕψους ἀποσκοπεύοντα οὐδὲν τῶν κάτω λανθάνει, πάντων ὑπ' ὄψιν ὄντων, καὶ μηδενὸς ἐπι- σκοτοῦντος τοῖς ὀφθαλμοῖς. Ταπεινὸς δὲ ἄνθρωπος, ἢ ὁ τῇ συγκρίσει τῆς τοῦ Θεοῦ μεγαλοπρεπείας τὸ μηδὲν ἑαυτὸν λογιζόμενος ἢ ὁ διὰ μετριοπάθειαν τὸ ἀλαζονικὸν ἀποθέμενος φρόνημα ἢ ὁ διὰ τῆς ἁμαρ τίας ἐκ τοῦ προτέρου ὕψους ἑαυτὸν καταῤῥίψας. Καὶ ταπεινωθήσεται τὸ ὕψος τῶν ἀνθρώπων. Ἐν τοῖς κατόπιν τὸ ὕψος ἐταπεινοῦτο, καὶ κατηγορίας ἄξιος ὁ ἄνθρωπος· Ἔκυψε γὰρ ἄνθρωπος, καὶ ἐταπεινώ- θη ἀνήρ. Ἐνταῦθα δὲ ὠφέλιμος ἡ ταπείνωσις. Ἡ γὰρ ἀπόθεσις τοῦ ματαίου φρονήματος, καὶ ἡ ἀπὸ τοῦ ἐπάρματος καὶ ὕψους ἀλαζονικοῦ καὶ οἰήματος διακένου πρὸς τὴν οἰκείαν ἀξίαν ἐπάνοδος, ταπείνω- σίς ἐστιν ἐπαινετή. Τῶν γὰρ προσφυγόντων (95) τῇ πέτρᾳ, καὶ ἐν τῇ γῇ ἑαυτῶν ποιησάντων τὸ σῶμα ἐν ἐλπίδι τῆς μετὰ Χριστοῦ ἀναστάσεως, πίπτει μὲν τὰ ἐξ ἀλογίας ὑψώματα, καὶ ἡ περὶ ἑαυ τῶν ὑπόληψις αὐτῶν ματαία· ἀναπέμπεται δὲ παρ' αὐτῶν μόνῳ τῷ Θεῷ ἡ ἀληθής μαρτυρία του ύψους. ἐκείνῃ. Ὡς ἐπιγινωσκομένην ἡμέραν, καὶ ὑπὸ πάν- των ὁμολογουμένην ὁ λόγος ἡμᾶς ἀναπέμπει. Ἐν τῇ δ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, τῇ ἐσχάτῃ πασῶν ἡμερῶν, ἣν οὔτε νύξ διακόπτει; οὐ χρόνος περιορίζει, οὐ σωματικὸν φῶς ἀρχὴν αὐτῇ παρέχει καὶ τέλος, ἀλλὰ μία ἐστὶν ὁμοία πρὸς ἑαυτὴν, ἀκίνητος, ἀνέσπερος, ἀδιάδεκτος. Ἐν οὖν τῇ ἡμέρᾳ (96) ἐκείνῃ ὑψωθήσεται Κύριος μόνος· ὅτε πεσεῖται μὲν πᾶν ὑπερηφάνων φρόνη μα· πᾶσα δὲ λαμπρότης τῶν μακαρίων δυνάμεων τῇ ὑπερβολῇ τῶν μαρμαρυγῶν τῆς δόξης ἐκείνης ἐναφα- νίζεται. Κἂν προφήτης ᾖν κἂν ἀπόστολος, κἂν ἅγιαι δυνάμεις ὥσι καὶ ὑπερκόσμιοι· ἐκφανέντος τοῦ ἀλη θινοῦ ὕψους, πάντα ταπεινὰ λογισθήσεται. Νόησόν μοι από τινος τῶν κατὰ τὸν βίον, ὑποδείγματος τὸ λεγόμενον. Εστω τις πόλις χειροτεχνῶν ἀνδρῶν ἐν τῆς ἐφ' ἡμέραν (97) ἐργασίας μόλις τὰ ἀναγκαῖα τὰ πρὸς τὸν βίον ποριζομένων· εἶναι δέ τινας ἐνταῦθα τῶν καθ᾽ ὑπερβολὴν πενήτων εύπορωτέρους, μακα ριζομένους τέως ὑπὸ ςῶν πτωχευόντων καὶ ἀποβλε πομένους· εἶτα ἐπιδημῆσαί τινα τῇ πόλει βασιλέα, πάντων βασιλέων πλουσιώτατον, πολὺν μὲν τὸν χρυ σὸν ἔχοντα, πολὺν δὲ τὸν ἄργυρον, πολλοὺς δὲ λίθους, τῶν πολυτιμήτων, τοὺς μὲν ἐν τῷ κόσμῳ τῷ βασιλι- κῷ ἐπικειμένους, ταὺς δὲ εἰς ἐπίδειξιν προβεβλημέ νους, ἐσθῆτός τι κάλλος καὶ πλῆθος (98) ἀμήχανον, οἰκετῶν καὶ δορυφόρων πλῆθος ἀριθμὸν ὑπερβαῖνον, διαπάνην ἀμύθητον, καμήλων καὶ ἡμιόνων ἀμύθητόν τι χρῆμα τὸν πλοῦτον σκευαγωγούντων, ἵππους χρυ- σῶ καὶ τάπησιν ἀλουργοῖς κατακεκοσμημένους, τοὺς Εφημέρας. ἀνδρῶν ἐφ' ἡμέραν. χρῆμα τὸν πλοῦτον σκευα. χρῆμα τῶν πλοῦτον σκευα. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI sum suaderi putares, adjecit illud: Oculi Domini sublimes, homo autem humilis. Nihil eorum quæ in- fra geruntur, latet eum, qui e sublimi despectat, cum sub ejus aspectum veniant omnia, nihilque Illius oculis tenebras offendat. Humilis autem homo ; qui vel se ipse pro nihilo ducit, cum se divinæ ma- jestati comparat, vel qui arrogantem superbien- temque spiritum deposuit per modestiam, vel tan- dem qui per peccatum a pristina sua celsitudine se ipsum dejecit. Et humiliabitur altitudo homi- num. In superioribus suam humiliabat celsitudinem homo, ac reprehensione erat dignus: siquidem Incurvavit se homo, et humiliatus est vir. Hic vero humilitas est perutilis. Cum enim vanus deponitur fastus, cumque ab elatione et a superba celsitudine, necnon a vana de se existimatione ad proprium meritum et conditionem reditur, hæc est hu- militas laudabilis. Nam, si confugerint quipiam ad petram, ac sperantes resurrecturos se cum Christo, in terra corpus suum sibi subdant, altitudines ab insipientia natæ concidunt, præcepsque ruit vana sua de se ipsis opinio: vera autem testificatio cel- situdinis Deo soli ab ipsis defertur. B C uti ad notam diem, et quæ in confesso sit apud omnes, Scriptura nos remittit. In die illa, nempe dierum omnium ultima,quam neque nox intercidit, neque tempus circumscribit: cui neque principium, neque finem lux corporea præbet, sed una est sui similis, immobilis, vespere carens, successioni haud obnoxia. Itaque in die illa exaltabitur Dominus solus, cum omnis superborum elatio ac fastus con- cidet. Cæterum omnem-beatarum virtutum clarita- tens præstantissimus gloriæ illius splendor vincit et obscurat. Sive fuerit propheta, sive apostolus, sive fuerint sancta et coelestes potestates ; ubi primum exsplenduerit vera illa celsitudo, omnia humilia et abjecta censebuntur. Idipsum quod dicitur tibi, quæso, finge ab exemplo quodam ex sæculi usu de- sumpto. Sit aliqua operariorum hominum civitas, qui ex opere quotidiano vix vitæ necessaria sibi comparent: sint rursus hic aliqui aliis supramodum pauperibus opulentiores, qui interim ab istis men- dicis prædicentur beati, ac suspiciantur. Deinde rex quispiam in hanc adveniat civitatem, regum omnium ditissimus, qui multum habeat auri argen- tique, et multos lapides pretiosos, alios regaliorna- D mento intectos alios ad ostentationem expositos. Sit vestium illius immensa quædam pulchritudo ac copia singularis. Superet numerum famulorum sa- tellitumque turma: impensam faciatinenarrabilem. Ea sit camelorum et mulorum divitias sarcinasque exportantium multitudo, quæ numerari non possit textu. Ibidem tres mss., Alii mss. cum editis, Alii quatuor mss., Reg. quartus ita, ut edidimus. mus. Aliquanto post sex mss., Editi, Id quod fortasse melius videri poterit. 87. Et exaltabitur Dominus solus in die illa. Vel- (95) Editi, προσφευγόντων. At mss. sex, προσφυ (96) Editi, οὖν ἡμέρᾳ τῇ. Αt mss. sex uti in con- (97) Editi, εκ της εφημερίου. Reg. tertius. ἐκ τῆ 87. Καὶ ὑψωθήσεται Κύριος μόνος ἐν τῇ ἡμέρᾳ (98) Illud, καὶ πλῆθος, ex quatuor mss. addidi-

μὲν ὑπηρετοῦντας, τοὺς δὲ προπομπεύοντας. Τί ἂν ἐπὶ τῇ τούτου (99) θέᾳ παθεῖν τὸν πτωχὸν δῆμον ἐκεῖνον, τὸν τέως τὰ μικρὰ θαυμάζοντα τοὺς ἑαυτῶν ὑπερέχοντας; οὐχὶ αἰσχυνθῆναι μὲν ἐπὶ τῇ οἰκεία κρίσει, πάντων δὲ καταφρονῆσαι τῇ πρὸς τὸ ὑπερέχον συγκρίσει, μόνῳ δὲ δόξαν καὶ πλοῦτον τῷ ἀληθῶς πλουσίῳ προσμαρτυρεῖν ; Οὕτω τοίνυν ὅσον ἀποκρύ- πτεται τὸ ὕψος καὶ τὸ μέγεθος τῆς σοφίας καὶ τῆς δυνάμεως τοῦ Θεοῦ, πολλὰ δόξει εἶναι τὰ ὑψηλὰ καὶ μεγάλα παρὰ τοῖς ἐν ἐσχάτῃ πτωχεία καθεστηκόσινο ἐπὰν δὲ ἐκφανῇ τὸ ὄντως σοφόν. καὶ τὸ ἀληθινῶς δυ νατόν, οὐδεὶς οὔτε σοφός, οὔτε δυνατὸς (1) λογισθήσε- ται. Οὕτω ποτὲ καὶ Μωϋσῆς ἰσχνόφωνον καὶ βραδύ- γλωσσον ἐαυτὸν ὡμολόγει, ἐπειδὴ Θεοῦ λαλοῦντος πρὸς αὐτὸν ἤκουσε. Καὶ ᾿Αβραὰμ ὅτε Θεὸν εἶδεν, ἑαυτὸν (2) γῆν καὶ σποδὸν ὡμολόγει. Οὐδεὶς οὖν ἀξιούμενος ἐνορᾷν τῇ τοῦ Θεοῦ ἀγαθότητι καὶ σοίᾳ, δυνήσεται ἢ ἐαυτῷ ἢ ἄλλῳ σοφίαν ἢ δύναμιν μαρτυ- ρῆσαι. Οἱ γὰρ ἅγιοι πάντες οἷον (3) φῶς εἰσι λυχνιαῖον ἐν μεσημβρία σταθερά ὑπεραυγαζόμενον τῷ ἡλίψ. Διὰ τοῦτα ὑπερύψωθέσεται Κύριος μόνος ἐν τῇ ἡμέ ρᾳ ἐκείνη. καὶ ὑπερήφανον. Τάχα πρώτη ἁμαρτία ὕβρις καὶ ὑπερηφανία· εἴπερ ὁ διάβολος ἐξκβρίσας τῷ κόρῳ τῶν περὶ αὐτὸν ἀγαθῶν ἀπέστη Θεοῦ, καὶ συναπ ἀστησεν ἑαυτῷ τὰς ἀντικειμένας δυνάμεις, λέγων. Επάνω τῶν ἄστρων θήσομαι τὸν θρόνον μου· καὶ καθιῶ ἐν ὄρει ὑψηλῷ ἐπὶ τὰ ὄρη τὰ ὑψηλὰ τὰ πρὸς βοββᾶν. Αναβήσομαι ἐπάνω τῶν νεφε λῶν (5), ἔσομαι ὅμοιος τῷ Ὑψίστῳ. Διὰ τοῦτο ἐν- τεῦθεν καὶ ἡ ἐκδίκησις ἄρχεται. Καὶ εἴ τις μέντοι τυφωθεὶς εἰς κρῖμα ἐμπέπτωκε τοῦ διαβόλου, μετὰ τοῦ ἀρχηγοῦ καὶ οἱονεὶ δημιουργοῦ τῆς ὑπερηφανίας καταδικασθήσεται· Κύριος γὰρ ὑπερηφάνοις ἀντι- τάσσεται. βουλή πως ἀρχὴ τῆς ὑπερηφανίας ἡ χώρις εἶναι. Ο γὰρ διαπτύων τοὺς ἄλλους, καὶ (6) τὸ μηδὲν ἡγούμενος, ἀλλὰ τοὺς μὲν πτωχούς, τοὺς δὲ δυσγενεῖς, τοὺς δὲ ἀμαθεῖς ὑπολαμβάνων, ἐκ τῆς ὕβρεως ταύτης εἰς τὸ μόνον ἑαυτὸν οἴεσθαι εἶναι σου θόν, συνετόν, εὐγενῆ, πλούσιον, δυνατὸν ὑποφέρει ται (7)· ἀρχὴν πρὸς τὸ ὑπερηφανεύεσθαι τὴν ὑπερ- οψίαν λαμβάνων. Τοῦτο γάρ ἐστι τὸ ὑπερηφανεύε- σθαι, τὸ ὑπερφαίνεσθαι τῶν πολλῶν ἐπιχειρεῖν. Εν δὲ τῷ τοῦτο (8) ποιεῖν, ἐξουδενοῖ μὲν τὸν πλησίον, " Η χιν, 13, τὰ μικρά, υπερέχοντας τῇ οικείᾳ. τῇ ἰδίᾳ. οἷον ὡς. μεσημ βρία σταθερά. σταθήρα. Σαοαώθ ρανού, ἐν δὲ τῷ τοῦτο, ἐξουδενεῖ. εξ, διὰ τοῦτο καὶ ἡ. Αt και COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. II. A Habeat equos auro stragulisque purpureis exornatos, quorum alii inserviant, alii vero pompæ præeant. Eo rege conspecto, quo affectu tangi putas inopem illum pupulura, cui hactenus fuerant admirationi ii qui se essent paulo præstantiores ? Nonne existimas eum suo ipsius judicio confundendum esse ac pu- dore suffundendum ? Annon ob institutam cum ma- joribus divitiis comparationem omnes parvi factu- rus est? Nonne ei soli qui vere dives est, gloriam et divitias suo testimonio est attributurus? Ad huno igitur modum quandiu oelsitudo ac magnitudo sa- pientiæ virtutisque Dei absconditur, multa iis qui in extrema paupertate constituti sunt, vide- buntur esse excelsa ac magna: sed simul atque vera sapientia, veraque potentia sese in conspectum dederit, nemo aut sapiens, aut potens reputabitur. Ita et Moyses quondam cum Deum audisset ad se loquentem, hæsitantium linguæ ac loquendi tardita- tem qua laborabat, confitebatur 32. Quin et Abra- ham quando Deum vidit, se profitebatur terram esse ac cinerem 33.Nemo igitur eo quod dignus habeatur qui videat Dei bonitatem ac sapientiam,aut sibi aut Sancti enim omnes quasi lumen sunt lucernarum B contumeliosum et superbum. Fortassis primum pec- catum contumelia fuit ac superbia: siquidem dia- bolus,bonorum quibus dotatus fuerat fastidio,con- tumeliosum se præbens descivit a Deo, secumque adversarias potestates adduxit ad defectionem, di- cens: Super astra ponam solium meum, et sedebo in monte excelso super montes excelsos, qui sunt ad aquilonem. Ascendam, super nubes: ero similis Allis- simo. Ea de causa illinc initium ducit vindicta. Εnimvero, et quis fastu elatus ac tumens,in diaboli judicium inciderit, una cum principe et quasi su- perbiæ opifice condemnabitur: Dominus enim super- bis resistit 3. Videtur quodam modo contumelia origo esse superbiæ atque principium. Nam cæteros qui aspernatur,ac pro nihilo eos ducit, alios quidem egenos, alios vero ignobiles, alios autem inscios esse ratus, per hanc contumeliam eo devenit, ut se solum existimet esse sapientem,intelligentia prædi- tum, nobilem, divitem, potentem: quippe super- biendi initium ex aliorum contemptu sumit.Conniti namque ut aliis plurimis videaris præstantior,hoo ipsum superbia est. Porro dum id eficit, nibili 14. I Petr. v, 5. alteri sapientiam vel potentiam vindicare poterit. in meridie ferventissima et clarissima: quod majori solis luce obtunditur ac superatur. Quamobrem supra modum exaltabitur Dominus solus in die illa. C Exod. IV, 10. Gen. xvIII, 27. Isa. lim animadvertas illud, locum occupare non suum : siquidem ante vocem poni debuerat. Alioquin enim ridicula ac falsa diceren- tur, cum populus quemvis seipso præstantiorem non parum, sed valde admodum miraretur. Haud longe quinque mss., Editi et Reg. primus, Editi, olovel. Sed variant libri veteres. Alii babent, alii, Statim mss. aliquot, Codex Fr. cum editis, D vox additur, quæ quoque in Vulgata expri- mitur: Quia dies Domini exercituum super omnem superbum. cum in nostris niss. et apud LXX non legatur, delevimus. omnes, bene. Ibidem mss. nonnulli, Haud ita multo infra Reg. primus et edi- deest in reliquis muss. 88. VERS. 12. Dies enim Domini super omnem 88. Ημέρα γάρ Κυρίου (4) ἐπὶ πάντα ὑβριστὴν (99) Editi, τούτων. At sex mss., τούτου. Μox νε- (1) Editi, δυνατός τις. Abest τις a nostris mss. (2) Vocem ἑαυτόν e nostris mss. addidimus. (4) Editi et mss. nostri, Κυρίου. Sed apud LXX (5) Bditi, νεφελῶν τοῦ οὐρανοῦ. Sed illud, τοῦ οὐ (6) Sic libri veteres. Editi vero, ἄλλους ο. (7) Codex H., ὑπερφέρεται. (8) Editi, ἐν δὲ τούτῳ, non recte. At mss. plerique

μὲν ὑπηρετοῦντας, τοὺς δὲ προπομπεύοντας. Τί ἂν ἐπὶ τῇ τούτου (99) θέᾳ παθεῖν τὸν πτωχὸν δῆμον ἐκεῖνον, τὸν τέως τὰ μικρὰ θαυμάζοντα τοὺς ἑαυτῶν ὑπερέχοντας; οὐχὶ αἰσχυνθῆναι μὲν ἐπὶ τῇ οἰκεία κρίσει, πάντων δὲ καταφρονῆσαι τῇ πρὸς τὸ ὑπερέχον συγκρίσει, μόνῳ δὲ δόξαν καὶ πλοῦτον τῷ ἀληθῶς πλουσίῳ προσμαρτυρεῖν ; Οὕτω τοίνυν ὅσον ἀποκρύ- πτεται τὸ ὕψος καὶ τὸ μέγεθος τῆς σοφίας καὶ τῆς δυνάμεως τοῦ Θεοῦ, πολλὰ δόξει εἶναι τὰ ὑψηλὰ καὶ μεγάλα παρὰ τοῖς ἐν ἐσχάτῃ πτωχεία καθεστηκόσινο ἐπὰν δὲ ἐκφανῇ τὸ ὄντως σοφόν. καὶ τὸ ἀληθινῶς δυ νατόν, οὐδεὶς οὔτε σοφός, οὔτε δυνατὸς (1) λογισθήσε- ται. Οὕτω ποτὲ καὶ Μωϋσῆς ἰσχνόφωνον καὶ βραδύ- γλωσσον ἐαυτὸν ὡμολόγει, ἐπειδὴ Θεοῦ λαλοῦντος πρὸς αὐτὸν ἤκουσε. Καὶ ᾿Αβραὰμ ὅτε Θεὸν εἶδεν, ἑαυτὸν (2) γῆν καὶ σποδὸν ὡμολόγει. Οὐδεὶς οὖν ἀξιούμενος ἐνορᾷν τῇ τοῦ Θεοῦ ἀγαθότητι καὶ σοίᾳ, δυνήσεται ἢ ἐαυτῷ ἢ ἄλλῳ σοφίαν ἢ δύναμιν μαρτυ- ρῆσαι. Οἱ γὰρ ἅγιοι πάντες οἷον (3) φῶς εἰσι λυχνιαῖον ἐν μεσημβρία σταθερά ὑπεραυγαζόμενον τῷ ἡλίψ. Διὰ τοῦτα ὑπερύψωθέσεται Κύριος μόνος ἐν τῇ ἡμέ ρᾳ ἐκείνη. καὶ ὑπερήφανον. Τάχα πρώτη ἁμαρτία ὕβρις καὶ ὑπερηφανία· εἴπερ ὁ διάβολος ἐξκβρίσας τῷ κόρῳ τῶν περὶ αὐτὸν ἀγαθῶν ἀπέστη Θεοῦ, καὶ συναπ ἀστησεν ἑαυτῷ τὰς ἀντικειμένας δυνάμεις, λέγων. Επάνω τῶν ἄστρων θήσομαι τὸν θρόνον μου· καὶ καθιῶ ἐν ὄρει ὑψηλῷ ἐπὶ τὰ ὄρη τὰ ὑψηλὰ τὰ πρὸς βοββᾶν. Αναβήσομαι ἐπάνω τῶν νεφε λῶν (5), ἔσομαι ὅμοιος τῷ Ὑψίστῳ. Διὰ τοῦτο ἐν- τεῦθεν καὶ ἡ ἐκδίκησις ἄρχεται. Καὶ εἴ τις μέντοι τυφωθεὶς εἰς κρῖμα ἐμπέπτωκε τοῦ διαβόλου, μετὰ τοῦ ἀρχηγοῦ καὶ οἱονεὶ δημιουργοῦ τῆς ὑπερηφανίας καταδικασθήσεται· Κύριος γὰρ ὑπερηφάνοις ἀντι- τάσσεται. βουλή πως ἀρχὴ τῆς ὑπερηφανίας ἡ χώρις εἶναι. Ο γὰρ διαπτύων τοὺς ἄλλους, καὶ (6) τὸ μηδὲν ἡγούμενος, ἀλλὰ τοὺς μὲν πτωχούς, τοὺς δὲ δυσγενεῖς, τοὺς δὲ ἀμαθεῖς ὑπολαμβάνων, ἐκ τῆς ὕβρεως ταύτης εἰς τὸ μόνον ἑαυτὸν οἴεσθαι εἶναι σου θόν, συνετόν, εὐγενῆ, πλούσιον, δυνατὸν ὑποφέρει ται (7)· ἀρχὴν πρὸς τὸ ὑπερηφανεύεσθαι τὴν ὑπερ- οψίαν λαμβάνων. Τοῦτο γάρ ἐστι τὸ ὑπερηφανεύε- σθαι, τὸ ὑπερφαίνεσθαι τῶν πολλῶν ἐπιχειρεῖν. Εν δὲ τῷ τοῦτο (8) ποιεῖν, ἐξουδενοῖ μὲν τὸν πλησίον, " Η χιν, 13, τὰ μικρά, υπερέχοντας τῇ οικείᾳ. τῇ ἰδίᾳ. οἷον ὡς. μεσημ βρία σταθερά. σταθήρα. Σαοαώθ ρανού, ἐν δὲ τῷ τοῦτο, ἐξουδενεῖ. εξ, διὰ τοῦτο καὶ ἡ. Αt και COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. II. A Habeat equos auro stragulisque purpureis exornatos, quorum alii inserviant, alii vero pompæ præeant. Eo rege conspecto, quo affectu tangi putas inopem illum pupulura, cui hactenus fuerant admirationi ii qui se essent paulo præstantiores ? Nonne existimas eum suo ipsius judicio confundendum esse ac pu- dore suffundendum ? Annon ob institutam cum ma- joribus divitiis comparationem omnes parvi factu- rus est? Nonne ei soli qui vere dives est, gloriam et divitias suo testimonio est attributurus? Ad huno igitur modum quandiu oelsitudo ac magnitudo sa- pientiæ virtutisque Dei absconditur, multa iis qui in extrema paupertate constituti sunt, vide- buntur esse excelsa ac magna: sed simul atque vera sapientia, veraque potentia sese in conspectum dederit, nemo aut sapiens, aut potens reputabitur. Ita et Moyses quondam cum Deum audisset ad se loquentem, hæsitantium linguæ ac loquendi tardita- tem qua laborabat, confitebatur 32. Quin et Abra- ham quando Deum vidit, se profitebatur terram esse ac cinerem 33.Nemo igitur eo quod dignus habeatur qui videat Dei bonitatem ac sapientiam,aut sibi aut Sancti enim omnes quasi lumen sunt lucernarum B contumeliosum et superbum. Fortassis primum pec- catum contumelia fuit ac superbia: siquidem dia- bolus,bonorum quibus dotatus fuerat fastidio,con- tumeliosum se præbens descivit a Deo, secumque adversarias potestates adduxit ad defectionem, di- cens: Super astra ponam solium meum, et sedebo in monte excelso super montes excelsos, qui sunt ad aquilonem. Ascendam, super nubes: ero similis Allis- simo. Ea de causa illinc initium ducit vindicta. Εnimvero, et quis fastu elatus ac tumens,in diaboli judicium inciderit, una cum principe et quasi su- perbiæ opifice condemnabitur: Dominus enim super- bis resistit 3. Videtur quodam modo contumelia origo esse superbiæ atque principium. Nam cæteros qui aspernatur,ac pro nihilo eos ducit, alios quidem egenos, alios vero ignobiles, alios autem inscios esse ratus, per hanc contumeliam eo devenit, ut se solum existimet esse sapientem,intelligentia prædi- tum, nobilem, divitem, potentem: quippe super- biendi initium ex aliorum contemptu sumit.Conniti namque ut aliis plurimis videaris præstantior,hoo ipsum superbia est. Porro dum id eficit, nibili 14. I Petr. v, 5. alteri sapientiam vel potentiam vindicare poterit. in meridie ferventissima et clarissima: quod majori solis luce obtunditur ac superatur. Quamobrem supra modum exaltabitur Dominus solus in die illa. C Exod. IV, 10. Gen. xvIII, 27. Isa. lim animadvertas illud, locum occupare non suum : siquidem ante vocem poni debuerat. Alioquin enim ridicula ac falsa diceren- tur, cum populus quemvis seipso præstantiorem non parum, sed valde admodum miraretur. Haud longe quinque mss., Editi et Reg. primus, Editi, olovel. Sed variant libri veteres. Alii babent, alii, Statim mss. aliquot, Codex Fr. cum editis, D vox additur, quæ quoque in Vulgata expri- mitur: Quia dies Domini exercituum super omnem superbum. cum in nostris niss. et apud LXX non legatur, delevimus. omnes, bene. Ibidem mss. nonnulli, Haud ita multo infra Reg. primus et edi- deest in reliquis muss. 88. VERS. 12. Dies enim Domini super omnem 88. Ημέρα γάρ Κυρίου (4) ἐπὶ πάντα ὑβριστὴν (99) Editi, τούτων. At sex mss., τούτου. Μox νε- (1) Editi, δυνατός τις. Abest τις a nostris mss. (2) Vocem ἑαυτόν e nostris mss. addidimus. (4) Editi et mss. nostri, Κυρίου. Sed apud LXX (5) Bditi, νεφελῶν τοῦ οὐρανοῦ. Sed illud, τοῦ οὐ (6) Sic libri veteres. Editi vero, ἄλλους ο. (7) Codex H., ὑπερφέρεται. (8) Editi, ἐν δὲ τούτῳ, non recte. At mss. plerique

νίας ἀρχὴ, καὶ ἡ ὑπερηφανία κακὸν ἔγγονόν ἐστι τῆς ὕβρεως. Διὰ τοῦτο ἡ ἐκδίκησις ἐπὶ πάντα ὁβριστὴν καὶ ὑπερήφανον. Α' συγγενεῖς γὰρ ἁμαρτίαι ὁμοιο- τρόπως κολάζονται. Επάξει οὖν ἡ διαβόητος ἡμέρα τοῦ Κυρίου τὴν ἐκδίκησιν ἐπὶ πάντα ὑβριστὴν καὶ ὑπερήφανον. Ἡμεῖς δὲ οἱ ἐλεεινοί, πᾶσαν ἡμέραν ἐν τοῖς κακοῖς τούτοις στρεφόμενοι, οὐδὲ συνίεμεν ὁποῖα κακὰ ἁμαρτάνομεν Λοίδοροι βασιλείαν Θεοῦ οὐ κληρονομήσουσιν. Καὶ ἡμεῖς λοιδοροῦμεν, ἐν αὐτῷ τῷ λοιδορεῖν μὴ συνιέντες, ὅτι ταῦτα ἃ νῦν ἀφίημι ῥήματα ἐν τῇ ἡμέρᾳ τοῦ Κυρίου ἀντιστήσεταί μοι, καὶ διακόψει μου τὴν ὁδὸν, καὶ ὥσπερ τειχίον γενή - σεται ὑπερβαθῆναι μὴ δυνάμενον. Τίς ἡμῶν ἑαυτὸν οὐχ ὑπεραίρει (9) ; τίς τὸν πλησίον οὐ διαπτύει; Ἡ δὲ ὕβρις πλέον τί ἐστι τῆς λοιδορίας. Ἡ μὲν γὰρ γλώσσης ἐστὶ μόνον ἀτιμία· ἡ δὲ ὕβρις καὶ τὴν διὰ τῶν ἔργων ἐπ᾿ αἰσχύνῃ τῶν ὑβριζομένων ἐπίνοιαν ἔχει. Δυνατὸν μέντοι σήμερον βουληθέντι τῷ ὑψηλῷ κατελθεῖν εἰς τὴν τῶν ταπεινῶν ταπείνωσιν· καὶ τῷ νῦν μέντοι ταπεινῷ κίνδυνος ἀντιμεταστῆναι εἰς τὸ τῶν ὑπερηφάνων ὕψωμα. Αὐτὸ γὰρ τὸ ὑπολαβεῖν πε- ρὶ ἑαυτοῦ εἰς τὸ ἄκρον τῆς ταπεινώσεως ἐληλυθέναι, ὑψώματός ἐστιν ἀφορμὴ καὶ τὸ τοῦ σφόδρα δο κοῦντος ἐν ἁμαρτίαις εἶναι κατεπαρθῆναι, ὑπερηφα νία δεινή, ἣν ἔπαθεν ὁ Φαρισαῖος κατὰ τοῦ τε- λωνου. ἑαυτὸν δὲ ἀποσεμνύνει. Καὶ ἔστιν ἡ ὕβρις υπερηφα ὑπεραίρει, αὐτῆς κακίας ἐστὶ καὶ ὁ ὑψηλὸς καὶ μετάωρος, δια- φέρων πρὸς τὸν ὑβριστὴν καὶ ὑπερήφανον τῇ σχέσει μόνον. Ὁ μὲν γὰρ καθ᾿ ἑτέρων τῇ ὕβρει καὶ τῇ ὑπερηφανία κέχρηται· ὁ δὲ καὶ μόνος ὢν, ἑαυτὸν ὑπεραίρει, καὶ μετεωρίζει τῇ ματαιότητι τοῦ νοὸς, καὶ ἀνυψοῖ. Καὶ ἵνα μοι νοήσῃς τὸν ἀκριβῶς μετέω- ρον, ἀνάμνησον σεαυτὸν ἐν τῇ ματαιότητι τῆς νεότη- τός, σου, εἴ ποτε κατὰ σαυτὸν γενόμενος ἔλαβες ἔν- νοιαν τοῦ βίου, καὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων· πῶς εὐκό- λως κατὰ τὴν φαντασίαν τοῦ νοῦ ἐπέδραμες ἀρχὰς ἐξ ἀρχῶν, δυναστείας ἐκ δυναστειῶν, πλοῦτον περιεβά λου, οἰκίας ᾠκοδόμησας, χρυσὸν καὶ ἄργυρον (10) ἀπέθου, κτήσεις συνήγαγες, τόσα καὶ τόσα τάλαντα κατ' ἔτος προσκομιζούσας, οἰκέτας ἔσχες μυρίους, τέχνας παντοδαπὰς, τὰς ἐκ τούτων προσόδους, ἀγέλας ἵππων, ποίμνια και βουκόλια, τὰ ἐκ τούτων χρήμα. τα, γυναῖκα καὶ παῖδας, καὶ τούτων τὰ ἔκγονα (11), φίλους εὐεργέτησας, ἐχθροὺς ἡμύνω, ήρξας πόλεων, εἶτα ἐθνῶν, τὸ τελευταῖον καὶ ἐβασίλευσας. Ορᾷς πῶς ὑπὸ κουφότητος ὁ τοιοῦτος νοῦς ὑψηλός ἐστι καὶ μετέωρος; Οὐδαμοῦ ἐστήρικται, ἀλλ' ὑπὲρ τὰ ἀδύνα- τα, ὑπὲρ τὴν φύσιν φέρεται. Απειλεῖται εὖν καὶ τοῖς μετεώροις τὰ φοβερὰ τῆς ἡμέρας. Αμαρτία γάρ ἄργυρον APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. B " quidem fucit proximum, se ipsum vero jactat. Eat A insuper superbiæ origo contumelia, superbia itidem malus fons est, et origo superbiæ; superbia est contumeliæ fetus. Quapropter vindicta exercebitur in omnem contumeliosum et superbum. Siquidem peccata quæ quamdam inter se cognationem habent, pari ratione puniuntur. Inducet ergo vindictam ille Domini dies celeberrimus in omnem contumeliosum et superbum.Nos autem, qui sumus commiseratione digni,totu diein iis malis versantes, ne intelligimus quidem qualia sint mala,quæ sunt a nobis admissa: Maledici regni Dei hæreditatem non accipient ". Nos tamen maledicimus, atque inter conviciandum non animadvertimus verba isthæc quæ nunc profero, mihi esse in die Domini objicienda, meamque viam interseptura, atque instar muri futura esse, quem nemo transcendere potest. Quis nostrum se ipse supra modum non offert? quis proximum non aspernatur? Contumelia autem est quid majusquam maledicentia. Hæcenim duntaxat linguæ est dedecus et probrum; contumelia vero aliquid reipsa ad ignominiam eorum qui contumelia lacessuntur,nio- litur. Qui quidem elatus est, potest hodie, si velit, ad humilium abjectionem descendere; periculum vero fuerit ei qui nunc humilis est, ne ad superbo- rum elationem transferatur. Enimvero cum quis se credit ad humilitatis pertigisse apicem, id ipsum elati animi argumentum est, et præter modum efferri adversus eum qui in peccatis versari videtur, gravis est superbia, quam passus fuit adversuspublicanum Pharisæus. eidem excelsus obnoxius est atque sublimis, ut qui affectu tantummodo a contumelioso et superbo, differat. Hic namque adversum cæteros contume- liam superbiamque adhibet; ille vero, etiam cum solus est, plus equo se ipsum effert, animique va- nitate se sustollit, ac erigit. Atque ut intelligas quis sit prorsus sublimis, tui ipsius reminiscere, qualis in juventutis tum vanitate fueris : si quandousquam dum solus tibi vacares, vitæ rationem ac studia attendisti ; quam facile mentis cogitatione a princi- patu in principatum, a dominatu in dominatum concurreres, comparares divitias, domos extrueres, seponeres aurum et argentum, prædia colligeres, ex quibus singulis annis tot tantaque tibi redirent talenta, haberes famulos innumeros, artes omnis generis, proventus ex his emergentes, armenla equo- rum, ovillos greges boumque armenta, opes ex his provenientes, uxorem, liberos, ac eorum sobolem ; afficeres amicos beneficiis: te de inimicis vindicares, principatum obtineres civitatum, deinde et gen- tium ; ac tandem regnum occupares. Vides quemad- modum ejusmodi animus præ levitate sua elatus sit et sublimis ? Nusquam constitit, sed ultra id quod Cor. VI, 10. rectius. D quinque mss. legitur. 89. Et super omnem excelsum et sublimem. Vitio (9) Editi et duo mss., ὑπερέχει. Alii quatuor mss., (10) Editi et Reg. primus ἀργύριον. Sed in aliis 89. Καὶ ἐπὶ πάντα ὑψηλὸν καὶ μετέωρον. Τῆς (11) Pro ἔκγονα aliquot mss. habent, ἔγγονα.

νίας ἀρχὴ, καὶ ἡ ὑπερηφανία κακὸν ἔγγονόν ἐστι τῆς ὕβρεως. Διὰ τοῦτο ἡ ἐκδίκησις ἐπὶ πάντα ὁβριστὴν καὶ ὑπερήφανον. Α' συγγενεῖς γὰρ ἁμαρτίαι ὁμοιο- τρόπως κολάζονται. Επάξει οὖν ἡ διαβόητος ἡμέρα τοῦ Κυρίου τὴν ἐκδίκησιν ἐπὶ πάντα ὑβριστὴν καὶ ὑπερήφανον. Ἡμεῖς δὲ οἱ ἐλεεινοί, πᾶσαν ἡμέραν ἐν τοῖς κακοῖς τούτοις στρεφόμενοι, οὐδὲ συνίεμεν ὁποῖα κακὰ ἁμαρτάνομεν Λοίδοροι βασιλείαν Θεοῦ οὐ κληρονομήσουσιν. Καὶ ἡμεῖς λοιδοροῦμεν, ἐν αὐτῷ τῷ λοιδορεῖν μὴ συνιέντες, ὅτι ταῦτα ἃ νῦν ἀφίημι ῥήματα ἐν τῇ ἡμέρᾳ τοῦ Κυρίου ἀντιστήσεταί μοι, καὶ διακόψει μου τὴν ὁδὸν, καὶ ὥσπερ τειχίον γενή - σεται ὑπερβαθῆναι μὴ δυνάμενον. Τίς ἡμῶν ἑαυτὸν οὐχ ὑπεραίρει (9) ; τίς τὸν πλησίον οὐ διαπτύει; Ἡ δὲ ὕβρις πλέον τί ἐστι τῆς λοιδορίας. Ἡ μὲν γὰρ γλώσσης ἐστὶ μόνον ἀτιμία· ἡ δὲ ὕβρις καὶ τὴν διὰ τῶν ἔργων ἐπ᾿ αἰσχύνῃ τῶν ὑβριζομένων ἐπίνοιαν ἔχει. Δυνατὸν μέντοι σήμερον βουληθέντι τῷ ὑψηλῷ κατελθεῖν εἰς τὴν τῶν ταπεινῶν ταπείνωσιν· καὶ τῷ νῦν μέντοι ταπεινῷ κίνδυνος ἀντιμεταστῆναι εἰς τὸ τῶν ὑπερηφάνων ὕψωμα. Αὐτὸ γὰρ τὸ ὑπολαβεῖν πε- ρὶ ἑαυτοῦ εἰς τὸ ἄκρον τῆς ταπεινώσεως ἐληλυθέναι, ὑψώματός ἐστιν ἀφορμὴ καὶ τὸ τοῦ σφόδρα δο κοῦντος ἐν ἁμαρτίαις εἶναι κατεπαρθῆναι, ὑπερηφα νία δεινή, ἣν ἔπαθεν ὁ Φαρισαῖος κατὰ τοῦ τε- λωνου. ἑαυτὸν δὲ ἀποσεμνύνει. Καὶ ἔστιν ἡ ὕβρις υπερηφα ὑπεραίρει, αὐτῆς κακίας ἐστὶ καὶ ὁ ὑψηλὸς καὶ μετάωρος, δια- φέρων πρὸς τὸν ὑβριστὴν καὶ ὑπερήφανον τῇ σχέσει μόνον. Ὁ μὲν γὰρ καθ᾿ ἑτέρων τῇ ὕβρει καὶ τῇ ὑπερηφανία κέχρηται· ὁ δὲ καὶ μόνος ὢν, ἑαυτὸν ὑπεραίρει, καὶ μετεωρίζει τῇ ματαιότητι τοῦ νοὸς, καὶ ἀνυψοῖ. Καὶ ἵνα μοι νοήσῃς τὸν ἀκριβῶς μετέω- ρον, ἀνάμνησον σεαυτὸν ἐν τῇ ματαιότητι τῆς νεότη- τός, σου, εἴ ποτε κατὰ σαυτὸν γενόμενος ἔλαβες ἔν- νοιαν τοῦ βίου, καὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων· πῶς εὐκό- λως κατὰ τὴν φαντασίαν τοῦ νοῦ ἐπέδραμες ἀρχὰς ἐξ ἀρχῶν, δυναστείας ἐκ δυναστειῶν, πλοῦτον περιεβά λου, οἰκίας ᾠκοδόμησας, χρυσὸν καὶ ἄργυρον (10) ἀπέθου, κτήσεις συνήγαγες, τόσα καὶ τόσα τάλαντα κατ' ἔτος προσκομιζούσας, οἰκέτας ἔσχες μυρίους, τέχνας παντοδαπὰς, τὰς ἐκ τούτων προσόδους, ἀγέλας ἵππων, ποίμνια και βουκόλια, τὰ ἐκ τούτων χρήμα. τα, γυναῖκα καὶ παῖδας, καὶ τούτων τὰ ἔκγονα (11), φίλους εὐεργέτησας, ἐχθροὺς ἡμύνω, ήρξας πόλεων, εἶτα ἐθνῶν, τὸ τελευταῖον καὶ ἐβασίλευσας. Ορᾷς πῶς ὑπὸ κουφότητος ὁ τοιοῦτος νοῦς ὑψηλός ἐστι καὶ μετέωρος; Οὐδαμοῦ ἐστήρικται, ἀλλ' ὑπὲρ τὰ ἀδύνα- τα, ὑπὲρ τὴν φύσιν φέρεται. Απειλεῖται εὖν καὶ τοῖς μετεώροις τὰ φοβερὰ τῆς ἡμέρας. Αμαρτία γάρ ἄργυρον APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. B " quidem fucit proximum, se ipsum vero jactat. Eat A insuper superbiæ origo contumelia, superbia itidem malus fons est, et origo superbiæ; superbia est contumeliæ fetus. Quapropter vindicta exercebitur in omnem contumeliosum et superbum. Siquidem peccata quæ quamdam inter se cognationem habent, pari ratione puniuntur. Inducet ergo vindictam ille Domini dies celeberrimus in omnem contumeliosum et superbum.Nos autem, qui sumus commiseratione digni,totu diein iis malis versantes, ne intelligimus quidem qualia sint mala,quæ sunt a nobis admissa: Maledici regni Dei hæreditatem non accipient ". Nos tamen maledicimus, atque inter conviciandum non animadvertimus verba isthæc quæ nunc profero, mihi esse in die Domini objicienda, meamque viam interseptura, atque instar muri futura esse, quem nemo transcendere potest. Quis nostrum se ipse supra modum non offert? quis proximum non aspernatur? Contumelia autem est quid majusquam maledicentia. Hæcenim duntaxat linguæ est dedecus et probrum; contumelia vero aliquid reipsa ad ignominiam eorum qui contumelia lacessuntur,nio- litur. Qui quidem elatus est, potest hodie, si velit, ad humilium abjectionem descendere; periculum vero fuerit ei qui nunc humilis est, ne ad superbo- rum elationem transferatur. Enimvero cum quis se credit ad humilitatis pertigisse apicem, id ipsum elati animi argumentum est, et præter modum efferri adversus eum qui in peccatis versari videtur, gravis est superbia, quam passus fuit adversuspublicanum Pharisæus. eidem excelsus obnoxius est atque sublimis, ut qui affectu tantummodo a contumelioso et superbo, differat. Hic namque adversum cæteros contume- liam superbiamque adhibet; ille vero, etiam cum solus est, plus equo se ipsum effert, animique va- nitate se sustollit, ac erigit. Atque ut intelligas quis sit prorsus sublimis, tui ipsius reminiscere, qualis in juventutis tum vanitate fueris : si quandousquam dum solus tibi vacares, vitæ rationem ac studia attendisti ; quam facile mentis cogitatione a princi- patu in principatum, a dominatu in dominatum concurreres, comparares divitias, domos extrueres, seponeres aurum et argentum, prædia colligeres, ex quibus singulis annis tot tantaque tibi redirent talenta, haberes famulos innumeros, artes omnis generis, proventus ex his emergentes, armenla equo- rum, ovillos greges boumque armenta, opes ex his provenientes, uxorem, liberos, ac eorum sobolem ; afficeres amicos beneficiis: te de inimicis vindicares, principatum obtineres civitatum, deinde et gen- tium ; ac tandem regnum occupares. Vides quemad- modum ejusmodi animus præ levitate sua elatus sit et sublimis ? Nusquam constitit, sed ultra id quod Cor. VI, 10. rectius. D quinque mss. legitur. 89. Et super omnem excelsum et sublimem. Vitio (9) Editi et duo mss., ὑπερέχει. Alii quatuor mss., (10) Editi et Reg. primus ἀργύριον. Sed in aliis 89. Καὶ ἐπὶ πάντα ὑψηλὸν καὶ μετέωρον. Τῆς (11) Pro ἔκγονα aliquot mss. habent, ἔγγονα.

ἐστὶ, φησίν, ὁ μετεωρισμός. "Ακους γὰρ τοῦ (42) Κυρίου λέγοντος· Καὶ μὴ μετεωρίζεσθε. Καὶ ὁ μα κάριος Δαβὶδ ἐν τοῖς κατορθώμασι ἀριθμεῖ τὸ μὴ μετα εωρισθῆναι, μηδὲ ὑψωθῆναι. Κύριε γάρ, φησίν, οὐχ ὑψώθη ἡ καρδία μου, οὐδὲ ἐμετεωρίσθησαν οι ὀφθαλμοί μου. Ἔστι μέντοι καὶ ἐπαινετῶς ὑψωθή- ναι, ὅταν μὴ μικροπρεπής ᾖς, μηδὲ ταπεινὰ μερι μνῶν, ἀλλὰ διεγηγερμένος τὸ φρόνημα, καὶ τῷ ἀνα- στήματι τῆς ἀρετῆς ὑπὸ μεγαλοψυχίας καὶ μεγαλο- νοίας κεκοσμημένος. Τὸ τοιοῦτον ὕψος τῆς γνώμης ἀποδεκτόν, τὸ ἀταπείνωτον ἐν θλίψεσι, τὸ ὑπερ- φρονοῦν τῶν ἐπὶ γῆς. Τοιοῦτος ὁ τὸ πολίτευμα ἔχων ἐν οὐρανοῖς, ὁ τὴν καρδίαν ἐπτοημένην ἔχων εἰς τοὺς ἐκεῖ θησαυρούς. Καὶ ἔοικε τοῦτο τὸ ὕψος τῆς δια- νοίας, πρὸς τὴν ἐκ τοῦ τύφου ἔπαρσιν, τὴν αὐτὴν ἔχειν διαφορὰν (13), ἦν ἀληθινὴ εὐεξία πρὸς τὴν ἐξ αδέρου γινομένην τῆς σαρκὸς ἐπανάστασιν. Ωγχω- Β ται μὲν γὰρ τὸ σῶμα, ἀλλ᾽ ὕπουλόν ἐστι καὶ νοσεῖ. ὑψηλῶν καὶ μετεώρων. Ποία κακία, φησί, τῆς κέ δρου, ὅτι καὶ τὸ ταύτης ὑψηλὸν, ὅπερ ἐκ φύσεως αὐτῇ πρόσεστιν, εἰς ἐξέτασιν ἄγεται ; Διὰ τί δὲ ὅλως καὶ ταῖς ἐν τῷ Διβάνῳ κέδροις ἀπειλεῖ τὴν ἡμέραν ὁ λό- γος; Ὅτι μὲν οὖν περὶ ἐμψύχων ὁ λόγος τῶν πεφυ- σιωμένων, καὶ μετὰ ἀναισθησίας ἐχόντων τὴν ἔπαρ- σιν, οὐδεὶς ἀντερεῖ. ᾿Αλλὰ διὰ τί κέδροι ; καὶ διὰ τί, τοῦ Λιβάνου ; Δ' κέδροι φυτόν εἰσιν, ἀχρήστων καρ- πῶν οἰστικαὶ, εἰς (44) ὕψος μήκιστον αὐξανόμεναι, καὶ ἀεὶ ἐπιδιδοῦσαι κατὰ τὴν προσθήκην τοῦ χρόνου, οὔτε γηρῶσαι ῥᾳδίως, οὔτε εὐκόλως κατασηπόμενοι ὁ δὲ Λίβανος ὄρος εἰδωλολατρείας τὸ παλαιὸν ἦν. Ἵνα οὖν τὰς ἐκεῖ ἐμφιλοχωρούσας (45) ὀλεθρίους δυνά- μεις ἐνδείξηται ἡμῖν, κέδρους ὠνόμασε τοῦ Λιβάνου τὰ ὑψώματα τῆς πονηρίας, τὰ ἐπαιρόμενα κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ, περὶ ὧν καὶ ὁ ψαλμός φησιν, ότι Συντρίψει Κύριος τὰς κέδρους του Λιβάνου. Δύο καται δὲ τὰ ἐν ἀνθρώποις ἀλαζονικά ἤθη ἄνευ αἰτίας τινὸς ἀκολούθου πρὸς τὴν φυσίωσιν ἐπαιρόμε να διὰ τῶν κέδρων αἰνίσσεσθαι. Ἔστι γὰρ καὶ ἐν φυσιώσει ἢ πιθανή τις αἰτία τὴν ἔπαρσιν ἐμποιοῦσα, ἢ πάντη ἄλογος. Οἷον (16), φρονεῖ τις ἐφ' ἑαυτῷ δι' ἐγκράτειαν· φρονεῖ διὰ σωφροσύνην, φρονεῖ διὰ τὸ ἐν ταῖς προσευχαῖς ἐπίμονον· κακῶς μὲν ποιεῖ παρ᾿ ὃ δεῖ φρονῶν, πλὴν ἀλλ᾽ ἔχει ἀκολουθίαν τὸ ὕψωμα. Ὁ τοιοῦτος ὑψηλὸν μέν ἐστι φυτόν, ἀλλ᾽ ἔγκαρπον· ὁ δὲ ἄνευ ἐργασίας τινὸς ἀγαθῆς, η ἢ διὰ πλοῦτον, ἢ δι᾽ εὐγένειαν, ἢ διὰ σώματος ἰσχὺν – μετεωριζόμενος, κέδρος ἐστὶν, ἀκάρπῳ ζωῇ καὶ ἀνα ἄκουσον, τοῦ. ρὰν λαβεῖν. ἐξ ὑδέρου. ὑδέρων. ὀγκοῦται. καρπῶν εἰστιικαὶ εἰς· καρπῶν οἰστικαί, εμφιλοχωρούσας. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. II. quæ sunt in die illa formidanda, sublimibus intermi- natur. Nam, inquit,elatio, peccatum est. Audi enim Dominum dicentem : Et nolite in sublime tolli s. Et beatus David inter virtutes, et præclara facinora enumerat, si quis se in sublime non evehat neque sustollatur. Domine enim, inquit,non est exaltatum cor meum,neque elati sunt oculi mei. Potes tamen laudabiliter exaltari, cum animum non despondes, neque vilia aut abjecta curas,sed experrecto animo et alacri, atque virtutis sublimitate per animi ex- celsitatem ac magnitudinem ornatus es. Talis animi elatio commendatur,si animus in afflictionibus non abjicitur,si terrena contemnuntur. Talis est, cujus est conversatio in cœlis, cujus cor thesauris illic reconditis inhiat. Porro idem videtur interesse dis- A feri potest,ultra nature conditionem fertur. Itaque crimen inter hano animi celsitudinem et superbis. B c elationem, quod inter corporis habitudinem ac oar- nis tumorem ex aqua intercute pro fectum intercedit Intumescit quidem ac turget corpus, sed subter agrum est et morbosum. sas el sublimes. Dixerit quispiam : Quodnam vitium inest cedro,ob quod et ipsius altitudo sibi a natura indita ad examen adducatur? Cur etiam prorsus diem illam cedris Libani Scriptura comminatur ? Nemo it inficias quin sermo de anima præditis habeatur,qui tument ac turgescunt,ac sensu expertes sese efferunt.Sed ecquid cedri ? et quam ob causam- cedri Libani? Cedri arbores sunt,quæ fructus usi- bus baud idoneos ferunt, crescuntque in amplissi - mam altitudinem, et pro temporis progressu semper augentur, vix senescunt, vixque putrescunt : Liba- nus autem olim mons erat idololatriæ. Itaque ut exitiosas potestates illic commorantes nobis indica- ret, altitudines nequitiæ, adversus Dei scientiam se attollentes *,cedros Libani nominavit,de quibus ait psalmus: Confringet Dominus cedros Libani *. Porro superba hominum ingenia citra ullam æquam rationem ad tumorem usque elata per cedros pos- sunt significari. Enimvero etiam in animi tumore aut elatio gignitur ex speciosa aliqua causa, aut ratione nulla nititur. Exempli gratia, quispiam sibi nimium arrogat propter continentiam: seipse ob temperantiam effert, jactat se ob suam in preci- bus perseverantiam: plane perperam agit, dum præterquam quod decet, gloriatur : verumta- men rationem prætextumque habet elatio. Qui ejusmodi est, arbor quidem est excelsa, sed fructifera ; qui vero sine bono ullo opere sese ex- tollit, puta, vel propter divitias, vel generis splen- Psal. xxvIII, 5. Luc. XII, 29. * Psal. cxxx. 1. ³ II Cor. x, 5. Reg. primus, Statim tres mss., Alii qui- dam mss. cum editis,ἐξ Subinde unus ms., recte. Reg. tertius, quod PATROL. GR. XXX. D quidem per se mendosum est, sed ita tamen, ut ad veram lectionem proxime accedat. Regii primus et quartus, fructuum feraces. optime. tuor, in aliis quibusdam mss. 90. Καὶ ἐπὶ πᾶσαν κέδρον τοῦ Λιβάνου τῶν 90. VERS. 13. Et super omnes cedros Libani excel- (12) Addita est e quibusdam mss. particula γάρ. (13) Ita nostri sex mss. At editi, ἔπαρσιν, διαφο- (14) Editi et tres mss., καρπῶν, αἳ καὶ εἰς, baud (15) Editi et duo mss., φιλοχωρούσας. Alii qua- (16) Ita tres libri antiqui. Deest olov in editis et

ἐστὶ, φησίν, ὁ μετεωρισμός. "Ακους γὰρ τοῦ (42) Κυρίου λέγοντος· Καὶ μὴ μετεωρίζεσθε. Καὶ ὁ μα κάριος Δαβὶδ ἐν τοῖς κατορθώμασι ἀριθμεῖ τὸ μὴ μετα εωρισθῆναι, μηδὲ ὑψωθῆναι. Κύριε γάρ, φησίν, οὐχ ὑψώθη ἡ καρδία μου, οὐδὲ ἐμετεωρίσθησαν οι ὀφθαλμοί μου. Ἔστι μέντοι καὶ ἐπαινετῶς ὑψωθή- ναι, ὅταν μὴ μικροπρεπής ᾖς, μηδὲ ταπεινὰ μερι μνῶν, ἀλλὰ διεγηγερμένος τὸ φρόνημα, καὶ τῷ ἀνα- στήματι τῆς ἀρετῆς ὑπὸ μεγαλοψυχίας καὶ μεγαλο- νοίας κεκοσμημένος. Τὸ τοιοῦτον ὕψος τῆς γνώμης ἀποδεκτόν, τὸ ἀταπείνωτον ἐν θλίψεσι, τὸ ὑπερ- φρονοῦν τῶν ἐπὶ γῆς. Τοιοῦτος ὁ τὸ πολίτευμα ἔχων ἐν οὐρανοῖς, ὁ τὴν καρδίαν ἐπτοημένην ἔχων εἰς τοὺς ἐκεῖ θησαυρούς. Καὶ ἔοικε τοῦτο τὸ ὕψος τῆς δια- νοίας, πρὸς τὴν ἐκ τοῦ τύφου ἔπαρσιν, τὴν αὐτὴν ἔχειν διαφορὰν (13), ἦν ἀληθινὴ εὐεξία πρὸς τὴν ἐξ αδέρου γινομένην τῆς σαρκὸς ἐπανάστασιν. Ωγχω- Β ται μὲν γὰρ τὸ σῶμα, ἀλλ᾽ ὕπουλόν ἐστι καὶ νοσεῖ. ὑψηλῶν καὶ μετεώρων. Ποία κακία, φησί, τῆς κέ δρου, ὅτι καὶ τὸ ταύτης ὑψηλὸν, ὅπερ ἐκ φύσεως αὐτῇ πρόσεστιν, εἰς ἐξέτασιν ἄγεται ; Διὰ τί δὲ ὅλως καὶ ταῖς ἐν τῷ Διβάνῳ κέδροις ἀπειλεῖ τὴν ἡμέραν ὁ λό- γος; Ὅτι μὲν οὖν περὶ ἐμψύχων ὁ λόγος τῶν πεφυ- σιωμένων, καὶ μετὰ ἀναισθησίας ἐχόντων τὴν ἔπαρ- σιν, οὐδεὶς ἀντερεῖ. ᾿Αλλὰ διὰ τί κέδροι ; καὶ διὰ τί, τοῦ Λιβάνου ; Δ' κέδροι φυτόν εἰσιν, ἀχρήστων καρ- πῶν οἰστικαὶ, εἰς (44) ὕψος μήκιστον αὐξανόμεναι, καὶ ἀεὶ ἐπιδιδοῦσαι κατὰ τὴν προσθήκην τοῦ χρόνου, οὔτε γηρῶσαι ῥᾳδίως, οὔτε εὐκόλως κατασηπόμενοι ὁ δὲ Λίβανος ὄρος εἰδωλολατρείας τὸ παλαιὸν ἦν. Ἵνα οὖν τὰς ἐκεῖ ἐμφιλοχωρούσας (45) ὀλεθρίους δυνά- μεις ἐνδείξηται ἡμῖν, κέδρους ὠνόμασε τοῦ Λιβάνου τὰ ὑψώματα τῆς πονηρίας, τὰ ἐπαιρόμενα κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ, περὶ ὧν καὶ ὁ ψαλμός φησιν, ότι Συντρίψει Κύριος τὰς κέδρους του Λιβάνου. Δύο καται δὲ τὰ ἐν ἀνθρώποις ἀλαζονικά ἤθη ἄνευ αἰτίας τινὸς ἀκολούθου πρὸς τὴν φυσίωσιν ἐπαιρόμε να διὰ τῶν κέδρων αἰνίσσεσθαι. Ἔστι γὰρ καὶ ἐν φυσιώσει ἢ πιθανή τις αἰτία τὴν ἔπαρσιν ἐμποιοῦσα, ἢ πάντη ἄλογος. Οἷον (16), φρονεῖ τις ἐφ' ἑαυτῷ δι' ἐγκράτειαν· φρονεῖ διὰ σωφροσύνην, φρονεῖ διὰ τὸ ἐν ταῖς προσευχαῖς ἐπίμονον· κακῶς μὲν ποιεῖ παρ᾿ ὃ δεῖ φρονῶν, πλὴν ἀλλ᾽ ἔχει ἀκολουθίαν τὸ ὕψωμα. Ὁ τοιοῦτος ὑψηλὸν μέν ἐστι φυτόν, ἀλλ᾽ ἔγκαρπον· ὁ δὲ ἄνευ ἐργασίας τινὸς ἀγαθῆς, η ἢ διὰ πλοῦτον, ἢ δι᾽ εὐγένειαν, ἢ διὰ σώματος ἰσχὺν – μετεωριζόμενος, κέδρος ἐστὶν, ἀκάρπῳ ζωῇ καὶ ἀνα ἄκουσον, τοῦ. ρὰν λαβεῖν. ἐξ ὑδέρου. ὑδέρων. ὀγκοῦται. καρπῶν εἰστιικαὶ εἰς· καρπῶν οἰστικαί, εμφιλοχωρούσας. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. II. quæ sunt in die illa formidanda, sublimibus intermi- natur. Nam, inquit,elatio, peccatum est. Audi enim Dominum dicentem : Et nolite in sublime tolli s. Et beatus David inter virtutes, et præclara facinora enumerat, si quis se in sublime non evehat neque sustollatur. Domine enim, inquit,non est exaltatum cor meum,neque elati sunt oculi mei. Potes tamen laudabiliter exaltari, cum animum non despondes, neque vilia aut abjecta curas,sed experrecto animo et alacri, atque virtutis sublimitate per animi ex- celsitatem ac magnitudinem ornatus es. Talis animi elatio commendatur,si animus in afflictionibus non abjicitur,si terrena contemnuntur. Talis est, cujus est conversatio in cœlis, cujus cor thesauris illic reconditis inhiat. Porro idem videtur interesse dis- A feri potest,ultra nature conditionem fertur. Itaque crimen inter hano animi celsitudinem et superbis. B c elationem, quod inter corporis habitudinem ac oar- nis tumorem ex aqua intercute pro fectum intercedit Intumescit quidem ac turget corpus, sed subter agrum est et morbosum. sas el sublimes. Dixerit quispiam : Quodnam vitium inest cedro,ob quod et ipsius altitudo sibi a natura indita ad examen adducatur? Cur etiam prorsus diem illam cedris Libani Scriptura comminatur ? Nemo it inficias quin sermo de anima præditis habeatur,qui tument ac turgescunt,ac sensu expertes sese efferunt.Sed ecquid cedri ? et quam ob causam- cedri Libani? Cedri arbores sunt,quæ fructus usi- bus baud idoneos ferunt, crescuntque in amplissi - mam altitudinem, et pro temporis progressu semper augentur, vix senescunt, vixque putrescunt : Liba- nus autem olim mons erat idololatriæ. Itaque ut exitiosas potestates illic commorantes nobis indica- ret, altitudines nequitiæ, adversus Dei scientiam se attollentes *,cedros Libani nominavit,de quibus ait psalmus: Confringet Dominus cedros Libani *. Porro superba hominum ingenia citra ullam æquam rationem ad tumorem usque elata per cedros pos- sunt significari. Enimvero etiam in animi tumore aut elatio gignitur ex speciosa aliqua causa, aut ratione nulla nititur. Exempli gratia, quispiam sibi nimium arrogat propter continentiam: seipse ob temperantiam effert, jactat se ob suam in preci- bus perseverantiam: plane perperam agit, dum præterquam quod decet, gloriatur : verumta- men rationem prætextumque habet elatio. Qui ejusmodi est, arbor quidem est excelsa, sed fructifera ; qui vero sine bono ullo opere sese ex- tollit, puta, vel propter divitias, vel generis splen- Psal. xxvIII, 5. Luc. XII, 29. * Psal. cxxx. 1. ³ II Cor. x, 5. Reg. primus, Statim tres mss., Alii qui- dam mss. cum editis,ἐξ Subinde unus ms., recte. Reg. tertius, quod PATROL. GR. XXX. D quidem per se mendosum est, sed ita tamen, ut ad veram lectionem proxime accedat. Regii primus et quartus, fructuum feraces. optime. tuor, in aliis quibusdam mss. 90. Καὶ ἐπὶ πᾶσαν κέδρον τοῦ Λιβάνου τῶν 90. VERS. 13. Et super omnes cedros Libani excel- (12) Addita est e quibusdam mss. particula γάρ. (13) Ita nostri sex mss. At editi, ἔπαρσιν, διαφο- (14) Editi et tres mss., καρπῶν, αἳ καὶ εἰς, baud (15) Editi et duo mss., φιλοχωρούσας. Alii qua- (16) Ita tres libri antiqui. Deest olov in editis et

ονήτῳ ἐπαγαλλόμενος. Διὰ τί δὲ καὶ τοῦ Λιβάνου ; Ὅτι ὥσπερ τὰ ἐπὶ τῶν ὁρῶν πεπηγότα φυτὰ ὕψει ἀλλοτρίῳ συγκέχρηται, οὕτως οἱ πλοῦτον, ἢ δύναμιν, ἢ δόξαν προγόνων ὑποβαλλόμενοι, τοῖς κατ᾿ οὐδὲν προσήκουσιν εἰς ἀφορμὴν τῆς οἰκείας επάρσεως ἀποκέχρηνται. Εἰσὶ μέντοι καὶ ἐπαινούμεναι κέδροι· Χορτασθήσεται τὰ ξύλα τοῦ Κυρίου (17), αἱ κέ δροι τοῦ Λιβάνου, ἃς ἐφύτευσε. Καὶ εἰς τὴν δοξο λογίαν παραλαμβάνεται ξύλα καρποφόρα, καὶ πᾶσαι κέδροι· ἵνα δειχθῇ, ὅτι οὐδὲν τῇ φύσει πονηρὸν, οὐδὲ ἡλλοτριωμένον Θεοῦ, ἀλλὰ παρὰ τὴν ἑαυτῶν αἰτίαν ἕκαστα ἢ ἀφίσταται ἀπὸ (48) Θεοῦ, ἢ προσοικειοῦται αὐτῷ. Διὰ τοῦτο καὶ αἱ εἰς κατασκευὴν τοῦ ναοῦ συν- τελέσασαι κέδροι ἐκ τοῦ Διβάνου ἦσαν κατακεκομισμέ- ναι (19), τῆς ἱστορίας παραδεικνυούσης, ὅτι δυνατὸν ἐξ εἰδωλολατρείας εἰς ἁγιασμὸν μεταβαλεῖν. Διὰ τοῦτο ποτὲ μὲν συντρίβεται κέδρος, ὅταν ἀχώριστος ᾖ τοῦ Λιβάνου· ποτὲ δὲ, ὅταν καταλιποῦσα τὰ ἀρχαῖα, ἀξία τοῦ ἁγιάζεσθαι γένηται. Καθόλου μέντοι καὶ τὰ τῶν ζώων ἤθη καὶ τὰ τῶν φυτῶν εἴδη εἰς τὸ ποικίλον τῆς προαιρέσεως τῶν ἀνθρώπων λαμβάνεται. λου φυτοῦ μνήμη, πρὸς ἔνδειξιν ἀνθρωπείου βίου ὑποπεσεῖν ἀπειλουμένου τῇ κρίσει. Τὰ γὰρ σκληρὰ ἤθη καὶ δύσεικτα ἀντιτύπως πρὸς πάντα καὶ ἀντι- βατικῶς διακείμενα, καὶ ἡ κοινὴ συνήθεια δρυΐ παρ- εικάζει. Φέρει δὲ τὸ δένδρον τοῦτο καρπὸν, ἀλλὰ χοίρων τροφήν. Διὰ τοῦτο δένδρον αἰσχύνης ὠνόμασε· τὸ γὰρ Βασὶν εἰς τὴν αἰσχύνην μεταλαμβάνουσιν. ἂν οὖν ἡ δόξα τῆς καρποφορίας αἰσχύνη ἐστὶ, καὶ ἐπὶ τούτοις (20) ἔσται ἡ ἡμέρα τοῦ Κυρίου. Καὶ δὴ καὶ τὴν εἰδωλολατρείαν αἰσχύνην εὕρομεν λεγομέν νην, ὡς ἐν τῇ τρίτῃ τῶν Βασιλειῶν Ἡλίας λέγει πρὸς τὸν ᾿Αχαάβ Καὶ νῦν ἀπόστειλον καὶ συνάθροι σον πρὸς μὲ πάντα Ἰσραὴλ εἰς ὅρος τὸ Καρμή λιον, καὶ τοὺς προφήτας τῆς αἰσχύνης, καὶ τοὺς προφήτας τῶν ἀλσων τετρακοσίους ἄνδρας ἐσθίοντας τράπεζαν (21) Ιεζάβελ. Ἐπεὶ οὖν Πᾶν δένδρον μὴ ποιοῦν καρπὸν καλὸν, διαφάπτεται, καὶ εἰς πῦρ βάλλεται, ἡ τοῦ Κυρίου ἡμέρα καὶ τοῖς λα τοῦ πεδίου, ξύλα τοῦ Κυρίου, ξύλα τοῦ δρυμοῦ, ὁ Ἑβραῖος καὶ οἱ λοιποί, τοῦ Κυρίου. τεθεί ξύλα τοῦ πεδίου Κυρίου, εφύτευσας. εφύτευσεν. κοσμημέναι, κατακεκομισμέναι, εὕραμεν λεγομένην. APPENDIX OPERUM S. ΒASILII MAGΝΙ. dorem, vel ob corporis robur, cedrus est, cum de A vita infructuosa et inutili superbiat. Jam vero cur adjunctum est, Libani ? Quia sicut arbores in non- tibus fixa alienam accipiunt altitudinem : ita qui obtendunt divitias aut potestatem, aut majorum gloriam, rebus nihil ad se pertinentibus ad præ- bendam Buæ elationi occasionem abutuntur. Quin et laudantur cedri: Saturabuntur ligna Do- mini, cedri Libani, quas plantavit *1. Imo ad dan- dam Deo gloriam ligna fructifera cedrique omnes admittuntur; ut ostendatur nihil esse suapte na- tura malum nihilque a Deo alienatum, sed singula ex se in causa esse cur a Deo aut abscedant, aut cum ipso conjungantur. Ideo et adhibitæ ad cons- truendum templum cedri, ex Libano, uti historia docet, fuerant exportatæ, quod possit idololatria in sanctitatem transmutari. Quocirca modo quidem confringitur cedrus, cum a Libano non separatur: modo vero cum relicta vetustate, evadit digua cui sanctitas conferatur. Uno verbo animalium indoles, speciesque arborum ad variam mentis humanæ affectionem designandam assumuntur. B boris alius fit mentio, ut ostendat humanam vitam comminationis judicio fore obnoxiam.Nam indoles inhumana,inflexibilis, omnibus obnitens et adversa, ex communi more quercui comparatur. Arbor autem illa fructum quidem affert, sed por- cino esui idoneum. Quapropter nominavit ignomi- niæ arborem siquidem Basan ad ignominiam de- notandam usurpant. Quorum igitur gloria uberem ignominia fructum parit,etiam in illos dies Domini C impinget. Quin et idololatriam vocari ignominiam deprehendimus, uti in tertio Regnorum libro Elias ad Achaab loquitur: Et nunc mitte, et congrega ad me omnem Israel in montem Carméli,ët prophetas ignominiæ,et prophetas lucorum : quadringentos viros manducantes mensam Jezabet *.Quia igitur Arbor om- nis quæ non facit fructum bonum, exciditur, et in ignem mittitur.",arboribus etiam ignominiæ,diem Domini tanquam horrendam et formidabilem interminatur Psal. CIII, 16. Psal. CXLVIII, 7. “ III Reg. XVIII, 19. “ Matth. 111, 10. tum est: nec mirum videri debet, si alius aliter le- gat. Ducæus codicum suorum Het J.et Vulgata,at- D que Procopii auctoritate fretus,legi debere putal,ξύ- ligna campi : sed reclamat Combef. sius,aitque sibi videri potius legendum esse, ligna Domini, ob fdem videlicet codicis F. 1, et psalmorum non paucorum, et exemplaris Hebraici. Præterea viro erudito licebat Symmachi, Hieronymi, Theodoreti, Regii tertii, Colbertini se- cundi, quintæ et sextæ editionis testimonium pro- ferre ad idem ostendendum. Vicissim Ducæus opi- nionem suam auctoritate LXX interpretum Eusebii- que et Regii quarti confirmare poterat.Nec illud si- lentio prætereundum, in Colbertino primo scri- ptum reperiri secunda et recenti manu, ligna memoris. Hic quoque monere ju- vat, illa, xaoɩ, quæ apud Nobilium in modum scholii le- guntur, ipsa e880 verba antiquissimi interpre- tis Eusebii. aquila et Theodotio, ut scribit Du- cus, utrumque amplexi sunt, ligna campi Domini. Nos nihil quidquam in contextu mutandum censuimus. Hoc ipso in loco uterque Colb. et duo Regii, Editi et He- gii primus et tertius, Deest and in reliquis mss. et in excusis. exornatæ, inepte. Posterior editio et Colb. secundus, exportatz, apte : et ita legerat Tilmannus. mss., manducantes mensam, Hebraismus est; idemque valet, atque id quod Vulgata legitur, comedunt de mensa. 91. Et super omnem arborem glandis Basan. Ar- 21. Καὶ ἐπὶ πᾶν δένδρον βαλάνου Βασάν. "Αλ- (17) Dissidere inter se hoc loco libros veteres no- (18) Ita uterque Colbertinus et Reg. secundus. (19) Prior editio Paris. et quinque mss., κατακε (20) Colb. secundus, τούτους. Haud longe aliquot (21) Illud loquendi genus, ἐσθίοντας τράπεζαν,

ονήτῳ ἐπαγαλλόμενος. Διὰ τί δὲ καὶ τοῦ Λιβάνου ; Ὅτι ὥσπερ τὰ ἐπὶ τῶν ὁρῶν πεπηγότα φυτὰ ὕψει ἀλλοτρίῳ συγκέχρηται, οὕτως οἱ πλοῦτον, ἢ δύναμιν, ἢ δόξαν προγόνων ὑποβαλλόμενοι, τοῖς κατ᾿ οὐδὲν προσήκουσιν εἰς ἀφορμὴν τῆς οἰκείας επάρσεως ἀποκέχρηνται. Εἰσὶ μέντοι καὶ ἐπαινούμεναι κέδροι· Χορτασθήσεται τὰ ξύλα τοῦ Κυρίου (17), αἱ κέ δροι τοῦ Λιβάνου, ἃς ἐφύτευσε. Καὶ εἰς τὴν δοξο λογίαν παραλαμβάνεται ξύλα καρποφόρα, καὶ πᾶσαι κέδροι· ἵνα δειχθῇ, ὅτι οὐδὲν τῇ φύσει πονηρὸν, οὐδὲ ἡλλοτριωμένον Θεοῦ, ἀλλὰ παρὰ τὴν ἑαυτῶν αἰτίαν ἕκαστα ἢ ἀφίσταται ἀπὸ (48) Θεοῦ, ἢ προσοικειοῦται αὐτῷ. Διὰ τοῦτο καὶ αἱ εἰς κατασκευὴν τοῦ ναοῦ συν- τελέσασαι κέδροι ἐκ τοῦ Διβάνου ἦσαν κατακεκομισμέ- ναι (19), τῆς ἱστορίας παραδεικνυούσης, ὅτι δυνατὸν ἐξ εἰδωλολατρείας εἰς ἁγιασμὸν μεταβαλεῖν. Διὰ τοῦτο ποτὲ μὲν συντρίβεται κέδρος, ὅταν ἀχώριστος ᾖ τοῦ Λιβάνου· ποτὲ δὲ, ὅταν καταλιποῦσα τὰ ἀρχαῖα, ἀξία τοῦ ἁγιάζεσθαι γένηται. Καθόλου μέντοι καὶ τὰ τῶν ζώων ἤθη καὶ τὰ τῶν φυτῶν εἴδη εἰς τὸ ποικίλον τῆς προαιρέσεως τῶν ἀνθρώπων λαμβάνεται. λου φυτοῦ μνήμη, πρὸς ἔνδειξιν ἀνθρωπείου βίου ὑποπεσεῖν ἀπειλουμένου τῇ κρίσει. Τὰ γὰρ σκληρὰ ἤθη καὶ δύσεικτα ἀντιτύπως πρὸς πάντα καὶ ἀντι- βατικῶς διακείμενα, καὶ ἡ κοινὴ συνήθεια δρυΐ παρ- εικάζει. Φέρει δὲ τὸ δένδρον τοῦτο καρπὸν, ἀλλὰ χοίρων τροφήν. Διὰ τοῦτο δένδρον αἰσχύνης ὠνόμασε· τὸ γὰρ Βασὶν εἰς τὴν αἰσχύνην μεταλαμβάνουσιν. ἂν οὖν ἡ δόξα τῆς καρποφορίας αἰσχύνη ἐστὶ, καὶ ἐπὶ τούτοις (20) ἔσται ἡ ἡμέρα τοῦ Κυρίου. Καὶ δὴ καὶ τὴν εἰδωλολατρείαν αἰσχύνην εὕρομεν λεγομέν νην, ὡς ἐν τῇ τρίτῃ τῶν Βασιλειῶν Ἡλίας λέγει πρὸς τὸν ᾿Αχαάβ Καὶ νῦν ἀπόστειλον καὶ συνάθροι σον πρὸς μὲ πάντα Ἰσραὴλ εἰς ὅρος τὸ Καρμή λιον, καὶ τοὺς προφήτας τῆς αἰσχύνης, καὶ τοὺς προφήτας τῶν ἀλσων τετρακοσίους ἄνδρας ἐσθίοντας τράπεζαν (21) Ιεζάβελ. Ἐπεὶ οὖν Πᾶν δένδρον μὴ ποιοῦν καρπὸν καλὸν, διαφάπτεται, καὶ εἰς πῦρ βάλλεται, ἡ τοῦ Κυρίου ἡμέρα καὶ τοῖς λα τοῦ πεδίου, ξύλα τοῦ Κυρίου, ξύλα τοῦ δρυμοῦ, ὁ Ἑβραῖος καὶ οἱ λοιποί, τοῦ Κυρίου. τεθεί ξύλα τοῦ πεδίου Κυρίου, εφύτευσας. εφύτευσεν. κοσμημέναι, κατακεκομισμέναι, εὕραμεν λεγομένην. APPENDIX OPERUM S. ΒASILII MAGΝΙ. dorem, vel ob corporis robur, cedrus est, cum de A vita infructuosa et inutili superbiat. Jam vero cur adjunctum est, Libani ? Quia sicut arbores in non- tibus fixa alienam accipiunt altitudinem : ita qui obtendunt divitias aut potestatem, aut majorum gloriam, rebus nihil ad se pertinentibus ad præ- bendam Buæ elationi occasionem abutuntur. Quin et laudantur cedri: Saturabuntur ligna Do- mini, cedri Libani, quas plantavit *1. Imo ad dan- dam Deo gloriam ligna fructifera cedrique omnes admittuntur; ut ostendatur nihil esse suapte na- tura malum nihilque a Deo alienatum, sed singula ex se in causa esse cur a Deo aut abscedant, aut cum ipso conjungantur. Ideo et adhibitæ ad cons- truendum templum cedri, ex Libano, uti historia docet, fuerant exportatæ, quod possit idololatria in sanctitatem transmutari. Quocirca modo quidem confringitur cedrus, cum a Libano non separatur: modo vero cum relicta vetustate, evadit digua cui sanctitas conferatur. Uno verbo animalium indoles, speciesque arborum ad variam mentis humanæ affectionem designandam assumuntur. B boris alius fit mentio, ut ostendat humanam vitam comminationis judicio fore obnoxiam.Nam indoles inhumana,inflexibilis, omnibus obnitens et adversa, ex communi more quercui comparatur. Arbor autem illa fructum quidem affert, sed por- cino esui idoneum. Quapropter nominavit ignomi- niæ arborem siquidem Basan ad ignominiam de- notandam usurpant. Quorum igitur gloria uberem ignominia fructum parit,etiam in illos dies Domini C impinget. Quin et idololatriam vocari ignominiam deprehendimus, uti in tertio Regnorum libro Elias ad Achaab loquitur: Et nunc mitte, et congrega ad me omnem Israel in montem Carméli,ët prophetas ignominiæ,et prophetas lucorum : quadringentos viros manducantes mensam Jezabet *.Quia igitur Arbor om- nis quæ non facit fructum bonum, exciditur, et in ignem mittitur.",arboribus etiam ignominiæ,diem Domini tanquam horrendam et formidabilem interminatur Psal. CIII, 16. Psal. CXLVIII, 7. “ III Reg. XVIII, 19. “ Matth. 111, 10. tum est: nec mirum videri debet, si alius aliter le- gat. Ducæus codicum suorum Het J.et Vulgata,at- D que Procopii auctoritate fretus,legi debere putal,ξύ- ligna campi : sed reclamat Combef. sius,aitque sibi videri potius legendum esse, ligna Domini, ob fdem videlicet codicis F. 1, et psalmorum non paucorum, et exemplaris Hebraici. Præterea viro erudito licebat Symmachi, Hieronymi, Theodoreti, Regii tertii, Colbertini se- cundi, quintæ et sextæ editionis testimonium pro- ferre ad idem ostendendum. Vicissim Ducæus opi- nionem suam auctoritate LXX interpretum Eusebii- que et Regii quarti confirmare poterat.Nec illud si- lentio prætereundum, in Colbertino primo scri- ptum reperiri secunda et recenti manu, ligna memoris. Hic quoque monere ju- vat, illa, xaoɩ, quæ apud Nobilium in modum scholii le- guntur, ipsa e880 verba antiquissimi interpre- tis Eusebii. aquila et Theodotio, ut scribit Du- cus, utrumque amplexi sunt, ligna campi Domini. Nos nihil quidquam in contextu mutandum censuimus. Hoc ipso in loco uterque Colb. et duo Regii, Editi et He- gii primus et tertius, Deest and in reliquis mss. et in excusis. exornatæ, inepte. Posterior editio et Colb. secundus, exportatz, apte : et ita legerat Tilmannus. mss., manducantes mensam, Hebraismus est; idemque valet, atque id quod Vulgata legitur, comedunt de mensa. 91. Et super omnem arborem glandis Basan. Ar- 21. Καὶ ἐπὶ πᾶν δένδρον βαλάνου Βασάν. "Αλ- (17) Dissidere inter se hoc loco libros veteres no- (18) Ita uterque Colbertinus et Reg. secundus. (19) Prior editio Paris. et quinque mss., κατακε (20) Colb. secundus, τούτους. Haud longe aliquot (21) Illud loquendi genus, ἐσθίοντας τράπεζαν,

δένδροις τῆς αἰσχύνης ὡς φοβερὴ ἀπειλεῖται. Διὰ (22) τοῦτο καὶ ὁ βασιλεὺς τῆς Βασὰν Ωγ προσηγόρευται. ἂν δὲ ἐρμηνεύεται διάφραξις· ὡς τῶν ἔργων τῆς αἰσχύνης τὴν ὁδὸν ἡμῖν τῆς σωτηρίας ἀποφρασσόν των. Πόρνοι γὰρ, καὶ μοιχοί, καὶ μαλακοὶ, καὶ ἀρ- σενοκοῖται, καὶ πάντες τῆς αἰσχύνης ἐργάται ὑπὸ τοῦ γ βασιλεύοντος, τοῦ τὴν ἀπὸ Θεοῦ διακοπὴν ἐνερ- γοῦντος· ὃν συντρίβει ὁ Κύριος ἐπ' ἐλευθερίᾳ τῶν κρα- τουμένων. Εξομολογεῖσθε γὰρ τῷ Κυρίῳ, ὅτι χρησ στὸς, τῷ πατάξαντι βασιλεῖς μεγάλους, καὶ ἀπο- κτείναντι βασιλεῖς κραταιούς, τὸν Σηὼν καὶ τὸν Αγ. δ καὶ ἐπὶ πάντα πύργον ὑψηλόν. Ωσπερ τὰ ὄρη πρὸς τοὺς βουνοὺς τὴν κατὰ μέγεθος ἔχει διαφοράν, τῷ δὲ λοιπῷ τὰ αὐτὰ ἀλλήλοις ἐστίν· οὕτω καὶ αἱ (23) ἐναντίαι δυνάμεις τῇ μὲν προαιρέσει ἀλλήλαις ἐοί- κασι, τῷ δὲ μεγέθει τῶν ἀδικημάτων διενηνόχασιν. Εἰκότως οὖν καὶ κατὰ τούτων ἡ (24) ἡμέρα Κυρίου Σαβαώθ ἐνστήσεται. Τί δὲ βούλεται τὸ, Καὶ ἐπὶ πάντα πύργον; Ὁ πύργος ἐντὶν ὑψηλὸν σκοπευτής ριον πρὸς φυλακὴν πόλεως, καὶ γνῶσιν ἐφόδων που λεμικῶν ἐπιτήδειον. Τοιοῦτος ἡμῖν δέδοται καὶ ὁ νοῦς, φυλακτικος τῶν ἀγαθῶν, προορατικὸς τῶν ἐπιβού λων. Τοῦτον οὐ χρὴ ἐν ἑαυτῷ οὐδὲ διὰ τῶν γηίνων τὴν εἰς οὐρανὸν ἄνοδον πραγματεύεσθαι. Καταβαίνει γὰρ ὁ Κύριος πρὸς αὐτὸν κάτω πεσόντα διὰ τὸ φρό νημα, καὶ τὴν πρὸς τὸ κακὸν αὐτοῦ συμφωνίαν δια- σπῇ ἐπ' εὐεργεσίᾳ καὶ σωτηρίᾳ. Περὶ τῆς τούτου οἰκοδομῆς κελεύει ἡμᾶς ὁ Κύριος καθίσαντας ψηφίο σαι, ε! ἔχομεν τὰ πρὸς ἀπαρτισμόν, ὡς δη λοῖ αὐτὴ ἡ σύμφρασις τοῦ Εὐαγγελίου. Τὸν οὖν ὑψη- λάφρονα νουν, καὶ ὑπέρογκον, καὶ πάντας ἐξευτελί ζοντα, καὶ ἑαυτὸν μακαρίζοντα φοβεῖσθαι ὁ λόγος τὴν ἡμέραν Κυρίου βούλεται. Καὶ ἐπὶ πᾶν τεῖχος ὑψηλόν. Πάλιν τεῖχος ἔρυμά ἐστι πρὸς φυλακὴν πό λεων πεποιημένον, καὶ τὰς προσβολὰς τῶν πολε- μίων ἀποκρουόμενον· οὕτως εἰσί τινες καὶ λόγοι, οι μὲν ἐκ τῆς ἀληθείας αὐτῆς περικείμενοι ἡμῖν, τὸ Σκαθαίρετον τῶν σωτηρίων δογμάτων διατηροῦντες· οἱ δὲ ἐκ τῆς ἔξωθεν ἐπινοίας πρὸς ὀχύρωσιν ψεύ- δους καὶ φυλακὴν ματαιότητος ἐπιτετηδευμένοι. Ἡ γὰρ τῆς διαλεκτικής δύναμις τεῖχός ἐστι τοῖς δόγμα- σιν, οὐκ ἐῶσα αὐτὰ εὐδιάρπαστα εἶναι καὶ εὐάλωτα τοῖς βουλομένοις. Διὰ τοῦτο τὰ μὲν τῆς Ἱερουσαλὴμ τείχη ἀνάγραπτά ἐστιν ἐπὶ τῶν χειρῶν τοῦ Κυρίου· τὰ δὲ Ἱεριχοῦντος ὑπὸ Ἰησοῦ καθαιρεῖται, φωνῇ μόνῃ διαλυόμενα. Ανω μὲν οὖν μόνα τὰ ὑψηλὰ κατα ηγορεῖται· ἐνταῦθα δὲ καὶ τὰ ἰσχύν τινα μετὰ τοῦ ὕψους ἔχοντα· τὴν ἐν ταῖς ἀποδεικτικαῖς μεθόδοις πιθανότητα ἐπὶ πολὺ κραταιωθεῖσαν καὶ ὑψωθεῖσαν τεῖχος ὑψηλὸν τροπικῶς λέγοντος τοῦ προφήτου, καὶ * νι, 10. ἀλλήλαις. ἀλλήλοις. ἀλλήλαις διενηνόχασιν. ἀλλήλαις Ενστήσεται. ἐκστήσεται. φυλακὴν πόλεων. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. II. A B Scriptura. Quare et rex Basan Og appellatus est. Og autem interpretatur obstructionem, quod turpitudi- nis opera salutis nobis viam præcludant ". Scortato- res enim, adulteri, molles, et qui concumbunt cum masculis, omnesque ignominiæ operarii Og ipsi eos a Deo præcidenti ac separanti, ceu regi subjiciun- tur; quem conterit Dominus, ut ii, quibus domi- natur, liberentur. Confitemini enim Domino quo- niam bonus qui percussit reges magnos, et occidit reges fortes, Seon et Og 46. C D Cor. Psal. cxxxv, 1, 17-20. Luc. xiv, 28. Isa. XLIX, 16. Jos. VI, 20. per omnem collem, et super omnem turrim excelsam. Quemadmodum montes a collibus magnitudine dis- crepant, sed in reliquis omnino inter se conve- niunt: ita et contrariæ potestates proposito quidem et consilio sibi invicem sunt consimiles, sed scele- rum magnitudine differunt. Merito igitur dies Do- mini Sabaoth illos invadet. Quid autem hoc sibi vult: Et super omnem turrim? Turris specula est eminens ad tuendam civitatem, et ad bellicos in- cursus cognoscendos accommodata. Mens quoque ejusmodi concessa nobis est, bonorum custos, et quæ insidiantes prospiciat ac deprehendat. Bunc neque per se neque per res terrenas ascensum ad cœlum moliri oportet. Ad ipsam enim ob fastum deorsum prolapsam descendit Dominus, ao bene- ficii et salutis ergo, banc ipsius cum malo necessi- tudinem conspirationemque dissipat. Jubet dé hu- jus edificii fabrica Dominus, ut sedentes compute- mus, an ea quibus opus est ad perficiendum, ba- beamus, uti ipsum Evangelii consilium declarat “. Vult igitur Scriptura ut bano Domini diem formidet ac metuat animus ille, qui de se alte sentit ao ultra modum intumescit, quique aspernatur omnes, et se ipse prædicat beatum. Et super omnem mu- rum excelsum. Rursum murus septum est ac muni- men ad custodiendas civitates, et ad hostiles impe- tus propulsandos exstructum : ita sunt et sermones quidam, quibus ab ipsa veritate præcingimur et munimur, qui vim salutarium dogmatum inexpu- gnabilem tuentur: alii vero ab externa astutia ad corroborandum mendacium et ad retinendam vanitatem magna cum diligentia sunt excogitati. Vis namque dialectices, dogmatum est murus, quæ ea a quibuslibet qui vellent, facile interverti, aut facile expugnari non sinit. Quapropter muri qui- dem Jerusalem manibus Domini descripti sunt“: at Jerichontinæ civitatis mœnia solo clamore diru- ta, a Jesu evertuntur *. Superius quidem ea sola quæ excelsa erant, reprehensa sunt; hic vero ea lis ; nec dubium quin melius absit. rabatur. Mox quidam nass., Alii cum edi- tis, Μox editi, sed inde vocem sustulimus, tum quod eo loco otiosa sit, tum quod in nostris sex mɛs. non repe- riatur. editis. Statim quinque mss. Editi vero et Reg. primus, Subinde mss. nonnulli, 92. Καὶ ἐπὶ πᾶν ὄρος, καὶ ἐπὶ πάντα βουνὸν, 92. VERS. 14, 15. Et super omnem montem, el su- (22) Editi, Καὶ διά. At deest και in mes., nonnul- (23) Sic mss. aliquot. Vocula al in editis deside- (24) Sic mss. nostri omnes. Aberat articulus ab

δένδροις τῆς αἰσχύνης ὡς φοβερὴ ἀπειλεῖται. Διὰ (22) τοῦτο καὶ ὁ βασιλεὺς τῆς Βασὰν Ωγ προσηγόρευται. ἂν δὲ ἐρμηνεύεται διάφραξις· ὡς τῶν ἔργων τῆς αἰσχύνης τὴν ὁδὸν ἡμῖν τῆς σωτηρίας ἀποφρασσόν των. Πόρνοι γὰρ, καὶ μοιχοί, καὶ μαλακοὶ, καὶ ἀρ- σενοκοῖται, καὶ πάντες τῆς αἰσχύνης ἐργάται ὑπὸ τοῦ γ βασιλεύοντος, τοῦ τὴν ἀπὸ Θεοῦ διακοπὴν ἐνερ- γοῦντος· ὃν συντρίβει ὁ Κύριος ἐπ' ἐλευθερίᾳ τῶν κρα- τουμένων. Εξομολογεῖσθε γὰρ τῷ Κυρίῳ, ὅτι χρησ στὸς, τῷ πατάξαντι βασιλεῖς μεγάλους, καὶ ἀπο- κτείναντι βασιλεῖς κραταιούς, τὸν Σηὼν καὶ τὸν Αγ. δ καὶ ἐπὶ πάντα πύργον ὑψηλόν. Ωσπερ τὰ ὄρη πρὸς τοὺς βουνοὺς τὴν κατὰ μέγεθος ἔχει διαφοράν, τῷ δὲ λοιπῷ τὰ αὐτὰ ἀλλήλοις ἐστίν· οὕτω καὶ αἱ (23) ἐναντίαι δυνάμεις τῇ μὲν προαιρέσει ἀλλήλαις ἐοί- κασι, τῷ δὲ μεγέθει τῶν ἀδικημάτων διενηνόχασιν. Εἰκότως οὖν καὶ κατὰ τούτων ἡ (24) ἡμέρα Κυρίου Σαβαώθ ἐνστήσεται. Τί δὲ βούλεται τὸ, Καὶ ἐπὶ πάντα πύργον; Ὁ πύργος ἐντὶν ὑψηλὸν σκοπευτής ριον πρὸς φυλακὴν πόλεως, καὶ γνῶσιν ἐφόδων που λεμικῶν ἐπιτήδειον. Τοιοῦτος ἡμῖν δέδοται καὶ ὁ νοῦς, φυλακτικος τῶν ἀγαθῶν, προορατικὸς τῶν ἐπιβού λων. Τοῦτον οὐ χρὴ ἐν ἑαυτῷ οὐδὲ διὰ τῶν γηίνων τὴν εἰς οὐρανὸν ἄνοδον πραγματεύεσθαι. Καταβαίνει γὰρ ὁ Κύριος πρὸς αὐτὸν κάτω πεσόντα διὰ τὸ φρό νημα, καὶ τὴν πρὸς τὸ κακὸν αὐτοῦ συμφωνίαν δια- σπῇ ἐπ' εὐεργεσίᾳ καὶ σωτηρίᾳ. Περὶ τῆς τούτου οἰκοδομῆς κελεύει ἡμᾶς ὁ Κύριος καθίσαντας ψηφίο σαι, ε! ἔχομεν τὰ πρὸς ἀπαρτισμόν, ὡς δη λοῖ αὐτὴ ἡ σύμφρασις τοῦ Εὐαγγελίου. Τὸν οὖν ὑψη- λάφρονα νουν, καὶ ὑπέρογκον, καὶ πάντας ἐξευτελί ζοντα, καὶ ἑαυτὸν μακαρίζοντα φοβεῖσθαι ὁ λόγος τὴν ἡμέραν Κυρίου βούλεται. Καὶ ἐπὶ πᾶν τεῖχος ὑψηλόν. Πάλιν τεῖχος ἔρυμά ἐστι πρὸς φυλακὴν πό λεων πεποιημένον, καὶ τὰς προσβολὰς τῶν πολε- μίων ἀποκρουόμενον· οὕτως εἰσί τινες καὶ λόγοι, οι μὲν ἐκ τῆς ἀληθείας αὐτῆς περικείμενοι ἡμῖν, τὸ Σκαθαίρετον τῶν σωτηρίων δογμάτων διατηροῦντες· οἱ δὲ ἐκ τῆς ἔξωθεν ἐπινοίας πρὸς ὀχύρωσιν ψεύ- δους καὶ φυλακὴν ματαιότητος ἐπιτετηδευμένοι. Ἡ γὰρ τῆς διαλεκτικής δύναμις τεῖχός ἐστι τοῖς δόγμα- σιν, οὐκ ἐῶσα αὐτὰ εὐδιάρπαστα εἶναι καὶ εὐάλωτα τοῖς βουλομένοις. Διὰ τοῦτο τὰ μὲν τῆς Ἱερουσαλὴμ τείχη ἀνάγραπτά ἐστιν ἐπὶ τῶν χειρῶν τοῦ Κυρίου· τὰ δὲ Ἱεριχοῦντος ὑπὸ Ἰησοῦ καθαιρεῖται, φωνῇ μόνῃ διαλυόμενα. Ανω μὲν οὖν μόνα τὰ ὑψηλὰ κατα ηγορεῖται· ἐνταῦθα δὲ καὶ τὰ ἰσχύν τινα μετὰ τοῦ ὕψους ἔχοντα· τὴν ἐν ταῖς ἀποδεικτικαῖς μεθόδοις πιθανότητα ἐπὶ πολὺ κραταιωθεῖσαν καὶ ὑψωθεῖσαν τεῖχος ὑψηλὸν τροπικῶς λέγοντος τοῦ προφήτου, καὶ * νι, 10. ἀλλήλαις. ἀλλήλοις. ἀλλήλαις διενηνόχασιν. ἀλλήλαις Ενστήσεται. ἐκστήσεται. φυλακὴν πόλεων. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. II. A B Scriptura. Quare et rex Basan Og appellatus est. Og autem interpretatur obstructionem, quod turpitudi- nis opera salutis nobis viam præcludant ". Scortato- res enim, adulteri, molles, et qui concumbunt cum masculis, omnesque ignominiæ operarii Og ipsi eos a Deo præcidenti ac separanti, ceu regi subjiciun- tur; quem conterit Dominus, ut ii, quibus domi- natur, liberentur. Confitemini enim Domino quo- niam bonus qui percussit reges magnos, et occidit reges fortes, Seon et Og 46. C D Cor. Psal. cxxxv, 1, 17-20. Luc. xiv, 28. Isa. XLIX, 16. Jos. VI, 20. per omnem collem, et super omnem turrim excelsam. Quemadmodum montes a collibus magnitudine dis- crepant, sed in reliquis omnino inter se conve- niunt: ita et contrariæ potestates proposito quidem et consilio sibi invicem sunt consimiles, sed scele- rum magnitudine differunt. Merito igitur dies Do- mini Sabaoth illos invadet. Quid autem hoc sibi vult: Et super omnem turrim? Turris specula est eminens ad tuendam civitatem, et ad bellicos in- cursus cognoscendos accommodata. Mens quoque ejusmodi concessa nobis est, bonorum custos, et quæ insidiantes prospiciat ac deprehendat. Bunc neque per se neque per res terrenas ascensum ad cœlum moliri oportet. Ad ipsam enim ob fastum deorsum prolapsam descendit Dominus, ao bene- ficii et salutis ergo, banc ipsius cum malo necessi- tudinem conspirationemque dissipat. Jubet dé hu- jus edificii fabrica Dominus, ut sedentes compute- mus, an ea quibus opus est ad perficiendum, ba- beamus, uti ipsum Evangelii consilium declarat “. Vult igitur Scriptura ut bano Domini diem formidet ac metuat animus ille, qui de se alte sentit ao ultra modum intumescit, quique aspernatur omnes, et se ipse prædicat beatum. Et super omnem mu- rum excelsum. Rursum murus septum est ac muni- men ad custodiendas civitates, et ad hostiles impe- tus propulsandos exstructum : ita sunt et sermones quidam, quibus ab ipsa veritate præcingimur et munimur, qui vim salutarium dogmatum inexpu- gnabilem tuentur: alii vero ab externa astutia ad corroborandum mendacium et ad retinendam vanitatem magna cum diligentia sunt excogitati. Vis namque dialectices, dogmatum est murus, quæ ea a quibuslibet qui vellent, facile interverti, aut facile expugnari non sinit. Quapropter muri qui- dem Jerusalem manibus Domini descripti sunt“: at Jerichontinæ civitatis mœnia solo clamore diru- ta, a Jesu evertuntur *. Superius quidem ea sola quæ excelsa erant, reprehensa sunt; hic vero ea lis ; nec dubium quin melius absit. rabatur. Mox quidam nass., Alii cum edi- tis, Μox editi, sed inde vocem sustulimus, tum quod eo loco otiosa sit, tum quod in nostris sex mɛs. non repe- riatur. editis. Statim quinque mss. Editi vero et Reg. primus, Subinde mss. nonnulli, 92. Καὶ ἐπὶ πᾶν ὄρος, καὶ ἐπὶ πάντα βουνὸν, 92. VERS. 14, 15. Et super omnem montem, el su- (22) Editi, Καὶ διά. At deest και in mes., nonnul- (23) Sic mss. aliquot. Vocula al in editis deside- (24) Sic mss. nostri omnes. Aberat articulus ab

καθαιρεθήσεσθαι αὐτὸ ἐν τῇ ἡμέρᾳ τοῦ Κυρίου διε βεβαιουμένου. πρὸς τὴν γυμνασίαν τοῦ νοῦ ἡμῶν προβεβλημένα, μὴ ἁργῶς ἀκούωμεν (25) τῆς Γραφῆς, ἵνα μὴ χαμαὶ τὸν νοῦν καταβάλωμεν. Εἰπὼν (26) περὶ τοῦ νοῦ τοῦ τὰ ὑψηλὰ φρονοῦντος, καὶ μὴ τοῖς ταπεινοῖς συναπαγο μένου, ἀκολούθως ἐν τῷ αὐτῷ εἴδει τῆς ἐπικρύψεως καὶ περὶ σωμάτων διαλέγεται. Οὐ γὰρ φοβερὰ τοῖς ἀψύχοις πλοίοις ἡ τοῦ Κυρίου ἡμέρα, ἀλλὰ τοῖς διὰ τῶν σωμάτων ἐό τῷ ἁλμυρῷ κλύδωνι τοῦ βίου τούτου σαλευομένοις. Ὥσπερ γὰρ τὰ πλοῖα καταβα ρυνόμενα τῷ φόρτῳ, δυσάγωγά ἐστι, καὶ εὔκολα πρὸς ναυάγιον· οὕτω καὶ τὰ σώματα, ὅσα πολλῇ καὶ δαψιλεῖ τῇ τρυφῇ (27) εἰς πολυσαρκίαν καταπεφόρο τισται, διὰ φιληδονίαν, τῷ βυθῷ τῆς ἀπωλείας ἐπισ νηχόμενα, πλοῖα θαλάσσης λέγεται. Ἔστι μέντοι καὶ ἐπαινούμενα πλοῖα τὰ ὑπηρετοῦντα τοῖς καταβαίνου σιν εἰς τὴν θάλασσαν ἐπὶ τῷ (28) ποιῆσαι ἐργασίαν ἐν ὕδασι πολλοῖς, καὶ περὶ ὧν ἐν τῷ ψαλμῷ τῆς δοξολογίας εἴρηται, ὅτι Ἐκεῖ πλοῖα διαπορεύονται. Τὰ γὰρ διαβαίνοντα τὴν θάλασσαν πλοῖα, ἀλλὰ μὴ ἐναπομένοντα αὐτῇ, μηδὲ καταβαπτιζόμενα τοῖς κύ μασιν, ἐπαινεῖται· καὶ οἱ ἐν σαρκὶ δὲ ζῶντες, καὶ μὴ κατὰ σάρκα στρατευόμενοι, καταπατοῦντες τὸν κλύδωνα τοῦ βίου, καὶ ὑψηλότεροι αὐτοῦ ὄντες, ποιοῦ σιν ἐργασία, ἐν ὕδασι πολλοῖς· ὅσοι (29) συγκατα- βαίνουσι τῷ βίῳ ἐπὶ τῷ κερδῆσαί τινας τῶν βεβυ- θισμένων. Διὰ τοῦτο εἴδοσαν τὰ ἔργα Κυρίου, μισθὸν τῆς ἐργασίας τὴν σύνεσιν τῶν ἔργων Κυρίου καὶ τῶν ἐν τῷ βυθῷ θαυμασίων λαμβάνοντες. Καὶ ἐπὶ πᾶσαν θέαν πλοίων κάλλους· ᾿Ακουέτωσαν οἱ περὶ τὸν καλλωπισμὸν τοῦ σώματος ἔχοντες, καὶ οἱ περὶ τὴν τούτων θέαν περιέργως ἐσχολακότες. Οὐ γὰρ ἡ τῶν πλοίων θέα βλαβερά· ἀλλ' ἡ πρὸς ἐπιθυ- μίαν τοῦ σώματος κατανόησις. Ἔσται οὖν ἡ ἡμέρα Κυρίου ἐπὶ πᾶσαν θέαν πλοίων κάλλους, διότι ὁ ἐμ- βλέψας γυναικὶ πρὸς τὸ ἐπιθυμῆσαι, ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ ἐμοίχευσε· καὶ ἡ καλλωπιζομένη γυνὴ πρὸς τὸ τὰς ἐπιθυμίας ἐφ' ἑαυτὴν (30) τῶν ἀκολάστων κινῆσαι, ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτῆς ἤδη μεμοίχευται. το ἀκούειν. τοῦ μὴ ἀργῶς ἀκούομεν. τοῦ, παρέλκειν μὴ οὖν ἀργῶς. φῇ, τούτων ἔδειξεν ὁ λόγος, ὅτι τὰ προάγοντα πάντα ἐν αἰνίγματι καὶ περικεκαλυμμένως περὶ ἀνθρώπων εἴρητο (31). Μετὰ γὰρ τὸν ὑβριστὴν καὶ ὑπερήφανον, καὶ μετὰ τὸν ὑψηλὸν καὶ μετέωρον, μετὰ πᾶσαν κέδρον τοῦ Λιβάνου, μετὰ πᾶν δένδρον βαλάνου Βα- τρυφῇ, ἑαυτῇ. APPENDIX OPERUM 8. BASILII MAGNI. etiam quæ aliquod robur celsitudini conjunctum A nacta sunt, coarguuntur. Nimirum propheta vim persuadendi in argumentis demonstrativis sitam, multum invalescentem et in sublime exsurgente tropice murum excelsum nuncupat, et eum in Domini die asseverat eversum iri. B alliciat, jam in corde suo adulterium commisit. gmata sunt ad exercendam mentem nostram pro- posita, ut ne oscitanter audiamus Scripturam, neve animum in terram defigamus. Postquam de animo alta cogitante, nec de se demisse aut humiliter sen- tiente sermonem habuit, consequenter juxta idem allegoriæ genus etiam de corporibus loquitur. Non enim dies illa Domini inanimatis navibus formida- bilis est et extimescenda, sed iis, qui per sua corporain amaro hujus vitæ fluctu jactantur. Quem- admodum enim navigia onere degravata non nisi ægre vehi possunt, ac facile subeunt naufragium: ita et corpora quæ plurimis ac uberibus deliciis ad corpulentiam vergunt, per voluptatem voragini perditionis innatantia, maris naves appellantur.Vice versa collaudantur navigia, quibus utuntur qui ad operationem in aquis multis faciendam in mare descendunt 80, et de quibus in psalmo ad divinas laudes celebrandas composito dictum est: Illic naves pertranseunt 51. Quæ enim naves mare traji- ciunt, nec in eo permanent, ncc fluctibus immer- guntur, illæ laudantur: atque adeo qui in carne degunt, nec militant secundum carnem, sed hujus vitæ calcant fluctum, eoque superiores fiunt, ope- rationem in aquis multis faciunt. Ejusmodi sunt quicunque se in hac vita demittunt, ut aliquos eo- C rum qui in profundo demersi sunt, lucrentur. Qua- propter Domini opera noverunt, ut qui operum Domini et rerum in profundo " admirationem mo- ventium intelligentiam pro operationis mercede receperint. Et super omnem aspectum pulchritudinis navium. Audiant isthæc qui in ornando corpore studium ponunt, ac in his spectandis curiosius im- morantur. Nec enim navium aspectus noxius est: sed noxia est corporis quod concupiscitur contem- platio. Erit igitur dies Domini super omnem aspe- ctum pulchritudinis navium. Quamobrem qui vide- rit mulierem ad concupiscendum, in corde suo mochatus est 53. Quin et mulier quæ ideo se exor- nat, ut libidinosa incontinentium desideria ad se 94. VERS. 17. Et humiliabitur omnis homo. D Hisce verbis Scriptura declaravit, omnia quæ antea allata sunt, in ænigmate et abscondite fuisse de hominibus dicta. Siquidem post contumeliosum et superbum, post excelsum et sublimem, post om- nem cedrum Libani, post omnem arborem glandis Psal. cVI, 23. Psal. CIII, 26. * Psal. cvi, 24. Nostra vero editio Paris., ubi voculam, constat. Reg. secundus, ctoritate quinque mss. delevimus. aitque eam scripturam sibi magis probari. Ger- te et nobis quoque magis placet: quoniam tamen "Matth. v, 28. scriptum invenimus in nostris mss,, idcirco quidquam mutare in vulgatis noluimus. cuipiam fortasse rectius videri poterit. 93. Καὶ ἐπὶ πᾶν πλοῖον θαλάσσης. Αἰνίγματά ἐστι 93. VERS. 16. Et super omnem navem maris. Eni- (25) Sic tres libri veteres. Alii tres, τοῦ μὴ ἀργῶς (26) Particulam γάρ, quæ in excusis legitur, au- (27) Notat Combefisius, interpretem legisse, τρο 94. Καὶ ταπεινωθήσεται πᾶς ἄνθρωπος. Εκ (28) Editi, τό. At sex mss., τῷ. (20) Pro ὅσοι scripsit Procopius, ὅτε id quod (30) Alii mss., ἐφ' ἑαυτήν. Alii cum editis, ἐφ' (31) Editi, είρηται. Αt sex mss., εἴρητο.

καθαιρεθήσεσθαι αὐτὸ ἐν τῇ ἡμέρᾳ τοῦ Κυρίου διε βεβαιουμένου. πρὸς τὴν γυμνασίαν τοῦ νοῦ ἡμῶν προβεβλημένα, μὴ ἁργῶς ἀκούωμεν (25) τῆς Γραφῆς, ἵνα μὴ χαμαὶ τὸν νοῦν καταβάλωμεν. Εἰπὼν (26) περὶ τοῦ νοῦ τοῦ τὰ ὑψηλὰ φρονοῦντος, καὶ μὴ τοῖς ταπεινοῖς συναπαγο μένου, ἀκολούθως ἐν τῷ αὐτῷ εἴδει τῆς ἐπικρύψεως καὶ περὶ σωμάτων διαλέγεται. Οὐ γὰρ φοβερὰ τοῖς ἀψύχοις πλοίοις ἡ τοῦ Κυρίου ἡμέρα, ἀλλὰ τοῖς διὰ τῶν σωμάτων ἐό τῷ ἁλμυρῷ κλύδωνι τοῦ βίου τούτου σαλευομένοις. Ὥσπερ γὰρ τὰ πλοῖα καταβα ρυνόμενα τῷ φόρτῳ, δυσάγωγά ἐστι, καὶ εὔκολα πρὸς ναυάγιον· οὕτω καὶ τὰ σώματα, ὅσα πολλῇ καὶ δαψιλεῖ τῇ τρυφῇ (27) εἰς πολυσαρκίαν καταπεφόρο τισται, διὰ φιληδονίαν, τῷ βυθῷ τῆς ἀπωλείας ἐπισ νηχόμενα, πλοῖα θαλάσσης λέγεται. Ἔστι μέντοι καὶ ἐπαινούμενα πλοῖα τὰ ὑπηρετοῦντα τοῖς καταβαίνου σιν εἰς τὴν θάλασσαν ἐπὶ τῷ (28) ποιῆσαι ἐργασίαν ἐν ὕδασι πολλοῖς, καὶ περὶ ὧν ἐν τῷ ψαλμῷ τῆς δοξολογίας εἴρηται, ὅτι Ἐκεῖ πλοῖα διαπορεύονται. Τὰ γὰρ διαβαίνοντα τὴν θάλασσαν πλοῖα, ἀλλὰ μὴ ἐναπομένοντα αὐτῇ, μηδὲ καταβαπτιζόμενα τοῖς κύ μασιν, ἐπαινεῖται· καὶ οἱ ἐν σαρκὶ δὲ ζῶντες, καὶ μὴ κατὰ σάρκα στρατευόμενοι, καταπατοῦντες τὸν κλύδωνα τοῦ βίου, καὶ ὑψηλότεροι αὐτοῦ ὄντες, ποιοῦ σιν ἐργασία, ἐν ὕδασι πολλοῖς· ὅσοι (29) συγκατα- βαίνουσι τῷ βίῳ ἐπὶ τῷ κερδῆσαί τινας τῶν βεβυ- θισμένων. Διὰ τοῦτο εἴδοσαν τὰ ἔργα Κυρίου, μισθὸν τῆς ἐργασίας τὴν σύνεσιν τῶν ἔργων Κυρίου καὶ τῶν ἐν τῷ βυθῷ θαυμασίων λαμβάνοντες. Καὶ ἐπὶ πᾶσαν θέαν πλοίων κάλλους· ᾿Ακουέτωσαν οἱ περὶ τὸν καλλωπισμὸν τοῦ σώματος ἔχοντες, καὶ οἱ περὶ τὴν τούτων θέαν περιέργως ἐσχολακότες. Οὐ γὰρ ἡ τῶν πλοίων θέα βλαβερά· ἀλλ' ἡ πρὸς ἐπιθυ- μίαν τοῦ σώματος κατανόησις. Ἔσται οὖν ἡ ἡμέρα Κυρίου ἐπὶ πᾶσαν θέαν πλοίων κάλλους, διότι ὁ ἐμ- βλέψας γυναικὶ πρὸς τὸ ἐπιθυμῆσαι, ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ ἐμοίχευσε· καὶ ἡ καλλωπιζομένη γυνὴ πρὸς τὸ τὰς ἐπιθυμίας ἐφ' ἑαυτὴν (30) τῶν ἀκολάστων κινῆσαι, ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτῆς ἤδη μεμοίχευται. το ἀκούειν. τοῦ μὴ ἀργῶς ἀκούομεν. τοῦ, παρέλκειν μὴ οὖν ἀργῶς. φῇ, τούτων ἔδειξεν ὁ λόγος, ὅτι τὰ προάγοντα πάντα ἐν αἰνίγματι καὶ περικεκαλυμμένως περὶ ἀνθρώπων εἴρητο (31). Μετὰ γὰρ τὸν ὑβριστὴν καὶ ὑπερήφανον, καὶ μετὰ τὸν ὑψηλὸν καὶ μετέωρον, μετὰ πᾶσαν κέδρον τοῦ Λιβάνου, μετὰ πᾶν δένδρον βαλάνου Βα- τρυφῇ, ἑαυτῇ. APPENDIX OPERUM 8. BASILII MAGNI. etiam quæ aliquod robur celsitudini conjunctum A nacta sunt, coarguuntur. Nimirum propheta vim persuadendi in argumentis demonstrativis sitam, multum invalescentem et in sublime exsurgente tropice murum excelsum nuncupat, et eum in Domini die asseverat eversum iri. B alliciat, jam in corde suo adulterium commisit. gmata sunt ad exercendam mentem nostram pro- posita, ut ne oscitanter audiamus Scripturam, neve animum in terram defigamus. Postquam de animo alta cogitante, nec de se demisse aut humiliter sen- tiente sermonem habuit, consequenter juxta idem allegoriæ genus etiam de corporibus loquitur. Non enim dies illa Domini inanimatis navibus formida- bilis est et extimescenda, sed iis, qui per sua corporain amaro hujus vitæ fluctu jactantur. Quem- admodum enim navigia onere degravata non nisi ægre vehi possunt, ac facile subeunt naufragium: ita et corpora quæ plurimis ac uberibus deliciis ad corpulentiam vergunt, per voluptatem voragini perditionis innatantia, maris naves appellantur.Vice versa collaudantur navigia, quibus utuntur qui ad operationem in aquis multis faciendam in mare descendunt 80, et de quibus in psalmo ad divinas laudes celebrandas composito dictum est: Illic naves pertranseunt 51. Quæ enim naves mare traji- ciunt, nec in eo permanent, ncc fluctibus immer- guntur, illæ laudantur: atque adeo qui in carne degunt, nec militant secundum carnem, sed hujus vitæ calcant fluctum, eoque superiores fiunt, ope- rationem in aquis multis faciunt. Ejusmodi sunt quicunque se in hac vita demittunt, ut aliquos eo- C rum qui in profundo demersi sunt, lucrentur. Qua- propter Domini opera noverunt, ut qui operum Domini et rerum in profundo " admirationem mo- ventium intelligentiam pro operationis mercede receperint. Et super omnem aspectum pulchritudinis navium. Audiant isthæc qui in ornando corpore studium ponunt, ac in his spectandis curiosius im- morantur. Nec enim navium aspectus noxius est: sed noxia est corporis quod concupiscitur contem- platio. Erit igitur dies Domini super omnem aspe- ctum pulchritudinis navium. Quamobrem qui vide- rit mulierem ad concupiscendum, in corde suo mochatus est 53. Quin et mulier quæ ideo se exor- nat, ut libidinosa incontinentium desideria ad se 94. VERS. 17. Et humiliabitur omnis homo. D Hisce verbis Scriptura declaravit, omnia quæ antea allata sunt, in ænigmate et abscondite fuisse de hominibus dicta. Siquidem post contumeliosum et superbum, post excelsum et sublimem, post om- nem cedrum Libani, post omnem arborem glandis Psal. cVI, 23. Psal. CIII, 26. * Psal. cvi, 24. Nostra vero editio Paris., ubi voculam, constat. Reg. secundus, ctoritate quinque mss. delevimus. aitque eam scripturam sibi magis probari. Ger- te et nobis quoque magis placet: quoniam tamen "Matth. v, 28. scriptum invenimus in nostris mss,, idcirco quidquam mutare in vulgatis noluimus. cuipiam fortasse rectius videri poterit. 93. Καὶ ἐπὶ πᾶν πλοῖον θαλάσσης. Αἰνίγματά ἐστι 93. VERS. 16. Et super omnem navem maris. Eni- (25) Sic tres libri veteres. Alii tres, τοῦ μὴ ἀργῶς (26) Particulam γάρ, quæ in excusis legitur, au- (27) Notat Combefisius, interpretem legisse, τρο 94. Καὶ ταπεινωθήσεται πᾶς ἄνθρωπος. Εκ (28) Editi, τό. At sex mss., τῷ. (20) Pro ὅσοι scripsit Procopius, ὅτε id quod (30) Alii mss., ἐφ' ἑαυτήν. Alii cum editis, ἐφ' (31) Editi, είρηται. Αt sex mss., εἴρητο.

σέν, μετὰ πάντα πύργον ὑψηλὸν, μετὰ πᾶν τεῖχος ὑψηλὸν, μετὰ πᾶσαν θέαν πλοίων κάλλους· τότε φησί ἄνθρωπος· Ταπεινωθήσεται πᾶς ἄνθρωπος· τουτέστι πᾶσα ἰδέα τῶν ἐν ἀνθρώποις κακῶν καταπεσεῖται. Εἰσήχθη μεν δὲ ὥσπερ εἰς κοινὸν διδασκαλεῖον τὸν κόσμον (32) τοῦτον οἱ ἄνθρωποι, καὶ ἐκελεύσθημεν, νοῦν τε λα βόντες, καὶ ὀφθαλμοὺς εἰς κατανόησιν ἔχοντες, οἷον ἀπὸ γραμμάτων τινῶν τῶν κατὰ τὴν οἰκονομίαν καὶ διοίκησιν τοῦ παντὸς τὸν Θεὸν ἀναγνῶναι· ἵνα οι θέλοντες περὶ τὴν τῆς ἀληθείας ζήτησιν καταγίνε- σθαι, ἐξ ὧν εἰλήφασιν ἀφορμῶν, ἱκανῶς παρασκευτά- μενοι, καὶ τῆς πρόσωπον (33) πρὸς πρόσωπον θέας τῶν καλῶς ζητηθέντων ἀξιωθῶσιν, ἢ παραπολὺ τῆς ἀληθείας παρενεχθέντες, ἐπ' αὐτῆς τῆς ἀληθείας ἐπὶ τῷ ψεύδει καταισχυνθώσιν· Ὅτι γνόντες τὸν Θεὸν, οὐχ ὡς Θεὸν ἐδόξασαν, ἢ ηὐχαρίστησαν. Τῶν μὲν γὰρ ἁγίων ὁ νοῦς οὐχ ὁρᾷ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀκούει τῆς κτίσεως τὰ περὶ δόξης Θεοῦ διηγουμένης· Οἱ οὐ ρανοὶ γὰρ (35), φησὶ, διηγοῦνται δόξαν Θεοῦ. Οἱ δὲ τῶν φαινομένων πλέον μηδὲν συνιέντες. Ἐματαιώ- θησαν, καὶ ἐσεβάσθησαν, καὶ ἐλάτρευσαν τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτίσαντα. ἐκείνῃ. Φωτὸς ἀναφανέντος, ἀφανίζεται σκότος, καὶ ὑγείας παρούσης, τὰ ὁχληρὰ τῆς νόσου πέπαυται· καὶ ἀληθείας ἀποδειχθείσης, τοῦ ψεύδους ἡ φύσις ἐλέγχεται (35). Καὶ τοῦ ἀληθινῶς ὑψηλοῦ γνωρισθέν τος, ὅσον ἐστὶν ὑπὲρ πάντα νοῦν ὑψηλὸν καὶ μετέω- ρον· καὶ πάσης τῆς ἀληθινῆς θεωρίας καταληφθεί. σης, τὸ πρότερον ὑψηλὰ καὶ μετέωρα (36) εὐκατα- φρόνητα δόξει. Μόνῳ οὖν Θεῷ τὸ ἀληθινῶς ὑψηλὸν καὶ μέγα παρὰ πάσης λογικῆς φύσεως μαρτυρηθήσε ται, τῶν τέως ἡπατημένων τὰς ἐπὶ τοῖς καθέκαστον ψευδοδοξίας ἀποθεμένων. εἰσενέγκαντες εἰς τὰ σπήλαια, καὶ εἰς τὰς σχι- σμὰς τῶν πετρῶν, καὶ εἰς τὰς τρώγλας τῆς γῆς, από προσώπου του φόβου Κυρίου, καὶ ἀπὸ τῆς δόξης τῆς ἰσχύος αὐτοῦ, ὅταν ἀναστῇ θραῦσαι τὴν γῆν. Ἐπειδὴ πολλάκις ἡ Γραφὴ ὁμοίως περί το τῆς ἐν σαρκὶ ἐπιδημίας τοῦ Χριστοῦ, καὶ περὶ τῆς ἐν τῇ κρίσει διαλέγεται, καὶ περὶ τῶν δύο παρουσιῶν επιπεπλεγμένως ἀπαγγέλλει ἐνίοτε· ἡγούμεθα τὰ νυνὶ ταῦτα περὶ τῆς ἐνανθρωπήσεως λέγεσθαι· εἰ καὶ ὅτι μηδὲ πρὸς τὰ μέλλοντα καὶ προσδοκώμενα ἀπᾴδει τῶν προκειμένων ἡ ἐννοια. Μετὰ γὰρ τὴν τοῦ Χριστοῦ ἐπιδημίαν ἡ περὶ τὰ χειροποίητα σπουδή παρέβριπται. Οὐκέτι μὲν ἀγαλματοποιοί σπουδάζον- Η νόσου ἐλέγχεται... φύσις γνωρίζεται. ὅσον ἐστὶν, δς ἐστιν· πρότερα πρότερον. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. II. A Besan, post omnem turrim excelsam, post altum Rom. 1, 21. Psal. XVIII, 1. Rom. 1, 22, que mss. uti in contextu. mus. librorum quorumdam veterum. tres mass., Ali- B C p 25. omnem murum, post omnem aspectum pulchritu- dinis navium, tum subjungit: Humiliabitur omnis homo, hoc est, omnis species malorum in homini- bus decidet. Porro nos homines in mundum quasi in communem scholam sumus introducti, atque tum mente donati, tum oculos ad intelligendum haben- tes, Deum tanquam ex quibusdem litteris per dis- pensationem gubernationemque universi exaratis cognoscere jussi sumus: ut qui vellent veritatem indagare, iis quæ accepere subsidiis abunde instru- cti, digni fierent qui facie ad faciem res recte dis- quisitas contemplarentur; vel si longe a veritate aberrarent, coram ipsa veritate ob mendacium confunderentur: Quoniam cum cognovissent Deum, non sicut Deum glorificaverunt, aut gratias ege- runt. Mens enim sanctorum non videt modo, sed audit etiam creaturam ea quæ ad Dei gloriam per- tinent edisserentem : Cali enim, inquit, enarrant gloriam Deis. Hi vero præter ea quæ ob oculos sunt posita, nihil intelligentes, Vani facti sunt, et ea quæ condita sunt, Conditore præterito, venerali sunt ac coluerunt *. Evanescunt tenebræ, luce exoriente: simulatque adest sanitas, desinunt morbi molestiae : apparente quoque veritate mendacii natura arguitur. itidem cum is qui vere exeelsus est, omnemque intelle- ctum excelsum ac sublimen superat. innotuerit, cumque apprehensa fuerit omnis vera contempla- tio: quæ prius excelsa censebantur et sublimia, videbantur esse contemnenda. Itaque ubi primum ii qui hactenus fuerant decepti, falsas suas de re- bus singulis opiniones deposuerint, natura omnis ratione prædita veram celsitudinem magnitudinem- que Deo uni convenire testabitur. dent, inferentes in speluncas, et in scissuras petra- rum, et in foramina terræ, a facie timoris Domini, et a gloria fortitudinis ejus, cum surrexerit ad per- cutiendum terram. Quandoquidem Scriptura multis in locis pari ratione de Christi in carnem adventu, atque de eo quo ad judicium venturus est, sermo- nem facit, etiam nonnunquam de utroque adventu conjunctim loquitur:quæ nunc occurrunt,de assum- pta humanitate dicta esse arbitramur, etiamsi eo- rum quæ proponuntur sensus non etiam alienus sit ab iis, quæ futura sunt ac sperantur. Enimvero post Christi adventum, studium quod ad manufacta conferebatur evanuit. Non jam in aliquo nu- quanto post,ubi legitur in editis et in aliquot m88, Duceus in codice F. Scriptum invenit, quam scripturam tuentur quoque Regii ter- tius et quartus: nec dubium habemus quin auctor ita scripserit. in quorum tribus hoc tamen vitii est, quod inepte legatur pro 95. Καὶ ὑψωθήσεται Κύριος μόνος ἐν τῇ ἡμέρα 96. Καὶ τὰ χειροποίητα πάντα κατακρύψουσιν, (32) Editi, εἰσήλθομεν... εἰς τὸν κόσμον. At quin (33) Vocem πρόσωπον ex quinque mss. adjeci- (34) Rursus voculam γάρ addidimus,secuti fidem (35) Bditi et tres mss., πέπαυται.. ἐλέγχεται. Alii 95. Et exaltabitur Dominus solus in die illa. 96. VERS. 18, 19. El manufacta omnia abscon- (36) Editi, μεγάλα. At nostri sex mss. μετέωρα

σέν, μετὰ πάντα πύργον ὑψηλὸν, μετὰ πᾶν τεῖχος ὑψηλὸν, μετὰ πᾶσαν θέαν πλοίων κάλλους· τότε φησί ἄνθρωπος· Ταπεινωθήσεται πᾶς ἄνθρωπος· τουτέστι πᾶσα ἰδέα τῶν ἐν ἀνθρώποις κακῶν καταπεσεῖται. Εἰσήχθη μεν δὲ ὥσπερ εἰς κοινὸν διδασκαλεῖον τὸν κόσμον (32) τοῦτον οἱ ἄνθρωποι, καὶ ἐκελεύσθημεν, νοῦν τε λα βόντες, καὶ ὀφθαλμοὺς εἰς κατανόησιν ἔχοντες, οἷον ἀπὸ γραμμάτων τινῶν τῶν κατὰ τὴν οἰκονομίαν καὶ διοίκησιν τοῦ παντὸς τὸν Θεὸν ἀναγνῶναι· ἵνα οι θέλοντες περὶ τὴν τῆς ἀληθείας ζήτησιν καταγίνε- σθαι, ἐξ ὧν εἰλήφασιν ἀφορμῶν, ἱκανῶς παρασκευτά- μενοι, καὶ τῆς πρόσωπον (33) πρὸς πρόσωπον θέας τῶν καλῶς ζητηθέντων ἀξιωθῶσιν, ἢ παραπολὺ τῆς ἀληθείας παρενεχθέντες, ἐπ' αὐτῆς τῆς ἀληθείας ἐπὶ τῷ ψεύδει καταισχυνθώσιν· Ὅτι γνόντες τὸν Θεὸν, οὐχ ὡς Θεὸν ἐδόξασαν, ἢ ηὐχαρίστησαν. Τῶν μὲν γὰρ ἁγίων ὁ νοῦς οὐχ ὁρᾷ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀκούει τῆς κτίσεως τὰ περὶ δόξης Θεοῦ διηγουμένης· Οἱ οὐ ρανοὶ γὰρ (35), φησὶ, διηγοῦνται δόξαν Θεοῦ. Οἱ δὲ τῶν φαινομένων πλέον μηδὲν συνιέντες. Ἐματαιώ- θησαν, καὶ ἐσεβάσθησαν, καὶ ἐλάτρευσαν τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτίσαντα. ἐκείνῃ. Φωτὸς ἀναφανέντος, ἀφανίζεται σκότος, καὶ ὑγείας παρούσης, τὰ ὁχληρὰ τῆς νόσου πέπαυται· καὶ ἀληθείας ἀποδειχθείσης, τοῦ ψεύδους ἡ φύσις ἐλέγχεται (35). Καὶ τοῦ ἀληθινῶς ὑψηλοῦ γνωρισθέν τος, ὅσον ἐστὶν ὑπὲρ πάντα νοῦν ὑψηλὸν καὶ μετέω- ρον· καὶ πάσης τῆς ἀληθινῆς θεωρίας καταληφθεί. σης, τὸ πρότερον ὑψηλὰ καὶ μετέωρα (36) εὐκατα- φρόνητα δόξει. Μόνῳ οὖν Θεῷ τὸ ἀληθινῶς ὑψηλὸν καὶ μέγα παρὰ πάσης λογικῆς φύσεως μαρτυρηθήσε ται, τῶν τέως ἡπατημένων τὰς ἐπὶ τοῖς καθέκαστον ψευδοδοξίας ἀποθεμένων. εἰσενέγκαντες εἰς τὰ σπήλαια, καὶ εἰς τὰς σχι- σμὰς τῶν πετρῶν, καὶ εἰς τὰς τρώγλας τῆς γῆς, από προσώπου του φόβου Κυρίου, καὶ ἀπὸ τῆς δόξης τῆς ἰσχύος αὐτοῦ, ὅταν ἀναστῇ θραῦσαι τὴν γῆν. Ἐπειδὴ πολλάκις ἡ Γραφὴ ὁμοίως περί το τῆς ἐν σαρκὶ ἐπιδημίας τοῦ Χριστοῦ, καὶ περὶ τῆς ἐν τῇ κρίσει διαλέγεται, καὶ περὶ τῶν δύο παρουσιῶν επιπεπλεγμένως ἀπαγγέλλει ἐνίοτε· ἡγούμεθα τὰ νυνὶ ταῦτα περὶ τῆς ἐνανθρωπήσεως λέγεσθαι· εἰ καὶ ὅτι μηδὲ πρὸς τὰ μέλλοντα καὶ προσδοκώμενα ἀπᾴδει τῶν προκειμένων ἡ ἐννοια. Μετὰ γὰρ τὴν τοῦ Χριστοῦ ἐπιδημίαν ἡ περὶ τὰ χειροποίητα σπουδή παρέβριπται. Οὐκέτι μὲν ἀγαλματοποιοί σπουδάζον- Η νόσου ἐλέγχεται... φύσις γνωρίζεται. ὅσον ἐστὶν, δς ἐστιν· πρότερα πρότερον. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. II. A Besan, post omnem turrim excelsam, post altum Rom. 1, 21. Psal. XVIII, 1. Rom. 1, 22, que mss. uti in contextu. mus. librorum quorumdam veterum. tres mass., Ali- B C p 25. omnem murum, post omnem aspectum pulchritu- dinis navium, tum subjungit: Humiliabitur omnis homo, hoc est, omnis species malorum in homini- bus decidet. Porro nos homines in mundum quasi in communem scholam sumus introducti, atque tum mente donati, tum oculos ad intelligendum haben- tes, Deum tanquam ex quibusdem litteris per dis- pensationem gubernationemque universi exaratis cognoscere jussi sumus: ut qui vellent veritatem indagare, iis quæ accepere subsidiis abunde instru- cti, digni fierent qui facie ad faciem res recte dis- quisitas contemplarentur; vel si longe a veritate aberrarent, coram ipsa veritate ob mendacium confunderentur: Quoniam cum cognovissent Deum, non sicut Deum glorificaverunt, aut gratias ege- runt. Mens enim sanctorum non videt modo, sed audit etiam creaturam ea quæ ad Dei gloriam per- tinent edisserentem : Cali enim, inquit, enarrant gloriam Deis. Hi vero præter ea quæ ob oculos sunt posita, nihil intelligentes, Vani facti sunt, et ea quæ condita sunt, Conditore præterito, venerali sunt ac coluerunt *. Evanescunt tenebræ, luce exoriente: simulatque adest sanitas, desinunt morbi molestiae : apparente quoque veritate mendacii natura arguitur. itidem cum is qui vere exeelsus est, omnemque intelle- ctum excelsum ac sublimen superat. innotuerit, cumque apprehensa fuerit omnis vera contempla- tio: quæ prius excelsa censebantur et sublimia, videbantur esse contemnenda. Itaque ubi primum ii qui hactenus fuerant decepti, falsas suas de re- bus singulis opiniones deposuerint, natura omnis ratione prædita veram celsitudinem magnitudinem- que Deo uni convenire testabitur. dent, inferentes in speluncas, et in scissuras petra- rum, et in foramina terræ, a facie timoris Domini, et a gloria fortitudinis ejus, cum surrexerit ad per- cutiendum terram. Quandoquidem Scriptura multis in locis pari ratione de Christi in carnem adventu, atque de eo quo ad judicium venturus est, sermo- nem facit, etiam nonnunquam de utroque adventu conjunctim loquitur:quæ nunc occurrunt,de assum- pta humanitate dicta esse arbitramur, etiamsi eo- rum quæ proponuntur sensus non etiam alienus sit ab iis, quæ futura sunt ac sperantur. Enimvero post Christi adventum, studium quod ad manufacta conferebatur evanuit. Non jam in aliquo nu- quanto post,ubi legitur in editis et in aliquot m88, Duceus in codice F. Scriptum invenit, quam scripturam tuentur quoque Regii ter- tius et quartus: nec dubium habemus quin auctor ita scripserit. in quorum tribus hoc tamen vitii est, quod inepte legatur pro 95. Καὶ ὑψωθήσεται Κύριος μόνος ἐν τῇ ἡμέρα 96. Καὶ τὰ χειροποίητα πάντα κατακρύψουσιν, (32) Editi, εἰσήλθομεν... εἰς τὸν κόσμον. At quin (33) Vocem πρόσωπον ex quinque mss. adjeci- (34) Rursus voculam γάρ addidimus,secuti fidem (35) Bditi et tres mss., πέπαυται.. ἐλέγχεται. Alii 95. Et exaltabitur Dominus solus in die illa. 96. VERS. 18, 19. El manufacta omnia abscon- (36) Editi, μεγάλα. At nostri sex mss. μετέωρα

ἐπιτυγχάνει σπουδῆς, ἀλλ' ἐν σπηλαίοις, καὶ ταῖς ὁπαῖς, καὶ τοῖς ἀφανεστάτοις παρεῤῥίφη τόποις. Εἶδον γάρ, τοῦ φωτὸς ἀναλάμψαντος, τὰ ἐν τῷ σκό- τει τῆς ἀγνοίας τέως διαλανθάνοντα, τὸ ξύλον ὡς ξύλον, καὶ τὸν λίθον ὡς λίθον· οὐκέτι ἐκ τοῦ περικει- μένου χαρακτῆρος αὐτοῖς ἀπατώμενοι, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς ὑπαρχούσης φύσεως ἐπιγινώσκοντες. Φοβερὰ γὰρ δαίμοσιν ἡ σωτήριος τῷ κόσμῳ παντὶ τοῦ Χριστοῦ (37) ἐπιδημία· καὶ καταλελοίπασι νῦν τοὺς περιβοήτους τόπους, τὰ τῆς ἀπάτης ἐργαστήρια. Οὐκέτι Δελφοί, οὐκέτι τὰ χρηστήρια· καὶ σιωπᾷ μὲν ἡ πρόμαντις, πίνεται δὲ ἡ Κασταλία, καὶ σωφρονοῦσιν οἱ πίνοντες· φυγὰς ὁ ᾿Αμφιάραος (38)· ὁ ᾿Αμφίλοχος οὐδαμοῦ, καὶ τὰ ἀφιδρύματα ἐξηφάνιστας· καὶ αἱ ἀόρατοι δυο νάμεις ὑποκεχωρήκασιν ἀπὸ προσώπου τοῦ φόβου Κυρίου, καὶ ἀπὸ τῆς δόξης τῆς ἰσχύος αὐτοῦ. Ἀφ οὗ ὀνομάζεται ὁ σταυρὸς, ἐφυγαδεύθη τὰ εἴδωλα. Εἴδωλα μέντοι ἐστὶ καὶ τὰ ἑκάστῃ τῇ ψυχῇ ἐντετυ- πωμένα (33) φαντάσματα τῶν τὰ ψευδῆ ὁπολαμβα- νόντων, εἴτε περὶ Θεοῦ, εἴτε περὶ οὐτινοσοῦν τῶν ζητουμένων. Καὶ ὅσον μὲν ἡ ἐνέργεια καὶ ἡ τῆς ἀλη θείας φανέρωσις οὐ νοεῖται, ἕκαστος περιέπει τὰ ἴδια ἀναπλάσματα· ἐπὰν δὲ τὸ ὕψος καὶ ἡ ὑπεροχὴ τοῦ ὄντως (40) ὄντος ἀληθοῦς ἐκφανῇ, τότε ἕκαστος τῶν Ιδίων δογμάτων κατεγνωκώς, ὡς ψευδῶς αὐτοῦ τῆς ψυχῆς φαντασιονμένης, ἐξαφανίσαι σπουδάζει τὰ τοῦ ψεύδους νοήματα, οἱονεὶ σπηλαίοις καὶ τρώγλαις ἐγκα- τακρύψας αὐτά (41)· ὁρῶν λοιπὸν ἐκ τῆς ἐνεργείας αὐτῆς τὰ φοβερὰ τοῦ Θεοῦ, καὶ ὅτι, ἐπὶ τῷ ἐξαφα νίσαι τὰ ὑλικὰ πάντα, καὶ οἱονεὶ θραῦσαι τὰ γήινα, ἵνα τὰ πνευματικὰ φανερωθῇ, καὶ δεῖ τὴν εἰκόνα τοῦ χοϊκοῦ ἐξαφανισθῆναι, ἵνα ἡ τοῦ ἐπουρανίου ἀνα- φανῇ. Ὥστε καὶ οἱ ψευδεῖς περὶ Θεοῦ ὑπολήψεις ἔχονοες, τινὰ νοητὴν εἰδωλολατρείαν εἰδωλοποιοῦντες ἐν ἑαυτοῖς, τὰ μὴ ὄντα ὡς ὄντα ἔχουσι· καὶ ὑπόδικοι οὗτοι γίνονται (42) τῇ κατάρᾳ τῇ λεγούσῃ· Ἐπικατ- άρατος πᾶς ἀνθρωπός ὃς ποιήσει γλυπτὸν καὶ χωνευτόν, βδέλυγμα Κυρίῳ, ἔργον χειρῶν τεχνίτου, καὶ θήσει αὐτοῦ ἐν ἀποκρύφῳ. Α ται, οὐδὲ ὅσα ἦν ἐκ παλαιοῦ θεραπευόμενα τῆς ισης βδελύγματα αὐτοῦ τὰ ἀργυρᾶ καὶ τὰ χρυσᾶ, ἃ ἐποίησαν προσκυνεῖν τοῖς ματαίοις, καὶ ταῖς νυ- κτερίσι· τοῦ εἰσελθεῖν εἰς τὰς τρώγλας τῆς στε ρεᾶς πέτρας, καὶ εἰς τὰς σχισμὰς τῶν πετρῶν, ἀπὸ προσώπου τοῦ φόβου Κυρίου, καὶ ἀπὸ τῆς ρίου. ᾿Αμφιάρεως" λαός. λεώς. Αμφιάρεω. μένα. ὄντως ψεῦ δος. ψευδῶς. αὐτά, Ενεργείας αὐτῆς. ταύτης. οὗτοι αὐτοί. δια- πᾶς ἄνθρωπος· APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. B mero ponuntur statuarii, et quæcunque antiquitus colebantur, non jam ipsis par studium imper- titur: sed in speluncas, cavernas, et abstrusissima loca dejecta sunt. Quæ enim eatenus delituerant in ignorantiæ tenebris, ea, luce exorta, viderunt, li- gnum videlicet tanquam lignum, et lapidem ut la- pidem. Neque jam ex forma hisce rebus circumpo- sita in errorem inducuntur, sed ex propria ipsam rum natura eas agnoscunt. Nam Christi adventus qui universo orbi est salutaris, dæmonibus fuit ter- rori; et nunc loca adeo decantata ceu fallacia officinas dereliquerunt. Non amplius Delphi: non amplius oracula: atque conticescit quidem mulier fatidica : bibitur vero fons Castalius; et tamen qui bibunt, sanam retinent mentem, fugit Amphiaraus; Amphilocus nusquam apparet, abolitæ statuæ, sed et invisibiles potestates a facie timoris Domini et a gloria fortudinis ejus recessere. Ex quo crux nominatur, fugata idola sunt. Porro phantasmata eorum qui mendaciis,tum de Deo, tum de re qua- vis in quæstionem adducta excogitatis, fide:n adhi- bent si cuilibet animæ fuerint insculpta, suntetiam idola. Atque quandiu vis et explanatio veritatis non intelligetur, sua quisque figmenta veneratur, ac colit: posteaquam autem celsitudo et præstantia ejus qui plane verus ac verax est illuxerit, tunc sua quique dogmata ideo condemnantes, quod eo- rum animo fallaces species objectæ essent, jam mendacii imagines mente conceptas delere festi- nant, ipsas veluti in speluncis et foraminibus re- condentes. Quippe jam ex hac ipsa vi et efficacia vident terribilem Dei et ad abolendas cunctas res C corporeas, et veluti ad conterenda terrena virtutem ac fortitudinem ; quod fit ut spiritalia manifesten- tur. Quin et oportet ipsam ejus qui terrestris est imaginem deleri, ut imago ejus qui coelestis est videndam se præbeat. Itaque falsas de Deo opinio- nes qui habent, spiritalem quamdam in se ipsis ido- lolatrium exsuscitantes, ea quæ non sunt, tanquam si essent, animosibi fingunt; atque se ipsi obnoxios reddunt maledictioni, quæ dicit, Maledictus omnis homo qui faciet sculptile el fusile, abominationem Domino, opus manuum artificis, et ponet illud in occulto 57. minationes suas argenteas et aureas, quas fecerunt ad adorandum vana, et vespertiliones: ad intrandum in cavernas firmæ petræ, et in scissuras petrarum, a facie timoris Domini, a gloria fortitudinis ejus, cum surrexerit ad conterendam terram. Recondi D nemo Allii tres mss., quod idem esse non videt, perinde ac si quis diceret usitate, aut Attice, Editi, num. Vox in editis, deerat. Statim editi, At quinque mss., emendate. Paulo post quinque miss., Editi, tur : quorum in tribus pro legitur, tim editi et tres mss., sed vox prior in aliis tribus mss. non invenitur, neque apud LXX. 97. VERS. 20, 21. Die enim illa ejiciet homo abo- 97. Τῇ γὰρ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ἐκβαλεῖ ἄνθρωπος τὰ 57. Deut. xxvII, 15. (37) Allii mss. cum editis, Χριστοῦ, alii, Κυ- (38) Uterque Colb. et Reg. secundus, Αμφιάραος. (39) Ita sex mss. Editi vero simpliciter, τετυπω- (40) Ita quatuor mss. Præter unum Combefisia- (41) Editi. αὐτοῖς, gravi mendo. At quinque mass., (42) Vox γίνονται in nostris sex mss. desidera-

ἐπιτυγχάνει σπουδῆς, ἀλλ' ἐν σπηλαίοις, καὶ ταῖς ὁπαῖς, καὶ τοῖς ἀφανεστάτοις παρεῤῥίφη τόποις. Εἶδον γάρ, τοῦ φωτὸς ἀναλάμψαντος, τὰ ἐν τῷ σκό- τει τῆς ἀγνοίας τέως διαλανθάνοντα, τὸ ξύλον ὡς ξύλον, καὶ τὸν λίθον ὡς λίθον· οὐκέτι ἐκ τοῦ περικει- μένου χαρακτῆρος αὐτοῖς ἀπατώμενοι, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς ὑπαρχούσης φύσεως ἐπιγινώσκοντες. Φοβερὰ γὰρ δαίμοσιν ἡ σωτήριος τῷ κόσμῳ παντὶ τοῦ Χριστοῦ (37) ἐπιδημία· καὶ καταλελοίπασι νῦν τοὺς περιβοήτους τόπους, τὰ τῆς ἀπάτης ἐργαστήρια. Οὐκέτι Δελφοί, οὐκέτι τὰ χρηστήρια· καὶ σιωπᾷ μὲν ἡ πρόμαντις, πίνεται δὲ ἡ Κασταλία, καὶ σωφρονοῦσιν οἱ πίνοντες· φυγὰς ὁ ᾿Αμφιάραος (38)· ὁ ᾿Αμφίλοχος οὐδαμοῦ, καὶ τὰ ἀφιδρύματα ἐξηφάνιστας· καὶ αἱ ἀόρατοι δυο νάμεις ὑποκεχωρήκασιν ἀπὸ προσώπου τοῦ φόβου Κυρίου, καὶ ἀπὸ τῆς δόξης τῆς ἰσχύος αὐτοῦ. Ἀφ οὗ ὀνομάζεται ὁ σταυρὸς, ἐφυγαδεύθη τὰ εἴδωλα. Εἴδωλα μέντοι ἐστὶ καὶ τὰ ἑκάστῃ τῇ ψυχῇ ἐντετυ- πωμένα (33) φαντάσματα τῶν τὰ ψευδῆ ὁπολαμβα- νόντων, εἴτε περὶ Θεοῦ, εἴτε περὶ οὐτινοσοῦν τῶν ζητουμένων. Καὶ ὅσον μὲν ἡ ἐνέργεια καὶ ἡ τῆς ἀλη θείας φανέρωσις οὐ νοεῖται, ἕκαστος περιέπει τὰ ἴδια ἀναπλάσματα· ἐπὰν δὲ τὸ ὕψος καὶ ἡ ὑπεροχὴ τοῦ ὄντως (40) ὄντος ἀληθοῦς ἐκφανῇ, τότε ἕκαστος τῶν Ιδίων δογμάτων κατεγνωκώς, ὡς ψευδῶς αὐτοῦ τῆς ψυχῆς φαντασιονμένης, ἐξαφανίσαι σπουδάζει τὰ τοῦ ψεύδους νοήματα, οἱονεὶ σπηλαίοις καὶ τρώγλαις ἐγκα- τακρύψας αὐτά (41)· ὁρῶν λοιπὸν ἐκ τῆς ἐνεργείας αὐτῆς τὰ φοβερὰ τοῦ Θεοῦ, καὶ ὅτι, ἐπὶ τῷ ἐξαφα νίσαι τὰ ὑλικὰ πάντα, καὶ οἱονεὶ θραῦσαι τὰ γήινα, ἵνα τὰ πνευματικὰ φανερωθῇ, καὶ δεῖ τὴν εἰκόνα τοῦ χοϊκοῦ ἐξαφανισθῆναι, ἵνα ἡ τοῦ ἐπουρανίου ἀνα- φανῇ. Ὥστε καὶ οἱ ψευδεῖς περὶ Θεοῦ ὑπολήψεις ἔχονοες, τινὰ νοητὴν εἰδωλολατρείαν εἰδωλοποιοῦντες ἐν ἑαυτοῖς, τὰ μὴ ὄντα ὡς ὄντα ἔχουσι· καὶ ὑπόδικοι οὗτοι γίνονται (42) τῇ κατάρᾳ τῇ λεγούσῃ· Ἐπικατ- άρατος πᾶς ἀνθρωπός ὃς ποιήσει γλυπτὸν καὶ χωνευτόν, βδέλυγμα Κυρίῳ, ἔργον χειρῶν τεχνίτου, καὶ θήσει αὐτοῦ ἐν ἀποκρύφῳ. Α ται, οὐδὲ ὅσα ἦν ἐκ παλαιοῦ θεραπευόμενα τῆς ισης βδελύγματα αὐτοῦ τὰ ἀργυρᾶ καὶ τὰ χρυσᾶ, ἃ ἐποίησαν προσκυνεῖν τοῖς ματαίοις, καὶ ταῖς νυ- κτερίσι· τοῦ εἰσελθεῖν εἰς τὰς τρώγλας τῆς στε ρεᾶς πέτρας, καὶ εἰς τὰς σχισμὰς τῶν πετρῶν, ἀπὸ προσώπου τοῦ φόβου Κυρίου, καὶ ἀπὸ τῆς ρίου. ᾿Αμφιάρεως" λαός. λεώς. Αμφιάρεω. μένα. ὄντως ψεῦ δος. ψευδῶς. αὐτά, Ενεργείας αὐτῆς. ταύτης. οὗτοι αὐτοί. δια- πᾶς ἄνθρωπος· APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. B mero ponuntur statuarii, et quæcunque antiquitus colebantur, non jam ipsis par studium imper- titur: sed in speluncas, cavernas, et abstrusissima loca dejecta sunt. Quæ enim eatenus delituerant in ignorantiæ tenebris, ea, luce exorta, viderunt, li- gnum videlicet tanquam lignum, et lapidem ut la- pidem. Neque jam ex forma hisce rebus circumpo- sita in errorem inducuntur, sed ex propria ipsam rum natura eas agnoscunt. Nam Christi adventus qui universo orbi est salutaris, dæmonibus fuit ter- rori; et nunc loca adeo decantata ceu fallacia officinas dereliquerunt. Non amplius Delphi: non amplius oracula: atque conticescit quidem mulier fatidica : bibitur vero fons Castalius; et tamen qui bibunt, sanam retinent mentem, fugit Amphiaraus; Amphilocus nusquam apparet, abolitæ statuæ, sed et invisibiles potestates a facie timoris Domini et a gloria fortudinis ejus recessere. Ex quo crux nominatur, fugata idola sunt. Porro phantasmata eorum qui mendaciis,tum de Deo, tum de re qua- vis in quæstionem adducta excogitatis, fide:n adhi- bent si cuilibet animæ fuerint insculpta, suntetiam idola. Atque quandiu vis et explanatio veritatis non intelligetur, sua quisque figmenta veneratur, ac colit: posteaquam autem celsitudo et præstantia ejus qui plane verus ac verax est illuxerit, tunc sua quique dogmata ideo condemnantes, quod eo- rum animo fallaces species objectæ essent, jam mendacii imagines mente conceptas delere festi- nant, ipsas veluti in speluncis et foraminibus re- condentes. Quippe jam ex hac ipsa vi et efficacia vident terribilem Dei et ad abolendas cunctas res C corporeas, et veluti ad conterenda terrena virtutem ac fortitudinem ; quod fit ut spiritalia manifesten- tur. Quin et oportet ipsam ejus qui terrestris est imaginem deleri, ut imago ejus qui coelestis est videndam se præbeat. Itaque falsas de Deo opinio- nes qui habent, spiritalem quamdam in se ipsis ido- lolatrium exsuscitantes, ea quæ non sunt, tanquam si essent, animosibi fingunt; atque se ipsi obnoxios reddunt maledictioni, quæ dicit, Maledictus omnis homo qui faciet sculptile el fusile, abominationem Domino, opus manuum artificis, et ponet illud in occulto 57. minationes suas argenteas et aureas, quas fecerunt ad adorandum vana, et vespertiliones: ad intrandum in cavernas firmæ petræ, et in scissuras petrarum, a facie timoris Domini, a gloria fortitudinis ejus, cum surrexerit ad conterendam terram. Recondi D nemo Allii tres mss., quod idem esse non videt, perinde ac si quis diceret usitate, aut Attice, Editi, num. Vox in editis, deerat. Statim editi, At quinque mss., emendate. Paulo post quinque miss., Editi, tur : quorum in tribus pro legitur, tim editi et tres mss., sed vox prior in aliis tribus mss. non invenitur, neque apud LXX. 97. VERS. 20, 21. Die enim illa ejiciet homo abo- 97. Τῇ γὰρ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ἐκβαλεῖ ἄνθρωπος τὰ 57. Deut. xxvII, 15. (37) Allii mss. cum editis, Χριστοῦ, alii, Κυ- (38) Uterque Colb. et Reg. secundus, Αμφιάραος. (39) Ita sex mss. Editi vero simpliciter, τετυπω- (40) Ita quatuor mss. Præter unum Combefisia- (41) Editi. αὐτοῖς, gravi mendo. At quinque mass., (42) Vox γίνονται in nostris sex mss. desidera-

δόξης τῆς ἰσχύος αὐτοῦ, ὅταν ἀναστῇ θραῦσαι ἡ τὴν γῆν. Ἐν τοῖς κατόπιν λόγοις κατακρύπτεσθαι ἐλέγετο τὰ εἴδωλα, νῦν δὲ ἐκβάλλεσθαι· διότι ἐπαι- σχυνθῆναι πρότερον δεῖ τῷ ψεύδει (43), εἶτα ἐκβάλ- λειν αὐτὸ ἐκ τῆς καρδίας. Εκβάλλει οὖν τὰ εἴδωλα τὰ ἀργυρᾶ ὁ τοὺς ἐν πάσῃ πιθανότητι κατασκευάζον τας τὸ ψεῦδος λόγους τῶν κρυπτῶν ἑαυτοῦ ἐξορία ζων· καὶ τὰ χρυσᾶ, ὁ τοὺς ἐν τῇ διανοίᾳ περὶ τοῦ ψεύδους ἐγγινομένους (44) τύπους ἐξαφανίζων. Ταῖς δὲ νυκτερίσι προσκυνεῖ ὁ τὴν τῶν δαιμόνων δύναμιν συγγενῆ οὖσαν τῷ σκότει θεοποιῶν. Ἡ γὰρ νυκτερὶς ζωόν ἐστι νυκτὶ φίλον καὶ σκότει ἐνδιαιτώμενον, αὐγὴν ἡλίου μὴ φέρον, ἐν ἐρημίαις φιλοχωροῦν. Τί δὲ οἱ δαίμονες ; Οὐ τοιοῦτοι ; ἐρημοποιοί, τὸ φῶς ἀποφεύ- γοντες τὸ ἀληθινὸν, τὸ τοῦ κόσμου παντός; Ἡ νυ- κτερὶς καὶ πτηνόν ἐστι, καὶ οὐκ ἐπτέρωται, ἀλλ' ὑμένι σαρκίνῳ διαπέταται τὸν ἀέρα. Τοιοῦτοι καὶ οἱ δαίμονες, ἀσώματοι μέν (45) εἰσιν, οὐκ ἐπτέρωνται δὲ τῷ θείῳ πόθῳ, ἀλλ᾽ οἱονεὶ ἀπεσαρκώθησαν, ταῖς τῶν ὁλικῶν ἐπιθυμίαις προστετηκότες. Ἡ νυκτερὶς καὶ πτηνόν ἐστι καὶ τετράπορν, ἀλλ᾽ οὔτε τοῖς ποσὶν ἀσφαλῶς ἐστήρικται, οὔτε τὴν πτῆσιν βεβαίαν ἔχει. Γοιοῦτοι δὲ καὶ οἱ δαίμονες, οὔτε ἄγγελοί εἰσιν, οὔτε ἄνθρωποι· τῶν μὲν τὴν ἀξίαν ἀπολέσαντες, τῶν δὲ τὴν φύσιν μὴ ἔχοντες (46). Καὶ ὀδόντας ἔχουσιν, ὅπερ οὐκ ἔχουσιν ὄρνιθες· ἀμυντικοὶ δὲ καὶ οἱ δαίμονες, ὅπερ οὐ ποιοῦσιν ἄγγελοι. Ἀλλὰ καὶ οὐκ ὠοτοκοῦσιν ὥσπερ οἱ ὄρνιθες, ἀλλ᾽ εὐθὺς ζῶα τίκτουσι. Τοιοῦτοι δὲ καὶ οἱ δαίμονες, εὐθὺς καὶ σὺν πολλῷ τῷ τάχει τελεσιουρ- γοῦντες τὴν πονηρίαν. Ὥστε οἱ δαίμοσι προσκυνοῦν τες, νυκτερίσι τροπικῶς εἴρηνται προσκυνεῖν. Ὅταν δέ τις ἀποθῆται τὴν ματαιότητα τῶν εἰδώλων, καὶ παύσηται προσκονεῖν ταῖς νυκτερίσι, τότε ζητήσει εἰσελθεῖν εἰς τὰς τρώγλας τῆς στερεᾶς πέτρας, καὶ εἰς τὰς σχισμὰς τῶν πετρῶν. Οἶμαι, ὅτι τρῶγλαι αἱ πολλαὶ μοναὶ, αἱ κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως ἑκάστῳ διῄρηνται· καὶ σχισμα! (47) περ τρῶν, τὸ πάθος ἐστὶ τοῦ σώματος αὐτοῦ· ᾧ οἱ σω- ζόμενοι προσφυγεῖν καὶ ἐγκατακρυφθῆναι αὐτοῦ τῇ σκέπη εύχονται. μυκτήρι αὐτοῦ· ὅτι ἐν τίνι ἐλογίσθη αὐτοῖς ; Ἐν τοῖς ἀντιγράφοις τῆς κοινῆς ἐκδόσεως οὐ κεῖται τοῦ το, ἀλλ' ἐν τῷ Ἑβραϊκῷ κείμενον, ἐκ τῶν λοιπῶν μετεκομίσθη. Ὁ δὲ νοῦς τοιοῦτός ἐστι· Φείσασθε τοῦ ἀνθρώπου, προσπαλαίειν αὐτῷ, καὶ στρατεύεσθαι κατ' αὐτοῦ, ὃς τοιαύτης ἐστὶ κατασκευῆς οὕτως ἀ σθενοῦς, ὥστε τὴν ζωτικὴν ἀναπνοὴν ἔχειν. ἐν τῷ τὸ ψευδές. καὶ ἡμιόνοις παρεικάσθησαν, Εt καὶ ἡμιόνοις, παρεικάσθησαν, σμαί. ἐν τῷ. τίνι ; COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. II. B idola indicabat superior sententia, nunc vero ea C D Editi vero, lis. multus comparati sunt, seu, similes facti sunt : sed illa, nihil esse nobis videntur nisi mera ejici dicuntur. Nam prius oportet ob mendacium pudore affici,deinde id ex cordo ejicere. Itaque qui eos sermones eliminat, qui omni verisimilitudinis genere mendacium fallaciamque concinnabant, is ex occultis suis penetralibus idola argentea ejicit: at vero ablegat aurea, qui species mendacii animo informatas delet. Adorat autem vespertiliones,qui demonum potestatem 44% tenebris plane, co- gnatam et affinem pro Deo habet. Est enim vesper- tilio animal noctis amans, versans in tenebris,solis splendorem non ferene, et in desertis locis perli- benter inhabitans. Ecquid autem dæmones? Annon ejusmodi sunt?nonne vastitatis sunt opifices? cum veram totius mundi lucem aversentur? Vespertilio est et volueris, nec tamen pennis instructa est, sed membrana carnea per aerem volat. Ejusmodi sunt et demones, incorporales quidem,sed divini amo- ris pennis destituuntur: imo rerum carnalium de- sideriis dediti, veluti carnis naturam induerunt. Vespertilio et volatilis est et quadrupes; nec ta- men pedibus tuto fulcitur, nec validi; est volatus. Ejusmodi autem sunt et dæmones: neque angeli, neque homines sunt: illorum siquidem dignitatem amiserunt, horum vero natura non donantur.Quin et dentes habent vespertiliones, aves aliæ non item; dæmones etiam ad vindictam sunt parati, id non efficiunt angeli. Vespertiliones insuper avium rita ova non edunt, sed statim pariunt animalia. Tales sunt et dæmones; actutum et cum plurima celeri- tate nequitiam perficiunt. Quare qui adorant dæ- mones, per metaphoram dicti sunt vespertiliones adorare. Sed ubi quispiam exuerit idolorum vani- tatem, atque vespertiliones colere ac venerari de- sierit,tunc in foramina solidæ petræ et in scissuras petrarum ingredi studebit. Mansiones multas per petrarum foramina designari arbitror, quæ juxta fidei quæ in Christum est analogiam, singulis dis- tribuuntur : at vero petrarum scissuræ passionem ipsius corporis denotant, ad quam qui salutem sunt consecuturi, confugere, seque sub ejus tegumento abscondere exoptant. in nare ejus: quia in quo reputatus est ipsis? In exemplaribus communis editionis minime apponun- tur hæc verba: sed cum in Hebraico reperiantur, ex reliquis interpretibus huc translata sunt. Hic est autem sensus: Cavete ab homine, ne cum eo lucte- mini,ne adversus eum bellum inferatis, qui talis est constitutionis usque adeo infirmæ, ei ut sit in additamenta librariorum. quod nullus articulus in nostris mss, reperitur, editum oportuerat, Hic, ut alibi non raro, reperias scitu digna in notis Ducæi. Ibidem Regil illi quos Ducæus contulit libri, cum aliis tribus, tv per interrogationem. 98. Παύσασθε ἀπὸ ἀνθρώπου, ᾧ ἀναπνοῆ ἐν (48) (43) Ita sex mss., nec aliter scripsit Procopius, (44) In aliquot mss. legitur, ἐγγενομένους. (45) Vocula yap ante pe additur in mss. nonnul- (46) Uterque Colb. et Reg. secundus, ἔχοντες, 98. VERs. 22. Quiescile ab homine, cui spiratio (47) Editi, σχίσμα. At nostri sex mss., σχι (48) Editio nostra Paris., ἐν τῇ sed præterquam

δόξης τῆς ἰσχύος αὐτοῦ, ὅταν ἀναστῇ θραῦσαι ἡ τὴν γῆν. Ἐν τοῖς κατόπιν λόγοις κατακρύπτεσθαι ἐλέγετο τὰ εἴδωλα, νῦν δὲ ἐκβάλλεσθαι· διότι ἐπαι- σχυνθῆναι πρότερον δεῖ τῷ ψεύδει (43), εἶτα ἐκβάλ- λειν αὐτὸ ἐκ τῆς καρδίας. Εκβάλλει οὖν τὰ εἴδωλα τὰ ἀργυρᾶ ὁ τοὺς ἐν πάσῃ πιθανότητι κατασκευάζον τας τὸ ψεῦδος λόγους τῶν κρυπτῶν ἑαυτοῦ ἐξορία ζων· καὶ τὰ χρυσᾶ, ὁ τοὺς ἐν τῇ διανοίᾳ περὶ τοῦ ψεύδους ἐγγινομένους (44) τύπους ἐξαφανίζων. Ταῖς δὲ νυκτερίσι προσκυνεῖ ὁ τὴν τῶν δαιμόνων δύναμιν συγγενῆ οὖσαν τῷ σκότει θεοποιῶν. Ἡ γὰρ νυκτερὶς ζωόν ἐστι νυκτὶ φίλον καὶ σκότει ἐνδιαιτώμενον, αὐγὴν ἡλίου μὴ φέρον, ἐν ἐρημίαις φιλοχωροῦν. Τί δὲ οἱ δαίμονες ; Οὐ τοιοῦτοι ; ἐρημοποιοί, τὸ φῶς ἀποφεύ- γοντες τὸ ἀληθινὸν, τὸ τοῦ κόσμου παντός; Ἡ νυ- κτερὶς καὶ πτηνόν ἐστι, καὶ οὐκ ἐπτέρωται, ἀλλ' ὑμένι σαρκίνῳ διαπέταται τὸν ἀέρα. Τοιοῦτοι καὶ οἱ δαίμονες, ἀσώματοι μέν (45) εἰσιν, οὐκ ἐπτέρωνται δὲ τῷ θείῳ πόθῳ, ἀλλ᾽ οἱονεὶ ἀπεσαρκώθησαν, ταῖς τῶν ὁλικῶν ἐπιθυμίαις προστετηκότες. Ἡ νυκτερὶς καὶ πτηνόν ἐστι καὶ τετράπορν, ἀλλ᾽ οὔτε τοῖς ποσὶν ἀσφαλῶς ἐστήρικται, οὔτε τὴν πτῆσιν βεβαίαν ἔχει. Γοιοῦτοι δὲ καὶ οἱ δαίμονες, οὔτε ἄγγελοί εἰσιν, οὔτε ἄνθρωποι· τῶν μὲν τὴν ἀξίαν ἀπολέσαντες, τῶν δὲ τὴν φύσιν μὴ ἔχοντες (46). Καὶ ὀδόντας ἔχουσιν, ὅπερ οὐκ ἔχουσιν ὄρνιθες· ἀμυντικοὶ δὲ καὶ οἱ δαίμονες, ὅπερ οὐ ποιοῦσιν ἄγγελοι. Ἀλλὰ καὶ οὐκ ὠοτοκοῦσιν ὥσπερ οἱ ὄρνιθες, ἀλλ᾽ εὐθὺς ζῶα τίκτουσι. Τοιοῦτοι δὲ καὶ οἱ δαίμονες, εὐθὺς καὶ σὺν πολλῷ τῷ τάχει τελεσιουρ- γοῦντες τὴν πονηρίαν. Ὥστε οἱ δαίμοσι προσκυνοῦν τες, νυκτερίσι τροπικῶς εἴρηνται προσκυνεῖν. Ὅταν δέ τις ἀποθῆται τὴν ματαιότητα τῶν εἰδώλων, καὶ παύσηται προσκονεῖν ταῖς νυκτερίσι, τότε ζητήσει εἰσελθεῖν εἰς τὰς τρώγλας τῆς στερεᾶς πέτρας, καὶ εἰς τὰς σχισμὰς τῶν πετρῶν. Οἶμαι, ὅτι τρῶγλαι αἱ πολλαὶ μοναὶ, αἱ κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως ἑκάστῳ διῄρηνται· καὶ σχισμα! (47) περ τρῶν, τὸ πάθος ἐστὶ τοῦ σώματος αὐτοῦ· ᾧ οἱ σω- ζόμενοι προσφυγεῖν καὶ ἐγκατακρυφθῆναι αὐτοῦ τῇ σκέπη εύχονται. μυκτήρι αὐτοῦ· ὅτι ἐν τίνι ἐλογίσθη αὐτοῖς ; Ἐν τοῖς ἀντιγράφοις τῆς κοινῆς ἐκδόσεως οὐ κεῖται τοῦ το, ἀλλ' ἐν τῷ Ἑβραϊκῷ κείμενον, ἐκ τῶν λοιπῶν μετεκομίσθη. Ὁ δὲ νοῦς τοιοῦτός ἐστι· Φείσασθε τοῦ ἀνθρώπου, προσπαλαίειν αὐτῷ, καὶ στρατεύεσθαι κατ' αὐτοῦ, ὃς τοιαύτης ἐστὶ κατασκευῆς οὕτως ἀ σθενοῦς, ὥστε τὴν ζωτικὴν ἀναπνοὴν ἔχειν. ἐν τῷ τὸ ψευδές. καὶ ἡμιόνοις παρεικάσθησαν, Εt καὶ ἡμιόνοις, παρεικάσθησαν, σμαί. ἐν τῷ. τίνι ; COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. II. B idola indicabat superior sententia, nunc vero ea C D Editi vero, lis. multus comparati sunt, seu, similes facti sunt : sed illa, nihil esse nobis videntur nisi mera ejici dicuntur. Nam prius oportet ob mendacium pudore affici,deinde id ex cordo ejicere. Itaque qui eos sermones eliminat, qui omni verisimilitudinis genere mendacium fallaciamque concinnabant, is ex occultis suis penetralibus idola argentea ejicit: at vero ablegat aurea, qui species mendacii animo informatas delet. Adorat autem vespertiliones,qui demonum potestatem 44% tenebris plane, co- gnatam et affinem pro Deo habet. Est enim vesper- tilio animal noctis amans, versans in tenebris,solis splendorem non ferene, et in desertis locis perli- benter inhabitans. Ecquid autem dæmones? Annon ejusmodi sunt?nonne vastitatis sunt opifices? cum veram totius mundi lucem aversentur? Vespertilio est et volueris, nec tamen pennis instructa est, sed membrana carnea per aerem volat. Ejusmodi sunt et demones, incorporales quidem,sed divini amo- ris pennis destituuntur: imo rerum carnalium de- sideriis dediti, veluti carnis naturam induerunt. Vespertilio et volatilis est et quadrupes; nec ta- men pedibus tuto fulcitur, nec validi; est volatus. Ejusmodi autem sunt et dæmones: neque angeli, neque homines sunt: illorum siquidem dignitatem amiserunt, horum vero natura non donantur.Quin et dentes habent vespertiliones, aves aliæ non item; dæmones etiam ad vindictam sunt parati, id non efficiunt angeli. Vespertiliones insuper avium rita ova non edunt, sed statim pariunt animalia. Tales sunt et dæmones; actutum et cum plurima celeri- tate nequitiam perficiunt. Quare qui adorant dæ- mones, per metaphoram dicti sunt vespertiliones adorare. Sed ubi quispiam exuerit idolorum vani- tatem, atque vespertiliones colere ac venerari de- sierit,tunc in foramina solidæ petræ et in scissuras petrarum ingredi studebit. Mansiones multas per petrarum foramina designari arbitror, quæ juxta fidei quæ in Christum est analogiam, singulis dis- tribuuntur : at vero petrarum scissuræ passionem ipsius corporis denotant, ad quam qui salutem sunt consecuturi, confugere, seque sub ejus tegumento abscondere exoptant. in nare ejus: quia in quo reputatus est ipsis? In exemplaribus communis editionis minime apponun- tur hæc verba: sed cum in Hebraico reperiantur, ex reliquis interpretibus huc translata sunt. Hic est autem sensus: Cavete ab homine, ne cum eo lucte- mini,ne adversus eum bellum inferatis, qui talis est constitutionis usque adeo infirmæ, ei ut sit in additamenta librariorum. quod nullus articulus in nostris mss, reperitur, editum oportuerat, Hic, ut alibi non raro, reperias scitu digna in notis Ducæi. Ibidem Regil illi quos Ducæus contulit libri, cum aliis tribus, tv per interrogationem. 98. Παύσασθε ἀπὸ ἀνθρώπου, ᾧ ἀναπνοῆ ἐν (48) (43) Ita sex mss., nec aliter scripsit Procopius, (44) In aliquot mss. legitur, ἐγγενομένους. (45) Vocula yap ante pe additur in mss. nonnul- (46) Uterque Colb. et Reg. secundus, ἔχοντες, 98. VERs. 22. Quiescile ab homine, cui spiratio (47) Editi, σχίσμα. At nostri sex mss., σχι (48) Editio nostra Paris., ἐν τῇ sed præterquam

δόξης τῆς ἰσχύος αὐτοῦ, ὅταν ἀναστῇ θραῦσαι ἡ τὴν γῆν. Ἐν τοῖς κατόπιν λόγοις κατακρύπτεσθαι ἐλέγετο τὰ εἴδωλα, νῦν δὲ ἐκβάλλεσθαι· διότι ἐπαι- σχυνθῆναι πρότερον δεῖ τῷ ψεύδει (43), εἶτα ἐκβάλ- λειν αὐτὸ ἐκ τῆς καρδίας. Εκβάλλει οὖν τὰ εἴδωλα τὰ ἀργυρᾶ ὁ τοὺς ἐν πάσῃ πιθανότητι κατασκευάζον τας τὸ ψεῦδος λόγους τῶν κρυπτῶν ἑαυτοῦ ἐξορία ζων· καὶ τὰ χρυσᾶ, ὁ τοὺς ἐν τῇ διανοίᾳ περὶ τοῦ ψεύδους ἐγγινομένους (44) τύπους ἐξαφανίζων. Ταῖς δὲ νυκτερίσι προσκυνεῖ ὁ τὴν τῶν δαιμόνων δύναμιν συγγενῆ οὖσαν τῷ σκότει θεοποιῶν. Ἡ γὰρ νυκτερὶς ζωόν ἐστι νυκτὶ φίλον καὶ σκότει ἐνδιαιτώμενον, αὐγὴν ἡλίου μὴ φέρον, ἐν ἐρημίαις φιλοχωροῦν. Τί δὲ οἱ δαίμονες ; Οὐ τοιοῦτοι ; ἐρημοποιοί, τὸ φῶς ἀποφεύ- γοντες τὸ ἀληθινὸν, τὸ τοῦ κόσμου παντός; Ἡ νυ- κτερὶς καὶ πτηνόν ἐστι, καὶ οὐκ ἐπτέρωται, ἀλλ' ὑμένι σαρκίνῳ διαπέταται τὸν ἀέρα. Τοιοῦτοι καὶ οἱ δαίμονες, ἀσώματοι μέν (45) εἰσιν, οὐκ ἐπτέρωνται δὲ τῷ θείῳ πόθῳ, ἀλλ᾽ οἱονεὶ ἀπεσαρκώθησαν, ταῖς τῶν ὁλικῶν ἐπιθυμίαις προστετηκότες. Ἡ νυκτερὶς καὶ πτηνόν ἐστι καὶ τετράπορν, ἀλλ᾽ οὔτε τοῖς ποσὶν ἀσφαλῶς ἐστήρικται, οὔτε τὴν πτῆσιν βεβαίαν ἔχει. Γοιοῦτοι δὲ καὶ οἱ δαίμονες, οὔτε ἄγγελοί εἰσιν, οὔτε ἄνθρωποι· τῶν μὲν τὴν ἀξίαν ἀπολέσαντες, τῶν δὲ τὴν φύσιν μὴ ἔχοντες (46). Καὶ ὀδόντας ἔχουσιν, ὅπερ οὐκ ἔχουσιν ὄρνιθες· ἀμυντικοὶ δὲ καὶ οἱ δαίμονες, ὅπερ οὐ ποιοῦσιν ἄγγελοι. Ἀλλὰ καὶ οὐκ ὠοτοκοῦσιν ὥσπερ οἱ ὄρνιθες, ἀλλ᾽ εὐθὺς ζῶα τίκτουσι. Τοιοῦτοι δὲ καὶ οἱ δαίμονες, εὐθὺς καὶ σὺν πολλῷ τῷ τάχει τελεσιουρ- γοῦντες τὴν πονηρίαν. Ὥστε οἱ δαίμοσι προσκυνοῦν τες, νυκτερίσι τροπικῶς εἴρηνται προσκυνεῖν. Ὅταν δέ τις ἀποθῆται τὴν ματαιότητα τῶν εἰδώλων, καὶ παύσηται προσκονεῖν ταῖς νυκτερίσι, τότε ζητήσει εἰσελθεῖν εἰς τὰς τρώγλας τῆς στερεᾶς πέτρας, καὶ εἰς τὰς σχισμὰς τῶν πετρῶν. Οἶμαι, ὅτι τρῶγλαι αἱ πολλαὶ μοναὶ, αἱ κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως ἑκάστῳ διῄρηνται· καὶ σχισμα! (47) περ τρῶν, τὸ πάθος ἐστὶ τοῦ σώματος αὐτοῦ· ᾧ οἱ σω- ζόμενοι προσφυγεῖν καὶ ἐγκατακρυφθῆναι αὐτοῦ τῇ σκέπη εύχονται. μυκτήρι αὐτοῦ· ὅτι ἐν τίνι ἐλογίσθη αὐτοῖς ; Ἐν τοῖς ἀντιγράφοις τῆς κοινῆς ἐκδόσεως οὐ κεῖται τοῦ το, ἀλλ' ἐν τῷ Ἑβραϊκῷ κείμενον, ἐκ τῶν λοιπῶν μετεκομίσθη. Ὁ δὲ νοῦς τοιοῦτός ἐστι· Φείσασθε τοῦ ἀνθρώπου, προσπαλαίειν αὐτῷ, καὶ στρατεύεσθαι κατ' αὐτοῦ, ὃς τοιαύτης ἐστὶ κατασκευῆς οὕτως ἀ σθενοῦς, ὥστε τὴν ζωτικὴν ἀναπνοὴν ἔχειν. ἐν τῷ τὸ ψευδές. καὶ ἡμιόνοις παρεικάσθησαν, Εt καὶ ἡμιόνοις, παρεικάσθησαν, σμαί. ἐν τῷ. τίνι ; COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. II. B idola indicabat superior sententia, nunc vero ea C D Editi vero, lis. multus comparati sunt, seu, similes facti sunt : sed illa, nihil esse nobis videntur nisi mera ejici dicuntur. Nam prius oportet ob mendacium pudore affici,deinde id ex cordo ejicere. Itaque qui eos sermones eliminat, qui omni verisimilitudinis genere mendacium fallaciamque concinnabant, is ex occultis suis penetralibus idola argentea ejicit: at vero ablegat aurea, qui species mendacii animo informatas delet. Adorat autem vespertiliones,qui demonum potestatem 44% tenebris plane, co- gnatam et affinem pro Deo habet. Est enim vesper- tilio animal noctis amans, versans in tenebris,solis splendorem non ferene, et in desertis locis perli- benter inhabitans. Ecquid autem dæmones? Annon ejusmodi sunt?nonne vastitatis sunt opifices? cum veram totius mundi lucem aversentur? Vespertilio est et volueris, nec tamen pennis instructa est, sed membrana carnea per aerem volat. Ejusmodi sunt et demones, incorporales quidem,sed divini amo- ris pennis destituuntur: imo rerum carnalium de- sideriis dediti, veluti carnis naturam induerunt. Vespertilio et volatilis est et quadrupes; nec ta- men pedibus tuto fulcitur, nec validi; est volatus. Ejusmodi autem sunt et dæmones: neque angeli, neque homines sunt: illorum siquidem dignitatem amiserunt, horum vero natura non donantur.Quin et dentes habent vespertiliones, aves aliæ non item; dæmones etiam ad vindictam sunt parati, id non efficiunt angeli. Vespertiliones insuper avium rita ova non edunt, sed statim pariunt animalia. Tales sunt et dæmones; actutum et cum plurima celeri- tate nequitiam perficiunt. Quare qui adorant dæ- mones, per metaphoram dicti sunt vespertiliones adorare. Sed ubi quispiam exuerit idolorum vani- tatem, atque vespertiliones colere ac venerari de- sierit,tunc in foramina solidæ petræ et in scissuras petrarum ingredi studebit. Mansiones multas per petrarum foramina designari arbitror, quæ juxta fidei quæ in Christum est analogiam, singulis dis- tribuuntur : at vero petrarum scissuræ passionem ipsius corporis denotant, ad quam qui salutem sunt consecuturi, confugere, seque sub ejus tegumento abscondere exoptant. in nare ejus: quia in quo reputatus est ipsis? In exemplaribus communis editionis minime apponun- tur hæc verba: sed cum in Hebraico reperiantur, ex reliquis interpretibus huc translata sunt. Hic est autem sensus: Cavete ab homine, ne cum eo lucte- mini,ne adversus eum bellum inferatis, qui talis est constitutionis usque adeo infirmæ, ei ut sit in additamenta librariorum. quod nullus articulus in nostris mss, reperitur, editum oportuerat, Hic, ut alibi non raro, reperias scitu digna in notis Ducæi. Ibidem Regil illi quos Ducæus contulit libri, cum aliis tribus, tv per interrogationem. 98. Παύσασθε ἀπὸ ἀνθρώπου, ᾧ ἀναπνοῆ ἐν (48) (43) Ita sex mss., nec aliter scripsit Procopius, (44) In aliquot mss. legitur, ἐγγενομένους. (45) Vocula yap ante pe additur in mss. nonnul- (46) Uterque Colb. et Reg. secundus, ἔχοντες, 98. VERs. 22. Quiescile ab homine, cui spiratio (47) Editi, σχίσμα. At nostri sex mss., σχι (48) Editio nostra Paris., ἐν τῇ sed præterquam

μυκτήρι, ἧς ἐπισχεθείσης μικρόν, οὐκέτι ἐστίν. Β Εοικεν οὖν ταύταις προστάσσειν ταῖς δυνάμεσιν ἂς νυκτερίδας τροπικῶς ὠνόμασε, τοῦ ἀποσχέσθαι λοι- πὸν τῆς ἐπιβουλῆς τῶν ἀνθρώπων· οἱ ἀσθενεῖς μέν εἰσι κατὰ τὴν σάρκα· ἐν τοῖς τιμίοις δέ εἰσι καταλε- λογισμένοι παρὰ Θεῷ, καὶ οὐδὲν ἀζήτητον τῶν κατ' αὐτούς. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γ'· ἀφελεῖ ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας καὶ ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ ἰσχύοντα καὶ ἴσχύουσαν. Μετὰ τὸ βουλεύσασθαι τὸν Ἰουδαϊκὸν λαὸν βουλὴν πονηρὰν κατὰ τοῦ Κυ- ρίου, ὁ σταυρωθεὶς παρ' αὐτῶν ἐξ ἀσθενείας τῆς σαρκικῆς, ζήσας δὲ ἐκ δυνάμεως Θεοῦ Πατρός, τὴν ἀσθένειαν ἐκείνοις ἐναφῆκεν (50). Εναποθανεῖσθε γὰρ, φησί, ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν· ἡμῖν δὲ τὸ δυνα τὸν τῆς ἀναστάσεως ἐχαρίσατο. Ὁ γὰρ πιστεύων εἰς ἐμὲ, κἂν ἀποθάνῳ, ζήσεται. Οἱ μὲν γὰρ ἄπι- στοι ἐνασθενοῦσι τῇ (51) διὰ τὸν σταυρὸν ἀπιστία οἱ δὲ δίκαιοι μετὰ πεποιθήσεως λέγουσι. Πάντα ἰσχύω ἐν τῷ ἐνδυναμοῦντί με Χριστῷ. Ὁ οὖν μὴ ἔχων τὸν Χριστὸν τὴν τοῦ Θεοῦ δύναμιν, τὴν ἰσχὺν οὐκ ἔχει. Διὰ τοῦτο ἀφελεῖ (54) Κύριος ἀπὸ Ἱερου- σαλὴμ καὶ ἀπὸ Ἰουδαίας ισχύοντα καὶ ἰσχύουσαν, ὁποία ἦν Σάββα, ισχύουσα καὶ ἄρχουσα τοῦ τηλικούτου Αβραὰμ, κατὰ πρόσταγμα τοῦ Κυρίου εἰπόντος, Πάντα ὅσα ἐρεῖ σοι Σάβρα, ἄκουε αὐτῆς. Ὁποία Ρεβέκκα, διὰ φιλοξενίαν ἀντλοῦσα, καὶ ἐνισχύουσα διὰ τὴν ἀρετήν· Δεββῶρα στρατηγοῦσα· Ιαὴλ ἀριστεύου σα (52)· "Αννα εἰσακουομένη· καὶ Ἐλισάβετ προφη τεύουσα. Οὐκένι ἰσχύοντες, οὐδὲ ἰσχύουσαι. Καὶ ἡ αἰτία τῆς ἀσθενείας ἐπῆκται· διὰ τὸ μὴ εἶναι παρ' αὐτοῖς ἰσχὺν ἄρτου καὶ ἰσχὺν ὕδατος. Ὥσπερ γὰρ τὰ σώματα ἡμῶν ταῖς καταλλήλοις τροφαῖς ἐνδυνα μοῦνται· οὕτως ἔστι τι καὶ τὸ τὴν ψυχὴν τρέφον, καὶ παρέχον αὐτῇ τὴν περὶ τὰ καλὰ εὐτονίαν. Τί οὖν ἐστι τοῦτο, ὅ εἶπεν ὁ Κύριος, ὅτι Η σάρξ μου ἀληθής ἐστι βρῶσις (53), καὶ τὸ αἷμά μου άλη- θῆς ἐστι πόσις; Οἷς δὲ ταῦτα μὴ πρόσεστιν, ἰσχὺς ἄρτου καὶ ἰσχὺς ὕδατος οὐχ ὑπάρχει. Ὅπου δὲ αἱ τροφαὶ ἀσθενεῖς, ἐκεῖ ἀνάγκη καὶ τοὺς τρεφομένους εἶναι τοιούτους. ἁμαρτήματα τῆς Ἱερουσαλήμ, ὥστε ἀφαιρεθῆναι αὐτῆς (54) ἰσχύοντα ἐν παντὶ ἔργῳ ἀγαθῷ καὶ λόγῳ τῷ ὑπὲρ τῆς ἀληθείας, ἰσχύοντα ἐν νηστείαις, ἰσχύον τα ἐν προσευχαῖς, ἰσχύοντα ἐν πειρασμοῖς, ἰσχύον ΣΧΙ, 12, σε θ δέ.. δή. ἀφήκεν. αὐτοῖς ἐναφῆκεν. διανοίᾳ ελεῖ, Ιούδα, σα, βρῶσις. ἰσχύοντα ἐν πειρασμοῖς. πείρα. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. mare vitalis respiratio, qua vel modice detenta, A exsistere jam desinit. Itaque hisce virtutibus quas per translationem nominavit vespertiliones, præ- scribere videtur, ut deinceps ab iis quas hominibus struunt insidiis abstineant: qui infirmi quidem secundum carnem sunt, apud Deum vero inter eos qui honorabiles sunt recensentur : atque adeo eo- rum quæ ad ipsos spectant, nihil non disquisitum est. CAPUT III. 99. VERS. 1. Bcce igitur Dominator Dominus Sabaoth auferet a Judæa et a Jerusalem validum et validam.Postquam Judaicus populus improbum consilium iniit adversus Dominum : ipse ex infir- mitate carnis ab eis crucifixus, vivens vero ex vir- tute Dei Patris ", infirmitatem illis reliquit. Morie- mini enim, inquit, in peccatis vestris 50;nobis autem largitus est resurrectionis virtutem. Qui enim cre- dit in me, etiamsi mortuus fuerit, vivet 6. Siquidem increduli præ sua erga crucem iucredulitate infir- mantur; justi vero cum fiducia dicunt : Omnia possum in eo qui me confortat Christo ". Qui igitur non possidet Christum virtutem Dei,huic non inest robur. Quare auferet Dominus ab Jerusalem et Ju- des validum et validam ; cujusmodi erat Surra, robusta videlicet et tanti viri Abrahæ moderatrix, juxta præceptum Domini dicentis: Omnia quæcun- que dicet tibi Sarra, audi ipsam s. Qualis erat He- becca quæ hospitalitatis causa aquam hausit *s, fuitque robusta propter virtutem; Debbora dux exercitus : Jael quæ strenuam et fortem se ostendit es : Anna cujus preces sunt exauditæ : Elisabeth quoque, quæ vaticinata est 67. Neque ro- busti, neque robustæ jam reperiuntur. Atque infir- mitatis subjuncta causa est, quod non sit apud ipsos robur panis et robur aquæ. Quemadmodum enim corpora nostra convenientibus alimentis roboran- tur : ita quiddam est etiam, quod pascit animam, eique vehemens in res bonas honestasque studium indit. Quid igitur hoc sibi vult? Id quod dixit Do- minus: Caro mea verus est cibus; et sanguis meus, verus est potus.Quibus autem hæc non suppetunt, iis defit robur panis et robur aquæ. Ubi autem in- firma alimenta, ibi eos qui his enutriuntur, con- similes effici necesse est. B C lem sit obnoxia,adeo ut ab ea auferatur qui potens sit in omni opere bono et sermone ad propugnan- dam veritatem idoneo ; qui itidem potens sit in Jejuniis, potens in precationibus; fortis in tenta- II Cor. XIII, 4. Joan. VIII, 24. Joan vi, 25. Philipp. IV; 13. Gen. Gen. xxiv, 19. Judic. iv, ibid. 17. Reg. 1, 20. Luc. 1, 42. Joan. VI, 56. At mss., Editi, in mss. non legitur, eam vocem prorsus re- dundare vel cæco apparet. et ita quoque in exousis legitur. Mox Reg.se- cundus, et a Juda. non ita recte. peritur in quinque veteribus libris, editi et tres mss., Alii tres mass.,ἐν 100. Cæterum absit ut Ecclesia peccatis Jerusa - D 99. Ἰδοὺ δὴ (49) ὁ Δεσπότης Κύριος Σαβαώθ 100. ᾿Αλλὰ μὴ γένοιτο παθεῖν τὴν Ἐκκλησίαν τὰ (49) Titulus nullus in nostris mss.invenitur.Editi, (50) Alii mss., ἐκείνοις ἐναφῆκεν. Alii, ἐκείνοις (51) Editi, τῇ διανοίᾳ. Sed præterquam quod vox (519) Partim habent mss., ἀφεῖλεν· partim ἀφο (52) Uterque Colb. et Reg. secundus, &pxov- (53) Ubi in editis βρώμα legimus scriptum re (54) Ita sex mss. At editi, αὐτοῖς. Aliquanto post

μυκτήρι, ἧς ἐπισχεθείσης μικρόν, οὐκέτι ἐστίν. Β Εοικεν οὖν ταύταις προστάσσειν ταῖς δυνάμεσιν ἂς νυκτερίδας τροπικῶς ὠνόμασε, τοῦ ἀποσχέσθαι λοι- πὸν τῆς ἐπιβουλῆς τῶν ἀνθρώπων· οἱ ἀσθενεῖς μέν εἰσι κατὰ τὴν σάρκα· ἐν τοῖς τιμίοις δέ εἰσι καταλε- λογισμένοι παρὰ Θεῷ, καὶ οὐδὲν ἀζήτητον τῶν κατ' αὐτούς. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γ'· ἀφελεῖ ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας καὶ ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ ἰσχύοντα καὶ ἴσχύουσαν. Μετὰ τὸ βουλεύσασθαι τὸν Ἰουδαϊκὸν λαὸν βουλὴν πονηρὰν κατὰ τοῦ Κυ- ρίου, ὁ σταυρωθεὶς παρ' αὐτῶν ἐξ ἀσθενείας τῆς σαρκικῆς, ζήσας δὲ ἐκ δυνάμεως Θεοῦ Πατρός, τὴν ἀσθένειαν ἐκείνοις ἐναφῆκεν (50). Εναποθανεῖσθε γὰρ, φησί, ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν· ἡμῖν δὲ τὸ δυνα τὸν τῆς ἀναστάσεως ἐχαρίσατο. Ὁ γὰρ πιστεύων εἰς ἐμὲ, κἂν ἀποθάνῳ, ζήσεται. Οἱ μὲν γὰρ ἄπι- στοι ἐνασθενοῦσι τῇ (51) διὰ τὸν σταυρὸν ἀπιστία οἱ δὲ δίκαιοι μετὰ πεποιθήσεως λέγουσι. Πάντα ἰσχύω ἐν τῷ ἐνδυναμοῦντί με Χριστῷ. Ὁ οὖν μὴ ἔχων τὸν Χριστὸν τὴν τοῦ Θεοῦ δύναμιν, τὴν ἰσχὺν οὐκ ἔχει. Διὰ τοῦτο ἀφελεῖ (54) Κύριος ἀπὸ Ἱερου- σαλὴμ καὶ ἀπὸ Ἰουδαίας ισχύοντα καὶ ἰσχύουσαν, ὁποία ἦν Σάββα, ισχύουσα καὶ ἄρχουσα τοῦ τηλικούτου Αβραὰμ, κατὰ πρόσταγμα τοῦ Κυρίου εἰπόντος, Πάντα ὅσα ἐρεῖ σοι Σάβρα, ἄκουε αὐτῆς. Ὁποία Ρεβέκκα, διὰ φιλοξενίαν ἀντλοῦσα, καὶ ἐνισχύουσα διὰ τὴν ἀρετήν· Δεββῶρα στρατηγοῦσα· Ιαὴλ ἀριστεύου σα (52)· "Αννα εἰσακουομένη· καὶ Ἐλισάβετ προφη τεύουσα. Οὐκένι ἰσχύοντες, οὐδὲ ἰσχύουσαι. Καὶ ἡ αἰτία τῆς ἀσθενείας ἐπῆκται· διὰ τὸ μὴ εἶναι παρ' αὐτοῖς ἰσχὺν ἄρτου καὶ ἰσχὺν ὕδατος. Ὥσπερ γὰρ τὰ σώματα ἡμῶν ταῖς καταλλήλοις τροφαῖς ἐνδυνα μοῦνται· οὕτως ἔστι τι καὶ τὸ τὴν ψυχὴν τρέφον, καὶ παρέχον αὐτῇ τὴν περὶ τὰ καλὰ εὐτονίαν. Τί οὖν ἐστι τοῦτο, ὅ εἶπεν ὁ Κύριος, ὅτι Η σάρξ μου ἀληθής ἐστι βρῶσις (53), καὶ τὸ αἷμά μου άλη- θῆς ἐστι πόσις; Οἷς δὲ ταῦτα μὴ πρόσεστιν, ἰσχὺς ἄρτου καὶ ἰσχὺς ὕδατος οὐχ ὑπάρχει. Ὅπου δὲ αἱ τροφαὶ ἀσθενεῖς, ἐκεῖ ἀνάγκη καὶ τοὺς τρεφομένους εἶναι τοιούτους. ἁμαρτήματα τῆς Ἱερουσαλήμ, ὥστε ἀφαιρεθῆναι αὐτῆς (54) ἰσχύοντα ἐν παντὶ ἔργῳ ἀγαθῷ καὶ λόγῳ τῷ ὑπὲρ τῆς ἀληθείας, ἰσχύοντα ἐν νηστείαις, ἰσχύον τα ἐν προσευχαῖς, ἰσχύοντα ἐν πειρασμοῖς, ἰσχύον ΣΧΙ, 12, σε θ δέ.. δή. ἀφήκεν. αὐτοῖς ἐναφῆκεν. διανοίᾳ ελεῖ, Ιούδα, σα, βρῶσις. ἰσχύοντα ἐν πειρασμοῖς. πείρα. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. mare vitalis respiratio, qua vel modice detenta, A exsistere jam desinit. Itaque hisce virtutibus quas per translationem nominavit vespertiliones, præ- scribere videtur, ut deinceps ab iis quas hominibus struunt insidiis abstineant: qui infirmi quidem secundum carnem sunt, apud Deum vero inter eos qui honorabiles sunt recensentur : atque adeo eo- rum quæ ad ipsos spectant, nihil non disquisitum est. CAPUT III. 99. VERS. 1. Bcce igitur Dominator Dominus Sabaoth auferet a Judæa et a Jerusalem validum et validam.Postquam Judaicus populus improbum consilium iniit adversus Dominum : ipse ex infir- mitate carnis ab eis crucifixus, vivens vero ex vir- tute Dei Patris ", infirmitatem illis reliquit. Morie- mini enim, inquit, in peccatis vestris 50;nobis autem largitus est resurrectionis virtutem. Qui enim cre- dit in me, etiamsi mortuus fuerit, vivet 6. Siquidem increduli præ sua erga crucem iucredulitate infir- mantur; justi vero cum fiducia dicunt : Omnia possum in eo qui me confortat Christo ". Qui igitur non possidet Christum virtutem Dei,huic non inest robur. Quare auferet Dominus ab Jerusalem et Ju- des validum et validam ; cujusmodi erat Surra, robusta videlicet et tanti viri Abrahæ moderatrix, juxta præceptum Domini dicentis: Omnia quæcun- que dicet tibi Sarra, audi ipsam s. Qualis erat He- becca quæ hospitalitatis causa aquam hausit *s, fuitque robusta propter virtutem; Debbora dux exercitus : Jael quæ strenuam et fortem se ostendit es : Anna cujus preces sunt exauditæ : Elisabeth quoque, quæ vaticinata est 67. Neque ro- busti, neque robustæ jam reperiuntur. Atque infir- mitatis subjuncta causa est, quod non sit apud ipsos robur panis et robur aquæ. Quemadmodum enim corpora nostra convenientibus alimentis roboran- tur : ita quiddam est etiam, quod pascit animam, eique vehemens in res bonas honestasque studium indit. Quid igitur hoc sibi vult? Id quod dixit Do- minus: Caro mea verus est cibus; et sanguis meus, verus est potus.Quibus autem hæc non suppetunt, iis defit robur panis et robur aquæ. Ubi autem in- firma alimenta, ibi eos qui his enutriuntur, con- similes effici necesse est. B C lem sit obnoxia,adeo ut ab ea auferatur qui potens sit in omni opere bono et sermone ad propugnan- dam veritatem idoneo ; qui itidem potens sit in Jejuniis, potens in precationibus; fortis in tenta- II Cor. XIII, 4. Joan. VIII, 24. Joan vi, 25. Philipp. IV; 13. Gen. Gen. xxiv, 19. Judic. iv, ibid. 17. Reg. 1, 20. Luc. 1, 42. Joan. VI, 56. At mss., Editi, in mss. non legitur, eam vocem prorsus re- dundare vel cæco apparet. et ita quoque in exousis legitur. Mox Reg.se- cundus, et a Juda. non ita recte. peritur in quinque veteribus libris, editi et tres mss., Alii tres mass.,ἐν 100. Cæterum absit ut Ecclesia peccatis Jerusa - D 99. Ἰδοὺ δὴ (49) ὁ Δεσπότης Κύριος Σαβαώθ 100. ᾿Αλλὰ μὴ γένοιτο παθεῖν τὴν Ἐκκλησίαν τὰ (49) Titulus nullus in nostris mss.invenitur.Editi, (50) Alii mss., ἐκείνοις ἐναφῆκεν. Alii, ἐκείνοις (51) Editi, τῇ διανοίᾳ. Sed præterquam quod vox (519) Partim habent mss., ἀφεῖλεν· partim ἀφο (52) Uterque Colb. et Reg. secundus, &pxov- (53) Ubi in editis βρώμα legimus scriptum re (54) Ita sex mss. At editi, αὐτοῖς. Aliquanto post

τα ἐν ὑπομονῇ, ἐν ταπεινοφροσύνῃ, ἐν τῷ κεφα- Α ἀνοίγησαν τῆς ᾿Αγὰρ οἱ ὀφθαλμοὶ καὶ εἶδε τὸ λαίῳ τῶν ἐντολῶν, τῇ ἀγάπῃ· ὁμοίως δὲ καὶ ἰσχύου- σαν ἐν ἀφθαρσίᾳ, ἐν σεμνότητι, ἐν ἐλεημοσύνῃ, ἐν τῇ προσεδρίᾳ τῶν δεήσεων, ἐν τοῖς κόποις τῆς ἀγρυπνίας· μηδὲ τὴν τοῦ ἄρτου καὶ ὕδατος ἰσχὺν τῆς τροφιμωτάτης τοῦ λόγου δυνάμεως τὴν ἀφορμὴν ἀφαιρεθῆναι· ὡς ἐπέλιπεν Ιουδαίους ἡ ἰσχὺς τοῦ προφητικοῦ πνεύματος, καὶ κατάδιψοι λόγου τυγχά- νουσιν, ἐπιθυμοῦντες λόγου (55) Θεοῦ, καὶ μὴ ἔχον τες. Αφεῖλε γὰρ Κύριος ἰσχὺν ἄρτου καὶ ἰσχὺν ὕδα τος. Εστι μὲν οὖν τις καὶ παρ᾽ ἡμῖν τροφή, ἰσχὺν μὲν οὐκ ἐντιθεῖσα, ἀποθνήσκειν δε οὐκ ἐπιτρέπου- σα· ὁποίαν Παῦλος τοῖς ἔτι νηπίοις ἐν Χριστῷ Κο- ρινθίοις παρασκευάζει. Ἔστι δὲ καὶ λάχανα ἀσθε νούντων τροφή· ἔστι δὲ καὶ τελείοις επιτήδειον ἡ στερεά τροφὴ, τῶν διὰ τὴν ἕξιν τὰ αἰσθητήρια γε γυμνασμένα ἐχόντων πρὸς διάκρισιν καλοῦ τε καὶ κακοῦ. Καὶ ἐάν ποτε ἀπορῇ Ἐκκλησία τῶν στεβρά καὶ εὔτονα δόγματα καὶ πεπληρωμένα τοῦ θείου νοῦ παραδιδόντων, γνώρισμά ἐστι τοῦ ἀφαιρεῖσθαι (56) αὐτῆς τὴν ἰσχὺν τοῦ ἄρτου. Εστι δὲ καὶ ἐν ὕδατι ἰσχὺς καὶ ἀσθένεια, καθά φησιν ὁ Κύριος. Πᾶς ὁ πίνων ἐκ τοῦ ὕδατος τούτου, διψήσει πάλιν· ὃς δ᾽ ἂν πίῃ ἐκ τοῦ ὕδατος, οὗ ἐγὼ δώσω αὑτῷ, οὐ μὴ διψήσῃ (57) εἰς τὸν αἰῶνα. Ωσπερ δὲ τὴν στε ρεὰν τροφὴν κατὰ προηγούμενον λόγον προσφερόμε- θα, τὴν δὲ ὑγρὰν ὥστε ὄχημα γενέσθαι τῇ ξηρᾷ, καὶ χειραγωγῆσαι αὐτὴν πρὸς τὴν ἀνάδοσιν· οὕτως ἂν εἴη καὶ ἐν τῇ τροφῇ τῆς ψυχῆς. Ὁ μὲν νοῦς, ἡ πρώ- τη καὶ οἰκειοτάτη τροφὴ τῆς ψυχῆς· ὁ δὲ λόγος, διὰ τῆς οἰκείας ἐνεργείας ὁδοποιῶν τοῖς δόγμασι, τὴν ἀνάληψιν ἐργάζεται. ᾿Ανοῖξαι δὲ δεῖ τοὺς ὀφθαλ- μούς, ἵνα τούτου τοῦ ἄρτου ἐμπλησθῶμεν καὶ τοῦ ὕδατος. Διάνοιξον γάρ, φησί, τοὺς ὀφθαλμούς σου, καὶ ἐμπλήσθητι (58) ἄρτων. Καὶ ἐν Γενέσει δέ· ὕδωρ. • λεμιστήν καὶ δικαστήν. Ἐπὶ καλοῦ τεταγμένην τὴν τοῦ γίγαντος προσηγορίαν ἐνταῦθα εὕρομεν (59), · καὶ εἴ που, κατὰ τὸ σπάνιον, Ὡς τὸν ᾿Αγαλλιάσεται ὡς γίγας δραμεῖν ὁδόν. Ἀφελεῖ οὖν γίγαντα (60). Τοὺς ἔχοντάς τινα ἐκ φύσεως προτερήματα, καὶ κατὰ τὴν σύγκρισιν τῆς σαρκὸς πολλῶν (61) διαφέροντας, εἰς ἀνάληψιν ἐπιστήμης. ἢ εἰς ἄσκησιν ἀρετῆς, τούς τους ἡγούμεθα γίγαντας λέγεσθαι· ἰσχύοντας δὲ τοὺς ἐκ τῆς ἰδίας ἐπιμελείας καὶ μελέτης τὸ ἐκ φύσεως ἀγαθὸν τελειώσαντας. Οὐκέτι παρὰ Ἰουδαίοις πολε μισταί· οὐδὲ γὰρ ἐναριθμοῦνται τοῖς στρατιωτικοῖς καταλόγοις· ἀλλ᾽ οὐδὲ δικαστής· παρεδόθησαν γὰρ δικασταῖς αἰχμαλωτεύσασιν αὑτοὺς, διὰ τὸ ἐκλείπειν ἄρχοντα (62) ἐξ Ιούδα. Ἕκαστα μέντοι τῶν ἐκεί το ΧΙΙ, 19. " ρῆσθαι. διψήσῃ. ραμεν. καὶ εἴπου. εἴπου καί. τας, COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. GAP. III. tionibus, fortis in patientia, in humilitate, in pre- ceptorum summa, charitate scilicet. Pari ratione absit etiam,ut auferatur ea quæ integritate, morum gravitate, eleemosynis, assiduitate orandi, nec non vigiliarum labore valeat. Abait ut auferatur robur pacis et aquæ,subsidium scilicet quo sermo maxime nutritur: quemadmodum spiritus prophetici vis deseruit Judmos,atque adeo siti sermonis confictan- tur, cum Dei sermonem exoptent,nec tamen illum habeant.Abstulit enim Dominus robur panis,et ro- bur aquæ. Est quidem et apud nos nutrimentum quoddam,449 quod quamquam robur non præstat, tamen emori non sinit; cujusmodi alimentum Co- rinthiis adhuc in Christo parvulis apponit Paulus”. Quin etiam olera infirmorum sunt cibus,esca autem solida perfectis et integris convenit, quandoquidem B habitu quodam sensus eorum ad discretionem boni et mali sunt exercitati. Quod si unquam Ecclesia laboret penuria eorum qui dogmata firma solida- que et sensu divino plena tradant, id ab ea robur panis auferri ostendit. Quin etiam inest in aqua ro- bur et infirmitas, uti ait Dominus: Omnis qui bibit ex aqua hac, sitiet iterum : qui autem biberit ex aqua, quam ego dabo ei, non siliet in æternum Quemadmodum autem primo ordine sumimus 80- lidum cibum, humidum vero ideo capimus,ut sicco sit vehiculum eique viam paret ad digestionem: ita. quoque fit in alimento anime. Intelligentia quidem prima est et maxime propria esca anims : sermo vero sua vi et efficacia dogmatis iter præmuniens, facit ut ea percipiantur. Jam vero aperiendi sunt oculi, ut pane isto et aqua satiemur. Aperi, inquit, oculos tuos, et implere panibus w. In Genesi vero, Aperti sunt oculi Agar, et vidit aquam 18. C latorem et judicem. Gigantis nomen in bonam par- tem usurpatum hic deprehendimus, et sicubi in- veniatur,id ft perraro. Exempli causa : Exsultabit ut gigas ad currendam viam 13. Auferet igitur gigan- tem. Arbitramur gigantes dici eos, qui eximias quasdam a natura dotes obtinent, quique ad exci- piendam scientiam sive ad excolendam virtutem, habita corporis ratione, e vulgo præstant: fortes vero eos qui suomet studio et exercitatione acce- ptum a natura bonum perfecerunt. Nulli jam apud Judæos, bellatores; neque enim jam albo militarl conscribuntur; imo neque judex ullus; traditi sunt enim hisce judicibus, qui eos redegerunt in capti- vitatem,propterea quod ex Jude dux defecerit.Que- Cor. 111, 2. Joan. iv, 13. Prov. xx, 17. Genes. Psal. XVIII, cum sacro textu, op, impleberis. D 6. Ibidem quinque mss., Editi et Reg. primus, gantes. duces. 85- 101. VERS. 2. Gigantem et fortem, et virum bel- 101. Γίγαντα καὶ ἰσχύοντα, καὶ ἄνθρωπον που (55) Editi. λόγον. At quatuor mss., λόγου. (56) In aliquibus mss. scriptum reperitur, ἀφῃ- (57) Editi et duo mss., διψήσει. Alii tres mss. (58) Reg. secundus et uterque Colb., ἐμπλησθήσ (60) In tribus mss. legitur, γίγαντας, auferei gi- (61) Editi, πολλῷ. At mss. nonnulli, πολλῶν. (62) Regii primus tertius et quartus, ἄρχον- (59) Reg. tertius, ηδραμεν. Αlii quidam mass., 13-

τα ἐν ὑπομονῇ, ἐν ταπεινοφροσύνῃ, ἐν τῷ κεφα- Α ἀνοίγησαν τῆς ᾿Αγὰρ οἱ ὀφθαλμοὶ καὶ εἶδε τὸ λαίῳ τῶν ἐντολῶν, τῇ ἀγάπῃ· ὁμοίως δὲ καὶ ἰσχύου- σαν ἐν ἀφθαρσίᾳ, ἐν σεμνότητι, ἐν ἐλεημοσύνῃ, ἐν τῇ προσεδρίᾳ τῶν δεήσεων, ἐν τοῖς κόποις τῆς ἀγρυπνίας· μηδὲ τὴν τοῦ ἄρτου καὶ ὕδατος ἰσχὺν τῆς τροφιμωτάτης τοῦ λόγου δυνάμεως τὴν ἀφορμὴν ἀφαιρεθῆναι· ὡς ἐπέλιπεν Ιουδαίους ἡ ἰσχὺς τοῦ προφητικοῦ πνεύματος, καὶ κατάδιψοι λόγου τυγχά- νουσιν, ἐπιθυμοῦντες λόγου (55) Θεοῦ, καὶ μὴ ἔχον τες. Αφεῖλε γὰρ Κύριος ἰσχὺν ἄρτου καὶ ἰσχὺν ὕδα τος. Εστι μὲν οὖν τις καὶ παρ᾽ ἡμῖν τροφή, ἰσχὺν μὲν οὐκ ἐντιθεῖσα, ἀποθνήσκειν δε οὐκ ἐπιτρέπου- σα· ὁποίαν Παῦλος τοῖς ἔτι νηπίοις ἐν Χριστῷ Κο- ρινθίοις παρασκευάζει. Ἔστι δὲ καὶ λάχανα ἀσθε νούντων τροφή· ἔστι δὲ καὶ τελείοις επιτήδειον ἡ στερεά τροφὴ, τῶν διὰ τὴν ἕξιν τὰ αἰσθητήρια γε γυμνασμένα ἐχόντων πρὸς διάκρισιν καλοῦ τε καὶ κακοῦ. Καὶ ἐάν ποτε ἀπορῇ Ἐκκλησία τῶν στεβρά καὶ εὔτονα δόγματα καὶ πεπληρωμένα τοῦ θείου νοῦ παραδιδόντων, γνώρισμά ἐστι τοῦ ἀφαιρεῖσθαι (56) αὐτῆς τὴν ἰσχὺν τοῦ ἄρτου. Εστι δὲ καὶ ἐν ὕδατι ἰσχὺς καὶ ἀσθένεια, καθά φησιν ὁ Κύριος. Πᾶς ὁ πίνων ἐκ τοῦ ὕδατος τούτου, διψήσει πάλιν· ὃς δ᾽ ἂν πίῃ ἐκ τοῦ ὕδατος, οὗ ἐγὼ δώσω αὑτῷ, οὐ μὴ διψήσῃ (57) εἰς τὸν αἰῶνα. Ωσπερ δὲ τὴν στε ρεὰν τροφὴν κατὰ προηγούμενον λόγον προσφερόμε- θα, τὴν δὲ ὑγρὰν ὥστε ὄχημα γενέσθαι τῇ ξηρᾷ, καὶ χειραγωγῆσαι αὐτὴν πρὸς τὴν ἀνάδοσιν· οὕτως ἂν εἴη καὶ ἐν τῇ τροφῇ τῆς ψυχῆς. Ὁ μὲν νοῦς, ἡ πρώ- τη καὶ οἰκειοτάτη τροφὴ τῆς ψυχῆς· ὁ δὲ λόγος, διὰ τῆς οἰκείας ἐνεργείας ὁδοποιῶν τοῖς δόγμασι, τὴν ἀνάληψιν ἐργάζεται. ᾿Ανοῖξαι δὲ δεῖ τοὺς ὀφθαλ- μούς, ἵνα τούτου τοῦ ἄρτου ἐμπλησθῶμεν καὶ τοῦ ὕδατος. Διάνοιξον γάρ, φησί, τοὺς ὀφθαλμούς σου, καὶ ἐμπλήσθητι (58) ἄρτων. Καὶ ἐν Γενέσει δέ· ὕδωρ. • λεμιστήν καὶ δικαστήν. Ἐπὶ καλοῦ τεταγμένην τὴν τοῦ γίγαντος προσηγορίαν ἐνταῦθα εὕρομεν (59), · καὶ εἴ που, κατὰ τὸ σπάνιον, Ὡς τὸν ᾿Αγαλλιάσεται ὡς γίγας δραμεῖν ὁδόν. Ἀφελεῖ οὖν γίγαντα (60). Τοὺς ἔχοντάς τινα ἐκ φύσεως προτερήματα, καὶ κατὰ τὴν σύγκρισιν τῆς σαρκὸς πολλῶν (61) διαφέροντας, εἰς ἀνάληψιν ἐπιστήμης. ἢ εἰς ἄσκησιν ἀρετῆς, τούς τους ἡγούμεθα γίγαντας λέγεσθαι· ἰσχύοντας δὲ τοὺς ἐκ τῆς ἰδίας ἐπιμελείας καὶ μελέτης τὸ ἐκ φύσεως ἀγαθὸν τελειώσαντας. Οὐκέτι παρὰ Ἰουδαίοις πολε μισταί· οὐδὲ γὰρ ἐναριθμοῦνται τοῖς στρατιωτικοῖς καταλόγοις· ἀλλ᾽ οὐδὲ δικαστής· παρεδόθησαν γὰρ δικασταῖς αἰχμαλωτεύσασιν αὑτοὺς, διὰ τὸ ἐκλείπειν ἄρχοντα (62) ἐξ Ιούδα. Ἕκαστα μέντοι τῶν ἐκεί το ΧΙΙ, 19. " ρῆσθαι. διψήσῃ. ραμεν. καὶ εἴπου. εἴπου καί. τας, COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. GAP. III. tionibus, fortis in patientia, in humilitate, in pre- ceptorum summa, charitate scilicet. Pari ratione absit etiam,ut auferatur ea quæ integritate, morum gravitate, eleemosynis, assiduitate orandi, nec non vigiliarum labore valeat. Abait ut auferatur robur pacis et aquæ,subsidium scilicet quo sermo maxime nutritur: quemadmodum spiritus prophetici vis deseruit Judmos,atque adeo siti sermonis confictan- tur, cum Dei sermonem exoptent,nec tamen illum habeant.Abstulit enim Dominus robur panis,et ro- bur aquæ. Est quidem et apud nos nutrimentum quoddam,449 quod quamquam robur non præstat, tamen emori non sinit; cujusmodi alimentum Co- rinthiis adhuc in Christo parvulis apponit Paulus”. Quin etiam olera infirmorum sunt cibus,esca autem solida perfectis et integris convenit, quandoquidem B habitu quodam sensus eorum ad discretionem boni et mali sunt exercitati. Quod si unquam Ecclesia laboret penuria eorum qui dogmata firma solida- que et sensu divino plena tradant, id ab ea robur panis auferri ostendit. Quin etiam inest in aqua ro- bur et infirmitas, uti ait Dominus: Omnis qui bibit ex aqua hac, sitiet iterum : qui autem biberit ex aqua, quam ego dabo ei, non siliet in æternum Quemadmodum autem primo ordine sumimus 80- lidum cibum, humidum vero ideo capimus,ut sicco sit vehiculum eique viam paret ad digestionem: ita. quoque fit in alimento anime. Intelligentia quidem prima est et maxime propria esca anims : sermo vero sua vi et efficacia dogmatis iter præmuniens, facit ut ea percipiantur. Jam vero aperiendi sunt oculi, ut pane isto et aqua satiemur. Aperi, inquit, oculos tuos, et implere panibus w. In Genesi vero, Aperti sunt oculi Agar, et vidit aquam 18. C latorem et judicem. Gigantis nomen in bonam par- tem usurpatum hic deprehendimus, et sicubi in- veniatur,id ft perraro. Exempli causa : Exsultabit ut gigas ad currendam viam 13. Auferet igitur gigan- tem. Arbitramur gigantes dici eos, qui eximias quasdam a natura dotes obtinent, quique ad exci- piendam scientiam sive ad excolendam virtutem, habita corporis ratione, e vulgo præstant: fortes vero eos qui suomet studio et exercitatione acce- ptum a natura bonum perfecerunt. Nulli jam apud Judæos, bellatores; neque enim jam albo militarl conscribuntur; imo neque judex ullus; traditi sunt enim hisce judicibus, qui eos redegerunt in capti- vitatem,propterea quod ex Jude dux defecerit.Que- Cor. 111, 2. Joan. iv, 13. Prov. xx, 17. Genes. Psal. XVIII, cum sacro textu, op, impleberis. D 6. Ibidem quinque mss., Editi et Reg. primus, gantes. duces. 85- 101. VERS. 2. Gigantem et fortem, et virum bel- 101. Γίγαντα καὶ ἰσχύοντα, καὶ ἄνθρωπον που (55) Editi. λόγον. At quatuor mss., λόγου. (56) In aliquibus mss. scriptum reperitur, ἀφῃ- (57) Editi et duo mss., διψήσει. Alii tres mss. (58) Reg. secundus et uterque Colb., ἐμπλησθήσ (60) In tribus mss. legitur, γίγαντας, auferei gi- (61) Editi, πολλῷ. At mss. nonnulli, πολλῶν. (62) Regii primus tertius et quartus, ἄρχον- (59) Reg. tertius, ηδραμεν. Αlii quidam mass., 13-

Α νοις διὰ τὴν εἰς τὸν Κύριον ἀπιστίαν ἀπειληθέντων, δυνατὸν καὶ ἐφ' ἡμῶν γενέσθαι, ἐὰν ἀπειθῶμεν. Επιλείπουσι γὰρ καὶ ἡμᾶς πολεμισταί, οἱ ἀναλαμ βάνοντες τὴν τοῦ Κυρίου πανοπλίαν, καὶ ἱστάμενοι γενναίως πρὸς τὰς μεθοδείας τοῦ διαβόλου, ὅταν και τακρατήσῃ (63) ἡμῶν ἡ ἀπιστία, καὶ παραδοθῶμεν τοῖς ὑπεναντίοις. ᾿Αλλὰ δεώμεθα τοῦ Κυρίου, μὴ ἀρθῆναι ἀφ' ἡμῶν πολεμιστήν, ἄνδρα τῷ θώρακι τῆς πίστεως ὠχυρωμένον, καὶ τὴν περικεφαλαίαν τοῦ σωτηρίου σκέπουσαν αὐτοῦ τὰ καίρια περικείμενον, καὶ τοὺς πόδας ἐν ἑτοιμασίᾳ τοῦ Εὐαγγελίου Ασφα- λισμένον· ἐσπασμένον δὲ καὶ τὴν μάχαιραν ετοίμως ἔχοντα ἐκδικῆσαι πᾶσαν παρακοήν· καὶ τὸ ὅλον, ὡς καλὸν στρατιώτην Χριστοῦ, συγκακοπαθοῦντα τῷ Εὐαγγελίῳ, μὴ ἐμπλεκόμενον ταῖς τοῦ βίου πρα γματείαις, ἵνα τῷ στρατολογήσαντι ἀρέσῃ. ναμένους ἀδελφὸν μετὰ (64) ἀδελφοῦ συμβιβάσαι ἐφ᾽ ὧν καὶ ὁ κόσμος κρίνεται, οἳ καὶ ἀγγέλους κρι- νοῦσιν. Ἐὰν οὖν ποτε πληθυνθῶσι ματαιολόγοι καὶ φρεναπάται, διδάσκοντες ἃ μὴ δεῖ, ἀνατρέποντες ὅλους οἴκους αἰσχροῦ κέρδους χάριν· καὶ ὁ ἐπιστο μίζων ἐν Ἐκκλησίᾳ τοὺς τοιούτους μὴ ᾖ, μηδὲ καθ αιρῶν αὐτῶν τὰ ἐπαιρόμενα υψώματα κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ, εἰδέναι δεῖ, ὅτι διὰ τὸ πληθυνθῆς ναι τὴν παρακοὴν αὐτῆς ἐγκαταλέλειπται. Καὶ ἐὰν μηδείς ή σοφὺς ὁ δυνάμενος κρίνειν ἀναμέσον τοῦ ἀδελφοῦ, ἀλλ' ἐπὶ τῶν ἀπίστων κρίνωνται δι' ἀπο- ρίαν ἁγίων σημεῖον καὶ τοῦτο ἐγκαταλείψεως · ἀφειλε (65) γὰρ Κύριος καὶ δικαστήν. Καὶ προφή την, καὶ στοχαστήν. Πᾶσα προφητεία παρὰ Ἰου δαίοις μέχρι Ἰωάννου· τὸ δὲ ἀπ' ἐκείνου ἐπιλέλοιπεν αὐτούς. Καὶ ὁ τοῦ νόμου δὲ πνευματικῶς στοχαζόμε- νος τοῦ βουλήματος παρ' αὐτοῖς οὐκ ἔστι, διὰ τὴν πώρωσιν τὴν γενομένην τῷ Ἰσραήλ. ᾿Αλλὰ καὶ ἐν τῇ Εκκλησία χάρισμά ἐστι προφητικόν, διὰ τὸν θέμενον ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ πρῶτον ἀποστόλους, δεύτερον προφή - τας. Ἐὰν οὖν ποτε εἰσέλθωσιν ἄπιστοι ἢ ἰδιῶται, καὶ μὴ ἐλεγχθῶσι (66), μηδὲ ἀνακριθῶσι, γνώρισμα καὶ τοῦτο ἐγκαταλείψεως. Ἐὰν γὰρ, φησί, προφητεύητε, εἰσέλθῃ δέ τις ἄπιστος ἢ Ιδιώτης, ἐλέγχεταν ὑπὸ (67) πάντων, ανακρίνεται ὑπὸ πάντων, τὰ κρυπτὰ τῆς καρδίας αὐτοῦ φανερά γίνεται. Οὐκ οὖν προφήτης μέν ἐστιν, ὁ κατὰ ἀποκάλυψιν τοῦ Πνεύματος προαγορεύων τὸ μέλλον· στοχαστὴς δὲ, ὁ διὰ σύνεσιν ἐκ τῆς τοῦ ὁμοίου παραθέσεως διὰ τὴν πεῖραν τῶν προλαβόντων τὸ μέλλον συντεκμαιρόμεν νος. Ὁ λέγων (63), Ἐὰν ποιήσωμεν τὰ Σοδόμων, ὅμοια ἐκείνοις πεισόμεθα. Η ὅτι, Ἐὰν μετανοήσωμεν ὡς οἱ Μινευίται, παραπλησίως ἐκείνοις ἐλεηθησόμεθα. " κατακρατῇ. ἀλλὰ δεό μεθα. δεώμεθα, μεταξύ. ἀφελεῖ, καὶ τὰ κρυπτά. ἐλεηθησόμεθα. ελεησόμεθα. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. cunque autem minæ adversus illos ob suam in Do- minum incredulitatem intentatæ sunt, eædem et nobis, si simus increduli, intendi possunt. Desunt siquidem et nobis bellatores, qui, arrepta Domini armatura omni, sese fortiter diaboli insidiis oppo- nant,cum infidelitas oppresserit nos, simusque ad- versariis traditi. Sed obsecremus Dominum, ut ne a nobis tollatur bellator, vir fidei lorica com- munitus: salutis indutus galeam præcipuas cor- poris ipsius partes tegentem, cujus pedes in præ- parationem Evangelii firmi sint et stabiles : cujus gladius sit districtus, et ad ulciscendum omnem inobedientiam paratus : et uno verbo, qui, ut bonus Christi miles 76, afflictionum Evangelii parti- ceps sit, nec vitæ negotiis implicetur, ut ei qui se- in militiam delegit, placeat. B sint fratrem fratri reconciliare, a quibus judicatur et mundus ; qui angelos etiam judicabunt. Quapropter si quando fuerint multiplicati vaniloqui et mentium corruptores ", docentes quæ non opor- tet,domos totas turpis lucri gratia subvertentes 78; nec tamen in Ecclesia adfuerit qui talibus os obtu- ret, et eorum altitudinem se adversus scientiam Dei extollentem evertat "; scire oportet dereli- ctam eam esse ob multiplicatam suam inobedien- tiam. Quod si nullus est sapiens qui possit inter fratrem et fratrem dijudicare 80, sed præ sancto- rum penuria judicentur ab infidelibus, boc etiam desertionis est signum: abstulit enim Dominus et judicem. Et prophetam, et conjectorem. Ad Joannem usque prophetia omnis penes Judæos stetit; sed ab C illo tempore eis defuit. Nec est ullus apud ipsos qui legis sensum modo spiritali interpretetur, ob eam quæ Israeli contigit cæcitatem.Sed benignitate ejus qui posuit in Ecclesia primum apostolos, deinde prophetas ", nunc in Ecclesia donum prophetiæ reperitur Quamobrem si quando introierint infideles et idiotæ, neque tamen coarguantur, neque diju- dicentur, illud etiam denotat derelictionem. Si enim, inquit, prophetetis, intret autem quis infidelis vel idiota, convincitur ab omnibus, dijudicatur ab omnibus occulta cordis ejus manifesta fiunt ". Propheta igitur est qui juxta Spiritus sancti reve- lationem futurum pronuntiat: conjector vero, qui per scientiam quam ex similibus rebus simul col- latis comparavit ob eventuum præteritorum expe- D rientiam futura conjectat. Puta,si quispiam dicat: Si perpetraverimus flagitia Sodomorum, simili at- que illi pana plectemur. Aut: Si nos non secus ac Ninivitas pœnituerit, perinde atque illi misericor- diam consequemur. Ephes. vi, 14. II Cor. x, 6. II Tim. 3. ibid. I Cor. XII, 28. I Cor. xiv, 24, 25. Statim nonnulli mss. et editi, Alii tres mss., rectius. mass., scriptum invenimus. Editi, auferet. tres mss., Haud longe quinque mss., At nostra editio et Beg. primus, 102. Habet autem Ecclesia et judices, qui pos- 102. Ἔχει δὲ καὶ δικαστὰς ἡ Ἐκκλησία τοὺς δυ- (63) lidem veteres illi quos mox nominavi libri, (64) Editi et mss. nonnulli, μετά. Alii quidam (65) Ita edidimus, uti in nostris sex codicibus 4. ” Tit. i, 10, 11. 7 II Cor. x, 5. 20 I Cor. VI, 5. (66) Colb. primus, διελεγχθῶσι. (67) Nostra editio, ἀπό. At sex m88., ὑπό. Statim (68) Editi, λέγων ὅτι. Deest ὅτι in nostris sex mss.,

Α νοις διὰ τὴν εἰς τὸν Κύριον ἀπιστίαν ἀπειληθέντων, δυνατὸν καὶ ἐφ' ἡμῶν γενέσθαι, ἐὰν ἀπειθῶμεν. Επιλείπουσι γὰρ καὶ ἡμᾶς πολεμισταί, οἱ ἀναλαμ βάνοντες τὴν τοῦ Κυρίου πανοπλίαν, καὶ ἱστάμενοι γενναίως πρὸς τὰς μεθοδείας τοῦ διαβόλου, ὅταν και τακρατήσῃ (63) ἡμῶν ἡ ἀπιστία, καὶ παραδοθῶμεν τοῖς ὑπεναντίοις. ᾿Αλλὰ δεώμεθα τοῦ Κυρίου, μὴ ἀρθῆναι ἀφ' ἡμῶν πολεμιστήν, ἄνδρα τῷ θώρακι τῆς πίστεως ὠχυρωμένον, καὶ τὴν περικεφαλαίαν τοῦ σωτηρίου σκέπουσαν αὐτοῦ τὰ καίρια περικείμενον, καὶ τοὺς πόδας ἐν ἑτοιμασίᾳ τοῦ Εὐαγγελίου Ασφα- λισμένον· ἐσπασμένον δὲ καὶ τὴν μάχαιραν ετοίμως ἔχοντα ἐκδικῆσαι πᾶσαν παρακοήν· καὶ τὸ ὅλον, ὡς καλὸν στρατιώτην Χριστοῦ, συγκακοπαθοῦντα τῷ Εὐαγγελίῳ, μὴ ἐμπλεκόμενον ταῖς τοῦ βίου πρα γματείαις, ἵνα τῷ στρατολογήσαντι ἀρέσῃ. ναμένους ἀδελφὸν μετὰ (64) ἀδελφοῦ συμβιβάσαι ἐφ᾽ ὧν καὶ ὁ κόσμος κρίνεται, οἳ καὶ ἀγγέλους κρι- νοῦσιν. Ἐὰν οὖν ποτε πληθυνθῶσι ματαιολόγοι καὶ φρεναπάται, διδάσκοντες ἃ μὴ δεῖ, ἀνατρέποντες ὅλους οἴκους αἰσχροῦ κέρδους χάριν· καὶ ὁ ἐπιστο μίζων ἐν Ἐκκλησίᾳ τοὺς τοιούτους μὴ ᾖ, μηδὲ καθ αιρῶν αὐτῶν τὰ ἐπαιρόμενα υψώματα κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ, εἰδέναι δεῖ, ὅτι διὰ τὸ πληθυνθῆς ναι τὴν παρακοὴν αὐτῆς ἐγκαταλέλειπται. Καὶ ἐὰν μηδείς ή σοφὺς ὁ δυνάμενος κρίνειν ἀναμέσον τοῦ ἀδελφοῦ, ἀλλ' ἐπὶ τῶν ἀπίστων κρίνωνται δι' ἀπο- ρίαν ἁγίων σημεῖον καὶ τοῦτο ἐγκαταλείψεως · ἀφειλε (65) γὰρ Κύριος καὶ δικαστήν. Καὶ προφή την, καὶ στοχαστήν. Πᾶσα προφητεία παρὰ Ἰου δαίοις μέχρι Ἰωάννου· τὸ δὲ ἀπ' ἐκείνου ἐπιλέλοιπεν αὐτούς. Καὶ ὁ τοῦ νόμου δὲ πνευματικῶς στοχαζόμε- νος τοῦ βουλήματος παρ' αὐτοῖς οὐκ ἔστι, διὰ τὴν πώρωσιν τὴν γενομένην τῷ Ἰσραήλ. ᾿Αλλὰ καὶ ἐν τῇ Εκκλησία χάρισμά ἐστι προφητικόν, διὰ τὸν θέμενον ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ πρῶτον ἀποστόλους, δεύτερον προφή - τας. Ἐὰν οὖν ποτε εἰσέλθωσιν ἄπιστοι ἢ ἰδιῶται, καὶ μὴ ἐλεγχθῶσι (66), μηδὲ ἀνακριθῶσι, γνώρισμα καὶ τοῦτο ἐγκαταλείψεως. Ἐὰν γὰρ, φησί, προφητεύητε, εἰσέλθῃ δέ τις ἄπιστος ἢ Ιδιώτης, ἐλέγχεταν ὑπὸ (67) πάντων, ανακρίνεται ὑπὸ πάντων, τὰ κρυπτὰ τῆς καρδίας αὐτοῦ φανερά γίνεται. Οὐκ οὖν προφήτης μέν ἐστιν, ὁ κατὰ ἀποκάλυψιν τοῦ Πνεύματος προαγορεύων τὸ μέλλον· στοχαστὴς δὲ, ὁ διὰ σύνεσιν ἐκ τῆς τοῦ ὁμοίου παραθέσεως διὰ τὴν πεῖραν τῶν προλαβόντων τὸ μέλλον συντεκμαιρόμεν νος. Ὁ λέγων (63), Ἐὰν ποιήσωμεν τὰ Σοδόμων, ὅμοια ἐκείνοις πεισόμεθα. Η ὅτι, Ἐὰν μετανοήσωμεν ὡς οἱ Μινευίται, παραπλησίως ἐκείνοις ἐλεηθησόμεθα. " κατακρατῇ. ἀλλὰ δεό μεθα. δεώμεθα, μεταξύ. ἀφελεῖ, καὶ τὰ κρυπτά. ἐλεηθησόμεθα. ελεησόμεθα. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. cunque autem minæ adversus illos ob suam in Do- minum incredulitatem intentatæ sunt, eædem et nobis, si simus increduli, intendi possunt. Desunt siquidem et nobis bellatores, qui, arrepta Domini armatura omni, sese fortiter diaboli insidiis oppo- nant,cum infidelitas oppresserit nos, simusque ad- versariis traditi. Sed obsecremus Dominum, ut ne a nobis tollatur bellator, vir fidei lorica com- munitus: salutis indutus galeam præcipuas cor- poris ipsius partes tegentem, cujus pedes in præ- parationem Evangelii firmi sint et stabiles : cujus gladius sit districtus, et ad ulciscendum omnem inobedientiam paratus : et uno verbo, qui, ut bonus Christi miles 76, afflictionum Evangelii parti- ceps sit, nec vitæ negotiis implicetur, ut ei qui se- in militiam delegit, placeat. B sint fratrem fratri reconciliare, a quibus judicatur et mundus ; qui angelos etiam judicabunt. Quapropter si quando fuerint multiplicati vaniloqui et mentium corruptores ", docentes quæ non opor- tet,domos totas turpis lucri gratia subvertentes 78; nec tamen in Ecclesia adfuerit qui talibus os obtu- ret, et eorum altitudinem se adversus scientiam Dei extollentem evertat "; scire oportet dereli- ctam eam esse ob multiplicatam suam inobedien- tiam. Quod si nullus est sapiens qui possit inter fratrem et fratrem dijudicare 80, sed præ sancto- rum penuria judicentur ab infidelibus, boc etiam desertionis est signum: abstulit enim Dominus et judicem. Et prophetam, et conjectorem. Ad Joannem usque prophetia omnis penes Judæos stetit; sed ab C illo tempore eis defuit. Nec est ullus apud ipsos qui legis sensum modo spiritali interpretetur, ob eam quæ Israeli contigit cæcitatem.Sed benignitate ejus qui posuit in Ecclesia primum apostolos, deinde prophetas ", nunc in Ecclesia donum prophetiæ reperitur Quamobrem si quando introierint infideles et idiotæ, neque tamen coarguantur, neque diju- dicentur, illud etiam denotat derelictionem. Si enim, inquit, prophetetis, intret autem quis infidelis vel idiota, convincitur ab omnibus, dijudicatur ab omnibus occulta cordis ejus manifesta fiunt ". Propheta igitur est qui juxta Spiritus sancti reve- lationem futurum pronuntiat: conjector vero, qui per scientiam quam ex similibus rebus simul col- latis comparavit ob eventuum præteritorum expe- D rientiam futura conjectat. Puta,si quispiam dicat: Si perpetraverimus flagitia Sodomorum, simili at- que illi pana plectemur. Aut: Si nos non secus ac Ninivitas pœnituerit, perinde atque illi misericor- diam consequemur. Ephes. vi, 14. II Cor. x, 6. II Tim. 3. ibid. I Cor. XII, 28. I Cor. xiv, 24, 25. Statim nonnulli mss. et editi, Alii tres mss., rectius. mass., scriptum invenimus. Editi, auferet. tres mss., Haud longe quinque mss., At nostra editio et Beg. primus, 102. Habet autem Ecclesia et judices, qui pos- 102. Ἔχει δὲ καὶ δικαστὰς ἡ Ἐκκλησία τοὺς δυ- (63) lidem veteres illi quos mox nominavi libri, (64) Editi et mss. nonnulli, μετά. Alii quidam (65) Ita edidimus, uti in nostris sex codicibus 4. ” Tit. i, 10, 11. 7 II Cor. x, 5. 20 I Cor. VI, 5. (66) Colb. primus, διελεγχθῶσι. (67) Nostra editio, ἀπό. At sex m88., ὑπό. Statim (68) Editi, λέγων ὅτι. Deest ὅτι in nostris sex mss.,

ἐστὶ καὶ ἡ τοῦ πρεσβυτέρου ἀφαίρεσις, ὡς ὄφελος οὐ μικρὸν ἐκ τοῦ παρεῖναι παρέχοντος. Αρ᾽ οὖν ὁ ὁπωσ- οὖν (69) τῆς προεδρίας ἀξιωθεὶς, καὶ ἐγκαταλεγείς τῷ πρεσβυτερίῳ, οὗτος πρεσβύτερος; ἢ ὁ φέρων τὸν χαρακτῆρα τοῦ πρεσβυτέρου ἀνεγκλήτως (70), μάτ λιστα μὲν ἀπείρατος γυναικός; Εἰ δὲ ἄρα κατὰ τὸν τοῦ Κυρίου νόμον μιᾶς γυναικὸς ἀνὴρ, τέκτα ἔχων πιστὰ, μὴ ἐν κατηγορίᾳ ἀσωτίας ἢ ἀνυπότακτα, μὴ αὐθάδης, μὴ ὀργίλος, μή πάροινος, μὴ αἰσχροκερδής ἀλλὰ φιλόξενος, φιτεχόμενος, σώφρων, ὅσιος, δίκαιος, ἐγκρατής, ἀντεχόμενος τοῦ κατὰ τὴν διδαχὴν (71) πιστοῦ λόγου, ὡς δυνατὸς εἶναι καὶ παρακαλεῖν ἐν τῇ ὑγιαινούσῃ διδασκακίᾳ, καὶ τοὺς ἀντιλέγοντας ἐλέγ- χειν· οὗτος πρεσβύτερος, ὃν ἀπὸ τοῦ ἁμαρτάνοντος λαοῦ ἀφαιρεῖται Κύριος. Ως ἰσχύοντα καὶ (72) ισχύου σαν, ὡς ἰσχὺν ἄρτου καὶ ἰσχὺν ὕδατος, ὡς πολε- μιστὴν, ὡς δικαστὴν, οὕτω καὶ πρεσβύτερον. Οταν οὖν ἴδῃς ὅντας μέν τινας ἀξίους τοῦ ἐγκατατάσσε- σθαι τοῖς πρεσβυτέροις, λανθάνοντας δὲ, ἢ ἀμελου μένους, καὶ ἀντ᾿ αὐτῶν τοὺς ἀναξίους προβεβλημέ- νους· γίνωσκε, ὅτι ἀπὸ τοῦ τοιούτον λαοῦ ἀφεῖλεν ὁ Κύριος πρεσβύτερον. Ηλίκου δέ ἐστι χρεία τραπε- ζίτου, ὥστε μὴ διαλανθάνειν αὐτὸν τὸν (73) ἐν τού τοις δόκιμον, ἔδειξεν ὁ Θεὸς τῷ μεγάλῳ αὐτοῦ θερά ποντι Μωϋσεῖ τὴν τῶν τοιούτων ἐκλογὴν ἐπιτρέψας. Συνάγαγε γάρ μοι, φησί, ἑβδομήκοντα ἄνδρας ἀπὸ τῶν πρεσβυτέρων τοῦ Ἰσραήλ, οὓς αὐτὸς σὺ οἶδας· ὅτι οὗτοί εἰσι πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ· καὶ συνάξεις αὐτοὺς ἐπὶ τὴν σκηνὴν τοῦ μαρτυ- ρίου, καὶ στήσονται ἐκεῖ μετὰ σοῦ· καὶ ἀφελῶ ἀπὸ τοῦ πνεύματος τοῦ ἐπὶ σοὶ, καὶ ἐπιθήσω ἐπ᾿ αὐτοὺς, καὶ συναντιλήψονται μετὰ σοῦ τὴν ὁρμὴν τοῦ λαοῦ τούτου, καὶ οὐκ οἴσεις αὐτοὺς σὺ μόνος. κίαν, πολλῶν μὲν πεπειραμένους διὰ τὸν χρόνον, καὶ τὸ εὐσταθὲς τῶν ἠθῶν ἐκ τῆς ἐπανθούσης αὐτοῖς πολιᾶς ὑποφαίνοντας. Δόξα γὰρ πρεσβυτέρων, πολιά (74). Εἰ δέ που καὶ ἐν ἡλικίᾳ νέα πρεσβοτικὸν εὑρεθείη φρόνημα, οὐκ ἀτιμαστέον τὸ δῶρον; ἀλλὰ πιστευτέον τῷ λέγοντι· Πολιὰ δέ ἐστι σρόνησις ἐν ἀνθρώποιτ. Πλεῖον γὰρ τῷ ὄντι εἰς πρεσβυτέρου σύστασιν τῆς ἐν θριξί λευκότητος, τὸ ἐν φρονήσει πρεσβυτικόν (75). Μήποτε γὰρ τοῦτο βούλεται καὶ ὁ λόγος· ᾿Απὸ προσο ώπου πολιοῦ ἐξαναστήσῃ, καὶ τιμήσεις πρόσο ἀνέγκλητος, ἀνεγκλήτως, ἢ όρο γίλος. διδασκαλίαν. και, ὡς νειν αὐτοὺς τόν, αὐτόν τό, αὐτὸν τόν, τὸν, τό ρω πολιά, πρεσβυτέρων πολιά. πρεσβυτέρων πο λίαι, Πολιά, πολιαί, πρεσβυτικόν. πρεσβεῖον, COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. III. B rum se etiam seniorem, ut qui sua præsentia non parum afferat emolumenti. Num igitur quisquis quoquo modo præsulis dignitatem adeptus est, et presbyterorum cœtui ascriptus, presbyter est ao senior? an potius, is, qui presbyteri insigne cha- racteremque citra ullam reprehensionem præ se fert, maxime si uxorem non duxerit? Rursus si juxta Domini legem " sit unius uxoris vir, flios habens fideles, qui lasciviæ non accusentur, aut qui non sint intractabiles : si non sit superbus, non iracundus, non vinolentus, non turpi lucro deditus: sed hospitalis, bonorum amans, sobrius, sanctus, justus, continens, tenax ejus qui secundum doctri- nam est fidelis sermonis, ut potens sit etiam exhortari in doctrina sana, et contradicentes con- vincere hic presbyter ac senior est, quem aufert Dominus a delinquente populo. Ut validum et vali- dam, ut robur panis et robur aquæ, ut bellatorem, ut judicem, ita et seniorem aufert. Itaque cum vi- deris quosdam qui sint quidem digni qui in ordinem presbyterorum cooptentur, sed delitescant aut negligantur, et eorum loco videris offerri in- dignos, Dominum ab ejusmodi populo presbyterum abstulisse scias. Quali autem trapezita opus sit, ut cognoscat quis in iis probus sit, Deus magno suo famulo Moysi ostendit, permisso ipsi talium dele- ctu. Congrega enim, inquit, mihi septuaginta viros de senioribus Israel, quos tu ipse nosti, quod hi´sunt seniores populi, simulque adduces eos ad taberna- culum testimonii, el stabunt illic tecum: et aufe- G ram de spiritu qui in te est, et imponam super eos : Tit. 1, 6-9. Num. x1, 16, 17. Prov. xx, 29. sbyteri inculpati. Alii tres mss., inculpa- tus sit. Editi et duo mss., citra ullam reprehensionem. Aliquanto post mss. nonnulli, ti, mus, recte. Nam voculam hic non conve- nire perspicuum est. corrupte. Alii tres mass., eto., quid in iis probum sit. Nostra editio, et sustinebunt tecum impetum populi hujus, et non porlabis eos tu solus **. adeo ut multa sint temporis diuturnitate experti, atque ex canitie in ipsis efforescente constantiam morum ostendant. Goria enim seniorum, cani- ties st. Attamen si quando comperietur in ætate ju- venili senilis prudentia, donum hoc haudquaquam aspernabile: sed habenda fdes est ei qui dicit: Canities autem est prudentia in hominibus *. Nam revera plus confert ad senioris ae presbyteri com- mendationem senectus mentis, quam crinium al- bor. Fortasse enim hoc etiam isthæc sententia Sap. IV, 9. quis in tis probus sit. Sive sive legeris, apta et idonea sententia efficietur. canities gloria est seniori. Alii tres mss., Edili et LXX, in numero multitudinis. non edere libuit. Nam præterquam quod ita in nostris mss. legatur, eodem plane modo scripsere quoque antiquissimi tres interpretes, Aquila, Symmachus et Theodotio. quatuor mss. et editi, Apud LXX vero legitur, honorem senectutis. 103. Καὶ πρεσβυτερον. Ἐν τοῖς ἀπειλουμένοις Α 103. Et seniorem. Inter cætera minatur ablatu 104. Τούτους δὲ χρὴ εἶναι προσήκοντας καθ᾿ ἡλι (69) In mss. nonnullis legitur, ὁ ὅπως δήποτε. (70) Reg. primus, πρεσβυτέρου ἀνεγκλήτου, pre- (71) Ita sex mss., non secus ac textus sacer. Edi- (72) Editi et quinque mss., καί, ὡς. At Colb. pri- (73) Uterque Colb. et Reg. secundus διαλανθά 104. Oportet autem hos esse ætate provectos, (74) Reg. secundus et duo Colbertini, πρεσβυτέ- (75) Regii primus et quartus, πρεσβυτερικόν. Alii.

ἐστὶ καὶ ἡ τοῦ πρεσβυτέρου ἀφαίρεσις, ὡς ὄφελος οὐ μικρὸν ἐκ τοῦ παρεῖναι παρέχοντος. Αρ᾽ οὖν ὁ ὁπωσ- οὖν (69) τῆς προεδρίας ἀξιωθεὶς, καὶ ἐγκαταλεγείς τῷ πρεσβυτερίῳ, οὗτος πρεσβύτερος; ἢ ὁ φέρων τὸν χαρακτῆρα τοῦ πρεσβυτέρου ἀνεγκλήτως (70), μάτ λιστα μὲν ἀπείρατος γυναικός; Εἰ δὲ ἄρα κατὰ τὸν τοῦ Κυρίου νόμον μιᾶς γυναικὸς ἀνὴρ, τέκτα ἔχων πιστὰ, μὴ ἐν κατηγορίᾳ ἀσωτίας ἢ ἀνυπότακτα, μὴ αὐθάδης, μὴ ὀργίλος, μή πάροινος, μὴ αἰσχροκερδής ἀλλὰ φιλόξενος, φιτεχόμενος, σώφρων, ὅσιος, δίκαιος, ἐγκρατής, ἀντεχόμενος τοῦ κατὰ τὴν διδαχὴν (71) πιστοῦ λόγου, ὡς δυνατὸς εἶναι καὶ παρακαλεῖν ἐν τῇ ὑγιαινούσῃ διδασκακίᾳ, καὶ τοὺς ἀντιλέγοντας ἐλέγ- χειν· οὗτος πρεσβύτερος, ὃν ἀπὸ τοῦ ἁμαρτάνοντος λαοῦ ἀφαιρεῖται Κύριος. Ως ἰσχύοντα καὶ (72) ισχύου σαν, ὡς ἰσχὺν ἄρτου καὶ ἰσχὺν ὕδατος, ὡς πολε- μιστὴν, ὡς δικαστὴν, οὕτω καὶ πρεσβύτερον. Οταν οὖν ἴδῃς ὅντας μέν τινας ἀξίους τοῦ ἐγκατατάσσε- σθαι τοῖς πρεσβυτέροις, λανθάνοντας δὲ, ἢ ἀμελου μένους, καὶ ἀντ᾿ αὐτῶν τοὺς ἀναξίους προβεβλημέ- νους· γίνωσκε, ὅτι ἀπὸ τοῦ τοιούτον λαοῦ ἀφεῖλεν ὁ Κύριος πρεσβύτερον. Ηλίκου δέ ἐστι χρεία τραπε- ζίτου, ὥστε μὴ διαλανθάνειν αὐτὸν τὸν (73) ἐν τού τοις δόκιμον, ἔδειξεν ὁ Θεὸς τῷ μεγάλῳ αὐτοῦ θερά ποντι Μωϋσεῖ τὴν τῶν τοιούτων ἐκλογὴν ἐπιτρέψας. Συνάγαγε γάρ μοι, φησί, ἑβδομήκοντα ἄνδρας ἀπὸ τῶν πρεσβυτέρων τοῦ Ἰσραήλ, οὓς αὐτὸς σὺ οἶδας· ὅτι οὗτοί εἰσι πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ· καὶ συνάξεις αὐτοὺς ἐπὶ τὴν σκηνὴν τοῦ μαρτυ- ρίου, καὶ στήσονται ἐκεῖ μετὰ σοῦ· καὶ ἀφελῶ ἀπὸ τοῦ πνεύματος τοῦ ἐπὶ σοὶ, καὶ ἐπιθήσω ἐπ᾿ αὐτοὺς, καὶ συναντιλήψονται μετὰ σοῦ τὴν ὁρμὴν τοῦ λαοῦ τούτου, καὶ οὐκ οἴσεις αὐτοὺς σὺ μόνος. κίαν, πολλῶν μὲν πεπειραμένους διὰ τὸν χρόνον, καὶ τὸ εὐσταθὲς τῶν ἠθῶν ἐκ τῆς ἐπανθούσης αὐτοῖς πολιᾶς ὑποφαίνοντας. Δόξα γὰρ πρεσβυτέρων, πολιά (74). Εἰ δέ που καὶ ἐν ἡλικίᾳ νέα πρεσβοτικὸν εὑρεθείη φρόνημα, οὐκ ἀτιμαστέον τὸ δῶρον; ἀλλὰ πιστευτέον τῷ λέγοντι· Πολιὰ δέ ἐστι σρόνησις ἐν ἀνθρώποιτ. Πλεῖον γὰρ τῷ ὄντι εἰς πρεσβυτέρου σύστασιν τῆς ἐν θριξί λευκότητος, τὸ ἐν φρονήσει πρεσβυτικόν (75). Μήποτε γὰρ τοῦτο βούλεται καὶ ὁ λόγος· ᾿Απὸ προσο ώπου πολιοῦ ἐξαναστήσῃ, καὶ τιμήσεις πρόσο ἀνέγκλητος, ἀνεγκλήτως, ἢ όρο γίλος. διδασκαλίαν. και, ὡς νειν αὐτοὺς τόν, αὐτόν τό, αὐτὸν τόν, τὸν, τό ρω πολιά, πρεσβυτέρων πολιά. πρεσβυτέρων πο λίαι, Πολιά, πολιαί, πρεσβυτικόν. πρεσβεῖον, COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. III. B rum se etiam seniorem, ut qui sua præsentia non parum afferat emolumenti. Num igitur quisquis quoquo modo præsulis dignitatem adeptus est, et presbyterorum cœtui ascriptus, presbyter est ao senior? an potius, is, qui presbyteri insigne cha- racteremque citra ullam reprehensionem præ se fert, maxime si uxorem non duxerit? Rursus si juxta Domini legem " sit unius uxoris vir, flios habens fideles, qui lasciviæ non accusentur, aut qui non sint intractabiles : si non sit superbus, non iracundus, non vinolentus, non turpi lucro deditus: sed hospitalis, bonorum amans, sobrius, sanctus, justus, continens, tenax ejus qui secundum doctri- nam est fidelis sermonis, ut potens sit etiam exhortari in doctrina sana, et contradicentes con- vincere hic presbyter ac senior est, quem aufert Dominus a delinquente populo. Ut validum et vali- dam, ut robur panis et robur aquæ, ut bellatorem, ut judicem, ita et seniorem aufert. Itaque cum vi- deris quosdam qui sint quidem digni qui in ordinem presbyterorum cooptentur, sed delitescant aut negligantur, et eorum loco videris offerri in- dignos, Dominum ab ejusmodi populo presbyterum abstulisse scias. Quali autem trapezita opus sit, ut cognoscat quis in iis probus sit, Deus magno suo famulo Moysi ostendit, permisso ipsi talium dele- ctu. Congrega enim, inquit, mihi septuaginta viros de senioribus Israel, quos tu ipse nosti, quod hi´sunt seniores populi, simulque adduces eos ad taberna- culum testimonii, el stabunt illic tecum: et aufe- G ram de spiritu qui in te est, et imponam super eos : Tit. 1, 6-9. Num. x1, 16, 17. Prov. xx, 29. sbyteri inculpati. Alii tres mss., inculpa- tus sit. Editi et duo mss., citra ullam reprehensionem. Aliquanto post mss. nonnulli, ti, mus, recte. Nam voculam hic non conve- nire perspicuum est. corrupte. Alii tres mass., eto., quid in iis probum sit. Nostra editio, et sustinebunt tecum impetum populi hujus, et non porlabis eos tu solus **. adeo ut multa sint temporis diuturnitate experti, atque ex canitie in ipsis efforescente constantiam morum ostendant. Goria enim seniorum, cani- ties st. Attamen si quando comperietur in ætate ju- venili senilis prudentia, donum hoc haudquaquam aspernabile: sed habenda fdes est ei qui dicit: Canities autem est prudentia in hominibus *. Nam revera plus confert ad senioris ae presbyteri com- mendationem senectus mentis, quam crinium al- bor. Fortasse enim hoc etiam isthæc sententia Sap. IV, 9. quis in tis probus sit. Sive sive legeris, apta et idonea sententia efficietur. canities gloria est seniori. Alii tres mss., Edili et LXX, in numero multitudinis. non edere libuit. Nam præterquam quod ita in nostris mss. legatur, eodem plane modo scripsere quoque antiquissimi tres interpretes, Aquila, Symmachus et Theodotio. quatuor mss. et editi, Apud LXX vero legitur, honorem senectutis. 103. Καὶ πρεσβυτερον. Ἐν τοῖς ἀπειλουμένοις Α 103. Et seniorem. Inter cætera minatur ablatu 104. Τούτους δὲ χρὴ εἶναι προσήκοντας καθ᾿ ἡλι (69) In mss. nonnullis legitur, ὁ ὅπως δήποτε. (70) Reg. primus, πρεσβυτέρου ἀνεγκλήτου, pre- (71) Ita sex mss., non secus ac textus sacer. Edi- (72) Editi et quinque mss., καί, ὡς. At Colb. pri- (73) Uterque Colb. et Reg. secundus διαλανθά 104. Oportet autem hos esse ætate provectos, (74) Reg. secundus et duo Colbertini, πρεσβυτέ- (75) Regii primus et quartus, πρεσβυτερικόν. Alii.

ἐστὶ καὶ ἡ τοῦ πρεσβυτέρου ἀφαίρεσις, ὡς ὄφελος οὐ μικρὸν ἐκ τοῦ παρεῖναι παρέχοντος. Αρ᾽ οὖν ὁ ὁπωσ- οὖν (69) τῆς προεδρίας ἀξιωθεὶς, καὶ ἐγκαταλεγείς τῷ πρεσβυτερίῳ, οὗτος πρεσβύτερος; ἢ ὁ φέρων τὸν χαρακτῆρα τοῦ πρεσβυτέρου ἀνεγκλήτως (70), μάτ λιστα μὲν ἀπείρατος γυναικός; Εἰ δὲ ἄρα κατὰ τὸν τοῦ Κυρίου νόμον μιᾶς γυναικὸς ἀνὴρ, τέκτα ἔχων πιστὰ, μὴ ἐν κατηγορίᾳ ἀσωτίας ἢ ἀνυπότακτα, μὴ αὐθάδης, μὴ ὀργίλος, μή πάροινος, μὴ αἰσχροκερδής ἀλλὰ φιλόξενος, φιτεχόμενος, σώφρων, ὅσιος, δίκαιος, ἐγκρατής, ἀντεχόμενος τοῦ κατὰ τὴν διδαχὴν (71) πιστοῦ λόγου, ὡς δυνατὸς εἶναι καὶ παρακαλεῖν ἐν τῇ ὑγιαινούσῃ διδασκακίᾳ, καὶ τοὺς ἀντιλέγοντας ἐλέγ- χειν· οὗτος πρεσβύτερος, ὃν ἀπὸ τοῦ ἁμαρτάνοντος λαοῦ ἀφαιρεῖται Κύριος. Ως ἰσχύοντα καὶ (72) ισχύου σαν, ὡς ἰσχὺν ἄρτου καὶ ἰσχὺν ὕδατος, ὡς πολε- μιστὴν, ὡς δικαστὴν, οὕτω καὶ πρεσβύτερον. Οταν οὖν ἴδῃς ὅντας μέν τινας ἀξίους τοῦ ἐγκατατάσσε- σθαι τοῖς πρεσβυτέροις, λανθάνοντας δὲ, ἢ ἀμελου μένους, καὶ ἀντ᾿ αὐτῶν τοὺς ἀναξίους προβεβλημέ- νους· γίνωσκε, ὅτι ἀπὸ τοῦ τοιούτον λαοῦ ἀφεῖλεν ὁ Κύριος πρεσβύτερον. Ηλίκου δέ ἐστι χρεία τραπε- ζίτου, ὥστε μὴ διαλανθάνειν αὐτὸν τὸν (73) ἐν τού τοις δόκιμον, ἔδειξεν ὁ Θεὸς τῷ μεγάλῳ αὐτοῦ θερά ποντι Μωϋσεῖ τὴν τῶν τοιούτων ἐκλογὴν ἐπιτρέψας. Συνάγαγε γάρ μοι, φησί, ἑβδομήκοντα ἄνδρας ἀπὸ τῶν πρεσβυτέρων τοῦ Ἰσραήλ, οὓς αὐτὸς σὺ οἶδας· ὅτι οὗτοί εἰσι πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ· καὶ συνάξεις αὐτοὺς ἐπὶ τὴν σκηνὴν τοῦ μαρτυ- ρίου, καὶ στήσονται ἐκεῖ μετὰ σοῦ· καὶ ἀφελῶ ἀπὸ τοῦ πνεύματος τοῦ ἐπὶ σοὶ, καὶ ἐπιθήσω ἐπ᾿ αὐτοὺς, καὶ συναντιλήψονται μετὰ σοῦ τὴν ὁρμὴν τοῦ λαοῦ τούτου, καὶ οὐκ οἴσεις αὐτοὺς σὺ μόνος. κίαν, πολλῶν μὲν πεπειραμένους διὰ τὸν χρόνον, καὶ τὸ εὐσταθὲς τῶν ἠθῶν ἐκ τῆς ἐπανθούσης αὐτοῖς πολιᾶς ὑποφαίνοντας. Δόξα γὰρ πρεσβυτέρων, πολιά (74). Εἰ δέ που καὶ ἐν ἡλικίᾳ νέα πρεσβοτικὸν εὑρεθείη φρόνημα, οὐκ ἀτιμαστέον τὸ δῶρον; ἀλλὰ πιστευτέον τῷ λέγοντι· Πολιὰ δέ ἐστι σρόνησις ἐν ἀνθρώποιτ. Πλεῖον γὰρ τῷ ὄντι εἰς πρεσβυτέρου σύστασιν τῆς ἐν θριξί λευκότητος, τὸ ἐν φρονήσει πρεσβυτικόν (75). Μήποτε γὰρ τοῦτο βούλεται καὶ ὁ λόγος· ᾿Απὸ προσο ώπου πολιοῦ ἐξαναστήσῃ, καὶ τιμήσεις πρόσο ἀνέγκλητος, ἀνεγκλήτως, ἢ όρο γίλος. διδασκαλίαν. και, ὡς νειν αὐτοὺς τόν, αὐτόν τό, αὐτὸν τόν, τὸν, τό ρω πολιά, πρεσβυτέρων πολιά. πρεσβυτέρων πο λίαι, Πολιά, πολιαί, πρεσβυτικόν. πρεσβεῖον, COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. III. B rum se etiam seniorem, ut qui sua præsentia non parum afferat emolumenti. Num igitur quisquis quoquo modo præsulis dignitatem adeptus est, et presbyterorum cœtui ascriptus, presbyter est ao senior? an potius, is, qui presbyteri insigne cha- racteremque citra ullam reprehensionem præ se fert, maxime si uxorem non duxerit? Rursus si juxta Domini legem " sit unius uxoris vir, flios habens fideles, qui lasciviæ non accusentur, aut qui non sint intractabiles : si non sit superbus, non iracundus, non vinolentus, non turpi lucro deditus: sed hospitalis, bonorum amans, sobrius, sanctus, justus, continens, tenax ejus qui secundum doctri- nam est fidelis sermonis, ut potens sit etiam exhortari in doctrina sana, et contradicentes con- vincere hic presbyter ac senior est, quem aufert Dominus a delinquente populo. Ut validum et vali- dam, ut robur panis et robur aquæ, ut bellatorem, ut judicem, ita et seniorem aufert. Itaque cum vi- deris quosdam qui sint quidem digni qui in ordinem presbyterorum cooptentur, sed delitescant aut negligantur, et eorum loco videris offerri in- dignos, Dominum ab ejusmodi populo presbyterum abstulisse scias. Quali autem trapezita opus sit, ut cognoscat quis in iis probus sit, Deus magno suo famulo Moysi ostendit, permisso ipsi talium dele- ctu. Congrega enim, inquit, mihi septuaginta viros de senioribus Israel, quos tu ipse nosti, quod hi´sunt seniores populi, simulque adduces eos ad taberna- culum testimonii, el stabunt illic tecum: et aufe- G ram de spiritu qui in te est, et imponam super eos : Tit. 1, 6-9. Num. x1, 16, 17. Prov. xx, 29. sbyteri inculpati. Alii tres mss., inculpa- tus sit. Editi et duo mss., citra ullam reprehensionem. Aliquanto post mss. nonnulli, ti, mus, recte. Nam voculam hic non conve- nire perspicuum est. corrupte. Alii tres mass., eto., quid in iis probum sit. Nostra editio, et sustinebunt tecum impetum populi hujus, et non porlabis eos tu solus **. adeo ut multa sint temporis diuturnitate experti, atque ex canitie in ipsis efforescente constantiam morum ostendant. Goria enim seniorum, cani- ties st. Attamen si quando comperietur in ætate ju- venili senilis prudentia, donum hoc haudquaquam aspernabile: sed habenda fdes est ei qui dicit: Canities autem est prudentia in hominibus *. Nam revera plus confert ad senioris ae presbyteri com- mendationem senectus mentis, quam crinium al- bor. Fortasse enim hoc etiam isthæc sententia Sap. IV, 9. quis in tis probus sit. Sive sive legeris, apta et idonea sententia efficietur. canities gloria est seniori. Alii tres mss., Edili et LXX, in numero multitudinis. non edere libuit. Nam præterquam quod ita in nostris mss. legatur, eodem plane modo scripsere quoque antiquissimi tres interpretes, Aquila, Symmachus et Theodotio. quatuor mss. et editi, Apud LXX vero legitur, honorem senectutis. 103. Καὶ πρεσβυτερον. Ἐν τοῖς ἀπειλουμένοις Α 103. Et seniorem. Inter cætera minatur ablatu 104. Τούτους δὲ χρὴ εἶναι προσήκοντας καθ᾿ ἡλι (69) In mss. nonnullis legitur, ὁ ὅπως δήποτε. (70) Reg. primus, πρεσβυτέρου ἀνεγκλήτου, pre- (71) Ita sex mss., non secus ac textus sacer. Edi- (72) Editi et quinque mss., καί, ὡς. At Colb. pri- (73) Uterque Colb. et Reg. secundus διαλανθά 104. Oportet autem hos esse ætate provectos, (74) Reg. secundus et duo Colbertini, πρεσβυτέ- (75) Regii primus et quartus, πρεσβυτερικόν. Alii.

Α τον πρεσβυτέρου. Ἐὰν γὰρ τις ᾖ, κατὰ τὸν σοφὸν Δανιήλ, νέος μὲν τὸ σῶμα, πολιὸς δὲ τὴν φρόνησιν, δικαιότερος προτιμᾶσθαι τῶν τὰς σωματικὰς πολιὰς ἐν ἀκολάστῳ τῇ προαιρέσει προφερόντων, κατὰ τοὺς ἐπὶ τῆς Βαβυλωνίας πρεσβυτέρους, τοὺς πεπαλαιω μένους ἡμερῶν κακῶν. Διὸ καὶ ἐπὶ τὸν Δανιὴλ παιδάριον ὄντα, καὶ νεώτερον κατὰ τὴν αἰσθητὴν ἡλοικίαν, τὴν δὲ νοητὴν πολιὰν ἐπὶ τῆς φρονήσεως ἔχοντα, μετῆλθε τοῦ πρεσβυτερίου τὸ χάρισμα. Οὐ γὰρ ἐψεύδοντο λέγοντες· Δεύρο, καὶ κάθισον ἐν μέσῳ ἡμῶν ὅτι σοι ἔδωκεν ὁ Θεὸς τὸ πρεσβυτέ- ριον. Οὕτως ἐνδέχεται ποτε, πρεσβυτέρων ῥᾳθύμως καὶ ἠμελημένως βιούντων προτιμοτέρους εὑρίσκεσθαι νέους. Φευδώνυμοι τοίνυν οἱ παρὰ Ιουδαίοις πρεσβύ- τεροι. Αφεῖλε γὰρ ὁ Θεὸς, ὡς πολεμιστὴν καὶ προ- φήτην, οὕτω καὶ πρεσβύτερον ἀπὸ τοῦ λαοῦ αὐ τῶν (76). Η δὲ Ἐκκλησία εὐχέσθω, μὴ ἀφαιρεθῆναι αὐτῆς πρεσβύτερον, τὸν τῆς προσηγορίας ἄξιον ταύ της. Τοῦτο δὲ ἡλίκον ἐστὶν, ἐπὶ τοῦ ᾽Αβραὰμ μεμα- θήκαμεν· ὅτι πολυχρονιώτεροι μὲν αὐτοῦ πολλοὶ κατ- ηρίθμηνται ἐν ταῖς ἄνω γενεαῖς· ἔζησε δὲ Ἀδὰμ ἐννεακόσια καὶ τπιάκοντα ἔτη, καὶ ἔζησε Μαθουσάλα ἐννεακόσια καὶ ἑβδομήκοντα ἔτη, καὶ ἀπέθανε· καὶ ἔζησε Νῶς ἐννεακόσια ἔτη· καὶ πρεσβύτερος ἐκείνων οὐδείς. Αλλ' ᾿Αβραὰμ πρεσβύτερος κατὰ τὴν μαρτ τυρίαν Σάβρας, λεγούσης· Οὔπω μέν μοι γέγονεν ἕως τοῦ νῦν· ο δὲ κύριός μου πρεσβύτερος. Πρε σβύτερος δὲ ἦν διὰ τὴν πολιώσασαν αὐτοῦ τὴν ψυ χὴν (77) ἀρετήν. τῶν λοιπῶν ἀπειλεῖ Κύριος Σαβαώθ καὶ πεντηκόν- ταρχον (78) τῶν Ἰουδαίων. Τί τοῦτο λέγων; Ὅτι πᾶσαν τὴν εὔτακτον περὶ αὐτοὺς οἰκονομίαν καὶ διοίκησιν ἀφίησι συγχυθῆναι, ἀπὸ μέρους τὸ ὅλον λέ- γων. Χιλιάρχων γὰρ καὶ ἑκατοντάρχων καὶ πεντη κονταρχών και δεκάρχων, κατὰ τὴν συμβουλὴν Ἰοθώρ, ὑπὸ Μωϋσέως καταστάντων ώστε διαβα στάζειν αὐτοὺς τὸν λαὸν, καὶ τὰ ἥσσονα κλίματα τῶν δεομένων κρίσεως ἐφ᾽ ἑαυτοὺς ἀναδέχεσθαι, ἡ ἀπει λὴ αὐτοῖς ἐστι, τὴν διακόσμησιν ταύτην ἀφαιρε θήσεσθαι. Διὰ τοῦτο ἀφαιρεθήσεσθαι αὐτῶν καὶ πεν- τηκόνταρχον ἀπειλεῖ· πολεμιστὴν, καὶ δικαστὴν, καὶ στοχαστὴν, καὶ προφήτην και πρεσβύτερον (79). καὶ χρήσιμον ἐκ τῆς συμβουλῆς τῷ βίῳ τῶν (80) ἀν- θρώπων, διὰ τὸ ἕνα μηδένα ἑαυτῷ ἐξαρκεῖν πρὸς πάντα, ἀλλὰ δεῖσθαι κοινωνῶν πλέον κατὰ τὴν τῶν ΧΙΙΙ, 50. * σαν αὐτοῦ τῆς ψυχῆς. πρεσβύτερον. διὰ τὸ ἕνα μηδένα ἑαυτῷ. διὰ τὸ μηδένα. διὰ τὸ ἕνα μηδὲ ἑαυ τῷ· μηδέ κοινωνῶν πλειόνων, APPENDIX OPERUM 8. BASILII MAGNI. vult : A facie cani exsurges et honorabis faciem se- nioris s. Etenim si quis, ad exemplum sapientis Danielis, corpore quidem juvenis sit, mente vero canus, is potiori jure pluris æstimandus est quam qui corporis canitiem cum animo impuro circum- ferunt, quales erant illi Babylonis seniores diebus malis inveterati. Quare et ad Danielem cum adhuo puer esset, et state sensibili junior, sed spiritali prudentis canitie cohonestatus, donum transiit presbyterii. Non enim mentiebantur qui dicebant: Veni, et sede in medio nostrum: quia tibi dedit Deus honorem presbyterii 88. Hunc ad modum non- nunquam contingit, ut juvenes majori honore di- gniores inveniantur quam seniores, qui oscitanter segniterque vitam traducunt. Illi igitur apud Ju- dæos seniores ementito nomine sic vocabantur. Abstulit enim Deus, ut bellatorem et prophetam, ita et seniorem a Judæorum populo. Oret autem Ecclesia, ne a se auferatur presbyter ac senior, qui hoc dignus sit nomine. Id autem quanti sit fa- ciendum didicimus in Abrahamo. Nam in supe- rioribus generationibus enumerantur multi, qui longiorem quam ipse vitam egerunt. Vixit enim Adam nongentis et triginta annis: Mathusala non- gentis et septuaginta annis vixit, et mortuus est : vixit Noe nongentis annis; tamen nemo illorum senior. At Abraham fuit senior Sarra testimonio, quæ dicit: Nondum quidem mihi contigit hactenus : dominus autem meus senior 89. Erat autem senior, quod virtus animum ipsius canitie ornaverat. B Interminatur Dominus exercitum ablaturum se a G Judais cum reliquis etiam principem super quinquaginta. Qua de causa hoc dicit ? Quod ordi- natam omnem eorum gubernationem administratio- nemque, toto per partem designato, confundi ac permisceri sinat. Etenim de consilio Jothor, Moy- ses tribunos, centuriones,principes super quinqua- ginta et decuriones constituit,ut ipsi pondus populi sustinerent, minoraque judicia in se reciperent eo- rum, quibus opus esset judicio. Minatur fore, ut or- do ille ac status eis auferatur.Quapropter intermi- natur principem super quinquaginta, bellatorem, judicem, conjectorem, prophetam ac seniorem ab eis ablatum iri. parum affert utilitatis ac emolumenti ad vitam bom D minum instituendam, quod nemo unus sit sibi ea- tis ad omnia perficienda, sed ad ea quæ conducibi- Levit. xıx, 32. Dan. Gen. XVII, 12. o Exod. XVIII, 21. tov, ab ipso populo. Animadvertas velim quæ mox auctor narrat de annis Mathusala et de ætate Noe, ea non omnino consentire neque cum LXX, neque cum Vulgata. quatuor libris veteribus. tim quinque mss. Reg. quartus, Editi, ubi hoc solum vitii est, quod post syllaba va typographis exciderit. Subinde Reg. secundus et duo Colbertini, pluribus ad jutoribus. 105. VERS. 3. Et principem super quinquaginta. 105. Καὶ πεντηκόνταρχον. Αφαιρήσειν μετὰ 106. Καὶ θαυμαστὸν σύμβουλον. Πολὺ τὸ ἀναγκαιον 106. Et admirabilem consiliarium. Consilium non (76) Reg. secundus et uterque Colb., λαοῦ αὐτ (77) Sic editi. At sex nostri mss., διὰ τὴν πολιῶ- (78) Illud, καὶ πεντηκόνταρχον, additum est ex (79) Alii mss. habent, πρεσβύτην. Αlii cum editis, (80) Editi, τῷ βίῳ τῷ τῶν. At mss., βίῳ τῶν. Sta-

Α τον πρεσβυτέρου. Ἐὰν γὰρ τις ᾖ, κατὰ τὸν σοφὸν Δανιήλ, νέος μὲν τὸ σῶμα, πολιὸς δὲ τὴν φρόνησιν, δικαιότερος προτιμᾶσθαι τῶν τὰς σωματικὰς πολιὰς ἐν ἀκολάστῳ τῇ προαιρέσει προφερόντων, κατὰ τοὺς ἐπὶ τῆς Βαβυλωνίας πρεσβυτέρους, τοὺς πεπαλαιω μένους ἡμερῶν κακῶν. Διὸ καὶ ἐπὶ τὸν Δανιὴλ παιδάριον ὄντα, καὶ νεώτερον κατὰ τὴν αἰσθητὴν ἡλοικίαν, τὴν δὲ νοητὴν πολιὰν ἐπὶ τῆς φρονήσεως ἔχοντα, μετῆλθε τοῦ πρεσβυτερίου τὸ χάρισμα. Οὐ γὰρ ἐψεύδοντο λέγοντες· Δεύρο, καὶ κάθισον ἐν μέσῳ ἡμῶν ὅτι σοι ἔδωκεν ὁ Θεὸς τὸ πρεσβυτέ- ριον. Οὕτως ἐνδέχεται ποτε, πρεσβυτέρων ῥᾳθύμως καὶ ἠμελημένως βιούντων προτιμοτέρους εὑρίσκεσθαι νέους. Φευδώνυμοι τοίνυν οἱ παρὰ Ιουδαίοις πρεσβύ- τεροι. Αφεῖλε γὰρ ὁ Θεὸς, ὡς πολεμιστὴν καὶ προ- φήτην, οὕτω καὶ πρεσβύτερον ἀπὸ τοῦ λαοῦ αὐ τῶν (76). Η δὲ Ἐκκλησία εὐχέσθω, μὴ ἀφαιρεθῆναι αὐτῆς πρεσβύτερον, τὸν τῆς προσηγορίας ἄξιον ταύ της. Τοῦτο δὲ ἡλίκον ἐστὶν, ἐπὶ τοῦ ᾽Αβραὰμ μεμα- θήκαμεν· ὅτι πολυχρονιώτεροι μὲν αὐτοῦ πολλοὶ κατ- ηρίθμηνται ἐν ταῖς ἄνω γενεαῖς· ἔζησε δὲ Ἀδὰμ ἐννεακόσια καὶ τπιάκοντα ἔτη, καὶ ἔζησε Μαθουσάλα ἐννεακόσια καὶ ἑβδομήκοντα ἔτη, καὶ ἀπέθανε· καὶ ἔζησε Νῶς ἐννεακόσια ἔτη· καὶ πρεσβύτερος ἐκείνων οὐδείς. Αλλ' ᾿Αβραὰμ πρεσβύτερος κατὰ τὴν μαρτ τυρίαν Σάβρας, λεγούσης· Οὔπω μέν μοι γέγονεν ἕως τοῦ νῦν· ο δὲ κύριός μου πρεσβύτερος. Πρε σβύτερος δὲ ἦν διὰ τὴν πολιώσασαν αὐτοῦ τὴν ψυ χὴν (77) ἀρετήν. τῶν λοιπῶν ἀπειλεῖ Κύριος Σαβαώθ καὶ πεντηκόν- ταρχον (78) τῶν Ἰουδαίων. Τί τοῦτο λέγων; Ὅτι πᾶσαν τὴν εὔτακτον περὶ αὐτοὺς οἰκονομίαν καὶ διοίκησιν ἀφίησι συγχυθῆναι, ἀπὸ μέρους τὸ ὅλον λέ- γων. Χιλιάρχων γὰρ καὶ ἑκατοντάρχων καὶ πεντη κονταρχών και δεκάρχων, κατὰ τὴν συμβουλὴν Ἰοθώρ, ὑπὸ Μωϋσέως καταστάντων ώστε διαβα στάζειν αὐτοὺς τὸν λαὸν, καὶ τὰ ἥσσονα κλίματα τῶν δεομένων κρίσεως ἐφ᾽ ἑαυτοὺς ἀναδέχεσθαι, ἡ ἀπει λὴ αὐτοῖς ἐστι, τὴν διακόσμησιν ταύτην ἀφαιρε θήσεσθαι. Διὰ τοῦτο ἀφαιρεθήσεσθαι αὐτῶν καὶ πεν- τηκόνταρχον ἀπειλεῖ· πολεμιστὴν, καὶ δικαστὴν, καὶ στοχαστὴν, καὶ προφήτην και πρεσβύτερον (79). καὶ χρήσιμον ἐκ τῆς συμβουλῆς τῷ βίῳ τῶν (80) ἀν- θρώπων, διὰ τὸ ἕνα μηδένα ἑαυτῷ ἐξαρκεῖν πρὸς πάντα, ἀλλὰ δεῖσθαι κοινωνῶν πλέον κατὰ τὴν τῶν ΧΙΙΙ, 50. * σαν αὐτοῦ τῆς ψυχῆς. πρεσβύτερον. διὰ τὸ ἕνα μηδένα ἑαυτῷ. διὰ τὸ μηδένα. διὰ τὸ ἕνα μηδὲ ἑαυ τῷ· μηδέ κοινωνῶν πλειόνων, APPENDIX OPERUM 8. BASILII MAGNI. vult : A facie cani exsurges et honorabis faciem se- nioris s. Etenim si quis, ad exemplum sapientis Danielis, corpore quidem juvenis sit, mente vero canus, is potiori jure pluris æstimandus est quam qui corporis canitiem cum animo impuro circum- ferunt, quales erant illi Babylonis seniores diebus malis inveterati. Quare et ad Danielem cum adhuo puer esset, et state sensibili junior, sed spiritali prudentis canitie cohonestatus, donum transiit presbyterii. Non enim mentiebantur qui dicebant: Veni, et sede in medio nostrum: quia tibi dedit Deus honorem presbyterii 88. Hunc ad modum non- nunquam contingit, ut juvenes majori honore di- gniores inveniantur quam seniores, qui oscitanter segniterque vitam traducunt. Illi igitur apud Ju- dæos seniores ementito nomine sic vocabantur. Abstulit enim Deus, ut bellatorem et prophetam, ita et seniorem a Judæorum populo. Oret autem Ecclesia, ne a se auferatur presbyter ac senior, qui hoc dignus sit nomine. Id autem quanti sit fa- ciendum didicimus in Abrahamo. Nam in supe- rioribus generationibus enumerantur multi, qui longiorem quam ipse vitam egerunt. Vixit enim Adam nongentis et triginta annis: Mathusala non- gentis et septuaginta annis vixit, et mortuus est : vixit Noe nongentis annis; tamen nemo illorum senior. At Abraham fuit senior Sarra testimonio, quæ dicit: Nondum quidem mihi contigit hactenus : dominus autem meus senior 89. Erat autem senior, quod virtus animum ipsius canitie ornaverat. B Interminatur Dominus exercitum ablaturum se a G Judais cum reliquis etiam principem super quinquaginta. Qua de causa hoc dicit ? Quod ordi- natam omnem eorum gubernationem administratio- nemque, toto per partem designato, confundi ac permisceri sinat. Etenim de consilio Jothor, Moy- ses tribunos, centuriones,principes super quinqua- ginta et decuriones constituit,ut ipsi pondus populi sustinerent, minoraque judicia in se reciperent eo- rum, quibus opus esset judicio. Minatur fore, ut or- do ille ac status eis auferatur.Quapropter intermi- natur principem super quinquaginta, bellatorem, judicem, conjectorem, prophetam ac seniorem ab eis ablatum iri. parum affert utilitatis ac emolumenti ad vitam bom D minum instituendam, quod nemo unus sit sibi ea- tis ad omnia perficienda, sed ad ea quæ conducibi- Levit. xıx, 32. Dan. Gen. XVII, 12. o Exod. XVIII, 21. tov, ab ipso populo. Animadvertas velim quæ mox auctor narrat de annis Mathusala et de ætate Noe, ea non omnino consentire neque cum LXX, neque cum Vulgata. quatuor libris veteribus. tim quinque mss. Reg. quartus, Editi, ubi hoc solum vitii est, quod post syllaba va typographis exciderit. Subinde Reg. secundus et duo Colbertini, pluribus ad jutoribus. 105. VERS. 3. Et principem super quinquaginta. 105. Καὶ πεντηκόνταρχον. Αφαιρήσειν μετὰ 106. Καὶ θαυμαστὸν σύμβουλον. Πολὺ τὸ ἀναγκαιον 106. Et admirabilem consiliarium. Consilium non (76) Reg. secundus et uterque Colb., λαοῦ αὐτ (77) Sic editi. At sex nostri mss., διὰ τὴν πολιῶ- (78) Illud, καὶ πεντηκόνταρχον, additum est ex (79) Alii mss. habent, πρεσβύτην. Αlii cum editis, (80) Editi, τῷ βίῳ τῷ τῶν. At mss., βίῳ τῶν. Sta-

συμφερόντων ἐκλογὴν, ἢ κατὰ τὰς ἐνεργείας τὰς σωματικάς. "Ωστε ἀσυμβούλευτος ἄνθρωπος πλοϊόν ἐστιν ἀκυβέρνητον, ὡς ἔτυχε ταῖς φοραῖς τῶν πνευ- μάτων ἐκδεδομένον. Εἰ τοίνυν ἐν ταῖς περὶ τῶν το χόντων σκέψεσι συμβούλους παραλαμβάνομεν (81) ὅταν ὑπὲρ ψυχῆς καὶ τῶν διαφερόντων αὐτῆ βου- λευώμεθα, πῶς οὐχὶ τοὺς θαυμαστούς συμβούλους ἐπιζητητέον ἡμῖν; Ἰουδαῖοι τοίνυν ἀφ᾽ οὗ τὸ πονη ρὸν συμβούλιον ἐποιήσαντο τὸ πῶς παραδώσουσι (82) τὸν Κύριον, ἀφεῖλεν αὐτῶν ὁ Κύριος τὸν θαυμαστὸν σύμβουλον, οὗ τὰς μὲν συμβουλὰς ἐθαύμαζον· Ἐξ- επλήσσοντο γὰρ ἐπὶ τῇ διδαχῇ αὐτοῦ· ταῖς δὲ παρ- αινέσεσιν οὐ προσεῖχον. Πῶς δὲ οὐ θαυμαστὸς σύμε βουλος, ὁ ἀντὶ τοῦ, Οφθαλμὸν ἀντὶ (83) ὀφθαλ- μοῦ, σημβουλεύων, τῷ ῥαπίζοντι τὴν δεξιὰν σιαγόνα, στρέφειν αὐτῷ καὶ τὴν ἄλλην· μὴ ὀργίζεσθαι, μὴ (84) Β δικάζεσθαι, μὴ ἐπιθυμεῖν τῶν αἰσχρῶν, ἐχθρὸν μὴ ἡγεῖσθαι, ἀλλ' ἀγαπῶν τοὺς μισοῦντας, μὴ μεριμναν περὶ τῶν φθαρτῶν· μὴ μετεωρίζεσθαι τὴν διάνοιαν, μὴ ζητεῖν παρὰ Θεοῦ τὰ μικρά· ἐν οὐρανῷ τὴν καρ δίαν ἔχειν, ἐκεῖ μετατιθέντα τοὺς θησαυρούς, Θεῷ συνείναι, φιλάδελφον εἶναι, συμπαθῆ, κοινωνικὸν ὧν ἔχει, μὴ ἐν βρώμασι τὸ μικρὸν, ἀλλ᾽ ἐν καρδίᾳ καὶ προαιρέσει τίθεσθαι; Τοῦτον τὸ τὰ τοιαῦτα συμ βουλεύοντα, οὕτω θεῖα καὶ θαυμαστὰ, διὰ τὸ μὴ δεχθῆναι παρ' αὐτῶν, ἀφεῖλεν ὁ Κύριος (85). Οὐκέτι οὖν θαυμαστὸς παρ᾽ αὐτοῖς σύμβουλος. Εὐξώμεθα δὲ μὴ ἀποστερηθῆναι θαυμαστοῦ συμβούλου τὴν Ἐκε κλησίαν ταύτην, ἵνα, ἐπειδὰν καταλάβῃ τινὰ καιρὸς τῆς ὑπὲρ τῶν ἀναγκαίων βουλῆς, ἀπαντήσας εἰς τὸν οἶκον τοῦτον τὸ κοινὸν τῶν ψυχῶν βουλευτήριον, εὕρη (86) λόγον παρακλήσεως, οἷόν τι φῶς πρὸς τὴν εὕρεσιν τῶν ἀναγκαίων ταῖς ψυχαῖς ἐμποιοῦντα. Ο δὲ, παρούσης συμβουλῆς ἀγαθῆς, τῷ θελήματι τῆς καρδίας αὐτοῦ πορευόμενος τῆς ματαίας, ὅμοιός ἐστι τῷ Ροβοάμ, ὃς ἀτιμάσας τὴν σώζουσαν γνώμην τῶν πρεσβυτέρων, ἠκολούθει τοῖς νεωτέροις τοῖς συνεχώ τραφεῖσιν αὐτῷ, δι' οὕς καὶ τῶν δέκα φυλῶν τῆς βασιλείας ἐξέπεσεν. ἀπὸ τῶν Ἰουδαίων τὴν ὠφέλειαν τοῦ θαυμαστοῦ συμβούλου, ὃς ἐδείκνυτο ὧν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, ἤρθη ἀπ᾿ αὐτῶν καὶ ὁ σοφὸς ἀρχιτέκτων, καὶ ἐγένετο ἀπόστολος ἐθνῶν, ὁ Ἑβραῖος ἐξ Εβραίων, ὁ κατὰ νόμον Φαρισαῖος, Παῦλος δοῦλος γενόμενος Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὃν ἐδίωκε (87). Τίς ἡ τῆς ἀρχιτε- κτονικῆς αὐτοῦ ἐπιστήμης ἀπόδειξις ; Αὐτὸς γάρ φη- σιν· Ως σοφὸς ἀρχιτέκτων θεμέλιον τέθεικα. Οι μαι δὲ, ὅτι καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἀρχιτεκτονεῖ Εκ- κλησίαν Θεοῦ, κατ' αὐτὸν τὸν Παῦλον λέγοντα. Συνε Οι χχιι, 33. " ΙΙΙ, βουλευώμεθα. βουλευόμεθα. παραδώσωσι. μηδέ. Θεός. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. III. B 11:00 ad corporales actiones producendas. Itaque homo conciliario carens, navis est suo destituta guber- natore, temereque exposita agitationibus ventorum. Jam vero si in quæstionibus de rebus levioris mo- menti habitis adhibemus consiliarios: cum de ani- ma et de rebus emolumentum aliquod ipsi afferen- tibus inimus consilium, nonne inquirendi sunt nobis admirabiles consiliarii? Ex quo igitur Judæi pravum constituere consilium, quonam pacto Do- minum tradituri essent, Dominus consiliarium admirabilem, cujus consilia illis erant admirationi, ab ipsis abstulit: Mirabantur enim in doctrina ejus "', nec tamen animum attendebant ad ejus monita. Nonne consiliarius ille erat admirabilis, qui loco illius mandati, Oculum pro oculo s, id dat consilii, ut si quis dexteram tuam maxillam percusserit, obverias illi et alteram : ut ne iras- caris, ne ligites, ne turpia concupiscas, ne ullam existimes tibi inimicum, quin potius ut eos, qui te odio habent, diligas; qui monet ut ne quisquam de rebus corruptioni obnoxiis sit sollicitus, ne mente efferatur, ne parva a Deo petat, ut in cœlo, transmissis illuc thesauris, cor habeat, ut cum Deo versetur, fratres amet, alienis commoveatur cala- mitatibus, alios eorum quæ possidet faciat parti- cipes, ut ne putet in cibis inesse quidquam pollu-; tum, sed in corde et in animi proposito ? Qui ejus- modi consilia adeo divina et admirabilia dabat, eum ideo Dominus abstulit, quod ipsum non ac- ceperint. Itaque non est jam apud ipsos admirabi- lis consiliarius. Gæterum precemur, ne Ecclesia A lia sunt eligenda magis adjutoribus indigeat, quam C hoc admirabili consiliario destituatur, ut cum oc- casio petendi de rebus necessariis consilio sese cuipiam dederit, ad hanc domum, commune aṇimarum consilium, veniens, inveniat verbum consolatorium, quo veluti lux quædam animabus ad invenienda ea quæ sibi conducunt, afferatur. Porro qui vani sui cordis voluntate fertur, etiamsi consilium bonum habeat ad manum, is assimilis est Roboam, qui seniorum salutari consilio spreto, juniores secum educatos secutus est, quorum opera imperium in decem tribus amisit ”. D dæis utilitas submota est admirabilis consiliarii, qui declaratus est esse Dominus noster Jesus Chri- stus, ab iisdem quoque ablatus est sapiens archi tectus, et factus est gentium apostolus, Hebræus ex Hebræis, secundum legem Pharisæus ", Paulus Jesu Christi, quem persequebatur, servus effectus. Quodnam est argumentum ejus qua pollebat scien- tise architectionica? Certe ait ipse: Ut sapiens ar- chitectus fundamentum posui *. Arbitror autem et a Spiritu sancto ceu ab architecto Ecolesiam Dei Matth. Levit. xxιν, 20. es Matth. v, 39. * III Reg. seqq. * Philipp. ur, 5. Cor. III, 10. Neo ita multo post mss. multi, Editi et Reg. tertius, primus, ab aliis quinque mss. vero et duo mss., 107. Καὶ σοφὸν ἀρχιτέκτονα. Μετὰ τὸ ἀρθῆναι 107. Et sapientem architectum. Postquam a Ju- (81) Ita sex mass. At editi, συμπαραλαμβάνομεν. (32) Sio veteres quinque libri. Editi vero et Reg. (83) Editi et Reg. primus, ἀντὶ τοῦ. Abest τοῦ (84) Veteres quatuor libri simpliciter, μή. Editi (85) In aliquibus mss. scriptum offendimus, δ (86) Habent mss. nonnulli, εὕροι. (87) Editi, εδίωξε. Αt mss. quatuor, ἐδίωκεν.

συμφερόντων ἐκλογὴν, ἢ κατὰ τὰς ἐνεργείας τὰς σωματικάς. "Ωστε ἀσυμβούλευτος ἄνθρωπος πλοϊόν ἐστιν ἀκυβέρνητον, ὡς ἔτυχε ταῖς φοραῖς τῶν πνευ- μάτων ἐκδεδομένον. Εἰ τοίνυν ἐν ταῖς περὶ τῶν το χόντων σκέψεσι συμβούλους παραλαμβάνομεν (81) ὅταν ὑπὲρ ψυχῆς καὶ τῶν διαφερόντων αὐτῆ βου- λευώμεθα, πῶς οὐχὶ τοὺς θαυμαστούς συμβούλους ἐπιζητητέον ἡμῖν; Ἰουδαῖοι τοίνυν ἀφ᾽ οὗ τὸ πονη ρὸν συμβούλιον ἐποιήσαντο τὸ πῶς παραδώσουσι (82) τὸν Κύριον, ἀφεῖλεν αὐτῶν ὁ Κύριος τὸν θαυμαστὸν σύμβουλον, οὗ τὰς μὲν συμβουλὰς ἐθαύμαζον· Ἐξ- επλήσσοντο γὰρ ἐπὶ τῇ διδαχῇ αὐτοῦ· ταῖς δὲ παρ- αινέσεσιν οὐ προσεῖχον. Πῶς δὲ οὐ θαυμαστὸς σύμε βουλος, ὁ ἀντὶ τοῦ, Οφθαλμὸν ἀντὶ (83) ὀφθαλ- μοῦ, σημβουλεύων, τῷ ῥαπίζοντι τὴν δεξιὰν σιαγόνα, στρέφειν αὐτῷ καὶ τὴν ἄλλην· μὴ ὀργίζεσθαι, μὴ (84) Β δικάζεσθαι, μὴ ἐπιθυμεῖν τῶν αἰσχρῶν, ἐχθρὸν μὴ ἡγεῖσθαι, ἀλλ' ἀγαπῶν τοὺς μισοῦντας, μὴ μεριμναν περὶ τῶν φθαρτῶν· μὴ μετεωρίζεσθαι τὴν διάνοιαν, μὴ ζητεῖν παρὰ Θεοῦ τὰ μικρά· ἐν οὐρανῷ τὴν καρ δίαν ἔχειν, ἐκεῖ μετατιθέντα τοὺς θησαυρούς, Θεῷ συνείναι, φιλάδελφον εἶναι, συμπαθῆ, κοινωνικὸν ὧν ἔχει, μὴ ἐν βρώμασι τὸ μικρὸν, ἀλλ᾽ ἐν καρδίᾳ καὶ προαιρέσει τίθεσθαι; Τοῦτον τὸ τὰ τοιαῦτα συμ βουλεύοντα, οὕτω θεῖα καὶ θαυμαστὰ, διὰ τὸ μὴ δεχθῆναι παρ' αὐτῶν, ἀφεῖλεν ὁ Κύριος (85). Οὐκέτι οὖν θαυμαστὸς παρ᾽ αὐτοῖς σύμβουλος. Εὐξώμεθα δὲ μὴ ἀποστερηθῆναι θαυμαστοῦ συμβούλου τὴν Ἐκε κλησίαν ταύτην, ἵνα, ἐπειδὰν καταλάβῃ τινὰ καιρὸς τῆς ὑπὲρ τῶν ἀναγκαίων βουλῆς, ἀπαντήσας εἰς τὸν οἶκον τοῦτον τὸ κοινὸν τῶν ψυχῶν βουλευτήριον, εὕρη (86) λόγον παρακλήσεως, οἷόν τι φῶς πρὸς τὴν εὕρεσιν τῶν ἀναγκαίων ταῖς ψυχαῖς ἐμποιοῦντα. Ο δὲ, παρούσης συμβουλῆς ἀγαθῆς, τῷ θελήματι τῆς καρδίας αὐτοῦ πορευόμενος τῆς ματαίας, ὅμοιός ἐστι τῷ Ροβοάμ, ὃς ἀτιμάσας τὴν σώζουσαν γνώμην τῶν πρεσβυτέρων, ἠκολούθει τοῖς νεωτέροις τοῖς συνεχώ τραφεῖσιν αὐτῷ, δι' οὕς καὶ τῶν δέκα φυλῶν τῆς βασιλείας ἐξέπεσεν. ἀπὸ τῶν Ἰουδαίων τὴν ὠφέλειαν τοῦ θαυμαστοῦ συμβούλου, ὃς ἐδείκνυτο ὧν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, ἤρθη ἀπ᾿ αὐτῶν καὶ ὁ σοφὸς ἀρχιτέκτων, καὶ ἐγένετο ἀπόστολος ἐθνῶν, ὁ Ἑβραῖος ἐξ Εβραίων, ὁ κατὰ νόμον Φαρισαῖος, Παῦλος δοῦλος γενόμενος Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὃν ἐδίωκε (87). Τίς ἡ τῆς ἀρχιτε- κτονικῆς αὐτοῦ ἐπιστήμης ἀπόδειξις ; Αὐτὸς γάρ φη- σιν· Ως σοφὸς ἀρχιτέκτων θεμέλιον τέθεικα. Οι μαι δὲ, ὅτι καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἀρχιτεκτονεῖ Εκ- κλησίαν Θεοῦ, κατ' αὐτὸν τὸν Παῦλον λέγοντα. Συνε Οι χχιι, 33. " ΙΙΙ, βουλευώμεθα. βουλευόμεθα. παραδώσωσι. μηδέ. Θεός. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. III. B 11:00 ad corporales actiones producendas. Itaque homo conciliario carens, navis est suo destituta guber- natore, temereque exposita agitationibus ventorum. Jam vero si in quæstionibus de rebus levioris mo- menti habitis adhibemus consiliarios: cum de ani- ma et de rebus emolumentum aliquod ipsi afferen- tibus inimus consilium, nonne inquirendi sunt nobis admirabiles consiliarii? Ex quo igitur Judæi pravum constituere consilium, quonam pacto Do- minum tradituri essent, Dominus consiliarium admirabilem, cujus consilia illis erant admirationi, ab ipsis abstulit: Mirabantur enim in doctrina ejus "', nec tamen animum attendebant ad ejus monita. Nonne consiliarius ille erat admirabilis, qui loco illius mandati, Oculum pro oculo s, id dat consilii, ut si quis dexteram tuam maxillam percusserit, obverias illi et alteram : ut ne iras- caris, ne ligites, ne turpia concupiscas, ne ullam existimes tibi inimicum, quin potius ut eos, qui te odio habent, diligas; qui monet ut ne quisquam de rebus corruptioni obnoxiis sit sollicitus, ne mente efferatur, ne parva a Deo petat, ut in cœlo, transmissis illuc thesauris, cor habeat, ut cum Deo versetur, fratres amet, alienis commoveatur cala- mitatibus, alios eorum quæ possidet faciat parti- cipes, ut ne putet in cibis inesse quidquam pollu-; tum, sed in corde et in animi proposito ? Qui ejus- modi consilia adeo divina et admirabilia dabat, eum ideo Dominus abstulit, quod ipsum non ac- ceperint. Itaque non est jam apud ipsos admirabi- lis consiliarius. Gæterum precemur, ne Ecclesia A lia sunt eligenda magis adjutoribus indigeat, quam C hoc admirabili consiliario destituatur, ut cum oc- casio petendi de rebus necessariis consilio sese cuipiam dederit, ad hanc domum, commune aṇimarum consilium, veniens, inveniat verbum consolatorium, quo veluti lux quædam animabus ad invenienda ea quæ sibi conducunt, afferatur. Porro qui vani sui cordis voluntate fertur, etiamsi consilium bonum habeat ad manum, is assimilis est Roboam, qui seniorum salutari consilio spreto, juniores secum educatos secutus est, quorum opera imperium in decem tribus amisit ”. D dæis utilitas submota est admirabilis consiliarii, qui declaratus est esse Dominus noster Jesus Chri- stus, ab iisdem quoque ablatus est sapiens archi tectus, et factus est gentium apostolus, Hebræus ex Hebræis, secundum legem Pharisæus ", Paulus Jesu Christi, quem persequebatur, servus effectus. Quodnam est argumentum ejus qua pollebat scien- tise architectionica? Certe ait ipse: Ut sapiens ar- chitectus fundamentum posui *. Arbitror autem et a Spiritu sancto ceu ab architecto Ecolesiam Dei Matth. Levit. xxιν, 20. es Matth. v, 39. * III Reg. seqq. * Philipp. ur, 5. Cor. III, 10. Neo ita multo post mss. multi, Editi et Reg. tertius, primus, ab aliis quinque mss. vero et duo mss., 107. Καὶ σοφὸν ἀρχιτέκτονα. Μετὰ τὸ ἀρθῆναι 107. Et sapientem architectum. Postquam a Ju- (81) Ita sex mass. At editi, συμπαραλαμβάνομεν. (32) Sio veteres quinque libri. Editi vero et Reg. (83) Editi et Reg. primus, ἀντὶ τοῦ. Abest τοῦ (84) Veteres quatuor libri simpliciter, μή. Editi (85) In aliquibus mss. scriptum offendimus, δ (86) Habent mss. nonnulli, εὕροι. (87) Editi, εδίωξε. Αt mss. quatuor, ἐδίωκεν.

Πνεύματι· καὶ τὸ διὰ τῆς ἐπιχορηγίας τοῦ Πνεύμα τος συνοικοδομεῖσθαι καὶ αὔξειν εἰς ναὸν ἅγιον ἐν Κυρίῳ. Τοὺς οὖν ἀποβάλλοντας τὸν θαυμαστὸν σύμ βουλον, τὸν Θεὸν Λόγον, ἐρήμους ἐποίησε τοῦ σοφοῦ ἀρχιτέκτονος,τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Διὰ τοῦτο μὴ ἔχον- τες τὸν συναρμολογοῦντα αὐτοὺς καὶ συμβιβάζοντα, λελυμένοι εἰσὶ καὶ ἐσχισμένοι ἀπ' ἀλλήλων, γενέσθαι ναὸς Θεοῦ διὰ τῆς πνευματικῆς οἰκοδομῆς μὴ δυνάμε νοι, 'Αλλ' ἡμεῖς εὐξώμεθα, ἔχειν τὴν Ἐκκλησίαν τὴν ἐπιχορηγίαν τοῦ Πνεύματος ὥστε ἀναδείκνυσθαι ἡμῖν τοὺς πνευματικοὺς ἀρχιτέκτονας, ὁποῖος ἦν ὁ Βεσελεήλ, ὃν ἐνέπλησεν ὁ Θεὸς Πνεῦμα θεῖον, Πνεῦμα συνέσεως καὶ ἐπιστήμης, ἀρχιτεκτονεῖν κατὰ πάντα τὰ ἔργα τῆς ἀρχιτεκτονίας. Καὶ συνετὸν ἀκροατήν. Εἰ κατὰ τὸν Σολομῶντα, Λόγος πολυτελής (89) εἰς οὖς ευήκοον, ὅπου λόγος οὐκ ἔστιν, οὐδὲ ἀκοῆς χρεία. Ἐπεὶ οὖν ἤρθη ὁ θαυμαστὸς σύμβουλος, ἀκο- λούθως συναφῃρέφη καὶ ὁ συνετὸς ἀκροατής. Όπου γὰρ ἀργύριον οὐκ ἔστι, τραπεζίτης ἀργεῖ. Λυπηρόν δὲ καὶ ὅταν λόγος μὲν ᾖ πλήρης νοημάτων, καὶ κατὰ πραγμάτων φερόμενος, ὁ δὲ συνετῶς αὐτῶν ἐπαισθα νόμενος μὴ παρῇ, τῷ μὴ ἔχειν τὰ ὦτα τῆς ψυχῆς, κ ὁ Κύριος πρὸς τὴν τῶν ἰδίων λόγων ἀκροασιν ἐπιζητεῖ λέγων· Ὁ ἔχων ὦτα ἀκούειν, ἀκουέτω. οικοδομεῖσθε (88) εἰς κατοικητήριον τοῦ Θεοῦ ἐν συνοι- κοδομεῖσθαι. Λόγος σοφὸς εἰς εὐήκοον οὖς, εἰς ἐνώτιον χρυσοῦν καὶ Σάρδιον πολυτελές δέδεται, εκ τῶν, καὶ ἐμπαῖκται κυριεύσουσιν αὐτῶν. Διπλή τιμωρία, καὶ ἀφαιρεθῆναι τὰ ἀγαθὰ, καὶ παραδοθῆ ναι τοῖς χείροσι. Μετὰ γὰρ τὸ ἀφελεῖν τὸν Δεσπότην Κύριον ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας καὶ ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ ἰσχὺν ἄρτου καὶ ἰσχὺν ὕδατος, γίγαντα καὶ ἰσχύοντα, καὶ ἄνθρωπον πολεμιστήν, καὶ δικαστὴν, καὶ στοχαστὴν, καὶ πεντηκόνταρχον, καὶ θαυμαστὸν σύμβουλον, καὶ σοφὸν ἀρχιτέκτονα, καὶ συνετὸν ἀκροατήν· τότε ἠπείλησεν ὁ λόγος αὐτοῖς ἐπιπεμφθήσεσθαι νεανί σκους ἄρχοντας· οὕτω χαλεπωτάτην ο δε τιμωρίαν, ὑπὸ νεανίσκων ἄρχεσθαι καὶ διοικεῖσθαι πόλιν. Κου φον γὰρ ἡ νεότης καὶ εὐκίνητον πρὸς τὰ φαῦλα· ἐπι θυμίαι δυσκάθεκτοι, ὀργαὶ θηριώδεις, προπέτειαν, ὕβρεις (90), ὑπερηφανίαι καὶ φυσιώσεις, σύντροφα τῇ νεότητι πάθη· φθόνοι πρὸς τὸ ὑπερέχον, υποψίαι πρὸς τὸ οἰκεῖον. Μυρίων κακῶν ἐσμὸς συνέζευκται τῇ νεότητι· ὧν πάντων ἀνάγκη ἀπολαύειν τοὺς ἀρ- χομένους, διότι τὰ τῶν ἀρχόντων κατὰ συμφοραὶ τοῖς ἀρχομένοις γίγνονται . Επιστήσω νεανίσκους ἄρχοντας αὐτῶν. Τὰ μὲν ἀγαθὰ ἑνικῶς ἀπηγγέλ λετο, ἰσχύοντα καὶ ἰσχύουσαν πολεμιστὴν δικαστήν, προφήτην, στοχαστὴν, πεντηκόνταρχον (94) θαυ- πολυτελής μνημονικῷ ἁμαρτήματι φθόνοι. φθόνω. καὶ τὰ λοιπὰ. θαυμαστόν. καὶ τὰ λοιπὰ APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. odificari, secundum Paulum ipsum, qui dicit: A Coædificamini in habitaculum Dei in Spiritu ; 88- seritque Ecclesiam ministrante Spiritu coædificari et crescere in templum sanctum in Domino. Itaque eos, qui hunc admirabilem consiliarium Deum Verbum rejecerunt, sapienti architecto Spiritu sancto spoliavit. Quapropter, cum non habeant qui eos coagmentet ac compingat, sunt soluti atque a se invicem separati, neque spiritualem ædifica- tionem fieri Dei templum possunt. Nos vero prece- mur, ut Ecclesiæ ministretur Spiritus adeo ut no- bis spiritales architectos constituat, cujusmodi erat Bescleel, quem implevit Deus Spiritu divino, Spiritu intelligentiæ et scientiæ 98, ut architectoni- ces opera omnia fabrefaceret. Et prudentem audi- torem. Si juxta Salomonem, Sermo pretiosus in aurem obedientem 99, ubi sermo non est, auditu ni- hil opus est. Cum igitur e medio sublatus sit ad- mirabilis ille consiliarius, quadam consequentia etiam prudens auditor simul ablatus est. Ubi enim argentum non est, otiatur trapezita. Est autem molestum quiddam, cum sermo quidem intelligen- tis et sententiarum plenus habetur, et qui de off- ciis tractet, nec tamen adest quisquam qui isthæc prudenter percipiat, propterea quod eas animæ aures non habeat, quas Dominus ad suorum sermonum auscultationem requirit, dicens : Qui habet aures audiendi, audiat 1. B · corum: derisores dominabuntur eis. Duplex est pœnæ genus, et bonis privari, et tradi deteriori- bus. Posteaquam enim Dominator Dominus abstu- lit ab Judæa et ab Jerusalem robur panis et robur aqua, gigantem fortem, bominem bellatorem, judicem, conjectorem, principem super quinqua- ginta, admirabilem consiliarium, sapientem archi- tectum et prudentem auditorem: tunc minata est Scriptura, fore ut ipsis adolescentes principes mit- terentur: adeo noverat hanc pœnam gravissimam, cum ab adolescentibus regitur administraturque civitas. Est enim adolescentia levitati obnoxia et ad flagitia prona: cupiditates effrenatæ, belluinæirg, petulantia, contumelia 454,superbia et arrogantia, vitia sunt una cum juventute enutrita. Excitatur invidia adversus virtutem præstantissimam, suspi- ciones habentur adversus domesticos. Innumerabi- lium malorum turma juventutem comitatur, quo- rum omnium consortes esse subditos necesse est. Quippe principum vitia calamitates sunt subdito- rum ac cruciatus. Imponam adolescentes principes eorum. Bona quidem numero singulari expressit, Ephes. 11, 22. Exod. XXXI, 3. • Prov. xxv, vero et Reg. primus, et Procopius, pag. 64, Sermo sapiens in au- rem obedientem : in quo quid scriptorem deceperit, facile, opinor, intelliget qui verba antecedentia le- gere voluerit. Hæc autem sunt, auream inaurem D 12. Matth. xI, 15. etiam Sardium pretiosum ligatum est. Videtur enim interpres ille vocem ab una periodi parte in alteram transtulisse. que mss., At Reg. primus, e quo grave il- lud erratum in nostram editionem transiit, habet, Illud, etiam, 108. VERS. 4. Et imponam adolescentes principes C (88) Veteres quinque libri, συνοικοδομείσθε. Editi (89) Apud Ι.ΧΧ, pro πολυτελής legitur, σοφός. 408. Καὶ ἐπιστήσω νεανίσκους ἄρχοντας αὐ (90) Editi, ὕβρις. At sex mss., ύβρεις. Μox quin- (94) Ita libri sex antiqui. Editi, πεντηκόνταρχον,

Πνεύματι· καὶ τὸ διὰ τῆς ἐπιχορηγίας τοῦ Πνεύμα τος συνοικοδομεῖσθαι καὶ αὔξειν εἰς ναὸν ἅγιον ἐν Κυρίῳ. Τοὺς οὖν ἀποβάλλοντας τὸν θαυμαστὸν σύμ βουλον, τὸν Θεὸν Λόγον, ἐρήμους ἐποίησε τοῦ σοφοῦ ἀρχιτέκτονος,τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Διὰ τοῦτο μὴ ἔχον- τες τὸν συναρμολογοῦντα αὐτοὺς καὶ συμβιβάζοντα, λελυμένοι εἰσὶ καὶ ἐσχισμένοι ἀπ' ἀλλήλων, γενέσθαι ναὸς Θεοῦ διὰ τῆς πνευματικῆς οἰκοδομῆς μὴ δυνάμε νοι, 'Αλλ' ἡμεῖς εὐξώμεθα, ἔχειν τὴν Ἐκκλησίαν τὴν ἐπιχορηγίαν τοῦ Πνεύματος ὥστε ἀναδείκνυσθαι ἡμῖν τοὺς πνευματικοὺς ἀρχιτέκτονας, ὁποῖος ἦν ὁ Βεσελεήλ, ὃν ἐνέπλησεν ὁ Θεὸς Πνεῦμα θεῖον, Πνεῦμα συνέσεως καὶ ἐπιστήμης, ἀρχιτεκτονεῖν κατὰ πάντα τὰ ἔργα τῆς ἀρχιτεκτονίας. Καὶ συνετὸν ἀκροατήν. Εἰ κατὰ τὸν Σολομῶντα, Λόγος πολυτελής (89) εἰς οὖς ευήκοον, ὅπου λόγος οὐκ ἔστιν, οὐδὲ ἀκοῆς χρεία. Ἐπεὶ οὖν ἤρθη ὁ θαυμαστὸς σύμβουλος, ἀκο- λούθως συναφῃρέφη καὶ ὁ συνετὸς ἀκροατής. Όπου γὰρ ἀργύριον οὐκ ἔστι, τραπεζίτης ἀργεῖ. Λυπηρόν δὲ καὶ ὅταν λόγος μὲν ᾖ πλήρης νοημάτων, καὶ κατὰ πραγμάτων φερόμενος, ὁ δὲ συνετῶς αὐτῶν ἐπαισθα νόμενος μὴ παρῇ, τῷ μὴ ἔχειν τὰ ὦτα τῆς ψυχῆς, κ ὁ Κύριος πρὸς τὴν τῶν ἰδίων λόγων ἀκροασιν ἐπιζητεῖ λέγων· Ὁ ἔχων ὦτα ἀκούειν, ἀκουέτω. οικοδομεῖσθε (88) εἰς κατοικητήριον τοῦ Θεοῦ ἐν συνοι- κοδομεῖσθαι. Λόγος σοφὸς εἰς εὐήκοον οὖς, εἰς ἐνώτιον χρυσοῦν καὶ Σάρδιον πολυτελές δέδεται, εκ τῶν, καὶ ἐμπαῖκται κυριεύσουσιν αὐτῶν. Διπλή τιμωρία, καὶ ἀφαιρεθῆναι τὰ ἀγαθὰ, καὶ παραδοθῆ ναι τοῖς χείροσι. Μετὰ γὰρ τὸ ἀφελεῖν τὸν Δεσπότην Κύριον ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας καὶ ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ ἰσχὺν ἄρτου καὶ ἰσχὺν ὕδατος, γίγαντα καὶ ἰσχύοντα, καὶ ἄνθρωπον πολεμιστήν, καὶ δικαστὴν, καὶ στοχαστὴν, καὶ πεντηκόνταρχον, καὶ θαυμαστὸν σύμβουλον, καὶ σοφὸν ἀρχιτέκτονα, καὶ συνετὸν ἀκροατήν· τότε ἠπείλησεν ὁ λόγος αὐτοῖς ἐπιπεμφθήσεσθαι νεανί σκους ἄρχοντας· οὕτω χαλεπωτάτην ο δε τιμωρίαν, ὑπὸ νεανίσκων ἄρχεσθαι καὶ διοικεῖσθαι πόλιν. Κου φον γὰρ ἡ νεότης καὶ εὐκίνητον πρὸς τὰ φαῦλα· ἐπι θυμίαι δυσκάθεκτοι, ὀργαὶ θηριώδεις, προπέτειαν, ὕβρεις (90), ὑπερηφανίαι καὶ φυσιώσεις, σύντροφα τῇ νεότητι πάθη· φθόνοι πρὸς τὸ ὑπερέχον, υποψίαι πρὸς τὸ οἰκεῖον. Μυρίων κακῶν ἐσμὸς συνέζευκται τῇ νεότητι· ὧν πάντων ἀνάγκη ἀπολαύειν τοὺς ἀρ- χομένους, διότι τὰ τῶν ἀρχόντων κατὰ συμφοραὶ τοῖς ἀρχομένοις γίγνονται . Επιστήσω νεανίσκους ἄρχοντας αὐτῶν. Τὰ μὲν ἀγαθὰ ἑνικῶς ἀπηγγέλ λετο, ἰσχύοντα καὶ ἰσχύουσαν πολεμιστὴν δικαστήν, προφήτην, στοχαστὴν, πεντηκόνταρχον (94) θαυ- πολυτελής μνημονικῷ ἁμαρτήματι φθόνοι. φθόνω. καὶ τὰ λοιπὰ. θαυμαστόν. καὶ τὰ λοιπὰ APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. odificari, secundum Paulum ipsum, qui dicit: A Coædificamini in habitaculum Dei in Spiritu ; 88- seritque Ecclesiam ministrante Spiritu coædificari et crescere in templum sanctum in Domino. Itaque eos, qui hunc admirabilem consiliarium Deum Verbum rejecerunt, sapienti architecto Spiritu sancto spoliavit. Quapropter, cum non habeant qui eos coagmentet ac compingat, sunt soluti atque a se invicem separati, neque spiritualem ædifica- tionem fieri Dei templum possunt. Nos vero prece- mur, ut Ecclesiæ ministretur Spiritus adeo ut no- bis spiritales architectos constituat, cujusmodi erat Bescleel, quem implevit Deus Spiritu divino, Spiritu intelligentiæ et scientiæ 98, ut architectoni- ces opera omnia fabrefaceret. Et prudentem audi- torem. Si juxta Salomonem, Sermo pretiosus in aurem obedientem 99, ubi sermo non est, auditu ni- hil opus est. Cum igitur e medio sublatus sit ad- mirabilis ille consiliarius, quadam consequentia etiam prudens auditor simul ablatus est. Ubi enim argentum non est, otiatur trapezita. Est autem molestum quiddam, cum sermo quidem intelligen- tis et sententiarum plenus habetur, et qui de off- ciis tractet, nec tamen adest quisquam qui isthæc prudenter percipiat, propterea quod eas animæ aures non habeat, quas Dominus ad suorum sermonum auscultationem requirit, dicens : Qui habet aures audiendi, audiat 1. B · corum: derisores dominabuntur eis. Duplex est pœnæ genus, et bonis privari, et tradi deteriori- bus. Posteaquam enim Dominator Dominus abstu- lit ab Judæa et ab Jerusalem robur panis et robur aqua, gigantem fortem, bominem bellatorem, judicem, conjectorem, principem super quinqua- ginta, admirabilem consiliarium, sapientem archi- tectum et prudentem auditorem: tunc minata est Scriptura, fore ut ipsis adolescentes principes mit- terentur: adeo noverat hanc pœnam gravissimam, cum ab adolescentibus regitur administraturque civitas. Est enim adolescentia levitati obnoxia et ad flagitia prona: cupiditates effrenatæ, belluinæirg, petulantia, contumelia 454,superbia et arrogantia, vitia sunt una cum juventute enutrita. Excitatur invidia adversus virtutem præstantissimam, suspi- ciones habentur adversus domesticos. Innumerabi- lium malorum turma juventutem comitatur, quo- rum omnium consortes esse subditos necesse est. Quippe principum vitia calamitates sunt subdito- rum ac cruciatus. Imponam adolescentes principes eorum. Bona quidem numero singulari expressit, Ephes. 11, 22. Exod. XXXI, 3. • Prov. xxv, vero et Reg. primus, et Procopius, pag. 64, Sermo sapiens in au- rem obedientem : in quo quid scriptorem deceperit, facile, opinor, intelliget qui verba antecedentia le- gere voluerit. Hæc autem sunt, auream inaurem D 12. Matth. xI, 15. etiam Sardium pretiosum ligatum est. Videtur enim interpres ille vocem ab una periodi parte in alteram transtulisse. que mss., At Reg. primus, e quo grave il- lud erratum in nostram editionem transiit, habet, Illud, etiam, 108. VERS. 4. Et imponam adolescentes principes C (88) Veteres quinque libri, συνοικοδομείσθε. Editi (89) Apud Ι.ΧΧ, pro πολυτελής legitur, σοφός. 408. Καὶ ἐπιστήσω νεανίσκους ἄρχοντας αὐ (90) Editi, ὕβρις. At sex mss., ύβρεις. Μox quin- (94) Ita libri sex antiqui. Editi, πεντηκόνταρχον,

μαστὸν σύμβουλον, σοφὸν ἀρχιτέκτονα, τὸν συνετὸν Α ἀκροατήν· τῶν δέ κακῶν ἡ ἀπειλὴ εἰς πλῆθος ηὔ- ξησε· Νεανίσκους ἄρχοντας, καί, Ἐμπαίκται κυ- ριεύσουσιν ὑμῶν. Οὐχ ὁ τὴν ἡλικίαν νέος κατηγο- ρεῖται, ἀλλ᾽ ὁ νεαρὸς τὸ ἦθος. Οὐ γὰρ ὁ τῷ χρόνῳ ἐλλείπων πάντως ψεκτός· ἀλλ' ὁ κατὰ πάθος ζῶν. Οποῖος ἦν ὁ ‘Ροβοάμ, περὶ οὗ γέγραπται, ὅτι καὶ Ροβοάμ ἦν νεώτερος, καὶ δειλὸς τῇ καρδίᾳ. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Ἐκκλησιαστὴς, Οὐαὶ σοι, πόλις, φησίν, ἧς ὁ βασιλεύς σου νεώτερος καὶ οἱ ἄρχοντές σου πρωὶ ἐσθίουσιν. Οὐ γὰρ ὁ τὴν ἡλικίαν (92) νέος, ἀλλ' ὁ τὴν ψυχὴν ἀτελῆς, νεώτερος καὶ ἐνταῦθα λέ- γεται. Ἐπεὶ τό γε τῆς ἡλικίας ὅτι οὐκ ἐμπόδιον τῷ βουλομένῳ ζῆν κατ᾿ ἀρετὴν, ἐν τοῖς πρὸς Ἱερεμίαν λόγοις ὁ Κύριος ἔδειξεν, εἰπών Μὴ λέγει Ὅτι νεώ- τερός εἰμι. Οἱ γὰρ ηρνήσατο αὐτὸν (93) εἶναι νεώ- τερον· Ἀλλ᾽ ἔφη, μὴ εἶναι ἐμπόδιον αὐτῷ τὴν νεότητα διὰ τὴν τελείωσιν τῆς ψυχῆς. Ὅτι πρὸς πάντας, πρὸς οὓς ἐὰν ἐξαποστελώ σε, πορεύσῃ. Τῷ γὰρ φρονημάτι ἑώρακα πρεσβυτικόν τυγχά νοντα (24), ὁ βλέπων τὴν σεμνότητα τῆς ἐν τῷ κρυπτῷ πολιᾶς. ὑπὸ σάντων ἑαυτοὺς δούλους τῇ ἁμαρτία. Ἐὰν γὰρ γέ- νηται κύριος αὐτῶν ὁ κοινὸς ἐχθρὸς, οὐχὶ ὡς ἰδίοις κέχρηται, ἀλλὰ σαρακέχρηται ὡς ἀλλοτρίοις. Εμ- πομπεύει (95) γὰρ τῷ παγιδευθέντι ὑπὸ τῆς ἁμαρ- τίας ὁ κοινὸς ἡμῶν πολέμιος, ἐπεμβαίνων καὶ κατ- επαιρόμενος ἡμῶν, καὶ οὐχ ἡμῶν μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῦ Κυρίου ἡμῶν, οὗ ἀπεστασίασεν ἡμᾶς, καὶ δημο σιεύων ἡμῶν τὴν ἀσχημοσύνην, οὐ παύται θριαμ βεύων τοὺς αἰχμαλώτους, καὶ ἐμπαίζων τοῖς ὑποχει- ρίοις. Ἐπειδὴ γὰρ αὐτὸς πεποίηται εἰς τὸ ἐγκατα- παίζεσθαι (Τοῦτο γὰρ ἐστι, φησίν, ἀρχὴ πλάσμα- τος Κυρίου, πεποιημένον ἐγκαταπαίζεσθαι ὑπὸ τῶν ἀγγέλων αὐτοῦ· καὶ ὁ ψαλμός (96) Δράκων οὗτος ὃν ἔπλασας ἐμπαίζειν αὐτῷ), περιτρέψας ἡμῖν ἅπερ αὐτὸς πάσχειν ὤφειλεν, κυριεύει ἡμῶν διὰ τῶν ἐμπαιγμῶν. Ὅθεν ὁ τῆς ἐκ (97) τοῦ διαβόλου ἐνεργηθείσης εἰς αὐτὸν ἁμαρτίας αἰσθόμενος, Ὅτι αἱ ψόχι μου, θησὶν, ἐπλήσθησαν ἐμπαιγμάτων. Καὶ σχεδὸν ὥσπερ ὁ Σαμψών λάφυρον γενόμενος διὰ δ τῆς πορείας τοῖς ἀλλοφύλοις, ἀποτυφλωθεὶς παρ' αὐτῶν, προήχθη τοῦ ἐμπαιχθῆναι (98)· οὕτω καὶ • πρὸς πάντας οὕς. ὅτι πάντας πρὸς οὓς. πρὸς πάντας πρὸς οὓς. πρεσβυ τικῷ τυγχάνοντι. ἡμῶν τὴν αἰσχύνην. ἐμπαίζων τοὺς ὑποχειρίους. τοῖς ὑποχειρίοις. Ψαλμωδός. ἐμπαιγμῶν, ωνπερ ἐκ τῆς. ἐμπαιγμῶν, ὅθεν ὁ τῆς ἐκ. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. III. puta validum, validam, bellatorem, judicem, pro- phetam, conjectorem, principem super quinqua- ginta, admirabilem consiliarium, sapientem ar- chitectum, prudentem auditorem; e contrario ea quæ intentantur mala in pluralem numerum excre- vere : nimirum, Adolescentes principes, et, Derisores dominabuntur vobis. Non is qui ætate est juvenis, sed qui juvenis est moribus, insimulatur. Non enim is, cui deficit ætas, est continuo culpandus, sed qui vitam agit cupiditatibus addictam. Ejusmodi erat Roboam, de quo scriptum est : Et Roboam erat ju- nior, et timidus corde s. Quare et Ecclesiastes : Ve tibi, inquit, civilas, cujus rex tuus junior, et prine cipes tui mane comedunts. Non enim qui state ju- venis, sed qui secundum animam imperfectus est, etiam hic dicitur junior. Nam quod ætas minor B impedimento non sit ei, qui ex præscripto virtutis vivere voluerit, ostendit Dominus cum allocutus est Jeremiam, dicens: Noli dicere, Quia junior sum. Nec enim negavit esse juniorem : sed dixit, juventam ei non esse impedimento propter animi perfectionem: Quia ad omnes ad quos misero le, ibis. Ego enim, qui canitiei quæ in occulto est gravitatem video, ipse te conspexi mente et prudentia senem. Jer. * Jud. xvi, 25. si a mss. non abesset, ita lainen per se otiosum est, ut exercitati in his rebus homines, ob eam solam causam, ni fallor, statim delendum judicarent. II Par. XIII, 7. * Eccle. x, 16. I, 7. hoc loco Dominus, non Jeremias loquitur. Mox tres mss. que ac LXX, Editi et duo mss., At Reg. tertius melius, magisque ex prescripto grammatices, H. et J., quibus uterque Colbertinus adjungi debet. At tres Regii mss. et editi corrupte habent, qui sese peccati addixerint servituti. Etenim si communis inimicus evadat eorum dominus, jam, non quasi propriis mancipiis utitur, sed abutitur tanquam alienis. Nam hic noster communis hostis eum quem irretivit peccato, ceu in pompa ostentat, insultatque, et se adversum nos effert; nec adver- sus nos solum, sed etiam adversus Dominum no- C strumi, a quo nos impulsu ipsius defecimus: atque turpitudinem nostram detegens, de captivis trium- phare, ac subditos iudere non cessat. Nam quo- niam destinatus est irrisioni (Hoc enim, inquit, est principium formationis Domini, factum ut illu- deretur ab angelis ejus : et psalmus : Draco isle, quem formasti ad illudenium ei *), ea quæ pati de- buerat, in nos rejiciens, dominum in nos per suas illusiones habet. Unde qui sentiebat peccatum, quod diaboli opera admiserat, dicebat: Quoniam lumbi mei impleti sunt illusionibus 7. Et fere quem- admodum Samson alienigenis ob stuprum præda effectus, atque ab eis excæcatus, eo adductus est ut sibi illuderetur: sic quoque quemcunque * Job. XL, 19. • Psal. CIII, 26. Psal. xxxvII, 8. mus, Haud longe aliquot mss., Alii quidam mss. cum editis, cum. palam vitiosum sit, emendare de suo non du- bitavit Combefisius. Ait igitur legendum esse, Sed conjectura illius nihil opus est, cum hic locus satis commode ex quinque mss. sanari possit : in quibus omnibus constanter legitur, 109. Ἐμπαῖκται δὲ κυριεύσουσιν· τῶν παραστη- (92) Colb. primus, ὁ τῇ ἡλικίᾳ· (93) In tribus mss, legitur, ἑαυτόν, male. Nam (94) Ita recte emendavit Ducæus e suis codicibus 109. Derisores autem dominabuntur, eis videlicet (95) Reg. quartus, ἐκπομπεύει. Infra Colb. pri- (93) In aliquibus mss. scriptum invenimus, καὶ ὁ (97) Editi et Reg. primus, Οθεν ἐκ τῆς· quod (98) Edili, έμπαιχθῆναι παρ' αὐτῶν. Sed illud,

μαστὸν σύμβουλον, σοφὸν ἀρχιτέκτονα, τὸν συνετὸν Α ἀκροατήν· τῶν δέ κακῶν ἡ ἀπειλὴ εἰς πλῆθος ηὔ- ξησε· Νεανίσκους ἄρχοντας, καί, Ἐμπαίκται κυ- ριεύσουσιν ὑμῶν. Οὐχ ὁ τὴν ἡλικίαν νέος κατηγο- ρεῖται, ἀλλ᾽ ὁ νεαρὸς τὸ ἦθος. Οὐ γὰρ ὁ τῷ χρόνῳ ἐλλείπων πάντως ψεκτός· ἀλλ' ὁ κατὰ πάθος ζῶν. Οποῖος ἦν ὁ ‘Ροβοάμ, περὶ οὗ γέγραπται, ὅτι καὶ Ροβοάμ ἦν νεώτερος, καὶ δειλὸς τῇ καρδίᾳ. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Ἐκκλησιαστὴς, Οὐαὶ σοι, πόλις, φησίν, ἧς ὁ βασιλεύς σου νεώτερος καὶ οἱ ἄρχοντές σου πρωὶ ἐσθίουσιν. Οὐ γὰρ ὁ τὴν ἡλικίαν (92) νέος, ἀλλ' ὁ τὴν ψυχὴν ἀτελῆς, νεώτερος καὶ ἐνταῦθα λέ- γεται. Ἐπεὶ τό γε τῆς ἡλικίας ὅτι οὐκ ἐμπόδιον τῷ βουλομένῳ ζῆν κατ᾿ ἀρετὴν, ἐν τοῖς πρὸς Ἱερεμίαν λόγοις ὁ Κύριος ἔδειξεν, εἰπών Μὴ λέγει Ὅτι νεώ- τερός εἰμι. Οἱ γὰρ ηρνήσατο αὐτὸν (93) εἶναι νεώ- τερον· Ἀλλ᾽ ἔφη, μὴ εἶναι ἐμπόδιον αὐτῷ τὴν νεότητα διὰ τὴν τελείωσιν τῆς ψυχῆς. Ὅτι πρὸς πάντας, πρὸς οὓς ἐὰν ἐξαποστελώ σε, πορεύσῃ. Τῷ γὰρ φρονημάτι ἑώρακα πρεσβυτικόν τυγχά νοντα (24), ὁ βλέπων τὴν σεμνότητα τῆς ἐν τῷ κρυπτῷ πολιᾶς. ὑπὸ σάντων ἑαυτοὺς δούλους τῇ ἁμαρτία. Ἐὰν γὰρ γέ- νηται κύριος αὐτῶν ὁ κοινὸς ἐχθρὸς, οὐχὶ ὡς ἰδίοις κέχρηται, ἀλλὰ σαρακέχρηται ὡς ἀλλοτρίοις. Εμ- πομπεύει (95) γὰρ τῷ παγιδευθέντι ὑπὸ τῆς ἁμαρ- τίας ὁ κοινὸς ἡμῶν πολέμιος, ἐπεμβαίνων καὶ κατ- επαιρόμενος ἡμῶν, καὶ οὐχ ἡμῶν μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῦ Κυρίου ἡμῶν, οὗ ἀπεστασίασεν ἡμᾶς, καὶ δημο σιεύων ἡμῶν τὴν ἀσχημοσύνην, οὐ παύται θριαμ βεύων τοὺς αἰχμαλώτους, καὶ ἐμπαίζων τοῖς ὑποχει- ρίοις. Ἐπειδὴ γὰρ αὐτὸς πεποίηται εἰς τὸ ἐγκατα- παίζεσθαι (Τοῦτο γὰρ ἐστι, φησίν, ἀρχὴ πλάσμα- τος Κυρίου, πεποιημένον ἐγκαταπαίζεσθαι ὑπὸ τῶν ἀγγέλων αὐτοῦ· καὶ ὁ ψαλμός (96) Δράκων οὗτος ὃν ἔπλασας ἐμπαίζειν αὐτῷ), περιτρέψας ἡμῖν ἅπερ αὐτὸς πάσχειν ὤφειλεν, κυριεύει ἡμῶν διὰ τῶν ἐμπαιγμῶν. Ὅθεν ὁ τῆς ἐκ (97) τοῦ διαβόλου ἐνεργηθείσης εἰς αὐτὸν ἁμαρτίας αἰσθόμενος, Ὅτι αἱ ψόχι μου, θησὶν, ἐπλήσθησαν ἐμπαιγμάτων. Καὶ σχεδὸν ὥσπερ ὁ Σαμψών λάφυρον γενόμενος διὰ δ τῆς πορείας τοῖς ἀλλοφύλοις, ἀποτυφλωθεὶς παρ' αὐτῶν, προήχθη τοῦ ἐμπαιχθῆναι (98)· οὕτω καὶ • πρὸς πάντας οὕς. ὅτι πάντας πρὸς οὓς. πρὸς πάντας πρὸς οὓς. πρεσβυ τικῷ τυγχάνοντι. ἡμῶν τὴν αἰσχύνην. ἐμπαίζων τοὺς ὑποχειρίους. τοῖς ὑποχειρίοις. Ψαλμωδός. ἐμπαιγμῶν, ωνπερ ἐκ τῆς. ἐμπαιγμῶν, ὅθεν ὁ τῆς ἐκ. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. III. puta validum, validam, bellatorem, judicem, pro- phetam, conjectorem, principem super quinqua- ginta, admirabilem consiliarium, sapientem ar- chitectum, prudentem auditorem; e contrario ea quæ intentantur mala in pluralem numerum excre- vere : nimirum, Adolescentes principes, et, Derisores dominabuntur vobis. Non is qui ætate est juvenis, sed qui juvenis est moribus, insimulatur. Non enim is, cui deficit ætas, est continuo culpandus, sed qui vitam agit cupiditatibus addictam. Ejusmodi erat Roboam, de quo scriptum est : Et Roboam erat ju- nior, et timidus corde s. Quare et Ecclesiastes : Ve tibi, inquit, civilas, cujus rex tuus junior, et prine cipes tui mane comedunts. Non enim qui state ju- venis, sed qui secundum animam imperfectus est, etiam hic dicitur junior. Nam quod ætas minor B impedimento non sit ei, qui ex præscripto virtutis vivere voluerit, ostendit Dominus cum allocutus est Jeremiam, dicens: Noli dicere, Quia junior sum. Nec enim negavit esse juniorem : sed dixit, juventam ei non esse impedimento propter animi perfectionem: Quia ad omnes ad quos misero le, ibis. Ego enim, qui canitiei quæ in occulto est gravitatem video, ipse te conspexi mente et prudentia senem. Jer. * Jud. xvi, 25. si a mss. non abesset, ita lainen per se otiosum est, ut exercitati in his rebus homines, ob eam solam causam, ni fallor, statim delendum judicarent. II Par. XIII, 7. * Eccle. x, 16. I, 7. hoc loco Dominus, non Jeremias loquitur. Mox tres mss. que ac LXX, Editi et duo mss., At Reg. tertius melius, magisque ex prescripto grammatices, H. et J., quibus uterque Colbertinus adjungi debet. At tres Regii mss. et editi corrupte habent, qui sese peccati addixerint servituti. Etenim si communis inimicus evadat eorum dominus, jam, non quasi propriis mancipiis utitur, sed abutitur tanquam alienis. Nam hic noster communis hostis eum quem irretivit peccato, ceu in pompa ostentat, insultatque, et se adversum nos effert; nec adver- sus nos solum, sed etiam adversus Dominum no- C strumi, a quo nos impulsu ipsius defecimus: atque turpitudinem nostram detegens, de captivis trium- phare, ac subditos iudere non cessat. Nam quo- niam destinatus est irrisioni (Hoc enim, inquit, est principium formationis Domini, factum ut illu- deretur ab angelis ejus : et psalmus : Draco isle, quem formasti ad illudenium ei *), ea quæ pati de- buerat, in nos rejiciens, dominum in nos per suas illusiones habet. Unde qui sentiebat peccatum, quod diaboli opera admiserat, dicebat: Quoniam lumbi mei impleti sunt illusionibus 7. Et fere quem- admodum Samson alienigenis ob stuprum præda effectus, atque ab eis excæcatus, eo adductus est ut sibi illuderetur: sic quoque quemcunque * Job. XL, 19. • Psal. CIII, 26. Psal. xxxvII, 8. mus, Haud longe aliquot mss., Alii quidam mss. cum editis, cum. palam vitiosum sit, emendare de suo non du- bitavit Combefisius. Ait igitur legendum esse, Sed conjectura illius nihil opus est, cum hic locus satis commode ex quinque mss. sanari possit : in quibus omnibus constanter legitur, 109. Ἐμπαῖκται δὲ κυριεύσουσιν· τῶν παραστη- (92) Colb. primus, ὁ τῇ ἡλικίᾳ· (93) In tribus mss, legitur, ἑαυτόν, male. Nam (94) Ita recte emendavit Ducæus e suis codicibus 109. Derisores autem dominabuntur, eis videlicet (95) Reg. quartus, ἐκπομπεύει. Infra Colb. pri- (93) In aliquibus mss. scriptum invenimus, καὶ ὁ (97) Editi et Reg. primus, Οθεν ἐκ τῆς· quod (98) Edili, έμπαιχθῆναι παρ' αὐτῶν. Sed illud,

Α πᾶς, ὃν ἂν ἀποτυφλώσῃ ἡ ἁμαρτία, ἐμπαίζεται παρὰ τῶν ἀλλοτρίων. Τούτους δὲ τοὺς ἐμπαίζοντας οὐκ αὐτὸς ἐπιστήσειν ὁ Κύριος ἀπετλεῖ, ὥσπερ τοὺς νεανίσκους ἄρχοντας, ἀλλ' ἀφ' ἑαυτῶν (99) ἔφη κυ ριεύσειν, ἐξ ὧν ἂν ἕκαστος ἑαυτῷ διὰ τῶν ἔργων τὸ κυριευθῆναι παρ' αὐτῶν ἐπισπάσηται. Τάχα οὖν διὰ τὸ ἐμπαῖξαι τῷ Κυρίῳ πρὸ τοῦ σταυροῦ τοὺς μέλο λοντας σταυροῦν, παρεδόθησαν νεωτέρᾳ ἀρχῇ τῇ τῶν Ρωμαίων· ἐμπαῖκται δὲ κατεκυρίευσαν αὐτῶν, οἱ τὴν ἀλήθειαν μή ἔχοντες παρ᾽ ἑαυτοῖς. Κἂν Ἐκκλη- σίαν δὲ ἴδῃς ὑπὸ τῶν ἐν πανουργία δουλούντων τὸν λόγον ἀγομένην, καὶ ὑπὸ τῶν ἐν ὑποκρίσει ψευδολό- γων, γίνωσκε ὅτι ἐμπαῖκται κυριεύουσιν αὐτῆς, οἱ διὰ τῆς χρηστολογίας καὶ πιθανολογίας ἐξαπατῶντες τοὺς ἀκεραιοτέρους. δ ἄνθρωπον, καὶ ἄνθρωπος πρὸς τὸν πλησίον αυ τοῦ. "Αντικρυς τὰ πρὸ τῆς ἁλώσεως Ιεροσολύμων, τῆς τελευταίας ταύτης μεθ᾿ ἣν τῇ διασπορά παρεδό θησαν, διηγεῖται ὁ προφήτης· οὐκέτι δι' αἰνιγμάτων προφητικών προάγων τὸν λόγον· ἀλλὰ γυμνῶς καὶ ἀναφανδόν αὐτὰ τὰ πράγματα διηγούμενος· ὅτε συμπεσόντες ἀλλήλοις, στάσεως καὶ φόνου τὴν πόλιν ἐνέπλησαν, οὐδὲ ὑπὸ τῶν περιστοιχισμένων αὐ τοῖς (1) πολεμίων εἰς τὴν ἀναγκαίαν ὁμόνοιαν συν ελαυνόμενοι, ἀλλὰ περὶ τῶν ἐσχάτων ἀγωνιῶντες, τῆς πόλεως ἤδη λαμβανομένης, τῶν τειχῶν καταῤῥιπτο- μένων, τῶν πολεμίων εἰσχεομένων, ὑπὸ φιλαρχίας καὶ φιλοπρωτείας ἀλλήλοις ἀντεηῄεσαν (2). Καὶ ταῦτα ἔπασχον διὰ τὸ ἀρθῆναι ἀπ' αὐτῶν προφήτην, καὶ στοχαστήν, καὶ πρεσβύτερον, καὶ θαυμαστὸν σύμβουλον· ἐπιστῆναι (3) δὲ αὐτοῖς ἄρχοντας νεανί- σκους, καὶ ἐμπαίκτας αὐτῶν κυριεῦσαι. Καὶ προσκό ψει τὸ παιδίον πρὸς τὸν πρεσβύτην. ὁ ἄτιμος πρὸς τὸν ἔντιμον. Επεξέρχεται τοῖς τῆς συγχύ σεως ἰδιώμασιν. Ιδιον γὰρ στάσεως, τὸ μηδὲν δια- κρίνειν· ἀλλὰ καὶ τὸν παῖδα δυσαρεστεῖσθαι τῷ πρεσβύτῃ, καὶ προσκόπτειν αὐτοῦ τοῖς διδάγμασι καὶ ὁ ἄτιμος διὰ τὸ ἐν πάθει (4) ἀτιμίας ἐνυβρίσθαι, σεμνότερον ἐαυτὸν βουλήσεται νομίζεσθαι του τιμίου. Φοβοῦμαι δὲ μὴ καὶ ἐφ᾿ ἡμᾶς φθάνῃ (5) ταῦτα, καὶ ἐπὶ τοῦ παρόντος καιροῦ ὦσιν αἱ προφητεῖαι αὗται· ὅτε παῖδες νέοι τὴν ἡλικίαν, νεαρώτεροι τὸν τρόπον, τοῖς πρεβυτέροις τῆς Ἐκκλησίας προσκόπτουσι, μήτε τὰς ἱερουργίας αὐτῶν προσιέμενοι, μήτε τὴν πρέπουσαν εὐταξίαν τῆς Ἐκκλησίας (6) φυλάσσον τες. Καὶ ὅταν δὲ οἱ κακῶς βεβιωκότες κατὰ τῶν εὐ- παρ' αὐτῶν, πᾶς, ὃν ἀποτυ- φλοί. ὑπὸ τῶν ἀλλοτρίων. ἐφ' ἑαυτῶν. ἀφ᾽ ἑαυτῶν. κυριεύειν. ἐξ ὧν ἀναγκάστως. ἐξ ὧν ἂν ἕκαστος. ὑπὸ φιλαργυρίας και. χεσαν. ἀντέπεσαν. ἑαυτὸν βουλεύσεται. φθάση. ὡς εἶναι α προφητεῖαι αὗται, ὡς εἶναι προφητείαι ταῦτα. (β) τῇ Ἐκκλησίᾳ. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. excecaverit peccatum, is ab alienigenis illuditur. Hos autem irrisores non comminatur Dominus se esse perinde instituturum,atque adolescentes prin- cipes sed ait hosce derisores ipsis volentibus esse dominaturos, quod suis quisque operibus se ipse eorum dominio subjiciat. Fortasse igitur, quod ante crucem Domino illusere illum crucifixuri, recentiori Romanorum imperio traditi sunt, eisque dominati sunt derisores, qui apud se veritatem minime habebant. Quod si Ecclesiam ab iis qui sua versutia adulterant verbum, et per simulatio- nem mendacium dicunt, gubernatam conspexe- ris : scias ipsi dominari derisores, qui blandilo- quis ac persuasibilibus verbis simpliciores deoi- piunt. C nem, et homo ad proximum suum. Palam enarrat propheta quæ facta sunt ante extremam illam Je- rosolymorum expugnationem, post quam dispersi sunt. Non amplius sermonem profert ænigmata prophetica, sed nude et perspicue ipsae res gestas narrat, cum scilicet inter se congressi seditione et cæde civitatem implevere neque a suis hostibus ipsos undique obsidentibus ad concordiam quæ necessaria erat, sunt adducti : sed extrema sibi metuentes, civitate tantum non capta, diejectis muris, hostibus ingredientibus, in se invicem do- mini ac primatus obtinendorum studio invaserunt. Atque hæc ideo patiebantur, quod ablatus esset ab eis propheta, conjector, senior, et admirabilis consiliarius: contra, supra ipsos constituti essent adolescentes principes, eisque dominarentur deri- sores. Et invehetur puer in senem, inhonoratus in honoratum. Quæ sunt perturbationis confusionisque propria enarrat. Nam seditionis proprium est, ni- hil ut discernatur: sed ut puer seni mölestum se probeat, et in ejus documenta invehatur. Et qui inhonoratus est ob inustum sibi per ignominiæ vitia dedecus, honestior majoriqae reverentia dignior, quam qui honorabilis est, volet haberi. Metuo au- tem ne isthæc ad nos etiam pertingant, et ne hæ ipsæ prophetiæ hac ætate impleantur, qua pueri state juvenes, moribus juniores, adoriuntur Eccle- siæ presbyteros, neque sacra illorum ministeria admittunt, neque congruum debitumque Ecclesiæ ordinem servant Quin etiam cum qui male vixe- runt, probis reipublicæ administratoribus inferunt in nullo mss. legitur; ob idque inde tollendum censuimus. Ibidem editi, At sex mss. uti in contextu. Nec ita multo post aliquot mss., mus, usi sunt typographi, Alii quinque mass., Ibidem aliquot mss., Hoc ipso in loco editi corrupte, At uterque Combef. et Reg. quartus emendate, Aliquanto post Colb. primus, D Editi, tim Colb. primus, Editi, Haud longe mss. tres, et ita quoque habent editi et unus ms., nisi quod vocula al in ipsis desideratur. Reg. quartus, Reg. tertius ut in contextu. Reg. quartus, 110. Καὶ συμπεσεῖται ὁ λαὸς, ἄνθρωπος πρὸς 110. VERS. 5. Et confliget populus, homo ad homi- B (99) Editi et Reg. primus, quo, ut jam monui- (1) Ita nostri sex libri veteres. Editi, αὐτούς. (2) Unus codex Combef. et alii quatuor, άντεπ- (3) Libri quidam veteres, ἐπιστῆσαι. (4) Sio mss. nostri omnes. Editi, ἐν πάθεσι. Sta- (5) Sic Reg. primus. Alii quinque mss., φθάνει.

Α πᾶς, ὃν ἂν ἀποτυφλώσῃ ἡ ἁμαρτία, ἐμπαίζεται παρὰ τῶν ἀλλοτρίων. Τούτους δὲ τοὺς ἐμπαίζοντας οὐκ αὐτὸς ἐπιστήσειν ὁ Κύριος ἀπετλεῖ, ὥσπερ τοὺς νεανίσκους ἄρχοντας, ἀλλ' ἀφ' ἑαυτῶν (99) ἔφη κυ ριεύσειν, ἐξ ὧν ἂν ἕκαστος ἑαυτῷ διὰ τῶν ἔργων τὸ κυριευθῆναι παρ' αὐτῶν ἐπισπάσηται. Τάχα οὖν διὰ τὸ ἐμπαῖξαι τῷ Κυρίῳ πρὸ τοῦ σταυροῦ τοὺς μέλο λοντας σταυροῦν, παρεδόθησαν νεωτέρᾳ ἀρχῇ τῇ τῶν Ρωμαίων· ἐμπαῖκται δὲ κατεκυρίευσαν αὐτῶν, οἱ τὴν ἀλήθειαν μή ἔχοντες παρ᾽ ἑαυτοῖς. Κἂν Ἐκκλη- σίαν δὲ ἴδῃς ὑπὸ τῶν ἐν πανουργία δουλούντων τὸν λόγον ἀγομένην, καὶ ὑπὸ τῶν ἐν ὑποκρίσει ψευδολό- γων, γίνωσκε ὅτι ἐμπαῖκται κυριεύουσιν αὐτῆς, οἱ διὰ τῆς χρηστολογίας καὶ πιθανολογίας ἐξαπατῶντες τοὺς ἀκεραιοτέρους. δ ἄνθρωπον, καὶ ἄνθρωπος πρὸς τὸν πλησίον αυ τοῦ. "Αντικρυς τὰ πρὸ τῆς ἁλώσεως Ιεροσολύμων, τῆς τελευταίας ταύτης μεθ᾿ ἣν τῇ διασπορά παρεδό θησαν, διηγεῖται ὁ προφήτης· οὐκέτι δι' αἰνιγμάτων προφητικών προάγων τὸν λόγον· ἀλλὰ γυμνῶς καὶ ἀναφανδόν αὐτὰ τὰ πράγματα διηγούμενος· ὅτε συμπεσόντες ἀλλήλοις, στάσεως καὶ φόνου τὴν πόλιν ἐνέπλησαν, οὐδὲ ὑπὸ τῶν περιστοιχισμένων αὐ τοῖς (1) πολεμίων εἰς τὴν ἀναγκαίαν ὁμόνοιαν συν ελαυνόμενοι, ἀλλὰ περὶ τῶν ἐσχάτων ἀγωνιῶντες, τῆς πόλεως ἤδη λαμβανομένης, τῶν τειχῶν καταῤῥιπτο- μένων, τῶν πολεμίων εἰσχεομένων, ὑπὸ φιλαρχίας καὶ φιλοπρωτείας ἀλλήλοις ἀντεηῄεσαν (2). Καὶ ταῦτα ἔπασχον διὰ τὸ ἀρθῆναι ἀπ' αὐτῶν προφήτην, καὶ στοχαστήν, καὶ πρεσβύτερον, καὶ θαυμαστὸν σύμβουλον· ἐπιστῆναι (3) δὲ αὐτοῖς ἄρχοντας νεανί- σκους, καὶ ἐμπαίκτας αὐτῶν κυριεῦσαι. Καὶ προσκό ψει τὸ παιδίον πρὸς τὸν πρεσβύτην. ὁ ἄτιμος πρὸς τὸν ἔντιμον. Επεξέρχεται τοῖς τῆς συγχύ σεως ἰδιώμασιν. Ιδιον γὰρ στάσεως, τὸ μηδὲν δια- κρίνειν· ἀλλὰ καὶ τὸν παῖδα δυσαρεστεῖσθαι τῷ πρεσβύτῃ, καὶ προσκόπτειν αὐτοῦ τοῖς διδάγμασι καὶ ὁ ἄτιμος διὰ τὸ ἐν πάθει (4) ἀτιμίας ἐνυβρίσθαι, σεμνότερον ἐαυτὸν βουλήσεται νομίζεσθαι του τιμίου. Φοβοῦμαι δὲ μὴ καὶ ἐφ᾿ ἡμᾶς φθάνῃ (5) ταῦτα, καὶ ἐπὶ τοῦ παρόντος καιροῦ ὦσιν αἱ προφητεῖαι αὗται· ὅτε παῖδες νέοι τὴν ἡλικίαν, νεαρώτεροι τὸν τρόπον, τοῖς πρεβυτέροις τῆς Ἐκκλησίας προσκόπτουσι, μήτε τὰς ἱερουργίας αὐτῶν προσιέμενοι, μήτε τὴν πρέπουσαν εὐταξίαν τῆς Ἐκκλησίας (6) φυλάσσον τες. Καὶ ὅταν δὲ οἱ κακῶς βεβιωκότες κατὰ τῶν εὐ- παρ' αὐτῶν, πᾶς, ὃν ἀποτυ- φλοί. ὑπὸ τῶν ἀλλοτρίων. ἐφ' ἑαυτῶν. ἀφ᾽ ἑαυτῶν. κυριεύειν. ἐξ ὧν ἀναγκάστως. ἐξ ὧν ἂν ἕκαστος. ὑπὸ φιλαργυρίας και. χεσαν. ἀντέπεσαν. ἑαυτὸν βουλεύσεται. φθάση. ὡς εἶναι α προφητεῖαι αὗται, ὡς εἶναι προφητείαι ταῦτα. (β) τῇ Ἐκκλησίᾳ. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. excecaverit peccatum, is ab alienigenis illuditur. Hos autem irrisores non comminatur Dominus se esse perinde instituturum,atque adolescentes prin- cipes sed ait hosce derisores ipsis volentibus esse dominaturos, quod suis quisque operibus se ipse eorum dominio subjiciat. Fortasse igitur, quod ante crucem Domino illusere illum crucifixuri, recentiori Romanorum imperio traditi sunt, eisque dominati sunt derisores, qui apud se veritatem minime habebant. Quod si Ecclesiam ab iis qui sua versutia adulterant verbum, et per simulatio- nem mendacium dicunt, gubernatam conspexe- ris : scias ipsi dominari derisores, qui blandilo- quis ac persuasibilibus verbis simpliciores deoi- piunt. C nem, et homo ad proximum suum. Palam enarrat propheta quæ facta sunt ante extremam illam Je- rosolymorum expugnationem, post quam dispersi sunt. Non amplius sermonem profert ænigmata prophetica, sed nude et perspicue ipsae res gestas narrat, cum scilicet inter se congressi seditione et cæde civitatem implevere neque a suis hostibus ipsos undique obsidentibus ad concordiam quæ necessaria erat, sunt adducti : sed extrema sibi metuentes, civitate tantum non capta, diejectis muris, hostibus ingredientibus, in se invicem do- mini ac primatus obtinendorum studio invaserunt. Atque hæc ideo patiebantur, quod ablatus esset ab eis propheta, conjector, senior, et admirabilis consiliarius: contra, supra ipsos constituti essent adolescentes principes, eisque dominarentur deri- sores. Et invehetur puer in senem, inhonoratus in honoratum. Quæ sunt perturbationis confusionisque propria enarrat. Nam seditionis proprium est, ni- hil ut discernatur: sed ut puer seni mölestum se probeat, et in ejus documenta invehatur. Et qui inhonoratus est ob inustum sibi per ignominiæ vitia dedecus, honestior majoriqae reverentia dignior, quam qui honorabilis est, volet haberi. Metuo au- tem ne isthæc ad nos etiam pertingant, et ne hæ ipsæ prophetiæ hac ætate impleantur, qua pueri state juvenes, moribus juniores, adoriuntur Eccle- siæ presbyteros, neque sacra illorum ministeria admittunt, neque congruum debitumque Ecclesiæ ordinem servant Quin etiam cum qui male vixe- runt, probis reipublicæ administratoribus inferunt in nullo mss. legitur; ob idque inde tollendum censuimus. Ibidem editi, At sex mss. uti in contextu. Nec ita multo post aliquot mss., mus, usi sunt typographi, Alii quinque mass., Ibidem aliquot mss., Hoc ipso in loco editi corrupte, At uterque Combef. et Reg. quartus emendate, Aliquanto post Colb. primus, D Editi, tim Colb. primus, Editi, Haud longe mss. tres, et ita quoque habent editi et unus ms., nisi quod vocula al in ipsis desideratur. Reg. quartus, Reg. tertius ut in contextu. Reg. quartus, 110. Καὶ συμπεσεῖται ὁ λαὸς, ἄνθρωπος πρὸς 110. VERS. 5. Et confliget populus, homo ad homi- B (99) Editi et Reg. primus, quo, ut jam monui- (1) Ita nostri sex libri veteres. Editi, αὐτούς. (2) Unus codex Combef. et alii quatuor, άντεπ- (3) Libri quidam veteres, ἐπιστῆσαι. (4) Sio mss. nostri omnes. Editi, ἐν πάθεσι. Sta- (5) Sic Reg. primus. Alii quinque mss., φθάνει.

πολιτεύτων στρατεύωνται, οἱ ἄτιμοι τοῖς ἐντίμοις προσκόπτουσιν. Η γὰρ οὐχ ὁρῶμεν ἄνδρας καθ' ἐκάσε την ἡμέραν ἀπὸ μέθης καὶ γαστριμαργίας, ἀπὸ τῶν χαμαιτυπιῶν ἀνισταμένους, καὶ περὶ Θεοῦ διαλεγομέ- νους, καὶ κρίνοντας τοὺς τιμίους τοῦ λαοῦ. η αὐτοῦ, καὶ τοῦ πλησίον τοῦ πατρὸς αὐτοῦ, λέ- γων. Ιμάτιον ἔχεις, ἀρχηγὸς ἡμῶν γενοῦ, καὶ τὸ βρῶμα τὸ ἐμὸν ὑπὸ σὲ ἔστω. Σαφῶς καὶ ταῦτα ἐπὶ τὸν καιρὸν φέρει τῆς Ἰουδαϊκῆς ἁλώσεως, ὅτε ἐκτε- τηκότες λιμῷ, ὡς καὶ εἰς ἀλληλογραφίαν (β) αὐτοὺς ἐκπεσεῖν, τοῖς δοκοῦσιν εὐπορεῖν προσεχώρουν, τὰς προστασίας αὐτῶν ἐπικαλούμενοι. Ιμάτιον ἔχεις, ἀρχηγὸς (7) ἡμῶν γενοῦ. Ὁ ἀληθῶς ἄρχων οὐκ ἐκ τῶν ἔξωθεν συμβόλων γνωρίζεται, οἷον πορφύρας, χλαμίδος, καὶ διαδήματος· ἀλλ' ἐκ τοῦ ἔχειν τὴν ἀρχι- κὴν ἀρετήν. Ὁ γὰρ ἀρχόμενος ὑπὸ τῶν ἡδονῶν, και ἀγόμενος ἐπιθυμίαις (8) ποικίλαις, δοῦλος ὢν τῆς ἁμαρτίας, ἀνεπιτήδειός ἐστι πρὸς τὸ ἄρχειν. Ἐν ταῦθα μέντοι ἡ μαρτυρία τοῦ δύνασθαι ἄρχειν οὐκ ἀπὸ τοῦ τὴν ψυχὴν κεκοσμῆσθαι, ἀλλ᾽ ἀπὸ τῆς τῶν ἱμπτίων περιβολῆς. Ἀλλ᾿ ἡμεῖς εὐξώμεθα, τοὺς ἄρχοντας τῶν Ἐκκλησιῶν, καὶ καθηγουμένους τοῦ λαοῦ μὴ ἐκ τῆς ἔξωθεν περιβολῆς, καὶ τοῦ ἐπιφερο- μένου (9) σχηματισμοῦ τὴν μαρτυρίαν ἔχειν, ἀλλ᾽ ἀπ᾿ αὐτῆς τῆς ἀληθείας, ὥστε λέγειν ἡμᾶς· Οὐ ἐπειδὴ τὸ ἔξωθέν σου κεκόσμηται, καὶ ἱκανῶς σοι πλάσμα τῆς εὐσεβείας κατώρθωται, ἀλλ᾽ ἐπειδή σου τὴν ψυχὴν ἐνέδυσεν ὁ Θεὸς ἱμάτιον σωτηρίου, καὶ χιο τῶνα εὐφροσύνης, καὶ παντὶ πλούτῳ σε ἐμεγάλυνεν, ἀρχηγὸς ἡμῶν γενοῦ, ὅπως ἂν ἀπὸ τῆς ἐν λόγῳ καὶ σοφίᾳ καὶ ἔργοις ἀγαθοῖς περιουσίας εὐθηνίαν ἡμῖν (10) ἐκ τῆς σῆς διακονίας τῶν πνευματικῶν εὕρωμεν ἀπο- λαύσεων. Καὶ τὸ βρῶμα τὸ ἐμὸν ὑπὸ σὲ ἔστω, τουτέστι, τὸ σιτομέτριον ὑπὸ σὲ ἔστω. Οὐκ ἔσομαι ἀρχηγὸς ὑμῶν (11). Οὐ γάρ ἐστιν ἐν τῷ οἴκῳ μου ἄρτος, οὐδὲ ἱμάτιον. Ἔτι τὰ κατὰ τὴν στάσιν, ὡς πρὸς τὴν ἱστορίαν, ὁ λόγος αἰνίσσε τὴν τις ἔσχατον πτῶσιν τοῦ λαοῦ διηγούμενος, ας μηδὲ μέχρις ἑνὸς ἱματίου εὐπορούντων, τῶν εἰς προστασίαν παρ' αὐτῶν ἑλκομένων. Δείκνυσι δὲ τὸ στασιαστικὸν τῆς στάσεως τῶν πραγμάτων (12), τὸ μὴ ἐκ συμφώνου, μηδὲ ἐκ συμπνοίας πάντας ὁρμᾶν ἐπὶ τὴν ἐκλογὴν τοῦ δυναμένου ἄρχεῖν αὐτῶν, ἀλλ᾽ • (β) Αλληλογραφίαν. τὸ ἔξωθεν. τὰ μὲν ἔξω ἀλληλοφαγίαν, γενοῦ, καὶ τὸ βρῶμα τὸ ἐμὸν ὑπὸ σὲ ἔστω ὁ ἀληθὴς ἄρχων πολλαῖς καί, νου, ΧΧΧ. θεν. ἡμῖν. ὑπὸ σὲ ἔστω, ἐστί μοι. Α' μοι, πραγμάτων. τὸ πραττόμενον. πάντα ὁρμήν. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. III. A bellum, tum inhonorati adversus honorabiles in- B C II Tim, 111, 3, 6. Isa. LXI, 10. surgunt. Εnimvero nonne quotidie viros cernimus, qui ex ebrietate et ingluvie, et lupanari egredien- tes, de Deo sermonem habent, ac eos qui ex po- pulo sunt honorandi, judicant? suum, et propinquum patris sui, dicens: Vestimon- tum habes princeps esto noster, et cibus meus sub te sit. Aperte et isthæc spectant ad Judaici excidii tempus, quando fame tabescentes, ita ut etiam alii alios manducarent, in partes transibant eorum qui opulentiores videbantur, atque ut sibi præ- essent, rogabant. Vestimentum habes princeps esto noster. Qui vere princeps est, non ab externis insi- guibus dignoscitur, uti purpura, paludamento, et diademate, sed ab imperatoria qua præditus est vir- tute. Qui enim subditur voluptatibus, ac variis cupi- ditatibus ducitur, servus cum sit peccati, ad impe- randum idoneus non est. Hic quidem testimonium, quo imperandi facultas designatur, non ab animi ornatu, sed a vestimentorum cultu desumitur. Atqui oremus nos, ut Ecclesiarum principes populique du- ces neque ab exteriori amictu, neque ab eo quem præ se ferant habitu, sed ab ipsamet veritate testi- monium habeant, ita ut dicere possimus: Non quod quæ in te extrinsecus apparent, ornata sint, aut pie- tatis larva a te multum exculta sit, sed quod ani- mam tuam vestimento salutaris tunicaque lætitiæ. Deus induit, omnique divitiarum genere te magni- ficavit 10, princeps sis noster, ut per abundantiam in sermone et sapientia et operibus bonis recondi- tam nobis ex tuo ministerio comparemus spiritua lium deliciarum copiam. Et cibus meus sub te sit, hoc est tritici mensura sub te sit. Non ero princeps vester. Non enim est in domo mea panis, neque vestimentum. Adhuc ea quæ in illa se- ditione gesta sunt, quod ad historiam attinet, si- gnificat Scriptura: nimirum enarrat extremum po- puli excidium, ita ut ne unum quidem indumentum suppeteret iis, quos ad principatum trahebant. Hoc autem tumultuosum rerum in seditione gestarum statum ostendit, quod omnes communi consensu et concordibus animis ad eligendum eum qui ipsis præ- Interpres legisse videtur, D nostri sex mss., Editi, quod et magis consentaneum est. EDIT. post vocem in excusis adduntur illa, quæ verba cum in nos stris sex mss. non inveniantur, delere non dubita- vimus. Ibidem Reg. primus, verus princeps. sed quin illud, expungi debeat, dubiun non habemus. Nam hæc verba et in sacro textu et in quinque mss. pariter desiderantur. neque ab apparente habitu. Nec ita multo infra PATROL. GR, codicibus scriptum reperitur. Illud quod mor sequitur, additum est e libris veteris bus. utroque Colb. invenitur. Ibidem editi, vocem nostrorum codicum omnium fidem se- cuti, expunximus. Combefisius tamen, ut sæpe alias, vul- gata lectione non contentus, ait sibi videri legen- dum, Haud longe mss. nonnulii, 111. Ὅτι ἐπιλήψεται ἄνθρωπος τοῦ ἀδελφοῦ 112. Καὶ ἀποκριθεὶς ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ἐρεῖ· 111. VERS. 6. Quia apprehendet homo fratrem 113. Vans. 7. Εt respondens in illa die dicet. (7) Colb. primus, στρατηγός, imperator. Ibidem (8) Bditi et Reg. primus, ἐπιθυμίαις πολλαῖς καί (9) Ita mss. omnes. Editi, και τοῦ ἐπιφαινομέ (10) Ubi in editis legimus, ἡμεῖς, in nostris sex (11) Vox ὑμῶν deest quidem in editis: sed in (12) Legitur et in editis et in mss. omnibus, τῶν

πολιτεύτων στρατεύωνται, οἱ ἄτιμοι τοῖς ἐντίμοις προσκόπτουσιν. Η γὰρ οὐχ ὁρῶμεν ἄνδρας καθ' ἐκάσε την ἡμέραν ἀπὸ μέθης καὶ γαστριμαργίας, ἀπὸ τῶν χαμαιτυπιῶν ἀνισταμένους, καὶ περὶ Θεοῦ διαλεγομέ- νους, καὶ κρίνοντας τοὺς τιμίους τοῦ λαοῦ. η αὐτοῦ, καὶ τοῦ πλησίον τοῦ πατρὸς αὐτοῦ, λέ- γων. Ιμάτιον ἔχεις, ἀρχηγὸς ἡμῶν γενοῦ, καὶ τὸ βρῶμα τὸ ἐμὸν ὑπὸ σὲ ἔστω. Σαφῶς καὶ ταῦτα ἐπὶ τὸν καιρὸν φέρει τῆς Ἰουδαϊκῆς ἁλώσεως, ὅτε ἐκτε- τηκότες λιμῷ, ὡς καὶ εἰς ἀλληλογραφίαν (β) αὐτοὺς ἐκπεσεῖν, τοῖς δοκοῦσιν εὐπορεῖν προσεχώρουν, τὰς προστασίας αὐτῶν ἐπικαλούμενοι. Ιμάτιον ἔχεις, ἀρχηγὸς (7) ἡμῶν γενοῦ. Ὁ ἀληθῶς ἄρχων οὐκ ἐκ τῶν ἔξωθεν συμβόλων γνωρίζεται, οἷον πορφύρας, χλαμίδος, καὶ διαδήματος· ἀλλ' ἐκ τοῦ ἔχειν τὴν ἀρχι- κὴν ἀρετήν. Ὁ γὰρ ἀρχόμενος ὑπὸ τῶν ἡδονῶν, και ἀγόμενος ἐπιθυμίαις (8) ποικίλαις, δοῦλος ὢν τῆς ἁμαρτίας, ἀνεπιτήδειός ἐστι πρὸς τὸ ἄρχειν. Ἐν ταῦθα μέντοι ἡ μαρτυρία τοῦ δύνασθαι ἄρχειν οὐκ ἀπὸ τοῦ τὴν ψυχὴν κεκοσμῆσθαι, ἀλλ᾽ ἀπὸ τῆς τῶν ἱμπτίων περιβολῆς. Ἀλλ᾿ ἡμεῖς εὐξώμεθα, τοὺς ἄρχοντας τῶν Ἐκκλησιῶν, καὶ καθηγουμένους τοῦ λαοῦ μὴ ἐκ τῆς ἔξωθεν περιβολῆς, καὶ τοῦ ἐπιφερο- μένου (9) σχηματισμοῦ τὴν μαρτυρίαν ἔχειν, ἀλλ᾽ ἀπ᾿ αὐτῆς τῆς ἀληθείας, ὥστε λέγειν ἡμᾶς· Οὐ ἐπειδὴ τὸ ἔξωθέν σου κεκόσμηται, καὶ ἱκανῶς σοι πλάσμα τῆς εὐσεβείας κατώρθωται, ἀλλ᾽ ἐπειδή σου τὴν ψυχὴν ἐνέδυσεν ὁ Θεὸς ἱμάτιον σωτηρίου, καὶ χιο τῶνα εὐφροσύνης, καὶ παντὶ πλούτῳ σε ἐμεγάλυνεν, ἀρχηγὸς ἡμῶν γενοῦ, ὅπως ἂν ἀπὸ τῆς ἐν λόγῳ καὶ σοφίᾳ καὶ ἔργοις ἀγαθοῖς περιουσίας εὐθηνίαν ἡμῖν (10) ἐκ τῆς σῆς διακονίας τῶν πνευματικῶν εὕρωμεν ἀπο- λαύσεων. Καὶ τὸ βρῶμα τὸ ἐμὸν ὑπὸ σὲ ἔστω, τουτέστι, τὸ σιτομέτριον ὑπὸ σὲ ἔστω. Οὐκ ἔσομαι ἀρχηγὸς ὑμῶν (11). Οὐ γάρ ἐστιν ἐν τῷ οἴκῳ μου ἄρτος, οὐδὲ ἱμάτιον. Ἔτι τὰ κατὰ τὴν στάσιν, ὡς πρὸς τὴν ἱστορίαν, ὁ λόγος αἰνίσσε τὴν τις ἔσχατον πτῶσιν τοῦ λαοῦ διηγούμενος, ας μηδὲ μέχρις ἑνὸς ἱματίου εὐπορούντων, τῶν εἰς προστασίαν παρ' αὐτῶν ἑλκομένων. Δείκνυσι δὲ τὸ στασιαστικὸν τῆς στάσεως τῶν πραγμάτων (12), τὸ μὴ ἐκ συμφώνου, μηδὲ ἐκ συμπνοίας πάντας ὁρμᾶν ἐπὶ τὴν ἐκλογὴν τοῦ δυναμένου ἄρχεῖν αὐτῶν, ἀλλ᾽ • (β) Αλληλογραφίαν. τὸ ἔξωθεν. τὰ μὲν ἔξω ἀλληλοφαγίαν, γενοῦ, καὶ τὸ βρῶμα τὸ ἐμὸν ὑπὸ σὲ ἔστω ὁ ἀληθὴς ἄρχων πολλαῖς καί, νου, ΧΧΧ. θεν. ἡμῖν. ὑπὸ σὲ ἔστω, ἐστί μοι. Α' μοι, πραγμάτων. τὸ πραττόμενον. πάντα ὁρμήν. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. III. A bellum, tum inhonorati adversus honorabiles in- B C II Tim, 111, 3, 6. Isa. LXI, 10. surgunt. Εnimvero nonne quotidie viros cernimus, qui ex ebrietate et ingluvie, et lupanari egredien- tes, de Deo sermonem habent, ac eos qui ex po- pulo sunt honorandi, judicant? suum, et propinquum patris sui, dicens: Vestimon- tum habes princeps esto noster, et cibus meus sub te sit. Aperte et isthæc spectant ad Judaici excidii tempus, quando fame tabescentes, ita ut etiam alii alios manducarent, in partes transibant eorum qui opulentiores videbantur, atque ut sibi præ- essent, rogabant. Vestimentum habes princeps esto noster. Qui vere princeps est, non ab externis insi- guibus dignoscitur, uti purpura, paludamento, et diademate, sed ab imperatoria qua præditus est vir- tute. Qui enim subditur voluptatibus, ac variis cupi- ditatibus ducitur, servus cum sit peccati, ad impe- randum idoneus non est. Hic quidem testimonium, quo imperandi facultas designatur, non ab animi ornatu, sed a vestimentorum cultu desumitur. Atqui oremus nos, ut Ecclesiarum principes populique du- ces neque ab exteriori amictu, neque ab eo quem præ se ferant habitu, sed ab ipsamet veritate testi- monium habeant, ita ut dicere possimus: Non quod quæ in te extrinsecus apparent, ornata sint, aut pie- tatis larva a te multum exculta sit, sed quod ani- mam tuam vestimento salutaris tunicaque lætitiæ. Deus induit, omnique divitiarum genere te magni- ficavit 10, princeps sis noster, ut per abundantiam in sermone et sapientia et operibus bonis recondi- tam nobis ex tuo ministerio comparemus spiritua lium deliciarum copiam. Et cibus meus sub te sit, hoc est tritici mensura sub te sit. Non ero princeps vester. Non enim est in domo mea panis, neque vestimentum. Adhuc ea quæ in illa se- ditione gesta sunt, quod ad historiam attinet, si- gnificat Scriptura: nimirum enarrat extremum po- puli excidium, ita ut ne unum quidem indumentum suppeteret iis, quos ad principatum trahebant. Hoc autem tumultuosum rerum in seditione gestarum statum ostendit, quod omnes communi consensu et concordibus animis ad eligendum eum qui ipsis præ- Interpres legisse videtur, D nostri sex mss., Editi, quod et magis consentaneum est. EDIT. post vocem in excusis adduntur illa, quæ verba cum in nos stris sex mss. non inveniantur, delere non dubita- vimus. Ibidem Reg. primus, verus princeps. sed quin illud, expungi debeat, dubiun non habemus. Nam hæc verba et in sacro textu et in quinque mss. pariter desiderantur. neque ab apparente habitu. Nec ita multo infra PATROL. GR, codicibus scriptum reperitur. Illud quod mor sequitur, additum est e libris veteris bus. utroque Colb. invenitur. Ibidem editi, vocem nostrorum codicum omnium fidem se- cuti, expunximus. Combefisius tamen, ut sæpe alias, vul- gata lectione non contentus, ait sibi videri legen- dum, Haud longe mss. nonnulii, 111. Ὅτι ἐπιλήψεται ἄνθρωπος τοῦ ἀδελφοῦ 112. Καὶ ἀποκριθεὶς ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ἐρεῖ· 111. VERS. 6. Quia apprehendet homo fratrem 113. Vans. 7. Εt respondens in illa die dicet. (7) Colb. primus, στρατηγός, imperator. Ibidem (8) Bditi et Reg. primus, ἐπιθυμίαις πολλαῖς καί (9) Ita mss. omnes. Editi, και τοῦ ἐπιφαινομέ (10) Ubi in editis legimus, ἡμεῖς, in nostris sex (11) Vox ὑμῶν deest quidem in editis: sed in (12) Legitur et in editis et in mss. omnibus, τῶν

μὴ τὸν ἄξιον αἱρεῖσθαι, ἀλλὰ τὸν αὐτῷ οἰκεῖον· μηδὲ τὸν σώζειν δυνάμενον, ἀλλὰ τὸν κατὰ γένος αὐτῷ διαφέροντα. Επιλήψεται γάρ, φησίν, ἄνθρωπος τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ, καὶ τοῦ οἰκείου τοῦ (14) πα- τρὸς αὐτοῦ. Ὅπερ ἀπείη ἐν ταῖς τῶν Ἐκκλησιῶν προστασίαις γενέσθαι, ὥστε τὸν τυχόντα τοῦ τυχόν τος ἐπιλαμβάνεσθαι, καὶ τὸν ἀποροῦντα γαμικῶν ἐνδυμάτων, καὶ κόσμου τοῦ πρέποντος ἐστερημένον, πτωχεύοντα βρωμάτων πνευματικῶν, καὶ οὐκ ἔχοντα ἐν τῇ οἰκίᾳ αὐτοῦ, τουτέστιν ἐν τῷ κρυπτῷ τῆς κάρ δίας αὐτοῦ, ἄρτου ἀληθινὸν καὶ ζῶντα, δυνάμενον στηρίζειν τὴν καρδίαν ἀνθρώπου. Νῦν δὲ φοβοῦμαι, μὴ ἐν μὲν τῇ Ἰουδαϊκῇ στάσει ἦσαν τίνες οἱ ἀν- αξίους ἑαυτοὺς τοῦ ἑτέρων ἄρχειν ἡγούμενοι, διὰ τὴν συναίσθησιν τῆς ἐνυπαρχούσης αὐτοῖς πτωχείας· ἐπὶ δὲ τῶν παρόντων, κἂν μὴ ὡσί τινες ἐνδεδυμένοι Χριστόν, μηδὲ σπλάγχνα οἰκτιρμοῦ, κατὰ τὸν ᾿Από- στολον, κἂν (45) ἐπιλάβηταί τις, οὐκ ἀντιλέγουσι, κἂν μὴ ἐπιλάβηται, εἰσωθοῦνται πολλοί, σπουδαρχαι δὲ πολλοὶ (16) αὐτοχειροτόνητοι, τὴν παροῦσαν λαμ πρότητα διώκοντες, τὴν δὲ μέλλουσαν κρίσιν μὴ προορώμενοι. Αλλ' οὐ Μωϋσῆς τοιοῦτος· ἀλλ᾽ ὁ πάντα εὐπειθὴς καὶ εὐήκοος, ὅτι ἀπεστέλλετο πρὸς τὸν λαόν· Δέομαι, φησί, Κύριε, προχείρισαι ἄλλον ὅν ἀποστελεῖς. Δι᾿ ὃ καὶ οἱονεὶ φιλονεικότερον ἀντ- έχεσθαι αὐτοῦ τὸν Θεὸν κατεσκεύασεν (17) αὐτῇ τῇ παραιτήσει καὶ τῇ ὁμολογίᾳ τῆς ἀσθενείας τὸ ἄξιος εἶναι τοῦ προεστάναι δεικνύς. Διὸ καλῶς ἔχει τὸ παρ άγγελμα· Μὴ (18) ζήτει γενέσθαι κριτής, μή- πως οὐκ ἰσχύσεις ἐξᾶραι ἀδικίας. Ὁ μέντοι προ- φητικός λόγος τὴν παραίτησιν τῶν ἐλκομένων ἄρχειν ὑπὸ τῶν στασιαζόντων οὐ καθόλου φησὶ γεγενῆσθαι. Οὐ γὰρ εἶπεν ἁπλῶς, Οὐκ ἔσομαι ἀρχηγός, ἀλλὰ μετὰ προσθήκης, Οὐκ ἔσομαι ἀρχηγὸς τοῦ λαοῦ τούτου· καὶ τὴν αἰτίαν ἐπήγαγεν. Έκαστον τοῦ προστυχόντος (13) ἐπιλαμβάνεσθαι, καὶ η τος. στολον, ἐνδεδυμένα, κάν. γουσι, πολλοί σπουδαρχίδαι, πολλοί, δαία συμπέπτωκε, καὶ αἱ γλῶσσαι αὐτῶν μετὰ (19) ἀνομίας τὰ πρὸς Κύριον ἀπειθοῦσιν. Ἡ γὰρ τέως συνεχομένη ὑπὸ τῆς χειρὸς (20) τοῦ Κυρίου Ἱερου- σαλὴμ τῷ δεσμῷ τῆς συναφείας, ἀνεῖται νῦν καὶ ἐκβέβληται. Καὶ ἡ Ἰουδαία συμπέπτωκε, τῶν στη ριγμάτων αὐτῆς ὑφαιρεθέντων. Καὶ οὐχὶ τὰ μὲν πάθη τοιαῦται ἐπιμέλεια δὲ τίς τοῦ εὐαρεστῆσαι Θεῷ, καὶ σπουδὴ εἰς μετάνοιαν, ὥστε ἐντεῦθεν ἐλ- πίδα εἶναι παυθήσεσθαι τὰ δεινά ; Αλλ' Α' γλῶσσαι αὐτῶν τὰ πρὸς Κύριον ἀπειθοῦσιν, καὶ οὐχ ἁπλῶς ἀπειθοῦσιν, ἀλλὰ μετὰ ἀνομίας· ὡς, διὰ τὸ τὴν καρ- οὐκ ἰσχύσῃς. μετά, αὐτῆς ἀφαιοεθέντων. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. B eese posset, non concurrerent, sed unusquisque A quemlibet obvium assumeret, non eum qui esset electione dignus, sed qui sibi familiaris esset ac ne- cessarius ; non eum qui salvos ipsos ac incolumes servare posset, sed qui sanguinis necessitudine ip- sum contingeret. Apprehendet enim, inquit, homo fra- trem suum, et domesticum patris sui. Absit certe ne id fiat in tribuendis Ecclesiarum præfecturis: ita ut quilibet quemlibet eligat, eum nempe qui nuptia- libus indumentis careat, qui sit decenti cultu des- titutus, qui spiritualium egeat alimentorum: et qui in domo sua, hoc est, in arcano cordis sui secessu panem verum ac viventem nequaquam habet, qui possit cor hominis confirmare 11. Nunc autem timeo ne, ut olim in Judaica seditione erant qui seipsos arbitrarentur indignos, qui cæteris præficerentur, utpote suæ ipsorum paupertatis conscii, ita hoc temporesint nonnulli, qui licet Christum et misera- tionis viscera induti non sint, secundum Apo- tolumn 1, si quis tamen eos promoveat, non contra- dicant: et si promoveat nemo, plurimi se intrudunt. Nam principatum ambiunt non pauci, sua ipsorum opera creati, præsentem claritudinem consectantes futurum vero judicium nequaquam prævidentes. Atqui non ejusmodi fuit Moyses, sed in omnibus obediens ac morigerus, quando ad populum mitte- batur, aiebat: Obsecro, Domine, elige alium quem mittes 13. Ex quo factum est ut Deus ipsum urgeret quasi pertinacius, utpote qui hac ipsa recusatione et sum infirmitatis confessione se primatu dignum ostenderet. Quapropter egregia est admonitio illa: Ne quæras fieri judex ne forte non possis auferre ini- G quitates 14. Attamen recusationem eorum, qui a se- ditiosis ad excipiendum principatum compelleban- tur, generalem non fuisse declarat sermo prophe- ticus. Non enim simpliciter ait: Non ero princeps ; sed cum adjectione, Non ero princeps populi hujus ; atque causam subjunxit. Judæa concidit et linguæ eorum cum iniquitate his quæ Domini sunt, non obtemperant. Jerusalem enim, quæ hactenus per Domini manum fuerat concordiæ vinculo colligata, nunc dissoluta est et repudiata. Et Judæa concidit, subductis ejus fulcimentis. Ac calamitates quidem nonne tales sunt? Quæ vero di- ligentia ab eis adhibita est ad se reddendos Deo Bratos, et quod studium ad penitentiam agendam ostensum est, ut inde affulgeret spes finem malis intentatis impositum iri? Atqui Linguæ corum his. quæ Domini sunt, non obtemperant, nec inoeosquen- p Psal. cIII, 15. Coloss. III, 12, Exod. iv, 13. haud recte. At hunc locum e mss. emendavimus. i Eccli. vi, 6. mss., riorum quidem vitio, qui diligenter scripsere sed typographorum. nonnulli, 113. VERS. 8, 9. Quia dissoluta est Jerusalem, et (13) Ita mss. omnes. Editi, τοῦ προστυγχάνον· (14) Editi, οἰκείου. At mss. aliquot, οἰκείου τοῦ. (15) Libri veteres, Απόστολον, κάν. Editi, Από- (16) Editi, εἰσωθοῦνται πολλοί, καὶ οὐκ ἀντιλέ 113. Ὅτι ἀνεῖται Ἱερουσαλὴν, καὶ ἡ Ἰου (47) Ita sex libri veteres. Editi vero, παρεσκεύασεν. (18) Editi, τό μή. Deest τό in mss. Statim quatuor (19) In editis pro μετά legitur μεσταί, non libra- (20) Libri aliquot veteres, τῶν χειρῶν. Μοχ 188.

μὴ τὸν ἄξιον αἱρεῖσθαι, ἀλλὰ τὸν αὐτῷ οἰκεῖον· μηδὲ τὸν σώζειν δυνάμενον, ἀλλὰ τὸν κατὰ γένος αὐτῷ διαφέροντα. Επιλήψεται γάρ, φησίν, ἄνθρωπος τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ, καὶ τοῦ οἰκείου τοῦ (14) πα- τρὸς αὐτοῦ. Ὅπερ ἀπείη ἐν ταῖς τῶν Ἐκκλησιῶν προστασίαις γενέσθαι, ὥστε τὸν τυχόντα τοῦ τυχόν τος ἐπιλαμβάνεσθαι, καὶ τὸν ἀποροῦντα γαμικῶν ἐνδυμάτων, καὶ κόσμου τοῦ πρέποντος ἐστερημένον, πτωχεύοντα βρωμάτων πνευματικῶν, καὶ οὐκ ἔχοντα ἐν τῇ οἰκίᾳ αὐτοῦ, τουτέστιν ἐν τῷ κρυπτῷ τῆς κάρ δίας αὐτοῦ, ἄρτου ἀληθινὸν καὶ ζῶντα, δυνάμενον στηρίζειν τὴν καρδίαν ἀνθρώπου. Νῦν δὲ φοβοῦμαι, μὴ ἐν μὲν τῇ Ἰουδαϊκῇ στάσει ἦσαν τίνες οἱ ἀν- αξίους ἑαυτοὺς τοῦ ἑτέρων ἄρχειν ἡγούμενοι, διὰ τὴν συναίσθησιν τῆς ἐνυπαρχούσης αὐτοῖς πτωχείας· ἐπὶ δὲ τῶν παρόντων, κἂν μὴ ὡσί τινες ἐνδεδυμένοι Χριστόν, μηδὲ σπλάγχνα οἰκτιρμοῦ, κατὰ τὸν ᾿Από- στολον, κἂν (45) ἐπιλάβηταί τις, οὐκ ἀντιλέγουσι, κἂν μὴ ἐπιλάβηται, εἰσωθοῦνται πολλοί, σπουδαρχαι δὲ πολλοὶ (16) αὐτοχειροτόνητοι, τὴν παροῦσαν λαμ πρότητα διώκοντες, τὴν δὲ μέλλουσαν κρίσιν μὴ προορώμενοι. Αλλ' οὐ Μωϋσῆς τοιοῦτος· ἀλλ᾽ ὁ πάντα εὐπειθὴς καὶ εὐήκοος, ὅτι ἀπεστέλλετο πρὸς τὸν λαόν· Δέομαι, φησί, Κύριε, προχείρισαι ἄλλον ὅν ἀποστελεῖς. Δι᾿ ὃ καὶ οἱονεὶ φιλονεικότερον ἀντ- έχεσθαι αὐτοῦ τὸν Θεὸν κατεσκεύασεν (17) αὐτῇ τῇ παραιτήσει καὶ τῇ ὁμολογίᾳ τῆς ἀσθενείας τὸ ἄξιος εἶναι τοῦ προεστάναι δεικνύς. Διὸ καλῶς ἔχει τὸ παρ άγγελμα· Μὴ (18) ζήτει γενέσθαι κριτής, μή- πως οὐκ ἰσχύσεις ἐξᾶραι ἀδικίας. Ὁ μέντοι προ- φητικός λόγος τὴν παραίτησιν τῶν ἐλκομένων ἄρχειν ὑπὸ τῶν στασιαζόντων οὐ καθόλου φησὶ γεγενῆσθαι. Οὐ γὰρ εἶπεν ἁπλῶς, Οὐκ ἔσομαι ἀρχηγός, ἀλλὰ μετὰ προσθήκης, Οὐκ ἔσομαι ἀρχηγὸς τοῦ λαοῦ τούτου· καὶ τὴν αἰτίαν ἐπήγαγεν. Έκαστον τοῦ προστυχόντος (13) ἐπιλαμβάνεσθαι, καὶ η τος. στολον, ἐνδεδυμένα, κάν. γουσι, πολλοί σπουδαρχίδαι, πολλοί, δαία συμπέπτωκε, καὶ αἱ γλῶσσαι αὐτῶν μετὰ (19) ἀνομίας τὰ πρὸς Κύριον ἀπειθοῦσιν. Ἡ γὰρ τέως συνεχομένη ὑπὸ τῆς χειρὸς (20) τοῦ Κυρίου Ἱερου- σαλὴμ τῷ δεσμῷ τῆς συναφείας, ἀνεῖται νῦν καὶ ἐκβέβληται. Καὶ ἡ Ἰουδαία συμπέπτωκε, τῶν στη ριγμάτων αὐτῆς ὑφαιρεθέντων. Καὶ οὐχὶ τὰ μὲν πάθη τοιαῦται ἐπιμέλεια δὲ τίς τοῦ εὐαρεστῆσαι Θεῷ, καὶ σπουδὴ εἰς μετάνοιαν, ὥστε ἐντεῦθεν ἐλ- πίδα εἶναι παυθήσεσθαι τὰ δεινά ; Αλλ' Α' γλῶσσαι αὐτῶν τὰ πρὸς Κύριον ἀπειθοῦσιν, καὶ οὐχ ἁπλῶς ἀπειθοῦσιν, ἀλλὰ μετὰ ἀνομίας· ὡς, διὰ τὸ τὴν καρ- οὐκ ἰσχύσῃς. μετά, αὐτῆς ἀφαιοεθέντων. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. B eese posset, non concurrerent, sed unusquisque A quemlibet obvium assumeret, non eum qui esset electione dignus, sed qui sibi familiaris esset ac ne- cessarius ; non eum qui salvos ipsos ac incolumes servare posset, sed qui sanguinis necessitudine ip- sum contingeret. Apprehendet enim, inquit, homo fra- trem suum, et domesticum patris sui. Absit certe ne id fiat in tribuendis Ecclesiarum præfecturis: ita ut quilibet quemlibet eligat, eum nempe qui nuptia- libus indumentis careat, qui sit decenti cultu des- titutus, qui spiritualium egeat alimentorum: et qui in domo sua, hoc est, in arcano cordis sui secessu panem verum ac viventem nequaquam habet, qui possit cor hominis confirmare 11. Nunc autem timeo ne, ut olim in Judaica seditione erant qui seipsos arbitrarentur indignos, qui cæteris præficerentur, utpote suæ ipsorum paupertatis conscii, ita hoc temporesint nonnulli, qui licet Christum et misera- tionis viscera induti non sint, secundum Apo- tolumn 1, si quis tamen eos promoveat, non contra- dicant: et si promoveat nemo, plurimi se intrudunt. Nam principatum ambiunt non pauci, sua ipsorum opera creati, præsentem claritudinem consectantes futurum vero judicium nequaquam prævidentes. Atqui non ejusmodi fuit Moyses, sed in omnibus obediens ac morigerus, quando ad populum mitte- batur, aiebat: Obsecro, Domine, elige alium quem mittes 13. Ex quo factum est ut Deus ipsum urgeret quasi pertinacius, utpote qui hac ipsa recusatione et sum infirmitatis confessione se primatu dignum ostenderet. Quapropter egregia est admonitio illa: Ne quæras fieri judex ne forte non possis auferre ini- G quitates 14. Attamen recusationem eorum, qui a se- ditiosis ad excipiendum principatum compelleban- tur, generalem non fuisse declarat sermo prophe- ticus. Non enim simpliciter ait: Non ero princeps ; sed cum adjectione, Non ero princeps populi hujus ; atque causam subjunxit. Judæa concidit et linguæ eorum cum iniquitate his quæ Domini sunt, non obtemperant. Jerusalem enim, quæ hactenus per Domini manum fuerat concordiæ vinculo colligata, nunc dissoluta est et repudiata. Et Judæa concidit, subductis ejus fulcimentis. Ac calamitates quidem nonne tales sunt? Quæ vero di- ligentia ab eis adhibita est ad se reddendos Deo Bratos, et quod studium ad penitentiam agendam ostensum est, ut inde affulgeret spes finem malis intentatis impositum iri? Atqui Linguæ corum his. quæ Domini sunt, non obtemperant, nec inoeosquen- p Psal. cIII, 15. Coloss. III, 12, Exod. iv, 13. haud recte. At hunc locum e mss. emendavimus. i Eccli. vi, 6. mss., riorum quidem vitio, qui diligenter scripsere sed typographorum. nonnulli, 113. VERS. 8, 9. Quia dissoluta est Jerusalem, et (13) Ita mss. omnes. Editi, τοῦ προστυγχάνον· (14) Editi, οἰκείου. At mss. aliquot, οἰκείου τοῦ. (15) Libri veteres, Απόστολον, κάν. Editi, Από- (16) Editi, εἰσωθοῦνται πολλοί, καὶ οὐκ ἀντιλέ 113. Ὅτι ἀνεῖται Ἱερουσαλὴν, καὶ ἡ Ἰου (47) Ita sex libri veteres. Editi vero, παρεσκεύασεν. (18) Editi, τό μή. Deest τό in mss. Statim quatuor (19) In editis pro μετά legitur μεσταί, non libra- (20) Libri aliquot veteres, τῶν χειρῶν. Μοχ 188.

μὴ τὸν ἄξιον αἱρεῖσθαι, ἀλλὰ τὸν αὐτῷ οἰκεῖον· μηδὲ τὸν σώζειν δυνάμενον, ἀλλὰ τὸν κατὰ γένος αὐτῷ διαφέροντα. Επιλήψεται γάρ, φησίν, ἄνθρωπος τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ, καὶ τοῦ οἰκείου τοῦ (14) πα- τρὸς αὐτοῦ. Ὅπερ ἀπείη ἐν ταῖς τῶν Ἐκκλησιῶν προστασίαις γενέσθαι, ὥστε τὸν τυχόντα τοῦ τυχόν τος ἐπιλαμβάνεσθαι, καὶ τὸν ἀποροῦντα γαμικῶν ἐνδυμάτων, καὶ κόσμου τοῦ πρέποντος ἐστερημένον, πτωχεύοντα βρωμάτων πνευματικῶν, καὶ οὐκ ἔχοντα ἐν τῇ οἰκίᾳ αὐτοῦ, τουτέστιν ἐν τῷ κρυπτῷ τῆς κάρ δίας αὐτοῦ, ἄρτου ἀληθινὸν καὶ ζῶντα, δυνάμενον στηρίζειν τὴν καρδίαν ἀνθρώπου. Νῦν δὲ φοβοῦμαι, μὴ ἐν μὲν τῇ Ἰουδαϊκῇ στάσει ἦσαν τίνες οἱ ἀν- αξίους ἑαυτοὺς τοῦ ἑτέρων ἄρχειν ἡγούμενοι, διὰ τὴν συναίσθησιν τῆς ἐνυπαρχούσης αὐτοῖς πτωχείας· ἐπὶ δὲ τῶν παρόντων, κἂν μὴ ὡσί τινες ἐνδεδυμένοι Χριστόν, μηδὲ σπλάγχνα οἰκτιρμοῦ, κατὰ τὸν ᾿Από- στολον, κἂν (45) ἐπιλάβηταί τις, οὐκ ἀντιλέγουσι, κἂν μὴ ἐπιλάβηται, εἰσωθοῦνται πολλοί, σπουδαρχαι δὲ πολλοὶ (16) αὐτοχειροτόνητοι, τὴν παροῦσαν λαμ πρότητα διώκοντες, τὴν δὲ μέλλουσαν κρίσιν μὴ προορώμενοι. Αλλ' οὐ Μωϋσῆς τοιοῦτος· ἀλλ᾽ ὁ πάντα εὐπειθὴς καὶ εὐήκοος, ὅτι ἀπεστέλλετο πρὸς τὸν λαόν· Δέομαι, φησί, Κύριε, προχείρισαι ἄλλον ὅν ἀποστελεῖς. Δι᾿ ὃ καὶ οἱονεὶ φιλονεικότερον ἀντ- έχεσθαι αὐτοῦ τὸν Θεὸν κατεσκεύασεν (17) αὐτῇ τῇ παραιτήσει καὶ τῇ ὁμολογίᾳ τῆς ἀσθενείας τὸ ἄξιος εἶναι τοῦ προεστάναι δεικνύς. Διὸ καλῶς ἔχει τὸ παρ άγγελμα· Μὴ (18) ζήτει γενέσθαι κριτής, μή- πως οὐκ ἰσχύσεις ἐξᾶραι ἀδικίας. Ὁ μέντοι προ- φητικός λόγος τὴν παραίτησιν τῶν ἐλκομένων ἄρχειν ὑπὸ τῶν στασιαζόντων οὐ καθόλου φησὶ γεγενῆσθαι. Οὐ γὰρ εἶπεν ἁπλῶς, Οὐκ ἔσομαι ἀρχηγός, ἀλλὰ μετὰ προσθήκης, Οὐκ ἔσομαι ἀρχηγὸς τοῦ λαοῦ τούτου· καὶ τὴν αἰτίαν ἐπήγαγεν. Έκαστον τοῦ προστυχόντος (13) ἐπιλαμβάνεσθαι, καὶ η τος. στολον, ἐνδεδυμένα, κάν. γουσι, πολλοί σπουδαρχίδαι, πολλοί, δαία συμπέπτωκε, καὶ αἱ γλῶσσαι αὐτῶν μετὰ (19) ἀνομίας τὰ πρὸς Κύριον ἀπειθοῦσιν. Ἡ γὰρ τέως συνεχομένη ὑπὸ τῆς χειρὸς (20) τοῦ Κυρίου Ἱερου- σαλὴμ τῷ δεσμῷ τῆς συναφείας, ἀνεῖται νῦν καὶ ἐκβέβληται. Καὶ ἡ Ἰουδαία συμπέπτωκε, τῶν στη ριγμάτων αὐτῆς ὑφαιρεθέντων. Καὶ οὐχὶ τὰ μὲν πάθη τοιαῦται ἐπιμέλεια δὲ τίς τοῦ εὐαρεστῆσαι Θεῷ, καὶ σπουδὴ εἰς μετάνοιαν, ὥστε ἐντεῦθεν ἐλ- πίδα εἶναι παυθήσεσθαι τὰ δεινά ; Αλλ' Α' γλῶσσαι αὐτῶν τὰ πρὸς Κύριον ἀπειθοῦσιν, καὶ οὐχ ἁπλῶς ἀπειθοῦσιν, ἀλλὰ μετὰ ἀνομίας· ὡς, διὰ τὸ τὴν καρ- οὐκ ἰσχύσῃς. μετά, αὐτῆς ἀφαιοεθέντων. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. B eese posset, non concurrerent, sed unusquisque A quemlibet obvium assumeret, non eum qui esset electione dignus, sed qui sibi familiaris esset ac ne- cessarius ; non eum qui salvos ipsos ac incolumes servare posset, sed qui sanguinis necessitudine ip- sum contingeret. Apprehendet enim, inquit, homo fra- trem suum, et domesticum patris sui. Absit certe ne id fiat in tribuendis Ecclesiarum præfecturis: ita ut quilibet quemlibet eligat, eum nempe qui nuptia- libus indumentis careat, qui sit decenti cultu des- titutus, qui spiritualium egeat alimentorum: et qui in domo sua, hoc est, in arcano cordis sui secessu panem verum ac viventem nequaquam habet, qui possit cor hominis confirmare 11. Nunc autem timeo ne, ut olim in Judaica seditione erant qui seipsos arbitrarentur indignos, qui cæteris præficerentur, utpote suæ ipsorum paupertatis conscii, ita hoc temporesint nonnulli, qui licet Christum et misera- tionis viscera induti non sint, secundum Apo- tolumn 1, si quis tamen eos promoveat, non contra- dicant: et si promoveat nemo, plurimi se intrudunt. Nam principatum ambiunt non pauci, sua ipsorum opera creati, præsentem claritudinem consectantes futurum vero judicium nequaquam prævidentes. Atqui non ejusmodi fuit Moyses, sed in omnibus obediens ac morigerus, quando ad populum mitte- batur, aiebat: Obsecro, Domine, elige alium quem mittes 13. Ex quo factum est ut Deus ipsum urgeret quasi pertinacius, utpote qui hac ipsa recusatione et sum infirmitatis confessione se primatu dignum ostenderet. Quapropter egregia est admonitio illa: Ne quæras fieri judex ne forte non possis auferre ini- G quitates 14. Attamen recusationem eorum, qui a se- ditiosis ad excipiendum principatum compelleban- tur, generalem non fuisse declarat sermo prophe- ticus. Non enim simpliciter ait: Non ero princeps ; sed cum adjectione, Non ero princeps populi hujus ; atque causam subjunxit. Judæa concidit et linguæ eorum cum iniquitate his quæ Domini sunt, non obtemperant. Jerusalem enim, quæ hactenus per Domini manum fuerat concordiæ vinculo colligata, nunc dissoluta est et repudiata. Et Judæa concidit, subductis ejus fulcimentis. Ac calamitates quidem nonne tales sunt? Quæ vero di- ligentia ab eis adhibita est ad se reddendos Deo Bratos, et quod studium ad penitentiam agendam ostensum est, ut inde affulgeret spes finem malis intentatis impositum iri? Atqui Linguæ corum his. quæ Domini sunt, non obtemperant, nec inoeosquen- p Psal. cIII, 15. Coloss. III, 12, Exod. iv, 13. haud recte. At hunc locum e mss. emendavimus. i Eccli. vi, 6. mss., riorum quidem vitio, qui diligenter scripsere sed typographorum. nonnulli, 113. VERS. 8, 9. Quia dissoluta est Jerusalem, et (13) Ita mss. omnes. Editi, τοῦ προστυγχάνον· (14) Editi, οἰκείου. At mss. aliquot, οἰκείου τοῦ. (15) Libri veteres, Απόστολον, κάν. Editi, Από- (16) Editi, εἰσωθοῦνται πολλοί, καὶ οὐκ ἀντιλέ 113. Ὅτι ἀνεῖται Ἱερουσαλὴν, καὶ ἡ Ἰου (47) Ita sex libri veteres. Editi vero, παρεσκεύασεν. (18) Editi, τό μή. Deest τό in mss. Statim quatuor (19) In editis pro μετά legitur μεσταί, non libra- (20) Libri aliquot veteres, τῶν χειρῶν. Μοχ 188.

δίαν ἠλλοτριῶσθαι ἀπὸ Θεοῦ, καὶ ἀνυπότακτον εἶναι τοῦ θείου νόμου, τῆς γλώσσης αὐτῶν, δέον μελετῶν νυκτὸς καὶ ἡμέρας τὸν νόμον Κυρίου, ἀντιλεγούσης καὶ ἀπειθούσης. Τίνος οὖν ἄρξω, φησί; Τῆς Ἱερου· σαλήμ ; ᾿Αλλὰ ἐκβέβληται καὶ ἀνεῖται. Τῆς Ἰου δαίας; Αλλ' οὐκέτι ἔστηκεν ὀρθή· συμπέπτωκε γάρ. Τῶν μετανοούντων ; ᾿Αλλ᾽ ἀπειθοῦσι ταῖς γλώσ σαις αὐτῶν. Τάχα τοίνυν διὰ τὴν προϋπάρχουσαν δό- ξαν, σεμνὸν τὸ ἄρχειν τῶν τοιούτων. Ἀλλ᾿ Εταπει- νώθη, φησίν, ἡ δόξα αὐτῶν, καὶ ἡ αἰσχύνη του προσώπου αὐτῶν ἀντέστη αὐτοῖς. Τουτέστιν, οὐδὲ παῤῥησία αὑτοῖς ἀνανεύειν πρὸς τὸν Θεὸν, διὰ τὸ τὴν ἁμαρτίαν (21) μὴ τὴν τυχοῦσαν εἶναι, ἀλλὰ τῇ Σοδο- μιτῶν ἀξίαν εἶναι παραβάλλεσθαι, ἣν οὐχὶ λάθρα οὐδὲ ἐπαισχυνόμενοι πεποιήκασιν, ἀλλ᾽ οἱονεὶ ἐπαγαλ- λόμενοι (22) τῇ ἐργασίᾳ τῶν πονηρῶν, ἀνήγγειλαν πᾶσι καὶ ἐνεφάνισαν· ὥσπερ ἐκεῖνοι, ἐπὶ τὰς παρα- νόμους ἡδονὰς ὁρμῶντες, οὐχὶ βήμασιν (23) εκπροσ ώποις τὴν ἀσέλγειαν συνεκάλυπτον. Ποῦ γάρ εἰσι, φησίν, οἱ ἄνδρες οἱ εἰσελθόντες παρὰ σοί; Ἐξ- άγαγε αὐτοὺς πρὸς ἡμᾶς, ἵνα αὐτοῖς συγγενώμεθα. Εκείνην ἐμιμήσαντο τὴν ἁμαρτίαν. Τὴν γὰρ ἁμαρ τίαν αὐτῶν, ὡς Σοδόμων (24), ανήγγειλαν καὶ ἐνεφά νισαν. Ταῦτα ὁ ἐντυχών τῇ ἱστορία διηγουμένῃ τὰ πρὸ τῆς καταστροφῆς Ἱερουσαλὴμ πάθη, τῆς προφη- τείας τὸ ἐναργὲς ἐκπλαγήσεται. Δύο τοίνυν αἰτίαι παραιτήσεως εὐλόγου τῶν εἰς προστασίαν ἐλκομένων τοῦ λαοῦ, ἡ οἰκεία αὐτοῦ ἀδυναμία, καὶ ἡ τῶν πρα- γμάτων δυσκολία, δυσδιορθώτων ὄντων τῶν λαῶν διὰ τὴν πολλὴν χύσιν τῆς ἁμαρτίας· ἅπερ ἀμφότερα ὁ προκείμενος περιέχει λόγος· περὶ μὲν τῆς ἰδίας ἁδυ- ναμίας, τοῦ τὴν ἀρχὴν ἐξομνυμένου, λέγοντος· Οὐκ ἔστιν ἄρτος ἐν τῷ οἴκῳ μου, οὐδὲ ἱμάτιον· τὸ δὲ τοῦ λαοῦ ἁνίατον, ἐκ τοῦ εἰπεῖν· Οὐκ ἔσομαι ἄρχων τοῦ λαοῦ τούτου, ὅτι ἀνεῖται Ἱερουσαλήμ, καὶ ἡ Ἰουδαία συμπέπτωκε, καὶ αἱ γλῶσσαι αὐτῶν μετὰ ἀνομίαν αὐτῶνας. Σοδόμων ἀνήγγειλαν καὶ ἐνεφάνι σαν. Οὐδὲ γὰρ Σοδομίτας εἷς ἂν ἐγένετο δυνατός περι- σέψασθαι, ἀλλ᾽ ἔχρηζον δικαίων δέκα τὸ (26) ἐλάχιστ τον, τῶν ἐξαιτουμένων αὐτούς. @ βουλὴν πονηρὰν καθ᾿ ἑαυτῶν, εἰπόντες. Δήσω- μεν τὸν δίκαιον, ὅτι δύσχρηστος ἡμῖν ἐστι. Τοίνυν τὰ γεννήματα τῶν ἔργων αὐτῶν φάγονται. ἐναγαλλόμενοι, ἐναγαλλιώμενοι ὡς Σόδομα. καταπλαγήσεται. ἐκπλαγήσεται. μετά, μεσταί. δέκα τὸ ἐλάχιστον. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. III. B eorum cum nocte ac die legem Domini meditari de- buisset, contradicit ac refragatur,quod alienatum a Deo sit cor eorum, neque legi divinæ subditum. Cui ergo, inquit, imperabo? Jerusalem ? Sed ejecta est et dissoluta. An Judææ ? Sed non amplius stat re- cta siquidem collapsa est. Iisne qui poenitentiam agunt? Sed linguis suis imperium detrectant. For tasse igitur ob pristinam gloriam gloriosum fuerit in hos imperium habere. Sed Humiliata est, inquit, gloria eorum, et confusio vultus eorum resistit eis. Hoc est, nulla eis relinquitur fiducia oculos sustol- lendi ad Deum, quod peccatum eorum non quale- cunque sit, sed dignum quoi crimini comparetur Sodomitarum, quod neque clanculum, neque pudori suffisi admisere. Imo quasi de flagitiis perpetratis gloriantes, ea nuntiaverunt omnibus ac prodide- runt, perinde atque illi in scelestissimas libidines festinantes, lasciviam suam speciosis verbis non occultarunt. Ubi enim sunt, inquit, viri qui ingressi sunt apud te? Educ illos ad nos, ut coeamus cum eis 1. Peccatum illud sunt imitati. Nam peccatum suum, quemadmodum peccatum Sodomorum vul- gatum fuerat, evulgaverunt ac prodiderunt. Quis- quis in historiam eas quæ ante Jerosolymitanum excidium acciderunt calamitates enarrantem inci- derit, evidentiam perspicuitatemque prophetiæ admirabitur. Duplex itaque specios illius detrectationis ratio suppetebat iis, qui imperium in populum accipere compellebantur, propria im- becillitas, ac difficilis rerum status, quandoqui- dem populus vix ad frugem bonam redire poterat, ob plurimam peccatorum congeriem: quod utrum- A les sunt simpliciter, sed cum iniquitate. Nam lingua que hic sermo complectitur. Nam qui recusat principatum, de sua ipsius infirmitate dicit: Non est panis in domo mea, neque vestimentum; populi vero malum insanabile ostendit, dum dicit : Non ero princeps populi hujus, quia dissoluta est Jerusa- lem, et Judæa concidit; et linguæ eorum cum iniqui- tate his quæ Domini sunt, non obtemperant. Iniqui- tutem enim suam quasi Sodomorum divulgarunt ac prodiderunt. Neque enim servare poterat unus aliquis Sodomitas, sed decem saltem justis egebant, qui eorum pœnam deprecarentur. Gen. XIX, 5. mss. non reperitur. alii tres, exsultan tes. duo, Aliquanto post editi et unus ms., Alii quinque mss., in mss. legitur, non D consilium malum contra se, dicentes : Alligemus ju- stum, quia inutilis est nobis. Itaque fructus operum suorum comedent. Posteaquam tandem advertisset comparet. Quod ait hoc loco Combefisius, verbo- rum illorum, etc., hunc esse sensum, decem minimum egebant, qui expeterent, in eo insigniter hallucinatum esse arbitramur. Neque satis intelligimus quid sibi velint illa, quæ vir eruditissimus addidit ad approbandam suam interpretationem, Cum unus id præstaret Abraham. Igitur verbum attiv hic non debet sumi pro eo quod est expetere: sed idem valet, quod pœnam deprecari. Respiciebat scriptor, quisquis est, ad verba Genes. xvIII, 32. (25) ἀνομίας τὰ πρὸς τὸν Κύριον ἀπειθοῦσι. Τὴν γὰρ 114. Οὐαὶ τῇ ψυχῇ αὐτῶν, ὅτι βεβούλευνται (21) Editi, ἁμαρτίαν αὐτῶν. Vox αὐτῶν in nostris (22) Variant inter se libri antiqui. Habent tres, (23) Reg. quartus, ρήμασι μόνον. (24) Editi et quatuor mss., ὡς Σοδόμων. Alii (25) Jam monuimus legi debere, quemadmodum (26) Editi xal tó. Vocula xal in mss. nusquam 114. VERS. 10. Væ animæ eorum, quia inierunt

Ταῦτα λοιπὸν ὁ προφήτης μετὰ τὸ ἰδεῖν τὸν λαὸν πα- βουλευομένων. πρὸς τοὺς ἀφέντας. νος ἀπήγαγον τούς. τὴν περὶ ἑαυτοὺς συμβουλίαν καί. ραπλησίως Σοδόμοις ἀπερυθριάσαντα πρὸς τὸ ἁμαρ τάνειν, ὡς μηδὲ μετὰ ἐπικαλύψεως καὶ ἐπικρύψεως πταίειν, ἀλλ᾽ ἐμπαῤῥησιάζεσθαι αναισχύντως, καὶ ἐπισεμνύνεσθαι τοῖς αἰσχροῖς, ἀποθρηνῶν αὐτοὺς, φησιν· Οὐαὶ τῇ ψυχῇ αὐτῶν, ὅτι βεβούλευνται βουλὴν πονηρὰν καθ᾿ ἑαυτῶν, λέγοντες Δήσω μὲν τὸν δίκαιον, ὅτι δύσχρηστος ἡμῖν ἐστιν. ΔΕ κατὰ τῶν δικαίων βουλαί ἐπιστρέφουσιν ἐπὶ τὰς και φαλὰς τῶν βουλευομένων (27)· ὥσπερ ἀπὸ στεῤῥῶν καὶ ἀντιτύπων σωμάτων τὰ προσπεσόντα βέλη πρὸς τοὺς ἀφιέντας ἐπάνεισι. Διὰ τοῦτό φησιν. Ἐβου- λεύσαντο βουλήν καθ᾿ ἑαυτῶν, εἰπόντες· Δήσω μεν τὸν δίκαιον, ότι δύσχρηστος ἡμῖν ἐστι. Ταῦτα δὲ ἐποίουν οἱ Ἰουδαῖοι ἐν τῇ ἐπιδημίᾳ τοῦ Κυρίου· δήσαντες γὰρ αὐτὸν ἤγαγον (28) πρὸς Καϊάφαν. Ἐδέσμουν τὰς χεῖρας τὰς εὐεργετούσας, οὐ φέροντες τῆς δικαιοσύνης τήν ἐπιδημίαν, διότι πονηρίας ὑπῆρ χεν ἀφανιστική. Δύσχρηστος γὰρ τοῖς ἀδικοῦσιν ἡ δι καιοσύνη· ὥσπερ ὀφθαλμιῶσιν ὁ ἥλιος· Διό φησι· Τὰ γεννήματα τῶν ἔργων αὐτῶν φάγονται. Ταῦτα δὲ ἐκείνων τῶν ἔργων τὰ γεννήματα, ἡ αἰχμαλωσία, ἡ διασπορά, ἡ καταστροφὴ τοῦ ναοῦ, ἡ ἀπὸ τῆς δό- ξης κατάπτωσις, ἡ αἰσχύνη τοῦ προσώπου αὐτῶν, οὐκ ἐῶσα αὐτοὺς πρὸς Θεὸν ἀναβλέπειν, διὰ τὴν εἰς τὸν Μονογενῆ ἁμαρτίαν. ᾿Απώλεσαν οὖν τὴν προτέ ραν παῤῥησίαν· μήτε προφήτας, μήτε λατρείαν ἔχοντες· δήσαντες δὲ τὸν Λόγον, δήσαντες τὴν ἁλή- θειαν, δήσαντες τὸ φῶς, δήσαντες τὴν δικαιοσύνην, δήσαντες τὸν Σωτῆρα, δήσαντες τὸν ἰατρὸν, δήσαντες τὸν ἐλευθερωτήν· ἅπερ πάντα ἐστί, κατὰ ποικίλην τὴν περὶ αὐτοῦ (29) ἐπίνοιαν, ὁ Χριστός. Εστέρηνται φω- τὸς, ἐστέρηνται λόγου, ἐστέρηνται ἀληθείας· ἀδικίᾳ συζῶσιν, ἀνίατα νοσοῦσιν. Ταῦτά (30) ἐστι τὰ γεννήμα τα τῶν ἔργων, ἃ ἐσθίουσιν. τῶν χειρῶν αὐτοῦ συμβήσεται αὐτῷ· Περὶ τῆς θείας κρίσεως, τῆς ἀνταποδιδούσης κάστῳ τὰ πρὸς αξίαν, ταῦτα εἰρῆσθαί φαμεν. Εἰ δὲ δια τουτο Ούα τῷ ἀνόμῳ, ὅτι Πονηρὰ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ συμβή σεται αὐτῷ, ᾧ μὴ προεχώρησεν εἰς ἔργον ἡ ἀδικία, ἀλλ᾽ ἐν τῷ κρυπτῷ τῆς καρδίας συνετελέσθη· ἄρα οὐκ ἐπαχθήσεται ή κόλασις, ὥστε ἐφαρμόσαι τὸ Οὐαὶ καὶ αὐτῷ; Η τὸ τέλειον εἰπὼν ἐν κακίᾳ, σοὶ νοεῖν τὸ λεῖπον ἐξ ἀναλογίας κατέλιπε. Τελεία μὲν γὰρ κακία, τὸ καὶ γνώμᾳ καὶ πράξεσιν ἁμαρτάνειν (31)· ἥμισυ δὲ τοῦ κακοῦ, ἐπὶ τῆς ὁρμῆς τῆς κατὰ διά νοιαν στῆναι τὴν ἁμαρτίαν. Οὐ πάντη οὖν ἀτιμώρη τος ὁ κατὰ διάνοιαν ἁμαρτάνων, ἀλλ᾽ ὅσον ἐλλείπε, γνώμῃ καὶ πράξεσιν ἁμαρτάνειν, APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. B propheta populum instar Sodomorum sine ullo pu- A dore ad peccatum præcipitem ferri, ita ut ne oc- culte quidem aut abscondite peccarent, imo cum plurima audacia et impudentia sese gerentes, ex ignominiosis facinoribus gloriarentur, ipsos de- flens, hæc verba profert : Væ animæ eorum, quia inierunt consilium malum adversum se, dicentes: Alligemus justum, quia inutilis nobis est. Consilia adversus justos inita in consultantium capita re- torquentur: quemadmodum tela jacta a solidis ac repulsu præditis corporibus in suos jaculatores resiliunt. Eam ob rem ait : Inierunt consilium ad- versum se, dicentes: 1lligemus justum, quia inutilis nobis est. Judæi autem adveniente Domino hæc faciebant quippe ipsum ligatum deduxere ad Caipham 16. Ligabant manus, quæ ipsos beneficiis cumulaverant, nec justitiæ ferebant presentiam, quob malitiam aboleat et exterminet. Est enim justitia injustis ac iniquis molesta, perinde atque sol lippientibus. Quapropter ail: Fructus operum suorum comedent. Illorum autem operum fetus sunt captivitas, dispersio, templi eversio, lapsus a gloria, confusio vultus corum, per quam eis non licet oculos ad Deum, ob impium facinus in Uni- genitum admissum, tollere. Itaque fiduciam prio- rem perdidere, quippe qui nec prophetas, nec cul- tum habeant : Verbo autem ligato, ligata veritate, luco ligata, justitia ligata, ligato Salvatore, ligato medico, liberatore ligato, quæ omnia Christus est juxta variam quæ de eo habetur notionem, privati sunt lumine, privati sunt verbo, privati sunt ve- ritate, in iniquitate degunt, morbo insanabili la- C borant. Hi sunt fructus operum eorum quos co- medunt. nuum ejus evenient ei. Hæc de divino judicio, quod unicuique pro merito mercedem rependit, dicta fuisse arbitramur. Quod si ideo Væ iniquo, dicitur, quod Mala pro operibus ipsius evenient ci : cujus malitia ad opus usque non processit, sed in arcano cordis recessu consummata est, nonne ei infligetur pœna, ita ut Væ ipsi etiam adaptari pos- sit? Aut ubi quod in malitia perfectum est retulit; quod minus est, id tibi proportione servata reliquit excogitandum. Εst enim perfecta malitia, cum quis et voluntate peccat et factis : dimidia vero mali pars est,cum peccatum in animi proposito manet. Itaque qui cogitatione peccat, non omnino remansurus est Joan. XVIII, 28. Alii quinque mss., Paulo post mss. nonnulli, reperitur quoque in duobus aliis co- dicibus. Codex Er. 1, At Henricianus et Anglici alii, et uterque Colb. p uti in contextu. ex Henriciano et ex apographo Anglico addendum esse, et textui inserendum, jam monuerat eruditissimus vir Ducæus. Monemus nos hæc ipsa verba reperiri quoque in aliis duobus Regiis et in utroque Col- bertino. 115. VERS. 11. Væ iniquo! Mala pro operibus ma- (27) Editi et Reg. primus, τῶν βεβουλευμένων. (28) Colb. primus, αὐτὸν, φησὶν, ἀπήγαγον: quæ (29) Regii duo et Anglicus unus, τὴν περὶ αὐτ 115. Οὐαὶ τῷ ἀνόμῳ! Πονηρὰ κατὰ τὰ ἔργα (30) lta libri veteres. Editi, ταῦτα δέ. (31) Totum illud, Τελεία μὲν γὰρ κακία τὸ καὶ

Ταῦτα λοιπὸν ὁ προφήτης μετὰ τὸ ἰδεῖν τὸν λαὸν πα- βουλευομένων. πρὸς τοὺς ἀφέντας. νος ἀπήγαγον τούς. τὴν περὶ ἑαυτοὺς συμβουλίαν καί. ραπλησίως Σοδόμοις ἀπερυθριάσαντα πρὸς τὸ ἁμαρ τάνειν, ὡς μηδὲ μετὰ ἐπικαλύψεως καὶ ἐπικρύψεως πταίειν, ἀλλ᾽ ἐμπαῤῥησιάζεσθαι αναισχύντως, καὶ ἐπισεμνύνεσθαι τοῖς αἰσχροῖς, ἀποθρηνῶν αὐτοὺς, φησιν· Οὐαὶ τῇ ψυχῇ αὐτῶν, ὅτι βεβούλευνται βουλὴν πονηρὰν καθ᾿ ἑαυτῶν, λέγοντες Δήσω μὲν τὸν δίκαιον, ὅτι δύσχρηστος ἡμῖν ἐστιν. ΔΕ κατὰ τῶν δικαίων βουλαί ἐπιστρέφουσιν ἐπὶ τὰς και φαλὰς τῶν βουλευομένων (27)· ὥσπερ ἀπὸ στεῤῥῶν καὶ ἀντιτύπων σωμάτων τὰ προσπεσόντα βέλη πρὸς τοὺς ἀφιέντας ἐπάνεισι. Διὰ τοῦτό φησιν. Ἐβου- λεύσαντο βουλήν καθ᾿ ἑαυτῶν, εἰπόντες· Δήσω μεν τὸν δίκαιον, ότι δύσχρηστος ἡμῖν ἐστι. Ταῦτα δὲ ἐποίουν οἱ Ἰουδαῖοι ἐν τῇ ἐπιδημίᾳ τοῦ Κυρίου· δήσαντες γὰρ αὐτὸν ἤγαγον (28) πρὸς Καϊάφαν. Ἐδέσμουν τὰς χεῖρας τὰς εὐεργετούσας, οὐ φέροντες τῆς δικαιοσύνης τήν ἐπιδημίαν, διότι πονηρίας ὑπῆρ χεν ἀφανιστική. Δύσχρηστος γὰρ τοῖς ἀδικοῦσιν ἡ δι καιοσύνη· ὥσπερ ὀφθαλμιῶσιν ὁ ἥλιος· Διό φησι· Τὰ γεννήματα τῶν ἔργων αὐτῶν φάγονται. Ταῦτα δὲ ἐκείνων τῶν ἔργων τὰ γεννήματα, ἡ αἰχμαλωσία, ἡ διασπορά, ἡ καταστροφὴ τοῦ ναοῦ, ἡ ἀπὸ τῆς δό- ξης κατάπτωσις, ἡ αἰσχύνη τοῦ προσώπου αὐτῶν, οὐκ ἐῶσα αὐτοὺς πρὸς Θεὸν ἀναβλέπειν, διὰ τὴν εἰς τὸν Μονογενῆ ἁμαρτίαν. ᾿Απώλεσαν οὖν τὴν προτέ ραν παῤῥησίαν· μήτε προφήτας, μήτε λατρείαν ἔχοντες· δήσαντες δὲ τὸν Λόγον, δήσαντες τὴν ἁλή- θειαν, δήσαντες τὸ φῶς, δήσαντες τὴν δικαιοσύνην, δήσαντες τὸν Σωτῆρα, δήσαντες τὸν ἰατρὸν, δήσαντες τὸν ἐλευθερωτήν· ἅπερ πάντα ἐστί, κατὰ ποικίλην τὴν περὶ αὐτοῦ (29) ἐπίνοιαν, ὁ Χριστός. Εστέρηνται φω- τὸς, ἐστέρηνται λόγου, ἐστέρηνται ἀληθείας· ἀδικίᾳ συζῶσιν, ἀνίατα νοσοῦσιν. Ταῦτά (30) ἐστι τὰ γεννήμα τα τῶν ἔργων, ἃ ἐσθίουσιν. τῶν χειρῶν αὐτοῦ συμβήσεται αὐτῷ· Περὶ τῆς θείας κρίσεως, τῆς ἀνταποδιδούσης κάστῳ τὰ πρὸς αξίαν, ταῦτα εἰρῆσθαί φαμεν. Εἰ δὲ δια τουτο Ούα τῷ ἀνόμῳ, ὅτι Πονηρὰ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ συμβή σεται αὐτῷ, ᾧ μὴ προεχώρησεν εἰς ἔργον ἡ ἀδικία, ἀλλ᾽ ἐν τῷ κρυπτῷ τῆς καρδίας συνετελέσθη· ἄρα οὐκ ἐπαχθήσεται ή κόλασις, ὥστε ἐφαρμόσαι τὸ Οὐαὶ καὶ αὐτῷ; Η τὸ τέλειον εἰπὼν ἐν κακίᾳ, σοὶ νοεῖν τὸ λεῖπον ἐξ ἀναλογίας κατέλιπε. Τελεία μὲν γὰρ κακία, τὸ καὶ γνώμᾳ καὶ πράξεσιν ἁμαρτάνειν (31)· ἥμισυ δὲ τοῦ κακοῦ, ἐπὶ τῆς ὁρμῆς τῆς κατὰ διά νοιαν στῆναι τὴν ἁμαρτίαν. Οὐ πάντη οὖν ἀτιμώρη τος ὁ κατὰ διάνοιαν ἁμαρτάνων, ἀλλ᾽ ὅσον ἐλλείπε, γνώμῃ καὶ πράξεσιν ἁμαρτάνειν, APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. B propheta populum instar Sodomorum sine ullo pu- A dore ad peccatum præcipitem ferri, ita ut ne oc- culte quidem aut abscondite peccarent, imo cum plurima audacia et impudentia sese gerentes, ex ignominiosis facinoribus gloriarentur, ipsos de- flens, hæc verba profert : Væ animæ eorum, quia inierunt consilium malum adversum se, dicentes: Alligemus justum, quia inutilis nobis est. Consilia adversus justos inita in consultantium capita re- torquentur: quemadmodum tela jacta a solidis ac repulsu præditis corporibus in suos jaculatores resiliunt. Eam ob rem ait : Inierunt consilium ad- versum se, dicentes: 1lligemus justum, quia inutilis nobis est. Judæi autem adveniente Domino hæc faciebant quippe ipsum ligatum deduxere ad Caipham 16. Ligabant manus, quæ ipsos beneficiis cumulaverant, nec justitiæ ferebant presentiam, quob malitiam aboleat et exterminet. Est enim justitia injustis ac iniquis molesta, perinde atque sol lippientibus. Quapropter ail: Fructus operum suorum comedent. Illorum autem operum fetus sunt captivitas, dispersio, templi eversio, lapsus a gloria, confusio vultus corum, per quam eis non licet oculos ad Deum, ob impium facinus in Uni- genitum admissum, tollere. Itaque fiduciam prio- rem perdidere, quippe qui nec prophetas, nec cul- tum habeant : Verbo autem ligato, ligata veritate, luco ligata, justitia ligata, ligato Salvatore, ligato medico, liberatore ligato, quæ omnia Christus est juxta variam quæ de eo habetur notionem, privati sunt lumine, privati sunt verbo, privati sunt ve- ritate, in iniquitate degunt, morbo insanabili la- C borant. Hi sunt fructus operum eorum quos co- medunt. nuum ejus evenient ei. Hæc de divino judicio, quod unicuique pro merito mercedem rependit, dicta fuisse arbitramur. Quod si ideo Væ iniquo, dicitur, quod Mala pro operibus ipsius evenient ci : cujus malitia ad opus usque non processit, sed in arcano cordis recessu consummata est, nonne ei infligetur pœna, ita ut Væ ipsi etiam adaptari pos- sit? Aut ubi quod in malitia perfectum est retulit; quod minus est, id tibi proportione servata reliquit excogitandum. Εst enim perfecta malitia, cum quis et voluntate peccat et factis : dimidia vero mali pars est,cum peccatum in animi proposito manet. Itaque qui cogitatione peccat, non omnino remansurus est Joan. XVIII, 28. Alii quinque mss., Paulo post mss. nonnulli, reperitur quoque in duobus aliis co- dicibus. Codex Er. 1, At Henricianus et Anglici alii, et uterque Colb. p uti in contextu. ex Henriciano et ex apographo Anglico addendum esse, et textui inserendum, jam monuerat eruditissimus vir Ducæus. Monemus nos hæc ipsa verba reperiri quoque in aliis duobus Regiis et in utroque Col- bertino. 115. VERS. 11. Væ iniquo! Mala pro operibus ma- (27) Editi et Reg. primus, τῶν βεβουλευμένων. (28) Colb. primus, αὐτὸν, φησὶν, ἀπήγαγον: quæ (29) Regii duo et Anglicus unus, τὴν περὶ αὐτ 115. Οὐαὶ τῷ ἀνόμῳ! Πονηρὰ κατὰ τὰ ἔργα (30) lta libri veteres. Editi, ταῦτα δέ. (31) Totum illud, Τελεία μὲν γὰρ κακία τὸ καὶ

τοῦ κακοῦ, τοσοῦτον αὐτῷ τῶν πόνων ὑφαιρεθήσεται. Οὐαὶ οὖν τῷ ἀνόμῳ, ὅτι πονηρὰ αὐτῷ κατὰ τὰ ἀνο- μήματα, καὶ κατὰ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν αὐτοῦ συμβή σεται αὐτῷ (32)· διότι αἱ χεῖρες ὄργανά εἰσι τῆς ἐν- νοίας. Ὡς ἂν οὖν κινῇ τὸ κατάρχον, οὕτω κινεῖται τὸ ἐνεργοῦν. ται ὑμᾶς, καὶ οἱ ἀπαιτοῦντες κυριεύουσιν (33) ὁμῶν. ᾿Ανακαλουμένου τὸν λαὸν ἡ φωνὴ, καὶ συναλ γοῦντος τοῖς κακευμένοις, Λαός μου. Πρὶν δῆσαι τὸν δίκαιον, πρὶν τὴν χρῆσιν αὐτοῦ παραιτήσασθαι, τί πεπόνθατε ; Νῦν (34) κατάχρεοι γεγένησθε πολλῶν ὀφλημάτων. Διὰ τοῦτο τοῖς ἐκπράσσουσιν ὑμᾶς (35) τὴν ὀφειλὴν ἔκδοτοι γεγένησθε· οἱ ἐπειδὴ δράγματα ἐν ὑμῖν οὐχ εὐρίσκουσιν, οὐδὲ καρπῶν εὐθηνίαν, και λαμῶνται ὑμάς μικροὺς καὶ εὐτελεῖς, κατακεκλα- σμένους καρποὺς τῶν ψυχῶν ὑμῶν (36) ἐκλέγοντες. Τοιοῦτοι δέ ἐσμεν, μικροπρεπῶς καὶ εὐτελῶς καὶ ἀκάρπως μετανοοῦντες. Ὁ γὰρ σπείρει ἄνθρωπος, τοῦτο καὶ θερίσει. Ὁ τοίνυν τῇ ἀξιολόγῳ μεταμε λεία πλουσίως σπείρων εἰς τὸ Πνεῦμα, ἐλεημοσύνην, εὐσπλαγχνίαν, ἱκεσίαν, δικαιοσύνην, δάκρυον διηνε κές· οὗτος σπείρων ἐν δάκρυσιν, ἐν ἀγαλλιάσει θερί σει, αἴρων τῆς μετανοίας τὰ δράγματα, ὥστε τῷ πράκτορι ὅλον ἀποτῖσαι τὸ χρέος. Ὁ δὲ μεταμε λεία (37) τῶν προημαρτημένων μικρὰ σπείρων, ἐν ἐλεημοσύνῃ, ἐν προσευχῇ, ἔρημον καρποῦ καλάμην τρέφων, οὐδὲ ταύτην ὑπὸ τοῦ πράκτορος ἔχειν συγχω- ρηθήσεται. Τίς δὲ ὁ πράκτωρ οὗτος, ἐκ τῆς κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον παραινέσεως διδαχθῶμεν, τοῦ Κυρίου λέγοντος· Ὡς γὰρ ὑπάγεις μετὰ τοῦ ἀντιδίκου σου ἐπ' ἄρχοντα, ἐν τῇ ὁδῷ δὺς ἐργασίαν ἀπηλ. Ο λάχθαι αὐτοῦ· μήποτε κατασύρῃ σε πρὸς τὸν κριτὴν, καὶ ὁ κριτής σε παραδῷ τῷ πράκτορι καὶ ὁ πράκτωρ σε βάλῃ εἰς φυλακήν. Νόησον γὰρ ἐκεῖ τὸν ἀντίδικον καὶ τὴν ὁδόν· εἶτα τὸν ἄρχυντα τὸν προεστῶτα τοῦ ἀντιδίκου ἡμῶν. Ὁδὸς μὲν γὰρ, ὁ βίος ἡμῶν· ἀντίδικος δὲ, ἡ ἀντιπαλαίουσα ἡμῖν δύο ναμις καὶ παρεπομένη τῷ βίῳ, πάσῃ μεθοδεία μη- γανωμένη εκτρέψαι ἡμᾶς τῆς πρὸς Θεὸν ἀγούσης τοῦ· ἄρχων δὲ, δ' τοῦ κόσμου τούτου ἄρχων, περὶ οὗ ὁ Κύριος εἴρηκε· Νῦν ἔρχεται ὁ ἄρχων τοῦ κόσ σμου τούτου, καὶ ἐν ἐμοὶ εὐρήσει (38) οὐδέν. Αλλ' ἐν μὲν τῷ Κυρίῳ εὗρεν οὐδὲν, διότι ᾿Αμαρτίαν οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ εὐρέθῃ δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ· τῷ πεπειραμένῳ κατὰ πάντα καθ᾽ ὁμοιότητα. χωρίς ἁμαρτίας. ὡς ἂν οὖν, κυριεύουσιν, ὑμᾶς, ὑμῶν, μεταμελεία, ἔχει, εὐρήσει COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. III. A inultus : sed quantum deficit a malo, tantum ef pœnarum remittetur. Væ igitur iniquo, quia ei mala secundum iniquitates et secundum opera manuum ejus evenient, quod manus organa sunt cogitatio. nis. Quoquo igitur modo moveatur id quod princi- pium est, eodem movetur id quod exsequitur. metunt vos, et exigentes dominantur vobis. Vox isthæo, Popule meus, est adhortantis populum, et male af- fectos miserantis. Priusquam alligassetis justum, priusquam eo uti recusassetis, quid passi fueratis? Jam debitis multis obstricti estis. Idcirco traditi estis in manus exigentium a vobis debita, qui cum neque manipulos, neque uberes fructus apud vos inveniant, in modum spicilegii exiguos vos atque viles demetunt, confractos animarum vestrarum B fructus colligentes. Sumus autem ejusmodi, si cum pusillo abjectoque animo ac sine fructu poenitentiam agimus. Quod enim seminat homo, hoc et metel 11. Qui igitur eleemosynam, commiserationem, obse- crationem, justitiam, lucrynias assiduas per præ- claram laudabilemque pœnitentiam in Spiritu abun- danter seminat, hic seminans in lacrymis, metet in exsultatione 18; atque manipulos poenitentiæ auferet, adeo ut exactori debitum omne exsolvat. Quem vero pœnitet peccatorum ante commissorum, si exigna quæpiam seminat in eleemosyna et in precatione; is vacuam fructu stipulam nutriens, ne hanc qui- dem retinere permittetur ab exactore. Quis autem iste sit exactor, edoceamur per evangelicam admo- nitionem, dicente Domino: Cum enim vadis cum adversario tuo ad principem, in via da operam ut libereris ab eo, ne forte pertrahat te ad judicem, et judex tralat te exactori, et exailor millat te in car- cerem 19. profecto his consideres velim adversarium et viam, postea principem qui adversario nostro profectus est. Via quidem, nostra vita est : adver- sarius vero, virtus est nobis obluctans, vitæque socia, quæ nullas non excogitat insidias, quibus nos a via ad Deum deducente abducat: princeps autem est ipse mundi hujus princeps, de quo Dominus dixit: Nunc venit princeps mundi hujus, et in me non inveniet quidquam s. Sane in Domino quidem nihil invenit, quia Peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus ; licet ten- tatus fuerit per omnia pro similitudine, absque D peccato ". Gal. vi, 8. Psal. CXXV, 6. Luc. III, 68. editis. Illa quæ statim leguntur, etc., Quoque modo moveatur id quod principium est, eo- dem movetur id quod exsequitur, sic intelligenda esse puto : Quoque modo moveatur, causa prima, eodem quoque movetur instrumentum.Et vero instru- mentum tale est, ut, quod a prima excogitatum est. exsequatur. buntur. At in aliis quinque mss. et apud LXX legi- tur, dominantur. Hebr. IV, 15. Joan. XIV, aliis mss. ponatur ante voculam Nūv, in aliis post camdem. Alii quinque mss., bene. mss., rectius. Combefisii codex et alii nonnulli, recte. non habet. Notandum tamen, vocem notari et ipsam in Novo Testamento Oxoniensi.Quin 116. VERS. 12. Ρopule meus, exactores vestri de- 116. Δαός μου, οι πράκτορες ὑμῶν καλαμών- (32) Sic libri quatuor veteres. Aberat auto ab (33) Editi et Reg. primus, κυριεύσουσιν, domina- (34) Hic locus ita interpungitur: ut punctum in 30. 21 I Pet. 11, 22. (35) Editio prior et Reg. primus, ἡμᾶς, male. (36) Regii duo cum editis, ἡμῶν. Alii quatuor (37) Editi et codex Fr. 1, ἐπιμελείᾳ, vitiose. Alter (38) Apud Joannem xιν, 31, paulo aliter, οὐκ

τοῦ κακοῦ, τοσοῦτον αὐτῷ τῶν πόνων ὑφαιρεθήσεται. Οὐαὶ οὖν τῷ ἀνόμῳ, ὅτι πονηρὰ αὐτῷ κατὰ τὰ ἀνο- μήματα, καὶ κατὰ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν αὐτοῦ συμβή σεται αὐτῷ (32)· διότι αἱ χεῖρες ὄργανά εἰσι τῆς ἐν- νοίας. Ὡς ἂν οὖν κινῇ τὸ κατάρχον, οὕτω κινεῖται τὸ ἐνεργοῦν. ται ὑμᾶς, καὶ οἱ ἀπαιτοῦντες κυριεύουσιν (33) ὁμῶν. ᾿Ανακαλουμένου τὸν λαὸν ἡ φωνὴ, καὶ συναλ γοῦντος τοῖς κακευμένοις, Λαός μου. Πρὶν δῆσαι τὸν δίκαιον, πρὶν τὴν χρῆσιν αὐτοῦ παραιτήσασθαι, τί πεπόνθατε ; Νῦν (34) κατάχρεοι γεγένησθε πολλῶν ὀφλημάτων. Διὰ τοῦτο τοῖς ἐκπράσσουσιν ὑμᾶς (35) τὴν ὀφειλὴν ἔκδοτοι γεγένησθε· οἱ ἐπειδὴ δράγματα ἐν ὑμῖν οὐχ εὐρίσκουσιν, οὐδὲ καρπῶν εὐθηνίαν, και λαμῶνται ὑμάς μικροὺς καὶ εὐτελεῖς, κατακεκλα- σμένους καρποὺς τῶν ψυχῶν ὑμῶν (36) ἐκλέγοντες. Τοιοῦτοι δέ ἐσμεν, μικροπρεπῶς καὶ εὐτελῶς καὶ ἀκάρπως μετανοοῦντες. Ὁ γὰρ σπείρει ἄνθρωπος, τοῦτο καὶ θερίσει. Ὁ τοίνυν τῇ ἀξιολόγῳ μεταμε λεία πλουσίως σπείρων εἰς τὸ Πνεῦμα, ἐλεημοσύνην, εὐσπλαγχνίαν, ἱκεσίαν, δικαιοσύνην, δάκρυον διηνε κές· οὗτος σπείρων ἐν δάκρυσιν, ἐν ἀγαλλιάσει θερί σει, αἴρων τῆς μετανοίας τὰ δράγματα, ὥστε τῷ πράκτορι ὅλον ἀποτῖσαι τὸ χρέος. Ὁ δὲ μεταμε λεία (37) τῶν προημαρτημένων μικρὰ σπείρων, ἐν ἐλεημοσύνῃ, ἐν προσευχῇ, ἔρημον καρποῦ καλάμην τρέφων, οὐδὲ ταύτην ὑπὸ τοῦ πράκτορος ἔχειν συγχω- ρηθήσεται. Τίς δὲ ὁ πράκτωρ οὗτος, ἐκ τῆς κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον παραινέσεως διδαχθῶμεν, τοῦ Κυρίου λέγοντος· Ὡς γὰρ ὑπάγεις μετὰ τοῦ ἀντιδίκου σου ἐπ' ἄρχοντα, ἐν τῇ ὁδῷ δὺς ἐργασίαν ἀπηλ. Ο λάχθαι αὐτοῦ· μήποτε κατασύρῃ σε πρὸς τὸν κριτὴν, καὶ ὁ κριτής σε παραδῷ τῷ πράκτορι καὶ ὁ πράκτωρ σε βάλῃ εἰς φυλακήν. Νόησον γὰρ ἐκεῖ τὸν ἀντίδικον καὶ τὴν ὁδόν· εἶτα τὸν ἄρχυντα τὸν προεστῶτα τοῦ ἀντιδίκου ἡμῶν. Ὁδὸς μὲν γὰρ, ὁ βίος ἡμῶν· ἀντίδικος δὲ, ἡ ἀντιπαλαίουσα ἡμῖν δύο ναμις καὶ παρεπομένη τῷ βίῳ, πάσῃ μεθοδεία μη- γανωμένη εκτρέψαι ἡμᾶς τῆς πρὸς Θεὸν ἀγούσης τοῦ· ἄρχων δὲ, δ' τοῦ κόσμου τούτου ἄρχων, περὶ οὗ ὁ Κύριος εἴρηκε· Νῦν ἔρχεται ὁ ἄρχων τοῦ κόσ σμου τούτου, καὶ ἐν ἐμοὶ εὐρήσει (38) οὐδέν. Αλλ' ἐν μὲν τῷ Κυρίῳ εὗρεν οὐδὲν, διότι ᾿Αμαρτίαν οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ εὐρέθῃ δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ· τῷ πεπειραμένῳ κατὰ πάντα καθ᾽ ὁμοιότητα. χωρίς ἁμαρτίας. ὡς ἂν οὖν, κυριεύουσιν, ὑμᾶς, ὑμῶν, μεταμελεία, ἔχει, εὐρήσει COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. III. A inultus : sed quantum deficit a malo, tantum ef pœnarum remittetur. Væ igitur iniquo, quia ei mala secundum iniquitates et secundum opera manuum ejus evenient, quod manus organa sunt cogitatio. nis. Quoquo igitur modo moveatur id quod princi- pium est, eodem movetur id quod exsequitur. metunt vos, et exigentes dominantur vobis. Vox isthæo, Popule meus, est adhortantis populum, et male af- fectos miserantis. Priusquam alligassetis justum, priusquam eo uti recusassetis, quid passi fueratis? Jam debitis multis obstricti estis. Idcirco traditi estis in manus exigentium a vobis debita, qui cum neque manipulos, neque uberes fructus apud vos inveniant, in modum spicilegii exiguos vos atque viles demetunt, confractos animarum vestrarum B fructus colligentes. Sumus autem ejusmodi, si cum pusillo abjectoque animo ac sine fructu poenitentiam agimus. Quod enim seminat homo, hoc et metel 11. Qui igitur eleemosynam, commiserationem, obse- crationem, justitiam, lucrynias assiduas per præ- claram laudabilemque pœnitentiam in Spiritu abun- danter seminat, hic seminans in lacrymis, metet in exsultatione 18; atque manipulos poenitentiæ auferet, adeo ut exactori debitum omne exsolvat. Quem vero pœnitet peccatorum ante commissorum, si exigna quæpiam seminat in eleemosyna et in precatione; is vacuam fructu stipulam nutriens, ne hanc qui- dem retinere permittetur ab exactore. Quis autem iste sit exactor, edoceamur per evangelicam admo- nitionem, dicente Domino: Cum enim vadis cum adversario tuo ad principem, in via da operam ut libereris ab eo, ne forte pertrahat te ad judicem, et judex tralat te exactori, et exailor millat te in car- cerem 19. profecto his consideres velim adversarium et viam, postea principem qui adversario nostro profectus est. Via quidem, nostra vita est : adver- sarius vero, virtus est nobis obluctans, vitæque socia, quæ nullas non excogitat insidias, quibus nos a via ad Deum deducente abducat: princeps autem est ipse mundi hujus princeps, de quo Dominus dixit: Nunc venit princeps mundi hujus, et in me non inveniet quidquam s. Sane in Domino quidem nihil invenit, quia Peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus ; licet ten- tatus fuerit per omnia pro similitudine, absque D peccato ". Gal. vi, 8. Psal. CXXV, 6. Luc. III, 68. editis. Illa quæ statim leguntur, etc., Quoque modo moveatur id quod principium est, eo- dem movetur id quod exsequitur, sic intelligenda esse puto : Quoque modo moveatur, causa prima, eodem quoque movetur instrumentum.Et vero instru- mentum tale est, ut, quod a prima excogitatum est. exsequatur. buntur. At in aliis quinque mss. et apud LXX legi- tur, dominantur. Hebr. IV, 15. Joan. XIV, aliis mss. ponatur ante voculam Nūv, in aliis post camdem. Alii quinque mss., bene. mss., rectius. Combefisii codex et alii nonnulli, recte. non habet. Notandum tamen, vocem notari et ipsam in Novo Testamento Oxoniensi.Quin 116. VERS. 12. Ρopule meus, exactores vestri de- 116. Δαός μου, οι πράκτορες ὑμῶν καλαμών- (32) Sic libri quatuor veteres. Aberat auto ab (33) Editi et Reg. primus, κυριεύσουσιν, domina- (34) Hic locus ita interpungitur: ut punctum in 30. 21 I Pet. 11, 22. (35) Editio prior et Reg. primus, ἡμᾶς, male. (36) Regii duo cum editis, ἡμῶν. Alii quatuor (37) Editi et codex Fr. 1, ἐπιμελείᾳ, vitiose. Alter (38) Apud Joannem xιν, 31, paulo aliter, οὐκ

ἡμᾶς σειραῖς, αἷς ἑαυτοὺς κατεδήσαμεν, τῶν ἑαυτοῦ ἁμαρτιῶν ἐπισυρόμενος, παραδώσει τῷ κριτῇ. Ὁ δὲ κριτὴς, ᾧ πᾶσαν κρίσιν ἔδωκεν ὁ Πατὴρ, παρὰ τοῦ ἐχθροῦ καὶ ἐκδικητοῦ ἐλεγχθέντας ἐπὶ πολλοῖς ἐγκλή μασι παραλαβών, παραδώσει τῷ πράκτορι τῷ ἐπὶ τῶν κολάσεων τεταγμένῳ· ὃς βαλεῖ εἰς τὴν φυλακὴν· τουτέστιν, εἰς τὸν τόπον τῆς κολάσεως, δ' ἐπιπόνων μαστίγων ἀπαιτῶν καὶ ἐκπράσσων μέχρι καὶ τῶν μικροτάτων καὶ μετὰ καταφρονήσεως παρ' ἡμῶν ἁμαρτανομένων. Διὸ συμβουλεύει ὁ Κύριος, ἕως ἐσμὲν ἐν τῇ ὁδῷ μετὰ τοῦ ἀντιδίκου, δοῦναι ἐργασίαν ἀπηλλάχθαι αὐτοῦ, τουτέστι ποιεῖν τὰ ἔργα πρὸς ἀπαλλαγὴν τοῦ ἐχθροῦ, καὶ μὴ ἀναμένειν ποτὲ ἀχθῶ- μεν, ὁπότε (39) ἔλθῃ ἡ τελευταία ὥρα· ἐν ᾗ ἐπιστὰς ὁ ἄρχων διερευνήσεται ἡμᾶς· ὃς ἐὰν πολλὰ τῶν ἑαυτοῦ ἐν τῷ βίῳ ἡμῶν εὕρῃ, παραδώσει ἡμᾶς τῷ κριτῇ, ἐλέγχων ἡμᾶς, καὶ τὴν ἄρνησιν μὴ συγχωρῶν, ὑπομιμνήσκων ἡμᾶς τοῦ τόπου ἐν ᾧ ἐποιοῦμεν τὴν ἁμαρτίαν, ὡς μεθ᾿ ἡμῶν ὑπάρχων, καὶ συνεργῶν ἡμῖν τὸ κακὸν, τοῦ τρόπου ὃ (40) ἐπετηδεύσαμεν, τῆς διαθέσεως μεθ᾿ ἧς ἡμάρτομεν. Ἕως οὖν ἐσμεν αύ- ριοι τοῦ ἐργάζεσθαι, δῶμεν ἐργασίαν ἀπηλλάχθαι τοῦ ἀντιδίκου. Καὶ οἱ ἀπαιτοῦντες κυριεύουσιν (41) ὁμῶν. Οἱ τοὺς πένητας πολλοῖς ὀφλήμασιν ὑποκει- μένους ἀπαιτοῦντες, ἕλκουσιν εἰς δουλείαν. Καλόν μὲν οὖν, μὴ ὀφλισκάνειν δεύτερον δὲ, τὸ μὴ ἀπο- ρεῖν πρὸς τὴν διάλυσιν τοῦ ὁφλήματος. Εἰ δὲ μὴ, πᾶσα ἀνάγκη, δοῦλον εἶναι τῶν ἐπαγομένων αὐτῷ ἀπαιτήσεων. Ταῦτα διὰ τὸ Οἱ πράκτορες ὑμῶν και λαμῶνται ὑμᾶς, καὶ οἱ ἀπαιτοῦντες (42) κυριεύουσιν Ο ὑμῶν. οὐχ εὑρήσει, ὁπότε. τρόπος όν. τρόπος φ. ἡμαρτάνομεν. ἡμάρτομεν. σιν ὑμᾶς, καὶ τὴν τρίβον τῶν ποδῶν ὑμῶν ταράσ σουσιν. Οἱ ὑπὸ νεανίσκων ἀρχόμενοι, καὶ ὑπὸ ἐμ- παικτῶν κυριευόμενοι, οἱ ὑπὸ τῶν πρακτόρων και `λαμώμενοι, καὶ διὰ τὸ ἀπορεῖν πρὸς τὴν διάλυσιν εἰς δουλείαν αγόμενοι, καὶ τὴν ἐλευθερίαν ὑπὸ τῆς ἄγαν πενίας ἀπολωλεκότες, τοῦ ἐλεεῖσθαι ἀξίως πράσσουσι μᾶλλον ἢ τοῦ μακαρίζεσθαι. εν ούν και καρίζων τοὺς τοιούτους, κόλακος ποιῶν ἔργον, και ταχαριζόμενος παρὰ τὸ προσῆκον, πλανα βλάπτων οὐ μέτρια, τὴν ἐπὶ τοῖς ἁμαρτήμασιν αἴσθησιν ἀφαι ρούμενος· τῶν δὲ ἀπατωμένων ἐπὶ τῷ παρὰ τὴν ἀξίαν μακαρισμῷ καὶ ἡ τρίβος τῶν ποδῶν συντα- ράσσεται. Διότι αἱ μὲν θλίψεις ἐπὶ ταπείνωσιν προ- καλοῦνται· ὁ δὲ μακαρισμὸς φυσίωσιν ἐμποιεῖ. Καθ όλου δὲ εἶπεν. Λαός· δηλῶν, ὅτι οὐχὶ οὗτος μόνον ταπεινῶς διακείμενος (43), ὡς ἐν τοῖς ἀπηριθμημέν κυριεύσουσιν. Καθόλου δὲ καὶ πᾶς ὁ λαὸς, οὐχὶ οὗτος μόνον ὁ ουτω ταπεινῶς APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. B multis peccatorum quorum auctor est vinculis per- tractos, quibus nosmetipsos obstrinximus, tradet judici. Judex autem cui judicium omne dedit Pa- ter 23, nos criminibus multis ab adversario et ab ultore coargutos apprehendens, tradet exactori exi- gendis penis præstituto; qui nos mittet in carce- rem, hoc est, in supplicii locum, flagris immanis- simis pro rebus vel minimis et pro peccatis a nobis cum contemptu patratis reposcens ac exigens ponas. Quocirca consilium dat Dominus, ut dum in via cum adversario sumus ", demus operam ut ab illo liberemur, hoc est, ea efficiamus opera, quibus ab inimico valeamus liberari; nec unquam inducamur, ut adventum extremæ illius horæ exspectemus,qua princeps astans nos perscrutabitur : qui si multa quæ sui ipsius impulsu patrata fuerint, in vita nostra invenerit, tradet nos judici, coarguens nos, nec negare nos sinens, ut qui nobis revocaturus in memoriam sit locum in quo peccatum admisimus, quod esset nobiscum, et una nobiscum malum con- ficeret; item modum quo deliquimus, atque eum quo peccavimus affectum. Itaque interea dum agen- di habemus potestatem, navemus operam, ut ab adversario liberemur. Et exigentes dominantur vobis. Pauperes multo ære alieno oppressos in servitutem redigunt exactores. Et quidem operæ pretium est nihil debere proximum autem fuerit, æris alieni dissolvendi non deesse facultatem : sin minus, cum rationes repetentur, servum esse necesse est om- nino. Hæc dicta sint propter illud : Exactores vestri demetunt vos, et exigentes dominantur vobis. cipiunt vos, el semitam pedum vestrorum turbant. Qui adolescentibus subjiciuntur, et derisorum sub- duntur dominio, qui instar spicilegii¯demetuntur ab exactoribus, et addicuntur servituti, quod non habent unde solvant, atque ob nimiam inopiam amisere libertatem, ii profecto digniores sunt qui commoveant miserationem, quam ut beati prædi- centur. Qui igitur tales beatos prædicat, adulatoris partes agit; præter decorum ad captandam gratiam loquens, eos decipit, nec mediocriter nocet, cum sensum peccatorum adimat; atque, dum ob beati- tudinem immerito attributam decipiuntur, semita pedum eorum conturbatur. Quapropter calamitates quidem provocant ad humilitatem, beatitatis vero D felicitatisque prædicatio tumorem parit et superbiam. Dixit autem generatim, Popule. Nimi- Joan. v, 22. 58. et Theodorus Beza, ut monet Duceus, ita quoque in duobus exemplaribus legerat, non inveniet. Luc. XII, tius, scribitur in Colb. secundo, prima manu. Reg. quartus, cui favet Colb. secundus, secunda manu, Alter Combefisii codex, Μox editi et Reg. primus, Alii quinque m88., stris sex mss. non invenitur. Ibidem Reg. primus rursus, sed, ut verum fatear, non notavi qua auctoritate quove testimonio id fecerim. Mihi tamen est per- suasissimum, me non conjectura ductum, sed fide alicujus codicis innixum, ita castigasse. Vulgatam lectionem nunc ascribam, quæ hæc est : 117. Ἐπειδὰν οὖν εὕρῃ ἐν ἡμῖν πολλὰ, πολλαῖς 117. Cum igitur in nobis invenerit multa, nos A 118. Popule meus, qui beatos vos prædicant, de- (39) Editi et quinque mss., πότε. At Reg. ter- (40) Editi et tres mss., τρόπου δ, et ita quoque 118. Λαός μου, οι μακαρίζοντες ὑμᾶς, πλανῶ- (41) Reg. primus, κυριεύσουσι. (42) Editi, ἀπαιτοῦντες ὑμᾶς. Vox ultima in no- (43) Sio emendatum reperi in margine mei libri:

ἡμᾶς σειραῖς, αἷς ἑαυτοὺς κατεδήσαμεν, τῶν ἑαυτοῦ ἁμαρτιῶν ἐπισυρόμενος, παραδώσει τῷ κριτῇ. Ὁ δὲ κριτὴς, ᾧ πᾶσαν κρίσιν ἔδωκεν ὁ Πατὴρ, παρὰ τοῦ ἐχθροῦ καὶ ἐκδικητοῦ ἐλεγχθέντας ἐπὶ πολλοῖς ἐγκλή μασι παραλαβών, παραδώσει τῷ πράκτορι τῷ ἐπὶ τῶν κολάσεων τεταγμένῳ· ὃς βαλεῖ εἰς τὴν φυλακὴν· τουτέστιν, εἰς τὸν τόπον τῆς κολάσεως, δ' ἐπιπόνων μαστίγων ἀπαιτῶν καὶ ἐκπράσσων μέχρι καὶ τῶν μικροτάτων καὶ μετὰ καταφρονήσεως παρ' ἡμῶν ἁμαρτανομένων. Διὸ συμβουλεύει ὁ Κύριος, ἕως ἐσμὲν ἐν τῇ ὁδῷ μετὰ τοῦ ἀντιδίκου, δοῦναι ἐργασίαν ἀπηλλάχθαι αὐτοῦ, τουτέστι ποιεῖν τὰ ἔργα πρὸς ἀπαλλαγὴν τοῦ ἐχθροῦ, καὶ μὴ ἀναμένειν ποτὲ ἀχθῶ- μεν, ὁπότε (39) ἔλθῃ ἡ τελευταία ὥρα· ἐν ᾗ ἐπιστὰς ὁ ἄρχων διερευνήσεται ἡμᾶς· ὃς ἐὰν πολλὰ τῶν ἑαυτοῦ ἐν τῷ βίῳ ἡμῶν εὕρῃ, παραδώσει ἡμᾶς τῷ κριτῇ, ἐλέγχων ἡμᾶς, καὶ τὴν ἄρνησιν μὴ συγχωρῶν, ὑπομιμνήσκων ἡμᾶς τοῦ τόπου ἐν ᾧ ἐποιοῦμεν τὴν ἁμαρτίαν, ὡς μεθ᾿ ἡμῶν ὑπάρχων, καὶ συνεργῶν ἡμῖν τὸ κακὸν, τοῦ τρόπου ὃ (40) ἐπετηδεύσαμεν, τῆς διαθέσεως μεθ᾿ ἧς ἡμάρτομεν. Ἕως οὖν ἐσμεν αύ- ριοι τοῦ ἐργάζεσθαι, δῶμεν ἐργασίαν ἀπηλλάχθαι τοῦ ἀντιδίκου. Καὶ οἱ ἀπαιτοῦντες κυριεύουσιν (41) ὁμῶν. Οἱ τοὺς πένητας πολλοῖς ὀφλήμασιν ὑποκει- μένους ἀπαιτοῦντες, ἕλκουσιν εἰς δουλείαν. Καλόν μὲν οὖν, μὴ ὀφλισκάνειν δεύτερον δὲ, τὸ μὴ ἀπο- ρεῖν πρὸς τὴν διάλυσιν τοῦ ὁφλήματος. Εἰ δὲ μὴ, πᾶσα ἀνάγκη, δοῦλον εἶναι τῶν ἐπαγομένων αὐτῷ ἀπαιτήσεων. Ταῦτα διὰ τὸ Οἱ πράκτορες ὑμῶν και λαμῶνται ὑμᾶς, καὶ οἱ ἀπαιτοῦντες (42) κυριεύουσιν Ο ὑμῶν. οὐχ εὑρήσει, ὁπότε. τρόπος όν. τρόπος φ. ἡμαρτάνομεν. ἡμάρτομεν. σιν ὑμᾶς, καὶ τὴν τρίβον τῶν ποδῶν ὑμῶν ταράσ σουσιν. Οἱ ὑπὸ νεανίσκων ἀρχόμενοι, καὶ ὑπὸ ἐμ- παικτῶν κυριευόμενοι, οἱ ὑπὸ τῶν πρακτόρων και `λαμώμενοι, καὶ διὰ τὸ ἀπορεῖν πρὸς τὴν διάλυσιν εἰς δουλείαν αγόμενοι, καὶ τὴν ἐλευθερίαν ὑπὸ τῆς ἄγαν πενίας ἀπολωλεκότες, τοῦ ἐλεεῖσθαι ἀξίως πράσσουσι μᾶλλον ἢ τοῦ μακαρίζεσθαι. εν ούν και καρίζων τοὺς τοιούτους, κόλακος ποιῶν ἔργον, και ταχαριζόμενος παρὰ τὸ προσῆκον, πλανα βλάπτων οὐ μέτρια, τὴν ἐπὶ τοῖς ἁμαρτήμασιν αἴσθησιν ἀφαι ρούμενος· τῶν δὲ ἀπατωμένων ἐπὶ τῷ παρὰ τὴν ἀξίαν μακαρισμῷ καὶ ἡ τρίβος τῶν ποδῶν συντα- ράσσεται. Διότι αἱ μὲν θλίψεις ἐπὶ ταπείνωσιν προ- καλοῦνται· ὁ δὲ μακαρισμὸς φυσίωσιν ἐμποιεῖ. Καθ όλου δὲ εἶπεν. Λαός· δηλῶν, ὅτι οὐχὶ οὗτος μόνον ταπεινῶς διακείμενος (43), ὡς ἐν τοῖς ἀπηριθμημέν κυριεύσουσιν. Καθόλου δὲ καὶ πᾶς ὁ λαὸς, οὐχὶ οὗτος μόνον ὁ ουτω ταπεινῶς APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. B multis peccatorum quorum auctor est vinculis per- tractos, quibus nosmetipsos obstrinximus, tradet judici. Judex autem cui judicium omne dedit Pa- ter 23, nos criminibus multis ab adversario et ab ultore coargutos apprehendens, tradet exactori exi- gendis penis præstituto; qui nos mittet in carce- rem, hoc est, in supplicii locum, flagris immanis- simis pro rebus vel minimis et pro peccatis a nobis cum contemptu patratis reposcens ac exigens ponas. Quocirca consilium dat Dominus, ut dum in via cum adversario sumus ", demus operam ut ab illo liberemur, hoc est, ea efficiamus opera, quibus ab inimico valeamus liberari; nec unquam inducamur, ut adventum extremæ illius horæ exspectemus,qua princeps astans nos perscrutabitur : qui si multa quæ sui ipsius impulsu patrata fuerint, in vita nostra invenerit, tradet nos judici, coarguens nos, nec negare nos sinens, ut qui nobis revocaturus in memoriam sit locum in quo peccatum admisimus, quod esset nobiscum, et una nobiscum malum con- ficeret; item modum quo deliquimus, atque eum quo peccavimus affectum. Itaque interea dum agen- di habemus potestatem, navemus operam, ut ab adversario liberemur. Et exigentes dominantur vobis. Pauperes multo ære alieno oppressos in servitutem redigunt exactores. Et quidem operæ pretium est nihil debere proximum autem fuerit, æris alieni dissolvendi non deesse facultatem : sin minus, cum rationes repetentur, servum esse necesse est om- nino. Hæc dicta sint propter illud : Exactores vestri demetunt vos, et exigentes dominantur vobis. cipiunt vos, el semitam pedum vestrorum turbant. Qui adolescentibus subjiciuntur, et derisorum sub- duntur dominio, qui instar spicilegii¯demetuntur ab exactoribus, et addicuntur servituti, quod non habent unde solvant, atque ob nimiam inopiam amisere libertatem, ii profecto digniores sunt qui commoveant miserationem, quam ut beati prædi- centur. Qui igitur tales beatos prædicat, adulatoris partes agit; præter decorum ad captandam gratiam loquens, eos decipit, nec mediocriter nocet, cum sensum peccatorum adimat; atque, dum ob beati- tudinem immerito attributam decipiuntur, semita pedum eorum conturbatur. Quapropter calamitates quidem provocant ad humilitatem, beatitatis vero D felicitatisque prædicatio tumorem parit et superbiam. Dixit autem generatim, Popule. Nimi- Joan. v, 22. 58. et Theodorus Beza, ut monet Duceus, ita quoque in duobus exemplaribus legerat, non inveniet. Luc. XII, tius, scribitur in Colb. secundo, prima manu. Reg. quartus, cui favet Colb. secundus, secunda manu, Alter Combefisii codex, Μox editi et Reg. primus, Alii quinque m88., stris sex mss. non invenitur. Ibidem Reg. primus rursus, sed, ut verum fatear, non notavi qua auctoritate quove testimonio id fecerim. Mihi tamen est per- suasissimum, me non conjectura ductum, sed fide alicujus codicis innixum, ita castigasse. Vulgatam lectionem nunc ascribam, quæ hæc est : 117. Ἐπειδὰν οὖν εὕρῃ ἐν ἡμῖν πολλὰ, πολλαῖς 117. Cum igitur in nobis invenerit multa, nos A 118. Popule meus, qui beatos vos prædicant, de- (39) Editi et quinque mss., πότε. At Reg. ter- (40) Editi et tres mss., τρόπου δ, et ita quoque 118. Λαός μου, οι μακαρίζοντες ὑμᾶς, πλανῶ- (41) Reg. primus, κυριεύσουσι. (42) Editi, ἀπαιτοῦντες ὑμᾶς. Vox ultima in no- (43) Sio emendatum reperi in margine mei libri:

ἡμᾶς σειραῖς, αἷς ἑαυτοὺς κατεδήσαμεν, τῶν ἑαυτοῦ ἁμαρτιῶν ἐπισυρόμενος, παραδώσει τῷ κριτῇ. Ὁ δὲ κριτὴς, ᾧ πᾶσαν κρίσιν ἔδωκεν ὁ Πατὴρ, παρὰ τοῦ ἐχθροῦ καὶ ἐκδικητοῦ ἐλεγχθέντας ἐπὶ πολλοῖς ἐγκλή μασι παραλαβών, παραδώσει τῷ πράκτορι τῷ ἐπὶ τῶν κολάσεων τεταγμένῳ· ὃς βαλεῖ εἰς τὴν φυλακὴν· τουτέστιν, εἰς τὸν τόπον τῆς κολάσεως, δ' ἐπιπόνων μαστίγων ἀπαιτῶν καὶ ἐκπράσσων μέχρι καὶ τῶν μικροτάτων καὶ μετὰ καταφρονήσεως παρ' ἡμῶν ἁμαρτανομένων. Διὸ συμβουλεύει ὁ Κύριος, ἕως ἐσμὲν ἐν τῇ ὁδῷ μετὰ τοῦ ἀντιδίκου, δοῦναι ἐργασίαν ἀπηλλάχθαι αὐτοῦ, τουτέστι ποιεῖν τὰ ἔργα πρὸς ἀπαλλαγὴν τοῦ ἐχθροῦ, καὶ μὴ ἀναμένειν ποτὲ ἀχθῶ- μεν, ὁπότε (39) ἔλθῃ ἡ τελευταία ὥρα· ἐν ᾗ ἐπιστὰς ὁ ἄρχων διερευνήσεται ἡμᾶς· ὃς ἐὰν πολλὰ τῶν ἑαυτοῦ ἐν τῷ βίῳ ἡμῶν εὕρῃ, παραδώσει ἡμᾶς τῷ κριτῇ, ἐλέγχων ἡμᾶς, καὶ τὴν ἄρνησιν μὴ συγχωρῶν, ὑπομιμνήσκων ἡμᾶς τοῦ τόπου ἐν ᾧ ἐποιοῦμεν τὴν ἁμαρτίαν, ὡς μεθ᾿ ἡμῶν ὑπάρχων, καὶ συνεργῶν ἡμῖν τὸ κακὸν, τοῦ τρόπου ὃ (40) ἐπετηδεύσαμεν, τῆς διαθέσεως μεθ᾿ ἧς ἡμάρτομεν. Ἕως οὖν ἐσμεν αύ- ριοι τοῦ ἐργάζεσθαι, δῶμεν ἐργασίαν ἀπηλλάχθαι τοῦ ἀντιδίκου. Καὶ οἱ ἀπαιτοῦντες κυριεύουσιν (41) ὁμῶν. Οἱ τοὺς πένητας πολλοῖς ὀφλήμασιν ὑποκει- μένους ἀπαιτοῦντες, ἕλκουσιν εἰς δουλείαν. Καλόν μὲν οὖν, μὴ ὀφλισκάνειν δεύτερον δὲ, τὸ μὴ ἀπο- ρεῖν πρὸς τὴν διάλυσιν τοῦ ὁφλήματος. Εἰ δὲ μὴ, πᾶσα ἀνάγκη, δοῦλον εἶναι τῶν ἐπαγομένων αὐτῷ ἀπαιτήσεων. Ταῦτα διὰ τὸ Οἱ πράκτορες ὑμῶν και λαμῶνται ὑμᾶς, καὶ οἱ ἀπαιτοῦντες (42) κυριεύουσιν Ο ὑμῶν. οὐχ εὑρήσει, ὁπότε. τρόπος όν. τρόπος φ. ἡμαρτάνομεν. ἡμάρτομεν. σιν ὑμᾶς, καὶ τὴν τρίβον τῶν ποδῶν ὑμῶν ταράσ σουσιν. Οἱ ὑπὸ νεανίσκων ἀρχόμενοι, καὶ ὑπὸ ἐμ- παικτῶν κυριευόμενοι, οἱ ὑπὸ τῶν πρακτόρων και `λαμώμενοι, καὶ διὰ τὸ ἀπορεῖν πρὸς τὴν διάλυσιν εἰς δουλείαν αγόμενοι, καὶ τὴν ἐλευθερίαν ὑπὸ τῆς ἄγαν πενίας ἀπολωλεκότες, τοῦ ἐλεεῖσθαι ἀξίως πράσσουσι μᾶλλον ἢ τοῦ μακαρίζεσθαι. εν ούν και καρίζων τοὺς τοιούτους, κόλακος ποιῶν ἔργον, και ταχαριζόμενος παρὰ τὸ προσῆκον, πλανα βλάπτων οὐ μέτρια, τὴν ἐπὶ τοῖς ἁμαρτήμασιν αἴσθησιν ἀφαι ρούμενος· τῶν δὲ ἀπατωμένων ἐπὶ τῷ παρὰ τὴν ἀξίαν μακαρισμῷ καὶ ἡ τρίβος τῶν ποδῶν συντα- ράσσεται. Διότι αἱ μὲν θλίψεις ἐπὶ ταπείνωσιν προ- καλοῦνται· ὁ δὲ μακαρισμὸς φυσίωσιν ἐμποιεῖ. Καθ όλου δὲ εἶπεν. Λαός· δηλῶν, ὅτι οὐχὶ οὗτος μόνον ταπεινῶς διακείμενος (43), ὡς ἐν τοῖς ἀπηριθμημέν κυριεύσουσιν. Καθόλου δὲ καὶ πᾶς ὁ λαὸς, οὐχὶ οὗτος μόνον ὁ ουτω ταπεινῶς APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. B multis peccatorum quorum auctor est vinculis per- tractos, quibus nosmetipsos obstrinximus, tradet judici. Judex autem cui judicium omne dedit Pa- ter 23, nos criminibus multis ab adversario et ab ultore coargutos apprehendens, tradet exactori exi- gendis penis præstituto; qui nos mittet in carce- rem, hoc est, in supplicii locum, flagris immanis- simis pro rebus vel minimis et pro peccatis a nobis cum contemptu patratis reposcens ac exigens ponas. Quocirca consilium dat Dominus, ut dum in via cum adversario sumus ", demus operam ut ab illo liberemur, hoc est, ea efficiamus opera, quibus ab inimico valeamus liberari; nec unquam inducamur, ut adventum extremæ illius horæ exspectemus,qua princeps astans nos perscrutabitur : qui si multa quæ sui ipsius impulsu patrata fuerint, in vita nostra invenerit, tradet nos judici, coarguens nos, nec negare nos sinens, ut qui nobis revocaturus in memoriam sit locum in quo peccatum admisimus, quod esset nobiscum, et una nobiscum malum con- ficeret; item modum quo deliquimus, atque eum quo peccavimus affectum. Itaque interea dum agen- di habemus potestatem, navemus operam, ut ab adversario liberemur. Et exigentes dominantur vobis. Pauperes multo ære alieno oppressos in servitutem redigunt exactores. Et quidem operæ pretium est nihil debere proximum autem fuerit, æris alieni dissolvendi non deesse facultatem : sin minus, cum rationes repetentur, servum esse necesse est om- nino. Hæc dicta sint propter illud : Exactores vestri demetunt vos, et exigentes dominantur vobis. cipiunt vos, el semitam pedum vestrorum turbant. Qui adolescentibus subjiciuntur, et derisorum sub- duntur dominio, qui instar spicilegii¯demetuntur ab exactoribus, et addicuntur servituti, quod non habent unde solvant, atque ob nimiam inopiam amisere libertatem, ii profecto digniores sunt qui commoveant miserationem, quam ut beati prædi- centur. Qui igitur tales beatos prædicat, adulatoris partes agit; præter decorum ad captandam gratiam loquens, eos decipit, nec mediocriter nocet, cum sensum peccatorum adimat; atque, dum ob beati- tudinem immerito attributam decipiuntur, semita pedum eorum conturbatur. Quapropter calamitates quidem provocant ad humilitatem, beatitatis vero D felicitatisque prædicatio tumorem parit et superbiam. Dixit autem generatim, Popule. Nimi- Joan. v, 22. 58. et Theodorus Beza, ut monet Duceus, ita quoque in duobus exemplaribus legerat, non inveniet. Luc. XII, tius, scribitur in Colb. secundo, prima manu. Reg. quartus, cui favet Colb. secundus, secunda manu, Alter Combefisii codex, Μox editi et Reg. primus, Alii quinque m88., stris sex mss. non invenitur. Ibidem Reg. primus rursus, sed, ut verum fatear, non notavi qua auctoritate quove testimonio id fecerim. Mihi tamen est per- suasissimum, me non conjectura ductum, sed fide alicujus codicis innixum, ita castigasse. Vulgatam lectionem nunc ascribam, quæ hæc est : 117. Ἐπειδὰν οὖν εὕρῃ ἐν ἡμῖν πολλὰ, πολλαῖς 117. Cum igitur in nobis invenerit multa, nos A 118. Popule meus, qui beatos vos prædicant, de- (39) Editi et quinque mss., πότε. At Reg. ter- (40) Editi et tres mss., τρόπου δ, et ita quoque 118. Λαός μου, οι μακαρίζοντες ὑμᾶς, πλανῶ- (41) Reg. primus, κυριεύσουσι. (42) Editi, ἀπαιτοῦντες ὑμᾶς. Vox ultima in no- (43) Sio emendatum reperi in margine mei libri:

νοις εἶναι παθήμασιν ἀλλὰ πᾶς οὖν ὁ καθόλου λαός, τῷ ἄθροισμα εἶναι ἀνθρώπων ἐκ διαφόρων ἐπιτηδευ μάτων καὶ ἡλικιῶν καὶ βίων συνειλεγμένος, ὑφ᾽ ἕνα πίπτειν μακαρισμὸν ὁμοτίμως οὐ δύναται. Αλλαι γὰρ ἄλλως (44) ἴδιαι ἕκαστον συμφοραί κατατρύ χουσι· τὸν μὲν τὰ τοῦ γήρως ἐπίπονα· τὸν δὲ τὰ τῆς δουλείας κακά· ἄλλον πενία· ἑτέρους οἰκείων (45) ἀποβολή· ἄλλους νόσοι. Πῶς οὖν οὐκ ἀπατηλός ἐστιν ὁ μακαρισμὸς ὁ λαῷ πατὶ προσαγόμενος; Ὁ μέντοι Κύριος, εἰ καὶ πλῆθος ἐμφαίνει διὰ τοῦ μακαρισμοῦ· Μακάριοι οἱ πτωχοὶ τῷ πνεύματι· καὶ, Μακάριοι οἱ πεινῶντες· καὶ, Μακάριοι οἱ κλαίοντες· ἀλλὰ τῷ (46) πρὸς παρόντας ἀποτείνεσθαι δείκνυσι τὸ εὐαρίθμητον τῶν μακαριζομένων. Δῆλον γὰρ, ότι περὶ τῶν μαθητῶν ἐποιεῖτο τὸν λόγον, τῶν δεδιδαγμέ- νων τὴν ἐπαινετὴν ταπεινοφροσύνην, καὶ κατὰ τὴν πρὸς αὐτὸν ἐξομοίωσιν, τὸν δι' ἡμᾶς πτωχεύσαντα, τὴν ἐν τῷ φρονήματι πτωχείαν ἀνειληφότων. Διὰ τοῦτο φησιν, ὅτι Υμετέρα ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν· καὶ τὸ, Μακάριοι οἱ πεινῶντες νῦν, ὅτι αὐτοὶ χορτασθήσονται. Εἰ δὲ στενὴ ἡ ὁδὸς, καὶ ὀλίγοι οἱ εὑρίσκοντες αὐτήν, ποῦ δυνατὸν πολλοὺς εἶναι τοὺς μακαριζομένους; Ωστε πάντως ὁ λαὸν ὅλον μακαρίζων, πλανᾷ καὶ ταράσσει αὐτὸν, μὴ ἑῶν οδεύειν εἰρηνικῶς. Εστι δὲ ῥᾳδιον ἀλῶναι τῷ πάθει τῶν ἐπαίνων τοὺς μὴ προσέχοντας, ὑπὸ φιλαυτίας ἑκάστου ῥᾳδίως ταῖς ἐκ τῶν κολακειῶν ἀπάταις ὑπὸ αγομένου· ἀνδρὸς δὲ ὠφελημένου (47), μήτε ταῖς και κηγορίαις τινῶν ὑποπίπτοντα ταπεινοῦσθαι, μηδὲ συν στέλλεσθαι παρὰ τοῦτο, μήτε ὑπὸ ἐπαίνων ἁγνοία τῶν καθ᾿ ἑαυτὸν ἐξοιδαίνειν ῥᾳδίως καὶ φυσιοῦσθαι. Ἐπεὶ δὲ τρίβος ἐστὶν ἡ προτετριμμένη καὶ διωδευ- μένη (43) ὑπὸ τῶν προλαβόντων ὁδὸς, ὁ μὴ ἐῶν εἰς αἴσθησιν ἐλθεῖν λυπηρὰν τοὺς ἀπολειπομένους τοῦ ζήλου τῶν προαγόντων, ἀλλ' ὡς κατορθοῦντας μακα- ρίζων τοὺς ἁμαρτάνοντας, τὴν τρίβον τῶν ποδῶν αὐτ τῶν συνταράσσει. β. ριος, καὶ στήσει εἰς κρίσιν τὸν λαὸν αὐτοῦ. Πάντα κρίσει θείᾳ καὶ συνέσει κατὰ τὴν δυσδιήγητον σοφίαν ἐπιμερίζεται ἑκάστῳ πρὸς τὴν ἀξίαν· τά τε νῦν ἐπαγόμενα, τά τε κατὰ τὸν μέλλοντα αἰῶνα. Ἐπεὶ οὖν τοιαῦτα, φησίν, ἠνόμησεν ὁ λαὸς, τοιαῦτα δὲ αὐτῷ ἐπήγαγεν ὁ Κύριος. Διὰ τὸ οἱονεὶ ἀποδει χθῆναι ὀφείλειν (49) τὰ περὶ τῆς δικαιοσύνης τοῦ διακείμενος, ὡς ἐν τοῖς ἀπηριθμημένοις εἶναι παθή- μασιν· ἀλλὰ καὶ πᾶς λαὸς τὸ ἄθροισμα εἶναι ἀν- θρώπων. ἄλλως οἰκιῶν. νόσος· νόσοι. ཉ་ τὸν λόγον ώφελημένου. κατηγορίαις, κακηγορίαις, διωδευμένη. ὀφείλειν. COMMENT. IN ISAJAM PROPH TAM. CAP. III. B A C rum ostendit non modo eum populum qui ita de- pressus est ut in malis enumeratis versetur, sed iu universum quemvis populum, utpote qui sit cœtus hominum, ex diversis studiis ætatibusque et vitæ institutis collectus, unum et idem beatitatis genus ex æquo assequi non posse. Aliæ enim alio modo, et suæ quemque calamitates divexant; hunc qui- dem senectæ incommoda, hunc vero servitutis mi- seriæ alium paupertas, cæteros necessariorum amissio, alios morbi affligunt. Quomodo igitur bea- titatis prædicatio populo omni attributa, fucata non est et captiosa? Dominus autem etiamsi multitudi- nem declarat in beatitudinibus designandis, Beati pauperes spiritu 35, et, Beati qui esuriunt 36, et, Beati qui lugent, tamen eo quod eos qui præsentes aderant alloqueretur, eos qui beati prædicantur, facile numerari posse docet. Planum est enim, eum de discipulis sermonem habuisse, qui laudabilem edocti fuerant humilitatem, atque ad similitudinem ejus qui propter nos egenus factus est", pauper- tatem spiritus erant amplexi. Quamobrem ait: Vestrum est regnum cœlorum *; et illud, Beati qui nunc esuriunt, quia ipsi saturabuntur ™. Quod si angusta est via, et pauci sunt qui inveniant eam ª¹, qui fieri potest ut multi sint qui prædicentur beati? Itaque quisquis omnem omnino populum prædicat beatum, seducit ipsum et conturbat, nec illum tranquille incedere sinit. Facile autem est iis qui minime sunt attenti laudum affectu ac studio capi, cum unusquisque assentationum fallaciis præ sui ipsius amore haud difficulter seducatur. Est autem viri provecta virtute praditi nequaquam dejici, conviciis quorumdam succumbentem, neque ob id animo contrahi neque facile præ laudibus intume- scere ac inflari sui ipsius statum ignorantem. Quia vero semita iter est jam tritum, et ab iis qui præ- cesserunt confectum; quisquis eos qui a decesso- non sinit, imo vero delinquentes quasi recte se ge- conturbat. Dominus, et sistet in judicium populum suum. Omnia divino judicio ac prudentia unicuique pro merito distribuuntur juxta inenarrabilem sapientiam; tum ea quæ nunc temporis inferuntur, tum quæ in fu- turo sæculo reservantur. Quoniam igitur, inquit, D talibus sese iniquitatibus obnoxium præstitit popu- lus, tales item ei irrogavit ponas Dominus. Quasi Matth. v, * ibid. Matth. rum studio deficiunt, mosto ac tristi sensu affici rerent, prédicat beatos, is semitam pedum eorum ibid. 5. II Cor. VIII, 9. Matth. v, 3. " ibid. 6. VII, 14. nobis magis arrideat, sed quod sex codicum auctoritate fulciatur. amissio. At uterque Combefsii codex, ædium jactura; et ita legit vertitque Tilmannus. Statim in editis legitur, sed scriptum reperitur in no- stris sex codicibus, quitur, in nostris sex mss. non invenitur; neque tamen quidquam delendum censuimus. mss. cum uno Combefisiano, Ibidem editi et duo mss., accusationibus. Alii quatuor mss., conviciis. Probatur qui- dem nobis utraque lectio: sed eam selegimus, cui plures codices favent. dam mass., aliis quatuor mss. legitur, 119. VERS. 13. Sed nunc constituetur in judicium 10. Ἀλλὰ νῦν καταστήσεται εἰς κρίσιν Κύ (44) Pro άλλους scripsimus ἄλλως, non quod vo (45) Editi et quatuor mss., οἰκείων, necessariorum (46) Editi, ró. At mss., rip. Illud quod mox se- (47) Editi et Reg. primus, ὠφελίμου. Alii quatuor (48) Editi et mss. nonnulli, διοδευομένη. Alii qui- (49) Editi, ὤφειλε. Reg. tertius, ὀφείλει. At in

νοις εἶναι παθήμασιν ἀλλὰ πᾶς οὖν ὁ καθόλου λαός, τῷ ἄθροισμα εἶναι ἀνθρώπων ἐκ διαφόρων ἐπιτηδευ μάτων καὶ ἡλικιῶν καὶ βίων συνειλεγμένος, ὑφ᾽ ἕνα πίπτειν μακαρισμὸν ὁμοτίμως οὐ δύναται. Αλλαι γὰρ ἄλλως (44) ἴδιαι ἕκαστον συμφοραί κατατρύ χουσι· τὸν μὲν τὰ τοῦ γήρως ἐπίπονα· τὸν δὲ τὰ τῆς δουλείας κακά· ἄλλον πενία· ἑτέρους οἰκείων (45) ἀποβολή· ἄλλους νόσοι. Πῶς οὖν οὐκ ἀπατηλός ἐστιν ὁ μακαρισμὸς ὁ λαῷ πατὶ προσαγόμενος; Ὁ μέντοι Κύριος, εἰ καὶ πλῆθος ἐμφαίνει διὰ τοῦ μακαρισμοῦ· Μακάριοι οἱ πτωχοὶ τῷ πνεύματι· καὶ, Μακάριοι οἱ πεινῶντες· καὶ, Μακάριοι οἱ κλαίοντες· ἀλλὰ τῷ (46) πρὸς παρόντας ἀποτείνεσθαι δείκνυσι τὸ εὐαρίθμητον τῶν μακαριζομένων. Δῆλον γὰρ, ότι περὶ τῶν μαθητῶν ἐποιεῖτο τὸν λόγον, τῶν δεδιδαγμέ- νων τὴν ἐπαινετὴν ταπεινοφροσύνην, καὶ κατὰ τὴν πρὸς αὐτὸν ἐξομοίωσιν, τὸν δι' ἡμᾶς πτωχεύσαντα, τὴν ἐν τῷ φρονήματι πτωχείαν ἀνειληφότων. Διὰ τοῦτο φησιν, ὅτι Υμετέρα ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν· καὶ τὸ, Μακάριοι οἱ πεινῶντες νῦν, ὅτι αὐτοὶ χορτασθήσονται. Εἰ δὲ στενὴ ἡ ὁδὸς, καὶ ὀλίγοι οἱ εὑρίσκοντες αὐτήν, ποῦ δυνατὸν πολλοὺς εἶναι τοὺς μακαριζομένους; Ωστε πάντως ὁ λαὸν ὅλον μακαρίζων, πλανᾷ καὶ ταράσσει αὐτὸν, μὴ ἑῶν οδεύειν εἰρηνικῶς. Εστι δὲ ῥᾳδιον ἀλῶναι τῷ πάθει τῶν ἐπαίνων τοὺς μὴ προσέχοντας, ὑπὸ φιλαυτίας ἑκάστου ῥᾳδίως ταῖς ἐκ τῶν κολακειῶν ἀπάταις ὑπὸ αγομένου· ἀνδρὸς δὲ ὠφελημένου (47), μήτε ταῖς και κηγορίαις τινῶν ὑποπίπτοντα ταπεινοῦσθαι, μηδὲ συν στέλλεσθαι παρὰ τοῦτο, μήτε ὑπὸ ἐπαίνων ἁγνοία τῶν καθ᾿ ἑαυτὸν ἐξοιδαίνειν ῥᾳδίως καὶ φυσιοῦσθαι. Ἐπεὶ δὲ τρίβος ἐστὶν ἡ προτετριμμένη καὶ διωδευ- μένη (43) ὑπὸ τῶν προλαβόντων ὁδὸς, ὁ μὴ ἐῶν εἰς αἴσθησιν ἐλθεῖν λυπηρὰν τοὺς ἀπολειπομένους τοῦ ζήλου τῶν προαγόντων, ἀλλ' ὡς κατορθοῦντας μακα- ρίζων τοὺς ἁμαρτάνοντας, τὴν τρίβον τῶν ποδῶν αὐτ τῶν συνταράσσει. β. ριος, καὶ στήσει εἰς κρίσιν τὸν λαὸν αὐτοῦ. Πάντα κρίσει θείᾳ καὶ συνέσει κατὰ τὴν δυσδιήγητον σοφίαν ἐπιμερίζεται ἑκάστῳ πρὸς τὴν ἀξίαν· τά τε νῦν ἐπαγόμενα, τά τε κατὰ τὸν μέλλοντα αἰῶνα. Ἐπεὶ οὖν τοιαῦτα, φησίν, ἠνόμησεν ὁ λαὸς, τοιαῦτα δὲ αὐτῷ ἐπήγαγεν ὁ Κύριος. Διὰ τὸ οἱονεὶ ἀποδει χθῆναι ὀφείλειν (49) τὰ περὶ τῆς δικαιοσύνης τοῦ διακείμενος, ὡς ἐν τοῖς ἀπηριθμημένοις εἶναι παθή- μασιν· ἀλλὰ καὶ πᾶς λαὸς τὸ ἄθροισμα εἶναι ἀν- θρώπων. ἄλλως οἰκιῶν. νόσος· νόσοι. ཉ་ τὸν λόγον ώφελημένου. κατηγορίαις, κακηγορίαις, διωδευμένη. ὀφείλειν. COMMENT. IN ISAJAM PROPH TAM. CAP. III. B A C rum ostendit non modo eum populum qui ita de- pressus est ut in malis enumeratis versetur, sed iu universum quemvis populum, utpote qui sit cœtus hominum, ex diversis studiis ætatibusque et vitæ institutis collectus, unum et idem beatitatis genus ex æquo assequi non posse. Aliæ enim alio modo, et suæ quemque calamitates divexant; hunc qui- dem senectæ incommoda, hunc vero servitutis mi- seriæ alium paupertas, cæteros necessariorum amissio, alios morbi affligunt. Quomodo igitur bea- titatis prædicatio populo omni attributa, fucata non est et captiosa? Dominus autem etiamsi multitudi- nem declarat in beatitudinibus designandis, Beati pauperes spiritu 35, et, Beati qui esuriunt 36, et, Beati qui lugent, tamen eo quod eos qui præsentes aderant alloqueretur, eos qui beati prædicantur, facile numerari posse docet. Planum est enim, eum de discipulis sermonem habuisse, qui laudabilem edocti fuerant humilitatem, atque ad similitudinem ejus qui propter nos egenus factus est", pauper- tatem spiritus erant amplexi. Quamobrem ait: Vestrum est regnum cœlorum *; et illud, Beati qui nunc esuriunt, quia ipsi saturabuntur ™. Quod si angusta est via, et pauci sunt qui inveniant eam ª¹, qui fieri potest ut multi sint qui prædicentur beati? Itaque quisquis omnem omnino populum prædicat beatum, seducit ipsum et conturbat, nec illum tranquille incedere sinit. Facile autem est iis qui minime sunt attenti laudum affectu ac studio capi, cum unusquisque assentationum fallaciis præ sui ipsius amore haud difficulter seducatur. Est autem viri provecta virtute praditi nequaquam dejici, conviciis quorumdam succumbentem, neque ob id animo contrahi neque facile præ laudibus intume- scere ac inflari sui ipsius statum ignorantem. Quia vero semita iter est jam tritum, et ab iis qui præ- cesserunt confectum; quisquis eos qui a decesso- non sinit, imo vero delinquentes quasi recte se ge- conturbat. Dominus, et sistet in judicium populum suum. Omnia divino judicio ac prudentia unicuique pro merito distribuuntur juxta inenarrabilem sapientiam; tum ea quæ nunc temporis inferuntur, tum quæ in fu- turo sæculo reservantur. Quoniam igitur, inquit, D talibus sese iniquitatibus obnoxium præstitit popu- lus, tales item ei irrogavit ponas Dominus. Quasi Matth. v, * ibid. Matth. rum studio deficiunt, mosto ac tristi sensu affici rerent, prédicat beatos, is semitam pedum eorum ibid. 5. II Cor. VIII, 9. Matth. v, 3. " ibid. 6. VII, 14. nobis magis arrideat, sed quod sex codicum auctoritate fulciatur. amissio. At uterque Combefsii codex, ædium jactura; et ita legit vertitque Tilmannus. Statim in editis legitur, sed scriptum reperitur in no- stris sex codicibus, quitur, in nostris sex mss. non invenitur; neque tamen quidquam delendum censuimus. mss. cum uno Combefisiano, Ibidem editi et duo mss., accusationibus. Alii quatuor mss., conviciis. Probatur qui- dem nobis utraque lectio: sed eam selegimus, cui plures codices favent. dam mass., aliis quatuor mss. legitur, 119. VERS. 13. Sed nunc constituetur in judicium 10. Ἀλλὰ νῦν καταστήσεται εἰς κρίσιν Κύ (44) Pro άλλους scripsimus ἄλλως, non quod vo (45) Editi et quatuor mss., οἰκείων, necessariorum (46) Editi, ró. At mss., rip. Illud quod mox se- (47) Editi et Reg. primus, ὠφελίμου. Alii quatuor (48) Editi et mss. nonnulli, διοδευομένη. Alii qui- (49) Editi, ὤφειλε. Reg. tertius, ὀφείλει. At in

Α Θεοῦ, ὅτι οὐχ ὑπερέβη τὸ μέτρον τῶν ἀδικημάτων τῷ πλήθει τῆς τιμωρίας, εἴρηται τὸ (50), Ἀλλὰ νῦν καταστήσεται εἰς κρίσιν Κύριος· ἵνα τὸ νῦν τοῦτο τῷ μέλλοντι αἰῶνι ἀντιδιαστέλληται. "Η μή ποτε τὸ, νῦν, ἐφ' ἡμῶν μὲν τὸ ἀκαριαῖον καὶ τὸ ἀδιαίρετον τοῦ χρόνου σημαίνει· ἐπὶ δὲ Θεοῦ πάντα κατὰ τὴν τοῦ, νῦν, αἴσθησιν παράκειται. Οὐδὲν γὰρ αὐτῷ παρῆλθεν, οὐδὲ μέλλει, ἀλλὰ πάντα ἐνέστηκε, καὶ τὰ πόῤῥωθεν ἡμῖν προσδοκώμενα, ὡς ἤδη παρο ὄντα ὑπὸ τοῦ θείου ὀφθαλμοῦ καθορᾶται, ὥστε ἐπὶ Θεοῦ τὸ, νῦν, καὶ τὸν μέλλοντα αἰῶνα, συμπαραλαμ- βάνειν (51). Ἐπεὶ οὖν οὐ μακράν ἐστιν ὡς πρὸς τὸν Θεὸν, ὁ ὡρισμένος τῆς κρίσεως καιρὸς, ἐπὶ τὴν καθο- λικὴν κρίσιν ἀναφέρεσθαι τὸ νῦν ἐξειλήφαμεν. Καταστήσεται δὲ εἰς κρίσιν, ἐξαπλῶν τοὺς λόγους τῆς δικαιοσύνης αὐτοῦ, καθ' οὕς (52) ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς ἔργοις δικαίαν ποιεῖται τῶν τοιῶνδε κολάσεων τὴν ἀνταπόδοσιν, ὥστε καὶ τοὺς καταδικαζομένους συντί- θεσθαι τὴν κατ᾿ αὐτῶν ἀποφανθεῖσαν κρίσιν ὡς δικαιο- τάτην. λιτικὸν (Ὅσοι γὰρ ἐν νόμῳ ἥμαρτον, διὰ νόμου κριθήσονται), τοὺς δὲ λοιποὺς λαοὺς οὐκέτι· διότι Ὅσοι ἀνόμως ἥμαρτον, ἀνόμως καὶ ἀπολοῦνται· καὶ, Οἱ ἀσεβεῖς οὐκ ἀναστήσονται ἐν κρίσει, ἀλλ' ἐν κατακρίσει. Παντὶ δὲ νομοθέτη (53) πρὸς τοὺς κατὰ τὸν ὑπ᾽ αὐτοῦ γεγραμμένον νόμον κρινο- μένους κρίσις ἐστὶν ἐν τῇ παρεξετάσει τῆς τε πρά- ξεως καὶ τοῦ βουλήματος τοῦ νομοθέτου. Διὸ καὶ ὁ Κύριος. Ο λόγος, φησὶν, ὃν ἐλάλησα, αὐτὸς ὑμᾶς κρινεῖ· ὅτι οἱ λογισμοὶ ἀλλήλοις ἀντικαθίστανται· δ τε παρὰ τοῦ Κυρίου ὑποβληθείς, καὶ ὁ πρὸς τὴν ἁμαρτίαν ἐκκαλεσάμενος. Κατὰ γὰρ τὸν Ὠσης, κυ κλώσει ἕκαστον τὰ διαβούλια αὐτοῦ. αψόμεθα γὰρ ἅμα πάντα οιονεί παρεστῶτα ἡμῖν τὰ ἔργα διὰ τῆς μνήμης, καὶ φαινόμενα ἀντιπρόσωπα της διανοία ἡμῶν μετὰ τῶν ἰδίων τύπων, ὡς ἕκαστον «πρακται, ἢ ὡς λελάληται. Ἐπειδὰν γὰρ ἐπιδείξῃ τὰ καθ᾿ ἑαυ τόν πάντα ἀνελλιπῶς πεποιηκότα περὶ τὴν ὧν είλη- φεν ἐθνῶν ἐπιμέλειαν ὁ Κύριος, νικᾶν λέγεται ἐν τῷ κρίνεσθαι πρὸς ἡμᾶς. Οὐ μὴν χρόνους γε προσήκει νομίζειν καταναλωθήσεσθαι εἰς τὸ ἕκαστον ἰδεῖν ἑαυτὸν μετὰ τῶν ἑαυτοῦ πράξεων, καὶ τὸν κριτὴν καὶ τὰ ἀκόλουθα τῷ θείῳ δικαστηρίῳ ἀφάτῳ δυνάμει ἐν ῥοπῇ καιροῦ φαντασιουμένου τοῦ νοῦ, καὶ πάντα νων. ἀναζωγραφοῦντος ἑαυτῷ, καὶ οἰονεὶ ἐν κατόπτρῳ τῷ ἡγεμονικῷ ἐνορῶντες τους τύπους τῶν πεπραγμέ συμπεριλαμβάνειν. καθ᾽ οὔς. * παντὶ δὲ νο- μοθέτη, πάντα δὲ νομοθέτει. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. quæ ad Dei justitiam pertinent oculis subjici de- beant, quod videlicet iniquitatum mensuram vin- dictæ magnitudine non superarit, idcirco dictum est : Sed nunc constituetur in judicium Dominus : ut particula nunc distinguatur a futuro sæculo. Aut forte illud, nunc, apud nos quidem minimum et individuum temporis momentum significat : sed in Deo, juxta significationem vocis nunc, ad- jacent et astant omnia. Nihil enim apud ipsum præteritum est, nihil futurum: sed cuncta sunt præsentia, et quæ procul a nobis futura exspectan- tur, tanquam jam præsentia a divinis oculis con- spiciuntur, ita ut in Deo illa temporis pars Nunc vum etiam futurum complectatur. Cum igitur, quantum ad Deum attinet, non longe absit defini- tum judicii tempus, vocem hanc nunc ad univer- sale judicium referri duximus. Constituetur autem in judicium. Declarat rationes justitiæ sum, juxta quas ob ipsa opera quam in sumendis ejusmodi suppliciis vicem adhibet: sic ut ii etiam qui con- demnantur, pronuntiato adversum se judicio tan- quam justissimo assentiantur. B C (Quicunque enim in lege peccaverunt, per legem judi- cabuntur 3.) Nequaquam autem sententiam parem prolaturus est in reliquos populos. Nam Quicunque sine lege peccaverunt, sine lege etiam peribunt s. Et, Impii non resurgent in judicio *, sed in condemna- tione. Judicium autem est penes omnem legislato- rem in eos qui secundum legem ab eo scriptam judicantur, cum et ea quæ acta sunt, et legislatoris voluntas inter se comparantur. Quapropter ait etiam Dominus: Sermo quem locutus sum, ipse vos judicabit quippe cogitationes sibi invicem ad- versantur, tum ea qnæ a Domino suggeritur, tum ea quæ ad peccatum invitat. Nam, juxta Osee 36, circumdabunt unumquemque cogitationes ipsius. Videbimus enim simul omnia opera nobis per me- moriam veluti astantia, atque ex adversa facie cum propriis formis menti nostræ objecta, prout unum quodque vel gestum, vel prolatum est. Postquam enim Dominus, quod ad gentium a se assumptarum curam attinet, ea omnia quæ muneris illius sunt, omnino præstitisse se ostendit, tum dicitur vincere, cum apud nos judicatur ". Sane haud putandum est multum temporis consumptum iri, ut se quisque cum actionibus suis conspicere valeat; quippe D animus vi inexplicabili, momento temporis, tum judicem, tum quæ divino judicio conjuncta sunt, sibi ipse finget, sibique repræsentabit omnia, ao velut in speculo, eorum quæ gesta sunt formas acie mentis contuebitur. Rom. 11, 12. ss ibid. st Psal. 5. Joan. XII, 48. mass. et in pervulgatis. Veteres quatuor libri, in Reg. quarto rectius legitur, Ose. VII, 2. Psal. L, 6. ra, quæ cum ex mss. edendum esset, aliud cogilantes edidere tamen 120. Καὶ στήσει εἰς κρίσιν τὸν λαὸν τὸν Ἰσρατ 120. Et sistet in judicium populum Israeliticum. (50) Ita Reg. quartus. Deest τό in aliis quinque (52) Editi et quinque mss., καθώς· sed pro καθώς (53) Hic, ut sape alias, graviter offenderunt ope-

Α Θεοῦ, ὅτι οὐχ ὑπερέβη τὸ μέτρον τῶν ἀδικημάτων τῷ πλήθει τῆς τιμωρίας, εἴρηται τὸ (50), Ἀλλὰ νῦν καταστήσεται εἰς κρίσιν Κύριος· ἵνα τὸ νῦν τοῦτο τῷ μέλλοντι αἰῶνι ἀντιδιαστέλληται. "Η μή ποτε τὸ, νῦν, ἐφ' ἡμῶν μὲν τὸ ἀκαριαῖον καὶ τὸ ἀδιαίρετον τοῦ χρόνου σημαίνει· ἐπὶ δὲ Θεοῦ πάντα κατὰ τὴν τοῦ, νῦν, αἴσθησιν παράκειται. Οὐδὲν γὰρ αὐτῷ παρῆλθεν, οὐδὲ μέλλει, ἀλλὰ πάντα ἐνέστηκε, καὶ τὰ πόῤῥωθεν ἡμῖν προσδοκώμενα, ὡς ἤδη παρο ὄντα ὑπὸ τοῦ θείου ὀφθαλμοῦ καθορᾶται, ὥστε ἐπὶ Θεοῦ τὸ, νῦν, καὶ τὸν μέλλοντα αἰῶνα, συμπαραλαμ- βάνειν (51). Ἐπεὶ οὖν οὐ μακράν ἐστιν ὡς πρὸς τὸν Θεὸν, ὁ ὡρισμένος τῆς κρίσεως καιρὸς, ἐπὶ τὴν καθο- λικὴν κρίσιν ἀναφέρεσθαι τὸ νῦν ἐξειλήφαμεν. Καταστήσεται δὲ εἰς κρίσιν, ἐξαπλῶν τοὺς λόγους τῆς δικαιοσύνης αὐτοῦ, καθ' οὕς (52) ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς ἔργοις δικαίαν ποιεῖται τῶν τοιῶνδε κολάσεων τὴν ἀνταπόδοσιν, ὥστε καὶ τοὺς καταδικαζομένους συντί- θεσθαι τὴν κατ᾿ αὐτῶν ἀποφανθεῖσαν κρίσιν ὡς δικαιο- τάτην. λιτικὸν (Ὅσοι γὰρ ἐν νόμῳ ἥμαρτον, διὰ νόμου κριθήσονται), τοὺς δὲ λοιποὺς λαοὺς οὐκέτι· διότι Ὅσοι ἀνόμως ἥμαρτον, ἀνόμως καὶ ἀπολοῦνται· καὶ, Οἱ ἀσεβεῖς οὐκ ἀναστήσονται ἐν κρίσει, ἀλλ' ἐν κατακρίσει. Παντὶ δὲ νομοθέτη (53) πρὸς τοὺς κατὰ τὸν ὑπ᾽ αὐτοῦ γεγραμμένον νόμον κρινο- μένους κρίσις ἐστὶν ἐν τῇ παρεξετάσει τῆς τε πρά- ξεως καὶ τοῦ βουλήματος τοῦ νομοθέτου. Διὸ καὶ ὁ Κύριος. Ο λόγος, φησὶν, ὃν ἐλάλησα, αὐτὸς ὑμᾶς κρινεῖ· ὅτι οἱ λογισμοὶ ἀλλήλοις ἀντικαθίστανται· δ τε παρὰ τοῦ Κυρίου ὑποβληθείς, καὶ ὁ πρὸς τὴν ἁμαρτίαν ἐκκαλεσάμενος. Κατὰ γὰρ τὸν Ὠσης, κυ κλώσει ἕκαστον τὰ διαβούλια αὐτοῦ. αψόμεθα γὰρ ἅμα πάντα οιονεί παρεστῶτα ἡμῖν τὰ ἔργα διὰ τῆς μνήμης, καὶ φαινόμενα ἀντιπρόσωπα της διανοία ἡμῶν μετὰ τῶν ἰδίων τύπων, ὡς ἕκαστον «πρακται, ἢ ὡς λελάληται. Ἐπειδὰν γὰρ ἐπιδείξῃ τὰ καθ᾿ ἑαυ τόν πάντα ἀνελλιπῶς πεποιηκότα περὶ τὴν ὧν είλη- φεν ἐθνῶν ἐπιμέλειαν ὁ Κύριος, νικᾶν λέγεται ἐν τῷ κρίνεσθαι πρὸς ἡμᾶς. Οὐ μὴν χρόνους γε προσήκει νομίζειν καταναλωθήσεσθαι εἰς τὸ ἕκαστον ἰδεῖν ἑαυτὸν μετὰ τῶν ἑαυτοῦ πράξεων, καὶ τὸν κριτὴν καὶ τὰ ἀκόλουθα τῷ θείῳ δικαστηρίῳ ἀφάτῳ δυνάμει ἐν ῥοπῇ καιροῦ φαντασιουμένου τοῦ νοῦ, καὶ πάντα νων. ἀναζωγραφοῦντος ἑαυτῷ, καὶ οἰονεὶ ἐν κατόπτρῳ τῷ ἡγεμονικῷ ἐνορῶντες τους τύπους τῶν πεπραγμέ συμπεριλαμβάνειν. καθ᾽ οὔς. * παντὶ δὲ νο- μοθέτη, πάντα δὲ νομοθέτει. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. quæ ad Dei justitiam pertinent oculis subjici de- beant, quod videlicet iniquitatum mensuram vin- dictæ magnitudine non superarit, idcirco dictum est : Sed nunc constituetur in judicium Dominus : ut particula nunc distinguatur a futuro sæculo. Aut forte illud, nunc, apud nos quidem minimum et individuum temporis momentum significat : sed in Deo, juxta significationem vocis nunc, ad- jacent et astant omnia. Nihil enim apud ipsum præteritum est, nihil futurum: sed cuncta sunt præsentia, et quæ procul a nobis futura exspectan- tur, tanquam jam præsentia a divinis oculis con- spiciuntur, ita ut in Deo illa temporis pars Nunc vum etiam futurum complectatur. Cum igitur, quantum ad Deum attinet, non longe absit defini- tum judicii tempus, vocem hanc nunc ad univer- sale judicium referri duximus. Constituetur autem in judicium. Declarat rationes justitiæ sum, juxta quas ob ipsa opera quam in sumendis ejusmodi suppliciis vicem adhibet: sic ut ii etiam qui con- demnantur, pronuntiato adversum se judicio tan- quam justissimo assentiantur. B C (Quicunque enim in lege peccaverunt, per legem judi- cabuntur 3.) Nequaquam autem sententiam parem prolaturus est in reliquos populos. Nam Quicunque sine lege peccaverunt, sine lege etiam peribunt s. Et, Impii non resurgent in judicio *, sed in condemna- tione. Judicium autem est penes omnem legislato- rem in eos qui secundum legem ab eo scriptam judicantur, cum et ea quæ acta sunt, et legislatoris voluntas inter se comparantur. Quapropter ait etiam Dominus: Sermo quem locutus sum, ipse vos judicabit quippe cogitationes sibi invicem ad- versantur, tum ea qnæ a Domino suggeritur, tum ea quæ ad peccatum invitat. Nam, juxta Osee 36, circumdabunt unumquemque cogitationes ipsius. Videbimus enim simul omnia opera nobis per me- moriam veluti astantia, atque ex adversa facie cum propriis formis menti nostræ objecta, prout unum quodque vel gestum, vel prolatum est. Postquam enim Dominus, quod ad gentium a se assumptarum curam attinet, ea omnia quæ muneris illius sunt, omnino præstitisse se ostendit, tum dicitur vincere, cum apud nos judicatur ". Sane haud putandum est multum temporis consumptum iri, ut se quisque cum actionibus suis conspicere valeat; quippe D animus vi inexplicabili, momento temporis, tum judicem, tum quæ divino judicio conjuncta sunt, sibi ipse finget, sibique repræsentabit omnia, ao velut in speculo, eorum quæ gesta sunt formas acie mentis contuebitur. Rom. 11, 12. ss ibid. st Psal. 5. Joan. XII, 48. mass. et in pervulgatis. Veteres quatuor libri, in Reg. quarto rectius legitur, Ose. VII, 2. Psal. L, 6. ra, quæ cum ex mss. edendum esset, aliud cogilantes edidere tamen 120. Καὶ στήσει εἰς κρίσιν τὸν λαὸν τὸν Ἰσρατ 120. Et sistet in judicium populum Israeliticum. (50) Ita Reg. quartus. Deest τό in aliis quinque (52) Editi et quinque mss., καθώς· sed pro καθώς (53) Hic, ut sape alias, graviter offenderunt ope-

πρεσβυτέρων τοῦ λαοῦ, καὶ μετὰ τῶν ἀρχόντων αὐτοῦ. Πῶς (54) καὶ σφοδροτέραν τὴν συγκίνησιν ὁ λόγος ἐμφαίνει ἐν τῷ, Αὐτός Κύριος εἰς κρίσιν ἤξει; Ἐπὶ μὲν γὰρ τοῦ λαοῦ εἴρηται τὸν Καταστή σεται (55) εἰς κρίσιν Κύριος, καὶ στήσει εἰς κρί σιν τὸν λαὸν αὐτοῦ· ἐπὶ δὲ τῶν πρεσβυτέρων καὶ τῶν ἀρχόντων τό, Αὐτός Κύριος εἰς κρίσιν (56) ἤξει. Πρῶτον μὲν, ἵνα διδαχθῶμεν, ὅτι ἕκαστος ἐν τῷ ἰδίῳ τάγματι κριθησόμεθα, ὁ λαὸς, οἱ πρεσβύ- τεροι, οἱ ἄρχοντες. Ὁ μὲν γὰρ ἐλάχιστος, συγγνω- στός ἐστιν ἐλέους· δυνατοὶ δὲ δυνατῶς ἐτασθή- σονται. Δῆλον δὲ, ὅτι εἰς κρίσιν ἐρχόμενος, οὐκ ἐπὶ τῷ κρῖναι, ἀλλ' ἐπὶ τῷ διακρῖναι. (57) ἥξει. Οὐ γὰρ τοῦ κρίνοντος ἐστι μετὰ τῶν κρινομένων ἔρχεσθαι πρὸς τὴν κρίσιν, ἀλλὰ τῶν κρινομένων μετ᾿ ἀλλήλων η ἁπαντῶν πρὸς τὸν κρίνοντα. Ελθὼν δὲ εἰς κρίσιν μετ᾿ αὐτῶν, εὐθὺς καὶ ἐγκαλέσει ἐλεγκτικῶς, λέγων· Ὑμεῖς δέ τί ἐνεπυρίσατέ μου τὸν ἀμπελῶνα καὶ ἡ ἀρπαγὴ τοῦ πτωχοῦ ἐν τοῖς οἴκοις ὑμῶν; τί ὑμεῖς ἀδικεῖτε τὸν λαόν μου (58); Βουλευσώμεθα, οἱ πρεσβύτεροι καὶ οἱ ἄρχοντες τοῦ λαοῦ, τί ἀποκρι- νώμεθα τῷ ἐγκαλοῦντι· μᾶλλον δὲ εὐξώμεθα, μὴ ἐφευρεθῆναι τὰ ἄξια τοῦ ἐγκαλεῖσθαι τὰ τοιαῦτα. Δῆλον γὰρ, ὅτι πρὸς ἡμᾶς ὁ λόγος· τοὺς μὲν ἐν πρεσβυτερίῳ, τοὺς δὲ ἐν μείζονι τιμῇ τοῦ λαοῦ προεστῶτας. Ἐπίστευσα ὑμῖν ἄμπελον εὐθηνοῦσαν, πᾶσαν ἀληθινὴν, εἰς τὸ ποιεῖν αὐτὴν τοὺς δέοντας καρποὺς διὰ τῆς ἐπιμελείας ὑμῶν· ὑμεῖς δὲ οὐ μό νον ἀπεχερσώσατε αὐτὴν, ἀλλὰ καὶ προσενεπρήσατε. Τοῦτο δὲ γίνεται, ὅταν πρὸς τῷ (59) μὴ διδάσκειν τὰ δέοντα, ἔτι καὶ τὸν ἐκ τῆς δυσσεβείας εμπρεσμόν, οἷόν τινα φλόγα ἔρπουσαν πανταχοῦ, καὶ ἀεὶ τὰ συν- εχῆ ἐπιλαμβανομένην, καὶ εἰς τὸν ἀμπελῶνα παρα δεξώμεθα. Οἱ τὰ (60) τέως θάλλοντα καὶ εὐθηνοῦντα τὰ κλήματα ξηρὰ καὶ ἀπρεπῆ καὶ ἄκαρπα ἐπιδει κνύοντες, καὶ οἱ τὰ ἐκ τῶν πεπυρωμένων βελῶν τοῦ διαβόλου ἐγγινόμενα πάθη μὴ σβεννύντες, ἀλλὰ τῇ ἐκλύσει τοῦ βίου τοῦ καθ᾿ ἑαυτοὺς πολλὰ γίνεσθαι συγ- χοροῦντες, ἐμπυρίζουσι τὸν ἀμπελῶνα. Ἀλλὰ καὶ ὁ διὰ τῆς ἡδείας πλεονεξίας πολλοὺς εἰς τὴν τῶν ἀλλοτρίων ἐπιθυμίαν προκαλούμενος, ἐμπυρίζει τὸν ἀμπελῶνα. Ἐπισυνάπτει γοῦν τὸ, Καὶ ἡ ἁρπαγὴ τοῦ πτωχοῦ ἐν τοῖς οἴκοις ἐμῶν. Ὥστε καὶ οἱ ἄδικον κτῆσιν ἀπὸ ἁρπαγῆς καὶ βίας συλλέγοντες, αἰτίαν τοῦ ἐμ- πρησμοῦ τῷ ἀμπελῶνι παρέχουσιν. ἐκ τοῦ πονηροῦ ὑποδείγματος τοῦ κατὰ τοὺς προεστῶτας καὶ τοῦ λαοῦ παντὸς εἰς τὴν κατ᾽ ἁλλήλων πλεονεξίαν παι- σφοδρότερον. σφοδροτέραν. στήσει εἰς κρίσιν. διακρῖναι, ἀλλ᾽ ἐπὶ τῷ διακρῖναι, διακριθῆναι, κρινούμεθα.. εἶτα· εἰ τά. ξηρὰ καὶ ἀτερπή. ξηρὰ καὶ ἀπροπῇ. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. III. B C D Sap. vi, 7. invenitur. Hoc ipso in loco editi et Reg. secundus, alii quinque mss., contendat, vel judicio experiatur. At uterque Com- befisianus cum utroque Colbertino et cum Reg. quarto, sed ut discernat inter judican- dos, et suum cuique pro merito reddat. Totum cum senioribus populi, et cum principibus ejus. Acriorem quodam modo commotionem Scriptura indicat his verbis: Ipse Dominus in judicium veniet. De populo quidem dictum est : Constituetur in ju- dicium Dominus, et sistet in judicium populum suum. At vero de senioribus principibusque dici- tur: Ipse Dominus in judicium veniet. Primum quidem, ut doceamur fore, ut suo quique ordine judicemur, populus, seniores, principes. Exiguo enim eonceditur misericordia: potentes autem poten- ter examinabuntur 38. Liquet autem in judicium ve- nientem, non ad judicandum, sed ad discernendum venire. Non enim est judicis cum iis qui judi- cantur, ad judicium venire : sed eorum est, qui judicandi sunt, simul collectos judicem adire. Cum autem ad judicium cumn ipsis venerit, statim e08 coarguet, modo objurgatorio dicens (VERS. 15) : Vos autem, utquid incendistis vineam meam, el ra- pina pauperis in domibus vestris? utquid vos injuria afficitis populum meum? Seniores ac populi prin- cipes, quid simus ei in jus vocanti responsuri, per pendamus : imo vero precemur, ut in nobis talia minime inveniantur, quæ reprehensione digna sint. Compertum est enim, hæc verba ad nos spectare, quorum alii cooptati sunt in presbyterorum ordi- nem, alii vero in honore et gradu majori constituti, populo præsunt. Concredidi vobis vineam fertilem, totam veram, ut cura vestra ac diligentia fructus idoneos ederet: vos autem non ei solum intulistis vastitatem, sed ipsam etiam incendistis. Id autem contingit, cum præterquam quod non docemus qua officii sunt ac muneris, etiam ex impietate incen- dium quasi quamdam flammam ubique serpentem, el perpetuo partes contiguas invadentem, in vineam inducimus. Qui virentes hactenus uberesque psal- mites reddunt aridos, deformes, infructuosos, et qui vitia ex ignitis diaboli jaculis nata non exstinguunt, imo etiam suæ vitæ privatæ intemperantia vitiis multis dant locum, hi vineam incendunt.Quin etiam qui per stolidam avaritiam ad aliena bona concu- piscenda multos invitat, is incendit vineam. Adjun- git igitur illud : Bt rapina pauperis in domibus ve- stris. Itaque qui injustas opes rapina et vi colligunt, vineæ incendio causam ansamque dant exemplo pravo, quo omnis etiam populus alii aliorum bona præfectorum imitatione concupiscere edocentur. Seniores igitur ac principes, qui per sanam doctri- illud, sive ut in Colb. primo, ita, Ducæo teste, in Henriciano desi- deratur. ria afficitis vineam meam. Mox mss. nonnulli, ¿ño- tres, in quibus legitur, sed in aliis duobus emendate scriptum invenimus, Statim editi, At uterque Combef., 121. Αὐτὸς Κύριος εἰς κρίσιν ἤξει μετὰ τῶν Α (54) Editi, ἐνταῦθα πῶς. Vox prior in mss. non (55) Sio Combefsii codices et nostri. Editi, κατα- (56) Additum est e libris quatuor veteribus illud, (57) Editi et Anglic., διακριθῆναι, sed ut judicio 121. VERS. 14. Ipse Dominus in judicium veniet (58) Antiqui tres libri, τὸν ἀμπελῶνα μου, έπει (59) Editi et tres mss., τό. Alii tres, τῷ. (60) Editi, ἢ τά. Nec emendatiores sunt codices.

πρεσβυτέρων τοῦ λαοῦ, καὶ μετὰ τῶν ἀρχόντων αὐτοῦ. Πῶς (54) καὶ σφοδροτέραν τὴν συγκίνησιν ὁ λόγος ἐμφαίνει ἐν τῷ, Αὐτός Κύριος εἰς κρίσιν ἤξει; Ἐπὶ μὲν γὰρ τοῦ λαοῦ εἴρηται τὸν Καταστή σεται (55) εἰς κρίσιν Κύριος, καὶ στήσει εἰς κρί σιν τὸν λαὸν αὐτοῦ· ἐπὶ δὲ τῶν πρεσβυτέρων καὶ τῶν ἀρχόντων τό, Αὐτός Κύριος εἰς κρίσιν (56) ἤξει. Πρῶτον μὲν, ἵνα διδαχθῶμεν, ὅτι ἕκαστος ἐν τῷ ἰδίῳ τάγματι κριθησόμεθα, ὁ λαὸς, οἱ πρεσβύ- τεροι, οἱ ἄρχοντες. Ὁ μὲν γὰρ ἐλάχιστος, συγγνω- στός ἐστιν ἐλέους· δυνατοὶ δὲ δυνατῶς ἐτασθή- σονται. Δῆλον δὲ, ὅτι εἰς κρίσιν ἐρχόμενος, οὐκ ἐπὶ τῷ κρῖναι, ἀλλ' ἐπὶ τῷ διακρῖναι. (57) ἥξει. Οὐ γὰρ τοῦ κρίνοντος ἐστι μετὰ τῶν κρινομένων ἔρχεσθαι πρὸς τὴν κρίσιν, ἀλλὰ τῶν κρινομένων μετ᾿ ἀλλήλων η ἁπαντῶν πρὸς τὸν κρίνοντα. Ελθὼν δὲ εἰς κρίσιν μετ᾿ αὐτῶν, εὐθὺς καὶ ἐγκαλέσει ἐλεγκτικῶς, λέγων· Ὑμεῖς δέ τί ἐνεπυρίσατέ μου τὸν ἀμπελῶνα καὶ ἡ ἀρπαγὴ τοῦ πτωχοῦ ἐν τοῖς οἴκοις ὑμῶν; τί ὑμεῖς ἀδικεῖτε τὸν λαόν μου (58); Βουλευσώμεθα, οἱ πρεσβύτεροι καὶ οἱ ἄρχοντες τοῦ λαοῦ, τί ἀποκρι- νώμεθα τῷ ἐγκαλοῦντι· μᾶλλον δὲ εὐξώμεθα, μὴ ἐφευρεθῆναι τὰ ἄξια τοῦ ἐγκαλεῖσθαι τὰ τοιαῦτα. Δῆλον γὰρ, ὅτι πρὸς ἡμᾶς ὁ λόγος· τοὺς μὲν ἐν πρεσβυτερίῳ, τοὺς δὲ ἐν μείζονι τιμῇ τοῦ λαοῦ προεστῶτας. Ἐπίστευσα ὑμῖν ἄμπελον εὐθηνοῦσαν, πᾶσαν ἀληθινὴν, εἰς τὸ ποιεῖν αὐτὴν τοὺς δέοντας καρποὺς διὰ τῆς ἐπιμελείας ὑμῶν· ὑμεῖς δὲ οὐ μό νον ἀπεχερσώσατε αὐτὴν, ἀλλὰ καὶ προσενεπρήσατε. Τοῦτο δὲ γίνεται, ὅταν πρὸς τῷ (59) μὴ διδάσκειν τὰ δέοντα, ἔτι καὶ τὸν ἐκ τῆς δυσσεβείας εμπρεσμόν, οἷόν τινα φλόγα ἔρπουσαν πανταχοῦ, καὶ ἀεὶ τὰ συν- εχῆ ἐπιλαμβανομένην, καὶ εἰς τὸν ἀμπελῶνα παρα δεξώμεθα. Οἱ τὰ (60) τέως θάλλοντα καὶ εὐθηνοῦντα τὰ κλήματα ξηρὰ καὶ ἀπρεπῆ καὶ ἄκαρπα ἐπιδει κνύοντες, καὶ οἱ τὰ ἐκ τῶν πεπυρωμένων βελῶν τοῦ διαβόλου ἐγγινόμενα πάθη μὴ σβεννύντες, ἀλλὰ τῇ ἐκλύσει τοῦ βίου τοῦ καθ᾿ ἑαυτοὺς πολλὰ γίνεσθαι συγ- χοροῦντες, ἐμπυρίζουσι τὸν ἀμπελῶνα. Ἀλλὰ καὶ ὁ διὰ τῆς ἡδείας πλεονεξίας πολλοὺς εἰς τὴν τῶν ἀλλοτρίων ἐπιθυμίαν προκαλούμενος, ἐμπυρίζει τὸν ἀμπελῶνα. Ἐπισυνάπτει γοῦν τὸ, Καὶ ἡ ἁρπαγὴ τοῦ πτωχοῦ ἐν τοῖς οἴκοις ἐμῶν. Ὥστε καὶ οἱ ἄδικον κτῆσιν ἀπὸ ἁρπαγῆς καὶ βίας συλλέγοντες, αἰτίαν τοῦ ἐμ- πρησμοῦ τῷ ἀμπελῶνι παρέχουσιν. ἐκ τοῦ πονηροῦ ὑποδείγματος τοῦ κατὰ τοὺς προεστῶτας καὶ τοῦ λαοῦ παντὸς εἰς τὴν κατ᾽ ἁλλήλων πλεονεξίαν παι- σφοδρότερον. σφοδροτέραν. στήσει εἰς κρίσιν. διακρῖναι, ἀλλ᾽ ἐπὶ τῷ διακρῖναι, διακριθῆναι, κρινούμεθα.. εἶτα· εἰ τά. ξηρὰ καὶ ἀτερπή. ξηρὰ καὶ ἀπροπῇ. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. III. B C D Sap. vi, 7. invenitur. Hoc ipso in loco editi et Reg. secundus, alii quinque mss., contendat, vel judicio experiatur. At uterque Com- befisianus cum utroque Colbertino et cum Reg. quarto, sed ut discernat inter judican- dos, et suum cuique pro merito reddat. Totum cum senioribus populi, et cum principibus ejus. Acriorem quodam modo commotionem Scriptura indicat his verbis: Ipse Dominus in judicium veniet. De populo quidem dictum est : Constituetur in ju- dicium Dominus, et sistet in judicium populum suum. At vero de senioribus principibusque dici- tur: Ipse Dominus in judicium veniet. Primum quidem, ut doceamur fore, ut suo quique ordine judicemur, populus, seniores, principes. Exiguo enim eonceditur misericordia: potentes autem poten- ter examinabuntur 38. Liquet autem in judicium ve- nientem, non ad judicandum, sed ad discernendum venire. Non enim est judicis cum iis qui judi- cantur, ad judicium venire : sed eorum est, qui judicandi sunt, simul collectos judicem adire. Cum autem ad judicium cumn ipsis venerit, statim e08 coarguet, modo objurgatorio dicens (VERS. 15) : Vos autem, utquid incendistis vineam meam, el ra- pina pauperis in domibus vestris? utquid vos injuria afficitis populum meum? Seniores ac populi prin- cipes, quid simus ei in jus vocanti responsuri, per pendamus : imo vero precemur, ut in nobis talia minime inveniantur, quæ reprehensione digna sint. Compertum est enim, hæc verba ad nos spectare, quorum alii cooptati sunt in presbyterorum ordi- nem, alii vero in honore et gradu majori constituti, populo præsunt. Concredidi vobis vineam fertilem, totam veram, ut cura vestra ac diligentia fructus idoneos ederet: vos autem non ei solum intulistis vastitatem, sed ipsam etiam incendistis. Id autem contingit, cum præterquam quod non docemus qua officii sunt ac muneris, etiam ex impietate incen- dium quasi quamdam flammam ubique serpentem, el perpetuo partes contiguas invadentem, in vineam inducimus. Qui virentes hactenus uberesque psal- mites reddunt aridos, deformes, infructuosos, et qui vitia ex ignitis diaboli jaculis nata non exstinguunt, imo etiam suæ vitæ privatæ intemperantia vitiis multis dant locum, hi vineam incendunt.Quin etiam qui per stolidam avaritiam ad aliena bona concu- piscenda multos invitat, is incendit vineam. Adjun- git igitur illud : Bt rapina pauperis in domibus ve- stris. Itaque qui injustas opes rapina et vi colligunt, vineæ incendio causam ansamque dant exemplo pravo, quo omnis etiam populus alii aliorum bona præfectorum imitatione concupiscere edocentur. Seniores igitur ac principes, qui per sanam doctri- illud, sive ut in Colb. primo, ita, Ducæo teste, in Henriciano desi- deratur. ria afficitis vineam meam. Mox mss. nonnulli, ¿ño- tres, in quibus legitur, sed in aliis duobus emendate scriptum invenimus, Statim editi, At uterque Combef., 121. Αὐτὸς Κύριος εἰς κρίσιν ἤξει μετὰ τῶν Α (54) Editi, ἐνταῦθα πῶς. Vox prior in mss. non (55) Sio Combefsii codices et nostri. Editi, κατα- (56) Additum est e libris quatuor veteribus illud, (57) Editi et Anglic., διακριθῆναι, sed ut judicio 121. VERS. 14. Ipse Dominus in judicium veniet (58) Antiqui tres libri, τὸν ἀμπελῶνα μου, έπει (59) Editi et tres mss., τό. Alii tres, τῷ. (60) Editi, ἢ τά. Nec emendatiores sunt codices.

πρεσβυτέρων τοῦ λαοῦ, καὶ μετὰ τῶν ἀρχόντων αὐτοῦ. Πῶς (54) καὶ σφοδροτέραν τὴν συγκίνησιν ὁ λόγος ἐμφαίνει ἐν τῷ, Αὐτός Κύριος εἰς κρίσιν ἤξει; Ἐπὶ μὲν γὰρ τοῦ λαοῦ εἴρηται τὸν Καταστή σεται (55) εἰς κρίσιν Κύριος, καὶ στήσει εἰς κρί σιν τὸν λαὸν αὐτοῦ· ἐπὶ δὲ τῶν πρεσβυτέρων καὶ τῶν ἀρχόντων τό, Αὐτός Κύριος εἰς κρίσιν (56) ἤξει. Πρῶτον μὲν, ἵνα διδαχθῶμεν, ὅτι ἕκαστος ἐν τῷ ἰδίῳ τάγματι κριθησόμεθα, ὁ λαὸς, οἱ πρεσβύ- τεροι, οἱ ἄρχοντες. Ὁ μὲν γὰρ ἐλάχιστος, συγγνω- στός ἐστιν ἐλέους· δυνατοὶ δὲ δυνατῶς ἐτασθή- σονται. Δῆλον δὲ, ὅτι εἰς κρίσιν ἐρχόμενος, οὐκ ἐπὶ τῷ κρῖναι, ἀλλ' ἐπὶ τῷ διακρῖναι. (57) ἥξει. Οὐ γὰρ τοῦ κρίνοντος ἐστι μετὰ τῶν κρινομένων ἔρχεσθαι πρὸς τὴν κρίσιν, ἀλλὰ τῶν κρινομένων μετ᾿ ἀλλήλων η ἁπαντῶν πρὸς τὸν κρίνοντα. Ελθὼν δὲ εἰς κρίσιν μετ᾿ αὐτῶν, εὐθὺς καὶ ἐγκαλέσει ἐλεγκτικῶς, λέγων· Ὑμεῖς δέ τί ἐνεπυρίσατέ μου τὸν ἀμπελῶνα καὶ ἡ ἀρπαγὴ τοῦ πτωχοῦ ἐν τοῖς οἴκοις ὑμῶν; τί ὑμεῖς ἀδικεῖτε τὸν λαόν μου (58); Βουλευσώμεθα, οἱ πρεσβύτεροι καὶ οἱ ἄρχοντες τοῦ λαοῦ, τί ἀποκρι- νώμεθα τῷ ἐγκαλοῦντι· μᾶλλον δὲ εὐξώμεθα, μὴ ἐφευρεθῆναι τὰ ἄξια τοῦ ἐγκαλεῖσθαι τὰ τοιαῦτα. Δῆλον γὰρ, ὅτι πρὸς ἡμᾶς ὁ λόγος· τοὺς μὲν ἐν πρεσβυτερίῳ, τοὺς δὲ ἐν μείζονι τιμῇ τοῦ λαοῦ προεστῶτας. Ἐπίστευσα ὑμῖν ἄμπελον εὐθηνοῦσαν, πᾶσαν ἀληθινὴν, εἰς τὸ ποιεῖν αὐτὴν τοὺς δέοντας καρποὺς διὰ τῆς ἐπιμελείας ὑμῶν· ὑμεῖς δὲ οὐ μό νον ἀπεχερσώσατε αὐτὴν, ἀλλὰ καὶ προσενεπρήσατε. Τοῦτο δὲ γίνεται, ὅταν πρὸς τῷ (59) μὴ διδάσκειν τὰ δέοντα, ἔτι καὶ τὸν ἐκ τῆς δυσσεβείας εμπρεσμόν, οἷόν τινα φλόγα ἔρπουσαν πανταχοῦ, καὶ ἀεὶ τὰ συν- εχῆ ἐπιλαμβανομένην, καὶ εἰς τὸν ἀμπελῶνα παρα δεξώμεθα. Οἱ τὰ (60) τέως θάλλοντα καὶ εὐθηνοῦντα τὰ κλήματα ξηρὰ καὶ ἀπρεπῆ καὶ ἄκαρπα ἐπιδει κνύοντες, καὶ οἱ τὰ ἐκ τῶν πεπυρωμένων βελῶν τοῦ διαβόλου ἐγγινόμενα πάθη μὴ σβεννύντες, ἀλλὰ τῇ ἐκλύσει τοῦ βίου τοῦ καθ᾿ ἑαυτοὺς πολλὰ γίνεσθαι συγ- χοροῦντες, ἐμπυρίζουσι τὸν ἀμπελῶνα. Ἀλλὰ καὶ ὁ διὰ τῆς ἡδείας πλεονεξίας πολλοὺς εἰς τὴν τῶν ἀλλοτρίων ἐπιθυμίαν προκαλούμενος, ἐμπυρίζει τὸν ἀμπελῶνα. Ἐπισυνάπτει γοῦν τὸ, Καὶ ἡ ἁρπαγὴ τοῦ πτωχοῦ ἐν τοῖς οἴκοις ἐμῶν. Ὥστε καὶ οἱ ἄδικον κτῆσιν ἀπὸ ἁρπαγῆς καὶ βίας συλλέγοντες, αἰτίαν τοῦ ἐμ- πρησμοῦ τῷ ἀμπελῶνι παρέχουσιν. ἐκ τοῦ πονηροῦ ὑποδείγματος τοῦ κατὰ τοὺς προεστῶτας καὶ τοῦ λαοῦ παντὸς εἰς τὴν κατ᾽ ἁλλήλων πλεονεξίαν παι- σφοδρότερον. σφοδροτέραν. στήσει εἰς κρίσιν. διακρῖναι, ἀλλ᾽ ἐπὶ τῷ διακρῖναι, διακριθῆναι, κρινούμεθα.. εἶτα· εἰ τά. ξηρὰ καὶ ἀτερπή. ξηρὰ καὶ ἀπροπῇ. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. III. B C D Sap. vi, 7. invenitur. Hoc ipso in loco editi et Reg. secundus, alii quinque mss., contendat, vel judicio experiatur. At uterque Com- befisianus cum utroque Colbertino et cum Reg. quarto, sed ut discernat inter judican- dos, et suum cuique pro merito reddat. Totum cum senioribus populi, et cum principibus ejus. Acriorem quodam modo commotionem Scriptura indicat his verbis: Ipse Dominus in judicium veniet. De populo quidem dictum est : Constituetur in ju- dicium Dominus, et sistet in judicium populum suum. At vero de senioribus principibusque dici- tur: Ipse Dominus in judicium veniet. Primum quidem, ut doceamur fore, ut suo quique ordine judicemur, populus, seniores, principes. Exiguo enim eonceditur misericordia: potentes autem poten- ter examinabuntur 38. Liquet autem in judicium ve- nientem, non ad judicandum, sed ad discernendum venire. Non enim est judicis cum iis qui judi- cantur, ad judicium venire : sed eorum est, qui judicandi sunt, simul collectos judicem adire. Cum autem ad judicium cumn ipsis venerit, statim e08 coarguet, modo objurgatorio dicens (VERS. 15) : Vos autem, utquid incendistis vineam meam, el ra- pina pauperis in domibus vestris? utquid vos injuria afficitis populum meum? Seniores ac populi prin- cipes, quid simus ei in jus vocanti responsuri, per pendamus : imo vero precemur, ut in nobis talia minime inveniantur, quæ reprehensione digna sint. Compertum est enim, hæc verba ad nos spectare, quorum alii cooptati sunt in presbyterorum ordi- nem, alii vero in honore et gradu majori constituti, populo præsunt. Concredidi vobis vineam fertilem, totam veram, ut cura vestra ac diligentia fructus idoneos ederet: vos autem non ei solum intulistis vastitatem, sed ipsam etiam incendistis. Id autem contingit, cum præterquam quod non docemus qua officii sunt ac muneris, etiam ex impietate incen- dium quasi quamdam flammam ubique serpentem, el perpetuo partes contiguas invadentem, in vineam inducimus. Qui virentes hactenus uberesque psal- mites reddunt aridos, deformes, infructuosos, et qui vitia ex ignitis diaboli jaculis nata non exstinguunt, imo etiam suæ vitæ privatæ intemperantia vitiis multis dant locum, hi vineam incendunt.Quin etiam qui per stolidam avaritiam ad aliena bona concu- piscenda multos invitat, is incendit vineam. Adjun- git igitur illud : Bt rapina pauperis in domibus ve- stris. Itaque qui injustas opes rapina et vi colligunt, vineæ incendio causam ansamque dant exemplo pravo, quo omnis etiam populus alii aliorum bona præfectorum imitatione concupiscere edocentur. Seniores igitur ac principes, qui per sanam doctri- illud, sive ut in Colb. primo, ita, Ducæo teste, in Henriciano desi- deratur. ria afficitis vineam meam. Mox mss. nonnulli, ¿ño- tres, in quibus legitur, sed in aliis duobus emendate scriptum invenimus, Statim editi, At uterque Combef., 121. Αὐτὸς Κύριος εἰς κρίσιν ἤξει μετὰ τῶν Α (54) Editi, ἐνταῦθα πῶς. Vox prior in mss. non (55) Sio Combefsii codices et nostri. Editi, κατα- (56) Additum est e libris quatuor veteribus illud, (57) Editi et Anglic., διακριθῆναι, sed ut judicio 121. VERS. 14. Ipse Dominus in judicium veniet (58) Antiqui tres libri, τὸν ἀμπελῶνα μου, έπει (59) Editi et tres mss., τό. Alii tres, τῷ. (60) Editi, ἢ τά. Nec emendatiores sunt codices.

Α δοτριβουμένου. Πρεσβύτεροι οὖν καὶ ἄρχοντες, οἱ μὴ διὰ τῆς ὑγιαινούσης διδασκαλίας καὶ τῶν κατὰ τὸν ἴδιον βίον ἀγαθῶν ὑποδειγμάτων τὸν ἀμπελῶνα γεωργοῦντες, ταῦτα ἐγκληθησόμεθα· εὐλόγως δὲ καὶ ἀκουσόμεθα τὸ, Καὶ ἡ ἀρπαγὴ τοῦ πτωχοῦ ἐν τοῖς οἴκοις ὑμῶν, ἐὰν τὰ εἰς λόγον τῆς ἀναπαύσεως τῶν πενήτων διδόμενα, ἐν τοῖς οἴκοις ἔχωμεν, ἀποστεροῦν- τες τοὺς ἐνδεεῖς. πρόσωπον τῶν πτωχῶν καταισχύνετε; Ἔθος τοῖς ἀδικοῦσι καὶ ἀποστεροῦσιν, ἐπειδὰν ἐγκαλῶνται παρὰ τῶν ἠδικημένων, ὕβρεσι καὶ λοιδορίαις καταισχύνειν αὐτοὺς ἐξευτελίζοντες, καὶ πληγὰς ἀπειλοῦντες, καὶ ὡς φιλοπράγμονας διαβάλλοντες. Οὐ μόνον οὖν φη- σιν, ἀδικεῖτε τὸν πένητα, εὐδιάρπαστον ὄντα, και εὐεπιβούλευτον, διὰ τὴν ἐρημίαν· ἀλλὰ καὶ, Καται- σχύνετε τὰ πρόσωπα τῶν πτωχῶν. Τὴν ὑμῖν προσ- ἤκουσαν ἐκ τῆς ἀδικίας αἰσχύνην, ταύτην ἐκ τῆς δημοσιεύοντες μέν. μέν ἐπιδει τυραννίδος ὑμῶν τοῖς πτωχοῖς περιτρέπετε, μάρτυ ρας ἀναπείθοντες, συνηγόρους μισθούμενοι, τοὺς δικάζοντας παραπείθοντες, ἕως ἂν πρὸς τῇ λοιπῇ ἀδικίᾳ καὶ τὴν ἐκ τῆς συκοφαντίας αἰσχύνην τοῖς πένησι περιστήσητε. Γίνεται δὲ καὶ ἄλλως ἡμέτερον τὸ ἔγκλημα, ὅταν ἐν τοῖς ὁμοίοις πταίσμασι τῶν μὲν πενήτων σφοδρῶς καθαπτώμεθα (61), δημοσιεύοντες μὲν αὐτῶν τὰ πταίσματα, καὶ μηδενὸς ὀνείδους φει δόμενοι, ἐνεπιδεικνύμενοι δὲ τὸν τοῦ Θεοῦ ζῆλον τοῖς πένησι, καὶ ἐκ τούτου τὰ πρόσωπα αὐτῶν καταισχύ νοντες. Ἐπεὶ δέ εἰσί τινες πτωχοί μακαριζόμενοι, οἱ διὰ τὴν θεοσέβειαν πάντων καταφρονήσαντες, καὶ ἐπ' ἐλπίδι τοῦ κατὰ Θεὸν πλούτου, τῆς κοσμικῆς περ ριουσίας ὑπεριδόντες, οἱ κακῶς προεστῶτες τοῦ λαοῦ, ἀντὶ τοῦ μακαρίζειν τοὺς οὕτω πτωχεύοντας, δια βάλλοντες, καὶ ἐξουθενοῦντες, καὶ τὴν ἐπαινετὴν αὐτῶν ταπεινοφροσύνην ἐξευτελίζοντες, εἰκότως έγκαλοῦνται: μάλιστα ἐὰν πρεσβύτεροι ὦσιν ἢ (62) ἄρχοντες, ὡς τὰ πρόσωπα τῶν ἁγίων πτωχῶν κατο αισχύνοντες. Ὁποῖος ἦν πτωχὸς Ιωάννης, μὴ οἶκον ἔχων, μὴ οἰκέτην, μὴ βοῦν ἀροτῆρα, με γήδιον, μὴ κλίνην, μὴ τράπεζαν, μὴ ἄρτον. Οποιος Ηλίας. Ὁποῖος τῶν ἁγίων ἕκαστος, οἳ Περιῆλθον ἐν μηλω ταῖς, ἐν αἰγείοις δέρμασιν, ὑστερούμενοι, θλιβόμενοι, κακουχούμενοι. • θυγατέρες Σιών, καὶ ἐπορεύθησαν ὑψηλῷ τραχή λῳ, καὶ ἐν νεύμασιν ὀφθαλμῶν, καὶ τῇ πορείᾳ τῶν ποδῶν ἅμα σύρουσαὶ τοὺς χιτῶνας, καὶ τοῖς ποσὶν ἅμα παίζουσαι καὶ ταπεινώσει ὁ Θεὸς ἀρχούσας θυγατέρας Σιών. Εἰ καὶ μείζονα τινα προηγουμένως ἐμφαίνει ὁ λόγος, ἀλλ᾽ ὅμως ἔχει τι καὶ αὐτόθεν τοῖς πλήθεσι χρήσιμον καὶ ἐπιστρεπτι κὸν τὰ λεγόμενα. Συστέλλει γὰρ ἀκολάστων γυναικῶν τὴν ζωὴν, καὶ σχήματι, καὶ βλέμματι, καὶ βαδί- σματι, καὶ στολῇ τὴν πρὸς πορνείαν εὐκολίαν ἐπι- κνύμενοι δέ. ἐπιδεικνύμενοι μέν. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. nam ac per bona vitæ privatæ exempla non ex- colimus vineam, horum accusabimur. Nec imme- rito sumus audituri illud: Et rapina pauperis in domibus vestris; si quæ concessa sunt pauperum sublevandorum causa, domi retineamus, atque spoliemus indigentes. meum, et vultum pauperum confunditis? Mos est iis qui injuriam inferunt, et spoliant, ut, cum a læsis expostulantur, contumeliis et conviciis ipsos con- fundant, vilipendentes ac plagas comminantes, eosque tanquam litigandi cupidos traducentes. Itaque non solum ait, Injuria afficitis pauperem, qui facile potest spoliari, cuique utpote auxiliis p B destituto haud difficulter parantur insidis, sed et " additur: Confunditis vultus pauperum. Pudorem quo ex illata injuria affici debueratis, tyrannide vestra in pauperes refunditis. Subornantes testes, mercede conducitis patronos, corrumpitis judices, donec præter reliquam iniquitatem pudorem etiam ex sycophantia ortum in pauperes transtuleritis. Sed at alias incurrimus in crimen, cum ob paria delicta pauperes acriter lacessimus: qui scilicet prodamus quidem eorum peccata, probroque omni adhibito, Deique zelo in pauperes ostenso, hoc pacto vultus ipsorum confundamus. Quia vero nonnulli pauperes dicuntur beati ", qui pietatis causa aspernati sunt omnia, atque acquirenda- rum Dei divitiarum spe educti, mundanas opes nihili estimarunt; quando ii qui male præsunt C populo, cum hujusmodi pauperes beatos predicare debuissent, eos calumniantur, vilipenduntque, et commendabilem eorum humilitatem contemptui habent, tum merito objurgantur, maxime si senio res sint aut principes, siquidem sanctorum paupe- rum vultibus inoutiunt pudorem. Joannes erat hu- jusmodi pauper, domum non habens, non famulum, non bovem aratorem, non agellum, non lectum, non panem. Talis Elias erat. Εjusmodi erant san- oti omnes, qui Circuierunt in melotis, in pellibus caprinis, egentes, angustiati, afflicti *. quod elevatæ sunt filiæ Sion, et ambulaverunt erecto collo, et in nulibus oculorum, et gressu pedum simul trahentes tunicas, et pedibus simul ludentes : et hu- D miliabit Deus principes filias Sion. Etsi verba isthæc res quaspiam majoris momenti potissimum signif. cant, tamen quæ dicuntur, continent etiam in seipsis quiddam populis utile, et moribus corrigendis ac- commodum. Refrenant enim mulierum lascivarum vitam,quæ habitu, aspectu, incessu amictuque suam ad stuprum proclivitatem produnt. Cum enim ob so Matth. v, 3. Hebr. xı, 37. Ibidem Reg. quartus, Deest in editis et in aliis mss. Subinde idem codex, Editi vero et alii mss., mus, ol. 122. VERs. 15. Quid vos injuria afficitis populum 122. Τί ὑμεῖς ἀδικεῖτε τὸν λαόν μου, καὶ τὸ 123. VERS. 16, 17. Hæc dicit Dominus : Pro eo (61) Veteres aliquot libri, σφοδρῶς καθαπτώμεθα. 123. Τάδε λέγει Κύριος ᾿Ανθ' ὧν ὑψώθησαν αἱ (62) Veteres quinque libri, K. Editi et Reg. pri-

Α δοτριβουμένου. Πρεσβύτεροι οὖν καὶ ἄρχοντες, οἱ μὴ διὰ τῆς ὑγιαινούσης διδασκαλίας καὶ τῶν κατὰ τὸν ἴδιον βίον ἀγαθῶν ὑποδειγμάτων τὸν ἀμπελῶνα γεωργοῦντες, ταῦτα ἐγκληθησόμεθα· εὐλόγως δὲ καὶ ἀκουσόμεθα τὸ, Καὶ ἡ ἀρπαγὴ τοῦ πτωχοῦ ἐν τοῖς οἴκοις ὑμῶν, ἐὰν τὰ εἰς λόγον τῆς ἀναπαύσεως τῶν πενήτων διδόμενα, ἐν τοῖς οἴκοις ἔχωμεν, ἀποστεροῦν- τες τοὺς ἐνδεεῖς. πρόσωπον τῶν πτωχῶν καταισχύνετε; Ἔθος τοῖς ἀδικοῦσι καὶ ἀποστεροῦσιν, ἐπειδὰν ἐγκαλῶνται παρὰ τῶν ἠδικημένων, ὕβρεσι καὶ λοιδορίαις καταισχύνειν αὐτοὺς ἐξευτελίζοντες, καὶ πληγὰς ἀπειλοῦντες, καὶ ὡς φιλοπράγμονας διαβάλλοντες. Οὐ μόνον οὖν φη- σιν, ἀδικεῖτε τὸν πένητα, εὐδιάρπαστον ὄντα, και εὐεπιβούλευτον, διὰ τὴν ἐρημίαν· ἀλλὰ καὶ, Καται- σχύνετε τὰ πρόσωπα τῶν πτωχῶν. Τὴν ὑμῖν προσ- ἤκουσαν ἐκ τῆς ἀδικίας αἰσχύνην, ταύτην ἐκ τῆς δημοσιεύοντες μέν. μέν ἐπιδει τυραννίδος ὑμῶν τοῖς πτωχοῖς περιτρέπετε, μάρτυ ρας ἀναπείθοντες, συνηγόρους μισθούμενοι, τοὺς δικάζοντας παραπείθοντες, ἕως ἂν πρὸς τῇ λοιπῇ ἀδικίᾳ καὶ τὴν ἐκ τῆς συκοφαντίας αἰσχύνην τοῖς πένησι περιστήσητε. Γίνεται δὲ καὶ ἄλλως ἡμέτερον τὸ ἔγκλημα, ὅταν ἐν τοῖς ὁμοίοις πταίσμασι τῶν μὲν πενήτων σφοδρῶς καθαπτώμεθα (61), δημοσιεύοντες μὲν αὐτῶν τὰ πταίσματα, καὶ μηδενὸς ὀνείδους φει δόμενοι, ἐνεπιδεικνύμενοι δὲ τὸν τοῦ Θεοῦ ζῆλον τοῖς πένησι, καὶ ἐκ τούτου τὰ πρόσωπα αὐτῶν καταισχύ νοντες. Ἐπεὶ δέ εἰσί τινες πτωχοί μακαριζόμενοι, οἱ διὰ τὴν θεοσέβειαν πάντων καταφρονήσαντες, καὶ ἐπ' ἐλπίδι τοῦ κατὰ Θεὸν πλούτου, τῆς κοσμικῆς περ ριουσίας ὑπεριδόντες, οἱ κακῶς προεστῶτες τοῦ λαοῦ, ἀντὶ τοῦ μακαρίζειν τοὺς οὕτω πτωχεύοντας, δια βάλλοντες, καὶ ἐξουθενοῦντες, καὶ τὴν ἐπαινετὴν αὐτῶν ταπεινοφροσύνην ἐξευτελίζοντες, εἰκότως έγκαλοῦνται: μάλιστα ἐὰν πρεσβύτεροι ὦσιν ἢ (62) ἄρχοντες, ὡς τὰ πρόσωπα τῶν ἁγίων πτωχῶν κατο αισχύνοντες. Ὁποῖος ἦν πτωχὸς Ιωάννης, μὴ οἶκον ἔχων, μὴ οἰκέτην, μὴ βοῦν ἀροτῆρα, με γήδιον, μὴ κλίνην, μὴ τράπεζαν, μὴ ἄρτον. Οποιος Ηλίας. Ὁποῖος τῶν ἁγίων ἕκαστος, οἳ Περιῆλθον ἐν μηλω ταῖς, ἐν αἰγείοις δέρμασιν, ὑστερούμενοι, θλιβόμενοι, κακουχούμενοι. • θυγατέρες Σιών, καὶ ἐπορεύθησαν ὑψηλῷ τραχή λῳ, καὶ ἐν νεύμασιν ὀφθαλμῶν, καὶ τῇ πορείᾳ τῶν ποδῶν ἅμα σύρουσαὶ τοὺς χιτῶνας, καὶ τοῖς ποσὶν ἅμα παίζουσαι καὶ ταπεινώσει ὁ Θεὸς ἀρχούσας θυγατέρας Σιών. Εἰ καὶ μείζονα τινα προηγουμένως ἐμφαίνει ὁ λόγος, ἀλλ᾽ ὅμως ἔχει τι καὶ αὐτόθεν τοῖς πλήθεσι χρήσιμον καὶ ἐπιστρεπτι κὸν τὰ λεγόμενα. Συστέλλει γὰρ ἀκολάστων γυναικῶν τὴν ζωὴν, καὶ σχήματι, καὶ βλέμματι, καὶ βαδί- σματι, καὶ στολῇ τὴν πρὸς πορνείαν εὐκολίαν ἐπι- κνύμενοι δέ. ἐπιδεικνύμενοι μέν. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. nam ac per bona vitæ privatæ exempla non ex- colimus vineam, horum accusabimur. Nec imme- rito sumus audituri illud: Et rapina pauperis in domibus vestris; si quæ concessa sunt pauperum sublevandorum causa, domi retineamus, atque spoliemus indigentes. meum, et vultum pauperum confunditis? Mos est iis qui injuriam inferunt, et spoliant, ut, cum a læsis expostulantur, contumeliis et conviciis ipsos con- fundant, vilipendentes ac plagas comminantes, eosque tanquam litigandi cupidos traducentes. Itaque non solum ait, Injuria afficitis pauperem, qui facile potest spoliari, cuique utpote auxiliis p B destituto haud difficulter parantur insidis, sed et " additur: Confunditis vultus pauperum. Pudorem quo ex illata injuria affici debueratis, tyrannide vestra in pauperes refunditis. Subornantes testes, mercede conducitis patronos, corrumpitis judices, donec præter reliquam iniquitatem pudorem etiam ex sycophantia ortum in pauperes transtuleritis. Sed at alias incurrimus in crimen, cum ob paria delicta pauperes acriter lacessimus: qui scilicet prodamus quidem eorum peccata, probroque omni adhibito, Deique zelo in pauperes ostenso, hoc pacto vultus ipsorum confundamus. Quia vero nonnulli pauperes dicuntur beati ", qui pietatis causa aspernati sunt omnia, atque acquirenda- rum Dei divitiarum spe educti, mundanas opes nihili estimarunt; quando ii qui male præsunt C populo, cum hujusmodi pauperes beatos predicare debuissent, eos calumniantur, vilipenduntque, et commendabilem eorum humilitatem contemptui habent, tum merito objurgantur, maxime si senio res sint aut principes, siquidem sanctorum paupe- rum vultibus inoutiunt pudorem. Joannes erat hu- jusmodi pauper, domum non habens, non famulum, non bovem aratorem, non agellum, non lectum, non panem. Talis Elias erat. Εjusmodi erant san- oti omnes, qui Circuierunt in melotis, in pellibus caprinis, egentes, angustiati, afflicti *. quod elevatæ sunt filiæ Sion, et ambulaverunt erecto collo, et in nulibus oculorum, et gressu pedum simul trahentes tunicas, et pedibus simul ludentes : et hu- D miliabit Deus principes filias Sion. Etsi verba isthæc res quaspiam majoris momenti potissimum signif. cant, tamen quæ dicuntur, continent etiam in seipsis quiddam populis utile, et moribus corrigendis ac- commodum. Refrenant enim mulierum lascivarum vitam,quæ habitu, aspectu, incessu amictuque suam ad stuprum proclivitatem produnt. Cum enim ob so Matth. v, 3. Hebr. xı, 37. Ibidem Reg. quartus, Deest in editis et in aliis mss. Subinde idem codex, Editi vero et alii mss., mus, ol. 122. VERs. 15. Quid vos injuria afficitis populum 122. Τί ὑμεῖς ἀδικεῖτε τὸν λαόν μου, καὶ τὸ 123. VERS. 16, 17. Hæc dicit Dominus : Pro eo (61) Veteres aliquot libri, σφοδρῶς καθαπτώμεθα. 123. Τάδε λέγει Κύριος ᾿Ανθ' ὧν ὑψώθησαν αἱ (62) Veteres quinque libri, K. Editi et Reg. pri-

δεικνυμένων. Ὅταν γὰρ ἐπὶ τῷ κάλλει τοῦ σώματος μεγαλοφρονοῦσαι ὑπεραίρωσιν ἑαυτὰς τῶν λοιπῶν, ματαίῳ φρυάγματι κεχρημέναι, καὶ ἐπαιρόμεναι πράγματι ταχὺ ἀπανθοῦντι καὶ ἀποῤῥέοντι· εἶτα ὑψηλὸν μὲν τὸν τράχηλον φέρουσιν, ὑπὲρ τοῦ πᾶσιν αὐτῶν τὰ πρόσωπα εἶναι καταφανῆ. Ἡ μὲν γὰρ σεμνὴ γυνὴ καὶ κοσμία, εἰς γῆν κατανεύουσα ὑπὸ αἰδοῦς, ἐπὶ τὸ (63) κάτω καθελκόμενον ἔχει τὸ πρόσω ωπον· ἡ δὲ πολλοὺς ἀγρεῦσαι τῇ παγίδι τοῦ κάλλους προαιρουμένη, πορεύεται ὑψηλῷ τραχήλῳ. Καὶ ἐν νεύμασιν ὀφθαλμῶν. Γυναικὸς πορνείας πνεούσης τὸ κατηγόρημα, περίεργα βλέπειν τῷ ὀφθαλμῷ, τὴν ἀσέλγειαν τῆς ψυχῆς καταμηνύειν τῷ βλέμματι, ἐμμειδιᾷν, τοῖς ὀφθαλμοῖς ἐρεθίζειν πορνικῶς, ἰόν τινα φθαρτικὸν ἐξαποστέλλειν τοῖς ὄμμασιν· ὁποῖον δή τι καὶ ὁ περὶ τοῦ βασιλίσκου κατέχει λόγος, ὃν φασι καὶ ἐκ μόνης τῆς ὄψεως διαφθείρειν τοὺς θεαθέν τας. Δικαίως οὖν ἀγανακτεῖ ὁ λόγος κατὰ τῶν που ρευομένων ὑψηλῷ τραχήλῳ· τουτέστιν, ἀπερυθρια- σμένῳ προσώπῳ, καὶ ἐν νεύμασιν ὀφθαλμῶν. Τὸ δὲ ὑψηλὸν τοῦ τραχήλου, δεῖγμα τοῦ μηδὲ τῷ ζυγῷ τῆς σωφροσύνης ὑποκεῖσθαι· ἀβρυνογένης δὲ καὶ χλιδώ- σης, τὸν χιτῶνα ἐπισυρομένην βαδίζειν, καὶ τὸ βά- δισμα μὴ κατὰ φύσιν ποιεῖσθαι, ἀλλὰ πρὸς ῥυθμὸν ἐκμελῆ ἐπιτετηδευμένον ἐκλότως. ᾿Αντὶ οὖν τούτων Ταπεινώσει ὁ Θεὸς ἀρχούσας θυγατέρας Σιών . Ἐπειδὴ ἑκουσίως τὸ ταπεινὸν οὐχ εἵλοντο ἀλλ᾽ ἐπο- ρεύθησαν ὑψηλῷ (64) τραχήλῳ, ταπεινώσει, φησί, τὰς ἀρχηγοὺς αὐτῶν, τὰς θυγατέρας (65) Σιών. Ἔτι καὶ νῦν ἕξεστιν ὁρᾷν πολλαχοῦ τὰς Ἰουδαίας γυναῖκας τοῖς ἐκάστου ποσὶν ἐπιπαιζούσας, καὶ μὴ ἐντρεπομένας τὴν τοῦ προφήτου φωνήν. Εἶθε δὲ μὴ (66) καὶ τῆς Ἐκκλησίας αἱ θυγατέρες τὰ αὐτὰ ἐγκα- λοῖντο. Πολλαὶ γὰρ ὡς ἐν πλήθει ἐπὶ τῶν προσ- ιόντων τῷ θείῳ λόγῳ, ἐν ταῖς ἡμέραις τῶν ἑορτῶν, οὐκ εἰδυῖαι εὐφροσύνην πνευματικὴτ, παιδιαῖς ἀσέμνοις ἑαυτὰτ ἐπιδιδοῦσαι, κώμοις καὶ μέθαις ἐγκαγινδοῦνται· καὶ μὴ τηροῦσαι τὸ παράγγελμα τὸ λόγον, ότι οἱ ὀφθαλμοί σου ὀρθὰ βλεπέτωσαν Απολογοῦσαι (67) τὸ ὄμμα καὶ παρεκκλίνουσαι, δεῖγμα πονηρᾶς ἐκφέρουσι προαιρέσεως. Πολλαχοῦ δὲ τὰ νεύματα τῶν ὀφθαλμῶν διαβέβληται· ὡς ἐν Παροι μίαις ἐπὶ τοῦ κακοῦ παρατετήρηται, ὅτι Ὁ δὲ αὐτὸς ἐννεύει μὲν ὀφθαλμῷ, σημαίνει δὲ ποδί· καὶ πά λιν· Ὁ ἐννεύων ὀφθαλμῷ μετὰ δόλου, συνάγει ἀνδράσι λύπας· καὶ τὸ, Οἱ μισοῦντές, με δωρεάν, η ἐπὶ τῷ. ὀρχούσας τῶν θυγατέρων· αρχούσας ἀρχηγούσας. τὰς ἀρχηγοὺς αὐτῶν, τὰς θυγατέρας. τὰς Ἰουδαίας γυναίκας. εἴθε δὲ μή, εἴτε δὲ μή... ἐνεκαλοῦντο· ὑπολοξοῦσαι. τὰ ὀννεύματα. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. III. A corporis pulchritudinem ac elegantiam nimium sibi D cat's. Et rursus : Qui innuit oculo cum dolo, con- arrogantes, sese supra cæteras efferunt, fastu inani utuntur atque de re cito marcescente et evanescente gloriantur : deinde collum in sublime erectum fe- runt, ut carum vultus valeant omnium oculis spe- ctari. Nam quæ pudica est mulier et bene morata, defixis præ pudore in terram oculis, faciem habet deorsum demissam : quæ autem pulchritudinis suæ laqueo captare ac venari multos in animum induxit, incedit surrecto collo. Et in nutibus oculorum. Accusatio est in mulierem stuprum anhelantem conflata, cum videlicet ea oculis curiosis aspiciens, obtutibus suis impuritatem animæ declarat, atque subridens, meretricia oculis suis prolicit ac provo- cat, dum aspectu ipso exitiosum quoddam virus jaculatur. Sane simile quiddam narrat rumor de B basilisco, quem ferunt solo intuitu interficere spe- ctatores. Jure igitur ac merito sententia isthæc ad- versus eas quæ arrecto collo, hoc est, inverecundo vultu, et in nutibus oculorum incedunt, indignatio- nem præfert. Cæterum colli elatio indicat mulierem continentiæ jugo nequaquam subjici. Cum autem ita incedit, ut tunicam trabat, hicque incessus non se- cundum naturam, sed ad numerum inconcinnum dissolute ac studiosius perficiatur, id efferentis sese, et in deliciis viventis indicium est. Itaque ob eam rem Humiliabit Deus principes filias Sion. Quoniam non sponte sua amplexa sunt humilitatem, sed ambulaverunt collo elato, humiliabit, inquit, illa- rum duces, filias Sion. Licet etiamnum multis in lo- cis videre Judæas mulieres, uniuscujusque pedibus illudentes, quæ hanc propheta vocem minime re- vereantur. Atque utinam Ecclesiæ quoque filiabus hoc idem exprobrari non posset! Multæ enim tan- quam catervatim in oculis eorum qui in diebus festis verbum divinum audituri accedunt, lætitiæ spiritualis ignare, inhonestis ludis vacant, ac in conviviis lascivis atque in ebrietate volutantur, nec admonitionem illam observant, quæ dicit : Oculi tui recte videant "; nempe dum in obliquum detor- quent oculos ac deflectunt, pravæ voluntatis argu- mentum ac specimen præbent. Multis autem locis in malam partem accepti sunt oculorum nutus, uti in Proverbiis observatum est de homine nequam : Ipse autem innuit quidem oculo, pede vero signif- & Prov. IV, 25. Prov. VI, 13. Ducao et Combefisio, tum a nobis ipsis collati. Editi et codex Fr. 1, C a quibus in eo solum duo Colbertini diferunt, quod pro habeant, At uterque Combef. et Reg. quartus, et apographum Anglicum, Μutasse Ducæum lectionem veram falso conqueritur Combefisius. Nos rem totam erudito- rum judicio permittimus. Statim Reg. secundus et uterque Colb., Vox ultima in excusis deerat. e suis codicibus H. J. et A., quibus libris adjungi possunt et alii quatuor, ubi similiter legitur, etc. At codex Fr. 1, quem codicem secutus Tilmannus, sic verterat. An non filiæ etiam Ecclesiæ ob eadem in jus vocatæ sunt ? Hoc exemplo, ut aliis multis, quantas tene- bras vel eruditissimis hominibus exigua scripture variatio offundat, edocemur. cum aliis duobus, Nee ita multo post duo mass., (63) Ita mss. multi, tum a viris eruditissimis (64) Codices duo, ἐν ὑψηλῷ. (65) Editi et collati a Ducæo libri H. J. et A., τὰς (66) Vere et docte emendavit hunc locum Ducaus (67) Editi, ὑπολοζοῦσαι, male. At uterque Combef.

δεικνυμένων. Ὅταν γὰρ ἐπὶ τῷ κάλλει τοῦ σώματος μεγαλοφρονοῦσαι ὑπεραίρωσιν ἑαυτὰς τῶν λοιπῶν, ματαίῳ φρυάγματι κεχρημέναι, καὶ ἐπαιρόμεναι πράγματι ταχὺ ἀπανθοῦντι καὶ ἀποῤῥέοντι· εἶτα ὑψηλὸν μὲν τὸν τράχηλον φέρουσιν, ὑπὲρ τοῦ πᾶσιν αὐτῶν τὰ πρόσωπα εἶναι καταφανῆ. Ἡ μὲν γὰρ σεμνὴ γυνὴ καὶ κοσμία, εἰς γῆν κατανεύουσα ὑπὸ αἰδοῦς, ἐπὶ τὸ (63) κάτω καθελκόμενον ἔχει τὸ πρόσω ωπον· ἡ δὲ πολλοὺς ἀγρεῦσαι τῇ παγίδι τοῦ κάλλους προαιρουμένη, πορεύεται ὑψηλῷ τραχήλῳ. Καὶ ἐν νεύμασιν ὀφθαλμῶν. Γυναικὸς πορνείας πνεούσης τὸ κατηγόρημα, περίεργα βλέπειν τῷ ὀφθαλμῷ, τὴν ἀσέλγειαν τῆς ψυχῆς καταμηνύειν τῷ βλέμματι, ἐμμειδιᾷν, τοῖς ὀφθαλμοῖς ἐρεθίζειν πορνικῶς, ἰόν τινα φθαρτικὸν ἐξαποστέλλειν τοῖς ὄμμασιν· ὁποῖον δή τι καὶ ὁ περὶ τοῦ βασιλίσκου κατέχει λόγος, ὃν φασι καὶ ἐκ μόνης τῆς ὄψεως διαφθείρειν τοὺς θεαθέν τας. Δικαίως οὖν ἀγανακτεῖ ὁ λόγος κατὰ τῶν που ρευομένων ὑψηλῷ τραχήλῳ· τουτέστιν, ἀπερυθρια- σμένῳ προσώπῳ, καὶ ἐν νεύμασιν ὀφθαλμῶν. Τὸ δὲ ὑψηλὸν τοῦ τραχήλου, δεῖγμα τοῦ μηδὲ τῷ ζυγῷ τῆς σωφροσύνης ὑποκεῖσθαι· ἀβρυνογένης δὲ καὶ χλιδώ- σης, τὸν χιτῶνα ἐπισυρομένην βαδίζειν, καὶ τὸ βά- δισμα μὴ κατὰ φύσιν ποιεῖσθαι, ἀλλὰ πρὸς ῥυθμὸν ἐκμελῆ ἐπιτετηδευμένον ἐκλότως. ᾿Αντὶ οὖν τούτων Ταπεινώσει ὁ Θεὸς ἀρχούσας θυγατέρας Σιών . Ἐπειδὴ ἑκουσίως τὸ ταπεινὸν οὐχ εἵλοντο ἀλλ᾽ ἐπο- ρεύθησαν ὑψηλῷ (64) τραχήλῳ, ταπεινώσει, φησί, τὰς ἀρχηγοὺς αὐτῶν, τὰς θυγατέρας (65) Σιών. Ἔτι καὶ νῦν ἕξεστιν ὁρᾷν πολλαχοῦ τὰς Ἰουδαίας γυναῖκας τοῖς ἐκάστου ποσὶν ἐπιπαιζούσας, καὶ μὴ ἐντρεπομένας τὴν τοῦ προφήτου φωνήν. Εἶθε δὲ μὴ (66) καὶ τῆς Ἐκκλησίας αἱ θυγατέρες τὰ αὐτὰ ἐγκα- λοῖντο. Πολλαὶ γὰρ ὡς ἐν πλήθει ἐπὶ τῶν προσ- ιόντων τῷ θείῳ λόγῳ, ἐν ταῖς ἡμέραις τῶν ἑορτῶν, οὐκ εἰδυῖαι εὐφροσύνην πνευματικὴτ, παιδιαῖς ἀσέμνοις ἑαυτὰτ ἐπιδιδοῦσαι, κώμοις καὶ μέθαις ἐγκαγινδοῦνται· καὶ μὴ τηροῦσαι τὸ παράγγελμα τὸ λόγον, ότι οἱ ὀφθαλμοί σου ὀρθὰ βλεπέτωσαν Απολογοῦσαι (67) τὸ ὄμμα καὶ παρεκκλίνουσαι, δεῖγμα πονηρᾶς ἐκφέρουσι προαιρέσεως. Πολλαχοῦ δὲ τὰ νεύματα τῶν ὀφθαλμῶν διαβέβληται· ὡς ἐν Παροι μίαις ἐπὶ τοῦ κακοῦ παρατετήρηται, ὅτι Ὁ δὲ αὐτὸς ἐννεύει μὲν ὀφθαλμῷ, σημαίνει δὲ ποδί· καὶ πά λιν· Ὁ ἐννεύων ὀφθαλμῷ μετὰ δόλου, συνάγει ἀνδράσι λύπας· καὶ τὸ, Οἱ μισοῦντές, με δωρεάν, η ἐπὶ τῷ. ὀρχούσας τῶν θυγατέρων· αρχούσας ἀρχηγούσας. τὰς ἀρχηγοὺς αὐτῶν, τὰς θυγατέρας. τὰς Ἰουδαίας γυναίκας. εἴθε δὲ μή, εἴτε δὲ μή... ἐνεκαλοῦντο· ὑπολοξοῦσαι. τὰ ὀννεύματα. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. III. A corporis pulchritudinem ac elegantiam nimium sibi D cat's. Et rursus : Qui innuit oculo cum dolo, con- arrogantes, sese supra cæteras efferunt, fastu inani utuntur atque de re cito marcescente et evanescente gloriantur : deinde collum in sublime erectum fe- runt, ut carum vultus valeant omnium oculis spe- ctari. Nam quæ pudica est mulier et bene morata, defixis præ pudore in terram oculis, faciem habet deorsum demissam : quæ autem pulchritudinis suæ laqueo captare ac venari multos in animum induxit, incedit surrecto collo. Et in nutibus oculorum. Accusatio est in mulierem stuprum anhelantem conflata, cum videlicet ea oculis curiosis aspiciens, obtutibus suis impuritatem animæ declarat, atque subridens, meretricia oculis suis prolicit ac provo- cat, dum aspectu ipso exitiosum quoddam virus jaculatur. Sane simile quiddam narrat rumor de B basilisco, quem ferunt solo intuitu interficere spe- ctatores. Jure igitur ac merito sententia isthæc ad- versus eas quæ arrecto collo, hoc est, inverecundo vultu, et in nutibus oculorum incedunt, indignatio- nem præfert. Cæterum colli elatio indicat mulierem continentiæ jugo nequaquam subjici. Cum autem ita incedit, ut tunicam trabat, hicque incessus non se- cundum naturam, sed ad numerum inconcinnum dissolute ac studiosius perficiatur, id efferentis sese, et in deliciis viventis indicium est. Itaque ob eam rem Humiliabit Deus principes filias Sion. Quoniam non sponte sua amplexa sunt humilitatem, sed ambulaverunt collo elato, humiliabit, inquit, illa- rum duces, filias Sion. Licet etiamnum multis in lo- cis videre Judæas mulieres, uniuscujusque pedibus illudentes, quæ hanc propheta vocem minime re- vereantur. Atque utinam Ecclesiæ quoque filiabus hoc idem exprobrari non posset! Multæ enim tan- quam catervatim in oculis eorum qui in diebus festis verbum divinum audituri accedunt, lætitiæ spiritualis ignare, inhonestis ludis vacant, ac in conviviis lascivis atque in ebrietate volutantur, nec admonitionem illam observant, quæ dicit : Oculi tui recte videant "; nempe dum in obliquum detor- quent oculos ac deflectunt, pravæ voluntatis argu- mentum ac specimen præbent. Multis autem locis in malam partem accepti sunt oculorum nutus, uti in Proverbiis observatum est de homine nequam : Ipse autem innuit quidem oculo, pede vero signif- & Prov. IV, 25. Prov. VI, 13. Ducao et Combefisio, tum a nobis ipsis collati. Editi et codex Fr. 1, C a quibus in eo solum duo Colbertini diferunt, quod pro habeant, At uterque Combef. et Reg. quartus, et apographum Anglicum, Μutasse Ducæum lectionem veram falso conqueritur Combefisius. Nos rem totam erudito- rum judicio permittimus. Statim Reg. secundus et uterque Colb., Vox ultima in excusis deerat. e suis codicibus H. J. et A., quibus libris adjungi possunt et alii quatuor, ubi similiter legitur, etc. At codex Fr. 1, quem codicem secutus Tilmannus, sic verterat. An non filiæ etiam Ecclesiæ ob eadem in jus vocatæ sunt ? Hoc exemplo, ut aliis multis, quantas tene- bras vel eruditissimis hominibus exigua scripture variatio offundat, edocemur. cum aliis duobus, Nee ita multo post duo mass., (63) Ita mss. multi, tum a viris eruditissimis (64) Codices duo, ἐν ὑψηλῷ. (65) Editi et collati a Ducæo libri H. J. et A., τὰς (66) Vere et docte emendavit hunc locum Ducaus (67) Editi, ὑπολοζοῦσαι, male. At uterque Combef.

ἄνδρας τὰ τοιαῦτα ἐγκλήματα, τοὺς φρονήματι μὲν ἀλαζονικῷ ὑπερφρονοῦντας τῶν ὑποδεεστέρων, ὁπτιὰ- ζοντας δὲ τῷ σχήματι, καὶ τῷ νεόματι τῶν ὀφρύων τὴν ἀλαζονείαν ἐνδεικνυμένους. σοβαρῷ δὲ καὶ διηρ- μένῳ βαδίσματι εὔρυθμα βαίνοντας, τὸ ἱμάτιον καθ- ιέντας μέχρι τῶν σφυρῶν, ἀλαζονείαν ἐνδεικνυμέ νους, καὶ παιδιαῖς ἑαυτοὺς ἀμέτροις ἐκδεδωκότας, οὓς μένει τὸ ἀπειληθὲν πτῶμα τὸ διὰ τῆς ταπεινώ- σεως (68) τῆς ἀπὸ τοῦ ὕψους. καὶ διανεύοντες ὀθθαλμοῖς. Φθάνει δὲ ποτε καὶ ἐπ' η Τοῦτο τὸ σχῆμα τὸ ὑπερήφανον, καὶ πεποιημένον πρὸς ἔκλυσιν (69) καὶ πᾶσαν ἀκόλαστον ἔννοιαν, ταὶς καρδίαις τῶν ἀφυλάκτων ἐνεργαζόμενον, ἀνακαλύψει Κύριος, ὅταν ἐν τῇ φανερώσει τῶν κρυπτῶν τὰ μὲν τῆς σαρκὸς παραπετάσματα περιαιρεθῇ, γυμνὴ δὲ καὶ καθ᾿ ἑαυτὴν μετὰ τῶν ἔργων τῆς ἀσχημοσύνης παρα- δειγματίζεται ἡ ψυχή. Ενεργεῖται δέ ποτε καὶ ἐν ταῦθα ἡ ἀποκάλυψις του σχήματος ἐπὶ καλῷ τῶν περὶ οὓς ἡ ἐνέργεια, ὥστε γυμνωθέντων, ἃ τέως πολλοὺς διαλανθάνει, καὶ εἰς γνῶσιν τοῖς πολλοῖς ἐλθούσης τῆς ἐπὶ τοῖς ἁμαρτήμασιν ἀσχημοσύνης, ἐπιστρέψαι καταιδεσθέντας τοὺς τέως διὰ τὸ λανθά- νειν ἐπιμένοντας τῷ κακῷ. Τοῦ Κυρίου οὖν ἔργον, ἀνακαλύψαι τὸ σχῆμα τὸ ἐπίπλαστον, καὶ κατεσχη ματισμένον. Ὥστε καὶ εἴ τινες ἡμῶν τῶν τιμωμένων προσχήματι βίον ἄσεμνον ὑποκρύπτουσι, σοβηθήτω σαν τὸν ἀνακαλύπτειν ἡμῶν τὸ σχῆμα μέλλοντα, καὶ φανεροῦντα τὰς βομλὰς τῶν καρδιῶν ἡμῶν, ἐν ταῖς πάντων προκεῖσθαι ὄψεσι τοὺς ἐν ἑκάστῳ γινομένους χείρονας λογισμούς. Κυκλώσει γὰρ ἕκαστον ἡμῶν τὰ διαβούλια αὐτοῦ, καὶ αἱ πράξεις ἐν τοῖς ἰδίοις γνωρίσμασι περιστήσονται, αἰσχύνην καὶ ὀνειδισμὸν αἰώνιον ἡμῖν ἐπάγουσαι, ὅταν ἐλέγχωνται ἐναντίως ἔχουσαι πρὸς τὸν λόγον· ὥστε τὸν κηρύσσοντα μὴ κλέπτειν, κλοπές ἐφευρίσκεσθαι· τὸν λέγοντα μή μοιχεύειν, ἐν τοῖς μετχοῖς ἔχοντα την μερίδα φωρά σθαι· τὸν βδελυσσόμενον τὰ εἴδωλα, Ἱεροσυλίας τοῦτον μὴ ἀπεχόμενον. Οὐδὲν γὰρ κρυπτον, ὃ οὐ φανερω θήσεται· οὐδὲ κεκαλυμμένον (70), ὃ οὐκ ἀποκαλυ φθήσεται. δόξαν τοῦ ἱματισμοῦ αὐτῶν, καὶ τὸν κόσμον αὐ τῶν. Ἐπειδὴ παρὰ τὸ πρέπον ἐχρήσαντο τοῖς διδο- μένοις εἰς χρῆσιν, ᾿Αφελεῖ Κύριος τὴν δόξαν τοῦ ἱματισμοῦ αὐτῶν, ὃν ἐπὶ κακῷ ἑαυτῶν καὶ τῶν ἐνα τυγχανόντων αὐταῖς περιεβάλλοντο (71). Ὥστε πᾶσα γυνὴ κακῶς κεχρημένη τῇ περιβολῇ τῆς ἐσθῆτος, τὴν (72) ἀφαίρεσιν ἀπειλεῖται. Ἐπειδὴ καὶ ἐπορεύοντο, φησὶν, ἅμα σύρουσαι τοὺς χιτῶνας ὡς μὴ χρώμε * Έλκυσιν, λοντο. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. gregat viris tristitias ". Item illud : Qui oderunt me A gratis, et annuunt oculis ". Quin et aliquando ad viros pertingunt istiusmodi crimina, qui inferiores superbo quidem animo aspernantur, gestu vero su- pino habituque et superciliorum nictatione super- biam detegunt: qui et fastoso et elato gradu nu- merose incedentes, arrogantiam suam, vestibus ad malleolos usque demissis, declarant: quos tandem ad ludos immoderatos animum suum adjungentes manet intentata ruina, ipsos a celsitudine per hu- militatem dejectura. B habitum superbum, ad intemperantiam omnemque impudicam cogitationem incautorum animis inge- nerandam compositum revelabit Dominus, cum, patefactis arcanis, carnis quidem auferentur inte- gumenta, anima vero nuda et sola una cum turpitu- dinis operibus proferetur in medium ". Atque etiam in hoc sæculo ad eorum quibus istud contingit, utilitatem revelatur interdum habitus, ita ut rebus quæ antea multos latuerant, denudatis, atque pec- catorum turpitudine ad plurimorum cognitionem perveniente, hi ipsi qui prius latitantes in malo per- sistebant, jam pudibundi convertantur ac resipi- scant. Quamobrem fucatum simulatumque habitum revelare, munus Domini est. Quare si qui nostrum qui in dignitate et honore constituimur, vitam in- decoram per simulationem contegunt, metuant eum qui nostrum habitum revelaturus est, atque cor- dium nostrorum consilia patefacturus, adeo ut pe- jores cogitationes in cujusque animo conceptæ ob omnium oculos ponantur. Circumdabunt enim unumquemque nostrum cogitationes ipsius ". Quin et actiones nos circumsistent, eaque suis notis in- signitæ, pudorem probrumque æternum nobis in- ferentes, quandoquidem sermoni doctrinæqué de- prehendentur contrariæ : ita ut qui prædicat non furandum, is furti inveniatur reus: qui dicit non mochandum, is suam cum adulteris portionem habere comperiatur : qui abominatur idola, idem non sibi temperet a sacrilegio. Nihil enim occultum est, quod detegendum non sit: nihil ab- sconditum, quod revelandum non sit 4. C riam vestimenti carum, et ornatum earum. Quando- quidem rebus quæ ad usum fuerant concessæ, ute- bantur contra decori rationem, Auferel Dominus D gloriam vestimenti earum, quo in suum et occuren- tium malum amiciebantur. Itaque omnem mulierem vestimenti cultu abutentem, eo spoliatum iri mini- tatur. Quoniam, inquit, incedebant etiam simul tunicas trahentes, quasi non uterentur vestimento, Prov. x, 10. VII, 17. Psal. XXXIV, 19. I Cor. IV, significationem non habet: sed sumi videtur pro animadversione, qua Deus superbos punit, eosque deprimit. 5. ibid. Ose. VII, 2. * Psal. XLIX, 18. Editi, incuria operarum. Luo. 124. Et Dominus revelabit habitum earum. Hunc 124. Καὶ Κύριος ἀνακαλύψει τὸ σχῆμα αὐτῶν. 125. Ἐν τῇ ἡμέρα ἐκείνῃ ἀφελεῖ Κύριος τὴν 125. VERs. 18. In die illa auferet Dominus glo- (68) Vox ταπείνωσις hoc loco notam et solitam (69) Sic uterque Combef. et alii mss. non pauci. (70) Regii tertius et quartus, κατακεκαλυμμένον. (71) Major pars codicum nostrorum, περιεβά- (72) Uterque Colb. et Reg. secundus, ἐσθῆτος.

ἄνδρας τὰ τοιαῦτα ἐγκλήματα, τοὺς φρονήματι μὲν ἀλαζονικῷ ὑπερφρονοῦντας τῶν ὑποδεεστέρων, ὁπτιὰ- ζοντας δὲ τῷ σχήματι, καὶ τῷ νεόματι τῶν ὀφρύων τὴν ἀλαζονείαν ἐνδεικνυμένους. σοβαρῷ δὲ καὶ διηρ- μένῳ βαδίσματι εὔρυθμα βαίνοντας, τὸ ἱμάτιον καθ- ιέντας μέχρι τῶν σφυρῶν, ἀλαζονείαν ἐνδεικνυμέ νους, καὶ παιδιαῖς ἑαυτοὺς ἀμέτροις ἐκδεδωκότας, οὓς μένει τὸ ἀπειληθὲν πτῶμα τὸ διὰ τῆς ταπεινώ- σεως (68) τῆς ἀπὸ τοῦ ὕψους. καὶ διανεύοντες ὀθθαλμοῖς. Φθάνει δὲ ποτε καὶ ἐπ' η Τοῦτο τὸ σχῆμα τὸ ὑπερήφανον, καὶ πεποιημένον πρὸς ἔκλυσιν (69) καὶ πᾶσαν ἀκόλαστον ἔννοιαν, ταὶς καρδίαις τῶν ἀφυλάκτων ἐνεργαζόμενον, ἀνακαλύψει Κύριος, ὅταν ἐν τῇ φανερώσει τῶν κρυπτῶν τὰ μὲν τῆς σαρκὸς παραπετάσματα περιαιρεθῇ, γυμνὴ δὲ καὶ καθ᾿ ἑαυτὴν μετὰ τῶν ἔργων τῆς ἀσχημοσύνης παρα- δειγματίζεται ἡ ψυχή. Ενεργεῖται δέ ποτε καὶ ἐν ταῦθα ἡ ἀποκάλυψις του σχήματος ἐπὶ καλῷ τῶν περὶ οὓς ἡ ἐνέργεια, ὥστε γυμνωθέντων, ἃ τέως πολλοὺς διαλανθάνει, καὶ εἰς γνῶσιν τοῖς πολλοῖς ἐλθούσης τῆς ἐπὶ τοῖς ἁμαρτήμασιν ἀσχημοσύνης, ἐπιστρέψαι καταιδεσθέντας τοὺς τέως διὰ τὸ λανθά- νειν ἐπιμένοντας τῷ κακῷ. Τοῦ Κυρίου οὖν ἔργον, ἀνακαλύψαι τὸ σχῆμα τὸ ἐπίπλαστον, καὶ κατεσχη ματισμένον. Ὥστε καὶ εἴ τινες ἡμῶν τῶν τιμωμένων προσχήματι βίον ἄσεμνον ὑποκρύπτουσι, σοβηθήτω σαν τὸν ἀνακαλύπτειν ἡμῶν τὸ σχῆμα μέλλοντα, καὶ φανεροῦντα τὰς βομλὰς τῶν καρδιῶν ἡμῶν, ἐν ταῖς πάντων προκεῖσθαι ὄψεσι τοὺς ἐν ἑκάστῳ γινομένους χείρονας λογισμούς. Κυκλώσει γὰρ ἕκαστον ἡμῶν τὰ διαβούλια αὐτοῦ, καὶ αἱ πράξεις ἐν τοῖς ἰδίοις γνωρίσμασι περιστήσονται, αἰσχύνην καὶ ὀνειδισμὸν αἰώνιον ἡμῖν ἐπάγουσαι, ὅταν ἐλέγχωνται ἐναντίως ἔχουσαι πρὸς τὸν λόγον· ὥστε τὸν κηρύσσοντα μὴ κλέπτειν, κλοπές ἐφευρίσκεσθαι· τὸν λέγοντα μή μοιχεύειν, ἐν τοῖς μετχοῖς ἔχοντα την μερίδα φωρά σθαι· τὸν βδελυσσόμενον τὰ εἴδωλα, Ἱεροσυλίας τοῦτον μὴ ἀπεχόμενον. Οὐδὲν γὰρ κρυπτον, ὃ οὐ φανερω θήσεται· οὐδὲ κεκαλυμμένον (70), ὃ οὐκ ἀποκαλυ φθήσεται. δόξαν τοῦ ἱματισμοῦ αὐτῶν, καὶ τὸν κόσμον αὐ τῶν. Ἐπειδὴ παρὰ τὸ πρέπον ἐχρήσαντο τοῖς διδο- μένοις εἰς χρῆσιν, ᾿Αφελεῖ Κύριος τὴν δόξαν τοῦ ἱματισμοῦ αὐτῶν, ὃν ἐπὶ κακῷ ἑαυτῶν καὶ τῶν ἐνα τυγχανόντων αὐταῖς περιεβάλλοντο (71). Ὥστε πᾶσα γυνὴ κακῶς κεχρημένη τῇ περιβολῇ τῆς ἐσθῆτος, τὴν (72) ἀφαίρεσιν ἀπειλεῖται. Ἐπειδὴ καὶ ἐπορεύοντο, φησὶν, ἅμα σύρουσαι τοὺς χιτῶνας ὡς μὴ χρώμε * Έλκυσιν, λοντο. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. gregat viris tristitias ". Item illud : Qui oderunt me A gratis, et annuunt oculis ". Quin et aliquando ad viros pertingunt istiusmodi crimina, qui inferiores superbo quidem animo aspernantur, gestu vero su- pino habituque et superciliorum nictatione super- biam detegunt: qui et fastoso et elato gradu nu- merose incedentes, arrogantiam suam, vestibus ad malleolos usque demissis, declarant: quos tandem ad ludos immoderatos animum suum adjungentes manet intentata ruina, ipsos a celsitudine per hu- militatem dejectura. B habitum superbum, ad intemperantiam omnemque impudicam cogitationem incautorum animis inge- nerandam compositum revelabit Dominus, cum, patefactis arcanis, carnis quidem auferentur inte- gumenta, anima vero nuda et sola una cum turpitu- dinis operibus proferetur in medium ". Atque etiam in hoc sæculo ad eorum quibus istud contingit, utilitatem revelatur interdum habitus, ita ut rebus quæ antea multos latuerant, denudatis, atque pec- catorum turpitudine ad plurimorum cognitionem perveniente, hi ipsi qui prius latitantes in malo per- sistebant, jam pudibundi convertantur ac resipi- scant. Quamobrem fucatum simulatumque habitum revelare, munus Domini est. Quare si qui nostrum qui in dignitate et honore constituimur, vitam in- decoram per simulationem contegunt, metuant eum qui nostrum habitum revelaturus est, atque cor- dium nostrorum consilia patefacturus, adeo ut pe- jores cogitationes in cujusque animo conceptæ ob omnium oculos ponantur. Circumdabunt enim unumquemque nostrum cogitationes ipsius ". Quin et actiones nos circumsistent, eaque suis notis in- signitæ, pudorem probrumque æternum nobis in- ferentes, quandoquidem sermoni doctrinæqué de- prehendentur contrariæ : ita ut qui prædicat non furandum, is furti inveniatur reus: qui dicit non mochandum, is suam cum adulteris portionem habere comperiatur : qui abominatur idola, idem non sibi temperet a sacrilegio. Nihil enim occultum est, quod detegendum non sit: nihil ab- sconditum, quod revelandum non sit 4. C riam vestimenti carum, et ornatum earum. Quando- quidem rebus quæ ad usum fuerant concessæ, ute- bantur contra decori rationem, Auferel Dominus D gloriam vestimenti earum, quo in suum et occuren- tium malum amiciebantur. Itaque omnem mulierem vestimenti cultu abutentem, eo spoliatum iri mini- tatur. Quoniam, inquit, incedebant etiam simul tunicas trahentes, quasi non uterentur vestimento, Prov. x, 10. VII, 17. Psal. XXXIV, 19. I Cor. IV, significationem non habet: sed sumi videtur pro animadversione, qua Deus superbos punit, eosque deprimit. 5. ibid. Ose. VII, 2. * Psal. XLIX, 18. Editi, incuria operarum. Luo. 124. Et Dominus revelabit habitum earum. Hunc 124. Καὶ Κύριος ἀνακαλύψει τὸ σχῆμα αὐτῶν. 125. Ἐν τῇ ἡμέρα ἐκείνῃ ἀφελεῖ Κύριος τὴν 125. VERs. 18. In die illa auferet Dominus glo- (68) Vox ταπείνωσις hoc loco notam et solitam (69) Sic uterque Combef. et alii mss. non pauci. (70) Regii tertius et quartus, κατακεκαλυμμένον. (71) Major pars codicum nostrorum, περιεβά- (72) Uterque Colb. et Reg. secundus, ἐσθῆτος.

και τῷ ἱματισμῷ, ἀλλὰ παραχρώμεναι, ἐκελεύσθη- Α σαν γυμνωθῆναι τῆς δόξης τοῦ ἱματισμοῦ. Ἀφαιρεῖ- ται μέντοι καὶ ἀφ᾿ ἡμῶν τὴν δόξαν τοῦ ἱματισμοῦ, Ἐὰν ἀναξίως αὐτῷ κεχρημένοι φανῶμεν, καταπατοῦν- τες αὐτὸν, καὶ τῶν σαρκίνων μολυσμάτων ἀνα- πιμπλάντες· Τίς δέ ἐστιν οὗτος ὁ ἱματισμὸς, ἢ τὸ ἔνδυμα τῶν ἁγίων, ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός ; Ὅσοι γὰρ εἰς Χριστὸν ἐβαπτίσθητε, Χριστὸν ἐν- εδύσασθε, ὃν ἀφαιρεῖ Κύριος ἀπὸ τῶν διὰ τοῦ ἁμαρτ τάνειν τὸ σῶμα καταπατούντων. καὶ τὸ αἷμα τῆς διαθήκης κοινὸν ἡγουμένων (73). Τούτου τοῦ ἱμα τισμοῦ σύμβολα ἦν τὰ ἱμάτια τοῦ Ἰσραὴλ, τὰ μὴ κατατριβέντα, καθώς γέγραπται ἐν Δευτερονομίῳ, ὅτι τὰ ἱμάτια ὁμῶν οὐ κατετρίβη, καὶ τὰ ὑποδή ματα ἐν τοῖς ποσὶν ὑμῶν οὐκ ἐπαλαιώθη· ἐπεὶ καὶ τὰ ὑποδήματα σύμβολα ἦν τῆς ἐτοιμασίας τοῦ Εὐαγγελίου τῆς εἰρήνης. "Ην γὰρ δέδωκε Διαθήκην Καινὴν (74) Χριστός Ἰησοῦς, μένει καινὴ, μηδέποτε παλαιουμένη. Ὅσον γὰρ χρώμεθα τούτῳ καὶ τοῖς υποδήμασι, τοσούτω καινότερα γίνεται, δεῖ προσφά- του καὶ νέας ἐπιγινομένης ἡμῖν τῆς ἑτοιμασίας τοῦ Εὐαγγελίου ἐν τῇ προκοπῇ τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως. Καὶ τοὺς κοσύμβους (75). Αφαιρήσειν ἀπειλεῖ τῶν καλλωπιζομένων γυναικῶν διὰ τοῦ προφήτου ὁ Κύ ριος καὶ τοὺς κοσύμβους. Οὐ πάνυ δὲ ἡ τοῦ κοσύμβου λέξις τῇ Ἑλληνικῇ συνηθεία καθωμίληται, ὅθεν οὐδὲ ὁ νοῦς αὐτῆς πρόδηλος. Πλὴν ἡμεῖς ἐν τῇ κατασκευῇ τῆς ἀρχιερατικῆς ἐσθῆτος εὐρόντες χιτῶνα κοσυμβω- τὸν, ἔχοντα ῥοίσκους καὶ κώδωνας, ἀποδέσμους τινὰς τῶν κροσσών, ἐνοήσαμεν τοὺς κοσύμβους συναπηρ τημένους τοῖς κώδωσι τοῖς χρυσοῖς, καὶ τοῖς ῥοΐσκοις ἀπὸ τῶν ἄκρων, οὓς ἐμιμοῦντο καθ᾽ ὑπερβολὴν τρυ- φῆς καὶ αἱ θυγατέρες Σιὼν ἐν τῇ περιβολῇ τῆς ἰδίας αὐτῶν ἐσθῆτος· δι' ὧν ἐνύβριζον (76) τοῖς ἱερατικοῖς Ιδιώμασιν, δακίνθινα καὶ κόκκινα ἐγκομβώματα κροσσῶν ἀπηρτημένα τοῦ λώματος περιφέρον- σαι. τὸν κόσμον τοῦ προσώπου αὐτῶν, Κατ᾽ εἶδος ἐπεξ- έρχεται τῷ γυναικείῳ κόσμῳ, τὸ περίεργον τοῦ καλλωπισμοῦ διασύρων. Αφελεῖ γὰρ Κύριος (77) καὶ τοὺς μηνίσκους καὶ τὸ κάθεμα. Σαφέστερον δὲ τοὺς μηνίσκους ἕτερος ἐξέδωκεν, εἰπὼν, καὶ τοὺς μανιά- κας· καὶ ἀντὶ τοῦ καθέματος εἰπὼν χαλαστά. Μηνί σκος τοίνυν κόσμος ἐστὶ χρυσοῦς περιτραχήλιος,κυκλο- τέρως ἀπειργασμένος, ὃν περιτιθέμεναι αἱ γυναῖκες, γυμνὸν ἐπιτηδεύουσι προδεικνύναι τὸν τράχηλον, καὶ ἀναισχύντως ἀπογυμνοὖν, ὦ συγκαλύπτειν εὐσχημονό στερον. Καὶ τὸ κάθεμα κόσμος τίς ἐστι, καὶ αὐτὸς καθ- *º προσδοκάτω αὐτῆς τήν, ἡγησαμένων. καὶ τοὺς κοσύμνους, υβρίζουσι. ἐνυορίζουσαι. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. III. C Gal. 111, 27. * Hebr. x, 29. " Deut. xxix, 5. ltaque omnis mulier quæ vestimenti cultu abutitur, ejus ademptionem exspectet. Haud contemnenda lectio. Alii tres mss. cum editis uti in contextu. tius, suppeditavere antiqui tres libri. sed quæ abuterentur, ideo jussæ sunt vestimenti gloria privari. Aufert quidem et a nobis vestimenti gloriam, si eo deprehendimur indigne uti, illud conculcantes, atque carnalibus inquinamentis com- plentes. Hoc autem vestimentum quodnam est, nisi sanctorum indumentum, ipse Dominus noster Jee sus Christus? Quicunque enim in Christo baptizati estis, Christum induistis ", quem ab iis aufert Do- minus, qui corpus proculcant per peccatum, et testamonti sanguinem pro polluto ac communi ha- bent s. Indumenti bujus figura erant Israelitici po- puli vestes, nequaquam detritæ, uti scriptum est in Deuteronomio ". Vestimenta vestra non sunt detrita, et calceamenta in pedibus vestris non sunt velustate consumpta. Enimvero hæc etiam calceamenta sym- bola erant ac figura præparationis Evangelii pa- B cis". Nam Novum Testamentum quod Jesus Chri- stus tradidit, novum perseverat, nec est unquam antiquandum. Nam quo magis hoc vestimento cal- ceamentisque utimur, eo utraque fiunt recentiora, quandoquidem fide quæ in Christum est proficiente, præparatio Evangelii recens semper ac nova in nobis succedit. Et cosymbos. A mulieribus nimio cultu exornatis cosymbos etiam ablaturum se Dominus per prophetam comminatur. Hoc autem cosymbi vocabulum non valde admodum Græco usu est re- ceptum, unde minime perspicua est illius intell- gentia. Quiu tamen in vestis pontificis apparatu tu- nicam cosymbis oruatanı et malis punicis so tintin- nabulis instructam reperimus *, cosymbos existi- mavimus quosdam esse fimbriarum nodos, una cum tintinnabulis aureis et malis punicis ab extremis vestimenti partibus dependentes, quos etiam fili❤ Sion præ suo nimio luxu imitabantur in sui vesti- menti ambita. Quo pacto peculiarem vestium sa- cerdotalium prærogativam dedecorabant, cum cir cumferrent nodosa fimbriarum ornamenta ab ima vestis.ora pendentia, eaque hyacinthina et coccinea. D natum faciei earum. Munduæ muliebrem singula- tim percurrit, atque id quod in hoc ornatu super- fluum est, reprehendit. Auferet enim Dominus et lu- nulas el monile demissum. Alius autem interpretatus est clarius, pro lunulis dicens, et torques; dicensque loco monilis demissi, et catenulas. Lu- nula igitur aureum est ornamentum collo circum- positum, orbiculatim effectum, quod cum sibi ad- aptant mulieres, student collum nudum palam os- tendere, et ea quæ convenientius tegerentur, impu- denter denudare. At monile demissum quidam mun- Ephes. vi, 15. * Exod. XXVIII, 33, 34. fuse, ita diligenter disputat Ducæus : cujus, qui harum rerum curiosi sunt, eruditissimam notam legant suadeo. Illud quod non longe legitur, ex antiquis tribus libris addidi- mus. Alii quidam mss. et editi, tis deerat. 12. Καὶ τοὺς μηνίσκους, καὶ τὸ κἄθεμα, καὶ (73) Sic libri quinque veteres. Editi et Reg. ter- (74) Vocem Καινήν, quæ in editis desiderabatur, (75) De signifcatione ejus vocis, κόσμος, ut 126. VERs. 19. Fl lunulas, et monile demissum, or- (76) Reg. quartus, ἐνύβριζον. Colb. primus, ένα (77) Sic veteres quinque libri. Vox Κύριος in edi-

και τῷ ἱματισμῷ, ἀλλὰ παραχρώμεναι, ἐκελεύσθη- Α σαν γυμνωθῆναι τῆς δόξης τοῦ ἱματισμοῦ. Ἀφαιρεῖ- ται μέντοι καὶ ἀφ᾿ ἡμῶν τὴν δόξαν τοῦ ἱματισμοῦ, Ἐὰν ἀναξίως αὐτῷ κεχρημένοι φανῶμεν, καταπατοῦν- τες αὐτὸν, καὶ τῶν σαρκίνων μολυσμάτων ἀνα- πιμπλάντες· Τίς δέ ἐστιν οὗτος ὁ ἱματισμὸς, ἢ τὸ ἔνδυμα τῶν ἁγίων, ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός ; Ὅσοι γὰρ εἰς Χριστὸν ἐβαπτίσθητε, Χριστὸν ἐν- εδύσασθε, ὃν ἀφαιρεῖ Κύριος ἀπὸ τῶν διὰ τοῦ ἁμαρτ τάνειν τὸ σῶμα καταπατούντων. καὶ τὸ αἷμα τῆς διαθήκης κοινὸν ἡγουμένων (73). Τούτου τοῦ ἱμα τισμοῦ σύμβολα ἦν τὰ ἱμάτια τοῦ Ἰσραὴλ, τὰ μὴ κατατριβέντα, καθώς γέγραπται ἐν Δευτερονομίῳ, ὅτι τὰ ἱμάτια ὁμῶν οὐ κατετρίβη, καὶ τὰ ὑποδή ματα ἐν τοῖς ποσὶν ὑμῶν οὐκ ἐπαλαιώθη· ἐπεὶ καὶ τὰ ὑποδήματα σύμβολα ἦν τῆς ἐτοιμασίας τοῦ Εὐαγγελίου τῆς εἰρήνης. "Ην γὰρ δέδωκε Διαθήκην Καινὴν (74) Χριστός Ἰησοῦς, μένει καινὴ, μηδέποτε παλαιουμένη. Ὅσον γὰρ χρώμεθα τούτῳ καὶ τοῖς υποδήμασι, τοσούτω καινότερα γίνεται, δεῖ προσφά- του καὶ νέας ἐπιγινομένης ἡμῖν τῆς ἑτοιμασίας τοῦ Εὐαγγελίου ἐν τῇ προκοπῇ τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως. Καὶ τοὺς κοσύμβους (75). Αφαιρήσειν ἀπειλεῖ τῶν καλλωπιζομένων γυναικῶν διὰ τοῦ προφήτου ὁ Κύ ριος καὶ τοὺς κοσύμβους. Οὐ πάνυ δὲ ἡ τοῦ κοσύμβου λέξις τῇ Ἑλληνικῇ συνηθεία καθωμίληται, ὅθεν οὐδὲ ὁ νοῦς αὐτῆς πρόδηλος. Πλὴν ἡμεῖς ἐν τῇ κατασκευῇ τῆς ἀρχιερατικῆς ἐσθῆτος εὐρόντες χιτῶνα κοσυμβω- τὸν, ἔχοντα ῥοίσκους καὶ κώδωνας, ἀποδέσμους τινὰς τῶν κροσσών, ἐνοήσαμεν τοὺς κοσύμβους συναπηρ τημένους τοῖς κώδωσι τοῖς χρυσοῖς, καὶ τοῖς ῥοΐσκοις ἀπὸ τῶν ἄκρων, οὓς ἐμιμοῦντο καθ᾽ ὑπερβολὴν τρυ- φῆς καὶ αἱ θυγατέρες Σιὼν ἐν τῇ περιβολῇ τῆς ἰδίας αὐτῶν ἐσθῆτος· δι' ὧν ἐνύβριζον (76) τοῖς ἱερατικοῖς Ιδιώμασιν, δακίνθινα καὶ κόκκινα ἐγκομβώματα κροσσῶν ἀπηρτημένα τοῦ λώματος περιφέρον- σαι. τὸν κόσμον τοῦ προσώπου αὐτῶν, Κατ᾽ εἶδος ἐπεξ- έρχεται τῷ γυναικείῳ κόσμῳ, τὸ περίεργον τοῦ καλλωπισμοῦ διασύρων. Αφελεῖ γὰρ Κύριος (77) καὶ τοὺς μηνίσκους καὶ τὸ κάθεμα. Σαφέστερον δὲ τοὺς μηνίσκους ἕτερος ἐξέδωκεν, εἰπὼν, καὶ τοὺς μανιά- κας· καὶ ἀντὶ τοῦ καθέματος εἰπὼν χαλαστά. Μηνί σκος τοίνυν κόσμος ἐστὶ χρυσοῦς περιτραχήλιος,κυκλο- τέρως ἀπειργασμένος, ὃν περιτιθέμεναι αἱ γυναῖκες, γυμνὸν ἐπιτηδεύουσι προδεικνύναι τὸν τράχηλον, καὶ ἀναισχύντως ἀπογυμνοὖν, ὦ συγκαλύπτειν εὐσχημονό στερον. Καὶ τὸ κάθεμα κόσμος τίς ἐστι, καὶ αὐτὸς καθ- *º προσδοκάτω αὐτῆς τήν, ἡγησαμένων. καὶ τοὺς κοσύμνους, υβρίζουσι. ἐνυορίζουσαι. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. III. C Gal. 111, 27. * Hebr. x, 29. " Deut. xxix, 5. ltaque omnis mulier quæ vestimenti cultu abutitur, ejus ademptionem exspectet. Haud contemnenda lectio. Alii tres mss. cum editis uti in contextu. tius, suppeditavere antiqui tres libri. sed quæ abuterentur, ideo jussæ sunt vestimenti gloria privari. Aufert quidem et a nobis vestimenti gloriam, si eo deprehendimur indigne uti, illud conculcantes, atque carnalibus inquinamentis com- plentes. Hoc autem vestimentum quodnam est, nisi sanctorum indumentum, ipse Dominus noster Jee sus Christus? Quicunque enim in Christo baptizati estis, Christum induistis ", quem ab iis aufert Do- minus, qui corpus proculcant per peccatum, et testamonti sanguinem pro polluto ac communi ha- bent s. Indumenti bujus figura erant Israelitici po- puli vestes, nequaquam detritæ, uti scriptum est in Deuteronomio ". Vestimenta vestra non sunt detrita, et calceamenta in pedibus vestris non sunt velustate consumpta. Enimvero hæc etiam calceamenta sym- bola erant ac figura præparationis Evangelii pa- B cis". Nam Novum Testamentum quod Jesus Chri- stus tradidit, novum perseverat, nec est unquam antiquandum. Nam quo magis hoc vestimento cal- ceamentisque utimur, eo utraque fiunt recentiora, quandoquidem fide quæ in Christum est proficiente, præparatio Evangelii recens semper ac nova in nobis succedit. Et cosymbos. A mulieribus nimio cultu exornatis cosymbos etiam ablaturum se Dominus per prophetam comminatur. Hoc autem cosymbi vocabulum non valde admodum Græco usu est re- ceptum, unde minime perspicua est illius intell- gentia. Quiu tamen in vestis pontificis apparatu tu- nicam cosymbis oruatanı et malis punicis so tintin- nabulis instructam reperimus *, cosymbos existi- mavimus quosdam esse fimbriarum nodos, una cum tintinnabulis aureis et malis punicis ab extremis vestimenti partibus dependentes, quos etiam fili❤ Sion præ suo nimio luxu imitabantur in sui vesti- menti ambita. Quo pacto peculiarem vestium sa- cerdotalium prærogativam dedecorabant, cum cir cumferrent nodosa fimbriarum ornamenta ab ima vestis.ora pendentia, eaque hyacinthina et coccinea. D natum faciei earum. Munduæ muliebrem singula- tim percurrit, atque id quod in hoc ornatu super- fluum est, reprehendit. Auferet enim Dominus et lu- nulas el monile demissum. Alius autem interpretatus est clarius, pro lunulis dicens, et torques; dicensque loco monilis demissi, et catenulas. Lu- nula igitur aureum est ornamentum collo circum- positum, orbiculatim effectum, quod cum sibi ad- aptant mulieres, student collum nudum palam os- tendere, et ea quæ convenientius tegerentur, impu- denter denudare. At monile demissum quidam mun- Ephes. vi, 15. * Exod. XXVIII, 33, 34. fuse, ita diligenter disputat Ducæus : cujus, qui harum rerum curiosi sunt, eruditissimam notam legant suadeo. Illud quod non longe legitur, ex antiquis tribus libris addidi- mus. Alii quidam mss. et editi, tis deerat. 12. Καὶ τοὺς μηνίσκους, καὶ τὸ κἄθεμα, καὶ (73) Sic libri quinque veteres. Editi et Reg. ter- (74) Vocem Καινήν, quæ in editis desiderabatur, (75) De signifcatione ejus vocis, κόσμος, ut 126. VERs. 19. Fl lunulas, et monile demissum, or- (76) Reg. quartus, ἐνύβριζον. Colb. primus, ένα (77) Sic veteres quinque libri. Vox Κύριος in edi-

και τῷ ἱματισμῷ, ἀλλὰ παραχρώμεναι, ἐκελεύσθη- Α σαν γυμνωθῆναι τῆς δόξης τοῦ ἱματισμοῦ. Ἀφαιρεῖ- ται μέντοι καὶ ἀφ᾿ ἡμῶν τὴν δόξαν τοῦ ἱματισμοῦ, Ἐὰν ἀναξίως αὐτῷ κεχρημένοι φανῶμεν, καταπατοῦν- τες αὐτὸν, καὶ τῶν σαρκίνων μολυσμάτων ἀνα- πιμπλάντες· Τίς δέ ἐστιν οὗτος ὁ ἱματισμὸς, ἢ τὸ ἔνδυμα τῶν ἁγίων, ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός ; Ὅσοι γὰρ εἰς Χριστὸν ἐβαπτίσθητε, Χριστὸν ἐν- εδύσασθε, ὃν ἀφαιρεῖ Κύριος ἀπὸ τῶν διὰ τοῦ ἁμαρτ τάνειν τὸ σῶμα καταπατούντων. καὶ τὸ αἷμα τῆς διαθήκης κοινὸν ἡγουμένων (73). Τούτου τοῦ ἱμα τισμοῦ σύμβολα ἦν τὰ ἱμάτια τοῦ Ἰσραὴλ, τὰ μὴ κατατριβέντα, καθώς γέγραπται ἐν Δευτερονομίῳ, ὅτι τὰ ἱμάτια ὁμῶν οὐ κατετρίβη, καὶ τὰ ὑποδή ματα ἐν τοῖς ποσὶν ὑμῶν οὐκ ἐπαλαιώθη· ἐπεὶ καὶ τὰ ὑποδήματα σύμβολα ἦν τῆς ἐτοιμασίας τοῦ Εὐαγγελίου τῆς εἰρήνης. "Ην γὰρ δέδωκε Διαθήκην Καινὴν (74) Χριστός Ἰησοῦς, μένει καινὴ, μηδέποτε παλαιουμένη. Ὅσον γὰρ χρώμεθα τούτῳ καὶ τοῖς υποδήμασι, τοσούτω καινότερα γίνεται, δεῖ προσφά- του καὶ νέας ἐπιγινομένης ἡμῖν τῆς ἑτοιμασίας τοῦ Εὐαγγελίου ἐν τῇ προκοπῇ τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως. Καὶ τοὺς κοσύμβους (75). Αφαιρήσειν ἀπειλεῖ τῶν καλλωπιζομένων γυναικῶν διὰ τοῦ προφήτου ὁ Κύ ριος καὶ τοὺς κοσύμβους. Οὐ πάνυ δὲ ἡ τοῦ κοσύμβου λέξις τῇ Ἑλληνικῇ συνηθεία καθωμίληται, ὅθεν οὐδὲ ὁ νοῦς αὐτῆς πρόδηλος. Πλὴν ἡμεῖς ἐν τῇ κατασκευῇ τῆς ἀρχιερατικῆς ἐσθῆτος εὐρόντες χιτῶνα κοσυμβω- τὸν, ἔχοντα ῥοίσκους καὶ κώδωνας, ἀποδέσμους τινὰς τῶν κροσσών, ἐνοήσαμεν τοὺς κοσύμβους συναπηρ τημένους τοῖς κώδωσι τοῖς χρυσοῖς, καὶ τοῖς ῥοΐσκοις ἀπὸ τῶν ἄκρων, οὓς ἐμιμοῦντο καθ᾽ ὑπερβολὴν τρυ- φῆς καὶ αἱ θυγατέρες Σιὼν ἐν τῇ περιβολῇ τῆς ἰδίας αὐτῶν ἐσθῆτος· δι' ὧν ἐνύβριζον (76) τοῖς ἱερατικοῖς Ιδιώμασιν, δακίνθινα καὶ κόκκινα ἐγκομβώματα κροσσῶν ἀπηρτημένα τοῦ λώματος περιφέρον- σαι. τὸν κόσμον τοῦ προσώπου αὐτῶν, Κατ᾽ εἶδος ἐπεξ- έρχεται τῷ γυναικείῳ κόσμῳ, τὸ περίεργον τοῦ καλλωπισμοῦ διασύρων. Αφελεῖ γὰρ Κύριος (77) καὶ τοὺς μηνίσκους καὶ τὸ κάθεμα. Σαφέστερον δὲ τοὺς μηνίσκους ἕτερος ἐξέδωκεν, εἰπὼν, καὶ τοὺς μανιά- κας· καὶ ἀντὶ τοῦ καθέματος εἰπὼν χαλαστά. Μηνί σκος τοίνυν κόσμος ἐστὶ χρυσοῦς περιτραχήλιος,κυκλο- τέρως ἀπειργασμένος, ὃν περιτιθέμεναι αἱ γυναῖκες, γυμνὸν ἐπιτηδεύουσι προδεικνύναι τὸν τράχηλον, καὶ ἀναισχύντως ἀπογυμνοὖν, ὦ συγκαλύπτειν εὐσχημονό στερον. Καὶ τὸ κάθεμα κόσμος τίς ἐστι, καὶ αὐτὸς καθ- *º προσδοκάτω αὐτῆς τήν, ἡγησαμένων. καὶ τοὺς κοσύμνους, υβρίζουσι. ἐνυορίζουσαι. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. III. C Gal. 111, 27. * Hebr. x, 29. " Deut. xxix, 5. ltaque omnis mulier quæ vestimenti cultu abutitur, ejus ademptionem exspectet. Haud contemnenda lectio. Alii tres mss. cum editis uti in contextu. tius, suppeditavere antiqui tres libri. sed quæ abuterentur, ideo jussæ sunt vestimenti gloria privari. Aufert quidem et a nobis vestimenti gloriam, si eo deprehendimur indigne uti, illud conculcantes, atque carnalibus inquinamentis com- plentes. Hoc autem vestimentum quodnam est, nisi sanctorum indumentum, ipse Dominus noster Jee sus Christus? Quicunque enim in Christo baptizati estis, Christum induistis ", quem ab iis aufert Do- minus, qui corpus proculcant per peccatum, et testamonti sanguinem pro polluto ac communi ha- bent s. Indumenti bujus figura erant Israelitici po- puli vestes, nequaquam detritæ, uti scriptum est in Deuteronomio ". Vestimenta vestra non sunt detrita, et calceamenta in pedibus vestris non sunt velustate consumpta. Enimvero hæc etiam calceamenta sym- bola erant ac figura præparationis Evangelii pa- B cis". Nam Novum Testamentum quod Jesus Chri- stus tradidit, novum perseverat, nec est unquam antiquandum. Nam quo magis hoc vestimento cal- ceamentisque utimur, eo utraque fiunt recentiora, quandoquidem fide quæ in Christum est proficiente, præparatio Evangelii recens semper ac nova in nobis succedit. Et cosymbos. A mulieribus nimio cultu exornatis cosymbos etiam ablaturum se Dominus per prophetam comminatur. Hoc autem cosymbi vocabulum non valde admodum Græco usu est re- ceptum, unde minime perspicua est illius intell- gentia. Quiu tamen in vestis pontificis apparatu tu- nicam cosymbis oruatanı et malis punicis so tintin- nabulis instructam reperimus *, cosymbos existi- mavimus quosdam esse fimbriarum nodos, una cum tintinnabulis aureis et malis punicis ab extremis vestimenti partibus dependentes, quos etiam fili❤ Sion præ suo nimio luxu imitabantur in sui vesti- menti ambita. Quo pacto peculiarem vestium sa- cerdotalium prærogativam dedecorabant, cum cir cumferrent nodosa fimbriarum ornamenta ab ima vestis.ora pendentia, eaque hyacinthina et coccinea. D natum faciei earum. Munduæ muliebrem singula- tim percurrit, atque id quod in hoc ornatu super- fluum est, reprehendit. Auferet enim Dominus et lu- nulas el monile demissum. Alius autem interpretatus est clarius, pro lunulis dicens, et torques; dicensque loco monilis demissi, et catenulas. Lu- nula igitur aureum est ornamentum collo circum- positum, orbiculatim effectum, quod cum sibi ad- aptant mulieres, student collum nudum palam os- tendere, et ea quæ convenientius tegerentur, impu- denter denudare. At monile demissum quidam mun- Ephes. vi, 15. * Exod. XXVIII, 33, 34. fuse, ita diligenter disputat Ducæus : cujus, qui harum rerum curiosi sunt, eruditissimam notam legant suadeo. Illud quod non longe legitur, ex antiquis tribus libris addidi- mus. Alii quidam mss. et editi, tis deerat. 12. Καὶ τοὺς μηνίσκους, καὶ τὸ κἄθεμα, καὶ (73) Sic libri quinque veteres. Editi et Reg. ter- (74) Vocem Καινήν, quæ in editis desiderabatur, (75) De signifcatione ejus vocis, κόσμος, ut 126. VERs. 19. Fl lunulas, et monile demissum, or- (76) Reg. quartus, ἐνύβριζον. Colb. primus, ένα (77) Sic veteres quinque libri. Vox Κύριος in edi-

χαλαρῶν τινῶν ἀλύσεων ἀπῄωρημένος, ὃς ἵνα προ- φαίνηται, πάντως ἀνάγκη μηδὲ τὰ περὶ τὸ στῆθος ευσχημόνως συνεσκιάσθαι. Καὶ τὸν κόσμον τοῦ προσο ώπου αὐτῶν. Ἔστι τινὰ καὶ χρώματα πρὸς κόσμον ταῖς γυναιξὶν ἐπιτετηδευμένα τοῦ προσώπου· λευκόν τε, καὶ ἐρυθρόν, καὶ ἕτερον μέλαν ὂν (79). Τὸ μὲν λευκότητα τοῦ σώματος καταψεύδεται· τὸ δὲ ἐρυθρὸν ταῖς παρειαῖς ἐπανθεῖ· τὸ δὲ μέλαν μηνοειδῶς τὰς ὀφρῶς τοῖς ὀφθαλμοῖς περιγράφει· ὃν καὶ αὐτὸν περιαιρήσειν ὁ Κύριος ἀπειλεῖ, ἵνα μὴ κλέπτηται, φησίν, ἡ σωφροσύνη τῶν ἀνδρῶν (80), μηδὲ ταῖς ζωγραφίαις ταύταις ἐλεεινοί νεωτέρων ὀφθαλμοὶ συναρ πάζωνται. "Η τότε ἀφαιρεθήσεται ταῦτα, ὅταν γυμνά πάντα παρίσταται τῷ κριτῇ, ὅτε ὀφρὺς συμπεπτω κυῖα, παρειὰ κατηφής, χρῶμα πελιδνὸν ὑπὸ τοῦ φό βου. Αφαιρεῖ οὖν καὶ τὸν κόσμον ὁ Κύριος, Καὶ τὴν σύνθεσιν τοῦ κόσμου τῆς δόξης· οἱονεὶ καὶ τὴν ὕλην τὴν κοσμοῦσαν, καὶ αὐτὴν τὴν ἐκ τέχνης ἐπί- νοιαν. Καὶ ἐπειδὴ ἑνὶ μὲν οὐκ ἔστιν ἐπαρθῆναι τοσοῦ τον, οὐδὲ φυσιωθῆναι ἐπ' αὐτῷ, ὁμοῦ δὲ πᾶσι συγκει- μένοις τὸ ἀλαζονικὸν ἐπιγίνεται φρόνημα, καὶ τὴν σύνθεσιν τοῦ κόσμου ἀφαιρήσειν ὁ Κύριος ἀπειλεῖ. Ὁποῖος δὲ ὁ κόσμος, τοιαύτη δηλονότι καὶ ἡ ἐπ᾿ αὐτῷ δόξα· σωματικὸς δὲ κόσμος, καὶ μάταιος· φθαρτὴ οὖν καὶ ἡ ἐπ' αὐτῷ δόξα καὶ ἀνυπόστατος. Α τέμενος (78) μέντοι καὶ ἐπικαταβαίνων τῷ στήθει, ἔμπλόκια (81). Ὅλος μὲν ὁ κατηριθμημένος κόσμος χλιδώσης γυναικός ἐστιν ἐπιτήδευμα, τουτέστι, τρυ φώσης και διακεχυμένης· ἐξαιρέτως δὲ οἱ χλιδῶ- νες (82) παρώνυμνι ὄντες τῆς τρυφῆς, τάχα τοῖς βραχίοσι περικείμενοι. Ψέλλια δέ ἐστι τὰ τοῖς ἄκροῖς τῶν χειρῶν κατὰ τὸ προφανές προβαλλόμενα (83). Έστι δέ ποτε καὶ ἐπὶ καλοῦ παρειλημμένα τὰ ψέλλια, ὡς ὅτε τὴν ἁγίαν Ρεβέκκαν ὁ πρεσβύτερος τῆς οἰκίας κατεκόσμει. Εδει γὰρ μὴν μέλλουσαν συνοικεῖν τῷ πατριάρχῃ, ὑπὸ τοῦ μνησινομένου αὐτὴν τὸ πρακτικον τῆς ψυχῆς προπαιδευθῆναι. Διὰ τοῦτο ψελλίοις χρυσοῖς κατεκόσμει τὰς χεῖρας, τουτ- ἐστι πράξεσι τιμίαις. Δέκα δὲ χρυσίων (84) ὀλκὴ αὐτῶν· διότι ἐν δέκα κεφαλαίοις ἡ πᾶσα τήρησις, τοῦ νόμου συμπεραιοῦται. Καὶ ἐνώτια ἀνὰ δραχμὴν ὁλκῆς ἔχοντα· ὅτι τὴν ὑπακοὴν τῇ εἰς ἕνα Θεὸν πίστει προσῆκε κεκοσμῆσθαι. Ἐνταῦθα μέντοι περιαιρεῖ ται (85) τὰ ψέλλια, διὰ τὰς ἐπαιρομένας τῷ κόσμῳ μενος. μελανόν· μέλαν ὄν. παρίστησι, παρίστανται· παρ- ίσταται. εμπλόκια. χλιδή. χλιδώνες, χλιδώσαι, τοῖς. τὰ τοῖς. οἰκίας Αβραάμ χρυσίων. APPENDIX OPERUM S. ΒASILII MAGNI. dus est, et ipse quidem demissus, et ad pectus us- que descendens, levibus ac laxatis quibusdam ca- tenulis dependens; qui ut omnibus sit conspicuus, pectus decenter tegi non posse omnino necesse est. Et ornatum faciei earum. Sunt et colores quidam a mulieribus ad decorandam faciem valde exquisiti, albus, rubeus, et alius niger. Albus albitudinem ementitur corporis; rubens in genis efflorescit ; niger in modum lunæ in cornua curvatæ circum oculos supercilia depingit: quem ipsum etiam Do- minus ablaturum se interminatur. Hæc quidem di- cit, ne virorum circumveniatur continentia, neve ejusmodi picturis miserabiles oculi juvenum corri- piantur. Alioqui tunc auferentur isthmo, cum om- nia coram judice sistentur nuda et aperta; quan- doquidem concidet supercilium, gena præ se feret tristitiam, color lividus erit præ timore. Itaque et ornatum aufert Dominus. VERs. : El compositio- nem ornatus gloriæ, maleriam videlicet ornatui in- servientem ipsaque artis opera ac inventa. Et quo- niam ne uno quidem ornatu licet usque adeo effer- ri, aut ejus causa inflari, at omnibus tamen simul junctis cogitatio superba accedit, Dominus minita- tur se etiam ornatus compositionem ablaturum. Qualis autem est ornatus, talis est utique et gloria de eo nata. Atqui corporis ornatus vanus est et inanis proinde gloria quoque ex illo emergens, interitura est, nec subsistere potest. B quidem qui recensitus est mundus, mulieris deli- ciis deditæ studium est, hoc est, voluptariæ ao gau- dio indulgentis : potissimum tamen chlidones quod C conveniant nomine cum voluptate, hinc fortasse brachiis circumponebantur. Armilla autem sunt, quæ in manuum extremitate aptabantur omnibus spectandæ. Aliquando tamen in bonam partem ac- cepta sunt armillæ; exempli causa, cum senior do- mus sanctam Rebeccam exornaret 5. Siquidem par erat illam, utpote patriarchæ contubernio usuram, ab eo cujus opera erat despondenda, in antecessum practicam mentis dotem erudiri. Quapropter ar- millis aureis, id est, eximiis actionibus manus ipsius condecorabat". Decem vero aureorum erat pondus earum, quod capitibus decem tota legis ob- servatio concluditur. Et inaures singularum dra- chmarum pondus habentes, quia fide unum Deum proftente par est obedientiam exornari. Hic tamen D W Gen. XXIV, 22. ibid. Deut. x, 4. voce, sed, nisi valde fallor, duabus voci bus legi præstat, Aliquanto post, ubi in editis legitur, ve- teres tres libri habent, alii tres, editum invenimus : at nostri sex mss., luntate convenire, id vere a Græco dici potuisse constat, cum voluptas Græce dicatur, Unde hoc est, brachialia, monilia, et alia eju- sdem generis, ideo sic appellabantur, quod mu- lieres seu voluptati deditæ, iis uti sole- rent. Subinde editi et Reg. primus, & Alii quidam mss., Statim editi, sed vox ultima in mss. non legitur, ob idque eam inde sustuli- mus. nostris sex codicibus, 127. Καὶ τοὺς χλιδώνας, καὶ τὰ ψέλλια, καὶ τὰ 127. Et chlidones, et armillas, et reticula. Totus (78) Editi, καθειμένος. At quinque mss., καθιέ- (79) Editi, μέλαν ὤν. At nostri sex mss. una (80) Sic mss. nostri omnes Editi, τῶν ἀνθρώπων. (81) Editi, ἐμπλόκιον· et ita quoque apud LXX (82) Quod ait scriptor, chlidones nomine cum vo- (83) Ita antiqui sex libri. Editi, περιβαλλόμενα. (84) In editis et apud LXX legitur, χρυσῶν· at in (85) Antigui tres libri, περιαίρει, tollit armillas.

χαλαρῶν τινῶν ἀλύσεων ἀπῄωρημένος, ὃς ἵνα προ- φαίνηται, πάντως ἀνάγκη μηδὲ τὰ περὶ τὸ στῆθος ευσχημόνως συνεσκιάσθαι. Καὶ τὸν κόσμον τοῦ προσο ώπου αὐτῶν. Ἔστι τινὰ καὶ χρώματα πρὸς κόσμον ταῖς γυναιξὶν ἐπιτετηδευμένα τοῦ προσώπου· λευκόν τε, καὶ ἐρυθρόν, καὶ ἕτερον μέλαν ὂν (79). Τὸ μὲν λευκότητα τοῦ σώματος καταψεύδεται· τὸ δὲ ἐρυθρὸν ταῖς παρειαῖς ἐπανθεῖ· τὸ δὲ μέλαν μηνοειδῶς τὰς ὀφρῶς τοῖς ὀφθαλμοῖς περιγράφει· ὃν καὶ αὐτὸν περιαιρήσειν ὁ Κύριος ἀπειλεῖ, ἵνα μὴ κλέπτηται, φησίν, ἡ σωφροσύνη τῶν ἀνδρῶν (80), μηδὲ ταῖς ζωγραφίαις ταύταις ἐλεεινοί νεωτέρων ὀφθαλμοὶ συναρ πάζωνται. "Η τότε ἀφαιρεθήσεται ταῦτα, ὅταν γυμνά πάντα παρίσταται τῷ κριτῇ, ὅτε ὀφρὺς συμπεπτω κυῖα, παρειὰ κατηφής, χρῶμα πελιδνὸν ὑπὸ τοῦ φό βου. Αφαιρεῖ οὖν καὶ τὸν κόσμον ὁ Κύριος, Καὶ τὴν σύνθεσιν τοῦ κόσμου τῆς δόξης· οἱονεὶ καὶ τὴν ὕλην τὴν κοσμοῦσαν, καὶ αὐτὴν τὴν ἐκ τέχνης ἐπί- νοιαν. Καὶ ἐπειδὴ ἑνὶ μὲν οὐκ ἔστιν ἐπαρθῆναι τοσοῦ τον, οὐδὲ φυσιωθῆναι ἐπ' αὐτῷ, ὁμοῦ δὲ πᾶσι συγκει- μένοις τὸ ἀλαζονικὸν ἐπιγίνεται φρόνημα, καὶ τὴν σύνθεσιν τοῦ κόσμου ἀφαιρήσειν ὁ Κύριος ἀπειλεῖ. Ὁποῖος δὲ ὁ κόσμος, τοιαύτη δηλονότι καὶ ἡ ἐπ᾿ αὐτῷ δόξα· σωματικὸς δὲ κόσμος, καὶ μάταιος· φθαρτὴ οὖν καὶ ἡ ἐπ' αὐτῷ δόξα καὶ ἀνυπόστατος. Α τέμενος (78) μέντοι καὶ ἐπικαταβαίνων τῷ στήθει, ἔμπλόκια (81). Ὅλος μὲν ὁ κατηριθμημένος κόσμος χλιδώσης γυναικός ἐστιν ἐπιτήδευμα, τουτέστι, τρυ φώσης και διακεχυμένης· ἐξαιρέτως δὲ οἱ χλιδῶ- νες (82) παρώνυμνι ὄντες τῆς τρυφῆς, τάχα τοῖς βραχίοσι περικείμενοι. Ψέλλια δέ ἐστι τὰ τοῖς ἄκροῖς τῶν χειρῶν κατὰ τὸ προφανές προβαλλόμενα (83). Έστι δέ ποτε καὶ ἐπὶ καλοῦ παρειλημμένα τὰ ψέλλια, ὡς ὅτε τὴν ἁγίαν Ρεβέκκαν ὁ πρεσβύτερος τῆς οἰκίας κατεκόσμει. Εδει γὰρ μὴν μέλλουσαν συνοικεῖν τῷ πατριάρχῃ, ὑπὸ τοῦ μνησινομένου αὐτὴν τὸ πρακτικον τῆς ψυχῆς προπαιδευθῆναι. Διὰ τοῦτο ψελλίοις χρυσοῖς κατεκόσμει τὰς χεῖρας, τουτ- ἐστι πράξεσι τιμίαις. Δέκα δὲ χρυσίων (84) ὀλκὴ αὐτῶν· διότι ἐν δέκα κεφαλαίοις ἡ πᾶσα τήρησις, τοῦ νόμου συμπεραιοῦται. Καὶ ἐνώτια ἀνὰ δραχμὴν ὁλκῆς ἔχοντα· ὅτι τὴν ὑπακοὴν τῇ εἰς ἕνα Θεὸν πίστει προσῆκε κεκοσμῆσθαι. Ἐνταῦθα μέντοι περιαιρεῖ ται (85) τὰ ψέλλια, διὰ τὰς ἐπαιρομένας τῷ κόσμῳ μενος. μελανόν· μέλαν ὄν. παρίστησι, παρίστανται· παρ- ίσταται. εμπλόκια. χλιδή. χλιδώνες, χλιδώσαι, τοῖς. τὰ τοῖς. οἰκίας Αβραάμ χρυσίων. APPENDIX OPERUM S. ΒASILII MAGNI. dus est, et ipse quidem demissus, et ad pectus us- que descendens, levibus ac laxatis quibusdam ca- tenulis dependens; qui ut omnibus sit conspicuus, pectus decenter tegi non posse omnino necesse est. Et ornatum faciei earum. Sunt et colores quidam a mulieribus ad decorandam faciem valde exquisiti, albus, rubeus, et alius niger. Albus albitudinem ementitur corporis; rubens in genis efflorescit ; niger in modum lunæ in cornua curvatæ circum oculos supercilia depingit: quem ipsum etiam Do- minus ablaturum se interminatur. Hæc quidem di- cit, ne virorum circumveniatur continentia, neve ejusmodi picturis miserabiles oculi juvenum corri- piantur. Alioqui tunc auferentur isthmo, cum om- nia coram judice sistentur nuda et aperta; quan- doquidem concidet supercilium, gena præ se feret tristitiam, color lividus erit præ timore. Itaque et ornatum aufert Dominus. VERs. : El compositio- nem ornatus gloriæ, maleriam videlicet ornatui in- servientem ipsaque artis opera ac inventa. Et quo- niam ne uno quidem ornatu licet usque adeo effer- ri, aut ejus causa inflari, at omnibus tamen simul junctis cogitatio superba accedit, Dominus minita- tur se etiam ornatus compositionem ablaturum. Qualis autem est ornatus, talis est utique et gloria de eo nata. Atqui corporis ornatus vanus est et inanis proinde gloria quoque ex illo emergens, interitura est, nec subsistere potest. B quidem qui recensitus est mundus, mulieris deli- ciis deditæ studium est, hoc est, voluptariæ ao gau- dio indulgentis : potissimum tamen chlidones quod C conveniant nomine cum voluptate, hinc fortasse brachiis circumponebantur. Armilla autem sunt, quæ in manuum extremitate aptabantur omnibus spectandæ. Aliquando tamen in bonam partem ac- cepta sunt armillæ; exempli causa, cum senior do- mus sanctam Rebeccam exornaret 5. Siquidem par erat illam, utpote patriarchæ contubernio usuram, ab eo cujus opera erat despondenda, in antecessum practicam mentis dotem erudiri. Quapropter ar- millis aureis, id est, eximiis actionibus manus ipsius condecorabat". Decem vero aureorum erat pondus earum, quod capitibus decem tota legis ob- servatio concluditur. Et inaures singularum dra- chmarum pondus habentes, quia fide unum Deum proftente par est obedientiam exornari. Hic tamen D W Gen. XXIV, 22. ibid. Deut. x, 4. voce, sed, nisi valde fallor, duabus voci bus legi præstat, Aliquanto post, ubi in editis legitur, ve- teres tres libri habent, alii tres, editum invenimus : at nostri sex mss., luntate convenire, id vere a Græco dici potuisse constat, cum voluptas Græce dicatur, Unde hoc est, brachialia, monilia, et alia eju- sdem generis, ideo sic appellabantur, quod mu- lieres seu voluptati deditæ, iis uti sole- rent. Subinde editi et Reg. primus, & Alii quidam mss., Statim editi, sed vox ultima in mss. non legitur, ob idque eam inde sustuli- mus. nostris sex codicibus, 127. Καὶ τοὺς χλιδώνας, καὶ τὰ ψέλλια, καὶ τὰ 127. Et chlidones, et armillas, et reticula. Totus (78) Editi, καθειμένος. At quinque mss., καθιέ- (79) Editi, μέλαν ὤν. At nostri sex mss. una (80) Sic mss. nostri omnes Editi, τῶν ἀνθρώπων. (81) Editi, ἐμπλόκιον· et ita quoque apud LXX (82) Quod ait scriptor, chlidones nomine cum vo- (83) Ita antiqui sex libri. Editi, περιβαλλόμενα. (84) In editis et apud LXX legitur, χρυσῶν· at in (85) Antigui tres libri, περιαίρει, tollit armillas.

τῶν ψελλίων· καθόλου ἡμῖν ἐνδεικνυμένου τοῦ λόγου, ὅτι ὁ ἐπὶ τῷ δεδυνῆσθαι τὰ κρείττονα υψηλοφρονήσας εγκαταλείπεται (86) ὑπὸ τῆς συνεχούσης αὐτὸν ἐπι- σκοπῆς. Τὸ δὲ ἐμπλόκιον ἔοικέ τι εἶναι συγκατα- πλεκόμενον ταῖς θριξίν, εἰς τὸ τῇ παρ' ἑαυτοῦ εὐχροίᾳ διεγείραι τῶν τριχῶν τὴν χρόαν. Καὶ μηδενὶ ταῦτα μικροπρεπῆ νομιζέσθω. Οὐ γὰρ σεμνότεροι τοῦ Πνεύ ματος ἡμεῖς, ὡς ἀπαξιοῦν τὰς ἐν τῇ Γραφῇ λέξεις διερευνᾶσθαι. Μεμαθήκαμεν γὰρ ἐν τοῖς Ασμασι, τῆς ἐπαινουμένης νύμφης καὶ τὸ ἐμπλόκιον σεμνυ- νόμενον· Κεφαλή γάρ σου, φησίν, ὡς ὁ Κάρμης λος, καὶ ἐμπλόκιον (87) κεφαλῆς σου, ὡς πορε φύρα. Επαινετὴν μὲν τὴν χρῆσιν ἐνωτίων ἐν τῇ μνηστείᾳ τῆς Ρεβέκκας ἐδιδάχθημεν, σύμβολον τοῦ ἀγαθὰ η μέλλειν αὐτῇ διδάγματα περὶ τῆς ἐν τοῖς νοητοῖς ἀληθείας ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ ᾽Αβραὰμ γενομένῃ παρα- δοθήσεσθαι (88)· κατηγορούμενα δὲ αὐτὰ πολλαχοῦ κατειλήφαμεν. Πρῶτον μὲν, ἐκ τοῦ, ὅτε ἀναβαίνειν ἔμελλον εἰς Βεθήλ, προσταχθῆναι παρὰ τοῦ Ἰακώβ τὰς γυναῖκας περιελέσθαι αὐτὰ μετὰ τῶν θεῶν τῶν ἀλλοτρίων, ὡς ἐμποδίου ὄντος ἐκ τῆς εἰδωλολατρείας, καὶ τῆς τῶν ἐνωτίων χρήσεως, πρὸς τὸ ἀνελθεῖν εἰς τὸν οἶκον τοῦ Κυρίου· Βεθήλ γὰρ οἶκος Θεοῦ ἑρμη νεύεται. Ἔπειτα ἐν τῇ Ἐξόδῳ καταστασιασθεὶς ὑπὸ τοῦ λαοῦ ὁ Δαρὼν εἰς τὸ ποιῆσαι εἴδωλον, ὡς ἐπιτη- δείαν ὕλην εἰς κατασκευὴν τῶν ἀπηγορευμένων τὰ ἐνώτια ἐξελέξατο. Περιείλαντο (89) γὰρ πᾶς ὁ λαὸς, φησὶ τὰ ἐνώτια τὰ χρυσᾶ, τὰ ἐν τοῖς ὠσὶν αὐτῶν, καὶ ἤνεγκαν προς Ααρών, καὶ ἔπλασεν αὐτὰ μόσχον χωνευτόν. ᾿Αλλὰ καὶ Γεδεὼν ἐκ τῶν σκύ- λων τῶν Ισμαηλιτικῶν λαβὼν τὰ ἐνώτια παρὰ τοῦ λαοῦ, Ἐποίησεν αὐτὰ εἰς Ἐφούδ, καὶ ἔστησεν αὐτὸ (90) ἐν τῇ πόλει. Καὶ ἐξεπόρνευσε πᾶς Ἰσραὴλ ὀπίσω αὐτοῦ ἐκεῖ, καὶ ἐγένετο τῷ Γεδεὼν καὶ τῷ οἴκῳ αὐτοῦ εἰς σκάνδαλον. Καὶ ταῦυα νῦν τὰ ἐν ώτια διὰ τὸ συνεπαίρειν τὸ φρόνημα τῶν θυγατέρων Σιών διαβέβληται. Καὶ τὰ περιπόρφυρα, καὶ τὰ μεσοπόρφυρα. Τὸν ἐν τῇ ἐσθῆτι κόσμον τῶν καλλω- πιζομένων γυναικων ὡς περίεργον διαβάλλει, πορ- φύραν ποτὲ μὲν κατὰ τὰ ἄκρα παρυφαινόντων, ποτὲ δὲ κατὰ τὸ μέσον αὐτὴν ἐντιθέντων. Δόλου δὲ σύμ- βολον ή πορφύρα τὴν κατὰ φύσιν χρόαν ἐπικαλύ- πτουσα, καὶ τὸ οἰκεῖον ἄνθος προφαίνουσα, κατὰ τοὺς ἐν ἐπιφανείᾳ φαιδρούς, ἐν δὲ τῷ βάθει τὸ κακὸν συσκιάζοντας. υπερ κἂν τὰ ἄκρα τοῦ βίου, κἂν τὸ μέσον ἐπέχῃ (91), φευκτόν. Διόπερ καὶ τὰ περιπόρ- φυρα παραιτεῖται ὁ λόγος. παραδοθήσεσθαι. αὐτοῦ αὐτά. περιείχοντο. ἔπλασαν αὐτά, ἔπλασεν, τῶν Ισμαηλιτών. τῶν Ισμαηλι τικών. αὐτά. αὐτό. ἐπέχῃ. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. III. A adimuntur armilla, propterea quod gloriaren- B D G tur de earum ornatu. Uno verbo hisce verbis edo- cemur eum, qui ob præstantiores quibus dotatus est facultates effertur, a custodia se conservante destitui. Videtur autem reticulum ornatus quidem fuisse capillis intertextus, ut eximio suo colore capillis colorem excitaret. Hæc autem parvipendat nemo. Nos enim non sumus Spiritu sancto gra- viores, ut voces in Scriptura positas perscrutari fastidiamus. Didicimus enim in Canticis, reticulum quoque sponsæ, quæ laudabatur, commendatum fuisse : Nam caput tuum, inquit, sicut Carmelus, et reticulum capitis tui in purpura *. quidem inaurium usum in Rebecca sponsalibus fuisse laudatum. Quod erat argumento documenta eidem domum Abrahæ ingressæ de rerum spiritua- lium veritate tradenda esse. At inaures fuisse sæpe condemnatas deprehendimus. Primo quidem id ex hoc liquet, quod cum mulieres essent ascensuræ in Bethel, eas jussit Jacob inaures una cum diis alie- nis ablegare ". Nam idololatria et inaurium usus erant impedimento, ne ascenderent in domum Do- mini: quippe si Bethel interpreteris, sonat domum Dei. Deinde Aaron in Exodo populi seditione ad conflandum idolum adactus, inaures tanquam ma- teriam faciendis rebus prohibitis idoneam delegit. Abstulerunt enim, inquit, omnis populus inaures au- reas quæ in auribus earum erant, et attulerunt ad Aaron, et formavit illas vitulum fusilem . Quin et Gedeon postquam ex Ismaelitarum poliis inaures a populo accepit. Fecit eas in Ephua, et statuit illud in civitate. Et fornicatus est omnis Israel post illud illic, et factum est Gedeoni et domui ejus in scanda- lum ". Atque insures iste nunc dantur crimini, quod animus filiarum Sion inde efferretur. Vans. 21. Et prætextas, et vestes ex media parte purpureas. Vestium ornamentum quod a mulieribus gloriam ex his aucupantibus adhibetur, tanquam super- fluum perstringit. Aliquando quidem illæ purpu- ram attexebant ad extremum, aliquando vero parti mediæ eam inserebant. Cæterum doli fallaciæque figura purpura est quæ nativum colorem legat, proprium vero dorem in medium proferat, haud aliter atque illi, qui in speciem læta sunt fronte, intus vero malum occultant. Quod sane fugien- dum est sive extremum vitæ, sive medium occu- pet. Quare et pralexias purpureas Scriptura re- jicit. * Cant. VII, 5. " Gen. xxxv, 4. *º Exod. xxx11, 3, 4. plerus capitis tui. haud emendate. Alii quatuor mass., præter Combe- fsianum, Ibidem pro e mul- tis mss. edi oportuerat, cum duobus aliis mass., Statim nostri Judic. vIII, 27. sex m88., formarunt. Editi non se- cus ac LXX, formavit. Subinde quidam mse., Alii et editi, Alter Combeäsii Codex et alii tres, 128. Καὶ τὰ ἐνώτια, καὶ τοὺς δακτυλίους. 128. VERS. 20. Et inaures, et annulos. Novimus (88) Codices aliquot, ἐγκαταλέλειπται. (87) Apud LXX pro ἐμπλόκιον legitur πλόκιον, Εβ (88) Nostra editio et Reg. primus, παραδοθήσεται, (89) Veteres quatuor libri, περιείλαντο. Editi (90) Editi et Reg. secundus, αὐτῷ. Codex. Fr. 1, (91) Editi et Reg. primus, ἀπέχῃ. Alii quatuor,

τῶν ψελλίων· καθόλου ἡμῖν ἐνδεικνυμένου τοῦ λόγου, ὅτι ὁ ἐπὶ τῷ δεδυνῆσθαι τὰ κρείττονα υψηλοφρονήσας εγκαταλείπεται (86) ὑπὸ τῆς συνεχούσης αὐτὸν ἐπι- σκοπῆς. Τὸ δὲ ἐμπλόκιον ἔοικέ τι εἶναι συγκατα- πλεκόμενον ταῖς θριξίν, εἰς τὸ τῇ παρ' ἑαυτοῦ εὐχροίᾳ διεγείραι τῶν τριχῶν τὴν χρόαν. Καὶ μηδενὶ ταῦτα μικροπρεπῆ νομιζέσθω. Οὐ γὰρ σεμνότεροι τοῦ Πνεύ ματος ἡμεῖς, ὡς ἀπαξιοῦν τὰς ἐν τῇ Γραφῇ λέξεις διερευνᾶσθαι. Μεμαθήκαμεν γὰρ ἐν τοῖς Ασμασι, τῆς ἐπαινουμένης νύμφης καὶ τὸ ἐμπλόκιον σεμνυ- νόμενον· Κεφαλή γάρ σου, φησίν, ὡς ὁ Κάρμης λος, καὶ ἐμπλόκιον (87) κεφαλῆς σου, ὡς πορε φύρα. Επαινετὴν μὲν τὴν χρῆσιν ἐνωτίων ἐν τῇ μνηστείᾳ τῆς Ρεβέκκας ἐδιδάχθημεν, σύμβολον τοῦ ἀγαθὰ η μέλλειν αὐτῇ διδάγματα περὶ τῆς ἐν τοῖς νοητοῖς ἀληθείας ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ ᾽Αβραὰμ γενομένῃ παρα- δοθήσεσθαι (88)· κατηγορούμενα δὲ αὐτὰ πολλαχοῦ κατειλήφαμεν. Πρῶτον μὲν, ἐκ τοῦ, ὅτε ἀναβαίνειν ἔμελλον εἰς Βεθήλ, προσταχθῆναι παρὰ τοῦ Ἰακώβ τὰς γυναῖκας περιελέσθαι αὐτὰ μετὰ τῶν θεῶν τῶν ἀλλοτρίων, ὡς ἐμποδίου ὄντος ἐκ τῆς εἰδωλολατρείας, καὶ τῆς τῶν ἐνωτίων χρήσεως, πρὸς τὸ ἀνελθεῖν εἰς τὸν οἶκον τοῦ Κυρίου· Βεθήλ γὰρ οἶκος Θεοῦ ἑρμη νεύεται. Ἔπειτα ἐν τῇ Ἐξόδῳ καταστασιασθεὶς ὑπὸ τοῦ λαοῦ ὁ Δαρὼν εἰς τὸ ποιῆσαι εἴδωλον, ὡς ἐπιτη- δείαν ὕλην εἰς κατασκευὴν τῶν ἀπηγορευμένων τὰ ἐνώτια ἐξελέξατο. Περιείλαντο (89) γὰρ πᾶς ὁ λαὸς, φησὶ τὰ ἐνώτια τὰ χρυσᾶ, τὰ ἐν τοῖς ὠσὶν αὐτῶν, καὶ ἤνεγκαν προς Ααρών, καὶ ἔπλασεν αὐτὰ μόσχον χωνευτόν. ᾿Αλλὰ καὶ Γεδεὼν ἐκ τῶν σκύ- λων τῶν Ισμαηλιτικῶν λαβὼν τὰ ἐνώτια παρὰ τοῦ λαοῦ, Ἐποίησεν αὐτὰ εἰς Ἐφούδ, καὶ ἔστησεν αὐτὸ (90) ἐν τῇ πόλει. Καὶ ἐξεπόρνευσε πᾶς Ἰσραὴλ ὀπίσω αὐτοῦ ἐκεῖ, καὶ ἐγένετο τῷ Γεδεὼν καὶ τῷ οἴκῳ αὐτοῦ εἰς σκάνδαλον. Καὶ ταῦυα νῦν τὰ ἐν ώτια διὰ τὸ συνεπαίρειν τὸ φρόνημα τῶν θυγατέρων Σιών διαβέβληται. Καὶ τὰ περιπόρφυρα, καὶ τὰ μεσοπόρφυρα. Τὸν ἐν τῇ ἐσθῆτι κόσμον τῶν καλλω- πιζομένων γυναικων ὡς περίεργον διαβάλλει, πορ- φύραν ποτὲ μὲν κατὰ τὰ ἄκρα παρυφαινόντων, ποτὲ δὲ κατὰ τὸ μέσον αὐτὴν ἐντιθέντων. Δόλου δὲ σύμ- βολον ή πορφύρα τὴν κατὰ φύσιν χρόαν ἐπικαλύ- πτουσα, καὶ τὸ οἰκεῖον ἄνθος προφαίνουσα, κατὰ τοὺς ἐν ἐπιφανείᾳ φαιδρούς, ἐν δὲ τῷ βάθει τὸ κακὸν συσκιάζοντας. υπερ κἂν τὰ ἄκρα τοῦ βίου, κἂν τὸ μέσον ἐπέχῃ (91), φευκτόν. Διόπερ καὶ τὰ περιπόρ- φυρα παραιτεῖται ὁ λόγος. παραδοθήσεσθαι. αὐτοῦ αὐτά. περιείχοντο. ἔπλασαν αὐτά, ἔπλασεν, τῶν Ισμαηλιτών. τῶν Ισμαηλι τικών. αὐτά. αὐτό. ἐπέχῃ. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. III. A adimuntur armilla, propterea quod gloriaren- B D G tur de earum ornatu. Uno verbo hisce verbis edo- cemur eum, qui ob præstantiores quibus dotatus est facultates effertur, a custodia se conservante destitui. Videtur autem reticulum ornatus quidem fuisse capillis intertextus, ut eximio suo colore capillis colorem excitaret. Hæc autem parvipendat nemo. Nos enim non sumus Spiritu sancto gra- viores, ut voces in Scriptura positas perscrutari fastidiamus. Didicimus enim in Canticis, reticulum quoque sponsæ, quæ laudabatur, commendatum fuisse : Nam caput tuum, inquit, sicut Carmelus, et reticulum capitis tui in purpura *. quidem inaurium usum in Rebecca sponsalibus fuisse laudatum. Quod erat argumento documenta eidem domum Abrahæ ingressæ de rerum spiritua- lium veritate tradenda esse. At inaures fuisse sæpe condemnatas deprehendimus. Primo quidem id ex hoc liquet, quod cum mulieres essent ascensuræ in Bethel, eas jussit Jacob inaures una cum diis alie- nis ablegare ". Nam idololatria et inaurium usus erant impedimento, ne ascenderent in domum Do- mini: quippe si Bethel interpreteris, sonat domum Dei. Deinde Aaron in Exodo populi seditione ad conflandum idolum adactus, inaures tanquam ma- teriam faciendis rebus prohibitis idoneam delegit. Abstulerunt enim, inquit, omnis populus inaures au- reas quæ in auribus earum erant, et attulerunt ad Aaron, et formavit illas vitulum fusilem . Quin et Gedeon postquam ex Ismaelitarum poliis inaures a populo accepit. Fecit eas in Ephua, et statuit illud in civitate. Et fornicatus est omnis Israel post illud illic, et factum est Gedeoni et domui ejus in scanda- lum ". Atque insures iste nunc dantur crimini, quod animus filiarum Sion inde efferretur. Vans. 21. Et prætextas, et vestes ex media parte purpureas. Vestium ornamentum quod a mulieribus gloriam ex his aucupantibus adhibetur, tanquam super- fluum perstringit. Aliquando quidem illæ purpu- ram attexebant ad extremum, aliquando vero parti mediæ eam inserebant. Cæterum doli fallaciæque figura purpura est quæ nativum colorem legat, proprium vero dorem in medium proferat, haud aliter atque illi, qui in speciem læta sunt fronte, intus vero malum occultant. Quod sane fugien- dum est sive extremum vitæ, sive medium occu- pet. Quare et pralexias purpureas Scriptura re- jicit. * Cant. VII, 5. " Gen. xxxv, 4. *º Exod. xxx11, 3, 4. plerus capitis tui. haud emendate. Alii quatuor mass., præter Combe- fsianum, Ibidem pro e mul- tis mss. edi oportuerat, cum duobus aliis mass., Statim nostri Judic. vIII, 27. sex m88., formarunt. Editi non se- cus ac LXX, formavit. Subinde quidam mse., Alii et editi, Alter Combeäsii Codex et alii tres, 128. Καὶ τὰ ἐνώτια, καὶ τοὺς δακτυλίους. 128. VERS. 20. Et inaures, et annulos. Novimus (88) Codices aliquot, ἐγκαταλέλειπται. (87) Apud LXX pro ἐμπλόκιον legitur πλόκιον, Εβ (88) Nostra editio et Reg. primus, παραδοθήσεται, (89) Veteres quatuor libri, περιείλαντο. Editi (90) Editi et Reg. secundus, αὐτῷ. Codex. Fr. 1, (91) Editi et Reg. primus, ἀπέχῃ. Alii quatuor,

οἰκίαν. Λακαινῶν Λακωνίδες. ἃ κατά. αἳ κατά, ἐκεῖνοι, καὶ τὰ διαφανῆ Λακωνικά. Υπερβολὴν ἀσωτίας καὶ τρυφῆς ἀφειδοῖς ὁ λόγος ἐμφαίνει, τὰ ἐπιβλή- ματα τὰ κατ᾽ οἶκον διαφανή λέγων εἶναι τῇ ὑπερ βολῇ τῆς λεπτότητος. Τὸ γὰρ πρὸς ἐπίδειξιν δάπα- νηρόν, ἔχει σκοπὸν τὴν ἀνθρωπαρέσκειαν· τὸ δὲ καὶ μηδενὸς ὁρῶντος ἐφ' ἑαυτοῦ διάγοντα κατὰ τὴν οἰκίαν διαφανή περιβάλλεσθαι, πᾶσαν ὑπερβολὴν παραχρή- σεως τῶν πρὸς χρῆσιν συγκεχωρημένων ἡμῖν ἐπι δείκνυται· ὥστε μιμεῖσθαι τὰ τῶν Λακαινῶν (93) ἐπιβλήματα· αἱ κατὰ τὴν ὄρχησιν τὸ φανερῶς γυα μνοῦσθαι ὡς ἄσεμνον παραιτούμεναι, ὑπερβάλλουσαν λεπτότητι λινῆν ἐσθῆτα περιβαλλόμεναι, δι᾿ αὐτῆς φαίνουσιν ἃ κρύπτειν ἔδει τὰς τῶν ἀῤῥένων ὄψεις. Καὶ τὰ βύσσινα, καὶ τὰ ὑακίνθινα, καὶ τὴν βύσω σου σὺν χρυσῷ καὶ ὑακίνθῳ συγκαθυφασμένα. Ἤδη δὲ καὶ τῆς ἱερατικῆς ἐσθῆτος μιμήματα, ἐν τῇ ἀσέμνῳ αὐτῶν (94) ζωῇ δι' ὑπερβολὴν τρυφῆς ἐμ- παροινοῦσαι τοῖς ἁγίοις, αἱ θυγατέρες τῆς Σιών περ ριφέρουσι, βύσσινα καὶ ὑακίνθινα, ὁποῖα ἐκεῖνοι (95) σύμβολα τῶν στοιχείων περιβαλλόμενοι, ἐξ ὧν τὰ πάντα συνέστηκεν, εἰσῄεσαν εἰς τὰ ἅγια δι' ἑαυτῶν, ὑπὲρ τοῦ κόσμου τὸν Θεὸν ἱλεούμενοι. Βύσσος μὲν γὰρ ἀντὶ τῆς γῆς· ἡ δὲ ὑάκινθος ἀντὶ τοῦ ἀέρος · καὶ πορφύρα ἀντὶ τοῦ ὕδατος, καὶ τὸ κόκκινον ἀντὶ τοῦ πυρός· αἱ δὲ οὐκ ἐξαρκούμενοι (96) τῷ ἐξ αὐτῶν κόσμῳ, καὶ χρυσὸν αὐτοῖς συγκαθυφαινον, ὑπὲρ ποικιλίας καὶ πολυτελείας πλείονος. Και θέριστρα κατάκλιτα (97). Ἔοικε τὸ θέριστρον ἐπίβλημα εἶναι θερινόν· ὡς καὶ περιβάλλειν δοκεῖν, καὶ μὴ βαρύνειν ἐν τῷ καύσων, ὡς καὶ ἐν τῇ Γενέσει μεμαθήκαμεν τὴν Ῥεβέκκαν ἐν τῇ συναντήσει τοῦ Ἰσαὰκ περι- βαλλομένην τὸ θέριστρον. "Α δὲ νῦν διαβάλλει ὁ λό- γος, θέριστρα λέγεται, τὰ ἐν τῷ κατακλίνεσθαι δι' ὑπερβολὴν τρυφῆς ταῖς κλίναις ἐπιβαλλόμενα. Καί- τοι τό, κατάκλιτα, οὐδὲ ἐκδεδώκασιν οἱ λοιποί. Διὸ καὶ ὠβέλισται, ὡς οὐδένα νοῦν ἐμφαῖνον. καὶ ἀντὶ ζώνης, σχοινίω ζώσῃ, καὶ ἀντὶ τοῦ κόσ σμοῦ τῆς κεφαλῆς τοῦ χρυσίου (98), φαλάκρωμα ἕξεις διὰ τὰ ἔργα σου. Μέρος τρυφῆς ἐστι καὶ τὸ ἐν ταῖς ὀσμαῖς ἡδὺ, φαρμάκοις τισὶν ἐκθυμιωμένοις καταφαρμακευόντων τὸν ἀέρα, καὶ ἡδεῖαν ἑαυτοῖς μηχανωμένων ἀναπνοήν. Ταῖς οὖν διακεχυμέναις ὑφ᾽ ἡδονῆς, καὶ ὀσμὴν ἡδεῖαν μηχανωμέναις τῇ ὀσφρή θέριστρα κατά- κλειστα, θέρι στρα κατάκλιτα, τοῦ χρυσίου. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. B et pellucida Laconica. Immodicam luxus deliciarum- que copiam declarat hæc sententia, dum ait recon- dita domi indumenta præ nimia tenuitate esse pel- lucida. Sumptus enim ad ostentationem factus pro scopo gratiam hominum ac benevolentiam sibi proponit. Cum autem quis etiam nemine spectante, privatim domi degens, pellucidis vestibus amicitur, id rerum nostro usui concessarum ab- usum perquam immodicum esse ostendit. Itaque indumenta Lacænarum imitabantur, quæ cum inter saltandum plane nudari nolint, tanquam id sit inde- corum, lineam vestem quam tenuissime contextam induunt, per quam objiciant spectanda quæ virorum oculis non conspici oportebat. VERs. 23. Et byssina, et hyacinthino, et byssum, cum auro et hyacintho intertexta. Jam vero immodestam vitam agentes et præ immodico luxu sanctis insultantes filiæ Sion, etiam vestem circumferebant similitudine ad indu- mentum sacerdotale accedentem 62: vestimenta sci- licet byssina et hyacinthina gerebant, qualibus ceu symbolis elementorum ex quibus omnia constant, induti sacerdotes, introibant in sancta seorsum, Deo pro mundo supplicaturi. Byssus quidem pro terra, byacinthus pro aere, purpura pro aqua, coccinum pro igne ponitur. Hæ autem mulieres harumce re- rum ornatu non contentæ, ad varietatem efficien- dam et ad majorem ostendendam magnificentiam, aurum cum iis contexuerunt. Et theristra accubi- toria. Theristrum videtur esse indumentum æsti- vum, ita ut et tegere videretur, nec tamen in æstu gravaret : quemadmodum et in Genesi didicimus G Rebeccam obviam Isaac euntem, theristro fuisse indutam 63. Quæ autem nunc Scriptura vituperat, vocantur theristra, quæ videlicet ad discumbendum præ nimio voluptatis studio lectis insternebantur. Sed dictionem hanc, cataclita, ne reddidere quidem interpretes alii. Quapropter tanquam quæ nullum sensum exhiberet, notata obelo est. pro zona funiculo cingeris, et pro ornatu capitis aureo calvilium habebis propter opera tua. Pars voluptatis suavitas est odorum, quandoquidem incensis qui- busdam unguentis inficiunt aerem, suavemque sibi halitum reddunt. His igitur mulieribus voluptate perfusis et odorem jucundum olfactui accersentibus, ab eo qui minas intentat, pulvis retribuetur. Pulvis D Exod. xxv111, 5. Gen. xxxvIII, 14. legitur. Additur autou in editis et in Reg. primo post vocem cari quispiam possit, Tilmannum de suo edidisse, cum tamen Lacænæ Græce potius dican- tur Hoc ipso in loco editi et Reg. pri- mus, Alii quinque mss., recte. que mss. præter Henricianum et Anglicum, bene. Lege Ducmum. Plantinianis et Germanicis legisset, vertisse, theristra clausa : sed optime ju- dicavit Ducæus e suis codicibus legi opcrtere, theristra accubitoria Judicium viri eruditissimi adjuvat, quod ita quoque in aliis qua- tuor mss. legatur. Romana, 129. Vers. 22. Et indumenta quæ sunt per domum, A 130. VERS. 24. Et erit pro odore suavi pulvis : et (92) Sic in quinque mss. et in editione Romana (93) Nostri sex mss., τῶν Λακώνων. Hinc suspi- (94) Antiqui sex libri, αὐτῶν. Editi, ἑαυτῶν. (95) Codex Fr. 1 et editi, ἐκεῖνα, male. Alii quin- 129. Καὶ τὰ ἐπιβλήματα τὰ κατὰ τὴν οἰκίαν (92), 130. Καὶ ἔσται ἀντὶ ἐσμῆς ἡδείας, καιορτός (96) Ita libri antiqui omnes. Editi, ἀρκούμεναι. (97) Notat Ducæus, interpretem, quod in Bibliis (98) Editi libri, τοῦ χρυσοῦ. At sex mss. et editio

οἰκίαν. Λακαινῶν Λακωνίδες. ἃ κατά. αἳ κατά, ἐκεῖνοι, καὶ τὰ διαφανῆ Λακωνικά. Υπερβολὴν ἀσωτίας καὶ τρυφῆς ἀφειδοῖς ὁ λόγος ἐμφαίνει, τὰ ἐπιβλή- ματα τὰ κατ᾽ οἶκον διαφανή λέγων εἶναι τῇ ὑπερ βολῇ τῆς λεπτότητος. Τὸ γὰρ πρὸς ἐπίδειξιν δάπα- νηρόν, ἔχει σκοπὸν τὴν ἀνθρωπαρέσκειαν· τὸ δὲ καὶ μηδενὸς ὁρῶντος ἐφ' ἑαυτοῦ διάγοντα κατὰ τὴν οἰκίαν διαφανή περιβάλλεσθαι, πᾶσαν ὑπερβολὴν παραχρή- σεως τῶν πρὸς χρῆσιν συγκεχωρημένων ἡμῖν ἐπι δείκνυται· ὥστε μιμεῖσθαι τὰ τῶν Λακαινῶν (93) ἐπιβλήματα· αἱ κατὰ τὴν ὄρχησιν τὸ φανερῶς γυα μνοῦσθαι ὡς ἄσεμνον παραιτούμεναι, ὑπερβάλλουσαν λεπτότητι λινῆν ἐσθῆτα περιβαλλόμεναι, δι᾿ αὐτῆς φαίνουσιν ἃ κρύπτειν ἔδει τὰς τῶν ἀῤῥένων ὄψεις. Καὶ τὰ βύσσινα, καὶ τὰ ὑακίνθινα, καὶ τὴν βύσω σου σὺν χρυσῷ καὶ ὑακίνθῳ συγκαθυφασμένα. Ἤδη δὲ καὶ τῆς ἱερατικῆς ἐσθῆτος μιμήματα, ἐν τῇ ἀσέμνῳ αὐτῶν (94) ζωῇ δι' ὑπερβολὴν τρυφῆς ἐμ- παροινοῦσαι τοῖς ἁγίοις, αἱ θυγατέρες τῆς Σιών περ ριφέρουσι, βύσσινα καὶ ὑακίνθινα, ὁποῖα ἐκεῖνοι (95) σύμβολα τῶν στοιχείων περιβαλλόμενοι, ἐξ ὧν τὰ πάντα συνέστηκεν, εἰσῄεσαν εἰς τὰ ἅγια δι' ἑαυτῶν, ὑπὲρ τοῦ κόσμου τὸν Θεὸν ἱλεούμενοι. Βύσσος μὲν γὰρ ἀντὶ τῆς γῆς· ἡ δὲ ὑάκινθος ἀντὶ τοῦ ἀέρος · καὶ πορφύρα ἀντὶ τοῦ ὕδατος, καὶ τὸ κόκκινον ἀντὶ τοῦ πυρός· αἱ δὲ οὐκ ἐξαρκούμενοι (96) τῷ ἐξ αὐτῶν κόσμῳ, καὶ χρυσὸν αὐτοῖς συγκαθυφαινον, ὑπὲρ ποικιλίας καὶ πολυτελείας πλείονος. Και θέριστρα κατάκλιτα (97). Ἔοικε τὸ θέριστρον ἐπίβλημα εἶναι θερινόν· ὡς καὶ περιβάλλειν δοκεῖν, καὶ μὴ βαρύνειν ἐν τῷ καύσων, ὡς καὶ ἐν τῇ Γενέσει μεμαθήκαμεν τὴν Ῥεβέκκαν ἐν τῇ συναντήσει τοῦ Ἰσαὰκ περι- βαλλομένην τὸ θέριστρον. "Α δὲ νῦν διαβάλλει ὁ λό- γος, θέριστρα λέγεται, τὰ ἐν τῷ κατακλίνεσθαι δι' ὑπερβολὴν τρυφῆς ταῖς κλίναις ἐπιβαλλόμενα. Καί- τοι τό, κατάκλιτα, οὐδὲ ἐκδεδώκασιν οἱ λοιποί. Διὸ καὶ ὠβέλισται, ὡς οὐδένα νοῦν ἐμφαῖνον. καὶ ἀντὶ ζώνης, σχοινίω ζώσῃ, καὶ ἀντὶ τοῦ κόσ σμοῦ τῆς κεφαλῆς τοῦ χρυσίου (98), φαλάκρωμα ἕξεις διὰ τὰ ἔργα σου. Μέρος τρυφῆς ἐστι καὶ τὸ ἐν ταῖς ὀσμαῖς ἡδὺ, φαρμάκοις τισὶν ἐκθυμιωμένοις καταφαρμακευόντων τὸν ἀέρα, καὶ ἡδεῖαν ἑαυτοῖς μηχανωμένων ἀναπνοήν. Ταῖς οὖν διακεχυμέναις ὑφ᾽ ἡδονῆς, καὶ ὀσμὴν ἡδεῖαν μηχανωμέναις τῇ ὀσφρή θέριστρα κατά- κλειστα, θέρι στρα κατάκλιτα, τοῦ χρυσίου. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. B et pellucida Laconica. Immodicam luxus deliciarum- que copiam declarat hæc sententia, dum ait recon- dita domi indumenta præ nimia tenuitate esse pel- lucida. Sumptus enim ad ostentationem factus pro scopo gratiam hominum ac benevolentiam sibi proponit. Cum autem quis etiam nemine spectante, privatim domi degens, pellucidis vestibus amicitur, id rerum nostro usui concessarum ab- usum perquam immodicum esse ostendit. Itaque indumenta Lacænarum imitabantur, quæ cum inter saltandum plane nudari nolint, tanquam id sit inde- corum, lineam vestem quam tenuissime contextam induunt, per quam objiciant spectanda quæ virorum oculis non conspici oportebat. VERs. 23. Et byssina, et hyacinthino, et byssum, cum auro et hyacintho intertexta. Jam vero immodestam vitam agentes et præ immodico luxu sanctis insultantes filiæ Sion, etiam vestem circumferebant similitudine ad indu- mentum sacerdotale accedentem 62: vestimenta sci- licet byssina et hyacinthina gerebant, qualibus ceu symbolis elementorum ex quibus omnia constant, induti sacerdotes, introibant in sancta seorsum, Deo pro mundo supplicaturi. Byssus quidem pro terra, byacinthus pro aere, purpura pro aqua, coccinum pro igne ponitur. Hæ autem mulieres harumce re- rum ornatu non contentæ, ad varietatem efficien- dam et ad majorem ostendendam magnificentiam, aurum cum iis contexuerunt. Et theristra accubi- toria. Theristrum videtur esse indumentum æsti- vum, ita ut et tegere videretur, nec tamen in æstu gravaret : quemadmodum et in Genesi didicimus G Rebeccam obviam Isaac euntem, theristro fuisse indutam 63. Quæ autem nunc Scriptura vituperat, vocantur theristra, quæ videlicet ad discumbendum præ nimio voluptatis studio lectis insternebantur. Sed dictionem hanc, cataclita, ne reddidere quidem interpretes alii. Quapropter tanquam quæ nullum sensum exhiberet, notata obelo est. pro zona funiculo cingeris, et pro ornatu capitis aureo calvilium habebis propter opera tua. Pars voluptatis suavitas est odorum, quandoquidem incensis qui- busdam unguentis inficiunt aerem, suavemque sibi halitum reddunt. His igitur mulieribus voluptate perfusis et odorem jucundum olfactui accersentibus, ab eo qui minas intentat, pulvis retribuetur. Pulvis D Exod. xxv111, 5. Gen. xxxvIII, 14. legitur. Additur autou in editis et in Reg. primo post vocem cari quispiam possit, Tilmannum de suo edidisse, cum tamen Lacænæ Græce potius dican- tur Hoc ipso in loco editi et Reg. pri- mus, Alii quinque mss., recte. que mss. præter Henricianum et Anglicum, bene. Lege Ducmum. Plantinianis et Germanicis legisset, vertisse, theristra clausa : sed optime ju- dicavit Ducæus e suis codicibus legi opcrtere, theristra accubitoria Judicium viri eruditissimi adjuvat, quod ita quoque in aliis qua- tuor mss. legatur. Romana, 129. Vers. 22. Et indumenta quæ sunt per domum, A 130. VERS. 24. Et erit pro odore suavi pulvis : et (92) Sic in quinque mss. et in editione Romana (93) Nostri sex mss., τῶν Λακώνων. Hinc suspi- (94) Antiqui sex libri, αὐτῶν. Editi, ἑαυτῶν. (95) Codex Fr. 1 et editi, ἐκεῖνα, male. Alii quin- 129. Καὶ τὰ ἐπιβλήματα τὰ κατὰ τὴν οἰκίαν (92), 130. Καὶ ἔσται ἀντὶ ἐσμῆς ἡδείας, καιορτός (96) Ita libri antiqui omnes. Editi, ἀρκούμεναι. (97) Notat Ducæus, interpretem, quod in Bibliis (98) Editi libri, τοῦ χρυσοῦ. At sex mss. et editio

σει, κονιορτὸς ἀντιδοθήσεται (99) ὑπὸ τοῦ ἀπειλοῦν- τος. Λεπτὴ δὲ ἐστι γῆ ἡ κόνις, ἀναπεποιημένῃ πρὸς τὸν ἀέρα, δυσκολίαν τινὰ περὶ τὴν ἀναπνοὴν καὶ ἀηδίαν πολλὴν ἐμπονοῦσα διὰ οὴν ἔμφραξιν. Μύροις μὲν γὰρ καὶ θυμιάμασιν ἐπιτέρπεται ἡ ψυχή (1), ἀλλὰ μύροις τοῖς πνευματικοῖς· ὁποῖος ἦν ὁ λέγων· Χριστοῦ εὐωδία ἐσμέν· καὶ, Χάρις τῷ Θεῷ τῷ τὴν ὀσμὴν τῆς γνώσεως αὐτοῦ φανεροῦντι ἐν παντὶ τόπῳ. Τοιαύτης ἀντελαμβάνετο ὁσμῆς ἀπο- πνεούσης τοῦ Ἰακὼβ ὁ πατὴρ Ἰσαάκ· Ἰδοὺ ὀσμὴ τοῦ υἱοῦ μου, ὡς ὀσμὴ ἀγροῦ πλήρους, δν εὐλό γησε (2) Κύριος. Καὶ αἱ ἐν τῷ Ασματι δὲ νεάνιδες αἰσθόμεναι τῆς οὐρανίου εὐωδίας τοῦ Λόγου, ἔλεγον· Εἰς ὀσμὴν μύρων σου δραμοῦμεν. Καὶ τὸ ἀρχιερα- τικὸν δὲ χρίσμα μύρον ἦν καλὸν καὶ τερπνόν, ἀδελ φῶν συναφείᾳ παρεικάζεσθαι ἄξιον. Τὸ τοιοῦτον μύ- η ρον τεχνίτου δεῖται, ἀπὸ Θεοῦ λαβόντος τὴν μυρεψι κὴν τέχνην, εἰς τὸ ποιῆσαι χρίσμα ἅγιον, ὃ οὐκ ἀναβήσεται εἰς σάρκα ἀνθρώπου. Ὅταν μέντοι πρὸς ἀκολασίαν τὸ ἡδὺ τῆς ὁσμῆς ἐπιτηδεύηται, ἐμφράσ- σεται ὑπὸ τοῦ κονιορτοῦ ὁ πόρος τῆς αἰσθήσεως, εὐεργετοῦντος τοῦ ταῦτα αὐτοῖς οἰκονομοῦντος Κυρίου. Τάχα δὲ ἐπεὶ ἐν τῷ ναῷ ἦν τὰ ἡδύσματα τῆς ὁσμῆς, τὸ τε μύρον τῆς χρίσεως, καὶ τὸ θυμίαμα τῆς συν θέσεως· κανεῤῥίφη δὲ ὁ ναὸς, καὶ ἔστι νῦν ἐν κονία, ἀνατραπεὶς καὶ κάτω κείμενος, ἀντὶ τῆς ποτε ὁσμῆς τῆς ἡδείας κατὰ τὴν νομικὴν λατρείαν, νῦν (3) κονι. ορτός ἐστι διὰ τὰς πορευθείσας ὑψηλῷ καὶ ἀνυπο- τάκτῳ τραχήλῳ ψυχάς· οἷς καὶ εἴρηται. Ἰδοὺ ἀφίε ται ὑμῖν ὁ οἶκος ὑμῶν ἔρημος. Εξεστι μέντοι αὐτ ταῖς, ἐὰν βούλωνται, ἐκτιναξαμέναις τὸν χοῦν, ἀναπλησθῆναι τῆς εὐωδίας Χριστοῦ κατὰ τὴν παραί- νεσιν του λέγοντος· Εκτίναξαι τὸν χοῦν σου, καὶ βραχίονός σου. τὴν ὀσφὺν ἐν ἀληθείᾳ ὁ κατὰ Θεὸν ζωννύμενος. Ὁποῖος ἦν ὁ Πέτρος, ἐκτείνων τὰς χεῖρας, καὶ ζωννύμενος εἰς τὸν ὑπὲρ Χριστοῦ πόλεμον ὑπὸ τῶν εἰς τὸ ὑπὲρ τῆς ἀληθείας αὐτὸν μαρτύριον μέχρι θανάτου προς · καλουμένων. Ὁ μὲν οὖν ἅγιος περιζώννυται δόνα- ἀνάστηθι, Ἱερουσαλήμ, καὶ ἔνδυσαι τὴν δόξαν τοῦ μιν. Ὁ Θεὸς γὰρ, φησίν, ὁ περιζωννύων με δύο ναμιν· ὁ δὲ ἀπολέσας τὴν ζώνην ταύτην, τῷ δε σμῷ τῶν ἰδίων ἁμαρτιῶν ζώννυται· διότι Σειραῖς τῶν ἰδίων ἁμαρτιῶν ἕκαστος σφίγγεται. των σόμ βολον ἦν τὸ ἐκ σχοινίων φραγέλλιον, ἐξελαῦνον τοῦ ἱεροῦ τοὺς βεβηλοῦντας τὰ ἅγια, δεικνύντος τοῦ Κυ ρίου, ὅτι ἐκάστῳ μάστιγες αἱ οἰκεῖαι πλοκαὶ τῶν ἁμαρτιῶν γίνονται, καὶ μαστίζεται σχοινίοις ἁμαρ- τιῶν τοῖς περιπλεκομένοις αὐτῷ· Ἀντὶ δὲ τοῦ κόσ σμου τῆς κεφαλῆς τοῦ χρυσίου (4), φαλάκρωμα • σε αποδοθήσεται. καὶ αἱ ἐν. καὶ ἐν. νεάνιδες αἰσθόμεναι. αισθα νόμεναι. είρηται το. τό. $99 COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. III. B A autem est tenuis terra, aeri commista, quæ dum C meatus obstruit, quamdam respirandi difficultatem et molestiam multam creat. Et quidem unguentis ao suffitu delectaturanima, sed unguentis spiritualibus; cujusmodi erat qui dicebat: Christi bonus odor su- mus . Et, Gratia Deo qui odorem notitiæ suæ ma- nifestat in omni loco ". Odore ejusmodi fragrante Isaac Jacobi pater recreabatur: Ecce odor filii mei, sicut odor agri pleni, cui benedixit Dominus ". Quin et in Cantico adolescentulæ cœlestem gratumque Verbi odorem sentientes, dicebant: In odorem un- guentorum tuorum curremus 17. Sed et pontificium chrisma unguentum erat bonum et oblectans ",di- gnum quod fratrum concordia compararetur 6. Ejusmodi unguentum indiget artifice,qui ac- cipiat a Deo artem unguentariam,ut chrisma sanctum conficiat, quod in carnem hominis nequaquam ascendet 70. Quando igitur suavitas odoris instigat ad libidinem, meatus sensui inserviens oppilatur pulvere, quod ft Domini hæc eis largientis benef- cio. Fortasse autem, quod in templo erant odorum condimenta,unctionis videlicet unguentum,et com- positionis thymiama; dirutum autem est templum, jacetque nunc in pulvere,eversum et humidejectum, pro grato odore juxta legalem cultum olim fragrante nunc pulvis est, ob eas animas, quæ erecto et in- tractabili collo ambulavere, quibus dictum est: Ecce relinquitur vobis domus vestra deserta 1. At- tamen si voluerint, licet eis, excusso pulvere,suavi Christi odore compleri, secundum admonitionem ejus qui dicit : Excute pulverem tuum, et surge, Je rusalem, et induere gloriam brachii tui secundum Deum cinctus est, ejus lumbus in veritate cingitur. Ejusmodi erat Petrus, qui expandebat manus, et ad bellum pro Christo sustinendum ab iis accingebatur, qui eum ad mortem usque causa tė- stimonii veritatis provocabant. Sanctus itaque cir- cumcingitur virtute : Deus enim,inquit, qui circum- cingit me virtute ; at zonam hanc perdidit, cingitur vinculo peccatorum suorum, quod Caténis peccato- rum suorum unusquisque constringitur ”. Quorum dilictorum symbolum erat flagellum illud o funi- culis contextum, quo expulsi sunt templo ii qui sancta profanabant ". Ostendebat enim Dominus proprios peccatorum nexus ceu flagella unicuique inesse, et suis quemque peccatorum funiculis se circumplectentibus flagellari. Pro ornatu autem ca- Cant. 1, 3. Exod. xxx, 25. Psal. CXXXII, 1, 2. Psal. xvii, 33. Prov. v, 22. Joan. 11, 15. D Cor. 11, 15. ibid. 14. Gen. XXVII, 27. * Fxod. xxx, 32. Luc. x11, 35. Isa. LII. 2. lus in vulgatis. mes. non legitur. Ibidem quinque mass., Editi et Reg. primus, Rursus hoc ipso PATROL, GR. XXX, in loco sex mass. Editi, Nec ita multo infra vulgati libri, At in mss. omnibus deest 131. Καὶ ἀντὶ ζώνης σχοινίῳ ζώσῃ. Ζώννυται μὲν 181. Et pro zona funiculo cingeris. Qui quidem (99) Ita nostri sex libri antiqui. Editi vero, ἀντο (1) Veteres aliquot libri, ή ψυχή. Deerat artiou- (2) Editi, εὐλόγησεν δ' at articulus in nostris sex (3) Voculam νῦν ex nostris sex mss. addidimus. (4) Editi, χρυσοῦ. At mss. quinque; χρυσίου.

σει, κονιορτὸς ἀντιδοθήσεται (99) ὑπὸ τοῦ ἀπειλοῦν- τος. Λεπτὴ δὲ ἐστι γῆ ἡ κόνις, ἀναπεποιημένῃ πρὸς τὸν ἀέρα, δυσκολίαν τινὰ περὶ τὴν ἀναπνοὴν καὶ ἀηδίαν πολλὴν ἐμπονοῦσα διὰ οὴν ἔμφραξιν. Μύροις μὲν γὰρ καὶ θυμιάμασιν ἐπιτέρπεται ἡ ψυχή (1), ἀλλὰ μύροις τοῖς πνευματικοῖς· ὁποῖος ἦν ὁ λέγων· Χριστοῦ εὐωδία ἐσμέν· καὶ, Χάρις τῷ Θεῷ τῷ τὴν ὀσμὴν τῆς γνώσεως αὐτοῦ φανεροῦντι ἐν παντὶ τόπῳ. Τοιαύτης ἀντελαμβάνετο ὁσμῆς ἀπο- πνεούσης τοῦ Ἰακὼβ ὁ πατὴρ Ἰσαάκ· Ἰδοὺ ὀσμὴ τοῦ υἱοῦ μου, ὡς ὀσμὴ ἀγροῦ πλήρους, δν εὐλό γησε (2) Κύριος. Καὶ αἱ ἐν τῷ Ασματι δὲ νεάνιδες αἰσθόμεναι τῆς οὐρανίου εὐωδίας τοῦ Λόγου, ἔλεγον· Εἰς ὀσμὴν μύρων σου δραμοῦμεν. Καὶ τὸ ἀρχιερα- τικὸν δὲ χρίσμα μύρον ἦν καλὸν καὶ τερπνόν, ἀδελ φῶν συναφείᾳ παρεικάζεσθαι ἄξιον. Τὸ τοιοῦτον μύ- η ρον τεχνίτου δεῖται, ἀπὸ Θεοῦ λαβόντος τὴν μυρεψι κὴν τέχνην, εἰς τὸ ποιῆσαι χρίσμα ἅγιον, ὃ οὐκ ἀναβήσεται εἰς σάρκα ἀνθρώπου. Ὅταν μέντοι πρὸς ἀκολασίαν τὸ ἡδὺ τῆς ὁσμῆς ἐπιτηδεύηται, ἐμφράσ- σεται ὑπὸ τοῦ κονιορτοῦ ὁ πόρος τῆς αἰσθήσεως, εὐεργετοῦντος τοῦ ταῦτα αὐτοῖς οἰκονομοῦντος Κυρίου. Τάχα δὲ ἐπεὶ ἐν τῷ ναῷ ἦν τὰ ἡδύσματα τῆς ὁσμῆς, τὸ τε μύρον τῆς χρίσεως, καὶ τὸ θυμίαμα τῆς συν θέσεως· κανεῤῥίφη δὲ ὁ ναὸς, καὶ ἔστι νῦν ἐν κονία, ἀνατραπεὶς καὶ κάτω κείμενος, ἀντὶ τῆς ποτε ὁσμῆς τῆς ἡδείας κατὰ τὴν νομικὴν λατρείαν, νῦν (3) κονι. ορτός ἐστι διὰ τὰς πορευθείσας ὑψηλῷ καὶ ἀνυπο- τάκτῳ τραχήλῳ ψυχάς· οἷς καὶ εἴρηται. Ἰδοὺ ἀφίε ται ὑμῖν ὁ οἶκος ὑμῶν ἔρημος. Εξεστι μέντοι αὐτ ταῖς, ἐὰν βούλωνται, ἐκτιναξαμέναις τὸν χοῦν, ἀναπλησθῆναι τῆς εὐωδίας Χριστοῦ κατὰ τὴν παραί- νεσιν του λέγοντος· Εκτίναξαι τὸν χοῦν σου, καὶ βραχίονός σου. τὴν ὀσφὺν ἐν ἀληθείᾳ ὁ κατὰ Θεὸν ζωννύμενος. Ὁποῖος ἦν ὁ Πέτρος, ἐκτείνων τὰς χεῖρας, καὶ ζωννύμενος εἰς τὸν ὑπὲρ Χριστοῦ πόλεμον ὑπὸ τῶν εἰς τὸ ὑπὲρ τῆς ἀληθείας αὐτὸν μαρτύριον μέχρι θανάτου προς · καλουμένων. Ὁ μὲν οὖν ἅγιος περιζώννυται δόνα- ἀνάστηθι, Ἱερουσαλήμ, καὶ ἔνδυσαι τὴν δόξαν τοῦ μιν. Ὁ Θεὸς γὰρ, φησίν, ὁ περιζωννύων με δύο ναμιν· ὁ δὲ ἀπολέσας τὴν ζώνην ταύτην, τῷ δε σμῷ τῶν ἰδίων ἁμαρτιῶν ζώννυται· διότι Σειραῖς τῶν ἰδίων ἁμαρτιῶν ἕκαστος σφίγγεται. των σόμ βολον ἦν τὸ ἐκ σχοινίων φραγέλλιον, ἐξελαῦνον τοῦ ἱεροῦ τοὺς βεβηλοῦντας τὰ ἅγια, δεικνύντος τοῦ Κυ ρίου, ὅτι ἐκάστῳ μάστιγες αἱ οἰκεῖαι πλοκαὶ τῶν ἁμαρτιῶν γίνονται, καὶ μαστίζεται σχοινίοις ἁμαρ- τιῶν τοῖς περιπλεκομένοις αὐτῷ· Ἀντὶ δὲ τοῦ κόσ σμου τῆς κεφαλῆς τοῦ χρυσίου (4), φαλάκρωμα • σε αποδοθήσεται. καὶ αἱ ἐν. καὶ ἐν. νεάνιδες αἰσθόμεναι. αισθα νόμεναι. είρηται το. τό. $99 COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. III. B A autem est tenuis terra, aeri commista, quæ dum C meatus obstruit, quamdam respirandi difficultatem et molestiam multam creat. Et quidem unguentis ao suffitu delectaturanima, sed unguentis spiritualibus; cujusmodi erat qui dicebat: Christi bonus odor su- mus . Et, Gratia Deo qui odorem notitiæ suæ ma- nifestat in omni loco ". Odore ejusmodi fragrante Isaac Jacobi pater recreabatur: Ecce odor filii mei, sicut odor agri pleni, cui benedixit Dominus ". Quin et in Cantico adolescentulæ cœlestem gratumque Verbi odorem sentientes, dicebant: In odorem un- guentorum tuorum curremus 17. Sed et pontificium chrisma unguentum erat bonum et oblectans ",di- gnum quod fratrum concordia compararetur 6. Ejusmodi unguentum indiget artifice,qui ac- cipiat a Deo artem unguentariam,ut chrisma sanctum conficiat, quod in carnem hominis nequaquam ascendet 70. Quando igitur suavitas odoris instigat ad libidinem, meatus sensui inserviens oppilatur pulvere, quod ft Domini hæc eis largientis benef- cio. Fortasse autem, quod in templo erant odorum condimenta,unctionis videlicet unguentum,et com- positionis thymiama; dirutum autem est templum, jacetque nunc in pulvere,eversum et humidejectum, pro grato odore juxta legalem cultum olim fragrante nunc pulvis est, ob eas animas, quæ erecto et in- tractabili collo ambulavere, quibus dictum est: Ecce relinquitur vobis domus vestra deserta 1. At- tamen si voluerint, licet eis, excusso pulvere,suavi Christi odore compleri, secundum admonitionem ejus qui dicit : Excute pulverem tuum, et surge, Je rusalem, et induere gloriam brachii tui secundum Deum cinctus est, ejus lumbus in veritate cingitur. Ejusmodi erat Petrus, qui expandebat manus, et ad bellum pro Christo sustinendum ab iis accingebatur, qui eum ad mortem usque causa tė- stimonii veritatis provocabant. Sanctus itaque cir- cumcingitur virtute : Deus enim,inquit, qui circum- cingit me virtute ; at zonam hanc perdidit, cingitur vinculo peccatorum suorum, quod Caténis peccato- rum suorum unusquisque constringitur ”. Quorum dilictorum symbolum erat flagellum illud o funi- culis contextum, quo expulsi sunt templo ii qui sancta profanabant ". Ostendebat enim Dominus proprios peccatorum nexus ceu flagella unicuique inesse, et suis quemque peccatorum funiculis se circumplectentibus flagellari. Pro ornatu autem ca- Cant. 1, 3. Exod. xxx, 25. Psal. CXXXII, 1, 2. Psal. xvii, 33. Prov. v, 22. Joan. 11, 15. D Cor. 11, 15. ibid. 14. Gen. XXVII, 27. * Fxod. xxx, 32. Luc. x11, 35. Isa. LII. 2. lus in vulgatis. mes. non legitur. Ibidem quinque mass., Editi et Reg. primus, Rursus hoc ipso PATROL, GR. XXX, in loco sex mass. Editi, Nec ita multo infra vulgati libri, At in mss. omnibus deest 131. Καὶ ἀντὶ ζώνης σχοινίῳ ζώσῃ. Ζώννυται μὲν 181. Et pro zona funiculo cingeris. Qui quidem (99) Ita nostri sex libri antiqui. Editi vero, ἀντο (1) Veteres aliquot libri, ή ψυχή. Deerat artiou- (2) Editi, εὐλόγησεν δ' at articulus in nostris sex (3) Voculam νῦν ex nostris sex mss. addidimus. (4) Editi, χρυσοῦ. At mss. quinque; χρυσίου.

ὀσφραντὰ περιεργίας τὰ παρὰ φύσιν ἐπιζητοῦσαι, καὶ τῶν κατὰ φύσιν ἐξέπιπτον· οὐκ ἀνεχόμεναι γὰρ ἀναπνεῖν ψιλὸν ἀέρα, ἀλλὰ μύροις αὐτὸν καταχρων νῦσαι καὶ θυμιάμασιν, ὕστερον οὐδὲ καθαρὸν ἀέρα, ἀλλὰ κονιορτῷ τοῦτον ἀναμεμιγμένον ἀνέπνεον· οὔ νως ἐπειδὴ τῷ ἐκ τῆς φύσεως κόσμῳ τῶν τριχών, ὃς ἀντὶ περιβολαίου δέδοται ταῖς γυναιξίν, οὐκ ἐπ- έμενον (5), ἀλλὰ ἐμπλοκίοις τιςὶ τὰς τρίχας συγκα ταπλέκουσαι, φορτικῶς ἑαυτὰς ἐκαλλώπιζον, καὶ τοῦ κατὰ φύσιν κόσμου ἀπεστερήθησαν, καὶ ἐγέ νοντο ἀωρότατον θέαμα ἐν τῇ ἀποβολῇ τῶν τριχών, ὅς οἰκεῖος καὶ συγγενής κόσμος παρ᾽ αὐτῆς τῆς φύσ σεως ταῖς γυναιξὶ περιβέβληται. Εἰ γὰρ αἰσχρὸν γυναικὶ τὸ κείρασθαι (β) ἢ ξυρᾶσθαι, πόσω δήπου αἴσχιον, φαλάκρωμα ἔχειν, ἐπὶ συμφέροντι τὴν δυσ- μορφίαν ἐπάγον ταῖς κακῶς τὴν ὥραν διαθεμέναις ; ᾿Αντὶ δὲ τοῦ χιτῶνος τοῦ μεσοπορφύρου περιζώσῃ σάκκον. Καὶ τοῦτο ἐπὶ συμφέροντι τῶν ὡραϊζομένων οἰκονομῶν ὁ Κύριος τὴν μεταβολὴν ταύτην γενέσθαι προστάσσει. Διότι ἡ μὲν πορφυρὶς ἀβρότητος καὶ ἀλαζονείας ἐστὶν ἀφορμή· ὁ δὲ σάκκος συντριμμοῦ καὶ ταπεινώσεώς ἐστιν ἐφόδιον. Καὶ ὁ μὲν τὴν ἀλουρο γίδα περικείμενος, πεσεῖν εἰς γῆν καὶ προσκυνεῖν τὸν Θεὸν κατοκνεῖ, φειδοῖ τοῦ κόσμου, μὴ τῆς ἐσθῆτος τὸ ἄνθος διαλυμήνηται· ὁ δὲ τὸν σάκκον περικείμενος, πάντα τόπον ἐπιτήδειον ἑαυτῷ εἰς προσκύνησιν τίθεται. ἕξεις διὰ τὰ ἔργα σου. Ὥσπερ ἐπὶ τῆς κατὰ τὰ Β ἐν πλοκίοις. ἐμπλοκίοις, μαχαίρα πεσεῖται. Τοῖς ἐν ἔθεσι μοχθηροῖς (7) μέλ λουσιν ἀνατρέφεσθαι, λυσιτελέστερον πολλῷ προαπελ θεῖν τῆς ἀκμῆς, ἢ ἐπὶ πλέον τῆς πονηρᾶς τών γου νέων ἀγωγῆς ἀναπίμπλασθαι. Υἱὸν οὖν ἔσχες, ἤτοι τῷ σώματι κάλλιστον, ἢ τοῖς μητρικοῖς ὀφθαλμοῖς τοιοῦτον φαινόμενον. Οὗτος ἐν αὐτῇ τῇ ἀκμῇ καὶ τῷ ἄνθει τῆς ἡλικίας τεθνήξεται. Καὶ ἡ ἐπίτασις τοῦ κακοῦ, οὐ τὸν αὐτόματον, οὐδὲ τὰς ἐς της φύ σεως θάνατον, ἀλλὰ βιαίως ἐκ πολεμίας χειρός, τραυματίας μαχαίρα. Καὶ οἱ ἰσχύοντες ὑμῶν μα χαίρα πεσοῦνται. Καὶ ταῦτα παθοῦσα, οὐδὲ τὴν πρὸς τὸ ἀμύνασθαι δύναμιν ἔξει. Παραμυθία γὰρ ἐν κακοῖς τὸ ἐπαμῦναι τοῖς ἀνῃρημένοις, καὶ τοῖς ἴσοις ἀντιπεριβάλλειν (8) τοὺς λελυπηκότας. Σοὶ δὲ οὐδὲ τοῦτο ὑπάρξει. Οἱ γὰρ ἐν ἡλικία πάντες τελευτή- σουσιν ἐν πολέμῳ, ὥστε τὴν ἄχρηστον ἡλικίαν πε- ριλειφθῆναι· ἢ διὰ τὸ ἀβοήθητος εἶναι, εὔκολός ἐστι (9) πάντα παθεῖν, ἅπερ ἂν δοκῇ τοῖς πολεμίοις, Καὶ ταπεινωθήσονται καὶ πενθήσουσιν αἱ θῆκαι τοῦ κόσμου ὑμῶν. Χρυσίου καὶ ἀργυρίου (40) θήκαι, ρου. που μοχθηροῖς. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. pitis aureo, calvitium habebis propter opera tua. A Quemadmodum illæ præ nimia rerum ad odoratum attinentium sollicitudine requirentes quæ erant præ- ter naturam,ab his quæ ex natura sunt,exciderunt; haud enim aeris simplicis aspiratione contents, sed unguentis suffimentisque eum imbuentes, postmo- dum ne aerem quidem purum, sed pulverem per. mistum spiritu duxerunt: hunc ad modum propte- rea quod in nativo capillorum ornatu, mulieribus pro velamine dato 7,non permansere, sed reticulis quibusdam capillos implicantes, ad fastidium usque se ipse adornabant, ornamento etiam naturali spo- liatæ sunt, atque amissis crinibus (quo ornatu ceu proprio nativoque ab ipsa natura vestitæ mulieres sunt) eædem facta sunt spectaculum fœdissimum. Etenim, si fœdum est mulieri tonderi aut radi " : quanto utique foedias fuerit ipsam deturpari calvi- tio, quod tamen eis quæ sua venustate male utun- tur, deformitatem utiliter inducit ? Pro tunica au- tem clavatæ purpuræ circumcingeris sacco.Id quoque sancit Dominusin commodum earum quæ471suum decorem ostentant, hancque fieri jubet permutatio- nem. Quandoquidem vestis purpurea mollitiei et jactantiæ materia est et occasio : saccus vero con- tritionis humilitatisque comparandæ facultatem præ- bet. Et qui purpura indutus est, abjicere se in ter- ram, Deumque adorare fastidit, cavetque ornatui, ne scilicet vestis suæ color deformetur: qui vero amictus est sacco, omnem locum sibi ad adoran- dum idoneum esse ducit. B C dilexisti, gladio cadet. Praestiterit iis, qui pravis moribus essent informandi, præripi morte ante adolescentiam quam diutius educatione mala a pa- rentibus imbui. Habebas igitur filium, aut corpore pulcherrimum, aut qui maternis oculis talis esse videretur. Hic in ipsa juventute et in ætatis flore morietur.Et hinc malum augetur, quod nequaquam morte sponte proveniente,aut naturali, sed violenta sublatus e medio est, utpote per manum hostilem gladio sauciatus. Et fortes vestri gladio cadent. Et hæc dum patietur, ne ulciscendi quidem facultas ei suppetet. Nam ulcisci interfectos, eisque qui mwro- rem conficiunt, vices rependere, in malis solatium est. At ne hoc quidem penes te erit. Qui enim ætate vigent,morituri sunt in bello omnes, adeo ut relin- quenda sit ætas inutilis sola et imbellis, quæ cum D auxilio sit destituta, ad omnia mala toleranda valde estexposita,quæ ei inferre visum fuerit hostibus. VERS. 26.Ee humiliabuntur et lugebunt thecæ ornatus vestri. Thecæ auri et argenti, vestisque sumptuosæ et pre- I Cor. xi, 15. ibid. 6. Alii duo mss. cum editis unica voce, bene. Neo ita multo post, ubi in excusis legitur, λυτίμων,scriptum invenimus in quinque codicibus, sius libri legitur, dem plane sententia est. 132. VERS. 25. Et filius tuus pulcherrimus, quem (5) Antiqui duo libri, ἐπέμειναν. Ibidem duo mass., (6) Reg. quartus, τὸ κείρεσθαι. 132. Καὶ ὁ υἱός σου ὁ κάλλιστος, ὃν ἤγάπησας, (9) Colb. secundus, ἔσται. (10) Sic quinque mss. At editi, χρυσοῦ καὶ ἀργύ (7) Reg. quartus, αἰσχροῖς· sed in ora illius ip- βαρυτίμων. Sed si paulo diversa est scriptura, ca- (8) Veteros quidam libri, ἀντιπεριβαλεῖν.

ὀσφραντὰ περιεργίας τὰ παρὰ φύσιν ἐπιζητοῦσαι, καὶ τῶν κατὰ φύσιν ἐξέπιπτον· οὐκ ἀνεχόμεναι γὰρ ἀναπνεῖν ψιλὸν ἀέρα, ἀλλὰ μύροις αὐτὸν καταχρων νῦσαι καὶ θυμιάμασιν, ὕστερον οὐδὲ καθαρὸν ἀέρα, ἀλλὰ κονιορτῷ τοῦτον ἀναμεμιγμένον ἀνέπνεον· οὔ νως ἐπειδὴ τῷ ἐκ τῆς φύσεως κόσμῳ τῶν τριχών, ὃς ἀντὶ περιβολαίου δέδοται ταῖς γυναιξίν, οὐκ ἐπ- έμενον (5), ἀλλὰ ἐμπλοκίοις τιςὶ τὰς τρίχας συγκα ταπλέκουσαι, φορτικῶς ἑαυτὰς ἐκαλλώπιζον, καὶ τοῦ κατὰ φύσιν κόσμου ἀπεστερήθησαν, καὶ ἐγέ νοντο ἀωρότατον θέαμα ἐν τῇ ἀποβολῇ τῶν τριχών, ὅς οἰκεῖος καὶ συγγενής κόσμος παρ᾽ αὐτῆς τῆς φύσ σεως ταῖς γυναιξὶ περιβέβληται. Εἰ γὰρ αἰσχρὸν γυναικὶ τὸ κείρασθαι (β) ἢ ξυρᾶσθαι, πόσω δήπου αἴσχιον, φαλάκρωμα ἔχειν, ἐπὶ συμφέροντι τὴν δυσ- μορφίαν ἐπάγον ταῖς κακῶς τὴν ὥραν διαθεμέναις ; ᾿Αντὶ δὲ τοῦ χιτῶνος τοῦ μεσοπορφύρου περιζώσῃ σάκκον. Καὶ τοῦτο ἐπὶ συμφέροντι τῶν ὡραϊζομένων οἰκονομῶν ὁ Κύριος τὴν μεταβολὴν ταύτην γενέσθαι προστάσσει. Διότι ἡ μὲν πορφυρὶς ἀβρότητος καὶ ἀλαζονείας ἐστὶν ἀφορμή· ὁ δὲ σάκκος συντριμμοῦ καὶ ταπεινώσεώς ἐστιν ἐφόδιον. Καὶ ὁ μὲν τὴν ἀλουρο γίδα περικείμενος, πεσεῖν εἰς γῆν καὶ προσκυνεῖν τὸν Θεὸν κατοκνεῖ, φειδοῖ τοῦ κόσμου, μὴ τῆς ἐσθῆτος τὸ ἄνθος διαλυμήνηται· ὁ δὲ τὸν σάκκον περικείμενος, πάντα τόπον ἐπιτήδειον ἑαυτῷ εἰς προσκύνησιν τίθεται. ἕξεις διὰ τὰ ἔργα σου. Ὥσπερ ἐπὶ τῆς κατὰ τὰ Β ἐν πλοκίοις. ἐμπλοκίοις, μαχαίρα πεσεῖται. Τοῖς ἐν ἔθεσι μοχθηροῖς (7) μέλ λουσιν ἀνατρέφεσθαι, λυσιτελέστερον πολλῷ προαπελ θεῖν τῆς ἀκμῆς, ἢ ἐπὶ πλέον τῆς πονηρᾶς τών γου νέων ἀγωγῆς ἀναπίμπλασθαι. Υἱὸν οὖν ἔσχες, ἤτοι τῷ σώματι κάλλιστον, ἢ τοῖς μητρικοῖς ὀφθαλμοῖς τοιοῦτον φαινόμενον. Οὗτος ἐν αὐτῇ τῇ ἀκμῇ καὶ τῷ ἄνθει τῆς ἡλικίας τεθνήξεται. Καὶ ἡ ἐπίτασις τοῦ κακοῦ, οὐ τὸν αὐτόματον, οὐδὲ τὰς ἐς της φύ σεως θάνατον, ἀλλὰ βιαίως ἐκ πολεμίας χειρός, τραυματίας μαχαίρα. Καὶ οἱ ἰσχύοντες ὑμῶν μα χαίρα πεσοῦνται. Καὶ ταῦτα παθοῦσα, οὐδὲ τὴν πρὸς τὸ ἀμύνασθαι δύναμιν ἔξει. Παραμυθία γὰρ ἐν κακοῖς τὸ ἐπαμῦναι τοῖς ἀνῃρημένοις, καὶ τοῖς ἴσοις ἀντιπεριβάλλειν (8) τοὺς λελυπηκότας. Σοὶ δὲ οὐδὲ τοῦτο ὑπάρξει. Οἱ γὰρ ἐν ἡλικία πάντες τελευτή- σουσιν ἐν πολέμῳ, ὥστε τὴν ἄχρηστον ἡλικίαν πε- ριλειφθῆναι· ἢ διὰ τὸ ἀβοήθητος εἶναι, εὔκολός ἐστι (9) πάντα παθεῖν, ἅπερ ἂν δοκῇ τοῖς πολεμίοις, Καὶ ταπεινωθήσονται καὶ πενθήσουσιν αἱ θῆκαι τοῦ κόσμου ὑμῶν. Χρυσίου καὶ ἀργυρίου (40) θήκαι, ρου. που μοχθηροῖς. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. pitis aureo, calvitium habebis propter opera tua. A Quemadmodum illæ præ nimia rerum ad odoratum attinentium sollicitudine requirentes quæ erant præ- ter naturam,ab his quæ ex natura sunt,exciderunt; haud enim aeris simplicis aspiratione contents, sed unguentis suffimentisque eum imbuentes, postmo- dum ne aerem quidem purum, sed pulverem per. mistum spiritu duxerunt: hunc ad modum propte- rea quod in nativo capillorum ornatu, mulieribus pro velamine dato 7,non permansere, sed reticulis quibusdam capillos implicantes, ad fastidium usque se ipse adornabant, ornamento etiam naturali spo- liatæ sunt, atque amissis crinibus (quo ornatu ceu proprio nativoque ab ipsa natura vestitæ mulieres sunt) eædem facta sunt spectaculum fœdissimum. Etenim, si fœdum est mulieri tonderi aut radi " : quanto utique foedias fuerit ipsam deturpari calvi- tio, quod tamen eis quæ sua venustate male utun- tur, deformitatem utiliter inducit ? Pro tunica au- tem clavatæ purpuræ circumcingeris sacco.Id quoque sancit Dominusin commodum earum quæ471suum decorem ostentant, hancque fieri jubet permutatio- nem. Quandoquidem vestis purpurea mollitiei et jactantiæ materia est et occasio : saccus vero con- tritionis humilitatisque comparandæ facultatem præ- bet. Et qui purpura indutus est, abjicere se in ter- ram, Deumque adorare fastidit, cavetque ornatui, ne scilicet vestis suæ color deformetur: qui vero amictus est sacco, omnem locum sibi ad adoran- dum idoneum esse ducit. B C dilexisti, gladio cadet. Praestiterit iis, qui pravis moribus essent informandi, præripi morte ante adolescentiam quam diutius educatione mala a pa- rentibus imbui. Habebas igitur filium, aut corpore pulcherrimum, aut qui maternis oculis talis esse videretur. Hic in ipsa juventute et in ætatis flore morietur.Et hinc malum augetur, quod nequaquam morte sponte proveniente,aut naturali, sed violenta sublatus e medio est, utpote per manum hostilem gladio sauciatus. Et fortes vestri gladio cadent. Et hæc dum patietur, ne ulciscendi quidem facultas ei suppetet. Nam ulcisci interfectos, eisque qui mwro- rem conficiunt, vices rependere, in malis solatium est. At ne hoc quidem penes te erit. Qui enim ætate vigent,morituri sunt in bello omnes, adeo ut relin- quenda sit ætas inutilis sola et imbellis, quæ cum D auxilio sit destituta, ad omnia mala toleranda valde estexposita,quæ ei inferre visum fuerit hostibus. VERS. 26.Ee humiliabuntur et lugebunt thecæ ornatus vestri. Thecæ auri et argenti, vestisque sumptuosæ et pre- I Cor. xi, 15. ibid. 6. Alii duo mss. cum editis unica voce, bene. Neo ita multo post, ubi in excusis legitur, λυτίμων,scriptum invenimus in quinque codicibus, sius libri legitur, dem plane sententia est. 132. VERS. 25. Et filius tuus pulcherrimus, quem (5) Antiqui duo libri, ἐπέμειναν. Ibidem duo mass., (6) Reg. quartus, τὸ κείρεσθαι. 132. Καὶ ὁ υἱός σου ὁ κάλλιστος, ὃν ἤγάπησας, (9) Colb. secundus, ἔσται. (10) Sic quinque mss. At editi, χρυσοῦ καὶ ἀργύ (7) Reg. quartus, αἰσχροῖς· sed in ora illius ip- βαρυτίμων. Sed si paulo diversa est scriptura, ca- (8) Veteros quidam libri, ἀντιπεριβαλεῖν.

καὶ ἐσθῆτος πολυτελοῦς, καὶ λίθων βαρυτίμων, ἕως μὲν ἂν ἔχῃ τὰ κειμήλια, πολλῆς ἀξιοῦται σπουδῆς καὶ ἐπιμελείας· ἐν οἴκοις ὀχυροῖς ἀποκείμενα (11) ἐπὶ ὑψηλῶν τόπων, καὶ μοχλοὶ, καὶ κλεῖς, καὶ σφρα γίδες, καὶ φύλακες, καὶ πάντα τὰ πρὸς ἀσφάλειαν καὶ φυλακὴν ἐπινοούμενα· ἐπειδὰν δὲ κενὰ τῶν κει- μηλίων (42) ἀποδειχθῇ, ἐμελημένα καὶ παραῤῥιπτού- μενα παρορᾶται. Ταῦτα καὶ ἡμᾶς ὠφελείτω, ὅτι ψυχαί, αἱ δεξάμεναι τοῦ θείου λόγου τὴν δωρεάν, ἀποθῆκαι γεγόνασι τῶν τιμίων τοῦ ἐν τοῖς θείοις θηρ σαυροῖς ἀποκεῖσθαι ἄξιαι· ἐπειδὰν δὲ κεναὶ τῶν θείων κόσμων ἀποδειχθῶσι, ταπεινωθήσονται ἀποῤῥιφεῖσαι, ἀχρηστίαν καταγνωσθεῖσαι. Διὰ τοῦτο χρειών θη (13), φησίν, Ἰεχονίας, ὡς σκεῦος, οὗ οὐκ ἔστι χρεία. Ἵνα οὖν μένωμεν ἐν ταῖς βασιλικαῖς ἀπο- θήκαις, μὴ προδῶμεν τοῖς κλέπταις τὸν πολυτίμη τον μαργαρίτην, ὃν ἐπιστεύθημεν. exΟΘΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Δ' (44). ἑνὸς, λέγουσαι, Τὸν ἄρτον ἡμῶν φαγόμεθα, καὶ τὰ ἱμάτια ἡμῶν περιβαλούμεθα, πλὴν τὸ ὄνομά σου κεκλήσθω ἐφ' ἡμᾶς· ἄφελε τὸν ὀνειδισμόν ἀφ᾿ ἡμῶν. Ὡς πρὸς τὸ ῥητὸν, δοκεῖ ὀλιγότητα ἀνδρῶν ἐκ πολέμων ἢ νόσων ἐπιγενομένων τῷ λαῷ κατ' ὀργὴν τοῦ Θεοῦ ὁ λόγος σημαίνειν, ὥστε ὑπὲρ τοῦ μὴ ἄγονον εἶναι μηδὲ στεῖραν, ἅπερ ἐν κατάρᾳ τοῖς πάλαι λελόγισται, ἀπερυθριν τὰς γυναῖκας καὶ ἑνὸς ἀνδρὸς πλείους ἐπιλαμβάνεσθαι, καὶ τὸν ἐπὶ τῇ προστασία πλειόνων γυναικῶν ἀγῶνα αὐτοῦ παραμυ βουμένας λέγειν· Τὸν ἄρτον ἡμῶν φαγόμεθα, καὶ τὰ ἱμάτια (45) ἡμῶν περιβαλούμεθα. Αφεὶς οὖν τὴν ἐπὶ τῷ πορισμῷ ἀναγκαίαν μέριμναν, τὸ ὄνομά σου χρῆσον ἡμῖν εἰς τὸ διαφυγεῖν ἡμᾶς τὸν ἐπὶ τῇ ἐρησ μία ὀνειδισμόν. Τὸ μὲν κατὰ λέξιν, τοῦτο· ἡ δὲ ὑπό- νοια καὶ ἐπὶ μειζόνων ἔρευναν προκαλεῖται ἡμῶν · τὸν νοῦν τίς οὖν ἐν τόπῳ δυσθεωρήτῳ καὶ πολὺ τὸ Η διασκιασμένον ἐκ τῆς ἀσαφείας ἔχοντι, τοιαύτη τις ἡμῖν περὶ τῶν ἑπτὰ γυναικῶν ἔννοια υποπίπτει, ὅτι πολλαχοῦ καὶ ὁ βίος οὗτος καὶ ὁ κατὰ σάρκα Ἰσραὴλ ἐπὶ τοῦ (46) ἑπτὰ λαμβάνονται. Ὁ μὲν περὶ τὰ ἐν γενέσει πράγματα χρόνος, διότι ἀπὸ ἑπτὰ ἡμερῶν ανακυκλουμένων πληροῦται. Ὅθεν καὶ ὁ μετὰ τὴν κατάστασιν ταύτην αἰών, ὀγδόη εἴρηται ἐν τῇ Γρα- * ΧΧΙΙ, 28. ἀποκείμενα. ὡς ἡμελημέν να, ἕως μὲν ἂν ταῦτα πράγματα ἔχῃ, αποκείμενα ἀποκείμεναι, νος ἀποκείμεναι μίων κόσμων, σκεῦος οὔ. σκεῦος ὤν, καὶ τὰ ἱμάτια. καὶ τὸ ἱμάτιον. πορισμῷ τῶν ἀναγκαίων. των. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. IV. excel- A tiosorum lapidum,quandiu supellectili pretiosa re B plentur,studio multo atque diligentia asservantur, seponunturque in tutis dium partibus et in sis locis. Atque adhibentur vectes, claves, sigilla, custodes, ac tandem omnia, quæ ad munimen et custodam sunt excogitata. Sed postquam capsa istæ supellectili sunt exinanit, jam neglecta et dereli- ctæ, contemptui habentur. Hæc et nobis prosint : quippe eæ animæ,quæ verbi divini donum accepe- runt, pretiosarum rerum factæ sunt apothecæ, di- gnæ utique quæ in divinis thesauris recondantur, Cum autem deprehensæ fuerint divinis ornamentis vacuæ, humiliabuntur utpote abjectæ,et de inutili- tate damnatæ. Eam ob rem Inutilis, inquit, factus est Jechonias, sicut vas, cujus nullas est usus ". Ita- que ut maneamus id regalibus apothecis, pretiosam hano margaritam nobis concreditam furibus ne prodamus. C Jerem. Deut. vu, 14. li, Aliquanto post editi, recte, ut nobis quidem videtur. Putamus igitur bec ita intelligenda esse, quasi scriptum fuisset, etc., quandiu res ejus- modi pretiosam supellectilem, includunt, eto. Quod cum non animadverterent librarii, pro scripserunt, ut ad vocem Oxat referri posset. At Socula dę in quin- que mss. deest. pretiosis ornamentis. CAPUT IV. hominem unum, dicentes : Panem nostrum manduca- bimus, et vestimentis nostris opieremur : cæterum no- men tuum vocetur super nos : aufer opprobrium a nobis.Ad litteram quod attinet, sententia ist- hæc virorum paucitatem quæ in populo ex bellis, aut morbis ob Dei iram contigerat, videtur signifi- care. Itaque ne qua infecunda aut sterilior esset, quod utrumque apud veteres maledicto fuit ob- noxium 79, mulieres plures omni pudore posito apo prehendunt virum unum, atque molestiam quam ei illud in plures mulieres regimen exhibere potuiss set, solature dicunt: Panem nostrum manducabi- mus, et vestimentis nostris operiemur Ea igitur solli- citadine quæ ad quæstum faciendum necessaria est omissa nomen tuum nobis commoda, ut solitudinis nostræ probrum effugiamus et dedecus. Hæc est uti. que nativa et propria verborum significatio: sensus autem figuratus ad majora investiganda mentem no- stram invitat. Quemadmodum igitur si versaremur in loco quem conspicere vix possis, quemque tene- bræ multæ operiant ob obscuritatem; aliquid ejus- modi de his septem mulieribus cogitamus, nimirum quod et vita hæc, et is qui secundum carnem est Israel per septenarium numerum plerumque desi- inhonoratus. Ibidem vetus Combefisii codex cum aliis tribus, Alter et editi, corrupte. longe quinque mss., Editi, Statim editi, At mss. quin- que ut in contextu. 133. Καὶ ἐπιλήψονται ἑπτὰ γυναῖκες ἀνθρώπου (44) Antiqui quinque libri, ἀποκείμεναι. Εditi 30- 12) Sic nostri libri veteres. Editi vero, τῶν το 133. VERS. 1. Et apprehendent septem mulieres (13) Apud LXX, pro ἠχρεώθη legitur ήτιμώθη, (14) Titulus nullus in mss. positus est. Haud (45) Hic veteres duo libri rursus, καὶ τὸ ἱμάτιον. (46) Libri quinque antiqui, ἐπὶ τοῦ. Editi, ἐπὶ

καὶ ἐσθῆτος πολυτελοῦς, καὶ λίθων βαρυτίμων, ἕως μὲν ἂν ἔχῃ τὰ κειμήλια, πολλῆς ἀξιοῦται σπουδῆς καὶ ἐπιμελείας· ἐν οἴκοις ὀχυροῖς ἀποκείμενα (11) ἐπὶ ὑψηλῶν τόπων, καὶ μοχλοὶ, καὶ κλεῖς, καὶ σφρα γίδες, καὶ φύλακες, καὶ πάντα τὰ πρὸς ἀσφάλειαν καὶ φυλακὴν ἐπινοούμενα· ἐπειδὰν δὲ κενὰ τῶν κει- μηλίων (42) ἀποδειχθῇ, ἐμελημένα καὶ παραῤῥιπτού- μενα παρορᾶται. Ταῦτα καὶ ἡμᾶς ὠφελείτω, ὅτι ψυχαί, αἱ δεξάμεναι τοῦ θείου λόγου τὴν δωρεάν, ἀποθῆκαι γεγόνασι τῶν τιμίων τοῦ ἐν τοῖς θείοις θηρ σαυροῖς ἀποκεῖσθαι ἄξιαι· ἐπειδὰν δὲ κεναὶ τῶν θείων κόσμων ἀποδειχθῶσι, ταπεινωθήσονται ἀποῤῥιφεῖσαι, ἀχρηστίαν καταγνωσθεῖσαι. Διὰ τοῦτο χρειών θη (13), φησίν, Ἰεχονίας, ὡς σκεῦος, οὗ οὐκ ἔστι χρεία. Ἵνα οὖν μένωμεν ἐν ταῖς βασιλικαῖς ἀπο- θήκαις, μὴ προδῶμεν τοῖς κλέπταις τὸν πολυτίμη τον μαργαρίτην, ὃν ἐπιστεύθημεν. exΟΘΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Δ' (44). ἑνὸς, λέγουσαι, Τὸν ἄρτον ἡμῶν φαγόμεθα, καὶ τὰ ἱμάτια ἡμῶν περιβαλούμεθα, πλὴν τὸ ὄνομά σου κεκλήσθω ἐφ' ἡμᾶς· ἄφελε τὸν ὀνειδισμόν ἀφ᾿ ἡμῶν. Ὡς πρὸς τὸ ῥητὸν, δοκεῖ ὀλιγότητα ἀνδρῶν ἐκ πολέμων ἢ νόσων ἐπιγενομένων τῷ λαῷ κατ' ὀργὴν τοῦ Θεοῦ ὁ λόγος σημαίνειν, ὥστε ὑπὲρ τοῦ μὴ ἄγονον εἶναι μηδὲ στεῖραν, ἅπερ ἐν κατάρᾳ τοῖς πάλαι λελόγισται, ἀπερυθριν τὰς γυναῖκας καὶ ἑνὸς ἀνδρὸς πλείους ἐπιλαμβάνεσθαι, καὶ τὸν ἐπὶ τῇ προστασία πλειόνων γυναικῶν ἀγῶνα αὐτοῦ παραμυ βουμένας λέγειν· Τὸν ἄρτον ἡμῶν φαγόμεθα, καὶ τὰ ἱμάτια (45) ἡμῶν περιβαλούμεθα. Αφεὶς οὖν τὴν ἐπὶ τῷ πορισμῷ ἀναγκαίαν μέριμναν, τὸ ὄνομά σου χρῆσον ἡμῖν εἰς τὸ διαφυγεῖν ἡμᾶς τὸν ἐπὶ τῇ ἐρησ μία ὀνειδισμόν. Τὸ μὲν κατὰ λέξιν, τοῦτο· ἡ δὲ ὑπό- νοια καὶ ἐπὶ μειζόνων ἔρευναν προκαλεῖται ἡμῶν · τὸν νοῦν τίς οὖν ἐν τόπῳ δυσθεωρήτῳ καὶ πολὺ τὸ Η διασκιασμένον ἐκ τῆς ἀσαφείας ἔχοντι, τοιαύτη τις ἡμῖν περὶ τῶν ἑπτὰ γυναικῶν ἔννοια υποπίπτει, ὅτι πολλαχοῦ καὶ ὁ βίος οὗτος καὶ ὁ κατὰ σάρκα Ἰσραὴλ ἐπὶ τοῦ (46) ἑπτὰ λαμβάνονται. Ὁ μὲν περὶ τὰ ἐν γενέσει πράγματα χρόνος, διότι ἀπὸ ἑπτὰ ἡμερῶν ανακυκλουμένων πληροῦται. Ὅθεν καὶ ὁ μετὰ τὴν κατάστασιν ταύτην αἰών, ὀγδόη εἴρηται ἐν τῇ Γρα- * ΧΧΙΙ, 28. ἀποκείμενα. ὡς ἡμελημέν να, ἕως μὲν ἂν ταῦτα πράγματα ἔχῃ, αποκείμενα ἀποκείμεναι, νος ἀποκείμεναι μίων κόσμων, σκεῦος οὔ. σκεῦος ὤν, καὶ τὰ ἱμάτια. καὶ τὸ ἱμάτιον. πορισμῷ τῶν ἀναγκαίων. των. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. IV. excel- A tiosorum lapidum,quandiu supellectili pretiosa re B plentur,studio multo atque diligentia asservantur, seponunturque in tutis dium partibus et in sis locis. Atque adhibentur vectes, claves, sigilla, custodes, ac tandem omnia, quæ ad munimen et custodam sunt excogitata. Sed postquam capsa istæ supellectili sunt exinanit, jam neglecta et dereli- ctæ, contemptui habentur. Hæc et nobis prosint : quippe eæ animæ,quæ verbi divini donum accepe- runt, pretiosarum rerum factæ sunt apothecæ, di- gnæ utique quæ in divinis thesauris recondantur, Cum autem deprehensæ fuerint divinis ornamentis vacuæ, humiliabuntur utpote abjectæ,et de inutili- tate damnatæ. Eam ob rem Inutilis, inquit, factus est Jechonias, sicut vas, cujus nullas est usus ". Ita- que ut maneamus id regalibus apothecis, pretiosam hano margaritam nobis concreditam furibus ne prodamus. C Jerem. Deut. vu, 14. li, Aliquanto post editi, recte, ut nobis quidem videtur. Putamus igitur bec ita intelligenda esse, quasi scriptum fuisset, etc., quandiu res ejus- modi pretiosam supellectilem, includunt, eto. Quod cum non animadverterent librarii, pro scripserunt, ut ad vocem Oxat referri posset. At Socula dę in quin- que mss. deest. pretiosis ornamentis. CAPUT IV. hominem unum, dicentes : Panem nostrum manduca- bimus, et vestimentis nostris opieremur : cæterum no- men tuum vocetur super nos : aufer opprobrium a nobis.Ad litteram quod attinet, sententia ist- hæc virorum paucitatem quæ in populo ex bellis, aut morbis ob Dei iram contigerat, videtur signifi- care. Itaque ne qua infecunda aut sterilior esset, quod utrumque apud veteres maledicto fuit ob- noxium 79, mulieres plures omni pudore posito apo prehendunt virum unum, atque molestiam quam ei illud in plures mulieres regimen exhibere potuiss set, solature dicunt: Panem nostrum manducabi- mus, et vestimentis nostris operiemur Ea igitur solli- citadine quæ ad quæstum faciendum necessaria est omissa nomen tuum nobis commoda, ut solitudinis nostræ probrum effugiamus et dedecus. Hæc est uti. que nativa et propria verborum significatio: sensus autem figuratus ad majora investiganda mentem no- stram invitat. Quemadmodum igitur si versaremur in loco quem conspicere vix possis, quemque tene- bræ multæ operiant ob obscuritatem; aliquid ejus- modi de his septem mulieribus cogitamus, nimirum quod et vita hæc, et is qui secundum carnem est Israel per septenarium numerum plerumque desi- inhonoratus. Ibidem vetus Combefisii codex cum aliis tribus, Alter et editi, corrupte. longe quinque mss., Editi, Statim editi, At mss. quin- que ut in contextu. 133. Καὶ ἐπιλήψονται ἑπτὰ γυναῖκες ἀνθρώπου (44) Antiqui quinque libri, ἀποκείμεναι. Εditi 30- 12) Sic nostri libri veteres. Editi vero, τῶν το 133. VERS. 1. Et apprehendent septem mulieres (13) Apud LXX, pro ἠχρεώθη legitur ήτιμώθη, (14) Titulus nullus in mss. positus est. Haud (45) Hic veteres duo libri rursus, καὶ τὸ ἱμάτιον. (46) Libri quinque antiqui, ἐπὶ τοῦ. Editi, ἐπὶ

Α φῇ· καὶ ψαλμοὶ ὑπὲρ τῆς ὀγδόης, ἀντὶ τοῦ, ὑπὲρ τοῦ μετὰ τὸν χρόνον τοῦτον αἰῶνος. Πολλαχοῦ δὲ καὶ οἱ ἐν τῷ φανερῷ Ἰουδαῖοι, καὶ ἡ κατὰ αὐτοὺς πολι- τεία ἐπὶ τοῦ ἑπτὰ λαμβάνονται. Δὸς μερίδα, φησί, τοῖς ἑπτὰ, καί γε τοῖς ὀκτώ· ὡς καὶ τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης ὀφειλούσης λαβείν τινα μαρτυρίαν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ ἥκειν, καὶ τῆς Καινῆς, καὶ εἰς μίαν ἀλλήλαις ἐλθεῖν συμφωνίαν. Αἱ οὖν ἑπτὰ γυναῖκες, ἡ Διαθήκη ἡ Παλαιά· ἐπιλήψεται ἀνθρώπου ἑνὸς, τοῦ Κυρίου, ὃς οὐχὶ εἰς τῶν πολλῶν ἐστιν, ἀλλ᾽ εἷς ἐστι· λέγουσαι, ὅτι τὸν ἄρτον ἡμῶν φαγόμεθα, τουτέστι μενοῦμεν γὰρ ἐσόμεθα τῶν μελλόντων, καὶ εἰκόνες τῶν ἐπου- ρανίων. Μόνον τὸ τοῦ Χριστοῦ ὄνομα κεκλήσθω (48) τῇ Παλαιᾷ, ἵνα ὁ ὀνειδισμὸς τῆς ἀχρηστίας ἀφαιρεθῇ. Δύναται δὲ κπὶ ἡ συναλωγὴ Ἰσραὴλ, ἀποθανόντος πρὸς τὸ ᾧ θέλει γαμηθεῖσα, μὴ χρηματίζειν μοιχα- λις, τῷ νυμφίῳ λόγῳ προσελθοῦσα, καὶ οἱονεὶ ἐρωτι- κῶς ἀντεχομένη αὐτοῦ, λέγειν· Τὸ ὄνομά σου κεκλή- σθω ἐφ' ἡμᾶς. Β τοῦ νόμου ἐν ᾧ κατείχετο, ἐλευθέρα γενομένη (19), ι πνεύματά εἰσιν, ἃ μικρὸν ὕστερον ὁ αὐτὸς οὗτος προ- φήτης καταριθμεῖσθαι μέλλει, ὡς ἐπαναπαυόμενα ἐπὶ τὸν ἐκ τῆς ῥίζης Ἰεσσαὶ ἐξανθήσειν μέλλοντα πνεῦμα σοφίας καὶ συνέσεως, πνεῦμα βουλῆς καὶ ισχύος, πνεῦμα γνώσεως καὶ εὐσεβείας, πνεῦμα φό- βου Θεοῦ· ἅπερ διὰ τὸ πάντας ἐκκλῖναι, καὶ ἅμα ἀχρειωθῆναι, οὐκ ἔχοντα ᾧ ἐπαναπαύσεται ἀγαπη τῶς, τοῦ κατὰ τὸν Κύριον ἀνθρώπου λαβόμενα, ποιεῖ τὰ ἀπαγεγραμμένα. ᾿Αργεῖ γὰρ τὸ πνεῦμα τῆς γνώ- σεως καὶ τῆς εὐσεβείας ἐν καιροῖς, ὅτε οὐκ ἔτιν ὁ συνιών, οὐκ ἔστιν ὁ ἐκζητῶν τὸν Θεόν· καὶ οἰονεὶ ὄνειδός ἐστι ταῖς ἀρεταῖς τὸ μηδένα εἶναι τὸν ἀντ- εχόμενον αὐτῶν, ἀλλ' οἱονεὶ χηρεύειν αὐτὰς ἀπορία τῆς ὑποδεχομένης αὐτὰς ψυχῆς. Τὸ γὰρ μηδένα δυ νηθῆναι ἐλεῖν τῷ οἰκείῳ κάλλει, ἀλλ' ἐναπομείναι τῇ ἐρημίᾳ, ὥσπερ καὶ τῶν ἀρετῶν δοκεῖ καθάπτεσθαι. Ὁ δὲ ἐν ἑαυτῷ (20) πᾶν εἶδος ἀρετῆς κατὰ τὴν ἄκραν τελείωσιν ἐπιδεικνύναι μέλλων, ἀφαιρεῖ τὸν ὀνειδι- σμὸν ἀπ' αὐτῶν. Καὶ ἐπειδὴ καὶ παρὰ τοῖς ἀγνοοῦ- σι τὸν Θεὸν δοκοῦσιν ἐπιτηδεύεσθαι γνῶσις, καὶ σύνεσις, καὶ βουλή, καὶ ἰσχὺς, καὶ σοφία, καὶ εὐσέβεια, ἀξιοῦσι τὸ Χριστοῦ ὄνομα ἐπικεκλῆσθαι αὐταῖς. ἐν βουλῇ μετὰ δόξης ἐπὶ τῆς γῆς, τοῦ ὑψῶσαι καὶ (21) δοξάσαι τὸ καταλειφθὲν τοῦ Ισραήλ. ΧΙ, 2. Ι ἐσόμεθα καὶ τύπος τῶν. Δt καὶ τύπος, ἐπικεκλήσθω. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. gnentur.Tempus quidem in rebus initio creandis in- sumptum significatur,quia septena dierum conver- sione ac circuitione completur so. Unde et æterni- ´tas statum hunc secutura, in Scriptura dicta est Octava. Hinc psalmi pro octava 81, id est, pro 88- oulo huic tempori successuro. Sed et qui in mani- festo sunt Judæi 82, et ipsorum regimen sæpe de se- ptenario numero accipiuntur. Da, inquit, partem ipsis septem, et quidem ipsis octo 83.Nam Testamen- tum, tum Vetus,tum Novum,testimonium accipere debent, quod veniant a Deo,unamque mutuam so- cietatem ineant ac concordiam.Itaque mulieres se- ptem adumbrant Vetus Testamentum.Apprehendet hominem unum, Dominum, qui non unus est ex multis, sed tamen unus est. Dicunt, Panem nostrum comedemus,hoc est, in nostro substantiæ modo ma- B cœ- nebimus. Etenim futurorum erimus umbra s, ca- lestiumque imagines. Vocetur duntaxat nomen Chri- sti in Veteri Testamento,ut inutilitatis opprobrium auferatur. Sed et Israelis synagoga, ea qua detine- batur lege destructa, jam libera facta, et cui velit nupta potest vocari non adultera 8, tametsi ad sponsum Verbum accedit, eique veluti amatori com- plexu adhærescens valet dicere: Nomen tuum vocetur super nos. ' septem septem esse spiritus, quos paulo post enu- moraturus est ille ipse propheta, tanquam requie- turos super eum, qui ex radice Jesse ceu flos erat Grapturus:spiritum,inquam, sapientiæ et intellectus, spiritum consilii et fortitudinis,spiritum scientiæ et pietatis,spiritum timoris Dei 88.Qui quidem spiritus propterea quod declinarent omnes, simulque fierent inutiles 88, nec haberent in quo amanter requiesce- rent, apprehendunt Domini hominem, ac ea quæ sunt scripta, implent. Nam spiritus scientia et pie- tatis vacat,et otiosus manet tum cum non est qui intelligat, aut exquirat Deum 80. Atque id virtutibus quasi probro est et dedecori, neminem reperiri qui eas amplectatur, sed eas, anima quæ ipsas suscipiat deficiente, esse tanquam viduas. Quia enim sua ipsarum pulchritudine capere nemi- nem possunt, sed permanent in solitudine, per hoc et virtutes ipsæ quasi perstringi videntur. Qui au- tem in se ipso omne virtutis genus summe et perfe- otissime erat demonstraturus, is aufert ab eis op- probrium et ignominiam. Et quoniam ab iis etiam. qui Deum ignorabant, scientiam, intelligentiam, consilium, fortitudinem, sapientiam, pietatemque excoli compertum est, postulant Christi nomen su- per se invocari. C D minus in consilio cum gloria super terram, ut exal- tet et glorificet quod derelictum est ex Israel. Isthæo Gen. 11, 2. Psal. vi. 1, et xi, 1. Rom. II, 28. Eccle. Coloss. II, 17. Cor. VII, * Rom. VII, 3. [sa. XI, 2-3. Psal. XIII, 3. ibid. 2. 39. illud, in no- stris mss. non legitur, ob idque deletum est. editis, quæ de Christo Domino accipienda esse, satis, ni fallor, a quovis intelligitur. mss., xal. (47) ἐπὶ τοῦ ἡμετέρου μέτρου τῆς ὑποστάσεως. Σκιὰ 134. Dictum aulem est a quibusdam, mulieres 434. Εἴρηται δέ τισιν, ὅτι αἱ ἑπτὰ γυναῖκες ἑπτὰ 135. VERS. 2. In die autem illa splendescet Do- 135. Τῇ δὲ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ἐπιλάμψει ὁ Κύριος (47) Veteres tres libri, μένομεν. Statim editi, (48) Antiqui duo libri, κυκλήσθω. Alii tres cum (49) Editi, γινομένη. At mss. quinque. γενομένη. (20) Antiqui quinque libri, ἑαυτῷ. Editi, αὐτῷ· (24) Editi et Reg. tertius, καὶ τοῦ: Alii quatuor

Α φῇ· καὶ ψαλμοὶ ὑπὲρ τῆς ὀγδόης, ἀντὶ τοῦ, ὑπὲρ τοῦ μετὰ τὸν χρόνον τοῦτον αἰῶνος. Πολλαχοῦ δὲ καὶ οἱ ἐν τῷ φανερῷ Ἰουδαῖοι, καὶ ἡ κατὰ αὐτοὺς πολι- τεία ἐπὶ τοῦ ἑπτὰ λαμβάνονται. Δὸς μερίδα, φησί, τοῖς ἑπτὰ, καί γε τοῖς ὀκτώ· ὡς καὶ τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης ὀφειλούσης λαβείν τινα μαρτυρίαν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ ἥκειν, καὶ τῆς Καινῆς, καὶ εἰς μίαν ἀλλήλαις ἐλθεῖν συμφωνίαν. Αἱ οὖν ἑπτὰ γυναῖκες, ἡ Διαθήκη ἡ Παλαιά· ἐπιλήψεται ἀνθρώπου ἑνὸς, τοῦ Κυρίου, ὃς οὐχὶ εἰς τῶν πολλῶν ἐστιν, ἀλλ᾽ εἷς ἐστι· λέγουσαι, ὅτι τὸν ἄρτον ἡμῶν φαγόμεθα, τουτέστι μενοῦμεν γὰρ ἐσόμεθα τῶν μελλόντων, καὶ εἰκόνες τῶν ἐπου- ρανίων. Μόνον τὸ τοῦ Χριστοῦ ὄνομα κεκλήσθω (48) τῇ Παλαιᾷ, ἵνα ὁ ὀνειδισμὸς τῆς ἀχρηστίας ἀφαιρεθῇ. Δύναται δὲ κπὶ ἡ συναλωγὴ Ἰσραὴλ, ἀποθανόντος πρὸς τὸ ᾧ θέλει γαμηθεῖσα, μὴ χρηματίζειν μοιχα- λις, τῷ νυμφίῳ λόγῳ προσελθοῦσα, καὶ οἱονεὶ ἐρωτι- κῶς ἀντεχομένη αὐτοῦ, λέγειν· Τὸ ὄνομά σου κεκλή- σθω ἐφ' ἡμᾶς. Β τοῦ νόμου ἐν ᾧ κατείχετο, ἐλευθέρα γενομένη (19), ι πνεύματά εἰσιν, ἃ μικρὸν ὕστερον ὁ αὐτὸς οὗτος προ- φήτης καταριθμεῖσθαι μέλλει, ὡς ἐπαναπαυόμενα ἐπὶ τὸν ἐκ τῆς ῥίζης Ἰεσσαὶ ἐξανθήσειν μέλλοντα πνεῦμα σοφίας καὶ συνέσεως, πνεῦμα βουλῆς καὶ ισχύος, πνεῦμα γνώσεως καὶ εὐσεβείας, πνεῦμα φό- βου Θεοῦ· ἅπερ διὰ τὸ πάντας ἐκκλῖναι, καὶ ἅμα ἀχρειωθῆναι, οὐκ ἔχοντα ᾧ ἐπαναπαύσεται ἀγαπη τῶς, τοῦ κατὰ τὸν Κύριον ἀνθρώπου λαβόμενα, ποιεῖ τὰ ἀπαγεγραμμένα. ᾿Αργεῖ γὰρ τὸ πνεῦμα τῆς γνώ- σεως καὶ τῆς εὐσεβείας ἐν καιροῖς, ὅτε οὐκ ἔτιν ὁ συνιών, οὐκ ἔστιν ὁ ἐκζητῶν τὸν Θεόν· καὶ οἰονεὶ ὄνειδός ἐστι ταῖς ἀρεταῖς τὸ μηδένα εἶναι τὸν ἀντ- εχόμενον αὐτῶν, ἀλλ' οἱονεὶ χηρεύειν αὐτὰς ἀπορία τῆς ὑποδεχομένης αὐτὰς ψυχῆς. Τὸ γὰρ μηδένα δυ νηθῆναι ἐλεῖν τῷ οἰκείῳ κάλλει, ἀλλ' ἐναπομείναι τῇ ἐρημίᾳ, ὥσπερ καὶ τῶν ἀρετῶν δοκεῖ καθάπτεσθαι. Ὁ δὲ ἐν ἑαυτῷ (20) πᾶν εἶδος ἀρετῆς κατὰ τὴν ἄκραν τελείωσιν ἐπιδεικνύναι μέλλων, ἀφαιρεῖ τὸν ὀνειδι- σμὸν ἀπ' αὐτῶν. Καὶ ἐπειδὴ καὶ παρὰ τοῖς ἀγνοοῦ- σι τὸν Θεὸν δοκοῦσιν ἐπιτηδεύεσθαι γνῶσις, καὶ σύνεσις, καὶ βουλή, καὶ ἰσχὺς, καὶ σοφία, καὶ εὐσέβεια, ἀξιοῦσι τὸ Χριστοῦ ὄνομα ἐπικεκλῆσθαι αὐταῖς. ἐν βουλῇ μετὰ δόξης ἐπὶ τῆς γῆς, τοῦ ὑψῶσαι καὶ (21) δοξάσαι τὸ καταλειφθὲν τοῦ Ισραήλ. ΧΙ, 2. Ι ἐσόμεθα καὶ τύπος τῶν. Δt καὶ τύπος, ἐπικεκλήσθω. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. gnentur.Tempus quidem in rebus initio creandis in- sumptum significatur,quia septena dierum conver- sione ac circuitione completur so. Unde et æterni- ´tas statum hunc secutura, in Scriptura dicta est Octava. Hinc psalmi pro octava 81, id est, pro 88- oulo huic tempori successuro. Sed et qui in mani- festo sunt Judæi 82, et ipsorum regimen sæpe de se- ptenario numero accipiuntur. Da, inquit, partem ipsis septem, et quidem ipsis octo 83.Nam Testamen- tum, tum Vetus,tum Novum,testimonium accipere debent, quod veniant a Deo,unamque mutuam so- cietatem ineant ac concordiam.Itaque mulieres se- ptem adumbrant Vetus Testamentum.Apprehendet hominem unum, Dominum, qui non unus est ex multis, sed tamen unus est. Dicunt, Panem nostrum comedemus,hoc est, in nostro substantiæ modo ma- B cœ- nebimus. Etenim futurorum erimus umbra s, ca- lestiumque imagines. Vocetur duntaxat nomen Chri- sti in Veteri Testamento,ut inutilitatis opprobrium auferatur. Sed et Israelis synagoga, ea qua detine- batur lege destructa, jam libera facta, et cui velit nupta potest vocari non adultera 8, tametsi ad sponsum Verbum accedit, eique veluti amatori com- plexu adhærescens valet dicere: Nomen tuum vocetur super nos. ' septem septem esse spiritus, quos paulo post enu- moraturus est ille ipse propheta, tanquam requie- turos super eum, qui ex radice Jesse ceu flos erat Grapturus:spiritum,inquam, sapientiæ et intellectus, spiritum consilii et fortitudinis,spiritum scientiæ et pietatis,spiritum timoris Dei 88.Qui quidem spiritus propterea quod declinarent omnes, simulque fierent inutiles 88, nec haberent in quo amanter requiesce- rent, apprehendunt Domini hominem, ac ea quæ sunt scripta, implent. Nam spiritus scientia et pie- tatis vacat,et otiosus manet tum cum non est qui intelligat, aut exquirat Deum 80. Atque id virtutibus quasi probro est et dedecori, neminem reperiri qui eas amplectatur, sed eas, anima quæ ipsas suscipiat deficiente, esse tanquam viduas. Quia enim sua ipsarum pulchritudine capere nemi- nem possunt, sed permanent in solitudine, per hoc et virtutes ipsæ quasi perstringi videntur. Qui au- tem in se ipso omne virtutis genus summe et perfe- otissime erat demonstraturus, is aufert ab eis op- probrium et ignominiam. Et quoniam ab iis etiam. qui Deum ignorabant, scientiam, intelligentiam, consilium, fortitudinem, sapientiam, pietatemque excoli compertum est, postulant Christi nomen su- per se invocari. C D minus in consilio cum gloria super terram, ut exal- tet et glorificet quod derelictum est ex Israel. Isthæo Gen. 11, 2. Psal. vi. 1, et xi, 1. Rom. II, 28. Eccle. Coloss. II, 17. Cor. VII, * Rom. VII, 3. [sa. XI, 2-3. Psal. XIII, 3. ibid. 2. 39. illud, in no- stris mss. non legitur, ob idque deletum est. editis, quæ de Christo Domino accipienda esse, satis, ni fallor, a quovis intelligitur. mss., xal. (47) ἐπὶ τοῦ ἡμετέρου μέτρου τῆς ὑποστάσεως. Σκιὰ 134. Dictum aulem est a quibusdam, mulieres 434. Εἴρηται δέ τισιν, ὅτι αἱ ἑπτὰ γυναῖκες ἑπτὰ 135. VERS. 2. In die autem illa splendescet Do- 135. Τῇ δὲ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ἐπιλάμψει ὁ Κύριος (47) Veteres tres libri, μένομεν. Statim editi, (48) Antiqui duo libri, κυκλήσθω. Alii tres cum (49) Editi, γινομένη. At mss. quinque. γενομένη. (20) Antiqui quinque libri, ἑαυτῷ. Editi, αὐτῷ· (24) Editi et Reg. tertius, καὶ τοῦ: Alii quatuor

Συνάδει ταῦτα τοῖς προαποδεδομένοις. Οὐ γὰρ ἐπελά- βοντο αἱ ἑπτὰ γυναῖκες ὡς (22) ἀνδρὸς, οὗτος ὡς Κύ ριος ἐπιλάμψει. Ἐπειδὴ γὰρ ἀντεποιήθησαν τοῦ τὸ ὄνομα αὐτοῦ κεκλῆσθαι ἐπ᾿ αὐταῖς, ἀποδεχόμενος αὐ τῶν τὴν προθυμίαν ὁ Θεὸς, ἐπιλάμψει αὐταῖς ἐν βουλῇ μετὰ δόξης ἐπὶ τῆς γῆς· τουτέστι, κεκριμένως καὶ βεβουλευμένως, τὸ ἐκ τῆς κρίσεως ἀγαθὸν χαρι- ζόμενος, καὶ οὐκ ἀβουλεύτως, οὐδὲ ἐκκεχυμένως. Ημέρα δὲ αὕτη (23) ἐστὶν, ἐν ᾗ ἐπιλάμψει ὁ Θεὸς ἐν βουλῇ μετὰ δόξης· αὕτη ἦν αὐτὸς ποιεῖ ὁ ἥλιος τῆς δικαιοσύνης, ὁ Κύριος ἡμῶν, ὁ διδάσκων περὶ ἑαυ τοῦ, ὅτι ἕως ἐστὶν ἐν τῷ κόσμῳ, φῶς ἐστι τοῦ κόσμου· διὸ καὶ παρήνει, ἐργάζεσθαι ἕως ἡμέρα ἐστί. Σημειωτέον δὲ, ὅτι κατ᾿ ἄλλην καὶ ἄλλην ἐπίνοιαν καὶ ἡμέρα λέγεται ὁ παρών βίος, καὶ νύξ ἡ τῆς κρίσ σεως ἡμέρα. Καὶ πάλιν, νὺξ μὲν, ἡ παροῦσα κατά- στασις, ἡμέρα δὲ ὁ προσδοκώμενος αἰών. Τὸ μὲν γὰρ, Εργάζεσθε (24) ἕως ἡμέρα ἐστὶ, σαφῶς εἰς τὸν βίον τοῦτον φέρει τὸν πεφωτισμένον τῇ Χριστοῦ ἐπιγνώ- σει· τὸ δὲ, Ἔρχεται τύξ, περὶ τοῦ μέλλοντος αἰῶν νος εἴρηται, διὰ τὸ σκυθρωπὸν καὶ ἐπίπονον τῶν ἐν ἁμαρτίαις εὑρισκομένων τῆς προσηγορίας ταύτης ἀξιουμένου. Καθὸ καὶ ὁ προφήτης πρὸς τοὺς ἐν ἔρ- γοις μὲν πονηροῖς ὄντας, ἐπείγοντας δὲ τὴν ἡμέραν τῆς ἀνταποδόσεως, Ινα τί ὑμῖν, φησίν, ἡ ἡμέρα Κυρίου ; Καὶ αὕτη ἐστὶ σκότος, καὶ οὐ φῶς. Εμ- παλιν δὲ καὶ (25) ὁ ᾿Απόστολος νύκτα μὲν λέγει τὸν βίον τοῦτον, καὶ διὰ τὴν ἐν αὐτῷ σύγχυσιν, καὶ τὴν ἐκ τῆς σαρκὸς καὶ τῶν βιωτικῶν φροντίδων ἐγγινο- μένην (23) τῷ νῷ, ὡς τὰ πολλὰ, ἐπισκότησιν· ἡμέραν δὲ, τὸν χρόνον τῆς ἀναστάσεως, ἐν τῷ λέγειν· Ἡ νὺξ προέκοψεν (27), ἡ δὲ ἡμέρα ἤγγικε. Καθ' όπου τέραν οὖν ἐὰν βουληθῇς ἐκδοχήν, ἐπιλάμψει ὁ Θεὸς ἐν βουλῇ μετὰ δόξης ἐπὶ τῆς γῆς. Ἐπεὶ οὖν μετὰ βου λῆς ἐπιλάμπει, ἐαυτοὺς ἀξίους ποιήσωμεν πρὸς τὸ χωρῆσαι τὸν φωτισμὸν αὐτοῦ, ὥστε τὸν κατὰ ἀναλο-- γίαν τῆς ἐν ἑκάστῳ ἐπιτηδειότητος τὴν ἔλλαμψιν χα- ριζόμενον, ἐν μείζονι τῇ κατὰ τὴν ψυχὴν ἡμῶν προ- Αρχαία μείζονα καὶ τελειότερα καὶ τὰ παρ᾽ αὐτοῦ παρασχεῖν. Καὶ ὀψώσει (28) τὸ καταλειφθὲν τοῦ Ισραήλ· τουτέστιν, ἐπάνω ποιήσει τῶν ὑλικῶν, καὶ τῇ θεωρία προσάξει τῶν ἀσωμάτων τὸ κατ' ἐκλογὴν χάριτος λείμμα τοῦ Ἰσραήλ. Εἰ δὲ καὶ τὴν δόξαν, ἣν δοξασθήσονται οἱ ἅγιοι. κατὰ τὸ ἀρέσκον τῇ Γραφῇ ποθεῖς μαθεῖν, νόησόν μοι τὴν περὶ τὸ ἡγεμονικὸν τῶν τὰ μεγάλα καὶ θεῖα θεωρούντων ἱεροπρεπή και τάστασιν, ὁποία ἦν περὶ Μωϋσέα, ότε κατηξιώθη ἐν οι οὗτος ὡς Κύριος ἐπιλαμβάνεται, καὶ ἐπιλάμψει, ἐργάζεσθαι· ἕως ἐπιγνώσει. γνώσει. ἐπισ λάμπει. ἐκλάμπει. ἐπιλάμψει. ὑψώσει. COMMENT. IN 18AIAM PROPHETAM. CAP. IV. A cum iis quæ superius tradita sunt, concinunt. Quem B enim mulieres septem apprehenderunt uti virum, ille effulgebit tanquam Dominus. Nam quia nomen ipsius super se vocari desideravere, Deus deside- rium earum comprobans, illucescet ipsis in consi- lio cum gloria super terram ; hoc est certo judicio et consilio, non inconsulte aut effuse id quod ex judicio bonum est tribuens. Dies autem ipsa est, in qua fulgebit Deus in consilio cum gloria. Dies est ipsa, quam facit ipse Sol justitiæ ", noster, qui hoc de seipso docet, se quandiu est in mundo, mundi esse lucem : quocirca admonebat ut operarentur donec dies est ". Adnotandum au- tem est, juxta aliam et aliam notionem, diem dici etiam præsentem vitam, noctem vero judicii diem. Et rursus, nox quidem præsens est status, dies vero, illud quod speratur sæculum. Nam illud, Operamini donec dies est, clare ad hanc vitam refert utpote Christi cognitione illustratam; hoc autem, Venit nox, dictum est de futuro sæculo, quod ob eorum qui in peccatis deprehenduntur mæstitiam ac laborem, sic appellatum est. Quemadmodum et propheta eos compellat qui licet in operibus fagi- tiosis versarentur, nihilominus tamen diem remu- nerationis urgebant : Utquid, inquit, vobis dies Do- mini? et ipsa est tenebræ, et non lux *. Rursus au- tem et Apostolus noctem quidem vocat hanc vitam ob tumultum ipsius et perturbationem, itemque,ob tenebras plerumque a carne et a sæculi hujus solli- citudinibus menti offusas; diem vero vocat resur- rectionis tempus, cum dicit: Nox progressa est, dies acceperis illucescet Deus in consilio cum gloria su- per terram. Quoniam igitur cum consilio illucescit, nosmetipsos-reddamus dignos qui ejus splendorem suscipiamus, sicut qui singulis, prout idonei sunt, fulgorem suum largitur, pro majori animæ nostro studio dona etiam majora perfectioraque submini- stret. Et exaltabit quod derelictum est ex Israel; hoo est,reliquias Israelis secundum electionem gra- tia,supra terrena et crassa attollet, atque ad rerum incorporearum provehet contemplationem. Quod el gloriam, qua afficiendi sunt sancti, discere cupis juxta Scripturæ placitum; excogita, quæso, sacrum illum statum, in quo mens animusque eorum qui magna ac divina contemplantur, consistit. Qualis G autem appropinquavit. Itaque utravis significatione C D erat Moysis status tum cum dignus habitus est, qui Malach. IV, 2. Joan. IX, juncta erat, auctoritate nostrorum quinque_co- dicum delevimus. Mox Colb. secundus cum Reg. itidem secundo Hic uti Dominus apprehenditur, et illu- cescel. et editi, ubi præterea notandum, vocu- lam in editis deesse, sed ex multis mss. addi- tam fuisse. Subinde quinque mss., Editi, antiquis. cessit : sed non desunt qui existiment erratum esse librariorum, qui, quod aut parum attenti essent, aut ignari, levi æque ac facili mutatione ex pro- cessit effecerunt præcessit. Statim tres mss., Reg. secundus, Εditi vero et Reg. tertius, 90. Dominus 4. es ibid. 83 Amos v, 18. * Rom. ×111, 12, * Rom. x1, 5. (22) Vocem ενός, quæ in editis voci ἀνδρός ad- (23) Sio veteres aliquot libri. At editi, αὐτῆς. (24) Sic Regii secundus et quartus. Alii tres mes. (25) Addita est conjunctio xal ex quinque libris (26) Editi, ἐπιγινομένην. At mss. ut in contextu. (27) In Vulgata Rom. XIII, 42, legitur nox præ- (28) Editi, υψώσει καὶ δοξάσει. Αt quinque mss.,

Συνάδει ταῦτα τοῖς προαποδεδομένοις. Οὐ γὰρ ἐπελά- βοντο αἱ ἑπτὰ γυναῖκες ὡς (22) ἀνδρὸς, οὗτος ὡς Κύ ριος ἐπιλάμψει. Ἐπειδὴ γὰρ ἀντεποιήθησαν τοῦ τὸ ὄνομα αὐτοῦ κεκλῆσθαι ἐπ᾿ αὐταῖς, ἀποδεχόμενος αὐ τῶν τὴν προθυμίαν ὁ Θεὸς, ἐπιλάμψει αὐταῖς ἐν βουλῇ μετὰ δόξης ἐπὶ τῆς γῆς· τουτέστι, κεκριμένως καὶ βεβουλευμένως, τὸ ἐκ τῆς κρίσεως ἀγαθὸν χαρι- ζόμενος, καὶ οὐκ ἀβουλεύτως, οὐδὲ ἐκκεχυμένως. Ημέρα δὲ αὕτη (23) ἐστὶν, ἐν ᾗ ἐπιλάμψει ὁ Θεὸς ἐν βουλῇ μετὰ δόξης· αὕτη ἦν αὐτὸς ποιεῖ ὁ ἥλιος τῆς δικαιοσύνης, ὁ Κύριος ἡμῶν, ὁ διδάσκων περὶ ἑαυ τοῦ, ὅτι ἕως ἐστὶν ἐν τῷ κόσμῳ, φῶς ἐστι τοῦ κόσμου· διὸ καὶ παρήνει, ἐργάζεσθαι ἕως ἡμέρα ἐστί. Σημειωτέον δὲ, ὅτι κατ᾿ ἄλλην καὶ ἄλλην ἐπίνοιαν καὶ ἡμέρα λέγεται ὁ παρών βίος, καὶ νύξ ἡ τῆς κρίσ σεως ἡμέρα. Καὶ πάλιν, νὺξ μὲν, ἡ παροῦσα κατά- στασις, ἡμέρα δὲ ὁ προσδοκώμενος αἰών. Τὸ μὲν γὰρ, Εργάζεσθε (24) ἕως ἡμέρα ἐστὶ, σαφῶς εἰς τὸν βίον τοῦτον φέρει τὸν πεφωτισμένον τῇ Χριστοῦ ἐπιγνώ- σει· τὸ δὲ, Ἔρχεται τύξ, περὶ τοῦ μέλλοντος αἰῶν νος εἴρηται, διὰ τὸ σκυθρωπὸν καὶ ἐπίπονον τῶν ἐν ἁμαρτίαις εὑρισκομένων τῆς προσηγορίας ταύτης ἀξιουμένου. Καθὸ καὶ ὁ προφήτης πρὸς τοὺς ἐν ἔρ- γοις μὲν πονηροῖς ὄντας, ἐπείγοντας δὲ τὴν ἡμέραν τῆς ἀνταποδόσεως, Ινα τί ὑμῖν, φησίν, ἡ ἡμέρα Κυρίου ; Καὶ αὕτη ἐστὶ σκότος, καὶ οὐ φῶς. Εμ- παλιν δὲ καὶ (25) ὁ ᾿Απόστολος νύκτα μὲν λέγει τὸν βίον τοῦτον, καὶ διὰ τὴν ἐν αὐτῷ σύγχυσιν, καὶ τὴν ἐκ τῆς σαρκὸς καὶ τῶν βιωτικῶν φροντίδων ἐγγινο- μένην (23) τῷ νῷ, ὡς τὰ πολλὰ, ἐπισκότησιν· ἡμέραν δὲ, τὸν χρόνον τῆς ἀναστάσεως, ἐν τῷ λέγειν· Ἡ νὺξ προέκοψεν (27), ἡ δὲ ἡμέρα ἤγγικε. Καθ' όπου τέραν οὖν ἐὰν βουληθῇς ἐκδοχήν, ἐπιλάμψει ὁ Θεὸς ἐν βουλῇ μετὰ δόξης ἐπὶ τῆς γῆς. Ἐπεὶ οὖν μετὰ βου λῆς ἐπιλάμπει, ἐαυτοὺς ἀξίους ποιήσωμεν πρὸς τὸ χωρῆσαι τὸν φωτισμὸν αὐτοῦ, ὥστε τὸν κατὰ ἀναλο-- γίαν τῆς ἐν ἑκάστῳ ἐπιτηδειότητος τὴν ἔλλαμψιν χα- ριζόμενον, ἐν μείζονι τῇ κατὰ τὴν ψυχὴν ἡμῶν προ- Αρχαία μείζονα καὶ τελειότερα καὶ τὰ παρ᾽ αὐτοῦ παρασχεῖν. Καὶ ὀψώσει (28) τὸ καταλειφθὲν τοῦ Ισραήλ· τουτέστιν, ἐπάνω ποιήσει τῶν ὑλικῶν, καὶ τῇ θεωρία προσάξει τῶν ἀσωμάτων τὸ κατ' ἐκλογὴν χάριτος λείμμα τοῦ Ἰσραήλ. Εἰ δὲ καὶ τὴν δόξαν, ἣν δοξασθήσονται οἱ ἅγιοι. κατὰ τὸ ἀρέσκον τῇ Γραφῇ ποθεῖς μαθεῖν, νόησόν μοι τὴν περὶ τὸ ἡγεμονικὸν τῶν τὰ μεγάλα καὶ θεῖα θεωρούντων ἱεροπρεπή και τάστασιν, ὁποία ἦν περὶ Μωϋσέα, ότε κατηξιώθη ἐν οι οὗτος ὡς Κύριος ἐπιλαμβάνεται, καὶ ἐπιλάμψει, ἐργάζεσθαι· ἕως ἐπιγνώσει. γνώσει. ἐπισ λάμπει. ἐκλάμπει. ἐπιλάμψει. ὑψώσει. COMMENT. IN 18AIAM PROPHETAM. CAP. IV. A cum iis quæ superius tradita sunt, concinunt. Quem B enim mulieres septem apprehenderunt uti virum, ille effulgebit tanquam Dominus. Nam quia nomen ipsius super se vocari desideravere, Deus deside- rium earum comprobans, illucescet ipsis in consi- lio cum gloria super terram ; hoc est certo judicio et consilio, non inconsulte aut effuse id quod ex judicio bonum est tribuens. Dies autem ipsa est, in qua fulgebit Deus in consilio cum gloria. Dies est ipsa, quam facit ipse Sol justitiæ ", noster, qui hoc de seipso docet, se quandiu est in mundo, mundi esse lucem : quocirca admonebat ut operarentur donec dies est ". Adnotandum au- tem est, juxta aliam et aliam notionem, diem dici etiam præsentem vitam, noctem vero judicii diem. Et rursus, nox quidem præsens est status, dies vero, illud quod speratur sæculum. Nam illud, Operamini donec dies est, clare ad hanc vitam refert utpote Christi cognitione illustratam; hoc autem, Venit nox, dictum est de futuro sæculo, quod ob eorum qui in peccatis deprehenduntur mæstitiam ac laborem, sic appellatum est. Quemadmodum et propheta eos compellat qui licet in operibus fagi- tiosis versarentur, nihilominus tamen diem remu- nerationis urgebant : Utquid, inquit, vobis dies Do- mini? et ipsa est tenebræ, et non lux *. Rursus au- tem et Apostolus noctem quidem vocat hanc vitam ob tumultum ipsius et perturbationem, itemque,ob tenebras plerumque a carne et a sæculi hujus solli- citudinibus menti offusas; diem vero vocat resur- rectionis tempus, cum dicit: Nox progressa est, dies acceperis illucescet Deus in consilio cum gloria su- per terram. Quoniam igitur cum consilio illucescit, nosmetipsos-reddamus dignos qui ejus splendorem suscipiamus, sicut qui singulis, prout idonei sunt, fulgorem suum largitur, pro majori animæ nostro studio dona etiam majora perfectioraque submini- stret. Et exaltabit quod derelictum est ex Israel; hoo est,reliquias Israelis secundum electionem gra- tia,supra terrena et crassa attollet, atque ad rerum incorporearum provehet contemplationem. Quod el gloriam, qua afficiendi sunt sancti, discere cupis juxta Scripturæ placitum; excogita, quæso, sacrum illum statum, in quo mens animusque eorum qui magna ac divina contemplantur, consistit. Qualis G autem appropinquavit. Itaque utravis significatione C D erat Moysis status tum cum dignus habitus est, qui Malach. IV, 2. Joan. IX, juncta erat, auctoritate nostrorum quinque_co- dicum delevimus. Mox Colb. secundus cum Reg. itidem secundo Hic uti Dominus apprehenditur, et illu- cescel. et editi, ubi præterea notandum, vocu- lam in editis deesse, sed ex multis mss. addi- tam fuisse. Subinde quinque mss., Editi, antiquis. cessit : sed non desunt qui existiment erratum esse librariorum, qui, quod aut parum attenti essent, aut ignari, levi æque ac facili mutatione ex pro- cessit effecerunt præcessit. Statim tres mss., Reg. secundus, Εditi vero et Reg. tertius, 90. Dominus 4. es ibid. 83 Amos v, 18. * Rom. ×111, 12, * Rom. x1, 5. (22) Vocem ενός, quæ in editis voci ἀνδρός ad- (23) Sio veteres aliquot libri. At editi, αὐτῆς. (24) Sic Regii secundus et quartus. Alii tres mes. (25) Addita est conjunctio xal ex quinque libris (26) Editi, ἐπιγινομένην. At mss. ut in contextu. (27) In Vulgata Rom. XIII, 42, legitur nox præ- (28) Editi, υψώσει καὶ δοξάσει. Αt quinque mss.,

Συνάδει ταῦτα τοῖς προαποδεδομένοις. Οὐ γὰρ ἐπελά- βοντο αἱ ἑπτὰ γυναῖκες ὡς (22) ἀνδρὸς, οὗτος ὡς Κύ ριος ἐπιλάμψει. Ἐπειδὴ γὰρ ἀντεποιήθησαν τοῦ τὸ ὄνομα αὐτοῦ κεκλῆσθαι ἐπ᾿ αὐταῖς, ἀποδεχόμενος αὐ τῶν τὴν προθυμίαν ὁ Θεὸς, ἐπιλάμψει αὐταῖς ἐν βουλῇ μετὰ δόξης ἐπὶ τῆς γῆς· τουτέστι, κεκριμένως καὶ βεβουλευμένως, τὸ ἐκ τῆς κρίσεως ἀγαθὸν χαρι- ζόμενος, καὶ οὐκ ἀβουλεύτως, οὐδὲ ἐκκεχυμένως. Ημέρα δὲ αὕτη (23) ἐστὶν, ἐν ᾗ ἐπιλάμψει ὁ Θεὸς ἐν βουλῇ μετὰ δόξης· αὕτη ἦν αὐτὸς ποιεῖ ὁ ἥλιος τῆς δικαιοσύνης, ὁ Κύριος ἡμῶν, ὁ διδάσκων περὶ ἑαυ τοῦ, ὅτι ἕως ἐστὶν ἐν τῷ κόσμῳ, φῶς ἐστι τοῦ κόσμου· διὸ καὶ παρήνει, ἐργάζεσθαι ἕως ἡμέρα ἐστί. Σημειωτέον δὲ, ὅτι κατ᾿ ἄλλην καὶ ἄλλην ἐπίνοιαν καὶ ἡμέρα λέγεται ὁ παρών βίος, καὶ νύξ ἡ τῆς κρίσ σεως ἡμέρα. Καὶ πάλιν, νὺξ μὲν, ἡ παροῦσα κατά- στασις, ἡμέρα δὲ ὁ προσδοκώμενος αἰών. Τὸ μὲν γὰρ, Εργάζεσθε (24) ἕως ἡμέρα ἐστὶ, σαφῶς εἰς τὸν βίον τοῦτον φέρει τὸν πεφωτισμένον τῇ Χριστοῦ ἐπιγνώ- σει· τὸ δὲ, Ἔρχεται τύξ, περὶ τοῦ μέλλοντος αἰῶν νος εἴρηται, διὰ τὸ σκυθρωπὸν καὶ ἐπίπονον τῶν ἐν ἁμαρτίαις εὑρισκομένων τῆς προσηγορίας ταύτης ἀξιουμένου. Καθὸ καὶ ὁ προφήτης πρὸς τοὺς ἐν ἔρ- γοις μὲν πονηροῖς ὄντας, ἐπείγοντας δὲ τὴν ἡμέραν τῆς ἀνταποδόσεως, Ινα τί ὑμῖν, φησίν, ἡ ἡμέρα Κυρίου ; Καὶ αὕτη ἐστὶ σκότος, καὶ οὐ φῶς. Εμ- παλιν δὲ καὶ (25) ὁ ᾿Απόστολος νύκτα μὲν λέγει τὸν βίον τοῦτον, καὶ διὰ τὴν ἐν αὐτῷ σύγχυσιν, καὶ τὴν ἐκ τῆς σαρκὸς καὶ τῶν βιωτικῶν φροντίδων ἐγγινο- μένην (23) τῷ νῷ, ὡς τὰ πολλὰ, ἐπισκότησιν· ἡμέραν δὲ, τὸν χρόνον τῆς ἀναστάσεως, ἐν τῷ λέγειν· Ἡ νὺξ προέκοψεν (27), ἡ δὲ ἡμέρα ἤγγικε. Καθ' όπου τέραν οὖν ἐὰν βουληθῇς ἐκδοχήν, ἐπιλάμψει ὁ Θεὸς ἐν βουλῇ μετὰ δόξης ἐπὶ τῆς γῆς. Ἐπεὶ οὖν μετὰ βου λῆς ἐπιλάμπει, ἐαυτοὺς ἀξίους ποιήσωμεν πρὸς τὸ χωρῆσαι τὸν φωτισμὸν αὐτοῦ, ὥστε τὸν κατὰ ἀναλο-- γίαν τῆς ἐν ἑκάστῳ ἐπιτηδειότητος τὴν ἔλλαμψιν χα- ριζόμενον, ἐν μείζονι τῇ κατὰ τὴν ψυχὴν ἡμῶν προ- Αρχαία μείζονα καὶ τελειότερα καὶ τὰ παρ᾽ αὐτοῦ παρασχεῖν. Καὶ ὀψώσει (28) τὸ καταλειφθὲν τοῦ Ισραήλ· τουτέστιν, ἐπάνω ποιήσει τῶν ὑλικῶν, καὶ τῇ θεωρία προσάξει τῶν ἀσωμάτων τὸ κατ' ἐκλογὴν χάριτος λείμμα τοῦ Ἰσραήλ. Εἰ δὲ καὶ τὴν δόξαν, ἣν δοξασθήσονται οἱ ἅγιοι. κατὰ τὸ ἀρέσκον τῇ Γραφῇ ποθεῖς μαθεῖν, νόησόν μοι τὴν περὶ τὸ ἡγεμονικὸν τῶν τὰ μεγάλα καὶ θεῖα θεωρούντων ἱεροπρεπή και τάστασιν, ὁποία ἦν περὶ Μωϋσέα, ότε κατηξιώθη ἐν οι οὗτος ὡς Κύριος ἐπιλαμβάνεται, καὶ ἐπιλάμψει, ἐργάζεσθαι· ἕως ἐπιγνώσει. γνώσει. ἐπισ λάμπει. ἐκλάμπει. ἐπιλάμψει. ὑψώσει. COMMENT. IN 18AIAM PROPHETAM. CAP. IV. A cum iis quæ superius tradita sunt, concinunt. Quem B enim mulieres septem apprehenderunt uti virum, ille effulgebit tanquam Dominus. Nam quia nomen ipsius super se vocari desideravere, Deus deside- rium earum comprobans, illucescet ipsis in consi- lio cum gloria super terram ; hoc est certo judicio et consilio, non inconsulte aut effuse id quod ex judicio bonum est tribuens. Dies autem ipsa est, in qua fulgebit Deus in consilio cum gloria. Dies est ipsa, quam facit ipse Sol justitiæ ", noster, qui hoc de seipso docet, se quandiu est in mundo, mundi esse lucem : quocirca admonebat ut operarentur donec dies est ". Adnotandum au- tem est, juxta aliam et aliam notionem, diem dici etiam præsentem vitam, noctem vero judicii diem. Et rursus, nox quidem præsens est status, dies vero, illud quod speratur sæculum. Nam illud, Operamini donec dies est, clare ad hanc vitam refert utpote Christi cognitione illustratam; hoc autem, Venit nox, dictum est de futuro sæculo, quod ob eorum qui in peccatis deprehenduntur mæstitiam ac laborem, sic appellatum est. Quemadmodum et propheta eos compellat qui licet in operibus fagi- tiosis versarentur, nihilominus tamen diem remu- nerationis urgebant : Utquid, inquit, vobis dies Do- mini? et ipsa est tenebræ, et non lux *. Rursus au- tem et Apostolus noctem quidem vocat hanc vitam ob tumultum ipsius et perturbationem, itemque,ob tenebras plerumque a carne et a sæculi hujus solli- citudinibus menti offusas; diem vero vocat resur- rectionis tempus, cum dicit: Nox progressa est, dies acceperis illucescet Deus in consilio cum gloria su- per terram. Quoniam igitur cum consilio illucescit, nosmetipsos-reddamus dignos qui ejus splendorem suscipiamus, sicut qui singulis, prout idonei sunt, fulgorem suum largitur, pro majori animæ nostro studio dona etiam majora perfectioraque submini- stret. Et exaltabit quod derelictum est ex Israel; hoo est,reliquias Israelis secundum electionem gra- tia,supra terrena et crassa attollet, atque ad rerum incorporearum provehet contemplationem. Quod el gloriam, qua afficiendi sunt sancti, discere cupis juxta Scripturæ placitum; excogita, quæso, sacrum illum statum, in quo mens animusque eorum qui magna ac divina contemplantur, consistit. Qualis G autem appropinquavit. Itaque utravis significatione C D erat Moysis status tum cum dignus habitus est, qui Malach. IV, 2. Joan. IX, juncta erat, auctoritate nostrorum quinque_co- dicum delevimus. Mox Colb. secundus cum Reg. itidem secundo Hic uti Dominus apprehenditur, et illu- cescel. et editi, ubi præterea notandum, vocu- lam in editis deesse, sed ex multis mss. addi- tam fuisse. Subinde quinque mss., Editi, antiquis. cessit : sed non desunt qui existiment erratum esse librariorum, qui, quod aut parum attenti essent, aut ignari, levi æque ac facili mutatione ex pro- cessit effecerunt præcessit. Statim tres mss., Reg. secundus, Εditi vero et Reg. tertius, 90. Dominus 4. es ibid. 83 Amos v, 18. * Rom. ×111, 12, * Rom. x1, 5. (22) Vocem ενός, quæ in editis voci ἀνδρός ad- (23) Sio veteres aliquot libri. At editi, αὐτῆς. (24) Sic Regii secundus et quartus. Alii tres mes. (25) Addita est conjunctio xal ex quinque libris (26) Editi, ἐπιγινομένην. At mss. ut in contextu. (27) In Vulgata Rom. XIII, 42, legitur nox præ- (28) Editi, υψώσει καὶ δοξάσει. Αt quinque mss.,

Α θεωρίᾳ τοῦ Θεοῦ γενέσθαι. Ἐπεὶ οὖν κοιλάμ ψει (29) ὁ Θεὸς ἐν βουλῇ μετὰ δόξης, πρὸς δύο ταῦτα δύο ἐπήγαγε, τὸ ὕψωσαι, καὶ δοξάσαι· ὡς νοεῖσθαι βουλῆς μὲν ἔργον τὴν ὕψωσιν, δόξης δὲ τὸ δοξάσαι. τὸ καταλειφθὲν ἐν Ἱερουσαλήμ, ἅγιοι κληθή σονται πάντες οι γραφέντες εἰς ζωὴν ἐν Ἱερουσα - λήμ. Τὸ κατ᾽ ἐκλογὴν χάριτος λείμμα τοῦ Ἰσραὴλ ἅγιοι κληθήσονται· καὶ ἐγγραφήσονται εἰς ζωὴν ἐν Ἱερουσαλὴμ οἱ φωτισθέντες τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ Θεοῦ, καὶ ὑψωθέντες τῇ δόξῃ αὐτοῦ. Οὗτοι ἅγιοι κληθήσον- ται, οὓς καὶ κατέλιπεν ἑαυτῷ ὁ Θεὸς, κατὰ μίμησιν τῶν μὴ καμψάντων γόνυ τῇ Βάαλ. Διὰ τί δὲ τοὺς μὲν ἐν Σιών, τοὺς δὲ ἐν Ἱερουσαλήμ ; Ὅτι καὶ τῶν σωζομένων ἐστὶ διαφορά, εκάστου ἐν τῷ ἰδίῳ τάγμα- τι τῆς ἀπολαύσεως τῶν παρὰ Θεοῦ ἀγαθῶν μεθέξον τος. Ἐπειδὴ δὲ ὀλίγοι οἱ σωζόμενοι, οὐ πληθυντικῶς, ἀλλ᾽ ἐνικῶς ὁ λόγος ἐξέδωκεν. Οὐ γὰρ εἶπεν, Οἱ και ταλειφθέντες, ἀλλὰ, Τὸ καταλειφθέν. Εοικε δὲ τὸ μὲν ὑπολειφθὲν ἐν Σιών, τὸ ὑποδεέστερον εἶναι τάγμα, οἱονεὶ ἐναφεθὲν ὑπὸ τῶν ἐπειγομένων εἰς τὸ ἔμ- προσθεν τὸ δὲ τελειότερον, διὰ τὴν τῶν ἔργων ἀξίαν (31), τῆς ἐν αὐτῇ τῇ Ἱερουσαλὴμ καθιδρύσεως ἡψιῶσθαι. Ὑποβάλλει δὲ ἡμῖν καὶ ἡ ἱστορία τῶν τα γμάτων τὸ διάφορον, ἐκ τοῦ τὴν μὲν Σιὼν τὴν ἀρω χαίαν εἶναι πόλιν, καὶ ὑποδεεστέραν· τὴν δὲ Ἱερου- σαλὴμ, τὴν βασιλεύουσαν, ἐν ἢ τὸ ἀγίασμα. Πάντες μέντοι οὗτοι (32) γραφήσονται εἰς ζωὴν ἐν Ἱερουσα- λήμ· καὶ μακάριος ὁ τῆς ἐν Ἱερουσαλὴμ καταγρα- φῆς ἀξιούμενος. Ἐν ἐκείνη γὰρ ἔοικεν εἶναι τῇ Ἱερουσαλὴμ ἡ βίβλος τῶν ζώντων, ἐν ᾗ γράφονται οἱ μαθηταὶ τοῦ Χριστοῦ. Χαίρετε γάρ, φησίν, ὅτι τὰ ὀνόματα ὑμῶν γεγραμμενα ἐστὶν ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Ἐπειδὴ δὲ πρόσκειται τῷ, Οἱ γραφέντες ἐν Ἱερου- σαλήμ, τον Εἰς ζωὴν, ἐπιστῆσαι ἀναγκαῖον, μήπο τέ εἰσί τινες οἱ γραφόμενοι μὲν, οὐκ εἰς ζωὴν δὲ, κατὰ τὸν Ἱερεμίαν λέγοντα· Αφυστημάτες ἐπὶ τῆς γῆς γραφήτωσαν· ὥστε κατὰ τοῦτο δύο τις κατα γραφὰς νοεῖσθαι· τῶν μὲν εἰς ζωὴν, τῶν δὲ εἰς ἀπο ώλειαν· καὶ εἶναι πολλάκις καὶ μεταβολὴν τῆς Γρα- φῆς, ὅταν καὶ ἡμεῖς εἰς κακίαν ἀπὸ ἀρετῆς μεταπέ- σωμεν. Τὸ γὰρ, Εξαλειφθήτωσαν ἐκ βίβλου ζών των, καὶ μετὰ δικαίων μὴ γραφήτωσαν· καὶ τὸ, Ἐξάκειψον καμὲ ἀπὸ τῆς βίβλου σου· ὡς ἤδη τῆς ἐν τῇ βίβλῳ τοῦ Θεοῦ καταγραφῆς ἠξιωμένων λέ- γεται. καὶ τῶν θυγατέρων Σιών, καὶ τὸ αἷμα Ἱερουσα λὴμ εκκαθαριεῖ ἐκ μέσου αὐτῶν, ἐν πνεύματι κρί σεως, καὶ ἐν πνεύματι καύσεως. Τρανῶς τὰ αὐτὰ τῷ Ἰωάννῃ ὁ λόγος προαγορεύει, περὶ τοῦ Κυρίου λέγοντι, ὅτι Αὐτὸς ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύματι * ΧΧΧΙΙ, 32. * ἔσται. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. Deum conspiceret M. Quoniam igitur affulgebit Deus in consilio cum gloria, his duobus duo ad- junxit, nimirum, ut exaltel et glorifcet : quo in- telligas munus esse consilii exaltare gloriæ vero glorificare. In B et quod relictum fuerit in Jerusalem, sancti vocabun- tur omnes scripti ad vitam in Jerusalem. Reliquia Israelis secundum electionem gratiæ **, vocabuntur sancti, et conscribentur ad vitam in Jerusalem, il- lustrati Dei adventu, et gloria ipsius exaltati. Sancti vocabuntur hi, quos sibi ipsi reliquit Deus, quod imitati sint eos qui non curvaverunt genu ante Baal. Quanam autem ratione alios quidem in Sion, alios vero in Jerusalem? Quia in iis qui ad salutem portingunt, discrimen est : quandoquidem unus- quisque in suo ordine bonis a Deo paratis fruitu- rus est, eorumque futurus est particeps. Sed quo- niam pauci sunt qui salutem consequantur ", non plurali, sed singulari numero sensum reddidit Scri- ptura. Non enim dixit: Qui fuere relicti; sed, Quod relictum est. Id autem quod derelictum est in Sion, videtur ordo esse deterior, veluti dimissus ab iis qui n anteriora festinant : qui auten ordo perfectior est, pro operum merito sedem in ipsa Jerusalem videtur obtinuisse. Quin et historia ipsa suggerit nobis ordinum differentiam,ex eo quod Sion civitas vetus sit et deterior; Jerusalem vero regia civitas sit, in qua viget sanctimonia. Certe hi omnes scri- bentur ad vitam in Jerusalem,atque beatus est quis- quis habebitur dignus, qui conscribatur in Jerusa- lem. Etenim viventium librum in quo scripti sunt C Christi discipuli, in illa Jerusalem reperiri conde- cet. Gaudele enim, inquit, quod nomina vestra scripta sunt in cœlis¹. Quoniam autem verbis his, Scripti in Jerusalem, adjungitur illud, In vitam; necessarium fuerit scire utrum sint quidam qui scribantur qui- dem, sed non ad vitam, juxta Jeremiam dicentem : Qui recesserunt, in terra scribantur 3. Itaque juxta hunc sensum dum intelligi possunt descripliones : una quidem eorum est qui ad vitam, altera autem eorum qui scribuntur ad perditionem. Atque sæpe contingit Scripturæ permutatio, uti cum a virtute ad malitiam dilabimur. Nam verba hæc: Deleantur de libro viventium, et cum justis non scribantur; item isthæc : Dele et me de libro tuo *; dicuntur de quibusdam tanquam jam digni essent habiti qui D in Dei libro conscriberentur. et filiarum Sion, et sanguinem Jerusalem purgabit ex medio eorum, in spiritu judicii et in spiritu combu- stionis. Verba hæc idem perspicue præoun- tiant, quod Joannes de Domino dixit : ipse est qui vos baptizabit in Spiritu sancto et igne '; de se ipso Exod. xxxIII, 14, 23. ** Rom. x1, 5. III Reg. xix, 18; Rom. x1, 4. I Cor. xv, 23. ” Matth. xx, 16. Luc. x, 20. Jer. xvII, 13. Psal. LXVIII, 29. • Exod. Matth. II, 11. dimus. 136. VERS. 3. El erit, quod reliquum fuerit in Sion 137. Vers. 4. Quia abluet Dominus sordes filiorum 136. Καὶ ἔσται τὸ (30) ὑπολειφθεν ἐν Σιών, καὶ 137. Ὅτι ἐκπλυνεῖ Κύριος τὸν ρύπον τῶς υἱῶν (29) Antiqui duo libri, ἔλαμψεν. (30) Editi, Καὶ ἔσται καί. Αt mss. aliquot, Καὶ (31) Reg. quartus, ἀξίωσιν. (32) Editi, μὲν τοιοῦτοι. Αt mss. tres ita, ut edi-

Α θεωρίᾳ τοῦ Θεοῦ γενέσθαι. Ἐπεὶ οὖν κοιλάμ ψει (29) ὁ Θεὸς ἐν βουλῇ μετὰ δόξης, πρὸς δύο ταῦτα δύο ἐπήγαγε, τὸ ὕψωσαι, καὶ δοξάσαι· ὡς νοεῖσθαι βουλῆς μὲν ἔργον τὴν ὕψωσιν, δόξης δὲ τὸ δοξάσαι. τὸ καταλειφθὲν ἐν Ἱερουσαλήμ, ἅγιοι κληθή σονται πάντες οι γραφέντες εἰς ζωὴν ἐν Ἱερουσα - λήμ. Τὸ κατ᾽ ἐκλογὴν χάριτος λείμμα τοῦ Ἰσραὴλ ἅγιοι κληθήσονται· καὶ ἐγγραφήσονται εἰς ζωὴν ἐν Ἱερουσαλὴμ οἱ φωτισθέντες τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ Θεοῦ, καὶ ὑψωθέντες τῇ δόξῃ αὐτοῦ. Οὗτοι ἅγιοι κληθήσον- ται, οὓς καὶ κατέλιπεν ἑαυτῷ ὁ Θεὸς, κατὰ μίμησιν τῶν μὴ καμψάντων γόνυ τῇ Βάαλ. Διὰ τί δὲ τοὺς μὲν ἐν Σιών, τοὺς δὲ ἐν Ἱερουσαλήμ ; Ὅτι καὶ τῶν σωζομένων ἐστὶ διαφορά, εκάστου ἐν τῷ ἰδίῳ τάγμα- τι τῆς ἀπολαύσεως τῶν παρὰ Θεοῦ ἀγαθῶν μεθέξον τος. Ἐπειδὴ δὲ ὀλίγοι οἱ σωζόμενοι, οὐ πληθυντικῶς, ἀλλ᾽ ἐνικῶς ὁ λόγος ἐξέδωκεν. Οὐ γὰρ εἶπεν, Οἱ και ταλειφθέντες, ἀλλὰ, Τὸ καταλειφθέν. Εοικε δὲ τὸ μὲν ὑπολειφθὲν ἐν Σιών, τὸ ὑποδεέστερον εἶναι τάγμα, οἱονεὶ ἐναφεθὲν ὑπὸ τῶν ἐπειγομένων εἰς τὸ ἔμ- προσθεν τὸ δὲ τελειότερον, διὰ τὴν τῶν ἔργων ἀξίαν (31), τῆς ἐν αὐτῇ τῇ Ἱερουσαλὴμ καθιδρύσεως ἡψιῶσθαι. Ὑποβάλλει δὲ ἡμῖν καὶ ἡ ἱστορία τῶν τα γμάτων τὸ διάφορον, ἐκ τοῦ τὴν μὲν Σιὼν τὴν ἀρω χαίαν εἶναι πόλιν, καὶ ὑποδεεστέραν· τὴν δὲ Ἱερου- σαλὴμ, τὴν βασιλεύουσαν, ἐν ἢ τὸ ἀγίασμα. Πάντες μέντοι οὗτοι (32) γραφήσονται εἰς ζωὴν ἐν Ἱερουσα- λήμ· καὶ μακάριος ὁ τῆς ἐν Ἱερουσαλὴμ καταγρα- φῆς ἀξιούμενος. Ἐν ἐκείνη γὰρ ἔοικεν εἶναι τῇ Ἱερουσαλὴμ ἡ βίβλος τῶν ζώντων, ἐν ᾗ γράφονται οἱ μαθηταὶ τοῦ Χριστοῦ. Χαίρετε γάρ, φησίν, ὅτι τὰ ὀνόματα ὑμῶν γεγραμμενα ἐστὶν ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Ἐπειδὴ δὲ πρόσκειται τῷ, Οἱ γραφέντες ἐν Ἱερου- σαλήμ, τον Εἰς ζωὴν, ἐπιστῆσαι ἀναγκαῖον, μήπο τέ εἰσί τινες οἱ γραφόμενοι μὲν, οὐκ εἰς ζωὴν δὲ, κατὰ τὸν Ἱερεμίαν λέγοντα· Αφυστημάτες ἐπὶ τῆς γῆς γραφήτωσαν· ὥστε κατὰ τοῦτο δύο τις κατα γραφὰς νοεῖσθαι· τῶν μὲν εἰς ζωὴν, τῶν δὲ εἰς ἀπο ώλειαν· καὶ εἶναι πολλάκις καὶ μεταβολὴν τῆς Γρα- φῆς, ὅταν καὶ ἡμεῖς εἰς κακίαν ἀπὸ ἀρετῆς μεταπέ- σωμεν. Τὸ γὰρ, Εξαλειφθήτωσαν ἐκ βίβλου ζών των, καὶ μετὰ δικαίων μὴ γραφήτωσαν· καὶ τὸ, Ἐξάκειψον καμὲ ἀπὸ τῆς βίβλου σου· ὡς ἤδη τῆς ἐν τῇ βίβλῳ τοῦ Θεοῦ καταγραφῆς ἠξιωμένων λέ- γεται. καὶ τῶν θυγατέρων Σιών, καὶ τὸ αἷμα Ἱερουσα λὴμ εκκαθαριεῖ ἐκ μέσου αὐτῶν, ἐν πνεύματι κρί σεως, καὶ ἐν πνεύματι καύσεως. Τρανῶς τὰ αὐτὰ τῷ Ἰωάννῃ ὁ λόγος προαγορεύει, περὶ τοῦ Κυρίου λέγοντι, ὅτι Αὐτὸς ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύματι * ΧΧΧΙΙ, 32. * ἔσται. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. Deum conspiceret M. Quoniam igitur affulgebit Deus in consilio cum gloria, his duobus duo ad- junxit, nimirum, ut exaltel et glorifcet : quo in- telligas munus esse consilii exaltare gloriæ vero glorificare. In B et quod relictum fuerit in Jerusalem, sancti vocabun- tur omnes scripti ad vitam in Jerusalem. Reliquia Israelis secundum electionem gratiæ **, vocabuntur sancti, et conscribentur ad vitam in Jerusalem, il- lustrati Dei adventu, et gloria ipsius exaltati. Sancti vocabuntur hi, quos sibi ipsi reliquit Deus, quod imitati sint eos qui non curvaverunt genu ante Baal. Quanam autem ratione alios quidem in Sion, alios vero in Jerusalem? Quia in iis qui ad salutem portingunt, discrimen est : quandoquidem unus- quisque in suo ordine bonis a Deo paratis fruitu- rus est, eorumque futurus est particeps. Sed quo- niam pauci sunt qui salutem consequantur ", non plurali, sed singulari numero sensum reddidit Scri- ptura. Non enim dixit: Qui fuere relicti; sed, Quod relictum est. Id autem quod derelictum est in Sion, videtur ordo esse deterior, veluti dimissus ab iis qui n anteriora festinant : qui auten ordo perfectior est, pro operum merito sedem in ipsa Jerusalem videtur obtinuisse. Quin et historia ipsa suggerit nobis ordinum differentiam,ex eo quod Sion civitas vetus sit et deterior; Jerusalem vero regia civitas sit, in qua viget sanctimonia. Certe hi omnes scri- bentur ad vitam in Jerusalem,atque beatus est quis- quis habebitur dignus, qui conscribatur in Jerusa- lem. Etenim viventium librum in quo scripti sunt C Christi discipuli, in illa Jerusalem reperiri conde- cet. Gaudele enim, inquit, quod nomina vestra scripta sunt in cœlis¹. Quoniam autem verbis his, Scripti in Jerusalem, adjungitur illud, In vitam; necessarium fuerit scire utrum sint quidam qui scribantur qui- dem, sed non ad vitam, juxta Jeremiam dicentem : Qui recesserunt, in terra scribantur 3. Itaque juxta hunc sensum dum intelligi possunt descripliones : una quidem eorum est qui ad vitam, altera autem eorum qui scribuntur ad perditionem. Atque sæpe contingit Scripturæ permutatio, uti cum a virtute ad malitiam dilabimur. Nam verba hæc: Deleantur de libro viventium, et cum justis non scribantur; item isthæc : Dele et me de libro tuo *; dicuntur de quibusdam tanquam jam digni essent habiti qui D in Dei libro conscriberentur. et filiarum Sion, et sanguinem Jerusalem purgabit ex medio eorum, in spiritu judicii et in spiritu combu- stionis. Verba hæc idem perspicue præoun- tiant, quod Joannes de Domino dixit : ipse est qui vos baptizabit in Spiritu sancto et igne '; de se ipso Exod. xxxIII, 14, 23. ** Rom. x1, 5. III Reg. xix, 18; Rom. x1, 4. I Cor. xv, 23. ” Matth. xx, 16. Luc. x, 20. Jer. xvII, 13. Psal. LXVIII, 29. • Exod. Matth. II, 11. dimus. 136. VERS. 3. El erit, quod reliquum fuerit in Sion 137. Vers. 4. Quia abluet Dominus sordes filiorum 136. Καὶ ἔσται τὸ (30) ὑπολειφθεν ἐν Σιών, καὶ 137. Ὅτι ἐκπλυνεῖ Κύριος τὸν ρύπον τῶς υἱῶν (29) Antiqui duo libri, ἔλαμψεν. (30) Editi, Καὶ ἔσται καί. Αt mss. aliquot, Καὶ (31) Reg. quartus, ἀξίωσιν. (32) Editi, μὲν τοιοῦτοι. Αt mss. tres ita, ut edi-

Η ἁγίῳ καὶ πυρί· περὶ δὲ ἑαυτοῦ, ὅτι Ἐγὼ μὲν ὑμᾶς βαπτίζω ἐν ὕδατι εἰς μετάνοιαν· Ἐπεὶ γοῦν (33) ἀμφότερα συνῆψεν ὁ Κύριος, τό τε Ἐξ ὕδατος εἰς μετάνοιαν, καὶ τὸ Ἐκ Πνεύματος εἰς ἀναγέννη- σιν (34), καὶ ὁ λόγος αἰνίσσεται ἀμφότερα τὰ βαπτί- σματα. Μήποτε τρεῖς εἰσιν αἱ ἐπινοιαι τοῦ βαπτίσμα τος, ὅ τε τοῦ ῥόπου καθαρισμὸς, καὶ ἡ διὰ τοῦ Ηνεύ ματος ἀναγέννησις, καὶ ἡ ἐν τῷ πυρὶ τῆς κρίσεως βάσανος, ὥστε τὸ μὲν ἐκπλύνειν πρὸς τὴν ὧδε ἀπο- θεσιν τῆς ἁμαρτίας λαμβάνεσθαι· τὸ δὲ πνεύματι κρίσεως, καὶ πνεύματι καύσεως, πρὸς τὴν ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι διὰ τοῦ πυρὸς δοκιμασίαν. Δέονται δὲ αἱ μὲν κατ' ἄγνοιαν ἁμαρτίαι, οἱνεὶ ῥύπος τις οὖσαι, τὴν ἐπιφάνειαν τῆς ψυχῆς ἀφανίζουσαι, καὶ τῷ φυσι κῷ κάλλει αὐτῆς λυμαινόμεναι, τοῦ ἐκ τῆς πλύσεως καθαρισμοῦ· αἱ δὲ πρὸς θάνατον ἁμαρτίαι τῶν ἐκου- σίως ἐξαμαρτανόντων, μετὰ τὸ λαβεῖν τὴν ἐπίγνω- σιν, αἷμα προσαγορεύονται, δεόμεναι τῆς ἐν τῷ καύ ματι κρίσεως. Ἐπεὶ οὖν ὁ ἐξομολογούμενος καὶ πλυ- θῆναι ἀξιοῖ καὶ καθαρισθῆναι, καὶ τὴν μὲν ἀνομίαν πλύσεως φησι δεῖσθαι, τὴν δὲ ἁμαρτίαν καθαρισμοῦ, λέγων. Ἐπὶ πλεῖον πλῦνόν με ἀπὸ τῆς ἀνομίας μου, καὶ ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας μου καθάρισόν με. Οἱ μὲν πάντη ἀνήκοοι τῶν θείων μαθημάτων, πρὶν μας θεῖν τὸν λόγον ἡμαρτηκότες, οἱονεὶ ἐῤῥυπωμένοι, τοῦ ἀπὸ τοῦ ὕδατος δέονται καθαρισμοῦ· οἱ δὲ μετὰ τὸ λαβεῖν τὴν ζωὴν ἐπιβουλεύοντες ἑαυτοῖς, αἳμα- τι (35) ὄντες ἔνοχοι, τοῦ ἐκ τοῦ πυρὸς δέονται καθα ρισμοῦ. Ἔστι δὲ καὶ ἁπλούστερον ἐκλαβεῖν. Ὅτι τὰ μὲν ἐπιπόλαια τῶν ἁμαρτημάτων (36) βύπῳ τινὶ ἔοικε· τὰ δὲ διὰ βάθους ἐκ διαθέσεως τῆς πρὸς τὸ κακὸν τῶν πλημμελούντων ἁμαρτανόμενο αἵματι & παρεικάζεται. Διὸ καὶ ἐκ μέσου τῶν ἡμαρτηκότων διὰ τῆς τοῦ πνεύματος καύσεως εκκαθαρίζεσθαι τὸ αἷμα λέγεται. Σιών, καὶ πάντα τὰ περὶ κύκλῳ αὐτῆς σκιάσει νεφέλη ἡμέρας, καὶ ὡς καπνού (37), καὶ ὡς φωτ τὰς ταμωμένου νυκτός, πάσῃ τῇ δόξῃ σκεπασθή- Τέται. Καὶ ἔσται εἰς σκιὰν ἀπὸ καύματος, καὶ ἐν σκέπῃ, καὶ ἐν ἀποκρύφῳ ἀπὸ σκληρότητος καὶ δετοῦ. Μετὰ τὴν ὑπὸ τοῦ λουτροῦ κάθαρσιν, καὶ τὴν ἐκ μετανοίας ἀποκάθαρσιν (38), ἥξει, φησί, καιρός, ὅτε πᾶς τόπος οἰκειωθήσεται τῷ ὄρει Σιών· τουτ- ἐστιν, ὑψηλὸς, καὶ τῶν οὐρανίων εἶναι σκοπευτικός καταξιωθήσεται. Μετὰ τὸ ἐπιλαβέσθαι ἀνδρὸς (39) τὰς ἑπτὰ γυναῖκας, καὶ ἐπιλάμψαι Κύριον μετὰ δόξης ἐν βουλῇ, τοῦ ὑψῶσαι καὶ δοξάσαι τὸ καταλειφθὲν τοῦ * γέννησιν καὶ ἐκ πυρός, ὁ Κύριος, ο πρόδρομος, ἑαυτοῖς, αἳμάτι. παρεικάζονται. παρεικά- ζεται. καπνός. καπνόν. καὶ πάσῃ. και κατάστασιν, igηση. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. IV. B A autem ait : Ego quidem vos baptizo in aqua in pa- nilentiam. Quoniam igitur utrumque conjunxit Dominus, illud, Ex aqua in penitentiam : item illud, Ex epiritu in regenerationem; etiam baptisma utrumque designat Scriptura. Equidem haud scio an tres sint baptismatis acceptiones, expurgatio sordium, regeneratio per Spiritum, et ea quæ in igne judicii ft probatio : adeo ut ablutio quidem de ea peccati depositione, quæ hoc tempore fit, acci- piatur, hæ vero dictiones, spiritu judicii, et spiritu combustionis, ad probationem per ignem in futuro sæculo exigendam referantur. Sed admissa per ignorantiam peccata, cum sint veluti sordes quæ- dam, quæ animæ superficiem corrumpunt, ejusque nativam deformant pulchritudinem; expurgatione quæ per lavationem accessura sit indigent : quæ vero ad mortem ducunt peccata, eorum, qui post acceptam cognitionem voluntarie delinquunt, san- guis vocantur, ac ustionis judicio egent. Quisquis igitur confitetur, seque ablui postulat et expurgari, fatetur suam quidem iniquitatem lotura, pecca- tum vero expurgatione indigere, cum ait: Amplius lava me ab iniquitate mea, et a peccato meo munda me**. Qui certe de divinis documentis nihil omaino audivere, si priusquam verbum discerent, peccave re, ii uti sordibus operti indigent ut per aquam purgentur : qui vero post acceptam vitam sibi ipsi insidiantes, reddunt se sanguini obnoxios, necesse est, hos purgari per ignem. Quin et illud simplicius potest explicari. Siquidem sita in superfoie delicta similia sunt sordibus quibusdam: peccata vero ex delinquentium affectu in malum propendenti alte impressa, sanguini comparantur. Quapropter ex- purgandus dicitur sanguís de medio etiam eorum qui pecoevere per spiritus ustionem. C tis Sion, et omnia quæ in circuitu ejus sunt, ob- umbrabit nubes per diem, et tanquam fumo, et tanquam luce ardente per noctem; omni gloria pro- tegetur. Et erit in umbram ab æstu, et in pro- tectionem, et in absconsionem ab asperitate et plu- via. Postquam facta purgatio est per lavacrum, et post expurgationem quæ fit per pœnitentiam, tempus, inquit, veniet, cum locus omnis cum monte Sion necessitudinem affinitatemque habebit; hoc est, erit sublimis, ac dignus idoneusque effi- D cietur, ex quo spectentur celestia. Posteaquam ap- Matth. II, 11. Psal. L, 4. deesse; et de suo confidenter addit, et ex igne. Nec satis habuit id fecisse ; preterea paulo superius pro illo, ait 10- gendum, præcursor. Hic, ut alibi pas- sim, sibi multum tribuit vir alioqui doctissimus: nos inaudaces libentius libros tum manu exaratos tum typis descriptos sequimur. et alii tres, prehenderint virum mulieres septem, et illuxerit unus ms., Αlii tres mss., LXX aut apud Eusebium legitur. Antiquus Combe- fsii codex, Editi, Μox editi, Vocula in mss. non reperitur. post redintegrationem quæ fut per Leotio optima. 138. VERS. 5. Et veniet, et erit omnis locus mon- 138. Καὶ ἤξει, καὶ ἔσται πᾶς τόπος τοῦ ὄρους (33) Codices aliquot, οὖν. (34) Combefisius putat aliquid post vocem ava- (35) Editi, εαυτούς, αίματος. Δι uterque Combef. (36) Reg. primus, τῶν ἁμαρτιῶν. Statim editi et (37) Ita veteres quatuor libri; nec aliter apud (38) Veteres tres libri, καὶ τὴν ἐκ τοῦ πυρὸς ἀπο- (39) Addita est vox, ἀνδρός, ex Reg. quarto.

Η ἁγίῳ καὶ πυρί· περὶ δὲ ἑαυτοῦ, ὅτι Ἐγὼ μὲν ὑμᾶς βαπτίζω ἐν ὕδατι εἰς μετάνοιαν· Ἐπεὶ γοῦν (33) ἀμφότερα συνῆψεν ὁ Κύριος, τό τε Ἐξ ὕδατος εἰς μετάνοιαν, καὶ τὸ Ἐκ Πνεύματος εἰς ἀναγέννη- σιν (34), καὶ ὁ λόγος αἰνίσσεται ἀμφότερα τὰ βαπτί- σματα. Μήποτε τρεῖς εἰσιν αἱ ἐπινοιαι τοῦ βαπτίσμα τος, ὅ τε τοῦ ῥόπου καθαρισμὸς, καὶ ἡ διὰ τοῦ Ηνεύ ματος ἀναγέννησις, καὶ ἡ ἐν τῷ πυρὶ τῆς κρίσεως βάσανος, ὥστε τὸ μὲν ἐκπλύνειν πρὸς τὴν ὧδε ἀπο- θεσιν τῆς ἁμαρτίας λαμβάνεσθαι· τὸ δὲ πνεύματι κρίσεως, καὶ πνεύματι καύσεως, πρὸς τὴν ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι διὰ τοῦ πυρὸς δοκιμασίαν. Δέονται δὲ αἱ μὲν κατ' ἄγνοιαν ἁμαρτίαι, οἱνεὶ ῥύπος τις οὖσαι, τὴν ἐπιφάνειαν τῆς ψυχῆς ἀφανίζουσαι, καὶ τῷ φυσι κῷ κάλλει αὐτῆς λυμαινόμεναι, τοῦ ἐκ τῆς πλύσεως καθαρισμοῦ· αἱ δὲ πρὸς θάνατον ἁμαρτίαι τῶν ἐκου- σίως ἐξαμαρτανόντων, μετὰ τὸ λαβεῖν τὴν ἐπίγνω- σιν, αἷμα προσαγορεύονται, δεόμεναι τῆς ἐν τῷ καύ ματι κρίσεως. Ἐπεὶ οὖν ὁ ἐξομολογούμενος καὶ πλυ- θῆναι ἀξιοῖ καὶ καθαρισθῆναι, καὶ τὴν μὲν ἀνομίαν πλύσεως φησι δεῖσθαι, τὴν δὲ ἁμαρτίαν καθαρισμοῦ, λέγων. Ἐπὶ πλεῖον πλῦνόν με ἀπὸ τῆς ἀνομίας μου, καὶ ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας μου καθάρισόν με. Οἱ μὲν πάντη ἀνήκοοι τῶν θείων μαθημάτων, πρὶν μας θεῖν τὸν λόγον ἡμαρτηκότες, οἱονεὶ ἐῤῥυπωμένοι, τοῦ ἀπὸ τοῦ ὕδατος δέονται καθαρισμοῦ· οἱ δὲ μετὰ τὸ λαβεῖν τὴν ζωὴν ἐπιβουλεύοντες ἑαυτοῖς, αἳμα- τι (35) ὄντες ἔνοχοι, τοῦ ἐκ τοῦ πυρὸς δέονται καθα ρισμοῦ. Ἔστι δὲ καὶ ἁπλούστερον ἐκλαβεῖν. Ὅτι τὰ μὲν ἐπιπόλαια τῶν ἁμαρτημάτων (36) βύπῳ τινὶ ἔοικε· τὰ δὲ διὰ βάθους ἐκ διαθέσεως τῆς πρὸς τὸ κακὸν τῶν πλημμελούντων ἁμαρτανόμενο αἵματι & παρεικάζεται. Διὸ καὶ ἐκ μέσου τῶν ἡμαρτηκότων διὰ τῆς τοῦ πνεύματος καύσεως εκκαθαρίζεσθαι τὸ αἷμα λέγεται. Σιών, καὶ πάντα τὰ περὶ κύκλῳ αὐτῆς σκιάσει νεφέλη ἡμέρας, καὶ ὡς καπνού (37), καὶ ὡς φωτ τὰς ταμωμένου νυκτός, πάσῃ τῇ δόξῃ σκεπασθή- Τέται. Καὶ ἔσται εἰς σκιὰν ἀπὸ καύματος, καὶ ἐν σκέπῃ, καὶ ἐν ἀποκρύφῳ ἀπὸ σκληρότητος καὶ δετοῦ. Μετὰ τὴν ὑπὸ τοῦ λουτροῦ κάθαρσιν, καὶ τὴν ἐκ μετανοίας ἀποκάθαρσιν (38), ἥξει, φησί, καιρός, ὅτε πᾶς τόπος οἰκειωθήσεται τῷ ὄρει Σιών· τουτ- ἐστιν, ὑψηλὸς, καὶ τῶν οὐρανίων εἶναι σκοπευτικός καταξιωθήσεται. Μετὰ τὸ ἐπιλαβέσθαι ἀνδρὸς (39) τὰς ἑπτὰ γυναῖκας, καὶ ἐπιλάμψαι Κύριον μετὰ δόξης ἐν βουλῇ, τοῦ ὑψῶσαι καὶ δοξάσαι τὸ καταλειφθὲν τοῦ * γέννησιν καὶ ἐκ πυρός, ὁ Κύριος, ο πρόδρομος, ἑαυτοῖς, αἳμάτι. παρεικάζονται. παρεικά- ζεται. καπνός. καπνόν. καὶ πάσῃ. και κατάστασιν, igηση. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. IV. B A autem ait : Ego quidem vos baptizo in aqua in pa- nilentiam. Quoniam igitur utrumque conjunxit Dominus, illud, Ex aqua in penitentiam : item illud, Ex epiritu in regenerationem; etiam baptisma utrumque designat Scriptura. Equidem haud scio an tres sint baptismatis acceptiones, expurgatio sordium, regeneratio per Spiritum, et ea quæ in igne judicii ft probatio : adeo ut ablutio quidem de ea peccati depositione, quæ hoc tempore fit, acci- piatur, hæ vero dictiones, spiritu judicii, et spiritu combustionis, ad probationem per ignem in futuro sæculo exigendam referantur. Sed admissa per ignorantiam peccata, cum sint veluti sordes quæ- dam, quæ animæ superficiem corrumpunt, ejusque nativam deformant pulchritudinem; expurgatione quæ per lavationem accessura sit indigent : quæ vero ad mortem ducunt peccata, eorum, qui post acceptam cognitionem voluntarie delinquunt, san- guis vocantur, ac ustionis judicio egent. Quisquis igitur confitetur, seque ablui postulat et expurgari, fatetur suam quidem iniquitatem lotura, pecca- tum vero expurgatione indigere, cum ait: Amplius lava me ab iniquitate mea, et a peccato meo munda me**. Qui certe de divinis documentis nihil omaino audivere, si priusquam verbum discerent, peccave re, ii uti sordibus operti indigent ut per aquam purgentur : qui vero post acceptam vitam sibi ipsi insidiantes, reddunt se sanguini obnoxios, necesse est, hos purgari per ignem. Quin et illud simplicius potest explicari. Siquidem sita in superfoie delicta similia sunt sordibus quibusdam: peccata vero ex delinquentium affectu in malum propendenti alte impressa, sanguini comparantur. Quapropter ex- purgandus dicitur sanguís de medio etiam eorum qui pecoevere per spiritus ustionem. C tis Sion, et omnia quæ in circuitu ejus sunt, ob- umbrabit nubes per diem, et tanquam fumo, et tanquam luce ardente per noctem; omni gloria pro- tegetur. Et erit in umbram ab æstu, et in pro- tectionem, et in absconsionem ab asperitate et plu- via. Postquam facta purgatio est per lavacrum, et post expurgationem quæ fit per pœnitentiam, tempus, inquit, veniet, cum locus omnis cum monte Sion necessitudinem affinitatemque habebit; hoc est, erit sublimis, ac dignus idoneusque effi- D cietur, ex quo spectentur celestia. Posteaquam ap- Matth. II, 11. Psal. L, 4. deesse; et de suo confidenter addit, et ex igne. Nec satis habuit id fecisse ; preterea paulo superius pro illo, ait 10- gendum, præcursor. Hic, ut alibi pas- sim, sibi multum tribuit vir alioqui doctissimus: nos inaudaces libentius libros tum manu exaratos tum typis descriptos sequimur. et alii tres, prehenderint virum mulieres septem, et illuxerit unus ms., Αlii tres mss., LXX aut apud Eusebium legitur. Antiquus Combe- fsii codex, Editi, Μox editi, Vocula in mss. non reperitur. post redintegrationem quæ fut per Leotio optima. 138. VERS. 5. Et veniet, et erit omnis locus mon- 138. Καὶ ἤξει, καὶ ἔσται πᾶς τόπος τοῦ ὄρους (33) Codices aliquot, οὖν. (34) Combefisius putat aliquid post vocem ava- (35) Editi, εαυτούς, αίματος. Δι uterque Combef. (36) Reg. primus, τῶν ἁμαρτιῶν. Statim editi et (37) Ita veteres quatuor libri; nec aliter apud (38) Veteres tres libri, καὶ τὴν ἐκ τοῦ πυρὸς ἀπο- (39) Addita est vox, ἀνδρός, ex Reg. quarto.

Α Ἰσραήλ· ὅτε καὶ ἅγιοι ἐκλήθησαν, διὰ τὸ ἐκπλυθῆ τοῖς καιροῖς τὴν ἀπὸ τῶν ἐπιβουλευόντων ἀσφάλειαν ναι τὸν ῥύπεν τῶν θυγατέρων Σιών, καὶ (40) ἐκκα- θαρισθῆναι τὸ αἷμα αὐτῶν ἐκ μέσου, τότε σκιάσει τὰ περὶ κύκλῳ τῆς Ἱερουσαλήμ νεφέλη ἡμέρας, ὥστε παρασχεῖν σκιὰν ἀπὸ καύματος, καὶ σκέπην ἀπὸ σκληρότητος καὶ ἱετοῦ· τὴν δὲ νύκτα ὑπὸ φωτὸς κατέχεσθαι καιομένου, καὶ εἶναι τὴν δόξαν οδονεί καπνόν τινα τὰ πάντα ἐπιλαμβάνουσαν. Αογιζόμεθα δὲ ταῦτα ἐπαγγέλλεσθαι τοῖς ἀξίοις τῆς ἀναπαύσεως. Διότι πολλῶν μονῶν οὐσῶν ἐν τῇ οἰκίᾳ τοῦ Πατρὸς, καὶ διαφόρου κληροδοσίας ἀποκειμένης ἐν τῇ γῇ τῆς κληρονομίας, ἣν κληρονομήσουσιν (44) οἱ πραεῖς, δῆ- λον, ὅτι τινὲς μὲν ἐν τῇ φαιδρότησι τῆς τοῦ Θεοῦ ἐπι - φανείας, τινὲς δὲ ὑπὸ τὴν σκέπην τῶν οὐρανίων δυ νάμεων ἀναπαύσονται,καὶ ἄλλοι ἐν τῇ δόξῃ τῇ ἀπὸ τοῦ φωτὸς ὡς ἀπὸ καπνοῦ καλυφθήσονται. Τάχα δὲ αὐτῇ μὲν τῇ Σιὼν ἐπιλάμψει τὸ φῶς· τὰ δὲ περὶ κύκλῳ αὐτῆς ἐπιλάμψει νεφέλη ἡμέρας. ἥτις οὐκ ἄλλοθεν ἔχει τήν γένεσιν (42), ἢ ἀπ' αὐτοῦ τοῦ φωτός· ὥσπερ καπνὸς ἀπὸ πυρὸς, οὕτως αὕτη ἀπὸ τοῦ φωτὸς τὴν σύστασιν ἔχουσα, ὑφ᾽ ἣν οἱ (43) διαι τώμενοι μεγάλης τῆς δόξης ἀπολαύσουσιν, ὡς ὑπ αὐτῆς τῆς νεφέλης καταλαμπόμενοι, ἐν καύματι μὲν ὑπερηπλωμένης τῶν κεφαλῶν αὐτῶν, καὶ ἡδεῖαν ἐκ τοῦ ἐπισκιασμοῦ (44) παρεχομένης αναπνοήν· ὄμβρων δὲ σκληρῶν καταῤῥηγνυμένων, τὴν τῶν στεγανῶν σκεπασμάτων χρείαν ἀναπληρούσης, καὶ τοὺς διαλα θεῖν δεομένους ἱκανῶς περισκεπούσης, καὶ τῇ πυκνό- τητι τῇ παρ' ἑαυτῆς διειργούσης τὰς ὄψεις. Ὁποία τις ἦν κατὰ τὴν μεταμόρφωσιν τοῦ Κυρίου ἡ φωτει- νὴ νεφέλη τοὺς μαθητὲς περιστείλασα (45). Επειδὴ δὲ ἡ στάσις καὶ οἷον ἡ σύμπηξις τῆς νεφέλης νηνε μίας ἐστὶ σημεῖον, τὸ ἀτάραχον τῆς τότε καταστά σεως διὰ τῆς κατὰ τὴν νεφέλην (46) σκέπης ἐνδείκνυ- ται. Ετι ὑπὲρ τοῦ τρανότερον ἰδεῖν, τί ἐστι τὸ, Ἐν ἀποκρύφῳ σκέπης γενέσθαι, τοιούτῳ τινὶ παραδεί γματι προσαγόμεθα. Εστω τις ζητούμενος μὲν ὑπὸ τῶν πολεμίων, ὑπὸ δὲ τῶν οἰκείων ἔν τινι οἰκίσκῳ δυσευρέτῳ φρουρούμενος. Τοιοῦτον οὖν τι νοητέον γίνεσθαι περὶ τὸν ἅγιον, ὑπὸ τῆς θείας ἐκείνης νεφέ λης σκεπαζούσης αὐτὸν πρὸς τὸ μὴ εὐεπιχείρητον εἶναι τοῖς πολεμίοις. Τοσαῦτα, εἰς τὸ σαφέστερον νοηθῆναι τοῖς κύκλῳ Σιών την γινομένην βοηθοιαν, εἰς τὸ ἡμέρας μὲν σκιάζειν αὐτοὺς τὴν νεφέλην, ἵνα ῥυσθῶσιν ἀπὸ καύματος· νυκτὸς δὲ, φῶς πυρὸς αὐτ τοῖς καίεσθαι, φωτίζον (47) αὐτούς· ἀμφοτέροις δὲ αὐτῶν ἐκ μέσου, κληρονομοῦσιν. δῆλον ὅτι, γίνεσιν. ἀπολαύουσιν. ὑπάρχειν αὐτοῖς. ἐπισκιασμοῦ. περιστείλασα, νεφέλην κεφαλὴν, ἔστιν ὑπὲρ τούτου. ἔτι ὑπὲρ τοῦ, σκέπης γίνεσθαι. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. Dominus cum gloria in consilio, ut exaltet et gloria afficiat reliquias Israelis; cumque sordibus filiarum Sion ablutis, ac sanguine de medio eorum expur- gato, sancti vocati fuerint, tum ea quæ in circuitu Jerusalem sunt, obumbrabit nubes per diem, ita ut umbram suppeditet ad coercendum æs- tum, protegatque ab asperitate ac pluvia; et lux accensa occupet noctem, sitque gloria quasi fumus quidam qui omnia apprehendit. Arbitramur autem hæc promitti iis qui requie fuerint digni. Nam cum in domo Patris mansiones multæ sint ", diversæque conditionum distributiones reserventur in illa hære- ditatis terra, quam possessuri mites sunt, com- pertum est aliquos quidem in splendore visionis Dei, aliquos vero sub tegmine cœlestium virtutum requieturos, alios denique in gloria ex illa luce quasi ex fumo resiliente occultatum iri. Fortasse autem ipsi Sion lux affulgebit, atque loca ei cir- cumjecta per diem illustrabit pubes, quæ non ali- unde quam ab ipso lumine suum ortum trahit. Quemadmodum fumus ab igne, ita a lumine habet exsistentiam nubes, sub qua qui degent, magna sunt fruituri gloria, quod ab ipsa nube illustrentur,quæ in æstu quidem se expandit supra capita eorum, eisque sua umbra gratam affert oblectationem : de- cidentibus vero asperis imbribus, vicem supplet densi ac solidi umbraculi, et magnopere protegit eos, qui opus habent quodam latibulo, et sua ipsius densitate obtutus arcet. Ejusmodi erat nubes lu- cida, quæ in Domini transfiguratione discipulos obvolvitº. Cum autem nobis quies ac velut concre- tio signum sit serenitatis; ejus qui tunc erit status C tranquillitatem per ipsius nubis umbraculum in- dicat. Equidem ut adhuc clarius percipiamus quid sit illud, In absconsionem vetamanti esse, induci ali- quo ejusmodi exemplo possumus. sit eius aliquis qui ab adversariis quæratur, sed custodiatur a familiaribus suis in cubiculo quodam inventu per- quam difficili. Sane consimile quiddam erga san- ctum a divina illa nube ipsum protegente effici putandum est, ne facile in illum invadere possint inimici. Dicta sunto isthæc, ut dilucidius cogno- scatur auxilium iis qui in circuitu Sion versantur traditum eo consilio, ut eos interdiu obumbret nubes, qua ab æstu protegantur, utque noctu lux ignis accendatur, eos illustratura, atque adeo utroque tempore ab insidiantibus tuti sint et se- D B ouri. Joan. XIV, quibusdam. Illud, verti potest, de medio eorum, aut, de melio earum. Potest enim hic locus vel de filiabus solis, vel de filiis simul et fi- liabus intelligi. tertius, Illud, quod hoc loco legitur, ex Reg. quarto additum est. tuor mass., circumdedit. Editi et Reg. tertius, obvolvit. Utra scriptura melior sit, alii judicabunt. Interim vulgatam retinuimus. in editis, sed legitur. Vox si libri antiqui faverent, non parum nobis placeret. Hoc ipso in loco Reg. tertius et editi, Alii quatuor mss., bene. Subinde tres mass., (40) Similiter copulam και adjecimus ex mss. 2. * Matth. v, 4. • Matth. xvII, 5. (41) Sic veteres quatuor libri. Editi vero et Reg. (42) Pro γέννησιν edidimus ex quatuor mss., (43) Sic quatuor mss. At editi, ὑφ᾽ ἦν. Mox qua- (44) Editi, τοῦ σκιασμοῦ. At quinque mass., τοῦ (45) Antiqui quatuor libri, περιστᾶσα, discipulos (46) In nostris quinque mss. non, κεφαλήν, uti (47) Editi, φωτίζειν. At quinque mass., φωτίζον

Α Ἰσραήλ· ὅτε καὶ ἅγιοι ἐκλήθησαν, διὰ τὸ ἐκπλυθῆ τοῖς καιροῖς τὴν ἀπὸ τῶν ἐπιβουλευόντων ἀσφάλειαν ναι τὸν ῥύπεν τῶν θυγατέρων Σιών, καὶ (40) ἐκκα- θαρισθῆναι τὸ αἷμα αὐτῶν ἐκ μέσου, τότε σκιάσει τὰ περὶ κύκλῳ τῆς Ἱερουσαλήμ νεφέλη ἡμέρας, ὥστε παρασχεῖν σκιὰν ἀπὸ καύματος, καὶ σκέπην ἀπὸ σκληρότητος καὶ ἱετοῦ· τὴν δὲ νύκτα ὑπὸ φωτὸς κατέχεσθαι καιομένου, καὶ εἶναι τὴν δόξαν οδονεί καπνόν τινα τὰ πάντα ἐπιλαμβάνουσαν. Αογιζόμεθα δὲ ταῦτα ἐπαγγέλλεσθαι τοῖς ἀξίοις τῆς ἀναπαύσεως. Διότι πολλῶν μονῶν οὐσῶν ἐν τῇ οἰκίᾳ τοῦ Πατρὸς, καὶ διαφόρου κληροδοσίας ἀποκειμένης ἐν τῇ γῇ τῆς κληρονομίας, ἣν κληρονομήσουσιν (44) οἱ πραεῖς, δῆ- λον, ὅτι τινὲς μὲν ἐν τῇ φαιδρότησι τῆς τοῦ Θεοῦ ἐπι - φανείας, τινὲς δὲ ὑπὸ τὴν σκέπην τῶν οὐρανίων δυ νάμεων ἀναπαύσονται,καὶ ἄλλοι ἐν τῇ δόξῃ τῇ ἀπὸ τοῦ φωτὸς ὡς ἀπὸ καπνοῦ καλυφθήσονται. Τάχα δὲ αὐτῇ μὲν τῇ Σιὼν ἐπιλάμψει τὸ φῶς· τὰ δὲ περὶ κύκλῳ αὐτῆς ἐπιλάμψει νεφέλη ἡμέρας. ἥτις οὐκ ἄλλοθεν ἔχει τήν γένεσιν (42), ἢ ἀπ' αὐτοῦ τοῦ φωτός· ὥσπερ καπνὸς ἀπὸ πυρὸς, οὕτως αὕτη ἀπὸ τοῦ φωτὸς τὴν σύστασιν ἔχουσα, ὑφ᾽ ἣν οἱ (43) διαι τώμενοι μεγάλης τῆς δόξης ἀπολαύσουσιν, ὡς ὑπ αὐτῆς τῆς νεφέλης καταλαμπόμενοι, ἐν καύματι μὲν ὑπερηπλωμένης τῶν κεφαλῶν αὐτῶν, καὶ ἡδεῖαν ἐκ τοῦ ἐπισκιασμοῦ (44) παρεχομένης αναπνοήν· ὄμβρων δὲ σκληρῶν καταῤῥηγνυμένων, τὴν τῶν στεγανῶν σκεπασμάτων χρείαν ἀναπληρούσης, καὶ τοὺς διαλα θεῖν δεομένους ἱκανῶς περισκεπούσης, καὶ τῇ πυκνό- τητι τῇ παρ' ἑαυτῆς διειργούσης τὰς ὄψεις. Ὁποία τις ἦν κατὰ τὴν μεταμόρφωσιν τοῦ Κυρίου ἡ φωτει- νὴ νεφέλη τοὺς μαθητὲς περιστείλασα (45). Επειδὴ δὲ ἡ στάσις καὶ οἷον ἡ σύμπηξις τῆς νεφέλης νηνε μίας ἐστὶ σημεῖον, τὸ ἀτάραχον τῆς τότε καταστά σεως διὰ τῆς κατὰ τὴν νεφέλην (46) σκέπης ἐνδείκνυ- ται. Ετι ὑπὲρ τοῦ τρανότερον ἰδεῖν, τί ἐστι τὸ, Ἐν ἀποκρύφῳ σκέπης γενέσθαι, τοιούτῳ τινὶ παραδεί γματι προσαγόμεθα. Εστω τις ζητούμενος μὲν ὑπὸ τῶν πολεμίων, ὑπὸ δὲ τῶν οἰκείων ἔν τινι οἰκίσκῳ δυσευρέτῳ φρουρούμενος. Τοιοῦτον οὖν τι νοητέον γίνεσθαι περὶ τὸν ἅγιον, ὑπὸ τῆς θείας ἐκείνης νεφέ λης σκεπαζούσης αὐτὸν πρὸς τὸ μὴ εὐεπιχείρητον εἶναι τοῖς πολεμίοις. Τοσαῦτα, εἰς τὸ σαφέστερον νοηθῆναι τοῖς κύκλῳ Σιών την γινομένην βοηθοιαν, εἰς τὸ ἡμέρας μὲν σκιάζειν αὐτοὺς τὴν νεφέλην, ἵνα ῥυσθῶσιν ἀπὸ καύματος· νυκτὸς δὲ, φῶς πυρὸς αὐτ τοῖς καίεσθαι, φωτίζον (47) αὐτούς· ἀμφοτέροις δὲ αὐτῶν ἐκ μέσου, κληρονομοῦσιν. δῆλον ὅτι, γίνεσιν. ἀπολαύουσιν. ὑπάρχειν αὐτοῖς. ἐπισκιασμοῦ. περιστείλασα, νεφέλην κεφαλὴν, ἔστιν ὑπὲρ τούτου. ἔτι ὑπὲρ τοῦ, σκέπης γίνεσθαι. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. Dominus cum gloria in consilio, ut exaltet et gloria afficiat reliquias Israelis; cumque sordibus filiarum Sion ablutis, ac sanguine de medio eorum expur- gato, sancti vocati fuerint, tum ea quæ in circuitu Jerusalem sunt, obumbrabit nubes per diem, ita ut umbram suppeditet ad coercendum æs- tum, protegatque ab asperitate ac pluvia; et lux accensa occupet noctem, sitque gloria quasi fumus quidam qui omnia apprehendit. Arbitramur autem hæc promitti iis qui requie fuerint digni. Nam cum in domo Patris mansiones multæ sint ", diversæque conditionum distributiones reserventur in illa hære- ditatis terra, quam possessuri mites sunt, com- pertum est aliquos quidem in splendore visionis Dei, aliquos vero sub tegmine cœlestium virtutum requieturos, alios denique in gloria ex illa luce quasi ex fumo resiliente occultatum iri. Fortasse autem ipsi Sion lux affulgebit, atque loca ei cir- cumjecta per diem illustrabit pubes, quæ non ali- unde quam ab ipso lumine suum ortum trahit. Quemadmodum fumus ab igne, ita a lumine habet exsistentiam nubes, sub qua qui degent, magna sunt fruituri gloria, quod ab ipsa nube illustrentur,quæ in æstu quidem se expandit supra capita eorum, eisque sua umbra gratam affert oblectationem : de- cidentibus vero asperis imbribus, vicem supplet densi ac solidi umbraculi, et magnopere protegit eos, qui opus habent quodam latibulo, et sua ipsius densitate obtutus arcet. Ejusmodi erat nubes lu- cida, quæ in Domini transfiguratione discipulos obvolvitº. Cum autem nobis quies ac velut concre- tio signum sit serenitatis; ejus qui tunc erit status C tranquillitatem per ipsius nubis umbraculum in- dicat. Equidem ut adhuc clarius percipiamus quid sit illud, In absconsionem vetamanti esse, induci ali- quo ejusmodi exemplo possumus. sit eius aliquis qui ab adversariis quæratur, sed custodiatur a familiaribus suis in cubiculo quodam inventu per- quam difficili. Sane consimile quiddam erga san- ctum a divina illa nube ipsum protegente effici putandum est, ne facile in illum invadere possint inimici. Dicta sunto isthæc, ut dilucidius cogno- scatur auxilium iis qui in circuitu Sion versantur traditum eo consilio, ut eos interdiu obumbret nubes, qua ab æstu protegantur, utque noctu lux ignis accendatur, eos illustratura, atque adeo utroque tempore ab insidiantibus tuti sint et se- D B ouri. Joan. XIV, quibusdam. Illud, verti potest, de medio eorum, aut, de melio earum. Potest enim hic locus vel de filiabus solis, vel de filiis simul et fi- liabus intelligi. tertius, Illud, quod hoc loco legitur, ex Reg. quarto additum est. tuor mass., circumdedit. Editi et Reg. tertius, obvolvit. Utra scriptura melior sit, alii judicabunt. Interim vulgatam retinuimus. in editis, sed legitur. Vox si libri antiqui faverent, non parum nobis placeret. Hoc ipso in loco Reg. tertius et editi, Alii quatuor mss., bene. Subinde tres mass., (40) Similiter copulam και adjecimus ex mss. 2. * Matth. v, 4. • Matth. xvII, 5. (41) Sic veteres quatuor libri. Editi vero et Reg. (42) Pro γέννησιν edidimus ex quatuor mss., (43) Sic quatuor mss. At editi, ὑφ᾽ ἦν. Mox qua- (44) Editi, τοῦ σκιασμοῦ. At quinque mass., τοῦ (45) Antiqui quatuor libri, περιστᾶσα, discipulos (46) In nostris quinque mss. non, κεφαλήν, uti (47) Editi, φωτίζειν. At quinque mass., φωτίζον

Α Ἰσραήλ· ὅτε καὶ ἅγιοι ἐκλήθησαν, διὰ τὸ ἐκπλυθῆ τοῖς καιροῖς τὴν ἀπὸ τῶν ἐπιβουλευόντων ἀσφάλειαν ναι τὸν ῥύπεν τῶν θυγατέρων Σιών, καὶ (40) ἐκκα- θαρισθῆναι τὸ αἷμα αὐτῶν ἐκ μέσου, τότε σκιάσει τὰ περὶ κύκλῳ τῆς Ἱερουσαλήμ νεφέλη ἡμέρας, ὥστε παρασχεῖν σκιὰν ἀπὸ καύματος, καὶ σκέπην ἀπὸ σκληρότητος καὶ ἱετοῦ· τὴν δὲ νύκτα ὑπὸ φωτὸς κατέχεσθαι καιομένου, καὶ εἶναι τὴν δόξαν οδονεί καπνόν τινα τὰ πάντα ἐπιλαμβάνουσαν. Αογιζόμεθα δὲ ταῦτα ἐπαγγέλλεσθαι τοῖς ἀξίοις τῆς ἀναπαύσεως. Διότι πολλῶν μονῶν οὐσῶν ἐν τῇ οἰκίᾳ τοῦ Πατρὸς, καὶ διαφόρου κληροδοσίας ἀποκειμένης ἐν τῇ γῇ τῆς κληρονομίας, ἣν κληρονομήσουσιν (44) οἱ πραεῖς, δῆ- λον, ὅτι τινὲς μὲν ἐν τῇ φαιδρότησι τῆς τοῦ Θεοῦ ἐπι - φανείας, τινὲς δὲ ὑπὸ τὴν σκέπην τῶν οὐρανίων δυ νάμεων ἀναπαύσονται,καὶ ἄλλοι ἐν τῇ δόξῃ τῇ ἀπὸ τοῦ φωτὸς ὡς ἀπὸ καπνοῦ καλυφθήσονται. Τάχα δὲ αὐτῇ μὲν τῇ Σιὼν ἐπιλάμψει τὸ φῶς· τὰ δὲ περὶ κύκλῳ αὐτῆς ἐπιλάμψει νεφέλη ἡμέρας. ἥτις οὐκ ἄλλοθεν ἔχει τήν γένεσιν (42), ἢ ἀπ' αὐτοῦ τοῦ φωτός· ὥσπερ καπνὸς ἀπὸ πυρὸς, οὕτως αὕτη ἀπὸ τοῦ φωτὸς τὴν σύστασιν ἔχουσα, ὑφ᾽ ἣν οἱ (43) διαι τώμενοι μεγάλης τῆς δόξης ἀπολαύσουσιν, ὡς ὑπ αὐτῆς τῆς νεφέλης καταλαμπόμενοι, ἐν καύματι μὲν ὑπερηπλωμένης τῶν κεφαλῶν αὐτῶν, καὶ ἡδεῖαν ἐκ τοῦ ἐπισκιασμοῦ (44) παρεχομένης αναπνοήν· ὄμβρων δὲ σκληρῶν καταῤῥηγνυμένων, τὴν τῶν στεγανῶν σκεπασμάτων χρείαν ἀναπληρούσης, καὶ τοὺς διαλα θεῖν δεομένους ἱκανῶς περισκεπούσης, καὶ τῇ πυκνό- τητι τῇ παρ' ἑαυτῆς διειργούσης τὰς ὄψεις. Ὁποία τις ἦν κατὰ τὴν μεταμόρφωσιν τοῦ Κυρίου ἡ φωτει- νὴ νεφέλη τοὺς μαθητὲς περιστείλασα (45). Επειδὴ δὲ ἡ στάσις καὶ οἷον ἡ σύμπηξις τῆς νεφέλης νηνε μίας ἐστὶ σημεῖον, τὸ ἀτάραχον τῆς τότε καταστά σεως διὰ τῆς κατὰ τὴν νεφέλην (46) σκέπης ἐνδείκνυ- ται. Ετι ὑπὲρ τοῦ τρανότερον ἰδεῖν, τί ἐστι τὸ, Ἐν ἀποκρύφῳ σκέπης γενέσθαι, τοιούτῳ τινὶ παραδεί γματι προσαγόμεθα. Εστω τις ζητούμενος μὲν ὑπὸ τῶν πολεμίων, ὑπὸ δὲ τῶν οἰκείων ἔν τινι οἰκίσκῳ δυσευρέτῳ φρουρούμενος. Τοιοῦτον οὖν τι νοητέον γίνεσθαι περὶ τὸν ἅγιον, ὑπὸ τῆς θείας ἐκείνης νεφέ λης σκεπαζούσης αὐτὸν πρὸς τὸ μὴ εὐεπιχείρητον εἶναι τοῖς πολεμίοις. Τοσαῦτα, εἰς τὸ σαφέστερον νοηθῆναι τοῖς κύκλῳ Σιών την γινομένην βοηθοιαν, εἰς τὸ ἡμέρας μὲν σκιάζειν αὐτοὺς τὴν νεφέλην, ἵνα ῥυσθῶσιν ἀπὸ καύματος· νυκτὸς δὲ, φῶς πυρὸς αὐτ τοῖς καίεσθαι, φωτίζον (47) αὐτούς· ἀμφοτέροις δὲ αὐτῶν ἐκ μέσου, κληρονομοῦσιν. δῆλον ὅτι, γίνεσιν. ἀπολαύουσιν. ὑπάρχειν αὐτοῖς. ἐπισκιασμοῦ. περιστείλασα, νεφέλην κεφαλὴν, ἔστιν ὑπὲρ τούτου. ἔτι ὑπὲρ τοῦ, σκέπης γίνεσθαι. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. Dominus cum gloria in consilio, ut exaltet et gloria afficiat reliquias Israelis; cumque sordibus filiarum Sion ablutis, ac sanguine de medio eorum expur- gato, sancti vocati fuerint, tum ea quæ in circuitu Jerusalem sunt, obumbrabit nubes per diem, ita ut umbram suppeditet ad coercendum æs- tum, protegatque ab asperitate ac pluvia; et lux accensa occupet noctem, sitque gloria quasi fumus quidam qui omnia apprehendit. Arbitramur autem hæc promitti iis qui requie fuerint digni. Nam cum in domo Patris mansiones multæ sint ", diversæque conditionum distributiones reserventur in illa hære- ditatis terra, quam possessuri mites sunt, com- pertum est aliquos quidem in splendore visionis Dei, aliquos vero sub tegmine cœlestium virtutum requieturos, alios denique in gloria ex illa luce quasi ex fumo resiliente occultatum iri. Fortasse autem ipsi Sion lux affulgebit, atque loca ei cir- cumjecta per diem illustrabit pubes, quæ non ali- unde quam ab ipso lumine suum ortum trahit. Quemadmodum fumus ab igne, ita a lumine habet exsistentiam nubes, sub qua qui degent, magna sunt fruituri gloria, quod ab ipsa nube illustrentur,quæ in æstu quidem se expandit supra capita eorum, eisque sua umbra gratam affert oblectationem : de- cidentibus vero asperis imbribus, vicem supplet densi ac solidi umbraculi, et magnopere protegit eos, qui opus habent quodam latibulo, et sua ipsius densitate obtutus arcet. Ejusmodi erat nubes lu- cida, quæ in Domini transfiguratione discipulos obvolvitº. Cum autem nobis quies ac velut concre- tio signum sit serenitatis; ejus qui tunc erit status C tranquillitatem per ipsius nubis umbraculum in- dicat. Equidem ut adhuc clarius percipiamus quid sit illud, In absconsionem vetamanti esse, induci ali- quo ejusmodi exemplo possumus. sit eius aliquis qui ab adversariis quæratur, sed custodiatur a familiaribus suis in cubiculo quodam inventu per- quam difficili. Sane consimile quiddam erga san- ctum a divina illa nube ipsum protegente effici putandum est, ne facile in illum invadere possint inimici. Dicta sunto isthæc, ut dilucidius cogno- scatur auxilium iis qui in circuitu Sion versantur traditum eo consilio, ut eos interdiu obumbret nubes, qua ab æstu protegantur, utque noctu lux ignis accendatur, eos illustratura, atque adeo utroque tempore ab insidiantibus tuti sint et se- D B ouri. Joan. XIV, quibusdam. Illud, verti potest, de medio eorum, aut, de melio earum. Potest enim hic locus vel de filiabus solis, vel de filiis simul et fi- liabus intelligi. tertius, Illud, quod hoc loco legitur, ex Reg. quarto additum est. tuor mass., circumdedit. Editi et Reg. tertius, obvolvit. Utra scriptura melior sit, alii judicabunt. Interim vulgatam retinuimus. in editis, sed legitur. Vox si libri antiqui faverent, non parum nobis placeret. Hoc ipso in loco Reg. tertius et editi, Alii quatuor mss., bene. Subinde tres mass., (40) Similiter copulam και adjecimus ex mss. 2. * Matth. v, 4. • Matth. xvII, 5. (41) Sic veteres quatuor libri. Editi vero et Reg. (42) Pro γέννησιν edidimus ex quatuor mss., (43) Sic quatuor mss. At editi, ὑφ᾽ ἦν. Mox qua- (44) Editi, τοῦ σκιασμοῦ. At quinque mass., τοῦ (45) Antiqui quatuor libri, περιστᾶσα, discipulos (46) In nostris quinque mss. non, κεφαλήν, uti (47) Editi, φωτίζειν. At quinque mass., φωτίζον

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ε΄. ἀγαπητοῦ μου τῷ ἀμπελῶνί μου. Τὰ ᾄσματα πάν- τα φαιδροτέραν δοκεῖ περιέχειν πραγμάτων κατάστα σιν. Ἡ ἐν τῇ Εξόδῳ ᾠδὴ ᾆσμά ἐστιν ἐπινίκιον. Ασωμεν τῷ Κυρίῳ· ἐνδόξως γὰρ δεδόξασται. Τὸ Ασμα τῶν ἀσμάτων ἐπιθαλάμιος ἐστιν ᾠδή, δραμα τικῶς (49) πεπλεγμένη. Ἐνταῦθα δὲ ἀπειλὴν ὁ λή γος ἔχει τὴν κατὰ τοῦ ἀμπελῶνος κατὰ τὴν δικαίαν κρίσιν τοῦ Θεοῦ ἐπαγομένην. Μήποτε δὲ καὶ αὐτὰ τὰ φοβερά, τῷ πρὸς τέλος χρηστὸν ἀναφέρεσθαι, προ- πόντως ἐγκατετάχθη τοῖς ᾄσμασι ; Πρόσωπον δὲ τὸ ἀπαγγέλλον τὴν ᾠδήν ἐστι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὅπερ ἔδει τὸ ᾆσμα τῷ ἠγαπημένῳ ἀμπελῶνι. Ἔστι δὲ τὸ ᾆσμα τοῦτο τοῦ ἀγαπητοῦ. Τίς δὲ ὁ φύσει ἀγαπητός, ἢ ὁ Μονογενῆς, τὸ αὐτοάγαθον (50), οὗ πάντα β ἐφίεται, οὗ ἡ ἀγάπησις φυσικῶς καὶ ἀῤῥήτως ταῖς πάντων τῶν λογικῶν διανοίαις ἐνέστακται ; Ἐπεὶ οὖν κατὰ τὴν τοῦ Κυρίου φωνὴν ὁ Παράκλητος ἐκ τοῦ Μονογενούς λαμβάνει πάντα, καὶ ἀναγγέλλει ἡμῖν, καὶ τὴν ᾠδὴν τοῦ ἀγαπητοῦ φησιν εἶναι, ὡς παρ' αὐτ τοῦ λαβών. Ἡ δὲ αὐτὴ ᾠδὴ μετανοοῦντι μὲν τῷ ποτε ἡγαπημένῳ ἀμπελῶνι ᾆσμά ἐστιν· ἐπιμένοντι δὲ τῇ ἁμαρτίᾳ θρῆνος γίνεται καὶ οὐαὶ, καθάπερ ἐν τῷ Ιεζεκιήλ μεμαθήκαμεν, ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ βιβλίου μέλος καὶ θρήνον γεγραμμένον, καὶ οὐαί. Καὶ ὁ τοῦ Κυ ρίου λόγος εἰς ζωὴν αἰώνιον καὶ ἀπόλαυσιν οὐρανίων ἀγαθῶν προκαλούμενος, μέλος ἦν πρὸς εὔρυθμον καὶ ἐμμελῆ κίνησιν καὶ τὴν κατ᾿ ἀρετὴν ἐνέργειαν τὰς ψυχὰς διεγείρων. Τὸ δὲ Ἰωάννου κήρυγμα, εἰς μετ τάνοιαν τοὺς ἀπειθεῖς ἐπιστρέφον, θρῆνος ἦν, λύπην εἰς σωτηρίαν ἀμεταμέλητον (51) ἐργαζόμενος. Εὑρί σκαντο δὲ οἱ Ἰουδαῖοι, διὰ τὴν πώρωσιν τῆς καρδίας, μήτε τοῖς χρηστοῖς προτρεπόμενοι εἰς ζωὴν, μήτε ὑπὸ τῶν στυγνοτέρων εναγόμενοι εἰς μετάνοιαν. Οὕ τω δὴ καὶ τὸ ἐν χερσὶν ᾆσμα καὶ ἔπαινον ἔχει τῆς ἀρχαίας εὐγενείας καὶ τῆς περὶ αὐτῶν (52) τοῦ Θεοῦ ἐπιμελείας, καὶ ἔλεγχον τῆς παρούσης κακίας, καὶ ἀπειλὴν τῶν ἐπαχθησομένων δεινῶν. Καὶ ὅμως τὸν Επειθῆ λαὸν οὔτε ἐκεῖνα πρὸς τὴν οἰκείαν ἀξίαν ἀνα- καλεῖται, οὔτε ταῦτα συστείλαι καὶ σωφρονέστερον ποιῆσαι δύναται. γενείας . Αμπελὼν ἐγενήθη τῷ ἡγαπημένῳ, ἐν κέρατι, ἐν τόπῳ πίονι. ᾿Αμπελῶνα λέγει τὸν λαὸν τοῦ Ἰσραήλ. Αμπελον γὰρ, φησὶ, ἐξ Αἰγύπτου μετῆρας. Καὶ ἐν τῷ Ἱερεμίᾳ διὰ τῆς αὐτῆς εἰκόνος ᾄσω δή, αὐτὸ ἀγαθόν. ἀμετάβλητον, ἀμεταμέλη- τον, αὐτόν· ἀμπελῶνα, λαόν. περὶ αὐτῶν, Θεέ, Ἰουδαίων. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. V. A C CAPUT V. ", vineæ meæ. Cantica omnia lætiorem rerum statum videntur complecti. Quæ in Exodo reperitur ode, canticum est ob partam victoriam compositum. Cantemus Domino: gloriose enim magnificatus est 10. Canticum Canticorum nuptiale est carmen, drama- tico opere pertextum. Hic autem Scriptura minas continet, ex justo Dei judicio in vineam intentatas. Numquid autem illa ipsa tremenda quæ intentantur; quod in bonum finem referantur, convenienter relata sunt inter cantica? Quæ autem persona canti- cum illud pronuntiat, Spiritus sanctus est, qui vio neæ dilectæ carnem canit. Hoc autem dilecti canti- cum est. Quis vero natura carissimus, nisi Unige- nitus, illud ipsum bonum, quod appetunt omnia, cujus amor in animis omnium qui sunt ratione præditi, naturali ineffabilique modo est impressus? Quoniam igitur juxta Domini vocem, Paracletus ab Unigenito accipit omnia, et annuntiat nobis 11, hoo canticum ait dilecti esse, tanquam ab ipso accep- tum. Eadem autem ode vineæ olim dilectæ, canticum est, si pœnitat: sed si in peccato persistat, fit la- mentum et væ; quemadmodum in Ezechiele didi- cimus scriptum fuisse in eodem libro carmen, la- mentum, et væ 12. Quin et Domini sermo ad vitam æternam et ad bonorum cœlestium fruitionem in vitans, carmen erat, quod animas ad numerosum concinnunique motum et ad operationem virtuti consentaneam excitabat. At vero Joannis prædica- tio, qua inobsequentes convertebantur ad pœni- tentiam, erat lamentatio, quæ ad salutem confe- rendam mororem haud pænitendam pariebat ¹ª. Judæi autem, præ cordis duritia, neque verbis be- nignioribus, comperiebantur ad vitam provocari, neque austerioribus ad ponitentiam adduci. Atque adeo canticum, quod in manibus est, tum prisca illius generositatis et ejus quam Deus pro ipsis ges sit curæ laudem complectitur, tum præsentem 60- rum malitiam exhibet, et infligenda mala commina- tur. Neque tamen illa populum inobsequentem ad propriam dignitatem revocant: neque hæc ipsum compescere aut prudentiorem reddere potuerunt. tis laudibus. Vinea facta est dilecto, in cornu, in loco pingui. Vineam dicit populum Israeliticum. Vi D neam enim, inquit, de Ægypto transtulisti ". Et in infertur populo per eamdem si- Psal. LXXIX, 19. Exod. IV, men prophetica illa, et cælera, ad modum tituli in Reg. quarto leguntur. illud esse, in quo personæ solæ agunt, absque poetæ interlocutione. Editi duabus, enim secundum Deum tristitia est, pœnitentiam in salutem stabilem operatur. Hine fortasse suspicari Jeremie probrum II Cor. VII, 10. quispiam possit, interpretem legisse, aut potius legere sibi visum fuisse, ad salutem stabilem, cum legendum tamen esset, ad salutem haud penitendam. Et quidem vox una alteri ita similis est, ut interpretem in học facile labi potuisse nemo nou videat. ita si leges, suppleas oportet, aut Editi vero cum Reg. secundo, hoo 139. "Ασω δη (48) τῷ ἡγαπημένῳ ᾆσμα του 139. VERS. 1. Cantabo dilecto canticum dilecti met 140. Αρχεται δὲ τῶν ἐγκωμίων τῆς παλαιᾶς εὐο 140. Sumit autem exordium ab antiquæ nobilita- (48) Titulum nullum in mss. invenimus. Sed ta- 1. 11 Joan. πνι, 14. 12 Ezech. 11, 9. (49) Fortassis monere juvabit, dramaticum opus (50) Veteres quinque libri una voce, αὐτοαγαθον. (51) In Vulgata Il Cor. vit, 10, ita legitur, Quæ (52) Codices si non plures, at tres tamen, περί

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ε΄. ἀγαπητοῦ μου τῷ ἀμπελῶνί μου. Τὰ ᾄσματα πάν- τα φαιδροτέραν δοκεῖ περιέχειν πραγμάτων κατάστα σιν. Ἡ ἐν τῇ Εξόδῳ ᾠδὴ ᾆσμά ἐστιν ἐπινίκιον. Ασωμεν τῷ Κυρίῳ· ἐνδόξως γὰρ δεδόξασται. Τὸ Ασμα τῶν ἀσμάτων ἐπιθαλάμιος ἐστιν ᾠδή, δραμα τικῶς (49) πεπλεγμένη. Ἐνταῦθα δὲ ἀπειλὴν ὁ λή γος ἔχει τὴν κατὰ τοῦ ἀμπελῶνος κατὰ τὴν δικαίαν κρίσιν τοῦ Θεοῦ ἐπαγομένην. Μήποτε δὲ καὶ αὐτὰ τὰ φοβερά, τῷ πρὸς τέλος χρηστὸν ἀναφέρεσθαι, προ- πόντως ἐγκατετάχθη τοῖς ᾄσμασι ; Πρόσωπον δὲ τὸ ἀπαγγέλλον τὴν ᾠδήν ἐστι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὅπερ ἔδει τὸ ᾆσμα τῷ ἠγαπημένῳ ἀμπελῶνι. Ἔστι δὲ τὸ ᾆσμα τοῦτο τοῦ ἀγαπητοῦ. Τίς δὲ ὁ φύσει ἀγαπητός, ἢ ὁ Μονογενῆς, τὸ αὐτοάγαθον (50), οὗ πάντα β ἐφίεται, οὗ ἡ ἀγάπησις φυσικῶς καὶ ἀῤῥήτως ταῖς πάντων τῶν λογικῶν διανοίαις ἐνέστακται ; Ἐπεὶ οὖν κατὰ τὴν τοῦ Κυρίου φωνὴν ὁ Παράκλητος ἐκ τοῦ Μονογενούς λαμβάνει πάντα, καὶ ἀναγγέλλει ἡμῖν, καὶ τὴν ᾠδὴν τοῦ ἀγαπητοῦ φησιν εἶναι, ὡς παρ' αὐτ τοῦ λαβών. Ἡ δὲ αὐτὴ ᾠδὴ μετανοοῦντι μὲν τῷ ποτε ἡγαπημένῳ ἀμπελῶνι ᾆσμά ἐστιν· ἐπιμένοντι δὲ τῇ ἁμαρτίᾳ θρῆνος γίνεται καὶ οὐαὶ, καθάπερ ἐν τῷ Ιεζεκιήλ μεμαθήκαμεν, ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ βιβλίου μέλος καὶ θρήνον γεγραμμένον, καὶ οὐαί. Καὶ ὁ τοῦ Κυ ρίου λόγος εἰς ζωὴν αἰώνιον καὶ ἀπόλαυσιν οὐρανίων ἀγαθῶν προκαλούμενος, μέλος ἦν πρὸς εὔρυθμον καὶ ἐμμελῆ κίνησιν καὶ τὴν κατ᾿ ἀρετὴν ἐνέργειαν τὰς ψυχὰς διεγείρων. Τὸ δὲ Ἰωάννου κήρυγμα, εἰς μετ τάνοιαν τοὺς ἀπειθεῖς ἐπιστρέφον, θρῆνος ἦν, λύπην εἰς σωτηρίαν ἀμεταμέλητον (51) ἐργαζόμενος. Εὑρί σκαντο δὲ οἱ Ἰουδαῖοι, διὰ τὴν πώρωσιν τῆς καρδίας, μήτε τοῖς χρηστοῖς προτρεπόμενοι εἰς ζωὴν, μήτε ὑπὸ τῶν στυγνοτέρων εναγόμενοι εἰς μετάνοιαν. Οὕ τω δὴ καὶ τὸ ἐν χερσὶν ᾆσμα καὶ ἔπαινον ἔχει τῆς ἀρχαίας εὐγενείας καὶ τῆς περὶ αὐτῶν (52) τοῦ Θεοῦ ἐπιμελείας, καὶ ἔλεγχον τῆς παρούσης κακίας, καὶ ἀπειλὴν τῶν ἐπαχθησομένων δεινῶν. Καὶ ὅμως τὸν Επειθῆ λαὸν οὔτε ἐκεῖνα πρὸς τὴν οἰκείαν ἀξίαν ἀνα- καλεῖται, οὔτε ταῦτα συστείλαι καὶ σωφρονέστερον ποιῆσαι δύναται. γενείας . Αμπελὼν ἐγενήθη τῷ ἡγαπημένῳ, ἐν κέρατι, ἐν τόπῳ πίονι. ᾿Αμπελῶνα λέγει τὸν λαὸν τοῦ Ἰσραήλ. Αμπελον γὰρ, φησὶ, ἐξ Αἰγύπτου μετῆρας. Καὶ ἐν τῷ Ἱερεμίᾳ διὰ τῆς αὐτῆς εἰκόνος ᾄσω δή, αὐτὸ ἀγαθόν. ἀμετάβλητον, ἀμεταμέλη- τον, αὐτόν· ἀμπελῶνα, λαόν. περὶ αὐτῶν, Θεέ, Ἰουδαίων. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. V. A C CAPUT V. ", vineæ meæ. Cantica omnia lætiorem rerum statum videntur complecti. Quæ in Exodo reperitur ode, canticum est ob partam victoriam compositum. Cantemus Domino: gloriose enim magnificatus est 10. Canticum Canticorum nuptiale est carmen, drama- tico opere pertextum. Hic autem Scriptura minas continet, ex justo Dei judicio in vineam intentatas. Numquid autem illa ipsa tremenda quæ intentantur; quod in bonum finem referantur, convenienter relata sunt inter cantica? Quæ autem persona canti- cum illud pronuntiat, Spiritus sanctus est, qui vio neæ dilectæ carnem canit. Hoc autem dilecti canti- cum est. Quis vero natura carissimus, nisi Unige- nitus, illud ipsum bonum, quod appetunt omnia, cujus amor in animis omnium qui sunt ratione præditi, naturali ineffabilique modo est impressus? Quoniam igitur juxta Domini vocem, Paracletus ab Unigenito accipit omnia, et annuntiat nobis 11, hoo canticum ait dilecti esse, tanquam ab ipso accep- tum. Eadem autem ode vineæ olim dilectæ, canticum est, si pœnitat: sed si in peccato persistat, fit la- mentum et væ; quemadmodum in Ezechiele didi- cimus scriptum fuisse in eodem libro carmen, la- mentum, et væ 12. Quin et Domini sermo ad vitam æternam et ad bonorum cœlestium fruitionem in vitans, carmen erat, quod animas ad numerosum concinnunique motum et ad operationem virtuti consentaneam excitabat. At vero Joannis prædica- tio, qua inobsequentes convertebantur ad pœni- tentiam, erat lamentatio, quæ ad salutem confe- rendam mororem haud pænitendam pariebat ¹ª. Judæi autem, præ cordis duritia, neque verbis be- nignioribus, comperiebantur ad vitam provocari, neque austerioribus ad ponitentiam adduci. Atque adeo canticum, quod in manibus est, tum prisca illius generositatis et ejus quam Deus pro ipsis ges sit curæ laudem complectitur, tum præsentem 60- rum malitiam exhibet, et infligenda mala commina- tur. Neque tamen illa populum inobsequentem ad propriam dignitatem revocant: neque hæc ipsum compescere aut prudentiorem reddere potuerunt. tis laudibus. Vinea facta est dilecto, in cornu, in loco pingui. Vineam dicit populum Israeliticum. Vi D neam enim, inquit, de Ægypto transtulisti ". Et in infertur populo per eamdem si- Psal. LXXIX, 19. Exod. IV, men prophetica illa, et cælera, ad modum tituli in Reg. quarto leguntur. illud esse, in quo personæ solæ agunt, absque poetæ interlocutione. Editi duabus, enim secundum Deum tristitia est, pœnitentiam in salutem stabilem operatur. Hine fortasse suspicari Jeremie probrum II Cor. VII, 10. quispiam possit, interpretem legisse, aut potius legere sibi visum fuisse, ad salutem stabilem, cum legendum tamen esset, ad salutem haud penitendam. Et quidem vox una alteri ita similis est, ut interpretem in học facile labi potuisse nemo nou videat. ita si leges, suppleas oportet, aut Editi vero cum Reg. secundo, hoo 139. "Ασω δη (48) τῷ ἡγαπημένῳ ᾆσμα του 139. VERS. 1. Cantabo dilecto canticum dilecti met 140. Αρχεται δὲ τῶν ἐγκωμίων τῆς παλαιᾶς εὐο 140. Sumit autem exordium ab antiquæ nobilita- (48) Titulum nullum in mss. invenimus. Sed ta- 1. 11 Joan. πνι, 14. 12 Ezech. 11, 9. (49) Fortassis monere juvabit, dramaticum opus (50) Veteres quinque libri una voce, αὐτοαγαθον. (51) In Vulgata Il Cor. vit, 10, ita legitur, Quæ (52) Codices si non plures, at tres tamen, περί

Α ονειδίζεται ὁ λαός· Ἐγὼ δὲ ἐφύτευσά σε αμπελον ακοίμs ΙΙΙ, 7. καί. άπτονται ἤδη. την γένεσιν. γνώμην. καρποφόρον πᾶσαν ἀληθινήν. Πῶς ἐστράφης εἰς πικρίαν, ἡ ἄμπελος ἡ ἀλλοτρία ; Ἐν κέρατι, ἐν τόπῳ πίονι. Περὶ τῆς γῆς λέγει τῆς κατασχεθείσης ὑπὸ τοῦ Ἰσραὴλ, κατ᾽ ἐπαγγελίαν Θεοῦ τοῖς πατρα- σιν αὐτῶν δεδομένης (53). Εν κέρατι, ἐν τόπῳ πίο- νι. Μέγα ἐγκώμιον ἐν βραχεῖ. Το κέρας ὑψηλότερόν ἐστι τοῦ παντὸς σώματος καὶ στεῤῥότερον, ὁμοῦ μὲν κόσμον παρέχον τῇ κεφαλῇ ὁμοῦ δὲ καὶ ὅπλον ὑπὸ άρχον ἀμυντήριον. ᾿Αλλὰ ξηρόν ἐστι καὶ ἄνικμον. Διὰ τοῦτο καὶ τὰ γεννώμενα ὑπὸ τῶν κερασφόρων ζώων, οὐκ ἐπὶ τὸ κέρας ὁρμᾶ τῆς μητρός, ἀλλὰ τὴν θηλὴν ἀδιδάκτως ἐπιζητεῖ, τὸν ὑγρὸν τόπον καὶ πιο- να. Δεικνὺς οὖν ὁ λόγος, ὅτι ἡ χώρα τῶν Ἰουδαίων πρὸς ἀμφότερα ἐστιν αὐτάρκης, καὶ φυλακὴν τὴν ἀπὸ τῶν πολεμίων, καὶ διαθρέψαι τοὺς ἐνοικοῦντας, ἀμ- φότερα συνήψεν, Ἐν κέρατι, ἐν τόπῳ πίονι τουτέστιν, ἐν (54) στεῤῥᾷ καὶ τροφίμῃ. Απτονται δὲ ἤδη τινὲς καὶ βαθυτέρου λόγου ἐν τῇ ἐξηγήσει τοῦ ῥητοῦ τούτου. Ὅτι ὥσπερ ἡ κεφαλὴ τῶν κερασφό ρων ζώων πρώτη προκύπτει κατὰ τὴν γέννησιν (55) τελευταία δὲ πληροῦται, καὶ ὀψέ ποτε τὸν ἴδιον κόσμον ἀπολαμβάνει κατὰ τὴν ἔκφυσιν τῶν κεράτων· οὕτω καὶ ὁ Ἰσραὴλ πρῶτος πάντων τῶν ἐθνῶν εἰς οἰκείω- σιν Θεοῦ κληθείς (Εγενήθη γάρ, φησί, λαὸς Κυ- ρίου, μερὶς αὐτοῦ, σχοίνισμα κληρονομίας αὐτοῦ Ἰσραήλ), μετὰ πάντας μέλλει τῆς τελειώσεως ἀξιοῦ- σθαι. Ὅταν γὰρ τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν εἰσέλθῃ, τότε πᾶς Ἰσραὴλ σωθήσεται. φον μνήμην (56) ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ διασωζόμενος· ὡς ἄρα πρῶτον ἡ Ἰουδαία ἔσχεν οικήτορα τὸν ᾿Αδαμ, μετὰ τὸ ἐκβληθῆναι τοῦ παραδείσου ἐν ταύτῃ καθώ ιδρυθέντα, εἰς παραμυθίαν ὧν ἐστερήθη. Πρώτη οὖν καὶ νεκρὸν ἐδέξατο ἄνθρωπον, ἐκεῖ τοῦ Ἀδὰμ τὴν κατ ταδίκην πληρώσαντος. Καινὸν οὖν ἐδόκει εἶναι τοῖς τότε θέαμα, ὁστέον κεφαλῆς, τῆς σαρκὸς περιβρυεί σης, καὶ ἀποθέμενοι τὸ κρανίον ἐν τῷ τόπυλα βανίου τόπον ὠνόμασαν. Εἰκὸς νὲ μηδὲ τοῦ Νῶς τοῦ ἀρχηγοῦ πάντων ἀνθρώπων ἀγνοῆσαι τὸν τάφιν, ὡς μετὰ τὸν κατακλυσμὸν ἀπ᾿ αὐτοῦ διαδοθῆναι τὴν φήμην. Διό- περ ὁ Κύριος τὰς ἀρχὰς τοῦ ἀνθρωπείου (57) θανά- του ἐρευνήσας, εἰς τὸν λεγόμενον κρανίου τόπον τὸ πάθος ἐδέξατο, ἵνα ἐν ᾧ τόπῳ ἡ φθορὰ τῶν ἀνθρώπων τὴν ἀρχὴν ἔλαβεν, ἐκεῖθεν ἡ ζωὴ τῆς βασιλείας ἄρ- ξηται· καὶ ὥσπερ ἴσχυσεν ἐν τῷ Ἀδὰμ ὁ θάνατος, οὕτως ἀσθενήσῃ (58) ἐν τῷ θανάτῳ Χριστοῦ. Διὰ τοῦ το καὶ Ἐν κέρατι, ὡς κατὰ τοῦ ἐχθροῦ ἀμυντήριον έχοντι τὸν σταυρὸν τοῦ Χριστοῦ· καὶ, Πίονι, ὡς μετὰ ΧΙ, 25. 1º ὡς ἄρα πρωτη ή Ἰουδαία ανθρωπον ἔσχεν οἰκή τορα, πίνου. . APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. militudinem : Ego autem plantavi te vineam fructi- feram totum veram. Quomodo conversa es in amari- tudinem, vitis aliena 15? In cornu, in loco pingui. De terra loquitur ab Israelitico populo occupata, pa- tribus eorum juxta Dei promissionem data“. In cornu, in loco pingui. Summa laus est paucis com- prehensa. Cornu est altius firmiusque reliquo omni corpore: quod simul ornamentum affert capiti, et simul loco est armorum ad propulsandas injurias idoneorum. Sed siccum est et exsuccum. Unde ani- malium cornigerorum catuli non ad matris cornu feruntur, sed nemine docente mammam requirunt, locum videlicet humidum ac pinguem. Cum igitur Scriptura doceat Judæorum regionem ad utrumque idoneam esse ac sufficientem, tum ad tuendos eos ab hostibus,tum ad incolas alendos, utrumque simul junxit, In cornu, in loco pingui, hoc est, et in terra solida, et in qua plurimum est alimenti. Jam vero sunt qui dum sententiam hanc interpretantur, attingant intelligentiam reconditiorem. Nimirum sicut cornutorum animalium caput in ipsorum ortu primum erumpit, ultimum tamen absolvitur, atque tum demum enascentibus cornibus sero ornamen- tum suum recipit, ita et Israel qui primus gentium omnium ad Dei accitus est familiaritatem ac bene- volentiam (Factus est enim, inquit, populus Domini, pars ejus, funiculus hæredilatis ejus Israel 17), post omnes perfectionem suam consummationemque est consecuturus. Nam ubi plenitudo gentium in- troierit, tunc omnis Israel salvus fiet “. B traditionem non scriptam in Ecclesia servatur, ni- C mirum Judæam primum habitatorem Adam ha- buisse, qui postquam e paradiso ejectus fuisset in ea sedem posuit, bonorum eorum quibus exutus fuerat jacturam mitigaturus. Itaque excepit etiam prima mortuum hominem, cum Adam ibi mulctæ satisfecerit. Quamobrem os capitis nudatum carne quæ defluxerat, illius ætatis hominibus novum ao insolens spectaculum esse videbatur. Et quia in hoc loco deposuere calvariam, Calvariæ locum ap- pellarunt. Verisimile autem est Noe sepulcrum du- cis mortalium omnium haud ignorasse, adeo ut post diluvium rumor iste ab ipso divulgatus sit. Eam ob causam Dominus mortis humanæ primitias perscrutatus, in memorato Calvariæ loco necem pertulit so, ut quo in loco hominum interitus ini- D tium accepit, inde regni vita originem suam tra- beret, et quemadmodum mors invaluit in Adam, ita in Christi morte infirmaretur. Quapropter et Jerem. 11, 21. Gen. Deut. xxx11, 9. * I Cor. xv, 22. editis pro eo legitur Mox Combefisii codex an- tiquior Statim Regii primus et quartus et oditi, Rom. Gen. ni, 23. Matth. xxvi, 33. etc. At Reg. secundus et Colb. itidem secun- dus uti in contextu, rectius. Fabulæ et nugæ. Vide Hieronymum. 141. Ejusmodi autem fama obtinuit, quæ per (53) Antiqut duo libri, διδομένης. (54) Sic Reg. secundus cum Colb. secundo. In (55) Ita ex quinque mss. emendavimus. Editi, (56) Veteres quinque libri, μνήμην. Editi vero 141. Λόγος δέ τίς ἐστι καὶ τοιόσδε κατὰ τὴν ἄγρα- (57) Antiqui duo libri διόπερ καὶ δ... τοῦ ἀνθρω- (58) Veteres libri, ἀσθενήσει. Editi, ἀσθενήσῃ.

Α ονειδίζεται ὁ λαός· Ἐγὼ δὲ ἐφύτευσά σε αμπελον ακοίμs ΙΙΙ, 7. καί. άπτονται ἤδη. την γένεσιν. γνώμην. καρποφόρον πᾶσαν ἀληθινήν. Πῶς ἐστράφης εἰς πικρίαν, ἡ ἄμπελος ἡ ἀλλοτρία ; Ἐν κέρατι, ἐν τόπῳ πίονι. Περὶ τῆς γῆς λέγει τῆς κατασχεθείσης ὑπὸ τοῦ Ἰσραὴλ, κατ᾽ ἐπαγγελίαν Θεοῦ τοῖς πατρα- σιν αὐτῶν δεδομένης (53). Εν κέρατι, ἐν τόπῳ πίο- νι. Μέγα ἐγκώμιον ἐν βραχεῖ. Το κέρας ὑψηλότερόν ἐστι τοῦ παντὸς σώματος καὶ στεῤῥότερον, ὁμοῦ μὲν κόσμον παρέχον τῇ κεφαλῇ ὁμοῦ δὲ καὶ ὅπλον ὑπὸ άρχον ἀμυντήριον. ᾿Αλλὰ ξηρόν ἐστι καὶ ἄνικμον. Διὰ τοῦτο καὶ τὰ γεννώμενα ὑπὸ τῶν κερασφόρων ζώων, οὐκ ἐπὶ τὸ κέρας ὁρμᾶ τῆς μητρός, ἀλλὰ τὴν θηλὴν ἀδιδάκτως ἐπιζητεῖ, τὸν ὑγρὸν τόπον καὶ πιο- να. Δεικνὺς οὖν ὁ λόγος, ὅτι ἡ χώρα τῶν Ἰουδαίων πρὸς ἀμφότερα ἐστιν αὐτάρκης, καὶ φυλακὴν τὴν ἀπὸ τῶν πολεμίων, καὶ διαθρέψαι τοὺς ἐνοικοῦντας, ἀμ- φότερα συνήψεν, Ἐν κέρατι, ἐν τόπῳ πίονι τουτέστιν, ἐν (54) στεῤῥᾷ καὶ τροφίμῃ. Απτονται δὲ ἤδη τινὲς καὶ βαθυτέρου λόγου ἐν τῇ ἐξηγήσει τοῦ ῥητοῦ τούτου. Ὅτι ὥσπερ ἡ κεφαλὴ τῶν κερασφό ρων ζώων πρώτη προκύπτει κατὰ τὴν γέννησιν (55) τελευταία δὲ πληροῦται, καὶ ὀψέ ποτε τὸν ἴδιον κόσμον ἀπολαμβάνει κατὰ τὴν ἔκφυσιν τῶν κεράτων· οὕτω καὶ ὁ Ἰσραὴλ πρῶτος πάντων τῶν ἐθνῶν εἰς οἰκείω- σιν Θεοῦ κληθείς (Εγενήθη γάρ, φησί, λαὸς Κυ- ρίου, μερὶς αὐτοῦ, σχοίνισμα κληρονομίας αὐτοῦ Ἰσραήλ), μετὰ πάντας μέλλει τῆς τελειώσεως ἀξιοῦ- σθαι. Ὅταν γὰρ τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν εἰσέλθῃ, τότε πᾶς Ἰσραὴλ σωθήσεται. φον μνήμην (56) ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ διασωζόμενος· ὡς ἄρα πρῶτον ἡ Ἰουδαία ἔσχεν οικήτορα τὸν ᾿Αδαμ, μετὰ τὸ ἐκβληθῆναι τοῦ παραδείσου ἐν ταύτῃ καθώ ιδρυθέντα, εἰς παραμυθίαν ὧν ἐστερήθη. Πρώτη οὖν καὶ νεκρὸν ἐδέξατο ἄνθρωπον, ἐκεῖ τοῦ Ἀδὰμ τὴν κατ ταδίκην πληρώσαντος. Καινὸν οὖν ἐδόκει εἶναι τοῖς τότε θέαμα, ὁστέον κεφαλῆς, τῆς σαρκὸς περιβρυεί σης, καὶ ἀποθέμενοι τὸ κρανίον ἐν τῷ τόπυλα βανίου τόπον ὠνόμασαν. Εἰκὸς νὲ μηδὲ τοῦ Νῶς τοῦ ἀρχηγοῦ πάντων ἀνθρώπων ἀγνοῆσαι τὸν τάφιν, ὡς μετὰ τὸν κατακλυσμὸν ἀπ᾿ αὐτοῦ διαδοθῆναι τὴν φήμην. Διό- περ ὁ Κύριος τὰς ἀρχὰς τοῦ ἀνθρωπείου (57) θανά- του ἐρευνήσας, εἰς τὸν λεγόμενον κρανίου τόπον τὸ πάθος ἐδέξατο, ἵνα ἐν ᾧ τόπῳ ἡ φθορὰ τῶν ἀνθρώπων τὴν ἀρχὴν ἔλαβεν, ἐκεῖθεν ἡ ζωὴ τῆς βασιλείας ἄρ- ξηται· καὶ ὥσπερ ἴσχυσεν ἐν τῷ Ἀδὰμ ὁ θάνατος, οὕτως ἀσθενήσῃ (58) ἐν τῷ θανάτῳ Χριστοῦ. Διὰ τοῦ το καὶ Ἐν κέρατι, ὡς κατὰ τοῦ ἐχθροῦ ἀμυντήριον έχοντι τὸν σταυρὸν τοῦ Χριστοῦ· καὶ, Πίονι, ὡς μετὰ ΧΙ, 25. 1º ὡς ἄρα πρωτη ή Ἰουδαία ανθρωπον ἔσχεν οἰκή τορα, πίνου. . APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. militudinem : Ego autem plantavi te vineam fructi- feram totum veram. Quomodo conversa es in amari- tudinem, vitis aliena 15? In cornu, in loco pingui. De terra loquitur ab Israelitico populo occupata, pa- tribus eorum juxta Dei promissionem data“. In cornu, in loco pingui. Summa laus est paucis com- prehensa. Cornu est altius firmiusque reliquo omni corpore: quod simul ornamentum affert capiti, et simul loco est armorum ad propulsandas injurias idoneorum. Sed siccum est et exsuccum. Unde ani- malium cornigerorum catuli non ad matris cornu feruntur, sed nemine docente mammam requirunt, locum videlicet humidum ac pinguem. Cum igitur Scriptura doceat Judæorum regionem ad utrumque idoneam esse ac sufficientem, tum ad tuendos eos ab hostibus,tum ad incolas alendos, utrumque simul junxit, In cornu, in loco pingui, hoc est, et in terra solida, et in qua plurimum est alimenti. Jam vero sunt qui dum sententiam hanc interpretantur, attingant intelligentiam reconditiorem. Nimirum sicut cornutorum animalium caput in ipsorum ortu primum erumpit, ultimum tamen absolvitur, atque tum demum enascentibus cornibus sero ornamen- tum suum recipit, ita et Israel qui primus gentium omnium ad Dei accitus est familiaritatem ac bene- volentiam (Factus est enim, inquit, populus Domini, pars ejus, funiculus hæredilatis ejus Israel 17), post omnes perfectionem suam consummationemque est consecuturus. Nam ubi plenitudo gentium in- troierit, tunc omnis Israel salvus fiet “. B traditionem non scriptam in Ecclesia servatur, ni- C mirum Judæam primum habitatorem Adam ha- buisse, qui postquam e paradiso ejectus fuisset in ea sedem posuit, bonorum eorum quibus exutus fuerat jacturam mitigaturus. Itaque excepit etiam prima mortuum hominem, cum Adam ibi mulctæ satisfecerit. Quamobrem os capitis nudatum carne quæ defluxerat, illius ætatis hominibus novum ao insolens spectaculum esse videbatur. Et quia in hoc loco deposuere calvariam, Calvariæ locum ap- pellarunt. Verisimile autem est Noe sepulcrum du- cis mortalium omnium haud ignorasse, adeo ut post diluvium rumor iste ab ipso divulgatus sit. Eam ob causam Dominus mortis humanæ primitias perscrutatus, in memorato Calvariæ loco necem pertulit so, ut quo in loco hominum interitus ini- D tium accepit, inde regni vita originem suam tra- beret, et quemadmodum mors invaluit in Adam, ita in Christi morte infirmaretur. Quapropter et Jerem. 11, 21. Gen. Deut. xxx11, 9. * I Cor. xv, 22. editis pro eo legitur Mox Combefisii codex an- tiquior Statim Regii primus et quartus et oditi, Rom. Gen. ni, 23. Matth. xxvi, 33. etc. At Reg. secundus et Colb. itidem secun- dus uti in contextu, rectius. Fabulæ et nugæ. Vide Hieronymum. 141. Ejusmodi autem fama obtinuit, quæ per (53) Antiqut duo libri, διδομένης. (54) Sic Reg. secundus cum Colb. secundo. In (55) Ita ex quinque mss. emendavimus. Editi, (56) Veteres quinque libri, μνήμην. Editi vero 141. Λόγος δέ τίς ἐστι καὶ τοιόσδε κατὰ τὴν ἄγρα- (57) Antiqui duo libri διόπερ καὶ δ... τοῦ ἀνθρω- (58) Veteres libri, ἀσθενήσει. Editi, ἀσθενήσῃ.

Α ονειδίζεται ὁ λαός· Ἐγὼ δὲ ἐφύτευσά σε αμπελον ακοίμs ΙΙΙ, 7. καί. άπτονται ἤδη. την γένεσιν. γνώμην. καρποφόρον πᾶσαν ἀληθινήν. Πῶς ἐστράφης εἰς πικρίαν, ἡ ἄμπελος ἡ ἀλλοτρία ; Ἐν κέρατι, ἐν τόπῳ πίονι. Περὶ τῆς γῆς λέγει τῆς κατασχεθείσης ὑπὸ τοῦ Ἰσραὴλ, κατ᾽ ἐπαγγελίαν Θεοῦ τοῖς πατρα- σιν αὐτῶν δεδομένης (53). Εν κέρατι, ἐν τόπῳ πίο- νι. Μέγα ἐγκώμιον ἐν βραχεῖ. Το κέρας ὑψηλότερόν ἐστι τοῦ παντὸς σώματος καὶ στεῤῥότερον, ὁμοῦ μὲν κόσμον παρέχον τῇ κεφαλῇ ὁμοῦ δὲ καὶ ὅπλον ὑπὸ άρχον ἀμυντήριον. ᾿Αλλὰ ξηρόν ἐστι καὶ ἄνικμον. Διὰ τοῦτο καὶ τὰ γεννώμενα ὑπὸ τῶν κερασφόρων ζώων, οὐκ ἐπὶ τὸ κέρας ὁρμᾶ τῆς μητρός, ἀλλὰ τὴν θηλὴν ἀδιδάκτως ἐπιζητεῖ, τὸν ὑγρὸν τόπον καὶ πιο- να. Δεικνὺς οὖν ὁ λόγος, ὅτι ἡ χώρα τῶν Ἰουδαίων πρὸς ἀμφότερα ἐστιν αὐτάρκης, καὶ φυλακὴν τὴν ἀπὸ τῶν πολεμίων, καὶ διαθρέψαι τοὺς ἐνοικοῦντας, ἀμ- φότερα συνήψεν, Ἐν κέρατι, ἐν τόπῳ πίονι τουτέστιν, ἐν (54) στεῤῥᾷ καὶ τροφίμῃ. Απτονται δὲ ἤδη τινὲς καὶ βαθυτέρου λόγου ἐν τῇ ἐξηγήσει τοῦ ῥητοῦ τούτου. Ὅτι ὥσπερ ἡ κεφαλὴ τῶν κερασφό ρων ζώων πρώτη προκύπτει κατὰ τὴν γέννησιν (55) τελευταία δὲ πληροῦται, καὶ ὀψέ ποτε τὸν ἴδιον κόσμον ἀπολαμβάνει κατὰ τὴν ἔκφυσιν τῶν κεράτων· οὕτω καὶ ὁ Ἰσραὴλ πρῶτος πάντων τῶν ἐθνῶν εἰς οἰκείω- σιν Θεοῦ κληθείς (Εγενήθη γάρ, φησί, λαὸς Κυ- ρίου, μερὶς αὐτοῦ, σχοίνισμα κληρονομίας αὐτοῦ Ἰσραήλ), μετὰ πάντας μέλλει τῆς τελειώσεως ἀξιοῦ- σθαι. Ὅταν γὰρ τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν εἰσέλθῃ, τότε πᾶς Ἰσραὴλ σωθήσεται. φον μνήμην (56) ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ διασωζόμενος· ὡς ἄρα πρῶτον ἡ Ἰουδαία ἔσχεν οικήτορα τὸν ᾿Αδαμ, μετὰ τὸ ἐκβληθῆναι τοῦ παραδείσου ἐν ταύτῃ καθώ ιδρυθέντα, εἰς παραμυθίαν ὧν ἐστερήθη. Πρώτη οὖν καὶ νεκρὸν ἐδέξατο ἄνθρωπον, ἐκεῖ τοῦ Ἀδὰμ τὴν κατ ταδίκην πληρώσαντος. Καινὸν οὖν ἐδόκει εἶναι τοῖς τότε θέαμα, ὁστέον κεφαλῆς, τῆς σαρκὸς περιβρυεί σης, καὶ ἀποθέμενοι τὸ κρανίον ἐν τῷ τόπυλα βανίου τόπον ὠνόμασαν. Εἰκὸς νὲ μηδὲ τοῦ Νῶς τοῦ ἀρχηγοῦ πάντων ἀνθρώπων ἀγνοῆσαι τὸν τάφιν, ὡς μετὰ τὸν κατακλυσμὸν ἀπ᾿ αὐτοῦ διαδοθῆναι τὴν φήμην. Διό- περ ὁ Κύριος τὰς ἀρχὰς τοῦ ἀνθρωπείου (57) θανά- του ἐρευνήσας, εἰς τὸν λεγόμενον κρανίου τόπον τὸ πάθος ἐδέξατο, ἵνα ἐν ᾧ τόπῳ ἡ φθορὰ τῶν ἀνθρώπων τὴν ἀρχὴν ἔλαβεν, ἐκεῖθεν ἡ ζωὴ τῆς βασιλείας ἄρ- ξηται· καὶ ὥσπερ ἴσχυσεν ἐν τῷ Ἀδὰμ ὁ θάνατος, οὕτως ἀσθενήσῃ (58) ἐν τῷ θανάτῳ Χριστοῦ. Διὰ τοῦ το καὶ Ἐν κέρατι, ὡς κατὰ τοῦ ἐχθροῦ ἀμυντήριον έχοντι τὸν σταυρὸν τοῦ Χριστοῦ· καὶ, Πίονι, ὡς μετὰ ΧΙ, 25. 1º ὡς ἄρα πρωτη ή Ἰουδαία ανθρωπον ἔσχεν οἰκή τορα, πίνου. . APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. militudinem : Ego autem plantavi te vineam fructi- feram totum veram. Quomodo conversa es in amari- tudinem, vitis aliena 15? In cornu, in loco pingui. De terra loquitur ab Israelitico populo occupata, pa- tribus eorum juxta Dei promissionem data“. In cornu, in loco pingui. Summa laus est paucis com- prehensa. Cornu est altius firmiusque reliquo omni corpore: quod simul ornamentum affert capiti, et simul loco est armorum ad propulsandas injurias idoneorum. Sed siccum est et exsuccum. Unde ani- malium cornigerorum catuli non ad matris cornu feruntur, sed nemine docente mammam requirunt, locum videlicet humidum ac pinguem. Cum igitur Scriptura doceat Judæorum regionem ad utrumque idoneam esse ac sufficientem, tum ad tuendos eos ab hostibus,tum ad incolas alendos, utrumque simul junxit, In cornu, in loco pingui, hoc est, et in terra solida, et in qua plurimum est alimenti. Jam vero sunt qui dum sententiam hanc interpretantur, attingant intelligentiam reconditiorem. Nimirum sicut cornutorum animalium caput in ipsorum ortu primum erumpit, ultimum tamen absolvitur, atque tum demum enascentibus cornibus sero ornamen- tum suum recipit, ita et Israel qui primus gentium omnium ad Dei accitus est familiaritatem ac bene- volentiam (Factus est enim, inquit, populus Domini, pars ejus, funiculus hæredilatis ejus Israel 17), post omnes perfectionem suam consummationemque est consecuturus. Nam ubi plenitudo gentium in- troierit, tunc omnis Israel salvus fiet “. B traditionem non scriptam in Ecclesia servatur, ni- C mirum Judæam primum habitatorem Adam ha- buisse, qui postquam e paradiso ejectus fuisset in ea sedem posuit, bonorum eorum quibus exutus fuerat jacturam mitigaturus. Itaque excepit etiam prima mortuum hominem, cum Adam ibi mulctæ satisfecerit. Quamobrem os capitis nudatum carne quæ defluxerat, illius ætatis hominibus novum ao insolens spectaculum esse videbatur. Et quia in hoc loco deposuere calvariam, Calvariæ locum ap- pellarunt. Verisimile autem est Noe sepulcrum du- cis mortalium omnium haud ignorasse, adeo ut post diluvium rumor iste ab ipso divulgatus sit. Eam ob causam Dominus mortis humanæ primitias perscrutatus, in memorato Calvariæ loco necem pertulit so, ut quo in loco hominum interitus ini- D tium accepit, inde regni vita originem suam tra- beret, et quemadmodum mors invaluit in Adam, ita in Christi morte infirmaretur. Quapropter et Jerem. 11, 21. Gen. Deut. xxx11, 9. * I Cor. xv, 22. editis pro eo legitur Mox Combefisii codex an- tiquior Statim Regii primus et quartus et oditi, Rom. Gen. ni, 23. Matth. xxvi, 33. etc. At Reg. secundus et Colb. itidem secun- dus uti in contextu, rectius. Fabulæ et nugæ. Vide Hieronymum. 141. Ejusmodi autem fama obtinuit, quæ per (53) Antiqut duo libri, διδομένης. (54) Sic Reg. secundus cum Colb. secundo. In (55) Ita ex quinque mss. emendavimus. Editi, (56) Veteres quinque libri, μνήμην. Editi vero 141. Λόγος δέ τίς ἐστι καὶ τοιόσδε κατὰ τὴν ἄγρα- (57) Antiqui duo libri διόπερ καὶ δ... τοῦ ἀνθρω- (58) Veteres libri, ἀσθενήσει. Editi, ἀσθενήσῃ.

τὸν παράδεισον τῶν κατὰ πάσης τῆς ὑφ᾽ ἡλίῳ τῶν Α. πρωτείων ἠξιωμένῳ. σα (59), καὶ ἐφύτευσα ἄμπελον Σωρήχ· καὶ ᾠκο- δόμησα πύργον ἐν μέσῳ αὐτῆς, καὶ προλήνιον ὤρυξα ἐν αὐτῇ. Οὐ πάνυ τι ἡ ἀκολουθία τῆς λέξεως τῇ φύσει τῶν πραγμάτων ἕπεται. Πρότερον γάρ ἐστι τὸ φυτεῦσαι τοῦ χαρακῶσαι· εἴπερ οἱ χαρακές εἰσι βοήθεια τῇ ἀμπέλῳ πρὸς τὸ ἀνέχειν ἀπὸ τῆς γῆς τοὺς καρπούς. Η μήποτε ὁ προνοητικός γεωργός παρὰ τὴν πρώτην κατασκευὴν πάντα προευτρεπίσας, ὕστερον ἄρχεται τῆς φυτείας; Διὰ τοῦτο πρῶτον περ ριφράσσει, εἶτα χαρακοί, εἶτα φυτεύει ἄμπελον· οὐ τὴν τυχοῦσαν, ἀλλὰ Σωρὴχ, ὅπερ Σύμμαχος ἐποίησεν Εκλεκτήν. Τίς οὖν ὁ φραγμὸς, ἢ δηλονότι αἱ ἐντο λαί; ἂς πρὸ τοῦ ἀγαγεῖν εἰς τὴν γῆν τῆς κατασχέ- σεως (60), ἔδωκε τῷ λαῷ; Εἶτα δύναμις αὐτοῖς ἐδόθη παρὰ Θεοῦ, κρατεῖν τῶν ὑπεναντίων, καὶ ἐξολοθρεύειν τὰ προενοικήσαντα ἔθνη. "Οπερ χάρακας εἶπε, διὰ τὸ ὑψηλοὺς ποιεῖν καὶ περιφανεῖς, τοὺς καρποὺς ἐγεί- ροντας ἀπὸ τοῦ πτώματος, πρὸς τὸ μὴ πάντη (61) εὐεπιχειρήτους εἶναι. Μετὰ τοῦτο ἡ φυτεία τῶν ἐκ- λεκτῶν· διὰ τὸ ἐκ σπέρματος εἶναι ᾽Αβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ και Ιακώβ τῶν ἐκλεκτῶν τοῦ Θεοδ. Ὁ δὲ πύργος ὁ οἰκοδομηθεὶς ἐν μέσῳ τοῦ ἀμπελῶνος, δη λονότι (62) ὁ ναός ἐστιν ἐν μέσῃ τῇ Ἰουδαίᾳ καθιδρυ μένος· προλήνιον δὲ, αὐτὴ ἡ συναγωγὴ τῶν Ἰου δαίων, διότι ληνὸς μὲν κυρίως ἡ τοῦ Θεοῦ Ἐκκλη- σία, ἐκ τῆς πανταχόθεν συλλογῆς κεκοσμημένη, δι' ἦν καὶ τὰ ἐπιλήνια ᾄσματα (63) παρὰ τῷ Ψαλμῳδῷ ᾄδεται· προλήνιον δὲ, καὶ ἡ προπαρασκευὴ ἡ διὰ τοῦ νόμου, καὶ προμελέτησις εἰς εὐσέβειαν· καὶ καθό μὲν εἰς ἑνότητα ἔγει, ληνός, καθὸ δὲ προπαρασκευὴ τελειοτέρων, ἔστι προλήνιον. Εμεινα τοῦ ποιῆσαι σταφυλὴν, ἐποίησε δὲ ἀκάνθας. Ακόλουθον ήν ἐπὶ τῇ φυτείᾳ τῇ ἐκλεκτῇ, καὶ τῇ ἐπιμελείᾳ τῇ τοσαύτη, τους καρπούς γλυκεῖς ἀποδίδοσθαι. Τὰ γὰρ να τοῦ ᾿Αβραάμ τὰ ἔργα τοῦ ᾽Αβραὰμ ἀπαιτεῖ ται. Ἀλλ᾽ ἀντὶ τῆς προσδοκηθείσης σταφυλῆς ἑποίη- σεν ἀκάνθας· τουτέστιν, ἀντὶ τοῦ εὐφραίνειν καὶ ἀναπαύειν, ἕτοιμος (84) πρὸς τὸ κατακεντεῖν καὶ καταξαίνειν καὶ αἱμάσσειν τοὺς πλησιάζοντας. Τίνα γὰρ τῶν προφητῶν οὐκ ἀπέκτειναν, κατὰ τὴν ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ παραβολήν; Οὐ μόνον δὲ, οἶμαι, κατὰ τὸ φονικὸν ἀκάνθας ἐγκαλοῦνται πεποιηκέναι, ἀλλ' ὅτι καταλιπόντες τὸ εἶναι φιλόθεοι, φιλήδονοι μᾶλλον γε- γόνασι, καὶ ταῖς μερίμναις τοῦ βίου οἱονεὶ ἀκάνθαις * η ΧΧΙ, 23. κῶσαι κατάσχεσις πάντη, μου. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. V. In cornu, veluti arma ad vim hostis propulsandam idonea habente, crucem videlicet Christi : et Pin- gui, veluti primas post paradisum inter omnes regiones quæ sub sole sunt, obtinendi. B C Exod. xx, seqq. » Luc. vin, 14. D Num. Psal. VIII, hoc loco sumi pro eo quod est, palis, sou, pedamentis firmioribus vineam alligare. Lege Com- befisium. qui cum vertere debuisset, in terram possessionis, verterat tamen, in terram promissionis. Et vero vox possessionem, non promissionem, signi- ficat; nec aliter hoc vocabulum redditur Psalmo II, et plantavi vineam Sorech : et ædivicavi turrim in medio ejus, et protorcular fodi in ea. Non admodum cum natura rerum cohæret sententiæ series. Prius enim plantatur vinea, quam valletur: siquidem pedamenta viti sunt auxilio, ad fructus e terra eri- gendos. Ceteroqui numquid agricola providus, ubi omnia ad primum apparatum attinentia adornavit, tum demum plantare aggreditur? Quocirca primo circumsepit, deinde vallat, postea plantat vineam non qualemcunque, sed Sorech, quam vocem Sym- machus interpretatur Electam. Quænam est igitur sepes, nisi illa utique præcepta quæ ante dedit po- pulo ", quam eum in terram possidendam induce ret? Deinde sis a Deo tradita facultas est, qua su- perarent hostes, ac gentes, quæ illic prius habita- verant, penitus tollerent 3. Quod ipsum vallos appellavit, quod hos sublimes efficerent ac conspicuos, fructus levantes ne caderent, et ne ullo modo ad prædam essent expositi. Secundum hoo sequitur plantatio electorum, utpote qui prodierint ox semine Abraham, Isaac et Jacob, electorum Dei. Turris autem in medio vineæ ædificata, utique.. est templum in media Judæa collocatum : protor- cular vero ipsa est Judæorum synagoga : quando- quidem torcular proprie dicitur Dei Bcclesia, ex cœtu undelibet convocato adornata, cujus gratia Psaltes epilenia cantica cecinit. Quin etiam protor- cular, præparatio est per legem exhibita, et an- tecedens quædam pietatis-exercitatio. Et quidem torcular est, quatenus adducit ad unitatem : protor- cular vero, quatenus præparat ad perfectiora. Ex- spectavi ut faceret uvam : fecit autem spinas. Conve- niebat plantationi huic electæ, tantaque cura ex- cultæ, ut dulces ederet fructus. Enimvero ab Abraha filiis Abrahæ opera repetuntur ". Sed pro exspe- ctata uva spinas fecit; hoc est, cum exhilarare et recreare debuisset eos qui accedunt, eosdem pun- gere, lancinare ac cruentare parata est. Quem enim prophetarum non occideruut, juxta evangelicam parabolam ? Meo quidem judicio non accusantur solum quod spinas fecerint per suam ad cædem pro- clivitatem, sed quod Deum amare desinentes, vo- luptatem magis amavere, ao vitæ hujus curis tan- quam spinis animum suffocarint ". Quemadmodum LXXX, 1. Joan. viii, 39. Matth. xx111, 37. : Dabo tibi gentes hæreditatem tuam, et possessio- nem tuam terminos terræ. omnino. das uvas cani solerent. 442. Καὶ φραγμόν περιέθηκα, καὶ ἐχαράκω- (59) Admonere abs re non fuerit, verbum χαρα- (60) Jure optimo reprehendit Ducmus Tilmannum, 142. VERS. 2. Et sepem circumposui, et vallavi, (61) Editi, παντί, cuiuis. At nostri quinque mss., (62) Reg. quartus, δῆλον ὅτι. (63) Epilenia cantica ea sunt, quæ inter premen- (64) Veteres quinque libri, έτοιμος. Editi, τοι-

τὸν παράδεισον τῶν κατὰ πάσης τῆς ὑφ᾽ ἡλίῳ τῶν Α. πρωτείων ἠξιωμένῳ. σα (59), καὶ ἐφύτευσα ἄμπελον Σωρήχ· καὶ ᾠκο- δόμησα πύργον ἐν μέσῳ αὐτῆς, καὶ προλήνιον ὤρυξα ἐν αὐτῇ. Οὐ πάνυ τι ἡ ἀκολουθία τῆς λέξεως τῇ φύσει τῶν πραγμάτων ἕπεται. Πρότερον γάρ ἐστι τὸ φυτεῦσαι τοῦ χαρακῶσαι· εἴπερ οἱ χαρακές εἰσι βοήθεια τῇ ἀμπέλῳ πρὸς τὸ ἀνέχειν ἀπὸ τῆς γῆς τοὺς καρπούς. Η μήποτε ὁ προνοητικός γεωργός παρὰ τὴν πρώτην κατασκευὴν πάντα προευτρεπίσας, ὕστερον ἄρχεται τῆς φυτείας; Διὰ τοῦτο πρῶτον περ ριφράσσει, εἶτα χαρακοί, εἶτα φυτεύει ἄμπελον· οὐ τὴν τυχοῦσαν, ἀλλὰ Σωρὴχ, ὅπερ Σύμμαχος ἐποίησεν Εκλεκτήν. Τίς οὖν ὁ φραγμὸς, ἢ δηλονότι αἱ ἐντο λαί; ἂς πρὸ τοῦ ἀγαγεῖν εἰς τὴν γῆν τῆς κατασχέ- σεως (60), ἔδωκε τῷ λαῷ; Εἶτα δύναμις αὐτοῖς ἐδόθη παρὰ Θεοῦ, κρατεῖν τῶν ὑπεναντίων, καὶ ἐξολοθρεύειν τὰ προενοικήσαντα ἔθνη. "Οπερ χάρακας εἶπε, διὰ τὸ ὑψηλοὺς ποιεῖν καὶ περιφανεῖς, τοὺς καρποὺς ἐγεί- ροντας ἀπὸ τοῦ πτώματος, πρὸς τὸ μὴ πάντη (61) εὐεπιχειρήτους εἶναι. Μετὰ τοῦτο ἡ φυτεία τῶν ἐκ- λεκτῶν· διὰ τὸ ἐκ σπέρματος εἶναι ᾽Αβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ και Ιακώβ τῶν ἐκλεκτῶν τοῦ Θεοδ. Ὁ δὲ πύργος ὁ οἰκοδομηθεὶς ἐν μέσῳ τοῦ ἀμπελῶνος, δη λονότι (62) ὁ ναός ἐστιν ἐν μέσῃ τῇ Ἰουδαίᾳ καθιδρυ μένος· προλήνιον δὲ, αὐτὴ ἡ συναγωγὴ τῶν Ἰου δαίων, διότι ληνὸς μὲν κυρίως ἡ τοῦ Θεοῦ Ἐκκλη- σία, ἐκ τῆς πανταχόθεν συλλογῆς κεκοσμημένη, δι' ἦν καὶ τὰ ἐπιλήνια ᾄσματα (63) παρὰ τῷ Ψαλμῳδῷ ᾄδεται· προλήνιον δὲ, καὶ ἡ προπαρασκευὴ ἡ διὰ τοῦ νόμου, καὶ προμελέτησις εἰς εὐσέβειαν· καὶ καθό μὲν εἰς ἑνότητα ἔγει, ληνός, καθὸ δὲ προπαρασκευὴ τελειοτέρων, ἔστι προλήνιον. Εμεινα τοῦ ποιῆσαι σταφυλὴν, ἐποίησε δὲ ἀκάνθας. Ακόλουθον ήν ἐπὶ τῇ φυτείᾳ τῇ ἐκλεκτῇ, καὶ τῇ ἐπιμελείᾳ τῇ τοσαύτη, τους καρπούς γλυκεῖς ἀποδίδοσθαι. Τὰ γὰρ να τοῦ ᾿Αβραάμ τὰ ἔργα τοῦ ᾽Αβραὰμ ἀπαιτεῖ ται. Ἀλλ᾽ ἀντὶ τῆς προσδοκηθείσης σταφυλῆς ἑποίη- σεν ἀκάνθας· τουτέστιν, ἀντὶ τοῦ εὐφραίνειν καὶ ἀναπαύειν, ἕτοιμος (84) πρὸς τὸ κατακεντεῖν καὶ καταξαίνειν καὶ αἱμάσσειν τοὺς πλησιάζοντας. Τίνα γὰρ τῶν προφητῶν οὐκ ἀπέκτειναν, κατὰ τὴν ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ παραβολήν; Οὐ μόνον δὲ, οἶμαι, κατὰ τὸ φονικὸν ἀκάνθας ἐγκαλοῦνται πεποιηκέναι, ἀλλ' ὅτι καταλιπόντες τὸ εἶναι φιλόθεοι, φιλήδονοι μᾶλλον γε- γόνασι, καὶ ταῖς μερίμναις τοῦ βίου οἱονεὶ ἀκάνθαις * η ΧΧΙ, 23. κῶσαι κατάσχεσις πάντη, μου. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. V. In cornu, veluti arma ad vim hostis propulsandam idonea habente, crucem videlicet Christi : et Pin- gui, veluti primas post paradisum inter omnes regiones quæ sub sole sunt, obtinendi. B C Exod. xx, seqq. » Luc. vin, 14. D Num. Psal. VIII, hoc loco sumi pro eo quod est, palis, sou, pedamentis firmioribus vineam alligare. Lege Com- befisium. qui cum vertere debuisset, in terram possessionis, verterat tamen, in terram promissionis. Et vero vox possessionem, non promissionem, signi- ficat; nec aliter hoc vocabulum redditur Psalmo II, et plantavi vineam Sorech : et ædivicavi turrim in medio ejus, et protorcular fodi in ea. Non admodum cum natura rerum cohæret sententiæ series. Prius enim plantatur vinea, quam valletur: siquidem pedamenta viti sunt auxilio, ad fructus e terra eri- gendos. Ceteroqui numquid agricola providus, ubi omnia ad primum apparatum attinentia adornavit, tum demum plantare aggreditur? Quocirca primo circumsepit, deinde vallat, postea plantat vineam non qualemcunque, sed Sorech, quam vocem Sym- machus interpretatur Electam. Quænam est igitur sepes, nisi illa utique præcepta quæ ante dedit po- pulo ", quam eum in terram possidendam induce ret? Deinde sis a Deo tradita facultas est, qua su- perarent hostes, ac gentes, quæ illic prius habita- verant, penitus tollerent 3. Quod ipsum vallos appellavit, quod hos sublimes efficerent ac conspicuos, fructus levantes ne caderent, et ne ullo modo ad prædam essent expositi. Secundum hoo sequitur plantatio electorum, utpote qui prodierint ox semine Abraham, Isaac et Jacob, electorum Dei. Turris autem in medio vineæ ædificata, utique.. est templum in media Judæa collocatum : protor- cular vero ipsa est Judæorum synagoga : quando- quidem torcular proprie dicitur Dei Bcclesia, ex cœtu undelibet convocato adornata, cujus gratia Psaltes epilenia cantica cecinit. Quin etiam protor- cular, præparatio est per legem exhibita, et an- tecedens quædam pietatis-exercitatio. Et quidem torcular est, quatenus adducit ad unitatem : protor- cular vero, quatenus præparat ad perfectiora. Ex- spectavi ut faceret uvam : fecit autem spinas. Conve- niebat plantationi huic electæ, tantaque cura ex- cultæ, ut dulces ederet fructus. Enimvero ab Abraha filiis Abrahæ opera repetuntur ". Sed pro exspe- ctata uva spinas fecit; hoc est, cum exhilarare et recreare debuisset eos qui accedunt, eosdem pun- gere, lancinare ac cruentare parata est. Quem enim prophetarum non occideruut, juxta evangelicam parabolam ? Meo quidem judicio non accusantur solum quod spinas fecerint per suam ad cædem pro- clivitatem, sed quod Deum amare desinentes, vo- luptatem magis amavere, ao vitæ hujus curis tan- quam spinis animum suffocarint ". Quemadmodum LXXX, 1. Joan. viii, 39. Matth. xx111, 37. : Dabo tibi gentes hæreditatem tuam, et possessio- nem tuam terminos terræ. omnino. das uvas cani solerent. 442. Καὶ φραγμόν περιέθηκα, καὶ ἐχαράκω- (59) Admonere abs re non fuerit, verbum χαρα- (60) Jure optimo reprehendit Ducmus Tilmannum, 142. VERS. 2. Et sepem circumposui, et vallavi, (61) Editi, παντί, cuiuis. At nostri quinque mss., (62) Reg. quartus, δῆλον ὅτι. (63) Epilenia cantica ea sunt, quæ inter premen- (64) Veteres quinque libri, έτοιμος. Editi, τοι-

Α τὸν νοῦν συνεπνίγοντο. Ὥσπερ δὲ (65) ἔκανθα σταφυ νιι, 16. ΧΙΙ, 5. τιμον, ὡς οὐδὲ ὡς οὐδὲ οὐδὲν τῶν. ὡς οὐδὲν τῶν. των. τῇ ἐπεργασία, τῇ εὐ- εργεσία, λὴν οὐ φέρει, οὕτως οὐδὲ κληματὶς ἀκάνθας. Διὰ τοῦ το ὁ Κύριος, Μήτι συλλέγουσι, φησὶν, ἀπὸ ἀκαν θῶν σταφυλάς ; ᾿Αλλ' ὅμως οἱ Ἰουδαῖοι ποιοῦσιν ἀντὶ σταφυλῶν ἀκάνθας. οικοῦντες Ἱερουσαλήμ, κρίνατε ἐν ἐμοὶ καὶ ἀνὰ μέσον τοῦ ἀμπελῶνός μου. Εἰ ὁ ἀμπελὼν τοῦ Κυ- ρίου οἶκος τοῦ Ἰσραήλ ἐστι, καὶ ἄνθρωπος τοῦ Ἰού Τα νεόφυτον ηγαπημένον· πῶς ἐπὶ τοῦ ἀμπελῶνος δικάζεται κατὰ τοῦ ἀμπελῶνος; Η διὰ τὸ ἀναντί ῥητον τῶν ἐλέγχων αὐτοῖς βούλεται καθ᾿ ἑαυτῶν δι κασταῖς ὁ λόγος χρήσασθαι ; Ο καὶ ὁ Νάθαν ἐπὶ τοῦ Δαβὶδ ἐποίησεν, αὐτὸν δικαστὴν καθίσας τοῦ ἰδίου ἀδικήματος. Τὴν δὲ ὑπερβολὴν τῆς φιλανθρωπίας συνίστησι τὸ εἰς ἰσότιμον (66) κρίσιν τὸν Θεὸν τοῖς ἑαυτοῦ οἰκέταις συγκαταβαίνειν. Ὁμοῦ δὲ καὶ τοῦ δικαίου ἀπόδειξιν ἔχει, ὡς οὐδὲ οὐδὲν τῶν καταδικα- ζομένων ἐχόντων ἀντιλέγειν τῇ ἐναργείᾳ τοῦ δι καίου (67). Κρίνατε, φησί, μεταξὺ ἐμοῦ καὶ τοῦ ἀμπελῶνός μου. Καὶ εἴπατε, τί τῶν πρὸς καρπογο νίαν αὐτῷ συντελούντων οὐχὶ γεγένηται; Τί γάρ, φησί, ποιήσω τῷ ἀμπελῶνί μου, καὶ οὐκ ἐποίησα αὐτῷ; Τί τῶν ἐπιβαλλόντων μοι περὶ τῆς εἰς αὐτὸν ἐπιμελείας οὐχὶ πεποίηκα ; Οὐ τόπος πίων καὶ καρτε- ρὸς ὁ αὐτός; οὐ φρυγμός; οὐ χάρακες ; οὐ φυτεία εὐγενεστάτη; οὐ πύργος, οὐ προλήνιον ; οὐχ ὅ τι ἂν εἴπῃ τις ; Ταῦτα μέντοι γε νομιστέον λέγεσθαι ὑπὸ τοῦ λόγου καὶ πρὸς ἡμᾶς· οἱ κληθέντες ἐπὶ τῷ ποιεῖν τοὺς καρποὺς τῆς δικαιοσύνης, ὑπὸ φιλοπλουτίας ἐμ- πίπτομεν εἰς πειρασμὸν, καὶ παγίδα, καὶ ἐπιθυμίας ἀνοήτους καὶ βλαβερὰς, αἵτινες βυθίζουσι τοὺς ἀν θρώπους εἰς ὄλεθρον καὶ ἀπώλειαν. Ἔμεινα τοῦ ποιῆσαι σταφυλήν, ἐποίησε δὲ ἀκάνθας. Έχει τι ἀναγκαῖον ἡ ταυτολογία. Εν μὲν γὰρ τοῖς ἄνω ὁ τὴν ᾠδὴν ἐπαγγέλλων ἔλεγεν, Ἔμεινα του ποιῆσαι στα φυλήν· ἐνταῦθα δὲ πρὸς τοὺς, ἐφ᾽ ὧν κρίνεται, ποιεῖ- ται (68) τοὺς λόγους • Κρίνατε ἐν ἐμοὶ καὶ ἀνὰ μέσ σον τοῦ ἀμπελῶνός μου· τὸν Ἔμεινα τοῦ ἀστῆσαι σταφυλὴν, ἐποίησε δὲ ἀκάνθας. πελῶνί μου. Ἴδιον τῆς τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίας, τὸ μὴ σιωπῇ τὰς κολάσεις ἐπάγειν, ἀλλὰ προκηρύσσειν διὰ τῶν ἀπειλῶν προκαλουμένου εἰς μετάνοιαν τοὺς ἡμαρτηκότας· ὡς πεποίηκε Νινευίταις διὰ τοῦ Ἰωνᾶ. Καὶ τῷ Ἰσραὴλ ἡμαρτηκότι οὐ σιωπῇ· ἐπήγαγε τὸν ἀφανισμὸν, ἀλλὰ κινῶν εἰς τὴν ὑπὲρ τοῦ λαοῦ ἱκεσίαν νι, θ. τῇ ἐνεργεία τοῦ δικαίου, τῇ εναργείᾳ τοῦ δικαίου, APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. autem spina non fert uvam, ita nec sarmentum spinas producit. Eam ob rem ait Dominus : Num- quid colligunt de spinis uvas *? Judæi tamen pro uvis proferunt spinas. B ” Jerusalem, judicate inter me et inter vineam meam. Si Domini vinea domus Israel est, et homo Juda novella planta dilecta; quomodo coram vinea ad- versus vineam lis intenditur? Numquid vult Scri- ptura ob evidentiam objurgationum atque perspi- cuitatem, eos adversum se ipsos adhibere judices ? Fecit et hoc Nathan adversum David tum, cum eum constituit proprie iniquitatis judicem . Illud au- tem summam ostendit benignitatem, quod Deus cum famulis suis pari conditione in judicium ve- nit. Quin et simul hinc demonstratur justitia, quod. qui condemnantur, juris evidentiæ ac perspicuitati contradicere non possint. Judicate, inquit, inter me et vineam meam. Et dicite quid factum non sit eo- rum, quæ huic conducere poterant ad proferendos fructus ? VERs. 4. Quid enim, inquit, faciam vineæ meæ, et non feci ei? Quid non præstiti eorum, quæ mihi ad eam curandam facere me decebat? Nonne pinguis locus est, idemque munitissimus? nonne sepes, nonne valli, annon plantatio perquam eximia, annon turris, annon protorcular adhibita sunt? nonne factum est quidquid quis in medium potest proferre? Ceterum putandum est Scripturam hæc adversum nos etiam dicere: qui ad edendos justitiæ fructus vocati, incidimus præ nimio di- vitiarum studio in tentationem laqueumque et in- C sulsas atque noxias cupiditates, quæ demergunt homines in exitium et interitum ". Exspectavi ut faceret uvam, fecit autem spinas. Opera pretium fuit eamdem repetere sententiam. Etenim qui superiore loco pronuntiabat canticum, dicebat : Exspectavi ut fuceret uvam : hic vero eos alloquitur coram quibus judicatur: Judicate inter me et inler vineam meam. Nimirum. Ferte judicium de hoc, Exspectavι ut faceret uvam, fecit autem spinas. faciam vineæ meæ. Proprium est ejus quod Deus in homines habet studii, nequaquam silentio pœnas irrogare, sed eas prænuntiare, utpote qui per minas pescatores provocet ad ponitentiam : qua agendi ratione usus est erga Ninivitas Jona opera ". Nec ta. D cite exitium perniciemque induxit Israeli peccanti : * Matth. II Reg. Jac. III, 18. eadem plane sententia. Mox editi, Reg. secundus et duo Colbertini, Alii tres mss., psisse, exsecutioni juris, non uti in libris prius editis legitur. In quo mirari subit, homini cæteroque doctissimo sua ita placuisse, ut lectionem comminisceretur, cum ei in suis codicibus esset ad manum lectio alia, ex qua Τim. Jon. I, 4. eadem plane sententia effici posset. Nam in Regiis primo et tertio, quos is, quem dixi, vir eruditissi- mus contulit, ita scriptum reperitur, juris exsecutioni, juris actions. Quid fam sentiam ipse, paucis aperiam. Censeo igitur ex Reg. quarto et ex utroque Colbertino legendum esse, juris evidentia atque perspicui tati. Quæ scriptura ita apta mihi videtur et huio loco conveniens, ut quemquam, qui eam improbet, repertum iri non putem. 143. VERS. 3. Et nunc, homo Juda, et habitatores 144. Vers. 5. Nunc autem annuntiabo vobis quia (65) Sic mss. nonnulli. At editi, δή. (66) Veteres quinque libri, ισότιμον. Editi, ὁμός (67) Ait Combefisius, Basilium sine dubio scri- 143. Καὶ νῦν, ἄνθρωπος τοῦ Ἰούδα, καὶ οἱ ἐν- 144. Νῦν δὲ ἀναγγελῶ ὑμῖν τί ποιήσω τῷ ἀμ (68) Nostrt out αθοί, ποιεῖται, Tail, ποιεῖ

Α τὸν νοῦν συνεπνίγοντο. Ὥσπερ δὲ (65) ἔκανθα σταφυ νιι, 16. ΧΙΙ, 5. τιμον, ὡς οὐδὲ ὡς οὐδὲ οὐδὲν τῶν. ὡς οὐδὲν τῶν. των. τῇ ἐπεργασία, τῇ εὐ- εργεσία, λὴν οὐ φέρει, οὕτως οὐδὲ κληματὶς ἀκάνθας. Διὰ τοῦ το ὁ Κύριος, Μήτι συλλέγουσι, φησὶν, ἀπὸ ἀκαν θῶν σταφυλάς ; ᾿Αλλ' ὅμως οἱ Ἰουδαῖοι ποιοῦσιν ἀντὶ σταφυλῶν ἀκάνθας. οικοῦντες Ἱερουσαλήμ, κρίνατε ἐν ἐμοὶ καὶ ἀνὰ μέσον τοῦ ἀμπελῶνός μου. Εἰ ὁ ἀμπελὼν τοῦ Κυ- ρίου οἶκος τοῦ Ἰσραήλ ἐστι, καὶ ἄνθρωπος τοῦ Ἰού Τα νεόφυτον ηγαπημένον· πῶς ἐπὶ τοῦ ἀμπελῶνος δικάζεται κατὰ τοῦ ἀμπελῶνος; Η διὰ τὸ ἀναντί ῥητον τῶν ἐλέγχων αὐτοῖς βούλεται καθ᾿ ἑαυτῶν δι κασταῖς ὁ λόγος χρήσασθαι ; Ο καὶ ὁ Νάθαν ἐπὶ τοῦ Δαβὶδ ἐποίησεν, αὐτὸν δικαστὴν καθίσας τοῦ ἰδίου ἀδικήματος. Τὴν δὲ ὑπερβολὴν τῆς φιλανθρωπίας συνίστησι τὸ εἰς ἰσότιμον (66) κρίσιν τὸν Θεὸν τοῖς ἑαυτοῦ οἰκέταις συγκαταβαίνειν. Ὁμοῦ δὲ καὶ τοῦ δικαίου ἀπόδειξιν ἔχει, ὡς οὐδὲ οὐδὲν τῶν καταδικα- ζομένων ἐχόντων ἀντιλέγειν τῇ ἐναργείᾳ τοῦ δι καίου (67). Κρίνατε, φησί, μεταξὺ ἐμοῦ καὶ τοῦ ἀμπελῶνός μου. Καὶ εἴπατε, τί τῶν πρὸς καρπογο νίαν αὐτῷ συντελούντων οὐχὶ γεγένηται; Τί γάρ, φησί, ποιήσω τῷ ἀμπελῶνί μου, καὶ οὐκ ἐποίησα αὐτῷ; Τί τῶν ἐπιβαλλόντων μοι περὶ τῆς εἰς αὐτὸν ἐπιμελείας οὐχὶ πεποίηκα ; Οὐ τόπος πίων καὶ καρτε- ρὸς ὁ αὐτός; οὐ φρυγμός; οὐ χάρακες ; οὐ φυτεία εὐγενεστάτη; οὐ πύργος, οὐ προλήνιον ; οὐχ ὅ τι ἂν εἴπῃ τις ; Ταῦτα μέντοι γε νομιστέον λέγεσθαι ὑπὸ τοῦ λόγου καὶ πρὸς ἡμᾶς· οἱ κληθέντες ἐπὶ τῷ ποιεῖν τοὺς καρποὺς τῆς δικαιοσύνης, ὑπὸ φιλοπλουτίας ἐμ- πίπτομεν εἰς πειρασμὸν, καὶ παγίδα, καὶ ἐπιθυμίας ἀνοήτους καὶ βλαβερὰς, αἵτινες βυθίζουσι τοὺς ἀν θρώπους εἰς ὄλεθρον καὶ ἀπώλειαν. Ἔμεινα τοῦ ποιῆσαι σταφυλήν, ἐποίησε δὲ ἀκάνθας. Έχει τι ἀναγκαῖον ἡ ταυτολογία. Εν μὲν γὰρ τοῖς ἄνω ὁ τὴν ᾠδὴν ἐπαγγέλλων ἔλεγεν, Ἔμεινα του ποιῆσαι στα φυλήν· ἐνταῦθα δὲ πρὸς τοὺς, ἐφ᾽ ὧν κρίνεται, ποιεῖ- ται (68) τοὺς λόγους • Κρίνατε ἐν ἐμοὶ καὶ ἀνὰ μέσ σον τοῦ ἀμπελῶνός μου· τὸν Ἔμεινα τοῦ ἀστῆσαι σταφυλὴν, ἐποίησε δὲ ἀκάνθας. πελῶνί μου. Ἴδιον τῆς τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίας, τὸ μὴ σιωπῇ τὰς κολάσεις ἐπάγειν, ἀλλὰ προκηρύσσειν διὰ τῶν ἀπειλῶν προκαλουμένου εἰς μετάνοιαν τοὺς ἡμαρτηκότας· ὡς πεποίηκε Νινευίταις διὰ τοῦ Ἰωνᾶ. Καὶ τῷ Ἰσραὴλ ἡμαρτηκότι οὐ σιωπῇ· ἐπήγαγε τὸν ἀφανισμὸν, ἀλλὰ κινῶν εἰς τὴν ὑπὲρ τοῦ λαοῦ ἱκεσίαν νι, θ. τῇ ἐνεργεία τοῦ δικαίου, τῇ εναργείᾳ τοῦ δικαίου, APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. autem spina non fert uvam, ita nec sarmentum spinas producit. Eam ob rem ait Dominus : Num- quid colligunt de spinis uvas *? Judæi tamen pro uvis proferunt spinas. B ” Jerusalem, judicate inter me et inter vineam meam. Si Domini vinea domus Israel est, et homo Juda novella planta dilecta; quomodo coram vinea ad- versus vineam lis intenditur? Numquid vult Scri- ptura ob evidentiam objurgationum atque perspi- cuitatem, eos adversum se ipsos adhibere judices ? Fecit et hoc Nathan adversum David tum, cum eum constituit proprie iniquitatis judicem . Illud au- tem summam ostendit benignitatem, quod Deus cum famulis suis pari conditione in judicium ve- nit. Quin et simul hinc demonstratur justitia, quod. qui condemnantur, juris evidentiæ ac perspicuitati contradicere non possint. Judicate, inquit, inter me et vineam meam. Et dicite quid factum non sit eo- rum, quæ huic conducere poterant ad proferendos fructus ? VERs. 4. Quid enim, inquit, faciam vineæ meæ, et non feci ei? Quid non præstiti eorum, quæ mihi ad eam curandam facere me decebat? Nonne pinguis locus est, idemque munitissimus? nonne sepes, nonne valli, annon plantatio perquam eximia, annon turris, annon protorcular adhibita sunt? nonne factum est quidquid quis in medium potest proferre? Ceterum putandum est Scripturam hæc adversum nos etiam dicere: qui ad edendos justitiæ fructus vocati, incidimus præ nimio di- vitiarum studio in tentationem laqueumque et in- C sulsas atque noxias cupiditates, quæ demergunt homines in exitium et interitum ". Exspectavi ut faceret uvam, fecit autem spinas. Opera pretium fuit eamdem repetere sententiam. Etenim qui superiore loco pronuntiabat canticum, dicebat : Exspectavi ut fuceret uvam : hic vero eos alloquitur coram quibus judicatur: Judicate inter me et inler vineam meam. Nimirum. Ferte judicium de hoc, Exspectavι ut faceret uvam, fecit autem spinas. faciam vineæ meæ. Proprium est ejus quod Deus in homines habet studii, nequaquam silentio pœnas irrogare, sed eas prænuntiare, utpote qui per minas pescatores provocet ad ponitentiam : qua agendi ratione usus est erga Ninivitas Jona opera ". Nec ta. D cite exitium perniciemque induxit Israeli peccanti : * Matth. II Reg. Jac. III, 18. eadem plane sententia. Mox editi, Reg. secundus et duo Colbertini, Alii tres mss., psisse, exsecutioni juris, non uti in libris prius editis legitur. In quo mirari subit, homini cæteroque doctissimo sua ita placuisse, ut lectionem comminisceretur, cum ei in suis codicibus esset ad manum lectio alia, ex qua Τim. Jon. I, 4. eadem plane sententia effici posset. Nam in Regiis primo et tertio, quos is, quem dixi, vir eruditissi- mus contulit, ita scriptum reperitur, juris exsecutioni, juris actions. Quid fam sentiam ipse, paucis aperiam. Censeo igitur ex Reg. quarto et ex utroque Colbertino legendum esse, juris evidentia atque perspicui tati. Quæ scriptura ita apta mihi videtur et huio loco conveniens, ut quemquam, qui eam improbet, repertum iri non putem. 143. VERS. 3. Et nunc, homo Juda, et habitatores 144. Vers. 5. Nunc autem annuntiabo vobis quia (65) Sic mss. nonnulli. At editi, δή. (66) Veteres quinque libri, ισότιμον. Editi, ὁμός (67) Ait Combefisius, Basilium sine dubio scri- 143. Καὶ νῦν, ἄνθρωπος τοῦ Ἰούδα, καὶ οἱ ἐν- 144. Νῦν δὲ ἀναγγελῶ ὑμῖν τί ποιήσω τῷ ἀμ (68) Nostrt out αθοί, ποιεῖται, Tail, ποιεῖ

τὸν ἑαυτοῦ θεράποντα, προεκήρυσσε, λέγων· Καὶ Α νῦν ἄφες με, καὶ (69) ἐξαλείψω τὸν λαὸν τοῦτον. Παραπλησίως δέ τι καὶ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ περὶ τῆς κατὰ τὴν συκήν παραβολῆς μεμαθήκαμεν, τοῦ δεσπό του αὐτῆς λέγοντος τῷ γεωργῷ· Ἰδοὺ τρία έτη ἔρ- χομαι ἐπὶ τὴν συκῆν, ζητῶν καρπὸν ἐν αὐτῇ, καὶ οὐχ ευρίσκω (70). Ἔκκοψον αὐτήν. Ινα τί καὶ τὴν γῆν καταργεῖ; Τοῦτο δὲ ἔλεγεν, ἐρεθίζων μὲν τὸν γεωργὸν εἰς τὴν ὑπὲρ αὐτῆς ἐπιμέλειαν, διεγεί ρων δὲ τὴν ἄκαρπον ψυχὴν εἰς τὸ ποιεῖν τοὺς ἐπι- βάλλοντας αὐτῇ καρπούς. Ο δὲ λέγομεν, σαφέστερον παρὰ τῷ Ἱερεμίᾳ ἔστιν εὑρεῖν. Ιδού γάρ, φησί, ὡς ὁ πηλὸς τοῦ κεραμέως, οὕτως ἐστὶ ὑμεῖς ἐν ταῖς χερσί μου, οἶκος Ισραήλ, λέγει Κύριος. Πέρας λαλήσω ἐπὶ ἔθνος ἢ ἐπὶ βασιλείαν, τοῦ ἐξᾶμαι αὐτοὺς καὶ ἀπολλύειν· καὶ ἐπιστρέψει τὸ ἔθνος ἐκεῖνο ἀπὸ τῶν κακῶν αὐτῶν, καὶ μετανοήσω " περὶ τῶν κακῶν, ὧν ἐλογισάμην τοῦ ποιῆσαι αὐτ τοῖς. Καὶ πέρας λαλήσω ἐπὶ ἔθνος καὶ. ἐπὶ βασι λείαν (71), τοῦ ἀνοικοδομεῖσθαι καὶ τοῦ καταφύ τεύεσθαι· καὶ ποιήσουσι τὰ πονηρὰ ἐναντίον μου, τοῦ μὴ ἀκούειν τῆς φωνῆς μου· καὶ μετανοήσω περὶ τῶν ἀγαθῶν, ὧν ἐλάλησα, τοῦ ποιῆσαι αὐτ τοῖς. Οὕτως οὖν καὶ ἐνταῦθα δεχόμεθα τὴν πρόβῥη- σιν, οὐκ ἀπόφασιν τοῦ πάντως ἐκβησομένου, ἀλλ' ἀπειλὴν ἐπιστροφὴν ἐμποιοῦντος ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας. Τί οὖν ἐστιν ἃ ἀπειλεῖ; διαρπαγήν. Καὶ καθελῶ τὸν τοῖχον αὐτοῦ, καὶ ἔσται εἰς καταπάτημα. Καὶ ἀνήσω τὸν ἀμπελῶνα μου, καὶ οἱ μὴ τμηθῇ, οὐδὲ μὴ σκαφῇ, καὶ ἀνα- βήσεται εἰς αὐτὸν ὡς εἰς χέρσον ἀκανθα. Καὶ ταῖς νεφέλαις ἐντελοῦμαι τοῦ μὴ βρέξαι εἰς αὐ τὸν ὑετόν. Ὁ γὰρ ἀμπελών Κυρίου, οἶκος τοῦ Ἰσο ραήλ ἐστι, καὶ ἄνθρωπος τοῦ Ἰούδα νεόφυτον Αγαπημένον. Ἔμεινα τοῦ ποιῆσαι κρίσιν, ἐποίης σε δὲ ἀνομίαν, καὶ οὐ δικαιοσύνην, ἀλλὰ κραυ γήν. Αναλαβόντες τοίνυν καὶ καθ᾿ ἕκαστον των Απειλημένων ἐξετάσαντες καὶ βασανίσαντες αὐτῶν τὸν τοῦν, ἐρευνήσωμεν μήτι (72) καὶ ἡμῶν ἅπτεται τὰ λεγόμενα Καθελώ, φησί, τὸν φραγμὸν αὐτοῦ. Προστ γκει μὲν τὰς νομικὰς ἐντολὰς φραγμὸν ὑπονοῆσαι, ἤτοι τὸν Ἰσραὴλ, ἐκ τῆς πρὸς Ἐφεσίους Επιστολῆς τοῦ Παύλου λέγοντος, ὅτι Αὐτός ἐστιν ὁ τὸ μεσό- τοιχον τοῦ φραγμοῦ λύσας, τὸν (73) νόμον τῶν ἐντολῶν ἐν δόγμασι καταργήσας. Τὸ γὰρ αὐτὸ ἐδόκει καὶ φυλακτήριον εἶναι τοῦ Ἰσραὴλ, καὶ κωλυ- τικὸν τῆς ἐπιμιξίας καὶ τῆς ἑνώσεως τῶν λαῶν, διὰ τὸν βαρύν ζυγὸν τοῦ νόμου ἀποκνούντων εἰς τὴν πα ραδοχὴν τοῦ λόγου τῆς εὐσεβείας. Ὁ οὖν ἐν δόγμασι, τουτέστιν, ἐν θεωρήμασιν ὑψηλοῖς τὴν σαρκίνην καὶ ΤοΣ θυμω- θείς καὶ μὴ εὑρίσκων. καταργῇ. καταργεῖ. 188., φραγμὸν νοῆσαι. ἤτοι τόν. ἢ καὶ τόν. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. V. sed famulum suum ad fundendas pro populo pre- ces excitans, his verbis prædixit : Et nunc dimitte me, et delebo populum hunc &. Rursus simile quid- dam in Evangelio etiam per parabolam a ficu sumptam sumus edocti; quippe dominus ejus dicit agricolæ Ecce anni tres sunt ex quo venio ad hanc ficum, quærens fructum in ea, et non invenio. Succide illam. Utquid etiam terram occupat *? Hoc autem dicebat tum ut agricolam incitaret ad eam aocurandam, tum ut animam infructuosam ad producendos fructus sibi convenientes exstimula- ret. Quod autem dicimus, id licuerit manifestius deprehendere apud Jeremiam : Ecce enim, inquit, sicut lutum fignil, sic estis vos in manibus meis, do- mus Israel, dicit Dominus. Ad summam loquar super m gentem aut super regnum, ut auferam illos, et dis- B perdam : et convertetur gens illa a malis suis, et pæ- C D nitebit me malorum quæ cogitaveram facere eis. Et ad summam loquar super gentem et super regnum, ad reædificandum et plantandum; et facient mala coram me, non audiendo vocem meam; et pænite- bit me bonorum, quæ locutus fueram, ut facerem eis ". Ad hunc igitur modum etiam hic accipimus hanc predictionem, non velut rei certo eventur denuntiationem, sed cou comminationem ejus qui a peccato avocat. Quid igitur est, quod intermina- tur? direptionem. Et diruam maceriam, ejus, et erit in conculcationem. Et dimittam vineam meam, et non putabitur, neque fodietur, et crescet in ea tanquam in inculta terra spina. Et nubibus mandabo ne plu ant super eam pluviam. Nam vinea Domini domus Israel est, et homo Jude, novella plantatio dilecta. Exspectari ut faceret judicium, fecit autem iniqui- tatem, et non justitiam,sed clamorem.Itaque resum- ptis expensisque singulis comminationibus, et earum sensu diligenter explorato, perscrutemur utrum quæ dicuntur nos etiam attingant. Auferam, inquit, sepem ejus.Par est sepem hanc, præcepta legalia aut Israelem interpretari, juxta Pauli ad Ephesios Εpistolam, dicentis : Ipse est qui medium pa- rietem maceris solvit, legem mandatorum decretis evacuans ”. Nam idem ille paries medius et Israel custodire, et permistionem conjunctionemque po- pulorum impedire videbatur,quod reformidarent ob grave legis jugum pietatis sermonem excipere. Qui igitur in decretis hoc est, in altis sublimibusque contemplationibus carneam et humilem legalis lit- teræ observationem abrogavit, is medium parietem maceriæ solvit, non quod populum suum derelique- Exod. xxx11, 10. * Luc. XIII, LXX legitur : sed in nostris sex mss. deest. Statim editi et duo thss., Alii tres, Ibidem nostri sex mss., Bditi, editis, neque in aliis quatuor mss. legitur. 145. Αφελῶ τὸν φραγμὸν αὐτοῦ, καὶ ἔσται εἰς 145. VERS. 5-7. Auferam sepem ejus, et erit, in 7. & Jerem. xv, 6-10. Ephes. 11, 14, 15. (69) Editi, καὶ θυμωθείς, et ita quoque apud cum editis, καὶ βασιλείαν. (70) Veteres tres libri, καὶ οὐχ εὑρίσκω. Alii tres, (71) Codices tres, καὶ ἐπὶ βασιλείαν. Alii duo (72) Codex unus, μή πως. Aliquanto post duo (73) Reg. quartus, καὶ τόν. Vocula και neque in

τὸν ἑαυτοῦ θεράποντα, προεκήρυσσε, λέγων· Καὶ Α νῦν ἄφες με, καὶ (69) ἐξαλείψω τὸν λαὸν τοῦτον. Παραπλησίως δέ τι καὶ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ περὶ τῆς κατὰ τὴν συκήν παραβολῆς μεμαθήκαμεν, τοῦ δεσπό του αὐτῆς λέγοντος τῷ γεωργῷ· Ἰδοὺ τρία έτη ἔρ- χομαι ἐπὶ τὴν συκῆν, ζητῶν καρπὸν ἐν αὐτῇ, καὶ οὐχ ευρίσκω (70). Ἔκκοψον αὐτήν. Ινα τί καὶ τὴν γῆν καταργεῖ; Τοῦτο δὲ ἔλεγεν, ἐρεθίζων μὲν τὸν γεωργὸν εἰς τὴν ὑπὲρ αὐτῆς ἐπιμέλειαν, διεγεί ρων δὲ τὴν ἄκαρπον ψυχὴν εἰς τὸ ποιεῖν τοὺς ἐπι- βάλλοντας αὐτῇ καρπούς. Ο δὲ λέγομεν, σαφέστερον παρὰ τῷ Ἱερεμίᾳ ἔστιν εὑρεῖν. Ιδού γάρ, φησί, ὡς ὁ πηλὸς τοῦ κεραμέως, οὕτως ἐστὶ ὑμεῖς ἐν ταῖς χερσί μου, οἶκος Ισραήλ, λέγει Κύριος. Πέρας λαλήσω ἐπὶ ἔθνος ἢ ἐπὶ βασιλείαν, τοῦ ἐξᾶμαι αὐτοὺς καὶ ἀπολλύειν· καὶ ἐπιστρέψει τὸ ἔθνος ἐκεῖνο ἀπὸ τῶν κακῶν αὐτῶν, καὶ μετανοήσω " περὶ τῶν κακῶν, ὧν ἐλογισάμην τοῦ ποιῆσαι αὐτ τοῖς. Καὶ πέρας λαλήσω ἐπὶ ἔθνος καὶ. ἐπὶ βασι λείαν (71), τοῦ ἀνοικοδομεῖσθαι καὶ τοῦ καταφύ τεύεσθαι· καὶ ποιήσουσι τὰ πονηρὰ ἐναντίον μου, τοῦ μὴ ἀκούειν τῆς φωνῆς μου· καὶ μετανοήσω περὶ τῶν ἀγαθῶν, ὧν ἐλάλησα, τοῦ ποιῆσαι αὐτ τοῖς. Οὕτως οὖν καὶ ἐνταῦθα δεχόμεθα τὴν πρόβῥη- σιν, οὐκ ἀπόφασιν τοῦ πάντως ἐκβησομένου, ἀλλ' ἀπειλὴν ἐπιστροφὴν ἐμποιοῦντος ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας. Τί οὖν ἐστιν ἃ ἀπειλεῖ; διαρπαγήν. Καὶ καθελῶ τὸν τοῖχον αὐτοῦ, καὶ ἔσται εἰς καταπάτημα. Καὶ ἀνήσω τὸν ἀμπελῶνα μου, καὶ οἱ μὴ τμηθῇ, οὐδὲ μὴ σκαφῇ, καὶ ἀνα- βήσεται εἰς αὐτὸν ὡς εἰς χέρσον ἀκανθα. Καὶ ταῖς νεφέλαις ἐντελοῦμαι τοῦ μὴ βρέξαι εἰς αὐ τὸν ὑετόν. Ὁ γὰρ ἀμπελών Κυρίου, οἶκος τοῦ Ἰσο ραήλ ἐστι, καὶ ἄνθρωπος τοῦ Ἰούδα νεόφυτον Αγαπημένον. Ἔμεινα τοῦ ποιῆσαι κρίσιν, ἐποίης σε δὲ ἀνομίαν, καὶ οὐ δικαιοσύνην, ἀλλὰ κραυ γήν. Αναλαβόντες τοίνυν καὶ καθ᾿ ἕκαστον των Απειλημένων ἐξετάσαντες καὶ βασανίσαντες αὐτῶν τὸν τοῦν, ἐρευνήσωμεν μήτι (72) καὶ ἡμῶν ἅπτεται τὰ λεγόμενα Καθελώ, φησί, τὸν φραγμὸν αὐτοῦ. Προστ γκει μὲν τὰς νομικὰς ἐντολὰς φραγμὸν ὑπονοῆσαι, ἤτοι τὸν Ἰσραὴλ, ἐκ τῆς πρὸς Ἐφεσίους Επιστολῆς τοῦ Παύλου λέγοντος, ὅτι Αὐτός ἐστιν ὁ τὸ μεσό- τοιχον τοῦ φραγμοῦ λύσας, τὸν (73) νόμον τῶν ἐντολῶν ἐν δόγμασι καταργήσας. Τὸ γὰρ αὐτὸ ἐδόκει καὶ φυλακτήριον εἶναι τοῦ Ἰσραὴλ, καὶ κωλυ- τικὸν τῆς ἐπιμιξίας καὶ τῆς ἑνώσεως τῶν λαῶν, διὰ τὸν βαρύν ζυγὸν τοῦ νόμου ἀποκνούντων εἰς τὴν πα ραδοχὴν τοῦ λόγου τῆς εὐσεβείας. Ὁ οὖν ἐν δόγμασι, τουτέστιν, ἐν θεωρήμασιν ὑψηλοῖς τὴν σαρκίνην καὶ ΤοΣ θυμω- θείς καὶ μὴ εὑρίσκων. καταργῇ. καταργεῖ. 188., φραγμὸν νοῆσαι. ἤτοι τόν. ἢ καὶ τόν. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. V. sed famulum suum ad fundendas pro populo pre- ces excitans, his verbis prædixit : Et nunc dimitte me, et delebo populum hunc &. Rursus simile quid- dam in Evangelio etiam per parabolam a ficu sumptam sumus edocti; quippe dominus ejus dicit agricolæ Ecce anni tres sunt ex quo venio ad hanc ficum, quærens fructum in ea, et non invenio. Succide illam. Utquid etiam terram occupat *? Hoc autem dicebat tum ut agricolam incitaret ad eam aocurandam, tum ut animam infructuosam ad producendos fructus sibi convenientes exstimula- ret. Quod autem dicimus, id licuerit manifestius deprehendere apud Jeremiam : Ecce enim, inquit, sicut lutum fignil, sic estis vos in manibus meis, do- mus Israel, dicit Dominus. Ad summam loquar super m gentem aut super regnum, ut auferam illos, et dis- B perdam : et convertetur gens illa a malis suis, et pæ- C D nitebit me malorum quæ cogitaveram facere eis. Et ad summam loquar super gentem et super regnum, ad reædificandum et plantandum; et facient mala coram me, non audiendo vocem meam; et pænite- bit me bonorum, quæ locutus fueram, ut facerem eis ". Ad hunc igitur modum etiam hic accipimus hanc predictionem, non velut rei certo eventur denuntiationem, sed cou comminationem ejus qui a peccato avocat. Quid igitur est, quod intermina- tur? direptionem. Et diruam maceriam, ejus, et erit in conculcationem. Et dimittam vineam meam, et non putabitur, neque fodietur, et crescet in ea tanquam in inculta terra spina. Et nubibus mandabo ne plu ant super eam pluviam. Nam vinea Domini domus Israel est, et homo Jude, novella plantatio dilecta. Exspectari ut faceret judicium, fecit autem iniqui- tatem, et non justitiam,sed clamorem.Itaque resum- ptis expensisque singulis comminationibus, et earum sensu diligenter explorato, perscrutemur utrum quæ dicuntur nos etiam attingant. Auferam, inquit, sepem ejus.Par est sepem hanc, præcepta legalia aut Israelem interpretari, juxta Pauli ad Ephesios Εpistolam, dicentis : Ipse est qui medium pa- rietem maceris solvit, legem mandatorum decretis evacuans ”. Nam idem ille paries medius et Israel custodire, et permistionem conjunctionemque po- pulorum impedire videbatur,quod reformidarent ob grave legis jugum pietatis sermonem excipere. Qui igitur in decretis hoc est, in altis sublimibusque contemplationibus carneam et humilem legalis lit- teræ observationem abrogavit, is medium parietem maceriæ solvit, non quod populum suum derelique- Exod. xxx11, 10. * Luc. XIII, LXX legitur : sed in nostris sex mss. deest. Statim editi et duo thss., Alii tres, Ibidem nostri sex mss., Bditi, editis, neque in aliis quatuor mss. legitur. 145. Αφελῶ τὸν φραγμὸν αὐτοῦ, καὶ ἔσται εἰς 145. VERS. 5-7. Auferam sepem ejus, et erit, in 7. & Jerem. xv, 6-10. Ephes. 11, 14, 15. (69) Editi, καὶ θυμωθείς, et ita quoque apud cum editis, καὶ βασιλείαν. (70) Veteres tres libri, καὶ οὐχ εὑρίσκω. Alii tres, (71) Codices tres, καὶ ἐπὶ βασιλείαν. Alii duo (72) Codex unus, μή πως. Aliquanto post duo (73) Reg. quartus, καὶ τόν. Vocula και neque in

ταπεινὴν τοῦ νομικοῦ γράμματος παρατήρησιν κατ Β αργήσας, αὐτὸς ἔλυσε τοῦ φραγμοῦ τὸ μεσότοιχον, οὐκ ἀπερίφρακτον καταλιμπάνων τὸν ἑαυτοῦ λαόν, ἀλλὰ μιᾷ περιλαμβάνων (74) αὐλῇ, ἵνα γένηται μία ποίμνη, εἷς ποιμήν. Νῦν οὖν ἀπειλεῖ ὁ λόγος καθαι- ρήσειν τὸν φραγμόν· τουτέστι, πᾶν φυλακτήριον τοῦ Ἰσραὴλ περιαιρήσειν. Καὶ τάχα ἐπειδὴ δι' ἀγγέλων ἐδόθη ὁ νόμος ἐν χειρὶ μεσίτου, καὶ τὴν τῶν ἀγγέ λων φυλακὴν, τῶν φρουρούντων τὰ ὅρια τοῦ Ἰσραήλ, περιαιρήσειν αἰνίττεται. Μήποτε δὲ καὶ ἡμῶν ἕκασ στος ἔχων ἄγγελον ἅγιον τόν παρεμβάλλοντα κύκλῳ τῶν φοβουμένων τὸν Κύριον, ἐν ἁμαρτίαις ἐξετα σθεὶς, ὑπόδικος γένηται τῇ ἀπειληθείσῃ πληγῇ, καὶ γυμνωθῇ τοῦ τείχους τῆς ἀπὸ τῶν ἁγίων δυνάμεων ἀσφαλείας· αἵτινες, ὅσον ἂν παρῶσι χρόνον, ἀκαθαι ρίτους διασώζουσι τοὺς παρ' αὐτῶν φρουρουμένους. Γυμνωθεῖσα δὲ πᾶσα ψυχὴ τῆς ἀσφαλείας ταύτης, ἔκ- κειται (75) εἰς διαρπαγὴν τοῖς ἐχθροῖς, τουτέστι ταῖς ἀντικειμέναις ἐνεργείαις, καὶ εἰς καταπάτημα τοῦ ἐγκαυχωμένου καὶ μέγοντος, ὅτι Ἐμπεριπατή- σας τὴν οἰκουμένην πάρειμι. Τοιοῦτόν τι καὶ ὁ ψαλο μὸς περὶ ἀμπέλου φησίν. Ινα τί καθεῖλες τὸν φρα- γμὸν αὐτῆς; καὶ, Ἐλυμήνατο αὐτὴν ὅς ἐκ δρυ- μοῦ. Οἱ γὰρ μὴ πεφραγμένοι λόγῳ καὶ δυνάμει ἀγγε λικῇ, ἔκδοτοί εἰσι τοῖς ἀλόγοις κινήμασι· καὶ διὰ τὴν πλεονάζουσαν ἐν αὐτοῖς τῆς ἁμαρτίας δυσωδίαν, ἐπι- τήδειοι εἰσι χοίρων ὑποδοχῆς, ἐπὶ πλέον τῆς ἁμαρτίας τὸν βόρβορον ἀνακινούντων, καὶ ἐγκαλινδουμένων αὐτῷ. Τοιοῦτόν τι καὶ ὁ ᾿Απόστολος λέγει· Καὶ και θὼς οὐκ ἐδοκίμασαν τὸν Θεὸν ἔχειν ἐν ἐπιγνώσει, παρέδωκεν αὐτοὺς ὁ Θεὸς εἰς πάθη ἀτιμίας, ποιεῖν τὰ μὴ καθήκοντα. Τουτέστιν, οἱ τὴν ἐκ τοῦ η λόγου φυλακὴν ἀποβάλλοντες, ἔκδοτοί εἰσι τοῖς βο- σκηματώδεσι λογισμοῖς, καὶ πονηροῖς δαιμονίοις τοῖς τὰ ἀκάθαρτα ἐνεργοῦσιν. Ἐπὶ μέντοι τοῦ Ἰσ- ραήλ ἔφθασεν ἡ ἀπειλῆ, ὅτε διὰ τὴν εἰς τὸν Κύριον ἁμαρτίαν ἔκδοτοι τοῖς ἔθνεσιν ἀφεθέντες (76), εἰς διαρπαγὴν ἐγένοντο καὶ καταπάτημα τῶν πολεμίων. καὶ ἔσται εἰς καταπάτημα. Ἐν τοῖς ἄνω διηγούμε νος τὰς παρ' ἑαυτοῦ εἰς τὸν λαὸν εὐεργεσίας, Φρα γμόν, φησί, περιέθηκα, καὶ ᾠκοδόμησα πύργον · ἐνταῦθα δὲ. ᾿Αφελῶ τὸν φραγμὸν αὐτοῦ, καὶ καθ ελῶ τὸν τοῖχον, ἀντὶ πύργου, ὡς οἶμαι, τὸν τοῖχον λέγων· ἐπεὶ καὶ ὁ πύργος τέσσαρες εἰσι τοῖχοι κατὰ γωνίας ἀλλήλοις συναπτόμενοι· ὥστε κἀκεῖ πύργον νοεῖσθαι (77) τὴν ὑψηλὴν τοῦ ἀμπελῶνος τῶν τοίχων περιβολὴν, πρὸς τὸ ἀνέμβατον αὐτὸν εἶναι καὶ ἀνεπι- χείρητον τοῖς ὑπεναντίοις. Καὶ ἡμῶν δὲ τοῖχος καθ- αιρεῖται, ὅταν ἀναξίους ἑαυτοὺς τῆς ἐκ τῶν θείων δογμάτων φυλακῆς, διὰ ῥαθυμίας ποιήσωμεν. Τῷ μὲν γὰρ δικαίῳ πύργος ἐστὶν ὁ Θεὸς ἀπὸ προσώπου ἐχθροῦ, τοῦ δὲ ἁμαρτωλοῦ (78) διὰ τὴν ἐγκατάλειψιν ται. κεῖται. ἀφεθέντες. σι δὲ ἁμαρτωλῷ. οχυρώμα τος προβολή. περιβολή, προσβολή, APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. rit absque circummunitione, sed quod in uno ovili A illum incluserit, ut fiat unus grex, unus pastor 81. Nunc igitur scriptura minatur Deum maceriam esse diruturum, id est munimentum omne ab Israele ablaturum. Et fortasse cum per angelos in manu mediatoris dato lex sit 38, ipsam etiam custodiam angelorum terminos Israelis tuentium sublaturum se indicat. Fortassis etiam cum unusquisque no- strum qui habet sanctum angelum castrametan- tem in circuitu timentium Dominum, in peccatis versatus,intentate huic plage futurus est obnoxius; et muro privabitur, tutela videlicet sanctarum vir- tutum, quæ quidem quandiu adfuerint, eos quos ipse custodiunt, inexpugnabiles servant. Anima autem omnis que hoc presidio destituitur, objici- tur hostibus ad direptionem, hoc est, adversariis virtutibus, et ad conculcationem ejus qui gloria- " bundus dicit: Postquam perambulari terram,adsum. Tale quiddam et psalmus de vinea dicit : Utquid destruxisti maceriam ejus 40? Et, Devastavit eam aper de silva 61. Qui enim consilio et virtute ange- lorum communiti non sunt,ii stolidis absurdisque commotionibus exponuntur, suntque excipiendis porcis idonei ob peccati graveolentiam in ipsis re- dundantem, cum magis ac magis peccati cœnum commoveant, seseque in eo volutent. Aliquid etiam ejusmodi narrat Apostolus : Et sicut non probave- runt Deum habere in notitia, tradidit illos Deus in passiones ignominiæ, ut faciant ea quæ non conve- niunt ".Hoc est, qui rationis custodiam rejiciunt,ii patent belluinis cogitationibus et dæmonibus im- B C probis, qui ipsis eis auctores sunt impuritatis. Et G quidem pertigit ad Israel comminatio tum,cum ob peccatum adversus Dominum admissum traditi gentibus, eisque permissi, facti sunt in direptio- nem atque in conculcationem hostium. erit in conculcationem. Collata a se in populum be. neficia superius cum recenseret, aiebat: Sepem circumposui, et ædifcavi turrim : hic vero, Aufe- ram sepem ejus, et diruam murum, pro turri, ut puto,dicens murum,quoniam turris muris quatuor inter se per angulos conjunctis constat; ita ut illic altus murorum vinem ambitus per turrim sit intel- ligendus, ut inaccessa esset hostibus atque inex- pugnabilis. Quin et evertitur murus noster,cum per socordiam ignaviamque reddiderimus nos tutela divinorum dogmatum indignos.Deus quidem justo turris est a facie inimici * : sed a peccatore ob derelictionem omnis custodia et totius arcis pro- pugnaculum aufertur. Et dimittam vineam meam, Joan. x, 16. Galat. III, 19. Job. I, 7. LX, 4. Codex alius, quinque mss., Psal. LXXIX, 13. *t ibid. 14. • Rom. 28. Psal. Statim editi et tres mss., Reg. tertius, castri ambitus. Reg. quartus cum Colb. primo, minus recte. 146. Deinde ait : Et diruam maceriam ejus, et 146. Ε τά φησι· καὶ καθελώ ν τοίχον αὐτοῦ, (74) Colb. secundus, περιλαμβάνει. (75) Editi et unus ms., ἔγκειται. Alii tres, ἔκκει- (76) Nostra editio et Reg. primus, ἀφέντες. Alii (77) Editi et ttes mss., νοεῖσθαι. alii tre (78) Antiqui sex libri, τοῦ δὲ ἁμαρτωλοῦ. Editi, τῷ

ταπεινὴν τοῦ νομικοῦ γράμματος παρατήρησιν κατ Β αργήσας, αὐτὸς ἔλυσε τοῦ φραγμοῦ τὸ μεσότοιχον, οὐκ ἀπερίφρακτον καταλιμπάνων τὸν ἑαυτοῦ λαόν, ἀλλὰ μιᾷ περιλαμβάνων (74) αὐλῇ, ἵνα γένηται μία ποίμνη, εἷς ποιμήν. Νῦν οὖν ἀπειλεῖ ὁ λόγος καθαι- ρήσειν τὸν φραγμόν· τουτέστι, πᾶν φυλακτήριον τοῦ Ἰσραὴλ περιαιρήσειν. Καὶ τάχα ἐπειδὴ δι' ἀγγέλων ἐδόθη ὁ νόμος ἐν χειρὶ μεσίτου, καὶ τὴν τῶν ἀγγέ λων φυλακὴν, τῶν φρουρούντων τὰ ὅρια τοῦ Ἰσραήλ, περιαιρήσειν αἰνίττεται. Μήποτε δὲ καὶ ἡμῶν ἕκασ στος ἔχων ἄγγελον ἅγιον τόν παρεμβάλλοντα κύκλῳ τῶν φοβουμένων τὸν Κύριον, ἐν ἁμαρτίαις ἐξετα σθεὶς, ὑπόδικος γένηται τῇ ἀπειληθείσῃ πληγῇ, καὶ γυμνωθῇ τοῦ τείχους τῆς ἀπὸ τῶν ἁγίων δυνάμεων ἀσφαλείας· αἵτινες, ὅσον ἂν παρῶσι χρόνον, ἀκαθαι ρίτους διασώζουσι τοὺς παρ' αὐτῶν φρουρουμένους. Γυμνωθεῖσα δὲ πᾶσα ψυχὴ τῆς ἀσφαλείας ταύτης, ἔκ- κειται (75) εἰς διαρπαγὴν τοῖς ἐχθροῖς, τουτέστι ταῖς ἀντικειμέναις ἐνεργείαις, καὶ εἰς καταπάτημα τοῦ ἐγκαυχωμένου καὶ μέγοντος, ὅτι Ἐμπεριπατή- σας τὴν οἰκουμένην πάρειμι. Τοιοῦτόν τι καὶ ὁ ψαλο μὸς περὶ ἀμπέλου φησίν. Ινα τί καθεῖλες τὸν φρα- γμὸν αὐτῆς; καὶ, Ἐλυμήνατο αὐτὴν ὅς ἐκ δρυ- μοῦ. Οἱ γὰρ μὴ πεφραγμένοι λόγῳ καὶ δυνάμει ἀγγε λικῇ, ἔκδοτοί εἰσι τοῖς ἀλόγοις κινήμασι· καὶ διὰ τὴν πλεονάζουσαν ἐν αὐτοῖς τῆς ἁμαρτίας δυσωδίαν, ἐπι- τήδειοι εἰσι χοίρων ὑποδοχῆς, ἐπὶ πλέον τῆς ἁμαρτίας τὸν βόρβορον ἀνακινούντων, καὶ ἐγκαλινδουμένων αὐτῷ. Τοιοῦτόν τι καὶ ὁ ᾿Απόστολος λέγει· Καὶ και θὼς οὐκ ἐδοκίμασαν τὸν Θεὸν ἔχειν ἐν ἐπιγνώσει, παρέδωκεν αὐτοὺς ὁ Θεὸς εἰς πάθη ἀτιμίας, ποιεῖν τὰ μὴ καθήκοντα. Τουτέστιν, οἱ τὴν ἐκ τοῦ η λόγου φυλακὴν ἀποβάλλοντες, ἔκδοτοί εἰσι τοῖς βο- σκηματώδεσι λογισμοῖς, καὶ πονηροῖς δαιμονίοις τοῖς τὰ ἀκάθαρτα ἐνεργοῦσιν. Ἐπὶ μέντοι τοῦ Ἰσ- ραήλ ἔφθασεν ἡ ἀπειλῆ, ὅτε διὰ τὴν εἰς τὸν Κύριον ἁμαρτίαν ἔκδοτοι τοῖς ἔθνεσιν ἀφεθέντες (76), εἰς διαρπαγὴν ἐγένοντο καὶ καταπάτημα τῶν πολεμίων. καὶ ἔσται εἰς καταπάτημα. Ἐν τοῖς ἄνω διηγούμε νος τὰς παρ' ἑαυτοῦ εἰς τὸν λαὸν εὐεργεσίας, Φρα γμόν, φησί, περιέθηκα, καὶ ᾠκοδόμησα πύργον · ἐνταῦθα δὲ. ᾿Αφελῶ τὸν φραγμὸν αὐτοῦ, καὶ καθ ελῶ τὸν τοῖχον, ἀντὶ πύργου, ὡς οἶμαι, τὸν τοῖχον λέγων· ἐπεὶ καὶ ὁ πύργος τέσσαρες εἰσι τοῖχοι κατὰ γωνίας ἀλλήλοις συναπτόμενοι· ὥστε κἀκεῖ πύργον νοεῖσθαι (77) τὴν ὑψηλὴν τοῦ ἀμπελῶνος τῶν τοίχων περιβολὴν, πρὸς τὸ ἀνέμβατον αὐτὸν εἶναι καὶ ἀνεπι- χείρητον τοῖς ὑπεναντίοις. Καὶ ἡμῶν δὲ τοῖχος καθ- αιρεῖται, ὅταν ἀναξίους ἑαυτοὺς τῆς ἐκ τῶν θείων δογμάτων φυλακῆς, διὰ ῥαθυμίας ποιήσωμεν. Τῷ μὲν γὰρ δικαίῳ πύργος ἐστὶν ὁ Θεὸς ἀπὸ προσώπου ἐχθροῦ, τοῦ δὲ ἁμαρτωλοῦ (78) διὰ τὴν ἐγκατάλειψιν ται. κεῖται. ἀφεθέντες. σι δὲ ἁμαρτωλῷ. οχυρώμα τος προβολή. περιβολή, προσβολή, APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. rit absque circummunitione, sed quod in uno ovili A illum incluserit, ut fiat unus grex, unus pastor 81. Nunc igitur scriptura minatur Deum maceriam esse diruturum, id est munimentum omne ab Israele ablaturum. Et fortasse cum per angelos in manu mediatoris dato lex sit 38, ipsam etiam custodiam angelorum terminos Israelis tuentium sublaturum se indicat. Fortassis etiam cum unusquisque no- strum qui habet sanctum angelum castrametan- tem in circuitu timentium Dominum, in peccatis versatus,intentate huic plage futurus est obnoxius; et muro privabitur, tutela videlicet sanctarum vir- tutum, quæ quidem quandiu adfuerint, eos quos ipse custodiunt, inexpugnabiles servant. Anima autem omnis que hoc presidio destituitur, objici- tur hostibus ad direptionem, hoc est, adversariis virtutibus, et ad conculcationem ejus qui gloria- " bundus dicit: Postquam perambulari terram,adsum. Tale quiddam et psalmus de vinea dicit : Utquid destruxisti maceriam ejus 40? Et, Devastavit eam aper de silva 61. Qui enim consilio et virtute ange- lorum communiti non sunt,ii stolidis absurdisque commotionibus exponuntur, suntque excipiendis porcis idonei ob peccati graveolentiam in ipsis re- dundantem, cum magis ac magis peccati cœnum commoveant, seseque in eo volutent. Aliquid etiam ejusmodi narrat Apostolus : Et sicut non probave- runt Deum habere in notitia, tradidit illos Deus in passiones ignominiæ, ut faciant ea quæ non conve- niunt ".Hoc est, qui rationis custodiam rejiciunt,ii patent belluinis cogitationibus et dæmonibus im- B C probis, qui ipsis eis auctores sunt impuritatis. Et G quidem pertigit ad Israel comminatio tum,cum ob peccatum adversus Dominum admissum traditi gentibus, eisque permissi, facti sunt in direptio- nem atque in conculcationem hostium. erit in conculcationem. Collata a se in populum be. neficia superius cum recenseret, aiebat: Sepem circumposui, et ædifcavi turrim : hic vero, Aufe- ram sepem ejus, et diruam murum, pro turri, ut puto,dicens murum,quoniam turris muris quatuor inter se per angulos conjunctis constat; ita ut illic altus murorum vinem ambitus per turrim sit intel- ligendus, ut inaccessa esset hostibus atque inex- pugnabilis. Quin et evertitur murus noster,cum per socordiam ignaviamque reddiderimus nos tutela divinorum dogmatum indignos.Deus quidem justo turris est a facie inimici * : sed a peccatore ob derelictionem omnis custodia et totius arcis pro- pugnaculum aufertur. Et dimittam vineam meam, Joan. x, 16. Galat. III, 19. Job. I, 7. LX, 4. Codex alius, quinque mss., Psal. LXXIX, 13. *t ibid. 14. • Rom. 28. Psal. Statim editi et tres mss., Reg. tertius, castri ambitus. Reg. quartus cum Colb. primo, minus recte. 146. Deinde ait : Et diruam maceriam ejus, et 146. Ε τά φησι· καὶ καθελώ ν τοίχον αὐτοῦ, (74) Colb. secundus, περιλαμβάνει. (75) Editi et unus ms., ἔγκειται. Alii tres, ἔκκει- (76) Nostra editio et Reg. primus, ἀφέντες. Alii (77) Editi et ttes mss., νοεῖσθαι. alii tre (78) Antiqui sex libri, τοῦ δὲ ἁμαρτωλοῦ. Editi, τῷ

ταπεινὴν τοῦ νομικοῦ γράμματος παρατήρησιν κατ Β αργήσας, αὐτὸς ἔλυσε τοῦ φραγμοῦ τὸ μεσότοιχον, οὐκ ἀπερίφρακτον καταλιμπάνων τὸν ἑαυτοῦ λαόν, ἀλλὰ μιᾷ περιλαμβάνων (74) αὐλῇ, ἵνα γένηται μία ποίμνη, εἷς ποιμήν. Νῦν οὖν ἀπειλεῖ ὁ λόγος καθαι- ρήσειν τὸν φραγμόν· τουτέστι, πᾶν φυλακτήριον τοῦ Ἰσραὴλ περιαιρήσειν. Καὶ τάχα ἐπειδὴ δι' ἀγγέλων ἐδόθη ὁ νόμος ἐν χειρὶ μεσίτου, καὶ τὴν τῶν ἀγγέ λων φυλακὴν, τῶν φρουρούντων τὰ ὅρια τοῦ Ἰσραήλ, περιαιρήσειν αἰνίττεται. Μήποτε δὲ καὶ ἡμῶν ἕκασ στος ἔχων ἄγγελον ἅγιον τόν παρεμβάλλοντα κύκλῳ τῶν φοβουμένων τὸν Κύριον, ἐν ἁμαρτίαις ἐξετα σθεὶς, ὑπόδικος γένηται τῇ ἀπειληθείσῃ πληγῇ, καὶ γυμνωθῇ τοῦ τείχους τῆς ἀπὸ τῶν ἁγίων δυνάμεων ἀσφαλείας· αἵτινες, ὅσον ἂν παρῶσι χρόνον, ἀκαθαι ρίτους διασώζουσι τοὺς παρ' αὐτῶν φρουρουμένους. Γυμνωθεῖσα δὲ πᾶσα ψυχὴ τῆς ἀσφαλείας ταύτης, ἔκ- κειται (75) εἰς διαρπαγὴν τοῖς ἐχθροῖς, τουτέστι ταῖς ἀντικειμέναις ἐνεργείαις, καὶ εἰς καταπάτημα τοῦ ἐγκαυχωμένου καὶ μέγοντος, ὅτι Ἐμπεριπατή- σας τὴν οἰκουμένην πάρειμι. Τοιοῦτόν τι καὶ ὁ ψαλο μὸς περὶ ἀμπέλου φησίν. Ινα τί καθεῖλες τὸν φρα- γμὸν αὐτῆς; καὶ, Ἐλυμήνατο αὐτὴν ὅς ἐκ δρυ- μοῦ. Οἱ γὰρ μὴ πεφραγμένοι λόγῳ καὶ δυνάμει ἀγγε λικῇ, ἔκδοτοί εἰσι τοῖς ἀλόγοις κινήμασι· καὶ διὰ τὴν πλεονάζουσαν ἐν αὐτοῖς τῆς ἁμαρτίας δυσωδίαν, ἐπι- τήδειοι εἰσι χοίρων ὑποδοχῆς, ἐπὶ πλέον τῆς ἁμαρτίας τὸν βόρβορον ἀνακινούντων, καὶ ἐγκαλινδουμένων αὐτῷ. Τοιοῦτόν τι καὶ ὁ ᾿Απόστολος λέγει· Καὶ και θὼς οὐκ ἐδοκίμασαν τὸν Θεὸν ἔχειν ἐν ἐπιγνώσει, παρέδωκεν αὐτοὺς ὁ Θεὸς εἰς πάθη ἀτιμίας, ποιεῖν τὰ μὴ καθήκοντα. Τουτέστιν, οἱ τὴν ἐκ τοῦ η λόγου φυλακὴν ἀποβάλλοντες, ἔκδοτοί εἰσι τοῖς βο- σκηματώδεσι λογισμοῖς, καὶ πονηροῖς δαιμονίοις τοῖς τὰ ἀκάθαρτα ἐνεργοῦσιν. Ἐπὶ μέντοι τοῦ Ἰσ- ραήλ ἔφθασεν ἡ ἀπειλῆ, ὅτε διὰ τὴν εἰς τὸν Κύριον ἁμαρτίαν ἔκδοτοι τοῖς ἔθνεσιν ἀφεθέντες (76), εἰς διαρπαγὴν ἐγένοντο καὶ καταπάτημα τῶν πολεμίων. καὶ ἔσται εἰς καταπάτημα. Ἐν τοῖς ἄνω διηγούμε νος τὰς παρ' ἑαυτοῦ εἰς τὸν λαὸν εὐεργεσίας, Φρα γμόν, φησί, περιέθηκα, καὶ ᾠκοδόμησα πύργον · ἐνταῦθα δὲ. ᾿Αφελῶ τὸν φραγμὸν αὐτοῦ, καὶ καθ ελῶ τὸν τοῖχον, ἀντὶ πύργου, ὡς οἶμαι, τὸν τοῖχον λέγων· ἐπεὶ καὶ ὁ πύργος τέσσαρες εἰσι τοῖχοι κατὰ γωνίας ἀλλήλοις συναπτόμενοι· ὥστε κἀκεῖ πύργον νοεῖσθαι (77) τὴν ὑψηλὴν τοῦ ἀμπελῶνος τῶν τοίχων περιβολὴν, πρὸς τὸ ἀνέμβατον αὐτὸν εἶναι καὶ ἀνεπι- χείρητον τοῖς ὑπεναντίοις. Καὶ ἡμῶν δὲ τοῖχος καθ- αιρεῖται, ὅταν ἀναξίους ἑαυτοὺς τῆς ἐκ τῶν θείων δογμάτων φυλακῆς, διὰ ῥαθυμίας ποιήσωμεν. Τῷ μὲν γὰρ δικαίῳ πύργος ἐστὶν ὁ Θεὸς ἀπὸ προσώπου ἐχθροῦ, τοῦ δὲ ἁμαρτωλοῦ (78) διὰ τὴν ἐγκατάλειψιν ται. κεῖται. ἀφεθέντες. σι δὲ ἁμαρτωλῷ. οχυρώμα τος προβολή. περιβολή, προσβολή, APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. rit absque circummunitione, sed quod in uno ovili A illum incluserit, ut fiat unus grex, unus pastor 81. Nunc igitur scriptura minatur Deum maceriam esse diruturum, id est munimentum omne ab Israele ablaturum. Et fortasse cum per angelos in manu mediatoris dato lex sit 38, ipsam etiam custodiam angelorum terminos Israelis tuentium sublaturum se indicat. Fortassis etiam cum unusquisque no- strum qui habet sanctum angelum castrametan- tem in circuitu timentium Dominum, in peccatis versatus,intentate huic plage futurus est obnoxius; et muro privabitur, tutela videlicet sanctarum vir- tutum, quæ quidem quandiu adfuerint, eos quos ipse custodiunt, inexpugnabiles servant. Anima autem omnis que hoc presidio destituitur, objici- tur hostibus ad direptionem, hoc est, adversariis virtutibus, et ad conculcationem ejus qui gloria- " bundus dicit: Postquam perambulari terram,adsum. Tale quiddam et psalmus de vinea dicit : Utquid destruxisti maceriam ejus 40? Et, Devastavit eam aper de silva 61. Qui enim consilio et virtute ange- lorum communiti non sunt,ii stolidis absurdisque commotionibus exponuntur, suntque excipiendis porcis idonei ob peccati graveolentiam in ipsis re- dundantem, cum magis ac magis peccati cœnum commoveant, seseque in eo volutent. Aliquid etiam ejusmodi narrat Apostolus : Et sicut non probave- runt Deum habere in notitia, tradidit illos Deus in passiones ignominiæ, ut faciant ea quæ non conve- niunt ".Hoc est, qui rationis custodiam rejiciunt,ii patent belluinis cogitationibus et dæmonibus im- B C probis, qui ipsis eis auctores sunt impuritatis. Et G quidem pertigit ad Israel comminatio tum,cum ob peccatum adversus Dominum admissum traditi gentibus, eisque permissi, facti sunt in direptio- nem atque in conculcationem hostium. erit in conculcationem. Collata a se in populum be. neficia superius cum recenseret, aiebat: Sepem circumposui, et ædifcavi turrim : hic vero, Aufe- ram sepem ejus, et diruam murum, pro turri, ut puto,dicens murum,quoniam turris muris quatuor inter se per angulos conjunctis constat; ita ut illic altus murorum vinem ambitus per turrim sit intel- ligendus, ut inaccessa esset hostibus atque inex- pugnabilis. Quin et evertitur murus noster,cum per socordiam ignaviamque reddiderimus nos tutela divinorum dogmatum indignos.Deus quidem justo turris est a facie inimici * : sed a peccatore ob derelictionem omnis custodia et totius arcis pro- pugnaculum aufertur. Et dimittam vineam meam, Joan. x, 16. Galat. III, 19. Job. I, 7. LX, 4. Codex alius, quinque mss., Psal. LXXIX, 13. *t ibid. 14. • Rom. 28. Psal. Statim editi et tres mss., Reg. tertius, castri ambitus. Reg. quartus cum Colb. primo, minus recte. 146. Deinde ait : Et diruam maceriam ejus, et 146. Ε τά φησι· καὶ καθελώ ν τοίχον αὐτοῦ, (74) Colb. secundus, περιλαμβάνει. (75) Editi et unus ms., ἔγκειται. Alii tres, ἔκκει- (76) Nostra editio et Reg. primus, ἀφέντες. Alii (77) Editi et ttes mss., νοεῖσθαι. alii tre (78) Antiqui sex libri, τοῦ δὲ ἁμαρτωλοῦ. Editi, τῷ

περιαιρεῖται πᾶσα ἀσφάλεια καὶ παντὸς ὀχυρώματος Α σε προβολή. Καὶ ἀνήσω τὸν ἀμπελῶνά μου, καὶ οὐ μὴ τμηθῇ, οὐδὲ μὴ σκαφῇ. Ἐντεῦθεν δῆλον, ὅτι ἢ ἄνεσις τῶν ἁμαρτωλῶν κατὰ ἐγκατάλειψιν γίνεται. ἂν μὲν γὰρ προνοεῖται, ὁ λόγος φησίν. Οὐ μή σε ἀνῶ, οὐδ᾽ οὐ μή σε εγκαταλείπω (79) ὧν δ᾽ ἂν παντελῶς ἀπογνῷ, τούτους ἀνέτους ἀφίησι ποιεῖν τὰ θελήματα τῆς σαρκὸς καὶ τῶν διανοιῶν αὐτῶν, ὡς τῆς παιδευτικῆς ἀνωφελούς αὐτοῖς ἐσομένης. ᾿Ανήσω οὖν, φησί, τὸν ἀμπελῶνα. Καὶ τί (80) τὸ ἐντεῦθεν αὐτῷ συμβαῖνον ; Οὐ μὴ τμηθῇ, φησίν, οὐδὲ μὴ σκαφῇ ἔτι. Ὥσπερ γὰρ οἱ τὴν ἄμπελον τέμνοντες, συνέχουσιν αὐτῆς τὴν δύναμιν, ὥστε τεταμιευμένως καὶ σωφρόνως, διὰ τῆς τῶν ἀναγκαίων φορᾶς, προϊέ- ναι· οὕτω καὶ ψυχὴ ἐπίκαμπτομένη ταῖς θλίψεσιν, οἷονεί συστέλλεται καὶ ταπεινοῦται λυσιτελῶς, καὶ πρὸς τὴν οἰκείαν ἑαυτῆς ἐπιμέλειαν ἐπανάγεται, τὸ ἀναγκαῖον καὶ ὠφέλιμον ἐν τοῖς πράγμασιν αἱρου- μένη· ἡ δὲ ἀφεθεῖσα ἄνετος, οἷόν τις ἄμπελος άτη- μέλητος, ὑλομανεῖ καὶ ἐκχεῖται περὶ τὰ ἄχρηστα καὶ ἀνωφελή, πρὸς τὴν τῶν πολλῶν ἀπάτην πᾶσαν τὴν τῶν ἔργων ἐπίδειξιν ποιουμένη. Ο γὰρ τῶν φθαρ- τῶν τὴν ἐργασίαν ποιούμενος ὅμοιός ἐστιν ἀμπέλῳ, ξύλα καὶ φύλλα (81) καὶ ἕλικας ἐκτρεφούσῃ, οἶνον δὲ εὐφροσύνης ποιητικὸν, εἰς ἀποθήκας βασιλικὰς ἀποτεθῆναι δυνάμενον, μὴ (82) ποιούσῃ. οὔτε τέμνεται, φησίν, οὔτε σκάπτεται. Εἴρηται τί τὸ μὴ τέμνεσθαι, τουτέστι μὴ κατακονδυλίζεσθαι ταῖς περιστάσεσιν, ὅπερ ἐπ΄ ὠφελείᾳ τῶν θλιβομένων οἶκο- νομεῖται. Σκάπτεται δὲ ὁ πᾶσαν τὴν περικειμένην (83) αὐτῷ ὕλην διδασκόμενος πρὸς τὴν οἰκείαν ὠφέλειαν λαμβάνειν (84). Οἷον, ἄσκαφός ἐστιν πλούσιος ὁ τῷ βάρει τῶν γηίνων τὴν ψυχὴν πιεζόμενος· πρὸς ὃν οὔτε δετὸς οὐράνιος καταβαίνει· οὐ γὰρ ἐφικνεῖται τῆς ῥίζης, πολλῆς ἐπ᾿ αὐτῆς (85) συμπεφορημένης τῆς ματαιότητος. Ὁ μέντοι τῷ κατανυκτικῷ λόγῳ ἀποσκευάσασθαι· τὸν ὄχλον τῶν γηίνων πραγμάτων καὶ φθαρτῶν διδαχθεὶς, καὶ ἀναπνεῦσαι μὲν ἀπὸ τῆς συνοχής, ἐκκαλύψαι δὲ ἑαυτοῦ τὰ κρυπτὰ, ἀνατρέψαι δὲ τὰς τῆς πικρίας ῥίζας, καὶ οἴονεὶ ξηρᾶναι διὰ με τανοίας, οὗτός ἐστιν ὁ σκαφείς. Διόπερ καὶ ἡ τῶν ἀκανθῶν χύσίς κωλύεται· τουτέστιν, αἱ μέριμναι τοῦ βίου τούτου οὐδεμίαν ἕξουσι χώραν ἐν τῇ ἀνατροπῇ τῶν γηίνων. Ἔτι πρὸς τὸν μὴ τμηθῆναι, καὶ τὸ ἐν τῷ κατὰ Ἰωάννην Εὐαγγελίῳ εἰρημένον παραλη- πτέον· Ἐγώ εἰμι ἡ ἄμπελος ἡ ἀληθινὴ, καὶ ὁ Πατήρ μου ὁ γεωργός ἐστι. Πᾶν κλῆμα ἐν ἐμοὶ μὴ φέρον καρπὸν, αἵρει αὐτό, καὶ πᾶν τὸ καρπὸν φέρον, καθαίρει αὐτὸ, ἵνα καρπὸν πλείονα φέρῃ. * ΧΙΙΙ, 14. λείπω. οὐδὲ μή σε ἐγκαταλείψω, ξυλαμπέλῳ καὶ φύλλα. Αt ἀμπέλῳ, ξύλα καὶ φύλλα, και μένην. Ε ἀποβάλλειν, λαμβάνειν, ὁ πλούσιος. ἀκανθῶν φύσις. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. V. non putabitur, neque fodietur. Liquet inde eorum B C G D Jos. 1, 5. “ Rom. Joan. IV, 1, 2. Bditi, neque te dere Linguam. gimus, quinque mas., optime. qui peccant dimissionem fieri per derelictionem. Ait enim Scriptura de iis quibus providet: Non te deseram, neque te derelinquo“ : e contrario de quibus prorsus desperat, hos ad carnis et cogita- tionum suarum desideria explenda liberos dimit- tit 45, quod eis profutura non sit animadversio. Dimillam igitur, inquit, vineam. Ecquid ei posthac contingit? Non, inquit, putabitur, neque fodietur amplius. Quemadmodum enim qui vitem putant, astringunt continentque ejus virtutem, sic ut ne- cessaria profundens, certa temperatione et mode- rate procedat: ita et anima afflictionibus incur- vata, quasi contrahitur, humiliaturque utiliter, et ad curam sui ipsius habendam revocatur, ut quæ in rebus peragendis id quod utile est et conduci- bile, eligat. diverso, quæ dimissa est libera, per- inde atque vinea quæpiam neglecta eluxuriatur, seque in res vanas et inutiles effundit, atque omuis sua opera ostentat, quo plures in errorem pelli- ciat. Qui enim opera patrat corruptioni obnoxia, is vinem consimilis est, ligna, folia et capreolos enu- trienti, vinum autem non producenti, quod jucun- ditatem creet, quodque possit in regalibus apo- thecis recondi. neque putatur, inquit, neque foditur. Dictum out quid sit non putari, hoc est, calamitatibus minime vexari, id quod ad utilitatem eorum qui afflictantur, decernitur. Qui autem omni materia sibi circum- posita uti docetur ad suum ipsius commodum, in foditur. Exempli causa, dives cujus anima rerum terrenarum pondere premitur, et ad quem non di- labitur cœlestis plavia, fossus non est. Neque enim imber ob multam vanitatem in anima congestum ad radicem usque pertingit. Quisquis autem ex sermone contritioni ciendæ idoneo didicit terrestrium fuxa- rumque rerum turbam exuere, ab angustia et coarctatione respirare, occulta sua detegere, ama- ritudinis radices evertere ac veluti per pœnitentiam arefacere, is fossus est. Quare et impeditur fusio spinarum et accretio : hoc est, locum nullum habi- turæ sunt hujus vitæ sollicitudines in terrenorum eversione. Insuper ad explicandum quid sit, non putari, assumendum est quoque id quod dictum est in Joannis Evangelio : Ego sum vitis vera, et Pater meus agricola est. Omnem palmitem in me non fe- rentem fructum tollit, et omnem qui fert fructum, purgat eum, ut frudum copiosiorem aferat “. Malus ad suum ipsius commodum materiam abjicere. Quo autem in libro ita scriptum invene- rint typographi Parisienses, nescio: sed certo scio in illis ipsis codicibus, quibus ad editionem suam adornandam usi sunt, etiamnum constanter legi, ad suum ipsius commodum materia uli. Ibidem editi, Articulus in mss. deest. Aliquanto post tree mass., 147. Ὁ οὖν ἀνεθεὶς ἁμπελὼν δύο πάσχει δεινά (79) Veteres quinque libri, οὐδ᾽ οὐ μή σε εγκατα- (80) Reg. quartus, Καί τί. Deest τl in vulgatis. (81) Editi mirifice depravantur, in quibus sic 10- (82) Veteres quinque libri, μή. Bditi, οὐ. (83) Editi, παρακειμένην. At quinque mass., περι 147. Vinea igitur derelicta, mala duo patitur (84) Nostri sex libri veteres, λαμβάνειν. Editi vero, (85) Editi. ἐπ' αὐτήν. At quinque mss., ἐπ' αὐτῆς.

περιαιρεῖται πᾶσα ἀσφάλεια καὶ παντὸς ὀχυρώματος Α σε προβολή. Καὶ ἀνήσω τὸν ἀμπελῶνά μου, καὶ οὐ μὴ τμηθῇ, οὐδὲ μὴ σκαφῇ. Ἐντεῦθεν δῆλον, ὅτι ἢ ἄνεσις τῶν ἁμαρτωλῶν κατὰ ἐγκατάλειψιν γίνεται. ἂν μὲν γὰρ προνοεῖται, ὁ λόγος φησίν. Οὐ μή σε ἀνῶ, οὐδ᾽ οὐ μή σε εγκαταλείπω (79) ὧν δ᾽ ἂν παντελῶς ἀπογνῷ, τούτους ἀνέτους ἀφίησι ποιεῖν τὰ θελήματα τῆς σαρκὸς καὶ τῶν διανοιῶν αὐτῶν, ὡς τῆς παιδευτικῆς ἀνωφελούς αὐτοῖς ἐσομένης. ᾿Ανήσω οὖν, φησί, τὸν ἀμπελῶνα. Καὶ τί (80) τὸ ἐντεῦθεν αὐτῷ συμβαῖνον ; Οὐ μὴ τμηθῇ, φησίν, οὐδὲ μὴ σκαφῇ ἔτι. Ὥσπερ γὰρ οἱ τὴν ἄμπελον τέμνοντες, συνέχουσιν αὐτῆς τὴν δύναμιν, ὥστε τεταμιευμένως καὶ σωφρόνως, διὰ τῆς τῶν ἀναγκαίων φορᾶς, προϊέ- ναι· οὕτω καὶ ψυχὴ ἐπίκαμπτομένη ταῖς θλίψεσιν, οἷονεί συστέλλεται καὶ ταπεινοῦται λυσιτελῶς, καὶ πρὸς τὴν οἰκείαν ἑαυτῆς ἐπιμέλειαν ἐπανάγεται, τὸ ἀναγκαῖον καὶ ὠφέλιμον ἐν τοῖς πράγμασιν αἱρου- μένη· ἡ δὲ ἀφεθεῖσα ἄνετος, οἷόν τις ἄμπελος άτη- μέλητος, ὑλομανεῖ καὶ ἐκχεῖται περὶ τὰ ἄχρηστα καὶ ἀνωφελή, πρὸς τὴν τῶν πολλῶν ἀπάτην πᾶσαν τὴν τῶν ἔργων ἐπίδειξιν ποιουμένη. Ο γὰρ τῶν φθαρ- τῶν τὴν ἐργασίαν ποιούμενος ὅμοιός ἐστιν ἀμπέλῳ, ξύλα καὶ φύλλα (81) καὶ ἕλικας ἐκτρεφούσῃ, οἶνον δὲ εὐφροσύνης ποιητικὸν, εἰς ἀποθήκας βασιλικὰς ἀποτεθῆναι δυνάμενον, μὴ (82) ποιούσῃ. οὔτε τέμνεται, φησίν, οὔτε σκάπτεται. Εἴρηται τί τὸ μὴ τέμνεσθαι, τουτέστι μὴ κατακονδυλίζεσθαι ταῖς περιστάσεσιν, ὅπερ ἐπ΄ ὠφελείᾳ τῶν θλιβομένων οἶκο- νομεῖται. Σκάπτεται δὲ ὁ πᾶσαν τὴν περικειμένην (83) αὐτῷ ὕλην διδασκόμενος πρὸς τὴν οἰκείαν ὠφέλειαν λαμβάνειν (84). Οἷον, ἄσκαφός ἐστιν πλούσιος ὁ τῷ βάρει τῶν γηίνων τὴν ψυχὴν πιεζόμενος· πρὸς ὃν οὔτε δετὸς οὐράνιος καταβαίνει· οὐ γὰρ ἐφικνεῖται τῆς ῥίζης, πολλῆς ἐπ᾿ αὐτῆς (85) συμπεφορημένης τῆς ματαιότητος. Ὁ μέντοι τῷ κατανυκτικῷ λόγῳ ἀποσκευάσασθαι· τὸν ὄχλον τῶν γηίνων πραγμάτων καὶ φθαρτῶν διδαχθεὶς, καὶ ἀναπνεῦσαι μὲν ἀπὸ τῆς συνοχής, ἐκκαλύψαι δὲ ἑαυτοῦ τὰ κρυπτὰ, ἀνατρέψαι δὲ τὰς τῆς πικρίας ῥίζας, καὶ οἴονεὶ ξηρᾶναι διὰ με τανοίας, οὗτός ἐστιν ὁ σκαφείς. Διόπερ καὶ ἡ τῶν ἀκανθῶν χύσίς κωλύεται· τουτέστιν, αἱ μέριμναι τοῦ βίου τούτου οὐδεμίαν ἕξουσι χώραν ἐν τῇ ἀνατροπῇ τῶν γηίνων. Ἔτι πρὸς τὸν μὴ τμηθῆναι, καὶ τὸ ἐν τῷ κατὰ Ἰωάννην Εὐαγγελίῳ εἰρημένον παραλη- πτέον· Ἐγώ εἰμι ἡ ἄμπελος ἡ ἀληθινὴ, καὶ ὁ Πατήρ μου ὁ γεωργός ἐστι. Πᾶν κλῆμα ἐν ἐμοὶ μὴ φέρον καρπὸν, αἵρει αὐτό, καὶ πᾶν τὸ καρπὸν φέρον, καθαίρει αὐτὸ, ἵνα καρπὸν πλείονα φέρῃ. * ΧΙΙΙ, 14. λείπω. οὐδὲ μή σε ἐγκαταλείψω, ξυλαμπέλῳ καὶ φύλλα. Αt ἀμπέλῳ, ξύλα καὶ φύλλα, και μένην. Ε ἀποβάλλειν, λαμβάνειν, ὁ πλούσιος. ἀκανθῶν φύσις. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. V. non putabitur, neque fodietur. Liquet inde eorum B C G D Jos. 1, 5. “ Rom. Joan. IV, 1, 2. Bditi, neque te dere Linguam. gimus, quinque mas., optime. qui peccant dimissionem fieri per derelictionem. Ait enim Scriptura de iis quibus providet: Non te deseram, neque te derelinquo“ : e contrario de quibus prorsus desperat, hos ad carnis et cogita- tionum suarum desideria explenda liberos dimit- tit 45, quod eis profutura non sit animadversio. Dimillam igitur, inquit, vineam. Ecquid ei posthac contingit? Non, inquit, putabitur, neque fodietur amplius. Quemadmodum enim qui vitem putant, astringunt continentque ejus virtutem, sic ut ne- cessaria profundens, certa temperatione et mode- rate procedat: ita et anima afflictionibus incur- vata, quasi contrahitur, humiliaturque utiliter, et ad curam sui ipsius habendam revocatur, ut quæ in rebus peragendis id quod utile est et conduci- bile, eligat. diverso, quæ dimissa est libera, per- inde atque vinea quæpiam neglecta eluxuriatur, seque in res vanas et inutiles effundit, atque omuis sua opera ostentat, quo plures in errorem pelli- ciat. Qui enim opera patrat corruptioni obnoxia, is vinem consimilis est, ligna, folia et capreolos enu- trienti, vinum autem non producenti, quod jucun- ditatem creet, quodque possit in regalibus apo- thecis recondi. neque putatur, inquit, neque foditur. Dictum out quid sit non putari, hoc est, calamitatibus minime vexari, id quod ad utilitatem eorum qui afflictantur, decernitur. Qui autem omni materia sibi circum- posita uti docetur ad suum ipsius commodum, in foditur. Exempli causa, dives cujus anima rerum terrenarum pondere premitur, et ad quem non di- labitur cœlestis plavia, fossus non est. Neque enim imber ob multam vanitatem in anima congestum ad radicem usque pertingit. Quisquis autem ex sermone contritioni ciendæ idoneo didicit terrestrium fuxa- rumque rerum turbam exuere, ab angustia et coarctatione respirare, occulta sua detegere, ama- ritudinis radices evertere ac veluti per pœnitentiam arefacere, is fossus est. Quare et impeditur fusio spinarum et accretio : hoc est, locum nullum habi- turæ sunt hujus vitæ sollicitudines in terrenorum eversione. Insuper ad explicandum quid sit, non putari, assumendum est quoque id quod dictum est in Joannis Evangelio : Ego sum vitis vera, et Pater meus agricola est. Omnem palmitem in me non fe- rentem fructum tollit, et omnem qui fert fructum, purgat eum, ut frudum copiosiorem aferat “. Malus ad suum ipsius commodum materiam abjicere. Quo autem in libro ita scriptum invene- rint typographi Parisienses, nescio: sed certo scio in illis ipsis codicibus, quibus ad editionem suam adornandam usi sunt, etiamnum constanter legi, ad suum ipsius commodum materia uli. Ibidem editi, Articulus in mss. deest. Aliquanto post tree mass., 147. Ὁ οὖν ἀνεθεὶς ἁμπελὼν δύο πάσχει δεινά (79) Veteres quinque libri, οὐδ᾽ οὐ μή σε εγκατα- (80) Reg. quartus, Καί τί. Deest τl in vulgatis. (81) Editi mirifice depravantur, in quibus sic 10- (82) Veteres quinque libri, μή. Bditi, οὐ. (83) Editi, παρακειμένην. At quinque mass., περι 147. Vinea igitur derelicta, mala duo patitur (84) Nostri sex libri veteres, λαμβάνειν. Editi vero, (85) Editi. ἐπ' αὐτήν. At quinque mss., ἐπ' αὐτῆς.

Α Ὁ μὲν οὖν κακὸς οἰκονόμος, Σκάπτειν, φησίν, οὐκ ἰσχύω· ὁ δὲ ἀγαθὸς καὶ φρόνιμος οἰκονόμος ἐπιστη μόνως περισκάψει· τουτέστιν, ἀνακινήσει πάντα τὰ ὑπάρχοντα αὐτοῦ, καὶ τῇ προηγουμένῃ ἑαυτοῦ (86) ζωῇ προσοικειώσει · δεικνύς, ὅτι ὥσπερ ἡ γῆ, ἀφιστα- μένη μὲν τῆς ῥίζης, τροφὴ τοῦ φυτοῦ γίνεται, ἐπι κειμένη δὲ αὐτῇ, θλίβει αὐτὴν καὶ βαρύνει· οὕτω καὶ ἡ τῶν χρημάτων περιβολὴ, ἐπικειμένη μὲν τοῖς πλου τοῦσι, βυθίζει αὐτῶν τὰς ψυχὰς, ἀλλοτριουμένη δὲ τῶν ἐχόντων εἰς τὴν τῶν δεομένων μετάδοσιν, τότε αὐτῶν οἰκεία γίνεται. Ακολουθεῖ δὲ τῷ μὴ τέμνεσθαι, μηδὲ σκάπτεσθαι, τὸ ἀναβαίνειν ὡς εἰς χέρσον ἔκαν θαν. Τοὺς ἐνεχομένους ταῖς τοῦ βίου μερίμναις ὁ Σω- τὴρ ἡμῶν ἔφησεν εἶναι γῆν ἀκάνθας ἐκρύουσαν, δε χομένην μὲν τὸν τοῦ λόγου καρπὸν, συμπνίγουσαν δὲ ὑπὸ τῶν ἀκανθῶν. Εἰς οὖν (87) τὴν ἀγεώργητον ψυχὴν πολὺ τὸ πλῆθος τῶν μεριμνῶν. Διό φησιν ᾿Αναβήσονται εἰς αὐτὸν ὡς εἰς χέρσον ἄκανθαι. ποιῆσαι σταφυλὴν, ἐποίησε δὲ ἀκάνθας· ἐνταῦθα δὲ προσέθηκε τό, Καὶ ἀναβήσονται. Μέγεθος γάρ τι (88) τῆς κακίας, καὶ τὴν ἐπὶ πολὺ χύσιν ὁ λόγος ἐμφαίνει διὰ τῆς τῶν ἀκανθῶν ἀναβάσεως. Εἶτα ἐπειδὴ πονηρὰ τῆς ἀμπέλου τα βλαστήματα, αἴρεται αὐτῆς ὁ ὑετός· ἐπειδήπερ οὐκ εἰς δέον ἐχρή σατο τῇ παρ' αὐτοῦ βοηθείᾳ. Ὥστε καὶ ἡμεῖς ὅταν ταῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ δεδομέναις ἡμῖν ἀφορμαῖς μὴ εἰς ἀγαθὸν κεχρημένοι ὦμεν, ἀφαιρεῖται ἡμῶν ἡ ἐξ οὐρανοῦ βοήθεια. Εἰ δὲ ἀμπελὼν ὁ Ἰσραὴλ, ἀγεώργη- τος μένει διὰ τὸ μὴ ἀποδιδόναι τοὺς ἐπιβάλλοντας αὐτῷ καρποὺς τῷ Δεσπότῃ· ἀλλὰ πρότερον μὲν τοὺς ἀπεσταλμένους δούλους δεῖραι καὶ λιθοβολῆσαι, καὶ ἀποκτεῖναι, ὕστερον δὲ καὶ αὐτῷ τῷ υἱῷ τοῦ δεσπό του τὰς χεῖρας εἰς φόνον ἐπιβαλεῖν. Αὐταὶ (89) δὲ πᾶσαι αἱ πονηραὶ καὶ ἄδικοι πράξεις ἄκανθαί εἰσιν ονομασμέναι· διὰ τὸ γῆς κατηραμένης είναι βλαστή ματα, εἰκότως ἐντολὰς λαμβάνουσιν αἱ νεφέλαι τοῦ μὴ βρέχειν ἐπὶ τὸν τὰ (90) τοιαῦτα ἐκφέροντα· ἀμ- πελῶνα. Τίνες οὖν αἱ νεφέλαι, καὶ τίς ὁ ὄμβρος ; Εκ τῆς περὶ νεφῶν φυσιολογίας πειραθῶμεν εἰς ἔννοιαν τῶν εἰρημένων ἐλθεῖν. Ἔστι τοίνυν ἡ νεφέλη ἀὴρ παχὺς ἐν τῆς ὑγρᾶς κατὰ γῆν ἀναθυμιάσεως συν- ιστάμενος, εἶτα μετεωρισθεὶς τοῖς ἀνέμοις, όταν λάβῃ παρ' αὐτῶν ἀξιόλογον ἄθροισμα, καὶ τὸ ἐκ τῆς ἐν- εσπαρμένης αὐτῷ (91) νοτίδος βάρος ἱκανὸν ἐγγένη- ται, τότε σταγόνας εἰς τὴν γῆν ἀφίησι. Καὶ αὕτη τῶν ὄμβρων ἡ φύσις, ἀπὸ γῆς τὴν ἀρχὴν ἐχόντων, καὶ δι' ἀέρος πάλιν ἐπὶ τὴν γῆν φερομένων. Τοιοῦτοι ἦσαν καὶ οἱ προφῆται, ἐκ μὲν τῆς κοινῆς φύσεως τοῦ. αναβαίνει, λόγος ἐκφαίνει. αἱ διὰ τό. αὐτῷ, ἀέρι τῆν ἀφίησι. ἐνίησι. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. Igitur rei familiaris administrator ait : Fodere non valeo ", bonus autem ac prudens rei familiaris admi- nistrator scite circum fodiet, hoc est, sua omnia emo- vebit, atque principali suæ vitæ accomoda- bit. Ostendit nimirum quod quemadmodum terra quæ ab radice solvitur, fit plantæ alimentum, et ea quæ ei incumbit, comprimit illam et degravat: sic et opum exsuperantia divitibus incumbens, eorum animas demergit, alienata vero a possessoribus, et indigentibus distributa, tunc eorum fit propria. Sed ex eo quod neque putata vinea sit, neque fossa, consequens est ut in ea tanquam in terra inculta crescant spinæ. Servator noster eos qui sese hujus vitæ curis ac sollicitudinibus implicant, ait esse terram spinas producentem, quæ quidem excipit verbi fructum, sed illum spinis suffocat 48. Itaque ingens curarum turma invadit in animam incul- tam. Eam ob causam ait: Crescent in ea tanquam in inculta terra spinæ. B C dixisse : Exspectavi ut faceret uvam : fecit autem spinas; hic vero addidit : Et crescent. Etenim ma- gnam quamdam malitiam, et illius fusionem late serpentem indicat Scriptura, per spinarum ascen- sum acretionemque. Deinde quoniam prava sunt vi- new germina, ab ea tollitur pluvia : quandoquidem ejus, ut par erat, adjumento usa non est. Quare et nos cum occasione nobis a Deo data non ad bonum utimur, nobis adimitur cœleste præsidium. Quod si Israel vinea est, manet inculta, non solum quod Domino non attulerit fructus sibi congruentes, sed quod servos prius ad se missos ceciderit, obruerit lapidibus et occiderit, ac pastremo in ipsum heri filium manus ad necem injecerit ". Fuerunt autem spinarum nomine " insignitæ has omnes pravæ et injustæ actiones: quæ terræ maledictæ fetus cum sint, jure ac merito nubes in vineam talia profe- rentem non pluere jussæ sunt. Ecquæ tandem nu- bes, ecquis imber? Conemur physicis rationibus ad nubes spectantibus ad eorum quæ dicta sunt, intelligentiam pertingere. Est igitur nubes aer cras- sus ex humidis vaporibus e terra excitatis constans, dein sursum ventis evectus, simulatque eorum ope in justum acervum congregatus est, et ex humore sibi insperso gravitas sufficiens accessit, tunc in terram guttatim labitur. Hæc quidem est imbrium natura, qui suam originem trahunt a terra, ac ite- D rum per aera in terram delabuntur. Ejusmodi erant et prophetæ, qui a communi quidem natura oriun- di, sed propter animæ puritatem virtute Spiritus - Luc. xvi, 3. Luc. viii, 14. Matth. xx1, 35-39. trunca esse nemo, ni fallor, homo diffitebitur. Sup- pleas igitur oportet verbum aut aliud, quod magis placuerit. Statim Reg. tertius, Gen. III, 18. editi, At in quinque mss. deest al. in excusis. duo, videlicet, melius. Statim sex mss., Editi, 148. Observa autem prophetam superius quidem 148. Τήρει δὲ, ὅτι ἄνω μὲν εἶπεν· Έμεινα τοῦ (86) Veteres quinque libri, ἑαυτοῦ. Editi, αὐτ (87) Illa, εἰς οὖν, etc., aut ἐλλειπτικῶς dici, aut (83) Sic veteres quatuor libri. Editi vero ἐπί (89) Edili, Αὗται. At quinque mss., αὐταί. Μοπ (90) Veteres quinque libri, ἐπὶ τὸν τά. Deest τά (91) Editi, αὐτῶν. Antiqui tres libri, αὐτῇ. Alii

Α Ὁ μὲν οὖν κακὸς οἰκονόμος, Σκάπτειν, φησίν, οὐκ ἰσχύω· ὁ δὲ ἀγαθὸς καὶ φρόνιμος οἰκονόμος ἐπιστη μόνως περισκάψει· τουτέστιν, ἀνακινήσει πάντα τὰ ὑπάρχοντα αὐτοῦ, καὶ τῇ προηγουμένῃ ἑαυτοῦ (86) ζωῇ προσοικειώσει · δεικνύς, ὅτι ὥσπερ ἡ γῆ, ἀφιστα- μένη μὲν τῆς ῥίζης, τροφὴ τοῦ φυτοῦ γίνεται, ἐπι κειμένη δὲ αὐτῇ, θλίβει αὐτὴν καὶ βαρύνει· οὕτω καὶ ἡ τῶν χρημάτων περιβολὴ, ἐπικειμένη μὲν τοῖς πλου τοῦσι, βυθίζει αὐτῶν τὰς ψυχὰς, ἀλλοτριουμένη δὲ τῶν ἐχόντων εἰς τὴν τῶν δεομένων μετάδοσιν, τότε αὐτῶν οἰκεία γίνεται. Ακολουθεῖ δὲ τῷ μὴ τέμνεσθαι, μηδὲ σκάπτεσθαι, τὸ ἀναβαίνειν ὡς εἰς χέρσον ἔκαν θαν. Τοὺς ἐνεχομένους ταῖς τοῦ βίου μερίμναις ὁ Σω- τὴρ ἡμῶν ἔφησεν εἶναι γῆν ἀκάνθας ἐκρύουσαν, δε χομένην μὲν τὸν τοῦ λόγου καρπὸν, συμπνίγουσαν δὲ ὑπὸ τῶν ἀκανθῶν. Εἰς οὖν (87) τὴν ἀγεώργητον ψυχὴν πολὺ τὸ πλῆθος τῶν μεριμνῶν. Διό φησιν ᾿Αναβήσονται εἰς αὐτὸν ὡς εἰς χέρσον ἄκανθαι. ποιῆσαι σταφυλὴν, ἐποίησε δὲ ἀκάνθας· ἐνταῦθα δὲ προσέθηκε τό, Καὶ ἀναβήσονται. Μέγεθος γάρ τι (88) τῆς κακίας, καὶ τὴν ἐπὶ πολὺ χύσιν ὁ λόγος ἐμφαίνει διὰ τῆς τῶν ἀκανθῶν ἀναβάσεως. Εἶτα ἐπειδὴ πονηρὰ τῆς ἀμπέλου τα βλαστήματα, αἴρεται αὐτῆς ὁ ὑετός· ἐπειδήπερ οὐκ εἰς δέον ἐχρή σατο τῇ παρ' αὐτοῦ βοηθείᾳ. Ὥστε καὶ ἡμεῖς ὅταν ταῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ δεδομέναις ἡμῖν ἀφορμαῖς μὴ εἰς ἀγαθὸν κεχρημένοι ὦμεν, ἀφαιρεῖται ἡμῶν ἡ ἐξ οὐρανοῦ βοήθεια. Εἰ δὲ ἀμπελὼν ὁ Ἰσραὴλ, ἀγεώργη- τος μένει διὰ τὸ μὴ ἀποδιδόναι τοὺς ἐπιβάλλοντας αὐτῷ καρποὺς τῷ Δεσπότῃ· ἀλλὰ πρότερον μὲν τοὺς ἀπεσταλμένους δούλους δεῖραι καὶ λιθοβολῆσαι, καὶ ἀποκτεῖναι, ὕστερον δὲ καὶ αὐτῷ τῷ υἱῷ τοῦ δεσπό του τὰς χεῖρας εἰς φόνον ἐπιβαλεῖν. Αὐταὶ (89) δὲ πᾶσαι αἱ πονηραὶ καὶ ἄδικοι πράξεις ἄκανθαί εἰσιν ονομασμέναι· διὰ τὸ γῆς κατηραμένης είναι βλαστή ματα, εἰκότως ἐντολὰς λαμβάνουσιν αἱ νεφέλαι τοῦ μὴ βρέχειν ἐπὶ τὸν τὰ (90) τοιαῦτα ἐκφέροντα· ἀμ- πελῶνα. Τίνες οὖν αἱ νεφέλαι, καὶ τίς ὁ ὄμβρος ; Εκ τῆς περὶ νεφῶν φυσιολογίας πειραθῶμεν εἰς ἔννοιαν τῶν εἰρημένων ἐλθεῖν. Ἔστι τοίνυν ἡ νεφέλη ἀὴρ παχὺς ἐν τῆς ὑγρᾶς κατὰ γῆν ἀναθυμιάσεως συν- ιστάμενος, εἶτα μετεωρισθεὶς τοῖς ἀνέμοις, όταν λάβῃ παρ' αὐτῶν ἀξιόλογον ἄθροισμα, καὶ τὸ ἐκ τῆς ἐν- εσπαρμένης αὐτῷ (91) νοτίδος βάρος ἱκανὸν ἐγγένη- ται, τότε σταγόνας εἰς τὴν γῆν ἀφίησι. Καὶ αὕτη τῶν ὄμβρων ἡ φύσις, ἀπὸ γῆς τὴν ἀρχὴν ἐχόντων, καὶ δι' ἀέρος πάλιν ἐπὶ τὴν γῆν φερομένων. Τοιοῦτοι ἦσαν καὶ οἱ προφῆται, ἐκ μὲν τῆς κοινῆς φύσεως τοῦ. αναβαίνει, λόγος ἐκφαίνει. αἱ διὰ τό. αὐτῷ, ἀέρι τῆν ἀφίησι. ἐνίησι. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. Igitur rei familiaris administrator ait : Fodere non valeo ", bonus autem ac prudens rei familiaris admi- nistrator scite circum fodiet, hoc est, sua omnia emo- vebit, atque principali suæ vitæ accomoda- bit. Ostendit nimirum quod quemadmodum terra quæ ab radice solvitur, fit plantæ alimentum, et ea quæ ei incumbit, comprimit illam et degravat: sic et opum exsuperantia divitibus incumbens, eorum animas demergit, alienata vero a possessoribus, et indigentibus distributa, tunc eorum fit propria. Sed ex eo quod neque putata vinea sit, neque fossa, consequens est ut in ea tanquam in terra inculta crescant spinæ. Servator noster eos qui sese hujus vitæ curis ac sollicitudinibus implicant, ait esse terram spinas producentem, quæ quidem excipit verbi fructum, sed illum spinis suffocat 48. Itaque ingens curarum turma invadit in animam incul- tam. Eam ob causam ait: Crescent in ea tanquam in inculta terra spinæ. B C dixisse : Exspectavi ut faceret uvam : fecit autem spinas; hic vero addidit : Et crescent. Etenim ma- gnam quamdam malitiam, et illius fusionem late serpentem indicat Scriptura, per spinarum ascen- sum acretionemque. Deinde quoniam prava sunt vi- new germina, ab ea tollitur pluvia : quandoquidem ejus, ut par erat, adjumento usa non est. Quare et nos cum occasione nobis a Deo data non ad bonum utimur, nobis adimitur cœleste præsidium. Quod si Israel vinea est, manet inculta, non solum quod Domino non attulerit fructus sibi congruentes, sed quod servos prius ad se missos ceciderit, obruerit lapidibus et occiderit, ac pastremo in ipsum heri filium manus ad necem injecerit ". Fuerunt autem spinarum nomine " insignitæ has omnes pravæ et injustæ actiones: quæ terræ maledictæ fetus cum sint, jure ac merito nubes in vineam talia profe- rentem non pluere jussæ sunt. Ecquæ tandem nu- bes, ecquis imber? Conemur physicis rationibus ad nubes spectantibus ad eorum quæ dicta sunt, intelligentiam pertingere. Est igitur nubes aer cras- sus ex humidis vaporibus e terra excitatis constans, dein sursum ventis evectus, simulatque eorum ope in justum acervum congregatus est, et ex humore sibi insperso gravitas sufficiens accessit, tunc in terram guttatim labitur. Hæc quidem est imbrium natura, qui suam originem trahunt a terra, ac ite- D rum per aera in terram delabuntur. Ejusmodi erant et prophetæ, qui a communi quidem natura oriun- di, sed propter animæ puritatem virtute Spiritus - Luc. xvi, 3. Luc. viii, 14. Matth. xx1, 35-39. trunca esse nemo, ni fallor, homo diffitebitur. Sup- pleas igitur oportet verbum aut aliud, quod magis placuerit. Statim Reg. tertius, Gen. III, 18. editi, At in quinque mss. deest al. in excusis. duo, videlicet, melius. Statim sex mss., Editi, 148. Observa autem prophetam superius quidem 148. Τήρει δὲ, ὅτι ἄνω μὲν εἶπεν· Έμεινα τοῦ (86) Veteres quinque libri, ἑαυτοῦ. Editi, αὐτ (87) Illa, εἰς οὖν, etc., aut ἐλλειπτικῶς dici, aut (83) Sic veteres quatuor libri. Editi vero ἐπί (89) Edili, Αὗται. At quinque mss., αὐταί. Μοπ (90) Veteres quinque libri, ἐπὶ τὸν τά. Deest τά (91) Editi, αὐτῶν. Antiqui tres libri, αὐτῇ. Alii

ὡρμημένοι, διὰ δὲ καθαρότητα ψυχῆς τῇ δυνάμει τοῦ Α Πνεύματος ὑπερυψούμενοι, και λόγων γονίμων στα γόνας ταῖς ψυχαῖς ταῖς ἀγαθαῖς καὶ καρποφόροις ἐνστάζοντες. Τοιοῦτος ἦν Μωϋσῆς, λέγων· Προσδο κάσθω ὡς ὑετὸς τὸ ἀπόφθεγμά μου· καὶ πάλιν· Ὡς (92) ὄμβρος ἐπ' ἄγρωστιν, καὶ ὡσεὶ νιφετός ἐπὶ χόρτον. Αὗται οὖν αἱ οὐράνιοι δυνάμεις ἐντολὴν λαμβάνουσι τοῦ μὴ βρέχειν ἐπὶ τὸν ἀκανθοφόρον ἀμπελῶνα, τὸν ταῖς ἁκάνθαις ταῖς οἰκείαις στεφανώ- σαντά μου τὸν Δεσπότην. Διὰ τοῦτο νῦν σιωπή ἐστι παρὰ τῇ συναγωγῇ ἐκείνῃ λόγου Θεοῦ, καὶ οὐκ ἔστιν ὅτι προφήτης, οὐδὲ ἄρχων, οὔτε ἡγούμενος, ἀλλ' αιθρία δεινὴ καὶ ἀνέφελος, τῆς πάλαι κατάρας ἐπ' αὐτῆς βεβαιουμένης· ὅτι, Καὶ ἔσται σοι δ' οὐρα νὸς (93) ὑπὲρ κεφαλῆς σου χαλκοῦς, καὶ ἡ γῆ ὑποκάτω σου σιδηρᾶ· καὶ πάλιν Δῴη ὁ Κύριος τὸν δετὸν τῆς γῆς σου κονιορτόν, καὶ χοῦς ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβήσεται ἐπὶ σὲ, ἕως ἂν ἐκτριψῃ σε. Οὐκέτι γὰρ αἱ νεφέλαι αἱ πνευματικαί· καὶ οὐκέτι προφήτης, τῆς ἐντολῆς τοῦ Κυρίου βεβαίας φυλατ- τομένης· Κἂν αἱ νεφέλαι δὲ βρέχειν λέγωνται· οὐδὲν ἧττον ὁ Κύριός ἐστιν ὁ βρέχων. Οὐκ ἐστι γάρ, φησὶν ὁ προφήτης, ὑετίζων ὥσπερ σύ. Καὶ πάλιν ἐκ προσ ώπου τοῦ Θεοῦ εἴρηται· Καὶ βρέξω ἐπὶ πόλιν μίαν, ἐπὶ δὲ πόλιν μίαν οὐ βρέξω· μερὶς μία βραχή- σεται, καὶ μαρὶς, ἐφ᾿ ἣν οὐ βρέξω, ξηρανθήσεται· οἰκονομοῦντος τοῦ ἀγαθοῦ Θεοῦ τὴν μερίδα τῶν χει ρόνων μὴ βραχῆναι ὑπὲρ τοῦ ξηρανθῆναι ἐν αὐτῇ τὰ τῆς πονηρίας βλαστήματα. Σαφῶς παρέστησε τὸ βούλημα (94) τοῦ λόγου, ὅτι ἀμπελῶνα τὸν Ἰσραὴλ λέγει, ἠπείληται. πημένον. Διῃρέθη ἡ προσηγορίᾳ τοῦ Ἰακὼβ εἰς τὸν Ἰσραὴλ καὶ Ἰούδαν, πρότερον μὲν ἐπὶ τοῦ Δαδίδ, μετὰ τὴν τελευτὴν τοῦ Σαούλ, μερισθέντος τοῦ λαοῦ εἰς τὸν υἱὸν Σαούλ καὶ τὸν Δαβίδ· ὕστερον δὲ ἐπὶ τοῦ Ροβοάμ, ότε Ιεροβοαμ ἀπέστησε τὰτ δέκα φυλὰς υἱὸς Νάβας, ὃς ἐξήμαρτε τον Ισραήλ. Διὰ τοῦτο καὶ νῦν διπλῆς ἔτυχε τῆς προσηγορίας. Φαίνεται δὲ ἐκ περὶ ὃν γενήσεσθαι τὰ ἐπαγγελθέντα καὶ προειρημένα της τετάρτης τῶν Βασιλειῶν πλεῖον ἁμαρτών (95) ὁ Ἰσραὴλ, διὸ καὶ τάχιον ᾐχμαλωτίσθη. Καὶ ἐν τῷ Ἰεζεκιήλ ἐννενήκοντα μὲν καὶ τρεῖς (96) ἡμέραι ἐπὶ τῶν ἁμαρτιῶν τοῦ Ἰσραὴλ ἀριθμοῦνται, τεσσαρά- κοντα δὲ ἐπὶ τοῦ Ἰούδα. Διὰ τοῦτο καὶ ἐνταῦθα ὁ μὲν ἀκανθοφόρος ἀμπελὼν οἶκος τοῦ Ἰσραὴλ γίνεται, ὁ δὲ τοῦ Ἰούδα ἄνθρωπος, οὐκέτι ἀμπελῶν, ἀλλὰ νεό- φυτον, οὐ κεχερσωμένον, ἀλλ' ἠγαπημένον. Τίς δὲ ὁ αἱ οὐράνιοι. αἱ οὐράνιαι. νός δ. κεφαλῆς. κεφαλήν. ὑετὸν αὐτοῦ τῆς. λεύμα. τών. καὶ τρεῖς. COMMENT. IN ISAJAM PROPHETAM. CAP. V. in sublime erecti, animabus bonis et frugiferis B vitalium verborum guttas instillabart. Talis erat Μoyses, dicens : Exspectetur ut pluvia, eloquium meum " ; et rursus : Quasi imber super gramen, et quasi pluvia nivalis in herbam ". Præcipitur itaque cœlestibus istis virtutibus, ne in vineam spiniferam pluant, quæ Dominum meum suis spinis coronavit. Quare in synagoga illa nunc siletur Dei verbum, nec est amplius propheta, neque princeps, neque dux : sed sudum grave, nubibus.nullis obductum : quippe pronuntiata olim adversus eam maledi- ctio confirmatur. Nimirum, Et erit tibi cælum super caput tuum, æneum : et terra sub te ferrea". Et rur- sus : Det Dominus pluviam terræ tuæ pulverem : et pulvis e calo descendet super te, quoadusque attrive- rit te ". Non enim amplus exstant nubes spiritua- les neque amplius reperitur propheta: siquidem firme ae constanter servatur Domini præceptum. Etsi nubes pluere dicuntur, nihilominus tamen qui pluit Dominus est : Non est enim, ait propheta, qui pluat, sicut tu 8. Et iterum de persona Dei dictum est: Et pluam super unam civitatem : super unam autem civitatem non pluam: pars una irrigabitur : et pars, super quam non pluero,arcscet s Sanxit nimirum Deus bonus, ne irrigetur deterio- rum pars, ut in ea germina exarefiant malitiæ. · Perspicue sensum exhibuit dicti hujus, nempe vineam Israelem vocari, cui et quæ prænuntiata sunt et prædicta, eventura esse minitatus øst. pellatio Jacob dispertita est in Israelem et Judam. Nam primum quidem Davide post Saulis mortem regnanto dīvisus est populus in filium Saulis et ip- “sum David s : postea vero sub Roboam, quo tem- pore Jeroboam filius Nabat, quo auctore peccavit Israel,tribus decem ad defectionem impulit".Quare etiamnum duplicem sortttur appellationem. Constat autem ex quarto Regnorum libro amplius peccasse Israelem, unde citius quoque deductus est in capti- vitatem. Et in Ezechiele, pro peccatis Israel, no- naginta tres dies numerantur; pro Judæ vero pec- catis, quadraginta ". Quapropter et his spinifera quidem vinea domus Israel est : at Judæ domus, homo, non vinea, sed novella planta, nequaquam inculta, sed dilecta. Quisnam vero sit homo ille ex Deut. XXVIII, 23. ibid. 24. Jerem. XIV, st Deut. XXXII, 2. ss ibid. & Dan. 111, 38. Amos. II Reg. 11, 10. III Reg. x11, 20. multo infra editi et unus ms., Alii qua- tuor, Hoc ipso in loco nostri mss. omnes habeat, Bditi, Statim duo mss., PATROL. GR. XXX. D Ezech. IV, 5, 6. 22. Nonaginta tres, mendosum esse, nec a Basilio profectum : cujus nos judicio subscribimus haud inviti sed ab ipso dissentimus, in eo quod culpam derivet in librarium, nos in ipsum Com- mentarii scriptorem : quem a Basilio alium €880, ex Præfatione constabit. Hunc Ezechielis locum et docte et copiose interpretans Hieronymus, docet Bibliorum exemplaria multum inter se discrepare: cujus verba cum prolixiora sint, referre nolui; aod fontem ipsum adeas suadeo. • 149. Καὶ ἄνθρωπος τοῦ Ἰούδα, τεόφυτον ήγα- G 149. Et homo Juda, novella-planta dilecta. Ap- 3. IV, 7. (92) Editi, Ὡσεί. At quinque mss., Ὡς. Nec ita (93) Apud LXX et in tribus mss. legitur, oupa- (94) Libri veteres, το βούλημα. Editi, τὸ βού- (95) Editi, ἁμαρτεῖν. At quinque mss., άμαρ- (96) Putare se ait Combefisius, illud, ἐννενήκοντα

ὡρμημένοι, διὰ δὲ καθαρότητα ψυχῆς τῇ δυνάμει τοῦ Α Πνεύματος ὑπερυψούμενοι, και λόγων γονίμων στα γόνας ταῖς ψυχαῖς ταῖς ἀγαθαῖς καὶ καρποφόροις ἐνστάζοντες. Τοιοῦτος ἦν Μωϋσῆς, λέγων· Προσδο κάσθω ὡς ὑετὸς τὸ ἀπόφθεγμά μου· καὶ πάλιν· Ὡς (92) ὄμβρος ἐπ' ἄγρωστιν, καὶ ὡσεὶ νιφετός ἐπὶ χόρτον. Αὗται οὖν αἱ οὐράνιοι δυνάμεις ἐντολὴν λαμβάνουσι τοῦ μὴ βρέχειν ἐπὶ τὸν ἀκανθοφόρον ἀμπελῶνα, τὸν ταῖς ἁκάνθαις ταῖς οἰκείαις στεφανώ- σαντά μου τὸν Δεσπότην. Διὰ τοῦτο νῦν σιωπή ἐστι παρὰ τῇ συναγωγῇ ἐκείνῃ λόγου Θεοῦ, καὶ οὐκ ἔστιν ὅτι προφήτης, οὐδὲ ἄρχων, οὔτε ἡγούμενος, ἀλλ' αιθρία δεινὴ καὶ ἀνέφελος, τῆς πάλαι κατάρας ἐπ' αὐτῆς βεβαιουμένης· ὅτι, Καὶ ἔσται σοι δ' οὐρα νὸς (93) ὑπὲρ κεφαλῆς σου χαλκοῦς, καὶ ἡ γῆ ὑποκάτω σου σιδηρᾶ· καὶ πάλιν Δῴη ὁ Κύριος τὸν δετὸν τῆς γῆς σου κονιορτόν, καὶ χοῦς ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβήσεται ἐπὶ σὲ, ἕως ἂν ἐκτριψῃ σε. Οὐκέτι γὰρ αἱ νεφέλαι αἱ πνευματικαί· καὶ οὐκέτι προφήτης, τῆς ἐντολῆς τοῦ Κυρίου βεβαίας φυλατ- τομένης· Κἂν αἱ νεφέλαι δὲ βρέχειν λέγωνται· οὐδὲν ἧττον ὁ Κύριός ἐστιν ὁ βρέχων. Οὐκ ἐστι γάρ, φησὶν ὁ προφήτης, ὑετίζων ὥσπερ σύ. Καὶ πάλιν ἐκ προσ ώπου τοῦ Θεοῦ εἴρηται· Καὶ βρέξω ἐπὶ πόλιν μίαν, ἐπὶ δὲ πόλιν μίαν οὐ βρέξω· μερὶς μία βραχή- σεται, καὶ μαρὶς, ἐφ᾿ ἣν οὐ βρέξω, ξηρανθήσεται· οἰκονομοῦντος τοῦ ἀγαθοῦ Θεοῦ τὴν μερίδα τῶν χει ρόνων μὴ βραχῆναι ὑπὲρ τοῦ ξηρανθῆναι ἐν αὐτῇ τὰ τῆς πονηρίας βλαστήματα. Σαφῶς παρέστησε τὸ βούλημα (94) τοῦ λόγου, ὅτι ἀμπελῶνα τὸν Ἰσραὴλ λέγει, ἠπείληται. πημένον. Διῃρέθη ἡ προσηγορίᾳ τοῦ Ἰακὼβ εἰς τὸν Ἰσραὴλ καὶ Ἰούδαν, πρότερον μὲν ἐπὶ τοῦ Δαδίδ, μετὰ τὴν τελευτὴν τοῦ Σαούλ, μερισθέντος τοῦ λαοῦ εἰς τὸν υἱὸν Σαούλ καὶ τὸν Δαβίδ· ὕστερον δὲ ἐπὶ τοῦ Ροβοάμ, ότε Ιεροβοαμ ἀπέστησε τὰτ δέκα φυλὰς υἱὸς Νάβας, ὃς ἐξήμαρτε τον Ισραήλ. Διὰ τοῦτο καὶ νῦν διπλῆς ἔτυχε τῆς προσηγορίας. Φαίνεται δὲ ἐκ περὶ ὃν γενήσεσθαι τὰ ἐπαγγελθέντα καὶ προειρημένα της τετάρτης τῶν Βασιλειῶν πλεῖον ἁμαρτών (95) ὁ Ἰσραὴλ, διὸ καὶ τάχιον ᾐχμαλωτίσθη. Καὶ ἐν τῷ Ἰεζεκιήλ ἐννενήκοντα μὲν καὶ τρεῖς (96) ἡμέραι ἐπὶ τῶν ἁμαρτιῶν τοῦ Ἰσραὴλ ἀριθμοῦνται, τεσσαρά- κοντα δὲ ἐπὶ τοῦ Ἰούδα. Διὰ τοῦτο καὶ ἐνταῦθα ὁ μὲν ἀκανθοφόρος ἀμπελὼν οἶκος τοῦ Ἰσραὴλ γίνεται, ὁ δὲ τοῦ Ἰούδα ἄνθρωπος, οὐκέτι ἀμπελῶν, ἀλλὰ νεό- φυτον, οὐ κεχερσωμένον, ἀλλ' ἠγαπημένον. Τίς δὲ ὁ αἱ οὐράνιοι. αἱ οὐράνιαι. νός δ. κεφαλῆς. κεφαλήν. ὑετὸν αὐτοῦ τῆς. λεύμα. τών. καὶ τρεῖς. COMMENT. IN ISAJAM PROPHETAM. CAP. V. in sublime erecti, animabus bonis et frugiferis B vitalium verborum guttas instillabart. Talis erat Μoyses, dicens : Exspectetur ut pluvia, eloquium meum " ; et rursus : Quasi imber super gramen, et quasi pluvia nivalis in herbam ". Præcipitur itaque cœlestibus istis virtutibus, ne in vineam spiniferam pluant, quæ Dominum meum suis spinis coronavit. Quare in synagoga illa nunc siletur Dei verbum, nec est amplius propheta, neque princeps, neque dux : sed sudum grave, nubibus.nullis obductum : quippe pronuntiata olim adversus eam maledi- ctio confirmatur. Nimirum, Et erit tibi cælum super caput tuum, æneum : et terra sub te ferrea". Et rur- sus : Det Dominus pluviam terræ tuæ pulverem : et pulvis e calo descendet super te, quoadusque attrive- rit te ". Non enim amplus exstant nubes spiritua- les neque amplius reperitur propheta: siquidem firme ae constanter servatur Domini præceptum. Etsi nubes pluere dicuntur, nihilominus tamen qui pluit Dominus est : Non est enim, ait propheta, qui pluat, sicut tu 8. Et iterum de persona Dei dictum est: Et pluam super unam civitatem : super unam autem civitatem non pluam: pars una irrigabitur : et pars, super quam non pluero,arcscet s Sanxit nimirum Deus bonus, ne irrigetur deterio- rum pars, ut in ea germina exarefiant malitiæ. · Perspicue sensum exhibuit dicti hujus, nempe vineam Israelem vocari, cui et quæ prænuntiata sunt et prædicta, eventura esse minitatus øst. pellatio Jacob dispertita est in Israelem et Judam. Nam primum quidem Davide post Saulis mortem regnanto dīvisus est populus in filium Saulis et ip- “sum David s : postea vero sub Roboam, quo tem- pore Jeroboam filius Nabat, quo auctore peccavit Israel,tribus decem ad defectionem impulit".Quare etiamnum duplicem sortttur appellationem. Constat autem ex quarto Regnorum libro amplius peccasse Israelem, unde citius quoque deductus est in capti- vitatem. Et in Ezechiele, pro peccatis Israel, no- naginta tres dies numerantur; pro Judæ vero pec- catis, quadraginta ". Quapropter et his spinifera quidem vinea domus Israel est : at Judæ domus, homo, non vinea, sed novella planta, nequaquam inculta, sed dilecta. Quisnam vero sit homo ille ex Deut. XXVIII, 23. ibid. 24. Jerem. XIV, st Deut. XXXII, 2. ss ibid. & Dan. 111, 38. Amos. II Reg. 11, 10. III Reg. x11, 20. multo infra editi et unus ms., Alii qua- tuor, Hoc ipso in loco nostri mss. omnes habeat, Bditi, Statim duo mss., PATROL. GR. XXX. D Ezech. IV, 5, 6. 22. Nonaginta tres, mendosum esse, nec a Basilio profectum : cujus nos judicio subscribimus haud inviti sed ab ipso dissentimus, in eo quod culpam derivet in librarium, nos in ipsum Com- mentarii scriptorem : quem a Basilio alium €880, ex Præfatione constabit. Hunc Ezechielis locum et docte et copiose interpretans Hieronymus, docet Bibliorum exemplaria multum inter se discrepare: cujus verba cum prolixiora sint, referre nolui; aod fontem ipsum adeas suadeo. • 149. Καὶ ἄνθρωπος τοῦ Ἰούδα, τεόφυτον ήγα- G 149. Et homo Juda, novella-planta dilecta. Ap- 3. IV, 7. (92) Editi, Ὡσεί. At quinque mss., Ὡς. Nec ita (93) Apud LXX et in tribus mss. legitur, oupa- (94) Libri veteres, το βούλημα. Editi, τὸ βού- (95) Editi, ἁμαρτεῖν. At quinque mss., άμαρ- (96) Putare se ait Combefisius, illud, ἐννενήκοντα

ἀληθινῶς (97) ὑπάρχων ἀγαπητὸς, οὐ χαλεπὸν ἰδεῖν τῷ ἐπισταμένῳ τὰ τοιαῦτα θεωρεῖν. Ἔμεινα ἵνα ποιήσῃ κρίσιν, ἐποίησε δὲ ἀνομίαν, καὶ οὐ διο καιοσύνην, ἀλλὰ κραυγήν. Ἐπείπερ, κατὰ τὸν Σολομῶντα, Λογισμοί δικαίων κρίματα· ἀπαιτού μεθα (98) πάντα κρίσει ποιεῖν, καὶ μηδὲν ἀκρίτως. Επεται μέντοι τῇ ἀκρίτῳ καὶ ἀνεξετάστῳ ζωῇ τὰ ἄνομα. Ο γὰρ μὴ ἑπόμενος τῷ ὀρθῷ λόγῳ, μηδὲ κρίνων τὸ πρακτέον, καὶ μὴ κατὰ τὸν δεδομένον ἐκ τοῦ νόμου κανόνα, ἀνομίαν (99) ποιεῖ, καὶ οὐ δικαιο- σύνης ἐστὶν ἐργάτης, ἀλλὰ κραυγῆς καὶ θορύβου καὶ συγχύσεως αἴτιος. Διότι τοῖς μὲν δικαίοις κρίμασιν ἡ ἡσυχία τῶν κρινομένων ἀκολουθεῖ, εὐσταθῶς καταδε- χομένων τὰ ὀριζόμενα· τοῖς δὲ ἀδίκοις κραυγὴ καὶ θόρυβος στασιαστικός, ἀγανακτούντων (1) ἐπὶ τῇ ἀδικίᾳ. Περὶ δὲ τῆς κραυγῆς ταύτης καὶ ὁ ᾿Απόστολος παραινεῖ, λέγων· Πᾶσα κραυγὴ καὶ θόρυβος ἀρε θήτω ἀφ' ὑμῶν, σὺν πάση κακίᾳ. Ἔστι δέ τις καὶ κραυγὴ ἀστεία, ἣν ὁ Κύριος ἑστὼς ἐν (2) τῷ ἱερῷ ἔκραξεν ᾗ καὶ Δαβὶδ ἐκέχρητο, λέγων· Φωνῃ μου πρὸς Κύριον ἐκέκραξα. Καὶ οὐδὲν θαυμαστὸν, τὸ αὐτὸ ὄνομα ἐπὶ τῶν ἐναντίων τετάχθαι, καὶ σημαι νειν νῦν μὲν τὸ ταραχῶδες καὶ σεσοβημένον, νῦν δὲ τὸ μεγαλόφωνον καὶ μεγαλοφυὲς τῶν οὐρανίων δου γμάτων. Ἐπὶ μέντοι τῆς παρούσης λέξεως, ἡ κραυγή συγγενής ἐστι τῇ ἀπὸ Σοδόμων καὶ Γομόρρας ἀνα- βαινούσῃ. Α ἐξ Ἰούδα ἀνατείλας ἄνθρωπος, ἀκμάζων τῇ ζωῇ καὶ Η ΧΙΙ, 5. ἀληθῶς. ἁμαρτίαν. θόρυβος, στασιαστικῶς ἀγα- νακτούντων, Δαβὶδ κέχρηται. ". σίον ἀφέλωνται τι. Μὴ οἰκήσεται μόνοι ἐπὶ τῆς γῆς Ηκούσθη γάρ εἰς τὰ ὦτα Κυρίου Σαβαώθ ταῦτα. Ἐὰν γὰρ γένωνται οἰκίαι πολλοί, εἰς ἔρημον ἔσονται, μεγάλαι (3) καὶ καλαί, καὶ οὐκ ἔσονται οἱ ἐνοικοῦντες ἐν αὐταῖς. Οὐ γὰρ ἐργῶνται δέκα ζεύγη βοών, ποιήσει κεράμιον Εν. Καὶ ὁ σπείρων ἀρτάβας ἕξ, ποιήσει μέτρα τρία. Ταλανίζονται νῦν οἱ διὰ τὴν τοῦ πλείονος ἐπιθυμίαν τὰ τῶν πλησίον παρατεμνόμενοι (4), καὶ μήτε ἐν ἀγροῖς ταῖς οἰκεί αις ἀρκούμενοι κτήσεσι, μήδε ἐν ταῖς οἰκήσεσιν ἀρκούμενοι τοῖς (5) ἑαυτῶν, ἀλλὰ παρορίζοντες μὲν τοὺς πέλας ἐν τῇ γεωργουμένῃ, προσπεριβαλλόμενοι δὲ τὰ τῶν γειτόνων οἰκήματα, ὑπὸ τῆς οἰκείας πλεον εξίας στενοχωρούμενοι, καὶ μένειν ἐν τοῖς οἰκείοις ὄροις οὐκ ἀνεχόμενοι, ἀλλ᾽ εὐλόγῳ δὴ ταύτῃ κατακεσ ποιήσει κεράμιον ἕν, ὑπάρχουσι, APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. Juda oriundus, vita florenti præditus ac vere dile- etus, facile cognosci potest a quovis, qui talia con- templari noverit : Exspectavi ut faceret judicium : fecit autem iniquitatem, et non justitiam, sed clamo- rem. Cum juxta Salomonem, Cogitationes justo- rum sint judicia ", exigitur a nobis, ut cum judi- cio faciamus omnia, nihil vero citra judicium. Et quidem vitam sine judicio et inconsiderate actam comitantur iniquitates. Nam qui minime sequitur rectam rationem, nec judicat quid agendum sit,aut non agendum ex data legis regula, is patrat iniqui- tatem : nec facit jnstitiam, sed clamoris, tumultus- que et confusionis est auctor. Quamobrem quies eorum qui judicantur judicia justa sequitur, cum ea quæ decreta sunt, constanti tranquilloque animo excipiant : contra clamor, tumultusque seditiosus eorum, qui ob injustitiam indignatur, judicia in- justa comitatur. Ad hunc autem clamorem quod at- tinet, Apostolus etiam admonet, dicens : Omnis clamor et tumultus tollatur a vobis, cum omnt malitia 6. Est autem et clamor bonus, qua- lem stans in templo Christus emisit ; quali usus est et David, cum diceret : Voce mea ad Dominum clamavi *. Nec quidquam est miri, si idem nomen ad res contrarias designandas sit usurpatum, si vi- delicet modo tumultuosum quidpiam et turbulentum significet, modo vero altam magnamque cœlestium dogmatum vocem. Profecto in præsenti dictione olamor cum eo qui a Sodomis et Gomorrha ascen- , affinitatem habet. dit", B domo, et agrum ad agrum admovent,ut u proxime au- ferant aliquid. Nunquid habitabilis soli super terram ? Audita enim sunt hæc in auribus Domini Sabaoth.Nam si fuerint domus multæ; in desertam erunt, magnæ et pulchra, et non erunt qui habitent in eis. Ubi enim operantur decem juga boum,faciet lagunculam unam. Et qui seminat artabas sex, faciet mensuras tres. Deflentur nunc ii, qui plura concupiscentes, quæ sunt proximorum, resecant; qui neque suis prædiis ruri sitis neque suis facultatibus domi reconditis contenti, sed in agris metandis vicinorum fines im- vadentes, suosque transgredientes, et interclusas vicinorum domos sibi ascribentes, inexplebili sua avaritia in angustum coacti, in suis sese finibus continere minime possunt: quin et specioso illo pretextu ad exsatiandam suam avaritiam abutuntur, D Prov. Ephes. iv, 31. Joan. vii, 37. mulius seditiosus. Editi, quippe quia tumultuose indignan- tur. Statim tres mass., Psal. GALI, 2. Gen. xix, 13. Illud, quod mox sequitur, in- terpretans Hieronymus, ita scribit : Pro laguncula, quam soli LXX transtulerunt: omnes alii batum in- terpretati sunt... In sterilitate ergo nimia quæse- quetur captivitatem, decem jugera vinearum facient batum, id est, tres amphoras. arbitramur suppleri debere illud, suis facultatibus. 150. Οὐαὶ οἱ συνάπτοντες οἰκίον πρὸς οἰκίαν, 450. Vans. 8-10. Væ, qui conjungunt domum cum G καὶ ἀγρὸν πρὸς ἀγρὸν ἐγγίζοντες, ἵνα τὸν πλη- (97) Antiqui sex libri, καὶ ἀληθινῶς. Editi, καὶ (98) Veteres tres libri, ἀπαιτούμεθα δέ. (99) Editi eum tribus mss., ἀνομίαν. Alii tres (1) Nostri mss. omnes, θόρυβος στασιαστικος, tu- (2) Veteres sex libri nostri, ἐστὼς ἐν. Editi, στάς. (3) Colbertinus primus, ἔσονται οικίαι μεγάλαι. (4) Regii duo, περιτεμνόμενοι. (5) Editi, ταῖς. At mss. nostri omnes, τοῖς· ubi

ἀληθινῶς (97) ὑπάρχων ἀγαπητὸς, οὐ χαλεπὸν ἰδεῖν τῷ ἐπισταμένῳ τὰ τοιαῦτα θεωρεῖν. Ἔμεινα ἵνα ποιήσῃ κρίσιν, ἐποίησε δὲ ἀνομίαν, καὶ οὐ διο καιοσύνην, ἀλλὰ κραυγήν. Ἐπείπερ, κατὰ τὸν Σολομῶντα, Λογισμοί δικαίων κρίματα· ἀπαιτού μεθα (98) πάντα κρίσει ποιεῖν, καὶ μηδὲν ἀκρίτως. Επεται μέντοι τῇ ἀκρίτῳ καὶ ἀνεξετάστῳ ζωῇ τὰ ἄνομα. Ο γὰρ μὴ ἑπόμενος τῷ ὀρθῷ λόγῳ, μηδὲ κρίνων τὸ πρακτέον, καὶ μὴ κατὰ τὸν δεδομένον ἐκ τοῦ νόμου κανόνα, ἀνομίαν (99) ποιεῖ, καὶ οὐ δικαιο- σύνης ἐστὶν ἐργάτης, ἀλλὰ κραυγῆς καὶ θορύβου καὶ συγχύσεως αἴτιος. Διότι τοῖς μὲν δικαίοις κρίμασιν ἡ ἡσυχία τῶν κρινομένων ἀκολουθεῖ, εὐσταθῶς καταδε- χομένων τὰ ὀριζόμενα· τοῖς δὲ ἀδίκοις κραυγὴ καὶ θόρυβος στασιαστικός, ἀγανακτούντων (1) ἐπὶ τῇ ἀδικίᾳ. Περὶ δὲ τῆς κραυγῆς ταύτης καὶ ὁ ᾿Απόστολος παραινεῖ, λέγων· Πᾶσα κραυγὴ καὶ θόρυβος ἀρε θήτω ἀφ' ὑμῶν, σὺν πάση κακίᾳ. Ἔστι δέ τις καὶ κραυγὴ ἀστεία, ἣν ὁ Κύριος ἑστὼς ἐν (2) τῷ ἱερῷ ἔκραξεν ᾗ καὶ Δαβὶδ ἐκέχρητο, λέγων· Φωνῃ μου πρὸς Κύριον ἐκέκραξα. Καὶ οὐδὲν θαυμαστὸν, τὸ αὐτὸ ὄνομα ἐπὶ τῶν ἐναντίων τετάχθαι, καὶ σημαι νειν νῦν μὲν τὸ ταραχῶδες καὶ σεσοβημένον, νῦν δὲ τὸ μεγαλόφωνον καὶ μεγαλοφυὲς τῶν οὐρανίων δου γμάτων. Ἐπὶ μέντοι τῆς παρούσης λέξεως, ἡ κραυγή συγγενής ἐστι τῇ ἀπὸ Σοδόμων καὶ Γομόρρας ἀνα- βαινούσῃ. Α ἐξ Ἰούδα ἀνατείλας ἄνθρωπος, ἀκμάζων τῇ ζωῇ καὶ Η ΧΙΙ, 5. ἀληθῶς. ἁμαρτίαν. θόρυβος, στασιαστικῶς ἀγα- νακτούντων, Δαβὶδ κέχρηται. ". σίον ἀφέλωνται τι. Μὴ οἰκήσεται μόνοι ἐπὶ τῆς γῆς Ηκούσθη γάρ εἰς τὰ ὦτα Κυρίου Σαβαώθ ταῦτα. Ἐὰν γὰρ γένωνται οἰκίαι πολλοί, εἰς ἔρημον ἔσονται, μεγάλαι (3) καὶ καλαί, καὶ οὐκ ἔσονται οἱ ἐνοικοῦντες ἐν αὐταῖς. Οὐ γὰρ ἐργῶνται δέκα ζεύγη βοών, ποιήσει κεράμιον Εν. Καὶ ὁ σπείρων ἀρτάβας ἕξ, ποιήσει μέτρα τρία. Ταλανίζονται νῦν οἱ διὰ τὴν τοῦ πλείονος ἐπιθυμίαν τὰ τῶν πλησίον παρατεμνόμενοι (4), καὶ μήτε ἐν ἀγροῖς ταῖς οἰκεί αις ἀρκούμενοι κτήσεσι, μήδε ἐν ταῖς οἰκήσεσιν ἀρκούμενοι τοῖς (5) ἑαυτῶν, ἀλλὰ παρορίζοντες μὲν τοὺς πέλας ἐν τῇ γεωργουμένῃ, προσπεριβαλλόμενοι δὲ τὰ τῶν γειτόνων οἰκήματα, ὑπὸ τῆς οἰκείας πλεον εξίας στενοχωρούμενοι, καὶ μένειν ἐν τοῖς οἰκείοις ὄροις οὐκ ἀνεχόμενοι, ἀλλ᾽ εὐλόγῳ δὴ ταύτῃ κατακεσ ποιήσει κεράμιον ἕν, ὑπάρχουσι, APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. Juda oriundus, vita florenti præditus ac vere dile- etus, facile cognosci potest a quovis, qui talia con- templari noverit : Exspectavi ut faceret judicium : fecit autem iniquitatem, et non justitiam, sed clamo- rem. Cum juxta Salomonem, Cogitationes justo- rum sint judicia ", exigitur a nobis, ut cum judi- cio faciamus omnia, nihil vero citra judicium. Et quidem vitam sine judicio et inconsiderate actam comitantur iniquitates. Nam qui minime sequitur rectam rationem, nec judicat quid agendum sit,aut non agendum ex data legis regula, is patrat iniqui- tatem : nec facit jnstitiam, sed clamoris, tumultus- que et confusionis est auctor. Quamobrem quies eorum qui judicantur judicia justa sequitur, cum ea quæ decreta sunt, constanti tranquilloque animo excipiant : contra clamor, tumultusque seditiosus eorum, qui ob injustitiam indignatur, judicia in- justa comitatur. Ad hunc autem clamorem quod at- tinet, Apostolus etiam admonet, dicens : Omnis clamor et tumultus tollatur a vobis, cum omnt malitia 6. Est autem et clamor bonus, qua- lem stans in templo Christus emisit ; quali usus est et David, cum diceret : Voce mea ad Dominum clamavi *. Nec quidquam est miri, si idem nomen ad res contrarias designandas sit usurpatum, si vi- delicet modo tumultuosum quidpiam et turbulentum significet, modo vero altam magnamque cœlestium dogmatum vocem. Profecto in præsenti dictione olamor cum eo qui a Sodomis et Gomorrha ascen- , affinitatem habet. dit", B domo, et agrum ad agrum admovent,ut u proxime au- ferant aliquid. Nunquid habitabilis soli super terram ? Audita enim sunt hæc in auribus Domini Sabaoth.Nam si fuerint domus multæ; in desertam erunt, magnæ et pulchra, et non erunt qui habitent in eis. Ubi enim operantur decem juga boum,faciet lagunculam unam. Et qui seminat artabas sex, faciet mensuras tres. Deflentur nunc ii, qui plura concupiscentes, quæ sunt proximorum, resecant; qui neque suis prædiis ruri sitis neque suis facultatibus domi reconditis contenti, sed in agris metandis vicinorum fines im- vadentes, suosque transgredientes, et interclusas vicinorum domos sibi ascribentes, inexplebili sua avaritia in angustum coacti, in suis sese finibus continere minime possunt: quin et specioso illo pretextu ad exsatiandam suam avaritiam abutuntur, D Prov. Ephes. iv, 31. Joan. vii, 37. mulius seditiosus. Editi, quippe quia tumultuose indignan- tur. Statim tres mass., Psal. GALI, 2. Gen. xix, 13. Illud, quod mox sequitur, in- terpretans Hieronymus, ita scribit : Pro laguncula, quam soli LXX transtulerunt: omnes alii batum in- terpretati sunt... In sterilitate ergo nimia quæse- quetur captivitatem, decem jugera vinearum facient batum, id est, tres amphoras. arbitramur suppleri debere illud, suis facultatibus. 150. Οὐαὶ οἱ συνάπτοντες οἰκίον πρὸς οἰκίαν, 450. Vans. 8-10. Væ, qui conjungunt domum cum G καὶ ἀγρὸν πρὸς ἀγρὸν ἐγγίζοντες, ἵνα τὸν πλη- (97) Antiqui sex libri, καὶ ἀληθινῶς. Editi, καὶ (98) Veteres tres libri, ἀπαιτούμεθα δέ. (99) Editi eum tribus mss., ἀνομίαν. Alii tres (1) Nostri mss. omnes, θόρυβος στασιαστικος, tu- (2) Veteres sex libri nostri, ἐστὼς ἐν. Editi, στάς. (3) Colbertinus primus, ἔσονται οικίαι μεγάλαι. (4) Regii duo, περιτεμνόμενοι. (5) Editi, ταῖς. At mss. nostri omnes, τοῖς· ubi

χρημενοι προφάσει πρὸς τὴν ἄμετρον φιλοκτημο- Α σύνην, τῷ (6) δοκεῖν προσεχῆ καὶ συνημμένα εἶναι τὰ τῶν γειτόνων. Πρὸς οὓς ἐλεγκτικώτατα ὁ λόγος ἀπήντησεν, εἰπών· Μὴ οἰκήσετε μόνοι ἐπὶ τῆς γῆς ; Εἰ γὰρ ὅτι γείτων ὁ τὴν ἐχομένην γῆν γεωρ- γῶν ἀφαιρεθῆναι δίκαιος, δηλονότι, τούτου ἐκβλη- θέντος, ἕτερός σοι πάλιν γείτων ἀναφανήσεται, καὶ τὸ αὐτό σοι (7) πάλιν καὶ πρὸς ἐκεῖνον λέγειν ἡ πλεο- νεκτικὴ καρδία ὑποβάλλει, εὔλογον ὑποδεικνύουσα (8) εἶναι σεαυτοῦ ποιήσασθαι τὰ πλησιόχωρα. Ὅταν δὲ κἀκεῖνος γυμνωθεὶς ἀπέλθῃ τῶν ἰδίων, καὶ γέ- νηται μέρος τῆς τῆς στήσεως ἡ τοῦ τρίτου χώρα· πάλιν ἄλλος γείτων, ἄλλαι σπουδαί, ἀποδιώξαι μὲν τῶν ὑπαρχόντων ἐκεῖνον, ἑαυτοῦ δὲ ποιήσασθαι τὰ τοῦ τετάρτου γείτονος. Τίς οὖν ἔσται σοι ὅρος τῆς ἐπιθυμίας τοῦ πλείονος; Πυρὶ γὰρ ἔοικεν ἡ πλεον- εκτική καρδία, διὰ τὴς καιομένης ὕλης πορευομένῳ, καὶ τὰ μὲν φθείροντι, τὰ δὲ ἐπερχομένῳ. Ἔπου και θάπερ τοῦ ἐμπρησμού σβέσις γίνεται ἡ ἀπορία τῆς ὕλης, οὕτω καὶ τὴν πλεονεκτικὴν καρδίαν καὶ τὸν ἀπλήρωτον ὀφθαλμὸν ἐκεῖνο ἵστησι μόνον, τὸ μηδένα ἔχειν τὸν συνοριζόμενον τοῖς κτήμασι. Πόῤῥωθεν οὖν ἰώμενος ὁ λόγος τὸ πάθος, οἱονεὶ ἐπάδων τῇ φιλοκτήμονι ψυχῇ, ταῦτά φησι· Μὴ οἰκήσετε μόνοι ἐπὶ τῆς γῆς ; πάντως οὐ λείψει· ἀνάγκη σε δηλονότι ἐπὶ τὰ ἔσχατα φθάσαι τῆς καθ᾿ ἡμᾶς οἰκουμένης. Εἰ δὲ τοῦτο ἀμή. χανον, ἀπὸ τῆς πρώτης ἐννοίας παῦσον σεαυτοῦ τὴν πρὸς τὸ κακὸν ὁρμὴν, ὦ ἄνθρωπε, αρκούμενος οἷς παρέλαβες, ἐπιμένων οἷς ἔχεις, εἰδὼς, ὅτι καὶ μεγέθη οἰκιῶν, διὰ τὸ ἐξ ἀδικίας συστῆναι, ἔρημά ἐστι τῶν οἰκητόρων, καὶ πλῆθος χώρας (9), ἐκ πλεονεξίας πε- ριβληθέν, ἄγονον πολλάκις τῶν καρπῶν ἀπεδείχθη. Προλαμβάνει γὰρ πολλάκις τὴν μέλλουσαν κρίσιν ἢ θεία δίκη, καὶ ἤδη τὰς ἀδίκως πεπορισμένας οἰκίας, εἰς ἄχρηστον περιίστησιν (40), ἀπὸ τῆς πολυανθρώ- του οικήσεως καὶ τῆς λαμπρᾶς εὐθηνίας, ἐρήμους τῶν οἰκητόρων ποιοῦσα. Πολλάκις γοῦν (11) ἔγνωμεν ὅλα γένη ἄρδην ἀφανισθέντα, ὡς ἀπορίᾳ τῶν διαδεχο- μένων καταῤῥυῆναι πρὸς γῆν τὰς μεγαλοφυεῖς καὶ ὑπερηφάνους τῶν οἰκημάτων κατασκευάς. ᾿Αλλὰ καὶ ὅσοι μετὰ παρορισμοῦ τῶν πλησίον τοὺς ὅρους τῶν οἰκείων κτήσεων ὑπερεξέτειναν, διὰ τὸ ἀπὸ στενα γμοῦ τῶν ἡδικημένων συμπεπορίσθαι τὰς κτήσεις, πάντως ἀλλότριοι τῆς θείας ἀπεδείχθησαν εὐλογίας· η ὥστε ἔνθα δέκα ζεύγη βοῶν εἰργάσατο, μόγις κερά- μιον ἓν τρυγηθῆναι (12)· καὶ ἔνθα ἓξ ἀρτάσαι κατ εσπάρησαν, τρία μέτρα συνάγεσθαι τῶν καρπῶν, ἅπερ ἐστὶ πολλοστημόριον τῶν σπερμάτων. (β) τό. τῷ. καὶ τὸ αὐτό σοι. υποδεικνύουσα. 80Σ ποιήσασθαι. ποιῆσαι. ἀπέλθῃ. ἀπελασθῇ, ἀπελαθῇ, στώσα. τρυγηθῆναι. ἔχει μὲν οὖν. οὖν COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. V. quod vicinorum prædia utpote contigua, et suis remedium eminus afferens, animum divitiarum cupidum veluti carmine demulcens, profert isthæc : Nunquid habitabilis soli super terram? conjuncta, sui ipsorum juris esse videantur.Quibus Scriptura obsistit verbis perquam objurgatoriis,cum ait : Nunquid habitabitis soli super terram? Si enim a vicino terram quam colit, ideo æquum est auferri, quod tibi contigua sit: profecto, eo ejecto, compe- rietur rursum alter tibi vicinus esse. Atque denuo avarum cor tibi suggeret, ut hoc idem etiam adver- sus illum dicas: suadet scilicet, fore, ut fiat aliquid rationi consonum,si tibi terrain finitimam vindices, Postquam autem abierit ille, bonis suis spoliatus, et tertii ager possessionis tuæ partem effecerit : ite- rum adest vicinus alius: jam nascuntur aliæ curæ, quomodo illum quidem a suis prædiis abigas, ac quarti hujus finitimi bona tibi assumas. Quem ergo finem huic tuæ cupiditati plura habendi imposi- B turus es? Etenim cor avarum igni consimile esse videtur per accensam materiam evaganti, alia qui- dem depascenti et corrumpenti; in alia vero invo- lanti ac insilienti. Profecto sicut materiæ inopia incendium exstinguit: ita et cor immodica cupi- ditate acquirendi flagrans, oculusque inexplebiliseo duntaxat coercetur, quod neminem habeat suis pos- sessionibus confinem. Itaque Scriptura morbo huic C Veteres quinque libri, Editi et Colb. pri- mus, Reg. tertio, Hoc ipso in loco mss., Editi, Statim sex m88., Editi, pro ejectus est. cinus autem non sit utique tibi defuturus; necesse omnino fuerit ut ad terræ hujus nostræ habi- tabilis extrema pertingas.Quod si id fieri non potest, tuam ipsius ad malum proclivitatem, priori tuo con- silia folam reprime, o homo, iis quæ accepisti. contentus, iis quæ possides, immorans : præsertim cum noveris magnas illas ædes, quod per injusti- tiam constructs sunt, destitui habitatoribus; am- plamque regionem, qua ex avaritia circumjaceat, infructuosam non raro ostendi. Nam justitia divina sæpe futurum illud judicium anticipat, jamque do- mos inique comparatas nullius frugis reddit,et licet prius ab habitatoribus multis frequentarentur,splen- didaque opum copia replerentur, desertas inhospi- tasque efficit. Novimus sane integras familias non raro fuisse penitus e medio sublatas, ita ut defi- cientibus successoribus, in terram ruerent magni- ficæ illæ ac superbæ ædificiorum structuræ. Imo etiam quicunque usurpatis proximorum agris, limi- tes possessionum suarum plus æquo extenderunt, eo quod possessiones illæ non sine gemitibus eo- rum qui injuria afficiebantur, fuerant acquisitæ, facti sunt omnino a divina benedictione alieni. Unde ubi decem boum juga araverant, vix laguncula melius, sed sine ulla auctoritate. sex veteribus libris scribitur, Aliquan- to post nostri sex mss., Deest in vulgatis. 451. Εἰ γὰρ ἐπιθυμεῖς τῶν τοῦ γείτονος, γείτων δέ σοι (7) Editi, καὶ τοῦτό σοι. At nostri sex mss., (8) Veteres quinque libri, ὑποδεικνῦσα. Editi cum 451. Etenim si quæ sunt vicini concupiscas, vi- (9) Veteres sex libri, χώρας. Editi, ἀγρῶν, paulo (10) Nostri sex mass., περιίστησιν. Editi, περι- (11) Editi, οὖν. At sex mss., γοῦν. (12) Ubi in editis legitur, τρυγηθήσεται, in nostris

χρημενοι προφάσει πρὸς τὴν ἄμετρον φιλοκτημο- Α σύνην, τῷ (6) δοκεῖν προσεχῆ καὶ συνημμένα εἶναι τὰ τῶν γειτόνων. Πρὸς οὓς ἐλεγκτικώτατα ὁ λόγος ἀπήντησεν, εἰπών· Μὴ οἰκήσετε μόνοι ἐπὶ τῆς γῆς ; Εἰ γὰρ ὅτι γείτων ὁ τὴν ἐχομένην γῆν γεωρ- γῶν ἀφαιρεθῆναι δίκαιος, δηλονότι, τούτου ἐκβλη- θέντος, ἕτερός σοι πάλιν γείτων ἀναφανήσεται, καὶ τὸ αὐτό σοι (7) πάλιν καὶ πρὸς ἐκεῖνον λέγειν ἡ πλεο- νεκτικὴ καρδία ὑποβάλλει, εὔλογον ὑποδεικνύουσα (8) εἶναι σεαυτοῦ ποιήσασθαι τὰ πλησιόχωρα. Ὅταν δὲ κἀκεῖνος γυμνωθεὶς ἀπέλθῃ τῶν ἰδίων, καὶ γέ- νηται μέρος τῆς τῆς στήσεως ἡ τοῦ τρίτου χώρα· πάλιν ἄλλος γείτων, ἄλλαι σπουδαί, ἀποδιώξαι μὲν τῶν ὑπαρχόντων ἐκεῖνον, ἑαυτοῦ δὲ ποιήσασθαι τὰ τοῦ τετάρτου γείτονος. Τίς οὖν ἔσται σοι ὅρος τῆς ἐπιθυμίας τοῦ πλείονος; Πυρὶ γὰρ ἔοικεν ἡ πλεον- εκτική καρδία, διὰ τὴς καιομένης ὕλης πορευομένῳ, καὶ τὰ μὲν φθείροντι, τὰ δὲ ἐπερχομένῳ. Ἔπου και θάπερ τοῦ ἐμπρησμού σβέσις γίνεται ἡ ἀπορία τῆς ὕλης, οὕτω καὶ τὴν πλεονεκτικὴν καρδίαν καὶ τὸν ἀπλήρωτον ὀφθαλμὸν ἐκεῖνο ἵστησι μόνον, τὸ μηδένα ἔχειν τὸν συνοριζόμενον τοῖς κτήμασι. Πόῤῥωθεν οὖν ἰώμενος ὁ λόγος τὸ πάθος, οἱονεὶ ἐπάδων τῇ φιλοκτήμονι ψυχῇ, ταῦτά φησι· Μὴ οἰκήσετε μόνοι ἐπὶ τῆς γῆς ; πάντως οὐ λείψει· ἀνάγκη σε δηλονότι ἐπὶ τὰ ἔσχατα φθάσαι τῆς καθ᾿ ἡμᾶς οἰκουμένης. Εἰ δὲ τοῦτο ἀμή. χανον, ἀπὸ τῆς πρώτης ἐννοίας παῦσον σεαυτοῦ τὴν πρὸς τὸ κακὸν ὁρμὴν, ὦ ἄνθρωπε, αρκούμενος οἷς παρέλαβες, ἐπιμένων οἷς ἔχεις, εἰδὼς, ὅτι καὶ μεγέθη οἰκιῶν, διὰ τὸ ἐξ ἀδικίας συστῆναι, ἔρημά ἐστι τῶν οἰκητόρων, καὶ πλῆθος χώρας (9), ἐκ πλεονεξίας πε- ριβληθέν, ἄγονον πολλάκις τῶν καρπῶν ἀπεδείχθη. Προλαμβάνει γὰρ πολλάκις τὴν μέλλουσαν κρίσιν ἢ θεία δίκη, καὶ ἤδη τὰς ἀδίκως πεπορισμένας οἰκίας, εἰς ἄχρηστον περιίστησιν (40), ἀπὸ τῆς πολυανθρώ- του οικήσεως καὶ τῆς λαμπρᾶς εὐθηνίας, ἐρήμους τῶν οἰκητόρων ποιοῦσα. Πολλάκις γοῦν (11) ἔγνωμεν ὅλα γένη ἄρδην ἀφανισθέντα, ὡς ἀπορίᾳ τῶν διαδεχο- μένων καταῤῥυῆναι πρὸς γῆν τὰς μεγαλοφυεῖς καὶ ὑπερηφάνους τῶν οἰκημάτων κατασκευάς. ᾿Αλλὰ καὶ ὅσοι μετὰ παρορισμοῦ τῶν πλησίον τοὺς ὅρους τῶν οἰκείων κτήσεων ὑπερεξέτειναν, διὰ τὸ ἀπὸ στενα γμοῦ τῶν ἡδικημένων συμπεπορίσθαι τὰς κτήσεις, πάντως ἀλλότριοι τῆς θείας ἀπεδείχθησαν εὐλογίας· η ὥστε ἔνθα δέκα ζεύγη βοῶν εἰργάσατο, μόγις κερά- μιον ἓν τρυγηθῆναι (12)· καὶ ἔνθα ἓξ ἀρτάσαι κατ εσπάρησαν, τρία μέτρα συνάγεσθαι τῶν καρπῶν, ἅπερ ἐστὶ πολλοστημόριον τῶν σπερμάτων. (β) τό. τῷ. καὶ τὸ αὐτό σοι. υποδεικνύουσα. 80Σ ποιήσασθαι. ποιῆσαι. ἀπέλθῃ. ἀπελασθῇ, ἀπελαθῇ, στώσα. τρυγηθῆναι. ἔχει μὲν οὖν. οὖν COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. V. quod vicinorum prædia utpote contigua, et suis remedium eminus afferens, animum divitiarum cupidum veluti carmine demulcens, profert isthæc : Nunquid habitabilis soli super terram? conjuncta, sui ipsorum juris esse videantur.Quibus Scriptura obsistit verbis perquam objurgatoriis,cum ait : Nunquid habitabitis soli super terram? Si enim a vicino terram quam colit, ideo æquum est auferri, quod tibi contigua sit: profecto, eo ejecto, compe- rietur rursum alter tibi vicinus esse. Atque denuo avarum cor tibi suggeret, ut hoc idem etiam adver- sus illum dicas: suadet scilicet, fore, ut fiat aliquid rationi consonum,si tibi terrain finitimam vindices, Postquam autem abierit ille, bonis suis spoliatus, et tertii ager possessionis tuæ partem effecerit : ite- rum adest vicinus alius: jam nascuntur aliæ curæ, quomodo illum quidem a suis prædiis abigas, ac quarti hujus finitimi bona tibi assumas. Quem ergo finem huic tuæ cupiditati plura habendi imposi- B turus es? Etenim cor avarum igni consimile esse videtur per accensam materiam evaganti, alia qui- dem depascenti et corrumpenti; in alia vero invo- lanti ac insilienti. Profecto sicut materiæ inopia incendium exstinguit: ita et cor immodica cupi- ditate acquirendi flagrans, oculusque inexplebiliseo duntaxat coercetur, quod neminem habeat suis pos- sessionibus confinem. Itaque Scriptura morbo huic C Veteres quinque libri, Editi et Colb. pri- mus, Reg. tertio, Hoc ipso in loco mss., Editi, Statim sex m88., Editi, pro ejectus est. cinus autem non sit utique tibi defuturus; necesse omnino fuerit ut ad terræ hujus nostræ habi- tabilis extrema pertingas.Quod si id fieri non potest, tuam ipsius ad malum proclivitatem, priori tuo con- silia folam reprime, o homo, iis quæ accepisti. contentus, iis quæ possides, immorans : præsertim cum noveris magnas illas ædes, quod per injusti- tiam constructs sunt, destitui habitatoribus; am- plamque regionem, qua ex avaritia circumjaceat, infructuosam non raro ostendi. Nam justitia divina sæpe futurum illud judicium anticipat, jamque do- mos inique comparatas nullius frugis reddit,et licet prius ab habitatoribus multis frequentarentur,splen- didaque opum copia replerentur, desertas inhospi- tasque efficit. Novimus sane integras familias non raro fuisse penitus e medio sublatas, ita ut defi- cientibus successoribus, in terram ruerent magni- ficæ illæ ac superbæ ædificiorum structuræ. Imo etiam quicunque usurpatis proximorum agris, limi- tes possessionum suarum plus æquo extenderunt, eo quod possessiones illæ non sine gemitibus eo- rum qui injuria afficiebantur, fuerant acquisitæ, facti sunt omnino a divina benedictione alieni. Unde ubi decem boum juga araverant, vix laguncula melius, sed sine ulla auctoritate. sex veteribus libris scribitur, Aliquan- to post nostri sex mss., Deest in vulgatis. 451. Εἰ γὰρ ἐπιθυμεῖς τῶν τοῦ γείτονος, γείτων δέ σοι (7) Editi, καὶ τοῦτό σοι. At nostri sex mss., (8) Veteres quinque libri, ὑποδεικνῦσα. Editi cum 451. Etenim si quæ sunt vicini concupiscas, vi- (9) Veteres sex libri, χώρας. Editi, ἀγρῶν, paulo (10) Nostri sex mass., περιίστησιν. Editi, περι- (11) Editi, οὖν. At sex mss., γοῦν. (12) Ubi in editis legitur, τρυγηθήσεται, in nostris

χρημενοι προφάσει πρὸς τὴν ἄμετρον φιλοκτημο- Α σύνην, τῷ (6) δοκεῖν προσεχῆ καὶ συνημμένα εἶναι τὰ τῶν γειτόνων. Πρὸς οὓς ἐλεγκτικώτατα ὁ λόγος ἀπήντησεν, εἰπών· Μὴ οἰκήσετε μόνοι ἐπὶ τῆς γῆς ; Εἰ γὰρ ὅτι γείτων ὁ τὴν ἐχομένην γῆν γεωρ- γῶν ἀφαιρεθῆναι δίκαιος, δηλονότι, τούτου ἐκβλη- θέντος, ἕτερός σοι πάλιν γείτων ἀναφανήσεται, καὶ τὸ αὐτό σοι (7) πάλιν καὶ πρὸς ἐκεῖνον λέγειν ἡ πλεο- νεκτικὴ καρδία ὑποβάλλει, εὔλογον ὑποδεικνύουσα (8) εἶναι σεαυτοῦ ποιήσασθαι τὰ πλησιόχωρα. Ὅταν δὲ κἀκεῖνος γυμνωθεὶς ἀπέλθῃ τῶν ἰδίων, καὶ γέ- νηται μέρος τῆς τῆς στήσεως ἡ τοῦ τρίτου χώρα· πάλιν ἄλλος γείτων, ἄλλαι σπουδαί, ἀποδιώξαι μὲν τῶν ὑπαρχόντων ἐκεῖνον, ἑαυτοῦ δὲ ποιήσασθαι τὰ τοῦ τετάρτου γείτονος. Τίς οὖν ἔσται σοι ὅρος τῆς ἐπιθυμίας τοῦ πλείονος; Πυρὶ γὰρ ἔοικεν ἡ πλεον- εκτική καρδία, διὰ τὴς καιομένης ὕλης πορευομένῳ, καὶ τὰ μὲν φθείροντι, τὰ δὲ ἐπερχομένῳ. Ἔπου και θάπερ τοῦ ἐμπρησμού σβέσις γίνεται ἡ ἀπορία τῆς ὕλης, οὕτω καὶ τὴν πλεονεκτικὴν καρδίαν καὶ τὸν ἀπλήρωτον ὀφθαλμὸν ἐκεῖνο ἵστησι μόνον, τὸ μηδένα ἔχειν τὸν συνοριζόμενον τοῖς κτήμασι. Πόῤῥωθεν οὖν ἰώμενος ὁ λόγος τὸ πάθος, οἱονεὶ ἐπάδων τῇ φιλοκτήμονι ψυχῇ, ταῦτά φησι· Μὴ οἰκήσετε μόνοι ἐπὶ τῆς γῆς ; πάντως οὐ λείψει· ἀνάγκη σε δηλονότι ἐπὶ τὰ ἔσχατα φθάσαι τῆς καθ᾿ ἡμᾶς οἰκουμένης. Εἰ δὲ τοῦτο ἀμή. χανον, ἀπὸ τῆς πρώτης ἐννοίας παῦσον σεαυτοῦ τὴν πρὸς τὸ κακὸν ὁρμὴν, ὦ ἄνθρωπε, αρκούμενος οἷς παρέλαβες, ἐπιμένων οἷς ἔχεις, εἰδὼς, ὅτι καὶ μεγέθη οἰκιῶν, διὰ τὸ ἐξ ἀδικίας συστῆναι, ἔρημά ἐστι τῶν οἰκητόρων, καὶ πλῆθος χώρας (9), ἐκ πλεονεξίας πε- ριβληθέν, ἄγονον πολλάκις τῶν καρπῶν ἀπεδείχθη. Προλαμβάνει γὰρ πολλάκις τὴν μέλλουσαν κρίσιν ἢ θεία δίκη, καὶ ἤδη τὰς ἀδίκως πεπορισμένας οἰκίας, εἰς ἄχρηστον περιίστησιν (40), ἀπὸ τῆς πολυανθρώ- του οικήσεως καὶ τῆς λαμπρᾶς εὐθηνίας, ἐρήμους τῶν οἰκητόρων ποιοῦσα. Πολλάκις γοῦν (11) ἔγνωμεν ὅλα γένη ἄρδην ἀφανισθέντα, ὡς ἀπορίᾳ τῶν διαδεχο- μένων καταῤῥυῆναι πρὸς γῆν τὰς μεγαλοφυεῖς καὶ ὑπερηφάνους τῶν οἰκημάτων κατασκευάς. ᾿Αλλὰ καὶ ὅσοι μετὰ παρορισμοῦ τῶν πλησίον τοὺς ὅρους τῶν οἰκείων κτήσεων ὑπερεξέτειναν, διὰ τὸ ἀπὸ στενα γμοῦ τῶν ἡδικημένων συμπεπορίσθαι τὰς κτήσεις, πάντως ἀλλότριοι τῆς θείας ἀπεδείχθησαν εὐλογίας· η ὥστε ἔνθα δέκα ζεύγη βοῶν εἰργάσατο, μόγις κερά- μιον ἓν τρυγηθῆναι (12)· καὶ ἔνθα ἓξ ἀρτάσαι κατ εσπάρησαν, τρία μέτρα συνάγεσθαι τῶν καρπῶν, ἅπερ ἐστὶ πολλοστημόριον τῶν σπερμάτων. (β) τό. τῷ. καὶ τὸ αὐτό σοι. υποδεικνύουσα. 80Σ ποιήσασθαι. ποιῆσαι. ἀπέλθῃ. ἀπελασθῇ, ἀπελαθῇ, στώσα. τρυγηθῆναι. ἔχει μὲν οὖν. οὖν COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. V. quod vicinorum prædia utpote contigua, et suis remedium eminus afferens, animum divitiarum cupidum veluti carmine demulcens, profert isthæc : Nunquid habitabilis soli super terram? conjuncta, sui ipsorum juris esse videantur.Quibus Scriptura obsistit verbis perquam objurgatoriis,cum ait : Nunquid habitabitis soli super terram? Si enim a vicino terram quam colit, ideo æquum est auferri, quod tibi contigua sit: profecto, eo ejecto, compe- rietur rursum alter tibi vicinus esse. Atque denuo avarum cor tibi suggeret, ut hoc idem etiam adver- sus illum dicas: suadet scilicet, fore, ut fiat aliquid rationi consonum,si tibi terrain finitimam vindices, Postquam autem abierit ille, bonis suis spoliatus, et tertii ager possessionis tuæ partem effecerit : ite- rum adest vicinus alius: jam nascuntur aliæ curæ, quomodo illum quidem a suis prædiis abigas, ac quarti hujus finitimi bona tibi assumas. Quem ergo finem huic tuæ cupiditati plura habendi imposi- B turus es? Etenim cor avarum igni consimile esse videtur per accensam materiam evaganti, alia qui- dem depascenti et corrumpenti; in alia vero invo- lanti ac insilienti. Profecto sicut materiæ inopia incendium exstinguit: ita et cor immodica cupi- ditate acquirendi flagrans, oculusque inexplebiliseo duntaxat coercetur, quod neminem habeat suis pos- sessionibus confinem. Itaque Scriptura morbo huic C Veteres quinque libri, Editi et Colb. pri- mus, Reg. tertio, Hoc ipso in loco mss., Editi, Statim sex m88., Editi, pro ejectus est. cinus autem non sit utique tibi defuturus; necesse omnino fuerit ut ad terræ hujus nostræ habi- tabilis extrema pertingas.Quod si id fieri non potest, tuam ipsius ad malum proclivitatem, priori tuo con- silia folam reprime, o homo, iis quæ accepisti. contentus, iis quæ possides, immorans : præsertim cum noveris magnas illas ædes, quod per injusti- tiam constructs sunt, destitui habitatoribus; am- plamque regionem, qua ex avaritia circumjaceat, infructuosam non raro ostendi. Nam justitia divina sæpe futurum illud judicium anticipat, jamque do- mos inique comparatas nullius frugis reddit,et licet prius ab habitatoribus multis frequentarentur,splen- didaque opum copia replerentur, desertas inhospi- tasque efficit. Novimus sane integras familias non raro fuisse penitus e medio sublatas, ita ut defi- cientibus successoribus, in terram ruerent magni- ficæ illæ ac superbæ ædificiorum structuræ. Imo etiam quicunque usurpatis proximorum agris, limi- tes possessionum suarum plus æquo extenderunt, eo quod possessiones illæ non sine gemitibus eo- rum qui injuria afficiebantur, fuerant acquisitæ, facti sunt omnino a divina benedictione alieni. Unde ubi decem boum juga araverant, vix laguncula melius, sed sine ulla auctoritate. sex veteribus libris scribitur, Aliquan- to post nostri sex mss., Deest in vulgatis. 451. Εἰ γὰρ ἐπιθυμεῖς τῶν τοῦ γείτονος, γείτων δέ σοι (7) Editi, καὶ τοῦτό σοι. At nostri sex mss., (8) Veteres quinque libri, ὑποδεικνῦσα. Editi cum 451. Etenim si quæ sunt vicini concupiscas, vi- (9) Veteres sex libri, χώρας. Editi, ἀγρῶν, paulo (10) Nostri sex mass., περιίστησιν. Editi, περι- (11) Editi, οὖν. At sex mss., γοῦν. (12) Ubi in editis legitur, τρυγηθήσεται, in nostris

367 APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. 368 una vindemiabitur, et ubi sex artabæ fuerant seminatæ, vix tres fructuum mensura colligentur: quæ seminum pars est minima. habet utilitatis. Sed quivis, si studiosus est et labo- rum patiens, ex hac prophetia juxta mysticum et reconditum sensum considerata emolumentum ma- jus percipere potest. Etenim per uniuscujusque do- mum dogmata actionesque possunt intelligi ob den- sum adunatumque artificium, quod in opinionibus de unoquoque dogmate habitis reperitur. Eam ob causam, quemadmodum in domo fundamentum re- lique structuræ supponitur: ita et in dogmatibus quædam bases sunt ac principia prima, quibus in- nixi dogmata sua disseminant; et quæ sequuntur, ordine et conjunctim principiis primis connectunt. Quicunque igitur fidei dogma, quod pro fundamento ac principio habet Dominum nostrum Jesum Chri- stum, cum dogmatibus alienis et a pietate remotis consociant, ii sunt qui per Scripturam deflentur ceu rem indecoram peragentes, quippe qui domum domui conjungant. Quod enim pietatis dogmata do- mus appellata sint, Dominus ipse per parabolam nos edocuit, dicens : Omnis qui audit verba mea hac, et facit ea, assimilabitur viro sapienti, qui ædificavit domum suam supra petram 66. Sed et Paulus nos in priore ad Corinthios Epistola docere videtur, quem- libet eorum qui Christum 487 crediderunt, sibi ipsi ædificare domum. Fundamentum enim aliud, inquit, nemo potest ponere, præter id quod positum est, quod est Jesus Christus. Si quis autem superædi- ficat super fundamentum hoc, aurum, argentum, la- pides pretiosos, ligna, fenum, stipulam e. Quoniam autem ex iis, qui dogmata concinnant, alii quidem risu et ludibrio digna sentientes rem difcantvel- C σκευάζουσιν· ὁ Μιχαίας καθαιρῶν τὰ οἰκήματα (47) uti ludicram et deridiculam, alii vero honestiores, res serias ac laudabiles struunt: Michæas domos eorum qui ridiculos se præbent, demoliens,ait: Qui in Geth, ne magnificemini: et qui in Acarim, nolite reædificare ex domo in derisum vestrum 68. Et rursus ille ipse pravos doctores increpans, dicit: Audite nunc hæc, duces domus Jacob,et reliqui domus Israel: qui abominamini judicium, et omnia recta perver- titis: qui ædificatis Sion in sanguinibus, et Jerusa- lem in iniquitatibus s. Quisquis enim dogmata aliena comminiscitur, edificat Sion, hoc est, suam ipsius speculam, in sanguinibus: et qui constituit ἡ λέξις· δυνατὸν δὲ τῷ φιλοπόνῳ κατὰ ἀναγωγὴν ἐπὶ πλεῖον ἄγειν νὰ ἀπὸ τῆς προφητείας χρήσιμον. Δύο ναται γὰρ οἰκία ἑκάστου νοεῖσθαι τὰ δόγματα καὶ αἱ πράξεις, διὰ τὸ πυκνὸν καὶ ἡνωμένον τῆς ἐν τοῖς νοήμασι κατασκευῆς, περὶ ἑκάστου δόγματος. Διότι (13), ὥσπερ ἐν οἰκίᾳ θεμέλιος ὑπόκειται τῇ λοιπῇ κατασκευῇ· οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν δογμάτων ὑπου θέσεις τινές εἰσι καὶ πρῶται ἀρχαί, οἷς ἐπερειδόμε νοι δογματίζουσι, τὰ ἐφεξῆς ἀκολούθως καὶ συναφῶς ταῖς πρώταις ἀρχαῖς συνυφαίνοντες. Ὅσοι οὖν τὸ τῆς πίστεως δόγμα, ὅπερ ἔχει θεμέλιον καὶ ἀρχὴν τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, δόγμασιν ἀλλοτρίοις καὶ ξένοις τῆς θεοσεβείας επισυνάπτουσιν, οὗτοί εἰσιν οἷς ὁ λόγος ὀδύρεται παρὰ τὸ καθῆκον ποιοῦντας, ἐν τῷ συνάπτειν οἰκίαν (44) πρὸς οἰκίαν. Ὅτι γὰρ οἰκία B τὰ τῆς θεοσεβείας ὠνόμασται δόγματα, αὐτὸς ὁ Κύ ριος διὰ τῆς παραβολῆς ἡμᾶς ἐδίδαξε, λέγων ὅτι, Πᾶς ὅστις ἀκούει μου τους λόγους (45) τούτους, καὶ ποιεῖ αὐτοὺς, ὁμοιωθήσεται ἀνδρὶ φρονίμῳ, ὅστις ᾠκοδόμησε τὴν οἰκίαν αὐτοῦ ἐπὶ τὴν πέτραν. Εοικε δὲ καὶ ὁ Παῦλος ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους πρώτη διδάσκειν ἡμᾶς, ὅτι ἕκαστος ἑαυτῷ οἰκίαν οἰκοδομεῖ τῶν εἰς Χριστὸν πεπιστευκότων. Θεμέλιον γὰρ, φη- σὶν, ἄλλον οὐδεὶς δυναται θεῖναι, παρὰ τὸν κεί- μενον, ὅς ἐστιν Ἰησοῦς Χριστός. Εἰ δέ τις ἐποι κοδομεῖ ἐπὶ τὸν θεμέλιον τοῦτον, χρυσὸν, ἄργυο ρον (16), λίθους τιμίους, ξύλα, χόρτον, καλάμην. Ἐπειδὴ δὲ τῶν κατασκευαζόντων τὰ δόγματα οἱ μὲν γέλωτος και χλεύης ἄξια φρονοῦντες, οἱονεὶ γέλωτα οἰκοδομοῦσιν· οἱ δὲ ἀστειότεροι, σπουδαία κατα- τῶν καταγελάστων, Οἱ ἐν Γεθ, φησί, μὴ μεγαλύνε σε· καὶ οἱ ἐν Ἀκαρείμ, μὴ ἀνοικοδομεῖτε ἐξ οἴκου κατὰ γέλωτα ὁμῶν. Καὶ πάλιν ὁ αὐτὸς ἐπι πλήττων μοχθηροῖς διδασκάλοις, φηλών. Ακούσατε δὴ ταῦτα, οἱ ἡγούμενοι οἴκου Ιακώβ, και οι και τάλοιποι οἴκου Ἰσραήλ, οι βδελυσσόμενοι κρῖμα, καὶ πάντα τὰ ὀρθὰ διαστρέφοντες, οἱ οἰκοδομοῦν τες Σιὼν ἐν αἵμασι, καὶ Ἱερουσαλὴμ ἐν ἀδικίαις. Πᾶς (48) γὰρ ὁ τὰ ἀλλότρια κατασκευάζων δόγματα, οἰκοδομεῖ τὴν Σιών, τουτέστι τὸ ἑαυτοῦ σκοπευτή- ριον, ἐν αἵμασι· καὶ ὁ συνιστὰς ἐκκλησίαν πονηρευο μένων, οἰκοδομεῖ τὴν Ἱερουσαλὴμ ἐν ἀδικίαις. Εἰ οὖν * Matth. vi, 24. 67 Ι Cor. 111, 11, 12. 68 Mich. 1, 10. 69 Mich. 111, 9, 10. bef. et in aliis quatuor codicibus. Nec ita multo post editi, αἱ ἀρχαί. illud, αἱ, neque in Combefisia- nis, neque in nostris mss. legitur. Hoc ipso in loco exousi, αἷς ἐπερειδόμενοι. At nostri sex mass., οἷς, δόγμασι videlicet. textu. Ejusdem codex recentior et alii quidam cum editis omittunt καί. stum et arrogantiam cohibens. Αlii tres mss., καθαί- των τὰ οἰήματα, fastum et arrogantiam mundans. Alter, καθορῶν τὰ οἰήματα, fastum et arrogantiam intuens. Quæ omnia quin vitiosa sint, dubitari vix potest. Malumus igitur sequi Colbertinum pri- mum, qui, ut verum fateamur, non prima quidem manu, sed antiqua tamen habet, καθαιρῶν τὰ οἰκή - ματα, demoliens domos. Combefsius, conjectu- ra duntaxat ductus, ita legendum jam judicave- rat. 152. Et quidem sententia iattiæc ex se multum A 452. Ἔχει μὲν οὖν πολὺ καὶ αὐτόθεν τὸ ὠφέλιμον (13) Editi, Καὶ διότι. Deest και in utroque Com- (14) Editi, οἰκίαν· ὅτι. At libri veteres uti in con- (15) Antiquus Combefisii codex, λόγους και. (16) Veteres aliquot libri, χρυσίον, ἀργύριον. (17) Editi et duo mss., καθαιρῶν τὰ οἰήματα τα (48) Libri veteres, Iᾶς. Nostra editio, Ὁ πῶς.

367 APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. 368 una vindemiabitur, et ubi sex artabæ fuerant seminatæ, vix tres fructuum mensura colligentur: quæ seminum pars est minima. habet utilitatis. Sed quivis, si studiosus est et labo- rum patiens, ex hac prophetia juxta mysticum et reconditum sensum considerata emolumentum ma- jus percipere potest. Etenim per uniuscujusque do- mum dogmata actionesque possunt intelligi ob den- sum adunatumque artificium, quod in opinionibus de unoquoque dogmate habitis reperitur. Eam ob causam, quemadmodum in domo fundamentum re- lique structuræ supponitur: ita et in dogmatibus quædam bases sunt ac principia prima, quibus in- nixi dogmata sua disseminant; et quæ sequuntur, ordine et conjunctim principiis primis connectunt. Quicunque igitur fidei dogma, quod pro fundamento ac principio habet Dominum nostrum Jesum Chri- stum, cum dogmatibus alienis et a pietate remotis consociant, ii sunt qui per Scripturam deflentur ceu rem indecoram peragentes, quippe qui domum domui conjungant. Quod enim pietatis dogmata do- mus appellata sint, Dominus ipse per parabolam nos edocuit, dicens : Omnis qui audit verba mea hac, et facit ea, assimilabitur viro sapienti, qui ædificavit domum suam supra petram 66. Sed et Paulus nos in priore ad Corinthios Epistola docere videtur, quem- libet eorum qui Christum 487 crediderunt, sibi ipsi ædificare domum. Fundamentum enim aliud, inquit, nemo potest ponere, præter id quod positum est, quod est Jesus Christus. Si quis autem superædi- ficat super fundamentum hoc, aurum, argentum, la- pides pretiosos, ligna, fenum, stipulam e. Quoniam autem ex iis, qui dogmata concinnant, alii quidem risu et ludibrio digna sentientes rem difcantvel- C σκευάζουσιν· ὁ Μιχαίας καθαιρῶν τὰ οἰκήματα (47) uti ludicram et deridiculam, alii vero honestiores, res serias ac laudabiles struunt: Michæas domos eorum qui ridiculos se præbent, demoliens,ait: Qui in Geth, ne magnificemini: et qui in Acarim, nolite reædificare ex domo in derisum vestrum 68. Et rursus ille ipse pravos doctores increpans, dicit: Audite nunc hæc, duces domus Jacob,et reliqui domus Israel: qui abominamini judicium, et omnia recta perver- titis: qui ædificatis Sion in sanguinibus, et Jerusa- lem in iniquitatibus s. Quisquis enim dogmata aliena comminiscitur, edificat Sion, hoc est, suam ipsius speculam, in sanguinibus: et qui constituit ἡ λέξις· δυνατὸν δὲ τῷ φιλοπόνῳ κατὰ ἀναγωγὴν ἐπὶ πλεῖον ἄγειν νὰ ἀπὸ τῆς προφητείας χρήσιμον. Δύο ναται γὰρ οἰκία ἑκάστου νοεῖσθαι τὰ δόγματα καὶ αἱ πράξεις, διὰ τὸ πυκνὸν καὶ ἡνωμένον τῆς ἐν τοῖς νοήμασι κατασκευῆς, περὶ ἑκάστου δόγματος. Διότι (13), ὥσπερ ἐν οἰκίᾳ θεμέλιος ὑπόκειται τῇ λοιπῇ κατασκευῇ· οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν δογμάτων ὑπου θέσεις τινές εἰσι καὶ πρῶται ἀρχαί, οἷς ἐπερειδόμε νοι δογματίζουσι, τὰ ἐφεξῆς ἀκολούθως καὶ συναφῶς ταῖς πρώταις ἀρχαῖς συνυφαίνοντες. Ὅσοι οὖν τὸ τῆς πίστεως δόγμα, ὅπερ ἔχει θεμέλιον καὶ ἀρχὴν τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, δόγμασιν ἀλλοτρίοις καὶ ξένοις τῆς θεοσεβείας επισυνάπτουσιν, οὗτοί εἰσιν οἷς ὁ λόγος ὀδύρεται παρὰ τὸ καθῆκον ποιοῦντας, ἐν τῷ συνάπτειν οἰκίαν (44) πρὸς οἰκίαν. Ὅτι γὰρ οἰκία B τὰ τῆς θεοσεβείας ὠνόμασται δόγματα, αὐτὸς ὁ Κύ ριος διὰ τῆς παραβολῆς ἡμᾶς ἐδίδαξε, λέγων ὅτι, Πᾶς ὅστις ἀκούει μου τους λόγους (45) τούτους, καὶ ποιεῖ αὐτοὺς, ὁμοιωθήσεται ἀνδρὶ φρονίμῳ, ὅστις ᾠκοδόμησε τὴν οἰκίαν αὐτοῦ ἐπὶ τὴν πέτραν. Εοικε δὲ καὶ ὁ Παῦλος ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους πρώτη διδάσκειν ἡμᾶς, ὅτι ἕκαστος ἑαυτῷ οἰκίαν οἰκοδομεῖ τῶν εἰς Χριστὸν πεπιστευκότων. Θεμέλιον γὰρ, φη- σὶν, ἄλλον οὐδεὶς δυναται θεῖναι, παρὰ τὸν κεί- μενον, ὅς ἐστιν Ἰησοῦς Χριστός. Εἰ δέ τις ἐποι κοδομεῖ ἐπὶ τὸν θεμέλιον τοῦτον, χρυσὸν, ἄργυο ρον (16), λίθους τιμίους, ξύλα, χόρτον, καλάμην. Ἐπειδὴ δὲ τῶν κατασκευαζόντων τὰ δόγματα οἱ μὲν γέλωτος και χλεύης ἄξια φρονοῦντες, οἱονεὶ γέλωτα οἰκοδομοῦσιν· οἱ δὲ ἀστειότεροι, σπουδαία κατα- τῶν καταγελάστων, Οἱ ἐν Γεθ, φησί, μὴ μεγαλύνε σε· καὶ οἱ ἐν Ἀκαρείμ, μὴ ἀνοικοδομεῖτε ἐξ οἴκου κατὰ γέλωτα ὁμῶν. Καὶ πάλιν ὁ αὐτὸς ἐπι πλήττων μοχθηροῖς διδασκάλοις, φηλών. Ακούσατε δὴ ταῦτα, οἱ ἡγούμενοι οἴκου Ιακώβ, και οι και τάλοιποι οἴκου Ἰσραήλ, οι βδελυσσόμενοι κρῖμα, καὶ πάντα τὰ ὀρθὰ διαστρέφοντες, οἱ οἰκοδομοῦν τες Σιὼν ἐν αἵμασι, καὶ Ἱερουσαλὴμ ἐν ἀδικίαις. Πᾶς (48) γὰρ ὁ τὰ ἀλλότρια κατασκευάζων δόγματα, οἰκοδομεῖ τὴν Σιών, τουτέστι τὸ ἑαυτοῦ σκοπευτή- ριον, ἐν αἵμασι· καὶ ὁ συνιστὰς ἐκκλησίαν πονηρευο μένων, οἰκοδομεῖ τὴν Ἱερουσαλὴμ ἐν ἀδικίαις. Εἰ οὖν * Matth. vi, 24. 67 Ι Cor. 111, 11, 12. 68 Mich. 1, 10. 69 Mich. 111, 9, 10. bef. et in aliis quatuor codicibus. Nec ita multo post editi, αἱ ἀρχαί. illud, αἱ, neque in Combefisia- nis, neque in nostris mss. legitur. Hoc ipso in loco exousi, αἷς ἐπερειδόμενοι. At nostri sex mass., οἷς, δόγμασι videlicet. textu. Ejusdem codex recentior et alii quidam cum editis omittunt καί. stum et arrogantiam cohibens. Αlii tres mss., καθαί- των τὰ οἰήματα, fastum et arrogantiam mundans. Alter, καθορῶν τὰ οἰήματα, fastum et arrogantiam intuens. Quæ omnia quin vitiosa sint, dubitari vix potest. Malumus igitur sequi Colbertinum pri- mum, qui, ut verum fateamur, non prima quidem manu, sed antiqua tamen habet, καθαιρῶν τὰ οἰκή - ματα, demoliens domos. Combefsius, conjectu- ra duntaxat ductus, ita legendum jam judicave- rat. 152. Et quidem sententia iattiæc ex se multum A 452. Ἔχει μὲν οὖν πολὺ καὶ αὐτόθεν τὸ ὠφέλιμον (13) Editi, Καὶ διότι. Deest και in utroque Com- (14) Editi, οἰκίαν· ὅτι. At libri veteres uti in con- (15) Antiquus Combefisii codex, λόγους και. (16) Veteres aliquot libri, χρυσίον, ἀργύριον. (17) Editi et duo mss., καθαιρῶν τὰ οἰήματα τα (48) Libri veteres, Iᾶς. Nostra editio, Ὁ πῶς.

367 APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. 368 una vindemiabitur, et ubi sex artabæ fuerant seminatæ, vix tres fructuum mensura colligentur: quæ seminum pars est minima. habet utilitatis. Sed quivis, si studiosus est et labo- rum patiens, ex hac prophetia juxta mysticum et reconditum sensum considerata emolumentum ma- jus percipere potest. Etenim per uniuscujusque do- mum dogmata actionesque possunt intelligi ob den- sum adunatumque artificium, quod in opinionibus de unoquoque dogmate habitis reperitur. Eam ob causam, quemadmodum in domo fundamentum re- lique structuræ supponitur: ita et in dogmatibus quædam bases sunt ac principia prima, quibus in- nixi dogmata sua disseminant; et quæ sequuntur, ordine et conjunctim principiis primis connectunt. Quicunque igitur fidei dogma, quod pro fundamento ac principio habet Dominum nostrum Jesum Chri- stum, cum dogmatibus alienis et a pietate remotis consociant, ii sunt qui per Scripturam deflentur ceu rem indecoram peragentes, quippe qui domum domui conjungant. Quod enim pietatis dogmata do- mus appellata sint, Dominus ipse per parabolam nos edocuit, dicens : Omnis qui audit verba mea hac, et facit ea, assimilabitur viro sapienti, qui ædificavit domum suam supra petram 66. Sed et Paulus nos in priore ad Corinthios Epistola docere videtur, quem- libet eorum qui Christum 487 crediderunt, sibi ipsi ædificare domum. Fundamentum enim aliud, inquit, nemo potest ponere, præter id quod positum est, quod est Jesus Christus. Si quis autem superædi- ficat super fundamentum hoc, aurum, argentum, la- pides pretiosos, ligna, fenum, stipulam e. Quoniam autem ex iis, qui dogmata concinnant, alii quidem risu et ludibrio digna sentientes rem difcantvel- C σκευάζουσιν· ὁ Μιχαίας καθαιρῶν τὰ οἰκήματα (47) uti ludicram et deridiculam, alii vero honestiores, res serias ac laudabiles struunt: Michæas domos eorum qui ridiculos se præbent, demoliens,ait: Qui in Geth, ne magnificemini: et qui in Acarim, nolite reædificare ex domo in derisum vestrum 68. Et rursus ille ipse pravos doctores increpans, dicit: Audite nunc hæc, duces domus Jacob,et reliqui domus Israel: qui abominamini judicium, et omnia recta perver- titis: qui ædificatis Sion in sanguinibus, et Jerusa- lem in iniquitatibus s. Quisquis enim dogmata aliena comminiscitur, edificat Sion, hoc est, suam ipsius speculam, in sanguinibus: et qui constituit ἡ λέξις· δυνατὸν δὲ τῷ φιλοπόνῳ κατὰ ἀναγωγὴν ἐπὶ πλεῖον ἄγειν νὰ ἀπὸ τῆς προφητείας χρήσιμον. Δύο ναται γὰρ οἰκία ἑκάστου νοεῖσθαι τὰ δόγματα καὶ αἱ πράξεις, διὰ τὸ πυκνὸν καὶ ἡνωμένον τῆς ἐν τοῖς νοήμασι κατασκευῆς, περὶ ἑκάστου δόγματος. Διότι (13), ὥσπερ ἐν οἰκίᾳ θεμέλιος ὑπόκειται τῇ λοιπῇ κατασκευῇ· οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν δογμάτων ὑπου θέσεις τινές εἰσι καὶ πρῶται ἀρχαί, οἷς ἐπερειδόμε νοι δογματίζουσι, τὰ ἐφεξῆς ἀκολούθως καὶ συναφῶς ταῖς πρώταις ἀρχαῖς συνυφαίνοντες. Ὅσοι οὖν τὸ τῆς πίστεως δόγμα, ὅπερ ἔχει θεμέλιον καὶ ἀρχὴν τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, δόγμασιν ἀλλοτρίοις καὶ ξένοις τῆς θεοσεβείας επισυνάπτουσιν, οὗτοί εἰσιν οἷς ὁ λόγος ὀδύρεται παρὰ τὸ καθῆκον ποιοῦντας, ἐν τῷ συνάπτειν οἰκίαν (44) πρὸς οἰκίαν. Ὅτι γὰρ οἰκία B τὰ τῆς θεοσεβείας ὠνόμασται δόγματα, αὐτὸς ὁ Κύ ριος διὰ τῆς παραβολῆς ἡμᾶς ἐδίδαξε, λέγων ὅτι, Πᾶς ὅστις ἀκούει μου τους λόγους (45) τούτους, καὶ ποιεῖ αὐτοὺς, ὁμοιωθήσεται ἀνδρὶ φρονίμῳ, ὅστις ᾠκοδόμησε τὴν οἰκίαν αὐτοῦ ἐπὶ τὴν πέτραν. Εοικε δὲ καὶ ὁ Παῦλος ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους πρώτη διδάσκειν ἡμᾶς, ὅτι ἕκαστος ἑαυτῷ οἰκίαν οἰκοδομεῖ τῶν εἰς Χριστὸν πεπιστευκότων. Θεμέλιον γὰρ, φη- σὶν, ἄλλον οὐδεὶς δυναται θεῖναι, παρὰ τὸν κεί- μενον, ὅς ἐστιν Ἰησοῦς Χριστός. Εἰ δέ τις ἐποι κοδομεῖ ἐπὶ τὸν θεμέλιον τοῦτον, χρυσὸν, ἄργυο ρον (16), λίθους τιμίους, ξύλα, χόρτον, καλάμην. Ἐπειδὴ δὲ τῶν κατασκευαζόντων τὰ δόγματα οἱ μὲν γέλωτος και χλεύης ἄξια φρονοῦντες, οἱονεὶ γέλωτα οἰκοδομοῦσιν· οἱ δὲ ἀστειότεροι, σπουδαία κατα- τῶν καταγελάστων, Οἱ ἐν Γεθ, φησί, μὴ μεγαλύνε σε· καὶ οἱ ἐν Ἀκαρείμ, μὴ ἀνοικοδομεῖτε ἐξ οἴκου κατὰ γέλωτα ὁμῶν. Καὶ πάλιν ὁ αὐτὸς ἐπι πλήττων μοχθηροῖς διδασκάλοις, φηλών. Ακούσατε δὴ ταῦτα, οἱ ἡγούμενοι οἴκου Ιακώβ, και οι και τάλοιποι οἴκου Ἰσραήλ, οι βδελυσσόμενοι κρῖμα, καὶ πάντα τὰ ὀρθὰ διαστρέφοντες, οἱ οἰκοδομοῦν τες Σιὼν ἐν αἵμασι, καὶ Ἱερουσαλὴμ ἐν ἀδικίαις. Πᾶς (48) γὰρ ὁ τὰ ἀλλότρια κατασκευάζων δόγματα, οἰκοδομεῖ τὴν Σιών, τουτέστι τὸ ἑαυτοῦ σκοπευτή- ριον, ἐν αἵμασι· καὶ ὁ συνιστὰς ἐκκλησίαν πονηρευο μένων, οἰκοδομεῖ τὴν Ἱερουσαλὴμ ἐν ἀδικίαις. Εἰ οὖν * Matth. vi, 24. 67 Ι Cor. 111, 11, 12. 68 Mich. 1, 10. 69 Mich. 111, 9, 10. bef. et in aliis quatuor codicibus. Nec ita multo post editi, αἱ ἀρχαί. illud, αἱ, neque in Combefisia- nis, neque in nostris mss. legitur. Hoc ipso in loco exousi, αἷς ἐπερειδόμενοι. At nostri sex mass., οἷς, δόγμασι videlicet. textu. Ejusdem codex recentior et alii quidam cum editis omittunt καί. stum et arrogantiam cohibens. Αlii tres mss., καθαί- των τὰ οἰήματα, fastum et arrogantiam mundans. Alter, καθορῶν τὰ οἰήματα, fastum et arrogantiam intuens. Quæ omnia quin vitiosa sint, dubitari vix potest. Malumus igitur sequi Colbertinum pri- mum, qui, ut verum fateamur, non prima quidem manu, sed antiqua tamen habet, καθαιρῶν τὰ οἰκή - ματα, demoliens domos. Combefsius, conjectu- ra duntaxat ductus, ita legendum jam judicave- rat. 152. Et quidem sententia iattiæc ex se multum A 452. Ἔχει μὲν οὖν πολὺ καὶ αὐτόθεν τὸ ὠφέλιμον (13) Editi, Καὶ διότι. Deest και in utroque Com- (14) Editi, οἰκίαν· ὅτι. At libri veteres uti in con- (15) Antiquus Combefisii codex, λόγους και. (16) Veteres aliquot libri, χρυσίον, ἀργύριον. (17) Editi et duo mss., καθαιρῶν τὰ οἰήματα τα (48) Libri veteres, Iᾶς. Nostra editio, Ὁ πῶς.

οἶνος αὐτοὺς συγκαύσει. Μετὰ γὰρ κιθάρας, καὶ ψαλτηρίου, καὶ τυμπάνων, καὶ αὐλῶν, τὸν οἶνον πίνουσι, τὰ δὲ ἔργα Κυρίου οὐκ ἐμβλέπουσι, καὶ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν αὐτοῦ οὐ κατανοοῦσι. Τῆς ἀποστολικῆς λέξεως τὴν ἐξήγησιν τὸ παρὸν τοῦτο μέσ ρος τῆς προφητείας περιέχει· ἐκεῖ μὲν γάρ φητι. Μέθυσοι βασιλείαν Θεοῦ οὐ κληρονομήσουσιν ἐνταῦθα δέ· Οὐαὶ οἱ ἐγειρόμενοι τὸ πρωί, καὶ τὸ σίκερα διώκοντες (25). Σίκερα γὰρ πᾶν τὸ δυνάμε νον μέθην ἐμποιῆσαι πόμα τοῖς Ἑβραίοις ὀνομάζειν σύνηθες. Οἱ οὖν εὐθὺς ἀρχομένης τῆς ἡμέρας, κατὰ τὴν Παροιμίαν, ἐπὶ τὰ ποτήρια καὶ τὰς φιάλας δι δόντες ἑαυτῶν τοὺς ὀφθαλμούς, καὶ περισκοποῦντες ποῦ πότοι γίνονται· οἰνοπωλεῖα καὶ καπηλεῖα περι- αθροῦντες, καὶ ἀλλήλους ἐπὶ τὰ συμπόσια παραλαμβά νοντες, καὶ πᾶσαν τῆς ψυχῆς τὴν μέριμναν περὶ τὴν τῶν τοιούτων φροντίδα καταναλίσκοντες· οὗτοι ὑπὸ τοῦ προφήτου καταθρηνοῦνται. Οι καιρὰν μὲν οὐδένα ἑαυτοῖς πρὸς τὴν τῶν θαυμασίων τοῦ Θεοῦ κατανόη σιν παρέχουσιν, οὐδὲ διδόασι σχολὴν τοῖς ὀφθαλμοῖς ἀνανεῦσαι πρὸς οὐρανὸν, καὶ τὰ ἐν αὐτῷ κάλλη, ώστε ἐκ τῆς τούτων διακοσμήσεως τὸν γενεσιουργὸν ἐννοεῖν, ἀλλὰ καὶ (26) κοσμοῦντες ἑαυτῶν τὸ συμπόσιον τά- πησι ποικίλοις καὶ ἀνθινοῖς παραπετάσμασι, περιττὴν δέ τινα σπουδὴν καὶ ἐπιμέλειαν εἰς τὴν τῶν ἐκπω- μάτων παρασκευὴν ἐπιδείκνυνται, ψυκτῆρας, καὶ ῥυτὰ, καὶ φιάλας, καὶ κισσύβιον, καὶ κρατῆρας, καὶ τὰ τοιαῦτα ὀνόματά τε καὶ σχήματα τα παρασκευῇ τῆς μέθης ἐπινοοῦντες· ὡς ἂν τὸ τῶν ἀγγείων διάφο- ρον, τὸν κόρον αὐτοῖς ὑποκλέπτοι, καὶ ἡ τῶν ἐκπω- μάτων ὑπαλλαγὴ (27) καὶ μετάβασις ἱκανὴν αὐτοῖς εἰς τὸ πίνειν διατριβὴν ἐμποιῇ. Εἶτα ἀντιπροπίνοντες ἀλλήλοις, καὶ εἰς τὴν ὑπὲρ τοῦ πίνειν ἅμιλλαν καθ- Α σίκερα διώκοντες, οἱ μένοντες τὸ δψέ· ὁ γὰρ Ο ιστάντες (28), τίνα ὑπερβολὴν εἰς αἰσχύνην καταλείπουσιν ; Οἱ ἡττώμενοι, οἱ νικῶντες, πάντες μεθύου σιν. φησί, βασιλείαν Θεοῦ οὐ κληρονομήσουσιν, ἐνταῦθα δε δείκνυται ὅτι οἱ ἐγειρόμενοι τὸ πρωὶ καὶ τὸ μέθυ σμα διώκοντες· χιοινοχόοι καὶ ἀρχιτρίκλινοι, και τάξις ἐν ἀταξία, καὶ διάθεσις ἐν ἀκόσμῳ πράγματι. Μεθάφησιν οἱ ἐπιστάται· μεθύουσιν οἱ ὑπηρέται· πάντα γελώντων καὶ μεθυόντων γέμει, ἐλεεινόν θέαμα Χριστιανῶν ὀφθαλμοῖς. Εἶτα μέντοι, ὥσπερ ταῖς ἀρχαῖς ταῖς ἔξω θεν ἡ σεμνότης τῶν δορυφόρων τὴν δυναστείαν παρ- αύξει· οὕτω καὶ τῇ μέθῃ οἷον βασιλίδι θεραπείαν τινὰ περιστήσαντες, τὸ ἐπονείδιστον (29) διὰ τὸ ὑπερ- βάλλον τῆς σπουδῆς περιστέλλουσι. Στέφανοι ἐπὶ τού τοις καὶ ἄνθη κατασκεδαννύμενα τῷ συμποσίῳ, καὶ μύρα καὶ θυμιάματα. καὶ μυρίαι τινὲς ἔξωθεν θυμ ηδίαι προσμηχανώμεναι, πλείονα τὴν ἀσχολίαν τοῖς τες. τίνα ὑπερβολὴν εἰς αἰσχύνην καταλ. τίνα εἰς αἰσχύνης ὑπερ· βολὴν καταλ., APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. B ram persequuntur, qui exspeclant vesperam : vinum enim comburet eos. Nam cum cithara, et psalteris, et tympanis, et tibiis, vinunt bibum : opera vero Do- mini non respiciunt, et opera manuum ejus non consi- derant. Apostoli dicti explanationem illa ipsa pro- phetiæ pars continet: nam illic inquit; Ebriosi re- gnum Dei non possidebunt 7; hic autem: Væ iis qui mane surgunt et siceram persequuntur. Etenim potionem quamlibet quæ temulentium facere potest, siceram vocare solent Hebræi. Itaque qui, juxta Proverbium 76, mox adveniente die, ad pocula et phialas conjiciunt suos oculos, circumspectantque ubi fiant compotationes, et circumferunt oculos in tabernas ac cauponas, quique sese invicem ad com- potandum deducentes, omne animi studium sollici- tudinemque in ejusmodi curis consumunt, ii de- flentur a propheta. Hi quidem nullum sibi tempus reservant ad mira Dei opcra consideranda, neque ad cœlum neque ad ejus decorem suspiciendum oculis suis otium suppeditant ut ex eorum ornatu perveniant ad Conditoris cognitionem : sed tape- tibus diversis et floridis peripetasmatibus adornant convivii locum, atque inane quoddam studium va- namque diligentiam in parandis poculis adhibent. Quippe vasa refrigerando vino accommoda, rhyta, phialas, poculum hederaceum, crateres, et alia id ge- pus nomina ac figuras pro ebrietatis apparatu fingunt atque comminiscuntur: quasi hæc vasorum varietas ab eis removeret satietatem, et immutatio poculo- rum diversitasque idoneam ad bibendum exercita- tionem ipsis præberet. Deinde vicissim sibi invicem propinantes atque potus certamen instituentes, quem modum ad suam ipsorum ignominiam præ- termittunt ? Victi, victores, inebriantur omnes. sunt et principes pincernarum et architriclini,et in re inordinata ordo est, et quædam in re incomposita compositio. Obruuntur vino præfecti, ministri vino merguntur : complentur omnia risoribus et temulentis, spectaculum oculis Christianorum miserandum. Postea vero, quemadmodum in domi- niis mundanis potentiam auget satellitum gravitas: ita etiam temulentiæ tanquam reginæ obsequium quoddam in orbem præstantes, cultu impensiore dedecus ejus obtegunt. At hæc coronæ, flores in convivio conspersi, unguenta, thymiamata et innu- mera quædam oblectamenta extrinsecus adhibita D I Cor. vi, 10. Prov. xxı11, 31. Sap. XIII, 5. in quibus hoc incommodi est, quod secunda periodi pars perfecta non sit, nec suis nu- moris absoluta. At Reg. quartus uti in contextu, melius. Hæc ab Eusebio ita mutuatus est scriptor Commentarii, ut ea paululum immutaverit. vulgatis. Ibidem iidem illi codices, Edili vero, haud recte. in nostris sex mss. non reperitur. 155. Præterea autem sunt qui præsint conviviis: (25) Editi et quinque mss., διότι γὰρ μέθυσοι, (26) Antiqui tres libri, ἀλλὰ καί. Deest και in per- 155. Συμποσίαρχοι δέ τινες ἐπὶ τούτοις, καὶ ἀρε (27) Colb. primus, μεταλλαγή. (28) Veteres sex libri, καθιστάντες. Editi, καθιέν- (25) Editi, τὸ ἐπονείδιστον αὐτῆς. Αἱ νοχ αὐτῆς

οἶνος αὐτοὺς συγκαύσει. Μετὰ γὰρ κιθάρας, καὶ ψαλτηρίου, καὶ τυμπάνων, καὶ αὐλῶν, τὸν οἶνον πίνουσι, τὰ δὲ ἔργα Κυρίου οὐκ ἐμβλέπουσι, καὶ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν αὐτοῦ οὐ κατανοοῦσι. Τῆς ἀποστολικῆς λέξεως τὴν ἐξήγησιν τὸ παρὸν τοῦτο μέσ ρος τῆς προφητείας περιέχει· ἐκεῖ μὲν γάρ φητι. Μέθυσοι βασιλείαν Θεοῦ οὐ κληρονομήσουσιν ἐνταῦθα δέ· Οὐαὶ οἱ ἐγειρόμενοι τὸ πρωί, καὶ τὸ σίκερα διώκοντες (25). Σίκερα γὰρ πᾶν τὸ δυνάμε νον μέθην ἐμποιῆσαι πόμα τοῖς Ἑβραίοις ὀνομάζειν σύνηθες. Οἱ οὖν εὐθὺς ἀρχομένης τῆς ἡμέρας, κατὰ τὴν Παροιμίαν, ἐπὶ τὰ ποτήρια καὶ τὰς φιάλας δι δόντες ἑαυτῶν τοὺς ὀφθαλμούς, καὶ περισκοποῦντες ποῦ πότοι γίνονται· οἰνοπωλεῖα καὶ καπηλεῖα περι- αθροῦντες, καὶ ἀλλήλους ἐπὶ τὰ συμπόσια παραλαμβά νοντες, καὶ πᾶσαν τῆς ψυχῆς τὴν μέριμναν περὶ τὴν τῶν τοιούτων φροντίδα καταναλίσκοντες· οὗτοι ὑπὸ τοῦ προφήτου καταθρηνοῦνται. Οι καιρὰν μὲν οὐδένα ἑαυτοῖς πρὸς τὴν τῶν θαυμασίων τοῦ Θεοῦ κατανόη σιν παρέχουσιν, οὐδὲ διδόασι σχολὴν τοῖς ὀφθαλμοῖς ἀνανεῦσαι πρὸς οὐρανὸν, καὶ τὰ ἐν αὐτῷ κάλλη, ώστε ἐκ τῆς τούτων διακοσμήσεως τὸν γενεσιουργὸν ἐννοεῖν, ἀλλὰ καὶ (26) κοσμοῦντες ἑαυτῶν τὸ συμπόσιον τά- πησι ποικίλοις καὶ ἀνθινοῖς παραπετάσμασι, περιττὴν δέ τινα σπουδὴν καὶ ἐπιμέλειαν εἰς τὴν τῶν ἐκπω- μάτων παρασκευὴν ἐπιδείκνυνται, ψυκτῆρας, καὶ ῥυτὰ, καὶ φιάλας, καὶ κισσύβιον, καὶ κρατῆρας, καὶ τὰ τοιαῦτα ὀνόματά τε καὶ σχήματα τα παρασκευῇ τῆς μέθης ἐπινοοῦντες· ὡς ἂν τὸ τῶν ἀγγείων διάφο- ρον, τὸν κόρον αὐτοῖς ὑποκλέπτοι, καὶ ἡ τῶν ἐκπω- μάτων ὑπαλλαγὴ (27) καὶ μετάβασις ἱκανὴν αὐτοῖς εἰς τὸ πίνειν διατριβὴν ἐμποιῇ. Εἶτα ἀντιπροπίνοντες ἀλλήλοις, καὶ εἰς τὴν ὑπὲρ τοῦ πίνειν ἅμιλλαν καθ- Α σίκερα διώκοντες, οἱ μένοντες τὸ δψέ· ὁ γὰρ Ο ιστάντες (28), τίνα ὑπερβολὴν εἰς αἰσχύνην καταλείπουσιν ; Οἱ ἡττώμενοι, οἱ νικῶντες, πάντες μεθύου σιν. φησί, βασιλείαν Θεοῦ οὐ κληρονομήσουσιν, ἐνταῦθα δε δείκνυται ὅτι οἱ ἐγειρόμενοι τὸ πρωὶ καὶ τὸ μέθυ σμα διώκοντες· χιοινοχόοι καὶ ἀρχιτρίκλινοι, και τάξις ἐν ἀταξία, καὶ διάθεσις ἐν ἀκόσμῳ πράγματι. Μεθάφησιν οἱ ἐπιστάται· μεθύουσιν οἱ ὑπηρέται· πάντα γελώντων καὶ μεθυόντων γέμει, ἐλεεινόν θέαμα Χριστιανῶν ὀφθαλμοῖς. Εἶτα μέντοι, ὥσπερ ταῖς ἀρχαῖς ταῖς ἔξω θεν ἡ σεμνότης τῶν δορυφόρων τὴν δυναστείαν παρ- αύξει· οὕτω καὶ τῇ μέθῃ οἷον βασιλίδι θεραπείαν τινὰ περιστήσαντες, τὸ ἐπονείδιστον (29) διὰ τὸ ὑπερ- βάλλον τῆς σπουδῆς περιστέλλουσι. Στέφανοι ἐπὶ τού τοις καὶ ἄνθη κατασκεδαννύμενα τῷ συμποσίῳ, καὶ μύρα καὶ θυμιάματα. καὶ μυρίαι τινὲς ἔξωθεν θυμ ηδίαι προσμηχανώμεναι, πλείονα τὴν ἀσχολίαν τοῖς τες. τίνα ὑπερβολὴν εἰς αἰσχύνην καταλ. τίνα εἰς αἰσχύνης ὑπερ· βολὴν καταλ., APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. B ram persequuntur, qui exspeclant vesperam : vinum enim comburet eos. Nam cum cithara, et psalteris, et tympanis, et tibiis, vinunt bibum : opera vero Do- mini non respiciunt, et opera manuum ejus non consi- derant. Apostoli dicti explanationem illa ipsa pro- phetiæ pars continet: nam illic inquit; Ebriosi re- gnum Dei non possidebunt 7; hic autem: Væ iis qui mane surgunt et siceram persequuntur. Etenim potionem quamlibet quæ temulentium facere potest, siceram vocare solent Hebræi. Itaque qui, juxta Proverbium 76, mox adveniente die, ad pocula et phialas conjiciunt suos oculos, circumspectantque ubi fiant compotationes, et circumferunt oculos in tabernas ac cauponas, quique sese invicem ad com- potandum deducentes, omne animi studium sollici- tudinemque in ejusmodi curis consumunt, ii de- flentur a propheta. Hi quidem nullum sibi tempus reservant ad mira Dei opcra consideranda, neque ad cœlum neque ad ejus decorem suspiciendum oculis suis otium suppeditant ut ex eorum ornatu perveniant ad Conditoris cognitionem : sed tape- tibus diversis et floridis peripetasmatibus adornant convivii locum, atque inane quoddam studium va- namque diligentiam in parandis poculis adhibent. Quippe vasa refrigerando vino accommoda, rhyta, phialas, poculum hederaceum, crateres, et alia id ge- pus nomina ac figuras pro ebrietatis apparatu fingunt atque comminiscuntur: quasi hæc vasorum varietas ab eis removeret satietatem, et immutatio poculo- rum diversitasque idoneam ad bibendum exercita- tionem ipsis præberet. Deinde vicissim sibi invicem propinantes atque potus certamen instituentes, quem modum ad suam ipsorum ignominiam præ- termittunt ? Victi, victores, inebriantur omnes. sunt et principes pincernarum et architriclini,et in re inordinata ordo est, et quædam in re incomposita compositio. Obruuntur vino præfecti, ministri vino merguntur : complentur omnia risoribus et temulentis, spectaculum oculis Christianorum miserandum. Postea vero, quemadmodum in domi- niis mundanis potentiam auget satellitum gravitas: ita etiam temulentiæ tanquam reginæ obsequium quoddam in orbem præstantes, cultu impensiore dedecus ejus obtegunt. At hæc coronæ, flores in convivio conspersi, unguenta, thymiamata et innu- mera quædam oblectamenta extrinsecus adhibita D I Cor. vi, 10. Prov. xxı11, 31. Sap. XIII, 5. in quibus hoc incommodi est, quod secunda periodi pars perfecta non sit, nec suis nu- moris absoluta. At Reg. quartus uti in contextu, melius. Hæc ab Eusebio ita mutuatus est scriptor Commentarii, ut ea paululum immutaverit. vulgatis. Ibidem iidem illi codices, Edili vero, haud recte. in nostris sex mss. non reperitur. 155. Præterea autem sunt qui præsint conviviis: (25) Editi et quinque mss., διότι γὰρ μέθυσοι, (26) Antiqui tres libri, ἀλλὰ καί. Deest και in per- 155. Συμποσίαρχοι δέ τινες ἐπὶ τούτοις, καὶ ἀρε (27) Colb. primus, μεταλλαγή. (28) Veteres sex libri, καθιστάντες. Editi, καθιέν- (25) Editi, τὸ ἐπονείδιστον αὐτῆς. Αἱ νοχ αὐτῆς

οἶνος αὐτοὺς συγκαύσει. Μετὰ γὰρ κιθάρας, καὶ ψαλτηρίου, καὶ τυμπάνων, καὶ αὐλῶν, τὸν οἶνον πίνουσι, τὰ δὲ ἔργα Κυρίου οὐκ ἐμβλέπουσι, καὶ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν αὐτοῦ οὐ κατανοοῦσι. Τῆς ἀποστολικῆς λέξεως τὴν ἐξήγησιν τὸ παρὸν τοῦτο μέσ ρος τῆς προφητείας περιέχει· ἐκεῖ μὲν γάρ φητι. Μέθυσοι βασιλείαν Θεοῦ οὐ κληρονομήσουσιν ἐνταῦθα δέ· Οὐαὶ οἱ ἐγειρόμενοι τὸ πρωί, καὶ τὸ σίκερα διώκοντες (25). Σίκερα γὰρ πᾶν τὸ δυνάμε νον μέθην ἐμποιῆσαι πόμα τοῖς Ἑβραίοις ὀνομάζειν σύνηθες. Οἱ οὖν εὐθὺς ἀρχομένης τῆς ἡμέρας, κατὰ τὴν Παροιμίαν, ἐπὶ τὰ ποτήρια καὶ τὰς φιάλας δι δόντες ἑαυτῶν τοὺς ὀφθαλμούς, καὶ περισκοποῦντες ποῦ πότοι γίνονται· οἰνοπωλεῖα καὶ καπηλεῖα περι- αθροῦντες, καὶ ἀλλήλους ἐπὶ τὰ συμπόσια παραλαμβά νοντες, καὶ πᾶσαν τῆς ψυχῆς τὴν μέριμναν περὶ τὴν τῶν τοιούτων φροντίδα καταναλίσκοντες· οὗτοι ὑπὸ τοῦ προφήτου καταθρηνοῦνται. Οι καιρὰν μὲν οὐδένα ἑαυτοῖς πρὸς τὴν τῶν θαυμασίων τοῦ Θεοῦ κατανόη σιν παρέχουσιν, οὐδὲ διδόασι σχολὴν τοῖς ὀφθαλμοῖς ἀνανεῦσαι πρὸς οὐρανὸν, καὶ τὰ ἐν αὐτῷ κάλλη, ώστε ἐκ τῆς τούτων διακοσμήσεως τὸν γενεσιουργὸν ἐννοεῖν, ἀλλὰ καὶ (26) κοσμοῦντες ἑαυτῶν τὸ συμπόσιον τά- πησι ποικίλοις καὶ ἀνθινοῖς παραπετάσμασι, περιττὴν δέ τινα σπουδὴν καὶ ἐπιμέλειαν εἰς τὴν τῶν ἐκπω- μάτων παρασκευὴν ἐπιδείκνυνται, ψυκτῆρας, καὶ ῥυτὰ, καὶ φιάλας, καὶ κισσύβιον, καὶ κρατῆρας, καὶ τὰ τοιαῦτα ὀνόματά τε καὶ σχήματα τα παρασκευῇ τῆς μέθης ἐπινοοῦντες· ὡς ἂν τὸ τῶν ἀγγείων διάφο- ρον, τὸν κόρον αὐτοῖς ὑποκλέπτοι, καὶ ἡ τῶν ἐκπω- μάτων ὑπαλλαγὴ (27) καὶ μετάβασις ἱκανὴν αὐτοῖς εἰς τὸ πίνειν διατριβὴν ἐμποιῇ. Εἶτα ἀντιπροπίνοντες ἀλλήλοις, καὶ εἰς τὴν ὑπὲρ τοῦ πίνειν ἅμιλλαν καθ- Α σίκερα διώκοντες, οἱ μένοντες τὸ δψέ· ὁ γὰρ Ο ιστάντες (28), τίνα ὑπερβολὴν εἰς αἰσχύνην καταλείπουσιν ; Οἱ ἡττώμενοι, οἱ νικῶντες, πάντες μεθύου σιν. φησί, βασιλείαν Θεοῦ οὐ κληρονομήσουσιν, ἐνταῦθα δε δείκνυται ὅτι οἱ ἐγειρόμενοι τὸ πρωὶ καὶ τὸ μέθυ σμα διώκοντες· χιοινοχόοι καὶ ἀρχιτρίκλινοι, και τάξις ἐν ἀταξία, καὶ διάθεσις ἐν ἀκόσμῳ πράγματι. Μεθάφησιν οἱ ἐπιστάται· μεθύουσιν οἱ ὑπηρέται· πάντα γελώντων καὶ μεθυόντων γέμει, ἐλεεινόν θέαμα Χριστιανῶν ὀφθαλμοῖς. Εἶτα μέντοι, ὥσπερ ταῖς ἀρχαῖς ταῖς ἔξω θεν ἡ σεμνότης τῶν δορυφόρων τὴν δυναστείαν παρ- αύξει· οὕτω καὶ τῇ μέθῃ οἷον βασιλίδι θεραπείαν τινὰ περιστήσαντες, τὸ ἐπονείδιστον (29) διὰ τὸ ὑπερ- βάλλον τῆς σπουδῆς περιστέλλουσι. Στέφανοι ἐπὶ τού τοις καὶ ἄνθη κατασκεδαννύμενα τῷ συμποσίῳ, καὶ μύρα καὶ θυμιάματα. καὶ μυρίαι τινὲς ἔξωθεν θυμ ηδίαι προσμηχανώμεναι, πλείονα τὴν ἀσχολίαν τοῖς τες. τίνα ὑπερβολὴν εἰς αἰσχύνην καταλ. τίνα εἰς αἰσχύνης ὑπερ· βολὴν καταλ., APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. B ram persequuntur, qui exspeclant vesperam : vinum enim comburet eos. Nam cum cithara, et psalteris, et tympanis, et tibiis, vinunt bibum : opera vero Do- mini non respiciunt, et opera manuum ejus non consi- derant. Apostoli dicti explanationem illa ipsa pro- phetiæ pars continet: nam illic inquit; Ebriosi re- gnum Dei non possidebunt 7; hic autem: Væ iis qui mane surgunt et siceram persequuntur. Etenim potionem quamlibet quæ temulentium facere potest, siceram vocare solent Hebræi. Itaque qui, juxta Proverbium 76, mox adveniente die, ad pocula et phialas conjiciunt suos oculos, circumspectantque ubi fiant compotationes, et circumferunt oculos in tabernas ac cauponas, quique sese invicem ad com- potandum deducentes, omne animi studium sollici- tudinemque in ejusmodi curis consumunt, ii de- flentur a propheta. Hi quidem nullum sibi tempus reservant ad mira Dei opcra consideranda, neque ad cœlum neque ad ejus decorem suspiciendum oculis suis otium suppeditant ut ex eorum ornatu perveniant ad Conditoris cognitionem : sed tape- tibus diversis et floridis peripetasmatibus adornant convivii locum, atque inane quoddam studium va- namque diligentiam in parandis poculis adhibent. Quippe vasa refrigerando vino accommoda, rhyta, phialas, poculum hederaceum, crateres, et alia id ge- pus nomina ac figuras pro ebrietatis apparatu fingunt atque comminiscuntur: quasi hæc vasorum varietas ab eis removeret satietatem, et immutatio poculo- rum diversitasque idoneam ad bibendum exercita- tionem ipsis præberet. Deinde vicissim sibi invicem propinantes atque potus certamen instituentes, quem modum ad suam ipsorum ignominiam præ- termittunt ? Victi, victores, inebriantur omnes. sunt et principes pincernarum et architriclini,et in re inordinata ordo est, et quædam in re incomposita compositio. Obruuntur vino præfecti, ministri vino merguntur : complentur omnia risoribus et temulentis, spectaculum oculis Christianorum miserandum. Postea vero, quemadmodum in domi- niis mundanis potentiam auget satellitum gravitas: ita etiam temulentiæ tanquam reginæ obsequium quoddam in orbem præstantes, cultu impensiore dedecus ejus obtegunt. At hæc coronæ, flores in convivio conspersi, unguenta, thymiamata et innu- mera quædam oblectamenta extrinsecus adhibita D I Cor. vi, 10. Prov. xxı11, 31. Sap. XIII, 5. in quibus hoc incommodi est, quod secunda periodi pars perfecta non sit, nec suis nu- moris absoluta. At Reg. quartus uti in contextu, melius. Hæc ab Eusebio ita mutuatus est scriptor Commentarii, ut ea paululum immutaverit. vulgatis. Ibidem iidem illi codices, Edili vero, haud recte. in nostris sex mss. non reperitur. 155. Præterea autem sunt qui præsint conviviis: (25) Editi et quinque mss., διότι γὰρ μέθυσοι, (26) Antiqui tres libri, ἀλλὰ καί. Deest και in per- 155. Συμποσίαρχοι δέ τινες ἐπὶ τούτοις, καὶ ἀρε (27) Colb. primus, μεταλλαγή. (28) Veteres sex libri, καθιστάντες. Editi, καθιέν- (25) Editi, τὸ ἐπονείδιστον αὐτῆς. Αἱ νοχ αὐτῆς

ἀπολλυμένοις παρασκευάζουσιν, ισόῤῥοπον αὐτοῖς (30) τῇ παρούσῃ φαιδρότητι τὴν αἰώνιον κόλασιν προξε νοῦντα. Εἶτα πόῤῥω προϊόντος τοῦ πότου, αὐλοὶ καὶ κιθάραι καὶ τύμπανα, κατὰ μὲν τὴν ἀλήθειαν ἀπο- θρηνοῦντα τοὺς ἀπολλυμένους, κατὰ δὲ τὴν ἐπιτή- δευσιν τῶν μεθυόντων, ὥστε αὐτοῖς πάσας τῆς ψυχῆς τὰς ἡδονὰς τῇ μελωδία διεγερθῆναι· ὡς οὐκ ἀρκοῦν- τος τοῦ οἴνου τῇ παρ' ἑαυτοῦ θερμότητι σμήνος ἐπι- θυμιῶν τῇ ἀθλίᾳ ψυχῇ τοῦ πίνοντος ἐπεγείραι. Αλλ' ἵνα πᾶσαι αὐτοῖς αἱ αἰσθήσεις ὑπὸ τῆς ἡδονῆς κατα- γοητευθεῖσαι κατέχωνται· αἱ μὲν ἀκοαὶ καταυλοῦνται, αἱ δὲ ἀσφρήσεις ὑπὸ τῶν ἀναθυμιωμένων (31) πλη- ροῦνται, τὸ στόμα τῇ παρόδῳ τοῦ οἴνου ὑπηρετεῖ- ὀφθαλμοὶ βλέπουσι τὰ γινόμενα, μᾶλλον δὲ παραβλέ- πουσι, τὴν ἀκρίβειαν τῆς αἰσθήσεως ὑπὸ τῆς μέθης ἀφῃρημένοι. Δι' ἂ εἴρηται τὸ, Οὐαὶ (32) οἱ ἐγειρός μενοι τὸ πρωί, καὶ τὸ σίκερα διώκοντες, οἱ μένον- τες τὸ ὀψὲ, καὶ διημερεύοντες ἐν τούτοις, ὡς μηδένα καιρὸν ἑαυτοῖς παρέχειν τὰ ἔργα Κυρίον ἐμβλέπειν, καὶ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν αὐτοῦ κατανοεῖν. Πότε γὰρ διδαχθῶσι περὶ Θεοῦ; Τὸ πρωί; Ἀλλ᾿ εὐθὺς ἐξανα- στάντες ἀπὸ τοῦ ὕπνου, τὸ σίκερα διώκουσιν. Ἀλλὰ μεσούσης ἡμέρας ; ᾿Αλλὰ τότε δὴ μάλιστα αὐτοῖς αγ ξησιν καὶ ἐπίδοσιν ὁ πότος ἔχει. Ἀλλ᾽ ἐσπέρας ; 'Αλλο ἔτι πίνουσι· καὶ ἡ μὲν ἡμέρα αὐτοὺς ἐπιλέλοιπεν, ἡ δὲ μέθη οὐκ ἐπιλείπει. ᾿Αλλὰ μάλιστα δὴ τῆς νυκτός, ὡς ἰδίως (33) αὐτοῖς διαφερούσης, ἀντέχονται. Ο σίκερα διώκοντες, οἱ μένοντες τὸ ὀψέ. Εἶνα τὴν αἰτίαν τοῦ δύνασθαι αὐτοὺς διαρκεῖν ἐν τῷ πότῳ ὁ προφήτης φησίν, Ὁ γὰρ οἶνος αὐτοὺς συγκού. σει (34), τὴν αἰτίαν λέγων καθ᾿ ἣν ἀπλήρωτος αυτ τοῖς ἐστιν ἡ τοῦ πίνειν ἐπιθυμία. Ὅτι ἐπειδὰν που λύς, φησίν, ὁ ἄκρατος εἰσχυθῇ, πλείονα τὴν θερμα- σίαν ἐπεισαγαγὼν τῷ σώματι, τὴν φυσικὴν ικμάδα τοῦ πίνοντος καταφρύσσει. Εἶτα, οἶμαι, αὐτοῖς ἑαυτῷ ὁ οἶνος όπωκαυμα γινόμενος (35), ὁ προλαβὼν τὴν εὐρυχωρίαν παρασκευάζει τῷ εἰσιόντι. Ὥσπερ δὲ αἱ χαράδραι, ἐπιῤῥέοντος μὲν τοῦ ὑγροῦ, πλήρεις εἶναι δοκοῦσι, παρελθόντος δὲ, ξηραὶ καὶ λιθώδεις καὶ ἄνε ικμοι καταλείπονται· οὕτω καὶ τὰ τῶν μεθυόντων σώματα αποχαραδρωθέντα τῇ ἀμετρίᾳ τοῦ οἴνου, καὶ τὴν ἐκ φύσεως ικμάδα προσκατασύρει. Οἱ μένοντες τὸ ὀψέ. Διὰ τοῦτο μένουσι, φησί, τὸ ὀψέ· Ὁ γὰρ οἶνος αὐτοὺς συγκαύσει. Τὸ δὲ ἐκ τοῦ οἴνου πῦρ, ἐγγινόμενον τῇ σαρκί, ἔξαμμα γίνεται τῶν πεπυρω- μένων βελῶν τοῦ ἐχθροῦ. Τὸν μὲν γὰρ λογισμὸν, καὶ τὸν νοῦν ὁ οἶνος καταβαπτίζει, τὰς δὲ ἐπιθυμίας καὶ τὰς ἡδονὰς ὥσπερ ἔλαιον φλόγα ἐξάπτει. Ὥστε τὸ εἰρημένον ὅτι, Ὁ οἶνος αὐτοὺς συγκαύσει, οὐκ ἐπὶ το νι, 16. ἐαυτοῖς. αιώνιον κόλασιν. αἰωνίαν. θυμιάσεων. διὰ τοῦτο οὐαί. καιρὸν ἑαυτοῖς. αὐτοῖς. ἰδία. αὐτοὺς συγκαύσει. νόμενος, COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. V. A homines perditos magis exercent,eisque supplicium B D Ephes. Μox nostri sex mss. Editi, At editi, Aliquanto post quinque æternum præsenti hilaritati haud impar accersunt. Deinde convivio longius progrediente, tibiæ, cithara- que et tympana præparantur: quæ re quidem ipsa lugent perituros, sed ex ebriosorum instituto eo spectant ut sint oblectationi, per hanc modulatio- nem omnes in se suscitent animi voluptates: quasi cupiditatum turmis in misera potoris anima excitan- dis proprius vini calor satis non esset. Imo vero, ut omnes eorum sensus præstigiis voluptatum decepti detineantur aures tibiarum concentu demulcen- tur, olfactus suffimentis odoramentisque comple- tur; os subservit transeunti vino ; intuentur oculi quæ funt ; vel potius sensus, vigore ac acumine per ebrietatem ablato, aliter ac sunt vident.Quapropter dictum est: Væ iis qui mane surgunt, et siceram per- sequuntur, qui exspectant vesperam et totos dies in his versantur, ita ut nullum sibi servent tempus ad opera Domini perspicienda et ad opera manuum ejus intelligenda. Ecquando enim de Deo possent edoceri ? Manc ? Sed simul atque e somno suscita- ti sunt, siceram persequuntur. Nam media die ? Sed tum vel maxime inter illos augentur ac invalescunt compotationes. Nunquid vespere ? Sed adhuc bi- bunt et dies quidem illos deficit, nee tamen ipsos deserit ebrietas. Maxime autem per noctem, tan- quam ad ipsos peculiari jure attinentem, dediti compotationibus sunt. sequuntur, qui exspectant vesperam. Dein propheta declarat cur possint convivio immorari: Vinum enim eos comburet. Causam affert cur eie insit inexplebilis bibendi libido. Nimirum postquam, inquit, multum sit meri infusum, cum in corpus calorem ma- jorem inducat, nativum potatoris humorem torre facit. Deinde, opinor, cum ipsum sibi ipsi fit inci tamentum,vinum, quod præcessit,ingredienti locum ampliorem parat.Quemadmodum autem torrentium alvei videntur esse pleni, interendum unda effluit : posteaquam vere pertransierit, sicci, lapidosi et aridi permanent: sic etiam temulentorum corpora per nimirum vinum excavata et effossa exsicantur, atque ad se humorem naturalem trahunt.Qui exspe- ctant vesperam. Ob hanc causam, inquit, exspectant vesperam Vinum enim eos comburet. Ille autem ignis, qui a vino, excitatur, in carnem introductus, ascendit ignitajacula inimici ". Vinum enim rationem submergit et mentem; itemque cupiditates ac vo❤ luptates inflammat, perinde atque oleum flammam ascendit. Unde verba isthæc, Vinum eos comburet, non accipimus solum pro bibendi avidi- mss., Editi, que, 156. Οὐαὶ οὖν οἱ ἐγειρόμενοι τὸ πρωί, καὶ τὸ (30) Bditi et mss. nonnulli, αὐτοῖς. Alii quidam, (31) Antiqui sex libri, ἀναθυμιωμένων. Editi, ἀνα- (32) Nostri sex mss., δι' ἃ εἴρηται τὸ, οὐαὶ, etc. 156. Væ igitur iis qui mane surgunt, et siceram per- (33) Antiqui tres libri, ὡς ἰδίως, Editi, ὡς (34) Editi, αὐτοὺς, φησί, συγκαύσει. Δt mss quin- (35) Veteres quinque libri, γινόμενος. Editi, γο-

ἀπολλυμένοις παρασκευάζουσιν, ισόῤῥοπον αὐτοῖς (30) τῇ παρούσῃ φαιδρότητι τὴν αἰώνιον κόλασιν προξε νοῦντα. Εἶτα πόῤῥω προϊόντος τοῦ πότου, αὐλοὶ καὶ κιθάραι καὶ τύμπανα, κατὰ μὲν τὴν ἀλήθειαν ἀπο- θρηνοῦντα τοὺς ἀπολλυμένους, κατὰ δὲ τὴν ἐπιτή- δευσιν τῶν μεθυόντων, ὥστε αὐτοῖς πάσας τῆς ψυχῆς τὰς ἡδονὰς τῇ μελωδία διεγερθῆναι· ὡς οὐκ ἀρκοῦν- τος τοῦ οἴνου τῇ παρ' ἑαυτοῦ θερμότητι σμήνος ἐπι- θυμιῶν τῇ ἀθλίᾳ ψυχῇ τοῦ πίνοντος ἐπεγείραι. Αλλ' ἵνα πᾶσαι αὐτοῖς αἱ αἰσθήσεις ὑπὸ τῆς ἡδονῆς κατα- γοητευθεῖσαι κατέχωνται· αἱ μὲν ἀκοαὶ καταυλοῦνται, αἱ δὲ ἀσφρήσεις ὑπὸ τῶν ἀναθυμιωμένων (31) πλη- ροῦνται, τὸ στόμα τῇ παρόδῳ τοῦ οἴνου ὑπηρετεῖ- ὀφθαλμοὶ βλέπουσι τὰ γινόμενα, μᾶλλον δὲ παραβλέ- πουσι, τὴν ἀκρίβειαν τῆς αἰσθήσεως ὑπὸ τῆς μέθης ἀφῃρημένοι. Δι' ἂ εἴρηται τὸ, Οὐαὶ (32) οἱ ἐγειρός μενοι τὸ πρωί, καὶ τὸ σίκερα διώκοντες, οἱ μένον- τες τὸ ὀψὲ, καὶ διημερεύοντες ἐν τούτοις, ὡς μηδένα καιρὸν ἑαυτοῖς παρέχειν τὰ ἔργα Κυρίον ἐμβλέπειν, καὶ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν αὐτοῦ κατανοεῖν. Πότε γὰρ διδαχθῶσι περὶ Θεοῦ; Τὸ πρωί; Ἀλλ᾿ εὐθὺς ἐξανα- στάντες ἀπὸ τοῦ ὕπνου, τὸ σίκερα διώκουσιν. Ἀλλὰ μεσούσης ἡμέρας ; ᾿Αλλὰ τότε δὴ μάλιστα αὐτοῖς αγ ξησιν καὶ ἐπίδοσιν ὁ πότος ἔχει. Ἀλλ᾽ ἐσπέρας ; 'Αλλο ἔτι πίνουσι· καὶ ἡ μὲν ἡμέρα αὐτοὺς ἐπιλέλοιπεν, ἡ δὲ μέθη οὐκ ἐπιλείπει. ᾿Αλλὰ μάλιστα δὴ τῆς νυκτός, ὡς ἰδίως (33) αὐτοῖς διαφερούσης, ἀντέχονται. Ο σίκερα διώκοντες, οἱ μένοντες τὸ ὀψέ. Εἶνα τὴν αἰτίαν τοῦ δύνασθαι αὐτοὺς διαρκεῖν ἐν τῷ πότῳ ὁ προφήτης φησίν, Ὁ γὰρ οἶνος αὐτοὺς συγκού. σει (34), τὴν αἰτίαν λέγων καθ᾿ ἣν ἀπλήρωτος αυτ τοῖς ἐστιν ἡ τοῦ πίνειν ἐπιθυμία. Ὅτι ἐπειδὰν που λύς, φησίν, ὁ ἄκρατος εἰσχυθῇ, πλείονα τὴν θερμα- σίαν ἐπεισαγαγὼν τῷ σώματι, τὴν φυσικὴν ικμάδα τοῦ πίνοντος καταφρύσσει. Εἶτα, οἶμαι, αὐτοῖς ἑαυτῷ ὁ οἶνος όπωκαυμα γινόμενος (35), ὁ προλαβὼν τὴν εὐρυχωρίαν παρασκευάζει τῷ εἰσιόντι. Ὥσπερ δὲ αἱ χαράδραι, ἐπιῤῥέοντος μὲν τοῦ ὑγροῦ, πλήρεις εἶναι δοκοῦσι, παρελθόντος δὲ, ξηραὶ καὶ λιθώδεις καὶ ἄνε ικμοι καταλείπονται· οὕτω καὶ τὰ τῶν μεθυόντων σώματα αποχαραδρωθέντα τῇ ἀμετρίᾳ τοῦ οἴνου, καὶ τὴν ἐκ φύσεως ικμάδα προσκατασύρει. Οἱ μένοντες τὸ ὀψέ. Διὰ τοῦτο μένουσι, φησί, τὸ ὀψέ· Ὁ γὰρ οἶνος αὐτοὺς συγκαύσει. Τὸ δὲ ἐκ τοῦ οἴνου πῦρ, ἐγγινόμενον τῇ σαρκί, ἔξαμμα γίνεται τῶν πεπυρω- μένων βελῶν τοῦ ἐχθροῦ. Τὸν μὲν γὰρ λογισμὸν, καὶ τὸν νοῦν ὁ οἶνος καταβαπτίζει, τὰς δὲ ἐπιθυμίας καὶ τὰς ἡδονὰς ὥσπερ ἔλαιον φλόγα ἐξάπτει. Ὥστε τὸ εἰρημένον ὅτι, Ὁ οἶνος αὐτοὺς συγκαύσει, οὐκ ἐπὶ το νι, 16. ἐαυτοῖς. αιώνιον κόλασιν. αἰωνίαν. θυμιάσεων. διὰ τοῦτο οὐαί. καιρὸν ἑαυτοῖς. αὐτοῖς. ἰδία. αὐτοὺς συγκαύσει. νόμενος, COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. V. A homines perditos magis exercent,eisque supplicium B D Ephes. Μox nostri sex mss. Editi, At editi, Aliquanto post quinque æternum præsenti hilaritati haud impar accersunt. Deinde convivio longius progrediente, tibiæ, cithara- que et tympana præparantur: quæ re quidem ipsa lugent perituros, sed ex ebriosorum instituto eo spectant ut sint oblectationi, per hanc modulatio- nem omnes in se suscitent animi voluptates: quasi cupiditatum turmis in misera potoris anima excitan- dis proprius vini calor satis non esset. Imo vero, ut omnes eorum sensus præstigiis voluptatum decepti detineantur aures tibiarum concentu demulcen- tur, olfactus suffimentis odoramentisque comple- tur; os subservit transeunti vino ; intuentur oculi quæ funt ; vel potius sensus, vigore ac acumine per ebrietatem ablato, aliter ac sunt vident.Quapropter dictum est: Væ iis qui mane surgunt, et siceram per- sequuntur, qui exspectant vesperam et totos dies in his versantur, ita ut nullum sibi servent tempus ad opera Domini perspicienda et ad opera manuum ejus intelligenda. Ecquando enim de Deo possent edoceri ? Manc ? Sed simul atque e somno suscita- ti sunt, siceram persequuntur. Nam media die ? Sed tum vel maxime inter illos augentur ac invalescunt compotationes. Nunquid vespere ? Sed adhuc bi- bunt et dies quidem illos deficit, nee tamen ipsos deserit ebrietas. Maxime autem per noctem, tan- quam ad ipsos peculiari jure attinentem, dediti compotationibus sunt. sequuntur, qui exspectant vesperam. Dein propheta declarat cur possint convivio immorari: Vinum enim eos comburet. Causam affert cur eie insit inexplebilis bibendi libido. Nimirum postquam, inquit, multum sit meri infusum, cum in corpus calorem ma- jorem inducat, nativum potatoris humorem torre facit. Deinde, opinor, cum ipsum sibi ipsi fit inci tamentum,vinum, quod præcessit,ingredienti locum ampliorem parat.Quemadmodum autem torrentium alvei videntur esse pleni, interendum unda effluit : posteaquam vere pertransierit, sicci, lapidosi et aridi permanent: sic etiam temulentorum corpora per nimirum vinum excavata et effossa exsicantur, atque ad se humorem naturalem trahunt.Qui exspe- ctant vesperam. Ob hanc causam, inquit, exspectant vesperam Vinum enim eos comburet. Ille autem ignis, qui a vino, excitatur, in carnem introductus, ascendit ignitajacula inimici ". Vinum enim rationem submergit et mentem; itemque cupiditates ac vo❤ luptates inflammat, perinde atque oleum flammam ascendit. Unde verba isthæc, Vinum eos comburet, non accipimus solum pro bibendi avidi- mss., Editi, que, 156. Οὐαὶ οὖν οἱ ἐγειρόμενοι τὸ πρωί, καὶ τὸ (30) Bditi et mss. nonnulli, αὐτοῖς. Alii quidam, (31) Antiqui sex libri, ἀναθυμιωμένων. Editi, ἀνα- (32) Nostri sex mss., δι' ἃ εἴρηται τὸ, οὐαὶ, etc. 156. Væ igitur iis qui mane surgunt, et siceram per- (33) Antiqui tres libri, ὡς ἰδίως, Editi, ὡς (34) Editi, αὐτοὺς, φησί, συγκαύσει. Δt mss quin- (35) Veteres quinque libri, γινόμενος. Editi, γο-

Α τὴν εἰς τὸ πίνειν ἐπιθυμίαν μόονο, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τὴν λοιπὴν τοῦ σώματος πύρωσιν ἐκδεχόμεθα. Εἶτα παρ αύξων τὴν ἀτοπίαν ὁ λόγος πρόεισι· Μετὰ γὰρ κι θάρας, φησί, καὶ ψαλτηρίου, καὶ τυμπάνων, καὶ αὐλῶν, τὸν οἶνον πίνουσι. Κιθαρισταὶ γὰρ τινες νέοι, οἳ κακῶς παραπεσόντες μεθύουσιν ὀφθαλμοῖς· καὶ αὐλητρίδες καὶ ψάλτριαι, κακῶς τὴν ὥραν διατι· θέμεναι· καὶ χοροὶ καὶ συνῳδία (36) κακῶν πρὸς τὸ ἔκλυτον διατεθρυμμένοι τὰ σώματα, καὶ ἐπὶ τῇ παν- δήμῳ μουσική τὰς ψυχὰς κατακλῶντες, πρὸς πᾶσαν αἰσχρὰν καὶ παράνομον ἡδονὴν τοὺς ἐν τῇ μέθη δι ερεθίζουσιν. Ἐκ δὲ τούτου τί συμβαίνει; Τὰ ἔργα Κυρίου μὴ ἐμβλέπειν, καὶ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν αὐτοῦ μὴ κατανοεῖν. ᾿Αλλὰ τὸ μὲν ἐμβλέπειν τὴν δι᾽ ὀφθαλ- μῶν κατάληψιν τῶν ὁρατῶν ὑποφαίνει, τὸ δὲ κατα- νοεῖν τὴν διὰ τοῦ νοῦ θεωρίαν τῶν ἀοράτων παρο ίστησιν. Ἐπεὶ οὖν Τὰ ἀόρατα τοῦ Θεοῦ, ἀπὸ κτί- σεως κόσμου, τοῖς ποιήμασι νοούμενα, καθορᾶ ται· ὁ μὴ ἐμβλέπων τοῖς ἔργοις, οὐδὲ πρὸς τὴν διὰ τοῦ νοῦ νόησιν ὁδηγεῖται. τός ἐστιν ἀρχὴ, σκότωσις οὖσα τοῦ διανοητικοῦ, δι' οὗ μάλιστα ὁ Θεὸς ἐπιγινώσκεσθαι πέφυκεν· ἔργα δὲ χειρῶν, καὶ ἡ προσδοκωμένη ἀντίδοσις, τὸ πῦρ ἐκεῖ νο, καὶ ἡ ἐν ᾅδου κόλασις, γλῶσσα κατάξηρος μικρᾶς ῥανίδος παραμυθίαν ἐπιθυμοῦσα, φλοξ πανταχόθεν, οὐδὲ ἀέρος ἀναπνοὴν ἀναψύχειν τὸν καύσωνα τὸν ἐν τοῖς σπλάγχνοις ἐῶσα. Ανθ᾿ ὧν αὐληταὶ (37), ὁ στε ναγμός· ἀντὶ τῆς ἀμέτρου μέθης, ἐπιθυμία σταγόνος, τῆς σαρκὸς τῶν μεθυόντων ἀποτηγανιζομένης ἐν τῇ καμίνῳ· ἀντὶ τῶν ἀσελγῶν θεαμάτων, το σκότος τὸ βαθύ· ἀντὶ τῆς ἀκοιμήτου ἐπιθυμίας, ὁ ἀκοίμητος (28) σκώληξ. Οἱ οὖν ἐν τῇ μέθῃ τὸν νοῦν ἑαυτῶν καταβυ θίσαντες, κατανοεῖν ταῦτα τὰ ἔργα τῶν χειρῶν ἀδυ νατοῦσι· καὶ διὰ τὸ μὴ προβλέπειν τὰ ἀναμένοντα αὐτοὺς, εἰκότως ὡς ἤδη ἐν αὐτοῖς ὄντας τοῖς δεινοῖς ὁ λόγος ὀδύρεται. Ακουέτωσαν τούτων οἱ ἀντὶ τῶν Εὐαγγελίων τὰς κιθάρας καὶ τὰς λύρας ἐπὶ τῶν οἰ κων (39) φυλάσσοντες. ὅτι ὡς ἤδη ἀπολωλότας ὁ προ- φήτης ἀνακαλεῖται, ἐκ τῆς κατ᾽ ἀγάπην συμπαθείας θρηνῶν αὐτῶν τὴν ἀπώλειαν. οι xνι, 21. συνῳδίαι. Ελλειπτικῶς καὶ τυμπάνων, καὶ ψαλμῶν, τὸν οἶνον πίνοντες. Σοὶ δὲ χρυσῷ καὶ ἐλέφαντι πεποικιλμένη ἡ λύρα, ἐφ᾽ ὑψηλοῦ τινος βωμοῦ ὥσπερ τι ἄγαλμα καὶ εἰδω- λον δαιμόνων ἀνάκειται· καὶ γυνή τις ἀθλία, ἀντὶ τοῦ τὰς χεῖρας ἐρείδειν πρὸς ἄτρακτον διδαχθῆναι, διὰ γατος. κατ' ἀγάπην. κατὰ τὴν ἀγάπην. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI tate, sed pro reliqua etiam corporis inflammatione. Subinde Scriptura ineptiam stoliditatemque majo- rem exhibens, progreditur : Nam cum cithara, in- quit, et psalterio, et tympanis, et tibiis vinum bibunt. Enimvero juvenes quidem cithariste animo malo cum oculis ebrietatem anhelantibus irrumpentes, tibicinæque et fidicinæ flagitiose formam colentes, chori insuper ac concentus improborum quorum- dam quorum corpora ob intemperantinm fracta sunt et enervata, communi illa modulatione emollientes animos, ad omnem turpitudinem voluptatemque iniquam hosce temulentos provocant. Quid autem inde evenit? Ut opera Domini non respiciant, et opera manuum ejus non considerent. Jam vero ver- bum illud, respicere, rerum quidem visibilium per- ceptionem per oculos transmissam indicat: hoc vero, considerare, eam quam mens assequitur con- templationem exhibet. Quoniam igitur invisibilia Dei, a creatura mundi, per ea, quæ facta sunt intel- lecta, conspiciuntur 79; is qui non respicit ad opera, ne ad eam quidem quæ mente comparari potest intelligentiam deducitur. 80, B C Videlicet ebrietatem impietatis causam esse et ori. ginem ; cum menti qua maxime Deus agnosci po- test, tenebras offundat. Manuum autem opera, et quæ in futurum rependentur vices, sunt ignis ille, et cruciatus in inferno paratus ®, lingua perarida exiguæ guttæ levamen expetens, flamma undelibet circumdans, quæ ne æstum quidem in visceribus accensum per aeris respirationem sinit refrige- rari 82. Pro tibicinibus qui aderant, adest gemitus; pro ebrietate immodica, desineratur aquæ gutta : quippe quoniam caro ebriosorum igne in camino cruciatur; pro impudicio spectaculis intersunt pro- funds tenebra ; pro cupiditate irrequieta, irrequie- tus vermis accedit ³ª. Itaque qui in temulentia men- tem suam submergunt, isthæc manuum opera con- siderare non possunt; et quia non prævident cru- ciatus, qui ipsos exspectant, jure ac merito luget illos Scriptura, quasi jam in hæc mala incidissent. Audiant hæc qui loco Evangeliorum in ædibus suis citharas retinent ac lyras. Nimirum ipsos, tanquam si jam periissent, revocat propheta, atque per commiserationem ex charitate ortam exitium corum ac ruinam deflet. et tympanis, et psalmis, vinum bibunt. Lyra autem auro et ebore exornata in alta quapiam ara uti sta- tua quædam ac dæmonum idolum a te reponitur. Atque misera aliqua mulier cum discere debuisset manus ad fusum admovere; eas præ servitutis ne- Rom. 1, 20. Matth. xxv, 41. Luo. codex recentior, quid inest, aut, qui mos est scriptoris, dicta sunt. Aliorum erit ea de re judicium. Marc. IX, 43. tim iidem illi quinque mss., Editi, 157. Τί οὖν ἐστι τὸ λεγόμενον ; Ότι μέθη ἀθεότη 157. Quid igitur sibi vult id quod dictum est ? 153. Fæ, inquit, iis qui cum cithara, et tibiis, D (36) Editi et tres mss. συνωδία. At Combefisii (37) In illis, ἀνθ' ὧν αὐληταί, etc., aut vitii ali- 158. Οὐαὶ, φησίν, οἱ μετὰ κιθάρας, καὶ αὐλῶν, (38) Nostri sex mss., ὁ ἀκοίμητος. Editi, ὁ ἀθά- (39) Editi, οἰκιῶν. At quinque mss., οἴκων Sta

Α τὴν εἰς τὸ πίνειν ἐπιθυμίαν μόονο, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τὴν λοιπὴν τοῦ σώματος πύρωσιν ἐκδεχόμεθα. Εἶτα παρ αύξων τὴν ἀτοπίαν ὁ λόγος πρόεισι· Μετὰ γὰρ κι θάρας, φησί, καὶ ψαλτηρίου, καὶ τυμπάνων, καὶ αὐλῶν, τὸν οἶνον πίνουσι. Κιθαρισταὶ γὰρ τινες νέοι, οἳ κακῶς παραπεσόντες μεθύουσιν ὀφθαλμοῖς· καὶ αὐλητρίδες καὶ ψάλτριαι, κακῶς τὴν ὥραν διατι· θέμεναι· καὶ χοροὶ καὶ συνῳδία (36) κακῶν πρὸς τὸ ἔκλυτον διατεθρυμμένοι τὰ σώματα, καὶ ἐπὶ τῇ παν- δήμῳ μουσική τὰς ψυχὰς κατακλῶντες, πρὸς πᾶσαν αἰσχρὰν καὶ παράνομον ἡδονὴν τοὺς ἐν τῇ μέθη δι ερεθίζουσιν. Ἐκ δὲ τούτου τί συμβαίνει; Τὰ ἔργα Κυρίου μὴ ἐμβλέπειν, καὶ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν αὐτοῦ μὴ κατανοεῖν. ᾿Αλλὰ τὸ μὲν ἐμβλέπειν τὴν δι᾽ ὀφθαλ- μῶν κατάληψιν τῶν ὁρατῶν ὑποφαίνει, τὸ δὲ κατα- νοεῖν τὴν διὰ τοῦ νοῦ θεωρίαν τῶν ἀοράτων παρο ίστησιν. Ἐπεὶ οὖν Τὰ ἀόρατα τοῦ Θεοῦ, ἀπὸ κτί- σεως κόσμου, τοῖς ποιήμασι νοούμενα, καθορᾶ ται· ὁ μὴ ἐμβλέπων τοῖς ἔργοις, οὐδὲ πρὸς τὴν διὰ τοῦ νοῦ νόησιν ὁδηγεῖται. τός ἐστιν ἀρχὴ, σκότωσις οὖσα τοῦ διανοητικοῦ, δι' οὗ μάλιστα ὁ Θεὸς ἐπιγινώσκεσθαι πέφυκεν· ἔργα δὲ χειρῶν, καὶ ἡ προσδοκωμένη ἀντίδοσις, τὸ πῦρ ἐκεῖ νο, καὶ ἡ ἐν ᾅδου κόλασις, γλῶσσα κατάξηρος μικρᾶς ῥανίδος παραμυθίαν ἐπιθυμοῦσα, φλοξ πανταχόθεν, οὐδὲ ἀέρος ἀναπνοὴν ἀναψύχειν τὸν καύσωνα τὸν ἐν τοῖς σπλάγχνοις ἐῶσα. Ανθ᾿ ὧν αὐληταὶ (37), ὁ στε ναγμός· ἀντὶ τῆς ἀμέτρου μέθης, ἐπιθυμία σταγόνος, τῆς σαρκὸς τῶν μεθυόντων ἀποτηγανιζομένης ἐν τῇ καμίνῳ· ἀντὶ τῶν ἀσελγῶν θεαμάτων, το σκότος τὸ βαθύ· ἀντὶ τῆς ἀκοιμήτου ἐπιθυμίας, ὁ ἀκοίμητος (28) σκώληξ. Οἱ οὖν ἐν τῇ μέθῃ τὸν νοῦν ἑαυτῶν καταβυ θίσαντες, κατανοεῖν ταῦτα τὰ ἔργα τῶν χειρῶν ἀδυ νατοῦσι· καὶ διὰ τὸ μὴ προβλέπειν τὰ ἀναμένοντα αὐτοὺς, εἰκότως ὡς ἤδη ἐν αὐτοῖς ὄντας τοῖς δεινοῖς ὁ λόγος ὀδύρεται. Ακουέτωσαν τούτων οἱ ἀντὶ τῶν Εὐαγγελίων τὰς κιθάρας καὶ τὰς λύρας ἐπὶ τῶν οἰ κων (39) φυλάσσοντες. ὅτι ὡς ἤδη ἀπολωλότας ὁ προ- φήτης ἀνακαλεῖται, ἐκ τῆς κατ᾽ ἀγάπην συμπαθείας θρηνῶν αὐτῶν τὴν ἀπώλειαν. οι xνι, 21. συνῳδίαι. Ελλειπτικῶς καὶ τυμπάνων, καὶ ψαλμῶν, τὸν οἶνον πίνοντες. Σοὶ δὲ χρυσῷ καὶ ἐλέφαντι πεποικιλμένη ἡ λύρα, ἐφ᾽ ὑψηλοῦ τινος βωμοῦ ὥσπερ τι ἄγαλμα καὶ εἰδω- λον δαιμόνων ἀνάκειται· καὶ γυνή τις ἀθλία, ἀντὶ τοῦ τὰς χεῖρας ἐρείδειν πρὸς ἄτρακτον διδαχθῆναι, διὰ γατος. κατ' ἀγάπην. κατὰ τὴν ἀγάπην. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI tate, sed pro reliqua etiam corporis inflammatione. Subinde Scriptura ineptiam stoliditatemque majo- rem exhibens, progreditur : Nam cum cithara, in- quit, et psalterio, et tympanis, et tibiis vinum bibunt. Enimvero juvenes quidem cithariste animo malo cum oculis ebrietatem anhelantibus irrumpentes, tibicinæque et fidicinæ flagitiose formam colentes, chori insuper ac concentus improborum quorum- dam quorum corpora ob intemperantinm fracta sunt et enervata, communi illa modulatione emollientes animos, ad omnem turpitudinem voluptatemque iniquam hosce temulentos provocant. Quid autem inde evenit? Ut opera Domini non respiciant, et opera manuum ejus non considerent. Jam vero ver- bum illud, respicere, rerum quidem visibilium per- ceptionem per oculos transmissam indicat: hoc vero, considerare, eam quam mens assequitur con- templationem exhibet. Quoniam igitur invisibilia Dei, a creatura mundi, per ea, quæ facta sunt intel- lecta, conspiciuntur 79; is qui non respicit ad opera, ne ad eam quidem quæ mente comparari potest intelligentiam deducitur. 80, B C Videlicet ebrietatem impietatis causam esse et ori. ginem ; cum menti qua maxime Deus agnosci po- test, tenebras offundat. Manuum autem opera, et quæ in futurum rependentur vices, sunt ignis ille, et cruciatus in inferno paratus ®, lingua perarida exiguæ guttæ levamen expetens, flamma undelibet circumdans, quæ ne æstum quidem in visceribus accensum per aeris respirationem sinit refrige- rari 82. Pro tibicinibus qui aderant, adest gemitus; pro ebrietate immodica, desineratur aquæ gutta : quippe quoniam caro ebriosorum igne in camino cruciatur; pro impudicio spectaculis intersunt pro- funds tenebra ; pro cupiditate irrequieta, irrequie- tus vermis accedit ³ª. Itaque qui in temulentia men- tem suam submergunt, isthæc manuum opera con- siderare non possunt; et quia non prævident cru- ciatus, qui ipsos exspectant, jure ac merito luget illos Scriptura, quasi jam in hæc mala incidissent. Audiant hæc qui loco Evangeliorum in ædibus suis citharas retinent ac lyras. Nimirum ipsos, tanquam si jam periissent, revocat propheta, atque per commiserationem ex charitate ortam exitium corum ac ruinam deflet. et tympanis, et psalmis, vinum bibunt. Lyra autem auro et ebore exornata in alta quapiam ara uti sta- tua quædam ac dæmonum idolum a te reponitur. Atque misera aliqua mulier cum discere debuisset manus ad fusum admovere; eas præ servitutis ne- Rom. 1, 20. Matth. xxv, 41. Luo. codex recentior, quid inest, aut, qui mos est scriptoris, dicta sunt. Aliorum erit ea de re judicium. Marc. IX, 43. tim iidem illi quinque mss., Editi, 157. Τί οὖν ἐστι τὸ λεγόμενον ; Ότι μέθη ἀθεότη 157. Quid igitur sibi vult id quod dictum est ? 153. Fæ, inquit, iis qui cum cithara, et tibiis, D (36) Editi et tres mss. συνωδία. At Combefisii (37) In illis, ἀνθ' ὧν αὐληταί, etc., aut vitii ali- 158. Οὐαὶ, φησίν, οἱ μετὰ κιθάρας, καὶ αὐλῶν, (38) Nostri sex mss., ὁ ἀκοίμητος. Editi, ὁ ἀθά- (39) Editi, οἰκιῶν. At quinque mss., οἴκων Sta

τὴν ἐκ τῆς δουλείας ἀνάγκην ἐπὶ λύραν ἐκτείνειν (40) ἐδιδάχθη παρὰ σοῦ, ἴσως καὶ μισθούς τελέσαντος, τάχα καὶ προαγωγῷ τινι γυναικὶ παραδόντος, ἢ μετὰ τὸ πᾶσαν ἀσέλγειαν ἐν τῷ ἰδίῳ σώματι ἀπαθλῆσαι, ταῖς νέαις προκάθηται τῶν ὁμοίων διδάσκαλος. Ὑπὲρ ἧς σοι ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς κρίσεως διπλοῦν τὸ κοκὸν ἀπαντήσεται, ὧν τε τε αὐτὸς ἀσελγαίνεις, καὶ ὧν ἀθλίαν ψυχὴν διὰ πονηρῶν διδαγμάτων ἀπηλλοτρίωσας τοῦ Θεοῦ. Εἶτα παρίσταται τῇ λύρᾳ καὶ ἐπιβάλλει τοῖς φθόγγοις τὰς χεῖρας· γυμνὸς ὁ πῆχυς, ἀναιδὲς τὸ πρόσωπον. Εἶτα ἐπέστραπται τὸ συμπόσιον ἅπαν, καὶ οἱ ὀφθαλμοὶ πάντων (41) ἐκεῖ φέρονται, καὶ ὦτα ὑποσιωπᾷ τοῖς κρούμασι, καὶ καταστέλλεται μὲν ὁ θόρυβος ἐκεῖ κατασιγάζεται δὲ ὁ γέλως, καὶ τῶν ἀσελ γῶν ῥημάτων ἡ ἅμιλλα. Εφησυχάζουσι (42) δὲ οἱ κατὰ τὸν οἶκον ἅπαντες τῇ ἀκολάστῳ μέλῳδια κατα- Β κηλούμενοι, οὐχ ἡσυχάζει δὲ ἐν τῇ τοῦ Θεοῦ Ἐκκλη- σία, οὔτε ὑποσιωπᾷ ταῖς τοῦ Εὐαγγελίου φωναῖς, ὁ ἐκεῖ σιωπῶν. Εἰκότως. Ὁ γὰρ ἐκεῖ σιωπὴν ἐπιτάσε σων ἐχθρὸς, οὗτος ἐνταῦθα τὸν θόρυβον ὑποβάλλει. Ελεεινὸν θέαμα σώφροσιν ὀφθαλμοῖς, μὴ ἱστουργεῖν γυναῖκα, ἀλλὰ λυρῳδεῖν (43)· μὴ ὑπὸ ἰδίου γνωρίζεσθαι ἀνδρὸς, ἀλλ᾽ ὑπὸ ἄλλων ἀποβλέπεσθαι· πάνδημον (44) εἶναι· μὴ ψαλμὸν ἔδειν ἐξομολογήσεως, ἀλλὰ ᾄσματα πόρνης· μὴ Θεὸν ἱκετεύειν, ἀλλ' ἐπὶ τὴν γέενναν ἐπείγεσθαι· μὴ εἰς Ἐκκλησίαν Θεοῦ (45) σπουδάζειν, ἀλλὰ συνεκβάλλειν ἑαυτῇ καὶ ἑτέρους. Εχθρὰ μὲν ταύτῃ ἔρια· στήμονα δὲ κατάγειν, ἢ κρόκην στρέφειν, οὔτε οἶδεν, οὔτες θέλει. Μεθύουσι δὲ συνοῦσα, τὰ ἐκεί. νων ἐπιτηδεύει. Ουτως ἱστὸν ἀράχνης ὑφαίνουσιν, οἷον ἐν στήμοσί τισι ταῖς ἐντεταμέναις νευραῖς τὰς χεῖρας ἑαυτῶν ἐπιβάλλουσαι, πυκνὰ δὲ τὸ κέντρον οἷον κερκίδα ὧδε καὶ ὧδε μετακομίσασαι, πέρας οὐδὲν τῆς ἐνεργείας ἐπιδεικνύουσι. Τῶν μὲν γὰρ τε χνῶν ὅσαι κατὰ τὸν βίον ἀναγκαῖαι, καὶ τὸ τέλος ὀφ- θαλμοῖς ἐγκείμενόν (46) ἐστιν, οἷον τεκτονικῆς τὸ βά. θρον, οἰκοδομικῆς οἰκία, ναυπηγικῆς τὸ πλοῖον, ὑφαν- τικῆς τὸ ἱμάτιον, χαλκευτικῆς ἡ μάχαιρα· τῶν δὲ ματαιοτεχνιών (47), οἷον κιθαριστικῆς, ἡ ὀρχηστικῆς, ἢ αὐλητικῆς, ἢ ἄλλων τοιούτων, παυσαμένης τῆς ἐνεργείας, τὸ ἔργον (48) συναφανίζεται· καὶ ὄντως, προαγωγῷ τινι γυναικί. προαγωγῷ ταύτην γυναικί. Α' πάντες. ύφησυχάζουν. ουργεῖν. εἶναι πάνδημον μὴ ψαλμόν. πάνδημον εἶναι, πάνδημον εἶναι, σθαι.... Κυρίου. μενον. ἄνεσιν τρυφῆς. τρυφῇ. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. V. A cessitate ad lyram admovere a te edocta est : qul et in aliis mss. et in editis desideratur. Nec ita multo post sex mss., Editi, Ibidem editi, * . mss. 4. mss., tio, sic verterat interpres vetus: Sed ab aliis publicam inspectari meretricem, non modulari, etc., quam in- terpretandi rationem verbis asperrimis reprehendit Combefisius. Neque tamen apte videtur ipse ver- tisse, cum ita scripsit: Publico conventu non con- fessionis psalmum decantari, sed cantilenas meretri- cias. Nam ex eo, si viveret, libens quærerem quid sibi velit vox ad quam virum peritissimum constat non attendisse. Vident enim omnes eum in- C D fortasse et mercedem persolvisti, qui fortasse et ipsam cuipiam mulieri lenæ tradidisti : quæ postea- quam in proprio corpore libidinem omnom explevit, præsidet mulieribus junioribus, operum similium magistra. Mulieris hujus gratia in die ju- dicii duplicem daturus es pœnam: tum quod ipse lascivus es, tum quod per improba documenta ani- mam infelicem a Deo abalienasti. Deinde astat cum lyra, admovetque manus ad sonos depromendos ; nudus apparet cubitus, vultus impudens conspici- tur. Tum convertitur convivium omne; conjiciun- tur illuc omnium oculi; aures tacitæ sono pulsati instrumenti præbentur. Atque ut illic cohibetur tumultus, ita quoque risui ac verborum lascivorum certamini silentium injungitur. Favent autem omnes et acquiescunt in domo, impura ista modulatione inescati: sed in Ecclesia Dei non conticescit,neque vocem Evangelii silentio audit, qui illic silet. Nec mirum. Nam inimicus qui ibi indicit silentium,ille tumultum et perturbationem hic suggerit. Castis oculis et pudicis spectaculum est miserabile, mu- lierem texturæ non operam dare, sed lyra canere : non a proprio viro cognosci, sed respici ab aliis quasi esset mulier publica ; non confessionis psal- mum decantare, sed cantilenas meretricias; non Deo supplicare, sed properare ad gehennam ; non ad Ecclesiam Dei studiose contendere, sed secum et alios inde avocare. Huic invisæ sunt lanæ, atque deducere stamen, aut tramam intorquere neque scit, neque vult. Sed quia versatur cum temulentis, eorum studia sectatur. Ordiuntur utique araneam telam. Nimirum ad fides contentas quasi ad stamina quædam manus guas admoventes, et lyræ centrum quasi radium huc et illuc crebro transferentes, nul- lum operis sui finem ostendunt. Verum enim vero finis artium quarumcunque quæ ae hanc vitam tra- ducendam sunt necessariæ, oculis spectandus obji- citur. Exempli causa artis lignariæ finis scamnum est : architectonices, domus: artis compingenda- rum navium, navigium ipsum: textrinæ, vestis : terpretatum esse, quasi simpliciter scriptum esset, Hinc facile mibi persuaderi posset, duas has voces, e margine in textum irrepsisse, nec aliud quidquam esse, quam superiorum verborum declarationem. Libra- rii igitur, quasi vererentur ne quis a mente scri- ptoris deflecteret, primum in ora libri addiderant illud, ut moneretur lector mulierem quæ ab aliis conspicitur, ipsam cujuscunque viri mulierem esse, et ad omnia paratissimam : sed pos- tea idipsum contextui assutum est. non recte. Statim Reg. secundus et uterque Colbertinus, Alii mss. et editi, (40) Sic Reg quartus. Illud, ἐπὶ λύραν ἐκτείνειν, (41) Sic uterque Colb. et Reg. secundus. Alii tres (42) Veteres duo libri, εφησυχάζουσι. Nostra edi- (43) Colbertinus primus secundis curis, ἀλλὰ λυρ (44) Illa, ὑπὸ ἄλλων ἀποβλέπεσθαι πάνδημον, etc., (45) Veteres aliquot libri, ἐπὶ τὴν γέενναν πέμπε- (46) Habent mss. nonnulli, εκκείμενον pro εγκεί (47) Editi, ματαιοτεχνιών. Αt mss., ματαιοτέχνων, (48) Antiqui tres libri τὸ ἔργον τούτων, horum opus.

τὴν ἐκ τῆς δουλείας ἀνάγκην ἐπὶ λύραν ἐκτείνειν (40) ἐδιδάχθη παρὰ σοῦ, ἴσως καὶ μισθούς τελέσαντος, τάχα καὶ προαγωγῷ τινι γυναικὶ παραδόντος, ἢ μετὰ τὸ πᾶσαν ἀσέλγειαν ἐν τῷ ἰδίῳ σώματι ἀπαθλῆσαι, ταῖς νέαις προκάθηται τῶν ὁμοίων διδάσκαλος. Ὑπὲρ ἧς σοι ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς κρίσεως διπλοῦν τὸ κοκὸν ἀπαντήσεται, ὧν τε τε αὐτὸς ἀσελγαίνεις, καὶ ὧν ἀθλίαν ψυχὴν διὰ πονηρῶν διδαγμάτων ἀπηλλοτρίωσας τοῦ Θεοῦ. Εἶτα παρίσταται τῇ λύρᾳ καὶ ἐπιβάλλει τοῖς φθόγγοις τὰς χεῖρας· γυμνὸς ὁ πῆχυς, ἀναιδὲς τὸ πρόσωπον. Εἶτα ἐπέστραπται τὸ συμπόσιον ἅπαν, καὶ οἱ ὀφθαλμοὶ πάντων (41) ἐκεῖ φέρονται, καὶ ὦτα ὑποσιωπᾷ τοῖς κρούμασι, καὶ καταστέλλεται μὲν ὁ θόρυβος ἐκεῖ κατασιγάζεται δὲ ὁ γέλως, καὶ τῶν ἀσελ γῶν ῥημάτων ἡ ἅμιλλα. Εφησυχάζουσι (42) δὲ οἱ κατὰ τὸν οἶκον ἅπαντες τῇ ἀκολάστῳ μέλῳδια κατα- Β κηλούμενοι, οὐχ ἡσυχάζει δὲ ἐν τῇ τοῦ Θεοῦ Ἐκκλη- σία, οὔτε ὑποσιωπᾷ ταῖς τοῦ Εὐαγγελίου φωναῖς, ὁ ἐκεῖ σιωπῶν. Εἰκότως. Ὁ γὰρ ἐκεῖ σιωπὴν ἐπιτάσε σων ἐχθρὸς, οὗτος ἐνταῦθα τὸν θόρυβον ὑποβάλλει. Ελεεινὸν θέαμα σώφροσιν ὀφθαλμοῖς, μὴ ἱστουργεῖν γυναῖκα, ἀλλὰ λυρῳδεῖν (43)· μὴ ὑπὸ ἰδίου γνωρίζεσθαι ἀνδρὸς, ἀλλ᾽ ὑπὸ ἄλλων ἀποβλέπεσθαι· πάνδημον (44) εἶναι· μὴ ψαλμὸν ἔδειν ἐξομολογήσεως, ἀλλὰ ᾄσματα πόρνης· μὴ Θεὸν ἱκετεύειν, ἀλλ' ἐπὶ τὴν γέενναν ἐπείγεσθαι· μὴ εἰς Ἐκκλησίαν Θεοῦ (45) σπουδάζειν, ἀλλὰ συνεκβάλλειν ἑαυτῇ καὶ ἑτέρους. Εχθρὰ μὲν ταύτῃ ἔρια· στήμονα δὲ κατάγειν, ἢ κρόκην στρέφειν, οὔτε οἶδεν, οὔτες θέλει. Μεθύουσι δὲ συνοῦσα, τὰ ἐκεί. νων ἐπιτηδεύει. Ουτως ἱστὸν ἀράχνης ὑφαίνουσιν, οἷον ἐν στήμοσί τισι ταῖς ἐντεταμέναις νευραῖς τὰς χεῖρας ἑαυτῶν ἐπιβάλλουσαι, πυκνὰ δὲ τὸ κέντρον οἷον κερκίδα ὧδε καὶ ὧδε μετακομίσασαι, πέρας οὐδὲν τῆς ἐνεργείας ἐπιδεικνύουσι. Τῶν μὲν γὰρ τε χνῶν ὅσαι κατὰ τὸν βίον ἀναγκαῖαι, καὶ τὸ τέλος ὀφ- θαλμοῖς ἐγκείμενόν (46) ἐστιν, οἷον τεκτονικῆς τὸ βά. θρον, οἰκοδομικῆς οἰκία, ναυπηγικῆς τὸ πλοῖον, ὑφαν- τικῆς τὸ ἱμάτιον, χαλκευτικῆς ἡ μάχαιρα· τῶν δὲ ματαιοτεχνιών (47), οἷον κιθαριστικῆς, ἡ ὀρχηστικῆς, ἢ αὐλητικῆς, ἢ ἄλλων τοιούτων, παυσαμένης τῆς ἐνεργείας, τὸ ἔργον (48) συναφανίζεται· καὶ ὄντως, προαγωγῷ τινι γυναικί. προαγωγῷ ταύτην γυναικί. Α' πάντες. ύφησυχάζουν. ουργεῖν. εἶναι πάνδημον μὴ ψαλμόν. πάνδημον εἶναι, πάνδημον εἶναι, σθαι.... Κυρίου. μενον. ἄνεσιν τρυφῆς. τρυφῇ. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. V. A cessitate ad lyram admovere a te edocta est : qul et in aliis mss. et in editis desideratur. Nec ita multo post sex mss., Editi, Ibidem editi, * . mss. 4. mss., tio, sic verterat interpres vetus: Sed ab aliis publicam inspectari meretricem, non modulari, etc., quam in- terpretandi rationem verbis asperrimis reprehendit Combefisius. Neque tamen apte videtur ipse ver- tisse, cum ita scripsit: Publico conventu non con- fessionis psalmum decantari, sed cantilenas meretri- cias. Nam ex eo, si viveret, libens quærerem quid sibi velit vox ad quam virum peritissimum constat non attendisse. Vident enim omnes eum in- C D fortasse et mercedem persolvisti, qui fortasse et ipsam cuipiam mulieri lenæ tradidisti : quæ postea- quam in proprio corpore libidinem omnom explevit, præsidet mulieribus junioribus, operum similium magistra. Mulieris hujus gratia in die ju- dicii duplicem daturus es pœnam: tum quod ipse lascivus es, tum quod per improba documenta ani- mam infelicem a Deo abalienasti. Deinde astat cum lyra, admovetque manus ad sonos depromendos ; nudus apparet cubitus, vultus impudens conspici- tur. Tum convertitur convivium omne; conjiciun- tur illuc omnium oculi; aures tacitæ sono pulsati instrumenti præbentur. Atque ut illic cohibetur tumultus, ita quoque risui ac verborum lascivorum certamini silentium injungitur. Favent autem omnes et acquiescunt in domo, impura ista modulatione inescati: sed in Ecclesia Dei non conticescit,neque vocem Evangelii silentio audit, qui illic silet. Nec mirum. Nam inimicus qui ibi indicit silentium,ille tumultum et perturbationem hic suggerit. Castis oculis et pudicis spectaculum est miserabile, mu- lierem texturæ non operam dare, sed lyra canere : non a proprio viro cognosci, sed respici ab aliis quasi esset mulier publica ; non confessionis psal- mum decantare, sed cantilenas meretricias; non Deo supplicare, sed properare ad gehennam ; non ad Ecclesiam Dei studiose contendere, sed secum et alios inde avocare. Huic invisæ sunt lanæ, atque deducere stamen, aut tramam intorquere neque scit, neque vult. Sed quia versatur cum temulentis, eorum studia sectatur. Ordiuntur utique araneam telam. Nimirum ad fides contentas quasi ad stamina quædam manus guas admoventes, et lyræ centrum quasi radium huc et illuc crebro transferentes, nul- lum operis sui finem ostendunt. Verum enim vero finis artium quarumcunque quæ ae hanc vitam tra- ducendam sunt necessariæ, oculis spectandus obji- citur. Exempli causa artis lignariæ finis scamnum est : architectonices, domus: artis compingenda- rum navium, navigium ipsum: textrinæ, vestis : terpretatum esse, quasi simpliciter scriptum esset, Hinc facile mibi persuaderi posset, duas has voces, e margine in textum irrepsisse, nec aliud quidquam esse, quam superiorum verborum declarationem. Libra- rii igitur, quasi vererentur ne quis a mente scri- ptoris deflecteret, primum in ora libri addiderant illud, ut moneretur lector mulierem quæ ab aliis conspicitur, ipsam cujuscunque viri mulierem esse, et ad omnia paratissimam : sed pos- tea idipsum contextui assutum est. non recte. Statim Reg. secundus et uterque Colbertinus, Alii mss. et editi, (40) Sic Reg quartus. Illud, ἐπὶ λύραν ἐκτείνειν, (41) Sic uterque Colb. et Reg. secundus. Alii tres (42) Veteres duo libri, εφησυχάζουσι. Nostra edi- (43) Colbertinus primus secundis curis, ἀλλὰ λυρ (44) Illa, ὑπὸ ἄλλων ἀποβλέπεσθαι πάνδημον, etc., (45) Veteres aliquot libri, ἐπὶ τὴν γέενναν πέμπε- (46) Habent mss. nonnulli, εκκείμενον pro εγκεί (47) Editi, ματαιοτεχνιών. Αt mss., ματαιοτέχνων, (48) Antiqui tres libri τὸ ἔργον τούτων, horum opus.

ώλεια. Ταῦτα τοῖς διὰ πολλὴν ἄνεσιν τρυφῆς χρωμέ νοις παρὰ δεῖπνον, ἤτοι συνεχῶς, ἢ ἐν οἷς ὑπολαμ βάνουσι καιροῖς εὐφροσύνης γάμων, ἢ ἐστιάσεων, αὐλοῖς καὶ κιθάραις, καὶ χοροῖς, ἀναγκαίως ἡμῖν ἐξ- ἡτασται (49), ἵνα τὴν ἐκ τοῦ θείου λόγου διαβολὴν πρὸς τὰς τοιαύτας ἐπιτηδεύσεις καταμαθόντες, φόβῳ τῶν ἐπηρτημένων δεινῶν, πρὸς γοῦν τὸ ἐφεξῆς τὴν που νηρὰν τοῦ βίου ὑμῶν συνήθειαν εἰς τὸ βέλτιον μετα- βάλητε (50). "Εστι δὲ καὶ τὴν διάνοιαν τῶν ῥητῶν καθ᾿ ἑτέραν ἐκδοχὴν βασανίσαντας, εὑρεῖν τι καὶ ἕτε ρον ὠφελοῦν ἡμῶν τὰς ψυχάς. Α κατὰ τὴν ἀποστολικὴν φωνὴν, τὸ τέλος τούτων ἀπ- Β τὸ σίκερα διώκοντες. Τουτέστιν, οἱ ἅμα τῷ λυθῆναι αὐτοῖς τὸν ἐκ τῆς ἀγνοίας σκότον διὰ τῆς εἰς θεογνωσ σίαν εἰσαγωγῆς, ἀνατείλαντος αὐτοῖς τοῦ ἡλίου τῆς δικαιοσύνης, ἀντὶ τῶν προτέρων ἀνόμων καὶ ἀσε βῶν (51) θεοσεβεῖς χρηματίσαντες, καὶ ἐγκαταλεγέν τες Εκκλησίᾳ Θεοῦ· οὕτως ὑπὸ τῶν παθῶν τῆς σαρ κὸς κατακρατούμενοι, ὥστε ἐξίστασθαι τῶν λογισμῶν καὶ ἀνατρέπεσθαι εξίσου τοῖς ὑπὸ μέθης εσκοτισμέ νοις. Τοὺς οὖν τοιούτους ὁ λόγος ταλανίζει, τοὺς μετὰ τὴν τοῦ Θεοῦ διδασκαλίαν ἐπιδιδόντας ἑαυτοὺς μέθη παθῶν. Οίδε γὰρ μεθύοντας καὶ χωρὶς οἴνου πολλά- κις, ὁ λέγων· Οὐαὶ οἱ μεθύοντες ἄνευ οἴνου. Ωστ περ γαρ ὁ οἶνος πλείων τῆς χρείας ἢ τῆς δυνάμεως δ τοῦ πίνοντος εἰσρυεὶς, σκότωσιν επάγειν τῷ λογισμῷ πέφυκεν· οὕτω καὶ πάθη ἐπιθυμίας, ἢ λύπης, ἢ θυ μοῦ, κατακρατήσαντα τοῦ λογισμοῦ, ἔκφρονας ποιεῖ, τοὺς ὑπ᾽ αὐτῶν κατεχομένους. "Αθλιοι οὖν καὶ τρισ άθλιοι οἱ μὴ μόνον ἀρχομένου τοῦ βίου τῇ μέθῃ βε βαπτισμένοι, ἀλλὰ καὶ μένοντες τὸ ὀψέ· τουτέστιν, οἱ μέχρι τῶν δυσμῶν τῆς ζωῆς πάθεσιν ἑαυτοὺς παρα- πέμποντες. Καθ' ἕνα μὲν οὖν τρόπον ὁ ἐκ τῆς ἐπισ γνώσεως τοῦ Θεοῦ φωτισμὸς ἐγγινομενος ταῖς καρ- δίαις πρωία λέγεται· καθ᾿ ἕτερον δὲ, καθ᾿ ὃν (52) ἀρ χόμεθα τῆς λογικῆς ζωῆς, συμπληρωθέντος τοῦ λό γου. Καθ' ἑκάτερον γὰρ σκοτία νύξ ὁ πρότερον βίος, ἤτοι τοῦ λόγου μήπω τετελειωμένου, καὶ τῆς ψυχῆς ἐν ἀλογία βεβαπτισμένης, ἢ διὰ τὴν ἀπὸ Θεοῦ ἀλλο τρίωσιν, σκότῳ βαθεῖ τῆς διανοίας κεκαλυμμένης. βέλτιον μεταβάλλεται, ἀνομιῶν καὶ ἀσεβειῶν, οἱ ἄρτι τὴν ἐκ τῆς νεότητος ἄνοιαν (53) ἀποθέμενοι, καὶ ἀντὶ τοῦ διὰ τῆς τοῦ λόγου δυνάμεως εὐτόνως καταπαλαίειν τὰ πάθη, ἀνατρεπόμενοι παρ' αὐτῶν, καὶ οἷόν τινα μέθην τὰ πάθη μεταδιώκοντες. Ταλα- εἰς ἐκκλησίαν. μήπω. μήποτε. ταλανέστατοι. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. artis ferrari, gladius. Sed quod ad artes vanas pertinet, ceu sunt artes citharam pulsandi,vel sal- tandi, vel tibia canendi, vel altarum id genus : de- sinente ipsa actione, simul quoque opus ipsum perit: et vero, juxta apostolicam vocem, horum fnis est interitus ss. Hæc a nobis necessario inqui- sita sunt adversus eos, qui ob plurimam in voluptate capienda mollitiem per cænam, sive temporibus, ut putant, hilaritatis et lætitiæ, nuptiarum scilicet aut epularum, tibias citharasque et choros adhibent ut cum a divina Scriptura reprehendi vituperarique ejusmodi studia noveritis, timore impendentium malorum, certe in posterum flagitiosam vitæ vestræ consuetudinem in melius permu- tetis. Sed si rursus verborum horum intelligentiam juxta aliam acceptionem diligenter perscrutemur, etiam aliud quidpiam animabus nostris opportunum et utile invenire possumus. B persequuntur. Hoc est, væ iis, qui simul atque igno- rantiæ tenebræ introductione cognitionis Dei dis- cussæ sunt, exorto ipsis Sole justitiæ cum prius scelerati et impii essent, jam pii ac religiosi au- diunt, atque in Dei Ecclesiam admittuntur, et ta- men sic carnis vitiis vincuntur, ut de mente deji- ciantur ac deturbentur; perinde atque illi qui præ ebrietate sunt obcæcati. Tales igitur miseros deflet Scriptura, qui post acceptam Dei doctrinam sese libidinum ac cupiditatum ebrietati dedunt. Novit aiquidem esse qui se absque vino plerumque in- ebrient,cum dicat: Væ qui ebrii estis absque vino 84. Quemadmodum enim vinum ultra necessitatem aut bibentis facultatem haustum rationi consuevit te- nebras obducere : sic etiam affectiones cupiditatis, aut tristitiæ aut iræ, cum in mentem dominatum C habuerint, eos qui ipsis sunt obnoxii, efficiunt amentes. Miseri igitur, imo ter miseri, qui se non solum ineunte vita in temulentiam immergunt, sed etiam exspectant vesperam ; id est, qui ad usque vitæ occasum cupiditatibus ac vitiis se ipsi addi- cunt. Et quidem uno modo illustratio ex Dei cogni- tione in cordibus enascens, mane vocatur: sed hoc idem fit alio modo, juxta quem, constituta jam et perfecta ratione, vitam rationalem auspicamur.Nam utrovis modo vita prior caligo atque nox est; sive nondum absoluta perfectaque ratio sit, et anima immersa sit in dementia, sive mens ob suam a Deo abalienationem profundis tenebris velata sit et obtecta. juventutis insipientia recens exuta cum turbulentos D animi motus rationis vi strenue oppugnare debe- rent, ab iis contra subvertuntur,vitiaque ceu quam- dam ebrietatem sectantur.Isti plane miserrimi qui Philipp. III, 19. Isa. XXVIII. corrupte. At uterque Combef. et alii quatuor mss. uti in contextu, recte. duo cum editis, loco priorum scelerum atque impietatum. Statim mss. nonnulli, quanto post quatuor mss., Editi, multo infra Reg. quartus, 159. Væ, inquit, iis qui mane surgunt, et siceram 159. Οὐαὶ, φησὶν, οἱ ἐγειρόμενοι τὸ πρωί, καὶ 160. Itaque Væ iis, qui surgunt mane, id est qui (49) Editi, εξετάσθη. At sex mss., ἑξήτασται. (5) Editio nostra, βίου ἡμῶν συνήθειαν εἰς τὸ (51) Veteres quatuor libri ita, ut edidimus. Alli 160. Οὐαὶ οὖν οἱ εγειρόμενοι τὸ πρωί, τουτέστιν (52) Antiqui sex libri, καθ᾽ ὅν. Editi, καθό. Ali- (53) Editi, ἄγνοιαν. At mss. sex, ἄνοιαν. Nec ita

ώλεια. Ταῦτα τοῖς διὰ πολλὴν ἄνεσιν τρυφῆς χρωμέ νοις παρὰ δεῖπνον, ἤτοι συνεχῶς, ἢ ἐν οἷς ὑπολαμ βάνουσι καιροῖς εὐφροσύνης γάμων, ἢ ἐστιάσεων, αὐλοῖς καὶ κιθάραις, καὶ χοροῖς, ἀναγκαίως ἡμῖν ἐξ- ἡτασται (49), ἵνα τὴν ἐκ τοῦ θείου λόγου διαβολὴν πρὸς τὰς τοιαύτας ἐπιτηδεύσεις καταμαθόντες, φόβῳ τῶν ἐπηρτημένων δεινῶν, πρὸς γοῦν τὸ ἐφεξῆς τὴν που νηρὰν τοῦ βίου ὑμῶν συνήθειαν εἰς τὸ βέλτιον μετα- βάλητε (50). "Εστι δὲ καὶ τὴν διάνοιαν τῶν ῥητῶν καθ᾿ ἑτέραν ἐκδοχὴν βασανίσαντας, εὑρεῖν τι καὶ ἕτε ρον ὠφελοῦν ἡμῶν τὰς ψυχάς. Α κατὰ τὴν ἀποστολικὴν φωνὴν, τὸ τέλος τούτων ἀπ- Β τὸ σίκερα διώκοντες. Τουτέστιν, οἱ ἅμα τῷ λυθῆναι αὐτοῖς τὸν ἐκ τῆς ἀγνοίας σκότον διὰ τῆς εἰς θεογνωσ σίαν εἰσαγωγῆς, ἀνατείλαντος αὐτοῖς τοῦ ἡλίου τῆς δικαιοσύνης, ἀντὶ τῶν προτέρων ἀνόμων καὶ ἀσε βῶν (51) θεοσεβεῖς χρηματίσαντες, καὶ ἐγκαταλεγέν τες Εκκλησίᾳ Θεοῦ· οὕτως ὑπὸ τῶν παθῶν τῆς σαρ κὸς κατακρατούμενοι, ὥστε ἐξίστασθαι τῶν λογισμῶν καὶ ἀνατρέπεσθαι εξίσου τοῖς ὑπὸ μέθης εσκοτισμέ νοις. Τοὺς οὖν τοιούτους ὁ λόγος ταλανίζει, τοὺς μετὰ τὴν τοῦ Θεοῦ διδασκαλίαν ἐπιδιδόντας ἑαυτοὺς μέθη παθῶν. Οίδε γὰρ μεθύοντας καὶ χωρὶς οἴνου πολλά- κις, ὁ λέγων· Οὐαὶ οἱ μεθύοντες ἄνευ οἴνου. Ωστ περ γαρ ὁ οἶνος πλείων τῆς χρείας ἢ τῆς δυνάμεως δ τοῦ πίνοντος εἰσρυεὶς, σκότωσιν επάγειν τῷ λογισμῷ πέφυκεν· οὕτω καὶ πάθη ἐπιθυμίας, ἢ λύπης, ἢ θυ μοῦ, κατακρατήσαντα τοῦ λογισμοῦ, ἔκφρονας ποιεῖ, τοὺς ὑπ᾽ αὐτῶν κατεχομένους. "Αθλιοι οὖν καὶ τρισ άθλιοι οἱ μὴ μόνον ἀρχομένου τοῦ βίου τῇ μέθῃ βε βαπτισμένοι, ἀλλὰ καὶ μένοντες τὸ ὀψέ· τουτέστιν, οἱ μέχρι τῶν δυσμῶν τῆς ζωῆς πάθεσιν ἑαυτοὺς παρα- πέμποντες. Καθ' ἕνα μὲν οὖν τρόπον ὁ ἐκ τῆς ἐπισ γνώσεως τοῦ Θεοῦ φωτισμὸς ἐγγινομενος ταῖς καρ- δίαις πρωία λέγεται· καθ᾿ ἕτερον δὲ, καθ᾿ ὃν (52) ἀρ χόμεθα τῆς λογικῆς ζωῆς, συμπληρωθέντος τοῦ λό γου. Καθ' ἑκάτερον γὰρ σκοτία νύξ ὁ πρότερον βίος, ἤτοι τοῦ λόγου μήπω τετελειωμένου, καὶ τῆς ψυχῆς ἐν ἀλογία βεβαπτισμένης, ἢ διὰ τὴν ἀπὸ Θεοῦ ἀλλο τρίωσιν, σκότῳ βαθεῖ τῆς διανοίας κεκαλυμμένης. βέλτιον μεταβάλλεται, ἀνομιῶν καὶ ἀσεβειῶν, οἱ ἄρτι τὴν ἐκ τῆς νεότητος ἄνοιαν (53) ἀποθέμενοι, καὶ ἀντὶ τοῦ διὰ τῆς τοῦ λόγου δυνάμεως εὐτόνως καταπαλαίειν τὰ πάθη, ἀνατρεπόμενοι παρ' αὐτῶν, καὶ οἷόν τινα μέθην τὰ πάθη μεταδιώκοντες. Ταλα- εἰς ἐκκλησίαν. μήπω. μήποτε. ταλανέστατοι. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. artis ferrari, gladius. Sed quod ad artes vanas pertinet, ceu sunt artes citharam pulsandi,vel sal- tandi, vel tibia canendi, vel altarum id genus : de- sinente ipsa actione, simul quoque opus ipsum perit: et vero, juxta apostolicam vocem, horum fnis est interitus ss. Hæc a nobis necessario inqui- sita sunt adversus eos, qui ob plurimam in voluptate capienda mollitiem per cænam, sive temporibus, ut putant, hilaritatis et lætitiæ, nuptiarum scilicet aut epularum, tibias citharasque et choros adhibent ut cum a divina Scriptura reprehendi vituperarique ejusmodi studia noveritis, timore impendentium malorum, certe in posterum flagitiosam vitæ vestræ consuetudinem in melius permu- tetis. Sed si rursus verborum horum intelligentiam juxta aliam acceptionem diligenter perscrutemur, etiam aliud quidpiam animabus nostris opportunum et utile invenire possumus. B persequuntur. Hoc est, væ iis, qui simul atque igno- rantiæ tenebræ introductione cognitionis Dei dis- cussæ sunt, exorto ipsis Sole justitiæ cum prius scelerati et impii essent, jam pii ac religiosi au- diunt, atque in Dei Ecclesiam admittuntur, et ta- men sic carnis vitiis vincuntur, ut de mente deji- ciantur ac deturbentur; perinde atque illi qui præ ebrietate sunt obcæcati. Tales igitur miseros deflet Scriptura, qui post acceptam Dei doctrinam sese libidinum ac cupiditatum ebrietati dedunt. Novit aiquidem esse qui se absque vino plerumque in- ebrient,cum dicat: Væ qui ebrii estis absque vino 84. Quemadmodum enim vinum ultra necessitatem aut bibentis facultatem haustum rationi consuevit te- nebras obducere : sic etiam affectiones cupiditatis, aut tristitiæ aut iræ, cum in mentem dominatum C habuerint, eos qui ipsis sunt obnoxii, efficiunt amentes. Miseri igitur, imo ter miseri, qui se non solum ineunte vita in temulentiam immergunt, sed etiam exspectant vesperam ; id est, qui ad usque vitæ occasum cupiditatibus ac vitiis se ipsi addi- cunt. Et quidem uno modo illustratio ex Dei cogni- tione in cordibus enascens, mane vocatur: sed hoc idem fit alio modo, juxta quem, constituta jam et perfecta ratione, vitam rationalem auspicamur.Nam utrovis modo vita prior caligo atque nox est; sive nondum absoluta perfectaque ratio sit, et anima immersa sit in dementia, sive mens ob suam a Deo abalienationem profundis tenebris velata sit et obtecta. juventutis insipientia recens exuta cum turbulentos D animi motus rationis vi strenue oppugnare debe- rent, ab iis contra subvertuntur,vitiaque ceu quam- dam ebrietatem sectantur.Isti plane miserrimi qui Philipp. III, 19. Isa. XXVIII. corrupte. At uterque Combef. et alii quatuor mss. uti in contextu, recte. duo cum editis, loco priorum scelerum atque impietatum. Statim mss. nonnulli, quanto post quatuor mss., Editi, multo infra Reg. quartus, 159. Væ, inquit, iis qui mane surgunt, et siceram 159. Οὐαὶ, φησὶν, οἱ ἐγειρόμενοι τὸ πρωί, καὶ 160. Itaque Væ iis, qui surgunt mane, id est qui (49) Editi, εξετάσθη. At sex mss., ἑξήτασται. (5) Editio nostra, βίου ἡμῶν συνήθειαν εἰς τὸ (51) Veteres quatuor libri ita, ut edidimus. Alli 160. Οὐαὶ οὖν οἱ εγειρόμενοι τὸ πρωί, τουτέστιν (52) Antiqui sex libri, καθ᾽ ὅν. Editi, καθό. Ali- (53) Editi, ἄγνοιαν. At mss. sex, ἄνοιαν. Nec ita

νώτατοι μὲν γὰρ οἱ, ἀρχομένου τοῦ βίου, καὶ λήγον- Α τος, τῆς τοιαύτης μέθης μὴ ἀπολήγοντες. Διαφορα? δὲ πολλαὶ τῶν μεθυόντων. Οἱ μὲν γὰρ εὐθὺς μετὰ τὸν ὄρθρον τῆς μέθης ἐπαύσαντο, οἱ δὲ ἐπὶ μικρὸν προελθόντες έληξαν, οἱ δὲ ἐπὶ πλεῖον παρέτειναν (54). Καλὸν μὲν οὖν τὸ, ἅμα τῷ ἐγερθῆναι, ζητῆσαι τὸ νησ φαλίως ζῆσαι καὶ ἱερατικῶς, ἵνα ἄξιοι γενώμεθα τῆς εἰς τὰ ἅγια εἰσόδου, οἶκον καὶ σίκερα μὴ πίνοντες. Γέγραπται γάρ · Καὶ ἐλάλησε Κύριος τῷ ᾿Ααρών, λέγων· Οἶνον καὶ σίκερα οὐ μὴ πίεσθε, σύ, καὶ οἱ υἱοί σου μετὰ σοῦ, ἡνίκα ἂν εἰσπορεύησθε εἰς τὴν σκηνὴν τοῦ μαρτυρίου. Ἐπεὶ δὲ δύσκολον ἐν ἀνθρώπου φύσει κατορθωθῆναι τὸ ἀναμάρτητον· Δεύ τερος, φησί, πλοῦς (55) εὐθὺς μετὰ τὴν πρωίαν ἀνα στῆναι ἀπὸ τῆς μέθης. Τῶν δὲ χρονιζόντων ἐν οἴνοις, καὶ τῶν ζητούντων που πότοι γίνονται, ἄσχολος ἐστιν ἡ διάνοια περὶ τὴν τούτων ἔρευναν, ὥστε μὴ δύνασθαι ἐμβλέπειν τοῖς ἔργοις Κυρίου μηδὲ κατανοεῖν τὰ ἔργα τῶν χειρῶν αὐτοῦ. Ἀλλὰ κιθάρα καὶ ψαλτήριον τὴν μέθης αὐτοῖς συνεπιτείνει, τὰ εὑρήματα τοῦ Ἰου βάλ, τοῦ ἐκ τῆς γενεαλογίας Κάϊν καθήκοντος· Ἔλαβε γὰρ ἑαυτῷ, φησί. Λάμεχ δύο γυναῖκας · ὄνομα τῇ μιᾷ, 'Αδδὰ, καὶ ὄνομα τῇ δευτέρα, Σελ λά. Καὶ ἔτεκεν ᾿Αδδὰ τὸν Ἰωβήλ. Οὗτος ἦν πα τὴρ (56) οἰκούντων ἐν σκηναῖς κτηνοτρόφων. Καὶ ὄνομα τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ Ιουβάλ· οὗτος ἦν ὁ κατα δείξας ψαλτήριον καὶ κιθάραν. Τοιαύτης ἦν κιθά ρας καὶ μουσικῆς ὁ Λάβαν οἰκεῖος, μεθ᾿ ἧς ἐβούλετο παραπέμπειν τὸν Ἰακώβ. Εἰ γὰρ ἀνήγγειλάς μοι, ἐξαπέστειλα ἄν σε μετὰ εὐφροσύνης, καὶ μετὰ μουσικῶν τυμπάνων καὶ κιθάρας. Αλλ' ἀπεδί- δρασκεν ὁ πατριάρχης, ὡς ἐμπόδιον οὖσαν πρὸς τὸ ἐμβλέπειν τοῖς ἔργοις Κυρίας, καὶ κατανοεῖν τὰ ἔργα τῶν χειρῶν αὐτοῦ. Εx- νισμοῦ τῆς εἰκόνος, σάλπιγγος, καὶ σύριγγος, και για θάρας, καὶ σαμβύκης, και ψαλτηρίου, συμφωνίας, καὶ παντὸς γένους μουσικών συνηχούντων, οἱ μὲν λαοί, καὶ αἱ φυλαί, καὶ αἱ γλῶσσαι κατέπιπτον· οἱ δε τὸν Βαβυλώνιον οἶνον πίνειν πόῤῥωθεν (57) μὴ ἀνασχόμενοι, καὶ τὴν τροφὴν βδελυξάμενοι τῆς βασι λικῆς τραπέζης, οὔτε πεσόντες προσεκύνησαν, καὶ κατεφρόνησαν πάσης ἀνθρωπίνης δυναστείας, καὶ αὐτὴν δὲ κατέσβεσαν τὴν δύναμιν τοῦ πυρός. Εἰ δὲ ἁμάρτημά ἐστι τὸ μὴ βλέπειν τὰ ἔργα Κυρίου, καὶ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν αὐτοῦ μὴ κατανοεῖν, ἐπάρωμεν τοὺς ὀφθαλμοὺς τῆς διανοίας ἡμῶν, καὶ (58) εἰδῶμεν τοὺς δημιουργικούς λόγους τῶν ἔργων τοῦ Θεοῦ, καὶ τοῦ μεγέθους τῆς καλλονῆς τῶν κτισμάτων, ἀνάλογον ΧΧΧΙ, 27. έτεινον. νηφαλίως ζή- σα:. νηφαλίως ζῆν. πλους, οὖν τοῦ μέσου τυχεῖν ἄκρως χαλεπὸν, κατὰ τὸν δεύ τερον, φασί, πλοῦν, τὰ ἐλάχιστα ληπτέον τῶν κακῶν, ἀναστῆναι. ἀπο- στῆναι. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. V. ineunte et desinente vita non supersedent ab ejus- modi temulentia. Ebrii autem multiplicis sunt ge- neris. Alii enim statim post auroræ ortum desie- runt ab ebrietate; alii paululum progredientes, fecerunt finem ; alii diutius eam prorogarunt. pedit igitur, ut, statim atque experrecti sumus, sobrie et sacerdotum more vitam degere studea- mus; quoefficiamur digni, qui ingrediamur sancta, vinum et siceram non bibentes. Scriptum naïque est : Et locutus est Dominus ad Aaron, dicens: Vi- nam et siceram non bibetis, tu, et filii tui lecum, cum intrabitis in tabernaculum testimonii 85. Quoniam autem difficile est peccatum non admitti in natura humana, dicit: Navigatio secunda est illico post diluculum ab ebrietate exsurgere. Sed qui immo- rantur in vinis, ac sciscitantur ubi potationes flant, B eorum animus sic in iis investigandis occupatur, ut opera Domini inspicere, aut opera manuum ejus considerare non queat. Imo eorum ebrietatem adaugent cithara et psalterium: quæ inventa sunt Jubalis, qui ex Caini genere ortum habet. Accepit enim sibi, inquit, Lamech duas uxores: nomen uni Alda, et nomen alteri Sella. Et peperit Adda Jobel. Hie erat pater habitantium in lentoriis, pascentium pecora. Et nomen fratri ejus, Jubal. Hic fuit qui adinvenit psalterium et citharam 8. Citharæ ac mu- sices istiusmodi fuit amantior Laban, quacum Ja-, cob deducere volebat. Si enim indicasses mihi, dimt sissem te cum lætitia, et cum musicis, tympanis et cithara ª¹. Sed patriarcha aversatus est musicam, ut quæ impedimento sibi futura esset, quominus inspiceret opera Domini, et opora manuum ejus C x, 9. Gen. IV, 19-21. Gen. ss Levit. Haud procul quinque mss., Editi ab aliis aliter usurpatum esse, patet ex Ari- stotele Ethic. lib. 11, cap. 8. Ejus hæc sunt; 'Emi Itaque difficile cum sit medium plane attingere, per D consideraret. mortmago;tuba, fistula, cithara,eambuca, psalterio, symphonia et omni musicorum genere resonanti- bus, populi utique, et tribus et linguæ sese proster- nebant; qui vero jam pridem vinum Babylonicum bibere recusarant, quique fuerant exsecrati men- sæ regiæ delicias non adoraverunt prostrati,sed hu- manum omnem potentatum contempsere, imo etiam ipsam ignis vim exstinxerunt 8. Quod si peccatum est non inspicere opera Domini, nec considerare opera manuum ejus, sustollamus mentis nostræ oculos, et rationes operum Domini creatrices in- tueamur,atque ex magnitudine pulchritudinis crea- turarum, rerum conditarum opificem cum opificio suo proportionem quamdam ac convenientiam ha- Dan. 111, sqq. secundam navigationem, inquiunt, malo minima eli- genda sunt. Ibidem sex mss., Editi, culus. Legi potest caput iv Genes. ubi Jubalis genus descriptum invenitur, que Colb. et Reg. secundus uti in textu. 161. ᾿Αλλὰ καὶ τοῦ Ναβουχοδονόσορ ἐπὶ τοῦ ἐγκαι (54) Veteres quinque libri, παρέτειναν. Editi, παρ- (55) Colb. primus, πλοῦτος, male. Illud, δεύτερος 161. Quin etiam cum dedicaretur. Nabuchodono- (56) Editi, ὁ πατήρ. In nostris sex mass. deest arti- (57) Sic libri antiqui ; at editi, πόῤῥωθεν πιεῖν. (58) Editi, ὀφθαλμοὺς ἡμῶν καί, mutile. At utere

νώτατοι μὲν γὰρ οἱ, ἀρχομένου τοῦ βίου, καὶ λήγον- Α τος, τῆς τοιαύτης μέθης μὴ ἀπολήγοντες. Διαφορα? δὲ πολλαὶ τῶν μεθυόντων. Οἱ μὲν γὰρ εὐθὺς μετὰ τὸν ὄρθρον τῆς μέθης ἐπαύσαντο, οἱ δὲ ἐπὶ μικρὸν προελθόντες έληξαν, οἱ δὲ ἐπὶ πλεῖον παρέτειναν (54). Καλὸν μὲν οὖν τὸ, ἅμα τῷ ἐγερθῆναι, ζητῆσαι τὸ νησ φαλίως ζῆσαι καὶ ἱερατικῶς, ἵνα ἄξιοι γενώμεθα τῆς εἰς τὰ ἅγια εἰσόδου, οἶκον καὶ σίκερα μὴ πίνοντες. Γέγραπται γάρ · Καὶ ἐλάλησε Κύριος τῷ ᾿Ααρών, λέγων· Οἶνον καὶ σίκερα οὐ μὴ πίεσθε, σύ, καὶ οἱ υἱοί σου μετὰ σοῦ, ἡνίκα ἂν εἰσπορεύησθε εἰς τὴν σκηνὴν τοῦ μαρτυρίου. Ἐπεὶ δὲ δύσκολον ἐν ἀνθρώπου φύσει κατορθωθῆναι τὸ ἀναμάρτητον· Δεύ τερος, φησί, πλοῦς (55) εὐθὺς μετὰ τὴν πρωίαν ἀνα στῆναι ἀπὸ τῆς μέθης. Τῶν δὲ χρονιζόντων ἐν οἴνοις, καὶ τῶν ζητούντων που πότοι γίνονται, ἄσχολος ἐστιν ἡ διάνοια περὶ τὴν τούτων ἔρευναν, ὥστε μὴ δύνασθαι ἐμβλέπειν τοῖς ἔργοις Κυρίου μηδὲ κατανοεῖν τὰ ἔργα τῶν χειρῶν αὐτοῦ. Ἀλλὰ κιθάρα καὶ ψαλτήριον τὴν μέθης αὐτοῖς συνεπιτείνει, τὰ εὑρήματα τοῦ Ἰου βάλ, τοῦ ἐκ τῆς γενεαλογίας Κάϊν καθήκοντος· Ἔλαβε γὰρ ἑαυτῷ, φησί. Λάμεχ δύο γυναῖκας · ὄνομα τῇ μιᾷ, 'Αδδὰ, καὶ ὄνομα τῇ δευτέρα, Σελ λά. Καὶ ἔτεκεν ᾿Αδδὰ τὸν Ἰωβήλ. Οὗτος ἦν πα τὴρ (56) οἰκούντων ἐν σκηναῖς κτηνοτρόφων. Καὶ ὄνομα τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ Ιουβάλ· οὗτος ἦν ὁ κατα δείξας ψαλτήριον καὶ κιθάραν. Τοιαύτης ἦν κιθά ρας καὶ μουσικῆς ὁ Λάβαν οἰκεῖος, μεθ᾿ ἧς ἐβούλετο παραπέμπειν τὸν Ἰακώβ. Εἰ γὰρ ἀνήγγειλάς μοι, ἐξαπέστειλα ἄν σε μετὰ εὐφροσύνης, καὶ μετὰ μουσικῶν τυμπάνων καὶ κιθάρας. Αλλ' ἀπεδί- δρασκεν ὁ πατριάρχης, ὡς ἐμπόδιον οὖσαν πρὸς τὸ ἐμβλέπειν τοῖς ἔργοις Κυρίας, καὶ κατανοεῖν τὰ ἔργα τῶν χειρῶν αὐτοῦ. Εx- νισμοῦ τῆς εἰκόνος, σάλπιγγος, καὶ σύριγγος, και για θάρας, καὶ σαμβύκης, και ψαλτηρίου, συμφωνίας, καὶ παντὸς γένους μουσικών συνηχούντων, οἱ μὲν λαοί, καὶ αἱ φυλαί, καὶ αἱ γλῶσσαι κατέπιπτον· οἱ δε τὸν Βαβυλώνιον οἶνον πίνειν πόῤῥωθεν (57) μὴ ἀνασχόμενοι, καὶ τὴν τροφὴν βδελυξάμενοι τῆς βασι λικῆς τραπέζης, οὔτε πεσόντες προσεκύνησαν, καὶ κατεφρόνησαν πάσης ἀνθρωπίνης δυναστείας, καὶ αὐτὴν δὲ κατέσβεσαν τὴν δύναμιν τοῦ πυρός. Εἰ δὲ ἁμάρτημά ἐστι τὸ μὴ βλέπειν τὰ ἔργα Κυρίου, καὶ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν αὐτοῦ μὴ κατανοεῖν, ἐπάρωμεν τοὺς ὀφθαλμοὺς τῆς διανοίας ἡμῶν, καὶ (58) εἰδῶμεν τοὺς δημιουργικούς λόγους τῶν ἔργων τοῦ Θεοῦ, καὶ τοῦ μεγέθους τῆς καλλονῆς τῶν κτισμάτων, ἀνάλογον ΧΧΧΙ, 27. έτεινον. νηφαλίως ζή- σα:. νηφαλίως ζῆν. πλους, οὖν τοῦ μέσου τυχεῖν ἄκρως χαλεπὸν, κατὰ τὸν δεύ τερον, φασί, πλοῦν, τὰ ἐλάχιστα ληπτέον τῶν κακῶν, ἀναστῆναι. ἀπο- στῆναι. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. V. ineunte et desinente vita non supersedent ab ejus- modi temulentia. Ebrii autem multiplicis sunt ge- neris. Alii enim statim post auroræ ortum desie- runt ab ebrietate; alii paululum progredientes, fecerunt finem ; alii diutius eam prorogarunt. pedit igitur, ut, statim atque experrecti sumus, sobrie et sacerdotum more vitam degere studea- mus; quoefficiamur digni, qui ingrediamur sancta, vinum et siceram non bibentes. Scriptum naïque est : Et locutus est Dominus ad Aaron, dicens: Vi- nam et siceram non bibetis, tu, et filii tui lecum, cum intrabitis in tabernaculum testimonii 85. Quoniam autem difficile est peccatum non admitti in natura humana, dicit: Navigatio secunda est illico post diluculum ab ebrietate exsurgere. Sed qui immo- rantur in vinis, ac sciscitantur ubi potationes flant, B eorum animus sic in iis investigandis occupatur, ut opera Domini inspicere, aut opera manuum ejus considerare non queat. Imo eorum ebrietatem adaugent cithara et psalterium: quæ inventa sunt Jubalis, qui ex Caini genere ortum habet. Accepit enim sibi, inquit, Lamech duas uxores: nomen uni Alda, et nomen alteri Sella. Et peperit Adda Jobel. Hie erat pater habitantium in lentoriis, pascentium pecora. Et nomen fratri ejus, Jubal. Hic fuit qui adinvenit psalterium et citharam 8. Citharæ ac mu- sices istiusmodi fuit amantior Laban, quacum Ja-, cob deducere volebat. Si enim indicasses mihi, dimt sissem te cum lætitia, et cum musicis, tympanis et cithara ª¹. Sed patriarcha aversatus est musicam, ut quæ impedimento sibi futura esset, quominus inspiceret opera Domini, et opora manuum ejus C x, 9. Gen. IV, 19-21. Gen. ss Levit. Haud procul quinque mss., Editi ab aliis aliter usurpatum esse, patet ex Ari- stotele Ethic. lib. 11, cap. 8. Ejus hæc sunt; 'Emi Itaque difficile cum sit medium plane attingere, per D consideraret. mortmago;tuba, fistula, cithara,eambuca, psalterio, symphonia et omni musicorum genere resonanti- bus, populi utique, et tribus et linguæ sese proster- nebant; qui vero jam pridem vinum Babylonicum bibere recusarant, quique fuerant exsecrati men- sæ regiæ delicias non adoraverunt prostrati,sed hu- manum omnem potentatum contempsere, imo etiam ipsam ignis vim exstinxerunt 8. Quod si peccatum est non inspicere opera Domini, nec considerare opera manuum ejus, sustollamus mentis nostræ oculos, et rationes operum Domini creatrices in- tueamur,atque ex magnitudine pulchritudinis crea- turarum, rerum conditarum opificem cum opificio suo proportionem quamdam ac convenientiam ha- Dan. 111, sqq. secundam navigationem, inquiunt, malo minima eli- genda sunt. Ibidem sex mss., Editi, culus. Legi potest caput iv Genes. ubi Jubalis genus descriptum invenitur, que Colb. et Reg. secundus uti in textu. 161. ᾿Αλλὰ καὶ τοῦ Ναβουχοδονόσορ ἐπὶ τοῦ ἐγκαι (54) Veteres quinque libri, παρέτειναν. Editi, παρ- (55) Colb. primus, πλοῦτος, male. Illud, δεύτερος 161. Quin etiam cum dedicaretur. Nabuchodono- (56) Editi, ὁ πατήρ. In nostris sex mass. deest arti- (57) Sic libri antiqui ; at editi, πόῤῥωθεν πιεῖν. (58) Editi, ὀφθαλμοὺς ἡμῶν καί, mutile. At utere

νώτατοι μὲν γὰρ οἱ, ἀρχομένου τοῦ βίου, καὶ λήγον- Α τος, τῆς τοιαύτης μέθης μὴ ἀπολήγοντες. Διαφορα? δὲ πολλαὶ τῶν μεθυόντων. Οἱ μὲν γὰρ εὐθὺς μετὰ τὸν ὄρθρον τῆς μέθης ἐπαύσαντο, οἱ δὲ ἐπὶ μικρὸν προελθόντες έληξαν, οἱ δὲ ἐπὶ πλεῖον παρέτειναν (54). Καλὸν μὲν οὖν τὸ, ἅμα τῷ ἐγερθῆναι, ζητῆσαι τὸ νησ φαλίως ζῆσαι καὶ ἱερατικῶς, ἵνα ἄξιοι γενώμεθα τῆς εἰς τὰ ἅγια εἰσόδου, οἶκον καὶ σίκερα μὴ πίνοντες. Γέγραπται γάρ · Καὶ ἐλάλησε Κύριος τῷ ᾿Ααρών, λέγων· Οἶνον καὶ σίκερα οὐ μὴ πίεσθε, σύ, καὶ οἱ υἱοί σου μετὰ σοῦ, ἡνίκα ἂν εἰσπορεύησθε εἰς τὴν σκηνὴν τοῦ μαρτυρίου. Ἐπεὶ δὲ δύσκολον ἐν ἀνθρώπου φύσει κατορθωθῆναι τὸ ἀναμάρτητον· Δεύ τερος, φησί, πλοῦς (55) εὐθὺς μετὰ τὴν πρωίαν ἀνα στῆναι ἀπὸ τῆς μέθης. Τῶν δὲ χρονιζόντων ἐν οἴνοις, καὶ τῶν ζητούντων που πότοι γίνονται, ἄσχολος ἐστιν ἡ διάνοια περὶ τὴν τούτων ἔρευναν, ὥστε μὴ δύνασθαι ἐμβλέπειν τοῖς ἔργοις Κυρίου μηδὲ κατανοεῖν τὰ ἔργα τῶν χειρῶν αὐτοῦ. Ἀλλὰ κιθάρα καὶ ψαλτήριον τὴν μέθης αὐτοῖς συνεπιτείνει, τὰ εὑρήματα τοῦ Ἰου βάλ, τοῦ ἐκ τῆς γενεαλογίας Κάϊν καθήκοντος· Ἔλαβε γὰρ ἑαυτῷ, φησί. Λάμεχ δύο γυναῖκας · ὄνομα τῇ μιᾷ, 'Αδδὰ, καὶ ὄνομα τῇ δευτέρα, Σελ λά. Καὶ ἔτεκεν ᾿Αδδὰ τὸν Ἰωβήλ. Οὗτος ἦν πα τὴρ (56) οἰκούντων ἐν σκηναῖς κτηνοτρόφων. Καὶ ὄνομα τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ Ιουβάλ· οὗτος ἦν ὁ κατα δείξας ψαλτήριον καὶ κιθάραν. Τοιαύτης ἦν κιθά ρας καὶ μουσικῆς ὁ Λάβαν οἰκεῖος, μεθ᾿ ἧς ἐβούλετο παραπέμπειν τὸν Ἰακώβ. Εἰ γὰρ ἀνήγγειλάς μοι, ἐξαπέστειλα ἄν σε μετὰ εὐφροσύνης, καὶ μετὰ μουσικῶν τυμπάνων καὶ κιθάρας. Αλλ' ἀπεδί- δρασκεν ὁ πατριάρχης, ὡς ἐμπόδιον οὖσαν πρὸς τὸ ἐμβλέπειν τοῖς ἔργοις Κυρίας, καὶ κατανοεῖν τὰ ἔργα τῶν χειρῶν αὐτοῦ. Εx- νισμοῦ τῆς εἰκόνος, σάλπιγγος, καὶ σύριγγος, και για θάρας, καὶ σαμβύκης, και ψαλτηρίου, συμφωνίας, καὶ παντὸς γένους μουσικών συνηχούντων, οἱ μὲν λαοί, καὶ αἱ φυλαί, καὶ αἱ γλῶσσαι κατέπιπτον· οἱ δε τὸν Βαβυλώνιον οἶνον πίνειν πόῤῥωθεν (57) μὴ ἀνασχόμενοι, καὶ τὴν τροφὴν βδελυξάμενοι τῆς βασι λικῆς τραπέζης, οὔτε πεσόντες προσεκύνησαν, καὶ κατεφρόνησαν πάσης ἀνθρωπίνης δυναστείας, καὶ αὐτὴν δὲ κατέσβεσαν τὴν δύναμιν τοῦ πυρός. Εἰ δὲ ἁμάρτημά ἐστι τὸ μὴ βλέπειν τὰ ἔργα Κυρίου, καὶ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν αὐτοῦ μὴ κατανοεῖν, ἐπάρωμεν τοὺς ὀφθαλμοὺς τῆς διανοίας ἡμῶν, καὶ (58) εἰδῶμεν τοὺς δημιουργικούς λόγους τῶν ἔργων τοῦ Θεοῦ, καὶ τοῦ μεγέθους τῆς καλλονῆς τῶν κτισμάτων, ἀνάλογον ΧΧΧΙ, 27. έτεινον. νηφαλίως ζή- σα:. νηφαλίως ζῆν. πλους, οὖν τοῦ μέσου τυχεῖν ἄκρως χαλεπὸν, κατὰ τὸν δεύ τερον, φασί, πλοῦν, τὰ ἐλάχιστα ληπτέον τῶν κακῶν, ἀναστῆναι. ἀπο- στῆναι. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. V. ineunte et desinente vita non supersedent ab ejus- modi temulentia. Ebrii autem multiplicis sunt ge- neris. Alii enim statim post auroræ ortum desie- runt ab ebrietate; alii paululum progredientes, fecerunt finem ; alii diutius eam prorogarunt. pedit igitur, ut, statim atque experrecti sumus, sobrie et sacerdotum more vitam degere studea- mus; quoefficiamur digni, qui ingrediamur sancta, vinum et siceram non bibentes. Scriptum naïque est : Et locutus est Dominus ad Aaron, dicens: Vi- nam et siceram non bibetis, tu, et filii tui lecum, cum intrabitis in tabernaculum testimonii 85. Quoniam autem difficile est peccatum non admitti in natura humana, dicit: Navigatio secunda est illico post diluculum ab ebrietate exsurgere. Sed qui immo- rantur in vinis, ac sciscitantur ubi potationes flant, B eorum animus sic in iis investigandis occupatur, ut opera Domini inspicere, aut opera manuum ejus considerare non queat. Imo eorum ebrietatem adaugent cithara et psalterium: quæ inventa sunt Jubalis, qui ex Caini genere ortum habet. Accepit enim sibi, inquit, Lamech duas uxores: nomen uni Alda, et nomen alteri Sella. Et peperit Adda Jobel. Hie erat pater habitantium in lentoriis, pascentium pecora. Et nomen fratri ejus, Jubal. Hic fuit qui adinvenit psalterium et citharam 8. Citharæ ac mu- sices istiusmodi fuit amantior Laban, quacum Ja-, cob deducere volebat. Si enim indicasses mihi, dimt sissem te cum lætitia, et cum musicis, tympanis et cithara ª¹. Sed patriarcha aversatus est musicam, ut quæ impedimento sibi futura esset, quominus inspiceret opera Domini, et opora manuum ejus C x, 9. Gen. IV, 19-21. Gen. ss Levit. Haud procul quinque mss., Editi ab aliis aliter usurpatum esse, patet ex Ari- stotele Ethic. lib. 11, cap. 8. Ejus hæc sunt; 'Emi Itaque difficile cum sit medium plane attingere, per D consideraret. mortmago;tuba, fistula, cithara,eambuca, psalterio, symphonia et omni musicorum genere resonanti- bus, populi utique, et tribus et linguæ sese proster- nebant; qui vero jam pridem vinum Babylonicum bibere recusarant, quique fuerant exsecrati men- sæ regiæ delicias non adoraverunt prostrati,sed hu- manum omnem potentatum contempsere, imo etiam ipsam ignis vim exstinxerunt 8. Quod si peccatum est non inspicere opera Domini, nec considerare opera manuum ejus, sustollamus mentis nostræ oculos, et rationes operum Domini creatrices in- tueamur,atque ex magnitudine pulchritudinis crea- turarum, rerum conditarum opificem cum opificio suo proportionem quamdam ac convenientiam ha- Dan. 111, sqq. secundam navigationem, inquiunt, malo minima eli- genda sunt. Ibidem sex mss., Editi, culus. Legi potest caput iv Genes. ubi Jubalis genus descriptum invenitur, que Colb. et Reg. secundus uti in textu. 161. ᾿Αλλὰ καὶ τοῦ Ναβουχοδονόσορ ἐπὶ τοῦ ἐγκαι (54) Veteres quinque libri, παρέτειναν. Editi, παρ- (55) Colb. primus, πλοῦτος, male. Illud, δεύτερος 161. Quin etiam cum dedicaretur. Nabuchodono- (56) Editi, ὁ πατήρ. In nostris sex mass. deest arti- (57) Sic libri antiqui ; at editi, πόῤῥωθεν πιεῖν. (58) Editi, ὀφθαλμοὺς ἡμῶν καί, mutile. At utere

Α τοῖς δημιουργηθεῖσι τὸν τῶν ποιηματων γενεσιουρ- γὸν καθορῶντες. Καὶ ἐπειδὴ Τὰ ἀόρατα τοῦ Θεοῦ, ἀπὸ κτίσεως κόσμου, τοῖς ποιήμασι νοούμενα καθορᾶται· ἡ μὲν αἰσθητὴ τῶν ποιημάτων ἀντίλη ψις ὅρασις τάχα εἴρηται· ἡ δὲ νοητὴ τῶν ὑπερκο- σμίων κατάληψις νόησις προσηγόρευται. Διὰ τοῦτο, Τὰ ἔργα, φησί, τοῦ Κυρίου οὐκ ἐμβλέπουσι· του τέστι, τοῖς αἰσθητοῖς διὰ τῶν ὄψεων οὐ προβλέπουσι. Καὶ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν αὐτοῦ οὐ κατανοοῦσι · τουτέστι, διὰ τῆς τοῦ νοῦ ἐνεργείας τὴν κατάληψιν τῶν ἀοράτων οὐκ ἐκζητοῦσιν. Ἵνα δὲ ἔτι μᾶλλον ἡμῖν τὸ τῆς πρωίας ὄνομα τρανωθῇ, ὅτι ἡ ἀπὸ σκό- τους ἐπάνοδος, εἴτε τοῦ κατὰ τὴν ἐκ τῆς νεότητος ἁλογίαν, εἴτε τοῦ τῆς ἀγνωσίας τοῦ Θεοῦ ταῖς ψυ χαῖς ἐγγινομένου, ἡ πρώτη εἴσοδος εἰς τὴν ἀλήθειαν πρωία λέγεται. Συνάξεις δὲ τὰ πολλαχοῦ τῶν προφη τῶν περὶ πρωΐας, ἢ περὶ ὄρθρου, ὑπὲρ τοῦ τῇ τῶν πλειόνων παραθέσει φανῆναι τὸ προκείμενον. Οἷον, Απέστελλον ὄρθρου τους προφήτας καὶ τὸ, Πρωὶ εἰσακούσῃ τῆς φωνῆς μου· καὶ τὸ, Πρωὶ πα ραστήσομαί σοι καὶ ἐπὄψομαι· καὶ (59) τό, Ἐκ νυκτὸς ὀρθρίζει τὸ πνεῦμά μου πρὸς σὲ, ὁ Θεός· καὶ, Ὁ Θεὸς, ὁ Θεός μου, πρὸς σὲ ὀρθρίζω· καὶ τὸ, Εἰς τὰς πρωίας ἀπέκτεινον πάντας τοὺς ἁμαρτωλοὺς τῆς γῆς· καὶ τὸν Ἑσπέρας αυλισθή- σεται κλαυθμὸς, καὶ εἰς τὸ πρωὶ ἀγαλλίασις. Πῶς οὖν, ἐπιβαλλόντως τῇ τοῦ Θεοῦ εὐεργεσίᾳ εἰς ἀνθρώ πους γινομένη, πρωὶ ἐποστέλλονται οἱ προφῆται ; Ὅτι πᾶς λόγος, ἀπὸ Θεοῦ ἐρχόμενος, ἡμῖν τοῖς δυναμέν νοις κατακούειν τοῦ Θείου (60) βουλήματος ἔρχεται, τῶν ἐν παιδικῇ ἀνοίᾳ ὄντων οὐ καθαπτόμενος· ἀλλὰ τῶν ἐχόντων ἤδη τὰς φυσικὰς ἐννοίας πρὸς διάκριο σιν καλοῦ τε καὶ κακοῦ. Περὶ τούτων οὖν ὁ λόγος, ὅτι ἅμα τῷ παρακύψαι αὐτοὺς εἰς τὴν νόησιν, καὶ οἰονεὶ ἐπᾶραι ἀπὸ τῆς πρὸ τούτου ἀγνοίας τοὺς τῆς ψυχῆς ὀφθαλμοὺς, καὶ δέξασθαί τινα αὐγὴν τοῖς τῆς καρδίας όμμασι, συνεισέπιπτεν ὁ τοῦ Θεοῦ λόγος, τὰ πρακτέα καὶ τίμια (61) διορίζων. Τοῦ αὐτοῦ ἔχεται νοῦ καὶ τὸ τοῦ ψαλμοῦ· Τὸ πρωὶ εἰσακούσῃ τῆς φωνῆς μου· τὸ πρωὶ παραστήσομαί σοι. οι ΧΧΙΧ, καὶ ἐπόψει με. καὶ ἐπόψῃ με. ἀγνοίᾳ. τίμια. καὶ μήπω ἐπανατείλῃ ὁ ἥλιος, οὐκ ἔστιν ἐπακουσθῆ- δ ναι ὑπὸ Θεοῦ· ἐπειδὰν δὲ ἀποκαθαρθείσα ψυχὴ τῆς περὶ Θεοῦ ἀγνοίας, ἀνενέγκη δεήσεις, ἐν τῇ λαμπρό τητι τῆς λογικῆς καὶ πνευματικῆς ἡμέρας γενομένη, εἰσακούοντα ἔχει τῆς φωνῆς τὸν Θεόν. Διὰ τοῦτό φη- σι· Τὸ πρωὶ παραστήσομαί σοι, καὶ ἐπάψομαι· Εἰ γὰρ μέλλεις παρίστασθαι τῷ Θεῷ, μηδενὶ πονηρῷ παρίστασο πράγματι, ἀλλὰ ποίει τὰ τῷ Μωϋσεῖ προσ- Τὰ πρακτέα καὶ τὰ μὴ διορίζων. καὶ τίμια, τὸ ἐκ τοῦ ψαλμοῦ. γὰρ ἐάν. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. rerum p • bentem intelligamus *. Et quoniam Invisibilia Dei a creatura muddi, per ea quæ facta sunt intellecta conspiciuntur ”; sensibilis creaturarum perceptio fortasse dicta est visio; spiritualis vero cœlestium comprehensio, contemplatio ac considera- tio appellata est. Quapropter, inquit, Opera Domini non respiciunt; hoc est, res sensibiles oculis non lustrant: Neque opera manuum ejus considerant; hoc est, mentis vi invisibilium comprehensionem non exquirunt. Cæterum quo illud diluculi nomen magis adhuc nobis innotescat, cognoscamusque reditum a tenebris diliculum ipsum esso, sive tene- bræ illæ proficiscantur ex juventutis dementia, sive ex Dei ignoratione in animis innascantur, primus in veritatem introitus diluculum vocatur. Velim autem colligas multa prophetarum de diluculo aut de prima luce loca, quo per complurium compara · tionem proposita sententia effulgeat.Exempli causa, Mittebam diluculo prophetas "; item: Mane exaudies vocem meam ; et: Mane adstabo tibi et videbo”; et: De nocle mane consurgit spiritus meus ad te Deus ; et: Deus Deus meus, ad te a prima luce vigilo " ; et : In matutinis interficiebam omnes pec- catores terræ ; item: Ad vesperum demorabitur fletus, et ad matutinum lætitia". Qui fit igitur, ut prophetæ convenienter huic Dei in homines bene- ticentiæ mittantur mane ? Quia omnis sermo, a Deo veniens, venit ad nos qui Dei audire volun- tatem possumus; quippe non eos qui puerili insci- tia detinentur, sed eos quibus insunt jam naturales notiones ad discernendum bonum et malum, re- prehendit. Itaque de iis loquitur Scriptura, qui ubi primum oculos ad comparandum intelligentiam in- tenderunt, et quasi mentis lumina a priore igno- rantia erexere, atque lucem aliquam cordis obtuti- bus accepere, in ipsos illabitur Dei sermo, qui quæ agenda sunt, et quæ præstant, discernit. Notio eadem subjecta est his etiam psalmi verbis ; Mane exaudies vocem mcam: mane astabo tibi 98. C noote, neodum exortus est sol, nou potest exaudiri a Deo. Postquam vero a Dei ignoratione expurgata anima obtulerit preces, in splendore rationalis spiri- tualisque diei constituta, tum demum Deum vocis suæ auditorem habet. Propterea dicit: Mane astabo tibi, et videbo. Quod si vis Deo sisti, improbo nulli ne- D gotio intersis, sed fac quæ Moysi præscripta sunt': Tu autem ibi sta coram me, firmus, inconcussus, Sap. XIII, 5. Rom. 1, 20. Jerem. 25, 4. Psal. c, 8. Psal. Psal. v, LXII, 2. Reg. primus, Editi, quibus ita quoque inferius legitur. tim mss., avola. Editi, ayvola. haud dissimili sensu. Sed Combefsius homo linguæ Græcæ peri- tissimus locum hunc emendandum censuit. Ipsum 'Ex Psal. v, 4. ss ibid. 5. * Isa, xxvi, 9. or Peal. ibid. audiamus : Sic meo periculo legas, non ut editi et miss., decoquitque interpres. Que conjectura mihi quidem perplacet: sed contra auctoritatem omnis generis librorum quidpiam innovare mihi religio est. Haud longe editi, Vocula ix in nostris sex mss. deest. Subinde editi, Duo mss., yàp äv. At neque táv, neque & in aliis quatuor legitur. 4, 5. Exod. xxx111, 21. 162. Quandiu enim anima nostra versatur in (59) Veteres tres libri hic et infra, ἐπόψομαι, καί. (60) Nostri 188, omnes, θείου. Editi, Θεοῦ. Sia- (61) Nostri sex mss, et editi, τὰ πρακτέα καὶ 462. Ἕως μὲν γὰρ νύξ ᾖ περὶ τὴν ψυχὴν ἡμῶν,

Α τοῖς δημιουργηθεῖσι τὸν τῶν ποιηματων γενεσιουρ- γὸν καθορῶντες. Καὶ ἐπειδὴ Τὰ ἀόρατα τοῦ Θεοῦ, ἀπὸ κτίσεως κόσμου, τοῖς ποιήμασι νοούμενα καθορᾶται· ἡ μὲν αἰσθητὴ τῶν ποιημάτων ἀντίλη ψις ὅρασις τάχα εἴρηται· ἡ δὲ νοητὴ τῶν ὑπερκο- σμίων κατάληψις νόησις προσηγόρευται. Διὰ τοῦτο, Τὰ ἔργα, φησί, τοῦ Κυρίου οὐκ ἐμβλέπουσι· του τέστι, τοῖς αἰσθητοῖς διὰ τῶν ὄψεων οὐ προβλέπουσι. Καὶ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν αὐτοῦ οὐ κατανοοῦσι · τουτέστι, διὰ τῆς τοῦ νοῦ ἐνεργείας τὴν κατάληψιν τῶν ἀοράτων οὐκ ἐκζητοῦσιν. Ἵνα δὲ ἔτι μᾶλλον ἡμῖν τὸ τῆς πρωίας ὄνομα τρανωθῇ, ὅτι ἡ ἀπὸ σκό- τους ἐπάνοδος, εἴτε τοῦ κατὰ τὴν ἐκ τῆς νεότητος ἁλογίαν, εἴτε τοῦ τῆς ἀγνωσίας τοῦ Θεοῦ ταῖς ψυ χαῖς ἐγγινομένου, ἡ πρώτη εἴσοδος εἰς τὴν ἀλήθειαν πρωία λέγεται. Συνάξεις δὲ τὰ πολλαχοῦ τῶν προφη τῶν περὶ πρωΐας, ἢ περὶ ὄρθρου, ὑπὲρ τοῦ τῇ τῶν πλειόνων παραθέσει φανῆναι τὸ προκείμενον. Οἷον, Απέστελλον ὄρθρου τους προφήτας καὶ τὸ, Πρωὶ εἰσακούσῃ τῆς φωνῆς μου· καὶ τὸ, Πρωὶ πα ραστήσομαί σοι καὶ ἐπὄψομαι· καὶ (59) τό, Ἐκ νυκτὸς ὀρθρίζει τὸ πνεῦμά μου πρὸς σὲ, ὁ Θεός· καὶ, Ὁ Θεὸς, ὁ Θεός μου, πρὸς σὲ ὀρθρίζω· καὶ τὸ, Εἰς τὰς πρωίας ἀπέκτεινον πάντας τοὺς ἁμαρτωλοὺς τῆς γῆς· καὶ τὸν Ἑσπέρας αυλισθή- σεται κλαυθμὸς, καὶ εἰς τὸ πρωὶ ἀγαλλίασις. Πῶς οὖν, ἐπιβαλλόντως τῇ τοῦ Θεοῦ εὐεργεσίᾳ εἰς ἀνθρώ πους γινομένη, πρωὶ ἐποστέλλονται οἱ προφῆται ; Ὅτι πᾶς λόγος, ἀπὸ Θεοῦ ἐρχόμενος, ἡμῖν τοῖς δυναμέν νοις κατακούειν τοῦ Θείου (60) βουλήματος ἔρχεται, τῶν ἐν παιδικῇ ἀνοίᾳ ὄντων οὐ καθαπτόμενος· ἀλλὰ τῶν ἐχόντων ἤδη τὰς φυσικὰς ἐννοίας πρὸς διάκριο σιν καλοῦ τε καὶ κακοῦ. Περὶ τούτων οὖν ὁ λόγος, ὅτι ἅμα τῷ παρακύψαι αὐτοὺς εἰς τὴν νόησιν, καὶ οἰονεὶ ἐπᾶραι ἀπὸ τῆς πρὸ τούτου ἀγνοίας τοὺς τῆς ψυχῆς ὀφθαλμοὺς, καὶ δέξασθαί τινα αὐγὴν τοῖς τῆς καρδίας όμμασι, συνεισέπιπτεν ὁ τοῦ Θεοῦ λόγος, τὰ πρακτέα καὶ τίμια (61) διορίζων. Τοῦ αὐτοῦ ἔχεται νοῦ καὶ τὸ τοῦ ψαλμοῦ· Τὸ πρωὶ εἰσακούσῃ τῆς φωνῆς μου· τὸ πρωὶ παραστήσομαί σοι. οι ΧΧΙΧ, καὶ ἐπόψει με. καὶ ἐπόψῃ με. ἀγνοίᾳ. τίμια. καὶ μήπω ἐπανατείλῃ ὁ ἥλιος, οὐκ ἔστιν ἐπακουσθῆ- δ ναι ὑπὸ Θεοῦ· ἐπειδὰν δὲ ἀποκαθαρθείσα ψυχὴ τῆς περὶ Θεοῦ ἀγνοίας, ἀνενέγκη δεήσεις, ἐν τῇ λαμπρό τητι τῆς λογικῆς καὶ πνευματικῆς ἡμέρας γενομένη, εἰσακούοντα ἔχει τῆς φωνῆς τὸν Θεόν. Διὰ τοῦτό φη- σι· Τὸ πρωὶ παραστήσομαί σοι, καὶ ἐπάψομαι· Εἰ γὰρ μέλλεις παρίστασθαι τῷ Θεῷ, μηδενὶ πονηρῷ παρίστασο πράγματι, ἀλλὰ ποίει τὰ τῷ Μωϋσεῖ προσ- Τὰ πρακτέα καὶ τὰ μὴ διορίζων. καὶ τίμια, τὸ ἐκ τοῦ ψαλμοῦ. γὰρ ἐάν. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. rerum p • bentem intelligamus *. Et quoniam Invisibilia Dei a creatura muddi, per ea quæ facta sunt intellecta conspiciuntur ”; sensibilis creaturarum perceptio fortasse dicta est visio; spiritualis vero cœlestium comprehensio, contemplatio ac considera- tio appellata est. Quapropter, inquit, Opera Domini non respiciunt; hoc est, res sensibiles oculis non lustrant: Neque opera manuum ejus considerant; hoc est, mentis vi invisibilium comprehensionem non exquirunt. Cæterum quo illud diluculi nomen magis adhuc nobis innotescat, cognoscamusque reditum a tenebris diliculum ipsum esso, sive tene- bræ illæ proficiscantur ex juventutis dementia, sive ex Dei ignoratione in animis innascantur, primus in veritatem introitus diluculum vocatur. Velim autem colligas multa prophetarum de diluculo aut de prima luce loca, quo per complurium compara · tionem proposita sententia effulgeat.Exempli causa, Mittebam diluculo prophetas "; item: Mane exaudies vocem meam ; et: Mane adstabo tibi et videbo”; et: De nocle mane consurgit spiritus meus ad te Deus ; et: Deus Deus meus, ad te a prima luce vigilo " ; et : In matutinis interficiebam omnes pec- catores terræ ; item: Ad vesperum demorabitur fletus, et ad matutinum lætitia". Qui fit igitur, ut prophetæ convenienter huic Dei in homines bene- ticentiæ mittantur mane ? Quia omnis sermo, a Deo veniens, venit ad nos qui Dei audire volun- tatem possumus; quippe non eos qui puerili insci- tia detinentur, sed eos quibus insunt jam naturales notiones ad discernendum bonum et malum, re- prehendit. Itaque de iis loquitur Scriptura, qui ubi primum oculos ad comparandum intelligentiam in- tenderunt, et quasi mentis lumina a priore igno- rantia erexere, atque lucem aliquam cordis obtuti- bus accepere, in ipsos illabitur Dei sermo, qui quæ agenda sunt, et quæ præstant, discernit. Notio eadem subjecta est his etiam psalmi verbis ; Mane exaudies vocem mcam: mane astabo tibi 98. C noote, neodum exortus est sol, nou potest exaudiri a Deo. Postquam vero a Dei ignoratione expurgata anima obtulerit preces, in splendore rationalis spiri- tualisque diei constituta, tum demum Deum vocis suæ auditorem habet. Propterea dicit: Mane astabo tibi, et videbo. Quod si vis Deo sisti, improbo nulli ne- D gotio intersis, sed fac quæ Moysi præscripta sunt': Tu autem ibi sta coram me, firmus, inconcussus, Sap. XIII, 5. Rom. 1, 20. Jerem. 25, 4. Psal. c, 8. Psal. Psal. v, LXII, 2. Reg. primus, Editi, quibus ita quoque inferius legitur. tim mss., avola. Editi, ayvola. haud dissimili sensu. Sed Combefsius homo linguæ Græcæ peri- tissimus locum hunc emendandum censuit. Ipsum 'Ex Psal. v, 4. ss ibid. 5. * Isa, xxvi, 9. or Peal. ibid. audiamus : Sic meo periculo legas, non ut editi et miss., decoquitque interpres. Que conjectura mihi quidem perplacet: sed contra auctoritatem omnis generis librorum quidpiam innovare mihi religio est. Haud longe editi, Vocula ix in nostris sex mss. deest. Subinde editi, Duo mss., yàp äv. At neque táv, neque & in aliis quatuor legitur. 4, 5. Exod. xxx111, 21. 162. Quandiu enim anima nostra versatur in (59) Veteres tres libri hic et infra, ἐπόψομαι, καί. (60) Nostri 188, omnes, θείου. Editi, Θεοῦ. Sia- (61) Nostri sex mss, et editi, τὰ πρακτέα καὶ 462. Ἕως μὲν γὰρ νύξ ᾖ περὶ τὴν ψυχὴν ἡμῶν,

τεταγμένω· Σὺ δὲ αὐτοῦ στῆθι ἐνώπιόν μου, ἐδραῖος, καί ἀσάλευτος, καὶ ἀμετακίνητος, τῇ πίστει παρ- ιστάμενος αὐτῷ, ἵνα ἄξιος γένῃ τοῦ κατοπτεύειν τὰ τῆς ἀληθείας θεάματα. Παραστήσομαί σοι, φησί, καὶ ἐπόψομαι. Ἕως μὲν γὰρ ἂν θεωρητικός τις ᾖ τοῦ ἐν τοῖς ὁρατοῖς ἐμφαινομένου κάλλους, φυσικός τις ἢ φυσιολόγος προσαγορεύεται· ἐπειδὰν δὲ ταῦτά τις ὑπερβὰς αὐτῷ παραστῇ τῷ Θεῷ, μετὰ τὸ γνῶναι είνα τρόπον τὰ πάντα ἐστὶ καλὰ λίαν, καὶ ἀπὸ τοῦ ἐν τούτοις κάλλους ἐπὶ τὸ ὄντως καλὸν καὶ ἐράσμιον ἀναδραμεῖν, οὖν ἡ θέα μόναις ταῖς ψυχαῖς καθαραῖς φαίνεσθαι πέφυκε τότε ἐπὶ τὰ τῆς φυσιολογίας ἀνώ- τερα προκόψας, τὰ καλούμενα παρά τισι μεταφυσι κὰ (62), ἐποπτικός γενέσθαι δύναται. Ἐπειδὰν οὖν, φησί, σοὶ παραστῶ, καὶ αὐτῇ τῇ περὶ σοῦ θεωρίᾳ διὰ τοῦ νοῦ προσεγγίσω, τότε τὴν ἐποπτικὴν ἐνέρ- γειαν διὰ τοῦ κατὰ τὴν γνῶσιν φωτισμοῦ ἀναλήψο μαι. Συνάδει δὲ τούτῳ τὸ εἰρημένον, ὅτι οἱ οὐρανοὶ διηγοῦνται δόξαν Θεοῦ· οὐχ ὅτι φωνὴν αἰσθητὴν ἀφιᾶσι (63) ταῖς ἀκοαῖς ἡμῶν, ἀλλ᾽ ὅτι ὁ τοῖς λόγοις τῆς τοῦ κόσμου συστάσσως ἐγγυμνασάμενος, καὶ γνω- ρίσας ἁπάντων τῶν κατ᾿ οὐρανὸν τὴν διάθεσιν, διὰ τούτων, οἱονεὶ φωνὴν ἀφιέντων, τὸ μεγαλεῖον τῆς δό ξης τοῦ πεποιηκότος αὐτοὺς διδαχθήσεται. Πρὸς τοῦτο καὶ ὁ προφήτης ἡμᾶς διανίστησι λέγωγ' αναβλέ- ψατε τοῖς ὀφθαλμοῖς ὑμῶν, καὶ ἴδετε τις κατο ἔδειξε πάντα ταῦτα. Τὸ γὰρ ὑψηλῶς θεωρῆσαι, τὸ ἀναβλέψαι ἐστὶ, καὶ τὸ διὰ τῶν δρωμένων τῇ τοῦ πεποιηκότος ἐννοίᾳ προσαχθῆναι. Τὸ δὲ ἐκ νυκτὸς ὀρθρίζειν πρὸς τὸν Θεὸν, τοιοῦτὸν ἐστιν· ὅταν ἡ νύξ προκόψῃ, ἡ δὲ ἡμέρα ἐγγίσῃ, καὶ ὡς ἐν ἡμέρᾳ εὐσχη- μόνως περιπατεῖν ἀρξώμεθα, ἀποθέμενοι τὰ ἔργα τοῦ σκότους, κώμους καὶ μέθας, κοίτας καὶ ἀσελ γείας, τότε δυνάμεθα λέγειν τὸ, Ἐκ νυκτὸς ὀρθρί- ζει τὸ πνεῦμά μου πρὸς σέ, ὁ Θεός. Εἶτα καὶ δη λοῖ διὰ τοῦ ἐπιφερομένου, τί ἐστι τὸ ἐν αὐτῷ ποιοῦν τὸν ὄρθρον. Διότι φῶς, φησί, τὰ (64) προστάγματά σου ἐπὶ τῆς γῆς. Φῶς γὰρ ἐστι τὰ προστάγματα, λύ- Οταν το τῆς ἀγνοίας σκότος· διὸ καὶ Ἡ ἐντολὴ Κυρίου τηλαυγής, φωτίζουσα ὀφθαλμούς. η Εἰς τὰς πρωίας ἀπέκτενον (65) πάντας τοὺς ἀμαρ- τωλοὺς τῆς γῆς, παντί που δῆλον, ὅτι ἐν αἰνίγματι κεκαλλυμένως εἴρηται. Οὐ γὰρ, ὅτι καθ᾿ ἑκάστην ἀρχὴν τῆς ἡμέρας αἵματι ἀνθρώπων τὰς χεῖρας ἐμολυνόμην· οὐ τοῦτό φησιν ὁ λόγος. Τοῦτο γὰρ πρὸς τῷ ἐναγεῖ ἔτι καὶ τὸ ἀπίθανον ἔχει. Πῶς γὰρ πάντων ἡδύνατο καθ᾿ ἑκάστην πρωίαν αὐτόχειρ γε- νέσθαι τῶν ἁμαρτωλων τῆς γῆς; Οὐ γὰρ πάντων περιγίνεσθαι δυνατὸν ἦν ἕνα, πολλῶν (66) τῶν ἐξω • μεταφυσικά, καὶ ἐπο- πτικός. Αt και ἀφίησι. ἁπάντων κατ᾽ οὐρανόν. ἀπάντων τῶν κατ' οὐρανόν. φῶς φησι τά πολλών. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. V. A immotus, Gide astans ei,ut dignus evadas, qui ve- C ritatis contemplationem perspectam exploratamque habeas. Astabo, inquit, tibi, et videbo. Quandiu enim quis pulchritudinem in rebus visibilibus eni- tentem contemplatur, dicitur physicus ac naturæ explorator ; sed cum quispiam isthæc transcendens, Deo ipsi astiterit, postquam cognoverit qua ratione omnia sint valde pulchra,et ex horum pulchritudine sere erexerit ad id quod vere pulchrum est et ama- bile ; cujus visio se solis animabus puris conspi- ouam ac spectandam exhibere solet ; tunc ad ea progrediens quæ disciplinam physicam superant, quæque a quibusdam vocantur metaphysica, jam inspector fieri potest ac speculator. Itaque ubi, inquit,astitero tibi, et mente accessero ad te con- templandum, tunc illam inspiciendi vim recipiam B per scientiæ illustrationem. Cæterum cum hoo consentiunt verba isthæc: Cœli enarrant gloriam Dei non quod ad aures nostras emittant vocem sensibilem,sed quod qui in iis meditandis rationibus quibus constitutus mundus est, exercitatus fuerit, et per cælos, quasi vocem edentes, cœlestium omnium rerum dispositionem ac ornatum cognove- verit, addiscat magnificentiam gloriæ ejus, qui condidit cœlos. Propheta etiam ad id nos invitat dicens Sursum aspicite oculis vestris,et videte, quis ostendit hæc omnia ³. Etenim alte speculari, est sursum aspicere, atque per visibilia ad Conditoris cognitionem adduci. Illud autem,de nocte mutine ad Deum consurgere, ejusmodi aliquid sonat: nimirum cum nox progressa fuerit, dies autem appro- pinquarit, et sicut in die composite ambulare cape- rimus,operibus tenebrarum abjectis; commessa- tionibus, ebrietatibus, cubilibus et lasciviis * : tune possumus dicere: De nocte mane consurgit spiritus meus ad te, Deus *. Deinde quid in ipso diluculum efficiat, ostendit etiam verbis sequentibus: Quia, inquit, præcepta tua luz sunt super terram. Quippe lux sunt præcepta, quæ ignorantiæ tenebras excu- tiunt; eoque Præceptum Domini lucidum, illumi- mans oculos 7, D Psal. XVIII, 2. ³ Isa. XL, 26. * Rom. XIII, 12, 13. tres mss., bene. Ibidem editi, vocula in mss. non legitur. primus, Paulo post Combefsii codex re- centior cum editis, Alter Combefisii codex et alii quatuor, spectum, quod in psalmo centesimo dictum est: In matutinis interficiebam omnes peccatores terræ, id in ænigmate tecte dictum fuisse. Non enim unoquo- que diei initio sanguine humano inquinabam manus Hoc nequaquam significat Soriptura. Id enim, præterquam quod detestandum est, adhuc etiam incredibile est et absurdum. Quomodo namque unoquoque diluculo manu propria potuisset omnes terræ peccatores interimere ? Neque enim fieri * Isa. xxvi, 9. * ibid. 6. Psal. xvını, 9. 1088., nec aliter scribitur apud LXX. Alii quidam mss. uti in contextu. Mox editi et recentior Combefisii codex, et tò sixóc. Inter- pres : Estne hoc veritati consentaneum. Alter Com- 163. Τὸ δὲ ἐν τῷ ἑκατοστῷ ψαλμῷ εἴρημένον, ὅτι (62) Editi et Reg. primus, μετὰ τὰ φυσικά. Alii (63) Veteres quinque libri, ἀφιᾶσι. Editi et Reg. 163. Compertum est autem omnibus ac per- (64) Editi et Reg. primus, φῶς ἐστι τά. Alii tres (65) Editi, ἀπέκτεινον. Αt mss. ΒΕΙ, ἀπέκτενον, (66) Editi et Reg. tertius, περιγενέσθαι δυνατὸν ἦν

τεταγμένω· Σὺ δὲ αὐτοῦ στῆθι ἐνώπιόν μου, ἐδραῖος, καί ἀσάλευτος, καὶ ἀμετακίνητος, τῇ πίστει παρ- ιστάμενος αὐτῷ, ἵνα ἄξιος γένῃ τοῦ κατοπτεύειν τὰ τῆς ἀληθείας θεάματα. Παραστήσομαί σοι, φησί, καὶ ἐπόψομαι. Ἕως μὲν γὰρ ἂν θεωρητικός τις ᾖ τοῦ ἐν τοῖς ὁρατοῖς ἐμφαινομένου κάλλους, φυσικός τις ἢ φυσιολόγος προσαγορεύεται· ἐπειδὰν δὲ ταῦτά τις ὑπερβὰς αὐτῷ παραστῇ τῷ Θεῷ, μετὰ τὸ γνῶναι είνα τρόπον τὰ πάντα ἐστὶ καλὰ λίαν, καὶ ἀπὸ τοῦ ἐν τούτοις κάλλους ἐπὶ τὸ ὄντως καλὸν καὶ ἐράσμιον ἀναδραμεῖν, οὖν ἡ θέα μόναις ταῖς ψυχαῖς καθαραῖς φαίνεσθαι πέφυκε τότε ἐπὶ τὰ τῆς φυσιολογίας ἀνώ- τερα προκόψας, τὰ καλούμενα παρά τισι μεταφυσι κὰ (62), ἐποπτικός γενέσθαι δύναται. Ἐπειδὰν οὖν, φησί, σοὶ παραστῶ, καὶ αὐτῇ τῇ περὶ σοῦ θεωρίᾳ διὰ τοῦ νοῦ προσεγγίσω, τότε τὴν ἐποπτικὴν ἐνέρ- γειαν διὰ τοῦ κατὰ τὴν γνῶσιν φωτισμοῦ ἀναλήψο μαι. Συνάδει δὲ τούτῳ τὸ εἰρημένον, ὅτι οἱ οὐρανοὶ διηγοῦνται δόξαν Θεοῦ· οὐχ ὅτι φωνὴν αἰσθητὴν ἀφιᾶσι (63) ταῖς ἀκοαῖς ἡμῶν, ἀλλ᾽ ὅτι ὁ τοῖς λόγοις τῆς τοῦ κόσμου συστάσσως ἐγγυμνασάμενος, καὶ γνω- ρίσας ἁπάντων τῶν κατ᾿ οὐρανὸν τὴν διάθεσιν, διὰ τούτων, οἱονεὶ φωνὴν ἀφιέντων, τὸ μεγαλεῖον τῆς δό ξης τοῦ πεποιηκότος αὐτοὺς διδαχθήσεται. Πρὸς τοῦτο καὶ ὁ προφήτης ἡμᾶς διανίστησι λέγωγ' αναβλέ- ψατε τοῖς ὀφθαλμοῖς ὑμῶν, καὶ ἴδετε τις κατο ἔδειξε πάντα ταῦτα. Τὸ γὰρ ὑψηλῶς θεωρῆσαι, τὸ ἀναβλέψαι ἐστὶ, καὶ τὸ διὰ τῶν δρωμένων τῇ τοῦ πεποιηκότος ἐννοίᾳ προσαχθῆναι. Τὸ δὲ ἐκ νυκτὸς ὀρθρίζειν πρὸς τὸν Θεὸν, τοιοῦτὸν ἐστιν· ὅταν ἡ νύξ προκόψῃ, ἡ δὲ ἡμέρα ἐγγίσῃ, καὶ ὡς ἐν ἡμέρᾳ εὐσχη- μόνως περιπατεῖν ἀρξώμεθα, ἀποθέμενοι τὰ ἔργα τοῦ σκότους, κώμους καὶ μέθας, κοίτας καὶ ἀσελ γείας, τότε δυνάμεθα λέγειν τὸ, Ἐκ νυκτὸς ὀρθρί- ζει τὸ πνεῦμά μου πρὸς σέ, ὁ Θεός. Εἶτα καὶ δη λοῖ διὰ τοῦ ἐπιφερομένου, τί ἐστι τὸ ἐν αὐτῷ ποιοῦν τὸν ὄρθρον. Διότι φῶς, φησί, τὰ (64) προστάγματά σου ἐπὶ τῆς γῆς. Φῶς γὰρ ἐστι τὰ προστάγματα, λύ- Οταν το τῆς ἀγνοίας σκότος· διὸ καὶ Ἡ ἐντολὴ Κυρίου τηλαυγής, φωτίζουσα ὀφθαλμούς. η Εἰς τὰς πρωίας ἀπέκτενον (65) πάντας τοὺς ἀμαρ- τωλοὺς τῆς γῆς, παντί που δῆλον, ὅτι ἐν αἰνίγματι κεκαλλυμένως εἴρηται. Οὐ γὰρ, ὅτι καθ᾿ ἑκάστην ἀρχὴν τῆς ἡμέρας αἵματι ἀνθρώπων τὰς χεῖρας ἐμολυνόμην· οὐ τοῦτό φησιν ὁ λόγος. Τοῦτο γὰρ πρὸς τῷ ἐναγεῖ ἔτι καὶ τὸ ἀπίθανον ἔχει. Πῶς γὰρ πάντων ἡδύνατο καθ᾿ ἑκάστην πρωίαν αὐτόχειρ γε- νέσθαι τῶν ἁμαρτωλων τῆς γῆς; Οὐ γὰρ πάντων περιγίνεσθαι δυνατὸν ἦν ἕνα, πολλῶν (66) τῶν ἐξω • μεταφυσικά, καὶ ἐπο- πτικός. Αt και ἀφίησι. ἁπάντων κατ᾽ οὐρανόν. ἀπάντων τῶν κατ' οὐρανόν. φῶς φησι τά πολλών. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. V. A immotus, Gide astans ei,ut dignus evadas, qui ve- C ritatis contemplationem perspectam exploratamque habeas. Astabo, inquit, tibi, et videbo. Quandiu enim quis pulchritudinem in rebus visibilibus eni- tentem contemplatur, dicitur physicus ac naturæ explorator ; sed cum quispiam isthæc transcendens, Deo ipsi astiterit, postquam cognoverit qua ratione omnia sint valde pulchra,et ex horum pulchritudine sere erexerit ad id quod vere pulchrum est et ama- bile ; cujus visio se solis animabus puris conspi- ouam ac spectandam exhibere solet ; tunc ad ea progrediens quæ disciplinam physicam superant, quæque a quibusdam vocantur metaphysica, jam inspector fieri potest ac speculator. Itaque ubi, inquit,astitero tibi, et mente accessero ad te con- templandum, tunc illam inspiciendi vim recipiam B per scientiæ illustrationem. Cæterum cum hoo consentiunt verba isthæc: Cœli enarrant gloriam Dei non quod ad aures nostras emittant vocem sensibilem,sed quod qui in iis meditandis rationibus quibus constitutus mundus est, exercitatus fuerit, et per cælos, quasi vocem edentes, cœlestium omnium rerum dispositionem ac ornatum cognove- verit, addiscat magnificentiam gloriæ ejus, qui condidit cœlos. Propheta etiam ad id nos invitat dicens Sursum aspicite oculis vestris,et videte, quis ostendit hæc omnia ³. Etenim alte speculari, est sursum aspicere, atque per visibilia ad Conditoris cognitionem adduci. Illud autem,de nocte mutine ad Deum consurgere, ejusmodi aliquid sonat: nimirum cum nox progressa fuerit, dies autem appro- pinquarit, et sicut in die composite ambulare cape- rimus,operibus tenebrarum abjectis; commessa- tionibus, ebrietatibus, cubilibus et lasciviis * : tune possumus dicere: De nocte mane consurgit spiritus meus ad te, Deus *. Deinde quid in ipso diluculum efficiat, ostendit etiam verbis sequentibus: Quia, inquit, præcepta tua luz sunt super terram. Quippe lux sunt præcepta, quæ ignorantiæ tenebras excu- tiunt; eoque Præceptum Domini lucidum, illumi- mans oculos 7, D Psal. XVIII, 2. ³ Isa. XL, 26. * Rom. XIII, 12, 13. tres mss., bene. Ibidem editi, vocula in mss. non legitur. primus, Paulo post Combefsii codex re- centior cum editis, Alter Combefisii codex et alii quatuor, spectum, quod in psalmo centesimo dictum est: In matutinis interficiebam omnes peccatores terræ, id in ænigmate tecte dictum fuisse. Non enim unoquo- que diei initio sanguine humano inquinabam manus Hoc nequaquam significat Soriptura. Id enim, præterquam quod detestandum est, adhuc etiam incredibile est et absurdum. Quomodo namque unoquoque diluculo manu propria potuisset omnes terræ peccatores interimere ? Neque enim fieri * Isa. xxvi, 9. * ibid. 6. Psal. xvını, 9. 1088., nec aliter scribitur apud LXX. Alii quidam mss. uti in contextu. Mox editi et recentior Combefisii codex, et tò sixóc. Inter- pres : Estne hoc veritati consentaneum. Alter Com- 163. Τὸ δὲ ἐν τῷ ἑκατοστῷ ψαλμῷ εἴρημένον, ὅτι (62) Editi et Reg. primus, μετὰ τὰ φυσικά. Alii (63) Veteres quinque libri, ἀφιᾶσι. Editi et Reg. 163. Compertum est autem omnibus ac per- (64) Editi et Reg. primus, φῶς ἐστι τά. Alii tres (65) Editi, ἀπέκτεινον. Αt mss. ΒΕΙ, ἀπέκτενον, (66) Editi et Reg. tertius, περιγενέσθαι δυνατὸν ἦν

τῶν κατεκράτησεν, ἐν μία πάντως ἂν ἀπέκτεινε πρωίᾳ τοὺς σύμπαντας ἀλλ᾽ οὐχὶ καὶ καθ' εκάστην πρωίαν αὐτόχειρ αὐτῶν ἐγένετο (67). Τί οὖν ἐστι τὸ, Εἰς τὰς πρωίας ἀπέκτενον πάντας τοὺς ἀμαρ- τωλοὺς τῆς γῆς, τοῦ ἐξολοθρεῦσαι ἐκ πόλεως Κυρίου πάντας τοὺς ἐργαζομένους τὴν ἀνομίαν ; Συνετώτερον τῶν λεγομένων ἐπακούσωμεν, ἵνα μὴ κατηγορήσωμεν τῶν προφητικών λογίων, ὃ μὴ θέμις, Πόλις τοῦ Κυρίου, ἡ σύστασίς ἐστι τῆς ἀνθρωπίνης κατασκευῆς ἁμαρτωλοὶ δὲ γῆς, οὐκ ἄλλοι τινές εἰσιν, ἢ περὶ ὧν φησιν ἡ Σωτήρ· ὅτι ἔσωθεν, Ἐκ τῆς καρδίας ἐξέρχονται διαλογισμοί πονηροί, φθόνοι, φόνοι, μοιχεῖαι, κλοπαί, ψευδομαρτυρίαι, καὶ τὰ τούτοις ὅμοια. Τούτους δή (68) τοὺς τῆς γῆς ἁμαρτ Λ αμαρτανόντων όντων, ὡς τὸ εἰκός· καὶ εἰ πολέμῳ αὐτ Β τωλούς, τοὺς ἐκ τῆς γηίνης σαρκὸς προϊόντας καθ' ἑκάστην ἔννοιαν (69) τὴν περὶ Θεοῦ ἐξαφανίζει ἐκ τῆς ἰδίας συστάσεως (70) ὁ ἑαυτὸν ἐκκαθαίρων. Πρωία οὖν καὶ ὄρθρος ἐν ψυχῇ καθ' ἑκάστην σωτηρίου δόγματος ἀνατολὴν γίνεται· ἐν ᾗ ἐξαφανίζεσθαι δεῖ πάντας τοὺς ἐργαζομένους τὴν ἀνομίαν λογισμούς. Εἰ γὰρ μὴ τὰ πρῶτα πρὸς πονηρίαν κινήματα της ψυχῆς ἐκτμηθείη, ἀνάγκη εἰς ἔργον προχωρεῖν τὰς ἐνθυμήσεις. Οἷον, γῆς ἁμαρτωλός ἐστιν ὁ τὴν μοι- χείαν ὑποβάλλων λογισμός· ὅστις ἐνεργεῖ τὸ ἐμβλέ- ψαι γυναικὶ πρὸς τὸ ἐπιθυμῆσαι αὐτῆς. -Εὰν οὖν μὴ ἀποκτανθῇ ἐκ τῆς ψυχῆς, οἱονεὶ ξίφει τινὶ, τῷ τμητικῷ λόγῳ καὶ ἀφανιστικῷ τῶν παθῶν, καὶ τοῦτο γένηται ἐν πρωίᾳ, τουτέστι, κατὰ τὴν εἰς τὸ φανερὸν ἀποκάλυψιν· μετὰ τὴν ἐν καρδίᾳ μοιχείαν, καὶ ἐπὶ τὴν μείζονα ταύτης ἁμαρτίαν προάξει τὸν ἄνθρωπον, πρὸς τὴν διὰ τοῦ σώματος ἐνέργειαν αὐτὸν ἐκκαλού- μενος. Ιερεμίου λεγόμενον, Επικατάρατος ὁ ποιῶν τὰ έργα-Κυρίου ἀμελῶς καὶ ἀφαιρῶν μάχαιραν αὐτ τοῦ ἀφ' αἵματος. Δεῖ γὰρ τὸν μέλλοντα φεύγειν τὸ τῆς κατάρας βαρύ, μηδέποτε αναπαύειν τὴν πνευ- ματικὴν μάχαιραν ἀπὸ τοῦ κατὰ τῶν τοιούτων άμαρ- τωλῶν αἵματος. Τοιοῦτον οὖν ἐστι καὶ τὸ νῦν εἰρή μένον περὶ τοῦ πρωί. Οὐαὶ τῷ ἀπὸ σκότους καὶ τῆς ἐν ἀγνοίᾳ νυκτός, μετὰ τὴν πρώτην ἡλικίαν, τοῦ λόγου ἐν αὐτῷ ἀνατείλαντος, ὁμοῦ τῷ διαναστῆναι ἐκ τοῦ ύπνου, τὸ σίκερα διώκοντι. Οἱ δὲ ὑπὸ τῶν παθῶν νικηθέντες, οἱ μὲν ἔμειναν ἐν τῇ μέθῃ τοῦ πάθους. οἱ δὲ ἀποκαθηράμενοι τὸν νοῦν, ἐμβλέπουσι μὲν τῷ κόσμῳ τῶν ὁρατῶν, κατανοοῦσι δὲ τὰς τῶν νοητῶν • ὡς τὸ εἰκός, ὡς τὸ εἰκός, εἰς τὸ εἶνός, ἀπέκτεινον. Αt ἀπέκτενον. στην έννοιαν, τοῦ ἐπιβουλεύοντος ἡμῖν, εὐθὺς μεταβαλλομένους. συστάσεως, APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. poterat,ut unus omnibus evaderet superior:quan- doquidem, ut constat, multi sunt qui delinquant : et si bello eos superasset, utique diluculo uno omnes simul occidisset ; sed non unoquoque diluculo ipsis sua manu intulisset mortem. Quid igitur hoc sibi vult: In matutinis interfioiebam omnes peccatores terræ, ut disperderem de civitate Domini omnes ope- rantes iniquitatem? Dicta isthæc magis scite magis- que opposite intelligamus ; ut ne, quod nefas est, prophetica coarguamus oracula. Civitas Domini, coagmentum est et constitutio opificii humani :pec- catores vero terræ non alii sunt, quam ii de quibus loquitur Servator : Ab intimis, A corde exeunt cogita- tiones mala, invidiæ, cades, adulteria, furia, falsa testimonia ®, et his similia. Qui autem se ipse ex- purgat, istos terra peccatores ex terrena carne prodeuntes, per quamlibet Dei cogitationem ex sua structura fugat et ejecit. Itaque lux prima et dilu- culum ad unumquemque salutiferi dogmatis exor- tum nascuntur in anima, in qua delendæ sunt et exterminandæ omnes cogitationes iniquitatem ope- rantes. Etenim nisi primi illi animæ ad nequitiam motus abscindantur, necesse fuerit cogitationes ad opus procedere. Verbi gratia, terræ peccator cogi- tatio est adulterium suggerens, quæ efficit ut quis mulierem intueatur ad eam concupiscendam. Proin- de nisi tollatur ex anima, veluti gladio quodam, sermone cupiditates abscindenti et exterminanti,et nisi id fiat diluculo, hoc est, ubi primum sese de- texerit: post adulterium in corde conceptum, hominem detrudet in peccatum alio gravius, illum quippe ad ipsum corporis actum impellet. C verba : Maledictus qui facit opera Domini negligen- ter,et qui subtrahit gladium 488suum a sanguine". Quisquis enim maledicti hujus acerbitatem evitare vult, gladium suum spiritualem ab effundezdo san- guine ejusmodi peccatorum nunquam cohibere de- bet. Tale igitur est et quod nunc dicitur de dilu- culo. Væ illi, qui licet post primam ætatem exa- ctam, ratione in ipso exoriente, a tenebris et ab ignorantiæ nocte emerserit, tamen simul ut excita- tus est a somno,siceram sectatur. Ex iis autem qui a turbulentis affectibus devicti sunt et dejecti, alii in cupiditatis temulentia permansere; alii expurgata mente,mundum ornatumque visibilium respiciunt; D Matth. xv 19. ' Matth. v 28. Jerem. XLVIII, 10. befsii codex et alii nonnulli, ut verisi- mile est, ut constat. Edi dimus quidem, ob auctoritatem veterum quorumdam librorum:sed falendum tamen, nobis videri potius legendum, uti hodieque legitur in Commentariis Eu- sebii, unde hæc ad verbum sumpta esse in Præfa- tione docebimus. editi, mss., et reliqua usque ad has voces, in Reg. primo non legi; ob idque a Tilmanno qui eo codice usus fuerat, Latine redditum non fuisse Sed hæc mss. Anglicis cum interpretatione Richardi Montacutii editioni Parisiensi accessisse a typogra- phis didicimus. Neque sane illud omittendum,quæ Richardus Montacutius in suis codicibus repererat, eadem et in nostris quoque,si Regium primum ex- cipias, reperiri. quinque mss., et propria structura : quam lectionem si nihil aliud verisimilem redde- ret, certe auctoritas Eusebii, apud quem ita legitur, eam satis confirmaret. 164. Arbitramur his consona esse isthæc Jeremiæ 164. Τούτῳ συμφωνον ἡγούμεθα εἶναι τὸ παρὰ τοῦ (67) Veteres duo libri, ἐγίνετο. Et hic quoque (68) Nostri sex mss., δή, Editi, δέ. (69) Monere non pigebit, totum illud, καθ᾿ ἑκά. (70) Editi, συνειδήσεως, ex sua conscientia. At

τῶν κατεκράτησεν, ἐν μία πάντως ἂν ἀπέκτεινε πρωίᾳ τοὺς σύμπαντας ἀλλ᾽ οὐχὶ καὶ καθ' εκάστην πρωίαν αὐτόχειρ αὐτῶν ἐγένετο (67). Τί οὖν ἐστι τὸ, Εἰς τὰς πρωίας ἀπέκτενον πάντας τοὺς ἀμαρ- τωλοὺς τῆς γῆς, τοῦ ἐξολοθρεῦσαι ἐκ πόλεως Κυρίου πάντας τοὺς ἐργαζομένους τὴν ἀνομίαν ; Συνετώτερον τῶν λεγομένων ἐπακούσωμεν, ἵνα μὴ κατηγορήσωμεν τῶν προφητικών λογίων, ὃ μὴ θέμις, Πόλις τοῦ Κυρίου, ἡ σύστασίς ἐστι τῆς ἀνθρωπίνης κατασκευῆς ἁμαρτωλοὶ δὲ γῆς, οὐκ ἄλλοι τινές εἰσιν, ἢ περὶ ὧν φησιν ἡ Σωτήρ· ὅτι ἔσωθεν, Ἐκ τῆς καρδίας ἐξέρχονται διαλογισμοί πονηροί, φθόνοι, φόνοι, μοιχεῖαι, κλοπαί, ψευδομαρτυρίαι, καὶ τὰ τούτοις ὅμοια. Τούτους δή (68) τοὺς τῆς γῆς ἁμαρτ Λ αμαρτανόντων όντων, ὡς τὸ εἰκός· καὶ εἰ πολέμῳ αὐτ Β τωλούς, τοὺς ἐκ τῆς γηίνης σαρκὸς προϊόντας καθ' ἑκάστην ἔννοιαν (69) τὴν περὶ Θεοῦ ἐξαφανίζει ἐκ τῆς ἰδίας συστάσεως (70) ὁ ἑαυτὸν ἐκκαθαίρων. Πρωία οὖν καὶ ὄρθρος ἐν ψυχῇ καθ' ἑκάστην σωτηρίου δόγματος ἀνατολὴν γίνεται· ἐν ᾗ ἐξαφανίζεσθαι δεῖ πάντας τοὺς ἐργαζομένους τὴν ἀνομίαν λογισμούς. Εἰ γὰρ μὴ τὰ πρῶτα πρὸς πονηρίαν κινήματα της ψυχῆς ἐκτμηθείη, ἀνάγκη εἰς ἔργον προχωρεῖν τὰς ἐνθυμήσεις. Οἷον, γῆς ἁμαρτωλός ἐστιν ὁ τὴν μοι- χείαν ὑποβάλλων λογισμός· ὅστις ἐνεργεῖ τὸ ἐμβλέ- ψαι γυναικὶ πρὸς τὸ ἐπιθυμῆσαι αὐτῆς. -Εὰν οὖν μὴ ἀποκτανθῇ ἐκ τῆς ψυχῆς, οἱονεὶ ξίφει τινὶ, τῷ τμητικῷ λόγῳ καὶ ἀφανιστικῷ τῶν παθῶν, καὶ τοῦτο γένηται ἐν πρωίᾳ, τουτέστι, κατὰ τὴν εἰς τὸ φανερὸν ἀποκάλυψιν· μετὰ τὴν ἐν καρδίᾳ μοιχείαν, καὶ ἐπὶ τὴν μείζονα ταύτης ἁμαρτίαν προάξει τὸν ἄνθρωπον, πρὸς τὴν διὰ τοῦ σώματος ἐνέργειαν αὐτὸν ἐκκαλού- μενος. Ιερεμίου λεγόμενον, Επικατάρατος ὁ ποιῶν τὰ έργα-Κυρίου ἀμελῶς καὶ ἀφαιρῶν μάχαιραν αὐτ τοῦ ἀφ' αἵματος. Δεῖ γὰρ τὸν μέλλοντα φεύγειν τὸ τῆς κατάρας βαρύ, μηδέποτε αναπαύειν τὴν πνευ- ματικὴν μάχαιραν ἀπὸ τοῦ κατὰ τῶν τοιούτων άμαρ- τωλῶν αἵματος. Τοιοῦτον οὖν ἐστι καὶ τὸ νῦν εἰρή μένον περὶ τοῦ πρωί. Οὐαὶ τῷ ἀπὸ σκότους καὶ τῆς ἐν ἀγνοίᾳ νυκτός, μετὰ τὴν πρώτην ἡλικίαν, τοῦ λόγου ἐν αὐτῷ ἀνατείλαντος, ὁμοῦ τῷ διαναστῆναι ἐκ τοῦ ύπνου, τὸ σίκερα διώκοντι. Οἱ δὲ ὑπὸ τῶν παθῶν νικηθέντες, οἱ μὲν ἔμειναν ἐν τῇ μέθῃ τοῦ πάθους. οἱ δὲ ἀποκαθηράμενοι τὸν νοῦν, ἐμβλέπουσι μὲν τῷ κόσμῳ τῶν ὁρατῶν, κατανοοῦσι δὲ τὰς τῶν νοητῶν • ὡς τὸ εἰκός, ὡς τὸ εἰκός, εἰς τὸ εἶνός, ἀπέκτεινον. Αt ἀπέκτενον. στην έννοιαν, τοῦ ἐπιβουλεύοντος ἡμῖν, εὐθὺς μεταβαλλομένους. συστάσεως, APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. poterat,ut unus omnibus evaderet superior:quan- doquidem, ut constat, multi sunt qui delinquant : et si bello eos superasset, utique diluculo uno omnes simul occidisset ; sed non unoquoque diluculo ipsis sua manu intulisset mortem. Quid igitur hoc sibi vult: In matutinis interfioiebam omnes peccatores terræ, ut disperderem de civitate Domini omnes ope- rantes iniquitatem? Dicta isthæc magis scite magis- que opposite intelligamus ; ut ne, quod nefas est, prophetica coarguamus oracula. Civitas Domini, coagmentum est et constitutio opificii humani :pec- catores vero terræ non alii sunt, quam ii de quibus loquitur Servator : Ab intimis, A corde exeunt cogita- tiones mala, invidiæ, cades, adulteria, furia, falsa testimonia ®, et his similia. Qui autem se ipse ex- purgat, istos terra peccatores ex terrena carne prodeuntes, per quamlibet Dei cogitationem ex sua structura fugat et ejecit. Itaque lux prima et dilu- culum ad unumquemque salutiferi dogmatis exor- tum nascuntur in anima, in qua delendæ sunt et exterminandæ omnes cogitationes iniquitatem ope- rantes. Etenim nisi primi illi animæ ad nequitiam motus abscindantur, necesse fuerit cogitationes ad opus procedere. Verbi gratia, terræ peccator cogi- tatio est adulterium suggerens, quæ efficit ut quis mulierem intueatur ad eam concupiscendam. Proin- de nisi tollatur ex anima, veluti gladio quodam, sermone cupiditates abscindenti et exterminanti,et nisi id fiat diluculo, hoc est, ubi primum sese de- texerit: post adulterium in corde conceptum, hominem detrudet in peccatum alio gravius, illum quippe ad ipsum corporis actum impellet. C verba : Maledictus qui facit opera Domini negligen- ter,et qui subtrahit gladium 488suum a sanguine". Quisquis enim maledicti hujus acerbitatem evitare vult, gladium suum spiritualem ab effundezdo san- guine ejusmodi peccatorum nunquam cohibere de- bet. Tale igitur est et quod nunc dicitur de dilu- culo. Væ illi, qui licet post primam ætatem exa- ctam, ratione in ipso exoriente, a tenebris et ab ignorantiæ nocte emerserit, tamen simul ut excita- tus est a somno,siceram sectatur. Ex iis autem qui a turbulentis affectibus devicti sunt et dejecti, alii in cupiditatis temulentia permansere; alii expurgata mente,mundum ornatumque visibilium respiciunt; D Matth. xv 19. ' Matth. v 28. Jerem. XLVIII, 10. befsii codex et alii nonnulli, ut verisi- mile est, ut constat. Edi dimus quidem, ob auctoritatem veterum quorumdam librorum:sed falendum tamen, nobis videri potius legendum, uti hodieque legitur in Commentariis Eu- sebii, unde hæc ad verbum sumpta esse in Præfa- tione docebimus. editi, mss., et reliqua usque ad has voces, in Reg. primo non legi; ob idque a Tilmanno qui eo codice usus fuerat, Latine redditum non fuisse Sed hæc mss. Anglicis cum interpretatione Richardi Montacutii editioni Parisiensi accessisse a typogra- phis didicimus. Neque sane illud omittendum,quæ Richardus Montacutius in suis codicibus repererat, eadem et in nostris quoque,si Regium primum ex- cipias, reperiri. quinque mss., et propria structura : quam lectionem si nihil aliud verisimilem redde- ret, certe auctoritas Eusebii, apud quem ita legitur, eam satis confirmaret. 164. Arbitramur his consona esse isthæc Jeremiæ 164. Τούτῳ συμφωνον ἡγούμεθα εἶναι τὸ παρὰ τοῦ (67) Veteres duo libri, ἐγίνετο. Et hic quoque (68) Nostri sex mss., δή, Editi, δέ. (69) Monere non pigebit, totum illud, καθ᾿ ἑκά. (70) Editi, συνειδήσεως, ex sua conscientia. At

τῶν κατεκράτησεν, ἐν μία πάντως ἂν ἀπέκτεινε πρωίᾳ τοὺς σύμπαντας ἀλλ᾽ οὐχὶ καὶ καθ' εκάστην πρωίαν αὐτόχειρ αὐτῶν ἐγένετο (67). Τί οὖν ἐστι τὸ, Εἰς τὰς πρωίας ἀπέκτενον πάντας τοὺς ἀμαρ- τωλοὺς τῆς γῆς, τοῦ ἐξολοθρεῦσαι ἐκ πόλεως Κυρίου πάντας τοὺς ἐργαζομένους τὴν ἀνομίαν ; Συνετώτερον τῶν λεγομένων ἐπακούσωμεν, ἵνα μὴ κατηγορήσωμεν τῶν προφητικών λογίων, ὃ μὴ θέμις, Πόλις τοῦ Κυρίου, ἡ σύστασίς ἐστι τῆς ἀνθρωπίνης κατασκευῆς ἁμαρτωλοὶ δὲ γῆς, οὐκ ἄλλοι τινές εἰσιν, ἢ περὶ ὧν φησιν ἡ Σωτήρ· ὅτι ἔσωθεν, Ἐκ τῆς καρδίας ἐξέρχονται διαλογισμοί πονηροί, φθόνοι, φόνοι, μοιχεῖαι, κλοπαί, ψευδομαρτυρίαι, καὶ τὰ τούτοις ὅμοια. Τούτους δή (68) τοὺς τῆς γῆς ἁμαρτ Λ αμαρτανόντων όντων, ὡς τὸ εἰκός· καὶ εἰ πολέμῳ αὐτ Β τωλούς, τοὺς ἐκ τῆς γηίνης σαρκὸς προϊόντας καθ' ἑκάστην ἔννοιαν (69) τὴν περὶ Θεοῦ ἐξαφανίζει ἐκ τῆς ἰδίας συστάσεως (70) ὁ ἑαυτὸν ἐκκαθαίρων. Πρωία οὖν καὶ ὄρθρος ἐν ψυχῇ καθ' ἑκάστην σωτηρίου δόγματος ἀνατολὴν γίνεται· ἐν ᾗ ἐξαφανίζεσθαι δεῖ πάντας τοὺς ἐργαζομένους τὴν ἀνομίαν λογισμούς. Εἰ γὰρ μὴ τὰ πρῶτα πρὸς πονηρίαν κινήματα της ψυχῆς ἐκτμηθείη, ἀνάγκη εἰς ἔργον προχωρεῖν τὰς ἐνθυμήσεις. Οἷον, γῆς ἁμαρτωλός ἐστιν ὁ τὴν μοι- χείαν ὑποβάλλων λογισμός· ὅστις ἐνεργεῖ τὸ ἐμβλέ- ψαι γυναικὶ πρὸς τὸ ἐπιθυμῆσαι αὐτῆς. -Εὰν οὖν μὴ ἀποκτανθῇ ἐκ τῆς ψυχῆς, οἱονεὶ ξίφει τινὶ, τῷ τμητικῷ λόγῳ καὶ ἀφανιστικῷ τῶν παθῶν, καὶ τοῦτο γένηται ἐν πρωίᾳ, τουτέστι, κατὰ τὴν εἰς τὸ φανερὸν ἀποκάλυψιν· μετὰ τὴν ἐν καρδίᾳ μοιχείαν, καὶ ἐπὶ τὴν μείζονα ταύτης ἁμαρτίαν προάξει τὸν ἄνθρωπον, πρὸς τὴν διὰ τοῦ σώματος ἐνέργειαν αὐτὸν ἐκκαλού- μενος. Ιερεμίου λεγόμενον, Επικατάρατος ὁ ποιῶν τὰ έργα-Κυρίου ἀμελῶς καὶ ἀφαιρῶν μάχαιραν αὐτ τοῦ ἀφ' αἵματος. Δεῖ γὰρ τὸν μέλλοντα φεύγειν τὸ τῆς κατάρας βαρύ, μηδέποτε αναπαύειν τὴν πνευ- ματικὴν μάχαιραν ἀπὸ τοῦ κατὰ τῶν τοιούτων άμαρ- τωλῶν αἵματος. Τοιοῦτον οὖν ἐστι καὶ τὸ νῦν εἰρή μένον περὶ τοῦ πρωί. Οὐαὶ τῷ ἀπὸ σκότους καὶ τῆς ἐν ἀγνοίᾳ νυκτός, μετὰ τὴν πρώτην ἡλικίαν, τοῦ λόγου ἐν αὐτῷ ἀνατείλαντος, ὁμοῦ τῷ διαναστῆναι ἐκ τοῦ ύπνου, τὸ σίκερα διώκοντι. Οἱ δὲ ὑπὸ τῶν παθῶν νικηθέντες, οἱ μὲν ἔμειναν ἐν τῇ μέθῃ τοῦ πάθους. οἱ δὲ ἀποκαθηράμενοι τὸν νοῦν, ἐμβλέπουσι μὲν τῷ κόσμῳ τῶν ὁρατῶν, κατανοοῦσι δὲ τὰς τῶν νοητῶν • ὡς τὸ εἰκός, ὡς τὸ εἰκός, εἰς τὸ εἶνός, ἀπέκτεινον. Αt ἀπέκτενον. στην έννοιαν, τοῦ ἐπιβουλεύοντος ἡμῖν, εὐθὺς μεταβαλλομένους. συστάσεως, APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. poterat,ut unus omnibus evaderet superior:quan- doquidem, ut constat, multi sunt qui delinquant : et si bello eos superasset, utique diluculo uno omnes simul occidisset ; sed non unoquoque diluculo ipsis sua manu intulisset mortem. Quid igitur hoc sibi vult: In matutinis interfioiebam omnes peccatores terræ, ut disperderem de civitate Domini omnes ope- rantes iniquitatem? Dicta isthæc magis scite magis- que opposite intelligamus ; ut ne, quod nefas est, prophetica coarguamus oracula. Civitas Domini, coagmentum est et constitutio opificii humani :pec- catores vero terræ non alii sunt, quam ii de quibus loquitur Servator : Ab intimis, A corde exeunt cogita- tiones mala, invidiæ, cades, adulteria, furia, falsa testimonia ®, et his similia. Qui autem se ipse ex- purgat, istos terra peccatores ex terrena carne prodeuntes, per quamlibet Dei cogitationem ex sua structura fugat et ejecit. Itaque lux prima et dilu- culum ad unumquemque salutiferi dogmatis exor- tum nascuntur in anima, in qua delendæ sunt et exterminandæ omnes cogitationes iniquitatem ope- rantes. Etenim nisi primi illi animæ ad nequitiam motus abscindantur, necesse fuerit cogitationes ad opus procedere. Verbi gratia, terræ peccator cogi- tatio est adulterium suggerens, quæ efficit ut quis mulierem intueatur ad eam concupiscendam. Proin- de nisi tollatur ex anima, veluti gladio quodam, sermone cupiditates abscindenti et exterminanti,et nisi id fiat diluculo, hoc est, ubi primum sese de- texerit: post adulterium in corde conceptum, hominem detrudet in peccatum alio gravius, illum quippe ad ipsum corporis actum impellet. C verba : Maledictus qui facit opera Domini negligen- ter,et qui subtrahit gladium 488suum a sanguine". Quisquis enim maledicti hujus acerbitatem evitare vult, gladium suum spiritualem ab effundezdo san- guine ejusmodi peccatorum nunquam cohibere de- bet. Tale igitur est et quod nunc dicitur de dilu- culo. Væ illi, qui licet post primam ætatem exa- ctam, ratione in ipso exoriente, a tenebris et ab ignorantiæ nocte emerserit, tamen simul ut excita- tus est a somno,siceram sectatur. Ex iis autem qui a turbulentis affectibus devicti sunt et dejecti, alii in cupiditatis temulentia permansere; alii expurgata mente,mundum ornatumque visibilium respiciunt; D Matth. xv 19. ' Matth. v 28. Jerem. XLVIII, 10. befsii codex et alii nonnulli, ut verisi- mile est, ut constat. Edi dimus quidem, ob auctoritatem veterum quorumdam librorum:sed falendum tamen, nobis videri potius legendum, uti hodieque legitur in Commentariis Eu- sebii, unde hæc ad verbum sumpta esse in Præfa- tione docebimus. editi, mss., et reliqua usque ad has voces, in Reg. primo non legi; ob idque a Tilmanno qui eo codice usus fuerat, Latine redditum non fuisse Sed hæc mss. Anglicis cum interpretatione Richardi Montacutii editioni Parisiensi accessisse a typogra- phis didicimus. Neque sane illud omittendum,quæ Richardus Montacutius in suis codicibus repererat, eadem et in nostris quoque,si Regium primum ex- cipias, reperiri. quinque mss., et propria structura : quam lectionem si nihil aliud verisimilem redde- ret, certe auctoritas Eusebii, apud quem ita legitur, eam satis confirmaret. 164. Arbitramur his consona esse isthæc Jeremiæ 164. Τούτῳ συμφωνον ἡγούμεθα εἶναι τὸ παρὰ τοῦ (67) Veteres duo libri, ἐγίνετο. Et hic quoque (68) Nostri sex mss., δή, Editi, δέ. (69) Monere non pigebit, totum illud, καθ᾿ ἑκά. (70) Editi, συνειδήσεως, ex sua conscientia. At

ὑποστάσεις καὶ οὐσίας. Τὰ μὲν γὰρ ὁρατὰ ἐνατενί- Α σεως δεῖται· διὰ τοῦτο Εμβλέπουσι· τὰ δὲ νοητὰ χρήζει λόγου διεξοδικοῦ· διὸ εἴρηται, Κατανοοῦσι. Πλὴν ὅτι πρῶτον δεῖ ἐμβλέψαι τοῖς ἔργοις Κυρίου· καὶ τότε εἰς τὸ κατανοῆσαι αὐτὰ προελθεῖν. Ὁποῖος ἦν ὁ περὶ (71) ἑαυτοῦ λέγων· Αὐτὸς γὰρ μοι ἔδωκε τῶν ὄντων γνῶσιν ἀψευδῆ, εἰδέναι σύστασιν κόσμου, καὶ ἐνέργειαν στοιχείων, ἀρχὴν καὶ τέλος καὶ μεσότητα χρόνων, τροπῶν ἀλλαγὰς, καὶ με ταβολὰς καιρῶν, ἐνιαυτῶν κύκλους, καὶ ἀστέρων θέσεις, φάσεις ζώων, καὶ θυμοὺς θηρίων, πνευμάτ των βίας, καὶ διαλογισμοὺς ἀνθρώπων, διαφορὰς φυτῶν, καὶ δυνάμεις ῥιζῶν. τὸ μὴ εἰδέναι αὐτοὺς (72) τὸν Κύριον· καὶ πλῆθος ἐγενήθη νεκρῶν διὰ λιπὸν ἄρτου, καὶ δίψος (73) ὕδατος. Ταῦτα καθ' ἱστορίαν δυνατὸν τυχεῖν τῆς ἐξηγήσεως ἐπὶ τῶν καιρῶν τῆς ἐσχάτης πολιορκίας τῶν Ἰουδαίων· τῶν μὲν εἰς αἰχμαλωσίαν ἀπαχθέντων, τῶν δὲ ἐν λιμῷ καὶ δίψει διαφθαρέντων. Καὶ ἡ αἰτία σαφής, δι᾿ ἣν ταῦτα πεπόνθασιν· ὅτι ἐπιδημήσαντα αὐτοῖς τὸν Κύριον οὐκ ἐπέγνωσαν (74). Ὥστε δὲ καὶ ἡμῖν οἰκειωθῆναι τὴν ἐκ τῆς λέξεως παραίνεσιν. Ἐκεῖνα λέγομεν, ὅτι οἱ διώκοντες τὸ μέθυσμα, καὶ μετὰ τῆς ἐπηγορευμένης μουσικῆς τὸν οἶνον πίνον- τες, καὶ θεάμασι μὲν ἀτόποις τὰς ὄψεις ἐνασχολοῦν- τες, τοῖς δὲ ἔργοις Κυρίου ἐμβλέπειν μὴ ἀνεχόμενοι, διὰ τὸ φιλήδονοι εἶναι μᾶλλον ἢ φιλόθεοι, αἰχμάλωτοι γίνονται καὶ ὑποχείριοι τοῖς ὑπεναντίοις. Ἀλλὰ καὶ πλῆθος ἐν αὐτοῖς νεκρῶν ἐγενήθη διὰ λιμόν, καὶ ὕδατος ἀπορίαν. Οἱ γὰρ τὴν ἐπιβάλλουσαν ταῖς ψυ χαῖς τροθὴν μὴ προσιέμενοι, νεκροὶ γίνονται τοῖς παραπτώμασι, καὶ οἱ ἐπὶ ὕδατος ἀναπαύσεως μὴ Εκτρεφόμενοι, μηδὲ ζητοῦντες πιεῖν ἐξ ἐκείνου τοῦ ὕδατος περὶ οὐ φησι πρὸς τὴν Σαμαρεῖτιν ὁ Κύριος, ὅτι ὓς ἂν πίῃ ἐκ τοῦ ὕδατος οὗ ἐγὼ δώσω αὐτῷ, οὐ με διψήσα (75) εἰς τὸν αἰῶνα· οὗτοι γίνονται νεκροί. Ακουε γάρ, ὅτι πλῆθος νεκρῶν ἐγενήθη, οὐ διὰ λιμὸν μόνον, ἀλλὰ καὶ διὰ δίψαν ὕδατος· ἐπειδὴ ἀπ' ἐκείνου ἔπινον τοῦ ὕδατος, οὗ καὶ ἡ Σαμαρεῖτις· Ὃς γὰρ ἂν πίῃ, φησίν, ἐκ τοῦ ὕδατος ἐκείνου, διψήσει πάλιν· οὐκ ἔπιον δὲ ἐκ τοῦ ὕδατος τοῦ ἁλλομένου εἰς ζωὴν αἰώνιον. Προτρεπτικὸν δὲ τοῦτο ἐπὶ τὴν γνῶσιν, Εἰ γὰρ διὰ τὸ μὴ εἰδέναι τὸν Κύριον αἰχμάλωτοι γίνονται, ζηλωτέον ἡμῖν τὸ τῆς γνώσεως χάρισμα. Τάχα δὲ (76) ἡ ἀληθὴς νέκρωσις οὐ διὰ λιμὸν ἄρτου, οὐδὲ διὰ δίψαν ὕδατος τούτου τοῦ αἰσθητοῦ, ἀλλὰ διὰ λιμὸν τοῦ ἀκοῦσαι λόγον Κυρίου ταῖς ψυχαῖς τῶν ἄρτου καὶ δίψαν ἄρτου Ὥστε δὲ καί. δὲ διψήσῃ. ἀπ' ἐκείνου ἔπι- οὐκ ἔπι- νου. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. V. ac earum rerum quæ sola ratione capi possunt, sub- stantias considerant et essentias. Visibilia namque indigent contenta oculorum acie; ob id Respiciunt: quæ vero ratione sola queunt intelligi, expansa et fusa ratiocinatione egent: quapropter dictum est: Considerant. Sunt tamen primum respicienda Do- mini opera, atque tunc ad ea consideranda progre- diendum est. Ejusmodi erat, qui de se ipso dixit : Ipse enim dedit mihi horum quæ sunt scientiam veram, ut sciam mundi dispositionem, et virtutem elementorum; initium et finem et medietatem tempo- rum, conversionum permutationes, et mutationes temporum, annorum cursus, et stellarum situs, na- turas animalium, et iros bestiarum, vim ventorum, et cogitationes hominum, differentias plantarum, et virtutes radicum 11. C D Sap. VII, 17-20. Psal. XXII, 2. Joan. IV, 13. editis desideratur. ubi notari potest, vocem neque in duobus aliis codicibus, neque apud LXX, aut apud Eusebium inveniri. est, eo quod ipsi non cognoverint Dominum : et mul- titudo mortuorum fuit propter famem panis, e: sitim aquæ. Hæc secundum historiam de tempore extremæ Judæorum obsidionis possunt explicari ; quando aliis in captivitatem abductis, alii fame et siti interierunt. Et causa cur hæc fuerint perpessi, clara est et ma- nifesta, quod Dominum cum ipsis diversantem non cognovere. Quare animadversio in his verbis con- tenta nobis etiam potest accommodari. Isthæc di- cimus, quod qui consectantur ebrietatem, vinumque ad musicos concentus interdictos bibunt, et oculos suos occupant in spectandis turpibus spectaculis, noluntque opera Domini respicere, eo quod volupta- tum et deliciarum magis quam Dei sint amatores, captivi fiunt, et in servitutem rediguntur ab inimicis suis. Quin etiam inter ipsos mortuorum fuit mul- titudo, propter famem et aquæ penuriam. Etenim cscam animabus convenientem qui non accipiunt, moriuntur per peccata : et qui ex aqua refectionis non enutriuntur, neque de illa aqua bibere stata- gunt, de qua locutus est Dominus ad Samaritanam : Qui biberit ex aqua quam ego dabo ei, non sitiet in æternum ¹³; hi ipsi mortui fiunt. Audi enim hanc mortuorum multitudinem contigisse non ob famem sulum, sed etiam propter aquæ sitim,eo quod ab illa biberent aqua, unde et mulier illa Sa- maritana biberat: Quisquis enim, inquit, biberit ex illa aqua, sitiet iterum 14; de aqua autem in vitam æternam saliente " non biberant. Cæterum id nos invitat ad intelligentiam comparandam. Etenim si, propterea quod non cognoverunt Domi- num, abducuntur captivi, nobis studio omni adni- tendum est ut intelligentiæ cognitionisque donum consequamur. Fortassis autem mors vera non ob 4* ibid. ibid. 14. quinque mss., Abest ab excusis. quidam mss., Aliquanto post antiquus Combefisii codex et alii quatuor, vov, nec aliter legerat interpres. At editi, deest. 165. Τοίνυν αἰχμάλωτος ὁ λαός μου ἐγενήηη, διὰ Β (71) Veteres aliquot libri, ὁ περί. Vocula & in (72) Editi, αὐτοῦ. At mss. quinque, αὐτούς. (73) Antiqui tres libri, ἄρτου και δίψος. Editi (74) Codices tres, ἔγνωσαν. Hoc ipso in loco 165. VERS. 13. Igitur captivus populus meus factus (75) Editi et Reg. tertius, οὐ μὴ διψήσει. Alii (76) Editi, δὲ καί. Vocula και in quinque me8.

ὑποστάσεις καὶ οὐσίας. Τὰ μὲν γὰρ ὁρατὰ ἐνατενί- Α σεως δεῖται· διὰ τοῦτο Εμβλέπουσι· τὰ δὲ νοητὰ χρήζει λόγου διεξοδικοῦ· διὸ εἴρηται, Κατανοοῦσι. Πλὴν ὅτι πρῶτον δεῖ ἐμβλέψαι τοῖς ἔργοις Κυρίου· καὶ τότε εἰς τὸ κατανοῆσαι αὐτὰ προελθεῖν. Ὁποῖος ἦν ὁ περὶ (71) ἑαυτοῦ λέγων· Αὐτὸς γὰρ μοι ἔδωκε τῶν ὄντων γνῶσιν ἀψευδῆ, εἰδέναι σύστασιν κόσμου, καὶ ἐνέργειαν στοιχείων, ἀρχὴν καὶ τέλος καὶ μεσότητα χρόνων, τροπῶν ἀλλαγὰς, καὶ με ταβολὰς καιρῶν, ἐνιαυτῶν κύκλους, καὶ ἀστέρων θέσεις, φάσεις ζώων, καὶ θυμοὺς θηρίων, πνευμάτ των βίας, καὶ διαλογισμοὺς ἀνθρώπων, διαφορὰς φυτῶν, καὶ δυνάμεις ῥιζῶν. τὸ μὴ εἰδέναι αὐτοὺς (72) τὸν Κύριον· καὶ πλῆθος ἐγενήθη νεκρῶν διὰ λιπὸν ἄρτου, καὶ δίψος (73) ὕδατος. Ταῦτα καθ' ἱστορίαν δυνατὸν τυχεῖν τῆς ἐξηγήσεως ἐπὶ τῶν καιρῶν τῆς ἐσχάτης πολιορκίας τῶν Ἰουδαίων· τῶν μὲν εἰς αἰχμαλωσίαν ἀπαχθέντων, τῶν δὲ ἐν λιμῷ καὶ δίψει διαφθαρέντων. Καὶ ἡ αἰτία σαφής, δι᾿ ἣν ταῦτα πεπόνθασιν· ὅτι ἐπιδημήσαντα αὐτοῖς τὸν Κύριον οὐκ ἐπέγνωσαν (74). Ὥστε δὲ καὶ ἡμῖν οἰκειωθῆναι τὴν ἐκ τῆς λέξεως παραίνεσιν. Ἐκεῖνα λέγομεν, ὅτι οἱ διώκοντες τὸ μέθυσμα, καὶ μετὰ τῆς ἐπηγορευμένης μουσικῆς τὸν οἶνον πίνον- τες, καὶ θεάμασι μὲν ἀτόποις τὰς ὄψεις ἐνασχολοῦν- τες, τοῖς δὲ ἔργοις Κυρίου ἐμβλέπειν μὴ ἀνεχόμενοι, διὰ τὸ φιλήδονοι εἶναι μᾶλλον ἢ φιλόθεοι, αἰχμάλωτοι γίνονται καὶ ὑποχείριοι τοῖς ὑπεναντίοις. Ἀλλὰ καὶ πλῆθος ἐν αὐτοῖς νεκρῶν ἐγενήθη διὰ λιμόν, καὶ ὕδατος ἀπορίαν. Οἱ γὰρ τὴν ἐπιβάλλουσαν ταῖς ψυ χαῖς τροθὴν μὴ προσιέμενοι, νεκροὶ γίνονται τοῖς παραπτώμασι, καὶ οἱ ἐπὶ ὕδατος ἀναπαύσεως μὴ Εκτρεφόμενοι, μηδὲ ζητοῦντες πιεῖν ἐξ ἐκείνου τοῦ ὕδατος περὶ οὐ φησι πρὸς τὴν Σαμαρεῖτιν ὁ Κύριος, ὅτι ὓς ἂν πίῃ ἐκ τοῦ ὕδατος οὗ ἐγὼ δώσω αὐτῷ, οὐ με διψήσα (75) εἰς τὸν αἰῶνα· οὗτοι γίνονται νεκροί. Ακουε γάρ, ὅτι πλῆθος νεκρῶν ἐγενήθη, οὐ διὰ λιμὸν μόνον, ἀλλὰ καὶ διὰ δίψαν ὕδατος· ἐπειδὴ ἀπ' ἐκείνου ἔπινον τοῦ ὕδατος, οὗ καὶ ἡ Σαμαρεῖτις· Ὃς γὰρ ἂν πίῃ, φησίν, ἐκ τοῦ ὕδατος ἐκείνου, διψήσει πάλιν· οὐκ ἔπιον δὲ ἐκ τοῦ ὕδατος τοῦ ἁλλομένου εἰς ζωὴν αἰώνιον. Προτρεπτικὸν δὲ τοῦτο ἐπὶ τὴν γνῶσιν, Εἰ γὰρ διὰ τὸ μὴ εἰδέναι τὸν Κύριον αἰχμάλωτοι γίνονται, ζηλωτέον ἡμῖν τὸ τῆς γνώσεως χάρισμα. Τάχα δὲ (76) ἡ ἀληθὴς νέκρωσις οὐ διὰ λιμὸν ἄρτου, οὐδὲ διὰ δίψαν ὕδατος τούτου τοῦ αἰσθητοῦ, ἀλλὰ διὰ λιμὸν τοῦ ἀκοῦσαι λόγον Κυρίου ταῖς ψυχαῖς τῶν ἄρτου καὶ δίψαν ἄρτου Ὥστε δὲ καί. δὲ διψήσῃ. ἀπ' ἐκείνου ἔπι- οὐκ ἔπι- νου. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. V. ac earum rerum quæ sola ratione capi possunt, sub- stantias considerant et essentias. Visibilia namque indigent contenta oculorum acie; ob id Respiciunt: quæ vero ratione sola queunt intelligi, expansa et fusa ratiocinatione egent: quapropter dictum est: Considerant. Sunt tamen primum respicienda Do- mini opera, atque tunc ad ea consideranda progre- diendum est. Ejusmodi erat, qui de se ipso dixit : Ipse enim dedit mihi horum quæ sunt scientiam veram, ut sciam mundi dispositionem, et virtutem elementorum; initium et finem et medietatem tempo- rum, conversionum permutationes, et mutationes temporum, annorum cursus, et stellarum situs, na- turas animalium, et iros bestiarum, vim ventorum, et cogitationes hominum, differentias plantarum, et virtutes radicum 11. C D Sap. VII, 17-20. Psal. XXII, 2. Joan. IV, 13. editis desideratur. ubi notari potest, vocem neque in duobus aliis codicibus, neque apud LXX, aut apud Eusebium inveniri. est, eo quod ipsi non cognoverint Dominum : et mul- titudo mortuorum fuit propter famem panis, e: sitim aquæ. Hæc secundum historiam de tempore extremæ Judæorum obsidionis possunt explicari ; quando aliis in captivitatem abductis, alii fame et siti interierunt. Et causa cur hæc fuerint perpessi, clara est et ma- nifesta, quod Dominum cum ipsis diversantem non cognovere. Quare animadversio in his verbis con- tenta nobis etiam potest accommodari. Isthæc di- cimus, quod qui consectantur ebrietatem, vinumque ad musicos concentus interdictos bibunt, et oculos suos occupant in spectandis turpibus spectaculis, noluntque opera Domini respicere, eo quod volupta- tum et deliciarum magis quam Dei sint amatores, captivi fiunt, et in servitutem rediguntur ab inimicis suis. Quin etiam inter ipsos mortuorum fuit mul- titudo, propter famem et aquæ penuriam. Etenim cscam animabus convenientem qui non accipiunt, moriuntur per peccata : et qui ex aqua refectionis non enutriuntur, neque de illa aqua bibere stata- gunt, de qua locutus est Dominus ad Samaritanam : Qui biberit ex aqua quam ego dabo ei, non sitiet in æternum ¹³; hi ipsi mortui fiunt. Audi enim hanc mortuorum multitudinem contigisse non ob famem sulum, sed etiam propter aquæ sitim,eo quod ab illa biberent aqua, unde et mulier illa Sa- maritana biberat: Quisquis enim, inquit, biberit ex illa aqua, sitiet iterum 14; de aqua autem in vitam æternam saliente " non biberant. Cæterum id nos invitat ad intelligentiam comparandam. Etenim si, propterea quod non cognoverunt Domi- num, abducuntur captivi, nobis studio omni adni- tendum est ut intelligentiæ cognitionisque donum consequamur. Fortassis autem mors vera non ob 4* ibid. ibid. 14. quinque mss., Abest ab excusis. quidam mss., Aliquanto post antiquus Combefisii codex et alii quatuor, vov, nec aliter legerat interpres. At editi, deest. 165. Τοίνυν αἰχμάλωτος ὁ λαός μου ἐγενήηη, διὰ Β (71) Veteres aliquot libri, ὁ περί. Vocula & in (72) Editi, αὐτοῦ. At mss. quinque, αὐτούς. (73) Antiqui tres libri, ἄρτου και δίψος. Editi (74) Codices tres, ἔγνωσαν. Hoc ipso in loco 165. VERS. 13. Igitur captivus populus meus factus (75) Editi et Reg. tertius, οὐ μὴ διψήσει. Alii (76) Editi, δὲ καί. Vocula και in quinque me8.

ἀνηκόων ἐγγίνεται. Οὐ γὰρ ἐπ' ἄρτῳ μόνῳ (77) ζή- ἄρτον τὸν ἐπιούσιον, ὃ ἐγώ. οὗ ἐγώ. σεται ἄνθρωπος, ἀλλὰ ἐπὶ παντὶ ῥήματι εκπο- ρευομένῳ διὰ στόματος Θεοῦ. Διὰ τοῦτο Οὐ λιμο κτονήσει Κύριος ψυχάς δικαίων· και, Νεώτερος ἐγευόμην· καὶ γὰρ ἐγήρασα, καὶ οὐκ εἶδον δίκαιον εγκαταλελειμμένον, οὐδὲ τὸ σπέρμα αὐτοῦ ζητοῦν ἄρτους· καὶ, θ' υἱοὶ τοῦ νυμφῶνος, ὅσον μετ' αὐτῶν ἐστιν ὁ νυμφίος, οὐ δύναται νηστεύειν. Οπου δὲ λιμὸς, καὶ δίψα, ἐκεῖ καὶ ἡ νεκρότης. Ἵνα οὖν μὴ λιμοκτονηθῶμεν, ζητήσωμεν τὸν ἄρτον τὸν ἐπουράνιον (78), μηδὲ τῷ δίψει καταφρυγῶμεν, ζητή- σωμεν τὸ ὕδωρ περὶ οὗ εἶπεν ὁ Κύριος, ὅτι Ἐάν τις πίῃ ἐκ τοῦ ὕδατος οὗ ἐγὼ δώσω αὐτῷ, οὐ μὴ δι- ψήσῃ εἰς τὸν αἰῶνα. καὶ διήνοιξε τὸ στόμα αὐτοῦ, τοῦ μὴ διαλιπεῖν. Καὶ καταβήσονται οἱ ἔνδοξοι, καὶ οἱ μεγάλοι, καὶ οἱ πλούσιοι, καὶ οἱ λοιμοὶ αὐτῆς, καὶ ὁ ἀγαλλιώ μενος ἐν αὐτῇ (79). Καὶ ταπεινωθήσεται ἄνθρω- πος, καὶ ἀτιμασθήσεται ἀνὴρ, καὶ οἱ ὀφθαλμοὶ οἱ μετέωροι ταπεινωθήσονται. Ἵνα τὸ ἁδρὸν τῶν ἀπολλυμένων ὁ λόγος ἡμῖν παραστήσῃ, πλατύνειν ἔφη τὸν ᾅδην τὸ στόμα αὐτοῦ. Ὥσπερ ἐπὶ τῶν ζώων, ὅσα λάβρως ὑπὸ πολλῆς ἑνδείας τὴν τροφὴν διαρ- πάζει, καὶ πλατύνει το στόμα περιτεινόμενον τῇ τροφῇ· οὕτω, φησὶ, καὶ ὁ ᾅδης τὸ ἑαυτοῦ στόμα εὐ ρυχωρότερον ποιεῖν εἴρηται. Τάχα δὲ ἡμῖν ὁ λόγος ενδείκνυται κοινόν τινα τόπον ἐν τῷ ἐσωτάτῳ τῆς γῆς, ἐπίσκιον πανταχόθεν, καὶ ἀλαμπῆ, τὸ τοῦ ᾅδου χωρίον εἶναι· στόμιον δέ τι ἐπὶ τὰ κοῖλα καθῆκον, δι' οὐ τὴν κάθοδον εἶναι ταῖς πρὸς τὸ χεῖρον κατ εγνωσμέναις ψυχαῖς· ὃ διὰ τὸ πλῆθος τῶν ἀπολλυμέν νων, ὥστε ὑποδέξασθαι πάντας, εὐρυχωρότερόν φησι γεγενῆσθαι. Οὐ γὰρ δὴ ζῶόν τι ὁ ᾄδης, οὐδὲ δύναμίς τις επιτεταγμένη. (80) τοῖς ἀποθνήσκουσι, κατὰ τὴν μυθοποιίαν τῶν ἔξωθεν. Οἱ οὖν διὰ τὸ μὴ εἰδέναι τὸν Κύριον, αἰχμάλωτοι γενόμενοι, καὶ λιμῷ καὶ δίψει τῆς πνευματικῆς τροφῆς ἑκτακέντες (81), εἰς ᾅδου καταβαίνουσι, μετὰ τῶν ἐνδόξων, καὶ μεγάλων, καὶ πλουσίων, καὶ λοιμῶν. Τρία δέ ἐστι τὰ περὶ τοὺς ἀμαρτάνοντας ἀπειληθέντα· αἰχμαλωσία, καὶ νέκρω σις, καὶ εἰς ᾅδου κάθοδος. Αἰχμαλωσία μὲν γάρ ἐστιν ἡ ἀπὸ τῆς προηγουμένης ζωῆς κατάπτωσις, κατὰ ἀπάτην τοῦ ἐχθροῦ ὑπεξάγοντος τῆς ἐν τῷ παρα- δείσῳ μακαριότητος· νέκρωσις δὲ, ἡ τῆς ζωοποιοῦ ἐντολῆς ἀλλοτρίωσις· εἰς ᾅδου δὲ κατάβασις, ὁ διὰ τὴν πολλὴν τῆς ἁμαρτίας χύσιν, καὶ τὴν ἐναντίαν τῷ ἀγαθῷ (82) διάθεσιν, ἀπὸ Θεοῦ γινόμενος χωρισμός. Ὥσπερ γὰρ ὁ δίκαιος ἤδη συνηγέρθη Χριστῷ, καὶ συνεκάθισεν ἐν τοῖς ἐπουρανίοις· οὕτως ὁ ἄδικος αἰχμάλωτος ἤδη καὶ νεκρὸς, καὶ εἰς ᾅδον διὰ τῶν ἀποτεταγμένη. ταχέντες. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. famem panis, neque ob hujusce sensibilis aquæ A sitim, sed propter famem audiendi verbum Domini 16, in eorum qui non auscultant animas grassatur, Non enim in pane solo vivet homo, sed in omni verbo quod procedit de ore Dei 17. Ob hanc causam Domi- nus non interficiet fame animas justorum 18, et : Junior fui : etenim senui, et non vidi justum dereli- ctum, nec semen ejus quærens panes 19; et : Fili thalami nuptialis, quandiu cum illis est sponsus, non possunt jejunare 20. Ubi autem fames et sitis grassantur, ibi quoque mors. Quapropter ne perea mus fame, cœlestem conquiramus panem, et ne siti aduramur, inquiramus aquam illam de qua Domi- nus dixit: Si quis biberit ex aqua illa quam ego dabo ei, non sitiet, in æternum 31. B C suam, et aperuit os suum, ut non cesset. Et descen- dent inclyti, et magni, et divites, et pestilentes ejus, et qui exsultat in ea. Et humiliabitur homo, et dede. corabitur vir, et oculi sublimes humiliabuntur. Nobis ut poneret ob oculos ingentem pereuntium multitu- dinem, infernum affirmavit os suum dilatare.Quem admodum fieri solet in animalibus, quæ præ in- genti fame et inedia escam avide rapiunt, atque escæ inhiantia os dilatant: ita, inquit, et infernus os suum reddere dictus est amplius atque capacius. Fortasse autem nobis hic sermo indicat communem quemdam locum qui sit in intimis terræ visceribus collocatus, sitque obscurus ab omni parte et tene- brosus, sedem esse inferni, docetque forte, foramen quoddam ad terræ concava pertingere, per quod Animabus ad gravissimam ponam damnatis patet descensus : quod foramen, ut valeat suscipere universos, ob eorum qui intereunt multitudinem, amplius ait esse factum ac latius. Neque enim animal quoddam est infernus, neque potestas quæ- dam mortuis præfecta, juxta fabulosum ethnicorum commentum. Hi igitur propterea quod non cogno. ⚫verint Dominum, in captivitatem redacti, et fame ac siti spiritualis alimenti marcescentes, cum incly- tis et magnis et divitibus et pestilentibus descendunt in infernum. Sunt autem tria quæ peccatoribus in- tentantur; captivitas, mors, descensus in infernum. Captivitas quidem ipse est a pristina vita lapsus, per dolum fraudemque inimici, qui nos de paradisi beatitudine deturbavit : mors vero abalienatio est a præcepto vitam largiente : descensus denique ad D infernum, est a Deo separatio, quæ ob plurimam peccatorum congeriem et affectionem; summo bono adversantem contingit. Nam ut justus una cum Christo jam consurrexit, atque una cum ipso sedit in cœlestibus: ita injustus jam captivus et Amos VIII, 11. Matth. 1v, 4. Prov. X, 3. Veteres duo libri, panem quotidianum. Paulo post editi, At quinque mss., sultat in ea, apud LXX nequaquam legitur. Psal. XXXVI, 25. Marc. II, 19. Joan. 1, 13. tres mss., contextu. 166. VERS. 14, 15. Et dilatavit infernus animam (77) Antiqui tres libri, μόνον. (79) Ιud, καὶ ὁ ἀγαλλιώμενος ἐν αὐτῇ, et qui ex- 166. Καὶ ἐπλάτυνεν ὁ ᾅδης τὴν ψυχὴν αὐτοῦ (80) Editi cum duobus mss., ἐπιτεταγμένη. Alii (81) Veteres quinque libri, ἐκτακέντες. Editi, ένα (82) Editi, τῶν ἀγαθῶν. At quinque mss. ut in

ἀνηκόων ἐγγίνεται. Οὐ γὰρ ἐπ' ἄρτῳ μόνῳ (77) ζή- ἄρτον τὸν ἐπιούσιον, ὃ ἐγώ. οὗ ἐγώ. σεται ἄνθρωπος, ἀλλὰ ἐπὶ παντὶ ῥήματι εκπο- ρευομένῳ διὰ στόματος Θεοῦ. Διὰ τοῦτο Οὐ λιμο κτονήσει Κύριος ψυχάς δικαίων· και, Νεώτερος ἐγευόμην· καὶ γὰρ ἐγήρασα, καὶ οὐκ εἶδον δίκαιον εγκαταλελειμμένον, οὐδὲ τὸ σπέρμα αὐτοῦ ζητοῦν ἄρτους· καὶ, θ' υἱοὶ τοῦ νυμφῶνος, ὅσον μετ' αὐτῶν ἐστιν ὁ νυμφίος, οὐ δύναται νηστεύειν. Οπου δὲ λιμὸς, καὶ δίψα, ἐκεῖ καὶ ἡ νεκρότης. Ἵνα οὖν μὴ λιμοκτονηθῶμεν, ζητήσωμεν τὸν ἄρτον τὸν ἐπουράνιον (78), μηδὲ τῷ δίψει καταφρυγῶμεν, ζητή- σωμεν τὸ ὕδωρ περὶ οὗ εἶπεν ὁ Κύριος, ὅτι Ἐάν τις πίῃ ἐκ τοῦ ὕδατος οὗ ἐγὼ δώσω αὐτῷ, οὐ μὴ δι- ψήσῃ εἰς τὸν αἰῶνα. καὶ διήνοιξε τὸ στόμα αὐτοῦ, τοῦ μὴ διαλιπεῖν. Καὶ καταβήσονται οἱ ἔνδοξοι, καὶ οἱ μεγάλοι, καὶ οἱ πλούσιοι, καὶ οἱ λοιμοὶ αὐτῆς, καὶ ὁ ἀγαλλιώ μενος ἐν αὐτῇ (79). Καὶ ταπεινωθήσεται ἄνθρω- πος, καὶ ἀτιμασθήσεται ἀνὴρ, καὶ οἱ ὀφθαλμοὶ οἱ μετέωροι ταπεινωθήσονται. Ἵνα τὸ ἁδρὸν τῶν ἀπολλυμένων ὁ λόγος ἡμῖν παραστήσῃ, πλατύνειν ἔφη τὸν ᾅδην τὸ στόμα αὐτοῦ. Ὥσπερ ἐπὶ τῶν ζώων, ὅσα λάβρως ὑπὸ πολλῆς ἑνδείας τὴν τροφὴν διαρ- πάζει, καὶ πλατύνει το στόμα περιτεινόμενον τῇ τροφῇ· οὕτω, φησὶ, καὶ ὁ ᾅδης τὸ ἑαυτοῦ στόμα εὐ ρυχωρότερον ποιεῖν εἴρηται. Τάχα δὲ ἡμῖν ὁ λόγος ενδείκνυται κοινόν τινα τόπον ἐν τῷ ἐσωτάτῳ τῆς γῆς, ἐπίσκιον πανταχόθεν, καὶ ἀλαμπῆ, τὸ τοῦ ᾅδου χωρίον εἶναι· στόμιον δέ τι ἐπὶ τὰ κοῖλα καθῆκον, δι' οὐ τὴν κάθοδον εἶναι ταῖς πρὸς τὸ χεῖρον κατ εγνωσμέναις ψυχαῖς· ὃ διὰ τὸ πλῆθος τῶν ἀπολλυμέν νων, ὥστε ὑποδέξασθαι πάντας, εὐρυχωρότερόν φησι γεγενῆσθαι. Οὐ γὰρ δὴ ζῶόν τι ὁ ᾄδης, οὐδὲ δύναμίς τις επιτεταγμένη. (80) τοῖς ἀποθνήσκουσι, κατὰ τὴν μυθοποιίαν τῶν ἔξωθεν. Οἱ οὖν διὰ τὸ μὴ εἰδέναι τὸν Κύριον, αἰχμάλωτοι γενόμενοι, καὶ λιμῷ καὶ δίψει τῆς πνευματικῆς τροφῆς ἑκτακέντες (81), εἰς ᾅδου καταβαίνουσι, μετὰ τῶν ἐνδόξων, καὶ μεγάλων, καὶ πλουσίων, καὶ λοιμῶν. Τρία δέ ἐστι τὰ περὶ τοὺς ἀμαρτάνοντας ἀπειληθέντα· αἰχμαλωσία, καὶ νέκρω σις, καὶ εἰς ᾅδου κάθοδος. Αἰχμαλωσία μὲν γάρ ἐστιν ἡ ἀπὸ τῆς προηγουμένης ζωῆς κατάπτωσις, κατὰ ἀπάτην τοῦ ἐχθροῦ ὑπεξάγοντος τῆς ἐν τῷ παρα- δείσῳ μακαριότητος· νέκρωσις δὲ, ἡ τῆς ζωοποιοῦ ἐντολῆς ἀλλοτρίωσις· εἰς ᾅδου δὲ κατάβασις, ὁ διὰ τὴν πολλὴν τῆς ἁμαρτίας χύσιν, καὶ τὴν ἐναντίαν τῷ ἀγαθῷ (82) διάθεσιν, ἀπὸ Θεοῦ γινόμενος χωρισμός. Ὥσπερ γὰρ ὁ δίκαιος ἤδη συνηγέρθη Χριστῷ, καὶ συνεκάθισεν ἐν τοῖς ἐπουρανίοις· οὕτως ὁ ἄδικος αἰχμάλωτος ἤδη καὶ νεκρὸς, καὶ εἰς ᾅδον διὰ τῶν ἀποτεταγμένη. ταχέντες. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. famem panis, neque ob hujusce sensibilis aquæ A sitim, sed propter famem audiendi verbum Domini 16, in eorum qui non auscultant animas grassatur, Non enim in pane solo vivet homo, sed in omni verbo quod procedit de ore Dei 17. Ob hanc causam Domi- nus non interficiet fame animas justorum 18, et : Junior fui : etenim senui, et non vidi justum dereli- ctum, nec semen ejus quærens panes 19; et : Fili thalami nuptialis, quandiu cum illis est sponsus, non possunt jejunare 20. Ubi autem fames et sitis grassantur, ibi quoque mors. Quapropter ne perea mus fame, cœlestem conquiramus panem, et ne siti aduramur, inquiramus aquam illam de qua Domi- nus dixit: Si quis biberit ex aqua illa quam ego dabo ei, non sitiet, in æternum 31. B C suam, et aperuit os suum, ut non cesset. Et descen- dent inclyti, et magni, et divites, et pestilentes ejus, et qui exsultat in ea. Et humiliabitur homo, et dede. corabitur vir, et oculi sublimes humiliabuntur. Nobis ut poneret ob oculos ingentem pereuntium multitu- dinem, infernum affirmavit os suum dilatare.Quem admodum fieri solet in animalibus, quæ præ in- genti fame et inedia escam avide rapiunt, atque escæ inhiantia os dilatant: ita, inquit, et infernus os suum reddere dictus est amplius atque capacius. Fortasse autem nobis hic sermo indicat communem quemdam locum qui sit in intimis terræ visceribus collocatus, sitque obscurus ab omni parte et tene- brosus, sedem esse inferni, docetque forte, foramen quoddam ad terræ concava pertingere, per quod Animabus ad gravissimam ponam damnatis patet descensus : quod foramen, ut valeat suscipere universos, ob eorum qui intereunt multitudinem, amplius ait esse factum ac latius. Neque enim animal quoddam est infernus, neque potestas quæ- dam mortuis præfecta, juxta fabulosum ethnicorum commentum. Hi igitur propterea quod non cogno. ⚫verint Dominum, in captivitatem redacti, et fame ac siti spiritualis alimenti marcescentes, cum incly- tis et magnis et divitibus et pestilentibus descendunt in infernum. Sunt autem tria quæ peccatoribus in- tentantur; captivitas, mors, descensus in infernum. Captivitas quidem ipse est a pristina vita lapsus, per dolum fraudemque inimici, qui nos de paradisi beatitudine deturbavit : mors vero abalienatio est a præcepto vitam largiente : descensus denique ad D infernum, est a Deo separatio, quæ ob plurimam peccatorum congeriem et affectionem; summo bono adversantem contingit. Nam ut justus una cum Christo jam consurrexit, atque una cum ipso sedit in cœlestibus: ita injustus jam captivus et Amos VIII, 11. Matth. 1v, 4. Prov. X, 3. Veteres duo libri, panem quotidianum. Paulo post editi, At quinque mss., sultat in ea, apud LXX nequaquam legitur. Psal. XXXVI, 25. Marc. II, 19. Joan. 1, 13. tres mss., contextu. 166. VERS. 14, 15. Et dilatavit infernus animam (77) Antiqui tres libri, μόνον. (79) Ιud, καὶ ὁ ἀγαλλιώμενος ἐν αὐτῇ, et qui ex- 166. Καὶ ἐπλάτυνεν ὁ ᾅδης τὴν ψυχὴν αὐτοῦ (80) Editi cum duobus mss., ἐπιτεταγμένη. Alii (81) Veteres quinque libri, ἐκτακέντες. Editi, ένα (82) Editi, τῶν ἀγαθῶν. At quinque mss. ut in

πρὸς θάνατον ἁμαρτημάτων καταβεβηκώς λέγεται. Διαφορὰς δὲ ταγμάτων καταβαινόντων εἰς τὸν ᾄδην ὁ λόγος ἀπηριθμήσατο. Πρῶτον τοὺς ἐνδόξους· οὗτοι (83) δ' ἂν εἶεν οἱ ἐν ὑπολήψει τινὶ δεξιᾷ, οὐ πάντως ἔχον- τες τῷ ἐπιφαινομένῳ ἐχήματι τὴν ἐκ τοῦ βίου μαρ τυρίαν ἀκολουθοῦσαν· εἶτα οἱ μεγάλοι, οἱ ἐν δυνάμει τινὶ καὶ ἀρχῇ τῶν πολλῶν ὑπερέχοντες· καὶ οἱ πλού σιοι, οἱ πολὺ πλῆθος χρημάτων ἄδικον περιβεβλημέ- νοι, ἢ οἱ ἀκόρεστον τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ πλείονος ἔχοντες· καὶ οἱ λοιμοὶ αὐτῆς, ὅσοι δίκην νόσου φθο- ροποιοῦ κατὰ διάδοσιν ἐπινεμομένης, τοὺς προσιόν- τας (84) αὐτοῖς διαφθείροντες, ἤτοι ἐκ μοχθηρᾶς δι δασκαλίας, ἢ ἐκ τοῦ κατὰ τὴν ἁμαρτίαν ἐρεθισμοῦ, λοιμοὶ δικαίως προσαγορεύονται· οἵτινες καταβαί- νουσιν εἰς τὸν ᾅδην. Καὶ ὁ ἀγαλλιώμενος, φησὶν, ἐν αὐτῇ (85). Οὗτος δ᾽ ἂν εἴη ὁ ἐν σαρκὶ Ἰουδαῖος, τῇ γηίνῃ Ἱερουσαλὴμ ἐναγαλλιώμενος, πρὸς δὲ τὴν ἀπο- κειμένην τοῖς ἁγίοις τοῦ Θεοῦ (86) μακαριότητα μὴ βλέπων. Τήρει δὲ, ὅτι τὸ. Ἐν αὐτῇ, κατὰ τὴν κοινὴν συνήθειαν εἴρηται. Ὡς καὶ ἐπὶ τῶν (87) ιδιωτικών οἴκων πολλάκις τοὺς ὑπερέχοντας αὐτοὺς προσαγο- ρεύεσθαι ὑπὸ τῶν ἐνοικούντων σύνηθες. Τοιοῦτόν ἐστι καὶ τὸ Οἱ θεμέλιοι αὐτοῦ ἐν τοῖς ὄρεσι τοῖς ἁγίοις. Καὶ ὁ τοίνυν ἀγαλλιώμενος ἐν αὐτῇ, εἰς ᾅδου καταβήσεται. ἀτιμασθήσεται ἀνήρ. Οὐ τόπῳ (88) παθεῖν ἐστι τὴν ταπείνωσιν, ὅσον ἐν προαιρέσει. Υψοῦται μὲν γὰθ δ δίκαιος τῷ οὐρανίῳ φρονήματι, ταπεινοῦται δὲ ὁ ἀσε βῆς διὰ τὴν πρὸς τὰ κάτω συμπάθειαν. Ὁ μὲν γὰρ κοινὸς ἄνθρωπος, ὁ μόνοις (89) τοῖς κοινοῖς τῆς φύ σεως πλεονεκτήμασιν ἐπηρμένος, μὴ ζῶν κατὰ τὴν ἐνυπάρχουσαν αὐτῷ ἐκ τῆς πρώτης κατασκευῆς δύνα- μιν, ταπεινοῦται· ὁ δὲ ἤδη καὶ ἐν προκοπῇ τινι γενό- μενος, καὶ ἄξιος ἤδη τοῦ ἀνὴρ χρηματίζειν, ἐπειδὰν καταμαλακισθεὶς ἐνδῷ πρὸς τὰ πάθη, ἀτιμασθήσεις ται. Διὰ τοῦτο ὁ μὲν "Ανθρωπος ταπεινωθήσεται, ὁ δὲ ᾽Ανὴρ ἀτιμασθήσεται· ὅτι ὁ μὲν τὸ (90) κοινὸν οὐκ ἐφύλαξεν, ὁ δὲ καὶ τὸ ἐξ ἀσκήσεως αὐτῷ περι- γενόμενον ἀγαθὸν διὰ τῆς ἐπὶ τὸ χεῖρον τροπῆς ἐζη- - τοὺς προσιόντας. αὐτῇ, Καὶ ὁ ἀγαλ λόμενος, φησίν, ἐν αὐτῇ· ἀγα λόμενος, ἀγαλλιώμενος, μακαριότητα, ἐμβλέπων. βλέπων. ΧΧΧ. τόπῳ παθεῖν, Οὐχ όπως παρ θεῖν. ταπεινοῦται δὲ ὁ ἀνὴρ ἀσεβής. κατὰ τὴν πρώην ἐνυπάρχουσαν αὐτῇ ἐκ τῆς. τοι COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. V. A mortuus esse, atque in infernum descendisse dicitur Psal. LXXXVI, 1. quæ interpres ita reddiderat, Et nemo relin- quetur qui in ea gloriabitur. Sed si ita est, non co- hærebit oratio. Scriptor enim, si sibi constare vult, hoc dicat oportet, fore ut, qui in terrestri Jerusa- lem gloriatur, is cum aliis non paucis in infernum descendat. Sed hunc locum ex quatuor mss. resti- tuimus. Neque non etiam lectio Regii tertii probari potest, in quo ita scriptum invenimus, siquidem duas has voces, idem plane valere no- runt vel infantes. nitur, nempe post vocem ad Dei bea- titudinem. Ibidem editi, At quinque mss., B et intellectu difficilia, mirum videri non debet, si PATROL. GR. C D ob lethalia peccata. Porro varios ordines eorum qui ad inferos descendunt, recensuit Scriptura. Primum enumerat inclytos; hi autem sunt, qui quadam existimatione sibi comparata, vitæ testimonium exteriori habitudini conveniens neutiquam habeat: deinde numerantur magni, qui in potestate quadam et in principatu constituti vulgo prostant: tum divi- tes qui ingentem divitiarum copiam injuste acqni- sierunt, aut qui inexplebili opum majorum desiderio tenentur postremum ejus pestilentes, qui instar mortiferi cujusdam morbi per vices serpentis, eos qui ad se accedunt corrumpentes, aut ob pravam doctrinam, aut ob quemdam fomitem et incitabu- lum peccati, jure ac merito nominantur pestilentes. Hi sunt qui descendunt in infernum. Et qui, inquit, exsultat in ea. Hic ille fuerit Judæus ipse secundum carnem, qui in terrestri Jerusalem exsullal, nec ad beatitudinem sanctis Dei præparatam respicit. Illud autem, In illa, dici observabis juxta vulgatam consuetudinem. Ita et in privatorum domibus, 80- lent ipsi sæpe ab iis qui eas incolunt, vocari præ- cellentes ac superiores. Ejus generis est et illud: Fundamenta ejus in montibus sanctis ". Igitur qui etiam in ea exsultat, in infernum descendet. bitur vir. Non æque loco humiliari contingit, ac animo. Exaltatur quidem justus cœlesti animi sen- su, impius vero terrenorum studio affectuque·hu- miliatur. Homo quidem vulgaris qui de solis com- munibus naturæ dotibus effertur, si secundum vir- tutem sibi a prima conditione insitam nequaquam vivit, humiliatur : sed qui jam progressum aliquem fecerit, jamque fuerit dignus qui vir appelletur, is si emollitus et fractus cupiditatibus et vitiis sese maadipaverit, dedecorabitur. Quapropter Homo humiliabitur, et vir dedecorabitur : quippe ille com- munia non custodivit; hic vero utpote conversus ad improbitatem, etiam eo bono quod usu exerci- tioque sibi comparaverat mulctatus est. Homo qui- diverse a viris doctissimis Montacutio et Combefl- sio vertantur. Ille ita interpretatus est : Quemad- modum in familiis privatorum patres ac matres fami- lias, ipsos sæpe nominari moris est, ab omnibus qui pertinent ad familias easdem : hic hoc modo, Ut eorum, qui præcelluere nomine, ab iis, qui eas colunt, appellentur. Nos quibus neutra interpretatio place- bat, aliter quidem interpretati sumus: sed for- tasse non felicius. ait vir conjecturarum amantissimus Combefisius, fortasse legendum esse, Ulut hæc sunt, receptam lectionem retinui- mus. Aliquanto post Colb. secundus, At quin- que mss. ut in textu.' 467. Καὶ ταπεινωθήσεται ἄνθρωπος, φησὶ, καὶ (83) Veteres quinque libri, οὗτοι. Editi, αὐτοί. (84) Editi, τους πλησιῶντας. Αt mss. quinque, (85) Editi. Καὶ ὁ ἀγαλλιώμενος οὐκ ἔστι, φησίν, ἐν (86) Illud, τοῦ Θεοῦ, alio loco in tribus mss. po- (87) Illa, Ὡς καὶ ἐπὶ τῶν, etc., obscura cum sint 167. Et, inquit, humiliabitur homo, et dedecora- (88) Ubi in editis et in quinque mss. legitur, Οὐ (89) Veteres aliquot libri, ὁ μόνον. Statim editi, (40) Veteres quinque libri, ὁ μὲν τό. Editi, ὁ μένο

πρὸς θάνατον ἁμαρτημάτων καταβεβηκώς λέγεται. Διαφορὰς δὲ ταγμάτων καταβαινόντων εἰς τὸν ᾄδην ὁ λόγος ἀπηριθμήσατο. Πρῶτον τοὺς ἐνδόξους· οὗτοι (83) δ' ἂν εἶεν οἱ ἐν ὑπολήψει τινὶ δεξιᾷ, οὐ πάντως ἔχον- τες τῷ ἐπιφαινομένῳ ἐχήματι τὴν ἐκ τοῦ βίου μαρ τυρίαν ἀκολουθοῦσαν· εἶτα οἱ μεγάλοι, οἱ ἐν δυνάμει τινὶ καὶ ἀρχῇ τῶν πολλῶν ὑπερέχοντες· καὶ οἱ πλού σιοι, οἱ πολὺ πλῆθος χρημάτων ἄδικον περιβεβλημέ- νοι, ἢ οἱ ἀκόρεστον τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ πλείονος ἔχοντες· καὶ οἱ λοιμοὶ αὐτῆς, ὅσοι δίκην νόσου φθο- ροποιοῦ κατὰ διάδοσιν ἐπινεμομένης, τοὺς προσιόν- τας (84) αὐτοῖς διαφθείροντες, ἤτοι ἐκ μοχθηρᾶς δι δασκαλίας, ἢ ἐκ τοῦ κατὰ τὴν ἁμαρτίαν ἐρεθισμοῦ, λοιμοὶ δικαίως προσαγορεύονται· οἵτινες καταβαί- νουσιν εἰς τὸν ᾅδην. Καὶ ὁ ἀγαλλιώμενος, φησὶν, ἐν αὐτῇ (85). Οὗτος δ᾽ ἂν εἴη ὁ ἐν σαρκὶ Ἰουδαῖος, τῇ γηίνῃ Ἱερουσαλὴμ ἐναγαλλιώμενος, πρὸς δὲ τὴν ἀπο- κειμένην τοῖς ἁγίοις τοῦ Θεοῦ (86) μακαριότητα μὴ βλέπων. Τήρει δὲ, ὅτι τὸ. Ἐν αὐτῇ, κατὰ τὴν κοινὴν συνήθειαν εἴρηται. Ὡς καὶ ἐπὶ τῶν (87) ιδιωτικών οἴκων πολλάκις τοὺς ὑπερέχοντας αὐτοὺς προσαγο- ρεύεσθαι ὑπὸ τῶν ἐνοικούντων σύνηθες. Τοιοῦτόν ἐστι καὶ τὸ Οἱ θεμέλιοι αὐτοῦ ἐν τοῖς ὄρεσι τοῖς ἁγίοις. Καὶ ὁ τοίνυν ἀγαλλιώμενος ἐν αὐτῇ, εἰς ᾅδου καταβήσεται. ἀτιμασθήσεται ἀνήρ. Οὐ τόπῳ (88) παθεῖν ἐστι τὴν ταπείνωσιν, ὅσον ἐν προαιρέσει. Υψοῦται μὲν γὰθ δ δίκαιος τῷ οὐρανίῳ φρονήματι, ταπεινοῦται δὲ ὁ ἀσε βῆς διὰ τὴν πρὸς τὰ κάτω συμπάθειαν. Ὁ μὲν γὰρ κοινὸς ἄνθρωπος, ὁ μόνοις (89) τοῖς κοινοῖς τῆς φύ σεως πλεονεκτήμασιν ἐπηρμένος, μὴ ζῶν κατὰ τὴν ἐνυπάρχουσαν αὐτῷ ἐκ τῆς πρώτης κατασκευῆς δύνα- μιν, ταπεινοῦται· ὁ δὲ ἤδη καὶ ἐν προκοπῇ τινι γενό- μενος, καὶ ἄξιος ἤδη τοῦ ἀνὴρ χρηματίζειν, ἐπειδὰν καταμαλακισθεὶς ἐνδῷ πρὸς τὰ πάθη, ἀτιμασθήσεις ται. Διὰ τοῦτο ὁ μὲν "Ανθρωπος ταπεινωθήσεται, ὁ δὲ ᾽Ανὴρ ἀτιμασθήσεται· ὅτι ὁ μὲν τὸ (90) κοινὸν οὐκ ἐφύλαξεν, ὁ δὲ καὶ τὸ ἐξ ἀσκήσεως αὐτῷ περι- γενόμενον ἀγαθὸν διὰ τῆς ἐπὶ τὸ χεῖρον τροπῆς ἐζη- - τοὺς προσιόντας. αὐτῇ, Καὶ ὁ ἀγαλ λόμενος, φησίν, ἐν αὐτῇ· ἀγα λόμενος, ἀγαλλιώμενος, μακαριότητα, ἐμβλέπων. βλέπων. ΧΧΧ. τόπῳ παθεῖν, Οὐχ όπως παρ θεῖν. ταπεινοῦται δὲ ὁ ἀνὴρ ἀσεβής. κατὰ τὴν πρώην ἐνυπάρχουσαν αὐτῇ ἐκ τῆς. τοι COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. V. A mortuus esse, atque in infernum descendisse dicitur Psal. LXXXVI, 1. quæ interpres ita reddiderat, Et nemo relin- quetur qui in ea gloriabitur. Sed si ita est, non co- hærebit oratio. Scriptor enim, si sibi constare vult, hoc dicat oportet, fore ut, qui in terrestri Jerusa- lem gloriatur, is cum aliis non paucis in infernum descendat. Sed hunc locum ex quatuor mss. resti- tuimus. Neque non etiam lectio Regii tertii probari potest, in quo ita scriptum invenimus, siquidem duas has voces, idem plane valere no- runt vel infantes. nitur, nempe post vocem ad Dei bea- titudinem. Ibidem editi, At quinque mss., B et intellectu difficilia, mirum videri non debet, si PATROL. GR. C D ob lethalia peccata. Porro varios ordines eorum qui ad inferos descendunt, recensuit Scriptura. Primum enumerat inclytos; hi autem sunt, qui quadam existimatione sibi comparata, vitæ testimonium exteriori habitudini conveniens neutiquam habeat: deinde numerantur magni, qui in potestate quadam et in principatu constituti vulgo prostant: tum divi- tes qui ingentem divitiarum copiam injuste acqni- sierunt, aut qui inexplebili opum majorum desiderio tenentur postremum ejus pestilentes, qui instar mortiferi cujusdam morbi per vices serpentis, eos qui ad se accedunt corrumpentes, aut ob pravam doctrinam, aut ob quemdam fomitem et incitabu- lum peccati, jure ac merito nominantur pestilentes. Hi sunt qui descendunt in infernum. Et qui, inquit, exsultat in ea. Hic ille fuerit Judæus ipse secundum carnem, qui in terrestri Jerusalem exsullal, nec ad beatitudinem sanctis Dei præparatam respicit. Illud autem, In illa, dici observabis juxta vulgatam consuetudinem. Ita et in privatorum domibus, 80- lent ipsi sæpe ab iis qui eas incolunt, vocari præ- cellentes ac superiores. Ejus generis est et illud: Fundamenta ejus in montibus sanctis ". Igitur qui etiam in ea exsultat, in infernum descendet. bitur vir. Non æque loco humiliari contingit, ac animo. Exaltatur quidem justus cœlesti animi sen- su, impius vero terrenorum studio affectuque·hu- miliatur. Homo quidem vulgaris qui de solis com- munibus naturæ dotibus effertur, si secundum vir- tutem sibi a prima conditione insitam nequaquam vivit, humiliatur : sed qui jam progressum aliquem fecerit, jamque fuerit dignus qui vir appelletur, is si emollitus et fractus cupiditatibus et vitiis sese maadipaverit, dedecorabitur. Quapropter Homo humiliabitur, et vir dedecorabitur : quippe ille com- munia non custodivit; hic vero utpote conversus ad improbitatem, etiam eo bono quod usu exerci- tioque sibi comparaverat mulctatus est. Homo qui- diverse a viris doctissimis Montacutio et Combefl- sio vertantur. Ille ita interpretatus est : Quemad- modum in familiis privatorum patres ac matres fami- lias, ipsos sæpe nominari moris est, ab omnibus qui pertinent ad familias easdem : hic hoc modo, Ut eorum, qui præcelluere nomine, ab iis, qui eas colunt, appellentur. Nos quibus neutra interpretatio place- bat, aliter quidem interpretati sumus: sed for- tasse non felicius. ait vir conjecturarum amantissimus Combefisius, fortasse legendum esse, Ulut hæc sunt, receptam lectionem retinui- mus. Aliquanto post Colb. secundus, At quin- que mss. ut in textu.' 467. Καὶ ταπεινωθήσεται ἄνθρωπος, φησὶ, καὶ (83) Veteres quinque libri, οὗτοι. Editi, αὐτοί. (84) Editi, τους πλησιῶντας. Αt mss. quinque, (85) Editi. Καὶ ὁ ἀγαλλιώμενος οὐκ ἔστι, φησίν, ἐν (86) Illud, τοῦ Θεοῦ, alio loco in tribus mss. po- (87) Illa, Ὡς καὶ ἐπὶ τῶν, etc., obscura cum sint 167. Et, inquit, humiliabitur homo, et dedecora- (88) Ubi in editis et in quinque mss. legitur, Οὐ (89) Veteres aliquot libri, ὁ μόνον. Statim editi, (40) Veteres quinque libri, ὁ μὲν τό. Editi, ὁ μένο

Α μιώθη. Ὁ μὲν γὰρ ἄνθρωπος ταπεινοῦται· Οἱ γὰρ ὀφθαλμοί Κυρίου ὕψηλοί, ὁ δὲ ἄνθρωπος ταπει- νός· ὁ δὲ ἀνὴρ ἀτιμάζεται, ὡς ἐξουθενῶν τὸν Θεὸν διὰ τῆς τῶν ἐντολῶν παραβάσεως. Οἱ γὰρ ἐξουθε νοῦντες αὐτὸν ἀτιμασθήσονται, ὡς ἐν τῇ πρώτῃ τῶν Βασιλειῶν ἠκούσαμεν τοῦ Κυρίου λέγοντος· Τοὺς δοξάζοντάς με δοξάσω, καὶ οἱ ἐξουθενοῦντές με ἀτιμασθήσονται. Ατιμασθήσεται οὖν ἀνὴρ ὑπὸ τῆς ἰδίας ἁμαρτίας· ἀτιμοποιὸς γὰρ ἡ ἁμαρτία. Αναστή σονται γάρ, φησίν, οὗτοι εἰς ζωὴν αἰώνιον, καὶ οὗτοι εἰς ὀνειδισμὸν καὶ (94) αἰσχύνην αἰώνιον. Ἐπειδὴ γὰρ τιμή ἐστι γέρως ἀπόδοσις, γέρας δέ ἐστιν ἄλλον ἀρετῆς· τοῖς μὲν ἁγίοις καὶ τιμὴ καὶ γέρας ἀπονέ- μεται, τοῖς δὲ ἀσεβέσι τὰ ἐναντία. Τιμᾷ μὲν γὰρ δ Θεὸς τοὺς ἀξίους. Αὐτὸς γάρ ἐστι τὸ ὄντως τίμιον, καὶ τιμῆς παρεκτικόν· διότι οὐ δύναται τὴν τιμὴν περιποιῆσαι ὁ ἠτιμωμένος. Ατιμάζει δὲ ἕκαστον τὰ πάθη τῆς αἰσχύνης, ἐπὶ τῆς κτίσεως πάσης ανα καλυπτόμενα. Καὶ οἱ ὀφθαλμοί, φησίν, οἱ μετέωροι ταπεινωθήσονται. Ὅσοι ἐπάραντες εἰς ὕψος ἑαυτῶν τὴν διάνοιαν, εἶδον τὸν καταδείξαντα ταῦτα πάντα, οὗτοι ἔχοντες μετεώρους τοὺς ὀφθαλμούς, τῷ ὑπερ- άνω πάντων (92) σωμάτων ἀγαγεῖν τὴν διάνοιαν· εἶτα διὰ ψευδοδοξίας, καὶ τῆς πολλῆς περὶ τὰ ὑλικὰ προσπαθείας, δὐδὲν ἔτι τῶν μεγάλων θεωρεῖς ἀνέσχον το, ἀλλ᾽ ὅλοι γινόμενοι τῆς σωματικῆς ἀπολαύσεως, ταπεινοῦσθαι δικαίως λέγοντα. Ο ματι. Τουτέστι, κατὰ τὴν δικαίαν ἐπὶ τῶν προειρη μένων ἀνταπόδοσιν, ὑψοῦται Κύριος ὁ Θεὸς ἐν κρί- ματι· ὡς ἕν τῶν εἰς δόξαν Θεοῦ συντεινόντων εἶναι καὶ τὸ ἐπὶ τοῖς ἀσεβέσι κρῖμα κατὰ τὴν ἀξίαν τῶν ἔργων ἐγγινόμενον (93) παρὰ τοῦ κριτοῦ· ὥστε καὶ ἐν τῇ κρίσει θεωρεῖσθαι τὸ ὕψος τῆς συνέσεως καὶ τῆς δυνάμεως τοῦ Κυρίου. Ωσπερ γὰρ οἱ θεωροῦντες τὴν σοφίαν τῆς διατάξεως τῶν οὐρανίων, κατὰ τὴν τῶν ἀστέρων θέσιν καὶ φορὰν καὶ σχέσιν ἣν ἔχουσι πρὸς ἀλλήλους, τῆς συνέσεως αὐτοῦ τὸ μεγαλεῖον νοοῦσιν, ὥστε ἂν δύνασθαι εἰπεῖν, ὅτι Τῆς κυνήσεως αὐτοῦ οὐκ ἔστιν ἀριθμός· οὕτως οἱ βλέποντες τους τῆς κρίσεως λόγους, οὐχ ἧττον θαυμάσονται τὸ ἐν τῇ κρίσει σοφὸν καὶ συνετὸν, καὶ μέχρι τῶν λεπτοτάτων ἀνταποδοτικὸν ἑκάστῳ τοῦ πρὸς ἀξίαν. Τάχα οὖν καθ᾿ ἕκαστον κατόρθωμα ὑψοῦμεν τὸν Θεόν· ὥστε ὑψοῦσθαι αὐτὸν ἐν τῇ σωφροσύνῃ ἡμῶν, καὶ ὑψοῦ σθαι αὐτὸν ἐν τῇ δικαιοσύνῃ ἡμῶν. Ταῦτα δὲ ἐπειδὴ διὰ τῆς συνεργίας (94) τοῦ Θεοῦ κατορθοῦται, ὅταν των. μενον. δυνάμεως 2. ὑπολαβὼν ἡμᾶς ἀνορθώσῃ, ὑπερείδων ἡμᾶς τῇ συν- εργίᾳ τῇ παρ' ἑαυτοῦ, καὶ στηρίζων, τότε λέγομεν· Υψώσω σε, Κύριε, ὅτι ὑπέλαβές με. Πολλαὶ δὲ αἱ ὑψώσεις τοῦ Θεοῦ, ἥ τε κατὰ γνῶσιν καὶ σύνεσιν καὶ ἡ κατὰ τὴν διέξοδον των μεγαλείων αὐτοῦ, καὶ τοῦ Θεοῦ. ἐπορθώσῃ. ἀνορθώσῃ. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. dem humiliatur: Oculi enim Domini sublimes, homo autem humilis 23: vir vero dedecoratur, tanquam qui Deum, violatis ejus præceptis, ducat pro nihilo. Nam qui eum nihili faciunt, afficientur ignominia, uti didicimus in primo Regnorum libro, Domino dicente : Glorificantes me glorificabo, et qui spernunt me, ignominia ipsis inuretur ". Vir igitur dedecorabi- tur per suum ipsius peccatum : dedecus enim et infamiam infert peccatum. Resurgent enim, inquit, hi in vitam æternam, et isti in opprobrium et dedecus æternum 35. Cum enim honor dignitatis sit remu- neratio; dignitas vero, virtutis præmium; sanctis quidem tum honor, tum dignitas tribuitur, impii vero contraria recipiunt. Honorat enim dignos Deus. Nam ipse est id quod vere honorandum est, honoremque tribuit: quare qui ignominia notatur, honorem nequit assequi. Unumquemque autem de- decorant turpitudinis ac infamiæ vitia, coram omni creatura exposita. Et oculi, inquit, sublimes humi- liabuntur. Quicunque animo sursum erecto, aucto- rem horumce omnium sunt intuiti, ii oculos ha- bent sublimes, utpote qui super omnia corpora mentem suam attollant. Sed si postea ob falsas opi- niones et ingens terrenarum rerum studium, nihil eorum quæ magna sunt, possint amplius contem- plari, imo dediti sint toti corporeis deliciis volu- ptatibusque, jure optimo dicuntur humiliari. B judicio. Hoc est, per æquam retributionem eo- rum quæ sunt prius commemorata, exaltatur Dominus Deus in judicio; adeo ut ex ii, quæ ad Dei gloriam et honorem faciunt, hoc unum sit, judicium videlicet, quod de impiis pro ratione et merito operum a judice profertur. Quare et in ipso judicio altitudo sapientiæ potestatisque Do- mini conspicitur. Quemadmodum enim qui sa- pientiam ordinis rerum cœlestium speculantur, in stellarum situ, motu, atque in mutua ipsarum habitudine effulgentem, jam intelligunt sapientiæ ejus magnificentiam, sic ut dicere valeant : Sa- pientiæ ejus non est numerus *; pari modo qui judicii respiciunt rationes, iis non minori futura est admirationi hao judicii sapientia et prudentia; nec non æquitas illa, qua vel pro minimis et mi- nutissimis unicuique meritam mercedem repen- dit ". Fortasse ergo singulis rebus bene gestis Deum exaltamus; adeo ut exaltetur per tempe- D rantiam nostram, exaltetur quoque per justitiam nostram. Cum autem hæc perficiantur Dei auxilio, ubi nos susceptos erexerit, sua nos ope suffulciens ac firmans, tum dicimus: Exaltabo te, Domine, quoniam suscepisti me *. Sunt autem multæ Dei Isa. II, 11. " I Reg. 11, 30. XXIX, 2. Dan. XII, Aliquanto post mss. nonnulli, Psal. CXLVI, 5. Matth. xvi, 27. Psal. tutem Dei efficacem. Statim mss. quinque, Editi, 168. Καὶ ὑψωθήσεται Κύριος Σαβαώθ ἐν κρί- 68. VERS. 16. Et exaltabitur Dominus Subaoth in (91) Editi, καὶ εἰς. At quinque m88. και. (92) Ita rnss. quinque. Editi vero, τῷ ὑπὲρ ἁπάν (93) Codices quinque, ἐγγινόμενον. Editi, γινό- (94) Antiqui duo libri, διὰ τῆς ἐνεργείας, per vir-

Α μιώθη. Ὁ μὲν γὰρ ἄνθρωπος ταπεινοῦται· Οἱ γὰρ ὀφθαλμοί Κυρίου ὕψηλοί, ὁ δὲ ἄνθρωπος ταπει- νός· ὁ δὲ ἀνὴρ ἀτιμάζεται, ὡς ἐξουθενῶν τὸν Θεὸν διὰ τῆς τῶν ἐντολῶν παραβάσεως. Οἱ γὰρ ἐξουθε νοῦντες αὐτὸν ἀτιμασθήσονται, ὡς ἐν τῇ πρώτῃ τῶν Βασιλειῶν ἠκούσαμεν τοῦ Κυρίου λέγοντος· Τοὺς δοξάζοντάς με δοξάσω, καὶ οἱ ἐξουθενοῦντές με ἀτιμασθήσονται. Ατιμασθήσεται οὖν ἀνὴρ ὑπὸ τῆς ἰδίας ἁμαρτίας· ἀτιμοποιὸς γὰρ ἡ ἁμαρτία. Αναστή σονται γάρ, φησίν, οὗτοι εἰς ζωὴν αἰώνιον, καὶ οὗτοι εἰς ὀνειδισμὸν καὶ (94) αἰσχύνην αἰώνιον. Ἐπειδὴ γὰρ τιμή ἐστι γέρως ἀπόδοσις, γέρας δέ ἐστιν ἄλλον ἀρετῆς· τοῖς μὲν ἁγίοις καὶ τιμὴ καὶ γέρας ἀπονέ- μεται, τοῖς δὲ ἀσεβέσι τὰ ἐναντία. Τιμᾷ μὲν γὰρ δ Θεὸς τοὺς ἀξίους. Αὐτὸς γάρ ἐστι τὸ ὄντως τίμιον, καὶ τιμῆς παρεκτικόν· διότι οὐ δύναται τὴν τιμὴν περιποιῆσαι ὁ ἠτιμωμένος. Ατιμάζει δὲ ἕκαστον τὰ πάθη τῆς αἰσχύνης, ἐπὶ τῆς κτίσεως πάσης ανα καλυπτόμενα. Καὶ οἱ ὀφθαλμοί, φησίν, οἱ μετέωροι ταπεινωθήσονται. Ὅσοι ἐπάραντες εἰς ὕψος ἑαυτῶν τὴν διάνοιαν, εἶδον τὸν καταδείξαντα ταῦτα πάντα, οὗτοι ἔχοντες μετεώρους τοὺς ὀφθαλμούς, τῷ ὑπερ- άνω πάντων (92) σωμάτων ἀγαγεῖν τὴν διάνοιαν· εἶτα διὰ ψευδοδοξίας, καὶ τῆς πολλῆς περὶ τὰ ὑλικὰ προσπαθείας, δὐδὲν ἔτι τῶν μεγάλων θεωρεῖς ἀνέσχον το, ἀλλ᾽ ὅλοι γινόμενοι τῆς σωματικῆς ἀπολαύσεως, ταπεινοῦσθαι δικαίως λέγοντα. Ο ματι. Τουτέστι, κατὰ τὴν δικαίαν ἐπὶ τῶν προειρη μένων ἀνταπόδοσιν, ὑψοῦται Κύριος ὁ Θεὸς ἐν κρί- ματι· ὡς ἕν τῶν εἰς δόξαν Θεοῦ συντεινόντων εἶναι καὶ τὸ ἐπὶ τοῖς ἀσεβέσι κρῖμα κατὰ τὴν ἀξίαν τῶν ἔργων ἐγγινόμενον (93) παρὰ τοῦ κριτοῦ· ὥστε καὶ ἐν τῇ κρίσει θεωρεῖσθαι τὸ ὕψος τῆς συνέσεως καὶ τῆς δυνάμεως τοῦ Κυρίου. Ωσπερ γὰρ οἱ θεωροῦντες τὴν σοφίαν τῆς διατάξεως τῶν οὐρανίων, κατὰ τὴν τῶν ἀστέρων θέσιν καὶ φορὰν καὶ σχέσιν ἣν ἔχουσι πρὸς ἀλλήλους, τῆς συνέσεως αὐτοῦ τὸ μεγαλεῖον νοοῦσιν, ὥστε ἂν δύνασθαι εἰπεῖν, ὅτι Τῆς κυνήσεως αὐτοῦ οὐκ ἔστιν ἀριθμός· οὕτως οἱ βλέποντες τους τῆς κρίσεως λόγους, οὐχ ἧττον θαυμάσονται τὸ ἐν τῇ κρίσει σοφὸν καὶ συνετὸν, καὶ μέχρι τῶν λεπτοτάτων ἀνταποδοτικὸν ἑκάστῳ τοῦ πρὸς ἀξίαν. Τάχα οὖν καθ᾿ ἕκαστον κατόρθωμα ὑψοῦμεν τὸν Θεόν· ὥστε ὑψοῦσθαι αὐτὸν ἐν τῇ σωφροσύνῃ ἡμῶν, καὶ ὑψοῦ σθαι αὐτὸν ἐν τῇ δικαιοσύνῃ ἡμῶν. Ταῦτα δὲ ἐπειδὴ διὰ τῆς συνεργίας (94) τοῦ Θεοῦ κατορθοῦται, ὅταν των. μενον. δυνάμεως 2. ὑπολαβὼν ἡμᾶς ἀνορθώσῃ, ὑπερείδων ἡμᾶς τῇ συν- εργίᾳ τῇ παρ' ἑαυτοῦ, καὶ στηρίζων, τότε λέγομεν· Υψώσω σε, Κύριε, ὅτι ὑπέλαβές με. Πολλαὶ δὲ αἱ ὑψώσεις τοῦ Θεοῦ, ἥ τε κατὰ γνῶσιν καὶ σύνεσιν καὶ ἡ κατὰ τὴν διέξοδον των μεγαλείων αὐτοῦ, καὶ τοῦ Θεοῦ. ἐπορθώσῃ. ἀνορθώσῃ. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. dem humiliatur: Oculi enim Domini sublimes, homo autem humilis 23: vir vero dedecoratur, tanquam qui Deum, violatis ejus præceptis, ducat pro nihilo. Nam qui eum nihili faciunt, afficientur ignominia, uti didicimus in primo Regnorum libro, Domino dicente : Glorificantes me glorificabo, et qui spernunt me, ignominia ipsis inuretur ". Vir igitur dedecorabi- tur per suum ipsius peccatum : dedecus enim et infamiam infert peccatum. Resurgent enim, inquit, hi in vitam æternam, et isti in opprobrium et dedecus æternum 35. Cum enim honor dignitatis sit remu- neratio; dignitas vero, virtutis præmium; sanctis quidem tum honor, tum dignitas tribuitur, impii vero contraria recipiunt. Honorat enim dignos Deus. Nam ipse est id quod vere honorandum est, honoremque tribuit: quare qui ignominia notatur, honorem nequit assequi. Unumquemque autem de- decorant turpitudinis ac infamiæ vitia, coram omni creatura exposita. Et oculi, inquit, sublimes humi- liabuntur. Quicunque animo sursum erecto, aucto- rem horumce omnium sunt intuiti, ii oculos ha- bent sublimes, utpote qui super omnia corpora mentem suam attollant. Sed si postea ob falsas opi- niones et ingens terrenarum rerum studium, nihil eorum quæ magna sunt, possint amplius contem- plari, imo dediti sint toti corporeis deliciis volu- ptatibusque, jure optimo dicuntur humiliari. B judicio. Hoc est, per æquam retributionem eo- rum quæ sunt prius commemorata, exaltatur Dominus Deus in judicio; adeo ut ex ii, quæ ad Dei gloriam et honorem faciunt, hoc unum sit, judicium videlicet, quod de impiis pro ratione et merito operum a judice profertur. Quare et in ipso judicio altitudo sapientiæ potestatisque Do- mini conspicitur. Quemadmodum enim qui sa- pientiam ordinis rerum cœlestium speculantur, in stellarum situ, motu, atque in mutua ipsarum habitudine effulgentem, jam intelligunt sapientiæ ejus magnificentiam, sic ut dicere valeant : Sa- pientiæ ejus non est numerus *; pari modo qui judicii respiciunt rationes, iis non minori futura est admirationi hao judicii sapientia et prudentia; nec non æquitas illa, qua vel pro minimis et mi- nutissimis unicuique meritam mercedem repen- dit ". Fortasse ergo singulis rebus bene gestis Deum exaltamus; adeo ut exaltetur per tempe- D rantiam nostram, exaltetur quoque per justitiam nostram. Cum autem hæc perficiantur Dei auxilio, ubi nos susceptos erexerit, sua nos ope suffulciens ac firmans, tum dicimus: Exaltabo te, Domine, quoniam suscepisti me *. Sunt autem multæ Dei Isa. II, 11. " I Reg. 11, 30. XXIX, 2. Dan. XII, Aliquanto post mss. nonnulli, Psal. CXLVI, 5. Matth. xvi, 27. Psal. tutem Dei efficacem. Statim mss. quinque, Editi, 168. Καὶ ὑψωθήσεται Κύριος Σαβαώθ ἐν κρί- 68. VERS. 16. Et exaltabitur Dominus Subaoth in (91) Editi, καὶ εἰς. At quinque m88. και. (92) Ita rnss. quinque. Editi vero, τῷ ὑπὲρ ἁπάν (93) Codices quinque, ἐγγινόμενον. Editi, γινό- (94) Antiqui duo libri, διὰ τῆς ἐνεργείας, per vir-

κατὰ τὴν τῶν κριμάτων αὐτοῦ θεωρίαν. Διὸ εἴρηται περὶ τοῦ δικαίου, ὅτι Αἱ ὑψώσεις τοῦ Θεοῦ ἐν τῷ λάρυγγι αὐτοῦ. Εἶτα ἐπειδὴ τῇ κατὰ θεωρίαν ὀρθό τητι τὸ ἐν τῇ πράξει εὔτονον συντέτακται· καὶ ῥομ- φαῖαι δίστομοι, φησὶν (95), ἐν ταῖς χερσὶν αὐτῶν, τουτέστι λόγο: ἐκτέμνοντες τῆς ψυχῆς καὶ ἐκριζοῦν- τες τὰ πάθη. Ἐπειδὴ δὲ ὁ Κύριος Σαβαώθ Κύριος λέγεται τῶν στρατιῶν· τότε αἱ στρατιαί, αἱ λειτουρ γοῦσαι αὐτῷ κατὰ τὸν τῆς κρίσεως καιρὸν, ὑψώσουσι καὶ δοξάσουσιν ἐπὶ τῷ δικαίῳ καὶ ἀπαραλογίστῳ κρί- ματι. Τοιοῦτον δέ τι ὑπονοοῦμεν, ὅτι κρινομένου τοῦ Κυρίου μετὰ τῶν ἀνθρώπων (Αὐτὸς γὰρ Κύριος ἥξει εἰς κρίσιν μετὰ τοῦ λαοῦ), μόνος ὁ Κύριος ύψω- θήσεται, οὐδενὸς δικαιουμένου κατενώπιον (96) αὐτ τοῦ. Τίς γὰρ ὁ συνεξεταζόμενος ταῖς ἀπὸ τοῦ κτίσαν- τος ἡμᾶς εὐεργεσίαις, καὶ ποικίλαις ὅσαις οίκονο- μίαις φθανούσαις κοινῶς ἐπὶ πᾶν τὸ τῶν ἀνθρώπων γένος, ἀποδοῦναι τὰ ἴσα καὶ ἄξια τῶν εἰς αὐτὸν ἐφθα- κότων ἀπὸ τῆς δωρεᾶς τοῦ Κυρίου δυνήσεται ; Διόπερ ἀποροῦσιν οἱ ἅγιοι, Τί ἀνταποδώσω τῷ Κυρίῳ, λέ- γοντες, περὶ (97) πάντων ὧν ἀνταπέδωκέ μοι ; καιοσύνῃ. Ακολουθεῖ τῷ ὑψωθῆναι ἐν κρίματι τὸ δοξασθῆναι τὸν ἅγιον ἐν δικαιοσύνῃ. Οἱ τεθεωρηκό- τες αὐτὸν ὑψούμενον ἐν τοῖς (98, κρίμασιν, οὗτοι καταλαμβάνουσι τὴν δόξαν τῆς δικαιοσύνης αὐτοῦ. Καὶ βοσκηθήσονται οἱ διηρπασμένοι ὡς ταῦροι, καὶ τὰς ἐρήμους τῶν ἀπειλημμένων ἄρνες φάγον- ται. Ὁ γινόμενος αἰχμάλωτος λαὸς διὰ τὸ μὴ εἰδέναι τὸν Κύριον, καὶ τῷ περὶ τὸ μέθυσμα ἡμαρτηκέναι. τρόπον βουκολίου βοσκηθήσεται. Οἱ δὲ αὐτοὶ οὗτοί εἰσιν οἱ διηρπασμένοι, κατὰ τὸν τοῦ αἰχμαλωτίζεσθαι αὐτοὺς καιρόν. Δῆλον δὲ, ὅτι ἐπειδὰν ἡττηθῶμεν ἐν τῷ πολέμῳ ὑπὸ τῶν ἀντικειμένων ἐνεργειῶν, αἰχμα-, λωτιζόμενοι ὑπ' αὐτῶν, ὥσπερ λάφυρα (99) μετὰ τὴν νίκην, διαρπαζόμεθα. Διαρπασθέντες δὲ, οὐκέτι τὰ τῶν λογικῶν ἴδια εἰς τροφὴν τὴν ἑαυτῶν παραλαμ- βάνομεν, ἀλλ᾽ ὑπὸ ἀλόγων κινημάτων, ὡς ἔτυχε, φε- ρόμενοι, τρόπον ταύρων ἐν τῇ ἐρημίᾳ τοῦ βίου τού του διάξομεν. Διὰ τοῦτο δὲ οὐκ εἶπε, βοῶν, ἀλλὰ ταύρων, ὅτι αἱ μὲν βόες ἀλλήλαις συναγελάζον- ται, οἱ ταῦροι δὲ διὰ τὸ θυμοειδὲς ὀργίλως ἔχον- τις πρὸς ἀλλήλους, διεσπασμένοι (4) ἀπ᾿ ἀλλήλων νέμονται. Επειδὴ δὲ μετὰ τὴν αἰχμαλωσίαν πολλὰ εἰκὸς ἐρημοῦσθαι, τῷ ὑπὸ τῶν πολεμίων ἀπῆχθαι τοὺς οἰκήτορας, διὰ τοῦτό φησι· Καὶ τὰς ἐρήμους τῶν ἀπειλημμένων ἄρνες φάγονται. Οιονεί γάρ, κατὰ ἱστορίαν, ἐπὶ τῆς Βαβυλωνίας ἀποληφθέντες κατείχοντο οἱ ἀνάστατοι ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας κατὰ τὴν ἐνώπιον. τοῖς. καὶ βοσκηθήσονται, ἐν COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. V. A exaltationes : alia fit per cognitionem et intclll- B gentiam, alia vero, dum enarrantur magnifica ejus opera, et dum ejus judicia contemplamur. Quapropter de justo dictum est : Exaltationes Dei in gutture ejus 39. Deinde,quoniam vis actionis ac firmitas per rectam contemplationem constitui- tur, subjungit : El gladii ancipites in manibus eo- rum 80, hoc est, sermones, qui cupiditates anima ac turbulentos motus abscindant, ac radicitus evellant. Sed quia Dominus Sabaoth Dominus di- citur exercituum; tunc exercitus ei tempore judicii famulantes, ipsum sunt exaltaturi, atque affecturi gloria, ob justum et verax judicium. Aliquid tale futurum esse opinamur, cum Dominus descendet in judicium cum hominibus(Ipse enim Domi- nus veniet in judicium cum populo 31), nempe Domi- num solum exultatum iri ", nemine justificato coram ipso. Quis enim, cujus vita exigetur ad Conditoris nostri beneficentiam, et ad varias illas dispensationes quæ ad omne genus hominum ge- neratim pertingunt, rependere poterit quod æquum sit, et bonis a se ex Domini dono acceptis dignum ? Quamobrem sancti hærent ac dubitant, dicentes: Quid retribuam Domino pro omnibus quæ retribuit mihi ** ? c D Postquam exaltatus est in judicio, consequens est ut sanctus glorificetur in justitia. Qui eum sunt contemplati in judiciis exaltatum, ii gloriam justi- tim ejus comprehendunt. Vens. 17. Et pascentur. direpti tanquam lauri : et deserta eorum, qui capti εunt, agni comcdent. Populus in captivitatem ad- ductus, eo quod Dominum non cognoverant, et in- ciderant in ebrietatis peccatum, ad modum ar- mentorum pascentur. Hi autem ipsi fuere eo tem- pore direpti, cum facti_sunt captivi. Planum est autem nos, ubi victi fuerimus in bello, ac superati ab adversariis potestatibus, atque ab ipsis in ser- vitutem redacti, tunc post victoriam tanquam exu- vias diripi. Cum autem fuerimus direpti, ea quæ rationalium sunt propria, non amplius in nostrum oibum assumimus, sed motibus, ut fors tulerit vesanis et belluinis abrepti, instar taurorum in vitæ hujus solitudine ætatem degemus. Atque eam ob causam non dixit boves, sed tauros, quod bo- bus inter se gregatim viventibus, tauri ob animum ad iracundiam pronum ira in se invicem excande- scentes, disjuncti et a se invicem separati pascan- tur. Quoniam autem verisimile erat loca plurima post captivitatem desertum iri, cum ab hostibus abducendi essent incolæ, idcirco ait: El deserta eorum, qui cupti sunt, agni comedent. Nam, juxta historiam, in Babylone veluti inclusi detine- Psal. cxlix, 6. so ibid. Isa. III, 14. Ian. II, 11. Psal. cxv, 42. "II Paral. xxxvi, 20; IV Reg. xxv, 11. mss. non invenitur. fuit editum apud LXX. Illa, quæ non ita mullo post occurrunt, etc., longe diversa sunt ab iis quæ et in Hebraico exemplari, et in Vulgata leguntur. contextu. 169. Καὶ ὁ Θεὸς ὁ ἅγιος δοξασθήσεται ἐν δι 169. Et Deus sanctus glorificabitur in justitia. (95) Editi, δίστομοί φησιν. lllud φησίν in quinque (93) Veteres quinque libri, κατενώπιον. Editi, (97) Editi, ἀντί. At mss. quinque, περί, neo aliter (99) Veteres duo libri, λάφυρον. (1) Editi, διεσπαρμένοι. At quinque mss. ut in (98) Legitur in aliquibus mst., τοις. Editi,

κατὰ τὴν τῶν κριμάτων αὐτοῦ θεωρίαν. Διὸ εἴρηται περὶ τοῦ δικαίου, ὅτι Αἱ ὑψώσεις τοῦ Θεοῦ ἐν τῷ λάρυγγι αὐτοῦ. Εἶτα ἐπειδὴ τῇ κατὰ θεωρίαν ὀρθό τητι τὸ ἐν τῇ πράξει εὔτονον συντέτακται· καὶ ῥομ- φαῖαι δίστομοι, φησὶν (95), ἐν ταῖς χερσὶν αὐτῶν, τουτέστι λόγο: ἐκτέμνοντες τῆς ψυχῆς καὶ ἐκριζοῦν- τες τὰ πάθη. Ἐπειδὴ δὲ ὁ Κύριος Σαβαώθ Κύριος λέγεται τῶν στρατιῶν· τότε αἱ στρατιαί, αἱ λειτουρ γοῦσαι αὐτῷ κατὰ τὸν τῆς κρίσεως καιρὸν, ὑψώσουσι καὶ δοξάσουσιν ἐπὶ τῷ δικαίῳ καὶ ἀπαραλογίστῳ κρί- ματι. Τοιοῦτον δέ τι ὑπονοοῦμεν, ὅτι κρινομένου τοῦ Κυρίου μετὰ τῶν ἀνθρώπων (Αὐτὸς γὰρ Κύριος ἥξει εἰς κρίσιν μετὰ τοῦ λαοῦ), μόνος ὁ Κύριος ύψω- θήσεται, οὐδενὸς δικαιουμένου κατενώπιον (96) αὐτ τοῦ. Τίς γὰρ ὁ συνεξεταζόμενος ταῖς ἀπὸ τοῦ κτίσαν- τος ἡμᾶς εὐεργεσίαις, καὶ ποικίλαις ὅσαις οίκονο- μίαις φθανούσαις κοινῶς ἐπὶ πᾶν τὸ τῶν ἀνθρώπων γένος, ἀποδοῦναι τὰ ἴσα καὶ ἄξια τῶν εἰς αὐτὸν ἐφθα- κότων ἀπὸ τῆς δωρεᾶς τοῦ Κυρίου δυνήσεται ; Διόπερ ἀποροῦσιν οἱ ἅγιοι, Τί ἀνταποδώσω τῷ Κυρίῳ, λέ- γοντες, περὶ (97) πάντων ὧν ἀνταπέδωκέ μοι ; καιοσύνῃ. Ακολουθεῖ τῷ ὑψωθῆναι ἐν κρίματι τὸ δοξασθῆναι τὸν ἅγιον ἐν δικαιοσύνῃ. Οἱ τεθεωρηκό- τες αὐτὸν ὑψούμενον ἐν τοῖς (98, κρίμασιν, οὗτοι καταλαμβάνουσι τὴν δόξαν τῆς δικαιοσύνης αὐτοῦ. Καὶ βοσκηθήσονται οἱ διηρπασμένοι ὡς ταῦροι, καὶ τὰς ἐρήμους τῶν ἀπειλημμένων ἄρνες φάγον- ται. Ὁ γινόμενος αἰχμάλωτος λαὸς διὰ τὸ μὴ εἰδέναι τὸν Κύριον, καὶ τῷ περὶ τὸ μέθυσμα ἡμαρτηκέναι. τρόπον βουκολίου βοσκηθήσεται. Οἱ δὲ αὐτοὶ οὗτοί εἰσιν οἱ διηρπασμένοι, κατὰ τὸν τοῦ αἰχμαλωτίζεσθαι αὐτοὺς καιρόν. Δῆλον δὲ, ὅτι ἐπειδὰν ἡττηθῶμεν ἐν τῷ πολέμῳ ὑπὸ τῶν ἀντικειμένων ἐνεργειῶν, αἰχμα-, λωτιζόμενοι ὑπ' αὐτῶν, ὥσπερ λάφυρα (99) μετὰ τὴν νίκην, διαρπαζόμεθα. Διαρπασθέντες δὲ, οὐκέτι τὰ τῶν λογικῶν ἴδια εἰς τροφὴν τὴν ἑαυτῶν παραλαμ- βάνομεν, ἀλλ᾽ ὑπὸ ἀλόγων κινημάτων, ὡς ἔτυχε, φε- ρόμενοι, τρόπον ταύρων ἐν τῇ ἐρημίᾳ τοῦ βίου τού του διάξομεν. Διὰ τοῦτο δὲ οὐκ εἶπε, βοῶν, ἀλλὰ ταύρων, ὅτι αἱ μὲν βόες ἀλλήλαις συναγελάζον- ται, οἱ ταῦροι δὲ διὰ τὸ θυμοειδὲς ὀργίλως ἔχον- τις πρὸς ἀλλήλους, διεσπασμένοι (4) ἀπ᾿ ἀλλήλων νέμονται. Επειδὴ δὲ μετὰ τὴν αἰχμαλωσίαν πολλὰ εἰκὸς ἐρημοῦσθαι, τῷ ὑπὸ τῶν πολεμίων ἀπῆχθαι τοὺς οἰκήτορας, διὰ τοῦτό φησι· Καὶ τὰς ἐρήμους τῶν ἀπειλημμένων ἄρνες φάγονται. Οιονεί γάρ, κατὰ ἱστορίαν, ἐπὶ τῆς Βαβυλωνίας ἀποληφθέντες κατείχοντο οἱ ἀνάστατοι ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας κατὰ τὴν ἐνώπιον. τοῖς. καὶ βοσκηθήσονται, ἐν COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. V. A exaltationes : alia fit per cognitionem et intclll- B gentiam, alia vero, dum enarrantur magnifica ejus opera, et dum ejus judicia contemplamur. Quapropter de justo dictum est : Exaltationes Dei in gutture ejus 39. Deinde,quoniam vis actionis ac firmitas per rectam contemplationem constitui- tur, subjungit : El gladii ancipites in manibus eo- rum 80, hoc est, sermones, qui cupiditates anima ac turbulentos motus abscindant, ac radicitus evellant. Sed quia Dominus Sabaoth Dominus di- citur exercituum; tunc exercitus ei tempore judicii famulantes, ipsum sunt exaltaturi, atque affecturi gloria, ob justum et verax judicium. Aliquid tale futurum esse opinamur, cum Dominus descendet in judicium cum hominibus(Ipse enim Domi- nus veniet in judicium cum populo 31), nempe Domi- num solum exultatum iri ", nemine justificato coram ipso. Quis enim, cujus vita exigetur ad Conditoris nostri beneficentiam, et ad varias illas dispensationes quæ ad omne genus hominum ge- neratim pertingunt, rependere poterit quod æquum sit, et bonis a se ex Domini dono acceptis dignum ? Quamobrem sancti hærent ac dubitant, dicentes: Quid retribuam Domino pro omnibus quæ retribuit mihi ** ? c D Postquam exaltatus est in judicio, consequens est ut sanctus glorificetur in justitia. Qui eum sunt contemplati in judiciis exaltatum, ii gloriam justi- tim ejus comprehendunt. Vens. 17. Et pascentur. direpti tanquam lauri : et deserta eorum, qui capti εunt, agni comcdent. Populus in captivitatem ad- ductus, eo quod Dominum non cognoverant, et in- ciderant in ebrietatis peccatum, ad modum ar- mentorum pascentur. Hi autem ipsi fuere eo tem- pore direpti, cum facti_sunt captivi. Planum est autem nos, ubi victi fuerimus in bello, ac superati ab adversariis potestatibus, atque ab ipsis in ser- vitutem redacti, tunc post victoriam tanquam exu- vias diripi. Cum autem fuerimus direpti, ea quæ rationalium sunt propria, non amplius in nostrum oibum assumimus, sed motibus, ut fors tulerit vesanis et belluinis abrepti, instar taurorum in vitæ hujus solitudine ætatem degemus. Atque eam ob causam non dixit boves, sed tauros, quod bo- bus inter se gregatim viventibus, tauri ob animum ad iracundiam pronum ira in se invicem excande- scentes, disjuncti et a se invicem separati pascan- tur. Quoniam autem verisimile erat loca plurima post captivitatem desertum iri, cum ab hostibus abducendi essent incolæ, idcirco ait: El deserta eorum, qui cupti sunt, agni comedent. Nam, juxta historiam, in Babylone veluti inclusi detine- Psal. cxlix, 6. so ibid. Isa. III, 14. Ian. II, 11. Psal. cxv, 42. "II Paral. xxxvi, 20; IV Reg. xxv, 11. mss. non invenitur. fuit editum apud LXX. Illa, quæ non ita mullo post occurrunt, etc., longe diversa sunt ab iis quæ et in Hebraico exemplari, et in Vulgata leguntur. contextu. 169. Καὶ ὁ Θεὸς ὁ ἅγιος δοξασθήσεται ἐν δι 169. Et Deus sanctus glorificabitur in justitia. (95) Editi, δίστομοί φησιν. lllud φησίν in quinque (93) Veteres quinque libri, κατενώπιον. Editi, (97) Editi, ἀντί. At mss. quinque, περί, neo aliter (99) Veteres duo libri, λάφυρον. (1) Editi, διεσπαρμένοι. At quinque mss. ut in (98) Legitur in aliquibus mst., τοις. Editi,

τοῦ Ναβουχοδονόσορ ἐπιστρατείαν γενόμενοι. Τὴν οὖν Β χώραν τὴν διαφέρουσαν τοῖς ἀπειλημμένοις καὶ κατ- εχομένοις ὑπὸ τῆς τοῦ πολέμου ἀνάγκης μηλόβοτον ὑπὸ πολλῆς ἐρημίας γενομένην ἄρνες, φησίν, ἐπινε- μήσονται, διὰ τὸ μηδὲν λείψανον παλαιᾶς οἰκήσεως φέρειν, ἀλλὰ βαθεῖαν καὶ ἀπαλὴν ἐκ τῆς τῶν ἀν- θρώπων ἐρημίας τὴν πίαν ἐκτρέφειν. Τάχα δὲ καὶ προφητικῶς ὁ λόγος αἰνίσσεται, ὅτι τῶν παραβεβηκό των τὰ θεῖα προστάγματα ἐκβληθέντων τῆς πα λαιᾶς αὐτῶν ἐν τοῖς ἁγίοις διαγωγῆς, ἡμεῖς οἱ τῷ παραπτώματι αὐτῶν πρὸς τὸ σωθῆναι οἰκονομηθέν- τες, ἄρνες τινὲς διὰ τὸ (2) εἰς τὴν πίστιν ἀρτιγενές ὀνομαζόμενοι τοῖς τῶν ἀπειλημμένων τόποις ἐπινε- μόμεθα, τῆς πνευματικῆς καὶ λογικῆς τροφῆς τῶν λογίων τοῦ Θεοῦ, οἷόν τινος πόας ἀπαλῆς ἀπολαύον τες. Καὶ ὁ Κύριος δὲ τοὺς ἀρτιγενεῖς κατὰ τὴν πίστιν ἄρνας προσηγόρευσεν, ἐν τῷ λέγειν Πέτρῳ· Σίμων Βὰρ Ἰωνᾶ, φιλεῖς με; Βόσκε τὰ ἀρνία μοτ. νίῳ μακρῷ, καὶ ὡς ζυγοῦ ἱμάντι δαμάλεως τὰς ἀνομίας (3)· οἱ λέγοντες· Τὸ τάχος ἐγγισάτω ποιήσει, ἵνα ίδωμεν· καὶ ἐλθέτω ἡ βουλὴ τοῦ ἁγίου Ἰσραήλ, ἵνα γνῶμεν. Οἱ ἁμαρτάνοντες δε σμοὺς ἑαυτοῖς καὶ σχοινία οἷς δεδέμεθα κατασκευά- ζομεν, κατὰ τὴν ἀναλογίαν τοῦ πλήθους ή μεγέθους τῶν (4) ἁμαρτημάτων, ἢ μείζονα ἢ μικρότερα ἑαυ τοῖς τῶν ψυχῶν τὰ δεσμὰ πλέκοντες, ὑφ᾽ ὧν κατὰ τὸν Ἱερεμίαν δέσμιοι ἐγενόμεθα. Οἱ οὖν κεκρατημέ νοι ὑπὸ τοῦ φρονήματος τῆς σαρκός, οὗτοι γηίνοις δεσμοῖς εἰσι κατειλημμένοι, ὑφ' ὧν, μετὰ τὴν δι καίαν τοῦ κριτοῦ ἀπόφασιν, δεθέντες χειρῶν καὶ που δῶν, οἱ καταδικασθέντες ἐκβάλλονται εἰς τὸ σκότος τὸ ἐξώτερον· χειρῶν μὲν, διὰ τὸ πρακτικὸν, ποδῶν δὲ, διὰ τὸ πορευτικόν. Σειραῖς γὰρ, τῷ ὄντι, τῶν ἰδίων ἁμαρτιῶν ἕκαστος σφίγγεται, ὥστε ἕκαστον τῶν ἐνεργησάντων τὴν ἁμαρτίαν μελῶν ἰδίῳ τινὶ δε- σμῷ κολαζόμενον κατασφίγγεσθαι. Οὐαὶ οὖν, φησίν, οἱ ἐπισπώμενοι τὰς ἁμαρτίας ὡς σχοινί μικρῷ· τουτέστιν, οἱ συνείροντες τῷ προτέρῳ πταίσματι δεύ τερα καὶ τρίτα (5), καὶ καθεξῆς, ἀσεβήματα, καὶ ἀδι κήματα, καὶ ἀκολαστήματα. Έδει γὰρ τοὺς προλη φθέντας ἐν ταῖς ἁμαρτίαις, ἀντὶ τοῦ σωρεύειν καὶ ἐπισυνάπτειν τοῖς κακοῖς ἕτερα, εὐθὺς ἀπὸ τῆς πρώ- της τῶν κακῶν πλοκῆς καταλύειν τὰ ἁμαρτήματα. Μὴ ἁμαρτεῖν μὲν γὰρ τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν, ἀμή χανον· διότι οὐκ ἔστι δίκαιος ἐπὶ τῆς γῆς, ὅς (5) ποιήσει ἀγαθὸν, καὶ οὐχ ἁμαρτήσεται. Δυνατὸν δὲ, ἀπὸ τοῦ ἁμαρτεῖν κατὰ προπέτειαν ἢ συναρπαγὴν τοῦ ἐπιβουλεύοντος ἡμῖν, εὐθὺς μεταβαλλομένους μετα- νοεῖν, καὶ μὴ ἐπισωρεύειν κακὰ κακοῖς. Ωσερ γὰρ ·³ɩ ΧΙΙΙ, 3. ὡς... δαμάλεως τὰς ἁμαρτίας. πλήθους. κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς πίσ στεως ἢ μεγέθους τῶν, κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς πτώσεως ἢ μείζονα, "Ος. ὡς APPENDIX OPERUM 8. BASILII MAGNI. bantur ii, qul ob expeditionem a Nabuchodonosore A adversum se susceptam a Judæa fuerant expulsi. Terram igitur ad eos qui capti et præ belli neces- sitate detenti fuerant, pertinentem, jam in ovium pabulum redactam, agni, inquit, depascent, quod nullas servet antiquæ habitationis reliquias, sed profundum tenerumque gramen ex hominum pe- nuria enutriat. Fortasse autem hic sermo etiam sensu prophetico indicat, quod cum mandatorum divinorum violatores ex antiqua sua in locis san- ctis habitatione ejecti sint et expulsi; nos, qui ob peccatum eorum ad salutem per divinam dispen- sationem vocati sumus, agni quidam ob recentem nostrum in fide ortum appellati, in eorum qui ca- pti sunt losis pascamur, spiritali rationalique elo- quiorum Dei alimento tanquam tenero quodam gramine perfruentes. Quin et Dominus nuper per fidem natos, agnos appellavit, cum Petro dixit: Simon Bar Jona, diligis me ? Pasce agnos meos 88. cum C funiculo lango, et quasi jugi corrigia vitulæ, iniqui- tates, qui dicunt: Cito appropinquent quæ faciet, ut videamus; et veniat consilium saneti Israel ut co- gnoscamus. Nobis ipsis tum peccamus, vincula confcimus ct funiculos, quibus vin- ciamur: quippe juxta multitudinem vel magnitu- dinem peccatorum, vel majora vel minora auima- bus nostris lora nectimus, quibus, secundum Jere- miam 36, vincti sumus ac colligati. Quicunque igitur vincuntur carnis sensu, ii terrenis vinculis constringuntur; quibus manus eorum ac pedes cum ligali fuerunt, post justam judicis sententiam, ipsi utpote damnati ejiciuntur in tenebras exteriores $7. Ligantur quidem manus ob facta, pedes vero, ob incessum. Nam reipsa unusquisque stringitur pec- catorum suorum calenis, ita ut membra singula quæ peccatum admiserint, proprio quodam et pe- culiari vinculo frenentur et astringantur. Væ igi- tur, inquit, iis, qui trahunt peccata quasi funiculo longo, hoc est, qui delicto priori secundas, tertias, et alias gradatim impietates, injustitias, lascivias connectunt. Nam oportebat eos qui prius in pec- catis fuerant deprehensi, statim post primam vi- tiorum implicationem sua ipsorum peccata delere, nedum malis alia adjungerent connecterentque. Fieri quidem non potest ut non peccet humana natura: quandoquidem non est justus in terra, D qui faciat bonum, et a peccato abstineat ". Fieri tamen potest, ut de peccato per proclivitatem vel per insidiatoris nostri impulsum commisso, con- festim inutata sententia agamus pœnitentiam, nec Joan. xx1, 15. Thren. 111, Matth. xxΙΙ. 13. & Peal. Uterque Colb., etc. Reg. secundus brevius quidem, sed satis apte, pro ratione casus, etc. Denique vetus Combefisii codex et Reg. quartus ita, ut in contextu videre licet. (5*) Editi, EDIT. 170. VERs. 18, 19. Væ his, qui trahunt peccata quasi 470. Οὐαὶ οἱ ἐπισπώμενοι τὰς ἁμαρτίας ὡς σχοι- (2) Uterque Colb., διὰ τὸ μηδέ. (3) Sic libri veteres. Editi vero, ἁμαρτίας αὐτῶν (4) Editi, κατὰ τὴν ἀναλογίαν τὸ τῆς πτώσεως τοῦ (5) Veteres quinque libri, τρίτα. Editi, τρία.

τοῦ Ναβουχοδονόσορ ἐπιστρατείαν γενόμενοι. Τὴν οὖν Β χώραν τὴν διαφέρουσαν τοῖς ἀπειλημμένοις καὶ κατ- εχομένοις ὑπὸ τῆς τοῦ πολέμου ἀνάγκης μηλόβοτον ὑπὸ πολλῆς ἐρημίας γενομένην ἄρνες, φησίν, ἐπινε- μήσονται, διὰ τὸ μηδὲν λείψανον παλαιᾶς οἰκήσεως φέρειν, ἀλλὰ βαθεῖαν καὶ ἀπαλὴν ἐκ τῆς τῶν ἀν- θρώπων ἐρημίας τὴν πίαν ἐκτρέφειν. Τάχα δὲ καὶ προφητικῶς ὁ λόγος αἰνίσσεται, ὅτι τῶν παραβεβηκό των τὰ θεῖα προστάγματα ἐκβληθέντων τῆς πα λαιᾶς αὐτῶν ἐν τοῖς ἁγίοις διαγωγῆς, ἡμεῖς οἱ τῷ παραπτώματι αὐτῶν πρὸς τὸ σωθῆναι οἰκονομηθέν- τες, ἄρνες τινὲς διὰ τὸ (2) εἰς τὴν πίστιν ἀρτιγενές ὀνομαζόμενοι τοῖς τῶν ἀπειλημμένων τόποις ἐπινε- μόμεθα, τῆς πνευματικῆς καὶ λογικῆς τροφῆς τῶν λογίων τοῦ Θεοῦ, οἷόν τινος πόας ἀπαλῆς ἀπολαύον τες. Καὶ ὁ Κύριος δὲ τοὺς ἀρτιγενεῖς κατὰ τὴν πίστιν ἄρνας προσηγόρευσεν, ἐν τῷ λέγειν Πέτρῳ· Σίμων Βὰρ Ἰωνᾶ, φιλεῖς με; Βόσκε τὰ ἀρνία μοτ. νίῳ μακρῷ, καὶ ὡς ζυγοῦ ἱμάντι δαμάλεως τὰς ἀνομίας (3)· οἱ λέγοντες· Τὸ τάχος ἐγγισάτω ποιήσει, ἵνα ίδωμεν· καὶ ἐλθέτω ἡ βουλὴ τοῦ ἁγίου Ἰσραήλ, ἵνα γνῶμεν. Οἱ ἁμαρτάνοντες δε σμοὺς ἑαυτοῖς καὶ σχοινία οἷς δεδέμεθα κατασκευά- ζομεν, κατὰ τὴν ἀναλογίαν τοῦ πλήθους ή μεγέθους τῶν (4) ἁμαρτημάτων, ἢ μείζονα ἢ μικρότερα ἑαυ τοῖς τῶν ψυχῶν τὰ δεσμὰ πλέκοντες, ὑφ᾽ ὧν κατὰ τὸν Ἱερεμίαν δέσμιοι ἐγενόμεθα. Οἱ οὖν κεκρατημέ νοι ὑπὸ τοῦ φρονήματος τῆς σαρκός, οὗτοι γηίνοις δεσμοῖς εἰσι κατειλημμένοι, ὑφ' ὧν, μετὰ τὴν δι καίαν τοῦ κριτοῦ ἀπόφασιν, δεθέντες χειρῶν καὶ που δῶν, οἱ καταδικασθέντες ἐκβάλλονται εἰς τὸ σκότος τὸ ἐξώτερον· χειρῶν μὲν, διὰ τὸ πρακτικὸν, ποδῶν δὲ, διὰ τὸ πορευτικόν. Σειραῖς γὰρ, τῷ ὄντι, τῶν ἰδίων ἁμαρτιῶν ἕκαστος σφίγγεται, ὥστε ἕκαστον τῶν ἐνεργησάντων τὴν ἁμαρτίαν μελῶν ἰδίῳ τινὶ δε- σμῷ κολαζόμενον κατασφίγγεσθαι. Οὐαὶ οὖν, φησίν, οἱ ἐπισπώμενοι τὰς ἁμαρτίας ὡς σχοινί μικρῷ· τουτέστιν, οἱ συνείροντες τῷ προτέρῳ πταίσματι δεύ τερα καὶ τρίτα (5), καὶ καθεξῆς, ἀσεβήματα, καὶ ἀδι κήματα, καὶ ἀκολαστήματα. Έδει γὰρ τοὺς προλη φθέντας ἐν ταῖς ἁμαρτίαις, ἀντὶ τοῦ σωρεύειν καὶ ἐπισυνάπτειν τοῖς κακοῖς ἕτερα, εὐθὺς ἀπὸ τῆς πρώ- της τῶν κακῶν πλοκῆς καταλύειν τὰ ἁμαρτήματα. Μὴ ἁμαρτεῖν μὲν γὰρ τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν, ἀμή χανον· διότι οὐκ ἔστι δίκαιος ἐπὶ τῆς γῆς, ὅς (5) ποιήσει ἀγαθὸν, καὶ οὐχ ἁμαρτήσεται. Δυνατὸν δὲ, ἀπὸ τοῦ ἁμαρτεῖν κατὰ προπέτειαν ἢ συναρπαγὴν τοῦ ἐπιβουλεύοντος ἡμῖν, εὐθὺς μεταβαλλομένους μετα- νοεῖν, καὶ μὴ ἐπισωρεύειν κακὰ κακοῖς. Ωσερ γὰρ ·³ɩ ΧΙΙΙ, 3. ὡς... δαμάλεως τὰς ἁμαρτίας. πλήθους. κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς πίσ στεως ἢ μεγέθους τῶν, κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς πτώσεως ἢ μείζονα, "Ος. ὡς APPENDIX OPERUM 8. BASILII MAGNI. bantur ii, qul ob expeditionem a Nabuchodonosore A adversum se susceptam a Judæa fuerant expulsi. Terram igitur ad eos qui capti et præ belli neces- sitate detenti fuerant, pertinentem, jam in ovium pabulum redactam, agni, inquit, depascent, quod nullas servet antiquæ habitationis reliquias, sed profundum tenerumque gramen ex hominum pe- nuria enutriat. Fortasse autem hic sermo etiam sensu prophetico indicat, quod cum mandatorum divinorum violatores ex antiqua sua in locis san- ctis habitatione ejecti sint et expulsi; nos, qui ob peccatum eorum ad salutem per divinam dispen- sationem vocati sumus, agni quidam ob recentem nostrum in fide ortum appellati, in eorum qui ca- pti sunt losis pascamur, spiritali rationalique elo- quiorum Dei alimento tanquam tenero quodam gramine perfruentes. Quin et Dominus nuper per fidem natos, agnos appellavit, cum Petro dixit: Simon Bar Jona, diligis me ? Pasce agnos meos 88. cum C funiculo lango, et quasi jugi corrigia vitulæ, iniqui- tates, qui dicunt: Cito appropinquent quæ faciet, ut videamus; et veniat consilium saneti Israel ut co- gnoscamus. Nobis ipsis tum peccamus, vincula confcimus ct funiculos, quibus vin- ciamur: quippe juxta multitudinem vel magnitu- dinem peccatorum, vel majora vel minora auima- bus nostris lora nectimus, quibus, secundum Jere- miam 36, vincti sumus ac colligati. Quicunque igitur vincuntur carnis sensu, ii terrenis vinculis constringuntur; quibus manus eorum ac pedes cum ligali fuerunt, post justam judicis sententiam, ipsi utpote damnati ejiciuntur in tenebras exteriores $7. Ligantur quidem manus ob facta, pedes vero, ob incessum. Nam reipsa unusquisque stringitur pec- catorum suorum calenis, ita ut membra singula quæ peccatum admiserint, proprio quodam et pe- culiari vinculo frenentur et astringantur. Væ igi- tur, inquit, iis, qui trahunt peccata quasi funiculo longo, hoc est, qui delicto priori secundas, tertias, et alias gradatim impietates, injustitias, lascivias connectunt. Nam oportebat eos qui prius in pec- catis fuerant deprehensi, statim post primam vi- tiorum implicationem sua ipsorum peccata delere, nedum malis alia adjungerent connecterentque. Fieri quidem non potest ut non peccet humana natura: quandoquidem non est justus in terra, D qui faciat bonum, et a peccato abstineat ". Fieri tamen potest, ut de peccato per proclivitatem vel per insidiatoris nostri impulsum commisso, con- festim inutata sententia agamus pœnitentiam, nec Joan. xx1, 15. Thren. 111, Matth. xxΙΙ. 13. & Peal. Uterque Colb., etc. Reg. secundus brevius quidem, sed satis apte, pro ratione casus, etc. Denique vetus Combefisii codex et Reg. quartus ita, ut in contextu videre licet. (5*) Editi, EDIT. 170. VERs. 18, 19. Væ his, qui trahunt peccata quasi 470. Οὐαὶ οἱ ἐπισπώμενοι τὰς ἁμαρτίας ὡς σχοι- (2) Uterque Colb., διὰ τὸ μηδέ. (3) Sic libri veteres. Editi vero, ἁμαρτίας αὐτῶν (4) Editi, κατὰ τὴν ἀναλογίαν τὸ τῆς πτώσεως τοῦ (5) Veteres quinque libri, τρίτα. Editi, τρία.

Β οἱ τὰς σχοίνους πλέκοντες, δαπανᾶσθαι λοιπὸν μέλ- λοντος τοῦ συγκλωθομένου, ἕτερον παρεμβάλλουσι, μηκύνοντες αὐτὸ (6) καὶ παραύξοντες· οὕτω καὶ οἱ τοῖς κακοῖς ἐμβαθύνοντες, πρὶν τὴν προτέραν μαρ- τίαν συντελεσθῆναι, δευτέρας ἄρχονται, κἀκείνῃ πά- λιν ἐπισυνάπτουσιν ἑτέραν. Καὶ οὕτως ὅλος αὐτοῖς ὁ βίος (7) δι᾿ ἁμαρτιῶν προϊών, πλεκομένῳ τινὶ ἔοικε σχοινίῳ μακρῶ· καὶ τὸ προλαβὸν συνδεδεμένον ἔχων, καὶ τὸ ἀεὶ παρὸν εἰς τὴν τοῦ προάγοντος ὁμοιό. τητα συναπτόμενον. Διὰ τοῦτο, Οὐαὶ, φησίν, οἱ ἐπισπώμενοι τὰς ἁμαρτίας ὡς σχοινίῳ μακρῷ. Νοήσωμεν καὶ ἀπὸ παραδείγματος τὸ λεγόμενον. Ἔστω τις περὶ τὴν ἁμαρτίαν τῆς ἀκολασίας ἐπτερω μένος. Σκόπει, διὰ πόσων ἑαυτῷ τῶν ἐν τῷ μέσῳ τὴν ἁμαρτίαν ἐπισπᾶται τῆς ἀσελγείας· πρῶτον μὲν τὸ σῶμα ἑαυτοῦ τοιῶσδε σχηματίζων, περικειρόμε- νος μὲν τοιῶσδε τάς τρίχας, περιβαλλόμενος δὲ τὴν ἐσθῆτα τοιῶσδε, καὶ ταύτην οὐ τὴν τυχοῦσαν, ἀλλὰ πρὸς καλλωπισμὸν ἐπιτετηδευμένην, μέχρι ζώνης, μέχρι ὑποδημάτων τὸ περίεργον τῆς περὶ αὐτὸν φι- λοκαλίας ἐπιδεικνύμενος· εἶτα χρήματα συμπορίζων, ὥστε δι' αὐτῶν ἐξωνήσασθαι τὴν ὥραν τῆς ἐρωμένης· εἶτα προμνηστίας ἑαυτῷ (8) προαγωγούς περινοῶν, ῥήματα ἐπιτηδεύων φθοροποιά, συντυχιῶν ἀφορμάς ἑαυτῷ κατασκευάζων, πότους (9) καὶ συμπόσια, ὁμι λίας μακράς. Διὰ τοσούτων, ὅσων τῶν ἐν τῷ μέσῳ, τὸ κακὸν τῆς πορνείας προσάγων ἑαυτῷ· οὗτός ἐστιν ὁ ἐπισπώμενος τὴν ἁμαρτίαν ὡς σχοινίῳ μακρῷ· καὶ πᾶσα, ἀπαξαπλῶς εἰπεῖν, ἡ κατὰ τοῦ (10) πλη- σίον κακία, μὴ ἐκ τοῦ περιτυχόντος ἐπιτελουμένη, ἀλλὰ ἐκ βουλῆς καὶ ἐνέδρας διά μακρῶν κατασκευῶν συντελουμένη, σχοινίον ἐστὶ μακρόν, δι' οὗ καὶ πόῤῥω κειμένας ἐπισύρονται ἑαυτοῖς τὰς ἁμαρτίας οἱ ἄνε θρωποι. Οὕτω δὲ μακρὰ ὄντα τὰ σχοινία ταῦτα, δυσδιάλυτα εἰσι, διὰ τὸ ἐν κακίαις εὔτονον τῶν ἁμαρ- τανόντων, καὶ σφοδρῶς ἑαυτοῖς καὶ πυκνῶς ἐπιπλες κόντων τὰ ἁμαρτήματα. λεως. Οἱ γὰρ ζυγόδεσμοι οὐδὲ ὑπὸ τῶν ἰσχυροτάτων ζευγῶν καὶ βιαίως ἐπισπωμένων τὰ βάρη εὐκόλως διαῤῥήγνυνται. Ἐπέτεινε δὲ τὴν ἰσχὺν ὁ λόγος, τὸν ἱμάντα τοῦ ζυγοῦ ἐκ δαμάλεως εἶναι λέγων· τουτο ἔστιν, ἀπὸ ἰσχυροτάτου ζώου, οὔτε διὰ πόνων οὔτε διὰ χρόνων ἠσθενηκότος. Οὐαὶ οὖν οἱ καὶ μακράς τις νας κατασκευὰς πρὸς τὸ ἁμαρτάνειν ἐπιτηδεύοντες, (β) αὐτό. αὐτῷ. τοῖς ὁ βίος. καὶ τὸ προλαβών. προλαβόν. καὶ τὸ ἀεὶ παρών. Αἱ παρόν. το: πότοι πότους. nostri,προσάγων ἑαυτῷ. ἑαυτοῦ. τὴν ἁμαρτίαν. τὰς ἁμαρτίας. κατὰ τοῦ, κατὰ τόν. και ἅπερ δὲ κατὰ τὸν πλησίον. εἰ COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. V. B A mala malis cumulemus. Quemadmodum enim quf G C funes nectunt, cum futurum est ut materia quæ netur deficiat,aliam attexunt, eam longiorem effe- cturi ita etiam quicunque immerguntur in malo- rum profundo,priusquam peccato priori impositus finis sit, adoriuntur secundum, eique iterum aliud connectunt. Atque hoc pacto tota ipsorum vita per peccata progrediens, ad tortum quemdam et lon- gum funiculum similitudine accedit: quippe et quod præteritum est, utpote colligatum et con- nexum, retinet,et quod semper præsens est, instar præcedentis annectitur. Quamobrem ait, Væ his, qui trahunt peccata quasi funiculo longo. Mutuenur hujus sententiæ intelligentiam etiam ab exemplo. Sit unus aliquis ad incontinentiæ peccatum pro- pensus. Observa jam per quot media ad se per- trabat impuritatis peccatum. Primo quidem certo modo corpus suum componit; peculiari ratione circumtondentur ipsius crines; speciali quadam veste amicitur, eaque non vulgari, sed ad orna- mentum elegantiamque concinnata; imo vel in ipsa zona calceamentisque immodicum elegantim ac formæ studium ostendit. Deinde suppeditat pe- cunias, quibus emat amicæ pulchritudinem. Deni- que animum intendit ad lenas sibi conciliandas : adornat verba quæ ad corruptelam inducant: congrediendi sibi parat occasiones, compo- tationes, convivia, prolixas confabulationes. Qui per tot modos intermedios stupri sibi malum adsci- scit, hic est qui attrahit peccatum quasi funiculo longo : atque, ut uno verbo dicam, omnis malitia haud fortuito adversus proximum admissa, sed consulto et insidiose per longas molitiones con- summata, funiculus longus est, quo peccata licet longe dissila ad se pertrahunt homines. Atque hoc pacto longi illi funiculi sunt solutu difficillimi, ob peccantium in mala impetum, et ob vehemen- tem crebramque peccatorum suorum implicatio- nem. vitulæ. Lora enim, quibus jugum alligatur ad te- monem, ne a fortissimis quidem boum paribus, vel magna vi onera trahentibus, facile disrum- puntur. Robur autem et vim intendit Scriptura, cum jugi corrigiam affirmat e vitula fieri, hoc est, ex animali fortissimo, necdum laboribus aut ætate D debilitato. Vm igitur qui prolixos quosdam appa- Unus Combef. et alii quatuor, Alter Combefisii codex cum editi, Statim editi et Reg. secundus, Alii quinque mss., Subinde editi, nostri sex mss., quod cum vitiosum esse animadverterent typo- graphi, proprio Marte in posteriori editione Pari- siensi pro edidere Hos sequi non du- bitavimus, tum quod sensus ita exigere videatur, tum quod hæc lectio in Colbert.secundo manu satis antiqua addita sit. Haud longe mss. Editi, Subinde mss., Editi, men et accurate hunc locum cmendarunt typo- graphi. Nam ubi eorum cura integre et incor- rupte in editis legitur, in iis codicibus quibus usi sunt, corrupte scriptum reperitur Hoc idem vitium inest similiter in Commenta- rio Procopii, ubi pag. sic legitur: Velim et hæc macula quoque, unquam opus Procopii rursus in lucem prodeat, inde a typographis tollatur. 171. Eam ob rem dicit: Et quasi jugi corrigia 17. Διὰ τοῦτό φησι· Καὶ ὡς ζυγοῦ ἱμάντι δαμάσ (7) Bditi, ὁ αὐτοῖς βίος. Veteres aliquot libri, αὐτ (8) Ita mss. nostri omnes. Editi, ἑαυτοῦ. (9) Ea qua utimur editio et nostri sex mss. πό- (10) Rursus proprio quidem Marte, sed recte ta-

Β οἱ τὰς σχοίνους πλέκοντες, δαπανᾶσθαι λοιπὸν μέλ- λοντος τοῦ συγκλωθομένου, ἕτερον παρεμβάλλουσι, μηκύνοντες αὐτὸ (6) καὶ παραύξοντες· οὕτω καὶ οἱ τοῖς κακοῖς ἐμβαθύνοντες, πρὶν τὴν προτέραν μαρ- τίαν συντελεσθῆναι, δευτέρας ἄρχονται, κἀκείνῃ πά- λιν ἐπισυνάπτουσιν ἑτέραν. Καὶ οὕτως ὅλος αὐτοῖς ὁ βίος (7) δι᾿ ἁμαρτιῶν προϊών, πλεκομένῳ τινὶ ἔοικε σχοινίῳ μακρῶ· καὶ τὸ προλαβὸν συνδεδεμένον ἔχων, καὶ τὸ ἀεὶ παρὸν εἰς τὴν τοῦ προάγοντος ὁμοιό. τητα συναπτόμενον. Διὰ τοῦτο, Οὐαὶ, φησίν, οἱ ἐπισπώμενοι τὰς ἁμαρτίας ὡς σχοινίῳ μακρῷ. Νοήσωμεν καὶ ἀπὸ παραδείγματος τὸ λεγόμενον. Ἔστω τις περὶ τὴν ἁμαρτίαν τῆς ἀκολασίας ἐπτερω μένος. Σκόπει, διὰ πόσων ἑαυτῷ τῶν ἐν τῷ μέσῳ τὴν ἁμαρτίαν ἐπισπᾶται τῆς ἀσελγείας· πρῶτον μὲν τὸ σῶμα ἑαυτοῦ τοιῶσδε σχηματίζων, περικειρόμε- νος μὲν τοιῶσδε τάς τρίχας, περιβαλλόμενος δὲ τὴν ἐσθῆτα τοιῶσδε, καὶ ταύτην οὐ τὴν τυχοῦσαν, ἀλλὰ πρὸς καλλωπισμὸν ἐπιτετηδευμένην, μέχρι ζώνης, μέχρι ὑποδημάτων τὸ περίεργον τῆς περὶ αὐτὸν φι- λοκαλίας ἐπιδεικνύμενος· εἶτα χρήματα συμπορίζων, ὥστε δι' αὐτῶν ἐξωνήσασθαι τὴν ὥραν τῆς ἐρωμένης· εἶτα προμνηστίας ἑαυτῷ (8) προαγωγούς περινοῶν, ῥήματα ἐπιτηδεύων φθοροποιά, συντυχιῶν ἀφορμάς ἑαυτῷ κατασκευάζων, πότους (9) καὶ συμπόσια, ὁμι λίας μακράς. Διὰ τοσούτων, ὅσων τῶν ἐν τῷ μέσῳ, τὸ κακὸν τῆς πορνείας προσάγων ἑαυτῷ· οὗτός ἐστιν ὁ ἐπισπώμενος τὴν ἁμαρτίαν ὡς σχοινίῳ μακρῷ· καὶ πᾶσα, ἀπαξαπλῶς εἰπεῖν, ἡ κατὰ τοῦ (10) πλη- σίον κακία, μὴ ἐκ τοῦ περιτυχόντος ἐπιτελουμένη, ἀλλὰ ἐκ βουλῆς καὶ ἐνέδρας διά μακρῶν κατασκευῶν συντελουμένη, σχοινίον ἐστὶ μακρόν, δι' οὗ καὶ πόῤῥω κειμένας ἐπισύρονται ἑαυτοῖς τὰς ἁμαρτίας οἱ ἄνε θρωποι. Οὕτω δὲ μακρὰ ὄντα τὰ σχοινία ταῦτα, δυσδιάλυτα εἰσι, διὰ τὸ ἐν κακίαις εὔτονον τῶν ἁμαρ- τανόντων, καὶ σφοδρῶς ἑαυτοῖς καὶ πυκνῶς ἐπιπλες κόντων τὰ ἁμαρτήματα. λεως. Οἱ γὰρ ζυγόδεσμοι οὐδὲ ὑπὸ τῶν ἰσχυροτάτων ζευγῶν καὶ βιαίως ἐπισπωμένων τὰ βάρη εὐκόλως διαῤῥήγνυνται. Ἐπέτεινε δὲ τὴν ἰσχὺν ὁ λόγος, τὸν ἱμάντα τοῦ ζυγοῦ ἐκ δαμάλεως εἶναι λέγων· τουτο ἔστιν, ἀπὸ ἰσχυροτάτου ζώου, οὔτε διὰ πόνων οὔτε διὰ χρόνων ἠσθενηκότος. Οὐαὶ οὖν οἱ καὶ μακράς τις νας κατασκευὰς πρὸς τὸ ἁμαρτάνειν ἐπιτηδεύοντες, (β) αὐτό. αὐτῷ. τοῖς ὁ βίος. καὶ τὸ προλαβών. προλαβόν. καὶ τὸ ἀεὶ παρών. Αἱ παρόν. το: πότοι πότους. nostri,προσάγων ἑαυτῷ. ἑαυτοῦ. τὴν ἁμαρτίαν. τὰς ἁμαρτίας. κατὰ τοῦ, κατὰ τόν. και ἅπερ δὲ κατὰ τὸν πλησίον. εἰ COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. V. B A mala malis cumulemus. Quemadmodum enim quf G C funes nectunt, cum futurum est ut materia quæ netur deficiat,aliam attexunt, eam longiorem effe- cturi ita etiam quicunque immerguntur in malo- rum profundo,priusquam peccato priori impositus finis sit, adoriuntur secundum, eique iterum aliud connectunt. Atque hoc pacto tota ipsorum vita per peccata progrediens, ad tortum quemdam et lon- gum funiculum similitudine accedit: quippe et quod præteritum est, utpote colligatum et con- nexum, retinet,et quod semper præsens est, instar præcedentis annectitur. Quamobrem ait, Væ his, qui trahunt peccata quasi funiculo longo. Mutuenur hujus sententiæ intelligentiam etiam ab exemplo. Sit unus aliquis ad incontinentiæ peccatum pro- pensus. Observa jam per quot media ad se per- trabat impuritatis peccatum. Primo quidem certo modo corpus suum componit; peculiari ratione circumtondentur ipsius crines; speciali quadam veste amicitur, eaque non vulgari, sed ad orna- mentum elegantiamque concinnata; imo vel in ipsa zona calceamentisque immodicum elegantim ac formæ studium ostendit. Deinde suppeditat pe- cunias, quibus emat amicæ pulchritudinem. Deni- que animum intendit ad lenas sibi conciliandas : adornat verba quæ ad corruptelam inducant: congrediendi sibi parat occasiones, compo- tationes, convivia, prolixas confabulationes. Qui per tot modos intermedios stupri sibi malum adsci- scit, hic est qui attrahit peccatum quasi funiculo longo : atque, ut uno verbo dicam, omnis malitia haud fortuito adversus proximum admissa, sed consulto et insidiose per longas molitiones con- summata, funiculus longus est, quo peccata licet longe dissila ad se pertrahunt homines. Atque hoc pacto longi illi funiculi sunt solutu difficillimi, ob peccantium in mala impetum, et ob vehemen- tem crebramque peccatorum suorum implicatio- nem. vitulæ. Lora enim, quibus jugum alligatur ad te- monem, ne a fortissimis quidem boum paribus, vel magna vi onera trahentibus, facile disrum- puntur. Robur autem et vim intendit Scriptura, cum jugi corrigiam affirmat e vitula fieri, hoc est, ex animali fortissimo, necdum laboribus aut ætate D debilitato. Vm igitur qui prolixos quosdam appa- Unus Combef. et alii quatuor, Alter Combefisii codex cum editi, Statim editi et Reg. secundus, Alii quinque mss., Subinde editi, nostri sex mss., quod cum vitiosum esse animadverterent typo- graphi, proprio Marte in posteriori editione Pari- siensi pro edidere Hos sequi non du- bitavimus, tum quod sensus ita exigere videatur, tum quod hæc lectio in Colbert.secundo manu satis antiqua addita sit. Haud longe mss. Editi, Subinde mss., Editi, men et accurate hunc locum cmendarunt typo- graphi. Nam ubi eorum cura integre et incor- rupte in editis legitur, in iis codicibus quibus usi sunt, corrupte scriptum reperitur Hoc idem vitium inest similiter in Commenta- rio Procopii, ubi pag. sic legitur: Velim et hæc macula quoque, unquam opus Procopii rursus in lucem prodeat, inde a typographis tollatur. 171. Eam ob rem dicit: Et quasi jugi corrigia 17. Διὰ τοῦτό φησι· Καὶ ὡς ζυγοῦ ἱμάντι δαμάσ (7) Bditi, ὁ αὐτοῖς βίος. Veteres aliquot libri, αὐτ (8) Ita mss. nostri omnes. Editi, ἑαυτοῦ. (9) Ea qua utimur editio et nostri sex mss. πό- (10) Rursus proprio quidem Marte, sed recte ta-

Β οἱ τὰς σχοίνους πλέκοντες, δαπανᾶσθαι λοιπὸν μέλ- λοντος τοῦ συγκλωθομένου, ἕτερον παρεμβάλλουσι, μηκύνοντες αὐτὸ (6) καὶ παραύξοντες· οὕτω καὶ οἱ τοῖς κακοῖς ἐμβαθύνοντες, πρὶν τὴν προτέραν μαρ- τίαν συντελεσθῆναι, δευτέρας ἄρχονται, κἀκείνῃ πά- λιν ἐπισυνάπτουσιν ἑτέραν. Καὶ οὕτως ὅλος αὐτοῖς ὁ βίος (7) δι᾿ ἁμαρτιῶν προϊών, πλεκομένῳ τινὶ ἔοικε σχοινίῳ μακρῶ· καὶ τὸ προλαβὸν συνδεδεμένον ἔχων, καὶ τὸ ἀεὶ παρὸν εἰς τὴν τοῦ προάγοντος ὁμοιό. τητα συναπτόμενον. Διὰ τοῦτο, Οὐαὶ, φησίν, οἱ ἐπισπώμενοι τὰς ἁμαρτίας ὡς σχοινίῳ μακρῷ. Νοήσωμεν καὶ ἀπὸ παραδείγματος τὸ λεγόμενον. Ἔστω τις περὶ τὴν ἁμαρτίαν τῆς ἀκολασίας ἐπτερω μένος. Σκόπει, διὰ πόσων ἑαυτῷ τῶν ἐν τῷ μέσῳ τὴν ἁμαρτίαν ἐπισπᾶται τῆς ἀσελγείας· πρῶτον μὲν τὸ σῶμα ἑαυτοῦ τοιῶσδε σχηματίζων, περικειρόμε- νος μὲν τοιῶσδε τάς τρίχας, περιβαλλόμενος δὲ τὴν ἐσθῆτα τοιῶσδε, καὶ ταύτην οὐ τὴν τυχοῦσαν, ἀλλὰ πρὸς καλλωπισμὸν ἐπιτετηδευμένην, μέχρι ζώνης, μέχρι ὑποδημάτων τὸ περίεργον τῆς περὶ αὐτὸν φι- λοκαλίας ἐπιδεικνύμενος· εἶτα χρήματα συμπορίζων, ὥστε δι' αὐτῶν ἐξωνήσασθαι τὴν ὥραν τῆς ἐρωμένης· εἶτα προμνηστίας ἑαυτῷ (8) προαγωγούς περινοῶν, ῥήματα ἐπιτηδεύων φθοροποιά, συντυχιῶν ἀφορμάς ἑαυτῷ κατασκευάζων, πότους (9) καὶ συμπόσια, ὁμι λίας μακράς. Διὰ τοσούτων, ὅσων τῶν ἐν τῷ μέσῳ, τὸ κακὸν τῆς πορνείας προσάγων ἑαυτῷ· οὗτός ἐστιν ὁ ἐπισπώμενος τὴν ἁμαρτίαν ὡς σχοινίῳ μακρῷ· καὶ πᾶσα, ἀπαξαπλῶς εἰπεῖν, ἡ κατὰ τοῦ (10) πλη- σίον κακία, μὴ ἐκ τοῦ περιτυχόντος ἐπιτελουμένη, ἀλλὰ ἐκ βουλῆς καὶ ἐνέδρας διά μακρῶν κατασκευῶν συντελουμένη, σχοινίον ἐστὶ μακρόν, δι' οὗ καὶ πόῤῥω κειμένας ἐπισύρονται ἑαυτοῖς τὰς ἁμαρτίας οἱ ἄνε θρωποι. Οὕτω δὲ μακρὰ ὄντα τὰ σχοινία ταῦτα, δυσδιάλυτα εἰσι, διὰ τὸ ἐν κακίαις εὔτονον τῶν ἁμαρ- τανόντων, καὶ σφοδρῶς ἑαυτοῖς καὶ πυκνῶς ἐπιπλες κόντων τὰ ἁμαρτήματα. λεως. Οἱ γὰρ ζυγόδεσμοι οὐδὲ ὑπὸ τῶν ἰσχυροτάτων ζευγῶν καὶ βιαίως ἐπισπωμένων τὰ βάρη εὐκόλως διαῤῥήγνυνται. Ἐπέτεινε δὲ τὴν ἰσχὺν ὁ λόγος, τὸν ἱμάντα τοῦ ζυγοῦ ἐκ δαμάλεως εἶναι λέγων· τουτο ἔστιν, ἀπὸ ἰσχυροτάτου ζώου, οὔτε διὰ πόνων οὔτε διὰ χρόνων ἠσθενηκότος. Οὐαὶ οὖν οἱ καὶ μακράς τις νας κατασκευὰς πρὸς τὸ ἁμαρτάνειν ἐπιτηδεύοντες, (β) αὐτό. αὐτῷ. τοῖς ὁ βίος. καὶ τὸ προλαβών. προλαβόν. καὶ τὸ ἀεὶ παρών. Αἱ παρόν. το: πότοι πότους. nostri,προσάγων ἑαυτῷ. ἑαυτοῦ. τὴν ἁμαρτίαν. τὰς ἁμαρτίας. κατὰ τοῦ, κατὰ τόν. και ἅπερ δὲ κατὰ τὸν πλησίον. εἰ COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. V. B A mala malis cumulemus. Quemadmodum enim quf G C funes nectunt, cum futurum est ut materia quæ netur deficiat,aliam attexunt, eam longiorem effe- cturi ita etiam quicunque immerguntur in malo- rum profundo,priusquam peccato priori impositus finis sit, adoriuntur secundum, eique iterum aliud connectunt. Atque hoc pacto tota ipsorum vita per peccata progrediens, ad tortum quemdam et lon- gum funiculum similitudine accedit: quippe et quod præteritum est, utpote colligatum et con- nexum, retinet,et quod semper præsens est, instar præcedentis annectitur. Quamobrem ait, Væ his, qui trahunt peccata quasi funiculo longo. Mutuenur hujus sententiæ intelligentiam etiam ab exemplo. Sit unus aliquis ad incontinentiæ peccatum pro- pensus. Observa jam per quot media ad se per- trabat impuritatis peccatum. Primo quidem certo modo corpus suum componit; peculiari ratione circumtondentur ipsius crines; speciali quadam veste amicitur, eaque non vulgari, sed ad orna- mentum elegantiamque concinnata; imo vel in ipsa zona calceamentisque immodicum elegantim ac formæ studium ostendit. Deinde suppeditat pe- cunias, quibus emat amicæ pulchritudinem. Deni- que animum intendit ad lenas sibi conciliandas : adornat verba quæ ad corruptelam inducant: congrediendi sibi parat occasiones, compo- tationes, convivia, prolixas confabulationes. Qui per tot modos intermedios stupri sibi malum adsci- scit, hic est qui attrahit peccatum quasi funiculo longo : atque, ut uno verbo dicam, omnis malitia haud fortuito adversus proximum admissa, sed consulto et insidiose per longas molitiones con- summata, funiculus longus est, quo peccata licet longe dissila ad se pertrahunt homines. Atque hoc pacto longi illi funiculi sunt solutu difficillimi, ob peccantium in mala impetum, et ob vehemen- tem crebramque peccatorum suorum implicatio- nem. vitulæ. Lora enim, quibus jugum alligatur ad te- monem, ne a fortissimis quidem boum paribus, vel magna vi onera trahentibus, facile disrum- puntur. Robur autem et vim intendit Scriptura, cum jugi corrigiam affirmat e vitula fieri, hoc est, ex animali fortissimo, necdum laboribus aut ætate D debilitato. Vm igitur qui prolixos quosdam appa- Unus Combef. et alii quatuor, Alter Combefisii codex cum editi, Statim editi et Reg. secundus, Alii quinque mss., Subinde editi, nostri sex mss., quod cum vitiosum esse animadverterent typo- graphi, proprio Marte in posteriori editione Pari- siensi pro edidere Hos sequi non du- bitavimus, tum quod sensus ita exigere videatur, tum quod hæc lectio in Colbert.secundo manu satis antiqua addita sit. Haud longe mss. Editi, Subinde mss., Editi, men et accurate hunc locum cmendarunt typo- graphi. Nam ubi eorum cura integre et incor- rupte in editis legitur, in iis codicibus quibus usi sunt, corrupte scriptum reperitur Hoc idem vitium inest similiter in Commenta- rio Procopii, ubi pag. sic legitur: Velim et hæc macula quoque, unquam opus Procopii rursus in lucem prodeat, inde a typographis tollatur. 171. Eam ob rem dicit: Et quasi jugi corrigia 17. Διὰ τοῦτό φησι· Καὶ ὡς ζυγοῦ ἱμάντι δαμάσ (7) Bditi, ὁ αὐτοῖς βίος. Veteres aliquot libri, αὐτ (8) Ita mss. nostri omnes. Editi, ἑαυτοῦ. (9) Ea qua utimur editio et nostri sex mss. πό- (10) Rursus proprio quidem Marte, sed recte ta-

γενόμενον δέσμιον ἁμαρτίας, ἀκολουθῆσαι Χριστῷ, τῷ ἐροῦντι τοῖς ἐν δεσμοῖς· Ἐξέλθετε, καὶ τοῖς ἐν τῷ σκότει, ἀποκαλυφθῆναι (11). Εξελθόντες δὲ ἀπὸ φυλακῆς οἱ δέσμιοι, καὶ ἀπὸ τοῦ σκότους τῷ ἀληθινῷ φωτὶ διὰ τῆς μετανοίας ἐμβλέψαντες, ἕπονται Χριστῷ ἐξομολογούμενοι, δεδεμένοι ἐν χειροπέδαις, ἕως ἂν ἐκ τῆς τῶν ἀγαθῶν μεταβολῆς ἄξιοι γένωνται τοῦ λυθῆναι ὑπ' αὐτοῦ τῶν ἀφύκτων τέως νομιζομένων εἶναι δεσμῶν. Οὗτοι δὲ, οἱ ἐπισπώμενοι τὰς ἁμαρτίας, καὶ καταφρονοῦντες τῆς θείας κρίσεως, ἐπείγουσι πολλάκις τῷ λόγῳ τὰ ἀπειλούμενα, ὡς μηδὲν (12) πεισόμενοι παρ' αὐτῶκ, καὶ λέγουσι· Τὸ τάχος ἐγε γισάτω ποιήσει, ἵνα ἴδωμεν· καὶ ἐλθέτω ἡ βουλὴ τοῦ ἁγίου Ἰσραὴλ, ἵνα γνῶμεν. ᾿Αλλὰ τοῦτο σχοι νίον μακρὸν, τὴν πόῤῥω κειμένην ἁμαρτίαν ἐπισυ ρόμενον. Δῆλον γὰρ, ὅτι ἀπιστοῦτες περὶ τοῦ μέλα λοντος αἰῶνος, καὶ καταφρονοῦντες τῶν ἀπειλουμέν νων, τοιαῦτα λέγουσιν. Οὐ γὰρ ὁ φοβούμενος τὸ τοῦ Χριστοῦ δικαστήριον, καὶ ἀναλαμβάνων τῇ μνήμῃ τὰ ἐκ νεότητος ἡμαρτημένα (13), τολμήσει καταφρο νητικῶς ἐπισπεύδειν τὴν κρίσιν. Τὸ ἐναντίον μὲν οὖν, καὶ προθεσμίας ἑαυτῷ μακροτέρας ἐπιζητεῖ, πρὸς τὸ (14) ἐν πλείονι χρόνῳ δυνηθῆναι τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν ἀπὸ τοῦ ῥύπου τῶν ἁμαρτιῶν ἀποσμῆξαι. Τοῦ δὲ (15) ἀλόγως ἐπείγεσθαι πρὸς τὰ μέλλοντα, ἀπόδει ξις ᾿Αχιτόφελ καὶ Ἰούδας· οἳ διὰ τὸ βαρύτερα κρίνειν τὰ παρόντα τῶν μετὰ ταῦτα, καὶ τὸν ἐν ἀνθρώποις ὀνειδισμὸν τῆς ἐν γεέννῃ κολάσεως, τὸν δι' ἀγχόνης θάνατον τοῦ αὐτομάτου προετίμησαν. Οὐκ ἂν γὰρ πιο στεύοντες περὶ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος ἀπηχονισαντο, ἀλλ᾽ εἰ καὶ δυσηρεστοῦντο τῷ βίῳ, προσετίθεσαν ἂν τοῖς ἐνταῦθα, φοβερώτερα κρίνοντες τῶν παρόν- των τὰ μέλλοντα. Ὁποῖος ἦν ὁ Ἰώβ, λέγων· Οφελον δυναίμην (16) ἐμαυτὸν χειρώσασθαι, ή δεηθείς γε Στέρου και ποιήσει μοι τοῦτο. Ἐκ τῶν τοιούτων γὰρ καὶ τὸ τῆς πληγῆς εὐσφορον ἐνεδείκνυτο, καὶ τὸ περὶ τὴν ἑαυτοῦ ἐπιβουλήν εὐλαβες διεσώζετο. Τοῖς γὰρ βιαίως ἑαυτοὺς ὑπεξάγουσι, κατάκρισις ανδροφονίας ἐπίκειται. Ἐπεὶ δὲ καὶ παρὰ τῷ Παύλῳ εύρηκαμεν ὡς λεγόμενον ὑπό τινων τό, Ποιήσωμεν τὰ κακὰ, ἵνα ἔλθῃ τὰ ἀγαθὰ, ἡγούμεθα κἀκείνην τὴν ἐπιτή- δευσιν σχοινίον εἶναι ἁμαρτίας μεγάλης ἐπακτικόν. Λέγεται γὰρ γεγονέναι ἐκ τῆς πολλῆς διαστροφῆς καὶ τοιαύτη τις γνώμη παρὰ τοῖς Ἰουδαίοις, ὅτι ἐπειδὴ ἡ φθορὰ προσδοκᾶται τῷ πλήθει τῆς ἁμαρτίας καὶ ταύτας εὐτόνως καὶ ἰσχυρῶς. Δυνατόν μέντοι, γενήσεσθαι, φέρε ποιήσωμεν τὰ κακὰ, καὶ τὸ ἔσχα- τον μέτρον τῆς ἀδικίας πληρώσωμεν, ὥστε ἐπελθεῖν 188. ΧLΙΧ, 9. ἀποκαλύφθητε. ἀνακα- λύφθητε. ὡς μηδέν. τὰ ἐκ νεότητος ἡμαρτημένα. τὰ ἐκ νεότητος ήμαρτημένα. μην. APPENDIX OPERUM 8. BASILII MAGNI. ratus diligenter adhibent ad peccandum,et maxime A si eos constanter fortiterque perficiunt. Attamen fieri potest, ut is, qui peccato vinctus est, sequa- tur Christum, uis qui in vinculis sunt, dicentem: Exile,et iis qui in tenebris,ut revelentur 30. Vincti au- tem e carcere exeuntes,atque ex tenebris ad lucem veram oculos per pœnitentiam attollentes, sequun- tur Christum, confitentes quidem, sed manicis compediti, donec per bona opera transmutati, fiant digni qui ab ipso iis qui prius inenodabilia puta- bantur vinculis solvantur.lli autem,peccatis attra- ctis, divinoque judicio contempto, plerumque verbis suis accelerant minas, quasi nihil sint sibi nocituræ, ac dicunt : Cito appropinquent quæ faciel, ut videamus ; el veniat consilium sancti Israel, ut cognoscamus. Atqui funiculus ille longus est, qui peccatum longe remotum attrahit. Liquet enim talia dici ab iis, qui venturo sæculo non habent fidem, sed aspernantur comminationes. Quisquis enim Christi reformidat tribunal, ac juventutis peccata revocat in memoriam, fastidiose judicium urgere non audebit. Contra, precatur utique sibi terminum longiorem ac remotiorem, quo diutur- niori tempore suam ipsius animam a peccatorum sordibus expurgare possit. Porro Achitophel " et Judas stultæ et inconsult ad futura festinatio- nis evidens exemplum præbuere, qui quod mala præsentia futuris atrociora, et opprobria hominum cruciatu gehennæ intolerabiliora esse arbitraren- tur, laqueo, quam morte sponte naturæ prove- nienti, vitam finire maluerunt. Etenim, si venturo seculo adjunxissent fden, minime sibi mortem C suspendio conscivissent: imo etiam licet vilm no- . lestiis afficerentur; si tamen supplicia futura judi- cassent presentibus esse formidabiliora, vitam hanc tolerare non dubitassent. Εjusmodi erat Job, cum diceret: Utinam meipsum possem manu con- ficere, aut certe deprecatus alterum, et faciet mihi hoc. Nam et his verbis ostendebat gravitatem plaga atque acerbitatem, et adversus eas ipsas quas sibi struebat insidias cavebat sibi. Etenim qui se ipsi per vim de medio tollunt, damnantur homicidii. Quia vero etiam apud Paulum inveni- mus dici a quibusdam: Faciumus mala, ut veniant bona, existimamus hanc etiam agendi rationem funem esse peccatum grave inducentem. Aiunt enim ejusmodi quoque sententiam animos Judæo- D rum subiisse, ex multa morum pcrversitate : quip- II Reg. XVII, 23. 41, Matth. xxv1, 5. Rom. 111, 8. que Colb., Reg. secundus, nulli, Alii quidam, Huno Jobi locum invenire non potui. Fortasse in mentem cuipiam venire poterit, verba quidem Jobi non esse, sed periphrasim quamdam, qua in- terpres significare voluerit, Jobum mortem et tu- mulum sibi cupidius precatum esse. (11) Editi et tres mss., ἀποκαλυφθῆναι. Uter- (12) Editio nostra, ὡς μηδέ. Veteres aliquot libri, (13) Editi, τὰ νεότητος ημαρτημένα. At mss. non- (14) Antiqui duo libri, πρὸς τό. Editi, πρὸς τῷ (15) Ita mss. omnes. Editi vero, Τὸ δέ. (16) Editi, εδυνάμην. At nostri sex mss. ουναι·

γενόμενον δέσμιον ἁμαρτίας, ἀκολουθῆσαι Χριστῷ, τῷ ἐροῦντι τοῖς ἐν δεσμοῖς· Ἐξέλθετε, καὶ τοῖς ἐν τῷ σκότει, ἀποκαλυφθῆναι (11). Εξελθόντες δὲ ἀπὸ φυλακῆς οἱ δέσμιοι, καὶ ἀπὸ τοῦ σκότους τῷ ἀληθινῷ φωτὶ διὰ τῆς μετανοίας ἐμβλέψαντες, ἕπονται Χριστῷ ἐξομολογούμενοι, δεδεμένοι ἐν χειροπέδαις, ἕως ἂν ἐκ τῆς τῶν ἀγαθῶν μεταβολῆς ἄξιοι γένωνται τοῦ λυθῆναι ὑπ' αὐτοῦ τῶν ἀφύκτων τέως νομιζομένων εἶναι δεσμῶν. Οὗτοι δὲ, οἱ ἐπισπώμενοι τὰς ἁμαρτίας, καὶ καταφρονοῦντες τῆς θείας κρίσεως, ἐπείγουσι πολλάκις τῷ λόγῳ τὰ ἀπειλούμενα, ὡς μηδὲν (12) πεισόμενοι παρ' αὐτῶκ, καὶ λέγουσι· Τὸ τάχος ἐγε γισάτω ποιήσει, ἵνα ἴδωμεν· καὶ ἐλθέτω ἡ βουλὴ τοῦ ἁγίου Ἰσραὴλ, ἵνα γνῶμεν. ᾿Αλλὰ τοῦτο σχοι νίον μακρὸν, τὴν πόῤῥω κειμένην ἁμαρτίαν ἐπισυ ρόμενον. Δῆλον γὰρ, ὅτι ἀπιστοῦτες περὶ τοῦ μέλα λοντος αἰῶνος, καὶ καταφρονοῦντες τῶν ἀπειλουμέν νων, τοιαῦτα λέγουσιν. Οὐ γὰρ ὁ φοβούμενος τὸ τοῦ Χριστοῦ δικαστήριον, καὶ ἀναλαμβάνων τῇ μνήμῃ τὰ ἐκ νεότητος ἡμαρτημένα (13), τολμήσει καταφρο νητικῶς ἐπισπεύδειν τὴν κρίσιν. Τὸ ἐναντίον μὲν οὖν, καὶ προθεσμίας ἑαυτῷ μακροτέρας ἐπιζητεῖ, πρὸς τὸ (14) ἐν πλείονι χρόνῳ δυνηθῆναι τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν ἀπὸ τοῦ ῥύπου τῶν ἁμαρτιῶν ἀποσμῆξαι. Τοῦ δὲ (15) ἀλόγως ἐπείγεσθαι πρὸς τὰ μέλλοντα, ἀπόδει ξις ᾿Αχιτόφελ καὶ Ἰούδας· οἳ διὰ τὸ βαρύτερα κρίνειν τὰ παρόντα τῶν μετὰ ταῦτα, καὶ τὸν ἐν ἀνθρώποις ὀνειδισμὸν τῆς ἐν γεέννῃ κολάσεως, τὸν δι' ἀγχόνης θάνατον τοῦ αὐτομάτου προετίμησαν. Οὐκ ἂν γὰρ πιο στεύοντες περὶ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος ἀπηχονισαντο, ἀλλ᾽ εἰ καὶ δυσηρεστοῦντο τῷ βίῳ, προσετίθεσαν ἂν τοῖς ἐνταῦθα, φοβερώτερα κρίνοντες τῶν παρόν- των τὰ μέλλοντα. Ὁποῖος ἦν ὁ Ἰώβ, λέγων· Οφελον δυναίμην (16) ἐμαυτὸν χειρώσασθαι, ή δεηθείς γε Στέρου και ποιήσει μοι τοῦτο. Ἐκ τῶν τοιούτων γὰρ καὶ τὸ τῆς πληγῆς εὐσφορον ἐνεδείκνυτο, καὶ τὸ περὶ τὴν ἑαυτοῦ ἐπιβουλήν εὐλαβες διεσώζετο. Τοῖς γὰρ βιαίως ἑαυτοὺς ὑπεξάγουσι, κατάκρισις ανδροφονίας ἐπίκειται. Ἐπεὶ δὲ καὶ παρὰ τῷ Παύλῳ εύρηκαμεν ὡς λεγόμενον ὑπό τινων τό, Ποιήσωμεν τὰ κακὰ, ἵνα ἔλθῃ τὰ ἀγαθὰ, ἡγούμεθα κἀκείνην τὴν ἐπιτή- δευσιν σχοινίον εἶναι ἁμαρτίας μεγάλης ἐπακτικόν. Λέγεται γὰρ γεγονέναι ἐκ τῆς πολλῆς διαστροφῆς καὶ τοιαύτη τις γνώμη παρὰ τοῖς Ἰουδαίοις, ὅτι ἐπειδὴ ἡ φθορὰ προσδοκᾶται τῷ πλήθει τῆς ἁμαρτίας καὶ ταύτας εὐτόνως καὶ ἰσχυρῶς. Δυνατόν μέντοι, γενήσεσθαι, φέρε ποιήσωμεν τὰ κακὰ, καὶ τὸ ἔσχα- τον μέτρον τῆς ἀδικίας πληρώσωμεν, ὥστε ἐπελθεῖν 188. ΧLΙΧ, 9. ἀποκαλύφθητε. ἀνακα- λύφθητε. ὡς μηδέν. τὰ ἐκ νεότητος ἡμαρτημένα. τὰ ἐκ νεότητος ήμαρτημένα. μην. APPENDIX OPERUM 8. BASILII MAGNI. ratus diligenter adhibent ad peccandum,et maxime A si eos constanter fortiterque perficiunt. Attamen fieri potest, ut is, qui peccato vinctus est, sequa- tur Christum, uis qui in vinculis sunt, dicentem: Exile,et iis qui in tenebris,ut revelentur 30. Vincti au- tem e carcere exeuntes,atque ex tenebris ad lucem veram oculos per pœnitentiam attollentes, sequun- tur Christum, confitentes quidem, sed manicis compediti, donec per bona opera transmutati, fiant digni qui ab ipso iis qui prius inenodabilia puta- bantur vinculis solvantur.lli autem,peccatis attra- ctis, divinoque judicio contempto, plerumque verbis suis accelerant minas, quasi nihil sint sibi nocituræ, ac dicunt : Cito appropinquent quæ faciel, ut videamus ; el veniat consilium sancti Israel, ut cognoscamus. Atqui funiculus ille longus est, qui peccatum longe remotum attrahit. Liquet enim talia dici ab iis, qui venturo sæculo non habent fidem, sed aspernantur comminationes. Quisquis enim Christi reformidat tribunal, ac juventutis peccata revocat in memoriam, fastidiose judicium urgere non audebit. Contra, precatur utique sibi terminum longiorem ac remotiorem, quo diutur- niori tempore suam ipsius animam a peccatorum sordibus expurgare possit. Porro Achitophel " et Judas stultæ et inconsult ad futura festinatio- nis evidens exemplum præbuere, qui quod mala præsentia futuris atrociora, et opprobria hominum cruciatu gehennæ intolerabiliora esse arbitraren- tur, laqueo, quam morte sponte naturæ prove- nienti, vitam finire maluerunt. Etenim, si venturo seculo adjunxissent fden, minime sibi mortem C suspendio conscivissent: imo etiam licet vilm no- . lestiis afficerentur; si tamen supplicia futura judi- cassent presentibus esse formidabiliora, vitam hanc tolerare non dubitassent. Εjusmodi erat Job, cum diceret: Utinam meipsum possem manu con- ficere, aut certe deprecatus alterum, et faciet mihi hoc. Nam et his verbis ostendebat gravitatem plaga atque acerbitatem, et adversus eas ipsas quas sibi struebat insidias cavebat sibi. Etenim qui se ipsi per vim de medio tollunt, damnantur homicidii. Quia vero etiam apud Paulum inveni- mus dici a quibusdam: Faciumus mala, ut veniant bona, existimamus hanc etiam agendi rationem funem esse peccatum grave inducentem. Aiunt enim ejusmodi quoque sententiam animos Judæo- D rum subiisse, ex multa morum pcrversitate : quip- II Reg. XVII, 23. 41, Matth. xxv1, 5. Rom. 111, 8. que Colb., Reg. secundus, nulli, Alii quidam, Huno Jobi locum invenire non potui. Fortasse in mentem cuipiam venire poterit, verba quidem Jobi non esse, sed periphrasim quamdam, qua in- terpres significare voluerit, Jobum mortem et tu- mulum sibi cupidius precatum esse. (11) Editi et tres mss., ἀποκαλυφθῆναι. Uter- (12) Editio nostra, ὡς μηδέ. Veteres aliquot libri, (13) Editi, τὰ νεότητος ημαρτημένα. At mss. non- (14) Antiqui duo libri, πρὸς τό. Editi, πρὸς τῷ (15) Ita mss. omnes. Editi vero, Τὸ δέ. (16) Editi, εδυνάμην. At nostri sex mss. ουναι·

τὴν ἀλλαγὴν (17) τῶν παρόντων, καὶ ἐν τῇ βελτίονι καταστάσει γενέσθαι τὰ σύμπαντα. καλὸν πονηρόν· οἱ τιθέντες τὸ σκότος φῶς, καὶ τὸ φῶς σκότος· οἱ τιθέντες τὸ γλυκὺ πικρὸν, καὶ τὸ πικρὸν γλυκύ. Τελείου δέ ἐστι τοῦ διὰ τὴν ἕξιν γεγυ μνασμένα ἔχοντος τὰ αἰσθητήρια, διακρίνειν δύνασθαι τὴν τοῦ καλοῦ φύσιν ἀπὸ τοῦ πονηροῦ· καὶ δοκίμου τραπεζίτου, τὸ καλὸν κατέχειν, ἀπὸ δὲ παντὸς εἴδους πονηροῦ ἀπέχεσθαι· διεφθαρμένον δὲ ἔχοντος τῆς ψυ- χῆς τὸ κριτήριον, ἐνηλλαγμένας τὰς μαρτυρίας περὶ τῆς ἑκάστου ἀξίας ἀποδιδόναι. Καὶ ἔοικε πολλή τις εὐχέρεια εἶναι τῇ ἀνθρωπείᾳ (18) φύσει πρὸς τὸ τὰ ἐναντία δοξάζειν τῇ περὶ ἕκαστον ἀληθείᾳ. Καὶ εἶθε ἐπὶ μόνους τοὺς ἔξω τῆς κατὰ τὰς Γραφὰς πίστεως ἔφθανεν ἡ διαφωνία αὕτη· οἱ ἰσοπαλεῖς λέγοντες εἶναι τοὺς περὶ ἑκάστου πράγματος λόγους, καὶ πᾶσαν ενάργειαν (19), τὸ ὅσον ἐφ᾽ ἑαυτοῖς, εἰς ἀμφιβολίαν ἄγουσι· μέλανα εἶναι τὸν ἄργυπον, ἐκ τοῦ ἱοῦ ὃν ἀφίησι, καὶ μέλανα εἶναι τὸν ἥλιον, ἐκ τοῦ (20) μετ λαίνειν τὰ σώματα οἷς ἂν ἐπὶ πλέον προσομιλήσῃ, λέγοντες· καὶ ἐκ τῶν τοιούτων τὸ τῆς ἐποχῆς και τασκευάζουσι δόγμα, ὡς τῆς αἰσθήσεως παραλογι- σμοὺς ἐχούσης, καὶ οὐχ οἷά ἐστι τῇ φύσει κατα- λαμβανούσης τὰ πράγματα, ἀλλ᾽ ὑπὸ μὲν ζωγραφίας ἀπατωμένων τῶν ὀφθαλμῶν· ἐπὶ δὲ τοῦ τραχήλου τῆς περιστερᾶς ἄλλοτε ἄλλας χρόας μεταλαμβανόν- των πρὸς τὰς ἐκκλίσεις (21) του ζώου, καὶ τὰς πρὸς ( τὴν ἀκτῖνα σχέσεις, συμμεταβαλλομένης τῆς ὄψεως. Διὰ τοῦτο ἐπιστήσαντες τῇ διὰ τῶν ὀφθαλμῶν κατα- λήψει, οὔτε τῇ ἡμέρᾳ συντίθενται, οὔτε τὴν νύκτα ὁμολογοῦσιν, ἐκ δὲ τοῦ ἀκολούθου καὶ εἰς ἀθεότητα ἐκπίπτουσι (22), μήτε εἰ προνοίᾳ Θεοῦ διοικεῖται τὸ πᾶν, μήτε εἰ μήτε εἰ αὐτομάτως φέρεται συντιθέμενος, Ιδοις δὲ ἂν πολλοὺς καὶ τῶν πεπιστευκότων τοῖς νο- μικοῖς καὶ προφητικοῖς γράμμασι, τῇ περὶ ἕκαστον ἐντώσει μετὰ πιθανότητος ἀπομαχομένους πρὸς τὴν - Ενέργειαν (23), ὥστε σαθροῦσθαι καὶ διασαλεύεσθαι τὸ ἐν τοῖς δόγμασιν ἀληθές. ᾿Αλλὰ πιστεύειν μὲν εἰς Χριστὸν Ἰησοῦν ὁμολογοῦσί τινες, εὐρίσκονται δὲ * י τὴν ἀλλαγήν. γενέσθαι τὰ συμπτώματα. Καὶ οἱ. Καὶ οἱ, Οὐαὶ οἱ. άνθρωπεία. Ενάργειαν, ἐνέργειαν. αυτομάτως ἀπομαχο μένους πρὸς τὴν ἐνέργειαν, ἀπομαχομένους πρὸς ενάργειαν, πάσαν ἐνάργειαν, πρὸς τὴν ἐνάργειαν ἀπομάγεσθαι τῶν. σεις. ἐκκλησίας, Θεοῦ διοικεῖ. πρὸς τὴν ἐνάργειαν, COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. V. A pe cum præ peccatorum multitudine interitus exspectaretur et exitium, dicebant: Agedum, fa- ciamus mala, et extram iniquitatis adimpleamus mensuram: ita ut veniat rerum præsentium immu- tatio, et universa in meliori statu constituantur. B Hebr. v, 14. "I Thess. v, 22. que ms., Statim tres mss., Ibidem in editis legitur, Sed pro illo. in nostris sex codicibus scrip- tum invenimus. que mss., legit interpres, cum vertat, omnemque vim operato riam. Neque tamen magnus ille librorum omnium consensus facit, ut ita legi oportere putem. Imo mibi persuasissimum est mendum esse librariorum, qui, cum scribendum esset, incauto scri- pserint, Atque ea de re eo minus dubi- tari posse arbitror, quod non raro accidat, ut in duabus his vocibus exscribendis offendant librarii,et aliam alia commutent. Ejus rei cum multa sint exem- pla, unum duntaxat proferre libet, quod sese quasi offerre videtur Nem non ita multo post, bonum malum: qui ponitis tenebras lucem, et lu- cem tenebras: qui ponitis dulce amurum, et amarum dulce. Est autem perfecti viri, cujus sunt sensus per habitum exercitati, naturam boni a malo dis- tinguere posse ; itemque solertis mensarii, quod bonum est, retinere, atque ab omni mali specie abstinere 4s : sed qui corruptam habet judi candi facultatem, ejus est de uniuscujusque meritis instabilia testimonia proferre. Atque magna quæ- dam facilitas humanæ naturæ inesse videtur ad- versantia uniuscujusque rei veritati comminiscendi. Et utinam ad eos solos qui a Scripturarum fide sunt extranei, pervenisset isthæc discrepantia. Qui dum dicunt sermones de re qualibet habitos ejusdem ponderis esse ac momenti, omnem, quantum in ipsis est, evidentiam in ancipiti collocant. Aiunt videlicet argentum esse nigrum propter rubiginem, qua perfunditur,ipsumque solem nigrum esse, quod ea corpora quibus diutius immoratur, nigrescant. Atque ex hujusmodi rationibus suum de assensio- nis retentione dogma struunt, tanquam fallatur sensus, nec res quales natura exsistunt, apprehen, dat. Sed ut per picturam decipiuntur oculi; ita in columbæ collo alios et alios colores recipiunt,prout varie flectitur animal, exque radii ac lucis objectu conspectus mutatur. Quapropter cum animum in- tendunt ad eam quæ per oculos fit perceptionem, neque diem esse statuunt, neque confitentur no- ctem, atque exinde profabuntur in impietatem : neque convenit-inter illos utrum Dei providentia gubernentur omnia, an temere et fortuito ferantur. Quin et videas plurimos etiam ex iis, qui legalibus et propheticis Soripturis credidere, animo quodam in rebus singulis propugnandis obstinate cum verisimilitudine perspicuitati ac evidentiæ re- luctari, sic ut dogmatum labascat veritas et con- cutiatur. Imo nonnulli credere se quidem confiten- ubi et in editis et in tribus mss. legitur, non dubium est quin ex aliis tribus mss. legendum sit, pugnantes adversus evidentiam. Sed quid plura ? cum hic legi debere, nemo negaturus sit, nisi qui et ipse νoluerit. Reg. primus, pessime. secundus et Colb. primus, sus vim agendi, pessimne. At uterque Colb. et Reg. secundus, adversus evidentiam, optime. Legas velim quæ paulo ante de simili mendo diximus. 172. Οὐαὶ οἱ λέγοντες τὸ πονηρὸν καλὸν, καὶ τὸ (17) Editi et Reg. primus, τὴν διαλλαγήν. At quin- D (18) Editi et Reg. tertius, ἀνθρωπίνῃ. Alii quin- (19) Editi nostri sex mss., ἐνέργειαν, nec aliter 172. VERS. 20. Væ qui dicitis malum bonum, et (20) Sic antiqui aliquot libri. Nostra editio, ἐκ (21) Editi, επικλίσεις. At quinque mss., ἐκκλί- (22) Ita mss. omnes. Editi, ἐμπίπτουσι. Μox Reg. (23) Editi et tres mss., πρὸς τὴν ἐνέργειαν, adver-

τὴν ἀλλαγὴν (17) τῶν παρόντων, καὶ ἐν τῇ βελτίονι καταστάσει γενέσθαι τὰ σύμπαντα. καλὸν πονηρόν· οἱ τιθέντες τὸ σκότος φῶς, καὶ τὸ φῶς σκότος· οἱ τιθέντες τὸ γλυκὺ πικρὸν, καὶ τὸ πικρὸν γλυκύ. Τελείου δέ ἐστι τοῦ διὰ τὴν ἕξιν γεγυ μνασμένα ἔχοντος τὰ αἰσθητήρια, διακρίνειν δύνασθαι τὴν τοῦ καλοῦ φύσιν ἀπὸ τοῦ πονηροῦ· καὶ δοκίμου τραπεζίτου, τὸ καλὸν κατέχειν, ἀπὸ δὲ παντὸς εἴδους πονηροῦ ἀπέχεσθαι· διεφθαρμένον δὲ ἔχοντος τῆς ψυ- χῆς τὸ κριτήριον, ἐνηλλαγμένας τὰς μαρτυρίας περὶ τῆς ἑκάστου ἀξίας ἀποδιδόναι. Καὶ ἔοικε πολλή τις εὐχέρεια εἶναι τῇ ἀνθρωπείᾳ (18) φύσει πρὸς τὸ τὰ ἐναντία δοξάζειν τῇ περὶ ἕκαστον ἀληθείᾳ. Καὶ εἶθε ἐπὶ μόνους τοὺς ἔξω τῆς κατὰ τὰς Γραφὰς πίστεως ἔφθανεν ἡ διαφωνία αὕτη· οἱ ἰσοπαλεῖς λέγοντες εἶναι τοὺς περὶ ἑκάστου πράγματος λόγους, καὶ πᾶσαν ενάργειαν (19), τὸ ὅσον ἐφ᾽ ἑαυτοῖς, εἰς ἀμφιβολίαν ἄγουσι· μέλανα εἶναι τὸν ἄργυπον, ἐκ τοῦ ἱοῦ ὃν ἀφίησι, καὶ μέλανα εἶναι τὸν ἥλιον, ἐκ τοῦ (20) μετ λαίνειν τὰ σώματα οἷς ἂν ἐπὶ πλέον προσομιλήσῃ, λέγοντες· καὶ ἐκ τῶν τοιούτων τὸ τῆς ἐποχῆς και τασκευάζουσι δόγμα, ὡς τῆς αἰσθήσεως παραλογι- σμοὺς ἐχούσης, καὶ οὐχ οἷά ἐστι τῇ φύσει κατα- λαμβανούσης τὰ πράγματα, ἀλλ᾽ ὑπὸ μὲν ζωγραφίας ἀπατωμένων τῶν ὀφθαλμῶν· ἐπὶ δὲ τοῦ τραχήλου τῆς περιστερᾶς ἄλλοτε ἄλλας χρόας μεταλαμβανόν- των πρὸς τὰς ἐκκλίσεις (21) του ζώου, καὶ τὰς πρὸς ( τὴν ἀκτῖνα σχέσεις, συμμεταβαλλομένης τῆς ὄψεως. Διὰ τοῦτο ἐπιστήσαντες τῇ διὰ τῶν ὀφθαλμῶν κατα- λήψει, οὔτε τῇ ἡμέρᾳ συντίθενται, οὔτε τὴν νύκτα ὁμολογοῦσιν, ἐκ δὲ τοῦ ἀκολούθου καὶ εἰς ἀθεότητα ἐκπίπτουσι (22), μήτε εἰ προνοίᾳ Θεοῦ διοικεῖται τὸ πᾶν, μήτε εἰ μήτε εἰ αὐτομάτως φέρεται συντιθέμενος, Ιδοις δὲ ἂν πολλοὺς καὶ τῶν πεπιστευκότων τοῖς νο- μικοῖς καὶ προφητικοῖς γράμμασι, τῇ περὶ ἕκαστον ἐντώσει μετὰ πιθανότητος ἀπομαχομένους πρὸς τὴν - Ενέργειαν (23), ὥστε σαθροῦσθαι καὶ διασαλεύεσθαι τὸ ἐν τοῖς δόγμασιν ἀληθές. ᾿Αλλὰ πιστεύειν μὲν εἰς Χριστὸν Ἰησοῦν ὁμολογοῦσί τινες, εὐρίσκονται δὲ * י τὴν ἀλλαγήν. γενέσθαι τὰ συμπτώματα. Καὶ οἱ. Καὶ οἱ, Οὐαὶ οἱ. άνθρωπεία. Ενάργειαν, ἐνέργειαν. αυτομάτως ἀπομαχο μένους πρὸς τὴν ἐνέργειαν, ἀπομαχομένους πρὸς ενάργειαν, πάσαν ἐνάργειαν, πρὸς τὴν ἐνάργειαν ἀπομάγεσθαι τῶν. σεις. ἐκκλησίας, Θεοῦ διοικεῖ. πρὸς τὴν ἐνάργειαν, COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. V. A pe cum præ peccatorum multitudine interitus exspectaretur et exitium, dicebant: Agedum, fa- ciamus mala, et extram iniquitatis adimpleamus mensuram: ita ut veniat rerum præsentium immu- tatio, et universa in meliori statu constituantur. B Hebr. v, 14. "I Thess. v, 22. que ms., Statim tres mss., Ibidem in editis legitur, Sed pro illo. in nostris sex codicibus scrip- tum invenimus. que mss., legit interpres, cum vertat, omnemque vim operato riam. Neque tamen magnus ille librorum omnium consensus facit, ut ita legi oportere putem. Imo mibi persuasissimum est mendum esse librariorum, qui, cum scribendum esset, incauto scri- pserint, Atque ea de re eo minus dubi- tari posse arbitror, quod non raro accidat, ut in duabus his vocibus exscribendis offendant librarii,et aliam alia commutent. Ejus rei cum multa sint exem- pla, unum duntaxat proferre libet, quod sese quasi offerre videtur Nem non ita multo post, bonum malum: qui ponitis tenebras lucem, et lu- cem tenebras: qui ponitis dulce amurum, et amarum dulce. Est autem perfecti viri, cujus sunt sensus per habitum exercitati, naturam boni a malo dis- tinguere posse ; itemque solertis mensarii, quod bonum est, retinere, atque ab omni mali specie abstinere 4s : sed qui corruptam habet judi candi facultatem, ejus est de uniuscujusque meritis instabilia testimonia proferre. Atque magna quæ- dam facilitas humanæ naturæ inesse videtur ad- versantia uniuscujusque rei veritati comminiscendi. Et utinam ad eos solos qui a Scripturarum fide sunt extranei, pervenisset isthæc discrepantia. Qui dum dicunt sermones de re qualibet habitos ejusdem ponderis esse ac momenti, omnem, quantum in ipsis est, evidentiam in ancipiti collocant. Aiunt videlicet argentum esse nigrum propter rubiginem, qua perfunditur,ipsumque solem nigrum esse, quod ea corpora quibus diutius immoratur, nigrescant. Atque ex hujusmodi rationibus suum de assensio- nis retentione dogma struunt, tanquam fallatur sensus, nec res quales natura exsistunt, apprehen, dat. Sed ut per picturam decipiuntur oculi; ita in columbæ collo alios et alios colores recipiunt,prout varie flectitur animal, exque radii ac lucis objectu conspectus mutatur. Quapropter cum animum in- tendunt ad eam quæ per oculos fit perceptionem, neque diem esse statuunt, neque confitentur no- ctem, atque exinde profabuntur in impietatem : neque convenit-inter illos utrum Dei providentia gubernentur omnia, an temere et fortuito ferantur. Quin et videas plurimos etiam ex iis, qui legalibus et propheticis Soripturis credidere, animo quodam in rebus singulis propugnandis obstinate cum verisimilitudine perspicuitati ac evidentiæ re- luctari, sic ut dogmatum labascat veritas et con- cutiatur. Imo nonnulli credere se quidem confiten- ubi et in editis et in tribus mss. legitur, non dubium est quin ex aliis tribus mss. legendum sit, pugnantes adversus evidentiam. Sed quid plura ? cum hic legi debere, nemo negaturus sit, nisi qui et ipse νoluerit. Reg. primus, pessime. secundus et Colb. primus, sus vim agendi, pessimne. At uterque Colb. et Reg. secundus, adversus evidentiam, optime. Legas velim quæ paulo ante de simili mendo diximus. 172. Οὐαὶ οἱ λέγοντες τὸ πονηρὸν καλὸν, καὶ τὸ (17) Editi et Reg. primus, τὴν διαλλαγήν. At quin- D (18) Editi et Reg. tertius, ἀνθρωπίνῃ. Alii quin- (19) Editi nostri sex mss., ἐνέργειαν, nec aliter 172. VERS. 20. Væ qui dicitis malum bonum, et (20) Sic antiqui aliquot libri. Nostra editio, ἐκ (21) Editi, επικλίσεις. At quinque mss., ἐκκλί- (22) Ita mss. omnes. Editi, ἐμπίπτουσι. Μox Reg. (23) Editi et tres mss., πρὸς τὴν ἐνέργειαν, adver-

τὴν ἀλλαγὴν (17) τῶν παρόντων, καὶ ἐν τῇ βελτίονι καταστάσει γενέσθαι τὰ σύμπαντα. καλὸν πονηρόν· οἱ τιθέντες τὸ σκότος φῶς, καὶ τὸ φῶς σκότος· οἱ τιθέντες τὸ γλυκὺ πικρὸν, καὶ τὸ πικρὸν γλυκύ. Τελείου δέ ἐστι τοῦ διὰ τὴν ἕξιν γεγυ μνασμένα ἔχοντος τὰ αἰσθητήρια, διακρίνειν δύνασθαι τὴν τοῦ καλοῦ φύσιν ἀπὸ τοῦ πονηροῦ· καὶ δοκίμου τραπεζίτου, τὸ καλὸν κατέχειν, ἀπὸ δὲ παντὸς εἴδους πονηροῦ ἀπέχεσθαι· διεφθαρμένον δὲ ἔχοντος τῆς ψυ- χῆς τὸ κριτήριον, ἐνηλλαγμένας τὰς μαρτυρίας περὶ τῆς ἑκάστου ἀξίας ἀποδιδόναι. Καὶ ἔοικε πολλή τις εὐχέρεια εἶναι τῇ ἀνθρωπείᾳ (18) φύσει πρὸς τὸ τὰ ἐναντία δοξάζειν τῇ περὶ ἕκαστον ἀληθείᾳ. Καὶ εἶθε ἐπὶ μόνους τοὺς ἔξω τῆς κατὰ τὰς Γραφὰς πίστεως ἔφθανεν ἡ διαφωνία αὕτη· οἱ ἰσοπαλεῖς λέγοντες εἶναι τοὺς περὶ ἑκάστου πράγματος λόγους, καὶ πᾶσαν ενάργειαν (19), τὸ ὅσον ἐφ᾽ ἑαυτοῖς, εἰς ἀμφιβολίαν ἄγουσι· μέλανα εἶναι τὸν ἄργυπον, ἐκ τοῦ ἱοῦ ὃν ἀφίησι, καὶ μέλανα εἶναι τὸν ἥλιον, ἐκ τοῦ (20) μετ λαίνειν τὰ σώματα οἷς ἂν ἐπὶ πλέον προσομιλήσῃ, λέγοντες· καὶ ἐκ τῶν τοιούτων τὸ τῆς ἐποχῆς και τασκευάζουσι δόγμα, ὡς τῆς αἰσθήσεως παραλογι- σμοὺς ἐχούσης, καὶ οὐχ οἷά ἐστι τῇ φύσει κατα- λαμβανούσης τὰ πράγματα, ἀλλ᾽ ὑπὸ μὲν ζωγραφίας ἀπατωμένων τῶν ὀφθαλμῶν· ἐπὶ δὲ τοῦ τραχήλου τῆς περιστερᾶς ἄλλοτε ἄλλας χρόας μεταλαμβανόν- των πρὸς τὰς ἐκκλίσεις (21) του ζώου, καὶ τὰς πρὸς ( τὴν ἀκτῖνα σχέσεις, συμμεταβαλλομένης τῆς ὄψεως. Διὰ τοῦτο ἐπιστήσαντες τῇ διὰ τῶν ὀφθαλμῶν κατα- λήψει, οὔτε τῇ ἡμέρᾳ συντίθενται, οὔτε τὴν νύκτα ὁμολογοῦσιν, ἐκ δὲ τοῦ ἀκολούθου καὶ εἰς ἀθεότητα ἐκπίπτουσι (22), μήτε εἰ προνοίᾳ Θεοῦ διοικεῖται τὸ πᾶν, μήτε εἰ μήτε εἰ αὐτομάτως φέρεται συντιθέμενος, Ιδοις δὲ ἂν πολλοὺς καὶ τῶν πεπιστευκότων τοῖς νο- μικοῖς καὶ προφητικοῖς γράμμασι, τῇ περὶ ἕκαστον ἐντώσει μετὰ πιθανότητος ἀπομαχομένους πρὸς τὴν - Ενέργειαν (23), ὥστε σαθροῦσθαι καὶ διασαλεύεσθαι τὸ ἐν τοῖς δόγμασιν ἀληθές. ᾿Αλλὰ πιστεύειν μὲν εἰς Χριστὸν Ἰησοῦν ὁμολογοῦσί τινες, εὐρίσκονται δὲ * י τὴν ἀλλαγήν. γενέσθαι τὰ συμπτώματα. Καὶ οἱ. Καὶ οἱ, Οὐαὶ οἱ. άνθρωπεία. Ενάργειαν, ἐνέργειαν. αυτομάτως ἀπομαχο μένους πρὸς τὴν ἐνέργειαν, ἀπομαχομένους πρὸς ενάργειαν, πάσαν ἐνάργειαν, πρὸς τὴν ἐνάργειαν ἀπομάγεσθαι τῶν. σεις. ἐκκλησίας, Θεοῦ διοικεῖ. πρὸς τὴν ἐνάργειαν, COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. V. A pe cum præ peccatorum multitudine interitus exspectaretur et exitium, dicebant: Agedum, fa- ciamus mala, et extram iniquitatis adimpleamus mensuram: ita ut veniat rerum præsentium immu- tatio, et universa in meliori statu constituantur. B Hebr. v, 14. "I Thess. v, 22. que ms., Statim tres mss., Ibidem in editis legitur, Sed pro illo. in nostris sex codicibus scrip- tum invenimus. que mss., legit interpres, cum vertat, omnemque vim operato riam. Neque tamen magnus ille librorum omnium consensus facit, ut ita legi oportere putem. Imo mibi persuasissimum est mendum esse librariorum, qui, cum scribendum esset, incauto scri- pserint, Atque ea de re eo minus dubi- tari posse arbitror, quod non raro accidat, ut in duabus his vocibus exscribendis offendant librarii,et aliam alia commutent. Ejus rei cum multa sint exem- pla, unum duntaxat proferre libet, quod sese quasi offerre videtur Nem non ita multo post, bonum malum: qui ponitis tenebras lucem, et lu- cem tenebras: qui ponitis dulce amurum, et amarum dulce. Est autem perfecti viri, cujus sunt sensus per habitum exercitati, naturam boni a malo dis- tinguere posse ; itemque solertis mensarii, quod bonum est, retinere, atque ab omni mali specie abstinere 4s : sed qui corruptam habet judi candi facultatem, ejus est de uniuscujusque meritis instabilia testimonia proferre. Atque magna quæ- dam facilitas humanæ naturæ inesse videtur ad- versantia uniuscujusque rei veritati comminiscendi. Et utinam ad eos solos qui a Scripturarum fide sunt extranei, pervenisset isthæc discrepantia. Qui dum dicunt sermones de re qualibet habitos ejusdem ponderis esse ac momenti, omnem, quantum in ipsis est, evidentiam in ancipiti collocant. Aiunt videlicet argentum esse nigrum propter rubiginem, qua perfunditur,ipsumque solem nigrum esse, quod ea corpora quibus diutius immoratur, nigrescant. Atque ex hujusmodi rationibus suum de assensio- nis retentione dogma struunt, tanquam fallatur sensus, nec res quales natura exsistunt, apprehen, dat. Sed ut per picturam decipiuntur oculi; ita in columbæ collo alios et alios colores recipiunt,prout varie flectitur animal, exque radii ac lucis objectu conspectus mutatur. Quapropter cum animum in- tendunt ad eam quæ per oculos fit perceptionem, neque diem esse statuunt, neque confitentur no- ctem, atque exinde profabuntur in impietatem : neque convenit-inter illos utrum Dei providentia gubernentur omnia, an temere et fortuito ferantur. Quin et videas plurimos etiam ex iis, qui legalibus et propheticis Soripturis credidere, animo quodam in rebus singulis propugnandis obstinate cum verisimilitudine perspicuitati ac evidentiæ re- luctari, sic ut dogmatum labascat veritas et con- cutiatur. Imo nonnulli credere se quidem confiten- ubi et in editis et in tribus mss. legitur, non dubium est quin ex aliis tribus mss. legendum sit, pugnantes adversus evidentiam. Sed quid plura ? cum hic legi debere, nemo negaturus sit, nisi qui et ipse νoluerit. Reg. primus, pessime. secundus et Colb. primus, sus vim agendi, pessimne. At uterque Colb. et Reg. secundus, adversus evidentiam, optime. Legas velim quæ paulo ante de simili mendo diximus. 172. Οὐαὶ οἱ λέγοντες τὸ πονηρὸν καλὸν, καὶ τὸ (17) Editi et Reg. primus, τὴν διαλλαγήν. At quin- D (18) Editi et Reg. tertius, ἀνθρωπίνῃ. Alii quin- (19) Editi nostri sex mss., ἐνέργειαν, nec aliter 172. VERS. 20. Væ qui dicitis malum bonum, et (20) Sic antiqui aliquot libri. Nostra editio, ἐκ (21) Editi, επικλίσεις. At quinque mss., ἐκκλί- (22) Ita mss. omnes. Editi, ἐμπίπτουσι. Μox Reg. (23) Editi et tres mss., πρὸς τὴν ἐνέργειαν, adver-

τὴν ἀλλαγὴν (17) τῶν παρόντων, καὶ ἐν τῇ βελτίονι καταστάσει γενέσθαι τὰ σύμπαντα. καλὸν πονηρόν· οἱ τιθέντες τὸ σκότος φῶς, καὶ τὸ φῶς σκότος· οἱ τιθέντες τὸ γλυκὺ πικρὸν, καὶ τὸ πικρὸν γλυκύ. Τελείου δέ ἐστι τοῦ διὰ τὴν ἕξιν γεγυ μνασμένα ἔχοντος τὰ αἰσθητήρια, διακρίνειν δύνασθαι τὴν τοῦ καλοῦ φύσιν ἀπὸ τοῦ πονηροῦ· καὶ δοκίμου τραπεζίτου, τὸ καλὸν κατέχειν, ἀπὸ δὲ παντὸς εἴδους πονηροῦ ἀπέχεσθαι· διεφθαρμένον δὲ ἔχοντος τῆς ψυ- χῆς τὸ κριτήριον, ἐνηλλαγμένας τὰς μαρτυρίας περὶ τῆς ἑκάστου ἀξίας ἀποδιδόναι. Καὶ ἔοικε πολλή τις εὐχέρεια εἶναι τῇ ἀνθρωπείᾳ (18) φύσει πρὸς τὸ τὰ ἐναντία δοξάζειν τῇ περὶ ἕκαστον ἀληθείᾳ. Καὶ εἶθε ἐπὶ μόνους τοὺς ἔξω τῆς κατὰ τὰς Γραφὰς πίστεως ἔφθανεν ἡ διαφωνία αὕτη· οἱ ἰσοπαλεῖς λέγοντες εἶναι τοὺς περὶ ἑκάστου πράγματος λόγους, καὶ πᾶσαν ενάργειαν (19), τὸ ὅσον ἐφ᾽ ἑαυτοῖς, εἰς ἀμφιβολίαν ἄγουσι· μέλανα εἶναι τὸν ἄργυπον, ἐκ τοῦ ἱοῦ ὃν ἀφίησι, καὶ μέλανα εἶναι τὸν ἥλιον, ἐκ τοῦ (20) μετ λαίνειν τὰ σώματα οἷς ἂν ἐπὶ πλέον προσομιλήσῃ, λέγοντες· καὶ ἐκ τῶν τοιούτων τὸ τῆς ἐποχῆς και τασκευάζουσι δόγμα, ὡς τῆς αἰσθήσεως παραλογι- σμοὺς ἐχούσης, καὶ οὐχ οἷά ἐστι τῇ φύσει κατα- λαμβανούσης τὰ πράγματα, ἀλλ᾽ ὑπὸ μὲν ζωγραφίας ἀπατωμένων τῶν ὀφθαλμῶν· ἐπὶ δὲ τοῦ τραχήλου τῆς περιστερᾶς ἄλλοτε ἄλλας χρόας μεταλαμβανόν- των πρὸς τὰς ἐκκλίσεις (21) του ζώου, καὶ τὰς πρὸς ( τὴν ἀκτῖνα σχέσεις, συμμεταβαλλομένης τῆς ὄψεως. Διὰ τοῦτο ἐπιστήσαντες τῇ διὰ τῶν ὀφθαλμῶν κατα- λήψει, οὔτε τῇ ἡμέρᾳ συντίθενται, οὔτε τὴν νύκτα ὁμολογοῦσιν, ἐκ δὲ τοῦ ἀκολούθου καὶ εἰς ἀθεότητα ἐκπίπτουσι (22), μήτε εἰ προνοίᾳ Θεοῦ διοικεῖται τὸ πᾶν, μήτε εἰ μήτε εἰ αὐτομάτως φέρεται συντιθέμενος, Ιδοις δὲ ἂν πολλοὺς καὶ τῶν πεπιστευκότων τοῖς νο- μικοῖς καὶ προφητικοῖς γράμμασι, τῇ περὶ ἕκαστον ἐντώσει μετὰ πιθανότητος ἀπομαχομένους πρὸς τὴν - Ενέργειαν (23), ὥστε σαθροῦσθαι καὶ διασαλεύεσθαι τὸ ἐν τοῖς δόγμασιν ἀληθές. ᾿Αλλὰ πιστεύειν μὲν εἰς Χριστὸν Ἰησοῦν ὁμολογοῦσί τινες, εὐρίσκονται δὲ * י τὴν ἀλλαγήν. γενέσθαι τὰ συμπτώματα. Καὶ οἱ. Καὶ οἱ, Οὐαὶ οἱ. άνθρωπεία. Ενάργειαν, ἐνέργειαν. αυτομάτως ἀπομαχο μένους πρὸς τὴν ἐνέργειαν, ἀπομαχομένους πρὸς ενάργειαν, πάσαν ἐνάργειαν, πρὸς τὴν ἐνάργειαν ἀπομάγεσθαι τῶν. σεις. ἐκκλησίας, Θεοῦ διοικεῖ. πρὸς τὴν ἐνάργειαν, COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. V. A pe cum præ peccatorum multitudine interitus exspectaretur et exitium, dicebant: Agedum, fa- ciamus mala, et extram iniquitatis adimpleamus mensuram: ita ut veniat rerum præsentium immu- tatio, et universa in meliori statu constituantur. B Hebr. v, 14. "I Thess. v, 22. que ms., Statim tres mss., Ibidem in editis legitur, Sed pro illo. in nostris sex codicibus scrip- tum invenimus. que mss., legit interpres, cum vertat, omnemque vim operato riam. Neque tamen magnus ille librorum omnium consensus facit, ut ita legi oportere putem. Imo mibi persuasissimum est mendum esse librariorum, qui, cum scribendum esset, incauto scri- pserint, Atque ea de re eo minus dubi- tari posse arbitror, quod non raro accidat, ut in duabus his vocibus exscribendis offendant librarii,et aliam alia commutent. Ejus rei cum multa sint exem- pla, unum duntaxat proferre libet, quod sese quasi offerre videtur Nem non ita multo post, bonum malum: qui ponitis tenebras lucem, et lu- cem tenebras: qui ponitis dulce amurum, et amarum dulce. Est autem perfecti viri, cujus sunt sensus per habitum exercitati, naturam boni a malo dis- tinguere posse ; itemque solertis mensarii, quod bonum est, retinere, atque ab omni mali specie abstinere 4s : sed qui corruptam habet judi candi facultatem, ejus est de uniuscujusque meritis instabilia testimonia proferre. Atque magna quæ- dam facilitas humanæ naturæ inesse videtur ad- versantia uniuscujusque rei veritati comminiscendi. Et utinam ad eos solos qui a Scripturarum fide sunt extranei, pervenisset isthæc discrepantia. Qui dum dicunt sermones de re qualibet habitos ejusdem ponderis esse ac momenti, omnem, quantum in ipsis est, evidentiam in ancipiti collocant. Aiunt videlicet argentum esse nigrum propter rubiginem, qua perfunditur,ipsumque solem nigrum esse, quod ea corpora quibus diutius immoratur, nigrescant. Atque ex hujusmodi rationibus suum de assensio- nis retentione dogma struunt, tanquam fallatur sensus, nec res quales natura exsistunt, apprehen, dat. Sed ut per picturam decipiuntur oculi; ita in columbæ collo alios et alios colores recipiunt,prout varie flectitur animal, exque radii ac lucis objectu conspectus mutatur. Quapropter cum animum in- tendunt ad eam quæ per oculos fit perceptionem, neque diem esse statuunt, neque confitentur no- ctem, atque exinde profabuntur in impietatem : neque convenit-inter illos utrum Dei providentia gubernentur omnia, an temere et fortuito ferantur. Quin et videas plurimos etiam ex iis, qui legalibus et propheticis Soripturis credidere, animo quodam in rebus singulis propugnandis obstinate cum verisimilitudine perspicuitati ac evidentiæ re- luctari, sic ut dogmatum labascat veritas et con- cutiatur. Imo nonnulli credere se quidem confiten- ubi et in editis et in tribus mss. legitur, non dubium est quin ex aliis tribus mss. legendum sit, pugnantes adversus evidentiam. Sed quid plura ? cum hic legi debere, nemo negaturus sit, nisi qui et ipse νoluerit. Reg. primus, pessime. secundus et Colb. primus, sus vim agendi, pessimne. At uterque Colb. et Reg. secundus, adversus evidentiam, optime. Legas velim quæ paulo ante de simili mendo diximus. 172. Οὐαὶ οἱ λέγοντες τὸ πονηρὸν καλὸν, καὶ τὸ (17) Editi et Reg. primus, τὴν διαλλαγήν. At quin- D (18) Editi et Reg. tertius, ἀνθρωπίνῃ. Alii quin- (19) Editi nostri sex mss., ἐνέργειαν, nec aliter 172. VERS. 20. Væ qui dicitis malum bonum, et (20) Sic antiqui aliquot libri. Nostra editio, ἐκ (21) Editi, επικλίσεις. At quinque mss., ἐκκλί- (22) Ita mss. omnes. Editi, ἐμπίπτουσι. Μox Reg. (23) Editi et tres mss., πρὸς τὴν ἐνέργειαν, adver-

χυμοῦ ἢ χυλοῦ τὴν γευστικὴν ἡδύνουσα αἴσθησιν· πι· Α κρὸν δὲ ἐστι γευστὸν ἐκτραχύνον τὴν γεῦσιν. Κατὰ μὲν οὖν τὴν ἁπλουστέραν νόησιν, τοσοῦτον διέστηκε ταῦτα ἀλλήλων. Τίς οὖν οὕτως ἔκφρων, ὡς ἐν νυ κτὶ βαθείᾳ ἐστὼς, φῶς ὀνομάζειν τὸ σκότος, καὶ συγκεχυμένων αὐτῷ τῶν ὀφθαλμῶν ἐν τῷ σκότει, ὡς ὑπὸ φωτὸς καταλαμπόμενος διακεῖσθαι; Τίς δὲ τῇ γεύσει τῶν πικρῶν ἀλγυνόμενος, ὡς ἐπὶ (33) γλυκύ- τητος ἡδονῇ διάκειται ; Τὸ δὲ αἰσθητὸν κάλλος τίνι τῶν ὀφθαλμοὺς ἐχόντων οὐκ εὔγνωστον ; Ὅτι ἐν τῇ πρὸς ἄλληλα τῶν μερῶν (34) συμμετρία μετὰ τῆς ἐπιφαινομένης εὐχροίας αὐτομάτῳ τινι καὶ φυσικῇ ὁλκῇ προσοικειοῦται τοὺς ἐντυγχάνοντας· καὶ μέντοι καὶ τὸ αἰσχρὸν αὐτόθεν ποιεῖ (35) τὴν ἀποστροφὴν τοῖς ὁρῶσιν. γνωρίμων ὁ λόγος εἶναι, ἀλλ᾽ εἴπερ Ἡ ἐντολὴ Κυ- ρίου τηλαυγής, φωτίζουσα ὀφθαλμοὺς, καὶ λύχνος τοῖς ποσὶ τοῦ δικαίου ὁ λόγος ἐστὶ τοῦ Θεοῦ (36), ὁ μὴ κατὰ ἀρετὴν ζῶν, ἀλλὰ τοῖς ὑλικοῖς πάθεσιν ἐγκυ- λιόμενος, οὗτος ἂν εἴη ὁ τὸν ἐν κακίᾳ βίον ὥσπερ τι φῶς ὑπερασπαζόμενος, τὸν δὲ κατὰ τὴν ἐντολὴν τοῦ Κυρίου οἷόν τι σκότος ἀποστρεφόμενος. Καὶ ὁ τὰ γλυκέα τῷ λάρυγγι τοῦ δικαίου λόγια (37) τοῦ Θεοῦ, ὑπὲρ μέλι ὄντα τῇ νοητῇ αὐτοῦ γεύσει, διὰ τὸ ἐπί- πονον τῶν προσταγμάτων ἀποστρεφόμενος, συγχα- τατιθέμενος δὲ τῷ λείῳ τῆς ἡδονῆς, οὗτος ἂν λέγοι τὸ πικρὸν (38) γλυκύ, καὶ τὸ γλυκὺ πικρόν. Κατὰ ταὐτὰ δὴ καὶ περὶ τοῦ καλοῦ ἔστι διανοεῖσθαι, ὅτι τό ἀληθινῶς καλὸν τὸ ἐν τῇ ψυχῇ σύμμετρον ἐστι κατ' ἀρετὴν διακειμένῃ. Μεσότης γὰρ καὶ συμμετρία τις ἡ ἀρετή· αἱ δὲ ἐφ᾽ ἑκάτερα τὴν ἀρετὴν ἐκβαίνουσαι ὑπερβολα! καὶ ἐλλείψεις, ἀμετρία (39) και απο σχος. Οἷον, ἡ μὲν ἀνδρεία μεσότης, ὑπερβολὴ δὲ περὶ ταύτην θρασύτης, καὶ ἔνδεια ταύτης δειλία. Οὐκοῦν κάλλος μὲν ψυχῆς, τὸ κατ' ἀρετὴν σύμμετρον Αίσχος δε, αἱ ἀπὸ κακίας ἐγγινόμενα: ἀμετρίαι. Τού τους οὖν ταλανίζει ὁ λόγος, τοὺς τὴν μὲν κακίαν ὡς ἀγαθὸν αἱρουμένους, τὴν δὲ ἀρετὴν ὡς πονηρίαν ἀποφεύγοντας. Εξεταστέον δὲ καὶ τὴν αἰτίαν δι᾿ ἣν ἐπὶ μὲν τοῦ καλοῦ τὸ, Λέγοντες, εἴρηται· ἐπὶ δὲ τοῦ φωτὸς, καὶ τοῦ γλυκέος οὐκέτι, λέγοντες, ἀλλὰ, Τιθέντες. Οὐαὶ γὰρ οἱ λέγοντες τὸ καλὸν πονη ρόν· καὶ, Οὐαὶ οἱ τιθέντες τὸ σκότος φῶς (40) - φῶς δὲ οὐσία διαχυτικὴ σκότους. διασχιτική, διαλυτική φῶς δὲ οὐ σία διαλυτική σκότους, ὅτι ἐν τῇ. ὃ ἐν τῇ. τῶν μερῶν. γλυκέα... τὰ λόγια. δ συγκατατι θέμενος. φῶς, COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. V. dabile. Rursus; tenebræ aer est luce privatus : e diverso lux substantia est, quæ dissolvit tenebras. Iterum dulce lævitas est humoris aut succi, quæ exhilarat gustus sensum: amarum vero est id quod dum degustatur, gustum exasperat. Itaque juxta simpliciorem et magis obviam intelligentiam isthæc adeo multum inter se dissident. Quis igitur ita demens est, ut in profunda nocte constitutus, lu- cem vocet tenebras, et interea dum ejus oculis te- nebræ offunduntur, sit perinde affectus, ac si luce illustraretur? Quis itidem de rei amarulentæ gustu dolens, ita afficitur, quasi ex dulcedine caperet voluptatem ? Jam vero a quonam qui oculos habeat internosci facile non potest sensibilis pulchritudo? Nimirum pulchritudo per mutuam quamdam par- tium convenientem bono colori emicanti conjunctam illicio quodam ultroneo et naturali obvios sibi conciliat, et vice versa deformitas suapte natura suos a se spectatores avertit. Psal. XVIII, 9. & Psal. CXVIII, 105. & ibid. 103. Procopii, quæ hoc modo leguntur pag. : Vitium cum perspiceret homo sagacissimus Curterius, apte quidem emen- davit, cum in margine scripsit, sed,opi- nor, non vere. Dubium enim non habeo quin Pro- copius ut cætera, ita vocem ab interprete nostro sumpserit, pariterque scripserit : lux autem substantia est, quæ tenebras dissolvit. iidem codices et totidem, Editi, C quæ sensu percipiuntur: sed cum Præceptum Do- mini lucidum sit, illuminans oculos ", et lucerna pedibus justi verbum Dei sit, quisquis non vivit et virtutis præscripto, sed terrenis et corporeis volutatur affectibus, utique ille ipse fuerit qui vi- tam malitiosam veluti lucem aliquam amplectitur, vitam vero præceptis Domini congruentem uti tenebras quasdam aversatur. Et qui ob mandatorum difficultates eloquia Dei fastidit, licet sint justi faucibus et spirituali ejus gustui melle dulciora ", si assentiatur voluptatis lenitati; ille dixerit ama- rum dulce, et dulce amarum. Sane eodem etiam modo sentiendum est de bono, cum id quod vere est bonum, sit quædam in anima erga virtutem bene affecta mediocritas: Virtus enim quiddam est me- dium ac mediocre. Cum autem ex alterutra parte a virtute deflectitur, sive excedendo, sive deficieudo, oritur inconcinnitas deformitasque. Exempli causa, fortitudo mediocritas quædam est: quod autem in ea redundat, audacia; quod autem defit, timiditas vocatur. Itaque animæ pulchritudo mediocritas quædam est in virtute sita: fœditas vero, excessus sunt vel defectus a malitia emergentes. Quamobrem Scriptura eos miseros prædicat, qui malitiam vel- uti bonum probant ac consectantur, virtutem vero tanquam improbitatem declinant. Cæterum inqui- rendum etiam est quam ob causam de bono dictum sit: Qui dicitis ; de luce vero et de dulci non am- m88., Haud longe editi, Sed articulus in nullo codice legitur. teribus libris scripta invenimus. At in editis inver- so ordine leguntur. ex veteribus quinque libris additum est. 474. Αλλ' ἔοικεν οὐ περὶ τῶν κατὰ τὴν αἴσθησιν Β (33) Nostri sex mss., ὡς ἐπί. Editi, ὡς ὑπό. MΟΣ (34) Editi et Reg. tertius, τῶν μελῶν. Δt quinque 174. Et quidem non videlur esse sermo de rebus (35) Veteres sex libri, ποιεῖ. Editi, ἐμποιεῖ. (36) Editi, τοῦ Κυρίου. At mss. omnes, τοῦ Θεοῦ. (37) Ita mss. nostri. At editi paulo aliter, Kal el (38) 1118, τὸ πικρόν, etc., edidimus ita, uti in ve- (39) Libri aliquot veteres, ἀμετρίαι. (40) Totum illud, καὶ, Οὐαὶ οἱ τιθέντες τὸ σκότος

χυμοῦ ἢ χυλοῦ τὴν γευστικὴν ἡδύνουσα αἴσθησιν· πι· Α κρὸν δὲ ἐστι γευστὸν ἐκτραχύνον τὴν γεῦσιν. Κατὰ μὲν οὖν τὴν ἁπλουστέραν νόησιν, τοσοῦτον διέστηκε ταῦτα ἀλλήλων. Τίς οὖν οὕτως ἔκφρων, ὡς ἐν νυ κτὶ βαθείᾳ ἐστὼς, φῶς ὀνομάζειν τὸ σκότος, καὶ συγκεχυμένων αὐτῷ τῶν ὀφθαλμῶν ἐν τῷ σκότει, ὡς ὑπὸ φωτὸς καταλαμπόμενος διακεῖσθαι; Τίς δὲ τῇ γεύσει τῶν πικρῶν ἀλγυνόμενος, ὡς ἐπὶ (33) γλυκύ- τητος ἡδονῇ διάκειται ; Τὸ δὲ αἰσθητὸν κάλλος τίνι τῶν ὀφθαλμοὺς ἐχόντων οὐκ εὔγνωστον ; Ὅτι ἐν τῇ πρὸς ἄλληλα τῶν μερῶν (34) συμμετρία μετὰ τῆς ἐπιφαινομένης εὐχροίας αὐτομάτῳ τινι καὶ φυσικῇ ὁλκῇ προσοικειοῦται τοὺς ἐντυγχάνοντας· καὶ μέντοι καὶ τὸ αἰσχρὸν αὐτόθεν ποιεῖ (35) τὴν ἀποστροφὴν τοῖς ὁρῶσιν. γνωρίμων ὁ λόγος εἶναι, ἀλλ᾽ εἴπερ Ἡ ἐντολὴ Κυ- ρίου τηλαυγής, φωτίζουσα ὀφθαλμοὺς, καὶ λύχνος τοῖς ποσὶ τοῦ δικαίου ὁ λόγος ἐστὶ τοῦ Θεοῦ (36), ὁ μὴ κατὰ ἀρετὴν ζῶν, ἀλλὰ τοῖς ὑλικοῖς πάθεσιν ἐγκυ- λιόμενος, οὗτος ἂν εἴη ὁ τὸν ἐν κακίᾳ βίον ὥσπερ τι φῶς ὑπερασπαζόμενος, τὸν δὲ κατὰ τὴν ἐντολὴν τοῦ Κυρίου οἷόν τι σκότος ἀποστρεφόμενος. Καὶ ὁ τὰ γλυκέα τῷ λάρυγγι τοῦ δικαίου λόγια (37) τοῦ Θεοῦ, ὑπὲρ μέλι ὄντα τῇ νοητῇ αὐτοῦ γεύσει, διὰ τὸ ἐπί- πονον τῶν προσταγμάτων ἀποστρεφόμενος, συγχα- τατιθέμενος δὲ τῷ λείῳ τῆς ἡδονῆς, οὗτος ἂν λέγοι τὸ πικρὸν (38) γλυκύ, καὶ τὸ γλυκὺ πικρόν. Κατὰ ταὐτὰ δὴ καὶ περὶ τοῦ καλοῦ ἔστι διανοεῖσθαι, ὅτι τό ἀληθινῶς καλὸν τὸ ἐν τῇ ψυχῇ σύμμετρον ἐστι κατ' ἀρετὴν διακειμένῃ. Μεσότης γὰρ καὶ συμμετρία τις ἡ ἀρετή· αἱ δὲ ἐφ᾽ ἑκάτερα τὴν ἀρετὴν ἐκβαίνουσαι ὑπερβολα! καὶ ἐλλείψεις, ἀμετρία (39) και απο σχος. Οἷον, ἡ μὲν ἀνδρεία μεσότης, ὑπερβολὴ δὲ περὶ ταύτην θρασύτης, καὶ ἔνδεια ταύτης δειλία. Οὐκοῦν κάλλος μὲν ψυχῆς, τὸ κατ' ἀρετὴν σύμμετρον Αίσχος δε, αἱ ἀπὸ κακίας ἐγγινόμενα: ἀμετρίαι. Τού τους οὖν ταλανίζει ὁ λόγος, τοὺς τὴν μὲν κακίαν ὡς ἀγαθὸν αἱρουμένους, τὴν δὲ ἀρετὴν ὡς πονηρίαν ἀποφεύγοντας. Εξεταστέον δὲ καὶ τὴν αἰτίαν δι᾿ ἣν ἐπὶ μὲν τοῦ καλοῦ τὸ, Λέγοντες, εἴρηται· ἐπὶ δὲ τοῦ φωτὸς, καὶ τοῦ γλυκέος οὐκέτι, λέγοντες, ἀλλὰ, Τιθέντες. Οὐαὶ γὰρ οἱ λέγοντες τὸ καλὸν πονη ρόν· καὶ, Οὐαὶ οἱ τιθέντες τὸ σκότος φῶς (40) - φῶς δὲ οὐσία διαχυτικὴ σκότους. διασχιτική, διαλυτική φῶς δὲ οὐ σία διαλυτική σκότους, ὅτι ἐν τῇ. ὃ ἐν τῇ. τῶν μερῶν. γλυκέα... τὰ λόγια. δ συγκατατι θέμενος. φῶς, COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. V. dabile. Rursus; tenebræ aer est luce privatus : e diverso lux substantia est, quæ dissolvit tenebras. Iterum dulce lævitas est humoris aut succi, quæ exhilarat gustus sensum: amarum vero est id quod dum degustatur, gustum exasperat. Itaque juxta simpliciorem et magis obviam intelligentiam isthæc adeo multum inter se dissident. Quis igitur ita demens est, ut in profunda nocte constitutus, lu- cem vocet tenebras, et interea dum ejus oculis te- nebræ offunduntur, sit perinde affectus, ac si luce illustraretur? Quis itidem de rei amarulentæ gustu dolens, ita afficitur, quasi ex dulcedine caperet voluptatem ? Jam vero a quonam qui oculos habeat internosci facile non potest sensibilis pulchritudo? Nimirum pulchritudo per mutuam quamdam par- tium convenientem bono colori emicanti conjunctam illicio quodam ultroneo et naturali obvios sibi conciliat, et vice versa deformitas suapte natura suos a se spectatores avertit. Psal. XVIII, 9. & Psal. CXVIII, 105. & ibid. 103. Procopii, quæ hoc modo leguntur pag. : Vitium cum perspiceret homo sagacissimus Curterius, apte quidem emen- davit, cum in margine scripsit, sed,opi- nor, non vere. Dubium enim non habeo quin Pro- copius ut cætera, ita vocem ab interprete nostro sumpserit, pariterque scripserit : lux autem substantia est, quæ tenebras dissolvit. iidem codices et totidem, Editi, C quæ sensu percipiuntur: sed cum Præceptum Do- mini lucidum sit, illuminans oculos ", et lucerna pedibus justi verbum Dei sit, quisquis non vivit et virtutis præscripto, sed terrenis et corporeis volutatur affectibus, utique ille ipse fuerit qui vi- tam malitiosam veluti lucem aliquam amplectitur, vitam vero præceptis Domini congruentem uti tenebras quasdam aversatur. Et qui ob mandatorum difficultates eloquia Dei fastidit, licet sint justi faucibus et spirituali ejus gustui melle dulciora ", si assentiatur voluptatis lenitati; ille dixerit ama- rum dulce, et dulce amarum. Sane eodem etiam modo sentiendum est de bono, cum id quod vere est bonum, sit quædam in anima erga virtutem bene affecta mediocritas: Virtus enim quiddam est me- dium ac mediocre. Cum autem ex alterutra parte a virtute deflectitur, sive excedendo, sive deficieudo, oritur inconcinnitas deformitasque. Exempli causa, fortitudo mediocritas quædam est: quod autem in ea redundat, audacia; quod autem defit, timiditas vocatur. Itaque animæ pulchritudo mediocritas quædam est in virtute sita: fœditas vero, excessus sunt vel defectus a malitia emergentes. Quamobrem Scriptura eos miseros prædicat, qui malitiam vel- uti bonum probant ac consectantur, virtutem vero tanquam improbitatem declinant. Cæterum inqui- rendum etiam est quam ob causam de bono dictum sit: Qui dicitis ; de luce vero et de dulci non am- m88., Haud longe editi, Sed articulus in nullo codice legitur. teribus libris scripta invenimus. At in editis inver- so ordine leguntur. ex veteribus quinque libris additum est. 474. Αλλ' ἔοικεν οὐ περὶ τῶν κατὰ τὴν αἴσθησιν Β (33) Nostri sex mss., ὡς ἐπί. Editi, ὡς ὑπό. MΟΣ (34) Editi et Reg. tertius, τῶν μελῶν. Δt quinque 174. Et quidem non videlur esse sermo de rebus (35) Veteres sex libri, ποιεῖ. Editi, ἐμποιεῖ. (36) Editi, τοῦ Κυρίου. At mss. omnes, τοῦ Θεοῦ. (37) Ita mss. nostri. At editi paulo aliter, Kal el (38) 1118, τὸ πικρόν, etc., edidimus ita, uti in ve- (39) Libri aliquot veteres, ἀμετρίαι. (40) Totum illud, καὶ, Οὐαὶ οἱ τιθέντες τὸ σκότος

οὖν ὁ λόγος ἐνδείκνυται, ὅτι παρὰ τὰς πρώτας τοῦ βίου αἱρέσεις, διὰ τοῦ λόγου μόνου σφαλλόμεθα, γε- νόμενο: δὲ ἐν ταῖς πράξεσι, καὶ μηδὲ μετὰ (44) τὴν πεῖραν ἀφιστάμενοι τοῦ κακοῦ, οἷον ὅρους ἑαυτοῖς τῶν ἔργων τιθέμεθα, ἀκίνητα τιθέντες τῆς κακίας τὰ ἔργα ; Ὁ γὰρ ἀπὸ ἀκολασίας καὶ φιληδονίας μὴ μετατιθέμενος εἰς σωφροσύνην, τίθησιν ἑαυτῷ τὸ πιο κρὸν γλυκύ. Καὶ ὁ φεύγων μὲν τὴν κατὰ τὸ Εὐαγγέ λιον ζωὴν, τὸν δὲ κτηνώδη καὶ ἄλογον βίον αἱρού- μενος, τίθησιν ἑαυτῷ τὸ φῶς σκότος. Ὁ μέντοι συνηγορῶν τούτοις, καὶ ἐμπαῤῥησιαζόμενος ταῖς ατόποις πράξεσιν, οὗτός ἐστιν ὁ λέγων τὸ καλὸν πονηρόν, κατὰ τὸν ᾿Απόστολον, μεμφόμενον τοῖς οὐ μόνον ποιοῦσιν αὐτὰ, ἀλλὰ καὶ συνευδοκοῦσι τοῖς πράττουσι. Τίθησι δὲ τὸ φῶς σκότος ὁ τὸν λύχνον τιθεὶς ὑπὸ τὸν μόδιον, ἢ καλύπτων τῷ σκεύει, καὶ μὴ τιθεὶς αὐτὸν ἐπὶ τὴν λυχνίαν. Τὸ μὲν οὖν, λέγειν τὸ καλὸν πονηρὸν, ἐπὶ τοῦ δογματίζειν παρείληπται· τὸ δὲ, τιθέναι φῶς σκότος (42), ἐπὶ τοῦ διὰ τῶν πράξεων ἐθισμοῦ. καὶ, Οὐαὶ οἱ τιθέντες τὸ γλυκύ πικρόν. Μήποτε ἑαυτῶν (43) ἐπιστήμονες. Απτεται δὲ ταῦτα οὐ μόνον τῶν κατὰ πράξεις σφαλλομένων, ἀλλὰ καὶ τῶν ἐν ἀπιστίᾳ, καὶ τῇ ἀγνωσίᾳ τῇ εἰς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν κατεχομένων. Ὁ γὰρ μὴ πιστεύων εἰς τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν, ἀλλὰ ποιῶν ἑαυτὸν υἱὸν τοῦ διαβόλου, οὗτος λέγει τὸ φῶς σκότος, καὶ τὸ σκότος φῶς. Ωσπερ οὖν φῶς ἐστιν ὁ Κύριος, οὕτω καὶ γλυ- κύτης ἐστὶ τοῖς ἐπιστημόνως αὐτοῦ γευομένοις· ἡδεῖαν παρέχων καὶ πάσης θυμηδίας γέμουσαν τὴν ἀπολαυσιν. Διὰ τοῦτο ὁ γευσάμενος αὐτοῦ, καὶ ἑν πειρα γενόμενος τῆς ἡδίστης καὶ προσηνοῦς ἀπο- λαύσεως, λέγει· Γεύσασθε, καὶ ἴδετε ὅτι χρηστὸς ὁ Κύριος. Ο τοίνυν μὴ πιστεύων εἰς τὸν Κύριον Ιη- σοῦν λέγει τὸ γλυκὺ πικρόν. Ὁ δὲ μὴ πιστεύων εἰς τὸν Κύριον, οὐδὲ τῇ τοῦ (41) ἀληθινοῦ κάλλους συντί- θεται φύσει, οὐδὲ καταδέχεται τὴν θεωρίαν αὐτοῦ. Οὐ γὰρ ἐν τῇ εὐαρμοστίᾳ τῶν μελῶν, οὐδὲ ἐν εὐχροίᾳ τινὶ τῇ ἐπανθούσῃ τῷ σώματι, τὸ τερπνὸν ἔχοντι· ἀλλὰ μόνῃ τῇ διανοίᾳ τῇ καθ᾽ ὑπερβολὴν κεκαθαρ μένῃ τὸ κυρίως καλὸν ἐν τῇ θείᾳ φύσει γινώσκεται κατὰ τὸν ψαλμὸν, τὸν λέγοντα· Τῇ ὡραιότητί σου, καὶ τῷ κάλλει σου. Ὁ οὖν τὰς ἀστραπὰς τοῦ θείου κάλλους τῷ ἑαυτοῦ ὄμματι μὴ παραδεχόμενος, ούτος λέγει τὸ καλὸν πονηρόν· ἐν δὲ τῇ τούτου ἀρνήσει, συν- τίθεται δηλονότι τῷ ἐναντίῳ. Εἰ γὰρ φῶς ὁ Κύριος σκότος δηλονότι ὁ ἀντικείμενος· εἰ γλυκεῖα ἡ φύσις κατά. ἑαυτῶν. οὐδὲῇτ τοῦ. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. plius hac verba, Qui dicitis, usurpata sint, sed A isthæc, Qui ponitis. Væ enim qui dicitis bonum malum, et, Væ qui ponitis tenebras lucem ; et, Va qui ponitis dulce amarum. Num igitur docet Scriptura nos in primis vitæ institutis eligendis per solam rationem in errorem delabi: sed cum devenerimus ad ipsa opera, nec tamen post expe- rientiam a malo recesserimus, tum nos nobis ipsis quasi quasdam operum metas præstituere, ac im- mota malitiæ opera reddere? Quisquis enim ab intemperantiam voluptateque ad temperantiam sese non convertit, amarum sibi dulce ponit. Et qui vitam quæ ex Evangelio instituenda est, fugit, imo qui belluinam et rationis expertem vitam amplecti tur, sibi ponit lucem tenebras. Qui autem his pa- trocinatur, ac audacter impudenterque loquitur de ineptis et absurdis actionibus, ille est qui dicit bo- num malum,juxta Apostolum, qui non illos solum reprehendit, qui hæc faciunt, sed eos etiam qui assentiunt facientibus 55. Rursus is ponit lucem tenebras, qui lucernam ponit subter modium, aut occultat vase quodam, nec eam ponit super candelabrum ". Quamobrem verba illa dicere bonum ma- lum, usurpata sunt ad designanda dogmata: hæc vero, ponere lucem tenebras, consuetudinem per actus acquisitam significant. Я D psis, et coram vobis ipsis scientes. Sane non illi solum his verbis coarguuntur qui offendunt in actionibus, sed etiam ii, qui in incredulitate et ignoratione Domini nostri Jesu Christi detinentur. Qui enim non credit vero luci, s7 sed se ipse {facit diaboli flium 58, is vocat lucem tenebras, et tenebras lucem. Quemadmodum igitur lux dominus est *, C ita et dulcedo est iis qui ipsum solerter et scite degustant cum ipsis delicias suaves ac omni animi jucunditate refertas præbeat. Quare qui eo degustato, expertus jam est dulcissimam hanc et suavissimam delectationem, dicit : Gustate et Videte quoniam suavis est Dominus 60. Itaque qui non cre- dit in Dominum Jesum, dicit dulce amarum. Rur- sus, qui non credit in Dominum, is neque cum veræ pulchritudinis natura consentit, neque admit- tit ipsius contemplationem. Nam ea quæ divinæ naturæ propria est pulchritudo non in concinna membrorum proportione, nec in eximio quopiam colore, qui in corpore efflorescens creet oblecta- mentum, sed in sola mente maxime expurgata dignoscitur, juxta psalmum, dicentem ; Specie tua, et pulchritudine tua 1. Quisquis igitur suis ipsius oculis decoris divini fulgores minime excipit, hic dicit bonum malum. Hoc autem negato rejectoque, contrario utique assentitur.Etenim, si Dominus lux Rom. 1, 32. * Matth. v, 15. Joan. 1, 9. Psal. xLiv, 5. in editis, non ita recte. mss. desunt. Fortasse hic, ut alibi sape, ellipsi usus fuerat interpres: sed si ita est, quod deerat id ad- I Joan. III, 10. Joan. VIII, 12. Psal. xxxIII, 9. ficere typographis visum est. 188., 173. Οὐαὶ οἱ συνετοὶ ἐν ἑαυτοῖς, καὶ ἐνώπιον 175. VERS. 21. Væ qui intelligentes estis in vobismeti- (41) Ubi ex quinque mss. edidimus, μετά, legitur (42) Hæ duæ voces, φῶς σκότος, in nostris sex (43) Editi et Reg. tertius, αὐτῶν. Alii quinque (44) Editi, οὐδὲ τοῦ. At quinque mss., οὐδὲ τ

οὖν ὁ λόγος ἐνδείκνυται, ὅτι παρὰ τὰς πρώτας τοῦ βίου αἱρέσεις, διὰ τοῦ λόγου μόνου σφαλλόμεθα, γε- νόμενο: δὲ ἐν ταῖς πράξεσι, καὶ μηδὲ μετὰ (44) τὴν πεῖραν ἀφιστάμενοι τοῦ κακοῦ, οἷον ὅρους ἑαυτοῖς τῶν ἔργων τιθέμεθα, ἀκίνητα τιθέντες τῆς κακίας τὰ ἔργα ; Ὁ γὰρ ἀπὸ ἀκολασίας καὶ φιληδονίας μὴ μετατιθέμενος εἰς σωφροσύνην, τίθησιν ἑαυτῷ τὸ πιο κρὸν γλυκύ. Καὶ ὁ φεύγων μὲν τὴν κατὰ τὸ Εὐαγγέ λιον ζωὴν, τὸν δὲ κτηνώδη καὶ ἄλογον βίον αἱρού- μενος, τίθησιν ἑαυτῷ τὸ φῶς σκότος. Ὁ μέντοι συνηγορῶν τούτοις, καὶ ἐμπαῤῥησιαζόμενος ταῖς ατόποις πράξεσιν, οὗτός ἐστιν ὁ λέγων τὸ καλὸν πονηρόν, κατὰ τὸν ᾿Απόστολον, μεμφόμενον τοῖς οὐ μόνον ποιοῦσιν αὐτὰ, ἀλλὰ καὶ συνευδοκοῦσι τοῖς πράττουσι. Τίθησι δὲ τὸ φῶς σκότος ὁ τὸν λύχνον τιθεὶς ὑπὸ τὸν μόδιον, ἢ καλύπτων τῷ σκεύει, καὶ μὴ τιθεὶς αὐτὸν ἐπὶ τὴν λυχνίαν. Τὸ μὲν οὖν, λέγειν τὸ καλὸν πονηρὸν, ἐπὶ τοῦ δογματίζειν παρείληπται· τὸ δὲ, τιθέναι φῶς σκότος (42), ἐπὶ τοῦ διὰ τῶν πράξεων ἐθισμοῦ. καὶ, Οὐαὶ οἱ τιθέντες τὸ γλυκύ πικρόν. Μήποτε ἑαυτῶν (43) ἐπιστήμονες. Απτεται δὲ ταῦτα οὐ μόνον τῶν κατὰ πράξεις σφαλλομένων, ἀλλὰ καὶ τῶν ἐν ἀπιστίᾳ, καὶ τῇ ἀγνωσίᾳ τῇ εἰς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν κατεχομένων. Ὁ γὰρ μὴ πιστεύων εἰς τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν, ἀλλὰ ποιῶν ἑαυτὸν υἱὸν τοῦ διαβόλου, οὗτος λέγει τὸ φῶς σκότος, καὶ τὸ σκότος φῶς. Ωσπερ οὖν φῶς ἐστιν ὁ Κύριος, οὕτω καὶ γλυ- κύτης ἐστὶ τοῖς ἐπιστημόνως αὐτοῦ γευομένοις· ἡδεῖαν παρέχων καὶ πάσης θυμηδίας γέμουσαν τὴν ἀπολαυσιν. Διὰ τοῦτο ὁ γευσάμενος αὐτοῦ, καὶ ἑν πειρα γενόμενος τῆς ἡδίστης καὶ προσηνοῦς ἀπο- λαύσεως, λέγει· Γεύσασθε, καὶ ἴδετε ὅτι χρηστὸς ὁ Κύριος. Ο τοίνυν μὴ πιστεύων εἰς τὸν Κύριον Ιη- σοῦν λέγει τὸ γλυκὺ πικρόν. Ὁ δὲ μὴ πιστεύων εἰς τὸν Κύριον, οὐδὲ τῇ τοῦ (41) ἀληθινοῦ κάλλους συντί- θεται φύσει, οὐδὲ καταδέχεται τὴν θεωρίαν αὐτοῦ. Οὐ γὰρ ἐν τῇ εὐαρμοστίᾳ τῶν μελῶν, οὐδὲ ἐν εὐχροίᾳ τινὶ τῇ ἐπανθούσῃ τῷ σώματι, τὸ τερπνὸν ἔχοντι· ἀλλὰ μόνῃ τῇ διανοίᾳ τῇ καθ᾽ ὑπερβολὴν κεκαθαρ μένῃ τὸ κυρίως καλὸν ἐν τῇ θείᾳ φύσει γινώσκεται κατὰ τὸν ψαλμὸν, τὸν λέγοντα· Τῇ ὡραιότητί σου, καὶ τῷ κάλλει σου. Ὁ οὖν τὰς ἀστραπὰς τοῦ θείου κάλλους τῷ ἑαυτοῦ ὄμματι μὴ παραδεχόμενος, ούτος λέγει τὸ καλὸν πονηρόν· ἐν δὲ τῇ τούτου ἀρνήσει, συν- τίθεται δηλονότι τῷ ἐναντίῳ. Εἰ γὰρ φῶς ὁ Κύριος σκότος δηλονότι ὁ ἀντικείμενος· εἰ γλυκεῖα ἡ φύσις κατά. ἑαυτῶν. οὐδὲῇτ τοῦ. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. plius hac verba, Qui dicitis, usurpata sint, sed A isthæc, Qui ponitis. Væ enim qui dicitis bonum malum, et, Væ qui ponitis tenebras lucem ; et, Va qui ponitis dulce amarum. Num igitur docet Scriptura nos in primis vitæ institutis eligendis per solam rationem in errorem delabi: sed cum devenerimus ad ipsa opera, nec tamen post expe- rientiam a malo recesserimus, tum nos nobis ipsis quasi quasdam operum metas præstituere, ac im- mota malitiæ opera reddere? Quisquis enim ab intemperantiam voluptateque ad temperantiam sese non convertit, amarum sibi dulce ponit. Et qui vitam quæ ex Evangelio instituenda est, fugit, imo qui belluinam et rationis expertem vitam amplecti tur, sibi ponit lucem tenebras. Qui autem his pa- trocinatur, ac audacter impudenterque loquitur de ineptis et absurdis actionibus, ille est qui dicit bo- num malum,juxta Apostolum, qui non illos solum reprehendit, qui hæc faciunt, sed eos etiam qui assentiunt facientibus 55. Rursus is ponit lucem tenebras, qui lucernam ponit subter modium, aut occultat vase quodam, nec eam ponit super candelabrum ". Quamobrem verba illa dicere bonum ma- lum, usurpata sunt ad designanda dogmata: hæc vero, ponere lucem tenebras, consuetudinem per actus acquisitam significant. Я D psis, et coram vobis ipsis scientes. Sane non illi solum his verbis coarguuntur qui offendunt in actionibus, sed etiam ii, qui in incredulitate et ignoratione Domini nostri Jesu Christi detinentur. Qui enim non credit vero luci, s7 sed se ipse {facit diaboli flium 58, is vocat lucem tenebras, et tenebras lucem. Quemadmodum igitur lux dominus est *, C ita et dulcedo est iis qui ipsum solerter et scite degustant cum ipsis delicias suaves ac omni animi jucunditate refertas præbeat. Quare qui eo degustato, expertus jam est dulcissimam hanc et suavissimam delectationem, dicit : Gustate et Videte quoniam suavis est Dominus 60. Itaque qui non cre- dit in Dominum Jesum, dicit dulce amarum. Rur- sus, qui non credit in Dominum, is neque cum veræ pulchritudinis natura consentit, neque admit- tit ipsius contemplationem. Nam ea quæ divinæ naturæ propria est pulchritudo non in concinna membrorum proportione, nec in eximio quopiam colore, qui in corpore efflorescens creet oblecta- mentum, sed in sola mente maxime expurgata dignoscitur, juxta psalmum, dicentem ; Specie tua, et pulchritudine tua 1. Quisquis igitur suis ipsius oculis decoris divini fulgores minime excipit, hic dicit bonum malum. Hoc autem negato rejectoque, contrario utique assentitur.Etenim, si Dominus lux Rom. 1, 32. * Matth. v, 15. Joan. 1, 9. Psal. xLiv, 5. in editis, non ita recte. mss. desunt. Fortasse hic, ut alibi sape, ellipsi usus fuerat interpres: sed si ita est, quod deerat id ad- I Joan. III, 10. Joan. VIII, 12. Psal. xxxIII, 9. ficere typographis visum est. 188., 173. Οὐαὶ οἱ συνετοὶ ἐν ἑαυτοῖς, καὶ ἐνώπιον 175. VERS. 21. Væ qui intelligentes estis in vobismeti- (41) Ubi ex quinque mss. edidimus, μετά, legitur (42) Hæ duæ voces, φῶς σκότος, in nostris sex (43) Editi et Reg. tertius, αὐτῶν. Alii quinque (44) Editi, οὐδὲ τοῦ. At quinque mss., οὐδὲ τ

τῆς ἀληθείας, πικρὸν δηλονότι τὸ ψεῦδος. Ἐν οὖν τῇ ἀρνήσει τοῦ Θεοῦ, συγκατάθεσις γίνεται τοῦ ἐναν- τίου. Ἐπεὶ οὖν οὐκ ἔστι μετοχὴ δικαιοσύνῃ καὶ ἀδι κίᾳ (45)· οὐδὲ κοινωνία φωτὶ πρὸς σκότος· οὐδὲ συμ- φώνης Χριστοῦ πρὸς Βελιάς· χωριστέον ταῦτα ἀλλήλων. Μεγάλης οὖν καὶ ἀκριβοῦς τῆς προσοχῆς χρεία, πρὸς τὸ μὴ παραλογισθέντας ἡμᾶς τὸν μετ τασχηματιζόμενον εἰς ἄγγελον φωτὸς ὡς φῶς λογί- σασθαι· μηδὲ τῇ πικρότητι τῆς κακίας ἐνευφραινό- μενον (46), γλυκύτητος δόξαν τῷ φιληδόνῳ βίῳ πρεσμαρτυρῆσαι· μηδὲ σωμάτων κάλλει τὴν ψυχὴν δουλωθέντας, ἐν τούτῳ λογίζεσθαι εἶναι τοῦ ἀληθινοῦ κάλλους τὴν φύσιν. ἐνώπιον ἑαυτῶν ἐπιστήμονες. Δύναται ταῦτα λέ- γεσθαι περὶ τῶν ἑαυτοὺς δεδοκηκότων (48), ὅτι εἶεν συνετοὶ καὶ ἐπιστήμονες, μὴ ὄντων δὲ τοιούτων. Δύο ναται δὲ καὶ περὶ τῶν ἐχόντων μὲν κατὰ ἀλήθειαν τὸ τῆς συνέσεως καὶ ἐπιστήμης χάρισμα· μὴ κοινων νούντων δὲ καὶ ἑτέροις. Σοφία γὰρ κεκρυμμένη, καὶ θησαυρὸς ἀφανής, τίς ὠφέλεια ἐν ἀμφοτέροις; Οἱ οὖν τοιοῦτοι ἐνώπιον ἑαυτῶν (49) εἰσιν ἐπιστή- μονες, εὐχὶ δὲ καὶ ἐνώπιον ἑτέρων· ὡς ὁ τὸ τάλαν τον κρύψας παρ' ἑαυτῷ. ᾿Αλλ᾿ οὐδὲ ἐνώπιον Θεοῦ ἐπιστήμων, ὁ μὴ εἰς δόξαν Θεοῦ τῇ επιστήμη κατα- κεχρημένος (50). Καὶ τρίτη δ᾽ ἄν τις τοιαύτη εἶναι δοκοῖ ἐκδοχὴ τῶν συνετῶν, καὶ ἐπιστημόνων. Οἱ μὲν ἀπὸ Θεοῦ ὄντες τοιοῦτοι οἱ αἰσθανόμενοι τῆς παρ' αὐτοῦ δωρεᾶς· οἱ δὲ μὴ ἀναφέροντες ἐπὶ τὸν Θεὸν τὴν αἰτίαν τῆς συνέσεως, ἑαυτοῖς δὲ τὰ (51) κατ- ορθώματα ἐπιγράφοντες, συνετοί εἰσιν ἐν ἑαυτοῖς καὶ ἐνώπιον ἑαυτῶν ἐπιστήμονες. Πρὸς οὓς εὔκαιρον εἰπεῖν. Τί δὲ ἔχεις ὃ οὐκ ἔλαβες; Εἰ δὲ καὶ ἔλα βες, τί καυχᾶσαι ὡς μὴ λαβών; καὶ τὸν Ἐὰν μὴ ὁ Κύριος (52) οικοδομήσῃ οἶκον, εἰς μάτην ἐκο- πίασαν οι οικοδομούντες. Αέγεται τοίνυν σύνεσις οἷον ευπαρακολουθησία ψυχῆς, ὀξέως εἰς ἕν συν- αγούσης τὰς τῶν πραγμάτων ἐννοίας· ἥτις κατὰ τὸν ἀπαρτισμὸν τῶν ἐν ἡμῖν λογικῶν σπερμάτων συν ίστασθαι πέφυκεν. Η ἐστι σύνεσις ἐντρέχεια διανοίας εὐπαρακολουθήτως τῷ ἑκάστῳ (53) πράγματι οἰκεῖον καὶ πρέπον (54) ἐξευρίσκουσα· ἐπιστήμη δὲ, ἕξις ἐν ἐνευφραινόμενον, τοῦ φιληδόνου βίου. τῷ φιληδόνῳ βίῳ. αὐτῶν. ἐαυτῶν. των. τῶν ἑαυτοὺς οἰομένων. τῶν ἑαυτοὺς δεδωκότων. καὶ ἑτέρων. και τοιαύτη εἴη ἐκ- δοχή. oἷον εὐπερικολουθησία ψυχής. τῷ ἑκάσνῳ. τῶν τοιούτοις αἰτιῶν. τῶν τούτοις COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. V. A est, profecto qui contrarius est caligo est et tene- B C bræ. Si dulcis est veritatis natura, amarum procul dubio fuerit mendacium. Itaque dum negatur Deus, assensus præbetur ejus adversario. Quoniam igitur nullum est consortium justitiæ cum injustitia, nulla communio luci cum tenebris, nulla concordia Chri- sto cum Belial 62, isthæc a se invicem sunt sepa- randa. Eam ob causam magna diligentique opus est attentione, ut ne falsis rationibus decepti, eum qui se in lucis angelum 50% transfigurat ", lucem esse arbitremur; ne quis vitii amaritudine delecta- tus, dulcedinis dignitatem vitæ voluptarim ascri- bat; neve animam corporeæ pulchritudinis servituti addicentes, in ea constitui existimemus veræ pul- chritudinis naturam. ipsis, et coram vobis ipsis scientes. Possunt hæc de iis dici,qui sibi videntur esse intelligentes ac scientes, quamvis tales non sint. Possunt autem et de iis accipi, qui vere dono intelligentis ac scientiæ præ- diti sunt, sed cæteros illius non faciunt participes: Sapientia enim occulta, et thesaurus non comparens, quæ utilitas in utrisque ? Itaque qui sunt ejusmo- di, coram se ipsis sunt scientes, nequaquam vero coram aliis, uli erat, qui apud se absconderat ta- lentum. At neque sciens est coram Deo qui non ad gloriam Dei usus est scientia. Quinetiam videtur esse prudentium et scientium tertia quædam ao- ceptio. Qui quidem Dei one tales exsistunt, donum illud ab eo esse agnoscunt : qui autem intelligen- tiæ causam et originem in Deum non referunt, imo qui sibi ipsis quæ præciare gesserint, scri- bunt, ii in semetipsis sunt intelligentes, et coram se ipsis scientes; adversum quos opportunum fuerit dicere : Quid autem habes quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis et illud, Nisi Dominus ædificaverit domum, in vanum laboraverunt qui ædificant. Dicitur itaque intel- ligentia, veluti facilis quædam ac prompta anima comprehensio, rerum notitias in unum statim colligentis quæ per perfectionem seminum in nobis reconditorum et a ratione proficiscentium fieri ac conflari solet. Vel intelligentia est animi solertia et sagacitas, quæ celeriter et expedite id Matth. xxv, 25. II Cor. vi, 14, 15. Cor. 11, 14. Eccli. xx, 32. CXXVI, 1. vous, ut cum reliquis numero consentiat hæc vox: malim et ego, sed cum et in editis et in omnibus mss. legatur, nihil immutavi. Haud longe editi At sex mss. Hoc ipso in loco editi et mss. nonnulli, Alii quidam mss., Reg. quartus, Reg. tor- tius, Alii tres mss. uti in contextu. editi, At vocular delevimus, adem D codicum trium secuti. I Cor. IV, 7. Psal. recipit scientiam. At quisque mss. ita, ut in con- textu legitur. Ibidem duo mss., bus. Haud longe ex quisque mss. vocem addidimus. Nec illud omittendum, quod in Reg. tertio legatur, duobus mss. accessit. Nec ita multo post duo mss., Alius codex, 176. Οὐαὶ οὖν (47) οι συνετοὶ ἐν ἑαυτοῖς, καὶ 176. Væ igitur qui intelligentes estis in vobismet- (45) Veteres aliquot libri, καὶ ἀνομία. (46) Ait Combefisius, malle σὲ ἐνευφραινομέ (47) Voculam ov addidimus ex tribus codicibus. (48) Editi, et Reg. primus, τῶν ἑαυτοὺς δοκούν (49) Veleres aliquot libri, ἐνώπιον ἑαυτῶν. ΜΟΣ (50) Editi, τὴν ἐπιστήμην καταδεχόμενος, qui non (51) Illud, τά, adjectum est ex quinque codici- (52) Editi, ὁ Θεός. At nostri sex mss., ὁ Κύριος. (53) Editi et duo mas., τῷ ἐκάστου. Alii quatuor, (54) Illud, καὶ πρέπον, huic nostræ editioni ex

τῆς ἀληθείας, πικρὸν δηλονότι τὸ ψεῦδος. Ἐν οὖν τῇ ἀρνήσει τοῦ Θεοῦ, συγκατάθεσις γίνεται τοῦ ἐναν- τίου. Ἐπεὶ οὖν οὐκ ἔστι μετοχὴ δικαιοσύνῃ καὶ ἀδι κίᾳ (45)· οὐδὲ κοινωνία φωτὶ πρὸς σκότος· οὐδὲ συμ- φώνης Χριστοῦ πρὸς Βελιάς· χωριστέον ταῦτα ἀλλήλων. Μεγάλης οὖν καὶ ἀκριβοῦς τῆς προσοχῆς χρεία, πρὸς τὸ μὴ παραλογισθέντας ἡμᾶς τὸν μετ τασχηματιζόμενον εἰς ἄγγελον φωτὸς ὡς φῶς λογί- σασθαι· μηδὲ τῇ πικρότητι τῆς κακίας ἐνευφραινό- μενον (46), γλυκύτητος δόξαν τῷ φιληδόνῳ βίῳ πρεσμαρτυρῆσαι· μηδὲ σωμάτων κάλλει τὴν ψυχὴν δουλωθέντας, ἐν τούτῳ λογίζεσθαι εἶναι τοῦ ἀληθινοῦ κάλλους τὴν φύσιν. ἐνώπιον ἑαυτῶν ἐπιστήμονες. Δύναται ταῦτα λέ- γεσθαι περὶ τῶν ἑαυτοὺς δεδοκηκότων (48), ὅτι εἶεν συνετοὶ καὶ ἐπιστήμονες, μὴ ὄντων δὲ τοιούτων. Δύο ναται δὲ καὶ περὶ τῶν ἐχόντων μὲν κατὰ ἀλήθειαν τὸ τῆς συνέσεως καὶ ἐπιστήμης χάρισμα· μὴ κοινων νούντων δὲ καὶ ἑτέροις. Σοφία γὰρ κεκρυμμένη, καὶ θησαυρὸς ἀφανής, τίς ὠφέλεια ἐν ἀμφοτέροις; Οἱ οὖν τοιοῦτοι ἐνώπιον ἑαυτῶν (49) εἰσιν ἐπιστή- μονες, εὐχὶ δὲ καὶ ἐνώπιον ἑτέρων· ὡς ὁ τὸ τάλαν τον κρύψας παρ' ἑαυτῷ. ᾿Αλλ᾿ οὐδὲ ἐνώπιον Θεοῦ ἐπιστήμων, ὁ μὴ εἰς δόξαν Θεοῦ τῇ επιστήμη κατα- κεχρημένος (50). Καὶ τρίτη δ᾽ ἄν τις τοιαύτη εἶναι δοκοῖ ἐκδοχὴ τῶν συνετῶν, καὶ ἐπιστημόνων. Οἱ μὲν ἀπὸ Θεοῦ ὄντες τοιοῦτοι οἱ αἰσθανόμενοι τῆς παρ' αὐτοῦ δωρεᾶς· οἱ δὲ μὴ ἀναφέροντες ἐπὶ τὸν Θεὸν τὴν αἰτίαν τῆς συνέσεως, ἑαυτοῖς δὲ τὰ (51) κατ- ορθώματα ἐπιγράφοντες, συνετοί εἰσιν ἐν ἑαυτοῖς καὶ ἐνώπιον ἑαυτῶν ἐπιστήμονες. Πρὸς οὓς εὔκαιρον εἰπεῖν. Τί δὲ ἔχεις ὃ οὐκ ἔλαβες; Εἰ δὲ καὶ ἔλα βες, τί καυχᾶσαι ὡς μὴ λαβών; καὶ τὸν Ἐὰν μὴ ὁ Κύριος (52) οικοδομήσῃ οἶκον, εἰς μάτην ἐκο- πίασαν οι οικοδομούντες. Αέγεται τοίνυν σύνεσις οἷον ευπαρακολουθησία ψυχῆς, ὀξέως εἰς ἕν συν- αγούσης τὰς τῶν πραγμάτων ἐννοίας· ἥτις κατὰ τὸν ἀπαρτισμὸν τῶν ἐν ἡμῖν λογικῶν σπερμάτων συν ίστασθαι πέφυκεν. Η ἐστι σύνεσις ἐντρέχεια διανοίας εὐπαρακολουθήτως τῷ ἑκάστῳ (53) πράγματι οἰκεῖον καὶ πρέπον (54) ἐξευρίσκουσα· ἐπιστήμη δὲ, ἕξις ἐν ἐνευφραινόμενον, τοῦ φιληδόνου βίου. τῷ φιληδόνῳ βίῳ. αὐτῶν. ἐαυτῶν. των. τῶν ἑαυτοὺς οἰομένων. τῶν ἑαυτοὺς δεδωκότων. καὶ ἑτέρων. και τοιαύτη εἴη ἐκ- δοχή. oἷον εὐπερικολουθησία ψυχής. τῷ ἑκάσνῳ. τῶν τοιούτοις αἰτιῶν. τῶν τούτοις COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. V. A est, profecto qui contrarius est caligo est et tene- B C bræ. Si dulcis est veritatis natura, amarum procul dubio fuerit mendacium. Itaque dum negatur Deus, assensus præbetur ejus adversario. Quoniam igitur nullum est consortium justitiæ cum injustitia, nulla communio luci cum tenebris, nulla concordia Chri- sto cum Belial 62, isthæc a se invicem sunt sepa- randa. Eam ob causam magna diligentique opus est attentione, ut ne falsis rationibus decepti, eum qui se in lucis angelum 50% transfigurat ", lucem esse arbitremur; ne quis vitii amaritudine delecta- tus, dulcedinis dignitatem vitæ voluptarim ascri- bat; neve animam corporeæ pulchritudinis servituti addicentes, in ea constitui existimemus veræ pul- chritudinis naturam. ipsis, et coram vobis ipsis scientes. Possunt hæc de iis dici,qui sibi videntur esse intelligentes ac scientes, quamvis tales non sint. Possunt autem et de iis accipi, qui vere dono intelligentis ac scientiæ præ- diti sunt, sed cæteros illius non faciunt participes: Sapientia enim occulta, et thesaurus non comparens, quæ utilitas in utrisque ? Itaque qui sunt ejusmo- di, coram se ipsis sunt scientes, nequaquam vero coram aliis, uli erat, qui apud se absconderat ta- lentum. At neque sciens est coram Deo qui non ad gloriam Dei usus est scientia. Quinetiam videtur esse prudentium et scientium tertia quædam ao- ceptio. Qui quidem Dei one tales exsistunt, donum illud ab eo esse agnoscunt : qui autem intelligen- tiæ causam et originem in Deum non referunt, imo qui sibi ipsis quæ præciare gesserint, scri- bunt, ii in semetipsis sunt intelligentes, et coram se ipsis scientes; adversum quos opportunum fuerit dicere : Quid autem habes quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis et illud, Nisi Dominus ædificaverit domum, in vanum laboraverunt qui ædificant. Dicitur itaque intel- ligentia, veluti facilis quædam ac prompta anima comprehensio, rerum notitias in unum statim colligentis quæ per perfectionem seminum in nobis reconditorum et a ratione proficiscentium fieri ac conflari solet. Vel intelligentia est animi solertia et sagacitas, quæ celeriter et expedite id Matth. xxv, 25. II Cor. vi, 14, 15. Cor. 11, 14. Eccli. xx, 32. CXXVI, 1. vous, ut cum reliquis numero consentiat hæc vox: malim et ego, sed cum et in editis et in omnibus mss. legatur, nihil immutavi. Haud longe editi At sex mss. Hoc ipso in loco editi et mss. nonnulli, Alii quidam mss., Reg. quartus, Reg. tor- tius, Alii tres mss. uti in contextu. editi, At vocular delevimus, adem D codicum trium secuti. I Cor. IV, 7. Psal. recipit scientiam. At quisque mss. ita, ut in con- textu legitur. Ibidem duo mss., bus. Haud longe ex quisque mss. vocem addidimus. Nec illud omittendum, quod in Reg. tertio legatur, duobus mss. accessit. Nec ita multo post duo mss., Alius codex, 176. Οὐαὶ οὖν (47) οι συνετοὶ ἐν ἑαυτοῖς, καὶ 176. Væ igitur qui intelligentes estis in vobismet- (45) Veteres aliquot libri, καὶ ἀνομία. (46) Ait Combefisius, malle σὲ ἐνευφραινομέ (47) Voculam ov addidimus ex tribus codicibus. (48) Editi, et Reg. primus, τῶν ἑαυτοὺς δοκούν (49) Veleres aliquot libri, ἐνώπιον ἑαυτῶν. ΜΟΣ (50) Editi, τὴν ἐπιστήμην καταδεχόμενος, qui non (51) Illud, τά, adjectum est ex quinque codici- (52) Editi, ὁ Θεός. At nostri sex mss., ὁ Κύριος. (53) Editi et duo mas., τῷ ἐκάστου. Alii quatuor, (54) Illud, καὶ πρέπον, huic nostræ editioni ex

ἑαυτῇ τὸ βέβαιον ἔχουσα, ἀμετάπτωτος ὑπὸ τοῦ λό- γου. Επιστήμων δὲ, ὁ κατὰ τὸ ἐμπεριειληφέναι τὰ ἀναγκαῖα τῶν εἰς μακαριότητα θεωρημάτων, καθό ἤδη ἐκτικῶς καὶ βεβαίως συνέχει ἐν ἑαυτῷ. Σοφίαν δέ φησιν εἶναι ἐπιστήμην θείων καὶ ἀνθρωπίνων πραγμάτων, καὶ τῶν τούτων αἰτιῶν. Ἐπειδὴ δὲ αὐ τοσοφία ὁ Χριστὸς ἐστέ, σοφὸν ἐροῦμεν τὸν κατὰ μετ οχὴν Χριστοῦ, καθὸ σοφία ἐστὶ, τετελειωμένον. Ὁ δὲ συνετὸς νοεῖται κατὰ ἀπαρτισμὸν τῶν ἐν ἡμῖν τῆς συνέσεως σπερμάτων. Ὁ δὲ ἐπιστήμων, κατὰ τὸ ἐμ- περιειληφέναι τὰ ἀναγκαῖα εἰς μακαριότητα θεώ- ρήματα, μετὰ τοῦ ἤδη ἐκτικῶς καὶ παγίως συν έχειν (55) ἐν ἑαυτῷ. Πύρομεν δὲ ἐν τῇ Ἐξόδῳ τὸν χρηματισμὸν λέγοντα περὶ τῶν ἀρχιτεκτόνων, Εμ- πλήσω αὐτοὺς Πνεῦμα θεῖον συνέσεως καὶ ἐπιστήμης. Διὰ τοῦτο, οὐαὶ τῷ μὴ ἀνατιθέντι τὴν αἰτίαν τῆς συνο έσεως καὶ τῆς ἐπιστήμης Θεῷ. Μηδεὶς οὖν ἑαυτῷ λαμβανέτω τα τηλικαῦτα, μήτε (56) ἐπιστήμονα ἑαυτὸν, μήτε συνετὸν λέγων, μήτε σοφόν. Επειδήπερ ἡ σοφία ἐπιστήμη ἐστὶ θείων καὶ ἀνθρωπίνων πρα- γμάτων, τῷ ἁγίῳ Πνεύματι τὴν τούτων αἰτίαν ἀνατιθέ τω. Ἐξελεύσεται γὰρ ῥάβδος ἐκ τῆς ῥίζης Ιεσσαί, καὶ ἄνθος ἐκ τῆς ῥίζης αναβήσεται. Καὶ ἀναπαύσεται (57) ἐπ' αὐτὸ Πνεῦμα θεοῦ, πνεῦμα σοφίας, καὶ συνέσεως, καὶ τὰ ἑξῆς. τὸν οἶνον, καὶ οἱ δυνάσται οἱ κιρνώντες τὸ σίο κερα. Καὶ τοῖς ἱερεῦσιν ἀπαγορεύει ὁ νόμος, εἰσερ- χομένοις εἰς τὰ ἅγια, οἴνῳ καὶ σίκερα κεχρῆσθαι (58)· καὶ τοῖς καλουμένοις Ναζιραίοις, ὡς εἴρηται ἐν τοῖς Αριθμοῖς, τοῦτον τὸν τρόπον· Ἐλάλησε γὰρ Κύριος πρὸς Μωϋσῆν, λέγων· Λάλησον τοῖς υἱοῖς Ἰσε ραὴλ, καὶ ἐρεῖς πρὸς αὐτούς· Ανὴρ ἡ γυνή, ὅς ἂν μεγάλως εὔξηται εὐχὴν ἀφαγνίσασθαι ἀγνείαν Κυρίῳ, ἀπὸ οἴνου καὶ σίκερα ἀγνιθήσεται. Κα! ἐν ταῖς Παροιμίαις δ᾽ Σολομών φησιν· Οἱ δυνάσται θυμώδεις εἰσὶν, οἶνον μὴ πινέτωσαν (59), ἵνα μὴ πιόντες ἐπιλάθωνται τῆς σοφίας. Πρέπει γὰρ τοῖς θεραπευταῖς τοῦ θείου λόγου, καὶ τοῖς τὴν τῶν ἀνθρώ- πων ἐπιμέλειαν ἐγκεχειρισμένοις, πάντη ἀπέχεσθαι τῶν ἐμποιούντων θόλωσιν τῷ ἡγεμονικῷ. Ἐπειδὰν γὰρ πολὺς εἰσπέσῃ ὁ ἄκρατος, οἷόν τις τύραννος ἐπὶ τὴν ἀκρόπολιν ἀναδραμών, ἀπὸ τῆς ἄκρας κορυφῆς η ασιγήτους θορύβους ἐμποιεῖ τῇ ψυχῇ, οὐδενὸς παρα- αἰτίων. ἐπεὶ δέ. ἐπειδὴ δέ. συνέχειν. νόμου φειδόμενος ἐπιτάγματος· ἀλλ᾽ αὐτὸν δουλωσά- μενος πρῶτον τὸν λογισμόν, πᾶσαν τήν τε ἐκ παι δεύσεως ἐνυπάρχουσαν διακόσμησιν συγχεῖ καὶ κατα μήτε. ἐπειδὴ ἡ. ἐπειδήπερ ή. ἀνατίθεται, ἀνατιθέτω, ἐπαναπαύσεται. ἐπ' αὐτῷ. ἐπ᾿ αὐτόν· ἐπ' αὐτὸ, ἄνθος τοῖς τήν. τοῖς. πάντα απέχεσθαι. πάντη. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. quod rebus singulis proprium sit ac conveniens, A inveniat. Scientia autem habitus est in se stabilis B et firmus, ac ratione immutabilis. Sciens vero ille est, qui contemplationes ad consequendam beati- tudinem conducentes comprehendit, quatenus eas jam habitu firmiterque in se ipso continet. Sa- pientia autem dicitur scientia esse divinarum et humanarum rerum, et causarum ipsarum. Quo- niam autem sapientia ipsa Christus est 68, eum dicemus sapientem, qui participatione Christi quatenus sapientia est, jam exstat perfectus. Qui- spiam autem intelligens esse noscitur per perfec- tionem seminum intelligentiæ in nobis manen- tium. Quispiam vero sciens est, quatenus contem- plationes ad beatitudinem comparandam attinentes comprehendit, cum jam illas habitu et stabiliter in seipso continet. Invenimus autem in Exodo ora- culum, quod de architectis dicit : Implebo eos Spiritu divino intelligentiæ et scientiæ 63. Quapropter væ ei qui intelligentiæ et scientiæ cau- sam et originem Deo non attribuit. Nemo igitur sibi vindicet res tantas, nec scientem, nec intelli- gentem, nec sapientem esse se dicat : sed cum sa- pientia, divinarum humanarumque rerum scientia sit, harum causam Spiritui sancto ascribat. Egre- dietur enim virga de radice Jesse, et flos de radice ascendet. Et requiescet super eum Spiritus Dei, spiritus sapientiæ, et intellectus 70, etc. et potentes qui miscent siceram. Lex et sacerdotibus mox sancta ingressuris usu vini ac siceræ inter- dicit ", et iis quoque qui vocantur Nazarei, ut di- C otum est in Numerorum libro, hoc modo: Locutus est enim Dominus ad Moysem, dicens : Loquere fliis Israel, et dices ad eos : Vir aut mulier qui magnopere voverit volum purificandi puritatem Domino, a vino et sicera temperabit ". Et in Proverbiis Salomon ait: Potentes iracundi sunt, vinum non bibant, ne bibentes obliviscantur sapientiæ 1. Nam divini verbi admi- nistros, ac eos quibus hominum concredita est cura, prorsus ab iis quæ mentem perturbant, absti- nere par fuerit. Posteaquam enim multum introierit meri, quasi tyrannus quidam ad arcem ascendit, at- que nihil non iniquum imperans, a summo vertice irrequietos in anima tumultus excitat. Imo ratione ipsa in servitutem primum redacta, omnem concin- nitatem ex disciplina ortam confundit perturbatque, et risus indecoros, vocem turbulentam, procaces iras, cupiditates effrenatas, stimulum ac furorem ad omnem iniquam voluptatem provocantem exsusci- I Cor. 1, 24. Ibidem editi, At mss. sex, Exod. XXXI, 3. Isai. XI, 1, et alii quatuor muss., D aliis vero codicibus, Haud procul editi et unus ms., Alii quinque mss., Subinde editi, haud recte. Libri antiqui, et ita legit interpres. dex Ibidem editi, At ve- teres libri ita inter se dissentiunt, ut in tribus uti apud LXX legatur, in aliis vero tribus videlicet. quatuor, Editi, Subinde edili, At uterque Combef. et alii quatuor mss., 177. VERS. 22. Væ fortes vestri, et qui bibunt vinum, 177. Οὐαὶ οἱ ἰσχύοντες ὑμῶν, καὶ οἱ πίνοντες (55) Nostra editio, συνέχει. Αt "terque Combef. 2. 11 Lev. x, 9. 7 Num. vi, 1-3. 73 Prov. xxxı, 4, 5. (56) in editis et in Reg. tertio legitur, μηδέ· in (57) Sic codices quinque, Editi vero et unus co- (58) Antiqui tres libri, μὴ κεχρῆσθαι, inepte. (59) Codex unus, πιέτωσαν. Aliquanto post mes.

ἑαυτῇ τὸ βέβαιον ἔχουσα, ἀμετάπτωτος ὑπὸ τοῦ λό- γου. Επιστήμων δὲ, ὁ κατὰ τὸ ἐμπεριειληφέναι τὰ ἀναγκαῖα τῶν εἰς μακαριότητα θεωρημάτων, καθό ἤδη ἐκτικῶς καὶ βεβαίως συνέχει ἐν ἑαυτῷ. Σοφίαν δέ φησιν εἶναι ἐπιστήμην θείων καὶ ἀνθρωπίνων πραγμάτων, καὶ τῶν τούτων αἰτιῶν. Ἐπειδὴ δὲ αὐ τοσοφία ὁ Χριστὸς ἐστέ, σοφὸν ἐροῦμεν τὸν κατὰ μετ οχὴν Χριστοῦ, καθὸ σοφία ἐστὶ, τετελειωμένον. Ὁ δὲ συνετὸς νοεῖται κατὰ ἀπαρτισμὸν τῶν ἐν ἡμῖν τῆς συνέσεως σπερμάτων. Ὁ δὲ ἐπιστήμων, κατὰ τὸ ἐμ- περιειληφέναι τὰ ἀναγκαῖα εἰς μακαριότητα θεώ- ρήματα, μετὰ τοῦ ἤδη ἐκτικῶς καὶ παγίως συν έχειν (55) ἐν ἑαυτῷ. Πύρομεν δὲ ἐν τῇ Ἐξόδῳ τὸν χρηματισμὸν λέγοντα περὶ τῶν ἀρχιτεκτόνων, Εμ- πλήσω αὐτοὺς Πνεῦμα θεῖον συνέσεως καὶ ἐπιστήμης. Διὰ τοῦτο, οὐαὶ τῷ μὴ ἀνατιθέντι τὴν αἰτίαν τῆς συνο έσεως καὶ τῆς ἐπιστήμης Θεῷ. Μηδεὶς οὖν ἑαυτῷ λαμβανέτω τα τηλικαῦτα, μήτε (56) ἐπιστήμονα ἑαυτὸν, μήτε συνετὸν λέγων, μήτε σοφόν. Επειδήπερ ἡ σοφία ἐπιστήμη ἐστὶ θείων καὶ ἀνθρωπίνων πρα- γμάτων, τῷ ἁγίῳ Πνεύματι τὴν τούτων αἰτίαν ἀνατιθέ τω. Ἐξελεύσεται γὰρ ῥάβδος ἐκ τῆς ῥίζης Ιεσσαί, καὶ ἄνθος ἐκ τῆς ῥίζης αναβήσεται. Καὶ ἀναπαύσεται (57) ἐπ' αὐτὸ Πνεῦμα θεοῦ, πνεῦμα σοφίας, καὶ συνέσεως, καὶ τὰ ἑξῆς. τὸν οἶνον, καὶ οἱ δυνάσται οἱ κιρνώντες τὸ σίο κερα. Καὶ τοῖς ἱερεῦσιν ἀπαγορεύει ὁ νόμος, εἰσερ- χομένοις εἰς τὰ ἅγια, οἴνῳ καὶ σίκερα κεχρῆσθαι (58)· καὶ τοῖς καλουμένοις Ναζιραίοις, ὡς εἴρηται ἐν τοῖς Αριθμοῖς, τοῦτον τὸν τρόπον· Ἐλάλησε γὰρ Κύριος πρὸς Μωϋσῆν, λέγων· Λάλησον τοῖς υἱοῖς Ἰσε ραὴλ, καὶ ἐρεῖς πρὸς αὐτούς· Ανὴρ ἡ γυνή, ὅς ἂν μεγάλως εὔξηται εὐχὴν ἀφαγνίσασθαι ἀγνείαν Κυρίῳ, ἀπὸ οἴνου καὶ σίκερα ἀγνιθήσεται. Κα! ἐν ταῖς Παροιμίαις δ᾽ Σολομών φησιν· Οἱ δυνάσται θυμώδεις εἰσὶν, οἶνον μὴ πινέτωσαν (59), ἵνα μὴ πιόντες ἐπιλάθωνται τῆς σοφίας. Πρέπει γὰρ τοῖς θεραπευταῖς τοῦ θείου λόγου, καὶ τοῖς τὴν τῶν ἀνθρώ- πων ἐπιμέλειαν ἐγκεχειρισμένοις, πάντη ἀπέχεσθαι τῶν ἐμποιούντων θόλωσιν τῷ ἡγεμονικῷ. Ἐπειδὰν γὰρ πολὺς εἰσπέσῃ ὁ ἄκρατος, οἷόν τις τύραννος ἐπὶ τὴν ἀκρόπολιν ἀναδραμών, ἀπὸ τῆς ἄκρας κορυφῆς η ασιγήτους θορύβους ἐμποιεῖ τῇ ψυχῇ, οὐδενὸς παρα- αἰτίων. ἐπεὶ δέ. ἐπειδὴ δέ. συνέχειν. νόμου φειδόμενος ἐπιτάγματος· ἀλλ᾽ αὐτὸν δουλωσά- μενος πρῶτον τὸν λογισμόν, πᾶσαν τήν τε ἐκ παι δεύσεως ἐνυπάρχουσαν διακόσμησιν συγχεῖ καὶ κατα μήτε. ἐπειδὴ ἡ. ἐπειδήπερ ή. ἀνατίθεται, ἀνατιθέτω, ἐπαναπαύσεται. ἐπ' αὐτῷ. ἐπ᾿ αὐτόν· ἐπ' αὐτὸ, ἄνθος τοῖς τήν. τοῖς. πάντα απέχεσθαι. πάντη. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. quod rebus singulis proprium sit ac conveniens, A inveniat. Scientia autem habitus est in se stabilis B et firmus, ac ratione immutabilis. Sciens vero ille est, qui contemplationes ad consequendam beati- tudinem conducentes comprehendit, quatenus eas jam habitu firmiterque in se ipso continet. Sa- pientia autem dicitur scientia esse divinarum et humanarum rerum, et causarum ipsarum. Quo- niam autem sapientia ipsa Christus est 68, eum dicemus sapientem, qui participatione Christi quatenus sapientia est, jam exstat perfectus. Qui- spiam autem intelligens esse noscitur per perfec- tionem seminum intelligentiæ in nobis manen- tium. Quispiam vero sciens est, quatenus contem- plationes ad beatitudinem comparandam attinentes comprehendit, cum jam illas habitu et stabiliter in seipso continet. Invenimus autem in Exodo ora- culum, quod de architectis dicit : Implebo eos Spiritu divino intelligentiæ et scientiæ 63. Quapropter væ ei qui intelligentiæ et scientiæ cau- sam et originem Deo non attribuit. Nemo igitur sibi vindicet res tantas, nec scientem, nec intelli- gentem, nec sapientem esse se dicat : sed cum sa- pientia, divinarum humanarumque rerum scientia sit, harum causam Spiritui sancto ascribat. Egre- dietur enim virga de radice Jesse, et flos de radice ascendet. Et requiescet super eum Spiritus Dei, spiritus sapientiæ, et intellectus 70, etc. et potentes qui miscent siceram. Lex et sacerdotibus mox sancta ingressuris usu vini ac siceræ inter- dicit ", et iis quoque qui vocantur Nazarei, ut di- C otum est in Numerorum libro, hoc modo: Locutus est enim Dominus ad Moysem, dicens : Loquere fliis Israel, et dices ad eos : Vir aut mulier qui magnopere voverit volum purificandi puritatem Domino, a vino et sicera temperabit ". Et in Proverbiis Salomon ait: Potentes iracundi sunt, vinum non bibant, ne bibentes obliviscantur sapientiæ 1. Nam divini verbi admi- nistros, ac eos quibus hominum concredita est cura, prorsus ab iis quæ mentem perturbant, absti- nere par fuerit. Posteaquam enim multum introierit meri, quasi tyrannus quidam ad arcem ascendit, at- que nihil non iniquum imperans, a summo vertice irrequietos in anima tumultus excitat. Imo ratione ipsa in servitutem primum redacta, omnem concin- nitatem ex disciplina ortam confundit perturbatque, et risus indecoros, vocem turbulentam, procaces iras, cupiditates effrenatas, stimulum ac furorem ad omnem iniquam voluptatem provocantem exsusci- I Cor. 1, 24. Ibidem editi, At mss. sex, Exod. XXXI, 3. Isai. XI, 1, et alii quatuor muss., D aliis vero codicibus, Haud procul editi et unus ms., Alii quinque mss., Subinde editi, haud recte. Libri antiqui, et ita legit interpres. dex Ibidem editi, At ve- teres libri ita inter se dissentiunt, ut in tribus uti apud LXX legatur, in aliis vero tribus videlicet. quatuor, Editi, Subinde edili, At uterque Combef. et alii quatuor mss., 177. VERS. 22. Væ fortes vestri, et qui bibunt vinum, 177. Οὐαὶ οἱ ἰσχύοντες ὑμῶν, καὶ οἱ πίνοντες (55) Nostra editio, συνέχει. Αt "terque Combef. 2. 11 Lev. x, 9. 7 Num. vi, 1-3. 73 Prov. xxxı, 4, 5. (56) in editis et in Reg. tertio legitur, μηδέ· in (57) Sic codices quinque, Editi vero et unus co- (58) Antiqui tres libri, μὴ κεχρῆσθαι, inepte. (59) Codex unus, πιέτωσαν. Aliquanto post mes.

αράσσει, γέλωτας κινῶν (60) ἀπρεπεῖς, φωνὴν Α θορυβώδη, ὀργὰς προπετεῖς, ἐπιθυμίας ἀχαλινώτους, οἴστρον καὶ μανίαν ἐπὶ πᾶσαν παράνομον ήδονήν. Διὰ τοῦτο μὴ πινέτωσαν (61) οι δυνάσται οἶνον, εἴτε οἱ ἀρχήν τινα πεπιστευμένοι, καὶ δημοσίων πραγμά των οικονομίαν· εἴτε οἱ διὰ τὴν ἀκμὴν τῆς ἡλικίας ἐν δυνάμει ὄντες σωματικῇ. Οἱ γὰρ τοιοῦτοι, φύσει τυγχάνοντες πρὸς τὰς ἀργὰς (62) ευερέθιστοι, έπει δὰν καὶ τὸ τοῦ οἴνου προσλάβωσιν ἔξαμμα, οἷόν τινα φλόγα ἀφθόνῳ χορηγίᾳ τῆς καιομένης ὕλης ἐπὶ τὸ μέγα ἐξαίρουσιν. Ἐπεὶ δὲ Ὁ μὲν ἐλάχιστος συγ γνωστός ἔστιν ἐλέους· δυνατοὶ δὲ δυνατῶς ἐτα- σθήσονται· διὰ τοῦτο οὐαὶ τοῖς ἰσχύουσιν ἀπὸ τῆς τοῦ οἴνου βλάβης καὶ τοῦ σίκερα. Ὦ γὰρ πολύ παρ έθεντο, περισσότερον ἀπαιτήσουσιν αὐτόν. ρίων, λόγος σοφίας, δύναμις γνώσεως· σὺ δὲ οἶνῳ βεβαπτισμένην τὴν ψυχὴν περιφέρεις· πῶς οὐχὶ δι καίως ὀδύρεται σε ὁ προφήτης; Ότι ἔχων ἰσχὺν πνευματικὴν, ἀσθενῆ αὐτὴν ποιεῖς τῇ ἁμετρίᾳ τοῦ οἴνου. Καὶ ὁ (63) ὁποιῳδήποτε πάθει τῆς ψυχῆς κε- κρατημένος, οἱονεὶ εἰς μέθην ἐναχθεὶς κατὰ τὴν ἐγε γενομένην αὐτῷ ὑπὸ τοῦ πάθους ἔκστασιν, πίνειν οἶνον λέγεται, καὶ κιρνᾷν ἑαυτῷ σίκερα· ὅπερ έρμη- νευόμενον ἔγνωμεν μέθυσμα· τὸ γὰρ ἀπαρακολούθησ τον ὁμοίως καὶ ἀπὸ λύπης, καὶ ἀπὸ φόβου, καὶ (64) ἡδονῆς, καὶ ἐπιθυμίας ἐγγίνεται τῇ ψυχῇ, τοῦ λου γισμοῦ κεκρατημένου ὑπὸ τοῦ πάθους· ὥστε ἡμεῖς οἱ δυνάσται, οἱ τὴν προστασίαν τοῦ λαοῦ ἐγκεχειρι- σμένοι, κἂν ἐπὶ ποσὸν ὑπὸ τοῦ πάθους κρατώμεθα, καὶ δοκῶμεν αὑτὸ (65) κατακιρνῶντες τῷ λογισμῷ, χαλινοῦν τῷ λόγῳ καὶ ἐπέχειν, οὐκ ἔξω ἑσμὲν τοῦ ταλανίζεσθαι ἐπὶ τοῖς τοιούτοις. Μέθη γὰρ δεινή, φιλοδοξία (66), καὶ φιλαρχία. Δεινὸν μέθυσμα φθός νος, δεινὸν ἡ ὑπόκρισις, καὶ ἡ τοῦ πλησίον καταλαλιά οἷς μεθυσθεῖσα ἡ ψυχὴ ἐπιλανθάνεται τῆς σοφίας: Οὐδὲν γὰρ οὕτω συγχεῖ τὰ ἀπὸ σοφίας θεωρήματα, ὡς τοῦτο τὸ πάθος καὶ πᾶσα ἁμαρτία. Πῶς δὲ ὁ ἔχων σοφίαν θυμώδης ἐστίν ; Ὅτι οὔπω τὸν ἀπαθῆ λέγει, ἀλλὰ τέως περὶ τοῦ μετριοπαθούς διαλέγεται. Καθα καὶ ἐν ἑτέροις λέγει· "Αφρων αὐθημερόν ἐξαγγέλ- λει ὀργὴν, σοφὸς δὲ ταμιεύεται κατὰ μέρος. Τε ταμιευμένως οὖν τὴν ὀργὴν προφέρειν λέγει τὸν λό- γισμῷ (67) ηνιοχοῦντα τὸ πάθος, καθ᾿ ὃ εἴρηται· Οργίζεσθε καὶ μὴ ἁμαρτάνετε. Ὁ δὲ Κύριος τὰ τελειότερα διατάσσων, φησὶν ἐκτεμεῖν καθόλου τὸ πάθος, οὐχὶ κολάζειν κελεύει. Σιπ, 11. πρὸς τὰς ὀργάς. προσλάβωσιν έξαλμα, ίσως ἔξαμμα. Εt Εξαμμα το αὐτό. κα!, τὸν λογισμῷ, COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. V. tat. Quamobrem non bibant vinum potentes, ne- Irascimini et nolite peccare 18. Dominus autem qui scindendum, non temperandum ac castigandum. B que ii quibus principatus quidam, aut rerum publicarum administratio concredita est, neque ii qui ob ætatis vigorem corporeis viribus pollent. Enimvero qui sunt ejusmodi, utpote suapte natura ad iras proni, postquam fomes etiam vini et inci- tamentum accessit, suppeditata abunde materia, quæ apta est ustioni et idonea, velut flammam quamdam in sublime attollunt. Quoniam autem : Exiguo conceditur misericordia; potentes vero po- tenter tormenta patientur "; idcirco væ fortibus ob acceptum a vino et a sicera detrimentum. Cui enim multum traditum est, amplius ab ipso re- poscetur 7. dispensatio, sermo sapientiæ, facultas scientiæ, tu tamen animum vino immersum circumferas, nonne jure optimo te delet ac lamentatur propheta ? Nam cum penes te sit vis spiritualis, eam vini intempe- rantia reddis imbecillem. Et qualicunque tandem succubuerit quis perturbationi animæ, is lanquam in ebrietatem inductus, per hanc mentis alienatio- nem ex vitio ortam, bibere vinum, et sibi siceram miscere dicitur: quod nomen novimus si interpre. temur ebrietatem significare. Nam ratione vitiosis affectibus inserviente, pari modo et tristitia, et timor, et voluptas, et cupiditas, ineptias ac stupi- ditatem in anima procreant. Nos itaque potentes, qui populo sumus præfecti, si vel minimum vitio succumbamus, licet rationis temperamentum adhi- bentes, vitium ratione frenare ac inhibere videamur, nihilominus tamen ob hujusmodi causas dicimur miseri. Nam gloriæ vane cupido et principatus stu- dium, gravis ebrietas est. Gravis temulentia est in- vidia, hypocrisis et ea quæ adversus proximum fit obtrectatio: quibus malis inebriata anima oblivisci- tur sapientiæ. Nihil enim sic obturbat et confundit contemplationem sapientiæ, ut vitium illud, ac pes- catum omne. Quo autem pacto sapiens fuerit ira- cundus? Quia nondum de eo loquitur, qui affectibus sit prorsus immunis, sed hactenus de eo disserit, cujus affectus exstant mediocres. Quemadmodum et alibi dicit : Insipiens eadem die prodīt iram ™ : sapiens vero eam reservat per partes". Itaque qui ratione cupiditatem ac vitium frenat, ab eo iram parce Det moderate proferri dicit; sicut scriptum est: jubet perfectiora ”, ait vitium illud esse penitus ab- G ” Sap. vi, 7. Luo. x11, 48. Prov. xII, 16. " Prov. Psal. 19, 5. quinque mss., Statim Regii primus et quartus, acceperint impe- tum: quæ scriptura alicui librario cum non ita multum placeret, in margine Regii primi sapien- ter addidit, vero legi oportere ex editis et ex aliis quatuor mss. disci- mus. Matth. v, 29. Reg. primo deest articulus. tuor, in aliis quinque mss. deest. que mss,, eum qui ratione frenat, optime. 178. Εἰ οὖν ἐγκεχείρισταί σοι οἰκονομία μυστη 178. Itaque, si commissa tibi sit mysteriorum (60) lllud, κινῶν, ex Reg. quarto additum est. 61) Veteres aliquot libri, μὴ πιέτωσαν. (62) Editi et Reg. primus, πρὸς τὰς ἡδονάς. Alii (63) Ita quinque mss. At in editis æque ac in (64) Uterque Colb., xai àñó. (65) Editi, αὐτῷ. At uterque Combef. et alii qua- (66) Editi et Reg. primus, καὶ φιλοδοξία. Illud, (67) Bditi et Reg. primus, τον λογισμόν. Alii quin-

αράσσει, γέλωτας κινῶν (60) ἀπρεπεῖς, φωνὴν Α θορυβώδη, ὀργὰς προπετεῖς, ἐπιθυμίας ἀχαλινώτους, οἴστρον καὶ μανίαν ἐπὶ πᾶσαν παράνομον ήδονήν. Διὰ τοῦτο μὴ πινέτωσαν (61) οι δυνάσται οἶνον, εἴτε οἱ ἀρχήν τινα πεπιστευμένοι, καὶ δημοσίων πραγμά των οικονομίαν· εἴτε οἱ διὰ τὴν ἀκμὴν τῆς ἡλικίας ἐν δυνάμει ὄντες σωματικῇ. Οἱ γὰρ τοιοῦτοι, φύσει τυγχάνοντες πρὸς τὰς ἀργὰς (62) ευερέθιστοι, έπει δὰν καὶ τὸ τοῦ οἴνου προσλάβωσιν ἔξαμμα, οἷόν τινα φλόγα ἀφθόνῳ χορηγίᾳ τῆς καιομένης ὕλης ἐπὶ τὸ μέγα ἐξαίρουσιν. Ἐπεὶ δὲ Ὁ μὲν ἐλάχιστος συγ γνωστός ἔστιν ἐλέους· δυνατοὶ δὲ δυνατῶς ἐτα- σθήσονται· διὰ τοῦτο οὐαὶ τοῖς ἰσχύουσιν ἀπὸ τῆς τοῦ οἴνου βλάβης καὶ τοῦ σίκερα. Ὦ γὰρ πολύ παρ έθεντο, περισσότερον ἀπαιτήσουσιν αὐτόν. ρίων, λόγος σοφίας, δύναμις γνώσεως· σὺ δὲ οἶνῳ βεβαπτισμένην τὴν ψυχὴν περιφέρεις· πῶς οὐχὶ δι καίως ὀδύρεται σε ὁ προφήτης; Ότι ἔχων ἰσχὺν πνευματικὴν, ἀσθενῆ αὐτὴν ποιεῖς τῇ ἁμετρίᾳ τοῦ οἴνου. Καὶ ὁ (63) ὁποιῳδήποτε πάθει τῆς ψυχῆς κε- κρατημένος, οἱονεὶ εἰς μέθην ἐναχθεὶς κατὰ τὴν ἐγε γενομένην αὐτῷ ὑπὸ τοῦ πάθους ἔκστασιν, πίνειν οἶνον λέγεται, καὶ κιρνᾷν ἑαυτῷ σίκερα· ὅπερ έρμη- νευόμενον ἔγνωμεν μέθυσμα· τὸ γὰρ ἀπαρακολούθησ τον ὁμοίως καὶ ἀπὸ λύπης, καὶ ἀπὸ φόβου, καὶ (64) ἡδονῆς, καὶ ἐπιθυμίας ἐγγίνεται τῇ ψυχῇ, τοῦ λου γισμοῦ κεκρατημένου ὑπὸ τοῦ πάθους· ὥστε ἡμεῖς οἱ δυνάσται, οἱ τὴν προστασίαν τοῦ λαοῦ ἐγκεχειρι- σμένοι, κἂν ἐπὶ ποσὸν ὑπὸ τοῦ πάθους κρατώμεθα, καὶ δοκῶμεν αὑτὸ (65) κατακιρνῶντες τῷ λογισμῷ, χαλινοῦν τῷ λόγῳ καὶ ἐπέχειν, οὐκ ἔξω ἑσμὲν τοῦ ταλανίζεσθαι ἐπὶ τοῖς τοιούτοις. Μέθη γὰρ δεινή, φιλοδοξία (66), καὶ φιλαρχία. Δεινὸν μέθυσμα φθός νος, δεινὸν ἡ ὑπόκρισις, καὶ ἡ τοῦ πλησίον καταλαλιά οἷς μεθυσθεῖσα ἡ ψυχὴ ἐπιλανθάνεται τῆς σοφίας: Οὐδὲν γὰρ οὕτω συγχεῖ τὰ ἀπὸ σοφίας θεωρήματα, ὡς τοῦτο τὸ πάθος καὶ πᾶσα ἁμαρτία. Πῶς δὲ ὁ ἔχων σοφίαν θυμώδης ἐστίν ; Ὅτι οὔπω τὸν ἀπαθῆ λέγει, ἀλλὰ τέως περὶ τοῦ μετριοπαθούς διαλέγεται. Καθα καὶ ἐν ἑτέροις λέγει· "Αφρων αὐθημερόν ἐξαγγέλ- λει ὀργὴν, σοφὸς δὲ ταμιεύεται κατὰ μέρος. Τε ταμιευμένως οὖν τὴν ὀργὴν προφέρειν λέγει τὸν λό- γισμῷ (67) ηνιοχοῦντα τὸ πάθος, καθ᾿ ὃ εἴρηται· Οργίζεσθε καὶ μὴ ἁμαρτάνετε. Ὁ δὲ Κύριος τὰ τελειότερα διατάσσων, φησὶν ἐκτεμεῖν καθόλου τὸ πάθος, οὐχὶ κολάζειν κελεύει. Σιπ, 11. πρὸς τὰς ὀργάς. προσλάβωσιν έξαλμα, ίσως ἔξαμμα. Εt Εξαμμα το αὐτό. κα!, τὸν λογισμῷ, COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. V. tat. Quamobrem non bibant vinum potentes, ne- Irascimini et nolite peccare 18. Dominus autem qui scindendum, non temperandum ac castigandum. B que ii quibus principatus quidam, aut rerum publicarum administratio concredita est, neque ii qui ob ætatis vigorem corporeis viribus pollent. Enimvero qui sunt ejusmodi, utpote suapte natura ad iras proni, postquam fomes etiam vini et inci- tamentum accessit, suppeditata abunde materia, quæ apta est ustioni et idonea, velut flammam quamdam in sublime attollunt. Quoniam autem : Exiguo conceditur misericordia; potentes vero po- tenter tormenta patientur "; idcirco væ fortibus ob acceptum a vino et a sicera detrimentum. Cui enim multum traditum est, amplius ab ipso re- poscetur 7. dispensatio, sermo sapientiæ, facultas scientiæ, tu tamen animum vino immersum circumferas, nonne jure optimo te delet ac lamentatur propheta ? Nam cum penes te sit vis spiritualis, eam vini intempe- rantia reddis imbecillem. Et qualicunque tandem succubuerit quis perturbationi animæ, is lanquam in ebrietatem inductus, per hanc mentis alienatio- nem ex vitio ortam, bibere vinum, et sibi siceram miscere dicitur: quod nomen novimus si interpre. temur ebrietatem significare. Nam ratione vitiosis affectibus inserviente, pari modo et tristitia, et timor, et voluptas, et cupiditas, ineptias ac stupi- ditatem in anima procreant. Nos itaque potentes, qui populo sumus præfecti, si vel minimum vitio succumbamus, licet rationis temperamentum adhi- bentes, vitium ratione frenare ac inhibere videamur, nihilominus tamen ob hujusmodi causas dicimur miseri. Nam gloriæ vane cupido et principatus stu- dium, gravis ebrietas est. Gravis temulentia est in- vidia, hypocrisis et ea quæ adversus proximum fit obtrectatio: quibus malis inebriata anima oblivisci- tur sapientiæ. Nihil enim sic obturbat et confundit contemplationem sapientiæ, ut vitium illud, ac pes- catum omne. Quo autem pacto sapiens fuerit ira- cundus? Quia nondum de eo loquitur, qui affectibus sit prorsus immunis, sed hactenus de eo disserit, cujus affectus exstant mediocres. Quemadmodum et alibi dicit : Insipiens eadem die prodīt iram ™ : sapiens vero eam reservat per partes". Itaque qui ratione cupiditatem ac vitium frenat, ab eo iram parce Det moderate proferri dicit; sicut scriptum est: jubet perfectiora ”, ait vitium illud esse penitus ab- G ” Sap. vi, 7. Luo. x11, 48. Prov. xII, 16. " Prov. Psal. 19, 5. quinque mss., Statim Regii primus et quartus, acceperint impe- tum: quæ scriptura alicui librario cum non ita multum placeret, in margine Regii primi sapien- ter addidit, vero legi oportere ex editis et ex aliis quatuor mss. disci- mus. Matth. v, 29. Reg. primo deest articulus. tuor, in aliis quinque mss. deest. que mss,, eum qui ratione frenat, optime. 178. Εἰ οὖν ἐγκεχείρισταί σοι οἰκονομία μυστη 178. Itaque, si commissa tibi sit mysteriorum (60) lllud, κινῶν, ex Reg. quarto additum est. 61) Veteres aliquot libri, μὴ πιέτωσαν. (62) Editi et Reg. primus, πρὸς τὰς ἡδονάς. Alii (63) Ita quinque mss. At in editis æque ac in (64) Uterque Colb., xai àñó. (65) Editi, αὐτῷ. At uterque Combef. et alii qua- (66) Editi et Reg. primus, καὶ φιλοδοξία. Illud, (67) Bditi et Reg. primus, τον λογισμόν. Alii quin-

φλογὸς ἀνημ μένης, φλογὸς ἀνειμένης, ἀνειμένης, τε- ἀνημμένης, ἀνειμένης ἀνημμένης πῦρ γεώδες, πῦρ γεῶδες, ἀνημμένην, ανειμένην, Ι.ΧΧ, ανειμένης ρων, καὶ τὸ δίκαιον τοῦ δικαίου αίροντες. Σαφές τὸ ῥητὸν, κατακρίνον τοὺς ἐν τοῖς δικαστηρίοις, διὰ τὴν πρὸς τὸν μαμωναν φελίαν, ἀφανίζοντας μὲν τὸ εὐθὺ τῆς κρίσεως, προστιθεμένους δὲ τῇ δωροδοκία· καὶ τὸν μὲν ἀσεβῆ δίκαιον ὀνομάζοντας, τὸν δὲ δί- καιον ἐπ' ἀδικίᾳ καταδικάζοντας. Λογισμός γὰρ φι λαργυρία προειλημμένος τρυτάνη ἐστὶν ἐπὶ τὸ βαρὺ τοῦ κανόνος τὴν ῥοπὴν καταφέρουσα. Επιμελέστερον δὲ ἑαυτοῖς προσέχωμεν, μήποτε ἀσεβῆ τινα ἢ ἄνθρω- πον ἢ λόγον δικαιώσωμεν, κατὰ τὴν πρὸς ἡμᾶς χά- ριν προσαχθέντες αὐτῶν τῇ συγκαταθέσει, μήποτε ὑποπέσωμεν τῷ ἐγκειμένῳ ταλανισμῷ. Διὰ τοῦτο ὃν τρόπον καιθήσεται καλάμη ὑπὸ ἄνθρακος πυρός, καὶ συγκαυθήσεται ὑπὸ φλογὸς ἀνημμένης (68), ἡ ῥίζα αὐτῶν ὡς χνοῦς ἔσται, καὶ τὸ ἄνθος αὐ τῶν ὡς κονιορτός αναβήσεται. Οὐ γὰρ ἠθέλησαν τὸν νόμον Κυρίου Σαβαώθ, ἀλλὰ τὸ λόγιον τοῦ ἁγίου Ἰσραὴλ παρώξυναν. ᾿Απειλεῖ ὁ λόγος σογ καυθήσεσθαι τὰς ῥίζας τῶν ἁμαρτωλῶν, καὶ εἰς χνοῦν (69) λεπτοποιηθήσεσθαι, καὶ τὸ ἄνθος αὐτῶν ὡς κονιορτὸν ἀναβήσεσθα,. ᾿Ακολούθως τοῖς προαποδεδο- μένοις νοήσωμεν τὰ ἐπαγόμενα. Περὶ γὰρ τῶν οἵνα κεχρημένων ἀμέτρως ἐν τοῖς κατόπιν διαλεχθεὶς, καὶ τοὺς τὰ δῶρα λαμβάνοντας ἐν ταῖς κρίσεσι διαβάλ- λων (70), νῦν συγκαυθήσεσθαι τὰς ῥίζας αὐτῶν λέ- γει, ὡς καλάμην ὑπὸ ἄνθρακος πυρός. Ἔστι δὲ ὁ κάλαμος φυτὸν ἐπὶ ἀσθενοῦς τῆς ῥίζης βεβηκός, λεῖον μὲν τὴν ἕξωθεν ἐπιφάνειαν, διάκενον δὲ τὰ ἔνδον, ἀνώμαλον δὲ τὴν αὔξησιν, γόνασι πυκνοῖς διειλημμένον, διὰ τὸ ἀσθενῆ οὖσαν τὴν δύναμιν, ὑφ᾽ ἧς (71) αὔξεται, μὴ δύνασθαι ὁμαλῶς αὐξῆσαι τὸ φυτὸν, ἀλλὰ δεῖσθαί τινος ἀναπαύσεως ἐν τῷ μεταξύ· διὸ καὶ τὸ γόνυ ἀποτελεῖται τῇ ἐνηρεμήσει τῆς δυ- νάμεως (72). Όταν γὰρ μικρόν προκύψῃ, εἶτα ἵστα ται, καὶ οὕτω τῇ ἐπιπλεῖον ἐπιμονῇ τὸ γόνυ ἀποτε λεϊ. Είτα πάλιν οἷον βάθρῳ τινὶ καὶ θεμελίῳ τῷ γόνατι κεχρημένη, ἡ δύναμις πάλιν προκύπτει, καὶ οὕτως ἀεὶ ἀναπαυομένη ἀποτελεῖ τὸ φυτόν. Τοιοῦτοι ὡς χνοῦς ἔσται, ὡς χοῦς ἔσται, εἰς νοῦν. βαλών, διαλαβών, σει τῆς δυνάμεως, ἐνηρέμησις ἐρημία ἐρημία ἠρε μεῖν, νος ἐνηρέμησις APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. muneribus, et justitiam jusli auferunt. Perspicua est hæc sententia,quæ condemnat eos, qui pro tribunali sedentes, ob suum in manimonam studium corrum- punt judicium rectum, faventque cuilibet ob mu- nera accepta : qui itidem impium, justum appel- lantes, justum injustitia damnant. Ratio enim pecu- niarum desiderio præocupata, trutina est, quæ suo pondere momentum libræ deprimit. Attendamus igitur diligentius nobis ipsis, de forte impium quem- piam sive hominem, sive sermonem justificemus, adducti videlicet ad hos approbandos per collatum quoddam in nos beneficium, nequando in miserias intentatas incidamus. VERs. 24. Propter hoc, sicut uretur stipula a carbone ignis, et comburetur a flam- ma accensa, radix eorum quasi lanugo erii, et flos eorum quasi pulvis ascendet. Noluerunt enim legem Domini Sabaoth, sed eloquium sancti Israel irritave- runt. Interminatur hæc sententia comburendas esse peccatorum radices, ac in lanuginem comminuen- das, floremque ipsorum tanquam pulverem ascen- surum. Quæ nunc inferentur pari ratione ac quæ prius tradita sunt intelligamus. Postquam enim su- perius disseruit de iis, qui immodico vino usi sunt, eosque qui in judiciis munera accipiunt, reprehen- dit, nunc eorum radices uti stipulam a carbone ignis comburendas esse affirmat. Calamus autem p B plunta est radici debili innixa, extima superficie levis, intus inanis et vacua : quæ inæqualiter reci- piens incrementum, frequentibus intercipitur geni- culis, quod virtus qua increscit, infirma cum sit, plantam istam modo plano et æquali augere non C possit, sed intermediæ cujusdam, stabilitatis indi- geat. Quapropter perficitur geniculum tuum, cum virtus illa quiescit. Nam ubi paululum emersit, ex- inde subsidit, sicque longiore mora geniculum effi- cit. Deinde rursum vis illa geniculo tanquam basi quadam ac fundamento usa, se rursum exerit; et dum ita semper interquiescit, plantam absolvit. Ta- I Reg. viii, 3. Nam veteres illi quos Ducæus et Combefisius contu- lere libri non secus ac nostri habent, flamma accensa. Quare errasse videtur Nobi- lius, cum apud Basilium perinde atque apud Proco- pium legi affirmavit, flamma reso- luta. Equidem, ut verum fatear, si liceret sequi quæ meliora videntur, libentius legerem, soluta, quam accensa; nec enim diffitebor vocem voce hoc loco mihi vi- deri longe commodiorem. Ait enim non ita multo post interpres, carbonum esse hoc est, ignem terrestrem, qui post flammæ transitum, ut ipse loquitur, in crassiore materia remanet. Flam- mam autem quæ transit, et cui successit hoc est, ignis terrestris et crassior, constat non pro- prie amplius vocari posse accensam, sed potius dici debere resolutam, et, ut ita dicam, exstinctam. Utut hæc sunt, nihil in contextu, reclamantibus omnis generis libris, ausus sum mutare. Addam duntaxat, ut apud Procopium, ita apud legi. Ibidem, ut in editis et D in quatuor mss. perindo atque apud Procopium et apud LXX legitur, ut lanugo erit, scriptum reperitur in his duobus mss. et apud Eusebium, ut pulvis erit. editis, ubi Reg. prinus et Reg. tertius prima manu habent, corrupte. dum ita verteret interpres. Ob hoc etiam geniculum tribuit illi natura supplendo de fe- ctui virium, procul dubio vocem hic pro voce sumi arbitrabatur. Nam voce defectum atque destitutionem significari qui non novit, Græcarum litterarum penitus rudis sit ne- cesse est. Sed sua falsus est opinione. Nam ab quod est quiescere, desumi constat. Hoc igitur dicit scriptor, geniculum per- fici, cum glutinosa quædam virtus paulo diutius eodem in loco immoratur, et quiescit. 179. VERS. 23. Væ iis qui justificant impium pro A (68) Hic editi et mss. inter se plane consentiunt. 179. Οὐαὶ οἱ δικαιοῦναες τὸν ἀσεβῆ ἕνεκεν δώ- (69) Hic rursus quidam mss., εἰς χοῦν. Alii cum (70) Editi et unus ins., διαβάλλων. Alii tres, δια- (71) Ita ma. nostri. Editi vero, ἀφ' ης. (72) Illa, διὰ καὶ τὸ γόνυ ἀποτελεῖται τῇ ἐνηρεμή

φλογὸς ἀνημ μένης, φλογὸς ἀνειμένης, ἀνειμένης, τε- ἀνημμένης, ἀνειμένης ἀνημμένης πῦρ γεώδες, πῦρ γεῶδες, ἀνημμένην, ανειμένην, Ι.ΧΧ, ανειμένης ρων, καὶ τὸ δίκαιον τοῦ δικαίου αίροντες. Σαφές τὸ ῥητὸν, κατακρίνον τοὺς ἐν τοῖς δικαστηρίοις, διὰ τὴν πρὸς τὸν μαμωναν φελίαν, ἀφανίζοντας μὲν τὸ εὐθὺ τῆς κρίσεως, προστιθεμένους δὲ τῇ δωροδοκία· καὶ τὸν μὲν ἀσεβῆ δίκαιον ὀνομάζοντας, τὸν δὲ δί- καιον ἐπ' ἀδικίᾳ καταδικάζοντας. Λογισμός γὰρ φι λαργυρία προειλημμένος τρυτάνη ἐστὶν ἐπὶ τὸ βαρὺ τοῦ κανόνος τὴν ῥοπὴν καταφέρουσα. Επιμελέστερον δὲ ἑαυτοῖς προσέχωμεν, μήποτε ἀσεβῆ τινα ἢ ἄνθρω- πον ἢ λόγον δικαιώσωμεν, κατὰ τὴν πρὸς ἡμᾶς χά- ριν προσαχθέντες αὐτῶν τῇ συγκαταθέσει, μήποτε ὑποπέσωμεν τῷ ἐγκειμένῳ ταλανισμῷ. Διὰ τοῦτο ὃν τρόπον καιθήσεται καλάμη ὑπὸ ἄνθρακος πυρός, καὶ συγκαυθήσεται ὑπὸ φλογὸς ἀνημμένης (68), ἡ ῥίζα αὐτῶν ὡς χνοῦς ἔσται, καὶ τὸ ἄνθος αὐ τῶν ὡς κονιορτός αναβήσεται. Οὐ γὰρ ἠθέλησαν τὸν νόμον Κυρίου Σαβαώθ, ἀλλὰ τὸ λόγιον τοῦ ἁγίου Ἰσραὴλ παρώξυναν. ᾿Απειλεῖ ὁ λόγος σογ καυθήσεσθαι τὰς ῥίζας τῶν ἁμαρτωλῶν, καὶ εἰς χνοῦν (69) λεπτοποιηθήσεσθαι, καὶ τὸ ἄνθος αὐτῶν ὡς κονιορτὸν ἀναβήσεσθα,. ᾿Ακολούθως τοῖς προαποδεδο- μένοις νοήσωμεν τὰ ἐπαγόμενα. Περὶ γὰρ τῶν οἵνα κεχρημένων ἀμέτρως ἐν τοῖς κατόπιν διαλεχθεὶς, καὶ τοὺς τὰ δῶρα λαμβάνοντας ἐν ταῖς κρίσεσι διαβάλ- λων (70), νῦν συγκαυθήσεσθαι τὰς ῥίζας αὐτῶν λέ- γει, ὡς καλάμην ὑπὸ ἄνθρακος πυρός. Ἔστι δὲ ὁ κάλαμος φυτὸν ἐπὶ ἀσθενοῦς τῆς ῥίζης βεβηκός, λεῖον μὲν τὴν ἕξωθεν ἐπιφάνειαν, διάκενον δὲ τὰ ἔνδον, ἀνώμαλον δὲ τὴν αὔξησιν, γόνασι πυκνοῖς διειλημμένον, διὰ τὸ ἀσθενῆ οὖσαν τὴν δύναμιν, ὑφ᾽ ἧς (71) αὔξεται, μὴ δύνασθαι ὁμαλῶς αὐξῆσαι τὸ φυτὸν, ἀλλὰ δεῖσθαί τινος ἀναπαύσεως ἐν τῷ μεταξύ· διὸ καὶ τὸ γόνυ ἀποτελεῖται τῇ ἐνηρεμήσει τῆς δυ- νάμεως (72). Όταν γὰρ μικρόν προκύψῃ, εἶτα ἵστα ται, καὶ οὕτω τῇ ἐπιπλεῖον ἐπιμονῇ τὸ γόνυ ἀποτε λεϊ. Είτα πάλιν οἷον βάθρῳ τινὶ καὶ θεμελίῳ τῷ γόνατι κεχρημένη, ἡ δύναμις πάλιν προκύπτει, καὶ οὕτως ἀεὶ ἀναπαυομένη ἀποτελεῖ τὸ φυτόν. Τοιοῦτοι ὡς χνοῦς ἔσται, ὡς χοῦς ἔσται, εἰς νοῦν. βαλών, διαλαβών, σει τῆς δυνάμεως, ἐνηρέμησις ἐρημία ἐρημία ἠρε μεῖν, νος ἐνηρέμησις APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. muneribus, et justitiam jusli auferunt. Perspicua est hæc sententia,quæ condemnat eos, qui pro tribunali sedentes, ob suum in manimonam studium corrum- punt judicium rectum, faventque cuilibet ob mu- nera accepta : qui itidem impium, justum appel- lantes, justum injustitia damnant. Ratio enim pecu- niarum desiderio præocupata, trutina est, quæ suo pondere momentum libræ deprimit. Attendamus igitur diligentius nobis ipsis, de forte impium quem- piam sive hominem, sive sermonem justificemus, adducti videlicet ad hos approbandos per collatum quoddam in nos beneficium, nequando in miserias intentatas incidamus. VERs. 24. Propter hoc, sicut uretur stipula a carbone ignis, et comburetur a flam- ma accensa, radix eorum quasi lanugo erii, et flos eorum quasi pulvis ascendet. Noluerunt enim legem Domini Sabaoth, sed eloquium sancti Israel irritave- runt. Interminatur hæc sententia comburendas esse peccatorum radices, ac in lanuginem comminuen- das, floremque ipsorum tanquam pulverem ascen- surum. Quæ nunc inferentur pari ratione ac quæ prius tradita sunt intelligamus. Postquam enim su- perius disseruit de iis, qui immodico vino usi sunt, eosque qui in judiciis munera accipiunt, reprehen- dit, nunc eorum radices uti stipulam a carbone ignis comburendas esse affirmat. Calamus autem p B plunta est radici debili innixa, extima superficie levis, intus inanis et vacua : quæ inæqualiter reci- piens incrementum, frequentibus intercipitur geni- culis, quod virtus qua increscit, infirma cum sit, plantam istam modo plano et æquali augere non C possit, sed intermediæ cujusdam, stabilitatis indi- geat. Quapropter perficitur geniculum tuum, cum virtus illa quiescit. Nam ubi paululum emersit, ex- inde subsidit, sicque longiore mora geniculum effi- cit. Deinde rursum vis illa geniculo tanquam basi quadam ac fundamento usa, se rursum exerit; et dum ita semper interquiescit, plantam absolvit. Ta- I Reg. viii, 3. Nam veteres illi quos Ducæus et Combefisius contu- lere libri non secus ac nostri habent, flamma accensa. Quare errasse videtur Nobi- lius, cum apud Basilium perinde atque apud Proco- pium legi affirmavit, flamma reso- luta. Equidem, ut verum fatear, si liceret sequi quæ meliora videntur, libentius legerem, soluta, quam accensa; nec enim diffitebor vocem voce hoc loco mihi vi- deri longe commodiorem. Ait enim non ita multo post interpres, carbonum esse hoc est, ignem terrestrem, qui post flammæ transitum, ut ipse loquitur, in crassiore materia remanet. Flam- mam autem quæ transit, et cui successit hoc est, ignis terrestris et crassior, constat non pro- prie amplius vocari posse accensam, sed potius dici debere resolutam, et, ut ita dicam, exstinctam. Utut hæc sunt, nihil in contextu, reclamantibus omnis generis libris, ausus sum mutare. Addam duntaxat, ut apud Procopium, ita apud legi. Ibidem, ut in editis et D in quatuor mss. perindo atque apud Procopium et apud LXX legitur, ut lanugo erit, scriptum reperitur in his duobus mss. et apud Eusebium, ut pulvis erit. editis, ubi Reg. prinus et Reg. tertius prima manu habent, corrupte. dum ita verteret interpres. Ob hoc etiam geniculum tribuit illi natura supplendo de fe- ctui virium, procul dubio vocem hic pro voce sumi arbitrabatur. Nam voce defectum atque destitutionem significari qui non novit, Græcarum litterarum penitus rudis sit ne- cesse est. Sed sua falsus est opinione. Nam ab quod est quiescere, desumi constat. Hoc igitur dicit scriptor, geniculum per- fici, cum glutinosa quædam virtus paulo diutius eodem in loco immoratur, et quiescit. 179. VERS. 23. Væ iis qui justificant impium pro A (68) Hic editi et mss. inter se plane consentiunt. 179. Οὐαὶ οἱ δικαιοῦναες τὸν ἀσεβῆ ἕνεκεν δώ- (69) Hic rursus quidam mss., εἰς χοῦν. Alii cum (70) Editi et unus ins., διαβάλλων. Alii tres, δια- (71) Ita ma. nostri. Editi vero, ἀφ' ης. (72) Illa, διὰ καὶ τὸ γόνυ ἀποτελεῖται τῇ ἐνηρεμή

φλογὸς ἀνημ μένης, φλογὸς ἀνειμένης, ἀνειμένης, τε- ἀνημμένης, ἀνειμένης ἀνημμένης πῦρ γεώδες, πῦρ γεῶδες, ἀνημμένην, ανειμένην, Ι.ΧΧ, ανειμένης ρων, καὶ τὸ δίκαιον τοῦ δικαίου αίροντες. Σαφές τὸ ῥητὸν, κατακρίνον τοὺς ἐν τοῖς δικαστηρίοις, διὰ τὴν πρὸς τὸν μαμωναν φελίαν, ἀφανίζοντας μὲν τὸ εὐθὺ τῆς κρίσεως, προστιθεμένους δὲ τῇ δωροδοκία· καὶ τὸν μὲν ἀσεβῆ δίκαιον ὀνομάζοντας, τὸν δὲ δί- καιον ἐπ' ἀδικίᾳ καταδικάζοντας. Λογισμός γὰρ φι λαργυρία προειλημμένος τρυτάνη ἐστὶν ἐπὶ τὸ βαρὺ τοῦ κανόνος τὴν ῥοπὴν καταφέρουσα. Επιμελέστερον δὲ ἑαυτοῖς προσέχωμεν, μήποτε ἀσεβῆ τινα ἢ ἄνθρω- πον ἢ λόγον δικαιώσωμεν, κατὰ τὴν πρὸς ἡμᾶς χά- ριν προσαχθέντες αὐτῶν τῇ συγκαταθέσει, μήποτε ὑποπέσωμεν τῷ ἐγκειμένῳ ταλανισμῷ. Διὰ τοῦτο ὃν τρόπον καιθήσεται καλάμη ὑπὸ ἄνθρακος πυρός, καὶ συγκαυθήσεται ὑπὸ φλογὸς ἀνημμένης (68), ἡ ῥίζα αὐτῶν ὡς χνοῦς ἔσται, καὶ τὸ ἄνθος αὐ τῶν ὡς κονιορτός αναβήσεται. Οὐ γὰρ ἠθέλησαν τὸν νόμον Κυρίου Σαβαώθ, ἀλλὰ τὸ λόγιον τοῦ ἁγίου Ἰσραὴλ παρώξυναν. ᾿Απειλεῖ ὁ λόγος σογ καυθήσεσθαι τὰς ῥίζας τῶν ἁμαρτωλῶν, καὶ εἰς χνοῦν (69) λεπτοποιηθήσεσθαι, καὶ τὸ ἄνθος αὐτῶν ὡς κονιορτὸν ἀναβήσεσθα,. ᾿Ακολούθως τοῖς προαποδεδο- μένοις νοήσωμεν τὰ ἐπαγόμενα. Περὶ γὰρ τῶν οἵνα κεχρημένων ἀμέτρως ἐν τοῖς κατόπιν διαλεχθεὶς, καὶ τοὺς τὰ δῶρα λαμβάνοντας ἐν ταῖς κρίσεσι διαβάλ- λων (70), νῦν συγκαυθήσεσθαι τὰς ῥίζας αὐτῶν λέ- γει, ὡς καλάμην ὑπὸ ἄνθρακος πυρός. Ἔστι δὲ ὁ κάλαμος φυτὸν ἐπὶ ἀσθενοῦς τῆς ῥίζης βεβηκός, λεῖον μὲν τὴν ἕξωθεν ἐπιφάνειαν, διάκενον δὲ τὰ ἔνδον, ἀνώμαλον δὲ τὴν αὔξησιν, γόνασι πυκνοῖς διειλημμένον, διὰ τὸ ἀσθενῆ οὖσαν τὴν δύναμιν, ὑφ᾽ ἧς (71) αὔξεται, μὴ δύνασθαι ὁμαλῶς αὐξῆσαι τὸ φυτὸν, ἀλλὰ δεῖσθαί τινος ἀναπαύσεως ἐν τῷ μεταξύ· διὸ καὶ τὸ γόνυ ἀποτελεῖται τῇ ἐνηρεμήσει τῆς δυ- νάμεως (72). Όταν γὰρ μικρόν προκύψῃ, εἶτα ἵστα ται, καὶ οὕτω τῇ ἐπιπλεῖον ἐπιμονῇ τὸ γόνυ ἀποτε λεϊ. Είτα πάλιν οἷον βάθρῳ τινὶ καὶ θεμελίῳ τῷ γόνατι κεχρημένη, ἡ δύναμις πάλιν προκύπτει, καὶ οὕτως ἀεὶ ἀναπαυομένη ἀποτελεῖ τὸ φυτόν. Τοιοῦτοι ὡς χνοῦς ἔσται, ὡς χοῦς ἔσται, εἰς νοῦν. βαλών, διαλαβών, σει τῆς δυνάμεως, ἐνηρέμησις ἐρημία ἐρημία ἠρε μεῖν, νος ἐνηρέμησις APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. muneribus, et justitiam jusli auferunt. Perspicua est hæc sententia,quæ condemnat eos, qui pro tribunali sedentes, ob suum in manimonam studium corrum- punt judicium rectum, faventque cuilibet ob mu- nera accepta : qui itidem impium, justum appel- lantes, justum injustitia damnant. Ratio enim pecu- niarum desiderio præocupata, trutina est, quæ suo pondere momentum libræ deprimit. Attendamus igitur diligentius nobis ipsis, de forte impium quem- piam sive hominem, sive sermonem justificemus, adducti videlicet ad hos approbandos per collatum quoddam in nos beneficium, nequando in miserias intentatas incidamus. VERs. 24. Propter hoc, sicut uretur stipula a carbone ignis, et comburetur a flam- ma accensa, radix eorum quasi lanugo erii, et flos eorum quasi pulvis ascendet. Noluerunt enim legem Domini Sabaoth, sed eloquium sancti Israel irritave- runt. Interminatur hæc sententia comburendas esse peccatorum radices, ac in lanuginem comminuen- das, floremque ipsorum tanquam pulverem ascen- surum. Quæ nunc inferentur pari ratione ac quæ prius tradita sunt intelligamus. Postquam enim su- perius disseruit de iis, qui immodico vino usi sunt, eosque qui in judiciis munera accipiunt, reprehen- dit, nunc eorum radices uti stipulam a carbone ignis comburendas esse affirmat. Calamus autem p B plunta est radici debili innixa, extima superficie levis, intus inanis et vacua : quæ inæqualiter reci- piens incrementum, frequentibus intercipitur geni- culis, quod virtus qua increscit, infirma cum sit, plantam istam modo plano et æquali augere non C possit, sed intermediæ cujusdam, stabilitatis indi- geat. Quapropter perficitur geniculum tuum, cum virtus illa quiescit. Nam ubi paululum emersit, ex- inde subsidit, sicque longiore mora geniculum effi- cit. Deinde rursum vis illa geniculo tanquam basi quadam ac fundamento usa, se rursum exerit; et dum ita semper interquiescit, plantam absolvit. Ta- I Reg. viii, 3. Nam veteres illi quos Ducæus et Combefisius contu- lere libri non secus ac nostri habent, flamma accensa. Quare errasse videtur Nobi- lius, cum apud Basilium perinde atque apud Proco- pium legi affirmavit, flamma reso- luta. Equidem, ut verum fatear, si liceret sequi quæ meliora videntur, libentius legerem, soluta, quam accensa; nec enim diffitebor vocem voce hoc loco mihi vi- deri longe commodiorem. Ait enim non ita multo post interpres, carbonum esse hoc est, ignem terrestrem, qui post flammæ transitum, ut ipse loquitur, in crassiore materia remanet. Flam- mam autem quæ transit, et cui successit hoc est, ignis terrestris et crassior, constat non pro- prie amplius vocari posse accensam, sed potius dici debere resolutam, et, ut ita dicam, exstinctam. Utut hæc sunt, nihil in contextu, reclamantibus omnis generis libris, ausus sum mutare. Addam duntaxat, ut apud Procopium, ita apud legi. Ibidem, ut in editis et D in quatuor mss. perindo atque apud Procopium et apud LXX legitur, ut lanugo erit, scriptum reperitur in his duobus mss. et apud Eusebium, ut pulvis erit. editis, ubi Reg. prinus et Reg. tertius prima manu habent, corrupte. dum ita verteret interpres. Ob hoc etiam geniculum tribuit illi natura supplendo de fe- ctui virium, procul dubio vocem hic pro voce sumi arbitrabatur. Nam voce defectum atque destitutionem significari qui non novit, Græcarum litterarum penitus rudis sit ne- cesse est. Sed sua falsus est opinione. Nam ab quod est quiescere, desumi constat. Hoc igitur dicit scriptor, geniculum per- fici, cum glutinosa quædam virtus paulo diutius eodem in loco immoratur, et quiescit. 179. VERS. 23. Væ iis qui justificant impium pro A (68) Hic editi et mss. inter se plane consentiunt. 179. Οὐαὶ οἱ δικαιοῦναες τὸν ἀσεβῆ ἕνεκεν δώ- (69) Hic rursus quidam mss., εἰς χοῦν. Alii cum (70) Editi et unus ins., διαβάλλων. Alii tres, δια- (71) Ita ma. nostri. Editi vero, ἀφ' ης. (72) Illa, διὰ καὶ τὸ γόνυ ἀποτελεῖται τῇ ἐνηρεμή

δὲ οἱ ἀπὸ τῶν τοῦ κόσμου τούτου πραγμάτων γνώ- Α ριμοι, ἐπὶ σαθρᾶς βεβηκότης τῆς βάσεως, διάκεκοι τὸν ἔσω ἄνθρωπον, τῇ ἀνωμαλίᾳ τῶν τοῦ κόσμου τούτου πραγμάτων συζῶντες. Διὲ τοῦτο δν τρόπον καυθήσεται καλάμη ὑπὸ ἄνθρακος πυρός, οὕτω φησὶ καταφλεγήσεσθαι τὰς ῥίζας αὑτῶν ὑπὸ φλογὸς ἀνημ μένης, φλογὸς πάροδον τῇ παχυτέρᾳ ὕλῃ ἐναπομεῖναν· Ἐπεὶ οὖν οἱ ἐμπαθῶς ζῶντες οἰκεῖον ἔχουσι τὸ τῶν παρ θῶν πῦρ, ὡς ὁ πλούσιος ἔνδον εἶχε τὴν αἰτίαν τὴν καταφρύσσουσαν αὐτὸν τῷ δίψει, διὰ τοῦτο τοῖς πίο νουσι τὸν οἶνον ἀπειλεῖ ὡς οἰνόφλυξι τὸν ἐκ τῆς καύ σεως ἀφανισμόν. Ἐπειδὴ δὲ καὶ ἕνεκεν δώρων τὸ δίκαιον διαστρέφουσι, καὶ τὴν ρίζαν αὐτῶν συγκαυ θήσεσθαί φησιν ὑπὸ φλογὸς ἀνημμένης ρίζαν λέγων τὴν φιλαργυρίαν δηλονότι, περὶ ἧς καὶ ὁ ᾿Απόστολος ἀπεφήνατο, ὅτι Ῥίζα πάντων τῶν κακῶν ἐστιν ἡ φιλαργυρία. ᾿Απὸ δὲ τοιαύτης ῥίζης ὁποῖον τὸ ἄνθος εἰκὸς ἀναβαίνειν, ἢ κονιορτῷ παραπλήσιον, ἀστάτῳ φύσει καὶ σκεδαννυμένῃ εἰς ἀέρα; Η μήποτε, ὥσπερ ὁ κονιορτὸς ἐμποδίζων ταῖς ἀναπνοαῖς, ἐπιβουλεύει ἡμῶν τῇ ζωῇ· οὕτω καὶ τὰ τῆς φιλαργυρίας ἄνθη, αἱ πλεονεξίαι, αἱ ἀδικίαι, τὸ ψεῦδος, αἱ συκοφαντίαι, τὰ ἄλλα ὅσα τῆς πονηρᾶς ῥίζης ἐστὶ βλαστήματα, ἀναιρετικὰ τῆς ζωῆς ἡμῶν ἐστι, τῇ καθαρότητι τοῦ πνεύματος ἐμποδίζοντα. Σφύδρα δὲ παρατετηρημένως οὐκ εἶπε, Καὶ ὁ καρπὸς αὐτῶν, ἀλλὰ, Τὸ ἄνθος αὐτῶν. 'Ατελῆ γὰρ τὰ τῆς κακίας βλαστήματα, ἐν αὐτῇ τῇ βλαστήρει, καὶ τῷ πρώτῳ ἄνθει ἀφανιζό μενα. Εἶδον γὰρ τὸν ἀσεβῆ ὑπερυψούμενον καὶ παρῆλθον, καὶ ἰδοὺ οὐκ ἦν. Ὁ μὲν οὖν δίκαιος, ὡς τό ξύλον ἐστὶ τὸ πεφυτευμένον παρὰ τὰς διεξ- όδους τῶν ὑδάτων, διηνεκεῖ τῇ ἐπιῤῥοῇ τῆς ζωῆς καταρδόμενος· τοῦ δὲ ἁμαρτωλοῦ ἡ ῥίζα συγκαυθή- Καὶ τὸ ἄνθος ὡς κονιορτὸς ἀναβήσεται Διότι οὐκ ἠθέλησαν τὸν νόμον Κυρίου (73) Στο βαώθ, ἀλλὰ τὸ λόγων τοῦ ἁγίου Ἰσραὴλ παρ- ώξυναν,. Νόμον καὶ λόγιον διαφόρους λέγει προσ- ηγορίας Κυρίου, Διὰ τοῦτο ὡς περὶ ἐμψύχου τοῦ λογίου ὁ προφήτης φησί· Τὸ λόγιον Κυρίου παρώξυ ναν. Νόμος γὰρ ζῶν καὶ Λόγος Θεοῦ ὁ μονογενής Υιός (74), δι' οὗ τὰ πάντα. λαὸν αὐτοῦ, καὶ ἐπέβαλε τὴν χεῖρα αὐτοῦ ἐπ᾿ αὐτοὺς, καὶ ἐπάταξεν αὐτοὺς. Καὶ παρωξύνθη τὰ ὄρη, καὶ ἐγενήθη τὰ θνησιμαία αὐτῶν ὡς κoι πρία ἐν μέσῳ ὁδοῦ. Καὶ ἐν πᾶσι τούτοις οὐκ ἀπεστράφη ὁ θυμὸς αὐτοῦ, ἀλλ᾽ ἔτι ἡ χεὶρ (75) ὑψηλή. Η τῶν ἰσχυόντων καὶ τῶν δυναστῶν ἁμαρ τία ὁδὸν ἐποίησε τῇ ὀργῇ τῇ κατὰ τοῦ λαοῦ κινουμένη παρὰ Κυρίου . Διὰ τοῦτο πρότερον τὸ τὸ, Οὐαὶ οἱ ἰσχύοντες ὑμῶν, καὶ οἱ δυνάσται· ἔπειτα· Καὶ ἐθυ- Κυρίου. Θεός, Λόγος + Θεὸς, ὁ Μονογενής Θεοῦ, COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. V. les sunt, qui ex hujus mundi rebus illustres eva- B D dunt ac conspicui quippe putri fundamento nixi, et juxta interiorem hominem vacui, inter munda- narum rerum inconstantiam ac inæqualitatem vi- tam suam traducunt. Eam ob causam, quemadmo- dum uretur stipula a carbone ignis, ita radices eorum a flamma accensa affirmat combustum iri. spissior, qui post materiæ transitum in crassiore materia remanet. Quoniam igitur ii qui inter turbu- lentos animi affectus vivunt, perturbationum suarum habent ignem peculiarem, quemadmodum et dives ille intrinsecus habebat causam, quæ per sitim ip- sum incendebat, idcirco vinum bibentibus uti vino- lentis extremum per flammam exitium comminatur. Sed quia propter munera etiam jus pervertunt, ait radicem ipsorum esse comburendam a flamma ao- censa; radicem videlicet appellans avaritiam,de qua et Apostolus hanc sententiam tulit: Radix omnium malorum est avaritia 31. Qualem autem florem veri- simile est ab hujusmodi radice emergere, nisi simi- lem pulveri suapte natura instabili et in aera effusof? Aut forte, quemadmodum pulvis respirationem im- pediens, vitæ nostræ molitur insidias ; ita et avari- tiæ flores, inexplibilis pecuniarum cupiditas, inju- stitiæ, mendacium, calumniæ, et alia quæcunque radicis prava germina sunt, vitam nostram penitus tollunt, cum spiritus munditiam præpediant. Cæle rum prudenter admodum non dixit: Et fructus eo- rum, sed, Flos eorum. Nam imperfecta manent ne- quitiæ germina, et simulatque germinare ac primum florere cœperint, marcescunt. Vidi enim impium superexaltatum : et transivi, et ecce non erat 32. Et quidem justus veluti lignum, secundum decursus aquarum consitus, continuo vitæ allapsu irriga- tur: sed comburetur peccatoris radix, Et flos ut vul vis ascendet. Nam noluerunt legem Domini Sabaoth sed eloquium sancti Israel exacerbaverunt. Legem et eloquium appellat diversa Domini nomina. Eam ob rem propheta de ejusmodi eloquio tanquam ani- mato ait : Eloquium Dei irritaverunt. Est enim lex viva Verbum Dei, unigenitus Filius, per quam facta sunt omnia *. baoth adversus populum suum,et immisit manum suam super eos, et percussil eos, Et exacerbati sunt montes, et facta sunt morticina eorum sicut stercus in medio viæ. Et in omnibus his non est aversus furor ejus, sed adhuc manus excelsa. Hortium potentium- que peccatum iræ a Domino adversus populum com- molæ viam patefacit. Quamobrem priore loco dixit: Væ fortes vestri et potentes; deinde subjungit : Et indiguatus est ira Dominus adversus populum suum, Psal. 1, 3. I Tim. vi, 10. 8² Psal. xxxvi, 35, 36. Verbum Dei, unigenitus Deus. Éditi, Joan. 1, 3. Verbum Dous, Unigenitus Dei. At Reg. secundus ut in contextu. que ita, ut edidimus. - 480. ᾿Ανθραξκ δέ ἐστι πῦρ γεῶδες, μετὰ τὴν τῆς 484. Καὶ ἐθυμώθη ὀργῇ Κύριος Σαβαὼθ ἐπὶ τὸν 180. Est autem carbo ignis, quasi terrestris ac 181. VERS. 25. Et indignatus est ira Dominus Sa- (73) Editi, νόμον τοῦ Κυρίου. Αt sex mas., νόμον (74) Veteres aliquot libri, Λόγος Θεοῦ, ὁ μονογενής (75) Editi, ἀλλ' ἔστιν ἡ χεὶρ αὐτοῦ. At mss. quin-

δὲ οἱ ἀπὸ τῶν τοῦ κόσμου τούτου πραγμάτων γνώ- Α ριμοι, ἐπὶ σαθρᾶς βεβηκότης τῆς βάσεως, διάκεκοι τὸν ἔσω ἄνθρωπον, τῇ ἀνωμαλίᾳ τῶν τοῦ κόσμου τούτου πραγμάτων συζῶντες. Διὲ τοῦτο δν τρόπον καυθήσεται καλάμη ὑπὸ ἄνθρακος πυρός, οὕτω φησὶ καταφλεγήσεσθαι τὰς ῥίζας αὑτῶν ὑπὸ φλογὸς ἀνημ μένης, φλογὸς πάροδον τῇ παχυτέρᾳ ὕλῃ ἐναπομεῖναν· Ἐπεὶ οὖν οἱ ἐμπαθῶς ζῶντες οἰκεῖον ἔχουσι τὸ τῶν παρ θῶν πῦρ, ὡς ὁ πλούσιος ἔνδον εἶχε τὴν αἰτίαν τὴν καταφρύσσουσαν αὐτὸν τῷ δίψει, διὰ τοῦτο τοῖς πίο νουσι τὸν οἶνον ἀπειλεῖ ὡς οἰνόφλυξι τὸν ἐκ τῆς καύ σεως ἀφανισμόν. Ἐπειδὴ δὲ καὶ ἕνεκεν δώρων τὸ δίκαιον διαστρέφουσι, καὶ τὴν ρίζαν αὐτῶν συγκαυ θήσεσθαί φησιν ὑπὸ φλογὸς ἀνημμένης ρίζαν λέγων τὴν φιλαργυρίαν δηλονότι, περὶ ἧς καὶ ὁ ᾿Απόστολος ἀπεφήνατο, ὅτι Ῥίζα πάντων τῶν κακῶν ἐστιν ἡ φιλαργυρία. ᾿Απὸ δὲ τοιαύτης ῥίζης ὁποῖον τὸ ἄνθος εἰκὸς ἀναβαίνειν, ἢ κονιορτῷ παραπλήσιον, ἀστάτῳ φύσει καὶ σκεδαννυμένῃ εἰς ἀέρα; Η μήποτε, ὥσπερ ὁ κονιορτὸς ἐμποδίζων ταῖς ἀναπνοαῖς, ἐπιβουλεύει ἡμῶν τῇ ζωῇ· οὕτω καὶ τὰ τῆς φιλαργυρίας ἄνθη, αἱ πλεονεξίαι, αἱ ἀδικίαι, τὸ ψεῦδος, αἱ συκοφαντίαι, τὰ ἄλλα ὅσα τῆς πονηρᾶς ῥίζης ἐστὶ βλαστήματα, ἀναιρετικὰ τῆς ζωῆς ἡμῶν ἐστι, τῇ καθαρότητι τοῦ πνεύματος ἐμποδίζοντα. Σφύδρα δὲ παρατετηρημένως οὐκ εἶπε, Καὶ ὁ καρπὸς αὐτῶν, ἀλλὰ, Τὸ ἄνθος αὐτῶν. 'Ατελῆ γὰρ τὰ τῆς κακίας βλαστήματα, ἐν αὐτῇ τῇ βλαστήρει, καὶ τῷ πρώτῳ ἄνθει ἀφανιζό μενα. Εἶδον γὰρ τὸν ἀσεβῆ ὑπερυψούμενον καὶ παρῆλθον, καὶ ἰδοὺ οὐκ ἦν. Ὁ μὲν οὖν δίκαιος, ὡς τό ξύλον ἐστὶ τὸ πεφυτευμένον παρὰ τὰς διεξ- όδους τῶν ὑδάτων, διηνεκεῖ τῇ ἐπιῤῥοῇ τῆς ζωῆς καταρδόμενος· τοῦ δὲ ἁμαρτωλοῦ ἡ ῥίζα συγκαυθή- Καὶ τὸ ἄνθος ὡς κονιορτὸς ἀναβήσεται Διότι οὐκ ἠθέλησαν τὸν νόμον Κυρίου (73) Στο βαώθ, ἀλλὰ τὸ λόγων τοῦ ἁγίου Ἰσραὴλ παρ- ώξυναν,. Νόμον καὶ λόγιον διαφόρους λέγει προσ- ηγορίας Κυρίου, Διὰ τοῦτο ὡς περὶ ἐμψύχου τοῦ λογίου ὁ προφήτης φησί· Τὸ λόγιον Κυρίου παρώξυ ναν. Νόμος γὰρ ζῶν καὶ Λόγος Θεοῦ ὁ μονογενής Υιός (74), δι' οὗ τὰ πάντα. λαὸν αὐτοῦ, καὶ ἐπέβαλε τὴν χεῖρα αὐτοῦ ἐπ᾿ αὐτοὺς, καὶ ἐπάταξεν αὐτοὺς. Καὶ παρωξύνθη τὰ ὄρη, καὶ ἐγενήθη τὰ θνησιμαία αὐτῶν ὡς κoι πρία ἐν μέσῳ ὁδοῦ. Καὶ ἐν πᾶσι τούτοις οὐκ ἀπεστράφη ὁ θυμὸς αὐτοῦ, ἀλλ᾽ ἔτι ἡ χεὶρ (75) ὑψηλή. Η τῶν ἰσχυόντων καὶ τῶν δυναστῶν ἁμαρ τία ὁδὸν ἐποίησε τῇ ὀργῇ τῇ κατὰ τοῦ λαοῦ κινουμένη παρὰ Κυρίου . Διὰ τοῦτο πρότερον τὸ τὸ, Οὐαὶ οἱ ἰσχύοντες ὑμῶν, καὶ οἱ δυνάσται· ἔπειτα· Καὶ ἐθυ- Κυρίου. Θεός, Λόγος + Θεὸς, ὁ Μονογενής Θεοῦ, COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. V. les sunt, qui ex hujus mundi rebus illustres eva- B D dunt ac conspicui quippe putri fundamento nixi, et juxta interiorem hominem vacui, inter munda- narum rerum inconstantiam ac inæqualitatem vi- tam suam traducunt. Eam ob causam, quemadmo- dum uretur stipula a carbone ignis, ita radices eorum a flamma accensa affirmat combustum iri. spissior, qui post materiæ transitum in crassiore materia remanet. Quoniam igitur ii qui inter turbu- lentos animi affectus vivunt, perturbationum suarum habent ignem peculiarem, quemadmodum et dives ille intrinsecus habebat causam, quæ per sitim ip- sum incendebat, idcirco vinum bibentibus uti vino- lentis extremum per flammam exitium comminatur. Sed quia propter munera etiam jus pervertunt, ait radicem ipsorum esse comburendam a flamma ao- censa; radicem videlicet appellans avaritiam,de qua et Apostolus hanc sententiam tulit: Radix omnium malorum est avaritia 31. Qualem autem florem veri- simile est ab hujusmodi radice emergere, nisi simi- lem pulveri suapte natura instabili et in aera effusof? Aut forte, quemadmodum pulvis respirationem im- pediens, vitæ nostræ molitur insidias ; ita et avari- tiæ flores, inexplibilis pecuniarum cupiditas, inju- stitiæ, mendacium, calumniæ, et alia quæcunque radicis prava germina sunt, vitam nostram penitus tollunt, cum spiritus munditiam præpediant. Cæle rum prudenter admodum non dixit: Et fructus eo- rum, sed, Flos eorum. Nam imperfecta manent ne- quitiæ germina, et simulatque germinare ac primum florere cœperint, marcescunt. Vidi enim impium superexaltatum : et transivi, et ecce non erat 32. Et quidem justus veluti lignum, secundum decursus aquarum consitus, continuo vitæ allapsu irriga- tur: sed comburetur peccatoris radix, Et flos ut vul vis ascendet. Nam noluerunt legem Domini Sabaoth sed eloquium sancti Israel exacerbaverunt. Legem et eloquium appellat diversa Domini nomina. Eam ob rem propheta de ejusmodi eloquio tanquam ani- mato ait : Eloquium Dei irritaverunt. Est enim lex viva Verbum Dei, unigenitus Filius, per quam facta sunt omnia *. baoth adversus populum suum,et immisit manum suam super eos, et percussil eos, Et exacerbati sunt montes, et facta sunt morticina eorum sicut stercus in medio viæ. Et in omnibus his non est aversus furor ejus, sed adhuc manus excelsa. Hortium potentium- que peccatum iræ a Domino adversus populum com- molæ viam patefacit. Quamobrem priore loco dixit: Væ fortes vestri et potentes; deinde subjungit : Et indiguatus est ira Dominus adversus populum suum, Psal. 1, 3. I Tim. vi, 10. 8² Psal. xxxvi, 35, 36. Verbum Dei, unigenitus Deus. Éditi, Joan. 1, 3. Verbum Dous, Unigenitus Dei. At Reg. secundus ut in contextu. que ita, ut edidimus. - 480. ᾿Ανθραξκ δέ ἐστι πῦρ γεῶδες, μετὰ τὴν τῆς 484. Καὶ ἐθυμώθη ὀργῇ Κύριος Σαβαὼθ ἐπὶ τὸν 180. Est autem carbo ignis, quasi terrestris ac 181. VERS. 25. Et indignatus est ira Dominus Sa- (73) Editi, νόμον τοῦ Κυρίου. Αt sex mas., νόμον (74) Veteres aliquot libri, Λόγος Θεοῦ, ὁ μονογενής (75) Editi, ἀλλ' ἔστιν ἡ χεὶρ αὐτοῦ. At mss. quin-

καὶ αὐτοῦ, κατὰ μίμησιν τῶν προεστώτων, ἐν ἁμαρ τίαις γενομένου, καὶ ἀξίου ὄντος παθεῖν τὰ ἀπὸ τοῦ θυμοῦ καὶ τῆς ὀργῆς τοῦ Κυρίου. Ἔστι δὲ θυμὸς (76) ζέσις τοῦ περὶ καρδίαν αἵματος, παρὰ τὸ οἱονεὶ ἐξ ἀναθυμιάσεως τῶν χυμῶν συνιστάμενον οίδημα περί τὴν καρδίαν ὠνομασμένος· ὀργὴ δέ ἐστιν ὄρεξις ἀντι- λυπήσεως. Ὥστε τὸ μὲν ἐξεῖαν ἔχει τοῦ πάθους τὴν κίνησιν, τὸ δὲ μονιμωτέραν καὶ παρατεταμένην ἐμ φαίνει τὴν ἐπὶ τῇ λύπῃ ἐκπλήρωσιν. Ἐπὶ μέντοι Θεοῦ οὐδέτερον αὑτῶν κυρίως λέγεσθαι εὐσεβές ἐστι παραδέξασθαι, ἀλλὰ τροπικαὶ αἱ φωναί. Οὐ γὰρ πά- θας Θεοῦ, οὐδὲ αὐτῇ τῇ οὐσίᾳ αὐτοῦ συμβεβηκός· ἀλλ' ἡ περὶ ἡμᾶς τοιάδε ἐνέργεια θυμὸς προσηγόρευται. Καὶ τάχα, ἡ μὲν ἐπίπονος παίδευσις. ὀργή· ὁ δὲ τα Α μώθη ὀργῇ Κύριος ἐπὶ τὸν λαὸν αὐτοῦ, δηλονότι η ραχὴν ἡμῶν ἐμποιῶν (77) τοῖς λογισμοῖς ἔλεγχος, θυμός προσηγόρευτα:. Ταράσσει μὲν γὰρ τῷ θυμῷ, μηδέπω λόγου ἀξιῶν τοὺς οἷς θυμοῦται ὁ Θεὸς, κατὰ τὸ εἰρημένον, ὅτι Ἐν θυμῷ αὑτοῦ ταράξει αυτούς. Διδασκαλίας δὲ ἐν ὀργῇ οἱ παιδευόμενοι ἀξιοῦνται, κατὰ τὸ εἰρημένον, ὅτι Τότε λαλήσει πρὸς αὑτοὺς ἐν ὀργῇ αὑτοῦ. Ὁ μὲν γὰρ ἐλεγχόμενος ἐπὶ τοῖς ήμαρτημένοις, οὔπω πεπαίδευται· ὁ δὲ παιδευόμενος, ήδη (78) ἐγγύτητά τινα πρὸς ἐπιστήμην ἐμφαίνει. Εἰ οὖν παιδεύει μὲν ὀργὴ, ἐλέγχει δὲ θυμὸς, ἀνυσι- μώτερον ἡ ὀργὴ τοῦ θυμοῦ. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Ἱερε- μίας Παίδευσον ἡμᾶς, Κύριε, πλὴν ἐν κρίσει καὶ μὴ ἐν θυμῷ, Οὐ γὰρ εἶπε· Καὶ μὴ ἐν ὀργῇ· πλὴν χρηστοτέρα ὰ παίδευσις, ἡ ἀπὸ κρίσεως, τῆς ἀπὸ τοῦ θυμοῦ καὶ τῆς ὀργῆς. Ὁ γὰρ ἐν κρίσει παιδευθείς, φωτιζόμενος ὑπὸ τοῦ λόγου, ὠφεληθήσεται ἀπὸ τῶν τοῦ Θεοῦ κριμάτων πρὸς τὸ μηδὲν ἀκρίτως πράτ- σειν, ἀλλὰ πάντα κρίσει ὑγιεῖ ἐπιτελεῖν, ὥστε καὶ αὐτοὺς ἔχειν τοὺς λογισμοὺς κεκριμένους, κατὰ τὸ εἰρημένον· Λογισμοί δικαίων, κρίματα. Κατὰ μέν τα τὸν καιρὸν τῆς κρίσεως, ὅταρ ἐπιβάλῃ (79) τῷ λαῷ τὴν χεῖρα αὐτοῦ, καὶ τὰ ὄρη παροξυνθήσεσθαι λέγεται· δεικνύντος τοῦ λόγου, ὅτι πᾶσα ἡ κτίσις συνεπιτίθεται τῇ ἐκδικήσει τῶν ἁμωρτωλῶν. Ὡς γὰρ ἐπὶ τῶν πληγῶν τῶν Αἰγυπτιακῶν, πανταχόθεν απ τοῖς ὁ πόλεμος· ἀπὸ ἀέρος, ἀπὸ γῆς, ἀπὸ ὕδατος· οὕτω καὶ νῦν, ὅταν ἐπιβάλλῃ τὴν χεῖρα αὐτοῦ ἐπὶ τὸν λαὸν ὁ Κύριος, τοῦ πατάξαι αὐτόν· καὶ τὰ ὄρη παροξυνθήσεται, τὰ δὲ θνησιμαῖα τοῦ λαοῦ, ὡς κοι πρία διὰ τὴν ἀτιμίαν ἐν μέσῳ τῆς ὁδοῦ κείμενα, καταπατηθήσεται. Νόησόν μοι τοὺς ἐν ἁμαρτίαις γενομένους, ἐναπομείναντας τοῖς πράγμασι τοῦ βίου τούτου, καὶ ὑπὸ τῶν ἀντικειμένων δυνάμεων κατα- πατουμένους, ὧν διὰ τὴν ἀμετανόητον καρδίαν ὁ λό- γος τοῦ Κυρίου φησίν, οὐκ ἀποστραφήσεσθαι τὸν θυμὸν, ἀλλὰ ἔτι μένειν τὴν χεῖρα ὑψηλήν τουτέστιν, ἐπηρμένην εἰς ἐκδίκησιν, χεῖρα λέγων τὴν κολαστι κὴν δύναμιν, κατὰ τὸν Ἰώβ· Χεὶρ γὰρ Κυρίου ἡ ἀψαμένη μου ἐστι· καὶ ἐν τούτῳ τοῦ διαβόλου χεῖρα ήδη. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. B cum videlicet et ipse ad exemplum praefectorum versaretur in peccatis, essetque dignus, qui flagella furoris ac iræ Domini pateretur. Est autem furor quædam sanguinis circa cor ebullitio, a quopiam veluti tumore ex humorum vaporatione circa cor concreto, nomen sortitus; ira vero est appetitus vin- dictæ. Itaque furor velociter commovet affectum; ira vero firmiorem ac perseverantem (tristitiæ ex- pletionem indicat. Credere quidem pium fuerit ac religiosum, de Deo neutrum proprie dici sed hæ voces figuratæ sunt et translatæ. Non enim pertur- batio ulla in Deo esl, neque adventitia ulla qualitas cadere potest in ejus essentiam. Verum actio ejus- modi, quæ in nobis excitatur, appellatur furor. Et fortasse severa et gravis castigatio ira dicitur: re- prehensio vere, quæ cogitationes nostras perturbat, furor nuncupatur. Etenim Deus furore exstimula- tus, eos quibus succenset, turbat ac confundit, nec- dum ipsos ullo dignatursermone, juxta illud dictum, In furore suo conturbabit eos 85. Qui autem casti- gantur in ira, hi disciplina censentur digni, prout dicitur : Tunc loquetur ad eos in ira sua 8. Qui enim ob peccata redarguitur, nondum est castigatus : qui autem castigatur, ostendit accedere se jam aliquo pacto ad scientiam. Itaque, si castigat ira furor vero objurgut, ira furori præstat.Quare et Jeremias : Cor- ripe nos, Domine, verumtamen in judicio et non in furore 87. Non enim dixit: Et non in ira; quando- quidem correctio, ex judicio profecta, benignior est et mitior quam quæ per furorem et iram adhibe- tur. Quisquis enim corripitur in judicio, et a ser- mone illustratur, ex Dei judiciis emolumentum C percepturus est atque utilitatem, cum nihil peragat citra judicium, imo perfchet omnia cum sano judi- cio; sic ut nec ipsius cogitationes judicii sint exper- tes, juxta id quod dictum est: Cogitationes justorum judicia”. Et quidem judicii tempore, cum manum suam populo injecerit, montes etiam dicuntur esse exacerbandi. Nimirum indicat Scriptura omnem simul concurrere creaturam ad ulciscendum pecca- tores. Quemadmodum enim plagarum Ægyptiaca- rum tempore ab omni parte eos invadebat bellum,ab aere, a terra, ab aqua : sic et modo, cum Dominus populo manum suam ad ipsum percutiendum inje- cerit. Quin etiam exacerbandi montes sunt, atque morticina populi ut stercus per ignominiam et dedecus in media via jacentia conculcabantur. D Consideres velim eos qui in peccatis constituti, vitæ hujus immorantur negotiis, atque proculcantur ab adversariis potestatibus: quorum cor cum non du- catur pœnitentia, affirmat Domini sermo iram non esse ab eis avertendam, sed etiamnum manere ma- num excelsam, id est, erectam ad ultionem sumen- dam. Quippe manum vocat virtutem vindicem, se- . Psal Ir, 5. ibid. Jerem. x, 24. Prov. XII, mss. deest. 5. 89 Sap. V, 18. (76) Editi, θυμός μέν. Vocula μέν in nostris sex (77) Veteres aliquot libri, ποιῶν. (78) Sic mss. sex. Editi, ὁ δὲ πεπαιδευμένος (79) Editi, ἐπιβάλλῃ. At sex mss., ἐπιβάλῃ.

καὶ αὐτοῦ, κατὰ μίμησιν τῶν προεστώτων, ἐν ἁμαρ τίαις γενομένου, καὶ ἀξίου ὄντος παθεῖν τὰ ἀπὸ τοῦ θυμοῦ καὶ τῆς ὀργῆς τοῦ Κυρίου. Ἔστι δὲ θυμὸς (76) ζέσις τοῦ περὶ καρδίαν αἵματος, παρὰ τὸ οἱονεὶ ἐξ ἀναθυμιάσεως τῶν χυμῶν συνιστάμενον οίδημα περί τὴν καρδίαν ὠνομασμένος· ὀργὴ δέ ἐστιν ὄρεξις ἀντι- λυπήσεως. Ὥστε τὸ μὲν ἐξεῖαν ἔχει τοῦ πάθους τὴν κίνησιν, τὸ δὲ μονιμωτέραν καὶ παρατεταμένην ἐμ φαίνει τὴν ἐπὶ τῇ λύπῃ ἐκπλήρωσιν. Ἐπὶ μέντοι Θεοῦ οὐδέτερον αὑτῶν κυρίως λέγεσθαι εὐσεβές ἐστι παραδέξασθαι, ἀλλὰ τροπικαὶ αἱ φωναί. Οὐ γὰρ πά- θας Θεοῦ, οὐδὲ αὐτῇ τῇ οὐσίᾳ αὐτοῦ συμβεβηκός· ἀλλ' ἡ περὶ ἡμᾶς τοιάδε ἐνέργεια θυμὸς προσηγόρευται. Καὶ τάχα, ἡ μὲν ἐπίπονος παίδευσις. ὀργή· ὁ δὲ τα Α μώθη ὀργῇ Κύριος ἐπὶ τὸν λαὸν αὐτοῦ, δηλονότι η ραχὴν ἡμῶν ἐμποιῶν (77) τοῖς λογισμοῖς ἔλεγχος, θυμός προσηγόρευτα:. Ταράσσει μὲν γὰρ τῷ θυμῷ, μηδέπω λόγου ἀξιῶν τοὺς οἷς θυμοῦται ὁ Θεὸς, κατὰ τὸ εἰρημένον, ὅτι Ἐν θυμῷ αὑτοῦ ταράξει αυτούς. Διδασκαλίας δὲ ἐν ὀργῇ οἱ παιδευόμενοι ἀξιοῦνται, κατὰ τὸ εἰρημένον, ὅτι Τότε λαλήσει πρὸς αὑτοὺς ἐν ὀργῇ αὑτοῦ. Ὁ μὲν γὰρ ἐλεγχόμενος ἐπὶ τοῖς ήμαρτημένοις, οὔπω πεπαίδευται· ὁ δὲ παιδευόμενος, ήδη (78) ἐγγύτητά τινα πρὸς ἐπιστήμην ἐμφαίνει. Εἰ οὖν παιδεύει μὲν ὀργὴ, ἐλέγχει δὲ θυμὸς, ἀνυσι- μώτερον ἡ ὀργὴ τοῦ θυμοῦ. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Ἱερε- μίας Παίδευσον ἡμᾶς, Κύριε, πλὴν ἐν κρίσει καὶ μὴ ἐν θυμῷ, Οὐ γὰρ εἶπε· Καὶ μὴ ἐν ὀργῇ· πλὴν χρηστοτέρα ὰ παίδευσις, ἡ ἀπὸ κρίσεως, τῆς ἀπὸ τοῦ θυμοῦ καὶ τῆς ὀργῆς. Ὁ γὰρ ἐν κρίσει παιδευθείς, φωτιζόμενος ὑπὸ τοῦ λόγου, ὠφεληθήσεται ἀπὸ τῶν τοῦ Θεοῦ κριμάτων πρὸς τὸ μηδὲν ἀκρίτως πράτ- σειν, ἀλλὰ πάντα κρίσει ὑγιεῖ ἐπιτελεῖν, ὥστε καὶ αὐτοὺς ἔχειν τοὺς λογισμοὺς κεκριμένους, κατὰ τὸ εἰρημένον· Λογισμοί δικαίων, κρίματα. Κατὰ μέν τα τὸν καιρὸν τῆς κρίσεως, ὅταρ ἐπιβάλῃ (79) τῷ λαῷ τὴν χεῖρα αὐτοῦ, καὶ τὰ ὄρη παροξυνθήσεσθαι λέγεται· δεικνύντος τοῦ λόγου, ὅτι πᾶσα ἡ κτίσις συνεπιτίθεται τῇ ἐκδικήσει τῶν ἁμωρτωλῶν. Ὡς γὰρ ἐπὶ τῶν πληγῶν τῶν Αἰγυπτιακῶν, πανταχόθεν απ τοῖς ὁ πόλεμος· ἀπὸ ἀέρος, ἀπὸ γῆς, ἀπὸ ὕδατος· οὕτω καὶ νῦν, ὅταν ἐπιβάλλῃ τὴν χεῖρα αὐτοῦ ἐπὶ τὸν λαὸν ὁ Κύριος, τοῦ πατάξαι αὐτόν· καὶ τὰ ὄρη παροξυνθήσεται, τὰ δὲ θνησιμαῖα τοῦ λαοῦ, ὡς κοι πρία διὰ τὴν ἀτιμίαν ἐν μέσῳ τῆς ὁδοῦ κείμενα, καταπατηθήσεται. Νόησόν μοι τοὺς ἐν ἁμαρτίαις γενομένους, ἐναπομείναντας τοῖς πράγμασι τοῦ βίου τούτου, καὶ ὑπὸ τῶν ἀντικειμένων δυνάμεων κατα- πατουμένους, ὧν διὰ τὴν ἀμετανόητον καρδίαν ὁ λό- γος τοῦ Κυρίου φησίν, οὐκ ἀποστραφήσεσθαι τὸν θυμὸν, ἀλλὰ ἔτι μένειν τὴν χεῖρα ὑψηλήν τουτέστιν, ἐπηρμένην εἰς ἐκδίκησιν, χεῖρα λέγων τὴν κολαστι κὴν δύναμιν, κατὰ τὸν Ἰώβ· Χεὶρ γὰρ Κυρίου ἡ ἀψαμένη μου ἐστι· καὶ ἐν τούτῳ τοῦ διαβόλου χεῖρα ήδη. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. B cum videlicet et ipse ad exemplum praefectorum versaretur in peccatis, essetque dignus, qui flagella furoris ac iræ Domini pateretur. Est autem furor quædam sanguinis circa cor ebullitio, a quopiam veluti tumore ex humorum vaporatione circa cor concreto, nomen sortitus; ira vero est appetitus vin- dictæ. Itaque furor velociter commovet affectum; ira vero firmiorem ac perseverantem (tristitiæ ex- pletionem indicat. Credere quidem pium fuerit ac religiosum, de Deo neutrum proprie dici sed hæ voces figuratæ sunt et translatæ. Non enim pertur- batio ulla in Deo esl, neque adventitia ulla qualitas cadere potest in ejus essentiam. Verum actio ejus- modi, quæ in nobis excitatur, appellatur furor. Et fortasse severa et gravis castigatio ira dicitur: re- prehensio vere, quæ cogitationes nostras perturbat, furor nuncupatur. Etenim Deus furore exstimula- tus, eos quibus succenset, turbat ac confundit, nec- dum ipsos ullo dignatursermone, juxta illud dictum, In furore suo conturbabit eos 85. Qui autem casti- gantur in ira, hi disciplina censentur digni, prout dicitur : Tunc loquetur ad eos in ira sua 8. Qui enim ob peccata redarguitur, nondum est castigatus : qui autem castigatur, ostendit accedere se jam aliquo pacto ad scientiam. Itaque, si castigat ira furor vero objurgut, ira furori præstat.Quare et Jeremias : Cor- ripe nos, Domine, verumtamen in judicio et non in furore 87. Non enim dixit: Et non in ira; quando- quidem correctio, ex judicio profecta, benignior est et mitior quam quæ per furorem et iram adhibe- tur. Quisquis enim corripitur in judicio, et a ser- mone illustratur, ex Dei judiciis emolumentum C percepturus est atque utilitatem, cum nihil peragat citra judicium, imo perfchet omnia cum sano judi- cio; sic ut nec ipsius cogitationes judicii sint exper- tes, juxta id quod dictum est: Cogitationes justorum judicia”. Et quidem judicii tempore, cum manum suam populo injecerit, montes etiam dicuntur esse exacerbandi. Nimirum indicat Scriptura omnem simul concurrere creaturam ad ulciscendum pecca- tores. Quemadmodum enim plagarum Ægyptiaca- rum tempore ab omni parte eos invadebat bellum,ab aere, a terra, ab aqua : sic et modo, cum Dominus populo manum suam ad ipsum percutiendum inje- cerit. Quin etiam exacerbandi montes sunt, atque morticina populi ut stercus per ignominiam et dedecus in media via jacentia conculcabantur. D Consideres velim eos qui in peccatis constituti, vitæ hujus immorantur negotiis, atque proculcantur ab adversariis potestatibus: quorum cor cum non du- catur pœnitentia, affirmat Domini sermo iram non esse ab eis avertendam, sed etiamnum manere ma- num excelsam, id est, erectam ad ultionem sumen- dam. Quippe manum vocat virtutem vindicem, se- . Psal Ir, 5. ibid. Jerem. x, 24. Prov. XII, mss. deest. 5. 89 Sap. V, 18. (76) Editi, θυμός μέν. Vocula μέν in nostris sex (77) Veteres aliquot libri, ποιῶν. (78) Sic mss. sex. Editi, ὁ δὲ πεπαιδευμένος (79) Editi, ἐπιβάλλῃ. At sex mss., ἐπιβάλῃ.

λέγοντος ἐν τῷ καιρῷ τῆς κολάσεως· Οὐ μὴν δὲ, ἀλλὰ ἀπόστειλον τὴν χεῖρά σου, καὶ ἅψαι τῶν ὀστῶν αὐτοῦ. τοῖς μακρὰν καὶ τοῖς ἐγγὺς, καὶ συριεῖ αὐτοὺς (80) ἀπ᾿ ἄκρου τῆς γῆς. Καὶ ἰδοὺ ταχὺ κούφως ἔρχον- ται. Κατὰ μὲν τὸ ῥητὸν δύξει τὴν Ῥωμαϊκὴν δύνα μιν τὴν ἐπὶ (81) τῇ ἐσχάτῃ πολιορκίᾳ ἐπελθοῦσαν τῇ Ιερουσαλὴμ ὁ λόγος προφητεύειν. Ἐν ἐκείνῳ γὰρ οἱ στρατιωτικοί κατάλογοι συνεπληροῦντο, ἔκ τε τῶν μακρὰν ἐθνῶν καὶ ἐκ τῶν σύνεγγυς, τῶν περὶ τὴν Συρίαν καὶ ᾿Αραβίαν, καὶ ἄλλα ἔθνη, ὅσα παρακεί μενα τῇ Ἰουδαίᾳ ἐστρατολογεῖτο παρὰ τῶν Ῥωμαίων. Γὸ μὲν οὖν σύσσημον ἐν τοῖς ἔθνεσιν ἤρθη· τουτέστι, τὸ σημεῖον (82) τοῦ σταυροῦ τοῦ ἀναδειχθέντος. Καὶ τὰ μὲν ἔθνη ἐπὶ τὴν πίστιν ἐκλήθη, ἡ δὲ Ἱερουσαλὴμ " τῇ καταστροφῆ παρεδόθη. Οὕτω δὲ ταχὺ καὶ κούφως ἤρχοντο, τοσαύτην ἔχοντες προθυμίαν εἰς τὸ πολε- μεῖν, ὥστε καὶ τῶν τροφῶν ἐπιλανθάνεσθαι, καὶ μηδὲ τὰ σιτηρέσια αναμένειν, μηδὲ ἀναπαύσεως δεῖσθαι, μηδὲ ἀποτίθεσθαι τὸ τῶν πολεμούντων σχή- μα. Οὗτοι ὥσπερ στερεὰ πέτρα ελογίσθησαν, καὶ τὰ ἅρματα αὐτῶν ὡς καταιγίδες· ὅμοιοι λέουσι τὴν ἰσχύν, καὶ σκύμνοις λεόντων τὴν ὁρμήν· ὧν ἡ βοὴ ὡς θαλάσσης κυμαινούσης, ὅτε καὶ οὐδὲν ἄλλο ὁ που λεμούμενος λαὸς ἑώρα, ἀλλ᾽ ἢ σκότος σκληρὸν ἐπὶ τῆς γῆς (83). ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ϛ΄. Οζίας ὁ βασιλεὺς, εἶδον τὸν Κύριον (84). Καὶ ἐπεστάλη πρὸς με ἓν τῶν σεραφίμ. Πρὸς τοὺς ἀπὸ κτίσεως καὶ καταβλῆς κόσμου ἁγίους ἀεὶ ἀποστέλ λονται θείαι δυνάμεις, τὸ σαθρὸν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως ἐπανορθούμεναι. Απεστάλη τοίνυν καὶ πρὸς Ησαίαν, ἐπὶ τῷ περιελεῖν αὐτοῦ τὰς ἁμαρτίας καὶ καθαρίζων. Απεστάλη δὲ, ἐπειδὴ ἤκουσεν ὀδυρομέ νῦν τὰς ἰδίας ταλαιπωρίας, καὶ ὁμολογοῦντος τὴν ἐν λογισμοῖς αὐτοῦ ἁμαρτίαν. Εἶπε γὰρ τὸ, Ὢ τάλας ἐγώ, ὅτι κατανένυγμαι· ὅτι ἄνθρωπος ὤν, καὶ ἀκάθαρτα χείλη ἔχων, ἐν μέσῳ λαοῦ ἀκάθαρτα χείλη ἔχοντος ἐγὼ οἰκῶ. Ταῦτα ἔλεγε καὶ ὁ Παῦ λος· Ταλαίπωρος ἐγὼ ἄνθρωπος, τίς με ρύσεται ἐκ τοῦ σώματος τοῦ θανάτου τούτου ; Εἶτα καὶ αὐτὸς ὡς τυχὼν θείας ἀντιλήψεως ἐπάγει· Εὐχα- ριστῷ τῷ Θεῷ διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ. Εἶπε δὲ τὸ, Ὣ τάλας ἐγώ, διορατικῶς εἰς ἔννοιαν ἐλθὼν τῆς βασι * τοῖς. ΧΧΧ. Ο ὑψηλοῦ καὶ ἐπηρμένου. διὰ Ἰησοῦν Χριστόν. Αt διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. VI. A cundum Job : Manus enim Domini est, quæe me te B tigɩt *. Et in ipso hoc libro diabolus tempore casti- gationis de manu loquitur: Nequaquam, sed mitle manum tuam, el tange ossa ejus”. tionibus longinquis et propinquis, et sibilabit eas ab extremo terra. El ecce ci!o leviter veniunt. Scriptura quidem ad litteram videri possit Romanorum exer- citum prædicere, qui in extrema obsidione Jeroso- lymam invasit. Nam in hoc apparatu indices mili- tares complebantur tum ex longinquis, tum ex pro- pinquis gentibus, nempe ex iis quæ circa Syriam et Arabiam babitant: quin et aliæ naliones, quæcun- que adjacent Judææ, a Romanis ad militiam ascri- bebantur. Erectum est itaque in gentibus illud signum; hoc est, signum crucis quæ apparuit. Et quidem gentes ad fdem accitæ sunt: Jerusalem vero ruinæ tradita est et eversioni. Fortasse autem ita cito et leviter veniebant, quod erat belli gerendi deside- rium quo ducebantur, ut obliviscerentur commea- tuum, neque operirentur militare stipendium, neque intermissionem ac laxamentum exposcerent, neque exuerent se militari habitu. Jsti quasi solida petra habiti sunt, et currus eorum quasi procellæ. Erant pares leonibus vi, et leonum catulis impetu; quo- rum fuit clamor veluti maris æstuantis, quo tem- pore populus qui oppugnabatur, nihil aliud nisi. crassas tenebras in terra sparsas cernebat. Job. xix, 21. Job. 11, 5. Rom. vI', 24. Vespasiano. At sex mss. ut in contextu. C diderat interpres, signum crucis ejus, qni per eam declaratus est et designatus. Qua interpretatione pulchra admodum sententia prorsus corrumpitur. Nam dubium non est, quin scriptor indicare vo- luerit miram illam crucis apparitionem, quam PATROL. GR. CAPUT VI. 182*. VERS. 1, 6. Et factum est annó, quo mortuus est Ozias rex : vidi Dominum Et missus est ad me unus de seraphim. Semper a prima mundi consti- tutione et origine and sanctos mittuntur divinæ po- testates, quæ humanæ naturæ resarciant infrmi- tatem. Missus igitur est etiam ad Isaiam unus, qui ab eo auferret peccata, ipsumque expiaret. Missus est autem posteaquam (Dominus) eum audivit mi- serias suas deflentern, peccatumque in sua mente reconditum confitentem. Dixit enim (VERS. 5) : miser ego, quia compunctus sum: quia homo cum sim, et immunda labia habeam, in medio populi im- munda labia habentis ego habilo. Hæc dicebat et Paulus : Infelix ego homo, quis me liberabit de cor- pore mortis hujus " ? Deinde etiam hic ipse quasi jam consecutus divinum subsidium, addit : Gratias ago Deo per Jesum Christum ". Dixit autem illud. O miser ego, postquam regnum Dei qui super solium ** ibid. 25. D Constantino Magno in cœlo visam fuisse narrat Eusebius lib. De vita Const., cap. 28. amplius neque in mss. neque in excusis. Quare credi merito potest scriptor totum caput non ab- solvisse sed ejus capitis finem in compendium duntaxat redegisse. Aliquanto post editi, sex mss., 182. Τοιγαροῦν ἀρεῖ σύσσημον ἐν τοῖς ἔθνεσι, 182. VERS. 26-30. Igitur elevabit signum in na- 182. Καὶ ἐγένετο τοῦ ἐνιαυτοῦ οὗ ἀπέθανεν (80) Codex Combefsii recentior, καὶ συριεῖ αὐτ (81) Editi, τὴν ἐπὶ Οὐεσπασιανοῦ ἐν, imperante (82) Ita mes. Editi, σημεῖον τό, id quod ita red- (83) Post hac verba, ἐπὶ τῆς γῆς, nihil invenitur (84) Colb. primus, Κύριον καθήμενον ἐπὶ θρόνου

λέγοντος ἐν τῷ καιρῷ τῆς κολάσεως· Οὐ μὴν δὲ, ἀλλὰ ἀπόστειλον τὴν χεῖρά σου, καὶ ἅψαι τῶν ὀστῶν αὐτοῦ. τοῖς μακρὰν καὶ τοῖς ἐγγὺς, καὶ συριεῖ αὐτοὺς (80) ἀπ᾿ ἄκρου τῆς γῆς. Καὶ ἰδοὺ ταχὺ κούφως ἔρχον- ται. Κατὰ μὲν τὸ ῥητὸν δύξει τὴν Ῥωμαϊκὴν δύνα μιν τὴν ἐπὶ (81) τῇ ἐσχάτῃ πολιορκίᾳ ἐπελθοῦσαν τῇ Ιερουσαλὴμ ὁ λόγος προφητεύειν. Ἐν ἐκείνῳ γὰρ οἱ στρατιωτικοί κατάλογοι συνεπληροῦντο, ἔκ τε τῶν μακρὰν ἐθνῶν καὶ ἐκ τῶν σύνεγγυς, τῶν περὶ τὴν Συρίαν καὶ ᾿Αραβίαν, καὶ ἄλλα ἔθνη, ὅσα παρακεί μενα τῇ Ἰουδαίᾳ ἐστρατολογεῖτο παρὰ τῶν Ῥωμαίων. Γὸ μὲν οὖν σύσσημον ἐν τοῖς ἔθνεσιν ἤρθη· τουτέστι, τὸ σημεῖον (82) τοῦ σταυροῦ τοῦ ἀναδειχθέντος. Καὶ τὰ μὲν ἔθνη ἐπὶ τὴν πίστιν ἐκλήθη, ἡ δὲ Ἱερουσαλὴμ " τῇ καταστροφῆ παρεδόθη. Οὕτω δὲ ταχὺ καὶ κούφως ἤρχοντο, τοσαύτην ἔχοντες προθυμίαν εἰς τὸ πολε- μεῖν, ὥστε καὶ τῶν τροφῶν ἐπιλανθάνεσθαι, καὶ μηδὲ τὰ σιτηρέσια αναμένειν, μηδὲ ἀναπαύσεως δεῖσθαι, μηδὲ ἀποτίθεσθαι τὸ τῶν πολεμούντων σχή- μα. Οὗτοι ὥσπερ στερεὰ πέτρα ελογίσθησαν, καὶ τὰ ἅρματα αὐτῶν ὡς καταιγίδες· ὅμοιοι λέουσι τὴν ἰσχύν, καὶ σκύμνοις λεόντων τὴν ὁρμήν· ὧν ἡ βοὴ ὡς θαλάσσης κυμαινούσης, ὅτε καὶ οὐδὲν ἄλλο ὁ που λεμούμενος λαὸς ἑώρα, ἀλλ᾽ ἢ σκότος σκληρὸν ἐπὶ τῆς γῆς (83). ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ϛ΄. Οζίας ὁ βασιλεὺς, εἶδον τὸν Κύριον (84). Καὶ ἐπεστάλη πρὸς με ἓν τῶν σεραφίμ. Πρὸς τοὺς ἀπὸ κτίσεως καὶ καταβλῆς κόσμου ἁγίους ἀεὶ ἀποστέλ λονται θείαι δυνάμεις, τὸ σαθρὸν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως ἐπανορθούμεναι. Απεστάλη τοίνυν καὶ πρὸς Ησαίαν, ἐπὶ τῷ περιελεῖν αὐτοῦ τὰς ἁμαρτίας καὶ καθαρίζων. Απεστάλη δὲ, ἐπειδὴ ἤκουσεν ὀδυρομέ νῦν τὰς ἰδίας ταλαιπωρίας, καὶ ὁμολογοῦντος τὴν ἐν λογισμοῖς αὐτοῦ ἁμαρτίαν. Εἶπε γὰρ τὸ, Ὢ τάλας ἐγώ, ὅτι κατανένυγμαι· ὅτι ἄνθρωπος ὤν, καὶ ἀκάθαρτα χείλη ἔχων, ἐν μέσῳ λαοῦ ἀκάθαρτα χείλη ἔχοντος ἐγὼ οἰκῶ. Ταῦτα ἔλεγε καὶ ὁ Παῦ λος· Ταλαίπωρος ἐγὼ ἄνθρωπος, τίς με ρύσεται ἐκ τοῦ σώματος τοῦ θανάτου τούτου ; Εἶτα καὶ αὐτὸς ὡς τυχὼν θείας ἀντιλήψεως ἐπάγει· Εὐχα- ριστῷ τῷ Θεῷ διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ. Εἶπε δὲ τὸ, Ὣ τάλας ἐγώ, διορατικῶς εἰς ἔννοιαν ἐλθὼν τῆς βασι * τοῖς. ΧΧΧ. Ο ὑψηλοῦ καὶ ἐπηρμένου. διὰ Ἰησοῦν Χριστόν. Αt διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. VI. A cundum Job : Manus enim Domini est, quæe me te B tigɩt *. Et in ipso hoc libro diabolus tempore casti- gationis de manu loquitur: Nequaquam, sed mitle manum tuam, el tange ossa ejus”. tionibus longinquis et propinquis, et sibilabit eas ab extremo terra. El ecce ci!o leviter veniunt. Scriptura quidem ad litteram videri possit Romanorum exer- citum prædicere, qui in extrema obsidione Jeroso- lymam invasit. Nam in hoc apparatu indices mili- tares complebantur tum ex longinquis, tum ex pro- pinquis gentibus, nempe ex iis quæ circa Syriam et Arabiam babitant: quin et aliæ naliones, quæcun- que adjacent Judææ, a Romanis ad militiam ascri- bebantur. Erectum est itaque in gentibus illud signum; hoc est, signum crucis quæ apparuit. Et quidem gentes ad fdem accitæ sunt: Jerusalem vero ruinæ tradita est et eversioni. Fortasse autem ita cito et leviter veniebant, quod erat belli gerendi deside- rium quo ducebantur, ut obliviscerentur commea- tuum, neque operirentur militare stipendium, neque intermissionem ac laxamentum exposcerent, neque exuerent se militari habitu. Jsti quasi solida petra habiti sunt, et currus eorum quasi procellæ. Erant pares leonibus vi, et leonum catulis impetu; quo- rum fuit clamor veluti maris æstuantis, quo tem- pore populus qui oppugnabatur, nihil aliud nisi. crassas tenebras in terra sparsas cernebat. Job. xix, 21. Job. 11, 5. Rom. vI', 24. Vespasiano. At sex mss. ut in contextu. C diderat interpres, signum crucis ejus, qni per eam declaratus est et designatus. Qua interpretatione pulchra admodum sententia prorsus corrumpitur. Nam dubium non est, quin scriptor indicare vo- luerit miram illam crucis apparitionem, quam PATROL. GR. CAPUT VI. 182*. VERS. 1, 6. Et factum est annó, quo mortuus est Ozias rex : vidi Dominum Et missus est ad me unus de seraphim. Semper a prima mundi consti- tutione et origine and sanctos mittuntur divinæ po- testates, quæ humanæ naturæ resarciant infrmi- tatem. Missus igitur est etiam ad Isaiam unus, qui ab eo auferret peccata, ipsumque expiaret. Missus est autem posteaquam (Dominus) eum audivit mi- serias suas deflentern, peccatumque in sua mente reconditum confitentem. Dixit enim (VERS. 5) : miser ego, quia compunctus sum: quia homo cum sim, et immunda labia habeam, in medio populi im- munda labia habentis ego habilo. Hæc dicebat et Paulus : Infelix ego homo, quis me liberabit de cor- pore mortis hujus " ? Deinde etiam hic ipse quasi jam consecutus divinum subsidium, addit : Gratias ago Deo per Jesum Christum ". Dixit autem illud. O miser ego, postquam regnum Dei qui super solium ** ibid. 25. D Constantino Magno in cœlo visam fuisse narrat Eusebius lib. De vita Const., cap. 28. amplius neque in mss. neque in excusis. Quare credi merito potest scriptor totum caput non ab- solvisse sed ejus capitis finem in compendium duntaxat redegisse. Aliquanto post editi, sex mss., 182. Τοιγαροῦν ἀρεῖ σύσσημον ἐν τοῖς ἔθνεσι, 182. VERS. 26-30. Igitur elevabit signum in na- 182. Καὶ ἐγένετο τοῦ ἐνιαυτοῦ οὗ ἀπέθανεν (80) Codex Combefsii recentior, καὶ συριεῖ αὐτ (81) Editi, τὴν ἐπὶ Οὐεσπασιανοῦ ἐν, imperante (82) Ita mes. Editi, σημεῖον τό, id quod ita red- (83) Post hac verba, ἐπὶ τῆς γῆς, nihil invenitur (84) Colb. primus, Κύριον καθήμενον ἐπὶ θρόνου

λέγοντος ἐν τῷ καιρῷ τῆς κολάσεως· Οὐ μὴν δὲ, ἀλλὰ ἀπόστειλον τὴν χεῖρά σου, καὶ ἅψαι τῶν ὀστῶν αὐτοῦ. τοῖς μακρὰν καὶ τοῖς ἐγγὺς, καὶ συριεῖ αὐτοὺς (80) ἀπ᾿ ἄκρου τῆς γῆς. Καὶ ἰδοὺ ταχὺ κούφως ἔρχον- ται. Κατὰ μὲν τὸ ῥητὸν δύξει τὴν Ῥωμαϊκὴν δύνα μιν τὴν ἐπὶ (81) τῇ ἐσχάτῃ πολιορκίᾳ ἐπελθοῦσαν τῇ Ιερουσαλὴμ ὁ λόγος προφητεύειν. Ἐν ἐκείνῳ γὰρ οἱ στρατιωτικοί κατάλογοι συνεπληροῦντο, ἔκ τε τῶν μακρὰν ἐθνῶν καὶ ἐκ τῶν σύνεγγυς, τῶν περὶ τὴν Συρίαν καὶ ᾿Αραβίαν, καὶ ἄλλα ἔθνη, ὅσα παρακεί μενα τῇ Ἰουδαίᾳ ἐστρατολογεῖτο παρὰ τῶν Ῥωμαίων. Γὸ μὲν οὖν σύσσημον ἐν τοῖς ἔθνεσιν ἤρθη· τουτέστι, τὸ σημεῖον (82) τοῦ σταυροῦ τοῦ ἀναδειχθέντος. Καὶ τὰ μὲν ἔθνη ἐπὶ τὴν πίστιν ἐκλήθη, ἡ δὲ Ἱερουσαλὴμ " τῇ καταστροφῆ παρεδόθη. Οὕτω δὲ ταχὺ καὶ κούφως ἤρχοντο, τοσαύτην ἔχοντες προθυμίαν εἰς τὸ πολε- μεῖν, ὥστε καὶ τῶν τροφῶν ἐπιλανθάνεσθαι, καὶ μηδὲ τὰ σιτηρέσια αναμένειν, μηδὲ ἀναπαύσεως δεῖσθαι, μηδὲ ἀποτίθεσθαι τὸ τῶν πολεμούντων σχή- μα. Οὗτοι ὥσπερ στερεὰ πέτρα ελογίσθησαν, καὶ τὰ ἅρματα αὐτῶν ὡς καταιγίδες· ὅμοιοι λέουσι τὴν ἰσχύν, καὶ σκύμνοις λεόντων τὴν ὁρμήν· ὧν ἡ βοὴ ὡς θαλάσσης κυμαινούσης, ὅτε καὶ οὐδὲν ἄλλο ὁ που λεμούμενος λαὸς ἑώρα, ἀλλ᾽ ἢ σκότος σκληρὸν ἐπὶ τῆς γῆς (83). ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ϛ΄. Οζίας ὁ βασιλεὺς, εἶδον τὸν Κύριον (84). Καὶ ἐπεστάλη πρὸς με ἓν τῶν σεραφίμ. Πρὸς τοὺς ἀπὸ κτίσεως καὶ καταβλῆς κόσμου ἁγίους ἀεὶ ἀποστέλ λονται θείαι δυνάμεις, τὸ σαθρὸν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως ἐπανορθούμεναι. Απεστάλη τοίνυν καὶ πρὸς Ησαίαν, ἐπὶ τῷ περιελεῖν αὐτοῦ τὰς ἁμαρτίας καὶ καθαρίζων. Απεστάλη δὲ, ἐπειδὴ ἤκουσεν ὀδυρομέ νῦν τὰς ἰδίας ταλαιπωρίας, καὶ ὁμολογοῦντος τὴν ἐν λογισμοῖς αὐτοῦ ἁμαρτίαν. Εἶπε γὰρ τὸ, Ὢ τάλας ἐγώ, ὅτι κατανένυγμαι· ὅτι ἄνθρωπος ὤν, καὶ ἀκάθαρτα χείλη ἔχων, ἐν μέσῳ λαοῦ ἀκάθαρτα χείλη ἔχοντος ἐγὼ οἰκῶ. Ταῦτα ἔλεγε καὶ ὁ Παῦ λος· Ταλαίπωρος ἐγὼ ἄνθρωπος, τίς με ρύσεται ἐκ τοῦ σώματος τοῦ θανάτου τούτου ; Εἶτα καὶ αὐτὸς ὡς τυχὼν θείας ἀντιλήψεως ἐπάγει· Εὐχα- ριστῷ τῷ Θεῷ διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ. Εἶπε δὲ τὸ, Ὣ τάλας ἐγώ, διορατικῶς εἰς ἔννοιαν ἐλθὼν τῆς βασι * τοῖς. ΧΧΧ. Ο ὑψηλοῦ καὶ ἐπηρμένου. διὰ Ἰησοῦν Χριστόν. Αt διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. VI. A cundum Job : Manus enim Domini est, quæe me te B tigɩt *. Et in ipso hoc libro diabolus tempore casti- gationis de manu loquitur: Nequaquam, sed mitle manum tuam, el tange ossa ejus”. tionibus longinquis et propinquis, et sibilabit eas ab extremo terra. El ecce ci!o leviter veniunt. Scriptura quidem ad litteram videri possit Romanorum exer- citum prædicere, qui in extrema obsidione Jeroso- lymam invasit. Nam in hoc apparatu indices mili- tares complebantur tum ex longinquis, tum ex pro- pinquis gentibus, nempe ex iis quæ circa Syriam et Arabiam babitant: quin et aliæ naliones, quæcun- que adjacent Judææ, a Romanis ad militiam ascri- bebantur. Erectum est itaque in gentibus illud signum; hoc est, signum crucis quæ apparuit. Et quidem gentes ad fdem accitæ sunt: Jerusalem vero ruinæ tradita est et eversioni. Fortasse autem ita cito et leviter veniebant, quod erat belli gerendi deside- rium quo ducebantur, ut obliviscerentur commea- tuum, neque operirentur militare stipendium, neque intermissionem ac laxamentum exposcerent, neque exuerent se militari habitu. Jsti quasi solida petra habiti sunt, et currus eorum quasi procellæ. Erant pares leonibus vi, et leonum catulis impetu; quo- rum fuit clamor veluti maris æstuantis, quo tem- pore populus qui oppugnabatur, nihil aliud nisi. crassas tenebras in terra sparsas cernebat. Job. xix, 21. Job. 11, 5. Rom. vI', 24. Vespasiano. At sex mss. ut in contextu. C diderat interpres, signum crucis ejus, qni per eam declaratus est et designatus. Qua interpretatione pulchra admodum sententia prorsus corrumpitur. Nam dubium non est, quin scriptor indicare vo- luerit miram illam crucis apparitionem, quam PATROL. GR. CAPUT VI. 182*. VERS. 1, 6. Et factum est annó, quo mortuus est Ozias rex : vidi Dominum Et missus est ad me unus de seraphim. Semper a prima mundi consti- tutione et origine and sanctos mittuntur divinæ po- testates, quæ humanæ naturæ resarciant infrmi- tatem. Missus igitur est etiam ad Isaiam unus, qui ab eo auferret peccata, ipsumque expiaret. Missus est autem posteaquam (Dominus) eum audivit mi- serias suas deflentern, peccatumque in sua mente reconditum confitentem. Dixit enim (VERS. 5) : miser ego, quia compunctus sum: quia homo cum sim, et immunda labia habeam, in medio populi im- munda labia habentis ego habilo. Hæc dicebat et Paulus : Infelix ego homo, quis me liberabit de cor- pore mortis hujus " ? Deinde etiam hic ipse quasi jam consecutus divinum subsidium, addit : Gratias ago Deo per Jesum Christum ". Dixit autem illud. O miser ego, postquam regnum Dei qui super solium ** ibid. 25. D Constantino Magno in cœlo visam fuisse narrat Eusebius lib. De vita Const., cap. 28. amplius neque in mss. neque in excusis. Quare credi merito potest scriptor totum caput non ab- solvisse sed ejus capitis finem in compendium duntaxat redegisse. Aliquanto post editi, sex mss., 182. Τοιγαροῦν ἀρεῖ σύσσημον ἐν τοῖς ἔθνεσι, 182. VERS. 26-30. Igitur elevabit signum in na- 182. Καὶ ἐγένετο τοῦ ἐνιαυτοῦ οὗ ἀπέθανεν (80) Codex Combefsii recentior, καὶ συριεῖ αὐτ (81) Editi, τὴν ἐπὶ Οὐεσπασιανοῦ ἐν, imperante (82) Ita mes. Editi, σημεῖον τό, id quod ita red- (83) Post hac verba, ἐπὶ τῆς γῆς, nihil invenitur (84) Colb. primus, Κύριον καθήμενον ἐπὶ θρόνου

λείας τοῦ Θεοῦ (85) τοῦ καθημένου ἐπὶ θρόνου ύψη- τῆς τε. τε α λοῦ καὶ ἐπηρμένου, καὶ πεπληρωκότος τῆς δόξης αὐτοῦ τὸν τηλικοῦτον κόσμον. Πρὶν γὰρ ἐννοήσαι Θεόν, οὐ φαίνεται εἰπὼν (86) τό. Ὢ τάλας ἐγώ. Ἐπεὶ καὶ ὁ ᾿Αβραάμ, ὅτε ὤφθη αὐτῷ ὁ Θεὸς, τότε ἀναγέγραπται εἰρηκὼς τὸ, Ἐγὼ δὲ εἰμι γῆ καὶ σπο- δός. Οὕτω δὲ (87) καὶ Μωϋσῆς παιδευόμενος μὲν πάσῃ σοφίᾳ Αἰγυπτίων, καὶ ὡς εἰκὸς διαβαίνων πάν- τας αὐτοὺς τῇ εὐφυΐᾳ καὶ τῇ συνέσει, οὐκ ᾔσθάνετο ἑαυτοῦ ἰσχνοφώνου ἢ (88) βραδυγλώσσου· ὅτε δὲ ἤκουσε τοῦ χρηματίζοντος, τότε τῆς ἀφωνίας αὐτοῦ καὶ τῆς περὶ τὴν γλῶσσαν βραδύτητος ᾔσθετο. καὶ τῇ λαβίδι ἔλαβεν ἀπὸ τοῦ θυσιαστηρίου, ἥψατο τοῦ στόματός μου. Ὁ μὲν Ἰουδαϊκῶς ἐξω ηγούμενος τὸ ῥητὸν, ἐρεῖ, ὡς ἄρα ὁ Κύριος εώραται ἐπὶ τῷ κατὰ Ἱερουσαλὴμ τόπῳ, καθήμενος ἐπὶ θρό νου ὑψηλοῦ καὶ ἐπηρμένου, καὶ τὰ σεραφίμ κύκλῳ αὐτοῦ ἑστηκότα· καὶ ἐκ τοῦ θυσιαστηρίου τῶν ὁλο- καυτωμάτων τὸ πῦρ ληφθὲν παρὰ τοῦ σεραφεὶμ προσηνέχθη (89) τῷ στόματι τοῦ προφήτου, εἰς και θαρισμὸν τῶν χειλέων αὐτοῦ. Ἡμεῖς δὲ οἱ πεπιστευ- κότες, ὅτι ὑπόδειγμά τι καὶ σκιὰ (90) τῶν ἐπουρα νίων ἐστι τὰ κατὰ τὸν νόμον, οἶκον μὲν λέγομεν τὸ σύμπαν σύστημα τῆς νοητῆς καὶ αἰσθητῆς κτίσεως· θρόνον δὲ ἐπηρμένον τὴν ἐπὶ πάντων ἀρχὴν καὶ δεσποτείαν τοῦ Θεοῦ· σεραφὶμ δὲ τὰς ὑπερκοσμίους δυνάμεις. Εἰ γὰρ, ὅπερ ἐφαντάσθησάν τινες, τὰ δύο τοῦ οὐρανοῦ ἡμισφαίρια ἀνὰ μέρος ὑπὲρ γῆς φαινό- μενα, ἓξ μέρεσιν ἑκατέρων, οιονεί τισι πτεροῖς, πρὸς τὴν ἐξεῖαν (91) κίνησιν κεχρημένων, πῶς ἐπεστέλ λετο τὸ ἕτερον τούτων, ἢ πῶς ἀπεσπᾶτο ἀπὸ τοῦ ἄλλου, συνημμένης τοῦ οὐρανοῦ τῆς φύσεως οὔσης ; ᾿Αλλ᾽, ὅπερ εἶπον, δυνάμεις ὑπερκόσμιαι, τῆς ἐγγυ- τάτω στάσεως διὰ τὴν ἐν ἁγιασμῷ ἀκρότητα κατα ηξιωμέναι ὧν ἡ μία ἦλθε πρὸς τὸν προφήτην. Ὡς γὰρ ὁ ἐπὶ πάντων Θεὸς οὐκ ἐπαξιοί (92) διακύπτειν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ πρὸς τὴν ἐπιμέλειαν τῶν ἀνθρώπων, οὐδὲ αἱ μερικαὶ δυνάμεις τὴν διακονίαν ὑπὲρ ενεργεια σίας τῶν ἀνθρώπων ἀρνοῦνται. Ἔλαβεν οὖν τὸ σε ραφεὶμ ἀπὸ τοῦ θυσιαστηρίου τῇ λαβίδι. Ενθυμήθητι πηλίκον τὸ θυσιαστήριον, ὅπως (93) δυσπρόσιτον, ὡς μὴ κατατολμῶν αὐτοῦ τὸ σεραφεὶμ τῇ χειρὶ προσ- άπτεσθαι. ἀλλὰ διὰ τῆς λαβίδος λαμβάνειν τὸ πῦρ εἰς τὴν χεῖρα. Καὶ ἔλαβεν ἄνθρακα. Λαμβάνει τὸ πῦρ εἰς τὴν χεῖρα. Ποδαπόν (94) τοῦτο τὸ πῦρ, ὃ ἁμαρ τίας καθαίρει ; "Η μήποτε συγγενὲς ἐκείνῳ, περὶ οὗ ἐξεῖαν, οὐκ ἀπαξιοῖ. πόν. άμαρ- τίας. ἁμαρτίαν. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. excelsum et elevatum sedebat, atque mundum adeo A vastum gloria sua adimplebat, clare animo per- spexisset. Etenim antequam Deum mente per- ciperet, non comperitur dixisse : O miser ego. Nam et Abraham ipse, cum Deus sese ipsi ostendit, tum dixisse refertur : Ego autem sum terra et cinis“. Similiter etiam et Moyses omni Ægyptiorum sa- pientia eruditus, et, ut credere par est, hos om- nes ingenii dexteritate ac intelligentia exsuperans, linguæ hæsitantia et tarditate laborare se non ad- vertebat; sed ubi Dominum oracula edentem au- divit, tunc loquendi difficultatem ac linguæ 'tardi- talem sensit 9. B nem, quem forcipe tulerat de altari, et tetigit os meum. Qui hanc interpretatur sententiam animo Judaico, dicturus est utique Dominum in aliquo ci- vitatis Jerosolymitanæ loco fuisse visum, in solio excelso et elevato sedentem: seraphimque in ejus circuitu stetisse, et sumptum ex holocautomatum ara ignem ori prophetæ ad labia ejus expurganda ab uno seraphim oblatum fuisse. Nos vero qui quæ in lege memorantur, imaginem esse cœlestium et umbram credimus, omnem creaturæ tum spiritualis, tum sub sensus cadentis cœtum et universitatem dumum dicimus; illum vero Dei in omnes princi- patum ac dominium dicimus solium elevatum, sera- phim autem, cœlestes virtutes. Si enim, quod qui- dam opinati sunt, duo cœli hemisphæria alternis vicibus se super terram conspicienda præbeant, utroque sex partibus tanquam alis quibusdam ad velocem motum utente, qui fieri potest ut missa sit G harum altera, aut ab alia avulsa, quandoquidem continua est coli natura? Verum, ut cæperam di- cere, virtutes cœlestes propter summam suam san- ctimoniam habitæ sunt dignæ, quæ throno proxime, astarent; quarum una venit ad prophetam. Quem- admodum enim Deus omnium gubernator ad homi- num curam e cœlo respicere haud fastidit: ita nec particulares illæ virtutes ad impertienda hominibus beneficia ministerium suum denegant. Accepit igi- tur seraphin ille forcipe carbonem ab altari. Te- cum reputa quale fuerit altare illud, ad quod aditus ita difficilis erat, ut ne audeat quidem ipsum manu seraphim attingere, sed forcipe ignem in manum accipiat. Et sumpsit carbonem. Accipit ignem in manum. Cujusmodi est hic, qui peccata expiat Num forte cognationem habet cum eo igne, de quo Gen. xv|11, 27. Act. vi, 22. 10. Exod. IV, que ut in contextu. Statim editi, Abest mss. nostris. bitari potest quin ita legerit Tilmannus, qui sic D interpretatus sit, ad justam motionem. Editi tamen et Reg. tertius habent, ad velocem motum, recte. At antiquior Combefisii codex et alii quatuor, oux ibidem uterque Colb. et Reg. secundus, Alii tres mss. et editi, 183. VERS. 6, 7. Et in manu sua habebat carbo- (85) Antiqui sex libri, τοῦ Θεοῦ. Editi, τοῦ θείου. (86) Editi, λέγων. At sex mss., εἰπών. (87) Veteres quatuor libri, δέ. Editi, δή. (88) Sic mss. At editi, ισχνοφώνου και. (89) Ita mss. omnes. Editi, προσενηνέχθαι. (90) Editi, ὑποδείγματα καὶ σκιαί. At mss. quin- (94) Veteres quinque libri, ἀξίαν, nec jure du- 183. Καὶ ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ εἶχεν ἄνθρακα, ὃν (92) Nostra_editio et codex Fr. 1, οὐ καταξιοῖ. (93) Nostri sex mss., όπως. Editi, οὕτω. (94) Veteres quinque libri, Ποδαπόν. Editi, Ποτα-

λείας τοῦ Θεοῦ (85) τοῦ καθημένου ἐπὶ θρόνου ύψη- τῆς τε. τε α λοῦ καὶ ἐπηρμένου, καὶ πεπληρωκότος τῆς δόξης αὐτοῦ τὸν τηλικοῦτον κόσμον. Πρὶν γὰρ ἐννοήσαι Θεόν, οὐ φαίνεται εἰπὼν (86) τό. Ὢ τάλας ἐγώ. Ἐπεὶ καὶ ὁ ᾿Αβραάμ, ὅτε ὤφθη αὐτῷ ὁ Θεὸς, τότε ἀναγέγραπται εἰρηκὼς τὸ, Ἐγὼ δὲ εἰμι γῆ καὶ σπο- δός. Οὕτω δὲ (87) καὶ Μωϋσῆς παιδευόμενος μὲν πάσῃ σοφίᾳ Αἰγυπτίων, καὶ ὡς εἰκὸς διαβαίνων πάν- τας αὐτοὺς τῇ εὐφυΐᾳ καὶ τῇ συνέσει, οὐκ ᾔσθάνετο ἑαυτοῦ ἰσχνοφώνου ἢ (88) βραδυγλώσσου· ὅτε δὲ ἤκουσε τοῦ χρηματίζοντος, τότε τῆς ἀφωνίας αὐτοῦ καὶ τῆς περὶ τὴν γλῶσσαν βραδύτητος ᾔσθετο. καὶ τῇ λαβίδι ἔλαβεν ἀπὸ τοῦ θυσιαστηρίου, ἥψατο τοῦ στόματός μου. Ὁ μὲν Ἰουδαϊκῶς ἐξω ηγούμενος τὸ ῥητὸν, ἐρεῖ, ὡς ἄρα ὁ Κύριος εώραται ἐπὶ τῷ κατὰ Ἱερουσαλὴμ τόπῳ, καθήμενος ἐπὶ θρό νου ὑψηλοῦ καὶ ἐπηρμένου, καὶ τὰ σεραφίμ κύκλῳ αὐτοῦ ἑστηκότα· καὶ ἐκ τοῦ θυσιαστηρίου τῶν ὁλο- καυτωμάτων τὸ πῦρ ληφθὲν παρὰ τοῦ σεραφεὶμ προσηνέχθη (89) τῷ στόματι τοῦ προφήτου, εἰς και θαρισμὸν τῶν χειλέων αὐτοῦ. Ἡμεῖς δὲ οἱ πεπιστευ- κότες, ὅτι ὑπόδειγμά τι καὶ σκιὰ (90) τῶν ἐπουρα νίων ἐστι τὰ κατὰ τὸν νόμον, οἶκον μὲν λέγομεν τὸ σύμπαν σύστημα τῆς νοητῆς καὶ αἰσθητῆς κτίσεως· θρόνον δὲ ἐπηρμένον τὴν ἐπὶ πάντων ἀρχὴν καὶ δεσποτείαν τοῦ Θεοῦ· σεραφὶμ δὲ τὰς ὑπερκοσμίους δυνάμεις. Εἰ γὰρ, ὅπερ ἐφαντάσθησάν τινες, τὰ δύο τοῦ οὐρανοῦ ἡμισφαίρια ἀνὰ μέρος ὑπὲρ γῆς φαινό- μενα, ἓξ μέρεσιν ἑκατέρων, οιονεί τισι πτεροῖς, πρὸς τὴν ἐξεῖαν (91) κίνησιν κεχρημένων, πῶς ἐπεστέλ λετο τὸ ἕτερον τούτων, ἢ πῶς ἀπεσπᾶτο ἀπὸ τοῦ ἄλλου, συνημμένης τοῦ οὐρανοῦ τῆς φύσεως οὔσης ; ᾿Αλλ᾽, ὅπερ εἶπον, δυνάμεις ὑπερκόσμιαι, τῆς ἐγγυ- τάτω στάσεως διὰ τὴν ἐν ἁγιασμῷ ἀκρότητα κατα ηξιωμέναι ὧν ἡ μία ἦλθε πρὸς τὸν προφήτην. Ὡς γὰρ ὁ ἐπὶ πάντων Θεὸς οὐκ ἐπαξιοί (92) διακύπτειν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ πρὸς τὴν ἐπιμέλειαν τῶν ἀνθρώπων, οὐδὲ αἱ μερικαὶ δυνάμεις τὴν διακονίαν ὑπὲρ ενεργεια σίας τῶν ἀνθρώπων ἀρνοῦνται. Ἔλαβεν οὖν τὸ σε ραφεὶμ ἀπὸ τοῦ θυσιαστηρίου τῇ λαβίδι. Ενθυμήθητι πηλίκον τὸ θυσιαστήριον, ὅπως (93) δυσπρόσιτον, ὡς μὴ κατατολμῶν αὐτοῦ τὸ σεραφεὶμ τῇ χειρὶ προσ- άπτεσθαι. ἀλλὰ διὰ τῆς λαβίδος λαμβάνειν τὸ πῦρ εἰς τὴν χεῖρα. Καὶ ἔλαβεν ἄνθρακα. Λαμβάνει τὸ πῦρ εἰς τὴν χεῖρα. Ποδαπόν (94) τοῦτο τὸ πῦρ, ὃ ἁμαρ τίας καθαίρει ; "Η μήποτε συγγενὲς ἐκείνῳ, περὶ οὗ ἐξεῖαν, οὐκ ἀπαξιοῖ. πόν. άμαρ- τίας. ἁμαρτίαν. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. excelsum et elevatum sedebat, atque mundum adeo A vastum gloria sua adimplebat, clare animo per- spexisset. Etenim antequam Deum mente per- ciperet, non comperitur dixisse : O miser ego. Nam et Abraham ipse, cum Deus sese ipsi ostendit, tum dixisse refertur : Ego autem sum terra et cinis“. Similiter etiam et Moyses omni Ægyptiorum sa- pientia eruditus, et, ut credere par est, hos om- nes ingenii dexteritate ac intelligentia exsuperans, linguæ hæsitantia et tarditate laborare se non ad- vertebat; sed ubi Dominum oracula edentem au- divit, tunc loquendi difficultatem ac linguæ 'tardi- talem sensit 9. B nem, quem forcipe tulerat de altari, et tetigit os meum. Qui hanc interpretatur sententiam animo Judaico, dicturus est utique Dominum in aliquo ci- vitatis Jerosolymitanæ loco fuisse visum, in solio excelso et elevato sedentem: seraphimque in ejus circuitu stetisse, et sumptum ex holocautomatum ara ignem ori prophetæ ad labia ejus expurganda ab uno seraphim oblatum fuisse. Nos vero qui quæ in lege memorantur, imaginem esse cœlestium et umbram credimus, omnem creaturæ tum spiritualis, tum sub sensus cadentis cœtum et universitatem dumum dicimus; illum vero Dei in omnes princi- patum ac dominium dicimus solium elevatum, sera- phim autem, cœlestes virtutes. Si enim, quod qui- dam opinati sunt, duo cœli hemisphæria alternis vicibus se super terram conspicienda præbeant, utroque sex partibus tanquam alis quibusdam ad velocem motum utente, qui fieri potest ut missa sit G harum altera, aut ab alia avulsa, quandoquidem continua est coli natura? Verum, ut cæperam di- cere, virtutes cœlestes propter summam suam san- ctimoniam habitæ sunt dignæ, quæ throno proxime, astarent; quarum una venit ad prophetam. Quem- admodum enim Deus omnium gubernator ad homi- num curam e cœlo respicere haud fastidit: ita nec particulares illæ virtutes ad impertienda hominibus beneficia ministerium suum denegant. Accepit igi- tur seraphin ille forcipe carbonem ab altari. Te- cum reputa quale fuerit altare illud, ad quod aditus ita difficilis erat, ut ne audeat quidem ipsum manu seraphim attingere, sed forcipe ignem in manum accipiat. Et sumpsit carbonem. Accipit ignem in manum. Cujusmodi est hic, qui peccata expiat Num forte cognationem habet cum eo igne, de quo Gen. xv|11, 27. Act. vi, 22. 10. Exod. IV, que ut in contextu. Statim editi, Abest mss. nostris. bitari potest quin ita legerit Tilmannus, qui sic D interpretatus sit, ad justam motionem. Editi tamen et Reg. tertius habent, ad velocem motum, recte. At antiquior Combefisii codex et alii quatuor, oux ibidem uterque Colb. et Reg. secundus, Alii tres mss. et editi, 183. VERS. 6, 7. Et in manu sua habebat carbo- (85) Antiqui sex libri, τοῦ Θεοῦ. Editi, τοῦ θείου. (86) Editi, λέγων. At sex mss., εἰπών. (87) Veteres quatuor libri, δέ. Editi, δή. (88) Sic mss. At editi, ισχνοφώνου και. (89) Ita mss. omnes. Editi, προσενηνέχθαι. (90) Editi, ὑποδείγματα καὶ σκιαί. At mss. quin- (94) Veteres quinque libri, ἀξίαν, nec jure du- 183. Καὶ ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ εἶχεν ἄνθρακα, ὃν (92) Nostra_editio et codex Fr. 1, οὐ καταξιοῖ. (93) Nostri sex mss., όπως. Editi, οὕτω. (94) Veteres quinque libri, Ποδαπόν. Editi, Ποτα-

εἴρηται, ὅτι Αὐτὸς ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί; Ἐπειδὴ δὲ ὁ ἄνθραξ πῦρ ἐστι, τῇ παχυτέρα ἤδη καὶ γεωδεστέρᾳ ὕλῃ ἐναπομεῖναν (μετὰ γὰρ τὸ παραδραμεῖν τὸ ἀνθηρὸν τῆς φλογός, ἡ περὶ τὴν παχεῖαν ὕλην τοῦ πυρὸς ὁμιλια ἄνθρακες όνο- μάζονται), τάχα οὖν σημαίνει τὴν ἐν τῇ σαρκὶ τοῦ Κυρίου (95) ἐπιδημίαν. Φησί γάρ· Ὁ λόγος σάρξ ἐγένετο· καὶ ἡ σὰρξ τὸν ἐκ τῆς θεότητος φωτισμὸν ὑποδεξαμένη, κατὰ μὲν τὸ σωματικὸν αἰσθητή· κατὰ δὲ τὴν πρὸς Θεὸν ἕνωσιν διαυγὴς καὶ ἐκλάμπουσα. Εκείνη δὲ ἡ σὰρξ ἦρε τὰς ἁμαρτίας τοῦ κόσμου, καὶ τὰς ἀνομίας ἡμῶν περιεκάθηρεν· ἣν δι' αἰνίγματος ἡμῖν ἡ προφητεία παρέστησε. Ναδαβ μὲν γὰρ καὶ Αβιούδ κατεκάησαν ἀλλοτρίῳ πυρὶ χρησάμενοι· τὸ δὲ σεραφεὶμ ἀπὸ τοῦ ἁγίοῦ πυρὸς, τοῦ ἐν τῷ νοητῷ θυσιαστηρίῳ τῶν ἀληθινῶν ὁλοκαρπωμάτων (96), τὸν ἄνθρακα ἔλαβεν, οὐχ ἑαυτῷ, ἀλλὰ τῇ λαβίδι. Ἵνα δὲ δείξῃ, ὅτι τὸ πῦρ τὸ οὐράνιον οὐχὶ καίει, ἀλλὰ καθ- αίρει, τῇ χειρὶ ὑποδεξάμενον, οὕτω προσάγει τοῖς χείλεσι. Συγγενὲς ἦν τούτῳ τῷ πυρὶ καὶ τὸ ἐπὶ τῆς βάτου, ὃ εἶδεν (97) Μωσῆς ἐπικείμενον μὲν τῷ φυτῷ, μὴ κατακαῖον δὲ τὴν βάτον. Τάχα δὲ ἡ λαβίς ἐστιν ἡ ἐν ἑκάστῳ ἐνυπάρχουσα ἐπιτηδειότης πρὸς τὴν τῶν ἀπὸ Θεοῦ δεδομένων ἀγαθῶν ὑποδοχὴν κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς ἐν ἑκάστῳ ὑπαρχούσης πρὸς τὸ και λὸν οἰκειώσεως. Τίνα ἀποστείλω (98), και τίς πορεύσεται; Μωσέα μὲν οὐκ ἐρωτᾷ, ἀλλ' ὡς ἔχων ἕτοιμον, φησί· Καὶ νῦν δεῦρο, ἀποστελῶ σε πρὸς Φαραώ βασιλέα Αἰγύ πτου. Πρὸς μέντοι τὸν Ἡσαΐαν φησί· Τίνα ἀπο- στείλω, καὶ τίς πορεύσεται ; Τίς οὖν ἡ αἰτία ; Ότι ἐκεῖ μὲν ἐπὶ ἀγαθῶ καὶ εὐεργεσία (99) τοῦ λαοῦ ἀπεστέλλετο Μωσῆς, ἐνταῦθα δὲ σκυθρωπῶς πραγμάτ των διακονία πρόκειται. Διὰ τοῦτο ἐκείνῳ μὲν πρόσε ταγμα, τούτῳ δὲ ἐπ᾿ ἐξουσίας ἀφείθη η υπουργία διότι πεφύκαμεν οἱ ἄνθρωποι ἅπερ ἂν ἐκόντει ἐλώ- μεθα, κἂν ἐπίστονα ᾖ, καταδέχεσθαι. Διὰ τοῦτο αὐτ τὸν βούλεται εκόντα καταδέξασθαι τὴν ἀποστολὴν ὁ Κύριος. Καὶ ὅτι μὲν χρεία τῆς ἀποστολῆς, ἔδειξε, τὸ δὲ εὔθετον εἰς διακονίαν πρόσωπον ἐξ αὐτῆς βού λεται τῆς προθυμίας ἀναφανῆναι. Διὰ τοῦτο Μωσῆς μὲν ἐπὶ περιφάνειαν βίου, καὶ λαοῦ τοσούτου προστα σίαν καλούμενος, παραιτεῖται· Τίς εἰμι, ὅτι πορεύσου μαι προς Φαραώ βασιλέα Αἰγύπτου, καὶ (1) ἐξάξω τὸν λαὸν ἐκ γῆς Αἰγύπτου; καὶ πάλιν· Δέομαι, Κύ ριε, οὐχ ἱκανός εἰμι πρὸς τῆς χθὲς οὐδὲ πρὸ τῆς τρί- της ἡμέρας, οὐδὲ ἀφ᾿ οὗ ἤρξω λαλεῖν τῷ θερά- ποντί (2) σου· καὶ πάλιν· Δέομαι, Κύριε, προχείρισαι ἄλλον δυνάμενον ὃν ἀποστελεῖς. Ἡσαΐας δὲ οὐδὲ τοῦ Χριστοῦ. ολοκαυτωμάτων. οὐχὶ καίει. οὐ καίει. Θεοῦ διδομέ νων. Αt δεδομένων. ἀποστελῶ, ἀποστείλω, σία. ἐπ' ἀγαθὰ καὶ εὐεργεσίας. ποντα. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. VI. A dictum est: Ipse vos baptizabit in Spiritu sancto et Matth. 11, 11. * Joan. 1, 14. " Joan. 1, 29. s ibid. 11. • Exod. iv, 10. Alius codex, Aliquanto post sex mss., Editi, mss. deest. Nec ita multo infra editi, mss. omnes, igni "? Sed quia carbo ignis ille est, qui in mate- ria jam crassiore ac magis terrestri remanet (nam ubi flos viresque flammæ pertransiere, reliquiæ illæ quæ circa crassam hanc ignis materiam versantur, vocantur carbones), fortasse igitur futurum Domini in carne adventum significat. Dicitur eninı : Ver- bum caro factum est : atque caro, illustratione divinitatis suscepta, juxta id quidem quod erat corporeum, sensibilis erat; at secundum suam cum Deo unionem, pellucida erat et illuminata. Illa autem caro sustulit peccata mundi ", et iniquitates nostras perpurgavit 1; quam in ænigmate prophetia nobis exhibuit. Nadab quidem et Abiud concremati sunt, utpote alieno igne usi³; seraphim vero ille e sancto igne, in spiritali illa verorum holocaustorum B ara posito, non per se, sed cum forcipe carbonem sumpsit. Sed ut ostendat, ignem colestem non com- burere, sed expurgare : hunc manu susceptum ita labiis admovet. Huic igni ignis ille similis erat et artinis, qui in rubo apparuit; quem vidit Moses plantæ incumbentem, nec tamen rubum exuren- tem 3. Fortasse autem forceps eam facultatem in- dicat, qua quisque præditus bona a Deo concessa recipere valet, pro ratione ejus qui unicuique ad virtutem inest habitus. C Quem mittam, et quis ibit? Mosen quidem non in- terrogat sed quasi eum jam haberet paratum, ait : Et nunc veni, mittam te ad Pharaonem regem Ægypti. At vero ad Isaiam ait: Quem mittam, et quis ibil? Ecqua est causa ? Quis illic quidem mit- tebatur Moses bonum beneficiumque in populum collaturus: hic autem ministerium proponitur circa res molestas. Quocirca illi injungitur præceptum; huic vero relinquitur obeundæ legationis potestas; propterea quod nos homines ea quæ libentes geren- da suscipimus, tametsi ardua, sustinere soleamus. Eam ob causam sponte ab Isaia vult Dominus hano legationem recipi. Atque necessitatem quidem 08- tendit legationis, sed tamen vult, ut ex animi ala- critate exploratum sit ac compertum, personam fuisse explendæ administrationi idoneam. Quare Moses ad splendidissimum vitæ genus et ad tanti populi præfecturam accitus, abnuit et deprecatur: Quis sum, ut pergam ad Pharaonem regem Ægypti, et educam populum ex terra Ægyptis? Et rursus Precor Domine, non sum idoneus ante hesternum neque ante tertium diem, neque ex quo cœpisti loqui ad famulum tuum *. Et iterum: Supplico, Domine, Hebr. 1, 3. ' Lev. x, 2. Bxod. 111, 2. * ibid. 10. D bus etiam inter se dissident. Alii enim babent, millam : alii, milo. Alii quinque mss., 184. Καὶ ἤκουσα τῆς φωνῆς Κυρίου λέγοντος· (95) Editi. τοῦ Θεοῦ. At quinque mss., τοῦ Κυρίου. (96) Sic quinque mss. At editi et Reg. primus, (97) Editi, ἰδὼν μέν. Vocula μέν in nostris 20x 184. VERS. 8. Ft audivi vocem Domini dicentis : (98) Libri veteres non hic modo, sed in sequenti- (99) Editi et Reg. primus, ἐπὶ ἀγαθῷ καὶ εὐεργε (1) Nostri mss., κα!. Editi, καὶ ὅτι. (2) Ita libri antiqui omnes. Edili, πρὸς τὸν θερά-

εἴρηται, ὅτι Αὐτὸς ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί; Ἐπειδὴ δὲ ὁ ἄνθραξ πῦρ ἐστι, τῇ παχυτέρα ἤδη καὶ γεωδεστέρᾳ ὕλῃ ἐναπομεῖναν (μετὰ γὰρ τὸ παραδραμεῖν τὸ ἀνθηρὸν τῆς φλογός, ἡ περὶ τὴν παχεῖαν ὕλην τοῦ πυρὸς ὁμιλια ἄνθρακες όνο- μάζονται), τάχα οὖν σημαίνει τὴν ἐν τῇ σαρκὶ τοῦ Κυρίου (95) ἐπιδημίαν. Φησί γάρ· Ὁ λόγος σάρξ ἐγένετο· καὶ ἡ σὰρξ τὸν ἐκ τῆς θεότητος φωτισμὸν ὑποδεξαμένη, κατὰ μὲν τὸ σωματικὸν αἰσθητή· κατὰ δὲ τὴν πρὸς Θεὸν ἕνωσιν διαυγὴς καὶ ἐκλάμπουσα. Εκείνη δὲ ἡ σὰρξ ἦρε τὰς ἁμαρτίας τοῦ κόσμου, καὶ τὰς ἀνομίας ἡμῶν περιεκάθηρεν· ἣν δι' αἰνίγματος ἡμῖν ἡ προφητεία παρέστησε. Ναδαβ μὲν γὰρ καὶ Αβιούδ κατεκάησαν ἀλλοτρίῳ πυρὶ χρησάμενοι· τὸ δὲ σεραφεὶμ ἀπὸ τοῦ ἁγίοῦ πυρὸς, τοῦ ἐν τῷ νοητῷ θυσιαστηρίῳ τῶν ἀληθινῶν ὁλοκαρπωμάτων (96), τὸν ἄνθρακα ἔλαβεν, οὐχ ἑαυτῷ, ἀλλὰ τῇ λαβίδι. Ἵνα δὲ δείξῃ, ὅτι τὸ πῦρ τὸ οὐράνιον οὐχὶ καίει, ἀλλὰ καθ- αίρει, τῇ χειρὶ ὑποδεξάμενον, οὕτω προσάγει τοῖς χείλεσι. Συγγενὲς ἦν τούτῳ τῷ πυρὶ καὶ τὸ ἐπὶ τῆς βάτου, ὃ εἶδεν (97) Μωσῆς ἐπικείμενον μὲν τῷ φυτῷ, μὴ κατακαῖον δὲ τὴν βάτον. Τάχα δὲ ἡ λαβίς ἐστιν ἡ ἐν ἑκάστῳ ἐνυπάρχουσα ἐπιτηδειότης πρὸς τὴν τῶν ἀπὸ Θεοῦ δεδομένων ἀγαθῶν ὑποδοχὴν κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς ἐν ἑκάστῳ ὑπαρχούσης πρὸς τὸ και λὸν οἰκειώσεως. Τίνα ἀποστείλω (98), και τίς πορεύσεται; Μωσέα μὲν οὐκ ἐρωτᾷ, ἀλλ' ὡς ἔχων ἕτοιμον, φησί· Καὶ νῦν δεῦρο, ἀποστελῶ σε πρὸς Φαραώ βασιλέα Αἰγύ πτου. Πρὸς μέντοι τὸν Ἡσαΐαν φησί· Τίνα ἀπο- στείλω, καὶ τίς πορεύσεται ; Τίς οὖν ἡ αἰτία ; Ότι ἐκεῖ μὲν ἐπὶ ἀγαθῶ καὶ εὐεργεσία (99) τοῦ λαοῦ ἀπεστέλλετο Μωσῆς, ἐνταῦθα δὲ σκυθρωπῶς πραγμάτ των διακονία πρόκειται. Διὰ τοῦτο ἐκείνῳ μὲν πρόσε ταγμα, τούτῳ δὲ ἐπ᾿ ἐξουσίας ἀφείθη η υπουργία διότι πεφύκαμεν οἱ ἄνθρωποι ἅπερ ἂν ἐκόντει ἐλώ- μεθα, κἂν ἐπίστονα ᾖ, καταδέχεσθαι. Διὰ τοῦτο αὐτ τὸν βούλεται εκόντα καταδέξασθαι τὴν ἀποστολὴν ὁ Κύριος. Καὶ ὅτι μὲν χρεία τῆς ἀποστολῆς, ἔδειξε, τὸ δὲ εὔθετον εἰς διακονίαν πρόσωπον ἐξ αὐτῆς βού λεται τῆς προθυμίας ἀναφανῆναι. Διὰ τοῦτο Μωσῆς μὲν ἐπὶ περιφάνειαν βίου, καὶ λαοῦ τοσούτου προστα σίαν καλούμενος, παραιτεῖται· Τίς εἰμι, ὅτι πορεύσου μαι προς Φαραώ βασιλέα Αἰγύπτου, καὶ (1) ἐξάξω τὸν λαὸν ἐκ γῆς Αἰγύπτου; καὶ πάλιν· Δέομαι, Κύ ριε, οὐχ ἱκανός εἰμι πρὸς τῆς χθὲς οὐδὲ πρὸ τῆς τρί- της ἡμέρας, οὐδὲ ἀφ᾿ οὗ ἤρξω λαλεῖν τῷ θερά- ποντί (2) σου· καὶ πάλιν· Δέομαι, Κύριε, προχείρισαι ἄλλον δυνάμενον ὃν ἀποστελεῖς. Ἡσαΐας δὲ οὐδὲ τοῦ Χριστοῦ. ολοκαυτωμάτων. οὐχὶ καίει. οὐ καίει. Θεοῦ διδομέ νων. Αt δεδομένων. ἀποστελῶ, ἀποστείλω, σία. ἐπ' ἀγαθὰ καὶ εὐεργεσίας. ποντα. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. VI. A dictum est: Ipse vos baptizabit in Spiritu sancto et Matth. 11, 11. * Joan. 1, 14. " Joan. 1, 29. s ibid. 11. • Exod. iv, 10. Alius codex, Aliquanto post sex mss., Editi, mss. deest. Nec ita multo infra editi, mss. omnes, igni "? Sed quia carbo ignis ille est, qui in mate- ria jam crassiore ac magis terrestri remanet (nam ubi flos viresque flammæ pertransiere, reliquiæ illæ quæ circa crassam hanc ignis materiam versantur, vocantur carbones), fortasse igitur futurum Domini in carne adventum significat. Dicitur eninı : Ver- bum caro factum est : atque caro, illustratione divinitatis suscepta, juxta id quidem quod erat corporeum, sensibilis erat; at secundum suam cum Deo unionem, pellucida erat et illuminata. Illa autem caro sustulit peccata mundi ", et iniquitates nostras perpurgavit 1; quam in ænigmate prophetia nobis exhibuit. Nadab quidem et Abiud concremati sunt, utpote alieno igne usi³; seraphim vero ille e sancto igne, in spiritali illa verorum holocaustorum B ara posito, non per se, sed cum forcipe carbonem sumpsit. Sed ut ostendat, ignem colestem non com- burere, sed expurgare : hunc manu susceptum ita labiis admovet. Huic igni ignis ille similis erat et artinis, qui in rubo apparuit; quem vidit Moses plantæ incumbentem, nec tamen rubum exuren- tem 3. Fortasse autem forceps eam facultatem in- dicat, qua quisque præditus bona a Deo concessa recipere valet, pro ratione ejus qui unicuique ad virtutem inest habitus. C Quem mittam, et quis ibit? Mosen quidem non in- terrogat sed quasi eum jam haberet paratum, ait : Et nunc veni, mittam te ad Pharaonem regem Ægypti. At vero ad Isaiam ait: Quem mittam, et quis ibil? Ecqua est causa ? Quis illic quidem mit- tebatur Moses bonum beneficiumque in populum collaturus: hic autem ministerium proponitur circa res molestas. Quocirca illi injungitur præceptum; huic vero relinquitur obeundæ legationis potestas; propterea quod nos homines ea quæ libentes geren- da suscipimus, tametsi ardua, sustinere soleamus. Eam ob causam sponte ab Isaia vult Dominus hano legationem recipi. Atque necessitatem quidem 08- tendit legationis, sed tamen vult, ut ex animi ala- critate exploratum sit ac compertum, personam fuisse explendæ administrationi idoneam. Quare Moses ad splendidissimum vitæ genus et ad tanti populi præfecturam accitus, abnuit et deprecatur: Quis sum, ut pergam ad Pharaonem regem Ægypti, et educam populum ex terra Ægyptis? Et rursus Precor Domine, non sum idoneus ante hesternum neque ante tertium diem, neque ex quo cœpisti loqui ad famulum tuum *. Et iterum: Supplico, Domine, Hebr. 1, 3. ' Lev. x, 2. Bxod. 111, 2. * ibid. 10. D bus etiam inter se dissident. Alii enim babent, millam : alii, milo. Alii quinque mss., 184. Καὶ ἤκουσα τῆς φωνῆς Κυρίου λέγοντος· (95) Editi. τοῦ Θεοῦ. At quinque mss., τοῦ Κυρίου. (96) Sic quinque mss. At editi et Reg. primus, (97) Editi, ἰδὼν μέν. Vocula μέν in nostris 20x 184. VERS. 8. Ft audivi vocem Domini dicentis : (98) Libri veteres non hic modo, sed in sequenti- (99) Editi et Reg. primus, ἐπὶ ἀγαθῷ καὶ εὐεργε (1) Nostri mss., κα!. Editi, καὶ ὅτι. (2) Ita libri antiqui omnes. Edili, πρὸς τὸν θερά-

εἴρηται, ὅτι Αὐτὸς ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί; Ἐπειδὴ δὲ ὁ ἄνθραξ πῦρ ἐστι, τῇ παχυτέρα ἤδη καὶ γεωδεστέρᾳ ὕλῃ ἐναπομεῖναν (μετὰ γὰρ τὸ παραδραμεῖν τὸ ἀνθηρὸν τῆς φλογός, ἡ περὶ τὴν παχεῖαν ὕλην τοῦ πυρὸς ὁμιλια ἄνθρακες όνο- μάζονται), τάχα οὖν σημαίνει τὴν ἐν τῇ σαρκὶ τοῦ Κυρίου (95) ἐπιδημίαν. Φησί γάρ· Ὁ λόγος σάρξ ἐγένετο· καὶ ἡ σὰρξ τὸν ἐκ τῆς θεότητος φωτισμὸν ὑποδεξαμένη, κατὰ μὲν τὸ σωματικὸν αἰσθητή· κατὰ δὲ τὴν πρὸς Θεὸν ἕνωσιν διαυγὴς καὶ ἐκλάμπουσα. Εκείνη δὲ ἡ σὰρξ ἦρε τὰς ἁμαρτίας τοῦ κόσμου, καὶ τὰς ἀνομίας ἡμῶν περιεκάθηρεν· ἣν δι' αἰνίγματος ἡμῖν ἡ προφητεία παρέστησε. Ναδαβ μὲν γὰρ καὶ Αβιούδ κατεκάησαν ἀλλοτρίῳ πυρὶ χρησάμενοι· τὸ δὲ σεραφεὶμ ἀπὸ τοῦ ἁγίοῦ πυρὸς, τοῦ ἐν τῷ νοητῷ θυσιαστηρίῳ τῶν ἀληθινῶν ὁλοκαρπωμάτων (96), τὸν ἄνθρακα ἔλαβεν, οὐχ ἑαυτῷ, ἀλλὰ τῇ λαβίδι. Ἵνα δὲ δείξῃ, ὅτι τὸ πῦρ τὸ οὐράνιον οὐχὶ καίει, ἀλλὰ καθ- αίρει, τῇ χειρὶ ὑποδεξάμενον, οὕτω προσάγει τοῖς χείλεσι. Συγγενὲς ἦν τούτῳ τῷ πυρὶ καὶ τὸ ἐπὶ τῆς βάτου, ὃ εἶδεν (97) Μωσῆς ἐπικείμενον μὲν τῷ φυτῷ, μὴ κατακαῖον δὲ τὴν βάτον. Τάχα δὲ ἡ λαβίς ἐστιν ἡ ἐν ἑκάστῳ ἐνυπάρχουσα ἐπιτηδειότης πρὸς τὴν τῶν ἀπὸ Θεοῦ δεδομένων ἀγαθῶν ὑποδοχὴν κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς ἐν ἑκάστῳ ὑπαρχούσης πρὸς τὸ και λὸν οἰκειώσεως. Τίνα ἀποστείλω (98), και τίς πορεύσεται; Μωσέα μὲν οὐκ ἐρωτᾷ, ἀλλ' ὡς ἔχων ἕτοιμον, φησί· Καὶ νῦν δεῦρο, ἀποστελῶ σε πρὸς Φαραώ βασιλέα Αἰγύ πτου. Πρὸς μέντοι τὸν Ἡσαΐαν φησί· Τίνα ἀπο- στείλω, καὶ τίς πορεύσεται ; Τίς οὖν ἡ αἰτία ; Ότι ἐκεῖ μὲν ἐπὶ ἀγαθῶ καὶ εὐεργεσία (99) τοῦ λαοῦ ἀπεστέλλετο Μωσῆς, ἐνταῦθα δὲ σκυθρωπῶς πραγμάτ των διακονία πρόκειται. Διὰ τοῦτο ἐκείνῳ μὲν πρόσε ταγμα, τούτῳ δὲ ἐπ᾿ ἐξουσίας ἀφείθη η υπουργία διότι πεφύκαμεν οἱ ἄνθρωποι ἅπερ ἂν ἐκόντει ἐλώ- μεθα, κἂν ἐπίστονα ᾖ, καταδέχεσθαι. Διὰ τοῦτο αὐτ τὸν βούλεται εκόντα καταδέξασθαι τὴν ἀποστολὴν ὁ Κύριος. Καὶ ὅτι μὲν χρεία τῆς ἀποστολῆς, ἔδειξε, τὸ δὲ εὔθετον εἰς διακονίαν πρόσωπον ἐξ αὐτῆς βού λεται τῆς προθυμίας ἀναφανῆναι. Διὰ τοῦτο Μωσῆς μὲν ἐπὶ περιφάνειαν βίου, καὶ λαοῦ τοσούτου προστα σίαν καλούμενος, παραιτεῖται· Τίς εἰμι, ὅτι πορεύσου μαι προς Φαραώ βασιλέα Αἰγύπτου, καὶ (1) ἐξάξω τὸν λαὸν ἐκ γῆς Αἰγύπτου; καὶ πάλιν· Δέομαι, Κύ ριε, οὐχ ἱκανός εἰμι πρὸς τῆς χθὲς οὐδὲ πρὸ τῆς τρί- της ἡμέρας, οὐδὲ ἀφ᾿ οὗ ἤρξω λαλεῖν τῷ θερά- ποντί (2) σου· καὶ πάλιν· Δέομαι, Κύριε, προχείρισαι ἄλλον δυνάμενον ὃν ἀποστελεῖς. Ἡσαΐας δὲ οὐδὲ τοῦ Χριστοῦ. ολοκαυτωμάτων. οὐχὶ καίει. οὐ καίει. Θεοῦ διδομέ νων. Αt δεδομένων. ἀποστελῶ, ἀποστείλω, σία. ἐπ' ἀγαθὰ καὶ εὐεργεσίας. ποντα. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. VI. A dictum est: Ipse vos baptizabit in Spiritu sancto et Matth. 11, 11. * Joan. 1, 14. " Joan. 1, 29. s ibid. 11. • Exod. iv, 10. Alius codex, Aliquanto post sex mss., Editi, mss. deest. Nec ita multo infra editi, mss. omnes, igni "? Sed quia carbo ignis ille est, qui in mate- ria jam crassiore ac magis terrestri remanet (nam ubi flos viresque flammæ pertransiere, reliquiæ illæ quæ circa crassam hanc ignis materiam versantur, vocantur carbones), fortasse igitur futurum Domini in carne adventum significat. Dicitur eninı : Ver- bum caro factum est : atque caro, illustratione divinitatis suscepta, juxta id quidem quod erat corporeum, sensibilis erat; at secundum suam cum Deo unionem, pellucida erat et illuminata. Illa autem caro sustulit peccata mundi ", et iniquitates nostras perpurgavit 1; quam in ænigmate prophetia nobis exhibuit. Nadab quidem et Abiud concremati sunt, utpote alieno igne usi³; seraphim vero ille e sancto igne, in spiritali illa verorum holocaustorum B ara posito, non per se, sed cum forcipe carbonem sumpsit. Sed ut ostendat, ignem colestem non com- burere, sed expurgare : hunc manu susceptum ita labiis admovet. Huic igni ignis ille similis erat et artinis, qui in rubo apparuit; quem vidit Moses plantæ incumbentem, nec tamen rubum exuren- tem 3. Fortasse autem forceps eam facultatem in- dicat, qua quisque præditus bona a Deo concessa recipere valet, pro ratione ejus qui unicuique ad virtutem inest habitus. C Quem mittam, et quis ibit? Mosen quidem non in- terrogat sed quasi eum jam haberet paratum, ait : Et nunc veni, mittam te ad Pharaonem regem Ægypti. At vero ad Isaiam ait: Quem mittam, et quis ibil? Ecqua est causa ? Quis illic quidem mit- tebatur Moses bonum beneficiumque in populum collaturus: hic autem ministerium proponitur circa res molestas. Quocirca illi injungitur præceptum; huic vero relinquitur obeundæ legationis potestas; propterea quod nos homines ea quæ libentes geren- da suscipimus, tametsi ardua, sustinere soleamus. Eam ob causam sponte ab Isaia vult Dominus hano legationem recipi. Atque necessitatem quidem 08- tendit legationis, sed tamen vult, ut ex animi ala- critate exploratum sit ac compertum, personam fuisse explendæ administrationi idoneam. Quare Moses ad splendidissimum vitæ genus et ad tanti populi præfecturam accitus, abnuit et deprecatur: Quis sum, ut pergam ad Pharaonem regem Ægypti, et educam populum ex terra Ægyptis? Et rursus Precor Domine, non sum idoneus ante hesternum neque ante tertium diem, neque ex quo cœpisti loqui ad famulum tuum *. Et iterum: Supplico, Domine, Hebr. 1, 3. ' Lev. x, 2. Bxod. 111, 2. * ibid. 10. D bus etiam inter se dissident. Alii enim babent, millam : alii, milo. Alii quinque mss., 184. Καὶ ἤκουσα τῆς φωνῆς Κυρίου λέγοντος· (95) Editi. τοῦ Θεοῦ. At quinque mss., τοῦ Κυρίου. (96) Sic quinque mss. At editi et Reg. primus, (97) Editi, ἰδὼν μέν. Vocula μέν in nostris 20x 184. VERS. 8. Ft audivi vocem Domini dicentis : (98) Libri veteres non hic modo, sed in sequenti- (99) Editi et Reg. primus, ἐπὶ ἀγαθῷ καὶ εὐεργε (1) Nostri mss., κα!. Editi, καὶ ὅτι. (2) Ita libri antiqui omnes. Edili, πρὸς τὸν θερά-

Α τοιοῦτον ἀκούσας, ἀλλὰ μόνην τὴν χρείαν διδαχθεὶς τῆς . _ ἀποστολῆς, ἑκὼν ἑαυτὸν ἐπέδωκε, καὶ μέσοις ἐνέβη τοῖς δεινοῖς τῇ ὑπερβολῇ τῆς ἀγάπης, μηδὲν τῶν μελλόν. των ἐπάγεσθαι αὐτῷ παρὰ τοῦ λαοῦ λογισάμενος. Παρατήρει δὲ τὸ ἀκριβὲς καὶ περιεσκεμμένον τοῦ προφήτου. Πρὸς γὰρ δύο λόγους μίαν ποιεῖται τὴν ἀπόκρισιν· Τίνα ἀποστείλω, καὶ τίς πορεύσεται ; Ἰδοὺ ἐγώ εἰμι, ἀπόστειλον με. Οὐκέτι προσέθηκεν· Καὶ ἐγὼ πορεύσομαι. Τὸ μὲν γὰρ δέξασθαι τὴν ἀποστολὴν, ἐφ' ἡμῖν· τὸ δὲ δυναμωθῆναι πρὸς τὴν πορείαν, τοῦ διδόντος τὴν χάριν ἐκ τοῦ ἐνισχύοντος Θεοῦ. Ὥστε, ὃ μὲν τῆς προαιρέσεως ἦν, εἶπεν· Ἰδοὺ ἐγώ εἰμι, ἀπόστειλόν με· ὃ δὲ τῆς χάριτος ἦν, τῷ Κυρίῳ κατέλιπεν. Οὐ γὰρ ἐπηγγείλατο πορευθή - σεσθαι, διὰ τὸ ἐπαισθάνεσθαι τῆς ἑαυτοῦ ἀσθενείας. ᾿Ακούει δὲ φωνῆς Κυρίου καὶ ὁ μὴ πληγεὶς τὴν σω- ματικὴν ἀκοὴν, τοῦ ἡγεμονικοῦ τυπουμένου ἀπὸ Θεοῦ, οἷς ἂν ἐθέλῃ τὸ βούλημα φανεροῦν ὁ Θεός. Αφάτῳ γάρ τινι δυνάμει φαντασιούμενοι τὸν νοῦν, οἱ ἀπερίσπαστον αὐτὸν καὶ καθαρὸν ἔχοντες, οἱονεὶ ἐνηχοῦντα ἑαυτοῖς ἔχουσι τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ· κἂν ὁ ἀὴρ μὴ δέξηται τοὺς τύπους, μηδὲ τῇ ἀκοῇ παρα- πέμπῃ. Οἱονεὶ γὰρ βιβλίῳ τινὶ, τὸ ἑαυτοῦ θέλημα ἐγγράφει ὁ Θεὸς τῇ ψυχῇ τοῦ προφήτου· καὶ ἀκούειν λέγεται ὁ τὰ θεῖα νοήματα ὑποδεξάμενος τῇ ψυχῇ, διὰ τοῦτο δὲ (3) τό, Ιδού εἰμι ἐγώ, ἀπόστειλόν με, ὁ προφήτης εἰπὼν, τὸ ἐφεξῆς ἀπεσιώπησεν. Οὐ γὰρ εἶπεν, Ἐγὼ πορεύσομαι, διότι μείζον καὶ ὑπὲρ αὐτ τὸν τὸ ἐπάγγελμα. Ὅπερ οὐκ ἔλαβεν ἑαυτῷ, τοῦτο ὁ Κύριος ἐχαρίσατο. Εἶπε γὰρ αὐτῷ· Πορεύθητι, καὶ εἰπὸν (4) τῷ λαῷ τούτῳ. Ὁ μέντοι λέγων, Ἰδού εἰμι ἐγώ, τεθαῤῥηκὼς (5) ἤδη, ὡς μεταλαβὼν τοῦ ὄντος, ἐν τοῖς οὖσιν ἀριθμεῖν ἑαυτὸν ἀποτολμα καὶ τοῦτο εἶπε μετὰ τὸ καθαρθῆναι αὐτοῦ τὰ χείλη. Ὁ δὲ ἐν ἀνομίαις τυγχάνων, καὶ τῆς ἐπιγνώσεως τοῦ Όντος με καταξιούμενος, οὐ δύναται ἑαυτῷ μαρτυ- ρεῖν τὸ, ιδού είχα εγώ. Ἐπειδὴ δὲ ἔθετο ὁ Θεὸς πρῶτον ἀποστόλους, δεύτερον προφήτας· διὰ τοῦτο καὶ ὁ Ἡσαΐας πρῶτον τὸ τῆς ἀποστολῆς δέχεται χά ρισμα. Καὶ Μωϋσῆς δὲ τῶν ἀποστόλων ἐστί. Δεῦρε γάρ, φησίν, ἀποστελῶ σε πρὸς Φαραώ βασιλέα Αἰγύπτου. Καὶ Ἱερεμίας δὲ ἀκούει, ὅτι πρὸς πάντας οὓς ἂν ἐξαποστείλω (6) σε, πορεύση. 3.. ὅπερ δὲ οὐκ. 13. • τεθαρρηκότως. τοῦ ὄντως ὄντος, ἀκούσετε, καὶ οὐ μὴ συνῆτε (7), καὶ βλέποντες βλέψετε, καὶ οὐ μὴ ἴδητε. Επαχύνθη γὰρ ἡ καρ δία τοῦ λαοῦ τούτου, καὶ τοῖς ὡσὶ βαρέως ἤχου σαν, καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτῶν ἐκάμμυσαν, μή- οντος καὶ τοῦτο εἶπε. τοῦτο ἀποστελῶ. ἂν ἐξαποστείλω. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. elige alium qui possit, quem milles". Isaias autem licet nihil hujusmodi audisset, sed esset solam mit- tendæ legationis necessitatem edoctus, se ipse libens obtulit, ac præ summo amore et studio injecit sese in media pericula, nec ad ullum malorum quæ sibi erant a populo inferenda, attendit. Observa autem prophetae accuratam et oircumspectam loquendi rationem. Nam ad duas sententias propositas unum adhibuit responsum : Quem mittam, et quis ibit? Ecce ego sum, mille me. Nec jam adjecit, Et ego ibo : siquidem est nostri arbitrii et potestatis recipere legationem: confirmare autem ad profectionem,ejus est qui gratiæ largitions nos corroborat, Dei videlicet. Itaque, quantum pertinet ad id quod ex libera voluntate pendebat, dixit : Ecce ego sum, mille me : quod autem erat gratiæ, reliquit Domino. Non enim pollicitus est sese profecturum, utpote suæ ipsius infirmitatis conscius. Audit autem vocem Domini is etiam cujus corporalis auditus ictus non est tum, cum mens eorum quibus Deus consilium suum revelare voluerit, a Deo informatur. Hi enim quo- rum animus informatur ineffabili quadam virtute, mentem valde attentam ac puram custodientes, ser- monem Dei veluti in se sonum edentem possident; etiamsi aer non excipiat formas ullas, neque ad aurem transmittat. Nam in prophetæ animo quasi in quodam libro voluntatem suam inscribit Deus : et audire dicitur is, qui in animo divina sensa exci- pit. Quamobrem postquam dixit propheta: Ecce sum ego, mitte me : ad sequentia nihil respondit. Non enim dixit: Ego ibo; propterea quod major fuisset ejusmodi pollicitatio, nec ipsius viribus par. C Quod autem sibi non vindicavit, id ei largitus est Dominus. Dixit enim ipsi (VERS. 9): Vade, et dic populo huic. Et quidem cum dicit: Eeee sum ego®; jam confidens tanquam ejus qui est, factus parti- ceps, inter ea quæ sunt se ipse annumerare audet; atque hoc dixit, postquam labia ipsius fuerant mundata. Qui autem in iniquitatibus jacet, et ejus qui est, agnitione non donatur, non potest sibi ipsi testimonium illud reddere : Ecce sum ego. Quoniam autem posuit Deus primum apostolos, deinde pro- phetas : ea de causa et Isaias primum accipit apostolatus munus. Quin et Moyses recensetur inter apostolos. Veni enim, inquit, mittam te ad Pharao- nem regem 10. Sed et Jeremias audit : ad omnes ad quos ditu audietis, et non intelligelis, et respicientes re- spicietis, et non videbitis. Incrassatum est enim cor populi hujus, et auribus graviter audierunt, et oculos suos clauserunt: ne forte vileant oculis, et auribus B Exod. IV, sex codicibus; nec, ut opinor, dubitari potest quin melius absit. Subinde Reg. quartus, Exod. 111, 14. I Cor. XII, 28. Editi, Ibidem editi, misero te, ibis 11. Exod. 111, 10. Jerem. 1, 7. apte quidem, sed reclamant nostri sex mss. in quibus vox deest. Neo_ita multo post sex mss., Deest in vulgatis. Alii tres, 185. VERS. 9, 10. Vade, et dic populo huic : Au- D (3) Editi, δὲ ἐπειδή. Illud, ἐπειδή, abest a nostris (4) Editi, καὶ εἶπε. Αt mss. sex, εἶπον. (5) Ita quatuor mss. cum utroque Combefisiano. 485. Πορεύθητι, καὶ εἰπὸν τῷ λαῷ τούτῳ· Ακοῇ (6) Editi, ἐὰν ἐξαποστελῶ. Veteres tres libri, ἂν (7) Reg. primus, μὴ συνεῖτε.

Α τοιοῦτον ἀκούσας, ἀλλὰ μόνην τὴν χρείαν διδαχθεὶς τῆς . _ ἀποστολῆς, ἑκὼν ἑαυτὸν ἐπέδωκε, καὶ μέσοις ἐνέβη τοῖς δεινοῖς τῇ ὑπερβολῇ τῆς ἀγάπης, μηδὲν τῶν μελλόν. των ἐπάγεσθαι αὐτῷ παρὰ τοῦ λαοῦ λογισάμενος. Παρατήρει δὲ τὸ ἀκριβὲς καὶ περιεσκεμμένον τοῦ προφήτου. Πρὸς γὰρ δύο λόγους μίαν ποιεῖται τὴν ἀπόκρισιν· Τίνα ἀποστείλω, καὶ τίς πορεύσεται ; Ἰδοὺ ἐγώ εἰμι, ἀπόστειλον με. Οὐκέτι προσέθηκεν· Καὶ ἐγὼ πορεύσομαι. Τὸ μὲν γὰρ δέξασθαι τὴν ἀποστολὴν, ἐφ' ἡμῖν· τὸ δὲ δυναμωθῆναι πρὸς τὴν πορείαν, τοῦ διδόντος τὴν χάριν ἐκ τοῦ ἐνισχύοντος Θεοῦ. Ὥστε, ὃ μὲν τῆς προαιρέσεως ἦν, εἶπεν· Ἰδοὺ ἐγώ εἰμι, ἀπόστειλόν με· ὃ δὲ τῆς χάριτος ἦν, τῷ Κυρίῳ κατέλιπεν. Οὐ γὰρ ἐπηγγείλατο πορευθή - σεσθαι, διὰ τὸ ἐπαισθάνεσθαι τῆς ἑαυτοῦ ἀσθενείας. ᾿Ακούει δὲ φωνῆς Κυρίου καὶ ὁ μὴ πληγεὶς τὴν σω- ματικὴν ἀκοὴν, τοῦ ἡγεμονικοῦ τυπουμένου ἀπὸ Θεοῦ, οἷς ἂν ἐθέλῃ τὸ βούλημα φανεροῦν ὁ Θεός. Αφάτῳ γάρ τινι δυνάμει φαντασιούμενοι τὸν νοῦν, οἱ ἀπερίσπαστον αὐτὸν καὶ καθαρὸν ἔχοντες, οἱονεὶ ἐνηχοῦντα ἑαυτοῖς ἔχουσι τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ· κἂν ὁ ἀὴρ μὴ δέξηται τοὺς τύπους, μηδὲ τῇ ἀκοῇ παρα- πέμπῃ. Οἱονεὶ γὰρ βιβλίῳ τινὶ, τὸ ἑαυτοῦ θέλημα ἐγγράφει ὁ Θεὸς τῇ ψυχῇ τοῦ προφήτου· καὶ ἀκούειν λέγεται ὁ τὰ θεῖα νοήματα ὑποδεξάμενος τῇ ψυχῇ, διὰ τοῦτο δὲ (3) τό, Ιδού εἰμι ἐγώ, ἀπόστειλόν με, ὁ προφήτης εἰπὼν, τὸ ἐφεξῆς ἀπεσιώπησεν. Οὐ γὰρ εἶπεν, Ἐγὼ πορεύσομαι, διότι μείζον καὶ ὑπὲρ αὐτ τὸν τὸ ἐπάγγελμα. Ὅπερ οὐκ ἔλαβεν ἑαυτῷ, τοῦτο ὁ Κύριος ἐχαρίσατο. Εἶπε γὰρ αὐτῷ· Πορεύθητι, καὶ εἰπὸν (4) τῷ λαῷ τούτῳ. Ὁ μέντοι λέγων, Ἰδού εἰμι ἐγώ, τεθαῤῥηκὼς (5) ἤδη, ὡς μεταλαβὼν τοῦ ὄντος, ἐν τοῖς οὖσιν ἀριθμεῖν ἑαυτὸν ἀποτολμα καὶ τοῦτο εἶπε μετὰ τὸ καθαρθῆναι αὐτοῦ τὰ χείλη. Ὁ δὲ ἐν ἀνομίαις τυγχάνων, καὶ τῆς ἐπιγνώσεως τοῦ Όντος με καταξιούμενος, οὐ δύναται ἑαυτῷ μαρτυ- ρεῖν τὸ, ιδού είχα εγώ. Ἐπειδὴ δὲ ἔθετο ὁ Θεὸς πρῶτον ἀποστόλους, δεύτερον προφήτας· διὰ τοῦτο καὶ ὁ Ἡσαΐας πρῶτον τὸ τῆς ἀποστολῆς δέχεται χά ρισμα. Καὶ Μωϋσῆς δὲ τῶν ἀποστόλων ἐστί. Δεῦρε γάρ, φησίν, ἀποστελῶ σε πρὸς Φαραώ βασιλέα Αἰγύπτου. Καὶ Ἱερεμίας δὲ ἀκούει, ὅτι πρὸς πάντας οὓς ἂν ἐξαποστείλω (6) σε, πορεύση. 3.. ὅπερ δὲ οὐκ. 13. • τεθαρρηκότως. τοῦ ὄντως ὄντος, ἀκούσετε, καὶ οὐ μὴ συνῆτε (7), καὶ βλέποντες βλέψετε, καὶ οὐ μὴ ἴδητε. Επαχύνθη γὰρ ἡ καρ δία τοῦ λαοῦ τούτου, καὶ τοῖς ὡσὶ βαρέως ἤχου σαν, καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτῶν ἐκάμμυσαν, μή- οντος καὶ τοῦτο εἶπε. τοῦτο ἀποστελῶ. ἂν ἐξαποστείλω. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. elige alium qui possit, quem milles". Isaias autem licet nihil hujusmodi audisset, sed esset solam mit- tendæ legationis necessitatem edoctus, se ipse libens obtulit, ac præ summo amore et studio injecit sese in media pericula, nec ad ullum malorum quæ sibi erant a populo inferenda, attendit. Observa autem prophetae accuratam et oircumspectam loquendi rationem. Nam ad duas sententias propositas unum adhibuit responsum : Quem mittam, et quis ibit? Ecce ego sum, mille me. Nec jam adjecit, Et ego ibo : siquidem est nostri arbitrii et potestatis recipere legationem: confirmare autem ad profectionem,ejus est qui gratiæ largitions nos corroborat, Dei videlicet. Itaque, quantum pertinet ad id quod ex libera voluntate pendebat, dixit : Ecce ego sum, mille me : quod autem erat gratiæ, reliquit Domino. Non enim pollicitus est sese profecturum, utpote suæ ipsius infirmitatis conscius. Audit autem vocem Domini is etiam cujus corporalis auditus ictus non est tum, cum mens eorum quibus Deus consilium suum revelare voluerit, a Deo informatur. Hi enim quo- rum animus informatur ineffabili quadam virtute, mentem valde attentam ac puram custodientes, ser- monem Dei veluti in se sonum edentem possident; etiamsi aer non excipiat formas ullas, neque ad aurem transmittat. Nam in prophetæ animo quasi in quodam libro voluntatem suam inscribit Deus : et audire dicitur is, qui in animo divina sensa exci- pit. Quamobrem postquam dixit propheta: Ecce sum ego, mitte me : ad sequentia nihil respondit. Non enim dixit: Ego ibo; propterea quod major fuisset ejusmodi pollicitatio, nec ipsius viribus par. C Quod autem sibi non vindicavit, id ei largitus est Dominus. Dixit enim ipsi (VERS. 9): Vade, et dic populo huic. Et quidem cum dicit: Eeee sum ego®; jam confidens tanquam ejus qui est, factus parti- ceps, inter ea quæ sunt se ipse annumerare audet; atque hoc dixit, postquam labia ipsius fuerant mundata. Qui autem in iniquitatibus jacet, et ejus qui est, agnitione non donatur, non potest sibi ipsi testimonium illud reddere : Ecce sum ego. Quoniam autem posuit Deus primum apostolos, deinde pro- phetas : ea de causa et Isaias primum accipit apostolatus munus. Quin et Moyses recensetur inter apostolos. Veni enim, inquit, mittam te ad Pharao- nem regem 10. Sed et Jeremias audit : ad omnes ad quos ditu audietis, et non intelligelis, et respicientes re- spicietis, et non videbitis. Incrassatum est enim cor populi hujus, et auribus graviter audierunt, et oculos suos clauserunt: ne forte vileant oculis, et auribus B Exod. IV, sex codicibus; nec, ut opinor, dubitari potest quin melius absit. Subinde Reg. quartus, Exod. 111, 14. I Cor. XII, 28. Editi, Ibidem editi, misero te, ibis 11. Exod. 111, 10. Jerem. 1, 7. apte quidem, sed reclamant nostri sex mss. in quibus vox deest. Neo_ita multo post sex mss., Deest in vulgatis. Alii tres, 185. VERS. 9, 10. Vade, et dic populo huic : Au- D (3) Editi, δὲ ἐπειδή. Illud, ἐπειδή, abest a nostris (4) Editi, καὶ εἶπε. Αt mss. sex, εἶπον. (5) Ita quatuor mss. cum utroque Combefisiano. 485. Πορεύθητι, καὶ εἰπὸν τῷ λαῷ τούτῳ· Ακοῇ (6) Editi, ἐὰν ἐξαποστελῶ. Veteres tres libri, ἂν (7) Reg. primus, μὴ συνεῖτε.

ποτε ἴδωσι τοῖς ὀφθαλμοῖς, καὶ τοῖς ὡσὶν ἀκού- Α σωσι, καὶ τῇ καρδίᾳ συνῶσι, καὶ ἐπιστρέψωσι (8) καὶ τάσομαι αὐτούς. Τοῦτο τὸ ῥητὸν ἀνέγραψεν ὁ Λουκᾶς ἐν ταῖς Πράξεσι. Καὶ ἀπεστάλη πρός με ἐν τῶν σεραφίμ. Ὅτι δύναμίς τίς ἐστιν ὑπερκό- σμιος, καθαρτική (9) ἀνομιῶν, διακονίαν πεπιστευ- μένη, τὸ σεραφείμ τὰ γεγραμμένα παρίστησιν. Απέσταλται οὖν ταῦτα τὰ λειτουργικά πνεύματα πρὸς ἡμᾶς τοὺς μέλλοντας κληρονομεῖν σωτηρίαν. Έρχεται δὲ οὐκ αὐθεντικῶς οὐδὲ αὐτεξουσίως ἐπι· σκεπτόμενα ἡμᾶς. Καὶ γὰρ προηγουμένη μὲν αὐτῶν ζωὴ καὶ κατὰ φύσιν, τῷ κάλλει τοῦ Θεοῦ ἐνατενί- ζειν, καὶ αὐτὸν δοξάζειν διηνεκῶς· περιστατικὴ δὲ τίς ἐστιν ἐνέργεια ἡ πρὸς ἡμᾶς τοὺς ἀνθρώπους ἐπιστροφὴ (10) καὶ ἐπιμέλεια. Διὰ τοῦτο, ᾿Απεστάλη, φησί, πρός με ἓν τῶν σεραφίμ. Ἔοικε δὲ ὁ προφή- η της, ὅτε εἶδε τῶν σεραφὶμ τὴν ἐνέργειαν, οὐδὲν ἄλλο ποιούντων ἢ ἁγιαζόντων τὸν Θεόν, τότε εἰς συναίσθη- σιν τῆς ἐν τοῖς ἰδίοις χείλεσιν ἀκαθαρσίας ἑληλυθέ ναι, ὅτι καὶ ἀνθρώπινα λαλεῖ, καὶ ἐμόλυνεν ἑαυτοῦ τὴν γλῶσσαν πολλάκις τοῖς περὶ τῆς ματαιότητος τοῦ κόσμου ῥήμασι. Τῇ οὖν πρὸς ἐκεῖνα συγκρίσει κατα νυγείς, καὶ ὅτι τὰ μὲν οὐδὲν ἕτερον φθέγγεται, ἢ τὸν ἁγιασμὸν τῆς θεότητος ἐκβος· αὐτὸς δὲ τὸ πλεῖστον τοῖς ἀνθρωπίνοις πράγμασι τὴν ἑαυτοῦ φωνὴν ἐνα ασχολουμένην ἔχει· διὰ τοῦτο εἶπεν· Ὢ τάλας ἐγώ, ὅτι κατανένυγμαι· ὅτι ἄνθρωπος ὢν, καὶ ἀκά- θαρτα χείλη ἔχων, ἐν μέσῳ λαοῦ οἰκῶ ἀκάθαρτα χείλη ἔχοντος. Οὕτω καὶ Μωσῆς τέως οὐκ ᾔσθάνετο ἑαυτοῦ ἰσχνοφώνου ὄντος καὶ βραδυγλώσσου, ὃς γε πάση σοφίᾳ Αἰγυπτίων πεπαίδευτο, καὶ διέβαινε πάνω τας αὐτοὺς τῇ εὐφυΐᾳ καὶ τῇ συνέσει· ὅτε δὲ ἤκουσε τοῦ χρηματίζοντος, τότε εἶδεν ἑαυτοῦ τὴν ἀσθένειαν. Καὶ ᾿Αβραάμ, ὅτε ὤφθη αὐτῷ ὁ Θεὸς, τότε εἶπεν ἑαυ τὸν γῆν καὶ σποδόν. Παραπλησίως οὖν τούτοις καὶ δ Ἡσαΐας, μετὰ τὸ ἰδεῖν τὸν καθήμενον ἐπὶ θρόνου ὑψηλοῦ καὶ ἐπηρμένου, καὶ θεωρήσαι τὴν δόξαν τὸν σύμπαντα οἶον του κόσμου πεπληρωκυῖαν, καὶ τὰ κύκλος αὐτοῦ σεραφίμ μετὰ ἐκπλήξεως ἐκείνην τὴν φωνὴν ἀναφέροντα· τότε ἑαυτὸν ταλαίπωρον προσ- ηγόρευσε, τότε τὴς ἐν τοῖς χείλεσιν ἑαυτοῦ (11) ἀκα- θαρσίαν ἐπέγνω· διὸ καὶ ἠξιώθη τῆς διὰ τῶν σερα- φὶμ καθάρσεως. Παρατήρει δὲ, ὅτι οὐκ ἐπὶ πᾶσαν πράξιν καὶ ἐνέργειαν ἦν αὐτοῦ τὰ παραπτώματα κεχυμένα, ἀλλὰ μέχρι (12) χειλέων καὶ λόγων ὑπῆρχε μόνον συνεσταλμένα. βίδι έλαβεν ἀπὸ τοῦ εἶχεν ἄνθρακα, ὃν τῇ λα- θυσιαστηρίου, καὶ ἥψατο ἰάσομαι, καὶ ἰάσωμαι, στροφή. ἐπιστροφή, ἐπιστροφή ἐπι- μέλεια, στρο φή επιμέλεια, μέχρι. - COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. VI. B sanabo illos. Sententiam hanc retulit in Actibus Lu- cas 1s. Et missus est ad me unus ex seraphim. Scri- pturæ docent(VERS.6)seraphim coelestem quamdam virtutem esse, iniquitates expurgantem, cui con- credita administratio est. Missi igitur sunt admi- nistratorii illi spiritus ad nos,qui sumus futuri hæ- redes salutis 18. Sed non sua auctoritate, aut suo arbitrio veniunt non invisuri. Etenim præcipua et naturalis eorum vita est, pulchritudinem Dei cum omni attentione comtemplari,eique jugiter gloriam dare. Sollicitudo autem et cura erga nos homines adhibita, functio quædam est adventitia. Quam- obrem ait: Missus est ad me unus ex seräphim. Videtur autem propheta,cum seraphim famulatum conspexisset,qui nihil aliud agunt nisi quod Deum prædicent sanctum, tunc animadvertisse impuri- tatem labiis suis insidentem, quod et de rebus humanis fuerat locutus, et verbis ad mundi hujus vanitatem spectantibus sæpenumero linguam suam inquinarat. Itaque ob comparationem cum seraphim illis initam compungitur, quippe quia seraphim aliud nihil loquuntur,nisi quod divinitatis clamant sanctimoniam : contra, ipsius vocem res humanæ plerumque occuparant. Quamobrem dixit (VERS. 5.): O miser ego quia compunctus sum : quia homo cum sim, et immunda labia habeam, in medio: populi habito immunda labia habentis. Eumdem ed modum et Moses non antea intellexerat balbum esse se et tardiloquum: qui tamen omni Egyptio- rum sapientia fuerat eruditns, illosque omnes in- genii acumine ac intellibentia superarat 14. Verum audiant, et corde intelligant, et convertantur, et C cum audivit Deum oracula edentem, tum suam agnovit infirmitatem 18. Abraham quoque quando Deus se ei exhibuit conspiciendum,tunc confessus ost esse se terram et cinerem 16. Itaque et Isaias perinde atque illi, posteaquam vidit sedentem in solio excelso et elevato, gloriamque contemplatus est totam mundi domum adımplentem,et ubi con- spexit seraphim in throni circuitu illam suam vo- cem cum tremore emittentes,tunc seipse miserum appellavit,tum labiorum suorum cognovit impuri- tatem, eoque habitus est dignus, qui a seraphim purgaretur. Observa autem, ejus delicta ad quam- libet actionem st operationem nequaquam sese extendisse, sed labiorum tenus et sermonum dun- D taxat constitisse. quam forcipe tulerat de altari, et tetigit os meum. 1ª Act. XXVIII, 26, 28. Hebr. 1, 14. Act, VII, 22. • nostri sex mss., sanabo ; nec aliter legitur apud LXX. Editi vero et Actorum Græcum exem- plar, et sanem eos. cum cditis, et ita quoque editum inveni- mus apud Procopium, pag. 100. Hoc est : Cum au- tem convertuntur illi spiritus ad nos, nostrique cu- Byod. IV, 10. Gen. xviii, 27. ram suscipiunt, tunc adventitio quodam munere per- funguntur. Quam lectionem recipi posse non nega- mus quidem : sed quin præstet legi, non dubitavimus. Nam hæc voces, et optime inter se conjunguntur; voces, et non ita commode. mss.. 486. Καὶ ἐν τῇ χειρὶ 186. VEBS. 6, 7. Et in manu habebat carbonem, (8) Ita sex mss. At editi, ἐπιστρέψουσι. Ibidem (9) Editi, καθαρτικήν. Αt sex m88. καθαρτική. (40) Reg. quartus, επιστροφή. Alii quinque mss. (11) Antiqui tres libri, αὐτοῦ. (12) Editi, μετά. Uterque Combef. et alii quatuor

ποτε ἴδωσι τοῖς ὀφθαλμοῖς, καὶ τοῖς ὡσὶν ἀκού- Α σωσι, καὶ τῇ καρδίᾳ συνῶσι, καὶ ἐπιστρέψωσι (8) καὶ τάσομαι αὐτούς. Τοῦτο τὸ ῥητὸν ἀνέγραψεν ὁ Λουκᾶς ἐν ταῖς Πράξεσι. Καὶ ἀπεστάλη πρός με ἐν τῶν σεραφίμ. Ὅτι δύναμίς τίς ἐστιν ὑπερκό- σμιος, καθαρτική (9) ἀνομιῶν, διακονίαν πεπιστευ- μένη, τὸ σεραφείμ τὰ γεγραμμένα παρίστησιν. Απέσταλται οὖν ταῦτα τὰ λειτουργικά πνεύματα πρὸς ἡμᾶς τοὺς μέλλοντας κληρονομεῖν σωτηρίαν. Έρχεται δὲ οὐκ αὐθεντικῶς οὐδὲ αὐτεξουσίως ἐπι· σκεπτόμενα ἡμᾶς. Καὶ γὰρ προηγουμένη μὲν αὐτῶν ζωὴ καὶ κατὰ φύσιν, τῷ κάλλει τοῦ Θεοῦ ἐνατενί- ζειν, καὶ αὐτὸν δοξάζειν διηνεκῶς· περιστατικὴ δὲ τίς ἐστιν ἐνέργεια ἡ πρὸς ἡμᾶς τοὺς ἀνθρώπους ἐπιστροφὴ (10) καὶ ἐπιμέλεια. Διὰ τοῦτο, ᾿Απεστάλη, φησί, πρός με ἓν τῶν σεραφίμ. Ἔοικε δὲ ὁ προφή- η της, ὅτε εἶδε τῶν σεραφὶμ τὴν ἐνέργειαν, οὐδὲν ἄλλο ποιούντων ἢ ἁγιαζόντων τὸν Θεόν, τότε εἰς συναίσθη- σιν τῆς ἐν τοῖς ἰδίοις χείλεσιν ἀκαθαρσίας ἑληλυθέ ναι, ὅτι καὶ ἀνθρώπινα λαλεῖ, καὶ ἐμόλυνεν ἑαυτοῦ τὴν γλῶσσαν πολλάκις τοῖς περὶ τῆς ματαιότητος τοῦ κόσμου ῥήμασι. Τῇ οὖν πρὸς ἐκεῖνα συγκρίσει κατα νυγείς, καὶ ὅτι τὰ μὲν οὐδὲν ἕτερον φθέγγεται, ἢ τὸν ἁγιασμὸν τῆς θεότητος ἐκβος· αὐτὸς δὲ τὸ πλεῖστον τοῖς ἀνθρωπίνοις πράγμασι τὴν ἑαυτοῦ φωνὴν ἐνα ασχολουμένην ἔχει· διὰ τοῦτο εἶπεν· Ὢ τάλας ἐγώ, ὅτι κατανένυγμαι· ὅτι ἄνθρωπος ὢν, καὶ ἀκά- θαρτα χείλη ἔχων, ἐν μέσῳ λαοῦ οἰκῶ ἀκάθαρτα χείλη ἔχοντος. Οὕτω καὶ Μωσῆς τέως οὐκ ᾔσθάνετο ἑαυτοῦ ἰσχνοφώνου ὄντος καὶ βραδυγλώσσου, ὃς γε πάση σοφίᾳ Αἰγυπτίων πεπαίδευτο, καὶ διέβαινε πάνω τας αὐτοὺς τῇ εὐφυΐᾳ καὶ τῇ συνέσει· ὅτε δὲ ἤκουσε τοῦ χρηματίζοντος, τότε εἶδεν ἑαυτοῦ τὴν ἀσθένειαν. Καὶ ᾿Αβραάμ, ὅτε ὤφθη αὐτῷ ὁ Θεὸς, τότε εἶπεν ἑαυ τὸν γῆν καὶ σποδόν. Παραπλησίως οὖν τούτοις καὶ δ Ἡσαΐας, μετὰ τὸ ἰδεῖν τὸν καθήμενον ἐπὶ θρόνου ὑψηλοῦ καὶ ἐπηρμένου, καὶ θεωρήσαι τὴν δόξαν τὸν σύμπαντα οἶον του κόσμου πεπληρωκυῖαν, καὶ τὰ κύκλος αὐτοῦ σεραφίμ μετὰ ἐκπλήξεως ἐκείνην τὴν φωνὴν ἀναφέροντα· τότε ἑαυτὸν ταλαίπωρον προσ- ηγόρευσε, τότε τὴς ἐν τοῖς χείλεσιν ἑαυτοῦ (11) ἀκα- θαρσίαν ἐπέγνω· διὸ καὶ ἠξιώθη τῆς διὰ τῶν σερα- φὶμ καθάρσεως. Παρατήρει δὲ, ὅτι οὐκ ἐπὶ πᾶσαν πράξιν καὶ ἐνέργειαν ἦν αὐτοῦ τὰ παραπτώματα κεχυμένα, ἀλλὰ μέχρι (12) χειλέων καὶ λόγων ὑπῆρχε μόνον συνεσταλμένα. βίδι έλαβεν ἀπὸ τοῦ εἶχεν ἄνθρακα, ὃν τῇ λα- θυσιαστηρίου, καὶ ἥψατο ἰάσομαι, καὶ ἰάσωμαι, στροφή. ἐπιστροφή, ἐπιστροφή ἐπι- μέλεια, στρο φή επιμέλεια, μέχρι. - COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. VI. B sanabo illos. Sententiam hanc retulit in Actibus Lu- cas 1s. Et missus est ad me unus ex seraphim. Scri- pturæ docent(VERS.6)seraphim coelestem quamdam virtutem esse, iniquitates expurgantem, cui con- credita administratio est. Missi igitur sunt admi- nistratorii illi spiritus ad nos,qui sumus futuri hæ- redes salutis 18. Sed non sua auctoritate, aut suo arbitrio veniunt non invisuri. Etenim præcipua et naturalis eorum vita est, pulchritudinem Dei cum omni attentione comtemplari,eique jugiter gloriam dare. Sollicitudo autem et cura erga nos homines adhibita, functio quædam est adventitia. Quam- obrem ait: Missus est ad me unus ex seräphim. Videtur autem propheta,cum seraphim famulatum conspexisset,qui nihil aliud agunt nisi quod Deum prædicent sanctum, tunc animadvertisse impuri- tatem labiis suis insidentem, quod et de rebus humanis fuerat locutus, et verbis ad mundi hujus vanitatem spectantibus sæpenumero linguam suam inquinarat. Itaque ob comparationem cum seraphim illis initam compungitur, quippe quia seraphim aliud nihil loquuntur,nisi quod divinitatis clamant sanctimoniam : contra, ipsius vocem res humanæ plerumque occuparant. Quamobrem dixit (VERS. 5.): O miser ego quia compunctus sum : quia homo cum sim, et immunda labia habeam, in medio: populi habito immunda labia habentis. Eumdem ed modum et Moses non antea intellexerat balbum esse se et tardiloquum: qui tamen omni Egyptio- rum sapientia fuerat eruditns, illosque omnes in- genii acumine ac intellibentia superarat 14. Verum audiant, et corde intelligant, et convertantur, et C cum audivit Deum oracula edentem, tum suam agnovit infirmitatem 18. Abraham quoque quando Deus se ei exhibuit conspiciendum,tunc confessus ost esse se terram et cinerem 16. Itaque et Isaias perinde atque illi, posteaquam vidit sedentem in solio excelso et elevato, gloriamque contemplatus est totam mundi domum adımplentem,et ubi con- spexit seraphim in throni circuitu illam suam vo- cem cum tremore emittentes,tunc seipse miserum appellavit,tum labiorum suorum cognovit impuri- tatem, eoque habitus est dignus, qui a seraphim purgaretur. Observa autem, ejus delicta ad quam- libet actionem st operationem nequaquam sese extendisse, sed labiorum tenus et sermonum dun- D taxat constitisse. quam forcipe tulerat de altari, et tetigit os meum. 1ª Act. XXVIII, 26, 28. Hebr. 1, 14. Act, VII, 22. • nostri sex mss., sanabo ; nec aliter legitur apud LXX. Editi vero et Actorum Græcum exem- plar, et sanem eos. cum cditis, et ita quoque editum inveni- mus apud Procopium, pag. 100. Hoc est : Cum au- tem convertuntur illi spiritus ad nos, nostrique cu- Byod. IV, 10. Gen. xviii, 27. ram suscipiunt, tunc adventitio quodam munere per- funguntur. Quam lectionem recipi posse non nega- mus quidem : sed quin præstet legi, non dubitavimus. Nam hæc voces, et optime inter se conjunguntur; voces, et non ita commode. mss.. 486. Καὶ ἐν τῇ χειρὶ 186. VEBS. 6, 7. Et in manu habebat carbonem, (8) Ita sex mss. At editi, ἐπιστρέψουσι. Ibidem (9) Editi, καθαρτικήν. Αt sex m88. καθαρτική. (40) Reg. quartus, επιστροφή. Alii quinque mss. (11) Antiqui tres libri, αὐτοῦ. (12) Editi, μετά. Uterque Combef. et alii quatuor

περὶ τοῦ ἐν τῷ ναῷ θυσιαστηρίου ὁ λόγος εἶναι, ἀφ οὗ ἔλαβε τὸ σεραφεὶμ εἰς τὴν χεῖρα ἑαυτοῦ ἀπὸ τοῦ θυσιαστηρίου τῶν ὀλοκαρπωμάτων ἄνθρακα· ὡς δὲ πρὸς τὴν ἀλήθειαν, διὰ τὸ τὴν Ἰουδαϊκήν λατρείαν ὑποδείγματι καὶ σκιᾷ τῶν ἐπουρανίων λατρεύειν, ἐπουράνιόν τι χρὴ νοεῖν θυσιαστήριον· τουτέστι, χω- ρίον καθαρισμοῦ ψυχῶν, ὅθεν ἐκπέμπεται ταῖς ἁγια ζομέναις δυνάμεσι τὸ καθάρσιον πῦρ. Τοιούτῳ πυρὶ Κλεόπα καὶ Σίμωνος ἐκαίετο (13) ἡ καρδία, ὅτε διήνοιγεν αὐτοῖς ὁ Κύριος τὰς Γραφάς. Τοιούτῳ θερ- μαίνονται πυρὶ τὴν καρδίαν οἱ τῷ πνεύματι ζέοντες. Τοιοῦτον ἔλαβε πῦρ Ιερεμίας· διὸ καὶ ἔλεγε· Καὶ ἐγένετο πῦρ ἐν τοῖς ἐγκάτοις μου, καὶ παρεῖμαι πάντοθεν. Ἐμφαίνει δὲ πολλὴν τὴν περὶ τὸ θυ- - τοῦ στόματός μου. Ἔοικε μὲν, ὡς πρὸς τὸ ῥητὸν, σιαστήριον τιμὴν καὶ εὐλάβ;ιαν τὸ μὴ καταθαρσί σαι τῇ ἰδίᾳ χειρὶ ἐφάψασθαι τὸ σεραφεὶμ, ἀλλ᾽ οἷονεί μεσίτῃ τινί χρήσασθαι τῇ λαβίδι. Νοήσωμεν οὖν ἄν- θρακα λόγον ἀληθῆ, διαπύρως καὶ ἐλεγκτικῶς καθαί- ροντα (14) τὸ ψεῦδος· οἷς ἂν ἀπὸ τῆς δραστηρίου δυνάμεως προσενεχθῇ. Τὴν γὰρ χεῖρα τοῦ σεραφεὶμ ἐνέργειαν χρὴ νοεῖν ἀγαθῶν παρεκτικήν (15). Καὶ εἶπεν· Ἰδοὺ ἥψατο τοῦτο τῶν χειλέων σου, καὶ ἀφελεῖ τὰς ἀνομίας σου, καὶ τὰς ἁμαρτίας σου περικαθαριεῖ. Οὐ πρὸς μόνον Ἡσαΐαν νομιστέον εἰ. ρῆσθαι, ἀλλὰ καὶ πρὸς πάντας, ὧν καθάπτεται ὁ διάπυρος καὶ ἀληθὴς λόγος, περιαιρῶν (46) τὰ ἔξω τοῦ θείου νόμου ἐπιτελούμενα, καὶ ἐκ τῶν ἁμαρτη- τικῶς πραττομένων καθαιρῶν. Δεξώμεθα δὲ καὶ ἡμεῖς θείου Λόγου ἐπιδημίαν, ἵνα οἴονεὶ ἐγκαθεζό- μενος τοῖς στόμασιν ἡμῶν, καὶ μηδεμίαν χώραν παρ- έχων τῷ ψεύδει, καθαρίσῃ ἡμῶν τὰ χείλη, καὶ ἀφέλῃ (17) τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν. Οὐκ ἀπιθάνως δὲ ὁ ἄνθραξ εἰς τὴν τοῦ λόγου φύσιν μεταληφθήσεται, κατὰ τὴν τοῦ ψαλμοῦ μαρτυρίαν, λέγοντος· Πεπυ- ραμένουν τα λόγιόν σου σφόδρα, καὶ ὁ δοῦλός σου ἡγάπησεν (18) αυτό. ' ἀποστείλω, καὶ τίς πορεύσεται πρὸς τὸν λαὸν τοῦτον; Καὶ εἶπον· Ιδού εἶμι ἐγώ, ἀπόστειλόν με. Ζητήσεως ἄξιον, τί δήποτε Μωσῆς μὲν παραιτεῖται πεμπόμενος, καὶ ἐπὶ πλεῖστον ἀπομάχεται τὴν ἀπο- στολὴν παραιτούμενος· Ἡσαΐας δὲ οὕτω προχείρως ἑαυτὸν ἐπιδίδωσι. Μωσῆς μὲν γὰρ οὐχὶ ἐρωτᾶται, Τίνα ἀποστείλω ; ἀλλ' αὐτὸς εἰς πρόσωπον δέχεται τὸ ἐπίταγμα· Καὶ νῦν, φησὶ, δεῦρο· ἀποστείλω σε πρὸς Φαραὼ εἰς Αἴγυπτον (49), καὶ ἐξάξεις τὸν παρ- εκτικήν, χχιν, 18, καθαίροντα, ἀπὸ τῆς διανοίας δραστη περιαιρῶν ελει. Αἰγύπτου. APPENDIX OPERUM S. BASILII ΜAGNI. B Quod quidem ad verbum attinet, videtur sermo A esse de templi altari,ex quo seraphim accepit car- bonem in suam manum ab altari holocaustorum : at secundum veritatem, propterea quod cultus Ju- daicus imagini et umbræ cœlestium exprimendæ subserviret, caleste quoddam altare intelligendum est; hoc est, locus expurgandis animis idoneus, unde ignis ille purgans ad virtutes illas sanctitate præditas emittitur. Tali igne cor Cleophæ et Si- monis incalescebat, Domino eis adaperiente Scri- pturas 17. Cor eorum qui spiritu ferveni, hujus- modi igni incenditnr.Similem ignem accepit Je- remias, ideoque dicebat: Et factus est ignis in visceribus meis, et dissolutus sum undique Multum autem honoris ac reverentiæ altari buic exhiberi ex eo ostendit, quod illud sua ipsius ma- - nu attingere seraphim non audeat, sed forcipe quasi medio quopiam instrumento utatur. Itaque carbonem intelligamus sermonem verum,qui ignito quodam et objurgatorio modo mendacium expur- get eorum, quibus ab illa virtute studiose ao stre- nue operam suam dante allatus est. Putandum namque est seraphim manum pro facultate bona suppeditante accipiendam esse. Et dixit (VERS. 7) : Ecce tetigit hoc labia tua, et auferet iniquitates tuas. et peccata tua perpurgabit. Dictum id fuisse Isaiæ soli existimandum non est, sed et omnibus, quos tangit ignitus ac verus sermo, qui prorsus abolet quæ committuntur præter divinam legem, atque peccata expurgat. Excipiamus autem et nos divini Verbi adventum, ut in ore nostro velut in- sidens, locumque nullum mendacio præbens, ex- purget labia nostra, et auferat iniquitates nostras. Incredibile autem non est carbonem in verbi na- turam mutatum iri, juxta testimonium psalmi di- centis : Ignitum eloquium tuum vehementer, et ser- vus tuus dilexit illud 19. C Quem mittam et quis ibit ad populum hunc ? Et dixi : Ecce ego sum, mitte me. Quæri jure ac merito potest, cur Moyses missus deprecetur, et cur le- gatione recusata plurimum reclamet: Isaias vero tanta cum alacritate sese offerat. Moyses enim ne- quaquam interrogatur, Quem mittam? sed ipse in propria persona excipit mandatum: Et nunc, inquit, veni : mittam te ad Pharaonem in Ægy- plum et educes populum meum fluos Israel de D ctricem. At uterque Colb. cum Reg. secundo, et ita quoque legitur apud Procopium,pag. Luc. XXIV, 32. Jerem. xx, 9. Psal. CXVIII. 140. igne ejusmodi incaluisse, id nisi valde fallor, ex apocryphis libris sumptum est. Nam cum Cleophas apud Lucam solus nominetur, nec quis- quam idoneus scriptor alterum discipulum unquam nominarit, nomen illius ignotum esse puto. qui verterit ad tollendum e medio mendacium. Ad sex mss., vim habens purgandi menda- cii, optime. Mox editi, plov. At vox diavolaç in nostris sex mss. non inve. nitur. tuor mss., recte. dit illud. 187. Καὶ ἤκουσα φωνής Κυρίου λέγοντος· Τίνα 187. VERS. 8. Ει audici vocem Domini dicentis : (15) Editi et tres mss., πρακτικήν, bonorum effe- 100. Ibidem tres mss., καὶ εἰπέ μοι. (13) Quod ait interpres, cor Cleophæ et Simonis (44) Editi, καθαιροῦντα, nec secus legit interpres, (16) Editi et Reg. tertius, περιαίρων. Alii qua- (17) Veteres aliquot libri, καθαρίσει... ἀφο (18) Uterque Colb., φυλάσσει servus tuus custo- (19) Ita mss. omnesi Editi, πρὸς Φαραώ βασιλέα

περὶ τοῦ ἐν τῷ ναῷ θυσιαστηρίου ὁ λόγος εἶναι, ἀφ οὗ ἔλαβε τὸ σεραφεὶμ εἰς τὴν χεῖρα ἑαυτοῦ ἀπὸ τοῦ θυσιαστηρίου τῶν ὀλοκαρπωμάτων ἄνθρακα· ὡς δὲ πρὸς τὴν ἀλήθειαν, διὰ τὸ τὴν Ἰουδαϊκήν λατρείαν ὑποδείγματι καὶ σκιᾷ τῶν ἐπουρανίων λατρεύειν, ἐπουράνιόν τι χρὴ νοεῖν θυσιαστήριον· τουτέστι, χω- ρίον καθαρισμοῦ ψυχῶν, ὅθεν ἐκπέμπεται ταῖς ἁγια ζομέναις δυνάμεσι τὸ καθάρσιον πῦρ. Τοιούτῳ πυρὶ Κλεόπα καὶ Σίμωνος ἐκαίετο (13) ἡ καρδία, ὅτε διήνοιγεν αὐτοῖς ὁ Κύριος τὰς Γραφάς. Τοιούτῳ θερ- μαίνονται πυρὶ τὴν καρδίαν οἱ τῷ πνεύματι ζέοντες. Τοιοῦτον ἔλαβε πῦρ Ιερεμίας· διὸ καὶ ἔλεγε· Καὶ ἐγένετο πῦρ ἐν τοῖς ἐγκάτοις μου, καὶ παρεῖμαι πάντοθεν. Ἐμφαίνει δὲ πολλὴν τὴν περὶ τὸ θυ- - τοῦ στόματός μου. Ἔοικε μὲν, ὡς πρὸς τὸ ῥητὸν, σιαστήριον τιμὴν καὶ εὐλάβ;ιαν τὸ μὴ καταθαρσί σαι τῇ ἰδίᾳ χειρὶ ἐφάψασθαι τὸ σεραφεὶμ, ἀλλ᾽ οἷονεί μεσίτῃ τινί χρήσασθαι τῇ λαβίδι. Νοήσωμεν οὖν ἄν- θρακα λόγον ἀληθῆ, διαπύρως καὶ ἐλεγκτικῶς καθαί- ροντα (14) τὸ ψεῦδος· οἷς ἂν ἀπὸ τῆς δραστηρίου δυνάμεως προσενεχθῇ. Τὴν γὰρ χεῖρα τοῦ σεραφεὶμ ἐνέργειαν χρὴ νοεῖν ἀγαθῶν παρεκτικήν (15). Καὶ εἶπεν· Ἰδοὺ ἥψατο τοῦτο τῶν χειλέων σου, καὶ ἀφελεῖ τὰς ἀνομίας σου, καὶ τὰς ἁμαρτίας σου περικαθαριεῖ. Οὐ πρὸς μόνον Ἡσαΐαν νομιστέον εἰ. ρῆσθαι, ἀλλὰ καὶ πρὸς πάντας, ὧν καθάπτεται ὁ διάπυρος καὶ ἀληθὴς λόγος, περιαιρῶν (46) τὰ ἔξω τοῦ θείου νόμου ἐπιτελούμενα, καὶ ἐκ τῶν ἁμαρτη- τικῶς πραττομένων καθαιρῶν. Δεξώμεθα δὲ καὶ ἡμεῖς θείου Λόγου ἐπιδημίαν, ἵνα οἴονεὶ ἐγκαθεζό- μενος τοῖς στόμασιν ἡμῶν, καὶ μηδεμίαν χώραν παρ- έχων τῷ ψεύδει, καθαρίσῃ ἡμῶν τὰ χείλη, καὶ ἀφέλῃ (17) τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν. Οὐκ ἀπιθάνως δὲ ὁ ἄνθραξ εἰς τὴν τοῦ λόγου φύσιν μεταληφθήσεται, κατὰ τὴν τοῦ ψαλμοῦ μαρτυρίαν, λέγοντος· Πεπυ- ραμένουν τα λόγιόν σου σφόδρα, καὶ ὁ δοῦλός σου ἡγάπησεν (18) αυτό. ' ἀποστείλω, καὶ τίς πορεύσεται πρὸς τὸν λαὸν τοῦτον; Καὶ εἶπον· Ιδού εἶμι ἐγώ, ἀπόστειλόν με. Ζητήσεως ἄξιον, τί δήποτε Μωσῆς μὲν παραιτεῖται πεμπόμενος, καὶ ἐπὶ πλεῖστον ἀπομάχεται τὴν ἀπο- στολὴν παραιτούμενος· Ἡσαΐας δὲ οὕτω προχείρως ἑαυτὸν ἐπιδίδωσι. Μωσῆς μὲν γὰρ οὐχὶ ἐρωτᾶται, Τίνα ἀποστείλω ; ἀλλ' αὐτὸς εἰς πρόσωπον δέχεται τὸ ἐπίταγμα· Καὶ νῦν, φησὶ, δεῦρο· ἀποστείλω σε πρὸς Φαραὼ εἰς Αἴγυπτον (49), καὶ ἐξάξεις τὸν παρ- εκτικήν, χχιν, 18, καθαίροντα, ἀπὸ τῆς διανοίας δραστη περιαιρῶν ελει. Αἰγύπτου. APPENDIX OPERUM S. BASILII ΜAGNI. B Quod quidem ad verbum attinet, videtur sermo A esse de templi altari,ex quo seraphim accepit car- bonem in suam manum ab altari holocaustorum : at secundum veritatem, propterea quod cultus Ju- daicus imagini et umbræ cœlestium exprimendæ subserviret, caleste quoddam altare intelligendum est; hoc est, locus expurgandis animis idoneus, unde ignis ille purgans ad virtutes illas sanctitate præditas emittitur. Tali igne cor Cleophæ et Si- monis incalescebat, Domino eis adaperiente Scri- pturas 17. Cor eorum qui spiritu ferveni, hujus- modi igni incenditnr.Similem ignem accepit Je- remias, ideoque dicebat: Et factus est ignis in visceribus meis, et dissolutus sum undique Multum autem honoris ac reverentiæ altari buic exhiberi ex eo ostendit, quod illud sua ipsius ma- - nu attingere seraphim non audeat, sed forcipe quasi medio quopiam instrumento utatur. Itaque carbonem intelligamus sermonem verum,qui ignito quodam et objurgatorio modo mendacium expur- get eorum, quibus ab illa virtute studiose ao stre- nue operam suam dante allatus est. Putandum namque est seraphim manum pro facultate bona suppeditante accipiendam esse. Et dixit (VERS. 7) : Ecce tetigit hoc labia tua, et auferet iniquitates tuas. et peccata tua perpurgabit. Dictum id fuisse Isaiæ soli existimandum non est, sed et omnibus, quos tangit ignitus ac verus sermo, qui prorsus abolet quæ committuntur præter divinam legem, atque peccata expurgat. Excipiamus autem et nos divini Verbi adventum, ut in ore nostro velut in- sidens, locumque nullum mendacio præbens, ex- purget labia nostra, et auferat iniquitates nostras. Incredibile autem non est carbonem in verbi na- turam mutatum iri, juxta testimonium psalmi di- centis : Ignitum eloquium tuum vehementer, et ser- vus tuus dilexit illud 19. C Quem mittam et quis ibit ad populum hunc ? Et dixi : Ecce ego sum, mitte me. Quæri jure ac merito potest, cur Moyses missus deprecetur, et cur le- gatione recusata plurimum reclamet: Isaias vero tanta cum alacritate sese offerat. Moyses enim ne- quaquam interrogatur, Quem mittam? sed ipse in propria persona excipit mandatum: Et nunc, inquit, veni : mittam te ad Pharaonem in Ægy- plum et educes populum meum fluos Israel de D ctricem. At uterque Colb. cum Reg. secundo, et ita quoque legitur apud Procopium,pag. Luc. XXIV, 32. Jerem. xx, 9. Psal. CXVIII. 140. igne ejusmodi incaluisse, id nisi valde fallor, ex apocryphis libris sumptum est. Nam cum Cleophas apud Lucam solus nominetur, nec quis- quam idoneus scriptor alterum discipulum unquam nominarit, nomen illius ignotum esse puto. qui verterit ad tollendum e medio mendacium. Ad sex mss., vim habens purgandi menda- cii, optime. Mox editi, plov. At vox diavolaç in nostris sex mss. non inve. nitur. tuor mss., recte. dit illud. 187. Καὶ ἤκουσα φωνής Κυρίου λέγοντος· Τίνα 187. VERS. 8. Ει audici vocem Domini dicentis : (15) Editi et tres mss., πρακτικήν, bonorum effe- 100. Ibidem tres mss., καὶ εἰπέ μοι. (13) Quod ait interpres, cor Cleophæ et Simonis (44) Editi, καθαιροῦντα, nec secus legit interpres, (16) Editi et Reg. tertius, περιαίρων. Alii qua- (17) Veteres aliquot libri, καθαρίσει... ἀφο (18) Uterque Colb., φυλάσσει servus tuus custo- (19) Ita mss. omnesi Editi, πρὸς Φαραώ βασιλέα

λαόν μου τοὺς υἱοὺς Ἰσραὴλ ἐκ γῆς Αἰγύπτου. Α Ἡσαΐας δὲ, ἀορίστως τοῦ λόγου τὸν διακονούμενον τῇ ἀποστολῇ ἐπιζητοῦντος, ἑαυτὸν ὑποβάλλει. Τί οὖν φαμεν ; Οὐκ ἀπομαχόμεναί εἰσι τῶν ἁγίων αἱ διαθέ σεις περὶ τὸ αὐτὸ πρᾶγμα ἐναντίως ἔχουσαι πρὸς ἀλλήλας. ᾿Αλλ' ὅτι Μωσῆς μὲν ᾔδει τὴν ὑπόθεσιν, ῆς ἕνεκεν ἀπεστέλλετο, διὰ τοῦτο ὥχνει πρός τε τὸ ἀνένδοτον τῆς καρδίας τοῦ Φαραὼ ἀποβλέπων, καὶ πρὸς τὸ δυσπειθὲς πάλιν καὶ δυσάγωγον τοῦ λαοῦ. Πεῖραν γὰρ εἶχε τῆς ἀγνωμοσύνης τῶν Ἰουδαίων, ὅτι καὶ εὐεργετηθέντες ἐφυγάδευσαν αὐτόν. Διὸ καὶ τὴν κακίαν αὐτῶν μὴ φέρων, πρὸς τὴν ἐν τῇ ἐρήμῳ ἡσυχίαν ἀνεχώρησεν, ἐπὶ προφάσει τοῦ ποιμαίνειν, τοὺς τῶν πόλεων καὶ τῶν πολλῶν ἀνθρώπων θορύ βους ἀποδιδράσκων. Διὰ τοῦτὸ φησι· Τίς εἰμι, ὅτι πορεύσομαι πρὸς Φαραώ, καὶ ὅτι ἐξάξω τὸν λαόν (20) ἐκ γῆς Αἰγύπτου; Οὔτε γὰρ Φαραὼ ἄνευ μεγάλων κακῶν ἐξαποστέλλει τὸν λαὸν, καὶ ὁ λαὸς οὐκ εὔκολος μεταχειρισθῆναι, ἀντιβαίνων ἀεὶ τοῖς πρὸς σωτηρίαν αὐτοῦ ἐπιμελομένοις· Δείκνυσι δὲ τὴν διάνοιαν Μωσέως καὶ τὰ ἐφεξῆς. Ὅτε γὰρ μετὰ τὴν μοσχοποιίαν δοὺς τὴν χάριν τῷ θεράποντι αὐτοῦ ὑπὲρ τῆς συγχωρήσεως τοῦ ἁμαρτήματος τοῦ λαοῦ ὁ Θεός, τελευταῖόν φησι· Ηορεύου, καὶ ὁδήγει τὸν λαὸν τοῦτον, καὶ ἐξαποστελῶ ἄγγελόν μου ἔμε προσθέν σου· τί οὖν Μωσῆς ; Δέομαι, Κύριε, εἰ μὴ αὐτὸς σὺ προπορεύῃ (21) ἡμῶν, μὴ ἀναγάγης ἡμᾶς ἐντεῦθεν. Τί οὖν ἡ διάνοια τοῦ ἀνδρός; Ὅτι ἁμαρτωλὸς ὁ λαὸς, καὶ χρήζει τοῦ ἀφιέντος ἁμαρτ τίας. ὅπερ ἀγγέλοις ἀδύνατον (22). Τιμωροὶ μὲν τῶν ἁμαρτανομένων ἄγγελοι, συγχωρητικοὶ δὲ τῶν πλημ μελουμένων οὐκέτι. Διὰ τοῦτο ἐπιζητεῖ αὐτὸν ἐλθεῖν. τουτέστιν, ὁ καὶ νῦν φησι, Προχείρισαι ἄλλον ὃν ἀποστελεῖς· τουτέστιν, ἐλθέτω ὁ ἀληθινὸς νομοθέ της, ὁ δυνατὸς Σωτὴρ, ὁ μόνος ἔχων ἐξουσίαν ἀφιέναι ἁμαρτίας. Ἐπειδὴ δὲ οὔπω ἦλθε τὸ πλήρωμα τῶν καιρῶν, καὶ ἔδει ἐν τοῖς τύποις προεθισθῆναι τὴν ἀνθρωπότητα, διὰ τοῦτο οὐκ εἰσηκούσθη τοῦ προφή · τὸν ἦν αίτησις. Ἡσαΐας μέντοι, μετὰ τὸ ἀφεθῆναι * τὰς ἁμαρτίας αὐτοῦ, ἐπειδὴ εἴρηκεν, ὅτι Ἐν μέσῳ λαοῦ ἐγὼ οἰκῶ ἀκάθαρτα χείλη ἔχοντος· εἶτὰ ἤκουσε· Τίς πορεύσεται πρὸς τὸν λαὸν τοῦτον; Νομίσας ἐπὶ τῷ τὰ παραπλήσια κἀκείνους εὐεργετης θῆναι ζητεῖσθαι τὸν ἀποστελλόμενον, ὑπὸ περιχαρείας ἑαυτὸν ὑποβάλλει, ἵνα κἀκείνοις ἀφεθώσιν αἱ ἁμαρτ τίαι. Ιδού, φησίν, ἐγώ, ἀπόστειλόν με. Ὥστε εὔ- λογος κακείνου ἡ παραίτησις, καὶ τούτου ἡ προθυ- μία. ᾿Ασφαλής μέντοι ἡ ἀπόκρισις τοῦ ἁγίου, ὡς ὠφελημένου ἤδη ἐκ τῆς διὰ τῶν ἀνθράκων καθάρσεως. Εἰπόντος γὰρ τοῦ Κυρίου, Τίνα ἀποστείλω, καὶ τίς πορεύσεται ; πρὸς μὲν τὸ, Αποστείλω, ἰδοὺ εἰμι ἐγώ· πρὸς δὲ τὸ, Τίς πορεύσεται, οὐκέτι εἶπεν, ὅτι Καὶ (23) πορεύσομαι. Οίδε γὰρ ὅτι Θεοῦ συνεργού Σ 11. ἐξαποστελεῖ Δt ἐξω αποστέλλει. ποῦ. τοῦ COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. VI. terra Ægypti m. Contra permittit se ipse Isaias, D Exod. III, 10. ibid. 11. " Exod. xxx11, 34. Galat. IV, 4. I Cor. II, 7. legitur. Statim editi, sex mss., licet sermo suspensis et incertis verbis admini- strum ad obeundam legationem exposceret. Quid igitur respondemus? Nequaquam pugnant inter se sanctorum animi, quasi forent sibi invicem circa rem eamdem adversi. Sed cum novisset Moses causam, ob quam mittebatur, ideo moram trahe- bat, quod simul et ad cor Pharaonis inflexibile, et ad populum incredulum atque intractabilem re- spiceret. Erat namque expertus ingratum Judæo- rum animum, qui vel beneficiis affecti eum fugere coegerant. Quocirca non ferens eorum maligni- tatem, secessit in solitudinis quietem, atque per speciem pascendi gregis, civitatum multorumque hominum tumultus declinavit. Eam ob rem ait: B Quis sum, ut vadam ad Pharaonem, et ut educam populum de terra Ægypti 21? Neque enim Pharao dimittet populum, nisi attritus gravissimis malis, nec populus facilis est tractatu, imo semper iis qui ipsius saluti consulunt, reluctatur. Cæterum et quæ sequuntur, Mosis detegunt animum. Cum enim Deus, conflato jam vitulo, gratiam imperti- visset famulo suo, ac populi peccatum condonas- set, tum demum ait : Abi, et dux esto populi hujus, et mittam angelum meum ante te". Quid igitur Moses ? Obsecro, Domine, nisi tu ipse proficiscaris ante nos, ne nos hinc educas ". Quæ igitur erat viņi sententia? Populum illum peccatis obnoxium esse, atque indigere eo, qui remittat peccata, id quod angeli præstare non possunt. Angeli mulctant qui- dem delinquentes, ac ulciscuntur, delicta vero non queunt condonare. Quamobrem efflagitat ut ipse veniat ; hoc est, quod gt hunc dicit: Elige alium quem millas ; how est, veniat verus legislator, potens ille Servator, qui solus potestatem habet remittendorum peccatorum *. Quoniam autem non- dum advenerat plenitudo temporum, et hominum genus prius figuris assuefactum oportuit, idcir- co prophetæ petitio exaudita non est. Isaias autem post concessam peccatorum suorum veniam, cum dixisset: In medio populi ego habito, im- munda labia habentis, tum audivit: Quis ibit ad populum hunc ? Ratus quæri qui mitteretur ad sim milia beneficia in eos conferenda, præ immodica lætitia se ipse offert, ut et ipsis peccata relaxaren- tur. Ecce ego, inquit, mille me. Itaque et illius ex- cusatio et hujus alacer assensus rationibus justis innitebantur. Erat sane sancti hujus responsio se- cura, et omnis periculi expers, qui jam ex carbo- num purgatione opem et præsidium accepisset. Cum enim dixisset Dominus: Quem millam, et quis ibit? ad illud quidem, Quem mittam, respon- Exod. XXXIII, 15. * Exod. IV, 13. Marc. C Vocula in altero Combefsii codice et in aliis quibusdam non reperitur. (20) Editi, λαὸν αὐτοῦ. Τοπ αὐτοῦ in mss. Don (24) Antiqui duo libri, προπορεύση. (22) Regii primus et quartus, οὐκ ἀδυνατον. (23) Bditi et codex Combefisii recentior, ὅτι καὶ

λαόν μου τοὺς υἱοὺς Ἰσραὴλ ἐκ γῆς Αἰγύπτου. Α Ἡσαΐας δὲ, ἀορίστως τοῦ λόγου τὸν διακονούμενον τῇ ἀποστολῇ ἐπιζητοῦντος, ἑαυτὸν ὑποβάλλει. Τί οὖν φαμεν ; Οὐκ ἀπομαχόμεναί εἰσι τῶν ἁγίων αἱ διαθέ σεις περὶ τὸ αὐτὸ πρᾶγμα ἐναντίως ἔχουσαι πρὸς ἀλλήλας. ᾿Αλλ' ὅτι Μωσῆς μὲν ᾔδει τὴν ὑπόθεσιν, ῆς ἕνεκεν ἀπεστέλλετο, διὰ τοῦτο ὥχνει πρός τε τὸ ἀνένδοτον τῆς καρδίας τοῦ Φαραὼ ἀποβλέπων, καὶ πρὸς τὸ δυσπειθὲς πάλιν καὶ δυσάγωγον τοῦ λαοῦ. Πεῖραν γὰρ εἶχε τῆς ἀγνωμοσύνης τῶν Ἰουδαίων, ὅτι καὶ εὐεργετηθέντες ἐφυγάδευσαν αὐτόν. Διὸ καὶ τὴν κακίαν αὐτῶν μὴ φέρων, πρὸς τὴν ἐν τῇ ἐρήμῳ ἡσυχίαν ἀνεχώρησεν, ἐπὶ προφάσει τοῦ ποιμαίνειν, τοὺς τῶν πόλεων καὶ τῶν πολλῶν ἀνθρώπων θορύ βους ἀποδιδράσκων. Διὰ τοῦτὸ φησι· Τίς εἰμι, ὅτι πορεύσομαι πρὸς Φαραώ, καὶ ὅτι ἐξάξω τὸν λαόν (20) ἐκ γῆς Αἰγύπτου; Οὔτε γὰρ Φαραὼ ἄνευ μεγάλων κακῶν ἐξαποστέλλει τὸν λαὸν, καὶ ὁ λαὸς οὐκ εὔκολος μεταχειρισθῆναι, ἀντιβαίνων ἀεὶ τοῖς πρὸς σωτηρίαν αὐτοῦ ἐπιμελομένοις· Δείκνυσι δὲ τὴν διάνοιαν Μωσέως καὶ τὰ ἐφεξῆς. Ὅτε γὰρ μετὰ τὴν μοσχοποιίαν δοὺς τὴν χάριν τῷ θεράποντι αὐτοῦ ὑπὲρ τῆς συγχωρήσεως τοῦ ἁμαρτήματος τοῦ λαοῦ ὁ Θεός, τελευταῖόν φησι· Ηορεύου, καὶ ὁδήγει τὸν λαὸν τοῦτον, καὶ ἐξαποστελῶ ἄγγελόν μου ἔμε προσθέν σου· τί οὖν Μωσῆς ; Δέομαι, Κύριε, εἰ μὴ αὐτὸς σὺ προπορεύῃ (21) ἡμῶν, μὴ ἀναγάγης ἡμᾶς ἐντεῦθεν. Τί οὖν ἡ διάνοια τοῦ ἀνδρός; Ὅτι ἁμαρτωλὸς ὁ λαὸς, καὶ χρήζει τοῦ ἀφιέντος ἁμαρτ τίας. ὅπερ ἀγγέλοις ἀδύνατον (22). Τιμωροὶ μὲν τῶν ἁμαρτανομένων ἄγγελοι, συγχωρητικοὶ δὲ τῶν πλημ μελουμένων οὐκέτι. Διὰ τοῦτο ἐπιζητεῖ αὐτὸν ἐλθεῖν. τουτέστιν, ὁ καὶ νῦν φησι, Προχείρισαι ἄλλον ὃν ἀποστελεῖς· τουτέστιν, ἐλθέτω ὁ ἀληθινὸς νομοθέ της, ὁ δυνατὸς Σωτὴρ, ὁ μόνος ἔχων ἐξουσίαν ἀφιέναι ἁμαρτίας. Ἐπειδὴ δὲ οὔπω ἦλθε τὸ πλήρωμα τῶν καιρῶν, καὶ ἔδει ἐν τοῖς τύποις προεθισθῆναι τὴν ἀνθρωπότητα, διὰ τοῦτο οὐκ εἰσηκούσθη τοῦ προφή · τὸν ἦν αίτησις. Ἡσαΐας μέντοι, μετὰ τὸ ἀφεθῆναι * τὰς ἁμαρτίας αὐτοῦ, ἐπειδὴ εἴρηκεν, ὅτι Ἐν μέσῳ λαοῦ ἐγὼ οἰκῶ ἀκάθαρτα χείλη ἔχοντος· εἶτὰ ἤκουσε· Τίς πορεύσεται πρὸς τὸν λαὸν τοῦτον; Νομίσας ἐπὶ τῷ τὰ παραπλήσια κἀκείνους εὐεργετης θῆναι ζητεῖσθαι τὸν ἀποστελλόμενον, ὑπὸ περιχαρείας ἑαυτὸν ὑποβάλλει, ἵνα κἀκείνοις ἀφεθώσιν αἱ ἁμαρτ τίαι. Ιδού, φησίν, ἐγώ, ἀπόστειλόν με. Ὥστε εὔ- λογος κακείνου ἡ παραίτησις, καὶ τούτου ἡ προθυ- μία. ᾿Ασφαλής μέντοι ἡ ἀπόκρισις τοῦ ἁγίου, ὡς ὠφελημένου ἤδη ἐκ τῆς διὰ τῶν ἀνθράκων καθάρσεως. Εἰπόντος γὰρ τοῦ Κυρίου, Τίνα ἀποστείλω, καὶ τίς πορεύσεται ; πρὸς μὲν τὸ, Αποστείλω, ἰδοὺ εἰμι ἐγώ· πρὸς δὲ τὸ, Τίς πορεύσεται, οὐκέτι εἶπεν, ὅτι Καὶ (23) πορεύσομαι. Οίδε γὰρ ὅτι Θεοῦ συνεργού Σ 11. ἐξαποστελεῖ Δt ἐξω αποστέλλει. ποῦ. τοῦ COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. VI. terra Ægypti m. Contra permittit se ipse Isaias, D Exod. III, 10. ibid. 11. " Exod. xxx11, 34. Galat. IV, 4. I Cor. II, 7. legitur. Statim editi, sex mss., licet sermo suspensis et incertis verbis admini- strum ad obeundam legationem exposceret. Quid igitur respondemus? Nequaquam pugnant inter se sanctorum animi, quasi forent sibi invicem circa rem eamdem adversi. Sed cum novisset Moses causam, ob quam mittebatur, ideo moram trahe- bat, quod simul et ad cor Pharaonis inflexibile, et ad populum incredulum atque intractabilem re- spiceret. Erat namque expertus ingratum Judæo- rum animum, qui vel beneficiis affecti eum fugere coegerant. Quocirca non ferens eorum maligni- tatem, secessit in solitudinis quietem, atque per speciem pascendi gregis, civitatum multorumque hominum tumultus declinavit. Eam ob rem ait: B Quis sum, ut vadam ad Pharaonem, et ut educam populum de terra Ægypti 21? Neque enim Pharao dimittet populum, nisi attritus gravissimis malis, nec populus facilis est tractatu, imo semper iis qui ipsius saluti consulunt, reluctatur. Cæterum et quæ sequuntur, Mosis detegunt animum. Cum enim Deus, conflato jam vitulo, gratiam imperti- visset famulo suo, ac populi peccatum condonas- set, tum demum ait : Abi, et dux esto populi hujus, et mittam angelum meum ante te". Quid igitur Moses ? Obsecro, Domine, nisi tu ipse proficiscaris ante nos, ne nos hinc educas ". Quæ igitur erat viņi sententia? Populum illum peccatis obnoxium esse, atque indigere eo, qui remittat peccata, id quod angeli præstare non possunt. Angeli mulctant qui- dem delinquentes, ac ulciscuntur, delicta vero non queunt condonare. Quamobrem efflagitat ut ipse veniat ; hoc est, quod gt hunc dicit: Elige alium quem millas ; how est, veniat verus legislator, potens ille Servator, qui solus potestatem habet remittendorum peccatorum *. Quoniam autem non- dum advenerat plenitudo temporum, et hominum genus prius figuris assuefactum oportuit, idcir- co prophetæ petitio exaudita non est. Isaias autem post concessam peccatorum suorum veniam, cum dixisset: In medio populi ego habito, im- munda labia habentis, tum audivit: Quis ibit ad populum hunc ? Ratus quæri qui mitteretur ad sim milia beneficia in eos conferenda, præ immodica lætitia se ipse offert, ut et ipsis peccata relaxaren- tur. Ecce ego, inquit, mille me. Itaque et illius ex- cusatio et hujus alacer assensus rationibus justis innitebantur. Erat sane sancti hujus responsio se- cura, et omnis periculi expers, qui jam ex carbo- num purgatione opem et præsidium accepisset. Cum enim dixisset Dominus: Quem millam, et quis ibit? ad illud quidem, Quem mittam, respon- Exod. XXXIII, 15. * Exod. IV, 13. Marc. C Vocula in altero Combefsii codice et in aliis quibusdam non reperitur. (20) Editi, λαὸν αὐτοῦ. Τοπ αὐτοῦ in mss. Don (24) Antiqui duo libri, προπορεύση. (22) Regii primus et quartus, οὐκ ἀδυνατον. (23) Bditi et codex Combefisii recentior, ὅτι καὶ

ἦν, τοῦτο ἐπέδωκεν· ὁ δὲ τοῦτο τελειοῦντος ἔχρηζε, τοῦτο ἀπεσιώπησε. Πῶς δὲ ἀκούει τῆς φωνῆς Κυρίου, πολλάκις εἴρηται, ὡς ἄρα τὸ ἡγεμονικὸν τοῦ ἀξιου- μένου τῆς τοιαύτης χάριτος ἀφάτῳ τινὶ δυνάμει φαν τασιοῦται λόγον Θεοῦ, τῆς θείας δυνάμεως ἐνηχούσης τοῖς ἀξίοις, οὐ διά τῆς σωματικῆς ἀκοῆς, ἀλλ᾿ αὐτὸ τὸ ἡγεμονικὸν τῶν κεκαθαρμένων τὴν διάνοιαν τυ πούσης, καὶ οἱονεὶ ἐγγραφούσης (24) αὐτοῖς τὰ νοήματα κατὰ τὸ σιωπώμενον· ὅπερ ἡμῖν διὰ τῆς αἰσθητῆς φωνῆς πληστομένη ἡ ἀκοὴ ἐπὶ τὴν συναί- σθησιν τῆς ψυχῆς παραπέμπει. Νοητῆς οὖν ἤκουσε φωνῆς τῇ καρδίᾳ ἐγγενομένης, ὅπερ καὶ ἐν τοῖς ὕπνοις συμβαίνει γίνεσθαι. Ακούειν γὰρ δοκοῦμεν, μηδενός φθεγγομένου, ἀλλ' οὐχὶ αἰσθητῆς διὰ τοῦ χρεία πρὸς τὴν ἐνέργειαν διόπερ ὅ μὲν προαιρέσεως Η αέρος πρὸς τοὺς πόρους τῆς ἀκοῆς ἐνεχθείσης. Οὔ- τως οὖν λαλεῖ ὁ Θεὸς, καὶ οὕτως ἀκούουσιν οἱ ἅγιοι. εγγραφούσης. αὐτοῖς. αὐτῆς. ἅπερ ἡμῖν. όπερ. (25), ἀκούσετε... βλέψετε ἀκούσητε... βλέψητε. επιστρέψουσι. Ακοῇ ἀκούσετε, καὶ οὐ μὴ συνῆτε· καὶ βλέπον- τες βλέψετε (25), καὶ οὐ μὴ ἰδῆτε. Επαχύνθη γὰρ ἡ καρδία τοῦ λαοῦ τούτου, καὶ τοῖς ὠσὶν αὐτ τῶν βαρέως ἤκουσαν, καὶ τοὺς ἀφθαλμοὺς αὐτῶν ἐκάμμυσαν, μήποτε ἴδωσι τοῖς ὀφθαλμοῖς, καὶ τοῖς ὠσὶν ἀκούσωσι (26), καὶ τῇ καρδίᾳ συνῶσι, καὶ ἐπιστρέψωσι, καὶ ἰάσομαι αὐτούς. Τουτο τὸ ῥη- τὸν σαφῶς καὶ ἀναντιῤῥήτως ἐπὶ τοὺς χρόνους φέ- ρων τῆς τοῦ Κυρίου ἐπιδημίας, ὁ μακάριος Παῦλος ἔλεγεν ἐν ταῖς Πράξεσι, τοῖς ἐν Ῥώμη Ἰουδαίοις διαλεγόμενος· Καλῶς γὰρ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐλά- λησε διὰ Ἡσαΐου τοῦ προφήτου πρὸς τοὺς πα- τέρας ὑμῶν (27), λέγον· Ηορεύθητι, καὶ εἶπον τῷ λαῷ τούτῳ. καὶ τὰ ἐξῆς. Καὶ τοῦτο μάλιστα τὸ ῥης τὸν τὸν προφήτην ὡς θεόθεν ἀποφθεγγόμενον πα- ρασκευάζει επείπερ ἤκουσεν ὁ λαὸς τὸν Ἰησοῦ λό- γον (28), καὶ οὐ συνῆκες καὶ βλέπων τὰ ὑπ᾽ αὐτοῦ γινόμενα τεράστια, οὐχ τώρα. Τις μέλλοντα γὰρ χρόνον ἐκκλῖνον τὸ ῥητὸν ἐμφαίνει τὴν εἰς ὀστέρους χρόνους τῶν προφητευομένων (29) ἀναφορὰν, καὶ ἐν τούτῳ τὸ εὔλογον τῆς τοῦ Θεοῦ κρίσεως ἀναφαίνεται. Εἰπόντος γὰρ τοῦ Ἡσαΐου, ὅτι ᾿Ακάθαρτα χείλη ἔχω· καὶ συνάψαντος καὶ περὶ τοῦ λαοῦ, ὅτι Ἐν μέσῳ λαοῦ οἰκῶ ἀκάθαρτα χείλη ἔχοντος. αὑτῷ μὲν ἐδόθη ἡ χάρις τῆς συγχωρήσεως, καὶ ἡ κάθαρσις δι' ἑνὸς τῶν σεραφίμ, τῷ δὲ λαῷ οὐκέτι· ἐπειδὴ οὐδὲ τὴν διάθεσιν ὁμοίαν εἶχον ὅ τε προφήτης καὶ ὁ λαός. Ο τάσωμαι, ὡς ἐπὶ τοὺς χρόνους· λαὸς τοῦ Ἰησοῦ λόγον. λαὸς τὸν Ἰη- σου λόγον. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. dit: Ecce sum ego: ad hoc vero, Quis ibil, non A item respondit: Et ibo. Noverat enim opus esse Deo adjutore ad agendum : quare quod liberæ erat voluntatis et arbitrii, id obtulit; quod vero indi- gebat perficiente, id silentio prætermisit. Dictum est autem sæpenumero, quomodo audiat quispiam vocem Domini. Nimirum mens ejus qui ejusmodi dono dignatur, sibi per ineffabilem quamdam vir- tutem fingit Dei sermonem, insonante iis, qui di- gni sunt virtute divina, non ad aures corporis, sed ipsam partem præcipuam animi eorum qui pur- gati sunt, mentem scilicet informante, ac tacite perceptiones rerum ac species in eis quasi inscri- bente, id quod auris voce sensibili parcussa ad usque nostri animi sensum transmittit. Audivit igitur spiritualem vocem in corde resonantem : quod et in somaiis fieri contingit. Videmur enim audire, nemine loquente; nec tamen vox sensi- bilis per aerem defertur ad auris meatus. Sic igitur loquitur Deus, sicque audiunt sancti. C huic : Aure audietis, et non intelligelis ; et respicien- tes respicietis, et non videbitis. Incrassatum est enim cor populi hujus, et auribus suis graviter audierunt, et oculos suos clauserunt, ne forte videant oculis, et auribus audiant, et corde inlelligant, et conver- tantur, et sanaho eos. Beatus Paulus dum Romæ cum Judæis disputaret, sententiam hanc perspicue et evidenter ad tempora adventus Domini referens, in Actis dicebat: Bene enim Spiritus sanctus lo- cutus est per Isaiam prophetam ad patres vestros, dicens: Vade, et dic populo huic 28, etc. Et hæc sententia maxime ostendit prophetam ceu divino afflatu loquentem: quippe audivit populus Jesu sermonem, nec tamen intellexit; et quanquam pa- trata ab eo miracula cerneret, or non videbat. Hæc enim sententia, cum in futurum tempus inclinet, vaticinia ad posteriora tempora spectare indicat et inde declaratur divini judicii æquitas. Etenim cum Isaias dixisset habere se labia immunda, et de populo pariter subjunxisset : In medio populi habito immunda labia habentis, concessum ei fuit veniæ donum, eidemque per unum e seraphim accessit purgatio, populo non item: siquidem pari non movebantur affectu et propheta et populus. Ille enim vidit Dominum Sabaoth in solio seden- D tem, atque iis quæ intuitus est, adhibuit fidem : hi vero licet Dominum viderent secum diversan- * Act. xxviii, 25, 26. t; Οuo autem testimonio ita editum sit, nescio : sed quin præstet ita legi, non dubito. Ibi- dem editi et quinque mss., At Colb. primus, Paulo post editi, At mss. non- nulli, Veteres aliquot libri, Editi, prior in aliis quinque mss. deest. Aliquanto post tres mss., Hoc ipso in loco tres mss., sanem. Subinde editi, Vocula we in nostris sex mss. deest. stros. At in Actis XXVIII, 25, legitur, pwv, ad pa- tres nostros. libri, Alii tres, ferendas esse, minus recte. 188. VERS. 9, 10. Vade, inquit, et dic populo (24) Nostri sex libri veteres, γραφούσης. Editi, (26) Editi et Reg. primus, βαρέως ἀκούσωσι, Vox 188. Πορεύου, φησί, καὶ εἶπον τῷ λαῷ τούτῳ· (27) Edili et nostri sex mss., ὑμῶν, ad patres ve- (28) Editi, λαός τοῦ Ἰησοῦ λόγων. Veteres duo (29) Uterque Colb., τῶν πραγμάτων, docet res re-

ἦν, τοῦτο ἐπέδωκεν· ὁ δὲ τοῦτο τελειοῦντος ἔχρηζε, τοῦτο ἀπεσιώπησε. Πῶς δὲ ἀκούει τῆς φωνῆς Κυρίου, πολλάκις εἴρηται, ὡς ἄρα τὸ ἡγεμονικὸν τοῦ ἀξιου- μένου τῆς τοιαύτης χάριτος ἀφάτῳ τινὶ δυνάμει φαν τασιοῦται λόγον Θεοῦ, τῆς θείας δυνάμεως ἐνηχούσης τοῖς ἀξίοις, οὐ διά τῆς σωματικῆς ἀκοῆς, ἀλλ᾿ αὐτὸ τὸ ἡγεμονικὸν τῶν κεκαθαρμένων τὴν διάνοιαν τυ πούσης, καὶ οἱονεὶ ἐγγραφούσης (24) αὐτοῖς τὰ νοήματα κατὰ τὸ σιωπώμενον· ὅπερ ἡμῖν διὰ τῆς αἰσθητῆς φωνῆς πληστομένη ἡ ἀκοὴ ἐπὶ τὴν συναί- σθησιν τῆς ψυχῆς παραπέμπει. Νοητῆς οὖν ἤκουσε φωνῆς τῇ καρδίᾳ ἐγγενομένης, ὅπερ καὶ ἐν τοῖς ὕπνοις συμβαίνει γίνεσθαι. Ακούειν γὰρ δοκοῦμεν, μηδενός φθεγγομένου, ἀλλ' οὐχὶ αἰσθητῆς διὰ τοῦ χρεία πρὸς τὴν ἐνέργειαν διόπερ ὅ μὲν προαιρέσεως Η αέρος πρὸς τοὺς πόρους τῆς ἀκοῆς ἐνεχθείσης. Οὔ- τως οὖν λαλεῖ ὁ Θεὸς, καὶ οὕτως ἀκούουσιν οἱ ἅγιοι. εγγραφούσης. αὐτοῖς. αὐτῆς. ἅπερ ἡμῖν. όπερ. (25), ἀκούσετε... βλέψετε ἀκούσητε... βλέψητε. επιστρέψουσι. Ακοῇ ἀκούσετε, καὶ οὐ μὴ συνῆτε· καὶ βλέπον- τες βλέψετε (25), καὶ οὐ μὴ ἰδῆτε. Επαχύνθη γὰρ ἡ καρδία τοῦ λαοῦ τούτου, καὶ τοῖς ὠσὶν αὐτ τῶν βαρέως ἤκουσαν, καὶ τοὺς ἀφθαλμοὺς αὐτῶν ἐκάμμυσαν, μήποτε ἴδωσι τοῖς ὀφθαλμοῖς, καὶ τοῖς ὠσὶν ἀκούσωσι (26), καὶ τῇ καρδίᾳ συνῶσι, καὶ ἐπιστρέψωσι, καὶ ἰάσομαι αὐτούς. Τουτο τὸ ῥη- τὸν σαφῶς καὶ ἀναντιῤῥήτως ἐπὶ τοὺς χρόνους φέ- ρων τῆς τοῦ Κυρίου ἐπιδημίας, ὁ μακάριος Παῦλος ἔλεγεν ἐν ταῖς Πράξεσι, τοῖς ἐν Ῥώμη Ἰουδαίοις διαλεγόμενος· Καλῶς γὰρ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐλά- λησε διὰ Ἡσαΐου τοῦ προφήτου πρὸς τοὺς πα- τέρας ὑμῶν (27), λέγον· Ηορεύθητι, καὶ εἶπον τῷ λαῷ τούτῳ. καὶ τὰ ἐξῆς. Καὶ τοῦτο μάλιστα τὸ ῥης τὸν τὸν προφήτην ὡς θεόθεν ἀποφθεγγόμενον πα- ρασκευάζει επείπερ ἤκουσεν ὁ λαὸς τὸν Ἰησοῦ λό- γον (28), καὶ οὐ συνῆκες καὶ βλέπων τὰ ὑπ᾽ αὐτοῦ γινόμενα τεράστια, οὐχ τώρα. Τις μέλλοντα γὰρ χρόνον ἐκκλῖνον τὸ ῥητὸν ἐμφαίνει τὴν εἰς ὀστέρους χρόνους τῶν προφητευομένων (29) ἀναφορὰν, καὶ ἐν τούτῳ τὸ εὔλογον τῆς τοῦ Θεοῦ κρίσεως ἀναφαίνεται. Εἰπόντος γὰρ τοῦ Ἡσαΐου, ὅτι ᾿Ακάθαρτα χείλη ἔχω· καὶ συνάψαντος καὶ περὶ τοῦ λαοῦ, ὅτι Ἐν μέσῳ λαοῦ οἰκῶ ἀκάθαρτα χείλη ἔχοντος. αὑτῷ μὲν ἐδόθη ἡ χάρις τῆς συγχωρήσεως, καὶ ἡ κάθαρσις δι' ἑνὸς τῶν σεραφίμ, τῷ δὲ λαῷ οὐκέτι· ἐπειδὴ οὐδὲ τὴν διάθεσιν ὁμοίαν εἶχον ὅ τε προφήτης καὶ ὁ λαός. Ο τάσωμαι, ὡς ἐπὶ τοὺς χρόνους· λαὸς τοῦ Ἰησοῦ λόγον. λαὸς τὸν Ἰη- σου λόγον. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. dit: Ecce sum ego: ad hoc vero, Quis ibil, non A item respondit: Et ibo. Noverat enim opus esse Deo adjutore ad agendum : quare quod liberæ erat voluntatis et arbitrii, id obtulit; quod vero indi- gebat perficiente, id silentio prætermisit. Dictum est autem sæpenumero, quomodo audiat quispiam vocem Domini. Nimirum mens ejus qui ejusmodi dono dignatur, sibi per ineffabilem quamdam vir- tutem fingit Dei sermonem, insonante iis, qui di- gni sunt virtute divina, non ad aures corporis, sed ipsam partem præcipuam animi eorum qui pur- gati sunt, mentem scilicet informante, ac tacite perceptiones rerum ac species in eis quasi inscri- bente, id quod auris voce sensibili parcussa ad usque nostri animi sensum transmittit. Audivit igitur spiritualem vocem in corde resonantem : quod et in somaiis fieri contingit. Videmur enim audire, nemine loquente; nec tamen vox sensi- bilis per aerem defertur ad auris meatus. Sic igitur loquitur Deus, sicque audiunt sancti. C huic : Aure audietis, et non intelligelis ; et respicien- tes respicietis, et non videbitis. Incrassatum est enim cor populi hujus, et auribus suis graviter audierunt, et oculos suos clauserunt, ne forte videant oculis, et auribus audiant, et corde inlelligant, et conver- tantur, et sanaho eos. Beatus Paulus dum Romæ cum Judæis disputaret, sententiam hanc perspicue et evidenter ad tempora adventus Domini referens, in Actis dicebat: Bene enim Spiritus sanctus lo- cutus est per Isaiam prophetam ad patres vestros, dicens: Vade, et dic populo huic 28, etc. Et hæc sententia maxime ostendit prophetam ceu divino afflatu loquentem: quippe audivit populus Jesu sermonem, nec tamen intellexit; et quanquam pa- trata ab eo miracula cerneret, or non videbat. Hæc enim sententia, cum in futurum tempus inclinet, vaticinia ad posteriora tempora spectare indicat et inde declaratur divini judicii æquitas. Etenim cum Isaias dixisset habere se labia immunda, et de populo pariter subjunxisset : In medio populi habito immunda labia habentis, concessum ei fuit veniæ donum, eidemque per unum e seraphim accessit purgatio, populo non item: siquidem pari non movebantur affectu et propheta et populus. Ille enim vidit Dominum Sabaoth in solio seden- D tem, atque iis quæ intuitus est, adhibuit fidem : hi vero licet Dominum viderent secum diversan- * Act. xxviii, 25, 26. t; Οuo autem testimonio ita editum sit, nescio : sed quin præstet ita legi, non dubito. Ibi- dem editi et quinque mss., At Colb. primus, Paulo post editi, At mss. non- nulli, Veteres aliquot libri, Editi, prior in aliis quinque mss. deest. Aliquanto post tres mss., Hoc ipso in loco tres mss., sanem. Subinde editi, Vocula we in nostris sex mss. deest. stros. At in Actis XXVIII, 25, legitur, pwv, ad pa- tres nostros. libri, Alii tres, ferendas esse, minus recte. 188. VERS. 9, 10. Vade, inquit, et dic populo (24) Nostri sex libri veteres, γραφούσης. Editi, (26) Editi et Reg. primus, βαρέως ἀκούσωσι, Vox 188. Πορεύου, φησί, καὶ εἶπον τῷ λαῷ τούτῳ· (27) Edili et nostri sex mss., ὑμῶν, ad patres ve- (28) Editi, λαός τοῦ Ἰησοῦ λόγων. Veteres duo (29) Uterque Colb., τῶν πραγμάτων, docet res re-

ὅτι ἀποθανεῖσθε ἐν ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν. μὲν γὰρ εἶδε Κύριον Σαβαώθ καθήμενον ἐπὶ θρόνου, καὶ ἐπίστευσεν οἷς ἐθεάσατο· οἱ δὲ βλέποντες ἐπιδη- μοῦντα τὸν Κύριον, οὐκ ἐπίστευον. Καὶ ὁ μὲν ἀκού σας τῶν σεραφίμ, συνῆκε τὴν δοξολογίαν (30) αὐτῶν· οἱ δὲ ἀκούοντες τῶν ῥημάτων τοῦ Σωτῆρος, οὐ κατα εδέχοντο. Καὶ τοῦ μὲν ἡ καρδία κατανυγεῖσα, συν ᾔσθετο τῆς ἰδίας ἁμαρτίας· διὸ εἶπεν· Ω τάλας ἐγώ, διότι κατανένυγμαι· τῶν δὲ ἐπαχύνθη ἡ καρδία, πρὸς τὸ μηδεμίαν λαβεῖν ἔννοιαν ὧν ἡμάρτανον, μηδὲ προσελθεῖν τῷ δυναμένῳ αὐτοῖς ἀφιέναι τὰς ἁμαρ τίας. Διὰ τοῦτο ὁ μὲν ἐκαθαρίσθη (31), οἱ δὲ ἀφείθη- σαν ἐν ταῖς ἁμαρτίαις· ὡς καὶ ὁ Κύριος ἔφη πρὸς αὐτοὺς, τὸ εἰρῆσθαι, Εἶπον τῷ λαῷ τούτῳ· οὐ προσιέμενος ἐπὶ τοὺς χρόνους τοῦ Σωτῆρος ταῦτα προφητεύεσθαι. Εὶ γὰρ τὸ, Τούτῳ (32), δεικτικόν ἐστι, οὐδεὶς δὲ τῶν ἀπὸ τοῦ δεικνυμένου λαοῦ ἤμελλεν ἀκούειν τοῦ Σω- τῆρος, ἢ βλέπειν αὐτοῦ τὰ θαυμάσια· πῶς ἁρμόζει τὸ, Τῷ λαῷ τούτῳ, τοῖς τοσοῦτον τοῦ προφήτου με ταγενεστέροις ; Ἡμεῖς δὲ ἐξ ἄλλων ῥημάτων προφη- τικῶν ῥᾳδίαν λύσιν ἐπινοήσωμεν τῷ προβλήματι Εἴρηται γὰρ ἄν τινι τῶν δώδεκα· Λαός μου, τί ἐποίησά σοι, ἢ τί ἐλύπησά σε, ἢ τί παρηνόχλησα σοι ; Αποκρίθητί μοι. Διότι ἀνήγαγόν σε ἐκ γῆς Αἰγύπτου, καὶ ἐξ οἴκου δουλείας ἐλυτρωσάμην σε, καὶ ἐξαπέστειλα ἔμπροσθέν σου τὸν Μωσήν, καὶ ᾿Απρών, καὶ Μαριάμ. Ωσπερ γὰρ τότε οὐχὶ ὁ κατὰ τὸν προφήτην λαὸς εἶδε τὴν Αἴγυπτον, ἢ ὧδη- γήθη παρὰ τῶν προειρημένων (33), καὶ ὅμως αὐτὸς ὀνειδίζεται ὡς ἐπὶ ταῖς ἐργασίαις ταύταις άγνωμος νῶν· οὕτω καὶ νῦν δείκνυται μὲν τὸ σύστημα τοῦ λαοῦ τὸ κατὰ τὸν προφήτην· ἐκβαίνει δὲ αὐτῷ τὰ προφητευθέντα κατὰ τὴν γενεὰν τῆς τοῦ Κυρίου ἐπιφανείας. Πέφυκε δὲ καὶ ἡ συνήθεια κεχρῆσθαι τῷ τοιούτῳ λόγῳ, δν καὶ ἀλλοιούμενον τινες προσαγο- ρεύειν ειώθασιν. Οἷον, τὸν αὐτὸν νοοῦντες χορὸν τον ἐκ τοσῶνδε ἀνδρῶν συνεστώτα· εἶτα ἑνὸς ὑπεξελθόν- τος, καὶ ὑπέρμα τὸν ἐκείνου τόπον ἀνυπληρώσαντος, Ο τύπος λέγεται μένειν χορός. Καὶ εἰ δεύτερος δὲ Επεξέλθῃ (34), καὶ εἰ τρίτος, καὶ τοῦτο ἐπιπολὺ γέ- νοιτο, καὶ ἑκάστῳ ἕτερος ἀντεισαχθείη τις, κατὰ (35) μικρὸν ὑπαλλοιουμένου τοῦ χοροῦ· οἱ μὲν καθ᾿ ἕνα διημείφθησαν, ἡ μέντοι προσηγορία τῷ χορῷ ἡ αὐτὴ διασώζεται. Οὕτω καὶ πόλις ἡ αὐτὴ εἶναι λέγεται, καὶ στρατόπεδον τὸ αὐτό. οὐ τῷ τὸν (36) καθ᾽ ἕκα τῆς δοξολογίας. τῆς οἰκείας ἁμαρτίας. θάρθη τοῦ δει κνυομένου τῶν προειρημένων. παρὰ τῶν εἰρη μένων. τά. Αt ἕνα διειλήφθησαν διημείφθησαν, τὴν αὐτὴν διασώζεσθαι, COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. VI. B divinas laudes ab ipsis decantatas intellexit; hi autem verba exaudientes Servatoris, ea non exce- pere. Atque cor quidem illius utpote compunctum, proprium sensit peccatum, quapropter dixit: miser ego, quia compunctus sum: horum vero cor incrassatum est, ut ne ullo peccatorum suorum sensu tangerentur, neque accederent ad eum, qui ipsis peccata condonare poterat. Quare illo purgato, hi in suis derelicti sunt peccatis, sicut et Dominus ad eos locutus est: Moriemini in peccatis vestris 30. A tem, minime crediderunt. Et ille auditis seraphim, C Joan. VIII, 21. » Mich. VI, 3, 4. quinque mss., Aliquanto post tres mass., priorem non exhibent Mox. quartus, tribus aliis mss. legitur, Proco- copius, pag. 103, non multo aliter, sententiæ, ex eo quod dictum est: Dic populo huuc: nec concessurus est hæc vaticinia ad Salvatoris tempora esse referenda. Etenim si vox, Huic, pronomen est demonstrativum, nullus autem ex eo populo qui demonstrabatur, auditurus erat Sal- vatorem, aut ejus intuiturus miracula; qui fieri potest ut illa, Populo huic, conveniant iis, qui tanto intervallo post prophetam erant victuri ? Nos autem ex aliis verbis propheticis solutionem exco- gitabimus, qua proposita quæstio enodanda facile sit. Dictum est enim in aliquo e duodecim prophe- tis: Popule meus, quid feci tibi, aut quid te contri- stavi, aut in quo molestus fui tibi? Responde mihi. Quia eduxi te de terra Ægypti, et de domo servitu- tis redemi te, et misi ante te Mosen, et Aaron, Mariam 30. Quemadmodum enim tunc populus qui prophetæ ætate vivebat, non vidit Ægyptum, nec deductus est a prius memoratis ducibus, et tamen hoc ei exprobratur, quod horum beneficiorum sit immemor: ita et nunc ostenditur quidem cœtus populi, qui state propheta vivebat, sed tamen ea quæ ipse vaticinatus est, tempore illo quo Domi- dus apparuit, evenere. Quin etiam id in more po- situm est, ut hæo loquendi ratio usurpetur, quam nonnulli solent variantem appellare. Exempli cau- sa, cum unum et eumdem chorum ex certo quo- dam virorum numero constantem animo sibi re- præsentant; uno mox exeunte, et altero illius locum replente, idem chorus dioitur permanere. Quanquam autem alter, aut etiam tertius egre- dialur, idque crebrius accidat, et alius quispiam in uniuscujusque locum introducatur: mutato pau- Reg. quartus ut in contextu. Aliquanto post editi et Reg. primus, male. Alii quinque mss., bene. Illud, quod proxime sequi- tur, huic loco maxime convenire non negaverim quidem, sed unde id sumptum sit, nescire me fa- teor. Nam illos ipsos codices, quibus usi sunt ty- pographi, in manibus habeo, nec tamen in his noo in aliis has voces invenire potui. 189. Τάχα δέ τις ἀντιστήσεται ὑμῶν τῷ λόγῳ, διὰ (30) Editi et Reg. primus, τὴν δοξολογίαν. Alii (31) Antiqui sex libri, ἐκαθαρίσθη Editi, έκα- (32) Bditi, λαῷ τούτῳ. Sed nostri sex mss. vocem (33) Editi et tres mss., τοῦ προειρημένου. Αt in 189. Forte autem quispiam adversabitur nostræ (34) Antiqui tres libri, ὑπεξέλθοι. (35) Editi et quinque mss., ἀντεισαχθείη τῷ κα- (36) Editi, τῷ τους At nostri sex mss., τῷ τόν.

ὅτι ἀποθανεῖσθε ἐν ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν. μὲν γὰρ εἶδε Κύριον Σαβαώθ καθήμενον ἐπὶ θρόνου, καὶ ἐπίστευσεν οἷς ἐθεάσατο· οἱ δὲ βλέποντες ἐπιδη- μοῦντα τὸν Κύριον, οὐκ ἐπίστευον. Καὶ ὁ μὲν ἀκού σας τῶν σεραφίμ, συνῆκε τὴν δοξολογίαν (30) αὐτῶν· οἱ δὲ ἀκούοντες τῶν ῥημάτων τοῦ Σωτῆρος, οὐ κατα εδέχοντο. Καὶ τοῦ μὲν ἡ καρδία κατανυγεῖσα, συν ᾔσθετο τῆς ἰδίας ἁμαρτίας· διὸ εἶπεν· Ω τάλας ἐγώ, διότι κατανένυγμαι· τῶν δὲ ἐπαχύνθη ἡ καρδία, πρὸς τὸ μηδεμίαν λαβεῖν ἔννοιαν ὧν ἡμάρτανον, μηδὲ προσελθεῖν τῷ δυναμένῳ αὐτοῖς ἀφιέναι τὰς ἁμαρ τίας. Διὰ τοῦτο ὁ μὲν ἐκαθαρίσθη (31), οἱ δὲ ἀφείθη- σαν ἐν ταῖς ἁμαρτίαις· ὡς καὶ ὁ Κύριος ἔφη πρὸς αὐτοὺς, τὸ εἰρῆσθαι, Εἶπον τῷ λαῷ τούτῳ· οὐ προσιέμενος ἐπὶ τοὺς χρόνους τοῦ Σωτῆρος ταῦτα προφητεύεσθαι. Εὶ γὰρ τὸ, Τούτῳ (32), δεικτικόν ἐστι, οὐδεὶς δὲ τῶν ἀπὸ τοῦ δεικνυμένου λαοῦ ἤμελλεν ἀκούειν τοῦ Σω- τῆρος, ἢ βλέπειν αὐτοῦ τὰ θαυμάσια· πῶς ἁρμόζει τὸ, Τῷ λαῷ τούτῳ, τοῖς τοσοῦτον τοῦ προφήτου με ταγενεστέροις ; Ἡμεῖς δὲ ἐξ ἄλλων ῥημάτων προφη- τικῶν ῥᾳδίαν λύσιν ἐπινοήσωμεν τῷ προβλήματι Εἴρηται γὰρ ἄν τινι τῶν δώδεκα· Λαός μου, τί ἐποίησά σοι, ἢ τί ἐλύπησά σε, ἢ τί παρηνόχλησα σοι ; Αποκρίθητί μοι. Διότι ἀνήγαγόν σε ἐκ γῆς Αἰγύπτου, καὶ ἐξ οἴκου δουλείας ἐλυτρωσάμην σε, καὶ ἐξαπέστειλα ἔμπροσθέν σου τὸν Μωσήν, καὶ ᾿Απρών, καὶ Μαριάμ. Ωσπερ γὰρ τότε οὐχὶ ὁ κατὰ τὸν προφήτην λαὸς εἶδε τὴν Αἴγυπτον, ἢ ὧδη- γήθη παρὰ τῶν προειρημένων (33), καὶ ὅμως αὐτὸς ὀνειδίζεται ὡς ἐπὶ ταῖς ἐργασίαις ταύταις άγνωμος νῶν· οὕτω καὶ νῦν δείκνυται μὲν τὸ σύστημα τοῦ λαοῦ τὸ κατὰ τὸν προφήτην· ἐκβαίνει δὲ αὐτῷ τὰ προφητευθέντα κατὰ τὴν γενεὰν τῆς τοῦ Κυρίου ἐπιφανείας. Πέφυκε δὲ καὶ ἡ συνήθεια κεχρῆσθαι τῷ τοιούτῳ λόγῳ, δν καὶ ἀλλοιούμενον τινες προσαγο- ρεύειν ειώθασιν. Οἷον, τὸν αὐτὸν νοοῦντες χορὸν τον ἐκ τοσῶνδε ἀνδρῶν συνεστώτα· εἶτα ἑνὸς ὑπεξελθόν- τος, καὶ ὑπέρμα τὸν ἐκείνου τόπον ἀνυπληρώσαντος, Ο τύπος λέγεται μένειν χορός. Καὶ εἰ δεύτερος δὲ Επεξέλθῃ (34), καὶ εἰ τρίτος, καὶ τοῦτο ἐπιπολὺ γέ- νοιτο, καὶ ἑκάστῳ ἕτερος ἀντεισαχθείη τις, κατὰ (35) μικρὸν ὑπαλλοιουμένου τοῦ χοροῦ· οἱ μὲν καθ᾿ ἕνα διημείφθησαν, ἡ μέντοι προσηγορία τῷ χορῷ ἡ αὐτὴ διασώζεται. Οὕτω καὶ πόλις ἡ αὐτὴ εἶναι λέγεται, καὶ στρατόπεδον τὸ αὐτό. οὐ τῷ τὸν (36) καθ᾽ ἕκα τῆς δοξολογίας. τῆς οἰκείας ἁμαρτίας. θάρθη τοῦ δει κνυομένου τῶν προειρημένων. παρὰ τῶν εἰρη μένων. τά. Αt ἕνα διειλήφθησαν διημείφθησαν, τὴν αὐτὴν διασώζεσθαι, COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. VI. B divinas laudes ab ipsis decantatas intellexit; hi autem verba exaudientes Servatoris, ea non exce- pere. Atque cor quidem illius utpote compunctum, proprium sensit peccatum, quapropter dixit: miser ego, quia compunctus sum: horum vero cor incrassatum est, ut ne ullo peccatorum suorum sensu tangerentur, neque accederent ad eum, qui ipsis peccata condonare poterat. Quare illo purgato, hi in suis derelicti sunt peccatis, sicut et Dominus ad eos locutus est: Moriemini in peccatis vestris 30. A tem, minime crediderunt. Et ille auditis seraphim, C Joan. VIII, 21. » Mich. VI, 3, 4. quinque mss., Aliquanto post tres mass., priorem non exhibent Mox. quartus, tribus aliis mss. legitur, Proco- copius, pag. 103, non multo aliter, sententiæ, ex eo quod dictum est: Dic populo huuc: nec concessurus est hæc vaticinia ad Salvatoris tempora esse referenda. Etenim si vox, Huic, pronomen est demonstrativum, nullus autem ex eo populo qui demonstrabatur, auditurus erat Sal- vatorem, aut ejus intuiturus miracula; qui fieri potest ut illa, Populo huic, conveniant iis, qui tanto intervallo post prophetam erant victuri ? Nos autem ex aliis verbis propheticis solutionem exco- gitabimus, qua proposita quæstio enodanda facile sit. Dictum est enim in aliquo e duodecim prophe- tis: Popule meus, quid feci tibi, aut quid te contri- stavi, aut in quo molestus fui tibi? Responde mihi. Quia eduxi te de terra Ægypti, et de domo servitu- tis redemi te, et misi ante te Mosen, et Aaron, Mariam 30. Quemadmodum enim tunc populus qui prophetæ ætate vivebat, non vidit Ægyptum, nec deductus est a prius memoratis ducibus, et tamen hoc ei exprobratur, quod horum beneficiorum sit immemor: ita et nunc ostenditur quidem cœtus populi, qui state propheta vivebat, sed tamen ea quæ ipse vaticinatus est, tempore illo quo Domi- dus apparuit, evenere. Quin etiam id in more po- situm est, ut hæo loquendi ratio usurpetur, quam nonnulli solent variantem appellare. Exempli cau- sa, cum unum et eumdem chorum ex certo quo- dam virorum numero constantem animo sibi re- præsentant; uno mox exeunte, et altero illius locum replente, idem chorus dioitur permanere. Quanquam autem alter, aut etiam tertius egre- dialur, idque crebrius accidat, et alius quispiam in uniuscujusque locum introducatur: mutato pau- Reg. quartus ut in contextu. Aliquanto post editi et Reg. primus, male. Alii quinque mss., bene. Illud, quod proxime sequi- tur, huic loco maxime convenire non negaverim quidem, sed unde id sumptum sit, nescire me fa- teor. Nam illos ipsos codices, quibus usi sunt ty- pographi, in manibus habeo, nec tamen in his noo in aliis has voces invenire potui. 189. Τάχα δέ τις ἀντιστήσεται ὑμῶν τῷ λόγῳ, διὰ (30) Editi et Reg. primus, τὴν δοξολογίαν. Alii (31) Antiqui sex libri, ἐκαθαρίσθη Editi, έκα- (32) Bditi, λαῷ τούτῳ. Sed nostri sex mss. vocem (33) Editi et tres mss., τοῦ προειρημένου. Αt in 189. Forte autem quispiam adversabitur nostræ (34) Antiqui tres libri, ὑπεξέλθοι. (35) Editi et quinque mss., ἀντεισαχθείη τῷ κα- (36) Editi, τῷ τους At nostri sex mss., τῷ τόν.

Α στον διαμένειν, ἀλλὰ τῷ τὴν προσηγορίαν τῷ συστή ματι τὴν αὐτὴν διασώζεσθαι. Οὕτως οὐδὲν κωλύει καὶ νῦν τὸν ἐπὶ τοῦ Ἡσαΐου δεικτικῶς θεωρούμενον λαὸν τὸν αὐτὸν εἶναι καὶ ἐπὶ τοῦ Κυρίου, οὐ τῇ δια- μονῇ τῶν καθ᾿ ἕκαστον, ἀλλὰ τῇ κοινῇ τοῦ ἔθνους ονομασία. Εως ἂν ἐρημωθῶσι πόλεις παρὰ τὸ μὴ κατοικεῖ- σθαι, καὶ οἶκοι παρὰ τὸ μὴ εἶναι ἄνθρώπους, καὶ ἡ γῆ καταλειφθήσεται ἔρημος. Καὶ μετὰ ταῦτα μακρυνεῖ ὁ Θεὸς τοὺς ἀνθρώπους, καὶ οἱ κατα- κειφθέντες πληθυνθήσονται ἐπὶ τῆς γῆς. Καὶ ἔτι ἐπ' αὐτῆς ἐστι τὸ ἐπιδέκατον καὶ πάλιν ἔσται Β εἰς προνομήν, ὡς τερέβινθος, καὶ ὡς βάλανος, ὅταν ἐκπέσῃ ἐκ τῆς θήκης αὐτῆς. Σπέρμα ἅγιον, τὸ στήλωμα αὐτῆς. Ἐπειδὴ σκυθρωπὰ τὰ διηγη- θέντα ἦν παρὰ τοῦ Κυρίου, ἀπαραίτητον τὴν κρίσιν ἡγούμενος, τὸν γοῦν χρόνον πόσος ἐστὶν, ἐν ᾧ ἡ και ταδίκη αὐτοῖς αὕτη ἐπιτεθήσεται, ἀξιοῖ διδαχθῆναι. Σαφῶς ταῦτα ἐπὶ τοὺς χρόνους τῆς Ῥωμαϊκῆς δυ- ναστείας λοιπὸν ἀναφέρεται. Μετὰ γὰρ τὸ μὴ ἀκοῦ σαι τῶν ῥημάτων τοῦ Κυρίου, καὶ μὴ θελῆσαι ἐπιδεῖν ὀφθαλμοῖς εὐγνώμοσι τὰ ὑπὲρ ἄνθρωπον αὐτοῦ τε ράστια, ἠρημώθησαν αἱ πόλεις, παρὰ τὸ μὴ κατοι- κεῖσθαι, καὶ οἶκοι, παρὰ τὸ μὴ εἶναι ἀνθρώπους, καὶ ή γῆ κατελείφθη ἔρημος, λιμῷ καὶ φυγαῖς καὶ αἰχμα λωσίᾳ τῶν οἰκητόρων θανατωθέντων. Τὸ δὲ ἐπαγόμε- νον, ὅτι Μετὰ ταῦτα μακρυνεῖ ὁ Θεὸς τοὺς ἀνθρώ- πους, ἀναφέρεσθαί μοι δοκεῖ ἐπὶ τὴν τῶν Ἰουδαίων ἀπὸ τοῦ Θεοῦ ἀλλοτρίωσιν, οἷς (37) ἀπὸ μέρους ἐγέ- νετο πώρωσις, ἵνα τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν εἰσέλθῃ. ᾿Αλλὰ Καὶ οἱ καταλειφθέντες, φησί, πληθυνθήσον- ται. Τίνες οὖν εἰσιν οὗτοι ; Η περὶ ὧν εἶπεν ὁ ᾿Απο- στόλος, ὅτι Λεῖμμα κατ' ἐκλογὴν χάριτος γέγονεν, οἵτινες καὶ πληθυνθήσονταί ἐπὶ τῆς γῆς, τῷ εἰς πᾶσαν Εὐαγγελίῳ τοῦ Χριστοῦ; Εἰ γὰρ καὶ οὐκ ἐπέτυχεν ὅ ἐπιζητεῖ ὁ πῆς Ἰσραὴλ, ἀλλ' ἡ ἐκλογὴ ἐπέτυχε, περὶ ὧν φησι τῷ Ἀλίᾳ· Κατέλιπον ἐμαυτῷ ἐπτα- κισχιλίους ἄνδρας, οἵτινες οὐκ ἔκαμψαν γόνυ τῇ Βάαλ. Οὗτοι οὖν εἰσι, περὶ ὧν εἴρηται· Καὶ ἔτι ἐπ' αὐτῆς ἔσται τὸ ἐπιδέκατον. Τὸ δὲ, Καὶ πάλιν ἔσται εἰς προνομήν, ὡο τερέβινθος, καὶ ὡς βάλα- νος, ὅταν ἐκπέσῃ ἐκ τῆς θήκης αὐτῆς, δοκεῖ μοι δηλοῦν τὴν κατὰ μικρὸν ἀπὸ τῶν Ἰουδαϊκῶν ἐθῶν ἐπὶ τὴν κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον πολιτείαν μεταβολήν. Πάλιν γὰρ ἔσονται οὗτοι εἰς προνομὴν συνηγμέ νοι (39), ὡς συνάγεται ὁ καρπὸς τῆς τερεβίνθου, καὶ ὡς ἡ βάλανος ἡ ὥριμος ἤδη πρὸς συλλογήν. Τότε γὰρ ἐκλύεται ἀπὸ τοῦ πρὸς τὴν θήκην δεσμοῦ ἡ πεφθεῖσα ἤδη τῷ χρόνῳ καὶ τελειωθεῖσα. Τάχα δὲ καὶ διὰ τὸ ἐκπεπτωκέναι τῆς Ἰουδαϊκῆς χώρας, καὶ ἐν τῇ δια- ΧΙ, 25. τῷ. ὃ ἐπεζήτει. ἐπιζητεῖ. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. latim choro, singuli quidem commulati sunt, et tamen chorus eamdem servat appellationem. Hunc ad modum et civitas eadem, et exercitus idem esse dicitur, non quod singuli permaneant, sed quod cœtus nomen idem servet. Pari ratione nihil prohibet etiam nunc populum qui vivente Isaia demonstrative conspiciebatur, eumdem etiam fuisse qui Domini tempore fuit, non quod singuli superstites fuerint, sed quod commune gentis nomen permanserit. Et dixit Donec desolentur civitates, eo quod non habitentur, et domus, eo quod non sint homines : et terra derelinquetur deserta. Et post hæc elongabit Deus homines, et qui relicti fuerint, multiplicabun- tur super terram. Et adhuc in ea est decimulio : et rur- sum erit in direptionem, sicut terebinthus, et sicul batanus, quando exciderit e theca sua. Semen san- ctum, fulcimentum ejus. Quandoquidem que a Do- mino exposita sunt Isaiæ, tristia erant ac molesta; ratus judicium illud inexorabile esse, nec vitari posse, quantum certe abesset ab eo tempore, quo isthac ipsis muleta esset infligenda, edoceri postu- lat. Cæterum hæc clare pertinent ad imperii Ro- mani tempora. Postquam enim non audierunt Do- mini verba, nolueruntque ejus miracula viribus humanis majora oculis benevolis intueri, deso- latæ sunt urbes, quod non habitarentur, et do- mus, quod non essent homines, et terra relicta est deserta, habitatoribus fame, exsilio, et captivitate interemptis. Quod autem subjungitur, Post hæe elongabit Deus homines, id mea sententia refertur ad abalienationem Judæorum a Deo, quibus ex parte contigit cæoitas, ut gentium intraret pleni- C tudo a. Sed Et qui, inquit, relicti fuerint, multi- plicabuntur. Quinam igitur hi sunt? An li, de quibus Apostolus dixit: Reliquiæ secundum electio - nem gratiæ facta sunt : qui etiam multiplica- buntur super terram, ut inveniantur qui deinceps per omnem terram Evangelium Christi ediscant? Etsi enim id quod omnis Israel inquirit, consecutus non est, at certe consecuta est electio eorum de quibus dixit Eliæ: Reliqui mihi septem millia virorum, qui non curvaverunt genua ante Baal *. Hi igitur sunt, de quibus dictum est: Et adhuc in ea eril decimatio. Illud autem, Et rursus erit in direptionem, sicut terebinthus, et sicut balanus, quando exciderit e thcca sua, ostendit, uti arbitror, Judaicos ritus in evangelicum institutum esse pau- latim immutaudos. Illi enim sunt iterum ad popu- lationem congregandi, sicut colligitur terebinthi fructus, et sicut balanus jam ad collectionem ma- tura. Tunc enim exsolvitur thecæ suæ vinculo, utpote jam progressu temporis concocta, et ad suam perfectionem perducta. Sed etiam fortasse propterea quod a regione Judaica exciderint, fue- D Rom. ibid. 5. ibid. 7. ibid. 4; IIJ Reg. xix, 18. deest. que mss., Aliquando post editi, At 80x mss., 190. VERs. 11-13. Et dixi, Quousque, Domine! 190. Καὶ εἶπα· Εως πότε, Κύριε ; Καὶ εἶπεν (38) τὴν γῆν λοιπὸν εἶναι τοὺς μαθητευομένους τῷ (37) Editi, οἷς ἡ Vocula ή in nostris sex mss. (38) Editi et Reg. tertius, τὸ εἰς πᾶσαν. Alii quin- (39) Codex unus συνημμένοι

Α στον διαμένειν, ἀλλὰ τῷ τὴν προσηγορίαν τῷ συστή ματι τὴν αὐτὴν διασώζεσθαι. Οὕτως οὐδὲν κωλύει καὶ νῦν τὸν ἐπὶ τοῦ Ἡσαΐου δεικτικῶς θεωρούμενον λαὸν τὸν αὐτὸν εἶναι καὶ ἐπὶ τοῦ Κυρίου, οὐ τῇ δια- μονῇ τῶν καθ᾿ ἕκαστον, ἀλλὰ τῇ κοινῇ τοῦ ἔθνους ονομασία. Εως ἂν ἐρημωθῶσι πόλεις παρὰ τὸ μὴ κατοικεῖ- σθαι, καὶ οἶκοι παρὰ τὸ μὴ εἶναι ἄνθρώπους, καὶ ἡ γῆ καταλειφθήσεται ἔρημος. Καὶ μετὰ ταῦτα μακρυνεῖ ὁ Θεὸς τοὺς ἀνθρώπους, καὶ οἱ κατα- κειφθέντες πληθυνθήσονται ἐπὶ τῆς γῆς. Καὶ ἔτι ἐπ' αὐτῆς ἐστι τὸ ἐπιδέκατον καὶ πάλιν ἔσται Β εἰς προνομήν, ὡς τερέβινθος, καὶ ὡς βάλανος, ὅταν ἐκπέσῃ ἐκ τῆς θήκης αὐτῆς. Σπέρμα ἅγιον, τὸ στήλωμα αὐτῆς. Ἐπειδὴ σκυθρωπὰ τὰ διηγη- θέντα ἦν παρὰ τοῦ Κυρίου, ἀπαραίτητον τὴν κρίσιν ἡγούμενος, τὸν γοῦν χρόνον πόσος ἐστὶν, ἐν ᾧ ἡ και ταδίκη αὐτοῖς αὕτη ἐπιτεθήσεται, ἀξιοῖ διδαχθῆναι. Σαφῶς ταῦτα ἐπὶ τοὺς χρόνους τῆς Ῥωμαϊκῆς δυ- ναστείας λοιπὸν ἀναφέρεται. Μετὰ γὰρ τὸ μὴ ἀκοῦ σαι τῶν ῥημάτων τοῦ Κυρίου, καὶ μὴ θελῆσαι ἐπιδεῖν ὀφθαλμοῖς εὐγνώμοσι τὰ ὑπὲρ ἄνθρωπον αὐτοῦ τε ράστια, ἠρημώθησαν αἱ πόλεις, παρὰ τὸ μὴ κατοι- κεῖσθαι, καὶ οἶκοι, παρὰ τὸ μὴ εἶναι ἀνθρώπους, καὶ ή γῆ κατελείφθη ἔρημος, λιμῷ καὶ φυγαῖς καὶ αἰχμα λωσίᾳ τῶν οἰκητόρων θανατωθέντων. Τὸ δὲ ἐπαγόμε- νον, ὅτι Μετὰ ταῦτα μακρυνεῖ ὁ Θεὸς τοὺς ἀνθρώ- πους, ἀναφέρεσθαί μοι δοκεῖ ἐπὶ τὴν τῶν Ἰουδαίων ἀπὸ τοῦ Θεοῦ ἀλλοτρίωσιν, οἷς (37) ἀπὸ μέρους ἐγέ- νετο πώρωσις, ἵνα τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν εἰσέλθῃ. ᾿Αλλὰ Καὶ οἱ καταλειφθέντες, φησί, πληθυνθήσον- ται. Τίνες οὖν εἰσιν οὗτοι ; Η περὶ ὧν εἶπεν ὁ ᾿Απο- στόλος, ὅτι Λεῖμμα κατ' ἐκλογὴν χάριτος γέγονεν, οἵτινες καὶ πληθυνθήσονταί ἐπὶ τῆς γῆς, τῷ εἰς πᾶσαν Εὐαγγελίῳ τοῦ Χριστοῦ; Εἰ γὰρ καὶ οὐκ ἐπέτυχεν ὅ ἐπιζητεῖ ὁ πῆς Ἰσραὴλ, ἀλλ' ἡ ἐκλογὴ ἐπέτυχε, περὶ ὧν φησι τῷ Ἀλίᾳ· Κατέλιπον ἐμαυτῷ ἐπτα- κισχιλίους ἄνδρας, οἵτινες οὐκ ἔκαμψαν γόνυ τῇ Βάαλ. Οὗτοι οὖν εἰσι, περὶ ὧν εἴρηται· Καὶ ἔτι ἐπ' αὐτῆς ἔσται τὸ ἐπιδέκατον. Τὸ δὲ, Καὶ πάλιν ἔσται εἰς προνομήν, ὡο τερέβινθος, καὶ ὡς βάλα- νος, ὅταν ἐκπέσῃ ἐκ τῆς θήκης αὐτῆς, δοκεῖ μοι δηλοῦν τὴν κατὰ μικρὸν ἀπὸ τῶν Ἰουδαϊκῶν ἐθῶν ἐπὶ τὴν κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον πολιτείαν μεταβολήν. Πάλιν γὰρ ἔσονται οὗτοι εἰς προνομὴν συνηγμέ νοι (39), ὡς συνάγεται ὁ καρπὸς τῆς τερεβίνθου, καὶ ὡς ἡ βάλανος ἡ ὥριμος ἤδη πρὸς συλλογήν. Τότε γὰρ ἐκλύεται ἀπὸ τοῦ πρὸς τὴν θήκην δεσμοῦ ἡ πεφθεῖσα ἤδη τῷ χρόνῳ καὶ τελειωθεῖσα. Τάχα δὲ καὶ διὰ τὸ ἐκπεπτωκέναι τῆς Ἰουδαϊκῆς χώρας, καὶ ἐν τῇ δια- ΧΙ, 25. τῷ. ὃ ἐπεζήτει. ἐπιζητεῖ. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. latim choro, singuli quidem commulati sunt, et tamen chorus eamdem servat appellationem. Hunc ad modum et civitas eadem, et exercitus idem esse dicitur, non quod singuli permaneant, sed quod cœtus nomen idem servet. Pari ratione nihil prohibet etiam nunc populum qui vivente Isaia demonstrative conspiciebatur, eumdem etiam fuisse qui Domini tempore fuit, non quod singuli superstites fuerint, sed quod commune gentis nomen permanserit. Et dixit Donec desolentur civitates, eo quod non habitentur, et domus, eo quod non sint homines : et terra derelinquetur deserta. Et post hæc elongabit Deus homines, et qui relicti fuerint, multiplicabun- tur super terram. Et adhuc in ea est decimulio : et rur- sum erit in direptionem, sicut terebinthus, et sicul batanus, quando exciderit e theca sua. Semen san- ctum, fulcimentum ejus. Quandoquidem que a Do- mino exposita sunt Isaiæ, tristia erant ac molesta; ratus judicium illud inexorabile esse, nec vitari posse, quantum certe abesset ab eo tempore, quo isthac ipsis muleta esset infligenda, edoceri postu- lat. Cæterum hæc clare pertinent ad imperii Ro- mani tempora. Postquam enim non audierunt Do- mini verba, nolueruntque ejus miracula viribus humanis majora oculis benevolis intueri, deso- latæ sunt urbes, quod non habitarentur, et do- mus, quod non essent homines, et terra relicta est deserta, habitatoribus fame, exsilio, et captivitate interemptis. Quod autem subjungitur, Post hæe elongabit Deus homines, id mea sententia refertur ad abalienationem Judæorum a Deo, quibus ex parte contigit cæoitas, ut gentium intraret pleni- C tudo a. Sed Et qui, inquit, relicti fuerint, multi- plicabuntur. Quinam igitur hi sunt? An li, de quibus Apostolus dixit: Reliquiæ secundum electio - nem gratiæ facta sunt : qui etiam multiplica- buntur super terram, ut inveniantur qui deinceps per omnem terram Evangelium Christi ediscant? Etsi enim id quod omnis Israel inquirit, consecutus non est, at certe consecuta est electio eorum de quibus dixit Eliæ: Reliqui mihi septem millia virorum, qui non curvaverunt genua ante Baal *. Hi igitur sunt, de quibus dictum est: Et adhuc in ea eril decimatio. Illud autem, Et rursus erit in direptionem, sicut terebinthus, et sicut balanus, quando exciderit e thcca sua, ostendit, uti arbitror, Judaicos ritus in evangelicum institutum esse pau- latim immutaudos. Illi enim sunt iterum ad popu- lationem congregandi, sicut colligitur terebinthi fructus, et sicut balanus jam ad collectionem ma- tura. Tunc enim exsolvitur thecæ suæ vinculo, utpote jam progressu temporis concocta, et ad suam perfectionem perducta. Sed etiam fortasse propterea quod a regione Judaica exciderint, fue- D Rom. ibid. 5. ibid. 7. ibid. 4; IIJ Reg. xix, 18. deest. que mss., Aliquando post editi, At 80x mss., 190. VERs. 11-13. Et dixi, Quousque, Domine! 190. Καὶ εἶπα· Εως πότε, Κύριε ; Καὶ εἶπεν (38) τὴν γῆν λοιπὸν εἶναι τοὺς μαθητευομένους τῷ (37) Editi, οἷς ἡ Vocula ή in nostris sex mss. (38) Editi et Reg. tertius, τὸ εἰς πᾶσαν. Alii quin- (39) Codex unus συνημμένοι

Α στον διαμένειν, ἀλλὰ τῷ τὴν προσηγορίαν τῷ συστή ματι τὴν αὐτὴν διασώζεσθαι. Οὕτως οὐδὲν κωλύει καὶ νῦν τὸν ἐπὶ τοῦ Ἡσαΐου δεικτικῶς θεωρούμενον λαὸν τὸν αὐτὸν εἶναι καὶ ἐπὶ τοῦ Κυρίου, οὐ τῇ δια- μονῇ τῶν καθ᾿ ἕκαστον, ἀλλὰ τῇ κοινῇ τοῦ ἔθνους ονομασία. Εως ἂν ἐρημωθῶσι πόλεις παρὰ τὸ μὴ κατοικεῖ- σθαι, καὶ οἶκοι παρὰ τὸ μὴ εἶναι ἄνθρώπους, καὶ ἡ γῆ καταλειφθήσεται ἔρημος. Καὶ μετὰ ταῦτα μακρυνεῖ ὁ Θεὸς τοὺς ἀνθρώπους, καὶ οἱ κατα- κειφθέντες πληθυνθήσονται ἐπὶ τῆς γῆς. Καὶ ἔτι ἐπ' αὐτῆς ἐστι τὸ ἐπιδέκατον καὶ πάλιν ἔσται Β εἰς προνομήν, ὡς τερέβινθος, καὶ ὡς βάλανος, ὅταν ἐκπέσῃ ἐκ τῆς θήκης αὐτῆς. Σπέρμα ἅγιον, τὸ στήλωμα αὐτῆς. Ἐπειδὴ σκυθρωπὰ τὰ διηγη- θέντα ἦν παρὰ τοῦ Κυρίου, ἀπαραίτητον τὴν κρίσιν ἡγούμενος, τὸν γοῦν χρόνον πόσος ἐστὶν, ἐν ᾧ ἡ και ταδίκη αὐτοῖς αὕτη ἐπιτεθήσεται, ἀξιοῖ διδαχθῆναι. Σαφῶς ταῦτα ἐπὶ τοὺς χρόνους τῆς Ῥωμαϊκῆς δυ- ναστείας λοιπὸν ἀναφέρεται. Μετὰ γὰρ τὸ μὴ ἀκοῦ σαι τῶν ῥημάτων τοῦ Κυρίου, καὶ μὴ θελῆσαι ἐπιδεῖν ὀφθαλμοῖς εὐγνώμοσι τὰ ὑπὲρ ἄνθρωπον αὐτοῦ τε ράστια, ἠρημώθησαν αἱ πόλεις, παρὰ τὸ μὴ κατοι- κεῖσθαι, καὶ οἶκοι, παρὰ τὸ μὴ εἶναι ἀνθρώπους, καὶ ή γῆ κατελείφθη ἔρημος, λιμῷ καὶ φυγαῖς καὶ αἰχμα λωσίᾳ τῶν οἰκητόρων θανατωθέντων. Τὸ δὲ ἐπαγόμε- νον, ὅτι Μετὰ ταῦτα μακρυνεῖ ὁ Θεὸς τοὺς ἀνθρώ- πους, ἀναφέρεσθαί μοι δοκεῖ ἐπὶ τὴν τῶν Ἰουδαίων ἀπὸ τοῦ Θεοῦ ἀλλοτρίωσιν, οἷς (37) ἀπὸ μέρους ἐγέ- νετο πώρωσις, ἵνα τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν εἰσέλθῃ. ᾿Αλλὰ Καὶ οἱ καταλειφθέντες, φησί, πληθυνθήσον- ται. Τίνες οὖν εἰσιν οὗτοι ; Η περὶ ὧν εἶπεν ὁ ᾿Απο- στόλος, ὅτι Λεῖμμα κατ' ἐκλογὴν χάριτος γέγονεν, οἵτινες καὶ πληθυνθήσονταί ἐπὶ τῆς γῆς, τῷ εἰς πᾶσαν Εὐαγγελίῳ τοῦ Χριστοῦ; Εἰ γὰρ καὶ οὐκ ἐπέτυχεν ὅ ἐπιζητεῖ ὁ πῆς Ἰσραὴλ, ἀλλ' ἡ ἐκλογὴ ἐπέτυχε, περὶ ὧν φησι τῷ Ἀλίᾳ· Κατέλιπον ἐμαυτῷ ἐπτα- κισχιλίους ἄνδρας, οἵτινες οὐκ ἔκαμψαν γόνυ τῇ Βάαλ. Οὗτοι οὖν εἰσι, περὶ ὧν εἴρηται· Καὶ ἔτι ἐπ' αὐτῆς ἔσται τὸ ἐπιδέκατον. Τὸ δὲ, Καὶ πάλιν ἔσται εἰς προνομήν, ὡο τερέβινθος, καὶ ὡς βάλα- νος, ὅταν ἐκπέσῃ ἐκ τῆς θήκης αὐτῆς, δοκεῖ μοι δηλοῦν τὴν κατὰ μικρὸν ἀπὸ τῶν Ἰουδαϊκῶν ἐθῶν ἐπὶ τὴν κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον πολιτείαν μεταβολήν. Πάλιν γὰρ ἔσονται οὗτοι εἰς προνομὴν συνηγμέ νοι (39), ὡς συνάγεται ὁ καρπὸς τῆς τερεβίνθου, καὶ ὡς ἡ βάλανος ἡ ὥριμος ἤδη πρὸς συλλογήν. Τότε γὰρ ἐκλύεται ἀπὸ τοῦ πρὸς τὴν θήκην δεσμοῦ ἡ πεφθεῖσα ἤδη τῷ χρόνῳ καὶ τελειωθεῖσα. Τάχα δὲ καὶ διὰ τὸ ἐκπεπτωκέναι τῆς Ἰουδαϊκῆς χώρας, καὶ ἐν τῇ δια- ΧΙ, 25. τῷ. ὃ ἐπεζήτει. ἐπιζητεῖ. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. latim choro, singuli quidem commulati sunt, et tamen chorus eamdem servat appellationem. Hunc ad modum et civitas eadem, et exercitus idem esse dicitur, non quod singuli permaneant, sed quod cœtus nomen idem servet. Pari ratione nihil prohibet etiam nunc populum qui vivente Isaia demonstrative conspiciebatur, eumdem etiam fuisse qui Domini tempore fuit, non quod singuli superstites fuerint, sed quod commune gentis nomen permanserit. Et dixit Donec desolentur civitates, eo quod non habitentur, et domus, eo quod non sint homines : et terra derelinquetur deserta. Et post hæc elongabit Deus homines, et qui relicti fuerint, multiplicabun- tur super terram. Et adhuc in ea est decimulio : et rur- sum erit in direptionem, sicut terebinthus, et sicul batanus, quando exciderit e theca sua. Semen san- ctum, fulcimentum ejus. Quandoquidem que a Do- mino exposita sunt Isaiæ, tristia erant ac molesta; ratus judicium illud inexorabile esse, nec vitari posse, quantum certe abesset ab eo tempore, quo isthac ipsis muleta esset infligenda, edoceri postu- lat. Cæterum hæc clare pertinent ad imperii Ro- mani tempora. Postquam enim non audierunt Do- mini verba, nolueruntque ejus miracula viribus humanis majora oculis benevolis intueri, deso- latæ sunt urbes, quod non habitarentur, et do- mus, quod non essent homines, et terra relicta est deserta, habitatoribus fame, exsilio, et captivitate interemptis. Quod autem subjungitur, Post hæe elongabit Deus homines, id mea sententia refertur ad abalienationem Judæorum a Deo, quibus ex parte contigit cæoitas, ut gentium intraret pleni- C tudo a. Sed Et qui, inquit, relicti fuerint, multi- plicabuntur. Quinam igitur hi sunt? An li, de quibus Apostolus dixit: Reliquiæ secundum electio - nem gratiæ facta sunt : qui etiam multiplica- buntur super terram, ut inveniantur qui deinceps per omnem terram Evangelium Christi ediscant? Etsi enim id quod omnis Israel inquirit, consecutus non est, at certe consecuta est electio eorum de quibus dixit Eliæ: Reliqui mihi septem millia virorum, qui non curvaverunt genua ante Baal *. Hi igitur sunt, de quibus dictum est: Et adhuc in ea eril decimatio. Illud autem, Et rursus erit in direptionem, sicut terebinthus, et sicut balanus, quando exciderit e thcca sua, ostendit, uti arbitror, Judaicos ritus in evangelicum institutum esse pau- latim immutaudos. Illi enim sunt iterum ad popu- lationem congregandi, sicut colligitur terebinthi fructus, et sicut balanus jam ad collectionem ma- tura. Tunc enim exsolvitur thecæ suæ vinculo, utpote jam progressu temporis concocta, et ad suam perfectionem perducta. Sed etiam fortasse propterea quod a regione Judaica exciderint, fue- D Rom. ibid. 5. ibid. 7. ibid. 4; IIJ Reg. xix, 18. deest. que mss., Aliquando post editi, At 80x mss., 190. VERs. 11-13. Et dixi, Quousque, Domine! 190. Καὶ εἶπα· Εως πότε, Κύριε ; Καὶ εἶπεν (38) τὴν γῆν λοιπὸν εἶναι τοὺς μαθητευομένους τῷ (37) Editi, οἷς ἡ Vocula ή in nostris sex mss. (38) Editi et Reg. tertius, τὸ εἰς πᾶσαν. Alii quin- (39) Codex unus συνημμένοι

σπορᾷ γεγενῆσθαι, βαλάνῳ παρεικάζεται ἐκπιπτούσῃ ἐκ τῆς θήκης αὐτῆς. Τὸ δὲ, Σπέρμα ἅγιον, τὸ στή- λωμα αὐτῆς, ἐκ τῶν Θεοδοτίωνος πρόσκειται (40), μὴ κείμενον παρὰ τοῖς Ἑβδομήκοντα· ἀξιόλογον νοῦν ὡς πρὸς τὴν τῶν προαποδεδομένων ἀκολουθίαν ἔχον (41). Συνάγονται γὰρ οὗτοι ὡς τερέβινθος, καὶ ὡς βάλανος, ἐν τῷ γενέσθαι σπέρμα ἅγιον ἐν τῇ στάσει καὶ βεβαιότητι ἑαυτῶν. 'Ακολούθως δὲ τοῖς πολλαχοῦ παρὰ τῇ Γραφῇ κειμένοις καὶ ἐνταῦθα φαίνεται τὸ χρηστὸν τέλος τῶν ἐπ᾽ εὐεργεσίᾳ κολα- ζομένων. Πατάξω γάρ, φησί, καγώ ἰάσομαι. Καὶ αὐτὸς ἀλγεὶν ποιεῖ, καὶ πάλιν ἀποκαθίστησιν. Οἱ οὖν πρότερον ἀκοῇ ἀκούοντες, καὶ μὴ συνιέντες, καὶ τὰ ἐξῆς ποιοῦντες, μέχρι τοσούτου, ἕως τοῦ μὴ (42) κατοικεῖσθαι πάλεις, καὶ ἐν τῇ διασπορᾷ γενόμενοι, ὡς μόλις τὸ ἐπιδέκατον τοῦ λαοῦ περισωθῆναι· οὗτοι πάλιν πληθυνθήσονται, καὶ πάλιν καρποφορήσουσι, παραπλησίως τερεβίνθῳ καὶ βαλάνῳ, σπέρμα ἅγιον φέροντες, ἐν τῷ ἑστηκέναι ἑδραῖοι καὶ μὴ μετακινού- μενοι, καὶ ἐῤῥιζῶσθαι ἔν ἀγάπῃ. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Σ. Ἰωάθαν τοῦ υἱοῦ Ὀζίου βασιλέως Ἰούδα, ἀνέβη Ρασὶν βασιλεὺς ᾿Αρὰμ, καὶ Φακεὲ υἱὸς Ρομελίου βασιλεὺς Ἰσραὴλ, ἐπὶ Ἱερουσαλήμ, πολεμῆσαι αὐτὴν, καὶ οὐκ ἠδυνήθησαν πολιορκῆσαι αὐτήν. Καὶ ἀνηγγέλη εἰς τὸν οἶδον Δαβίδ, λέγοντες. Ο Συνεφώνησεν ᾿Αρὰμ πρὸς τὸν Κοραΐμ. Καὶ ἐξ- έστη ἡ ψυχὴ αὐτοῦ, καὶ ἡ ψυχὴ τοῦ λαοῦ αὐτοῦ, ὃν τρόπον ἐν δρυμῷ ξύλον ὑπὸ πνεύματος στο λευθῆ. Ὁ τῆς λέξεως νοῦς τοιοῦτός ἐστι· Δύο βασιλεῖς, ὁ τῆς Συρίας,καὶ ὁ τοῦ Ἰσραὴλ, ἀνέβησαν ἐπὶ Ἱερουσας λὴμεῖς πόλεμον,θαὶ οὐ ἡδύναντπ πολιορκῆσαι αὐτήν. Όνομα δὲ τῶν μὲν βασιλεί Συρίας, Ῥασὶν, τῷ δὲ βασι- λεϊ Ισραήλ, Φακεέ. Ιλθον δὲ ἄγγελοι καταμηνύοντες - τῷ βασιλιθῷ οἴκῳ τὴν συμφωνίαν τῶν βασιλέων, τοῦ τε Σύρου καὶ τοῦ Ἰσραήλ. Ὁ γὰρ Σύρος Αρὰμ κατὰ τὴν διάλεκτον τῶν Ἑβραίων καλεῖται· ὁ δὲ Ἰσραὴλ Ἐφραὶμ ὀνομάζεται, διὰ τὸ ἐκ τῆς φυλῆς ἐκείνης ὡρμῆσθαι τὸν τὴν ἀποστασίαν ἐξ ἀρχῆς πεποιηκότα Ιεροβοάμ. Κατεπλάγη οὖν δ τε βασιλεὺς καὶ ὁ λαὸς ἅπας ἐπὶ τῇ ἀκοῇ· καὶ οὕτως ἐσείσθη καὶ ἐταράχθη, ὥστε ὁμοιωθῆναι τὸν κλόνον αὐτῶν ξύλῳ δρυμού, ἀπὸ σφοδροτάτου πνεύματος ἀνέμων σαλευομένῳ (43) Ἡ μὲν οὖν ἁπλῆ διήγησις τῶν ῥημάτων αὕτη. Βα- σανίζων δ᾽ ἄν τις τὸ ῥητὸν, εὕροι τινὰ οἰκειότητα πρὸς ἡμᾶς καὶ τὴν οἰκοδομὴν τῆς Ἐκκλησίας ἐκ τῶν ἱστορουμένων. Τίνες οὖν εἰσιν οἱ συμφωνήσαντες ἀλο λήλοις βασιλεῖς, κατὰ δύναμιν ἐξετάσωμεν. Ἡγού * έχον, μή. λευομένων, mass.,σαλευο- μένῳ, τῶν ῥητῶν. τῶν ῥημάτων COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. VII. A rintque dispersi,plaudi e sua theca decidenti compa- B rantur. Illud autem, Semen sanctum, fulcimentum ejus, e Theodotionis interpretatione adjicitur, nec reperitur apud Septuaginta; sed tamen, quod ad eo- rum quæ prius tradita sunt seriem spectat sensum habet memoratu dignum. Colliguntur enim hisicut terebinthus, et sicut balanus tum, cum per suam stabilitatem constantiamque semen sanctum funt. Caterum hic, pariter ac in mullis Scriptura locis, finis eorum qui pœnis beneficii loco afficiun- tur, utilis esse ostenditur. Percutiam enim, inquit, et ego sanabo 3. Et ipse mærore conficit, ac rur- sus recreat. Qui igitur prius auditu audiebant, nec tamen intelligebant, et ea, quæ sequuntur, pa- trabant, eoque res adducebant, ut civitates non habitarentur, quique sic dispergebantur ut vix de- cima populi pars superstes esset ac salva ; ii mul- tiplicabuntur iterum, suntque fructum rursus edi- turi, perinde ac terebinthus et glans, semen san- ctum proferentes, propterea quod firmi steterint et stabiles, nec fuerint transmoti, imo vero in chari- tate radices egerint. x- CAPUT VII. flit Joatham, flii Oxiæ regis Juda, ascendit Rasin rex Aram, et Phacee filius Romeliæ rex Israel, in Jerusalem, ad præliandum contra eam : et non po- tuerunt oppugnare eam. Et annuntiatum est domui David : qui dicebant, Consensit Aram cum Ephraim. Et stupefacta est anima ejus, et-anima populi ejus, sicut lignum in silva u vento movetur. Is hujus sen- tentiæ sensus est: Duo reges,unus Syriæ, alter Is- raelitici populi,assonderunt in Jerusalem ad bellum gerendum, nec eam expugnare potuerunt. Nomen regi Syria, Rasin : regi vero Israel, Phaces. Ve- nerunt autem nuntii, qui regiæ domui nuntiarent conspirationem regum Syri et Israel ". Syrus enim juxta Hebraicæ linguæ proprietatem vocatur Aram; Israel vero nominatur Ephraim, quod ex illa tribu prodierit Jeroboam qui initio defecit s. Itaque iis auditis, perculsus limore est et rex, et populus omnis,et ita comn otusfuit et ccnturbatus,ut eorum tumultus silvæ ligno quod vehementissimo vento- rum flatu agitatur, conferretur. Et quidem hæc est verborum simplex narratio. Sed si quis diligen- tius hanc perscrutetur sententiam, ei ex iis quæ commemorata sunt compertum erit,nonnihil horum ad nos et ad Ecclesiæ ædificationem pertinere.Qui- nam igitur sint reges isti,qui inter se conspirarint, pro virili inquirendum nobis est. Equidem qui sermo per hujus sæculi sapientiam adversus Dei Reg. x, ; XII, 20. Deut. XXXII, 39. IV Reg. xvi, et seqq. " III mass., bene. D nihilo melius. Alii quinque optime. Statim editi, At nostri 188., 191. VERs. 1, 2. Et factum est in diebus Achaz 191. Καὶ ἐγένετο ἐν ταῖς ἡμέραις Αχὰς τοῦ (40) Veteres duo libri, πρόκειται, non ita recte. (41) Editi et Reg. primus, ἔχειν. Alii quinque (42) Antiqui sex libri, ἕως τοῦ. Editi, ἕως οὗ (43) Editi, σαλευομένου, male. Reg. tertius, σα

σπορᾷ γεγενῆσθαι, βαλάνῳ παρεικάζεται ἐκπιπτούσῃ ἐκ τῆς θήκης αὐτῆς. Τὸ δὲ, Σπέρμα ἅγιον, τὸ στή- λωμα αὐτῆς, ἐκ τῶν Θεοδοτίωνος πρόσκειται (40), μὴ κείμενον παρὰ τοῖς Ἑβδομήκοντα· ἀξιόλογον νοῦν ὡς πρὸς τὴν τῶν προαποδεδομένων ἀκολουθίαν ἔχον (41). Συνάγονται γὰρ οὗτοι ὡς τερέβινθος, καὶ ὡς βάλανος, ἐν τῷ γενέσθαι σπέρμα ἅγιον ἐν τῇ στάσει καὶ βεβαιότητι ἑαυτῶν. 'Ακολούθως δὲ τοῖς πολλαχοῦ παρὰ τῇ Γραφῇ κειμένοις καὶ ἐνταῦθα φαίνεται τὸ χρηστὸν τέλος τῶν ἐπ᾽ εὐεργεσίᾳ κολα- ζομένων. Πατάξω γάρ, φησί, καγώ ἰάσομαι. Καὶ αὐτὸς ἀλγεὶν ποιεῖ, καὶ πάλιν ἀποκαθίστησιν. Οἱ οὖν πρότερον ἀκοῇ ἀκούοντες, καὶ μὴ συνιέντες, καὶ τὰ ἐξῆς ποιοῦντες, μέχρι τοσούτου, ἕως τοῦ μὴ (42) κατοικεῖσθαι πάλεις, καὶ ἐν τῇ διασπορᾷ γενόμενοι, ὡς μόλις τὸ ἐπιδέκατον τοῦ λαοῦ περισωθῆναι· οὗτοι πάλιν πληθυνθήσονται, καὶ πάλιν καρποφορήσουσι, παραπλησίως τερεβίνθῳ καὶ βαλάνῳ, σπέρμα ἅγιον φέροντες, ἐν τῷ ἑστηκέναι ἑδραῖοι καὶ μὴ μετακινού- μενοι, καὶ ἐῤῥιζῶσθαι ἔν ἀγάπῃ. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Σ. Ἰωάθαν τοῦ υἱοῦ Ὀζίου βασιλέως Ἰούδα, ἀνέβη Ρασὶν βασιλεὺς ᾿Αρὰμ, καὶ Φακεὲ υἱὸς Ρομελίου βασιλεὺς Ἰσραὴλ, ἐπὶ Ἱερουσαλήμ, πολεμῆσαι αὐτὴν, καὶ οὐκ ἠδυνήθησαν πολιορκῆσαι αὐτήν. Καὶ ἀνηγγέλη εἰς τὸν οἶδον Δαβίδ, λέγοντες. Ο Συνεφώνησεν ᾿Αρὰμ πρὸς τὸν Κοραΐμ. Καὶ ἐξ- έστη ἡ ψυχὴ αὐτοῦ, καὶ ἡ ψυχὴ τοῦ λαοῦ αὐτοῦ, ὃν τρόπον ἐν δρυμῷ ξύλον ὑπὸ πνεύματος στο λευθῆ. Ὁ τῆς λέξεως νοῦς τοιοῦτός ἐστι· Δύο βασιλεῖς, ὁ τῆς Συρίας,καὶ ὁ τοῦ Ἰσραὴλ, ἀνέβησαν ἐπὶ Ἱερουσας λὴμεῖς πόλεμον,θαὶ οὐ ἡδύναντπ πολιορκῆσαι αὐτήν. Όνομα δὲ τῶν μὲν βασιλεί Συρίας, Ῥασὶν, τῷ δὲ βασι- λεϊ Ισραήλ, Φακεέ. Ιλθον δὲ ἄγγελοι καταμηνύοντες - τῷ βασιλιθῷ οἴκῳ τὴν συμφωνίαν τῶν βασιλέων, τοῦ τε Σύρου καὶ τοῦ Ἰσραήλ. Ὁ γὰρ Σύρος Αρὰμ κατὰ τὴν διάλεκτον τῶν Ἑβραίων καλεῖται· ὁ δὲ Ἰσραὴλ Ἐφραὶμ ὀνομάζεται, διὰ τὸ ἐκ τῆς φυλῆς ἐκείνης ὡρμῆσθαι τὸν τὴν ἀποστασίαν ἐξ ἀρχῆς πεποιηκότα Ιεροβοάμ. Κατεπλάγη οὖν δ τε βασιλεὺς καὶ ὁ λαὸς ἅπας ἐπὶ τῇ ἀκοῇ· καὶ οὕτως ἐσείσθη καὶ ἐταράχθη, ὥστε ὁμοιωθῆναι τὸν κλόνον αὐτῶν ξύλῳ δρυμού, ἀπὸ σφοδροτάτου πνεύματος ἀνέμων σαλευομένῳ (43) Ἡ μὲν οὖν ἁπλῆ διήγησις τῶν ῥημάτων αὕτη. Βα- σανίζων δ᾽ ἄν τις τὸ ῥητὸν, εὕροι τινὰ οἰκειότητα πρὸς ἡμᾶς καὶ τὴν οἰκοδομὴν τῆς Ἐκκλησίας ἐκ τῶν ἱστορουμένων. Τίνες οὖν εἰσιν οἱ συμφωνήσαντες ἀλο λήλοις βασιλεῖς, κατὰ δύναμιν ἐξετάσωμεν. Ἡγού * έχον, μή. λευομένων, mass.,σαλευο- μένῳ, τῶν ῥητῶν. τῶν ῥημάτων COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. VII. A rintque dispersi,plaudi e sua theca decidenti compa- B rantur. Illud autem, Semen sanctum, fulcimentum ejus, e Theodotionis interpretatione adjicitur, nec reperitur apud Septuaginta; sed tamen, quod ad eo- rum quæ prius tradita sunt seriem spectat sensum habet memoratu dignum. Colliguntur enim hisicut terebinthus, et sicut balanus tum, cum per suam stabilitatem constantiamque semen sanctum funt. Caterum hic, pariter ac in mullis Scriptura locis, finis eorum qui pœnis beneficii loco afficiun- tur, utilis esse ostenditur. Percutiam enim, inquit, et ego sanabo 3. Et ipse mærore conficit, ac rur- sus recreat. Qui igitur prius auditu audiebant, nec tamen intelligebant, et ea, quæ sequuntur, pa- trabant, eoque res adducebant, ut civitates non habitarentur, quique sic dispergebantur ut vix de- cima populi pars superstes esset ac salva ; ii mul- tiplicabuntur iterum, suntque fructum rursus edi- turi, perinde ac terebinthus et glans, semen san- ctum proferentes, propterea quod firmi steterint et stabiles, nec fuerint transmoti, imo vero in chari- tate radices egerint. x- CAPUT VII. flit Joatham, flii Oxiæ regis Juda, ascendit Rasin rex Aram, et Phacee filius Romeliæ rex Israel, in Jerusalem, ad præliandum contra eam : et non po- tuerunt oppugnare eam. Et annuntiatum est domui David : qui dicebant, Consensit Aram cum Ephraim. Et stupefacta est anima ejus, et-anima populi ejus, sicut lignum in silva u vento movetur. Is hujus sen- tentiæ sensus est: Duo reges,unus Syriæ, alter Is- raelitici populi,assonderunt in Jerusalem ad bellum gerendum, nec eam expugnare potuerunt. Nomen regi Syria, Rasin : regi vero Israel, Phaces. Ve- nerunt autem nuntii, qui regiæ domui nuntiarent conspirationem regum Syri et Israel ". Syrus enim juxta Hebraicæ linguæ proprietatem vocatur Aram; Israel vero nominatur Ephraim, quod ex illa tribu prodierit Jeroboam qui initio defecit s. Itaque iis auditis, perculsus limore est et rex, et populus omnis,et ita comn otusfuit et ccnturbatus,ut eorum tumultus silvæ ligno quod vehementissimo vento- rum flatu agitatur, conferretur. Et quidem hæc est verborum simplex narratio. Sed si quis diligen- tius hanc perscrutetur sententiam, ei ex iis quæ commemorata sunt compertum erit,nonnihil horum ad nos et ad Ecclesiæ ædificationem pertinere.Qui- nam igitur sint reges isti,qui inter se conspirarint, pro virili inquirendum nobis est. Equidem qui sermo per hujus sæculi sapientiam adversus Dei Reg. x, ; XII, 20. Deut. XXXII, 39. IV Reg. xvi, et seqq. " III mass., bene. D nihilo melius. Alii quinque optime. Statim editi, At nostri 188., 191. VERs. 1, 2. Et factum est in diebus Achaz 191. Καὶ ἐγένετο ἐν ταῖς ἡμέραις Αχὰς τοῦ (40) Veteres duo libri, πρόκειται, non ita recte. (41) Editi et Reg. primus, ἔχειν. Alii quinque (42) Antiqui sex libri, ἕως τοῦ. Editi, ἕως οὗ (43) Editi, σαλευομένου, male. Reg. tertius, σα

σπορᾷ γεγενῆσθαι, βαλάνῳ παρεικάζεται ἐκπιπτούσῃ ἐκ τῆς θήκης αὐτῆς. Τὸ δὲ, Σπέρμα ἅγιον, τὸ στή- λωμα αὐτῆς, ἐκ τῶν Θεοδοτίωνος πρόσκειται (40), μὴ κείμενον παρὰ τοῖς Ἑβδομήκοντα· ἀξιόλογον νοῦν ὡς πρὸς τὴν τῶν προαποδεδομένων ἀκολουθίαν ἔχον (41). Συνάγονται γὰρ οὗτοι ὡς τερέβινθος, καὶ ὡς βάλανος, ἐν τῷ γενέσθαι σπέρμα ἅγιον ἐν τῇ στάσει καὶ βεβαιότητι ἑαυτῶν. 'Ακολούθως δὲ τοῖς πολλαχοῦ παρὰ τῇ Γραφῇ κειμένοις καὶ ἐνταῦθα φαίνεται τὸ χρηστὸν τέλος τῶν ἐπ᾽ εὐεργεσίᾳ κολα- ζομένων. Πατάξω γάρ, φησί, καγώ ἰάσομαι. Καὶ αὐτὸς ἀλγεὶν ποιεῖ, καὶ πάλιν ἀποκαθίστησιν. Οἱ οὖν πρότερον ἀκοῇ ἀκούοντες, καὶ μὴ συνιέντες, καὶ τὰ ἐξῆς ποιοῦντες, μέχρι τοσούτου, ἕως τοῦ μὴ (42) κατοικεῖσθαι πάλεις, καὶ ἐν τῇ διασπορᾷ γενόμενοι, ὡς μόλις τὸ ἐπιδέκατον τοῦ λαοῦ περισωθῆναι· οὗτοι πάλιν πληθυνθήσονται, καὶ πάλιν καρποφορήσουσι, παραπλησίως τερεβίνθῳ καὶ βαλάνῳ, σπέρμα ἅγιον φέροντες, ἐν τῷ ἑστηκέναι ἑδραῖοι καὶ μὴ μετακινού- μενοι, καὶ ἐῤῥιζῶσθαι ἔν ἀγάπῃ. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Σ. Ἰωάθαν τοῦ υἱοῦ Ὀζίου βασιλέως Ἰούδα, ἀνέβη Ρασὶν βασιλεὺς ᾿Αρὰμ, καὶ Φακεὲ υἱὸς Ρομελίου βασιλεὺς Ἰσραὴλ, ἐπὶ Ἱερουσαλήμ, πολεμῆσαι αὐτὴν, καὶ οὐκ ἠδυνήθησαν πολιορκῆσαι αὐτήν. Καὶ ἀνηγγέλη εἰς τὸν οἶδον Δαβίδ, λέγοντες. Ο Συνεφώνησεν ᾿Αρὰμ πρὸς τὸν Κοραΐμ. Καὶ ἐξ- έστη ἡ ψυχὴ αὐτοῦ, καὶ ἡ ψυχὴ τοῦ λαοῦ αὐτοῦ, ὃν τρόπον ἐν δρυμῷ ξύλον ὑπὸ πνεύματος στο λευθῆ. Ὁ τῆς λέξεως νοῦς τοιοῦτός ἐστι· Δύο βασιλεῖς, ὁ τῆς Συρίας,καὶ ὁ τοῦ Ἰσραὴλ, ἀνέβησαν ἐπὶ Ἱερουσας λὴμεῖς πόλεμον,θαὶ οὐ ἡδύναντπ πολιορκῆσαι αὐτήν. Όνομα δὲ τῶν μὲν βασιλεί Συρίας, Ῥασὶν, τῷ δὲ βασι- λεϊ Ισραήλ, Φακεέ. Ιλθον δὲ ἄγγελοι καταμηνύοντες - τῷ βασιλιθῷ οἴκῳ τὴν συμφωνίαν τῶν βασιλέων, τοῦ τε Σύρου καὶ τοῦ Ἰσραήλ. Ὁ γὰρ Σύρος Αρὰμ κατὰ τὴν διάλεκτον τῶν Ἑβραίων καλεῖται· ὁ δὲ Ἰσραὴλ Ἐφραὶμ ὀνομάζεται, διὰ τὸ ἐκ τῆς φυλῆς ἐκείνης ὡρμῆσθαι τὸν τὴν ἀποστασίαν ἐξ ἀρχῆς πεποιηκότα Ιεροβοάμ. Κατεπλάγη οὖν δ τε βασιλεὺς καὶ ὁ λαὸς ἅπας ἐπὶ τῇ ἀκοῇ· καὶ οὕτως ἐσείσθη καὶ ἐταράχθη, ὥστε ὁμοιωθῆναι τὸν κλόνον αὐτῶν ξύλῳ δρυμού, ἀπὸ σφοδροτάτου πνεύματος ἀνέμων σαλευομένῳ (43) Ἡ μὲν οὖν ἁπλῆ διήγησις τῶν ῥημάτων αὕτη. Βα- σανίζων δ᾽ ἄν τις τὸ ῥητὸν, εὕροι τινὰ οἰκειότητα πρὸς ἡμᾶς καὶ τὴν οἰκοδομὴν τῆς Ἐκκλησίας ἐκ τῶν ἱστορουμένων. Τίνες οὖν εἰσιν οἱ συμφωνήσαντες ἀλο λήλοις βασιλεῖς, κατὰ δύναμιν ἐξετάσωμεν. Ἡγού * έχον, μή. λευομένων, mass.,σαλευο- μένῳ, τῶν ῥητῶν. τῶν ῥημάτων COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. VII. A rintque dispersi,plaudi e sua theca decidenti compa- B rantur. Illud autem, Semen sanctum, fulcimentum ejus, e Theodotionis interpretatione adjicitur, nec reperitur apud Septuaginta; sed tamen, quod ad eo- rum quæ prius tradita sunt seriem spectat sensum habet memoratu dignum. Colliguntur enim hisicut terebinthus, et sicut balanus tum, cum per suam stabilitatem constantiamque semen sanctum funt. Caterum hic, pariter ac in mullis Scriptura locis, finis eorum qui pœnis beneficii loco afficiun- tur, utilis esse ostenditur. Percutiam enim, inquit, et ego sanabo 3. Et ipse mærore conficit, ac rur- sus recreat. Qui igitur prius auditu audiebant, nec tamen intelligebant, et ea, quæ sequuntur, pa- trabant, eoque res adducebant, ut civitates non habitarentur, quique sic dispergebantur ut vix de- cima populi pars superstes esset ac salva ; ii mul- tiplicabuntur iterum, suntque fructum rursus edi- turi, perinde ac terebinthus et glans, semen san- ctum proferentes, propterea quod firmi steterint et stabiles, nec fuerint transmoti, imo vero in chari- tate radices egerint. x- CAPUT VII. flit Joatham, flii Oxiæ regis Juda, ascendit Rasin rex Aram, et Phacee filius Romeliæ rex Israel, in Jerusalem, ad præliandum contra eam : et non po- tuerunt oppugnare eam. Et annuntiatum est domui David : qui dicebant, Consensit Aram cum Ephraim. Et stupefacta est anima ejus, et-anima populi ejus, sicut lignum in silva u vento movetur. Is hujus sen- tentiæ sensus est: Duo reges,unus Syriæ, alter Is- raelitici populi,assonderunt in Jerusalem ad bellum gerendum, nec eam expugnare potuerunt. Nomen regi Syria, Rasin : regi vero Israel, Phaces. Ve- nerunt autem nuntii, qui regiæ domui nuntiarent conspirationem regum Syri et Israel ". Syrus enim juxta Hebraicæ linguæ proprietatem vocatur Aram; Israel vero nominatur Ephraim, quod ex illa tribu prodierit Jeroboam qui initio defecit s. Itaque iis auditis, perculsus limore est et rex, et populus omnis,et ita comn otusfuit et ccnturbatus,ut eorum tumultus silvæ ligno quod vehementissimo vento- rum flatu agitatur, conferretur. Et quidem hæc est verborum simplex narratio. Sed si quis diligen- tius hanc perscrutetur sententiam, ei ex iis quæ commemorata sunt compertum erit,nonnihil horum ad nos et ad Ecclesiæ ædificationem pertinere.Qui- nam igitur sint reges isti,qui inter se conspirarint, pro virili inquirendum nobis est. Equidem qui sermo per hujus sæculi sapientiam adversus Dei Reg. x, ; XII, 20. Deut. XXXII, 39. IV Reg. xvi, et seqq. " III mass., bene. D nihilo melius. Alii quinque optime. Statim editi, At nostri 188., 191. VERs. 1, 2. Et factum est in diebus Achaz 191. Καὶ ἐγένετο ἐν ταῖς ἡμέραις Αχὰς τοῦ (40) Veteres duo libri, πρόκειται, non ita recte. (41) Editi et Reg. primus, ἔχειν. Alii quinque (42) Antiqui sex libri, ἕως τοῦ. Editi, ἕως οὗ (43) Editi, σαλευομένου, male. Reg. tertius, σα

δ Α μαι τοίνυν τὸν μὲν ἐπαιρόμενον τῇ σοφίᾳ τοῦ αἰῶνος ΙΙΙ, καὶ εὐθυμία, τούτου κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ λόγον (44) δηλοῦ σθαι διὰ τὸν ᾿Αράμ εμμηνεύεται γὰρ ὁ ᾿Αρὰμ μετ έωρος. Τοιοῦτος δὲ ὁ λόγος τῶν ἀρχόντων τοῦ αἰῶ- νος τούτου, ἀστρονομίαις προσέχῶν καὶ κινήσεσιν ἀστέρων, καὶ συμπλοκαῖς, καὶ σχήμασι, κἀκεῖθεν τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων τὰς αἰτίας ἡρτῆσθαι λέγων. Μετέωρος δὲ, καὶ διὰ τὴν οἴησιν καὶ τὸ ἀλα- ζονικὸν αὐτοῦ ἔπαρμα, ὃ μόνος οἶδε καθαιρεῖν (45) τοῖς λόγοις τῆς ἀληθείας, ὁ ἅγιος, τῇ δυνάμει τοῦ Πνεύματος καταβάλλων πᾶν ὕψωμα επαιρόμενον κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ. Τὴν δὲ κατὰ παραδοχὴν τῶν θείων Γραφών συστᾶσαν, ἐκτετραμμένην τῆς εὐθείας, καὶ ψευδώνυμον γνῶσιν, Εσραὶμ ἡγούμεθα προσ αγορεύεσθαι. Επειδὴ ἀπ' αὐτῆς ὥρμητο Ιεροβοαμ, ὁ πρῶτος ἀποσχίσας τοῦ σπέρματος Δαβὶδ τὰς δέκα φυλάς, ὃς καὶ δραπέτης ποτὲ τοῦ Σολομῶντος γενό- μενος, εἰς Αἴγυπτου ἀπῆλθε, καὶ τὴν ἀδελφὴν Θεκε- μίνας τῆς γυναικός Φαραὼ πρὸς γάμον ἔλαβεν. Ος καὶ τὰς χρυσᾶς δαμάλεις ἀνέπλασε, καὶ ἑορτὰς (46) ανέπεμψεν ἀπὸ τῆς καρδίας αὐτοῦ. Ὅταν οὖν ὁ ἐθνι κὸς λόγος, ὁ μέγα φρονῶν ἐπὶ διαλεκτικαῖς ἐπιχειρή- σεσιν, ἐπιπλακῇ νῷ αἱρετικῷ καὶ παρατετραμμένῳ, συμφωνεῖν λέγεται ὁ (47) ᾿Αρὰμ πρὸς τὸν Ἐφραὶμ, ἐπιθυμίαν ἔχων καθελεῖν τὰ τοῦ Δαβὶδ οἰκοδομήματα, καὶ ἐκπορθῆσαι τὸν τόπον τῆς ἀληθινῆς λατρείας. Οὐ μήν γε περιγίνεται τοῦ σκοποῦ. Οὐ γὰρ δυνήσε ται ἐκπολιορκῆσαι διὰ τὸν ὑπερασπίζοντα αὐτῆς Κύ ριον. Τάχα δὲ οὐδὲ δύνανται συμφωνῆσαι οὗτοι, ἐὰν μὴ ἡ ἁμαρτία ἡμῶν πλεονάσῃ. Ἐπειδὴ καὶ οἱ κατὰ τὴν ἱστορίαν συμφωνήσαντες, ἐν ταῖς ἡμέραις τοῦ 'Αχαζ, τὴν πρὸς ἀλλήλους ἐπεδείκνυντο συμφωνίαν διὰ τὴν ἁμαρτίαν τοῦ ᾿Αχαζ, ὃς οὐκ ἐποίησε τὸ εὐθὲς ἐνώπιον (48) Κυρίου, ἀλλὰ τὸν υἱὸν αὐτοῦ διῆγεν ἐν πυρὶ, καὶ ἐθυμία ἐν τοῖς ὑψηλοῖς. Ταράσσει μέντοι τὸν οἶχον Δαβίδ, καὶ ἐξίστησι τὴν ψυχὴν τοῦ λαοῦ, ὥστε καὶ (49) Μάρτῳ ξύλῳ προσεοικέναι, διὰ τὸν ἀπὸ τῆς ταραχῆς ἐγγενόμενον κλόνον, ἡ τῶνηπονηρῶν βασιλέων κατὰ τῶν Ἐκκλησιῶν ἐπιχείρησις. Αλλ' ὅμως ὁ φιλάνθρωπος Θεός, θεραπεύων αὐτῶν τὴν τα ραχὴν, πέμπει προφητικόν λόγον, ἐξελαύνοντα τὸν φόβον τῶν καρδιῶν τοῦ λαοῦ, διὰ τοῦ λέγειν· Μὴ φο- βοῦ, μηδὲ ἡ ψυχή σου ἀσθενείτω ἀπὸ τῶν δύο ξύλων τῶν καπνιζομένων τούτων. ερμηνείας ἀφορμὰς λαβεῖν τοῦ ἔτι τρανότερον τὰ κατὰ τὸν τόπον ἰδεῖν. Ἑρμηνεύεται γὰρ ὁ ᾿Αχὰς ; Ι.ΧΧ. “ εὐ- θυμία ἐθυμία, Καὶ ἑθυσίαζε, καὶ έθυμία ἐν τοῖς ὑψηλοῖς, Εt ταραχῆς γενόμενον. εγγενόμενον. εγγινόμενον. APPENDIX OPERUM .S. BASILII MAGNI. scientiam effertur, eum arbitror per Aram signif- cari. Aram enim si quis interpretetur, sonat subli- men. Talis autem est sermo principum hujus sæ- culi, cum circa astronomiam, motiones stellarum, conjunctiones, et figuras versetur,causasque huma- narum rerum hinc dependere affirmet. Is porro sublimisest tum ob existimationem de se conceptam, tum ob superbum illum fastum, quem is solus qui sanctus est, verbis veritatis evertere ac deprimere novit, siquidem Spiritussancti virtute dejicit omnem altitudinem sese adversus Dei scientium extollen- tem 88.4.Arbitramur autem scientiam, quæ quidem ex susceptis Scripturis divinis hauritur, sed a recto sensu detorta est, falsumque nomen habet, Ephraim vocari. Jeroboam enim ab hac tribu sumpsit ori- ginem,qui primusa semine David discidit tri- bus decem 46,ac Salomonis factus olim servus fugi. tivus,abiit in Ægytum, sororemque Theceminæ ux- oris Pharaonis in matrimonium duxit 47. Hic et vi- tulas aureas finxit,et dies festos ecorde suo eruit 48, Cum igitur gentilis sermo fastu atque arrogantia ob dialecticas argumentationes plenus, societatem cum hæretico et perverso sermone inierit, tunc Aram cum Ephraim dicitur conspirare: quippe ædes Davidis ædificiaque cupit demoliri, et locum veri cultus devastare. Voti tamen compos non fit. Neque enim Jerusalem expugnare poterit, quod tueatur eam ac defendat Dominus.Et fortasse hi ne poterunt quidem inter se conspirare, nisi abunda- verit nostrum peccatum. Nam ii etiam qui juxta historiam in diebus Achaz conspirarant, conspira- tionem mutuam patefecerunt ob peccatum Achaz, G qui non fecit rectum coram Domino, sed filium suum traduxit in igne, et adolebat in excelsis 49. Attamen malorum regum adversus Ecclesias co- natus conturbat Davidiis domum, populique ani- mum stupore percellit, ita ut ob strepitum ex hac turbatione nascentem, ligno infructuoso consimilis sit. Sed benignus Deus, pertubationem eorum 8a- nans, mittit propheticum sermonem, qui e corde populi expellat timorem, dum dicit (Vens. : ) Ne timeas, neque anima tua infirmetur a duobus lignis fumigantibus istis. interpretatione ansam possis arripere ea quæ ad hunc locum spectant,adhuc dilucidius perspiciendi. 86-6 Cor. I, 5. * III Reg. 21, 28. III Reg. XII, 28. “ IV Reg. xvi, 2. festos emisit, ita intelligi debere arbitror: Quos dies testos instituerat, ii ficti erant et commentitii, nec aliunde quam ab illius pravis moribus profecti. contextu. Quantas tenebras vel eruditissimis homi- nibus offundat vel minima scripturæ mutatio,jam observavere multi: quod idem et hic quoque an- notari potest. Nam non multo infra, cum interpres in Reg. primo legisset, sic interpreta B III Reg. x1, 4. ibid. 19, juxt. [II Reg. $7 D tus est: Et quidem immodica securitas turbavit do- mum David quo quid ineptius dici possit, non video. Sed si Tilmannus, horum Commentariorum interpres, ex aliis quinque nostris codicibus pro legisset, eum tam graviter peccatu- rum fuisse, nemo, nisi iniquus, existimabit. Nam facile intellexisset respexisse scriptorem ad illa, quæ 1V Reg. XVI, 4, leguntur: sacrificabat, et adolebat in excelsis. ousis. Μox editi, Antiqui tres libri, Alii tres, 192. Vide autem num stiam ex ipsa nominum (44) Antiqui sex libri, λόγον. Editi, λόγου. (45) Editi, καθαιρήσειν. Αt sex mss., καθαιρεῖν. (46) Illud, καὶ ἑορτάς, etc., et e corde suo dies (47) Sic quinque mss. At editi, τῷ. (48) Editi, εὐθὲς ἐν ὀφθαλμοῖς. At mss. sex ut in 192. Ὅρα δὲ εἰ δύνασαι καὶ ἐκ τῆς τῶν ὀνυμάτων (49) Veteres sex libri, ὥστε καί. Abest και ab ex

δ Α μαι τοίνυν τὸν μὲν ἐπαιρόμενον τῇ σοφίᾳ τοῦ αἰῶνος ΙΙΙ, καὶ εὐθυμία, τούτου κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ λόγον (44) δηλοῦ σθαι διὰ τὸν ᾿Αράμ εμμηνεύεται γὰρ ὁ ᾿Αρὰμ μετ έωρος. Τοιοῦτος δὲ ὁ λόγος τῶν ἀρχόντων τοῦ αἰῶ- νος τούτου, ἀστρονομίαις προσέχῶν καὶ κινήσεσιν ἀστέρων, καὶ συμπλοκαῖς, καὶ σχήμασι, κἀκεῖθεν τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων τὰς αἰτίας ἡρτῆσθαι λέγων. Μετέωρος δὲ, καὶ διὰ τὴν οἴησιν καὶ τὸ ἀλα- ζονικὸν αὐτοῦ ἔπαρμα, ὃ μόνος οἶδε καθαιρεῖν (45) τοῖς λόγοις τῆς ἀληθείας, ὁ ἅγιος, τῇ δυνάμει τοῦ Πνεύματος καταβάλλων πᾶν ὕψωμα επαιρόμενον κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ. Τὴν δὲ κατὰ παραδοχὴν τῶν θείων Γραφών συστᾶσαν, ἐκτετραμμένην τῆς εὐθείας, καὶ ψευδώνυμον γνῶσιν, Εσραὶμ ἡγούμεθα προσ αγορεύεσθαι. Επειδὴ ἀπ' αὐτῆς ὥρμητο Ιεροβοαμ, ὁ πρῶτος ἀποσχίσας τοῦ σπέρματος Δαβὶδ τὰς δέκα φυλάς, ὃς καὶ δραπέτης ποτὲ τοῦ Σολομῶντος γενό- μενος, εἰς Αἴγυπτου ἀπῆλθε, καὶ τὴν ἀδελφὴν Θεκε- μίνας τῆς γυναικός Φαραὼ πρὸς γάμον ἔλαβεν. Ος καὶ τὰς χρυσᾶς δαμάλεις ἀνέπλασε, καὶ ἑορτὰς (46) ανέπεμψεν ἀπὸ τῆς καρδίας αὐτοῦ. Ὅταν οὖν ὁ ἐθνι κὸς λόγος, ὁ μέγα φρονῶν ἐπὶ διαλεκτικαῖς ἐπιχειρή- σεσιν, ἐπιπλακῇ νῷ αἱρετικῷ καὶ παρατετραμμένῳ, συμφωνεῖν λέγεται ὁ (47) ᾿Αρὰμ πρὸς τὸν Ἐφραὶμ, ἐπιθυμίαν ἔχων καθελεῖν τὰ τοῦ Δαβὶδ οἰκοδομήματα, καὶ ἐκπορθῆσαι τὸν τόπον τῆς ἀληθινῆς λατρείας. Οὐ μήν γε περιγίνεται τοῦ σκοποῦ. Οὐ γὰρ δυνήσε ται ἐκπολιορκῆσαι διὰ τὸν ὑπερασπίζοντα αὐτῆς Κύ ριον. Τάχα δὲ οὐδὲ δύνανται συμφωνῆσαι οὗτοι, ἐὰν μὴ ἡ ἁμαρτία ἡμῶν πλεονάσῃ. Ἐπειδὴ καὶ οἱ κατὰ τὴν ἱστορίαν συμφωνήσαντες, ἐν ταῖς ἡμέραις τοῦ 'Αχαζ, τὴν πρὸς ἀλλήλους ἐπεδείκνυντο συμφωνίαν διὰ τὴν ἁμαρτίαν τοῦ ᾿Αχαζ, ὃς οὐκ ἐποίησε τὸ εὐθὲς ἐνώπιον (48) Κυρίου, ἀλλὰ τὸν υἱὸν αὐτοῦ διῆγεν ἐν πυρὶ, καὶ ἐθυμία ἐν τοῖς ὑψηλοῖς. Ταράσσει μέντοι τὸν οἶχον Δαβίδ, καὶ ἐξίστησι τὴν ψυχὴν τοῦ λαοῦ, ὥστε καὶ (49) Μάρτῳ ξύλῳ προσεοικέναι, διὰ τὸν ἀπὸ τῆς ταραχῆς ἐγγενόμενον κλόνον, ἡ τῶνηπονηρῶν βασιλέων κατὰ τῶν Ἐκκλησιῶν ἐπιχείρησις. Αλλ' ὅμως ὁ φιλάνθρωπος Θεός, θεραπεύων αὐτῶν τὴν τα ραχὴν, πέμπει προφητικόν λόγον, ἐξελαύνοντα τὸν φόβον τῶν καρδιῶν τοῦ λαοῦ, διὰ τοῦ λέγειν· Μὴ φο- βοῦ, μηδὲ ἡ ψυχή σου ἀσθενείτω ἀπὸ τῶν δύο ξύλων τῶν καπνιζομένων τούτων. ερμηνείας ἀφορμὰς λαβεῖν τοῦ ἔτι τρανότερον τὰ κατὰ τὸν τόπον ἰδεῖν. Ἑρμηνεύεται γὰρ ὁ ᾿Αχὰς ; Ι.ΧΧ. “ εὐ- θυμία ἐθυμία, Καὶ ἑθυσίαζε, καὶ έθυμία ἐν τοῖς ὑψηλοῖς, Εt ταραχῆς γενόμενον. εγγενόμενον. εγγινόμενον. APPENDIX OPERUM .S. BASILII MAGNI. scientiam effertur, eum arbitror per Aram signif- cari. Aram enim si quis interpretetur, sonat subli- men. Talis autem est sermo principum hujus sæ- culi, cum circa astronomiam, motiones stellarum, conjunctiones, et figuras versetur,causasque huma- narum rerum hinc dependere affirmet. Is porro sublimisest tum ob existimationem de se conceptam, tum ob superbum illum fastum, quem is solus qui sanctus est, verbis veritatis evertere ac deprimere novit, siquidem Spiritussancti virtute dejicit omnem altitudinem sese adversus Dei scientium extollen- tem 88.4.Arbitramur autem scientiam, quæ quidem ex susceptis Scripturis divinis hauritur, sed a recto sensu detorta est, falsumque nomen habet, Ephraim vocari. Jeroboam enim ab hac tribu sumpsit ori- ginem,qui primusa semine David discidit tri- bus decem 46,ac Salomonis factus olim servus fugi. tivus,abiit in Ægytum, sororemque Theceminæ ux- oris Pharaonis in matrimonium duxit 47. Hic et vi- tulas aureas finxit,et dies festos ecorde suo eruit 48, Cum igitur gentilis sermo fastu atque arrogantia ob dialecticas argumentationes plenus, societatem cum hæretico et perverso sermone inierit, tunc Aram cum Ephraim dicitur conspirare: quippe ædes Davidis ædificiaque cupit demoliri, et locum veri cultus devastare. Voti tamen compos non fit. Neque enim Jerusalem expugnare poterit, quod tueatur eam ac defendat Dominus.Et fortasse hi ne poterunt quidem inter se conspirare, nisi abunda- verit nostrum peccatum. Nam ii etiam qui juxta historiam in diebus Achaz conspirarant, conspira- tionem mutuam patefecerunt ob peccatum Achaz, G qui non fecit rectum coram Domino, sed filium suum traduxit in igne, et adolebat in excelsis 49. Attamen malorum regum adversus Ecclesias co- natus conturbat Davidiis domum, populique ani- mum stupore percellit, ita ut ob strepitum ex hac turbatione nascentem, ligno infructuoso consimilis sit. Sed benignus Deus, pertubationem eorum 8a- nans, mittit propheticum sermonem, qui e corde populi expellat timorem, dum dicit (Vens. : ) Ne timeas, neque anima tua infirmetur a duobus lignis fumigantibus istis. interpretatione ansam possis arripere ea quæ ad hunc locum spectant,adhuc dilucidius perspiciendi. 86-6 Cor. I, 5. * III Reg. 21, 28. III Reg. XII, 28. “ IV Reg. xvi, 2. festos emisit, ita intelligi debere arbitror: Quos dies testos instituerat, ii ficti erant et commentitii, nec aliunde quam ab illius pravis moribus profecti. contextu. Quantas tenebras vel eruditissimis homi- nibus offundat vel minima scripturæ mutatio,jam observavere multi: quod idem et hic quoque an- notari potest. Nam non multo infra, cum interpres in Reg. primo legisset, sic interpreta B III Reg. x1, 4. ibid. 19, juxt. [II Reg. $7 D tus est: Et quidem immodica securitas turbavit do- mum David quo quid ineptius dici possit, non video. Sed si Tilmannus, horum Commentariorum interpres, ex aliis quinque nostris codicibus pro legisset, eum tam graviter peccatu- rum fuisse, nemo, nisi iniquus, existimabit. Nam facile intellexisset respexisse scriptorem ad illa, quæ 1V Reg. XVI, 4, leguntur: sacrificabat, et adolebat in excelsis. ousis. Μox editi, Antiqui tres libri, Alii tres, 192. Vide autem num stiam ex ipsa nominum (44) Antiqui sex libri, λόγον. Editi, λόγου. (45) Editi, καθαιρήσειν. Αt sex mss., καθαιρεῖν. (46) Illud, καὶ ἑορτάς, etc., et e corde suo dies (47) Sic quinque mss. At editi, τῷ. (48) Editi, εὐθὲς ἐν ὀφθαλμοῖς. At mss. sex ut in 192. Ὅρα δὲ εἰ δύνασαι καὶ ἐκ τῆς τῶν ὀνυμάτων (49) Veteres sex libri, ὥστε καί. Abest και ab ex

κατάσχεσις· Ἰωάθαν, Ἰαῶ συντέλεια (50)· ὁ δὲ Α Οζίας, ἰσχὺς Ἰαῶ· ὁ δὲ ᾿Αρὰμ, ὡς προείπαμεν, μετέωρος· ὁ δὲ Φακεὲ, διάνοιξις· ὁ δὲ Ῥομελίας, μετέωρος περιτομῆς. Συμφωνεῖ οὖν ὁ μετέωρος λό- γος, καὶ ὁ ἐπαγγελλόμενος σαφηνιστὴς εἶναι τῶν θείων Γραφών λόγος. Τοῦτο γὰρ ἐμφαίνει ὁ Φακες, ερμηνευόμενος διάνοιξις, οιονεί σαφηνισμὸν τῶν ἀποκεκλεισμένων τῆς Γραφῆς μαρτυριῶν δι' εαυ- τοῦ (51) ὑπισχνούμενος. Ὅτι δὲ ἡ κατὰ τῆς Ἱερου σαλὴμ συμφωνία τῶν δύο βασιλέων, τοῦ τε ἐπὶ τῇ σοφίᾳ τοῦ κόσμου φρονοῦντος, καὶ τοῦ ἐπαγγελλομέ- νου τὰ κεκαλυμμένα τῆς Γραφῆς ἀναπτύσσειν, ἐν δόγμαοι καὶ λόγοις ἐναντίοις γίνεται, προσδοκώντων ὑποχειρίους λήψεσθαι τοὺς τὰ τῆς Ἐκκλησίας δεδι- δαγμένους, ἐκ τῶν ἐφεξῆς ἀποδείκνυται. Εβουλεύ- σαντο γὰρ βουλὴν πονηρὰν ὁ ᾿Αρὰμ (52) καὶ ὁ υἱὸς τοῦ Ρομελίου, λέγοντες· ᾿Αναβησόμεθα εἰς τὴν Ἰουδαίαν, καὶ συλλαλήσαντες αὐτοῖς, ἀποστρέ ψομεν (53) αὐτοὺς πρὸς ἡμᾶς. Σαφῶς γὰρ ὁ λόγος παρίστησιν, ὅτι διὰ τῆς ἐν τῷ διαλέγεσθαι πιθανό- τητος ἐλπίζουσι τὸν οἶκον Δαβὶδ ἀποστρέψαι πρὸς ἑαυτούς. Ἐπαγγέλλονται δὲ καὶ βασιλέα καταστήσειν τὸν υἱὸν Ταβεήλ· ἐρμηνεύεται δὲ ὁ Ταβεὴλ ἀγαθὸς Θεός (54). Ιδιον δὲ τῶν ἐπιτιθεμένων τῇ Ἐκκλησία τὸ ὑπισχνεῖσθαι παραδώσειν τὰ περὶ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ· καὶ διὰ τῆς τοιαύτης χρηστολογίας ἐξαπατῶσι τοὺς ἀκεραιοτέρους. Ὅτι δὲ ταῦτα αἰνίγματά ἐστι, διὰ τῆς ἱστορίας πρὸς τὴν νῦν κατάστασιν τῶν Ἐκ κλησιῶν φέροντα, σαφῶς ὁ λόγος προϊὼν ἀπογυμνοί, δ λέγων· Ζὰν μὴ πιστεύσητε, οὐδὲ μὴ συνῆτε. εἰς συνάντησιν ᾿Αχαζ, σὺ καὶ ὁ καταλειφθεὶς Ια- σουβ ὁ υἱός σου, εἰς τὴν κολυμβήθραν τῆς ἄνω ὁδοῦ τοῦ ἀγροῦ τοῦ γναφέως, καὶ ἐρεῖς αὐτῷ· Φύλαξαι τοῦ ἡσυχάσαι, καὶ μὴ φοβού, μηδέ ή ψυχή σου ἀσθενείτω ἀπὸ τῶν δύο ξύλων τῶν δα- λῶν τῶν καπνιζομένων τούτων. Οταν γάρ ὀργή - του θυμοῦ μου γένηται, πάλιν ἰάσομαι. Καὶ ὁ υἱὸς τοῦ Αραμ, καὶ ὁ υἱὸς τοῦ Ρομελίου, ὅτι ἐβουλεύσαντο βουλὴν πονηρὰν περὶ σοῦ, λέγον- τες· ᾿Αναβησόμεθα εἰς τὴν Ἰουδαίαν, καὶ συλλα- λήσαντες αὐτοῖς, ἀποστρέψομεν αὐτοὺς πρὸς ἡμᾶς, καὶ βασιλεύσομεν αὐτῆς (55) τὸν υἱὸν τα βεήλ. Τάδε λέγει Κύριος· Οὐ μὴ μείνῃ ἡ βουλὴ αὕτη, οὐδὲ ἔσται· ἀλλ' ἡ κεφαλὴ τοῦ ᾿Αραμ, Δαμα- Ἰωάθαν συντέλεια. προείπο μεν. προείπαμεν. μετέωρος περιτομῇ. Αt περιτομῆς. δι' αὐτοῦ. ὁ Ἐφραὶμ καὶ ὁ υἱὸς τοῦ Ρομελίου, Εt καὶ ὁ υἱὸς τοῦ ᾿Δράμ, άναβησώμεθα, ἀναβησόμεθα, ἀποστρέψομεν, ἀποστρέ ψομεν, βασιλεύσωμεν, βασικεύσομεν. Θεός· βασιλεύσομεν αὐτοῖς, βασιλεύσωμεν αὐτ τῆς. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. VII. Achas enim, si interpreteris, dicitur retentio ; Joathan, Juo consummatio; Ozias, fortitudo Jao ; Aram, ut supra dictum est, sublimis; Phacee, ad- apertio ; Romelias, elatus circumcisionis. Itaque et sermo qui sublimis est, et sermo qui se divinarum Scripturarum pollicetur esse explanatorem, inter se conspirant. Nam, Phacee quem interpretantur adapertionem, id indicat: quasi recondita Scripturæ testimonia promittat sua ipsius opera explanatum iri. Quod autem duorum regum (tum ejus, qui gloriatur de mundi sapientia, tum ejus, qui se abs- trusa Scripturæ loca profitetur explanaturum ) adversus Jerusalem concordia, existimantium se eos qui res ecclesiasticas edocti sunt, in suam potestatem redacturos, in dogmatis doctrinisque inter se pugnantibus posita sit, ex sequentibus B patet. Inierunt enim consilium malum Aram et filius Romeliæ, dicentes (VERS. 6): Ascendemus in Judzam, et colloquentes cum eis avertemus eos ad nos. Nimirum docet perspicue sententia isthæc id eos sperasse, ut ad se verborum suasione averterent Davidis domum. Imo etiam pollicentur constituturos se regem filium Tabeel. Interpretantur autem Tabeel, bonum Deum. Qui autem Ecclesiis moliuntur insidias, iis peculiare est polliceri, se ea quæ ad Dei Filium spectant, tradituros ; atque tali blandiloquentia in errorem pelliciunt simplicioreg Hæc autem ænigmata esse, quæ per historiam adumbrata ad præsentem Ecclesiarum statum'perti- neant, luculenter ostendit orationis series, his ver- bis (VERS. 9) : Nisi credideritis, non intelligetis. Exscribere libet quæ hoo loco in vocem 'Iaw annotavit vir eruditissimus Combe- fisius. Sic inquit, nomen proprium Dei et tetragram- matum antiqui efferebant: novitiumque est, quod nunc Jehova multi scribunt et legunt, fere a Gala- tino. Aliquanto post editi et Reg. primus, alii quinque mss., Subinde editi, sex mss., que mss., illa, diversum populum significare cum deberent, unum tamen et eumdem significant, Israeliticum scilicet. At uter- Egredere in occursum Achaz, tu et qui derelictus est Jasub filius tuus, ad piscinam superioris viæ agri fullonis. Et dices er: Observa, ut sileus : et ne timeas : πeque anima tua infirmetur a duobus lignis titionum fumigantium istorum, cum enim ira furoris mei exstiterit, rursum sanabo. flius Aram, et flius Romeliæ, quoniam inierunt consilíum malum de te, dicentes: Ascendemus in Judæam, et colloquentes cum eis, avertemus eos ad nos, et constituemus re- gem ejus filium Tabeel. Hæc autem dicit Dominus: Non manebit consilium hoc, neque eril. Sed caput Aram, Damascus ; et caput Damasci, Rusin. Sed adhuc sexaginta et quinque annis, deficiet regnum Ephraim de populo, et caput Ephraim Somorum, et que Colb. et Reg. secundus, ¿ 'Apáμ, a quibus non ita multum dissident LXX, apud quos ita legi- tur: etc., et flius Aram et filius Romelia. riant inter se, ut modo legatur modo modo modo modo modo mass., id non ita esse oculis meis cerno. Nam eo in codice lego, 193. Καὶ εἶπε Κύριος πρὸς Ἡσαΐαν · Εξελθε (50) Ita mss. omnes. Editi, voce 'Iaw omissa, D (51) Editi et Reg. secundus, δι' ἑαυτοῦ. Alii quin- (52) Editi et tres mss. 6 'Expatu, male. Nam 193. VERS. 3.9. Et dixit Dommus ad Isaiam : (53) Veteres libri tam hic, quam infra, ita va- (54) Editi et Reg. primus, ὁ Θεός. Alii quinque (55) Quod ait Combefisius, in codice Fr. 1 legi,

κατάσχεσις· Ἰωάθαν, Ἰαῶ συντέλεια (50)· ὁ δὲ Α Οζίας, ἰσχὺς Ἰαῶ· ὁ δὲ ᾿Αρὰμ, ὡς προείπαμεν, μετέωρος· ὁ δὲ Φακεὲ, διάνοιξις· ὁ δὲ Ῥομελίας, μετέωρος περιτομῆς. Συμφωνεῖ οὖν ὁ μετέωρος λό- γος, καὶ ὁ ἐπαγγελλόμενος σαφηνιστὴς εἶναι τῶν θείων Γραφών λόγος. Τοῦτο γὰρ ἐμφαίνει ὁ Φακες, ερμηνευόμενος διάνοιξις, οιονεί σαφηνισμὸν τῶν ἀποκεκλεισμένων τῆς Γραφῆς μαρτυριῶν δι' εαυ- τοῦ (51) ὑπισχνούμενος. Ὅτι δὲ ἡ κατὰ τῆς Ἱερου σαλὴμ συμφωνία τῶν δύο βασιλέων, τοῦ τε ἐπὶ τῇ σοφίᾳ τοῦ κόσμου φρονοῦντος, καὶ τοῦ ἐπαγγελλομέ- νου τὰ κεκαλυμμένα τῆς Γραφῆς ἀναπτύσσειν, ἐν δόγμαοι καὶ λόγοις ἐναντίοις γίνεται, προσδοκώντων ὑποχειρίους λήψεσθαι τοὺς τὰ τῆς Ἐκκλησίας δεδι- δαγμένους, ἐκ τῶν ἐφεξῆς ἀποδείκνυται. Εβουλεύ- σαντο γὰρ βουλὴν πονηρὰν ὁ ᾿Αρὰμ (52) καὶ ὁ υἱὸς τοῦ Ρομελίου, λέγοντες· ᾿Αναβησόμεθα εἰς τὴν Ἰουδαίαν, καὶ συλλαλήσαντες αὐτοῖς, ἀποστρέ ψομεν (53) αὐτοὺς πρὸς ἡμᾶς. Σαφῶς γὰρ ὁ λόγος παρίστησιν, ὅτι διὰ τῆς ἐν τῷ διαλέγεσθαι πιθανό- τητος ἐλπίζουσι τὸν οἶκον Δαβὶδ ἀποστρέψαι πρὸς ἑαυτούς. Ἐπαγγέλλονται δὲ καὶ βασιλέα καταστήσειν τὸν υἱὸν Ταβεήλ· ἐρμηνεύεται δὲ ὁ Ταβεὴλ ἀγαθὸς Θεός (54). Ιδιον δὲ τῶν ἐπιτιθεμένων τῇ Ἐκκλησία τὸ ὑπισχνεῖσθαι παραδώσειν τὰ περὶ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ· καὶ διὰ τῆς τοιαύτης χρηστολογίας ἐξαπατῶσι τοὺς ἀκεραιοτέρους. Ὅτι δὲ ταῦτα αἰνίγματά ἐστι, διὰ τῆς ἱστορίας πρὸς τὴν νῦν κατάστασιν τῶν Ἐκ κλησιῶν φέροντα, σαφῶς ὁ λόγος προϊὼν ἀπογυμνοί, δ λέγων· Ζὰν μὴ πιστεύσητε, οὐδὲ μὴ συνῆτε. εἰς συνάντησιν ᾿Αχαζ, σὺ καὶ ὁ καταλειφθεὶς Ια- σουβ ὁ υἱός σου, εἰς τὴν κολυμβήθραν τῆς ἄνω ὁδοῦ τοῦ ἀγροῦ τοῦ γναφέως, καὶ ἐρεῖς αὐτῷ· Φύλαξαι τοῦ ἡσυχάσαι, καὶ μὴ φοβού, μηδέ ή ψυχή σου ἀσθενείτω ἀπὸ τῶν δύο ξύλων τῶν δα- λῶν τῶν καπνιζομένων τούτων. Οταν γάρ ὀργή - του θυμοῦ μου γένηται, πάλιν ἰάσομαι. Καὶ ὁ υἱὸς τοῦ Αραμ, καὶ ὁ υἱὸς τοῦ Ρομελίου, ὅτι ἐβουλεύσαντο βουλὴν πονηρὰν περὶ σοῦ, λέγον- τες· ᾿Αναβησόμεθα εἰς τὴν Ἰουδαίαν, καὶ συλλα- λήσαντες αὐτοῖς, ἀποστρέψομεν αὐτοὺς πρὸς ἡμᾶς, καὶ βασιλεύσομεν αὐτῆς (55) τὸν υἱὸν τα βεήλ. Τάδε λέγει Κύριος· Οὐ μὴ μείνῃ ἡ βουλὴ αὕτη, οὐδὲ ἔσται· ἀλλ' ἡ κεφαλὴ τοῦ ᾿Αραμ, Δαμα- Ἰωάθαν συντέλεια. προείπο μεν. προείπαμεν. μετέωρος περιτομῇ. Αt περιτομῆς. δι' αὐτοῦ. ὁ Ἐφραὶμ καὶ ὁ υἱὸς τοῦ Ρομελίου, Εt καὶ ὁ υἱὸς τοῦ ᾿Δράμ, άναβησώμεθα, ἀναβησόμεθα, ἀποστρέψομεν, ἀποστρέ ψομεν, βασιλεύσωμεν, βασικεύσομεν. Θεός· βασιλεύσομεν αὐτοῖς, βασιλεύσωμεν αὐτ τῆς. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. VII. Achas enim, si interpreteris, dicitur retentio ; Joathan, Juo consummatio; Ozias, fortitudo Jao ; Aram, ut supra dictum est, sublimis; Phacee, ad- apertio ; Romelias, elatus circumcisionis. Itaque et sermo qui sublimis est, et sermo qui se divinarum Scripturarum pollicetur esse explanatorem, inter se conspirant. Nam, Phacee quem interpretantur adapertionem, id indicat: quasi recondita Scripturæ testimonia promittat sua ipsius opera explanatum iri. Quod autem duorum regum (tum ejus, qui gloriatur de mundi sapientia, tum ejus, qui se abs- trusa Scripturæ loca profitetur explanaturum ) adversus Jerusalem concordia, existimantium se eos qui res ecclesiasticas edocti sunt, in suam potestatem redacturos, in dogmatis doctrinisque inter se pugnantibus posita sit, ex sequentibus B patet. Inierunt enim consilium malum Aram et filius Romeliæ, dicentes (VERS. 6): Ascendemus in Judzam, et colloquentes cum eis avertemus eos ad nos. Nimirum docet perspicue sententia isthæc id eos sperasse, ut ad se verborum suasione averterent Davidis domum. Imo etiam pollicentur constituturos se regem filium Tabeel. Interpretantur autem Tabeel, bonum Deum. Qui autem Ecclesiis moliuntur insidias, iis peculiare est polliceri, se ea quæ ad Dei Filium spectant, tradituros ; atque tali blandiloquentia in errorem pelliciunt simplicioreg Hæc autem ænigmata esse, quæ per historiam adumbrata ad præsentem Ecclesiarum statum'perti- neant, luculenter ostendit orationis series, his ver- bis (VERS. 9) : Nisi credideritis, non intelligetis. Exscribere libet quæ hoo loco in vocem 'Iaw annotavit vir eruditissimus Combe- fisius. Sic inquit, nomen proprium Dei et tetragram- matum antiqui efferebant: novitiumque est, quod nunc Jehova multi scribunt et legunt, fere a Gala- tino. Aliquanto post editi et Reg. primus, alii quinque mss., Subinde editi, sex mss., que mss., illa, diversum populum significare cum deberent, unum tamen et eumdem significant, Israeliticum scilicet. At uter- Egredere in occursum Achaz, tu et qui derelictus est Jasub filius tuus, ad piscinam superioris viæ agri fullonis. Et dices er: Observa, ut sileus : et ne timeas : πeque anima tua infirmetur a duobus lignis titionum fumigantium istorum, cum enim ira furoris mei exstiterit, rursum sanabo. flius Aram, et flius Romeliæ, quoniam inierunt consilíum malum de te, dicentes: Ascendemus in Judæam, et colloquentes cum eis, avertemus eos ad nos, et constituemus re- gem ejus filium Tabeel. Hæc autem dicit Dominus: Non manebit consilium hoc, neque eril. Sed caput Aram, Damascus ; et caput Damasci, Rusin. Sed adhuc sexaginta et quinque annis, deficiet regnum Ephraim de populo, et caput Ephraim Somorum, et que Colb. et Reg. secundus, ¿ 'Apáμ, a quibus non ita multum dissident LXX, apud quos ita legi- tur: etc., et flius Aram et filius Romelia. riant inter se, ut modo legatur modo modo modo modo modo mass., id non ita esse oculis meis cerno. Nam eo in codice lego, 193. Καὶ εἶπε Κύριος πρὸς Ἡσαΐαν · Εξελθε (50) Ita mss. omnes. Editi, voce 'Iaw omissa, D (51) Editi et Reg. secundus, δι' ἑαυτοῦ. Alii quin- (52) Editi et tres mss. 6 'Expatu, male. Nam 193. VERS. 3.9. Et dixit Dommus ad Isaiam : (53) Veteres libri tam hic, quam infra, ita va- (54) Editi et Reg. primus, ὁ Θεός. Alii quinque (55) Quod ait Combefisius, in codice Fr. 1 legi,

ἑξήκαντα καὶ πέντε ἐτῶν (56), ἐκλείψει ἡ βασι λεία Ἐφραὶμ ἀπὸ τοῦ λαοῦ· καὶ ἡ κεφαλὴ Ἐφραὶμ Σομόρων· καὶ ἡ κεφαλὴ Σομόρων ὁ υἱὸς τοῦ Ρομελίου. Καὶ ἐὰν μὴ πιστεύσητε, οὐδὲ μὴ συνῆτε. Ἡγοῦμαι τοίνυν, ὅτι οὐ (57) διὰ τῆς αἰσθητῆς ἀκοῆς πλησσομένου τοῦ ἀέρος συνίεσαν τὸν τοῦ Θεοῦ λόγον οἱ προφῆται· ἀλλ᾽ ἐπειδή ἐστιν ὦτα νοητῆς ψυχῆς, ἐπ' ἐκεῖνα ἔφθανε γυμνά φωνῆς τὰ σημαινόμενα. Καὶ τοῦτο αὐτοῖς ἐγίνετο (58), τῆς αὐγῆς τοῦ ἀληθι νοῦ φωτὸς φθανούσης αὐτῶν ἐπὶ τὸ ἡγεμονικὸν, καὶ διακονούσης τῷ φωτισμῷ τῶν προφητῶν. Ταύτης δὲ ἀντελαμβάνοντο τῆς φωνῆς οἱ γενόμενοι ἔξω τῶν φθαρτῶν αἰσθητηρίων, καὶ οἱ σπεύδοντες πρὸς τὴν ἀπὸ τοῦ σώματος ἔξοδον. Ὅτε (59) μὲν γὰρ πρὸς τῇ θεωρίᾳ τῶν θείων γίνεται ἡ ψυχή, συλλέγουσα ἑαυ Α σκός· καὶ ἡ κεφαλὴ Δαμασκοῦ, Ρασίν. ᾿Αλλ' ἔτι Β τὴν ἀπὸ τῆς πρὸς τὸ σῶμα ἐπιπλοκῆς, ἐξιέναι λέγε ται· ὅταν δὲ πρὸς τοῖς ἀνθρωπίνοις ἐστὶν, ἢ κατὰ τὸ ἀναγκαῖον τῆς τοῦ σώματος θεραπείας, ἡ διὰ τὸ μὴ δύνασθαι ἐπιπλέον ἐκτείνεσθαι πρὸς τὰ διαφέ ροντα οἰονεὶ ἔξωθεν ἐπὶ τὰ ἔσω τάρεισιν, ὥσπερ εἰς οἰκίαν τινὰ, ἢ εἰς πόλιν πρὸς τὴν ἐπὶ τὸ σῶμα συμ• πάθειαν επιστρέφουσα. Ἐπεὶ οὖν ἔδει λόγων (60) Θεοῦ ἀκοῦσαι τὸν προφήτην, διὰ τοῦτο πρὸ πάντων αὐτῷ εἴρηται τὴν Ἔξελθε σῦ καὶ ὁ υἱός σου. Τοι- οῦτον δέ πώς ἐστι καὶ τὸ ἐν Γενέσει κατὰ τὸν πρῶτον χρηματισμὸν εἰρημένον τῷ ᾿Αβραάμ. Εξελθε ἐκ τῆς γῆς σου, καὶ ἐκ τῆς συγγενείας σου, καὶ ἐκ τοῦ οἴκου τοῦ πατρός σου. Τελειοτάτη γὰρ ἔξ οδος (61), ἡ ἀπὸ πάντων τῶν σωματικῶν ἀνάβασις, ἅτινα εἴρηται γῆ· καὶ ἡ ἀπὸ τῶν αἰσθητηρίων φυγή, ἅπερ ὠνόμασται συγγένεια· καὶ τὸ ἀποστραφῆναι τὸν ὑπαίτιον βίον, ἐν ᾧ ᾠκείωτο (62) πρότερον τοῖς ἐναντίοις ἐπιτηδεύμασιν, ἅπερ οἶκος εἴρηται τοῦ πα- τρός. Καὶ μετ' ὀλίγον δὲ περὶ τοῦ αὐτοῦ ᾽Αβραὰμ γέγραπται, ότι Εξήγαγεν αὐτὸν ὁ Θεὸς ἔξω. Ἐπειδὴ γὰρ εἶδεν αὐτοῦ τὴν πρὸς τὸ ἐξελθεῖν προ- θυμίαν, αὐτὸς αὐτὸν πρὸς τὸ τέλειον τῆς ἐνεργείας ἐχειραγώγησεν. Αὐτὸς γὰρ καθ᾿ ἑαυτὸν οὐχ οἷός τε αὐτὸν τὰ ἄνω ζητεῖν, οὗ ὁ Χριστός ἐστιν. νετο (63), ἀποσχολάζων τῷ νῷ πρὸς τὴν θεωρίαν τῶν λογίων, ἔπηξεν ἔξω τῆς παρεμβολῆς μακρὰν τὴν ἑαυ ἦν ποιῆσαι. Διὰ τοῦτο, καὶ ἐπὶ μὲν τοῦ πρώτου προστάγματος, εἰ ἐξέλθοι ἔξω, ἐπαγγελίαν λαμβάνει τῆς ἀπολαύσεως. Ὅτε δὲ ἐξήγαγεν αὐτὸν ὁ Θεὸς, ἐδίδασκεν τοῦ σκηνήν. Διὸ καὶ πᾶς ὁ ζητῶν τὸν Κύριον ἐξεπου διακονουμένης τῷ. λόγων. ἀκοῦσαι. ἀκούειν. ρεύετο εἰς τὴν σκηνήν. Ὥστε ὁ ἐπιπλέον διαβεβηκὼς ἀπὸ τῶν ἀνθρωπίνων, ἔξω τὴν ἑαυτοῦ καταπήξει σκη- οἰκείῳ τό· ᾠκείωτο APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. caput Somorum filius Romeliæ. Et nisi credideritis, non intelligetis. Equidem arbitror prophetas nequa- quam percepisse verbum Dei sensili auditu per aeris percussionem: sed cum animæ spirituali aures suæ non desint, ad illas citra ullum sonum pervenisse rerum significatarum notitiam. Atque hoc eis con- tingebat splendore veræ lucis ad eorum mentem pertingente,illustrandisque prophetis subserviente. Hanc autem vocem percipiebant hi, qui a sensibus corruptioni obnoxiis excesserant, atque quam ce- leriter e corpore egredi studebant. Cum enim in divinarum rerum contemplatione versatus animus, ab ea quam cum corpore habet necessitudine et conjunctione sese avocans, exire dicitur: cum vero humanis detinetur negotiis vel ob necessariam cor- poris servitutem,vel quod rebus præstantioribus at- tendere non amplius queat, quasi ab externis ad interiora se confert; perinde ac si reciperet se in domum quamdam aut civitatem, corporis affectiones participaturus. Quoniam igitur par erat ut Dei verba audiret propheta, ideo ei ante omnia dictum est: Egredere tu, et filius tuus. Tale est quodam modo illud etiam Genesis, juxta primum oraculum Abra- hm redditum: Bgredere de terra lua, et de cogia - tione tua, et de domo patris tui so Nam perfectis- simus egressus est ascensus ab omnibus rebus corporeis, quæ sunt terra appellatæ, estque fuga a sensibus, qui cognatio sunt vocati, et animus aversus a vita crimini obnoxia, in qua quis contrariis studiis quæ domus patris nuncupata sunt, sese prius addi- xerat. Et paulo post scriptum est de eodem Abrahamo : Eduxit eum Deus foras *1. Postquam enim conspexit illud quo tenebatur egrediendi de- siderium, ipse eum veluti manu duxit ad operis perfectionem. Nam opus per se non poterat efficere. Quare et in primo præcepto, si modo exierit foras, honorum fruendorum accipit promissionem. Sed cum eduxisset eum Deus, tunc ipsum superna ubi Christus est, quærere docuit. B C humanarum rerum submovisset, mentemque contu- lisset ad divinorum eloquiorum contemplationem, longe a castris tabernaculum suum fxit s. Qua. D propter quisquis quærebat Dominum, ad taberna- culum egrediebatur. Itaque qui se plurimum remo- Gen. XII, 1. ss Gen. xv, 5. Exod. xxx111, 1. post tres mss., mss., Ηoc ipso in loco nostri sex ms., Editi, tis. quod vitium cum non animadverteret Combetisius, cumque Tilmanni interpretationem emendare vellet, meliora non protulit. Sic enim in- terpretatur vir alioqui linguæ Græcæ peritissimus, Quæ prius vita propria erat: in qua agebat ut sua ac propria. At Regii secundus et quartus cum Colb. secundo conjuncte, in qua quis prius con- trarii studiis sese addixerat: quæ scriptura quin plane integra et incorrupta sit, dubitaturum quem- quam non puto. 194. Καὶ Μωσῆς δὲ, ὅτε τῶν ἀνθρωπίνων ἔξω ἐγέ- 194. Quin et Moses cum se ab administratione (56) Codex unus, ἔτη. (57) Editi, οὐχι. At mss. quinque, οὐ. (58) Ita mss. omnes. Editi, εγένετο. Aliquanto (59) Veteres sex libri, ὅτε. Editi, ὅταν (60) Editi et Reg. secundus, λόγον. Alii quinque (61) Editi, ἡ ἔξοδος. Deest articulus in pervulga- (62) Editi et tres mss. corrupte duabus vocibus, (63) Veteres aliquot libri, εγίνετο

ἑξήκαντα καὶ πέντε ἐτῶν (56), ἐκλείψει ἡ βασι λεία Ἐφραὶμ ἀπὸ τοῦ λαοῦ· καὶ ἡ κεφαλὴ Ἐφραὶμ Σομόρων· καὶ ἡ κεφαλὴ Σομόρων ὁ υἱὸς τοῦ Ρομελίου. Καὶ ἐὰν μὴ πιστεύσητε, οὐδὲ μὴ συνῆτε. Ἡγοῦμαι τοίνυν, ὅτι οὐ (57) διὰ τῆς αἰσθητῆς ἀκοῆς πλησσομένου τοῦ ἀέρος συνίεσαν τὸν τοῦ Θεοῦ λόγον οἱ προφῆται· ἀλλ᾽ ἐπειδή ἐστιν ὦτα νοητῆς ψυχῆς, ἐπ' ἐκεῖνα ἔφθανε γυμνά φωνῆς τὰ σημαινόμενα. Καὶ τοῦτο αὐτοῖς ἐγίνετο (58), τῆς αὐγῆς τοῦ ἀληθι νοῦ φωτὸς φθανούσης αὐτῶν ἐπὶ τὸ ἡγεμονικὸν, καὶ διακονούσης τῷ φωτισμῷ τῶν προφητῶν. Ταύτης δὲ ἀντελαμβάνοντο τῆς φωνῆς οἱ γενόμενοι ἔξω τῶν φθαρτῶν αἰσθητηρίων, καὶ οἱ σπεύδοντες πρὸς τὴν ἀπὸ τοῦ σώματος ἔξοδον. Ὅτε (59) μὲν γὰρ πρὸς τῇ θεωρίᾳ τῶν θείων γίνεται ἡ ψυχή, συλλέγουσα ἑαυ Α σκός· καὶ ἡ κεφαλὴ Δαμασκοῦ, Ρασίν. ᾿Αλλ' ἔτι Β τὴν ἀπὸ τῆς πρὸς τὸ σῶμα ἐπιπλοκῆς, ἐξιέναι λέγε ται· ὅταν δὲ πρὸς τοῖς ἀνθρωπίνοις ἐστὶν, ἢ κατὰ τὸ ἀναγκαῖον τῆς τοῦ σώματος θεραπείας, ἡ διὰ τὸ μὴ δύνασθαι ἐπιπλέον ἐκτείνεσθαι πρὸς τὰ διαφέ ροντα οἰονεὶ ἔξωθεν ἐπὶ τὰ ἔσω τάρεισιν, ὥσπερ εἰς οἰκίαν τινὰ, ἢ εἰς πόλιν πρὸς τὴν ἐπὶ τὸ σῶμα συμ• πάθειαν επιστρέφουσα. Ἐπεὶ οὖν ἔδει λόγων (60) Θεοῦ ἀκοῦσαι τὸν προφήτην, διὰ τοῦτο πρὸ πάντων αὐτῷ εἴρηται τὴν Ἔξελθε σῦ καὶ ὁ υἱός σου. Τοι- οῦτον δέ πώς ἐστι καὶ τὸ ἐν Γενέσει κατὰ τὸν πρῶτον χρηματισμὸν εἰρημένον τῷ ᾿Αβραάμ. Εξελθε ἐκ τῆς γῆς σου, καὶ ἐκ τῆς συγγενείας σου, καὶ ἐκ τοῦ οἴκου τοῦ πατρός σου. Τελειοτάτη γὰρ ἔξ οδος (61), ἡ ἀπὸ πάντων τῶν σωματικῶν ἀνάβασις, ἅτινα εἴρηται γῆ· καὶ ἡ ἀπὸ τῶν αἰσθητηρίων φυγή, ἅπερ ὠνόμασται συγγένεια· καὶ τὸ ἀποστραφῆναι τὸν ὑπαίτιον βίον, ἐν ᾧ ᾠκείωτο (62) πρότερον τοῖς ἐναντίοις ἐπιτηδεύμασιν, ἅπερ οἶκος εἴρηται τοῦ πα- τρός. Καὶ μετ' ὀλίγον δὲ περὶ τοῦ αὐτοῦ ᾽Αβραὰμ γέγραπται, ότι Εξήγαγεν αὐτὸν ὁ Θεὸς ἔξω. Ἐπειδὴ γὰρ εἶδεν αὐτοῦ τὴν πρὸς τὸ ἐξελθεῖν προ- θυμίαν, αὐτὸς αὐτὸν πρὸς τὸ τέλειον τῆς ἐνεργείας ἐχειραγώγησεν. Αὐτὸς γὰρ καθ᾿ ἑαυτὸν οὐχ οἷός τε αὐτὸν τὰ ἄνω ζητεῖν, οὗ ὁ Χριστός ἐστιν. νετο (63), ἀποσχολάζων τῷ νῷ πρὸς τὴν θεωρίαν τῶν λογίων, ἔπηξεν ἔξω τῆς παρεμβολῆς μακρὰν τὴν ἑαυ ἦν ποιῆσαι. Διὰ τοῦτο, καὶ ἐπὶ μὲν τοῦ πρώτου προστάγματος, εἰ ἐξέλθοι ἔξω, ἐπαγγελίαν λαμβάνει τῆς ἀπολαύσεως. Ὅτε δὲ ἐξήγαγεν αὐτὸν ὁ Θεὸς, ἐδίδασκεν τοῦ σκηνήν. Διὸ καὶ πᾶς ὁ ζητῶν τὸν Κύριον ἐξεπου διακονουμένης τῷ. λόγων. ἀκοῦσαι. ἀκούειν. ρεύετο εἰς τὴν σκηνήν. Ὥστε ὁ ἐπιπλέον διαβεβηκὼς ἀπὸ τῶν ἀνθρωπίνων, ἔξω τὴν ἑαυτοῦ καταπήξει σκη- οἰκείῳ τό· ᾠκείωτο APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. caput Somorum filius Romeliæ. Et nisi credideritis, non intelligetis. Equidem arbitror prophetas nequa- quam percepisse verbum Dei sensili auditu per aeris percussionem: sed cum animæ spirituali aures suæ non desint, ad illas citra ullum sonum pervenisse rerum significatarum notitiam. Atque hoc eis con- tingebat splendore veræ lucis ad eorum mentem pertingente,illustrandisque prophetis subserviente. Hanc autem vocem percipiebant hi, qui a sensibus corruptioni obnoxiis excesserant, atque quam ce- leriter e corpore egredi studebant. Cum enim in divinarum rerum contemplatione versatus animus, ab ea quam cum corpore habet necessitudine et conjunctione sese avocans, exire dicitur: cum vero humanis detinetur negotiis vel ob necessariam cor- poris servitutem,vel quod rebus præstantioribus at- tendere non amplius queat, quasi ab externis ad interiora se confert; perinde ac si reciperet se in domum quamdam aut civitatem, corporis affectiones participaturus. Quoniam igitur par erat ut Dei verba audiret propheta, ideo ei ante omnia dictum est: Egredere tu, et filius tuus. Tale est quodam modo illud etiam Genesis, juxta primum oraculum Abra- hm redditum: Bgredere de terra lua, et de cogia - tione tua, et de domo patris tui so Nam perfectis- simus egressus est ascensus ab omnibus rebus corporeis, quæ sunt terra appellatæ, estque fuga a sensibus, qui cognatio sunt vocati, et animus aversus a vita crimini obnoxia, in qua quis contrariis studiis quæ domus patris nuncupata sunt, sese prius addi- xerat. Et paulo post scriptum est de eodem Abrahamo : Eduxit eum Deus foras *1. Postquam enim conspexit illud quo tenebatur egrediendi de- siderium, ipse eum veluti manu duxit ad operis perfectionem. Nam opus per se non poterat efficere. Quare et in primo præcepto, si modo exierit foras, honorum fruendorum accipit promissionem. Sed cum eduxisset eum Deus, tunc ipsum superna ubi Christus est, quærere docuit. B C humanarum rerum submovisset, mentemque contu- lisset ad divinorum eloquiorum contemplationem, longe a castris tabernaculum suum fxit s. Qua. D propter quisquis quærebat Dominum, ad taberna- culum egrediebatur. Itaque qui se plurimum remo- Gen. XII, 1. ss Gen. xv, 5. Exod. xxx111, 1. post tres mss., mss., Ηoc ipso in loco nostri sex ms., Editi, tis. quod vitium cum non animadverteret Combetisius, cumque Tilmanni interpretationem emendare vellet, meliora non protulit. Sic enim in- terpretatur vir alioqui linguæ Græcæ peritissimus, Quæ prius vita propria erat: in qua agebat ut sua ac propria. At Regii secundus et quartus cum Colb. secundo conjuncte, in qua quis prius con- trarii studiis sese addixerat: quæ scriptura quin plane integra et incorrupta sit, dubitaturum quem- quam non puto. 194. Καὶ Μωσῆς δὲ, ὅτε τῶν ἀνθρωπίνων ἔξω ἐγέ- 194. Quin et Moses cum se ab administratione (56) Codex unus, ἔτη. (57) Editi, οὐχι. At mss. quinque, οὐ. (58) Ita mss. omnes. Editi, εγένετο. Aliquanto (59) Veteres sex libri, ὅτε. Editi, ὅταν (60) Editi et Reg. secundus, λόγον. Alii quinque (61) Editi, ἡ ἔξοδος. Deest articulus in pervulga- (62) Editi et tres mss. corrupte duabus vocibus, (63) Veteres aliquot libri, εγίνετο

Β νὴν, ἵνα παγεῖσα καὶ ἐδρασθεῖσα ασάλευτος αὐτοῦ ἡ ζωὴ διαμείνῃ. Διὸ καὶ νῦν μέλλοντα προφητεύειν, καὶ λέγειν τὰ προστασσόμενα ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, ἐξελθεῖν ὁ Κύριος ἐπιτάσσει· οὐ μόνον δὲ αὐτὸς, ἀλλὰ καὶ ὁ καταλειφθεὶς Ἰασοὺς ὁ υἱὺς αὑτοῦ. Ἐμφαίνεται δὲ, ὅσον ἐκ τοῦ λόγου, ὅτι ἐκ πολλῶν εἰς αὐτῷ περιελέ- λειπτο υἱὸς, ὃν καὶ αὐτὸν ἐβούλετο ὁ λόγος μὴ ἀπο λείπεσθαι τῆς τοῦ πατρὸς ἕξέως, ἀλλὰ συνεξιέναι τῷ πατρὶ, ἐφ᾽ ἃ προεκαλεῖτο (64) αὐτὸν ὁ Θεὸς. Επειδή δὲ ἐρμηνεύεται Ιασουβ ἐπιστρέφων ἐπιστρέφων· πᾶσιν ἡμῖν, τοῖς ἐκ μετανοίας βουλομένοις ἐξελθεῖν ἀπὸ τῶν παρ θῶν τῆς σαρκὸς, ἐνδείκνυται ἡ Γραφή, δύνασθαι μετὰ τοῦ προφήτου γενομένοις, κατορθοῦν τὴν ἔξοδον. Κε- λεύεται δὲ ἀνελθεῖν ἐπὶ τὴν ἄνω ὁδὸν τὴν οὖσαν πρὸς τὴν κολυμβήθραν (65) τοῦ ἀγροῦ τοῦ γναφέως. Εστι μὲν οὖν, καὶ κατὰ τὴν ἱστορίαν, ἐπίσημος ὁ τόπος οὗτος. Γέγραπται γὰρ, ὅτι ἀπέστειλε βασιλεύς Ασσυ. ρίων Ραψάκην ἐκ Λάχις εἰς Ἱερουσαλὴμ μετὰ δυ νάμεως πολλῆς, καὶ ἔστη ἐν τῷ ὑδραγωγῷ τῆς κοι λυρβήθρας τῆς ἄνω, ἐν τῇ ὁδῷ τοῦ ἀγροῦ τοῦ γνα- φέως. Τάχα δέ τι καὶ διδακτικὸν ἔχει πρὸς ἠθῶν παίδευσιν ὁ λόγος, ὅτι χρὴ ἀφίστασθαι τῶν ταπεινῶν καὶ χαμαὶ κειμένων, καὶ ἐπὶ τὰ ἄνω ἐπείγεσθαι· ὅπου γενομένοις, ὕδωρ εἰς ἀποκάθαρσιν, καὶ ἀγρὸς γραφέως, τοῦ τὸν ῥύπον ἀποκαθαίροντος (66), εὑρε- θήσεται. Ὁ χρησιμεύει ἡμῖν πρὸς τὸ τοῦ Ἐκκλησία. στοῦ παράγγελμα, λέγοντος· Ἐν παντὶ καιρῷ ἔστωσάν σου τὰ ἱμάτια λαμπρά. Κελεύει δὲ καὶ ὁ χρηματίζων τῷ Μωϋσεῖ. πλύνειν τὰ ἱμάτια τὸν μέλο λοντα ἀκούειν τοῦ Θεοῦ. Καταβὰς διαμάρτυρας τῷ λαῷ, καὶ ἄγνισον αὐτοὺς σήμερον καὶ αὔριον, καὶ πλυνάτωσαν τὰ ἱμάτια αὐτῶν· καὶ ἔστωσαν ἕτοιμοι εἰς τὴν ἡμέραν τὴν τρίτην. Ὁ δὲ ἐκεῖ (67) φθάσας, καὶ τὸ τοῦ γάμου ἔνδυμα ἕτοιμον ἕξει, πρὸς τὸ μὴ, δεθεὶς χεῖρας καὶ πόδας, ἀπὸ τοῦ νυμφῶνος εἰς τὸ σκότος ῥίπτεσθαι τὸ ἐξώτερον. Εἶπον οὖν, φησί, τῷ ᾿Αχάζ· Φύλαξαι τοῦ ἡσυχάσαι. Τοῦτο δὲ καὶ ἡμῖν χρήσιμόν έστι πρὸς τὸ πάσῃ φυλακῇ τηρεῖν ἡμᾶς τὴν ἑαυτῶν καρδίαν. Ἐὰν γὰρ ἰσχυρὸς φυσ λάσσῃ τὴν ἑαυτοῦ αὐλὴν ἐγρηγόρως, ἐν εἰρήνῃ ἐστὶ (68) πάντα τὰ ὑπάρχοντα αὐτοῦ· ὃς καὶ ἔσυ- χάζει, τὸν ὄχλον καὶ τὸν θόρυβον ἀποσειόμενος, καὶ μὴ φοβούμενος τὸν παθητικὸν φόβον, μηκέτι ἀσθε νῶν τῇ ψυχῇ, ἀλλὰ τῷ πνεύματι τῆς ἰσχύος καθ- ωπλισμένος. δαλῶν τούτων τῶν καπνιζομένων. Πρόσταγμα η ἡμῖν, μὴ δειλιᾶν ἀπὸ τῶν Ἑλληνικῶν πιθανοτήτων, " καὶ ἀπὸ τῶν παρὰ τοῖς ἑτεροδόξοις (69) δυσφημιων, ἅτινά ἐστι δύο ξύλα, μᾶλλον δὲ δύο δαλοὶ, ἀπολέσαν- ἔσται. ὃς καὶ ἡσυχάζει. ἡσυχάσας. αποσειόμενος, αποσεισάμενος. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. VII. A verit ab humanis negotiis, extrinsecus figet suum C tabernaculum, ut ipsius vita jam firmata et stabilita, permaneat inconcussa. Quamobrem et nunc Isaiam qui erat vaticinaturus, Deique nuntiaturus præcepta, egredi Dominus jubet: ncc Isaiam solum, sed et filium ejus Jasub, qui fuerat derelictus. Palam est autem quantum ex his verbis colligere licet, filium unicum ex multis fuisse ei superstitem: quem ipsum etiam nolebat Scriptura a paternis moribus rece- dere, sed una cum patre egredi, ut ea ad quæ Deus cohortabatur, conficeret. Sed quia Jasub, si interpreteris, idem est ac convertens, ostendit Scriptura unicuique nostrum, qui per pœnitentiam a turbulentis carnis affectibus exire volumus, posse nos ad hunc exitum pervenire, si modo cum pro- pheta fuerimus. Jubetur autem superiorem viam quæ ad piscinam agri fullonis ducit arripere. Hic autem locus etiam per historiam notus est etinsi- gnis. Scriptum quippe est 8, Rhapsacem ab Assy- riorum rege e Lachis in Jerusalem cum ingenti many missum fuisse, atque ad aquæductum piscina superioris in via agri fullonis constitisse. Forte etiam in Scripturæ verbis documentum aliquod continetur,quod ad morum pertineat emendationem videlicet quod oportet recedere nos a rebus abjectis humique jacentibus, atque ad superna festinare; quo progressi, aquam ad expurgandum idoneam, et agrum fullonis sordes extergentis sumus inventuri : id quod nobis prodest ad implendum præceptum Ecclesiastæ, qui dicit: In omni tempore sint tua vestimenta candida ". Quin et Dominus, cum Moysi oracula ederet, præcepit ut populus Deum auditurus sua lavaret vestimenta. Destendens testimonium redde populo, et purifica illos hodie et cras, et lavent vestimenta suae et sint parati in diem tertiam s. Qui autem eousque pertigerit, vestem etiam nuptialem præparatam habebit,ut ne, ligatis manibus ac pedi- bus,e sponsi thalamo ejiciatur in tenebras exterio- res s. Dic igitur, inquit, Acbaz, Observa ut sileas. Id autem nobis quoque utile fuerit et opporo tunum, ut cor nostrum cum omni custodia serve- mus”. Si enim fortis custodia: atrium suum, vigi- lans, in pace sunt omnia quæ possidet”: qui etiam turba tumultuque sedatis conquiescit, nec eo timore corripitur, quem parere solent turbulentæ concitatæ animi commotiones, nec amplius infirmo est animo, sed spiritu fortitudinis obarmatur. fumigantium.Jubemur non metuere a persuasibilibus gentilium argutiis, neque ab heterodoxorum blas- IV Reg. xvIII, 17. » Eccle. 1x, 8. Luc. XI, 21. Exod. xix, perligerit, ita intelligas velim: Qui se ipse purifica. verit, qui vestimenta sua laverit, vel potius, Qui sor- des animi absterserit. ac pbemiis: quæ sunt ligna duo, vel potius titiones duo qui vitali plantæ virtute ac ligni robore desti- 10, 11. Matth. XXII, 13. Prov. IV, 23. Mox quinque mss.. Editi vero, Subinde sex mss., Editi, plane sententia. 195. Μηδὲ δειλιάσης ἀπὸ τῶν δύο ξύλων τῶν 195. Neque timeas a duobus lignis titionum istorum (64) Codices nonulli, προσεκαλεῖτο, (65) Ita sex mss. At editi, πρὸς τῇ κολυμβήθρα, (66) Libri aliquot antiqui, καθαίροντος. (67) Illa, Ὁ δὲ ἐκεῖ, etc., Qui autem eo usque (68) In aliquibus codicibus scriptum, reperitur, (69) Ita mss. nostri. At editi, αἱρετικοῖς, eadem

Β νὴν, ἵνα παγεῖσα καὶ ἐδρασθεῖσα ασάλευτος αὐτοῦ ἡ ζωὴ διαμείνῃ. Διὸ καὶ νῦν μέλλοντα προφητεύειν, καὶ λέγειν τὰ προστασσόμενα ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, ἐξελθεῖν ὁ Κύριος ἐπιτάσσει· οὐ μόνον δὲ αὐτὸς, ἀλλὰ καὶ ὁ καταλειφθεὶς Ἰασοὺς ὁ υἱὺς αὑτοῦ. Ἐμφαίνεται δὲ, ὅσον ἐκ τοῦ λόγου, ὅτι ἐκ πολλῶν εἰς αὐτῷ περιελέ- λειπτο υἱὸς, ὃν καὶ αὐτὸν ἐβούλετο ὁ λόγος μὴ ἀπο λείπεσθαι τῆς τοῦ πατρὸς ἕξέως, ἀλλὰ συνεξιέναι τῷ πατρὶ, ἐφ᾽ ἃ προεκαλεῖτο (64) αὐτὸν ὁ Θεὸς. Επειδή δὲ ἐρμηνεύεται Ιασουβ ἐπιστρέφων ἐπιστρέφων· πᾶσιν ἡμῖν, τοῖς ἐκ μετανοίας βουλομένοις ἐξελθεῖν ἀπὸ τῶν παρ θῶν τῆς σαρκὸς, ἐνδείκνυται ἡ Γραφή, δύνασθαι μετὰ τοῦ προφήτου γενομένοις, κατορθοῦν τὴν ἔξοδον. Κε- λεύεται δὲ ἀνελθεῖν ἐπὶ τὴν ἄνω ὁδὸν τὴν οὖσαν πρὸς τὴν κολυμβήθραν (65) τοῦ ἀγροῦ τοῦ γναφέως. Εστι μὲν οὖν, καὶ κατὰ τὴν ἱστορίαν, ἐπίσημος ὁ τόπος οὗτος. Γέγραπται γὰρ, ὅτι ἀπέστειλε βασιλεύς Ασσυ. ρίων Ραψάκην ἐκ Λάχις εἰς Ἱερουσαλὴμ μετὰ δυ νάμεως πολλῆς, καὶ ἔστη ἐν τῷ ὑδραγωγῷ τῆς κοι λυρβήθρας τῆς ἄνω, ἐν τῇ ὁδῷ τοῦ ἀγροῦ τοῦ γνα- φέως. Τάχα δέ τι καὶ διδακτικὸν ἔχει πρὸς ἠθῶν παίδευσιν ὁ λόγος, ὅτι χρὴ ἀφίστασθαι τῶν ταπεινῶν καὶ χαμαὶ κειμένων, καὶ ἐπὶ τὰ ἄνω ἐπείγεσθαι· ὅπου γενομένοις, ὕδωρ εἰς ἀποκάθαρσιν, καὶ ἀγρὸς γραφέως, τοῦ τὸν ῥύπον ἀποκαθαίροντος (66), εὑρε- θήσεται. Ὁ χρησιμεύει ἡμῖν πρὸς τὸ τοῦ Ἐκκλησία. στοῦ παράγγελμα, λέγοντος· Ἐν παντὶ καιρῷ ἔστωσάν σου τὰ ἱμάτια λαμπρά. Κελεύει δὲ καὶ ὁ χρηματίζων τῷ Μωϋσεῖ. πλύνειν τὰ ἱμάτια τὸν μέλο λοντα ἀκούειν τοῦ Θεοῦ. Καταβὰς διαμάρτυρας τῷ λαῷ, καὶ ἄγνισον αὐτοὺς σήμερον καὶ αὔριον, καὶ πλυνάτωσαν τὰ ἱμάτια αὐτῶν· καὶ ἔστωσαν ἕτοιμοι εἰς τὴν ἡμέραν τὴν τρίτην. Ὁ δὲ ἐκεῖ (67) φθάσας, καὶ τὸ τοῦ γάμου ἔνδυμα ἕτοιμον ἕξει, πρὸς τὸ μὴ, δεθεὶς χεῖρας καὶ πόδας, ἀπὸ τοῦ νυμφῶνος εἰς τὸ σκότος ῥίπτεσθαι τὸ ἐξώτερον. Εἶπον οὖν, φησί, τῷ ᾿Αχάζ· Φύλαξαι τοῦ ἡσυχάσαι. Τοῦτο δὲ καὶ ἡμῖν χρήσιμόν έστι πρὸς τὸ πάσῃ φυλακῇ τηρεῖν ἡμᾶς τὴν ἑαυτῶν καρδίαν. Ἐὰν γὰρ ἰσχυρὸς φυσ λάσσῃ τὴν ἑαυτοῦ αὐλὴν ἐγρηγόρως, ἐν εἰρήνῃ ἐστὶ (68) πάντα τὰ ὑπάρχοντα αὐτοῦ· ὃς καὶ ἔσυ- χάζει, τὸν ὄχλον καὶ τὸν θόρυβον ἀποσειόμενος, καὶ μὴ φοβούμενος τὸν παθητικὸν φόβον, μηκέτι ἀσθε νῶν τῇ ψυχῇ, ἀλλὰ τῷ πνεύματι τῆς ἰσχύος καθ- ωπλισμένος. δαλῶν τούτων τῶν καπνιζομένων. Πρόσταγμα η ἡμῖν, μὴ δειλιᾶν ἀπὸ τῶν Ἑλληνικῶν πιθανοτήτων, " καὶ ἀπὸ τῶν παρὰ τοῖς ἑτεροδόξοις (69) δυσφημιων, ἅτινά ἐστι δύο ξύλα, μᾶλλον δὲ δύο δαλοὶ, ἀπολέσαν- ἔσται. ὃς καὶ ἡσυχάζει. ἡσυχάσας. αποσειόμενος, αποσεισάμενος. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. VII. A verit ab humanis negotiis, extrinsecus figet suum C tabernaculum, ut ipsius vita jam firmata et stabilita, permaneat inconcussa. Quamobrem et nunc Isaiam qui erat vaticinaturus, Deique nuntiaturus præcepta, egredi Dominus jubet: ncc Isaiam solum, sed et filium ejus Jasub, qui fuerat derelictus. Palam est autem quantum ex his verbis colligere licet, filium unicum ex multis fuisse ei superstitem: quem ipsum etiam nolebat Scriptura a paternis moribus rece- dere, sed una cum patre egredi, ut ea ad quæ Deus cohortabatur, conficeret. Sed quia Jasub, si interpreteris, idem est ac convertens, ostendit Scriptura unicuique nostrum, qui per pœnitentiam a turbulentis carnis affectibus exire volumus, posse nos ad hunc exitum pervenire, si modo cum pro- pheta fuerimus. Jubetur autem superiorem viam quæ ad piscinam agri fullonis ducit arripere. Hic autem locus etiam per historiam notus est etinsi- gnis. Scriptum quippe est 8, Rhapsacem ab Assy- riorum rege e Lachis in Jerusalem cum ingenti many missum fuisse, atque ad aquæductum piscina superioris in via agri fullonis constitisse. Forte etiam in Scripturæ verbis documentum aliquod continetur,quod ad morum pertineat emendationem videlicet quod oportet recedere nos a rebus abjectis humique jacentibus, atque ad superna festinare; quo progressi, aquam ad expurgandum idoneam, et agrum fullonis sordes extergentis sumus inventuri : id quod nobis prodest ad implendum præceptum Ecclesiastæ, qui dicit: In omni tempore sint tua vestimenta candida ". Quin et Dominus, cum Moysi oracula ederet, præcepit ut populus Deum auditurus sua lavaret vestimenta. Destendens testimonium redde populo, et purifica illos hodie et cras, et lavent vestimenta suae et sint parati in diem tertiam s. Qui autem eousque pertigerit, vestem etiam nuptialem præparatam habebit,ut ne, ligatis manibus ac pedi- bus,e sponsi thalamo ejiciatur in tenebras exterio- res s. Dic igitur, inquit, Acbaz, Observa ut sileas. Id autem nobis quoque utile fuerit et opporo tunum, ut cor nostrum cum omni custodia serve- mus”. Si enim fortis custodia: atrium suum, vigi- lans, in pace sunt omnia quæ possidet”: qui etiam turba tumultuque sedatis conquiescit, nec eo timore corripitur, quem parere solent turbulentæ concitatæ animi commotiones, nec amplius infirmo est animo, sed spiritu fortitudinis obarmatur. fumigantium.Jubemur non metuere a persuasibilibus gentilium argutiis, neque ab heterodoxorum blas- IV Reg. xvIII, 17. » Eccle. 1x, 8. Luc. XI, 21. Exod. xix, perligerit, ita intelligas velim: Qui se ipse purifica. verit, qui vestimenta sua laverit, vel potius, Qui sor- des animi absterserit. ac pbemiis: quæ sunt ligna duo, vel potius titiones duo qui vitali plantæ virtute ac ligni robore desti- 10, 11. Matth. XXII, 13. Prov. IV, 23. Mox quinque mss.. Editi vero, Subinde sex mss., Editi, plane sententia. 195. Μηδὲ δειλιάσης ἀπὸ τῶν δύο ξύλων τῶν 195. Neque timeas a duobus lignis titionum istorum (64) Codices nonulli, προσεκαλεῖτο, (65) Ita sex mss. At editi, πρὸς τῇ κολυμβήθρα, (66) Libri aliquot antiqui, καθαίροντος. (67) Illa, Ὁ δὲ ἐκεῖ, etc., Qui autem eo usque (68) In aliquibus codicibus scriptum, reperitur, (69) Ita mss. nostri. At editi, αἱρετικοῖς, eadem

Β νὴν, ἵνα παγεῖσα καὶ ἐδρασθεῖσα ασάλευτος αὐτοῦ ἡ ζωὴ διαμείνῃ. Διὸ καὶ νῦν μέλλοντα προφητεύειν, καὶ λέγειν τὰ προστασσόμενα ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, ἐξελθεῖν ὁ Κύριος ἐπιτάσσει· οὐ μόνον δὲ αὐτὸς, ἀλλὰ καὶ ὁ καταλειφθεὶς Ἰασοὺς ὁ υἱὺς αὑτοῦ. Ἐμφαίνεται δὲ, ὅσον ἐκ τοῦ λόγου, ὅτι ἐκ πολλῶν εἰς αὐτῷ περιελέ- λειπτο υἱὸς, ὃν καὶ αὐτὸν ἐβούλετο ὁ λόγος μὴ ἀπο λείπεσθαι τῆς τοῦ πατρὸς ἕξέως, ἀλλὰ συνεξιέναι τῷ πατρὶ, ἐφ᾽ ἃ προεκαλεῖτο (64) αὐτὸν ὁ Θεὸς. Επειδή δὲ ἐρμηνεύεται Ιασουβ ἐπιστρέφων ἐπιστρέφων· πᾶσιν ἡμῖν, τοῖς ἐκ μετανοίας βουλομένοις ἐξελθεῖν ἀπὸ τῶν παρ θῶν τῆς σαρκὸς, ἐνδείκνυται ἡ Γραφή, δύνασθαι μετὰ τοῦ προφήτου γενομένοις, κατορθοῦν τὴν ἔξοδον. Κε- λεύεται δὲ ἀνελθεῖν ἐπὶ τὴν ἄνω ὁδὸν τὴν οὖσαν πρὸς τὴν κολυμβήθραν (65) τοῦ ἀγροῦ τοῦ γναφέως. Εστι μὲν οὖν, καὶ κατὰ τὴν ἱστορίαν, ἐπίσημος ὁ τόπος οὗτος. Γέγραπται γὰρ, ὅτι ἀπέστειλε βασιλεύς Ασσυ. ρίων Ραψάκην ἐκ Λάχις εἰς Ἱερουσαλὴμ μετὰ δυ νάμεως πολλῆς, καὶ ἔστη ἐν τῷ ὑδραγωγῷ τῆς κοι λυρβήθρας τῆς ἄνω, ἐν τῇ ὁδῷ τοῦ ἀγροῦ τοῦ γνα- φέως. Τάχα δέ τι καὶ διδακτικὸν ἔχει πρὸς ἠθῶν παίδευσιν ὁ λόγος, ὅτι χρὴ ἀφίστασθαι τῶν ταπεινῶν καὶ χαμαὶ κειμένων, καὶ ἐπὶ τὰ ἄνω ἐπείγεσθαι· ὅπου γενομένοις, ὕδωρ εἰς ἀποκάθαρσιν, καὶ ἀγρὸς γραφέως, τοῦ τὸν ῥύπον ἀποκαθαίροντος (66), εὑρε- θήσεται. Ὁ χρησιμεύει ἡμῖν πρὸς τὸ τοῦ Ἐκκλησία. στοῦ παράγγελμα, λέγοντος· Ἐν παντὶ καιρῷ ἔστωσάν σου τὰ ἱμάτια λαμπρά. Κελεύει δὲ καὶ ὁ χρηματίζων τῷ Μωϋσεῖ. πλύνειν τὰ ἱμάτια τὸν μέλο λοντα ἀκούειν τοῦ Θεοῦ. Καταβὰς διαμάρτυρας τῷ λαῷ, καὶ ἄγνισον αὐτοὺς σήμερον καὶ αὔριον, καὶ πλυνάτωσαν τὰ ἱμάτια αὐτῶν· καὶ ἔστωσαν ἕτοιμοι εἰς τὴν ἡμέραν τὴν τρίτην. Ὁ δὲ ἐκεῖ (67) φθάσας, καὶ τὸ τοῦ γάμου ἔνδυμα ἕτοιμον ἕξει, πρὸς τὸ μὴ, δεθεὶς χεῖρας καὶ πόδας, ἀπὸ τοῦ νυμφῶνος εἰς τὸ σκότος ῥίπτεσθαι τὸ ἐξώτερον. Εἶπον οὖν, φησί, τῷ ᾿Αχάζ· Φύλαξαι τοῦ ἡσυχάσαι. Τοῦτο δὲ καὶ ἡμῖν χρήσιμόν έστι πρὸς τὸ πάσῃ φυλακῇ τηρεῖν ἡμᾶς τὴν ἑαυτῶν καρδίαν. Ἐὰν γὰρ ἰσχυρὸς φυσ λάσσῃ τὴν ἑαυτοῦ αὐλὴν ἐγρηγόρως, ἐν εἰρήνῃ ἐστὶ (68) πάντα τὰ ὑπάρχοντα αὐτοῦ· ὃς καὶ ἔσυ- χάζει, τὸν ὄχλον καὶ τὸν θόρυβον ἀποσειόμενος, καὶ μὴ φοβούμενος τὸν παθητικὸν φόβον, μηκέτι ἀσθε νῶν τῇ ψυχῇ, ἀλλὰ τῷ πνεύματι τῆς ἰσχύος καθ- ωπλισμένος. δαλῶν τούτων τῶν καπνιζομένων. Πρόσταγμα η ἡμῖν, μὴ δειλιᾶν ἀπὸ τῶν Ἑλληνικῶν πιθανοτήτων, " καὶ ἀπὸ τῶν παρὰ τοῖς ἑτεροδόξοις (69) δυσφημιων, ἅτινά ἐστι δύο ξύλα, μᾶλλον δὲ δύο δαλοὶ, ἀπολέσαν- ἔσται. ὃς καὶ ἡσυχάζει. ἡσυχάσας. αποσειόμενος, αποσεισάμενος. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. VII. A verit ab humanis negotiis, extrinsecus figet suum C tabernaculum, ut ipsius vita jam firmata et stabilita, permaneat inconcussa. Quamobrem et nunc Isaiam qui erat vaticinaturus, Deique nuntiaturus præcepta, egredi Dominus jubet: ncc Isaiam solum, sed et filium ejus Jasub, qui fuerat derelictus. Palam est autem quantum ex his verbis colligere licet, filium unicum ex multis fuisse ei superstitem: quem ipsum etiam nolebat Scriptura a paternis moribus rece- dere, sed una cum patre egredi, ut ea ad quæ Deus cohortabatur, conficeret. Sed quia Jasub, si interpreteris, idem est ac convertens, ostendit Scriptura unicuique nostrum, qui per pœnitentiam a turbulentis carnis affectibus exire volumus, posse nos ad hunc exitum pervenire, si modo cum pro- pheta fuerimus. Jubetur autem superiorem viam quæ ad piscinam agri fullonis ducit arripere. Hic autem locus etiam per historiam notus est etinsi- gnis. Scriptum quippe est 8, Rhapsacem ab Assy- riorum rege e Lachis in Jerusalem cum ingenti many missum fuisse, atque ad aquæductum piscina superioris in via agri fullonis constitisse. Forte etiam in Scripturæ verbis documentum aliquod continetur,quod ad morum pertineat emendationem videlicet quod oportet recedere nos a rebus abjectis humique jacentibus, atque ad superna festinare; quo progressi, aquam ad expurgandum idoneam, et agrum fullonis sordes extergentis sumus inventuri : id quod nobis prodest ad implendum præceptum Ecclesiastæ, qui dicit: In omni tempore sint tua vestimenta candida ". Quin et Dominus, cum Moysi oracula ederet, præcepit ut populus Deum auditurus sua lavaret vestimenta. Destendens testimonium redde populo, et purifica illos hodie et cras, et lavent vestimenta suae et sint parati in diem tertiam s. Qui autem eousque pertigerit, vestem etiam nuptialem præparatam habebit,ut ne, ligatis manibus ac pedi- bus,e sponsi thalamo ejiciatur in tenebras exterio- res s. Dic igitur, inquit, Acbaz, Observa ut sileas. Id autem nobis quoque utile fuerit et opporo tunum, ut cor nostrum cum omni custodia serve- mus”. Si enim fortis custodia: atrium suum, vigi- lans, in pace sunt omnia quæ possidet”: qui etiam turba tumultuque sedatis conquiescit, nec eo timore corripitur, quem parere solent turbulentæ concitatæ animi commotiones, nec amplius infirmo est animo, sed spiritu fortitudinis obarmatur. fumigantium.Jubemur non metuere a persuasibilibus gentilium argutiis, neque ab heterodoxorum blas- IV Reg. xvIII, 17. » Eccle. 1x, 8. Luc. XI, 21. Exod. xix, perligerit, ita intelligas velim: Qui se ipse purifica. verit, qui vestimenta sua laverit, vel potius, Qui sor- des animi absterserit. ac pbemiis: quæ sunt ligna duo, vel potius titiones duo qui vitali plantæ virtute ac ligni robore desti- 10, 11. Matth. XXII, 13. Prov. IV, 23. Mox quinque mss.. Editi vero, Subinde sex mss., Editi, plane sententia. 195. Μηδὲ δειλιάσης ἀπὸ τῶν δύο ξύλων τῶν 195. Neque timeas a duobus lignis titionum istorum (64) Codices nonulli, προσεκαλεῖτο, (65) Ita sex mss. At editi, πρὸς τῇ κολυμβήθρα, (66) Libri aliquot antiqui, καθαίροντος. (67) Illa, Ὁ δὲ ἐκεῖ, etc., Qui autem eo usque (68) In aliquibus codicibus scriptum, reperitur, (69) Ita mss. nostri. At editi, αἱρετικοῖς, eadem

Α τες μὲν τοῦ φυτοῦ τὸ ζωτικὸν, καὶ τοῦ ξύλου τὸ ἐσχυ- Ο τὸ ἐκ τοῦ. ἔχοντες δὲ τοῦ πυρὸς φωτ τιστικόν. λέγει. ρόν, μὴ ἔχοντες δὲ τὸ τοῦ πυρὸς φωτεινὸν (70), ἀλλὰ δαλοὶ καπνιζόμενοι, μελαίνοντες μὲν τοὺς ἁπτομέ νους αὐτῶν καὶ σπιλοῦντες, δακρύειν δὲ τοὺς ὀφθαλ μοὺς τῶν ἐγγιζόντων παρασκευάζοντες. Εἰ δὲ θέλεις νοῆσαι τὴν ἀπὸ τῶν καπνιζομένων δαλῶν βλάβην γινομένην ἀπὸ τοῦ ἐν αὐτοῖς καπνοῦ, μνήσθητι τοῦ Σολομῶντος λέγοντος· Ὥσπερ ὄμαξ ὁδοῦσι βλα- βερὸν, καὶ καπνὸς ὄμμασιν· οὕτω παρανομία τοῖς χρωμένοις αὐτῇ. Οἶμαι γὰρ ὄμφακα μὲν εἰρῆσθαι τὴν ἀπὸ τῶν τῆς κακίας πράξεων ἁμαρτίαν, καπνὸν δὲ τὴν ἀπὸ τῆς ψευδωνύμου γνώσεως βλάβην, τὸ δι- ορατικὸν τῆς ψυχῆς ἡμῶν συγχέουσαν. Ὅταν δὲ γέ- νηται, φησίν, ὀργὴ τοῦ θυμοῦ μου, πάλιν ιάσομαι. Τουτέστι, μετὰ τὰς ἐπιστρεπτικὰς πληγάς, ἐπειδὴν ἱκανῶς ἔχουσαν ἴδω τὴν διόρθωσιν, οὐκ ἀφήσω αυτ τοὺς ἐν τοῖς σκυθρωποτέροις· ὥσπερ ἂν εἴ καὶ ἰα τρὸς λέγοι (71) τοῖς κάμνουσιν· Ὅταν τέμω, καὶ ὅταν καυτηριάσω, οὔτε τὴν τομὴν, οὔτε τὰ ἀπὸ τοῦ καυτῆρος ἕλκη ἀτημάλητα καταλείψω. Επειδὰν γὰρ ἀνυσθῇ τοῦτο, δι ὃ τὰ ἐπίπονα παραλαμβάνεται, τότε τὴν λειπομένην (72) θεραπείαν ἐπαγαγών, εἰς τὴν ὑγείαν ἀποκαταστήσω. μελίου, ὅτι (73) ἐβουλεύσαντο βουλήν πονηρὰν, λέγοντες· Αναβησόμεθα εἰς τὴν Ἰουδαίαν, καὶ συλλαλήσαντες αὐτοῖς, ἀποστράψομεν αὐτοὺς πρὸς ἡμᾶς, καὶ βασιλεύσομεν αὐτῆς τὸν υἱὸν Ταβεήλ. Τάδε λέγει Κύριος Σαβαώθ· Οὐ μὴ μείνῃ ἡ βουλὴ αὕτη, οὐδὲ ἔσται. Ἐπεὶ οὖν συμφωνοῦσι δύο λόγοι, οἱ ἔξω (74) τῆς ἀληθείας, κατὰ τῆς Ἐκ κλησίας, ὅτε υἱὸς τοῦ ᾿Αρὰμ, ὁ μετέωρος λόγος, ὁ ἐπαιρόμενος κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ, καὶ ὁ υἱὸς τοῦ Ρομελίου, ὁ λόγος ὁ ἐκ τῆς μετεώρου περιτομῆς, ὃς, προφάσει γνώσεως καὶ ἐμφάσει τῆς περὶ ὑψηλο- πόρων διδασκαλίας, ἀφίστησι τῆς κατὰ τὴν Ἐκκλη- σίαν τοῦ Θεοῦ ἀληθείας ἐβουλεύσαντο τοίνυν οὗτοι βουλὴν πονηρὰν, δυὶ συνομιλήσαντες τοῖς ἐν τῇ Ἰου δαίᾳ, τουτέστι τοῖς ἐν τῇ ἐξομολογουμένῇ ψυχῇ τάξ ομολόγησες γὰρ Θεοῦ ἡ Ἰουδαία μετονομάζεται [75]), ἥντινα διὰ τῆς ἐν τῇ διαλεκτικῇ πιθανότητος ἀποστρέ ψωμεν πρὸς ἑαυτοὺς, ἐπαγγελλόμενοι μὴ ἄλλον τινὰ δώσειν βασιλέα, ἢ τὸν υἱὸν τοῦ Ταβεήλ· τουτέστι, τοῦ ἀγαθοῦ Θεοῦ· ὃν ἀγαθοῦ μὲν Θεοῦ υἱὸν λέγουσιν, ἀγαθὸν δὲ αὐτὸν οὐκ ὀνομάζουσι, πρὸς ἐπήρειαν κεχρημένοι τῇ τοῦ Εὐαγγελίου φωνῇ· Τί με λέγεις ἀγαθόν; Οὐδεὶς ἀγαθὸς εἰ μὴ εἷς ὁ Θεός. Ὅταν οὖν ἴδῃς ἑτεροδόξους, ἐπαγγελλομένους γνῶσιν, ἐπ- αγομένους τὴν ἔκ τῶν ἐθνῶν σοφίαν, ἐπιστρατεύοντας τῇ Ἐκκλησίᾳ τοῦ Θεοῦ, ἐνθυμοῦ, ὅτι καὶ νῦν ὁ υἱὸς τοῦ βασιλεύσωμεν αὐτ τοῖς. μετωνόμασται. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. tuti, ignis splendore praditi non sunt, sed sunt titiones fumigantes, qui eos a quibus tanguntur denigrant, maculantque, et oculos sibi proxime accedentium provocant ad lacrymas.Quod si nosse vis quantum afferat detrimenti fumua titionum fumigantium,memineris Salomonis,qui dicit : Sicut uva acerba denlibus est noxia, et fumus oculis: sic iniquitas eis qui utuntur ea s. Enim vero,opinor,pecca- tum in nequitiæ actionibus situm, vocatur uva acerba : noxa vero a falsa scientia ortum habens, ac mentis nostræ vim videndi confundens, fumus dicitur. Cum autem exstiterit, inquit, ira furoris mei, rursum sanabo Hoc est, post plagas emendandi cauaa inflictas, ubi idoneam ac sufficientem videro emendationem, non sinam eos penis gravioribus afflictari; quasi ægrotis dicat medicus: Ubi primum B secuero, et admovero cauterium, neque partes se- ctas, neque ulcera ex cauterii ustione remanentia negligam. Postquam enim id fuerit factum, ob quod nascuntur molestiæ, tum demum medelam reliquam inducens, restituam sanitatem. inierunt consilium malum, dicentes: Ascendemus in Judæam et colloquentes cum eis, avertemus eos ad nos, et constituemus regem ejus filium Tubeel. Hoc autem dicit Dominus Sabaoth: Non manebit consilium hoc, neque erit. Siquidem duo sermones a veritate aliqui conspirant adversus Ecclesiam, tum filius Aram; seu sermo sublimis, adversus Dei scientiam sese eferens w, tum flius Romelis, seu elata circumcisionis sermo, qui scientiæ præ textu, ac doctrinæ altioris Epecie, a veritate Eccle- siæ Dei avocat: inierunt igitur hi consilium pra- vum, in eo quod sint Judam populum allocati, hoo est, eos, quorum confitens est anima. Etenim Dei confessio transnominatur Judæa, quam suasoriis dialectica arguliis avertemus ad nos, pollicentes daturos nos, non alium regem, nisi filium Tabeel, hoc est, filium boni Dei; quem quidem Dei boni flium dicunt, ipsum vero non nominant bonum, improbe hanc Evangelii vocem accipientes: Quid me dicis bonum? Nemo bonus nisi solus Deus 61. Cum igitur videris hæreticos pollicentes scientiam. gentilium inducentes sapientiam, bellum Ecclesiæ Dei inferentes : arbitrare flium Aram et filium D Romeliæ etiamnum consilium pravum inire. Cæte- rum, uti tradidimus, adversus malignum illud filii Aram et filii Romeliæ consilium hæc declarat Do- Prov. x, 26. II Cor. x, 5. Luc. XVIII, 19. legatur, Editi, primus, Nec ita multo infra Reg. tertius, bus. buisse Εjus in hunc locum eruditis- simam notam legere possunt studiosi. 196. Et filius Aram et filius Romeliæ, quoniam (70) Sic nostri sex codices, nisi quod in tribus (71) Veteres quinque libri, λέγοι. Editi et Colb. (72) Ita sex mss. At editi, τὴν ἑπομένην. (73) Editi. ὅτι ἐκεῖ. Vox ἐκεῖ in mss. non, legitur. 196. Καὶ ὁ υἱὸς τοῦ ᾿Αρὰμ, καὶ ὁ υἱὸς τοῦ Ῥο- (74) Editi, οἱ ἔξω. Abest of a nostris sex codici- (75) Monet Duceus, apographum Angucum ha-

Α τες μὲν τοῦ φυτοῦ τὸ ζωτικὸν, καὶ τοῦ ξύλου τὸ ἐσχυ- Ο τὸ ἐκ τοῦ. ἔχοντες δὲ τοῦ πυρὸς φωτ τιστικόν. λέγει. ρόν, μὴ ἔχοντες δὲ τὸ τοῦ πυρὸς φωτεινὸν (70), ἀλλὰ δαλοὶ καπνιζόμενοι, μελαίνοντες μὲν τοὺς ἁπτομέ νους αὐτῶν καὶ σπιλοῦντες, δακρύειν δὲ τοὺς ὀφθαλ μοὺς τῶν ἐγγιζόντων παρασκευάζοντες. Εἰ δὲ θέλεις νοῆσαι τὴν ἀπὸ τῶν καπνιζομένων δαλῶν βλάβην γινομένην ἀπὸ τοῦ ἐν αὐτοῖς καπνοῦ, μνήσθητι τοῦ Σολομῶντος λέγοντος· Ὥσπερ ὄμαξ ὁδοῦσι βλα- βερὸν, καὶ καπνὸς ὄμμασιν· οὕτω παρανομία τοῖς χρωμένοις αὐτῇ. Οἶμαι γὰρ ὄμφακα μὲν εἰρῆσθαι τὴν ἀπὸ τῶν τῆς κακίας πράξεων ἁμαρτίαν, καπνὸν δὲ τὴν ἀπὸ τῆς ψευδωνύμου γνώσεως βλάβην, τὸ δι- ορατικὸν τῆς ψυχῆς ἡμῶν συγχέουσαν. Ὅταν δὲ γέ- νηται, φησίν, ὀργὴ τοῦ θυμοῦ μου, πάλιν ιάσομαι. Τουτέστι, μετὰ τὰς ἐπιστρεπτικὰς πληγάς, ἐπειδὴν ἱκανῶς ἔχουσαν ἴδω τὴν διόρθωσιν, οὐκ ἀφήσω αυτ τοὺς ἐν τοῖς σκυθρωποτέροις· ὥσπερ ἂν εἴ καὶ ἰα τρὸς λέγοι (71) τοῖς κάμνουσιν· Ὅταν τέμω, καὶ ὅταν καυτηριάσω, οὔτε τὴν τομὴν, οὔτε τὰ ἀπὸ τοῦ καυτῆρος ἕλκη ἀτημάλητα καταλείψω. Επειδὰν γὰρ ἀνυσθῇ τοῦτο, δι ὃ τὰ ἐπίπονα παραλαμβάνεται, τότε τὴν λειπομένην (72) θεραπείαν ἐπαγαγών, εἰς τὴν ὑγείαν ἀποκαταστήσω. μελίου, ὅτι (73) ἐβουλεύσαντο βουλήν πονηρὰν, λέγοντες· Αναβησόμεθα εἰς τὴν Ἰουδαίαν, καὶ συλλαλήσαντες αὐτοῖς, ἀποστράψομεν αὐτοὺς πρὸς ἡμᾶς, καὶ βασιλεύσομεν αὐτῆς τὸν υἱὸν Ταβεήλ. Τάδε λέγει Κύριος Σαβαώθ· Οὐ μὴ μείνῃ ἡ βουλὴ αὕτη, οὐδὲ ἔσται. Ἐπεὶ οὖν συμφωνοῦσι δύο λόγοι, οἱ ἔξω (74) τῆς ἀληθείας, κατὰ τῆς Ἐκ κλησίας, ὅτε υἱὸς τοῦ ᾿Αρὰμ, ὁ μετέωρος λόγος, ὁ ἐπαιρόμενος κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ, καὶ ὁ υἱὸς τοῦ Ρομελίου, ὁ λόγος ὁ ἐκ τῆς μετεώρου περιτομῆς, ὃς, προφάσει γνώσεως καὶ ἐμφάσει τῆς περὶ ὑψηλο- πόρων διδασκαλίας, ἀφίστησι τῆς κατὰ τὴν Ἐκκλη- σίαν τοῦ Θεοῦ ἀληθείας ἐβουλεύσαντο τοίνυν οὗτοι βουλὴν πονηρὰν, δυὶ συνομιλήσαντες τοῖς ἐν τῇ Ἰου δαίᾳ, τουτέστι τοῖς ἐν τῇ ἐξομολογουμένῇ ψυχῇ τάξ ομολόγησες γὰρ Θεοῦ ἡ Ἰουδαία μετονομάζεται [75]), ἥντινα διὰ τῆς ἐν τῇ διαλεκτικῇ πιθανότητος ἀποστρέ ψωμεν πρὸς ἑαυτοὺς, ἐπαγγελλόμενοι μὴ ἄλλον τινὰ δώσειν βασιλέα, ἢ τὸν υἱὸν τοῦ Ταβεήλ· τουτέστι, τοῦ ἀγαθοῦ Θεοῦ· ὃν ἀγαθοῦ μὲν Θεοῦ υἱὸν λέγουσιν, ἀγαθὸν δὲ αὐτὸν οὐκ ὀνομάζουσι, πρὸς ἐπήρειαν κεχρημένοι τῇ τοῦ Εὐαγγελίου φωνῇ· Τί με λέγεις ἀγαθόν; Οὐδεὶς ἀγαθὸς εἰ μὴ εἷς ὁ Θεός. Ὅταν οὖν ἴδῃς ἑτεροδόξους, ἐπαγγελλομένους γνῶσιν, ἐπ- αγομένους τὴν ἔκ τῶν ἐθνῶν σοφίαν, ἐπιστρατεύοντας τῇ Ἐκκλησίᾳ τοῦ Θεοῦ, ἐνθυμοῦ, ὅτι καὶ νῦν ὁ υἱὸς τοῦ βασιλεύσωμεν αὐτ τοῖς. μετωνόμασται. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. tuti, ignis splendore praditi non sunt, sed sunt titiones fumigantes, qui eos a quibus tanguntur denigrant, maculantque, et oculos sibi proxime accedentium provocant ad lacrymas.Quod si nosse vis quantum afferat detrimenti fumua titionum fumigantium,memineris Salomonis,qui dicit : Sicut uva acerba denlibus est noxia, et fumus oculis: sic iniquitas eis qui utuntur ea s. Enim vero,opinor,pecca- tum in nequitiæ actionibus situm, vocatur uva acerba : noxa vero a falsa scientia ortum habens, ac mentis nostræ vim videndi confundens, fumus dicitur. Cum autem exstiterit, inquit, ira furoris mei, rursum sanabo Hoc est, post plagas emendandi cauaa inflictas, ubi idoneam ac sufficientem videro emendationem, non sinam eos penis gravioribus afflictari; quasi ægrotis dicat medicus: Ubi primum B secuero, et admovero cauterium, neque partes se- ctas, neque ulcera ex cauterii ustione remanentia negligam. Postquam enim id fuerit factum, ob quod nascuntur molestiæ, tum demum medelam reliquam inducens, restituam sanitatem. inierunt consilium malum, dicentes: Ascendemus in Judæam et colloquentes cum eis, avertemus eos ad nos, et constituemus regem ejus filium Tubeel. Hoc autem dicit Dominus Sabaoth: Non manebit consilium hoc, neque erit. Siquidem duo sermones a veritate aliqui conspirant adversus Ecclesiam, tum filius Aram; seu sermo sublimis, adversus Dei scientiam sese eferens w, tum flius Romelis, seu elata circumcisionis sermo, qui scientiæ præ textu, ac doctrinæ altioris Epecie, a veritate Eccle- siæ Dei avocat: inierunt igitur hi consilium pra- vum, in eo quod sint Judam populum allocati, hoo est, eos, quorum confitens est anima. Etenim Dei confessio transnominatur Judæa, quam suasoriis dialectica arguliis avertemus ad nos, pollicentes daturos nos, non alium regem, nisi filium Tabeel, hoc est, filium boni Dei; quem quidem Dei boni flium dicunt, ipsum vero non nominant bonum, improbe hanc Evangelii vocem accipientes: Quid me dicis bonum? Nemo bonus nisi solus Deus 61. Cum igitur videris hæreticos pollicentes scientiam. gentilium inducentes sapientiam, bellum Ecclesiæ Dei inferentes : arbitrare flium Aram et filium D Romeliæ etiamnum consilium pravum inire. Cæte- rum, uti tradidimus, adversus malignum illud filii Aram et filii Romeliæ consilium hæc declarat Do- Prov. x, 26. II Cor. x, 5. Luc. XVIII, 19. legatur, Editi, primus, Nec ita multo infra Reg. tertius, bus. buisse Εjus in hunc locum eruditis- simam notam legere possunt studiosi. 196. Et filius Aram et filius Romeliæ, quoniam (70) Sic nostri sex codices, nisi quod in tribus (71) Veteres quinque libri, λέγοι. Editi et Colb. (72) Ita sex mss. At editi, τὴν ἑπομένην. (73) Editi. ὅτι ἐκεῖ. Vox ἐκεῖ in mss. non, legitur. 196. Καὶ ὁ υἱὸς τοῦ ᾿Αρὰμ, καὶ ὁ υἱὸς τοῦ Ῥο- (74) Editi, οἱ ἔξω. Abest of a nostris sex codici- (75) Monet Duceus, apographum Angucum ha-

Αραμπαὶ δυἱὸς τοῦ Ρομελίου βουλεύονται βουλὴν που νηράν. Πρὸς δὲ τὴν πονηρὰν βουλὴν τοῦ, ὡς ἀποδεδώκα μεν, υἱοῦ ᾿Αρὰμ καὶ υἱοῦ Ῥομελίου ταῦτά φησιν ὁ Κύ- ριος· ὅτι ἡ μὲν τοῦ Θεοῦ βουλὴ ἔστηκε καὶ μένει, ἡ δὲ τῶν ἀγωνιζομένων κατὰ τῆς ἀληθείας, οὐ στήσεται,άλ- λὰ πεπτωκυῖα καὶ ἀνατετραμμένη κείσεται. Διότι φησίν Κεφαλὴ τοῦ ᾿Αρὰμ Δαμασκός, καὶ ἡ κεφαλὴ Δα- μασκοῦ Ῥασίν. Τουτέστιν ἡ τῶν μετεώρων κεφαλὴ ἐναγής τίς ἐστι καὶ αἵματος πλήρης (ἐπείπερ ἡ Δα- μασκὸς ἐρμηνευεται αἷμα σάκκου)· σάκκος μὲν οὖν σύμβολόν ἐστι μετανοίας· ο δὲ ἐν αἵματι πεφυρμέ- νος οὐκ ἔστι καθαρός. Λύναται οὖν λαμβάνεσθαι εἰς τὴν νομιζομένην μετάνοιαν, οὐκ οὖσαν δὲ ἀληθινὴν μετάνοιαν, διὰ τὸ μὴ ἐν ὑγιέσι δόγμασι γεγενῆσθαι. Κεφαλὴ δὲ πάλιν Δαμασκοῦ, τῆς μὴ καθαρᾶς μετα- νοίας, ἀλλὰ πεφυρμένης ἐν ταῖς πρὸς θάνατον ἁμαρτ τίαις, ὁ Ῥασὶν λέγεται, σύμβολον ὧν καὶ αὐτὸς οὐδε νὸς ὑγιοῦς, οὐδὲ (76) καθαροῦ δόγματος. ἐκλείψει ἡ βασιλεία Εφραίμ ἀπὸ λαοῦ, καὶ ἡ κεφαλὴ Ἐφραὶμ Σομόρων, καὶ ἡ κεφαλὴ Σομόρων ὁ υἱὸς τοῦ Ρομελίου, Εστιν οὖν ἡ βασιλεία τοῦ Ἐφραὶμ ἑτεροδόξων τις ἐπικράτεια, διὰ τὸ ἐκ (77) τοιαύτης φυλῆς εἶναι τὸν ἀποσχίσαντα τὸν Ἰσραὴλ ἀπὸ τοῦ Ἰούδα. Κεφαλὴ οὖν τοῦ Ἐφραὶμ ἡ Σομό- ρων, τουτέστιν ἡ Σαμάρεια. Καὶ ἡ Σαμάρεια δὲ ἐχθρῶν τινών ἐστι χώρα, τῶν παραχαραξάντων τὸν ὑγιαίνοντα λόγον διὰ τὸ ἀποκλῖναι τοὺς Σαμαρείτας ἀπὸ τοῦ Ἰουδαϊσμοῦ. Ωσπερ δὲ τῆς Συρίας ἦν κεφαλὴ Δαμασκός, Δαμασκοῦ δὲ κεφαλὴ ὁ Ρασίν· οὕτω Σα- μάρεια μὲν κεφαλὴ τοῦ Ἐφραίμ, Σαμαρείας δὲ κε- φαλὴ ὁ υἱὸς τοῦ Ρομελίου. Κακῶν τινες ἐπιτάσεις καὶ ὑπερβολαὶ διὰ τοῦ λόγου ἡμῖν παραδίδονται, ὥστε μὴ εἶναι δυνατὸν τὴν παρὰ τῶν τοιούτων συμ- φωνίαν ἐπικρατῆσαι, μηδὲ ἰσχύν τινα ἔχειν (78) κατά τῶν οἷς ἐπιβουλεύειν ἐπιχειροῦσι. Καὶ ἐάν με πάν στεύητε, οὐδὲ μὴ συνῆτε. Πιστεῦσαι μέντοι δεῖ τοῖς Γράμμα στον ως περιέχουσι θεῖον νοῦν, καὶ οὕτως ἐλεεῖν ἐπὶ τὴν τῶν ἐγγεγραμμένων σύνεσιν. Δεῖ γὰρ - υπερβάντας τοὺς τύπους, οὕτω καταλαβεῖν τὴν τῶν ἐνδειχθέντων ἡμῖν ἀλήθειαν. Πρότερον γὰρ δεῖ ἀπλῇ πιστεύειν πίστει ταῖς Γραφαῖς, ὅτι θεόπνευστοι καὶ ὠφέλιμοι· ἔπειτα λεπτῶς καὶ ἐξεταστικῶς τὸν ἐναπο- κείμενον αὐταῖς νοῦν διερευνᾶσθαι. λέγων· Αἴτησαι σεαυτῷ σημεῖον παρὰ Κυρίου εἰς βάθος ἢ εἰς ὕψος. Ἐν μὲν τοῖς κατόπιν διὰ τὸ Ησαίου διδάσκεται, ἃ χρὴ ποιεῖν ὁ ᾿Αχαζ, φυλάσ. σεσθαι τοῦ ἡσυχάζειν, καὶ μὴ δειλιᾷν ἀπὸ τῶν δύο δαλῶν τῶν καπνιζομένων. Νυνὶ δὲ, ὡς τὴν διὰ τοῦ προφήτου διδασκαλίαν εὐπειθὼς ὑποδεξάμενος, αὐτὸς καὶ ἐκλείψει. και ΧΧΧ. ἐπιχειροῦσι ἐπιχειρούν των. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. VII. consilium;consilium vero eorum qui decertant con- tra veritatem,nequaquam stet,sed cadat ac subver- tatur, Quapropter ait: Capul Aram Damascus, el caput Damasci Rasin lloc est, sublimium caput est exsecrabile, ac plenum sanguinis: quandoquidem Damascus, si interpreteris, sonat sanguinem sacci. Et vero saccus, pœnitentiæ signnm est: qui autem conspersus est sanguine, neutiquam est purus. Po- test igitur pro apparente poenitentia accipi, cum alioqui non sit vera penitentia, quod in sanis sin- cerisque dogmatis non agatur. Rursus autem ca- put Damasci, seu ejus pœnitentiæ, quæ pura non est,sed quæ lethalibus peccatis inquinatur,appella- tur Rasin, cum et ipse nullius dogmatis sani aut puri symbolum sit. A minus, fore videlicet ut stet et permaneat Dei B III Reg. x1, 26; x11, 20. II Tim. III, 16. Deest in mss. nostris. bus. PATROL. GR. C D quit, deficiet regnum Ephraim a populo et caput Ephraim Somorum, et caput Somoram filius Rome- liæ.Est igitur regnum Ephraim dominatus quidam ditioque heterodoxorum, propterea quod ex hao tribu exortus eit is, qui Israel a Juda discidit ". Caput igitur Ephraim est Somorum, id est, Sama- ria. Est autem Samaria inimicorum quorumdam regio,qui doctrinam sanam depravarunt, quod a Judaismo declinarint Samarita. Quemadmodum autem Damascus erat Syriæ caput, et Rasin erat Damasci caput : ita Samaria erat caput Ephraim, et filius Romeliæ erat Samariæ caput. Malorum accessio quædam nimietasque nobis exhibetur a Scriptura, adeo ut fieri non queat, ut talium con- spirationem faciamus initam, aut vim ullam ha- beamus ad tuando eos, quibus insidias struere τοnantur. Et nisi credideritis, non intelligetis. Oportet utique Scripturis utpote divinum sensum complectentibus fidem commodare, atque hoc pa- cto ad eorum quæ scripta suntintelligentiam pro- gredi. Oportet enim ut prætergredientes figuras, tum demum rerum nobis patefactarum veritatem assequamur. Prius namque fides simplex Scriptu- ris est adhibenda, cum sint divinitus inspiratæ ac utiles : deinde sensus in ipsis delitescens subti- liter et accurate est pervestigandus. Achaz, dicens:Petetibi signum a Domino in profundum aut in excelsum. Quæ quidem conveniebat Achaz facere, ea ab Isaia in superioribus edocetur,nempe ut ageret silentium,et ne a duobus titionibus fu- migantibus metueret. Nunc vero ipse, qui scilicet animo docili et subsequenti prophetæ doctrinam ex- ipso in loco editi et nostri sex mss., sed, ni fallor, commodius legeretur, In his, uti in reliquis, nihil Basilio dignum deprehendo. 197. 'Αλλ' ἔτι ἐξήκοντα καὶ πέντε ἔτη, φησίν, 198. Καὶ προσέθετο Κύριος λαλῆσαι τῷ ᾿Αχαζ, (76) Antiqui tres libri. ὑγιούς καί. Statim editi, (77) Editi, ἐκ τῆς. Deest τῆς in nostris sex codici- (78) Antiqui sex libri, σχεῖν. Editi, ἔχειν. Hoc 197. Sed adhuc sexaginta et quinque annis, in- 198. VERS. 10, 11. Et adjecit Dominus loqui ad

Αραμπαὶ δυἱὸς τοῦ Ρομελίου βουλεύονται βουλὴν που νηράν. Πρὸς δὲ τὴν πονηρὰν βουλὴν τοῦ, ὡς ἀποδεδώκα μεν, υἱοῦ ᾿Αρὰμ καὶ υἱοῦ Ῥομελίου ταῦτά φησιν ὁ Κύ- ριος· ὅτι ἡ μὲν τοῦ Θεοῦ βουλὴ ἔστηκε καὶ μένει, ἡ δὲ τῶν ἀγωνιζομένων κατὰ τῆς ἀληθείας, οὐ στήσεται,άλ- λὰ πεπτωκυῖα καὶ ἀνατετραμμένη κείσεται. Διότι φησίν Κεφαλὴ τοῦ ᾿Αρὰμ Δαμασκός, καὶ ἡ κεφαλὴ Δα- μασκοῦ Ῥασίν. Τουτέστιν ἡ τῶν μετεώρων κεφαλὴ ἐναγής τίς ἐστι καὶ αἵματος πλήρης (ἐπείπερ ἡ Δα- μασκὸς ἐρμηνευεται αἷμα σάκκου)· σάκκος μὲν οὖν σύμβολόν ἐστι μετανοίας· ο δὲ ἐν αἵματι πεφυρμέ- νος οὐκ ἔστι καθαρός. Λύναται οὖν λαμβάνεσθαι εἰς τὴν νομιζομένην μετάνοιαν, οὐκ οὖσαν δὲ ἀληθινὴν μετάνοιαν, διὰ τὸ μὴ ἐν ὑγιέσι δόγμασι γεγενῆσθαι. Κεφαλὴ δὲ πάλιν Δαμασκοῦ, τῆς μὴ καθαρᾶς μετα- νοίας, ἀλλὰ πεφυρμένης ἐν ταῖς πρὸς θάνατον ἁμαρτ τίαις, ὁ Ῥασὶν λέγεται, σύμβολον ὧν καὶ αὐτὸς οὐδε νὸς ὑγιοῦς, οὐδὲ (76) καθαροῦ δόγματος. ἐκλείψει ἡ βασιλεία Εφραίμ ἀπὸ λαοῦ, καὶ ἡ κεφαλὴ Ἐφραὶμ Σομόρων, καὶ ἡ κεφαλὴ Σομόρων ὁ υἱὸς τοῦ Ρομελίου, Εστιν οὖν ἡ βασιλεία τοῦ Ἐφραὶμ ἑτεροδόξων τις ἐπικράτεια, διὰ τὸ ἐκ (77) τοιαύτης φυλῆς εἶναι τὸν ἀποσχίσαντα τὸν Ἰσραὴλ ἀπὸ τοῦ Ἰούδα. Κεφαλὴ οὖν τοῦ Ἐφραὶμ ἡ Σομό- ρων, τουτέστιν ἡ Σαμάρεια. Καὶ ἡ Σαμάρεια δὲ ἐχθρῶν τινών ἐστι χώρα, τῶν παραχαραξάντων τὸν ὑγιαίνοντα λόγον διὰ τὸ ἀποκλῖναι τοὺς Σαμαρείτας ἀπὸ τοῦ Ἰουδαϊσμοῦ. Ωσπερ δὲ τῆς Συρίας ἦν κεφαλὴ Δαμασκός, Δαμασκοῦ δὲ κεφαλὴ ὁ Ρασίν· οὕτω Σα- μάρεια μὲν κεφαλὴ τοῦ Ἐφραίμ, Σαμαρείας δὲ κε- φαλὴ ὁ υἱὸς τοῦ Ρομελίου. Κακῶν τινες ἐπιτάσεις καὶ ὑπερβολαὶ διὰ τοῦ λόγου ἡμῖν παραδίδονται, ὥστε μὴ εἶναι δυνατὸν τὴν παρὰ τῶν τοιούτων συμ- φωνίαν ἐπικρατῆσαι, μηδὲ ἰσχύν τινα ἔχειν (78) κατά τῶν οἷς ἐπιβουλεύειν ἐπιχειροῦσι. Καὶ ἐάν με πάν στεύητε, οὐδὲ μὴ συνῆτε. Πιστεῦσαι μέντοι δεῖ τοῖς Γράμμα στον ως περιέχουσι θεῖον νοῦν, καὶ οὕτως ἐλεεῖν ἐπὶ τὴν τῶν ἐγγεγραμμένων σύνεσιν. Δεῖ γὰρ - υπερβάντας τοὺς τύπους, οὕτω καταλαβεῖν τὴν τῶν ἐνδειχθέντων ἡμῖν ἀλήθειαν. Πρότερον γὰρ δεῖ ἀπλῇ πιστεύειν πίστει ταῖς Γραφαῖς, ὅτι θεόπνευστοι καὶ ὠφέλιμοι· ἔπειτα λεπτῶς καὶ ἐξεταστικῶς τὸν ἐναπο- κείμενον αὐταῖς νοῦν διερευνᾶσθαι. λέγων· Αἴτησαι σεαυτῷ σημεῖον παρὰ Κυρίου εἰς βάθος ἢ εἰς ὕψος. Ἐν μὲν τοῖς κατόπιν διὰ τὸ Ησαίου διδάσκεται, ἃ χρὴ ποιεῖν ὁ ᾿Αχαζ, φυλάσ. σεσθαι τοῦ ἡσυχάζειν, καὶ μὴ δειλιᾷν ἀπὸ τῶν δύο δαλῶν τῶν καπνιζομένων. Νυνὶ δὲ, ὡς τὴν διὰ τοῦ προφήτου διδασκαλίαν εὐπειθὼς ὑποδεξάμενος, αὐτὸς καὶ ἐκλείψει. και ΧΧΧ. ἐπιχειροῦσι ἐπιχειρούν των. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. VII. consilium;consilium vero eorum qui decertant con- tra veritatem,nequaquam stet,sed cadat ac subver- tatur, Quapropter ait: Capul Aram Damascus, el caput Damasci Rasin lloc est, sublimium caput est exsecrabile, ac plenum sanguinis: quandoquidem Damascus, si interpreteris, sonat sanguinem sacci. Et vero saccus, pœnitentiæ signnm est: qui autem conspersus est sanguine, neutiquam est purus. Po- test igitur pro apparente poenitentia accipi, cum alioqui non sit vera penitentia, quod in sanis sin- cerisque dogmatis non agatur. Rursus autem ca- put Damasci, seu ejus pœnitentiæ, quæ pura non est,sed quæ lethalibus peccatis inquinatur,appella- tur Rasin, cum et ipse nullius dogmatis sani aut puri symbolum sit. A minus, fore videlicet ut stet et permaneat Dei B III Reg. x1, 26; x11, 20. II Tim. III, 16. Deest in mss. nostris. bus. PATROL. GR. C D quit, deficiet regnum Ephraim a populo et caput Ephraim Somorum, et caput Somoram filius Rome- liæ.Est igitur regnum Ephraim dominatus quidam ditioque heterodoxorum, propterea quod ex hao tribu exortus eit is, qui Israel a Juda discidit ". Caput igitur Ephraim est Somorum, id est, Sama- ria. Est autem Samaria inimicorum quorumdam regio,qui doctrinam sanam depravarunt, quod a Judaismo declinarint Samarita. Quemadmodum autem Damascus erat Syriæ caput, et Rasin erat Damasci caput : ita Samaria erat caput Ephraim, et filius Romeliæ erat Samariæ caput. Malorum accessio quædam nimietasque nobis exhibetur a Scriptura, adeo ut fieri non queat, ut talium con- spirationem faciamus initam, aut vim ullam ha- beamus ad tuando eos, quibus insidias struere τοnantur. Et nisi credideritis, non intelligetis. Oportet utique Scripturis utpote divinum sensum complectentibus fidem commodare, atque hoc pa- cto ad eorum quæ scripta suntintelligentiam pro- gredi. Oportet enim ut prætergredientes figuras, tum demum rerum nobis patefactarum veritatem assequamur. Prius namque fides simplex Scriptu- ris est adhibenda, cum sint divinitus inspiratæ ac utiles : deinde sensus in ipsis delitescens subti- liter et accurate est pervestigandus. Achaz, dicens:Petetibi signum a Domino in profundum aut in excelsum. Quæ quidem conveniebat Achaz facere, ea ab Isaia in superioribus edocetur,nempe ut ageret silentium,et ne a duobus titionibus fu- migantibus metueret. Nunc vero ipse, qui scilicet animo docili et subsequenti prophetæ doctrinam ex- ipso in loco editi et nostri sex mss., sed, ni fallor, commodius legeretur, In his, uti in reliquis, nihil Basilio dignum deprehendo. 197. 'Αλλ' ἔτι ἐξήκοντα καὶ πέντε ἔτη, φησίν, 198. Καὶ προσέθετο Κύριος λαλῆσαι τῷ ᾿Αχαζ, (76) Antiqui tres libri. ὑγιούς καί. Statim editi, (77) Editi, ἐκ τῆς. Deest τῆς in nostris sex codici- (78) Antiqui sex libri, σχεῖν. Editi, ἔχειν. Hoc 197. Sed adhuc sexaginta et quinque annis, in- 198. VERS. 10, 11. Et adjecit Dominus loqui ad

Αραμπαὶ δυἱὸς τοῦ Ρομελίου βουλεύονται βουλὴν που νηράν. Πρὸς δὲ τὴν πονηρὰν βουλὴν τοῦ, ὡς ἀποδεδώκα μεν, υἱοῦ ᾿Αρὰμ καὶ υἱοῦ Ῥομελίου ταῦτά φησιν ὁ Κύ- ριος· ὅτι ἡ μὲν τοῦ Θεοῦ βουλὴ ἔστηκε καὶ μένει, ἡ δὲ τῶν ἀγωνιζομένων κατὰ τῆς ἀληθείας, οὐ στήσεται,άλ- λὰ πεπτωκυῖα καὶ ἀνατετραμμένη κείσεται. Διότι φησίν Κεφαλὴ τοῦ ᾿Αρὰμ Δαμασκός, καὶ ἡ κεφαλὴ Δα- μασκοῦ Ῥασίν. Τουτέστιν ἡ τῶν μετεώρων κεφαλὴ ἐναγής τίς ἐστι καὶ αἵματος πλήρης (ἐπείπερ ἡ Δα- μασκὸς ἐρμηνευεται αἷμα σάκκου)· σάκκος μὲν οὖν σύμβολόν ἐστι μετανοίας· ο δὲ ἐν αἵματι πεφυρμέ- νος οὐκ ἔστι καθαρός. Λύναται οὖν λαμβάνεσθαι εἰς τὴν νομιζομένην μετάνοιαν, οὐκ οὖσαν δὲ ἀληθινὴν μετάνοιαν, διὰ τὸ μὴ ἐν ὑγιέσι δόγμασι γεγενῆσθαι. Κεφαλὴ δὲ πάλιν Δαμασκοῦ, τῆς μὴ καθαρᾶς μετα- νοίας, ἀλλὰ πεφυρμένης ἐν ταῖς πρὸς θάνατον ἁμαρτ τίαις, ὁ Ῥασὶν λέγεται, σύμβολον ὧν καὶ αὐτὸς οὐδε νὸς ὑγιοῦς, οὐδὲ (76) καθαροῦ δόγματος. ἐκλείψει ἡ βασιλεία Εφραίμ ἀπὸ λαοῦ, καὶ ἡ κεφαλὴ Ἐφραὶμ Σομόρων, καὶ ἡ κεφαλὴ Σομόρων ὁ υἱὸς τοῦ Ρομελίου, Εστιν οὖν ἡ βασιλεία τοῦ Ἐφραὶμ ἑτεροδόξων τις ἐπικράτεια, διὰ τὸ ἐκ (77) τοιαύτης φυλῆς εἶναι τὸν ἀποσχίσαντα τὸν Ἰσραὴλ ἀπὸ τοῦ Ἰούδα. Κεφαλὴ οὖν τοῦ Ἐφραὶμ ἡ Σομό- ρων, τουτέστιν ἡ Σαμάρεια. Καὶ ἡ Σαμάρεια δὲ ἐχθρῶν τινών ἐστι χώρα, τῶν παραχαραξάντων τὸν ὑγιαίνοντα λόγον διὰ τὸ ἀποκλῖναι τοὺς Σαμαρείτας ἀπὸ τοῦ Ἰουδαϊσμοῦ. Ωσπερ δὲ τῆς Συρίας ἦν κεφαλὴ Δαμασκός, Δαμασκοῦ δὲ κεφαλὴ ὁ Ρασίν· οὕτω Σα- μάρεια μὲν κεφαλὴ τοῦ Ἐφραίμ, Σαμαρείας δὲ κε- φαλὴ ὁ υἱὸς τοῦ Ρομελίου. Κακῶν τινες ἐπιτάσεις καὶ ὑπερβολαὶ διὰ τοῦ λόγου ἡμῖν παραδίδονται, ὥστε μὴ εἶναι δυνατὸν τὴν παρὰ τῶν τοιούτων συμ- φωνίαν ἐπικρατῆσαι, μηδὲ ἰσχύν τινα ἔχειν (78) κατά τῶν οἷς ἐπιβουλεύειν ἐπιχειροῦσι. Καὶ ἐάν με πάν στεύητε, οὐδὲ μὴ συνῆτε. Πιστεῦσαι μέντοι δεῖ τοῖς Γράμμα στον ως περιέχουσι θεῖον νοῦν, καὶ οὕτως ἐλεεῖν ἐπὶ τὴν τῶν ἐγγεγραμμένων σύνεσιν. Δεῖ γὰρ - υπερβάντας τοὺς τύπους, οὕτω καταλαβεῖν τὴν τῶν ἐνδειχθέντων ἡμῖν ἀλήθειαν. Πρότερον γὰρ δεῖ ἀπλῇ πιστεύειν πίστει ταῖς Γραφαῖς, ὅτι θεόπνευστοι καὶ ὠφέλιμοι· ἔπειτα λεπτῶς καὶ ἐξεταστικῶς τὸν ἐναπο- κείμενον αὐταῖς νοῦν διερευνᾶσθαι. λέγων· Αἴτησαι σεαυτῷ σημεῖον παρὰ Κυρίου εἰς βάθος ἢ εἰς ὕψος. Ἐν μὲν τοῖς κατόπιν διὰ τὸ Ησαίου διδάσκεται, ἃ χρὴ ποιεῖν ὁ ᾿Αχαζ, φυλάσ. σεσθαι τοῦ ἡσυχάζειν, καὶ μὴ δειλιᾷν ἀπὸ τῶν δύο δαλῶν τῶν καπνιζομένων. Νυνὶ δὲ, ὡς τὴν διὰ τοῦ προφήτου διδασκαλίαν εὐπειθὼς ὑποδεξάμενος, αὐτὸς καὶ ἐκλείψει. και ΧΧΧ. ἐπιχειροῦσι ἐπιχειρούν των. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. VII. consilium;consilium vero eorum qui decertant con- tra veritatem,nequaquam stet,sed cadat ac subver- tatur, Quapropter ait: Capul Aram Damascus, el caput Damasci Rasin lloc est, sublimium caput est exsecrabile, ac plenum sanguinis: quandoquidem Damascus, si interpreteris, sonat sanguinem sacci. Et vero saccus, pœnitentiæ signnm est: qui autem conspersus est sanguine, neutiquam est purus. Po- test igitur pro apparente poenitentia accipi, cum alioqui non sit vera penitentia, quod in sanis sin- cerisque dogmatis non agatur. Rursus autem ca- put Damasci, seu ejus pœnitentiæ, quæ pura non est,sed quæ lethalibus peccatis inquinatur,appella- tur Rasin, cum et ipse nullius dogmatis sani aut puri symbolum sit. A minus, fore videlicet ut stet et permaneat Dei B III Reg. x1, 26; x11, 20. II Tim. III, 16. Deest in mss. nostris. bus. PATROL. GR. C D quit, deficiet regnum Ephraim a populo et caput Ephraim Somorum, et caput Somoram filius Rome- liæ.Est igitur regnum Ephraim dominatus quidam ditioque heterodoxorum, propterea quod ex hao tribu exortus eit is, qui Israel a Juda discidit ". Caput igitur Ephraim est Somorum, id est, Sama- ria. Est autem Samaria inimicorum quorumdam regio,qui doctrinam sanam depravarunt, quod a Judaismo declinarint Samarita. Quemadmodum autem Damascus erat Syriæ caput, et Rasin erat Damasci caput : ita Samaria erat caput Ephraim, et filius Romeliæ erat Samariæ caput. Malorum accessio quædam nimietasque nobis exhibetur a Scriptura, adeo ut fieri non queat, ut talium con- spirationem faciamus initam, aut vim ullam ha- beamus ad tuando eos, quibus insidias struere τοnantur. Et nisi credideritis, non intelligetis. Oportet utique Scripturis utpote divinum sensum complectentibus fidem commodare, atque hoc pa- cto ad eorum quæ scripta suntintelligentiam pro- gredi. Oportet enim ut prætergredientes figuras, tum demum rerum nobis patefactarum veritatem assequamur. Prius namque fides simplex Scriptu- ris est adhibenda, cum sint divinitus inspiratæ ac utiles : deinde sensus in ipsis delitescens subti- liter et accurate est pervestigandus. Achaz, dicens:Petetibi signum a Domino in profundum aut in excelsum. Quæ quidem conveniebat Achaz facere, ea ab Isaia in superioribus edocetur,nempe ut ageret silentium,et ne a duobus titionibus fu- migantibus metueret. Nunc vero ipse, qui scilicet animo docili et subsequenti prophetæ doctrinam ex- ipso in loco editi et nostri sex mss., sed, ni fallor, commodius legeretur, In his, uti in reliquis, nihil Basilio dignum deprehendo. 197. 'Αλλ' ἔτι ἐξήκοντα καὶ πέντε ἔτη, φησίν, 198. Καὶ προσέθετο Κύριος λαλῆσαι τῷ ᾿Αχαζ, (76) Antiqui tres libri. ὑγιούς καί. Statim editi, (77) Editi, ἐκ τῆς. Deest τῆς in nostris sex codici- (78) Antiqui sex libri, σχεῖν. Editi, ἔχειν. Hoc 197. Sed adhuc sexaginta et quinque annis, in- 198. VERS. 10, 11. Et adjecit Dominus loqui ad

Β Ι, 6. « γάρ ἀξιοῦται τῶν θείων χρηματισμῶν. Προσέθετο γὰρ (79) Κύριος αὐτῷ λαλῆσαι τῷ ᾿Αχάς. Καὶ τάχα διδασκό μεθα, ὅτι ὁ διά τινος ὑπηρετουμένου τῷ θείῳ βου- λήματι μαθητευθείς, ὕστερον προκόπτων, δυνήσεται καὶ αὐτὸς ὑποδέξασθαι τοὺς τοῦ Κυρίου χρηματι σμούς. Εἰσὶ μέντοι τινὲς, οἳ μὴ δι' ἀνθρώπων πρότε ρον μαθητευθέντες Θεῷ, ἀρχῆθεν δεδύνηνται, ὡς καθαροί, χωρῆσαι τὰς ἐμφάσεις τοῦ Πνεύματος. Ὁποῖος ἦν ᾽Αβραὰμ, καὶ Μωσῆς, καὶ Ἠλίας, καὶ Ἱερεμίας, καὶ εἴ τινες ἐκείνοις παραπλήσιοι. Καὶ προσέθετο Κύριος λαλῆσαι,. Ἡ προσθήκη τοῖς προ- άγουσι συνάπτει τὸν λόγον Καὶ ἀκόλουθόν γε ἦν μετὰ τὴν προφητείαν τὴν περὶ (80) τοῦ ἐκλείψειν τὸν Εφραίμ, τουτέστι τὸν ἀποστατήσαντα Ἰσραὴλ, τότε προφητεύεσθαι, τίνα τρόπον ἐπιδημήσει διὰ τῆς αμιάντου Παρθένου ὁ Ἐμμανουήλ. Τί οὖν ἐστιν ὁ προστάσσει τῷ ᾿Αχὰς ὁ λόγος ; Αἴτησαι, φησί, σεαυτῷ σημεῖον παρὰ Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου εἰς βάθος ἢ εἰς ὕψος. Ἔστι μὲν οὖν σημεῖον πράγμα φανερόν, κεκρυμμένου τινὸς καὶ ἀφανους ἐν ἑαυυῷ τὴν δήλω σιν ἔχον· ὡς τὸ σημεῖον Ἰωνᾶ τὴν εἰς ᾅδου κάθοδον, καὶ πάλιν ἐκ νεκρῶν ἄνοδον παρίστησι (81) τοῖς δύο ναμένοις ἐκλαμβάνειν τὸν μυστικὸν λόγον τῶν γινο- μένων. Δεῖ δὲ ἀεὶ τὸ μὲν σημεῖον παρεῖναι, καὶ κατὰ τὸ ἐνεστὸς θεωρεῖσθαι· τὸ δὲ ὑπ᾽ αὐτοῦ σημαινόμε- νον πρᾶγμα τοῖς τρισὶ πολλάκις συγκαταμερίζεσθαι χρόνοις. Ἔστι γὰρ καὶ παρόντα παρόντων σημεία· ὡς ὁ ἐξιὼν ἐκ τῆς οἰκίας καπνὸς τοῦ ἔνδον καιομένου πυρός. Εστι δὲ καὶ παρόντα μελλόντων· ὡς ἡ ὅρω- μένη τῶν νεφῶν συνδρομή, τοῦ ἐσομένου ἐπὶ τὴν γῆν ὑετοῦ. Ἔτι δὲ καὶ παρόντα παρεληλυθότων· ὡς τὰ τῆς ἀνθρακιᾶς λείψανα τοῦ κεκαῦσθαι ἐπ᾿ αὐτῆς τὴν πυρκαϊάν. Η μέντοι Γραφὴ τὰ παράδοξα, καὶ παραστατικά τινος μυστικοῦ λόγου σημεῖα καλεῖ. Τί δὲ ἂν παραδοξότερον, ἢ θειότερον ἄκουσμα, ἢ θέαμα τῆς τοῦ Θεοῦ ἡμῶν διὰ Παρθένου γεννήσεως; Διὰ τοῦτο αἴτησαι παρὰ Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου (ὡς οὐδενὸς ἑτέρου δυναμένου δοῦναι) τὸ εἰς βάθος ἢ εἰς ὕψης - σημεῖον. "Εστι τοίνυν ἐν τῇ τοῦ κόσμου θέσει τὸ μὲν φύσει λαχὸν τὴν κάτω χώραν ἡ γῆ· τὸ δὲ ἀνωτάτω πάντων τῶν δρωμένων, ὁ οὐρανός. Ἐπεὶ οὖν ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο, ἡ προφητεία, διὰ μὲν τοῦ εἰς βαθος, τὴν γῆν σημαίνει καὶ τὴν ἀπ᾿ αὐτῆς λαμβανομένην σάρκα· διὰ δὲ τοῦ, εἰς ὕψος, τὸν ὑπερουράνιον λόγον, τὸν ὑπεράνω πάσης ἀρχῆς καὶ ἐξουσίας, τὸν ἐν ἀρχῇ ὄντα πρὸς τὸν Πατέρα, καὶ Θεὸν ὄντα Λόγον. Η τάχα βάθος σημαίνει τὰ κατώτατα τοῦ ᾅδου, ὕψος δὲ τὴν ὑπερουράνιον χώραν, ὡς ὁ ᾿Απόστολος ἡμῖν παρίστησι, λέγων· Μὴ εἴπῃς ἐν τῇ καρδίᾳ σου · Τίς αναβή σεται εἰς τὸν οὐρανόν ; Τουτέστι Χριστὸν κατ- αγαγεῖν. Η τίς καταβήσεται εἰς τὴν ἄβυσσον ;. Του τέστι Χριστὸν ἐκ νεκρῶν ἀναγαγεῖν. Ἐπεὶ οὖν Ο καταβὰς αὐτός ἐστι καὶ ὁ ἀναβὰς, τὸ εἰς βά θος καὶ εἰς ὕψος σημεῖον περὶ τῆς καθόδου ἂν εἴη APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. cepisset, oraculis divinis dignus habetur. Adjecit A enim Dominus loqui ad ipsum Achaz. Et fortasse docemur eum, qui fuerit eruditus ab alique, qui divinæ voluntati famuletur, si deinde proficiat, posse et ipsum Domini responsa excipere. Sunt quidem nonnulli, qui citra hominum operam a Deo edocti, potuerunt initio, utpote puri, illustratio- nes Spiritus suscipere. Ejusmodi erat Abra- ham, Moses, Elias, Jeremias, et si qui sint his si- miles. Et adjecit Dominus loqui. Adjectio isthmo sermonem connectit cum præcedentibus. Et certe post editum vaticinium quo pronuntiabatur fore, ut rueret Ephraim, hoc est, Israel deficeret, con- Bequens erat, ut propheta tandem prædiceret, quemadmodum venturus esset Emmanuel per inte- meratam Virginem.Quid igitur ipsi Achaz præcipit sententia illa? Pete, inquit, tibi signum a Domino Deo tuo in profundum aut in excelsum. Signum uti- que est res conspicua, aliquid in se occulti obscu- rique indicans. Hunc ad modum Jonæ signum de- scensum ad inferos, et rursus ex mortuis ascensum ob oculos ponit iis qui mysticam eorum quæ fiunt rationem intelligere possunt 64. Oportet autem si- gnum semper adesse, atque in presenti considera- ri; sed res ab ipso significata in tria tempora est plerumque dispertienda.Sunt enim præsentia præ- mentium signa; exempli causa, fumus e domo eriens ignem intus accendi indicat. Sunt et præ- sentia futurorum eventuum indicia, ut est nubium concursud oculis subjectus qui imbrem prænuntiat in terram casurum. Sunt itidem præsentia signa. præteritorum uti sunt carbonum reliquis, quæ rogum ibi fuisse incensum ostendunt. Ea autem quæ suntadmirabilia,quæque mysticum quemdam sermonem exprimumt, a Scriptura vocantur signa B C Quid autem admirabilius aut divinfus potest usquum audiri aut conspici, quam ills Dei nostri ex Vir- gine ortus?Quamobrem a Domino Deo tuo signum peto in profundum,sive in altum; cum nullus alius id præstare valeat. Profecto id quod suapte natura in mnndi situ infinum locum obtinuit, terra est ; id vero quod supra res quaslibet visibiles eminet, cœlum est. Cum igitur Verbum caro factum sit, prophetia isthmo per illas voces, in profundum,ter- ram significat et carnem ab ea assumptam: per has vero, in excelsum, designat cœleste Verbum principatu omni et potestate superius, eum videli- D cet, qui in principio erat apud Patrem, et Deus Verbum erat 82. Aut forte profundum infimas partes significat inferorum excelsum vero regio- nem cœlestem ; ut docet nos Apostolus, dicens:Ne dixeris in corde tuo : Quis ascendet in cælum? Id est, Christum deducere. Aut quis descendet in abys- sum? Hoc est Christum ex mortuis revocare 88. Quoniam igitur Qui descendit, ipse est et qui ascen- Rom. Matth. x11, 40. Joan. I, 1. in excusis et in Reg. primo, (79) Veteres quinque libri, προσέθετο γάρ. Deest (80) Ita mss. omnes. Editi, τὴν ἐπί. (81) Ita mss. At nostra editio, περίστησιν.

Β Ι, 6. « γάρ ἀξιοῦται τῶν θείων χρηματισμῶν. Προσέθετο γὰρ (79) Κύριος αὐτῷ λαλῆσαι τῷ ᾿Αχάς. Καὶ τάχα διδασκό μεθα, ὅτι ὁ διά τινος ὑπηρετουμένου τῷ θείῳ βου- λήματι μαθητευθείς, ὕστερον προκόπτων, δυνήσεται καὶ αὐτὸς ὑποδέξασθαι τοὺς τοῦ Κυρίου χρηματι σμούς. Εἰσὶ μέντοι τινὲς, οἳ μὴ δι' ἀνθρώπων πρότε ρον μαθητευθέντες Θεῷ, ἀρχῆθεν δεδύνηνται, ὡς καθαροί, χωρῆσαι τὰς ἐμφάσεις τοῦ Πνεύματος. Ὁποῖος ἦν ᾽Αβραὰμ, καὶ Μωσῆς, καὶ Ἠλίας, καὶ Ἱερεμίας, καὶ εἴ τινες ἐκείνοις παραπλήσιοι. Καὶ προσέθετο Κύριος λαλῆσαι,. Ἡ προσθήκη τοῖς προ- άγουσι συνάπτει τὸν λόγον Καὶ ἀκόλουθόν γε ἦν μετὰ τὴν προφητείαν τὴν περὶ (80) τοῦ ἐκλείψειν τὸν Εφραίμ, τουτέστι τὸν ἀποστατήσαντα Ἰσραὴλ, τότε προφητεύεσθαι, τίνα τρόπον ἐπιδημήσει διὰ τῆς αμιάντου Παρθένου ὁ Ἐμμανουήλ. Τί οὖν ἐστιν ὁ προστάσσει τῷ ᾿Αχὰς ὁ λόγος ; Αἴτησαι, φησί, σεαυτῷ σημεῖον παρὰ Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου εἰς βάθος ἢ εἰς ὕψος. Ἔστι μὲν οὖν σημεῖον πράγμα φανερόν, κεκρυμμένου τινὸς καὶ ἀφανους ἐν ἑαυυῷ τὴν δήλω σιν ἔχον· ὡς τὸ σημεῖον Ἰωνᾶ τὴν εἰς ᾅδου κάθοδον, καὶ πάλιν ἐκ νεκρῶν ἄνοδον παρίστησι (81) τοῖς δύο ναμένοις ἐκλαμβάνειν τὸν μυστικὸν λόγον τῶν γινο- μένων. Δεῖ δὲ ἀεὶ τὸ μὲν σημεῖον παρεῖναι, καὶ κατὰ τὸ ἐνεστὸς θεωρεῖσθαι· τὸ δὲ ὑπ᾽ αὐτοῦ σημαινόμε- νον πρᾶγμα τοῖς τρισὶ πολλάκις συγκαταμερίζεσθαι χρόνοις. Ἔστι γὰρ καὶ παρόντα παρόντων σημεία· ὡς ὁ ἐξιὼν ἐκ τῆς οἰκίας καπνὸς τοῦ ἔνδον καιομένου πυρός. Εστι δὲ καὶ παρόντα μελλόντων· ὡς ἡ ὅρω- μένη τῶν νεφῶν συνδρομή, τοῦ ἐσομένου ἐπὶ τὴν γῆν ὑετοῦ. Ἔτι δὲ καὶ παρόντα παρεληλυθότων· ὡς τὰ τῆς ἀνθρακιᾶς λείψανα τοῦ κεκαῦσθαι ἐπ᾿ αὐτῆς τὴν πυρκαϊάν. Η μέντοι Γραφὴ τὰ παράδοξα, καὶ παραστατικά τινος μυστικοῦ λόγου σημεῖα καλεῖ. Τί δὲ ἂν παραδοξότερον, ἢ θειότερον ἄκουσμα, ἢ θέαμα τῆς τοῦ Θεοῦ ἡμῶν διὰ Παρθένου γεννήσεως; Διὰ τοῦτο αἴτησαι παρὰ Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου (ὡς οὐδενὸς ἑτέρου δυναμένου δοῦναι) τὸ εἰς βάθος ἢ εἰς ὕψης - σημεῖον. "Εστι τοίνυν ἐν τῇ τοῦ κόσμου θέσει τὸ μὲν φύσει λαχὸν τὴν κάτω χώραν ἡ γῆ· τὸ δὲ ἀνωτάτω πάντων τῶν δρωμένων, ὁ οὐρανός. Ἐπεὶ οὖν ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο, ἡ προφητεία, διὰ μὲν τοῦ εἰς βαθος, τὴν γῆν σημαίνει καὶ τὴν ἀπ᾿ αὐτῆς λαμβανομένην σάρκα· διὰ δὲ τοῦ, εἰς ὕψος, τὸν ὑπερουράνιον λόγον, τὸν ὑπεράνω πάσης ἀρχῆς καὶ ἐξουσίας, τὸν ἐν ἀρχῇ ὄντα πρὸς τὸν Πατέρα, καὶ Θεὸν ὄντα Λόγον. Η τάχα βάθος σημαίνει τὰ κατώτατα τοῦ ᾅδου, ὕψος δὲ τὴν ὑπερουράνιον χώραν, ὡς ὁ ᾿Απόστολος ἡμῖν παρίστησι, λέγων· Μὴ εἴπῃς ἐν τῇ καρδίᾳ σου · Τίς αναβή σεται εἰς τὸν οὐρανόν ; Τουτέστι Χριστὸν κατ- αγαγεῖν. Η τίς καταβήσεται εἰς τὴν ἄβυσσον ;. Του τέστι Χριστὸν ἐκ νεκρῶν ἀναγαγεῖν. Ἐπεὶ οὖν Ο καταβὰς αὐτός ἐστι καὶ ὁ ἀναβὰς, τὸ εἰς βά θος καὶ εἰς ὕψος σημεῖον περὶ τῆς καθόδου ἂν εἴη APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. cepisset, oraculis divinis dignus habetur. Adjecit A enim Dominus loqui ad ipsum Achaz. Et fortasse docemur eum, qui fuerit eruditus ab alique, qui divinæ voluntati famuletur, si deinde proficiat, posse et ipsum Domini responsa excipere. Sunt quidem nonnulli, qui citra hominum operam a Deo edocti, potuerunt initio, utpote puri, illustratio- nes Spiritus suscipere. Ejusmodi erat Abra- ham, Moses, Elias, Jeremias, et si qui sint his si- miles. Et adjecit Dominus loqui. Adjectio isthmo sermonem connectit cum præcedentibus. Et certe post editum vaticinium quo pronuntiabatur fore, ut rueret Ephraim, hoc est, Israel deficeret, con- Bequens erat, ut propheta tandem prædiceret, quemadmodum venturus esset Emmanuel per inte- meratam Virginem.Quid igitur ipsi Achaz præcipit sententia illa? Pete, inquit, tibi signum a Domino Deo tuo in profundum aut in excelsum. Signum uti- que est res conspicua, aliquid in se occulti obscu- rique indicans. Hunc ad modum Jonæ signum de- scensum ad inferos, et rursus ex mortuis ascensum ob oculos ponit iis qui mysticam eorum quæ fiunt rationem intelligere possunt 64. Oportet autem si- gnum semper adesse, atque in presenti considera- ri; sed res ab ipso significata in tria tempora est plerumque dispertienda.Sunt enim præsentia præ- mentium signa; exempli causa, fumus e domo eriens ignem intus accendi indicat. Sunt et præ- sentia futurorum eventuum indicia, ut est nubium concursud oculis subjectus qui imbrem prænuntiat in terram casurum. Sunt itidem præsentia signa. præteritorum uti sunt carbonum reliquis, quæ rogum ibi fuisse incensum ostendunt. Ea autem quæ suntadmirabilia,quæque mysticum quemdam sermonem exprimumt, a Scriptura vocantur signa B C Quid autem admirabilius aut divinfus potest usquum audiri aut conspici, quam ills Dei nostri ex Vir- gine ortus?Quamobrem a Domino Deo tuo signum peto in profundum,sive in altum; cum nullus alius id præstare valeat. Profecto id quod suapte natura in mnndi situ infinum locum obtinuit, terra est ; id vero quod supra res quaslibet visibiles eminet, cœlum est. Cum igitur Verbum caro factum sit, prophetia isthmo per illas voces, in profundum,ter- ram significat et carnem ab ea assumptam: per has vero, in excelsum, designat cœleste Verbum principatu omni et potestate superius, eum videli- D cet, qui in principio erat apud Patrem, et Deus Verbum erat 82. Aut forte profundum infimas partes significat inferorum excelsum vero regio- nem cœlestem ; ut docet nos Apostolus, dicens:Ne dixeris in corde tuo : Quis ascendet in cælum? Id est, Christum deducere. Aut quis descendet in abys- sum? Hoc est Christum ex mortuis revocare 88. Quoniam igitur Qui descendit, ipse est et qui ascen- Rom. Matth. x11, 40. Joan. I, 1. in excusis et in Reg. primo, (79) Veteres quinque libri, προσέθετο γάρ. Deest (80) Ita mss. omnes. Editi, τὴν ἐπί. (81) Ita mss. At nostra editio, περίστησιν.

λεγόμενον τῆς τοῦ Κυρίου· Καὶ ὁ ἀναβὰς αὐτός Α ἐστιν ὑπεράνω πάντων των οὐρανῶν. Β μὴ πειράσω Κύριον. Η μὲν τοῦ Θεοῦ δωρεά με γάλη, καὶ πλουσία, καὶ δαψιλής. Ὁ δὲ Ἀχάζ, ὡς μήπω δεδιδαγμένος αἰτεῖν τὰ μεγάλα καὶ ἐπουράνια, παραιτεῖται ζητῆσαι σημεῖον, ὡς μεῖζον ὑπάρχον τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως· ἢ ὡς παρὰ τὴν ἐντολὴν μέλο λων ποιεῖν, τὴν εἰποῦσαν· Οὐκ ἐκπειράσεις Κύριον τὸν Θεόν σου. Αναγκαίως δὲ οἱ περὶ τῶν τηλικού- των λόγο: τῷ τότε κεκρατηκότι βασιλεῖ γίνονται, ἵνα δι᾽ αὐτοῦ εἰς πάντας διαλαληθῇ (82) τὰ προφητευό- μενα. Ησαΐας μὲν γὰρ ἂν ἴσως ἠπιστήθη, ἢ φθόνῳ τῶν κατ' αὐτὸν ἀνθρώπων, ἢ τῇ λοιπῇ περὶ τὸν βίον ταπεινότητι, ὡς μὴ δεξάμενος τῆς ἐπιδημίας τοῦ Ἐμμανουὴλ παρὰ τοῦ Κυρίου χρηματισμὸν, ἀλλ' ἐκ τῆς ἰδίας καρδίας ἀναπλάσας τὸν λόγον. ᾿Αχὰς δὲ οὕτως ἐδέξατο τὴν περὶ τῶν ἐσομένων προφητείαν, ὡς Λάβαν, ὡς ᾿Αβιμέλεχ, ὡς Ναβουχοδονόσορ, ὡς Φαραώ, ὡς Καϊάφας τὸ τελευταῖον, οὐ διὰ τὴν τοῦ βίου ἀξίαν, ὅσον διὰ τὴν ἐκ τοῦ ἀξιώματος προσ- οὖσαν αὐτῷ ἀξιοπιστίαν. Οὐ γὰρ δή (83) εὐλα - βείᾳ τινὶ παρητεῖτο τὴν αἵτησιν τοῦ σημείου δ ᾿Αχάζ. Εἰ γὰρ οὐκ ἦν αὐτῷ συμφέρον, οὐδ' ἂν ἐπ- ἔταξε τὴν ἀρχὴν ὁ Θεός. Διὰ τοῦτο καὶ τὰ ἐπιφερό- μενα μέμψιν περιέχει, τὴν εἰς τὸν ᾿Αχάζ. Αποστρέ ψας γὰρ τὸν λόγον ἐπὶ τὸν (84) Δαβίδ, 'Ακούσατε δή, φησίν, οἶκος Δαβίδ. Μὴ μικρὸν ὑμῖν παρο έχειν ἀνθρώποις ἀγῶνα ; καὶ πῶς Κυρίῳ παρέχετε ; Διὰ γὰρ τούτων πρὸς τὸ ἀπειθὲς ἔοικε δυσχεραίνειν τοῦ ᾿Αχάζ. Τρανότερον δέ πως ἐμφαίνει τὴν διάνοιαν ταύτην ἑτέρα ἔκδοσις (85) εἰποῦσα· Μὴ ὀλίγον ἀφ᾿ ὑμῶν μοχθοῦν ἄνδρας, ὅτι μοχθεῖτε καί γε τὸν Θεόν ; Πῶς δὲ Θεῷ ἀγῶνα παρέχει ἄνθρωπος, είπερ ἡ ἀγωνία φόβος ἐστὶ διαπτώσεως - Αλλὰ τοῦτο οὐχὶ πάθος περὶ τὸν θεόν λέγει, ἀλλὰ τὴν ἀντιδιάθεσιν τῶν ἀνθισταμένων αὐτοῦ τοῖς προστάγμασι διὰ τῆς τοῦ ἀγῶνος προσηγορίας παρίστησιν. μεῖον. Καὶ μὴ αιτουμένοις, φησί, δώσει. Κἂν μὴ εὐ ρίσκῃ τὸν τῆς ὑποδοχῆς ἀξιον, ἀλλ' ὅμως, διὰ τὴν προωρισμένην οίκονομίαν τῆς διὰ σαρκὸς γεννήσεως τοῦ Κυρίου, αὐτὸς, φησὶ, δώσει Κύριος ὁ Θεὸς σημεῖον. Εδει μὲν γὰρ συνεῖναι τὸν ᾿Αχαζ, ὅτι ἀλλην τὰ ἀν θρώπινα διόρθωσιν οὐκ ἐπιδέχεται, εἰ μὴ διὰ μόνης τῆς τοῦ Θεοῦ Λόγου εἰς ἀνθρώπους ἐπιδημίας, καὶ αἰτῆσαι τὸ εἰς βάθος ἢ εἰς ὕψος σημεῖον. Ἐπειδὴ δὲ ἀνάξιον ἔκρινεν ἑαυτὸν, ἀπαιδεύτως ἔχων τῆς τῶν μεγάλων καὶ οὐρανίων σημείων αἰτήσεως, διὰ τοῦτό οι τῶν κατ᾿ αὐτῶν. τῶν κατ' αὐτόν. ἀκούσατε δή. δή editi,Κύριος αὐτοῖς σημεῖον. Κύριος αὐτὸς ση- μεῖον. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. VII. dit ", signum illud in profundum sive in excel- C D Ephes. iv, 10. ibid. * Deut. vi, 16. XLI, 1. Joan. xΙ, 51. sum dici potest de Domini descensu: Et qui ascen- dit, ipse est super omnes celos 85. tentabo Dominum. Dei quidem donum magnum est, divesque et largum. Achaz autem utpote magna et coelestia exposcere nondum edoctus, quærere si- gnum recusat, quod id superaret humanam natu- ram, vel quod exsequi vellet mandatum, quod di- cit : Non tentabis Dominum Deum tuum s. Sermo- nes autem qui tantis de rebus habentur, regi qui tunc imperabat, apposite et utiliter fiunt, ut per ipsum isthæc vaticinia in omnes divulgarentur. Forte enim vel ob hominum illa ætate degen- tium invidiam, vel ob reliquam vitæ bumilitatem, fuisset Isaiæ denegata fdes, quasi a Domino oracu lum non excepisset de Emmanuelis adventu, sed confinxisset hunc sermonem, atque e proprio corde deprompsisset. Achaz auttem recepit futurorum prædictionem sicut Laban 87, Abimelech 88, Nabu- chodonosor 89, Pharao 90, ac tandem sicut Caiphas”, non propter vitæ meritum, sed quod ejus dignitas eum fide dignum redderet. Non enim reverentia et religione ulla inductus Achaz refugiebat a pe- tendo signo. Etenim, si id ei non fuisset conduci- bile, ne initio quidem hoc ipsi præcepti dedisset Deus. Quapropter quæ subjunguntur, reprehensio - nem continent adversus Achaz. Nam sermone in Davidem deflexo, ait (VERS. 13) : Audite sanc, do- mus David. Nunquid parum est vobis (exhibere homi- nibus molestiam ? et quomodo Domtio exhibetis ? His utique verbis videtur propheta ægerrime tulisse contumaciam Achaz, Hanc autem sententiam ex- planatius exprimit editio altera, quæ sio habet: Funquid parum ut vobis molestia affici viros, quia molestia etiam afficitis Deum? Quomodo autem ho- mo facessit Deo negotium, cum ægritudo metus sit ruinæ atque infortunii ? Verum hanc Deo affectio- nem nequaquam tribuit, sed per illud ægritudinis vocabulum ostendit animum eorum, qui ejus præ- ceptis refragantur, adversum esse et infensum. vobis signum. Dabit, inquit, vel non petentibus. Etiamsi non reperiat quemquam dignum qui reci- piat, nihilominus tamen, ob præfinitam dispensa- tionem carnalis ortus Donini, ipse, inquit, Domi- nus Deus dabit signum. Conveniebat enim ut in- telligeret Achaz res humanas non aliter emendari posse nisi per solum Dei Verbi ad nos adventum ; ac peteret signum in profundum, aut in altum. Quoniam autem sese judicabat indignum, quando- quidem exposcere magna et cœlestia signa non Dan. II, 1. Gen. Gen. XXXI, 24. Gen. xx, 3, Reg. tertius, Alii quinque mss., ratur. quot mss., Vocula in editis de- erat. Eusebio cognosci potest. Aliquanto post Reg. primus, Alii quinque mss. uti in contextu. 199. Καὶ εἶπεν ᾿Αχάζ· Οὐ μὴ αἰτήσω, οὐδ᾽ οὐ 200. Διὰ τοῦτο δώσει Κύριος αὐτὸς ὑμῖν ση 199. VERS. 12. Et dixit Achaz: Non petam, neque 200. VERS. 14. Propter hoc dabit Dominus ipse (82) Sic mss. Editi, διαλυθῇ. Mox nostra editio et (85) Sic mss. nostri. Vocula δή in editis deside- (84) Editi, ἐπὶ τοῦ. Αt mss., ἐπὶ τόν. Statim eli- (85) Hoc loco indicari editionem Aquilæ, vel de

λεγόμενον τῆς τοῦ Κυρίου· Καὶ ὁ ἀναβὰς αὐτός Α ἐστιν ὑπεράνω πάντων των οὐρανῶν. Β μὴ πειράσω Κύριον. Η μὲν τοῦ Θεοῦ δωρεά με γάλη, καὶ πλουσία, καὶ δαψιλής. Ὁ δὲ Ἀχάζ, ὡς μήπω δεδιδαγμένος αἰτεῖν τὰ μεγάλα καὶ ἐπουράνια, παραιτεῖται ζητῆσαι σημεῖον, ὡς μεῖζον ὑπάρχον τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως· ἢ ὡς παρὰ τὴν ἐντολὴν μέλο λων ποιεῖν, τὴν εἰποῦσαν· Οὐκ ἐκπειράσεις Κύριον τὸν Θεόν σου. Αναγκαίως δὲ οἱ περὶ τῶν τηλικού- των λόγο: τῷ τότε κεκρατηκότι βασιλεῖ γίνονται, ἵνα δι᾽ αὐτοῦ εἰς πάντας διαλαληθῇ (82) τὰ προφητευό- μενα. Ησαΐας μὲν γὰρ ἂν ἴσως ἠπιστήθη, ἢ φθόνῳ τῶν κατ' αὐτὸν ἀνθρώπων, ἢ τῇ λοιπῇ περὶ τὸν βίον ταπεινότητι, ὡς μὴ δεξάμενος τῆς ἐπιδημίας τοῦ Ἐμμανουὴλ παρὰ τοῦ Κυρίου χρηματισμὸν, ἀλλ' ἐκ τῆς ἰδίας καρδίας ἀναπλάσας τὸν λόγον. ᾿Αχὰς δὲ οὕτως ἐδέξατο τὴν περὶ τῶν ἐσομένων προφητείαν, ὡς Λάβαν, ὡς ᾿Αβιμέλεχ, ὡς Ναβουχοδονόσορ, ὡς Φαραώ, ὡς Καϊάφας τὸ τελευταῖον, οὐ διὰ τὴν τοῦ βίου ἀξίαν, ὅσον διὰ τὴν ἐκ τοῦ ἀξιώματος προσ- οὖσαν αὐτῷ ἀξιοπιστίαν. Οὐ γὰρ δή (83) εὐλα - βείᾳ τινὶ παρητεῖτο τὴν αἵτησιν τοῦ σημείου δ ᾿Αχάζ. Εἰ γὰρ οὐκ ἦν αὐτῷ συμφέρον, οὐδ' ἂν ἐπ- ἔταξε τὴν ἀρχὴν ὁ Θεός. Διὰ τοῦτο καὶ τὰ ἐπιφερό- μενα μέμψιν περιέχει, τὴν εἰς τὸν ᾿Αχάζ. Αποστρέ ψας γὰρ τὸν λόγον ἐπὶ τὸν (84) Δαβίδ, 'Ακούσατε δή, φησίν, οἶκος Δαβίδ. Μὴ μικρὸν ὑμῖν παρο έχειν ἀνθρώποις ἀγῶνα ; καὶ πῶς Κυρίῳ παρέχετε ; Διὰ γὰρ τούτων πρὸς τὸ ἀπειθὲς ἔοικε δυσχεραίνειν τοῦ ᾿Αχάζ. Τρανότερον δέ πως ἐμφαίνει τὴν διάνοιαν ταύτην ἑτέρα ἔκδοσις (85) εἰποῦσα· Μὴ ὀλίγον ἀφ᾿ ὑμῶν μοχθοῦν ἄνδρας, ὅτι μοχθεῖτε καί γε τὸν Θεόν ; Πῶς δὲ Θεῷ ἀγῶνα παρέχει ἄνθρωπος, είπερ ἡ ἀγωνία φόβος ἐστὶ διαπτώσεως - Αλλὰ τοῦτο οὐχὶ πάθος περὶ τὸν θεόν λέγει, ἀλλὰ τὴν ἀντιδιάθεσιν τῶν ἀνθισταμένων αὐτοῦ τοῖς προστάγμασι διὰ τῆς τοῦ ἀγῶνος προσηγορίας παρίστησιν. μεῖον. Καὶ μὴ αιτουμένοις, φησί, δώσει. Κἂν μὴ εὐ ρίσκῃ τὸν τῆς ὑποδοχῆς ἀξιον, ἀλλ' ὅμως, διὰ τὴν προωρισμένην οίκονομίαν τῆς διὰ σαρκὸς γεννήσεως τοῦ Κυρίου, αὐτὸς, φησὶ, δώσει Κύριος ὁ Θεὸς σημεῖον. Εδει μὲν γὰρ συνεῖναι τὸν ᾿Αχαζ, ὅτι ἀλλην τὰ ἀν θρώπινα διόρθωσιν οὐκ ἐπιδέχεται, εἰ μὴ διὰ μόνης τῆς τοῦ Θεοῦ Λόγου εἰς ἀνθρώπους ἐπιδημίας, καὶ αἰτῆσαι τὸ εἰς βάθος ἢ εἰς ὕψος σημεῖον. Ἐπειδὴ δὲ ἀνάξιον ἔκρινεν ἑαυτὸν, ἀπαιδεύτως ἔχων τῆς τῶν μεγάλων καὶ οὐρανίων σημείων αἰτήσεως, διὰ τοῦτό οι τῶν κατ᾿ αὐτῶν. τῶν κατ' αὐτόν. ἀκούσατε δή. δή editi,Κύριος αὐτοῖς σημεῖον. Κύριος αὐτὸς ση- μεῖον. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. VII. dit ", signum illud in profundum sive in excel- C D Ephes. iv, 10. ibid. * Deut. vi, 16. XLI, 1. Joan. xΙ, 51. sum dici potest de Domini descensu: Et qui ascen- dit, ipse est super omnes celos 85. tentabo Dominum. Dei quidem donum magnum est, divesque et largum. Achaz autem utpote magna et coelestia exposcere nondum edoctus, quærere si- gnum recusat, quod id superaret humanam natu- ram, vel quod exsequi vellet mandatum, quod di- cit : Non tentabis Dominum Deum tuum s. Sermo- nes autem qui tantis de rebus habentur, regi qui tunc imperabat, apposite et utiliter fiunt, ut per ipsum isthæc vaticinia in omnes divulgarentur. Forte enim vel ob hominum illa ætate degen- tium invidiam, vel ob reliquam vitæ bumilitatem, fuisset Isaiæ denegata fdes, quasi a Domino oracu lum non excepisset de Emmanuelis adventu, sed confinxisset hunc sermonem, atque e proprio corde deprompsisset. Achaz auttem recepit futurorum prædictionem sicut Laban 87, Abimelech 88, Nabu- chodonosor 89, Pharao 90, ac tandem sicut Caiphas”, non propter vitæ meritum, sed quod ejus dignitas eum fide dignum redderet. Non enim reverentia et religione ulla inductus Achaz refugiebat a pe- tendo signo. Etenim, si id ei non fuisset conduci- bile, ne initio quidem hoc ipsi præcepti dedisset Deus. Quapropter quæ subjunguntur, reprehensio - nem continent adversus Achaz. Nam sermone in Davidem deflexo, ait (VERS. 13) : Audite sanc, do- mus David. Nunquid parum est vobis (exhibere homi- nibus molestiam ? et quomodo Domtio exhibetis ? His utique verbis videtur propheta ægerrime tulisse contumaciam Achaz, Hanc autem sententiam ex- planatius exprimit editio altera, quæ sio habet: Funquid parum ut vobis molestia affici viros, quia molestia etiam afficitis Deum? Quomodo autem ho- mo facessit Deo negotium, cum ægritudo metus sit ruinæ atque infortunii ? Verum hanc Deo affectio- nem nequaquam tribuit, sed per illud ægritudinis vocabulum ostendit animum eorum, qui ejus præ- ceptis refragantur, adversum esse et infensum. vobis signum. Dabit, inquit, vel non petentibus. Etiamsi non reperiat quemquam dignum qui reci- piat, nihilominus tamen, ob præfinitam dispensa- tionem carnalis ortus Donini, ipse, inquit, Domi- nus Deus dabit signum. Conveniebat enim ut in- telligeret Achaz res humanas non aliter emendari posse nisi per solum Dei Verbi ad nos adventum ; ac peteret signum in profundum, aut in altum. Quoniam autem sese judicabat indignum, quando- quidem exposcere magna et cœlestia signa non Dan. II, 1. Gen. Gen. XXXI, 24. Gen. xx, 3, Reg. tertius, Alii quinque mss., ratur. quot mss., Vocula in editis de- erat. Eusebio cognosci potest. Aliquanto post Reg. primus, Alii quinque mss. uti in contextu. 199. Καὶ εἶπεν ᾿Αχάζ· Οὐ μὴ αἰτήσω, οὐδ᾽ οὐ 200. Διὰ τοῦτο δώσει Κύριος αὐτὸς ὑμῖν ση 199. VERS. 12. Et dixit Achaz: Non petam, neque 200. VERS. 14. Propter hoc dabit Dominus ipse (82) Sic mss. Editi, διαλυθῇ. Mox nostra editio et (85) Sic mss. nostri. Vocula δή in editis deside- (84) Editi, ἐπὶ τοῦ. Αt mss., ἐπὶ τόν. Statim eli- (85) Hoc loco indicari editionem Aquilæ, vel de

Α φησι Δώσει Κύριος αὐτὸς ὑμῖν σημεῖον· οὐ διὰ καλέσουσι, εἰ Εἰ μὴ γάρ. τινος ὑπηρέτου, καὶ διακόνου, καὶ λειτουργοῦ δίδω σιν, ἀλλ᾽ αὐτὸς δι᾿ ἑαυτοῦ· ἵν᾿ ἐκ τούτου δηλωθῇ τοῦ διδομένου τὸ μέγεθος. Τὸν μὲν γὰρ νόμον διετάξατο δι' ἀγγέλων, ἐν χειρὶ μεσίτου Μωσέως· τὸ δὲ ση- μεῖον αὐτὸς ἔδωκε τῷ οἴκῳ Δαβίδ. Δίδοται δὲ οὐκέτι τῷ ᾿Αχαζ, ἀλλὰ παντὶ τῷ οἴκῳ Δαβίδ· διότι ἐκ σπέρ- ματος Δαβίδ, τὸ κατὰ σάρκα, ὁ Κύριος· καὶ διὰ τοῦτο πάσῃ (86) διέφερε τῇ συγγενείᾳ τοῦ Δαβὶδ τὸ περὶ τῆς ἐπιδημίας τοῦ Χριστοῦ εὐαγγέλιον. τέξεται υἱὸν, καὶ καλέσεις (87) τὸ ὄνομα αὐτοῦ Εμμανουήλ. Ανθίστανται οἱ Ἰουδαῖοι τῇ ἐκδόσει τῶν Ἑβδομήκοντα, λέγοντες μὴ κεῖσθαι παρὰ τῷ Ἑβραίῳ τὸ, Ἡ Παρθένος, ἀλλ᾽ Ἡ νεάνις, ὡς δυο ναμένης νεάνιδος ὀνομάζεσθαι τῆς ἀκμαζούσης καθ᾿ ἡλιλίαν, οὐχὶ δὲ τῆς ἀπειρογάμου γυναικός· πρὸς οὓς ῥᾳδία καὶ αὐτόθεν ἡ ἀπάντησις. Εἰ γὰρ (88) σημεϊόν ἐστι τεραστίου τινὸς καὶ παρηλλαγμένου τὴν κοινὴν συνήθειαν τῶν ἀνθρώπων ἐπίδειξις, τί θαυμαστὸν ἦν, μίαν τῶν πολλῶν γυναῖκα, ἀνδρὶ συνοικοῦσαν, μητέρα γενέσθαι παιδίου ; Πῶς δ᾽ ἂν καὶ τὸ ἀπὸ θελήματος σαρκὸς γεννηθὲν Ἐμμαδουὴλ προσηγορεύετο; Ὥστε εἰ μὲν σημεῖόν ἐστι τὸ διδόμενον, παράδοξος ἔστω καὶ ἡ γέννησις. Εἰ δὲ κοινὸς ὁ τρόπος τῆς γεννήσεως τοῦ παιδίου, μήτε σημείον λεγέσθω, μήτε Εμμα νουὴλ προσαγορευέσθω. Ὥστε εἰ μὴ παρθένος ἡ τε- κοῦσα, ποῖον τοῦτο (89) σημεῖον ; Καὶ εἰ μὴ θειοτέρα ἢ κατὰ τοὺς πολλοὺς ἡ γέννησις, πῶς ἡ τοῦ Ἐμμα- νουὴλ παρουσία ; Ὅτι μέντοι ἡ νεάνις ἐπὶ παρθέ νων ιδίως ωνομάσθη, δῆλον ἐκ τῶν ἐν τῷ Δευτερο- νομίῳ οὕτως εἰρημένων· Ἐὰν δὲ ἐν τῷ πεδίῳ εύρη τὴν παῖδα τὴν μεμνηστευμένην, καὶ βιασάμενος κοιμηθῇ μετ᾿ αὐτῆς, ἀποκτενεῖτε τὸν ἄνθρωπον μόνον, καὶ τῇ νεάνιδι οὐ ποιήσετε οὐδὲν, ὅτι οὐκ ἔστι τῇ νεάνιδι αμάρτημα θανάτου. Ὅτι ὡς εἴ τις ἐπαναστῇ ἄνθρωπος ἐπὶ τὸν πλησίον αὐτοῦ, καὶ φονεύσῃ αὐτόν· οὕτω τὸ πρᾶγμα τοῦτο. Ἐν τῷ πεδίῳ εὗρεν αὐτήν· ἐβόησεν ἡ νεάνις, καὶ δ βοηθῶν οὐκ ἦν. Ἡ τοίνυν βοῶσα πρὸ τῆς φθορᾶς παρθένος ἦν, δηλονότι. Ἴσον οὖν δύναται εἰπεῖν, ἐβόησεν ἡ παρθένος, καὶ ἐβόησεν ἡ νεάνις. Καὶ ἐν τῇ τρίτῃ τῶν Βασιλειῶν ἡ Σωμανίτις, ἡ συνθάλ- πουσα τὸν Δαβίδ, παρθένος οὖσα, καὶ ἀνδρὸς ἀπεί- ρατος (90), νεάνις προσαγορεύεται. Εὗρον γάρ, φησί, τὴν ᾿Αβισάκ, καὶ ἤνεγκαν αὐτὴν πρὸς τὸν βασιλέα, καὶ ἡ νεάνις καλὴ ἕως σφόδρα, καὶ ἐλειτούργει τῷ βασιλεῖ, καὶ ὁ βασιλεὺς οὐκ ἔγνω αὐτήν. Εκ Παρθένου τοίνυν ἀγίας ὁ Ἐμμανουήλ, τῆς εἰπούσης· Πῶς ἔσται μοι τοῦτο, ἐπεὶ ἄνδρα οὐ γινώσκω ; Πρὸς ἣν ὁ ἄγγελος, ὅτι Πνεῦμα Κυ- „ πῶς ἡ τοῦ Ἐμμανουήλ προσηγορία; τος. καὶ ἦν νεάνις καλή σφόδρα, APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. noverat, idcirco ait: Dabit Dominus ipse vobis si- gnum; non per aliquem servum, aut ministrum, aut famulum dat, sed ipse per se; ut doni inde declaretur magnitudo. Etenim legem ordinavit per angelos, in manu mediatoris Mosis 9: signum vero dedit ipse domui David. Nec jam ipsi Achaz datur, sed omni domui David: quoniam Dominus est ex semine David secundum carnem ; ob idque fau- stus felixque de Christi adventu nuntius ad totam Davidis cognationem pertinebat. et vocabis nomen ejus Emmanuel. Reclamant LXX Interpretum editioni Judai, dicentes non reperiri in Hebræo hoc vocabulum, Virgo, sed illud, Puella, quasi mulier quæ ætate floret, puella dici possit, mulier vero quæ omnino nuptialis thalami expers B est, non item ; quibus facile et celeriter responde- mus. Si enim signum rei cujuspiam stupendæ et a communi hominum consuetudine alienæ demonstra- tio est, quid erat miri si mulier una e multis, quæ cum viro consuetudinem habuisset, feret pueri mater? Quornodo etiam id quod natum esset ex carnis voluntate, vocari potuisset Emmanuel? Ita- que si quod datur, id signum est, sit oportet et ipsa generatio admirabilis et stupenda. Quod si modus quo generatus est puer, fuit communis, ne- que dicatur signum, neque appelletur Emmanuel. Proinde quæ peperit, si virgo non est, quale exsti- tit hoc signum ? Et nisi ortus ille foret divinior quam vulgi, quomodo jam advenit Emmanuel ? Quod au- tem nomen, puella, proprie dicatur de virginibus, patet ex his Deuteronomii verbis: Quod si in agro invenerit puellam desponsatam, et vim inferens con- cubuerit cum ea, interficietis hominem solum; et puella nihil facietis, quia non est puella peccatum mortis. Quia quemadmodum si quis homo insurrexe- rit adversus proximum suum, et occiderit ipsum : sic res hæc. In campo invenit eam : clamavit puella, et non erat auxiliator ". Itaque quæ clamavit, uti- que ante corruptionem virgo erat. Hæc igitur verba, clamavit virgo, idem valent atque illa, clamavit puella. Et in tertio Regnorum libro Somanitis illa quæ calefaciebat David, quæque virgo erat, nec unquam virum fuerat experta, puella vocatur. In- venerunt enim, inquit, Abisac, et adduxerunt eam ad rogem: et puella pulchra usque valde, et ministra- bat regi, et rex non cognovit eam w. Itaque Emmanuel D ex sancta Virgine exortusest, quæ dixerat: Quomodo erit mihi istud,qnoniam virum non cognosco "?Cui an- gelus: Spiritus Domini superveniet in te et virtus Allis- simi obumbrabit tibi. Virgo hæc legi purificationis ne- C Galat. III, 19. Rom. 1, 3. * Deut. xx11, 25-27. vocabis. Alii quatuor mss., vocabunt; ita quoque legitur apud Mattheum 1, 23. tus, III Reg. 1, 3, 4. Luc. 1. 34. ibid. 35. idem codex, Quomodo ei nomen Emmanuel datum est? Aliquanto post tres mss., 201. Ecce Virgo in utero concipiet, et pariet filium, (86) Reg. quartus, καὶ διότι. (87) Editi et Regii primus et quartus, καλέσεις, (88) Editi el quinque mss., Et yáp. At Reg. quar- 201. Ἰδοὺ ἡ Παρθίνος ἐν γαστρὶ λήψεται, καὶ (89) Reg. quartus, ποῖον τό. Nec ita multo post (90) Editi, ἀπείραστος. At mss. aliquot, ἀπείρα -

Α φησι Δώσει Κύριος αὐτὸς ὑμῖν σημεῖον· οὐ διὰ καλέσουσι, εἰ Εἰ μὴ γάρ. τινος ὑπηρέτου, καὶ διακόνου, καὶ λειτουργοῦ δίδω σιν, ἀλλ᾽ αὐτὸς δι᾿ ἑαυτοῦ· ἵν᾿ ἐκ τούτου δηλωθῇ τοῦ διδομένου τὸ μέγεθος. Τὸν μὲν γὰρ νόμον διετάξατο δι' ἀγγέλων, ἐν χειρὶ μεσίτου Μωσέως· τὸ δὲ ση- μεῖον αὐτὸς ἔδωκε τῷ οἴκῳ Δαβίδ. Δίδοται δὲ οὐκέτι τῷ ᾿Αχαζ, ἀλλὰ παντὶ τῷ οἴκῳ Δαβίδ· διότι ἐκ σπέρ- ματος Δαβίδ, τὸ κατὰ σάρκα, ὁ Κύριος· καὶ διὰ τοῦτο πάσῃ (86) διέφερε τῇ συγγενείᾳ τοῦ Δαβὶδ τὸ περὶ τῆς ἐπιδημίας τοῦ Χριστοῦ εὐαγγέλιον. τέξεται υἱὸν, καὶ καλέσεις (87) τὸ ὄνομα αὐτοῦ Εμμανουήλ. Ανθίστανται οἱ Ἰουδαῖοι τῇ ἐκδόσει τῶν Ἑβδομήκοντα, λέγοντες μὴ κεῖσθαι παρὰ τῷ Ἑβραίῳ τὸ, Ἡ Παρθένος, ἀλλ᾽ Ἡ νεάνις, ὡς δυο ναμένης νεάνιδος ὀνομάζεσθαι τῆς ἀκμαζούσης καθ᾿ ἡλιλίαν, οὐχὶ δὲ τῆς ἀπειρογάμου γυναικός· πρὸς οὓς ῥᾳδία καὶ αὐτόθεν ἡ ἀπάντησις. Εἰ γὰρ (88) σημεϊόν ἐστι τεραστίου τινὸς καὶ παρηλλαγμένου τὴν κοινὴν συνήθειαν τῶν ἀνθρώπων ἐπίδειξις, τί θαυμαστὸν ἦν, μίαν τῶν πολλῶν γυναῖκα, ἀνδρὶ συνοικοῦσαν, μητέρα γενέσθαι παιδίου ; Πῶς δ᾽ ἂν καὶ τὸ ἀπὸ θελήματος σαρκὸς γεννηθὲν Ἐμμαδουὴλ προσηγορεύετο; Ὥστε εἰ μὲν σημεῖόν ἐστι τὸ διδόμενον, παράδοξος ἔστω καὶ ἡ γέννησις. Εἰ δὲ κοινὸς ὁ τρόπος τῆς γεννήσεως τοῦ παιδίου, μήτε σημείον λεγέσθω, μήτε Εμμα νουὴλ προσαγορευέσθω. Ὥστε εἰ μὴ παρθένος ἡ τε- κοῦσα, ποῖον τοῦτο (89) σημεῖον ; Καὶ εἰ μὴ θειοτέρα ἢ κατὰ τοὺς πολλοὺς ἡ γέννησις, πῶς ἡ τοῦ Ἐμμα- νουὴλ παρουσία ; Ὅτι μέντοι ἡ νεάνις ἐπὶ παρθέ νων ιδίως ωνομάσθη, δῆλον ἐκ τῶν ἐν τῷ Δευτερο- νομίῳ οὕτως εἰρημένων· Ἐὰν δὲ ἐν τῷ πεδίῳ εύρη τὴν παῖδα τὴν μεμνηστευμένην, καὶ βιασάμενος κοιμηθῇ μετ᾿ αὐτῆς, ἀποκτενεῖτε τὸν ἄνθρωπον μόνον, καὶ τῇ νεάνιδι οὐ ποιήσετε οὐδὲν, ὅτι οὐκ ἔστι τῇ νεάνιδι αμάρτημα θανάτου. Ὅτι ὡς εἴ τις ἐπαναστῇ ἄνθρωπος ἐπὶ τὸν πλησίον αὐτοῦ, καὶ φονεύσῃ αὐτόν· οὕτω τὸ πρᾶγμα τοῦτο. Ἐν τῷ πεδίῳ εὗρεν αὐτήν· ἐβόησεν ἡ νεάνις, καὶ δ βοηθῶν οὐκ ἦν. Ἡ τοίνυν βοῶσα πρὸ τῆς φθορᾶς παρθένος ἦν, δηλονότι. Ἴσον οὖν δύναται εἰπεῖν, ἐβόησεν ἡ παρθένος, καὶ ἐβόησεν ἡ νεάνις. Καὶ ἐν τῇ τρίτῃ τῶν Βασιλειῶν ἡ Σωμανίτις, ἡ συνθάλ- πουσα τὸν Δαβίδ, παρθένος οὖσα, καὶ ἀνδρὸς ἀπεί- ρατος (90), νεάνις προσαγορεύεται. Εὗρον γάρ, φησί, τὴν ᾿Αβισάκ, καὶ ἤνεγκαν αὐτὴν πρὸς τὸν βασιλέα, καὶ ἡ νεάνις καλὴ ἕως σφόδρα, καὶ ἐλειτούργει τῷ βασιλεῖ, καὶ ὁ βασιλεὺς οὐκ ἔγνω αὐτήν. Εκ Παρθένου τοίνυν ἀγίας ὁ Ἐμμανουήλ, τῆς εἰπούσης· Πῶς ἔσται μοι τοῦτο, ἐπεὶ ἄνδρα οὐ γινώσκω ; Πρὸς ἣν ὁ ἄγγελος, ὅτι Πνεῦμα Κυ- „ πῶς ἡ τοῦ Ἐμμανουήλ προσηγορία; τος. καὶ ἦν νεάνις καλή σφόδρα, APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. noverat, idcirco ait: Dabit Dominus ipse vobis si- gnum; non per aliquem servum, aut ministrum, aut famulum dat, sed ipse per se; ut doni inde declaretur magnitudo. Etenim legem ordinavit per angelos, in manu mediatoris Mosis 9: signum vero dedit ipse domui David. Nec jam ipsi Achaz datur, sed omni domui David: quoniam Dominus est ex semine David secundum carnem ; ob idque fau- stus felixque de Christi adventu nuntius ad totam Davidis cognationem pertinebat. et vocabis nomen ejus Emmanuel. Reclamant LXX Interpretum editioni Judai, dicentes non reperiri in Hebræo hoc vocabulum, Virgo, sed illud, Puella, quasi mulier quæ ætate floret, puella dici possit, mulier vero quæ omnino nuptialis thalami expers B est, non item ; quibus facile et celeriter responde- mus. Si enim signum rei cujuspiam stupendæ et a communi hominum consuetudine alienæ demonstra- tio est, quid erat miri si mulier una e multis, quæ cum viro consuetudinem habuisset, feret pueri mater? Quornodo etiam id quod natum esset ex carnis voluntate, vocari potuisset Emmanuel? Ita- que si quod datur, id signum est, sit oportet et ipsa generatio admirabilis et stupenda. Quod si modus quo generatus est puer, fuit communis, ne- que dicatur signum, neque appelletur Emmanuel. Proinde quæ peperit, si virgo non est, quale exsti- tit hoc signum ? Et nisi ortus ille foret divinior quam vulgi, quomodo jam advenit Emmanuel ? Quod au- tem nomen, puella, proprie dicatur de virginibus, patet ex his Deuteronomii verbis: Quod si in agro invenerit puellam desponsatam, et vim inferens con- cubuerit cum ea, interficietis hominem solum; et puella nihil facietis, quia non est puella peccatum mortis. Quia quemadmodum si quis homo insurrexe- rit adversus proximum suum, et occiderit ipsum : sic res hæc. In campo invenit eam : clamavit puella, et non erat auxiliator ". Itaque quæ clamavit, uti- que ante corruptionem virgo erat. Hæc igitur verba, clamavit virgo, idem valent atque illa, clamavit puella. Et in tertio Regnorum libro Somanitis illa quæ calefaciebat David, quæque virgo erat, nec unquam virum fuerat experta, puella vocatur. In- venerunt enim, inquit, Abisac, et adduxerunt eam ad rogem: et puella pulchra usque valde, et ministra- bat regi, et rex non cognovit eam w. Itaque Emmanuel D ex sancta Virgine exortusest, quæ dixerat: Quomodo erit mihi istud,qnoniam virum non cognosco "?Cui an- gelus: Spiritus Domini superveniet in te et virtus Allis- simi obumbrabit tibi. Virgo hæc legi purificationis ne- C Galat. III, 19. Rom. 1, 3. * Deut. xx11, 25-27. vocabis. Alii quatuor mss., vocabunt; ita quoque legitur apud Mattheum 1, 23. tus, III Reg. 1, 3, 4. Luc. 1. 34. ibid. 35. idem codex, Quomodo ei nomen Emmanuel datum est? Aliquanto post tres mss., 201. Ecce Virgo in utero concipiet, et pariet filium, (86) Reg. quartus, καὶ διότι. (87) Editi et Regii primus et quartus, καλέσεις, (88) Editi el quinque mss., Et yáp. At Reg. quar- 201. Ἰδοὺ ἡ Παρθίνος ἐν γαστρὶ λήψεται, καὶ (89) Reg. quartus, ποῖον τό. Nec ita multo post (90) Editi, ἀπείραστος. At mss. aliquot, ἀπείρα -

ρίου ἐπελεύσεται ἐπὶ σὲ, καὶ δύναμις Ὑψίστου Α ἐπισκιάσει σοι. Αὕτη ὑπόδικος οὐκ ἔστι τῷ περὶ (91) καθαρισμοῦ νόμῳ. Γέγραπται γὰρ ἐν τῷ Δευτερο- νομίῳ, ὅτι Γυνή, ἥτις ἂν σπερματισθῇ, καὶ τέκῃ ἄρσεν, ἀκάθαρτος ἔσται ἑπτὰ ἡμέρας. Αὕτη δὲ ἐπειδὴ μὴ σπερματισθεῖσα ἐγένετο μήτηρ τοῦ Ἐμ- μανουήλ, καθαρὰ καὶ ἁγία καὶ ἀμίαντός ἐστι· καὶ μετὰ τὸ γενέσθαι μητέρα, ἔτι παρθένος διαμέ- νουσα (92). Επειδὴ γὰρ ὁ πρῶτος Ἀδὰμ οὐ τῇ ἐξ ἀνδρὸς καὶ γυναικὸς συνόδῳ παρῆλθεν εἰς γένεσιν, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς γῆς ἀνεπλάσθη· καὶ ὁ ἔσχατος Ἀδὰμ τὴν ἐκείνου φθορὰν ἀνακαινίζων, ἐν τῇ παρθενικῇ μή τρα διαπλασθὲν τὸ σῶμα ἔλαβεν· ἵνα ἐν τῷ ὁμοιώ- ματι γένηται τῷ τῆς ἁμαρτίας διὰ σαρκός. Ὑπὲρ δὲ τοῦ τὴν παράδοξον ταύτην γέννησιν μὴ πάντη άπι- στον ἔχειν τοῖς δυσπαραδέκτως περὶ τὴν θείαν οἶκο- νομίαν διακειμένοις, ἔκτισέ τινα τῶν ζώων ὁ Δημιουρ γὸς δυνάμενα ἀπὸ μόνου τοῦ θήλεος, χωρὶς τῆς τῶν ἀῤῥένων ἐπιπλοκῆς, ἀποτίκτειν. Τοιαῦτο γὰρ ἱστοροῦσι μένοι. ναι αὐτὸν, ἢ προελέσθαι πονηρὰ, ἐκλέξεται τὸ ἀγαθόν. Παιδικῇ τροφῇ χρῆται ὁ Ἐμμανουὴλ διὰ τὴν σάρκα, βουτύρῳ καὶ μέλιτι. Καὶ ὅμως ἐν τῇ τοῦ νηπίου καταστάσει ὑπάρχων, διὰ τὴν ἐνοικοῦσαν αὐτ τῷ δύναμιν τῆς ἀγαθότητος, πρὸ τῆς κατὰ τὴν ἡλι κίαν τελειώσεως, ἀπειθήσει μὲν πονηρίᾳ, ἐκλέξεται δὲ τὸ ἀγαθόν. Διότι ἡ μὲν ἡμετέρα φύσις ἴσην ἔχει τὴν ἐφ' ἑκάτερα ῥοπὴν, καὶ πολλάκις μὲν πρὸς τὸ πονηρὸν, πολλάκις δὲ καὶ πρὸς τὸ ἀγαθὸν ἀποκλίνει, ὡς ἐπὶ ζυγοῦ, νῦν μὲν ἐπὶ τὰ πάθη τῆς ψυχῆς και ταῤῥεπούσης (93), νῦν δὲ πάλιν ὑπὸ τοῦ λόγου ἀνελ- κομένης ἐπὶ τὸ βέλτιον. Αλλ' οὐχὶ καὶ ὁ Κύριος οὔ- τως· ἀλλ᾽ ἡ πρὸς τὸ ἀγαθὸν αὐτοῦ (94) οἰκείωσις αὐτ θὺς ἐκ πρώτης γενέσεως διεφαίνετο. Τί γὰρ γέγραπ- ται; Ὅτι Πρὶν ἢ γνῶναι αὐτὸν ἢ προελέσθαι τον νηρὰ, ἐκλέξεται τὸ ἀγαθόν. Αναδραμὼν δὲ ἐπὶ τὰ ἐν Γενέσει γεγραμμένα περὶ τοῦ γνωστοῦ καλοῦ καὶ πονηροῦ, εὑρήσεις ἐκεῖ τὴν πρὸ τῆς ἁμαρτίας κατά στασιν τοῦ Ἀδὰμ παραπλησίαν οὖσαν τῇ νῦν ἀνα- γεγραμμένῃ· ὅτι ἐν ἀγνοίᾳ ἦν τοῦ πονηροῦ κατὰ πεῖραν. Διο καὶ ὁ Κύριος ἐν μὲν τῇ παιδικῇ διαθέσει τὸ ἀκέραιον καὶ ἄτρωτον ἔτι τοῦ ᾿Αδὰμ ἐμιμήσατο ἐν δὲ τῷ ἀθετεῖν τὴν πονηρίαν, τὴν ἐκ τῆς παρακοῆς παρανομίαν ἐπηνωρθώσατο (95). περὶ γυπῶν οἱ τὰ περὶ ζώων πραγματευσά τὸν λαόν σου, καὶ ἐπὶ τὸν οἶκον τοῦ πατρός σου ἡμέρας, αἱ οὔπω οὔπω ἥκασιν, ἀφ᾿ ἧς ἀφεῖλεν Ἐφραὶμ ἀπὸ Ἰούδα, τον Βασιλέα τῶν ᾿Ασσυρίων. γυνὴ ἥτις ά. τις ἄν. τέκῃ ἄρσενα. ἄρσεν. ἔτι παρθένος διαμένουσα, ἐπὶ τοῦ λόγου. ἐπηνωρθώσατο. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. VII. ronomio [Levitico]: Mulier, quæ conceperit semen, et pepererit masculum, immunda erit septem diebus ”. Hæc autem, cum acta sit Emmanuelis mater sine semine,pura sanctaque et intemerata est; imo,pos- teaquam effecta mater est, adhuc virgo permansit. Nam,cum primus Adam non ex viri ac feminæ con- gressu editus esset in lucem,sed ex terra conforma- tus ; etiam novissimus Adam corruptionem illius instauraturus 4, formatum in virginali utero corpus assumpsit : ut in similitudine peccati esset per carnem s. Sed ne ii, qui ægre admodum incarnatio- nem divinəm admittunt, fidem omnem stupendæ huic generationi negarent, animalia quædam, quæ solius feminæ opera citra marium copulam parere possent, rerum opifex procreavit. Nam animalium naturam qui consulto perquisiere, talia de vulturi- bus memoriæ prodiderunt. quaquam erat obnoxia.scriptum est enim in Deute- B C tequam sciat ipse, aut præeligat mala, eliget bonum. Utitur puerili cibo Emmanuel propter carnem, nempe butyro et melle. Et tamen, licet in statu infantili constitutus, per inhabitantem in se virtu- tem bonitatis, ante maturam perfectantque mtatem, ut reprobabit nequitiam, ita bonum eliget. Quare natura nostra habet æqualem ad utrumque propensionem, et sæpe quidem ad malum, sæpe vero ad bonum quoque deflectit, quemadmodum fit in statera, modo demittente se anima ad vitio- sas turbulentasque affectiones, `modo eamdem at- trahente ratione ad melius. At Dominus non item, sed ea quam cum bono habuit necessitudo statima primo ortu apparuit.Quid enim scriptum est ? Ante- φuam trial ipro, aut præeligat mala, eliget bonum. Quod si recurras ad ea quæ in Genesi scripta sunt de scientia boni et mali ; illic reperies statum, in quo positus fuit Adamus ante peccatum, ei statui qui nunc describitur consimilem esse, siquidem malum ignorabat utpote illud non expertus. Qua- propter et Dominus, cum in habitu quidem adhuc puerili consisteret,id quod in Adamo purum man- serat et incorruptum,imitatus est: cum vero repro- bavit nequitiam, violationem legis ex contumacia partam emendavit. te, et super populum tuum,et super domum patris tui D dies, qui necdum venerunt, ex quo abstulit Ephraim a Juda, regem Assyriorum. Sententia hæc signifi- * Lev. xii, 2. ” Gen. 11, 7. ' I Cor. xv, 47. * Rom. Haud longe editi, At mss. sex, Subinde editi, Veteres sex libri, in suis duobus Regiis co- dicibus deesse annotavit Ducæus: sed has voces additas ex Anglicis fuisse is, quem modo dixi, vir peritissimus admonuit. Neo dissimulare licet, hæc ipsa verba, ut in Ducæi codicibus, ita quoque et in VIII, 3. * Gen. 11, 17; 111, sqq. nostris omnibus desiderari. Et hic observari potest, quod de vulturibus statim dicitur, hoc idem et a Basilio hom. in Hexaem, dici, et ab Æliano lib. II, cap. 46. uterque Colb., quartus, 202. Βούτυρον καὶ μέλι φάγεται· πρὶν ἢ γνῶ- 202. VERS. 15, 16. Butyrum et mel comedet: an- 203. 'Αλλ' ἐπάξει, φησίν, ὁ Θεὸς ἐπὶ σὲ, καὶ ἐπὶ 203. VERS. 17. Sed, inquit, adducet Deus super (91) Editi, περὶ τοῦ. At in mss. deest articulus. (92) Totum illud, καὶ μετὰ τὸ γενέσθαι μητέρα, (93) Antiqui tres libri, ἀποῤῥεπούσης. Ibidem (94) Editi, αὐτοῦ. At sex mss., αὐτῷ. (95) Editi et quinque mss., ἐπανωρθώσατο. Reg.

ρίου ἐπελεύσεται ἐπὶ σὲ, καὶ δύναμις Ὑψίστου Α ἐπισκιάσει σοι. Αὕτη ὑπόδικος οὐκ ἔστι τῷ περὶ (91) καθαρισμοῦ νόμῳ. Γέγραπται γὰρ ἐν τῷ Δευτερο- νομίῳ, ὅτι Γυνή, ἥτις ἂν σπερματισθῇ, καὶ τέκῃ ἄρσεν, ἀκάθαρτος ἔσται ἑπτὰ ἡμέρας. Αὕτη δὲ ἐπειδὴ μὴ σπερματισθεῖσα ἐγένετο μήτηρ τοῦ Ἐμ- μανουήλ, καθαρὰ καὶ ἁγία καὶ ἀμίαντός ἐστι· καὶ μετὰ τὸ γενέσθαι μητέρα, ἔτι παρθένος διαμέ- νουσα (92). Επειδὴ γὰρ ὁ πρῶτος Ἀδὰμ οὐ τῇ ἐξ ἀνδρὸς καὶ γυναικὸς συνόδῳ παρῆλθεν εἰς γένεσιν, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς γῆς ἀνεπλάσθη· καὶ ὁ ἔσχατος Ἀδὰμ τὴν ἐκείνου φθορὰν ἀνακαινίζων, ἐν τῇ παρθενικῇ μή τρα διαπλασθὲν τὸ σῶμα ἔλαβεν· ἵνα ἐν τῷ ὁμοιώ- ματι γένηται τῷ τῆς ἁμαρτίας διὰ σαρκός. Ὑπὲρ δὲ τοῦ τὴν παράδοξον ταύτην γέννησιν μὴ πάντη άπι- στον ἔχειν τοῖς δυσπαραδέκτως περὶ τὴν θείαν οἶκο- νομίαν διακειμένοις, ἔκτισέ τινα τῶν ζώων ὁ Δημιουρ γὸς δυνάμενα ἀπὸ μόνου τοῦ θήλεος, χωρὶς τῆς τῶν ἀῤῥένων ἐπιπλοκῆς, ἀποτίκτειν. Τοιαῦτο γὰρ ἱστοροῦσι μένοι. ναι αὐτὸν, ἢ προελέσθαι πονηρὰ, ἐκλέξεται τὸ ἀγαθόν. Παιδικῇ τροφῇ χρῆται ὁ Ἐμμανουὴλ διὰ τὴν σάρκα, βουτύρῳ καὶ μέλιτι. Καὶ ὅμως ἐν τῇ τοῦ νηπίου καταστάσει ὑπάρχων, διὰ τὴν ἐνοικοῦσαν αὐτ τῷ δύναμιν τῆς ἀγαθότητος, πρὸ τῆς κατὰ τὴν ἡλι κίαν τελειώσεως, ἀπειθήσει μὲν πονηρίᾳ, ἐκλέξεται δὲ τὸ ἀγαθόν. Διότι ἡ μὲν ἡμετέρα φύσις ἴσην ἔχει τὴν ἐφ' ἑκάτερα ῥοπὴν, καὶ πολλάκις μὲν πρὸς τὸ πονηρὸν, πολλάκις δὲ καὶ πρὸς τὸ ἀγαθὸν ἀποκλίνει, ὡς ἐπὶ ζυγοῦ, νῦν μὲν ἐπὶ τὰ πάθη τῆς ψυχῆς και ταῤῥεπούσης (93), νῦν δὲ πάλιν ὑπὸ τοῦ λόγου ἀνελ- κομένης ἐπὶ τὸ βέλτιον. Αλλ' οὐχὶ καὶ ὁ Κύριος οὔ- τως· ἀλλ᾽ ἡ πρὸς τὸ ἀγαθὸν αὐτοῦ (94) οἰκείωσις αὐτ θὺς ἐκ πρώτης γενέσεως διεφαίνετο. Τί γὰρ γέγραπ- ται; Ὅτι Πρὶν ἢ γνῶναι αὐτὸν ἢ προελέσθαι τον νηρὰ, ἐκλέξεται τὸ ἀγαθόν. Αναδραμὼν δὲ ἐπὶ τὰ ἐν Γενέσει γεγραμμένα περὶ τοῦ γνωστοῦ καλοῦ καὶ πονηροῦ, εὑρήσεις ἐκεῖ τὴν πρὸ τῆς ἁμαρτίας κατά στασιν τοῦ Ἀδὰμ παραπλησίαν οὖσαν τῇ νῦν ἀνα- γεγραμμένῃ· ὅτι ἐν ἀγνοίᾳ ἦν τοῦ πονηροῦ κατὰ πεῖραν. Διο καὶ ὁ Κύριος ἐν μὲν τῇ παιδικῇ διαθέσει τὸ ἀκέραιον καὶ ἄτρωτον ἔτι τοῦ ᾿Αδὰμ ἐμιμήσατο ἐν δὲ τῷ ἀθετεῖν τὴν πονηρίαν, τὴν ἐκ τῆς παρακοῆς παρανομίαν ἐπηνωρθώσατο (95). περὶ γυπῶν οἱ τὰ περὶ ζώων πραγματευσά τὸν λαόν σου, καὶ ἐπὶ τὸν οἶκον τοῦ πατρός σου ἡμέρας, αἱ οὔπω οὔπω ἥκασιν, ἀφ᾿ ἧς ἀφεῖλεν Ἐφραὶμ ἀπὸ Ἰούδα, τον Βασιλέα τῶν ᾿Ασσυρίων. γυνὴ ἥτις ά. τις ἄν. τέκῃ ἄρσενα. ἄρσεν. ἔτι παρθένος διαμένουσα, ἐπὶ τοῦ λόγου. ἐπηνωρθώσατο. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. VII. ronomio [Levitico]: Mulier, quæ conceperit semen, et pepererit masculum, immunda erit septem diebus ”. Hæc autem, cum acta sit Emmanuelis mater sine semine,pura sanctaque et intemerata est; imo,pos- teaquam effecta mater est, adhuc virgo permansit. Nam,cum primus Adam non ex viri ac feminæ con- gressu editus esset in lucem,sed ex terra conforma- tus ; etiam novissimus Adam corruptionem illius instauraturus 4, formatum in virginali utero corpus assumpsit : ut in similitudine peccati esset per carnem s. Sed ne ii, qui ægre admodum incarnatio- nem divinəm admittunt, fidem omnem stupendæ huic generationi negarent, animalia quædam, quæ solius feminæ opera citra marium copulam parere possent, rerum opifex procreavit. Nam animalium naturam qui consulto perquisiere, talia de vulturi- bus memoriæ prodiderunt. quaquam erat obnoxia.scriptum est enim in Deute- B C tequam sciat ipse, aut præeligat mala, eliget bonum. Utitur puerili cibo Emmanuel propter carnem, nempe butyro et melle. Et tamen, licet in statu infantili constitutus, per inhabitantem in se virtu- tem bonitatis, ante maturam perfectantque mtatem, ut reprobabit nequitiam, ita bonum eliget. Quare natura nostra habet æqualem ad utrumque propensionem, et sæpe quidem ad malum, sæpe vero ad bonum quoque deflectit, quemadmodum fit in statera, modo demittente se anima ad vitio- sas turbulentasque affectiones, `modo eamdem at- trahente ratione ad melius. At Dominus non item, sed ea quam cum bono habuit necessitudo statima primo ortu apparuit.Quid enim scriptum est ? Ante- φuam trial ipro, aut præeligat mala, eliget bonum. Quod si recurras ad ea quæ in Genesi scripta sunt de scientia boni et mali ; illic reperies statum, in quo positus fuit Adamus ante peccatum, ei statui qui nunc describitur consimilem esse, siquidem malum ignorabat utpote illud non expertus. Qua- propter et Dominus, cum in habitu quidem adhuc puerili consisteret,id quod in Adamo purum man- serat et incorruptum,imitatus est: cum vero repro- bavit nequitiam, violationem legis ex contumacia partam emendavit. te, et super populum tuum,et super domum patris tui D dies, qui necdum venerunt, ex quo abstulit Ephraim a Juda, regem Assyriorum. Sententia hæc signifi- * Lev. xii, 2. ” Gen. 11, 7. ' I Cor. xv, 47. * Rom. Haud longe editi, At mss. sex, Subinde editi, Veteres sex libri, in suis duobus Regiis co- dicibus deesse annotavit Ducæus: sed has voces additas ex Anglicis fuisse is, quem modo dixi, vir peritissimus admonuit. Neo dissimulare licet, hæc ipsa verba, ut in Ducæi codicibus, ita quoque et in VIII, 3. * Gen. 11, 17; 111, sqq. nostris omnibus desiderari. Et hic observari potest, quod de vulturibus statim dicitur, hoc idem et a Basilio hom. in Hexaem, dici, et ab Æliano lib. II, cap. 46. uterque Colb., quartus, 202. Βούτυρον καὶ μέλι φάγεται· πρὶν ἢ γνῶ- 202. VERS. 15, 16. Butyrum et mel comedet: an- 203. 'Αλλ' ἐπάξει, φησίν, ὁ Θεὸς ἐπὶ σὲ, καὶ ἐπὶ 203. VERS. 17. Sed, inquit, adducet Deus super (91) Editi, περὶ τοῦ. At in mss. deest articulus. (92) Totum illud, καὶ μετὰ τὸ γενέσθαι μητέρα, (93) Antiqui tres libri, ἀποῤῥεπούσης. Ibidem (94) Editi, αὐτοῦ. At sex mss., αὐτῷ. (95) Editi et quinque mss., ἐπανωρθώσατο. Reg.

ρίου ἐπελεύσεται ἐπὶ σὲ, καὶ δύναμις Ὑψίστου Α ἐπισκιάσει σοι. Αὕτη ὑπόδικος οὐκ ἔστι τῷ περὶ (91) καθαρισμοῦ νόμῳ. Γέγραπται γὰρ ἐν τῷ Δευτερο- νομίῳ, ὅτι Γυνή, ἥτις ἂν σπερματισθῇ, καὶ τέκῃ ἄρσεν, ἀκάθαρτος ἔσται ἑπτὰ ἡμέρας. Αὕτη δὲ ἐπειδὴ μὴ σπερματισθεῖσα ἐγένετο μήτηρ τοῦ Ἐμ- μανουήλ, καθαρὰ καὶ ἁγία καὶ ἀμίαντός ἐστι· καὶ μετὰ τὸ γενέσθαι μητέρα, ἔτι παρθένος διαμέ- νουσα (92). Επειδὴ γὰρ ὁ πρῶτος Ἀδὰμ οὐ τῇ ἐξ ἀνδρὸς καὶ γυναικὸς συνόδῳ παρῆλθεν εἰς γένεσιν, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς γῆς ἀνεπλάσθη· καὶ ὁ ἔσχατος Ἀδὰμ τὴν ἐκείνου φθορὰν ἀνακαινίζων, ἐν τῇ παρθενικῇ μή τρα διαπλασθὲν τὸ σῶμα ἔλαβεν· ἵνα ἐν τῷ ὁμοιώ- ματι γένηται τῷ τῆς ἁμαρτίας διὰ σαρκός. Ὑπὲρ δὲ τοῦ τὴν παράδοξον ταύτην γέννησιν μὴ πάντη άπι- στον ἔχειν τοῖς δυσπαραδέκτως περὶ τὴν θείαν οἶκο- νομίαν διακειμένοις, ἔκτισέ τινα τῶν ζώων ὁ Δημιουρ γὸς δυνάμενα ἀπὸ μόνου τοῦ θήλεος, χωρὶς τῆς τῶν ἀῤῥένων ἐπιπλοκῆς, ἀποτίκτειν. Τοιαῦτο γὰρ ἱστοροῦσι μένοι. ναι αὐτὸν, ἢ προελέσθαι πονηρὰ, ἐκλέξεται τὸ ἀγαθόν. Παιδικῇ τροφῇ χρῆται ὁ Ἐμμανουὴλ διὰ τὴν σάρκα, βουτύρῳ καὶ μέλιτι. Καὶ ὅμως ἐν τῇ τοῦ νηπίου καταστάσει ὑπάρχων, διὰ τὴν ἐνοικοῦσαν αὐτ τῷ δύναμιν τῆς ἀγαθότητος, πρὸ τῆς κατὰ τὴν ἡλι κίαν τελειώσεως, ἀπειθήσει μὲν πονηρίᾳ, ἐκλέξεται δὲ τὸ ἀγαθόν. Διότι ἡ μὲν ἡμετέρα φύσις ἴσην ἔχει τὴν ἐφ' ἑκάτερα ῥοπὴν, καὶ πολλάκις μὲν πρὸς τὸ πονηρὸν, πολλάκις δὲ καὶ πρὸς τὸ ἀγαθὸν ἀποκλίνει, ὡς ἐπὶ ζυγοῦ, νῦν μὲν ἐπὶ τὰ πάθη τῆς ψυχῆς και ταῤῥεπούσης (93), νῦν δὲ πάλιν ὑπὸ τοῦ λόγου ἀνελ- κομένης ἐπὶ τὸ βέλτιον. Αλλ' οὐχὶ καὶ ὁ Κύριος οὔ- τως· ἀλλ᾽ ἡ πρὸς τὸ ἀγαθὸν αὐτοῦ (94) οἰκείωσις αὐτ θὺς ἐκ πρώτης γενέσεως διεφαίνετο. Τί γὰρ γέγραπ- ται; Ὅτι Πρὶν ἢ γνῶναι αὐτὸν ἢ προελέσθαι τον νηρὰ, ἐκλέξεται τὸ ἀγαθόν. Αναδραμὼν δὲ ἐπὶ τὰ ἐν Γενέσει γεγραμμένα περὶ τοῦ γνωστοῦ καλοῦ καὶ πονηροῦ, εὑρήσεις ἐκεῖ τὴν πρὸ τῆς ἁμαρτίας κατά στασιν τοῦ Ἀδὰμ παραπλησίαν οὖσαν τῇ νῦν ἀνα- γεγραμμένῃ· ὅτι ἐν ἀγνοίᾳ ἦν τοῦ πονηροῦ κατὰ πεῖραν. Διο καὶ ὁ Κύριος ἐν μὲν τῇ παιδικῇ διαθέσει τὸ ἀκέραιον καὶ ἄτρωτον ἔτι τοῦ ᾿Αδὰμ ἐμιμήσατο ἐν δὲ τῷ ἀθετεῖν τὴν πονηρίαν, τὴν ἐκ τῆς παρακοῆς παρανομίαν ἐπηνωρθώσατο (95). περὶ γυπῶν οἱ τὰ περὶ ζώων πραγματευσά τὸν λαόν σου, καὶ ἐπὶ τὸν οἶκον τοῦ πατρός σου ἡμέρας, αἱ οὔπω οὔπω ἥκασιν, ἀφ᾿ ἧς ἀφεῖλεν Ἐφραὶμ ἀπὸ Ἰούδα, τον Βασιλέα τῶν ᾿Ασσυρίων. γυνὴ ἥτις ά. τις ἄν. τέκῃ ἄρσενα. ἄρσεν. ἔτι παρθένος διαμένουσα, ἐπὶ τοῦ λόγου. ἐπηνωρθώσατο. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. VII. ronomio [Levitico]: Mulier, quæ conceperit semen, et pepererit masculum, immunda erit septem diebus ”. Hæc autem, cum acta sit Emmanuelis mater sine semine,pura sanctaque et intemerata est; imo,pos- teaquam effecta mater est, adhuc virgo permansit. Nam,cum primus Adam non ex viri ac feminæ con- gressu editus esset in lucem,sed ex terra conforma- tus ; etiam novissimus Adam corruptionem illius instauraturus 4, formatum in virginali utero corpus assumpsit : ut in similitudine peccati esset per carnem s. Sed ne ii, qui ægre admodum incarnatio- nem divinəm admittunt, fidem omnem stupendæ huic generationi negarent, animalia quædam, quæ solius feminæ opera citra marium copulam parere possent, rerum opifex procreavit. Nam animalium naturam qui consulto perquisiere, talia de vulturi- bus memoriæ prodiderunt. quaquam erat obnoxia.scriptum est enim in Deute- B C tequam sciat ipse, aut præeligat mala, eliget bonum. Utitur puerili cibo Emmanuel propter carnem, nempe butyro et melle. Et tamen, licet in statu infantili constitutus, per inhabitantem in se virtu- tem bonitatis, ante maturam perfectantque mtatem, ut reprobabit nequitiam, ita bonum eliget. Quare natura nostra habet æqualem ad utrumque propensionem, et sæpe quidem ad malum, sæpe vero ad bonum quoque deflectit, quemadmodum fit in statera, modo demittente se anima ad vitio- sas turbulentasque affectiones, `modo eamdem at- trahente ratione ad melius. At Dominus non item, sed ea quam cum bono habuit necessitudo statima primo ortu apparuit.Quid enim scriptum est ? Ante- φuam trial ipro, aut præeligat mala, eliget bonum. Quod si recurras ad ea quæ in Genesi scripta sunt de scientia boni et mali ; illic reperies statum, in quo positus fuit Adamus ante peccatum, ei statui qui nunc describitur consimilem esse, siquidem malum ignorabat utpote illud non expertus. Qua- propter et Dominus, cum in habitu quidem adhuc puerili consisteret,id quod in Adamo purum man- serat et incorruptum,imitatus est: cum vero repro- bavit nequitiam, violationem legis ex contumacia partam emendavit. te, et super populum tuum,et super domum patris tui D dies, qui necdum venerunt, ex quo abstulit Ephraim a Juda, regem Assyriorum. Sententia hæc signifi- * Lev. xii, 2. ” Gen. 11, 7. ' I Cor. xv, 47. * Rom. Haud longe editi, At mss. sex, Subinde editi, Veteres sex libri, in suis duobus Regiis co- dicibus deesse annotavit Ducæus: sed has voces additas ex Anglicis fuisse is, quem modo dixi, vir peritissimus admonuit. Neo dissimulare licet, hæc ipsa verba, ut in Ducæi codicibus, ita quoque et in VIII, 3. * Gen. 11, 17; 111, sqq. nostris omnibus desiderari. Et hic observari potest, quod de vulturibus statim dicitur, hoc idem et a Basilio hom. in Hexaem, dici, et ab Æliano lib. II, cap. 46. uterque Colb., quartus, 202. Βούτυρον καὶ μέλι φάγεται· πρὶν ἢ γνῶ- 202. VERS. 15, 16. Butyrum et mel comedet: an- 203. 'Αλλ' ἐπάξει, φησίν, ὁ Θεὸς ἐπὶ σὲ, καὶ ἐπὶ 203. VERS. 17. Sed, inquit, adducet Deus super (91) Editi, περὶ τοῦ. At in mss. deest articulus. (92) Totum illud, καὶ μετὰ τὸ γενέσθαι μητέρα, (93) Antiqui tres libri, ἀποῤῥεπούσης. Ibidem (94) Editi, αὐτοῦ. At sex mss., αὐτῷ. (95) Editi et quinque mss., ἐπανωρθώσατο. Reg.

467 APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. B 468 Κυρίου, ἐκ τῆς τῶν Ῥωμαίων πολιορκίας ἐπελθού- σης τῇ Ἱερουσαλήμ, ὁ λόγος αἰνίσσεσθαι. Μετὰ γὰρ τὴν ἐπιδημίαν τοῦ Ἐμμανουὴλ, ἐπάξει Κύριος ἐπὶ τὸν ᾿Αχαζ, καὶ τὸν λαὸν αὐτοῦ, καὶ τὸν οἶκον τοῦ πατρὸς αὐτοῦ ἡμέρας, αἱ οὔπω ἥκασιν ἀφ' οὗ (96) ἀπεμερίσθη τοῦ Ἰούδα, αἰχμάλωτος ἁπαχθεὶς ὑπὸ τοῦ βασιλέως τῶν ᾿Ασσυρίων. ᾿Απέστη δὲ Ἐφραὶμ ἀπὸ τοῦ Ἰούδα ἐν ἡμέραις Ἱεροβοάμ υἱοῦ Ναβατ, ὃς ἐξήμαρτε τὸν Ἰσραήλ, ὃς πρῶτος κατῆρξε τῆς ἀπο- στασίας, εἰπών· Οὐκ ἔστιν ἡμῖν μερὶς ἐν Δαβίδ, οὐδὲ κληρονομία ἐν υἱῷ (97) Ιεσσαί. Διὰ τοῦτο ὁ Ἐφραὶμ ἀφεῖλε τὸν βασιλέα τῶν ᾿Ασσυρίων ἀπὸ τοῦ Ἰούδα (98) ἐφ' ἑαυτὸν, περιπατήσας, καὶ μὴ ἐά- σας ἐπικεῖσθαι σφοδρῶς τῇ πολιορκίᾳ τῆς Ἱερουσα- care videtur dies postremos, post-passionem Domini, A Ἔοικε τὰς τελευταίας ημέρας, μετὰ τὸ πάθος τοῦ cum Jerusalem obsessa est a Romanis.Etenim post Emmanuelis adventum, inducet Dominus super Achaz, et populum ejus, et domum patris ipsius dies, qui nondum venerunt, ex quo separatus est Ephraim a Juda, abductus ab rege Assyriorum in captivitatem.Defecit autem Ephraim a Juda, diebus Jeroboam filii Nabat, qui, Israele in peccatum im- pulso, primus fuit auctor defectionis, dicens : Non est nobis pars in David, neque hæreditas in filio Jesse *. Quapropter Ephraim avocavit regem Assy- riorum a Juda adversum se: quippe eum habuit contemptui,neo sivit obsidionem Jerusalem valde ab ipso urgeri. VERS. 18, 19. Εt erit in die illa : sibi- labit Dominus muscis: quod dominatur parti flumi- nis Ægypti ; et api, quæ est in regione Assyriorum. η λήμ. Καὶ ἔσται ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, συριεῖ Κύ- Et venient et requiescent omnes in convallibus regio- nis, et in foraminibus petrarum, et in speluncas, et in omnem fissuram, et in omni ligno. Descendit, in- quit populus meus in Ægyptum,illic habitaturus, atque apud Assyrios vi sunt abducti . Quare sive quis ex populo in Ægypto sit, sive, apud Assyrios commoretur,prænuntiat eos tempore ortus Emma- nuelis esse 531 egressuros, eosdemque cum in Judææ regionem jam redierunt, in nativis et vacan- tibus receptaculis esse conquieturos.Ait autem mu- scas in parteu fluminis Ægypti dominium habere, et apes in regione Assyriorum versari, ut adver- santium exercituum ostendat vilitatem. Musea si- quidem animal est, quod originem suam a stercre sumit, infestam hominibus genus, et sordidum: quarum etiam vita molesta est, et mors exsecra- bilis. Tunc parte fluminis Ægypti potientur. Nam Nilus e supernis locis ab Athiopis ducens originem, modica sui parte qua se in mare exonerat, Ægy- ptum habet adjacentem : quo in loco quadrupedia. omnia, bellum, reptilia et volatilia pro diis habita * III Reg. xI!, 16. ³ Gen. xLv1, 6. 6 IV Reg. xv, 29; bris veteribus. cum editis, ἐν υἱῷ, in flio. Ιούδα ediderunt Ισραήλ· sed hunc locum ex no- stris sex Codicibus restituimus. Vox περιπατή- σας, quæ mox sequitur, usque eo displicuit Combe- tsio, ut ita locutus sit : monstrum hoc vocis, nul- lius hic sensus, quidquid effutiat Tilmannus. R. Sch. margine eadem manu, ἀφειλε κινήσας καθ᾿ ἑαυτοῦ διὰ τὴν ἀποστασίαν. Sirque fuerit ἀποστατήσας, sua defectione a Deo : vel etiam a rege Assyriorum, ut est lV Reg. xvii, etc. Vox περιπατήσας mihi quoque non probatur quidem: sed libens ex Combefisio quasivissem, cur librarius, si scribi oportere ἀπο- στατήσας putasset, non ita scripserit. Aut enim ita scribere debuerat: aut certe, ut ita legeretur, in scholio suo monere, nec tamen monuit, nec aliter scripsit, quam reliqui. Nam in nostris sex codici- bus,inter quos Combefisianus numeratur,legi περί- πατήσας notavimus. Nihil igitur mutandum in con- textu censuimus ; nec mirum nobis visum est, si malus auctor male et inepte loculus sit. Dicam ta- men, vocem περιπατήσας, si metaphorice sumatur pro eo quod est, contemptui habere, utcunque tole- rari posse. ριος μυίαις· ὃ κυριεύει (99) μέρους ποταμοῦ Αἰγύ πτου· καὶ τῇ μελίσσῃ, ἢ ἐστιν ἐν χώρᾳ Ασσυ ρίων. Καὶ ἐλεύσονται καὶ ἀναπαύσονται πάντες ἐν ταῖς φάραγξι τῆς χώρας, καὶ ἐν ταῖς τρώγλαις τῶν πετρῶν, καὶ εἰς τὰ σπήλαια, καὶ εἰς πᾶσαν ῥαγάδα, καὶ ἐν παντὶ ξύλῳ. Εἰς Αἴγυπτον, φησί, κατέβη ὁ λαός μου, παροικῆσαι ἐκεῖ· καὶ εἰς Ασσυ ρίους βία ἤχθησαν. Διὰ τοῦτο προφητεύει ἐπὶ τῇ γενο νήσει τοῦ Ἐμμανουήλ, εἴτε ἐν Αἰγύπτῳ τις εἴη, τῶν ἀπὸ τοῦ λαοῦ, εἴτε ἐν τοῖς ᾿Ασσυρίοις, ἐξελεύσεσθαι αὐτοὺς, καὶ αὐτοὺς, καὶ ἐν τῇ χώρᾳ τῆς Ἰουδαίας γενομένους ἀνα- παύσεσθαι ἐν ταῖς αὐτοφυέσι καὶ σχολαζούσαις και ταδύσεσι. Μυίας μέντοι κυριεύειν μέρους ποταμοῦ Αἰγύπτου, καὶ μελίσσας ἐν τῇ χώρᾳ εἶναι τῶν ᾿Ασ- συρίων φησί· τὸ εὐτελὲς ἐνδεικνύμενος τῶν ἀντικει· C μένων δυνάμεων. Μυῖα γάρ ἐστι ζώον ἀπὸ κόπρου τὴν γένεσιν ἔχον, ἐχληρὸν τοῖς ἀνθρώποις γένος καὶ μυσαρόν, ὧν (4) καὶ ἡ ζωὴ ὀχληρά, καὶ ὁ θάνατος βδελυκτός. Τότε μέρους κυριεύουσι τοῦ ποταμοῦ Αἰγύπτου. Ανωθεν γὰρ ἐκ τῶν Αἰθιόπων ἀρχόμενος ο Νείλος, περὶ βραχὺ ἑαυτοῦ μέρος, τὸ πρὸς (2) ταῖς xvII, 6. D quoque in editione Romana legitur: sed aliter in-- terpretatus est Nobilius, qui dominabitur. Duo au- tem vitia in hac interpretatione animadverit opti- mus harum rerum arbiter Combefisius. Primum est, quod Nobilius ita vertit, quasi ὃς legisset : al- terum, quod vocem & ad Dominum falso retulit. Ego facile crediderim hoc ελλειπτικῶς dictum fuisse, et collectivum quoddam nomen suppleri oportere, puta, γένος, aut aliud consimile, et ita erit: Quod genus muscarum dominabitur, etc. Hoc pacto eadem erit sententia editionis Romanæ, quæ cæterorum libro- rum, in quibus, teste Nobilio, pro & legitur al, quæ [muscæ]. Nam ad sensum nihil referi, utrum quis dixerit, quod genus muscarum dominabitur,an, quæ muscæ dominabuntur. Vocula at apud Proco- pium quidem legitur, et apud Eusebium: sed hic scripsit κυριεύσουσι, quæ dominabuntur, ille κυριεύ ουσι, quæ dominantur. Nostros sex codices, in qui- bus constanter legitur, ο κυριεύει, secuti sumus. Ibidem editi et Colb. primus, μέρος. Alii quinque mss. μέρους. que mss., μυσαρόν, ὧν. consentiunt cum excusis; sed in illis vox tot! deest. Hinc suspicati sumus vocem for fortasse (96) Illud, ἀφ' οὗ, additum est ex nostris sex li- (97) Veteres aliquot libri, ἐν οἴκῳ, in domo. Alii (98) Typographi, quæ erat eorum diligentia, pro (99) Editi & κυριεύσει, quod dominabitur. Εt ita (1) Editi et Reg. primus, μυσαρὸν ὄν. Alii quin- (2) Veteres nostri libri omnes in cæteris quidem

467 APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. B 468 Κυρίου, ἐκ τῆς τῶν Ῥωμαίων πολιορκίας ἐπελθού- σης τῇ Ἱερουσαλήμ, ὁ λόγος αἰνίσσεσθαι. Μετὰ γὰρ τὴν ἐπιδημίαν τοῦ Ἐμμανουὴλ, ἐπάξει Κύριος ἐπὶ τὸν ᾿Αχαζ, καὶ τὸν λαὸν αὐτοῦ, καὶ τὸν οἶκον τοῦ πατρὸς αὐτοῦ ἡμέρας, αἱ οὔπω ἥκασιν ἀφ' οὗ (96) ἀπεμερίσθη τοῦ Ἰούδα, αἰχμάλωτος ἁπαχθεὶς ὑπὸ τοῦ βασιλέως τῶν ᾿Ασσυρίων. ᾿Απέστη δὲ Ἐφραὶμ ἀπὸ τοῦ Ἰούδα ἐν ἡμέραις Ἱεροβοάμ υἱοῦ Ναβατ, ὃς ἐξήμαρτε τὸν Ἰσραήλ, ὃς πρῶτος κατῆρξε τῆς ἀπο- στασίας, εἰπών· Οὐκ ἔστιν ἡμῖν μερὶς ἐν Δαβίδ, οὐδὲ κληρονομία ἐν υἱῷ (97) Ιεσσαί. Διὰ τοῦτο ὁ Ἐφραὶμ ἀφεῖλε τὸν βασιλέα τῶν ᾿Ασσυρίων ἀπὸ τοῦ Ἰούδα (98) ἐφ' ἑαυτὸν, περιπατήσας, καὶ μὴ ἐά- σας ἐπικεῖσθαι σφοδρῶς τῇ πολιορκίᾳ τῆς Ἱερουσα- care videtur dies postremos, post-passionem Domini, A Ἔοικε τὰς τελευταίας ημέρας, μετὰ τὸ πάθος τοῦ cum Jerusalem obsessa est a Romanis.Etenim post Emmanuelis adventum, inducet Dominus super Achaz, et populum ejus, et domum patris ipsius dies, qui nondum venerunt, ex quo separatus est Ephraim a Juda, abductus ab rege Assyriorum in captivitatem.Defecit autem Ephraim a Juda, diebus Jeroboam filii Nabat, qui, Israele in peccatum im- pulso, primus fuit auctor defectionis, dicens : Non est nobis pars in David, neque hæreditas in filio Jesse *. Quapropter Ephraim avocavit regem Assy- riorum a Juda adversum se: quippe eum habuit contemptui,neo sivit obsidionem Jerusalem valde ab ipso urgeri. VERS. 18, 19. Εt erit in die illa : sibi- labit Dominus muscis: quod dominatur parti flumi- nis Ægypti ; et api, quæ est in regione Assyriorum. η λήμ. Καὶ ἔσται ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, συριεῖ Κύ- Et venient et requiescent omnes in convallibus regio- nis, et in foraminibus petrarum, et in speluncas, et in omnem fissuram, et in omni ligno. Descendit, in- quit populus meus in Ægyptum,illic habitaturus, atque apud Assyrios vi sunt abducti . Quare sive quis ex populo in Ægypto sit, sive, apud Assyrios commoretur,prænuntiat eos tempore ortus Emma- nuelis esse 531 egressuros, eosdemque cum in Judææ regionem jam redierunt, in nativis et vacan- tibus receptaculis esse conquieturos.Ait autem mu- scas in parteu fluminis Ægypti dominium habere, et apes in regione Assyriorum versari, ut adver- santium exercituum ostendat vilitatem. Musea si- quidem animal est, quod originem suam a stercre sumit, infestam hominibus genus, et sordidum: quarum etiam vita molesta est, et mors exsecra- bilis. Tunc parte fluminis Ægypti potientur. Nam Nilus e supernis locis ab Athiopis ducens originem, modica sui parte qua se in mare exonerat, Ægy- ptum habet adjacentem : quo in loco quadrupedia. omnia, bellum, reptilia et volatilia pro diis habita * III Reg. xI!, 16. ³ Gen. xLv1, 6. 6 IV Reg. xv, 29; bris veteribus. cum editis, ἐν υἱῷ, in flio. Ιούδα ediderunt Ισραήλ· sed hunc locum ex no- stris sex Codicibus restituimus. Vox περιπατή- σας, quæ mox sequitur, usque eo displicuit Combe- tsio, ut ita locutus sit : monstrum hoc vocis, nul- lius hic sensus, quidquid effutiat Tilmannus. R. Sch. margine eadem manu, ἀφειλε κινήσας καθ᾿ ἑαυτοῦ διὰ τὴν ἀποστασίαν. Sirque fuerit ἀποστατήσας, sua defectione a Deo : vel etiam a rege Assyriorum, ut est lV Reg. xvii, etc. Vox περιπατήσας mihi quoque non probatur quidem: sed libens ex Combefisio quasivissem, cur librarius, si scribi oportere ἀπο- στατήσας putasset, non ita scripserit. Aut enim ita scribere debuerat: aut certe, ut ita legeretur, in scholio suo monere, nec tamen monuit, nec aliter scripsit, quam reliqui. Nam in nostris sex codici- bus,inter quos Combefisianus numeratur,legi περί- πατήσας notavimus. Nihil igitur mutandum in con- textu censuimus ; nec mirum nobis visum est, si malus auctor male et inepte loculus sit. Dicam ta- men, vocem περιπατήσας, si metaphorice sumatur pro eo quod est, contemptui habere, utcunque tole- rari posse. ριος μυίαις· ὃ κυριεύει (99) μέρους ποταμοῦ Αἰγύ πτου· καὶ τῇ μελίσσῃ, ἢ ἐστιν ἐν χώρᾳ Ασσυ ρίων. Καὶ ἐλεύσονται καὶ ἀναπαύσονται πάντες ἐν ταῖς φάραγξι τῆς χώρας, καὶ ἐν ταῖς τρώγλαις τῶν πετρῶν, καὶ εἰς τὰ σπήλαια, καὶ εἰς πᾶσαν ῥαγάδα, καὶ ἐν παντὶ ξύλῳ. Εἰς Αἴγυπτον, φησί, κατέβη ὁ λαός μου, παροικῆσαι ἐκεῖ· καὶ εἰς Ασσυ ρίους βία ἤχθησαν. Διὰ τοῦτο προφητεύει ἐπὶ τῇ γενο νήσει τοῦ Ἐμμανουήλ, εἴτε ἐν Αἰγύπτῳ τις εἴη, τῶν ἀπὸ τοῦ λαοῦ, εἴτε ἐν τοῖς ᾿Ασσυρίοις, ἐξελεύσεσθαι αὐτοὺς, καὶ αὐτοὺς, καὶ ἐν τῇ χώρᾳ τῆς Ἰουδαίας γενομένους ἀνα- παύσεσθαι ἐν ταῖς αὐτοφυέσι καὶ σχολαζούσαις και ταδύσεσι. Μυίας μέντοι κυριεύειν μέρους ποταμοῦ Αἰγύπτου, καὶ μελίσσας ἐν τῇ χώρᾳ εἶναι τῶν ᾿Ασ- συρίων φησί· τὸ εὐτελὲς ἐνδεικνύμενος τῶν ἀντικει· C μένων δυνάμεων. Μυῖα γάρ ἐστι ζώον ἀπὸ κόπρου τὴν γένεσιν ἔχον, ἐχληρὸν τοῖς ἀνθρώποις γένος καὶ μυσαρόν, ὧν (4) καὶ ἡ ζωὴ ὀχληρά, καὶ ὁ θάνατος βδελυκτός. Τότε μέρους κυριεύουσι τοῦ ποταμοῦ Αἰγύπτου. Ανωθεν γὰρ ἐκ τῶν Αἰθιόπων ἀρχόμενος ο Νείλος, περὶ βραχὺ ἑαυτοῦ μέρος, τὸ πρὸς (2) ταῖς xvII, 6. D quoque in editione Romana legitur: sed aliter in-- terpretatus est Nobilius, qui dominabitur. Duo au- tem vitia in hac interpretatione animadverit opti- mus harum rerum arbiter Combefisius. Primum est, quod Nobilius ita vertit, quasi ὃς legisset : al- terum, quod vocem & ad Dominum falso retulit. Ego facile crediderim hoc ελλειπτικῶς dictum fuisse, et collectivum quoddam nomen suppleri oportere, puta, γένος, aut aliud consimile, et ita erit: Quod genus muscarum dominabitur, etc. Hoc pacto eadem erit sententia editionis Romanæ, quæ cæterorum libro- rum, in quibus, teste Nobilio, pro & legitur al, quæ [muscæ]. Nam ad sensum nihil referi, utrum quis dixerit, quod genus muscarum dominabitur,an, quæ muscæ dominabuntur. Vocula at apud Proco- pium quidem legitur, et apud Eusebium: sed hic scripsit κυριεύσουσι, quæ dominabuntur, ille κυριεύ ουσι, quæ dominantur. Nostros sex codices, in qui- bus constanter legitur, ο κυριεύει, secuti sumus. Ibidem editi et Colb. primus, μέρος. Alii quinque mss. μέρους. que mss., μυσαρόν, ὧν. consentiunt cum excusis; sed in illis vox tot! deest. Hinc suspicati sumus vocem for fortasse (96) Illud, ἀφ' οὗ, additum est ex nostris sex li- (97) Veteres aliquot libri, ἐν οἴκῳ, in domo. Alii (98) Typographi, quæ erat eorum diligentia, pro (99) Editi & κυριεύσει, quod dominabitur. Εt ita (1) Editi et Reg. primus, μυσαρὸν ὄν. Alii quin- (2) Veteres nostri libri omnes in cæteris quidem

467 APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. B 468 Κυρίου, ἐκ τῆς τῶν Ῥωμαίων πολιορκίας ἐπελθού- σης τῇ Ἱερουσαλήμ, ὁ λόγος αἰνίσσεσθαι. Μετὰ γὰρ τὴν ἐπιδημίαν τοῦ Ἐμμανουὴλ, ἐπάξει Κύριος ἐπὶ τὸν ᾿Αχαζ, καὶ τὸν λαὸν αὐτοῦ, καὶ τὸν οἶκον τοῦ πατρὸς αὐτοῦ ἡμέρας, αἱ οὔπω ἥκασιν ἀφ' οὗ (96) ἀπεμερίσθη τοῦ Ἰούδα, αἰχμάλωτος ἁπαχθεὶς ὑπὸ τοῦ βασιλέως τῶν ᾿Ασσυρίων. ᾿Απέστη δὲ Ἐφραὶμ ἀπὸ τοῦ Ἰούδα ἐν ἡμέραις Ἱεροβοάμ υἱοῦ Ναβατ, ὃς ἐξήμαρτε τὸν Ἰσραήλ, ὃς πρῶτος κατῆρξε τῆς ἀπο- στασίας, εἰπών· Οὐκ ἔστιν ἡμῖν μερὶς ἐν Δαβίδ, οὐδὲ κληρονομία ἐν υἱῷ (97) Ιεσσαί. Διὰ τοῦτο ὁ Ἐφραὶμ ἀφεῖλε τὸν βασιλέα τῶν ᾿Ασσυρίων ἀπὸ τοῦ Ἰούδα (98) ἐφ' ἑαυτὸν, περιπατήσας, καὶ μὴ ἐά- σας ἐπικεῖσθαι σφοδρῶς τῇ πολιορκίᾳ τῆς Ἱερουσα- care videtur dies postremos, post-passionem Domini, A Ἔοικε τὰς τελευταίας ημέρας, μετὰ τὸ πάθος τοῦ cum Jerusalem obsessa est a Romanis.Etenim post Emmanuelis adventum, inducet Dominus super Achaz, et populum ejus, et domum patris ipsius dies, qui nondum venerunt, ex quo separatus est Ephraim a Juda, abductus ab rege Assyriorum in captivitatem.Defecit autem Ephraim a Juda, diebus Jeroboam filii Nabat, qui, Israele in peccatum im- pulso, primus fuit auctor defectionis, dicens : Non est nobis pars in David, neque hæreditas in filio Jesse *. Quapropter Ephraim avocavit regem Assy- riorum a Juda adversum se: quippe eum habuit contemptui,neo sivit obsidionem Jerusalem valde ab ipso urgeri. VERS. 18, 19. Εt erit in die illa : sibi- labit Dominus muscis: quod dominatur parti flumi- nis Ægypti ; et api, quæ est in regione Assyriorum. η λήμ. Καὶ ἔσται ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, συριεῖ Κύ- Et venient et requiescent omnes in convallibus regio- nis, et in foraminibus petrarum, et in speluncas, et in omnem fissuram, et in omni ligno. Descendit, in- quit populus meus in Ægyptum,illic habitaturus, atque apud Assyrios vi sunt abducti . Quare sive quis ex populo in Ægypto sit, sive, apud Assyrios commoretur,prænuntiat eos tempore ortus Emma- nuelis esse 531 egressuros, eosdemque cum in Judææ regionem jam redierunt, in nativis et vacan- tibus receptaculis esse conquieturos.Ait autem mu- scas in parteu fluminis Ægypti dominium habere, et apes in regione Assyriorum versari, ut adver- santium exercituum ostendat vilitatem. Musea si- quidem animal est, quod originem suam a stercre sumit, infestam hominibus genus, et sordidum: quarum etiam vita molesta est, et mors exsecra- bilis. Tunc parte fluminis Ægypti potientur. Nam Nilus e supernis locis ab Athiopis ducens originem, modica sui parte qua se in mare exonerat, Ægy- ptum habet adjacentem : quo in loco quadrupedia. omnia, bellum, reptilia et volatilia pro diis habita * III Reg. xI!, 16. ³ Gen. xLv1, 6. 6 IV Reg. xv, 29; bris veteribus. cum editis, ἐν υἱῷ, in flio. Ιούδα ediderunt Ισραήλ· sed hunc locum ex no- stris sex Codicibus restituimus. Vox περιπατή- σας, quæ mox sequitur, usque eo displicuit Combe- tsio, ut ita locutus sit : monstrum hoc vocis, nul- lius hic sensus, quidquid effutiat Tilmannus. R. Sch. margine eadem manu, ἀφειλε κινήσας καθ᾿ ἑαυτοῦ διὰ τὴν ἀποστασίαν. Sirque fuerit ἀποστατήσας, sua defectione a Deo : vel etiam a rege Assyriorum, ut est lV Reg. xvii, etc. Vox περιπατήσας mihi quoque non probatur quidem: sed libens ex Combefisio quasivissem, cur librarius, si scribi oportere ἀπο- στατήσας putasset, non ita scripserit. Aut enim ita scribere debuerat: aut certe, ut ita legeretur, in scholio suo monere, nec tamen monuit, nec aliter scripsit, quam reliqui. Nam in nostris sex codici- bus,inter quos Combefisianus numeratur,legi περί- πατήσας notavimus. Nihil igitur mutandum in con- textu censuimus ; nec mirum nobis visum est, si malus auctor male et inepte loculus sit. Dicam ta- men, vocem περιπατήσας, si metaphorice sumatur pro eo quod est, contemptui habere, utcunque tole- rari posse. ριος μυίαις· ὃ κυριεύει (99) μέρους ποταμοῦ Αἰγύ πτου· καὶ τῇ μελίσσῃ, ἢ ἐστιν ἐν χώρᾳ Ασσυ ρίων. Καὶ ἐλεύσονται καὶ ἀναπαύσονται πάντες ἐν ταῖς φάραγξι τῆς χώρας, καὶ ἐν ταῖς τρώγλαις τῶν πετρῶν, καὶ εἰς τὰ σπήλαια, καὶ εἰς πᾶσαν ῥαγάδα, καὶ ἐν παντὶ ξύλῳ. Εἰς Αἴγυπτον, φησί, κατέβη ὁ λαός μου, παροικῆσαι ἐκεῖ· καὶ εἰς Ασσυ ρίους βία ἤχθησαν. Διὰ τοῦτο προφητεύει ἐπὶ τῇ γενο νήσει τοῦ Ἐμμανουήλ, εἴτε ἐν Αἰγύπτῳ τις εἴη, τῶν ἀπὸ τοῦ λαοῦ, εἴτε ἐν τοῖς ᾿Ασσυρίοις, ἐξελεύσεσθαι αὐτοὺς, καὶ αὐτοὺς, καὶ ἐν τῇ χώρᾳ τῆς Ἰουδαίας γενομένους ἀνα- παύσεσθαι ἐν ταῖς αὐτοφυέσι καὶ σχολαζούσαις και ταδύσεσι. Μυίας μέντοι κυριεύειν μέρους ποταμοῦ Αἰγύπτου, καὶ μελίσσας ἐν τῇ χώρᾳ εἶναι τῶν ᾿Ασ- συρίων φησί· τὸ εὐτελὲς ἐνδεικνύμενος τῶν ἀντικει· C μένων δυνάμεων. Μυῖα γάρ ἐστι ζώον ἀπὸ κόπρου τὴν γένεσιν ἔχον, ἐχληρὸν τοῖς ἀνθρώποις γένος καὶ μυσαρόν, ὧν (4) καὶ ἡ ζωὴ ὀχληρά, καὶ ὁ θάνατος βδελυκτός. Τότε μέρους κυριεύουσι τοῦ ποταμοῦ Αἰγύπτου. Ανωθεν γὰρ ἐκ τῶν Αἰθιόπων ἀρχόμενος ο Νείλος, περὶ βραχὺ ἑαυτοῦ μέρος, τὸ πρὸς (2) ταῖς xvII, 6. D quoque in editione Romana legitur: sed aliter in-- terpretatus est Nobilius, qui dominabitur. Duo au- tem vitia in hac interpretatione animadverit opti- mus harum rerum arbiter Combefisius. Primum est, quod Nobilius ita vertit, quasi ὃς legisset : al- terum, quod vocem & ad Dominum falso retulit. Ego facile crediderim hoc ελλειπτικῶς dictum fuisse, et collectivum quoddam nomen suppleri oportere, puta, γένος, aut aliud consimile, et ita erit: Quod genus muscarum dominabitur, etc. Hoc pacto eadem erit sententia editionis Romanæ, quæ cæterorum libro- rum, in quibus, teste Nobilio, pro & legitur al, quæ [muscæ]. Nam ad sensum nihil referi, utrum quis dixerit, quod genus muscarum dominabitur,an, quæ muscæ dominabuntur. Vocula at apud Proco- pium quidem legitur, et apud Eusebium: sed hic scripsit κυριεύσουσι, quæ dominabuntur, ille κυριεύ ουσι, quæ dominantur. Nostros sex codices, in qui- bus constanter legitur, ο κυριεύει, secuti sumus. Ibidem editi et Colb. primus, μέρος. Alii quinque mss. μέρους. que mss., μυσαρόν, ὧν. consentiunt cum excusis; sed in illis vox tot! deest. Hinc suspicati sumus vocem for fortasse (96) Illud, ἀφ' οὗ, additum est ex nostris sex li- (97) Veteres aliquot libri, ἐν οἴκῳ, in domo. Alii (98) Typographi, quæ erat eorum diligentia, pro (99) Editi & κυριεύσει, quod dominabitur. Εt ita (1) Editi et Reg. primus, μυσαρὸν ὄν. Alii quin- (2) Veteres nostri libri omnes in cæteris quidem

467 APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. B 468 Κυρίου, ἐκ τῆς τῶν Ῥωμαίων πολιορκίας ἐπελθού- σης τῇ Ἱερουσαλήμ, ὁ λόγος αἰνίσσεσθαι. Μετὰ γὰρ τὴν ἐπιδημίαν τοῦ Ἐμμανουὴλ, ἐπάξει Κύριος ἐπὶ τὸν ᾿Αχαζ, καὶ τὸν λαὸν αὐτοῦ, καὶ τὸν οἶκον τοῦ πατρὸς αὐτοῦ ἡμέρας, αἱ οὔπω ἥκασιν ἀφ' οὗ (96) ἀπεμερίσθη τοῦ Ἰούδα, αἰχμάλωτος ἁπαχθεὶς ὑπὸ τοῦ βασιλέως τῶν ᾿Ασσυρίων. ᾿Απέστη δὲ Ἐφραὶμ ἀπὸ τοῦ Ἰούδα ἐν ἡμέραις Ἱεροβοάμ υἱοῦ Ναβατ, ὃς ἐξήμαρτε τὸν Ἰσραήλ, ὃς πρῶτος κατῆρξε τῆς ἀπο- στασίας, εἰπών· Οὐκ ἔστιν ἡμῖν μερὶς ἐν Δαβίδ, οὐδὲ κληρονομία ἐν υἱῷ (97) Ιεσσαί. Διὰ τοῦτο ὁ Ἐφραὶμ ἀφεῖλε τὸν βασιλέα τῶν ᾿Ασσυρίων ἀπὸ τοῦ Ἰούδα (98) ἐφ' ἑαυτὸν, περιπατήσας, καὶ μὴ ἐά- σας ἐπικεῖσθαι σφοδρῶς τῇ πολιορκίᾳ τῆς Ἱερουσα- care videtur dies postremos, post-passionem Domini, A Ἔοικε τὰς τελευταίας ημέρας, μετὰ τὸ πάθος τοῦ cum Jerusalem obsessa est a Romanis.Etenim post Emmanuelis adventum, inducet Dominus super Achaz, et populum ejus, et domum patris ipsius dies, qui nondum venerunt, ex quo separatus est Ephraim a Juda, abductus ab rege Assyriorum in captivitatem.Defecit autem Ephraim a Juda, diebus Jeroboam filii Nabat, qui, Israele in peccatum im- pulso, primus fuit auctor defectionis, dicens : Non est nobis pars in David, neque hæreditas in filio Jesse *. Quapropter Ephraim avocavit regem Assy- riorum a Juda adversum se: quippe eum habuit contemptui,neo sivit obsidionem Jerusalem valde ab ipso urgeri. VERS. 18, 19. Εt erit in die illa : sibi- labit Dominus muscis: quod dominatur parti flumi- nis Ægypti ; et api, quæ est in regione Assyriorum. η λήμ. Καὶ ἔσται ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, συριεῖ Κύ- Et venient et requiescent omnes in convallibus regio- nis, et in foraminibus petrarum, et in speluncas, et in omnem fissuram, et in omni ligno. Descendit, in- quit populus meus in Ægyptum,illic habitaturus, atque apud Assyrios vi sunt abducti . Quare sive quis ex populo in Ægypto sit, sive, apud Assyrios commoretur,prænuntiat eos tempore ortus Emma- nuelis esse 531 egressuros, eosdemque cum in Judææ regionem jam redierunt, in nativis et vacan- tibus receptaculis esse conquieturos.Ait autem mu- scas in parteu fluminis Ægypti dominium habere, et apes in regione Assyriorum versari, ut adver- santium exercituum ostendat vilitatem. Musea si- quidem animal est, quod originem suam a stercre sumit, infestam hominibus genus, et sordidum: quarum etiam vita molesta est, et mors exsecra- bilis. Tunc parte fluminis Ægypti potientur. Nam Nilus e supernis locis ab Athiopis ducens originem, modica sui parte qua se in mare exonerat, Ægy- ptum habet adjacentem : quo in loco quadrupedia. omnia, bellum, reptilia et volatilia pro diis habita * III Reg. xI!, 16. ³ Gen. xLv1, 6. 6 IV Reg. xv, 29; bris veteribus. cum editis, ἐν υἱῷ, in flio. Ιούδα ediderunt Ισραήλ· sed hunc locum ex no- stris sex Codicibus restituimus. Vox περιπατή- σας, quæ mox sequitur, usque eo displicuit Combe- tsio, ut ita locutus sit : monstrum hoc vocis, nul- lius hic sensus, quidquid effutiat Tilmannus. R. Sch. margine eadem manu, ἀφειλε κινήσας καθ᾿ ἑαυτοῦ διὰ τὴν ἀποστασίαν. Sirque fuerit ἀποστατήσας, sua defectione a Deo : vel etiam a rege Assyriorum, ut est lV Reg. xvii, etc. Vox περιπατήσας mihi quoque non probatur quidem: sed libens ex Combefisio quasivissem, cur librarius, si scribi oportere ἀπο- στατήσας putasset, non ita scripserit. Aut enim ita scribere debuerat: aut certe, ut ita legeretur, in scholio suo monere, nec tamen monuit, nec aliter scripsit, quam reliqui. Nam in nostris sex codici- bus,inter quos Combefisianus numeratur,legi περί- πατήσας notavimus. Nihil igitur mutandum in con- textu censuimus ; nec mirum nobis visum est, si malus auctor male et inepte loculus sit. Dicam ta- men, vocem περιπατήσας, si metaphorice sumatur pro eo quod est, contemptui habere, utcunque tole- rari posse. ριος μυίαις· ὃ κυριεύει (99) μέρους ποταμοῦ Αἰγύ πτου· καὶ τῇ μελίσσῃ, ἢ ἐστιν ἐν χώρᾳ Ασσυ ρίων. Καὶ ἐλεύσονται καὶ ἀναπαύσονται πάντες ἐν ταῖς φάραγξι τῆς χώρας, καὶ ἐν ταῖς τρώγλαις τῶν πετρῶν, καὶ εἰς τὰ σπήλαια, καὶ εἰς πᾶσαν ῥαγάδα, καὶ ἐν παντὶ ξύλῳ. Εἰς Αἴγυπτον, φησί, κατέβη ὁ λαός μου, παροικῆσαι ἐκεῖ· καὶ εἰς Ασσυ ρίους βία ἤχθησαν. Διὰ τοῦτο προφητεύει ἐπὶ τῇ γενο νήσει τοῦ Ἐμμανουήλ, εἴτε ἐν Αἰγύπτῳ τις εἴη, τῶν ἀπὸ τοῦ λαοῦ, εἴτε ἐν τοῖς ᾿Ασσυρίοις, ἐξελεύσεσθαι αὐτοὺς, καὶ αὐτοὺς, καὶ ἐν τῇ χώρᾳ τῆς Ἰουδαίας γενομένους ἀνα- παύσεσθαι ἐν ταῖς αὐτοφυέσι καὶ σχολαζούσαις και ταδύσεσι. Μυίας μέντοι κυριεύειν μέρους ποταμοῦ Αἰγύπτου, καὶ μελίσσας ἐν τῇ χώρᾳ εἶναι τῶν ᾿Ασ- συρίων φησί· τὸ εὐτελὲς ἐνδεικνύμενος τῶν ἀντικει· C μένων δυνάμεων. Μυῖα γάρ ἐστι ζώον ἀπὸ κόπρου τὴν γένεσιν ἔχον, ἐχληρὸν τοῖς ἀνθρώποις γένος καὶ μυσαρόν, ὧν (4) καὶ ἡ ζωὴ ὀχληρά, καὶ ὁ θάνατος βδελυκτός. Τότε μέρους κυριεύουσι τοῦ ποταμοῦ Αἰγύπτου. Ανωθεν γὰρ ἐκ τῶν Αἰθιόπων ἀρχόμενος ο Νείλος, περὶ βραχὺ ἑαυτοῦ μέρος, τὸ πρὸς (2) ταῖς xvII, 6. D quoque in editione Romana legitur: sed aliter in-- terpretatus est Nobilius, qui dominabitur. Duo au- tem vitia in hac interpretatione animadverit opti- mus harum rerum arbiter Combefisius. Primum est, quod Nobilius ita vertit, quasi ὃς legisset : al- terum, quod vocem & ad Dominum falso retulit. Ego facile crediderim hoc ελλειπτικῶς dictum fuisse, et collectivum quoddam nomen suppleri oportere, puta, γένος, aut aliud consimile, et ita erit: Quod genus muscarum dominabitur, etc. Hoc pacto eadem erit sententia editionis Romanæ, quæ cæterorum libro- rum, in quibus, teste Nobilio, pro & legitur al, quæ [muscæ]. Nam ad sensum nihil referi, utrum quis dixerit, quod genus muscarum dominabitur,an, quæ muscæ dominabuntur. Vocula at apud Proco- pium quidem legitur, et apud Eusebium: sed hic scripsit κυριεύσουσι, quæ dominabuntur, ille κυριεύ ουσι, quæ dominantur. Nostros sex codices, in qui- bus constanter legitur, ο κυριεύει, secuti sumus. Ibidem editi et Colb. primus, μέρος. Alii quinque mss. μέρους. que mss., μυσαρόν, ὧν. consentiunt cum excusis; sed in illis vox tot! deest. Hinc suspicati sumus vocem for fortasse (96) Illud, ἀφ' οὗ, additum est ex nostris sex li- (97) Veteres aliquot libri, ἐν οἴκῳ, in domo. Alii (98) Typographi, quæ erat eorum diligentia, pro (99) Editi & κυριεύσει, quod dominabitur. Εt ita (1) Editi et Reg. primus, μυσαρὸν ὄν. Alii quin- (2) Veteres nostri libri omnes in cæteris quidem

ἀνάπαυσις τῷ Ἰσραὴλ ῥυσθέντι ἀπὸ τῆς αἰχμαλωσίας γένηται, ἀτιμωθῇ δὲ ὁ ἐπιβουλεύων αὐτῷ βασιλεὺς, γυμνωθεὶς ὑπὸ τοῦ μεμισθωμένου ξυροῦ· τότε, φησί, τοσαύτη κατὰ τὴν χώραν εὐετηρία (11) γενήσεται, ὥστε μίαν δάμαλιν καὶ δύο πρόβατα τῷ κεκτημένῳ δαψιλὲς χορηγεῖν τὸ γάλα ὥστε ἔχειν αὐτὸν περιου- σίαν βουτύρου, διὰ τὸ πάντας τοὺς κατοικοῦντας ἐπὶ τῆς γῆς βουτύρῳ καὶ μέλιτι τρέφεσθαι. Τάχα δὲ εὐπρεπέστερον ὑψηλοτέραις ἐννοίαις τὰς περὶ τῶν ζώ- ων διδασκαλίας ἐκδέχεσθαι. ᾿Αντὶ γὰρ τοῦ εἰπεῖν (12), ὅτι θρέψει ἕκαστος τὸ φιλόπονον καὶ γεωργικὸν τῆς ψυχῆς, δάμαλιν εἶπε, τὸ γεωργικὸν καὶ συνεργὸν ἡμῖν ζῶον· καὶ ἀντὶ τοῦ ἡμέρου καὶ ἐπιεικοῦς καὶ εὐμεταδότου ἤθους, πρόβατα τροπικῶς προσηγόρευσε. Διότι, ὥσπερ ἀπὸ (13) τοῦ ζώου τούτου ἡ ὕλη τῆς σκέπης ἡμῖν ὑπάρχει, οὕτως ἀπὸ τῆς κατὰ τὴν ἀρε τὴν περιβολῆς ἡ ζωὴ τῶν σπουδαίων κατακοσμεῖσθαι πέφυκεν. Ἐπεὶ οὖν καὶ τρέφεται πνευματικῶς, καὶ κεκόσμηται, διὰ τοῦτο θρέψει δάμαλιν καὶ δύο πρό- βατα. Βούτυρον καὶ μέλι τὰ εἰσαγωγικὰ εἰς τὴν θείαν διδασκαλίαν διδάγματα λέγει. Διότι πρῶτον ἀνθρώ που τροφή βούτυρον καὶ μέλι ἐπινενόηται· ὅταν δὲ τούτοις αὐτάρκως τραφῇ, μετὰ τὸ στοιχειωθῆναι, τότε ὑπερβὰς τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, στερεωτέρας καὶ με! - τοῖς πνευματικοῖς μαθήμασιν ἑαυτὸν ἐπιδούς. ζονος καὶ ἀνδράσι (14) πρεπούσης τροφῆς μεταλήψεται, οὗ ἐὰν ὦσι χίλιαι ἅμπελοι. χιλίων σίκλων, εἰς χέρσον ἔσονται, καὶ εἰς ἄκανθαν. Μετὰ βέλους καὶ τοξεύματος εἰσελεύσονται ἐκεῖ· ὅτι χέρσος καὶ ἄκανθα ἔσται πᾶσα ἡ γῆ, καὶ πᾶν ὅρος ἀρο- τριώμενον (15) ἀροτριωθήσεται. Οὐ μὴ ἐπέλθῃ ἐκεῖ φόβος. Εσται γὰρ ἀπὸ τῆς χέρσου καὶ ἀκάν- θης βύσκημα προβάτου, καὶ καταπάτημα βοός. Ως γε ἐν τόποις δυσθεωρήτοις, ηγούμεθα μή πάντη απέδωσαν διήγησιν εὐρηκέναι. Ὅρα τοίνυν, εἰ δύ νασαι τοιαύτην διάνοιαν περὶ τῶν ῥητῶν ἐκλαβεῖν, ὡς ἄρα μὲν οἱ ἐκ περιτομῆς ἦσαν αἱ χίλιαι ἄμπελοι χιλίων (16) σίκλων. Αμπελον γὰρ ἐξ Αἰγύπτου μετῆρε καὶ ἐκβαλών ἔθνη, κατεφύτευσεν αὐτήν· ἥτις εὐθησ νήσασα πρότερον, ὕστερον ἡμελήθη (17) διὰ τὸ στρα- φῆναι αὐτὴν εἰς πικρίαν· καὶ καθηρέθη μὲν αὐτῆς ὁ φραγμὸς, ἐγένετο δὲ εἰς διαρπαγὴν τοῖς παραπορευο- μένοις. Ἐκεῖναι τοίνυν αἱ ἄμπελοι αἱ πολύφοροι ἐγέ νοντο εἰς χέρσον καὶ (48) ἀκανθῶνας, ὅτε μετὰ μυ- ρίων βελῶν καὶ τοξευμάτων ὁ πολέμιος αὐτοῖς ἐπῆλθε στρατὸς, τὴν ἐρημίαν ἐπάγων. Ορη δὲ ἀροτριώμενα εἰσιν αἱ εἰς Χριστὸν πεπιστετκυῖαι ψυχαί πρότερον μὲν ἔρημοι καὶ ἀγεώργητοι· διὰ τοῦτο ἐχέρσευον καὶ μενον. ἄμπελοι αἱ χιλίαν. Αt ἄμπε λοι χιλίων. μετεμελήθη μετεβλήθη, ἠροτριωμένα, ἀροτοιώμενα. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. tora est in regione ubertas, ut vacca una et oves A dum possessorisuo sint suppeditaturæ lactis copiam, ita ut butyri abundantiam ob id habeat, quod om- nes terræ illius incolæ butyro nutriendi sint et melle. Fortasse autem magis condecet sensu subli- miore intelligere traditas de animalibus doctrinas. Nam horum verborum loco, Enutriet unusquisque animum laboris tolerantem, et agriculturæ peritum ac studiosum, dixit vaccam, animal scilicet, quod agricolationi idoneum est, nosque juvat: atque pro moribus placidis, mansuetisque et liberalibus, oves per translationem dixit. Quamobrem, ut ab hoc animali indumenti nobis materia suppetit,ita virtu- tis amictu optimorum quorumque vita solet exor- nari. Quoniam igitur nutritur spirituali modo, et adornatur, propterea nutriet vaccam et oves duas. Butyrum et mel appellat ea quæ ad divinam doctri- nam introducunt documenta.Quapropter destinan- tur butyrum et mel ad primum hominis cibum :at ubi his satis enutritus est, ac elementis primis im- butus fuit, tunc superior terrenis effectus, alimenti solidioris ampliorisque et viris digni futurus est particeps,cum studium suum disciplinis spirituali- bus impertiat. B C cus ubi fuerint mille vineæ, mille siclorum,in deser- tum erunt, et in spinam. Cum sagitta et arcu ingre- dientur illuc, quoniam desertum et spina erit omnis terra, et omnis mons aratus arabitur. Non superve- niet illuc timor. Erit enim præ solitudine et spina pabulum ovis, et conducatio bovis. Quantum certe fieri potuit in locis arduis et intellectu difficilibus, explicationem non omnino dissentaneam invenisse nos putamus. Vide igitur, num circa her oracula excipere possis ejusmodi sensum,videlicet quod qui erant ex circumcisione, sint mille vineæ siclorum. Vitem namque transtulit ex Ægypto, et ejectis gen- tibus, plantavit eam; quæ multis fructibus primo allatis, postea neglecta est, quod conversa est in amaritudinem'; et destructa est ejus sepes, et facta est in direptionem transeuntibus 10. Hæc ita- que vineæ feraces mutatæ sunt in terram desertam et spinis horrentem tum,cum hostilis exercitus va- stitate inducta cum innumeris sagittis telisque ipsos D invasit.Sunt autem montes arati ipsæ animæ Christi fidem amplexæ,quæ cum prius desertæ essent et agri- cultura destitula, ante Christi adventum jacebant Psal. LXXIX, 9. ' Jerem. 21. Psal. LXXIX, 13. Isa. v, 5. hæc, ni fallor, sententia est.: Animum laborum to- lerantem, appellat vaccam ; mores vero mansuetos vocat oves. Statim editi, sex mss., tasse suspicari quispiam poterit, pro legendum esse, Translata est vinea, id quod modo dicebatur. multo infra, ubi in editis legitur, in veteribus libris scriptum scriptum, 205. VERS. 23-25. El crit in die illa, omnis lo- 205. Καὶ ἔσται ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, πᾶς τόπος (11) Antiqui sex libri, εὐετηρία. Editi, εὐετησία. (12) Verborum illorum, ἀντὶ γὰρ τοῦ εἰπεῖν, etc., (13) lta mss. nostri. At editi, ὑπό. (15) Editi, ἀνδρί. At sex mss., ἀνδράσι. (15) Libri veteres, ἀροτριώμενον. Editi, ἀροτριού (16) Vocula μέν addita est ex quatuor codicibus. (17) In Colb. primo legitur, μετεμελήθη sed for- (18) Editi, καὶ εἰς. At sex mss., καί. Neo ita

ἀνάπαυσις τῷ Ἰσραὴλ ῥυσθέντι ἀπὸ τῆς αἰχμαλωσίας γένηται, ἀτιμωθῇ δὲ ὁ ἐπιβουλεύων αὐτῷ βασιλεὺς, γυμνωθεὶς ὑπὸ τοῦ μεμισθωμένου ξυροῦ· τότε, φησί, τοσαύτη κατὰ τὴν χώραν εὐετηρία (11) γενήσεται, ὥστε μίαν δάμαλιν καὶ δύο πρόβατα τῷ κεκτημένῳ δαψιλὲς χορηγεῖν τὸ γάλα ὥστε ἔχειν αὐτὸν περιου- σίαν βουτύρου, διὰ τὸ πάντας τοὺς κατοικοῦντας ἐπὶ τῆς γῆς βουτύρῳ καὶ μέλιτι τρέφεσθαι. Τάχα δὲ εὐπρεπέστερον ὑψηλοτέραις ἐννοίαις τὰς περὶ τῶν ζώ- ων διδασκαλίας ἐκδέχεσθαι. ᾿Αντὶ γὰρ τοῦ εἰπεῖν (12), ὅτι θρέψει ἕκαστος τὸ φιλόπονον καὶ γεωργικὸν τῆς ψυχῆς, δάμαλιν εἶπε, τὸ γεωργικὸν καὶ συνεργὸν ἡμῖν ζῶον· καὶ ἀντὶ τοῦ ἡμέρου καὶ ἐπιεικοῦς καὶ εὐμεταδότου ἤθους, πρόβατα τροπικῶς προσηγόρευσε. Διότι, ὥσπερ ἀπὸ (13) τοῦ ζώου τούτου ἡ ὕλη τῆς σκέπης ἡμῖν ὑπάρχει, οὕτως ἀπὸ τῆς κατὰ τὴν ἀρε τὴν περιβολῆς ἡ ζωὴ τῶν σπουδαίων κατακοσμεῖσθαι πέφυκεν. Ἐπεὶ οὖν καὶ τρέφεται πνευματικῶς, καὶ κεκόσμηται, διὰ τοῦτο θρέψει δάμαλιν καὶ δύο πρό- βατα. Βούτυρον καὶ μέλι τὰ εἰσαγωγικὰ εἰς τὴν θείαν διδασκαλίαν διδάγματα λέγει. Διότι πρῶτον ἀνθρώ που τροφή βούτυρον καὶ μέλι ἐπινενόηται· ὅταν δὲ τούτοις αὐτάρκως τραφῇ, μετὰ τὸ στοιχειωθῆναι, τότε ὑπερβὰς τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, στερεωτέρας καὶ με! - τοῖς πνευματικοῖς μαθήμασιν ἑαυτὸν ἐπιδούς. ζονος καὶ ἀνδράσι (14) πρεπούσης τροφῆς μεταλήψεται, οὗ ἐὰν ὦσι χίλιαι ἅμπελοι. χιλίων σίκλων, εἰς χέρσον ἔσονται, καὶ εἰς ἄκανθαν. Μετὰ βέλους καὶ τοξεύματος εἰσελεύσονται ἐκεῖ· ὅτι χέρσος καὶ ἄκανθα ἔσται πᾶσα ἡ γῆ, καὶ πᾶν ὅρος ἀρο- τριώμενον (15) ἀροτριωθήσεται. Οὐ μὴ ἐπέλθῃ ἐκεῖ φόβος. Εσται γὰρ ἀπὸ τῆς χέρσου καὶ ἀκάν- θης βύσκημα προβάτου, καὶ καταπάτημα βοός. Ως γε ἐν τόποις δυσθεωρήτοις, ηγούμεθα μή πάντη απέδωσαν διήγησιν εὐρηκέναι. Ὅρα τοίνυν, εἰ δύ νασαι τοιαύτην διάνοιαν περὶ τῶν ῥητῶν ἐκλαβεῖν, ὡς ἄρα μὲν οἱ ἐκ περιτομῆς ἦσαν αἱ χίλιαι ἄμπελοι χιλίων (16) σίκλων. Αμπελον γὰρ ἐξ Αἰγύπτου μετῆρε καὶ ἐκβαλών ἔθνη, κατεφύτευσεν αὐτήν· ἥτις εὐθησ νήσασα πρότερον, ὕστερον ἡμελήθη (17) διὰ τὸ στρα- φῆναι αὐτὴν εἰς πικρίαν· καὶ καθηρέθη μὲν αὐτῆς ὁ φραγμὸς, ἐγένετο δὲ εἰς διαρπαγὴν τοῖς παραπορευο- μένοις. Ἐκεῖναι τοίνυν αἱ ἄμπελοι αἱ πολύφοροι ἐγέ νοντο εἰς χέρσον καὶ (48) ἀκανθῶνας, ὅτε μετὰ μυ- ρίων βελῶν καὶ τοξευμάτων ὁ πολέμιος αὐτοῖς ἐπῆλθε στρατὸς, τὴν ἐρημίαν ἐπάγων. Ορη δὲ ἀροτριώμενα εἰσιν αἱ εἰς Χριστὸν πεπιστετκυῖαι ψυχαί πρότερον μὲν ἔρημοι καὶ ἀγεώργητοι· διὰ τοῦτο ἐχέρσευον καὶ μενον. ἄμπελοι αἱ χιλίαν. Αt ἄμπε λοι χιλίων. μετεμελήθη μετεβλήθη, ἠροτριωμένα, ἀροτοιώμενα. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. tora est in regione ubertas, ut vacca una et oves A dum possessorisuo sint suppeditaturæ lactis copiam, ita ut butyri abundantiam ob id habeat, quod om- nes terræ illius incolæ butyro nutriendi sint et melle. Fortasse autem magis condecet sensu subli- miore intelligere traditas de animalibus doctrinas. Nam horum verborum loco, Enutriet unusquisque animum laboris tolerantem, et agriculturæ peritum ac studiosum, dixit vaccam, animal scilicet, quod agricolationi idoneum est, nosque juvat: atque pro moribus placidis, mansuetisque et liberalibus, oves per translationem dixit. Quamobrem, ut ab hoc animali indumenti nobis materia suppetit,ita virtu- tis amictu optimorum quorumque vita solet exor- nari. Quoniam igitur nutritur spirituali modo, et adornatur, propterea nutriet vaccam et oves duas. Butyrum et mel appellat ea quæ ad divinam doctri- nam introducunt documenta.Quapropter destinan- tur butyrum et mel ad primum hominis cibum :at ubi his satis enutritus est, ac elementis primis im- butus fuit, tunc superior terrenis effectus, alimenti solidioris ampliorisque et viris digni futurus est particeps,cum studium suum disciplinis spirituali- bus impertiat. B C cus ubi fuerint mille vineæ, mille siclorum,in deser- tum erunt, et in spinam. Cum sagitta et arcu ingre- dientur illuc, quoniam desertum et spina erit omnis terra, et omnis mons aratus arabitur. Non superve- niet illuc timor. Erit enim præ solitudine et spina pabulum ovis, et conducatio bovis. Quantum certe fieri potuit in locis arduis et intellectu difficilibus, explicationem non omnino dissentaneam invenisse nos putamus. Vide igitur, num circa her oracula excipere possis ejusmodi sensum,videlicet quod qui erant ex circumcisione, sint mille vineæ siclorum. Vitem namque transtulit ex Ægypto, et ejectis gen- tibus, plantavit eam; quæ multis fructibus primo allatis, postea neglecta est, quod conversa est in amaritudinem'; et destructa est ejus sepes, et facta est in direptionem transeuntibus 10. Hæc ita- que vineæ feraces mutatæ sunt in terram desertam et spinis horrentem tum,cum hostilis exercitus va- stitate inducta cum innumeris sagittis telisque ipsos D invasit.Sunt autem montes arati ipsæ animæ Christi fidem amplexæ,quæ cum prius desertæ essent et agri- cultura destitula, ante Christi adventum jacebant Psal. LXXIX, 9. ' Jerem. 21. Psal. LXXIX, 13. Isa. v, 5. hæc, ni fallor, sententia est.: Animum laborum to- lerantem, appellat vaccam ; mores vero mansuetos vocat oves. Statim editi, sex mss., tasse suspicari quispiam poterit, pro legendum esse, Translata est vinea, id quod modo dicebatur. multo infra, ubi in editis legitur, in veteribus libris scriptum scriptum, 205. VERS. 23-25. El crit in die illa, omnis lo- 205. Καὶ ἔσται ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, πᾶς τόπος (11) Antiqui sex libri, εὐετηρία. Editi, εὐετησία. (12) Verborum illorum, ἀντὶ γὰρ τοῦ εἰπεῖν, etc., (13) lta mss. nostri. At editi, ὑπό. (15) Editi, ἀνδρί. At sex mss., ἀνδράσι. (15) Libri veteres, ἀροτριώμενον. Editi, ἀροτριού (16) Vocula μέν addita est ex quatuor codicibus. (17) In Colb. primo legitur, μετεμελήθη sed for- (18) Editi, καὶ εἰς. At sex mss., καί. Neo ita

ἠκανθοφόρουν τρὸ τῆς Χριστοῦ ἐπιδημίας· ἐπιεδὴ δὲ ἦλθεν εἰς πτῶσιν καὶ ἀνάστασιν πολλῶν, καὶ ἐκά- λεσε τὰ μὴ ὄντα, ἵνα τὰ ὄντα καταργήσῃ· διὰ τοῦτο οἱ μὲν ἐν περιτομῇ, ἀπολέσαντες τὸ εὐθαλὲς, καὶ τὸ ἔγκαρπον, εἰς χέρσον μετέβαλον. Τὸ δὲ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν σύστημα, ὅπερ ὅρος ὠνόμασται ἀροτριώμενον, ἀροτριᾶται. ἀπαλλαγὲν πάσης δειλίας καὶ τοῦ ἀπὸ τῶν πολεμίων φόβου. Ὅρος οὖν, ἡ ὑψωθεῖσα ὑπὸ τῆς τοῦ Χριστοῦ διδασκαλίας ψυχή. Ἐπεὶ οὖν ἦλθεν ὁ Κύριος ἐξεκλάσθη (19) μὲν ὁ Ἰσραὴλ, κατεφυτεύτη δὲ τὰ ἔθνη, ἵνα τῷ ἐκείνων παραπτώματι ἡ σωτηρία πᾶσιν οἰκονομηθῇ, καὶ ἀδεῶς τοῖς ὄρεσι τούτοις καὶ πρόβατα καὶ βόες ἐννεμόμενα (20) ἄφθονον τήν παρ' ἑαυτῶν ὠφέλειαν παρέχωνται. Δηλονότι πρόβατα οἱ χρηστότεροι τὰ ἤθη, βόες δὲ οἱ πρὸς τὴν ἐργασίαν τῶν ἀναγκαίων φιλοπονώτεροι. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Β'· τόμον καινοῦ μεγάλου καὶ γράψον αὐτὸν γρα- φίδι ἀνθρώπου, τοῦ ὀξέως προνομὴν ποιῆσαι σκύλων. Πάρεστι γὰρ (21). Καὶ μάρτυρας ποίη- σαι πιστοὺς ἀνθρώπους, τὸν Ουρίαν καὶ Ζαχα ρίαν τὸν υἱὸν Βαραχίου. Καὶ προσῆλθον πρὸς τὴν προφῆτιν, καὶ ἐν γαστρὶ ἔλαβε, καὶ ἔτεκεν υἱόν. Καὶ εἶπέ μοι (22) Κύριος· Κάλεσον τὸ ὄνομα αὐτ τοῦ, Ταχέως σκύλευσον, Οξέως προνόμευσον. Διότι πρὶν ἢ γνῶναι τὸ παιδίον καλεῖν πατέρα ἢ μητέρα, λήψεται δύναμιν Δαμασκοῦ, καὶ τὰ σκύλα Σαμαρείας ἔναντι βασιλέως Ασσυρίων. Δόξει (23) ἕτερον προσταχθεὶς ὁ προφήτης, ἕτερον πεποιηκέναι. Τί γὰρ κοινὸν ἔχει τὸν Λάβε σεαυτῷ τόμον καινοῦ μεγάλου, πρὸς τὸ ἐπιφερόμενον, ὅτι Καὶ προσῆλθον πρὸς τὴν προφήτιν, καὶ ἐν γα στρὶ ἔλαβεν ; Εἴποι τἂν οὖν τις, ὅτι οὐχὶ ἀπόδοσίς ἐστι τοῦ προάγοντος τὸ ἐπιφερόμενον, ἀλλὰ ἀπὸ ἰδίας ἀρχῆς παραδίδοται, ἐκείνου περιγεγραμμένου. Εἰ γὰρ καὶ μὴ πρόσκειται ὅτι ἔλαβε τόμου τοῦ καινοῦ καὶ μεγάλου, ἀλλὰ προσυπακούεται, ὅτι ἐποίησε τὸ προστεταγμένον. ᾿Απὸ ἑτέρας δὲ (24) ἀρχῆς νοεῖται τὸ, Καὶ προσῆλθον πρὸς τὴν προφῆτιν, καὶ ἐν γαστρὶ ἔλαβεν. Εἰ μὲν γὰρ ἀντέλεγε τῷ προστάγματι ὁ προφήτης, ἐγράφη ἂν ἡ ἀντιλογία· ὡς ἐπὶ τοῦ Ἰεζεκιήλ παραιτουμένου τὸ ἐπὶ βολβίτων ἀνθρωπί νων (25) ὀπτηθέντα ἐσθίειν τὸν ἄρτον. Ἐκεῖ λὰρ ἀρ νεῖται, λέγων. Μηδαμῶς, Κύριε Θεὶ τοῦ οὐρανοῦ, εἰ ἡ ψυχή μου οὐ μεμίανται ἐν ἀκαθαρσίᾳ, οὐδὲ εἰσελήλυθεν εἰς τὸ στόμα μου πᾶν κρέας βέβη- λον. Διὰ τοῦτο συνεχωρήθη αὐτῷ ἐν βολβίτοις βοῶν μόμεναι. μάρτυράς μοι ποιῆσαι. Αt μάρτυρας ποιησαι. ποίησον. Οὐρίαν ἱερέα, πίνων. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. VIII. A incultæ, idcirco sentes ac pinas ferebant; sed quia in ruinam et resurrectionem multorum venit “ et vocavit ea quæ non sunt, ut ea quæ sunt de- strueret ea de causa qui erant ex circumci- sione, viriditate et fertilitate amissis in terram in- cultam degenerarunt. Illa autem multitudo ex gentibus collecta quæ vocatur aratus mons, jam formidine omni immunis, et ab hostium timore li- berata, aratur. Mons igitur animus est per Christi doctrinam in sublime evectus. Postquam igitur venit Dominus, gentes fracto Israele insertæ sunt et plantatæ 13, ut eorum lapsu omnibus afferretur salus, tamque oves quam boves in hisce montibus tuto pascentes, plurimum ex sese præstarent emo- lumenti. Qui utique sunt bonis moribus præditi, significantur ovium nomine; qui vero strenui sunt et alacres ad res necessarias efficiendas, per boves designantur. - B C Luc. 11, 34. Cor. 1, 28. Rom. x1, 17. Lectio non contemnenda. Ibidem editi, mss. non- nulli, Reg. primus, CAPUT VIII. tibi tomum novi magni ; et scribe ipsum stylo homi- nis, ut velociter direptionem faciat spoliorum. Adest enim. El testes fac fideles homines, Uriam et Zacha riam filium Barachiæ. Et accessi ad prophetissam, et in utero concepit, et peperit filium. Et dixit mihi Dominus: Voca nomen ejus, Cito spolia, Velociler deprædare. Quin antequam sciat puer vocare patrem aut matrem, accipiet virtutem Damasci, et spolia Sa- mariæ coram rege Assyriorum. Prophete aliud ex- sequi jussus, aliud videbitur fecisse. Nam illud, Sume tibi tomum novi magni, quidnam habet com- mune cum iis quæ subsequuntur: Et accessi ad prophetissam, et in utero concepit? Possit igitur dicere quispiam hanc illationem redditionem non esse superioris sententia: sed ea finita, proferri illationem a proprio principio pendentem. Licet enim non addatur sumpsisse tomum novi et magni : jussa tamen fecisse subauditur. At illud, Et accessi ad prophetissam, et in utero concepit, ex altero peti principio intelligitur. Etenim si detrectasset impe- rium propheta, hæc utique contradictio fuisset lit- teris prodita, uti contigit in Ezechiele, qui panem suum in fimo humano concoctum comedere recu- savit. Enimvero illo loco negat se id facturum, di- cens: Nequaquam, Domine Deus cali: si anima mea non est pelluta in immunditia, neque ingressa est in eos meum omnis caro impura ". Quamobrem in stercore bubulo panes suos conficere concessum ei fuit ". Hic autem cum non reperiatur negatio, silentium utique indicat assensionem, etiamsi testa- Ezech. IV, A Rursus hoc ipso in loco Reg. quartus, Uriam sacerdotem. 206. Καὶ εἴ τε Κύριος πρὸς μέ· Λάβε σεαυτῷ (19) Reg. quartus, ἐξεκλεισθη, exclusus est lsrael. (20) Editi et duo mss., εννεμόμενα. Alii tres έννε- (21) Antiqui tres libri, παρέστη γάρ, Astilil enim. 206. VERS. 1-4. Et dixit Dominus ad me: Sume 14. 18 ibid. 15. (22) Ita mss. nonnulli, Deest μοι· in excussis. (23) Editi, δοκεῖ. At sex mss., δόξει. (24) Sic mss. Editi vero, ἑτέρας γάρ. (25) Editi, άνθρωπείων . Libri veteres, άνθρω-

ἠκανθοφόρουν τρὸ τῆς Χριστοῦ ἐπιδημίας· ἐπιεδὴ δὲ ἦλθεν εἰς πτῶσιν καὶ ἀνάστασιν πολλῶν, καὶ ἐκά- λεσε τὰ μὴ ὄντα, ἵνα τὰ ὄντα καταργήσῃ· διὰ τοῦτο οἱ μὲν ἐν περιτομῇ, ἀπολέσαντες τὸ εὐθαλὲς, καὶ τὸ ἔγκαρπον, εἰς χέρσον μετέβαλον. Τὸ δὲ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν σύστημα, ὅπερ ὅρος ὠνόμασται ἀροτριώμενον, ἀροτριᾶται. ἀπαλλαγὲν πάσης δειλίας καὶ τοῦ ἀπὸ τῶν πολεμίων φόβου. Ὅρος οὖν, ἡ ὑψωθεῖσα ὑπὸ τῆς τοῦ Χριστοῦ διδασκαλίας ψυχή. Ἐπεὶ οὖν ἦλθεν ὁ Κύριος ἐξεκλάσθη (19) μὲν ὁ Ἰσραὴλ, κατεφυτεύτη δὲ τὰ ἔθνη, ἵνα τῷ ἐκείνων παραπτώματι ἡ σωτηρία πᾶσιν οἰκονομηθῇ, καὶ ἀδεῶς τοῖς ὄρεσι τούτοις καὶ πρόβατα καὶ βόες ἐννεμόμενα (20) ἄφθονον τήν παρ' ἑαυτῶν ὠφέλειαν παρέχωνται. Δηλονότι πρόβατα οἱ χρηστότεροι τὰ ἤθη, βόες δὲ οἱ πρὸς τὴν ἐργασίαν τῶν ἀναγκαίων φιλοπονώτεροι. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Β'· τόμον καινοῦ μεγάλου καὶ γράψον αὐτὸν γρα- φίδι ἀνθρώπου, τοῦ ὀξέως προνομὴν ποιῆσαι σκύλων. Πάρεστι γὰρ (21). Καὶ μάρτυρας ποίη- σαι πιστοὺς ἀνθρώπους, τὸν Ουρίαν καὶ Ζαχα ρίαν τὸν υἱὸν Βαραχίου. Καὶ προσῆλθον πρὸς τὴν προφῆτιν, καὶ ἐν γαστρὶ ἔλαβε, καὶ ἔτεκεν υἱόν. Καὶ εἶπέ μοι (22) Κύριος· Κάλεσον τὸ ὄνομα αὐτ τοῦ, Ταχέως σκύλευσον, Οξέως προνόμευσον. Διότι πρὶν ἢ γνῶναι τὸ παιδίον καλεῖν πατέρα ἢ μητέρα, λήψεται δύναμιν Δαμασκοῦ, καὶ τὰ σκύλα Σαμαρείας ἔναντι βασιλέως Ασσυρίων. Δόξει (23) ἕτερον προσταχθεὶς ὁ προφήτης, ἕτερον πεποιηκέναι. Τί γὰρ κοινὸν ἔχει τὸν Λάβε σεαυτῷ τόμον καινοῦ μεγάλου, πρὸς τὸ ἐπιφερόμενον, ὅτι Καὶ προσῆλθον πρὸς τὴν προφήτιν, καὶ ἐν γα στρὶ ἔλαβεν ; Εἴποι τἂν οὖν τις, ὅτι οὐχὶ ἀπόδοσίς ἐστι τοῦ προάγοντος τὸ ἐπιφερόμενον, ἀλλὰ ἀπὸ ἰδίας ἀρχῆς παραδίδοται, ἐκείνου περιγεγραμμένου. Εἰ γὰρ καὶ μὴ πρόσκειται ὅτι ἔλαβε τόμου τοῦ καινοῦ καὶ μεγάλου, ἀλλὰ προσυπακούεται, ὅτι ἐποίησε τὸ προστεταγμένον. ᾿Απὸ ἑτέρας δὲ (24) ἀρχῆς νοεῖται τὸ, Καὶ προσῆλθον πρὸς τὴν προφῆτιν, καὶ ἐν γαστρὶ ἔλαβεν. Εἰ μὲν γὰρ ἀντέλεγε τῷ προστάγματι ὁ προφήτης, ἐγράφη ἂν ἡ ἀντιλογία· ὡς ἐπὶ τοῦ Ἰεζεκιήλ παραιτουμένου τὸ ἐπὶ βολβίτων ἀνθρωπί νων (25) ὀπτηθέντα ἐσθίειν τὸν ἄρτον. Ἐκεῖ λὰρ ἀρ νεῖται, λέγων. Μηδαμῶς, Κύριε Θεὶ τοῦ οὐρανοῦ, εἰ ἡ ψυχή μου οὐ μεμίανται ἐν ἀκαθαρσίᾳ, οὐδὲ εἰσελήλυθεν εἰς τὸ στόμα μου πᾶν κρέας βέβη- λον. Διὰ τοῦτο συνεχωρήθη αὐτῷ ἐν βολβίτοις βοῶν μόμεναι. μάρτυράς μοι ποιῆσαι. Αt μάρτυρας ποιησαι. ποίησον. Οὐρίαν ἱερέα, πίνων. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. VIII. A incultæ, idcirco sentes ac pinas ferebant; sed quia in ruinam et resurrectionem multorum venit “ et vocavit ea quæ non sunt, ut ea quæ sunt de- strueret ea de causa qui erant ex circumci- sione, viriditate et fertilitate amissis in terram in- cultam degenerarunt. Illa autem multitudo ex gentibus collecta quæ vocatur aratus mons, jam formidine omni immunis, et ab hostium timore li- berata, aratur. Mons igitur animus est per Christi doctrinam in sublime evectus. Postquam igitur venit Dominus, gentes fracto Israele insertæ sunt et plantatæ 13, ut eorum lapsu omnibus afferretur salus, tamque oves quam boves in hisce montibus tuto pascentes, plurimum ex sese præstarent emo- lumenti. Qui utique sunt bonis moribus præditi, significantur ovium nomine; qui vero strenui sunt et alacres ad res necessarias efficiendas, per boves designantur. - B C Luc. 11, 34. Cor. 1, 28. Rom. x1, 17. Lectio non contemnenda. Ibidem editi, mss. non- nulli, Reg. primus, CAPUT VIII. tibi tomum novi magni ; et scribe ipsum stylo homi- nis, ut velociter direptionem faciat spoliorum. Adest enim. El testes fac fideles homines, Uriam et Zacha riam filium Barachiæ. Et accessi ad prophetissam, et in utero concepit, et peperit filium. Et dixit mihi Dominus: Voca nomen ejus, Cito spolia, Velociler deprædare. Quin antequam sciat puer vocare patrem aut matrem, accipiet virtutem Damasci, et spolia Sa- mariæ coram rege Assyriorum. Prophete aliud ex- sequi jussus, aliud videbitur fecisse. Nam illud, Sume tibi tomum novi magni, quidnam habet com- mune cum iis quæ subsequuntur: Et accessi ad prophetissam, et in utero concepit? Possit igitur dicere quispiam hanc illationem redditionem non esse superioris sententia: sed ea finita, proferri illationem a proprio principio pendentem. Licet enim non addatur sumpsisse tomum novi et magni : jussa tamen fecisse subauditur. At illud, Et accessi ad prophetissam, et in utero concepit, ex altero peti principio intelligitur. Etenim si detrectasset impe- rium propheta, hæc utique contradictio fuisset lit- teris prodita, uti contigit in Ezechiele, qui panem suum in fimo humano concoctum comedere recu- savit. Enimvero illo loco negat se id facturum, di- cens: Nequaquam, Domine Deus cali: si anima mea non est pelluta in immunditia, neque ingressa est in eos meum omnis caro impura ". Quamobrem in stercore bubulo panes suos conficere concessum ei fuit ". Hic autem cum non reperiatur negatio, silentium utique indicat assensionem, etiamsi testa- Ezech. IV, A Rursus hoc ipso in loco Reg. quartus, Uriam sacerdotem. 206. Καὶ εἴ τε Κύριος πρὸς μέ· Λάβε σεαυτῷ (19) Reg. quartus, ἐξεκλεισθη, exclusus est lsrael. (20) Editi et duo mss., εννεμόμενα. Alii tres έννε- (21) Antiqui tres libri, παρέστη γάρ, Astilil enim. 206. VERS. 1-4. Et dixit Dominus ad me: Sume 14. 18 ibid. 15. (22) Ita mss. nonnulli, Deest μοι· in excussis. (23) Editi, δοκεῖ. At sex mss., δόξει. (24) Sic mss. Editi vero, ἑτέρας γάρ. (25) Editi, άνθρωπείων . Libri veteres, άνθρω-

ἠκανθοφόρουν τρὸ τῆς Χριστοῦ ἐπιδημίας· ἐπιεδὴ δὲ ἦλθεν εἰς πτῶσιν καὶ ἀνάστασιν πολλῶν, καὶ ἐκά- λεσε τὰ μὴ ὄντα, ἵνα τὰ ὄντα καταργήσῃ· διὰ τοῦτο οἱ μὲν ἐν περιτομῇ, ἀπολέσαντες τὸ εὐθαλὲς, καὶ τὸ ἔγκαρπον, εἰς χέρσον μετέβαλον. Τὸ δὲ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν σύστημα, ὅπερ ὅρος ὠνόμασται ἀροτριώμενον, ἀροτριᾶται. ἀπαλλαγὲν πάσης δειλίας καὶ τοῦ ἀπὸ τῶν πολεμίων φόβου. Ὅρος οὖν, ἡ ὑψωθεῖσα ὑπὸ τῆς τοῦ Χριστοῦ διδασκαλίας ψυχή. Ἐπεὶ οὖν ἦλθεν ὁ Κύριος ἐξεκλάσθη (19) μὲν ὁ Ἰσραὴλ, κατεφυτεύτη δὲ τὰ ἔθνη, ἵνα τῷ ἐκείνων παραπτώματι ἡ σωτηρία πᾶσιν οἰκονομηθῇ, καὶ ἀδεῶς τοῖς ὄρεσι τούτοις καὶ πρόβατα καὶ βόες ἐννεμόμενα (20) ἄφθονον τήν παρ' ἑαυτῶν ὠφέλειαν παρέχωνται. Δηλονότι πρόβατα οἱ χρηστότεροι τὰ ἤθη, βόες δὲ οἱ πρὸς τὴν ἐργασίαν τῶν ἀναγκαίων φιλοπονώτεροι. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Β'· τόμον καινοῦ μεγάλου καὶ γράψον αὐτὸν γρα- φίδι ἀνθρώπου, τοῦ ὀξέως προνομὴν ποιῆσαι σκύλων. Πάρεστι γὰρ (21). Καὶ μάρτυρας ποίη- σαι πιστοὺς ἀνθρώπους, τὸν Ουρίαν καὶ Ζαχα ρίαν τὸν υἱὸν Βαραχίου. Καὶ προσῆλθον πρὸς τὴν προφῆτιν, καὶ ἐν γαστρὶ ἔλαβε, καὶ ἔτεκεν υἱόν. Καὶ εἶπέ μοι (22) Κύριος· Κάλεσον τὸ ὄνομα αὐτ τοῦ, Ταχέως σκύλευσον, Οξέως προνόμευσον. Διότι πρὶν ἢ γνῶναι τὸ παιδίον καλεῖν πατέρα ἢ μητέρα, λήψεται δύναμιν Δαμασκοῦ, καὶ τὰ σκύλα Σαμαρείας ἔναντι βασιλέως Ασσυρίων. Δόξει (23) ἕτερον προσταχθεὶς ὁ προφήτης, ἕτερον πεποιηκέναι. Τί γὰρ κοινὸν ἔχει τὸν Λάβε σεαυτῷ τόμον καινοῦ μεγάλου, πρὸς τὸ ἐπιφερόμενον, ὅτι Καὶ προσῆλθον πρὸς τὴν προφήτιν, καὶ ἐν γα στρὶ ἔλαβεν ; Εἴποι τἂν οὖν τις, ὅτι οὐχὶ ἀπόδοσίς ἐστι τοῦ προάγοντος τὸ ἐπιφερόμενον, ἀλλὰ ἀπὸ ἰδίας ἀρχῆς παραδίδοται, ἐκείνου περιγεγραμμένου. Εἰ γὰρ καὶ μὴ πρόσκειται ὅτι ἔλαβε τόμου τοῦ καινοῦ καὶ μεγάλου, ἀλλὰ προσυπακούεται, ὅτι ἐποίησε τὸ προστεταγμένον. ᾿Απὸ ἑτέρας δὲ (24) ἀρχῆς νοεῖται τὸ, Καὶ προσῆλθον πρὸς τὴν προφῆτιν, καὶ ἐν γαστρὶ ἔλαβεν. Εἰ μὲν γὰρ ἀντέλεγε τῷ προστάγματι ὁ προφήτης, ἐγράφη ἂν ἡ ἀντιλογία· ὡς ἐπὶ τοῦ Ἰεζεκιήλ παραιτουμένου τὸ ἐπὶ βολβίτων ἀνθρωπί νων (25) ὀπτηθέντα ἐσθίειν τὸν ἄρτον. Ἐκεῖ λὰρ ἀρ νεῖται, λέγων. Μηδαμῶς, Κύριε Θεὶ τοῦ οὐρανοῦ, εἰ ἡ ψυχή μου οὐ μεμίανται ἐν ἀκαθαρσίᾳ, οὐδὲ εἰσελήλυθεν εἰς τὸ στόμα μου πᾶν κρέας βέβη- λον. Διὰ τοῦτο συνεχωρήθη αὐτῷ ἐν βολβίτοις βοῶν μόμεναι. μάρτυράς μοι ποιῆσαι. Αt μάρτυρας ποιησαι. ποίησον. Οὐρίαν ἱερέα, πίνων. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. VIII. A incultæ, idcirco sentes ac pinas ferebant; sed quia in ruinam et resurrectionem multorum venit “ et vocavit ea quæ non sunt, ut ea quæ sunt de- strueret ea de causa qui erant ex circumci- sione, viriditate et fertilitate amissis in terram in- cultam degenerarunt. Illa autem multitudo ex gentibus collecta quæ vocatur aratus mons, jam formidine omni immunis, et ab hostium timore li- berata, aratur. Mons igitur animus est per Christi doctrinam in sublime evectus. Postquam igitur venit Dominus, gentes fracto Israele insertæ sunt et plantatæ 13, ut eorum lapsu omnibus afferretur salus, tamque oves quam boves in hisce montibus tuto pascentes, plurimum ex sese præstarent emo- lumenti. Qui utique sunt bonis moribus præditi, significantur ovium nomine; qui vero strenui sunt et alacres ad res necessarias efficiendas, per boves designantur. - B C Luc. 11, 34. Cor. 1, 28. Rom. x1, 17. Lectio non contemnenda. Ibidem editi, mss. non- nulli, Reg. primus, CAPUT VIII. tibi tomum novi magni ; et scribe ipsum stylo homi- nis, ut velociter direptionem faciat spoliorum. Adest enim. El testes fac fideles homines, Uriam et Zacha riam filium Barachiæ. Et accessi ad prophetissam, et in utero concepit, et peperit filium. Et dixit mihi Dominus: Voca nomen ejus, Cito spolia, Velociler deprædare. Quin antequam sciat puer vocare patrem aut matrem, accipiet virtutem Damasci, et spolia Sa- mariæ coram rege Assyriorum. Prophete aliud ex- sequi jussus, aliud videbitur fecisse. Nam illud, Sume tibi tomum novi magni, quidnam habet com- mune cum iis quæ subsequuntur: Et accessi ad prophetissam, et in utero concepit? Possit igitur dicere quispiam hanc illationem redditionem non esse superioris sententia: sed ea finita, proferri illationem a proprio principio pendentem. Licet enim non addatur sumpsisse tomum novi et magni : jussa tamen fecisse subauditur. At illud, Et accessi ad prophetissam, et in utero concepit, ex altero peti principio intelligitur. Etenim si detrectasset impe- rium propheta, hæc utique contradictio fuisset lit- teris prodita, uti contigit in Ezechiele, qui panem suum in fimo humano concoctum comedere recu- savit. Enimvero illo loco negat se id facturum, di- cens: Nequaquam, Domine Deus cali: si anima mea non est pelluta in immunditia, neque ingressa est in eos meum omnis caro impura ". Quamobrem in stercore bubulo panes suos conficere concessum ei fuit ". Hic autem cum non reperiatur negatio, silentium utique indicat assensionem, etiamsi testa- Ezech. IV, A Rursus hoc ipso in loco Reg. quartus, Uriam sacerdotem. 206. Καὶ εἴ τε Κύριος πρὸς μέ· Λάβε σεαυτῷ (19) Reg. quartus, ἐξεκλεισθη, exclusus est lsrael. (20) Editi et duo mss., εννεμόμενα. Alii tres έννε- (21) Antiqui tres libri, παρέστη γάρ, Astilil enim. 206. VERS. 1-4. Et dixit Dominus ad me: Sume 14. 18 ibid. 15. (22) Ita mss. nonnulli, Deest μοι· in excussis. (23) Editi, δοκεῖ. At sex mss., δόξει. (24) Sic mss. Editi vero, ἑτέρας γάρ. (25) Editi, άνθρωπείων . Libri veteres, άνθρω-

ποιῆσαι τοὺς ἄρτους. Ἐνταῦθα μέντοι ἐπειδὴ ἀπαγό- ρευσις οὐκ ἔστιν, ἡ σιωπὴ δηλονότι τὴν συγκατάθεσιν δείκνυσιν. εἰ δὲ οὐ μεμαρτύρηται ποιήσας (26) τὸ προστεταγμένον· ὥσπερ ὁ Ωσηέ Βάδιζε γάρ, φησί. λάβε σεαυτῷ γυναῖκα πορνείας καὶ τέκνα πορε νείας· εἶτα μαρτυρῶν αὐτῷ ὁ λόγος, ὡς πεποιηκότι τὸ προστεταγμένον, ἐπιφέρει · Καὶ ἐπορεύθη, καὶ ἔλαβε τὴν Γομέρ θυγατέρα Δεβηλαίμ. ᾿Αλλαχοῦ δὲ εὐρήσομεν προστάγματα μὲν ἐκφωνηθέντα, τὸ δὲ ἔργον μὴ μαρτυρούμενον μὲν γεγενῆσθαι, νοούμενον δὲ παρ᾽ ἡμῶν, διὰ τὸ εὐπειθὲς τῶν ἐπιτεταγμένων, ὡς (27) ἐπὶ τοῦ Ἰεζεκιήλ· Καὶ σὺ κοιμηθήσῃ ἐπὶ τὸ πλευρόν σου τὸ ἀριστερόν· καὶ πάλιν· Κοιμη θήσῃ ἐπὶ τὸ πλευρόν σου τὸ δεξιόν. Οὐ γὰρ ἐπε ενήνεκται, ὅτι ἐκοιμήθη ἐπὶ τὸ δεξιὸν πλευρὸν, ἢ (28) τὸ ἀριστερὸν, ἀλλὰ παρασεσιώπηται· νοεῖται δὲ παρ' ἡμῶν ἡ ὑπακοὴ τοῦ προφήτου. Οὕτως οὖν καὶ ἐνταῦθα δυνατὸν ἀπολογήσασθαι περὶ τοῦ ἐπαπορηθέντος ἡμῖν, ὅτι οὐχὶ ἕτερον προσταχθεὶς, ἄλλο ἐποίησεν· ἀλλο ἐκεῖνο τελέσας, ἀπὸ ἑτέρας (29) ἀρχῆς τὰ περὶ τῆς προφήτιδος ἡμῖν διαλέγεται. λου τόμος τῆς Καινῆς καὶ μεγάλης Διαθήκης, γρα- φίδι ἀνθρώπου γεγραμμένης· διὰ τὸ λέξει άνθρω πίνῃ καὶ ἀκούεσθαι δυναμένῃ παρὰ τῶν πολλῶν, γεγράφθαι τοῦ Εὐαγγελίου τὰ ῥήματα. Ἐν ᾧ γέν γραπται τὸ ὀξέως προνομήν ποιῆσαι σκύλων· διό τι ταχεία γέγονε, καὶ ἀστραπῆς ὀξυτέρα πάσης, ἡ τοῦ Εὐαγγελίου διδασκαλία, ἐπὶ τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης διικνουμένη, καὶ σκυλεύουσα τὸν ἄρ χοντα τοῦ αἰῶνος τούτου, καὶ ρρὸς τὴν ὑπακοὴν τοῦ Χριστοῦ ἀντιμεθιστῶσα τοὺς αἰχμαλωτισθέντας. Ο Ηρονομὴ δέ ἐστιν ἡ τῶν σκύλων διανομή· ὅπερ τοῖς ἐπιμεληταῖς τοῦ τῶν ἀνθρώπων γένους ἀγγέλοις δι- έδωκεν ὁ Θεὸς εἰς φυλακὴν καὶ σωτηρίαν. Διὰ τοῦ το γέγραπται (30) οξέως προνομήν ποιῆσαι σκύλων. Πάρεστι γὰρ τὸ Εὐαγγέλιον των πάλαι προσδοκώ- μενον ἐξ οὐρανοῦ, τοῦτον παρόντα ἡμῖν αὐαγγελί ζεται. Μάρτυρες δὲ τῶν γραφομένων ἐν τῷ Εὐαγ γελίῳ ἔστωσαν, φησὶν, Οὐρίας καὶ Ζαχαρίας. Εστι δὲ ὁ μὲν Οὐρίας ἱερεὺς, συμβολικῶς χαρακτηρίζων τὸν διὰ Μωσέως παραδεδομένον νόμον· ὁ δὲ Ζαλα- ρίας, προφήτης. Μαρτυρούμενον δὲ ὑπὸ τοῦ νόμου καὶ τῶν προφητῶν συνίσταται τὸ Εὐαγγέλιον. Ερ- μηνεύεται δὲ ὁ μὲν Οὐρίας, φωτισμὸς Θεοῦ· ὁ δὲ Ζαχαρίας, μνήμη Θεοῦ· υἱὸς δὲ Βαραχίου, τῆς εὐλογίας τῆς τοῦ Θεοῦ. Τίνας οὖν ἔπρεπεν εἶναι πιστοὺς ἀνθρώπους (31) μάρτυρας; Εἴ τίς ἐστι πε- φωτισμένος ἀπὸ Θεοῦ, καὶ μνήμην ἔχων διηνεκή Ἰεζεκιήλ τό. τό, Θεοῦ. παρέστη γάρ. γα(31) πιστοὺς ἐν ἀνθρώποις. εἴ τις ἑτέρας. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. tus non sit sese imperata exsecutum fuisse ; quem A admodum Osee: Vade enim, inquit, sume tibi uxorem fornicationis, et filios fornicationis 1. Dein Scriptura ipsum jussa perfecisse testificans, sub- jungit: Et abiit, et accepit Gomer Aliam Debelaim 17. Quin et alibi invenire possimus præcepta fuisse expresse data, nec tamen testimonio ullo probari opus, ipsum confectum esse, sed a nobis illud ex eo intelligi, quod qui mandata excipiebant parati essent ad obediendum atque proclives, ut in Ezechiele Et tu dormies super latus tuum sini- strum 18. Et rursus, Dormies super latus tuum der- trum 19. Non enim subinde additum est eum dor- miisse super latus dextrum aut sinistrum; sed id prætermissum silentio est ; et tamen a nobis intel- ligitur prophetæ obedientia. Ad hunc igitur modum etiam hic respondere possumus ad quæstionem a nobis agitatam quod non aliud jussus facere, aliud fecerit; sed mandato illo peracto, de prophetissa nobis edisserit quæ ex alio pendent principio. " B figura est adumbratio Novi et magni Testamenti, stylo hominis descripti, ex eo quod Evangelii verba sermone humano, qui a multis audiri potest, con- soripta sint. Quo in tomo scriptum est, ut velociter fat direptio spoliorum: quandoquidem velox et fulgure omni ocior exstitit Evangelii doctrina, quæ ad fines orbis terrarum perlingens, hujusque sæculi principem spolians, eos qui ipsius servituti erant mancipati eo adduxit, ut Christo obsequerentur. Direptio autem est spoliorum distributio quam C curam angelis ceu humani generis providis tutoribus concredidit Deus ad custodiam hominum et salutem. Bam ob rem scriptum est, ut velociter direptiopera faciat spoliorum. Adest enim Evangelium,quod eum qui pridem e coelo exspectabatur, præsentem esse nobis annuntiat. Urias autem, inquit, et Zacharias, eorum quæ in Evangelio scribuntur, testes sint. Est autem Urias sacerdos, legem a Moyse promulgatam sensu allegorico designans; est vero Zacharias propheta. Viget jam Evangelium, utpote legis et prophetarum testimonio confirmatum. Ceterum. Urias, si interpreteris, sonat Dei illustrationem: Zacharias vero, memoriam Dei: filius vero Bara- chis, id est, benedictionis Dei. Quos tandem fideles homines ducebat ease testes? Si quis sit a Deo illustratus, Deique memoriam assiduam servet,hic ille erit. Ose. I, 2. ibid. 4. Ezech. 18, D cibus. Ibidem editi, Πlud, in no- stris sex mss. deest. mss. non invenitur. Mox ambo Colbertini, Sic antiqui libri omnes. Editi, Aliquanto post mss. nonnulli. 207. Μήποτε δὲ τύπος ἐστὶν ὁ τοῦ καὶνοῦ καὶ μεγά 207. Fortasse autem tomus ille novi et magni 208. Ecquid igitur sibi vult illud, Et accessi ad 4. 19 ibid. 6. (26) Antiqui sex libri, ποιήσας. Bditi, ποιῆσαι. (27) Editi, we xal. Abest xal a nostris sex codi- (28) Uterque Colb., ἢ ἐπί. 208. Τί οὖν ἐστι τὸ, Καὶ προσῆλθον πρὸς τὴν (30) Editi, γέγραπται τό. Vocula τό in nostris sex (29) Antiqui sex libri, ἀπὸ ἑτέρας. Editi, ἀφ᾿ ἔσται.

ποιῆσαι τοὺς ἄρτους. Ἐνταῦθα μέντοι ἐπειδὴ ἀπαγό- ρευσις οὐκ ἔστιν, ἡ σιωπὴ δηλονότι τὴν συγκατάθεσιν δείκνυσιν. εἰ δὲ οὐ μεμαρτύρηται ποιήσας (26) τὸ προστεταγμένον· ὥσπερ ὁ Ωσηέ Βάδιζε γάρ, φησί. λάβε σεαυτῷ γυναῖκα πορνείας καὶ τέκνα πορε νείας· εἶτα μαρτυρῶν αὐτῷ ὁ λόγος, ὡς πεποιηκότι τὸ προστεταγμένον, ἐπιφέρει · Καὶ ἐπορεύθη, καὶ ἔλαβε τὴν Γομέρ θυγατέρα Δεβηλαίμ. ᾿Αλλαχοῦ δὲ εὐρήσομεν προστάγματα μὲν ἐκφωνηθέντα, τὸ δὲ ἔργον μὴ μαρτυρούμενον μὲν γεγενῆσθαι, νοούμενον δὲ παρ᾽ ἡμῶν, διὰ τὸ εὐπειθὲς τῶν ἐπιτεταγμένων, ὡς (27) ἐπὶ τοῦ Ἰεζεκιήλ· Καὶ σὺ κοιμηθήσῃ ἐπὶ τὸ πλευρόν σου τὸ ἀριστερόν· καὶ πάλιν· Κοιμη θήσῃ ἐπὶ τὸ πλευρόν σου τὸ δεξιόν. Οὐ γὰρ ἐπε ενήνεκται, ὅτι ἐκοιμήθη ἐπὶ τὸ δεξιὸν πλευρὸν, ἢ (28) τὸ ἀριστερὸν, ἀλλὰ παρασεσιώπηται· νοεῖται δὲ παρ' ἡμῶν ἡ ὑπακοὴ τοῦ προφήτου. Οὕτως οὖν καὶ ἐνταῦθα δυνατὸν ἀπολογήσασθαι περὶ τοῦ ἐπαπορηθέντος ἡμῖν, ὅτι οὐχὶ ἕτερον προσταχθεὶς, ἄλλο ἐποίησεν· ἀλλο ἐκεῖνο τελέσας, ἀπὸ ἑτέρας (29) ἀρχῆς τὰ περὶ τῆς προφήτιδος ἡμῖν διαλέγεται. λου τόμος τῆς Καινῆς καὶ μεγάλης Διαθήκης, γρα- φίδι ἀνθρώπου γεγραμμένης· διὰ τὸ λέξει άνθρω πίνῃ καὶ ἀκούεσθαι δυναμένῃ παρὰ τῶν πολλῶν, γεγράφθαι τοῦ Εὐαγγελίου τὰ ῥήματα. Ἐν ᾧ γέν γραπται τὸ ὀξέως προνομήν ποιῆσαι σκύλων· διό τι ταχεία γέγονε, καὶ ἀστραπῆς ὀξυτέρα πάσης, ἡ τοῦ Εὐαγγελίου διδασκαλία, ἐπὶ τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης διικνουμένη, καὶ σκυλεύουσα τὸν ἄρ χοντα τοῦ αἰῶνος τούτου, καὶ ρρὸς τὴν ὑπακοὴν τοῦ Χριστοῦ ἀντιμεθιστῶσα τοὺς αἰχμαλωτισθέντας. Ο Ηρονομὴ δέ ἐστιν ἡ τῶν σκύλων διανομή· ὅπερ τοῖς ἐπιμεληταῖς τοῦ τῶν ἀνθρώπων γένους ἀγγέλοις δι- έδωκεν ὁ Θεὸς εἰς φυλακὴν καὶ σωτηρίαν. Διὰ τοῦ το γέγραπται (30) οξέως προνομήν ποιῆσαι σκύλων. Πάρεστι γὰρ τὸ Εὐαγγέλιον των πάλαι προσδοκώ- μενον ἐξ οὐρανοῦ, τοῦτον παρόντα ἡμῖν αὐαγγελί ζεται. Μάρτυρες δὲ τῶν γραφομένων ἐν τῷ Εὐαγ γελίῳ ἔστωσαν, φησὶν, Οὐρίας καὶ Ζαχαρίας. Εστι δὲ ὁ μὲν Οὐρίας ἱερεὺς, συμβολικῶς χαρακτηρίζων τὸν διὰ Μωσέως παραδεδομένον νόμον· ὁ δὲ Ζαλα- ρίας, προφήτης. Μαρτυρούμενον δὲ ὑπὸ τοῦ νόμου καὶ τῶν προφητῶν συνίσταται τὸ Εὐαγγέλιον. Ερ- μηνεύεται δὲ ὁ μὲν Οὐρίας, φωτισμὸς Θεοῦ· ὁ δὲ Ζαχαρίας, μνήμη Θεοῦ· υἱὸς δὲ Βαραχίου, τῆς εὐλογίας τῆς τοῦ Θεοῦ. Τίνας οὖν ἔπρεπεν εἶναι πιστοὺς ἀνθρώπους (31) μάρτυρας; Εἴ τίς ἐστι πε- φωτισμένος ἀπὸ Θεοῦ, καὶ μνήμην ἔχων διηνεκή Ἰεζεκιήλ τό. τό, Θεοῦ. παρέστη γάρ. γα(31) πιστοὺς ἐν ἀνθρώποις. εἴ τις ἑτέρας. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. tus non sit sese imperata exsecutum fuisse ; quem A admodum Osee: Vade enim, inquit, sume tibi uxorem fornicationis, et filios fornicationis 1. Dein Scriptura ipsum jussa perfecisse testificans, sub- jungit: Et abiit, et accepit Gomer Aliam Debelaim 17. Quin et alibi invenire possimus præcepta fuisse expresse data, nec tamen testimonio ullo probari opus, ipsum confectum esse, sed a nobis illud ex eo intelligi, quod qui mandata excipiebant parati essent ad obediendum atque proclives, ut in Ezechiele Et tu dormies super latus tuum sini- strum 18. Et rursus, Dormies super latus tuum der- trum 19. Non enim subinde additum est eum dor- miisse super latus dextrum aut sinistrum; sed id prætermissum silentio est ; et tamen a nobis intel- ligitur prophetæ obedientia. Ad hunc igitur modum etiam hic respondere possumus ad quæstionem a nobis agitatam quod non aliud jussus facere, aliud fecerit; sed mandato illo peracto, de prophetissa nobis edisserit quæ ex alio pendent principio. " B figura est adumbratio Novi et magni Testamenti, stylo hominis descripti, ex eo quod Evangelii verba sermone humano, qui a multis audiri potest, con- soripta sint. Quo in tomo scriptum est, ut velociter fat direptio spoliorum: quandoquidem velox et fulgure omni ocior exstitit Evangelii doctrina, quæ ad fines orbis terrarum perlingens, hujusque sæculi principem spolians, eos qui ipsius servituti erant mancipati eo adduxit, ut Christo obsequerentur. Direptio autem est spoliorum distributio quam C curam angelis ceu humani generis providis tutoribus concredidit Deus ad custodiam hominum et salutem. Bam ob rem scriptum est, ut velociter direptiopera faciat spoliorum. Adest enim Evangelium,quod eum qui pridem e coelo exspectabatur, præsentem esse nobis annuntiat. Urias autem, inquit, et Zacharias, eorum quæ in Evangelio scribuntur, testes sint. Est autem Urias sacerdos, legem a Moyse promulgatam sensu allegorico designans; est vero Zacharias propheta. Viget jam Evangelium, utpote legis et prophetarum testimonio confirmatum. Ceterum. Urias, si interpreteris, sonat Dei illustrationem: Zacharias vero, memoriam Dei: filius vero Bara- chis, id est, benedictionis Dei. Quos tandem fideles homines ducebat ease testes? Si quis sit a Deo illustratus, Deique memoriam assiduam servet,hic ille erit. Ose. I, 2. ibid. 4. Ezech. 18, D cibus. Ibidem editi, Πlud, in no- stris sex mss. deest. mss. non invenitur. Mox ambo Colbertini, Sic antiqui libri omnes. Editi, Aliquanto post mss. nonnulli. 207. Μήποτε δὲ τύπος ἐστὶν ὁ τοῦ καὶνοῦ καὶ μεγά 207. Fortasse autem tomus ille novi et magni 208. Ecquid igitur sibi vult illud, Et accessi ad 4. 19 ibid. 6. (26) Antiqui sex libri, ποιήσας. Bditi, ποιῆσαι. (27) Editi, we xal. Abest xal a nostris sex codi- (28) Uterque Colb., ἢ ἐπί. 208. Τί οὖν ἐστι τὸ, Καὶ προσῆλθον πρὸς τὴν (30) Editi, γέγραπται τό. Vocula τό in nostris sex (29) Antiqui sex libri, ἀπὸ ἑτέρας. Editi, ἀφ᾿ ἔσται.

ποιῆσαι τοὺς ἄρτους. Ἐνταῦθα μέντοι ἐπειδὴ ἀπαγό- ρευσις οὐκ ἔστιν, ἡ σιωπὴ δηλονότι τὴν συγκατάθεσιν δείκνυσιν. εἰ δὲ οὐ μεμαρτύρηται ποιήσας (26) τὸ προστεταγμένον· ὥσπερ ὁ Ωσηέ Βάδιζε γάρ, φησί. λάβε σεαυτῷ γυναῖκα πορνείας καὶ τέκνα πορε νείας· εἶτα μαρτυρῶν αὐτῷ ὁ λόγος, ὡς πεποιηκότι τὸ προστεταγμένον, ἐπιφέρει · Καὶ ἐπορεύθη, καὶ ἔλαβε τὴν Γομέρ θυγατέρα Δεβηλαίμ. ᾿Αλλαχοῦ δὲ εὐρήσομεν προστάγματα μὲν ἐκφωνηθέντα, τὸ δὲ ἔργον μὴ μαρτυρούμενον μὲν γεγενῆσθαι, νοούμενον δὲ παρ᾽ ἡμῶν, διὰ τὸ εὐπειθὲς τῶν ἐπιτεταγμένων, ὡς (27) ἐπὶ τοῦ Ἰεζεκιήλ· Καὶ σὺ κοιμηθήσῃ ἐπὶ τὸ πλευρόν σου τὸ ἀριστερόν· καὶ πάλιν· Κοιμη θήσῃ ἐπὶ τὸ πλευρόν σου τὸ δεξιόν. Οὐ γὰρ ἐπε ενήνεκται, ὅτι ἐκοιμήθη ἐπὶ τὸ δεξιὸν πλευρὸν, ἢ (28) τὸ ἀριστερὸν, ἀλλὰ παρασεσιώπηται· νοεῖται δὲ παρ' ἡμῶν ἡ ὑπακοὴ τοῦ προφήτου. Οὕτως οὖν καὶ ἐνταῦθα δυνατὸν ἀπολογήσασθαι περὶ τοῦ ἐπαπορηθέντος ἡμῖν, ὅτι οὐχὶ ἕτερον προσταχθεὶς, ἄλλο ἐποίησεν· ἀλλο ἐκεῖνο τελέσας, ἀπὸ ἑτέρας (29) ἀρχῆς τὰ περὶ τῆς προφήτιδος ἡμῖν διαλέγεται. λου τόμος τῆς Καινῆς καὶ μεγάλης Διαθήκης, γρα- φίδι ἀνθρώπου γεγραμμένης· διὰ τὸ λέξει άνθρω πίνῃ καὶ ἀκούεσθαι δυναμένῃ παρὰ τῶν πολλῶν, γεγράφθαι τοῦ Εὐαγγελίου τὰ ῥήματα. Ἐν ᾧ γέν γραπται τὸ ὀξέως προνομήν ποιῆσαι σκύλων· διό τι ταχεία γέγονε, καὶ ἀστραπῆς ὀξυτέρα πάσης, ἡ τοῦ Εὐαγγελίου διδασκαλία, ἐπὶ τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης διικνουμένη, καὶ σκυλεύουσα τὸν ἄρ χοντα τοῦ αἰῶνος τούτου, καὶ ρρὸς τὴν ὑπακοὴν τοῦ Χριστοῦ ἀντιμεθιστῶσα τοὺς αἰχμαλωτισθέντας. Ο Ηρονομὴ δέ ἐστιν ἡ τῶν σκύλων διανομή· ὅπερ τοῖς ἐπιμεληταῖς τοῦ τῶν ἀνθρώπων γένους ἀγγέλοις δι- έδωκεν ὁ Θεὸς εἰς φυλακὴν καὶ σωτηρίαν. Διὰ τοῦ το γέγραπται (30) οξέως προνομήν ποιῆσαι σκύλων. Πάρεστι γὰρ τὸ Εὐαγγέλιον των πάλαι προσδοκώ- μενον ἐξ οὐρανοῦ, τοῦτον παρόντα ἡμῖν αὐαγγελί ζεται. Μάρτυρες δὲ τῶν γραφομένων ἐν τῷ Εὐαγ γελίῳ ἔστωσαν, φησὶν, Οὐρίας καὶ Ζαχαρίας. Εστι δὲ ὁ μὲν Οὐρίας ἱερεὺς, συμβολικῶς χαρακτηρίζων τὸν διὰ Μωσέως παραδεδομένον νόμον· ὁ δὲ Ζαλα- ρίας, προφήτης. Μαρτυρούμενον δὲ ὑπὸ τοῦ νόμου καὶ τῶν προφητῶν συνίσταται τὸ Εὐαγγέλιον. Ερ- μηνεύεται δὲ ὁ μὲν Οὐρίας, φωτισμὸς Θεοῦ· ὁ δὲ Ζαχαρίας, μνήμη Θεοῦ· υἱὸς δὲ Βαραχίου, τῆς εὐλογίας τῆς τοῦ Θεοῦ. Τίνας οὖν ἔπρεπεν εἶναι πιστοὺς ἀνθρώπους (31) μάρτυρας; Εἴ τίς ἐστι πε- φωτισμένος ἀπὸ Θεοῦ, καὶ μνήμην ἔχων διηνεκή Ἰεζεκιήλ τό. τό, Θεοῦ. παρέστη γάρ. γα(31) πιστοὺς ἐν ἀνθρώποις. εἴ τις ἑτέρας. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. tus non sit sese imperata exsecutum fuisse ; quem A admodum Osee: Vade enim, inquit, sume tibi uxorem fornicationis, et filios fornicationis 1. Dein Scriptura ipsum jussa perfecisse testificans, sub- jungit: Et abiit, et accepit Gomer Aliam Debelaim 17. Quin et alibi invenire possimus præcepta fuisse expresse data, nec tamen testimonio ullo probari opus, ipsum confectum esse, sed a nobis illud ex eo intelligi, quod qui mandata excipiebant parati essent ad obediendum atque proclives, ut in Ezechiele Et tu dormies super latus tuum sini- strum 18. Et rursus, Dormies super latus tuum der- trum 19. Non enim subinde additum est eum dor- miisse super latus dextrum aut sinistrum; sed id prætermissum silentio est ; et tamen a nobis intel- ligitur prophetæ obedientia. Ad hunc igitur modum etiam hic respondere possumus ad quæstionem a nobis agitatam quod non aliud jussus facere, aliud fecerit; sed mandato illo peracto, de prophetissa nobis edisserit quæ ex alio pendent principio. " B figura est adumbratio Novi et magni Testamenti, stylo hominis descripti, ex eo quod Evangelii verba sermone humano, qui a multis audiri potest, con- soripta sint. Quo in tomo scriptum est, ut velociter fat direptio spoliorum: quandoquidem velox et fulgure omni ocior exstitit Evangelii doctrina, quæ ad fines orbis terrarum perlingens, hujusque sæculi principem spolians, eos qui ipsius servituti erant mancipati eo adduxit, ut Christo obsequerentur. Direptio autem est spoliorum distributio quam C curam angelis ceu humani generis providis tutoribus concredidit Deus ad custodiam hominum et salutem. Bam ob rem scriptum est, ut velociter direptiopera faciat spoliorum. Adest enim Evangelium,quod eum qui pridem e coelo exspectabatur, præsentem esse nobis annuntiat. Urias autem, inquit, et Zacharias, eorum quæ in Evangelio scribuntur, testes sint. Est autem Urias sacerdos, legem a Moyse promulgatam sensu allegorico designans; est vero Zacharias propheta. Viget jam Evangelium, utpote legis et prophetarum testimonio confirmatum. Ceterum. Urias, si interpreteris, sonat Dei illustrationem: Zacharias vero, memoriam Dei: filius vero Bara- chis, id est, benedictionis Dei. Quos tandem fideles homines ducebat ease testes? Si quis sit a Deo illustratus, Deique memoriam assiduam servet,hic ille erit. Ose. I, 2. ibid. 4. Ezech. 18, D cibus. Ibidem editi, Πlud, in no- stris sex mss. deest. mss. non invenitur. Mox ambo Colbertini, Sic antiqui libri omnes. Editi, Aliquanto post mss. nonnulli. 207. Μήποτε δὲ τύπος ἐστὶν ὁ τοῦ καὶνοῦ καὶ μεγά 207. Fortasse autem tomus ille novi et magni 208. Ecquid igitur sibi vult illud, Et accessi ad 4. 19 ibid. 6. (26) Antiqui sex libri, ποιήσας. Bditi, ποιῆσαι. (27) Editi, we xal. Abest xal a nostris sex codi- (28) Uterque Colb., ἢ ἐπί. 208. Τί οὖν ἐστι τὸ, Καὶ προσῆλθον πρὸς τὴν (30) Editi, γέγραπται τό. Vocula τό in nostris sex (29) Antiqui sex libri, ἀπὸ ἑτέρας. Editi, ἀφ᾿ ἔσται.

προφῆτιν ; Τουτέστιν, Ἄγγισα τῷ πνεύματι, καὶ τῇ προγνώσει τῶν ἐσομένων, τῇ προφήτιδι. Κατα έλαβον γὰρ καὶ οἴονεὶ ἐπλησίασα τῇ κατανοήσει τῇ προφητικῇ, καὶ εἶδον αὐτῆς τὴν σύλληψιν πόῤῥω- θεν, προενατενίσας τῷ χαρίσματι τῆς προφητείας· ὅτι ἔτεκεν υἱὸν περὶ οὗ εἶπεν ὁ Κύριος, ὅτι Καλέ σεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ, Ταχέως σκύλευσον, Οξέως προνόμευσον. Ταχέως ἐσκύλευσε τὸν ἰσχυρὸν, τὸν φυλάσσοντα ἑαυτοῦ τὰ κτήματα· τοὺς ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας πεπραμένους, καὶ κατεχομένους ἐν τοῖς δεσμοῖς τοῦ θανάτου. Εσκύλευσε μὲν ἐκεῖνον, προενόμευσε δὲ ταῖς ἰδίαις (32) δυνάμεσι· διαδούς τοὺς πιστοὺς πρὸς φυλακὴν καὶ φρουρὰν τοῖς ἁγίοις ἀγγέλοις, περὶ ὧν καὶ αὐτὸς λέγει, ὅτι. Οἱ ἄγγελοι ὑμῶν διαπαντὸς βλέπουσι τὸ πρόσωπον τοῦ Πα- τρός μου, τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Οὗτος γάρ ἐστιν ὁ ὀξέως προνομεύσας, περὶ οὗ γέγραπται· ᾿Αναβὰς εἰς ὕψος ἡχμαλώτευσεν αἰχμαλωσίαν, ἔλαβε δό- ματα ἐν ἀνθρώποις. Ὅτι δὲ προφῆτις ἡ Μαρία, η προσῆλθε κατὰ τὸν προσεγγισμὸν τὸν διὰ τῆς γνώ- σεως ὁ Ἡσαΐας, οὐδεὶς ἀντερεῖ, μεμνημένος αὐτῆς τῶν (33) ῥημάτων, ἃ προφητικῶς ἀπεφθέγξατο. Τί γάρ φησι ; Μεγαλύνει η ψυχή μου τὸν Κύριον, καὶ ἠγαλλίασε τὸ πνεῦμά μου ἐπὶ τῷ Θεῷ τῷ σωτῆρί μου, ὅτι ἐπέβλεψεν ἐπὶ τὴν ταπείνωσιν τῆς δού λης αὐτοῦ. Ἰδοὺ γὰρ ἀπὸ τοῦ νῦν μακαριοῦσί με πᾶσαι αἱ γενεαί. Καὶ ὅλοις γε ἐπιστήσας τοῖς βήμα- σιν αὐτῆς, οὐ διστάσεις αὐτὴν εἰπεῖν καὶ προφῆτιν. Διότι Πνεῦμα Κυρίου ἐπῆλθεν ἐπ᾿ αὐτὴν, καὶ δύνα μις Υψίστου ἐπεσκίασεν . Οπερ οὖν προσετάχθη γράψαι ἐν τῷ τύμῳ τούτῳ, πλησιάσας τῇ προφήτιδι, γενηθὲν (34) ἐθεώρησεν. Ἐκεῖ γὰρ εἴρηται. Γράψον γραφίδι ἀνθρώπου, ὀξέως προνομὴν ποιῆσαι σκύλων· ἐνταῦθα δὲ, μετὰ τὸ εἰπεῖν, ὅτι ἐν γαστρί ἔλαβε, καὶ ἔτεκεν υἱόν, γέγραπται τὸ, Καὶ εἶπε Κύ ριος· Κάλεσον τὸ ὄνομα αὐτοῦ, ταγμός σκυση λευσον, Οξέως προνόμιον. Ώστε διαφόροις λέξεσι καὶ ἐπινοίαις τὸ αὐτὸ λέγεται· ἐν τῷ, Λάβε σεαυτῷ τόμον· καὶ ἐν τῷ, Προσῆλθον πρὸς τὴν προφῆτιν· καὶ οὐδὲν ἀκατάλληλον ἔχει ἡ ἐπαγωχὴ πρὸς τὸ προκείμενον. Οὗτος δὲ καὶ ἔλαβε δύναμιν Δαμασκοῦ, ὁ ἐκ τῆς προφήτιδος γεγεννημένος, καὶ τὰ σκύλα τῆς Σαμαρείας. Δύναμις Δαμασκοῦ, οἱ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν πιστεύοντες· σκύλα δὲ Σαμαρείας, οἱ ἀπὸ περιτομῆς πεπιστευκότες (35). Διότι Δαμασκὸς μὲν προφητικῶς ἀντεφθέγξατο. γεννηθέν. γενηθέν, ἐκεῖ γὰρ εἴρηται γράψαι. ἐκεῖτε, ἐκεῖσε, Δαμασκού, Δύναμις δὲ Δαμασκοῦ οἱ ἀπὸ τῶν Εθνῶν πιστεύοντες· σκῦλα δὲ Σαμαρείας, οἱ ἐκ περιο τομῆς εἶεν ἄπιστοι. άπιστοι πιστοί. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. VIII. B futurorum prænotione, ad prophetissam. Adveni enim, atque cognitione velut prope accessi;et in- tentis in antecessum per prophetiæ donum oculis, procul conspexi illius conceptum. Vidi, inquam, peperisse filium, de quo dixit Dominus: Vocabis nomen ipsius, Cito spolia, Velociter deprædare. Actutum spoliavit fortem,suas ipsius possessiones custodientem, cos scilicet, qui sub peccato erant venumdati 0,mortisque vinculis detinebantur.Spo- liavit quidem illum sed prædam quam fecit, vir- tutibus suis distribuit; quandoquidem fideles suos angelissanctis custodiendos credidit et asservandos: de quibus ipse ait, Angeli vestri semper vident fa- ciem Patris mei, qui in cœlis est 31. Hic est enim, qui cito spolia detraxit,de quo scriptum est:Ascen- dens in altum, captiram duxit captivitatem, accepit dona in hominibus 39. Nemo autem negaturus est Mariam esse prophetissam, ad quam accessit Isaias per cognitionis accessum;si modo ejus verba prophetico spiritu prolata revocet in memoriam. Quid enim ait? Magnificat anima mea Dominum. Et exsultavit spiritus meus in Deo servatore meo; quia respexit ad humilitatem ancillæ suæ. Ecce enim ex hoc beatam me dicent omnes generationes ". Et certe omnia illius verba si expendas, nequaquam dubitabis quin eam quoque dicat prophetissam, cum Domini Spiritus supervenerit in ipsam,et vir tus Altissimi ei obumbraverit ". Quod igitur serf- bere jussus est propheta in hoc tomo,simul ut ap- propinquavit ad prophetissam,id jam factum vidit. illic siquidem dictum est : Scribe stilo hominis, ut velociter direptionem facial spotiorum, hic autem, postquam dixit eam in utero concepisse, ac pepe- risse filium, scriptum est: Et dixit Dominus: Voca πomen ejus, Cito spolia, Velociter deprædare. Idem itaque exprimitur diversis verbis ac sententiis,cum dicitur : Sume tibi tomum, et, Accessi ad prophe- tissam; illatio isthæc nihil quoque habet cum præ- cedenti propositione dissentaneum. Hic autem qui natus est ex prophetissa, et virtutem Damasci, et spolia Samariæ cepit. Virtus Damasci ii sunt qui ex gentibus credunt: spolia vero Samariæ, qui ex circumcisione fidem sunt amplexi.Quippe ut Syriæ metropolis Damascus est, ita Israelitarum Sama- A prophelissam ? Hoc est, Appropinquavi epiritu, ot Rom. vII, 14. “ Matth. xviii, 10. Ephes. dem Colb. primus, cum editis, Alter Combefisii codex et alii tres, Statim editi, At sex mss., fortasse pro ete., a nostro auctore sumpsit. Sed hic locus apud nostrum auctorem sanus est et integer: apud Procopium vero ita depravatus est, ut ex ejus verbis sententia ineptissima efficiatur. Sic enim le- gimus pag. : id quod ita vertit Curterius : Significat vero Damascí potentiæ nomine, eos, qui de C IV, D gentium numero fidem amplexi sunt ; sicut eos per Samariæ spolia, qui ex circumcisione infideles re- manserunt. Sed qui fieri potest, ut, qui ex circum. cisione infideles remanserunt, ii dicantur per 8a- mariæ spolia indicari ? Quemadmodum enim qui inter gentes in infidelitate perstiterunt, ii Damasci potentiæ nomine non significantur : ita qui ex oir- cumcisione infideles remanserunt, eos constat per Samariæ spolia indicari nullo modo posse. Quod autem dico, id, si propositum auctoris declaretur, magis patebit. Hoc igitur vult Procopius, Damasci potentiæ nomine designari eos,qui relicto gentium errore, fidei essent obtemperaturi : contra,per Sa- mariæ spolia eos significari,qui e Synagoga ad Ec- clesiam transirent. Dubium igitur non est, quin pro legi oporteat, Docet non alios per 8. 38 Luc. 1, 46-48. * Luc. 1, 35. (32) Veteres aliquot libri, ταῖς οἰκείαις. (33) Editi, αὐτῆς τῆς. Αt mss., αὐτῆς τῶν. Ibi (34) Resentior Combefisii codex et Reg.secundus (35) Procopius,ut alia permulta,ita illud, Δύναμις

προφῆτιν ; Τουτέστιν, Ἄγγισα τῷ πνεύματι, καὶ τῇ προγνώσει τῶν ἐσομένων, τῇ προφήτιδι. Κατα έλαβον γὰρ καὶ οἴονεὶ ἐπλησίασα τῇ κατανοήσει τῇ προφητικῇ, καὶ εἶδον αὐτῆς τὴν σύλληψιν πόῤῥω- θεν, προενατενίσας τῷ χαρίσματι τῆς προφητείας· ὅτι ἔτεκεν υἱὸν περὶ οὗ εἶπεν ὁ Κύριος, ὅτι Καλέ σεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ, Ταχέως σκύλευσον, Οξέως προνόμευσον. Ταχέως ἐσκύλευσε τὸν ἰσχυρὸν, τὸν φυλάσσοντα ἑαυτοῦ τὰ κτήματα· τοὺς ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας πεπραμένους, καὶ κατεχομένους ἐν τοῖς δεσμοῖς τοῦ θανάτου. Εσκύλευσε μὲν ἐκεῖνον, προενόμευσε δὲ ταῖς ἰδίαις (32) δυνάμεσι· διαδούς τοὺς πιστοὺς πρὸς φυλακὴν καὶ φρουρὰν τοῖς ἁγίοις ἀγγέλοις, περὶ ὧν καὶ αὐτὸς λέγει, ὅτι. Οἱ ἄγγελοι ὑμῶν διαπαντὸς βλέπουσι τὸ πρόσωπον τοῦ Πα- τρός μου, τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Οὗτος γάρ ἐστιν ὁ ὀξέως προνομεύσας, περὶ οὗ γέγραπται· ᾿Αναβὰς εἰς ὕψος ἡχμαλώτευσεν αἰχμαλωσίαν, ἔλαβε δό- ματα ἐν ἀνθρώποις. Ὅτι δὲ προφῆτις ἡ Μαρία, η προσῆλθε κατὰ τὸν προσεγγισμὸν τὸν διὰ τῆς γνώ- σεως ὁ Ἡσαΐας, οὐδεὶς ἀντερεῖ, μεμνημένος αὐτῆς τῶν (33) ῥημάτων, ἃ προφητικῶς ἀπεφθέγξατο. Τί γάρ φησι ; Μεγαλύνει η ψυχή μου τὸν Κύριον, καὶ ἠγαλλίασε τὸ πνεῦμά μου ἐπὶ τῷ Θεῷ τῷ σωτῆρί μου, ὅτι ἐπέβλεψεν ἐπὶ τὴν ταπείνωσιν τῆς δού λης αὐτοῦ. Ἰδοὺ γὰρ ἀπὸ τοῦ νῦν μακαριοῦσί με πᾶσαι αἱ γενεαί. Καὶ ὅλοις γε ἐπιστήσας τοῖς βήμα- σιν αὐτῆς, οὐ διστάσεις αὐτὴν εἰπεῖν καὶ προφῆτιν. Διότι Πνεῦμα Κυρίου ἐπῆλθεν ἐπ᾿ αὐτὴν, καὶ δύνα μις Υψίστου ἐπεσκίασεν . Οπερ οὖν προσετάχθη γράψαι ἐν τῷ τύμῳ τούτῳ, πλησιάσας τῇ προφήτιδι, γενηθὲν (34) ἐθεώρησεν. Ἐκεῖ γὰρ εἴρηται. Γράψον γραφίδι ἀνθρώπου, ὀξέως προνομὴν ποιῆσαι σκύλων· ἐνταῦθα δὲ, μετὰ τὸ εἰπεῖν, ὅτι ἐν γαστρί ἔλαβε, καὶ ἔτεκεν υἱόν, γέγραπται τὸ, Καὶ εἶπε Κύ ριος· Κάλεσον τὸ ὄνομα αὐτοῦ, ταγμός σκυση λευσον, Οξέως προνόμιον. Ώστε διαφόροις λέξεσι καὶ ἐπινοίαις τὸ αὐτὸ λέγεται· ἐν τῷ, Λάβε σεαυτῷ τόμον· καὶ ἐν τῷ, Προσῆλθον πρὸς τὴν προφῆτιν· καὶ οὐδὲν ἀκατάλληλον ἔχει ἡ ἐπαγωχὴ πρὸς τὸ προκείμενον. Οὗτος δὲ καὶ ἔλαβε δύναμιν Δαμασκοῦ, ὁ ἐκ τῆς προφήτιδος γεγεννημένος, καὶ τὰ σκύλα τῆς Σαμαρείας. Δύναμις Δαμασκοῦ, οἱ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν πιστεύοντες· σκύλα δὲ Σαμαρείας, οἱ ἀπὸ περιτομῆς πεπιστευκότες (35). Διότι Δαμασκὸς μὲν προφητικῶς ἀντεφθέγξατο. γεννηθέν. γενηθέν, ἐκεῖ γὰρ εἴρηται γράψαι. ἐκεῖτε, ἐκεῖσε, Δαμασκού, Δύναμις δὲ Δαμασκοῦ οἱ ἀπὸ τῶν Εθνῶν πιστεύοντες· σκῦλα δὲ Σαμαρείας, οἱ ἐκ περιο τομῆς εἶεν ἄπιστοι. άπιστοι πιστοί. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. VIII. B futurorum prænotione, ad prophetissam. Adveni enim, atque cognitione velut prope accessi;et in- tentis in antecessum per prophetiæ donum oculis, procul conspexi illius conceptum. Vidi, inquam, peperisse filium, de quo dixit Dominus: Vocabis nomen ipsius, Cito spolia, Velociter deprædare. Actutum spoliavit fortem,suas ipsius possessiones custodientem, cos scilicet, qui sub peccato erant venumdati 0,mortisque vinculis detinebantur.Spo- liavit quidem illum sed prædam quam fecit, vir- tutibus suis distribuit; quandoquidem fideles suos angelissanctis custodiendos credidit et asservandos: de quibus ipse ait, Angeli vestri semper vident fa- ciem Patris mei, qui in cœlis est 31. Hic est enim, qui cito spolia detraxit,de quo scriptum est:Ascen- dens in altum, captiram duxit captivitatem, accepit dona in hominibus 39. Nemo autem negaturus est Mariam esse prophetissam, ad quam accessit Isaias per cognitionis accessum;si modo ejus verba prophetico spiritu prolata revocet in memoriam. Quid enim ait? Magnificat anima mea Dominum. Et exsultavit spiritus meus in Deo servatore meo; quia respexit ad humilitatem ancillæ suæ. Ecce enim ex hoc beatam me dicent omnes generationes ". Et certe omnia illius verba si expendas, nequaquam dubitabis quin eam quoque dicat prophetissam, cum Domini Spiritus supervenerit in ipsam,et vir tus Altissimi ei obumbraverit ". Quod igitur serf- bere jussus est propheta in hoc tomo,simul ut ap- propinquavit ad prophetissam,id jam factum vidit. illic siquidem dictum est : Scribe stilo hominis, ut velociter direptionem facial spotiorum, hic autem, postquam dixit eam in utero concepisse, ac pepe- risse filium, scriptum est: Et dixit Dominus: Voca πomen ejus, Cito spolia, Velociter deprædare. Idem itaque exprimitur diversis verbis ac sententiis,cum dicitur : Sume tibi tomum, et, Accessi ad prophe- tissam; illatio isthæc nihil quoque habet cum præ- cedenti propositione dissentaneum. Hic autem qui natus est ex prophetissa, et virtutem Damasci, et spolia Samariæ cepit. Virtus Damasci ii sunt qui ex gentibus credunt: spolia vero Samariæ, qui ex circumcisione fidem sunt amplexi.Quippe ut Syriæ metropolis Damascus est, ita Israelitarum Sama- A prophelissam ? Hoc est, Appropinquavi epiritu, ot Rom. vII, 14. “ Matth. xviii, 10. Ephes. dem Colb. primus, cum editis, Alter Combefisii codex et alii tres, Statim editi, At sex mss., fortasse pro ete., a nostro auctore sumpsit. Sed hic locus apud nostrum auctorem sanus est et integer: apud Procopium vero ita depravatus est, ut ex ejus verbis sententia ineptissima efficiatur. Sic enim le- gimus pag. : id quod ita vertit Curterius : Significat vero Damascí potentiæ nomine, eos, qui de C IV, D gentium numero fidem amplexi sunt ; sicut eos per Samariæ spolia, qui ex circumcisione infideles re- manserunt. Sed qui fieri potest, ut, qui ex circum. cisione infideles remanserunt, ii dicantur per 8a- mariæ spolia indicari ? Quemadmodum enim qui inter gentes in infidelitate perstiterunt, ii Damasci potentiæ nomine non significantur : ita qui ex oir- cumcisione infideles remanserunt, eos constat per Samariæ spolia indicari nullo modo posse. Quod autem dico, id, si propositum auctoris declaretur, magis patebit. Hoc igitur vult Procopius, Damasci potentiæ nomine designari eos,qui relicto gentium errore, fidei essent obtemperaturi : contra,per Sa- mariæ spolia eos significari,qui e Synagoga ad Ec- clesiam transirent. Dubium igitur non est, quin pro legi oporteat, Docet non alios per 8. 38 Luc. 1, 46-48. * Luc. 1, 35. (32) Veteres aliquot libri, ταῖς οἰκείαις. (33) Editi, αὐτῆς τῆς. Αt mss., αὐτῆς τῶν. Ibi (34) Resentior Combefisii codex et Reg.secundus (35) Procopius,ut alia permulta,ita illud, Δύναμις

Α μητρόπολις τῆς Συρίας, Σαμάρεια δὲ τοῦ Ἰσραήλ. Πλὴν τὰ προστάγματα (36) καὶ τὰ ἀνδραγαθήματα τοῦ ἐκ τῆς προφήτιδος γεννηθέντος, ἀντὶ ὀνομάτων αὐτῷ ἐπιτίθεται παρὰ τοῦ Κυρίου, ὡς καὶ τὸ Ἰησοῦς ὄνομα παρὰ τὴν σωτηρίαν τὴν ἀπὸ Θεοῦ ἡμῖν δεδο- μένην ἐφηρμόσθη τῷ Κυρίῳ. Καλέσεις γὰρ, φησί, τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰησοῦν· αὐτὸς γὰρ σώσει τὸν λαὸν αὐτοῦ ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν. Διὰ τὸ μὴ βούλεσθαι τὸν λαὸν τοῦτον τὸ ὕδωρ τοῦ Σιλωάμ, τὸ πορευόμενον ἡσυχῆ, ἀλλὰ βούλεσθαι ἔχειν Ῥασὶν, καὶ τὸν υἱὸν Ρομελίου βασιλέα ἐφ' ὑμῶν (37). διὰ τοῦτο ἀνάγει ἰδοὺ Κύριος ἐφ' ὑμᾶς τὸ ὕδωρ τοῦ ποταμοῦ τὸ ἰσχυρὸν καὶ τὸ πολύ, τὸν βασιλέα τῶν ᾿Ασσυρίων, καὶ τὴν δόξαν αὐτ τοῦ· καὶ ἀναβήσεται ἐπὶ πᾶσαν φάραγγα ὑμῶν, καὶ περιπατήσει ἐπὶ πᾶν τεῖχος ὑμῶν, καὶ ἀφελεῖ ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας ἄνθρωπον, ὃς δυνήσεται και φαλὴν ἄραι, ἢ δυνατὸν συντελέσασθαι τι (38). Καὶ ἔσται ἡ παρεμβολὴ αὐτοῦ, ὥστε πληρῶσαι τὸ πλάτος τῆς χώρας σου. Τίνα ἔχει λόγον, τὸν Θεὸν τῶν ὅλων, ἕνεκεν ὕδατος τοῦ ἐν τῷ Σιλωάμ, τοιαῦτα ἀπειλεῖν τῷ λαῷ, Πῶς δὲ καὶ οὐ βούλεται (39) ὁ λαὸς τὸ ὕδωρ τοῦ Σιλωάμ, οὔτε νοσοποιὸν ἱστορού μενον, οὔτε ἄλλην τινὰ βλάβην τοῖς χρωμένοις παρ- εχόμενον ; Εἶτα καὶ τίς ἡ ἀκολουθία, τὸν μὴ βουλόμε- νον τὸ ὕδωρ τοῦ Σιλωάμ, βούλεσθαι τὸν Ῥασὶν, καὶ τὸν υἱὸν τοῦ Ρομελίου ; Τίς γὰρ κοινωνία ὕδατι ἀψύχῳ πρὸς βασιλέα κρατοῦντα καὶ ἄρχοντα τῶν ὑπηκόων ; ᾿Αλλὰ τροπικῶς ἀκουστέον τοῦ Σιλωάμ, ερμηνευομένου κατὰ τὴν τοῦ Εὐαγγελίου διδασκαλίαν, ἀπεσταλμένου. Οὕτω γὰρ ἑρμηνεύεται ἐν τῷ κατὰ Ἰωάννην Εὐαγγελίῳ· Ὕπαγε, νίψαι ἐν τῷ Σιλωάμ, δ' ἐστιν ᾿Απεσταλμένος. Τίς οὖν ὁ ἀπεσταλμένος, καὶ αψοφητί βέων, ἢ περὶ οὗ εἴρηται, Κύριος ἀπ- έστειλε (άθι με, καὶ τὸ πνεῦμα αὐτοῦ; καὶ πάλιν· Οὐκ ἐρίσει, οὐδὲ πραυγάσει, οὐδὲ ἀκουστή γενή - σεται ἡ φωνὴ αὐτοῦ ἐν ταῖς πλατείπις. Οἱ τοίνυν μὴ δεχόμενοι τὸν ἐξ οὐρανῶν ἀπεσταλμένον, διερ ορῶντες μὲν αὐτοῦ (41) τῆς πραότητος, ἐπισπώμενοι δὲ ἑαυτοῖς τὸν υἱὸν τοῦ Ρομελίου, τουτέστι λόγον ψευδοδοξίαν περιέχοντα, ἐπαγγελλόμενον δὲ κατὰ τὰς θείας ἀποδείκνυσθαι Δραφὰς, καὶ τὸν Ῥασίν, ὅστις ερμηνεύεται μετέωρος, καὶ τὸν ἔξω τῆς κατὰ τὰς θείας Γραφάς πίστεως μετεωρίζοντα τὸν ἀκροατήν, καὶ φυσῶντα, καὶ ἀπάγοντα τῆς κατὰ τὴν πίστιν Β θεμελιώσεως. Αρὰμ γὰρ ὁ μετέωρος ἐρμηνεύεται. καὶ τὴν δόξαν αὐτοῦ, Τοὺς οὖν καταφρονητικῶς μὲν ἔχοντας πρὸς τὸν εὐ σταθῆ λόγον, καὶ μὴ καταδεχομένους τὸ σταθερὸν *ª συντελέσεσθαί τινι Γραφὰς καὶ τόν. Γραφὰς καὶ δ, APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. ria s. Ceterum data mandata grestaque fortia ejus qui ex prophetissa natus est, vice nominum ipsi imponuntur a Domino, perinde ut et nomen Jesus eidem Domino aptatum est ob salutem nobis a Deo impertitam : Vocabis enim, inquit, nomen ejus Je sum;ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis corum 26. adhuc : Quia non vult populus hic aquam Siloam, quæ quiete fluit ; sed vult habere Rasin et filium Ro- meliæ regem super vos: ideo ecce adducit Dominus super vos aquam fluminis fortem et multam, regem Assyriorum, et gloriam ejus : et ascendet super omnem vallem vestram, et ambulabit super omnem murum vestrum, et aufered a Judæa hominem, qui poterit caput levare, aut possit perficere aliquid. Et erunt castra ejus, ut impleant latitudinem regionis tuæ.Quid est quod talia populo minitetur univergo- rum Deus ob aquam Siloam?Qui etiam fit ut nolit populus aquam Siloam.cum historia eam non tra- dat morbum, aut aliam aliquam noxam utentibus afferre? Deinde quomodo etiam sequitur eum qui aquam Siloam non vult,velle Rasia, et filium Ro- melie? Quæ enim cognatio affinitasque intercedit inter aquam inanimatam,et inter regem imperan- tem et in subjectos principatum tenentem? Sed tropice intelligendum est nomen Siloam, quod juxta Evangelii doctrinam interpretatur missum. Etenim in Joannis Evangelio habetur ejusmodi interpreta- tio ; Vade, lava in Siloam quod est missus 31. Ecquis igitur esi ille missus, et quiete fluens nisi is, de quo dictum est : Dominus misit me, et spiritus ejus ? Et rursus : Non contendet, neque clamabit, neque audietur vox ejus in plateis ”. Itaque qui men reci- piunt eum qui missus e cœlis est, ii mansuetudine ejus spreta ad se adsciscunt filium Romeliæ, hoc est sermonem qui doctrinam mendacem ac falsam com- plectitur, et tamen pollicetur eam per divinas Scri- pturas demonstrari: accersunt quoque Rasin,qui si interpreteris, idem valet ac sublimis, qui quoque auditorem ad divinarum Scripturarumfde alienum, effert,inflatque,et a fidei fundamento abducit.Aram siquidem ab interpretibus dicitur sublimis.Qui igi- tur aspernantur firmum sermonem, nec admittunt quod stabile et tranquillum, ac sudum est,imo qui dogmata petita ab iis quæ a fde aliena sunt, cum D documentis e divina Scriptura depromptis conne- otunt, iis isthæc sententia comminatur fore, ut in- Isa vII, 8, 9. Matth. 1, 21. - Joan. 18, 7. Samariæ spolia significari,quam qui ex circumcisione futuri essent fideles. Verba auctoris nostri velim in contextu legas: quarum ex lectione facile intel- ligetur Procopii locum eo, quo diximus, modo resti- tuendum esse. Hæc verba, quæ non longe leguntur. in nostris sex mss. desunt. C Isa® XLVIII, 16. "Isa, XLII, 2: Matth. xi, 19. secundus, textu. Nec ita multo post idem codex, Alii quippe mss. et editi, male. 209. Καὶ προσέθετο Κύριος λαλῆσαί μοι ἔτι· 269. VERS. 5.8. Et adjecit Dominus loqui ad me (36) Reg. quartus, Πλὴν τὰ πράγματα, res. (37) Uterque Colb. et Reg. secundus, ἐφ' ὑμᾶς. (38) Cobl. primus. συντέλεσθαί τινι. Reg. itidem (39) Sic libri veteres. Editi, οὐκ ἐβούλετο. (40) Editi, ἀπέσταλκε. At sex mas. ut in con- (41) Editi, αὐτοῦ. At Reg. quartus, μὲν αὐτοῦ.

Α μητρόπολις τῆς Συρίας, Σαμάρεια δὲ τοῦ Ἰσραήλ. Πλὴν τὰ προστάγματα (36) καὶ τὰ ἀνδραγαθήματα τοῦ ἐκ τῆς προφήτιδος γεννηθέντος, ἀντὶ ὀνομάτων αὐτῷ ἐπιτίθεται παρὰ τοῦ Κυρίου, ὡς καὶ τὸ Ἰησοῦς ὄνομα παρὰ τὴν σωτηρίαν τὴν ἀπὸ Θεοῦ ἡμῖν δεδο- μένην ἐφηρμόσθη τῷ Κυρίῳ. Καλέσεις γὰρ, φησί, τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰησοῦν· αὐτὸς γὰρ σώσει τὸν λαὸν αὐτοῦ ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν. Διὰ τὸ μὴ βούλεσθαι τὸν λαὸν τοῦτον τὸ ὕδωρ τοῦ Σιλωάμ, τὸ πορευόμενον ἡσυχῆ, ἀλλὰ βούλεσθαι ἔχειν Ῥασὶν, καὶ τὸν υἱὸν Ρομελίου βασιλέα ἐφ' ὑμῶν (37). διὰ τοῦτο ἀνάγει ἰδοὺ Κύριος ἐφ' ὑμᾶς τὸ ὕδωρ τοῦ ποταμοῦ τὸ ἰσχυρὸν καὶ τὸ πολύ, τὸν βασιλέα τῶν ᾿Ασσυρίων, καὶ τὴν δόξαν αὐτ τοῦ· καὶ ἀναβήσεται ἐπὶ πᾶσαν φάραγγα ὑμῶν, καὶ περιπατήσει ἐπὶ πᾶν τεῖχος ὑμῶν, καὶ ἀφελεῖ ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας ἄνθρωπον, ὃς δυνήσεται και φαλὴν ἄραι, ἢ δυνατὸν συντελέσασθαι τι (38). Καὶ ἔσται ἡ παρεμβολὴ αὐτοῦ, ὥστε πληρῶσαι τὸ πλάτος τῆς χώρας σου. Τίνα ἔχει λόγον, τὸν Θεὸν τῶν ὅλων, ἕνεκεν ὕδατος τοῦ ἐν τῷ Σιλωάμ, τοιαῦτα ἀπειλεῖν τῷ λαῷ, Πῶς δὲ καὶ οὐ βούλεται (39) ὁ λαὸς τὸ ὕδωρ τοῦ Σιλωάμ, οὔτε νοσοποιὸν ἱστορού μενον, οὔτε ἄλλην τινὰ βλάβην τοῖς χρωμένοις παρ- εχόμενον ; Εἶτα καὶ τίς ἡ ἀκολουθία, τὸν μὴ βουλόμε- νον τὸ ὕδωρ τοῦ Σιλωάμ, βούλεσθαι τὸν Ῥασὶν, καὶ τὸν υἱὸν τοῦ Ρομελίου ; Τίς γὰρ κοινωνία ὕδατι ἀψύχῳ πρὸς βασιλέα κρατοῦντα καὶ ἄρχοντα τῶν ὑπηκόων ; ᾿Αλλὰ τροπικῶς ἀκουστέον τοῦ Σιλωάμ, ερμηνευομένου κατὰ τὴν τοῦ Εὐαγγελίου διδασκαλίαν, ἀπεσταλμένου. Οὕτω γὰρ ἑρμηνεύεται ἐν τῷ κατὰ Ἰωάννην Εὐαγγελίῳ· Ὕπαγε, νίψαι ἐν τῷ Σιλωάμ, δ' ἐστιν ᾿Απεσταλμένος. Τίς οὖν ὁ ἀπεσταλμένος, καὶ αψοφητί βέων, ἢ περὶ οὗ εἴρηται, Κύριος ἀπ- έστειλε (άθι με, καὶ τὸ πνεῦμα αὐτοῦ; καὶ πάλιν· Οὐκ ἐρίσει, οὐδὲ πραυγάσει, οὐδὲ ἀκουστή γενή - σεται ἡ φωνὴ αὐτοῦ ἐν ταῖς πλατείπις. Οἱ τοίνυν μὴ δεχόμενοι τὸν ἐξ οὐρανῶν ἀπεσταλμένον, διερ ορῶντες μὲν αὐτοῦ (41) τῆς πραότητος, ἐπισπώμενοι δὲ ἑαυτοῖς τὸν υἱὸν τοῦ Ρομελίου, τουτέστι λόγον ψευδοδοξίαν περιέχοντα, ἐπαγγελλόμενον δὲ κατὰ τὰς θείας ἀποδείκνυσθαι Δραφὰς, καὶ τὸν Ῥασίν, ὅστις ερμηνεύεται μετέωρος, καὶ τὸν ἔξω τῆς κατὰ τὰς θείας Γραφάς πίστεως μετεωρίζοντα τὸν ἀκροατήν, καὶ φυσῶντα, καὶ ἀπάγοντα τῆς κατὰ τὴν πίστιν Β θεμελιώσεως. Αρὰμ γὰρ ὁ μετέωρος ἐρμηνεύεται. καὶ τὴν δόξαν αὐτοῦ, Τοὺς οὖν καταφρονητικῶς μὲν ἔχοντας πρὸς τὸν εὐ σταθῆ λόγον, καὶ μὴ καταδεχομένους τὸ σταθερὸν *ª συντελέσεσθαί τινι Γραφὰς καὶ τόν. Γραφὰς καὶ δ, APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. ria s. Ceterum data mandata grestaque fortia ejus qui ex prophetissa natus est, vice nominum ipsi imponuntur a Domino, perinde ut et nomen Jesus eidem Domino aptatum est ob salutem nobis a Deo impertitam : Vocabis enim, inquit, nomen ejus Je sum;ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis corum 26. adhuc : Quia non vult populus hic aquam Siloam, quæ quiete fluit ; sed vult habere Rasin et filium Ro- meliæ regem super vos: ideo ecce adducit Dominus super vos aquam fluminis fortem et multam, regem Assyriorum, et gloriam ejus : et ascendet super omnem vallem vestram, et ambulabit super omnem murum vestrum, et aufered a Judæa hominem, qui poterit caput levare, aut possit perficere aliquid. Et erunt castra ejus, ut impleant latitudinem regionis tuæ.Quid est quod talia populo minitetur univergo- rum Deus ob aquam Siloam?Qui etiam fit ut nolit populus aquam Siloam.cum historia eam non tra- dat morbum, aut aliam aliquam noxam utentibus afferre? Deinde quomodo etiam sequitur eum qui aquam Siloam non vult,velle Rasia, et filium Ro- melie? Quæ enim cognatio affinitasque intercedit inter aquam inanimatam,et inter regem imperan- tem et in subjectos principatum tenentem? Sed tropice intelligendum est nomen Siloam, quod juxta Evangelii doctrinam interpretatur missum. Etenim in Joannis Evangelio habetur ejusmodi interpreta- tio ; Vade, lava in Siloam quod est missus 31. Ecquis igitur esi ille missus, et quiete fluens nisi is, de quo dictum est : Dominus misit me, et spiritus ejus ? Et rursus : Non contendet, neque clamabit, neque audietur vox ejus in plateis ”. Itaque qui men reci- piunt eum qui missus e cœlis est, ii mansuetudine ejus spreta ad se adsciscunt filium Romeliæ, hoc est sermonem qui doctrinam mendacem ac falsam com- plectitur, et tamen pollicetur eam per divinas Scri- pturas demonstrari: accersunt quoque Rasin,qui si interpreteris, idem valet ac sublimis, qui quoque auditorem ad divinarum Scripturarumfde alienum, effert,inflatque,et a fidei fundamento abducit.Aram siquidem ab interpretibus dicitur sublimis.Qui igi- tur aspernantur firmum sermonem, nec admittunt quod stabile et tranquillum, ac sudum est,imo qui dogmata petita ab iis quæ a fde aliena sunt, cum D documentis e divina Scriptura depromptis conne- otunt, iis isthæc sententia comminatur fore, ut in- Isa vII, 8, 9. Matth. 1, 21. - Joan. 18, 7. Samariæ spolia significari,quam qui ex circumcisione futuri essent fideles. Verba auctoris nostri velim in contextu legas: quarum ex lectione facile intel- ligetur Procopii locum eo, quo diximus, modo resti- tuendum esse. Hæc verba, quæ non longe leguntur. in nostris sex mss. desunt. C Isa® XLVIII, 16. "Isa, XLII, 2: Matth. xi, 19. secundus, textu. Nec ita multo post idem codex, Alii quippe mss. et editi, male. 209. Καὶ προσέθετο Κύριος λαλῆσαί μοι ἔτι· 269. VERS. 5.8. Et adjecit Dominus loqui ad me (36) Reg. quartus, Πλὴν τὰ πράγματα, res. (37) Uterque Colb. et Reg. secundus, ἐφ' ὑμᾶς. (38) Cobl. primus. συντέλεσθαί τινι. Reg. itidem (39) Sic libri veteres. Editi, οὐκ ἐβούλετο. (40) Editi, ἀπέσταλκε. At sex mas. ut in con- (41) Editi, αὐτοῦ. At Reg. quartus, μὲν αὐτοῦ.

όλην καταλήψομαι τῇ χειρὶ, ὡς νοσσιὰν, καὶ ὡς καὶ γαληνὸν καὶ εὔδιον, ἀλλὰ συμπλέκοντας τὰ ἀπὸ τῶν ἔξω τῆς πίστεως τοῖς ἀπὸ τῶν Γραφῶν παρ ακούσμασι, τούτοις ἀπειλεῖ ὁ λόγος ἐπάξειν τὸ ὕδωρ τὸ πολὺ καὶ ἰσχυρὸν, τὴν βασιλέα 'Ασσυρίων· τουτο ἐστι, τὸν ἄρχοντα τοῦ αἰῶνος τούτου. Ὅτι γὰρ εἰς τὸν ᾿Ασσύριον λαμβάνει πολλάκις ἡ Γραφὴ τὸν ἀντι- κείμενον, δηλοῦται ἐν τοῖς ἑξῆς τῷ αὐτῷ τούτῳ προ- φήτῃ· Καὶ ἔσται γάρ, φησίν, ὅταν συντελέσῃ Κύ- ριος πάντα ποιῶν ἐν τῷ ὄρει Σιὼν καὶ ἐν Ἱερου- σαλὴμ, ἐπάξει ἐπὶ τὸν νοῦν τὸν μέγαν τὸν ἄρχοντα τῶν ᾿Ασσυρίων, καὶ ἐπὶ τὸ ὕψος τῆς δόξης τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῦ. Εἶπε γάρ. Ἐν τῇ ἰσχύϊ τῇ ἰσχύν ποιήσω (42), καὶ ἐν τῇ σοφίᾳ τῆς συνέσεως ἀφελῶ ὅρια ἐθνῶν, καὶ τὴν ἰσχὺν αὐτῶν προνομεύσω, καὶ σείσω πόλεις κατοικουμένας, καὶ τὴν οἰκουμένην καταλελειμμένα ὡὰ ἀρῶ· καὶ οὐκ ἔστιν (43) ὃς διαφεύξεταί με, ἢ ἀντείπῃ μοι. τῶν ᾿Ασσυρίων ὕδωρ (44) ὄντα πολύ, χειμάρρου τρό- πον, βιαίως καὶ ῥαγδαίως παρασύροντος τοὺς προσ- τυγχάνοντας· οὗ οἱ καταξιωθέντες τοὺς πειρασμούς ἀβλαβῶς διαβῆναι λέγουσι · Χείμαῤῥον διῆλθεν ἡ ψυχὴ ἡμῶν, τὸ ὕδωρ τὸ ἀνυπόστατον. Καὶ τὸ Εὐαγγέλιον δὲ ἐπὶ τῆς παραβολῆς τοῦ αὐτοῦ τούτου ὕδατος μέμνηται, ἐν τῷ παραβαλεῖν τὸν ἀκούσαντα τοὺς λόγους, καὶ μὴ ποιοῦντα, ἀνθρώπῳ ἄνευ θεμε λίου οἰκοδομήσαντι τὴν ἑαυτοῦ οἰκίαν· πλημμύρας δὲ γενομένης, φησίν, οὐκ ἀντέσχεν, ἀλλ᾽ ἔπεσεν ἢ οἰκία, καὶ ἐγένετο τὸ πτῶμα τῆς οἰκίας ἐκείνης μέγα. Τοῦτο δὲ τὸ ὕδωρ τὸ πολὺ ἀναβήσεται, φησὶν, ἐπὶ πᾶσαν φάραγγα ὑμῶν. Δἱ δὲ φάραγγες κοιλότητες εἰσι τῆς γῆς. Πῶς οὖν οὐχὶ καταβαίνειν τὸ ὕδωρ, ἀλλὰ ἀναβαίνειν λέγεται ; Ὅτι πᾶσα ἡ ἐν ἀνθρώ ποις κατὰ τὴν ἁμαρτίαν ταπείνωσις ὑψηλοτέρα & ἐστὶ τῶν ἀρχιπηγῶν (45) καὶ τῶν οἱονεὶ ἀρχῶν τῆς πονηρίας. Ἐπειδὰν μέντοι παραδοθώσι ταῖς ἀντικειμέναις δυνάμεσι, περιπατήσουσιν ἐπὶ πᾶν τεῖχος τῶν ἀποστατούντων τουτέστιν, ἐπὶ πάντα τὰ ὀχυρά δόγματα, καὶ ἐπὶ πάντα τὰ δοκοῦντα ἀσφα λίσματα αὐτῶν εἶναι. Διὰ δὲ τὴν ἀπὸ (46) τοῦ Σιλωάμ ἀποστασίαν, καὶ τὴν πρὸς τοὺς ὁλεθρίους τῶν βασι- λέων πρόσκλισιν· ἀπειλεῖ ὁ λόγος ἀφαιρεθήσεσθαι ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας πάντα ἄνθρωπον δυνάμενον ἐπαί- ρειν τὴν κεφαλὴν, καὶ τὸν δυνατόν συντελέσασθαί τι· τουτέστι, τόν τε ἐν τῇ κατὰ τὸν νοῦν θεωρίᾳ ὑψηλὸν, καὶ τὸν κατὰ τὴν πρακτικὴν ἀρετὴν δυνατῶς ἐπιτε- λοῦντα τὰ δόξαντα· ἀλλὰ καὶ καταστρατοπεδεῦσαι τοῦ πλάτους τῆς χώρας τῶν μὴ καταδεχομένων τὸν ἐν τῇ ἰσχύϊ ποιήσω βρη. ἔσται. βαγδαίως παρασύν ροντα. παρασύροντος. τῶν ἀρχηγῶν ευρετών σκιά βασιλέων πρόσκλησιν, καὶ τὴν τῶν ὀλεθρίων βασιλέων πρόσκλησιν), προσκλησιν προσκλισιν. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. VIII. est, sæculi hujus princeps. Planum est enim et compertum ex sequentibus ejusdem prophetæ ver- bis, adversarium sæpe per Assyrium a Scriptura intelligi. Ait enim : Et erit,cum consummaverit Do- minus omnia faciens in monte Sion et in Jerusalem, inducet super mentem magnam principem Assyrio- rum,et super altitudinem gloriæ occulorum ejus. Di- xit enim: In fortitudine faciam, el in sapientia pru- dentiæ auferam terminos gentium, et fortitudinem earum devastabo. Et commovebo urbes habitatas, et universum orbem comprehendam manu, quasi nidum, et quasi ora derelicta tollam : et non est qui effugiat me, aut contradicat mihi 39. A ducatur aqua multa et fortis, rex Assyriorum, hoc D 3º Isa. x, 12-14. *1 Psal. cxx111, 5. ³ª¸³³ Luo. vi, 49, nostris sex codicibus. Uterque Colb., 1n fortitudine faciam montes. non invenitur. Subinde editi, At sex mss., est rebus terrenis. Aliud codex, prin- cipibus. Hoc videtur scriptor dicere, statum bo- minis, qui in peccatum lapsus sit, abjectum qui- C riorum principem, ut sit aqua multa in modum torrentis, vi et impetu quosvis obvios secum arri- pientis cujus tentationis qui digni sunt qui trans- eant illæsi, dicunt: Torrentem pertransivit anima nostra, aquam intolerabilem 31. Quin et Evangelium in parabola hujus istius aquæ commeminit,ubi ser- mones audientem, sed non facientem, cum homi- ne domumsuam sine fundamento ædificante compa- rat: Ingruente autem, inquit, inundatione, non restitit, sed cecidit domus, et facta est ruina domus illius magna 3. 3. Sed multa hæc aqua ascendet,in- quit, super omnem vallem vestram. Velles autem concava sunt terræ. Quare igitur non descendere, sed ascendere aqua dicitur ? Quis erysis hominum objectio ex peccato orta, primis fontibus et veluti nequitia scatebris sublimior est. Sed ubi tra- diti fuerint adversariis potestatibus, ambulabunt eorum qui defecerint,videlicet superomnem zhurum super omnia fortia dogmata et super omnia, quæ videbantur eorum esse præsidia. Quoniam autem defecerunt a Siloam, et voluntas eorum in pestilen- tissimos reges tuit propensior, nominatur Scriptura ablatum iri a Judæa hominem omnem, qui caput attollere, et aliquid perâcere queat, hoc est, tum eum qui mentis contemplatione sublimis sit; tum eum, qui virtute effectrici statuta fortiter exsequa- tur ; tum eum,quiin latitudine regionis populorum castrametari possit, eorum, qui Siloam non admit- tunt. Nam, quia latam spatiosamque viam amplexi sunt, digni eficiuntur, qui castra sint adverse po- dem esse, sed ita tamen, ut quodam modo subli- mis sit, si videlicet comparetur cum statu dæmo- num, qui totius nequitiæ principes sunt et archi- tecti. et quinque mss., nec aliter legerat interpres, cum sic verterit : Et accersiverint pestilentes et perniciosos reges. Sed cum hæc lectio cum syntaxi componi non possit (scripsis set enim auctor. eam ob causam ex Colb. secundo pro edendum curavimus, 210. Τοιοῦτον οὖν καὶ νῦν ἔοικε λέγειν τὸν ἄρχοντα Β (42) Editi, ἐν τῇ ἰσχύϊ μου ποιήσω. Abest μου α (43) Nostri sex mss., καὶ οὐκ ἔστιν. Editi. καὶ οὐκ (44) Nostra editio, ὡς ύδωρ, Vocula ὡς in mss. (45) Veteres tres libri, τῶν γηίνων, Sublimior 210. Videtur igitur etiamnum talem dicere Assy- (46) Editi, οπό. Αt sex ms., ἀπό. Statim editi

όλην καταλήψομαι τῇ χειρὶ, ὡς νοσσιὰν, καὶ ὡς καὶ γαληνὸν καὶ εὔδιον, ἀλλὰ συμπλέκοντας τὰ ἀπὸ τῶν ἔξω τῆς πίστεως τοῖς ἀπὸ τῶν Γραφῶν παρ ακούσμασι, τούτοις ἀπειλεῖ ὁ λόγος ἐπάξειν τὸ ὕδωρ τὸ πολὺ καὶ ἰσχυρὸν, τὴν βασιλέα 'Ασσυρίων· τουτο ἐστι, τὸν ἄρχοντα τοῦ αἰῶνος τούτου. Ὅτι γὰρ εἰς τὸν ᾿Ασσύριον λαμβάνει πολλάκις ἡ Γραφὴ τὸν ἀντι- κείμενον, δηλοῦται ἐν τοῖς ἑξῆς τῷ αὐτῷ τούτῳ προ- φήτῃ· Καὶ ἔσται γάρ, φησίν, ὅταν συντελέσῃ Κύ- ριος πάντα ποιῶν ἐν τῷ ὄρει Σιὼν καὶ ἐν Ἱερου- σαλὴμ, ἐπάξει ἐπὶ τὸν νοῦν τὸν μέγαν τὸν ἄρχοντα τῶν ᾿Ασσυρίων, καὶ ἐπὶ τὸ ὕψος τῆς δόξης τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῦ. Εἶπε γάρ. Ἐν τῇ ἰσχύϊ τῇ ἰσχύν ποιήσω (42), καὶ ἐν τῇ σοφίᾳ τῆς συνέσεως ἀφελῶ ὅρια ἐθνῶν, καὶ τὴν ἰσχὺν αὐτῶν προνομεύσω, καὶ σείσω πόλεις κατοικουμένας, καὶ τὴν οἰκουμένην καταλελειμμένα ὡὰ ἀρῶ· καὶ οὐκ ἔστιν (43) ὃς διαφεύξεταί με, ἢ ἀντείπῃ μοι. τῶν ᾿Ασσυρίων ὕδωρ (44) ὄντα πολύ, χειμάρρου τρό- πον, βιαίως καὶ ῥαγδαίως παρασύροντος τοὺς προσ- τυγχάνοντας· οὗ οἱ καταξιωθέντες τοὺς πειρασμούς ἀβλαβῶς διαβῆναι λέγουσι · Χείμαῤῥον διῆλθεν ἡ ψυχὴ ἡμῶν, τὸ ὕδωρ τὸ ἀνυπόστατον. Καὶ τὸ Εὐαγγέλιον δὲ ἐπὶ τῆς παραβολῆς τοῦ αὐτοῦ τούτου ὕδατος μέμνηται, ἐν τῷ παραβαλεῖν τὸν ἀκούσαντα τοὺς λόγους, καὶ μὴ ποιοῦντα, ἀνθρώπῳ ἄνευ θεμε λίου οἰκοδομήσαντι τὴν ἑαυτοῦ οἰκίαν· πλημμύρας δὲ γενομένης, φησίν, οὐκ ἀντέσχεν, ἀλλ᾽ ἔπεσεν ἢ οἰκία, καὶ ἐγένετο τὸ πτῶμα τῆς οἰκίας ἐκείνης μέγα. Τοῦτο δὲ τὸ ὕδωρ τὸ πολὺ ἀναβήσεται, φησὶν, ἐπὶ πᾶσαν φάραγγα ὑμῶν. Δἱ δὲ φάραγγες κοιλότητες εἰσι τῆς γῆς. Πῶς οὖν οὐχὶ καταβαίνειν τὸ ὕδωρ, ἀλλὰ ἀναβαίνειν λέγεται ; Ὅτι πᾶσα ἡ ἐν ἀνθρώ ποις κατὰ τὴν ἁμαρτίαν ταπείνωσις ὑψηλοτέρα & ἐστὶ τῶν ἀρχιπηγῶν (45) καὶ τῶν οἱονεὶ ἀρχῶν τῆς πονηρίας. Ἐπειδὰν μέντοι παραδοθώσι ταῖς ἀντικειμέναις δυνάμεσι, περιπατήσουσιν ἐπὶ πᾶν τεῖχος τῶν ἀποστατούντων τουτέστιν, ἐπὶ πάντα τὰ ὀχυρά δόγματα, καὶ ἐπὶ πάντα τὰ δοκοῦντα ἀσφα λίσματα αὐτῶν εἶναι. Διὰ δὲ τὴν ἀπὸ (46) τοῦ Σιλωάμ ἀποστασίαν, καὶ τὴν πρὸς τοὺς ὁλεθρίους τῶν βασι- λέων πρόσκλισιν· ἀπειλεῖ ὁ λόγος ἀφαιρεθήσεσθαι ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας πάντα ἄνθρωπον δυνάμενον ἐπαί- ρειν τὴν κεφαλὴν, καὶ τὸν δυνατόν συντελέσασθαί τι· τουτέστι, τόν τε ἐν τῇ κατὰ τὸν νοῦν θεωρίᾳ ὑψηλὸν, καὶ τὸν κατὰ τὴν πρακτικὴν ἀρετὴν δυνατῶς ἐπιτε- λοῦντα τὰ δόξαντα· ἀλλὰ καὶ καταστρατοπεδεῦσαι τοῦ πλάτους τῆς χώρας τῶν μὴ καταδεχομένων τὸν ἐν τῇ ἰσχύϊ ποιήσω βρη. ἔσται. βαγδαίως παρασύν ροντα. παρασύροντος. τῶν ἀρχηγῶν ευρετών σκιά βασιλέων πρόσκλησιν, καὶ τὴν τῶν ὀλεθρίων βασιλέων πρόσκλησιν), προσκλησιν προσκλισιν. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. VIII. est, sæculi hujus princeps. Planum est enim et compertum ex sequentibus ejusdem prophetæ ver- bis, adversarium sæpe per Assyrium a Scriptura intelligi. Ait enim : Et erit,cum consummaverit Do- minus omnia faciens in monte Sion et in Jerusalem, inducet super mentem magnam principem Assyrio- rum,et super altitudinem gloriæ occulorum ejus. Di- xit enim: In fortitudine faciam, el in sapientia pru- dentiæ auferam terminos gentium, et fortitudinem earum devastabo. Et commovebo urbes habitatas, et universum orbem comprehendam manu, quasi nidum, et quasi ora derelicta tollam : et non est qui effugiat me, aut contradicat mihi 39. A ducatur aqua multa et fortis, rex Assyriorum, hoc D 3º Isa. x, 12-14. *1 Psal. cxx111, 5. ³ª¸³³ Luo. vi, 49, nostris sex codicibus. Uterque Colb., 1n fortitudine faciam montes. non invenitur. Subinde editi, At sex mss., est rebus terrenis. Aliud codex, prin- cipibus. Hoc videtur scriptor dicere, statum bo- minis, qui in peccatum lapsus sit, abjectum qui- C riorum principem, ut sit aqua multa in modum torrentis, vi et impetu quosvis obvios secum arri- pientis cujus tentationis qui digni sunt qui trans- eant illæsi, dicunt: Torrentem pertransivit anima nostra, aquam intolerabilem 31. Quin et Evangelium in parabola hujus istius aquæ commeminit,ubi ser- mones audientem, sed non facientem, cum homi- ne domumsuam sine fundamento ædificante compa- rat: Ingruente autem, inquit, inundatione, non restitit, sed cecidit domus, et facta est ruina domus illius magna 3. 3. Sed multa hæc aqua ascendet,in- quit, super omnem vallem vestram. Velles autem concava sunt terræ. Quare igitur non descendere, sed ascendere aqua dicitur ? Quis erysis hominum objectio ex peccato orta, primis fontibus et veluti nequitia scatebris sublimior est. Sed ubi tra- diti fuerint adversariis potestatibus, ambulabunt eorum qui defecerint,videlicet superomnem zhurum super omnia fortia dogmata et super omnia, quæ videbantur eorum esse præsidia. Quoniam autem defecerunt a Siloam, et voluntas eorum in pestilen- tissimos reges tuit propensior, nominatur Scriptura ablatum iri a Judæa hominem omnem, qui caput attollere, et aliquid perâcere queat, hoc est, tum eum qui mentis contemplatione sublimis sit; tum eum, qui virtute effectrici statuta fortiter exsequa- tur ; tum eum,quiin latitudine regionis populorum castrametari possit, eorum, qui Siloam non admit- tunt. Nam, quia latam spatiosamque viam amplexi sunt, digni eficiuntur, qui castra sint adverse po- dem esse, sed ita tamen, ut quodam modo subli- mis sit, si videlicet comparetur cum statu dæmo- num, qui totius nequitiæ principes sunt et archi- tecti. et quinque mss., nec aliter legerat interpres, cum sic verterit : Et accersiverint pestilentes et perniciosos reges. Sed cum hæc lectio cum syntaxi componi non possit (scripsis set enim auctor. eam ob causam ex Colb. secundo pro edendum curavimus, 210. Τοιοῦτον οὖν καὶ νῦν ἔοικε λέγειν τὸν ἄρχοντα Β (42) Editi, ἐν τῇ ἰσχύϊ μου ποιήσω. Abest μου α (43) Nostri sex mss., καὶ οὐκ ἔστιν. Editi. καὶ οὐκ (44) Nostra editio, ὡς ύδωρ, Vocula ὡς in mss. (45) Veteres tres libri, τῶν γηίνων, Sublimior 210. Videtur igitur etiamnum talem dicere Assy- (46) Editi, οπό. Αt sex ms., ἀπό. Statim editi

Σιλωάμ. Διὰ γὰρ τὸ ἐπιδεδωκέναι ἑαυτοὺς τῇ πλα- τείᾳ ὁδῷ καὶ εὐρυχώρῳ, ἄξιοι γίνονται τοῦ στρατό. πεδον εἶναι τῆς ἀντικειμένης δυνάμεως, οὐχὶ πρὸς ἀνάγκην καταδικαζόμενοι, ἀλλ᾽ ἑαυτοῖς ἐλόμενοι τὴν μερίδα τὴν χείρονα. Καθόσον γὰρ οὐκ ἐδοκίμασαν τὸν Θεὸν ἔχειν ἐν ἐπιγνώσει, παρέδωκεν αὐτοὺς ὁ Θεὸς εἰς ἀδόκιμον νοῦν, ποιεῖν τὰ μὴ καθήκοντα. σθε· ἐπακούσατε ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς. Αναφέ ρεται τοίνυν ἐπὶ τὸν Σωτῆρα τὸ, Μεθ᾿ ἡμῶν ὁ Θεός. Οὕτω γὰρ ὠνομάζετο ἐν τοῖς κατόπιν ὁ ἐκ τῆς Παρ- θένου γεννώμενος, τῇ Ἐβραΐδι διαλέκτῳ, Εμμα νουήλ, δ΄ ἐστι μεθερμηνευόμενον, Μεθ᾿ ἡμῶν ὁ Θεός. Γνῶτε, ἔθνη, καὶ ἡττᾶσθε. Ἐκ περιχαρείας δοκεῖ μοι ἡ φωνὴ ἀναφέρεσθαι τῶν ἐπεγνωκότων μὲν τὴν Χριστοῦ παρουσίαν, κατανενοηκότων δὲ τὴν δύναμιν τοῦ σταυροῦ φοβερὰν οὖσαν τοῖς ἔθνεσιν. Διὰ τοῦτο, Γνῶτε, φησίν, ἔθνη, καὶ ἡττᾶσθε, ἵνα ἡττηθέντες, τὴν καλὴν ἧτταν καὶ συμφέρουσαν ὑμῖν, αἰχμαλω τισθῆτε εἰς τὴν ὑπακοὴν τοῦ Χριστοῦ, καὶ διὰ τῆς εἰς τὸν Χριστὸν δουλείας, ἐλεύθεροι γένησθε (47) τοῦ νόμου τῆς ἁμαρτίας. Πῶς οὖν ἡττᾶται τὰ ἔθνη; Ἐὰν ἐπιγνῷ τὸν Θεόν. Ἡττᾶται γὰρ σκότος τῇ τοῦ φωτὸς παρουσίᾳ· καὶ νικᾶται νόσος τῇ τῆς ὑγείας ἐπιδη- μία. Μόνον οὖν γνῶτε τὴν ἀλήθειαν, τὰ ἔθνη, καὶ εὐθὺς ἡττηθήσεσθε τὴν σωτήριον ὑμῖν ήτταν. Ἐπε ακούσατε ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς. Τίνων ἐπακούσατε; Τῶν καταγγελλόντων ὑμῖν τὸ Εὐαγγέλιον. Εἰς πᾶσαν γάρ, φησί, τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος αὐτῶν, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης τὰ ῥήματα αὐ τῶν. Ἰσχυκότες, ἡττᾶσθε, ἀπόθεσθε τὴν ἰσχὺν τοῦ σώματος, ἀναλάβετε τὴν ἀσθένειαν τῆς σαρκὸς, ἵνα ἡ δύναμις τοῦ Θεοῦ ἐν ἀσθενείᾳ τελειωθῇ. Ἐὰν γὰρ πάλιν ἰσχύσητε, πάλιν ἡττηθήσεσθε. Ἐάν σοί ποτέ ἐπαναστῇ τὸ φρόνημα τῆς σαρκὸς, σπούδασον αὐτὸ δουλαγωγήσαι, καὶ καταπαλαῖσαι, καὶ ὑποτά- ξαι τῷ πνεύματι. Καὶ ἣν ἂν βουλεύσησθε βουλὴν, διασκεδάσει Κύριος· καὶ λόγον ὃν ἂν λαλήσητ οὐ μὴ ἐμμείνῃ ἐν ὑμῖν, ὅτι μεθ' ἡμῶν (48) ὁ Θεός. Διότι ἀπολεῖ τὴν σοφίαν τῶν σοφῶν, καὶ τὴν σύνεσιν τῶν συνετῶν ἀθετήσει. Βουλὴν οὖν ἀνθρωπίνην κατο αργεῖ ὁ τῆς μεγάλης βουλῆς ἄγγελος, καὶ λόγον ἀνθρώπινον ἀθετεῖ ὁ Θεὸς Λόγος. Ων οὐδὲν ὑμῖν, φησίν, οὐ μὴ ἐμμείνῃ· διότι μεθ᾿ ἡμῶν ὁ Θεός. Χρήσιμον δὲ ἐν καιρῷ διωγμοῦ θαβροῦντας λέγειν τοῖς ἔθνεσι τό, Ἐὰν γὰρ πάλιν ἰσχύσητε, πάλι, Β δι Εt ηττηθήσεσθε. Πολλάκις γὰρ ἐπαναστάντες τῇ τοῦ Ο μεθ᾿ ἡμῶν. Χριστοῦ Ἐκκλησία, πολλάκις κατέπεσον. Ωσπερ γὰρ οἱ τῇ προσθήκῃ τῆς ὕλης τῆς καιομένης ἐπὶ τὸ μεῖζον αἵροντες τὴν φλόγα, οὕτως ἀεὶ οἱ καθελεῖν τὴν Ἐκκλησίαν σπουδάσαντες (49), διὰ τῶν διωγμῶν αὐ τὴν εἰς μείζονα δόξης προήγαγον καὶ δυνάμεως. θοῦσι, τῇ πορείᾳ τῆς ὁδοῦ τοῦ λαοῦ τούτου, λέ- εἷς μείζονα. μείζον. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. testatis, non quod vi ulla coacti sint ; sed quod sibi A ipsi partem deteriorem delegerint. Quoniam enim non probaverunt Deum habere in notitia: tradidil illos Deus in reprobum sensum, ut faciant ea quæ non conveniunt 3. B et vincimini: andite usque ad extremum terræ.Illud, Nobiscum Deus, refertur utique ad Servatorem. Sic enim in superioribus vocabatur is, qui natus e Vir- gine est, Emmanuel scilicet,juxta Hebraicæ linguæ proprietatem : quod si interpreterie, sonat, Nobis- cum Deus 88. Cognoscite, gentes, et vincimini. Credi- derim hanc vocem referri ob gaudium eorum, qui cognito Christi adventu crucis virtutem gentibus metuendam esse didicerunt. Eam ob causam, Co- gnoscite, inquit, gentes, et vincimini, ut pulchra illa et vobis conducibili victoria victi,ad Christi obedien- tiam captivi deducamini, atque a lege peccati per Christi servitutem liberemini. Quomodo igitur vin- cuntur gentes? Si agnoverint Deum. Adveniente enim luce,tenebra vincuntur, vinciturque morbus sanitatis accessu. Itaque agnoveritis, gentes, verita- tem duntaxat, et illico victoria vobis salutari vince- mini. Audite usque ad extremum terræ. Quosnam au- dietis? Eos qui vobis annuntiant Evangelium. In omnem enim,inquit, terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrz verba eorum 36. Fortes,vincimini ; cor- poreas vires exuite, assumite carnis infirmitatem, ut virtus Dei in' infirmitate perficiatur 37. Nam, iterum prævalueritis,ülerum vincemini. Si quan. do in te insurrexerit earnis petulantia, eam in servitutem redigere, debellare, ac spiritui subjicere studeas. VERs. 10. quodcunqus contthium interim dissipabit Dominus : et verbum quod loquemini non manebit in vobis,quia nobiscum Deus.Nam perdet sa- pientiam sapientium, et prudentiam prudentium re- probabit 88. Humanum igitur consilium ille magni consilii angelus irritum facit, atque hominum sermonem Deus Verbum dissipat. Quorum nihil, inquit,manebit in vobis: quia nobiscum Deus. Utile autem fuerit gentibus tempore persecutionis, confi- denter dicere illud: Nam si iterum prævalueritis, iterum vincemini.Qui enim sæpe oppugnarunt Chri- sti Ecclesiam, non raro succubuere. Quemadmo- dum enim flamma arcessione materiæ comburen- D dæ magis ac magis attollitur: ita ii qui Ecclesiam evertere conati sunt, semper eam per persecutio- nes ad majorem gloriam atque potestatem provexe- runt. nui non obsequuntur, itineri viæ populi hujus, di- Rom. 1, 28. Matth. 1, 23. Psal. XVIII, 5. II 0. Cor. XII, 9. Isa. xxix, 14; I Cor. 1, 19. [sa. 1x, 80x mss., Editi, sex 214. Μεθ᾿ ἡμῶν ὁ Θεός. Γνῶτε, ἔθνη, καὶ ἡττᾶ 211. VERS. 9. Nobiscum Deus. Cognoscite, gentes, 212. VERS. 11-14. Sic dicit Dominus : Forti ma- (47) Antiqui sex libri, γενήσεσθε. Editi, γένησθε. (48) Editi et Reg. primus, μεθ' ὑμῶν. Alii mss., 212. Οὕτω λέγει Κύριος· Τῇ ἰσχυρᾷ χειρὶ ἀπει (49) Uterque Colb., σπουδάζοντες. Haud longe

Σιλωάμ. Διὰ γὰρ τὸ ἐπιδεδωκέναι ἑαυτοὺς τῇ πλα- τείᾳ ὁδῷ καὶ εὐρυχώρῳ, ἄξιοι γίνονται τοῦ στρατό. πεδον εἶναι τῆς ἀντικειμένης δυνάμεως, οὐχὶ πρὸς ἀνάγκην καταδικαζόμενοι, ἀλλ᾽ ἑαυτοῖς ἐλόμενοι τὴν μερίδα τὴν χείρονα. Καθόσον γὰρ οὐκ ἐδοκίμασαν τὸν Θεὸν ἔχειν ἐν ἐπιγνώσει, παρέδωκεν αὐτοὺς ὁ Θεὸς εἰς ἀδόκιμον νοῦν, ποιεῖν τὰ μὴ καθήκοντα. σθε· ἐπακούσατε ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς. Αναφέ ρεται τοίνυν ἐπὶ τὸν Σωτῆρα τὸ, Μεθ᾿ ἡμῶν ὁ Θεός. Οὕτω γὰρ ὠνομάζετο ἐν τοῖς κατόπιν ὁ ἐκ τῆς Παρ- θένου γεννώμενος, τῇ Ἐβραΐδι διαλέκτῳ, Εμμα νουήλ, δ΄ ἐστι μεθερμηνευόμενον, Μεθ᾿ ἡμῶν ὁ Θεός. Γνῶτε, ἔθνη, καὶ ἡττᾶσθε. Ἐκ περιχαρείας δοκεῖ μοι ἡ φωνὴ ἀναφέρεσθαι τῶν ἐπεγνωκότων μὲν τὴν Χριστοῦ παρουσίαν, κατανενοηκότων δὲ τὴν δύναμιν τοῦ σταυροῦ φοβερὰν οὖσαν τοῖς ἔθνεσιν. Διὰ τοῦτο, Γνῶτε, φησίν, ἔθνη, καὶ ἡττᾶσθε, ἵνα ἡττηθέντες, τὴν καλὴν ἧτταν καὶ συμφέρουσαν ὑμῖν, αἰχμαλω τισθῆτε εἰς τὴν ὑπακοὴν τοῦ Χριστοῦ, καὶ διὰ τῆς εἰς τὸν Χριστὸν δουλείας, ἐλεύθεροι γένησθε (47) τοῦ νόμου τῆς ἁμαρτίας. Πῶς οὖν ἡττᾶται τὰ ἔθνη; Ἐὰν ἐπιγνῷ τὸν Θεόν. Ἡττᾶται γὰρ σκότος τῇ τοῦ φωτὸς παρουσίᾳ· καὶ νικᾶται νόσος τῇ τῆς ὑγείας ἐπιδη- μία. Μόνον οὖν γνῶτε τὴν ἀλήθειαν, τὰ ἔθνη, καὶ εὐθὺς ἡττηθήσεσθε τὴν σωτήριον ὑμῖν ήτταν. Ἐπε ακούσατε ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς. Τίνων ἐπακούσατε; Τῶν καταγγελλόντων ὑμῖν τὸ Εὐαγγέλιον. Εἰς πᾶσαν γάρ, φησί, τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος αὐτῶν, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης τὰ ῥήματα αὐ τῶν. Ἰσχυκότες, ἡττᾶσθε, ἀπόθεσθε τὴν ἰσχὺν τοῦ σώματος, ἀναλάβετε τὴν ἀσθένειαν τῆς σαρκὸς, ἵνα ἡ δύναμις τοῦ Θεοῦ ἐν ἀσθενείᾳ τελειωθῇ. Ἐὰν γὰρ πάλιν ἰσχύσητε, πάλιν ἡττηθήσεσθε. Ἐάν σοί ποτέ ἐπαναστῇ τὸ φρόνημα τῆς σαρκὸς, σπούδασον αὐτὸ δουλαγωγήσαι, καὶ καταπαλαῖσαι, καὶ ὑποτά- ξαι τῷ πνεύματι. Καὶ ἣν ἂν βουλεύσησθε βουλὴν, διασκεδάσει Κύριος· καὶ λόγον ὃν ἂν λαλήσητ οὐ μὴ ἐμμείνῃ ἐν ὑμῖν, ὅτι μεθ' ἡμῶν (48) ὁ Θεός. Διότι ἀπολεῖ τὴν σοφίαν τῶν σοφῶν, καὶ τὴν σύνεσιν τῶν συνετῶν ἀθετήσει. Βουλὴν οὖν ἀνθρωπίνην κατο αργεῖ ὁ τῆς μεγάλης βουλῆς ἄγγελος, καὶ λόγον ἀνθρώπινον ἀθετεῖ ὁ Θεὸς Λόγος. Ων οὐδὲν ὑμῖν, φησίν, οὐ μὴ ἐμμείνῃ· διότι μεθ᾿ ἡμῶν ὁ Θεός. Χρήσιμον δὲ ἐν καιρῷ διωγμοῦ θαβροῦντας λέγειν τοῖς ἔθνεσι τό, Ἐὰν γὰρ πάλιν ἰσχύσητε, πάλι, Β δι Εt ηττηθήσεσθε. Πολλάκις γὰρ ἐπαναστάντες τῇ τοῦ Ο μεθ᾿ ἡμῶν. Χριστοῦ Ἐκκλησία, πολλάκις κατέπεσον. Ωσπερ γὰρ οἱ τῇ προσθήκῃ τῆς ὕλης τῆς καιομένης ἐπὶ τὸ μεῖζον αἵροντες τὴν φλόγα, οὕτως ἀεὶ οἱ καθελεῖν τὴν Ἐκκλησίαν σπουδάσαντες (49), διὰ τῶν διωγμῶν αὐ τὴν εἰς μείζονα δόξης προήγαγον καὶ δυνάμεως. θοῦσι, τῇ πορείᾳ τῆς ὁδοῦ τοῦ λαοῦ τούτου, λέ- εἷς μείζονα. μείζον. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. testatis, non quod vi ulla coacti sint ; sed quod sibi A ipsi partem deteriorem delegerint. Quoniam enim non probaverunt Deum habere in notitia: tradidil illos Deus in reprobum sensum, ut faciant ea quæ non conveniunt 3. B et vincimini: andite usque ad extremum terræ.Illud, Nobiscum Deus, refertur utique ad Servatorem. Sic enim in superioribus vocabatur is, qui natus e Vir- gine est, Emmanuel scilicet,juxta Hebraicæ linguæ proprietatem : quod si interpreterie, sonat, Nobis- cum Deus 88. Cognoscite, gentes, et vincimini. Credi- derim hanc vocem referri ob gaudium eorum, qui cognito Christi adventu crucis virtutem gentibus metuendam esse didicerunt. Eam ob causam, Co- gnoscite, inquit, gentes, et vincimini, ut pulchra illa et vobis conducibili victoria victi,ad Christi obedien- tiam captivi deducamini, atque a lege peccati per Christi servitutem liberemini. Quomodo igitur vin- cuntur gentes? Si agnoverint Deum. Adveniente enim luce,tenebra vincuntur, vinciturque morbus sanitatis accessu. Itaque agnoveritis, gentes, verita- tem duntaxat, et illico victoria vobis salutari vince- mini. Audite usque ad extremum terræ. Quosnam au- dietis? Eos qui vobis annuntiant Evangelium. In omnem enim,inquit, terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrz verba eorum 36. Fortes,vincimini ; cor- poreas vires exuite, assumite carnis infirmitatem, ut virtus Dei in' infirmitate perficiatur 37. Nam, iterum prævalueritis,ülerum vincemini. Si quan. do in te insurrexerit earnis petulantia, eam in servitutem redigere, debellare, ac spiritui subjicere studeas. VERs. 10. quodcunqus contthium interim dissipabit Dominus : et verbum quod loquemini non manebit in vobis,quia nobiscum Deus.Nam perdet sa- pientiam sapientium, et prudentiam prudentium re- probabit 88. Humanum igitur consilium ille magni consilii angelus irritum facit, atque hominum sermonem Deus Verbum dissipat. Quorum nihil, inquit,manebit in vobis: quia nobiscum Deus. Utile autem fuerit gentibus tempore persecutionis, confi- denter dicere illud: Nam si iterum prævalueritis, iterum vincemini.Qui enim sæpe oppugnarunt Chri- sti Ecclesiam, non raro succubuere. Quemadmo- dum enim flamma arcessione materiæ comburen- D dæ magis ac magis attollitur: ita ii qui Ecclesiam evertere conati sunt, semper eam per persecutio- nes ad majorem gloriam atque potestatem provexe- runt. nui non obsequuntur, itineri viæ populi hujus, di- Rom. 1, 28. Matth. 1, 23. Psal. XVIII, 5. II 0. Cor. XII, 9. Isa. xxix, 14; I Cor. 1, 19. [sa. 1x, 80x mss., Editi, sex 214. Μεθ᾿ ἡμῶν ὁ Θεός. Γνῶτε, ἔθνη, καὶ ἡττᾶ 211. VERS. 9. Nobiscum Deus. Cognoscite, gentes, 212. VERS. 11-14. Sic dicit Dominus : Forti ma- (47) Antiqui sex libri, γενήσεσθε. Editi, γένησθε. (48) Editi et Reg. primus, μεθ' ὑμῶν. Alii mss., 212. Οὕτω λέγει Κύριος· Τῇ ἰσχυρᾷ χειρὶ ἀπει (49) Uterque Colb., σπουδάζοντες. Haud longe

γοντες· Μήποτε (50) εἴπητε σκληρόν· πᾶν γὰρ ἐὰν εἴπῃ ὁ λαὸς οὗτος, σκληρόν ἐστι. Τὸν δὲ φόβον αὐτοῦ οὐ μὴ φοβηθῆτε, οὐδὲ μὴ ταραχθῆτε. Κύριον αὐτὸν ἁγιάσατε, καὶ αὐτ τὸς ἔσται σου φόβος κἂν (51) ἐπ' αὐτῷ πε ποιθὼς ᾖς, ἔσται σοι εἰς ἀγίασμα· καὶ οὐχ ὡς λίθου προσκόμματι συναντήσεσθε, οὐδὲ ὡς πέ- τρας πτώματι. Μετὰ τὸ εὐαγγελισθῆναι τὸν λόγον περὶ τῆς τοῦ Ἐμμανουὴλ παρουσίας, καὶ οἰονεὶ ἐπὶ τῇ νίκῃ τῇ κατὰ τῶν ἐθνῶν ἐκείνην τὴν φωνὴν ἀφεθῆναι, τὸ, Γνῶτε, ἔθνη, καὶ ἡττᾶσθε, μεθ' ἡμῶν (52) & Θεός· τοῦτο ἐπάγει ὁ λόγος, κατακρίνων τὰ ἔθνη, ὅτι Απειθοῦσι τῇ ἰσχυρᾷ χειρί. Χεὶρ δὲ ἰσχυρά, ἡ δύναμις ἡ τῶν ὄντων δημιουργική, ἀφ᾿ ἧς συνέστη πᾶσα ἡ κτίσις τῶν ὁρωμένων, καὶ τῶν ὑπὲρ τὰ ὁρώ μενα. Δύο γάρ εἰσι τρόποι δι' ὧν εἰς ἐπίγνωσιν Θεοῦ καὶ ἐπιμέλειαν ἑαυτῶν ἐναχθῆναι (53) δυνάμεθα· ἢ ἐκ τῶν φυσικῶν ἐννοιῶν διὰ τῶν ὁρωμένων πρὸς τὸν Ποιητὴν ἀναβαίνοντες, ἢ ἐκ τῆς διὰ τοῦ νόμου ἡμῖν δεδομένης (54) διδασκαλίας. Οὗτοι δὲ φαίνονται καὶ τῇ ἰσχυρᾷ χειρὶ ἀπειθοῦντες, τουτέστιν ἐκ τῶν κτισμάτων μὴ ἐναγόμενοι πρὸς τὴν τοῦ ποιήσαντος κατανόησιν, καὶ τῇ πορείᾳ, τουτέστι τῇ ὁδῷ. Οδός δὲ ἤτοι ὁ Κύριος ὁ εἰπών· Ἐγώ εἰμι ἡ ὁδός. Ὁ αὐτὸς δὲ καὶ χεὶρ Θεοῦ, καὶ δεξιά· Ἡ δεξιὰ γάρ σου, φησί, Κύριε, δεδόξασται ἐν ἰσχύϊ· καὶ, Ἐγὼ τῇ χειρί μου ἐστερέωσα τὸν οὐρανόν. Οὐκοῦν κατηγοροῦν- ται οἱ μὴ πιστεύοντες εἰς (55) τὸν Κύριον. Η πορείαν λέγει νῦν τὴν ὁδὸν τοῦ βίου τούτου τὴν κατὰ τὴν νό- μον ἡμῖν διατεταγμένην. Ὅτι γὰρ ὁδὸς ἡ διδασκαλία λέγεται, πολλαχόθεν ἐστὶ γνώριμον, τοῦ Κυρίου τυφλοὺς ὁδηγοὺς τοὺς διδασκάλους τοῦ νόμου προσ- αγορεύοντος. Καί, Ἐν τῇ ὁδῷ τῶν μαρτυριῶν σου ἐτέρφθην· καὶ, Ἐν τῇ ὁδῷ σου ζήσομαι (56)· καὶ, Μακάριοι οἱ ἄμωμοι ἐν ὁδῷ. Καὶ ἀπαξαπλῶς πλήρης ἐστὶν ἡ Γραφὴ, ὁδοιπορίαν τινὰ τὴν διά του νόμου προκοπὴν ἐπὶ τὴν τελείωσιν της ψυχής όνομάζουσα. Καὶ τὴν αἰτίαν ἐπήγαγε τῆς ἀπειθείας. Οὐ δέχονται, φησὶ, τὰ προστάγματα τῆς ὁδοῦ, οἷς κέχρηται ὁ λό γος· ἀλλ᾽ ἀπειθοῦσιν αὐτοῖς, τὸ σκληρὸν τῶν διατε ταγμένων μὴ φέροντες. ἀνασχόμενοι τῶν τοῦ Κυρίου διδαγμάτων, ἔλεγον· Σκληρός ἐστιν ὁ λόγος οὗτος· τίς δύναται αὐτοῦ ἀκούειν ; Σκληρὸν τῷ πόρνῳ τὸ σωφρονεῖν· σκληρὸν τῷ μεθύσῳ τὸ ἐγκρατεύεσθαι· σκληρὸν τῷ λοιδόρῳ τὸ εὐλογεῖν· καὶ ὅλως παντὶ τραχήλῳ ἐλευθεριάζειν η ἐπιθυμοῦντι σκληρὸς ὁ ζυγὸς τοῦ νόμου φαίνεται. Διὰ τοῦτο πολλοὶ, οἱ ἐπὶ τὴν ἀπώλειαν φερόμενοι, διὰ τὸ λεῖον καὶ πλατὺ τῆς ὁδοῦ· ὀλίγοι δὲ, οἱ ἐπὶ τὴν βασιλείαν, τὸ τραχὺ καὶ ἐπίπονον τοῦ κατ᾿ ἀρε Η εἰς ἀγίασμα. εἰς ἀγιασμόν. μὴ ἐναγόμενοι. μὴ ἀναγόμενοι. ζῆσόν με, COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. VIII. . B A centes: Nequando dicatis durum. Quidquid enim lo- quitur populus iste, durum est. Timorem autem ejus ne timueritis, neque conturbemini. Dominum ipsum sanctificate, et ipse erit timor tuus ; et si in ipso con- fidas, erit tibi in sanctificationem: neque quasi ad lapidis offensionem accedetis, neque quasi ad petræ ruinam. Postquam prædicatum est verbum de Em- manuelis adventu, et quodam modo ob reportatam a gentibus victoriam emissa est vox illa, Cognoscite, gentes, et vincimini, nobiscum Deus ; Scriptura gen- tes condemnans, subdit illud: Non obsequuntur manui forti. Manus autem fortis virtus est quaruma- cunque rerum creatrix, per quam omnis creatura visibilis, et ea quæ visibilia transcendunt, consti- tere. Sunt enim modi duo, quibus possimus adduci ut cognoscamus Deum, suscipiamusque curam no- stri ipsorum si aut cogitationibus naturalibus per visibilia ascendamus ad Conditorem, aut per legis nobis traditæ doctrinam. Hi autem videntur etiam forti manui non obsequi, hoc est, per creaturas ad Conditoris notitiam non deduci 40; neque itineri obsequuntur, hoc est, viæ. Hæc autem via est uti- que Dominus ipse, qui dixit: Ego sum via 1. Quin et ipso est Dei manus et dextera. Ait enim: Dex- tera tua, Domine, glorificata est in fortitudine Et, Ego manu mea frmavi cælum s. Qui itaque in Dominum non credunt, increpantur. Vel nunc iter appellat hujus vitæ viam ex lege nobis præscriptar. Viam enim doctrinam vocari, ex multis locis notum est ac perspectum, cum Dominus legis doctores vo- cet cæcos viæ duces “. Et, In via (testimoniorum C tuorum delectalus sum ; et, Inf via tua vivam ; et, Beati immaculati in via tr. Atque uno verbo, Scriptura testimoniis ejusmodi plena est, in quibus eum progressum quo per legem ad animæ perfectio- nem contendimus,iter quoddam appellat.Quin etiam subjunxit contumaciæ causam. Non recipiunt, in- quit, viæ præcepta, quibus usa Scriptura est, imo eis refragantur, cum asperitatem non perferant mandatorum. doctrinam Domini non ferentes, dicebant: Durus est hic sermo; quis potest eum audire “ ? Durum est impudico continentem esse; dura est ebrioso tem- perantia; durum est maledico benedicere; et in universum omni collo libertatis cupido jugum legis durum videtur. Quapropter multi pereunt ob leni- tatem viæ et latitudinem: pauci vero ad regnum perveniunt, quippe qui acerbitatem laboremque ejus vitæ quæ ex prescripto virtutis instituitur, Isa. XLVII, 13. & Matth. xv, 14. Psal. cxvi,14. Rom. 1, 20. Joan. XIV, 6. * Exod. xv, 6. Psal. v, 37. Psal. I, 1. “ Joan. vi, 61. mass., Editi, cimini, quod nobiscum sit Deus. post sex mss., Editi, vivam nec aliter editum invenitur apud Procopium. At in Reg. tertio et apud LXX legitur, Vivifica me. 213. Hunc ad modum etiam in Evangelio Judai 213. Ὡς καὶ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ οἱ Ἰουδαῖοι, μὴ (50) Uterque Combef. λέγοντος μήποτε. (51) Editi, xal iv. At sex mss., xav Statim sex (52) Colb. primus, ἡττάσθε, ὅτι μεθ᾿ ἡμῶν, Vin- (53) Ita mss. omnes. Editi, ἀναχθῆναι. (54) Veteres aliquot libri, διδομένης. Aliquanto (55) Nostri sex mss., εἰς. Editi, επί. (56) Editi et quinque mss., ζήσομαι. Ιη νέα tua

γοντες· Μήποτε (50) εἴπητε σκληρόν· πᾶν γὰρ ἐὰν εἴπῃ ὁ λαὸς οὗτος, σκληρόν ἐστι. Τὸν δὲ φόβον αὐτοῦ οὐ μὴ φοβηθῆτε, οὐδὲ μὴ ταραχθῆτε. Κύριον αὐτὸν ἁγιάσατε, καὶ αὐτ τὸς ἔσται σου φόβος κἂν (51) ἐπ' αὐτῷ πε ποιθὼς ᾖς, ἔσται σοι εἰς ἀγίασμα· καὶ οὐχ ὡς λίθου προσκόμματι συναντήσεσθε, οὐδὲ ὡς πέ- τρας πτώματι. Μετὰ τὸ εὐαγγελισθῆναι τὸν λόγον περὶ τῆς τοῦ Ἐμμανουὴλ παρουσίας, καὶ οἰονεὶ ἐπὶ τῇ νίκῃ τῇ κατὰ τῶν ἐθνῶν ἐκείνην τὴν φωνὴν ἀφεθῆναι, τὸ, Γνῶτε, ἔθνη, καὶ ἡττᾶσθε, μεθ' ἡμῶν (52) & Θεός· τοῦτο ἐπάγει ὁ λόγος, κατακρίνων τὰ ἔθνη, ὅτι Απειθοῦσι τῇ ἰσχυρᾷ χειρί. Χεὶρ δὲ ἰσχυρά, ἡ δύναμις ἡ τῶν ὄντων δημιουργική, ἀφ᾿ ἧς συνέστη πᾶσα ἡ κτίσις τῶν ὁρωμένων, καὶ τῶν ὑπὲρ τὰ ὁρώ μενα. Δύο γάρ εἰσι τρόποι δι' ὧν εἰς ἐπίγνωσιν Θεοῦ καὶ ἐπιμέλειαν ἑαυτῶν ἐναχθῆναι (53) δυνάμεθα· ἢ ἐκ τῶν φυσικῶν ἐννοιῶν διὰ τῶν ὁρωμένων πρὸς τὸν Ποιητὴν ἀναβαίνοντες, ἢ ἐκ τῆς διὰ τοῦ νόμου ἡμῖν δεδομένης (54) διδασκαλίας. Οὗτοι δὲ φαίνονται καὶ τῇ ἰσχυρᾷ χειρὶ ἀπειθοῦντες, τουτέστιν ἐκ τῶν κτισμάτων μὴ ἐναγόμενοι πρὸς τὴν τοῦ ποιήσαντος κατανόησιν, καὶ τῇ πορείᾳ, τουτέστι τῇ ὁδῷ. Οδός δὲ ἤτοι ὁ Κύριος ὁ εἰπών· Ἐγώ εἰμι ἡ ὁδός. Ὁ αὐτὸς δὲ καὶ χεὶρ Θεοῦ, καὶ δεξιά· Ἡ δεξιὰ γάρ σου, φησί, Κύριε, δεδόξασται ἐν ἰσχύϊ· καὶ, Ἐγὼ τῇ χειρί μου ἐστερέωσα τὸν οὐρανόν. Οὐκοῦν κατηγοροῦν- ται οἱ μὴ πιστεύοντες εἰς (55) τὸν Κύριον. Η πορείαν λέγει νῦν τὴν ὁδὸν τοῦ βίου τούτου τὴν κατὰ τὴν νό- μον ἡμῖν διατεταγμένην. Ὅτι γὰρ ὁδὸς ἡ διδασκαλία λέγεται, πολλαχόθεν ἐστὶ γνώριμον, τοῦ Κυρίου τυφλοὺς ὁδηγοὺς τοὺς διδασκάλους τοῦ νόμου προσ- αγορεύοντος. Καί, Ἐν τῇ ὁδῷ τῶν μαρτυριῶν σου ἐτέρφθην· καὶ, Ἐν τῇ ὁδῷ σου ζήσομαι (56)· καὶ, Μακάριοι οἱ ἄμωμοι ἐν ὁδῷ. Καὶ ἀπαξαπλῶς πλήρης ἐστὶν ἡ Γραφὴ, ὁδοιπορίαν τινὰ τὴν διά του νόμου προκοπὴν ἐπὶ τὴν τελείωσιν της ψυχής όνομάζουσα. Καὶ τὴν αἰτίαν ἐπήγαγε τῆς ἀπειθείας. Οὐ δέχονται, φησὶ, τὰ προστάγματα τῆς ὁδοῦ, οἷς κέχρηται ὁ λό γος· ἀλλ᾽ ἀπειθοῦσιν αὐτοῖς, τὸ σκληρὸν τῶν διατε ταγμένων μὴ φέροντες. ἀνασχόμενοι τῶν τοῦ Κυρίου διδαγμάτων, ἔλεγον· Σκληρός ἐστιν ὁ λόγος οὗτος· τίς δύναται αὐτοῦ ἀκούειν ; Σκληρὸν τῷ πόρνῳ τὸ σωφρονεῖν· σκληρὸν τῷ μεθύσῳ τὸ ἐγκρατεύεσθαι· σκληρὸν τῷ λοιδόρῳ τὸ εὐλογεῖν· καὶ ὅλως παντὶ τραχήλῳ ἐλευθεριάζειν η ἐπιθυμοῦντι σκληρὸς ὁ ζυγὸς τοῦ νόμου φαίνεται. Διὰ τοῦτο πολλοὶ, οἱ ἐπὶ τὴν ἀπώλειαν φερόμενοι, διὰ τὸ λεῖον καὶ πλατὺ τῆς ὁδοῦ· ὀλίγοι δὲ, οἱ ἐπὶ τὴν βασιλείαν, τὸ τραχὺ καὶ ἐπίπονον τοῦ κατ᾿ ἀρε Η εἰς ἀγίασμα. εἰς ἀγιασμόν. μὴ ἐναγόμενοι. μὴ ἀναγόμενοι. ζῆσόν με, COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. VIII. . B A centes: Nequando dicatis durum. Quidquid enim lo- quitur populus iste, durum est. Timorem autem ejus ne timueritis, neque conturbemini. Dominum ipsum sanctificate, et ipse erit timor tuus ; et si in ipso con- fidas, erit tibi in sanctificationem: neque quasi ad lapidis offensionem accedetis, neque quasi ad petræ ruinam. Postquam prædicatum est verbum de Em- manuelis adventu, et quodam modo ob reportatam a gentibus victoriam emissa est vox illa, Cognoscite, gentes, et vincimini, nobiscum Deus ; Scriptura gen- tes condemnans, subdit illud: Non obsequuntur manui forti. Manus autem fortis virtus est quaruma- cunque rerum creatrix, per quam omnis creatura visibilis, et ea quæ visibilia transcendunt, consti- tere. Sunt enim modi duo, quibus possimus adduci ut cognoscamus Deum, suscipiamusque curam no- stri ipsorum si aut cogitationibus naturalibus per visibilia ascendamus ad Conditorem, aut per legis nobis traditæ doctrinam. Hi autem videntur etiam forti manui non obsequi, hoc est, per creaturas ad Conditoris notitiam non deduci 40; neque itineri obsequuntur, hoc est, viæ. Hæc autem via est uti- que Dominus ipse, qui dixit: Ego sum via 1. Quin et ipso est Dei manus et dextera. Ait enim: Dex- tera tua, Domine, glorificata est in fortitudine Et, Ego manu mea frmavi cælum s. Qui itaque in Dominum non credunt, increpantur. Vel nunc iter appellat hujus vitæ viam ex lege nobis præscriptar. Viam enim doctrinam vocari, ex multis locis notum est ac perspectum, cum Dominus legis doctores vo- cet cæcos viæ duces “. Et, In via (testimoniorum C tuorum delectalus sum ; et, Inf via tua vivam ; et, Beati immaculati in via tr. Atque uno verbo, Scriptura testimoniis ejusmodi plena est, in quibus eum progressum quo per legem ad animæ perfectio- nem contendimus,iter quoddam appellat.Quin etiam subjunxit contumaciæ causam. Non recipiunt, in- quit, viæ præcepta, quibus usa Scriptura est, imo eis refragantur, cum asperitatem non perferant mandatorum. doctrinam Domini non ferentes, dicebant: Durus est hic sermo; quis potest eum audire “ ? Durum est impudico continentem esse; dura est ebrioso tem- perantia; durum est maledico benedicere; et in universum omni collo libertatis cupido jugum legis durum videtur. Quapropter multi pereunt ob leni- tatem viæ et latitudinem: pauci vero ad regnum perveniunt, quippe qui acerbitatem laboremque ejus vitæ quæ ex prescripto virtutis instituitur, Isa. XLVII, 13. & Matth. xv, 14. Psal. cxvi,14. Rom. 1, 20. Joan. XIV, 6. * Exod. xv, 6. Psal. v, 37. Psal. I, 1. “ Joan. vi, 61. mass., Editi, cimini, quod nobiscum sit Deus. post sex mss., Editi, vivam nec aliter editum invenitur apud Procopium. At in Reg. tertio et apud LXX legitur, Vivifica me. 213. Hunc ad modum etiam in Evangelio Judai 213. Ὡς καὶ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ οἱ Ἰουδαῖοι, μὴ (50) Uterque Combef. λέγοντος μήποτε. (51) Editi, xal iv. At sex mss., xav Statim sex (52) Colb. primus, ἡττάσθε, ὅτι μεθ᾿ ἡμῶν, Vin- (53) Ita mss. omnes. Editi, ἀναχθῆναι. (54) Veteres aliquot libri, διδομένης. Aliquanto (55) Nostri sex mss., εἰς. Editi, επί. (56) Editi et quinque mss., ζήσομαι. Ιη νέα tua

Α τὴν βίου μὴ (57) φέροντες. Ἡ μὲν γὰρ κακία δελεάζει ο τῷ λείῳ τῆς ἡδονῆς· ἡ δὲ ἀρετὴ σκληραγωγίαις καὶ πόνοις ἐκτραχύνει τὸν βίον τῶν ἀσκουμένων. Διὰ τοὺς λόγους τῶν χειλέων σου ἐγώ ἐφύλαξα ὁδοὺς σκληράς. Σκληρὰς (58) ὁδοὺς λέγει τὰς ἐπὶ τὸν κατ αρτισμὸν τῶν ψυχῶν ἡμῶν δεδομένας ἡμῖν ἐντολάς. Τί σκληρότερον τοῦ, λαβόντα πληγὴν κατὰ σιαγό νος, στρέψαι αὐτῷ καὶ τὴν ἄλλην ; τοῦ, ἀποστερούσ μενον, μὴ ἀπαιτεῖν; τοῦ, ἐλκόμενον εἰς δικαστήριον ἐπαποδύεσθαι (59) καὶ τὸν χιτῶνα ; λοιδορούμενον εὐλογεῖν ; βλασφημούμενον παρακαλεῖν ; μηδένα με σεῖν; ὑπὲρ τῶν διωκόντων προσεύχεσθαι ; ᾿Αλλὰ ταῦτα τὰ σκληρὰ τὸν ἁπαλὸν ἡμῖν κόλπον τοῦ πατρὸς ἡμῶν ᾿Αβραὰμ εἰς ἀνάπαυσιν εὐτρεπίζει. Μακάριο: γὰρ οἱ πενθοῦντες, ὅτι αὐτοὶ παραλληθήσονται . Μακάριοι οι πεινῶντες καὶ διψῶντες τὴν δικαιο- σύνην, ὅτι αὐτοὶ χορτασθήσονται. Καὶ σχεδόν πᾶσα ἡ ἐνταῦθα κακοπάθεια πρόξενος ἐστι τῶν αἰω- νίων ἀγαθῶν. Διὰ τοῦτο Πορευόμενοι ἐπορεύοντο, καὶ ἔκλαιον, βάλλοντες (60) τὰ σπέρματα αὐτῶν. Σπέρμα γὰρ ἔσται τῶν μελλόνυων ἀγαθῶν αἱ νῦν διὰ τὸν τοῦ Θεοῦ νόμον ἐγγινόμεναι θλίψεις. Ερχόμενοι δὲ ἥξουσιν ἐν ἀγαλλιάσει, αἱροντες τὰ δράγματα αὐτῶν. ᾿Απειθοῦσιτ οὖν τὰ ἔθνη τῇ πορείᾳ τοῦ λαοῦ, λέγοντες. Μήποτε εἴπητε (61) σκληρόν. Πᾶν γὰρ ὁ ἐὰν εἴπῃ ὁ λαός οὗτος, σκληρόν ἐστιν. Εξέτασον οὖν τοὺς τοῖς εἰδώλοις προσκαθεζομένους, τίνος ένεκεν οὐ προσέρχονται τῇ διδασκαλίᾳ τοῦ κηρύγματος. Ὁμο λογοῦσι γὰρ αὐτῶν οἱ εὐγνωμονέστεροι, ὅτι τὸ αὐστη ρὸν (62) οὐχ ὑποφέρουσιν. βηθῆτε. Τοῦτο δὲ διχῶς νοεῖται. Καὶ γὰρ τοῖς ἔθνεσι λέγει, Μὴ φοβεῖσθε (63( τὸν φόβον, ὃν νῦν ἀπαιδεύ- τως φοβοῦνται, μὴ ἐπιδιδόντες ἑαυτοὺς τῇ ἀσκήσει των βελτιόνων· ὡσανεὶ ἔλεγε· Μὴ φοβοῦ τὴν σοφρο σύνην Μή φοβοῦ τὴν ἀνδρίαν· μὴ φοβοῦ τὴν εὐσέ βειαν (64) μηδεμίαν· τῶν ἀρετῶν φοβηθῇς Ημεροι εἰσιν, εὐπρόσιτοι, ἀγαθῶν παρεκτικοί, ζωῆς πρόξε νοι. Η μεταστρέψας τὸν λόγον, πρὸς τὸν λαὸν ἀπὸ τείνεται· ὅτι ἐκεῖνοι μὲν ταῦτα περὶ ὑμῶν ὑπειλής φασι, τὴν πρὸς ὑμᾶς ἕνωσιν διὰ τῆς τοῦ νόμου που ρείας μὴ καταδεχόμενοι. Ὑμεῖς δὲ μὴ φοβηθῆτε τὰς καθ᾽ ὑμῶν ἐπιβουλὰς τῶν ἐθνῶν, ἀλλὰ νοήσαν - τὸν Κύριον, ἁγιάσατε αὐτὸν, Καὶ αὐτὸς ἔσται σου φόβος. Μέγιστον εἰς τελείωσιν, πεπαιδευμένως τες α!.... ἐγγινόμεναι θλίψεις. ἡ... ἐγγινομένη θλίψις. ἐξετάσω οὖν τους. ἐξέτασον οὖν τους. ἐξέτασον οὖν νῦν τούς. τοῦ κηρύγματος, & τοῦ οὐ μή. φόβον αὐτοῦ μή. μὴ φοβεῖσθε. τοῦτον τὸν φόβον. τοῦ τον, νειαν, ἀγαθῶν παρεκτικαί. παρεκτι κοί. ἀποτείνεσθαι, APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. haudquaquam ferant Malitia siquidem inescat vo- luptatis lenitate: virtus vero austeritate disciplinæ et labore vitam eorum qui in ea se exercent, ex- asperat. Propter verba labiorum tuorum ego custodivi vias duras “. Tradita nobis ad nostras animas per- ficiendas præcepta, vias duras appellat. Quid aspe- rius quam, ut quis 'ecepta in maxilla plaga, obe vertat percussori et alteram ? Quam ut spoliatus nihil repetat ? quam ut ad tribunal tractus, tu- nica etiam se exuat a ? quam ut benedicat maledi- otis veratus ss ? quid durius quam verbis contume- liosis appetitum obsecrare, neminem odisse, precari pro persequentibus *? Sed durum illud vivendi ge- nus suavem Abrahæ patris nostri sinum pro requie nobis apparat. Beali enim qui lugent, quoniam ipsi consolationem accipient. Beati qui esuriunt et siliunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur . Et omnis fere vitæ hujus afflictatio æterna bona conciliat.Quapro- pter Euntes ibant et lebant, mittentes semina sua 5º. Molestiæ siquidem quæ nunc ob Dei legem accidunt, semen erunt futurorum bonorum. Venientes autem venient cum exsultatione, portantes manipulos suos 57. Itaque non obsequuntur gentes itineri populi, di- centes : Nequando dicatis durum. Quidquid enim lo- quitur populus, durum est. Interroga igitur eos, qui idolis assident, quamobrem non accedant ad prædi- oationis doctrinam. Certe qui inter ipsos magis sunt ingenui ac sinceri, fatentur se illius austeritatem ferre non posse. cimueritis. Hic autem locus bifariam intelligitur. C Etenim dicit gentibus, Hunc timorem nequaquam timete, quem nunc inscienter metuunt, eo quod se in præstantiori vitæ instituto nequaquam exoro@ant, quasi diceret, Continentiam ne formides: ne me- tuas fortitudinem: ne pietatem timeas: ne ab ulla perterrearis virtute. Sunt enim cicures virtutes, accessu faciles,suppeditant bona, vitamlargiuntur. Aut sermone converso, ad populum ita convertitur: Illi de vobis talia suspicati sunt, vobiscum in legis itinere recusantes conjungi. Vos autem insidias vobis a gentibus paratas ne timueritis: imo Domino in animo versantes, significate ipsum, Et ipse erit tuus timor. Hoc maxime ad perfectionem facit, scite Psal. xvi, 4. Matth. v, 39. Luc. vi, 30. ibid. 5, 6. Psal. cxxv, 6. st ibid. B Matth. v, 40. * Luo. vi, 28. * Matth. v, editis et ab aliis duobus codicibus. Haud procul sex mss., Editi, post Reg. tertius, Alii quidam mas., Editi, lud, nostris sex mss. abest, nec exprimi necesse fuit, cum orationis series subau- diendum esse aperte ostendat. Haud longe quatuor Editi, Μox editi, Vox, in mss. non invenitur. ne timeas nobilitatem, inepte. Aliquanto post sex mss., Editi vero, Verbum quod mox sequitur, fere quidem sumitur pro eo quod est, invehi in aliquem: sed hic videtur simpliciter usurpari pro eo quod et alloqui, convertere sermonem ad aliquem, cum ea quæ hoc loco leguntur, potius verba sint alloquen- tis, quam objurgantis. 214. Deinde fubjungit: Timorem autem ejus ne 214. Εἶτα ἐπάγει· Τὸν δὲ φόβον αὐτοῦ μὴ φου (57) Antiqui quatuor libri, βίου μή. Abest μή ab D mss., φόβον αὐτῶν οὐ μή. Reg. primus, φόβον αὐτ (58) In quibusdam mss. legitur. Σκληρὰς δέ. (59) Veteres aliquot libri, ἐπαποδύσασθαι. (60) Uterque Colb., αέροντες, tollentes semina. (61) Ita sex mss. At editi, εἴπωσι. Nec ita multo (62) Editi, τὸ αὐστηρὸν τοῦ κηρύγματος. Sed il- (63) Editi et duo mss., φοθεῖσθαι. Alii quatuor, (64) Uterque Colb. et Reg. secundus, τὴν εὐγέ

Α τὴν βίου μὴ (57) φέροντες. Ἡ μὲν γὰρ κακία δελεάζει ο τῷ λείῳ τῆς ἡδονῆς· ἡ δὲ ἀρετὴ σκληραγωγίαις καὶ πόνοις ἐκτραχύνει τὸν βίον τῶν ἀσκουμένων. Διὰ τοὺς λόγους τῶν χειλέων σου ἐγώ ἐφύλαξα ὁδοὺς σκληράς. Σκληρὰς (58) ὁδοὺς λέγει τὰς ἐπὶ τὸν κατ αρτισμὸν τῶν ψυχῶν ἡμῶν δεδομένας ἡμῖν ἐντολάς. Τί σκληρότερον τοῦ, λαβόντα πληγὴν κατὰ σιαγό νος, στρέψαι αὐτῷ καὶ τὴν ἄλλην ; τοῦ, ἀποστερούσ μενον, μὴ ἀπαιτεῖν; τοῦ, ἐλκόμενον εἰς δικαστήριον ἐπαποδύεσθαι (59) καὶ τὸν χιτῶνα ; λοιδορούμενον εὐλογεῖν ; βλασφημούμενον παρακαλεῖν ; μηδένα με σεῖν; ὑπὲρ τῶν διωκόντων προσεύχεσθαι ; ᾿Αλλὰ ταῦτα τὰ σκληρὰ τὸν ἁπαλὸν ἡμῖν κόλπον τοῦ πατρὸς ἡμῶν ᾿Αβραὰμ εἰς ἀνάπαυσιν εὐτρεπίζει. Μακάριο: γὰρ οἱ πενθοῦντες, ὅτι αὐτοὶ παραλληθήσονται . Μακάριοι οι πεινῶντες καὶ διψῶντες τὴν δικαιο- σύνην, ὅτι αὐτοὶ χορτασθήσονται. Καὶ σχεδόν πᾶσα ἡ ἐνταῦθα κακοπάθεια πρόξενος ἐστι τῶν αἰω- νίων ἀγαθῶν. Διὰ τοῦτο Πορευόμενοι ἐπορεύοντο, καὶ ἔκλαιον, βάλλοντες (60) τὰ σπέρματα αὐτῶν. Σπέρμα γὰρ ἔσται τῶν μελλόνυων ἀγαθῶν αἱ νῦν διὰ τὸν τοῦ Θεοῦ νόμον ἐγγινόμεναι θλίψεις. Ερχόμενοι δὲ ἥξουσιν ἐν ἀγαλλιάσει, αἱροντες τὰ δράγματα αὐτῶν. ᾿Απειθοῦσιτ οὖν τὰ ἔθνη τῇ πορείᾳ τοῦ λαοῦ, λέγοντες. Μήποτε εἴπητε (61) σκληρόν. Πᾶν γὰρ ὁ ἐὰν εἴπῃ ὁ λαός οὗτος, σκληρόν ἐστιν. Εξέτασον οὖν τοὺς τοῖς εἰδώλοις προσκαθεζομένους, τίνος ένεκεν οὐ προσέρχονται τῇ διδασκαλίᾳ τοῦ κηρύγματος. Ὁμο λογοῦσι γὰρ αὐτῶν οἱ εὐγνωμονέστεροι, ὅτι τὸ αὐστη ρὸν (62) οὐχ ὑποφέρουσιν. βηθῆτε. Τοῦτο δὲ διχῶς νοεῖται. Καὶ γὰρ τοῖς ἔθνεσι λέγει, Μὴ φοβεῖσθε (63( τὸν φόβον, ὃν νῦν ἀπαιδεύ- τως φοβοῦνται, μὴ ἐπιδιδόντες ἑαυτοὺς τῇ ἀσκήσει των βελτιόνων· ὡσανεὶ ἔλεγε· Μὴ φοβοῦ τὴν σοφρο σύνην Μή φοβοῦ τὴν ἀνδρίαν· μὴ φοβοῦ τὴν εὐσέ βειαν (64) μηδεμίαν· τῶν ἀρετῶν φοβηθῇς Ημεροι εἰσιν, εὐπρόσιτοι, ἀγαθῶν παρεκτικοί, ζωῆς πρόξε νοι. Η μεταστρέψας τὸν λόγον, πρὸς τὸν λαὸν ἀπὸ τείνεται· ὅτι ἐκεῖνοι μὲν ταῦτα περὶ ὑμῶν ὑπειλής φασι, τὴν πρὸς ὑμᾶς ἕνωσιν διὰ τῆς τοῦ νόμου που ρείας μὴ καταδεχόμενοι. Ὑμεῖς δὲ μὴ φοβηθῆτε τὰς καθ᾽ ὑμῶν ἐπιβουλὰς τῶν ἐθνῶν, ἀλλὰ νοήσαν - τὸν Κύριον, ἁγιάσατε αὐτὸν, Καὶ αὐτὸς ἔσται σου φόβος. Μέγιστον εἰς τελείωσιν, πεπαιδευμένως τες α!.... ἐγγινόμεναι θλίψεις. ἡ... ἐγγινομένη θλίψις. ἐξετάσω οὖν τους. ἐξέτασον οὖν τους. ἐξέτασον οὖν νῦν τούς. τοῦ κηρύγματος, & τοῦ οὐ μή. φόβον αὐτοῦ μή. μὴ φοβεῖσθε. τοῦτον τὸν φόβον. τοῦ τον, νειαν, ἀγαθῶν παρεκτικαί. παρεκτι κοί. ἀποτείνεσθαι, APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. haudquaquam ferant Malitia siquidem inescat vo- luptatis lenitate: virtus vero austeritate disciplinæ et labore vitam eorum qui in ea se exercent, ex- asperat. Propter verba labiorum tuorum ego custodivi vias duras “. Tradita nobis ad nostras animas per- ficiendas præcepta, vias duras appellat. Quid aspe- rius quam, ut quis 'ecepta in maxilla plaga, obe vertat percussori et alteram ? Quam ut spoliatus nihil repetat ? quam ut ad tribunal tractus, tu- nica etiam se exuat a ? quam ut benedicat maledi- otis veratus ss ? quid durius quam verbis contume- liosis appetitum obsecrare, neminem odisse, precari pro persequentibus *? Sed durum illud vivendi ge- nus suavem Abrahæ patris nostri sinum pro requie nobis apparat. Beali enim qui lugent, quoniam ipsi consolationem accipient. Beati qui esuriunt et siliunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur . Et omnis fere vitæ hujus afflictatio æterna bona conciliat.Quapro- pter Euntes ibant et lebant, mittentes semina sua 5º. Molestiæ siquidem quæ nunc ob Dei legem accidunt, semen erunt futurorum bonorum. Venientes autem venient cum exsultatione, portantes manipulos suos 57. Itaque non obsequuntur gentes itineri populi, di- centes : Nequando dicatis durum. Quidquid enim lo- quitur populus, durum est. Interroga igitur eos, qui idolis assident, quamobrem non accedant ad prædi- oationis doctrinam. Certe qui inter ipsos magis sunt ingenui ac sinceri, fatentur se illius austeritatem ferre non posse. cimueritis. Hic autem locus bifariam intelligitur. C Etenim dicit gentibus, Hunc timorem nequaquam timete, quem nunc inscienter metuunt, eo quod se in præstantiori vitæ instituto nequaquam exoro@ant, quasi diceret, Continentiam ne formides: ne me- tuas fortitudinem: ne pietatem timeas: ne ab ulla perterrearis virtute. Sunt enim cicures virtutes, accessu faciles,suppeditant bona, vitamlargiuntur. Aut sermone converso, ad populum ita convertitur: Illi de vobis talia suspicati sunt, vobiscum in legis itinere recusantes conjungi. Vos autem insidias vobis a gentibus paratas ne timueritis: imo Domino in animo versantes, significate ipsum, Et ipse erit tuus timor. Hoc maxime ad perfectionem facit, scite Psal. xvi, 4. Matth. v, 39. Luc. vi, 30. ibid. 5, 6. Psal. cxxv, 6. st ibid. B Matth. v, 40. * Luo. vi, 28. * Matth. v, editis et ab aliis duobus codicibus. Haud procul sex mss., Editi, post Reg. tertius, Alii quidam mas., Editi, lud, nostris sex mss. abest, nec exprimi necesse fuit, cum orationis series subau- diendum esse aperte ostendat. Haud longe quatuor Editi, Μox editi, Vox, in mss. non invenitur. ne timeas nobilitatem, inepte. Aliquanto post sex mss., Editi vero, Verbum quod mox sequitur, fere quidem sumitur pro eo quod est, invehi in aliquem: sed hic videtur simpliciter usurpari pro eo quod et alloqui, convertere sermonem ad aliquem, cum ea quæ hoc loco leguntur, potius verba sint alloquen- tis, quam objurgantis. 214. Deinde fubjungit: Timorem autem ejus ne 214. Εἶτα ἐπάγει· Τὸν δὲ φόβον αὐτοῦ μὴ φου (57) Antiqui quatuor libri, βίου μή. Abest μή ab D mss., φόβον αὐτῶν οὐ μή. Reg. primus, φόβον αὐτ (58) In quibusdam mss. legitur. Σκληρὰς δέ. (59) Veteres aliquot libri, ἐπαποδύσασθαι. (60) Uterque Colb., αέροντες, tollentes semina. (61) Ita sex mss. At editi, εἴπωσι. Nec ita multo (62) Editi, τὸ αὐστηρὸν τοῦ κηρύγματος. Sed il- (63) Editi et duo mss., φοθεῖσθαι. Alii quatuor, (64) Uterque Colb. et Reg. secundus, τὴν εὐγέ

Α τὴν βίου μὴ (57) φέροντες. Ἡ μὲν γὰρ κακία δελεάζει ο τῷ λείῳ τῆς ἡδονῆς· ἡ δὲ ἀρετὴ σκληραγωγίαις καὶ πόνοις ἐκτραχύνει τὸν βίον τῶν ἀσκουμένων. Διὰ τοὺς λόγους τῶν χειλέων σου ἐγώ ἐφύλαξα ὁδοὺς σκληράς. Σκληρὰς (58) ὁδοὺς λέγει τὰς ἐπὶ τὸν κατ αρτισμὸν τῶν ψυχῶν ἡμῶν δεδομένας ἡμῖν ἐντολάς. Τί σκληρότερον τοῦ, λαβόντα πληγὴν κατὰ σιαγό νος, στρέψαι αὐτῷ καὶ τὴν ἄλλην ; τοῦ, ἀποστερούσ μενον, μὴ ἀπαιτεῖν; τοῦ, ἐλκόμενον εἰς δικαστήριον ἐπαποδύεσθαι (59) καὶ τὸν χιτῶνα ; λοιδορούμενον εὐλογεῖν ; βλασφημούμενον παρακαλεῖν ; μηδένα με σεῖν; ὑπὲρ τῶν διωκόντων προσεύχεσθαι ; ᾿Αλλὰ ταῦτα τὰ σκληρὰ τὸν ἁπαλὸν ἡμῖν κόλπον τοῦ πατρὸς ἡμῶν ᾿Αβραὰμ εἰς ἀνάπαυσιν εὐτρεπίζει. Μακάριο: γὰρ οἱ πενθοῦντες, ὅτι αὐτοὶ παραλληθήσονται . Μακάριοι οι πεινῶντες καὶ διψῶντες τὴν δικαιο- σύνην, ὅτι αὐτοὶ χορτασθήσονται. Καὶ σχεδόν πᾶσα ἡ ἐνταῦθα κακοπάθεια πρόξενος ἐστι τῶν αἰω- νίων ἀγαθῶν. Διὰ τοῦτο Πορευόμενοι ἐπορεύοντο, καὶ ἔκλαιον, βάλλοντες (60) τὰ σπέρματα αὐτῶν. Σπέρμα γὰρ ἔσται τῶν μελλόνυων ἀγαθῶν αἱ νῦν διὰ τὸν τοῦ Θεοῦ νόμον ἐγγινόμεναι θλίψεις. Ερχόμενοι δὲ ἥξουσιν ἐν ἀγαλλιάσει, αἱροντες τὰ δράγματα αὐτῶν. ᾿Απειθοῦσιτ οὖν τὰ ἔθνη τῇ πορείᾳ τοῦ λαοῦ, λέγοντες. Μήποτε εἴπητε (61) σκληρόν. Πᾶν γὰρ ὁ ἐὰν εἴπῃ ὁ λαός οὗτος, σκληρόν ἐστιν. Εξέτασον οὖν τοὺς τοῖς εἰδώλοις προσκαθεζομένους, τίνος ένεκεν οὐ προσέρχονται τῇ διδασκαλίᾳ τοῦ κηρύγματος. Ὁμο λογοῦσι γὰρ αὐτῶν οἱ εὐγνωμονέστεροι, ὅτι τὸ αὐστη ρὸν (62) οὐχ ὑποφέρουσιν. βηθῆτε. Τοῦτο δὲ διχῶς νοεῖται. Καὶ γὰρ τοῖς ἔθνεσι λέγει, Μὴ φοβεῖσθε (63( τὸν φόβον, ὃν νῦν ἀπαιδεύ- τως φοβοῦνται, μὴ ἐπιδιδόντες ἑαυτοὺς τῇ ἀσκήσει των βελτιόνων· ὡσανεὶ ἔλεγε· Μὴ φοβοῦ τὴν σοφρο σύνην Μή φοβοῦ τὴν ἀνδρίαν· μὴ φοβοῦ τὴν εὐσέ βειαν (64) μηδεμίαν· τῶν ἀρετῶν φοβηθῇς Ημεροι εἰσιν, εὐπρόσιτοι, ἀγαθῶν παρεκτικοί, ζωῆς πρόξε νοι. Η μεταστρέψας τὸν λόγον, πρὸς τὸν λαὸν ἀπὸ τείνεται· ὅτι ἐκεῖνοι μὲν ταῦτα περὶ ὑμῶν ὑπειλής φασι, τὴν πρὸς ὑμᾶς ἕνωσιν διὰ τῆς τοῦ νόμου που ρείας μὴ καταδεχόμενοι. Ὑμεῖς δὲ μὴ φοβηθῆτε τὰς καθ᾽ ὑμῶν ἐπιβουλὰς τῶν ἐθνῶν, ἀλλὰ νοήσαν - τὸν Κύριον, ἁγιάσατε αὐτὸν, Καὶ αὐτὸς ἔσται σου φόβος. Μέγιστον εἰς τελείωσιν, πεπαιδευμένως τες α!.... ἐγγινόμεναι θλίψεις. ἡ... ἐγγινομένη θλίψις. ἐξετάσω οὖν τους. ἐξέτασον οὖν τους. ἐξέτασον οὖν νῦν τούς. τοῦ κηρύγματος, & τοῦ οὐ μή. φόβον αὐτοῦ μή. μὴ φοβεῖσθε. τοῦτον τὸν φόβον. τοῦ τον, νειαν, ἀγαθῶν παρεκτικαί. παρεκτι κοί. ἀποτείνεσθαι, APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. haudquaquam ferant Malitia siquidem inescat vo- luptatis lenitate: virtus vero austeritate disciplinæ et labore vitam eorum qui in ea se exercent, ex- asperat. Propter verba labiorum tuorum ego custodivi vias duras “. Tradita nobis ad nostras animas per- ficiendas præcepta, vias duras appellat. Quid aspe- rius quam, ut quis 'ecepta in maxilla plaga, obe vertat percussori et alteram ? Quam ut spoliatus nihil repetat ? quam ut ad tribunal tractus, tu- nica etiam se exuat a ? quam ut benedicat maledi- otis veratus ss ? quid durius quam verbis contume- liosis appetitum obsecrare, neminem odisse, precari pro persequentibus *? Sed durum illud vivendi ge- nus suavem Abrahæ patris nostri sinum pro requie nobis apparat. Beali enim qui lugent, quoniam ipsi consolationem accipient. Beati qui esuriunt et siliunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur . Et omnis fere vitæ hujus afflictatio æterna bona conciliat.Quapro- pter Euntes ibant et lebant, mittentes semina sua 5º. Molestiæ siquidem quæ nunc ob Dei legem accidunt, semen erunt futurorum bonorum. Venientes autem venient cum exsultatione, portantes manipulos suos 57. Itaque non obsequuntur gentes itineri populi, di- centes : Nequando dicatis durum. Quidquid enim lo- quitur populus, durum est. Interroga igitur eos, qui idolis assident, quamobrem non accedant ad prædi- oationis doctrinam. Certe qui inter ipsos magis sunt ingenui ac sinceri, fatentur se illius austeritatem ferre non posse. cimueritis. Hic autem locus bifariam intelligitur. C Etenim dicit gentibus, Hunc timorem nequaquam timete, quem nunc inscienter metuunt, eo quod se in præstantiori vitæ instituto nequaquam exoro@ant, quasi diceret, Continentiam ne formides: ne me- tuas fortitudinem: ne pietatem timeas: ne ab ulla perterrearis virtute. Sunt enim cicures virtutes, accessu faciles,suppeditant bona, vitamlargiuntur. Aut sermone converso, ad populum ita convertitur: Illi de vobis talia suspicati sunt, vobiscum in legis itinere recusantes conjungi. Vos autem insidias vobis a gentibus paratas ne timueritis: imo Domino in animo versantes, significate ipsum, Et ipse erit tuus timor. Hoc maxime ad perfectionem facit, scite Psal. xvi, 4. Matth. v, 39. Luc. vi, 30. ibid. 5, 6. Psal. cxxv, 6. st ibid. B Matth. v, 40. * Luo. vi, 28. * Matth. v, editis et ab aliis duobus codicibus. Haud procul sex mss., Editi, post Reg. tertius, Alii quidam mas., Editi, lud, nostris sex mss. abest, nec exprimi necesse fuit, cum orationis series subau- diendum esse aperte ostendat. Haud longe quatuor Editi, Μox editi, Vox, in mss. non invenitur. ne timeas nobilitatem, inepte. Aliquanto post sex mss., Editi vero, Verbum quod mox sequitur, fere quidem sumitur pro eo quod est, invehi in aliquem: sed hic videtur simpliciter usurpari pro eo quod et alloqui, convertere sermonem ad aliquem, cum ea quæ hoc loco leguntur, potius verba sint alloquen- tis, quam objurgantis. 214. Deinde fubjungit: Timorem autem ejus ne 214. Εἶτα ἐπάγει· Τὸν δὲ φόβον αὐτοῦ μὴ φου (57) Antiqui quatuor libri, βίου μή. Abest μή ab D mss., φόβον αὐτῶν οὐ μή. Reg. primus, φόβον αὐτ (58) In quibusdam mss. legitur. Σκληρὰς δέ. (59) Veteres aliquot libri, ἐπαποδύσασθαι. (60) Uterque Colb., αέροντες, tollentes semina. (61) Ita sex mss. At editi, εἴπωσι. Nec ita multo (62) Editi, τὸ αὐστηρὸν τοῦ κηρύγματος. Sed il- (63) Editi et duo mss., φοθεῖσθαι. Alii quatuor, (64) Uterque Colb. et Reg. secundus, τὴν εὐγέ

φοβεῖσθαι, καὶ μὴ πάντα καταπτήσσειν, μηδὲ ψοφο- Α δεεῖς εἶναι, τὰ ἀδεᾶ δεδοικότας (65). Καταγινώσκει γὰρ τῶν τοιούτων ὁ ψαλμὸς, λέγων· Ἐκεῖ φοβηθή- σονται φόβῳ, οὗ οὐκ ἦν φόβος. Κύριον οὖν ἀγία σον, Καὶ αὐτὸς ἔσται σου φόβος. Ἐκείνου τὴν παρουσίαν ἐκδέχου, ἐκείνου φοβοῦ τὸ κριτήριον. Φοβερὸς ὁ ἀποδιδοὺς ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ· φοβερὸς ὁ ἐν φωνῇ σάλπιγγος μετὰ (66) ἁγίων ἀγ- γέλων ἐπιδημεῖν μέλλων ἐξ οὐρανῶν· φοβερὸς οὗ ἡ ἀπόφασις κόλασις αἰωνία. Ἐὰν οὖν ᾖς πεποιθὼς ἐπὶ Κύριον, οὐ συναντήσεις (67) αὐτῷ ὡς λίθου προσκόμματι, οὐδὲ ὡς πέτρας πτώματι. Σαφῶς ὁ λόγος εἰς τὴν πρὸς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν προσο καλεῖται πίστιν. Περὶ τούτου γὰρ εἴρηται, ὅτι Ἰδοὺ τίθημι ἐν Σιὼν λίθον προσκόμματος, καὶ πέτραν σκανδάλου. Οι τυφχοὶ, καὶ μὴ δυνάμενοι τὰ ἐν ποσὶ καθορᾷν, προσπταίουσι τοῖς λίθοις, καὶ οἱ μὴ ἠσφα- λισμένοι τὰς βάσεις, περιολισθαίνουσι ταῖς πέτραις. Ὁ τοίνυν μηδεμίαν ἐπιμέλειαν τοῦ διορατικοῦ τῆς ψυχῆς ποιησάμενος, μηδὲ διὰ τῆς διδασκαλίας τῶν Γραφῶν γνωρίσας τὴν τοῦ Κυρίου παρουσίαν, περι- πταίει τῷ κηρύγματι τοῦ Εὐαγγελίου· καὶ ὁ κατὰ τὴν πίστιν εὐπερίτρεπτος σκανδαλίζεται ἐν τῇ πέ τρα, ἥτις ἐστὶν ὁ Χριστός. Σὺ δὲ, φησίν, ὁ λαὸς, ἐὰν ἧς πεποιθὼς, καὶ τελείᾳ τῇ πίστει ἐρηρεισμένος ἐπὶ τὸν Κύριον· οὐχ ὡς λίπου προσκόμματι τῷ περὶ αὐ τοῦ λόγῳ συναντήσῃ, οὐδὲ περισφαλήσῃ αὐτῷ, ὡς πέτρας πτώματι. Τάχα δὲ πρόσκομμα ἐστιν Ελλησι, τοῖς τὴν σοφίαν ζητοῦσιν, ἡ μωρία τοῦ κηρύγματος· καὶ πέτρα ἐστὶ σκανδάλου τοῖς Ἰου- δαίοις, τοῖς τὰ σημεῖα αἰτοῦσι. Διὰ τοῦτο ἔλεγεν ὁ Παῦλος τὸ κήρυγμα εἶναι Ἰουδαίοις μὲν σκάνδαλον, ἔθνεσι δὲ μωρίαν. Τοῖς δὲ πεποιθόσιν ἐπὶ τὸν Κύ ριον, καὶ μὴ ἀποδείξεσι λογικαῖς ὑποβάλλουσι τοῦ κηρύγματος τὴν ἁπλότητα, μήτε διὰ σημείων ἐκε πειράζουσι τὴν ἀλήθειαν, Χριστός ἐστι Θεοῦ δύνα- μις, καὶ Θεοῦ σοφία. τὸν νόμον, τοῦ μὴ μαθεῖν (63). Καὶ ἐρεῖ. Μενῶ τὸν Θεὸν τὸν ἀποστρέψαντα τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἀπὸ τοῦ οἴκου Ἰακώβ, καὶ πεποιθὼς ἔσομαι ἐπ' αὐτῷ. Ἐπὶ (69) τῆς ἀκολουθίας τῶν προαγόντων ὁ λόγος ἤρτηται. Ἰδοὺ ἡ παρθένος ἐν γαστρὶ λήψε ται, καὶ τέξεται υἱὸν, καὶ καλέσουσι τὸ ὄνομα αὐτοῦ Εμμανουήλ, δ ἐστι μεθερμηνευόμενον, Μεθ' ἡμῶν ὁ Θεός. Καὶ πάλιν ὑποβάς λέγει· Μεθ' χειν, 31. σε φορηθήσονται φόρον. τον νόμον, τοῦ μὴ μαθεῖν, σφραγιζόμενοι Τότε φανεροὶ ἔσονται καὶ σφραγιζόμενοι, τοῦ μὴ μαθεῖν τὸν νόμον. νο- σφραγιζόμενοι νόμον, καὶ καλέσουσι. καὶ καλέσεις. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. VIII. B C ac perite formidare, neque omnia metuere, negue ad omnem strepitum consternari, non timenda timentes. Tales enim damnat psalmus his verbis, Illic trepidabunt timore ubi non erat timor “. Domi- pum igitur sanctifica, Et ipse erit timor tuus. Præsto- lare illius adventum, illius formida judicium 540. Terribilis est qui unicuique reddet juxta opera ipsius "; metuendus ille, qui in voce tube eum an- gelis sanctis e colis venturus est "; tremendus ille, cujus judicium supplicium æternum est 6. Si igitur confidas in Domino, non ad eum quasi ad lapidis offensionem accedes, neque quasi ad petræ ruinam. Sententia hæc perspicue adhortatur ad amplecten- dam fidem in Dominum nostrum Jesum. De eo enim dictum est Ecce pono in Sion lapidem offensionis, el petram scandali 6. Qui cæci sunt, et ea quæ ante pedes sunt posita, videre non possunt, offendunt ad lapides; et ii, quorum plante non sunt solidatæ, in petras incurrentes prolabuntur. Itaque qui animi vim videndi omnino neglexit, nec Domini agnovit adventum per Scripturarum scientiam, ad Evangelii prædicationem offendit; sed et qui in fide facile subverti potest, in petra, quæ est Christus 63, scan- dalum patitur. Tu autem, inquit, popule, si habeas fiduciam, atque per fidem integram innitare in Domino; habito de eo sermoni non quasi lapidis. offensioni occurres; neque in ipsum veluti in petra ruinam impinges. Fortasse autem prædicationis stultitia gentibus sapientiam quærentibua est of- fendiculum; Judæis vero signa quærentibus petra est scandali. Eam ob causam Paulus dicebat præ- dicationem Judais quidem, e scandalum, genti bus vero stultitiam ". Sed qui confidunt in Domi- no, nec logicis demonstrationibus subjiciunt præ- dicationis simplicitatem, neque per signa capiunt veritatis experimentum, iis Christus est Dei virtus et Dei sapientia. signant legem, ne discant. Et dicet : Exspectabo Deum qui avertit faciem suam a domo Jacob, et confidam in eo. Sermo ex serie eorum quæ præcessere dependet. Ecce, virgo in utero concipiet, et pariet filium, et vo- cabunt nomen ejus Emmanuel, quod est interpreta- tatum, Nobiscum Deus 6. Et infra rursus ait : Nobis- cum Deus : cognoscite, gentes, et vincimini. Deinde orationem ad eos convertit, qui legem ab Emma_ ts Psal. III, 5. Matth. xv1, 27. Matth. x, Matth. XXV, 46. 6ª Rom. 1x, 33. • Cor. multo post iidem illi tres mss., in editione Romana sic vertuntur: Tunc manifesti erunt, qui signantur, ut non discant legem. Nec aliter hæc verba, ut Nobilius monet. interpretatus est Hiorenymus. Imo etiam, si ei habenda est fides, ostendunt Basilius et Cy- rillus hunc Isaiæ locum ita verti oportere. Sed ea iu re viro doctissimo assentiri non queo. Equidem vocem sumi posse vel active vel pas- PATROL. GR. XXX. sed, nisi valde fallor, ita disponuntur prophetæ verba, ut sensus patiendi omnino excludi videatur. Nam, ut significatio passiva admitti posset, qui signantur, ut non discant legem, Græca ordine legi deberent. Arbitror igitur 'bas duas ces, et ut in Græco exemplari, ita in Latina interpretatione conjungendas esse, hoc modo: Tunc manifesti erunt, qui obsignant lo- gem, ut ne discant [eam.] in contextu. Mox iidem illi sex mss., Editi, 215. VERS. 16, 17. Tum manifesti erunt qui obsi- 215. Τότε φανεροὶ ἔσονται οι σφραγιζόμενοι 4. 64 I Cor. 1, 23. 68 Isa. VII, 14; Matth. 1, 23. (65) Antiqui tres libri, ἀδεᾶ δεδοικότες. Nec ita D sive non negaverim, qui signantur, aut qui signant : (66) Bditi, μετὰ τῶν. At sex mss., μετά. (67) Veteres quatuor libri, οὐ συναντήσῃς. (68) 1118, Τότε φανεροί εσονται οἱ σφραγιζόμενοι (69) Editi, ἔσομαι ἐπ᾿ αὐτοῦ. Ἔτι. Δt sex mss. ut

φοβεῖσθαι, καὶ μὴ πάντα καταπτήσσειν, μηδὲ ψοφο- Α δεεῖς εἶναι, τὰ ἀδεᾶ δεδοικότας (65). Καταγινώσκει γὰρ τῶν τοιούτων ὁ ψαλμὸς, λέγων· Ἐκεῖ φοβηθή- σονται φόβῳ, οὗ οὐκ ἦν φόβος. Κύριον οὖν ἀγία σον, Καὶ αὐτὸς ἔσται σου φόβος. Ἐκείνου τὴν παρουσίαν ἐκδέχου, ἐκείνου φοβοῦ τὸ κριτήριον. Φοβερὸς ὁ ἀποδιδοὺς ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ· φοβερὸς ὁ ἐν φωνῇ σάλπιγγος μετὰ (66) ἁγίων ἀγ- γέλων ἐπιδημεῖν μέλλων ἐξ οὐρανῶν· φοβερὸς οὗ ἡ ἀπόφασις κόλασις αἰωνία. Ἐὰν οὖν ᾖς πεποιθὼς ἐπὶ Κύριον, οὐ συναντήσεις (67) αὐτῷ ὡς λίθου προσκόμματι, οὐδὲ ὡς πέτρας πτώματι. Σαφῶς ὁ λόγος εἰς τὴν πρὸς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν προσο καλεῖται πίστιν. Περὶ τούτου γὰρ εἴρηται, ὅτι Ἰδοὺ τίθημι ἐν Σιὼν λίθον προσκόμματος, καὶ πέτραν σκανδάλου. Οι τυφχοὶ, καὶ μὴ δυνάμενοι τὰ ἐν ποσὶ καθορᾷν, προσπταίουσι τοῖς λίθοις, καὶ οἱ μὴ ἠσφα- λισμένοι τὰς βάσεις, περιολισθαίνουσι ταῖς πέτραις. Ὁ τοίνυν μηδεμίαν ἐπιμέλειαν τοῦ διορατικοῦ τῆς ψυχῆς ποιησάμενος, μηδὲ διὰ τῆς διδασκαλίας τῶν Γραφῶν γνωρίσας τὴν τοῦ Κυρίου παρουσίαν, περι- πταίει τῷ κηρύγματι τοῦ Εὐαγγελίου· καὶ ὁ κατὰ τὴν πίστιν εὐπερίτρεπτος σκανδαλίζεται ἐν τῇ πέ τρα, ἥτις ἐστὶν ὁ Χριστός. Σὺ δὲ, φησίν, ὁ λαὸς, ἐὰν ἧς πεποιθὼς, καὶ τελείᾳ τῇ πίστει ἐρηρεισμένος ἐπὶ τὸν Κύριον· οὐχ ὡς λίπου προσκόμματι τῷ περὶ αὐ τοῦ λόγῳ συναντήσῃ, οὐδὲ περισφαλήσῃ αὐτῷ, ὡς πέτρας πτώματι. Τάχα δὲ πρόσκομμα ἐστιν Ελλησι, τοῖς τὴν σοφίαν ζητοῦσιν, ἡ μωρία τοῦ κηρύγματος· καὶ πέτρα ἐστὶ σκανδάλου τοῖς Ἰου- δαίοις, τοῖς τὰ σημεῖα αἰτοῦσι. Διὰ τοῦτο ἔλεγεν ὁ Παῦλος τὸ κήρυγμα εἶναι Ἰουδαίοις μὲν σκάνδαλον, ἔθνεσι δὲ μωρίαν. Τοῖς δὲ πεποιθόσιν ἐπὶ τὸν Κύ ριον, καὶ μὴ ἀποδείξεσι λογικαῖς ὑποβάλλουσι τοῦ κηρύγματος τὴν ἁπλότητα, μήτε διὰ σημείων ἐκε πειράζουσι τὴν ἀλήθειαν, Χριστός ἐστι Θεοῦ δύνα- μις, καὶ Θεοῦ σοφία. τὸν νόμον, τοῦ μὴ μαθεῖν (63). Καὶ ἐρεῖ. Μενῶ τὸν Θεὸν τὸν ἀποστρέψαντα τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἀπὸ τοῦ οἴκου Ἰακώβ, καὶ πεποιθὼς ἔσομαι ἐπ' αὐτῷ. Ἐπὶ (69) τῆς ἀκολουθίας τῶν προαγόντων ὁ λόγος ἤρτηται. Ἰδοὺ ἡ παρθένος ἐν γαστρὶ λήψε ται, καὶ τέξεται υἱὸν, καὶ καλέσουσι τὸ ὄνομα αὐτοῦ Εμμανουήλ, δ ἐστι μεθερμηνευόμενον, Μεθ' ἡμῶν ὁ Θεός. Καὶ πάλιν ὑποβάς λέγει· Μεθ' χειν, 31. σε φορηθήσονται φόρον. τον νόμον, τοῦ μὴ μαθεῖν, σφραγιζόμενοι Τότε φανεροὶ ἔσονται καὶ σφραγιζόμενοι, τοῦ μὴ μαθεῖν τὸν νόμον. νο- σφραγιζόμενοι νόμον, καὶ καλέσουσι. καὶ καλέσεις. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. VIII. B C ac perite formidare, neque omnia metuere, negue ad omnem strepitum consternari, non timenda timentes. Tales enim damnat psalmus his verbis, Illic trepidabunt timore ubi non erat timor “. Domi- pum igitur sanctifica, Et ipse erit timor tuus. Præsto- lare illius adventum, illius formida judicium 540. Terribilis est qui unicuique reddet juxta opera ipsius "; metuendus ille, qui in voce tube eum an- gelis sanctis e colis venturus est "; tremendus ille, cujus judicium supplicium æternum est 6. Si igitur confidas in Domino, non ad eum quasi ad lapidis offensionem accedes, neque quasi ad petræ ruinam. Sententia hæc perspicue adhortatur ad amplecten- dam fidem in Dominum nostrum Jesum. De eo enim dictum est Ecce pono in Sion lapidem offensionis, el petram scandali 6. Qui cæci sunt, et ea quæ ante pedes sunt posita, videre non possunt, offendunt ad lapides; et ii, quorum plante non sunt solidatæ, in petras incurrentes prolabuntur. Itaque qui animi vim videndi omnino neglexit, nec Domini agnovit adventum per Scripturarum scientiam, ad Evangelii prædicationem offendit; sed et qui in fide facile subverti potest, in petra, quæ est Christus 63, scan- dalum patitur. Tu autem, inquit, popule, si habeas fiduciam, atque per fidem integram innitare in Domino; habito de eo sermoni non quasi lapidis. offensioni occurres; neque in ipsum veluti in petra ruinam impinges. Fortasse autem prædicationis stultitia gentibus sapientiam quærentibua est of- fendiculum; Judæis vero signa quærentibus petra est scandali. Eam ob causam Paulus dicebat præ- dicationem Judais quidem, e scandalum, genti bus vero stultitiam ". Sed qui confidunt in Domi- no, nec logicis demonstrationibus subjiciunt præ- dicationis simplicitatem, neque per signa capiunt veritatis experimentum, iis Christus est Dei virtus et Dei sapientia. signant legem, ne discant. Et dicet : Exspectabo Deum qui avertit faciem suam a domo Jacob, et confidam in eo. Sermo ex serie eorum quæ præcessere dependet. Ecce, virgo in utero concipiet, et pariet filium, et vo- cabunt nomen ejus Emmanuel, quod est interpreta- tatum, Nobiscum Deus 6. Et infra rursus ait : Nobis- cum Deus : cognoscite, gentes, et vincimini. Deinde orationem ad eos convertit, qui legem ab Emma_ ts Psal. III, 5. Matth. xv1, 27. Matth. x, Matth. XXV, 46. 6ª Rom. 1x, 33. • Cor. multo post iidem illi tres mss., in editione Romana sic vertuntur: Tunc manifesti erunt, qui signantur, ut non discant legem. Nec aliter hæc verba, ut Nobilius monet. interpretatus est Hiorenymus. Imo etiam, si ei habenda est fides, ostendunt Basilius et Cy- rillus hunc Isaiæ locum ita verti oportere. Sed ea iu re viro doctissimo assentiri non queo. Equidem vocem sumi posse vel active vel pas- PATROL. GR. XXX. sed, nisi valde fallor, ita disponuntur prophetæ verba, ut sensus patiendi omnino excludi videatur. Nam, ut significatio passiva admitti posset, qui signantur, ut non discant legem, Græca ordine legi deberent. Arbitror igitur 'bas duas ces, et ut in Græco exemplari, ita in Latina interpretatione conjungendas esse, hoc modo: Tunc manifesti erunt, qui obsignant lo- gem, ut ne discant [eam.] in contextu. Mox iidem illi sex mss., Editi, 215. VERS. 16, 17. Tum manifesti erunt qui obsi- 215. Τότε φανεροὶ ἔσονται οι σφραγιζόμενοι 4. 64 I Cor. 1, 23. 68 Isa. VII, 14; Matth. 1, 23. (65) Antiqui tres libri, ἀδεᾶ δεδοικότες. Nec ita D sive non negaverim, qui signantur, aut qui signant : (66) Bditi, μετὰ τῶν. At sex mss., μετά. (67) Veteres quatuor libri, οὐ συναντήσῃς. (68) 1118, Τότε φανεροί εσονται οἱ σφραγιζόμενοι (69) Editi, ἔσομαι ἐπ᾿ αὐτοῦ. Ἔτι. Δt sex mss. ut

πρὸς τοὺς μὴ καταδεχομένους τὸ καταγγελλόμενον παρὰ τοῦ Ἐμμανουὴλ, ἀλλὰ τὸ ἐπίπονον τῶν παρ' αὐτοῦ διατεταγμένων ἐκκλίνοντας ἀποτείνει τὸν λό- γον. Τότε, φησί, φανεροὶ ἔσονται οἱ σφραγιζόμενοι τὸν νόμον, τοῦ μὴ μαθεῖν. Τοῦ γὰρ λόγου τῆς δια δασκαλίας κατασπειρομένου εἰς πάντας, οἱ μὲν ἀνορ θοῦσιν ἑαυτῶν τὰς καρδίας εἰς ὑποδοχὴν τῶν διδα- γμάτων· καὶ εἰσὶν ὥσπερ γῆ εὔκαρπος. οἱ δεχόμε νοι τὸν λόγον, καὶ εἰς βάθος ῥιζοῦντες, καὶ μὴ κατα- πνίγοντες ὑπὸ ἀκανθῶν, μήτε ἀφύλακτον ἔχοντες, ὡς εὐδιάρπαστον εἶναι ὑπὸ τοῦ διαβόλου, ἀλλὰ καρ- ποφοροῦντες ἐν τριάκοντα καὶ ἑξήκοντα καὶ ἐκατόν. εἰσὶ δὲ καὶ οἱ πάντη ἀππκλείοντες ἑαυτῶν τὴν ψυχὴν πρὸς τὸ μὴ παραδέξασθαι τὸν λόγον, ἀλλ᾽ οἱονεὶ ἀπο- δεσμοῦντες ἑαυτοὺς καὶ σφραγιζόμενοι ὑπὲρ τοῦ μὴ ἐπεισελθεῖν τὸν λόγον τῆς ἀληθείας. Σφραγίζεσθαι δὲ λέγονται (70) οἱ τῇ μορφῇ τοῦ ἀντικειμένου ἑαυ τούς ὁμοιώσαντες, καὶ μὴ καταδεχόμενοι ἐν αὐτοῖς μορφωθῆναι Χριστὸν, οἱ παραχαράξαντες τὴν εἰκόνα τοῦ ἐπουρανίου, καὶ μόνῃ χαίροντες τῇ εἰκόνι του χοϊκοῦ. Ἐσφράγισται δὲ ὁ νόμος ἀσαφείᾳ καὶ τῷ (71) μὴ εὔληπτος εἶναι τοῖς τυχούσι, διὰ τὴν ἀναγκαίως ἐπιζητουμένην τοῦ νόμου γυμνασίαν. Ὁ τοίνυν μὴ ἐπιδιδοὺς ἑαυτὸν τῇ μελέτῃ, μηδὲ λύειν τὸν τῆς ἀγνοίας δεσμὸν ἐπιθυμῶν, σφραγίζειν τὸν νόμον λέ- γεται, ὃς φανερωθήσεται ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς ἀποκαλύ ψεως. Φανεροί γὰρ ἔσονται οἱ σφραγίζοντες τὸν νό μυν, τοῦ μὴ μαθεῖν. Πῶς οὖν σφραγίζουσι τὸν νόμον οἱ Ἰουδαῖοι, περὶ ὧν εἴρηται, ὅτι Ἤρατε τὰς κλεῖς, καὶ οὔτε αὐτοὶ εἰσέρχεσθε, καὶ τοὺς δυναμένους εἰσελ- θεὶν κωλύετε; Σφραγίζει, τοῦ μὴ μαθεῖν, ὁ ἐπὶ (72) προφάσει δὴ τῆς κατὰ τὸ γράμμα τηρήσεως μὴ ἀπο- καλύπτων τὰ ἐν τῷ βάθει μυστήρια. Καὶ τί λέγει σκόπει, εἰ μὴ ἄντικρυς Ἰουδαϊκαὶ αἱ φωναί. Μενω τὸν Θεὸν τὸν ἀποστρέψαντα τό πρόσωπον αὐτοῦ ἀπὸ τοῦ οἴκου Ἰακώβ. Ταῦτα λέγουσιν : Ἰουδαῖοι· εἰ καὶ νῦν ἐγκαταλέλειμμαι, ἀλλὰ μενῶ ποτε τὴν ἡμῶν ὁ Θεός γνῶτε, ἔθνη, καὶ ἡττᾶσθε. Εἶτα Β Οὐ πιστεύω εἰς τὸν Θεόν· οὐ δέχομαι τὸν Ἐμμαναυήλ· ἐπισκοπὴν τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀποστρέψαντος τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἀπὸ τοῦ οἴκου Ἰακώβ. μεν. τό. Θεός. Καὶ ἔσται σημεῖα καὶ τέρατα ἐν τῷ οἴκῳ Ἰακώβ, παρὰ Κυρίου Σαβαώθ (73), ὃς κατοικεῖ ἐν τῷ ὄρει Σιών. Μετὰ τὸ ἐλεγχθῆναι τοὺς ἀπειθοῦν- τας, τότε λοιπόν αὐτὸς ὁ Κύριος ἀπὸ τοῦ ἰδίου προσ ώπου διαλέγεται. Ἐκεῖνοι μὲν οὖν, φησὶν, ἀπειθοῦσι τῇ ἰσχυρᾷ χειρὶ, καὶ τῇ πορείᾳ τῆς ὁδοῦ τοῦ λαοῦ τούτου· καὶ προσποιοῦνται ἀναμένειν τὸν Κύριον τὸν ἀποστρέψαντα τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἀπὸ τοῦ οἴκου Ια- κώβ. Ἐγὼ δὲ τοὺς εἰς ἐμὲ πεπιστευκότας, ἄρτι ἀνα- γεννηθέντας, ἐν τῷ ἀποθέσθαι τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον καὶ ἀναλαβεῖν τὸν νέον, οἱονεὶ παῖδας ἀρτιγενεῖς, ἀπαλοὺς τὸν τρόπον καὶ ἀπειροκάκους, καὶ ἀπογεγα- APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. B nuele annuntiatam non excipiunt, imo laborem dit- A ficultatemque mandatorum illius declinant. Tunc, inquit, manifesti erunt, qui obsignant legem, ne di- scant. Sermone enim doctrinæ apud omnes disse- minato, nonnulli corda sua emendant ad recipienda documenta, et sunt veluti terra ferax et fecunda, quippe qui amplectantur sermonem, et radicibus · altius actis, eum a spinis suffocari non sinant, neque ipsum incustoditum habeant, adeo ut facile queat a diabolo diripi, sed tricesimum et sexagesimum, et centesimum fructum ferant : contra, sunt qui pror- sus animum suum occludunt, ut ne excipiant ser- monem, imo quasi colligant se atque obsignant, ne veritatis sermo ingrediatur. Hi autem dicuntur obsi- gnari, qui in seipsis formam adversarii ac speciem exprimentes, in seipsis nolunt Christum formari ", quique imagine cœlestis vitiata, in sola terreni imagine oblectantur ". Est autem lex obsignata obscuritate, et propterea quod a quibuslibet facile non potest capi : quippe quia necessario stu- dium legis exercitatioque requiritur. Quisquis igi- tur animum suum non adjungit ad meditationem, neo ignorantiæ vinculum solvere cupit, is legem obsignare dicitur: qui futurus est manifestus in revelationis die. Manifesti enim erunt qui obsignant legem, ne discant. Quomodo ergo obsignant legem Jadei, de quibus dictum est: Tulistis claves et ne- que ipsi introitis, et eos qui possunt introire prohi- betis"? Obsignat, ut ne discat, is qui gramma- ticæ observationis simulatione et nomine mysteria intus recondita non detegit. Et quid dicat, consi- dera : num scilicet sint aperte voces Judaice : Ex. spectabo Deum, qui avertit faciem suam a domo Ja- cob. Dicunt hæc Judæi : Non credo in Deum ; non admitto Emmanuelem : tametsi nuno pro derelicto habeor, aliquando tamen visitationem Dei exspec- tabo qui avertit faciem suam a domo Jacob. Deus. Et erunt signa et portenta in domo Jacob, a Domino Sabaoth, qui habitat in monte Sion. Post- eaquam objurgati sunt inobsequentes, tum demum Dominus ipse in propria persona loquitur. Illi igi- tur, inquit, forti manui et itineri viæ populi hujus non obtemperant; sed Dominum, qui avertit faciem suam a domo Jacob, præstolari se simulant. Ego autem eos qui in me credunt, ceu recens regene- ratos, vetere homine exuto et novo induto 70, quasi pueros modo genitos", tenellos moribus et mali ex- pertes, ac tandem a primis Scripturarum elementis ceu a lacte submotos, atque ad perfectiorem my- Marc. IV, 8. Gal. IV, 19. I Cor. 15, 49. Alter Combefisii codex et alii quatuor ut in contextu. tus, C D Luo. XI, 52. Coloss. III, 9. ] Petr. 11, 2. & in aliis mss. et in vulgatis. Domino Deo. 216. VERS. 18. Ecce ego et pueri quos mihi dedit (70) Editi et recentior Combefsii codex, λέγο- (71) Veteres aliquot libri, τῷ. Εditi et Reg. quar- 216. Ἰδοὺ ἐγὼ καὶ τὰ παιδία, ἅ μοι ἔδωκεν δ (72) Uterque Colb. et Reg. secundus. ὁ ἐπί. Deest (73) Veteres aliquot libri, παρὰ Κυρίου Θεοῦ, ο

πρὸς τοὺς μὴ καταδεχομένους τὸ καταγγελλόμενον παρὰ τοῦ Ἐμμανουὴλ, ἀλλὰ τὸ ἐπίπονον τῶν παρ' αὐτοῦ διατεταγμένων ἐκκλίνοντας ἀποτείνει τὸν λό- γον. Τότε, φησί, φανεροὶ ἔσονται οἱ σφραγιζόμενοι τὸν νόμον, τοῦ μὴ μαθεῖν. Τοῦ γὰρ λόγου τῆς δια δασκαλίας κατασπειρομένου εἰς πάντας, οἱ μὲν ἀνορ θοῦσιν ἑαυτῶν τὰς καρδίας εἰς ὑποδοχὴν τῶν διδα- γμάτων· καὶ εἰσὶν ὥσπερ γῆ εὔκαρπος. οἱ δεχόμε νοι τὸν λόγον, καὶ εἰς βάθος ῥιζοῦντες, καὶ μὴ κατα- πνίγοντες ὑπὸ ἀκανθῶν, μήτε ἀφύλακτον ἔχοντες, ὡς εὐδιάρπαστον εἶναι ὑπὸ τοῦ διαβόλου, ἀλλὰ καρ- ποφοροῦντες ἐν τριάκοντα καὶ ἑξήκοντα καὶ ἐκατόν. εἰσὶ δὲ καὶ οἱ πάντη ἀππκλείοντες ἑαυτῶν τὴν ψυχὴν πρὸς τὸ μὴ παραδέξασθαι τὸν λόγον, ἀλλ᾽ οἱονεὶ ἀπο- δεσμοῦντες ἑαυτοὺς καὶ σφραγιζόμενοι ὑπὲρ τοῦ μὴ ἐπεισελθεῖν τὸν λόγον τῆς ἀληθείας. Σφραγίζεσθαι δὲ λέγονται (70) οἱ τῇ μορφῇ τοῦ ἀντικειμένου ἑαυ τούς ὁμοιώσαντες, καὶ μὴ καταδεχόμενοι ἐν αὐτοῖς μορφωθῆναι Χριστὸν, οἱ παραχαράξαντες τὴν εἰκόνα τοῦ ἐπουρανίου, καὶ μόνῃ χαίροντες τῇ εἰκόνι του χοϊκοῦ. Ἐσφράγισται δὲ ὁ νόμος ἀσαφείᾳ καὶ τῷ (71) μὴ εὔληπτος εἶναι τοῖς τυχούσι, διὰ τὴν ἀναγκαίως ἐπιζητουμένην τοῦ νόμου γυμνασίαν. Ὁ τοίνυν μὴ ἐπιδιδοὺς ἑαυτὸν τῇ μελέτῃ, μηδὲ λύειν τὸν τῆς ἀγνοίας δεσμὸν ἐπιθυμῶν, σφραγίζειν τὸν νόμον λέ- γεται, ὃς φανερωθήσεται ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς ἀποκαλύ ψεως. Φανεροί γὰρ ἔσονται οἱ σφραγίζοντες τὸν νό μυν, τοῦ μὴ μαθεῖν. Πῶς οὖν σφραγίζουσι τὸν νόμον οἱ Ἰουδαῖοι, περὶ ὧν εἴρηται, ὅτι Ἤρατε τὰς κλεῖς, καὶ οὔτε αὐτοὶ εἰσέρχεσθε, καὶ τοὺς δυναμένους εἰσελ- θεὶν κωλύετε; Σφραγίζει, τοῦ μὴ μαθεῖν, ὁ ἐπὶ (72) προφάσει δὴ τῆς κατὰ τὸ γράμμα τηρήσεως μὴ ἀπο- καλύπτων τὰ ἐν τῷ βάθει μυστήρια. Καὶ τί λέγει σκόπει, εἰ μὴ ἄντικρυς Ἰουδαϊκαὶ αἱ φωναί. Μενω τὸν Θεὸν τὸν ἀποστρέψαντα τό πρόσωπον αὐτοῦ ἀπὸ τοῦ οἴκου Ἰακώβ. Ταῦτα λέγουσιν : Ἰουδαῖοι· εἰ καὶ νῦν ἐγκαταλέλειμμαι, ἀλλὰ μενῶ ποτε τὴν ἡμῶν ὁ Θεός γνῶτε, ἔθνη, καὶ ἡττᾶσθε. Εἶτα Β Οὐ πιστεύω εἰς τὸν Θεόν· οὐ δέχομαι τὸν Ἐμμαναυήλ· ἐπισκοπὴν τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀποστρέψαντος τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἀπὸ τοῦ οἴκου Ἰακώβ. μεν. τό. Θεός. Καὶ ἔσται σημεῖα καὶ τέρατα ἐν τῷ οἴκῳ Ἰακώβ, παρὰ Κυρίου Σαβαώθ (73), ὃς κατοικεῖ ἐν τῷ ὄρει Σιών. Μετὰ τὸ ἐλεγχθῆναι τοὺς ἀπειθοῦν- τας, τότε λοιπόν αὐτὸς ὁ Κύριος ἀπὸ τοῦ ἰδίου προσ ώπου διαλέγεται. Ἐκεῖνοι μὲν οὖν, φησὶν, ἀπειθοῦσι τῇ ἰσχυρᾷ χειρὶ, καὶ τῇ πορείᾳ τῆς ὁδοῦ τοῦ λαοῦ τούτου· καὶ προσποιοῦνται ἀναμένειν τὸν Κύριον τὸν ἀποστρέψαντα τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἀπὸ τοῦ οἴκου Ια- κώβ. Ἐγὼ δὲ τοὺς εἰς ἐμὲ πεπιστευκότας, ἄρτι ἀνα- γεννηθέντας, ἐν τῷ ἀποθέσθαι τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον καὶ ἀναλαβεῖν τὸν νέον, οἱονεὶ παῖδας ἀρτιγενεῖς, ἀπαλοὺς τὸν τρόπον καὶ ἀπειροκάκους, καὶ ἀπογεγα- APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. B nuele annuntiatam non excipiunt, imo laborem dit- A ficultatemque mandatorum illius declinant. Tunc, inquit, manifesti erunt, qui obsignant legem, ne di- scant. Sermone enim doctrinæ apud omnes disse- minato, nonnulli corda sua emendant ad recipienda documenta, et sunt veluti terra ferax et fecunda, quippe qui amplectantur sermonem, et radicibus · altius actis, eum a spinis suffocari non sinant, neque ipsum incustoditum habeant, adeo ut facile queat a diabolo diripi, sed tricesimum et sexagesimum, et centesimum fructum ferant : contra, sunt qui pror- sus animum suum occludunt, ut ne excipiant ser- monem, imo quasi colligant se atque obsignant, ne veritatis sermo ingrediatur. Hi autem dicuntur obsi- gnari, qui in seipsis formam adversarii ac speciem exprimentes, in seipsis nolunt Christum formari ", quique imagine cœlestis vitiata, in sola terreni imagine oblectantur ". Est autem lex obsignata obscuritate, et propterea quod a quibuslibet facile non potest capi : quippe quia necessario stu- dium legis exercitatioque requiritur. Quisquis igi- tur animum suum non adjungit ad meditationem, neo ignorantiæ vinculum solvere cupit, is legem obsignare dicitur: qui futurus est manifestus in revelationis die. Manifesti enim erunt qui obsignant legem, ne discant. Quomodo ergo obsignant legem Jadei, de quibus dictum est: Tulistis claves et ne- que ipsi introitis, et eos qui possunt introire prohi- betis"? Obsignat, ut ne discat, is qui gramma- ticæ observationis simulatione et nomine mysteria intus recondita non detegit. Et quid dicat, consi- dera : num scilicet sint aperte voces Judaice : Ex. spectabo Deum, qui avertit faciem suam a domo Ja- cob. Dicunt hæc Judæi : Non credo in Deum ; non admitto Emmanuelem : tametsi nuno pro derelicto habeor, aliquando tamen visitationem Dei exspec- tabo qui avertit faciem suam a domo Jacob. Deus. Et erunt signa et portenta in domo Jacob, a Domino Sabaoth, qui habitat in monte Sion. Post- eaquam objurgati sunt inobsequentes, tum demum Dominus ipse in propria persona loquitur. Illi igi- tur, inquit, forti manui et itineri viæ populi hujus non obtemperant; sed Dominum, qui avertit faciem suam a domo Jacob, præstolari se simulant. Ego autem eos qui in me credunt, ceu recens regene- ratos, vetere homine exuto et novo induto 70, quasi pueros modo genitos", tenellos moribus et mali ex- pertes, ac tandem a primis Scripturarum elementis ceu a lacte submotos, atque ad perfectiorem my- Marc. IV, 8. Gal. IV, 19. I Cor. 15, 49. Alter Combefisii codex et alii quatuor ut in contextu. tus, C D Luo. XI, 52. Coloss. III, 9. ] Petr. 11, 2. & in aliis mss. et in vulgatis. Domino Deo. 216. VERS. 18. Ecce ego et pueri quos mihi dedit (70) Editi et recentior Combefsii codex, λέγο- (71) Veteres aliquot libri, τῷ. Εditi et Reg. quar- 216. Ἰδοὺ ἐγὼ καὶ τὰ παιδία, ἅ μοι ἔδωκεν δ (72) Uterque Colb. et Reg. secundus. ὁ ἐπί. Deest (73) Veteres aliquot libri, παρὰ Κυρίου Θεοῦ, ο

λακτισμένους λοιπὸν ἀπὸ τῶν εἰσαγωγικῶν λόγων καὶ Α ἐπὶ τὴν τελειοτέραν τροφὴν τῶν μυστηρίων χωροῦν- τας, τούτους προσλαβόμενος, καὶ θάλπων τῷ κόλπῳ τῆς εὐσπλαγχνίας, προσάγω τῷ Πατρί. Δι᾿ ἐμοῦ γὰρ ἡ ὁδὸς τῆς πρὸς αὐτὸν ἐπιγνώσεως. Ὅτι δὲ (74) ἐκ προσώπου τοῦ Χριστοῦ εἰσιν οἱ λόγοι, οὐδεὶς ἀντερεῖ τῶν μεμνημένων τῆς πρὸς Ἑβραίους Επιστολῆς· Επρεπε γάρ, φησί, δι᾿ ὃν τὰ πάντα, καὶ δι᾿ οὗ τὰ πάντα, πολλοὺς υἱοὺς εἰς δόξαν ἀγαγόντα, τὸν ἀρχηγὸν τῆς σωτηρίας διὰ παθημάτων τελειώσαι. Ο τε γὰρ ἁγιάζων, φησὶ, καὶ οἱ ἁγιαζόμενοι (75), ἐξ ἑνὸς πάντες. Δι' ἣν αἰτίαν οὐκ ἐπαισχύ νεται αὐτοὺς καλεῖν ἀδελφούς, λέγων. Απαγ- γελῶ τὸ ὄνομά σου τοῖς ἀδελφοῖς μου· καὶ Θεός. οἴκῳ Ἰακώβ. Παρὰ τούτων τῶν παιδίων τῶν ἀναγεν- νηθέντων ὑπὸ Χριστοῦ δυνατὰ σημεῖα, καὶ τέρατα ἐν Β τῷ οἴκῳ Ἰακώβ (76) ἐπιτελεσθήσεται. Παιδία ἦσαν οἱ ἀπόστολοι, τῇ κακίᾳ νηπιάζοντες· οἱ πρῶτον μὲν γλώσσαις λαλοῦντες, ἰδιῶται ἄνθρωποι καὶ Γαλιλαῖοι, πᾶσι φανερὰν ἐποίησαν τὴν ἐπιδημίαν τοῦ Πνεύμα τος, καὶ τὴν γενομένην ἐπ᾿ αὐτοὺς τῶν χαρισμάτων διαίρεσιν, καὶ τὸν μερισμὸν τῶν γλωσσῶν. Ἔπειτα γνωστὸν σημεῖον, ὁ ἐπὶ τῇ ὡραίᾳ πύλη καθεζόμενος χωλός, παρὰ Πέτρου καὶ Ἰωάννου, διὰ τῆς ἐπικλή- σεως τοῦ ὀνόματος τοῦ Χριστοῦ, ἀρτίπους γενόμενος, στερεωθεισῶν αὐτῷ (77) τῶν βάσεων. Ἐφ᾽ ᾧ καὶ ἐπληρώθη ἡ παλαιὰ προφητεία, ὅτι Τότε ἀλεῖται, ὡς ἔλαφος, ὁ χωλός. Σημεῖον ἦν ἡ Δορκάς, ἐκ νε κρῶν ἐγειρομένη. Σημεῖον ἦν αἱ σιδηραῖ πύλαι τῆς φυλακῆς, αὐτομάτως ὑπανοιγόμεναι τῇ ἐξόδῳ τοῦ Πέτρου· τὰ δεσμὰ λυόμενα· καὶ ὅσα ἄλλα διὰ τῶν ἀποστόλων ἐγίνετο εἰς φανέρωσιν τῆς θεότητος τοῦ Μονογενοῦς. Ταῦτα δὲ πάντα τὰ σημεῖα καὶ τέρατα παρὰ (74) Θεοῦ ἐστι Σαβαώθ, ὃς κατοικεῖ ἐν τῷ ὄρει Σιών. Θεὸν Σαβαὼν τὸν Θεὸν τῶν στρατιῶν νοεῖν προσῆκε. Τίς δὲ ἄλλος τῶν στρατιῶν Κύριος, ἢ ὁ λε- γόμενος ἀρχιστράτηγος (79) τῆς δυνάμεως τοῦ Θεοῦ, παρ᾽ οὗ δέδοται τὰ σημεῖα τοῖς παιδίοιςε Ὅτι δὲ παι δία οἱ εἰς Χριστὸν πεπιστευκότες, δῆλον μὲν καὶ ἐκ τοῦ εἰρηκέναι τὸν Κύριον περὶ τῶν αἰνούντων αὐτὸν, καὶ λεγόντων, Ὡσαννὰ ἐν τοῖς ὑψίστοις, πρὸς τοὺς Ἰουδαίους τοὺς εἰπόντας αὐτῷ· Οὐκ ἀκούεις τί οὗτοι λέγουσιν ; Ὅτι ἐκ στόματος νηπίων καὶ θησ λαζόντων κατηρτίσω αἶνον. Νηπίους γὰρ ἐκεῖ εἶπε τοὺς τέμνοντας τὰ βάϊα τῶν φοινίκων καὶ τὰ ἱμάτια στρωννύντας ἐν τῇ ὁδῷ, καὶ τοὺς κράζοντας καὶ δο- πάλιν· Ἰδοὺ ἐγὼ καὶ τὰ παιδία & μοι ἔδωκεν ὁ χιν, 20. 6ο χχι; 15, 16. ὅτι γάρ. αὐτοὺς ἀδελφοὺς λεγειν. Ἀπαγγελῶ γάρ, φησί, τὸ ὄνομα. προσήκει. προσήκεν. 899. άρχιστράτηγος COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. VIII. in misericordiæ sinu, et Patri offero. Per me enim ad ipsum cognoscendum expedita via est. Hæc au- tem verba in Christi persona pronuntiari, nemo negaverit, qui meminerit Epistolæ ad Hebræos : Decebat enim, inquit, eum, propter quem omnia, et per quem omnia, qui multos filios in gloriam adduxe- rat, auctorem salutis eorum per passionem consum- mare. Qui enim, inquit, sanctificat et qui sanctifi- cantur, ex uno omnes. Propter quam causam non confunditur fratres eos vocare, dicens : Nuntiabo no- men tuum fratribus meis. Et iterum: Ecce ego et pueri quos mihi dedit Deus 12. steriorum escam pergentes, assumo, calefacioque Hebr. II, 10-13; Psal. xxι, 23; Isa. VIII, 18. C Jacob. Ab hisce pueris & Christo regeneratis fortia a signa et portenta in domo Jacob edentur. Infantes erant apostoli, utpote malitia pueri 73; qui pri- mum quidem linguis loquentes, homines scilicet idiotæ et Galilæi, tamen Spiritus sancti adventum omnibus manifestum reddiderunt; atque donorum divisionem, linguarumque partitionem concessam sibi fuisse ostenderunt ". Adhæc dilucidum et no- tum signum est claudus ille, qui ad Speciosam portam sedens, per invocationem nominis Christi a Petro et Joanne perfectam pedum sanitatem ob- tinuit, firmatis ipsius plantis ac roboratis 7. In quo signo completa est vetus illa prophetia: Tunc saliet, ut cervus, claudus 7. Signum erat Dor- cas, a mortuis excitata ". Signam fuere ferrea carceris porte 78, ex se ipsis in Petri egressu ad- apertæ, vincula soluta,et quæcunque alia, quæ ab apostolis gesta sunt id declarandam Unigeniti di- vinitatem. Hæc autem signa ac prodigia omnia facta sunt a Deo Sabaoth, qui habitat in monte Sion. Par fuerit Deum Sabaoth Deum intelligere exercituum. Quis autem alius exercituum Domi- nus, nisi qui dicitur princeps militiæ virtutis Dei ", a quo data sunt pueris signa? Hinc autem liquet eos qui in Christum credidere, pueros appellari, quod Dominus causa eorum qui ipsum laudabant, ac dicebant: Hosanna in altissimis, Judais et di- centibus, Non audis quid isti dicunt? responderit : Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem 80. Illic enim infantes vocavit eos, qui casis palma- rum ramis, vestimentisque in via stratis, clamabant, ac eum gloriosis ac honorificis verbis proseque- Cor. Act. 11, sqq. Act. 111, Isa. xxxv, 5. Act. IX, 40. Act. XII, 10. Jos. v, 14. Matth. nonnulli, editi, At nostri sex mss. ita, ut edidimus. codicibus. artiouli Haud longe editi, At sex 188. qui dicitur princeps militiæ, etc., sumpta sunt ex Jos. v, 14. Sed ibi, ut notat Combefisius, videtur potius angelus designari, quam ipse Dei Filius. Quod eodem illo in loco ait vir doctissimus, Euse- bium voce libenter uti, id me facile adducit, ut oredam hujus Commentarii auctorem, ut alia permulta, ita eam vocem ab Eusebio mu- tuatum esse. 217. Καὶ ἔσται, φησί, σημεῖα καὶ τέρατα ἐν τῷ 217. Et erunt, inquit, signa et portenta in domo (75) tedious monnas και αγιαζόμενος. Statim (76) Editi, τοῦ Ἰακώβ. Abest τοῦ & nostris sex (77) Antiqui sex libri, αὐτῷ. Editi, αὐτου. (78) Editi καὶ τὰ τέρατα παρὰ τοῦ. Desunt in mss. (79) Hac verba, ὁ λεγόμενος άρχιστράτηγος, etc.,

λακτισμένους λοιπὸν ἀπὸ τῶν εἰσαγωγικῶν λόγων καὶ Α ἐπὶ τὴν τελειοτέραν τροφὴν τῶν μυστηρίων χωροῦν- τας, τούτους προσλαβόμενος, καὶ θάλπων τῷ κόλπῳ τῆς εὐσπλαγχνίας, προσάγω τῷ Πατρί. Δι᾿ ἐμοῦ γὰρ ἡ ὁδὸς τῆς πρὸς αὐτὸν ἐπιγνώσεως. Ὅτι δὲ (74) ἐκ προσώπου τοῦ Χριστοῦ εἰσιν οἱ λόγοι, οὐδεὶς ἀντερεῖ τῶν μεμνημένων τῆς πρὸς Ἑβραίους Επιστολῆς· Επρεπε γάρ, φησί, δι᾿ ὃν τὰ πάντα, καὶ δι᾿ οὗ τὰ πάντα, πολλοὺς υἱοὺς εἰς δόξαν ἀγαγόντα, τὸν ἀρχηγὸν τῆς σωτηρίας διὰ παθημάτων τελειώσαι. Ο τε γὰρ ἁγιάζων, φησὶ, καὶ οἱ ἁγιαζόμενοι (75), ἐξ ἑνὸς πάντες. Δι' ἣν αἰτίαν οὐκ ἐπαισχύ νεται αὐτοὺς καλεῖν ἀδελφούς, λέγων. Απαγ- γελῶ τὸ ὄνομά σου τοῖς ἀδελφοῖς μου· καὶ Θεός. οἴκῳ Ἰακώβ. Παρὰ τούτων τῶν παιδίων τῶν ἀναγεν- νηθέντων ὑπὸ Χριστοῦ δυνατὰ σημεῖα, καὶ τέρατα ἐν Β τῷ οἴκῳ Ἰακώβ (76) ἐπιτελεσθήσεται. Παιδία ἦσαν οἱ ἀπόστολοι, τῇ κακίᾳ νηπιάζοντες· οἱ πρῶτον μὲν γλώσσαις λαλοῦντες, ἰδιῶται ἄνθρωποι καὶ Γαλιλαῖοι, πᾶσι φανερὰν ἐποίησαν τὴν ἐπιδημίαν τοῦ Πνεύμα τος, καὶ τὴν γενομένην ἐπ᾿ αὐτοὺς τῶν χαρισμάτων διαίρεσιν, καὶ τὸν μερισμὸν τῶν γλωσσῶν. Ἔπειτα γνωστὸν σημεῖον, ὁ ἐπὶ τῇ ὡραίᾳ πύλη καθεζόμενος χωλός, παρὰ Πέτρου καὶ Ἰωάννου, διὰ τῆς ἐπικλή- σεως τοῦ ὀνόματος τοῦ Χριστοῦ, ἀρτίπους γενόμενος, στερεωθεισῶν αὐτῷ (77) τῶν βάσεων. Ἐφ᾽ ᾧ καὶ ἐπληρώθη ἡ παλαιὰ προφητεία, ὅτι Τότε ἀλεῖται, ὡς ἔλαφος, ὁ χωλός. Σημεῖον ἦν ἡ Δορκάς, ἐκ νε κρῶν ἐγειρομένη. Σημεῖον ἦν αἱ σιδηραῖ πύλαι τῆς φυλακῆς, αὐτομάτως ὑπανοιγόμεναι τῇ ἐξόδῳ τοῦ Πέτρου· τὰ δεσμὰ λυόμενα· καὶ ὅσα ἄλλα διὰ τῶν ἀποστόλων ἐγίνετο εἰς φανέρωσιν τῆς θεότητος τοῦ Μονογενοῦς. Ταῦτα δὲ πάντα τὰ σημεῖα καὶ τέρατα παρὰ (74) Θεοῦ ἐστι Σαβαώθ, ὃς κατοικεῖ ἐν τῷ ὄρει Σιών. Θεὸν Σαβαὼν τὸν Θεὸν τῶν στρατιῶν νοεῖν προσῆκε. Τίς δὲ ἄλλος τῶν στρατιῶν Κύριος, ἢ ὁ λε- γόμενος ἀρχιστράτηγος (79) τῆς δυνάμεως τοῦ Θεοῦ, παρ᾽ οὗ δέδοται τὰ σημεῖα τοῖς παιδίοιςε Ὅτι δὲ παι δία οἱ εἰς Χριστὸν πεπιστευκότες, δῆλον μὲν καὶ ἐκ τοῦ εἰρηκέναι τὸν Κύριον περὶ τῶν αἰνούντων αὐτὸν, καὶ λεγόντων, Ὡσαννὰ ἐν τοῖς ὑψίστοις, πρὸς τοὺς Ἰουδαίους τοὺς εἰπόντας αὐτῷ· Οὐκ ἀκούεις τί οὗτοι λέγουσιν ; Ὅτι ἐκ στόματος νηπίων καὶ θησ λαζόντων κατηρτίσω αἶνον. Νηπίους γὰρ ἐκεῖ εἶπε τοὺς τέμνοντας τὰ βάϊα τῶν φοινίκων καὶ τὰ ἱμάτια στρωννύντας ἐν τῇ ὁδῷ, καὶ τοὺς κράζοντας καὶ δο- πάλιν· Ἰδοὺ ἐγὼ καὶ τὰ παιδία & μοι ἔδωκεν ὁ χιν, 20. 6ο χχι; 15, 16. ὅτι γάρ. αὐτοὺς ἀδελφοὺς λεγειν. Ἀπαγγελῶ γάρ, φησί, τὸ ὄνομα. προσήκει. προσήκεν. 899. άρχιστράτηγος COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. VIII. in misericordiæ sinu, et Patri offero. Per me enim ad ipsum cognoscendum expedita via est. Hæc au- tem verba in Christi persona pronuntiari, nemo negaverit, qui meminerit Epistolæ ad Hebræos : Decebat enim, inquit, eum, propter quem omnia, et per quem omnia, qui multos filios in gloriam adduxe- rat, auctorem salutis eorum per passionem consum- mare. Qui enim, inquit, sanctificat et qui sanctifi- cantur, ex uno omnes. Propter quam causam non confunditur fratres eos vocare, dicens : Nuntiabo no- men tuum fratribus meis. Et iterum: Ecce ego et pueri quos mihi dedit Deus 12. steriorum escam pergentes, assumo, calefacioque Hebr. II, 10-13; Psal. xxι, 23; Isa. VIII, 18. C Jacob. Ab hisce pueris & Christo regeneratis fortia a signa et portenta in domo Jacob edentur. Infantes erant apostoli, utpote malitia pueri 73; qui pri- mum quidem linguis loquentes, homines scilicet idiotæ et Galilæi, tamen Spiritus sancti adventum omnibus manifestum reddiderunt; atque donorum divisionem, linguarumque partitionem concessam sibi fuisse ostenderunt ". Adhæc dilucidum et no- tum signum est claudus ille, qui ad Speciosam portam sedens, per invocationem nominis Christi a Petro et Joanne perfectam pedum sanitatem ob- tinuit, firmatis ipsius plantis ac roboratis 7. In quo signo completa est vetus illa prophetia: Tunc saliet, ut cervus, claudus 7. Signum erat Dor- cas, a mortuis excitata ". Signam fuere ferrea carceris porte 78, ex se ipsis in Petri egressu ad- apertæ, vincula soluta,et quæcunque alia, quæ ab apostolis gesta sunt id declarandam Unigeniti di- vinitatem. Hæc autem signa ac prodigia omnia facta sunt a Deo Sabaoth, qui habitat in monte Sion. Par fuerit Deum Sabaoth Deum intelligere exercituum. Quis autem alius exercituum Domi- nus, nisi qui dicitur princeps militiæ virtutis Dei ", a quo data sunt pueris signa? Hinc autem liquet eos qui in Christum credidere, pueros appellari, quod Dominus causa eorum qui ipsum laudabant, ac dicebant: Hosanna in altissimis, Judais et di- centibus, Non audis quid isti dicunt? responderit : Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem 80. Illic enim infantes vocavit eos, qui casis palma- rum ramis, vestimentisque in via stratis, clamabant, ac eum gloriosis ac honorificis verbis proseque- Cor. Act. 11, sqq. Act. 111, Isa. xxxv, 5. Act. IX, 40. Act. XII, 10. Jos. v, 14. Matth. nonnulli, editi, At nostri sex mss. ita, ut edidimus. codicibus. artiouli Haud longe editi, At sex 188. qui dicitur princeps militiæ, etc., sumpta sunt ex Jos. v, 14. Sed ibi, ut notat Combefisius, videtur potius angelus designari, quam ipse Dei Filius. Quod eodem illo in loco ait vir doctissimus, Euse- bium voce libenter uti, id me facile adducit, ut oredam hujus Commentarii auctorem, ut alia permulta, ita eam vocem ab Eusebio mu- tuatum esse. 217. Καὶ ἔσται, φησί, σημεῖα καὶ τέρατα ἐν τῷ 217. Et erunt, inquit, signa et portenta in domo (75) tedious monnas και αγιαζόμενος. Statim (76) Editi, τοῦ Ἰακώβ. Abest τοῦ & nostris sex (77) Antiqui sex libri, αὐτῷ. Editi, αὐτου. (78) Editi καὶ τὰ τέρατα παρὰ τοῦ. Desunt in mss. (79) Hac verba, ὁ λεγόμενος άρχιστράτηγος, etc.,

Α ξολογοῦντας αὐτόν. ᾿Αλλὰ καὶ ἑτέρωθι · Ἐξομολο- γοῦμαί σοι, Πάτερ, Κύριε, τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς, ὅτι ἀπέκρυψας ταῦτα ἀπὸ σοφῶν καὶ συν- ετῶν, καὶ ἀπεκάλυψας αὐτὰ νηπίοις· νηπίους λέ- γων τοὺς μαθητευθέντας τῷ λόγῳ, καὶ διὰ τοῦ Πνεύ ματος τῆς ἀποκαλύψεως τῶν μυστηρίων ἀξιωθέντας. Ἰδοὺ οὖν ἐγὼ καὶ τὰ παιδία, δείκνυσι τοὺς ἐκε λεκτοὺς ἑαυτοῦ· διότι Τὰ μωρὰ τοῦ κόσμου ἐξελέ- ξατο ὁ Θεὸς, ἵνα καταισχύνῃ τοὺς σοφούς. Πᾶς οὖν ὁ ἀποθέμενος τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον, τὸν φθειρό μενον κατὰ τὰς ἐπιθυμίας τῆς ἀπάτης, καὶ ἐνδυσά μενος τὸν νέον, τὸν ἀνακαινούμενον κατ᾿ εἰκόνα τοῦ κτίσαντος, παιδίον ἐστὶ κατὰ τὸ μυστικὸν τοῦ Χρισ- στοῦ (80). τοὺς ἐγγαστριμύθους, καὶ τοὺς ἀπὸ τῆς γῆς φω- νοῦντας, τοὺς κενολογοῦντας, οἱ ἐκ τῆς κοιλίας φωνοῦσιν· Οὐκ ἔθνος πρὸς Θεὸν αὐτοῦ ἐκζητή σουσι ; Τί ἐκζητοῦσι περὶ τῶν ζώντων τοὺς νεο κρούς; Νόμον γὰρ εἰς βοήθειαν ἔδωκεν, ἵνα ε πωσιν· Οὐχ ὡς τὸ ῥῆμα τοῦτο, περὶ οὗ οὐκ ἔστι δῶρα δοῦναι περὶ αὑτοῦ. Καὶ ἥξει ἐφ' ὑμᾶς σκλη- ρὰ λιμὸς, καὶ ἔσται, ὡς ἂν πεινάσητε, λυπηθή- σεσθε, καὶ κακῶς ἐρεῖτε τὸν ἄρχοντα, καὶ τὰ πά τρια. Καὶ ἀναβλέψονται εἰς τὸν οὐρανόν ἄνω. Καὶ εἰς τὴν γῆν κάτω ἐμβλέψονται. Καὶ ἰδοὺ ἀπορία στενή, και σκότος, θλίψις (84) και στενοχωρία καὶ σκότος, ὥστε μὴ βλέπειν. Καὶ οὐκ ἀπορηθή σεται ὁ ἐν στενοχωρίᾳ ὢν ἕως καιροῦ. Οἱ μὴ και ταδεχόμενοι τὸν λόγον τοῦ Εὐαγγελίου, οἱ ἐξουθε νοῦντες τὸ κήρυγμα (82) ὡς μωρίαν, καὶ ἐπὶ τῷ σταυρῷ σκανδαλιζόμενοι, ὅταν αὐτοῖς συμβουλεύω. μεν ἐπανελθεῖν πρὸς τὴν ἐπίγνωσιν, ἀντιπροτείνονται ἡμῖν τὰς ἐκ τῆς ἰδίας πλάνης παραινέσεις, λέγοντες - Ζητήσατε μὴ τὸν Κύριον, ἀλλὰ τοὺς ἐγγαστριμύθους, καὶ τοὺς ἀπὸ τῆς γῆς φωνοῦντας, τοὺς κενολογοῦντας. Καὶ τούτου μάρτυς ἡ πεῖρα. Οι γάρ προστετηκότες τοῖς εἰδώλοις, ὀνείροις καὶ κληδόσι, καὶ μαντείαις δα μόνων προσέχοντες, καὶ αὐτοὶ τὴν ἀλήθειαν ἐξουδενού- σι, καὶ ἡμῖν συμβουλεύουσι τὰ τοιαῦτα ἐξαιτεῖν (84). Διότι ἐνέργειαι πλάνης ἐπὶ καταστροφῇ τῶν πεπει - ραμένων αὐτοῖς ἐνεργοῦνται παρὰ τῶν δαιμόνων· νῦν μὲν ἐν τοῖς ὕπνοις φαντασίας τινὰς περιιστών- των (84), ἢ συμβουλὴν ἐχούσας πάθους σωματικοῦ, ἢ προαγορευούσας τὸ μέλλον. Δύνανται δὲ τὰ τοιαῦ τα συνορῶν οἱ δαίμονες· περὶ μὲν τὰ τοῦ σώματος πάθη, διὰ τὸ διορατικώτεροι εἶναι τῶν ὑλικῶν ἰδιω- κατὰ τὸν μυστικὸν Χριστοῦ λόγον. και σκότος ἐμβλέπειν. γελίου. τοῦ Εὐαγγελίου, μάτων, καὶ ἐπεσκέφθαι ποιότητας βοτανῶν, καὶ τὸ ἀπ' αὐτῶν πρὸς τὰ πάθη κατάλληλον. Περὶ δὲ τῶν γινομένων πειρωμένων διότι ενέργειαι πλάνης ἐπι καταστροφῇ τῶν πεπειραμένων, APPENDIX OPERUM 8. BASILII MAGNI. bantur. Sed in alio loco ait : Confiteor tibi, Pater, Domine cæli et terræ, quia abscondisti hæc a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvu- lis 1. Eos utique qui fuerant sermone eruditi, et revelatione mysteriorum dignati, afflatu Spiritus, appellat parvulos. Itaque per illud, Ecce ego et pueri, electos suos significat quia: Quæ stulta sunt mundi, elegit Deus, ut confundat sapientes ss Quisquis igitur deponit veterem hominem, qui juxta erroris concupiscentias corrumpitur ", in- duit vero novum, qui renovatur juxta Conditoris imaginem ", is ex mystica Christi sententia puer est. . ventriloquos, et eos qui de terra loquuntur, vana loquentes, qui de ventre vociferantur : Nonne gens ad Deum suum exquirent? Quid exquirunt de vivis mortuos? Legem enim in auxilium dedit, ut dicant: Non sicut verbum hoc, de quo non est dare munera de eo. Et veniet super vos dira fames; et eril, ut esurieritis, contristabimini, et malediceis principi, el patriis legibus: et suspicient in cælum sursum. Et in terram deorsum inspicient. Et ecce egestas an- gusta, et tenebræ, afflictio et angustia; et tenebræ ; ita ut non videant. Et non deficiel, qui in angustia est usque ad tempus. Qui non excipiunt Evangeli verbum, et quasi stultitiam spernunt illius prædi- cationem, et quibus crux est offensioni, iis cum sumus auctores ut redeant ad hanc agnitionem, vicissim consilia e quo errore deprompta nobis B C dant, dicentes : Querite non Dominum, sed ventri- loquos, et eos qui de terra loquuntur, vana loquen- tes. Atque hanc rem testatur experientia. Qui enim addicti sunt idolis, cum sint somniis, divi- nationibus et dæmonum oraculis attenti, ii nihili faciunt veritatem, nobisque suadent ut talia expo- scamus. Nam dæmones efficiunt, ut ii qui experiuntur, ad suam ipsorum perniciem errent. Et quidem nunc quasdam rerum imagines in som- nis undique suscitant, quibus aut corporearum ægritudinum curatio suggeritur, aut futura præ- nuntiatur. Res enim hujusmodi cernere possunt demones. Ad corporis morbos quod attinet, eos prævident, quod perspicaciori ingenii facultate præditi sint ad agnoscendas materiæ proprietates, quodque herbarum qualitates, et earum vim more D bis curandis idoneam norint. Quod vero spectat ad futuros eventus, sæpenumero quæ jam conti- 80* Matth. xx1,8. * Matth. xi, 25. "I Cor. 1, 27. * editi, in loco voces ex vetustiore Combefisii codice et ex aliis quatuor addidimus; nec aliter editum invenitur apud LXX. Rursus ibidem aliqui mss., Illud, in aliis quinque mss. deest. Ephes. Iv, 22. ** Coloss. 111, 10. "I Cor. 1, 23. Quod Curterius conjectura ductus dixerat, fortasse apud Procopium pag. pro legendum esse de eo dubitari vix posse arbitra- mur. Nam auctor noster, quem passim compilavit Procopius, paulo post ita loquitur, etc. De- mones enim efficiunt, ut ii qui experiuntur, ad suam ipsorum perniciem errent. · 218. VERS. 19-22. Et si dixerint ad vos : Quærite 248. Καὶ ἐὰν εἴπωσι πρὸς ὑμᾶς· Ζητήσατε (80) Ita uterque Combef. et alii quatuor mss. At (81) Veteres aliquot libri, καὶ θλίψις. Hoc ipso (82) Editi et Reg. primus, τὸ κήρυγμα τοῦ Εὐαγ (83) Antiqui sex libri, ἐξαιτεῖν. Editi, ἐκζητεῖν· (84) Editi, παριστώντων, exhibent et repræsen-

Α ξολογοῦντας αὐτόν. ᾿Αλλὰ καὶ ἑτέρωθι · Ἐξομολο- γοῦμαί σοι, Πάτερ, Κύριε, τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς, ὅτι ἀπέκρυψας ταῦτα ἀπὸ σοφῶν καὶ συν- ετῶν, καὶ ἀπεκάλυψας αὐτὰ νηπίοις· νηπίους λέ- γων τοὺς μαθητευθέντας τῷ λόγῳ, καὶ διὰ τοῦ Πνεύ ματος τῆς ἀποκαλύψεως τῶν μυστηρίων ἀξιωθέντας. Ἰδοὺ οὖν ἐγὼ καὶ τὰ παιδία, δείκνυσι τοὺς ἐκε λεκτοὺς ἑαυτοῦ· διότι Τὰ μωρὰ τοῦ κόσμου ἐξελέ- ξατο ὁ Θεὸς, ἵνα καταισχύνῃ τοὺς σοφούς. Πᾶς οὖν ὁ ἀποθέμενος τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον, τὸν φθειρό μενον κατὰ τὰς ἐπιθυμίας τῆς ἀπάτης, καὶ ἐνδυσά μενος τὸν νέον, τὸν ἀνακαινούμενον κατ᾿ εἰκόνα τοῦ κτίσαντος, παιδίον ἐστὶ κατὰ τὸ μυστικὸν τοῦ Χρισ- στοῦ (80). τοὺς ἐγγαστριμύθους, καὶ τοὺς ἀπὸ τῆς γῆς φω- νοῦντας, τοὺς κενολογοῦντας, οἱ ἐκ τῆς κοιλίας φωνοῦσιν· Οὐκ ἔθνος πρὸς Θεὸν αὐτοῦ ἐκζητή σουσι ; Τί ἐκζητοῦσι περὶ τῶν ζώντων τοὺς νεο κρούς; Νόμον γὰρ εἰς βοήθειαν ἔδωκεν, ἵνα ε πωσιν· Οὐχ ὡς τὸ ῥῆμα τοῦτο, περὶ οὗ οὐκ ἔστι δῶρα δοῦναι περὶ αὑτοῦ. Καὶ ἥξει ἐφ' ὑμᾶς σκλη- ρὰ λιμὸς, καὶ ἔσται, ὡς ἂν πεινάσητε, λυπηθή- σεσθε, καὶ κακῶς ἐρεῖτε τὸν ἄρχοντα, καὶ τὰ πά τρια. Καὶ ἀναβλέψονται εἰς τὸν οὐρανόν ἄνω. Καὶ εἰς τὴν γῆν κάτω ἐμβλέψονται. Καὶ ἰδοὺ ἀπορία στενή, και σκότος, θλίψις (84) και στενοχωρία καὶ σκότος, ὥστε μὴ βλέπειν. Καὶ οὐκ ἀπορηθή σεται ὁ ἐν στενοχωρίᾳ ὢν ἕως καιροῦ. Οἱ μὴ και ταδεχόμενοι τὸν λόγον τοῦ Εὐαγγελίου, οἱ ἐξουθε νοῦντες τὸ κήρυγμα (82) ὡς μωρίαν, καὶ ἐπὶ τῷ σταυρῷ σκανδαλιζόμενοι, ὅταν αὐτοῖς συμβουλεύω. μεν ἐπανελθεῖν πρὸς τὴν ἐπίγνωσιν, ἀντιπροτείνονται ἡμῖν τὰς ἐκ τῆς ἰδίας πλάνης παραινέσεις, λέγοντες - Ζητήσατε μὴ τὸν Κύριον, ἀλλὰ τοὺς ἐγγαστριμύθους, καὶ τοὺς ἀπὸ τῆς γῆς φωνοῦντας, τοὺς κενολογοῦντας. Καὶ τούτου μάρτυς ἡ πεῖρα. Οι γάρ προστετηκότες τοῖς εἰδώλοις, ὀνείροις καὶ κληδόσι, καὶ μαντείαις δα μόνων προσέχοντες, καὶ αὐτοὶ τὴν ἀλήθειαν ἐξουδενού- σι, καὶ ἡμῖν συμβουλεύουσι τὰ τοιαῦτα ἐξαιτεῖν (84). Διότι ἐνέργειαι πλάνης ἐπὶ καταστροφῇ τῶν πεπει - ραμένων αὐτοῖς ἐνεργοῦνται παρὰ τῶν δαιμόνων· νῦν μὲν ἐν τοῖς ὕπνοις φαντασίας τινὰς περιιστών- των (84), ἢ συμβουλὴν ἐχούσας πάθους σωματικοῦ, ἢ προαγορευούσας τὸ μέλλον. Δύνανται δὲ τὰ τοιαῦ τα συνορῶν οἱ δαίμονες· περὶ μὲν τὰ τοῦ σώματος πάθη, διὰ τὸ διορατικώτεροι εἶναι τῶν ὑλικῶν ἰδιω- κατὰ τὸν μυστικὸν Χριστοῦ λόγον. και σκότος ἐμβλέπειν. γελίου. τοῦ Εὐαγγελίου, μάτων, καὶ ἐπεσκέφθαι ποιότητας βοτανῶν, καὶ τὸ ἀπ' αὐτῶν πρὸς τὰ πάθη κατάλληλον. Περὶ δὲ τῶν γινομένων πειρωμένων διότι ενέργειαι πλάνης ἐπι καταστροφῇ τῶν πεπειραμένων, APPENDIX OPERUM 8. BASILII MAGNI. bantur. Sed in alio loco ait : Confiteor tibi, Pater, Domine cæli et terræ, quia abscondisti hæc a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvu- lis 1. Eos utique qui fuerant sermone eruditi, et revelatione mysteriorum dignati, afflatu Spiritus, appellat parvulos. Itaque per illud, Ecce ego et pueri, electos suos significat quia: Quæ stulta sunt mundi, elegit Deus, ut confundat sapientes ss Quisquis igitur deponit veterem hominem, qui juxta erroris concupiscentias corrumpitur ", in- duit vero novum, qui renovatur juxta Conditoris imaginem ", is ex mystica Christi sententia puer est. . ventriloquos, et eos qui de terra loquuntur, vana loquentes, qui de ventre vociferantur : Nonne gens ad Deum suum exquirent? Quid exquirunt de vivis mortuos? Legem enim in auxilium dedit, ut dicant: Non sicut verbum hoc, de quo non est dare munera de eo. Et veniet super vos dira fames; et eril, ut esurieritis, contristabimini, et malediceis principi, el patriis legibus: et suspicient in cælum sursum. Et in terram deorsum inspicient. Et ecce egestas an- gusta, et tenebræ, afflictio et angustia; et tenebræ ; ita ut non videant. Et non deficiel, qui in angustia est usque ad tempus. Qui non excipiunt Evangeli verbum, et quasi stultitiam spernunt illius prædi- cationem, et quibus crux est offensioni, iis cum sumus auctores ut redeant ad hanc agnitionem, vicissim consilia e quo errore deprompta nobis B C dant, dicentes : Querite non Dominum, sed ventri- loquos, et eos qui de terra loquuntur, vana loquen- tes. Atque hanc rem testatur experientia. Qui enim addicti sunt idolis, cum sint somniis, divi- nationibus et dæmonum oraculis attenti, ii nihili faciunt veritatem, nobisque suadent ut talia expo- scamus. Nam dæmones efficiunt, ut ii qui experiuntur, ad suam ipsorum perniciem errent. Et quidem nunc quasdam rerum imagines in som- nis undique suscitant, quibus aut corporearum ægritudinum curatio suggeritur, aut futura præ- nuntiatur. Res enim hujusmodi cernere possunt demones. Ad corporis morbos quod attinet, eos prævident, quod perspicaciori ingenii facultate præditi sint ad agnoscendas materiæ proprietates, quodque herbarum qualitates, et earum vim more D bis curandis idoneam norint. Quod vero spectat ad futuros eventus, sæpenumero quæ jam conti- 80* Matth. xx1,8. * Matth. xi, 25. "I Cor. 1, 27. * editi, in loco voces ex vetustiore Combefisii codice et ex aliis quatuor addidimus; nec aliter editum invenitur apud LXX. Rursus ibidem aliqui mss., Illud, in aliis quinque mss. deest. Ephes. Iv, 22. ** Coloss. 111, 10. "I Cor. 1, 23. Quod Curterius conjectura ductus dixerat, fortasse apud Procopium pag. pro legendum esse de eo dubitari vix posse arbitra- mur. Nam auctor noster, quem passim compilavit Procopius, paulo post ita loquitur, etc. De- mones enim efficiunt, ut ii qui experiuntur, ad suam ipsorum perniciem errent. · 218. VERS. 19-22. Et si dixerint ad vos : Quærite 248. Καὶ ἐὰν εἴπωσι πρὸς ὑμᾶς· Ζητήσατε (80) Ita uterque Combef. et alii quatuor mss. At (81) Veteres aliquot libri, καὶ θλίψις. Hoc ipso (82) Editi et Reg. primus, τὸ κήρυγμα τοῦ Εὐαγ (83) Antiqui sex libri, ἐξαιτεῖν. Editi, ἐκζητεῖν· (84) Editi, παριστώντων, exhibent et repræsen-

Α ξολογοῦντας αὐτόν. ᾿Αλλὰ καὶ ἑτέρωθι · Ἐξομολο- γοῦμαί σοι, Πάτερ, Κύριε, τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς, ὅτι ἀπέκρυψας ταῦτα ἀπὸ σοφῶν καὶ συν- ετῶν, καὶ ἀπεκάλυψας αὐτὰ νηπίοις· νηπίους λέ- γων τοὺς μαθητευθέντας τῷ λόγῳ, καὶ διὰ τοῦ Πνεύ ματος τῆς ἀποκαλύψεως τῶν μυστηρίων ἀξιωθέντας. Ἰδοὺ οὖν ἐγὼ καὶ τὰ παιδία, δείκνυσι τοὺς ἐκε λεκτοὺς ἑαυτοῦ· διότι Τὰ μωρὰ τοῦ κόσμου ἐξελέ- ξατο ὁ Θεὸς, ἵνα καταισχύνῃ τοὺς σοφούς. Πᾶς οὖν ὁ ἀποθέμενος τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον, τὸν φθειρό μενον κατὰ τὰς ἐπιθυμίας τῆς ἀπάτης, καὶ ἐνδυσά μενος τὸν νέον, τὸν ἀνακαινούμενον κατ᾿ εἰκόνα τοῦ κτίσαντος, παιδίον ἐστὶ κατὰ τὸ μυστικὸν τοῦ Χρισ- στοῦ (80). τοὺς ἐγγαστριμύθους, καὶ τοὺς ἀπὸ τῆς γῆς φω- νοῦντας, τοὺς κενολογοῦντας, οἱ ἐκ τῆς κοιλίας φωνοῦσιν· Οὐκ ἔθνος πρὸς Θεὸν αὐτοῦ ἐκζητή σουσι ; Τί ἐκζητοῦσι περὶ τῶν ζώντων τοὺς νεο κρούς; Νόμον γὰρ εἰς βοήθειαν ἔδωκεν, ἵνα ε πωσιν· Οὐχ ὡς τὸ ῥῆμα τοῦτο, περὶ οὗ οὐκ ἔστι δῶρα δοῦναι περὶ αὑτοῦ. Καὶ ἥξει ἐφ' ὑμᾶς σκλη- ρὰ λιμὸς, καὶ ἔσται, ὡς ἂν πεινάσητε, λυπηθή- σεσθε, καὶ κακῶς ἐρεῖτε τὸν ἄρχοντα, καὶ τὰ πά τρια. Καὶ ἀναβλέψονται εἰς τὸν οὐρανόν ἄνω. Καὶ εἰς τὴν γῆν κάτω ἐμβλέψονται. Καὶ ἰδοὺ ἀπορία στενή, και σκότος, θλίψις (84) και στενοχωρία καὶ σκότος, ὥστε μὴ βλέπειν. Καὶ οὐκ ἀπορηθή σεται ὁ ἐν στενοχωρίᾳ ὢν ἕως καιροῦ. Οἱ μὴ και ταδεχόμενοι τὸν λόγον τοῦ Εὐαγγελίου, οἱ ἐξουθε νοῦντες τὸ κήρυγμα (82) ὡς μωρίαν, καὶ ἐπὶ τῷ σταυρῷ σκανδαλιζόμενοι, ὅταν αὐτοῖς συμβουλεύω. μεν ἐπανελθεῖν πρὸς τὴν ἐπίγνωσιν, ἀντιπροτείνονται ἡμῖν τὰς ἐκ τῆς ἰδίας πλάνης παραινέσεις, λέγοντες - Ζητήσατε μὴ τὸν Κύριον, ἀλλὰ τοὺς ἐγγαστριμύθους, καὶ τοὺς ἀπὸ τῆς γῆς φωνοῦντας, τοὺς κενολογοῦντας. Καὶ τούτου μάρτυς ἡ πεῖρα. Οι γάρ προστετηκότες τοῖς εἰδώλοις, ὀνείροις καὶ κληδόσι, καὶ μαντείαις δα μόνων προσέχοντες, καὶ αὐτοὶ τὴν ἀλήθειαν ἐξουδενού- σι, καὶ ἡμῖν συμβουλεύουσι τὰ τοιαῦτα ἐξαιτεῖν (84). Διότι ἐνέργειαι πλάνης ἐπὶ καταστροφῇ τῶν πεπει - ραμένων αὐτοῖς ἐνεργοῦνται παρὰ τῶν δαιμόνων· νῦν μὲν ἐν τοῖς ὕπνοις φαντασίας τινὰς περιιστών- των (84), ἢ συμβουλὴν ἐχούσας πάθους σωματικοῦ, ἢ προαγορευούσας τὸ μέλλον. Δύνανται δὲ τὰ τοιαῦ τα συνορῶν οἱ δαίμονες· περὶ μὲν τὰ τοῦ σώματος πάθη, διὰ τὸ διορατικώτεροι εἶναι τῶν ὑλικῶν ἰδιω- κατὰ τὸν μυστικὸν Χριστοῦ λόγον. και σκότος ἐμβλέπειν. γελίου. τοῦ Εὐαγγελίου, μάτων, καὶ ἐπεσκέφθαι ποιότητας βοτανῶν, καὶ τὸ ἀπ' αὐτῶν πρὸς τὰ πάθη κατάλληλον. Περὶ δὲ τῶν γινομένων πειρωμένων διότι ενέργειαι πλάνης ἐπι καταστροφῇ τῶν πεπειραμένων, APPENDIX OPERUM 8. BASILII MAGNI. bantur. Sed in alio loco ait : Confiteor tibi, Pater, Domine cæli et terræ, quia abscondisti hæc a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvu- lis 1. Eos utique qui fuerant sermone eruditi, et revelatione mysteriorum dignati, afflatu Spiritus, appellat parvulos. Itaque per illud, Ecce ego et pueri, electos suos significat quia: Quæ stulta sunt mundi, elegit Deus, ut confundat sapientes ss Quisquis igitur deponit veterem hominem, qui juxta erroris concupiscentias corrumpitur ", in- duit vero novum, qui renovatur juxta Conditoris imaginem ", is ex mystica Christi sententia puer est. . ventriloquos, et eos qui de terra loquuntur, vana loquentes, qui de ventre vociferantur : Nonne gens ad Deum suum exquirent? Quid exquirunt de vivis mortuos? Legem enim in auxilium dedit, ut dicant: Non sicut verbum hoc, de quo non est dare munera de eo. Et veniet super vos dira fames; et eril, ut esurieritis, contristabimini, et malediceis principi, el patriis legibus: et suspicient in cælum sursum. Et in terram deorsum inspicient. Et ecce egestas an- gusta, et tenebræ, afflictio et angustia; et tenebræ ; ita ut non videant. Et non deficiel, qui in angustia est usque ad tempus. Qui non excipiunt Evangeli verbum, et quasi stultitiam spernunt illius prædi- cationem, et quibus crux est offensioni, iis cum sumus auctores ut redeant ad hanc agnitionem, vicissim consilia e quo errore deprompta nobis B C dant, dicentes : Querite non Dominum, sed ventri- loquos, et eos qui de terra loquuntur, vana loquen- tes. Atque hanc rem testatur experientia. Qui enim addicti sunt idolis, cum sint somniis, divi- nationibus et dæmonum oraculis attenti, ii nihili faciunt veritatem, nobisque suadent ut talia expo- scamus. Nam dæmones efficiunt, ut ii qui experiuntur, ad suam ipsorum perniciem errent. Et quidem nunc quasdam rerum imagines in som- nis undique suscitant, quibus aut corporearum ægritudinum curatio suggeritur, aut futura præ- nuntiatur. Res enim hujusmodi cernere possunt demones. Ad corporis morbos quod attinet, eos prævident, quod perspicaciori ingenii facultate præditi sint ad agnoscendas materiæ proprietates, quodque herbarum qualitates, et earum vim more D bis curandis idoneam norint. Quod vero spectat ad futuros eventus, sæpenumero quæ jam conti- 80* Matth. xx1,8. * Matth. xi, 25. "I Cor. 1, 27. * editi, in loco voces ex vetustiore Combefisii codice et ex aliis quatuor addidimus; nec aliter editum invenitur apud LXX. Rursus ibidem aliqui mss., Illud, in aliis quinque mss. deest. Ephes. Iv, 22. ** Coloss. 111, 10. "I Cor. 1, 23. Quod Curterius conjectura ductus dixerat, fortasse apud Procopium pag. pro legendum esse de eo dubitari vix posse arbitra- mur. Nam auctor noster, quem passim compilavit Procopius, paulo post ita loquitur, etc. De- mones enim efficiunt, ut ii qui experiuntur, ad suam ipsorum perniciem errent. · 218. VERS. 19-22. Et si dixerint ad vos : Quærite 248. Καὶ ἐὰν εἴπωσι πρὸς ὑμᾶς· Ζητήσατε (80) Ita uterque Combef. et alii quatuor mss. At (81) Veteres aliquot libri, καὶ θλίψις. Hoc ipso (82) Editi et Reg. primus, τὸ κήρυγμα τοῦ Εὐαγ (83) Antiqui sex libri, ἐξαιτεῖν. Editi, ἐκζητεῖν· (84) Editi, παριστώντων, exhibent et repræsen-

μελλόντων πολλάκις προλέγουσι τὰ ἤδη γενόμενα, Α ἡμῖν δὲ μήπω ἐγνωσμένα, ὡς ἐσόμενα ἡμῖν ἀναγγέλο λουσιν. Οἷον εἴ τις καὶ παρ᾽ ἡμῶν (85) ἀκούσας παρ- ουσίαν τινὸς, ταύτην τῷ προσδοκῶντι ὡς μέλλουσαν ἀναγγέλλοι· τὴν ἐκ τοῦ δοκεῖν προφήτης είναι δόξαν δι' ἀπάτης θηρώμενος. Οὕτω καὶ οἱ δαίμονες τὰ δια τετυπωμένα, τὰ ἀποφάσει Θεοῦ δημοσιευθέντα, ἀνα ήγγειλαν πολλάκις τοῖς πρὸς ἀπάτην εὐκόλως ἔχου- σιν. Ὡς καὶ ἡ ἐγγαστρίμυθος τῷ Σαούλ διὰ τῶν δαι μόνων ἀνήγγειλε την μέλλουσαν ἧτταν. Δαίμονες γὰρ ἦσαν οἱ κατασχηματίζοντες (86) ἑαυτοὺς εἰς τὸ τοῦ Σαμουὴλ πρόσωπον· οἱ διὰ τὸ ἀκηκοέναι τῆς ἐπὶ τῷ Σαούλ κατακρίσεως, ὡς ἰδίαν ἀπόφασιν τὴν ἐξενε- χθεῖσαν παρὰ Θεοῦ διηγοῦνται. Ἐπὶ οὖν (87) τὰς ἐκ τῶν δαιμόνων ἀπάτας προτρέπονται ἡμᾶς πολλάκις τὰ ἔθνη, λέγοντες· Ἐκζητήσατε τοὺς ἐγγαστριμύ- η θους, τοὺς ἀπὸ τῆς γῆς φωνοῦντας. Οὐδὲ γὰρ τολμῶ σιν εἰπεῖν ἐξ οὐρανῶν (88) αὐτῶν εἶναι τὰ ῥήματα. Ὡς καὶ ἡ ἐν ταῖς Βασιλείαις ἐκείνη διαλεγομένη τῷ Σαούλ ἔλεγεν, ὅτι Ὁρῶ ἐγὼ θεοὺς ἀναβαίνοντας ἀπὸ τῆς γῆς. Τοιαύτη γὰρ ἡ τῶν ἐγγαστριμύθων ἐπίνοια· ψυχὰς ἐπαγγέλλονται τετελευτηκότων ἀν- ἄγειν εἰς φανέρωσιν τῶν ἐπιζητουμένων. Εἶτα τὴν ἑαυτοῦ γνώμην ἐπιφέρει, ἣν ἔχει περὶ τῶν τοιούτων ἐπινοιῶν, καὶ ἀποφαίνεται αὐτοὺς ματαιο- λόγους, εἰπών· Τοὺς κενολογοῦντας, οἳ ἐκ τῆς κοιλίας φωνοῦσιν· ἤτοι ἀπὸ τοῦ θελήματος ἑαυτῶν φθεγγόμενοι . Οὐ γὰρ ἑτέρωθεν διδαχθεὶς λέγει, ἀλλὰ ἀναπλάσας ἐν τῇ ἑαυτοῦ καρδίᾳ τὸ ψεῦδος, τοῦ θελήματος τῶν ὁρώντων παραστοχαζόμενος λέ- γει τὰ πρὸς ἀπάτην τῶν ἀνοήτων αὐτῷ χρησι μεύοντα. κοιλία· οἱ πάντα πραγματευόμενοι, τῆς ἐν τῷ ἐσθίειν καὶ πίνειν ἕνεκεν ἡδονῆς. Ὥστε οὐκ ἄν τις ἁμάρτοι εἰπὼν ἐγγαστριμύθους καὶ ἐκ τῆς κοιλίας φωνοῦντας τοὺς ὑπὲρ τοῦ τὴν γαστέρα πληρώσαι διδασκαλίαν σχηματιζομένους, καὶ εὐλαβείας ἑαυτοῖς περιτιθέν- τὰς μορφὴν· οἱ διὰ τὸ μὴ ἀπὸ διαθέσεως τοὺς λόγους προφέρεσθαι, κενολογοῦσιν. Εἰκότως. Ὁ γὰρ μὴ ποιῶν, καὶ διδάσκων, ἀναξιόπιστός ἐστιν εἰς ὡφέ- λειαν. Τὸ δὲ, Οὐκ ἔθνος πρὸς Θεὸν αὐτοῦ ἐκζητή σουσι ; τοιοῦτόν ἐστιν, ὅτι ἕκαστον ἔθνος τῷ ἑαυτοῦ Θεῷ προσάγει τὴν περὶ οὗ βούλεται μαθεῖν ζήτησιν. Καὶ ἐρωτηματικῶς χρὴ τυποῦσθαι τὴν ἀνάγνωσιν πρὸς τὴν σαφήνειαν (89) τοῦ ῥητοῦ· Οὐχὶ ἔθνος πρὸς Θεὸν αὐτοῦ ἐξζητήσουσιν ; Ὥστε τοὺς (90) περιιστώντων, παρ' ἡμῶν. τὴν ἐκ τοῦ. τὴν τοῦ. ἐπὶ τοῦ Σαούλ. ἐπὶ τῷ. ρανοῦ. ἀσάφειαν, τους τάς τούς προσάγουσι, προσάγειν. τούς, COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. VIII. gere, prædicunt; et quæ nondum ad nostram per- B C D * I Reg. xxvIII, 19. " ibid. 13. "Philipp. ш, 19. 111, tant imagines. At uterque Combef. et alii quatuor 188., undelibet ejusmodi visis quasi cingunt et circumdant. dam, Μox editi et aliqui mss.. At in aliis quibusdam legitur, Aliquanto post editi et duo mss,, Alii quatuor, venere notitiam, nobis annuntiant quasi futura. Nec secus ac si quispiam qui ex nobis alicujus adventum audivisset, eum præstolanti tanquam futurum renuntiaret, ut dum propheta esse vide- bitur, inde gloriam per fraudem venetur. Hunc ad modum et dæmones, iis qui facile in errorem induci possunt, ea quæ jam rata sunt et Dei de- creto evulgata, plerumque annuntiarunt. Sic et ventriloqua illa ope dmmonum nuntiavit Sauli fu- turam stragem 8. Erant enim dæmones, qui indue- rant Samuelis personam : qui quod audissent damnatorium judicium id Saulem datum, latam a Deo sententiam uti propriam narrant. Itaque gentes non raro nos eo inducunt ut a dæmonibus decipiamur, cum dicunt : Exquirite ventriloquos, qui de terra loquuntur. Neque enim dicere au- dent, verba sua e cœlis esse exportata. Ita in Regnorum libris illa etiam vates quæ cum Saule loquebatur, dicebat: Video ego deos ascendentes e terra ". Ejusmodi enim est artificium et fraus ventriloquorum: profitentur se mortuorum ani- mas evocare, ut ea quæ quæruntur, detogantur. Dein propheta suam circa hujusmodi dolos ac fal- lacias sententiam subjungit, atque hos deceptores pronuntiat esse vaniloquos, dicens : Vana loquen- tes, qui de ventre vociferantur; ceu qui ex sua ipso-· rum voluntate loquuntur. Non enim talis aliunde edoctus effatur, sed conficto in suo corde monda- cio, spectatorum animum consiliumque conjectans, ea quæ ad insipientes decipiendos sibi profutura sunt, loquitur. deus venter est : qui ob voluptatem ex cibo ac potu nascentem agant omnia. Quamobrem non ab- errarit qui hariolos et ventriloquos eos esse dixerit, qui ob ventrem adimplendum simulant doctrinam, pietatisque formam ac speciem sibi affingunt; qui quod non ex animo proferant sermones, vana lo- quuntur. Idque jure ac merito. Quisquis enim non facit, etiamsi doceat, omnem sibi adimit fdem, gua utilis esse possit. Illud autem: Nonne gens ad Deum suum exquirent? hoc modo intelligi debet : gens quælibet de re quam vult edoceri, Deo suo questionem proponit. Atque sententia dilu- cidandæ causa legendum est per interrogationem, Nonne gens ad Deum suum exquirent ? Quare qui a ad amovendam verbi obscuritatem. corruptum esse videret Combefisius, pro legi debere affirmavit. Sed non animadvertit vir doctissimus, se suam correctionem imperfectam reliquisse. Etenim si quis legerit, necesse est ut statim legat, non quemadmodum et in editis et iu veteribus libris scriptum reperitur, sed Nam accusandi casus, neces- sario postulat, ut postea infinitivus subsequatur. Supplovimus igitur quod emendandum reliquerat 249. Η τάχα ἐκ τῆς κοιλίας φωνοῦσιν, ὧν ὁ θεὸς ἡ (85) Editi et mss. nonnulli, παρ' ἡμῖν. Αlii qui- (86) Veteres aliquot libri, μετασχηματίζοντες. (87) Sic mss. nonnulli. Editi, 'Επεὶ οὖν πρός. (88) Antiqul sex libri, ἐξ οδρανῶν. Editi, ἐξ οὐ 219. Aut forte de ventre loquuntur ii, quorum (89) Uterque Colb. et Reg. secundus, πρὸς τὴν (90) Editi et mss. nostri, Ὥστε τάς quod cum

μελλόντων πολλάκις προλέγουσι τὰ ἤδη γενόμενα, Α ἡμῖν δὲ μήπω ἐγνωσμένα, ὡς ἐσόμενα ἡμῖν ἀναγγέλο λουσιν. Οἷον εἴ τις καὶ παρ᾽ ἡμῶν (85) ἀκούσας παρ- ουσίαν τινὸς, ταύτην τῷ προσδοκῶντι ὡς μέλλουσαν ἀναγγέλλοι· τὴν ἐκ τοῦ δοκεῖν προφήτης είναι δόξαν δι' ἀπάτης θηρώμενος. Οὕτω καὶ οἱ δαίμονες τὰ δια τετυπωμένα, τὰ ἀποφάσει Θεοῦ δημοσιευθέντα, ἀνα ήγγειλαν πολλάκις τοῖς πρὸς ἀπάτην εὐκόλως ἔχου- σιν. Ὡς καὶ ἡ ἐγγαστρίμυθος τῷ Σαούλ διὰ τῶν δαι μόνων ἀνήγγειλε την μέλλουσαν ἧτταν. Δαίμονες γὰρ ἦσαν οἱ κατασχηματίζοντες (86) ἑαυτοὺς εἰς τὸ τοῦ Σαμουὴλ πρόσωπον· οἱ διὰ τὸ ἀκηκοέναι τῆς ἐπὶ τῷ Σαούλ κατακρίσεως, ὡς ἰδίαν ἀπόφασιν τὴν ἐξενε- χθεῖσαν παρὰ Θεοῦ διηγοῦνται. Ἐπὶ οὖν (87) τὰς ἐκ τῶν δαιμόνων ἀπάτας προτρέπονται ἡμᾶς πολλάκις τὰ ἔθνη, λέγοντες· Ἐκζητήσατε τοὺς ἐγγαστριμύ- η θους, τοὺς ἀπὸ τῆς γῆς φωνοῦντας. Οὐδὲ γὰρ τολμῶ σιν εἰπεῖν ἐξ οὐρανῶν (88) αὐτῶν εἶναι τὰ ῥήματα. Ὡς καὶ ἡ ἐν ταῖς Βασιλείαις ἐκείνη διαλεγομένη τῷ Σαούλ ἔλεγεν, ὅτι Ὁρῶ ἐγὼ θεοὺς ἀναβαίνοντας ἀπὸ τῆς γῆς. Τοιαύτη γὰρ ἡ τῶν ἐγγαστριμύθων ἐπίνοια· ψυχὰς ἐπαγγέλλονται τετελευτηκότων ἀν- ἄγειν εἰς φανέρωσιν τῶν ἐπιζητουμένων. Εἶτα τὴν ἑαυτοῦ γνώμην ἐπιφέρει, ἣν ἔχει περὶ τῶν τοιούτων ἐπινοιῶν, καὶ ἀποφαίνεται αὐτοὺς ματαιο- λόγους, εἰπών· Τοὺς κενολογοῦντας, οἳ ἐκ τῆς κοιλίας φωνοῦσιν· ἤτοι ἀπὸ τοῦ θελήματος ἑαυτῶν φθεγγόμενοι . Οὐ γὰρ ἑτέρωθεν διδαχθεὶς λέγει, ἀλλὰ ἀναπλάσας ἐν τῇ ἑαυτοῦ καρδίᾳ τὸ ψεῦδος, τοῦ θελήματος τῶν ὁρώντων παραστοχαζόμενος λέ- γει τὰ πρὸς ἀπάτην τῶν ἀνοήτων αὐτῷ χρησι μεύοντα. κοιλία· οἱ πάντα πραγματευόμενοι, τῆς ἐν τῷ ἐσθίειν καὶ πίνειν ἕνεκεν ἡδονῆς. Ὥστε οὐκ ἄν τις ἁμάρτοι εἰπὼν ἐγγαστριμύθους καὶ ἐκ τῆς κοιλίας φωνοῦντας τοὺς ὑπὲρ τοῦ τὴν γαστέρα πληρώσαι διδασκαλίαν σχηματιζομένους, καὶ εὐλαβείας ἑαυτοῖς περιτιθέν- τὰς μορφὴν· οἱ διὰ τὸ μὴ ἀπὸ διαθέσεως τοὺς λόγους προφέρεσθαι, κενολογοῦσιν. Εἰκότως. Ὁ γὰρ μὴ ποιῶν, καὶ διδάσκων, ἀναξιόπιστός ἐστιν εἰς ὡφέ- λειαν. Τὸ δὲ, Οὐκ ἔθνος πρὸς Θεὸν αὐτοῦ ἐκζητή σουσι ; τοιοῦτόν ἐστιν, ὅτι ἕκαστον ἔθνος τῷ ἑαυτοῦ Θεῷ προσάγει τὴν περὶ οὗ βούλεται μαθεῖν ζήτησιν. Καὶ ἐρωτηματικῶς χρὴ τυποῦσθαι τὴν ἀνάγνωσιν πρὸς τὴν σαφήνειαν (89) τοῦ ῥητοῦ· Οὐχὶ ἔθνος πρὸς Θεὸν αὐτοῦ ἐξζητήσουσιν ; Ὥστε τοὺς (90) περιιστώντων, παρ' ἡμῶν. τὴν ἐκ τοῦ. τὴν τοῦ. ἐπὶ τοῦ Σαούλ. ἐπὶ τῷ. ρανοῦ. ἀσάφειαν, τους τάς τούς προσάγουσι, προσάγειν. τούς, COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. VIII. gere, prædicunt; et quæ nondum ad nostram per- B C D * I Reg. xxvIII, 19. " ibid. 13. "Philipp. ш, 19. 111, tant imagines. At uterque Combef. et alii quatuor 188., undelibet ejusmodi visis quasi cingunt et circumdant. dam, Μox editi et aliqui mss.. At in aliis quibusdam legitur, Aliquanto post editi et duo mss,, Alii quatuor, venere notitiam, nobis annuntiant quasi futura. Nec secus ac si quispiam qui ex nobis alicujus adventum audivisset, eum præstolanti tanquam futurum renuntiaret, ut dum propheta esse vide- bitur, inde gloriam per fraudem venetur. Hunc ad modum et dæmones, iis qui facile in errorem induci possunt, ea quæ jam rata sunt et Dei de- creto evulgata, plerumque annuntiarunt. Sic et ventriloqua illa ope dmmonum nuntiavit Sauli fu- turam stragem 8. Erant enim dæmones, qui indue- rant Samuelis personam : qui quod audissent damnatorium judicium id Saulem datum, latam a Deo sententiam uti propriam narrant. Itaque gentes non raro nos eo inducunt ut a dæmonibus decipiamur, cum dicunt : Exquirite ventriloquos, qui de terra loquuntur. Neque enim dicere au- dent, verba sua e cœlis esse exportata. Ita in Regnorum libris illa etiam vates quæ cum Saule loquebatur, dicebat: Video ego deos ascendentes e terra ". Ejusmodi enim est artificium et fraus ventriloquorum: profitentur se mortuorum ani- mas evocare, ut ea quæ quæruntur, detogantur. Dein propheta suam circa hujusmodi dolos ac fal- lacias sententiam subjungit, atque hos deceptores pronuntiat esse vaniloquos, dicens : Vana loquen- tes, qui de ventre vociferantur; ceu qui ex sua ipso-· rum voluntate loquuntur. Non enim talis aliunde edoctus effatur, sed conficto in suo corde monda- cio, spectatorum animum consiliumque conjectans, ea quæ ad insipientes decipiendos sibi profutura sunt, loquitur. deus venter est : qui ob voluptatem ex cibo ac potu nascentem agant omnia. Quamobrem non ab- errarit qui hariolos et ventriloquos eos esse dixerit, qui ob ventrem adimplendum simulant doctrinam, pietatisque formam ac speciem sibi affingunt; qui quod non ex animo proferant sermones, vana lo- quuntur. Idque jure ac merito. Quisquis enim non facit, etiamsi doceat, omnem sibi adimit fdem, gua utilis esse possit. Illud autem: Nonne gens ad Deum suum exquirent? hoc modo intelligi debet : gens quælibet de re quam vult edoceri, Deo suo questionem proponit. Atque sententia dilu- cidandæ causa legendum est per interrogationem, Nonne gens ad Deum suum exquirent ? Quare qui a ad amovendam verbi obscuritatem. corruptum esse videret Combefisius, pro legi debere affirmavit. Sed non animadvertit vir doctissimus, se suam correctionem imperfectam reliquisse. Etenim si quis legerit, necesse est ut statim legat, non quemadmodum et in editis et iu veteribus libris scriptum reperitur, sed Nam accusandi casus, neces- sario postulat, ut postea infinitivus subsequatur. Supplovimus igitur quod emendandum reliquerat 249. Η τάχα ἐκ τῆς κοιλίας φωνοῦσιν, ὧν ὁ θεὸς ἡ (85) Editi et mss. nonnulli, παρ' ἡμῖν. Αlii qui- (86) Veteres aliquot libri, μετασχηματίζοντες. (87) Sic mss. nonnulli. Editi, 'Επεὶ οὖν πρός. (88) Antiqul sex libri, ἐξ οδρανῶν. Editi, ἐξ οὐ 219. Aut forte de ventre loquuntur ii, quorum (89) Uterque Colb. et Reg. secundus, πρὸς τὴν (90) Editi et mss. nostri, Ὥστε τάς quod cum

ἔξως τῆς καθ᾿ ἡμᾶς θεραπείας, ἀκολούθως τοῖς θεοῖς, οὕς ὑπέθεντο εἶναι θεοὺς, καὶ τὰς ἐπερωτήσεις προσ- άγειν. Νεκροὺς γὰρ θεοὺς ὑποθέμενοι, αὐτοὺς ἐπερω τῶσι περὶ τῶν ζώντων. Νεκροὺς δὲ λέγει, ἤτοι τὰ ἄψυχα εἴδωλα, λίθους καὶ ξύλα καὶ χαλκὸν καὶ χρυ σόν ἢ νεκροὺς λέγει τοὺς τὴν ζωὴν τὴν ἀληθινὴν διὰ τῆς ἀποστασίας ἀποβεβληκότας. Η τάχα καὶ πᾶ- σα τῶν ἐγγαστριμύθων λεγομένων ή πραγματεία περὶ τὰ μνήματα στρέφεται, κἀκεῖθεν ἔχει τῆς μαγ γανείας τὴν δύναμιν. Εἶτα δυσανασχετῶν ἐπὶ τῇ ἀνοίᾳ τῶν εἰδωλολατρούντων ὁ λόγος φησί· Τί ἐκζητήσου- σι περὶ τῶν ζώντων τους νεκρούς ; Τί προσκυνεῖς τὸν λίθον, ὁ ἔμψυχος ; τί ἐρωτᾷς τὸν κωφόν, ὁ λογι κός ; Ὑπὲρ τοῦ παιδὸς ἱκετεύεις τοῦ ζῶντος τὸν (91) ζωὴν οὐκ ἔχοντα, τὸν ζωῆς ἐστερημένον, τὸν ἄπνουν. Κἂν εἰς μαντεῖον ἀπέλθῃς, κἂν καθαρμούς περινοῇς, πρὸς νεκροὺς ἀπῆλθες, καὶ αὐτοὺς τὴν ζωὴν ἀπολω λεκότας, καὶ σοὶ μέλλοντας διὰ τῆς παρακοῆς τὴν νέο κρωσιν ἐμποιεῖν. πωσιν Οὐχ ὡς τὸ ῥῆμα τοῦτο, περὶ οὗ οὐκ ἔστι δῶρα δοῦναι περὶ αὐτοῦ. Μὴ πολυπραγμόνει τὸ μέλλον, ἀλλὰ τὰ παρόντα πρὸς τὸ χρήσιμον διατίθε σο. Τί γὰρ ὄφελος ἐκ τοῦ προλαβεῖν σε τὴν γνῶσιν ; Εἰ μὲν ἀγαθὸν ἔσται (93) τὸ ἐσόμενον, ἤξει, κἂν μὴ προγνῷς· εἰ δὲ λυπηρόν, τί σοι τὸ κέρδος προσδαπα- νᾶσθαι τῇ λύπῃ ; Νόμον ἔλαβες εἰς βοήθειαν. Μεγάλη μὲν ἦν σοι καὶ ἡ ἐκ φύσεως ἐνυπάρχουσα πρὸς τὸ καλὸν ἐπιτηδειότης· ἀλλὰ τοῦτο τελειῶν ὁ Θεὸς καὶ τὴν ἐκ τοῦ νόμου σοι χειραγωγίαν προσέθηκε. Βούλει περὶ τῶν μελλόντων πεπεῖσθαι ; Ποίει τὰ διατεταγμέ να κατὰ τὸν νόμον, καὶ ἀνάμενε τῶν ἀγαθῶν τὴν ἀπόλαυσιν. Τίμα τον πατέρα σου καὶ τὴν μητέρα, ἵνα εὖ σοι γένηται, καὶ ἔσῃ μακροχρόνιος ἐπὶ τῆς γῆς, ἦς Κύριος ὁ Θεός σου δίδωσί σοι. Επι- θυμεῖς τῶν ἀγαθῶν ; Ποίει τὰ διατεταγμένα. Μὴ ἐρώ- τα τὸν μάντιν περὶ τῆς ὑγείας, ἀλλ' ἀνάσχου τοῦ ἰα- τροῦ ὑποτιθεμένου τὰ πρὸς ὑγείαν, ὧν αὐτὸς εἶ κα ριος. Τί παρ' ἑτέρου διδάσκῇ ; Οὐδεὶς μάντις ἀθανα σίαν χαρίζεται· οὐδεὶς ἀνάγει πρὸς οὐρανόν· οὐδείς σε τῷ κριτῇ ἐν παρρησίᾳ παρίστησιν (94), ἀλλ' ὁ νό μος καὶ ἡ τούτου ἀκριβὴς τήρησις· ὃν τηρῶν, μὴ πολυπραγμόνει τὸ μέλλον, ἀλλ᾽ ἀνάμενε τὴν ἀντίδο- σιν. Νόμον οὖν ἔδωκεν εἰς βοήθειαν, ἵνα εἴπωσιν· Οὐχ ὡς τὸ ῥῆμα τοῦτο περὶ οὗ οὐκ ἔστι δῶρα δοῦ ναι περὶ αὐτοῦ. Οὗτος δὲ ὁ νόμος οὐκ ἔστιν ὡς τὸ ῥῆμα τοῦτο τοῦ ἐγγαστριμύθου. Οὐ γὰρ πρὸς ἀπάτην καθαρμούς. καθαρισμούς. ἐπινενόηται ὥσπερ ἐκεῖνα, ἀλλὰ ἀληθείας ἐστὶ διδά σκαλος. Κἀκεῖνοι μὲν ἐπ' ἀργυρίῳ μαντεύονται. Τοῦ το γάρ ἐστι τὸ καταγέλαστον, ὅτι καὶ ἀργύριον αὐτ τοῖς τελοῦσι μισθὸν τοῦ ψεύδους οἱ ἀπατώμενοι. Τοῦτο δὲ τὸ ῥῆμα, τουτέστι, τοῦ νόμου, οὐκ ἔστι τοιοῦτον, κέρδος προδαπανᾶσθαι, προσδαπανᾶσθαι. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. nostro cultu alieni sunt, iis quos deos esse posue- A runt, quæstiones etiam persolvendas congruenter diis convenienterque proponunt. Etsi enim deos mortuos constituunt, tamen eos interrogant de vi- ventibus. Mortuos autem appellat, aut inanimata idola, puta lapides, ligna, ws et aurum : aut more tuos vocat eos, qui per apostasiam vitam veram ami- sere. Aut forte etiam eorum qui ventriloqui dicun- tur ars omnis versatur circa sepulcra, et inde in- cantamentorum suorum vim ac facultatem mutua- tur. Deinde Scriptura idololatrarum insipientiam ægre ferens, ait : Quid exquirent de vivis mortuos? Cur tu qui animatus es, adoras lapidem ? cur tu qui ratione præditus es, surdum interrogas? Pro filio vivente opem ab eo imploras, qui vitam non habet, qui vita caret, qui nec respirare potest. Ta- metsi adieris oraculum, tametsi excogites lustra- tiones, abiisti ad mortuos, qui vel ipsi vitam ami- sere, et tibi ot. contumaciam mortem sunt illaturi. B C verbum hoc, de quo non est munera dare de eo. Ne multum sis sollicitus de futuro: sed de præ- sentibus ad tuum commodum statue, et his utere. Quid enim percepturus es emolumenti ex habita prænotione? Utique si quid futurum est boni, etiamsi non prænoveris; eveniet : sin autem quid molesti, quid tibi prodest mœrore ac tristitia in antecessum confici? Legem accepisti in auxilium. Magna quidem inerat tibi opportunitas vel ab ipsa natura ad bonum : sed id perficiens Deus, tibi in- super legis quoque concessit adminiculum. Vis de rebus futuris certus esse? Ea quæ lege jubentur, exsequere, bonorumque possessionem exspectato. Honora patrem tuum et matrem, ut bene tibi sit, et eris longaevus super terram, quam Dominus Deus tuus dat tibi s. Concupiscis bona ? Quæ præscripta sunt observa. Vatem de tua sanitate ne percon- teris : sed sustine medicum, qui ad sanitatem re- cuperandam remedia quorum tu ipse dominus es et arbiter, præscribat. Ecquid discere poteris ab alio? Fatidious nullus confert immortalitatem : nullus deducit ad coelum. Securum te judici nemo sistit, nisi lex et ejus accurata observatio : qua impleta, plus equo futurum ne cures, sed præsto- lare remunerationem. Legem igitur dedit in auxi- lium, ut dicant : Non sicut verbum hoc, de quo non est munera dare de eo. Hæc autem lex non se habet D sicut hoc ventriloqui verbum. Non enim ad fucum faciendum excogitata est, uti illa ejus verba: sed veritatis est magistra. Atque illi quidem vaticinan- tur ob argentum. Hoc namque ridiculum est, quod qui dicipiuntur, pecuniam etiam pro mendacii ** Exod. xx, 12. Combefisius. Librariorum autem an ipsius aucto- ris menda hac sint, alii judicabunt. mss. omnes, Edili, mus, tertius et quartus, recte. Alii mss. cum editis, 220. Νύμον δέδωκεν (92) εἰς βοήθειαν, ἵνα εἴ 220. Legem dedil in auxilium, ut dicant: Non sicut (91) Editi, τήν. At mss., τόν, bene. Aliquanto post (92) Antiqui sex libri, δέδωκεν. Editi, ἔδωκεν. (93) Veteres aliquot libri, ἐστι. Μox regii pri- (94) Ila mss. nostri Bditi, παραστήσει.

ἔξως τῆς καθ᾿ ἡμᾶς θεραπείας, ἀκολούθως τοῖς θεοῖς, οὕς ὑπέθεντο εἶναι θεοὺς, καὶ τὰς ἐπερωτήσεις προσ- άγειν. Νεκροὺς γὰρ θεοὺς ὑποθέμενοι, αὐτοὺς ἐπερω τῶσι περὶ τῶν ζώντων. Νεκροὺς δὲ λέγει, ἤτοι τὰ ἄψυχα εἴδωλα, λίθους καὶ ξύλα καὶ χαλκὸν καὶ χρυ σόν ἢ νεκροὺς λέγει τοὺς τὴν ζωὴν τὴν ἀληθινὴν διὰ τῆς ἀποστασίας ἀποβεβληκότας. Η τάχα καὶ πᾶ- σα τῶν ἐγγαστριμύθων λεγομένων ή πραγματεία περὶ τὰ μνήματα στρέφεται, κἀκεῖθεν ἔχει τῆς μαγ γανείας τὴν δύναμιν. Εἶτα δυσανασχετῶν ἐπὶ τῇ ἀνοίᾳ τῶν εἰδωλολατρούντων ὁ λόγος φησί· Τί ἐκζητήσου- σι περὶ τῶν ζώντων τους νεκρούς ; Τί προσκυνεῖς τὸν λίθον, ὁ ἔμψυχος ; τί ἐρωτᾷς τὸν κωφόν, ὁ λογι κός ; Ὑπὲρ τοῦ παιδὸς ἱκετεύεις τοῦ ζῶντος τὸν (91) ζωὴν οὐκ ἔχοντα, τὸν ζωῆς ἐστερημένον, τὸν ἄπνουν. Κἂν εἰς μαντεῖον ἀπέλθῃς, κἂν καθαρμούς περινοῇς, πρὸς νεκροὺς ἀπῆλθες, καὶ αὐτοὺς τὴν ζωὴν ἀπολω λεκότας, καὶ σοὶ μέλλοντας διὰ τῆς παρακοῆς τὴν νέο κρωσιν ἐμποιεῖν. πωσιν Οὐχ ὡς τὸ ῥῆμα τοῦτο, περὶ οὗ οὐκ ἔστι δῶρα δοῦναι περὶ αὐτοῦ. Μὴ πολυπραγμόνει τὸ μέλλον, ἀλλὰ τὰ παρόντα πρὸς τὸ χρήσιμον διατίθε σο. Τί γὰρ ὄφελος ἐκ τοῦ προλαβεῖν σε τὴν γνῶσιν ; Εἰ μὲν ἀγαθὸν ἔσται (93) τὸ ἐσόμενον, ἤξει, κἂν μὴ προγνῷς· εἰ δὲ λυπηρόν, τί σοι τὸ κέρδος προσδαπα- νᾶσθαι τῇ λύπῃ ; Νόμον ἔλαβες εἰς βοήθειαν. Μεγάλη μὲν ἦν σοι καὶ ἡ ἐκ φύσεως ἐνυπάρχουσα πρὸς τὸ καλὸν ἐπιτηδειότης· ἀλλὰ τοῦτο τελειῶν ὁ Θεὸς καὶ τὴν ἐκ τοῦ νόμου σοι χειραγωγίαν προσέθηκε. Βούλει περὶ τῶν μελλόντων πεπεῖσθαι ; Ποίει τὰ διατεταγμέ να κατὰ τὸν νόμον, καὶ ἀνάμενε τῶν ἀγαθῶν τὴν ἀπόλαυσιν. Τίμα τον πατέρα σου καὶ τὴν μητέρα, ἵνα εὖ σοι γένηται, καὶ ἔσῃ μακροχρόνιος ἐπὶ τῆς γῆς, ἦς Κύριος ὁ Θεός σου δίδωσί σοι. Επι- θυμεῖς τῶν ἀγαθῶν ; Ποίει τὰ διατεταγμένα. Μὴ ἐρώ- τα τὸν μάντιν περὶ τῆς ὑγείας, ἀλλ' ἀνάσχου τοῦ ἰα- τροῦ ὑποτιθεμένου τὰ πρὸς ὑγείαν, ὧν αὐτὸς εἶ κα ριος. Τί παρ' ἑτέρου διδάσκῇ ; Οὐδεὶς μάντις ἀθανα σίαν χαρίζεται· οὐδεὶς ἀνάγει πρὸς οὐρανόν· οὐδείς σε τῷ κριτῇ ἐν παρρησίᾳ παρίστησιν (94), ἀλλ' ὁ νό μος καὶ ἡ τούτου ἀκριβὴς τήρησις· ὃν τηρῶν, μὴ πολυπραγμόνει τὸ μέλλον, ἀλλ᾽ ἀνάμενε τὴν ἀντίδο- σιν. Νόμον οὖν ἔδωκεν εἰς βοήθειαν, ἵνα εἴπωσιν· Οὐχ ὡς τὸ ῥῆμα τοῦτο περὶ οὗ οὐκ ἔστι δῶρα δοῦ ναι περὶ αὐτοῦ. Οὗτος δὲ ὁ νόμος οὐκ ἔστιν ὡς τὸ ῥῆμα τοῦτο τοῦ ἐγγαστριμύθου. Οὐ γὰρ πρὸς ἀπάτην καθαρμούς. καθαρισμούς. ἐπινενόηται ὥσπερ ἐκεῖνα, ἀλλὰ ἀληθείας ἐστὶ διδά σκαλος. Κἀκεῖνοι μὲν ἐπ' ἀργυρίῳ μαντεύονται. Τοῦ το γάρ ἐστι τὸ καταγέλαστον, ὅτι καὶ ἀργύριον αὐτ τοῖς τελοῦσι μισθὸν τοῦ ψεύδους οἱ ἀπατώμενοι. Τοῦτο δὲ τὸ ῥῆμα, τουτέστι, τοῦ νόμου, οὐκ ἔστι τοιοῦτον, κέρδος προδαπανᾶσθαι, προσδαπανᾶσθαι. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. nostro cultu alieni sunt, iis quos deos esse posue- A runt, quæstiones etiam persolvendas congruenter diis convenienterque proponunt. Etsi enim deos mortuos constituunt, tamen eos interrogant de vi- ventibus. Mortuos autem appellat, aut inanimata idola, puta lapides, ligna, ws et aurum : aut more tuos vocat eos, qui per apostasiam vitam veram ami- sere. Aut forte etiam eorum qui ventriloqui dicun- tur ars omnis versatur circa sepulcra, et inde in- cantamentorum suorum vim ac facultatem mutua- tur. Deinde Scriptura idololatrarum insipientiam ægre ferens, ait : Quid exquirent de vivis mortuos? Cur tu qui animatus es, adoras lapidem ? cur tu qui ratione præditus es, surdum interrogas? Pro filio vivente opem ab eo imploras, qui vitam non habet, qui vita caret, qui nec respirare potest. Ta- metsi adieris oraculum, tametsi excogites lustra- tiones, abiisti ad mortuos, qui vel ipsi vitam ami- sere, et tibi ot. contumaciam mortem sunt illaturi. B C verbum hoc, de quo non est munera dare de eo. Ne multum sis sollicitus de futuro: sed de præ- sentibus ad tuum commodum statue, et his utere. Quid enim percepturus es emolumenti ex habita prænotione? Utique si quid futurum est boni, etiamsi non prænoveris; eveniet : sin autem quid molesti, quid tibi prodest mœrore ac tristitia in antecessum confici? Legem accepisti in auxilium. Magna quidem inerat tibi opportunitas vel ab ipsa natura ad bonum : sed id perficiens Deus, tibi in- super legis quoque concessit adminiculum. Vis de rebus futuris certus esse? Ea quæ lege jubentur, exsequere, bonorumque possessionem exspectato. Honora patrem tuum et matrem, ut bene tibi sit, et eris longaevus super terram, quam Dominus Deus tuus dat tibi s. Concupiscis bona ? Quæ præscripta sunt observa. Vatem de tua sanitate ne percon- teris : sed sustine medicum, qui ad sanitatem re- cuperandam remedia quorum tu ipse dominus es et arbiter, præscribat. Ecquid discere poteris ab alio? Fatidious nullus confert immortalitatem : nullus deducit ad coelum. Securum te judici nemo sistit, nisi lex et ejus accurata observatio : qua impleta, plus equo futurum ne cures, sed præsto- lare remunerationem. Legem igitur dedit in auxi- lium, ut dicant : Non sicut verbum hoc, de quo non est munera dare de eo. Hæc autem lex non se habet D sicut hoc ventriloqui verbum. Non enim ad fucum faciendum excogitata est, uti illa ejus verba: sed veritatis est magistra. Atque illi quidem vaticinan- tur ob argentum. Hoc namque ridiculum est, quod qui dicipiuntur, pecuniam etiam pro mendacii ** Exod. xx, 12. Combefisius. Librariorum autem an ipsius aucto- ris menda hac sint, alii judicabunt. mss. omnes, Edili, mus, tertius et quartus, recte. Alii mss. cum editis, 220. Νύμον δέδωκεν (92) εἰς βοήθειαν, ἵνα εἴ 220. Legem dedil in auxilium, ut dicant: Non sicut (91) Editi, τήν. At mss., τόν, bene. Aliquanto post (92) Antiqui sex libri, δέδωκεν. Editi, ἔδωκεν. (93) Veteres aliquot libri, ἐστι. Μox regii pri- (94) Ila mss. nostri Bditi, παραστήσει.

ὥστε δῶρα δοῦναι περὶ αὐτοῦ. Οὐδεὶς γὰρ τὴν χάριν τοῦ Θεοῦ ἀποδίδοται. Δωρεάν, φησὶν, ἐλάβετε, δω ρεάν δότε. Ορᾶς πῶς ἠγανάκτησε Πέτρος ἐπὶ τῷ Σίμωνι, ἀργύριον ὑπὲρ τῆς τοῦ Πνεύματος χάριτος προσκομίσαντι ; Τὸ γὰρ ἀργύριόν σου, φησί, σύν σοὶ εἴη εἰς ἀπώλειαν, ὅτι ἐνόμισας τὴν δωρεάν τοῦ Θεοῦ διὰ χρημάτων κτάσθαι. Οὐκ ἔστιν οὖν ὁ τοῦ Εὐαγγελίου λόγος ὡς τὰ πωλούμενα βήματα παρὰ τῶν ἐγγαστριμύθων. Τί γὰρ ἂν τις δοίη (95) ἄξιον αὐτῶν ἀντάλλαγμα; Ακους τοῦ Δαβὶδ ἀποροῦντος, καὶ λέγοντος· Τί ἀνταποδώσω τῷ Κυρίῳ περὶ πάν των ὧν ἀνταπέδωκέ μοι ; Οὐκ ἔστιν οὖν δῶρα δοῦ ναι περὶ τούτου ἀντάξια τῆς ἀπ' αὐτοῦ χάριτος. Ἕν δῶρον ἄξιον, ἡ φυλακὴ τοῦ δωρηθέντος (96). Ὁ δούς σοι τὸν θησαυρὸν οὐχὶ τιμὴν ἀπαιτεῖ τοῦ δοθέντος, ἀλλὰ φυλακὴν ἀξίαν τοῦ δεδομένου. καὶ ἔσται, ὡς ἂν πεινάσητε, λυπηθήσεσθε, καὶ κακῶς ἐρεῖτε τὸν ἄρχοντα καὶ τὰ πάτρια. Ο πάνω τα πρὸς σωτηρίαν οἰκονομῶν Κύριος ἐπάγει ποτὲ καὶ λιμὸν ἐπὶ συμφέροντι τῶν παιδαγωγουμένων. Εκά- κωσα γάρ σε, φησὶ, καὶ ἐλιμαγχόνησα, ἵνα εὖ σε (97) ποιήσω. Σκληρὰν τοίνυν λιμὸν λέγει τὴν ἀπαραμύθη τον, τὴν ἀνεπινόητον (98). Εἰσὶ γὰρ λιμῶν διαφοραί. μέν εἰσι κατὰ ἐπίλειψιν σίτου μόνον γινόμεναι· αἱ δὲ καὶ κατὰ τὴν τῶν λοιπῶν ἀπορίαν τῶν ἐσθίεσθαι δυνα- μένων. Αὕτη γάρ (99) ἐστιν ἡ σκληρά λιμὸς, ἣν ἐπο άγειν ὁ λόγος ἐπαγγέλλεται, ὥστε διὰ τῆς ἐνδείας λύ- πην ἐμποιῆσαι, σωτηρίαν ἀμεταμέλητον ἐνεργά- σασθαι δυναμένην. Ὅταν δὲ λυπηθῶσι κατὰ Θεὸν, & τότε κακῶς ἐροῦσι τὸν ἄρχοντα καὶ τὰ πάτρια. Τίς ἐστιν ὁ ἄρχων, ὁ παρὰ τῶν καλῶς λυπουμένων κακη- γορούμενος ; "Η δηλονότι ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου, ὃν κακῶς ἐροῦσιν ἐκ (1) μετανοίας, ὅταν εἰς συν- αίσθησιν τῆς ἀπ᾿ αὐτοῦ βλάβης ἔλθωσι. Κακηγο- ροῦσι δὲ καὶ τὰ πάτρια. Πάτρια δὲ τῶν ἐν ἁμαρτίαις ζώντων αἱ τοῦ βίου πραγματεῖαι, αἷς οἱ φιλόδοξοι πάντες ἐμπλέκονται. Πάτριά ἐστι τῷ ἁμαρτωλῷ τὰ ἔργα τῆς σαρκὸς, μοιχεία, πορνεία, ἀκαθαρσίᾳ, ἀπέλ γεια, εἰδωλολατρεία, πάθος, ἐπιθυμία κακή. Πάτριά ἐστι δόλος καὶ ψεῦδος, ἐπιβουλαὶ καὶ ῥᾳδιουργίαι, καὶ ὑποκρίσεις. Ὁ τοίνυν ανανήψας, οἷον ἀπό τινος μέ- θης, τῶν τοῦ κόσμου πραγμάτων, κακῶς μὲν ἐρεῖ τὸν ἄρχοντα αὐτοῦ (2), τὸν καθηγησάμενον αὐτῷ πρὸς τὰ τῆς ἀπωλείας ἔργα. Κακῶς δὲ ἐρεῖ καὶ τὰ πά- τρια, οἷς συζῶν, τὸν δεδομένον ἡμῖν παρὰ τοῦ Θεοῦ. νόμον εἰς βοήθειαν οὐκ ἐδέχετο. Οὐ δύνασαι ὑπὸ τὸν » οι θέντος. σοι. τὴν ἀνήκεστον ἀνεπινόητον, ἀνεπινόητον), του. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. VIII. A mercede eis solvant. Hoc autem verbum, legis sci- licet, tale non est, ut munera dentur pro eo. Nam qui Dei gratiam vendat, nemo est. Gratis accepi- stis, inquit, gralis date w. Vides quomodo Petrus Simoni pro comparando Spiritus sancti dono pe- cuniam offerenti succensuerit? Pecunia enim tua, inquit, tecum sit in perditionem, quoniam existima- sti donum Dei pecuniis parari". Itaque Evangelii sermo non est sicut verba a ventriloquis vendita. Quam enim possit quis rependere remunerationem Evangelii verbis dignam? Davidem audi animi pendentem, ac dicentem: Quid retribuam Domino pro omnibus quæ retribuit mihi? Non est igitur munera dare de eo, quæ ejus dono possint con- ferri. Unum munus dignum fuerit, si id quod dat custodiatur. Qui tibi hunc thesaurum concessit, B dati pretium haud exigit, sed custodiam re data dignam. At D Psal. cxv, 12. * Matth. x, 8. Act. VIII, 20. At 188., tius, Combefisius, homo ad emendanda ea, quæ emen. datione non indigent, paratissimus, ait malle se, boc est, at ipse interpretatur, famem gravissimam, maximam, insanabilem. Nos, quibus erit, ut esurieritis, contristabimini, et maledicetis principi et patriis legibus. Qui omnia ad salutem ordinat Dominus, nonnunquam famem etiam ad utilitatem eorum qui castigantur inducit. Afflixi enim te, inquit 93, et fame vexavi, ut bene tibi fa- cerem. Eam igitur famem dicit diram, quæ nec le- vari, nec concipi potest. Sunt enim diverse famis species. Aliæ quidem contingunt sola frumenti ino- pia: aliæ vero oriuntur ex penuria reliquarum rerum, quæ edi possunt. Hæc autem fames quam inductum iri enuntiat Scriptura, dira est; sic ut per inediam in- feratur mæror,qui salutem haud pœnitendam queat operari. Sed cum ea quæ secundum Deum est tri- C stitia " fuerint affecti, tunc maledicent principi et patriis institutis. Quis iste est princeps, in quem maledicta coegerunt qui bene contristantur? Prin- ceps utique mundi hujus %, cui sunt per pœniten- tiam maledicturi tum, cum illati ab eo damni fient conscii. Quin et patriis institutis maledicunt. Patria autem instituta eorum, qui in peccatis vivunt, sunt vitæ negotia, quibus gloriæ amatores omnes impli- cantur. Opera carnis sunt peccatori patria instituta, puta adulterium, fornicatio, immunditia, lascivia, simulacrorum cultus, mollities, concupiscentia ma- la. Patria instituta sunt dolus, mendacium, insidia, astutiæ, hypocrisis. Itaque qui se ex mundi hujus negotiis tanquam ex quadam ebrietate ad bonam frugem recepit, mundi principi qui sibi ad patranda perditionis opera præfuerat, maledicit. Sed et male- dicet patriis institutis, secundum quæ cum viveret, • Deut. VIII, 3. * II Cor. VII, 10. * Joan. xvi, 11. persuasum sit famem quæ scilicet tanta est, ut vix excogitari possit (eam enim vim habet vox nihil aliud esse, nisi famem gravissimam, maximam, insanabilem, nihil mutan- dum censuimus. 221. Καὶ ἥξει ἐφ' ὑμᾶς σκληρὰ λιμός, φησί· (95) Colb. primus, δῴη. (96) Editi, τοῦ δοθέντος. Αt sex mss., τοῦ δωρη (97) Veteres quinque libri, σε. Editi et Reg. ter- (98) Edili et nostri sex mss., τὴν ἀνεπινόητον. Sed 221. Et veniet, inquit, super vos dira fames ; et (99) Editi, δέ. At sex mss., γάρ. (1) Editi, of Ex. Deest of in nostris sex mss. (2) Veteres quatuor libri, αὐτοῦ. Bditi, εαυ-

ὥστε δῶρα δοῦναι περὶ αὐτοῦ. Οὐδεὶς γὰρ τὴν χάριν τοῦ Θεοῦ ἀποδίδοται. Δωρεάν, φησὶν, ἐλάβετε, δω ρεάν δότε. Ορᾶς πῶς ἠγανάκτησε Πέτρος ἐπὶ τῷ Σίμωνι, ἀργύριον ὑπὲρ τῆς τοῦ Πνεύματος χάριτος προσκομίσαντι ; Τὸ γὰρ ἀργύριόν σου, φησί, σύν σοὶ εἴη εἰς ἀπώλειαν, ὅτι ἐνόμισας τὴν δωρεάν τοῦ Θεοῦ διὰ χρημάτων κτάσθαι. Οὐκ ἔστιν οὖν ὁ τοῦ Εὐαγγελίου λόγος ὡς τὰ πωλούμενα βήματα παρὰ τῶν ἐγγαστριμύθων. Τί γὰρ ἂν τις δοίη (95) ἄξιον αὐτῶν ἀντάλλαγμα; Ακους τοῦ Δαβὶδ ἀποροῦντος, καὶ λέγοντος· Τί ἀνταποδώσω τῷ Κυρίῳ περὶ πάν των ὧν ἀνταπέδωκέ μοι ; Οὐκ ἔστιν οὖν δῶρα δοῦ ναι περὶ τούτου ἀντάξια τῆς ἀπ' αὐτοῦ χάριτος. Ἕν δῶρον ἄξιον, ἡ φυλακὴ τοῦ δωρηθέντος (96). Ὁ δούς σοι τὸν θησαυρὸν οὐχὶ τιμὴν ἀπαιτεῖ τοῦ δοθέντος, ἀλλὰ φυλακὴν ἀξίαν τοῦ δεδομένου. καὶ ἔσται, ὡς ἂν πεινάσητε, λυπηθήσεσθε, καὶ κακῶς ἐρεῖτε τὸν ἄρχοντα καὶ τὰ πάτρια. Ο πάνω τα πρὸς σωτηρίαν οἰκονομῶν Κύριος ἐπάγει ποτὲ καὶ λιμὸν ἐπὶ συμφέροντι τῶν παιδαγωγουμένων. Εκά- κωσα γάρ σε, φησὶ, καὶ ἐλιμαγχόνησα, ἵνα εὖ σε (97) ποιήσω. Σκληρὰν τοίνυν λιμὸν λέγει τὴν ἀπαραμύθη τον, τὴν ἀνεπινόητον (98). Εἰσὶ γὰρ λιμῶν διαφοραί. μέν εἰσι κατὰ ἐπίλειψιν σίτου μόνον γινόμεναι· αἱ δὲ καὶ κατὰ τὴν τῶν λοιπῶν ἀπορίαν τῶν ἐσθίεσθαι δυνα- μένων. Αὕτη γάρ (99) ἐστιν ἡ σκληρά λιμὸς, ἣν ἐπο άγειν ὁ λόγος ἐπαγγέλλεται, ὥστε διὰ τῆς ἐνδείας λύ- πην ἐμποιῆσαι, σωτηρίαν ἀμεταμέλητον ἐνεργά- σασθαι δυναμένην. Ὅταν δὲ λυπηθῶσι κατὰ Θεὸν, & τότε κακῶς ἐροῦσι τὸν ἄρχοντα καὶ τὰ πάτρια. Τίς ἐστιν ὁ ἄρχων, ὁ παρὰ τῶν καλῶς λυπουμένων κακη- γορούμενος ; "Η δηλονότι ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου, ὃν κακῶς ἐροῦσιν ἐκ (1) μετανοίας, ὅταν εἰς συν- αίσθησιν τῆς ἀπ᾿ αὐτοῦ βλάβης ἔλθωσι. Κακηγο- ροῦσι δὲ καὶ τὰ πάτρια. Πάτρια δὲ τῶν ἐν ἁμαρτίαις ζώντων αἱ τοῦ βίου πραγματεῖαι, αἷς οἱ φιλόδοξοι πάντες ἐμπλέκονται. Πάτριά ἐστι τῷ ἁμαρτωλῷ τὰ ἔργα τῆς σαρκὸς, μοιχεία, πορνεία, ἀκαθαρσίᾳ, ἀπέλ γεια, εἰδωλολατρεία, πάθος, ἐπιθυμία κακή. Πάτριά ἐστι δόλος καὶ ψεῦδος, ἐπιβουλαὶ καὶ ῥᾳδιουργίαι, καὶ ὑποκρίσεις. Ὁ τοίνυν ανανήψας, οἷον ἀπό τινος μέ- θης, τῶν τοῦ κόσμου πραγμάτων, κακῶς μὲν ἐρεῖ τὸν ἄρχοντα αὐτοῦ (2), τὸν καθηγησάμενον αὐτῷ πρὸς τὰ τῆς ἀπωλείας ἔργα. Κακῶς δὲ ἐρεῖ καὶ τὰ πά- τρια, οἷς συζῶν, τὸν δεδομένον ἡμῖν παρὰ τοῦ Θεοῦ. νόμον εἰς βοήθειαν οὐκ ἐδέχετο. Οὐ δύνασαι ὑπὸ τὸν » οι θέντος. σοι. τὴν ἀνήκεστον ἀνεπινόητον, ἀνεπινόητον), του. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. VIII. A mercede eis solvant. Hoc autem verbum, legis sci- licet, tale non est, ut munera dentur pro eo. Nam qui Dei gratiam vendat, nemo est. Gratis accepi- stis, inquit, gralis date w. Vides quomodo Petrus Simoni pro comparando Spiritus sancti dono pe- cuniam offerenti succensuerit? Pecunia enim tua, inquit, tecum sit in perditionem, quoniam existima- sti donum Dei pecuniis parari". Itaque Evangelii sermo non est sicut verba a ventriloquis vendita. Quam enim possit quis rependere remunerationem Evangelii verbis dignam? Davidem audi animi pendentem, ac dicentem: Quid retribuam Domino pro omnibus quæ retribuit mihi? Non est igitur munera dare de eo, quæ ejus dono possint con- ferri. Unum munus dignum fuerit, si id quod dat custodiatur. Qui tibi hunc thesaurum concessit, B dati pretium haud exigit, sed custodiam re data dignam. At D Psal. cxv, 12. * Matth. x, 8. Act. VIII, 20. At 188., tius, Combefisius, homo ad emendanda ea, quæ emen. datione non indigent, paratissimus, ait malle se, boc est, at ipse interpretatur, famem gravissimam, maximam, insanabilem. Nos, quibus erit, ut esurieritis, contristabimini, et maledicetis principi et patriis legibus. Qui omnia ad salutem ordinat Dominus, nonnunquam famem etiam ad utilitatem eorum qui castigantur inducit. Afflixi enim te, inquit 93, et fame vexavi, ut bene tibi fa- cerem. Eam igitur famem dicit diram, quæ nec le- vari, nec concipi potest. Sunt enim diverse famis species. Aliæ quidem contingunt sola frumenti ino- pia: aliæ vero oriuntur ex penuria reliquarum rerum, quæ edi possunt. Hæc autem fames quam inductum iri enuntiat Scriptura, dira est; sic ut per inediam in- feratur mæror,qui salutem haud pœnitendam queat operari. Sed cum ea quæ secundum Deum est tri- C stitia " fuerint affecti, tunc maledicent principi et patriis institutis. Quis iste est princeps, in quem maledicta coegerunt qui bene contristantur? Prin- ceps utique mundi hujus %, cui sunt per pœniten- tiam maledicturi tum, cum illati ab eo damni fient conscii. Quin et patriis institutis maledicunt. Patria autem instituta eorum, qui in peccatis vivunt, sunt vitæ negotia, quibus gloriæ amatores omnes impli- cantur. Opera carnis sunt peccatori patria instituta, puta adulterium, fornicatio, immunditia, lascivia, simulacrorum cultus, mollities, concupiscentia ma- la. Patria instituta sunt dolus, mendacium, insidia, astutiæ, hypocrisis. Itaque qui se ex mundi hujus negotiis tanquam ex quadam ebrietate ad bonam frugem recepit, mundi principi qui sibi ad patranda perditionis opera præfuerat, maledicit. Sed et male- dicet patriis institutis, secundum quæ cum viveret, • Deut. VIII, 3. * II Cor. VII, 10. * Joan. xvi, 11. persuasum sit famem quæ scilicet tanta est, ut vix excogitari possit (eam enim vim habet vox nihil aliud esse, nisi famem gravissimam, maximam, insanabilem, nihil mutan- dum censuimus. 221. Καὶ ἥξει ἐφ' ὑμᾶς σκληρὰ λιμός, φησί· (95) Colb. primus, δῴη. (96) Editi, τοῦ δοθέντος. Αt sex mss., τοῦ δωρη (97) Veteres quinque libri, σε. Editi et Reg. ter- (98) Edili et nostri sex mss., τὴν ἀνεπινόητον. Sed 221. Et veniet, inquit, super vos dira fames ; et (99) Editi, δέ. At sex mss., γάρ. (1) Editi, of Ex. Deest of in nostris sex mss. (2) Veteres quatuor libri, αὐτοῦ. Bditi, εαυ-

ἄρχοντα. Διὰ τοῦτο ἐδίδαεέ σε ἡ Ἐκκλησία λέγειν· ᾿Αποτάσσομαί σοι, Σατανᾶ. Αὕτη τοῦ ἄρχοντος ἡ κακηγορία. Τίς δὲ ἡ τῶν πατρίων ; 'Αποτάσσο μαι (3) καὶ τοῖς ἔργοις σου. Ταῦτα τὰ πάτρια, ἔργα τοῦ διαβόλου. Μακάριος ὁ γνησίως κακηγορήσας τὸν ἄρχοντα. Προσέρχεται γὰρ λοιπὸν πρὸς τὸν ἀληθινὸν, καὶ φωτίζεται. Μακάριος ὁ μεμψάμενος τοῖς πάλαι πατρίοις· εὑρήσει γὰρ (4) πατρίδα τὴν ἄνω Ἱερου- σαλήμ, ἥτις ἐστὶ μήτηρ τῶν ὁμοίων τῷ μακαρίῳ Παύλῳ. Πάτριά ἐστι καὶ τὰ ἐκ πατέρων ἡμῖν πονηρὰ ἔθη παραδιδόμενα. Εκ πλεονεξίας σοι κατέλιπεν ὁ πατὴρ κτήματα ; ᾿Απόδος τῷ ἠδικημένῳ· μὴ ὡς Ιδίων (5) ἀντιποιοῦ· ἁμαρτίας ἐστὶ κληρονομία. Αδί κως καταδουλωσάμενος ὁ πατὴρ ἀφῆκε σοι δοῦλον ; Δὸς αὐτῷ σὺ τὴν ἐλευθερίαν, κἀκείνῳ (6) κουφοτέ- ραν ποιήσεις τὴν βάσανον, καὶ σεαυτῷ τὴν ἀληθινὴν ἐλευθερίαν παρασκευάσεις. Εἶτα τί φησι ; ἀληθινὸν γενέσθαι βασιλέα, ἐὰν μὴ κακῶς εἴπῃς τὸν τὰ ἔργα. πατέρων ἡμῶν. Αt ἡμῖν. (β) κἀκείνου. καὶ εἰς τὴν γῆν κάτω ἐμβλέψονται· καὶ ἰδοὺ ἀπορία στενή, καὶ σκότος, ὥστε μὴ βλέπειν· καὶ οὐκ ἀπορηθήσεται (7) ὁ ἐν στενοχωρία ὢν ἕως καιροῦ. Περὶ τούτων φησὶ, τῶν διὰ τὴν στενοχωρίαν εἰς μετάνοιαν ἐναχθέντων (8), ὅτι ἀναβλέψονται εἰς τὸν οὐρανὸν ἄνω. Οι πρότερον συγκύπτοντες, καὶ οὐ δυνάμενοι τὰ ὑψηλὰ κατανοεῖν τῶν θείων θεωρημά των, οὗτοι, ὥσπερ ἀπὸ δεσμοῦ τινος, τῆς πρὸς τὰ γήινα συμπαθείας λυθέντες, ἐλεύθερον ἑαυτῶν τὸ ὄμμα πρὸς οὐρανὸν περιάξουσι, θεωροῦντες τὴν τῶν ἀοράτων καὶ νοητῶν φύσιν, καὶ κατανοοῦντες τὸν τοῦ πον ὅπου δεήσει τὸν θησαυρὸν ἀποτίθεσθαι. Εἶτα Εμβλέψονται εἰς τὴν γῆν κάτω. Τὸ εὐτελὲς τῆς αὐτῶν φύσεως ἐννοήσουσιν ἐκ τῆς πρὸς τὴν γῆν συγ γενείας οἱ τέως ἐπηρμένοι καὶ μέγα φρονοῦντες ἐφ' ἑαυτοῖς. Θαύμασον δὲ πῶς παρατετηρημένως ταῖς λέ- ξεσιν ἐχρήσατο ἡ Γραφὴ, ἁρμόζουσαν εκατέρω πρά- γματι ἐπινοήσασα τὴν ἐκφώνησιν. Οὐρανὸς γὰρ πρός κειται εἰς θεωρίαν, καὶ γῆ. Περὶ μὲν οὖν τοῦ οὐρανοῦ λέγει· Αναβλέψονται εἰς τὸν οὐρανὸν ἄνω· περὶ δὲ τῆς γῆς· Ἐμβλέψονται (9) εἰς τὴν γῆν κάτω. Εἶτα ἐπὶ τῷ θαύματι τῆς τῶν τηλικούτων κατανοή- σεως ἀποροῦνται, καὶ στενοχωρηθήσονται, καὶ σκου τωθήσονται τὴν διάνοιαν, τῆς ἐπὶ τοῖς καταληφθεῖσιν εκπλήξεως τὴν μεγάλην αὐτοῖς ταύτην ταραχὴν ἐμ- ποιούσης. Όταν γὰρ συντελέσῃ, φησὶν, ἄνθρω πος, τότε ἄρχεται· καὶ δυαν παύσηται, τότε ἀπο- ρηθήσεται. Οὐδεὶς οἶδεν πόσα (10) οὐκ οἶδεν, ἐὰν μὴ ἐναχθέντων. ἀπο- ροῦντας, ἀποροῦνται. πόσα. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. legem nobis a Deo in auxilium traditam non susci- A piebat. Non potes Regi vero subesse, nisi maledixeris huic principi. Eam ob causam te edo- cuit Ecclesia dicere : Renuntio tibi, Sulana. Hoc est maledictum, quod in principem conjicitur. Quod- nam autem maledictum est, quod adhibetur adver- sus patrios mores? Illud, Renuntio et operibus tuis. Hi patrii ritus, diaboli opera. Beatus qui rite huic maledixerit principi. Jam enim ad eum qui verus est, accedit, et illuminatur. Beatus qui improbave- rit patrios mores antiquos: obtinebit enim patriam Jerusalem cœlestem ", quæ mater est eorum, qui beato Paulo sunt similes. Patria instituta sunt etiam pravi mores a parentibus ad nos transmissi. Reli- quitne tibi pater opes per avaritiam partas? Redde has injuriam patienti; ne eas tibi ceu proprias vin- dices est nimirum peccati hæreditas. Dereliquit tibi servum pater, injuste ab ipso in servitutem redactum? Tu eum libertate dona, et patris cruciatum reddes leviorem, et tibi ipse libertatem veram conciliabis. Sub hæc quid dicit ? B deorsum inspicient : et ecce egestas angusta, et tene- bræ, ita ut non videant; et non deficiet qui in angu- stia est usque ad tempus. Affirmat fore, ut ii qui præ angustia adducti fuerint ad pœnitentiam agendam, sursum respiciant in cœlum. Qui prius demittebant in terram oculos, nec divinarum contemplationum sublimitatem intelligere poterant, hi a rerum ter- renarum affectione et studio quasi a vinculo quo- dam soluti, oculorum suorum liberos obtutus fgunt in colum, invisibilium ac intelligibilium naturam C contemplantes, et locum quo reponi oporteat the- saurus, considerantes. Dein Aspicient in terram de- orsum. Qui erant elati prius, ac de se magnifce sentiebant, nature suæ vilitatem ex ea quam cum terra habent cognatione agnoscent. Mirare autem quam apposite hisce verbis usa sit Scriptura: quan- doquidem dictionem utrique rei convenientem ex- cogitavit. Coolum enim et terra nobis proponuntur contemplanda. Dicit quidem de cœlo, Respicient in cælum sursum; de terra autem Aspicient in terram deorsum. Deinde præ admiratione tantarum rerum cognitarum inopes sunt consilii, adducenturque ad angustias, et mente obcæcabuntur; cum stupor qui ex rebus intellectis orietur, ingentem illam in ipsis perturbationem excitabit. Cum enim, inquit, con- D summaverit homo,tunc incipit : et cum quieverit, tunc animi pendebit". Nemo novit quot et quanta ignoret, nisi scientiæ hujus habuerit gustum. Sed tamen be- *6 Gal. rv, 26. Eccli. xvIII, 6. non invenitur. Μox editi, Sed in nostris sex mss. non legitur articulus. mss. abest. Statim editi, sex mass., Reg. quartus, et non privabitur. mss., non invenitur. Statim, ubi in editis legitur in nostris codicibus scriptum reperitur mss., 222. Et respicient in calum sursum, et in terram (3) Editi, 'Αποτάσσομαί σοι. Vocula σοι in mss. (4) Bditi, γὰρ ἑαυτῷ. Illud, ἑαυτῷ, & nostris sex (5) Editi, ἰδίᾳ. Veteres quinque libri, ιδίων. (7) Antiqui tres libri, καὶ οὐκ ἀποστερηθήσεται, 222. Καὶ ἀναβλέψονται εἰς τὸν οὐρανὸν ἄνω, (8) Editi et duo ms3., ἀναχθέντων. Alii quatuor (9) Editi, Καὶ ἐμβλέψονται. Vocula Kal in mss. (10) Codex unus cum editis, οπόσα. Alii quinque,

ἄρχοντα. Διὰ τοῦτο ἐδίδαεέ σε ἡ Ἐκκλησία λέγειν· ᾿Αποτάσσομαί σοι, Σατανᾶ. Αὕτη τοῦ ἄρχοντος ἡ κακηγορία. Τίς δὲ ἡ τῶν πατρίων ; 'Αποτάσσο μαι (3) καὶ τοῖς ἔργοις σου. Ταῦτα τὰ πάτρια, ἔργα τοῦ διαβόλου. Μακάριος ὁ γνησίως κακηγορήσας τὸν ἄρχοντα. Προσέρχεται γὰρ λοιπὸν πρὸς τὸν ἀληθινὸν, καὶ φωτίζεται. Μακάριος ὁ μεμψάμενος τοῖς πάλαι πατρίοις· εὑρήσει γὰρ (4) πατρίδα τὴν ἄνω Ἱερου- σαλήμ, ἥτις ἐστὶ μήτηρ τῶν ὁμοίων τῷ μακαρίῳ Παύλῳ. Πάτριά ἐστι καὶ τὰ ἐκ πατέρων ἡμῖν πονηρὰ ἔθη παραδιδόμενα. Εκ πλεονεξίας σοι κατέλιπεν ὁ πατὴρ κτήματα ; ᾿Απόδος τῷ ἠδικημένῳ· μὴ ὡς Ιδίων (5) ἀντιποιοῦ· ἁμαρτίας ἐστὶ κληρονομία. Αδί κως καταδουλωσάμενος ὁ πατὴρ ἀφῆκε σοι δοῦλον ; Δὸς αὐτῷ σὺ τὴν ἐλευθερίαν, κἀκείνῳ (6) κουφοτέ- ραν ποιήσεις τὴν βάσανον, καὶ σεαυτῷ τὴν ἀληθινὴν ἐλευθερίαν παρασκευάσεις. Εἶτα τί φησι ; ἀληθινὸν γενέσθαι βασιλέα, ἐὰν μὴ κακῶς εἴπῃς τὸν τὰ ἔργα. πατέρων ἡμῶν. Αt ἡμῖν. (β) κἀκείνου. καὶ εἰς τὴν γῆν κάτω ἐμβλέψονται· καὶ ἰδοὺ ἀπορία στενή, καὶ σκότος, ὥστε μὴ βλέπειν· καὶ οὐκ ἀπορηθήσεται (7) ὁ ἐν στενοχωρία ὢν ἕως καιροῦ. Περὶ τούτων φησὶ, τῶν διὰ τὴν στενοχωρίαν εἰς μετάνοιαν ἐναχθέντων (8), ὅτι ἀναβλέψονται εἰς τὸν οὐρανὸν ἄνω. Οι πρότερον συγκύπτοντες, καὶ οὐ δυνάμενοι τὰ ὑψηλὰ κατανοεῖν τῶν θείων θεωρημά των, οὗτοι, ὥσπερ ἀπὸ δεσμοῦ τινος, τῆς πρὸς τὰ γήινα συμπαθείας λυθέντες, ἐλεύθερον ἑαυτῶν τὸ ὄμμα πρὸς οὐρανὸν περιάξουσι, θεωροῦντες τὴν τῶν ἀοράτων καὶ νοητῶν φύσιν, καὶ κατανοοῦντες τὸν τοῦ πον ὅπου δεήσει τὸν θησαυρὸν ἀποτίθεσθαι. Εἶτα Εμβλέψονται εἰς τὴν γῆν κάτω. Τὸ εὐτελὲς τῆς αὐτῶν φύσεως ἐννοήσουσιν ἐκ τῆς πρὸς τὴν γῆν συγ γενείας οἱ τέως ἐπηρμένοι καὶ μέγα φρονοῦντες ἐφ' ἑαυτοῖς. Θαύμασον δὲ πῶς παρατετηρημένως ταῖς λέ- ξεσιν ἐχρήσατο ἡ Γραφὴ, ἁρμόζουσαν εκατέρω πρά- γματι ἐπινοήσασα τὴν ἐκφώνησιν. Οὐρανὸς γὰρ πρός κειται εἰς θεωρίαν, καὶ γῆ. Περὶ μὲν οὖν τοῦ οὐρανοῦ λέγει· Αναβλέψονται εἰς τὸν οὐρανὸν ἄνω· περὶ δὲ τῆς γῆς· Ἐμβλέψονται (9) εἰς τὴν γῆν κάτω. Εἶτα ἐπὶ τῷ θαύματι τῆς τῶν τηλικούτων κατανοή- σεως ἀποροῦνται, καὶ στενοχωρηθήσονται, καὶ σκου τωθήσονται τὴν διάνοιαν, τῆς ἐπὶ τοῖς καταληφθεῖσιν εκπλήξεως τὴν μεγάλην αὐτοῖς ταύτην ταραχὴν ἐμ- ποιούσης. Όταν γὰρ συντελέσῃ, φησὶν, ἄνθρω πος, τότε ἄρχεται· καὶ δυαν παύσηται, τότε ἀπο- ρηθήσεται. Οὐδεὶς οἶδεν πόσα (10) οὐκ οἶδεν, ἐὰν μὴ ἐναχθέντων. ἀπο- ροῦντας, ἀποροῦνται. πόσα. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. legem nobis a Deo in auxilium traditam non susci- A piebat. Non potes Regi vero subesse, nisi maledixeris huic principi. Eam ob causam te edo- cuit Ecclesia dicere : Renuntio tibi, Sulana. Hoc est maledictum, quod in principem conjicitur. Quod- nam autem maledictum est, quod adhibetur adver- sus patrios mores? Illud, Renuntio et operibus tuis. Hi patrii ritus, diaboli opera. Beatus qui rite huic maledixerit principi. Jam enim ad eum qui verus est, accedit, et illuminatur. Beatus qui improbave- rit patrios mores antiquos: obtinebit enim patriam Jerusalem cœlestem ", quæ mater est eorum, qui beato Paulo sunt similes. Patria instituta sunt etiam pravi mores a parentibus ad nos transmissi. Reli- quitne tibi pater opes per avaritiam partas? Redde has injuriam patienti; ne eas tibi ceu proprias vin- dices est nimirum peccati hæreditas. Dereliquit tibi servum pater, injuste ab ipso in servitutem redactum? Tu eum libertate dona, et patris cruciatum reddes leviorem, et tibi ipse libertatem veram conciliabis. Sub hæc quid dicit ? B deorsum inspicient : et ecce egestas angusta, et tene- bræ, ita ut non videant; et non deficiet qui in angu- stia est usque ad tempus. Affirmat fore, ut ii qui præ angustia adducti fuerint ad pœnitentiam agendam, sursum respiciant in cœlum. Qui prius demittebant in terram oculos, nec divinarum contemplationum sublimitatem intelligere poterant, hi a rerum ter- renarum affectione et studio quasi a vinculo quo- dam soluti, oculorum suorum liberos obtutus fgunt in colum, invisibilium ac intelligibilium naturam C contemplantes, et locum quo reponi oporteat the- saurus, considerantes. Dein Aspicient in terram de- orsum. Qui erant elati prius, ac de se magnifce sentiebant, nature suæ vilitatem ex ea quam cum terra habent cognatione agnoscent. Mirare autem quam apposite hisce verbis usa sit Scriptura: quan- doquidem dictionem utrique rei convenientem ex- cogitavit. Coolum enim et terra nobis proponuntur contemplanda. Dicit quidem de cœlo, Respicient in cælum sursum; de terra autem Aspicient in terram deorsum. Deinde præ admiratione tantarum rerum cognitarum inopes sunt consilii, adducenturque ad angustias, et mente obcæcabuntur; cum stupor qui ex rebus intellectis orietur, ingentem illam in ipsis perturbationem excitabit. Cum enim, inquit, con- D summaverit homo,tunc incipit : et cum quieverit, tunc animi pendebit". Nemo novit quot et quanta ignoret, nisi scientiæ hujus habuerit gustum. Sed tamen be- *6 Gal. rv, 26. Eccli. xvIII, 6. non invenitur. Μox editi, Sed in nostris sex mss. non legitur articulus. mss. abest. Statim editi, sex mass., Reg. quartus, et non privabitur. mss., non invenitur. Statim, ubi in editis legitur in nostris codicibus scriptum reperitur mss., 222. Et respicient in calum sursum, et in terram (3) Editi, 'Αποτάσσομαί σοι. Vocula σοι in mss. (4) Bditi, γὰρ ἑαυτῷ. Illud, ἑαυτῷ, & nostris sex (5) Editi, ἰδίᾳ. Veteres quinque libri, ιδίων. (7) Antiqui tres libri, καὶ οὐκ ἀποστερηθήσεται, 222. Καὶ ἀναβλέψονται εἰς τὸν οὐρανὸν ἄνω, (8) Editi et duo ms3., ἀναχθέντων. Alii quatuor (9) Editi, Καὶ ἐμβλέψονται. Vocula Kal in mss. (10) Codex unus cum editis, οπόσα. Alii quinque,

γεῦμα λάβῃ τῆς γνώσεως. Πλὴν ὁ ἀγαθὸς Δεσπότης ἐπαγγέλλεται αὐτοῖς τὰ χρηστότερα. Οὐκ ἀπορηθή- σεται γάρ, φησίν, ὁ ἐν στενοχωρίᾳ ὧν ἕως καιροῦ. Οὐκ εἰς τὸ παντελὲς αὕτη ἡ ἄγνοια καθέξει τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων· ἀλλ' ὁ νῦν αὐτῆς ἐκζητῶν τὴν ἀλή θειαν (11), καὶ ὠδίνων αὐτῆς τὴν εὕρεσιν, ὄψεταί ποτε πρόσωπον (12) πρὸς πρόσωπον, καὶ ἀπολήψεται τὸ τῆς γνώσεως τέλειον, ἐπειδὰν ἐνστῇ ὁ καιρὸς τῆς τῶν ὅλων ἀποκαταστάσεως. Τοῦτο γὰρ ἐστι τὸν Ἕως και ροῦ. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Θ'. Ζαβουλών, ἡ γῆ Νεφθαλείμ, καὶ οἱ λοιποί, οἱ τὴν παραλίαν, καὶ πέραν τοῦ Ἰορδάνου, Γαλιλαία τῶν ἐθνῶν. Ὁ λαός (44( ὁ πορευόμενος ἐν σκότει, ἴδετε φῶς μέγα· οἱ κατοικοῦντες ἐν χώρᾳ καὶ σκιᾷ θανάτου, φῶς λάμψει ἐφ' ὑμᾶς. Τὸ πλεῖστον τοῦ λαοῦ, ὁ κατήγαγες ἐν εὐφροσύνῃ σου, καὶ εὐφρανθήσονται ἐνώπιόν σου ὡς οἱ εὐφραινόμενοι ἐν ἀμήτῳ, καὶ ὃν τρόπον οἱ διαιρούμενοι σκύλα· ὅτι ἀφῄρηται ὁ ζυγὸς ὁ ἐπ' αὐτῶν κείμενος, καὶ ἡ ῥάβδος ἡ ἐπὶ τοῦ τραχήλου αὐτῶν. Τὴν γὰρ ῥάβδον τῶν ἀπαιτούντων διεσκέδασεν, ὡς τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἐπὶ Μαδιάμ. Ὅτι πᾶσαν στολὴν ἐπι- συνηγμένην δόλῳ, καὶ ἱμάτιον μετὰ καταλλαγῆς ἀποτίσουσι, καὶ θελήσουσιν, εἰ ἐγένοντο πυρί καυστοι. Ὅτι παιδίον ἐγεννήθη ἡμῖν, υἱὸς καὶ ἐδόθη ἡμῖν, οὗ ἡ ἀρχὴ ἐπὶ τοῦ ὤμου αὐτοῦ, καὶ καλεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ, Μεγάλης βουλῆς ἄγ- γελος. Αξω γὰρ εἰρήνην ἐπὶ τοὺς ἄρχοντας, εἶν ρήνην καὶ ὑγείαν αὐτῷ. Μεγάλη ἡ ἀρχὴ αὐτοῦ. καὶ τῆς εἰρήνης αὐτοῦ οὐκ ἔστιν ὅριον. Ἐπὶ τὸν θρόνον Δαβίδ, καὶ ἐπὶ τὴν βασιλείαν αὐτοῦ, κατά ορθῶσαι αὐτὴν, καὶ ἀντέχεσθαι (15) ἐν κρίματι, καὶ ἐν δικαιοσύνῃ ἀπὸ τοῦ νῦν, καὶ εἰς τὸν αἰῶνα. Ο ζῆλος Κυρίου Σαβαώθ ποιήσει ταῦτα. Εὐαγ ποιήσει ταῦτα. Εὐαγ- γελίζεσθαι μέλλων τὰ (16) τῆς τοῦ Κυρίου ἐνανθρω- πήσεως ὁ λόγος, ὥσπερ τινὰ πρότασιν ὀρέγων πνευ- ματικῆς εὐφροσύνης, οὕτω δεξιοῦται τὸν εὐαγγελι ζόμενον· Τοῦτο πρῶτον πίε. Ὁ πίνων πρῶτον (17) εἰς ἑαυτὸν καταδέχεται τὸ ποτὸν, μετ᾿ ἐπιθυμίας αὐτὸ προσιέμενος. Τότε γὰρ μάλιστα καὶ ἡ ἀπ᾽ αὐ- ἐκζητῶν τὴν ἀλήθειαν. αὐτῆς αὐτὴν τὴν ἀλήθειαν. γνώσεως γὺ ποίει, ταχύ πίε, παραλίαν οἰκοῦντες καί. οἰκοῦντες ΠΟΔ ἐθνῶν ὁ λαός. πρότασις, COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. IX. A nignus Dominus istis præstantiora pollicetur. Non enim, inquit, defciet qui in angustia est usque ad tempus. Ignorantia isthæc non perpetuo detinebit hominum genus; sed qui nunc cognitionis perquirit veritatem, eamque comparare laborat, is tune vi- debit facie ad faciem "; ac scientiæ consequetur perfectionem, cum advenerit tempus, quo instau- randa sunt universa. Hoc enim sibi vult dictio illa, Usque ad tempus. CAPUT IX. D more se perfundit. Ob id etiamnum qui tanquam * Cor. xiii, 12. äy- Sed vox ita displicuit Combefisio, ut dicat : Meo periculo emenda, Εgo autem, quod bona ipsius venia dictum sit, vulgatam lectionem tolerari posse ar- bitror, si modo ex præcedentibus vox sup- pleatur. Qui nunc inquirit ejusmodi cognitionis ve- ritatem. Alii quinque mss. uti in contextu. cito fac ; et ita quoque legitur apud LXX et apud Eusebium. Alter Combensii liber, cio bibe : quam lectionem Basilio tribuit No- bilius. Neutram ejus esse qui dixerit, sanius, ut mihi quidem videtur, judicabit. Statim Reg. ter- tius, Sed vox C Zabulon,terra Nephthalim,et cæleri qui maritima, et trans Jordanem, Galilæa gentium. Populus qui am- bulabas in tenebris, videle lucem magnam, qui habi- talis in regione et umbra mortis, lumen illucescet super vos. Plurima pars populi, quam deduxisti in lætitia tua : et lætabuntur coram te, sicut qui lætan- tur in messe, et sicut hi qui dividunt spolia: quia ablatum est jugum ipsis impositum,et virga, quæ erat super collum eorum. Virgam enim exactorum dissi- pavit, sicut in die quæ super Madian. Quia omnem stolum collectam dolo, et vestimentum cum commu- talione restituent : et cupient, si fiant, esse igne com- busti. Quia parvulus natus est nobis, filius et datus est nobis,cujus principatus super humerum ejus. Et vocatur nomen ejus, Magni consilii angelus. Addu- cam enim pacem super principes, pacım et▸ I sanitatem ipsi. Magnus principatus illius, et pacis ejus non est finis. Super thronum David, et super regnum ejus, ut moderetur illud, et patrucinetár in judicio, et in ju- stilia jam nunc, et in seculum. Zelus Domini Sa- baoth faciet hæc. Scriptura jamjam ea quæ ad Do- mini incarnationem spectant, annuntiatura, quasi quoddam spiritualis lætitiæ specimen præbens, eum quisit Evangelio imbuendus,alloquitur comiter hoc modo: Hoc primum bibe. Qui primum bibit, potum avide sumptum in seipso recipit. Tunc enim maxime effundere se solet ejus suavitas, eum nec nausea, nec vomitu laborans, imo levamen potus et solatium præ nimia siccitate appetens, hausti liquoris hu- legitur neque in editis,neque in aliis quinque mss., neque apud LXX, neque apud Eusebium. quinque mss., dicibus. Vox que mox sequitur, cum sumi soleat pro aliqua propositione; hio tamen si- gnificare videtur præludium quoddam, seu antici- patum quemdam gaudii spiritualis gustum. Tilman- nus sic verterat: Quasi propositionem quamdam lætitiæ spiritualis obtendens: quæ interpretatio cum non probaretur. Combefisio, ita ipse interpretatus est Quasi adventitium quiddam spiritualis lætitiæ porrigens. Alii meliora. 223. Τοῦτο πρῶτον πίε· ταχὺ ποίει (43), χώρα Β 223. VERS. 1-7. Hoc primum bibe : cito fuc, regio (11) Editi et mss.magno inter se consensu,αὐτῆς (12) Editi et Reg. primus, ποτε πρόσωπον, και. (13) Vetustior Combefisii codex et alii quatuor,τα- (14) Editi et Reg. primus. ἐθνῶν καὶ λαός. Alii (15) Reg. tertius, καὶ ἀντιλαβέσθαι αὐτῆς. (16) Editi, τὰ περί. Deest περί in nostris sex co- (47) Vocem πρῶτον ex tribus mss. addidimus.

γεῦμα λάβῃ τῆς γνώσεως. Πλὴν ὁ ἀγαθὸς Δεσπότης ἐπαγγέλλεται αὐτοῖς τὰ χρηστότερα. Οὐκ ἀπορηθή- σεται γάρ, φησίν, ὁ ἐν στενοχωρίᾳ ὧν ἕως καιροῦ. Οὐκ εἰς τὸ παντελὲς αὕτη ἡ ἄγνοια καθέξει τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων· ἀλλ' ὁ νῦν αὐτῆς ἐκζητῶν τὴν ἀλή θειαν (11), καὶ ὠδίνων αὐτῆς τὴν εὕρεσιν, ὄψεταί ποτε πρόσωπον (12) πρὸς πρόσωπον, καὶ ἀπολήψεται τὸ τῆς γνώσεως τέλειον, ἐπειδὰν ἐνστῇ ὁ καιρὸς τῆς τῶν ὅλων ἀποκαταστάσεως. Τοῦτο γὰρ ἐστι τὸν Ἕως και ροῦ. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Θ'. Ζαβουλών, ἡ γῆ Νεφθαλείμ, καὶ οἱ λοιποί, οἱ τὴν παραλίαν, καὶ πέραν τοῦ Ἰορδάνου, Γαλιλαία τῶν ἐθνῶν. Ὁ λαός (44( ὁ πορευόμενος ἐν σκότει, ἴδετε φῶς μέγα· οἱ κατοικοῦντες ἐν χώρᾳ καὶ σκιᾷ θανάτου, φῶς λάμψει ἐφ' ὑμᾶς. Τὸ πλεῖστον τοῦ λαοῦ, ὁ κατήγαγες ἐν εὐφροσύνῃ σου, καὶ εὐφρανθήσονται ἐνώπιόν σου ὡς οἱ εὐφραινόμενοι ἐν ἀμήτῳ, καὶ ὃν τρόπον οἱ διαιρούμενοι σκύλα· ὅτι ἀφῄρηται ὁ ζυγὸς ὁ ἐπ' αὐτῶν κείμενος, καὶ ἡ ῥάβδος ἡ ἐπὶ τοῦ τραχήλου αὐτῶν. Τὴν γὰρ ῥάβδον τῶν ἀπαιτούντων διεσκέδασεν, ὡς τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἐπὶ Μαδιάμ. Ὅτι πᾶσαν στολὴν ἐπι- συνηγμένην δόλῳ, καὶ ἱμάτιον μετὰ καταλλαγῆς ἀποτίσουσι, καὶ θελήσουσιν, εἰ ἐγένοντο πυρί καυστοι. Ὅτι παιδίον ἐγεννήθη ἡμῖν, υἱὸς καὶ ἐδόθη ἡμῖν, οὗ ἡ ἀρχὴ ἐπὶ τοῦ ὤμου αὐτοῦ, καὶ καλεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ, Μεγάλης βουλῆς ἄγ- γελος. Αξω γὰρ εἰρήνην ἐπὶ τοὺς ἄρχοντας, εἶν ρήνην καὶ ὑγείαν αὐτῷ. Μεγάλη ἡ ἀρχὴ αὐτοῦ. καὶ τῆς εἰρήνης αὐτοῦ οὐκ ἔστιν ὅριον. Ἐπὶ τὸν θρόνον Δαβίδ, καὶ ἐπὶ τὴν βασιλείαν αὐτοῦ, κατά ορθῶσαι αὐτὴν, καὶ ἀντέχεσθαι (15) ἐν κρίματι, καὶ ἐν δικαιοσύνῃ ἀπὸ τοῦ νῦν, καὶ εἰς τὸν αἰῶνα. Ο ζῆλος Κυρίου Σαβαώθ ποιήσει ταῦτα. Εὐαγ ποιήσει ταῦτα. Εὐαγ- γελίζεσθαι μέλλων τὰ (16) τῆς τοῦ Κυρίου ἐνανθρω- πήσεως ὁ λόγος, ὥσπερ τινὰ πρότασιν ὀρέγων πνευ- ματικῆς εὐφροσύνης, οὕτω δεξιοῦται τὸν εὐαγγελι ζόμενον· Τοῦτο πρῶτον πίε. Ὁ πίνων πρῶτον (17) εἰς ἑαυτὸν καταδέχεται τὸ ποτὸν, μετ᾿ ἐπιθυμίας αὐτὸ προσιέμενος. Τότε γὰρ μάλιστα καὶ ἡ ἀπ᾽ αὐ- ἐκζητῶν τὴν ἀλήθειαν. αὐτῆς αὐτὴν τὴν ἀλήθειαν. γνώσεως γὺ ποίει, ταχύ πίε, παραλίαν οἰκοῦντες καί. οἰκοῦντες ΠΟΔ ἐθνῶν ὁ λαός. πρότασις, COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. IX. A nignus Dominus istis præstantiora pollicetur. Non enim, inquit, defciet qui in angustia est usque ad tempus. Ignorantia isthæc non perpetuo detinebit hominum genus; sed qui nunc cognitionis perquirit veritatem, eamque comparare laborat, is tune vi- debit facie ad faciem "; ac scientiæ consequetur perfectionem, cum advenerit tempus, quo instau- randa sunt universa. Hoc enim sibi vult dictio illa, Usque ad tempus. CAPUT IX. D more se perfundit. Ob id etiamnum qui tanquam * Cor. xiii, 12. äy- Sed vox ita displicuit Combefisio, ut dicat : Meo periculo emenda, Εgo autem, quod bona ipsius venia dictum sit, vulgatam lectionem tolerari posse ar- bitror, si modo ex præcedentibus vox sup- pleatur. Qui nunc inquirit ejusmodi cognitionis ve- ritatem. Alii quinque mss. uti in contextu. cito fac ; et ita quoque legitur apud LXX et apud Eusebium. Alter Combensii liber, cio bibe : quam lectionem Basilio tribuit No- bilius. Neutram ejus esse qui dixerit, sanius, ut mihi quidem videtur, judicabit. Statim Reg. ter- tius, Sed vox C Zabulon,terra Nephthalim,et cæleri qui maritima, et trans Jordanem, Galilæa gentium. Populus qui am- bulabas in tenebris, videle lucem magnam, qui habi- talis in regione et umbra mortis, lumen illucescet super vos. Plurima pars populi, quam deduxisti in lætitia tua : et lætabuntur coram te, sicut qui lætan- tur in messe, et sicut hi qui dividunt spolia: quia ablatum est jugum ipsis impositum,et virga, quæ erat super collum eorum. Virgam enim exactorum dissi- pavit, sicut in die quæ super Madian. Quia omnem stolum collectam dolo, et vestimentum cum commu- talione restituent : et cupient, si fiant, esse igne com- busti. Quia parvulus natus est nobis, filius et datus est nobis,cujus principatus super humerum ejus. Et vocatur nomen ejus, Magni consilii angelus. Addu- cam enim pacem super principes, pacım et▸ I sanitatem ipsi. Magnus principatus illius, et pacis ejus non est finis. Super thronum David, et super regnum ejus, ut moderetur illud, et patrucinetár in judicio, et in ju- stilia jam nunc, et in seculum. Zelus Domini Sa- baoth faciet hæc. Scriptura jamjam ea quæ ad Do- mini incarnationem spectant, annuntiatura, quasi quoddam spiritualis lætitiæ specimen præbens, eum quisit Evangelio imbuendus,alloquitur comiter hoc modo: Hoc primum bibe. Qui primum bibit, potum avide sumptum in seipso recipit. Tunc enim maxime effundere se solet ejus suavitas, eum nec nausea, nec vomitu laborans, imo levamen potus et solatium præ nimia siccitate appetens, hausti liquoris hu- legitur neque in editis,neque in aliis quinque mss., neque apud LXX, neque apud Eusebium. quinque mss., dicibus. Vox que mox sequitur, cum sumi soleat pro aliqua propositione; hio tamen si- gnificare videtur præludium quoddam, seu antici- patum quemdam gaudii spiritualis gustum. Tilman- nus sic verterat: Quasi propositionem quamdam lætitiæ spiritualis obtendens: quæ interpretatio cum non probaretur. Combefisio, ita ipse interpretatus est Quasi adventitium quiddam spiritualis lætitiæ porrigens. Alii meliora. 223. Τοῦτο πρῶτον πίε· ταχὺ ποίει (43), χώρα Β 223. VERS. 1-7. Hoc primum bibe : cito fuc, regio (11) Editi et mss.magno inter se consensu,αὐτῆς (12) Editi et Reg. primus, ποτε πρόσωπον, και. (13) Vetustior Combefisii codex et alii quatuor,τα- (14) Editi et Reg. primus. ἐθνῶν καὶ λαός. Alii (15) Reg. tertius, καὶ ἀντιλαβέσθαι αὐτῆς. (16) Editi, τὰ περί. Deest περί in nostris sex co- (47) Vocem πρῶτον ex tribus mss. addidimus.

γεῦμα λάβῃ τῆς γνώσεως. Πλὴν ὁ ἀγαθὸς Δεσπότης ἐπαγγέλλεται αὐτοῖς τὰ χρηστότερα. Οὐκ ἀπορηθή- σεται γάρ, φησίν, ὁ ἐν στενοχωρίᾳ ὧν ἕως καιροῦ. Οὐκ εἰς τὸ παντελὲς αὕτη ἡ ἄγνοια καθέξει τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων· ἀλλ' ὁ νῦν αὐτῆς ἐκζητῶν τὴν ἀλή θειαν (11), καὶ ὠδίνων αὐτῆς τὴν εὕρεσιν, ὄψεταί ποτε πρόσωπον (12) πρὸς πρόσωπον, καὶ ἀπολήψεται τὸ τῆς γνώσεως τέλειον, ἐπειδὰν ἐνστῇ ὁ καιρὸς τῆς τῶν ὅλων ἀποκαταστάσεως. Τοῦτο γὰρ ἐστι τὸν Ἕως και ροῦ. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Θ'. Ζαβουλών, ἡ γῆ Νεφθαλείμ, καὶ οἱ λοιποί, οἱ τὴν παραλίαν, καὶ πέραν τοῦ Ἰορδάνου, Γαλιλαία τῶν ἐθνῶν. Ὁ λαός (44( ὁ πορευόμενος ἐν σκότει, ἴδετε φῶς μέγα· οἱ κατοικοῦντες ἐν χώρᾳ καὶ σκιᾷ θανάτου, φῶς λάμψει ἐφ' ὑμᾶς. Τὸ πλεῖστον τοῦ λαοῦ, ὁ κατήγαγες ἐν εὐφροσύνῃ σου, καὶ εὐφρανθήσονται ἐνώπιόν σου ὡς οἱ εὐφραινόμενοι ἐν ἀμήτῳ, καὶ ὃν τρόπον οἱ διαιρούμενοι σκύλα· ὅτι ἀφῄρηται ὁ ζυγὸς ὁ ἐπ' αὐτῶν κείμενος, καὶ ἡ ῥάβδος ἡ ἐπὶ τοῦ τραχήλου αὐτῶν. Τὴν γὰρ ῥάβδον τῶν ἀπαιτούντων διεσκέδασεν, ὡς τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἐπὶ Μαδιάμ. Ὅτι πᾶσαν στολὴν ἐπι- συνηγμένην δόλῳ, καὶ ἱμάτιον μετὰ καταλλαγῆς ἀποτίσουσι, καὶ θελήσουσιν, εἰ ἐγένοντο πυρί καυστοι. Ὅτι παιδίον ἐγεννήθη ἡμῖν, υἱὸς καὶ ἐδόθη ἡμῖν, οὗ ἡ ἀρχὴ ἐπὶ τοῦ ὤμου αὐτοῦ, καὶ καλεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ, Μεγάλης βουλῆς ἄγ- γελος. Αξω γὰρ εἰρήνην ἐπὶ τοὺς ἄρχοντας, εἶν ρήνην καὶ ὑγείαν αὐτῷ. Μεγάλη ἡ ἀρχὴ αὐτοῦ. καὶ τῆς εἰρήνης αὐτοῦ οὐκ ἔστιν ὅριον. Ἐπὶ τὸν θρόνον Δαβίδ, καὶ ἐπὶ τὴν βασιλείαν αὐτοῦ, κατά ορθῶσαι αὐτὴν, καὶ ἀντέχεσθαι (15) ἐν κρίματι, καὶ ἐν δικαιοσύνῃ ἀπὸ τοῦ νῦν, καὶ εἰς τὸν αἰῶνα. Ο ζῆλος Κυρίου Σαβαώθ ποιήσει ταῦτα. Εὐαγ ποιήσει ταῦτα. Εὐαγ- γελίζεσθαι μέλλων τὰ (16) τῆς τοῦ Κυρίου ἐνανθρω- πήσεως ὁ λόγος, ὥσπερ τινὰ πρότασιν ὀρέγων πνευ- ματικῆς εὐφροσύνης, οὕτω δεξιοῦται τὸν εὐαγγελι ζόμενον· Τοῦτο πρῶτον πίε. Ὁ πίνων πρῶτον (17) εἰς ἑαυτὸν καταδέχεται τὸ ποτὸν, μετ᾿ ἐπιθυμίας αὐτὸ προσιέμενος. Τότε γὰρ μάλιστα καὶ ἡ ἀπ᾽ αὐ- ἐκζητῶν τὴν ἀλήθειαν. αὐτῆς αὐτὴν τὴν ἀλήθειαν. γνώσεως γὺ ποίει, ταχύ πίε, παραλίαν οἰκοῦντες καί. οἰκοῦντες ΠΟΔ ἐθνῶν ὁ λαός. πρότασις, COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. IX. A nignus Dominus istis præstantiora pollicetur. Non enim, inquit, defciet qui in angustia est usque ad tempus. Ignorantia isthæc non perpetuo detinebit hominum genus; sed qui nunc cognitionis perquirit veritatem, eamque comparare laborat, is tune vi- debit facie ad faciem "; ac scientiæ consequetur perfectionem, cum advenerit tempus, quo instau- randa sunt universa. Hoc enim sibi vult dictio illa, Usque ad tempus. CAPUT IX. D more se perfundit. Ob id etiamnum qui tanquam * Cor. xiii, 12. äy- Sed vox ita displicuit Combefisio, ut dicat : Meo periculo emenda, Εgo autem, quod bona ipsius venia dictum sit, vulgatam lectionem tolerari posse ar- bitror, si modo ex præcedentibus vox sup- pleatur. Qui nunc inquirit ejusmodi cognitionis ve- ritatem. Alii quinque mss. uti in contextu. cito fac ; et ita quoque legitur apud LXX et apud Eusebium. Alter Combensii liber, cio bibe : quam lectionem Basilio tribuit No- bilius. Neutram ejus esse qui dixerit, sanius, ut mihi quidem videtur, judicabit. Statim Reg. ter- tius, Sed vox C Zabulon,terra Nephthalim,et cæleri qui maritima, et trans Jordanem, Galilæa gentium. Populus qui am- bulabas in tenebris, videle lucem magnam, qui habi- talis in regione et umbra mortis, lumen illucescet super vos. Plurima pars populi, quam deduxisti in lætitia tua : et lætabuntur coram te, sicut qui lætan- tur in messe, et sicut hi qui dividunt spolia: quia ablatum est jugum ipsis impositum,et virga, quæ erat super collum eorum. Virgam enim exactorum dissi- pavit, sicut in die quæ super Madian. Quia omnem stolum collectam dolo, et vestimentum cum commu- talione restituent : et cupient, si fiant, esse igne com- busti. Quia parvulus natus est nobis, filius et datus est nobis,cujus principatus super humerum ejus. Et vocatur nomen ejus, Magni consilii angelus. Addu- cam enim pacem super principes, pacım et▸ I sanitatem ipsi. Magnus principatus illius, et pacis ejus non est finis. Super thronum David, et super regnum ejus, ut moderetur illud, et patrucinetár in judicio, et in ju- stilia jam nunc, et in seculum. Zelus Domini Sa- baoth faciet hæc. Scriptura jamjam ea quæ ad Do- mini incarnationem spectant, annuntiatura, quasi quoddam spiritualis lætitiæ specimen præbens, eum quisit Evangelio imbuendus,alloquitur comiter hoc modo: Hoc primum bibe. Qui primum bibit, potum avide sumptum in seipso recipit. Tunc enim maxime effundere se solet ejus suavitas, eum nec nausea, nec vomitu laborans, imo levamen potus et solatium præ nimia siccitate appetens, hausti liquoris hu- legitur neque in editis,neque in aliis quinque mss., neque apud LXX, neque apud Eusebium. quinque mss., dicibus. Vox que mox sequitur, cum sumi soleat pro aliqua propositione; hio tamen si- gnificare videtur præludium quoddam, seu antici- patum quemdam gaudii spiritualis gustum. Tilman- nus sic verterat: Quasi propositionem quamdam lætitiæ spiritualis obtendens: quæ interpretatio cum non probaretur. Combefisio, ita ipse interpretatus est Quasi adventitium quiddam spiritualis lætitiæ porrigens. Alii meliora. 223. Τοῦτο πρῶτον πίε· ταχὺ ποίει (43), χώρα Β 223. VERS. 1-7. Hoc primum bibe : cito fuc, regio (11) Editi et mss.magno inter se consensu,αὐτῆς (12) Editi et Reg. primus, ποτε πρόσωπον, και. (13) Vetustior Combefisii codex et alii quatuor,τα- (14) Editi et Reg. primus. ἐθνῶν καὶ λαός. Alii (15) Reg. tertius, καὶ ἀντιλαβέσθαι αὐτῆς. (16) Editi, τὰ περί. Deest περί in nostris sex co- (47) Vocem πρῶτον ex tribus mss. addidimus.

Α τοῦ χάρις ἀναδίδοσθαι πέφυκεν, ὅταν μὴ ναυτιῶν, μηδὲ ἀποβλύζων, ἀλλά δι᾽ ὑπερβολὴν ξηρότητος ἐφιε μενος τῆς ἐκ τοῦ ποτοῦ παραμυθίας, καὶ ταῖς νοτίσι τοῦ ποθέντος (48) ἑαυτὸν διυγραίνει. Διὰ τοῦτο καὶ νῦν ὁ εὐαγγελιζόμενος ὡς δεδιψηκότι λαῷ τὴν προσ- δοκωμένην χάριν, φησί. Τοῦτο πρῶτον πίε. Υπό- δεξαι τῇ ψυχῇ τὴν εὐφροσύνην· ἔνθου τὸ δόγμα τῆς σωτηρίας. Μὴ δεύτερον ἄλλου ἡγήσῃ, μηδὲ προτι μότερόν τι τούτου νομίσῃς ἕτερον. Πρὸ πάντων ἐστίν· οὔτε σοί τι πρότερον νοηθήναι δύναται τοῦ κτίσαν- τός σε· οὔτε τῇ φύσει τιμιώτερόν τι, τοῦ πρωτοτό- και πάσης κτίσεως. Πρῶτον πίε. Μάθε ὅτι ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος. Οὐδὲν προ ἀρχῆς· οὐδὲν πρὸ τοῦ ἐν ἀρχῇ. Μὴ αἰῶνα προπίῃς· μὴ διάστημα· μὴ τόπον ἔρημον τῆς Υἱοῦ ὑπάρξεως· μὴ χρόνον· μὴ καιρόν· μηδὲν τῶν κατὰ φαντασίαν ματαίων, δυναμένων τῇ ψυχῇ ἐγγίνεσθαι. Τοῦτο πρῶτον πίε· ταχὺ ποίει. Μὴ χαύνως, μηδὲ καταβεβλακευμένως, μηδὲ ἀσπούδως, μηδὲ ἐκλύτως ἐπὶ τὴν τοῦ ἔργου παραδοχήν, ἀλλὰ συντόνως καὶ κατεσπευσμένως (19). Οἷος ἦν Παῦλος ὁμοῦ τε ἔπινε τὴν πίστιν, καὶ οὐδένα και ρὸν ἀνεβάλλετο πρὸς τὸ κήρυγμα· ὅς γε οὐδὲ προσα ανέθετο σαρκὶ καὶ αἵματι, ἀλλ᾽ εὐθὺς, ὥσπερ τις δρομεύς, ὁμοῦ τε ἔλαβε τὸ τοῦ δρόμου σύνθημα, καὶ πρὸς τὸ τέλος ἐπείγετο, κατὰ σκοπὸν διώκων εἰς τὸ βραβεῖον τῆς ἄνω κλήσεως. νεται ὁ προφήτης, πρὸς οὓς ἐπιχωρίαζεν ὁ Κύριος, οἵτινες πρύτερον ἐν τῷ σκότει τῆς ἀγνοίας πορευό μενοι, ἐν τῇ ἀνατολῇ τοῦ φωτὸς τοῦ ἀληθινοῦ, Ὃ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον, εἶδον (20) φῶς μέγα. Καὶ μηδεὶς οἰέσθω διαφωνίαν ἔχειν πρὸς τὸ προφητικὸν ῥητὸν τὰ παρὰ τοῦ Ματ- θαίου· εἴπερ ὁ μὲν εἶπεν· Ὁ λαὸς ὁ καθήμενος ἐν σκότει· ὁ δὲ Ἡσαΐας φαίνεται εἰρηκώς. Ο πορευό μενος ἐν σκότει. Ισον γὰρ δύναται καὶ τὸ ἐν σκότει πορεύεσθαι, καὶ τὸ καθέζεσθαι· διότι τοῦ ἀποκειμέν νου τέλους ὁμοίως ἀμφότεροι ἀπολείπονται· ὁ μὲν μὴ κινούμενος, ὁ δὲ εἰκῆ πεθιερχόμενος. Καὶ γὰρ ὁ ἄνευ σκοποὸ βαδίζων, οὐδαμοῦ προχωρεῖ, καὶ ὁ ἐν ἀργίᾳ πεπεδημένος (21) οὐκ ἐφικνεῖται τοῦ τέλους. Οὗτος τοίνυν ὁ λαὸς, ὁ ἐν τῇ ἐθνικῇ ἀγνοίᾳ ἐσκοτω μένος, εἶδε φῶς, οὐχ οἷον τὸ ἀπὸ πυρὸς, οὐδὲ οἷον τὸ ἀπὸ ἀστέρων ἢ σελήνης, οὐδὲ οἷον τὸ ἡλιακὸν ἢ ἀστραπαῖον, ἀλλὰ φῶς μέγα· ὃ καὶ νοητοῖς ἐπιλάμ πει καὶ αἰσθητοῖς, ὃ καὶ Πατρὶ σύνεστι, καὶ ἀνθρώ- πους φωτίζει, καὶ ἀγγέλους φαιδρύνει, καὶ πᾶσιν ἐπαρκεῖ, καὶ ἔτι ἑαυτοῦ τὰς αὐγὰς ἔχει ὑπερτεινο- μένας πρὸς (22) τὸ πλεῖον. Ὁ δὲ λαὸς ὁ τῶν ἐθνῶν ᾤχει ἐν χώρᾳ ποδαπῇ ; Σκιαζομένῃ ὑπὸ τοῦ θανάτου. Οἱονεὶ γὰρ νεφέκη βαθεῖα ἐπέκειτο (23) αὐτοῖς, διὰ τῆς εἰδωλολαταείας, ἕως ἐλθὸν τὸ φῶς διέκοψε μὲν τὴν ἀχλύν, ἐφήπλωσε δὲ αὐτοῖς τῆς ἀληθείας τὸ φύγο τοῦ ποθέντος. είδε. πεπεδημένος, APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. populo sitienti gratiam exspectatam annuntiat,ait: Hoc primum bibe.Excipe in animo lætitiam: reconde in eo salutis dogina. Alio inferius ne putaveris, nec quidquam aliud eo præstantius esse existimes. Est ante omnia: nec quidquam abs te excogitari po- test,quod sit Conditore tuo prius, aut quod natura sit primogenito omnis creaturæ excellentius.Pri- mum bibe. Disce in principio fuisse Verbum'. Ante principium, nihii ; nihil prius eo qui erat in prin- cipio. Ne prius ævum bibas, non intervallum, non locum Filii substantia destitutum, non tempus,non temporis aliquod momentum, non quidquam futile et vanum, quod animus imaginari valeat. Hoc pri- mum bibe, cito fac. Non ignave, non segniter, non negligenter, non languide opus aggredere, sed vi- riliter et studiose. Cujusmodi erat Paulus, qui si- mul ut bibit fidem, sine ulla temporis mora ad prædicationem accessit : quippe qui carni non ac- quiesceret, aut sanguini ' ; sed tanquam cursor quidam, ubi primum audivit cursus signum, festi- nabat ad finem, juxta præfixum scopum ad præ- mium supernæ vocationis contendens³. B fert sermonem, apud quos moratus est Dominus, qui prius in ignorantiæ tenebris ambulantes, ex- oriente lumine vero, Quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum *, viderunt lucem ma- gnam.Nemo autem suspicetur Matthæi et prophetæ verba esse inter se pngnantia,etsi ille quidem dixe- rit. Populus qui sedebat in tenebris " ; Isaiam vero constet dixisse : Qui ambulabat in tenebris. Nam in tenebris ambulare idem valet atque in tenebris se- dere, cum uterque a proposito fine similiter aber- ret, tum qui non movetur, tum qui temere obam- bulat errabundus. Qui enim sine scopo incedit, ad nullum certum locum vadit ; qui vero in otio deti- netur, nequaquam finem assequitur.Hic igitur po- pulus, qui gentium ignorantia obcæcabatur, vidit lucem, non talem, qualis ab igne, aut a stellis, aut a luna, aut a sole, aut a fulgetris oriri solet ; sed vidit lucem magnam,quæ intellectu sensuque præ- ditis affulget, quæ et cum Patre est, et homines illustrat,et angelos efficit splendidos,et sufficitom- nibus,imo latius adhuc extendit suos fulgores. Sed in qua regione populus gentium habitabat? In re- gione tenebris mortis cooperta. Nam eis impendit veluti nubes densa per idololatriam, donec venit lumen, quod, intercise et excussa caligine, ipsis splendorem ostendit veritatis. Subinde ad ipsam C D w Col. 1, 15. Joan. 1, 1. * Gal. 1, 16. * Philipp. 111, 14. * Joan. 1, 9. * Matth. IV, 16. humore pati poculi. Alii tres mss., vetus interpres, Qui etiamnum inerti otio edoctus est vivere. Alii quinque mss., olio de- tentus, optime. 224. Regio Zabulon. Ad hos ipsos propheta con- 224. Χώρα Ζαβουλών. Πρὸς τοὺς αὐτοὺς ἀποτείο (18) Antiqui tres libri cum editis, τοῦ δοθέντος, (19) Uterque Colb., κατεσπουδασμένως. (20) Sic mss. nonnulli. Editi vero et Reg. primus, (21) Editi et Reg. primus, πεπαιδευμένος. Hino (22) Antiqui tres libri, ὑπερτεινόμενος ὑπέρ. (23) Reg. quartus, ἀπέκειτο.

Α τοῦ χάρις ἀναδίδοσθαι πέφυκεν, ὅταν μὴ ναυτιῶν, μηδὲ ἀποβλύζων, ἀλλά δι᾽ ὑπερβολὴν ξηρότητος ἐφιε μενος τῆς ἐκ τοῦ ποτοῦ παραμυθίας, καὶ ταῖς νοτίσι τοῦ ποθέντος (48) ἑαυτὸν διυγραίνει. Διὰ τοῦτο καὶ νῦν ὁ εὐαγγελιζόμενος ὡς δεδιψηκότι λαῷ τὴν προσ- δοκωμένην χάριν, φησί. Τοῦτο πρῶτον πίε. Υπό- δεξαι τῇ ψυχῇ τὴν εὐφροσύνην· ἔνθου τὸ δόγμα τῆς σωτηρίας. Μὴ δεύτερον ἄλλου ἡγήσῃ, μηδὲ προτι μότερόν τι τούτου νομίσῃς ἕτερον. Πρὸ πάντων ἐστίν· οὔτε σοί τι πρότερον νοηθήναι δύναται τοῦ κτίσαν- τός σε· οὔτε τῇ φύσει τιμιώτερόν τι, τοῦ πρωτοτό- και πάσης κτίσεως. Πρῶτον πίε. Μάθε ὅτι ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος. Οὐδὲν προ ἀρχῆς· οὐδὲν πρὸ τοῦ ἐν ἀρχῇ. Μὴ αἰῶνα προπίῃς· μὴ διάστημα· μὴ τόπον ἔρημον τῆς Υἱοῦ ὑπάρξεως· μὴ χρόνον· μὴ καιρόν· μηδὲν τῶν κατὰ φαντασίαν ματαίων, δυναμένων τῇ ψυχῇ ἐγγίνεσθαι. Τοῦτο πρῶτον πίε· ταχὺ ποίει. Μὴ χαύνως, μηδὲ καταβεβλακευμένως, μηδὲ ἀσπούδως, μηδὲ ἐκλύτως ἐπὶ τὴν τοῦ ἔργου παραδοχήν, ἀλλὰ συντόνως καὶ κατεσπευσμένως (19). Οἷος ἦν Παῦλος ὁμοῦ τε ἔπινε τὴν πίστιν, καὶ οὐδένα και ρὸν ἀνεβάλλετο πρὸς τὸ κήρυγμα· ὅς γε οὐδὲ προσα ανέθετο σαρκὶ καὶ αἵματι, ἀλλ᾽ εὐθὺς, ὥσπερ τις δρομεύς, ὁμοῦ τε ἔλαβε τὸ τοῦ δρόμου σύνθημα, καὶ πρὸς τὸ τέλος ἐπείγετο, κατὰ σκοπὸν διώκων εἰς τὸ βραβεῖον τῆς ἄνω κλήσεως. νεται ὁ προφήτης, πρὸς οὓς ἐπιχωρίαζεν ὁ Κύριος, οἵτινες πρύτερον ἐν τῷ σκότει τῆς ἀγνοίας πορευό μενοι, ἐν τῇ ἀνατολῇ τοῦ φωτὸς τοῦ ἀληθινοῦ, Ὃ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον, εἶδον (20) φῶς μέγα. Καὶ μηδεὶς οἰέσθω διαφωνίαν ἔχειν πρὸς τὸ προφητικὸν ῥητὸν τὰ παρὰ τοῦ Ματ- θαίου· εἴπερ ὁ μὲν εἶπεν· Ὁ λαὸς ὁ καθήμενος ἐν σκότει· ὁ δὲ Ἡσαΐας φαίνεται εἰρηκώς. Ο πορευό μενος ἐν σκότει. Ισον γὰρ δύναται καὶ τὸ ἐν σκότει πορεύεσθαι, καὶ τὸ καθέζεσθαι· διότι τοῦ ἀποκειμέν νου τέλους ὁμοίως ἀμφότεροι ἀπολείπονται· ὁ μὲν μὴ κινούμενος, ὁ δὲ εἰκῆ πεθιερχόμενος. Καὶ γὰρ ὁ ἄνευ σκοποὸ βαδίζων, οὐδαμοῦ προχωρεῖ, καὶ ὁ ἐν ἀργίᾳ πεπεδημένος (21) οὐκ ἐφικνεῖται τοῦ τέλους. Οὗτος τοίνυν ὁ λαὸς, ὁ ἐν τῇ ἐθνικῇ ἀγνοίᾳ ἐσκοτω μένος, εἶδε φῶς, οὐχ οἷον τὸ ἀπὸ πυρὸς, οὐδὲ οἷον τὸ ἀπὸ ἀστέρων ἢ σελήνης, οὐδὲ οἷον τὸ ἡλιακὸν ἢ ἀστραπαῖον, ἀλλὰ φῶς μέγα· ὃ καὶ νοητοῖς ἐπιλάμ πει καὶ αἰσθητοῖς, ὃ καὶ Πατρὶ σύνεστι, καὶ ἀνθρώ- πους φωτίζει, καὶ ἀγγέλους φαιδρύνει, καὶ πᾶσιν ἐπαρκεῖ, καὶ ἔτι ἑαυτοῦ τὰς αὐγὰς ἔχει ὑπερτεινο- μένας πρὸς (22) τὸ πλεῖον. Ὁ δὲ λαὸς ὁ τῶν ἐθνῶν ᾤχει ἐν χώρᾳ ποδαπῇ ; Σκιαζομένῃ ὑπὸ τοῦ θανάτου. Οἱονεὶ γὰρ νεφέκη βαθεῖα ἐπέκειτο (23) αὐτοῖς, διὰ τῆς εἰδωλολαταείας, ἕως ἐλθὸν τὸ φῶς διέκοψε μὲν τὴν ἀχλύν, ἐφήπλωσε δὲ αὐτοῖς τῆς ἀληθείας τὸ φύγο τοῦ ποθέντος. είδε. πεπεδημένος, APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. populo sitienti gratiam exspectatam annuntiat,ait: Hoc primum bibe.Excipe in animo lætitiam: reconde in eo salutis dogina. Alio inferius ne putaveris, nec quidquam aliud eo præstantius esse existimes. Est ante omnia: nec quidquam abs te excogitari po- test,quod sit Conditore tuo prius, aut quod natura sit primogenito omnis creaturæ excellentius.Pri- mum bibe. Disce in principio fuisse Verbum'. Ante principium, nihii ; nihil prius eo qui erat in prin- cipio. Ne prius ævum bibas, non intervallum, non locum Filii substantia destitutum, non tempus,non temporis aliquod momentum, non quidquam futile et vanum, quod animus imaginari valeat. Hoc pri- mum bibe, cito fac. Non ignave, non segniter, non negligenter, non languide opus aggredere, sed vi- riliter et studiose. Cujusmodi erat Paulus, qui si- mul ut bibit fidem, sine ulla temporis mora ad prædicationem accessit : quippe qui carni non ac- quiesceret, aut sanguini ' ; sed tanquam cursor quidam, ubi primum audivit cursus signum, festi- nabat ad finem, juxta præfixum scopum ad præ- mium supernæ vocationis contendens³. B fert sermonem, apud quos moratus est Dominus, qui prius in ignorantiæ tenebris ambulantes, ex- oriente lumine vero, Quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum *, viderunt lucem ma- gnam.Nemo autem suspicetur Matthæi et prophetæ verba esse inter se pngnantia,etsi ille quidem dixe- rit. Populus qui sedebat in tenebris " ; Isaiam vero constet dixisse : Qui ambulabat in tenebris. Nam in tenebris ambulare idem valet atque in tenebris se- dere, cum uterque a proposito fine similiter aber- ret, tum qui non movetur, tum qui temere obam- bulat errabundus. Qui enim sine scopo incedit, ad nullum certum locum vadit ; qui vero in otio deti- netur, nequaquam finem assequitur.Hic igitur po- pulus, qui gentium ignorantia obcæcabatur, vidit lucem, non talem, qualis ab igne, aut a stellis, aut a luna, aut a sole, aut a fulgetris oriri solet ; sed vidit lucem magnam,quæ intellectu sensuque præ- ditis affulget, quæ et cum Patre est, et homines illustrat,et angelos efficit splendidos,et sufficitom- nibus,imo latius adhuc extendit suos fulgores. Sed in qua regione populus gentium habitabat? In re- gione tenebris mortis cooperta. Nam eis impendit veluti nubes densa per idololatriam, donec venit lumen, quod, intercise et excussa caligine, ipsis splendorem ostendit veritatis. Subinde ad ipsam C D w Col. 1, 15. Joan. 1, 1. * Gal. 1, 16. * Philipp. 111, 14. * Joan. 1, 9. * Matth. IV, 16. humore pati poculi. Alii tres mss., vetus interpres, Qui etiamnum inerti otio edoctus est vivere. Alii quinque mss., olio de- tentus, optime. 224. Regio Zabulon. Ad hos ipsos propheta con- 224. Χώρα Ζαβουλών. Πρὸς τοὺς αὐτοὺς ἀποτείο (18) Antiqui tres libri cum editis, τοῦ δοθέντος, (19) Uterque Colb., κατεσπουδασμένως. (20) Sic mss. nonnulli. Editi vero et Reg. primus, (21) Editi et Reg. primus, πεπαιδευμένος. Hino (22) Antiqui tres libri, ὑπερτεινόμενος ὑπέρ. (23) Reg. quartus, ἀπέκειτο.

γος. Εἶτα πρὸς αὐτὸ τὸ τοῦ Κυρίου πρόσωπον μετα- βαίνει ὁ λόγος. Τί λέγων ; Τὸ πλεῖστον τοῦ λαοῦ, ὁ κατήγαγες (24) ἐν εὐφροσύνῃ σου. Οὐ γὰρ πάν τες ἐδέξαντο τὸν λόγον, ἀλλ᾽ οἱ πλεῖστοι ἠκολούθησαν τῷ καλοῦντι εἰς εὐφροσύνην αἰώνιον, οἵτινες καὶ εὐφρανθήσονται ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. Ὡς οἱ εὐφραι νόμενοι ἐν ἀμήτῷ. Ο γὰρ σπείρει ἕκαστος, τοῦ το καὶ θερίσει. Ἑν οὖν τῇ ἡμέρᾳ τῆς ἀνταπο- δόσεως οἱ τὸν λόγον δεξάμενοι, καὶ καρποφορήσαν τες (25) κατὰ ἀναλογίαν τῶν ἐνταῦθα αὐτοῖς προκα- ταβεβλημένων, κομιζόμενοι παρὰ τοῦ δικαίου κριτοῦ τὰς ἀντιμισθίας, εὐφρανθήσονται, Ὡς οἱ εὐφραινό- μενοι ἐν ἀμήτῳ, καὶ ὃν τρόπον οἱ διαιρούμενοι σκύλα Οἱ μὲν εὐφραινόμενοι ἐν ἀμήτῳ, ἐκ τῶν ἰδίων πόνων τὰς ἀρχὰς τῆς εὐφροσύνης ἔχουσιν· οἱ δὲ ἀπὸ σκύλων πλουτοῦντες, ἀθρόαν ὑποδέχονται τοῦ πλούσ του τὴν ἀφορμὴν. Διὰ τοῦτο ἀμφότερα εἶπεν, καὶ τὰ ἐξ ἀντιδόσεως ἀγαθὰ, καὶ τὰ ἐκ χάρετος ὑπὸ τοῦ με γαλοδώρου δίδοσθαι μέλλοντα. Αφῄρηται γὰρ ὁ ζυγὸς ὁ ἐπὶ τῶν ἐθνῶν κείμενος, ἀπεαείσαντο τὸν βαρύν ζυγὸν τοῦ τῇ δουλείᾳ τῆς ἁμαρτίας αὐτοὺς ὑποζεύ ξαντος, καὶ ῥάβδῳ τὸν τράχηλον αὐτῶν κατακάμπτον- τος, ἵνα τὸ ἀποστολικὸν κήρυγμα τῆς ψυχῆς καταβα- λόντες, μὴ (26) ὑποκύψωσι τῇ δουλείᾳ τῆς ἁμαρτίας. δασεν, ὡς τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἐπὶ Μαδιάμ. Δεινὸς ἀπαι τητὴς ἐφέστηκε τῇ ἀνθρωπίνῃ ζωῇ, ῥαβδίζων, καὶ ἀπαιτῶν τὰ ἑαυτοῦ θελήματα, ὁ κοινὸς ἡμῶν ἐχθρός. Βούλει μαθεῖν τῆς ῥάβδου ταύτης τὰς πληγάς ; Ακουε τοῦ λέγοντος· Προσώζεσαν καὶ ἐσάπησαν οἱ μώ- λωπές μου· Δυσώδεις μώλωπας ἐμποιεῖ τῷ πληγέντι ἡ πονηρὰ ῥάβδος. Εννόησον μοί τινα συνεχόμενον ἐν ἐπιθυμίαις ποικίλαις, καὶ σφοδρῶς ἐγκείμενον τῇ ἀπολαύσει τῶν ἡδονῶν, πῶς ῥαβδιζομένῳ ἔοικε, καὶ ἀπαγομένῳ πρὸς τὴν ἁμαρτίαν. Οὐκ ἀνίησιν ἡ ἐπι- θυμία κέντρα καὶ ὀδύνας ἐμποιοῦσα τὴν ἀκολάστῳ, ἕως ἂν τὸν ἐκ τῆς ἁμαρτίας μώλωπα τῇ ψυχῇ ἐμ- ποιήσῃ, δυσωδίαν ἐναφιέντα ἐν τῇ τῶν αἰσχρῶν ἀνα- μνήσει. Ταύτην τοίνυν τὴν ῥάβδον διασκεδάσει, ὡς διεσκέδασε τὴν ἀρχὴν καὶ τὴν δυναστείαν τῶν διηναίων (27)· ὧν οἶμαι τῆς ἱστορίας μέμνησθε, ἢ τῆς κατὰ τοὺς Ἀριθμούς, ἢ τῆς ἐν τοῖς Κριταῖς. Ἐν μὲν γὰρ τοῖς Αριθμοῖς φησι· Ηαρετάξαντο ἐπὶ Μαδιάμ, καθὰ ἐνετείλατο Κύριος τῷ Μωσεῖ, καὶ ἀπέκτειναν πᾶν ἀρσενικόν, καὶ τοὺς βασιλεῖς Μαδιάμ ἀπέκτειναν ἅμα τοῖς τραυματίαις αὐτῶν. Ἐν δὲ τοῖς Κριταῖς· Ὁ Γεδεὼν ἀπέστρεψεν εἰς τὴν παρεμβολὴν Ἰσραὴλ, καὶ εἶπεν· Ανάστη τε (28), ὅτι παρέδωκε Κύριος ἐν χερσὶν ἡμῶν τὴν παρεμβολὴν Μαδιάμ. Τί δέ ἐστι τὸ. Ηᾶσαν στολὴν συνηγμένην δύλῳ, καὶ (29) ἱμάτιον μετὰ καταλ- • ΧΧΧΙ, 7, τῶν Μαδιηναίων. θητι, ἀνάστητε, ἐν χερσὶν ὑμῶν. ἡμῶν. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. IX. B Plurima pars populi, quam deduxisti in latitia tua. Non enim omnes exceperunt verbum, sed plurimi vocantem ad æternam lætitiam secuti sunt, qui et lætabuntur in conspectu Dei. Sicut qui lætantur in messe. Quod enim seminat unusquisque, hoc et metet. Itaque in die remunerationis, qui admiserint verbum, atque pro ratione eorum quæ prius in hac vita sibi fuerant concredita, fructus ediderint, a justo judice mercedem meritis haud imparem con- secuti, iidem lætabuntur, Sicut qui lutantur in messe, et sicut ii qui dividunt spolia. Qui quidem oblectantur in messe, ex suis ipsorum laboribus gaudii initium capiunt; qui vero spoliis ditescunt, repentinam opum acquirendarum occasionem nan- ciscuntur. Quapropter bona utraque memoravit, tum quæ remunerationis nomine, tum quæ gratis a munificentissimolargitoredanda erunt. Ablatum est enim jugum gentibus impositum. Excussere grave jugum ejus, qui ipsos subjecerat peccati servituti, eorumque collum virga incurvabat, ut apostolicam prædicationem in anima fundantes, se jam peccati servituti non submitterent. A Domini personam transit oratio. Quid enuntiat ? Ma- D Madian interemerunt una cum vulneratis eorum. Gal. v, 8. ▾ Psal. xxxvII, 6. * Num. nostris codicibus : sed eam ex Eusebio, unde frag- mentum illud sumptum est, addendam esse censui- mus. Lege Prafationem. C 8. die quæ super Madian. Imminet mortalium vitæ exactor gravis, feriens virga, exigens a nobis, ut suam ipsius voluntatem exsequamur, communis ille inimicus noster. Vis nosse hujusce virge pla- gas ? Audi eum, qui dicit: Putruerunt et corruptæ sunt cicatrices meæ 7. Mala illa virga graveolentes vibices ei qui cæsus est, inunt. Finge tibi animo quempiam variis cupiditatibus obnoxium, ac fruen- dis voluptatibus valde deditum: quodam modo consimilis videbitur ei, qui percussus virga est, atque ad peccatum adductus. Non desinit libido sti- mulos admovere impudico, eumque dolore afficere; doneo peccati vibicem quæ per turpium recorda- tionem tetrum ac fœdum odorem exhalat, animo impresserit. Dissipabit igitur hanc virgam, perinde ut principatum et imperium Madianitarum dissipa- vit : quorum, puto, historias meministis ; sive eam, quæ in Numeris, sive eam quæ in libro Judicum legitur. Ait quidem in Numeris: Instructa acie pugnarunt adversus Madian, sicut præcepit Domi- nus Moysi, et occiderunt omne masculinum, et reges In libro autem Judicum: Gedeon reversus est in ca- stra Israel, et dixit: Surgite, quia tradidit Domi- nus in manus nostras castra Madianº. Quid autem est, restituere, Omnem stolam collectam dolo, et ve- • Jud. vii, 15. quatuor mss., male. Alter Combefisii codex, recle. Mox editi et quinque mss., At in Reg. primo et apud LXX legitur, 225. Τὴν γὰρ ῥάβδον τῶν ἀπαιτούντων διεσκέ- (24) Codex idem κατήγες. (25) Antiqui duo libri, καρποφοροῦντες. (26) Vocula μ doest quidem et in editis et in (27) Editi et Reg. primus, τῶν Μαδηνιαίων. Α111 225. Virgam enim exactorum dissipavit, sicut in (28) Editi et recentior Combefisii codex, ἀναστή- (29) Uterque Colb. et Reg. secundus, xal nav.

γος. Εἶτα πρὸς αὐτὸ τὸ τοῦ Κυρίου πρόσωπον μετα- βαίνει ὁ λόγος. Τί λέγων ; Τὸ πλεῖστον τοῦ λαοῦ, ὁ κατήγαγες (24) ἐν εὐφροσύνῃ σου. Οὐ γὰρ πάν τες ἐδέξαντο τὸν λόγον, ἀλλ᾽ οἱ πλεῖστοι ἠκολούθησαν τῷ καλοῦντι εἰς εὐφροσύνην αἰώνιον, οἵτινες καὶ εὐφρανθήσονται ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. Ὡς οἱ εὐφραι νόμενοι ἐν ἀμήτῷ. Ο γὰρ σπείρει ἕκαστος, τοῦ το καὶ θερίσει. Ἑν οὖν τῇ ἡμέρᾳ τῆς ἀνταπο- δόσεως οἱ τὸν λόγον δεξάμενοι, καὶ καρποφορήσαν τες (25) κατὰ ἀναλογίαν τῶν ἐνταῦθα αὐτοῖς προκα- ταβεβλημένων, κομιζόμενοι παρὰ τοῦ δικαίου κριτοῦ τὰς ἀντιμισθίας, εὐφρανθήσονται, Ὡς οἱ εὐφραινό- μενοι ἐν ἀμήτῳ, καὶ ὃν τρόπον οἱ διαιρούμενοι σκύλα Οἱ μὲν εὐφραινόμενοι ἐν ἀμήτῳ, ἐκ τῶν ἰδίων πόνων τὰς ἀρχὰς τῆς εὐφροσύνης ἔχουσιν· οἱ δὲ ἀπὸ σκύλων πλουτοῦντες, ἀθρόαν ὑποδέχονται τοῦ πλούσ του τὴν ἀφορμὴν. Διὰ τοῦτο ἀμφότερα εἶπεν, καὶ τὰ ἐξ ἀντιδόσεως ἀγαθὰ, καὶ τὰ ἐκ χάρετος ὑπὸ τοῦ με γαλοδώρου δίδοσθαι μέλλοντα. Αφῄρηται γὰρ ὁ ζυγὸς ὁ ἐπὶ τῶν ἐθνῶν κείμενος, ἀπεαείσαντο τὸν βαρύν ζυγὸν τοῦ τῇ δουλείᾳ τῆς ἁμαρτίας αὐτοὺς ὑποζεύ ξαντος, καὶ ῥάβδῳ τὸν τράχηλον αὐτῶν κατακάμπτον- τος, ἵνα τὸ ἀποστολικὸν κήρυγμα τῆς ψυχῆς καταβα- λόντες, μὴ (26) ὑποκύψωσι τῇ δουλείᾳ τῆς ἁμαρτίας. δασεν, ὡς τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἐπὶ Μαδιάμ. Δεινὸς ἀπαι τητὴς ἐφέστηκε τῇ ἀνθρωπίνῃ ζωῇ, ῥαβδίζων, καὶ ἀπαιτῶν τὰ ἑαυτοῦ θελήματα, ὁ κοινὸς ἡμῶν ἐχθρός. Βούλει μαθεῖν τῆς ῥάβδου ταύτης τὰς πληγάς ; Ακουε τοῦ λέγοντος· Προσώζεσαν καὶ ἐσάπησαν οἱ μώ- λωπές μου· Δυσώδεις μώλωπας ἐμποιεῖ τῷ πληγέντι ἡ πονηρὰ ῥάβδος. Εννόησον μοί τινα συνεχόμενον ἐν ἐπιθυμίαις ποικίλαις, καὶ σφοδρῶς ἐγκείμενον τῇ ἀπολαύσει τῶν ἡδονῶν, πῶς ῥαβδιζομένῳ ἔοικε, καὶ ἀπαγομένῳ πρὸς τὴν ἁμαρτίαν. Οὐκ ἀνίησιν ἡ ἐπι- θυμία κέντρα καὶ ὀδύνας ἐμποιοῦσα τὴν ἀκολάστῳ, ἕως ἂν τὸν ἐκ τῆς ἁμαρτίας μώλωπα τῇ ψυχῇ ἐμ- ποιήσῃ, δυσωδίαν ἐναφιέντα ἐν τῇ τῶν αἰσχρῶν ἀνα- μνήσει. Ταύτην τοίνυν τὴν ῥάβδον διασκεδάσει, ὡς διεσκέδασε τὴν ἀρχὴν καὶ τὴν δυναστείαν τῶν διηναίων (27)· ὧν οἶμαι τῆς ἱστορίας μέμνησθε, ἢ τῆς κατὰ τοὺς Ἀριθμούς, ἢ τῆς ἐν τοῖς Κριταῖς. Ἐν μὲν γὰρ τοῖς Αριθμοῖς φησι· Ηαρετάξαντο ἐπὶ Μαδιάμ, καθὰ ἐνετείλατο Κύριος τῷ Μωσεῖ, καὶ ἀπέκτειναν πᾶν ἀρσενικόν, καὶ τοὺς βασιλεῖς Μαδιάμ ἀπέκτειναν ἅμα τοῖς τραυματίαις αὐτῶν. Ἐν δὲ τοῖς Κριταῖς· Ὁ Γεδεὼν ἀπέστρεψεν εἰς τὴν παρεμβολὴν Ἰσραὴλ, καὶ εἶπεν· Ανάστη τε (28), ὅτι παρέδωκε Κύριος ἐν χερσὶν ἡμῶν τὴν παρεμβολὴν Μαδιάμ. Τί δέ ἐστι τὸ. Ηᾶσαν στολὴν συνηγμένην δύλῳ, καὶ (29) ἱμάτιον μετὰ καταλ- • ΧΧΧΙ, 7, τῶν Μαδιηναίων. θητι, ἀνάστητε, ἐν χερσὶν ὑμῶν. ἡμῶν. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. IX. B Plurima pars populi, quam deduxisti in latitia tua. Non enim omnes exceperunt verbum, sed plurimi vocantem ad æternam lætitiam secuti sunt, qui et lætabuntur in conspectu Dei. Sicut qui lætantur in messe. Quod enim seminat unusquisque, hoc et metet. Itaque in die remunerationis, qui admiserint verbum, atque pro ratione eorum quæ prius in hac vita sibi fuerant concredita, fructus ediderint, a justo judice mercedem meritis haud imparem con- secuti, iidem lætabuntur, Sicut qui lutantur in messe, et sicut ii qui dividunt spolia. Qui quidem oblectantur in messe, ex suis ipsorum laboribus gaudii initium capiunt; qui vero spoliis ditescunt, repentinam opum acquirendarum occasionem nan- ciscuntur. Quapropter bona utraque memoravit, tum quæ remunerationis nomine, tum quæ gratis a munificentissimolargitoredanda erunt. Ablatum est enim jugum gentibus impositum. Excussere grave jugum ejus, qui ipsos subjecerat peccati servituti, eorumque collum virga incurvabat, ut apostolicam prædicationem in anima fundantes, se jam peccati servituti non submitterent. A Domini personam transit oratio. Quid enuntiat ? Ma- D Madian interemerunt una cum vulneratis eorum. Gal. v, 8. ▾ Psal. xxxvII, 6. * Num. nostris codicibus : sed eam ex Eusebio, unde frag- mentum illud sumptum est, addendam esse censui- mus. Lege Prafationem. C 8. die quæ super Madian. Imminet mortalium vitæ exactor gravis, feriens virga, exigens a nobis, ut suam ipsius voluntatem exsequamur, communis ille inimicus noster. Vis nosse hujusce virge pla- gas ? Audi eum, qui dicit: Putruerunt et corruptæ sunt cicatrices meæ 7. Mala illa virga graveolentes vibices ei qui cæsus est, inunt. Finge tibi animo quempiam variis cupiditatibus obnoxium, ac fruen- dis voluptatibus valde deditum: quodam modo consimilis videbitur ei, qui percussus virga est, atque ad peccatum adductus. Non desinit libido sti- mulos admovere impudico, eumque dolore afficere; doneo peccati vibicem quæ per turpium recorda- tionem tetrum ac fœdum odorem exhalat, animo impresserit. Dissipabit igitur hanc virgam, perinde ut principatum et imperium Madianitarum dissipa- vit : quorum, puto, historias meministis ; sive eam, quæ in Numeris, sive eam quæ in libro Judicum legitur. Ait quidem in Numeris: Instructa acie pugnarunt adversus Madian, sicut præcepit Domi- nus Moysi, et occiderunt omne masculinum, et reges In libro autem Judicum: Gedeon reversus est in ca- stra Israel, et dixit: Surgite, quia tradidit Domi- nus in manus nostras castra Madianº. Quid autem est, restituere, Omnem stolam collectam dolo, et ve- • Jud. vii, 15. quatuor mss., male. Alter Combefisii codex, recle. Mox editi et quinque mss., At in Reg. primo et apud LXX legitur, 225. Τὴν γὰρ ῥάβδον τῶν ἀπαιτούντων διεσκέ- (24) Codex idem κατήγες. (25) Antiqui duo libri, καρποφοροῦντες. (26) Vocula μ doest quidem et in editis et in (27) Editi et Reg. primus, τῶν Μαδηνιαίων. Α111 225. Virgam enim exactorum dissipavit, sicut in (28) Editi et recentior Combefisii codex, ἀναστή- (29) Uterque Colb. et Reg. secundus, xal nav.

γος. Εἶτα πρὸς αὐτὸ τὸ τοῦ Κυρίου πρόσωπον μετα- βαίνει ὁ λόγος. Τί λέγων ; Τὸ πλεῖστον τοῦ λαοῦ, ὁ κατήγαγες (24) ἐν εὐφροσύνῃ σου. Οὐ γὰρ πάν τες ἐδέξαντο τὸν λόγον, ἀλλ᾽ οἱ πλεῖστοι ἠκολούθησαν τῷ καλοῦντι εἰς εὐφροσύνην αἰώνιον, οἵτινες καὶ εὐφρανθήσονται ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. Ὡς οἱ εὐφραι νόμενοι ἐν ἀμήτῷ. Ο γὰρ σπείρει ἕκαστος, τοῦ το καὶ θερίσει. Ἑν οὖν τῇ ἡμέρᾳ τῆς ἀνταπο- δόσεως οἱ τὸν λόγον δεξάμενοι, καὶ καρποφορήσαν τες (25) κατὰ ἀναλογίαν τῶν ἐνταῦθα αὐτοῖς προκα- ταβεβλημένων, κομιζόμενοι παρὰ τοῦ δικαίου κριτοῦ τὰς ἀντιμισθίας, εὐφρανθήσονται, Ὡς οἱ εὐφραινό- μενοι ἐν ἀμήτῳ, καὶ ὃν τρόπον οἱ διαιρούμενοι σκύλα Οἱ μὲν εὐφραινόμενοι ἐν ἀμήτῳ, ἐκ τῶν ἰδίων πόνων τὰς ἀρχὰς τῆς εὐφροσύνης ἔχουσιν· οἱ δὲ ἀπὸ σκύλων πλουτοῦντες, ἀθρόαν ὑποδέχονται τοῦ πλούσ του τὴν ἀφορμὴν. Διὰ τοῦτο ἀμφότερα εἶπεν, καὶ τὰ ἐξ ἀντιδόσεως ἀγαθὰ, καὶ τὰ ἐκ χάρετος ὑπὸ τοῦ με γαλοδώρου δίδοσθαι μέλλοντα. Αφῄρηται γὰρ ὁ ζυγὸς ὁ ἐπὶ τῶν ἐθνῶν κείμενος, ἀπεαείσαντο τὸν βαρύν ζυγὸν τοῦ τῇ δουλείᾳ τῆς ἁμαρτίας αὐτοὺς ὑποζεύ ξαντος, καὶ ῥάβδῳ τὸν τράχηλον αὐτῶν κατακάμπτον- τος, ἵνα τὸ ἀποστολικὸν κήρυγμα τῆς ψυχῆς καταβα- λόντες, μὴ (26) ὑποκύψωσι τῇ δουλείᾳ τῆς ἁμαρτίας. δασεν, ὡς τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἐπὶ Μαδιάμ. Δεινὸς ἀπαι τητὴς ἐφέστηκε τῇ ἀνθρωπίνῃ ζωῇ, ῥαβδίζων, καὶ ἀπαιτῶν τὰ ἑαυτοῦ θελήματα, ὁ κοινὸς ἡμῶν ἐχθρός. Βούλει μαθεῖν τῆς ῥάβδου ταύτης τὰς πληγάς ; Ακουε τοῦ λέγοντος· Προσώζεσαν καὶ ἐσάπησαν οἱ μώ- λωπές μου· Δυσώδεις μώλωπας ἐμποιεῖ τῷ πληγέντι ἡ πονηρὰ ῥάβδος. Εννόησον μοί τινα συνεχόμενον ἐν ἐπιθυμίαις ποικίλαις, καὶ σφοδρῶς ἐγκείμενον τῇ ἀπολαύσει τῶν ἡδονῶν, πῶς ῥαβδιζομένῳ ἔοικε, καὶ ἀπαγομένῳ πρὸς τὴν ἁμαρτίαν. Οὐκ ἀνίησιν ἡ ἐπι- θυμία κέντρα καὶ ὀδύνας ἐμποιοῦσα τὴν ἀκολάστῳ, ἕως ἂν τὸν ἐκ τῆς ἁμαρτίας μώλωπα τῇ ψυχῇ ἐμ- ποιήσῃ, δυσωδίαν ἐναφιέντα ἐν τῇ τῶν αἰσχρῶν ἀνα- μνήσει. Ταύτην τοίνυν τὴν ῥάβδον διασκεδάσει, ὡς διεσκέδασε τὴν ἀρχὴν καὶ τὴν δυναστείαν τῶν διηναίων (27)· ὧν οἶμαι τῆς ἱστορίας μέμνησθε, ἢ τῆς κατὰ τοὺς Ἀριθμούς, ἢ τῆς ἐν τοῖς Κριταῖς. Ἐν μὲν γὰρ τοῖς Αριθμοῖς φησι· Ηαρετάξαντο ἐπὶ Μαδιάμ, καθὰ ἐνετείλατο Κύριος τῷ Μωσεῖ, καὶ ἀπέκτειναν πᾶν ἀρσενικόν, καὶ τοὺς βασιλεῖς Μαδιάμ ἀπέκτειναν ἅμα τοῖς τραυματίαις αὐτῶν. Ἐν δὲ τοῖς Κριταῖς· Ὁ Γεδεὼν ἀπέστρεψεν εἰς τὴν παρεμβολὴν Ἰσραὴλ, καὶ εἶπεν· Ανάστη τε (28), ὅτι παρέδωκε Κύριος ἐν χερσὶν ἡμῶν τὴν παρεμβολὴν Μαδιάμ. Τί δέ ἐστι τὸ. Ηᾶσαν στολὴν συνηγμένην δύλῳ, καὶ (29) ἱμάτιον μετὰ καταλ- • ΧΧΧΙ, 7, τῶν Μαδιηναίων. θητι, ἀνάστητε, ἐν χερσὶν ὑμῶν. ἡμῶν. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. IX. B Plurima pars populi, quam deduxisti in latitia tua. Non enim omnes exceperunt verbum, sed plurimi vocantem ad æternam lætitiam secuti sunt, qui et lætabuntur in conspectu Dei. Sicut qui lætantur in messe. Quod enim seminat unusquisque, hoc et metet. Itaque in die remunerationis, qui admiserint verbum, atque pro ratione eorum quæ prius in hac vita sibi fuerant concredita, fructus ediderint, a justo judice mercedem meritis haud imparem con- secuti, iidem lætabuntur, Sicut qui lutantur in messe, et sicut ii qui dividunt spolia. Qui quidem oblectantur in messe, ex suis ipsorum laboribus gaudii initium capiunt; qui vero spoliis ditescunt, repentinam opum acquirendarum occasionem nan- ciscuntur. Quapropter bona utraque memoravit, tum quæ remunerationis nomine, tum quæ gratis a munificentissimolargitoredanda erunt. Ablatum est enim jugum gentibus impositum. Excussere grave jugum ejus, qui ipsos subjecerat peccati servituti, eorumque collum virga incurvabat, ut apostolicam prædicationem in anima fundantes, se jam peccati servituti non submitterent. A Domini personam transit oratio. Quid enuntiat ? Ma- D Madian interemerunt una cum vulneratis eorum. Gal. v, 8. ▾ Psal. xxxvII, 6. * Num. nostris codicibus : sed eam ex Eusebio, unde frag- mentum illud sumptum est, addendam esse censui- mus. Lege Prafationem. C 8. die quæ super Madian. Imminet mortalium vitæ exactor gravis, feriens virga, exigens a nobis, ut suam ipsius voluntatem exsequamur, communis ille inimicus noster. Vis nosse hujusce virge pla- gas ? Audi eum, qui dicit: Putruerunt et corruptæ sunt cicatrices meæ 7. Mala illa virga graveolentes vibices ei qui cæsus est, inunt. Finge tibi animo quempiam variis cupiditatibus obnoxium, ac fruen- dis voluptatibus valde deditum: quodam modo consimilis videbitur ei, qui percussus virga est, atque ad peccatum adductus. Non desinit libido sti- mulos admovere impudico, eumque dolore afficere; doneo peccati vibicem quæ per turpium recorda- tionem tetrum ac fœdum odorem exhalat, animo impresserit. Dissipabit igitur hanc virgam, perinde ut principatum et imperium Madianitarum dissipa- vit : quorum, puto, historias meministis ; sive eam, quæ in Numeris, sive eam quæ in libro Judicum legitur. Ait quidem in Numeris: Instructa acie pugnarunt adversus Madian, sicut præcepit Domi- nus Moysi, et occiderunt omne masculinum, et reges In libro autem Judicum: Gedeon reversus est in ca- stra Israel, et dixit: Surgite, quia tradidit Domi- nus in manus nostras castra Madianº. Quid autem est, restituere, Omnem stolam collectam dolo, et ve- • Jud. vii, 15. quatuor mss., male. Alter Combefisii codex, recle. Mox editi et quinque mss., At in Reg. primo et apud LXX legitur, 225. Τὴν γὰρ ῥάβδον τῶν ἀπαιτούντων διεσκέ- (24) Codex idem κατήγες. (25) Antiqui duo libri, καρποφοροῦντες. (26) Vocula μ doest quidem et in editis et in (27) Editi et Reg. primus, τῶν Μαδηνιαίων. Α111 225. Virgam enim exactorum dissipavit, sicut in (28) Editi et recentior Combefisii codex, ἀναστή- (29) Uterque Colb. et Reg. secundus, xal nav.

ἐπιτιθέντες τῆς ἁμαρτίας ζυγὸν, καὶ ῥάβδῳ συντρί βοντες, συναναγκάζουσι πρὸς ἁμαρτίαν· οὗτοι τὴν μετὰ δόλου ἐπισυνηγμένην στολὴν καὶ τὸ ἱμάτιον μετὰ καταλλαγῆς ἀποτίσουσιν. Οι λωποδυτήσαντος τοὺς ἀνθρώπους, καὶ δόλῳ αὐτοὺς γυμνοὺς τῶν σκευ πασμάτων ἀποδείξαντες, μετὰ καταλλαγῆς ἀπότι σουσιν. Ὅταν γὰρ λάβῃ ἡμᾶς ὑπὸ τὴν ἑαυτοῦ ἐξου σίαν ὁ κοινὸς ἐχθρὸς, ἀφαιρεῖ ἡμῶν τὰ ἱμάτια, τὰ τοῖς ἀσχήμοσεν ἡμῶν εὐσχημοσύνην περιτιθέντα (30). Ιμάτιον δὲ Χριστιανῶν, σκέπον τὸ ἄσχημον ἡμῶν τῆς ἁμαρτίας, ἡ εἰς Χριστὸν πίστις. Ὅσοι γὰρ εἰς Χριστὸν ἐβαπτίσθητε, Χριστὸν ἐνεδύσασθε. Πν δὲ καὶ πρὸ τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως γυμνῶν τὴν ἀν- θρωπείαν ἀσχημοσύνην ὁ ἐχθρὸς ἡμῶν, τὰς ἐννοίας ἡμῶν, αἷς ἡ ζωὴ ἡμῶν κατεκοσμεῖτο, περιαιρῶν, καὶ τὴν γύμνωσιν ἡμῶν δημοσιεύων. Επεὶ(31)οὖν δολεραῖς ἐπινοίαις ἀπημφίασε, πᾶσαν στολὴν ἐπισυνηγμένην δόλῳ, καὶ πᾶν ἱμάτιον μετὰ καταλλαγῆς ἀποτίσει. Οὐ γὰρ μόνον ἀπολαμβάνομεν, ἃ ἀφηρήμεθα, ἀλλὰ καὶ τῇ προσθήκῃ τῆς εἰς Χριστὸν ἐπιγνώσεως βελ- τιούμεθα. Ἐνέδυσε γὰρ με (32), φησίν, ἱμάτιον σωτηρίου, καὶ χιτῶνα εὐφροσύνης. Πᾶσαν οὖν στολὴν ἐπισυνηγμένην δόλῳ, τουτέστι, λαθραίως ὑφαι- ρεθεῖσαν, μετὰ καταλλαγῆς ἀποτίσουσι. Καὶ θεγή σουσιν, εἰ ἐγένοντο (33) πυρίκαυστοι, ὅτι παι- δίον ἐγεννήθη ἡμῖν. Α' πονηραὶ δυνάμεις μετὰ τὴν τοῦ Κυρίου ἐπιδημίαν ἔκραζον· Τί ἡμῖν καὶ σοι, Μὲ τοῦ Θεοῦ ; Ήλθες ὧδε πρὸ καιροῦ βασαν! - σαι ἡμᾶς ; Τότε αἱροῦνται γενέσθαι πυρίκαυστοι Α λαγῆς ἀποτίσειν ; Οἶμαι λέγεσθαι, ὅτι οἱ τὸν βαρύν Β μᾶλλον, ἢ ὑπὸ τῆς ἐν σαρκὶ Χριστοῦ ἐπιφανείας κατακρίνεσθαι. ἐδόθη ἡμῖν, οὗ ἡ ἀρχὴ ἐγενήθη ἐπὶ τοῦ ὤμου αὐτοῦ. Καὶ καλεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ, Μεγάλης βουλῆς ἄγγελος. Πόσα ἤδη ὀνόματα ἐδιδάχθημεν τοῦ Κυρίου, ἀνώτερον ηκούομεν. Ἰδοὺ ἡ Παρ- θένος ἐν γαστρὶ λήψεται, καὶ τέξεται υἱὸν, καὶ καλέσουσι τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουήλ. Ενταῦθα καλεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ, Μεγάλης βουλῆς ἄγγελος. Οὗτος ὁ τὴν μεγάλην βουλὴν τὴν ἀποκεκρυμμένην ἀπὸ τῶν αἰώνων γνωρίσας (34), τὴν ἑτέραις γενεαῖς μὴ φανερωθεῖσαν. Οὗτος ὁ ἀναγγείλας καὶ φανερώ- σας τὸν ἀνεξιχνίαστον ἑαυτοῦ πλοῦτον ἐν τοῖς ἔθνεσιν, εἶναι τὰ ἔθνη συγκληρονόμα και σύσσωμα· αὐτοῦ γὰρ τούτου, οὗ ἡ ἀρχή ἐστιν ἐπὶ τοῦ ὤμου αὐτοῦ. τουτέστιν, ἡ βασιλεία καὶ ἡ δύναμις ἐν τῷ σταυρῷ. Επὶ τοῦ σταυροῦ γὰρ ὑψωθείς, πάντας εἵλκυσε πρὸς ἑαυτόν. Ἄξω γὰρ εἰρήνην ἐπὶ τοὺς ἄρχοντας, εἰρήνην (35) καὶ ὑγείαν αὐτῷ. Μεγάλη ἡ ἀρχὴ ΧΙΙ, 32. θέντα, περιτι Επί. Οὗτος ὁ ἄγγελος καὶ φανερώσας. Οὗτος ὁ ἀγγείλας. Οὗτος ὁ ἀναγγείλας. ἀνεξιχνία στον αὐτοῦ. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. $12 stimentum cum commutatione ? Hoc dici arbitror, quod ii qui grave peccati jugum imponentes, virgaque conterentes ad peccatum adigunt, stolam dolo col- lectam et vestimentum cum commutatione sint re- stituturi. Qui homines spoliarint, eosque dolose suis denudarint vestimentis, ea cum commutatione restituent. Cum enim communis ille inimicus nos in suam redegerit potestatem, vestimenta quamdam deformitati nostræ venustatem afferentia a nobis au- fert. Christianorum autem indumentum, quod pec- cati nostri turpitudinem contegit, fides est Christi. Quicunque enim in Christo baptizati estis, Christum induistis 1.Ille enim inimicus noster ante fidem quæ in Christum est, humanam denudabat turpitudinem, ut qui cogitationes nostras quibus nostra vita orna- batur, auferret, atque nuditatem nostram proderet. Quoniam igitur dolose fraudulenterque exspoliavit, idcirco omnem stolam collectam dolo, et omne ve- stimentum cum commutatione restituet. Non enim solum ea quæ nobis fuere adempta, recipimus; sed etiam accedente Christi agnitione evadimus me- liores. Induit enim me, inquit, vestimento salutari, et tunica lætitiæ “. Omnem igitur stolam collectam dolo, hoc est, clanculum demptam, cum commuta- tione restituent. Et cupient, si fiant, esse igne com- busti : quia parvulus natus est nobis. Malignæ pote- states post Domini adventum clamabant: Quid nobis et tibi, Fili Dei? Venisti huc ante tempus torquere condemnari Christi in carne præsentia. est nobis, cujus principatus factus est super humerum ejus. El vocatur nomen ejus, Magni consilii angelus. Quot jam didicimus Domini nomina supe- rius audivimus. Ecce Virgo in utero concipiet, et pa- riet filium: et vocabunt nomen ejus Emmanuel 18. Hic vocatur nomen ejus, Magni consilii angelus. Hic ipse est, qui magnum consilium a sæculis abscon- ditum, generationibus aliis haud declaratum pate- fecit ". Hic annuntiavit et detexit in gentibus suas ipsius impervestigabiles divitias, ut fierent gentes cohæredes et concorporales ",videlicet hujus ipsius, cujus imperium est super humerum ejus; hoc est, regnum et potestas in cruce. In crucem enim exal- tatus, omnes ad se ipsum traxit 16. Adducam enim pa- cem super principes, pacem et sanitalem ipsi. Mα- gnus principatus ejus, et pacis illius non est finis. Hino palam est hæc in Patris persona fuisse dicta. nos D Gal. III, 27. Isa. LXI, 10. Matth. VIII, 29. Isa. VII, 14. Col. 1, 28. "Ephes. In, 6. Joan. optime. 138., Reg. primus, Editi vero et caute ediderant. in aliis guinque mss. desideratur. Subinde duo mss., Alii duo, Editi denique cum aliis duobus, Ibidem tres mss., bus. 18. Tunc malent igne fuisse combusti, quam 226. Quia parvulus natus est nobis, filius et datus C 228. Ὅτι παιδίον 226. Οτι παιδίον ἐγεννήθη ἡμῖν, υἱὸς καὶ (30) Editi, παρατιθέντα . Α' ΘΕΣ (31) Veteres quinque libri, Επεί. (32) Sic mss. omnes. Typographi σε pro με in- (33) Bdili, ἐγενήθησαν. Αt mss. 8ΕΣ, ἐγένοντο. (34) Sic Reg. tertius. Vox γνωρίσας in editis et (35) Ποπ εἰρήνην addita est ex tribus codici-

ἐπιτιθέντες τῆς ἁμαρτίας ζυγὸν, καὶ ῥάβδῳ συντρί βοντες, συναναγκάζουσι πρὸς ἁμαρτίαν· οὗτοι τὴν μετὰ δόλου ἐπισυνηγμένην στολὴν καὶ τὸ ἱμάτιον μετὰ καταλλαγῆς ἀποτίσουσιν. Οι λωποδυτήσαντος τοὺς ἀνθρώπους, καὶ δόλῳ αὐτοὺς γυμνοὺς τῶν σκευ πασμάτων ἀποδείξαντες, μετὰ καταλλαγῆς ἀπότι σουσιν. Ὅταν γὰρ λάβῃ ἡμᾶς ὑπὸ τὴν ἑαυτοῦ ἐξου σίαν ὁ κοινὸς ἐχθρὸς, ἀφαιρεῖ ἡμῶν τὰ ἱμάτια, τὰ τοῖς ἀσχήμοσεν ἡμῶν εὐσχημοσύνην περιτιθέντα (30). Ιμάτιον δὲ Χριστιανῶν, σκέπον τὸ ἄσχημον ἡμῶν τῆς ἁμαρτίας, ἡ εἰς Χριστὸν πίστις. Ὅσοι γὰρ εἰς Χριστὸν ἐβαπτίσθητε, Χριστὸν ἐνεδύσασθε. Πν δὲ καὶ πρὸ τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως γυμνῶν τὴν ἀν- θρωπείαν ἀσχημοσύνην ὁ ἐχθρὸς ἡμῶν, τὰς ἐννοίας ἡμῶν, αἷς ἡ ζωὴ ἡμῶν κατεκοσμεῖτο, περιαιρῶν, καὶ τὴν γύμνωσιν ἡμῶν δημοσιεύων. Επεὶ(31)οὖν δολεραῖς ἐπινοίαις ἀπημφίασε, πᾶσαν στολὴν ἐπισυνηγμένην δόλῳ, καὶ πᾶν ἱμάτιον μετὰ καταλλαγῆς ἀποτίσει. Οὐ γὰρ μόνον ἀπολαμβάνομεν, ἃ ἀφηρήμεθα, ἀλλὰ καὶ τῇ προσθήκῃ τῆς εἰς Χριστὸν ἐπιγνώσεως βελ- τιούμεθα. Ἐνέδυσε γὰρ με (32), φησίν, ἱμάτιον σωτηρίου, καὶ χιτῶνα εὐφροσύνης. Πᾶσαν οὖν στολὴν ἐπισυνηγμένην δόλῳ, τουτέστι, λαθραίως ὑφαι- ρεθεῖσαν, μετὰ καταλλαγῆς ἀποτίσουσι. Καὶ θεγή σουσιν, εἰ ἐγένοντο (33) πυρίκαυστοι, ὅτι παι- δίον ἐγεννήθη ἡμῖν. Α' πονηραὶ δυνάμεις μετὰ τὴν τοῦ Κυρίου ἐπιδημίαν ἔκραζον· Τί ἡμῖν καὶ σοι, Μὲ τοῦ Θεοῦ ; Ήλθες ὧδε πρὸ καιροῦ βασαν! - σαι ἡμᾶς ; Τότε αἱροῦνται γενέσθαι πυρίκαυστοι Α λαγῆς ἀποτίσειν ; Οἶμαι λέγεσθαι, ὅτι οἱ τὸν βαρύν Β μᾶλλον, ἢ ὑπὸ τῆς ἐν σαρκὶ Χριστοῦ ἐπιφανείας κατακρίνεσθαι. ἐδόθη ἡμῖν, οὗ ἡ ἀρχὴ ἐγενήθη ἐπὶ τοῦ ὤμου αὐτοῦ. Καὶ καλεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ, Μεγάλης βουλῆς ἄγγελος. Πόσα ἤδη ὀνόματα ἐδιδάχθημεν τοῦ Κυρίου, ἀνώτερον ηκούομεν. Ἰδοὺ ἡ Παρ- θένος ἐν γαστρὶ λήψεται, καὶ τέξεται υἱὸν, καὶ καλέσουσι τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουήλ. Ενταῦθα καλεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ, Μεγάλης βουλῆς ἄγγελος. Οὗτος ὁ τὴν μεγάλην βουλὴν τὴν ἀποκεκρυμμένην ἀπὸ τῶν αἰώνων γνωρίσας (34), τὴν ἑτέραις γενεαῖς μὴ φανερωθεῖσαν. Οὗτος ὁ ἀναγγείλας καὶ φανερώ- σας τὸν ἀνεξιχνίαστον ἑαυτοῦ πλοῦτον ἐν τοῖς ἔθνεσιν, εἶναι τὰ ἔθνη συγκληρονόμα και σύσσωμα· αὐτοῦ γὰρ τούτου, οὗ ἡ ἀρχή ἐστιν ἐπὶ τοῦ ὤμου αὐτοῦ. τουτέστιν, ἡ βασιλεία καὶ ἡ δύναμις ἐν τῷ σταυρῷ. Επὶ τοῦ σταυροῦ γὰρ ὑψωθείς, πάντας εἵλκυσε πρὸς ἑαυτόν. Ἄξω γὰρ εἰρήνην ἐπὶ τοὺς ἄρχοντας, εἰρήνην (35) καὶ ὑγείαν αὐτῷ. Μεγάλη ἡ ἀρχὴ ΧΙΙ, 32. θέντα, περιτι Επί. Οὗτος ὁ ἄγγελος καὶ φανερώσας. Οὗτος ὁ ἀγγείλας. Οὗτος ὁ ἀναγγείλας. ἀνεξιχνία στον αὐτοῦ. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. $12 stimentum cum commutatione ? Hoc dici arbitror, quod ii qui grave peccati jugum imponentes, virgaque conterentes ad peccatum adigunt, stolam dolo col- lectam et vestimentum cum commutatione sint re- stituturi. Qui homines spoliarint, eosque dolose suis denudarint vestimentis, ea cum commutatione restituent. Cum enim communis ille inimicus nos in suam redegerit potestatem, vestimenta quamdam deformitati nostræ venustatem afferentia a nobis au- fert. Christianorum autem indumentum, quod pec- cati nostri turpitudinem contegit, fides est Christi. Quicunque enim in Christo baptizati estis, Christum induistis 1.Ille enim inimicus noster ante fidem quæ in Christum est, humanam denudabat turpitudinem, ut qui cogitationes nostras quibus nostra vita orna- batur, auferret, atque nuditatem nostram proderet. Quoniam igitur dolose fraudulenterque exspoliavit, idcirco omnem stolam collectam dolo, et omne ve- stimentum cum commutatione restituet. Non enim solum ea quæ nobis fuere adempta, recipimus; sed etiam accedente Christi agnitione evadimus me- liores. Induit enim me, inquit, vestimento salutari, et tunica lætitiæ “. Omnem igitur stolam collectam dolo, hoc est, clanculum demptam, cum commuta- tione restituent. Et cupient, si fiant, esse igne com- busti : quia parvulus natus est nobis. Malignæ pote- states post Domini adventum clamabant: Quid nobis et tibi, Fili Dei? Venisti huc ante tempus torquere condemnari Christi in carne præsentia. est nobis, cujus principatus factus est super humerum ejus. El vocatur nomen ejus, Magni consilii angelus. Quot jam didicimus Domini nomina supe- rius audivimus. Ecce Virgo in utero concipiet, et pa- riet filium: et vocabunt nomen ejus Emmanuel 18. Hic vocatur nomen ejus, Magni consilii angelus. Hic ipse est, qui magnum consilium a sæculis abscon- ditum, generationibus aliis haud declaratum pate- fecit ". Hic annuntiavit et detexit in gentibus suas ipsius impervestigabiles divitias, ut fierent gentes cohæredes et concorporales ",videlicet hujus ipsius, cujus imperium est super humerum ejus; hoc est, regnum et potestas in cruce. In crucem enim exal- tatus, omnes ad se ipsum traxit 16. Adducam enim pa- cem super principes, pacem et sanitalem ipsi. Mα- gnus principatus ejus, et pacis illius non est finis. Hino palam est hæc in Patris persona fuisse dicta. nos D Gal. III, 27. Isa. LXI, 10. Matth. VIII, 29. Isa. VII, 14. Col. 1, 28. "Ephes. In, 6. Joan. optime. 138., Reg. primus, Editi vero et caute ediderant. in aliis guinque mss. desideratur. Subinde duo mss., Alii duo, Editi denique cum aliis duobus, Ibidem tres mss., bus. 18. Tunc malent igne fuisse combusti, quam 226. Quia parvulus natus est nobis, filius et datus C 228. Ὅτι παιδίον 226. Οτι παιδίον ἐγεννήθη ἡμῖν, υἱὸς καὶ (30) Editi, παρατιθέντα . Α' ΘΕΣ (31) Veteres quinque libri, Επεί. (32) Sic mss. omnes. Typographi σε pro με in- (33) Bdili, ἐγενήθησαν. Αt mss. 8ΕΣ, ἐγένοντο. (34) Sic Reg. tertius. Vox γνωρίσας in editis et (35) Ποπ εἰρήνην addita est ex tribus codici-

αὐτοῦ, καὶ τῆς εἰρήνης αὐτοῦ οὐκ ἔστιν ὅριον. Β Ἐκ τούτου παρίσταται, ὅτι ἐκ τοῦ πατρικοῦ προσ- ώπου ἐστὶ τὰ λεγόμενα. Διὰ τὸ εἰρηνοποιῆσαι αὐτὸν διὰ τοῦ αἵματος τοῦ σταυροῦ αὐτοῦ, εἴτε τὰ ἐπὶ τῆς γῆς εἴτε τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, εἴρηται τὸν Ἄξω γὰρ εἰρήνην ἐπὶ τοὺς ἄρχοντας, καὶ ὑγείαν αὐτῷ. Οἶμαι τὸ τῆς ἀναστάσεως δείκνυσθαι διὰ τούτου μυ στήριον . Ἐπειδὴ γὰρ ἐσταυρώθη ἐξ ἀσθενείας, ζῇ δὲ ἐκ δυνάμεως Θεοῦ, διὰ τοῦτο ὑγεία ἄγεσθαι αὐτῷ λέγεται (36), ἐπὶ τὴν ἀσθένειαν τῆς σαρκὸς, ἣν ὑπὲρ ἡμῶν ἀνείληφε. Καὶ τῆς εἰρήνης αὐτοῦ οὐκ ἔστιν ὅριον. Εἰρήνην, φησί, δίδωμι ὑμῖν, οὐ καθὼς ὁ κόσμος δίδωσιν, ἐγὼ διδωμι ὑμῖν. Διὰ τοῦτο οὐκ ἔστιν ὅριον τῆς εἰρήνης αὐτοῦ· ἐπειδὴ (37) ὑπερκό- σμιόν ἐστι τὸ δῶρον. Εἰ γὰρ ἐκ τοῦ κόσμου ἦν, συν απηρτίσθη ἂν τῇ τοῦ κόσμου συστάσει. Νῦν δὲ ὁ δεξά μενος αὐτοῦ τὴν εἰρήνην καὶ φυλάξας εἰς τὸν αἰῶνα χρόνον τοῖς ἐκ τῆς εἰρήνης καλοῖς συμβιώσεται. Ἡ Σολομῶντος εἰρήνη γεγραμμένοις ἔτεσι περιωρίζετο· ἡ δὲ παρὰ τοῦ Κυρίου εἰρήνη τῷ αἰῶνι παντὶ συμ- παρεκτείνεται, ἀπεριόριστος οὖσα καὶ ἀτερμάτι στης (38). Πάντα γὰρ ὑποταγήσεται αὐτῷ, καὶ πάντα ἐπιγνώσεται τὴν αὐτοῦ δεσποτείαν· καὶ ἐπειδὰν γένηται ὁ Θεὸς τὰ πάντα ἐν πᾶσι, καθησυχασθέντων τῶν θορυβούντων ταῖς ἀποστασίαις, ἐν εἰρηνικῷ συμφωνία τὸν Θεὸν ὑμνήσουσιν (39). Ἐπὶ τὸν θρόνον Δαβίδ, καὶ ἐπὶ τὴν βασιλείαν αὐτοῦ, κατορθῶσαι αὐτήν. Διὰ τὸ εἰρῆσθαι, ὅτι οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ Ἰούδα, καὶ ἡγούμενος ἐκ τῶν μηρῶν αὐτοῦ, ἕως ἂν ἔλθῃ τὰ ἀποκείμενα αὐτῷ, πάντες (40) σχεδὸν ὁμοφώνως, ἐκ σπέρματος Δαβὶδ εἶναι τὸ κατὰ σάρκα τὸν Κύριον, καταγγέλλουσιν. Ἐπὶ οὖν τὸν θρόνον Δαβίδ, καὶ τὴν βασιλείαν αὐτοῦ καθήσε ται, ὥστε κατορθῶσαι αὐτὴν, καὶ ἀντέχεσθαι αὐτῆς ἐν κρίματι καὶ ἐν δικαιοσύνῃ. Τα κρίματα σου, φησὶν, ἄβυσσος πολλή καλ, Ἡ δικαιοσύνη σου ὡς ἄρη Θεοῦ. Οὔτε οὖν τὰ κρίματα καταληπτὰ, οὔτε ἡ δικαιοσύνη κατ᾿ ἀξίαν τοῦ ὕψους θεωρητή. Καὶ ταῦτα ποιήσει ὁ ζῆλος Κυρίου Σαβαώθ. Ζηλώσας ἡμᾶς τοὺς ἀπολλυμένους τῇ ἀγνοίᾳ, δέξεται, ὑπὲρ τοῦ περιποιήσασθαι εἰς τὴν ἑαυτου βασιλείαν, τὴν ἐν ἀνθρώποις (41) οίκονομίαν. Ὁ οὖν ζῆλος Κυρίου Σαβαώθ, τοῦ Θεοῦ τῶν στρατιῶν, ᾧ πᾶσα δύναμις ὑποτέτακται, οὗτος ταῦτα ποιήσει. καὶ ἦλθεν ἐπὶ Ἰσραήλ. Καὶ γνώσονται πᾶς ὁ λαὸς τοῦ Ἐφραὶμ, καὶ οἱ καθήμενοι ἐν Σαμαρεία, ἐφ᾽ ὕβρει καὶ ὑψηλῇ καρδίᾳ λέγοντες· Πλίνθοι πεπτώκασιν, ἀλλὰ δεῦτε, λαξεύσωμεν λίθους, καὶ κόψωμεν συκαμίνους καὶ κέδρους, καὶ οἶκο- δομήσωμεν ἑαυτοῖς πύργον. Ἐν τῇ προσηγορία τοῦ Ἰακὼβ καὶ τοῦ Ἰσραὴλ δύο πραγμάτων ἔννοιαν Σιν, 27. Σχχν, 7. " αὐτοῦ λέγεσθαι. τὸ δῶρον. το ἀπεριόριστος οὖσα καὶ ἀτερμά τιστος, οὗτος πάντα ποιή- σει. ταῦτα ποιήσει. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. IX. A Quoniam pacificavit ipse persanguinem crucis sum C sive quæ interra, sive quæ in cœelis ", dictum est illud: Adducam enim pacem super principes, et sani- tatem ipsi. Arbitror resurrectionis mysterium his verbis ostendi. Nam quia crucifzus est exinfirmitate, vivit vero ex virtute Dei 18, idcirco ei adduci dicitur sanitas ad curandam infirmitatem carnis, quam pro nobis assumpsit. Et pacis ejus non est finis. Pacem inquit, do vobis, non quomodo mundus dat, ego do vobis 19. Ideo pax illius non accipit finem,quoniam donum quoddam est mundo sublimius. Etenim si es- set ex mundo,non magis quam mundus ipse duraret. Attamen qui nunc excepit illius pacem et servavit, is in sempiternum tempus vitam suam in bonis pa. cis traducet. Salomonis pax certis ac statutis annis circumscribebatur 1: quæ autem pax datur a Do- mino, ad omne tempus se extendit, curn neo Anem nec terminum admittat. Omnia enim ei subjicien- tur 21, agnoscentque ejus imperium omnia; et ubi fuerit Deus omnia in omnibus, iis qui per suam defectionem tumultus excitabant indicto silentio, Deum pacifico consensu landabunt. Super solium David et super regnum ejus, ut moderetur illud. Quoniam dictum est: Non deficiet princeps ex Juda, et dux de femoribus ejus, donec veniant quæ reposita sunt ei 2, omnes unanimi fere consensu enuntiant.. Dominum secundum carnem ex semine David ort- ri. Sedebit igitur Super thronum David, et regnum ejus, ut moderetur illud, et patrocinetur ei in judicio et justitia.Judicia tua, inquit, abyssus multa " ; et, Justitia tua sicut montes Dei *.Neque igitur judicia ejus comprehendi queunt, neque justitia pro digni- tate suæ celsitudinis potest ulla contemplatione at- tingi. Et hæc faciet. solus Domini Sabaoth. Quoniam solo studioque nos ignorantia pereuntes prosecutus eet assumet humanam dispensationem, ut nos re- gno suo asserat. Zelus igitur Domini Sabaoth, Dei exercituum, cui virtus omnis subjecta est,hæo fa- ciet. venit in Israel. Et cognoscet omnis populus Ephraim. et qui sedent in Samaria in contumelia, et elato corde dicentes: Laleres ceciderunt, sed venile, po- liamus lapides, et excidamus sycaminos, et cedros, D et ædifcemus nobis turrim. Scriptura nomine Jacob Coloss. 1, 20. II Cor. XIII, 4. Joan Psal. ibid. editi, mss. deest. Mux quinque mss., Abest ab excusis. (3%) Totum illud, typographis exciderat : sed hunc locum ex nostris sex mss. restituimus. et Israel nobis duarum rerum intelligentiam sugge- rere videtur, primam imperfectorum institutionem, III Reg. iv, 24. Cor. xv, 28. Gen. XLIX, 10. codicibus. cte. Neo ita multo post tres mss., Alii duo cum editis, 227. VERS. 8-10. Verbum misit Dominus in Jacob,et 227. Λόγον (42) ἀπέστειλε Κύριος ἐπὶ Ἰακώβ, (36) Sic uterque Combef. et alii quidam mss. At (37) Editi, ἐπειδὴ καί. Vocula xal in nostris 80x (39) Ita sex mass. Editi vero, ἀνυμνήσουσιν. (40) Editi, πάντες γάρ. Deest γάρ in nostris sex (41) Antigui duo libri, τὴν ἐν οὐρανοῖς, haud re- (42) Apud LXX legitur, non λόγον, verbum ; sed,

αὐτοῦ, καὶ τῆς εἰρήνης αὐτοῦ οὐκ ἔστιν ὅριον. Β Ἐκ τούτου παρίσταται, ὅτι ἐκ τοῦ πατρικοῦ προσ- ώπου ἐστὶ τὰ λεγόμενα. Διὰ τὸ εἰρηνοποιῆσαι αὐτὸν διὰ τοῦ αἵματος τοῦ σταυροῦ αὐτοῦ, εἴτε τὰ ἐπὶ τῆς γῆς εἴτε τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, εἴρηται τὸν Ἄξω γὰρ εἰρήνην ἐπὶ τοὺς ἄρχοντας, καὶ ὑγείαν αὐτῷ. Οἶμαι τὸ τῆς ἀναστάσεως δείκνυσθαι διὰ τούτου μυ στήριον . Ἐπειδὴ γὰρ ἐσταυρώθη ἐξ ἀσθενείας, ζῇ δὲ ἐκ δυνάμεως Θεοῦ, διὰ τοῦτο ὑγεία ἄγεσθαι αὐτῷ λέγεται (36), ἐπὶ τὴν ἀσθένειαν τῆς σαρκὸς, ἣν ὑπὲρ ἡμῶν ἀνείληφε. Καὶ τῆς εἰρήνης αὐτοῦ οὐκ ἔστιν ὅριον. Εἰρήνην, φησί, δίδωμι ὑμῖν, οὐ καθὼς ὁ κόσμος δίδωσιν, ἐγὼ διδωμι ὑμῖν. Διὰ τοῦτο οὐκ ἔστιν ὅριον τῆς εἰρήνης αὐτοῦ· ἐπειδὴ (37) ὑπερκό- σμιόν ἐστι τὸ δῶρον. Εἰ γὰρ ἐκ τοῦ κόσμου ἦν, συν απηρτίσθη ἂν τῇ τοῦ κόσμου συστάσει. Νῦν δὲ ὁ δεξά μενος αὐτοῦ τὴν εἰρήνην καὶ φυλάξας εἰς τὸν αἰῶνα χρόνον τοῖς ἐκ τῆς εἰρήνης καλοῖς συμβιώσεται. Ἡ Σολομῶντος εἰρήνη γεγραμμένοις ἔτεσι περιωρίζετο· ἡ δὲ παρὰ τοῦ Κυρίου εἰρήνη τῷ αἰῶνι παντὶ συμ- παρεκτείνεται, ἀπεριόριστος οὖσα καὶ ἀτερμάτι στης (38). Πάντα γὰρ ὑποταγήσεται αὐτῷ, καὶ πάντα ἐπιγνώσεται τὴν αὐτοῦ δεσποτείαν· καὶ ἐπειδὰν γένηται ὁ Θεὸς τὰ πάντα ἐν πᾶσι, καθησυχασθέντων τῶν θορυβούντων ταῖς ἀποστασίαις, ἐν εἰρηνικῷ συμφωνία τὸν Θεὸν ὑμνήσουσιν (39). Ἐπὶ τὸν θρόνον Δαβίδ, καὶ ἐπὶ τὴν βασιλείαν αὐτοῦ, κατορθῶσαι αὐτήν. Διὰ τὸ εἰρῆσθαι, ὅτι οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ Ἰούδα, καὶ ἡγούμενος ἐκ τῶν μηρῶν αὐτοῦ, ἕως ἂν ἔλθῃ τὰ ἀποκείμενα αὐτῷ, πάντες (40) σχεδὸν ὁμοφώνως, ἐκ σπέρματος Δαβὶδ εἶναι τὸ κατὰ σάρκα τὸν Κύριον, καταγγέλλουσιν. Ἐπὶ οὖν τὸν θρόνον Δαβίδ, καὶ τὴν βασιλείαν αὐτοῦ καθήσε ται, ὥστε κατορθῶσαι αὐτὴν, καὶ ἀντέχεσθαι αὐτῆς ἐν κρίματι καὶ ἐν δικαιοσύνῃ. Τα κρίματα σου, φησὶν, ἄβυσσος πολλή καλ, Ἡ δικαιοσύνη σου ὡς ἄρη Θεοῦ. Οὔτε οὖν τὰ κρίματα καταληπτὰ, οὔτε ἡ δικαιοσύνη κατ᾿ ἀξίαν τοῦ ὕψους θεωρητή. Καὶ ταῦτα ποιήσει ὁ ζῆλος Κυρίου Σαβαώθ. Ζηλώσας ἡμᾶς τοὺς ἀπολλυμένους τῇ ἀγνοίᾳ, δέξεται, ὑπὲρ τοῦ περιποιήσασθαι εἰς τὴν ἑαυτου βασιλείαν, τὴν ἐν ἀνθρώποις (41) οίκονομίαν. Ὁ οὖν ζῆλος Κυρίου Σαβαώθ, τοῦ Θεοῦ τῶν στρατιῶν, ᾧ πᾶσα δύναμις ὑποτέτακται, οὗτος ταῦτα ποιήσει. καὶ ἦλθεν ἐπὶ Ἰσραήλ. Καὶ γνώσονται πᾶς ὁ λαὸς τοῦ Ἐφραὶμ, καὶ οἱ καθήμενοι ἐν Σαμαρεία, ἐφ᾽ ὕβρει καὶ ὑψηλῇ καρδίᾳ λέγοντες· Πλίνθοι πεπτώκασιν, ἀλλὰ δεῦτε, λαξεύσωμεν λίθους, καὶ κόψωμεν συκαμίνους καὶ κέδρους, καὶ οἶκο- δομήσωμεν ἑαυτοῖς πύργον. Ἐν τῇ προσηγορία τοῦ Ἰακὼβ καὶ τοῦ Ἰσραὴλ δύο πραγμάτων ἔννοιαν Σιν, 27. Σχχν, 7. " αὐτοῦ λέγεσθαι. τὸ δῶρον. το ἀπεριόριστος οὖσα καὶ ἀτερμά τιστος, οὗτος πάντα ποιή- σει. ταῦτα ποιήσει. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. IX. A Quoniam pacificavit ipse persanguinem crucis sum C sive quæ interra, sive quæ in cœelis ", dictum est illud: Adducam enim pacem super principes, et sani- tatem ipsi. Arbitror resurrectionis mysterium his verbis ostendi. Nam quia crucifzus est exinfirmitate, vivit vero ex virtute Dei 18, idcirco ei adduci dicitur sanitas ad curandam infirmitatem carnis, quam pro nobis assumpsit. Et pacis ejus non est finis. Pacem inquit, do vobis, non quomodo mundus dat, ego do vobis 19. Ideo pax illius non accipit finem,quoniam donum quoddam est mundo sublimius. Etenim si es- set ex mundo,non magis quam mundus ipse duraret. Attamen qui nunc excepit illius pacem et servavit, is in sempiternum tempus vitam suam in bonis pa. cis traducet. Salomonis pax certis ac statutis annis circumscribebatur 1: quæ autem pax datur a Do- mino, ad omne tempus se extendit, curn neo Anem nec terminum admittat. Omnia enim ei subjicien- tur 21, agnoscentque ejus imperium omnia; et ubi fuerit Deus omnia in omnibus, iis qui per suam defectionem tumultus excitabant indicto silentio, Deum pacifico consensu landabunt. Super solium David et super regnum ejus, ut moderetur illud. Quoniam dictum est: Non deficiet princeps ex Juda, et dux de femoribus ejus, donec veniant quæ reposita sunt ei 2, omnes unanimi fere consensu enuntiant.. Dominum secundum carnem ex semine David ort- ri. Sedebit igitur Super thronum David, et regnum ejus, ut moderetur illud, et patrocinetur ei in judicio et justitia.Judicia tua, inquit, abyssus multa " ; et, Justitia tua sicut montes Dei *.Neque igitur judicia ejus comprehendi queunt, neque justitia pro digni- tate suæ celsitudinis potest ulla contemplatione at- tingi. Et hæc faciet. solus Domini Sabaoth. Quoniam solo studioque nos ignorantia pereuntes prosecutus eet assumet humanam dispensationem, ut nos re- gno suo asserat. Zelus igitur Domini Sabaoth, Dei exercituum, cui virtus omnis subjecta est,hæo fa- ciet. venit in Israel. Et cognoscet omnis populus Ephraim. et qui sedent in Samaria in contumelia, et elato corde dicentes: Laleres ceciderunt, sed venile, po- liamus lapides, et excidamus sycaminos, et cedros, D et ædifcemus nobis turrim. Scriptura nomine Jacob Coloss. 1, 20. II Cor. XIII, 4. Joan Psal. ibid. editi, mss. deest. Mux quinque mss., Abest ab excusis. (3%) Totum illud, typographis exciderat : sed hunc locum ex nostris sex mss. restituimus. et Israel nobis duarum rerum intelligentiam sugge- rere videtur, primam imperfectorum institutionem, III Reg. iv, 24. Cor. xv, 28. Gen. XLIX, 10. codicibus. cte. Neo ita multo post tres mss., Alii duo cum editis, 227. VERS. 8-10. Verbum misit Dominus in Jacob,et 227. Λόγον (42) ἀπέστειλε Κύριος ἐπὶ Ἰακώβ, (36) Sic uterque Combef. et alii quidam mss. At (37) Editi, ἐπειδὴ καί. Vocula xal in nostris 80x (39) Ita sex mass. Editi vero, ἀνυμνήσουσιν. (40) Editi, πάντες γάρ. Deest γάρ in nostris sex (41) Antigui duo libri, τὴν ἐν οὐρανοῖς, haud re- (42) Apud LXX legitur, non λόγον, verbum ; sed,

Α ὑποβάλλειν ἡμῖν ὁ λόγος ἔοικε· τήν τε εἰσαγωγὴν ᾧ τῶν ἀτελεστέρων, καὶ τὴν ἐπὶ τὸ ἀκρότατον τῆς ἀρετῆς τελείωσιν. Τοῦτον δὲ ἡμῖν ὑποβάλλει τὸν νοῦν ὁ τρόπος τῆς μετωνομασίας τοῦ πατριάρχου. Ἐπὶ μὲν γὰρ τῇ γενέσει, διὰ τὸ ἐπειλῆφθαι τῆς πτέρνης τοῦ ἀδελφοῦ, Ἰακώβ εἴρηται· μετὰ δὲ τὴν πάλην, ἀντὶ ἄθλου δίδοται (43) αὐτῷ ἡ προσηγορία ὡς νε νικηκότι. Οὐ γὰρ κληθήσεται ἔτι τὸ ὄνομά σου Ἰακώβ, ἀλλὰ Ἰσραὴλ ἔσται τὸ ὄνομά σου . ᾿Απεστάλη τοίνυν Λόγος πρὸς Ἰακώβ, καὶ ἦλθεν ἐπὶ τὸν Ισραήλ. Διὰ μὲν γὰρ ἐλεημοσύνην τοῖς ἀσθε νεστέροις πρώτοις συγκαταβαίνει ὁ Λόγος· οἱ δὲ διορατικώτεροι, αἰσθανόμενοι τῆς ἀπ' αὐτοῦ ὠφελείας, οἰονεί διαρπάζουσιν αὐτὸν, τὴν πρὸς οὓς ἀπεστάλη νωθρότητα προλαμβάνοντες (44). Λόγον οὖν ἀπέστειλε Κύριος ἐπὶ Ἰακώβ. Οίδας τον Λόγον τὸς ἐν ἀρχῇ ὄντα, τὸν πρὸς τὸν Θεὸν ὄντα ; Τοῦτον ἀπέστειλεν ὁ Πατὴρ ἐπὶ Ἰακώβ. Εγνώρισε δὲ αὐτὸν ὁ ἀληθινὸς Ισραήλ, αι ψυχαί αἱ διορατικώτεραι. Καὶ ἐπέγνω πᾶς ὁ λαὸς Ἐφραίμ, οι πρότερον καθήμενοι ἐν Σαμαρείᾳ, ἐφ᾽ ὕβρει καὶ ὑψηλή καρδία. Οὗτός ἐστιν Ἐφραὶμ, ἐξ οὗ βλαστήσας ὁ ἀποστάτης Ἱερο- βοάμ, τὰς δέκα φυλὰς ἑαυτῷ συναπέσχισε, καὶ χρυ σᾶς δαμάλεις ἀναπλάσας, ἀναχωρῆσαι τὸν λαὸν ἔπεισε τῆς λατρείας τοῦ Θεοῦ, καὶ λατρεύειν εἰδώλοις Αἰγυπτίων. Οἱ οὖν καθήμενοι ἐν Σαμαρείᾳ, ἐφ' ύβρει καὶ ὑψηλῇ καρδίᾳ, οὗτοι τῆς ἀληθείας ἐν συναισθή σει (45) γενόμενοι, ἐδέξαντο τὸν λόγον, καθὼς καὶ αἱ Πράξεις διηγοῦνται, ὅτι ἤκουσαν οἱ ἀπόστολοι, ὅτι ἡ Σαμάρεια δέδεκται τὸν λόγον. Εἶτα διαγράφει αὐτῶν ὁ προφήτης τὴν ὕβριν καὶ τὴν ὑπερηφανίαν ὅση ἦν. Καταφρονοῦντες γὰρ τῆς μερίδος τοῦ Δαβίδ, ὡς εὐκαθαίρετον ἐχούσης τὴν βασιλείαν, ἔλεγον ἐπὶ χλεύη τὸ, Πλίνθοι πεπτώκασιν, ἀλλὰ δεῦτε, λαξεύ σωμεν λίθους. Πλίνθους μὲν ὠνόμαζον τὴν οἰκοδο- συνηρμοσμένων ἀλλήλοις, τὴν ἑαυτῶν δύναμιν, καὶ δρους, καὶ οἰκοδομήσωμεν ἑαυτοῖς πύργον, ἀντὶ τοῦ ναοῦ, ὃν κατεσκεύασε τῷ Ἰούδᾳ ὁ Σολομών. Όμοια διενοοῦντο τοῖς δι' ὑψηλῆς πύργου κατασκευῆς ἐπιχειροῦσιν ἑαυτοῖς βάσιμον ποιῆσαι τὸν οὐρανόν. Καὶ γὰρ ἐκεῖνοι ἔλεγον· Δεῦτε, πλινθεύσωμεν ἑαυ τοῖς πλίνθους, καὶ ὀπτήσωμεν αὐτὰς πυρί· καὶ πάλιν· Δεῦτε, οἰκοδομήσωμεν ἑαυτοῖς πόλιν καὶ μὴν τῆς βασιλείας τῶν υἱῶν Ἰεσσαί· λίθων δὲ στεῤῥότητα τὴν πρὸς τὰ τοῦ βίου πράγματα σύμπνοιαν προσηγόρευον. η πύργον, οὗ ἡ κεφαλὴ ἔσται ἕως τοῦ οὐρανοῦ (46). Ἡ δὲ συκάμινος δένδρον ἐστὶ πολυφορώτατον καρ πῶν οὐδεμίαν ποιότητα εχόντων, εἰ μὴ τις ἐξ ἐπισ θάνατον, ὄνομά σου, φησίν. φησίν προλαμβάνοντες, προσλαμβάνοντες, σει. τὸν οὐρανόν, ποιότητα ἔχον. APPENDIX OPERUM 8. BASILII MAGNI. extremam absolutamque virtutis perfectionem. Mo- dus enim quo nomen patriarchæ mutatum est,hunc nobis objicit sensum. Vocatus namque est Jacob in • suo ortu,quod fratris calcaneum apprehenderit 20: post luctam vero, præmii loco nomen aliud ei tan- quam victori imponitur. Non enim rocabitur ultra nomen tuum Jacob: sed Israel erit nomen tuum 29. Missum est igitur verbum ad Jacob, et venit in Israel. Enimvero Verbum se primum ad infirmiores præ misericordia demittit: perspicaciores vero,uti- litatem ejus agnoscentes, veluti ipsum rapiunt; ac eorum ad quos missum erat, socordiam autevertunt. Verbum igitur misit Dominus ad Jacob. Nosti Ver- bum,quod erat in principio,quod erat apud Deum 17? Heo misit Pater ad Jacob. Agnovit autem ipsumn verus Israel, nimirum animæ perspicaciore intelli- gentia prædite. Et cognovit omnis populus Ephraim qui prius sedebant in Samaria, in contumelia et elato corde 38. Hic est Ephraim, a quo prodiit defe- ctor Jeroboam, qui, resectis abductisque secum de- cem tribubus, et aureis juvencis effictis, auctor fuit populo,ut a Dei cultu secederet, idolaque coleret Ægyptiorum ". Qui igitur sedebant in Samaria in contumelia et elato corde, hi veritate cognita exce- perunt verhum,quemadmodum et Acta narrant au- divisse apostolos quod Samaria verbum receperit Dei 30. Subinde describit propheta ¡quanta eorum esset contumelia atque superbia. Nam Davidis par- tem aspernati,tanquam ejus regnum esset faoile evertendum,irridentes dicebant : Lateres ceciderunt, sed venite, poliamus lapiles. Lateres quidem nomi- nabant constructionem regni filiorum Jesse ; suam C vero potentiam suamque ad peragenda vitæ nego- tia concordiam,firmitatem lapidum inter se commi- sorum appellabant. B et loco templi, quod Judæ Salomon construxit 31, ædificemus nobis turrim. Similia moliebantur atque ii, qui excelsa turri exstructa cœlum pervium et accessum sibi reddere conabantur. Dicebant illi: Venite, faciamus nobis lateres, et coquamus eos igni¹. Et rursus: Venite, ædificemus nobis metipsis civitatem et turrim,cujus vertex erit usque ad cœlum³. Sycaminus autem arbor est fructuum feracissima, quibus nulla inest qualitas, nisi quis diligenti sca- rificatione succum quemdam, qui gustatui D Gen. xxv, 25. Gen. xxx11, 28. *7 Joan. I, 1. III Reg. x1, 26. III Reg. x111, 20, 28. Act. Vını, 14. Reg. vi, seqq. Gen. x1, 3. ibid. 4. mortem : quod non aliunde quam ex ser- monis ambiguitate evenisse auctor est Hierony- mus. editi, Abest a nostris sex codicibus. bene. Alter Combefsii codex et editi, male. Ejus loci sententiam, teste Combefisio, optime expressit Hilarius in Matth. cap. 1x, his verbis : Quod Israeli parabatur, plebs gentium occupavit. erit in calum. Aliquanto post recen- tior Combefisii codex, 228. Καὶ κόψωμεν, φησί, συκαμίνους καὶ κέ 228. Ει excidamus, inquit, sycaminos et cedros ; (43) Antiqui sex libri, δίδοται. Editi, δέδοται. Μοχ (44) Antiquior Combefisii codex et alii quatuor, (45) Ita nostri sex mss. Editi vero, ἐν αἰσθή- (46) Uterque Colb. et Reg. secundus, ἔσται εἰς

Α ὑποβάλλειν ἡμῖν ὁ λόγος ἔοικε· τήν τε εἰσαγωγὴν ᾧ τῶν ἀτελεστέρων, καὶ τὴν ἐπὶ τὸ ἀκρότατον τῆς ἀρετῆς τελείωσιν. Τοῦτον δὲ ἡμῖν ὑποβάλλει τὸν νοῦν ὁ τρόπος τῆς μετωνομασίας τοῦ πατριάρχου. Ἐπὶ μὲν γὰρ τῇ γενέσει, διὰ τὸ ἐπειλῆφθαι τῆς πτέρνης τοῦ ἀδελφοῦ, Ἰακώβ εἴρηται· μετὰ δὲ τὴν πάλην, ἀντὶ ἄθλου δίδοται (43) αὐτῷ ἡ προσηγορία ὡς νε νικηκότι. Οὐ γὰρ κληθήσεται ἔτι τὸ ὄνομά σου Ἰακώβ, ἀλλὰ Ἰσραὴλ ἔσται τὸ ὄνομά σου . ᾿Απεστάλη τοίνυν Λόγος πρὸς Ἰακώβ, καὶ ἦλθεν ἐπὶ τὸν Ισραήλ. Διὰ μὲν γὰρ ἐλεημοσύνην τοῖς ἀσθε νεστέροις πρώτοις συγκαταβαίνει ὁ Λόγος· οἱ δὲ διορατικώτεροι, αἰσθανόμενοι τῆς ἀπ' αὐτοῦ ὠφελείας, οἰονεί διαρπάζουσιν αὐτὸν, τὴν πρὸς οὓς ἀπεστάλη νωθρότητα προλαμβάνοντες (44). Λόγον οὖν ἀπέστειλε Κύριος ἐπὶ Ἰακώβ. Οίδας τον Λόγον τὸς ἐν ἀρχῇ ὄντα, τὸν πρὸς τὸν Θεὸν ὄντα ; Τοῦτον ἀπέστειλεν ὁ Πατὴρ ἐπὶ Ἰακώβ. Εγνώρισε δὲ αὐτὸν ὁ ἀληθινὸς Ισραήλ, αι ψυχαί αἱ διορατικώτεραι. Καὶ ἐπέγνω πᾶς ὁ λαὸς Ἐφραίμ, οι πρότερον καθήμενοι ἐν Σαμαρείᾳ, ἐφ᾽ ὕβρει καὶ ὑψηλή καρδία. Οὗτός ἐστιν Ἐφραὶμ, ἐξ οὗ βλαστήσας ὁ ἀποστάτης Ἱερο- βοάμ, τὰς δέκα φυλὰς ἑαυτῷ συναπέσχισε, καὶ χρυ σᾶς δαμάλεις ἀναπλάσας, ἀναχωρῆσαι τὸν λαὸν ἔπεισε τῆς λατρείας τοῦ Θεοῦ, καὶ λατρεύειν εἰδώλοις Αἰγυπτίων. Οἱ οὖν καθήμενοι ἐν Σαμαρείᾳ, ἐφ' ύβρει καὶ ὑψηλῇ καρδίᾳ, οὗτοι τῆς ἀληθείας ἐν συναισθή σει (45) γενόμενοι, ἐδέξαντο τὸν λόγον, καθὼς καὶ αἱ Πράξεις διηγοῦνται, ὅτι ἤκουσαν οἱ ἀπόστολοι, ὅτι ἡ Σαμάρεια δέδεκται τὸν λόγον. Εἶτα διαγράφει αὐτῶν ὁ προφήτης τὴν ὕβριν καὶ τὴν ὑπερηφανίαν ὅση ἦν. Καταφρονοῦντες γὰρ τῆς μερίδος τοῦ Δαβίδ, ὡς εὐκαθαίρετον ἐχούσης τὴν βασιλείαν, ἔλεγον ἐπὶ χλεύη τὸ, Πλίνθοι πεπτώκασιν, ἀλλὰ δεῦτε, λαξεύ σωμεν λίθους. Πλίνθους μὲν ὠνόμαζον τὴν οἰκοδο- συνηρμοσμένων ἀλλήλοις, τὴν ἑαυτῶν δύναμιν, καὶ δρους, καὶ οἰκοδομήσωμεν ἑαυτοῖς πύργον, ἀντὶ τοῦ ναοῦ, ὃν κατεσκεύασε τῷ Ἰούδᾳ ὁ Σολομών. Όμοια διενοοῦντο τοῖς δι' ὑψηλῆς πύργου κατασκευῆς ἐπιχειροῦσιν ἑαυτοῖς βάσιμον ποιῆσαι τὸν οὐρανόν. Καὶ γὰρ ἐκεῖνοι ἔλεγον· Δεῦτε, πλινθεύσωμεν ἑαυ τοῖς πλίνθους, καὶ ὀπτήσωμεν αὐτὰς πυρί· καὶ πάλιν· Δεῦτε, οἰκοδομήσωμεν ἑαυτοῖς πόλιν καὶ μὴν τῆς βασιλείας τῶν υἱῶν Ἰεσσαί· λίθων δὲ στεῤῥότητα τὴν πρὸς τὰ τοῦ βίου πράγματα σύμπνοιαν προσηγόρευον. η πύργον, οὗ ἡ κεφαλὴ ἔσται ἕως τοῦ οὐρανοῦ (46). Ἡ δὲ συκάμινος δένδρον ἐστὶ πολυφορώτατον καρ πῶν οὐδεμίαν ποιότητα εχόντων, εἰ μὴ τις ἐξ ἐπισ θάνατον, ὄνομά σου, φησίν. φησίν προλαμβάνοντες, προσλαμβάνοντες, σει. τὸν οὐρανόν, ποιότητα ἔχον. APPENDIX OPERUM 8. BASILII MAGNI. extremam absolutamque virtutis perfectionem. Mo- dus enim quo nomen patriarchæ mutatum est,hunc nobis objicit sensum. Vocatus namque est Jacob in • suo ortu,quod fratris calcaneum apprehenderit 20: post luctam vero, præmii loco nomen aliud ei tan- quam victori imponitur. Non enim rocabitur ultra nomen tuum Jacob: sed Israel erit nomen tuum 29. Missum est igitur verbum ad Jacob, et venit in Israel. Enimvero Verbum se primum ad infirmiores præ misericordia demittit: perspicaciores vero,uti- litatem ejus agnoscentes, veluti ipsum rapiunt; ac eorum ad quos missum erat, socordiam autevertunt. Verbum igitur misit Dominus ad Jacob. Nosti Ver- bum,quod erat in principio,quod erat apud Deum 17? Heo misit Pater ad Jacob. Agnovit autem ipsumn verus Israel, nimirum animæ perspicaciore intelli- gentia prædite. Et cognovit omnis populus Ephraim qui prius sedebant in Samaria, in contumelia et elato corde 38. Hic est Ephraim, a quo prodiit defe- ctor Jeroboam, qui, resectis abductisque secum de- cem tribubus, et aureis juvencis effictis, auctor fuit populo,ut a Dei cultu secederet, idolaque coleret Ægyptiorum ". Qui igitur sedebant in Samaria in contumelia et elato corde, hi veritate cognita exce- perunt verhum,quemadmodum et Acta narrant au- divisse apostolos quod Samaria verbum receperit Dei 30. Subinde describit propheta ¡quanta eorum esset contumelia atque superbia. Nam Davidis par- tem aspernati,tanquam ejus regnum esset faoile evertendum,irridentes dicebant : Lateres ceciderunt, sed venite, poliamus lapiles. Lateres quidem nomi- nabant constructionem regni filiorum Jesse ; suam C vero potentiam suamque ad peragenda vitæ nego- tia concordiam,firmitatem lapidum inter se commi- sorum appellabant. B et loco templi, quod Judæ Salomon construxit 31, ædificemus nobis turrim. Similia moliebantur atque ii, qui excelsa turri exstructa cœlum pervium et accessum sibi reddere conabantur. Dicebant illi: Venite, faciamus nobis lateres, et coquamus eos igni¹. Et rursus: Venite, ædificemus nobis metipsis civitatem et turrim,cujus vertex erit usque ad cœlum³. Sycaminus autem arbor est fructuum feracissima, quibus nulla inest qualitas, nisi quis diligenti sca- rificatione succum quemdam, qui gustatui D Gen. xxv, 25. Gen. xxx11, 28. *7 Joan. I, 1. III Reg. x1, 26. III Reg. x111, 20, 28. Act. Vını, 14. Reg. vi, seqq. Gen. x1, 3. ibid. 4. mortem : quod non aliunde quam ex ser- monis ambiguitate evenisse auctor est Hierony- mus. editi, Abest a nostris sex codicibus. bene. Alter Combefsii codex et editi, male. Ejus loci sententiam, teste Combefisio, optime expressit Hilarius in Matth. cap. 1x, his verbis : Quod Israeli parabatur, plebs gentium occupavit. erit in calum. Aliquanto post recen- tior Combefisii codex, 228. Καὶ κόψωμεν, φησί, συκαμίνους καὶ κέ 228. Ει excidamus, inquit, sycaminos et cedros ; (43) Antiqui sex libri, δίδοται. Editi, δέδοται. Μοχ (44) Antiquior Combefisii codex et alii quatuor, (45) Ita nostri sex mss. Editi vero, ἐν αἰσθή- (46) Uterque Colb. et Reg. secundus, ἔσται εἰς

μελείας ἀμύξας, ὀπόν τινα αὐτοῖς ἐπισπάσαιτο (47), ἡδονὴν ἐμποιοῦντα τῇ γεύσει. Ὅθεν ἡγούμεθα σύμε βολον εἶναι τῆς ἐθνικῆς συναγωγής, πληθυνούσης μὲν, οἱονεὶ μεμωραμμένης, διὰ τὴν ἐν τοῖς ἐθνικοῖς ἐπιτηδεύμασι συνήθειαν, ἣν ἐὰν καταμύξαι (48) τις διὰ τοῦ λόγου δυνηθῇ, γλυκανθεῖσα τῇ μεταβολῇ, εἰς εὐχρηστίαν (49) μεταβάλλεται. Καὶ αἱ κέδροι λαμβά- νονται μέν ποτε καὶ εἰς εἰκόνα ψυχῶν μεγάλων, καὶ ἀξιόλογον ἐχουσῶν δίαρμα, ἐκ τοῦ διανεστηκέναι τῷ φρονήματι, καὶ τὸ πολίτευμα ἔχειν ἐν οὐρανοῖς· καθ- ὡς ἐδιδάχθημεν ἐν Ψαλμοῖς, νῦν μὲν (50) εἰς τὸν αἶνον τοῦ Θεοῦ παραλαμβάνοντος αὐτὰς τοῦ Δαβίδ, καὶ λέγοντος· Ξύλα καρποφόρα, καὶ πᾶσαι κέδροι· πάλιν δέ· Χορτασθήσεται τὰ ξύλα τοῦ πεδίου (51), αἱ κέδροι τοῦ Λιβάνου, ἃς ἐφύτευσεν . Ἤδη δὲ καὶ τὰ σκληρὰ καὶ δύσκαμπτα ἤθη, τὰ ἐπαιρόμενα κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ, κέδρους ἔγνωμεν λεγό- μενα. Διὰ τοῦτο Συντρίβει Κύριος τὰς κέδρους τοῦ Λιβάνου · Καὶ οἱ ἐπαιρόμενοι ἐπὶ τῇ ψευδωνύμῳ γνώσει, καὶ φαντασιούμενοι ὡς τὰ μυστήρια τοῦ ὑπεράνω Θεοῦ κατειληφότες, κέδροι λέγονται. Εἶδον γὰρ τὸν ἀσεβῆ ὑπερυψούμενον καὶ ἐπαιρόμενον ὡς τὰς κέδρους τοῦ Λιβάνου. ἂν ἡ ἐξολόθρευσις ταχεία· Παρῆλθον γὰρ, καὶ ἰδοὺ οὐκ ἦν. Ταύτας οὖν τὰς κέδρους παρελάμβανον (52) εἰς τὴν τοῦ πύργου κατασκευήν οἱ πρὸ τῆς ἐπιδημίας τοῦ Λόγου καθήμενοι ἐν Σαμαρείᾳ ἐφ᾽ ὕβρει, καὶ χλευάζοντες τὴν κατὰ τὸν Ἰούδαν θεοσέβειαν, καὶ πλίνθους πε- πτωκυίας λέγοντες τὰ ἐν δόγμασιν ἐκείνων οἰκοδο- μήματα. ὄρος Σιὼν ἐπ' αὐτὸν, καὶ τοὺς ἐχθροὺς αὐτοῦ διασκεδάσει· Συρίαν ἀφ' ηλίου ἀνατολῶν, καὶ τοὺς Ἕλληνας ἀφ᾽ ἡλίου δυσμῶν, τοὺς κατα εσθίοντας τὸν Ἰσραὴλ ὅλῳ τῷ στόματι. Ῥάξειν οὖν αὐτοὺς ἐπαγγέλλεται καὶ καταβαλεῖν πάντας τοὺς ἐπανισταμένους τῷ ὄρει Σιών, καὶ διασκεδάσειν αὐτῶν τὴν κατὰ τῆς ἀληθείας ἀσεβή συμφωνίαν . Εἰσὶ δὲ οἱ ἐχθροὶ Σύροι καὶ Ἕλληνες· οἱ μὲν τὰ πρὸς ἀνατολὰς τοῦ ἡλίου κατέχοντες, οἱ δὲ τὰ πρὸς ταῖς δυσμαῖς. Διὰ τοῦτο δὲ διασκεδασθήσονται, ἐπειδὴ κατήσθιον ὅλῳ τῷ στόματι τὸν Ἰσραήλ. Στόμα δὲ λέγει νῦν τὴν σοφιστικὴν τοῦ λόγου δύναμιν, ή πά- σῃ κατεκέχρηντο εἰς τὴν ἐπιβουλὴν τῶν ἐν ἁπλότητι ἐπισπάσαιτο, ἐπιπάσαιτο· ἐπι- σπάσαιτο, καταμύξαι, ἀμύξας νοοί καταμύξαι ξύλα τοῦ Κυρίου ἃς ἐφύ τευσεν, ἃς ἐφύτευ σας, παρελάμβανον. προσελάμβανον . προσλάμβανον, ἐν ὕβρει. ἐπ' αὐτόν. επ' αυτό, COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. IX. A aferat suavitatem, ex eis eliciat. Unde arbitramur p B C Psal. CXLVIII, 9. Psal. CIII, 16. II Cor. x, 5. hanc arborem symbolum esse synagogæ gentilium, quæ crescit quidem, sed quasi infatuatur ob stu- diorum gentilium assuetudinem: quam synagogam si quis verbo sacrificare potuerit, tum ex hac mu- tatione dulcedinem nacta, bona evadit et utilis. Sed nonnunquam etiam cedri accipiuntur ad exprimen dam imaginem animarum magnarum, atque elatione commendabili præditarum,utpote quæ sublimi ani- mi sensu efferantur, ac in cœlis habeant conversatio- nem, uti in Psalmis sumus edocti, Davide interdum ad Dei laudem cedros assumente, ac dicente, Li- gna fructifera et omnes cedri ; rursus vero, Satu- rabuntur ligna campi: cedri Libani, quas plante- vis. Quin et mores asperos et inflexibiles, qui se attollunt adversus Dei scientiam s, cedros appel- lari novimus. Quamobrem Conterit Dominus cedros Libani 37. Item qui efferuntur ob falsam et adulle- rinam scientiam, sibique videntur quasi Dei altissi- mi mysteria comprehendisse, iidem vocantur ce- dri. Vidi enim, impium superexaltatum et elevatum sicut cedros Libani 88. Quorum celerrima est rui- na : Transii enim, et ecce non erat s. Has igitur cedros ad exstruendam turrim adhibebant ii, qui ante Verbi adventum sedebant in Samaria in contumelia, quique cultum Deo a Juda exhibitum illudentes, lateres collapsos appellabant innixa in illorum dogmatis ædificia. gunt adversus mentem Sion in ipsum, et inimicos ejus dissipabil; Syriam a solis ortu, et Græcos a so- lis occasu, devorantes Israelem toto ore. Pollicetur igitur eos omnes, qui adversus montem Sion insur gunt, fracturum esse se ac eversurum, atque impiam eorum in veritatem concordiam dissipaturum. Ini- mici autem, Syri sunt et Græci. Illi quidem ad or- tum solis, hi vero ad solis occasum habitant. Ideo autem dissipabuntur, quod Israelem toto ore devo- rarint. Os autem hoc loco vocat vim sermonis cap- tiosam, qua ad insidias iis qui in simplieitate Deo crediderant, instruendas, omnino abutebantur. VERS. 13. In omnibus his non est aversus furor Psal. xxvi11, 5. Psal. XXXVI, 35. ibid. que præcipit, ut suo ipsius periculo legamus, non ut in libris legitur, sed ut legendum putat. Ait igi. tur legi oportere, non succum accer - sal, asciscal : sed id quod ita ipse in- terpretatur, Sedulo sacrificans ac lancinans succum aliquem eis inspergat. Nos autem, qui et in editis et in nostris sex codicibus scriptum invenimus, contra tot librorum auctoritatem Combe- fisio obtemperare non potuimus. pungere possit. At uterque Colb. et Reg. secundus, si quis scarificare possit, rectius. Nam hoc pacto vox respondebit. Itaque qui gentilium animum sancto et spirituali modo sauciat is eorum congregationem scarificare campi. Uterque Colb. perinde atque vet vi editio ligna Domini et ita quoque Sym- machus edidit. Ibidem editi et duo mss, quas plantavit. Alii quatuor, quas plantasti. Combesii codicem, Alter Combef sii codex, Editi, haud emendate. Aliquanto post antiquior Combefi- sii codex Subinde editi et nostri sex mass., Ait tamen hoc loco Nobilius, videri Be- silium legisse simul. 229. Καὶ ῥάξει ὁ Θεὸς τοὺς ἐπανισταμένους ἐπὶ 229. VERS. 11, 12. Et franget Deus´eos, qui insur- (49) Antiqui duo libri, εἰς εὐχαριστίαν, male. (50) Editi, νυνὶ μέν. At sex mss., νῦν μέν. (47) Combefisius, ut aliis locis sæpe, ita hic quo- D dicitur. (48) Editi et tres mss., κατανύξαι, si quis com- (51) Editi et quatuor mss., ξύλα τοῦ πεδίου, ligna (52) Veteres quatuor libri præter vetustiorem

μελείας ἀμύξας, ὀπόν τινα αὐτοῖς ἐπισπάσαιτο (47), ἡδονὴν ἐμποιοῦντα τῇ γεύσει. Ὅθεν ἡγούμεθα σύμε βολον εἶναι τῆς ἐθνικῆς συναγωγής, πληθυνούσης μὲν, οἱονεὶ μεμωραμμένης, διὰ τὴν ἐν τοῖς ἐθνικοῖς ἐπιτηδεύμασι συνήθειαν, ἣν ἐὰν καταμύξαι (48) τις διὰ τοῦ λόγου δυνηθῇ, γλυκανθεῖσα τῇ μεταβολῇ, εἰς εὐχρηστίαν (49) μεταβάλλεται. Καὶ αἱ κέδροι λαμβά- νονται μέν ποτε καὶ εἰς εἰκόνα ψυχῶν μεγάλων, καὶ ἀξιόλογον ἐχουσῶν δίαρμα, ἐκ τοῦ διανεστηκέναι τῷ φρονήματι, καὶ τὸ πολίτευμα ἔχειν ἐν οὐρανοῖς· καθ- ὡς ἐδιδάχθημεν ἐν Ψαλμοῖς, νῦν μὲν (50) εἰς τὸν αἶνον τοῦ Θεοῦ παραλαμβάνοντος αὐτὰς τοῦ Δαβίδ, καὶ λέγοντος· Ξύλα καρποφόρα, καὶ πᾶσαι κέδροι· πάλιν δέ· Χορτασθήσεται τὰ ξύλα τοῦ πεδίου (51), αἱ κέδροι τοῦ Λιβάνου, ἃς ἐφύτευσεν . Ἤδη δὲ καὶ τὰ σκληρὰ καὶ δύσκαμπτα ἤθη, τὰ ἐπαιρόμενα κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ, κέδρους ἔγνωμεν λεγό- μενα. Διὰ τοῦτο Συντρίβει Κύριος τὰς κέδρους τοῦ Λιβάνου · Καὶ οἱ ἐπαιρόμενοι ἐπὶ τῇ ψευδωνύμῳ γνώσει, καὶ φαντασιούμενοι ὡς τὰ μυστήρια τοῦ ὑπεράνω Θεοῦ κατειληφότες, κέδροι λέγονται. Εἶδον γὰρ τὸν ἀσεβῆ ὑπερυψούμενον καὶ ἐπαιρόμενον ὡς τὰς κέδρους τοῦ Λιβάνου. ἂν ἡ ἐξολόθρευσις ταχεία· Παρῆλθον γὰρ, καὶ ἰδοὺ οὐκ ἦν. Ταύτας οὖν τὰς κέδρους παρελάμβανον (52) εἰς τὴν τοῦ πύργου κατασκευήν οἱ πρὸ τῆς ἐπιδημίας τοῦ Λόγου καθήμενοι ἐν Σαμαρείᾳ ἐφ᾽ ὕβρει, καὶ χλευάζοντες τὴν κατὰ τὸν Ἰούδαν θεοσέβειαν, καὶ πλίνθους πε- πτωκυίας λέγοντες τὰ ἐν δόγμασιν ἐκείνων οἰκοδο- μήματα. ὄρος Σιὼν ἐπ' αὐτὸν, καὶ τοὺς ἐχθροὺς αὐτοῦ διασκεδάσει· Συρίαν ἀφ' ηλίου ἀνατολῶν, καὶ τοὺς Ἕλληνας ἀφ᾽ ἡλίου δυσμῶν, τοὺς κατα εσθίοντας τὸν Ἰσραὴλ ὅλῳ τῷ στόματι. Ῥάξειν οὖν αὐτοὺς ἐπαγγέλλεται καὶ καταβαλεῖν πάντας τοὺς ἐπανισταμένους τῷ ὄρει Σιών, καὶ διασκεδάσειν αὐτῶν τὴν κατὰ τῆς ἀληθείας ἀσεβή συμφωνίαν . Εἰσὶ δὲ οἱ ἐχθροὶ Σύροι καὶ Ἕλληνες· οἱ μὲν τὰ πρὸς ἀνατολὰς τοῦ ἡλίου κατέχοντες, οἱ δὲ τὰ πρὸς ταῖς δυσμαῖς. Διὰ τοῦτο δὲ διασκεδασθήσονται, ἐπειδὴ κατήσθιον ὅλῳ τῷ στόματι τὸν Ἰσραήλ. Στόμα δὲ λέγει νῦν τὴν σοφιστικὴν τοῦ λόγου δύναμιν, ή πά- σῃ κατεκέχρηντο εἰς τὴν ἐπιβουλὴν τῶν ἐν ἁπλότητι ἐπισπάσαιτο, ἐπιπάσαιτο· ἐπι- σπάσαιτο, καταμύξαι, ἀμύξας νοοί καταμύξαι ξύλα τοῦ Κυρίου ἃς ἐφύ τευσεν, ἃς ἐφύτευ σας, παρελάμβανον. προσελάμβανον . προσλάμβανον, ἐν ὕβρει. ἐπ' αὐτόν. επ' αυτό, COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. IX. A aferat suavitatem, ex eis eliciat. Unde arbitramur p B C Psal. CXLVIII, 9. Psal. CIII, 16. II Cor. x, 5. hanc arborem symbolum esse synagogæ gentilium, quæ crescit quidem, sed quasi infatuatur ob stu- diorum gentilium assuetudinem: quam synagogam si quis verbo sacrificare potuerit, tum ex hac mu- tatione dulcedinem nacta, bona evadit et utilis. Sed nonnunquam etiam cedri accipiuntur ad exprimen dam imaginem animarum magnarum, atque elatione commendabili præditarum,utpote quæ sublimi ani- mi sensu efferantur, ac in cœlis habeant conversatio- nem, uti in Psalmis sumus edocti, Davide interdum ad Dei laudem cedros assumente, ac dicente, Li- gna fructifera et omnes cedri ; rursus vero, Satu- rabuntur ligna campi: cedri Libani, quas plante- vis. Quin et mores asperos et inflexibiles, qui se attollunt adversus Dei scientiam s, cedros appel- lari novimus. Quamobrem Conterit Dominus cedros Libani 37. Item qui efferuntur ob falsam et adulle- rinam scientiam, sibique videntur quasi Dei altissi- mi mysteria comprehendisse, iidem vocantur ce- dri. Vidi enim, impium superexaltatum et elevatum sicut cedros Libani 88. Quorum celerrima est rui- na : Transii enim, et ecce non erat s. Has igitur cedros ad exstruendam turrim adhibebant ii, qui ante Verbi adventum sedebant in Samaria in contumelia, quique cultum Deo a Juda exhibitum illudentes, lateres collapsos appellabant innixa in illorum dogmatis ædificia. gunt adversus mentem Sion in ipsum, et inimicos ejus dissipabil; Syriam a solis ortu, et Græcos a so- lis occasu, devorantes Israelem toto ore. Pollicetur igitur eos omnes, qui adversus montem Sion insur gunt, fracturum esse se ac eversurum, atque impiam eorum in veritatem concordiam dissipaturum. Ini- mici autem, Syri sunt et Græci. Illi quidem ad or- tum solis, hi vero ad solis occasum habitant. Ideo autem dissipabuntur, quod Israelem toto ore devo- rarint. Os autem hoc loco vocat vim sermonis cap- tiosam, qua ad insidias iis qui in simplieitate Deo crediderant, instruendas, omnino abutebantur. VERS. 13. In omnibus his non est aversus furor Psal. xxvi11, 5. Psal. XXXVI, 35. ibid. que præcipit, ut suo ipsius periculo legamus, non ut in libris legitur, sed ut legendum putat. Ait igi. tur legi oportere, non succum accer - sal, asciscal : sed id quod ita ipse in- terpretatur, Sedulo sacrificans ac lancinans succum aliquem eis inspergat. Nos autem, qui et in editis et in nostris sex codicibus scriptum invenimus, contra tot librorum auctoritatem Combe- fisio obtemperare non potuimus. pungere possit. At uterque Colb. et Reg. secundus, si quis scarificare possit, rectius. Nam hoc pacto vox respondebit. Itaque qui gentilium animum sancto et spirituali modo sauciat is eorum congregationem scarificare campi. Uterque Colb. perinde atque vet vi editio ligna Domini et ita quoque Sym- machus edidit. Ibidem editi et duo mss, quas plantavit. Alii quatuor, quas plantasti. Combesii codicem, Alter Combef sii codex, Editi, haud emendate. Aliquanto post antiquior Combefi- sii codex Subinde editi et nostri sex mass., Ait tamen hoc loco Nobilius, videri Be- silium legisse simul. 229. Καὶ ῥάξει ὁ Θεὸς τοὺς ἐπανισταμένους ἐπὶ 229. VERS. 11, 12. Et franget Deus´eos, qui insur- (49) Antiqui duo libri, εἰς εὐχαριστίαν, male. (50) Editi, νυνὶ μέν. At sex mss., νῦν μέν. (47) Combefisius, ut aliis locis sæpe, ita hic quo- D dicitur. (48) Editi et tres mss., κατανύξαι, si quis com- (51) Editi et quatuor mss., ξύλα τοῦ πεδίου, ligna (52) Veteres quatuor libri præter vetustiorem

Α πεπιστευκότων τῷ Θεῷ (53). Ἐπὶ πᾶσι τούτοις θυμὸς αὐτοῦ. οὐκ ἀπεστράφη ὁ θυμός· ἀλλ᾽ ἔτι ἡ χεὶρ ὑψηλή. Καὶ ὁ λαὸς οὐκ ἀπεστράφη, ἕως ἐπλήγη· καὶ τὸν Κύριον τῶν δυνάμεων οὐκ ἐζήτησαν. Ἐπὶ τούτοις πᾶσι, διὰ τὸ μήπω κατανυγῆναι μαστιζομέ νους τοὺς ἐχθροὺς τοῦ Θεοῦ, οὕπω ὁ θυμὸς ἀπεστρά- φη, ἀλλ' ἔτι ἡ χεὶρ ἡ κολαστικὴ δύναμις ἐπηρμένη ἐστὶν ἐπὶ τῶν μὴ μετανοούντων ἐπὶ τῇ κακίᾳ καὶ πονηρία ᾗ ἔπραξαν. Ἐπειδὴ οὖν ὁ λαὸς οὗτος οὐ διὰ λόγου ἀλλὰ διὰ πληγῆς θεραπεύεται, γέγραπται· Καὶ πᾶς ὁ λαὸς οὐκ ἀπεστράφη, ἕως (54) ἐπλήγη. Διόπερ ἀναγκαῖαι τοῖς τοιοῖσδε αἱ πληγαί. Μηδεὶς οὖν πολυπραγμονείτω τὰς αἰτίας τῶν σκυθρωποτέ- ρων· διὰ τί αὐχμοί, διὰ τί ἐπομβρίαι, διὰ τί σκηπτοί, διὰ τί χάλαζαι ; Δι᾿ ἡμᾶς τοὺς τὴν ἀμετανόητον καρ- δίαν ἔχοντας, καὶ μὴ πρότερον ἐπιστρέφοντας, ἐὰν μὴ πληγῶμεν. Καὶ ἀφελεῖ Κύριος ἀπὸ Ἰσραὴλ κεφαλὴν καὶ οὐραν, μέγαν καὶ μικρόν, ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ. Μετὰ τὸ φθάσαι ἐπ' αὐτοὺς τὸν Λόγον τὸν ἀπεσταλμένον, πᾶσαν τὴν κακὴν αὐτῶν διάταξιν συγχυθήσεσθαι λέγει, καὶ περιαιρεθήσεσθαι μὲν ἄρχοντας, καὶ τοὺς ἐπομένους, τούς τε ἐν δυναστείᾳ μέγα φυσῶντας, καὶ τοὺς ὑποβεβηκότας (55). Ατι- μασθήσεται πρεσβυτέρων προεδρία, καὶ τῶν κατὰ προσωποληψίαν κρινόντων. Οἱ δὲ μηδεμίαν τάξιν ἔχοντες ἐν τῷ λαῷ, αὐτοχειροτόνητοι δὲ καὶ προφη τικὸν ἑαυτοῖς ἐπιψευδόμενοι χάρισμα, ὁ μὴ ἔλαβον παρὰ τοῦ Πνεύματος, καὶ διδάσκοντες τὰ ἄνομα· οἷος ἦν ἐπὶ Ἱερεμίου ὁ ᾿Ανανίας, καὶ ἐπὶ Μιχαίου οι ψευδοπροφῆται, ἐν οἷς ἐγένετο πνεῦμα ψευδές, δ ἐξηπάτα τὸν ᾿Αχαὰμ, προτρεπόμενον ἐπὶ τὸν κατὰ τῶν Σύρων πόλεμον· ἀφαιρεθήσονται καὶ οὗτοι οἱονεὶ τὴν οὐραγίαν τοῦ λαοῦ κατέχοντες. τον, καὶ πλανῶντες αὐτὸν, καὶ διὰ τῆς ἀπάτης εκκαρπούμενοι. Διὰ τοῦτο οὔτε ἐπὶ τοὺς νεανίς σκοις καὶ ἀκμάζουσιν ἐν αὐτοῖς εὐφρανθήσεται ὁ Κύριος. Οὔτε εἴ τις ὀρφανὸς ἐν τῷ τοιούτῳ λαῷ, οὔτε εἴ τις χήρα, ἐλεηθήσεται. Τὸ μὲν γὰρ ἀσθενὲς καὶ ἀβοήθητον, ἐλέους (56) ἄξιον· τὸ δὲ δυνατὸν ἐν κακίᾳ καὶ πονηρία, ἀποστροφῆς καὶ μίσους. Εἶτα ἐπάγει, ὅτι οὐδέπω ὁ θυμὸς αὐτοῦ ἀποστρέφεται· ἀλλ᾽ ἔτι ἡ χεὶρ αὐτοῦ ὑψηλὴ ἐπίκειται, διὰ τοὺς πλα- νῶντας ἐν τῷ λαῷ καὶ πλανωμένους, παρ᾽ οἷς πάντες ἄνομοι καὶ πονηροί, καὶ ἄδικα λαλοῦντες. Ἔχει δέ τινα ἡ ἀπειλὴ εὐεργεσίας ἔμφασιν, ὅτι Καυθήσεται ἡ ἀνομία ὡς πῦρ. Τὴν γὰρ παρασκευασθεῖσαν ὕλην ἐκ τῆς ἀνομίας ἀφανισμῷ παραδοθῆναι ἐπ᾿ εὐεργεσία τῶν ἀνθρώπων παρὰ τοῦ ἀγαθοῦ Δεσπότου ᾠκονό- μηται. Καὶ ὡς ἄγρωστις, φησί, ξηρά βρωθήσεται ὑπὸ πυρὸς, καὶ καυθήσεται ἐν τοῖς δάσεσι τοῦ δρυμοῦ. Ἕως μὲν ἐγκέχωσται τοῖς γηίνοις πάθεσιν βεβηκότας, ἀτιμασθήσεται δέ. ὅτι οὐδέποτε ὁ. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI sed adhuc manus excelsa. Et populus non est conver- sus, donec percussus est ; et Dominum cxercituum non quæsierunt. In his omnibus, quoniam Dei ini- mici licet castigati nondum compuncti sunt, non- dum furor aversus est : sed adhuc manus, ceu fa- oultas vindex surrecta est adversus eos, quos ma- litiæ ac nequitiæ patratæ nequaquam pœnitet. Quia igitur populus iste non verbis, sed plagis sanatur, scriptum est: Et omnis populus non est conversus, donec percussus est. Quamobrem plagæ sunt talibus necessariæ. Nemo igitur curiosius causas afflictio- num inquirat et molestiarum; cur ariditas, cur fulmina, cur grando contingat? Hæc eveniunt nostra causa quorum cor pœnitentia haud tangi- tur, et qui non convertimur nisi prius percutiamur. (VERS. 14, 15). Et auferet Dominus ab Israel caput et caudam, magnum et parvum, in una die. Postquam verbum quod missum est, ad eos pervenit, malum eorum ordinem omnem ait confundendum esse, et auferendos principes inferioresque, eos videlicet qui in potestate constituti valde intumescunt, et eos qui iisdem subjecti sunt. Seniorum, et eorum qui personarum habita ratione judicant, jus ante alios sedendi dedecorabitur. Ceterum qui in populo nullum ordinem aut gradum obtinent, sed suis ipsorum suffragiis duntaxat electi, propheticum donum quod a Spiritu sancto non accepere, sibi falso arrogant, ac docent iniqua; cujusmodi erat ætate Jeremiæ Ananias ", quales etiam erant tem- pore Michas pseudopropheta, in quibus fuit epi- ritus mendax", qui decepit Achaam, cum eum ad bellum Syris inferendum impulit; ii quoque tan- quam caudam ducentes auferentur. lum hunc, et eum inducunt in errorem, et per frau- dem facultates exhauriunt. Quapropter neque in ado- lescentulis, neque in his qui inter ipsos ætate vigent, lætabitur Dominus. Neque si quis orphanus in tali populo, neque si qua fuerit vidua, misericordiam con- sequetur. Quod enim infirmum est et auxilio desti_ tutum, id commiseratione dignum est: quod vero potens est in malitia et iniquitate, id detestationem meretur et odium. Deinde hoc subjungit, quod nondum avertatur ejus furor, sed adhuc manus ejus excelsa impendeat propter eos qui in populo sedu- cunt, et propter seductos ; apud quos iniqui sunt omnes et flagitiosi, atque iniqua loquuntur. Hæo autem comminatio nonnullam præfert beneficii spe- ciem : quippe (VER8. 18) Succendetur iniquitas sicut ignis. Etenim hominum gratia providit benignus Dominus, ut parata iniquitatis materia e medio pe- Jerem. xxvii, 15. * III Reg. xx11, 22. Statim unus codex Combef., est. B C D bene. Ibidem editi, Abest a nostris veteribus libris. multo post mss. aliquot, 230. VERS. 16, 17. Sed et qui beatum dicunt popu: (53) Ita mss. omnes. Editi vero, εἰς τὸν Θεόν. (54) Editi, ἕως οὗ. Vocula οὗ in nostris mss. de- (56) Editi, ἐπιβεβηκότας, male. Αt mss. sex, ὑπο- 230. ᾿Αλλὰ καὶ οἱ μακαρίζοντες τὸν λαὸν τοῦ- (56) Editi, ἐλέου. Αt mss. sex, ἐλέους. Nec ita

Α πεπιστευκότων τῷ Θεῷ (53). Ἐπὶ πᾶσι τούτοις θυμὸς αὐτοῦ. οὐκ ἀπεστράφη ὁ θυμός· ἀλλ᾽ ἔτι ἡ χεὶρ ὑψηλή. Καὶ ὁ λαὸς οὐκ ἀπεστράφη, ἕως ἐπλήγη· καὶ τὸν Κύριον τῶν δυνάμεων οὐκ ἐζήτησαν. Ἐπὶ τούτοις πᾶσι, διὰ τὸ μήπω κατανυγῆναι μαστιζομέ νους τοὺς ἐχθροὺς τοῦ Θεοῦ, οὕπω ὁ θυμὸς ἀπεστρά- φη, ἀλλ' ἔτι ἡ χεὶρ ἡ κολαστικὴ δύναμις ἐπηρμένη ἐστὶν ἐπὶ τῶν μὴ μετανοούντων ἐπὶ τῇ κακίᾳ καὶ πονηρία ᾗ ἔπραξαν. Ἐπειδὴ οὖν ὁ λαὸς οὗτος οὐ διὰ λόγου ἀλλὰ διὰ πληγῆς θεραπεύεται, γέγραπται· Καὶ πᾶς ὁ λαὸς οὐκ ἀπεστράφη, ἕως (54) ἐπλήγη. Διόπερ ἀναγκαῖαι τοῖς τοιοῖσδε αἱ πληγαί. Μηδεὶς οὖν πολυπραγμονείτω τὰς αἰτίας τῶν σκυθρωποτέ- ρων· διὰ τί αὐχμοί, διὰ τί ἐπομβρίαι, διὰ τί σκηπτοί, διὰ τί χάλαζαι ; Δι᾿ ἡμᾶς τοὺς τὴν ἀμετανόητον καρ- δίαν ἔχοντας, καὶ μὴ πρότερον ἐπιστρέφοντας, ἐὰν μὴ πληγῶμεν. Καὶ ἀφελεῖ Κύριος ἀπὸ Ἰσραὴλ κεφαλὴν καὶ οὐραν, μέγαν καὶ μικρόν, ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ. Μετὰ τὸ φθάσαι ἐπ' αὐτοὺς τὸν Λόγον τὸν ἀπεσταλμένον, πᾶσαν τὴν κακὴν αὐτῶν διάταξιν συγχυθήσεσθαι λέγει, καὶ περιαιρεθήσεσθαι μὲν ἄρχοντας, καὶ τοὺς ἐπομένους, τούς τε ἐν δυναστείᾳ μέγα φυσῶντας, καὶ τοὺς ὑποβεβηκότας (55). Ατι- μασθήσεται πρεσβυτέρων προεδρία, καὶ τῶν κατὰ προσωποληψίαν κρινόντων. Οἱ δὲ μηδεμίαν τάξιν ἔχοντες ἐν τῷ λαῷ, αὐτοχειροτόνητοι δὲ καὶ προφη τικὸν ἑαυτοῖς ἐπιψευδόμενοι χάρισμα, ὁ μὴ ἔλαβον παρὰ τοῦ Πνεύματος, καὶ διδάσκοντες τὰ ἄνομα· οἷος ἦν ἐπὶ Ἱερεμίου ὁ ᾿Ανανίας, καὶ ἐπὶ Μιχαίου οι ψευδοπροφῆται, ἐν οἷς ἐγένετο πνεῦμα ψευδές, δ ἐξηπάτα τὸν ᾿Αχαὰμ, προτρεπόμενον ἐπὶ τὸν κατὰ τῶν Σύρων πόλεμον· ἀφαιρεθήσονται καὶ οὗτοι οἱονεὶ τὴν οὐραγίαν τοῦ λαοῦ κατέχοντες. τον, καὶ πλανῶντες αὐτὸν, καὶ διὰ τῆς ἀπάτης εκκαρπούμενοι. Διὰ τοῦτο οὔτε ἐπὶ τοὺς νεανίς σκοις καὶ ἀκμάζουσιν ἐν αὐτοῖς εὐφρανθήσεται ὁ Κύριος. Οὔτε εἴ τις ὀρφανὸς ἐν τῷ τοιούτῳ λαῷ, οὔτε εἴ τις χήρα, ἐλεηθήσεται. Τὸ μὲν γὰρ ἀσθενὲς καὶ ἀβοήθητον, ἐλέους (56) ἄξιον· τὸ δὲ δυνατὸν ἐν κακίᾳ καὶ πονηρία, ἀποστροφῆς καὶ μίσους. Εἶτα ἐπάγει, ὅτι οὐδέπω ὁ θυμὸς αὐτοῦ ἀποστρέφεται· ἀλλ᾽ ἔτι ἡ χεὶρ αὐτοῦ ὑψηλὴ ἐπίκειται, διὰ τοὺς πλα- νῶντας ἐν τῷ λαῷ καὶ πλανωμένους, παρ᾽ οἷς πάντες ἄνομοι καὶ πονηροί, καὶ ἄδικα λαλοῦντες. Ἔχει δέ τινα ἡ ἀπειλὴ εὐεργεσίας ἔμφασιν, ὅτι Καυθήσεται ἡ ἀνομία ὡς πῦρ. Τὴν γὰρ παρασκευασθεῖσαν ὕλην ἐκ τῆς ἀνομίας ἀφανισμῷ παραδοθῆναι ἐπ᾿ εὐεργεσία τῶν ἀνθρώπων παρὰ τοῦ ἀγαθοῦ Δεσπότου ᾠκονό- μηται. Καὶ ὡς ἄγρωστις, φησί, ξηρά βρωθήσεται ὑπὸ πυρὸς, καὶ καυθήσεται ἐν τοῖς δάσεσι τοῦ δρυμοῦ. Ἕως μὲν ἐγκέχωσται τοῖς γηίνοις πάθεσιν βεβηκότας, ἀτιμασθήσεται δέ. ὅτι οὐδέποτε ὁ. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI sed adhuc manus excelsa. Et populus non est conver- sus, donec percussus est ; et Dominum cxercituum non quæsierunt. In his omnibus, quoniam Dei ini- mici licet castigati nondum compuncti sunt, non- dum furor aversus est : sed adhuc manus, ceu fa- oultas vindex surrecta est adversus eos, quos ma- litiæ ac nequitiæ patratæ nequaquam pœnitet. Quia igitur populus iste non verbis, sed plagis sanatur, scriptum est: Et omnis populus non est conversus, donec percussus est. Quamobrem plagæ sunt talibus necessariæ. Nemo igitur curiosius causas afflictio- num inquirat et molestiarum; cur ariditas, cur fulmina, cur grando contingat? Hæc eveniunt nostra causa quorum cor pœnitentia haud tangi- tur, et qui non convertimur nisi prius percutiamur. (VERS. 14, 15). Et auferet Dominus ab Israel caput et caudam, magnum et parvum, in una die. Postquam verbum quod missum est, ad eos pervenit, malum eorum ordinem omnem ait confundendum esse, et auferendos principes inferioresque, eos videlicet qui in potestate constituti valde intumescunt, et eos qui iisdem subjecti sunt. Seniorum, et eorum qui personarum habita ratione judicant, jus ante alios sedendi dedecorabitur. Ceterum qui in populo nullum ordinem aut gradum obtinent, sed suis ipsorum suffragiis duntaxat electi, propheticum donum quod a Spiritu sancto non accepere, sibi falso arrogant, ac docent iniqua; cujusmodi erat ætate Jeremiæ Ananias ", quales etiam erant tem- pore Michas pseudopropheta, in quibus fuit epi- ritus mendax", qui decepit Achaam, cum eum ad bellum Syris inferendum impulit; ii quoque tan- quam caudam ducentes auferentur. lum hunc, et eum inducunt in errorem, et per frau- dem facultates exhauriunt. Quapropter neque in ado- lescentulis, neque in his qui inter ipsos ætate vigent, lætabitur Dominus. Neque si quis orphanus in tali populo, neque si qua fuerit vidua, misericordiam con- sequetur. Quod enim infirmum est et auxilio desti_ tutum, id commiseratione dignum est: quod vero potens est in malitia et iniquitate, id detestationem meretur et odium. Deinde hoc subjungit, quod nondum avertatur ejus furor, sed adhuc manus ejus excelsa impendeat propter eos qui in populo sedu- cunt, et propter seductos ; apud quos iniqui sunt omnes et flagitiosi, atque iniqua loquuntur. Hæo autem comminatio nonnullam præfert beneficii spe- ciem : quippe (VER8. 18) Succendetur iniquitas sicut ignis. Etenim hominum gratia providit benignus Dominus, ut parata iniquitatis materia e medio pe- Jerem. xxvii, 15. * III Reg. xx11, 22. Statim unus codex Combef., est. B C D bene. Ibidem editi, Abest a nostris veteribus libris. multo post mss. aliquot, 230. VERS. 16, 17. Sed et qui beatum dicunt popu: (53) Ita mss. omnes. Editi vero, εἰς τὸν Θεόν. (54) Editi, ἕως οὗ. Vocula οὗ in nostris mss. de- (56) Editi, ἐπιβεβηκότας, male. Αt mss. sex, ὑπο- 230. ᾿Αλλὰ καὶ οἱ μακαρίζοντες τὸν λαὸν τοῦ- (56) Editi, ἐλέου. Αt mss. sex, ἐλέους. Nec ita

Α πεπιστευκότων τῷ Θεῷ (53). Ἐπὶ πᾶσι τούτοις θυμὸς αὐτοῦ. οὐκ ἀπεστράφη ὁ θυμός· ἀλλ᾽ ἔτι ἡ χεὶρ ὑψηλή. Καὶ ὁ λαὸς οὐκ ἀπεστράφη, ἕως ἐπλήγη· καὶ τὸν Κύριον τῶν δυνάμεων οὐκ ἐζήτησαν. Ἐπὶ τούτοις πᾶσι, διὰ τὸ μήπω κατανυγῆναι μαστιζομέ νους τοὺς ἐχθροὺς τοῦ Θεοῦ, οὕπω ὁ θυμὸς ἀπεστρά- φη, ἀλλ' ἔτι ἡ χεὶρ ἡ κολαστικὴ δύναμις ἐπηρμένη ἐστὶν ἐπὶ τῶν μὴ μετανοούντων ἐπὶ τῇ κακίᾳ καὶ πονηρία ᾗ ἔπραξαν. Ἐπειδὴ οὖν ὁ λαὸς οὗτος οὐ διὰ λόγου ἀλλὰ διὰ πληγῆς θεραπεύεται, γέγραπται· Καὶ πᾶς ὁ λαὸς οὐκ ἀπεστράφη, ἕως (54) ἐπλήγη. Διόπερ ἀναγκαῖαι τοῖς τοιοῖσδε αἱ πληγαί. Μηδεὶς οὖν πολυπραγμονείτω τὰς αἰτίας τῶν σκυθρωποτέ- ρων· διὰ τί αὐχμοί, διὰ τί ἐπομβρίαι, διὰ τί σκηπτοί, διὰ τί χάλαζαι ; Δι᾿ ἡμᾶς τοὺς τὴν ἀμετανόητον καρ- δίαν ἔχοντας, καὶ μὴ πρότερον ἐπιστρέφοντας, ἐὰν μὴ πληγῶμεν. Καὶ ἀφελεῖ Κύριος ἀπὸ Ἰσραὴλ κεφαλὴν καὶ οὐραν, μέγαν καὶ μικρόν, ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ. Μετὰ τὸ φθάσαι ἐπ' αὐτοὺς τὸν Λόγον τὸν ἀπεσταλμένον, πᾶσαν τὴν κακὴν αὐτῶν διάταξιν συγχυθήσεσθαι λέγει, καὶ περιαιρεθήσεσθαι μὲν ἄρχοντας, καὶ τοὺς ἐπομένους, τούς τε ἐν δυναστείᾳ μέγα φυσῶντας, καὶ τοὺς ὑποβεβηκότας (55). Ατι- μασθήσεται πρεσβυτέρων προεδρία, καὶ τῶν κατὰ προσωποληψίαν κρινόντων. Οἱ δὲ μηδεμίαν τάξιν ἔχοντες ἐν τῷ λαῷ, αὐτοχειροτόνητοι δὲ καὶ προφη τικὸν ἑαυτοῖς ἐπιψευδόμενοι χάρισμα, ὁ μὴ ἔλαβον παρὰ τοῦ Πνεύματος, καὶ διδάσκοντες τὰ ἄνομα· οἷος ἦν ἐπὶ Ἱερεμίου ὁ ᾿Ανανίας, καὶ ἐπὶ Μιχαίου οι ψευδοπροφῆται, ἐν οἷς ἐγένετο πνεῦμα ψευδές, δ ἐξηπάτα τὸν ᾿Αχαὰμ, προτρεπόμενον ἐπὶ τὸν κατὰ τῶν Σύρων πόλεμον· ἀφαιρεθήσονται καὶ οὗτοι οἱονεὶ τὴν οὐραγίαν τοῦ λαοῦ κατέχοντες. τον, καὶ πλανῶντες αὐτὸν, καὶ διὰ τῆς ἀπάτης εκκαρπούμενοι. Διὰ τοῦτο οὔτε ἐπὶ τοὺς νεανίς σκοις καὶ ἀκμάζουσιν ἐν αὐτοῖς εὐφρανθήσεται ὁ Κύριος. Οὔτε εἴ τις ὀρφανὸς ἐν τῷ τοιούτῳ λαῷ, οὔτε εἴ τις χήρα, ἐλεηθήσεται. Τὸ μὲν γὰρ ἀσθενὲς καὶ ἀβοήθητον, ἐλέους (56) ἄξιον· τὸ δὲ δυνατὸν ἐν κακίᾳ καὶ πονηρία, ἀποστροφῆς καὶ μίσους. Εἶτα ἐπάγει, ὅτι οὐδέπω ὁ θυμὸς αὐτοῦ ἀποστρέφεται· ἀλλ᾽ ἔτι ἡ χεὶρ αὐτοῦ ὑψηλὴ ἐπίκειται, διὰ τοὺς πλα- νῶντας ἐν τῷ λαῷ καὶ πλανωμένους, παρ᾽ οἷς πάντες ἄνομοι καὶ πονηροί, καὶ ἄδικα λαλοῦντες. Ἔχει δέ τινα ἡ ἀπειλὴ εὐεργεσίας ἔμφασιν, ὅτι Καυθήσεται ἡ ἀνομία ὡς πῦρ. Τὴν γὰρ παρασκευασθεῖσαν ὕλην ἐκ τῆς ἀνομίας ἀφανισμῷ παραδοθῆναι ἐπ᾿ εὐεργεσία τῶν ἀνθρώπων παρὰ τοῦ ἀγαθοῦ Δεσπότου ᾠκονό- μηται. Καὶ ὡς ἄγρωστις, φησί, ξηρά βρωθήσεται ὑπὸ πυρὸς, καὶ καυθήσεται ἐν τοῖς δάσεσι τοῦ δρυμοῦ. Ἕως μὲν ἐγκέχωσται τοῖς γηίνοις πάθεσιν βεβηκότας, ἀτιμασθήσεται δέ. ὅτι οὐδέποτε ὁ. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI sed adhuc manus excelsa. Et populus non est conver- sus, donec percussus est ; et Dominum cxercituum non quæsierunt. In his omnibus, quoniam Dei ini- mici licet castigati nondum compuncti sunt, non- dum furor aversus est : sed adhuc manus, ceu fa- oultas vindex surrecta est adversus eos, quos ma- litiæ ac nequitiæ patratæ nequaquam pœnitet. Quia igitur populus iste non verbis, sed plagis sanatur, scriptum est: Et omnis populus non est conversus, donec percussus est. Quamobrem plagæ sunt talibus necessariæ. Nemo igitur curiosius causas afflictio- num inquirat et molestiarum; cur ariditas, cur fulmina, cur grando contingat? Hæc eveniunt nostra causa quorum cor pœnitentia haud tangi- tur, et qui non convertimur nisi prius percutiamur. (VERS. 14, 15). Et auferet Dominus ab Israel caput et caudam, magnum et parvum, in una die. Postquam verbum quod missum est, ad eos pervenit, malum eorum ordinem omnem ait confundendum esse, et auferendos principes inferioresque, eos videlicet qui in potestate constituti valde intumescunt, et eos qui iisdem subjecti sunt. Seniorum, et eorum qui personarum habita ratione judicant, jus ante alios sedendi dedecorabitur. Ceterum qui in populo nullum ordinem aut gradum obtinent, sed suis ipsorum suffragiis duntaxat electi, propheticum donum quod a Spiritu sancto non accepere, sibi falso arrogant, ac docent iniqua; cujusmodi erat ætate Jeremiæ Ananias ", quales etiam erant tem- pore Michas pseudopropheta, in quibus fuit epi- ritus mendax", qui decepit Achaam, cum eum ad bellum Syris inferendum impulit; ii quoque tan- quam caudam ducentes auferentur. lum hunc, et eum inducunt in errorem, et per frau- dem facultates exhauriunt. Quapropter neque in ado- lescentulis, neque in his qui inter ipsos ætate vigent, lætabitur Dominus. Neque si quis orphanus in tali populo, neque si qua fuerit vidua, misericordiam con- sequetur. Quod enim infirmum est et auxilio desti_ tutum, id commiseratione dignum est: quod vero potens est in malitia et iniquitate, id detestationem meretur et odium. Deinde hoc subjungit, quod nondum avertatur ejus furor, sed adhuc manus ejus excelsa impendeat propter eos qui in populo sedu- cunt, et propter seductos ; apud quos iniqui sunt omnes et flagitiosi, atque iniqua loquuntur. Hæo autem comminatio nonnullam præfert beneficii spe- ciem : quippe (VER8. 18) Succendetur iniquitas sicut ignis. Etenim hominum gratia providit benignus Dominus, ut parata iniquitatis materia e medio pe- Jerem. xxvii, 15. * III Reg. xx11, 22. Statim unus codex Combef., est. B C D bene. Ibidem editi, Abest a nostris veteribus libris. multo post mss. aliquot, 230. VERS. 16, 17. Sed et qui beatum dicunt popu: (53) Ita mss. omnes. Editi vero, εἰς τὸν Θεόν. (54) Editi, ἕως οὗ. Vocula οὗ in nostris mss. de- (56) Editi, ἐπιβεβηκότας, male. Αt mss. sex, ὑπο- 230. ᾿Αλλὰ καὶ οἱ μακαρίζοντες τὸν λαὸν τοῦ- (56) Editi, ἐλέου. Αt mss. sex, ἐλέους. Nec ita

ἡ ψυχή, ὡς ἄγρωστις τὰ παθη αὐτῆς, ἐκ τοῦ φρονή- ματος τῆς σαρκὸς ἐκφυόμενα, διέρπει, δι' ἀλλήλων τὴν γένεσιν ἔχοντα,καὶ ἄλλα ἐπ᾽ ἄλλοις γεννώμενα (57. Ὡς γὰρ ἡ ἄγρωστις πολυγονώτατόν ἐστιν ἐν βοτά- ναις, καὶ οὐδαμοῦ καταλήγει αὐτῆς ἡ γέννησις, ἀλλ᾽ ἀεὶ τὸ πέρας τῆς πρώτης γενέσεως ἀρχὴ τοῦ ἐφεξῆς γίνεται· τοιαύτη καὶ ἡ τῶν ἁμαρτημάτων ἐστὶ φύσις· αὐτὴ ἑαυτὴν διαδέχεται. Καὶ γεννᾷ μὲν ἡ πορνεία πορνείαν· ἡ δὲ ἐν τῷ ψεύδει συνήθεια ψεύδους γίνε- ται μήτηρ, καὶ ὁ ἐν κλοπαῖς μελετήσας, κατατολμᾷ ῥᾳδίως τοῦ ἀδικήματος. Ἡ γὰρ προλαβοῦσα ἁμαρτία ἀφορμὴ ἁμαρτίας (58) γίνεται. Ἐὰν οὖν γυμνώσωμεν τὴν ἁμαρτίαν διὰ τῆς ἐξομολογήσεως, ἐποιήσαμεν αὐτὴν ξηρὰν ἄγρωστιν, ἀξίαν τοῦ ὑπὸ τοῦ καθαρτι κοῦ πυρὸς καταβρωθῆναι· αὕτη δὲ καίεται ἐν (59) τοῖς άσεσι τοῦ δρυμοῦ. Τήρησον ὅσα περὶ δρυμῶν Β εἴρηται ἐν τῇ πρώτῃ τῶν Βασιλειῶν. Πολεμούμενος ὁ λαὸς εἰσῆλθεν εἰς τὸν δρυμόν, καὶ ἐκλείπει μὴ ἐσθίων. ᾿Αλλὰ καὶ (60) ᾿Αβεσσαλώμ πολεμούμενος εἰς δρυμὸν εἰσέρχεται. Ἐὰν οὖν μὴ γένηται ὡς ἄγρωστις ξηρά ἡ ἁμαρτία ἡμῶν, οὐ βρωθήσεται ὑπὸ πυρός, οὔτε κατακαυθήσεται. Καὶ τὰ δάση τοῦ δρυμοῦ τοὺς ὑπού- λους λέγει καὶ συνεσκιασμένους τῇ διανοίᾳ, τοὺς ἐν τῷ κρυπτῷ τῆς καρδίας ἑαυτῶν πολλὰ τῶν κακῶν συν τηροῦντας. συγκέκαυται ἡ γῆ ὅλη. Δείκνυσιν, ὅτι τὰ γήινα τῷ πυρὶ τῷ κολαστικῷ παραδίδοται, ἐπὶ εὐεργεσίᾳ τῆς ψυχῆς, καθὰ καὶ ὁ Κύριος ὑποφαίνει, λέγων Πύρ ἦλθον βαλεῖν ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ ἤθελον ἰδεῖν εἰ ἤδη ἀνήφθη (61)· Καὶ ἔσται ὁ λαὸς ὡς ὑπὸ πυρὸς κατακεκαυμένος ἄνθρωπος. Οὐκ ἀφανισμὸν ἀπει - λεῖ, ἀλλὰ τὴν κάθαρσιν ὑποφαίνει, κατὰ τὸ παρὰ τῷ ᾿Αποστόλῳ εἰρημένον, ὅτι Εἴ τινος τὸ ἔργον και τακαήσεται, ζημιωθήσεται· αὐτὸς δὲ σωθήσε- ται, ούτως δὲ (62) ὡς διὰ πυρός. Εἶτα τὴν κακίαν τὴν ἐν τῷ λαῷ, καὶ τὴν στάσιν τὴν ἐν αὐτοῖς ἀκα- τάπαυστον ἤδη, καὶ παντελῶς εἰς τὸ ἀνίατον προχω ρήσατα, διαγράφει. Άνθρωπος γὰρ τὸν ἀδελφὸν ἑαυτοῦ, φησίν, οὐκ ἐλεήσει ἕκαστος (63)· ἀλλὰ προσιόντα ἐπὶ τό τινος τυχεῖν ἀντιλήψεως, ἐκκλι- " επ' Πα, Ἐὰν οὖν γυμνώσωμεν, καὶ τί ἤθελον εἰ ἤδη ἐκάη; καὶ τί θέλω εἰ ἤδη ἀνήφθη; ΧΧΧ. 15. καὶ ἤθελον εἰ ἤδη διεκάη. καὶ ἤθελον εἰ ἤδη ἀνήφθη. τι ανήφθη ἑκάη. καὶ ἤθελον ἰδεῖν εἰ ἤδη ἀνήφθη, στος. ἐπὶ τό. ἐπὶ τῷ. ἐκκλίνει, ἐκκλινεῖ, COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. IX. A nitus tolleretur. Et sicut gramen aridum, inquit, I Reg. xiv, 26. Reg. xvIII, 6-9. B C devorabitur ab igne, et accendetur in densitatibus saltus. Quandiu terrenis cupiditatibus quasi terra aggesta opprimitur animus, turbulenti ejus motus ex carnis petulantia emergentes, tanquam gramen serpunt, cum alii ab aliis habeant ortum, et alii ex aliis gignantur. Quemadmodum enim inter herbas gramen est fecundissimum, nec usquam finem facit gignendi, sed finis ortus prioris semper initium fit posterioris: ejusmodi est etiam peccatorum natura; ipsa sibi succedit. Et quidem stuprum stupro gi- gnitur,et mentiendi consuetudo mater efficitur men- dacii, et quisquis sese exercuit ad furandum, facile id flagitii patrat. Nam quod præcedit peccatum, peccandi ft occasio. Itaque si peccatum de- texerimus per confessionem, efecimus ipsum ceu gramen aridum, et dignum, quod ab igne purgante devoretur. Iniquitas autem succenditur in densita- tibus saltus. Observa quæ dicta sunt in primo Re- gnorum libro de saltu. Populus hello vexatus in- gressus est silvam, nulloque pastás cibo defecit ". Sed et Absalon oppugnatus in saltum introivit *. Proinde nisi peccatum nostrum flat sicut gramen aridum, non devorabitur ab igne, neque succende- tur. Saltus autem densitates vocat eos, quibus subdolus animus est et tectus : qui in arcano cor- dis sui recessu mala plurima detinent. iræ Domini combusta est tota terra. Declarat vice beneficii in animam conferendi, terrena igni vin- dici tradi, quemadmodum et Dominus indicat, di- cens : Ignem veni mittere terram : et volui videre si jam accensus est. Et erit populus sicut homo ab igne exustus. Non exitium comminatur, sed innuit expurgationem juxta Apostoli dictum : Si cujus opus arserit, detrimentum patietur: ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem " Tum demum populi malitiam, ejusque seditionem depingit, quæ nullum jam finem habet, eoque pro- vecta est, ut nullum omnino remedium admittat. VERS. 20. Homo enim, inquit, fratris sui non mise- rebitur unusquisque : sed eum, qui ad subsidium aliquod obtinendum accedit, declinabit ad dexteram, * Luc. XII, 49. Cor. 111, etc., Si igitur delexeri- mus per confessionem, etc., notatu dignissima ju- dicamus. Nec enim multum refert utrum hic Commentarius Basilii sit, an non; cum ad pro- bandum confessionis usum satis sit, si hoc opus antiquissimum esse constet. Satis autem inter eruditissimos quosque homines convenire video, illud, si non a Basilio, at Basilii tamen ætate compositum fuisse. Lege Præfationem. sex mss. abest. textus. Editi, Textus sacer, Erasmus, Et quid PATROL. GR. D volo si jam accensus est? Reg. primus, Colb. secundus cum Reg. itidem 80- cundo, 1n aliis duobus mss. deest quoque : sed pro habent Denique Colb. primus optimæ not codex, Et volui videre an sit jam accensus. Vulgato, Et quid volo nisi ut ac- cendatur ? Vox ultime in aliis tribus mss. non legitur, neque apud LXX. Ibidem mss. nonnulli, Alii quidam, Rursus hoc ipso in loco editi et quinque mss., declinat. At Reg. tertius, declinabit; et ita quoque editum apud LXX invenimus. 231. Εἶτα ἐπάγει, ὅτι Διὰ θυμὸν ὀργῆς Κυρίου 231. Postea subjungit (Vens. 19) : Propter furorem (57) Editi, γενόμενα. At sex mss., γεννώμενα· (58) Ita mss. omnes. Editi vero, τοῦ ἁμαρτάνειν. (58) Editi, καὶ ἐν. Copula καί in mss. deest. (60) Editi, ᾿Αλλὰ καὶ δ. At hic articulus a nostris (61) Hio inter se dissident editi et mss. et sacer (62) Ita nostri sex mss. Abest δέ ab excusis. (63) Antiqui tres libri cum editis, ελεήσει κα

ἡ ψυχή, ὡς ἄγρωστις τὰ παθη αὐτῆς, ἐκ τοῦ φρονή- ματος τῆς σαρκὸς ἐκφυόμενα, διέρπει, δι' ἀλλήλων τὴν γένεσιν ἔχοντα,καὶ ἄλλα ἐπ᾽ ἄλλοις γεννώμενα (57. Ὡς γὰρ ἡ ἄγρωστις πολυγονώτατόν ἐστιν ἐν βοτά- ναις, καὶ οὐδαμοῦ καταλήγει αὐτῆς ἡ γέννησις, ἀλλ᾽ ἀεὶ τὸ πέρας τῆς πρώτης γενέσεως ἀρχὴ τοῦ ἐφεξῆς γίνεται· τοιαύτη καὶ ἡ τῶν ἁμαρτημάτων ἐστὶ φύσις· αὐτὴ ἑαυτὴν διαδέχεται. Καὶ γεννᾷ μὲν ἡ πορνεία πορνείαν· ἡ δὲ ἐν τῷ ψεύδει συνήθεια ψεύδους γίνε- ται μήτηρ, καὶ ὁ ἐν κλοπαῖς μελετήσας, κατατολμᾷ ῥᾳδίως τοῦ ἀδικήματος. Ἡ γὰρ προλαβοῦσα ἁμαρτία ἀφορμὴ ἁμαρτίας (58) γίνεται. Ἐὰν οὖν γυμνώσωμεν τὴν ἁμαρτίαν διὰ τῆς ἐξομολογήσεως, ἐποιήσαμεν αὐτὴν ξηρὰν ἄγρωστιν, ἀξίαν τοῦ ὑπὸ τοῦ καθαρτι κοῦ πυρὸς καταβρωθῆναι· αὕτη δὲ καίεται ἐν (59) τοῖς άσεσι τοῦ δρυμοῦ. Τήρησον ὅσα περὶ δρυμῶν Β εἴρηται ἐν τῇ πρώτῃ τῶν Βασιλειῶν. Πολεμούμενος ὁ λαὸς εἰσῆλθεν εἰς τὸν δρυμόν, καὶ ἐκλείπει μὴ ἐσθίων. ᾿Αλλὰ καὶ (60) ᾿Αβεσσαλώμ πολεμούμενος εἰς δρυμὸν εἰσέρχεται. Ἐὰν οὖν μὴ γένηται ὡς ἄγρωστις ξηρά ἡ ἁμαρτία ἡμῶν, οὐ βρωθήσεται ὑπὸ πυρός, οὔτε κατακαυθήσεται. Καὶ τὰ δάση τοῦ δρυμοῦ τοὺς ὑπού- λους λέγει καὶ συνεσκιασμένους τῇ διανοίᾳ, τοὺς ἐν τῷ κρυπτῷ τῆς καρδίας ἑαυτῶν πολλὰ τῶν κακῶν συν τηροῦντας. συγκέκαυται ἡ γῆ ὅλη. Δείκνυσιν, ὅτι τὰ γήινα τῷ πυρὶ τῷ κολαστικῷ παραδίδοται, ἐπὶ εὐεργεσίᾳ τῆς ψυχῆς, καθὰ καὶ ὁ Κύριος ὑποφαίνει, λέγων Πύρ ἦλθον βαλεῖν ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ ἤθελον ἰδεῖν εἰ ἤδη ἀνήφθη (61)· Καὶ ἔσται ὁ λαὸς ὡς ὑπὸ πυρὸς κατακεκαυμένος ἄνθρωπος. Οὐκ ἀφανισμὸν ἀπει - λεῖ, ἀλλὰ τὴν κάθαρσιν ὑποφαίνει, κατὰ τὸ παρὰ τῷ ᾿Αποστόλῳ εἰρημένον, ὅτι Εἴ τινος τὸ ἔργον και τακαήσεται, ζημιωθήσεται· αὐτὸς δὲ σωθήσε- ται, ούτως δὲ (62) ὡς διὰ πυρός. Εἶτα τὴν κακίαν τὴν ἐν τῷ λαῷ, καὶ τὴν στάσιν τὴν ἐν αὐτοῖς ἀκα- τάπαυστον ἤδη, καὶ παντελῶς εἰς τὸ ἀνίατον προχω ρήσατα, διαγράφει. Άνθρωπος γὰρ τὸν ἀδελφὸν ἑαυτοῦ, φησίν, οὐκ ἐλεήσει ἕκαστος (63)· ἀλλὰ προσιόντα ἐπὶ τό τινος τυχεῖν ἀντιλήψεως, ἐκκλι- " επ' Πα, Ἐὰν οὖν γυμνώσωμεν, καὶ τί ἤθελον εἰ ἤδη ἐκάη; καὶ τί θέλω εἰ ἤδη ἀνήφθη; ΧΧΧ. 15. καὶ ἤθελον εἰ ἤδη διεκάη. καὶ ἤθελον εἰ ἤδη ἀνήφθη. τι ανήφθη ἑκάη. καὶ ἤθελον ἰδεῖν εἰ ἤδη ἀνήφθη, στος. ἐπὶ τό. ἐπὶ τῷ. ἐκκλίνει, ἐκκλινεῖ, COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. IX. A nitus tolleretur. Et sicut gramen aridum, inquit, I Reg. xiv, 26. Reg. xvIII, 6-9. B C devorabitur ab igne, et accendetur in densitatibus saltus. Quandiu terrenis cupiditatibus quasi terra aggesta opprimitur animus, turbulenti ejus motus ex carnis petulantia emergentes, tanquam gramen serpunt, cum alii ab aliis habeant ortum, et alii ex aliis gignantur. Quemadmodum enim inter herbas gramen est fecundissimum, nec usquam finem facit gignendi, sed finis ortus prioris semper initium fit posterioris: ejusmodi est etiam peccatorum natura; ipsa sibi succedit. Et quidem stuprum stupro gi- gnitur,et mentiendi consuetudo mater efficitur men- dacii, et quisquis sese exercuit ad furandum, facile id flagitii patrat. Nam quod præcedit peccatum, peccandi ft occasio. Itaque si peccatum de- texerimus per confessionem, efecimus ipsum ceu gramen aridum, et dignum, quod ab igne purgante devoretur. Iniquitas autem succenditur in densita- tibus saltus. Observa quæ dicta sunt in primo Re- gnorum libro de saltu. Populus hello vexatus in- gressus est silvam, nulloque pastás cibo defecit ". Sed et Absalon oppugnatus in saltum introivit *. Proinde nisi peccatum nostrum flat sicut gramen aridum, non devorabitur ab igne, neque succende- tur. Saltus autem densitates vocat eos, quibus subdolus animus est et tectus : qui in arcano cor- dis sui recessu mala plurima detinent. iræ Domini combusta est tota terra. Declarat vice beneficii in animam conferendi, terrena igni vin- dici tradi, quemadmodum et Dominus indicat, di- cens : Ignem veni mittere terram : et volui videre si jam accensus est. Et erit populus sicut homo ab igne exustus. Non exitium comminatur, sed innuit expurgationem juxta Apostoli dictum : Si cujus opus arserit, detrimentum patietur: ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem " Tum demum populi malitiam, ejusque seditionem depingit, quæ nullum jam finem habet, eoque pro- vecta est, ut nullum omnino remedium admittat. VERS. 20. Homo enim, inquit, fratris sui non mise- rebitur unusquisque : sed eum, qui ad subsidium aliquod obtinendum accedit, declinabit ad dexteram, * Luc. XII, 49. Cor. 111, etc., Si igitur delexeri- mus per confessionem, etc., notatu dignissima ju- dicamus. Nec enim multum refert utrum hic Commentarius Basilii sit, an non; cum ad pro- bandum confessionis usum satis sit, si hoc opus antiquissimum esse constet. Satis autem inter eruditissimos quosque homines convenire video, illud, si non a Basilio, at Basilii tamen ætate compositum fuisse. Lege Præfationem. sex mss. abest. textus. Editi, Textus sacer, Erasmus, Et quid PATROL. GR. D volo si jam accensus est? Reg. primus, Colb. secundus cum Reg. itidem 80- cundo, 1n aliis duobus mss. deest quoque : sed pro habent Denique Colb. primus optimæ not codex, Et volui videre an sit jam accensus. Vulgato, Et quid volo nisi ut ac- cendatur ? Vox ultime in aliis tribus mss. non legitur, neque apud LXX. Ibidem mss. nonnulli, Alii quidam, Rursus hoc ipso in loco editi et quinque mss., declinat. At Reg. tertius, declinabit; et ita quoque editum apud LXX invenimus. 231. Εἶτα ἐπάγει, ὅτι Διὰ θυμὸν ὀργῆς Κυρίου 231. Postea subjungit (Vens. 19) : Propter furorem (57) Editi, γενόμενα. At sex mss., γεννώμενα· (58) Ita mss. omnes. Editi vero, τοῦ ἁμαρτάνειν. (58) Editi, καὶ ἐν. Copula καί in mss. deest. (60) Editi, ᾿Αλλὰ καὶ δ. At hic articulus a nostris (61) Hio inter se dissident editi et mss. et sacer (62) Ita nostri sex mss. Abest δέ ab excusis. (63) Antiqui tres libri cum editis, ελεήσει κα

Ότι πεινάσει καὶ φάγεται ἐκ τῶν ἀριστερῶν αὐτοῦ. Ὁ γὰρ μὴ ἐργαζόμενος δεξιά (65) καὶ ἄπο- δοχῆς ἄξια, οὗτος ἐμπλησθήσεται ἐκ τῶν σκαιοτέ ρων καὶ ἀπηγορευμένων. Τί οὖν ἐστι τὸ, Φάγεται ἐκ τῶν ἀριστερῶν αὐτοῦ, ἐρμηνεύει. Καὶ οὐ μὴ ἐμπλησθῇ, φησὶν, ἄνθρωπος ἐσθίων τὰς σάρκας τοῦ Βραχίονος αὐτοῦ. Θηριώδη τινὰ κατάστασιν τῆς ψυχῆς ὑποφαίνει, ἀλληλοφαγίαν τῶν ἀδελφῶν διηγούμενος, ὠμῶς ἐπιβαινόντων (66) ἀλλήλοις. Φά γεται γὰρ Μανασσῆς τοῦ Ἐφραὶμ καὶ Ἐφραὶμ τοῦ Μανασσῆ. Εξαγριοῖ γὰρ αὐτοὺς ἡ κακία, καὶ θηρίοις ὠμοβόροις ποιεῖ παρεικάζεσθαι, οὐκ ἐμπι- πλαμένους τοῦ ἐσθίειν ἀπὸ τῶν σαρκῶν τοῦ βρα- χίονος τοῦ ἑτέρου, ὧν τὸ τέλος ἐστὶ παντελής (67) ἀπώλεια, κατὰ τὸ εἰρημένον ὑπὸ τοῦ ᾿Αποστόλου, ὅτι Εἰ ἀλλήλους δάκνετε καὶ κατεσθίετε, βλέ πετε μὴ ἀλλήλων ἀναλωθῆτε. Οὕτω δὲ πρὸς ἀλε λήλους ἐχθρῶς διακείμενοι, ὅμως ἐν τῇ κατὰ τοῦ (68) πλησίον ἐπιβουλῇ συμφωνήσουσιν. Αμα γὰρ που λιορκήσουσι τὸν Ἰούδαν, φησί, τουτέστι, τοὺς ἐξομολογουμένους τῷ Θεῷ, καὶ παραμένοντας αὐτοῦ τῇ λατρεία. Ἰούδας γὰρ ἡ ἐξομολόγησις (69) Ερμη νεύεται . Ηλὴν ἡ κακία πρὸς ἑαυτὴν ἀσύμφωνος οὖσα, τῇ πρὸς τὴν ἀρετὴν μάχῃ ἐπιδείκνυταί τινα συμφωνίαν. Οἷον θρασύτης καὶ δειλία ἀλλήλαις ἀνα τίκεινται· ἡ μὲν ὑπερβολὴ τυγχάνουσα, ἡ δὲ ἔλλει ψις· ἀλλὰ τῇ ἀνδρείᾳ ἐν μέσῳ κειμένῃ ὁμοίως μά χονται, οἱονεὶ πολιορκοῦσαι αὐτὴν ἑκατέρωθεν. Δια τοῦτο Εφραίμ καὶ Μανασσῆς ἐσθίειν μὲν ἀλλήλων τὰς σάρκας λέγονται, πολιορκεῖν δὲ ὁμοῦ γενόμενοι τὸν Ἰούδαν. Α νεῖ εἰς τὰ δεξιὰ, τουτέστιν, ἀδέξιος (64) γίνεται. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γ'. γὰρ, πονηρίαν γράφουσιν · γὰρ, πονηρίαν γράφουσιν· ἐκκλίνοντες κρίσιν πτωχῶν, ἁρπάζοντες (70) κρίμα πενήτων του λαοῦ μου· ὥστε εἶναι αὐτοῖς χήραν εἰς ἀρπα- γὴν, καὶ ὀρφανὸν εἰς προνομήν. Καὶ τί ποιή σουσιν ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς ἐπισκοπῆς ; Η γὰρ θλίψις ὑμῶν πόῤῥωθεν ἥξει (71). Καὶ πρὸς τίνα καταφεύξεσθε τοῦ βοηθηθῆναι; Καὶ που κατα λείψετε τὴν δόξαν ὑμῶν, τοῦ μὴ ἐμπεσεῖν εἰς ἀπαγωγήν; Καὶ ὑποκάτω ἀνῃρημένων πεσοῦν- ἀδέξιος, τῶν ἀπηγορευμένων. τῶν των. κατὰ τοῦ. κατὰ τῶν. ερμηνεύεται λέγεται. καὶ κρίματα, κρίματα χρήματα, κρίματα χρήματα, πρὸς τίνα πορεύσεσθε, καταφεύξεσθε. εἰς ἀπαγωγήν. εἰς ἐπαγωγήν. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. B hoc est, at inurbanus : Quia esuriet et comedet u sinistris suis. Is enim cujus facta non sunt dextera, neque laude ac commendatione digna, rebus sini- stris et vetitis exsatiabitur. Quid igitur sibi velit illud, comedet a sinistris suis, interpretatur prophe- ta. Et non saturabitur, inquit, homo comedens car- nes brachii sui. Ferinum quemdam animi statum ostendit, cum narrat fore ut fratres se mutuo vorent, atque in se invicem crudeliter invadant. VERS. 21. Comedet enim Manassem Ephraim : et Ephraim Manasses. Enimvero malitia eos immanes reddit et inhumanos, atque ipsos feris cruda carne vescentibus efficit assimiles, cum insaturabiliter carnes brachii alterius comedant : quorum fiuis, integra perditio est et absoluta; juxta Apostoli dictum : Quod si invicem mordetis et comedelis, vi- dete ne ad invicem consumamini". Eumdem ad modum isti erga se hostiliter alioquin affecti, tamen ad instruendas in proximum insidias inter se con- spirabunt. Ait enim : Simul obsidebunt Judam, id est, confitentes Deo, el eos, qui in eo colendo per- severant. Judas enim, si interpreteris, sonat con- fessionem. Attamen vitium etiamsi secum haud consentiat, nihilominus in virtute oppugnanda consensum aliquem, aliquamque conspirationem ostendit. Exempli causa, audacia et timiditas sibi invicem adversantur, una quidem excedente, altera vero deficiente: sed tamen fortitudini in medio stanti æqualiter repugnant, quasi ipsam utrinque obsidentes. Quamobrem Ephraim et Manasses alter alterius carnes comedere quidem dieuntur: sed obsidere Judam narrantur, posteaquam alter alteri C se adjunxerit. CAPUT X. scribentes, malitiam scribunt; declinantes judicium pauperum. rapientes judicium inopum populi mei: ita ut sit illis vídua in rapinam, et orphanus in direptionem. Et quid facient in die visitationis? Nam tribulatio vestra e longinquo veniet. Et ad cujus præsidium confugietis? Et ubi relinquetis gloriam vestram, ut non incidatis in abductionem? Et sub in- terfectis cadent: super omnibus his non aversa est ira; sed adhuc manus excelsa. Sunt nonnulli, qui " Gal. v, 15. pessime. Vetustior ejusdem codex et alii quatuor, optime. articulus. Statim editi, Abest ab iisdem mss. dicibus. Alii tres mss. stris sex mss. Notandum præterea, in Reg. secun- do pro scriptum reperiri, Haud sex rnse. non legitur. Ibidem tres mss., julicia. Apud Procopium, pag. 164, pro legitur. rapientes pecunias pauperum. Recte an minus, alii quidem judicabunt : puto ta- men non defuturos qui suspicentur scripturam non esse cujusquam interpretis, sed mendum librario- rum, qui ex effecerint eoque su- spicio major fiet, quod in hoc labi facillimum sit. loco editi, ibitis. Antiqui vero libri cmnes, Subinde editi et duo mss., Alii quatuor mss., 232. VERS. 1-4. Væ scribentibus malitiam : nam 232. Οὐαὶ τοῖς γράφουσι πονηρίαν· γράφοντες (64) Editi et recentior Combefisii codex, ἄξιος, D longe editi, ἐν τῇ πρός. Deest ἐν in mss. omnibus. (65) Editi, τὰ δεξιά. Deest in nostris sex mss. (66) Ita mss. nostri omnes. Editi, ἐπεμβαινόν- (67) Editi, ἡ παντελής. Deest ή in nostris sex co- (88) Editi et duo mass., κατὰ τόν. Reg. tertius, (69) Editi, εξομολόγησις αὐτοῦ. Deest αὐτοῦ in no- (70) Editi, καὶ ἁρπάζοντες. Vocula και in nostris (71) Editi, ήκει. At mss. sex, ἥξει. Hoc ipso in

ται. Ἐπὶ πᾶσι τούτοις οὐκ ἀπεστράφη ἡ ὀργὴ, ἀλλ᾽ ἔτι ἡ χεὶρ ὑψηλή. Εἰσί τινες, οἱ κατακολου θεῖν τοῖς πατράσι καὶ τοῖς παρ' αὐτῶν παραδε- δομένοις δόγμασιν ἀπαξιοῦντες, αὐτοὶ κατάρχειν αἱρέσεων ἐπιθυμοῦσι. Διὸ καινοτομίας τινὰς παρο επινοοῦσι τῷ ὀρθῷ λόγῳ, γράφοντες πονηρίαν καὶ ἀσέβειαν· εἰς οὓς φθάνει τὸ οὐαὶ, εἰς τοὺς πατέρας τῆς ψευδωνύμου γνώσεως, καὶ συγγραφέας τῶν ἀθέων δογμάτων. Οἱ γὰρ τοιοῦτοι τοὺς πτωχεύοντας τῇ (72) πίστει συναρπάζουσι, καὶ καταδυναστεύουσι ψυχὰς χηρευούσας τοῦ ἀληθινοῦ νυμφίου τοῦ Θεοῦ Λόγου. ᾿Αλλὰ κἄν τινα ἴδωσιν ἀπορφανισθέντα Θεοῦ διὰ τὴν ἁμαρτίαν, καὶ τοῦτον ὥσπερ λάφυρον ἑαυ τῶν ποιοῦνται, κατεπαγγελλόμενοι μὲν αὐτοῖς πᾶσαν ἄδειαν, καὶ τὸν ἐν ἡδονῇ προτείνοντες βίον, εἰ μόνον λάβοιεν αὐτοὺς συντεθειμένους τοῖς δόγμασι τῆς ἡ ἀθεότητος· ὁποία ἡ νῦν παραβλαστήσασα τῶν ᾿Ανο- μοίων αἵρεσις· καὶ πόρνοις, καὶ μοιχοῖς, καὶ ἀρσε νοκοίταις, καὶ ἀνδραποδισταῖς, καὶ ἐπιόρκοις, καὶ ψεύσταις συγχώρησιν ἁμαρτημάτων ὑπισχνούμε νοι (73), ἐὰν μόνον αὐτοὺς λάβωσι τῇ κατὰ τοῦ Μου νογενοῦς βλασφημία συνερχομένους. Πρὸς οὓς φησιν ὁ λόγος· Τί ποιήσουσιν ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς ἐπι- σκοπῆς; Ἡμέραν (74) λέγει τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐξ οὐρανῶν, ἐν ᾗ ἐπι· δημήσει τῷ κόσμῳ, ἀποδιδοὺς ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ· καθ᾿ ἣν ἀπολήψονται τὴν θλίψιν πόῤῥωθεν ἐπ' αὐτοὺς ἐρχομένην, ὡς γράφοντες (75) πονηρίαν. Πρὸς τίνα δὲ καταφεύξεσθε τοῦ βοηθηθῆναι ; Κατὰ γὰρ Θεοῦ ἐκράψατε, του κρίνοντος ζῶντας καὶ νεκρούς. Κατηγορία ὑμῶν ἔσται τὰ ὑμέτερα γράμματα. ὑμῶν ; Οἱ φανητιῶντες, καὶ τῆς ἀνθρωπίνης τιμῆς ἀντεχόμενοι, καὶ ἀἱρεσιαρχεῖν ἐπιθυμήσαντες, ἵνα ὀνόματος τύχητε, καὶ διὰ τοῦτο λαλήσαντες ἀδικίαν εἰς τὸ ὕψος· ποῦ τότε ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς κρίσεως καταλείψετε τὴν δόξαν ὁμῶν; Ὑποκάτω δὲ, φησίν, τοιοῦτοι τῶν ἀνῃρημένων πεσοῦνται. Ν προστάτης εἴ τῶν ἐξηπατημένων, καὶ θαυμάζῃ παρ' αὐτῶν, ὄνομα διδασκάλου καὶ καθηγητοῦ περιφέρων, σεμνυνόμενος παρ' αὐτῶν καὶ μακαριζόμενος· τότε δὲ τούτων αὐτῶν ἀτιμότερος ἔσῃ, τῶν ὑπὸ σοῦ πε- φονευμένων. Φόνος γάρ ἐστι ψυχῆς, ψευδοδοξίας παραδοχή. Υποκάτω οὖν τούτων ἔσῃ πεπτωκώς, καὶ τὸ τῶν ἀνῃρημένων ὑπὸ σοῦ βάρος ἐπικείσεται σοι. Ἐπειδὴ δὲ ἕκαστος ἡμῶν διὰ τοῦ βίου οἰονεὶ χειρόγραφα ἡμῶν γράφομεν, τῷ μνημονικῷ ἡμῶν τοὺς τύπους τῶν πραγμάτων ἐναποσφραγιζόμενοι τάχα καὶ τοὺς τοιούτους ταλανίζει ὁ λόγος, ὡς γρά φοντας πονηρίαν. Ἡ μὲν γὰρ καρδία τῶν δικαίων καταγέγραπται, οὐ μέλανι, ἀλλὰ Πνεύματι Θεοῦ ζῶντος· ἡ δὲ τῶν ἀδίκων καρδία οὐ Πνεύματι Θεοῦ ζῶντος, ἀλλὰ μέλανι τῷ συγγενεῖ τοῦ σκότους καὶ ἐχθρῷ τοῦ φωτός. Ωστε ἕκαστος ἢ ὑπὲρ ἑαυτοῦ ἡμέραν ΒΕΣ οι γράφοντες. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. X. fastidiant, ipsi hæresum cupiuut auctores esse. Quare novitates quasdam comminiscuntur adversus rectum sermonem, malitiam impietatemque scriptis prodentes ad quos pervenit væ, ad patres videlicet falsæ et adulterinæ scientiæ, et ad dogmatum im- piorum scriptores. Tales enim eos qui idei inopia laborant, diripiunt, atque in animas vero illo sponso Deo Vorbo viduas tyrannidem exercent; sed et si quempiam Deo orbatum ob peccatum viderint, et hunc sibi quasi prædam vindicant: quippe eis pro- mittunt securitatem omnem, et voluptariam vitam proponunt, si modo eos dogmatis divinitatem oppu- gnantibus intelligant assentiri.Qualis nunc pullula- vit Anomæorum hæresis,qui scortatoribus, adulteris . A cum patres suos et tradita ab eis dogmata sequi masculorum coneubitoribus, plagiariis, perjuris ac B Psal. LXXII, 8. II Cor. 111, 3. • nitur. Statim ita loquitur interpres de hæresi Ano- mæorum, ut dubitari vix possit quin hic Common- tarius quarto sæculo scriptus sit. D mendacibus veniam peccatorum pollicentur, si so- lum suæ adversus Unigenitum blasphemiæ socios illos habuerint. Quos alloquitur Scriptura : Quid fa- cient in die visitationis? Diem visitationis vocat ad- ventum Domini nostri Jesu Christi e cœlis, qua die veniet in mundum, redditurus singulis secundum opera cujusque : quo in adventu, quod malitiam scribant tribulationem ad se elonginquo venientem excipient. At vero Ad cujus præsidium confugietis? Etenim adversus Deum scripsistis, vivorum ac mor- tuorum judicem. Vestris ipsorum scriptis coargub- mini. Qui inani ostentatione ducimini, qui aucupamini hamanos honores, quiad nomen assequendum hæ- rascos cujuspiam auctores esse exoptastis,ob idque iniquitatem locuti estis in altitudinem ",ubi tuno in hac judicii die relinquetis gloriam vestram? Ait autem : Tales sub interfeclis calent. Nunc eorum, qui decepti sunt, præfectus es, eisque es admirationi, magistri nomen et ducis circumferens, atque ab eisdem honoraris, prædicarisque beatus : tunc autem iis ipsis quos tu interfeceris, futurus es abjectior. Occiditur enim anima tum, cum falsa et ementita opinio in ea recipitur. Itaque sub iis ca- des; et pondus eorum, qui a te fuerint interempti, tibi incumbet. Sed queniam unusquisque nostrum per totam vitam quasi chirographa nostra scribimus, rerum gestarum consignatis imaginibus in nostra memoria; forte etiam tales Scriptura prædicat mi- seros, tanquam qui scribunt malitiam. Cor quidem justorum conscriptum est non atramento, sed Spi- ritu Dei vivi 8: cur vero iniquorum non Spiritu Dei viventis, sed atramento tenebrarum affini, lu- cisque inimico. Unusquisque igitur aut dum bona sed eam inde sustulimus, nostrorum codicum fidem secuti. (75 Ita mss. omnes. Editi, 233. Εἶτά φησι· Ποῦ καταλείψετε την δόξαν ( (72) Editi, ἐν τῇ. Δt vocula ἐν in mss. non inνe- (73) Ita nostri sex mss. Editi vero, ὑπισχνουμένη. 233. Subinde ait : Ubi relinquatis gloriam vestram ! (74) Vox ἐπισκοπῆς in editis repetitur ante vocem

ται. Ἐπὶ πᾶσι τούτοις οὐκ ἀπεστράφη ἡ ὀργὴ, ἀλλ᾽ ἔτι ἡ χεὶρ ὑψηλή. Εἰσί τινες, οἱ κατακολου θεῖν τοῖς πατράσι καὶ τοῖς παρ' αὐτῶν παραδε- δομένοις δόγμασιν ἀπαξιοῦντες, αὐτοὶ κατάρχειν αἱρέσεων ἐπιθυμοῦσι. Διὸ καινοτομίας τινὰς παρο επινοοῦσι τῷ ὀρθῷ λόγῳ, γράφοντες πονηρίαν καὶ ἀσέβειαν· εἰς οὓς φθάνει τὸ οὐαὶ, εἰς τοὺς πατέρας τῆς ψευδωνύμου γνώσεως, καὶ συγγραφέας τῶν ἀθέων δογμάτων. Οἱ γὰρ τοιοῦτοι τοὺς πτωχεύοντας τῇ (72) πίστει συναρπάζουσι, καὶ καταδυναστεύουσι ψυχὰς χηρευούσας τοῦ ἀληθινοῦ νυμφίου τοῦ Θεοῦ Λόγου. ᾿Αλλὰ κἄν τινα ἴδωσιν ἀπορφανισθέντα Θεοῦ διὰ τὴν ἁμαρτίαν, καὶ τοῦτον ὥσπερ λάφυρον ἑαυ τῶν ποιοῦνται, κατεπαγγελλόμενοι μὲν αὐτοῖς πᾶσαν ἄδειαν, καὶ τὸν ἐν ἡδονῇ προτείνοντες βίον, εἰ μόνον λάβοιεν αὐτοὺς συντεθειμένους τοῖς δόγμασι τῆς ἡ ἀθεότητος· ὁποία ἡ νῦν παραβλαστήσασα τῶν ᾿Ανο- μοίων αἵρεσις· καὶ πόρνοις, καὶ μοιχοῖς, καὶ ἀρσε νοκοίταις, καὶ ἀνδραποδισταῖς, καὶ ἐπιόρκοις, καὶ ψεύσταις συγχώρησιν ἁμαρτημάτων ὑπισχνούμε νοι (73), ἐὰν μόνον αὐτοὺς λάβωσι τῇ κατὰ τοῦ Μου νογενοῦς βλασφημία συνερχομένους. Πρὸς οὓς φησιν ὁ λόγος· Τί ποιήσουσιν ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς ἐπι- σκοπῆς; Ἡμέραν (74) λέγει τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐξ οὐρανῶν, ἐν ᾗ ἐπι· δημήσει τῷ κόσμῳ, ἀποδιδοὺς ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ· καθ᾿ ἣν ἀπολήψονται τὴν θλίψιν πόῤῥωθεν ἐπ' αὐτοὺς ἐρχομένην, ὡς γράφοντες (75) πονηρίαν. Πρὸς τίνα δὲ καταφεύξεσθε τοῦ βοηθηθῆναι ; Κατὰ γὰρ Θεοῦ ἐκράψατε, του κρίνοντος ζῶντας καὶ νεκρούς. Κατηγορία ὑμῶν ἔσται τὰ ὑμέτερα γράμματα. ὑμῶν ; Οἱ φανητιῶντες, καὶ τῆς ἀνθρωπίνης τιμῆς ἀντεχόμενοι, καὶ ἀἱρεσιαρχεῖν ἐπιθυμήσαντες, ἵνα ὀνόματος τύχητε, καὶ διὰ τοῦτο λαλήσαντες ἀδικίαν εἰς τὸ ὕψος· ποῦ τότε ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς κρίσεως καταλείψετε τὴν δόξαν ὁμῶν; Ὑποκάτω δὲ, φησίν, τοιοῦτοι τῶν ἀνῃρημένων πεσοῦνται. Ν προστάτης εἴ τῶν ἐξηπατημένων, καὶ θαυμάζῃ παρ' αὐτῶν, ὄνομα διδασκάλου καὶ καθηγητοῦ περιφέρων, σεμνυνόμενος παρ' αὐτῶν καὶ μακαριζόμενος· τότε δὲ τούτων αὐτῶν ἀτιμότερος ἔσῃ, τῶν ὑπὸ σοῦ πε- φονευμένων. Φόνος γάρ ἐστι ψυχῆς, ψευδοδοξίας παραδοχή. Υποκάτω οὖν τούτων ἔσῃ πεπτωκώς, καὶ τὸ τῶν ἀνῃρημένων ὑπὸ σοῦ βάρος ἐπικείσεται σοι. Ἐπειδὴ δὲ ἕκαστος ἡμῶν διὰ τοῦ βίου οἰονεὶ χειρόγραφα ἡμῶν γράφομεν, τῷ μνημονικῷ ἡμῶν τοὺς τύπους τῶν πραγμάτων ἐναποσφραγιζόμενοι τάχα καὶ τοὺς τοιούτους ταλανίζει ὁ λόγος, ὡς γρά φοντας πονηρίαν. Ἡ μὲν γὰρ καρδία τῶν δικαίων καταγέγραπται, οὐ μέλανι, ἀλλὰ Πνεύματι Θεοῦ ζῶντος· ἡ δὲ τῶν ἀδίκων καρδία οὐ Πνεύματι Θεοῦ ζῶντος, ἀλλὰ μέλανι τῷ συγγενεῖ τοῦ σκότους καὶ ἐχθρῷ τοῦ φωτός. Ωστε ἕκαστος ἢ ὑπὲρ ἑαυτοῦ ἡμέραν ΒΕΣ οι γράφοντες. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. X. fastidiant, ipsi hæresum cupiuut auctores esse. Quare novitates quasdam comminiscuntur adversus rectum sermonem, malitiam impietatemque scriptis prodentes ad quos pervenit væ, ad patres videlicet falsæ et adulterinæ scientiæ, et ad dogmatum im- piorum scriptores. Tales enim eos qui idei inopia laborant, diripiunt, atque in animas vero illo sponso Deo Vorbo viduas tyrannidem exercent; sed et si quempiam Deo orbatum ob peccatum viderint, et hunc sibi quasi prædam vindicant: quippe eis pro- mittunt securitatem omnem, et voluptariam vitam proponunt, si modo eos dogmatis divinitatem oppu- gnantibus intelligant assentiri.Qualis nunc pullula- vit Anomæorum hæresis,qui scortatoribus, adulteris . A cum patres suos et tradita ab eis dogmata sequi masculorum coneubitoribus, plagiariis, perjuris ac B Psal. LXXII, 8. II Cor. 111, 3. • nitur. Statim ita loquitur interpres de hæresi Ano- mæorum, ut dubitari vix possit quin hic Common- tarius quarto sæculo scriptus sit. D mendacibus veniam peccatorum pollicentur, si so- lum suæ adversus Unigenitum blasphemiæ socios illos habuerint. Quos alloquitur Scriptura : Quid fa- cient in die visitationis? Diem visitationis vocat ad- ventum Domini nostri Jesu Christi e cœlis, qua die veniet in mundum, redditurus singulis secundum opera cujusque : quo in adventu, quod malitiam scribant tribulationem ad se elonginquo venientem excipient. At vero Ad cujus præsidium confugietis? Etenim adversus Deum scripsistis, vivorum ac mor- tuorum judicem. Vestris ipsorum scriptis coargub- mini. Qui inani ostentatione ducimini, qui aucupamini hamanos honores, quiad nomen assequendum hæ- rascos cujuspiam auctores esse exoptastis,ob idque iniquitatem locuti estis in altitudinem ",ubi tuno in hac judicii die relinquetis gloriam vestram? Ait autem : Tales sub interfeclis calent. Nunc eorum, qui decepti sunt, præfectus es, eisque es admirationi, magistri nomen et ducis circumferens, atque ab eisdem honoraris, prædicarisque beatus : tunc autem iis ipsis quos tu interfeceris, futurus es abjectior. Occiditur enim anima tum, cum falsa et ementita opinio in ea recipitur. Itaque sub iis ca- des; et pondus eorum, qui a te fuerint interempti, tibi incumbet. Sed queniam unusquisque nostrum per totam vitam quasi chirographa nostra scribimus, rerum gestarum consignatis imaginibus in nostra memoria; forte etiam tales Scriptura prædicat mi- seros, tanquam qui scribunt malitiam. Cor quidem justorum conscriptum est non atramento, sed Spi- ritu Dei vivi 8: cur vero iniquorum non Spiritu Dei viventis, sed atramento tenebrarum affini, lu- cisque inimico. Unusquisque igitur aut dum bona sed eam inde sustulimus, nostrorum codicum fidem secuti. (75 Ita mss. omnes. Editi, 233. Εἶτά φησι· Ποῦ καταλείψετε την δόξαν ( (72) Editi, ἐν τῇ. Δt vocula ἐν in mss. non inνe- (73) Ita nostri sex mss. Editi vero, ὑπισχνουμένη. 233. Subinde ait : Ubi relinquatis gloriam vestram ! (74) Vox ἐπισκοπῆς in editis repetitur ante vocem

ται. Ἐπὶ πᾶσι τούτοις οὐκ ἀπεστράφη ἡ ὀργὴ, ἀλλ᾽ ἔτι ἡ χεὶρ ὑψηλή. Εἰσί τινες, οἱ κατακολου θεῖν τοῖς πατράσι καὶ τοῖς παρ' αὐτῶν παραδε- δομένοις δόγμασιν ἀπαξιοῦντες, αὐτοὶ κατάρχειν αἱρέσεων ἐπιθυμοῦσι. Διὸ καινοτομίας τινὰς παρο επινοοῦσι τῷ ὀρθῷ λόγῳ, γράφοντες πονηρίαν καὶ ἀσέβειαν· εἰς οὓς φθάνει τὸ οὐαὶ, εἰς τοὺς πατέρας τῆς ψευδωνύμου γνώσεως, καὶ συγγραφέας τῶν ἀθέων δογμάτων. Οἱ γὰρ τοιοῦτοι τοὺς πτωχεύοντας τῇ (72) πίστει συναρπάζουσι, καὶ καταδυναστεύουσι ψυχὰς χηρευούσας τοῦ ἀληθινοῦ νυμφίου τοῦ Θεοῦ Λόγου. ᾿Αλλὰ κἄν τινα ἴδωσιν ἀπορφανισθέντα Θεοῦ διὰ τὴν ἁμαρτίαν, καὶ τοῦτον ὥσπερ λάφυρον ἑαυ τῶν ποιοῦνται, κατεπαγγελλόμενοι μὲν αὐτοῖς πᾶσαν ἄδειαν, καὶ τὸν ἐν ἡδονῇ προτείνοντες βίον, εἰ μόνον λάβοιεν αὐτοὺς συντεθειμένους τοῖς δόγμασι τῆς ἡ ἀθεότητος· ὁποία ἡ νῦν παραβλαστήσασα τῶν ᾿Ανο- μοίων αἵρεσις· καὶ πόρνοις, καὶ μοιχοῖς, καὶ ἀρσε νοκοίταις, καὶ ἀνδραποδισταῖς, καὶ ἐπιόρκοις, καὶ ψεύσταις συγχώρησιν ἁμαρτημάτων ὑπισχνούμε νοι (73), ἐὰν μόνον αὐτοὺς λάβωσι τῇ κατὰ τοῦ Μου νογενοῦς βλασφημία συνερχομένους. Πρὸς οὓς φησιν ὁ λόγος· Τί ποιήσουσιν ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς ἐπι- σκοπῆς; Ἡμέραν (74) λέγει τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐξ οὐρανῶν, ἐν ᾗ ἐπι· δημήσει τῷ κόσμῳ, ἀποδιδοὺς ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ· καθ᾿ ἣν ἀπολήψονται τὴν θλίψιν πόῤῥωθεν ἐπ' αὐτοὺς ἐρχομένην, ὡς γράφοντες (75) πονηρίαν. Πρὸς τίνα δὲ καταφεύξεσθε τοῦ βοηθηθῆναι ; Κατὰ γὰρ Θεοῦ ἐκράψατε, του κρίνοντος ζῶντας καὶ νεκρούς. Κατηγορία ὑμῶν ἔσται τὰ ὑμέτερα γράμματα. ὑμῶν ; Οἱ φανητιῶντες, καὶ τῆς ἀνθρωπίνης τιμῆς ἀντεχόμενοι, καὶ ἀἱρεσιαρχεῖν ἐπιθυμήσαντες, ἵνα ὀνόματος τύχητε, καὶ διὰ τοῦτο λαλήσαντες ἀδικίαν εἰς τὸ ὕψος· ποῦ τότε ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς κρίσεως καταλείψετε τὴν δόξαν ὁμῶν; Ὑποκάτω δὲ, φησίν, τοιοῦτοι τῶν ἀνῃρημένων πεσοῦνται. Ν προστάτης εἴ τῶν ἐξηπατημένων, καὶ θαυμάζῃ παρ' αὐτῶν, ὄνομα διδασκάλου καὶ καθηγητοῦ περιφέρων, σεμνυνόμενος παρ' αὐτῶν καὶ μακαριζόμενος· τότε δὲ τούτων αὐτῶν ἀτιμότερος ἔσῃ, τῶν ὑπὸ σοῦ πε- φονευμένων. Φόνος γάρ ἐστι ψυχῆς, ψευδοδοξίας παραδοχή. Υποκάτω οὖν τούτων ἔσῃ πεπτωκώς, καὶ τὸ τῶν ἀνῃρημένων ὑπὸ σοῦ βάρος ἐπικείσεται σοι. Ἐπειδὴ δὲ ἕκαστος ἡμῶν διὰ τοῦ βίου οἰονεὶ χειρόγραφα ἡμῶν γράφομεν, τῷ μνημονικῷ ἡμῶν τοὺς τύπους τῶν πραγμάτων ἐναποσφραγιζόμενοι τάχα καὶ τοὺς τοιούτους ταλανίζει ὁ λόγος, ὡς γρά φοντας πονηρίαν. Ἡ μὲν γὰρ καρδία τῶν δικαίων καταγέγραπται, οὐ μέλανι, ἀλλὰ Πνεύματι Θεοῦ ζῶντος· ἡ δὲ τῶν ἀδίκων καρδία οὐ Πνεύματι Θεοῦ ζῶντος, ἀλλὰ μέλανι τῷ συγγενεῖ τοῦ σκότους καὶ ἐχθρῷ τοῦ φωτός. Ωστε ἕκαστος ἢ ὑπὲρ ἑαυτοῦ ἡμέραν ΒΕΣ οι γράφοντες. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. X. fastidiant, ipsi hæresum cupiuut auctores esse. Quare novitates quasdam comminiscuntur adversus rectum sermonem, malitiam impietatemque scriptis prodentes ad quos pervenit væ, ad patres videlicet falsæ et adulterinæ scientiæ, et ad dogmatum im- piorum scriptores. Tales enim eos qui idei inopia laborant, diripiunt, atque in animas vero illo sponso Deo Vorbo viduas tyrannidem exercent; sed et si quempiam Deo orbatum ob peccatum viderint, et hunc sibi quasi prædam vindicant: quippe eis pro- mittunt securitatem omnem, et voluptariam vitam proponunt, si modo eos dogmatis divinitatem oppu- gnantibus intelligant assentiri.Qualis nunc pullula- vit Anomæorum hæresis,qui scortatoribus, adulteris . A cum patres suos et tradita ab eis dogmata sequi masculorum coneubitoribus, plagiariis, perjuris ac B Psal. LXXII, 8. II Cor. 111, 3. • nitur. Statim ita loquitur interpres de hæresi Ano- mæorum, ut dubitari vix possit quin hic Common- tarius quarto sæculo scriptus sit. D mendacibus veniam peccatorum pollicentur, si so- lum suæ adversus Unigenitum blasphemiæ socios illos habuerint. Quos alloquitur Scriptura : Quid fa- cient in die visitationis? Diem visitationis vocat ad- ventum Domini nostri Jesu Christi e cœlis, qua die veniet in mundum, redditurus singulis secundum opera cujusque : quo in adventu, quod malitiam scribant tribulationem ad se elonginquo venientem excipient. At vero Ad cujus præsidium confugietis? Etenim adversus Deum scripsistis, vivorum ac mor- tuorum judicem. Vestris ipsorum scriptis coargub- mini. Qui inani ostentatione ducimini, qui aucupamini hamanos honores, quiad nomen assequendum hæ- rascos cujuspiam auctores esse exoptastis,ob idque iniquitatem locuti estis in altitudinem ",ubi tuno in hac judicii die relinquetis gloriam vestram? Ait autem : Tales sub interfeclis calent. Nunc eorum, qui decepti sunt, præfectus es, eisque es admirationi, magistri nomen et ducis circumferens, atque ab eisdem honoraris, prædicarisque beatus : tunc autem iis ipsis quos tu interfeceris, futurus es abjectior. Occiditur enim anima tum, cum falsa et ementita opinio in ea recipitur. Itaque sub iis ca- des; et pondus eorum, qui a te fuerint interempti, tibi incumbet. Sed queniam unusquisque nostrum per totam vitam quasi chirographa nostra scribimus, rerum gestarum consignatis imaginibus in nostra memoria; forte etiam tales Scriptura prædicat mi- seros, tanquam qui scribunt malitiam. Cor quidem justorum conscriptum est non atramento, sed Spi- ritu Dei vivi 8: cur vero iniquorum non Spiritu Dei viventis, sed atramento tenebrarum affini, lu- cisque inimico. Unusquisque igitur aut dum bona sed eam inde sustulimus, nostrorum codicum fidem secuti. (75 Ita mss. omnes. Editi, 233. Εἶτά φησι· Ποῦ καταλείψετε την δόξαν ( (72) Editi, ἐν τῇ. Δt vocula ἐν in mss. non inνe- (73) Ita nostri sex mss. Editi vero, ὑπισχνουμένη. 233. Subinde ait : Ubi relinquatis gloriam vestram ! (74) Vox ἐπισκοπῆς in editis repetitur ante vocem

Α συγγράφει, τὰ ἀγαθὰ πράσσων, ἢ καθ᾿ ἑαυτοῦ ποιῶν χειρόγραφα, κατατίθεται πονηρά. Ἔστιν οὖν τι χει ρόγραφον καθ᾿ ἡμῶν χειρογραφούμενον ὑπὸ τῶν ἡμετέρων χειρῶν, ὅταν πράξωμεν τὰ χείρονα· καὶ ἔστι τι ὑπὲρ ἡμῶν χειρόγραφον, ὅταν πράσσωμεν τὰ βελτίονα. Ηδη δέ τινες, καὶ τὰ ἐν συμβολαίοις γράμματα (76) ῥᾳδιουργοῦντες, καὶ παραποιοῦντες χαρακτῆρας γραμμάτων ἐν κτήσεσιν ἀγρῶν, καὶ διαθήκαις, καὶ ὑποθήκαις, καὶ συναλλάγμασι ποικί λοις, ὅσα διὰ τῆς τῶν γραμμάτων ἀποδείξεως τὴν σύστασιν ἔχει, γράφοντες· καὶ οἱ τοιοῦτοι πονηρίαν γράφουσι, διαστρέφοντες τὸ δίκαιον (77) κρίμα ἐπὶ τῶν πτωχῶν, καὶ διαρπάζοντες τὰ τῶν πενήτων τοῦ λαοῦ, ὥστε εἶναι αὐτοῖς χήραν εἰς κατάβρωμά, καὶ ὀρφανὸν εἰς κέρδος. Οἷα τὰ ἐν ταῖς τῶν πολέ μων προνομαῖς τοῖς κρατοῦσι προσγίνεται, οὓς ὑπο- μιμνήσκει ὁ λόγος, ὅτι Τί ποιήσουσιν ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς ἐπισκοπῆς ; Τὴν τῆς κρίσεως ἡμέραν καὶ τῆς κατ᾽ ἀξίαν τῶν ἑκάστῳ πεπλημμελημένων ανταπο δόσεως, ἐπισκοπῆς εἶπεν ἡμέραν, ἣν τούτοις ἀπει- λεῖ, ὅτι Η θλίψις ὑμῶν πόῤῥωθεν ἥξει. Νοήσωμεν δὲ τί λέγει, Πόρρωθεν, οὕτως. Ἡ σωτηρία ἡμῶν οὐ τόξωθεν, ἀλλ᾽ ἐγγὺς ἡμῶν ἐστι· Θεὸς γὰρ, φησὶν, ἐγγίζων ἐγώ εἰμι· καὶ, Ἐγγιῶ (78) αὐτοῖς μᾶλλον ἢ ὁ χιτών τοῦ χρωτὸς αὐτῶν· καὶ πάλιν· Ἡ ἐν τολὴ αὕτη, φησίν, ἣν ἐντέλλομαί σοι σήμερον, οὐχ ὑπέρογκός ἐστιν, οὐδὲ μακράν ἐστιν ἀπὸ σοῦ. Οὐκ ἐν τῷ οὐρανῷ ἄνω ἐστὶ, λέγων· Τίς ἀναβήσεται εἰς τὸν οὐρανὸν, καὶ λήψεται αὐτὴν ἡμῖν; Οὐδὲ πέραν τῆς θαλάσσης, λέγων· Τίς διαπεράσει (74) ἡμῖν εἰς τὸ πέραν τῆς θαλάσσης, καὶ λάβῃ αὐτὴν ἡμῖν, καὶ ἀκούσαντες αὐτὴν ποιήσομεν ; Εγγύς σου ἐστι τὸ ῥῆμα, ἐν τῷ στόματί σου, καὶ ἐν τῇ καρδίᾳ σου. Καὶ ὁ Κύριος δὲ ἡμῶν, Ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, φησὶν, ἐντὸς ὑμῶν ἐστι. Τὰ μὲν οὖν κρείττονα, καὶ δι' ὧν ἡ σω τηρία, ἐγγὺς ἡμῶν ἐστι καὶ ἐντός· τὰ δὲ ἐναντία, ἡμῶν (80) πόῤῥωθεν ἔρχεται, ἐκτὸς ἡμῶν τυγχάνοντα. Οὐ γὰρ τῇ κατασκευῇ ἡμῶν ἐνυπάρχει ἡ ἁμαρτία, ἀλλ᾽ ὕστερον ἐπιγεγένηται. Διὰ τοῦτο καὶ ἡ θλίψις, ἡ ἐπὶ τοῖς πλημμελήμασιν ἐπαγομένη, πόῤῥωθεν ἥξειν ἀπειλεῖται παρὰ τοῦ προφήτου. η Τὴν τῷ μου, καὶ (81) ὀργή ἐστιν ἐν ταῖς χερσὶν αὐτῶν. ὀργήν μου εἰς ἔθνος ἄνομον ἀποστελῶ, καὶ ἐμῷ λαῷ συντάξω ποιῆσαι σκῦλα, καὶ προ ΧΧΙ 23. πονηρίαν γρά φουσι, αὐτὴν ποιήσωμεν. Αt ὐτὴν ποιήσομεν. Μ88. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. B agit, pro se conscribit: aut dum adversum se chi- rographa conficit, exarat mala. Estigitur adversum nos chigraphum quoddam nostris manibus scri- ptum cum ipsi quæ deteriora sunt, patraverimus: est et aliquod chirographum pro nobis scriptum, cum perfecerimus quæ sunt meliora.Jam vero sunt etiam nonnulli,quiin conventis litteras corrumpunt, quique in agris comparandis, in testamentis, in pignoribus et in variis contractibus scripturæ cha- racteres adulterant, dum omnia quæcunque littera- rum specimine firmantur acconstant, conscribunt; et hi scribunt malitiam, cum ad opprimendos pau- peres pervertant justum judicium, ac facultates inopum populi diripiant ; ita ut vidua sit illis in escam, et orphanus in quaestum.Quidpiam ejusmodi in bellorum rapinis contingit victoribus, quos com- modefacit Scriptura: Quid facient in die visitationis ? Diem judicii et retributionis quæ pro merita pecca- torum ab unoquoque commissorum fiet, diem appel- lavit visitationis; quam istis comminatur hoc modo: Tribulatio vestra e longinquo veniel. Inspiciamus autem cur vocem e longinquo sic usurpet. Salus nostra non longe, sed adest nobis prope; Deus enim, inquit, appropinquans ego sum 50; et, Appro- pinquabo illis magis quam tunica corporis ipsorum; · et rursus : Mandatum hoc, inquit, quod mando tibi hodie, non est immensum, neque longe est abs te. Non in cælo sursum est, dicens: Quis ascendet in calum, et accipiet illud nobis? Neque trans mare, dicens : Quis transfrelabil nobis transmare,et excipiet illud nobis, et audientes illud faciemus? Prope te est verbum in ore tuo, et in corde tuo st. Quin et G Dominus noster ait: Regnum Dei intra vos est 83. Quæ itaqus bona sunt ac conciliant salutem, prope et intra nos sunt : quæ vero adversantur, procul a nobis veniunt,557 cum sint extra nos posita. Pecca- tum enim insitum non est nostræ natura,sed postea intervenit. Quam ob causam tribulationem etiam, quæ ad delicta plectenda infertur, e longinquo ven- turam esse interminatur propheta. et ira est in manibus eorum. Iram meam in gentem iniquam mittam, et populo meo præcipiam ut fuciat spolia, et depopulationem, et conculcet civitates, et Col. II, 14. Jerem. Deut. xxx, 11-14. in Hexaplis tanquam si cujuspiam interpretis verba forent.Mihi tamen nescio quomodo verisimilius fit, verba non esse cujusquam interpretis, neque Aqui- 1æ, neque Symmachi, neque Theodotionis, neque cæterorum, sed scholion quoddam esse, aut potius declarationem verborum scriptura, scribunt malitiam. Scriptor igitur, opinor, hoc loco non cujusquam interpretis verba profert : imo, nisi valde fallor, ipse interpretem agit; quasi diceret: Mea quidem sententia scribunt malitiam tum, cum ad opprimendos pauperes pervertunt Luc. XVII, 21. justum judicium, cumque facultates inopum diri- piunt. visse, nec tamen in Scriptura invenisse. Recte ac prudenter suadet vir doctissimus, ut videamus pro- verbium, Tunica propior. Puto enim vulgare pro- verbium, non Scripturam sacram hoc loco citari. que mss., in Reg. tertio et apud LXX legitur, 234. VERS. 5-10. Væ Assyriis. Virga furoris mei, 234. Οὐαὶ 'Ασσυρίοις. Ἡ ῥάβδος τοῦ θυμοῦ (76) Antigui tres libri, γραμματεία. (77) 1118, διαστρέφοντες τὸ δίκαιον, etc., afferuntur (78) Monet Ducæus, se hunc locum diu quasi- (79) Reg. quartus, διαπεράση. Μox editi et quin- (80) Editi et quatuor mas., ἡμῶν. Alii duo, ἡμῖν. (81) Editi, καὶ ἡ. Deest articulus in nostris sex

Α συγγράφει, τὰ ἀγαθὰ πράσσων, ἢ καθ᾿ ἑαυτοῦ ποιῶν χειρόγραφα, κατατίθεται πονηρά. Ἔστιν οὖν τι χει ρόγραφον καθ᾿ ἡμῶν χειρογραφούμενον ὑπὸ τῶν ἡμετέρων χειρῶν, ὅταν πράξωμεν τὰ χείρονα· καὶ ἔστι τι ὑπὲρ ἡμῶν χειρόγραφον, ὅταν πράσσωμεν τὰ βελτίονα. Ηδη δέ τινες, καὶ τὰ ἐν συμβολαίοις γράμματα (76) ῥᾳδιουργοῦντες, καὶ παραποιοῦντες χαρακτῆρας γραμμάτων ἐν κτήσεσιν ἀγρῶν, καὶ διαθήκαις, καὶ ὑποθήκαις, καὶ συναλλάγμασι ποικί λοις, ὅσα διὰ τῆς τῶν γραμμάτων ἀποδείξεως τὴν σύστασιν ἔχει, γράφοντες· καὶ οἱ τοιοῦτοι πονηρίαν γράφουσι, διαστρέφοντες τὸ δίκαιον (77) κρίμα ἐπὶ τῶν πτωχῶν, καὶ διαρπάζοντες τὰ τῶν πενήτων τοῦ λαοῦ, ὥστε εἶναι αὐτοῖς χήραν εἰς κατάβρωμά, καὶ ὀρφανὸν εἰς κέρδος. Οἷα τὰ ἐν ταῖς τῶν πολέ μων προνομαῖς τοῖς κρατοῦσι προσγίνεται, οὓς ὑπο- μιμνήσκει ὁ λόγος, ὅτι Τί ποιήσουσιν ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς ἐπισκοπῆς ; Τὴν τῆς κρίσεως ἡμέραν καὶ τῆς κατ᾽ ἀξίαν τῶν ἑκάστῳ πεπλημμελημένων ανταπο δόσεως, ἐπισκοπῆς εἶπεν ἡμέραν, ἣν τούτοις ἀπει- λεῖ, ὅτι Η θλίψις ὑμῶν πόῤῥωθεν ἥξει. Νοήσωμεν δὲ τί λέγει, Πόρρωθεν, οὕτως. Ἡ σωτηρία ἡμῶν οὐ τόξωθεν, ἀλλ᾽ ἐγγὺς ἡμῶν ἐστι· Θεὸς γὰρ, φησὶν, ἐγγίζων ἐγώ εἰμι· καὶ, Ἐγγιῶ (78) αὐτοῖς μᾶλλον ἢ ὁ χιτών τοῦ χρωτὸς αὐτῶν· καὶ πάλιν· Ἡ ἐν τολὴ αὕτη, φησίν, ἣν ἐντέλλομαί σοι σήμερον, οὐχ ὑπέρογκός ἐστιν, οὐδὲ μακράν ἐστιν ἀπὸ σοῦ. Οὐκ ἐν τῷ οὐρανῷ ἄνω ἐστὶ, λέγων· Τίς ἀναβήσεται εἰς τὸν οὐρανὸν, καὶ λήψεται αὐτὴν ἡμῖν; Οὐδὲ πέραν τῆς θαλάσσης, λέγων· Τίς διαπεράσει (74) ἡμῖν εἰς τὸ πέραν τῆς θαλάσσης, καὶ λάβῃ αὐτὴν ἡμῖν, καὶ ἀκούσαντες αὐτὴν ποιήσομεν ; Εγγύς σου ἐστι τὸ ῥῆμα, ἐν τῷ στόματί σου, καὶ ἐν τῇ καρδίᾳ σου. Καὶ ὁ Κύριος δὲ ἡμῶν, Ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, φησὶν, ἐντὸς ὑμῶν ἐστι. Τὰ μὲν οὖν κρείττονα, καὶ δι' ὧν ἡ σω τηρία, ἐγγὺς ἡμῶν ἐστι καὶ ἐντός· τὰ δὲ ἐναντία, ἡμῶν (80) πόῤῥωθεν ἔρχεται, ἐκτὸς ἡμῶν τυγχάνοντα. Οὐ γὰρ τῇ κατασκευῇ ἡμῶν ἐνυπάρχει ἡ ἁμαρτία, ἀλλ᾽ ὕστερον ἐπιγεγένηται. Διὰ τοῦτο καὶ ἡ θλίψις, ἡ ἐπὶ τοῖς πλημμελήμασιν ἐπαγομένη, πόῤῥωθεν ἥξειν ἀπειλεῖται παρὰ τοῦ προφήτου. η Τὴν τῷ μου, καὶ (81) ὀργή ἐστιν ἐν ταῖς χερσὶν αὐτῶν. ὀργήν μου εἰς ἔθνος ἄνομον ἀποστελῶ, καὶ ἐμῷ λαῷ συντάξω ποιῆσαι σκῦλα, καὶ προ ΧΧΙ 23. πονηρίαν γρά φουσι, αὐτὴν ποιήσωμεν. Αt ὐτὴν ποιήσομεν. Μ88. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. B agit, pro se conscribit: aut dum adversum se chi- rographa conficit, exarat mala. Estigitur adversum nos chigraphum quoddam nostris manibus scri- ptum cum ipsi quæ deteriora sunt, patraverimus: est et aliquod chirographum pro nobis scriptum, cum perfecerimus quæ sunt meliora.Jam vero sunt etiam nonnulli,quiin conventis litteras corrumpunt, quique in agris comparandis, in testamentis, in pignoribus et in variis contractibus scripturæ cha- racteres adulterant, dum omnia quæcunque littera- rum specimine firmantur acconstant, conscribunt; et hi scribunt malitiam, cum ad opprimendos pau- peres pervertant justum judicium, ac facultates inopum populi diripiant ; ita ut vidua sit illis in escam, et orphanus in quaestum.Quidpiam ejusmodi in bellorum rapinis contingit victoribus, quos com- modefacit Scriptura: Quid facient in die visitationis ? Diem judicii et retributionis quæ pro merita pecca- torum ab unoquoque commissorum fiet, diem appel- lavit visitationis; quam istis comminatur hoc modo: Tribulatio vestra e longinquo veniel. Inspiciamus autem cur vocem e longinquo sic usurpet. Salus nostra non longe, sed adest nobis prope; Deus enim, inquit, appropinquans ego sum 50; et, Appro- pinquabo illis magis quam tunica corporis ipsorum; · et rursus : Mandatum hoc, inquit, quod mando tibi hodie, non est immensum, neque longe est abs te. Non in cælo sursum est, dicens: Quis ascendet in calum, et accipiet illud nobis? Neque trans mare, dicens : Quis transfrelabil nobis transmare,et excipiet illud nobis, et audientes illud faciemus? Prope te est verbum in ore tuo, et in corde tuo st. Quin et G Dominus noster ait: Regnum Dei intra vos est 83. Quæ itaqus bona sunt ac conciliant salutem, prope et intra nos sunt : quæ vero adversantur, procul a nobis veniunt,557 cum sint extra nos posita. Pecca- tum enim insitum non est nostræ natura,sed postea intervenit. Quam ob causam tribulationem etiam, quæ ad delicta plectenda infertur, e longinquo ven- turam esse interminatur propheta. et ira est in manibus eorum. Iram meam in gentem iniquam mittam, et populo meo præcipiam ut fuciat spolia, et depopulationem, et conculcet civitates, et Col. II, 14. Jerem. Deut. xxx, 11-14. in Hexaplis tanquam si cujuspiam interpretis verba forent.Mihi tamen nescio quomodo verisimilius fit, verba non esse cujusquam interpretis, neque Aqui- 1æ, neque Symmachi, neque Theodotionis, neque cæterorum, sed scholion quoddam esse, aut potius declarationem verborum scriptura, scribunt malitiam. Scriptor igitur, opinor, hoc loco non cujusquam interpretis verba profert : imo, nisi valde fallor, ipse interpretem agit; quasi diceret: Mea quidem sententia scribunt malitiam tum, cum ad opprimendos pauperes pervertunt Luc. XVII, 21. justum judicium, cumque facultates inopum diri- piunt. visse, nec tamen in Scriptura invenisse. Recte ac prudenter suadet vir doctissimus, ut videamus pro- verbium, Tunica propior. Puto enim vulgare pro- verbium, non Scripturam sacram hoc loco citari. que mss., in Reg. tertio et apud LXX legitur, 234. VERS. 5-10. Væ Assyriis. Virga furoris mei, 234. Οὐαὶ 'Ασσυρίοις. Ἡ ῥάβδος τοῦ θυμοῦ (76) Antigui tres libri, γραμματεία. (77) 1118, διαστρέφοντες τὸ δίκαιον, etc., afferuntur (78) Monet Ducæus, se hunc locum diu quasi- (79) Reg. quartus, διαπεράση. Μox editi et quin- (80) Editi et quatuor mas., ἡμῶν. Alii duo, ἡμῖν. (81) Editi, καὶ ἡ. Deest articulus in nostris sex

νομὴν, καὶ καταπατεῖν τὰς πόλεις, καὶ θεῖνα αὐτὰς εἰς κονιορτον. Αὐτὸς δὲ οὐχ οὕτως ἐνεθ μήθη, καὶ τῇ ψυχῇ οὐχ οὕτω λελόγισται· ἀλλ' ἀπαλλάξει ὁ νοῦς αὐτοῦ καὶ τοῦ ἐξολοθρεῦσαι ἔθνη οὐκ ὀλίγα, Καὶ ἐὰν εἴπωσιν αὐτῷ (82), Σὺ μόνος εξ ἄρχων, ἐρεῖ· Οὐκ ἔλαβον τὴν χώραν τὴν ἐπάνω Βαβυλῶνος, καὶ τὴν Καλάνην, οὗ ὁ πύργος ᾠκοδομήθη. Καὶ ἔλαβον τὴν ᾿Αραβίαν, καὶ Δαμασκόν, και Σαμάρειαν. Ον τρόπον ταύ τας ἔλαβον, καὶ πάσας τὰς ἄρχὰς λήψομαι. Διὰ τὸ πλῆθος τῶν ἀνομιῶν τοῦ λαοῦ, Ασσύριοι αὐτοῖς ἐπάγονται· οὐ διὰ τὴν ἑαυτῶν δικαιοσύνην, ἀλλὰ διὰ τὴν ὑπερβάλλουσαν τοῦ λαοῦ ἀδικίαν. 'Αλλ' ὅμως καὶ οὗτοι, μὴ νοοῦντες, ὅτι ἀντὶ μάστιγος παι- δευτικῆς κατὰ τοῦ τὰ θεῖα νόμιμα παραβαίνοντος λαοῦ δέδονται (83), ἀλλ' ἐφ' ἑαυτοῖς, ὡς δή τινα δύ ναμιν κεκτημένοις, μεγαλυνόμενοι, ταλανίζονται παρὰ τοῦ λόγου. Οὐαὶ ὑμῖν, Ασσύριοι, οίτινες ά βδος ἐστὶ τοῦ θυμοῦ μου, ὄργανον κολαστικόν ἐστε, οὐκ οἰκείᾳ δυνάμει ποιεῖτε, ἀλλὰ τῇ τοῦ κινοῦντος ἐνεργείᾳ τοῖς ἀξίοις τοῦ συντριβῆναι ἐπάγεσθε. Καὶ ὀργή, φησίν, ἐστὶν ἐν ταῖς χερσὶν αὐτῶν. Τὴν παίδευσιν ἐνταῦθα φανερῶς ὀργὴν ὀνομάζει, ὡς καὶ • Ψαλμωδός. Μηδὲ τῇ ὀργῇ σου, παιδεύσῃς με. Παίδευσις οὖν (84) τοῦ Ἰσραὴλ ἐν ταῖς χερσίν ἐστι τῶν ᾿Ασσυρίων. Τὴν ὀργήν μου εἰς ἔθνος ἄνομον ἀποστελῶ. Τὴν κόλασιν τῷ μὴ κατὰ τὸν νόμον τὸν διατεταγμένον αὐτῷ βιοῦν ἀνεχομένῳ λαῷ ἐπάξω. Καὶ τῷ ἐμῷ λαῷ συντάζω ποιῆσαι σκύλα. Διὰ τὴν φιλανθρωπίαν ἔτι ἴδιον ὀνομάζει λαὸν τὸν ἀνο μήσαντα ὁ ἀγαθὸς Θεός. Ὅτι μὲν γὰρ ἠνόμησε, τὴν ὀργὴν ἀποστέλλει (85). Ἐπεὶ δὲ αὐτὸν ἅπαξ είλετο διὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν πατέρων, οὐκ ἀπαρνεῖται αὐτοῦ τὴν οἰκείωσιν. Συντάσσω οὖν, φησὶ, ποιῆσαι σκύλα και προνομήν, καὶ καταπατεῖν τὰς πόλεις, καὶ θεῖναι αὐτὰς εἰς κονιορτόν· ἵνα εἰδῶμεν, ὅτι πάντα ὅσα πάσχομεν σκυθρωπά, ἐκ τῆς θείας διαταγής ὑπομένομεν. Οὐκ ἐξ γὰρ ἡμᾶς ἐκδότους ταῖς ποντ - ραῖς καὶ κολαστικαῖς δυνάμεσιν, ἀλλ' αὐτὸς τὰ μέτρα ὁρίζει τῶν κολάτεων (86), στοχαζόμενος τῆς δυνά- μεως τῶν θεραπευομένων. Σκύλα μὲν οὖν ἐστι τὰ τοῖς νεκροῖς τοῖς πεσοῦσιν ἐν πολέμῳ περικείμενα· εἶτε ὅπλα, εἴτε ἐσθὴς, εἴτε τις ἕτερος κόσμος προνομή δὲ, ἡ διανομὴ τῶν λαφύρων κατὰ τὴν ἀξίαν τῶν κεκρατηκότων διανεμομένη. Ἐκελεύσθησαν οὖν οἱ Ασσύριοι σκυλεῦσαι τὸν Ἰσραὴλ, καὶ προνομεῦσαι κονιορτόν. ψυχῇ οὐχ οὕτω λελόγισται· ἀλλ' ὑπερήρθη τῇ διανοίᾳ, οὐχ ὡς διὰ τὰ ἁμαρτήματα τοῦ λαοῦ παρα- δοθέντος αὐτῷ, ἀλλ᾽ ἐπαρθεὶς τῇ διανοίᾳ, καὶ ἀπαλ- " αὐτός. καὶ Χαλάνης, δέονται. δύναμιν κεκτημένοι. καὶ καταπατῆσαι αὐτοῦ τὰς πόλεις, καὶ θεῖναι εἰς επειδή δέ. ἐπεὶ δέ. μεων, COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP X. A ponat eas in pulverem. Ipse autem non sic cogitavit, C IV Reg. XVII, 6. " Psal. vi, 2. Reg. tertio, Statim apud LXX legitur, Nec cepi regionem quæ est supra Cha lanen. legitur Aliquanto post tres mss., et in animo non sic seputavit: sed obscedet mens ejus etiam, ut disperdat gentes non paucas. Et si dixerint ei, Tu solus es princeps, respondebit: Non cepi regionem qux est supra Babylonem, et Chalanen, ubi turiis ædificata est. Sed cepi Arabiam, et Dama- scum, et Samariam. Sicut has cepi, sic omnes princi patus capiam. Propter multitudinem iniquitatum po- puli,immittuntur in eos Assyrii, non ob suam ipso- rum justitiam,sed ob nimiam populi iniquitatem **. Attamen et hi cum non intelligerent ascitos se eOSSO adversus populum divinæ legis violatorem loco flagelli ad castigandum destinati,imo cum efferrent se, tanquam maximis pollerent viribus, ideo a Scriptura dicuntur miseri. Væ vobis, Assyrii, qui virga estis furoris mei; qui estis instrumentum, B quo pœnæ infliguntur; non agitis vestra virtute; sed si et opera ejus qui vos movet, inducimini ad- versum eos,qui digni sunt qui conterantur. Et ira, inquit, est in manibus eorum. Hoc loco castigationem perspicue nominat iram; quemadmodum ait et Psaltes Nec in ira tua corripias me ". Itaque Israelis correctio stat in manibus Assyriorum.Iram meam in gentem iniquam mittam. Animadvertam in populum,qui vitam adlegis sibi constitutæ normam instituere noluit.Et populo meo præcipiam ut facial spolia. Clementissimus Deus præ sua benignitate populum, licet inique agentem, adhuc suum appel lat. Quod enim inique egerit, immittit iram ; sed quiaipsum semel elegitob delectum progenitorum, hunc sibi peculiarem esse et proprium non negat. Jubeo igitur,inquit,ut faciat spolia et depopulatio- nem, et conculcet civitates, et redigat eas in pulve- rem; ut sciamus quod calamitates omnes, quas perpetimur, ex divino præscripto perferamus. Non enim sinit nos malignis et ultricibus potestatibus mancipatos esse ac deditos ; sed ipse, eorum qui curandi sunt consideratis viribus, modum pœnis et cruciatibus imponit Quæcunquequidem cadaveribus in bello prostratis circumponuntur, spolia sunt, sive arma, sive vestis, sive alius quivis ornatus : præda vero spoliorum est distributio, pro cujusque victoris merito divisa. Jussi sunt itaque Assyrii spoliare Israelem, et deprædari, et civitates ejus proculoare, et eas in pulverem redigere. sic repulavit: sed supra modum elatus mente est, quasi populus ei traditus non esset ob sua peccata; imo elatus animo, atque rationem veram a sua rior in aliis quinque mss. deest. iram mittct. Ibidem editi, At sex mss., haud recte. 235. Αὐτὸς δὲ οὐχ οὕτως ἐνεθυμήθη, καὶ τῇ D (82) Veteres quinque libri, αὐτῷ. Editi vero cum (83) In editis operarum incuria, pro δέδονται 235. Ipse autem non sic cogitavit, et animo non (84) Editi, et Reg. primus, οὖν φησι. Vox poste- (85) Uterque Colb. et Reg. secundus, ἀποστελεί, (86) Uterque Colb. et Reg. secundus, τῶν δυνά-

νομὴν, καὶ καταπατεῖν τὰς πόλεις, καὶ θεῖνα αὐτὰς εἰς κονιορτον. Αὐτὸς δὲ οὐχ οὕτως ἐνεθ μήθη, καὶ τῇ ψυχῇ οὐχ οὕτω λελόγισται· ἀλλ' ἀπαλλάξει ὁ νοῦς αὐτοῦ καὶ τοῦ ἐξολοθρεῦσαι ἔθνη οὐκ ὀλίγα, Καὶ ἐὰν εἴπωσιν αὐτῷ (82), Σὺ μόνος εξ ἄρχων, ἐρεῖ· Οὐκ ἔλαβον τὴν χώραν τὴν ἐπάνω Βαβυλῶνος, καὶ τὴν Καλάνην, οὗ ὁ πύργος ᾠκοδομήθη. Καὶ ἔλαβον τὴν ᾿Αραβίαν, καὶ Δαμασκόν, και Σαμάρειαν. Ον τρόπον ταύ τας ἔλαβον, καὶ πάσας τὰς ἄρχὰς λήψομαι. Διὰ τὸ πλῆθος τῶν ἀνομιῶν τοῦ λαοῦ, Ασσύριοι αὐτοῖς ἐπάγονται· οὐ διὰ τὴν ἑαυτῶν δικαιοσύνην, ἀλλὰ διὰ τὴν ὑπερβάλλουσαν τοῦ λαοῦ ἀδικίαν. 'Αλλ' ὅμως καὶ οὗτοι, μὴ νοοῦντες, ὅτι ἀντὶ μάστιγος παι- δευτικῆς κατὰ τοῦ τὰ θεῖα νόμιμα παραβαίνοντος λαοῦ δέδονται (83), ἀλλ' ἐφ' ἑαυτοῖς, ὡς δή τινα δύ ναμιν κεκτημένοις, μεγαλυνόμενοι, ταλανίζονται παρὰ τοῦ λόγου. Οὐαὶ ὑμῖν, Ασσύριοι, οίτινες ά βδος ἐστὶ τοῦ θυμοῦ μου, ὄργανον κολαστικόν ἐστε, οὐκ οἰκείᾳ δυνάμει ποιεῖτε, ἀλλὰ τῇ τοῦ κινοῦντος ἐνεργείᾳ τοῖς ἀξίοις τοῦ συντριβῆναι ἐπάγεσθε. Καὶ ὀργή, φησίν, ἐστὶν ἐν ταῖς χερσὶν αὐτῶν. Τὴν παίδευσιν ἐνταῦθα φανερῶς ὀργὴν ὀνομάζει, ὡς καὶ • Ψαλμωδός. Μηδὲ τῇ ὀργῇ σου, παιδεύσῃς με. Παίδευσις οὖν (84) τοῦ Ἰσραὴλ ἐν ταῖς χερσίν ἐστι τῶν ᾿Ασσυρίων. Τὴν ὀργήν μου εἰς ἔθνος ἄνομον ἀποστελῶ. Τὴν κόλασιν τῷ μὴ κατὰ τὸν νόμον τὸν διατεταγμένον αὐτῷ βιοῦν ἀνεχομένῳ λαῷ ἐπάξω. Καὶ τῷ ἐμῷ λαῷ συντάζω ποιῆσαι σκύλα. Διὰ τὴν φιλανθρωπίαν ἔτι ἴδιον ὀνομάζει λαὸν τὸν ἀνο μήσαντα ὁ ἀγαθὸς Θεός. Ὅτι μὲν γὰρ ἠνόμησε, τὴν ὀργὴν ἀποστέλλει (85). Ἐπεὶ δὲ αὐτὸν ἅπαξ είλετο διὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν πατέρων, οὐκ ἀπαρνεῖται αὐτοῦ τὴν οἰκείωσιν. Συντάσσω οὖν, φησὶ, ποιῆσαι σκύλα και προνομήν, καὶ καταπατεῖν τὰς πόλεις, καὶ θεῖναι αὐτὰς εἰς κονιορτόν· ἵνα εἰδῶμεν, ὅτι πάντα ὅσα πάσχομεν σκυθρωπά, ἐκ τῆς θείας διαταγής ὑπομένομεν. Οὐκ ἐξ γὰρ ἡμᾶς ἐκδότους ταῖς ποντ - ραῖς καὶ κολαστικαῖς δυνάμεσιν, ἀλλ' αὐτὸς τὰ μέτρα ὁρίζει τῶν κολάτεων (86), στοχαζόμενος τῆς δυνά- μεως τῶν θεραπευομένων. Σκύλα μὲν οὖν ἐστι τὰ τοῖς νεκροῖς τοῖς πεσοῦσιν ἐν πολέμῳ περικείμενα· εἶτε ὅπλα, εἴτε ἐσθὴς, εἴτε τις ἕτερος κόσμος προνομή δὲ, ἡ διανομὴ τῶν λαφύρων κατὰ τὴν ἀξίαν τῶν κεκρατηκότων διανεμομένη. Ἐκελεύσθησαν οὖν οἱ Ασσύριοι σκυλεῦσαι τὸν Ἰσραὴλ, καὶ προνομεῦσαι κονιορτόν. ψυχῇ οὐχ οὕτω λελόγισται· ἀλλ' ὑπερήρθη τῇ διανοίᾳ, οὐχ ὡς διὰ τὰ ἁμαρτήματα τοῦ λαοῦ παρα- δοθέντος αὐτῷ, ἀλλ᾽ ἐπαρθεὶς τῇ διανοίᾳ, καὶ ἀπαλ- " αὐτός. καὶ Χαλάνης, δέονται. δύναμιν κεκτημένοι. καὶ καταπατῆσαι αὐτοῦ τὰς πόλεις, καὶ θεῖναι εἰς επειδή δέ. ἐπεὶ δέ. μεων, COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP X. A ponat eas in pulverem. Ipse autem non sic cogitavit, C IV Reg. XVII, 6. " Psal. vi, 2. Reg. tertio, Statim apud LXX legitur, Nec cepi regionem quæ est supra Cha lanen. legitur Aliquanto post tres mss., et in animo non sic seputavit: sed obscedet mens ejus etiam, ut disperdat gentes non paucas. Et si dixerint ei, Tu solus es princeps, respondebit: Non cepi regionem qux est supra Babylonem, et Chalanen, ubi turiis ædificata est. Sed cepi Arabiam, et Dama- scum, et Samariam. Sicut has cepi, sic omnes princi patus capiam. Propter multitudinem iniquitatum po- puli,immittuntur in eos Assyrii, non ob suam ipso- rum justitiam,sed ob nimiam populi iniquitatem **. Attamen et hi cum non intelligerent ascitos se eOSSO adversus populum divinæ legis violatorem loco flagelli ad castigandum destinati,imo cum efferrent se, tanquam maximis pollerent viribus, ideo a Scriptura dicuntur miseri. Væ vobis, Assyrii, qui virga estis furoris mei; qui estis instrumentum, B quo pœnæ infliguntur; non agitis vestra virtute; sed si et opera ejus qui vos movet, inducimini ad- versum eos,qui digni sunt qui conterantur. Et ira, inquit, est in manibus eorum. Hoc loco castigationem perspicue nominat iram; quemadmodum ait et Psaltes Nec in ira tua corripias me ". Itaque Israelis correctio stat in manibus Assyriorum.Iram meam in gentem iniquam mittam. Animadvertam in populum,qui vitam adlegis sibi constitutæ normam instituere noluit.Et populo meo præcipiam ut facial spolia. Clementissimus Deus præ sua benignitate populum, licet inique agentem, adhuc suum appel lat. Quod enim inique egerit, immittit iram ; sed quiaipsum semel elegitob delectum progenitorum, hunc sibi peculiarem esse et proprium non negat. Jubeo igitur,inquit,ut faciat spolia et depopulatio- nem, et conculcet civitates, et redigat eas in pulve- rem; ut sciamus quod calamitates omnes, quas perpetimur, ex divino præscripto perferamus. Non enim sinit nos malignis et ultricibus potestatibus mancipatos esse ac deditos ; sed ipse, eorum qui curandi sunt consideratis viribus, modum pœnis et cruciatibus imponit Quæcunquequidem cadaveribus in bello prostratis circumponuntur, spolia sunt, sive arma, sive vestis, sive alius quivis ornatus : præda vero spoliorum est distributio, pro cujusque victoris merito divisa. Jussi sunt itaque Assyrii spoliare Israelem, et deprædari, et civitates ejus proculoare, et eas in pulverem redigere. sic repulavit: sed supra modum elatus mente est, quasi populus ei traditus non esset ob sua peccata; imo elatus animo, atque rationem veram a sua rior in aliis quinque mss. deest. iram mittct. Ibidem editi, At sex mss., haud recte. 235. Αὐτὸς δὲ οὐχ οὕτως ἐνεθυμήθη, καὶ τῇ D (82) Veteres quinque libri, αὐτῷ. Editi vero cum (83) In editis operarum incuria, pro δέδονται 235. Ipse autem non sic cogitavit, et animo non (84) Editi, et Reg. primus, οὖν φησι. Vox poste- (85) Uterque Colb. et Reg. secundus, ἀποστελεί, (86) Uterque Colb. et Reg. secundus, τῶν δυνά-

Α λάξας (87) ἀπὸ τῆς ἑαυτοῦ ἐννοίας τὸν ἀληθῆ λόγον, οἴεται δυνατὸς εἶναι τοῦ ἔθνη ἐξολοθρεύειν οὐκ ὀλίγα. Καὶ ἐπειδὴ κολακεύοντες αὐτὸν καὶ θα πεύοντες οἱ ὑποχείριοι λέγουσι. Σὺ μόνος εἴ ἄρ- χων· ὥσπερ εἰρωνευόμενος πρὸς αὐτοὺς λέγει· Οὐκ ἔλαβον τὴν χώραν τὴν ἐπάνω Βαβυλῶνος, καὶ Χαλάνην (88). Οΰπω, φησί, γέγονα πάντων κύριος" ἐκφεύγει μου τὴν βασιλείαν ἡ χώρα ἡ ἐπάνω Βα- βυλῶνος, καὶ ἡ Χαλάνη, Οὗ ὁ πύργος ᾠκοδομήθη. Πύργον μὲν οὖν ἐβεῖνον λέγει τὸν ἀρχαῖον, ὅν ἐν τῷ πεδίῳ τῷ Σεναὰρ ᾠκοδόμησαν, εἰπόντες· Δεῦτε, οἶκο- δομήσομεν ἑαυτοῖς πόλιν καὶ πύργον, πρὸ τοῦ διαχωρισθῆναι ἡμᾶς ἀπ᾿ ἀλλήλων, οὗ ἡ κεφαλὴ ἔσται ἕως τοῦ οὐρανοῦ. Τὸ δὲ νῆς Χαλάνης ὄνομα οὐκ ἐντέτριπται τῇ χρήσει τῆς Γραφῆς. Εἰκάζομεν δὲ περὶ τὴν Βαβυλωνίαν· που κεῖσθαι, ἐπειδὴ ἡ Βα- βυλών ἐστιν ἐπώνυμος τῇ συγχύσει τῶν γλωσσῶν, ἂς συνέχεεν ὁ Κύριος, τὴν πρὸς τὸ κακὸν συμφωνίαν διασπῶν. Φησὶ γὰρ ἡ Γραφή, ὅτι ἐκλήθη τὸ ὄνομα τοῦ τόπου ἐκείνου σύγχυσις, Ἑβραϊστὶ δὲ Βαβέλ (89). Έλαβον δὲ, φησίν, Αραβίαν καὶ Δαμασκὸν καὶ Σαμάρειαν. Ον τρόπον ταύτας ἔλαβον, καὶ πάσας τὰ ἀρχὰς λήψομαι. Ἐπεὶ οὖν ἑαυτῷ ἔλαβε τὸ πάσας δύνασθαι ὑποχειρίους ποιεῖν τὰς πόλεις, καὶ οὐ συνῆκεν, ὅτι ἀνθρώπων ἐκράτησεν οὐ δι' οἰκείαν δύναμιν, ἀλλὰ διὰ τὴν οἰκονομίαν τοῦ παιδεύοντος τοὺς ἡμαρτηκότας Θεοῦ περιεγένετο, τούτου ἕνεκεν θρήνου αὐτὸν ἄξιον ὁ προφητικὸς τίθεται λόγος. καὶ ἐν Σαμαρείᾳ. Ον τρόπον γὰρ ἐποίησα Σα- μαρείᾳ, καὶ καὶ τοῖς χειροποιήτοις αὐτῆς, οὕτω ποιήσω τῇ (90) Ἱερουσαλήμ, καὶ τοῖς εἰδώ- λοις αὐτῆς. Πῶς ὁλολύξει γλυπτά, ἢ ἐκ ξύλου καὶ λίθοκ ἢ τινος ἄλλης ὕλης ἐστί, μορφούσης αὐτὰ τῆς τέχνης εἰς ἀνθρώπων εἰκόνας, ἢ ζώων ἀλόγων τετραπόδων, ἢ πτηνῶν, ἢ καὶ ἐρπε- τῶν, οἷα τὰ τῶν Αἰγυπτίων ἐστὶν ἀφιδρύματα; Ολολυγμός δέ ἐστι φωνὴ λυπηρά, οδύνην καρ δίας ἀσήμῳ τινὶ φθόγγῳ παριστῶσα. Πῶς οὖν ολολύξει γλυπτά; Ὅτι τοῖς ὑπὸ χειρῶν ἀνθρωπί- νων (91) μεμορφωμένοις ξύλοις ἢ λίθοις, ἢ που καὶ χρυσῷ καὶ ἀργύρῳ ἢ ἐλέφαντι, ἢ ὅσα ἄλλα τιμίας ἢ ἀτιμωτέρας ὕλης ἐστὶ παρὰ τοῖς ἔθνεσιν εἴδωλα προσ- νούμενα τούτοις ἐκ τοῦ ἀφανοῦς δαίμονες τινες προστάν τες παρακαθέζονται, τῆς ἀπὸ τῶν μιασμάτων ἡδονῆς ἀπολαύοντες. Ώσπερ γὰρ τὰ λίχνα κυνίδια περὶ τοὺς απαλλάξας ἀπελάσας. Χαλάνην. τῶν μακέλλων τόπους, ἐν οἷς αἷμα καὶ ἰχῶρες, δια- τρίβουσιν· οὕτω καὶ τὰ λίχνα δαιμόνια, θηρώμενα τὴν ἀπὸ τῶν αἱμάτων καὶ τῆς κνίσσης τῶν θυσιῶν ἀπόλαυσιν, περὶ τοὺς βωμοὺς εἰλεῖται, καὶ τὰ ἀγάλ Αμάβ Βαβέλ. πων. καὶ ἐλέφαντι. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. mente submovens, putat se non paucas gen- tes exterminare posse s. Et quoniam subditi blan- dientes ei et adulantes dicunt:lusolus es princeps; quasi ironice ipsis respondet: Non cepi regionem quæ est supra Babylonem, nec Chalanen. Nondum, inquit, obtinui omnium ditionem: declinat meum regnum ea regio quæ est supra Babylonem et Cha- lane, Ubi ædificata est turris. Sane antiquam illam turrim dicit, quam exstruxerant in campo Sennaar, dicentes: Venite, ædificemus nobismetipsis civitatem et turrim, priusquam dividamur ab invicem, cujus vertex erit usque ad cœlum 56. Nomen autem Chala- nes non est usitatum et tritum in Scriptura. Eam tamen conjectamus sitam esse in quopiam loco Babyloni finitimo,cum Babylon nomen suum trahat a linguarum confusione, quas confudit Dominus, conspirationem ad malum patrandum conflatam dissipaturus. Enimvero nomen hujus loci vocatum fuisse Confusionem, Hebraice vero Babel, docet Scriptura ". Sed cepi, inquit, Arabiam et Dama- scum, et Samariam. Sicut has cepi, sit omnes princı- patus capiam.Quoniam igitur sibi in mentem venit, se in suam potestatem civitates omnes redigere posse ; nec tamen intellexit se ab hominibus victo- riam reportasse non suis ipsius viribus, sed Dei peccatores plectentis dispensatione, ob id illum exhibet propheticus sermo ceu fletu dignum. B C in Samaria.Quemadmodum enim feci Samariæ,et ma- nufactis ejus,sic faciam Jerusalem,et idolis ejus. Quo pacto ululabunt sculptilia,ex ligno, lapide, aut alia quavis materia constantia, cum ab arte formam ac speciem recipiant hominum aut brutorum animali- um,quadrupedum,aut volucrum, aut reptilium, cu- jusmodi erant statuæ et simulaora Ægyptiorum? Ulu- latus enim vox est lugubris,qua sono quodam haud articulate edito dolorem cordis indicat. Quomodo igi- tur ululabunt sculptilia ? Quia lignis ab humanis manibus formam ac figuram habentibus, aut lapi- dibus, aut etiam auro et argento, aut ebori, aut reliquis idolis, quæcunque alia sunt ex pretiosa vel vili materia facta, et quæ a gentibus adoran- tur, latenter assident astantes quidam demnones, ex impuris sacris voluptatem capientes. Quemad- modum enim in locis macellorum, ubi cruor et D sanguis jam corruptus invenitur, canes cupediis dediti commorantur: ita et dæmones gulæ servien- tes, voluptatemque ex sanguine ac nidore sacrifi- oiorum captantes, circa aras statuasque sibi con- IV Reg. xv, 24. " Gen. x1, 4. ibid. 9. tandi' amore flagrat, ut pro legendum putet Sane non animadvertit vir alio- quin Græcarum litterarum pertissimus, vocem utramque eadem plane sententia non raro usurpari. Regii cum utroque Colb., ubi tamen illud est notandum, quod in margine Regii quarti lega- tur, Mox aliquot mss., 236. Ολολύξατε τὰ γλυπτὰ ἐν Ἱερουσαλήμ, 236. VeRs. 11. Ululate, sculptilia,in Jerusalem, et (87) Mirari hic subit Combefisium,qui tanto mu (88) Hic editi, καὶ Χαλάνης. Αt mss. sex, καὶ (89) Editi et Reg. primus, Βαβέλ. Alii tres mss. (90) Editi, καί. At nostri sex mss., τῇ. (91) Antiqui sex libri, ἀνθρωπίνων. Editi, ἀνθρώ-

Α λάξας (87) ἀπὸ τῆς ἑαυτοῦ ἐννοίας τὸν ἀληθῆ λόγον, οἴεται δυνατὸς εἶναι τοῦ ἔθνη ἐξολοθρεύειν οὐκ ὀλίγα. Καὶ ἐπειδὴ κολακεύοντες αὐτὸν καὶ θα πεύοντες οἱ ὑποχείριοι λέγουσι. Σὺ μόνος εἴ ἄρ- χων· ὥσπερ εἰρωνευόμενος πρὸς αὐτοὺς λέγει· Οὐκ ἔλαβον τὴν χώραν τὴν ἐπάνω Βαβυλῶνος, καὶ Χαλάνην (88). Οΰπω, φησί, γέγονα πάντων κύριος" ἐκφεύγει μου τὴν βασιλείαν ἡ χώρα ἡ ἐπάνω Βα- βυλῶνος, καὶ ἡ Χαλάνη, Οὗ ὁ πύργος ᾠκοδομήθη. Πύργον μὲν οὖν ἐβεῖνον λέγει τὸν ἀρχαῖον, ὅν ἐν τῷ πεδίῳ τῷ Σεναὰρ ᾠκοδόμησαν, εἰπόντες· Δεῦτε, οἶκο- δομήσομεν ἑαυτοῖς πόλιν καὶ πύργον, πρὸ τοῦ διαχωρισθῆναι ἡμᾶς ἀπ᾿ ἀλλήλων, οὗ ἡ κεφαλὴ ἔσται ἕως τοῦ οὐρανοῦ. Τὸ δὲ νῆς Χαλάνης ὄνομα οὐκ ἐντέτριπται τῇ χρήσει τῆς Γραφῆς. Εἰκάζομεν δὲ περὶ τὴν Βαβυλωνίαν· που κεῖσθαι, ἐπειδὴ ἡ Βα- βυλών ἐστιν ἐπώνυμος τῇ συγχύσει τῶν γλωσσῶν, ἂς συνέχεεν ὁ Κύριος, τὴν πρὸς τὸ κακὸν συμφωνίαν διασπῶν. Φησὶ γὰρ ἡ Γραφή, ὅτι ἐκλήθη τὸ ὄνομα τοῦ τόπου ἐκείνου σύγχυσις, Ἑβραϊστὶ δὲ Βαβέλ (89). Έλαβον δὲ, φησίν, Αραβίαν καὶ Δαμασκὸν καὶ Σαμάρειαν. Ον τρόπον ταύτας ἔλαβον, καὶ πάσας τὰ ἀρχὰς λήψομαι. Ἐπεὶ οὖν ἑαυτῷ ἔλαβε τὸ πάσας δύνασθαι ὑποχειρίους ποιεῖν τὰς πόλεις, καὶ οὐ συνῆκεν, ὅτι ἀνθρώπων ἐκράτησεν οὐ δι' οἰκείαν δύναμιν, ἀλλὰ διὰ τὴν οἰκονομίαν τοῦ παιδεύοντος τοὺς ἡμαρτηκότας Θεοῦ περιεγένετο, τούτου ἕνεκεν θρήνου αὐτὸν ἄξιον ὁ προφητικὸς τίθεται λόγος. καὶ ἐν Σαμαρείᾳ. Ον τρόπον γὰρ ἐποίησα Σα- μαρείᾳ, καὶ καὶ τοῖς χειροποιήτοις αὐτῆς, οὕτω ποιήσω τῇ (90) Ἱερουσαλήμ, καὶ τοῖς εἰδώ- λοις αὐτῆς. Πῶς ὁλολύξει γλυπτά, ἢ ἐκ ξύλου καὶ λίθοκ ἢ τινος ἄλλης ὕλης ἐστί, μορφούσης αὐτὰ τῆς τέχνης εἰς ἀνθρώπων εἰκόνας, ἢ ζώων ἀλόγων τετραπόδων, ἢ πτηνῶν, ἢ καὶ ἐρπε- τῶν, οἷα τὰ τῶν Αἰγυπτίων ἐστὶν ἀφιδρύματα; Ολολυγμός δέ ἐστι φωνὴ λυπηρά, οδύνην καρ δίας ἀσήμῳ τινὶ φθόγγῳ παριστῶσα. Πῶς οὖν ολολύξει γλυπτά; Ὅτι τοῖς ὑπὸ χειρῶν ἀνθρωπί- νων (91) μεμορφωμένοις ξύλοις ἢ λίθοις, ἢ που καὶ χρυσῷ καὶ ἀργύρῳ ἢ ἐλέφαντι, ἢ ὅσα ἄλλα τιμίας ἢ ἀτιμωτέρας ὕλης ἐστὶ παρὰ τοῖς ἔθνεσιν εἴδωλα προσ- νούμενα τούτοις ἐκ τοῦ ἀφανοῦς δαίμονες τινες προστάν τες παρακαθέζονται, τῆς ἀπὸ τῶν μιασμάτων ἡδονῆς ἀπολαύοντες. Ώσπερ γὰρ τὰ λίχνα κυνίδια περὶ τοὺς απαλλάξας ἀπελάσας. Χαλάνην. τῶν μακέλλων τόπους, ἐν οἷς αἷμα καὶ ἰχῶρες, δια- τρίβουσιν· οὕτω καὶ τὰ λίχνα δαιμόνια, θηρώμενα τὴν ἀπὸ τῶν αἱμάτων καὶ τῆς κνίσσης τῶν θυσιῶν ἀπόλαυσιν, περὶ τοὺς βωμοὺς εἰλεῖται, καὶ τὰ ἀγάλ Αμάβ Βαβέλ. πων. καὶ ἐλέφαντι. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. mente submovens, putat se non paucas gen- tes exterminare posse s. Et quoniam subditi blan- dientes ei et adulantes dicunt:lusolus es princeps; quasi ironice ipsis respondet: Non cepi regionem quæ est supra Babylonem, nec Chalanen. Nondum, inquit, obtinui omnium ditionem: declinat meum regnum ea regio quæ est supra Babylonem et Cha- lane, Ubi ædificata est turris. Sane antiquam illam turrim dicit, quam exstruxerant in campo Sennaar, dicentes: Venite, ædificemus nobismetipsis civitatem et turrim, priusquam dividamur ab invicem, cujus vertex erit usque ad cœlum 56. Nomen autem Chala- nes non est usitatum et tritum in Scriptura. Eam tamen conjectamus sitam esse in quopiam loco Babyloni finitimo,cum Babylon nomen suum trahat a linguarum confusione, quas confudit Dominus, conspirationem ad malum patrandum conflatam dissipaturus. Enimvero nomen hujus loci vocatum fuisse Confusionem, Hebraice vero Babel, docet Scriptura ". Sed cepi, inquit, Arabiam et Dama- scum, et Samariam. Sicut has cepi, sit omnes princı- patus capiam.Quoniam igitur sibi in mentem venit, se in suam potestatem civitates omnes redigere posse ; nec tamen intellexit se ab hominibus victo- riam reportasse non suis ipsius viribus, sed Dei peccatores plectentis dispensatione, ob id illum exhibet propheticus sermo ceu fletu dignum. B C in Samaria.Quemadmodum enim feci Samariæ,et ma- nufactis ejus,sic faciam Jerusalem,et idolis ejus. Quo pacto ululabunt sculptilia,ex ligno, lapide, aut alia quavis materia constantia, cum ab arte formam ac speciem recipiant hominum aut brutorum animali- um,quadrupedum,aut volucrum, aut reptilium, cu- jusmodi erant statuæ et simulaora Ægyptiorum? Ulu- latus enim vox est lugubris,qua sono quodam haud articulate edito dolorem cordis indicat. Quomodo igi- tur ululabunt sculptilia ? Quia lignis ab humanis manibus formam ac figuram habentibus, aut lapi- dibus, aut etiam auro et argento, aut ebori, aut reliquis idolis, quæcunque alia sunt ex pretiosa vel vili materia facta, et quæ a gentibus adoran- tur, latenter assident astantes quidam demnones, ex impuris sacris voluptatem capientes. Quemad- modum enim in locis macellorum, ubi cruor et D sanguis jam corruptus invenitur, canes cupediis dediti commorantur: ita et dæmones gulæ servien- tes, voluptatemque ex sanguine ac nidore sacrifi- oiorum captantes, circa aras statuasque sibi con- IV Reg. xv, 24. " Gen. x1, 4. ibid. 9. tandi' amore flagrat, ut pro legendum putet Sane non animadvertit vir alio- quin Græcarum litterarum pertissimus, vocem utramque eadem plane sententia non raro usurpari. Regii cum utroque Colb., ubi tamen illud est notandum, quod in margine Regii quarti lega- tur, Mox aliquot mss., 236. Ολολύξατε τὰ γλυπτὰ ἐν Ἱερουσαλήμ, 236. VeRs. 11. Ululate, sculptilia,in Jerusalem, et (87) Mirari hic subit Combefisium,qui tanto mu (88) Hic editi, καὶ Χαλάνης. Αt mss. sex, καὶ (89) Editi et Reg. primus, Βαβέλ. Alii tres mss. (90) Editi, καί. At nostri sex mss., τῇ. (91) Antiqui sex libri, ἀνθρωπίνων. Editi, ἀνθρώ-

Α λάξας (87) ἀπὸ τῆς ἑαυτοῦ ἐννοίας τὸν ἀληθῆ λόγον, οἴεται δυνατὸς εἶναι τοῦ ἔθνη ἐξολοθρεύειν οὐκ ὀλίγα. Καὶ ἐπειδὴ κολακεύοντες αὐτὸν καὶ θα πεύοντες οἱ ὑποχείριοι λέγουσι. Σὺ μόνος εἴ ἄρ- χων· ὥσπερ εἰρωνευόμενος πρὸς αὐτοὺς λέγει· Οὐκ ἔλαβον τὴν χώραν τὴν ἐπάνω Βαβυλῶνος, καὶ Χαλάνην (88). Οΰπω, φησί, γέγονα πάντων κύριος" ἐκφεύγει μου τὴν βασιλείαν ἡ χώρα ἡ ἐπάνω Βα- βυλῶνος, καὶ ἡ Χαλάνη, Οὗ ὁ πύργος ᾠκοδομήθη. Πύργον μὲν οὖν ἐβεῖνον λέγει τὸν ἀρχαῖον, ὅν ἐν τῷ πεδίῳ τῷ Σεναὰρ ᾠκοδόμησαν, εἰπόντες· Δεῦτε, οἶκο- δομήσομεν ἑαυτοῖς πόλιν καὶ πύργον, πρὸ τοῦ διαχωρισθῆναι ἡμᾶς ἀπ᾿ ἀλλήλων, οὗ ἡ κεφαλὴ ἔσται ἕως τοῦ οὐρανοῦ. Τὸ δὲ νῆς Χαλάνης ὄνομα οὐκ ἐντέτριπται τῇ χρήσει τῆς Γραφῆς. Εἰκάζομεν δὲ περὶ τὴν Βαβυλωνίαν· που κεῖσθαι, ἐπειδὴ ἡ Βα- βυλών ἐστιν ἐπώνυμος τῇ συγχύσει τῶν γλωσσῶν, ἂς συνέχεεν ὁ Κύριος, τὴν πρὸς τὸ κακὸν συμφωνίαν διασπῶν. Φησὶ γὰρ ἡ Γραφή, ὅτι ἐκλήθη τὸ ὄνομα τοῦ τόπου ἐκείνου σύγχυσις, Ἑβραϊστὶ δὲ Βαβέλ (89). Έλαβον δὲ, φησίν, Αραβίαν καὶ Δαμασκὸν καὶ Σαμάρειαν. Ον τρόπον ταύτας ἔλαβον, καὶ πάσας τὰ ἀρχὰς λήψομαι. Ἐπεὶ οὖν ἑαυτῷ ἔλαβε τὸ πάσας δύνασθαι ὑποχειρίους ποιεῖν τὰς πόλεις, καὶ οὐ συνῆκεν, ὅτι ἀνθρώπων ἐκράτησεν οὐ δι' οἰκείαν δύναμιν, ἀλλὰ διὰ τὴν οἰκονομίαν τοῦ παιδεύοντος τοὺς ἡμαρτηκότας Θεοῦ περιεγένετο, τούτου ἕνεκεν θρήνου αὐτὸν ἄξιον ὁ προφητικὸς τίθεται λόγος. καὶ ἐν Σαμαρείᾳ. Ον τρόπον γὰρ ἐποίησα Σα- μαρείᾳ, καὶ καὶ τοῖς χειροποιήτοις αὐτῆς, οὕτω ποιήσω τῇ (90) Ἱερουσαλήμ, καὶ τοῖς εἰδώ- λοις αὐτῆς. Πῶς ὁλολύξει γλυπτά, ἢ ἐκ ξύλου καὶ λίθοκ ἢ τινος ἄλλης ὕλης ἐστί, μορφούσης αὐτὰ τῆς τέχνης εἰς ἀνθρώπων εἰκόνας, ἢ ζώων ἀλόγων τετραπόδων, ἢ πτηνῶν, ἢ καὶ ἐρπε- τῶν, οἷα τὰ τῶν Αἰγυπτίων ἐστὶν ἀφιδρύματα; Ολολυγμός δέ ἐστι φωνὴ λυπηρά, οδύνην καρ δίας ἀσήμῳ τινὶ φθόγγῳ παριστῶσα. Πῶς οὖν ολολύξει γλυπτά; Ὅτι τοῖς ὑπὸ χειρῶν ἀνθρωπί- νων (91) μεμορφωμένοις ξύλοις ἢ λίθοις, ἢ που καὶ χρυσῷ καὶ ἀργύρῳ ἢ ἐλέφαντι, ἢ ὅσα ἄλλα τιμίας ἢ ἀτιμωτέρας ὕλης ἐστὶ παρὰ τοῖς ἔθνεσιν εἴδωλα προσ- νούμενα τούτοις ἐκ τοῦ ἀφανοῦς δαίμονες τινες προστάν τες παρακαθέζονται, τῆς ἀπὸ τῶν μιασμάτων ἡδονῆς ἀπολαύοντες. Ώσπερ γὰρ τὰ λίχνα κυνίδια περὶ τοὺς απαλλάξας ἀπελάσας. Χαλάνην. τῶν μακέλλων τόπους, ἐν οἷς αἷμα καὶ ἰχῶρες, δια- τρίβουσιν· οὕτω καὶ τὰ λίχνα δαιμόνια, θηρώμενα τὴν ἀπὸ τῶν αἱμάτων καὶ τῆς κνίσσης τῶν θυσιῶν ἀπόλαυσιν, περὶ τοὺς βωμοὺς εἰλεῖται, καὶ τὰ ἀγάλ Αμάβ Βαβέλ. πων. καὶ ἐλέφαντι. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. mente submovens, putat se non paucas gen- tes exterminare posse s. Et quoniam subditi blan- dientes ei et adulantes dicunt:lusolus es princeps; quasi ironice ipsis respondet: Non cepi regionem quæ est supra Babylonem, nec Chalanen. Nondum, inquit, obtinui omnium ditionem: declinat meum regnum ea regio quæ est supra Babylonem et Cha- lane, Ubi ædificata est turris. Sane antiquam illam turrim dicit, quam exstruxerant in campo Sennaar, dicentes: Venite, ædificemus nobismetipsis civitatem et turrim, priusquam dividamur ab invicem, cujus vertex erit usque ad cœlum 56. Nomen autem Chala- nes non est usitatum et tritum in Scriptura. Eam tamen conjectamus sitam esse in quopiam loco Babyloni finitimo,cum Babylon nomen suum trahat a linguarum confusione, quas confudit Dominus, conspirationem ad malum patrandum conflatam dissipaturus. Enimvero nomen hujus loci vocatum fuisse Confusionem, Hebraice vero Babel, docet Scriptura ". Sed cepi, inquit, Arabiam et Dama- scum, et Samariam. Sicut has cepi, sit omnes princı- patus capiam.Quoniam igitur sibi in mentem venit, se in suam potestatem civitates omnes redigere posse ; nec tamen intellexit se ab hominibus victo- riam reportasse non suis ipsius viribus, sed Dei peccatores plectentis dispensatione, ob id illum exhibet propheticus sermo ceu fletu dignum. B C in Samaria.Quemadmodum enim feci Samariæ,et ma- nufactis ejus,sic faciam Jerusalem,et idolis ejus. Quo pacto ululabunt sculptilia,ex ligno, lapide, aut alia quavis materia constantia, cum ab arte formam ac speciem recipiant hominum aut brutorum animali- um,quadrupedum,aut volucrum, aut reptilium, cu- jusmodi erant statuæ et simulaora Ægyptiorum? Ulu- latus enim vox est lugubris,qua sono quodam haud articulate edito dolorem cordis indicat. Quomodo igi- tur ululabunt sculptilia ? Quia lignis ab humanis manibus formam ac figuram habentibus, aut lapi- dibus, aut etiam auro et argento, aut ebori, aut reliquis idolis, quæcunque alia sunt ex pretiosa vel vili materia facta, et quæ a gentibus adoran- tur, latenter assident astantes quidam demnones, ex impuris sacris voluptatem capientes. Quemad- modum enim in locis macellorum, ubi cruor et D sanguis jam corruptus invenitur, canes cupediis dediti commorantur: ita et dæmones gulæ servien- tes, voluptatemque ex sanguine ac nidore sacrifi- oiorum captantes, circa aras statuasque sibi con- IV Reg. xv, 24. " Gen. x1, 4. ibid. 9. tandi' amore flagrat, ut pro legendum putet Sane non animadvertit vir alio- quin Græcarum litterarum pertissimus, vocem utramque eadem plane sententia non raro usurpari. Regii cum utroque Colb., ubi tamen illud est notandum, quod in margine Regii quarti lega- tur, Mox aliquot mss., 236. Ολολύξατε τὰ γλυπτὰ ἐν Ἱερουσαλήμ, 236. VeRs. 11. Ululate, sculptilia,in Jerusalem, et (87) Mirari hic subit Combefisium,qui tanto mu (88) Hic editi, καὶ Χαλάνης. Αt mss. sex, καὶ (89) Editi et Reg. primus, Βαβέλ. Alii tres mss. (90) Editi, καί. At nostri sex mss., τῇ. (91) Antiqui sex libri, ἀνθρωπίνων. Editi, ἀνθρώ-

ματα τὰ αὐτοῖς ἀνακείμενα. Τάχα γάρ που καὶ τρέ- φεται τὰ ἀέρια σώματα αὐτῶν, ἤτοι καὶ πύρινα, ἢ καὶ ἐξ ἀμφοτέρων τῶν στοιχείων μικτά, Δείκνυσι δὲ καὶ ἡ ἱστορια τῶν Βασιλείων, ὅτι προσεδρεύει ή δαι μονικὴ δύναμις τοῖς ἐπιφημισθεῖσιν αὐτοῖς ἀγάλμα σιν. Ἔλαβον γὰρ, φησὶν, οἱ ἀλλόφυλοι τὴν κιβω- τὸν τοῦ Θεοῦ, καὶ εἰσήγαγον αὐτὴν ἐχόμενα (92) Δαγών, καὶ άρθρωσαν οἱ Αζώτιοι τῇ ἐπαύριον, καὶ ἰδοὺ Δαγὼν πεπτωκώς εἰς τὰ ἔμπροσθεν αὐτ τοῦ ἐπὶ τὴν γῆν. Οὐκοῦν Δαγών μὲν ἦν τὸ ὁρώμε νον ἄγαλμα· ὁ δὲ πίπτων ἐπὶ πρόσωπον, ὁ δαίμων ὁ νικώμενος ὑπὸ τῆς περὶ τὴν κιβωτὰ τοῦ Θεοῦ δόξης· καὶ πίπτων μὲν αὑτὸς ἐπὶ (93) πρόσωπον, συγκαταβάλ- λων δὲ ἑαυτῷ τὸ χειροποίητον. Διὰ τοῦτο οἱ τὰ εἰδωλό θυτα ἐσθίοντες, κοινωνοί τραπέζης λέγονται δαιμόνων. Ἐπειδὴ τὸ σφάγιον, τὸ προσαγόμενον τῷ εἰδώλῳ, Β προσεμερίσθη τι καὶ εἰς τὸν παρεδρεύοντα δαίμονα, ἔκ τε τοῦ ἐξαιρουμένου (94) αἵματος, καὶ ἐκ τῆς ἀναθυμιωμένης πιμελῆς, καὶ τῶν λοιπῶν τῶν ὁλο καυτωμάτων. λαμβάνοντός τινα μερίδα τοῦ δαιμο νίου. Καὶ ὁ ἀπὸ τοῦ ποτηρίου πίνων, ἀφ' οὗ ἡ σπον- δή, ποτήριον πίνει δαιμονίων. Διὰ τοῦτο ὁλολύξει τὰ γλυπτά, τουτέστι τὰ ὁμώνυμα τοῖς γλυπτοῖς δαι- μόνια. Καὶ ὅταν λέγηται, ὅτι Ἤξει εἰς Αἴγυπτον Κύ- ριος. καὶ σεισθήσεται τὰ χειροποίητα Αἰγύπτου, καὶ ἡ καρδία αὐτῶν ἡττηθήσεται, τὴν αὐτὴν διάνοιαν εξηγούμεθα. Τὰ γὰρ δαιμόνια, τὰ προσδιατρίβοντα τῷ περιγείῳ τόπῳ, σεισθήσεται φυγαδευόμενα, καὶ εἰς τὸν οἰκεῖον τῆς ἀβύσσου ἀπελαθήσεται τόπον, ἐν τῇ ἐπιδημίᾳ τοῦ Κυρίου. Διὰ τοῦτο ἐπικατάρατος πᾶς ὅστις ποιήσει γλυπτὸν, καὶ (95) χωνευτόν, ἔργον χειρῶν τεχνίτου, καὶ θήσει αὐτὸ ἐν ἀποκρύφῳ, ὅτι κακὸν ἑαυτῷ θησαύρισμα διὰ τοῦ γλυπτοῦ τὸν ἐπακο- λουθοῦντα αὐτῷ δαίμονα ἐπηγάγετο, καὶ κατάραν σύο νοικον διὰ τοῦ δαίμονος ἐπεσπάσατο. Καὶ ἔσται, ὅταν συντελέση Κύριος πάντα ποιῶν ἐν τῷ ὄρει Σιῶν, καὶ ἐν Ἱερουσαλὴμ ἐπ- ἐξει ἐπὶ τὸν νοῦν τὸν μέγαν (96) τὸν ἄρχοντα τῶν Ασσυρίων, καὶ ἐπὶ τὸ ὕψος τῆς δόξης τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῦ. Μετὰ τὸ προστάξαι τοῖς γλυπτοῖς τοῖς ἐν Ἱερουσαλὴμ καὶ τοῖς ἐν Σαμαρεία Ολολυγμόν, καὶ τῇ ἐπ᾿ αὐτοῖς ἀμειλῇ οἷον καθαρισθείσης λοιπὸν τῆς Ἱερουσαλὴν, καὶ τοῦ ἀπὸ τῶν εἰδώλων μιάσμα- τος ἐλευθερωθείσης, καὶ παιδευθείσης ταῖς πληγαῖς ταῖς κολαστικαῖς, ἂς διὰ τοῦ παραδοθῆναι τοῖς Ασ συρίοις ὑπέμενον (97), τότε λοιπὸν ἀπειλεῖ ὁ λόγος ἐπὶ τὸν ἄρχοντα τῶν Ἀσσυρίων τὴν πληγὴν μεταθή- σειν. Ἐπειδὴ γὰρ ὑπερήρθη τῷ φρονήματι, καὶ οὐκ ἐνόησεν, ὅτι ἡ ἐκείνων ἁμαρτία αἰτία γέγονε τῶν “ μένου, ἐξιρουμένου, εξαιρουμένου τὸν ἄρχοντα· ὑπέμενεν. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. X. B A secratas volutantur. Forte enim nutriuntur etiam C 237· D I Reg. v, 2, 8. % I Cor. x, 21. seq. ibid. 20. eorum corpora, quæ aeri sunt aut ignita, aut ex utroque elemento composita. Quin et Regnorum historia potestatem dæmonicam statuis sibi dedi- catis assidere declarat. Ceperunt enim,inquit, alie- nigenæ arcam Dei, et intulerunt eam 'juxta Dagon : et surrexerunt mane Azotii postero die, et ecce Da- gon in faciem suam corruerat super terram “. Simulacrum itaque quod conspiciebatur, erat Da- gon; qui vero ceciderat in faciem suam, dæmon erat, a gloria arcæ Dei circumfusa prostratus ; qui ipse corruit quidem in faciem, secum vero rem imanufactam dejecit ac evertit. Hinc qui vescuntur idolothytis, participes dicuntur mensæ dæmonio- rum. Cum enim victima offertur idolo s, portio aliqua eliam assidenti dæmoni destinatur, cum dæmonium et ex sanguine qui veluti in aerem ver- sus est, et ex adipe suffumigante, et ex reliquis holocaustis partem quamdam sibi assumat. Qui autem ex calice libamini subserviente bibit, is ca- licem bibit dæmoniorum ". Quamobrem ululabunt scuptilia, hoc est, dæmonia quæ idem nomen atque sculptilia obtinent. Atque cum dicitur fore, ut in Egyptum Dominus veniat, Ægyptique commo- veantur manufacta, et eorum deficiat 61, eumdemque sensum esse ducimus.Dæmonia enim, quæ in loco terræ finitimo diversantur, fugata concutientur; atque Domino adveniente, in abyssi locum sibi proprium ablegabuntur. Quare maledi- clus quisquis faciet sculptile, et fusile opus manuum artificis, et ponet illud in abscondito es, quia per sculptile comparavit sibi malum thesaurum,dæmo- nem scilicet huic assidentem, et per dæmonem maledictionem domesticam atque contubernalem accersivit. nus omnia faciens in monte Sion et in Jerusalem ; inducet super mentem magnam principem Assyrio- rum, et super attitudinem gloriæ oculorum ejus. Postquam sculptilia, quæ erant in Jerusalem et in Samaria, ululare jussa sunt, eisque intentata sunt minæ, quasi jam esset expurgata Jerusalem, ido- lorumque spurcitiis liberata, et erudita ao casti- gata per ultrices plagas, quas utpote Assyriis tra- dita pertulit, tum demum comminatur Scriptura * plagam translatum iri in Assyriorum principem. Quoniam enim supra modum elatus animo est, nec animadvertit peccatum illorum causam fuisse et originem tot et tantorum malorum; imo quia Isa, XIX, 4. "Deut. xxvi, 15. IV Reg. IV, posita fuisse videtur. ita vertit: Ex sanguine quidem exsiliente. Sed restituendus locus est ex nostris sex codicibus. in quibus non sed legi- tur; ex sanguine, qui, ut ita dicam, in aerem con- versus sit. ante voces sed cum in nostris sex mss. deest, eam expunximus. mss., 237. VERs. 12. Et erit, cum consummaverit Domi- (92) Vox εχόμενα hoc loco in modum adverbii (93) Editi, εἰς. At mss, nostri, ἐπί. (94) Interpres cum in editis legisset, ἐξαιρου (95) Editi, M. At sex mss., και. (96) Præposition in editis et apud LXX legitur (97) Editi et Reg. tertius, ὑπέμεινε. Alii quinque

ματα τὰ αὐτοῖς ἀνακείμενα. Τάχα γάρ που καὶ τρέ- φεται τὰ ἀέρια σώματα αὐτῶν, ἤτοι καὶ πύρινα, ἢ καὶ ἐξ ἀμφοτέρων τῶν στοιχείων μικτά, Δείκνυσι δὲ καὶ ἡ ἱστορια τῶν Βασιλείων, ὅτι προσεδρεύει ή δαι μονικὴ δύναμις τοῖς ἐπιφημισθεῖσιν αὐτοῖς ἀγάλμα σιν. Ἔλαβον γὰρ, φησὶν, οἱ ἀλλόφυλοι τὴν κιβω- τὸν τοῦ Θεοῦ, καὶ εἰσήγαγον αὐτὴν ἐχόμενα (92) Δαγών, καὶ άρθρωσαν οἱ Αζώτιοι τῇ ἐπαύριον, καὶ ἰδοὺ Δαγὼν πεπτωκώς εἰς τὰ ἔμπροσθεν αὐτ τοῦ ἐπὶ τὴν γῆν. Οὐκοῦν Δαγών μὲν ἦν τὸ ὁρώμε νον ἄγαλμα· ὁ δὲ πίπτων ἐπὶ πρόσωπον, ὁ δαίμων ὁ νικώμενος ὑπὸ τῆς περὶ τὴν κιβωτὰ τοῦ Θεοῦ δόξης· καὶ πίπτων μὲν αὑτὸς ἐπὶ (93) πρόσωπον, συγκαταβάλ- λων δὲ ἑαυτῷ τὸ χειροποίητον. Διὰ τοῦτο οἱ τὰ εἰδωλό θυτα ἐσθίοντες, κοινωνοί τραπέζης λέγονται δαιμόνων. Ἐπειδὴ τὸ σφάγιον, τὸ προσαγόμενον τῷ εἰδώλῳ, Β προσεμερίσθη τι καὶ εἰς τὸν παρεδρεύοντα δαίμονα, ἔκ τε τοῦ ἐξαιρουμένου (94) αἵματος, καὶ ἐκ τῆς ἀναθυμιωμένης πιμελῆς, καὶ τῶν λοιπῶν τῶν ὁλο καυτωμάτων. λαμβάνοντός τινα μερίδα τοῦ δαιμο νίου. Καὶ ὁ ἀπὸ τοῦ ποτηρίου πίνων, ἀφ' οὗ ἡ σπον- δή, ποτήριον πίνει δαιμονίων. Διὰ τοῦτο ὁλολύξει τὰ γλυπτά, τουτέστι τὰ ὁμώνυμα τοῖς γλυπτοῖς δαι- μόνια. Καὶ ὅταν λέγηται, ὅτι Ἤξει εἰς Αἴγυπτον Κύ- ριος. καὶ σεισθήσεται τὰ χειροποίητα Αἰγύπτου, καὶ ἡ καρδία αὐτῶν ἡττηθήσεται, τὴν αὐτὴν διάνοιαν εξηγούμεθα. Τὰ γὰρ δαιμόνια, τὰ προσδιατρίβοντα τῷ περιγείῳ τόπῳ, σεισθήσεται φυγαδευόμενα, καὶ εἰς τὸν οἰκεῖον τῆς ἀβύσσου ἀπελαθήσεται τόπον, ἐν τῇ ἐπιδημίᾳ τοῦ Κυρίου. Διὰ τοῦτο ἐπικατάρατος πᾶς ὅστις ποιήσει γλυπτὸν, καὶ (95) χωνευτόν, ἔργον χειρῶν τεχνίτου, καὶ θήσει αὐτὸ ἐν ἀποκρύφῳ, ὅτι κακὸν ἑαυτῷ θησαύρισμα διὰ τοῦ γλυπτοῦ τὸν ἐπακο- λουθοῦντα αὐτῷ δαίμονα ἐπηγάγετο, καὶ κατάραν σύο νοικον διὰ τοῦ δαίμονος ἐπεσπάσατο. Καὶ ἔσται, ὅταν συντελέση Κύριος πάντα ποιῶν ἐν τῷ ὄρει Σιῶν, καὶ ἐν Ἱερουσαλὴμ ἐπ- ἐξει ἐπὶ τὸν νοῦν τὸν μέγαν (96) τὸν ἄρχοντα τῶν Ασσυρίων, καὶ ἐπὶ τὸ ὕψος τῆς δόξης τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῦ. Μετὰ τὸ προστάξαι τοῖς γλυπτοῖς τοῖς ἐν Ἱερουσαλὴμ καὶ τοῖς ἐν Σαμαρεία Ολολυγμόν, καὶ τῇ ἐπ᾿ αὐτοῖς ἀμειλῇ οἷον καθαρισθείσης λοιπὸν τῆς Ἱερουσαλὴν, καὶ τοῦ ἀπὸ τῶν εἰδώλων μιάσμα- τος ἐλευθερωθείσης, καὶ παιδευθείσης ταῖς πληγαῖς ταῖς κολαστικαῖς, ἂς διὰ τοῦ παραδοθῆναι τοῖς Ασ συρίοις ὑπέμενον (97), τότε λοιπὸν ἀπειλεῖ ὁ λόγος ἐπὶ τὸν ἄρχοντα τῶν Ἀσσυρίων τὴν πληγὴν μεταθή- σειν. Ἐπειδὴ γὰρ ὑπερήρθη τῷ φρονήματι, καὶ οὐκ ἐνόησεν, ὅτι ἡ ἐκείνων ἁμαρτία αἰτία γέγονε τῶν “ μένου, ἐξιρουμένου, εξαιρουμένου τὸν ἄρχοντα· ὑπέμενεν. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. X. B A secratas volutantur. Forte enim nutriuntur etiam C 237· D I Reg. v, 2, 8. % I Cor. x, 21. seq. ibid. 20. eorum corpora, quæ aeri sunt aut ignita, aut ex utroque elemento composita. Quin et Regnorum historia potestatem dæmonicam statuis sibi dedi- catis assidere declarat. Ceperunt enim,inquit, alie- nigenæ arcam Dei, et intulerunt eam 'juxta Dagon : et surrexerunt mane Azotii postero die, et ecce Da- gon in faciem suam corruerat super terram “. Simulacrum itaque quod conspiciebatur, erat Da- gon; qui vero ceciderat in faciem suam, dæmon erat, a gloria arcæ Dei circumfusa prostratus ; qui ipse corruit quidem in faciem, secum vero rem imanufactam dejecit ac evertit. Hinc qui vescuntur idolothytis, participes dicuntur mensæ dæmonio- rum. Cum enim victima offertur idolo s, portio aliqua eliam assidenti dæmoni destinatur, cum dæmonium et ex sanguine qui veluti in aerem ver- sus est, et ex adipe suffumigante, et ex reliquis holocaustis partem quamdam sibi assumat. Qui autem ex calice libamini subserviente bibit, is ca- licem bibit dæmoniorum ". Quamobrem ululabunt scuptilia, hoc est, dæmonia quæ idem nomen atque sculptilia obtinent. Atque cum dicitur fore, ut in Egyptum Dominus veniat, Ægyptique commo- veantur manufacta, et eorum deficiat 61, eumdemque sensum esse ducimus.Dæmonia enim, quæ in loco terræ finitimo diversantur, fugata concutientur; atque Domino adveniente, in abyssi locum sibi proprium ablegabuntur. Quare maledi- clus quisquis faciet sculptile, et fusile opus manuum artificis, et ponet illud in abscondito es, quia per sculptile comparavit sibi malum thesaurum,dæmo- nem scilicet huic assidentem, et per dæmonem maledictionem domesticam atque contubernalem accersivit. nus omnia faciens in monte Sion et in Jerusalem ; inducet super mentem magnam principem Assyrio- rum, et super attitudinem gloriæ oculorum ejus. Postquam sculptilia, quæ erant in Jerusalem et in Samaria, ululare jussa sunt, eisque intentata sunt minæ, quasi jam esset expurgata Jerusalem, ido- lorumque spurcitiis liberata, et erudita ao casti- gata per ultrices plagas, quas utpote Assyriis tra- dita pertulit, tum demum comminatur Scriptura * plagam translatum iri in Assyriorum principem. Quoniam enim supra modum elatus animo est, nec animadvertit peccatum illorum causam fuisse et originem tot et tantorum malorum; imo quia Isa, XIX, 4. "Deut. xxvi, 15. IV Reg. IV, posita fuisse videtur. ita vertit: Ex sanguine quidem exsiliente. Sed restituendus locus est ex nostris sex codicibus. in quibus non sed legi- tur; ex sanguine, qui, ut ita dicam, in aerem con- versus sit. ante voces sed cum in nostris sex mss. deest, eam expunximus. mss., 237. VERs. 12. Et erit, cum consummaverit Domi- (92) Vox εχόμενα hoc loco in modum adverbii (93) Editi, εἰς. At mss, nostri, ἐπί. (94) Interpres cum in editis legisset, ἐξαιρου (95) Editi, M. At sex mss., και. (96) Præposition in editis et apud LXX legitur (97) Editi et Reg. tertius, ὑπέμεινε. Alii quinque

Α τοσούτων κακῶν, ἀλλ' ᾠήθη ἰδίᾳ ἐπινοίᾳ καὶ δυνά- με δεδυνῆσθαι κατὰ τῆς Ἱερουσαλήμ· διὰ ταύτην τὴν ἁλαζονείαν καὶ τὸ ἄλογον ὕψος τῆς κατὰ τὸν νοῦν ἐπάρσεως, Ἐπάξει, φησὶν, ἐπὶ τὸν νοῦν τὸν μέγαν, ἐπὶ τὸν ἄρχοντα τῶν ᾿Ασσυρίων καὶ ἐπὶ τὸ ὕψος τῆς δόξης τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῦ. Μέγας ὁ μέν τίς ἐστι κατὰ τὴν ἑαυτοῦ φύσιν, ὁ δὲ κατὰ τὴν οἴησιν, καὶ τὴν ὑπερβολὴν (98) τῶν οὐδὲν αὐτῷ προσ ηκόντων. Νοῦς δὲ μέγας, ὡς ἀληθῶς ὁ τὰ μεγάλα θεωρῶν, ὁ δυνάμενος τοῖς λόγοις τοῖς δημιουργικοῖς ἐπιβάλλειν. καὶ ἀπ᾿ αὐτῶν τὸ κάλλος τῆς σοφίας τοῦ τεχνίτου τῶν ὅλων κατανοεῖν. Μέγας ὁ τῇ οἰκονομία τῶν παρὰ Θεοῦ γινομένων (99) καὶ τῇ μέχρι τῶν λεπτοτάτων διηκούση παρ᾽ αὐτοῦ προνοίᾳ ἐπιβάλ λειν δυνάμενος, καὶ ἐντεῦθεν αὐτοῦ τὰ δίκαια κρίσ ματα θεωρεῖν. Μέγας ὁ νοῦς, ὁ διὰ τῶν ἀγγέλων, καὶ τῶν δυνάμεων, καὶ πάσης τῆς περὶ τὰ ὑπερκό- σμια δόξης, τὸν βασιλέα τῆς δόξης καὶ Κύριον τῶν δυνάμεων ἐννοῶν. Ὁ μέντοι ἑαυτὸν μακαρίζων καὶ ὑπεραίρων, οἰησίσοφος (1) τις καὶ ματαιόφρων μᾶλ λον δικαίως ἢ μέγας κατὰ νοῦν ὀνομάζοιτο. Πλὴν ἀλλ᾽. ἐπειδὴ σύνηθες τῇ Γραφῇ τῇ τῶν πολλῶν οἰή- σει πρὸς τὰς ονομασίας ἀκολουθεῖν, μέγαν εἴρηκε νοῦν, οὐ τὸ τῇ φύσει μεγαλεῖον προσμαρτυρῶν, ἀλλὰ τὸ ἐκ τῆς οἰήσεως ἐπιφημισθὲν αὐτῷ ὀνομάζων. Διὰ τοῦτο κολάζων ὑπερηφανίαν ὁ Κύριος, καὶ ταπεινῶν αὐτοῦ τὴν ὑψηλοφροσύνην, ἐπάγειν λέγεται ἐπὶ τὸν νοῦν τὸν μέγαν τῶν ᾿Ασσυρίων. Τὴν δὲ ἀσθενῆ ὑπόληψιν ἐξελέγχων, ἐπὶ τὸ ὕψος φησὶ τῆς δόξης τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῦ ἐπάξειν (2) τὴν κόλασιν. Καὶ γὰρ τὴν δόξαν, πολύσημον οὖσαν φωνὴν, κατὰ ἓν (3) τῶν σημαινομέ- νων ὡρίσαντό τινες, ἀσθενῆ ὑπόληψιν. υπερβολήν, ὑποβολήν. ο ησίσοφος. οιήσει σοφός. οἰησισοφιστής. μᾶλλον ἄν. Δύναται δὲ ὁ νοῦς ὁ μεγας καὶ ὁ φρόνιμας, δ ἀντὶ τοῦ πανούργου λαμβανόμενος. Ὡς, Ὁ ὄφις φρο- νιμώτερος τῶν θηρίων τῶν ἐπὶ τῆς γῆς· καὶ ὁ οἶκο- νόμος τῆς ἀδικίας φρονίμως ἐποίησε. Καὶ, Οι οποί τοῦ αἰῶνος τούτου φρονιμώτεροι ὑπέρ τοὺς υἱοὺς τοῦ φωτὸς εἰς τὴν γενεὰν αὐτῶν. Ἡρμήνευσε δὲ ἡμῖν ὁ Ἀπόστολος τοῦ φρονίμου τὴν ἔννοιαν, ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους, εἰπών· Φοβοῦμαι δε, μήπως (4) ὡς ὁ ὄφις ἐξηπάτησεν Εὔαν ἐν τῇ πανουργίᾳ αὐ ροῦ. Έδειξε γὰρ, ὅτι ἡ ἱστορία τὴν ψεκτήν (5) φρο- νιμότητα τῷ ὄφει προσματυρεῖ, ἐκ τοῦ αὐτὸν εἰς πανουργίαν μεταβάλλειν τὸ φρόνιμον. Οὕτως οὖν καὶ νοῦς μέγας, οὐ κατά τινος ἐπαινετοῦ, ὡς οἱ τὰ παρ' Ἕλλησι σημαινόμενα ἀκριβοῦντες ἔταξαν, λέγοντες τὸν νοῦν εἶναι φρόνησιν συνεστραμμένην, ἀλλὰ ψευδ- ωνύμως. Η αὐτὸς ἑαυτὸν ἐκθαυμάζων, ἢ παρὰ τῶν ψεκτικήν, ἐπι- βάλλειν τὸ φρόνημα. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. suapte solertia ac virtute Jerosolymam subegisse arbitratus est, ob hanc arrogantiam, stolidamque colsitudinem elatione animi innixam, Inducet, in- quit, super mentem magnam, super principem Assy- riorum, et super altitudinem gloriæ oculorum ejus. Alius quidem magnus est suapte natura,alter vero existimatione quadam, et præstantia ac magnitu- dine rerum ad se nibil attinentium. Mens autem vere magna ea est, quæ magna contemplatur,quæ ad causas rerum conditarum aciem intendere po- test,ex eisque pulchritudinem opificis universorum intelligere. Magnus est, qui rerum a Deo factarum administrationem, ejusque providentiam ad mini- ma usque pertingentem mente assequi potest, et inde justa ipsius judicia considerare. Mens magna ea est, quæ per angelos potestatesque et cunctam cwlestium gloriam, gloriæ regem et virtutum Dominum " percipit. Vice versa,qui se ipsum jactat beatum, et inflatur, is juxta stultam sui ipsius exi- stimationem sapiens esse ac inanium excogitator justius dicatur,quam magna mente præditus. Atta- men cum mos sit Scripturæ, ut vulgi æstimatio- nem in rerum nominibus sequatur,magnam appel- lavit mentem; non quod quidquam quod natura magnum sit, declaret,sed quod rem opinione qua- dam ac fama ei tributam indicet. Eam ob causam superbiam castigans Dominus, et elationem animi ejns deprimens, vindictam inducturus dicitur super magnam Assyriorum mentem.Sed quoniam opinio- nem infirmam coarguit, ait se super altitudinem gloriæ oculorum ejus illaturum supplicium. Etenim gloriam, cum vox sit variæ significationis, juxta C unam notionem definierunt nonnulli, existimatio- nem debilem esse. B dens pro versuto et versipelli ingenio. Hunc ad modum serpens bestiis quæ super terram gradiin- tur, legitur prudentior ; atque iniquitatis dispen- sator prudenter egit. Quin etiam Filii hujus sæculi prudentiores filiis lucis in generatione sua sunt 66. Quid autem vox prudens significet, Paulus nobis in sua ad Corinthios Epistola exposuit, dum ait : Timeo autem, ne sicut¦ serpens seduxit Evam astutia sua ".Docuit enim vituperabilem prudentiam histo- riæ testimonio serpenti tribulam fuisse, cum ipse vocem prudentiam in astutiam transmutet. Sic igi- tur et mens magna vocatur, non ob quidquam lau- D dabile (quemadmodum statuere qui apud Græcos diligenter vim verborum atque significationem per- quirunt, adeo ut dicant mentem esse prudentiam Psal. xx111, 8, 10. es Gen. III, In prius editis, pro corrupte legitur, una voce, Εditi duabus vocibus, Alter Combefisii codex, Sta tim editi, Vocula av in mss. nequaquam 238· I Cor. XI, 3. legitur. male. Nec ita multo post duo mss., 238. Potest autem accipi mens magna et pru- (98) Hunc locum ex nostris sex mss.restituimus. 1. 66 Luc. XVI, 8. (99) Editi, γενομένων. At mss. sex, γινομένων. (1) Antiquior Combefisii codex et alii quatuor (2) Sic nostri sex mss. At editi, επάξει. (3) Edili, καθ' ἕν. Veteres sex libri, κατὰ ἕν. (4) Sic mss. At editi, μήποτε. (5) Codices tres Regii, τὴν ψεκτήν. Editi, τὴν

Α τοσούτων κακῶν, ἀλλ' ᾠήθη ἰδίᾳ ἐπινοίᾳ καὶ δυνά- με δεδυνῆσθαι κατὰ τῆς Ἱερουσαλήμ· διὰ ταύτην τὴν ἁλαζονείαν καὶ τὸ ἄλογον ὕψος τῆς κατὰ τὸν νοῦν ἐπάρσεως, Ἐπάξει, φησὶν, ἐπὶ τὸν νοῦν τὸν μέγαν, ἐπὶ τὸν ἄρχοντα τῶν ᾿Ασσυρίων καὶ ἐπὶ τὸ ὕψος τῆς δόξης τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῦ. Μέγας ὁ μέν τίς ἐστι κατὰ τὴν ἑαυτοῦ φύσιν, ὁ δὲ κατὰ τὴν οἴησιν, καὶ τὴν ὑπερβολὴν (98) τῶν οὐδὲν αὐτῷ προσ ηκόντων. Νοῦς δὲ μέγας, ὡς ἀληθῶς ὁ τὰ μεγάλα θεωρῶν, ὁ δυνάμενος τοῖς λόγοις τοῖς δημιουργικοῖς ἐπιβάλλειν. καὶ ἀπ᾿ αὐτῶν τὸ κάλλος τῆς σοφίας τοῦ τεχνίτου τῶν ὅλων κατανοεῖν. Μέγας ὁ τῇ οἰκονομία τῶν παρὰ Θεοῦ γινομένων (99) καὶ τῇ μέχρι τῶν λεπτοτάτων διηκούση παρ᾽ αὐτοῦ προνοίᾳ ἐπιβάλ λειν δυνάμενος, καὶ ἐντεῦθεν αὐτοῦ τὰ δίκαια κρίσ ματα θεωρεῖν. Μέγας ὁ νοῦς, ὁ διὰ τῶν ἀγγέλων, καὶ τῶν δυνάμεων, καὶ πάσης τῆς περὶ τὰ ὑπερκό- σμια δόξης, τὸν βασιλέα τῆς δόξης καὶ Κύριον τῶν δυνάμεων ἐννοῶν. Ὁ μέντοι ἑαυτὸν μακαρίζων καὶ ὑπεραίρων, οἰησίσοφος (1) τις καὶ ματαιόφρων μᾶλ λον δικαίως ἢ μέγας κατὰ νοῦν ὀνομάζοιτο. Πλὴν ἀλλ᾽. ἐπειδὴ σύνηθες τῇ Γραφῇ τῇ τῶν πολλῶν οἰή- σει πρὸς τὰς ονομασίας ἀκολουθεῖν, μέγαν εἴρηκε νοῦν, οὐ τὸ τῇ φύσει μεγαλεῖον προσμαρτυρῶν, ἀλλὰ τὸ ἐκ τῆς οἰήσεως ἐπιφημισθὲν αὐτῷ ὀνομάζων. Διὰ τοῦτο κολάζων ὑπερηφανίαν ὁ Κύριος, καὶ ταπεινῶν αὐτοῦ τὴν ὑψηλοφροσύνην, ἐπάγειν λέγεται ἐπὶ τὸν νοῦν τὸν μέγαν τῶν ᾿Ασσυρίων. Τὴν δὲ ἀσθενῆ ὑπόληψιν ἐξελέγχων, ἐπὶ τὸ ὕψος φησὶ τῆς δόξης τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῦ ἐπάξειν (2) τὴν κόλασιν. Καὶ γὰρ τὴν δόξαν, πολύσημον οὖσαν φωνὴν, κατὰ ἓν (3) τῶν σημαινομέ- νων ὡρίσαντό τινες, ἀσθενῆ ὑπόληψιν. υπερβολήν, ὑποβολήν. ο ησίσοφος. οιήσει σοφός. οἰησισοφιστής. μᾶλλον ἄν. Δύναται δὲ ὁ νοῦς ὁ μεγας καὶ ὁ φρόνιμας, δ ἀντὶ τοῦ πανούργου λαμβανόμενος. Ὡς, Ὁ ὄφις φρο- νιμώτερος τῶν θηρίων τῶν ἐπὶ τῆς γῆς· καὶ ὁ οἶκο- νόμος τῆς ἀδικίας φρονίμως ἐποίησε. Καὶ, Οι οποί τοῦ αἰῶνος τούτου φρονιμώτεροι ὑπέρ τοὺς υἱοὺς τοῦ φωτὸς εἰς τὴν γενεὰν αὐτῶν. Ἡρμήνευσε δὲ ἡμῖν ὁ Ἀπόστολος τοῦ φρονίμου τὴν ἔννοιαν, ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους, εἰπών· Φοβοῦμαι δε, μήπως (4) ὡς ὁ ὄφις ἐξηπάτησεν Εὔαν ἐν τῇ πανουργίᾳ αὐ ροῦ. Έδειξε γὰρ, ὅτι ἡ ἱστορία τὴν ψεκτήν (5) φρο- νιμότητα τῷ ὄφει προσματυρεῖ, ἐκ τοῦ αὐτὸν εἰς πανουργίαν μεταβάλλειν τὸ φρόνιμον. Οὕτως οὖν καὶ νοῦς μέγας, οὐ κατά τινος ἐπαινετοῦ, ὡς οἱ τὰ παρ' Ἕλλησι σημαινόμενα ἀκριβοῦντες ἔταξαν, λέγοντες τὸν νοῦν εἶναι φρόνησιν συνεστραμμένην, ἀλλὰ ψευδ- ωνύμως. Η αὐτὸς ἑαυτὸν ἐκθαυμάζων, ἢ παρὰ τῶν ψεκτικήν, ἐπι- βάλλειν τὸ φρόνημα. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. suapte solertia ac virtute Jerosolymam subegisse arbitratus est, ob hanc arrogantiam, stolidamque colsitudinem elatione animi innixam, Inducet, in- quit, super mentem magnam, super principem Assy- riorum, et super altitudinem gloriæ oculorum ejus. Alius quidem magnus est suapte natura,alter vero existimatione quadam, et præstantia ac magnitu- dine rerum ad se nibil attinentium. Mens autem vere magna ea est, quæ magna contemplatur,quæ ad causas rerum conditarum aciem intendere po- test,ex eisque pulchritudinem opificis universorum intelligere. Magnus est, qui rerum a Deo factarum administrationem, ejusque providentiam ad mini- ma usque pertingentem mente assequi potest, et inde justa ipsius judicia considerare. Mens magna ea est, quæ per angelos potestatesque et cunctam cwlestium gloriam, gloriæ regem et virtutum Dominum " percipit. Vice versa,qui se ipsum jactat beatum, et inflatur, is juxta stultam sui ipsius exi- stimationem sapiens esse ac inanium excogitator justius dicatur,quam magna mente præditus. Atta- men cum mos sit Scripturæ, ut vulgi æstimatio- nem in rerum nominibus sequatur,magnam appel- lavit mentem; non quod quidquam quod natura magnum sit, declaret,sed quod rem opinione qua- dam ac fama ei tributam indicet. Eam ob causam superbiam castigans Dominus, et elationem animi ejns deprimens, vindictam inducturus dicitur super magnam Assyriorum mentem.Sed quoniam opinio- nem infirmam coarguit, ait se super altitudinem gloriæ oculorum ejus illaturum supplicium. Etenim gloriam, cum vox sit variæ significationis, juxta C unam notionem definierunt nonnulli, existimatio- nem debilem esse. B dens pro versuto et versipelli ingenio. Hunc ad modum serpens bestiis quæ super terram gradiin- tur, legitur prudentior ; atque iniquitatis dispen- sator prudenter egit. Quin etiam Filii hujus sæculi prudentiores filiis lucis in generatione sua sunt 66. Quid autem vox prudens significet, Paulus nobis in sua ad Corinthios Epistola exposuit, dum ait : Timeo autem, ne sicut¦ serpens seduxit Evam astutia sua ".Docuit enim vituperabilem prudentiam histo- riæ testimonio serpenti tribulam fuisse, cum ipse vocem prudentiam in astutiam transmutet. Sic igi- tur et mens magna vocatur, non ob quidquam lau- D dabile (quemadmodum statuere qui apud Græcos diligenter vim verborum atque significationem per- quirunt, adeo ut dicant mentem esse prudentiam Psal. xx111, 8, 10. es Gen. III, In prius editis, pro corrupte legitur, una voce, Εditi duabus vocibus, Alter Combefisii codex, Sta tim editi, Vocula av in mss. nequaquam 238· I Cor. XI, 3. legitur. male. Nec ita multo post duo mss., 238. Potest autem accipi mens magna et pru- (98) Hunc locum ex nostris sex mss.restituimus. 1. 66 Luc. XVI, 8. (99) Editi, γενομένων. At mss. sex, γινομένων. (1) Antiquior Combefisii codex et alii quatuor (2) Sic nostri sex mss. At editi, επάξει. (3) Edili, καθ' ἕν. Veteres sex libri, κατὰ ἕν. (4) Sic mss. At editi, μήποτε. (5) Codices tres Regii, τὴν ψεκτήν. Editi, τὴν

κολάκων οὕτω προσαγορευόμενος, ὠνόμασται νῦν παρὰ τῆς Γραφῆς. Οὗτος δὲ ὁ νοῦς ὁ μέγας, ἐπειδὴ οἶδεν, ὅτι Τοῦ σοφοῦ, τοῦ γε (6) ἀληθινῶς σοφοῦ, οἱ ὀφθαλμοὶ ἐπὶ τῆς κεφαλῆς αὐτοῦ, δοξάζει τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτοῦ, ὡς οὐ κάτω βλέπων, οὐδὲ τὰ γήινα, ἀλλὰ τὰ μετέωρα πολυπραγμονῶν, καὶ τὴν ἄνω δια- τριβὴν ποιούμενος. Ὁποῖοί εἰσιν οἱ παρὰ τοῖς Ελ- λησι σοφοί· τὸν μὲν βίον ἔχοντες τοῖς αἰσχίστοις τῆς σαρκὸς πάθεσιν ἐγκαλινδούμενον, τὰ δὲ περὶ οὐρα νοῦ καὶ ἀστέρων, καὶ τῶν αἰθερίων, καὶ τῶν περὶ τὸν ἀέρα συμπτωμάτων φυσιολογοῦντες, δόξαν τινὰ ἑαυτῶν τοῖς ὀφθαλμοῖς περιτιθέασιν. σοφίᾳ τῆς συνέσεως ἀφελῶ ὅρια ἐθνῶν, καὶ τὴν ἰσχὺν αὐτῶν προνομεύσω. Καὶ σείσω πόλεις κατα οικουμένας, καὶ τὴν οἰκουμένην όλην καταλή ψομαι τῇ χειρὶ ὡς νοσσιάν, ἢ ὡς καταλελειμμέ- να ὠὰ ἀρῶ. Καὶ οὐκ ἔστιν (7) ὃς διαφεύξεται με, ἢ ἀντείπῃ μοι. Νῦν ἑρμηνεύει σαφῶς διὰ τί μέγαν νοῦν εἴρηκεν αὐτὸν, καὶ διὰ τί ἐπὶ τὸ ὕψος τῆς δό- ξης τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῦ ἀπειλεῖ τὰς κολάσεις ἐπε αγαγεῖν, τὸν (8) κόμπον αὐτοῦ τῶν ῥημάτων, ᾧ κέ- χρηται κατὰ τῶν ὑποδεεστέρων, μετὰ πάσης πι κρίας αὐτοῖς ἀπειλῶν πᾶν εἶδος ἀφανισμοῦ, ἄμαχον ἑαυτοῦ καὶ ἀνανταγώνιστον λέγων εἶναι τὴν δύνα- μιν. Ὡς γὰρ κύριος τυγχάνων ὧν βούλεται, καὶ πάντως ἐπιτελέσων τὰ κατὰ πρόθεσιν, οὕτως εκόμε παζεν. Ἐπειδὴ πολλὴ μοί ἐστιν ἱππικὴ καὶ πεζικὴ δύναμις, καὶ οὐδεὶς ὁ ἀνταίρων, καὶ ἐπειδὴ ἀπρόσι τος ἡ ἐν τοῖς στρατηγικοῖς σοφία μοι πάρεστι, καὶ ἡ σύνεσις ἀνεπίληπτος (9)· διὰ τοῦτο, φησίν, Αφελῶ ὅρια ἐθνῶν, καὶ τὴν ἰσχὺν αὐτῶν προνομεύσω . Πάντα γὰρ τὰ ἔθνη τῇ ἐμαυτοῦ ἀποκύπτειν βασιλείᾳ συναναγκάσας, ἕνα τῶν πάντων ποιοῦμαι ὅρον, τὴν ἐμὴν ἐπικράτεια. Νῦν γὰρ ἕκαστον ἰδίοις ὀροθεσίοις ἀπὸ τοῦ ἑτέρου διώρισται. Αφελών οὖν αὐτῶν τὰ ὅρια, ὑπὸ ἕν σκῆπτρον τῆς ἐμῆς βασιλείας γενέσθαι τὰ πάντα (40) συναναγκάσω. Καὶ τὴν ἰσχὺν αὐτῶν προνομεύσω. Προνομή λέγεται ἡ ἐν τοῖς πολεμίοις τῶν ἱαλωκότων εἰς τοὺς κρατοῦντας διανομή, ὅταν ἢ αἰχμάλωτα σώματα, ἢ τινα τῶν βοσκημάτων, ἢ ἄλλα τινὰ τῶν κατὰ τὸν βίον, οἱ κρατοῦντες ἐν ἀλ. λήλοις διαλαγχάνουσι (41)· καὶ ἕκαστος κατὰ τὴν προσοῦσαν αὐτῷ ὑπεροχὴν τῆς ἐκ τῶν λαφύρων προ- νομῆς ἀξιούμενος, οὕτω μετέχει τῶν ἐκ τοῦ πολέ- μου. Καὶ τὰς νῦν, φησί, καθιδρυμένης παγίως πό- λεις (42) σείσω, καὶ κλονήσω τῇ ἐμαυτοῦ δυνάμει, το (β) τοῦ τε. ἐπαγαγεῖν, τόν τόν. ἀνεπίληπτος, ἀνεπίληπτος ἐν ἄλλοις ἀνεπίληπτος. μετέχῃ. πόλεις COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. X. A contortam), sed falso et simulate. Aut ita nunc appellata est a Scriptura, quod ipsa sibi esset ad- mirationi, aut quod hoc modo ab assentatoribus vocaretur. Hæc autem mens magna, cum semel novit Sapientis, ejus scilicet qui vere sapiens est, oculos esse in capite ejus ", suos laudat oculos, quippe quæ ea quæ humi sunt et terrena, non re- spiciat, sed scrutetur diligentius sublimia, atque in coelestibus immoretur. Ejusmodi sunt qui apud Græcos habentur sapientes: quorum quidem vita in turpissimis carnis vitiis ac cupiditatibus voluta- tur, sed tamen cum de natura coli, stellarum, rerum ætherearum atque affectionum in aere contingentium disputant, oculos suos quadam gloria circumvestiunt. - ciam, et sapientia prudentiæ auferam terminos gen- tium, et fortitudinem earum deprædabor. Et concu- tiam civitates habitatas, et universum orbem com- prehendam manu, quasi nidum, vel quasi ova dereli- cta tollom. Et non est qui effugiat me, aut contradi- cat mihi. Nunc plane et luculenter exponit cur prin- cipem vocaverit mentem magnam, et cur intermi- netur se altitudini gloriæ oculorum ejus pœ- nas atque supplicia irrogaturum, nimirum ob ver- borum jactantiam, quibus usus est adversum debi- les et infirmos: siquidem cum omni amaritudine eis interminabatur omne excidii genus, viresque suas affirmabat invictas esse et inexpugnabiles. Etenim ita gloriabatur, quasi ea quæ vellet, in sua essent potestate, et quasi quæ animo destinarat, C esset omnino perfecturus. Quoniam mihim ultum inest equitatus ac peditatus, nec quispiam reperi- tur qui resistat, cumque inaccessa in rebus milita- ribus sapientia, atque incomprehensibile consilium mihi suppetat, ideo, inquit, Auferam terminos gen- lium, et fortitudinem earum deprædahor. Nam ubi gentes omnes coegero imperio meo se subjicere, unum omnium terminum efficiam, ditionem ac principatum meum. Nunc enim unaquæque gens propriis limitibus divisa est et distincta ab altera. Sublatis igitur gentium terminis, eas omnes vi adi. gam, ut sub unum regni mei sceptrum redigantur. Et fortitudinem earum deprædabor. Ea spoliorum hostibus ademptorum divisio, quæ a victoribus fit, præda dicitur, cum ipsa victores inter se partiun- tur, sive fuerint corpora captiva, sive pecora ali- qua, sive quæpiam alia ad vitam necessaria. Atque unusquisque pro sua dignitate atque præstantia partitionem spoliorum consecutus,hoc pacto rerum D Eccle. 11, 14. Ita mss. nostri. Editi vero, Editi et mss., ubi ex superio- ribus videtursupplenda præpositio Stź ante articu- lum prudentia nulli oblivioni obnoxia. Alter Combefisii codex et Reg. secundus cum editis, consilium incomprehensibile. Hoc an illo modo legas, parum refert. Notavimus legi quidem in Reg. se- cundo, sed in ora libri scripsit libra- rius, quartus, in ante editis desiderabatur. 239. VERS. 13, 14. Dixit enim: In fortitudine fu 239. Εἶπε γάρ· Ἐν τῇ ἰσχύϊ ποιήσω, καὶ τῇ Β (7) Sic mss. omnes. Editi, ἔσται, et non erit. (9) Codex Fr. 1 cum aliis tribus, ἀνεπίληπτος, (10) Antiqui tres libri, τὰ πάντων. (11) Codices tres, διαλαγχάνωσιν. Paulo post Reg. (12) Sic uterque Combefisii codex et alii. Vox

κολάκων οὕτω προσαγορευόμενος, ὠνόμασται νῦν παρὰ τῆς Γραφῆς. Οὗτος δὲ ὁ νοῦς ὁ μέγας, ἐπειδὴ οἶδεν, ὅτι Τοῦ σοφοῦ, τοῦ γε (6) ἀληθινῶς σοφοῦ, οἱ ὀφθαλμοὶ ἐπὶ τῆς κεφαλῆς αὐτοῦ, δοξάζει τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτοῦ, ὡς οὐ κάτω βλέπων, οὐδὲ τὰ γήινα, ἀλλὰ τὰ μετέωρα πολυπραγμονῶν, καὶ τὴν ἄνω δια- τριβὴν ποιούμενος. Ὁποῖοί εἰσιν οἱ παρὰ τοῖς Ελ- λησι σοφοί· τὸν μὲν βίον ἔχοντες τοῖς αἰσχίστοις τῆς σαρκὸς πάθεσιν ἐγκαλινδούμενον, τὰ δὲ περὶ οὐρα νοῦ καὶ ἀστέρων, καὶ τῶν αἰθερίων, καὶ τῶν περὶ τὸν ἀέρα συμπτωμάτων φυσιολογοῦντες, δόξαν τινὰ ἑαυτῶν τοῖς ὀφθαλμοῖς περιτιθέασιν. σοφίᾳ τῆς συνέσεως ἀφελῶ ὅρια ἐθνῶν, καὶ τὴν ἰσχὺν αὐτῶν προνομεύσω. Καὶ σείσω πόλεις κατα οικουμένας, καὶ τὴν οἰκουμένην όλην καταλή ψομαι τῇ χειρὶ ὡς νοσσιάν, ἢ ὡς καταλελειμμέ- να ὠὰ ἀρῶ. Καὶ οὐκ ἔστιν (7) ὃς διαφεύξεται με, ἢ ἀντείπῃ μοι. Νῦν ἑρμηνεύει σαφῶς διὰ τί μέγαν νοῦν εἴρηκεν αὐτὸν, καὶ διὰ τί ἐπὶ τὸ ὕψος τῆς δό- ξης τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῦ ἀπειλεῖ τὰς κολάσεις ἐπε αγαγεῖν, τὸν (8) κόμπον αὐτοῦ τῶν ῥημάτων, ᾧ κέ- χρηται κατὰ τῶν ὑποδεεστέρων, μετὰ πάσης πι κρίας αὐτοῖς ἀπειλῶν πᾶν εἶδος ἀφανισμοῦ, ἄμαχον ἑαυτοῦ καὶ ἀνανταγώνιστον λέγων εἶναι τὴν δύνα- μιν. Ὡς γὰρ κύριος τυγχάνων ὧν βούλεται, καὶ πάντως ἐπιτελέσων τὰ κατὰ πρόθεσιν, οὕτως εκόμε παζεν. Ἐπειδὴ πολλὴ μοί ἐστιν ἱππικὴ καὶ πεζικὴ δύναμις, καὶ οὐδεὶς ὁ ἀνταίρων, καὶ ἐπειδὴ ἀπρόσι τος ἡ ἐν τοῖς στρατηγικοῖς σοφία μοι πάρεστι, καὶ ἡ σύνεσις ἀνεπίληπτος (9)· διὰ τοῦτο, φησίν, Αφελῶ ὅρια ἐθνῶν, καὶ τὴν ἰσχὺν αὐτῶν προνομεύσω . Πάντα γὰρ τὰ ἔθνη τῇ ἐμαυτοῦ ἀποκύπτειν βασιλείᾳ συναναγκάσας, ἕνα τῶν πάντων ποιοῦμαι ὅρον, τὴν ἐμὴν ἐπικράτεια. Νῦν γὰρ ἕκαστον ἰδίοις ὀροθεσίοις ἀπὸ τοῦ ἑτέρου διώρισται. Αφελών οὖν αὐτῶν τὰ ὅρια, ὑπὸ ἕν σκῆπτρον τῆς ἐμῆς βασιλείας γενέσθαι τὰ πάντα (40) συναναγκάσω. Καὶ τὴν ἰσχὺν αὐτῶν προνομεύσω. Προνομή λέγεται ἡ ἐν τοῖς πολεμίοις τῶν ἱαλωκότων εἰς τοὺς κρατοῦντας διανομή, ὅταν ἢ αἰχμάλωτα σώματα, ἢ τινα τῶν βοσκημάτων, ἢ ἄλλα τινὰ τῶν κατὰ τὸν βίον, οἱ κρατοῦντες ἐν ἀλ. λήλοις διαλαγχάνουσι (41)· καὶ ἕκαστος κατὰ τὴν προσοῦσαν αὐτῷ ὑπεροχὴν τῆς ἐκ τῶν λαφύρων προ- νομῆς ἀξιούμενος, οὕτω μετέχει τῶν ἐκ τοῦ πολέ- μου. Καὶ τὰς νῦν, φησί, καθιδρυμένης παγίως πό- λεις (42) σείσω, καὶ κλονήσω τῇ ἐμαυτοῦ δυνάμει, το (β) τοῦ τε. ἐπαγαγεῖν, τόν τόν. ἀνεπίληπτος, ἀνεπίληπτος ἐν ἄλλοις ἀνεπίληπτος. μετέχῃ. πόλεις COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. X. A contortam), sed falso et simulate. Aut ita nunc appellata est a Scriptura, quod ipsa sibi esset ad- mirationi, aut quod hoc modo ab assentatoribus vocaretur. Hæc autem mens magna, cum semel novit Sapientis, ejus scilicet qui vere sapiens est, oculos esse in capite ejus ", suos laudat oculos, quippe quæ ea quæ humi sunt et terrena, non re- spiciat, sed scrutetur diligentius sublimia, atque in coelestibus immoretur. Ejusmodi sunt qui apud Græcos habentur sapientes: quorum quidem vita in turpissimis carnis vitiis ac cupiditatibus voluta- tur, sed tamen cum de natura coli, stellarum, rerum ætherearum atque affectionum in aere contingentium disputant, oculos suos quadam gloria circumvestiunt. - ciam, et sapientia prudentiæ auferam terminos gen- tium, et fortitudinem earum deprædabor. Et concu- tiam civitates habitatas, et universum orbem com- prehendam manu, quasi nidum, vel quasi ova dereli- cta tollom. Et non est qui effugiat me, aut contradi- cat mihi. Nunc plane et luculenter exponit cur prin- cipem vocaverit mentem magnam, et cur intermi- netur se altitudini gloriæ oculorum ejus pœ- nas atque supplicia irrogaturum, nimirum ob ver- borum jactantiam, quibus usus est adversum debi- les et infirmos: siquidem cum omni amaritudine eis interminabatur omne excidii genus, viresque suas affirmabat invictas esse et inexpugnabiles. Etenim ita gloriabatur, quasi ea quæ vellet, in sua essent potestate, et quasi quæ animo destinarat, C esset omnino perfecturus. Quoniam mihim ultum inest equitatus ac peditatus, nec quispiam reperi- tur qui resistat, cumque inaccessa in rebus milita- ribus sapientia, atque incomprehensibile consilium mihi suppetat, ideo, inquit, Auferam terminos gen- lium, et fortitudinem earum deprædahor. Nam ubi gentes omnes coegero imperio meo se subjicere, unum omnium terminum efficiam, ditionem ac principatum meum. Nunc enim unaquæque gens propriis limitibus divisa est et distincta ab altera. Sublatis igitur gentium terminis, eas omnes vi adi. gam, ut sub unum regni mei sceptrum redigantur. Et fortitudinem earum deprædabor. Ea spoliorum hostibus ademptorum divisio, quæ a victoribus fit, præda dicitur, cum ipsa victores inter se partiun- tur, sive fuerint corpora captiva, sive pecora ali- qua, sive quæpiam alia ad vitam necessaria. Atque unusquisque pro sua dignitate atque præstantia partitionem spoliorum consecutus,hoc pacto rerum D Eccle. 11, 14. Ita mss. nostri. Editi vero, Editi et mss., ubi ex superio- ribus videtursupplenda præpositio Stź ante articu- lum prudentia nulli oblivioni obnoxia. Alter Combefisii codex et Reg. secundus cum editis, consilium incomprehensibile. Hoc an illo modo legas, parum refert. Notavimus legi quidem in Reg. se- cundo, sed in ora libri scripsit libra- rius, quartus, in ante editis desiderabatur. 239. VERS. 13, 14. Dixit enim: In fortitudine fu 239. Εἶπε γάρ· Ἐν τῇ ἰσχύϊ ποιήσω, καὶ τῇ Β (7) Sic mss. omnes. Editi, ἔσται, et non erit. (9) Codex Fr. 1 cum aliis tribus, ἀνεπίληπτος, (10) Antiqui tres libri, τὰ πάντων. (11) Codices tres, διαλαγχάνωσιν. Paulo post Reg. (12) Sic uterque Combefisii codex et alii. Vox

καὶ τὴν οἰκουμένην όλην καταλήψομαι τῇ χειρὶ (43) ὡς νοσσιάν. Ποῖος γάρ πόνος, νεοσσοὺς ἀπτῆνας ἐπὶ τῆς καλιᾶς θαλπομένους παρὰ τῶν ἐκτρεφόντων αὐτ τοὺς ὀρνίθων καταλαβεῖν τῇ χειρὶ μήτε πτερῷ χρή- σθαι μήτε ποσὶ πρὸς φυγὴν δυναμένων ; Εἶτα ἐπι τείνων καὶ τὴν καταφρόνησιν τὴν εἰς τοὺς ἀνθρώ πους, καὶ τὴν ἑαυτοῦ (14) ὑπεραίρων δύναμιν, οὐδὲ ὡς νοσσιάν, φησὶ, τὴν οἰκουμένην, ἀλλ' ὡς ὡὰ, φη- σὶν, ἐγκαταλελειμμένα, οὕτω λήψομαι, καὶ οὐκ ἔστιν ὃς διαφεύξεταί με, ἢ ἀντείπῃ μοι. ρίων ἄρχων ταῦτα ἐρεῖ διὰ τὴν κατὰ τῆς Ἰουδαίας καὶ Σαμαρείας εὐημερίαν ὑπερφυσηθεὶς τὴν διάνοιαν, καὶ ἡγούμενος πάντα ἐξ ἐπιδρομῆς αἱρήσειν τὰ ἔθνη, καὶ μηδένα ἕξειν τὸν χεῖρας ἀνταίροντα, ἀλλὰ πάντα μὲν ὅρια ἐθνῶν τῇ δυνάμει αὐτοῦ συγχυθήσεσθαι, δονεῖσθαι δὲ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην τῷ φόβῳ τῆς ἐπιδημίας αὐτοῦ, τὸν δὲ εἰς χεῖρας ἐρχόμενον εὐο αλωτότερον εἶναι νεοττῶν (15) ὄρνιθος, ῥᾷον δὲ ἀρθή σεσθαι τῇ δυνάμει αὐτοῦ ἐφοδευούσῃ τὴν ὑφ᾽ ἡλίῳ πᾶσαν οἰκουμένην, ἢ ὡς ἄν τις λάβοι ὡς, ἔρημα τῆς θαλπούσης αὐτὰ καὶ ζωογονούσης ὄρνιθος. Ἐπειδὴ δὲ ἡ ὑπερηφανία ὥσπερ μείζων ἐστὶν ἢ κατὰ ἄνα θρωπον, πρέπειν τινὲς ἐνόμισαν τὰ βήματα ταῦτα τῷ ἀληθῶς ὑπερηφάνῳ, τῷ τραχηλιάσαντι κατὰ τοῦ Παντοκράτορος, τῷ ἀνυποτάκτῳ καὶ ἀποστάτη, καὶ εἰς τὴν ἑαυτοῦ κακίαν συναποστήσαντι αὐτῷ (46) τὰ συνεπακολουθήσαντα αὐτῷ πονηρὰ πνεύματα. Ἐκεῖνος γὰρ ἑαυτὸν καὶ νοῦν οἴεται μέγαν, καὶ φαντάζεται τὰ ὑψηλὰ περισκοπεῖν, καὶ ἀπειλεῖ πᾶ σαν τὴν οἰκουμένην ὑφ᾽ ἑαυτὸν ποιήσασθαι (17), δς γε οὐδὲ τῷ Κυρίῳ ἐρωτήσαντι, πόθεν πάρεστι, παρ- ητήσατο εἰπεῖν, ὅτι Περιελθὼν τὴν ὑπὸ τὸν 4- λιον, καὶ ἐμπεριπατήσας τὴν ὑπ᾽ οὐρανὸν, πάρο ειμι. Οὗτος ἐτόλμησε καὶ τῷ Κυρίῳ πάσης τῆς κτίσεως δεῖξαι τὰς βασιλείας τῆς γῆς (18), καὶ εἰ πεῖν, ὅτι Ταῦτα πάντα ἐμά ἐστι· νῦν οὖν ἐὰν περ σὼν προσκυνήσῃς μοι, σοὶ δώσω. Τάχα οὖν τὸν βα σιλέα τῶν ᾿Ασσυρίων, τὸν ἄρχοντα τοῦ αἰῶνος τού- του, ὁ λόγος αἰνίττεται. Καὶ γὰρ ὁ Κύριος ἄρχοντα ἀνομάζει τοῦ αἰῶνος τούτου, λέγων· Νῦν ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου βληθήσεται ἔξω. Καὶ μετ' ολί- γα· Οὐκέτι πολλὰ λαλήσω μεθ᾽ ὁμῶν· ῎Ερχε ται γὰρ ὁ τοῦ κόσμου ἄρχων, καὶ ἐν ἐμοὶ οὐκ ἔχει οὐδέν. Ἐπειδὴ δὲ πολλοὶ ἄρχοντες, οἱ ἐθνάρχαι τινὲς, διατεταγμένοι πρὸς φυλακὴν καὶ διατήρησιν τοῦ ὑφ᾽ ἑαυτῶν ἑκάστου ἔθνους, καθά φησιν ὁ Μωϋ- τῆς ἐν τῇ ᾠδῇ· Ὅτε διεμέριζεν ὁ Ὕψιστος ἔθνη, μου. τῇ χειρί. ἑαυτοῦ καὶ οὐκ ἔσται. Αt καὶ οὐκ ἔστιν. ἀντείποι. ἑαυτῷ. συναποστήσαντι. συνεπακολουθήσαντα συναποκολου- θήσαντα. περὶ τοῦ ᾿Αντιχρίστου, δεῖξαι τὰς βασιλείας πάσης τῆς γῆς. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. in bello captarum particeps At. Et nunc, inquit, A urbes firmiter stabilitas concutiam, meaque unius virtute exturbabo, ac orbem universum quasi nidum manu comprehendam. Etenim ecquis labor fuerit pullos involucres ac implumes, in nidis ab avibus quæ eos enutriunt, calefactos, manu apprehendere, cum neque pennis, neque pedibus uti ad fugam pos- sint? Deinde contemptum etiam quo homines prose- quitur,magis exaggerans, suamque potentiam ultra modum extollens, universum orbem, inquit, ne ut nidum quidem, sed, inquit, quasi ova derelicta sic mihi. C rum sensum attinet, Assyriorum princeps ideo hæc erat dicturus, quod maxime ob res contra Judæam et Samariam feliciter gestas efferendus animo es- set, putaretque eversurum se primo impetu gen- tes omnes, et futurum esse neminem, qui adver- sum se attoleret manus ", sed omnes gentium ter- minos sua virtute confusum iri, commovendum itidem esse totum terrarum orbem metu adventus ipsius, et eum qui in manus ejus venturus esset, facilius quam gallinæ pullos a se esse apprehen- dendum, atque totum qui sub sole est orbem a suo exercitu impetum faciente negotio minori subactum iri, quam si quis ova, quæ avi eadem fo- vente ac fecundante destituerentur, caperet. Sed quia ejusmodi superbia major est quam ferat hu- mana conditio, putant nonnulli verba hæc ei qui vere superbus est, convenire, qui cervicem adver- sus Omnipotentem erexit, detrectatoque imperio defecit, et malignos spiritus qui se secuti fuerant, in suam nequitiam atque defectionem impulit.Exi- stimat enim ille se ei mentem magnam asse, cen- setque specularise magna, et se universum orbem sub suam ditionem subjecturum comminatur : qui utique ne Domino quidem interroganti, unde ad- veniret, reformidavit dicere: Postquam circuivi eam quæ sub sole est, et obambulavi universum quæ sub cœlo exstat, adsum Hic et Domino totius crea- turæ ausus est terræ regna ostendere, ac dicere: Hæc omnia mea sunt: nunc igitur si procidens adoraveris me, hæc tibi dabo 11. Forte igitur per Assyriorum regem indicat Scriptura seculi hujus D principem. Dominus namque principem sæculi no- minat, dicens: Nunc princeps hujus mundi ejicie- tur foras 19. Et paulo post. Jam non multa loquar vobiscum venit cnim princeps mundi hujus, et in me non habet quidquam 73. Præterea principes non pauci, et nonnulli gentium præfecti constituti sunt, IV Reg. xvIII, sqq. Job 11, 2. capiam, Nec est qui effugiat me, aut contradicat Joan. XIV, 30. Matth. IV, Alii mss. simpliciter, Reg. secundus, Aliquanto post editi, mss. omnes, Ibidem Reg. primus Alii duo cum editis, Ibidem sex mss., Editi, Librarius aliquis in margine Regii quarti ita scribens, hoc loco de An- tichristo sermonem esse admonuit. Codex unus, 240. Sane quod ad nativum et proprium verbo - Β 240. Ὡς μὲν οὖν πρὸς τὴν λέξιν, ὁ τῶν ᾿Ασσυ 8. 78 Joan. III, 31. (13) Editi, τῇ ἐμαυτοῦ χειρί. Unus codex, τῇ χειρὶ (14) Veteres quinque libri, αὐτοῦ. Editi vero et (15) Sio mss. At editi, νεοττίων. (16) Veteres quatuor libri, συναποστατήσαντι (17) Sic mss. Editi vero, ποιήσεσθαι. (18) Antiqui tres libri, δεῖξαι πάσας τὰς βασιλείας

καὶ τὴν οἰκουμένην όλην καταλήψομαι τῇ χειρὶ (43) ὡς νοσσιάν. Ποῖος γάρ πόνος, νεοσσοὺς ἀπτῆνας ἐπὶ τῆς καλιᾶς θαλπομένους παρὰ τῶν ἐκτρεφόντων αὐτ τοὺς ὀρνίθων καταλαβεῖν τῇ χειρὶ μήτε πτερῷ χρή- σθαι μήτε ποσὶ πρὸς φυγὴν δυναμένων ; Εἶτα ἐπι τείνων καὶ τὴν καταφρόνησιν τὴν εἰς τοὺς ἀνθρώ πους, καὶ τὴν ἑαυτοῦ (14) ὑπεραίρων δύναμιν, οὐδὲ ὡς νοσσιάν, φησὶ, τὴν οἰκουμένην, ἀλλ' ὡς ὡὰ, φη- σὶν, ἐγκαταλελειμμένα, οὕτω λήψομαι, καὶ οὐκ ἔστιν ὃς διαφεύξεταί με, ἢ ἀντείπῃ μοι. ρίων ἄρχων ταῦτα ἐρεῖ διὰ τὴν κατὰ τῆς Ἰουδαίας καὶ Σαμαρείας εὐημερίαν ὑπερφυσηθεὶς τὴν διάνοιαν, καὶ ἡγούμενος πάντα ἐξ ἐπιδρομῆς αἱρήσειν τὰ ἔθνη, καὶ μηδένα ἕξειν τὸν χεῖρας ἀνταίροντα, ἀλλὰ πάντα μὲν ὅρια ἐθνῶν τῇ δυνάμει αὐτοῦ συγχυθήσεσθαι, δονεῖσθαι δὲ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην τῷ φόβῳ τῆς ἐπιδημίας αὐτοῦ, τὸν δὲ εἰς χεῖρας ἐρχόμενον εὐο αλωτότερον εἶναι νεοττῶν (15) ὄρνιθος, ῥᾷον δὲ ἀρθή σεσθαι τῇ δυνάμει αὐτοῦ ἐφοδευούσῃ τὴν ὑφ᾽ ἡλίῳ πᾶσαν οἰκουμένην, ἢ ὡς ἄν τις λάβοι ὡς, ἔρημα τῆς θαλπούσης αὐτὰ καὶ ζωογονούσης ὄρνιθος. Ἐπειδὴ δὲ ἡ ὑπερηφανία ὥσπερ μείζων ἐστὶν ἢ κατὰ ἄνα θρωπον, πρέπειν τινὲς ἐνόμισαν τὰ βήματα ταῦτα τῷ ἀληθῶς ὑπερηφάνῳ, τῷ τραχηλιάσαντι κατὰ τοῦ Παντοκράτορος, τῷ ἀνυποτάκτῳ καὶ ἀποστάτη, καὶ εἰς τὴν ἑαυτοῦ κακίαν συναποστήσαντι αὐτῷ (46) τὰ συνεπακολουθήσαντα αὐτῷ πονηρὰ πνεύματα. Ἐκεῖνος γὰρ ἑαυτὸν καὶ νοῦν οἴεται μέγαν, καὶ φαντάζεται τὰ ὑψηλὰ περισκοπεῖν, καὶ ἀπειλεῖ πᾶ σαν τὴν οἰκουμένην ὑφ᾽ ἑαυτὸν ποιήσασθαι (17), δς γε οὐδὲ τῷ Κυρίῳ ἐρωτήσαντι, πόθεν πάρεστι, παρ- ητήσατο εἰπεῖν, ὅτι Περιελθὼν τὴν ὑπὸ τὸν 4- λιον, καὶ ἐμπεριπατήσας τὴν ὑπ᾽ οὐρανὸν, πάρο ειμι. Οὗτος ἐτόλμησε καὶ τῷ Κυρίῳ πάσης τῆς κτίσεως δεῖξαι τὰς βασιλείας τῆς γῆς (18), καὶ εἰ πεῖν, ὅτι Ταῦτα πάντα ἐμά ἐστι· νῦν οὖν ἐὰν περ σὼν προσκυνήσῃς μοι, σοὶ δώσω. Τάχα οὖν τὸν βα σιλέα τῶν ᾿Ασσυρίων, τὸν ἄρχοντα τοῦ αἰῶνος τού- του, ὁ λόγος αἰνίττεται. Καὶ γὰρ ὁ Κύριος ἄρχοντα ἀνομάζει τοῦ αἰῶνος τούτου, λέγων· Νῦν ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου βληθήσεται ἔξω. Καὶ μετ' ολί- γα· Οὐκέτι πολλὰ λαλήσω μεθ᾽ ὁμῶν· ῎Ερχε ται γὰρ ὁ τοῦ κόσμου ἄρχων, καὶ ἐν ἐμοὶ οὐκ ἔχει οὐδέν. Ἐπειδὴ δὲ πολλοὶ ἄρχοντες, οἱ ἐθνάρχαι τινὲς, διατεταγμένοι πρὸς φυλακὴν καὶ διατήρησιν τοῦ ὑφ᾽ ἑαυτῶν ἑκάστου ἔθνους, καθά φησιν ὁ Μωϋ- τῆς ἐν τῇ ᾠδῇ· Ὅτε διεμέριζεν ὁ Ὕψιστος ἔθνη, μου. τῇ χειρί. ἑαυτοῦ καὶ οὐκ ἔσται. Αt καὶ οὐκ ἔστιν. ἀντείποι. ἑαυτῷ. συναποστήσαντι. συνεπακολουθήσαντα συναποκολου- θήσαντα. περὶ τοῦ ᾿Αντιχρίστου, δεῖξαι τὰς βασιλείας πάσης τῆς γῆς. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. in bello captarum particeps At. Et nunc, inquit, A urbes firmiter stabilitas concutiam, meaque unius virtute exturbabo, ac orbem universum quasi nidum manu comprehendam. Etenim ecquis labor fuerit pullos involucres ac implumes, in nidis ab avibus quæ eos enutriunt, calefactos, manu apprehendere, cum neque pennis, neque pedibus uti ad fugam pos- sint? Deinde contemptum etiam quo homines prose- quitur,magis exaggerans, suamque potentiam ultra modum extollens, universum orbem, inquit, ne ut nidum quidem, sed, inquit, quasi ova derelicta sic mihi. C rum sensum attinet, Assyriorum princeps ideo hæc erat dicturus, quod maxime ob res contra Judæam et Samariam feliciter gestas efferendus animo es- set, putaretque eversurum se primo impetu gen- tes omnes, et futurum esse neminem, qui adver- sum se attoleret manus ", sed omnes gentium ter- minos sua virtute confusum iri, commovendum itidem esse totum terrarum orbem metu adventus ipsius, et eum qui in manus ejus venturus esset, facilius quam gallinæ pullos a se esse apprehen- dendum, atque totum qui sub sole est orbem a suo exercitu impetum faciente negotio minori subactum iri, quam si quis ova, quæ avi eadem fo- vente ac fecundante destituerentur, caperet. Sed quia ejusmodi superbia major est quam ferat hu- mana conditio, putant nonnulli verba hæc ei qui vere superbus est, convenire, qui cervicem adver- sus Omnipotentem erexit, detrectatoque imperio defecit, et malignos spiritus qui se secuti fuerant, in suam nequitiam atque defectionem impulit.Exi- stimat enim ille se ei mentem magnam asse, cen- setque specularise magna, et se universum orbem sub suam ditionem subjecturum comminatur : qui utique ne Domino quidem interroganti, unde ad- veniret, reformidavit dicere: Postquam circuivi eam quæ sub sole est, et obambulavi universum quæ sub cœlo exstat, adsum Hic et Domino totius crea- turæ ausus est terræ regna ostendere, ac dicere: Hæc omnia mea sunt: nunc igitur si procidens adoraveris me, hæc tibi dabo 11. Forte igitur per Assyriorum regem indicat Scriptura seculi hujus D principem. Dominus namque principem sæculi no- minat, dicens: Nunc princeps hujus mundi ejicie- tur foras 19. Et paulo post. Jam non multa loquar vobiscum venit cnim princeps mundi hujus, et in me non habet quidquam 73. Præterea principes non pauci, et nonnulli gentium præfecti constituti sunt, IV Reg. xvIII, sqq. Job 11, 2. capiam, Nec est qui effugiat me, aut contradicat Joan. XIV, 30. Matth. IV, Alii mss. simpliciter, Reg. secundus, Aliquanto post editi, mss. omnes, Ibidem Reg. primus Alii duo cum editis, Ibidem sex mss., Editi, Librarius aliquis in margine Regii quarti ita scribens, hoc loco de An- tichristo sermonem esse admonuit. Codex unus, 240. Sane quod ad nativum et proprium verbo - Β 240. Ὡς μὲν οὖν πρὸς τὴν λέξιν, ὁ τῶν ᾿Ασσυ 8. 78 Joan. III, 31. (13) Editi, τῇ ἐμαυτοῦ χειρί. Unus codex, τῇ χειρὶ (14) Veteres quinque libri, αὐτοῦ. Editi vero et (15) Sio mss. At editi, νεοττίων. (16) Veteres quatuor libri, συναποστατήσαντι (17) Sic mss. Editi vero, ποιήσεσθαι. (18) Antiqui tres libri, δεῖξαι πάσας τὰς βασιλείας

ὡς διέσπειρεν υἱοὺς · Αδάμ, ἔστησεν ὅρια ἐθνῶν Α κατὰ ἀριθμὸν ἀγγέλων Θεοῦ. Καὶ πάλιν ὁ ᾿Από- στολός φησι. Σοφίαν δὲ λαλοῦμεν, οὐ τοῦ αἰῶνος τούτου, οὐδὲ τῶν ἀρχόντων τοῦ αἰῶνος τούτου . ἀλλὰ λαλοῦμεν Θεοῦ σοφίαν, ἢν οὐδεὶς τῶν ἀρο χόντων τοῦ αἰῶνος τούτου ἔγνωκε. Καὶ πάλιν ἐν τῷ Δανιὴλ ἄρχων τις Περσῶν, καὶ ἄρχων Ἑλλήνων ἀναγέγραπται. Λέγει γὰρ πρὸς αὐτὸν ὁ ἄγγελος Καὶ ἐγὼ ἦλθον ἐν τοῖς λόγοις σου. Καὶ ὁ ἄρχων τῆς βασιλείας Περσῶν εἱστήκει ἐξεναντίας μου. Καὶ ἰδοὺ Μιχαὴλ, εἷς τῶν ἀρχόντων των πρώ- των, ήλθε βοηθῆσαί μοι· καὶ αὐτὸν κατέκιπον ἐκεῖ μετὰ τοῦ ἄρχοντος βασιλείας Περσῶν. Καὶ μετ᾿ ὀλίγα· Καὶ ἐγὼ ἐξεπορευόμην, φησὶ, καὶ ὁ ἄρχων τῶν Ἑλλήνων ἤρχετο. Μήποτε οὖν ἐὰν ᾖ ταῦτα ἐκ προσώπου διαβόλου λεγόμενα (19), ἡ ὑπερ- ηφανία αὐτοῦ οὐ κατὰ ἀνθρώπων, ἀλλὰ κατὰ νοη- τῶν ἤ τινων δυνάμεων γινομένη. Β πτοντος ἐν αὐτῇ ; ἢ ὑψωθήσεται πρίων ἄνευ τοῦ ἕλκοντος αὐτόν ; ὡσαύτως ἄν τις ἄρῃ ῥάβδον ἢ ξύλον. Ἐλεγκτικὸς τῆς ὑπερηφανίας τοῦ ἄρχοντος τῶν ᾿Ασσυρίων ὁ λόγος. Τί φρονεῖς ἐπὶ σεαυτῷ, ὡς δ κόπτοντι ἔθνη, καὶ καθαιροῦντι τὰς δυναστείας τῶν πόλεων ; Η οὕτω γὰρ καὶ ἡ ἀξίνη μέγα φρονοίη, ὡς τὰ ὑπέρογκα τῶα δένδρων εἰς γῆν καταβάλλουσα, καὶ ὁ πρίων ὡς τὰ συνεστῶτα καὶ ἡνωμένα τῶν ξύλων διαιρῶν. Ἀλλ᾽ οὔτε ἡ ἀξίνη ἄνευ τῶν χειρῶν κό- πτει, οὔτε ὁ πρίων (20) ἄνευ τοῦ ἕλκοντος αὐτὸν, καὶ εἰς χρείαν τινὰ τεχνικῶς καθαιροῦνος τὰ ξύλα δύο ναται πρίζειν. Ἐπαινετὸς δὲ εἴπερ ἄρα ὁ τῇ ἀξίνῃ κεχρημένος, καὶ ὁ τὸν πρίονα ἕλκων ἐπιστημόνως. Οὕτως οὐδὲ τὸ ξύλον, ὃ εἰς σκῆπτρον μετεσχημα τίσθη, τὴν τοῦ κρατεῖν ἀξίαν ὀσείλει καρποῦσθαι, ἀλλ᾽ ὁ ταῦτα (21) μεταχειριζόμενος, εἰς σύμβολον τῆς ὑπαρχούσης αὐτῷ δυναστείας. Οὕτως οὖν κἀγώ σε παρέλαβον εἰς τὴν τοῦ λαοῦ τοῦ ἡμαρτηκότος κόσ λασιν· εἰς ἀξίνην καὶ πρίονα τῇ ὠμότητί σου συγκ χρώμενος, εἰς τὴν δικαίαν τοῦ λαοῦ καὶ ἐπ᾽ ὠφε λείᾳ αὐτοῦ ἐπεργουμένην παίδευσιν. Ὡς οὖν ἐπὶ τῶν δικαστηρίων οι δήμιοι ἐπὶ τῷ (22) κολάζειν τετα- γμένοι οὐχὶ κύριοι τιμωρίας εἰσὶν, οὐδὲ τῇ ἑαυτῶν ἰσχύϊ ἢ ἐξουσίᾳ τι ποιοῦσιν, ἀλλ᾽ ἅπερ ἂν αὐτοῖς παρὰ τῶν νόμων ἐπιτραπῇ· οὕτω καὶ Ασσύριοι, οὐκ ἰσχυρὸν ἔθνος, οὐδὲ ἀφ' ἑαυτοῦ ἐνεργεῖν τι δυσ νάμενον, ἀλλὰ κατὰ τὸ ἐνδεδομένον (23) αὐτῷ μέτρον παρὰ τοῦ θεραπευτοῦ τῶν ἡμαρτηκότων, ταῖς ἐπὶ τὸ κακοῦν κέχρηται ἐνεργείαις. ταῦτα (τὰ) σκῆπτρα. εἰς τὴν κατὰ τοῦ. κατά πρίονά τινα. τινα ἀπὸ τῶν. παρὰ τῶν. διδόμενον. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. X. 5.43 ut singulas gentes sibi subjectas custodiant ac C D tueantur, quemadmodum ait Moyses in Cantico: Quando dividebat Altissimus gentes, quando disse- minavit filios Adam, constituil terminos gentium se- cundum numerum angelorum Dei”. Et rursus Apo- stolus ait: Sapientiam autem loquimur, non sæculi hujus, neque principum sæculi hujus : sed loquimur Dei sapientiam, quam nemo principum hujus sæculi cognovit . Et iterum apud Danielem de principe quodam Persarum, et de Græcorum principe fit mentio. Nam ita Danielem alloquitur angelus : Et ego veni in verbis tuis. Et princeps regni Persarum stetit contra me. Et ecce Michael unus de principi- bus primis venit ad auxiliandum mihi et ipsum re- liqui ibi cum principe regni Persarum ". Et aliquan- to post ait : Et ego egrediebar, et princeps Græco- rum veniebat”. Fortasse igitur si hæc dicta sint ex diaboli persona, superbia illius non in homines, sed in spiritales aut eximias virtutes invehitur. cedente in ipsa? aut exaltabitur serra sine trahente illam? aut si quis tollat virgam, aut lignum. Hæo verba objurgant et coarguunt arrogantiam princi pis Assyriorum. Cur magnifice de te sentis, quasi tu sis qui cædas gentes, et urbium potentatus de- moliarls? Nam alioqui securis etiam ratione pari possit gloriari, tanquam si ingentes et excelsas arbores in terram dejiceret, serra itidem, quasi compacta continua ligna diffinderet. Attamen secu- ris nequaquam cædit sine manibus: neque secare serra potest, nisi quis trahat ipsam, et ligna ad aliquem nsum solerter conseindat. Cæterum laude utique dignus est et commendatione, tum qui ee curi utitur, tum qui serram industrie trahit. Sio lignum, quod sceptri formam accepit potestatis atque dominii dignitate nequaquam debet frui, sed is qui in manu sceptra sumit, in signum ejus quem habet principatus. Itaque et ego te similiter ad populum peccatorum plectendum adhibui; et instar securis ac serræ usus sum tua crudelitate, jure ac merito populum ad ipsius utilitatem puni- turus. Quemadmodum igitur carnifices in foro ad poenas exigendas instituti, non pro arbitrio pœnas irrogare possunt, nec quidquam agunt potestate sua aut auctoritate, sed ea quæ sibi permittunt le- ges, exsequuntur, ita et Assyrii non sunt gens for- tis ao valida, quæ quidquam ex se ipsa perficere queat, sed que juxta modum sibi a peccatorum medico præscriptum, ad poenas infligendas operam suam contulit. Deut. XXXII, 8. I Cor. 11, 6-8. Dan. x, 12, 13. " ibid. 20. articulus. Statim editi, At abest mss. Nec dubium, quin abesse opore teat. Subinde editi, Vox in m88. deest. fra editi, Libri veteres, reperitur, 241. Μὴ δοξασθήσεται ἀξίνη ἄνευ τοῦ κόσ 212. Καὶ οὐχ οὕτως, ἀλλ' ἀποστελεῖ Κύριος 241. VERS. 15. Nunquid gloriabitur securis sine 242. VERS. 46, 17. Et non sic, sed mittet Domi- (19) Veteres aliquot libri, ειρημένα. (20) Antiqui sex libri, ὁ πρίων. Deorat in vulgatis (21) Hic vocem σκήπτρα subaudiendam arbitror, (22) Editi, τό. Δt sex mss., τῷ. Nec ita multo in- (23) Pro ενδεδομένον in tribus codicibus scriptum

ὡς διέσπειρεν υἱοὺς · Αδάμ, ἔστησεν ὅρια ἐθνῶν Α κατὰ ἀριθμὸν ἀγγέλων Θεοῦ. Καὶ πάλιν ὁ ᾿Από- στολός φησι. Σοφίαν δὲ λαλοῦμεν, οὐ τοῦ αἰῶνος τούτου, οὐδὲ τῶν ἀρχόντων τοῦ αἰῶνος τούτου . ἀλλὰ λαλοῦμεν Θεοῦ σοφίαν, ἢν οὐδεὶς τῶν ἀρο χόντων τοῦ αἰῶνος τούτου ἔγνωκε. Καὶ πάλιν ἐν τῷ Δανιὴλ ἄρχων τις Περσῶν, καὶ ἄρχων Ἑλλήνων ἀναγέγραπται. Λέγει γὰρ πρὸς αὐτὸν ὁ ἄγγελος Καὶ ἐγὼ ἦλθον ἐν τοῖς λόγοις σου. Καὶ ὁ ἄρχων τῆς βασιλείας Περσῶν εἱστήκει ἐξεναντίας μου. Καὶ ἰδοὺ Μιχαὴλ, εἷς τῶν ἀρχόντων των πρώ- των, ήλθε βοηθῆσαί μοι· καὶ αὐτὸν κατέκιπον ἐκεῖ μετὰ τοῦ ἄρχοντος βασιλείας Περσῶν. Καὶ μετ᾿ ὀλίγα· Καὶ ἐγὼ ἐξεπορευόμην, φησὶ, καὶ ὁ ἄρχων τῶν Ἑλλήνων ἤρχετο. Μήποτε οὖν ἐὰν ᾖ ταῦτα ἐκ προσώπου διαβόλου λεγόμενα (19), ἡ ὑπερ- ηφανία αὐτοῦ οὐ κατὰ ἀνθρώπων, ἀλλὰ κατὰ νοη- τῶν ἤ τινων δυνάμεων γινομένη. Β πτοντος ἐν αὐτῇ ; ἢ ὑψωθήσεται πρίων ἄνευ τοῦ ἕλκοντος αὐτόν ; ὡσαύτως ἄν τις ἄρῃ ῥάβδον ἢ ξύλον. Ἐλεγκτικὸς τῆς ὑπερηφανίας τοῦ ἄρχοντος τῶν ᾿Ασσυρίων ὁ λόγος. Τί φρονεῖς ἐπὶ σεαυτῷ, ὡς δ κόπτοντι ἔθνη, καὶ καθαιροῦντι τὰς δυναστείας τῶν πόλεων ; Η οὕτω γὰρ καὶ ἡ ἀξίνη μέγα φρονοίη, ὡς τὰ ὑπέρογκα τῶα δένδρων εἰς γῆν καταβάλλουσα, καὶ ὁ πρίων ὡς τὰ συνεστῶτα καὶ ἡνωμένα τῶν ξύλων διαιρῶν. Ἀλλ᾽ οὔτε ἡ ἀξίνη ἄνευ τῶν χειρῶν κό- πτει, οὔτε ὁ πρίων (20) ἄνευ τοῦ ἕλκοντος αὐτὸν, καὶ εἰς χρείαν τινὰ τεχνικῶς καθαιροῦνος τὰ ξύλα δύο ναται πρίζειν. Ἐπαινετὸς δὲ εἴπερ ἄρα ὁ τῇ ἀξίνῃ κεχρημένος, καὶ ὁ τὸν πρίονα ἕλκων ἐπιστημόνως. Οὕτως οὐδὲ τὸ ξύλον, ὃ εἰς σκῆπτρον μετεσχημα τίσθη, τὴν τοῦ κρατεῖν ἀξίαν ὀσείλει καρποῦσθαι, ἀλλ᾽ ὁ ταῦτα (21) μεταχειριζόμενος, εἰς σύμβολον τῆς ὑπαρχούσης αὐτῷ δυναστείας. Οὕτως οὖν κἀγώ σε παρέλαβον εἰς τὴν τοῦ λαοῦ τοῦ ἡμαρτηκότος κόσ λασιν· εἰς ἀξίνην καὶ πρίονα τῇ ὠμότητί σου συγκ χρώμενος, εἰς τὴν δικαίαν τοῦ λαοῦ καὶ ἐπ᾽ ὠφε λείᾳ αὐτοῦ ἐπεργουμένην παίδευσιν. Ὡς οὖν ἐπὶ τῶν δικαστηρίων οι δήμιοι ἐπὶ τῷ (22) κολάζειν τετα- γμένοι οὐχὶ κύριοι τιμωρίας εἰσὶν, οὐδὲ τῇ ἑαυτῶν ἰσχύϊ ἢ ἐξουσίᾳ τι ποιοῦσιν, ἀλλ᾽ ἅπερ ἂν αὐτοῖς παρὰ τῶν νόμων ἐπιτραπῇ· οὕτω καὶ Ασσύριοι, οὐκ ἰσχυρὸν ἔθνος, οὐδὲ ἀφ' ἑαυτοῦ ἐνεργεῖν τι δυσ νάμενον, ἀλλὰ κατὰ τὸ ἐνδεδομένον (23) αὐτῷ μέτρον παρὰ τοῦ θεραπευτοῦ τῶν ἡμαρτηκότων, ταῖς ἐπὶ τὸ κακοῦν κέχρηται ἐνεργείαις. ταῦτα (τὰ) σκῆπτρα. εἰς τὴν κατὰ τοῦ. κατά πρίονά τινα. τινα ἀπὸ τῶν. παρὰ τῶν. διδόμενον. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. X. 5.43 ut singulas gentes sibi subjectas custodiant ac C D tueantur, quemadmodum ait Moyses in Cantico: Quando dividebat Altissimus gentes, quando disse- minavit filios Adam, constituil terminos gentium se- cundum numerum angelorum Dei”. Et rursus Apo- stolus ait: Sapientiam autem loquimur, non sæculi hujus, neque principum sæculi hujus : sed loquimur Dei sapientiam, quam nemo principum hujus sæculi cognovit . Et iterum apud Danielem de principe quodam Persarum, et de Græcorum principe fit mentio. Nam ita Danielem alloquitur angelus : Et ego veni in verbis tuis. Et princeps regni Persarum stetit contra me. Et ecce Michael unus de principi- bus primis venit ad auxiliandum mihi et ipsum re- liqui ibi cum principe regni Persarum ". Et aliquan- to post ait : Et ego egrediebar, et princeps Græco- rum veniebat”. Fortasse igitur si hæc dicta sint ex diaboli persona, superbia illius non in homines, sed in spiritales aut eximias virtutes invehitur. cedente in ipsa? aut exaltabitur serra sine trahente illam? aut si quis tollat virgam, aut lignum. Hæo verba objurgant et coarguunt arrogantiam princi pis Assyriorum. Cur magnifice de te sentis, quasi tu sis qui cædas gentes, et urbium potentatus de- moliarls? Nam alioqui securis etiam ratione pari possit gloriari, tanquam si ingentes et excelsas arbores in terram dejiceret, serra itidem, quasi compacta continua ligna diffinderet. Attamen secu- ris nequaquam cædit sine manibus: neque secare serra potest, nisi quis trahat ipsam, et ligna ad aliquem nsum solerter conseindat. Cæterum laude utique dignus est et commendatione, tum qui ee curi utitur, tum qui serram industrie trahit. Sio lignum, quod sceptri formam accepit potestatis atque dominii dignitate nequaquam debet frui, sed is qui in manu sceptra sumit, in signum ejus quem habet principatus. Itaque et ego te similiter ad populum peccatorum plectendum adhibui; et instar securis ac serræ usus sum tua crudelitate, jure ac merito populum ad ipsius utilitatem puni- turus. Quemadmodum igitur carnifices in foro ad poenas exigendas instituti, non pro arbitrio pœnas irrogare possunt, nec quidquam agunt potestate sua aut auctoritate, sed ea quæ sibi permittunt le- ges, exsequuntur, ita et Assyrii non sunt gens for- tis ao valida, quæ quidquam ex se ipsa perficere queat, sed que juxta modum sibi a peccatorum medico præscriptum, ad poenas infligendas operam suam contulit. Deut. XXXII, 8. I Cor. 11, 6-8. Dan. x, 12, 13. " ibid. 20. articulus. Statim editi, At abest mss. Nec dubium, quin abesse opore teat. Subinde editi, Vox in m88. deest. fra editi, Libri veteres, reperitur, 241. Μὴ δοξασθήσεται ἀξίνη ἄνευ τοῦ κόσ 212. Καὶ οὐχ οὕτως, ἀλλ' ἀποστελεῖ Κύριος 241. VERS. 15. Nunquid gloriabitur securis sine 242. VERS. 46, 17. Et non sic, sed mittet Domi- (19) Veteres aliquot libri, ειρημένα. (20) Antiqui sex libri, ὁ πρίων. Deorat in vulgatis (21) Hic vocem σκήπτρα subaudiendam arbitror, (22) Editi, τό. Δt sex mss., τῷ. Nec ita multo in- (23) Pro ενδεδομένον in tribus codicibus scriptum

Α Σαβαώθ εἰς τὴν σὴν τιμὴν ἀτιμίαν, καὶ εἰς τὴν Ο σὴν δόξαν πῦρ καιόμενον καυθήσεται. Καὶ ἔσται τὸ φῶς τοῦ Ἰσραὴλ εἰς πῦρ, καὶ ἁγιάσει αὐτὸν ἐν πυρὶ καιομένῳ, καὶ φάγεται ὡσεὶ χόρτον τὴν ὕλην. Αὕτη ἡ ἀντιμισθία τῆς ἀλόγου ὑπερηφανίας. Ἐπειδὴ νοῦν μέγαν ἑαυτὸν ἀποσεμνύνων ἔλεγες, καὶ τῷ ὕψει τῆς δόξης τῶν ὀφθαλμῶν ἐπηγάλλου, ᾿Απο- στελεῖ (24) Κύριος ἀτιμίαν εἰς τὴν σὴν τιμήν, πῦρ δὲ εἰς τὴν δόξαν σου. Ἐπειδὴ γὰρ ἀφαιρεῖσθαι ἠπείλεις ὅρια ἐθνῶν, καὶ σείειν πόλεις (25) κατοικου- μένας, καὶ καταλήψεσθαι τὴν ὅλην οἰκουμένην ὡς νοσσιάν, καὶ ὡς ὡς ἐγκαταλελειμμένα αἴρειν, μηδε νὸς διασεύγοντος, μηδὲ τοῦ ἀντιλέγοντος ὄντος· διὰ τοῦτο Πυρ καιόμενον καυθήσεται, καὶ ἔσται τὸ φῶς τοῦ Ἰσραὴλ εἰς πῦρ. Περιστραφήσεται, φησί, τῶν πραγμάτων ἡ κατάστασις, καὶ ἐν λαμπρότητι, φησίν, ἔστι ὁ Ἰσραὴλ ὁ νῦν τεταπεινωμένος, καὶ σοὶ παραδεδομένος διὰ τὴν ἁμαρτίαν εἰς κόλασιν. Ἡ οὖν ἐκείνου περιφάνεια (26) εἰς ἀφανισμόν σοι γενή- σεται. Εσται γὰρ, φησί, τὸ φῶς τοῦ Ἰσραὴλ εἰς πῦρ. Καὶ δύο ἐνεργειῶν οὐσῶν περὶ τὸ πῦρ, τῆς τε φωτιστικῆς καὶ τῆς καυστικῆς· τὸ μὲν γλυκὺ καὶ χαρίεν τοῦ πυρὸς τῷ Ἰσραὴλ παραμενεί, φωτίζον αὐτὸν καὶ περιλάμπον· τὸ δὲ πικρὸν καὶ κατώδυνον ἐπὶ τὸν ὑπερήφανον καταμερισθήσεται, καῖον αὐτὸν, καὶ ἀπαραμυθήτῳ πόνῳ διὰ τῆς καύσεως παραδιδοῦν. Καὶ ἁγιάσει αὐτὸν ἐν πυρὶ καιομένῳ, καὶ φάγε- ται ὡσεὶ χόρτον τὴν ὕλην. Δείκνυσι τὴν φύσιν τοῦ πυρὸς, ὅτι καθαρτική. Αγιάσει γὰρ αὐτὸν ὡς ἐν πυ ρὶ καιομένῳ. Πῶς δὲ ἁγιάζει τὸ πῦρ ; Επειδὰν φάγῃ τὴν ὕλην ὡς χόρτον. Ἐπεὶ οὖν Ὁ Θεὸς ἡμῶν πῦρ καταναλίσκον ἐστί, καταναλώσει, δηλονότι, τὴν ὕλην, καὶ τὰ ἀπὸ (27) ὕλης ἐλθόντα πάθη, οὐ τῇ μὲν ἐν πνεύματι ἀλλ᾽ ἐν σαρκὶ διατριβούση ψυχῇ. Ιστέον δὲ, ὅτι οἱ ἀκριβολογούμενοι περὶ τὰ σημαινόμενα, τὴν δόξαν ἀπὸ τοῦ κλέους διώρισαν· καὶ φασι τὴν μὲν δό ξαν εἶναι τὸν ἀπὸ τῶν πολλῶν ἔπαινον· τὸ δὲ κλέος, τὸν ἀπὸ τῶν ἀγαθῶν ἔπαινον. Ὁμοίως καὶ τὴν τιμὴν διαιροῦσι, φάσκοντες τὴν μὲν ἀστείαν τινὰ εἶναι, καὶ ἐπὶ τὸν σπουδαῖον πίπτειν, γέρως οὖσαν ἀξίωσιν· τὸ δὲ γέρας ἆθλον ἀρετῆς τίθενται· τὴν δέ τινα τιμὴν παρὰ τῶν τυχόντων, τοῖς (28) οὐ πάνυ ἀποδεκτῶς γεγενημένοις ἀντίδοσιν. διὰ τοῦτο τό. τό ύπερ- καὶ οἱ βουνοὶ, καὶ οἱ δρυμοί, καὶ καταφάγεται ἀπὸ ψυχῆς ἕως σαρκῶν. Μετὰ τὸ ἀποστεῖλαι Κύ ριον Σαβαώθ εἰς τὴν τιμὴν τοῦ ἄρχοντος τῶν ᾿Αστ συρίων ἀτιμίαν, καὶ εἰς τὴν δόξαν αὐτοῦ πῦρ καιό μενον, καὶ μετὰ τὸ γενέσθαι τὸ φῶς τοῦ Ἰσραὴλ εἰς πῦρ τῷ ᾿Ασσυρίῳ, ἵνα ὁ μὴ ἁγιασθεὶς ἐν τῇ λαμπρός ηφανία, ὑπερηφάνεια, Και γάρ. γάρ πάθη· οὐ τῇ ἐν. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. nus Sabaoth in honorem tuum ignominiam, et in gloriam tuam ignis comburens accendetur. Et erit lumen Israel in ignem, et sanctificabit illum in igne urente: et devorabit quasi fenum silvam. Hæc est stulte superbi merces. Quia te ipsum gloriabun- dus mentem magnam prædicabas, et efferebaris in altitudine gloriæ oculorum, Mittet Dominus ignomi- niam in honorem tuum, ignem vero in gloriam tuam. Quoniam enim interminatus es ablaturum te esse fines gentium, habitatas civitates conquassaturum, totum terrarum orbem quasi nidum apprehensurum, et eum quasi ova derelicta sublaturum, nemine omnino effugiente aut contradicente, idcirco Ignis comburens accendetur, et erit lumen Israelis in ignem. Immutabitur, inquit, rerum status ; et in splendore, inquit, erit Israel, qui nunc deprimitur, et qui tibi ob peccatum traditus est puniendus. Splendor itaque illius tibi in perniciem et exitium cedet. Erit enim, inquit, lumen Israel in ignem. Atque cum insint igni facultates duæ, una illu- strandi, altera comburendi; suavitas quidem ignis atque jucunditas permanet apud Israelem, unde illustratur et circumfulget: quod vere in eo acer- bum est, et quod excruciat, id purs erit illius su- perbi, eum ut exurat, atque præ ardore afficiat dolore inconsolabili. Et sanctificabit illum in igne rente, et devorabit quasi fenum silvam. Docet ignis naturam esse purgantem. Sanctificabit enim illum quasi in igne urente. Quomodo autem ignis puri- ficat? Postquam comederit silvam tanquam fenum. Itaque cum Deus noster ignis consumens sit 78, pro- cul dubio silvam et ea quæ a silva oriuntur vitia consumet; anima non in spiritu, sed in carne im- morante. Sciendum autem est, gloriam a fama dis” cerni ab iis qui vocum significatum accurate dili- genterque perquirunt. Et dicunt gloriam laudem esse quæ a vulgo tribuitur; famam vero esse lau- dem, quæ a bonis impertitur. Eumdem ad modum dividunt et honorem. Alium quidem afurmant ho- nestum esse; eumque in virum virtutis studiosum cadere, cum amplitudo sit remuneratio ; re- munerationem autem statuunt quoddam esse vir- tutis præmium : alium vero esse, qui ob facta non omnino probata a plebe defertur. B C colles et nemora. Et devorabit ab anima usgue ad carnes. Postquam misit Dominus Sabaoth in hono- D rem p.incipis Assyriorum ignominiam, et in ejus gloriam ignem comburentem, luxque Israelis versa est in ignem Assyrio, ut lucis splendore nequaquam sanctificatus purgaretur ignis ustione quæ efficeret Deut. 1V, 24. Haud longe editi, Deest in nostris sex codicibus. Alii tres mss. præter utrumque Combefsianum, aut male. Statim editi, Vocula in nostris sex mss. deest. Reg. secundus, mo non videt, a nostris sex mss, abest. 243. VERS. 18. Die illa exstinguentur montes, et (24) Codex unus, ᾿Αποστέλλει. (25) Editi, πόλεις σείσειν. Αt sex mss., σείειν. (26) Editi et Reg. secundus, περιφάνεια, bene. 243. Τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ἀποσβεσθήσεται τὰ ὄρη, (27) Editi, ἀπὸ τῆς. At sex mss., ἀπό. Ibidem (28) Editi, ὧν τοῖς. Vox᾽ ὧν, quam παρέλκειν e-

Α Σαβαώθ εἰς τὴν σὴν τιμὴν ἀτιμίαν, καὶ εἰς τὴν Ο σὴν δόξαν πῦρ καιόμενον καυθήσεται. Καὶ ἔσται τὸ φῶς τοῦ Ἰσραὴλ εἰς πῦρ, καὶ ἁγιάσει αὐτὸν ἐν πυρὶ καιομένῳ, καὶ φάγεται ὡσεὶ χόρτον τὴν ὕλην. Αὕτη ἡ ἀντιμισθία τῆς ἀλόγου ὑπερηφανίας. Ἐπειδὴ νοῦν μέγαν ἑαυτὸν ἀποσεμνύνων ἔλεγες, καὶ τῷ ὕψει τῆς δόξης τῶν ὀφθαλμῶν ἐπηγάλλου, ᾿Απο- στελεῖ (24) Κύριος ἀτιμίαν εἰς τὴν σὴν τιμήν, πῦρ δὲ εἰς τὴν δόξαν σου. Ἐπειδὴ γὰρ ἀφαιρεῖσθαι ἠπείλεις ὅρια ἐθνῶν, καὶ σείειν πόλεις (25) κατοικου- μένας, καὶ καταλήψεσθαι τὴν ὅλην οἰκουμένην ὡς νοσσιάν, καὶ ὡς ὡς ἐγκαταλελειμμένα αἴρειν, μηδε νὸς διασεύγοντος, μηδὲ τοῦ ἀντιλέγοντος ὄντος· διὰ τοῦτο Πυρ καιόμενον καυθήσεται, καὶ ἔσται τὸ φῶς τοῦ Ἰσραὴλ εἰς πῦρ. Περιστραφήσεται, φησί, τῶν πραγμάτων ἡ κατάστασις, καὶ ἐν λαμπρότητι, φησίν, ἔστι ὁ Ἰσραὴλ ὁ νῦν τεταπεινωμένος, καὶ σοὶ παραδεδομένος διὰ τὴν ἁμαρτίαν εἰς κόλασιν. Ἡ οὖν ἐκείνου περιφάνεια (26) εἰς ἀφανισμόν σοι γενή- σεται. Εσται γὰρ, φησί, τὸ φῶς τοῦ Ἰσραὴλ εἰς πῦρ. Καὶ δύο ἐνεργειῶν οὐσῶν περὶ τὸ πῦρ, τῆς τε φωτιστικῆς καὶ τῆς καυστικῆς· τὸ μὲν γλυκὺ καὶ χαρίεν τοῦ πυρὸς τῷ Ἰσραὴλ παραμενεί, φωτίζον αὐτὸν καὶ περιλάμπον· τὸ δὲ πικρὸν καὶ κατώδυνον ἐπὶ τὸν ὑπερήφανον καταμερισθήσεται, καῖον αὐτὸν, καὶ ἀπαραμυθήτῳ πόνῳ διὰ τῆς καύσεως παραδιδοῦν. Καὶ ἁγιάσει αὐτὸν ἐν πυρὶ καιομένῳ, καὶ φάγε- ται ὡσεὶ χόρτον τὴν ὕλην. Δείκνυσι τὴν φύσιν τοῦ πυρὸς, ὅτι καθαρτική. Αγιάσει γὰρ αὐτὸν ὡς ἐν πυ ρὶ καιομένῳ. Πῶς δὲ ἁγιάζει τὸ πῦρ ; Επειδὰν φάγῃ τὴν ὕλην ὡς χόρτον. Ἐπεὶ οὖν Ὁ Θεὸς ἡμῶν πῦρ καταναλίσκον ἐστί, καταναλώσει, δηλονότι, τὴν ὕλην, καὶ τὰ ἀπὸ (27) ὕλης ἐλθόντα πάθη, οὐ τῇ μὲν ἐν πνεύματι ἀλλ᾽ ἐν σαρκὶ διατριβούση ψυχῇ. Ιστέον δὲ, ὅτι οἱ ἀκριβολογούμενοι περὶ τὰ σημαινόμενα, τὴν δόξαν ἀπὸ τοῦ κλέους διώρισαν· καὶ φασι τὴν μὲν δό ξαν εἶναι τὸν ἀπὸ τῶν πολλῶν ἔπαινον· τὸ δὲ κλέος, τὸν ἀπὸ τῶν ἀγαθῶν ἔπαινον. Ὁμοίως καὶ τὴν τιμὴν διαιροῦσι, φάσκοντες τὴν μὲν ἀστείαν τινὰ εἶναι, καὶ ἐπὶ τὸν σπουδαῖον πίπτειν, γέρως οὖσαν ἀξίωσιν· τὸ δὲ γέρας ἆθλον ἀρετῆς τίθενται· τὴν δέ τινα τιμὴν παρὰ τῶν τυχόντων, τοῖς (28) οὐ πάνυ ἀποδεκτῶς γεγενημένοις ἀντίδοσιν. διὰ τοῦτο τό. τό ύπερ- καὶ οἱ βουνοὶ, καὶ οἱ δρυμοί, καὶ καταφάγεται ἀπὸ ψυχῆς ἕως σαρκῶν. Μετὰ τὸ ἀποστεῖλαι Κύ ριον Σαβαώθ εἰς τὴν τιμὴν τοῦ ἄρχοντος τῶν ᾿Αστ συρίων ἀτιμίαν, καὶ εἰς τὴν δόξαν αὐτοῦ πῦρ καιό μενον, καὶ μετὰ τὸ γενέσθαι τὸ φῶς τοῦ Ἰσραὴλ εἰς πῦρ τῷ ᾿Ασσυρίῳ, ἵνα ὁ μὴ ἁγιασθεὶς ἐν τῇ λαμπρός ηφανία, ὑπερηφάνεια, Και γάρ. γάρ πάθη· οὐ τῇ ἐν. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. nus Sabaoth in honorem tuum ignominiam, et in gloriam tuam ignis comburens accendetur. Et erit lumen Israel in ignem, et sanctificabit illum in igne urente: et devorabit quasi fenum silvam. Hæc est stulte superbi merces. Quia te ipsum gloriabun- dus mentem magnam prædicabas, et efferebaris in altitudine gloriæ oculorum, Mittet Dominus ignomi- niam in honorem tuum, ignem vero in gloriam tuam. Quoniam enim interminatus es ablaturum te esse fines gentium, habitatas civitates conquassaturum, totum terrarum orbem quasi nidum apprehensurum, et eum quasi ova derelicta sublaturum, nemine omnino effugiente aut contradicente, idcirco Ignis comburens accendetur, et erit lumen Israelis in ignem. Immutabitur, inquit, rerum status ; et in splendore, inquit, erit Israel, qui nunc deprimitur, et qui tibi ob peccatum traditus est puniendus. Splendor itaque illius tibi in perniciem et exitium cedet. Erit enim, inquit, lumen Israel in ignem. Atque cum insint igni facultates duæ, una illu- strandi, altera comburendi; suavitas quidem ignis atque jucunditas permanet apud Israelem, unde illustratur et circumfulget: quod vere in eo acer- bum est, et quod excruciat, id purs erit illius su- perbi, eum ut exurat, atque præ ardore afficiat dolore inconsolabili. Et sanctificabit illum in igne rente, et devorabit quasi fenum silvam. Docet ignis naturam esse purgantem. Sanctificabit enim illum quasi in igne urente. Quomodo autem ignis puri- ficat? Postquam comederit silvam tanquam fenum. Itaque cum Deus noster ignis consumens sit 78, pro- cul dubio silvam et ea quæ a silva oriuntur vitia consumet; anima non in spiritu, sed in carne im- morante. Sciendum autem est, gloriam a fama dis” cerni ab iis qui vocum significatum accurate dili- genterque perquirunt. Et dicunt gloriam laudem esse quæ a vulgo tribuitur; famam vero esse lau- dem, quæ a bonis impertitur. Eumdem ad modum dividunt et honorem. Alium quidem afurmant ho- nestum esse; eumque in virum virtutis studiosum cadere, cum amplitudo sit remuneratio ; re- munerationem autem statuunt quoddam esse vir- tutis præmium : alium vero esse, qui ob facta non omnino probata a plebe defertur. B C colles et nemora. Et devorabit ab anima usgue ad carnes. Postquam misit Dominus Sabaoth in hono- D rem p.incipis Assyriorum ignominiam, et in ejus gloriam ignem comburentem, luxque Israelis versa est in ignem Assyrio, ut lucis splendore nequaquam sanctificatus purgaretur ignis ustione quæ efficeret Deut. 1V, 24. Haud longe editi, Deest in nostris sex codicibus. Alii tres mss. præter utrumque Combefsianum, aut male. Statim editi, Vocula in nostris sex mss. deest. Reg. secundus, mo non videt, a nostris sex mss, abest. 243. VERS. 18. Die illa exstinguentur montes, et (24) Codex unus, ᾿Αποστέλλει. (25) Editi, πόλεις σείσειν. Αt sex mss., σείειν. (26) Editi et Reg. secundus, περιφάνεια, bene. 243. Τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ἀποσβεσθήσεται τὰ ὄρη, (27) Editi, ἀπὸ τῆς. At sex mss., ἀπό. Ibidem (28) Editi, ὧν τοῖς. Vox᾽ ὧν, quam παρέλκειν e-

Α Σαβαώθ εἰς τὴν σὴν τιμὴν ἀτιμίαν, καὶ εἰς τὴν Ο σὴν δόξαν πῦρ καιόμενον καυθήσεται. Καὶ ἔσται τὸ φῶς τοῦ Ἰσραὴλ εἰς πῦρ, καὶ ἁγιάσει αὐτὸν ἐν πυρὶ καιομένῳ, καὶ φάγεται ὡσεὶ χόρτον τὴν ὕλην. Αὕτη ἡ ἀντιμισθία τῆς ἀλόγου ὑπερηφανίας. Ἐπειδὴ νοῦν μέγαν ἑαυτὸν ἀποσεμνύνων ἔλεγες, καὶ τῷ ὕψει τῆς δόξης τῶν ὀφθαλμῶν ἐπηγάλλου, ᾿Απο- στελεῖ (24) Κύριος ἀτιμίαν εἰς τὴν σὴν τιμήν, πῦρ δὲ εἰς τὴν δόξαν σου. Ἐπειδὴ γὰρ ἀφαιρεῖσθαι ἠπείλεις ὅρια ἐθνῶν, καὶ σείειν πόλεις (25) κατοικου- μένας, καὶ καταλήψεσθαι τὴν ὅλην οἰκουμένην ὡς νοσσιάν, καὶ ὡς ὡς ἐγκαταλελειμμένα αἴρειν, μηδε νὸς διασεύγοντος, μηδὲ τοῦ ἀντιλέγοντος ὄντος· διὰ τοῦτο Πυρ καιόμενον καυθήσεται, καὶ ἔσται τὸ φῶς τοῦ Ἰσραὴλ εἰς πῦρ. Περιστραφήσεται, φησί, τῶν πραγμάτων ἡ κατάστασις, καὶ ἐν λαμπρότητι, φησίν, ἔστι ὁ Ἰσραὴλ ὁ νῦν τεταπεινωμένος, καὶ σοὶ παραδεδομένος διὰ τὴν ἁμαρτίαν εἰς κόλασιν. Ἡ οὖν ἐκείνου περιφάνεια (26) εἰς ἀφανισμόν σοι γενή- σεται. Εσται γὰρ, φησί, τὸ φῶς τοῦ Ἰσραὴλ εἰς πῦρ. Καὶ δύο ἐνεργειῶν οὐσῶν περὶ τὸ πῦρ, τῆς τε φωτιστικῆς καὶ τῆς καυστικῆς· τὸ μὲν γλυκὺ καὶ χαρίεν τοῦ πυρὸς τῷ Ἰσραὴλ παραμενεί, φωτίζον αὐτὸν καὶ περιλάμπον· τὸ δὲ πικρὸν καὶ κατώδυνον ἐπὶ τὸν ὑπερήφανον καταμερισθήσεται, καῖον αὐτὸν, καὶ ἀπαραμυθήτῳ πόνῳ διὰ τῆς καύσεως παραδιδοῦν. Καὶ ἁγιάσει αὐτὸν ἐν πυρὶ καιομένῳ, καὶ φάγε- ται ὡσεὶ χόρτον τὴν ὕλην. Δείκνυσι τὴν φύσιν τοῦ πυρὸς, ὅτι καθαρτική. Αγιάσει γὰρ αὐτὸν ὡς ἐν πυ ρὶ καιομένῳ. Πῶς δὲ ἁγιάζει τὸ πῦρ ; Επειδὰν φάγῃ τὴν ὕλην ὡς χόρτον. Ἐπεὶ οὖν Ὁ Θεὸς ἡμῶν πῦρ καταναλίσκον ἐστί, καταναλώσει, δηλονότι, τὴν ὕλην, καὶ τὰ ἀπὸ (27) ὕλης ἐλθόντα πάθη, οὐ τῇ μὲν ἐν πνεύματι ἀλλ᾽ ἐν σαρκὶ διατριβούση ψυχῇ. Ιστέον δὲ, ὅτι οἱ ἀκριβολογούμενοι περὶ τὰ σημαινόμενα, τὴν δόξαν ἀπὸ τοῦ κλέους διώρισαν· καὶ φασι τὴν μὲν δό ξαν εἶναι τὸν ἀπὸ τῶν πολλῶν ἔπαινον· τὸ δὲ κλέος, τὸν ἀπὸ τῶν ἀγαθῶν ἔπαινον. Ὁμοίως καὶ τὴν τιμὴν διαιροῦσι, φάσκοντες τὴν μὲν ἀστείαν τινὰ εἶναι, καὶ ἐπὶ τὸν σπουδαῖον πίπτειν, γέρως οὖσαν ἀξίωσιν· τὸ δὲ γέρας ἆθλον ἀρετῆς τίθενται· τὴν δέ τινα τιμὴν παρὰ τῶν τυχόντων, τοῖς (28) οὐ πάνυ ἀποδεκτῶς γεγενημένοις ἀντίδοσιν. διὰ τοῦτο τό. τό ύπερ- καὶ οἱ βουνοὶ, καὶ οἱ δρυμοί, καὶ καταφάγεται ἀπὸ ψυχῆς ἕως σαρκῶν. Μετὰ τὸ ἀποστεῖλαι Κύ ριον Σαβαώθ εἰς τὴν τιμὴν τοῦ ἄρχοντος τῶν ᾿Αστ συρίων ἀτιμίαν, καὶ εἰς τὴν δόξαν αὐτοῦ πῦρ καιό μενον, καὶ μετὰ τὸ γενέσθαι τὸ φῶς τοῦ Ἰσραὴλ εἰς πῦρ τῷ ᾿Ασσυρίῳ, ἵνα ὁ μὴ ἁγιασθεὶς ἐν τῇ λαμπρός ηφανία, ὑπερηφάνεια, Και γάρ. γάρ πάθη· οὐ τῇ ἐν. APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. nus Sabaoth in honorem tuum ignominiam, et in gloriam tuam ignis comburens accendetur. Et erit lumen Israel in ignem, et sanctificabit illum in igne urente: et devorabit quasi fenum silvam. Hæc est stulte superbi merces. Quia te ipsum gloriabun- dus mentem magnam prædicabas, et efferebaris in altitudine gloriæ oculorum, Mittet Dominus ignomi- niam in honorem tuum, ignem vero in gloriam tuam. Quoniam enim interminatus es ablaturum te esse fines gentium, habitatas civitates conquassaturum, totum terrarum orbem quasi nidum apprehensurum, et eum quasi ova derelicta sublaturum, nemine omnino effugiente aut contradicente, idcirco Ignis comburens accendetur, et erit lumen Israelis in ignem. Immutabitur, inquit, rerum status ; et in splendore, inquit, erit Israel, qui nunc deprimitur, et qui tibi ob peccatum traditus est puniendus. Splendor itaque illius tibi in perniciem et exitium cedet. Erit enim, inquit, lumen Israel in ignem. Atque cum insint igni facultates duæ, una illu- strandi, altera comburendi; suavitas quidem ignis atque jucunditas permanet apud Israelem, unde illustratur et circumfulget: quod vere in eo acer- bum est, et quod excruciat, id purs erit illius su- perbi, eum ut exurat, atque præ ardore afficiat dolore inconsolabili. Et sanctificabit illum in igne rente, et devorabit quasi fenum silvam. Docet ignis naturam esse purgantem. Sanctificabit enim illum quasi in igne urente. Quomodo autem ignis puri- ficat? Postquam comederit silvam tanquam fenum. Itaque cum Deus noster ignis consumens sit 78, pro- cul dubio silvam et ea quæ a silva oriuntur vitia consumet; anima non in spiritu, sed in carne im- morante. Sciendum autem est, gloriam a fama dis” cerni ab iis qui vocum significatum accurate dili- genterque perquirunt. Et dicunt gloriam laudem esse quæ a vulgo tribuitur; famam vero esse lau- dem, quæ a bonis impertitur. Eumdem ad modum dividunt et honorem. Alium quidem afurmant ho- nestum esse; eumque in virum virtutis studiosum cadere, cum amplitudo sit remuneratio ; re- munerationem autem statuunt quoddam esse vir- tutis præmium : alium vero esse, qui ob facta non omnino probata a plebe defertur. B C colles et nemora. Et devorabit ab anima usgue ad carnes. Postquam misit Dominus Sabaoth in hono- D rem p.incipis Assyriorum ignominiam, et in ejus gloriam ignem comburentem, luxque Israelis versa est in ignem Assyrio, ut lucis splendore nequaquam sanctificatus purgaretur ignis ustione quæ efficeret Deut. 1V, 24. Haud longe editi, Deest in nostris sex codicibus. Alii tres mss. præter utrumque Combefsianum, aut male. Statim editi, Vocula in nostris sex mss. deest. Reg. secundus, mo non videt, a nostris sex mss, abest. 243. VERS. 18. Die illa exstinguentur montes, et (24) Codex unus, ᾿Αποστέλλει. (25) Editi, πόλεις σείσειν. Αt sex mss., σείειν. (26) Editi et Reg. secundus, περιφάνεια, bene. 243. Τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ἀποσβεσθήσεται τὰ ὄρη, (27) Editi, ἀπὸ τῆς. At sex mss., ἀπό. Ibidem (28) Editi, ὧν τοῖς. Vox᾽ ὧν, quam παρέλκειν e-

Β τητι τοῦ φωτὸς, καθαρθῇ διὰ τῆς καύσεως τοῦ πυ- ρὸς, τῆς ἐνεργουμένης ἐπὶ καθάρσει, καὶ κατεσθιού- σης ὡς χόρτον τὴν ἐνυπάρχουσαν ὕλην τῶν ἁμαρτη- μάτων· τότε λοιπὸν, ἀναλωθείσης τῆς ὕλης τῆς ἐξ- απτούσης τὴν κολαστικὴν φλόγα, παυθήσεται, φησί, τὰ ὄρη καιόμενα, καὶ οἱ βουνοὶ, καὶ οἱ δρυμοί, καὶ λήξει τὸ πῦρ τοῦ ἐμπρησμοῦ κατεσθίον τὰ πάντα, καὶ ἐπιβοσκόμενον· τὴν μὲν ἀρχὴν ἀπὸ ψυχῆς ποιούμε νον, φθάνον δὲ ἕως τῶν σαρκῶν. Οὐδενὶ δὲ ἄγνω στον (29) ή συνήθεια τῆς Γραφῆς, ὅτι τοὺς ἐν προ- τερήμασί τισι γενομένους, καὶ ὅσον ἐπὶ τῇ κατασκευῇ πλειόν τι τῶν πολλῶν ἔχοντας, ὄρη εἴωθε προσαγο- ρεύειν καὶ βουνούς. Τοὺς δὲ ἀκάρπους καὶ εἰκῆ ἀλλή λοις συμπεφυρμένους (30), αυτόματόν τινα καὶ ἀτελῆ τὴν ζωὴν ἔχοντας, ἀλλ᾽ οὐχὶ ἐκ τῆς φυ τείας τοῦ ἀληθινοῦ γεωργοῦ πεφυτευμένους, δρυμούς ὀνομάζει. Πάντων μέντοι τὸ πῦρ ἅπτεται, ἀρξάμε νον ἀπὸ ψυχῆς, λῆγον δὲ ἐπὶ τὰς σάρκας. Τὰ μὲν γὰρ μέχρι ἐνθυμήσεων στάντα ἁμαρτήματα, ὁποῖόν ἐστι τὸ μοιχεῦσαι ἐν τῇ καρδίᾳ ἑαυτοῦ, ἐν ψυχῇ ἐστιν ὕλη ἀξία τοῦ ὑπὸ πυρὸς καταβρωθῆναι. Τὰ δὲ καὶ μέχρι τῶν ἔργων φθάσαντα, νεμηθέντων τῶν ἁμαρ τημάτων ἐπὶ τὰς διὰ σαρκὸς καὶ πράξεως ἐνεργείας, ταῦτα ὑπολαμβάνω ἁμαρτήματα εἶναι. ᾿Αρξαμενοι μὲν γὰρ ἀπὸ ψυχῆς, λήγοντες δὲ ἐν τῇ καρδίᾳ, οὐ δὲ (31) μέχρις αὐτῆς περιορίζονται οἱ πονηροί δια- λογισμοί ἀλλ᾽ ἐξέρχονται, καὶ οἱονεὶ διακύπτουσι, περῶντες τὴν σάρκα, καὶ ἐκφαινόμενοι πρὸς τὰ ἔξω. Εἰ γὰρ φόνον ἐνεθυμήθη μέν τις ποιῆσαι, οὐκ ἔπραξε δὲ, οὐκ ἐξῆλθεν ὁ φόνος ἀπὸ τῆς καρδίας. Καὶ ὁ ἐμ- βλέψας γυναικὶ πρὸς τὸ ἐπιθυμῆσαι, μὴ φθείρας δὲ τὸν ναὸν τοῦ Θεοῦ, μηδὲ ποιήσας τὰ μέλη τοῦ Χρι- στοῦ πόρνης μέλη, οἱονεὶ ὅριον τῆς ἁμαρτίας ἑαυτοῦ τὴν καρδίαν ἐποίησεν· ὥστε οὐκ ἐξῆλθεν ἀπὸ τῆς καρδίας τοῦ τοιούτου ὁ πονηρὸς διαλογισμός. Οὕτω καὶ περὶ κλοπῆς ἔστιν εἰπεῖν, καὶ περὶ εἰδωλολατρείας καὶ φαρμακείας, καὶ ὅσα ἄλλα εἴδη ἁμαρτημάτων, ὅταν μὴ στέγηται ὑπὸ τοῦ σώματος, ἀλλ' ὡσε περ (32) ὑπὸ ἀγγείου ἀραιοῦ ῥέοντα, φέρηται πρὸς τὰ ἔξω. γὸς καιομένης. Καὶ οἱ καταλειφθέντες ἀπ᾿ αὐτῶν, ἔσονται ἀριθμός, καὶ παιδίον γράψει αὐτούς. Μετὰ (33) τὸν ἐμπρησμὸν τὸν ἀπὸ τοῦ πυρὸς, τοῖς ὄρεσι καὶ τοῖς βουνοῖς καὶ τοῖς δρυμοῖς ἐγγινόμενον, τὸ εὐαρίθμητον λέγει των διασωζομένων. Καὶ οὕτω δὲ, φησίν, εἰς ἀριθμὸν εὐσημείωτον περιστήσεται αὐ άγνωστος. ἔγνω· στος ἄγνωστον πλέον τι. πλεῖόν τι. συμπεφυρμένους. λήγοντα δὲ ἐν τῇ καρδίᾳ, καὶ οὐδέ. πρὸς τὸ ἔξω. Καὶ δέ. Καὶ οὕτω δέ. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. X. A purgationem,ac eam quæ aderit percatorum mate oloνει C Matth. v, 28, I Cor. vi, 15. Quod quin a typograpbis factum sit, non valde admodum dubito. Nam, opinor, verebantur ne in his vitii aliquid subesset; ob idque eos pro edidisse suspicor : dici tamen utrumque posse, nemo paulum modo humanior negabit. Nec græcos solos, sed et Latinos quoque neutro genere, cum aliud ex grammaticorum re- gulis poni debuisset, usos constat, ut ex illo Virgi- liano notum est, Triste lupus stabulis. Aliquanto post editi, Veteres libri, D riam ac silvam velut fenum depasceret: tum de- mum materia illa et silva, quæ flammam ultricem accenderet, consumpta et exhausta : ait futurum esse, ut montes,collesque et nemora desinant com- buri, et ille incendii ignis qui exedebat et depas- cebatur omnia, finem accipiat:ubi exordio ab anima ducto, ad carnes usque pertigerit. Neminem autem latet eum esse Scripturæ morein, ut mentium no- men et collium-iis tribuat, qui quadam gaudent prærogativa ac dignitate, quique, quod ad suppel- lectilem et facultates attinet, plebi præstunt, At vero nemora appellat eos, qui nullos fructus edentes,et fortuito inter se permisti, veluti temerariam quam. dam ac imperfectam vitam agunt, cum non sint a vero agricola plantali, nec consiti. Sed ignis per- vadit omnia siquidem incipit ab anima,et in car- nes desinit.Enimvero peccata quæ cogitatione ten us consistere, ut contingit cum quis moechatur in corde suo, in anima sunt materia ignis depastione digna. Delicta vero,quæ ad opus usque perveniunt(quippe hæc delicta carne et actione admittuntur), peccata propria esse arbitror. Nam prava illa cogitationes quæ ab anima ducunt initium, et in ipso corde conquiescunt, ne in eo quidem continentur: sed egrediuntur, et veluti capite exerto aspiciunt, jam- que carnem penetrantes, foras prodeunt. Si quis enim cædem patrare cogitaverit, nec tamen com- miserit, cædes e corde neutiquam exiit Et qui aspexerit mulierem ad concupiscendum eam, nec tamen corruperit Dei templum, neque fecerit meubra Christi membra meretricis t, is suum cor velut sui peccati limitem ac terminum effecit, sic ut cogitatio prava e corde non exsilierit. Licet autem ita loqui de furto, de idololatria, de vene- ficio, deque aliis id genus quibusvis peccatis; quando a corpore non occultantur, sed tanquam e vasculo laxo et fungoso effluentia, foras prorum- punt. flamma urente. Et qui relinquentur ex ipsis, erunt numerus, et puer scribet evs. Post montes, collesque et saltus ab igne incensos, eos qui salvi et incolu- mes evaserint, facile esse numerandos dicit. Atque adeo, inquit, ad numerum qui facile assignari possit, redigetur eorum numerus: ita ut puerulus Reg. secundus, Lectionem utrarn- que recipi posse non diffiteor quidem: mihi tamen nescio quomodo magis placet scriptura posterior. Editi ut in con- textu, nisi quod voculam xal ante particulam dź delevimus, fidem Henriciani codicis secuti. mss. abest. Statim editi, Codices quinqc, 244. Καὶ ἔσται ὁ φεύγων, ὡς ὁ φεύγων ἀπὸ φλο- (29) Antiqui sex libri, ἄγνωστον. Editi vero, (30) Editi et quinque mss., συμπεφορημένους. Δι 244. VERS. 19. Et erit qui fugiet, quasi fugiens a (31) Unus Ducri codex, Αρξάμενα μὲν ἀπὸ ψυχῆς, (33) Codex unus, ἀλλ' ὅσον. Statim quatuor n., (33) Editi, Μετά γάρ. Vocula γάρ a nostris της

Β τητι τοῦ φωτὸς, καθαρθῇ διὰ τῆς καύσεως τοῦ πυ- ρὸς, τῆς ἐνεργουμένης ἐπὶ καθάρσει, καὶ κατεσθιού- σης ὡς χόρτον τὴν ἐνυπάρχουσαν ὕλην τῶν ἁμαρτη- μάτων· τότε λοιπὸν, ἀναλωθείσης τῆς ὕλης τῆς ἐξ- απτούσης τὴν κολαστικὴν φλόγα, παυθήσεται, φησί, τὰ ὄρη καιόμενα, καὶ οἱ βουνοὶ, καὶ οἱ δρυμοί, καὶ λήξει τὸ πῦρ τοῦ ἐμπρησμοῦ κατεσθίον τὰ πάντα, καὶ ἐπιβοσκόμενον· τὴν μὲν ἀρχὴν ἀπὸ ψυχῆς ποιούμε νον, φθάνον δὲ ἕως τῶν σαρκῶν. Οὐδενὶ δὲ ἄγνω στον (29) ή συνήθεια τῆς Γραφῆς, ὅτι τοὺς ἐν προ- τερήμασί τισι γενομένους, καὶ ὅσον ἐπὶ τῇ κατασκευῇ πλειόν τι τῶν πολλῶν ἔχοντας, ὄρη εἴωθε προσαγο- ρεύειν καὶ βουνούς. Τοὺς δὲ ἀκάρπους καὶ εἰκῆ ἀλλή λοις συμπεφυρμένους (30), αυτόματόν τινα καὶ ἀτελῆ τὴν ζωὴν ἔχοντας, ἀλλ᾽ οὐχὶ ἐκ τῆς φυ τείας τοῦ ἀληθινοῦ γεωργοῦ πεφυτευμένους, δρυμούς ὀνομάζει. Πάντων μέντοι τὸ πῦρ ἅπτεται, ἀρξάμε νον ἀπὸ ψυχῆς, λῆγον δὲ ἐπὶ τὰς σάρκας. Τὰ μὲν γὰρ μέχρι ἐνθυμήσεων στάντα ἁμαρτήματα, ὁποῖόν ἐστι τὸ μοιχεῦσαι ἐν τῇ καρδίᾳ ἑαυτοῦ, ἐν ψυχῇ ἐστιν ὕλη ἀξία τοῦ ὑπὸ πυρὸς καταβρωθῆναι. Τὰ δὲ καὶ μέχρι τῶν ἔργων φθάσαντα, νεμηθέντων τῶν ἁμαρ τημάτων ἐπὶ τὰς διὰ σαρκὸς καὶ πράξεως ἐνεργείας, ταῦτα ὑπολαμβάνω ἁμαρτήματα εἶναι. ᾿Αρξαμενοι μὲν γὰρ ἀπὸ ψυχῆς, λήγοντες δὲ ἐν τῇ καρδίᾳ, οὐ δὲ (31) μέχρις αὐτῆς περιορίζονται οἱ πονηροί δια- λογισμοί ἀλλ᾽ ἐξέρχονται, καὶ οἱονεὶ διακύπτουσι, περῶντες τὴν σάρκα, καὶ ἐκφαινόμενοι πρὸς τὰ ἔξω. Εἰ γὰρ φόνον ἐνεθυμήθη μέν τις ποιῆσαι, οὐκ ἔπραξε δὲ, οὐκ ἐξῆλθεν ὁ φόνος ἀπὸ τῆς καρδίας. Καὶ ὁ ἐμ- βλέψας γυναικὶ πρὸς τὸ ἐπιθυμῆσαι, μὴ φθείρας δὲ τὸν ναὸν τοῦ Θεοῦ, μηδὲ ποιήσας τὰ μέλη τοῦ Χρι- στοῦ πόρνης μέλη, οἱονεὶ ὅριον τῆς ἁμαρτίας ἑαυτοῦ τὴν καρδίαν ἐποίησεν· ὥστε οὐκ ἐξῆλθεν ἀπὸ τῆς καρδίας τοῦ τοιούτου ὁ πονηρὸς διαλογισμός. Οὕτω καὶ περὶ κλοπῆς ἔστιν εἰπεῖν, καὶ περὶ εἰδωλολατρείας καὶ φαρμακείας, καὶ ὅσα ἄλλα εἴδη ἁμαρτημάτων, ὅταν μὴ στέγηται ὑπὸ τοῦ σώματος, ἀλλ' ὡσε περ (32) ὑπὸ ἀγγείου ἀραιοῦ ῥέοντα, φέρηται πρὸς τὰ ἔξω. γὸς καιομένης. Καὶ οἱ καταλειφθέντες ἀπ᾿ αὐτῶν, ἔσονται ἀριθμός, καὶ παιδίον γράψει αὐτούς. Μετὰ (33) τὸν ἐμπρησμὸν τὸν ἀπὸ τοῦ πυρὸς, τοῖς ὄρεσι καὶ τοῖς βουνοῖς καὶ τοῖς δρυμοῖς ἐγγινόμενον, τὸ εὐαρίθμητον λέγει των διασωζομένων. Καὶ οὕτω δὲ, φησίν, εἰς ἀριθμὸν εὐσημείωτον περιστήσεται αὐ άγνωστος. ἔγνω· στος ἄγνωστον πλέον τι. πλεῖόν τι. συμπεφυρμένους. λήγοντα δὲ ἐν τῇ καρδίᾳ, καὶ οὐδέ. πρὸς τὸ ἔξω. Καὶ δέ. Καὶ οὕτω δέ. COMMENT. IN ISAIAM PROPHETAM. CAP. X. A purgationem,ac eam quæ aderit percatorum mate oloνει C Matth. v, 28, I Cor. vi, 15. Quod quin a typograpbis factum sit, non valde admodum dubito. Nam, opinor, verebantur ne in his vitii aliquid subesset; ob idque eos pro edidisse suspicor : dici tamen utrumque posse, nemo paulum modo humanior negabit. Nec græcos solos, sed et Latinos quoque neutro genere, cum aliud ex grammaticorum re- gulis poni debuisset, usos constat, ut ex illo Virgi- liano notum est, Triste lupus stabulis. Aliquanto post editi, Veteres libri, D riam ac silvam velut fenum depasceret: tum de- mum materia illa et silva, quæ flammam ultricem accenderet, consumpta et exhausta : ait futurum esse, ut montes,collesque et nemora desinant com- buri, et ille incendii ignis qui exedebat et depas- cebatur omnia, finem accipiat:ubi exordio ab anima ducto, ad carnes usque pertigerit. Neminem autem latet eum esse Scripturæ morein, ut mentium no- men et collium-iis tribuat, qui quadam gaudent prærogativa ac dignitate, quique, quod ad suppel- lectilem et facultates attinet, plebi præstunt, At vero nemora appellat eos, qui nullos fructus edentes,et fortuito inter se permisti, veluti temerariam quam. dam ac imperfectam vitam agunt, cum non sint a vero agricola plantali, nec consiti. Sed ignis per- vadit omnia siquidem incipit ab anima,et in car- nes desinit.Enimvero peccata quæ cogitatione ten us consistere, ut contingit cum quis moechatur in corde suo, in anima sunt materia ignis depastione digna. Delicta vero,quæ ad opus usque perveniunt(quippe hæc delicta carne et actione admittuntur), peccata propria esse arbitror. Nam prava illa cogitationes quæ ab anima ducunt initium, et in ipso corde conquiescunt, ne in eo quidem continentur: sed egrediuntur, et veluti capite exerto aspiciunt, jam- que carnem penetrantes, foras prodeunt. Si quis enim cædem patrare cogitaverit, nec tamen com- miserit, cædes e corde neutiquam exiit Et qui aspexerit mulierem ad concupiscendum eam, nec tamen corruperit Dei templum, neque fecerit meubra Christi membra meretricis t, is suum cor velut sui peccati limitem ac terminum effecit, sic ut cogitatio prava e corde non exsilierit. Licet autem ita loqui de furto, de idololatria, de vene- ficio, deque aliis id genus quibusvis peccatis; quando a corpore non occultantur, sed tanquam e vasculo laxo et fungoso effluentia, foras prorum- punt. flamma urente. Et qui relinquentur ex ipsis, erunt numerus, et puer scribet evs. Post montes, collesque et saltus ab igne incensos, eos qui salvi et incolu- mes evaserint, facile esse numerandos dicit. Atque adeo, inquit, ad numerum qui facile assignari possit, redigetur eorum numerus: ita ut puerulus Reg. secundus, Lectionem utrarn- que recipi posse non diffiteor quidem: mihi tamen nescio quomodo magis placet scriptura posterior. Editi ut in con- textu, nisi quod voculam xal ante particulam dź delevimus, fidem Henriciani codicis secuti. mss. abest. Statim editi, Codices quinqc, 244. Καὶ ἔσται ὁ φεύγων, ὡς ὁ φεύγων ἀπὸ φλο- (29) Antiqui sex libri, ἄγνωστον. Editi vero, (30) Editi et quinque mss., συμπεφορημένους. Δι 244. VERS. 19. Et erit qui fugiet, quasi fugiens a (31) Unus Ducri codex, Αρξάμενα μὲν ἀπὸ ψυχῆς, (33) Codex unus, ἀλλ' ὅσον. Statim quatuor n., (33) Editi, Μετά γάρ. Vocula γάρ a nostris της

Α τῶν τὸ πλῆθος, ὥστε καὶ ὑπὸ παιδίου, μὴ πάνυ τι κολάζουσαν κολακεύουσαν, φεύγει τὴν κολαζουσαν φλόγα, φεύγει ὡς ἀπὸ φλογός και ο μένης, καὶ τῇ ἐπιστροφῇ τὴν κολάζουσαν, σάρκα φλόγα μηδὲ πρὸς τὸ ἀριθμεῖν, μηδὲ (34) γράφειν εμπείρως ἔχοντος, δύνασθαι αὐτοὺς ἀπογραφῆναι. Τάχα δὲ ὁ φεύγων ἀπὸ τοῦ ἐμπρησμοῦ, τῇ μετανοίᾳ φεύγει τὸν πονηρὸν βίον, καὶ τῇ ἐπιστροφῇ τὴν κολάζουσαν σάρω κα (35) ἀποδιδράσκει. Πᾶς γὰρ ὁ μετὰ τὸ καταληφθῆ ναι (36) ἐν ἁμαρτήμασι, συναισθόμενος ἑαυτοῦ ἀξίου ὄντος τῆς ἐν ῥάβδῳ καὶ μάστιγι ἐπιστροφῆς, φεύγων τὴν ἁμαρτίαν, ὡς ὕλην κολάσεως, φεύγει ὡς ἀπὸ φλογὸς καιομένης. Καὶ τότε οἱ καταλειφθέντες ἔσον ται ἀριθμὸς, οὐ μόνον διὰ τὸ εὐαρίθμητον, ὡς ἀπο δεδώκαμεν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ λοιπὸν ἄξιοι εἶναι εἰς ἀριθμὸν ἀναλαμβάνεσθαι. Ὡς ἐν τῇ βίβλῳ τῶν ᾿Αριθμῶν εὑρήκαμεν, παιδία καὶ γυναῖκας καὶ γέ- ροντας, ὅσοι τὴν ἄχρηστον ἐν πολέμοις ἔχουσιν ήλιο κίαν, καὶ τὸν ἐπίμικτον ὡς ἀλλότριον τοῦ Ἰσραὴλ ἔξω ἀφιεμένους τοῦ ἀριθμεῖσθαι, ἀριθμουμένους δὲ τοὺς ἀπὸ εἰκοσαετοῦς καὶ ἐπάνω δυνατούς ἐν πολέμῳ. Καὶ οἱ πρωτότοκοι τοῦ Ἰσραὴλ πάντες ἀριθμοῦνται, ἀπὸ μηνιαίου, καὶ ἐπάνω. Ομοίως καὶ οἱ Λευῖται, ἀπὸ μηνιαίου, καὶ ἐπάνω· καὶ οἱ λειτουργοῦντες δε ρεῖς ἕως πεντήκοντα ἐτῶν ἀριθμοῦνται. Ποῖον δὲ παιδίον γράψει τοὺς τοιούτους, οὐχ ὁ ἀνὴρ, οὐδὲ ὁ πρεσβύτης (37); Οὐδεὶς ἀντερεῖ· τοὺς προεστῶτας ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ, διὰ τὸ ἐν ἀκακίᾳ διάγειν, καὶ διὰ τὸ πιστεύεσθαι (38) παρὰ τῶν ἡμαρτηκότων τὰ ἀπόρ ῥητα, ὧν οὐδεὶς μάρτυς, εἰ μὴ ὁ τὰ κρυπτὰ ἑκάστου διερευνώμενος. Οὗτος γράψει τοὺς τοιούτους, οἰονεὶ ἐξαλειφθέντας διὰ τῆς ἁμαρτίας· πάλιν ἐγγράψει τοὺς τὸν ἐμπρησμόν φυγόντας, καὶ τὴν διὰ τῆς μετ τανοίας κάθαρσιν, οἱονεὶ πῦρ ἀναλωτικὸν τῆς ἐνυπαρ χούσης ὕλης τῶν κακῶν, δεξαμένους· γράφει τοὺς τοιούτους. Η τάχα ἐπειδὴ ἐν βίβλῳ ζωῆς (39) γρά- φονται, καὶ τοῖς δικαίοις συνεγγράφονται οἱ ἄξιοι τοῦ ἀριθμεῖσθαι παρὰ τῆς δεξιᾶς τοῦ Ὑψίστου, ἄξιόν ἐστι νοῆσαι (40) γραφέα τῶν σωζομένων, συνανα- λαμβάνοντα τοῖς δικαίοις, καὶ ἐγκατατάσσοντα τὰ ὀνόματα τῶν ἐπιστρεφόντων ἀπὸ τῶν πονηρῶν ἔργων ἐν τῇ βίβλῳ τῶν οὐρανῶν. Χαίρετε γάρ, φησίν, ὅτι τὰ ὀνόματα ὑμῶν ἐγγέγραπται ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Ποῖον οὖν παιδίον ἐν τοῖς οὐρανοῖς γράφειν τὰ ὀνό- ματα δύναται τῶν εὐδοκίμων, ἢ περὶ οὗ ἐλέχθη, ὅτι Παιδίον ἐγεννήθη ἡμῖν, υἱὸς καὶ ἐδόθη ἡμῖν, ἐκεῖνο τὸ παιδίον, ὅ οἱ μάγοι προσεκύνησαν, ἐκεῖνο, ναι, προκαταληφθῆναι. ἐμπιστεύεσθαι. των. εγγράφονται. ἡμᾶς. συγγραφέα. APPENDIX OPERUM 8. BASILII MAGNI. qui prorsus nihil quidquam numerandi peritus sit, aut scribendi, eos enumerare possit. Forte autem qui fugit ab incendio, vitam pravam evitat per po- nitentiam, suaque conversione carnem, pœnas et cruciatus sibi asciscentem, refugit. Quisquis enim, posteaquam deprehensus est in peccatis, conscius est dignum se esse, qui per virgam et verbera convertatur, jam peccatum tanquam supplicii ma- teriam declinans, fugit quasi a flamma urente. Et tunc qui fuerint derelicti, erunt numerus, non 80- lum quod, uti exposuimus, facile queant numerari, sed etiam quod de cætero sint digni, qui in nume- rum referantur. Sic in Numerorum libro pueros, mulieres, senes, quotquot per ætatem ad bella obeunda erant inutiles, et promiscuum vulgus, tanquam a populo Israelitico alienum, invenimus nequaquam in numerum poni ; sed numerari eos qui in bello fortes erant et strenui, a vigesimo anno et supra 8. Insuper omnes Israelis primogeniti a mense et supra annumerantur 8. Pariter etiam Levitæ a mense et supra, et qui ministrabant sa- cerdotes usque ad quinquaginta annos recensen- tur. Ceterum quis puer, non vir, neque senex, eos qui sunt ejusmodi inscribet? Indicari eos qui Ecclesiæ præfciuntur, negaverit nemo, eo quod vitam degant in innocentia et integritate, et quod peccata occulta quorum nullus est testis nisi is qui abditos cujusque recessus scrutatur, sibi a pecca- toribus concredantur. llic tales est inscripturus, qui fuerint veluti per peccatum oblitterati ac deleti, eos iterum scribet. Qui fugerint incendium, rece- perintque expurgationem poenitentia partam quasi C ignem, tales is qui inhærentem malorum materiam absumit, conscribit. Aut fortasse quia scribuntur in libro vitæ, et una cum justis inscribuntur fi, qui digni sunt, qui Altissimi dextera numerentur, operæ pretium fuerit nosse hunc salvandorum scri- bam, qui justis fert opem, ac nomina eorum qui a pravis operibus resipiscunt, in cœlorum libro inse- rit. Gaudete enim, inquit, quod nomina vestra scripta sunt in cælis 8. Quisnam igitur puer proborum nomina in cœlis scribere potest? Nonne ille, de quo dictum est Parvulus natus est nobis, filius et datus est nobis ? Puer ille est, quem adoravere magi; Num. 1, 2, 3; xxxı, 2. carnem castigantem. Sed vox jure suspe- cta videtur Combefisio: pro qua non invitus legeret, carnem blandientem. Ego autem du- bium non habeo quin hic locus ex Procopio resti- tuendus sit, apud quem, pag. 170, ita legitur : fugit ultricem flammam. Nostrum hoc judicium mirifice confirmant quæ non ita multo post leguntur, fugit quasi a flamma urente. Nam posterio- ribus his verbis ad priora illa, etc., scriptorem nostrum alludere ob- scurum non est. Ex quo effici videtur, ut pro legi oporteat alioquin enim alter locus ad alterum referri non posset. Leetionem vulgatam ob B Num. IV, 3. Luc. x 20. Isa. Ix, 6. veterum librorum auctoritatem retineri posse arbi- trati sumus ; si prius, quomodo locus corrigi debeat, Num. 111, 40. ibid. 15. moneremus. derelictus est. Editi, Insigne testimonium in his verbis contineri arbitramur : quo, si a præjudicata omni opinione liber sit animus, confessionis auricularis antiquitas aperte probari possit. ibidem Reg. tertius, rire est vocem Hoc ipso in loco Reg. tertius, (34) Veteres aliquot libri, μηδὲ πρὸς τό. (35) Editi et nostri sed mss., τὴν κολάζουσαν σάρκα, (36) Sic codices tree. Alii totidem, καταλειφθῆ (37) Antiqui tres libri, οὐδὲ ὁ πρέσβυς. (38) Editi et tres mss., πιστεύεσθαι. Alii tres, (39) Sic nostri mss. omnes. Editi, ἐν βίβλῳ ζών- (40) Editi, νοῆσαι ἡμᾶς. Sed in nullo codice repe-

Α τῶν τὸ πλῆθος, ὥστε καὶ ὑπὸ παιδίου, μὴ πάνυ τι κολάζουσαν κολακεύουσαν, φεύγει τὴν κολαζουσαν φλόγα, φεύγει ὡς ἀπὸ φλογός και ο μένης, καὶ τῇ ἐπιστροφῇ τὴν κολάζουσαν, σάρκα φλόγα μηδὲ πρὸς τὸ ἀριθμεῖν, μηδὲ (34) γράφειν εμπείρως ἔχοντος, δύνασθαι αὐτοὺς ἀπογραφῆναι. Τάχα δὲ ὁ φεύγων ἀπὸ τοῦ ἐμπρησμοῦ, τῇ μετανοίᾳ φεύγει τὸν πονηρὸν βίον, καὶ τῇ ἐπιστροφῇ τὴν κολάζουσαν σάρω κα (35) ἀποδιδράσκει. Πᾶς γὰρ ὁ μετὰ τὸ καταληφθῆ ναι (36) ἐν ἁμαρτήμασι, συναισθόμενος ἑαυτοῦ ἀξίου ὄντος τῆς ἐν ῥάβδῳ καὶ μάστιγι ἐπιστροφῆς, φεύγων τὴν ἁμαρτίαν, ὡς ὕλην κολάσεως, φεύγει ὡς ἀπὸ φλογὸς καιομένης. Καὶ τότε οἱ καταλειφθέντες ἔσον ται ἀριθμὸς, οὐ μόνον διὰ τὸ εὐαρίθμητον, ὡς ἀπο δεδώκαμεν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ λοιπὸν ἄξιοι εἶναι εἰς ἀριθμὸν ἀναλαμβάνεσθαι. Ὡς ἐν τῇ βίβλῳ τῶν ᾿Αριθμῶν εὑρήκαμεν, παιδία καὶ γυναῖκας καὶ γέ- ροντας, ὅσοι τὴν ἄχρηστον ἐν πολέμοις ἔχουσιν ήλιο κίαν, καὶ τὸν ἐπίμικτον ὡς ἀλλότριον τοῦ Ἰσραὴλ ἔξω ἀφιεμένους τοῦ ἀριθμεῖσθαι, ἀριθμουμένους δὲ τοὺς ἀπὸ εἰκοσαετοῦς καὶ ἐπάνω δυνατούς ἐν πολέμῳ. Καὶ οἱ πρωτότοκοι τοῦ Ἰσραὴλ πάντες ἀριθμοῦνται, ἀπὸ μηνιαίου, καὶ ἐπάνω. Ομοίως καὶ οἱ Λευῖται, ἀπὸ μηνιαίου, καὶ ἐπάνω· καὶ οἱ λειτουργοῦντες δε ρεῖς ἕως πεντήκοντα ἐτῶν ἀριθμοῦνται. Ποῖον δὲ παιδίον γράψει τοὺς τοιούτους, οὐχ ὁ ἀνὴρ, οὐδὲ ὁ πρεσβύτης (37); Οὐδεὶς ἀντερεῖ· τοὺς προεστῶτας ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ, διὰ τὸ ἐν ἀκακίᾳ διάγειν, καὶ διὰ τὸ πιστεύεσθαι (38) παρὰ τῶν ἡμαρτηκότων τὰ ἀπόρ ῥητα, ὧν οὐδεὶς μάρτυς, εἰ μὴ ὁ τὰ κρυπτὰ ἑκάστου διερευνώμενος. Οὗτος γράψει τοὺς τοιούτους, οἰονεὶ ἐξαλειφθέντας διὰ τῆς ἁμαρτίας· πάλιν ἐγγράψει τοὺς τὸν ἐμπρησμόν φυγόντας, καὶ τὴν διὰ τῆς μετ τανοίας κάθαρσιν, οἱονεὶ πῦρ ἀναλωτικὸν τῆς ἐνυπαρ χούσης ὕλης τῶν κακῶν, δεξαμένους· γράφει τοὺς τοιούτους. Η τάχα ἐπειδὴ ἐν βίβλῳ ζωῆς (39) γρά- φονται, καὶ τοῖς δικαίοις συνεγγράφονται οἱ ἄξιοι τοῦ ἀριθμεῖσθαι παρὰ τῆς δεξιᾶς τοῦ Ὑψίστου, ἄξιόν ἐστι νοῆσαι (40) γραφέα τῶν σωζομένων, συνανα- λαμβάνοντα τοῖς δικαίοις, καὶ ἐγκατατάσσοντα τὰ ὀνόματα τῶν ἐπιστρεφόντων ἀπὸ τῶν πονηρῶν ἔργων ἐν τῇ βίβλῳ τῶν οὐρανῶν. Χαίρετε γάρ, φησίν, ὅτι τὰ ὀνόματα ὑμῶν ἐγγέγραπται ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Ποῖον οὖν παιδίον ἐν τοῖς οὐρανοῖς γράφειν τὰ ὀνό- ματα δύναται τῶν εὐδοκίμων, ἢ περὶ οὗ ἐλέχθη, ὅτι Παιδίον ἐγεννήθη ἡμῖν, υἱὸς καὶ ἐδόθη ἡμῖν, ἐκεῖνο τὸ παιδίον, ὅ οἱ μάγοι προσεκύνησαν, ἐκεῖνο, ναι, προκαταληφθῆναι. ἐμπιστεύεσθαι. των. εγγράφονται. ἡμᾶς. συγγραφέα. APPENDIX OPERUM 8. BASILII MAGNI. qui prorsus nihil quidquam numerandi peritus sit, aut scribendi, eos enumerare possit. Forte autem qui fugit ab incendio, vitam pravam evitat per po- nitentiam, suaque conversione carnem, pœnas et cruciatus sibi asciscentem, refugit. Quisquis enim, posteaquam deprehensus est in peccatis, conscius est dignum se esse, qui per virgam et verbera convertatur, jam peccatum tanquam supplicii ma- teriam declinans, fugit quasi a flamma urente. Et tunc qui fuerint derelicti, erunt numerus, non 80- lum quod, uti exposuimus, facile queant numerari, sed etiam quod de cætero sint digni, qui in nume- rum referantur. Sic in Numerorum libro pueros, mulieres, senes, quotquot per ætatem ad bella obeunda erant inutiles, et promiscuum vulgus, tanquam a populo Israelitico alienum, invenimus nequaquam in numerum poni ; sed numerari eos qui in bello fortes erant et strenui, a vigesimo anno et supra 8. Insuper omnes Israelis primogeniti a mense et supra annumerantur 8. Pariter etiam Levitæ a mense et supra, et qui ministrabant sa- cerdotes usque ad quinquaginta annos recensen- tur. Ceterum quis puer, non vir, neque senex, eos qui sunt ejusmodi inscribet? Indicari eos qui Ecclesiæ præfciuntur, negaverit nemo, eo quod vitam degant in innocentia et integritate, et quod peccata occulta quorum nullus est testis nisi is qui abditos cujusque recessus scrutatur, sibi a pecca- toribus concredantur. llic tales est inscripturus, qui fuerint veluti per peccatum oblitterati ac deleti, eos iterum scribet. Qui fugerint incendium, rece- perintque expurgationem poenitentia partam quasi C ignem, tales is qui inhærentem malorum materiam absumit, conscribit. Aut fortasse quia scribuntur in libro vitæ, et una cum justis inscribuntur fi, qui digni sunt, qui Altissimi dextera numerentur, operæ pretium fuerit nosse hunc salvandorum scri- bam, qui justis fert opem, ac nomina eorum qui a pravis operibus resipiscunt, in cœlorum libro inse- rit. Gaudete enim, inquit, quod nomina vestra scripta sunt in cælis 8. Quisnam igitur puer proborum nomina in cœlis scribere potest? Nonne ille, de quo dictum est Parvulus natus est nobis, filius et datus est nobis ? Puer ille est, quem adoravere magi; Num. 1, 2, 3; xxxı, 2. carnem castigantem. Sed vox jure suspe- cta videtur Combefisio: pro qua non invitus legeret, carnem blandientem. Ego autem du- bium non habeo quin hic locus ex Procopio resti- tuendus sit, apud quem, pag. 170, ita legitur : fugit ultricem flammam. Nostrum hoc judicium mirifice confirmant quæ non ita multo post leguntur, fugit quasi a flamma urente. Nam posterio- ribus his verbis ad priora illa, etc., scriptorem nostrum alludere ob- scurum non est. Ex quo effici videtur, ut pro legi oporteat alioquin enim alter locus ad alterum referri non posset. Leetionem vulgatam ob B Num. IV, 3. Luc. x 20. Isa. Ix, 6. veterum librorum auctoritatem retineri posse arbi- trati sumus ; si prius, quomodo locus corrigi debeat, Num. 111, 40. ibid. 15. moneremus. derelictus est. Editi, Insigne testimonium in his verbis contineri arbitramur : quo, si a præjudicata omni opinione liber sit animus, confessionis auricularis antiquitas aperte probari possit. ibidem Reg. tertius, rire est vocem Hoc ipso in loco Reg. tertius, (34) Veteres aliquot libri, μηδὲ πρὸς τό. (35) Editi et nostri sed mss., τὴν κολάζουσαν σάρκα, (36) Sic codices tree. Alii totidem, καταλειφθῆ (37) Antiqui tres libri, οὐδὲ ὁ πρέσβυς. (38) Editi et tres mss., πιστεύεσθαι. Alii tres, (39) Sic nostri mss. omnes. Editi, ἐν βίβλῳ ζών- (40) Editi, νοῆσαι ἡμᾶς. Sed in nullo codice repe-