De actibus, peregrinationibus et prædicationibus sancti apostolorumque principis Petri, Epitome, in qua ejusdem Clementis vita continetur, ad Jacobum Hierosolymorum episcopum. (COTELERUIS, Patres apostilici I, 755.) Ex homiliis Clementinorum, et Recognitionum libris, tum ex Epistola Clementis ad Jacobum, Clementis Martyrio, atque Narratione Ephraimi, composita fuit ista Epitome, per eos homines qui doctrinæ ac pietatis suæ esse duxerunt, quidquid superfluum, falsum, periculosum videbatur, id omne aut tollere, aut mutare et corrigere. Ter autem factam fuisse hujusmodi compendiariam compagem invenio in mss. codicibus Regiæ bibliothecæ. Prima compago est hæc, a me post Tunerbum edita, post Perionium versa, extans in Regiis libris numero septem. Secunda continetur exemplari 148, estque superiori paulo auctior; per additamenta scilicet a Clementinis petita, quæ ad oras posuimus. Tertiam codex 804 complectitur. Longe ea præcedentibus est auctior, ex assumentis itidem Clementinorum, necnon Epistolæ ad Jacobum, inter dum cum Paraphrasi: et connexum habet Martyrium Clementis, subjunctum vero Ephraimi Opusculum; cujus breviate collectionis cunctas varietales et additiones cum nulla margines capere possent, plerasque omnes præterire coacti sumus. Porro unius trium dictarum editionum auctorem Simeonem Metaphrastem ostendit marginalis nota posita in ms. Photio quondam Maximi Margunii, Testatur enim Hoeschelius eo in codice, ad Photianam capite 113, Myriobili censuram, do opere continente tum Petri acta et cum Simone Mago disputationes, tum Clementis ad suos recognitionem, ascriptum cerni hoc, Cur vero suspicer priorem potius editionem quam duas alias ad Metaphrastem per tinere, causa est, quod in multo pluribus Græcorum menologiis et hagiologiis appareat. CLEMENS JACOBO domino et episcopo, et epi scoporum episcopo, regenti Hierosolymam sanctam Christianorum Ecclesiam, atque Christi Dei nostri Ecclesias,quæ ubique Dei providentia præclare fun date sunt; una cum presbyteris, et diaconis, et cæteris omnibus fratribus, pax sit semper. I. 44.100 Notum tibi sit, domine mi, quod ego Gle mens, qui civis Romanus sum, et primam vitæ ætatem pudice ac moderate transigere valui, cum al. al. al. al. 41.100 Clementina, hom. c. 1, etc. Recogn. I. I, c. 1, etc. Titulus hoc pacto conceptus exstat in duobus scriptis libris Additur in tertio Quod habet inscriptio Clementinorum, quod que solum pro titulo exhibet unum exemplar. Alio modo quatuor codices (vel Cor. Superscriptionem cum sex primis vocabulis quæ eam sequuntur sumpsit.com pactor ex Epistola ad Jacobum. ID.

omnino etiam dissolvetur; et post dissolutionem animo percepissem cogitationem, quæ nescio unde in me irrepserat, crebrasque mihi de morte com mentationes pariebat, cum laboribus et anxietatibus vivebam. Reputabam enim num, cum mortus fuero, non ero, nullusque erit unquam qui meil mentionem faciat, tempore nimirum cuncta obli vioni tradente? Cum autem non fuero, an quodam modo futurus sum, eos qui non sunt cognoscens; nec cognoscens, nec cognitus; quique non fuerim, non sim? et aliquandone factus sit mundus; et ante quam fieret, quidnam erat? Nam si semper fuit, semper etiam erit: sin vero ortum habet, quidnam erit iterum? quod nunc impossibile mihi est mente concipere. II. Hæc atque his similia, nescio unde, indesi nenter animo volutans, perpetuo semper moerore afficiebar, in tantum ut pallerem ac tabescerem et quod gravissimum erat, si quando harum rerum sollicitudinem abjicere tanquam vanam cogitarem, vehementius multo me premebat affectus et eam rem moleste ferebam, nesciens quod contuberna lem haberem præclaram cogitationem, quæ immor talitatis mibi causa exstitit, ut postea ex rerum exitu agnovi, et Deo cunctornm effectori gratias egi. Cum enim ab initio me illa cogitatio vexaret, ad rerum inquisitionem venire coactus sum: et quos principio per ignorantiam beatos prædicabam, postea veluti miseros non cessavi lugere. III. Igitur cum a puero in hujusmodi versarer considerationibus, ad philosophorum adventabam c scholas, ut inde aliquid certi discerem: sed et sic, nihil aliud ab eis studiose coli videbam, quam do gmatum destructiones et adstructiones, contentio nesque, et syllogismorum artificia, itemque sum ptionum excogitationes et aliquando quidem præ valebat, verbi gratia, quod anima immortalis sit; aliquando vero, quod mortalis. Et quidem quando ea opinio, quæ animum facit immortalem, superior erat, gaudebam: quando autem ea, quæ mortalem censet, macrore afficiebar: rursumque magis animum despondebam, quod nec utriusque partis quispiam mentem meam poterat confirmare: tantum intelli gebam sententias controversiarum, pro viribus pro pugnatorum, vel falsas, vel veras judicari, non vero prout ipsæ se habent in seipsis revera, com prehendi: propter quod plus adhuc in negotio " æstuabam dubitatione, ac ex animæ profundo ge mebam neque enim de hujusmodi curam rejicere cavi; neque firmum quid valebam retinere, IV. Iterum ergo angustiis hæsitationis pressus, dicebam apud me: Quid inaniter laboro, cum ma nifesta sit res? Quod, si quidem post mortem non ero; nunc, quando sum, contristari non oportet quocirca tristitiam ad illud tempus reservabo, quo, cum futurus non sim, non contristabor: si autem forte ero, cur mihi nunc superflue inest tristitia? poteram, licet valde cuperem, ut jam supra indi IV. Deest in uno ms. al. al, al. al. al.

Statimque postea alia me subiit cogitatio. Dicebam V. G VI. quippe: ne forte ibi pejora eo quod nunc me cru ciat patiar, si non vixero pie; ac secundum quo rumdam philosophorum sententias tradar Pyriphle gethonti et tartaro, quemadmodum Sisyphus, vel Tityus, vel Ixion, vel Tantalus, atque in inferno æternum puniar? Rursus autem excipiebam, di cens in re quæ incerta est, tutius multo est me pie vivere, et voluptates corporis vincere, quamvis absolute et certo pleneque non sciam quidnam justum sit ac Deo gratum, nec utrum immortalis sit anima, an mortalis. V. His itaque cogitationibus animum meum ver santibus: In Egyptum proficiscar, dixi, et adyto rum hierophantis, ac prophetis amicus efficiar, magoque quæsito ac invento, multa pecunia ei per suadebo, ut animæ evocationem, quam necroman tiam vocant, faciat, tanquam videlicet de negotio aliquo percontari velim porro erit percontatio, ut discam utrum anima sit immortalis. Id autem pror sus cognoscam, non ex eo quod respondebit se esse immortalem, sed ex eo duntaxat quod illam existere videbo: nam oculis meis cernens eam, satis ma gnam habebo certitudinem, nec jam plus fidam auribus, quam oculis. Verumtamen cum philosopho quodam ex familiaribus meis hoc quoque consi lium communicavi: is vero monuit me, non expe dire ut id auderem, duas ob causas. Si enim, in quit, plane mago non obedierit anima, tu quoque, ut pote qui legibus hæc agere vetantibus adversatus fueris, male tibi conscius vives; sin autem pa ruerit, præterquam quod vives male tibi conscius, etiam quæ ad pium cultum pertinent (cujus rei gratia talia aggressus fueris), non jam tibi bene cessura existimo. Divinitatem enim aiunt infestam esse iis, qui animas, postquam a corporibus suis dissolute sunt, vexant. Ego vero his auditis, segnior quidem ad propositum factus sum, sed illa supe riore cogitatione omnino non poteram absistere. VI. Ac ne de his tibi longum sermonem faciam, cum in talibus considerationibus ac negotiis ver sarer, Tiberio Cæsare Romana sceptra tractante, post initium veris, fama quædam sensim diebus singulis percrebuit, et revera bonus Dei nuntius mundum pervasit, Dei voluntatem silentio tegere non valens sed et per singulos dies amplior et major fiebat, sic referens: Quidam in Judæa, initio sumpto a verno tempore, æterni Dei regnum inibi prædicat, quod percepturus sit, qui optimam per omnia vitam ipsi exhibebit: ut autem credatur, eum divinitatis plenum docere ista, 17 multa mira bilia, prodigia et signa edit, solo verbo faciens au dire surdos, cæcos videre, claudos ambulare; et omnem morbum depellit, omnemque dæmonem fugat: quinetiam leprosi eminus tantum intuentes al. al. al. al. al. Recogn. v, c. 10,

eum, sanati abeunt, mortui oblati suscitantur, ni hilque est quod facere nequeat. Atque quo plus temporis præteribat. eo major ac firmior per com plures illinc advenientes existebat, non amplius, inquam, fama, sed ipsa rei veritas. Jam vero et coetus per loca fiebant, ut consultaretur ac dispice retur, quisnam esset is, qui apparuisset, et quid vellet dicere. VII. Cum autem annus ad autumnum jam ver- VII. geret, homo quidam stans in loco publico: Viri, inquit, Romani, audite: Dei Filius in Juda adest, 10 cunctis volentibus promittens vitam æternam si fecerint quæ jubet is qui misit illum. Quapropter 20 convertimini a deterioribus ad meliora, a tempora riis ad aeterna et agnoscite Deum, qui in tribus Personis unus est, cujus mundum injuste incolitis ante justos ejus oculos. Verum si convertamini, et secundum voluntatem illius vivatis, in aliud sæ culum sublati, aeternique effecti, ineffabilibus ejus bonis perfruemini: sin vero morem non gesseritis, postquam ex hac vita migrabitis, in locum ignis conjiciemini,ubi æternum puniti. frustra ducemini poenitentia nam poenitentiæ tempus in præsenti uniuscujusque vita consistit. Hæc igitur ille dixit. Ego vero cum audissem, ægre ferebam quod nemo ex tanta multitudine, audita tam magna nuntia tione, dixisset: In Judæam proficiscar, ut videam an iste vera loquatur, dum ait, Dei Filium adve nisse in Judæam, propter sempiternam ac bonam spem, qui Patris a quo missus est voluntatem an nuntiet; quandoquidem et id quod aiunt eum præ dicare, non est exiguum: quorumdam enim animas affirmat, ut pote immortales, immortalibus etiam ac æternis bonis fruituras: quorumdam vero, in ignem inexstinctum projectas, æternum punien das. VIII. Cum ita erga cæteros affectus essem, hæc quoque ad meipsum dicebam; Quare vero alios in cuso, qui in eodem cum illis crimine negligentiæ versor? nec, dispositis prius rebus meis, in Judæam vado, testis eorum omnium futurus ipse? Itaque dum hoc consilium agitarem, multum interim tem poris terebatur, negotiis hujus sæculi me ad se pertrahentibus, nec valente me ab iis expediri. Sed tandem, cum vitam considerassem, quam instabilis sit ac inæqualis, cumque dein omne præteritum tempus in memoriam revocassem, quod modo sub blandiente mihi semper spe, hucusque permansis sem, quodque sic omnes homines occupati moria mur; cuncta mea prout erant relinquens, confestim VIII. al. al. inser. al. inser. Pia inter polatio, sed parum necessaria. Similiter alibi. Cor. 22 al. * al. * al. VARIUM NOT.Ε. Forte Πόρτον,Portum; nempe, Romarum. Vide Martyrium Ignatii n. vi, et infra, n. LXXVI

ad mare properavi et in Pontum veniens, atque subvectus, ventis adversantibus, pro Judaa ad quam deferri cupiebam, Alexandriam appuli. Ibi autem ad philosophos ventitabam (ventorum quippe vis adhuc navigationem inhibebat),petebam que ut singula clare enarrarent de eo rumore, quem is qui Romæ conspectus fuerat annuntiasset, ac quænam ille divulgasset. At illi responderunt Talis quispiam an Romæ visus fuerit, plane nesci mus; de eo autem qui in Judæa, degit, et Filius Dei esse a fama prædicatur,audivimus a multis qui illinc venerunt, et intelleximus de mirabilibus om nibus quæ solo etiam verbo edidit. IX. Et cum dicerem cupere me in colloquium ve nire cum aliquo eorum qui illum vidissent, atque de eo audire quæcunque scire cuperem excipientes illi dixerunt: Est hic quidam, qui non solum vidit eum,sed et ex ea regione oriundus est, eximius, nomine Barnabas, qui se etiam ait unum esse ex discipulis illius; et hic alicubi sedens, quæ ab illo promissa sunt, talium dignis, ei qui velit narrat ultro. Et quidem ad locum in quo vir sedere solitus erat veni, atque ipse quoque pars fui circumstantis multitudinis, stetique audiens quæ dicebat: ac in tellexi vera eum non dialectica ulla arte docere, sed adeo sine præmeditatione ac simpliciter expo nere quæ audierat et viderat Dei Filium, qui appa ruit, fecisse ac dixisse. Multos autem testes verbo rum ac mirabilium quæ ab ipso proferebantur, ex ipsa assistente plebe producebat. X. Verum quia ad ea quae ab ipso candide dice bantur, libenter populus acquiescebat; philosophi, utpote qui ex hujusce mundi disciplina prodierant, ludificari eum ac ridere ordiebantur, immodica au dacia cavillantes atque probris incessentes, et ad versus eum utentes syllogismis tanquam armis po tentibus. At ille ineptias eorum repellens, versute ipsorum interrogationi non occurrebat, verum im perterritus non desinebat loqui. Et aliquando qui dam jocabundus rogabat eum: Quare, o nove do ctor, ita factus est culex, ut minimus existens, et sex pedes nabens, insuperque alas gerat; elephas vero, maximum animal, cum careat alis, quatuor tantum pedes habeat? Ille autem doctrina ad inter rogationem paulisper cohibita,nullo tamen de his dato responso ad eum qui interrogaverat, sermo nem quem ab initio sibi proposuerat resumpsit; hoc solo utens procemio in unaquaque interpella tione:Nobis demandatum solummodo est, ut vobis sermones ac mirabilia facta illius qui misit nos enarremus: ac pro demonstratione dialectica, te stes vobis producimus eorum qui hic adstant mul tos: cæterum in vestra potestate est, obsequi, vel fidem non habere. Ego certe non cessabo vobis ex ponere quod utile est: quoniam mihi quidem damnum est, tacere; vobis vere noxa, non cre dere. Equidem possem reddere rationes futilium vestrarum quæstionum, si viderem vos de istis

veritatis studio percontari: verum causam diversa 26 creationis culicis et elephanti, nunc vobis aperire intempestivum esset, qui Deum omnium rerum ignoratis. XI. Haec eo dicente, illi communi consensu, multum ac petulantem risum emiserunt, ad stupo rem ac consilii inopiam nitentes eum redigere, veluti barbarum quemdam ac insanum. Quæ cum ego intuerer, animo cepi incalescere, ac zelo ne scio qua ratione correptus, tacere non potui, sed cum fiducia dixi: Jure Deus, o homines, volunta tem suam incomprehensibilem vobis fecit,indignos vos præsciens, sicut inprasentiarum dat plene in telligere iis qui mentis judicio utuntur. Quando quidem enim nunc ejus voluntatis præcones missi sunt, qui non arte aliqua et verborum rhetorico 21 ornatu,sed simpliciter tantum et absque calliditate consilium ejus repræsentant, adeo ut quilibet qui audierit, intelligat quæ dicuntur; adestis vos, ut non intelligatis quod vobis expedit, utque damno vestro rideatis veritatem, quæ inter barbaros ad vestram condemnationem versatur, quamque ad vos advenientem non vultis hospitio recipere, pro pter libidines vestrus, et verborum illius vilitatem, ne arguamini, inconsulto philologi esse, amatores sermonum, non autem veri philosophi, sapientiæ studiosi. Quousque ergo discitis loqui, qui bene loqui nescitis? Multa enim verba quæ profertis, unius verbi pretio non sunt æstimanda. Quid autem et dicet Græca vestra multitudo, unanimis aliquando facta, si judicium futurum est, ut iste ait?Quare, Deus, voluntatem tuam non prædicasti nobis? Nullatenus audiemini: vel forte et aliquam responsionem reportabitis, hujusmodi: Ego cum omnes futuras voluntates, ante constitutionem mundi cognoscerem,unicuique pro merito suo la tenter prævius occurri: quod autem id ipsum ita se habeat, volens iis qui ad me confugerunt, plene manifestare, cur ab initio, a primis generationibus voluntatem meam palam non siverim prædicari; nunc circa finem sæculi, præcones mei consilii misi; illi vero et irridentur, et contumeliis affecti deluduntur ab iis qui nequaquam volunt adjuvari meamque amicitiara vehementer repudiarunt. O ma gnam injuriam! invidiæ etiam periculum subeunt salutem vocantur. XII. Quæ cum dicerem, aliaque his consentanea, multum in plebe ortum est murmur: atque alii quidem Barnabam miserantes, mihi favebant; alii vero, qui erant stolidi, graviter in me stridebant dentibus. Porro cum jam vespera advenisset, Bar prædicatores Dei, idque per eos homines, qui ad 25 al. add. 7 al. 28 1. ex mss. * Vertit Cotelerius, quasi perinde esset ac sententia postulante, sed sine exemplo, quod quidem scian. CLER. 30 al. VARIORUM Verte: Qui bene loqui non potestis; quia boni nihil didicerant.

nabæ manu apprehensa, eum licet nolentem, vi ad XIII. meam domum duxi, ubi et feci manere, ne quis ei manus injeceret. Paucosque dies mecum mora tus, nonnulla veræ religionis rudimenta me docuit aiebat enim quod properaret venire ad Judæam propter festum, ut qui vellet in posterum cum suis popularibus degere. XIII. Ego vero cum valde ab illius lingua pen derem, ac vehementer instarem, nec desisterem, sed reliquam doctrinam postularem, ac dicerem Tu tantum mihi expone Dei qui apparuit, quos au disti, sermones; et ego oratione mea eos ornans, voluntatem Dei prædicabo. sicque postea intra paucos dies navigabo tecum: admodum enim cupio ad Judææ regionem venire: ac forte vobiscum toto vite meæ tempore habitabo; ille his auditis, illico " respondit, ac dixit: Tu, si quidem videre nostra, et quod expedit cupis discere; mecum statim na vigato: sin vero non vis navigare, ego hodie signa domicilii mei, eorumque quos convenire desideras indicabo: ut quando volueris venire, nos invenias ego namque eras ad mea me conferam. Et vero cernens Barnabam adeo esse inexorabilem, comi tatus sum eum usque ad portum, acceptisque ab eo signis quæ dixerat domiciliorum, aio ad illum Nisi cras repetendum mihi esset aliquid eorum quæ mihi debentur, profecto jamjam tecum na vigarem; attamen eito te assequar. His dictis, commendatoque eo navis ductoribus, reversus sum cum tristitia, memor boni ac concordis amici. XIV. G XIV. Aliquot autem dies moratus, et debitum, propter quod retentus fueram, non totum accipere valens; ut celeriter hominem attingerem, neglecto quod supererat, quia mihi esset impedimento; ipse quoque in Judæam enavigovi, e quintodecimo die Cæsaream Stratonis advenio. Cumque terram teti gissem, et hospitium quærerem, audio quemdam nomine Petrum, Jesu Christi Dei Filii, qui in Judæa apparuerat et signa atque prodigia ediderat, probatissimum discipulum, crastino die cum Si mone ex Gitthis Samaritano venturum ad disputa tionem. Quæ ego audiens rogavi indicari mihi illius mansionem. Et statim ac didici, præsto fui ad fo res. Intuiti autem qui in domo erant, inter se conferebant quisnam essem, ac unde proficiscerer. Et ecce Barnabas egressus, statim ut vidit com plexus est, mullum gaudens ac lacrymans; appre hensaque muru mea, in domum introduxit. Deinde Pelrum ostendens: Hic est, inquit, Petrus, quem maximum in Dei sapientia tibi denuntiabam, o Clemens, cuique omnia quæ in te sunt bona et propositum tuum semper narrabam, ut ex eo ipse etiam cupiat videre te, tuamque congressionem expetat. Magnum igitur ei munus te manibus meis offero. Quod cum dixisset, obtulit me, et dixit: Hic est Clemens, Petre. al. al. Deest in al. al. al.

XV. XV At Petrus, postquam nomen audivit, me moria repetens Barnabæ narrationes, confestim, eo habitu quo erat, prosiliit, meque benigne ac germane exosculatus, atque assidere faciens: Recte fecisti, inquit, qui veritatis præconem Barnabam hospitio exceperis in veri Dei honorem; admodum excelso te gessisti animo, qui imperitorum furo rem non fueris veritus. Revera enim beatus es tu, quod veritatis legatum ita omni cum honore sus ceperis hospitem: pro quibus factis, ipsa quoque _veritas te qui hospes es, suæ urbis civem desi gnabit, tuncque magnopere lætaberis; quia parvam gratiam nunc fœneratus, bonamque doctrinæ vo luntatem, eris hæres commodorum æternorum, bonorumque quæ auferri non possunt. Nec vero laborem subeas referendi mihi mores tuos: omnia enim quæ ad te pertinent, amator iste veritatis Barnabas indicavit, fere quotidie bonam tui men tionem faciens. Et ut tibi, tanquam vero amico, breviter rem aperiam; nisi tibi aliquid impedi mento est, iter nobiscum habe, ac percipe sermo nem veritatis, quem persingulas civitates habiturus sum Romam usque ipsam. XVI. Ego vero ad illum: Paratus quidem sum proficisci tecum, inquam hoc namque nescio quo modo constitui lætus: verum cupio prius certior de veritate fieri; ut sciam, utrum anima immortalis sit, an mortalis; et si est sempiterna; num ob ea quæ hic gessit, judicari debeat; item, quidnam sit justum ac Deo gratum; præterea, factusne sit mundus, et quare factus; et an sit dissolvendus, necne, an melior futurus, an nec futurus omnino, ac, ne singula prosequar, hæc atque his similia vellem discere. Hic autern, divino spiritu cogno scens quid sibi vellent ea verba, citum responsum dedit, ut et cito me ad veritatem revocaret. Atque ego, inquit, breviter tibi, Clemens, rerum scien tiam exhibebo: et jam nunc audi. XVII. XVII. Dei voluntas multas ob rationes homini bus occulta fuit. Primo quidem quod illi detine rentur prava institutione, convictu vitioso, consue tudine perniciosa, malis colloquiis, non recta opinionum anticipatione, atque caprupter errore; dein contemptu, incredulitate, fornicatione, avari tia, inani gloria, aliisque similibus; quæ cum in mundum, tanquam plurimus fumus in unam do mum intraverint, intusque habitantium hominum visum offuscarint, eos non sinunt aspicere, neque mundi creatorem Deum intelligere ex iis in quibus ipse se pinxit, nec cognoscere quod ci placet. Quo circa oportet veritatis studiosi, intrinsecus ex animæ profundo, ad auxilium vera ratione vocent Deum solum, Dominum autem nostrum et Salva 36 Lege ejus, qui revera Deus est, ut infra, num. xxΙx. CLER. 37 al. inser. al. al. al. al. al.

piant; nt aliquis intus positus in dorno fumi plena, in hoc, inquam, mundo, accedens possit aperire fores; quo lumen solis, quod extra est, intromit tatur in domum; ignis vero fumus, qui intro est, ejiciatur “; ut homines, cum perspexerint, cre dant in unum Deum Patrem omnipotentem, et in unigenitum ejus Filium ex eo ante secula inenar rabili modo genitum, et in Spiritum sanctum ex eodem ineffabili ratione procedentem; atque unum Deum cognoscant in tribus Personis, principio carentem, finis expertem, eternum, perpetuum, in creatum, immutabilem, variationi non obnoxium, simplicem, non compositum incorporeum, invisi bilem, intactilem, incircumscriptum, incomprehen sibilem, infinitum, non valentem perspici, bonum, justum, potentem omnia, creaturarum omnium opificem, omnipotentem, inspectorem cunctorum, torem Jesum Christum, et ab eo cognitionem acci provisorem omnium, dominatorem, ac judicem; atque ita aqua et spiritu renati cohæredes constituan tur filiorum Dei renatorum ad incorruptionem *. XVIII. XVIII. Quapropter ante omnem quæstionem tu quoque, o Clemens, prompte tanquam filius ad patrem accede, ut et visibilium et invisibilium co gnitionem vere tibi præbeat Deus. Quod si postquam vocatus es, non vis, aut cunctaris; justo frei judicio exhares eris; et quia noluisti, nelot te Deus. Ne que vero existimes, quod et-i omnium qui unquam fuerunt pii, piissimus sis, baptismi autem consum mationem non fueris asseruius, bonam spem adi pisci aliquando poteris. Eo enim majores penas dabis, quod bonis operibus non beneusus sis. Nam, ut aiunt, bonum non bonum est, quando non bene agitur. Τu vero si, quemadmodum Deo placet, nolis baptizari, ac tuæ potius voluntati obsequeris; profecto illius consilio repugnas. Sed forte dices Et quid ad pietatem conferet, si aqua baptizer? Primo quidem, quia id quod Deo placuit facis. Se cundo vero, quia per aquam et spiritum renasce ris Deo, atque primam nativitatem quam ex con cupiscentia traxisti permutas: sicque salutem consequi poteris: aliter autem fieri nequit. Ita enim, qui propter salutem et immortalitatem gene ris nostri incarnatus est Deus Sermo, dixit nobis Amen. dico vobis; nisi renati fueritis aqua et spiritu, non introibitis in regnum carorum s. Quodcirca ad baptismum accede: siquidem hic solus vim ignis Recogn. al. al. Clement. hom. m, c. etc. Rec. I. vi, e. etc. al. al. al. Joan. Deuteron. xvi, 20: Juste quod jus tum est persequeris. Sopient. vi, 11 Ad verbum in Vita Lucæ junioris tomo II. Auctarii Combefisiani pag. et apud Gregorium Nazianzenum, orat.33, p. Parique modo Zonaras ad Canonem Gangrensem 14, et Balsamon in Responsis ad Marci interroga tiones cap. 6, necnon Origenes in Catena Luca ms. ad cap, 1. vers. 5, ubi tamen in edita a Corderio no men Simeonis apponitur, nescio an ob quod ad marginem codicis Regii apparet, estque Cos. Lege in Indicativo.

potest exstinguere. Neque differ; quoniam dilatio solet afferre periculum, propterea quod incertum sit præstitutum morti nostræ tempus. XIX. 52 Postquam hæc dixisset, Equidem,inquam, modo gratias ago Deo Patri, et unigenito ejus Fi lio, et sancto ejusdem Spiritui, quia ut certus fieri volui, ita et mihi tribuit. Caeterum de me deinceps eecurus esto. Nunquam enim dubitabo de ullo eo rum quæ a te prolata sunt. Igitur, Domine mi Petre, ne anime anxio sis, tanquam non sentienti homini maxima bona donaveris. Scio quippe hoc tale et adeo magnum esse, ut quilibet illud et cele riter velit accipere. Sentio enim mihi velociter da tum charisma. Hæc postquam locutus sum, Petrus dixit: Gratiam habeo Deo, et pro salute tua, et pro commodo meo. Itaque per trium mensium dies jejuna, et baptismum accipies. Incipe ergo a die crastina. Erit autem mihi cras cum Simone Mago disputatio. Neque ambigas, mihi adesse in adver santium controversiis. His dictis, ipse etiam cibum sumpsit, meque jussit privatim sumere. Benedicto autem cibo, aclisque gratiis, subjunxit, dicens Det tibi Deus, ut in omnibus mihi similis efficiaris, utque baptizatus, ejusdem mecum particeps fias mensæ. Eoque pronuntiato, quiescere me præcepit jam enim et tempus ad somnum vocabat. XX. 55 Sequenti ergo die, ego Clemens, cum adhuc nox esset, e somno excitatus, ubi intellexi Petrum vigilare, et cum iis qui una erant de cultu Dei disserere erant autem numero sexdecim; quorum hæc sunt nomina: Zacchaus, qui olim publicanus, et Sophonias frater ejus; Josephus, illiusque sodalis Michæas; præterea Thomas et Eliezerus gemini; Eneas sacerdos; Lazarus sacer dos, quem a mortuis excitavit quatriduanum Do minus noster Jesus Christus; Elisæus, Benjamin filius Saphræ, itidem Rubilus et Zacharias archi tecti, Ananias et Aggaas Ammeni; necnon Nicetas et Aquila socii): ego quoque ingressus sum, et postquam salutassem, jubente eo consedi. XXI. Ille autem institutum sermonem interrum pens, et quasi se purgans, rationem reddibit cur non expergefecisset me, quo verborum ipsius essem auditor: cujus rei causam, navigationis molestiam assignabat: illam enim concoqui volens, me quies cere permisit. Siquidem quando anina, inquit, circa id quod corpori deest occupatur, vel aliqua calamitate premitur, non multa cum diligentia solet attendere iis quæ dicuntur. Et propter hoc nolo 62 Clement. hom. I, c. 21, etc. Recogn. 1. r, c. 18, etc. s3 al. al. 35 Clement. homil. m, c. 1, etc. Rec. 1. n. c. 1, etc. 68 57 Lege ut ad Clementina diximus. CLER. 58 al. al. et et 6o al. al. Excerptam sententiam hanc, ut legere est in ms. Regio 1500.

CLEMENTINA.. EPITOME DE GESTIS S. PETRI. sermocinari cum iis qui aut egritudine detinentur, aut immoderate irati sunt, aut corpore ægrotant; aut sæcularibus curis, vet alio quopiam affectu ob turbantur. XX{1. 62 Neque dicat aliquis, non oportere conso lationis et admonitionis verba iis admovere, qui mali aliquid habent ac gerunt. Aio enim, quod si quidem aliquis proficit, adhibeat; sin minus, in terim tempori cedat. Tempus enim est, ut Salo moni videtur, omni rei 6. Quare oportet sermones qui animam confirmant, hominibus ante vexatio nem inferre; ut si quid forte pravi acciderit, mens prius armata, recta ratione possit id quod illatum est, perferre. Unde, amice Clemens, si cupis qua ad Deum pertinent cognoscere, a Domino et Deo et Salvatore nostro Jesu Christo, qui humanum genus docet scientiam; ab co solo discere potes; quia solus novit veritatem. Aliorum enim si quis aliquid cognoscit, ab eo uno, aut ab ejus discipu lis traditum accepit. XXIII. XXIV. 82 Clement, hom. 11, c. 12, etc. cogn., l. viii, c. 6. XXIII. 67 Est autem ejus sententia: Deum unum esse in tribus personis, cujus totus mundus opus est, quique justus existens, aliquando certe uni cuique pro actionibus retribuet. Necesse quippe omnino est, ut qui asserit Deum natura esse ju stum, etiam credat immortales esse hominum anim mas. Quoniam ubi erit justitia ejus? quando ali qui, cum pie vixissent, tamen male habiti, per vim e medio sublati sunt: quidam vero, postquam valde impii exstitissent, atque vitæ luxui ac deliciis indulsissent, communi tamen hominum morte obierunt. Quandoquidem igitur absque ulla con tradictione Deus, bonus curn sit, justus etiam est; nec aliunde justus esse cognoscetur, nisi anima post separationem a corpore, sit immortalis; ut quando in resurrectione suum corpus recuperarit; malus quidem, tanquam qui hic bona receperit, ibi pro iis quæ deliquit puniatur; bonus autem, hic pro delictis castigatus, illic quasi in sinu justorum,hæ res bonorum constitustur: quandoquidem igitur Deus justus est, constat inter nos, judicium quo que fore, et animas esse immortales. Si quis vero, quemadmodum Samaritano Simoni placet, et non ut veritatis doctrina vult, Deo concedere nolit, justum esse, cui jam aliquis id tribuere potest? XXIV. His auditis, ego Clemens. Et quisnam est, dixi, iste quem aiunt, Simon Samaritanus, scire vellem. Respondit autem Petrus: Si cupis discere, licet tibi ab iis cognoscere, a quibus et ego cuncta illius intellexi. Vocatisque Aquila et Nice ta, praecepit eis, ut mihi omnia ad Simonem per tinentia diligenter enarrarent. At illi, Deum atte stati se nullatenus a veritate declinaturos, hunc in modum res ejus exposuerunt. Ac prior Aquila capit ita dicere: Audi, charissime frater, ut tu 63 Eccle. III, al. 65 Deest in al. 66 Deest in al. 67 I. Re

quoque accurate cognoscas omnia viri illius cu juanam sit, et quis, et unde; et quænam sint qua facit, et quo modo, quamque ob causam. XXV. 6 Simon igitur patre quidem Antonio, ma tre vero Rachele ortus est; natione Samaritanus, ex Gitthis, vico qui non minus quam sex schoenis ab urbe Samaritanorum distat. Hic Alexandriæ Ægy pti commoratus, ac in Graca doctrina plurimum exercitatus, et arte magica pollens, atque insolen tia elatus, se vult existimari esse virtutem supre mam, ipso quoque superiorem Deo qui totum orbem produxit. Interdum vero se Christum signi ficans, Stantem appellat. Eamque appellationem usurpavit, quasi qui semper constiturus sit, nec habeat corruptionis causam qua corpore concidat. Nec vero Deum mundi conditorem, supremum esse ait: nec mortuos aliquando excitatum iri credit. Hierosolymam negat, montem Garizimum substi tuit, Pro vere Christo Deo nostro, seipsum prædi cat. Legem, propria presumptione aliter interpre tatur; et judicium fore quidem dicit, verum non ex spectat. XXV. XXVI. Ut autem ipse religionis opinionem in vaderet, factum est ita. Joannes quidam exstitit qui singulis diebus baptizaret: et quemadmodum Domino fuerunt duodecim discipuli, duodecim mensium solis gerentes numerum; sic ei quoque fuerunt triginta viri principes, menstruam lunæ rationem implentes; inter quos et una quædam erat mulier, vocata Helena; ut ne hoc quidem abs que premeditatione esset. Cum enim mulier dimi dium sit viri, imperfectum tricenarii constituit nu merum; sicut et in luna, cujus incessus non perfectum mensis cursum conficit. Porro horum triginta, Joanni primus ac probatissimus erat Si mon. XXVII. Post mortem autem Joannis, Simon, assumpta Helena, oberrat, plebem conturbans, di censque eam Helenam de supremis cœlis in terras delatam esse: cujus gratia, inquit, Græci et bar bari bellum gesserunt, imaginati speciem veritatis; et edens multa prodigiosa miracula; ita ut nisi co gnovissemus eum illa per magiam efficere, ipsί quoque fuissemus decepti. Nunc autem quando ve sanus ille voluit etiam imponere homnibus reli giosis.ab eo secessimus. Etenim cæde se inquinare cceperat; sicut nobis adhuc amicis velut amicus pa tefecit; quod cum pueri animam u suo corpore se parasset, infandis quibusdam adjuramentis futuram adjutricem ad eorum quæ ipse vellet repræsentatio XXVI. XXVI. 68 Clement hom. II, cap 18, 21, etc. 69 al. ut Clementin. II, 22. Cor. al. et al. al. ut Clement. 7B al. et 73 al. Clement. inser. 10 al. al. 76 al. * Clement. hom. 11, c. 25. Recognit. I. n, e. 12, etc. VARIORUM Mirum in nullo exemplari ante poni quod et Clementia habent, et sequentia postulant. An vocem non intellexit Metaphrastes? Vide nos ad Recognit. I. LXXII. COT.

nem puero in imagine del neato, consecratam ha XXVIII. beret imaginem in quadam interiori æde, in qua ipse caperet somnum. Quapropter, damnata ejus impie tate, abscessimus ab eo. XXVIII. * Hæc cum Aquila dixisset, frater ejus Nicetas: Necesse est, frater Clemens, inquit, ea me commemorare, quæ ab Aquila prætermissa sunt. Primum equidem Deus testis est, nos in nullo opere impio adjuvisse eum: sed illo faciente, tantum spe ctasse. Et quandiu opera innoxia edebat,delectaba mur: quando autem quæ per magiam fiebant, per divinitatem se facere, ad pios homines decipiendos, dixit, non amplius eum passi sumus,quamvis multa nobis promitteret; primum quidem, fore ut tem plum et statuæ nobis exstruerentur, diique existi maremur; item a regibus magnificaremur atque donaremur publicis honoribus; nec non infinita vi pecuniæ ditesceremus. XXIX. Hæc, et alia quæ putantur majora, nobis pollicebatur, modo ut cum eo viventes, pravum ejus molimen taceremus, quo fraus ei succederet. Atta men assensi non sumus: quinimo consilium dedi mus, ut ab ista vecordia desisteret; dicentes ei Cessa ab hujusmodi audaci facinore. Deus esse non potes: time eum qui vere Deus est; cognosce te esse hominem, breveque esse tempus vitæ tuæ. Quanquam admodum locuples, vel etiam rex eva seris, exiguo vitæ tua spatio pauca sunt quibus frueris: et viventem impie, æternæ pona manet. Quare auctores sumus, Deum verearis, a quo judi cari debet uniuscujusque anima, pro iis quæ hic gessit. XXX. Ilæc ille audiens, risit. Cumque dicere mus: Cur eos irrides, qui tibi utilia suadent? Ille Rideo, inquit, stultam opinionem vestram, quod creditis immortalem esse hominis animam. Et ego respondi: Non miramur, Simon, si fallere nos conaris, sed obstupescimus, qua ratione etiam te ipse decipias. Elfare igitur nobis, Simon; licet alio rum nemo compertum haberet, animam esse im mortalem; tu tamen et nos habemus: tu quidem, ut qui eam a corpore humano diremisti, qui collo cutus es, qui imperasti: nos vero, ut qui adfuimus, et imperium audivimus, et quod jussum est vidi mus clare. Ad hæc Simon: Ego quidem scio quid dicatis; vos autem nescitis qua de re loquamini. Ac ego Nicetas dixi: Quandoquidem scis, cdissere quod si nescias, ne existimes decipi nos posse, dum ais, te quidem scire, nos autem nequaquam. Adeo enim stolidi non sumus, ut nobis vafram inseras suspicionem, redigasque nos in tuam potestatem, existimantes aliquid ineffabilium cognosci a te. XXXI. Respondit Simon: Quod quidem disjun xerim animam ab humano corpore, novi vos scire VARIORUM 19 Clement. hom. ii, c. 27, etc. 80 al. inser. 81 al. Paulo post abest a duobus mss. Cor. al. et al. al. ** al. al. al. al. Cor. al præpon, al.

quod vero non anima defuncti ministret, sed ali quis dæmon, qui se animam esse simulat, novi vos ignorare. Et ego Nicitas excepi: In vita multa incredibilia audivimus: hoc tamen sermone amen tiorem nos unquam audituros non speravimus.Nam si demon fugit se animam mortui esse, quinam erat animæ usus, ut a corpore separaretur? Nonne; ipsi præsentes audivimus te, cum animam e cor pore adjurando evocares Et qua ratione, uno ad jurato, alter non adjuratus, tanquam veritus obe dit? Nonne etiam tu aliquando a nobis rogatus, quam ob causam interdum cessarent assessiones, respondisti Quia anima, completo super terram tempore quod in corpore peractura erat, ad in feros vadit: ac subjunxisti, animas eorum, qui propria morte obierunt, quoniam in inferis bine secedentes custodiuntur, non facile permitti ve nire? XXXII. Hæc Nicetas cum protulisset, Aquila iterum dixit: Cuperem a te id unum discere, Si mon: sive anima sit, sive, dmmon, id quod adjura tur; cujusnam tandem metu, adjurationes non con temnit? Et Simon: Penas, inquit, persoluturam se intelligit anima, si non obtemperet. Aquila vero Itaque si anima adjurata venit, etiam judicium fiet. Si ergo animæ sunt immortales, omnino et judicium erit. Quamobrem si cos quoque qui in malam actionem sunt adjurati, tumque non obtem perarunt, condemnandos ais; quo modo tu non timuisti, eos cogere, cum qui coguntur, propter contumaciam puniantur? Nam te jam non esse muletatum pro iis quæ designasti, mirum non est: G cum judicium nondum sit, ut tu quidem poenas des eorum ad quæ coegisti; quod autem coactum est, veniam accipiat, quia malo faciniori adjuramentum prætulerit. Simon autem, his auditis, ira per citus, mortem, nisi taceremus, nobis minatus est. XXXIII. Postquam Aquila hæc dixit, ego Cle mens interrogavi, quænam essent miracula quæ faceret. Illi vero responderunt: s Facit ut statuæ ambularent,in igne volutans se, non uritur,interdum volat, ex lapidibus panes facit, serpens fit, in ca pram transformatur, duas facies ostendit, in aurum convertitur, portas occlusas aperit, ferrum solvit, in conviviis simulacra formarum omnigenum exhi bet, facit ut in domo vasa sponte ferri ad ministe- [ rium videantur, nec cernantur qui ferunt. Ista me morantes audiens, mirabar: testabantur autem ipse talia se vidisse. XXXIV. 98 His ita enarratis, venit Zacchus, et ista Petro significavit: Jam nunc, Petre tempus. est, ut exeas ad disserendum cum iis qui convene runt. Multa enim turba in atrio congregata te op XXXIII. XXXIV. al. inser. vel al. inser. Al add. al. al. Clement. vt al. 55 1. s. Recogn. 1, 9. Anast., Cedren., Niceph. et al. add. 97 al. inser. 98 Clement. hom. III, cap. 29, etc. Recogn. I. II. c. 19, etc.

peritur; in quorum medio tanquam aliquis belli XXXV. XXXVI. dux ab iis protectus ac stipatus constitit Simon. Hoc audito Petrus, cum orationis gratia secedere me jussisset, qui nondum consecutus fueram salu tare baptisma; ad jam perfectos ac baptizatos, Surgentes, inquit, oremus, ut Deus pro suis per petuis miserationibus opituletur mihi prodeunti ob salutem hominum ab ipso creatorum. Utque hoc dixit, oratione facta, exiit in atrii locum subdia lem et magnum, quo multi convenerant, ut fierent auditores eorum quæ dicenda essent. Stans, ergo, cernensque universum populum summo cum silen tio oculos in ipsum conjicere, ac Simonem Magum in medio stare, hunc in modum loqui cepit XXXV. Pax sit omnibus vobis, qui parati estis dexteras dare veritati Dei; quam, magnum nempe ac incomparabile ejus munus in hoc mundo ut in salutationem vobis ante sermones doctrinae accla memus præcepit nobis qui misit nos Dominus Jesus Christus, Filius Dei vivi; quo si aliquis inter vos sit filius pacis, per doctrinam nostram pax eum complectatur; si quis autem vestrum eam accipere nolit, tunc et nos excusso pedum nostro rum pulvere in testimonium, ad aliorum domos ac civitates abeamus. Ac vere dicimus vobis: Tole rabilius erit in die judicii, fuisse in terra Sodomo rum et Gomorrhæ, quam in loco incredulitatis primo quidem, quia non potuistis ex vobis agnos cere veritatem secundo, quoniam de nostris cum audieritis, non venistis usque ad nos: tertio, quia etiam nobis ad vos profectis non credidistis. Quare gratificantes vobis, ultro oramus, ut pax nostra venial super vos. Si ergo eam habere vultis, opor tet vos alacri animo suscipere habitos de pietate sermones, atque Deo placitam amplecti vitam; ut, pia justaque vita transacta, æternorum bonorum haeredes sitis. XXXVI. * Quæ cum Petrus dixisset, ac de operi bus Dei docuisset, quantaque bona a Deo homini sint donata; atque multa monuisset de monarchia, id est unius Dei principatu, Simon extra turbam voce magna infit: Quid astantem tibi imperitam multitudinem vis mentiendo decipere, dum per suades eis, deos nec nominare licitum esse, nec dicere? cum publici Judæorum libri multos deos asseverent? Et vero nune coram omnibus, ex iis libris tecum disputare volo de eo, quod deos exsi stere sit existimandum et prius de eo Deo quem protulisti, ostendo eum non esse supremam ac om nipotentem Providentiam; quia improvidus futuro run est, imperfectus, indigens, ac omnino non bonus. Quo, nimirum, demonstrato ex Scripturis, quemadmodum ego assero, restat ut sit alius Deus al. al. al. inser. 100 al. inser. 1 Recogn. I. u, c. 30. Marc. vi, 11; Luc. x, 5. 3' αl, * Clement. hom. 111, c. 38, etc. l. Cedren. * Matth. x, 12. s. Rec. 1, 37.

in Scriptura non commemoratus, praescius futuro rum, perfectus, non indigens, bonus, ab omnibus malis liber: ille autem quem loqueris, mundi opi fex, contrariis oppositus est. XXXVII. Statim ergo, qui ad ejus similitudinem XXXVII. factus est, Adamus, etiam cæcus creatur, propter quod et transgressor invenitur, atque a Deo ejici tur, morteque mulctatur. Simili quoque modo, qui finxit illum, quandoquidem cuncta non videt, in Sodomorum exitio, Venite, inquit, et descendentes videamus, an secundum clamorem ipsorum, qui ad me venit, perficiant; sin minus, ut sciam ®, et igna rum se ostendit. Quando autem dicit de Adamo Ejiciamus eum, ne forte extensa manu sua attingat lignum vitæ, et comedat, et vivet in æternum; in videt. Cumque scriptum est: Secum reputavit Deus, 11 13. quod fecisset hominem 10; ct penitentia ducitur, et ignorat: nam illud, secum reputavit, consideratio est, qua aliquis ob eorum quae cupit ignorationem, finem diligenter explorare vult; aut est poenitentis de re quæ præter sententiam contigit. Quod etiam scriptum est: Odoratus est Dominus odorem suavi talis '; indigentis est, et nidore carnium delecta tum fuisse, non boni. Tentare autem, sicut scrip tum est: Tentavit Dominus Abrahamum 18; mali est, ac ejus qui ignoret exitum patientiæ. XXXVIII. Sicque Simon, multis Scripturæ dictis' male assumptis probare nitebatur Deum perinde ac homines omni perpessioni obnoxium esse. Tum Pe trus: An, inquit, qui malus ac plane improbus est nullatenus velit se ipse arguere in iis quæ peccat responde mihi. Simon respondit: Minime velit. Et Petrus Quo modo igitur malus ac improbus esse potest Deus, cum ipsius voluntate opprobria in illum conscripta, publice proposita sint? Ac Simon Fieri potest, ut illius reprehensio citra ipsius sen tentiam ab alia Virtute sit scripta. Dixit Petrus Primum ergo hoc quæramus. Si suo quidem con silio se reprehendit, ut tu prius ultro confessus es, improbus non est: sin vero alia Virtute, inquiren dum est ac omnibus viribus examinandum, num quis eum qui solus bonus existat, omnibus malis subjecerit. XXXIX. Et Simon: Manifestum est te nolle au dire ex Scripturis reprehensionem Dei tui. Ac Pe trus: Ipse id facere mihi videris; qui enim ordinem questionis vitat, examen verum fieri non vult. Unde ego qui ordine utor, et volo primum scripto rem considerari; manifeste cupio recta via ince dere. Tum Simon: Primo fatere, an vera sint que scripta sunt in mundi opificem; nec sit omnium su premus, cum juxta Scripturas omni nequitiae sit obnoxius; et postea scriptorem quæremus. Petrus XXXVIII. Sal. add. Forte eidivino paradise. CLER. * Gen. xviir, 21. 9 Gen. 1, 23. 10 Gen. al. al. al al. al. al. 13 Gen. xxi, 1. 18 al 20 al. 21 Clement. vi, 6. 11 al. 10 Gen. VIII,

ista, quæ tibi censentur adversus Deum scripta, vera quidem esse; verum etiam sic, non ostendere Deum esse improbum.Qui ergo, inquit Simon, hoc potes astruere? autem Ne id de me videatur, respondeo. Ego aio, XL. XLI. XL. 24 At Petrus: Adamum dicis cacum forma tum esse; quod tamen ille non erat.Non enim cæco præcipiens ostendisset,ac dixisset: De ligno autem scientiæ boni et mali'ne gustetis 25. Et Simon inver tens respondit: Cæcam dixit mentem ipsius. Ac Petrus Qua ratione mente cæcus esse poterat, qui antequam gustasset fructum,convenienter crea tori ipsius, propria omnibus animalibus imposuit nomina? Simon vero: Si Adamus prænotionem ha buit, quare non prænovit serpentem qui ejus uxo rem decepit? Rursum Petras: Si prænotionem non habuit Adamus, quo modo filiis suis, simul ac nati sunt, etiam nomina imposuit secundum futuras actiones? primum vocans,Cain, quod interpretatur æmulatio: qui etiam, emulatione ductus interfecit fratrem suum Abel, quod interpretatur luctus; su per eo siquidem primo occiso, parentes luxerunt. Quod si Adamus, qui Dei opus erat, prænotione præditus fuit; multo magis qui condidit eum Deus. Tu autem, o Simon, cum male intelligas divinas Scripturas, obturato ore lace. XLI. Porro quod scriptum est: Secum reputavit Deus 36, quasi utatur ratiocinatione propter igno rantiam; et adhue: Tentavit Dominus Abrahamum27, ut cognosceret an is ferret patienter illud etiam Descendentes videamus, an secundum clamorem ipso rum, qui venit ad me, perficiant; sin minus, ut sciam 38: ac ne sermonem longius protraham, clam rum sensum ac intellectum habent ea testimonia, nec Deum de ignorantia arguunt; licet id tuam fu giat intelligentiam. Quod autem revera præsciat, ideo dicit Abrahamo: Sciendo scies,quod peregrinum erit semen tuum in terra non sua; et in servitutem redigent illud, et affligent, et depriment eos quatrin gentis annis: gentem autem cui servient, ego judi cabo:post hac vero cribunt huc cum multo apparatu tu autem abibis ad patres tuos cum pace, nutritus in senectute bona quarta vero generatione revertentur huc 30. Et sane ista que post multas generationes eventura erant, ostendunt quod prænoscat, et ma Dnifestissime ac certissime sciat. XLII. Mallem legere Latine, dixi. EDIT. PATROL. XLII. 83 Itaque de istis rebus inquisitio ad ter tium quoque diem producta est.Quarto autem illu cescente, Simon in Tyrum fuga se abripuit. Nec multis post diebus quidam illinc venerunt, ita re nuntiantes Petro: Simon, magnas praestigias Tyri edendo,multos incolarum perculit; teque pluribus al. al. add. Clement. hom. III, c. 42, etc. 5 Gen. I, 17. 26 Gen. v, 6. 21 Gen. xxit, 1. 28 Gen. xvii. 21. 2 al. 30 Gen. xν, 13. 31 al. 33 al. 33 Clement. horn. 111, c. 58, etc. 34 al.

calumniis odiosum effecit. Quae postquam audivit Petrus, insequenti nocte,omni populo congregato 35 Quandoquidem, inquit, cum ego properarem ad gentes, quæ multos deos asserunt, ut prædicarem ac docerem unum esse Deum in tribus personis, creatorem cœli et terræ, omniumque quæ in iis con tinentur, quo homines, dilecto eo, possent salutem consequi; præveniens diabolus,Simonem præmisit, ut persuaderet hominibus cunctis, colere deos qui non sunt, utque recusarent credere in unum Deum qui universa condidit,tum visibilia,tum invisibilia; idcirco oportet me cito assequi eum, ne doctrina Simonis,diutius immorata,omnes penitus invadat. XLIII. Quare necesse est aliquis pro me locum meum suppleat.Atque cuncti Deum intente oremus, ut eum qui dignus sit, Deus designet. 36 Quibus dictis, imposuit manus Zacchæo, et ait: Here Do mine, Pater Domini Deique ac Salvatoris nostri Jesu Christi; per Spiritum tuum sanctum ac ado rabilem, tu hunc tuere, qui pastor sit populi tui, quem elegisti. Hæc ubi dixisset, ad populum infit Quicunque baptizari vultis,ex crastino die jejunare. incipite.Post tres autem dies,cum baptizare capis set, vocavit me Clementem, Nicetam, et Aquilam, ac dixit XLIV. Tyrum profecturas post septem dies, volo uti vos celeriter et advenientes, et apud Chana næam Berenicem, Justæ filiam clam hospitati,om nia quæ ad Simonem pertinent investigetis, ac dili genter mihi perscribatis. Quapropter jamjam cum pace pergite. Igitur relinquentes eum baptizantem, in Tyrum Phoenicia profecti sumus: et apud pre dictam Chananæam diversati, acceptique ab ca splendide ac honorifice, statim de Simone locuti sumus, his verbis: Simon iste Magus, in disputa tione, quam cum domino nostro Petro Cæsarea habuit, superatus, statim eo habitu quo erat, huc se profugus contulit; atque in eum maledicta con jiciens simpliciorum animas abripit: cumque ipse magus sit,illum magnum appellatjet cum sit impo stor, apostolorum impostorem proclamat; quique in omnibus devictus fuit, seque in fugam turpiter conjecit, vicisse se profitetur. XLV. Berenice autem, ipsa quoque ita rem ha bere testata est; et reliqua alia per se addidit. Phantasmata enim, inquit, postquam is huc ad venit,et spectraac simulacra quotidie in medio foro faciens, totam obstupefacit civitatem: 43 nam sta tuæ quidem moventur quando ipse pertransit; et vero sæpe umbræ ei præeunt,quas et defunctorum animas nominat. Multos porro qui eum praestigia torem dicebant,cum postea ad convivium vocasset, et bovem mactasset, ipsisque in escam dedisset; variis morbis implicuit; atque dæmones eis immi sit: in summa, multos affligendo,deus esse existi XLIII. XLIV. XLV. 35 Rec. 1. III, c. 65, etc. 35 Clement. hom. u, e. 72, etc. at al. 38 Clement. hom. IV, c. 1, etc. 30 al. 40 al. 41 Deest in al. 42 al. * Anastasius, Cedrenus, Nicephorus + al.

matus est. Quocirca non puto quemquam valitu XLVI. XLVII. XLVIII. XLIX. Lege EDIT. PATROL. rum exstinguere tantum ignem accensum.Quare,ea gratia ut vos in periculum non veniatis, hortor ne quidquam adversus eum tentetis, antequam apo stolus Petrus venerit, qui, Domini ac Dei nostri Jesu Christi probatissimus discipulus,poterit solus con tra tantam potentiam dimicare. XLVI. His a Berenice dictis, nos mane cuncta de Simone cum scripsissemus, ad ambulationem convertimus gradum. Et continuo Appion cum aliis triginta occurrit nobis,Appion is, cujus ante men tionem fecimus. Ac simul atque me vidit, salutans ac osculatus, Hic est, ait illis qui cum eo erant, Clemens, de quo multum ad vos sermonem habui, de illius nobilitate ac moribus liberalibus; quod vir, ex genere Tiberii Caesaris,et in omni Græca di sciplina exercitatus,a barbaro quodam qui voca tur Petrus, fraude compulsus esset ad peragendos ac prædicandos Christianorum ritus. Quare rogo, adjuvate me in illo corrigendo. Namn coram vobis eum interrogo; ac respondeat mihi, quandoquidem arbitratur quod se ut pietatem coleret, dediderit, quo modo non et maxime impius sit, qui patrios dereliquerit, declinaverit vero ad barbaros atque alienos et monstrosos mores. XLVII. Et ego ad illum: Tuam quidem in me, inquam, præclaram voluntatem, acceptam habeo; at ignorationem amolior.Scilicet præclara quidem voluntas est, dum in iis, quæ tibi bona videntur, me versari cupis: verum cognitio non recte habet; ignoras enim quod prætextu amicitiæ, nos in frau dem voces. Et Appion: Num ergo ignoratio tibi vi detur,inquit, patrios ritus servando, cum Græcis sentire? Ad quæ ego respondi: Qui vitam pie agere statuit,non omnimodis debet patria instituta ser vare; sed servare quidem,si pia sint, abjicere vero, si ita se non habeant. Usu enim venire solet, ut aliquis patre impio natus, et volens vivere pie, no lit patris mores imitari, eosque ad vestigium con sectari.Ad hæc Appion: Quid ergo? patrem tuum ais non bona vita fuisse. Respondi ego: Mala qui dem eum vita fuisse non dixerim; nisi quod falsis ac pravis Græcorum fabulis habuit fidem. Et ille Quænam, inquit, sunt ista fabula? Ego vero exci piens, dixi: Non recta de Deo opinio, quam, si æquo animo fers,cum aliis discendi cupidis audies. XLVIII. Quare ante dissertationem, secedamus in aliquem locum, qui majorem quietem præbeat. Et eo progressi,ubi pura erant gelidorum laticum fluenta, et viridium omnis generis arborum oble ctatio, consedimus. Cumque omnes me fixis oculis intuerentur, hunc in modum alloqui eos cepi. XLIX. 50 Multa est, o viri, differentia inter veri tatem atque consuetudinem. Ex Græcis enim alii multos deos malos pluribusque perturbationibus obnoxios induxerunt; ut qui similia patrare velint, al. al. al. al. al. Recogn. x. c. 50.

illos malitia patronos habeant. Alii vero fatum seu genesin et natale invexerunt; ac præter illud, ne que pati neque facere quemquam posse aiunt; ut cum existimaverint neminem prætergenesim quid quam vel facere vel pati posse, facile ad peccan dum accedant, et post peccatum non ducantur pœ nitentia impie gestorum. Alii autem præsentem re rum statum providentiæ expertem esse decernunt; atque sua sponte universitatem hanc ferri censent, Domino nullo præsidente; quod sane omnium est durissimum; ita Deum blasphemare, et ab omni universæ naturæ expellere providentia, ut et asse ratur neminem esse qui praefectus sit,ac provideat, et universis pro merito attribuat. Quare qui ista opinantur, non facile honestam vitam ducunt quia impendens periculum non prævident. L. At vero doctrina eorum, quos barbaros voca tis, maxime pia est; quæ unum Deum, et opificem totius hujus mundi introducit; natura bonum ac justum: bonum quidem, ut qui penitentibus de licta condonet: justum autem, ut qui unicuique non pœnitenti, pro factorum meritis retribuat.Sin guli namque dum exspectant futurum erga ipsos Dei cuncta intuentis judicium, ad temperate viven dum majorem impetum capiunt:et qui vitam mo deratam traduxit, æterno supplicio liberatur. L. LI. yoι, LI. Porro, dum uniuscujusque eorum, qui apud vos dii nominantur, impios actus redarguo, Jovis, Neptuni, Plutonis, Appollinis, Bacchi, Hercu lis, ac singulorum (quos neque ipsi ignoratis, ut pote in Græcorum litteris instituti; quas vitas edo cti estis, ut tanquam deorum mulatores similia peragatis) et ab ipso primum, si videtur, maximo rege Jove ordiar. s Illius quidem pater Saturnus, liberis suis, ut fertur, devoratis, et adamantina falce demessis patri genitalibus, pietatis erga parentes, et amoris in liberos, iis qui deorum mysteria æmu lantur specimina ac exemplaria præbuit. Ipse vero Jupiter patrem suum vinctum, in Tartarum præci pitavit,et alios deos punit. 58 Pro iis autem qui ne fandam patrant obscenitatem, Melin cum genuisset absorpsit porro Metis erat semen; infantem enim absorberi impossibile. In defensionem vero eorum qui puerorum indulgent amoribus, Ganymedem ra pit. Et adulteris in adulterio opem ferens, ipse sæ pe machus invenitur. Ad sorores etiam ducendas invitat, ipse congrediens cum sororibus,Junone, et Cerere, et Venere coelesti quam nonnulli Dodonam vocant. Iis vero qui cum filiabus commisceri vo lunt, cum Proserpina congressus, exemplum im probum ex fabulis efficitur. Alia quoque innumera impie gessit; ut ab impiis hominibus propter exsu perantem intemperantiam fabulosum dogma de illius al. 52 deest in al. 53 al. 5 Rec. 1. x, c. 17, etc. * al. 56 al. 51 Clementina hom. v. c. 12, etc., hom. 6, c. 2. 58. Epiphanius her. 26, n. 16. 59 al. Lege ubi et alios Deus punit nam non convenit cum Vide hac de re Hesiodi Theogoniam. CLER. 61 al.

CLEMENTINA.- EPITOME DE GESTIS S. PETRI. divinitate imperitis persuasum fuerit. His ego non LII. Lill. temere condemnatis,ad Deum qui solus bonus est confugi; cum fidem certo judicio habuissem,quod ex Dei justo judicio, et lex fixa sit ac definita, et. anima omnino pro dignitate eorum quæ gessit ali quando receptura sit. LII. Hæc cum dixissem, Appion orationi subje cit: Quid enim? nonne Græci eliam,Græcorumque leges ista prohibent; et adulteros, eosque qui alia repugnantia committunt, puniri sanciunt? Et ego respondi Igitur Græcorum di contraria legibus facientes, non leve supplicium merentur. Quo modo autem me coercere potero,dum existimo deos ipsos primos una cum adulterio cuncta flagitia perfecisse, nec poenas dedisse,quas ideo magis dare debebant, quia non serviunt cupiditati: quod si ei obnoxii fuerunt,quo pacto dii erant? Et Appion: Sint no bis pro scopo, non dii, sed judices; in quos respi ciendo, peccare metuemus. At ego excepi: Non est simile o Appion. Qui enim ad hominem collimat, spe latendi, delinquere omnimo audebit: qui vero Deum omnium inspectorem metæ loco animæ suæ proposuit,gnarus quod eum latere non possit,clam quoque peccare supersedebit. LIII. Quæ cum audisset Appion, Intellexeram, inquit, ex quo audivi tibi cum Christianis esse con suetudinem, mulavisse te sententiam. Præclare enim a quodam dictum est: Mores bonos colloquia corrumpunt mala 67.Et ego ad illum: Ergo mores non bonos colloquia bona corrigunt. 68 Hæc me di cente,qui aderant, non obscure videbantur dele ctari iis quæ a me dicebantur: unde et cum rogas sent, ut postridie iterum conveniretur, impræsen tiarum discesserunt. Postero autem die, Petro egresso processerunt obviam non pauci finitimi, ac ex Tyro ipsa complures; et acclamabant, dicentes: Deus per te nostri misereatur, per te nos curet! Stans ergo Petrus in excelso lapide, ut omnibus possel esse conspicuus, postquam religioso more salutas set, ita exorsus est LIV. LIV. Deo, conditori cali, terrae, ac maris, non deest occasio ad salutem eorum qui servari cupiunt potest enim et animas nostras et corpora servare. Audio utique, Simonem Magum bove mactato con vivium vobis in medio foro dedisse, ac vino multo expletos perniciosis morbis ac damonibus tradi disse. At certe sicut perceptis sacrificiis quæ de monibus oblata fuerant, malitiæ duci servire coacti estis: ita si, iis relictis,ad Deum,per Dominum no strum Jesum Christum, accesseritis, profecto sci tote, vos cum corporis sanitate, etiam animas sa nas habituros esse; Deo placita consectando. Ceterum Deo placita sunt; eum precari,demonio rum mensa abstinere, sanguinem non attingere seu Clement. hom. IV, c. etc. al. al. al. al. 67 Menander. l. 1; 1 Cor. xv, 33. 68 Clement. hom. IV, c. 25. 68 al. al. al al. al. inser.

gustare, ab omni iniquinamento immaculatos se conservare; in multis corporibus una mente gra dientes,quod unusquisque sibi vult, id et de pro ximo cogitare ac cupere. Ait enim: 13 Non vis in terfici, alterum non interficias: non vis uxorem tuam ab alio constuprari, alterius nuptam ne con stupra non vis quidpiam omnino rerum tuarum furto auferri, nihil alterius furare. Atque ita ex vobis ipsis quod rationi consentaneum est intelli gentes,ac consectati, Deo chari eritis, et sanitatem assequemini. LV. * Hæc a Petro paucis diebus edocti, deinde et curationem adepti,ad sacrum baptismum acces serunt. Quæ cum Sidonii audiissent, supplicaturos ad Petrum miserunt,et acciverunt eum ad se; quia nempe ipsi propter morbos ad illum venire non po terant. Igitur Petrus postquam paucos dies Tyri commoratus esset, morbisque omnigenis eos libe ravisset,et instituisset Ecclesiam, atque ex presby teris qui eum sequebantur episcopum ipsis consti tuisset, Sidonem profectus est. Rursusque Simon Magus, comperto jam adventare Petrum, ultro au fugit, et ad Berytum cum Appione ejusque sociis se contulit. LVI. Cæterum ubi Petrus Sidonem ingressus est, multos in lectis portaverunt, ac in conspectu ejus posuerunt. At Petrus ad eos: Ne existimetis, in quit, me aliquid posse ad curationem vestram, qui sum ipse quoque homo mortalis,ac multis perpes sionibus obnoxius: docere autem vos modum quo salvi esse poteritis,non gravabor; utpote qui ipse quoque a Christo edoctus sim, et discipulus Boni illius exstiterim.78 Hæc et in Sidone Petro suadente iis qui convenerant, cum paucis diebus multi ibi quoque pœnitentia ducti fuissent, ac credidissent, dein et sanitate donati essent, Ecclesiam instituit; et postquam aliquem ex presbyteris qui eum con sectabantur constituisset episcopum, Sidone egre ditur. LVII. Statim autem ac Berytum pervenit, terræ motus factus est: atque plebs accedens ad Petrum ut ferret opem rogabat.Timuimus enim, dicebant ne funditus periremus. Tunc et Simon, audacia sumpta, et commento una cum Appione, Annu bione, Athenodoro, ceterisque omnibus sodalibus excogitato, publice multitudini clamabat, Petrum ostendens: Fugite hunc, o viri, omni studio ac festinatione,fugite, dicens, Magus est, mihi cre dile, et terræ motum is ipse apud vos fecit, mor bosque excitavit, ut vos perterreat, Deusque apud vos palam habeatur.Cumque populus se intra si lentium tenuisset, Petrus subridens, plurima cum libertate: Viri, inquit, quæ ab istis dicuntur, me posse, Deo volente,efficere, fateor: ad hæc paratus LV. LVI. LVII. 13 Matth. vi, 12, 1. Recogn. I. viii, c. 56. 74 al. deest in al. 65 Clem., hom. vii, c. 5, etc. 76 al. al. al. Clement. hom. vi, c. etc. al. inser. 80 81 al. melius. Tres scripti codices pro Anubio enim et Anubius idem nomen, ab Anubi Egyptiorum deo deductum. Sub finem capitis unus scriptus, Cor.

sum (Gdem mihi habentein his quæ loquor) univer sam vestram ab ipsis fundamentis evertere ci vitatem. LVIII. LIX. LX. LXI. LVIII. Tum turba consternata est: dein prompto animo promittit se ab ipso imperata fucturam; et Petrus: Nemo vestrum, inquit, posthac cum magis commercium habeat, neque usquam in colloquium veniat. Vulgus autem postquam hæc audivit, con festim Simonem sociosque ejus adorti sunt; cun ctisque brevi vulneratis, eos verberare non desti terunt, donec penitus urbe expulissent. 86 Postea accedentes quicunque ex iis cum morbis ac dæmo nibus colluctabantur, ante pedes illius jacebant. Ille vero, sublatis in cœlum manibus, Deumque comprecatus, cunctos precatione sola curavit. Non. paucos autem dies apud Berytios commoratus, cum multos fide in Patrem, Filium, et Spiritum sanctum consummasset, necnon baptizasset; uno ex presby teris qui eum sequebantur ipsis in episcopum con stituto, in Byblum abiit. LIX. 3 Quo postquam pervenisset, comperto quod Simon in Tripolim evaserat, ipse breve tem pus apud eos commoratus, curatisque multis Bybli incolis, ac doctrina pietatis eis tradita,ad Tripolim per vestigia Simonis processit; certus eum insequi, non subterfugere. Porro cum Petrus Tripolim in grederetur, multi eorum qui descendi cupidiores erant, ex Tyro, Sidone, Berylo, ac Byblo concur rerunt: ex ipsa etiam maxime civitate plerique omnes confluxere, desiderio videndi Petrum. Qui dam autem fratrum, qui et ab eo præmissi fuerant, enarrabant nobis accurate, tum statum urbis, tum Simonis gesta: et excipientes nos, in domum Ma roonis duxerunt. LX. Petrus vero jam fores hospitii tenens, con versus, promisit multitudini, cras se de Dei cultu verba facturum. Ac postquam introit, non prius se quidquam cibi esse percepturum affirmavit, quam eos qui convenerant refecisset: nobis autem respondentibus, quod eos omnes studiose essemus refecturi, Petrus audita re, et laudatis ac benedi ctis nobis, exivit; cumque lavisset, in mari, ac in gressus esset, posteaque cibum sumpsisset, nocte adveniente, somno se dedit. LXI. Jam vero ad secundum gallorum cantum surgens, inveniensque nos jam vigilantes; qui et eramus cum eo omnes sedecim, ipse, inquam, Pe trus, et ego Clemens, Nicetas et Aquila, atque duo decim qui prægressi fuerant; postquam salutavis set omnes; ingressus est quidam ex familiaribus, 82 al. præpon. al. 83 al. præpon. t al. 85 al. 86 Clement. hom. vi, c. 12. 37 al 88 Clement., hom. vi, cap. ult., et hom. 8, c. 1, etc. Rec. I. IV, c. etc. s9 al. w al. al. 9. Legi queat ex Clementinis et Recognitionibus, Cor. Nomen est Syriacum sat notum, vel propter monachum illum, sive male, sive recte sentientem, a quo dicti Maronite. De eo Eutychius Balricides, qui Monothelitam fuisse vult, a quo re centiores Maronitæ dissentiunt. CLER.

hunc nuntium ei afferens Simon Magus, ubi di dicit te Tripoli esse, in Syriam ipse abiit: multi tudo autem unam hanc noctem esse anni ambitum arbitrata, nec valens præstitutum a te tempus ex spectare, pro foribus stat, per cctus et circulos de Simonis improbitate mutuo colloquens; qui cum eos in spem adduxisset, atque pollicitus esset quod te præsentem multis de criminibus esset convictu rus, cognito adventu tuo se de nocte in fugam de derit sed et eadem plebs te audire desiderat. LXII. Et Petrus, admiratus vulgi studium, re spondit: Videtis, fratres, quo pacto Domini nostri verba manifeste compleantur. Memini enim eum dicere: Multi venient ab Oriente, et Occidente, et Aquilone, et mari, ac recumbent cum Abrahamo, Isaaco et Jacobo 95. Sed et Multi, inquit, vocati; pauci vero electi 96. Itaque quod veniant, non est eorum proprium, sed est Dei qui vocavit: si vero post vocationem bona opera fecerint, hoc eorum erit proprium, et convenientem assequentur merce dis retributionem. 97 Hæc dixit: cumque ingentem turbam videret, leniter velut placidum fluentum amnis affluere, Marooni ait: Ubi hic tibi locus est, qui hanc multitudinem capere possit? Et Maroone ducente eum in locum horto excultum ac subdia lem, secutæ sunt et turbæ. LXIII. Petrus autem, super basim statum non admodum excelsam stans; simul atque populum more religioso salutasset: cernens multos astan tium, a dæmonibus jam diu molestatos; ac stridere cum ululatu, et procidere cum supplicatione; in crepitis iis, silentiumque tenere jussis, pollicitus curationem post habitum sermonem, ita loqui capit LXIV. Deus, qui solus bonus est, cunctaque preclare fecit, propter salutem generis humani, misit unigenitum Filium suum Dominum nostrum Jesum Christum, qui ei placita vulgaret, legemque daret æternam; ut illam perpetuo custodientes, et baptizati in remissionem peccatorum, vita sempi terna donemur. 99 Enitimini autem primo, ut sordi dum indumentum vestrum, scilicet, infidelitatis, exuatis; quod non alia ratione potestis deponere, nisi prius in bonis actionibus baptizemini: atque ita, puri corpore ac anima effecti, futuro perpetuo regno fruemini. Itaque nec idolis credite, nec mensæ eorum participes estote; non occidite; non adulte rate, non flagrate odio mutuo; nec furtum facite; neque omnino aggredimini ulla prava facinora. LXV. Hæc cum dixisset, atque ex Scripturis monuisset multa, omnes permanserunt; alii ut cu rarentur, alii ut viderent eos qui sanitatem recipe rent. Petrus autem duntaxat imponens illis manus, et comprecatus, unicuique immunitatem a morbo LXII. LXIII. LXIV. LXV. 93 al. * pro Luc. xiii, 29, ex psalm. ci, 3, ubi videndi Interpre tes. Cor. 95 Matth. vi, 11; Luc. XIII, 29. 96 Matth. xx, 16. 97 Clement., hom. VIII, c. 8, etc. Rec., 1. IV, c. 7, etc. Clement., hom. VIII, cap. 100 al. inser.

præbuit adeo ut qui subito curati fuerant, sum LXVI. mopere mirarentur, simulque gloriam Deo pro ea re offerrent. Cum ergo firmiter credidissent, una cum iis qui sancati fuerant, ad sua abierunt, in mandatis accipientes, ut maturius convenirent. LXVI. Sequenti ergo die Petrus una cum sodali bus qui cum eo erant egressus, rursusque ad cum locum veniens, dixit ad eos: Deus omnia potest s. Is enim est bonus ac justus, nuncque in cunctos patiens; ut qui voluerint. poenitentia de malis a se commissis acta, et vita secundum id quod ei placet transacta, singuli in die quo universa judicabun tur pro merito percipiant. * Quapropter nunc inci pite, bona cognitione, a Deo persuasi, vestris resi stere absurdis cupiditatibus; quo possitis primam, quæ humano generi tributa fuit, gratiam revocare Sic enim vobis continuo orientur bona; et ei qui dedit agetis gratias perpetuo, ineffabilia bona pos sidentes; abluti prius in beata Trinitatis invoca tione, si quis nævus, si quæ macula in animabus vestris exstet. Ita namque, non solum latitantes in vobis spiritus expellere poteritis, sed et dæmo nia alios infestantia perpessionesque alias abigetis⁹. Quæ postquam dixisset, eos qui aliquibus ægritu dinibus vexabantur ad se jussit accedere: imposi tisque manibus super eos, cum illos confestim sanasset, præcepit ut majori mane convenirent. LXVII. LXVIII. LXVII. Tertio autem die Petrus diluculo sur rexit, factaque prece sedit: et animadvertens nos circumsedere,oculisque intentis eum aspicere,quasi aliquid audire cupientes, dixit: Ante omnia, amici, is qui Deum colere vult, scire debet, quod ille in tribus personis cognoscitur; proprium au tem illius ac præcipuum est, omnium creaturarum esse opificem, omnia continere, omniaque termi nare, ut qui super omnia sit, cunctaque effecerit. His dictis, multisque de pietate erga Deum expo sitis 44, jussit damoninacos, et morbis occupatos ad se adduci: quibus oblatis, manus imponens, ac precatus, incolumes dimisit. LXVIII. Rursum autem sequenti die exsur gens, et comprecatus, cum deinde nobiscum se disset, hunc in modum cepit loqui: 45 Qui ad Deum accedere desiderat, sobrius esse debet, debet sibi temperare, iram tenere, aliena non subripere; juste vivere, cum bono jure, tranquille, leniter; se, in indigentia potius continere ac reprimere, quam cum non habeat, alterius bonis ablatis expleri; corde mundus esse, et purus corpore 17; nec assimi lari Pharisæis, ad quos Dominus et Deus noster al. præpon. al. Clement., hom. 1x, cap. Rec., lib. iv, cap. Deest in al. o al. al. Cor. * al. Clement., hom. is, c. 23, etc. Rec., I. v, c. 36. 10 al. inser. " Cie ment., hom. x, c. 19. Rec., l. v, c. 23. 12 al. 13 al. * Clement., hom. x, c. 26. Rec. 1. v, c. 36. 15 Clement., hom. xi, c. 15, Rec. I. v, c. 32, 16 al. inser, " Rec. I. v, c. 10, etc. Cle ment., hom. xi, cap. 29, etc,

Jesus Christus dixit: Væ vobis, Scribæ et Pharisæi & hypocritæ; quia mundatis calicis et paropsidis quod exterius est, intus autem eu plena sunt sordibus. Pha risæe cæce,munda prius calicis et paropsidis interius, ut et illius exterius mundum fiat 18. Vere enim qui interiora purgaverit, exteriora quoque purgare po test: qui vero exteriora purgat, ad hominum lau des aspiciens, id agit; sed apud Deum mercedem non habet. LXIX. 10 His dictis, et aliis pluribus de castimonia; cum jam tres menses, quibus jejunare me præcepe rat, completi essent, ducens me ad fontes maris vicinos perenni aqua baptizavit, in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti: cumque panem acce pisset, benedixisset, ac fregisset; communicavit nos intemeratis ac vitalibus sacramentis. Atque ita feriati ac læti fratres nostri pro mihi a Deo con cessa secunda nativitate, gloriam et gratiarum actionem Deo detulimus. Et multa turba congre gata; Petrus depulsis morbis, afflictionibus, ac dæmonibus, nes non baptizatis compluribus, ubi Maroonem hospitem suum, jam omnibus nume ris absolutum, in episcopum constituisset, duo decim presbyteros designasset, diaconos fecisset; collocutus cum episcopo de communi bono ac utilitate, deque ecclesiastico ordine atque concentu, vale dixit Tripolitanis Phoenices, et iter versus Antiochiam Syriæ ingressus est. LXIX. LXX. 23 Egressi vero Tripolim Phæniciæ, ut Antio chiam Syriæ veniremus; eo die Orthosia mansi mus: et quia est prope urbem e qua egressi fue-G ramus, cum omnes fere prædicationis evangelica sermonem prius audivissent; unum diem illic com morati, Antaradum abiimus. Cum autem multi essent nobiscum iter facientes, Petrus Nicetam et Aquilam allocutus est, dicens: Quandoquidem magna comitantium multitudo, non parvam invi diam nobis per urbes intrantibus attrahit; necessa rio curandum esse judicavi, ut neque ipsi contri stentur, dum prohibentur esse nobiscum; neque nos, dum sumus spectabiles, aliis efficiamur au ctores invidiæ. Quocirca volo te Nicetam, una cum Aquila, ante me iter habere, per duos globos, sparsim. LXXI. Istra Petro dicente, responderunt Nicetas et Aquila: Non valde nos, domine, contristat id agere, quoniamn a te imperatum est. Primo qui dem, quia Dei providentia delectus es, qui merearis cuncta præclare cogitare atque consulere deinde vero quod ut plurimum biduo noshoc facere necesse sit, a te absentes; illud autem spatium quamvis longum sit, dum te dominum nostrum non vide mus, attamen ut jubes, quia utile est, non contra dicimus. Hæc postquam dixerunt, antegressi sunt. LXX. LXXI. 18 Matth. xxi, 25. 19 Clement., hom. x, c. 35. Rec. 1. c. 15. 20 al. 21 al. 2 al. *3 Clement., hom, XII, c. 1, etc. Recogn., I. vii, c. 1, etc. 24 al.

LXXI. LXXIII. LXXIV. LXXII. His igitur profectis, ego Clemens gavisus sum, eum secum esse voluisse. Itaque ad eum dixi: Gratias ago Deo, quod me non emiseris, ut sodales; nam præ dolore enectus fuissem. Ille ve ro: Quid autem,inquit, si quæ necessitatis jusserit ut aliquo mittaris; tu quia aliquandiu a me utiliter eris separatus, ideo morieris? Nonne potius, tecum reputans, ferenda esse quæ propter necessitatem ju beris, æquo animo feres? Aut nescis amicos una esse recordatione, licet cosporibus inter se disjun gantur; sicut nonnulli corporibus præsentes,animis procul sunt dissiti? LXXIII.Et ego respondi: Verum ne de me arbi treris, domine, quod istum marorem insipienter sim perpessurus,quinimo admodum recte se habente ratione. Quoniam enim te pro omnibus accepi, pro patre, matre, fratribus, et cognatis; qui per Deum auctor mihi fuisti,ut agnoverim servatricem veritatem sic et consolatione, quam ab omnibus consecuturus fuissem, per te unum fruor. Vereor quippe omnino a te abesse,ne per atatis fervorem, a cupiditate vincar. Et ideo ita in animum induxi, ut a te non possim discedere, nisi hoc divina quadam ira eveniat. Etenim memini te Cæsareæ dicere: Si quis vult mecum iter facere, pie quoque una iter habeat: pie autem dicebas esse, neminem tristitia secundum Deum afficere, veluti relinquendo paren tes, uxorem, nec non alios piam vitam consectan tes.Unde ego prorsus tibi sum aptus itineris comes, a quo et maximam inibis gratiam,si ministeria ser vorum obire permiseris. LXXIV. Hoc audito, Petrus, cum leni risu dixit Quid ergo putas, Clemens,quod non te ipsa neces sitas in servorum ordinem rediget?Nam quis mihi elegantes ac multas sindcnes seu vestes linteas,cum adjunctis annulis et calceis custodiet? Quis vero et suavia exquisitaque obsonia præparabit? quæ cum varia sint, multos ac solertes coquos postulant: et omnia illa,quæ tanquam immani bestiæ, cupiditati apparantur. Sed forsan hæc te subiit sententia, quod non intellexeris, quodque ignores vitæ meæ rationem; qui solo pane et olivis utor,raroque ole ribus; quique unum habeo vestimentum, ac pal lium, hoc ipsum quo amictus sum, et alio opus non habeo, neque ulla re. Nam in his etiam abunde mihi est.Mea quippe mens cernens illic omnia bona æterna, nullius eorum quæ hic sunt curam susci pit. Tuum tamen egregium institutum approbo;mi rorque ac laudo, quo modo vir in vita sumptuosa educatus, facile vivendi rationem immutaveris, et ad sola necessaria traduxeris. Nos quippe a puero, ego et Andreas frater, non solum in pupillari con ditione educati,verum etiam propter inopiam ad la borem assuefacti,expedite nunc has longas ferimus peregrinationes. Quare, si crederes mihi,servorum officia me tibi impendere concederes. 28 Clementina et Recognitiones, Cor. 36 al. 27 al. 28 al. 20 al. 30 al.

LXXV. Id ego audiens, contremui et collacry mavi: quia talem habuisset orationem vir, quo cuncti hujus ætatis homines ratione scientiæ ac pie tatis sunt inferiores. At ille, cernens me illaery mantem, causam rogabat. Ego autem ad illum: Et quidnam peccavi,inquam,ut hunc sermonem audi rem? Statimque Petrus: Si male locutus sum,cum proposui servire tibi; tu prior deliquisti, qui prior in animo habuisti hoc agere.Et ego respondi: Non est similis ratio: siquidem me valde decet id facere; te vero nullatenus,qui es Dei præco,cuique animas hominum pascere commissum est. Tum Petrus di xit Dominus noster, qui ad salutem totius mundi venit, quique unus supra cunctos veram et solam nobilitatem obtinet, servire ac ministrare susti nuit; ut doceret nos,nec indecorum putemus ser vilia ministeria proximis exhibere, quamvis nobiles simus, quamvis plurimum eos antecellamus. Ego excepi: Si existimem quod te oratione sim supera turus, amens sim plane ac stultus verumtamen gratias divinæ Providentiæ habeo, te loco parentum mihi donatum fuisse. LXXVI. Tum Petrus: Verene, inquit, nullus tibi superest ex genere Et ego respondit: Sunt quidem plures ac magni viri,ad Cæsarem genere attinentes. Nam patri meo, ut pote una educato, Cæsar uxorem cognatam junxit: ex qua tres liberi orti sumus; duo quidem ante me; qui et gemini cum essent,admo dum inter se similes erant,sicut mihi narrabat pa ter ego quippe neque illos,neque genitricem valde novi, sed quasi per somnium obscuram eorum for mam mihi represento. Igitur mater quidem mea Matthidia dicebatur, pater autem Faustus; fratres vero, alter Faustinus, alter Faustinianus vocaban tur. Cum igitur post eos tertius ego natus essem, mater,quemadmodum pater referebat,somnium vi dit,quod nisi confestim assumptis duobus filiis suis geminis, Roma decennium abesset, ipsa cum iis morte pessima esset interitura. LXXV. LXXVI. LXXVII. LXXVII. Pater igitur,qui liberorum amans erat, cum servis et ancillis, ac dato sufficiente viatico,in navem impositos, Athenas etiam erudiendos misit me vero solum ad consolationem secum retinuit. Atque eam ob rem ingentes gratias ago, quod me quoque somnium non jusserit una cum matre, urbe Roma excedere.Itaque eo anno transacto, pater suis Athenas misit pecuniam,simul cognoscere gestiens quo modo vitam agerent. Qui autem abierant, non redierunt. Tertio rursus anno pater anxius alios ab legavit similiter cum rebus ad victum necessariis qui quarto anno redeunt acnuntiant se nec matrem meam, nec fratres usquam vidisse, neque ullius eorum qui cum iis discesserant vel vestigium repe risse. LXXVIII. LXXVIII. Hæc ergo audiens pater, et præ multo al. al. al. Matth. xx, al. inser, al. inser.

dolore obstupefactus, nesciensque quo eorum quæ LXXIX. rendum causa tenderet, assumpto me, ac in por tum descendens, frequentius sciscitabatur, ubi quispiam vidisset vel audiisset intra quatuor annos naufragium contigisse. Atque varii vario in loco ac cidisse referebant. Ille autem iterum rogabat, num vidissent corpus mulieris cum pueris in terram a mari ejectum. Cumque multi se multa diversis tem poribus cadavera spectasse dicerent, pater audiens ingemiscebat. Verum naturali affectu devictus, præ ter rationem percontabatur, qui tantum maris pro fundum scrutari conaretur: tamen venia dignus erat, quod charitate eorum quos quærebat, spebus lactabatur inanibus. Denique me sub magistris et procuratoribus relinquens, jam duodecim annos na tum, ipse in portum flens descendit; navique conscensa, ad illorum inquisitionem enavigavit atque ex eo tempore usque adhuc nec litteras ab eo accepi, nec inter vivos, an inter mortuos sit prorsus novi eo tamen plus mens propendet ut existi men eum obiisse, vel tristitia superatum, vel nau fragio involutum: qua in re hoc utor argumento, quod jam ab eo tempore vigesimus annus sit, ex quo nullum veritatis vestigium de eo accepi. LXXX. LXXXI. LXXXIX. Cum hæc audisset Petrus, commiseratio nis affectu lacrymas fudit, statimque ad familiares, qui aderant, dixit: Si quis piæ religioni deditus vir, ea pertulisset, quæ hujus pater; continuo reli gioni et diabobo ascripsisset causam. Ita etiam mi seris gentilibus pati contingit; et ignoramus, qui pii erga Deum sumus. Eo autem miseros merito appellari; quia et hic in errore versantur, et spe futura excidunt. Quando enim viri religiosi afficiun tur incommodis, ea illis ad delictorum persolutio nem cedunt. LXXX. Hunc in modum locuto Petro, unus ex nostris, audacia sumpta, pro omnibus rogavit eum, ut postridie diluculo in Aradum oppositam insulam (quæ triginta, opinor, nec totis, stadiis distabat) navigaremus, ad videndas ibi duas columnas viteas, maximam molem continentes. Petrus ergo,qui erat morigerus, annuit, ita dicens: Cum ex navi egressi fueritis, ne una omnes procedatis ad spectationem eorum quæ cupitis: neque enim volo ut civium oculos in vos convertatis. Atque sic navigantes, hora una in insulam delati sumus. Et descendentes ex scapha, eo progressi sumus ubi columnæ viteæ erant: simulque cum columnis, alius quidem aliud quodpiam ex Phidia operibus spectabat. LXXXI. Unus autem Petrus necesse non putavit quæ ibi erant invisere: sed animadvertens mulierem quamdam extra pro foribus sedentem, et victus gratia mendicantem: Mulier, inquit, quonam mem brorum tuorum cares, quod tantam contumeliam suscepisti, mendicandi, inquam, ac non potius a 37 Romanum nempe, ad ostia Tiberis. Vide ad num. vii. GLER. 38 al. 80 al. al.

Deo tibi concessis manibus laborans, quotidianum cibum comparas? Illa vero profundum ac vehe mentem gemitum trahens, respondit: utinam qui dem mihi essent manus, quæ certe possent operari nunc autem mihi solam manuum figuram servant, ipsæque emortuæ sunt. Ac Petrus interrogavit Quæ vero causa fuit, ut tam grave malum susti neres? At illa ad eum: Animi imbecillitas,nihilque aliud. Si enim forti animo fuissem prædita, erat precipitium, aut pelagus; quare me dijiciens, po teram malis dolorem afferentibus finem imponere. LXXXII. Tum Petrus infit: Quid enim? putasne, mulier, omnes sui interfectores, supplicio libera tum iri? an non potius animas eorum qui ita mo riuntur, majori supplicio in inferis propter sui ho micidium afficiendas? Al illa: Utinam, inquit, per suasum mihi esset, revera in inferis animas vivas reperiri; utique nihili reputans panas, mori elige rem, quo vel exiguo tempore intuerer mihi exop tatissimos. Ad hæc Petrus: Et quidnam est quod te excruciat? Scire enim valde aveo. Ac me si cer tiorem feceris, tibi firma tradam documenta, quod animæ in inferis vivant; et pro præcipitio vel pro fundo, tibi dabo medicamen, per quod a vita sine dolore decedas. LXXXIII. Et mulier, quæ sermonem non intelli geret, eumque duntaxat prout optabat arriperet, ita disserere coepit: Genus quidem et patriam si tibi exponerem, non arbitrior me unquam posse persua dere sed et quid ad te attinet id cognoscere? nisi tantum causam, ob quam dolore affecta, morsibus manus meas mortuas reddidi. Attamen mea, quoad audire potes, referam. Ego nobilissimis orta paren tibus, potentis cujusdam imperio, nupsi viro qui erat illius propinquus: et duos geminos liberos sus tuli, tertiumque insuper edidi. Porro cum mariti mei frater formam meam deperiret, et amore meo sum mopere captus esset, atque misera ego caste vivere admodum cuperem, et neque vellem amatori con sentire, neque etiam viro meo amorem fratris erga meexponere; cumque mecum reputassem,ut nec viri thorum contumelia afficerem,nec fratrem fratri red derem inimicum, et magna familiæ probum inter rem; statui, ab urbe cum geminis meis pueris ad quoddam tempus abesse, donec impurus amor il lius qui mihi ad dedecus assentabatur, finem acci peret: at alterum filium, ut apud patrem in sola-D tium maneret, relinquendum censui. LXXXIV. Verum quo hæc ita fierent, in animum induxi, somnium fingere, quasi aliquis mibi noctu astitisset ac dixisset: Confestim una cum geminis tuis pueris, o mulier, Roma discede ad aliquod. tempus, donec tibi rursus indicavero ut redeas; alioqui cum viro cunctisque tuis liberis derepente peribis male. Simul autem ac somnium ementitum LXXXII. LXXXIII. LXXXIV. al. deest in al, al. al. al. al.

filios, servosque et ancillas, atque multam pecuniam in navem imponens, Athenas misit, jussitque ut natorum eruditioni vacarem. Quoad, inquit, visio nis auctori placuerit redire te. Itaque ego misera, una cum liberis navigo, et ventorum vi projicior in hæc loca, navique noctu dissoluta, in naufragium incidimus. Mortuis autem omnibus, una ego infe lix, magnis jactata fluctibus, in saxum ejecta sum in quo sedens, quia me natos vivos reperturam sperabam, in pelagus me non dejeci tum, cum et animum habebam doloris fluctibus jam ebrium, et hoc facere facile poteram. 48 viro narravi, timore magno commotus, me et duos LXXXV. LXXXVI. LXXXVII. al. inser. LXXXV. Verum ubi illuxit, plurimum clamans et miserabiliter ejulans, circumspiciebam, quærens infelicium liberorum meorum cadavera. Igitur mi sericordia ducti regionis illius homines, et nudam intuiti, induerunt. Ac deinde maris profundum scrutati sunt, quærentes natos meos. Et quia non inveniebant, nonnulla hospitales mulieres conso landi mei gratia accesserunt, et sua singulæ mala enarrabant, ut similium calamitate partem conso lationis in meis adversitatibus nanciscerer quod certe me magis torquebat, animumque plus lacera bat, dum aliarum mulierum calamitates audirem. Cæterum cum multæ me hospitio recipere cupe rent, quædam ejus loci paupercula, multa vi adhi bita persuasit ut ad suum domicilium pergerem Confide, dicens, etenim vir meus erat ipse nauta, in mari admodum juvenis obiit, atque ab eo tem pore, licet multi rogarint me ut nuptias contrahe rem, ego viri mei desiderio, agere in viduitate ma lui: erunt autem inter nos communia, quæcunque manibus ambæ poterimus comparare. Atque ipsa hactenus. LXXXVI. Ego vero Ne tibi sermonem de his in longum protraham, cum ea habitavi, propter amo rem quo maritum prosequebatur. Nec multum tempus intermedium fuit, quando et meæ manus, infelicis mulieris, morsibus debilitatæ sunt, et ea mulier quæ me susceperat, morbo quodam tota oc cupata, fere immobilis domi jacuit. Quoniam ergo misericordia mulierum, quæ olim commiseresce bant, jam vigorem amisit, ac ego, et illa clausa do mi, amba miseriis ex aquo utimur; nunc, ut vides hic sedeo stipem petens, et quæ mihi suppeditan tur, communia facio cum illa pariter misera. Ac meæ quidem res hoc modo se habent. Superest, ut te non inhibeas in complendo eo quod promisisti, daturum te pharmacum; quo et cum contubernali, mortem optante, quod dederis communicem, et ego sumens, hac vita citius liberer. LXXXVII. ec dicente muliere, Petrus cogita

tionibus stare suspensus videbatur. Ego vero su perveniens, et magistrum cum muliere colloquen tem ita nactus: Jamdudum, inquam, oberrans quærebam te; et nunc quid faciendum est? Petrus autem imperavit, ut præcederem, ac in navi ex spectarem. lit quia non licebat contradicere ei qui Et ita præceperat, quod fuerat jussum feci. At Petrus, ut ipse mihi cuncta postea exposuit, suspicione exigua in pectore pulsatus, interrogabat mulierem, dicens: Refer mihi, femina, genus et civitatem, at que etiam liberorum nomina, statimque medica mentum tibi tradam. Illa vero, quæ cogeretur, ac nollet quidem dicere, et tamen pharmacum accipere cuperet, id commenta est, ut pro aliis diceret alia, simulque se Ephesiam esse pronuntiavit, virum Si culum; similiter quoque trium puerorum nomina commutavit. Tum Petrus, arbitratus eam verum dicere: Heu, mulier, inquit, existimabam me ma gnam lætitiam hodierno die allaturum, suspicatus te quamdam esse, cujus res audivi, et probe novi. At illa adjuravit eum, dicens: Oro te, refer mihi, quo sciam, utrum inter mulieres sit alia quæpiam me infelicior. LXXXVIII. Et Petrus, mentiri nesciens, et alio qui misericordia erga illam adductus, quod verum erat capit dicere: Est mihi quidam juvenis, o mu lier, sermonum ad cultum Dei spectantium cupidus, et civis Romanus, qui mihi narravit quo modo, cum haberet patrem, ac duos fratres geminos, ne minem eorum videret. Nam mater, quemadmodum, inquit, mihi commemorabat pater, visio insomnio, ex urbe Roma ad quoddam tempus una cum gemi nis suis natis exivit, ne misera morte decederet; atque cum illis egressa, nunc non invenitur: ejus autem vir, pater vero meus, is quoque ad quæren dam eam digressus, nec ipse inveniri potest. LXXXIX. Ita cum Petrus dixisset, mulier, quæ ad ea animum applicuerat, stupore exanimata est. Petrus autem, ut expergisceretur ipsam hortatus, quidnam esset quod pateretur interrogavit. At illa, quasi ex ebrietate se recolligens, cum os fricuis set: Et ubi est, inquit, ubi memoratus juvenis? Intelligens autem rem Petrus Tu mihi dic prius, inquit: aliter enim eum videre non poteris. Illa vero festinans, ait: Ego sum adolescentis mater, et nomen illi est Clemens. Quo Petrus audito: Is ipse est, inquit, is ipse est; atque is erat, qui paulo p ante accessit, et mecum locutus est, quemque in navi exspectare jussi. Tum illa ad Petri genua pro cidens, rogabat ut ad navem properaret. Et Petrus Si mihi, inquit, servas pacta, hoc quoque agam. Illa autem respondit: Omnia faciam, tantum mihi filium unigenitum ostende per eum quippe videre mihi videbor et duos meos qui hic mortui sunt na tos. Ac Petrus: Sed cum videbis eum, quieta ma ne, donec ex insula egressi fuerimus. LXXXVIII. LXXXIX. al. al. al. al. et al. deest in al.

XC. XC. Tenens ergo illius manum Petrus, eam ad navigium duxit. Quem ego videns manu deducere mulierem, risi: et accedens, in honorem illius,pro ipso manu ducere eam volui. Et simul atque tetigi manum ipsius, magno tanquam mater clamore edito, meque complexa, vehementer me filium suum deosculata est.Ego autem,ignorans quidnam rei esset,tanquam insanientem repellebam; simul que reveritus Petrum, plenus eram amaritudine. XCL. Tum Petrus: Sine, inquit, Clemens. Quid enim agis, ita repellens eam quæ te peperit? Id cum ego audissem, multum lacrymans, et matri quæ se dejecerat accidens, osculabar. Nam statim ac id mihi dictum fuit,subobscure formam genitri cis recolebam. Magna ergo hominum multitudo XCI. concurrit ad videndum miraculum; iisque omnibus XCII. al. inser. al. 62 deest in al. 43 al. 66 al. al. in ore erat, quo modo adeo memorabilis vir mulie rem mendicam suam matrem recognovisset. Porro cupientibus nobis ex insula cum matre exire, dixit mater: Fili mi optatissime, quum est, ut vale dicam mulieri quæ me suscepit, quæque pauper et tota paralytica, domi jacet. Quod audiens Petrus, cum ingenti quæ aderat multitudine, admiratus est mulieris prudentiam; statim que nonnullis præcepit, ut irent, et mulierem in lectulo portarent. Qua il lata, jussit quidem poni lectum; ipse vero cun ctis audientibus: Si, inquit, veritatis sum præco, surgat continuo sana, ad fidem eorum qui astant, ut cognoscant unum esse Deum opificem mundi. Atque hæc quidem ille dixit, confestimque mulier ex lecto surrexit sana, et procidit ad pedes Petri, ac postea familiarem et amicam deosculata,scisci tabatur quidnam hoc esset. Illa vero totum ei nego tium recognitionis exposuit; et cuncti qui audie runt obstupefacti sunt. Tunc mater, hospitem mi rabiliter sanatam cernens,rogavit,ipsa quoque me delam acciperet. Petrus auten, manu imposita, ip sam etiam curavit. XCII. Et postea de pietate disseruit, atque in fine addidit: Si quis hæc vult diligenter cognosce re, Antiochiam veniat, ubi complures dies manere statui, et ibi discal ea. Si enim negotiationis causa vel militia, relinquere domos soletis, et ad longos labores proficisci, an non æternæ vitæ gratia, vel trium dierum iter aggredi in animum inducetis?Ita locutus, sermoni finem imposuit. Deinde autem ego, postquam mulieri quæ curata fuerat, coram omni populo,mille drachmas ad victum dedi;insu perque bono cuidam viro, civitatis primario, qui sponte id cum gaudio facere proposuit, commen davi eam: et præterea aliis etiam multis,quæ ma tri quondam solatium præbuerant, pecuniam dis tribui: graliis Deo actis, Antaradum, cum matre, al. al. al. al. al. et

Petro, caeterisque sodalibus enavigati; atque ita ad hospitium processimus. XCIII. 68 Cum autem una essemus et sumpsisse mus cibum, restaretque adhuc aliquid temporis, ego dixi Petro: Humanitatis opus,domine mi Petre, exercuit mater mea, quæ hospitæ mulieris recor data fuerit. Respondit Petrus: Itane, Clemens, vere existimas,humanitatis opus factum a genitrice tua, quando ei quæ ipsam ex naufragio receperat gratias retulit; an ut matri gratificareris, hoc dixisti? Si enim non ut rem gratam faceres, sed ut veritatem loquereris effatus es,videris mihi igno rare quænam sit magnitudo humanitatis, quæ est amor in quemlibet, quatenus hominem, et absque ullo naturali affectu. Sed nec hospes quæ matrem tuam ex naufragio suscepit, humana a me dicetur. Misericordia enim compressa, impulsa est ad bene faciendum mulieri naufragium pass,natos lugenti, peregrinæ, nude, destitutæ, multumque calamitates suas lamentanti. In tantis ergo adversitatibus ver santem, quis videns, non, etiam ex impiis,misera tus fuisset? Quare nequaquam humanitatis opus, nec mulier hospita erga eam peregisse videtur; sed ad beneficium mota fuisse misericordia ex plu rimis anversis orla. Etenim parens tua, facultati bus abundans, et hospitam remunerata, non bu manitatis, verum amoris opus effecit.Multa autem intercedit differentia amorem inter et humanitatem quia amor quidem ex remuneratione est; humani tas vero absque ulla naturali propensione hominem omnem, quatenus homo est, diligit, ac beneficiis afficit. Itaque si ea hospes que miserta est, etiam hostes male de ea meritos miserata, beneficio affi ceret, humana esset; sin ve propter quid amica est vel inimica; hæc amica,alicujus rei quæ causa sit, amica est vel inimica, non autem hominis. XCIV. Et ego respondi: Non ergo tibi videtur esse humana, saltem hospes, quæ in peregrinam quam non noverat, beneficium contulit? Tum Pe trus: Eam quidem misericordem appellare novi, humanam autem non audeo dicere, quandoquidem nec matrem amantem liberorum: quippe quæ a partus doloribus et ab educatione ad diligendum compulsa sit. Quemadmodum enim qui cupidinein flammatur, a consuetudine mulcetur; et qui amo re prosequitur, a remuneratione: ita et qui mise retur, a calamitate. Attamen misericors humano vicinus est quoniam absque ullo quæstu ac mu nere, ad præstandum beneficium fertur; sed non dum humanus est. Et ego dixi: Ob quas igitur actiones humanus quis esse potest? Respondit Pe trus: Quia video te cupidum audiendi, quodnam sit humanitatis officium, non pigebit dicere. Hu manus ille est, qui etiam erga inimicos placide ac XIII. Clement. hom. xii, c. etc. al. al. al. inser. "I deest in al. Unus liber qui etiam exhibet, ubi COT. al. al. al.

munifice se gerit. Quod autem ita habeat, mani festo audi. Mihi cogita, humanitatem ex duabus partibus constare; quarum una quidem,misericor dia sit; altera vero, dilectio in proximum: proxi mus autem homini est, quilibet homo, nedum unus homo, homo enim est, eliam malus, et bo nus, hostis pariter ac amicus. Oportet ergo eum qui humanitatem colit, imitatorem Dei esse, et de justis atque injustis bene mereri; sicut ipse Deus in hoc mundo solem imbresque suos cunctis præ bet 19. Quod si vis bonis quidem benefacere, ma los vero punire, judicis munus implere niteris. XCV. Et ego dixi: Igitur et Deus, qui tum judi caturus est, ut nos doces, non est humanus? Ac Petrus: Pugnantia loqueris. Nam quia judicat,hu manus est diligens enim ac miseratus injuria af fectos, injuriam inferentes plectit. Et ego, Itaque, inquam, si ipse bonis benefacio, et injuriosos quia injurii erga homines fuerunt castigo, humanus sum. Et Petrus respondit: Si una cum prenotio ne concederetur tibi et judicandi potestas, recte id faceres: per acceptam quidem potestatem, con demnans eos quos Deus creavit; per prænotionem vero inculpate in judicando, tum alios tanquam justos absolvens,tum alios tanquam injustos dam nans. Et ego dixi: Recte locutus es ac vere: fieri enim nequit, ut qui prenotione caret, judicet recte Interdum quippe nonnulli videntur boni,qui illicita clam perpetrant: nonnulli vero boni, hostium ca lumnia mali esse creduntur. Sed et si quis pote state torquendi et quæstionem habendi præditus judicet, neque sic poterit omnino juste judicare quidam enim, cum homicido essent, postea quæ stionis tormenta sustinentes, dimissi sunt, velut innoxii; et alii rursus, qui innocentes erant, cum tormenta ferre non potuissent, ideoque contra se mentiti fuissent, tanquam rei affecti sunt supplicio XCVI. Tum Petrus Atque hæc, inquit, modica sunt; audi vero majus quidpiam. Quando aliqui homines peccant, vel bene agunt; eorum qua operantur, alia ipsorum propria sunt, alia ctiam aliena: quum vero est uuumquemque pro delictis propriis dare pcnas, aut pro recte factis praemio donari. Fieri autem eon potest, ut quispiam, nisi solus propheta, qui prænotionem habet, ab aliquo * deest in al. 78 al. 78 Sic. F. leg. Lat. vero aliquando loco tum ED. PATR. 79 Matth. v, 45. Melius vertisset no ster: hominum amans, quam humanus, ambiguita tis vitandæ causa. Sed ubique verba lectori adnu merat, non appendit. Vir doctus, qui ex ore Henr. Valesii excepil versionem Historicorum ecclesiasti corum, animadverterat virum summum interdum nimium a verbis abscedere, sed ipse nimis adhæ rens perpetuo nec semper feliciter po testatem vocum Græcarum exprimit. Hoc obiter et semel, quod sexcenties dici potuit, hic adnotandum censui. CLER. Hic vox non est pronotio; judex enim prænosse delicta minime ne cesse habet, sed tantum scire præterita; neque enim poenas sumit de futuris flagitiis, sed de præ teritis. Igitur apud hunc scriptorem, est hoc loco seu cognitio eorum quæ prius facta sunt ab iis, de qui bus sententia fertur.An vero usquam alibi hæc vox hoc significatu occurrat, fateor me ignorare. Ib. . Hic quoque hac voce significa tur sequentia verba osten dunt; neque enim cum prævisione futurorum in prophetis conjuncta fuit cognitio præteritorum; ita ut posterior e priore sequeretur. CLER.

S. CLEMENTIS I HOM. PONT. OPERA BUBIA. gesta certo sciat; quænam quidem ejus propria sint, quænam vero non sint. Et ego, Vellem, in quam, audire, quo modo ex criminibus alia qui dem sint propria, alia vero aliena. Et Petrus mihi respondit Dominus noster Jesus Christus Filius Dei dixit: Oportet ut veniant bona. Beatus autem, inquit, per quem veniunt. Similiter necesse est, ut etiam veniant mala: væ autem illi per quem ve niunt 31. Porro si per malos veniunt mala, et per bonos bona inferuntur; inesse unicuique oportet, sive bonum sive malum gesserit, ut et quod a Spi ritu dictum fuit: Qui reddet unicuique secundum opera ejus 33, verum sit prorsus ac indubium. Sed tamen qui virtutem omnino affectat, debet, quem admodum dixit Christus, inimicos quoque diligere et præterea pro illis orare, et conviciantibus bene dicere, et calumniantibus condonare 85. Sic enim diligens erit mandatorum custos; atque venia omnium peccatorum ob chariratem erga proxi mum accepta, e vita discedet. XCVII. 86 His ego auditis: Multa, inquam, facere possumus: at inimicis benefacere,omnes eorum in jurias tolerando, ut insit in humana natura, im possibile puto. Tum Petrus respondit: Recte locu tus es. Cum enim humanitas causa sit immortali tatis, multo constat. Nam si quis certo sibi persua deat, inimicos, dum quos oderunt vexant ad tem pus, liberationis ab æterno supplicio illis auctores esse, eos tanquam beneficos amore complectetur. Aliter autem nemo potest hoc mandatum perficere, nisi valde Deum diligat, et in illius timore sit in stitutus. Ait enim: Initium sapientiæ timor Dei w. Qui autem timore Dei imbutus fuerit, ad charita tem omnino perveniet, eodemque loco habebit proximum,quo seipsum. Ista postquam Petrus dixit vespera succedente, ad somnum nos contulimus XCVIII. Exorto autem mane, ingressus Pe trus, ait: Clemnens cum matre sua Matthidia et mea uxore simul in curru consideant. Pergentibus autem nobis per viam quæ Balanæas ducit,interro gavit me mater, quo modo pater ageret. Dixit ego Ad indagationem tui et geminorum liberorum Fau stini et Faustiani egressus, incompertus manet puto autem eum mox obiisse vel enim incidisse in naufragium, vel in via cecidisse vel dolore exedente tabem esse passum. Illa vero audiens, et in lacry mas elfusa, ingemuit quidem, ac wgre habuit: ve rum quod me invenisset, multum de moerore de 80 al. add. Matth. xvnt; Luc. xvii. 82 al. add. 83 Rom. 11, 6. 84 C1 ment. hom. xii, cap. 32. ss Matth. v; Luc. vi. 86 Clement., hom. xxi, c. 33. & al. 88 al. præpon. 89 al. 3 Prov. 1, 7. 91 al. 98 Clement. horn. xiii. c. 1, etc. Recogn. l. vi, c. 25, etc. 33 al. Quid si VARIORUM etc. Vix crediderim, in exemplari Ebionitico Matthæi, ita lectum. Verisimilius mihi videtur citari hic textum loci, aut potius collectio nem Ebionitæ; quasi diceret: Ut dixit Christus oportere esse scandala: sic etiam oportet esse bona et quemadmodum dixit: Væ scandalorum auctori ita et euge dicet rerum bonarum auctori. ID.

trahebat. Pervenimus ergo Balanæas: et sequenti XIX. CI. die Paltum ivimus et inde Gabala aliaque die Laodiceam devenimus. Cum ecce ante portas oc currunt nobis Nicetas et Aquila; et osculati, du eunt ad hospitium. Petrus autem pulchram et ma gnam civitatem videns: Equum est, inquit, nos hic aliquot dies commorari: fieri enim potest, ut in tanta multitudine quidam reperianturChristi sorte ac partibus digni. Ceterum Nicetas et Aquila per contabantur me, quænam esset illa mulier extera. Et ego dixi: Mater mea est, quam ut agnoscerem, Deus mibi per dominum meum Petrum concessit. XCIX. Hæc postquam dixi; Petrus illis cuncta summatim exposuit; tum quæ ex matre audivisset, tum quæ antea ex me comperisset; nimirum, de somnio conficto, de naufragio una cum liberis facto, et quemadmodum postea pater ad investigationem uxoris atque geminorum ejus natorum profectus, usque adhuc manserit ignotus, fortassis ipse quo que in maris discrimen delapsus. C. His ita capitulatim a Petro relatis, Nicetas et Aquila stupore percussi dixerunt: Here ac Domine omnium, verumne est quod narratur, an somnium? Et Petrus, Nisi dormimus, inquit, res ita habet. At illi paululum morati, ac velut cogitabundi: Nos, inquierunt, sumus Faustinus et Faustinianus: atque ab initio tuæ narrationis, alter alterum inspicientes, plurimum circa nos considerabamus num quæ dice bantur ad nos pertinerent; reputantes, multa similia in vita contingere: quocirca et siluimus, cum cor nostrum palpitaret. Nunc vero in fine sermonis, vi dentes ac probe scientes, quæ a te dicta sunt, ad nos pertinere, tunc nos declaravimus. Atque hoc dicto, cum lacrymis properabant ad matrem, eam que dormientem nacti, protinus complecti volebant. Sed Petrus prohibuit, dicens: Sinite me; ipse vos ad matrem adducam; ne forte multo gaudio repente adveniente, in animi stuporem incidat, utpote quæ etiam dormiat, spiritumque somno habeat occupa tum. CI. Cæterum postquam somnum ad satietatem cepit, ac experrecla est mater, Petrus ad illam prius sermonem habuit de cultu Dei, ac dixit: Scire te volo, mulier, nostrae fidei disciplinam 100. Unum enim Deum colimus, effectorem coli et terræ, et hujus quem vides mundi; ejusque legem servamus, quæ in primis continet, ipsum solum colendum esse, sanctificandum nomen ejus, honorandos parentes, temperanter vivendum et inculpate; nec mensam cum gentilibus communem habendam, quod impu ram vitam degant. Cum autem eis persuaserimus al. al. al. I. Rec. l. x, c. etc. De situ horum Syriæ locorum vide quæ collegit Christoph. Cellarius. Geogr. Ant. lib. rit, cap. 21. CLER.

sentire ac facere ca que ad veritatem spectant, sacro baptismo in ter beata quadam nominis invo catione eis donato, tum demum una cum illis etiam vescimur. Alioqui nec si pater sit, aut mater, aut uxor, aut proles, aut frater, aut quivis alius natu rali amore charus, cum ipso cibum sumere licitum est nobis. Hoc quippe præsertim ob fidem agimus. Ne igitur contumeliam existimes, quod nunc tecum filius cibum non capiat, usquequo tu eadem nobis cum sentias et agas. CII. His illa auditis, ait: Quid ergo impedit ho die me baptizari? quæ et ante quam viderem te, eos qui dicuntur esse dii aversata sum, per hanc ratio cinationem, quod cum multa fere quotidie ipsis im molarem, mihi in adversis rebus non adfuerint. De stupro autem quid oportet me dicere? quandoqui dem nec divitem deliciæ me ad hoc pellexerint; nec subsecuta paupertas eo venire me compulerit; ut que pudicitiam velat maximum bonum capesse rem; cujus gratia et in tantam calamitatem deveni. Sed nec te arbitror, domine mi Petre, ignorare, majorem cupiditatem ex læta fortuna oriri: unde ego quæ in secundis rebus temperate vixi, in affi ctione me voluptatibus non dedo. Neque vero nunc animum reum existimes ægritudine esse liberum, qui aliquantum consolationis nactus est per Cle mentis recognitionem. Succedens namque tristitia ex duobus liberis meis nata, hoc qualecunque gau dium obscurat. Non enim adeo nos contristat, eos in mari male periisse, quam sine pietate erga Deum, una cum animis interiisse eorum corpora. Pater autem eorum, meusque maritus, quemadmodum per G Clementem comperi, ad quærendum me ac liberos progressus, tot annis non comparet: prorsus vero et ipse obiit. Etenim miser, ob continentiam dilige bat me et erat amans liberorum: quare cunctis no bis, a se super omnia dilectis, orbatus senex, præ maximo dolore occubuit. CIII. Matrem vero hæc locutam audientes liberi non amplius, secundum Petri admonitionem, se continere potuerunt: sed exurgentes, tum com plectebantur eam, et cum lacrymis deosculabantur. Ob quod mater attonita, quid hoc sibi vellet, præ stupore juxta atque ignoratione rerum, interroga bat. Statimque Petrus dixit: Advoca, o mulier, fortiter mentem tuam, ut natis tuis fruaris jucunde. Hi enim sunt Faustinus et Faustinianus, quos aie bas in pelago obiisse, quosque dum luges, vitam tuam is luctus non vitalem efficiebat. Qui vero al ter eorum Nicetas, alter Aquila vocetur, ipsi auspi cato dicant et doceant. Hæc Petro dicente, mater, gaudio immodico repleta, propemodum et spiritui defecit: attamen recolligens se, ac velut sui compos facta: Filii mei optatissimi, inquit, filii dulcissimi, CII. CHI. al. al. præpon. al. al. al. al. al. al.

filii ardores cordis mei, dicite mihi quænam vobis in illa sæva nocte contigerint. CIV. Tum Nicetas, confestim resumpto sermone ita infit: Quando nobis, o mater, quemadmodum scis, natigium noctu disruptum est, homines qui dam qui in mari prædas agere non verentur, cepe runt nos, et scaphæ imposuerunt; posteaque remis usi, duxerunt Caesaream Stratonis: atque ibi vehem menter fame compressos, ut metu affecti nihil præ ceps, quodque iis displiceret loqueremur; illi, no minibus nostris mutatis, in servitutem misere tra diderunt. Porro mulier quædam apud Judæos pro selyta, valde laudabilis, nomine Justa, cum nos emisset, habuit loco filiorum, omnibusque Græcis GIV. . disciplinis studiose erudivit. Nos vero per mtatem CV. (VI. CVI. facti prudentes, et religionem amavimus, et litteris gnaviter operam dedimus; ut cum reliquis gentibus disputantes, eas possemus de errore arguere 10 Perdidicimus etiam philosophorum decreta,maxime quæ a pietate in Deum alienissima sunt: Epicuri, inquam, et Pyrrhonis; quo et magis possemus con futare. CV. Cæterum una cum Simone quodam Mago educati, ratione amicitiæ, in fraudem fere inducti fuimus. Verum ista tibi, mater, in tempore diligen tius exponentur. Sed cum decipiendi essemus per Simonem, familiaris quidam domini nostri Petri, Zacchæus dictus, accedens monuit ne mago assen tiremur, Petroque advenienti obtulit, ut nos plene atque certo quæ spectant ad cultum Dei doceret. Quare etiam te oramus, mater, ut quæ nos conse cuti sumus bona, illa et tu percipias; quo communi sale ac mensa uti possimus. Ea igitur causa est, propter quam nos in mari periisse existimasti. CVI. Hæc cum Faustinus prolocutus fuisset, mater nostra procidit coram Petro, rogans et obse crans, uti se suamque hospitem accersitam, ba ptizaret: Ut, inquit, ex quo natos meos recepi, nullus dies excludatur,in quo cum iis non sumpse rim cibum.Cumque nos eadem quæ mater compre caremur,Petrus ait: Quid putatis, unus ego immi sericors sum, quod nolim vos cum matre vestra vesci, hodie eam. baptizans? Minime vero. Sed oportet, ut ipsa, ante quam baptizetur, saltem uno die jejunet: quandoquidem et nonnulla pro se 10 cuta est mater: quod si non esset, multis diebus eam necesse fuisset expiari. CXVII. Interroganti ergo mihi, quidnam ea locu ta, fidem suam indicasset, Petrus respondit: Suffi cit duntaxat illius postulatio de hospita et benefica, al. inser. vel Recogn. vir, c. "t al. add. al. al. deest in al. It al, Deest in al.

ut secum baptizaretur. Neque enim id dilectæ suæ tradi postulasset, nisi prius erga baptismum tan quam erga magnum donum fuisset affecta. Quare ego multos damnare non dubito, quod cum ipsi baptizati fuerint, et profiteantur se credere, nihil faciant dignum fide, neque eos quos diligunt (uxο res, inquam, et filios, atque amicos) ad hoc exhor tentur. Nam si crederent, vitam æternam cum bo nis operibus in baptismo a Deo donari, plane eos quos diligerent,ad illum suscipiendum hortarentur. Quando denique eos vident ægrotare, aut in mortis viam abduci, aut alia molesta sustinere, gemunt, ac ducuntur commiseratione. Ita si crederent, ignem perpetuum manere eos qui Deum non co lunt, non cessarent monere, vel super illis plorare et graviter dolere, dum eos cernunt non habere fi dem. Atque nunc hospitam evocatam interrogabo, num legem nostram velit amplecti: et ita conse quenter quæ oportet faciemus. Mater autem vestra. quoniam prout decet fidelem, in baptisma anima ta est, ante baptismum jejunet uno die. CVIII. At ila jurabat, se duobus superioribus diebus, dum narrat mulieri recognitionis eventum, præ multo haudio cibum non cepisse; nisi pridie duntaxat paulum aquæ.Cui juramento et uxor Pe tri testimonium præbuit, dicens, vere eam nihil gustasse. Et Aquila ait: Nihil ergo impedit, eam, domine mi, hodierno die baptizari. Tum Petrus At hoc, non est baptismi jejunium; quandoquidem nec propterea factum est. Et Faustinianus: Sed fortasse Deus volens matrem nostram ne uno qui dem post recognitionem die a nostra mensa sepa rari, hoc jejunium præstruxit. Sicut enim in igno ratione servavit pudicitiam,id quod veritatem de cet faciens, ita et nunc Deus forte providit, eam ante unum diem, in ignorantia jejunare, pro vero baptismo: ut a primo die quo nos agnovit, nobis cum posset etiam salem seu cibum percipere. CVIII. CIX. Tum Petrus: Ne nos, inquit, vincat mali- CIX. 48, tia, prætextum nacta Providentiam et matris amo ram sed potius vos, et ego vobiscum, hodie in jejunio permaneamus, et cras baptizabitur. Hunc in modum locutus est Petrus, cunctique orationi assensi sumus Multo autem maturius quam quotidie solebat, Petrus experrectus, ad nos in gressus est, quos somno excitavit, ac dixit Fau al. al. al. Deest in al. al. al. add. al. al. al. al. al. inser. al. inscr. vel al. add. al. al. al. al. Deest in al. al. add. al. Duo mss. Cor. al. al. al. al. al. al. add. 48 Clement. hom. 1, etc. Ηec. l. v, o. 38, et l. vi; c. 1, etc. 49 al. 42 al.

stinus et Faustinianus, unaque Clemens, cum suis me sequantur, ut venientes ad obtectum maris lo cum, baptismi ritus peragamus. CXI. GXII. CX. Cum igitur fuimus in littore, inter saxa quædam, quæ tranquillum et mundum locum præ bebant, baptizavit eam in nomine Patris et Filii, et Spiritus sancti. Nos autem, et quotquot nobis eum aderant, mulierum gratia secessimus. Postea Petrus mulieres, ob multitudinem, præmisit, ut per alteram viam irent ad hospitium; jussitque nos solos ex viris matrem easque comitari. Venientes ergo ad diversorium, et præstolantes adventum illius, colloquebamur invicem. Post sat multas vero horas Petrus regressus, accepit panem, gratias egit, benedixit, consecravit, fregit, et matri primum dedit, ac post eam nobis ejus filiis. Atque ita cum ea comedimus, Deumque cibi largitorem laudibus prosecuti sumus. CXI. Tum deinceps Petrus, ingressum populum videns, cum ipse consedisset, nosque jussisset as sidere, docebat qua ratione nobis post baptismum præmissis, ipse tarde rediisset. Causam vero han esse dicebat. Simul atque vos, inquit, a me dis cessistis, senex quidam curiosus venit, occultans se, atque volens cernere nec ipse cerni: cumque nos prius observasset, sicut ipse postea fassus est, ut videret quidnam in obtecto loco positi age remus, clam exiit, et secutus est. Postea in oppor tuno loco me conveniens, ac salutans, dixit: Jam diu te sequens, et alloqui cupiens, verebar ne me tanquam curiosum egre ferres: nunc aulem quæ mihi vera videntur, si vis, profero. Et ego respon di: Eloquere nobis quod tibi videtur esse bonum; et laudabimus te, licet revera quod dixeris, bonum non fuerit; quoniam prudenti consilio, rem quæ tibi visa est bona, volueris proloqui. CXII. Tum senex ita effari ccepit: Vidi vos, postquam in mari lavissetis, ad occultum locum se cessisse; adii, clam speculatus sum quidam in abdito ageretis: cumque vos orantes aspexissem, secessi; et vestri misertus, exspectavi, ut persua derem ne fallamini. Neque enim Deus est, neque Providentia: sed genesi cuncta subjacent: quem admodum ex iis quæ mihi acciderunt, plene per suasus sum, jampridem mathesim diligenter edo ctus. Ne ergo fallaris: sive enim preceris, sive non, ea quæ ortus portendit, necessario accident tibi. Nam si preces possent aliquid, aut bona opera, ipse inter primores essem. Ac nunc, nisi te decipit deest in al. s2 al. al. 65 al. 56 al. 57 deest in al. 58 al. add. * hæc desunt in al. co al. deest in al. deest inal. al. al. al. deest in al. al. al. al. inser. deest in al. al.

hæc paupercula mea vestis, dictis meis non dith des. Cum olim in magna prosperitate vitæ versarer, multa tum diis immolabam, tum egenis largiebar altamen dum oro, ac pie vivo, fatum non potui effugere. Atque ego ad illum: Et quænam sunt, quæ tibi contigerunt? Ille vero respondit: Non necesse est ut nunc dicam: forte autem in fine au dies, quisnam ego cum sim, et ex quibus natus, in quales incurrerim vitæ calamitates. Sed nunc quod omnia subjiciantur genituræ, volo tibi pro ferre argumenta. CXIII. Et ego dixi: Si genesi cuncta subsunt, hocque ita esse persuasum habes; tecum pugnan tia cogitas et consulis. Etenim si contra natale ne sentire quidem possumus, cur frustra laboras, id nobis consulende, quod fieri omnino nequit? Quin etiam si nativitas subsistit, noli in eo navare ope ram, ut persuadeas mihi, ne colam astroruum Do minum, qui et si velit non fieri aliquid, fieri non potest; semper enim quod subest ei, quod praest ac ducit, pareat necesse habet. Certe venerari eos qui dii putantur, genesi dominante,superfluum est. Neque enim præter id quod fato placet, quidquam fit; neque ipsi quidpiam facere possunt, qui uni versali genesi suæ sint subjecti. CXIV. Hæc cum inter nos loqueremur, ingens hominum multitudo ingressa est; ad quam Petrus respiciens, dixit: Ego et genus meum, accipimus a majoribus cultum Dei, et præceptum habemus ne ortui confidamus, astrologicæ inquam discipli na: idcirco ad eam animum non applicui. Quare – astrologiæ non sum peritus: quorum autem peri tiam habeo, ea exponam. Aio quippe, per Dei pro videntiam administrari omnia, et unumquemque secundum ea quæ fecit, præmium vel supplicium esse nacturum. Sive autem nunc, sive et posthac, nihil men interest: nisi quod omnino unusquisque fructum eorum quæ gesserit percipiet. Demonstra tio autem, non esse genesim, hæc est: Ex astan tibus, si quis oculis sit orbatus, aut manum habeat mutilatam, aut pedem claudum, aut in corpore aliquid aliud, quod a medicis curari non possit, neque ab astrologis, quoniam nec ab omni sæculo tale quid contigit, ego, Deum precatus, remedium præstabo. Ea vero re, quemadmodum aio, facta, nonne errant qui in cunctorum opificem Deum ma CXIII. CXIV. al. al. al. deest in al. al. al. al. al. al. al. 8a al. ad. 84 deest in al. 8: deest in al. 88 Post additur in cod. 804, ex Clementinorum xiv, 4 Liber vero cxcvii, hic interpolatus fuit, ad hunc modum etc., sellicet in vocibus Cor. et al. al. al. al. al. al. al. deest in al. al. al. o al. o deest in al. al. v al. al.

ledicta et blasphemias conjiciunt? Respondit senex CXV. CXVI. Scilicet, id est maledicta conferre, dicere genituræ subjici universa? Tum ego ad eum: Omnino est. Nam si omnes hominum errores, et impietates, et impudicitiæ, ex stellis, quemadmodumta ais, oriun tur; ut autem ea faciant stellæ, a Deo constitutum fuit, quo cunctorum flagitiorum effectrices sint; omnium certe delicta ad eum omnino referuntur, qui in astris posuerit genesim. CXV. Et senex: Verum ais; sed omni tuæ in comparabili demonstrationi mea obstat conscien tia. Ego enim, qui astrologus sum, et Romæ pri mum habitavi, postea amicus factus cujusdam qui erat ex genere Cæsaris, viri illius uxorisque ejus genituram probe callui; cumque viderim, res prout ferebat eorum genesis, evenisse, solis verbis a te nequeo persuaderi. Erat enim ortus mulieris posi tura, quæ efficeret adulteras, amore servorum suorum captas, et peregre in aqua pereuntes: quod et ita contigit. Nam quæ servum suum deperiret, nec ferre posset opprobrium, solum fuga vertens, et cum eo concumbens, in mari periit. CXVI. Ego respondi: Et quonam modo seis, illam fugientem, et in alieno solo positam servo. nupsisse, ac interiisse post nuptias? Atque senex Certo novi, revera non quod nupserit, cum nec amore captam esse scirem: verum postquam illa discessit, frater viri ejus omnem mihi illius amo rem enarravit; quod ipse, qui sanctus et honestus erat, utpote etiam frater, noluerit torum maculare; et quo modo volens, ac rursus ipsum atque dede cus verita, illa infelix (non enim licitum est queri de ea, quoniam ex natali hæc cum facere tum perpeti cogebatur), somnium finxerit; verumne an falsum, non habeo dicere. Aiebat siquidem ipsam dixisse quod in somnis quidam sibi astitit, qui eam jussit cum liberis illico urbe Roma excedere at vir illam cum filiis incolumem evadere satagens, confestim eos erudiendos Athenas misit cum ma tre et servis tertium vero filium retinuit apud se, quia qui per somnium ediderat oraculum, cum eo manere permiserat. Multo autem elapso tempore, ut ab ea litteras non accepit, cumque sæpe Athe nas misisset; assumpto me, qui ei omnium essem conjunctissimus ac fidissimus, ad quærendam illam profectus est. Multos equidem cum ipso in pere grinatione labores alacriter tuli; memor quod in prisca sua felicitate me omnium habuisset socium, ac supra omnes amicos dilexisset. Itaque Roma al. al. deest in al. al. al. 6 al. * Clemnt., hom. xiv, c. 6, etc. Recogn., I. x, c. 32, etc. & al. add. f al. inser. deest in al. deest in al. al. inser. al. al. al. deest in al. al. al. al. deest in al. al. deest in al. al. al. deest in al. al. al. al. præpon. al. al. al. al. al. al. al. al. al.

continuo solvimus, sicque in has Syria partes de venimus. Nec multos post dies, ille quidem præ animi dolore migravit e vita, ego vero huc veniens, victum ab eo tempore ad hunc usque diem manibus comparo. CXVII. His a sene dictis, intelligens ex oratione ejus, senem quem dixerat, ipsum esse patrem ve strum, nolui cum eo conferre sermonem ea de re, donec communicassem vobiscum: nisi quod cum hospitium ejus didicissem, meumque indicassem, explorandi causa, hoc tantum percontatus sum, quod esset seni nomen. Ille autem: Faustus, in quit; item quod nomen geminis filiis; ille vero respondit: Faustinus et Faustinianus; et quodnam tertio filio; at ille, Clemens, dixit; denique quo nomine vocaretur eorum mater; et ait, Matthidia. Ego igitur ex miseratione collacrymans, dimissa turba, veni ad vos, ut post cibi communem per ceptionem hæc vobiscum cominunicarem. Porro ante cibum narrare, opportunum non censui; ne forte dolore victi, baptismi diem in luctu duceretis, quando etiam angeli efferuntur lætitia. Hæc Petrus cum diceret, omnes una cum matre lacrymis nos dedidimus. Quos ille lacrymantes videns, ait Nunc unusquisque vestrum, protimore erga Deum, fortiter quæ memorata sunt ferat. Neque enim ho die vobis interiit pater, sed jam olim, sicut vos, conjectura recte facta, dixistis. CXVIII. Ista Petro loquente, mater ferre non valens, magno clamore edito: Hei mihi, o vir; quantum nos diligens, ipse quidem mori voluisti; nos vero vivimus, et lucem aspicimus, et adhuc capimus cibum. Nondum hoc uno ejulatu finito, ecce senex ingreditur; et simul atque clamoris causam sciscitari vellet, respiciens ad uxorem: Hei! inquit; quidnam hoc est? Quam video? Accedens vero et diligentius aspiciens, ac visus, complexus est. Ambo autem præ gaudio repentino defece runt exclamare nisi, et alter alteri loqui cupien tes, vocem emittere non potuerunt, nec ob in expletam lætitiam reprimere se. Multoque post mater ad eum: Habeo te, Fauste, omni modo sua vissimum. Et qua ratione vivis, de cujus morte paulo ante audivimus? Ceterum hi sunt filii, Fau stinus et Faustinianus, ac exoptatus Clemens. Quæ cum dixisset, nos tres in ipsum incumbentes, eumque deosculati, formam illius obscure agno vimus. CXIX. Hae cuum videret Petrus: Tu es Faustus, inquit, hujus vir, ejusque liberorum puter? Ille CXVII. CXVIII. CXIX. deest in al. ss al. al. al. deest in al. al. al. al. al. al. deest in al. deest in al. 4s deest in al. 49 al. inser. al. al. 63 al. 53 al. 54 deest in al. & al. add. al. præpon. al. al. deest in al. al. deest in al.

vero ait: Ego sum. El Petrus: Quare ergo tuos CXX. CXXI. mihi labores, tanquam de alio enarrasti, referens et dolorem et exsequias? Tum pater respondit Cum essem cognatus Cæsaris, et nollem depre hendi, de alio quodam narrationem effinxi, ut a vobis quis essem non agnoscerer. Sciebam enim, quod si recognitus essem, loci præsides, his com pertis, ut rem gratam Cæsari facerent, me essent revocaturi, et pristina felicitate circumdaturi; cui tota intentione antea renuntiavi, sine charissimis mihi liberis, in republica versari, aut vivere om nino non sustinens. CXX. Tum Petrus: Hæc quidem fecisti quem admodum placuit. Sed de genitura, fingensne affir mabas; an veluti verum dicens asserebas. El pa ter: Non mentiar, inquit, apud te: tanquum vere sit genesis, confirmabam. Non enim rudis sum in mysteriis hujus discipline: sed et mecum versatus est quidam astrologus, vir præstantissimus, Egy ptus, nomine Annubion, qui in peregrinationibus ab initio mihi amicus effectus, uxoris meæ ac libero rum mortem indicavit. Et Petrus: Nunquid ergo nunc reipsa persuasum habes, genesin non con sistere? Pater respondit: Necesse est ut omnia quæ per mentem meam transeunt, tibi exponam singulatim, quo a te vicissim vera discam et certa. Animadverti errare in multis astrologos, in multis quoque eos veritatem attingere: verum forte in iis quæ comperta habent, vere dicunt; in iis autem in quibus errant, id ignorantia paliuntur: quare su spicor, constare disciplinam; illos autem per solam inscitiam falsa prædicare; eo quod non omnes pos sint de omnibus habere scientiam. El Petrus: Cave, inquit, ne cum verum dicunt, veluti casu asse quentes, et non tanquam certo scientes, predi cant. Omnino enim necesse est, ex multis dictis evenire nonnulla. Tum senex: Qua ergo ratione certus hac in re esse possum, an constet, nec ne, id quod ad genesim pertinet? CXXI. Cum igitur uterque taceret, ego Clemens Quia, inquam, mathematicas disciplinas penitus novi, dominus autem et pater non item; cuperem, si ipse Annubion adesset, coram patre disputatio nem habere. Ita quippe res palam venire posset, dum artis perilus adversus ejusdem artis hominem quaestionem agitaret. Respondit pater: Ubi ergo potest cum Annubione congressus et colloquium haberi? Et Petrus: Antiochim, inquit. Ibi enim audio Simonem Magum esse; quem Annubion as al. al. al. al. al. deest in al. deest in al. 7o al. al. add. al. al. deest in al. To al. al. al. add. deest in al. al. destinal al deest in al. al. al. al. al. al. add. so al. deest in al, al. al. al. deest in al.

sectatus, non deserit. Quando ergo illic erimus, si eos nanciscamur, coram eo disceptatio fiet. Et postquam de multis disseruimus, propter recogni tionem gaudio repleti, Deoque magnam gratiam. habentes, nocte superveniente, ad somnum nos contulimus. CXXII. Exorto autem mane, pater cum matre tribusque filiis ingressus in locum ubi erat Petrus, cum salutasset, sedit; deinde nos quoque, illo jubente. Patremque intuitus Petrus: Percupio, in quit, te idem sentire quod uxor ac liberi; ut et hic cum eis convivas, et illic post animæ a corpore disjunctionem, una cum eisdem in lætitia degas. An non enim maxime te atque illos contristaret, si una non essetis? Excepit pater. Omnino sane. Tum Petrus: Si ergo, hic invicem separalos esse mo lestia afficit; hoc ubi post mortem plane fiet, quanto magis molestum erit te quidem, qui vir sapiens es, ratione tuæ opinionis disjungi a tuis; illos vero multo magis dolere, quod sciant te alia sentientem, æternum supplicium ob veri dogmatis negationem manere? CXXIII. "Et pater dixit: At non ita est, o amice, ut apud inferos animæ puniantur; quon am anima simul atque a corpore discedit, in aerem dissolvi . tur. Excepit Petrus: Itaque usque dum hac de re tibi persuadeamus, responde mihi: nonne tibi vi detur, te quidem qui futuras poenas non credis, nequaquam dolere; illos vero, qui persuasum ha bent non parvam te manere calamitatem, plurimum angi? Tum pater: Recte dicis. Petrus autem: Et quare maximo de te marore non eos liberabis? fidei assentiens; non pudore inquam, sed æqui tate; de iis quæ tibi a me dicuntur audiendo, et judicando uirum ea ita necne habeant. Ac si qui dem ita est, ut dicimus; et hic una cum charis simis delectaberis, et illic cum eisdem requiem consequeris. Quod si in verborum tuorum disce ptatione ostenderis, quæ a nobis afferuntur falsam esse fabulam; etiam illos idem tecum sentientes accipies, sicque pulchre facies. Ut enim vana spe inniti desistant efficies, eosque falsarum rerum metu liberabis. CXXII. CXXIII. CXXIV. CXXIV. Et pater: Multa mihi videris dicere ra tioni consentanea. Ac Petrus: Quid ergo impedit, nostræ le fidei assentiri? Non enim nogotiis mer catur, actionum publicarum, agriculture, sollici tudinum; horum nullo retineris: poles autern in telligere, nihil eorum quæ sunt, fortuito, quasi ne quaquam existat providentia, evenire. Cujus qui dem rei documentum manifestissimum, quæ tibi liberisque tuis ac uxori acciderunt. Nam si apud te al. al. al. 4s al. al. al. inser. deest in al. al. al. deest in al. al. al. inser. Clement., hom. xv, c. etc. s al. al. it deest in al. al. al. deest in al. al. al. add.

hucusque mansissent, non suscepissent verbum (XXV. CXXVI. (a) Luc. vi, 29; Matth. v, 39. pietatis, veritatem non potuissent agnoscere. Pro pter hoc, cum peregrinatione naufragium quoque provisum est, ac mortis acerbae suspicio: praeter eaque eorum in Græcis disciplinis exercitatio; ut qui illas prius edocti, et postea ad veram religio nem conversi fuissent, expedite magnaque cum facilitate possent easdem confutare; et quas ali quando male contra religionem objecerant, his bene et tempore convenienti pro religione uteren tur. Tu quoque ex hac post longum tempus reco gnitione, et iis quæ interim aperte Providentia circa te constituit, manifeste intelliges, nihi eo rum quæ fiunt, casu ita et temere fieri, sed Provi dentiam præesse, ac semper continere aique con servare hanc universitatem, licet multa superent mentem nostram. CXXV. Postquam hæc audivit pater, sermonem resumens: Ne arbitreris, inquit, domine mi Petre, omnino ex mente mea vim doctrinæ a te predicatæ excidisse: sed cum Clemens filius multum per to tam noctem mecum colloqueretur, ut a te dictis assentirem, omnique modo ad id impelleret 10 Quid vero, dixi ego ad ipsum, potestne aliquis præcipere quidpiam novum, præter id quod antea veteres monuerunt? At ille postquam leniter risit: Magnum, inquit, discrimen est, pater, inter religionis sermones, ac philosophia. Sermo nam que veritatis, ex prophetia firmam obtinet demon trationem; philosophim vero, ex compositione verborum et conjecturarum videtur demonstratio nes afferre. Hisque dictis,exempli gratia, doctrinam de humanitate mihi exposuit, quam paulo ante ei enarraveras 29; quæ mihi profecto maxime ini qua videbatur. Et quo modo, dicam. Equum aiebat esse et ei qui maxillam tuam percutit, alteram quoque opponere; et ei qui aufert tuum pallium, tradere etiam tunicam; et cum eo qui ad milliaria unum adigit, per duo milliaria proficisci, et alia similia (a). CXXVI. Respondit Petrus: Atqui hoc existi masti iniquum: quanquam æquissimum est. Ac si lubet, audi. Ille dixit: Prorsus lubet. Tum Petrus Num tibi videtur, cum duo reges hostes existant, et divisas regiones teneant, si quispiam ex iis qui alteri subjecti sunt, in alterius regione sit deprehensus, ideoque mortem mercatur; at colapho, non autem capite punitus poenam eva dat; num videtur humanus esse qui veniam de dit? Et pater ait: Admodum. Ad hæc Petrus; Quid vero, si is ipse etiam aliquid proprium cui piam vel alienum auferat; el in eo comprehen sus, simplum aut duplum det, cum quadrupli al. al. Rec. x, num. etc. at al. al. al. al. deest in al. al. al. al. al. al. Pona quadrupli in furto sancitur legibus plurimis. Cor.

sit debitor; insuperque mortis, qui nempe in ad versarii finibus captus sit; nonne tibi videtur, humanum esse eum qui duplum accepit, et mor tem remisit? Et pater respondit: 33 Nunc persua sisti mihi, eos qui injuriam faciunt, injuriam pati; eos autem qui injuria afficiuntur, potius injuriam facere. Quocirca amplius, mihi iniquis simum apparet id ipsum quod fit: quoniam ii quidem qui videntur conferre injuriam, sibi ipsis potius nocuerunt, et multam iis qui injuria affe cti sunt pararunt utilitatem: qui vero videntur injuriam sustinere, ipsi eam potius inferunt; quia licet plurimum ab illis commodi tulerint, eos pari gratia non renumerant. Et Petrus: Verum rum volutatem contingunt. hæc non contra infestantium, sed contra infestato CXXVII. CXXVII. Tunc pater laudata ea oratione, ait ad Petrum: Sed, domine mi, hunc quoque sermo nem mini declara. Memini enim Clementem mihi dicere, nos injurias et afflictiones, ad peccatorum remissionem pati. Et Petrus: Recte habet, atque ita est. Quæ enim homines possidemus, plura appeles; sive vestes, inquam, sive escas, sive potiones, sive alia quæpiam; non recte omnino facientes, possidemus; quia nihil habere debemus, uti paulo ante vobis dixi. Nam si in omnibus possessiones solent iis qui possident conciliare de licta; earum quocunque modo privatio, ademptio est delictorum. Dixit pater: Recte habet. Petrus vero Justissime. Quandoquidem enim eorum qui salvantur est, ut dixi, nihil habere; multis autem multæ suppetunt possessiones; ea causa per eximiam Dei humanitatem castigationes indu cuntur iis, qui secundum Dei voluntatem non vi vunt; ut propter aliquantam erga Deum charitatem, temporaria supplicia perferentes, æternis pœnis eximantur. Tum pater: Quid enim; nonne mul tos impios videmus pauperes? An propterea et illos dicemus in parte eorum esse qui salutem consequntur? Et Petrus: Nequaquam omnino. Non enim probanda est inopia, quæ appetit ea quæ non decet quia et Dominus noster Jesus Christus, Filius Dei vivi, beatos prædicans pauperes, Beati, inquit, pauperes spiritu: quoniam ipsorum est regnum calorum (a). Tum pater: Vere prorsus se cundum propositam quæstionem res videtur recte. habere quapropter in animo habeo totam ordine audire doctrinam. CXXVIII. Et Petrus Itaque deinceps studenti tibi discere quæ ad nostram fidem pertinent, hunc doctrinam explicabo; ab ipso primum incipiens Deo; et ostendens, ipsum solum dicendum esse Deum, alios vero nec dicendos, nec existimandos; (a) Matth. v, 3. alw CXXVIII. al. inser. Clement., hom. xv, c. etc. al. al. si deest in al. s al. inser. al. al. al. desunt in al. al. al. al. 4s deest in al. al. al. deest in al, so al.

hominemque qui aliter fecerit, æterno supplicio p CXXXI. puniendum, ut qui in ipsum universorum Deum impius exstiterit. Atque hoc dicto, cumque aliqua perpessione infestatis, ægrotantibus, et dæmoniacis imposuisset manus, ac eos curasset prece, concio nem dimisit. Deinde ita ingressus, et solito cibo percepto, se somno dedit. CXXIX. 53 Mane vero iterum egressus Petrus; cum stetisset in loco in quo disserere solebat, in gensque hominum multitudo concurrisset; simul ac ipse esset locuturus, introivit quidam ex ejus diaconis, dicens: Simon ab Antiochia ipso vespere ingressus, audiens te promisisse de monarchia,seu principatu unius, verba esse facturum, paratus est una cum Alhenodoro Epicureo, tibi dissem renti intervenire: ut cuncta quæ a te de mo narchia denuntiabantur, publice ipse præsens im pugnet. CXXX. Hæc dicente diacono, ecce et Simon cum Athenodoro aliisque nonnullis sodalibus ingredi tur et ante quam Petrus aliquid omnino loque retur, ipse anticipans: Comperi, inquit, te heri pollicitum esse Fausto, quod hodie habito sermone, ordine esses ostensurus, primumque incipiendo ab ipso universorum Domino; eum solum dicendum esse Deum, alios vero neque dicendos neque exi stimandos; quique contra fecerit, æternas pœnas daturum. Ante omnia ergo vere insaniam tuam demiratus sum, quod sperasti te posse in aliam sententiam adducere virum adeo sapientem, ad hæc senem. At spes ac voluntatem non obtinebis; utpote presente me, tuosque falsos sermones re darguente. Etenim forte me absente deceptus fuis set cum imperitus sit librorum qui Judæis palam sunt traditi. Nunc autem multa verba præteribo, ut citius promissionem tuam infirmam esse convin cam. Dic igitur quod pollicitus es. Sin autem repre hensionem veritus, coram nobis velis promissum omittere; etiam sic sufficiens erit probatio, falsa esse quæ promisisti, quandoquidem coram homi nibus Scripturas callentibus non ausus sis dicere. Et vero jam cur exspecto ut dicas, qui maxi mum habeo pollicitationis tuæ testem, hunc senem? Post hæc verba cum patrem aspexisset, ait: Dic mihi, virorum præstantissime, nonne iste tibi pollicitus est ostensurum se hodie, unum Deum esse, nec alium dicendum aut habendum Deum; ab eo autem qui aliter fecerit, immortale suppli cium exactum iri? CXXXI. Respondit pater: Recte a me testimo nium postulares, Simon, si antea Petrus negavis set; nunc autem non verebo dicere quæ dicenda sunt arbitror te ira repletum velle disputationem suscipere. Hoc porro neque te facere decet, neque oportet ut nos sic affectum audiamus; quoniam id Clement., hom. xvi, c. etc. deest in al. al. deest in al. al. al. al. al.

pugnam videre est, et non ad veritatem juvari.Sed uterque vestrum dogma suum exponat; et ad alium judicem, verba habeantur; sicque prorsus invenie tur dubitationis expers veritas. Placuit Simoni oratio, seque ex ea facturum promisit. Verumta men, inquit Fausto, timeo ne jam Petri verbis occupatus, non sis veri studiosus judex. CXXXII. Et pater respondit: Ne me cogas temere. ac indicta causa tibi assentiri, ut judex veritatis amans videar. Nam si vera audire cupis, tua potius sententia præoceupatus sum. Ac Simon: Quo modo es præoccupatus, qui nescis quid sentiam? At pater Facile est illud cognoscere: et quonam pacto, audi. Pollicitus es, a te falsi convictum iri Petrum, qui unum esse Deum asserat; cæterum qui promittit re prehensionem asserentis unum Deum, plane manife stum est quod is, vera loquens, non idem affirmet si enim idem dicit cum eo qui ementita loquitur, et ipse profecto est mendax; si vero contraria dicere se ostendit, ex adverso sane verus est. Non alia ergo ratione prædicatorem unius Dei esse menda cem pronuntias, nisi quia multos deos esse censes. Atqui multos esse deos ego quoque aio. Eadem igi tur tecum doctrina ante disceptationem occupatus sum: et propterea nullatenus oportet te metuere de me, sed Petrum potius etiamnum quippe contra atque ille sentio. Post vestram autem disputatio nem, spero fore ut veri studiosus judex, omni de posita anticipatione, prævalenti consensurus sim orationi. Hæc cum pater dixisset, sensim clamor quidam laudationis a populo exortus est, quoniam ita pater esset locutus. CXXXII. CXXXIII. Porro Petrus suam de Deo sententiam exposuit: 63 plura que de monarchia prolocutus, cum lacrymis manu advocavit multitudinem; qua acce dente, tum manus imposuit, tum pro iis precatus est: pariterque omnes Deo benediximus. 6 Intro autem irruit aliquis, Simoni dicens: Appion Plisto nices cum Annubione modo venit Antiochia. Quibus auditis, Simon exit statim, quasi predictos exce pturus. Pater vero accedens ad Petrum: Si mihi, inquit, concedis, domine mi; et ego cum eo profi ciscar, ut salutem Appionem et Annubionem, meos a prima ætate amicos. Etenim forte Annubioni per suadebo ut cum Clemente disputet de genesi. Et Petrus: Concedo, inquit; laudo etiam, quod ami corum partes et officia impleas. Verumtamen mihi cogita, quo modo secuudum Dei providentiam un dique concurrant quæ ad plene faciendam tibi fidem pertinent, aptum perficientia concentum. Hoc au tem dixi propter Annubionis adventum, tibi cum usus fuit obtingentem. Et pater: Vere, inquit, ego quoque conspicio id ita habere. CXXXIV. Atque post hæc dicta, protectus est ad Simonem. Inventis autem Appione et Annubione, CXXXIII. CXXXIV. 61 deest in al. 6a al. 63 Clement., hom. xvi, c. 21. 6 Rec., 1. x, c. 32, etc. et al. 66 deest in al. et al. al. al.

ac salutatis, consedit. Simon vero audiens quosdam jussu regio adventaturos, qui ipsum quærerent, quique dicerent, Cesarem multis magis interfe ctis, deinde et de Simone certiorem factum, ad in vestigationem illius misisse, ut in illum etiam anim advertat; ad Annubionem et Appionem infit Faustum, qui ad nos venit, faclte cibum nobiscum sumere; ego autem unguentum quoddam confi ciam, ut conatus et perungens se, cunctis habere formam meam videatur. CXXXV. Cumque hæc Simon dixisset, Appion et Annubion aiunt ad illum: Et quodnam tibi lu crum ex hac machinatione adveniet? Respondit Si mon Primo quidem comprehenso illo, qui me (XXXV. quærunt desistent ab indagatione contra me sus CXXXVI. CXXXVII. cepta. Quod si etiam a manu regia occisus fuerit, maximum luctum habebunt ejus liberi, qui me de relicto ad Petrum se contulerunt. Appion vero et Annubion privatim omnia Fausto aperiunt, insidias que commemorant. Et Faustus vera non esse ea verba arbitratus, conatus cum Simone et cum 80 dalibus Appione et Annubione, unguentum sumit ex Simonis manu; ac unguens faciem suam, illico induit formam Simonis. At media nocte exsurgens Simon, in Judæam fuga se abripuit. CXXXVI. Porro nos, qui cum Petro eramus, per totam noctem mutuo colloquentes, præ volu ptate ac laetitia ex iis quæ dicebantur orta, vigiles pernoctavimus. Jam vero ubi sublucere coepit, Pe trus me et fratres intuens, ait: Nescio quidnam patri vestro contigerit. Cumque hac diceret, ecce pater advenit, Petrum nobis de ipso jam loquentem nactus: quem cum videret anxium atque salutasset, rationem et causam reddidit cur pernoctasset foras. Nos autem respicientes eum, obstupuimus, qui si monis speciem videremus, at vocem patris nostri Fausti audiremus. Cumque fugeremus eum, pater animo perculsus est. Ceterum Petrus, qui unusna turalem ejus formam cernebat, ait ad nos: Quare patrem vestrum repellitis et aversamini? Nos vero et mater ad eum: Quouiam ille nobis videtur esse Simon, vocem habens patris nostri. Tum Petrus Nequaquam, inquit: vobis quidem vox illius, que magiæ vim non sensit, nota est sola; meis aulem non fascinatis oculis etiam effigies, qualem habet, conspicitur; quandoquidem iste non est Simon, sed Faustus, vere pater vester. Tuncque ad patrem respiciens, ait: Germana species tua ipsis non ap paret, verum Simonis impiissimi ac nobis inimi cissimi CXXXVII. Ita Petro loquente, ingressus est qui al. al. al. al. al. deest in al. al. al. al add.

S. CLEMENTIS I KOM. PONT. OPERA DUBIA. dam ex iis qui praecesserant, Antiochia veniens,dixit que: Hæc scire te volo, domine mi Petre. Simon cum esset Antiochiæ, publice multa portentosa fa ciens, nihil aliud operam dabat, quam ut te odio sum illis redderet, quem magnum nominabat et præ stigiatorem, et cæde multa pollutum: propter quod adeo illos adversus te irritavit, ut omnes illius loci aveant ipsas carnes tuas ferino more deglutire. At nos, multum contra te fremere civitatem intuiti, venimus ut nuntiaremus tibi. Sed et quidam homo regius a Cæsare quærendi Simonis gratia ad pro vinciæ præsidem missus, audiens illum fuga Ju dæam petivisse, ipse quoque ad eum quærendum abiit, ut ex Cæsaris præcepto poenas de eo capiat. CXXXVIII. Quibus auditis, Petrus ad Faustum patrem ait: Ipse auribus tuis audisti ex iis qui cum præcessissent venerunt Antiochia, quemadmodum Simon illic positus multitudinem adversus me ve hementer concitarit; planum, et cade pollutum,ad hæc magnum ac praestigiatorem, aliaque hujusmodi nuncupans. Igitur nunc facito statim, quod ego præcipio tibi: et, relicto Clemente apud mne, ipse præcede ad Antiochenam urbem, una cum uxore Matthidia, atque Faustino et Faustiniano liberis erunt etiam tecum alii quidam, qui meam volun tatem poterunt exsequi cum his Antiochiæ con sistens, dum formam Simonis jam circumfers, palam prædica pœnitentiam. CXXXIX. Ista cum Petrus dixisset, Faustus qui mentis acumine pollebat: Novi, inquit, domine mi, quid hæc sibi velint verba; quare ne labora: mihi enim curæ erit, quando illic fuero imperata perf cere. Itaque noctu cum iis, quos Petrus jusserat, digressus ab urbe pater, Antiochiam, propinquam civitatem, venit. Stansque in niedio foro, dixit ad multitudinem: Ego Simon, ego et vobis pronun tio, et fateor me inique mentitum esse adversus Petrum. Non est impostor, non sanguinarius, non præstigiator, neque affinis ulli eorum scelerum quæ aliquando de eo prædicavi. Deprecor vos ego ipse. qui causa odii erga illum vestri exstiti, desinite odio illum prosequi. Nam Dei filii qui propter mundi salutem venit, iste est verus apostolus. Quo circa et ipse ego vobis consiliarius in re quæ ad salutem vestram pertinet elficior, moneoque ut ei fidem habeatis, Deoque quem annuntiat credatis alioqui tota vestra civitas funditus peribit, ac vos cum illa. Cujus autem gratia hæc dixerim, etiam id vos scire volo. Hoc enim nocte angeli Dei me impium graviter flagellarunt quod veritatis præconi essem inimicus. Hortor itaque, ne etiamsi ipse alio tempore veniens tentavero contra Petrum loqui, recipiatis me ac audiatis. Vobis quippe confiteor, p CXXXVIII. (XXXIX. al. al. al. leg. al. inser. et al. al. al al. deest in al.

ego sum magus, ego impostor, ego prestigiator CXL. CXLI. G CXLII. Marc. 16. (b) Matth. xx, 29. (c) Luc. xv, 7. sed poenitet me, et fortassis per poenitentiam ca quæ improbe gessi mihi possunt condonari. CXL. Hæc cum pater publice, quasi ex persona Simonis dixisset, et Petrum laudasset, universam Antiochiensium civitatem ad illius desiderium tra duxit, cunctique se eum vehementer exoptare asse rebant nonnulli vero etiam patri, tanquam is ipse esset Simon, succensebant, propter nimietatem amoris erga Petrum, et manus injicere conabantur. At ille veritus ne ab ipsis interficeretur, per lega tum postulavit a Petro, continuo ut veniret, quo se nancisceretur vivum, et in urbem desiderio illius flagrantem opportune adventaret. Quibus auditis, Petrus plurimos ad agendum conventum adduxit et episcopum constituit, multos curavit atque bap tizavit, triduoque Laodiceæ præterea commoratus, Antiochiam propinquam civitatem adire festinavit. CXLI. Et quidem cum ad urbem pervenisset, universus populus accurrens, cum gaudio ipsum excepit, tanquam veritatis præconem et apostolum. Precibus autem fusis, et manibus super eos posi tis, universis male habentibus attulit medicinam; item unum Deum in tribus personis annuntiavit, pluribusque eos de unius numinis principatu do cuit. Deinde ad hospitium nos recepimus. Intelli gens autem senex Petrum adesse, accurrit, seque dejiciens in terram, illius pedes complectebatur, rogans ut divino baptismate cunsummaretur, quo antiquam animæ pulchritudinem, et formam cor poris reciperet per baptismum, fieretque particeps intemeratorum Christi mysteriorum. Et Petrus, tra dita ei Chistianæ religionis doctrina, multisque de salute prolatis, tandem hoc addidit Dominum no strum Jesum Christum Filium Dei, in mandatis ad discipulos dixisse: Qui crediderit, et baptizatus fuerit, salvus erit so; et: Secundum fidem tuam fat tibi sicut vis u. Cumque tempus ad vesperam incli naret, cibum sumpsimus; et post solitam preca tionem, somnus nos occupavit. CXLII. Sequenti vero die Petrus iterum maturius surgens, postquam oravit, patrem et nos accer sivit; et: Hodie, inquit, fratres, magnum gaudium orietur in coelo 3, propter divinum munus renas centiæ boni senis Fausti. Cumque nos assumpsis set, egressi sumus ad loca orientalia civitatis, ubi multa erant aqua ac pura: solumque patrem seorsum sumens, multisque instituens, tradensque illi doctrinam de Deo ejusque in carne ad nos ad ventu, baptizavit eum in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti: cumque panem accepisset, gratias egisset ac benedixisset, sacra ipsi mysteria imper tivit. Et eramus pariter cuncti in Domino noctu ac interdiu exsultantes, tum de patris per divinum Spi ritum instaurata nativitate, tum de auditione ora sr* deest in al. 88 al. 89 deest in al. 90.03 al. “al. inser. o deest in al, 96 al. inl.

culorum Petri. Cum igitur per aliquod tempus una ageremus, omnibus patuerunt res nostræ, et in omnium ore versabamur, cunctique mirabantur de universis quæ contigerunt nobis, Deique erga nos patrocinium, in nostra recognitione, celebra bant. CXLIII. Fama igitur quoquoversus pervagante, Antiochiæ præses cuncta quæ patri et matri acci derant resciscens, quodque ad Cæsarem cognatione attinerent, de his refert ad Tiberium. Quibus au ditis, imperator jubet eos quamprimum Romam mitti quod et factum est: illosque magno cum honore ac satellitio præses ex Antiochia mittit ad Tiberium Caesarem. Intuitus autem Cesar patrem et matrem, agnitisque eis, super re obstupuit, pa trisque cervicem complexus, acriter devit. Cohibi to autem luctu, ad senatum respicens, ait: Gau dete mecum, omnes, et commune festum agamus, inventionem Fausti et Matthidiæ: quod cum mor tui putarentur revixerunt, cumque periissent, re perti sunt. Postea et cum iis epulatus, multaque pecunia tradita, insuperque ipsos ad famulatum servis augens ac ancillis, plurimo comitatu et ho nore circumdedit. Qui etiam non exiguo tempore Romæ ætatem egerunt; pie quidem viventes, sua que erogantes pauperibus, et consectati omnes alias virtutes; donec in senectute bona, eis quæ hic sunt relictis, Christi regnum consecuti sunt; exemplar vitæ ac specimen ad virtutem accuratis simum, suam vitam Romanæ reipublicæ largiti. CXLIII. CXLIV. Cæterum ego Clemens cum fratribus adhuc apud Petrum doctorem mansi, qui evange licæ prædicationi insistebat, et complures variis morbis ac perpessionibus curabat. Deinde ille ur bibus peragratis, Romam quoque pervenit; atque iis qui concurrebant verbum pietatis annuntiavit, multosque per baptismum adduxit ad Christi reli gionem, tam viros quam mulieres; adeo ut et bre vi tempore nobilium mulierum clarissimis, quas que solent matronas nuncupare, propemodum uni versis persuaserit ad sanctum baptisma confugere, ac Deo credere. CXLV. Porro cum ipsi jam vita relinquenda fuit, et proficiscendum ad magistrum Christum, Evan gelii cursu consummato a (id quippe notum illi CXLIV. CXLV. erat, quodque ipse etiam ad crucem, ut cum Ma gistro passionem et gloriam communem haberet, damnandus esset); una congregatis cunctis fratri bus, apprehensa manu mea, stans in media con (a) II Tim. iv, 7. al. al. al. al. VARIORUM Aliter Nicephorus, Hist. ercl. lib. 11, cap. 35. cujus sententia discedit Freculfus t. II, lib. 11, cap. 10. Est autem Nicephori sententia, hæc sub Nerone contigisse. Cor. Legit Barthius lib. xxxi Adversariorum cap. 14 parva quidem trans positione, verum minime necessaria. Per matronas intelliguntur honestæ feminæ, honesto nobilique lo co natæ, discere est ex Gedreno et Servio. memoratur a Plutarcho in Ro muli Vita. ID.

cione et ecclesia: Audite me,inquit,filii et fratres cursus quidem mei finis prope est: Id enim et jam mihi est cognitum: Clementem autem hunc, epi scopum vobis hodie ordino; cui et meam sermonum cathedram credo; quoniam ab initio hucusque comes mihi fuit, sicque omnes audivit conciones meas; qui in omnibus particeps tentationum et periclitationum mearum factus,in fide perseverare inventus est; quem ego omnium certissime novi esse Dei cultorem, et hominum amantem, castum, ac temperantem, bonum, justum, patientem, et valentem fortiter ferre ingrata facinora nonnullo rum qui Christiana imbuuntur doctrina. Quare illi trado potestalem ligandi et solvendi s. Ligabit enim quod ligari oportet, et solvet omnino quod solvi debet; ut qui Ecclesiæ canonem ac regulam probe cognoscat. Ipsum ergo audite; scientes,eum qui veritatis præsidi molestiam exhibet, in Chris tum peccare,et Deum universorum patrem incitare ad iram; quapropter non esse victurum. Ipse itaque præses debet medici locum obtinere, non bestia ratione carentis furorem. CLXVI. Matth. xvi, 19. (b) Luc. x, 16. (c) Ephes IV, 26. (d) Matth. vir, 1. (e) Matth. vi, 12. CXLVI. Hæc eo dicente, ego Clemens procidens in terram, multus eram in orando doctore, et in sede quam maxime deprecanda. Sed divinus apo stolus: Noli me, dixit, de hoc rogare: quæ enim Deus vult,quis hominum dissipare poterit? Postea ad multitudinem respiciens: Et vos, inquit,fratres charissimi,debitum ut patri honorem et obsequium per omnia deferre Patri vestro ne desinite: ita quippe et vobis recte regi seu pasci continget; atque iste erit pastor, non mercenarius, curamque gregis suscipiet. Nam scitote eum qui pastori ac magi stro negolium in rebus quæ ad Deum pertinent facessit, Dei Spiritum, cujus hic sedem et locum obtinet, contristare eumque qui sermones illius spernit, Christum spernere, et legis transgressorem inveniri b. Ante omnia vero fides in vobis sana sit ac firma, nullo periculo fluctuans; deinde et vita vestra pura aut sit, aut efficiatur; præsertimque excolatur corporis sanctimonia; nemo enim absque ea Dominum videbit. Pax et quies inter vos omni modo teneatur.Quod si forte scandalum et offensio inter vos acciderit, sol ita affectis vobis non occi date. Judicare de proximo cavetote id si quidem Pharisæorum est, et obnoxium judicio a. Hospita litatis et beneficientia ne obliviscamini: hoc est enim præceptio primi Magistri ac Salvatoris Dei. lis qui offendunt peccata condonate: sic namque et ipsi sine fine dicetis illud: Dimitte nobis debita nostra • Inter trutinas, mensuras, pondera, ne vel unum minus equum exetet. Ad hunc quippe mo dum civitas præclaris legibus gubernata,erit catho al. al. al. al. præpon. al. al. inser. Irenaeo lib. iv, cap. 72, pro quo vetus interpres Martyris legebat Apud homines, inquit, sen satos. Cor.

lica Dei Ecclesia Qui negotia quædam inter se habent, apud Ecclesiæ presbyteros judicentur; et quod bonum est contemplati, reconcilientur: neve ad tribunalia fratres trahitote; judicari enim ab extraneis ac ethnicis,id vero infidelium est; quan doquidem et, Angelos judicabimus, scriptum est. Super omnia, et ante omnia pastorem ita intue mini, ut me Petrum, qui a Deo electus est vobis in magistrum. CXLVII. CXLVII. Ita cum perorasset, et coram omnibus manus mihi imposuisset, in sua cathedra sedere fecit: cumque sedissem, hoc mihi statim dixit Oro te coram omnibus qui adsunt, meis fratribus, ut quando ex hac vita migravero, quemadmodum Dei censuit providentia, omnia domino Jacobo fra tri Domini mei compendiario describas et mittas, etiam usque ad pueritiæ tuæ consilia, et quemad- " modum ab initio ad hoc usque tempus mecum iter feceris, audiens sermones et actus a me prædica tos: deinde in fine, et mortis meæ causam,ut ante dixi, indicare ne omittas. Non enim hoc ei mole stiam creabit; ut qui certo sciat, me quod omnino pati debebam, pie reddidisse. Maximum autem 30 latium habebit,quando discet,post me, non homini imperito ac vitalium verborum ignaro,sed Ecclesia; canonem omnium maxime scienti, cathedram do ctoris creditam fuisse. Quocirca ego, domine mi Jacobe,cum magister Petrus hæc mihi præceperit; quod justum est, complere non veritus sum, et quasi in compendio tibi cuncta nota facere, ita inscripto operis argumento: Clementis, Petri pere grinationum et prædicationum Epitome. CXLVIII. Hæc itaque est plena coelestis gratiæ, Petri apostolorum principis peregrinationum nar ratio,quæ simul et compendiariam ejus doctrinam continet; et magni admirandique Clementis vitam, velut in tabula oratione exprimit; quemadmodum ipse ad Jacobum fratrem Domini scribens indica vit. Porro ardentem Clementis erga Deum amorem, et magnum illum pro pietate zelum,declarare pos sunt ea quæ dicta sunt, præsertim autem manife stabit omnium apertissime ipse per martyrium finis vitæ. CXLIX. Tertius enim post magnum Petrum in excelso Romanæ Ecclesiæ throno sedens, ipsumque virtutis certamen suscipiens, magistri vestigiis in sistebat, apostolicamque doctrinam ipse quoque (a) I Cor., vi, 3. CXLVIII. CXLIX. 16-17 al. inser. 18 deest in al. 19 al. inser. 28 deest in mss. 21 In uno vete rum codicum præponitur titulus, Cor. 2 al. inser. * al. al. VARIORUM Infra Latine habes etiam Passionem seu Vitam Clementis, post pseudo-Abdiam et apud Monbritium. Memoratur autem a Gregorio Turo nensi, Miraculorum lib. 1, cap. 35, et excerpitur per Freculfum, tom. II, lib. II, cap.10,ac per mar tyrologos.Joannem quoque diaconum sæculo nono scripsisse gesta Clementis papæ legimus in Sige berto,De scriptoribus ecclesiasticis cap. 107, eumque librum aiunt exstare in Casinensi Bibliotheca. De Greco Martyrio, venisse in manus Nicephori Cal listi colligere est ex illius lib. iit, cap. 18.3æterum hic notari debel triplex lectio originem ducens a diversis exscriptorum sententiis, quas retuli ad Constitut. apostol. lib. vi, cap. 46. Cor.

preferebat, et similibus moribus effulgebat non Christianis duntaxat placens, verum etiam Judæis ac ipsis gentilibus, et omnibus omnia factus, ut et 24,25 sic omnes lucrifaceret (a), Christoque præsentaret ac veræ religioni connecteret. Ut autem ista non videantur esse nuda tantum suspicio, etiam causas dicemus. Ethnicis enim ideo venerationi erat, ac in eum mentem libenter illi intendenbant; quoniam non eos codviciis insectans, nec aversatus; sed quasi rationem reddens, et undique testimonia ex eorum libris ac scriptis adducens, clare ostendebat, unde et prodiissent qui ab illis putantur dii, et ubi nati fuissent, qua gessissent, quem habuissent exi tum, utque misere vitam amisissent. Deinde non eis a Deo interclusam esse poenitentiæ viam nec omnimodis salute excidisse; sed si vel solum illos videret redire, et a pristina perditione ac fraude recedere, veniam ipsis daturum humaniter, et be nigne suscepturum, ac paraturum regnum coelo rum, bonisque donaturum ineffabilibus. CL. GLI. 1 Cor. ix. Gen. xxii, 17, 18. (c) Psal. cxxxi, CL. Judais rursum inde gratum facere videba tur, quod patres eorum Dei amicos fuisse ostende ret, quodque legem eorum sacram esse doceret ac divinam; nec eam desituram. nec eorum populum translatum iri, sed Palæstinam fore illis perpetuam hereditatem, si talem legem servarent: esse Abra hamum patrem tot posterorum, nt corum multitu do stellarum multitudinem adæquet; et in ejus se mine omnes gentes hæreditatem accipere (b); rur susque quod ad Davidem dictum est: De fructu ven tris tui ponam super sedem tuam (c): et iterum quod per Isaiam: Virgo in utero concipiet, et pariet fi lium, et vocabunt nomen ejus, Emmanuel (d). Si ergo hæc non rejicerent, sed fide comprobarent, non eos pristina Dei providentia carituros; verum Pa læstinam apud illos stabilem mansuram affirmabat. Græcos quidem hoc modo, et Judæos valde solerter et accomodate subjiciebat; eos simul et demerens, et sensim ad veram religionem adducens. CLI. Christiani vero multa et alia curæ viri illius erga ipsos documenta habebant. Præsertim vero in beneficentia quantus ille fuit! Qui pauperibus sem per thesauros asservaret in lutis repositoriis quæ que erant insidiatoribus fortiora. Egenos enim sin gularum urbis partium in tabulas referens, quoti die illis suppeditabat quæ erant necessaria: iterum que quotquot ab eo fuerant divino baptismate do nati eos a publicis liberabat tributis, et integram 14, (d) Isa vi', 14. al. al. al. al. inser. al. inscr. Significat in alicujus mentem subire, eumque obsequio capere ac sibi devincire. Cor.

præbebat immunitatem. Sed et eos qui semper ad illum propter prædicationem atque doctrinam con veniebant, maximeque quos sciebat divitiis abun dare, et largiri posse, hortabatur ne semel sancto baptismo purgatos sinerent publice a Judæis ino piæ causa nutriri, splendidamque gratiæ vestem impura illa communione polluere. Per quæ illos ad explendam calamitosorum necessitatem adeo ala cres reddebat, ut id duntaxat lucrum putarent, quod in eos impendissent. CLII. Cum ergo ita ageret sanctus Clemens, et CLII. ita in omnium animis esset constitutus atque adeo non tantum Christianos, sed etiam ipsos gentiles act Judæos a sua anima et lingua pendentes haberet per Sisinnium illum erat autem is amicus Nerva, et unus ex familiaribus) odio et calumniis peteba tur; quando conjugem Theodoram Sisinnius sensit Clementis doctrinæ amore captam esse, et domum quidem, liberos ac virum negligere, totam vero Clementi adhærere, ad eum assiduo adventare, adeoque in adimo suo semper illum spiritualiter 38 ferre. At Theodora quæ suavitate linguæ ac verbo rum Clementis illecta erat, Christoque per illum crediderat, ardentius pietatem capessebat, psalle bat continue, nec ab ulla synaxi seu Christiano rum congregatione aberat. CLIII. Sisinnius vero iniqua zelotypia stimula tus, insidias adversus uxorem meditabatur, sin gulisque diebus armabatur ab eo affectu. Cumque eam aliquando abeuntem ad synaxim observasset, clam cum famulis ipse quoque in templum ingres sus est, ut curiose inquireret, et animadverteret cuncta quæ in eo gererentur, quasque ob causas Theodora eo assidue profsceretur. Caeterum admi rabili Clemente solitam confestim sacrorum hym norum orationem præfato. Sisinnius cæcus ac sur dus illico effectus est, ita ut nec audire nec videre posset. Conversusque ad famulos: Prehendite me, inquit, et ad domum manu deducite: repentinum quippe malum aliquod in me irruens, neque au dire neque cernere permittit. CLIV. Itaque protinus manum ei porrigunt fa muli, et abducunt ad domum. Exire autem non poterant, licet tota templi janua aperta esset sed eum per totam ecclesiam ducebant, inter multitu dinem canentium. Præcluserat enim eis exitum vis divina, prudentiorem reddere volens stultum illum. Circumeundo autem ubique per templum, uxori ejus precanti occurrunt. Et illa virum cum servis intuita, primo quidem oculos deflexit, verita ne et ipse eam videret: nihil quippe adhuc eorum quæ gesta erant sciebat Theodora: postea autem uno ex famulis accersito, causam rogabat, propter quam ita cum illis maritus per templum oberraret. Ac ille ei omnia enarrat diligenter; tum quemadmodum post CLIII. CLIV. 33 deest in al.

CLEMENTINA.- EPITOME DE GESTIS S. PETRI. quam illa domo exiisset, clam etiam ipsi ad eccle CLV. CLVI. CLVII. siam venissent, tum quo pacto cum patriarcha orationem peregisset, dominus eorum statim cacus et surdus factus esset; tum quo modo illis impe rasset quidem ut eum manu domum deducerent, nullus autem ab ipsis exitus reperiretur, quamvis multum laborassent ac ubique per ecclesiam olum bulassent. CLV. His illa auditis, intellexit statim, unde illi aurium et oculorum defectus accidisset; eique vere auxiliatrix eficitur. lllico namque conferens se ad preces, lacrymasque cum precatione acres fundens, orabat Deum, ut Sisiunio exitus concederetur, isque domum rediret. Et ad famulos conversa (uoverat enim quod nec virum despecturus esset omnino Deus, quem ipsa colebat), Agite, inquit; dominum vestrum ad domum manu ducite; ipsa vero paulo post advenio. Hæc dixit, confestimque facilis exitus exstitit famulis. Et Sisinnius oculis adhuc et auri bus captus domum manu ducebatur. Famuli autem venientes ad Theodoram, iterum nuntiant dominum suum adhuc surdum esse ac cæcum. Rursusque ipsa contentioribus ad Deum precibus, lacrymisque vehementioribus orabat, ut vir a morbo liberaretur. Cumque jam patriarcha sacram perfecisset litur giam, procidit ad ejus pedes Theodora, et mariti debilitatem pronuntiat, profusisque ad pedes lacry tis precatur ac obsecrat ut viri morbum curet, nec ita eum male habentem despiciat. CLVI. Quæ cum audiisset beatus Clemens, ac ex animo mulieris calamitatem doleret; in lacrymas ipse etiam manifestas prorumpit, eosque qui ad erant hortatur Deum in communi orare, ut a Sisin nio morbus depellatur. Quo facto, patriarcha con fidenter domum cum muliere abit: et apertos qui dem nanciscitur viri oculos, ad videndum vero non melius quam cæcorum dispositos. Sed et auribus obsurduerat, atque pessime corpore erat affectus. Ab iis ergo qui praesentes erant lamentatio orta est, domumque ejulatus occupavit. Verumtamen Sisin nius quæ facta fuerant non intelligebat, scilicet ut qui visu et auditu privatus esset. CLVII. Divinus autem Clemens, cum admodum mulieris ac domus vicem doleret, Deo supplex fit, et cum lacrymis precabatur, affectusque plenas ora tiones fudit, dicens: Domine Jesu Christe, qui claves cœlorum dedisti apostolo tuo Petro, et dixisti: Qua aperueris, aperta erunt, et quæ clauseris, clausa erunt; ipse et aperi cæcos viri hujus oculos ac wal. inser, al. al. al. al. al. al. et al. Matth. La tina Versio edita, Post Mysteria facta; scripta duo rum codicum, Joliani et Herovalliani, factis et cele bratis missis. In Paraphrasi vero libri Regii 804, Εx Martyrion.,

aures surdas quia hoc etiam dictum tuum est, Quacunque petieritis, credentes, accipietis: et haee tua promissio permanet in aeternum. Ista post quam oravit patriarcha, et qui aderant responde runt: Amren, illico oculorum auriumque vitium discussum est. Ac Sisinnius quasi ex somno exper gefactus, beatumque Clementem cum uxore stan tem cernens, malam stultus sancto remunerationein dedit, præcepitque famulis ut statim patriarcham comprehenderent, quo poenas læsionis daret. Arbi trabatur enim præstigias quasdam esse; quod eum prius oculorum auriumque usu privari, posteaque aspicere et audire fecisset. CLVIII. Igitur servi studiose exsequi de illo quæ imperata fuerant nitebantur: non animadvertebant autem quod adjacentia saxa et ligna tangerent, ea que traherent ac ligarent, atque huc illucque in sane circumducerent. Porro id etiam Sisinnio vi debatur, ac ipse quoque existimabat patriarcham a famulis viuctum teneri. Is tamen nihil ab iniquis illis manibus patiebatur, nec levem tactionem per ferens, nec mediis in malis agitatus. Posteaque ad iHum dementem respiciens: Corde, inquit, indura tus es, sic saxa et ligna movens, tutamque in ea iram immittens, quæ paulo ante honorabas, et ut deos colebas. Ille vero: Sed ego te, inquit, male perdam; adeo ut multi præstigiatores hinc mutent mentem ac resipiscant, iidemque plurimum lucren tur per quæ tu patieris gravissima. CLIX. Hæc ille quidem, inflatus, apud eos qui G aderant, proferebat, et glorians patriarcham vin culis subjecisse. At iste nec sic eum aversatus est; sed benedicta conjuge illius, et in bonas illas obse quentesque aures tanquam in agrum quemdam ter rae profunda ac pinguem demissis uberibus pietatis seminibus, abscessit, ei præcipiens antea ne precari desisteret, quoad virum ad veritatis cognitionem adduxisset. Cum ergo ferventius ad orationem in cumberet Theodora, apparet illi ad vesperam qui dam vir venerabilis, et capillis canis; videbatur autem esse primus discipulorum Petrus, Magistri calidus amator; et ait ad eam: Propter te, o mulier, sanus erit Sisinnius; ut et vir, secundum fratrem meum Paulum, sanctus efficiatur per mulierem **. Quibus quidem dictis, ille abiit. CLX. Sisinnius vero statim et quasi ex compa cto Theodora arcessita; erat autem utique hic finis visionis quæ ipsi apparuerat; apud eam amo ris, cibi communis, convictus, ac reliquæ omnis communionis facit mentionem, eorumque om nium unam gratiam poscit, conjugemque ro gal et obtestatur ut Deum oret, quo ipsi di mittantur quæ peccavit, salutisque viam demon CLVIII. CLIX. CLX. 45 al. “Matth., xxi, 22. et al. 46 al. inser. t al. præpon. 48 ] Cor. VII, 14. t al.

CLEMENTIN stret. Postea ipse sui accusator efficitur, cuncta que se propter illam fecisse ac pertulisse comme morat. CLXI. CLXII CLXIII. CLXI. Ergo enim, inquit, zelotypia tui ductus sum, quod me conjuge neglecto,ad hospitem hunc adventares,et addidit nomen patriarchæ; natura que perturbationes ac ex fluctuatione ortos tumul tus non ferens, coactus sum te cum ad ecclesiam ires observare,atque videre quæ agebantur.Ingres sus ergo et ipse pot te in templum, oculisque cu riosis quæ a patriarcha gerebantur aspiciens,eique totas aures arrigens, eorum quæ dicebantur cu piens esse auditor, oculis pariter atque auribus captus sum. Εt licet ille iterum, utpote Dei imita tor, me cernere ac audire fecerit; ego tamen tanti beneficii immemor, non solum grates ipsi ob bene ficentiam non persolvi sed et stolidus, cum mira culum dicerem esse praestigias, eum supplicio affi cere, quantum potui, conatus sum, jussique famu lis, hei mihi! ut eumdem retinerent ac vinculis onerarent; illis vero qui tenere illum et in vincula ducere putabant, ligna duntaxat et lapides erant in manibus id quod mihi etiam videbatur; et quasi ab eis patriarcha detineretur, minas gravissimas ego jactabam. Quocirca precor, vir tuus, hancque ab uxore mea gratiam peto ut primo quidem Deum mihi propitium efficias, dcinde vero et me concilies patriarchæ. CLXII. His auditis, Theodora ad sanctum confes tim venit, cunctaque quæ vidisset, et quæ a viro audiisset, rursum patriarcha nuntiat.llle nihil cun ctatus,citissime ad Sisinnium proficiscitur: et non ut antea eum invenit, sed cum quanta ille feroci tate patriarcham tune adortus fuerat cum majore honore nunc eum excipit. Adeo igitur subitam et magnam mutationem vir magnus cernens, sermo nes de pietate admodum scite ei suggerit, totumque sibi comparat hominem. Cumque ex animo Sisin nius Deo credidisset, tetigit beatos illas patriarchæ pedes, hæcque cum lacrymis prolocutus est CLXIII. Gratias ago tibi vero ac soli Deo, qui ideo mihi oculos corporis excæcasti, ut eos qui ani mæ sunt aperires, meque faceres aspicere ad veri tatem; ideoque etiam aurium vim compressisti, ut mente vigili nihilque penitus eorum quæ extra sunt sentiente, vera religionis susciperem prædicatio nem. Nunc vero mysteriis veritatis initialus sum, certoque agnovi gentilium sacra fraudem tantum esse ac incredibilem vanitatem. Propter ista hila ritas et lætitia domum occupavit,omnesque Christo crediderunt. Paschate vero jam ineunte, baptizati sun cum Sisinnio omnes patres simul et matres et liberi, ad tres et viginti supra quadringentos. Hoc. attraxit multos ex illustrioribus, qui magnis hono al. al. al. add. al. inser.

ribus prapollebant, quibusque imperator Nerva amicis maxime et consiliariis utebatur; atque pio cultui omnes assensi sunt. CLXIV. Quæ cum videret pessimus per illud tempus comes officiorum Publius Tarquitianus mo leste tulif, et gravia existimavit, consideransque qno modo pietatem ulterius progredientem compri meret, ipsum primo Clementem tanquam eorum quæ fiebant maxime auctorem statuit e medio tol lere et singularum Urbis regionum præfectis con vocatis, iisque pecunia corruptis,seditionem adver sus Clementem uti moverent eis proposuit, utque illius existimationem impeterent hortatus est, cu piens amorem Urbis erga eum per hoc dissolvere, hominemque reddere insidiis facilem atque oppor tunum. CLXV. Conspirantes ergo adversus eum impro bissimi illi cives, mala ac foeda,ut ipsi arbitraban tur, de illo diffundunt,multaque objiciunt crimina; præstigias ei attribuunt, et religionis eorum ever sionem,aliaque plurima; atque dicunt ab ipso affici contumeliis et lacerari patrios deos: ut qui Jovem omnium deorum maximum, neque deum prorsus nominaret; Herculem vero Alcmenæ filium (quem illi suum conservatorem aiunt) impurum quemdam dæmonem et scelestum vocaret; charissimam et suavissimam Venerem, meretricem induceret; at que optimam jaculatricem Dianam, sapientem Mer curium deum sermonis, bellicosum Martem,Satur numque ipsum, ex æquo omnes infamaret atque criminaretur nec non horum fana et aras everte. ret. Ad summam, aiebant: Vel diis sacrificet, aut vita statim privetur. Atque illi quidem, talia mo ventes, petebant ut sibi ad mortem traderetur pa triarcha. Ob quæ indignabantur quicunque pecunia venalem conscientiam non exhibuerant, loqueban turque ad populum libere, dicentes: Quid mali a patriarcha gestum est? imo vero qua beneficia per eum civitas non est consecuta? Deindeque sin gula quæ mirabiliter ab eo facta fuerant recense bant, et eorum quæ memorabant ipsos assumebant testes. CLXIV. CLXV. CXLVI. CLXVI. Mamertus autem Urbi praefectus, adeo seditione agitatam civitatem videre non sustinens, ad hæc veræ religionis incremento invidens, ad se arcessit beatum Clementem, verbisque tam genero 54 al. deest in al. 6 al. deest in al. 56 al. VARIORUM Historia Latina, Co mes sacrarum, nempe largitionum, quæ est alia di gnitas. Sic in concilio Ephesino memoratur Jo hannes Lex autem 3C. Th. de metallis, est Juliani Augusti ad Rufinum comitem Officiorum.Sed tem pore Nervæ Imperatoris nulli erant comites hujus modi. Cor. Aliter et Latine in in Editione Tarquinius pro Tarquitius; in ms. V. C. Vionis Herovallii Torquatus; ut sit vel Torquatia nus. vel Tarquitianus. Ib. Similiter apud Theodoritum, Ser momone de martyribus ID.

sum animum conatur fallere ac abducere, dicens CLXVII. CLXVIII. Ex nobili stirpe ortus es: hoc de te perhibet testi monium omnis populus Romanus, sed et ipse in humanum errorem incurristi, atque ideo neque Urbs tacere potest. Aiunt enim te novam inducere religionem, et contra deos patrios prædicare quem dam.Christum. Quare oportet te abjicere superfluam hanc superstitionem, deosque tantum revereri el colere quos civitas solet. Ad haec patriarcha: Oro, inquit, tuam gravitatem et constantiam, ut mihi concedas verba facere, ac meis responsionibus at tendas; non autem adeo ratione destitutam seditio nem, tumultusque vanos consecteris. Neque enim opus est seditione ac tumultibus, ubi cuipiam pro positum est de salute sua considerare atque de Deo disserere. Igitur præfectus, comperta ex ipso sta tim exordio constantia viri et fortitudine, veritus que tum ipse dicere, tum et ab eo audire, atque collocutionem detrectans, ad Trajanum imperato rem de illo refert. Et imperator ad istum modum ea quæ scripta erant dirimit: ut Clemens aut diis patriis sacrificet, aut trans Pontum in desertum aliquod oppidum eorum quæ Chersoni adjacent, Roma perpetuo exsilio ablegetur. CLXVII. Hac itaque sententia accepta, cogitabat Mamertinus quo modo Clemens non eligeret exsi lium, sed potius pareret ipsi ac imperatori, atque immolaret. Non enim sustinebat privari tanta viri virtute. Porro Clementi adeo curæ fuit obtemperare illis aut moleste ferre relegationem, ut etiam ad pietatem præfectum attrahere niteretur. Tanta quippe divinitus Clementem gratia circumdabat, sicque illius lingua omni favo ac melle dulcius stil labat, ut ipse quoque viri fervido amore captus Mamertinus,plurimum ex ejus discessu ingemuerit, lacrymasque dederit patriarchæ, dicens: Deus, quem tu sincere colis, ipse tibi auxiliator in cala mitate assistat; statimque navigium paraverit, im positis ei quæ ad usum sufficiebant; illumque dex tera prehenderit, item complexus sit, atque ita cum salutationibus congruis dimiserit. Multi autem ex piis secuti sunt eum: et pervenientes ad locum ex silii, reperiunt in marmoris lapidicinis Christianos circiter mille, vel et plures; qui jam diu illic pro pter verum cultum detinebantur. Hi cum de patriar cha prius audiissent, quod et ipse ab Urbe pulsus exsul ad eos duceretur, solatium non vulgare cepe runt ex ejus adventu. CLXVIII. Itaque cum ad illos venit, ab opere manuum cessarunt, et ad eum cum lacrymis acces serunt; tactisque sanctis ejus pedibus, et puras manus deosculati calamitates ipsos complexas de flerunt, patriæ amissionem, insuavem in alieno solo vitam, rerum necessariarum penuriam; quodque al. al. al.

omnium erat gravissimum, aquæ ipsius indigen tiam. Si quis enim, aiebant, per totum diem opere manuum et labore maceratus, aquæ guttum exi guam sumere voluerit, quo miseriam ex fatigatione ortam sublevet; is non minus quam usque ad sta dia quinque et quadraginta profectus, aquam por taverit. Ob hæc patriarcha particeps eorum doloris ac lacrymarum factus, dein et Deo gratiis actis, et sufficienter animos illorum consolatus: Non ita, inquit, temere et sine causa huc me Deus permisit expelli; sed ut et socius sim vestrarum perpessio num, et patientiæ maxime ac tolerationis docu mentum. CLXIX. Postea vero ad preces convertitur, et cum eis orat Deum, ut suis confessoribus fontem aquæ aperiat: quippe percussit petram in deserto, et fluxerunt aquæ 60, ipse etiam eis copiosam aquam suppeditat.Jam enim omnibus precationiin sistentibus, patriarcha hue aquc illuc respiciens, agnum videt qui dextrum pedem attollebat, eoque quasi ostendebat subjectum solum: a nullo enim alio agnus visus est. Tum patriarcha conjectis ocu lis, ad locum monstratum cum iis qui aderant ac cedit, et ait: In nomine Domini nostri Jesu Christi, hic mihi, filii, fodite. Cumque tum ipsum locum in quo agnus stabat, tum quidquid circum erat fodis sent, patriarcha, sumpto sarculo, locum quem agnus ostendebat, levi et ad superficiem ictu pulsat; confestimque terra emittit limpidam aquam et ad bibendum suavem, atque ea cum impetu effusa flu men repentinum efficit. Universis ergo, aquæ causa gaudentibus, patriarcha dixit: Fluminis impetus lætificat civitatem Dei 63.64. CLXX. Hinc tota ad eum confluebat civitas, et spiritalis illius doctrinæ dulcedine ad veram fidem cunctos impellebat; ut et multi quotidie baptiza rentur numerusque ad quingentos pervenerit, ac vera religio in dies caperet incrementum. Nondum profecto annus in exsilio erat emensus ac præteri tus, et adificantur quidem, ab iis qui crediderant, Ecclesia numero quinque et septuaginta, idolorum que fana et templa evertuntur; iisque adsitos lucos, multum terra occupantes, ignis depascit,atque uni versa prosternitur dæmonum insania. CLXXI. Tunc ergo invidiosus et gravis rumor ad imperatoris aures pervenit, referens Christiano rum sectam in majorem multitudinem crescere, et singulis diebus augeri. Quam ob causam ille statim Aufidianum præsidem mittit, qui non solum non ulterius progredi sectam sineret, verum et jam ca ptos reduceret, avocaretque a pietate. Hic itaque postquam Chersonem venit, Christianosque com CLXIX. CLXX. CLXXI. 60 Num. xx, 6. Psal. Lxxxi, 20. 61 al. inser 62 deest in al. 63 64 Psal XLV, 5.

plures tormentis multis ac variis affecit, quando CLXXII. CLXXIII. 65 al. 66 deest in al. omnes proposito et intentione martyres fuisse vi dit, paratosque esse ad mille mortes, quid facit? Abstinet quidem a populo, veritus ne etiam ex pri moribus multos faceret martyres: solum vero all ctorem reprimit, omnemque furorem immittit in beatum illud Clementis caput. Porro cum huic omni essent levia et nullius momenti, quin potius ex eis quæ ipse patiebatur, cæteris præberet majorem fiduciam, brevem ci et celerem excogitat discessum e vita, atque adducto martyre in medium mare, anchoraque ferrea ad collum ejus religata, in pro fundum demittit: Ne, inquit, illius vel reliquiæ re maneant Christianis. CLXXII. Atque ille quidem in pelagum projectus est Christianorum autem multitudo, in littore stans, lamentabatur, misere ejulabat, et miserandis admodum vocibus inclamabat patriarcham.Corne lius vero et Phoebus discipuli, quales voces id quod perferebatur postulabat, et ipsi per clamorem emit tunt, nec habent quam infortunio afferant consola tionem, atque aiunt: Oremus cuncti uno animo, ut nobis ostendatur martyris corpus. Et eum orarent, o magna tua miracula, Domine! ibi Deus aliquid majore admiratione dignum edit, quam quod Mo ses 67. Etin mare procul recedit viginti fere sta dia. Accedens autem plebs per sicum solum, hoc quoque mirabilis tuæ potentia, Christe! invenit lapi dem in forma templi ab ineffabili tua sapientia ef fectum, et martyris corpus magnifice in eo jacens, gravemque illam anchoram proxime saxum et ipsam positam. CLXXIII. Sed Cornelio et Phobo revelatum est, ne illinc transferrent corpus, quod præclare situm erat in profundo; ac fore ut per singulos annorum circuitus, tempore quo martyr morte consummatus est, mare adventuris cederet per septem integros dies, permitteretque illis aditum pedibus et lento gradu usque ad corpus. Quod annuatim ab illo tem pore adhuc perficitur, habetque velut præfinitum terminum ac præstitum tempus adventum comme morationis martyris. Hine omnis apud eos hæresis, et Græca religio eversa est; cum signa et miracula quæ ibi in memoria martyris eduntur, cunctos ad cognitionem adducant, et plane ad veritatem impel lant. Nemini enim illorum qui insanabili aliquo malo premerentur, alia re quam aquæ illius perceptione 67 Exod. al. inser. Εt primoribus. Vel cum Perionio, tandem. Cor. Infra Martyrii num. 25, Acta, et Freeullus die passionis ejus. Gregorio Turonensi: in die solemnitatis ejus. Græci ad 21 Novemb. Male ergo apud Nicephorum III, 18, isla verterunt sic: De quo supra opinionem prasentis memorir quiddam accidit. Lego ego et explico: Editur autem miraculum, quoties adventat dies quo illius memoria celebratur. CoT.

et aspersione opus fuit ad morbi eum occupantis depulsionem. CLXXIV. CLXXIV. Sed hæc quidem talia sunt, et ita ha bent illud vero longe majus, sufficiensque ad con firmanda præcedentia. Nam cum, ut superior ora tio declaravit, in pelagus martyr immissus est, et in sinus aquarum projectus, atque mare longius abscessit, dum quasi sub pedem dat locum, et in dex corporis mirabiliter efficitur, ac volenti facit. potestatem gradiendi per profundum; ingens certe Christianorum multitudo tunc ad corporis specta culum properabat. Postea vero et maximus dies festus miraculum induxit; aut potius hoc miracu lum diem festum effecit; quod non, semel editum, deinde desiit, sed per unumquodque ami curricu lum perfciebantur eodem modo, piasque animas convocabat ad epulum. Cum equidem hæc ita es sent, et omnes circa Chersonem Christiani ad miræ rei solemnem diem quotannis concurrerant; ibi etiam Deus miraculum, anterioribus magis inopi num et admirabile, operatur. CLXXV. Nam vir quidam religiosus, una cum uxore, et prole mascula, miraculo jam edito, ad martyris corpus, ipsi quoque cum populo confluente profecti sunt. Igitur æquor e vestigio trajiciunt, templumque in sinu ejus positum attingunt, paren tes manu puerum ducentes: cumque intra tem plum fuerunt, et sanctum illum tumulum ambie runt, tum alia sanctum precati sunt, tum pro nato rogarunt ea quæ parentes decebat. Precati ergo, ac sepulcrum ferventer exosculati et complexi, ipsi quidem, jam peracta celebritate, cunctisque domum redeuntibus, retro iterum cum populo qui concur rerat abscesserunt. Puer autem clam parentes, nes cio quo modo solus apud sepulcrum relictus est; omnino id incomprehensibili Dei providentia dis ponente, ut magis honoraret eum qui animam et corpus pro ipso libenter dederat. Et aqua quidem ad propria remeans, profundum obtexit, iterumque effectum est pelagus. CLXXVI. At parentes paulum a corpore digressi, ut jam filium secum non viderunt, ad investigatio nem ejus vertunt se: ac retro conversi ut inveni rent puerum, cernunt mare rursus esse eam viam quæ ad corpus deinceps duceret statimque cons ternatur, turbantur, commoventur, acrius ad nati indagationem prorumpunt: is autem in tumulo relictus fuerat. Cumque post multum laboren pue rum non repererunt, sed in maris fundo desertus fuisse ipsis visus est, uti revera erat, longum ac flebiliter vociferabantur, filium appellantes, et pe ctora feriebant, atque deplorabant calamitatem quæ eos opprimebat. Tumque ad sanctum ea dicebant, quæ animus dolore fractus pronuntiaverit, mortem sibi pro rebus prasentibus optantes: donee proxi morum nonnulli, incidentes in eos lamentationibus CLXXV. CLXXVI. al. ut legit interpres. al. al. 72 al.

jam confectos, multasque propter casum et ipsi CLXXVII. CLXXVIII. lacrymas profundentes, consolati sunt eos, effece runtque ut de magno diuturnoque moerore remitte rent. Verum postquam illi domum revenerunt, iterum et major ægritudo orta est; atque visa nati vestis, sive quadam quæ illi familiaria erant in parentum memoriam recurrentia, molestiorem ipsis reddebant jacturam. CLXXVII. Caeterum anno jam confecto, cumm splendidum illud festum iterum agitandum esset, ipsos multo magis pungebat et excruciabat dolor, vehementiusque rursum pueri memoriam revo cabat. Itaque iuter se aiunt:Eamus ad sepulcrum videamus num aliquæ filii reliquiæ supersint, si quo pacto et illas asportemus. Hæc et quæcunque mastilia suggerebat inter se collocuti, domo pro deunt, lugubri ornatu, oculisque lacrymarum vi liquentibus; atque ad littus perveniunt.Et quidem statim recedit mare,præstitutus dies cum advenis set. Sequuntur autem illi primi, atque e vestigio alii denuo, mari tanquam itineris duce utentes. Ac templum illud sua sponte ædificatum, imo a tua, Domine, sapientia conditum attingentes, cernunt puerum, o miraculum! vivum et salientem in tem plo. Et primo quidem de iis quæ cernebantur am bigebant reputantes num filius esset id quod appa reret. Postquam vero indiciis et gestibus puer omnino eis fidem fecit, huncque ipsum esse filium crediderunt, confestim amplexi eum, et oculis ac labris adherentes, fleverunt diu, his dulcibus la crymis præ gaudio effusis, eumque vehementer quasi nudo animo dosculati sunt. CLXXVIII. Deinde cum paulum collegissent se, singula diligenter rogarunt puerum, quo modo ita mirabiliter servatus fuisset, quo custodiente, quo nutriente, quo fovente, quo vitam præstante. At ille læva quidem manu loculum tenens,altera vero in eo jacentem ostendens: Hic mihi,inquit, et vita largitor, et alitor, et custos fuit, apud se vere per petuo me conservans ac præclare enutriens. Mira culo igitur inenarrabili parentes cum voluptate capti, lamenta priora, et tristia illa doloris verba, in hilaritatem et gratiarum actionem mutaverunt, dicentes: Mirabilis Deus in sanctis suis "; et con sequentia addentes. Itaque beati ac æmulatione digni redeunt domum: quem ut mortuum lugebant et cui sepulcrum esse ventrem belluæ marinæ præ al. al. al. Psal. LXVII, 26) Ex Ephremo. At Nicephorus, In ms. Gregorius, dormientem. Aspicit filium in eo loco, ubi eum dormientem reli querat, in ipso adhuc sopore teneri. Estimans autem eum esse defunctum, accessit cominus, quasi collec tura cadaver exanime; sed cum eum dormire cogno visset, excitatum velociter, spectantibus populis, in columem levavit in ulnis, interrogans inter oscula ubi per anni fuisset spatia. Nescire se ait, si annus integer præteriisset: tantum dormisse suavi sopore in unius noctis spatio æstimabat. Sic vetus codex.