CIRCA ANNUM DOMINI CD PHILONIS CARPASII EPISCOPI ENARRATIO IN CANTICUM CANTICORUM Græcum textum adhuc ineditum, quamplurimis in locis depravatum, emendavit et nova interpretatione adjecta primus in lucem protulit V. C. Michael Angelus GIACOMELLUS, archiepiscopus Chalcedonensis, Romæ anno 1772. (Ex Bibliotheca Gallandii, tom. IX, in Append.) De Philone, ejusque commentario in Canticum vertitur; aut significare mutationem a pristino statu canticorum, et de duabus ejusdem commentarii Latinis versionibus, altera antiqua, recentiore Stephani Salutati altera; tum quid in ejus editione præstiterim, quædam existimo me præfari oportere, ne quid lectoribus hujus Philonis cognoscendi cupidis ipse videar defuisse. 1. Philo igitur, hujus in Canticum canticorum, quem modo in lucem profero, commentarii, ut in Græcis perhibetur codicibus, auctor, Ecclesiæ Carpasii in Cypro fuit episcopus. Id tradit Polybius Rhinocurorum episcopus in secunda parte Vitæ sancti Epiphanii, cap. 49, his verbis: "Hv 6é tig xàŋpixds ånd ῥητόρων, τούνομα φίλων, ἀνὴρ ὅσιος. Χρεία δὲ ἦν ἐπὶ τῆς πόλεως τοῦ Καρπασίου καθίσαι ἐπίσκοπον ἐπὶ τοῦ θρόνου. "Ην δὲ οὗτος διάκονος. Τοῦτον οὖν ἀπὸ ἀποκαλύψεως θεοῦ χειροτονεῖ ἐπίσκοπον ὁ Ἐπιφάνιος ἐπὶ τοῦ θρόνου τοῦ τῆς πόλεως καὶ τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Καρπασίου• Erat autem quidam ex oratoribus clericus, Philo nomine, vir sanctus. Opus autem erat in civitate Carpasii in sede collocare episcopum; eratque is diaconus. Hunc autem ex Dei revelatione episcopum ordinat Epiphanius in sede civitatis et Ecclesiæ Carpasii. seu professione: ad quam mutationem significandani Latini præpositionem ex adhibent, ut in illo M. Tullii joco, ex oratore arator; adeoque illa verba vertenda fuisse ex rhetore clericus. Quod mihi non probatur. Si enim ejus Vitæ auctor significare voluisset Philonem de causidico esse clericum factum, scripsisset κληρικὸς ἀπὸ ῥήτορος, aut ex ῥήτορος. Cæterum præpositio ȧnó interdum partitioni servit, præsertim quando cum genitivo pluralis numeri conjungitur. Thucydides habet (c): Kat ohiyot ånd noλλῶν ἐπ' οἴκου ἀπενόστησαν· et (d), ὀλίγοι ἀπὸ πολ λῶν ἐσώθησαν· et Arrianus (e): ᾿Απὸ ἑξακισχιλίων ἐς ὀγδοήκοντα ἀπέθανον· ubi manifesto apparet usus ejus præpositionis in partitione. Sic apud Matthæum 1: Τίνα θέλετε ἀπὸ τῶν δύο ἀπολύσω ὑμῖν; Quem vullis de duobus vobis dimittam: Εt apud Marcum: "Ηραν κλασμάτων δώδεκα κοφίνους πλή ρεις, καὶ ἀπὸ τῶν ἰχθύων· Εt sustulerunt fragmentorum duodecim cophinos, et de piscibus. Eadem præpositio ¿ñó dicitur etiam de numero, et per præpositionem ex reddi solet; ut apud Lucam': Kał ἐκλεξάμενος ἀπ' αὐτῶν δώδεκα· Εt ex ipsis eligens duodecim; et apud Joannem: 'Evéyxate and tŵy οψαρίων, ὧν ἐπιάσατε νῦν· Afferte de piscibus quos prendidistis nunc; et in Actis apostolorum: 'E§- ανέστησαν δέ τινες τῶν ἀπὸ τῆς αἱρέσεως τῶν Φαρι salwv· Exsurrexerunt autem quidam de hæresi Pharisæorum; ubi observandum vocem aïpɛσɩs vim habere pluralis numeri. In his exemplis quæ attulimus, patet ¿ñó status pristini mutationem non · Joan. xxi, 10.³ Act. xv, 5. Verba illa, κληρικὸς ἀπὸ ῥητόρων, sic acceperunt Tillemontius (a) et Ceillerius (b), ut Philonem a foro, ubi causas oraverit, ad cleruni se traduxisse existimaverint: et præpositioni illi àñó eamdem ibi vim esse, quæ est in illis locutionibus ἀπὸ ὑπατείας, àñò Ünvou, àñò sáλyyos, in quibus est præpositio ἀπὸ ὕπνου, ἀπὸ σάλπιγγος, temporis, et recte per præpositionem post Latine ¹ Matth. xxvi, 21. * Marc. vi, 43. • Luc. vi, 13. (a) La Vie de S. Epiphane le qualifie un homme p. 480. saint, qui d'avocat ayant été fail diacre, fut depuis ordonné évêque, etc. Tom. X, p. 520. (b) Philon d'avocat fut fait diacre, etc. Tom. VIII, PATROL. GR. XL. ° (c) Lib. vII, in fine. Lib. 1, cap. 12, in fine. (e) Exped. Alex. lib. v, cap. 18.

PHILO CARPASIUS EPISCOPUS. denotare. Itaque sensum Polybii bene sunt assecu- atque ita vocem nam Latine reddit Fabrotus að ti tum qui eam Epiphanii Vitam Latine vertit, tum Meursius (a), Ducangius (b), Caveus (c) et alii; qui illis verbis, κληρικὸς ἀπὸ ῥητόρων, significari existimant, Philonem clericum fuisse de numero rhetorum, eorum scilicet qui ex clero rhetores dicebantur. Nicetam Shτwp, qui Scripturas instar oratoris ecclesiastici interpretabatur; quæ sunt ipsa verba Meursii in Glossario. Gretserus (m) quoque ad Codinum: Rhetoris officium est generatim Scripturas sacras interpretari; et videtur ille, quem nos concionatorem nominamus. Sed Allatius (n) animadvertit rhetorem patuisse latius quam doctorem Evangelil; et rhetores qui præcepta aliis traderent, tanquain eloquentiæ professores ad id ferme munus vocari consuevisse. Non unum, sed plures in Ecclesia fuisse rhetores vel illa verba indicant plurali numero concepta de Philone nostro in Epiphanii Vita; et ex eo maxime constat, quod unus ipsorum primas teneret, atque μαΐστωρ τῶν ῥητόρων, μέγας ῥήτωρ De his rhetoribus ex clero testis est Codinus Curopalata (d), apud quem post tres Evangelii, Apostoli et Psalterii doctores, quorum primus quatuor evangelistas, secundus Epistolas D. Pauli, tertius Psalmos interpretabatur, ponitur n. 22: '0 twe εἰς τὸ ἑρμηνεύειν τας Γραφάς, Rhetor ad Scripturas interpretandas. Goarius eadem officia subjicit ex Regiis mss. (e), in quibus habetur, ó ßytwp eis tò šŋtopɛúɛɩv, rhelor ad orandum. Et splendidam eam nuncuparetur, de quo Meursius (o), et Caveus (p), fuisse dignitatem Matthæus monachus indicat, cujus in opusculo De officiis palatii et Ecclesiæ Constantinopoleos legitur Ορα τὸν λαμπρὸν ῥήτορα, Res spice illustrem rhetorem. Et apud Nicetam Choniatam (g) Michael quidam vocatur tùv åŋtopixòv Opóνον κοσμῶν· quæ verba cum jejune reddidisset Hieronymus Wolfius per unicam vocem concionator, ab Allatio (h) reprehensus est. Quamobrem amonymus a Goario editus (i) ait, φιλοσόφων ὕπατος, Própw pw. ad quæ verba Goarius (j) hæc adnotavit: Summa imperatoris virtus est, ut eruditionis copiam inter loquendum diserte possit profundere et jus unicuique debitum, ut facile agnoscere, ita constanter reddere sit paratus. Si quid horum natura vel exercitium denegabat, ab aliis quorum eruditione, eloquentia, legum peritia ac justitiæ amore duceretur et sublevaretur, opem mutuari non erubescebat quondam in Oriente imperator: twv qıhooopwv, divinarum humanarumque rerum cognitione instructus eruditionem; ῥητόρων πρῶτος dicendi facilitatem.... suggerebat. Veniebat scilicet rhetoris nomine palatina etiam dignitas: cui similis illa ecclesiastica; quod indicant ea verba quæ, ut supra dictum est, attulit Goarius (k) e mss. Regiis, ὁ ῥήτωρ εἰς τὸ ῥητορεύειν. Nam Evangelii, vel Apostoli (hoc est Epistolarum D. Pauli), vel Psalterii doctores sacras Scripturas strictim exponebant: rhetor vero in iisdem uberius pertractandis, et ad populi captum explicandis dilatandisque versabatur. Quamobrem Allatius l. cit. adnotavit rhetorem nonnullos interpretari concionatorem; quod verum est: (a) In Glossar. (b) In Glossar. De scriptor. ecclesiast. incertæ ætat, in nova Historiæ ecclesiast. scriptor. edit. Basileen. p. 16. (d) De officiis eccles. Constantinopolitana, cap. 1, quinario 4, pag. 3, edit. Paris. (e) Ibid. pag. 7. (f) Ibid. pag. 8. Lib. vi, pag. 137 Regiæ edit. Paris. Præfat. ad Excerpta varia Græcor. sophist. Apud Codinum, pag. 42. () Ibid. pag. 44, num. (k) ibid. p. 7. In Glossar. ad Nicetam præfixo. (m) Lib. 1, cap. 8 Observal. ir Codin. in Codini qui fuse de Philone nostro disputat; ac in quavis fere majori ecclesia fuisse docet aliquem, qui rhetoris munere fungeretur, atque ex ejus ecclesiæ reditibus aleretur; a quo etiam juniores clerici ad futuras sacri ordinis functiones promovendi, sacris litteris et disciplinis ecclesiasticis erudirentur. Sed ut ad Philonem redeamus, tanta de eo fuit S. Epiphanii opinio, ut Romam profecturus illi accersito potestatem dederit administrandæ Ecclesiæ Constantiæ; et si opus fuisset, ordinandi clericos facultatem, ut narrat idem quem supra memoravimus, Rhinocurorum episcopus Polybius. Novimus quidem, Vita illa S. Epiphanii multas contineri fabulas, quo nomine ea valde displicuit Papebrochio (r) et Tillemontio (s), quem passim alii sequuntur. Dupinius nihili eam æstimat; sed ejus rationibus quibus illam omnino rejiciendam in omnibus putat, summorum virorum judicium opponimus. Nam primo non omnino eam aspernandam Petavius censuit qui: Subjecta, inquit, a nobis est Epiphanii Vita, Latine olim a Surio, Græce autem nunc vulgata primum, ac multis in locis recognita. Quæ quanquam in plerisque fabulæ est quam historiæ propior, ut jamdudum in Annalibus Baronius admonuit; erit tamen in lutulenta illa narratione fortasse quod tollere possis. Et alioqui multa continet quæ cum vera receptaque ab omnibus historia consentanea sunt. Deinde eam veluti idoneum testem sibi advocare eorum quæ dicebant, non dubitarunt Possevinus in Apparatu sacro, Oudinus, Meursins, Dufresnius, Allatius, Lequien, Fabricius, Garetius. edit. Reg. Paris. pag. 168. (n) Præfat. ad Excerpta Græcor. sophist. In Glossar. (p) Loco ubi supra. (η) Μεταστέλλεται τὸν προειρημένον Φίλωνα την ἐπίσκοπον, καὶ αὐτῷ ἀποδίδωσι τὴν αὐθεντίαν τῆς Εκκλησίας τῆς Κωνσταντείας, quæ barbare incertus ejus Vita interpres reddit: datque ei auctoritatem Ecclesia Constantiæ. Vita S. Epiph., cap. 49. (r) Act. SS. ad diem x11 Maii. Tom. X, pag. 487, edit. Paris. de S. Epipha nio, et not. 1, pag. 803. Tom. Il Oper. S. Epiphanii, præfat. ad lectorein.

hs Quin etiam ipse Tillemontius (a), ubi agit de hoc pasius episcopalus? Káλmal urbs est, quæ et Káλ. ipso Philonis commentario, fidem ei vult adhiberi, cum Philonem dicit Carpasii episcopum. Quæ vero ipsum Tillemontium fugerant de Carpasiæ episcopali sede monumenta, ea primus v. cl. Petrus Franciscus Fogginius (b) indicavit adversus Dupinium, qui Carpasiæ honorem illum ademerat. Ac de Philone episcopo Carpasio non dubitavit AllaLius (c) S. Epiphanium loqui in Epistola ad Joannem episcopum Hierosolymitanum, quæ habetur inter Hieronymianas epistolas ab ipso Hieronymo in Latinum conversa (d): Nam multi, ait Epiphanius, episcopi communionis nostræ et presbyteros in nostra ordinaverunt provincia, quos nos comprehendere non poleramus; el miserunt ad nos diaconos et hypodiaconos, quos suscepimus cum gratia: el ipse cohortatus sum beatæ memoriæ Philonem episcopum et sanclum Theoprepum, ut in ecclesiis Cypri quæ juxta se erant, ad meæ autem paræciæ ecclesiam videbantur pertinere, eo quod grandis esset et late patens provincia, ordinarent presbyteros et Christi Ecclesiæ providerent. Quamobrem Cavens (e) scribit de Philone: Ad Cyprum delatus ab Epiphanio Carpathi, insula maris Mediterranei ab Asiatico littore non longe distantis, uti vulgo creditur, rectius vero mea quidem sententia, Carpasiæ urbis in Cypro non ignobilis, episcopus ob insignem pietatis famam ordinatus est anno 401. Quin etiam Epiphanius Romam discedens, Ecclesiæ suæ Constantiensis curam ei commisit, etc. Fabricius itidem (ſ), Lequien (g), Garetius (h) et Allatius dissertatione quam supra dixi, de Philonibus, cum de Philone eadem tradant quæ Polybius, satis ostendunt, ea se pro veris habuisse, quæ de ipso Philone ejusque episcopatu in Vita S. Epiphanii narrantur. Hunc Philonem de quo nobis est sermo, suspicari quis possit eumdem esse cum eo quem memorant magna Menæa Græcorum ad diem 24 Januarii, ubi haec habentur: Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ μνήμη τοῦ ἁγίου μάρτυρος Ερμογένους, καὶ Μηνᾶ, καὶ τοῦ ὁσίου Πατρὸς ἡμῶν Φίλωνος, ἐπισκόπου γενομένου τοῦ Καλπασίου Eadem die commemoratio sancti martyris Hermogenis, et Menæ, et sancti Patris nostri Philonis episcopi Calpasii. Quo loco Bollandus allato ad eumdem diem 24 Januarii subdit (i): Cerle illustrem confessorem Philonem episcopum Egyptium in exsilium ejectum esse a Georgio Cappadoce S. Athanasius scribit in Apologia de fuga sua, et in Epistola ad solitariam vitam agentes, ubi ait Philonem retrusum esse Babylonem, sive in propinquam Babyloni solitudinem et ad obitum usque persecutionem passum; et paulo post: Ast ubi Cal- (a) Et quelque fausse que soit celle Vie, nous avons quelque sujet de croire qu'elle ne ment pas en ce point, non plus que quand elle dit, que Sabin succéda à S. Epiphane: tom. X, not. 10, in S. Epiphan. pag. 809. Comment. Epiphan. in Cantica canticorum, in præfat. pag. 30. (c) Diatriba de Philonibus adhuc inedita. - Edita nuper in Bibliotheca Patrum card. Angeli Maii, tom. VI. EDIT. PATROL. nɛla, Kálmŋ, portus in Bithynia apud Stephanum. qui inde Καλπεὺς, Καλπίνος, Καλπιτανός, non Καλ mástos, gentilitium aut possessivum deflectit. Kap. násia urbs est Cypri Diodoro, Stephano, Ptolemæo memorata, Xenagora Káprabos dicta, Demetrio Sa laminio Kaplásia. An in altera harum urbium, an alibi episcopatus fuerit non divinamus. Satis verecunde. Ego vero legendum in Menæis suspicor, Eπσκόπου γενομένου τοῦ Καρπασίου, et de Philone Carpasio episcopo illic mentionem fieri; ea ratione, quod ex nominibus Κάλπαι, Κάλπεια, Κάλπη nou bene derivetur Καλπάσιος. II. Quod ad Philonis Carpasii attinet scripta, incertum, an ille sit cujus fragmenta quædam sub Philonis tantummodo, aut Philonis episcopi nomine in diversis Catenis Patrum Græcorum exhibentur (j). Caveus loco quem supra attuli, auctorem suspicatur esse Historia ecclesiastica, quem laudat Anastasius Sinaita initio Demonstrationis historice de magna et angelica summi sacerdotis dignitate, his verbis: Ἐν τῇ Ἐκκλεσιαστικῇ ἱστορίᾳ Φίλωνος τοῦ φιλοσόφου εὗρόν τι τοιοῦτον· 1n Ecclesiastica historia Philonis philosophi tale quid reperi. Ac ne cui mirum videatur ibi Philonem appellari philosophum, subdit: Vox ista non monachos modo et arctioris vitæ cultores denotare cœpit, sed et omnes præsertim in clero constitutos, qui ad reconditiorum litterarum studium animum appulerunt. Sed hæc mera est Cavei, non tamen improbabilis conjectura. Quod autem nihil dubitationis videtur habere posse, scripsit Philo Carpasii episcopus hunc qui modo in publicum prodit, commentarium in Cantica canticorum. Et Philonem illum cujus mentio est apud Polybium, commentarii hujus fuisse auctorem satis comprobare videntur, quotquot reperire licuit mss. codices, Mutinensis in bibliotheca serenissimi ducis Mutinæ membranaceus, scriptus decimo sæculo; et alius itidem membranaceus apud PP. Theatinos Neapoli in Domno S. Pauli, cujus duæ tertiæ partes scriptæ videntur sæculo undecime, reliqua tertia sæculo decimo tertio; et qui est in bibliotheca Barberina bombycinus XII sæculo exaratus; et duo recentes manuscripti, alter chartaceus apud illustrissimum Auximanum episcopum Pompejumi Compagnonum, et meus alter itidem chartaceus; qui duo postremi etsi recentes, non tamen ex iis quos priore loco nominavi, descripti esse videntur quod colligitur ex variantibus lectionibus, quæ multis in locis occurrunt. Non tamen dissimulabo, meum ex Barberino codice videri esse descriptum. (d) In edit. Oper. S. Hieron. novissima Veronæ ann. 1734, curante Vallarsio, tom. I, col. 242, epist. 51, n. 2. (e) Histor. litter. tom. I, pag. 575 edit. Basileens. (f) Tom. IX Biblioth. Gr., pag. 252. Orient. Christ. tom. II, pag. 1067. (h) Operum Cassiodori tom. II, pag. 542. (i) Acta sanctorum, Januarii tom. II, pag. 494. (Vide Fabric., Biblioth. Gr. tom. 14, pag. 252.

PHILO CARPASIUS EPISCOPUS. Hi vero omnes clare hunc titulum præferunt: νος ἐπισκόπου τοῦ Καρπασίου σὺν Θεῷ ἑρμηνεία εἰς τά "Ασματα τῶν ᾀσμάτων πρὸς Εὐστάθιον πρεσβύτερον καὶ Εὐσέβιον διάκονον Philonis episcopi Carpasii, Deo juvante, enarratio in Canticum canticorum ad Eustathium presbyterum et Eusebium diaconum. Eamdem fuisse epigraphem credi oportet in alio codice Græco, quem certe vidisse arbitror Lucam Holstenium. Nam in notis ad Geographiam sacram Caroli a S. Paulo (a), Hujus, inquit, (Carpasiæ) episcopus Philo Kapπástos, cujus exstat commentarius Græcus ms. in Cantica canticorum, quem vulgo male Carpathium, quasi a Carpatho insula appellant. Cum Holstenio consentit Allatius, qui in diatriba de Philonibus, Philoni Carpasio tribuit commentarium in Canticum canticorum: Succincta, B. inquit, sed acutissima laudatissimaque commentaria scripsit in Canticum canticorum ad Eustathium presbyterum et Eusebium diaconum. Nec aliam quam quæ in memoratis codicibus exhibetur, epigraphem habuisse videtur Græcus codex Emerici Bigotii. Cum enim Cassiodorus scripserit (b), S. Epiphanius antistes Cyprius totum librum Græco sermone uno volumine complexus est. Hunc nos, ut alios, in Latinam linguam per amicum nostrum, virum disertissimum Epiphanium fecimus, Deo juvante, transferri; Garetius ad hunc locum hanc notam apposuit: Vel potius Philo ordinatus episcopus Carpasii in insula Cypro a S. Epiphanio Salaminie antistite, ut in ipsius sancti Vita legitur. Vidi hujusce commentarii textum Græcum in manibus v. cl. Emerici Bigotii cum translatione Latina, cujus hic meminit Cassiodorus. Cum Holstenio et Garetio concordant Fabricius et Lequien. Hic enim in Oriente Christiano (c): Philonis, inquit, episcopi Carpasii exstat commentarius in Canticum canticorum, cujus Latina translatio circumfertur, a Græco codice admodum discrepans. Genuinum ejus exemplar cl. Bigotius in sua bibliotheca servabat, quod Græce Latineque a se propediem edendum Casimirus Oudin in suo ad Labbeanam Bibliothecam supplemento spem nobis fecerat. Fabricius vero (d) Genuinum, inquit, Philonis commentarium Græco e codice Bigotiano editurum pridem in se recepit vir doctissimus Anselmus Bandurius monachus Benedictinus. w- tiqua Græci hujus commentarii interpretatio. Illam v. cl. Petrus Franciscus Fogginius anno 1750 in lucem extulit e membranaceo Vaticanæ bibliothecæ codice, cujus ætatem existimat millenariam. Codex ille interpretis quidem non exhibet nomen; sed auctorem præfert S. Epiphanium. Hanc enim habet inscriptionem: Expositio S. Epiphanii episcopi Cypri in Cantica canticorum. Hanc versionem Fogginius putat ab Epiphanio Scholastico esse compositam, et eamdem illam esse censet interpretationem, quam Cassiodorus loco quem attulimus supra commemorat. Illius tituli veritatem agnovit Adrianus I papa in scripto De imaginibus ad Carolum regem (e): In persona, inquit, Christi et Ecclesiæ diversa sanctorum Patrum opuscula in Cantica canticorum explanata sunt: et si quando intelligendum est, scire velint, S. Epiphanii episcopi Cypri proferimus expositionem, in qua inter multa diversa inquit: Ostende mihi faciem tuam, et auditam fac mihi vocem tuam; hoc est per legem et prophetas non mihi loquaris, sed temetipsum totum mihi ostende, et cætera quæ sequuntur. Hæc vero sunt ipsissima verba, quæ in editione Fogginiana leguntur pag. 39; iisque Græca respondent in hac editione nostra num. 74. Nec vero codex ille Vaticanus est unicus; sed exstat in bibliotheca Regia Parisiensi inter miscellanea Bigotii idem Latinus commentarius, quem ex Vaticano codice quidam suspicantur esse descriptum. Sed falso. Nam in Bigotiano codice deest præfatio, quam Vaticanus codex integram habet. Æquum igitur est existimare plures Latinos ſuisse olim similes codices, et fortasse adhuc alicubi delitescere; idque probe animadvertendum, ne quis ex eo quod unus tantummodo et singularis existimetur esse Vaticanus codex, illi parvam fidem habendam esse contendat. Cum igitur Latinum commentarium constet esse Græci Philoniani versionem; alterutrum pseudoepigraphum esse oportet. Hanc difficultatem harum rerum intelligentibus expediendam relinquo. Certe Garetius qui apud Bigotium utrumque vidit, commentarium Græcum et Latinum, nodum audacter amputat et oblique Cassiodori testimonium videtur rejicere, lectoremque propemodum in eam adducere dubitationem, utrum Epiphanius antistes Cyprius commentarium conscripserit aliquem in Canticum canticorum. Itaque cum præclara doctrina præstantes Garetius, Lequien, Fabricius, Bandurius et duo viri magni Allatins et Holstenius in hoc consentiant, Philonem Carpasium auctorem fuisse Græci commentarii in Canticum canticorum, et Græci codices quorum notitia ad nos pervenit, Philonis Carpasii præferant nomen; haud corte fecisse temere videatur, qui bunc quem publici juris facio, commentarium, cum iisdem Græcis codicibus collatum, eidem Philoni Carpasii episcopo tribuerit. Verumtamen gravissimam difficultatem offert an- (a) Lib. 11, pag. 297. (b) Lib. De institut. litterat, cap. 5. (c) Tom. II, pag. 1067. Quid si contendat aliquis memoria lapsum Cassiodorum, pro Philone Epiphanii æquali et amico, Epiphanium posuisse? Quid si codicem habuit quem Cassiodorus, ut majore pretio dignum faceret anianuensis, Epiphanii magnæ famæ nomen pro obscu riore Philonis nomine illi inscripsit? Et consuevisse quidem librarios, ut vel peritiam vel diligentiam commendarent suam, qui codices vel nullum vel ignotum obscurumve præferrent auctorem, iis insigne alicujus celebris scriptoris nomen præfigere, (d) Loco supra cit. (e) Tom. IV Concil. Harduini, col. 783

eum librum scripsisse, et plura ex Epiphanii commentario excerpta in suum commentarium, in epitomen redacta, inseruisse. Verum probandum fuerat primo exstare aliquem aut exstitisse sub nomine Philonis in Cantica canticorum ejusmodi commentarium, qui pleraque ipsi Philoni propria et ab ejus ingenio profecta contineret, et ab iis diversa quæ in Epiphaniano commentario reperiuntur. Deinde ea afferre opus fuerat, quæ Philo ex Epiphanio excerpta in suum commentarium vel decurtata vel in compendium redacta transtulerit. Sed vir doctus neutrum præstare potuit. notissimum est omnibus qui vel leviter hoc studio- commentum. Carpathium vero et commentarium in runi genus attigerint. Lapsus vero memoriæ in auetoribus nominandis complura afferri possunt exempla. Melchiori Cano (a), et Garnerio (b), suspicio fuit Gregorium Magnum (c) pro Sozomeno Theodoretum posuisse; de quo memorize lapsu Fabricius (ɗ) non suspicatur, sed non dubium esse affirmat, Gregorium voluisse Theodoretum pro Sozomeno dicere. Quo in loco Fabricii plura alia reperias ejusmodi lapsus exempla. Et certe tam sæpe id accidit, ut de bujusmodi exemplis Hieronymus Tartarottus (e) librum sive dissertationem conficere potuerit. Præterea et illud aliquis urgere possit; quod nos ad explicationem Philonianam num. 222 adnotavimus, quo in loco locutio reperitur de Verbo, quam Epiphanius hæresi LXXVII, num. 29, videtur improbasse. Nec aliquis fortasse defuerit, qui respiciens ad Cassiodori Chronicon et Tripartitam historiam, judicium ejus desideret; cui propterea in aliis quoque rebus in quibus critica est opus, non tutum esse arbitretur omnino fidere. Sed Epiphaniani commentarii eruditissimus editor ad hanc removendam difficultatem aliam ingreditur viam Primum, commentarium aliquem in Canticum canticorum a Philone quopiam compositum facile concedit. Et sane Suidas in Lexico: Þidov, ail, Καρπάθιος ἔγραψεν ὑπόμνημα εἰς τὸ 'Ασμα των douátur. Philo Carpathius scripsit commentarium in Canticum canticorum. Præterea Cosmas Ægyptius, Topographiæ Christianæ lib. x (ſ), tria loca affert ex Philone Carpathio. Huc accedit, quod in catena Græca Meursii Græcorum PP. in Cantica canticorum, et in catena Græca Vaticana ¿Procopii Gazæi plura fragmenta ex Philone afferuntur; ut non satis mirari queam Jacobum le Long virum eruditione præstantem, ubi agit de commentario in Cantica canticorum, scripsisse (g): Philo Carpathii episcopus in Cypro auctor supposititius. Nam Eliam Dupinium qui idem senserat, non modo castigaverat Oudinus (h) affirmans, eum sibi videri absurde ſalli, cum hujus tum scriptoris, tum commentarii meminerint et Cassiodorus et Suidas, quitus elevandis Elia idoneus (verba sunt ipsius Oudini) mihi esse non videtur. Sed etiam Dupinii ratiunculis abunde satisfecerat Tillen:ontius (i); ejusque sententiam ipse Fogginius (j) omnium maxime confutavit. Secundum, duos putat fuisse Philones, alterum Carpathium episcopum in Carpatho insula quæ est una ex Cycladibus; Carpasium alterum, Carpasiæ in insula Cypri episcopum. Et Carpasium quidem, cujus apud Polybium est mentio, auctorem esse commentarii in Canticum canticorum, statuit vanum esse (a) De locis theolog., lib. x1, cap. 6. (b) Auctar. Theodoret. Dissertat. 2. (c) Lib. vi, epist. 3. (d) Biblioth. Gr., tom. VI, pag. 122. (e) Exstat tom. XXV, collect. Calogerianæ. In Nova collect. PP. Græcor. Montfauconii, tom. 1, pag. 330. Biblioth. sacr., tom. II. Imo vero si Græci commentarii copia illi fuisset, profecto Epiphanianum commentarium perspexisset Latinam esse Philoniani Græci versionem; et in Græco eadem plane loca reperisset integra, quæ ille catena Meursii et Vaticanæ nimis confisus, existimavit Philonem facta breviora in commentarium suum compegisse. Primus enim locus est (k) qui legitur in Latino commentario p. 11, lin. 19, quem totidem verbis affert ex Philone Cosmas Ægyptius Sed non recte ea est argumentatio conclusa: In Epiphaniano commentario ea Philonis verba Latine reddita reperiuntur. Philo igitur ea ex Epiphanio desumpsit. Sed solum inde conficitur, eadem verba unius et ejusdem esse auctoris seu Philonis, seu Epiphanii; et verius Philonis, cujus commentarium in cæteris partibus in Epiphaniano videmus Latine repræsentatum. Sed antequam ulterius progrediamur, admonendus est lector locum illum a Cosma Ægyptio allatum, aliaque multa eumdem locum præcedentia et subsequentia, quæ in Epiphaniano commentario leguntur pag. 7, 8, 9, 10, 11 et 12, a Græco Philonis quem hac editione nostra modo producimus, abesse; ea vero in Græcis quos babemus, exemplaribus ideo deesse existimaverim, quod duo fuerint Philoniani commentarii editiones antiquæ, quarum primam nostri codices Græci repræsentent; non secundam, qua utebatur Cosmas Ægyptius, ubi Philo alia quædam addiderit. Exemplum simile habes, lector, in oratione Demosthenis Пspl zou σrepáyou, in qua quædam a diversis scriptoribus citata frustra quæsieris; quod Ulpianus inde factum monet, quod scriptores illi aliam ejus orationis editionem habuerint. Sed ad collationem locorum ex Epiphanio et Philone quam instituit vir eruditissimus, redeamus. του, Secundus locus est qui in Latino occurrit p. 25, lin. 12, cui ad latus apponit eumdem locum partimı ex catena Meursii (m), partim ex catena Vaticana (h) Tom. I De scriptorib. ecclesiast., pag. 891. (i) Loc. cit. not. 10. () Præfat. ad Epiph. Commentar., pag. 25. (k) Vide has collationes in præfat. ad Epiphanianum commentar., pag. 17 et seqq. Loco supra cit. (m) Pag. 18 edit. Batavæ in-8°,

PHILO CARPASIUS EPISCOPUS. εἰς τὸ ταμεῖον αὐτοῦ, quæ sunt in 4 versu capitis Canticorum, hane apposuit in margine citationem, Cant. 11, 4, quem citationis errorem cum non attendisset, putavit ea verba in Vulgata reddita esse:' Introduxit me in cellam vinariam, quæ revera sunt interpretatio versiculi 4 in Vulgata, cap. 1. Quartus locus est in Epiphaniano commentario pag. 80 Iste est itaque Rex, de quo et David dixit: • Dominus regnavit, decorem induit".» Vinclus est autem ipse non sponsæ suæ necessitate, sed voluntate clementiæ, sicut dicebat apostolus: ‹ Ecce vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem sæculi³. › In transcursibus autem dictum est, quia de cœlo transcurrens, et mortuos resuscitans, rursus cod. 1441, pag. 210, in quo quædam sunt quæ non lin. 10, a fin. ad illa verba, Εἰσήνεγκέ με ὁ βασιλεὺς habet Latinus commentarius Epiphanii: unde colligi posse videatur Philonem desumpsisse sententiam ab Epiphanio, et nonnullis immutatis in suum scriptum transtulisse. Sed si collatio fiat cum Græco commentario, nullam ibi deprehendas varieta1em; et quæ verba afferuntur ex Latino, eadem quæ sunt in Græco, accurate rependunt. Quapro - pter comparatio non facienda fuerat cum catena. Notum est enim catenarum opifices auctorum verba non exscribere accurate, sed expositiones quasdam subinde aliis, quam quibus tribui debuerant, auctoribus vel interpolatas vel decurtatas ascribere; quod jam pridem monuit Fabricius (a). Et Allatius diatriba (b) de Nicetis catenam commemorans cujus est epigraphe: Συναγωγὴ ἐξηγήσεων εἰς τὸ κατὰ Λουκᾶν ἅγιον Εὐαγγέλιον ἐκ διαφόρων ἑρμηνευτών, παρὰ Νικήτα διακόνου τῆς τοῦ Θεοῦ μεγάλης Εκκλησίας, ἐν βιβλίοις δ'. Ρ. Ἐξ ἀρχῆς μὲν ὁ Θεὸς δι' ἑαυτοῦ τοῖς ἀνθρώποις διελέγετο, in ejus calen łaudem subdit: In qua sylloge illud singulare cerRitur, quod cum in aliis catenis sententiæ Patrum verbis decurtatæ et compendio afferantur, hic ipsissimis verbis, uti jacent, textus, nullis suis partibus imminuti digeruntur; ut non frusta interpretationum, sed integræ ipsæ interpretationes, et tantum non orationes describantur. transcurrens in culos abiit et ascendit super cherubim, et volavit. Huic loco ad latus adjicit vir eruditissimum locum, quem laudat Cosmas Ægyptius ex Philone: Παρατρέχων γὰρ ἐξ οὐρανοῦ ἐπὶ γῆς εἰς τὰ καθ' ᾅδην, καὶ κατώτερον ᾅδου βυθὸν κατελθὼν, ἐκεῖθεν ἀνασπάσει τὸν τεθνεῶτα. Certe Grecs non repræsentant omnia, quæ Latine reperiuntur in commentario Epiphanii. Sed Cosmas Ægyptius decurtatum attulit locum ex Philone, quem ecce tibi integrum num. 205: Οὗτος γὰρ ὁ ἐπουράνιος βασιλεὺς, περὶ οὗ καὶ Δαβιδ λέγει· «Ο Κύριος ἐβασί λευσεν· ἀγαλλιάσθω ἡ γῆ· οὗτος δέδεται ἐν παραTertius locus est in Latino Epiphanii p. 32, in δρομαίς.» Παρατρέχων γὰρ ἐξ οὐρανοῦ ἐπὶ γῆς, καὶ illud: Introducite me in domum vineæ; hoc est ad corpus Domini; ac si diceret: Coaptate me ei per lacacrum regenerationis. His probe respondent Græca apud Philonem, num. 40: Εἰς τὸ τοῦ Κυρίου σῶμα συγκεράσατέ με, φησί, αὐτῷ διὰ τοῦ λουτροῦ τῆς παλιγγενεσίας. Hic locus cum loco Philoniano quem affert Cosmas Ægyptius, a Fogginio confertur. Locus Philonianus est in illud: Introduxit me rex in cubiculum suum; ad quem sacri textus locum explicatio Epiphanii p. 18, sic habet: Cubiculum regis est ubi omnes sunt thesauri reconditi: cœlestis enim regis sine dubitatione cubiculum est; primum quidem, corpus quod ædificavit sibi; deinde cœlorum regnum, quando dicit Salvator*: «Beati qui persecutionem patiuntur, etc. Congruunt cum his Græca apud Philonem, num. 6: Ταμεῖον δὲ τοῦ βασι ἕως τοῦ ᾅδου κατελθὼν, ἵνα ἐκεῖθεν ἀνασπάσει τὸν τεθνεῶτα, αὐτὸς δέδεται ἐν παραδρομαῖς, οὐκ ἀνάγ κης δεσμοῖς, ἀλλ᾽ ἑκουσίου φιλανθρωπίας χρηστό. τητι, εἰπὼν τοῖς ἀποστόλοις· «Καὶ ἰδοὺ μεθ' ὑμῶν εἰμι πάσας τὰς ἡμέρας, ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος. s Viden' ut Græca Latinis plene respon deant? et si quid variant, culpa est interpretis, qui quædam de suo addidit quæ fœdum errorem conti⚫ nent, illa scilicet non sponsæ suæ necessitate: et pro Ioco Matthæi posuit locum ex psalmo xvit, 11. Ea enim erat licentia complurium interpretum qui sæculo vi Græca vertebant, et nullo ad textum respectu habito, nihil sibi non licere arbitrabantur. Quintus locus Epiphaniani commentarii est p. 81: Vere speciosa facta est et vere suavis, non divina virtus (neque enim augmentum recipit nec detrimenλέως, ὅπου πάντα ἀπόκειται τὰ θησαυρίσματα· τοῦ D. tum divinitas ); sed humilitas ejus vere speciosa facto δὲ ἐπουρανίου βασιλέως ταμεῖον δῆλον, ὅτι πρῶτον μὲν τὸ σῶμα, ᾧ ἑαυτῷ ᾠκοδόμησεν οἶκον· ἔπειτα δὲ καὶ ἡ τῶν οὐρανῶν βασιλεία. Οταν οὖν λέγει ὁ Σωτήρ Μακάριοι δεδιωγμένοι,» κ. τ. λ. Quod si conLendas locum Epiphanii qui habetur p. 52, cum PhiIoniano, num. 6, quem adducit Cosmas Ægyptius, ea loca inter se non cohærere, minime mirandum. Virum doctum decepit falsa Montfauconii citatio, qui tom. Il Collect. nova PP. Græcor., pag. 599, • Matth. v, 10. * Psal. xci, 1. * Matth. xxviii, 20. (a) Biblioth. Gr. 1om. VII, pag. 729. Hanc diatribam de Nicelis Fabricius Biblioth. Gr. tom. VI, pag. 419, falso queritur intercidisse. Eam cum diatriba etiam de Philonibus et aliis Alest atque suavis pulchritudine divinitatis, cum sedisset in regno cælorum in dextera Patris. Nihil horum desideres in Græcis apud Philonem num. 204: Ὡραιώθη γὰρ ὄντως, καὶ ἡδύνθη (Cosmas Ægyptius legit ιδρύνθη), οὐχ ἡ τῆς θεότητος δύναμις (ούτε γὰρ προσθήκην, οὔτε μείωσιν ἐπιδέχεται). ἀλλ' ἡ σὰρξ ἣν ἀνείληφε· καὶ ὁ τέλειος (τέλειος deest aput Cosmam Ægypt.) ἄνθρωπος ἂν ἐφόρεσεν, οὗτος ὡραιώθη, τῇ της θεότητος ώραιότητι συμμορφωθείς, • Psal. xvii, 11. latii scriptis ineditis in publicum prodituram spe ramus opera et studio docti viri mihique amicissimi. Raphaelis Vernazza, Græci in Vaticana bibliotheca scholiasta.

καὶ ἡδύνθη (Cosmas Ægyptius ιδρύνθη), ἐν τῇ τῶν nianis in lectoris commodum, qui las cum illis conοὐρανῶν καθεσθεὶς βασιλείᾳ ἐν δεξιᾷ τοῦ Πατρός (Cosin. Egyptius Tou cou). lisdem verbis locum bune Philonis refert Cosmas Ægyptius. In eo variat, quod in sacro textu legit, Τί ώραιώθης, καὶ τί ἱδρύν Ons; Cur speciosus factus es, et cur firmatus es? quam lectionem non alibi reperias. Quamobrem nihil ex collatione horum locorum ex Epiphanio et Philone colligitur, quo possis statuere Philonem commentarium quidem composuisse ab Epiphaniano diversum; unde tamen multa decerpserit, et in epitomen redacta in suum inseruerit. Sextus locus ex Epiphanio pag. 28, ejusque collatio cum Philone nihil tale itidem probat. Nam si ad ejus latus ascribas non verba desumpta ex catena Meursii, ut fecit vir eruditissimus, sed integrum Philonis locum quem habes num. 26, Græca et Latina in omnibus repereris consentire. Verba Philonis sunt: Εὐθὺς ὑπομιμνήσκει τὸ αἷμα καὶ τὸ top to stážav v tý nábɛi Ex hevpä² toū Iŋσou. ὕδωρ στάξαν πάθει πλευρᾶς τοῦ Ἰησοῦ· • Αποδεσμὸς τῆς στάκτης ἀδελφιδός μου ἐμοί·, ὅπερ ἐστίν· Ἐκ τοῦ στάξαντος ὕδατος, καὶ αἵματος, καὶ πνεύματος τοῦ ἐκ πλευρᾶς αὐτοῦ, αὐτὸς γέγονέ μοι νυμφίος, κἀγὼ αὐτοῦ νύμφη· αἵματι μὲν τῷ ἐκ πλευ μᾶς αὐτοῦ ἀγοραζομένη αὐτῷ καὶ συναπτομένη, ὕδα τι δὲ τῷ ἀπὸ σαρκῶν αὐτοῦ βαπτιζομένη αὐτῷ, πνεύματι δὲ τῷ ἀπὸ θεότητος αὐτοῦ συγκρινομένη αὐτῷ καὶ τελειουμένη. Quæ omnia Latine reddita cognosces in Epiphanio: Per gullam itaque commemoral et sanguinem et aquam, quæ fluxerunt de latere Jesu, ‹ Fasciculus, inquit, ‹ guttæ fratruelis m¿us mihi; › ac si diceret: Ex aqua vel sanguine quæ stillavit ex ejus latere, ipse mihi factus sponsus est, et ego ei sponsa; sanguine quidem ex ejus latere proRuente, quo ei redempta et coæquata sum; aqua vero carnis ejus, per quam ei baptizata sum atque clarificata; spiritu vero, quo divinitati ejus copulata sum, el consummata dignoscor. Denique locum Epiphanii p. 23, ad ea sacri textus verba: Filii matris meæ pugnaverunt contra me, etc., et v. sequent., Posuerunt me custodem, etc. (quem locum buc, ut paulo longiorem piget transcribere), collatum cum catena Meursii pag. 16, decurtatum quidem deprehendes, sed apud Philonem num. 13, Græca omni ex parte Latinis sine ulla diminutione respondentia omnia reperies. Ex allatis igitur locis commentarius qui Epiphanio tribuitur, unus idemque videtur esse cum com - mentario Philonis. Id autem eo videtur confirmari posse validius, quod ex ducentis undequinquaginta explanationibus in Epiphaniano commentario viginti quatuor tantummodo a Philonianis sententia ipsa discrepant, quas in subjecta tabella exhibemus. In ea singulis numeris quibus illæ explicationes notantur in Epiphanii commentario, singulos pumeros subjicimus adjectos explicationibus Philo- (e) Præfat, ad comment. Epiphan, pag. 26. ferre velit. Epiph. 115. 138. 147. 148. 156. 157. 163. Philo 118. 143. 151. 152. 160. 161. 170. Epiph. 165. 166. 173. 179. 184. Philo 171. 172. 182. 188. Epiph. 188. 206. 214. 218. 223. 228. 229. Philo 196. 216. 224. 228. 233. 237. 258. Epiph. 230. 237. 238. 239. 240. Philo 239. 246. 247. 248. 249. Cæteræ omnes nihil inter se discrepant sententia et verbis, perpaucis exceptis: quarum quædam tim sententia, partim verbis; et in iis apud Epiphaconcordant non verbis, sed sententia; quædam parnium aliquid vel detractum, vel aliquid additum esse deprehenditur. Quamobrem Epiphanianus commentarius jure censeri potest Philoniani interpretatio, ac, ut ait Lequien, loco supr. citat., Latina translatio, a Græco codice admodum discrepans. In ea autem quæstione, utrum Philo Carpasius episcopus, an Philo Carpathius commentarium scripserit in Canticum canticorum, fidenter sane doctus vir pronuntiat (a), ut dixi supra, vanum omnino esse commentum, Philonem scilicet cujus mentio est apud Polybium, illius commentarii fuisse auctorem. Et profecto veterum auctoritate niti posse videtur; cum, qui Carpasium doceat talem scripsisse commentarium, invenias ex veteribus neminem. Contra Cosmas Egyptius illum clare Carpathium nominat; et Suidas, ut dictum est, diserte inquit, Φίλων Καρπάθιος ἔγραψεν ὑπόμνημα εἰς τὸ 'Ασμα τῶν ᾀσμάτων. Εt tamen nihil ea ratione commoti viri docti, magna, quod Græcos codices fortasse inspexerint, fiducia Carpasium ejus commentarii scriplorem fuisse pronuntiarunt, Garetius, Lequien, Holstenlus; ex quibus Holstenius diserte affirmat vulgo male appellari Carpathium. Allatius autem hanc videtur dirimere controversiam. Ille enim in citata de Philonibus diatriba, allato epistolæ Epiphanii ad Joannem Hierosolymitanum loco quem superius attulimus, ubi sanctusille doctor mentionem facit Philonis episcopi, subdit: Adverte, lector, Philonem hunc fuisse episcopum regionis quæ proxima erat parochie Epiphanii, scilicet in eadem insula Cypri in civitate Carpasii: nec obstat cognomen Carpathii. Licet enim Carpathius a Carpatho prope Chium insulam a Cypro distante, si geographis credimus (a qua et nalum adagium ὁ Καρπάθιος τὸν λαγωόν, et mare ipsum Carpathium cognominatum) videatur deductum; et a Carpasio Cypri, vel Καρπασίᾳ, vel Καρπασείᾳ, vel Kapбasta, Carpaseotes, sive etiam cum Theoponipo Carpasseus dicatur: tamen scias hoc Carpasium a nonnullis et præcipue Xenagora Carpathum appellatum, a quo sine dubio Carpathius fit. Stephanus: Καρπάσια πόλις Κύπρου, ἣν Πυγμαλίων ἔκτι

PHILO CARPASIUS EPISCOPUS. σεν, ὡς Ελλάνικος ἐν Κυπριακοῖς. Διονύσιος δὲ διὰ in locis contractiores exhibet explanationes, quam διφθόγγου Καρπάσειαν αὐτήν φησιν ἐν τρίτῳ Βασσαρικῶν· Ἡδ' ὁπόσοι Κινύρειον ἴδ' αἰπεινὴν Κραπάσειαν. "Eari xal vñoos Kapmasia xat the axpay the Eapπηδονίαν. Ξεναγόρας δὲ Κάρπαθον αὐτὴν καλεῖ· Δημήτριος δὲ ὁ Σαλαμίνιος Καρβασίαν φησιν, ὅτι πρὸς τὸν καλούμενον ἄνεμον κεῖσθαι δοκεῖ. Ηactenus Allatius, qui versum ex Dionysio allatum a Stephano sanum exhibet, ut est in editionibus quæ BerkeJianam præcesserunt, in qua ipse Berkelius in textum admisit suam emendationem, qua versum illum depravavit. Edidit enim Ηδ' ὁπόσοι Κινύρειον ἠδ᾽ ἀπεινὴν Καρπάσειαν, et sic tertium et quintum claudicare facit pedem. Illa autem litterarum metathesis in voce Κραπά σɛtav eadem est, quam Homerus adhibuit Iliad. B, vers. 676: Οἱ δ' ἄρα Νίσυρόν τ' εἶχον, Κράπαθόν τε Κασόντε. Sed hoc ἐν παρόδῳ. Cæterum in his duabus quæstionibus: 1° num commentarius Latinus e Vaticana bibliotheca prolatus vere sit Epiphanii; 2° num Philo Carpathius quem Suidas tradit scripsisse in Cantica canticorum, idem sit qui Carpasius cujus nomen præferunt codices Græci; quæ sunt a me hactenus disputata, satis esse lectoribus arbitror, quo suam ferre sententiam possint, vel adhuc non liquere pronuntient. quæ sunt in Græco Philonis commentario; sæpe addit quæ sententiam ipsam Philonis vel obtun. dunt, vel evertunt, vel errore aliquo inficiunt, Exemplo sint illa pag. 14, lin. 17, Non enim solvi. velut ebrietas, ut obscuratus quis corruat, etc. Locus est in Græco Philonis commentario num. 11: Où γὰρ λύει με ὥσπερ ἡ μέθη τοῦτο πόμα, κ. τ. λος quorum sententiam dolebis ab interprete enervatam pag. 17, ad illa verba: Ideo adolescentule dilexerunt te, explanationis Philonianæ sensum num. 4, non est assecutus. Sie pag. 22, lin. 13: Non enim erat sensibile quod dicebat, sed de isto eral sole, etc., quæ quidem inter se pugnant. Confer cum his Græca Philonis num. 12, et pag. 23, lin. 15, Uti enim puritas est, illic increpatio quoque subsequitur; quo quid absurdius? puritas enim nulli increpationi potest esse obnoxia. Vide etiam hominis inscitiam, qui pag. 89, vertens Græca, quæ sunt apud Philonem num. 203: Autòç dédɛtal ἐν παραδρομαῖς, οὐκ ἀνάγκης δεσμοῖς, ἀλλ᾽ ἑκού στου φιλανθρωπίας χρηστότητι, scribit: Vinclus est autem ipse non sponsæ suæ necessitate, sed voluntate clementiæ. Atqui Ecclesiæ sponsæ id maxime opus fuit, ut Christus pateretur. Et pag. 49, itidem addit quæ absunt a Græco textu, et apla sunt insinuando errori, Ecclesiam scilicet constare solis electis. Græca enim sunt num. 88: Exeich γὰρ περὶ τῆς πληθύος εἶπε τῆς Ἐκκλησίας, τῆς ἐντὸς οὔσης τοῦ Μονογενούς, φησί, κ. τ. λ., quæ sic Latine reddita sunt: Quia enim de multitudine dixit Ecclesiæ quæ constat in suis electis, istos intra Unigenitum esse demonstrat dicens, etc. Eorum vero quæ apud Philonem leguntur num. 34: 'Exɛɩôt, yàp αἱ δοκοὶ τῶν φατνωμάτων εἰσὶν ἐσώτεραι, κ. τ. λ., versio plane insulsa, et omni sensu carens pag. 30: Quoniam igitur tigna trabibus componuntur atque celantur, pulchritudo vero domus trabibus indicatur, etc. Nec sine stomacho legi potest locus ille pag. 36 in fin. de Christo: Jam enim nec mortem pro nobis suscepit, cum semel passus sit, secundum quod sanctus dicit Apostolus: ‹Mors ei ultra non dominabitur ¹º, › etc. Sed hæc ex plurimis quæ tum a veritate tum a recta interpretandi ratione longissime aberrant, cum iis non multis conjuncta quæ in adnotationibus attulimus, satis esse possunt indicio, quam abnormis, quam inſida, quam horrida denique et incompta sit Latina illa Philoniani commentarii vetus interpretatio. III. De Philone ejusque commentario disserui. Nunc, quod initio proposui, de ejusdem interpretationibus dicendum est. Epiphanii Latinum commentarium in adnotationibus quas ad Philonis textum adjeci, veterem interpretationem voco, et qui eam composuit, brevitatis tantummodo gratia, veterem interpretem appello. De quo interprete, si quidem sit Epiphanius Scholasticus quem Cassiodorus loco supra citato commemorat, illud mihi in mentem venit, quod de illo judicavit Huetius De interpretatione libro secundo: Epiphanius, inquit, Scholasticus Socratem, Sozomenum et Theodoretum Latine exponens, nomen suum inter doctos traduxit. Græca siquidem vix assecutus est; et si quæ forte intellexit, ea ne a posteris intelligerentur, obscura, barbara et dissipata oratione perfecit. Quod ergo, dum in epitomen a Cassiodoro contrahitur, damnum, ut fit, passus est, aliarumque ipsius interpretationum quas bene multas recenset Cassiodorus, jacturam sine stomacho feramus. Et certe Cassiodorus melius consuluisset scriptoribus Græcis quos in Latinum verti curavit, si semper Aniano usus esset interprete, cujus operam in vertendis quibusdam S. Chrysostomi homiliis merito idem Huetius summopere laudat. Cæterum Epiphanius Scholasticus in hac sua Philoniani commentarii interpretatione, multis 1 Rom. vi, (a) Prodiit Parisiis ex officina Wescheliana ann. 1537. Recusa deinde fuit in Biblioth. PP. curante te la Bigne edit. 1 in Appendic. Et in edit. 2 et IV. Jam vero de Stephano Salutato ejusque versione, si ea tamen appellanda sit versio, loquamur (a). Neque enim, ubi vult Philonem repræsentare, agit partes fidi interpretis, cujus est reddere verba ipsa, et eodem ordine, ubi id non impediat utriusque sermonis Græci et Latini diversa indoles 3, tom. 1. Et in Biblioth. PP. Lugdunen, tou. V, pag. 66!

ΦΙΛΩΝΟΣ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΤΟΥ ΚΑΡΠΑΣΙΟΥ ΣΥΝ ΘΕΩ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΕΙΣ ΤΑ ΑΣΜΑΤΑ ΤΩΝ ΑΣΜΑΤΩΝ Πρὸς Εὐστάθιον πρεσβύτερον καὶ Εὐσέβιον διάκονον. DEO JUVANTE, Ad Eustathium presbyterum et Eusebium diaconum. Quemadmodum equum sessor ad cursum pedibus fodiens, etiam detrectantem, celerem reddit, ut recta ingrediatur via: sic exiguo sensu præditam mentem meam speciosis duorum punctam sanctorum virorum pedibus, quorum alter presbyter, diaconus alter, ad spiritualem viam enarrationis in Cantica canticorum stimulari videbam. Cum igitur intolerabiliter urgear, ut a segnitie, unde vix est exitus, emergam; utrumque vestrum oro, ut me subditis non modo stimulis ad hujus enarrationis cursum excitetis: sed precibus etiam ad rectum iter quasi freno mentem regatis meam, ut recta decursa via et inculpabili itinere defuncti, verbum sanum et irreprehensibile › juxta Apostolum " 33 Τit. 11, Codex Barb. τὴν εὐσταθή τε όδ. βαδ. ἐλαύνει. Sed vocis εὐσταθή τε deleta est vetustate prior sylJaba, atque error est in accentu. Codex Auxim. τὴν εὐσταθῆ τε ὁδόν, nec habet ελαύνει. Lectio quæ in textu, eadem est quæ in cod. Theat. Ωραίοις. Alludit ad illud D. Pauli, Rom. x, 45. In veteri versione quæ Romæ prodiit typis impressa anno 1750, sive sit error operarum, sive ila habeat codex unde fuit exscripta, legitur speciosius.» Legendum t speciosis.» Additum μέν ex cod. Theat. Ανεκδ. Deleta erat in cod. Barb. Meus cod. babει ἀνεβάτοις. ltaque legendum censeo ἀνεκβάτοις. Hanc vocem in cod. Barb. deletam, et in meo "Ωσπερ ίππον εἰς ἑλασίαν ἐπιβάτης ποσὶν ὑπολύτ των, καὶ μὴ βουλόμενον ὠκύποδα καθιστῷ τὴν εὐ σταθῆ ὁδὸν βαδίζειν οὕτω καὶ τὸν ἡμέτερον πενηχρόφρονα νοῦν ὡραίοις ποσὶν ἐλαύνεσθαι νυτο τόμενον ἑώρων δυοῖν ἀνδρῶν, πρεσβυτέρου μὲν ἑνὸς, θατέρου δὲ διακόνου, εἰς τὰ Ασματα τῶν ᾀσμάτων τὴν πνευματικὴν τῆς ἑρμηνείας πορείαν, ἐλαυνόμενος ἀνεκβάτοις ἵστασθαι τοῖς ὄχνοις ἀστέ κτως Παρακαλῶ δὲ ἄμφω τοὺς αὐτοὺς μὴ μό νον ὑπονύττειν καὶ διεγείρειν ἐπὶ τὸν τῆς ἑρμηνείας δρόμον, ἀλλὰ καὶ δι᾿ εὐχῆς πρὸς τὰ εὐθῆ τὸν νοῦν χαλιναγωγῆσαι, ἵνα τὴν εὐθεῖαν δραμόντες, άμεμ πτόν τε πορείαν βαδίσαντες, καὶ «λόγον ὑγιῆ καὶ ἀκατάγνωστον,» κατὰ τὸν Ἀπόστολον, θέμενοι, Κύvix indicatam primis litteris ἀστέ... restitui ex cod. Theatino. Ceterum locus est, opinor, paulo implicatior et fortasse depravatus. Steph. Salutatus verba non persequitur, ac propterea facile inde se extricat: vetus vero interpres vult quidem persequi verba, sed ejus versio ipso Græco textu est impeditior. Legere malim, et interpungere, πρὸς τὴν εἰς τὰ "Ασματα τῶν ἀσμάτων πνευματικὴν τῆς ἐρ μηνείας πορείαν. Ελαυνόμενος οὖν ἀστέκτως ἀνεκδάτοις ἀνίστασθαι ἔκνοις, παρακαλῶ ἄμφω, κ. τ. λ. Δι' εὐχῆς. Ex codd. Ausim. et Theat. Nam in Barb. lutere omnes deleta: meus cod. hic lacunam habet. Codex Barb. et meus habet εὐθ... integram vocem restitui ex cod. Theat.

immortalemque civitatem invehamur. Non enim ex nobismetipsis quidquam habentes, sed gratiam ei qui dat, referentes acceptam, ad propositum acce damus. Ut enim suum quisque animum Deo consecraverit, et mentem a terrenis cogitationibus liberarit, et temperantine virtute ornatum animum gerens, cœlestem suo capiti gratiarum coronani acceperit: ita sanctam spiritualium Canticorum Scripturam attingat. Quibus enim rectæ cogitationes sunt, eos, cum ad sanctam bane Scripturam accesserint, ipsa inscriptio carnalibus statim cogitationibus liberat. Non enim simpliciter inscribitur, ριον ἐπιβάτην ἔχοντες, εἰς τὴν τῶν μακαρίων καὶ adhibentes, Domnino sessore ac duce, in heatam ἀθάνατον εἰσελεύσομεν πόλιν. Οὐ γὰρ ἐξ ἑαυτῶν ἔχοντές τι, ἀλλὰ τῷ διδόντι τὰς χάριτας ὁμολογοῦν τες, εἰς τὸ προκείμενον ίωμεν. Αφιερώσας γάρ τις τῷ Θεῷ τὸ ἑαυτοῦ φρόνημα, καὶ τὴν ἔννοιαν ἀπαλλάξας τῶν γηίνων ἐνθυμημάτων, ὅλον τὸν νοῦν ἀναθεὶς τῷ Θεῷ καὶ τῇ τῆς σωφροσύνης ἀρετῇ κεκοσμημένος τὴν ψυχὴν, καὶ στέφανον οὐράνιον δε ξάμενος χαρίτων τῇ ἑαυτοῦ κορυφῇ, οὕτως ἐφαπτέσθω τῆς ἁγίας τῶν πνευματικῶν "Ασμάτων Γρατῆς. Καὶ αὐτὴ γὰρ ἡ ἐπιγραφή τοῖς τῶν λα γισμῶν ἔχουσιν εὐθῆ ἀπαλλάττει μὲν εὐθὺ σαρ κικῶν ἐννοιῶν τοὺς ταύτην ἁγίαν μετιόντας Γραφήν. Οὐ γὰρ ἁπλῶς Ασματα προγέγραπται, ἢ λέγεται ἢ Cantica; sed Cantica canticorum; ut cum audias προσαγορεύεται ἀλλὰ "Ασματα ᾀσμάτων· ἵνα ἀκούσας Ασματα ᾀσμάτων υπομνησθῇς τὰ Αγια τῶν ἁγίων· οὐ μόνον γὰρ Ασματα ᾀσμάτων ἔχομεν, ἀλλὰ καὶ "Αγια ἁγίων, καὶ Σάββατα σαββάτων Ὥσπερ οὖν Αγια τῶν ἁγίων μείζονα τινα μυστηριώδη καὶ ἀπόκρυφον ἔχει τὴν τιμήν, ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ εἰσιόντος τοῦ ἀρχιερέως εἰς τὰ ῾Αγια τῶν ἁγίων· οὕτω καὶ τὰ Ασματα τῶν ᾀσμάτων, πνευ ματικὴν καὶ βαθυτέραν τὴν τῶν τεθησαυρισμένων ἀγαθῶν νοημάτων εὕρεσιν ἔχει. Καὶ ὥσπερ τὰ Σάβδατα τῶν σαββάτων μείζονα τῆς παρούσης αναπαύσεως ἔχει τὴν τῶν μελλόντων ἀγαθῶν ἀνάπαυ σιν (Σάββατα γὰρ σαββάτων τὰς μελλούσας ἐν τῷ ἐκεῖσε αἰῶνι ἀναπαύσεις, καὶ τὰς ἡτοιμασμένας τῆς ἀναπαύσεως επαγγελίας τὴν ἁγίαν λέγειν πέπεισμαι Γραφήν. Ἐκεῖναι [17] γὰρ Σάββατα σαββάτων, απ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος ἀναπαύσεις, καὶ εὐωχίαι τῶν ἐνταῦθα Σαββάτων, τουτέστι τῶν ἁμαρτημάτων άρ γίας. Οἱ γὰρ ἐνθάδε ἀπὸ ἁμαρτημάτων ἀργίσαντες την τελείαν ἀνάπαυσιν ἐν τῷ αἰῶνι εὐωχηθήσονται)· ὥσπερ οὖν τὰ Σάββατα ἐκεῖνα πολλῷ μείζονα τούτων τῶν Σαββάτων, οὕτω καὶ τὰ ᾿Ασματα τῶν ᾀσμάτων μείζονα τινα καὶ πνευματικὴν ἔχει τὴν ἀγωγὴν παρὰ τὰ ἐν ταῖς ἄλλαις Γραφαῖς γεν γραμμένα άσματα. Πολλὰ γὰρ ᾄσματα ἐν ταῖς θείαις Γραφαῖς γέγραπται. Καὶ ἴδε τὴν Μωσέως ᾠδὴν, • Ασωμεν τῷ Κυρίῳ,» λέγουσαν·· ἐνδόξως γὰρ δεδόξασται,» καὶ ἄλλα ὅσα εὑρήσεις ἐν τῷ νόμῳ * Exod. XVI, 1. Cantica canticorum, tibi in memoriam veniant Sancta sanctorum. Non enim tantummodo Cantica canticorum habemus, sed etiam Sancta sanctorum, et Sabbata sabbatorum. Quemadmodum igitur Sancta sanctorum majorem quamdam et mysticam absconditamque dignitatem habent; cum semel tantum in anno ingrederetur pontifex in Sancta sanctorum: ita Cantica canticorum spiritualem et profundiorem reconditæ intelligentiæ inveniendum habent thesaurum. Et quemadmodum Sabbata sabbatorum majorem quam quæ nunc quies est, futurorum quietem bonorum habent (futuram enim bonorum in illo sæculo quietem, et præparatas quietis promissiones mihi persuasum est nominari a sancta Scriptura Sabbata sabbatorum. Illic enim sunt Sabbata sabbatorum, nimirum futuri sæculi requies coelestesque dapes, provenientes ex his Sabbatis quæ sunt apud nos, id est ex cessatione a peccatis. Qui enim in præsens a peccatis cessaverint, perfecta quiete in futuro sæculo perfruentur): quemadmodum igitur illa Sabbata multo suut lis Sabbatis præstantiora; ita Cantica canticorum majorem quamdam et spiritualem habent jucunditatem præ canticis quæ in cæteris Scripturis scripta reperiuntur. Plura enim in sanctis Scripturis cantica scripta sunt. Vide canticum Moysis: «Cantemus Domino, › ait "; «gloriose enim glorificatus est; › et cætera quæ in lege reperies cantica et odas Lege ἀθανάτων. Theat. εις την μακαρίαν καὶ glossemata ἀθάνατον εἰσελάσομεν. Quam lectionem in versione secutus sum. Locum hunc legere est in Expositionibus in Canticum cant. Grece editis a Meursio Lugd. Bal. ann. 1617, pag. 9, lin. 13 a fine. Ὅλον τὸν νοῦν ἀναθεὶς τῷ Θεῷ. Hæc abSunt ab Expositionibus Meursianis, et delenda videntur, ut supervacaneum glossema. Sic restitui ex cod. Theat., et sic postea reperi in Expositionibus a Meursio editis. Barb. habet ἐφάπτεσθαι· neus habet εφάπτηται. Sic Theat. At Barb. et meus περιγραφή. Lacunam mei cod. et Barb. ex Theat. implevi. Ceterum legendum videtur τοὺς τῶν λογισμῶν ἔχοντας τὰ εὐθῆ. Η λέγεται, ἢ προσαγορεύεται. Hæc non aguoscit vetus interpres, et delenda videntur ut Codd. Barh. et Auxim. habent υπομνησθείς That. habet ὑπομνησθής. Itaque emendavi ύπου μνησθῇς. "Exɛɩ, quæ vox deest in meo cod. et in Bar. ber. supplevi ex Theat. Legemlum censeo εκεί. Vetus interpres.egisse videtur ἐκεῖ· ait enim: clllic enim Sabbata sabbatorum futurique sæculi requies, et præsentium cumulatio Sabbatorum horum, quæ hic aguntur peccatorum segnitie, reperitur; qui enim hic in peccata pigri sunt, futuro seculo perfecta requie perfruentur. Quæ referre huc voluimus; idque subinde, ut res tulerit, faciemus, ut habeat lector, quid de tali interprete existimet. Lege ἀργήσαντες. Sic Theatinus. At meus, et Barber. habent Ελλας όσας.

Vide Isaiæ canticum et odem 1ª: • Cantabo di- ᾄσματα καὶ ᾠδάς. Ιδε καὶ τὸ Ἡσαΐου ᾆσμα καὶ lecto canticum dilecti vineæ meæ. Vide odem quam cecinit Anna ": «Confirmatum est, › ait, • cor meum in Domino. Vide quæcunque sunt in Psalinis cantica: Cantate Domino canticum novum 1,» et quæcunque alia in Scripturis repereris cantica: sed majore et excelsiore dignitate, quemadmodum Sancta sanctorum et Sabbata sabbatorum, prædita sunt Cantica canticorum. Jam vero mihi sacræ hujus et profundæ inscriptionis Canticorum intelligentiam diligenter perquire. Cur non dixit: Cantica canticorum quæ condidit vel cecinit Salomon, sed: Cantica canticorum quæ sunt Salomonis: Cum enim Salomon interpretetur pacificatus, vel pacificus, propterea hæc Cantica canticorum omni pacificato et ab offendiculis fornicatricis cogitatio- 1 nis semoto parata sunt. Qui enim suam mentem a carnalibus affectionibus non liberaverit, huic nulla sunt Cantica canticorum, neque Sancta sanctorum, neque Sabbata sabbatorum. Qui vero submotis offendiculis omnibus, legitimam exspectans pacem, suam ipsius mentem et corpus ad temperantiæ virtutem converterit, illi sunt Cantica canticorum; qui nihil terrestre vel carnale cogitet, sed omnia quæ scripta sunt, spiritualiter accipiat, et vera pace fruatur: c Pax enim, inquit Scriptura", «diligentibus legem tuam, et non est illis scandalum. Quemadmodum vero domi sunt vestibula et atria et porticus et triclinia et conclavia illustria; eorum vero omnium intimum cubiculum quod thalamus appella. tur, ubi sponsa cum' sponso requiescens, secreta profundæ intelligentiæ cum eo confert: ita in Canticis canticorum sancta sponsa Ecclesia profundos et mysticos fidei sermones cum suo sponso confert, et ait: CAP. I. I. VERS. 1. Osculetur me ab osculis oris sui. ᾠδήν· ο Ασω δὴ τῷ ἡγαπημένῳ ᾆσμα τοῦ ἀγαπητού τῷ ἀμπελῶνί μου. ο Ἴδε τὴν ᾠδὴν ἣν ᾖσεν Αννα, • Εστερεώθη, ο λέγουσα, «ἡ καρδία μου ἐν Κυρίῳ. Ιδε τὰ ἐν Ψαλμοῖς ᾄσματα ὅσα ἐστίν· ο Ασατε τῷ Κυρίῳ ᾆσμα καινόν, καὶ ὅσα ἕτερα εὑρήσεις ἐν ταῖς Γραφαῖς ᾄσματα· ἀλλὰ μείζονι και βαθυτέρα τιμῇ, ὥσπερ τὰ Ἅγια τῶν ἁγίων, καὶ τὰ Σάββατα τῶν σαββάτων, ἐτιμήθη καὶ τὰ Ασματα τῶν ᾀσμάτ των. Ακρίβασαι δή μοι τὸν νοῦν τῆς ἱερᾶς ταύ της βαθυτέρας τῶν ἀσμάτων ἐπιγραφῆς Πῶς οὐκ εἶπεν· Ασματα ᾀσμάτων, ἃ ἐποίησε Σαλομών, ἢ εἶπε Σαλομών· ἀλλά• Ασματα ᾀσμάτων, ἅ ἐστι τοῦ Σαλομών; Ἐπειδὴ γὰρ Σαλομών ειρηνευόμε νος ἑρμηνεύεται, ἢ εἰρηνεύων, διὰ τοῦτο ταῦτα τὰ "Ασματα ᾀσμάτων παντὶ τῷ εἰρηνευομένῳ, καὶ σκανδάλων πορνικῆς ἐννοίας ἀπηλλαγμένῳ ἡτοίμασται. Ἐὰν γὰρ μή τις τὸ ἑαυτοῦ φρόνημα τῶν σαρκικῶν ἀπαλλάξῃ παθῶν, οὐκ ἔστιν αὐτῷ τὰ "Ασματα τῶν ᾀσμάτων, οὔτε τὰ "Αγια τῶν ἁγίων, οὔτε τὰ Σάββατα τῶν σαββάτων. Ἐὰν δέ τις παρωσάμε νος πάντα τὰ σκάνδαλα καὶ τὴν ἔννομον ποθήσας εἰρήνην, τὸ ἑαυτοῦ φρόνημα καὶ τὸ σῶμα τῇ τῆς σωφροσύνης περιστρέψῃ ἀρετῇ αὐτῷ ἐστι τὰ Ασματα τῶν ἀσμάτων, οὐδὲν γήινον ἢ σαρκικὸν νοοῦντι, ἀλλὰ πάντα πνευματικῶς τὰ γεγραμμένα δεχομένῳ, καὶ ὄντως εἰρηνευομένῳ· «Εἰρήνη γάρ, ο φησίν, ο τοῖς ἀγαπῶσι τὸν νόμον σου, καὶ οὐκ ἔστιν αὐτοῖς σκάνδαλον.» Ὥσπερ δὲ οἴκου εἰσὶ προπύλαια, καὶ πυλῶνες, στοαί τε καὶ τρίκλινοι καὶ οἶκοι περιφανεῖς· τούτων δὲ πάντων ἐσώτατόν ἐστι ταμεῖον ὁ προσαγορευόμενος κοιτών, ἐν ᾧ ἡ νύμφη μετά του νυμφίου ἀναπαυομένη, καὶ τὰ ἀπόκρυφα τῆς βαθείας αὐτῶν γνώσεως προσλαλεῖ· οὕτω καὶ ἐν τοῖς Ασμασι τῶν ᾀσμάτων ἡ ἁγία νύμφη Εκκλησία τὰ βαθέα και μυστηριώδη τῆς πίστεως ῥήματα τῷ ἰδίῳ προσλαλεῖ νυμφίῳ, καί φησι· Tanquam paranymphis, ut ita dicam, a coelesti sponso missis ad clarissimam sponsam, eique pulchritudinem sponsi narrantibus (sic enim ad eam inclamat Isaias: «Iste speciosus in stola; › et rursus alius dicit 18 : Speciosus forma præ filiis hominum; › atque iterum alter consilium dat, et dicit: «Amicus fidelis, protectio fortis: amicus fidelis, pharmacumn vitæs: fideli amico non est compensatio;, et David ita eam alloquitur: Α΄. Στ. α'. Φιλησάτω με ἀπὸ φιλημάτων στόμα τος αὐτοῦ. Οἷα νυμφαγωγῶν, ὡς εἰπεῖν, παρὰ τοῦ επουρα νέου νυμφίου ἐπὶ τὴν τιμίαν νύμφην ἀπεσταλμένων, καὶ τοῦ νυμφίου τὸ κάλλος αὐτῇ διηγουμένων (οὕτως μὲν Ἡσαΐου βοῶντος αὐτῇ· «Οὗτος ὡραῖος ἐν στο λῇ, καὶ πάλιν ἄλλου λέγοντος· ο Ωραῖος κάλλει παρ ρὰ τοῖς υἱοῖς τῶν ἀνθρώπων· ν καὶ πάλιν ἑτέρου συμβουλεύοντος, καὶ λέγοντος· «Φίλος πιστός, σκέ πη κραταιά φίλος πιστός, φάρμακον ζωῆς· φίλου πιστοῦ οὐκ ἔστιν ἀντάλλαγμα· ο καὶ τοῦ Δαβὶδ συν1. 10 Psal. cxvult, 405. 17 Isa. LX, 1. 18 Psal. 13 Isa. v, 1. 14 1 Reg. 11, 1. 18 Psal. xcv, 97, et cxLIX, XLIV, 3. 19 Eccli. vi, 15. so ibid. 16. at ibid. 15. Sic scribendum, non ut habent codices, ἥσεν. Barb., Auxim. et meus male ἀκρίβασε Theat. ἀκρίβασαι δέ μοι. Mallem ἀκρίβωσαι. Theat. υπογραφῆς. Meus et Barber. ἀπογραφής. Sic emendavi. Meus et Barber. ποθείσας. Auxim. καὶ τῆς σωφροσύνης περιστρέψαι ἀρετῇ. Theat. habet περιστρέψη. Lego περιστέψη, et sic legisse videtur vetus interpres, qui vertit, suam animam simul et corpus castitatis virtute coronet. Sic etiam habuisse putaverim in suo codice Salutatum; vertit enim:: Corpore castus et animo temperantiæque viribus vallatus erit. › Hesych. ταμεῖον, θάλαμος. Legendum μυιο αὐτῷ. Sic paulo post τῷ ἰδίῳ προσλαλεῖ νυμφίῳ.

ομιλοῦντος αὐτῇ· «Ακουσον, θύγατερ, καὶ ἴδε, • Audi, filia: et vide, et inclina aurem tuam, et obliviscere populum tuum et domum patris tui: et concupiscet rex pulchritudinem tuam, quia ipse est Dominus Deus tuus 33: s et rursus Isaias legitimas honorans nuptias, dicit ei 33: • Quemadmodum lætabitur sponsus in sponsa, sic lætabitur Dominus in te»): quasi igitur his aliisque ejusmodi sermonibus sponsa præbens aures clamat, et dicit: Osculetur me ab usculis oris sui. Tu igitur, quisquis Cantica canticorum audis, quando spirituale et ab omni carne purum osculum audis, noli mentem carnalibus lædere voluptatibus. Osculum enim spirituale carnali osculo multo est et sine comparatione præstantius, sicut dies noctem lumine superat. Quemadmodum enim corpus est animale, et corpus spirituale ": ila osculum est carnale, et oseulum spirituale. Verum carnale terrestre est; spiri tuale est cœleste. Amor igitur in hac terra promiscue est tum boni tum mali. Bonus enim est amor in nuptiis, improbus, in fornicatione; non enim omnes desiderio ad solas trahuntur uxores, quæ illis a Deo legitime sunt conjunctæ; et iis. quidem qui eo contenti sunt, id bonum est: ex bono enim nuptiæ. Verum multi furtivo concubitu cum alienis uxoribus commiscentur, nefario perciti amore; qui quidem in odium illis vertet, cum Dei judicium occulta quæque perspiciens advenerit, ut suum quo quisque dignus est, unicuique distribuat. Sanctus autem supernarumque rerum amor ille est, qui infinitas continet dulcedines; qui gaudiis nunquam deficientibus scatet; interminabiles odorum spirat suavitates; ineffabilem habet gloriam; honores affert angelicis honoribus pares; ipsum Dominum qui nos dilexit, tanquam in speculo nobis aspiciendum exhibet; fiduciam ad Dominum pra bet; æquitatem justitia affert; et iu terra et in cœlis honorem et gloriam parit. Audisti inter oscullum et osculum differentiam et discrimen? Nosce quid inter utrumque intersit: seligito quod melius est: fuge quod lædit: tene quod salutem parit. κράτει τὸ σῶζον καὶ κλίνον τὸ οὖς σου· καὶ ἐπιλάθου τοῦ λαοῦ σου καὶ τοῦ οἴκου τοῦ πατρός σου· καὶ ἐπιθυμήσει ὁ βασιλεὺς τοῦ κάλλους σου, ὅτι αὐτός ἐστι Κύριος σου ο καὶ πάλιν Ησαΐου τὸν ἔννομον τιμῶντος γάμον, καὶ λέγοντος αὐτῇ· «Ον τρόπον εὐφρανθήσεται νυμφίος ἐπὶ τῇ νύμφῃ, οὕτως εὐφρανθήσεται Κύριος ἐπὶ σοί»)· ὥσπερ οὖν τούτων ἐνωτισεμένη καὶ ἄλλων ὁμοίων ή καλουμένη νύμφη ἀναφωνεῖ καὶ λέγει· Φιλησάτω με ἀπὸ φιλημάτων στόματος αὐτοῦ. Σὺ γοῦν, πᾶς ὁ ἀκροώμενος τῶν πνευματικῶν ᾀσμάτων, ὅτι φίλημα πνευματικὸν καὶ ἄχραντον τῆς σαρκὸς ἀκούεις φίλημα, μὴ τιτρώσκου τὴν διάνοιαν ταῖς τῆς σαρκὸς ἡδυπαθείαις. Φίλημα γὰρ πνευματικόν φιλήματος σαρκικού πολύ καὶ ἀσυγκρίτως διενήνοχε, καθάπερ ἡ ἡμέρα τῆς νυκτός φωτὶ ἐπερίσσευσεν. "Ωσπερ γὰρ ἔστι σῶμα ψυχικόν, καὶ ἔστι σῶμα πνευματικόν· οὕτως ἔστι φίλημα σαρκικὸν, καὶ φίλημα πνευματικόν. Ἀλλὰ τὸ μὲν σαρκικὸν ἐπίγειον· τὸ δὲ πνευματικὸν ἐπουράνιον. Η πίνυν ἐπὶ γῆς φιλία επιμίξ ἐστι καλοῦ τε καὶ κακοῦ. Καλὴ γὰρ ἡ περὶ γάμον φιλία, κακὴ δὲ ἡ περ ρ. πορνείαν. Οὐ γὰρ πρὸς μόνας τὰς ὑπὸ Θεοῦ συν ζευχθείσας αὐτοῖς νομίμως γαμετάς έλκονται πάντες τῷ πόθῳ (τοῖς δ' ἀρκουμένοις τούτῳ, ἀγαθόν [31]· ἐξ ἀγαθοῦ γὰρ ὁ γάμος)· ἀλλὰ πολλοὶ καὶ μετὰ ἀνομίας κλεψιγάμοις εὐναῖς συμπλέκονται, δεινοτάτη φιλία αστρηλατούμενοι· ἥτις αὐτοῖς εἰς ἔχθραν μετατρα πήσεται, ὅταν κατὰ πάντων τῶν κρυπτῶν ἐποπτική τοῦ Θεοῦ κρίσις παραγίνεται ἑκάστῳ τὰ ἄξια τα μιεύσασθαι. Ἡ δὲ ἄνωθεν καὶ περὶ τὰ ἄνω φιλία ἁγία ἐστὶν, αἰωνίους τὰς γλυκύτητας ἔχουσα, ἀκατα παύστους τὰς εὐφροσύνας βρύουσα, ἀπεράντους τὰς ελωδίας πνέουσα, ἀῤῥήτους τὰς δόξας ἔχουσα, ἰσαγ μέλους τὰς τιμὰς φέρουσα, αὐτὸν τὸν ἀγαπήσαντα ἡμᾶς Κύριον ἡμῖν ἐσοπτρίζουσα, τὴν πρὸς τὸν Δε σπότην παρρησίαν προξενοῦσα, τὸ ισόρροπον τῆς δι καιοσύνης ἐπάγουσα, καὶ ἐπὶ γῆς καὶ ἐν οὐρανοῖς τιμὴν καὶ δόξαν φέρουσα. Ακήκοας φιλήματος καὶ τμήματος διαφορὰν καὶ διάκρισιν Γνώθι τὸ διέφερον, έκλεξαι τὸ κρεῖττον, φύγε τὸ βλάπτον, Φιλησάτω με ἀπὸ φιλημάτων στόματος αὐτοῦ· αυτέστιν, ὁ Υἱός. Ανω τῆς διανοίας τὸ ὄμμα· οὐ γαρ σαρκικὸν τὸ λεγόμενον, ἀλλὰ πνευματικὸν τὸ προφητευόμενον. Οὐ βούλεται γὰρ διὰ μόνου τόματος προφητῶν διδαχθῆναι· ἀλλ' αὐτὸς, φησίν, ἐγγισάτω καὶ διδαξάτω με Υιός. Μεγάλη γάρ » Psal. ILIV, 10. 18 Isa. Lx11, 5. 24 I Cor. xv, 44. Sic meus, et Barb. et Theat. In Vallicellan. συμβουλεύοντος. Restitui σου, quæ vocula a meo cod. et Barb. abest. Vet. interpr. evocata sponsa.» Sed † xaκουμένη νύμφη idem est ac simpliciter νύμφη. Vid. Comment. meum ad Electr. Sophocl., ad versumn Vallicell. φιλανθρωπία. Τοῖς δ' ἀρκουμ. τ. ἀγαθόν. Sic interpunRendam ex Vallic. et Theat. τούτῳ τῷ πόθῳ. Barberinus, et meus habent τοῦτο, et pravam interpanctionem habent hujus loci. Osculetur me ab osculis oris sui: scilicet Filius. Sursum erige mentis oculuin. Non enim carnale est id de quo est sermo; sed spirituale, quod prophetice dicitur. Non enim solummodo per os prophetarum doceri vult; sed ipse, inquit, accedat et me doceat Filius. Gravis enim, aiebat quondam EccleVelus interpres vertit: • Audistis quidem osculi et osculi differentiam atque judicium. Cognosce discretionem. Elige quod melins est, › etc. Vetus versio quaedam hic habet, quæ absoul ab omnibus Græcis codicibus. Restitui yάp ex aliis codd. Abest enim a Barb. et meo. Hac iu veleri versione reddita sunt perversissime Mater enim mea Ecclesia aliquando dicebat: Pusillis non salvabor; magnum et perfectum medicum requiram, mero perfusa sum, tenebræ sunt lucernæ legis et prophetæ; ait enim: «Lucerna pedibus meis lex tua, et lumen semitis meis. ›

sia, meus fuit morbus; tenuibus pharmacis non μου, ποτὲ ἔλεγεν ἡ Ἐκκλησία, γέγονεν ή νόσος· μια convalescam; magnum perfectumque medicum quæro meræ mihi circumfúsæ sunt tenebræ; lucerna, lex et prophelæ: • Lucerpa» enim, ail Scriptura 3*, c pedibus meis lex tua, et lumen semitis meis:» sed non poterunt me illuminare, nisi perfectum mihi supervenerit lumen. Illud, splendoris excessu, tenebrarum excessun dispellet, viamque videbo quæ me rursus in paradisum ducat. Transcendit legem, superat prophetas; et interea dum oscula excipit Ecclesia, Unigenitum orat. Os enim Dei, est Filius. Quamobrem cum Deus sit, Verbum appellatur: quoniam omuia quæcunque vult Pater, per Filium loquitur. II. Quoniam bona ubera tua super vinum. Duo ubera dicendum duo esse Testamenta, e quibus Ecclesiae filii exsugunt mente, veluti lingua, verba veritatis, et in perfectam adolescunt vitam atque ætatem. Hic potus vino præstantior est. Non enim e terra scalet, sed e colis descendit. c Exspeetetur, enim, ail so, e ut pluvia eloquium meum, et descendant ut ros verba mea.» Hunc potum qui in cœlestibus scopum habent, mente veluti lingua ex Scripturis sugunt, et tanquam in ventreni, ita in cor per pœnitentiam dolorum sedatricem demittunt peccatorum remissionem. Quemadmodum enim duo ubera cordi adhærescunt, ita etiam duo Testamenta ex sancto Spiritu spiritualem nobis potum profundendo lætitiam afferunt super vinum: Non enim me dissolvit ut ebrietas, ait Ecclesia, hujusmodi potus, ita ut obortis mihi tenebris concidam: imo gaudio quodam me impinguat et fide confirmat, ne ad terram dejiciar, sed in neutram partem inclinans, recta erga Deum consistam. Quemadnodum Jeremias ait 27: ‹ Factus sum quasi vir contritus, et quasi homo captus a vino facie Domini, et a facie decoris gloriae ejus, Dei eloquiorum gaudio supra modum perculsus. κροῖς οὐκ ἰαθήσομαι· τὸν μέγαν ἰατρὸν καὶ τέλειον ἐπιζητῶ· ἄκραντόν μοι περικέχυται τὸ σκότος· λύ χνος ὁ νόμος καὶ οἱ προφῆται· «Λύχνος ο γάρ, φησί, ι τοῖς ποσί μου ὁ νόμος σου, καὶ φῶς ταῖς τρίβοις μου, ο 'Αλλ' οὐκ ἰσχύσουσι διαυγάσαι με, ἐὰν μὴ τὸ τέλειον παραγένηταί μοι φῶς. Ἐκεῖνο τῇ ὑπερ βολῇ τῆς λαμπρότητος τὴν ὑπερβολὴν ἀφανιεῖ τοῦ σκότους καὶ ὁδὸν ὄψομαι τὴν εἰς παράδεισόν με πάλιν ὁδηγοῦσαν. Υπερβαίνει νόμον, ὑπερβάλλει προφήτας· καὶ ἐν αὐτῷ φιληθῆναι εύχεται ἡ Ἐκκλησία τῷ Μονογενεῖ. Στόμα γὰρ τοῦ Θεοῦ ὁ Υιός. Διὸ καὶ Θεὸς ὢν, Λόγος προσαγορεύεται. Ἐπειδὴ πάντα ὅσα βούλεται, διὰ τοῦ Υἱοῦ λαλεῖ ὁ Πατήρ Β'. Ὅτι ἀγαθοὶ μαστοί σου ὑπὲρ οἶνον. Δύο μαστοὺς τὰς δύο Διαθήκας ῥητέον· ἀφ᾽ ὧν καὶ θηλάζει τὰ τέκνα τῆς Ἐκκλησίας, ὥσπερ γλώττη, διανοίᾳ τοὺς λόγους τῆς ἀληθείας, καὶ εἰς τελείαν αύξεται ζωήν τε καὶ ἡλικίαν. Τοῦτο τὸ πόμα τυγχάνει ὑπὲρ οἶνον. Οὐ γὰρ ἀπὸ γῆς πηγάζεται, ἀλλ' ἐξ οὐρανῶν κατέρχεται. • Προσδοκάσθω» γὰρ, φησίν, «ὡς ὑετὸς τὸ ἀπόφθεγμά μου, καὶ καταβήτω ὡς δρόσος τὰ ῥήματά μου.» Τοῦτο τὸ πόμα οἱ ἄνω τὸν σκοπὸν ἔχοντες ἐκ τῶν Γραφῶν θηλάζουσιν ὥσπερ γλώττῃ τῇ διανοίᾳ, καὶ καταβάλλουσιν, ὥσ περ εἰς κοιλίαν, οὕτως εἰς καρδίαν τὰς παυσιλύπους διὰ μετανοίας ἀφέσεις τῶν ἁμαρτημάτων. Ωστ περ γὰρ οἱ δύο μαστοὶ ἄμφω τῇ καρδίᾳ κεκόλλην ται, οὕτω καὶ αἱ δύο Διαθῆκαι ἐκ τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος τὸ πνευματικὸν ἡμῖν πόμα βρύουσαι, εὐφραί νουσιν ὑπὲρ οἶνον. Οὐ γὰρ λύει με ὥσπερ ή μέσ θη τοῦτο τὸ πόμα, φησὶν ἡ Ἐκκλησία, ἵνα σκοτωθεί σα καταπέσω· ἀλλ' ἀγαλλιάματί με καταπιαίνει καὶ στηρίζει τῇ πίστει πρὸς τὸ μὴ καταῤῥίπτεσθαι εἰς τὴν γῆν, ἀλλ᾽ ἵστασθαι ἀκλινεῖ ὀρθότητι πρὸς Θεόν. Καθώς Ἱερεμίας λέγει·. Εγενήθην ὡσεὶ άνθρωπος συντετριμμένος, καὶ ὡσεὶ ἄνθρωπος συνεχόμενος ἀπὸ οἴνου, ἀπὸ προσώπου Κυρίου, καὶ 38 Psal. cxviii, 105. 16 Deut. XXXII, 2. 37 Jer. xxIII, 9. Salutatus ἄκρατον σκότος vertit, «intolerabiles tenebra., Minus bene derivasse videtur vocem ἄκρατον ο κράτος. Vallicell, καταυγάσαι. Sic emendandus error codicum, qui habent τὸ σκότος. Male vet. interpres αὐτῷ jungit cumn Movoγενεῖ· cum vertit barbare et sine sensu: «Et in ipso unigenito osculari. › Τοῦ abest a codd. Barb. et meo. Reposui ex cod. Vallicell. Anastasius Antiochenus lib. 1, qui est De reclis dogmatibus: Νοῦν δέ φαμεν τὸν Πατέρα τοῦ Λόγου, ἐν ᾧ Λόγος, μεθ' οὗ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, Πνεῦμα στόματος τοῦ Θεοῦ χρηματίζει. Στόμα γὰρ Πατρὸς ὁ Υἱός· «Mentem vero dicimus Patremn Verbi, in qua Verbum, cum quo Spiritus sanctus, Spiritus oris Dei appellatur. Os enim Patris est Filius. Ex eod. lili.: Τοῦ δὲ στόματος τὸ ἰδίωμα λαβόντες ὡς παράδειγμα, τὴν ἀλληλουχίαν τῶν θείων παρεστήσαμεν προσώπων διὰ τῆς τῶν μελῶν Αναλογίας τε καὶ εἰκασίας. Ταύτῃ γὰρ καὶ Πνεῦμα στόματος αὐτοῦ, δηλονότι τοῦ Θεοῦ, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον λέγεται, στόματος ὄντος τοῦ Μονογενούς, καὶ Πνεῦμα πάλιν ἐξ αὐτοῦ ἐκπορευόμενον, καὶ ἀποστελλόμενον, οὐ μόνον παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἀλλὰ καὶ παρὰ τοῦ Υἱοῦ· Oris vero proprietate sumpta in exemplum, mutuam divinarum personarum cobarentiam expressimus proportione et similitudine membrorum. Sic enim et Spiritus sanctus dicitur Spiritus oris illius, scilicet Dei, cum sit os Unige-- nitus; et rursus Spiritus ex ipso procedens, et missus non solum a Patre, sed etiam a Filio.» Locum habes sane luculentum, quo docemur Spiritum sanctum a Patre et Filio procedere. Et paulo post, διὰ τοῦ Υἱοῦ λαλεῖ ὁ Πατήρ Post hæc in veteri versione lypis impressa sequuntur multa quæ sex pag. compleut. in 4. frustra quæras in Græcis codd. Vetus interp. τοῦτο τὸ πόμα male vertit, • Loc poculum., Salutatus, «dolorificas: legisse videtur βαρυλύπους. Artic. oi est ex Vallicell. Vetus versio habet: «Non enim solvit velut ebrietas, ut obscuratus quis corrual,, etc. Sic emendavi, cumn cod. meus et Barberinus habeant καταπίενει.

ἀπὸ προσώπου εὐπρεπείας δόξης αὐτοῦ· τὴν ὑπερβολὴν τῆς εὐφρασίας τῶν τοῦ Θεοῦ λογίων ἐκε πληττόμενος. Γ. Στ. β'. Καὶ ὀσμὴ μύρων σου ὑπὲρ πάντα τὰ αρώματα. III. VERS. 2. Et odor unguentorum tuorum super omnia aromata. Ad cohortandam, ut opinor, Ecclesiam Spiritus sanctus talia canit Domino; ut nos ejusmodi suavitatis odore tacti, impurorum fetorem peccatorum averseniur, et jucundum justitiæ Christi odorem in nos hauriamus. c Odor, inquit, cunguentorum tuorum super omnia aromata.", Unguentum, dilecti fratres, ad regiam et sacerdotalem dignitatem institutum esse a sacris Scripturis novimus; idque vobis doctissimis viris cognitum esse arbitror, quod in sacris Scripturis reges per oleum unctionis ad regnandum constituebantur. Illud etiamn vos rescios esse nolo, quod sacerdotes quoque tum temporis oleo peruncti sacerdotium suscipiebant. Cum igitur Εἰς προτροπήν, οἶμαι, τῆς Ἐκκλησίας τὸ ἅγιον Πνεῦμα τοιαῦτα μελῳδεῖ τῷ Κυρίῳ· ἵν᾿ ἡμεῖς τοιαύτης εὐωδίας αἰσθόμενοι, τὴν δυσωδίαν τῶν μυσαρῶν ἁμαρτημάτων ἀποπτύσωμεν· τὴν δὲ εὐωδίαν τῆς τοῦ Χριστοῦ δικαιοσύνης εἰς ἑαυτοὺς ἀντλήσω μεν. • Οσμή μύρων σου, ο φησὶν, «ὑπὲρ πάντα αρώματα.» Τὸ μύρον, ἀδελφοὶ ἐπὶ βασιλικῆς τε καὶ ἱερατικῆς ἀξίας τετάχθαι ἀπὸ τῶν ἁγίων ᾐσθήμεθα Γραφῶν. Οὐκ ἄσημον γὰρ ὑμῖν δοκῶ τοῖς που λυμαθέσιν, ὅτι οἱ ἐν ταῖς Γραφαῖς βασιλεῖς τῷ ἐλαίῳ τῆς χρίσεως βασιλεύειν καθίσταντο. Κἀκεῖνο δὲ ὑμῖν φανερὸν εἶναι βούλομαι, ὅτι καὶ οἱ τότε ἱερεῖς μύρῳ χριόμενοι, τὸ ἱερατεύειν ἐλάμβανον Ἐπειδὴ τοίνυν κατά νόμον μύρῳ ἐχρίοντο βασιλεῖς τε in lege tum reges, tum sacerdotes unguento ungee καὶ ἱερεῖς, λαμπρῶς ἤδη τὴν περιβολὴν τῆς βασιλείας καὶ ἱερατείας τοῦ Μονογενοῦς ἐκτίθεται ἡ θεία Γραφή, ο Οσμή μύρων σου, ο λέγουσα, ο ὑπὲρ πάντα τὰ ἀρώματα» ὡς εἰπεῖν· Ὀσμὴ τῆς σῆς βασιλείας καὶ ἀρχιερωσύνης ὑπὲρ πάσας τὰς βασιλείας καὶ ἀρχιερατείας· καθὼς ὁ Δανιήλ φησιν ο Αναστή σει ὁ Θεὸς τοῦ οὐρανοῦ βασιλείαν, ἥτις ὑπερέξει πά σας τὰς βασιλείας τῆς γῆς· κ καὶ, ο Σὺ ἱερεὺς εἰς τὸν αἰῶνα κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ, ο φησίν. • Οσμή μύρων σου,» φησίν, «ὑπὲρ πάντα τὰ ἀρώ ματα.» Τὸ μύρον, ἀδελφὲ, καθ᾿ ὃν τόπον ὑπάρχει, ἐκεῖσε καὶ τὴν εὐωδίαν παρέχει. Χριστὸς δὲ τοίνυν ἐν οὐρανῷ καὶ γῇ καὶ θαλάττῃ πάντα περιέχων, τὴν δεσποτείαν αὐτοῦ καὶ βασιλείαν πάντη καὶ πανταχοῦ εὐωδιάζει. Λαμπρῶς δὴ καὶ ἐνταῦθα, καὶ σφόδρα περιφανῶς ἡ τῶν θείων καὶ ἀποκρύφων μυ στηρίων ἐμπεφορημένη Γραφή, καὶ τὸ ὄνομα τοῦ μεγάλου Βασιλέως ἀναδείκνυσι, λέγουσα· Δ'. Μύρον εκκενωθεν ὄνομά σου, διὰ τοῦτο νεάνιδες ἠγάπησαν σε, είλκυσαν σε ὀπίσω σου. Λέγουσα δὲ ἡ θεία Γραφή, ο Μύρον ἐκκενωθὲν όνομά σου, ο Χριστὸν αὐτὸν ἐπονομάζει. Τὸ γὰρ μύο μεν εκκενούμενον δηλαδὴ εἰς χρίσιν προχωρεῖ. Οθεν καὶ τὸ ἱερατικόν μύρον λέγεται χρίσμα. Καὶ οἱ πρότερον βασιλεῖς τῷ μύρῳ χριόμενοι, βασιλεύειν καθίσταντο. Οταν οὖν λέγει, «Μύρον εκκενωθεν όνομά σου, ο δύο υποσημαίνει τρόπους Καθώ άπερ γὰρ μύρον εκκενωθὲν οἶκον εὐωδιάζει· οὔτ του τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐπὶ γῆς κατελθόντος, καὶ τῆς οὐρανίου δυνάμεως ἐπὶ τοὺς ἀποστό28 Dan. 11, 44; vii, 23. 30 Psal. cx, 4. Sic emendanda τον μελωδῇ, quam liabent mens et Barb. 'Αδελφοί, reposui ad implendam lacunamn mei cod. et Barber. ex veteri interprete, qui habet ‹ Fratres charissimi.» Barl. ἐλλάμβανον, qui sæpe occurrit in eo endi. error duplicandi liquidas, ut in cod. Vat. edit. LXX, onde apparet quæ tum fuerit pronuntiatio. Alest a Barber. vox τε. Quæ interjacent inter duas voces βασιλείας οι ἀρχιερατείας desunt in Barb. et in meo codl. Eu bantur, perspicue jam sacra Scriptura et regiam et sacerdotalem dignitatem in Unigenito exponit esse conjunctam. «Odor unguentorum tuorum, inquit, ‹ super omnia aromata: › quasi dicat: Odor regni et sacerdotii tui super omnia regna et sacerdotia; quemadmodum ait Daniel: «Suscitabit Deus caeli regnum quod superabit omnia regna terræ "; › et: ‹ Tu sacerdos in æternum secundum ordinem Melchisedee ".›—‹ Odor unguentorum tuorum, inquit, ‹ super omnia aromata.» Unguentum, frater, quo loco est, ibi suavem praebet odorem. Christum igitur in coelo et in terra et in mari omnia complectems, dominationem suam et regnum quoquoversum et ubique suavitatis odore complet. Luculenter jam et ibi, et admodum clare Scriptura divinorum et latentium plena mysteriorum, etiam magni Regis nomen indicat dicens: IV. Unguentum effusum nomen tuum, ideo adolescentulæ dilexerunt te, et traxerunt te post te. Dum dicit Scriptura divina, ‹ Unguentum effusum nomen tuum,» ipsun Christum nominat. Unguentuin enim effusum ad unctionem scilicet proficit. Unde et sacerdotale unguentum dicitur chrisma. Et veteres reges unguento peruncti reges constituebantur. Cum igitur dicit: c Unguentum effusum nomen tuum, › duos tropos indicat. Ut enim unguentum effusum domum suavi complet odore: sic postquam Dominus noster Jesus Christus in terram descendit, et coelestis virtus super apostolos effusa ex Vallicellano desumpsi. Barber. δεσποτίαν. Παντί, quod habent omnes codd., mutavi in πάντη. Χρῆσιν in Barber. et meo, mutavi in χρίσιν. Male vetus interpres, Christum eum, id est unctum, denominat: unguentum enim effusum significat ad unctionem proficere. Duos tropos, id est duos allegoricos sensus. Veius interp. vertita duos modos.» Codd. habent καὶ θαν.

est, Isono pietatis odore universus perfusus est λους χυθείσης, ὅλος ὁ κόσμος τῇ εὐσεβείᾳ εὐωδιάnundus, quemadmodum unus ex iis Paulus: • Christi, inquit, bonus odor sumus in his qui salvi fiunt, et in iis qui pereunt: aliis quidem odor mortis in mortem, his autem odor vitæ in vitam 80. Idem odor suavitatis aliis quidem in mortem, aliis in vitam suaviter olet. Odor enim mortis iis erant apostoli, qui se persequebantur, allligebant, conjiciebant in vincula; rursus vitæ odor credentibus, qui digni habiti sunt prædicationem suscipere, quique fidem justitiæ operibus confirmabant. • Unguentum effusum nomen tuum. Eodem boc textu propheticum etiam tropum significat beatæ Mariæ, quæ unguenti alabastro confracto Dominum nostrumi Jesum Christum perunxit; et illud unguentum edusum celebre fuit, ut dixit Christus: «Amen dico vobis, ubicunque prædicatum fuerit hoc Evangeliuin in universo mundo, dicetur et quod hæc fecit in ejus memoriam". Hos duos allegoricos sensus existimo sacram hanc Scripturam indicare cum dicit Unguentum effusum nomen tuuin: ideo adolescentulae dilexerunt te. Quoniam enim, inquit, regnum tuum et incarnata præsentia instar unguenti effusi universum mundum bono odore perfudit, propterea adolescentulæ dilexerunt te; id est animæ justorum. Neque vero putes sacram Scripturam de mulieribus tantum adolescentulis loqui; sed etiam inter mulieres reperimus adolescentulas, non corpore, (neque enim quæstio est tantum de corpore: ‹ Caro enim non prodest quidquam; spiritus autem vivifical ³), sed fide adolescentulas. Vide adolescentulam illam, corpore quideïn ægram, animæ vero fide validaın hæmórrhoissam, quæ cum retro tetigisset vestem Jesu, sanguinis fluxum inhibuit non corporis robore, sed fidei virtute ". Non enim robore corporis, sed validlo fidei spiritu infirmitatis morbo fuem imposuit. Hæc adolescentula traxit ipsum retro tangens, ut in ea impleretur quod scriptum est: Propterea adolescentulæ dilexerunt te, traxerunt te post le. › Et alia rursus adolescentula retro post Jesum clamabat Chananæa, Syro Phœnissa genere, adolescentula vero fide: et discipuli quidem dicebant: • Dimitte illam, quia clamat post nos • Ipsa igitur retro Jesum traxit, cui ipse dixit: «Non decet tollere panem filiis, et projicere canibus "., Illa vero adolescentula adhuc fide, innovata tamen spi- ‹ σθη· ὡς καὶ εἷς ἐξ αὐτῶν Παῦλος· «Χριστοῦ εὐωδία ἐσμὲν ἐν τοῖς σωζομένοις καὶ ἐν τοῖς ἀπολλυμένοις· οἷς μὲν ὀσμὴ ἐκ θανάτου εἰς θάνατον· οἷς δὲ ὀσμὴ ἐκ ζωῆς εἰς ζωήν.» Ἡ αὐτὴ ὀσμὴ τῆς εὐωδίας, οἷς μὲν εἰς θάνατον, οἷς δὲ εἰς ζωὴν εὐωδιάζει. Οσμὴ γὰρ θανάτου ἦσαν οἱ ἀπόστολοι τοῖς διώκουσι καὶ θλίβουσι καὶ δεσμεύουσι· ὀσμὴ δὲ ζωῆς πάλιν τοῖς πιστεύουσι, τοῖς τὸ κήρυγμα δέξασθαι καταξιουμένοις τοῖς τὴν πίστιν ἐν ἔργοις δια καιοσύνης βεβαιοῦσιν. • Μύρον εκκενωθὲν ὄνομά σου.» Εν ταυτῷ δὲ προφητικὸν σημαίνει τρό πον καὶ τῆς μακαρίας Μαρίας, ἥτις συντρίψασα τὸ ἀλάβαστρον τοῦ μύρου έλειψε τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν· κἀκεῖνο τὸ μύρον εκκενωθεν ὄνομα ἔσχεν ὡς ὁ Κύριος ἔλεγεν· ι Αμὴν λέγω ὑμῖν, ὅπου ἐὰν κηρυχθῇ τὸ Εὐαγγέλιον τοῦτο ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ, λαληθήσεται καὶ ὁ ἐποίησεν αὕτη εἰς μνημόσυνον αὐτῆς.» Τούτους τοὺς δύο τρόπους οἶμαι ὑποσημαίνειν τὴν θείαν ταύτην Γραφήν, φάσκουσαν· • Μύρον εκκενωθὲν τὸ ὄνομά σου· διὰ τοῦτο νεάνιδες ἠγάπησάν σε.» Ἐπειδὴ γὰρ, φησί, ἡ σὴ βασιλεία καὶ ἔνσαρκος παρουσία μύρου δίκην ἐκκενωθέντος ὅλον εὐωδίασεν τὸν κόσμον, διὰ τοῦτο νεάνιδες ἠγάπησάν σε· ὅπερ ἐστὶν, αἱ ψυχαὶ τῶν δικαίων. Μὴ γάρ μοι νόμιζε μόνον νεάνιδας τὰς γυναῖκας λέγειν τὴν ἁγίαν Γραφήν· ἀλλὰ καὶ ἐν γυναιξὶ μὲν νεάνιδας εὑρίσκομεν οὐ τῷ σώματι (οὐ γὰρ τὰ τοῦ σώματος μόνον της τεῖται·. Ἡ σὰρξ γὰρ οὐδὲν ὠφελεῖ· τὸ πνεῦμά ἐστι τὸ ζωοποιοῦν,») ἀλλὰ πίστει νεάνιδας. Βλέπε νεάνιδα ἐκείνην τὴν τῷ σώματι ἀσθενεστέραν, ψυχῆς δὲ πίστει ἰσχυροτέραν τὴν αἱμοῤῥοοῦσαν, ἥτις ἁψαμένη τῶν ἱματίων ὄπισθεν τοῦ Ἰησοῦ, τὴν αἱμά των έστησε ῥύσιν, οὐ σώματος ἰσχύϊ, ἀλλὰ πίστεως δυνάμει. Οὐ γὰρ νεανιευομένη τῷ σώματι, νεανικῷ δὲ τῷ τῆς πίστεως φρονήματι, πέρας ἐπέθηκε τῷ τῆς ἀσθενείας νοσήματι· αὕτη ἡ νεα νις είλκυσεν αὐτὸν, ὄπισθεν ἁψαμένη· ὡς καὶ εἰς αὐτ τὴν πληροῦσθαι τὸ γεγραμμένον· «Διὰ τοῦτο αἱ νεάνιδες ἠγάπησάν σε· εἵλκυσάν σε ὀπίσω σου. Καὶ ἑτέρα δὲ πάλιν νεάνις ὄπισθεν ἔκραζεν τοῦ Ἰησοῦ, ἡ Χαναναία ή Συροφοίνισσα τῷ γένει, νεα νις δὲ τῇ πίστει· καὶ οἱ μὲν μαθηταὶ ἔλεγον· «Απόλυσον αὐτὴν, ὅτι κράζει ὄπισθεν ἡμῶν.» Καὶ αὐτὴ οὖν ὄπισθεν εἵλκυσε τὸν Ἰησοῦν· πρὸς ἦν αὐτὸς ἔφη· • Οὐκ ἔστι καλὸν λαβεῖν τὸν ἄρτον τοῖς τέκνοις, καὶ βαλεῖν τοῖς κυναρίοις.» Ἡ δὲ νεάνις τῷ πνεύ 30 1 Cor. 11, 15, 16. at Matth. σχνι, 13. *ª Joan. vi, 63. 83 Matth. 1x, 20. st Matth. xv, 23. ss ibid. Praeposit. ex abest a Ν. Τ. typis impresso. Eam tainen agnoscit vetus interpres, qui vertit: ‹ aliis quidem odor de morte ad mortem, aliis autem odor de vita ad vitam. › Lego κατηξιωμένοις. Male Barberin. et meus σιμαίνει. Ὄνομα ἔσχεν locutio_probæ nota. Plato in Hippia Maj., pag. 95, f., ἀφ' ὧν τὸ ὄνομα ἔσχε, «ex quibus gloriam adeptus est. Hæc vero: κἀκεῖνο τὸ μύρον ἐχχ. ὄνομα ἔσχεν, ὡς ὁ Κύριος ἔλεγεν, absunt a veteri interpretatione, quæ tamen necessaria sunt. Si enim desint, quomodo cohæreant, quæ sequuntur? «llos duos allegoricos sensus,» etc. Barbar. et meus vocem nihili habent πιστειο χρωτέραν, quam emendavi in textu. Codd. lectionem retinuerim'equidem, legendo πίστει ὀχυρωτέραν. Vetus versio habet, sanguinis fluxum repente damnavit. Error inanifestus. Legendum crediderim, sanavit. Barber. et neus Συροφοινή κισσα. Locus, ut apparet, corruptus. Egofin versione scripsi ut Salutatus: ‹ Adolescentula adhuc fide, innovata tamen spiritu et lide. Unde videtur habuisse in suo codice: Πίστει μὲν ἔτι νεάνις, ἀνανεουμένη δὲ τῷ Πνεύματι καὶ τῇ πίστει· est phrasis Paulina, Ephes. 19, 23.

Η catelli conedunt de micis, quæ de mensa decidunt dominorum suorum s. Vide fidei adolescentiam, et humilitatis virtutem, quæ retro traxit Jesum. Hæ duæ adolescentulæ, altera quæ fluxum sanguinis patiebatur, altera Syrophonissa illa quidem secundum legem immunda, ut mundaretur; hæc vero alienigena, ut ex infirmitate filia sanaretur. Traxerunt igitur ambæ retro Jesum hæ duæ adolescentulæ, ipsius potestatem supplices deprecando; et fidei virtute, quæ corpore infirmæ erant id con. secutæ sunt, ut a fonte medicinam haurirent; ut propter firmam earum fidem proprie in eas illud apostolicum dici possit: Cum infirmor, tunc potens Sum > corporis enim infirmitas virtutem fidei ostendit. Propterea adolescentulæ dilexerunt te non solum mulieres spiritu fidei sanatæ, sed etiam illustres adolescentulæ, quæque iis quas diximus, praestantiores sunt, et iis quæ sanate sunt, fortiores, sanctorum scilicet martyrum animæ, quæ fortissime adversus diabolum certamini se accingentes sua corpora tradiderunt, validoque patientiæ spiritu inexpugnabilen virtutem invictumque robur fidei veluti thoracem indulæ, victoriæ præmium repor tarunt, strenue fidem servando, et certaminis stadio celerrime decurso apostolicum illud clamant 38 ‹ Cursum consummavi, fidem servavi: in reliqua reposita est inibi corona justitia,» et quæ deinceps. ματι, καὶ νεανιευομένη τῷ πνεύματι καὶ τῇ πίστει· ritu et fide, «Utique, inquit, • Domine: nam et «Ναί,» φησί, «Κύριε· καὶ γὰρ τὰ κυνάρια ἐσθίει ἀπὸ τῶν ψιχίων τῶν πιπτόντων ἀπὸ τῆς τραπέζης τῶν κυρίων αὐτῶν.» θεώρει μοι νεανιότητα πίο στεως, καὶ ταπεινοφροσύνης δύναμιν, ἥτις είλκυσεν εἰς τοὺπίσω τὸν Ἰησοῦν. Αὗται αἱ δύο νεάνιδες, ἡ αἰ. μορφοῦσα καὶ ἡ Συροφοίνισσα· ἡ μὲν ἀκάθαρτος και τὰ τὸν νόμον, ἵνα καθαρισθῇ· ἡ δὲ ἀλλόφυλος, ἵνα τῆς ἀσθενείας καθῇ τὸ κάμνον Ελκυσαν οὖν ἀμφότερα: τὸν Ἰησοῦν ἐπίσω αὗται αἱ δύο νεάνιδες, τῆς αὐτοῦ δυνάμεως ικέτιδες τυγχάνουσαι καὶ ἐκ πίστεως ἰσχυρᾶς, αἱ ἀσθενοῦσαι τῷ σώματι, ἐπέτυχον παρὰ τῆς πηγῆς ἀντλῆσαι τὰ ἰάματα, ὡς καὶ διὰ τὴν ἰσχυρὰν αὐτῶν πίστιν κυρίως καὶ εἰς αὐτὰς λέγεσθαι τὸ ἀποστολικὸν ἐκεῖνο ῥητόν·. Ὅταν ἀσθε νῶ, τότε δυνατός εἰμι· ν ἡ γὰρ τοῦ σώματος ασθένεια τὴν τῆς πίστεως δύναμιν ἔδειξεν. «Διὰ τοῦτο αἱ νεάνιδες ἠγάπησάν σε, ν οὐ μόνον αἱ θεραπευθεῖσαι γυναίκες τῷ τῆς πίστεως φρονήματι, ἀλλὰ καὶ σα φεῖς νεάνιδες, καὶ μείζονες τῶν εἰρημένων, καὶ ισχυρότεραι τῶν θεραπευθεισῶν, αἱ ψυχαὶ τῶν ἁγίων μαρτύρων, αίτινες νεανικώτατα κατὰ τοῦ πονη ροῦ ἐπαποδυόμεναι τὰ ἑαυτῶν σώματα τοῖς καρ τεροῖς τῆς ὑπομονῆς φρονήμασι δύναμιν ἀκαταμάχητον, καὶ ἰσχὺν ἀήττητον τὴν τῆς πίστεως θωρακισθεῖσαι, καὶ τῆς νίκης ἦραν βραβεία· νεανικώτατα τὴν πίστιν τηρήσασαι, καὶ τὸ τοῦ ἀγῶνος στάδιον ὠκύτατα δραμοῦσαι. τὸ ἀποστολικὸν ἀναφωνοῦσιν ἐκεῖνο ρητόν· «Τὸν δρόμον τετέλεκα, τὴν πίστιν τε τήρηκα· λοιπὸν ἀπόκειται μοι ὁ τῆς δικαιοσύνης στέ φανος,» καὶ τὰ ἑξῆς. Ε. Στ. γ'. Εἰς ὀσμὴν μύρων σου δραμοῦμεν. Μία ἐστιν ἡ Ἐκκλησία καὶ πληθυντικώς λέγει· • Δραμοῦμεν· ο οἱ γὰρ πολλοὶ ι ἔν ἐσμεν ἐν Χριστῷ.» Βλέπε τρέχοντας ἅπαντας εἰς τὴν ὀσμὴν τῶν τοῦ Χριστοῦ μυστηρίων. Οπου γὰρ λείψανα κεῖνται μαρτύρων, τότε σπεύδομεν ἐκεῖσε εἰς ὀσμὴν τοῦ Χριστοῦ τρέχομεν μύρων. Εἶτα λοιπὸν χαιρουσα ἡ τῶν πιστῶν πληθὺς, ἡ Χριστοφόρος Εκκλη σία, καὶ περὶ τὸν ἑαυτῆς ἀγαλλομένη νυμφίον, ἐν αὐτῷ τε ἐγκαυχωμένη, καὶ εὐχαριστοῦσα λέγει· Γ. Εισήνεγκέ με ὁ βασιλεὺς εἰς τὸ ταμεῖον αὐτοῦ. Ἀγαλλιασώμεθα καὶ εὐφρανθῶμεν ἐν σοί. Ταμεῖον δὲ βασιλέως, ὅπου πάντα ἀπόκειται Mauh. ΧΡ, 27. 37 11 Cor. XII, 10. " II Tim. 1v, Ut ex infirmitatis agritudine sanaretur: sed non illa, sed ejus filia morbo laborabat. Igitur pro τὸ κάμνον legendum τὸ τέκνον, quam lectionen in Nihil equidem mutarim: ἰαθῇ τὸ κάμνον, εinfirmitas curaretur, id est, fili. Barber. et meus ἀμφότεροι. versione secutus sum. 166) Absurda in hoc loco et sensu carens interpretatio vetus: Τῆς αὐτοῦ δυνάμεως ικέτιδες τυγχά νουσαι, «virtutis ejus famulæ consistentes.: Sic emendavi. Codices habent νεανικότητα. Vet. interp. quæ exutæ diabolo. Male. Metaphora sumpta a luctatoribus qui nudi certabant. Elian. V. Η. lib. zut, cap. 1, πρὸς τὸν πότον ὡς πρὸς ἀντίπαλον ἀποδυόμενοι, «ad potaudun se acciagentes, tanquam contra antagonistam. Aristoph. Lysistral., vers. 616, ἀλλ' ἐπαποδυώμεθ' ἄνθρωποι PATROL. GR. XL V. VERS. 3. In odorem unguentorum tuorum curremus. Una est Ecclesia, et pluraliter ait: «Curremus. › Plures enim unum sumus in Christo "., Vide omnes currentes in odorem mystericrum Christi. Ubi enim reliquiæ jacent martyrum, tum festinantes illuc in odorem currimus unguentorum Christi. Deinde læta deinceps fidelium multitudo, Ecclesia Christifera, et de suo sponso exsultans, deque eo gloriabunda, gratamque se præbens, ait: VI. Introduxit me rex in promptuarium suum. Exsultabimus, et lætabimur in le. Regis promptuarium est, ubi oinnes conditi sunt 7, 8. 39 Galat. 111, 28. τούτῳ τῷ πραγματι, ο sed arcngamus nosmet ad hoc negotium, › Suspicor autem deesse verbum, a quo regitur accusat. τὰ σώματα· et legendum puto τὰ σώματα παρέδωκαν. Vetus interpres habet «tradiderunt.» Sic enim ait: c Quæ nimis adulta prudentia, exulæ diabolo, sua corpora durabili prudentia et sustentationis virtute tradiderunt. › Ex hac incondita interpretatione nihil boni assumas, quam illud c tradiderunt. Vetus interpretatio, e certaminis studium. Legendum c stadiumn. Lego σπεύδοντες, Haze non satis udeliter reddunt vetus interpres, et Salutatus. Legendum puto ταμεῖον μέν, Sic tamen ha bent, scilicet δέ, Barb. et Theat.

thesauri. Caelestis regis promptuarium ostendit τὰ θησαυρίσματα. Τοῦ δὲ ἐπουρανίου βασιλέως primo esse corpus, in quo ipse ædificavit sibi domum deinde cœlorum regnum. Quando igitur Salvator dicit: «Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam, quoniam ipsorum est regnum ccelorum ";» merito et consequenter predicta est ea vox: hi enim intraverunt in regnum colorum. Quoniam vero et ipsi persecutionem passi sunt propter justitiam, propterea et exsultant in illo, et lætantur dicentes: «Exsultabimus, et laetabimur in te. ▸ Videntes æternarum nuptiarum lætitiam; videntes quæ præparata sunt ante mundi constitutionem, et narrantes promissiones dicunt: VII. Diligemus ubera tua super vinum. ταμεῖον δῆλον ὅτι πρῶτον μὲν τὸ σῶμα, «ᾧ ἑαυτῷ ᾠκοδόμησεν οἶκον· › ἔπειτα δὲ καὶ ἡ τῶν οὐρανῶν βασιλεία. Οταν οὖν λέγει ὁ Σωτήρ· ο Μακάριοι οἱ δεδιωγμένοι ἕνεκεν δικαιοσύνης, ὅτι αὐ τῶν ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, ἡ εἰκότως καὶ ἀκολούθως προείρηται καὶ αὐτὴ ἡ φωνή· οὗτοι γὰρ εἰσῆλθον εἰς τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν. Επειδήπερ καὶ αὐτοὶ ἐδιώχθησαν ἕνεκεν δικαιοσύνης, διὸ καὶ ἀγαλλιῶνται ἐν αὐτῷ, καὶ εὐφραίνονται λέγοντες· • Αγαλλιασώμεθα καὶ εὐφρανθῶμεν ἐν σοί.» Βλέ ποντες τὴν τῶν αἰωνίων χαράν· βλέποντες τὰ ἡτοιμασμένα πρὸ καταβολῆς κόσμου, καὶ ἀπαγγέλλοντες τὰς ἐπαγγελίας, φασίν· Ζ΄. Αγαπήσωμεν μαστούς σου ὑπὲρ οἶνον. Οπερ ἐστίν· ᾿Αγαπήσωμεν τὰς δύο Διαθήκας, δι' ὧν ἡμᾶς ὁ βασιλεὺς παιδαγωγήσας, εἰς τὸ ταμεῖον εἰσήγαγε τὸ ἐπουράνιον· ὅτι γὰρ διὰ τῶν δύο Διαθηκῶν ἐτύχομεν τῆς οὐρανίου βασιλείας, βλέπε καὶ τὴν Παλαιὰν καὶ τὴν Καινὴν Διαθήκην παρορμῶσαν τοὺς βουλομένους ὑπὲρ τῆς δικαιοσύνης καὶ τοῦ ὀνόματος τοῦ Χριστοῦ πάσχειν, καὶ τὴν στενὴν καὶ τεθλιμμέ νην ὁδὸν τῆς ζωῆς ὁδεύειν. Καὶ ἐκ μὲν τῆς Παλαιᾶς τὴν Σοφίαν ἄκουε λέγουσαν· «Εως θανάτου ἀγώνι σαι ὑπὲρ τῆς ἀληθείας.» Τὸ ὅμοιον καὶ ἐν τῇ Καινῇ, ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις αὐτὸν τὸν Κύριον ἐνωτίζου λέ γοντα· «Μὴ φοβηθῆτε ἀπὸ τῶν ἀποκτεινόντων τὸ σῶμα, τὴν δὲ ψυχὴν μὴ ἐχόντων τι ποιῆσαι. Ακουε δὲ καὶ τῆς Παλαιᾶς λεγούσης· ο 'Ακούσατε τὸν λόγον Κυρίου, οι τρέμοντες τὸ ῥῆμα αὐτοῦ· εἴπατε τοῖς μισοῦσιν ὑμᾶς· Ἀδελφοὶ ἡμῶν.» Εν Εὐαγγελίοις δὲ ἐκ τοῦ Δεσποτικοῦ στόματος ἄκουε· Id est: Diligemus duo Testamenta, per quæ nos docens Rex in promptuarium introduxit cœleste. Nam quod per duo Testamenta cœlorum regnum assecuti sumus, vide Vetus et Novum quemlibet adhortantia, ut pro justitia et nomine Christi patiamur, et per angustam et arctam vitæ viam ** ambulemus. Et ex Veteri quidem Testamento audi Sapientiam, quæ dicit: «Usque ad mortem certa pro veritate 4. Simile quiddam in Novo, in Evangeliis audi ipsum Dominum dicentem: Nolite timere eos qui occidunt corpus, animæ vero nihil possunt facere ". Audi autein et Vetus Testamentum dicens: Audite verbum Domini, qui timetis verbum ejus; dicite, Fratres nostri, odio vos habentibus et abominantibus *.» Ex Evangeliis vero ex ore ipsius Domini audi: «Diligite inimicos vestros w;» et rursus: • Benefacite bis qui oderunt vos 47.. In lege autem simile illud: «Si obvia veris jumentum inimici tui quod corruit sub onus suum, non praetereas, sed alleva illud “8;, quod idem est ac illud: «Benefacite his qui oderunt vos.» Unus enim et idem est legislator, qui præcepta dat in utroque Testamento. Duo igitur ubera ipsius duo appellantur Testamenta, atque ex uno immortali fonte spiritualis lactis affluentiam habentia. Propterea qui in cœlorum cubiculum ingressi sunt, dicunt: • Diligenius ubera tua super vinum. Quid eniui facit vinum? Vinum immodice haustum tenebras offundit splendida vero Testamenta mentem confirmnaut, fidem stabiliunt, fundant ad regnum co- ἀμέτρως ποθεὶς σκοτίζει· αἱ δὲ φωταγωγοί Διαθήκαι loruin. VIII. Rectitudo dilexit te. > Omnia quidem divinarum Scripturarum eloquia 60 Prov. IX, 1. ** Matth. v, 10. ss Matth. vi, 14. 46 Matth. v, 44. of ibid. 48 Exod. xxIII, 5. Locum hunc ex Philone affert Cosmas Indicopleustes lib. x, p. 329 Collect. novaæ PP. Græcor., t. II. Vet. interp. legit 5, nec agnoscit οἶχον. Sacer lexus Matthaei habet τοὺς μισοῦντας. Sic emendavi. Codices corrupte exhibent συναγερείς. Locus autem hic in Bibliis impressis ita legitur: Ἐὰν δὲ ἴδῃς τὸ ὑποζύγιον τοῦ ἐχθροῦ πεπτω κῆς ὑπὸ τὸν γόμον αὐτοῦ, οὐ παρελεύσῃ αὐτό, ἀλλὰ συναρεῖς αὐτὸ μετ' αὐτοῦ. Ante καλῶς videtur aliquid deesse. Vetus inΑγαπᾶτε τοὺς ἐχθροὺς ὑμῶν, καὶ πάλιν· «Και λῶς ποιεῖτε τοῖς μισοῦσιν ὑμᾶς· ν ἐν δὲ τῷ νόμῳ τὸ ὅμοιον· Ἐὰν ἀπαντήσῃς τῷ ὑποζυγίῳ τοῦ ἐχθροῦ σου πεπτωκότι ὑπὸ τὸν γόμον αὐτοῦ, οὐ παρελεύσῃ, ἀλλὰ συνεγερείς αὐτό.» - «Καλῶς · ποιεῖτε τοῖς μισοῦσιν ὑμᾶς· ο εἷς γὰρ καὶ αὐτὸς νο μοθέτης ἑκατέραις διετάττετο Διαθήκαις. Δύο τοίνυν μαστοὶ αὐτοῦ αἱ δύο κέκληνται Διαθῆκαι· καὶ ἐκ μιᾶς τῆς ἀθανάτου πηγῆς τὴν ἐπιῤῥοὴν τοῦ πνευ ματικοῦ γάλακτος ἔχουσαι. Διὸ λέγουσιν οἱ εἰς τὸ ταμεῖον τῶν οὐρανῶν εἰσεληλυθότες· «Αγαπήσωμεν μαστούς σου ὑπὲρ οἶνον.» Τί γὰρ ποιεῖ οἶνος; Οἶνος στηρίζουσι τὸ φρόνημα, στερεοῦσι πίστιν, θεμε λιοῦσιν εἰς τὴν οὐρανῶν βασιλείαν. Η'. Εὐθύτης ἠγάπησέ σε. Πάντες μὲν οἱ τῶν θείων Γραφών λόγοι, καὶ ταύ ** Eccli. 1v, 28. * Matth. x, 28. “Isa. LXVI, 5. terpres ait: «Quid est hic aliud nisi illud, Benefacite, etc. At a cod. Theat. absunt læc, καλῶς ποιεῖτε τοῖς μισοῦσιν ὑμᾶς. Sed post illa συνεγερεῖς αὐτό sequitur εἰ καὶ γὰρ ὁ αὐτὸς νομοθέτης, que currupta sunt pro, εἷς γὰρ καὶ αὐτὸς νομοθέτης. Caeterum in versione ideo addidi: «Quod idem est ac illud: Benefacite, etc., ut bene cohæreant ea quæ sequuntur: «Unus enim et idem est legislator, etc. Ex Vallic. reposui στερεοῦσι. Barb. et meus στηρίζουσι.

της τῆς ἁγίας καὶ μυστηριώδους γραφῆς, εὐθῆ τὰ atque hujus sancta et mystica Scripturae verba ῥήματα· οὗτος δὲ ἡ περὶ τῆς εὐθύτητος καὶ μάλιστα, εὐθύτης ο γάρ, φησίν, ο ηγάπησέ σε. ο Ἐὰν μή τιν γὰρ εὐθύτης ὑπάρχει, τὸν Μονογενῆ μὴ οὐκ ἀγαπήση. 4 Βδέλυγμα γὰρ ἁμαρτωλῷ σοφία. Εὐθὺς δὲ καρδία ἀγαπᾷ τὴν σοφίαν. Εὐθύτης δέ ἐστι τὸ ἀπαλλάττεσθαι μὲν παντοίων κακῶν, συνήδεσθαι δὲ τῷ νόμῳ τοῦ Θεοῦ, καὶ τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ ἐν ἐκτε νία καρδίας ἐπιτελεῖν· ὥς φησιν ὁ Δαβίδ· • Εν βουλῇ εὐθέων καὶ συναγωγή, μεγάλα τὰ ἔργα Κυμίου.» Θ. Στ. δ'. Μέλαινα εἰμι καὶ καλή. Μέλαινα διὰ τὰς ἁμαρτίας· καλὴ διὰ τὴν μετάνοιαν. Οὐ σώματος ή μελανία· οὐδὲ σαρκικὸν πάλιν ταύτης τῆς νύμφης τὸ κάλλος. ᾿Αλλὰ μέλαιναν sunt recta: hoc vero de æquitate rectissimum: • Rectitudo enim, ait, «dilexit te.» Cui enim non est rectitudo, is Unigenitum non diliget: «Abominatio enim peccatori sapientia"., Cor autem rectum diligit sapientiam. Rectitudo autem est ab omnigenis malis sese sejungere, delectari lege Dei et mandata ejus intento corde perficere. Ut ait David: 4 In consilio rectorum et congregatione, magna opera Domini 60.» IX. VERS. 4. Nigra sum et formosa. Nigra propter peccata: formosa propter pœnitentiam. Non corporis nigror; neque rursus carnalis hujus sponsæ pulchritudo: sed nigram se esse ἑαυτὴν λέγει διὰ τὰς ἀνομίας, ἐπειδὴ ταύταις ἦν dicit propter iniquitates; quoniam ex ipsis nigroμεμελανωμένη, ἔν τε τῇ εἰδωλολατρείᾳ καὶ ταῖς λοιπαῖς τῆς ἀφροσύνης ἀπάταις. Ι. Μέλαινα εἰμι καὶ καλὴ, θυγατέρες Ιερουσα λήμ. θυγατέρας Ἱερουσαλὴμ οἶμαι καλεῖν τὴν νύμφην τὰς προφητικὰς τῶν δικαίων ψυχάς. Εξομολογουμένη μὲν τὰ ἁμαρτήματα, φαιδρυνομένη δὲ ἐπὶ τῇ τοῦ νυμφίου φιλανθρωπία· ὅτι δίδωσιν ἐπὶ ἁμαρτήμασι μετάνοιαν. "Ιδε ταύτην μέλαιναν οὖσαν ὡς ἀληθῶς, καὶ καλήν, ἐναρχομένην ἀπὸ τοῦ Αιθίοπος τοῦ εὐνούχου τὸ κήρυγμα δέχεσθαι τοῦ Μονογενοῦς διὰ Φιλίππου τοῦ ἀποστόλου "Οθεν καὶ Δαβίδ φησιν· «Αιθιωπία προφθάσει χεῖρα αὐτῆς τῷ θεῷ.» ΙΑ΄. Ως σκηνώματα Κηδάρ, ὡς δέῤῥις Σαλο μών. Κηδάρ ερμηνεύεται Οστρακίνη. Ἐπειδὴ πανταχή οι Κηδαρίται διεβλήθησαν ὥς φησιν Ἱερεμίας· «Διέλθετε εἰς νήσους Κεττιεὶμ, καὶ ἴδετε, καὶ εἰς Κηδὰρ ἀποστείλατε, καὶ νοήσατε σφόδρα, εἰ γέγονε τοιαῦτα· εἰ ἀλλάξωνται ἔθνη θεοὺς αὐτῶν.» Ἐπειδὴ γὰρ ἐξ ἐκείνων εἰδωλομανῶν ἦν ἡ ἐξομολογουμένη, λέγει·. Ως σκηνώματα Κηδάρ, ὡς δέρεις Σαλομών.» Λέγει καὶ τὸ ἐξ Ἰουδαίων καὶ ἐξ ἐθνῶν, σκηνώμασι μὲν Κηδάρ τοὺς ἐξ ἐθνῶν αὐτῇ έχοντας ἀπεικάζουσα, τῇ δέῤῥι δὲ τοῦ Σαλομών ὁμοίως τοὺς ἀπὸ Ἰουδαίων πιστοὺς, καὶ πάντας τοὺς σάκχῳ ἐξιλεουμένους τὸ θεῖον. ΙΒ. Στ. ε'. Μὴ βλέψητέ με ὅτι ἐγώ εἰμι μεμελανωμένη, ὅτι παρέβλεψε με ὁ ἥλιος. 51 Act. VIII, Μὴ ἀπελπίσητέ με, φησί, διὰ τὰς τῶν ἁμαρτιῶν "Eccli. 1, 32. so Psal cx, 1, 2. Sic legendum. Barb. habet εὐθύτητα. Vall. et Theat. εὐθὺ τά. Sacer textus habet θεοσέβεια. Pessime vet. interpr. equus autem est, qui malis omnibus privatur, condelectatur vero, etc. Lego ἐντονία. Hac vet. interpr. sic vertit: < Non est autem corporis fuscatio neque carnalis hujus sponsæ iterum putetur pulchritudo. Sed fuscam eam dicit, etc. Nihil ejusmodi interprete infelicius. Δέ ex Vallicell. Salatatus, quippe de peccatis acceperit pouritentiam. Vet. interpres, quoniam ei datur perantentia peccatorum.» Est Paulina locutio 11 Tirem contraxerat in idolorum cultu cæterisque dementiæ suæ erroribus. X. Nigra sum et formosa, filiæ Hierusalem. Sponsam arbitror filias Hierusalem appellare propheticas justorun animas. Et peccata quidem confitetur; sponsi vero humanitate lætatur, quia concedit peccatorum pœnitentiam. Vide hane fuscam revera et formosam, quæ initio ducto ab eunucho Æthiope prædicationem Unigeniti suscepit per Philippum apostolum *. Unde etiam David ait: • Athiopia præveniet mauum ejus Deo ". XI. Ut tabernacula Cedar, ut pelles Salomonis. Cedar interpretatur Ostracine. Quoniam ubique Cedaritæ male audiebant, ut ait Jeremias: ‹Transite ad insulas Chettiim', et videte: et in Cedar miuite, et considerate vehementer, si facta sunt talia; si mutaverint gentes deos suos "., Com enim ea esset de insanis illis idolorum cultoribus, confitetur et dicit: «Ut tabernacula Cedar, ut pelles Salomonis. • Dicit se ipsam esse, et ex Judzis, et ex gentibus: tabernaculis quidem Cedar assimilans eos qui ad eam venerunt ex gentibus; pelli autem Salomonis similiter fideles, qui ab Judæis profecti sunt; et omnes sacco Deum placant. XII. VERS. 5. Ne videatis quod ego fusca sim, quoniam despexit me sol. Ne me, inquit, desperare faciatis, propter peccasqq. sa Psal. Lxvil, 31. ss Jerem. 11, 10. moth. 11, 25, μήποτε δῷ αὐτοῖς ὁ Θεὸς μετάνοιαν εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας. Philippus ille erat unus e septem diaconis quos Act. vi, 5, D. Lucas commemorat. Sed veteres solebant apostolicos viros appellare apostolos. Vide quæ veteris versionis editor erudite ad hunc locuin. De Celar et Ostracine nulla disserit ad hunc locum lectu plane digna idem vet. versionis editor. Vetus interpres luculentius sensum auctoris exponit: Ubique Cedarenses in Scriptura divina de idololatria culpantur, sicut ait et Jeremias. › Τὸ ἐξ Ἰουδαίων. Illud τό est a codl. Vallicelliano. Legerem lubens, τὸ μὲν ἐξ Ἰουδαίων, τὸ δὲ ἐξ ἐθνῶν, «partim ex Judais, partim ex geusibus.

Lorum meorum nigrorem, quod oblique me aspexe- μελανίας, ὅτι παρέβλεψε με Χριστός, ὁ τῆς δικαιοσύ δ rit Christus justitiæ sol. Si enim sensibile esset id de quo sermo est, et de sole aspectabili loqueretur, pon diceret, «Oblique me hic sol aspexit:» nam, qui in umbra alti educatique sunt, potius albescunt. Illa autem ante fidem in vesano idolorum cultu versata, et ab justitiæ sole transversim aspecta, fusca facta est, donec speciosus forma præ filiis hominum *, veniens impressit in ea per baptismum pulchritudinem suam, quemadmodum ait David: ‹ Signatum est in nobis luinen vultus 'tui, Domine;, et rursus alibi: e Et erit splendor Domini Dei nostri super nos 56 XIII. Filii matris meæ pugnaverunt in me. Filios natris suæ arbitror dicere sapientes cœlestis regni filios, apostolos. Ut autem luculenter demonstretur strenuam et pulchram pugnain parere pacem, zelumque aflare divinum, vide quid Paulus dicat: «Dixi Cephæ, › inquit, ‹ coram omnibus: Si tu cum Judæus sis, gentiliter et von Judaice vivere instituisti propter Christum et ædificationem fidelium, cur gentes cogis judaizare "? › Hujusmodi pacificam pugnavere pugnam in ea; propterea dicit: • Filii matris meæ pugnaverunt in me.» XIV. Posuerunt me custoaem in vineis. Vineam meam non custodivi. νης ὁ ἥλιος. Εἰ γὰρ αἰσθητόν ἦν τὸ λεγόμενον καὶ περὶ τούτου τοῦ ἡλίου ἦν τὸ λαλούμενον, οὐκ ἂν ἔλεγεν, ότι «Παρέβλεψε με ο ήλιος οὗτος·, ἀλλὰ μᾶλλον οἱ σκιᾷ τροφούμενοι λευκαίνονται. Ἐκείνη δὲ ἐν ταῖς τῶν εἰδώλων ἐξεταζομένη μανίαις πρὸ τῆς πίστεως, καὶ ὑπὸ τοῦ τῆς δικαιοσύνης ἡλίου παρεωραμένη ὑπῆρχε μεμελανωμένη· ἕως οὗ ὁ ὡραῖος κάλλει παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων ο παραγενόμενος, τὸ ἑαυτοῦ κάλλος διὰ τοῦ βαπτίσματος ἐναπετύπωσεν εἰς αὐτήν· καθὼς καὶ Δαβὶδ φάσκει· • Ἐσημειώθη ἐφ' ἡμᾶς τὸ φῶς τοῦ προσώπου σου, Κύριε·» καὶ ἀλλαχοῦ πάλιν· ι Καὶ ἔστω ἡ λαμπρό της Κυρίου τοῦ Θεοῦ ἡμῶν ἐφ' ἡμᾶς. ΙΓ'. Υιοί μητρός μου ἐμαχέσαντο ἐν ἐμοί. Υἱοὺς μητρὸς αὐτῆς οἶμαι τοὺς σοφοὺς τῆς ἐπουρα νίου βασιλείας υἱοὺς, τοὺς ἀποστόλους λέγειν. Ινα δὲ σαφέστατα δειχθῇ ἀγαθήν τε καὶ καλὴν μάχην καὶ εἰρήνης παρεκτικὴν, καὶ ζήλου ἐμπνέουσαν ἐν θέου, βλέπε τί Παῦλος λέγει· «Εμπροσθεν πάντων εἶπον τῷ Κηφᾶ· Εἰ σὺ Ἰουδαῖος ὑπάρχων, ἐθνικῶς, καὶ οὐκ Ἰουδαϊκῶς, ζῆν προῄρησαι διὰ Χριστὸν καὶ τὴν οἰκοδομὴν τῶν πιστῶν, πῶς τὰ ἔθνη ἀναγκά ζεις Ιουδαΐζειν;» Τοιαύτην εἰρηνικήν ἐμαχέσαντο μάχην ἐν αὐτῇ· διὸ λέγει· «Υἱοὶ μητρός μου έμα χέσαντο ἐν ἐμοί. ΙΔ΄. Εθεντό με φυλάκισσαν ἐν ἀμπελῶσι· τὸν ἀμπελῶνα ἐμὸν οὐκ ἐφύλαξα. Vinea pluribus locis in sacris Scripturis scripta Αμπελὼν ἀναγέγραπται πολλαχῆ μὲν ἐν ταῖς reperitur. Breviter dicendum est evangelicum illud θείαις Γραφαῖς· ἐν ἐπιτομῇ δὲ λεκτέον τὸ εὐαγγελι Domini de iis qui non dant fructus, iis qui (a κὸν ἐκεῖνο Κυρίου περὶ τῶν μὴ διδόντων τοῖς patrefamilias) missi fuerunt: c Veniet dominus καρποὺς τοῖς ἀποσταλεῖσιν· Ἐλεύσεται ὁ κύριος vineæ, et malos male perdet ipsos, et vineam τοῦ ἀμπελῶνος, καὶ κακοὺς κακῶς ἀπολέσει αὐτούς· Jocabit aliis agricolis qui reddent fructus tempore καὶ τὸν ἀμπελῶνα ἐκδώσεται ἄλλοις γεωργοίς, οίτι suo". Confirmat autem Dominus dictum, et νες δώσουσι τοὺς καρποὺς ἐν τοῖς καιροῖς αὐτῶν. subdit dicens ad eos: Auferetur a vobis regnum Ὁ δὲ Κύριος βεβαιοῖ τὸ ῥῆμα, καὶ ἐπάγει λέγων Dei.» Deinde loquitur de hac spousa, quam πρὸς ἐκείνους· «Αρθήσεται ἀφ᾽ ὑμῶν ἡ βασιλεία novit in Canticis canticorum cum se ipso collo- τοῦ Θεοῦ.» Καὶ λέγει περὶ ταύτης, ἧς οἶδε νύμφης quium habere: «El dabitur genti facienti fructus τῆς ἐν Ασμασιν αὐτῷ προσομιλούσης· ι Καὶ δωθή ejus ".Hæc ab apostolis ponitur in hac fidei σεται ἔθνει τῷ ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτοῦ.» Αὕτη vinea custos fructus multos racemos habentis. ὑπὸ τῶν ἀποστόλων τίθεται φυλάκισσα ἐν ἀμπελῶν: • Posuerunt me custodem in vinea.. Deinde con- τούτῳ τῆς πίστεως πολυβότρυϊ καρπῷ. 4 Εθεντό με fessionem suam exponit Judæorum synagoga, φυλάκισσαν ἐν ἀμπελῶνι.» Εἶτα ἐξομολογουμένη ἡ ipsaque fatetur, se a Judæis ad sanctam venisse Ἰουδαίων συναγωγή, καὶ αὐτὴ ὁμολογεῖ ὡς ἐλθοῦσα Ecclesiam, et ait: Vineam meam non custo- ἀπὸ Ἰουδαίων εἰς τὴν ἁγίαν Ἐκκλησίαν, καί φησι divi:» id est, quæ in lege antea præcepta fue- • Τὸν ἀμπελῶνα ἐμὸν οὐκ ἐφύλαξα·, ὅπερ ἐστί· Τὰ » Psal. XLIV, 3. • ibid. ss Psal. 1, 7. 5* Psal. Lxxxıx, 17. s Galat. II, 14. 38 Matth. xx1, 41. Εἰ γὰρ αἰσθητόν. Hæc barbare sic vertit vet. interpres, ut ea non facile intelligas: «Non enim erat sensibile quod dicebat, sed de isto erat sole, quod loquebatur. Nam non diceret, quia despexit me sol. Non enim fuscantur quos despicit sol iste; sed magis, dum umbra pascuntur, candidiores liunt.» Inde apparet Philonem illa sacri textus: Ότι παρέβλεψε με ὁ ἥλιος, sic intellexisse, ut interpretatur D. Ambrosius Homilia de Isaac, qui ut observavit Nobilius, vertit: «Quoniam non intuitus est ne sol.» so ibid. Omnes quos vidi, manuscripti babent σκιᾷ τροφούμενοι. Legendum fortasse σκιατραφούμενοι. Sic emendavi, cum Barb. et Vallic. haberent λεχθῇ, et itidem Theat. Sic legendumn. Barh. προαιρείται. Vallicell. προαιρεῖς. Theat. προαιρεῖσε. Haec verba addidi, quia ea explicata habes in fine hujus explanationis. Velus interpr. ita ea separata ponit cum explanatione, ut versum seorsim ab aliis constituant. Sic legendum. Male Barb. et Vallic. κυρίως,

ἐν νόμῳ προτεταγμένα οὐκ ἐτήρησα· ἵνα διὰ rant, non servavi, ut per confessionem peccatos τῆς ἐξομολογήσεως ἐπιτύχῃ τῆς τῶν ἁμαρτημά rum remissionen consequatur. των ἀφέσεως. ΙΕ΄. Στ. Γ΄. Απάγγειλόν μοι, ἂν ἠγάπησεν ἡ ψυχή μου, ποῦ ποιμαίνεις, που κοιτάζεις ἐν με σημβρία. Ἐπειδὴ γὰρ προφητικῶς καὶ ἐν Δαβὶδ ἀποτυπού ται καὶ ἐν αὐτῇ τὸ ῥῆμα· ο 'Αγαπήσω σε, Κύριε, ἡ Ισχύς μου· ν καὶ αὐτὴ δὲ κατηξιώθη προαγαπηθεῖσα ὑπὸ τοῦ Κυρίου ἀγαπῆσαι τὸν Κύριον, ὥς φησι Παῦλος· «Οὐχ ὅτι ἡμεῖς ἡγαπήσαμεν τὸν Θεὸν, ἀλλ' ὅτι αὐτὸς ἠγάπησεν ἡμᾶς, καὶ παρέδωκεν ἑαυ τὸν ὑπὲρ ἡμῶν· ἡ διὰ τοῦτο ἀγαπηθεῖσα ανταγαπᾷ καὶ λέγει·. Απάγγειλόν μοι, ἂν ἠγάπησεν ἡ ψυχή μου, ποῦ ποιμαίνεις, που κοιτάζεις ἐν μεσημβρίᾳ· ο τουτέστι· Κατὰ τὴν τοῦ πάθους ὥραν, ὅτε ἐπὶ ὥρας Έκτης ἕως ἐννάτης σκότος ἐγένετο, διὰ τοῦτο «ποῦ ποιμαίνεις, που κοιτάζεις ἐν μεσημβρίᾳ, ν ἐν ᾗ καὶ ἀκμή τοῦ καύσωνος τῶν πειρασμῶν. Ποῦ κρυπτάζεις, τοὺς σοὺς ἐάσας πειράζεσθαι; 14. Μήποτε γένωμαι ὡς περιβαλλομένη ἐπ' ἀγέλαις ἑταίρων σου. Οπερ ἐστί· Μήποτε μετὰ τῶν αἱρέσεων γένωμαι περιβαλλομένη. Διὰ τοῦτο ἀνταποκρίνεται αὐτῇ καὶ λέγει· ΙΖ΄. Στ. ζ'. Ἐὰν μὴ γνῷς σεαυτήν, ἡ καλὴ ἐν γυναιξίν. Οπε: ἐστίν· Ἐὰν μὴ γνῷς σεαυτήν, οἷα υπήρχες, καὶ οἷα γέγονας. Καλὴν δὲ ἐν γυναιξὶ λέγει. Εν πά σαις γὰρ ταῖς αἱρέσεσι καὶ ταῖς συναγωγαῖς μόνη καλή, οὐκ ἐξ ἑαυτῆς ἔχουσα τὸ κάλλος, ἀλλ' ἐκ τοῦ ὡραίου κάλλει παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων. Ἐν αποτυπώσας δὲ ἐν αὐτῇ τὸ ἴδιον κάλλος ὁ Μονογενής διὰ τοῦ λουτροῦ τῆς παλιγγενεσίας, χρησίμως ἐγκαλεῖ αὐτῇ, καὶ λέγει· Ἐὰν μὴ γνῷς σεαυτήν, ἡ καλὴ ἐν γυναιξίν.» ΙΗ'. Έξελθε ἐν πτέρναις τῶν ποιμνίων, καὶ ποίμαινε τὰς ἐρίφους σου. Ἐὰν μὴ γνῷς, φησὶ, ποῦ ἧς, καὶ τοῦ εἶ· ἐὰν μὴ γιαὺς τὸ κάλλος ὅπερ εἴληφας, «ἔξελθε ἐν πτέρναις τῶν ποιμνίων. ο Απειλητικὸς ὁ λόγος, ἐπιτιμητικὸν τὸ ῥῆμα. Οπου γὰρ ἀγνοία ἐκεῖ καὶ ἐπιτιμία. Ἐπειδὴ γὰρ προείπε·. Μήποτε γένωμαι ὡς περιβαλλομένη ἐπ' ἀγέλαις ἑταίρων σου· ἡ ὅπερ ἐστί· Μήποτε κατὰ τῶν αἱρέσεων ἀναμιγώ· διὰ τοῦτο ὥσπερ ἀπειλητικῶς ἐπιτιμᾷ αὐτῇ, καὶ λέγει· Ἐὰν μὴ γνῷς σου τὸ κάλλος, ὅτι παρ' ἐμοῦ αὐτὸ κέκτησαι, «ἔξελθε ἐν πτέρναις τῶν ποιμνίων, καὶ ποίμαινε τὰς ἐρίφους σου·. τουτέστιν· Εἰ ἀναξίαν • Psal. xvil, 1. XV. VERS. 6. Annuntia mihi quem dilexit anim mea, ubi pascis, ubi¸ cubas in meridie. Quoniam enim prophetice exprimitur, et in David et in ipsa verbum illud: «Diligam te, Domine, virtus mea › ipsa vero prius dilecta, digna est habita a Domino quæ Dominum diligeret, ut ait Paulus: e Nou quod nos dilexerimus Deum sed quia ipse dilexit nos, et tradidit se ipsum pro nobis es ;».propterea dilecta vicissim amat et dicit: ‹ Nuntia mihi, quem dilexit anima mea, ubi pascis, ubi cubas in meridie;, hoc est, llora passionis, quando ab hora sexta usque ad nonam tenebræ factæ sunt: propterea ‹ ubi pascis, ubi cubas in meridie, in qua maxime fervet æstus tentationum. Ubi igitur delitescis, tentari sinens tuos? XVI. Ne forte efficiar sicut adoperta super greges sodalium tuorum. Id est, Ne forte cum haeresibus eficiar adoperta. Propterea vicissim ei sponsa ) respondet et dicit: XVII. VERS. 7. Nisi cognoveris te ipsam, pulchra inter mulieres. Id est, Nisi cognoveris te ipsam cujusmodi eras, et cujusmodi facta sis. Pulchram vero inter mulieres dicit. In oinnibus enim hæresibus et synagogis ipsa sola pulchra; non ex se ipsa quidem pulchritudinem habens, sed ex eo qui speciosus est forma inter filios hominum ". Cum vero impresserit in ipsa propriam Unigenitus pulchritulinem per lavacrum regenerationis, utiliter eam increpat et dicit: «Nisi cognoveris te ipsam, o pulchra inter mulieres. › XVIII. Egredere in vestigiis greguin, et pasce hados tuos. ibi Nisi cognoveris, inquit, ubi eras, et ubi es: nisi cognoveris pulchritudinem quan accepisti, ‹ egredere in vestigiis gregum. › Comminativus sermo: objurgativum verbum. Ubi enim inscitia, et increpatio. Cum enim antea dixerit: Ne forte efficiar sicut adoperta super greges sodalium tuorum:» hoc est, Ne forte cum hæresibus admiscear; propterea tanquam minaciter increpat eam, et dicit: Nisi cognoveris ipsam pulchritudinem te a ne habere, ‹ egredere in vestigiis gregum et pasce huedos tuos; id est, Si te ipsam es 1 Joan. 1, 10. * Ephes. v, 2. Mallein προστεταγμένα. 198) Ex Vallic.; nam Barb, et meus habent έπιτοίχει. Imo Joannes. Sic Vallicell.; sed Barber. habet ἀγμῇ· inde conjicio totum hunc locum sic legendum, ἐν ᾗ καὶ ἡ ἀκμὴ τοῦ καύσωνος τῶν πειρασμῶν. Που οὖν κρυπτάζεις, τοὺς τοὺς Βάσας πειράζεσθαι; ** Psal. ■LIV, 3. Αὐτῇ, quæ vox deest in meo el Barber., eau restitui ex Vallicell. Tou ex Vallic. Barb. ἐπιγνῷς. Valic. εξέλθε σύ· et hanc lectionem videtur babuisse vet. interpres, qui ait, egredere tu. Vetus interp. legisse videtur αγνεία, «puritas. Mule.

$1 indignam præstiteris mea gloria, pasce hædos, hoc σεαυτὴν καθιστᾷς τῆς ἐμῆς δόξης, ποίμαινε τας ερί est, peccatorum animas. ΧΙΣ. In tabernaculis pastorum. In tabernaculis dicit regum Israel; aperte apostolica voce clamante: Etenim illi non efugerunt super terram recusantes regnum Christi et Dei qui oracula edebat **., XX. VERS. 8. Equitatui meo in curribus Pharaonis assimilavi te, proxima mea. Equitatum, opinor, suum, justorum congregationem intelligit propter celerem justorum in pietatis stadio cursum. Ait enin ‹ in curribus Pharaonis;» quia curribus intelligibilis Pharaonis olim juncta erat, ad cursum in equitatione idololatriæ ab ipso incitata. Talis, inquit, cum esses, equitatui meo assimilavi te: › nulla ratione habita tuorum in idolorum cultu et in omni dementia peccatorum compendiaria gratia per lavacrum regenerationis nostro te equitatui assimilavi; > justorum scilicet congregationi, celerem habenti cursum in stadio pietatis; quemadmodum etiam in Evangeliis Dominus iis qui unam tantummodo operati fuerant horam, eamdem mercedem dedit, quam iis qui pondus omne diei portaverant “. XXI. Vras. 9. Quam speciosa facia sunt gena lue ui iuriuris. Castitatis servans est hæc volucris, agrestis, gemebunda, uno marito contenta: quemadmodum ipsa sancta Ecclesia olim quidem agrestis erat, unum virum habens sponsum, qui eam his verbis alloquitur, quemadmodum etiam Apostolus ait: ‹ Despondi enim vos uui viro virginem castam exhibere Christo 67. XXII. Collum tuum sicut monile. Mirum est intelligere, quam bene ipsa se tueatur cohærentia sensuum spiritualium, qui hic exponuntur. Cum enim turturi propter feritatem gentiles assimilet, non tacitos prætermittit fideles ex Judæis φους, τουτέστι τὰς τῶν ἁμαρτωλῶν ψυχάς. ΙΘ'. Ἐπὶ σκηνώμασι τῶν ποιμένων. Ἐπὶ σκηνώμασι λέγει τῶν τοῦ Ἰσραὴλ βασιλέων ἀντικρὺ τοῦ ἀποστολικοῦ ῥήματος βοῶντος· ι Καὶ γὰρ ἐκεῖνοι οὐκ ἐξέφυγον ἐπὶ γῆς, παραιτησάμενοι τὴν βασιλείαν τοῦ χρηματίζοντος Χριστοῦ καὶ Θεοῦ.» Κ'. Στ. η'. Τῇ ἵππῳ μου ἐν ἅρμασι Φαραὼ ὡμοίωσά σε, ἡ πλησίον μου. Ιππον οἶμαι, ἑαυτοῦ, τὴν τῶν δικαίων συναγωγὴν λέγει, διὰ τὸν ὠκύποδα τῶν δικαίων ἐν σταδίῳ τῆς εὐσεβείας δρόμον. Τὸ γὰρ, ο ἐν ἅρμασι τοῦ Φαραώ, ο λέγει ὅτι ἐν ἅρμασι τοῦ νοητοῦ Φαραὼ ἐξευγμένη ἦν ποτε τῇ τῆς εἰδωλολατρείας ἑλασίᾳ ὑπ' αὐτοῦ ἐλαυνομένη. «Τοιαύτην σε, ο φησίν, • οὖσαν τῇ ἵππῳ μου ώμοίωσα (12),, μὴ λογισάμενός σου τὰ ἁμαρτήματα τὰ τῆς εἰδωλολατρείας, μὴ τὰ τῆς ἀνοίας πάσης, συντόμῳ χάριτι διὰ λουτροῦ τῆς παλιγγενεσίας τῇ ἡμετέρᾳ ὁ ὁμοίωσά σε ἵππῳ, ν τῇ τῶν δικαίων συναγωγῇ, τὸν δρόμον ὀξὺν κατὰ τὸ τῆς εὐσεβείας ἐχούσῃ στά διον Ωσπερ καὶ ἐν Εὐαγγελίοις ὁ Κύριος τοῖς τὴν μίαν ὥραν ἐργασαμένοις μόνον, τὸν ὅμοιον μισθὸν ἐχαρίσατο τοῖς ὅλον τὸ βάρος βαστάσασι τῆς ἡμέρας. ΚΑ'. Στ. θ'. Τί ὡραιώθησαν αἱ σιαγόνες σου ὡς τρυγόνος; Σωφροσύνης έφορον τὸ ζῶον, ἄγριον, μιμη λον μόνανδρον· ὥσπερ καὶ αὐτὴ ἡ ἁγία Ἐκκλησία πάλαι μὲν ἦν ἀγρία, μόνον δὲ ἄνδρα ἔχουσα νυμφίον, ὃς καὶ ταῦτα αὐτῇ προσλαλεῖ, καθὼς καὶ ὁ Απόστολος λέγει· «Ἡρμοσάμην γὰρ ὑμᾶς ἑνὶ ἀνδρὶ παρθένον ἁγνὴν παραστῆσαι τῷ Χριστῷ.» ΚΒ΄. Τράχηλός σου ὡς ὁρμίσκος Ἐκπλήττει ἡ γνῶσις, πῶς ἡ ἀκολουθία τῶν λεγο μένων πνευματικῶν νοημάτων ἑαυτὴν σώζει. Απει κάσας γὰρ διὰ τὴν ἀγριότητα τρυγόνι τὰ ἔθνη, οὐ σιωπᾷ καὶ τοὺς ἀπὸ Ἰουδαίων συναγομένους πιο Hebr. XII, 25. σε Mall. XX, 12. 07 II Cor. x1, 2. Sacer textus D. Pauli sic est: εἰ γὰρ ἐκεῖνοι οὐκ ἔφυγον τὸν ἐπὶ τῆς γῆς παραιτησάμενοι χρηματί ζοντα. Male vet. interpres ἐπὶ τῆς γῆς χρηματίζοντα, qui in terra prædicatus est.» Vulgata, qui super terram loquebatur. Mirum quantum monstrosa sit in hujus versiculi explicatione veteris interpretis versio. Barl. et Vall. Φαρπῶ λέγειν. Barb. et Vall. Φαραώ. Theat. totum hunc locum sic habet, τὸ γὰρ ἐν ἅρμασιν τοῦ νοητοῦ Φαραώ ἐζευγμένην ποτέ. Ita emendavi. Omnes codices habent έζευ γμένην ποτέ. Barb. ώμοίωσά σε, quæ postrema particula abest a Vallic. eamque expunctam oportuii. Theat. ὁμοίωσας. Pro μή τα libenter legerem μήτε τά. Vocem της revocavi ex Theat. Sic emendavimus. Barb. et Vallic. habent τῇ μητρὶ ὁμοίωσά σε εἰπὼν τῇ τῶν δικ., et sic etiam Theat. Uterque codex B. et V. habent xat, quod in κατά mutavimus, sic postulante sententia. Theat. etiamn habet καί. Lego κατὰ τῆς εὐσεβ. στάδιον. Vocem στάδιον non modo vet. interpres, sed etiam Salutatus, in suo quisque codice habuerunt. Et sic paulo ante dixerat ἐν σταδίῳ τῆς εὐσεβείας. Vet. interpres, seu potius vetus, ut puto, lim brarius iterum eumdem quem supra, errat errorem: t in studio pietatis. Forte τοῦτο τό. Vet. interp.:. Hoc animal castitati devotum est, quod licet ferun sit, tamen in una conjunctione perdurat. Salutatus qui locum hunc reddit, castitatis animal, agreste, genibile,» videtur pro μιμηλόν legisse μινυρόν, quæ lectio mihi probatur; neque enim μιμηλός, c imitandi solertia præditus, huic loco videtur convenire. Ita codex Alexandr. quem plerumque videtur auctor sequi. Edit. Vat. ορμίσκοι. Sic emendavi, ut habet codex Vallic. Galeri codd. τριγόνος.

στούς. Μετὰ γὰρ τὸ εἰπεῖν, ο Σιαγόνες του, ο ἐπάγει collectos. Postquam enim dixisset, c Genæ luæ, Τράχηλός σου ὡς ὁρμίσκος·, ἵνα δείξῃ καὶ τοὺς ἀπὸ Ἰουδαίων πεπιστευκότας, τὸν ὁρμίσκον τοῦ Ἰούδα τὸν δοθέντα τῇ θάμαρ ὑπομνήσας, ο Πρόδηλον γάρ, ὅτι ἐξ Ἰούδα ἀνατέταλκεν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός, ο κατὰ τὸν ᾿Απόστολον. Εἶτα τὴν γενεὰν αὐτῆς διηγησάμενος καὶ τὸν κόσμον ὅνπερ αὐτῇ χαρίζεται ὁ νυμφίος, ἐπάγουσιν οἱ ἀπόστολοι· ΚΓ'. Στ. ι'. Ομοιώματα χρυσίου ποιήσωμέν σαι μετὰ στιγμάτων τοῦ ἀργυρίου. Ομοιώματα χρυσίου οὐχ ἕτερα οἶμαι εἶναι, ἀλλ' ἢ τοὺς ἁγίους μάρτυρας· ἐπειδήπερ διὰ πυρὸς δοκιμα σθέντες, λαμπροτέραν ἐπεδείξαντο τὴν πίστιν. 4 Ως χρυσίον ο γάρ, φησίν, «ἐν χωνευτηρίω εδοκίμασεν αὐτοὺς, καὶ ὡς ὁλοκάρπωμα θυσίας προσεδέξατο αὐτούς. ο Ινα δὲ ἐκ τῆς ἀκολουθίας δειχθῇ, ὅτι περί μαρτύρων λέγει, βλέπε τί ἐπάγει· «Μετὰ στιγμάτων τοῦ ἀργυρίου.» Στίγματα γὰρ σαφῶς αἱ μάστιγες καὶ αἱ βάσανοι τῶν ὑπὲρ Χριστοῦ πασχόντων· καθώς μοι μαρτυρεῖ καὶ ὁ Παῦλος λέγων·. Ἐγὼ γὰρ τὰ στίγματα τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐν τῷ σώματί μου βαστάζω.» Επάγει δὲ ὁ λόγος· ΚΔ'. Στ. ια'. "Εως οὗ ὁ βασιλεὺς ἐν ἀνακλίσει αὐτοῦ. Ἵνα εἴπῃ· Εως τῆς παλιγγενεσίας διὰ τῆς τῶν γάμων εὐωχίας· ἕως τότε τὰ ὁμοιώματα ταῦτα του ἀργυρίου συνάγεται· τουτέστιν· Οἱ ὑπὲρ τῆς πίστεως πάσχοντες, οὐ μόνον ἐν καιρῷ διωγμῶν διὰ βασάνων, ἀλλὰ καὶ ἐν καιρῷ εἰρήνης διὰ τοῦ τὴν στενὴν καὶ τεθλιμμένην ὁδὸν τρέχειν, καὶ ταῖς πράξεσι τοὺς μάρτυρας μιμεῖσθαι. Εἶτα ἀνταποκρίνεται ἡ νύμφη, καὶ λέγει πρὸς τὸν νυμφίον· ΚΕ'. Νάρδος μου ἔδωκεν ὀσμὴν αὐτοῦ. Ἐν τῷ γὰρ τὸν νυμφίον αὐτὸν εἰπεῖν περὶ τῶν μαρτύρων, ἀνταποκρίνεται εὐχαριστοῦσα αὐτῷ, καὶ λέγει· ο Νάρδος μου ἔδωκεν ὀσμὴν αὐτοῦ· ο τουτο ἐστι· Σὺ ταῦτα τὰ ἀγαθὰ ἀπήρξω. Διὰ γὰρ τῆς νάρδου, τοῦ ἁλαβάστρου τοῦ μύρου, περὶ οὗ ὁ Κύ ριος λέγει· «"Αφετε, καὶ μὴ κόπους παρέχετε τῇ για ναικί· καλὸν γὰρ ἔργον εἰργάσατο εἰς ἐμὲ,» καὶ τὰ ἑξῆς. Ωσπερ οὖν ἀντιφωνοῦσα τῇ εὐχαριστία λέγει ἡ νύμφη. Αὐτός μοι τὴν εὐωδίαν ἔδωκας τῶν μαρτύρων. • Η νάρδος» γὰρ ι ἔδωκεν ὀσμὴν αὑτοῦ·» ὅπερ ἐστί· Τὸ σὸν μαρτύριον, καὶ ἡ σὴ εὐωδία προετρέψατο τοὺς μάρτυρας ὑπὲρ τοῦ παθεῖν· ἐπει· δήπερ καὶ σὺ ἔπαθες ὑπὲρ ἡμῶν. Ἀπὸ δὲ τῆς ἀκολουθίας γινωσκέτω πᾶς τις τῶν λόγων τὴν ἁρμο νίαν. ΚϚ'. Στ. ι6. Απόδεσμος τῆς στακτῆς ἀδελ φιδός μου ἐμοί. Εὐθὺς ὑπομιμνήσκει τὸ αἷμα καὶ τὸ ὕδωρ τὸ στά- * Gen. xxxviii, 18. 6ο Hebr. vis, 14. 10 Sap. ", Nominativus absolutus; neque idcirco hic locus sollicitandus. Τεθλιμμένην. Salutatus legisse videtur τετελειωμένην· vertit enim perfectam viam.» Ex Vallicell. restitui ταῖς. Barb. habet καὶ ταῦτα πράξεσι. subdit: Collum tuum sicut monile; › ut indicet etiam eos qui ex Judæis crediderunt: in memoriam revocans Judæ monile 68 quod Thamar datum fuit. Manifestum enim est, quod ex Juda ortus est Dominus noster Jesus Christus, > secundum Apostolum ". Deinde generationem ejus (sponsa) cum enarraverit, et ornatum quem illi donat sponsus, subdunt apostoli: XXIII. VERS. 10. Similitudines auri faciemus tibi cum stigmatibus argenti. Similitudines auri non alias esse arbitror quam sanctos martyres; quandoquidem igne probati splendidiorem exhibuerunt fidem; ait enim Scriptura: • Tanquam aurum in fornace conflatos probavit eos, et sicut holocaustum sacrificii suscepit eos 7. Ut autem ex iis quæ sequuntur demonstretur ser monem esse de martyribus, vide quod subdit: Cum stigmatibus argenti. Stignata enim manifesto sunt verbera et tormenta eorum qui pro Christo passi sunt: quemadmodum testatur Paulus dicens: ‹ Ego enim stigmata Domini nostri Jesu Christi in corpore meo porto "., Sequitur autem oratio dicens: XXIV. VERS. 11. Quoad usque rex in recubitu suo. Ut dicat: Usque ad regenerationem per convivium (coelestium) nuptiarum. Usque tunc hæ argenti similitudines congregantur: hoc est, Qui pro fide paHuntur non solum persecutionum tempore per tormenta, sed etiam pacis tempore per angustam et arctam viam currendo, et actionibus suis martyrės imitando. Deinde vicissim sponsa respondet, et dicit sponso: XXV. Nardus mea dedit odorem suum. Dum ipse sponsus loquitur de martyribus, gratias illi agens sponsa respondet, et ait: Nardus mea dedit odorem suum:. hoc est, Hlæc bona tu delibasti; nam per nardium alabastrum unguenti commemorat, de quo Dominus dicit: • Sinite, nec molesti sitis mulieri; bonum enim opus operata est in me”; › et quæ deinceps. Sponsa igitur veluti cum gratiarum actione respondens ait: Ipse mihi dedisti odorem martyrum. ‹ Nardus enim dedit odorem suum;» hoc est, Tuum martyrium et odor tuus cohortatus est martyres, ut pro te paterentur, quandoquidem tu quoque pro nobis es passus. Ex iis vero quæ sequuntur, quisque intelligere poterit totius orationis connexionern. XXVI. VERS. 12. Fasciculus guite fratruelis meus mihi. Statim commemorat sanguinem et aquam, quæ " Galat. vi, 17. 79 Math. XXVI, 10. Τουτέστι. Hic in meo, et Barb. incipit bu jus. versus explanatio, omissis superioribus quæ sup‐ plevi ex codice Vallicellano, eaque agnoscit vetus interpres. Lego τὸν ἀλάβαστρον λέγει του μύρου· περὶ οὗ ὁ Κύριος· "Αφετε, κ. τ. λ.

in passione e latere Jesu manarunt. Fasciculus ξαν ἐν τῷ πάθει ἐκ πλευρᾶς τοῦ Ἰησοῦ. «Απόδε guttæ fratruelis meus mihi: hoc est, Ex aqua et sanguine et spiritu quæ ex ejus latere profluxerunt, ipse factus est ‘meus sponsus, et ego ejus sponsa. Et sanguine quidem, qui ex ejus latere manavit, redempta et ipsi copulata sum; aqua vero quæ ex ejus carnibus manavit, ipsi baptizata; spiritu vero qui ex' ejus divinitate proficiscitur, cum ipso coagmentata et perfecta. XXVII. In medio uberum meorum commorabitur. Hoc est, In medio duorum Testamentoruin comaorabitur testimonium horum sacramentorum; inter Velus nimirum, quo dicitur in Isaia 's": «Tanquam ovis ad occisionem ductus est;» et inter Novum, quod eunucho locum illum Isaie per Philippum interpretatur de Christo ". XXVIII. VERS. 13. Botrus Cupri fratruelis meus mihi. Botrum Cypri appellat, opinor, characterem humanum unigeniti Filii et Dei. XXIX. In vineis Engaddi. Gaddi interpretatur adeptio. Sicut enim botrus quando germinat, jucundus est intuentibus; sic qui credunt in Christum, initio fidei accepto, cum nondum maturum habeant fructum, botro gerininanti assimilantur. Quod autem assecuti sunt hi qui ex gentibus in Christum crediderunt, testatur mihi Paulus apostolus dicens: ‹ Electio consecuta est '*; › id est, qui ex gentibus et Judæis electi sunt. Quia vero sponsus formatur in eis qui baptizantor, idcirco sponsa ipsum laudans dicit: ‹ Botrus Cypri fratruelis meus in vineis, id est, in ecclesiis; ‹ Engaddi, › id est, in iis quæ consecutæ sunt magnum hoc donum. Deinde rursus vicissim illi laudes tribuens, et delectatus spirituali illa quam ei iose dedit, pulchritudine, illi haec ait: XXX. VERS. 14. Ecce pulchra proxima mea, ecce pulchra. Laudando duplicat ejus pulchritudinem; propterea 1** Isa. LIII, 7. 98 Act. viii, 32. * Rom. x1, 7. Non ex aqua vel sanguine, terpr., sed «ex aqua et sanguine.» ut vet. inAddidi καὶ πνεύματος ex cat. Meursi, p. 20. Et sane paulo post sequitur πνεύματι δέ. Cum autem verba καὶ πνεύματος desint etiam in vetere interprete, suspicari quis possit illius catenæ auctorem codice quo usus est idem vetus interpres, codicibus etiam quos in emaculando neo codice adhibui, esse antiquiorem. Συναπτομένη. Vet. interpres coæquata, quod est mendum codicis: scribendumn • coaptala. Bene hæc omnia reddit Salutatus, sed vocem ἀγοραζομένη vertit e comparata. Puto melius • coempta. s Vet. interpr. «Spiritu vero, quod divinitati ejus copulata sum et consummata dignoscor.› Sane totam hanc explanationem in sua versione obscuravit. Bene hæc omnia vertit Salutatus. Vetus explanationis hujus versio, non plane intelligas quid sibi velit. Vetus interpres, vel librarius per indiligenLiam scripsit commemorabitur. › σμος τῆς σταχτῆς ἀδελφιδός μου ἐμοί·, ὅπερ ἐστίν ο Ἐκ τοῦ στάξαντος ὕδατος καὶ αἵματος, καὶ πνεύματος τοῦ ἐκ πλευρᾶς αὐτοῦ, αὐτὸς γέγονε μοι νυμφίος, κἀγὼ αὐτοῦ νύμφη· αἵματι μὲν τῷ ἐκ πλευρᾶς αὐτοῦ ἀγοραζομένη αὐτῷ καὶ συναπτομένη ὕδατι δὲ τῷ ἀπὸ σαρκῶν αὐτοῦ βαπτιζομένη αὐτῷ, Πνεύματι δὲ τῷ ἀπὸ θεότητος αὐτοῦ συγ κρινομένη αὐτῷ καὶ τελειουμένη. ΚΖ'. Ανὰ μέσον τῶν μαστών μου αυλισθήσεται. υπερ ἐστίν· ᾿Ανὰ μέσον τῶν δύο Διαθηκῶν ἡ περὶ τῶν μυστηρίων τούτων μαρτυρία αὐλίσεται τῆς μὲν Παλαιᾶς ἐν Ησαΐς λεγούσης· «Ως πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη· ο τῆς δὲ Καινῆς διὰ Φιλίππου τοῦτο εἰς Χριστὸν τῷ εὐνούχῳ ἑρμηνευούσης. ΚΗ'. Στ. ιγ. Βότρυς τῆς Κύπρου ἀδελφιδός μου ἐμοί. Βότρυν Κύπρου τὸν ἀνθρώπινον, οἶμαι, χαρα κτήρα τοῦ μονογενούς Υἱοῦ καὶ Θεοῦ ὀνομάζει. ΚΘ'. Ἐν ἀμπελῶσιν 'Ενγαδδί. Γαδδὶ ἑρμηνεύεται επίτευγμα Καθάπερ γὰρ ὁ βότρυς, ὅταν κυπρίζει, επιτερπής γίνεται τοῖς ὁρῶ σιν· οὕτω καὶ οἱ εἰς τὸν Χριστὸν πιστεύοντες, ἀρχὴν τῆς πίστεως λαμβάνοντες, οὔπω δὲ πέπειρον τὸν καρπὸν ἔχοντες, τῷ κυπρίζοντι ἀπεικάζονται βό τρυΐ. Οτι δὲ ἐπιτυγχάνοντες εἰσιν οὗτοι οἱ ἐξ ἐθνῶν πιστεύοντες εἰς Χριστὸν, μαρτυρήσει μοι Παῦλος ὁ ἀπόστολος λέγων· Ἡ ἐκλογὴ ἐπέτυχεν· ἡ ὅπερ ἐστὶν, οἱ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν καὶ ἐξ Ἰουδαίων ἐκλελεγμέ νοι. Ἐπειδὴ γὰρ ὁ νυμφίος ἐν αὐτοῖς τοῖς βαπτιζομένοις μορφοῦται διὰ τοῦτο ἡ νύμφη αὐτὸν ἐπαινοῦσα λέγει· «Βότρυς της Κύπρου ἀδελφιδὸς ἐμοὶ ἐν ἀμπελῶσιν,» (ἐν ταῖς ἐκκλησίαις) • Ενγαδδί·ο ἐν ταῖς ἐπιτυχούσαις τῆς μεγάλης ταύτης δωρεάς. Εἶτα πάλιν ἀνταμειβόμενος αὐτῇ τοὺς ἐπαίνους, καὶ ἐπιτερπόμενος τῷ πνευματικῷ αὐτῆς, ὁ αὐτῇ αὐτὸς ἐχαρίσατο, κάλλει ταῦτα αὐτῇ φάσκει Α΄. Στ. ιδ'. Ἰδοὺ ἡ καλὴ ἡ πλησίον μου, ἰδοὺ ή καλή. Διπλοί αὐτῆς τῷ ἐπαίνῳ τὸ κάλλος, διδ εἰπών • Bene Salutatus ἀνθρώπινον χαρακτήρα vertit, seu potius exponit humanitatem assumptam. › Nam, ut ait Nyssenus: Ὁ τοῦ ἀνθρώπου χαρακτήρ τὴν ἀνθρωπίνην ὑπόστασιν δείκνυσι·. Hominis figu ra humanam substantiam refert, › tom. II, pag. 47. ་ Vallic. et Barb. ἐπίταγμα, quam lectionem habuit vetus interpres, qui vertit. praceptum.» Sed επίτευγμα legendumn esse probant illa, quæ le guntur inferius, ὅτι δὲ ἐπιτυγχάνοντές εἰσιν, εἰ ἐν ταῖς ἐπιτυχούσαις τῆς μεγάλης ταύτης δωρεάς. Kal abest a Barber. Τον abest a Vallic. Utitur locutione D. Pauli ad Galat. 1, 19, ἄχρις οὗ μορφωθῇ Χριστὸς ἐν ὑμῖν, «donec Christus formetur in vobis.» Sic legendum. Barber. et neus habent αὐτ τῆς. Ita Barb. Sed Vallic. habet ὁ αὐτὸς αὐτῇ ἐχαρίσατο κάλλος. Αὐτῇ φ. Vallic. ἀντιφάσκει. Hanc lect. habuit vel. interpres Vaticana utrobique habet el. Lego εἶπεν.

• Ἰδοὺ ἡ καλὴ ἡ πλησιον μου, ἰδοὺ ἡ καλή·, ἵνα dicit, «Ecce pulchra proxima mea, ecce pulchra: εἴπῃ αὐτὴν οὐ μόνον ἔσωθεν καλήν, ἀλλὰ καὶ ἔξωθεν ἔσωθεν μὲν τοῖς νοήμασιν τῆς πίστεως τοῖς ἀπὸ καρδίας· ἔξωθεν δὲ τῇ τῶν ὀφθαλμῶν δικαιοσύνῃ, καὶ τῇ τοῦ περιπάτου καταστάσει, καὶ πάσῃ τῇ εὐ ρύθμῳ τῶν τῆς σεμνότητος μελῶν πράξει. Ὅτι δὲ ταῦτα οὕτως ἔχειν δοκεῖ, βλέπε τὸ ἐπαγόμενον. Την γὰρ σεμνότητα τῶν ὀφθαλμῶν αὐτῆς ἐπαινῶν καὶ τὸ ἀκέραιον ἐπιφέρει· ΛΑ'. Οφθαλμοί σου περιστερᾶς Περιστερᾶς, οὐχ ἁπλῶς ταύτης αἰσθητῆς ἀλλ' ἐκείνου τοῦ ἁγίου Πνεύματος, τοῦ κατεληλυθότις ἐν εἴδει περιστερᾶς ἐπ' αὐτόν. Τὸ ὀξυδερκὲς γὰρ τῶν νοημάτων καὶ τῶν προφητικών φρονημάτων ἐκείνῃ τῇ πνευματικῇ ἀπεικάζει περιστερᾷ. Εἶτα πάλιν ἡ νύμφη πρὸς τὸν νυμφίον· ΑΒ. Στ. ιε΄. Ἰδοὺ ὁ καλὸς ἀδελφιδός μου, καί γε ὡραῖος. Προκλίνη ἡμῶν σύσκιος. Καὶ αὐτὴ πάλιν ἀνταποκρίνεται τὸ πολυπλάσιον τοῦ νυμφίου κάλλος. Οὐ γὰρ μόνον εἶπε, ο καλός, ο ἀλλὰ, ι καί γε ὡραῖος· ο ὡραῖος ἐν Εὐαγγελίῳ, καλὸς ἐν προφήταις· καί γε ὡραῖος ἐν ἀποστόλοις, καλὸς ἐν τῇ τῶν προσκαίρων ἀγαθῶν ἐπικουρίᾳ καί γε ὡραῖος ἐν τῇ τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν ἐπαγγελία. • Προκλίνη ἡμῶν σύσκιος.» Οταν γὰρ πρὸς θάνατον κλίνωμεν, τὸ λοιπὸν ἀπαλλαττόμενοι τοῦ παρόντος αἰῶνος, λοιπὸν σὺ ἡμῶν σκιά, κατὰ τὸν λέγοντα· • Ἐν τοῖς μεταφρένοις αὐτοῦ ἐπισκιάσει σοι· καὶ ὑπὸ τὰς πτέρυγας αὐτοῦ ἐλπιεῖς.» Πρὸς σὲ γὰρ ἔχομεν τὴν καταφυγήν· σὺ ἡμῶν σκιὰ καὶ σκέπη. Σε γὰρ ἔχοντες καταφυγήν, λέγομεν τὸ ἐν Δαβίδ εἰρημένον· «Ἐὰν γὰρ καὶ πορευθῶ ἐν μέσῳ σκιᾶς θανάτου, οὐ φοβήσομαι κακά, ὅτι σὺ μετ᾿ ἐμοῦ εξ, Κύριε.» ΑΓ. Στ. ις'. Δοκοὶ οἴκου ἡμῶν, κέδροι. Βλέπε πρὸς τὴν εἰρημένων ἀκολουθίαν· ἰδοὺ ὁ καλὸς ἐν προφήταις· καί γε ὡραῖος ἐν ἀποστόλοις. Λέγει γάρ· ι Δοκοὶ οἴκου ἡμῶν, κέδροι· ο ὅπερ ἐστί· Δοκοὶ τῶν ἐκκλησιῶν, οἱ προφῆται. ο Δία καιος γάρ, ο φησίν, «ὡς φοίνιξ ἀνθήσει· ὡσεὶ κέδρος ἡ ἐν τῷ Λιβάνῳ πληθυνθήσεται. ΛΔ'. Στ. ιζ'. Φατνώματα ἡμῶν, κυπάρισσοι. Οπερ ἐστὶν, οἱ ἀπόστολοι, κατὰ τὸν Ἡσαΐαν, ὅς * Psal. xc, 4. 74 Psal. XXII, 4. " Psal. xcı, 13. Tois ex Vallic. Et reposui loco tñs, ut habet meus et Barb. Sic: non ut codd. ἀχαίρεον. lidem codd. περιστερᾶς. Vaticana caleraque editt. habent περιστεραι. Sed ex interpretatione quæ sequitur, apparet Philonem legisse πε ριστερᾶς· idcirco eam lectionem retinui. Vet. interp.: • Columbæ si quidem non simpliciter sensibiles oculos dicit, sed Spiritus sancti.» Legendum e sensibilis.» Sic legisse videtur vet. interpr. Vaticana pro ὁ exhibet εἶ. Vatican. edit. πρὸς κλίνῃ. Complut. πρὸς κλίνην. Notanda hac Pliilonis lectio. Eam seculi sunt Origenes et S. Ambrosius, ut ad l. 1. Cantic. Dolat Nobilius, Item, sic postulante sententia, ponenda τον ὡραῖος, quam librarius omisit propter antecedentem eandem vocem. ut significet, eam non solum intrinsecus esse pulchram, sed etiam extrinsecus: intrinsecus quidess fidei sensibus ex corde proficiscentibus: extrinsecus vero oculorum innocentia et composito incessu, omnique gravi conciunoque motu membrorum. Quod autem haec ita se habere intelligenda videantur, vide quod sequitur: honestatem enim oculorum ejus laudans et puritatem, subjungit: XXXI. Oculi tui columba. Columbæ, non simpliciter hujus sensibilis, sed Alius Spiritus sancti, qui descendit in columbæ fore ma super ipsum. Acumen enim intelligentiæ et propheticorum sensuum spirituali illi columbæ assimilat. Deinde rursus sponsa ad sponsum: ΧΧΧΙΙ. VERS. 15. Ecce pulcher fratruelis neus, et speciosus. Cubile nostrum umbrosum. Et ipsa vicissim respondendo laudat multiplicem sponsi pulchritudinem. Non enim solum dixit c pulcher, sed et speciosus. Speciosus in Evangelio, pulcher in prophetis. Εt speciosus quidem in apostolis; pulcher temporalibus bonis adjuvando, et speciosus æterna bona promittendo. Cubile nostrum umbrosum: > cum enim ad mortem inclinamus, liberali deinceps a præsenti seculo, jain tu nostra umbra, secundum eum qui ait: «Scapulis suis obumbrabit tibi, et sub pennis ejus sperabis”. Ad te enim perfugium habemus; tu nostra umbra et tegumen: te enim habentes refugium, dicimus illud David: ‹ Nam etsi ambulavero in medio urbræ mortis, non timebo mala, quoniam tu mecum es, Domine".) XXXIII. VERS. 16. Tigna domus nostræ, cedri. Vide connexionem cuin iis quæ dicta sunt: ecco pulcher in prophetis sed et speciosus in apostolis; ait enim: «Tigua domus nostræ, cedri:» hoc est, tigna ecclesiarum, prophetæ. Justus enim, ▸ ait Scriptura ", ut palta forebit; sicut cedrus quæ in Libano est, multiplicabitur.» XXXIV. VERS. 17. Laquearia nostra, cupressi. Id est, apostoli juxta Isaiam qui dicit: «Et pro Salutatus, qui vertit e in custodia, videtur έποικουρία. legisse Tou deinceps nostra umbra (verba sunt spons: ad sponsum) secundum eum qui ait, etc. Non facile intelligas quid sibi voluerit vetus interpres, qui vertit: «Jam tum nostra umbra magis enascitur ex intelligibili igne secundum prophetam Scapulis suis obumbrabit, › etc. Vall. φοβήσομαι. Meus et Bar, φοβηθήσομαι. Vatic. δοκοὶ οἴκων ἡμῶν κέδροι quam lect. habuit vet. interpr.: «Tigna domuum nostrarum.» Sic legendum. Male Barb., Vallic. et meus εἰρημένην. Male interpres vertit, trabes. › Incondita autem et absurda hujus loci tota ejus versio, ut ad eam intelligendam inanem operam sumas. Ail entm: • Quoniam igitur tigna a trabibus interius compo nuntur atque celantur, pulchritudo vero domus trabibus indicatur; propterea, etc.

stoeba surget cupressus.» Quandoquidem enim φησι· ι Καὶ ἀντὶ τῆς στοιβῆς αναβήσεται κυ ligna interius sunt, et laquearibus tigna occultantur; laquearia autem domum jucundam efficiunt; propterea primum prophetas tignis assimilat, deinde propter illustre ornamentum Ecclesiæ quod ab apostolis proficiscitur, ait: «Laquearia nostra, cupressi: ut apostolicum illud præemnonstretur, dicens: Posuit Dominus in Ecclesia primum apostolos, secundo prophetas ". Præfulgent enim prophetis apostoli; quandoquidem propter eos appellata est pulchra Christi sponsa, quæ et insequendo ait: πάρισσος.» Επειδὴ γὰρ αἱ δοκοὶ τῶν φατνωμάτων εἰσὶν ἐσώτεραι, καὶ ὑπὸ τῶν φατνωμάτων αἱ δοκοὶ καλύπτονται· τερπνότης δὲ τοῦ οἴκου τὰ φατνώματα· διὰ τοῦτο πρῶτον τοὺς προφήτας δοκοῖς ἀπεικάζει· ἔπειτα διὰ τὸν περιφανῆ κόσμον τῆς Ἐκκλησίας ἐκ τῶν ἀποστόλων αὐτῇ γεγενημένον λέγει· ο Φατνώματα ἡμῶν, κυπάρισσοι· ο ἵνα τὸ ἀποστολικὸν ἐκεῖνο προμηνυθῇ τὸ λεγόμενον· • Εθετο Κύριος ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ πρῶτον ἀποστό λους, δεύτερον προφήτας. • Προλάμπουσι γὰρ ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ τῶν προφητῶν οἱ ἀπόστολοι· ἐπειδήπερ δι' αὐτῶν ἐκλήθη ἡ καλὴ τοῦ Χριστοῦ νύμφη· ἥτις καὶ ἀκολουθοῦσα λέγει· CAP. II. XXXV. VERS. 1. Ego flos campi et lilium convallium. Tanquam blandiendo suo ipsius sponso in iisdem immoratur; convenienter ipsa se florem campi appellat, quia cum meditata sit prophetica vaticinia, audit ab Isaia, Lætare, deserta sitiens: exsultet deserta et floreat ut filium: et efflorebit deserta antiqua". › Sed nunc non solum floribus suave olet, sed et justitiæ fructibus dulcedinem multiplicat. Cum igitur dicit: Ego flos campi,» vaticinia edisserit; cum autem rursus dicit: e Et lilium convallium, evangelicis salutiferisque et suavibus dietis delectatur sui sponsi, quando discipulos suos hortatur, ut nihil solliciti sint, dicens: c Considerate lilia agri, quomodo adolescunt, quod neque laborant neque nent ".. Cum igitur se ipsam «lilium convallium, appellat, evangelica precepta commemorat: cum vero dicit flos campi, propheticorum vaticiniorum characteres subindicat. Deinde ei respondet sponsus, dicens ad ea quæ locuta est: XXXVI. VERS. 2. Οι lilium in medio spinarum, ila proxima mea in medio filiarum. Id vult, illam justam esse in medio injustorum, piam in medio impiorum versari in hoc mundo: cui dicit Apostolus: c Ut sitis filii Dei irreprehensibiles in medio generationis pravæ, et perversæ Deinde vicissim sponsa ad suum sponsum XXXVII. VERS. 3. Ut malum in lignis silvæ, sic fratruelis meus in medio filiorum. Malum in se ipso cibum et potum continet. Ut igitur significet mysticam lætitiam quam illi peperit 78 Isa. LV, 13. "I Cor. x11, 28. ** Isa. xxxv, 1, 2. Vetus interpres vertit: «pro constipatione orietur cyparissus. Locus est Isaiæ Lv, 13, ad quem locum adnotavit Nobilius. Stoba, hoc est, vilissimo stipite juxta D. Ilieronymum. Cæterum στοιβή herbarum frondes sunt, quibus tori et culcitræ farciuntur et stipantur. Γάρ ex cod. Vallec. Barb. et meus προμηνυθέν. Vatic. non habet καί, neque est in variis lectionibus edit. Lamb. Bosii. ΛΕ'. Στ. α'. Ἐγὼ ἄνθος τοῦ πεύτου, καὶ κρίνον τῶν κοιλάδων. Ὥσπερ χαριεντιζομένη πρὸς τὸν ἑαυτῆς νυμφίον ἐν τοῖς αὐτοῖς διατρίβουσα ἀκολούθως ἑαυτὴν ἄνθος λέγει τοῦ πεδίου, ὅτι τὰ προφητικά μελετώσα, ἀκούει παρὰ Ἡσαΐου· «Εὐφράνθητι, ἔρημος διψῶσα ἀγαλλιάσθω ἡ ἔρημος, καὶ ἀνθείτω ὡς κρίνον· καὶ ἐξανθήσει ἔρημος ή παλαιά. Ἀλλὰ νῦν οὐ μόνον τοῖς ἄνθεσιν εὐωδιάζει, ἀλλὰ καὶ τοῖς τῆς δια καιοσύνης καρποῖς τὴν γλυκύτητα πολυπλασιάζει. Οτε οὖν λέγει, «Ἐγὼ ἄνθος τοῦ πεδίου, τὰ προφητικά διαλαμβάνει· ὅτε δὲ πάλιν, ο Καὶ κρίνον τῶν κοιλάδων,» τοῖς εὐαγγελικοῖς ἐπιτέρπε ται σωτηριώδεσι καὶ εὐόδμοις ρήμασι τοῦ ἰδίου νυμ φίου, ὅτε τὸ ἀμέριμνον τοῖς αὐτοῦ μαθηταῖς εὐτρεπίζει καὶ αὐτὸς, λέγων· «Καταμάθετε τὰ κρίνα τοῦ ἀγροῦ πῶς αὐξάνει, ὅτι οὐ κοπιᾷ, οὔτε νήθει.» Οταν οὖν ἑαυτὴν, «κρίνον τῶν κοιλάδων, ο λέγει, τῶν εὐαγγελικῶν δογμάτων μνημονεύει· ὅταν δὲ, ο ἄνθος τοῦ πεδίου, ο τῶν προφητικών μηνυμάτων τοὺς χαρακτῆρας ὑποσημαίνει. Εἶτα ἀποκρίνεται πρὸς αὐτὴν ὁ νυμφίος, λέγων πρὸς ἃ εἶπε· ΛϚ'. Στ. β'. Ὡς κρίνον ἐν μέσῳ ἀκανθῶν, οὔτ τως ἡ πλησίον μου ἀναμέσον τῶν θυγατέρων. Ἵνα αὐτὴν εἴπῃ δικαίαν ἀναμέσον ἀδίκων, εὐσεβῆ ἐν μέσῳ ἀσεβῶν, ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ ἀναστρεφομέ νην, πρὸς ἦν φησι καὶ ὁ ᾿Απόστολος· ο Ινα γένησθε τέκνα θεοῦ ἀμώμητα ἐν μέσῳ γενεάς σχολιᾶς καὶ διεστραμμένης.» Εἶτα ἡ νύμφη πάλιν πρὸς τὸν αὐτῆς νυμφίον " ΛΖ'. Στ. γ'. Ὡς μῆλον ἐν τοῖς ξύλοις τοῦ δρυμοῦ, οὕτως ἀδελφιδός μου ἀναμέσον τῶν υἱῶν. Τὸ μῆλον ἐν τῷ αὐτῷ καὶ βρῶσιν ἔχει καὶ πόσιν. Ἵνα γοῦν τὴν μυστικὴν εἴπῃ εὐφροσύνην, ήνπερ οι Matth. vi, 28. 88 Philipp. 11, 15. Vallic. ένδιατρίβουσα Sic legendum: male Barb. et meus τους καρπούς. Nescio cur vet. interpr. reddiderit: «Sicut arbor mali in medio silvæ.; Tota vero explicatio hæc in ea versione est implexa, et quædam etiam habet, quæ sensu carent, ut illa.: «Arbor ergo maali est homo, Christi domus inter ligna silvæ, sic in medio Judæorum exsistens, sicut de ipsis dicit Isaias, s etc.

corpus meum &;» et: «Accipite, bibite; hic est sanguis meus qui pro vobis elundetur in remissionem peccatorum &:» idcirco dicit, sicut malum.s Tria enim bona nalum continet: cibum, quo significat corpus Christi; potun, quo significat saluta - rem sanguinem; et odoris suavitatem, per quam exprimit fidem. Et rursus malo comparat humanitatem Verbi assumptam, quæ est inter ligna, proponens ipsum in ligno crucis suaviter olentem, tanquam malum. Et ait: Ut malum inter ligna silva, sic fratruelis meus in medio filiorum;, id est, in medio Judæorum. Ipsos enim filios appellat in Isaia dicens: Filios genui et exaltavi; ipsi vero spreverunt ine 88. › Deinde dicit: αὐτῇ δέδωκεν ὁ νυμφίος, λέγων· Λάβετε, φάγετε· sponsus dicens: Accipite, manducate; lioc est τοῦτό μου ἐστὶ τὸ σῶμα· ο καὶ, ο Λάβετε, πίετε· τοῦτό ἐστι τὸ αἷμά μου, τὸ ὑπὲρ ὑμῶν ἐκχυνόμενον εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν· ἡ διὰ τοῦτο, οἶμαι, «ὡς μῆλον, ο λέγει. Τρία γὰρ ἀγαθὰ τὸ μῆλον ἔχει· βρώσιν, δι' ἧς ὑποσημαίνει τὸ Χριστοῦ σῶμα· καὶ πόσιν, δι' ἧς ὑποσημαίνει τὸ σωτήριον αἷμα· καὶ εὐωδίαν, ἥτις χαρακτηρίζει τὴν πίστιν. Καὶ πάλιν μήλῳ ἀπεικάζει τὸν ἀνθρώπινον τοῦ Λόγου χαρακτήρα ἐν ξύλοις ὄντα· προθεμένη αὐτὸν ἐπὶ τοῦ ξύλου τοῦ σταυροῦ, οἷα μήλον, εὐωδιάζοντα. Καί φησιν·. Ως μῆλον ἐν τοῖς ξύλοις τοῦ δρυμοῦ. οὕτως ἀδελφιδός μου ἀναμέσον τῶν υἱῶν·, ὅπερ ἐστὶν, ἀναμέσον τῶν Ἰουδαίων. Υἱοὺς γὰρ αὐτοὺς ἐν Ἡσαΐᾳ καλεῖ, λέγων· • Υἱοὺς ἐγέννησα, καὶ ὕψωσα· αὐτοὶ δέ με ἠθέτησαν.» Εἶτά φησιν· ΛΗ'. Ἐν τῇ σκιᾷ αὐτοῦ ἐπεθύμησα, καὶ ἐκάθισα. Επιθυμεῖ γὰρ καὶ τὸν νόμον τελεῖν ἡ Ἐκκλησία. Σκιὰ γὰρ τοῦ Μονογενοῦς ὁ νόμος· καὶ τοῦτον ἐπιθυμεῖ πᾶσα εὐσεβῶν ψυχὴ, ταῖς διαταγαῖς αὐτοῦ ἐπιτερπομένη ταῖς κωλυτικαῖς τῶν ἁμαρτημάτων • τό, ο Οὐ μοιχεύσεις, οὐ φονεύσεις, οὐ κλέψεις, οὐ ψευδομαρτυρήσεις, τίμα τὸν πατέρα σου καὶ τὴν μητέρα, ο καὶ τὰς ἄλλας λοιπὰς ἐντολάς. Ἐν ταύταις ταῖς σκιαῖς ἐπιθυμοῦσιν αἱ τῶν εὐσεβῶν ψυχαὶ ταῖς τῶν ἁμαρτημάτων κωλυτικαῖς. Διὸ λέγει ἡ Ἐκκλη σία· ι Ἐν τῇ σκιᾷ αὐτοῦ ἐπεθύμησα, καὶ ἐκάθισα.» – Σκιὰν γὰρ εἶχεν ὁ νόμος τῶν μελλόντων ἀγαθῶν, ο κατὰ τὸν θειότατον Απόστολον· διὸ εὐθὺς λέγει· Αθ. Καὶ καρπὸς αὐτοῦ γλυκὺς ἐν λαρυγγί μου. Οἱ γὰρ ὑπὸ τὴν σκιὰν τοῦ νόμου καθεζόμενοι, δῆλον, ὡς καὶ τοῦ εὐαγγελικοῦ καρποῦ τὴν σωτηριώδη ευωχίαν μεταλαμβάνουσι.. Εἶτα λοιπὸν περὶ τοῦ νόμου εἰποῦσα, εἰς τε τὴν τελείωσιν ήνπερ ἔλαβεν ἐκ τοῦ νόμου, εἰσελθεῖν θέλουσα, λέγει τοῖς ἀποστόλοις ο Μ'. Στ. δ'. Εισάγετέ με εἰς οἶκον τοῦ οἶτου Εἰς τὸ τοῦ Κυρίου σῶμα συγκεράσατέ με φησί, αὐτῷ διὰ τοῦ λουτροῦ τῆς παλιγγενεσίας. ΜΑ'. Τάξατε ἐπ' ἐμὲ ἀγάπην. Δότε μοι τὴν ἀγάπην τὴν τοῦ ἐπουρανίου Πατρός, ἣν ὁ Μονογενής λέγει· «Οὕτως ἠγάπησεν ὁ Θεὸς τὸν κόσμον, ὥστε τὸν Υἱὸν αὐτοῦ τὸν μονογενῆ ἔδωκεν, ἵνα πᾶς ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν μὴ ἀπόληται, ἀλλ' ἔχῃ ζωὴν αἰώνιον.» ΜΒ. Στ. ε'. Στηρίσατέ με ἐν μύροις. Ἐν πᾶσι τοῖς θείοις τοῦ Χριστοῦ λογίοις. ΜΓ. Στοιβάσατέ με ἐν μήλοις. θάψατέ με ἐν τῷ ἀριθμῷ τῶν δικαίων. ** Matth. xxvi, 26. 8* ibid. 27, 28. 85 Isa. 1, 2. Emendandum δι' ἧς, ut habent codex meus et Barb. Vide supra notam ad vers. xn'. xxviii. Vel. interpr. «in domum vineæ.» Fortasse secutus est lect. Symmachi εἰς τὸν οἰνῶνα, «in cellam vinariam, › eamque idem interpr. putavit appellari posse e domum vinea. Vet. interpres quid intelligat nescio, qui ver- XXXVIII. In umbra ipsius concupivi et consedi· Desiderat enim etiam legem perficere Ecclesia. Umbra enim Unigeniti est lex; et banc desiderat quavis piorum anima, ipsius delectata præceptis quæ peccata prohibent: «Non mochaberis, non occides, non furtum facies, non falsum testimonium dices, honora patrem tuum et matremn 8, › et cætera mandata. In his umbris que peccata velant, animæ justorum concupiscunt. Propterea dicit Ecclesia: ‹ In umbra ejus concupivi et consedi. › — Umbram enim habebat lex futurorum bonorum 87, › juxta divinissimum Apostolum. Idcirco statim dicit: XXXIX. Et fructus ejus dulcis in faucibus meis. Qui enim sub legis umbra consident, manifestum est eos etiam salutaris convivii in quo evangelici fructus apponuntur, esse participes. Deinde de lege loquens, et ad eam perfectionem venire volens quam accepit a lege, dicit apostolis: XL. VERS. 4. Introducite me in domum vini. In Domini scilicet corpus commiscete me, inquit, cum ipso per lavacrum regenerationis. XLI. Ordinate in me charitatem. Date mihi dilectionem Patris cœlestis, de qua Unigenitus loquitur: «Sic Deus dilexit mundum, ut Filium suum unigenitum daret; ut omnis qui credit in illum, non pereat, sed habeat vitam æternamı XLII. VERS. 5. Confirmate me in unguentis. In omnibus Christi divinis eloquiis. XLIII. Stipate me in malis. Sepelite me in numero justorum. 8 Exod. xx, 12-16. 87 Hebr. x, 1. 88 Joan. 1, 16. tit: «Coaptate me ei per lavacrum, › etc. Salutatus bene vertit, t commiscete me. Vet. interpr. «charitatem unigeniti Filii:» minus bene. Sane de Patris charitate in mundum loquitur Apostolus. Salutatus vertit: • Servate me:, qui pro pterea legisse videtur τηρήσατε.

XLIV. Quia vulnerala sum charitate. ΜΔ'. Οτι τετρωμένη ἀγάπης εγώ. Per sanctos scilicet martyres; per quos, cum Christum diligerein, vulnerata sum, morte pro eo suscepta. XLV. VERS. 6. Læva ejus sub capite meo; et dextera illius amplexabitur me. Læva quidem præsentem vitam, ut arbitror, exprimit; dextera vero futuram et perpetuam sanctorum vitam. e Longitudo enim dierum, ait Scriptura, ‹ et anni vitæ in dextera ejus; in læva vero ejus divitiæ et gloria”. › Ibi enim cœlestis sapientia indeficientia bona tribuit Ecclesiae, juxta Prophetam dicentem: ‹ Dominus non privabit bonis eos qui ambulant in innocentia *.» Et in futuro sæculo, sapientia longitudinem vitæ et longa sæcula dextera sua tenens, sunctarum promissionum gaudia praebet iis verbis, quæ juxta Evangelium sponsæ suæ a dextris dicit: «Venite, benedicti Patris mei; percipite regnum quod paratum est vobis a constitutione mundi ".» Ita c et dextra illius amplexabitur me;» cum a dextris suis quasi ovem me constituet bonus Pastor, qui in paradisi pascuis commnoratur. XLVI. VERS. 7. Adjuravi vos, filiæ Hierusalem, in virtutibus et viribus agri, si suscitelis et vigilare facialis charitatem, donec velit. Filias Hierusalem vocat animas sanctorum prophetarum et apostolorum. Illas adjurat per virtutes et vires agri (nimirum per divina miracula, quæ in mundo Unigeniti virtus edidit: ‹ Ager enim est rundus,» ut ait Dominus 's), ut excitent desideriun sponsi erga ipsam; modo pro ea preces adhibendo, modo, quae ipsi placita sunt, in ea disponendo: propterea aperte subdit, • donec velit. › XLVII. VERS. 8. Vox fratruelis mei. Ui, quæ vox ejus voluerit, hoc est quæ jusserit, de iis certior facta, charitatem ejus consequatur: quemadmodum et ipse in Evangeliis: • Qui diligit me, › inquit, mandata mea servabit *., XLVIII. Ecce ipse venit saliens suner montes, transiliens colles. Διὰ τῶν ἁγίων μαρτύρων· δι᾽ ὧν, ἀγαπήσασα τὸν Χριστὸν, ἐτρώθην τὸν ὑπὲρ αὐτοῦ δεξαμένη θάνατον. ΜΕ'. Στ. ς'. Ευώνυμος αὐτοῦ ὑπὸ τὴν κεφαλήν μου· καὶ ἡ δεξιὰ αὐτοῦ περιλήψεται με. Ευώνυμος μὲν παρόντα βίον ἀπεικάζει, ὡς οἶμαι· δεξιὰ δὲ τὸν μέλλοντα, τὸν ἀένναον βίον τῶν εὐω σεβῶν. «Μήκος γὰρ βίου, ο φησί, «καὶ ἔτη ζωῆς ἐν τῇ δεξιᾷ αὐτῆς· ἐν δὲ τῇ ἀριστερᾷ αὐτῆς πλοῦτος καὶ δόξα.» Ενθάδε γὰρ ἀνυστέρητα τὰ ἀγαθὰ ἡ ἐπου ράνιος παρέχει σοφία τῇ Ἐκκλησίᾳ, κατὰ τὸν λέγοντα Προφήτην· ο Κύριος οὐχ ὑστερήσει τὰ ἀγαθὰ τοὺς πορευομένους ἐν ἀκακίᾳ, Καὶ ἐν τῷ μέλ λοντι αἰῶνι μήκος βίου, τους μακροὺς αἰῶνας· καὶ τὰ εὐφραντήρια τῶν ἁγίων ἐπαγγελμάτων ἐν τῇ δε ξιᾷ αὐτῆς ἡ σοφία ἔχουσα, παρέχει, ἐν οἷς κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον τῇ ἰδίᾳ νύμφῃ ἐκ δεξιῶν λέγει· «Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε την ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν πρὸ καταβολής κόσμου.» Οὕτω < καὶ ἡ δεξιὰ αὐτοῦ περιλήψεται με·, ὅταν με στήσῃ ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ προβάτων δίκην ὁ καλὸς Ποιμήν. εἰς τὰς τοῦ παραδείσου νομὰς αὐλίζων. ΜϚ'. Στ. ζ'. Ωρκισα ὑμᾶς, θυγατέρες Ιερουσα λήμ, ἐν ταῖς δυνάμεσι καὶ ἐν ταῖς ισχύσεσι τοῦ ἀγροῦ· ἐὰν ἐγείρητε καὶ ἐξεγείρητε τὴν ἀγάπην, ἕως οὗ θελήσῃ. Θυγατέρες Ἱερουσαλήμ, τὰς ψυχὰς τῶν ἁγίων λέγει προφητῶν τε καὶ ἀποστόλων· ἐκείνας ἐν ταῖς δυνάμεσι καὶ ἐν ταῖς ἰσχύσεσι τοῦ ἀγροῦ ὁρκίζει (ἐν τοῖς θεοσημείοις, οἷς ἐποίησεν ἐν τῷ κόσμῳ ἡ τοῦ Μονογενοῦς δύναμις· «Αγρὸς γὰρ ὁ κόσμος, ο ὥς φησιν ὁ Κύριος)· ἵνα ἐξεγείρωσι τὸν πόθον τοῦ νυμφίου πρὸς αὐτήν· ὁτὲ μὲν πρεσβείας εἰσφέροντες ὑπὲρ αὐτῆς, ὁτὲ δὲ καὶ τὰ ἀρεστὰ αὐτῷ πρὸς αὐτ τὴν διατιθέμενοι. Διὸ σαφῶς ἐπιλέγει·. Εως οὗ θε λήσῃ.» ΜΖ'. Στ. η'. Φωνὴ τοῦ ἀδελφιδού μου Ινα, ἅπερ ἡ φωνὴ αὐτοῦ θέλει (τουτέστιν, ἅπερ προστάττει), ταῦτα μαθοῦσα, τῆς ἀγάπης αὐτοῦ ἐπιτύχῃ καθὼς καὶ αὐτὸς ἐν Εὐαγγελίοις λέγει· . Ὁ ἀγαπῶν με τὰς ἐντολάς μου φυλάξει. ΜΗ'. Ιδού οὗτος ἥκει πηδῶν ἐπὶ τὰ ὄρη, διαλ λόμενος ἐπὶ τοὺς βουνούς. Πηδᾷ γὰρ ἐπὶ τὰ ὄρη, τουτέστιν ἐπὶ τοὺς προφή τας· καὶ πάλιν ἐκεῖθεν ἄλλεται ἐπὶ τοὺς βουνούς, ὅπερ ἐστὶν ἐπὶ τοὺς ἀποστόλους. Κατὰ γενεὰν γὰρ καὶ γενεὰν ἡ σοφία εἰς ψυχὰς ὁσίας ἀναβαίνουσα, φί λους Θεοῦ καὶ προφήτας κατασκευάζει. Ὅτι γὰρ ὄρε σιν ἀπεικάζονται οἱ προφῆται, καὶ βουνοῖς οἱ ἀπόστο λοι, σαφῶς ἐν Ησαΐᾳ κεῖται ἡ προφητεία. ο Εσται of Matth. xxv, 34. * Matth. x1, 38. ss Joan. XIV, Salit enim super montes, hoc est super prophetas et rursus inde transilit super colles, id est apostolos; per generationen et generationem sapientia super animas sanctas ascendens amicos Dei efficit et prophetas. Quod vero montibus assimilentur prophetæ, et apostoli collibus, aperte habetur apud Isaiam prophetia ": e Erit enim, inquit, 8 Prov. ult, 16. • Psal. Lxxxll, 13. • Isa. 11, 2. Barber. et neus ἠγάπησας, male. Theat. ἠγάπησα. Scribendum ut edidi. Hoc est per latus martyrum saucíala sum. › Vallic. αἰῶνα. Perturbatus videtur hic locus. Legendum putarem: Καὶ ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι, μῆκος βίου. τοὺς μακροὺς αἰῶνας ἐν τῇ δεξιᾷ αὐτῆς ἡ σοφία ἔχουσα, τὰ εὐφραντήρια τῶν ἁγίων ἐπαγγελμάτων παρέχει, ἐν οἷς, κ. τ. λ. Hanc lectionem in versiote secutus sum. Ita cod. Alexandrinus habet hanc articulum ταῖς, qui abest a Vatic. elit. Edit. Vat. non habet τοῦ. Sic emendavi. Meus codex et Barb. et Vallie. habent ἐπιτύχω.

γὰρ, ο φησίν, «ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις ἐμφανὲς τὸ 9 in ultimis diebus manifestus mons Domini paratus super vertices montium, id est in canticis prophetarum, c et exaltabitur supra colles, hoc est super apostolos. Εt merito: quemadmodum enim sol oriens primum in montium et collium vertices lucidum extendit gyrum; ita Christus Sol justitiæ voluit, ut divinitatis suæ lumen toto coruscaret mundo. Primum veluti super montes et colles in prophetis et apostolis lumen illuxit, per quos ex omni terrarum orbe ignorantiæ dispulit tenebras. δρος Κυρίου, έτοιμον ἐπὶ τὰς κορυφὰς τῶν ὀρέων» (ὅπερ ἐστὶν, ἐπὶ τὰ μέλη [75] τῶν προφητῶν), καὶ ὑψωθήσεται ὑπεράνω τῶν βουνῶν·, ὅπερ ἐστὶν, ὑπεράνω τῶν ἀποστόλων. Καὶ εἰκότως. Καθάπερ γὰρ ἀνατέλ λων ὁ ἥλιος, πρῶτον ἐπὶ τὰς κορυφὰς τῶν ὀρέων καὶ βουνῶν τὰς φωτεινὰς ἐκτείνει στροφάλιγγας· οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς, ὁ τῆς δικαιοσύνης ἥλιος, ἀστράψαι τὸ τῆς αὐτοῦ θεότητος φῶς ἠθέλησεν εἰς ὅλον τὸν κόσμον· πρῶτον καθάπερ ἐπὶ ὄρεσι καὶ βουνοῖς ἐν προφήταις καὶ ἀποστόλοις κατηύγασε τὸ φῶς, δι' ὧν ἐκ τῆς οἰκουμένης τὸ σκότος ἀπήλασε τῆς ἀγνώσ σίας. ΜΘ'. Στ. θ'. "Ομοιός ἐστιν ὁ ἀδελφιδός μου τῇ δορκάδι, ἢ νεβρῷ τῶν ἐλάφων ἐπὶ τὰ ὄρη Βαιθήλ. Δορκάς ὀξυδερκές ἐστι ζῶον· διὸ καὶ φερωνύμως κέκληται δορκάς· καὶ νεβρὸς ἐλάφων· ἀναιρετικός γάρ ἐστι τῶν ἰοβόλων θηρίων. Ορη δὲ Βαιθήλ τὰ ἐξοχώτατα τῶν δικαίων τάγματά ἐστιν· ἐπειδήπερ Βαιθήλ οἶκος Θεοῦ ἑρμηνεύεται· οἶκοι δὲ Θεοῦ, δῆλον ὅτι οἱ δίκαιοι, διὰ τὸν εἰπόντα· «Ἐνοικήσω ἐν ὑμῖν καὶ ἐμπεριπατήσω· ν καὶ πάλιν ὁ ᾿Απόστολος Θεοῦ οἶκός ἐσμεν ἡμεῖς.» Ο οὖν ἀδελφιδὸς αὐτῆς, ὁ ταύτης νυμφίος Χριστὸς, ὁμοιοῦται μὲν δόρκων διὰ τὸ ὀξυδερκῶς κατοπτεύειν ἐπὶ τὰς τῶν ἀνθρώπων καρδίας, καθὼς λέγει· «Εγώ Κύριος ἐτάζων νεφρούς καὶ δοκιμάζων καρδίας· εἴ τι ποιήσει ἄνθρωπος ἐν κρυφαίοις, κἀγὼ οὐκ ἐπόψομαι αὐτόν;» Διδ ἀπεικάζει αὐτὸν ἡ νύμφη τῷ δόρκων, ἢ τῷ νεβρῷ τῶν ἐλάφων. Ἐπειδὴ τὰ εἰσπεμπόμενα της κακίας ἐνθυμήματα ὑπὸ τοῦ πονηροῦ ταῖς τῶν δικαίων διανοίαις, ταῦτα ἐλάφου δίκην ἀνιμώμενος ὁ οὐράνιος Λόγος, τέμνει διὰ τοῦ ὀξυτάτου ξίφους, οπερ ἔδωκεν αὐτοῖς, τοῦ τῆς εὐσεβείας λογισμοῦ. Καλῶς οὖν ἀπεικάζεται νεβρῷ ἐλάφων ἐπὶ τὰ ὄρη Βαιθήλ· τουτο ἐστιν, ἐπὶ τὰ ἐξοχώτατα τῶν δικαίων τάγματα. Ν. Ἰδοὺ αὐτὸς ὀπίσω τοῦ τοίχου ἡμῶν παρακύπτων διὰ τῶν θυρίδων. Τοἶχον, ὃν τὴν νύμφην λέγει, τὸν νόμον φησί, καθάπερ καὶ Παῦλος ὁ ἀπόστολος λέγει· «Καὶ τὸ μεσότοιχον τοῦ φραγμοῦ λύσας· τὴν ἔχθραν ἐν τῇ σαρκὶ αὐτοῦ, τὸν νόμον τῶν ἐντολῶν ἐν δόγμασι καταργήσας.» Παρακύπτων γὰρ ὀπίσω τοῦ νόμου ἦλθεν, καὶ διὰ τῶν θυρίδων, ὅπερ ἐστὶ διὰ τῶν προζητῶν. Πρῶτον γὰρ ἐν νόμῳ διὰ Μωϋσέως εκηρύχθη Επειτα διὰ τῶν θυρίδων, ὡς εἰπεῖν, διὰ τῶν προφητῶν παρέκυψεν. ᾿Αλλὰ, ' καὶ ἐκκύπτων διὰ τῶν διχτύων.» ΝΔ'. Παρακύπτων διὰ τῶν θυρίδων, καὶ ἐκκύΣτων διὰ τῶν δικτύων. θαυμάσιος ὁ τῆς ἀκολουθίας, καὶ μάλιστα "Levil. xxvi, 12; II Cor. vi, 16. * Hebr. 111, 6. Vallic. τὰ τέλει, corrupte pro τέλη. Eam lectionem habuit vet. interpres, qui vertit circa finem prophetarum.» Barb. et meus μέλη, (quamn lectionem Salutatus agnoscit; ait enim ‹ in canticis prophetarum.» Melius εἴ τις. In Vallie. deest οὐκ εἰ nota interrogationis. Memoriter, adeoque minus accurate citat locum Jeremia, cujus verba sunt, εἰ κρυβήXLIX. Vens. 9. Similis est fratruelis meus caprea vel hinnulo cervorum super montes Bæthel. Caprea acute cernens est animal: idcirco veritatem sui nominis ferens dorcas appellatur: et hinnulus cervorum: veneficas enim bestias interficit. Montes autem Bethel summos justorum significant ordines; quandoquidem Bæthel domus Dei interpretatur: domos enim Dei manifestum est esse justos: ait enim Scriptura: • Iuliabitabo in vobis, et inambulabo ";» et rursus Apostolus: ⚫ Dei domus sumus nos ".» Ejus igitur fratruelis, ejusdemque sponsus Christus assimilatur quidem capreæ, quod acutum in corda hominum cernat, quemadmodum ait: e Ego Dominus scrutans renes, et probans corda ". Ecquid homo fecerit in occulto, et ego non videro 98?. Ipsum propterea sponsa capreæ assimilat vel hinnulo cervorum; immissas enim iniquas cogitationes in animos justorum a diabolo, instar cervi coeleste Verbum extraclas acutissino concidit gladio, quem illis tradidit, minirum cogitatione pietatis. Concinne igitur assimilatur hinnulo cervorum in montibus Bethel, hoc est super suminos justorum ordines. L. Ecce ipse post parietem nostrum, prospiciens per fenestras. Parietem puto sponsam appellare legem, quemadmodum Paulus ait: «Solvens medium maceriæ parietem inimicitiam in carne sua, legem mandatorum decretis evacuans ". › Prospiciens enim venit post legem, et per fenestras, id est, per prophetas. Primum enim in lege per Moysem prædicatus est: deinde per fenestras, ut ita dicam, per prophetas prospexit. Sed et prominens prospicit per retia.» Ll. Prospiciens per fenestras, et prominens prospicit per relia. Admirabilis est ordinis, hujus præsertim, con- "Jerem. xvII, 10. ss Jerem. xxi, 24.» Ephes. σεταί τις ἐν κρυφαίοις, καὶ ἐγὼ οὐκ ὄψομαι αὐτόν; Edit. Vat. οὗτος. Alex. cod. et ed. Compl. έστηκεν ὀπίσω, quam lectionem habuisse videtur vet. interpr., qui vertit, ecce hic stetit post parietem. › Locus corruptus. Legendum τοῖχον οἶμαι τὴν νύμφην λέγειν τὸν νόμον· καθάπερ καὶ Παύ λος, κ. τ. λ. Barb. et meus διὰ τῆς

cinitas: primum post parietem; deinde de pariete ταύτης, ρυθμός. Πρῶτον ὀπίσω τοῦ τοίχου· ἔπειτα ἀπὸ τοῦ τοίχου διὰ τῶν θυρίδων· εἶτα διὰ τῶν δι κτύων. Καὶ τὰ μὲν περὶ τοῦ τοίχου, ὅτι περὶ τοῦ νό μου λέγει, σαφῶς ἀποδέδεικται· ὅτι δὲ καὶ παρακύ πτει διὰ τῶν θυρίδων, ὅπερ ἐστὶ διὰ τῶν προφητῶν, λέλεκται. Ὥσπερ γάρ, εἴ τις παρακύπτει, καὶ πάλιν ἑαυτὸν ὑφέλκει· οὕτω διὰ τῶν προφητικών δογμάτων παρέκυπτε, διὰ τοῦ Ἡσαΐου προφητευόμενος, διὰ τοῦ Ἱερεμίου κηρυττόμενος, διὰ τοῦ Δανιὴλ ἀποκαλυπτόμενος, ὥσπερ διὰ θυρίδων, τῶν προφητῶν. Ἐπὶ τῶν δικτύων δὲ, οὐκέτι λέγει, ο παρακύπτων, ο ἀλλ', • ἐκκύπτων.» Ο γὰρ παρακύπτων ποτὲ μὲν ἑαυτὸν ἀποδεικνύει ποτὲ δὲ ὑποχωρεῖ· ὁ δὲ ἐκκύπτων ὅλον ἑαυτὸν ἐπιδίδωσι. Ωσπερ οὖν διὰ δικτύων, διὰ τῶν ἁγίων ἀποστόλων, ὅλον ἑαυτὸν ἐν εφάνισε. Καὶ γὰρ δι' αὐτῆς τῆς ὀνομασίας τῶν ἁλιευ τικῶν ὀργάνων τὴν τῶν ἀποστόλων προφητεύει κλή σιν, οἷς εἶπεν αὐτός· ι Δεῦτε ὀπίσω μου, καὶ ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνθρώπων· οἱ δὲ ἀφέντες τὰ δίκτυα ήχου λούθησαν αὐτῷ.» Ἡ τοίνυν ἀκολουθία τὸ λεχθὲν σαφὲς ἀποδείξει· λέγει γάρ per fenestras; postremo per reka. Et quoad parietem attinet, satis declaratum est, per illum intelligi legem. Quod autem prospicit per fenestras, dictum est id esse de prophetis. Quemadmodum enim si quis prospiciat per ſenestras se rursus subducit; sic per prophetica dogmata prospexit, cum per Isaiam prænuntiatus est, per Jeremiam prædicatus, revelatus per Danielem, tanquam per fenestras prophetarum. Cum vero sermo est de retibus, non jam dicit e prospiciens, sed e prominens inspicit. Qui enim prospicit e fenestra modo se conspectum dat, modo se subducit; qui vero prominens prospicit, se ipsum totum ostendit. Tanquam igitur per retia se totum manifestavit per sanctos apostolos. Etenim hoc ipso quod piscatoria nominat instrumenta, vocationem prædicit apostolorum, quibus ipse dicit:. Venite post me, faciam vos piscatores hominum: illi autem dimissis retibus secuti sunt eum ¹. › Quæ igitur sequuntur, manifeste quod diximus declarabunt; ait enim: LII. Vens. 10. Respondet fratruelis meus, et dicit mihi: Surge, veni, proxima mea, pulchra mea, columba men. Nam per hos ipsos sanctos apostolos vocatam a peccatorum lapsu eam erigit dicens: • Surge, veni, pulchra; › et columbam simul eam vocat propter donum Spiritus sancti, et propter eam quam illi præcipit, simplicitatem. LIN. VERS. 11. Quoniam ecce hiems transiil. Hiemem igitur vocat salutarem passionem, cum tempestatem passi Judæi in gravissimum inciderunt exitium: vel etiam hiemem vocat idolorum cultum, quem ab ea removit. In utroque sensu hiems transiit. Neque enim amplius mortem exspectat, qui semel pro nobis passus est Dominus, quemadmodum Apostolus ait: «Mors illi non ultra dominabitur; quod enim mortuus est, mortuus est semel peccato; quod autem vivit, vivit Deo '.. Quod autem hiems revera intelligenda (sit passio, vide Petrum tempestate jactatum propter metum Judæorum. Sed hiems præteriit; nam post resurrectionem facta est tranquillitas per plenam certamque fidem divinitatis Unigeniti; et ait: 1 Marc. 1, 17, 18. * Rom. vt, 9, 10. ' Ο γὰρ παρακύππων absunt a meo cod. et Vallic. quæ revocavi a cod. Barber. Ad hunc locum probe intelligendum constituenda est propria significatio verbi παρακύπτω. Aristoph. Εἰρήνῃ ν. 981: Καὶ γὰρ ἐκεῖναι προκλίνασαι τῆς αὐλείας παρακύπτουσι· κἄν τις προσέχῃ τὸν νοῦν αὐταῖς, ἀναχω ροῦσι· κατ' ἣν ἀπίῃ, παρακύπτουσι. Scholiast. προκλίνασαι, παρανοΐξασαι.. Nam illa semiadapertis foribus prospectant, › vel ‹ reclusis paululum foribus vix prospectant.. Est enim παρακύπτειν, ‹ e fenestra strictim aspicere, quæ est Cicer. locutio lib. 1 De Orat., c. 55. Vallic. Cæteri codd. επιδεικνύει. ΝΒ'. Στ. ι'. Αποκρίνεται ἀδελφιδός μου, καὶ λέγει μοι· Ανάστα, ἐλθὲ, ἡ πλησίον μου, καλή μου, περιστερά μου. Δι' αὐτῶν γὰρ τούτων τῶν ἁγίων ἀποστόλων καλέ. σας αὐτὴν, ἀνίστησιν ἀπὸ τοῦ πτώματος τῶν ἁμαρ τημάτων, λέγων· «᾿Ανάστα, ἐλθὲ, καλή· › ἅμα καὶ περιστερὰν καλῶν, διά τε τὴν δωρεὰν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, καὶ δι᾿ ἣν κελεύει ἔχειν αὐτὴν ἀκεραιό τητα ΝΓ'. "Οτι ἰδοὺ ὁ χειμών παρῆλθεν. Χειμῶνα οὖν τὸ σωτήριον πάθος καλεῖ, ἐν ᾧ χειμασθέντες οἱ Ἰουδαῖοι χαλεπὴν ὑπέστησαν ἀπώλειαν ἤτοι, ἣν ἀπήλασεν ἀπ' αὐτῆς, εἰδωλολατρείαν. Καθ ἑκάτερα δὲ ὁ χειμών παρῆλθεν· οὔτε γὰρ ἔτι θάνατον ἐκδέχεται ἅπαξ ὑπὲρ ἡμῶν παθὼν ξ Κύριος· ὡς καὶ ἅγιος Απόστολος εἶπε· ο Θάνατος αὐτοῦ οὐκ ἔτι κυριεύσει ὃ γὰρ ἀπέθανεν, ἀπο ἔθανεν ἐφ᾽ ἅπαξ τῇ ἁμαρτία· ὁ δὲ ζῇ, ζῇ τῷ Θεῷ.» "Οτι δὲ ὄντως χειμὼν τὸ πάθος, βλέπε χειμαζό μενον τὸν Πέτρον διὰ τὸν φόβον τῶν Ἰουδαίων· ἀλλὰ παρῆλθεν οὗτος. Μετὰ γὰρ τὴν ἀνάστασιν εὐδία γέγονεν ἐν τῇ πληροφορίᾳ τῆς πίστεως τῆς τοῦ Μονο γενοῦς θεότητος· καί φησιν· Sic mss. omnes. Legendum tamen σαφῶς Ita Vallic. Cæleri ἔτι οὔτ᾽. Proprie θάνατον οὐκ ἐκδέχεται • mortem non exspectat. Vetus interpres habet, nec mortem pro nobis suscepit.» Legendum suscipit,› quod in impressa typis editione emendatum oportuit; et illa ἅπαξ ὑπὲρ ἡμῶν non conjungenda cum θάνατον ἐκδέχεται, seu cuin παθών. Εa versio errorem continet absurdissimum, «Christum nimirum pro nobis mortem non suscepisse. ▸ Sacer textus habet κυριεύει. Sed vulgatus interpres legit κυριεύσει. Δέ est ex cod. Vallic. Abest a meo et Barb.

ΝΔ'. Ὁ ὑετὸς παρῆλθεν επορεύθη εαυτῷ. Τοὺς πειρασμοὺς βροχαῖς παρεικάζει ὁ Κύριος, λέγων περὶ τῶν τεθεμελιωμένων ἐν τῇ πέτρα δι καίων· ο Κατέβη ἡ βροχὴ, ἦλθον οἱ ποταμοί, ἔπνευ σαν ἡ ἄνεμοι, προσέκρουσαν τῇ οἰκίᾳ ἐκείνῃ, καὶ οὐκ ἔπεσεν· ἐτεθεμελίωτο γὰρ ἐπὶ τὴν πέτραν.» Ἵνα οὖν εἴπῃ· Οἱ πειρασμοί οἱ τοῦ πάθους παρ ήλθον· ο Ο χειμών, ο φησί, ο παρῆλθεν, ὁ ὑετός ἀπῆλθεν ἑαυτῷ. ΝΕ'. Στ. ι6'. Τὰ ἄνθη ὤφθη ἐν τῇ γῇ ἡμῶν Οπερ ἐστὶν, ἡ τῆς τῶν ἁγίων ἀποστόλων πίστεως εὐωδία. ΝϚ'. Καιρὸς τῆς τομῆς ἔφθακεν. Τοῦ τέμνεσθαι τὰ κλήματα καὶ καθαίρεσθαι LIV. Pluvia abiit, et recessit sibi. l'entationes pluviis assimilat Dominus, cum loquitur, de iis qui fundati sunt supra petram justorum Descendit pluvia, venerunt flumina, flaverunt venti, et irruerunt in domum illam, et non corruit: fundata enim erat supra petram '.. Ut ergo diceret: Tentationes passionis præterierunt, ait: ‹ Hiems transiit, pluvia recessit sibi. › LV. VERS. 12. Flores visi sunt in terra nostra. Id est, bonus odor fidei sanctorum apostolorum. LVI. Tempus sectionis advenit. Tempus scilicet putandi palmites, eosque a pecἀπὸ τῶν ἁμαρτημάτων· ἅτινά ἐστι τέκνα τὰ εἰς ἐμὲ catis purgandi, scilicet filios qui credunt in me. Sedl πιστεύοντα. ᾿Αλλὰ καὶ καθ᾿ ἕτερον τρόπον· ο Καιρός τῆς τομῆς ἔφθακε,» τοῦ νοητοῦ λέγω θερισμού, τοῦ θερίζειν τὰ ἔθνη σίτου δίκην ἀπὸ τῶν γηίνων ἐπιθυμημάτων, καὶ συγκομίζειν εἰς τὰς ἀποθήκας τῆς εὐρανίου βασιλείας. ΝΖ'. Φωνὴ τρυγόνος ἠκούσθη ἐν τῇ γῇ ἡμῶν. Τὴν φωνὴν ταύτην οἶμαι τοῦ ἁγίου Παύλου. Τρυ γένι γὰρ αὐτὸν παρεικάζει διὰ τὴν ἀγριότητα, ἣν πάλαι μὲν κατὰ τῶν ἐκκλησιῶν ἐποιεῖτο, διωγμοῖς καὶ φυλακαῖς τοὺς εἰς τὸν Κύριον πιστεύοντας ελαύ νων. Αλλ', ο Η φωνή γέγονεν ἐν τῇ γῇ ἡμῶν· ἵπερ ἐστὶν, ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ. Γέγραπται γάρ ο Γή θελητὴ ὑμεῖς ἐστε·, ἐπελάβετο γὰρ τοῦ κηρύγματος τῆς πίστεως, ἵνα τὸ γεγραμμένον εἰς αὐτὸν πληρωθῇ, ότι ο Στρουθίον εὗρεν ἑαυτῷ οἰκίαν, καὶ τρυγών νοσσιάν ἑαυτῇ, οὗ θήσει τὰ νοσσία ἑαυ τῆς· τουτέστι, τὰ δι' αὐτοῦ πιστεύοντα εἰς Χριστὸν ἔθνη. ΝΗ. Στ. ιγ΄. Η συκῆ ἐξήνεγκεν ὀλύνθους αυτ τῆς. Τὴν Συναγωγὴν τῶν Ἰουδαίων λέγει, τοὺς ἁγίους ἐξενηνοχυῖαν ἀποστόλους, οἵτινες ὀλύνθων δίτην τοὺς τοῦ Κυρίου γλυκερούς προβάλλονται λόγους· περὶ ὧν καὶ Ἱερεμίας ὁ θεσπέσιος προφήτης • Σύκα, ο φησί, «τὰ χρηστὰ, χρηστὰ λίαν. ο Πρόδρομοι δὲ σύκων οἱ δλυνθοι, οὓς ἀποστόλους εἰρήκαμεν. Έπειτα σύκα, οἱ μετ᾿ αὐτοὺς ἐν ταῖς ἁγίαις ἐκκλησίαις διδάσκαλοι, τὴν ἡδυτάτην προβαλλόμενοι γλυ χύτητα. * Matth. v11, 25. Malach. 111, 12: et alio modo: • Tempus sectionis advenit, ο spiritualis scilicet messis: metendi nimirum instar frumenti gentes a terrenis cupiditatibus, easque condendi in horreis regni coelestis. LVII. Vox turturis audita est in terra nostra. lanc vocem existimo esse D. Pauli. Turturi enim illum assimilat propter feritatein quam olim contra ecclesias exercebat, persecutionibus et carceribus Christi fideles exagitans. Verum ‹ vox ejus clamavit in terra nostra, hoc est in Ecclesia; scriptumn'est enim: «Terra accepta estis vos *:» apprehendit enim prædicationem fidei, ut in eo illud impleatur: ● Passer invenit sibi domum, et turtur nidum sibi ubi ponat pullos suos *, › hoc est, gentes quæ der hunc (Paulum) credunt in Christum. LVIII. VERS. 13. Ficus produxit grossos suos. Judæorum dicit Synagogam, quæ sanctos aposto los extulit, qui grossorum instar dulcia Domini eloquia proferunt. De quibus et divinus vales Jere mias: 4 Ficus optimas, optimas nimis.. Ficorum enim præcursores sunt grossi, quos esse apostolos diximus. Deinde ficos, qui post eos iu sanctis ecclesiis doctores, suavissimam dulcedinem proferunt. Psal. LXXXIII, Sic Barb. et Vallic. Vaticana editio habet ἀπῆλθεν. Εἰ ἀπῆλθεν mallem. Sic enim habet Philo in fine explanationis hujus versus. Velus interpres:. Ut ergo diceret, transierant passiones, tentationes ait. Scribendum, • passionis tentationes.» Vatic. ed. non habet ἡμῶν. Vet. interpr. • Ut quasi palmites incidantur et mundentur, etc. Existimasse videtur subandiendum esse Evexa. Repetenda est ex textu vox καιρός, unde pendet τοῦ τέμνεσθαι. Inserui λέγω, quod est ex Vallicell. Barb. τό. Vallic, τῷ. Legendum τοῦ. Vat. edit. τῆς τρυγόνος. • Jerem. XXIV, Legendum videtur γέγωνεν. Meus cod. et Vallic. et Barb. sic habent: Η θελὴ ὑμεῖς ἐστέ· ἀπελαύετε γάρ. Mutinensis ἡ θελεῖ ὑμεῖς ἐστέ· ἐπελάβετο γὰρ τοῦ κηρύγματος τῆς πίστεως. Νυς γέγραπται ostendit locum hic esse aliquem e sacra Scriptura depromptum. Cum autem apud Malachiam legatur, 11, 12, διότι ἔσεσθε ὑμεῖς γῆ θελητή, λέγει Κύριος, propterea emendamla hac, jut edidi. Vet. interpres reddit tantum sententiam Graeci textus. Γλυκερούς λόγους. Vet. interp. c diversa eloquia. Videtur codicem habuisse corruptum. Sic emendavi. Meus et Barb. προβάλλοντα.

LIX. Viles nostra florent, dederunt odorem. Consequenter itaque deinceps vitibus ecclesias, quæ per doctrinam bonum fidei proferunt odorem; ipsi vero germinationi odorem fidei assimilat. LX. Surge, veni, proxima mea. Sibi proximam vocat sponsam, propterea quod ipse de caelis descendit, eamque per fidei conjunctionem implevit. LXI. Pulchra mea, columba mea. Pulchra propter pœnitentiam, columba propter simplicitatem. LXI. VERS. 14. Et veni, tn columna men, in telamento petra. Ipse sponsus est ejus velamen et petra. Et petra quidem, quia super se ipsum statuit fidei fundamentum: velamen vero, propterea quod eam protegens ab omni liberat tentatione. LXIII. Juxta promurale. Promurale legem vocat. Muri enim sunt Evangelia juxta Isaiæ dictum: «Ponet murum et circummurale ".» Murus vero et circummurale significat duplicem vim defendendi sanctos per divina eloquia, ne a mala bestia petantur insidiis. Ait igimur illam esse juxta promurale, scilicet disciplinæ legis quæ jubet: «Non mochaberis ",» el catera. Deinde ipsa respondet, et ait: LXIV. Ostende mihi faciem tuam et auditam mihi fac vocem luam. Id est non solum per legem et prophetas loquere mihi, sed totum mihi te ostende; quemadmodum Moyses ejusmodi captus desiderio, libere cumn Domino loquebatur dicens: Ostende mihi te ipsum ut manifeste te videam '.. Verum tunc dixit Moysi: ‹ Nullus qui faciem meam viderit, vivet 10., Sed cum sponsæ suæ vellet se conspicuum dare, veluti nubem induit corpus, et sub eo se abscondit, ut se ipse suæ sponsæ demonstraret per actus virtutis, per patientiam et innocentiam, formam illi tradens pie vivendi. Propterea illa auscultat dicens: Ostende mihi faciem tuam, et auditam mihi fac vocem tuam. › Ostendit igitur illi faciem suam, cum in utero deiparæ Virginis gestatus est; et auditam illi fecit vocem suam, cum docebat in monte Oliveti, et ? Isa. xxvi, 1. ΝΘ'. Αἱ ἄμπελοι ἡμῶν κυπρίζουσιν έδω και ὀσμήν. Ακολούθως οὖν λοιπὸν ἀμπέλοις τὰς ἐκκλησίας ἀπεικάζει, τὰς διὰ τῆς διδασκαλίας τὴν τῆς πίστεως προβαλλομένας εὐωδίαν. Κυπρισμῷ δὲ τῆς πίστεως ὀσμήν Ξ'. ᾿Ανάστα, έλθε, η πλησιον μου. Πλησίον αὑτῷ τὴν νύμφην καλεῖ, διὰ τὸ αὐτὸν κατεληλυθέναι ἐκ τῶν οὐρανῶν, καὶ πεπληρωκέναι αὐτὴν τῇ τῆς πίστεως συναφείς. ΕΑ'. Καλή μου, περιστερά μου. Καλὴ διὰ τὴν μετάνοιαν, περιστερὰ διὰ τὴν ἀκεραιότητα. ΞΒ'. Στ. ιδ'. Καὶ ἐλθὲ, σὺ περιστερά μου, δι' οὗ ἐν σκέπῃ τῆς πέτρας. Σκέπη δὲ καὶ πέτρα οὗτος αὐτῆς ὁ νυμφίος· πέτρα μὲν, ἐπειδὴ ἐπ' αὐτὸ ἥρεισεν τῆς πίστεως τὸ θεμέ λιον· σκέπη δὲ, ἐπειδὴ αὐτὴν ἀπὸ παντὸς φύεται πειρασμοῦ. ΕΓ΄. Εχόμενα τοῦ προτειχίσματος Προτείχισμα τὸν νόμον λέγει. Τείχη γάρ ἐστι τὰ Εὐαγγέλια, κατὰ τὴν Ησαίου φωνήν· ο Θήσει τεῖχος καὶ περίτειχος.» Τεῖχος δὲ καὶ περίτειχος διτο τὴ δύναμις φυλάττουσα τοὺς ὁσίους διὰ τῶν θείων λο γίων· ἵνα μὴ ἐκ τοῦ πονηροῦ θηρὸς ἐπιβουλεύωνται. Εχόμενα γοῦν καλεῖ αὐτὴν τοῦ προτειχίσματος, τουτέστι τῆς τοῦ νόμου κατηχήσεως, λεγούσης· • Οὐ μοιχεύσεις, ο καὶ τὰ ἑξῆς· εἶτα ἀποκρίνεται αὐτὴ, καὶ λέγει· ΕΔ'. Δεῖξόν μοι τὴν ὄψιν σου, καὶ ἀκούτισόν μοι τὴν φωνήν σου. Οπερ ἐστί, μὴ μόνον διὰ νόμου καὶ προφητῶν μοι λάλει, ἀλλ' ὅλον σαυτὸν ἐπίδειξόν μοι· ὡς καὶ Μωϋσῆς τοιούτῳ πόθῳ ληφθεὶς, τῷ Κυρίῳ παῤῥησιάζεται λέγων·· Δεῖξόν μοι σαυτὸν ἐμφανῶς, ἵνα σε ἴδω (10)·, ἀλλὰ τότε λέγει τῷ Μωϋσεῖ· «Οὐδεὶς ἰδών μου τὸ πρόσωπον ζήσεται» Ταύτῃ δὲ βουλόμενος ἐπιδεῖξαι ἑαυτὸν, νεφέλης δίκην Αμφιάσατο τὸ σῶμα, καὶ ἑαυτὸν ἔκρυψεν αὐτῷ, ἵνα τῇ ἰδίᾳ νύμφη δείξῃ ἑαυτὸν διὰ τὸν τρόπον τῆς ἀρετῆς, διὰ τῆς ὑπο μονῆς καὶ τῆς ἀκακίας, τὸν τύπον αὐτῇ παραδιδοὺς τοῦ τῆς εὐσεβείας πολιτεύματος. Διὸ ἐπακούει αὐτὴ λέγουσα· «Δεῖξόν μοι τὴν ὄψιν σου, καὶ ἀκούτι σόν μοι τὴν φωνὴν σου.» Εδειξεν οὖν αὐτῇ τὴν ὄψιν αὐτοῦ, κυηθεὶς διὰ τῆς Θεοτόκου Μαρίας· καὶ τῆς φωνῆς αὐτοῦ ἡκούτισεν αὐτὴν, διδάσκων ἐν τῷ ὄρει τοῦ • Exod. xx, 14. • Exod. XXXII, 13. 16 ilid. 20. Vox huwy in nulla edit. apparet, nec eam agnoscit vetus interpres. Vet. interpr. legisse videtur κυπρίζουσαι, qu est lectio edit. Complut. Vet. interpr. quædan addit, quæ non habent Gr. codd. Μακενί αὐτήν in αὐτῷ. Δι' ού. Ab impressis omnibus codicibus bene bæ duæ vocute absunt. Eas non agnoscit vetus interpr. et delendas existimo. Τεῖχος δὲ καὶ περίτειχος revocavi e codd. Barbi. et Vallic. Τουτέστι restitui ex Barb. et Vallicell. Vetus interpr. non habuit in suo cod. vocem μόνον. Vertit enim: «lloc est, per legem et prophetas non mibi loquaris.» Atqui non repudiat sponsa, ut secum sponsus loquatur per ora proplielarum, sed ait: • Non solum per legen, sed lolumn te mihi ostende. › Edit. Vat. habet εμφάνισόν μοι σεαυτὸν γνωστῶς, ἵνα ἴδω σε. Edit. Vat.: Οὐ γὰρ μὴ ἴδῃ ἄνθρωπος τὸ πρόσωπόν μου, καὶ ζήσεται. Sic emendandum. Meus et Barb. habent αὐτῇ. ' De B. Virgine notanda hæc vox: et digna quæ legantur ea quæ ad h. 1. adnotavit doctus editor veteris interpretationis

Ελαιώνος, καὶ τὰ εὐαγγελικά διατάγματα αὐτοῦ erangelica præcepla sua in omnem terrarum orbem εἰς πᾶσαν τὴν οἰκουμένην διὰ τῶν ἀποστόλων αὐτῇ illi per apostolos misit. πέμψας. ΞΕ. Οτι ἡ φωνή σου ἡδεῖα, καὶ ἡ ὄψις σου ὡραία. Όντως ἡ φωνὴ αὐτοῦ ἡδεία· «Δεῦτε,» λέγουσα, ι πρὸς μὲ, πάντες οἱ κοπιῶντες καὶ πεφορτισμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς.» - «Φωνή σου ἡδεῖα,» τοῖς τυ φλοίς λέγουσα· ο Κατὰ τὴν πίστιν ὑμῶν γενηθήτω ὑμῖν. ν - ε Φωνή σου ἡδεῖα,» λέγουσα πρὸς τὸν παραλυτικόν «Έγειραι, ἆρον τὸν κράββατόν σου, καὶ ὑπε αγὲ εἰς τὸν οἶκόν σου.» – Η φωνή σου ἡδεῖα, - • Θάρσει, ο λέγουσα, «τέκνον· ἀφέωνταί σοι απ ἁμαρτίαι σου.» — «Η φωνή σου ήδεῖα,» λέγουσα· • θύγατερ, ἡ πίστις σου σέσωκέ σε πορεύου εἰς εἰρήνην.» - «Ἡ φωνὴ ἡδεία,» τῷ λεπρῷ λέγουσα· ι θέλω καθαρίσθητι· ν καὶ εὐθέως ἐκαθαρίσθη ἡ λέ πρα «Η φωνή σου ἡδεῖα, ο ἐπιτιμῶσα τῷ ἀνέσ μῳ καὶ τῇ θαλάσσῃ, καὶ ποιοῦσα γαλήνην. • Η φωνή σου ἡδεῖα, ο τὸν Λάζαρον ἐκ νεκρῶν καλοῦσα· · Λάζαρε, δεύρο έξω.»— Η φωνή σου ἡδεῖα· — Υπ έχετε, μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες αὐτ τοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, διδάσκοντες αὐτοὺς τηρεῖν;» καὶ τὰ ἑξῆς. • Η φωνή σου ἡδεῖα, ο λέγουσα· «Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου. – «Η φωνή σου ἡμεῖα, ο πάντας ἐν πᾶσι σώζουσα. • Καὶ ἡ ὄψις του ὡραία,» καὶ ὅτε ο μορφὴν δούλου ἔλαβες, ἵνα ἡμᾶς ἐλευθερώσῃς ἐκ τῆς δουλείας τῶν ἁμαρτιῶν· Ηλείας θεότητος τὴν δόξαν ἐπιλάμψης. LXV. Quoniam vor tua suavis, et facies tua speciosa. Suavis revera vox ejus est, quæ dicit: ‹ Venite ad ine, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos 11, • Vox tua suavis, quæ cæcis dixit: c Secundum fidem vestram fiat vobis 18, 1 ‹ Vox tua suavis,› quæ dixit paralytico: ‹ Surge, e¹ tolle grabatum tuum, et vade in domum tuam • Vox tua suavis,» dicens: • Conβde, tili; remittuntur tibi peccata tua “.ɔ – - Vox tua suavis,» quæ dicit: e Filia, fides tua te salvatn fecit: vade in pace".›. —‹ Vox tua suavis, › leproso dicens: ‹ Volo; Shundare ",, et statim lepra mundala est. e Vos tua suavis,» quæ increpavit ventum et mare, et fecit tranquillitatem • Vox tua suavis,» vocans a mortuis Lazarum: ‹ Lazare, veni forзs 18. >—‹ Vox tua suavis: - Ite, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, docentes eos servare 1,» et calera. • Vox tua suavis, s dicens: Venite, benedicti Patris mei 30.» — ‹ Vox tua suavis,» quæ omnes in omnibus salvat. ‹ Et facies tua speciosa, › tum cum ‹ formam servi accepisti ",, ut nos e peccatorum servitute liberares; tum quando transfiguratus es in monte”, ut jucundissimæ divinitatis resplendere faceres gloriam. καὶ ὅτε μετεμορφώθης ἐν τῷ ὄρει, ἵνα τῆς Ε'. Στ. ιε'. Πιάσατε ἡμῖν ἀλώπεκας μικρούς (LXVI. VERS. 45. Capite nobis vulpes pusillas exἀφανίζοντας ἀμπελῶνας. Πιάσατε, φησί, τοὺς αἱρετικοὺς, οἵτινες ἀλωπέκων δίκην νυκτὸς ὑποδύοντες τοὺς μικροὺς ἀφανίζουσιν ἀμπελῶνας· ὅπερ ἐστὶ, τοὺς ὑδαροπίστους μήποτε μεγεθυνθέντες ἐν τῇ τελείᾳ, ἀμπέλου τὰ κλήματα καταβλάψωσιν, ἀλλ᾽ ἔτι μικρούς όντας κατὰ τὴν πίστιν καὶ ἀστηρίκτους. Τούτους γὰρ ἀφανίζουσιν οἱ αἱρεσιῶται, παρακλίνειν αὐτοὺς ποιοῦντες ἀπὸ τοῦ θεμελίου τῆς πίστεως. Διὰ τοῦτο πιάζεσθαι αὐτοὺς κελεύει, καὶ ἀπελαύνεσθαι ἔξω τῶν ἀμπελώνων Διὸ ἐπιλέγει· ΞΖ'. Καὶ αἱ ἄμπελοι ἡμῶν κυπρίσου την σιν. Οπερ ἐστίν· Οἱ λαοὶ τῇ ἡμῶν πίστει εὐωδιάζου ΣΗ'. Στ. ις'. 'Αδελφιδός μου ἐμοί, κἀγὼ αὐτῷ. Αὐτὸς ἐμοὶ σοφίαν, κἀγὼ αὐτῷ καρδίαν. Αὐτός μοι σοφίαν ἐξ οὐρανῶν, κἀγὼ αὐτῷ ἐξ ἐθνῶν. "Matth. XI, 28. 17 Marc. IV, ITII, 2. 13 Matth. 18, 18 Joan. x1, 43. Vallic. διηγήματα. Sacer codex habet ύπαγε. terminantes vineas. Corripite, inquit, hæreticos, qui noctu vulpiun modo subrepentes, pusillas exterminant vineas; id est, eos labefactant qui sunt dura fide, necdum perfeele adoleverunt, nec vineae facti sunt palmites, sed adhuc pusilli sunt in fide et infirmi. Hos enim exterminant bæretici, ac faciunt ut illi a fidei declinent fundamento. Idcirco hos comprehendi jubet, et vineis expelli. Propterea subdit: LXVII. Et vineæ nostræ florent. Id est, Populi nostri bonum fidei spargunt edorem. LXVIII. VERS. 16. Fratruelis meus mihi, et ego Ille mihi sapientiam, et ego illi cor. Ille mibi sapientiam de cœlo, et ego illi ex gentibus. 16 Matth. 1x, 2. 18 Marc. v, 34. 10 Marc. 1, 41. 10 Matth. xxν, 54. 3 Philipp. 1, 7. ss Matth. 18 Marc. 11, 11. "Matth. xxv 19. Sacer textus habet, εὐθέως ἀπῆλθεν ἀπ' αὐτοῦ ή λέπρα, καὶ ἐκαθαρίσθη. Voculam σου revocavi e cod. Vallic. Cod. neus μεταμορφώθη, male. Lege es Barb. μετεμορφώθης. Sic meus et Barber. Libentius legerem ύδα πίστους. Τolam locum hunc ita interpungendum PATROL, GR. XL. puto, et legendum: "Οπερ ἐστί, υδατοπίστους, μήπω μεγεθυνθέντας ἐν τῇ τελείᾳ, καὶ ἀμπέλου κλήματα καταβλάψουσιν· ἀλλ᾽ ἔτι μικροὺς ὄντας, κ. τ. λ. Sic Vallic. At Barb. et neus τοῦ ἀμπε λῶνος. Al abest a Vallic. et Barb. Sic Vallic. et Barb. et cod. Alexandrinus. Editis Vatic. κυπρίζουσαι

LXIX. Qus pascit inter lilia. Id est, in piis justitiæ sermonibus. LXX. VERS. 17. Donec aspired aves, et noveantur umbra. Hoc est, dies judicii, cum Pastor bonus dicet: • Venite, benedicti Patris mei, percipite paratum vobis regnum a constitutione mundi s';» et: • Donec aspiret dics, et moveantur umbra.» Cum enin aspiraverit illa dies judicii, tum movebuntur umbræ, hoc est sæculi hujus occupationes et sollicitudines, quæ injustas actiones ingerunt. ΕΘ. Ο ποιμαίνων ἐν τοῖς κρίνοις. LXXI. Revertere, similis esto lu, fratruelis meus, damula hinnuloaue cervorum ad montes convallium. Revertere mihi, ait, a Judæorum Synagoga ad gentes; illi enim salutaris doctrinæ prædicationen - non suscipiunt. Revertere ad gentes, similis factus ad capreæ vel hinnulo cervorum celeri fidei cursu, emnes fines terræ currens speciosis pedibus apostolorum, de quibus Dominus dixit in Scriptura: • Quam speciosi pedes evangelizamtium bona "! - • Ad montes convallium,» quæ sunt justorum anima: et montes quidem, propterea quod supereminent virtute justitiæ; ‹ convalles vero, quia in- · star convallium prædicationem fidei suscipiunt et : retinent. CAP. IH. LXXII. VERS. 1. 1n cubili meo in noctibus quasivi quem dilexit anima mea; quæsivi eum, et non in • veni eum; vocavi oum, et non audivit me. Cum enim peccatis prægravati dormimus ‹ in noctibus (id est, in sceleratis tenebrosisque volupta - tibus nefariisque peccatis, Christianes scilicet nos esse existimamus), tunc e in noctibus • eum quærentes; diligimus scilicet. Ipse enim dicit: c Quarite Deum, et in inveniendo eum iuvocate; et postquam vobis appropinquaverit, derelinquat impius vias suas et vir iniquus cogitationes suas, et convertatur ad Dominum, et misericordiam consequetur”. › Illum igitur si ad hunc modum quæsierimus, tunc nos exaudiet. Si vero, cum in peccatorum cubili sumus, et in noctibus a peccatis obscurati illum quærimus, non invenimus; neque, si sic eum invocemus, ille nos exaudit. Propterea: • Nunquid, inquit, non valet manus Domini salvos facere "? nunquid non potest eripere? Sed “Οπερ ἐστὶν, τοῖς εὐσεβέσι τῆς δικαιοσύνης λόγοις. Ο'. Στ. ιζ'. "Εως οὗ διαπνευσῃ ἡ ἡμέρα, καὶ κινηθῶσιν αἱ σκιαί. Τουτέστιν ἡ τῆς κρίσεως, ἐν ᾗ ὁ καλός Ποιμὴν λέγει· «Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρο νομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ και ταβολῆς κόσμου,» καὶ τὰ ἑξῆς. • Ἕως οὗ ἡ ἡμέρα διαπνεύσῃ, καὶ κινηθῶσιν αἱ σκιαί.. Οταν γὰρ ἐκείνη ἡ ἡμέρα διαπνεύσει τῆς κρίσεως, τότε κινη θήσονται αἱ σκιαί, τουτέστιν, αἱ τοῦ αἰῶνος τούτου πραγματείαι καὶ φροντίδες, τὰς ἀδίκους ἀποβάλ λουσι πράξεις. ΟΑ'. Απόστρεψον ὁμοιώθητι σύ, ἀδελφιδέ μου, τῷ δόρκωνι ἢ νεβρῷ ἐλάφων ἐπὶ τὰ ὄρη και λωμάτων. Απόστρεψον ἐμοὶ, λέγει, ἀπὸ τῆς Ἰουδαίων αυτ αγωγῆς ἐπὶ τὰ ἔθνη· ἐπειδήπερ ἐκεῖνοι οὐ παραδέ χονται τὸ κήρυγμα τῆς σωτηρίου διδασκαλίας. Από στρεψον ἐπὶ τὰ ἔθνη, ὁμοιούμενος τῷ δόρχωνι ἢ νε βρῷ τῶν ἐλάφων τῇ ὀξύτητι καὶ τῷ τῆς πίστεως δρόμῳ, ἐπὶ πάντα τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης διατρέ χων ἐν ὡραίοις ποσὶ τῶν ἀποστόλων, περὶ ὧν ὁ Κύ ριος εἴρηκεν ἐν τῇ Γραφῇ·. Ως ὡραῖοι οἱ πόδες τῶν εὐαγγελιζομένων τὰ ἀγαθά. - Ἐπὶ τὰ ὄρη κοιλωμάτων,» αἱ τῶν δικαίων εἰσὶ ψυχαί· δρη μὲν διὰ τὸ ὑπερέχειν τῇ τῆς δικαιοσύνης ἀρετῇ· κοιλώματα κ δὲ διὰ τὸ κοιλωμάτων δίκην δέχεσθαι καὶ κατέχειν τὸ τῆς πίστεως κήρυγμα. ΟΒ΄. Στ. α'. Ἐπὶ κοίτην μου ἐν νυξὶν ἐζήτησα ἂν ἠγάπησεν ἡ ψυχή μου· ἐζήτησα αὐτὸν, καὶ οὐχ εὗρον αὐτόν· ἐκάλεσα αὐτὸν, καὶ οὐχ ὑπ ήκουσέ μου. καὶ Ὅταν γὰρ ταῖς ἁμαρτίαις βεβαρυμένοι καθεύδο μεν ἐν νυξὶν (ὅπερ ἐστὶν ἐν τοῖς μιαροῖς τῶν σκοτεινῶν ἡδονῶν καὶ ἀθεμίτων ἁμαρτημάτων ἀναστρεφόμενοι, Χριστιανίζειν δῆθεν [23] νομίζομεν), τὸ τηνικαῦτα ἐν νυξι» ζητούμενοι δῆθεν ἀπάγωμεν Αὐτὸς γὰρ εἴρηκε· «Ζητήσατε τὸν Θεὸν καὶ ἐν τῷ εὑρίσκειν ἐπικαλέσασθε. Ηνίκα δ' ἂν ἐγγίζῃ ἡμῖν, ἀπολειπέτω ὁ ἀσεβὴς τὰς ὁδοὺς αὑτοῦ, ἀνὴρ ἄνομος τὰς βουλὰς αὐτοῦ· καὶ ἐπιστραφήτω πρὸς Κύριον, καὶ ἐλεηθήσεται.» Ἐὰν οὕτως ζητή σωμεν αὐτὸν, τότε ἡμῶν ἐπακούσει· ἐὰν δὲ ἐπὶ κοίτην τῶν ἁμαρτημάτων ὄντες, καὶ ἐν νυκτὶ σκοτι ζόμενοι ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν ζητοῦμεν αὐτὸν, οὐχ εύ ρίσκομεν· οὐδ', ἂν οὕτως καλοῦμεν αὐτὸν, ἐπακούει. Διὸ λέγει· «Μὴ οὐκ ἰσχύει ἡ χεὶρ Κυρίου τοῦ σῶσαι; ἢ οὐκ ἰσχύει τοῦ ἐξελέσθαι; ᾿Αλλὰ τὰ ἁμαρτήss Matth. xxv, 34. "Rom. x, 15. 25 lsa. Lv, 6, 7. Legendum puto ἐπιβάλλουσαι. Hunc vers. in meo et Barb. corruptissimum restitui ex edit. Vat. Δῆθεν. Particula cujus usus in ironia, ut in hoc loco. In catena Meursii pag. 32, lin. 4: Οἱ γὰρ ἐν σκότῳ, φησί, καὶ κοίταις ἁμαρτωλῶν βιοτεύοντες, 26 Isa. L, 2. κἂν δοκῶσι ζητεῖν Θεόν, οὐχ εὑρίσκουσιν αὐτόν. Legendum omnino ζητούμενοι δῆθεν, ἂν ἀγαπῶμεν. Sic eliam cod. Alex. Editio Valic. τὸν Κύριον. Edit. Vat. ἐν τῷ εὑρίσκειν αὐτόν.

T ματα ὑμῶν διιστῶσιν ἀναμέσον ὑμῶν καὶ αὐ- peccata vestra separant inter vos et ipsum. τοῦ.» Διὰ τοῦτο, ο ἐζήτησα αὐτὸν, καὶ οὐχ εὗρον.» ΟΓ. Στ. β'. 'Αναστησομαι δὴ καὶ κυκλώσω ἐν τῇ πόλει, ἐν ταῖς ἀγοραῖς καὶ ἐν ταῖς πλατείαις, καὶ ζητήσω δν ἠγάπησεν ἡ ψυχή μου· ἐζήτησα αὐτὸν, καὶ οὐχ εὗρον αὐτόν. Οὐδὲ νῦν λέγει εὑρηκέναι αὐτόν· καὶ ἀναστησου μένη ὡς εἰπεῖν, καὶ δι' εὐχῆς πρὸς αὐτὸν που ρευθεῖσα. Καὶ διὰ τί πάλιν οὐχ εὗρεν αὐτὸν, τὴν αἰτίαν ἐν αὐτοῖς μηνύει τοῖς γράμμασιν, ο Αναστήσομαι,» λέγουσα, ο καὶ κυκλώσω ἐν τῇ πόλει, ἐν ταῖς ἀγοραῖς καὶ ἐν ταῖς πλατείαις·, ὅπερ ἐστὶν, ἐν ταῖς τοῦ βίου πραγματείαις, καὶ ἐν πλατείᾳ ἀπὸ αγούσῃ εἰς τὴν ἀπώλειαν. Διό φησι μὴ εὑρηκέναι αὐτ τόν. «Στενὴ γὰρ ἡ πύλη, καὶ τεθλιμμένη ἡ ὁδὸς, ἡ ἀπάγουσα εἰς τὴν ζωήν.» ΟΔ΄. Στ. γ'. Ευροσάν με οἱ τηροῦντες, οἱ κυκλοῦντες ἐν τῇ πόλει· Μὴ ὂν ἠγάπησεν ἡ ψυχή μου, ίδετε; Τηροῦντας καὶ κυκλοῦντας ἐν τῇ πόλει τοὺς δια καίους λέγει, τοὺς τηροῦντας τὴν ἐντολήν· τοὺς κυκλοῦντας ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ, τοὺς ἁγίους προφήτας καὶ ἀποστόλους. Οἷον φέρε εἰπεῖν, ὁπόταν ἁμαρτωλός διαλέγοιτο πρὸς δίκαιον, καὶ λέγει αὐτῷ· Διὰ τί οὐκ εἰσακούει μου ὁ Δεσπότης, καὶ ὀρθρίζω εἰς τὴν ἐκκλησίαν, καὶ πένητας ἐλεῶ Κάν τε μικρόν ἀγαθὸν ποιήσῃ, ἐκεῖνο βλέπει, καὶ τὸ πλῆθος τῶν ἁμαρτημάτων οὐ προσποιεῖται βλέπειν. Διό φησιν Ἡσαΐας· «Μὴ οὐκ ἰσχύει ἡ χεὶρ Κυρίου τοῦ σῶ σαι; ἢ οὐκ ἰσχύει τοῦ ἐξελέσθαι; Ἀλλὰ τὰ ἁμαρτή Propterea, ‹ quæsivi eum, et non inveni. › LXXIII. VERS. 2. Surgam nunc, et circuibo in civitate, in foris et in plateis; et quaram quem dilexit anima mea; quæsivi eum, et non inveni eum. Ne nunc quidem ait se illum invenisse, etiamsi exsurrexerit, ut ita dicam, et per precationem ad ipsum profecta sit. Cur autern rursus eum non invenerit, causam ostendit in iisdem verbis: «Surgam, s ait, c et circuibo in civitate, in foris et in plateis;» id est, inter mundi negotia, et in platea quæ ducit ad perditionem. Propterea dicit, se eum non invenisse: ‹ Angusta enim porta, et arcta via quæ ducit ad vitam 18. LXXIV. VERS. 3. Invenerunt me qui custodiunt, qui circumeunt in civilale: Nunquid quem dilexit anima mea vidistis? Custodes et circumeuntes in civitate justos vocat, qui mandata custodiunt, sanctos prophetas et apostolos in Ecclesia circumeuntes. Exempli gratia, cuin peccator justum alloquitur, eique dicit: Quare non exaudit me Dominus, etsi summo mane ad ecclesiam me confero, et pauperibus misericordiam adhibeo? Ac si tantillum boni fecerit, ad illud respicit, et se peccatorum multitudinem non videre simulat. Propterea Isaias ait: «Nunquid non valet manus Domini salvare? nunquid non potest eripere? Sed peccata vestra separant inter vos ματα ὑμῶν διιστῶσιν ἀναμέσον ὑμῶν καὶ τοῦ Κυ- et Dominum.. Deinde subdit sponsa dicens ρίου.» Εἶτα ἐπιφέρει ἡ νύμφη καὶ λέγει· ΟΕ'. Στ. δ. 'Ως μικρὸν ὅτε παρῆλθον ἀπ' αὐ τῶν, ἕως οὗ εὗρον δν ἠγάπησεν ἡ ψυχή μου. Οπόταν γὰρ ἀπὸ τῶν ἁμαρτημάτων παρέλθωμεν, τότε εὑρίσκομεν ἂν ἠγάπησεν ἡ ψυχὴ ἡμῶν, κατὰ τὸν λέγοντα·. Επίστρεφε, επίστρεφε πρὸς Κύριον· ἀπέλειπε τὰς ἁμαρτίας, καὶ σφόδρα μίσησον βδέλυγμα·» καὶ πάλιν·. Ηνίκα δ' ἂν ἐγγίζῃ ὑμῖν, ἀπολειπέτω ὁ ἀσεβὴς τὰς ὁδοὺς αὑτοῦ.» Διὰ τοῦτο· • Ὣς μικρὸν ὅτε παρῆλθον ἀπ' αὐτῶν, ἕως οὗ εὗρον δν ηγάπησεν ἡ ψυχή μου.» 05. Εκράτησα αὐτὸν, καὶ οὐκ ἀφήσω αὐτόν. Πῶς κρατεῖ αὐτὸν ἡ τῶν πιστῶν ψυχή; Ἐν τῷ τὰ εὐάρεστα αὐτῷ ποιεῖν. Αρεσκόμενος γὰρ ὁ νυμφίος καθάπερ νύμφῃ τῇ τῶν δικαίων ψυχῇ, ἀπὸ τῶν ἔργων τῆς ἀρετῆς, οὐ χερσὶν, ἀλλὰ ἐλεημοσύνη, καὶ σωφροσύνῃ, καὶ εὐχῇ κρατούμενος. sr Isa. LIX, 1. ss Matth. vu, Vatic. edit. habet καὶ ἀναμέσον τοῦ Θεοῦ. Ma vero, ἢ οὐκ ἰσχύει τοῦ ἐξελέσθαι, absunt ab oinnibus Bibl. editionibus. Legendum ἀναστησαμένη. Lego et καί. Sic scribendum pro έλαίω, qui error est in codd. LXXV. VERS. 4. Quam modicum fuit cum transivi ab ipsis, quoqd usque inveni quem dilexit animo mea. Cum enim a peccatis nostris discesserimus, tunc invenimus quem dilexit anima nostra, juxta Scripturam: e Convertere, convertere ad Dominum, et relinque peccata, et valde odito exsecrationem 30; et rursus: ‹ Postquam vobis appropinquaverit, derelinquat impius vias suas ",» Propterea inquit: ‹ Quam modicum fuit cum transivi ab ipsis, quoad usque inveni quem dilexit anima mea, › LXXVI. Tenui eum, nec dimittam eum. Quomodo eum tenet anima justorum? Faciendo nimirum quæ illi sunt placita. Delectatus enin sponsus justorum anima veluti sponsa, virtulia tenetur operibus, non manibus, sed eleemosyna, castitate et ratione. * Eccli. xvu, 25, 26. ³¹ Isa. Lv, 6, 7. Revocavi nas duas voces, quæ absunt a codd. Vatic. edit. ἀφῆκα. Lectio Philonis in nullis apparet edit. apud Bos. proxime vero accedit ad lect. Schol. quam Nobilius affert ἀνήσω. Lectionem hane desumpsi ex Vallic. cod.; Barb. et meus άρεστὰ αὐτοῦ

LXXVII. Donec introduxi eum in domum matris ▲ meæ, et in cubiculum ejus quæ concepit me. Domum matris suæ, opinor, vocal cor, domum scilicet sapientiæ ipsius Verbi: et cubiculun ejus quæ eam concepit, si quis esse hoc ipsum cor pronuntiaverit, optime dixerit. Εt domum quidem ejus vocat, quia dietumn est: c Inhabitabo in vobis, et inambulabo in vobis 32;, cubiculum vero, propterea quod in eo (corde) reposita sunt omnia bona, fides, spes, dilectio, pia cogitatio, castitas, fortitudo, continentia, patientia. Hæc vero non corporis, sed animæ sunt ornamenta. LXXVIII. VERS. 5. Adjuravi vos, filiæ Hierusalem, in virtutibus et in viribus agri; si suscilaveritis, et exsuscitaveritis charitatem, quoad usque velit. Patientiæ præco hic exclamat. Adjutrices enim ad orationem filias postulat co-lestis Hierusalem; id est, justorum animas, ut suscilent et exsuscitent in se charitatem Unigeniti, donec velit. Meum, inquit, est sustinere et exspectare, et æquo animo ferre cum patientia, donec velit. Deinde ait sponsus ad eam: LXXIX. VERS. 6. Quæ est ista quæ ascendit ex eremo, tanquam truncus fumi, incensus myrrham et thus ex omnibus pulveribus unguentarii? deserto enim, hoc est, ab idololatria, Ecclesiam videt ascendere, tanquam virgulam fumi incensam (myrrham et thus passionis odorem arbitror significare: myrrham quidem propter sepul - turam; thus vero propter divinitaten), incensam ipsam videt ab omnibus pulveribus unguentarii; quasi dicat, ab omnibus divinis eloquiis sanctorum prophetarum. Ipsam autem vocat virgulam, queu admodum etiam Hieremias de ipsa prophetat: ‹ Et erunt,» inquit, c in eo propagines neinoros 88. LXXX. VERS 7. Ecce lectus Salomonis. Assimilatur Salomonis lectus Ecclesiæ Filii Dei. Nam prius quam Ecclesiam acciperet, dicebat: Filius hominis non habet ubi reclinet caput suum ".» Postquam vero eam accepisset, facta est jain lectus Salomonis; pacifici nimirum qui ounia in cœlo et in terra pacavit. LXXXI. VERS. 8. Sexaginta polentes in circuilu ejus ex poleibus Israel; omnes tenentes gladium docti bellum. Sexaginta potentes in circuitu ejus arbitror di- * Levit. xxvi, 12; II Cor. vi, 16. ΟΖ'. Ἕως οὗ εἰσήγαγον αὐτὸν εἰς οἶκον μη τρός μου, καὶ εἰς τὸ ταμεῖον τῆς συλλαβούσης Οἶκον οἶμαι καλεῖν μητρὸς αὐτῆς τὴν καρδίαν, τῆς σοφίας αὐτοῦ τοῦ Λόγου· καὶ ταμεῖον τῆς συλλαβούσης ταύτην, αὐτὴν τὴν καρδίαν εἴ τις ἀποφαίνοιτο, σαφέστατα λέγει· οἶκον μὲν αὐτῆς διὰ τὸ εἰρημένον· • Ἐνοικήσω ἐν ὑμῖν, καὶ ἐμπεριπατήσω ἐν ὑμῖν (36)-, καὶ ταμεῖον αὐτῆς διὰ τὸ ἐν αὐτῇ ἀποκεῖσθαι πάντα τὰ ἀγαθὰ, πίστιν, ἐλπίδα, ἀγάπην, λογισμόν, σωφροσύνην, ἀρετὴν, ἐγκράτειαν, ὑπομονήν. Ταῦτα δὲ, οὐ σώματος, ἀλλὰ ψυχῆς ἐστι κόσμια. ΟΗ'. Στ. ε'. "Ωρκισα ὑμᾶς, θυγατέρες Ιερουσα λὴμ, ἐν ταῖς δυνάμεσι καὶ ἐν ταῖς ἰσχύσεσι τοῦ ἀγροῦ· ἐὰν ἐγείρητε καὶ ἐξεγείρητε τὴν ἀγάπην, ἕως οὗ θελήσῃ. Ὑπομονῆς ἐνταῦθα ἀναγέγραπται σημαντηρί Συνεργούς γὰρ εἰς εὐχὴν τὰς θυγατέρας τῆς οὐρα νέου αἰτεῖται Ἱερουσαλήμ, ὅπερ ἐστὶ τὰς τῶν δικαίων ψυχὰς, ἵνα ἐγείρωσι καὶ ἐξεγείρωσι τὴν ἀγάπην τοῦ Μονογενοῦς πρὸς αὐτήν, ἕως οὗ θελήσῃ. Ἐμού, . φησὶ τὸ ὑπομένειν, καὶ ἐκδέχεσθαι, καὶ μακροθυμεῖν τῇ ὑπομονῇ, ἕως οὗ θελήσῃ. Εἶτά φησιν ὁ νυμφίος πρὸς αὐτήν· ΟΘ'. Στ. ς'. Τις αὕτη ἡ ἀναβαίνουσα ἀπὸ τῆς ἐρήμου, ὡς στελέχη καπνού, τεθυμιαμένη σμύρ ναν καὶ λίβανον ἀπὸ πάντων κονιορτῶν μυρε τοῦ; τουτέστιν ἀπὸ τῆς εἰδωλολατρείας, τὴν Ἐκκλησίαν, ᾿Απὸ τῆς ἐρήμου γάρ βλέπων ἀναβαίνουσαν, ὡς στελέχην καπνοῦ τεθυμιαμένην (σμύρναν καὶ λίβανον τοῦ πάθους οἶμαι τὴν εὐωδίαν ὑποσημαίνειν· σμύρναν μὲν, διὰ τὴν ταφήν· λίβανον δὲ, διὰ τὴν θεότητα), τεθυμιαμένην αὐτὴν βλέπει ἀπὸ πάντων κονιορτῶν μυρεψοῦ· ἵνα εἴπῃ ἀπὸ πάντων τῶν θείων λογίων τῶν ἁγίων προφητῶν. Στελέχην δὲ αὐτὴν καλεῖ, καθότι καὶ Ἱερεμίας περὶ αὐτὴν προφητεύει· • Εσται, ο φησίν, «ἐν αὐτῇ στελέχη ἀλσώδη. Π'. Στ. ζ'. Ἰδοὺ ἡ κλίνη τοῦ Σαλομών. Απεικάζεται ή κλίνη τοῦ Σαλομών τῇ Ἐκκλησίᾳ τοῦ Θεοῦ. Πρὶν γὰρ λάβῃ τὴν Ἐκκλησίαν, ἔλεγεν . Ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου οὐκ ἔχει ποῦ τὴν κεφαλὴν κλίνῃ· ν ὅτε δὲ ταύτην ἔλαβεν, τὸ λοιπὸν κλίνη γίνε Ο και του Σαλομών, τουτέστι τοῦ εἰρηνοποιοῦ, τοῦ εἰρηνεύσαντος τά τε ἐν οὐρανῷ, τά τε ἐπὶ τῆς γῆς. ΠΑ'. Στ. η'. 'Εξήκοντα δυνατοὶ κύκλῳ αὐτῆς ἀπὸ δυνατῶν Ἰσραήλ· πάντες κατέχοντες ρομ φαίαν, δεδιδαγμένοι εἰς πόλεμον. Εξήκοντα δυνατούς κύκλῳ αὐτῆς οἶμαι λέγειν ἀπὸ ss Jerein. xvii, 8. ss Matth. vir, 20. 'Er vµĭr adest a Vallic. et Barb. Eam vocem agnovit vetus interpres. Val. ἕως ἂν. Legendum puto ἀνακέχρακται. Ἐμοῦ φησι usque ad ἕως οὗ θελήσῃ non habet meus cod. neque Barb. Ea ex Vallic. huc revocanda duxi. Lego βλέπει. Barb. absunt ἀπὸ πάντων κονιορτών μυρεψοῦ· ἵνα εἴπῃ, quæ huc revocavi e cod. Vallic. Edit. Vat. ἐπ' αὐτῷ. Alexandr. ἐν αὐτῷ. In versione posui interpretationem Vatic. editionis. Apud vet. interpr. hic versus cun duobus sequentibus unum versum conficit: ad cujus versus explananda priora verba, multa sunt quæ frustra quæras in Græcis codicibus. Duæ fortasse fuerunt hujus commentarii editiones, quarum in secunda quædam Philo addiderit. Illa praepos. εἰς non reperitur neque in edit Vat., neque in variantibus apud L. Bosium.

δυνατῶν Ἰσραηλ, τοὺς ἀποστόλους, τοὺς ἀπὸ τῶν cere, ex potentibus Israel, apostolos: qui ex pτο προφητῶν ὁρμωμένους, καὶ τὰς περὶ Χριστοῦ μαρτυρίας ἐκ τῶν προφητῶν συνιστῶντας τὸ δὲ, · ἑξήκοντα, ο μὴ τὸν ἀριθμὸν σκόπει, ἀλλὰ τὸ ἐξεληλυθέναι αὐτοὺς ἐκ τῆς περιτομῆς, καὶ τοῦ κατὰ γράμμα νόμου. • Πάντας δὲ αὐτοὺς» λέγει ο κατέχοντας ρομφαίαν· ἐπειδὴ πάντες τὸν τοῦ Θεοῦ κατ έχουσι νόμον καὶ λόγον. «Ζῶν γὰρ ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐνεργής, και τομώτερος ὑπὲρ πᾶσαν μάχαιραν δίστομον.» — «Δεδιδαγμένοι εἰς πόλεμον, οὐ τὸν πρὸς ἀνθρώπους, ἀλλὰ πρὸς τὰ πνεύματα τῆς πονηρίας,» κατὰ τὸν λέγοντα προφήτην· ο Ο πραΰς Έστω μαχητής.» ι ΠΒ'. 'Ανήρ ῥομφαία αὐτοῦ ἐπὶ τὸν μηρόν αὐτ του. Ρομφαίαν ἐπὶ τὸν μηρὸν τὸν νόμον λέγει, τὸν τῆς σωφροσύνης λογισμόν, τὸν τέμνοντα τὰ τῆς σαρκὸς πάθη, καὶ τὰς γηίνας ἐπιθυμίας. ΠΓ. Ἀπὸ θάμβους ἐν νυξίν. Ἐκθαμβουμένη γὰρ ἡ τῶν εὐσεβῶν διάνοια, πῶς οἷς μὴ βούλεται παραπίπτει, κατὰ τὸν λέγοντα· • Ο οὐ θέλω, τοῦτο ποιῶ.· Ἐν νυξι τέμνει τὰ θελήματα τῆς σαρκὸς, ἵνα σωφροσύνην θωρακι σθεῖσα τὴν ἀκαταίσχυντον πρὸς Θεὸν εὕρῃ παῤῥησίαν. Ἐν ταυτῷ δὲ καὶ ἑτέραν ὁ λόγος αινίττεται πραγματείαν. Λέγουσα γὰρ αὕτη ἡ θεία Γραφή· «Τίς αὕτη ἡ ἀναβαίνουσα ἀπὸ τῆς ἐρήμου, ὡς στελέχη καπνού τεθυμιαμένη; ν τὴν Ἐκκλησίαν αἰνίττεται ἀναβαίνουσαν ἀπὸ τῆς ἐρημωθείτης Ιερουσαλήμ. Εἰ γὰρ μὴ ἐκείνη τὰς χεῖρας ἐπέβαλεν ἐπὶ τὸν Σωτῆρα, οὐκ ἂν αὐτὴ ἐπλούτει τὴν εἰς αὐτὸν πίστιν, ὥς φησιν Απόστολος. Εἰ ἡ ἁμαρτία αύτῶν πλοῦτος τοῦ νόμου, καὶ ἡ ἀποβολὴ αὐτῶν, πλοῦτος ἐθνῶν· τίς ἡ πρόσληψις, εἰ μὴ ζωὴ ἐκ νεο χρῶν;» "Οτι δὲ ἔρημος ἔμεινεν ἐκείνη, μαρτυρεῖ μοι ὁ εὐσπλαγχνος Χριστός λέγων πρὸς αὐτούς· ὁ Ἰδοὺ ἀφίεται ὁ οἶκος ὑμῶν ἔρημος.» Εκ ταύτης οὖν τῆς ἐρήμου ἀναδείκνυται ἡ Ἐκκλησία διὰ τοῦ σταυροῦ. Διὸ λέγει πρὸς αὐτήν· «Τίς αὕτη ἡ ἀναβαίνουσα ἀπὸ τῆς ἐρήμου,, ὡς στελέχη καπνού τεθυμιαμένη;» ἐπειδὴ διὰ τοῦ πάθους τὴν εὐωδίαν ἔπνευσεν, τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν δηλαδή. Καίτοι τὸ θυμίαμα οὐ σιωπα. Σμύρναν, φησί, 4 καὶ λίβανον ἀπὸ πάντων κονιορτών μυρεψοῦ·, σμύρναν διὰ τὸ πάθος, καὶ λίβανον διὰ τὴν θεότητα. «Ἰδοὺ ἡ κλίνη Σαλομών.» Κλίνην μοι νόει, τὸ μνῆμα τοῦ Ἰησοῦ, τοῦ εἰρηνεύσαντος τὰ πάντα διὰ τοῦ ἰδίου πάθους * Hebr. 19, 12. s Ephes. vi, 12. * Matth. xxiii, 38. * Math. XXVIII, 6. phetis prodierunt, et Christi testimonia ex prophelis collegerunt. Quod vero pertinet ad illud ‹ sexaginta,ɔ ne respicias ad numerum; sed intellige eos prodiisse ex circumcisione et ex lege secundum litteram. Oues,, ait, c tenentes gladium;, omnes enim Dei legen tenent et sermonen. «Vivus enim est sermo Dei, et efficax, et penetrabilior omni gladio ancipiti 38. Docti bellum, non adversus homines, sed adversus spiritus nequitiæ 3, juxta prophetam dicen tem: c mansuetus sit pugnator.» LXXXII. Vir gladius ejus super ſemur ejus. Gladium supra femur legem intelligit, et pudicas cogitationes que carnales affectus, terrenasquẹ cupiditates abscindunt. LXXXIII. pavore in noclibus. Mens enim piorum pavida est, ne in ea quæ non vult, incidal, juxta Apostolum, qui ait: c Quod nolo, illud facio 88.. In noctibus abscindit voluntales carnis, ut pudicitia tanquam thorace munita fiduciam ruboris expertem apud Deum. consequatur. Iloc ipso etiam aliud quidpiam significat. Cum enim lac divina Scriptura dicit: «Quæ est ista, quæ ascendit e deserto tanquam truncus fumi incensus?ɔ Ecclesiam significat ascendentem e deserto Hierusalem. Si enim hæc non injecisset manus in Salvatorem, illa in ejus fide dives non fuisset, ut ait Apostolus: «Si autem peccatum eorum divitiæ mundi, et abjectio eorum divitiæ gentium; quæ assumptio, nisi vita ex mortuis "? Quod autem illa deserta remanserit, testis est mihi misericors Christus dicens illis: ‹ Ecce relinquetur domus vestra deserta 4º. Ex hoc igitur deserto edita est Ecclesia per crucem. Propterea dicit ad ipsam: • Quæ est ista, quæ ascendit e deserto sicut truncus fumi incensus?» quia per passionem spiravit odorem, fidem scilicet in Christum. Neque incensum tacitum relinquit: «Myrrham, ait, c et thus. ex omnibus pulveribus unguentarii: › myrrham propter passionem, thus propter divinitatem. ‹ Ecco lectus Salomonis. Lectum intellige sepulcrum Jesu, qui omnia pacavit per suam passionem et resurrectionem. De quo lecto angeli dicunt: «Ecce locus ubi jacebat Dominus ".)- (Sexaginta potentes in 88 Rom. vi, 38 Rom. x1, 42, 15. 37 Joel!!!, Ex Mutin. et Vallic. veram lectionem elicui. Prive meus et Barb. τοὺς περὶ Χριστοῦ μάρτυρας ἐκ τῶν προφητικῶν συνιστώντας. D. Paulus habet πνευματικά. Lego μήπως. Sic emendavi. Barb. et Vall. τέμνη. Duplici errore Barb. et Vallic. et meus θωρακισθείς. Vetus interpr. vertit, inexpugnabilem: legisse videtur ακαταμάχητον. Vallic. ἐν ταυτό. Barb. ἐν τ' αυτό. Uterque prave. ▸ Paulinus locus est: Εἰ δὲ τὸ παράπτωμα αὐτῶν. Ει paulo post: Εἰ γὰρ ἀποβολὴ αὐτῶν κατάλ λαγὴ κόσμου, κ. τ. λ. Absurdissime vet. interpr.: <Ex hoc igitur deseria esse declaratur Ecclesia., Sed Ecclesia nunquam deserta est, fuit eritve. Sic interpres mialus male vertendo, sententiam sæpe depravat; interdum etiam lectoribus exhibet immanes errores: quod illi accidit inscitia præsertim Latini sermonis, Etiam in hujus versus explanatione quædam habet ca versio, quæ absunt a Græcis codicibus. Sic emendavi. Barber. et Vallic. και τι.

circuita ejus ex polentibus Israel, illos intellige, καὶ τῆς ἀναστάσεως· περὶ ἧς κλίνης οἱ ἄγγελοι λέ qui missi fuerunt a Judæis, ut custodirent sepul- γουσιν· ὁ Ἰδοὺ ὁ τόπος, ὅπου ἔκειτο ὁ Κύριος, κα crum. • Omines tenentes gladium, docti bellum. Vir • Εξήκοντα δυνατοὶ κύκλῳ αὐτῆς ἀπὸ δυνατῶν gladius ejus super ſemur ejus a pavore in noctibus. › Ἰσραὴλ,» ἐκείνους τοὺς ἀπὸ Ἰουδαίων βληθέντας Haec enim iis contigere qui servabant (sepulcrum); φυλάττειν τὸν τάφον. «Πάντες κατέχοντες ρομφαίαν, quando illis servantibus, terræ motus factus est δεδιδαγμένοι πόλεμον. Ανήρ ῥομφαία αὐτοῦ ἐπὶ τὸν magnus: angelus enim Donini revolvit lapidem 4., μηρὸν αὐτοῦ ἀπὸ θάμβους ἐν νυξί, ο Ταῦτα γὰρ συμ El ca nocte perterriti qui servabant (sepulcrum), βέβηκεν ἐκείνοις τοῖς τηροῦσιν, όπηνίκα τηρούντων • fatti sunt velut mortui 4. Propterea dicit: «αὐτῶν, ο σεισμὸς ἐγένετο μέγας. Αγγελος γὰρ Κυρίου pavore in noctibus. › ἀπεκύλισε τὸν λίθον.» Καὶ ἐν τῇ νυκτὶ ταύτῃ οἱ τη ροῦντες ἐκθαμβηθέντες, «ἐγένοντο ὡσεὶ νεκροί. ο Διό φησιν· «Ἀπὸ θάμβους ἐν νυξίν.» LXXXIV. VERS. 9. Geslalorium sibi fecit rex Salomon ex lignis Libani. Gestatorium intellige ipsam carnem Unigeniti, in qua Deum abscondens, ut homo cum hominibus conversabatur. Sed quemadmodum consules prodeuntes in gestatoria sella procedunt, et per ens ros mundi stabiliuntur qui senatus dignitatem præ se ferunt; sic eodem modo in carne Unigeniti ipsa sancta Ecclesia convocata ipsius fit gestatorium: nec vero res mundi stabiliens, sed ipsa in se ferens decreta regni cœlestis. Gestatorium igitur non solum est caro Jesu, sed et ipsa Ecclesia, ‹ quæ est corpus ipsius *, propterea quod digna facta est quæ ipsum gestaret Filium Dei, juxta Apostolum dicentem: «Glorificate, et portale Deum in membris vestris **. › Hoc igitur gestatorium, carnem scilicet Jesa, spiritualis Salomon sibi fecit: «Sapientia enim ædificavit sibi domum M., Et unde hoc gestatorium? ‹ Ex lignis Libani: › intelligens ex sanctis hominibus qui in ejus generatione enarrantur, Abrabam, Isaac, Jacob et qui deinceps. LXXXV. VERS. 10. Columnas ejus fecit argentum. Columnas non alios intellexeris, quam sanctos apostolos; qui.columnarum instar gestatorium hoc portant. Quod autem columnæ sint apostoli, præsto est Paulus dicens: ‹ Jacob et Joannes, qui videntur esse columna 4.» Argentum vero ipsos appellat, quoniam velut argentum splendebant ob fidem, ministrabant vero Ecclesiæ in spirituali convivio. LXXXVI. Et acclinatorium ejus aureum. Aureo acclinatorio martyres, opinor, assimilat. Neque enim putes minoris esse apostolorum chorum quam martyrum. Etenim ipsi quoque apostoli martyrium passi sunt, fueruntque Christo acclinatorium; nam ante ipsorum martyria Unigenitus dixerat: * Matth. XXVIII 2. 4 ibid. 4. 44 Coloss. 1, 24. Sic fortasse legendumn. Omnes codd. habent φερούσης. Our ex Vallic. Verba Apostoli sunt δοξάσατε δὴ τὸν Θεὸν ἐν τῷ σώματι ὑμῶν. Caeterum in illa voce ἄρα fortasse delitescit ἄρατε, «portate, quam vocem habet 80lus Novi Testamenti Vulgatus interpres. Επ λέγων feci λέγω. Tallic. άργυρίους, quae lectio proxime acceΠΔ'. Στ. θ'. Φορεῖον ἑαυτῷ ἐποίησεν ὁ βασιλεὺς Σαλομὼν ἀπὸ ξύλων του Λιβάνου. Φορεῖον νόει μοι καὶ αὐτὴν τὴν σάρκα τοῦ Μονογενούς, ἐν ᾗ κατακρύψας τὸν Θεὸν, ὡς ἄνθρωπος ἀνθρώποις ὡμίλει. ᾿Αλλὰ καὶ καθάπερ οἱ προερχόμενοι υπατος φορείῳ προέρχονται, καὶ δι' αὐτῶν τὰ κόσμου βετ βαιοῦνται πράγματα, τῆς συγκλήτου τὸ ἀξίωμα φερόντων οὕτως ὁμοίως ἐν τῇ σαρκὶ τοῦ Μονογε νοῦς ἡ συγκαλουμένη αὐτὴ ἁγία Εκκλησία, καὶ αὐτὴ αὐτοῦ γίνεται φορεῖον, οὐ τὰ τοῦ κόσμου βε βαιουμένη πράγματα, ἀλλὰ τῆς οὐρανίου βασιλείας ἐφ' ἑαυτῆς φέρουσα δόγματα. Φορείον οὖν οὐ μόνον ἡ σὰρξ Ἰησοῦ, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ ἡ Ἐκκλησία, • ἥτις ἐστὶ τὸ σῶμα αὐτοῦ, διὰ τὸ καταξιοῦσθαι αὐτὸν φορεῖν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, κατὰ τὸν λέγοντα • Δοξάσατε ἄρα τὸν Θεὸν ἐν τοῖς μέλεσιν ὑμῶν (57).» Τοῦτο οὖν τὸ φορεῖον, την σάρκα λέγω τοῦ Ἰησοῦ, ὁ πνευματικὸς Σαλομών ἐποίησεν ἑαυτῷ· • Η σοφία γὰρ ᾠκοδόμησεν ἑαυτῇ οἶκον.» Καὶ πόθεν τὸ φορεῖον; «᾿Απὸ ξύλων τοῦ Λιβάνου· ο ἵνα εἴπῃ, ἀπὸ τῶν γενεαλογουμένων ἁγίων ἀνδρῶν, Ἀβραὰμ, Ἰσαάκ, Ἰακώβ, καὶ τῶν καθεξής. ΠΕ'. Στ. ι'. Στύλους αὐτοῦ ἐποίησεν ἀργυριον Στύλους μὴ ἄλλους νοήσῃς, ἀλλ᾽ ἢ τοὺς ἁγίους ἀποστόλους, οἵτινες στύλων δίκην το φορεῖον βαστά ζουσι τοῦτο. Οτι δὲ στύλοι οἱ ἀπόστολοι, πάρεστι Παῦλος λέγων· «Ἰάκωβος καὶ Ιωάννης, ο δηλω κοῦντες στύλοι εἶναι.» Αργύριον δὲ αὐτοὺς λέγει, ἐπειδήπερ ἀργυρίου δίκην λαμπροί μὲν ἦσαν τῇ πίστει· ὑπηρέται δὲ εἰς τὴν Ἐκκλησίαν τῇ πνευμα τικῇ ἑστιάσει. ΠϚ'. Καὶ ανάκλιτον αὐτοῦ χρύσεον. Χρυσῷ, οἶμαι, ἀνακλίτῳ τοὺς μάρτυρας ἀπεικάζει. Καὶ μὴ νομίσῃς ἐλάττονα τὸν τῶν ἀποστόλων εἶναι χορὸν τοῦ τῶν μαρτύρων. Καὶ γὰρ καὶ αὐτοὶ ἐμαρ τύρησαν οἱ ἀπόστολοι, καὶ γεγόνασιν ἀνάκλιτον τῷ Χριστῷ. Πρὸ γὰρ τῆς αὐτῶν μαρτυρίας ὁ Μονογενής 45 1 Cor. VI, 46 Prov. IX, dit ad Complut. ἀργυρίου. • Galat. 11, Adnotavit veler. versionis editor, descriptoris incuria deesse hic nomen Cephas. Sed ab omnibus etiam quos quidem noverim, Græcis codicibus illud nomen abesse comperi. abest και a Vallic. et Barb. quam vocem reposui ex sacris Bibliis, cum præterea eam habea eliam vel. interpres.

' Rursus vero auro assimilantur per fidei probationem et tentationum ignem; ait enim Scriptura: «Tanquam aurum in fornace probavit illos, et veluti· holocaustum hostiæ accepit illos 49. LXXXVII. Ascensus ejus purpura. ἔλεγεν· «Ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου οὐκ ἔχει ποῦ τὴν κε- c Filius hominis non habet ubi reclinet caput φαλήν κλίνας Πάλιν δὲ χρυσίῳ ἀπεικάζονται διὰ τὸ τῆς πίστεως δόκιμον καὶ διὰ τὸ διάπυρον τῶν πειρασμῶν. «Ὡς χρυσίον, γάρ, φη σιν «ἐν χωνευτηρίῳ ἐδοκίμασεν αὐτοὺς, καὶ ὡς ὁλοκάρπωμα θυσίας προσεδέξατο αὐτούς.» ΠΖ'. Επίβασις αὐτοῦ πορφύρα Ἐπίβασιν τοῦ φορείου, την πολυάνθρω που λέγει πληθύν τῆς ἁγίας Ἐκκλησίας. Πορφύρα γὰρ αὐτὴν ἀπεικάζει εἰκότως, διὰ τὴν τοῦ ἁγίου λουτροῦ βαφήν. Ωσπερ γὰρ ἡ πορφύρα Ενδυμά έστι βασιλικόν· οὕτω καὶ τὸ λουτρὸν τοῦ ἐπουρανίου Βα σιλέως ἐπενδύει ἡμᾶς τὴν βασιλικὴν ἐσθῆτα. Εἰ δὲ πορφύρα βασιλέως τοσαύτην ἐν τοῖς βασιλείοις περ ριέχει σπουδήν, ἵνα μὴ σπιλωθῇ, καίπερ οὖσα φθαρτὴ, καὶ ἐκ θαλαττίων κνωδάλων ἔχουσα τὴν βαφήν πόσῳ μᾶλλον αὐτὴ ὀφείλει παρὰ τοῖς λαμβάνουσι φυλάττεσθαι τιμῇ, ἥτις ἐστὶ τοῦ λουτροῦ τῆς παλιγο γενεσίας, ἡ οὐκ ἐκ κνωδάλων θαλαττίων, ἀλλ' ἐκ θαλάμων οὐρανίων, ἐκ τοῦ αἵματος τοῦ Χριστοῦ ἔχουσα τὴν βαφήν ΠΗ'. Ἐντὸς αὐτοῦ λιθόστρωτον ἀγάπη θαυμάσιόν μοι δοκεῖ καὶ ἐνταῦθα χαρακτῆρα φέ ρειν τοῦ χορού τῶν δικαίων ἡ Γραφὴ, τὸ κάλλος ἀναγορεύουσα. Ἐπειδὴ γὰρ περὶ τῆς πληθύος εἶπε τῆς Ἐκκλησίας, τῆς ἐντὸς οὔσης τοῦ Μονογε νούς, φησίν ο Εντὸς αὐτοῦ λιθόστρωτον ἀγάπη. Λίθοις γὰρ ἁγίοις τους δικαίους ἀπεικάζει, κατὰ τὸν λέγοντα προφήτην «Λίθοι ἅγιοι κυλίονται ἐπὶ τῆς γῆς ἡμῶν ο διὰ τὸ χαμευνεῖν καὶ γονυκλινεῖν· οἵτινες τῇ ἀγάπῃ τὸν ἅπαντα πληροῦσι νόμον, ἐντὸς αὐτοῦ, καὶ ἀχώριστοι τῆς αὐτῶν ἐντολῆς καὶ ἀγάπης γεγενημένοι. ΗΘ'. Ἀπὸ θυγατέρων Ιερουσαλήμ Τουτέστιν ἀπὸ τῶν ἁγίων ἀποστόλων· αἵτινες θυγατέρες, οὐ τῆς ἐπιγείου, ἀλλὰ τῆς ἐπουρανίου τυγχάνουσιν Ἱερουσαλήμ. 4. Στ. ια'. Ἐξέλθατε καὶ ἴδετε, θυγατέρες Σιών, ἐν τῷ βασιλεῖ Σαλομών, ἐν τῷ στεφάνω, ᾧ ἐστεφάνωσεν αὐτὸν ἡ μήτηρ αὐτοῦ, ἐν ἡμέ ρα νυμφεύσεως αὐτοῦ, καὶ ἐν ἡμέρᾳ εὐφρα. σίας καρδίας αὐτοῦ.. 481.uc. 18, 58. * Sap. 111, 6. so Zach. ix, 16. Sacer textus habet κλίνῃ. Barb. et Vall. χρυσίον. Male. Vet. interpres," propter fidei probitatem:» scribere debuerat c probationem. Philo igitur habuit pro libro canonico Sapientiam Salomonis, qui liber in Vulgata Latina appellatur Sapientia. Sic supra ad vers. 25 eumdem locum ex Sapientia citavit adhibito verbo prot. Cum verbo autem ono notum est subintelligendam vocem Γραφή. Vide notam ad vers. 199. In sacris Bill. Gr. πορφυρά. Lectio Philonis πορφύρα accedit ad Complut. πορφύραν. Επίβασις Barb. et meus. Lego πορφύρα δέ. Melius αὕτη. Vat. edit. et calera omnes habent ἀγάπην. Cod. Mutin. χώρου τῶν δικαίων ἡ Γραφή· in meo, et Barb. legitur Χριστοῦ. Emendandum omnino censui χορού. Ascensum gestatorii innumerabilem intelligit sanctæ Ecclesiæ multitudinem. Purpuræ vero ipsam merito assimilat propter sancti lavacri tincturam. Quemadmodum enim përpura vestis est regia: sic lavacrum coelestis Regis nos regia induit veste. Si vero purpuræ regis tanta in regiis ædibus adhibetur diligentia, ne maculam contrahat, quamvis sit corruptibilis, et ex mariuis animalibus trabat colorem: quanto magis hæc custodienda cum honore iis est qui illam acceperint, cum sit purpura lavacri regenerationis, non ex marinis animalibus, sed ex cœlestibus thalamis et ex Christi sanguine habens tincluram? LXXXVIII. ntra ipsum lapidibus constrata cnaritas. Admirabilem etiam in hoc loco Scriptura mihi videtur exponere characterem chori justorum, ejus pulchritudinem declarans. Quandoquidem enim lo cuta est de multitudine Ecclesiæ quæ est intra Unigenitum, ait: Intra ipsum lapidibus constrata charitas. › Lapidibus enim sanctis justos assimilat juxta prophetam dicentem: c Lapides sancti volvuntur super terram ejus": propterea quod ipsi humi cubant et genua flectunt, qui charitate omnem adimplent legem, et intra ipsum suht, et ab ejus præceptis et charitate inseparabiles. LXXXIX. filiabus Hierusalem. Hoc est a sanctis apostolis: quorum animæ filiæ sunt non terrestris, sed celestis Hierusalem. ' XC. VERS. 11. Egredimini et videle, filia Sion, in rege Salomone, in corona qua coronavit eum mater·· ejus in die desponsationis ejus, et in die lætitiæ cordis sui. ' Vet. interp. hæc ita vertit: «Quia enim de multitudine dixit Ecclesiæ quæ constat in suis electis, istos intra Unigenitum esse demonstrat, diceps Intra ipsum lapidibus strata charitas. Sed ea caute legenda. Non enim ex solis electis constat· Ecclesia, sed etiam admistos habet peccatores; qui sunt in ea ut paleæ in frumentis. Græca non habent: c quæ constat in suis electis. Græca Biblia habent αὐτοῦ. 174) Vallic. γονοκλιτεῖν. Barb. et meus γονυκλιτεῖν. Scribendum γονυκλινείν. Αὐτῶν. Contextus legendum postulat αὐ τοῦ· et sic reddit interpres. Αἵτινες. Malim equidem οἵτινες, «qui (scilicet apostoli) sunt» et cat. Sic Alex. cod. et Compl. Lectio Vatic, est: Ovγατέρες Σιών, ἐξέλθατε καὶ εἴδετε. Vallic. ἡμέραις. Gr. Bibl. habent εὐφροσύνης.

● Egredımini, › inquit, ex maledicto legis *1, ab Judæoruin infidelitate, et cintuemini in regem Salomon, id est, in Dominum nostrum Jesum Christum, ‹ in corona qua coronavit eum mater ejus,» quando spineam coronam Judæorum Synagoga super caput ejus imposuit. Eam autem matrem appellat carnis ejus, propterea quod ex Judæis ortus est secundum carnem. Dies vero desponsationis ejus, sunt tres dies passionis; tunc enim sanctam hanc desponsavit Ecclesiam. Tunc et quod est apud Oseam oraculum impletum est: Et desponsabo te mibi in fide, et cognosces Dominum *., Illud vero, cet in die laetitia cordis sui, › implebatur in illa die Paschæ in qua Jesus gaudens dixit discipulis suis: «Desiderio desideravi hoc pascha manducare vobiscuin ".) CAP. 1V. XCI. Vers. 1. Ecce pulchra es, proxima mea: ecce pulchra es: oculi tui columbæ, extra taciturnitatem Luam. Laudat hujus pulchritudinem sponsus ejus dicens: • Ecce pulchra es, › nou semel, sed etiam iterum: pulchra enim non solum fide, sed etiam ipsis justitiæ actionibus. Illud autem, Oculi tui columbæ, › laudant simplicitatem et innocentiam intellectualium animæ oculorum. Illud vero, Præter taciturnitatem tuant, > aliam pulchritudinem definit, id est, taciturnitatem. Sæpe enim multi pii homines ore quidem taciti, sed corde vociferantes orationi sua Deum obaudientem faciunt, quemadmodum tacenti beato Moysi dietum fuit: c Quid clamas ad me? et sicut beata inter mulieres Anna tacite orans 58 magnum Samuelem orationis suæ fructum cepit. XCH. Capillamentum tuum ut greges caprarum, quæ ascenderunt es Galaad. • Εξέλθατε, λεγει, ἀπὸ τῆς τοῦ νόμου κατάρας,» ἀπὸ τῆς Ἰουδαίων ἀπειθείας, ο καὶ ἴδετε ἐν τῷ βασιλεῖ Σαλομών, ο ὅπερ ἐστὶν ἐν τῷ Κυρίῳ ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστῷ, «ἐν τῷ στεφάνῳ ᾧ ἐστεφάνωσεν αὐτὸν ἡ μήτηρ αὐτοῦ, ὅτε τὸν ἀκάνθινον στέφανον ἐπέθηκεν αὐτοῦ τῇ κεφαλῇ ἡ τῶν Ἰουδαίων Συναγωγή. Μητέρα δὲ τῆς σαρκὸς αὐτοῦ ταύτην καλεῖ, ἐπειδὴ τὸ κατὰ σάρκα ἐξ Ἰουδαίων ἀνέτειλεν. Ημέραι δὲ νυμφεύσεως αὐτοῦ αἱ τρεῖς εἰσι τοῦ πάθους· τότε γὰρ τὴν ἁγίαν ταύτην Ἐκκλησίαν ἐνυμφεύσατο Τότε καὶ τὸ ἐν Ὠτηὲ τῷ προφήτῃ ἐτελεῖτο ῥῆμα· «Καὶ μνηστεύσομαί σε ἐμαυτῷ ἐν πίστει, καὶ ἐπιγνώσῃ τὸν Κύριον.» Τὸ δὲ, ο καὶ ἐν ἡμέρᾳ εὐφρασίας παρ δίας αὐτοῦ, ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ τοῦ Πάσχα, ἐν ᾗ δ Ἰησοῦς εὐφραινόμενος φησὶ τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς· Β. Επιθυμίᾳ ἐπεθύμησα τοῦτο τὸ πάσχα φαγεῖν μεθ' ὑμῶν.» Capillamento mystica ha Scriptura, ut opinor, assimilat populi multitudinem, juxta Apostolum dicentem: Mulier si comam nutriat, gloria est illi ".» Coma vero Ecclesia est multitudo populi: coma enim pro velamine ei data est. Coma igitur et velamen sponsæ Christi, est multitudo populorum juxta prophetam dicentem #: (Omnibus his quasi ornamento vestieris, et circumdabis tibi eos sicut #1 Galat. 111, 13. * Ose. 11, 20. * Luc. xxi, 15. 87 Isa. XLIX, 18. Ενυμφεύσατο revocavi ex Vall. et Barb., expulso ενυμφεύετο, ut habet meus. Utrobique in sacris Bibliis Gr. habetur et, et sic legit vetus interpres. Forte vet. interpr. habuit in suo cod. πιότητι, qui vertit: pinguedine. Ita Vallic. Mendose meus et Barb. ἀχαίρεον. Pessine vet. interpres: «Frequenter enim multi piorum ore tacentes, corde obediente orationem apud Deum probantur affundere. Non reddit voren βοῶντες, qua omissa, non potest reddi vera Philonis sententia. Vallic, ποιοῦνται, et sic videtur legendum. Valtic. non habet "Αννα. Reposui ex sacris libris alyõv, ubi meus et Barb. ἁγίων. ΚΕΦ. Δ'. ΚΑ'. Στ. α'. Ἰδοὺ ἡ καλὴ ἡ πλησίον μου ἰδοὺ ἡ καλή· ὀφθαλμοί σου περιστεραί, ἐκτὸς τῆς σιωπήσεώς σου. Ἐπαινεῖ ταύτης τὸ κάλλος ὁ ταύτης νυμφίος, ουχ ἅπαξ εἰπὼν, ο Ἰδοὺ ἡ καλὴ, ἀλλὰ καὶ δεύτερον. Καλὴ γὰρ, οὐ μόνον τῇ πίστει ἀλλὰ καὶ αὐταῖς ταῖς πράξεσι τῆς δικαιοσύνης. Τὸ δὲ, «Οφθαλμοί σου περιστεραί,» τὸ ἀκέραιον καὶ τὸ ἄκακον τῶν νοερῶν τῆς ψυχῆς ὀμμάτων ἐπαινεῖ. • Ἐκτὸς τῆς σιωπήσεώς σου, ο ἑτέραν, τὴν σιωπὴν, ὁρίζεται καλ λονήν. Πολλάκις γὰρ πολλοὶ τῶν εὐσεβῶν, στό ματι σιωπώντες, βοῶντες δὲ τῇ καρδίᾳ, ὑπήκοον τῷ Θεῷ ποιοῦντες τὴν εὐχὴν, ὡς τῷ μακαρίῳ Μωϋσῇ σιωπῶντι ἐῤῥήθη· «Τί βοᾷς πρός με; ν καὶ ὡς ἡ μακαρία ἐν γυναιξὶν Αννα σιωπῇ εὐχομένη καρπὸν εὐχῆς λαβοῦσα τὸν μέγαν Σαμουήλ. » ΙΒ'. Τρίχωμά σου ὡς ἀγέλαι τῶν αἰγῶν αἱ ἀπεκαλύφθησαν ἀπὸ τοῦ Γαλαάδ Τριχώματι τὸ πλῆθος τοῦ λαοῦ ἀπεικάζειν οἶμαι τὴν μυστικὴν ταύτην Γραφήν, κατὰ τὸν λέγοντα Απόστολον· «Γυνὴ ἐὰν κομᾷ, δόξα αὐτῇ ἐστι· ο κόμη δὲ τῇ Ἐκκλησίᾳ, τὸ πλῆθος τοῦ λαοῦ, ὅτι ἡ κόμη ἀντὶ περιβολαίου δέδοται. Καὶ κόμη τοίνυν καὶ περιβόλαιον τῆς τοῦ Χριστοῦ νύμφης τὰ πλήθη τῶν λαῶν, κατὰ τὸν λέγοντα προφήτην «Πάντας αὐτοὺς ενδύσει και περιθήσει αὐτοὺς ὡς κόσμον * Exod. xiv, 15. * 1 Reg. 1, 13. 86 1 Cor. st, Vetus interpres videtur legisse απέβησαν, quæ lectio in nullis impressis Bibliis apparet. Vulgata Latina tamen habet, i ascenderunt,› quod est årέβησαν. Cum vero iterum referat paulo inferius eadem verba, non tamen cum verbo απεκαλύφθησαν, sed cum verbo απέβησαν idcirco ἀπο έβησαν reponendum hic puto, unde librarius eam vocem ejecit, seculus vulgatam lectionem ἀπεκα· λύφθησαν. Foque magis reponendum απέβησαν, quod tol: explanatio nitatur ea voce απέβησαν. Mendose meus et Barber. αὕτη, Legend. ἐνδύσῃ, καὶ περιθήσεις. Locum autem lunc sic habes in Bibl. Gr.: πάντας αὐτοὺς ὡς κόσμου ἐνδύσῃ. Sed vet. interp. non videtur habuisse in suc cod. verba illa, ὡς κόσμον.

νύμφης Τὸ δὲ, ι ἀπέβησαν ἀπὸ τοῦ Γαλαάδ,» ornamentum sponsæ.» Quod an.em attinet ad illa Γαλαάδ ἑρμηνεύεται κατοικία μαρτυρίας· αὗται δὲ ὄντως ἀπεκαλύφθησαν ἀπὸ κατοικίας μαρτυρίας τῶν τε προφητῶν καὶ ἀποστόλων, μαρτυρούντων περί τοῦ Μονογενοῦς, καὶ ἔργῳ τὰς πράξεις τῆς μαρτυρίας ἐνδεικνυμένων. Διὸ ἐν αὐτῇ οἶδεν διὰ τοῦ Δαβιδ ψάλλειν· «Καὶ γὰρ τὰ μαρτύριά σου μελέτη μου ἐστὶ, καὶ αἱ συμβουλεῖαί μου τὰ δικαιώματά σου. — Καὶ ἐλάλουν ἐν τοῖς μαρτυρίοις σου ἐναντίον βασιλέων, καὶ οὐκ ᾔσχυνόμην.» Γ. Στ. β'. Οδόντες σου ὡς ἀγέλαι τῶν κεκαρμένων, αἱ ἀνέβησαν ἀπὸ τοῦ λουτροῦ, αἱ πα σαι διδυμεύουσαι, καὶ ἀτεκνοῦσα οὐκ ἔστιν ἐν αὐταῖς. Οὗτος ὁ στοῖχος συνέστησε τὰ προειρημένα, • Οδόντες σου, ο λέγων, ο ὡς ἀγέλαι τῶν κεκαρμένων,» τουτέστι ι τῶν ἀπεκδυσαμένων τὸν παλαιὸν ἄνω θρωπον σὺν ταῖς πράξεσι καὶ ταῖς ἐπιθυμίαις. Εἰπὼν δὲ, «αἱ ἀνέβησαν ἀπὸ τοῦ λουτροῦ, ὁ δῆλον ὡς τὰς βεβαπτισμένας λέγει ψυχάς· τὰς ἀποκεκαρ μένας μὲν γηίνας πράξεις, λελαμπρυσμένας δὲ τῇ πίστει. «Α' πᾶσαι διδυμεύουσαι, καὶ ἀτεχνοῦσα οὐκ ἔστιν ἐν αὐταῖς.» Κατέβησαν γὰρ μόναι εἰς τὸ ὕδωρ, καὶ ἀνέβησαν σὺν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι. «Ατεκνοῦσα δὲ οὐκ ἔστιν ἐν αὐταῖς· ἡ τούτων γὰρ τὰ τέκνα οἱ δι' αὐτῶν πάλιν εἰς πίστιν σωτηρίας ερχόμενοι. Διὸ λέγει· ΗΔ'. Στ. γ'. Ὡς σπαρτίον κόκκινον χείλη σου. Σπαρτίῳ κοκκίνῳ ἀπεικάζει τὰ χείλη τῶν ὁμολο γούντων τὸ αἷμα τοῦ Χριστοῦ· καὶ τούτων βαπτιζομένων, δι' οὗ καὶ ἡ σωτηρία τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων ἐδόθη. Ἐπειδὴ Ῥαὰν ἡ πόρνη σημεῖον εἰς τὴν θυρίδα τὸ κόκκινον ἀπέδησε σπαρτίον, δι' οὗ τῷ οἴκῳ αὐτῆς σωτηρία γεγένηται. Οὕτως καὶ Ἐκκλησία διὰ τῶν ἰδίων τέκνων καθάπερ ἐπὶ θυρί δος τοῦ στόματος τὸ κόκκινον ἔχει τοῦτο σπαρ τον δι' οὗ τὴν περὶ τῆς Τριάδος ὁμολογίαν πε ποίηται. Ἵνα δὲ τὴν ὁμολογίαν σαφῶς συστήσῃ ή ἀκολουθία μηνύει τὸ προλεχθέν. Φησί γάρ· Ε. Καὶ ἡ λαλιά σου ὡραία· ὡς λέπυρον ῥοᾶς μῆλον σου. Διὰ τὸ ὁμόχροον τῷ τοῦ Χριστοῦ αἵματι. 17. Ἐκτὸς τῆς σιωπήσεώς σου. verba, c ascenderunt de Galaad;» Galaad interpretatur habitatio testimonii: ipsa autem revera ascenderunt de habitatione testimonii, scilicet prophetarum et apostolorum, qui de Unigenito testi monium perhibuerunt, et reipsa præstiterunt actiones testimonio consentaneas. Propterea de ipso (testimonio) cum David novit psallere: «Testimonia tua meditatio mea est, et consilia mea justificationes tuæ 58. › Et loquebar in testimoniis tuis in conspectu regum, et non confundebar”. XCIII. VERS. 2. Dentes tui ut greges detonsarum quæ ascenderunt de lavacro; quæ omnes geminantes, et sterilis non est in eis. Versus hic confirmat ea quæ dicta sunt: ‹ Dentes tui, o ait, c ut greges detonsarum;» hoc est, quæ • exuerunt veterem hóminem cum actibus suis et concupiscentiis "., Cun: autem dicit: «quæ ascen derunt de lavacro, manifestum est intelligere animas baptizatas; quæ detonsæ quidem sunt terrenis actibus, illustratæ vero per fidem. Omnes gemninantes, et infecunda non est in eis., Solæ enim descenderunt in aquam, et ascenderunt cum Spiritu sancto. «Infecunda vero non est in eis; › harum enim filii sunt, qui per ipsas rursus ad fiden salutarem venerunt. Propterea dicit: XCIV. VERS. 3. Ut restis coccinea labia tua. Resti coccinea assimilat labia eorum qui sanguinem Christi confitentur, et eorum qui baptizentur in eo per quem salus generi humano est data. Etenim Rabab meretrix signum ad fenestram alligavit, coccineam restim "; per quam ipsius domni salus facta est ". Ita Ecclesia per suos filios, velut in fenestra oris, coccineam hanc habet restim, per quam Trinitatis confessionem fecit. Atque ut confessionem manifeste confirmet, quæ sequuntur declarant id quod supra dictum est. Ait enim: XCV. Et loquela tua speciosa: ut cortex mali punici, gena tua. Propter similem colorem cum Christi sanguine. XCVI. Præter taciturnitatem tuam. * Psal. CXVIII 24.. ibid. 46. *• Coloss. III, 9. * Jos. 11, 18. “Luc. xix, 9. Sic legit vel. interpres. Sed Gr. Bibl. habent θείας, «filii increduli; 1 Petr. 1, 14, τέκνα ὑπο νύμφη. Hinc etiam constat vet. Interpr. legisse in sacro textu non ἀπεκαλύφθησαν, sed ἀπο έβησαν. Vet. interpr. legit απέβησαν, quem sequor in versione. Gr. textus Pauli habet σὺν ταῖς πράξεσιν αὐτοῦ. Ex duobus substantivis nominibus, quorumn unum regit alterum in patrio casu, interdum modo prius, modo posterins positum est adjectivi loco. De priori casu Euripid. Hecuba, ν. 216: Καὶ μὲν Οδυσσεὺς ἔρχεται σπουδῇ ποδός, «celeritate pedis, id est, celeri pede.» De posteriori sunt ita in Novo Testamento exempla, Ephes. 1, 2, υἱοὶ ἀπε:- ακοῆς, • filii obedientes.» Et ex Testamento Veteri Σοφ. Σειρ. χντι, 2, ἡμέρας ἀριθμοῦ, «dies numeratos:» et v, 10, όνομα ἁγιασμού, «nomen sacrosanctum: et xχενι, 12, πόλιν ἁγιάσματος, ο civi-. talem sanctam.. ltaque hoc loco εἰς πίστιν σωτηρ ρίας vertendum, c ad fidem salutarem.» Hæc est lectio cod. Alex. Vaticana editio haΙεὶ τὸ σπαρτίον τὸ κόκκινον. Sic Vallic. At Barb. τοῦτο. Legendum τού τῳ, ut habet cod. Mutinen. Sic legendum; Barber. et Vallicell. et meus male ἀπέδυσε. Τοῦ στόματος restitui ex cod. Vallicell. Vallic. ἐπιστήσῃ.

Non tacere, sed confiteri oportet spem salutarem. XCVII. VERS. 4. Sicut turris David collum tuum, quæ ædificata est in Thalpioth. Collum ejus definit humanum Verbi characterem. Ex David enim ortus est Dominus secundum carnem. Assimilatur vero turri. Turris enim instar, qui ad eam confugiunt, protegit a bellis diaboli. Et juxta David: Turris fortitudinis a facie inimici 68 、 - • Quæ ædilicata est in Thalpioth. Thalpioth interpretatur excelsum. Revera enim in excelso ipsum (collum) ædificatum est, hoc est, in Verbo Dei, quod ante sæcula, • Verbum, enim, ait Scriptura ", «caro factum est, et habitavit in nobis; › et: ‹ Sapientia ædifica vit sibi domum **, Ilec domus in excelso adificata est in Filio, secundum eum qui dicit: Qui in allis habitat, et humilia respicit “., Vin' tu omnem cognoscere altitudinem? Aspice non solum in Dei genitrice Maria ædifcium Filii bominis, sed illud etiam quod ultra coelos est; et throni in dextera positi cum stupore demirare altitudinem, quæ dicitur Thalpioth. XCVIII. Mille clypei pendent super eam. Omnes nimirum qui e Christo originem suam trabunt, et ex quibus ipse ducit originem. Cum vero audias mille, ne numerum tantum cogites, sed et numeri perfectionem. XCIX. Omnia jacula polentium. Jacula, ut arbitror, definit esse opera justificationum, quibus confossus inimicus prosternitur. C. VERS. 5. Duo ubera tua suver vinum, ut duo kinnuli gemelli capreæ. Duo ubera, ut supra dictum est, sunt duo Testamenta. Ut duos hinnulos caprese dicit (quod auimal acutissimum cernit, sic qui se in spirituali duorum Testamentorum meditatione exercent, acuti sunt ad intelligentiam. Gemelli vero hinnuli caprex dicuntur, propterea quod dupliciter aspiciuntur sententiarum mysticæ enarrationes; quæ et secundum litteram, suam habent utilitatem, et spiritualiter sacris initiatos lætificant. Cl. Qui pascunt inter lilia donec aspiret dies et moveantur umbra. Tales enim (initiali) pascuntur velut inter lilia, in divinis eloquiis, donec aspiret resurrectionis dios, et moveantur umbra hujus vitæ. CII. VERS. 6. Ibo mihi ad montem myrrha et ad collem Libani. • Psal. Lx, 4. " Joan. 1, 14. • Prov. 1x, Οὐ σιωπᾶσθαι δεῖ, ἀλλ' ὁμολογεῖσθαι τὴν σωτήριον ἐλπίδα. ΚΖ'. Στ. δ. Ὡς πυργος Δαβὶδ τράχηλός σου, δ ᾠκοδομημένος ἐν θαλπιών. Τράχηλον αὐτῆς ὁρίζεται τὸν ἀνθρώπειον του κου του χαρακτήρα. Ἐκ Δαβὶδ γὰρ ὁ Κύριος τὸ κατὰ σάρκα. Απεικάζεται δὲ πύργῳ· ἐπειδὴ πύργου δι κὴν τοὺς ὑπ' αὐτὸν καταφεύγοντας σκέπει ἀπὸ τῶν τοῦ διαβόλου πολέμων. Καὶ κατὰ τὸν Δαβίδ·. Πύρ γος ἰσχύος ἀπὸ προσώπου ἐχθροῦ.» Τὸ δὲ, ο ᾠκοδο μημένος ἐν θαλπιώθ, ο Θαλπιώθ ἑρμηνεύεται ὑψηλόν. Ἐν ὑψηλῷ γὰρ ὄντως ᾠκοδόμηται αυ τός· ὅπερ ἐστὶν. ἐν τῷ τοῦ Θεοῦ Λόγῳ τῷ πρὸ αἰώνων. «Ο Λόγος ο γάρ, φησί, • σάρξ ἐγένετο, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν· καὶ, ι Η σοφία ᾠκοδόμη σεν ἑαυτῇ οἶκον.» Οὗτος ὁ οἶκος ἐν ὑψηλῷ ᾠκοδομήθη ἐν τῷ Υἱῷ, κατὰ τὸν λέγοντα· Ὁ ἐν ὑψη λοῖς κατοικῶν, καὶ ταπεινὰ ἐφορῶν.» Θέλεις δὲ γνῶναι τὸ ὕψος ὅλον; Ιδε οὐ μόνην ἐν τῇ Θεοτόκῳ Μαρίᾳ οἰκοδομὴν τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐπέκεινα τῶν οὐρανῶν, καὶ τὸν ἐν δεξιᾷ θρόνον καταπλάγηθι τὸ ὕψος ὅπερ λέγεται θαλπιώθ. ΣΗ'. Χίλιοι θυρεοὶ κρέμανται ἐπ' αὐτόν Πάντες οἱ ἐξ αὐτοῦ γενεαλογούμενοι ἅγιοι, καὶ ἐξ ὧν αὐτὸς γενεαλογεῖται. Χιλίους δὲ ὅταν ἀκούσῃς, μὴ τὸν ἀριθμὸν νόει μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν τοῦ ἀρισ θμοῦ τελειότητα. 4. Πᾶσαι βολίδες τῶν δυνατών. Βολίδας, οἶμαι, τὰς πράξεις τῶν δικαιωμάτων ὁρί ζεται, δι' ὧν κατατοξευόμενος ὁ ἐχθρὸς βολίζεται. Ρ'. Στ. ε'. Δύο μαστοί σου ὑπὲρ οἶνον, ὡς δύο νεβροὶ δίδυμοι δορκάδος. Ως προείρηται, μαστοὶ δύο, αἱ δύο Διαθήκαι. Ως δύο νεβροὺς διδύμους δορκάδος λέγει (τὸ ζῶον ὀξυ δερκές), οὕτω καὶ οἱ τὴν πνευματικὴν τῶν δύο Δια θηκῶν μελέτην εξασκήσαντες ὀξυδερκεῖς εἰς τὰ νοήματα τυγχάνουσι. Δίδυμοι δὲ νεβροὶ λέγονται δορκάδος, καθότι διδύμως καθορῶνται τῶν νοημάτων αἱ μυστικαὶ διηγήσεις, καὶ κατὰ γράμμα ἔχουσαι τὴν ὠφέλειαν, καὶ πνευματικῶς εὐφραίνουσαι τοὺς μύστας ΡΑ'. Οι νεμόμενοι ἐν κρίνοις, ἕως οὗ διαπνεύσῃ ἡ ἡμέρα, καὶ κινηθῶσιν αἱ σκιαί. Νέμονται γὰρ οἱ τοιοῦτοι καθάπερ ἐν κρίνοις τοῖς Ο τοῦ Θεοῦ ἀνθρώποις ἕως οὗ διαπνεύσῃ ἡ τῆς ἀναστάσεως ἡμέρα, καὶ κινηθῶσιν αἱ σκιαὶ τοῦ βίου τούτου. ΡΒ'. Στ. ς'. Πορεύσομαι ἐμαυτῷ πρὸς τὸ προς τῆς σμύρνης, καὶ πρὸς τὸν βουνὸν τοῦ Λιβά του • Psal. cxu, 5, 6. Sic Complut Euto Vatic. habet εἰς. Ita cod. Mutin. Cæteri τὸ δὲ ᾠκοδομημένος ἐν θαλπιών ἑρμηνεύεται. Lego: καὶ τοῦ ἐν δεξιᾷ θρόνου καταπλάγηθι τὸ ύψος. Barl. εὐφραίνονται. Vallic. εὐφραίνουσα. Emendavi εὐφραίνουσαι. Non potest ferri hæc lectio. Lego λογίοις· et tale quiddam habuisse videtur in Greco suo codice vetus interpres; qui tamen in hoc loco sequitur (ut sæpe deinceps facit) sententiam, non verba. Verti nt vet. interpres, • ad collem Libaui, ad ipsius Philonis mentem; qui in explicatione hujus versus, non accipit Λιβάνου pro thure,» sel pro • Libano.

$3 Όρος τῆς σμύρνης καλῶς λέγεται τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ· ὅρος μὲν, κατὰ τὸν λέγοντα· Ἐτμήθη λίθος ἄνευ χειρῶν· καὶ ἐπάταξε τὴν εἰκόνα, καὶ ἐγενήθη εἰς ὄρος μέγα· ο σμύρνης δὲ, καθότι τὴν σμύρναν ἐνέγκας Ἰωσὴφ τοῦτο τὸ ὄρος ἐν αὐτῇ ἔθα ψεν. Τὸ οὖν λεγόμενον, «Πορεύσομαι ἐπ' αὐτῷ πρὸς τὸ ὄρος τῆς σμύρνης καὶ πρὸς τὸν βουνὸν τοῦ Λιβάνου, ο έκουσιότητα ὑποφαίνει· ὅπερ ἐστίν· Εκουσίως πρὸς τοῦτο τῆς σμύρνης τὸ ὄρος πορεύσου μαι, οὐ μόνον συνταφῆναι αὐτῷ, ἀλλὰ καὶ συναναστή και. Λιβάνου δὲ βουνῷ σαφῶς ἡ αὐτὴ Χριστοῦ σάρξ ἀπεικάζεται, ἐπειδὴ μετὰ τὸ ἀναστῆναι, Λιβάνου δίν τὴν ἐξεβλάστησαν τὰ ζῶντα ξύλα, τούς δικαίους· οἷς καὶ ἀτενίζουσα ἡ ἀκολουθία τοῦ λόγου ἐπαινεῖ θαυμαστῶς νύμφην· ΡΓ. Στ. Γ΄. Όλη καλή, ἡ πλησίον μου, καὶ οὐκ ἔστιν ἐν σοὶ μωμος Καλὴ γὰρ τῷ λουτρῷ τῆς παλιγγενεσίας, οὐκ ἔχου σα μώμον τὸν ἐξ ἁμαρτίας. ΡΔ'. Στ. η'. Δεύρο ἀπὸ Λιβάνου, νύμφη, δεῦρο ἀπὸ Λιβάνου, καλή Ἵνα δείξῃ καὶ τοὺς ἀπὸ Ἰουδαίων ἐρχομένους, καὶ τοὺς ἀπὸ ἐθνῶν. Ἀπὸ Λιβάνου δὲ λέγει, διὰ τὸ Λιβάνου δίκην ἀπὸ τοῦ λουτροῦ λευκοὺς ἀποτελεῖσθαι αὐτούς. Λίβανος δὲ λευκασμὸς ἑρμηνεύεται. ΡΕ'. Ἐλεύσῃ καὶ διελεύσῃ ἀπ' ἀρχῆς πίστεως. Τὴν παρουσίαν αὐτῆς προφητεύων λέγει· «Ελεύσῃ καὶ διελεύσῃ· › ἐλεύσῃ μὲν ἀπὸ ἐθνῶν, διελεύσῃ δὲ Montem myrrhæ recte appellatur corpus Christi, mons quidem juxta illud: ‹ Abscissus est lapis sine manibus, et percussit imaginem, et evasit in montem magnum “.› Myrrham vero dicit, quia Joseph allata myrrha montem hunc in ipsa sepelivit. Quod igitur dicit, c Ibo mibi ad montem myr rhæ et ad collem thuris, spontaneitatem subindicat, id est, Sponte ad hunc myrrhæ montem vadam, non solum ut cum ipso sepeliar, sed etiam cum eodem resurgam. Colli vero thuris aperte caro Christi assimilatur, quoniam post resurrectionem instar Libani produxit ligna viva, scilicet justos; ad quos respiciens sermo qui sequitur, sponsam mirifice laudat: CIII. VERS. 7. Tota pulchra, vroxima mea, el non est in te macula ulchra enim ləvacro regenerationis, nullam habens ex peccatis inaculam. CIV. VERS. 8. Veni de Libano, sponsa, veni de Libano. Ut ostendat, et qui a Judæis profecti sunt, et qui ex gentibus. De Libano vero dicit, propterea quod ipsis instar Libani candidi fiunt per lavacrum. Libanus vero candor interpretatur. CV. Venies et transibis ab initio fidei. Adventum ejus prædicit dicens: «Venies et transibis. Veniens quidem a gentilitate, transibis per ἀπὸ τοῦ νόμου «Πάντες γάρ, ο φησίν, ο ειδή- legem.. Omnes enim, inquit, c intelligent me a σουσί με ἀπὸ μικροῦ ἕως μεγάλου αὐτῶν.» PϚ. ᾿Απ' ἀρχῆς πίστεως· ἀπὸ κεφαλῆς Σαπιερ καὶ ᾿Αερμών Σανιεὶρ ἑρμηνεύεται βάθος Δερμὼν πνεῦμα, Η φωνή μετέωρος. Λέγων οὖν, ἀπὸ κεφαλῆς Σα νιεὶρ, ο τοῦτον δεικνύει τὸν τρόπον, ὅτι ἀρχὴ τῆς πίσ στεως ἀπὸ τοῦ λαλήσαντος τῷ Μωϋσῇ ἐν τῇ βάτῳ, καὶ ποιήσαντος φωνήν μετέωρον τοῖς υἱοῖς Ἰσραήλ, ἡνίκα ἐξίεσαν ἐξ Αἰγύπτῳ Συνάγει δὲ ταύτης τὴν γενεάν, οὐκ ἀπὸ ἑνὸς λαοῦ, οὔτε ἀπὸ ἑνὸς τόπου, ἀλλὰ ὁμαδὴν ειπών, τοὺς ἐκ διαφόρων έχοντας πρὸς αὐτὴν ἐθνῶν, λέγει· ΡΖ'. ᾿Απὸ μανδρῶν λεόντων, ἀπὸ ὀρέων παρδάλεων. Ἵνα εἴπῃ, ἀπὸ πλατειών βασιλέων, καὶ ἀπὸ σε Dan. 11, 34, 35. 68 Jerem. xxx1, 34. Lege έμαυτῷ. Lego εξεβλάστησε. Et habent libri impressi. Aldina ed. habet f. Va'lic. καὶ μῶμος οὐκ ἔστιν ἐν σοί. Εt sic in impressis Bibliis. Nulla edit. habet καλή, atque eam ne vetus quidem agnoscit interpres. Vallic. γάρ, et sic videtur legendum. Val. ἀπὸ ἀρχῆς. Alexandr. ἀπαρχῆς, quæ leclio est fere eadem, quam habent codd. Barb. et Vallic. Lego διὰ τοῦ νόμου. Vatic. ἀπὸ μικροῦ αὐτῶν. Sed Philo freqnenter utitur, ut etiam in hoc loco, lectione cod. Alexandr. Caput illud Jeremiæ in Vulgata Latina est caput xxxi. parvo usque ad magnum eorum " CVI. Ab initio fidei: a capite Sanir el Aermon. Sanir interpretatur rubus: Aermon spiritus, vel vox sublimis. Cum igitur dicat, a capite Sanir, › hoc modo ostendit principium fidei esse ab eo qui locutus est ad Moysen in rubo, ediditque sublimem vocem filiis Israel, quando exierunt ex Ægypto. Genus autem ejus non ex uno colligit populo, neque ex uno loco; sed cum summatim dixerit, ex diversis gentibus esse qui ad eam veniant, ait: CVII. cubilibus leonum, a montibus pardorum. Ut id significet: a palatiis regum, et a varietate Omnes libri habent Σανίρ. Hæc est lectio Alex., Aldina et Complut. Lectio Val. edit. est Ερμῶν. Explanatio hujus versus sic legitur in cod. Vallic.: Τὴν ἀπαρχὴν τῆς πίστεως αὐτῆς λέγει. Απλ κεφαλῆς πίστεως Σανιεὶρ καὶ Ἀερμῶν· Λερμῶν πνεῦμα ἢ φῶς μετέωρον. Λέγων οὖν, Ἀπὸ φωνῆς Σανιεὶρ, τοῦτον δεικνύει τὸν τρόπον, ὅτι, κ. τ. λ. Φῶς μετέωρον habet Vallic., et sic videtu legisse vetus interpres. ῾Ηνίκα ἐξίεσαν ἐξ Αἰγύπτῳ. Hac nstitut ex cod. Vallic. quæ absunt a Barb. et mco. Lege ὁμαδόν. Barb. cod. πλατείων, male. Vallic. πλα τειῶν. Sequor versionem vet. int. qui legit παλα τίων.

peccatorum egressos. Deinde ubi eius generationem τῆς τῶν ἁμαρτωλῶν ποικιλίας εξελθόντας. Εἶτα ὅταν narravit sic eam affatur: τὴν γενεὰν αὐτῆς διηγεῖται τοιάδε αὐτῇ προσεπιλέγει· CVIII. VERS. 9. Cor abstulist nobis, soror mea sponsa: cor abstulisti nobis in uno oculorum tuorum, in uno ornamento colli tui. Venit ejus sponsus, in unum ex oculis ejus intentus. Si quidem carnale esset quod dicitur, non dixisset in uno oculorum tuorum: sed quoniam duos oculos habemus in carne; in corde vero unain, instar oculi, mentem; respiciens ad fidem quæ animæ præsidet, piamque intuens mentem, quam oculum appellat, propterea dicit: ‹ Cor abstulisti nobis in uno oculorum, in uno ornamento colli tui,» quod (sc. ornamentum est, tanquam collum cingens, imposita illi castitas. CIX. VERS. 10. Quam speciosa facis sunt ubera tua a vino, et odor vestimentorum tuorum super omnia aromata! Speciosa enim facta sunt duo Testamenta a spirituali vino, hoc est sanguine Christi. Et ●dor vestimentorum tuorum super omnia aromata; › ut significet bonum odorem evangelicorumn præceptorum super omnia legis mandata. CX. VERS. 11. Farum distillant iabia tua, sponsa. Labia ejus sunt doctores, qui favorum instar, dulcia illi effundant eloquia doctrinæ. ‹ Favi enim mellis sermones boni ". > CXI. Mel et lac sub lingua tua. Mel prædicatio poenitentiæ lac catechesis legis. CXII. Et odor vestimentorum tuorum ut oder Libani. Exsecutio mandatorum, odor suavitatis est Christo. CXIII. VERS. 12. Hortus conclusus, soror mea sponsa. Conclusus diabolo; apertus spirituali sponso, Filio Dei Domino nostro Jesu Christo. CXIV. Horius conclusus, fons signatus. «Prov. XVI, 24. Vix intelligas vet. interpretem, qui vertit: Deinceps post generationis ejus collectionem hæc dicit.» Lego διήγηται. Sic habet Compl. et Alex. codex. Al edit. Valic, τραχήλων, All. τραχήλῳ. Locus corruptus. Barb. ἀποβλέπων τῶν πιο στῶν. Vallic. ἀποβλέπων τῆς πίστεως. Mulinen. ἀποβλέπων τῆς πίστεως, quibus duabus vocibus superducta est linea, et in margine ascriptum est τῶν πιστῶν. Vet. interpr. videtur habuisse codicem a quo abesset et τῆς πίστεως, εἰ τῶν πιστῶν. Legendum fortasse εἰς τὸ ἡγεμονικὸν τῆς ψυχῆς ἀποβλέτων τὴν πίστιν, καὶ τὸν εὐσεβῆ θεώμενος λογι ΡΗ. Στ. θ'. Εκαρδίωσας ἡμᾶς, ἀδελφή μου νύμφη· ἐκαρδίωσας ἡμᾶς ἐνὶ ἀπὸ ὀφθαλμῶν σου, ἐν μιᾷ ἐνθέματι τραχήλου σου. Ἐλήλυθεν αὐτῆς ὁ νυμφίος, ἑνὶ ἀπὸ ὀφθαλμῶν αὐτῆς προσέχων. Εἰ μὲν σαρκικὸν ἦν τὸ λεγόμενον, οὐκ ἂν ἑνὶ ἀπὸ ὀφθαλμῶν ἔλεγεν· ἀλλὰ ἐπειδήπερ δύο ὄψεις ἔχομεν ἐπὶ σαρκὸς, ἐπὶ δὲ καρδίας ἕνα ὀφθαλ μοῦ δίκην τὸν νοῦν· εἰς τὸ ἡγεμονικὸν τῆς ψυχῆς ἀπο βλεπόντων πιστῶν, καὶ τὸν εὐσεβῆ θεώμενον λογισμὸν, ὅνπερ ὀφθαλμὸν οἶδε καλεῖν, λέγων· Ἐκαρδίωσας ἡμᾶς ἑνὶ ἀπὸ ὀφθαλμῶν σου, ἐν μιᾷ ἐνθέμα τι τραχήλου, σου,» τῇ ἐντεθειμένῃ αὐτῇ περι τράχηλος σωφροσύνῃ ΡΘ'. Στ. ι'. Τι εκαλλιώθησαν μαστοί σου ἀπὸ οἴνου καὶ ὀσμὴ ἱματίων σου ὑπὲρ πάντα τὰ ἀρώματα; Ἐκαλλιώθησαν γὰρ αἱ δύο Διαθήκαι καὶ ἀπὸ τοῦ πνευματικοῦ οἴνου· ὅπερ ἐστὶν, ἀπὸ τοῦ αἵματος τοῦ Χριστοῦ. • Καὶ ὀσμὴ ἱματίων σου ὑπὲρ πάντα τὰ ἀρώματα· › ἵνα εἴπῃ τὴν εὐωδίαν τῶν εὐαγγελι κῶν ἐντολῶν ὑπὲρ πάντα τὰ τοῦ νόμου προστάγματα. ΡΙ. Στ. ια'. Κηρίον ἀποστάζουσι χείλη σου, νύμφη. Χείλη αὐτῆς οἱ διδάσκαλοι τυγχάνουσιν ἄνδρες, οἵτινες κηρίων δίκην τοὺς γλυκεῖς τῆς διδασκαλίας αὐτῇ προχέουσι λόγους. Κηρία γὰρ μέλιτος, λόγοι καλοί. ΡΙΑ'. Μέλι καὶ γάλα ὑπὸ τὴν γλώσσάν σου. Μέλι τὸ κήρυγμα τῆς μετανοίας, γάλα ἡ κατήχησις τοῦ νόμου. ΡΙΒ'. Καὶ ὀσμὴ ἱματίων σου, ὀσμὴ Λιβάνου. Η ποίησις τῶν ἐντολῶν, ὀσμὴ εὐωδίας τῷ Χρισ στῷ ΡΙΓ. Στ. ιβ'. Κήπος κεκλεισμένος, ἀδελφή μου νύμφη. Κεκλεισμένος τῷ διαβόλῳ ἢνεωγμένος δὲ τῷ πνευματικῷ νυμφίῳ, τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστῷ. ΡΙΔ'. Κῆπος κεκλεισμένος, πηγὴ ἐσφραγισμέ γη. σμὸν, ὅνπερ ὀφθαλμὸν οἶδε καλεῖν, λέγει, ut sit τὴν πίστιν appositum: quam lectionem in versione secutus sum. Sic habet Vallicell. Caeteri codd. ἐντεθημένῃ. Sed locum depravatum ita restituo: ἐν μιᾷ ἐνθέματι τραχήλου σου· ὃ ἔστιν, ἐντεθειμένη αὐτῇ περιτραχήλιος σωφροσύνη. Sacer textus integer est: Τί ἐκαλλιώθησαν μαστοί σου, ἀδελφή μου νύμφη; τί ἐκαλλιώθησαν μαστοί σου ἀπὸ οἴνου; Ea prima verba omisit per indiligentiam librarius. Veterem interpretem in suo codice apparet ea habuisse. Vet. interp. vertit: c fl:ec est actio mandatorum tuorum: odor suavitatis est Christus. ›

Τῇ τοῦ Χριστοῦ σφραγίδι, τῇ ὑπὸ τοῦ λουτροῦ τῆς παλιγγενεσίας. ΙΕ΄. Στ. ιγ'. Αποστολαί σου, παράδεισος μεων. Οἱ ἀπόστολοι, ὡς ὁ παράδεισος τῆς τρυφῆς τὴν τοῦ λουτροῦ πηγὴν ἔχοντες. ΡΙϚ'. Μετὰ καρποῦ ἀκροδρύων· Κύπροι μετὰ κάρδων· νάρδος καὶ κρόκος, κάλαμος καὶ κιννάμω μος μετά πάντων ξύλων τοῦ Λιβάνου. Ἵνα διὰ τῶν αἰσθητῶν τὴν νοητὴν τῶν ἁγίων προσταγμάτων και διάφορον νοήσωμεν εὐωδίαν. Καρποὺς γὰρ ἀκροδρύων τὰ γεννήματα τῆς δικαιοσύνης τῶν ἁγίων νοητέον εἶναι. Κύπροι μετά νάρδων, οἱ εὐωδιάζοντες τῆς εὐσεβείας λόγοι μετὰ νάρδου τῆς πίστεως. Νάρδος καὶ κρόκος, πίστις μετὰ πίστεως καὶ ἀσκήσεως. Κρόκῳ γὰρ ἀπεικάζει τοὺς ἀσκητὰς τοὺς τῇ πολιτεία νεκροῦντας τὸ σῶμα καὶ κροκοειδείς ποιοῦντας· καλάμῳ δὲ καὶ κιν ναμώμῳ μετὰ πάντων ξύλων τοῦ Λιβάνου, τοῖς ἀκροτέτοις τῶν ἀρωμάτων, Παῦλον καὶ Πέτρον μετά πάντων τῶν πιστῶν ἁρμόζεται· ἵνα πάντας τοὺς συν ταφέντας Χριστῷ ἐν τῷ βαπτίσματι μίαν εὐωδίαν εἴπη· ὅθεν καὶ ἐν ἀκολουθίᾳ τὸν ἐνταφιασμὸν ὑποσημαίνει τοῦ Χριστοῦ. ΡΙΖ΄. Στ. ιδ'. Σμύρναν καὶ ἀλων μετά πάντων πρώτων μύρων. Ἵνα εἴπῃ τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ τὸ ταφές. Σμύρνη καὶ ἀλωὴ ἀπὸ Ἰωσὴν εὐσχήμονος βουλευτοῦ μετὰ πάντων πρώτων αρωμάτων, τουτέστι μετά πάντων τῶν προταφέντων δικαίων. ΡΙΗ'. Στ. ιε'. Πηγή κήπων, φρέαρ ύδατος ζώντος καὶ ῥοιζοῦντος ἀπὸ τοῦ Λιβάνου. Αὐτὸς γὰρ πηγὴ κήπων· καθότι καὶ ἐν Ἱερεμία ἐγκαλῶν Ἰουδαίοις λέγει·. Εμὲ ἐγκατέλιπον πη τὴν ὕδατος ζῶντος.» - ι Καὶ ῥοιζοῦντος ἀπὸ τοῦ Λι βάνου· › ἀπὸ γενεαλογιῶν πάντων τῶν δικαίων οἷά τις ἐροίζης ἐν πηγή ΡΙΘ. Εξεγέρθητι, βοῤῥᾶ, καὶ ἔρχου, νότε, καὶ διάπνευσον κῆπόν μου, καὶ ῥευσάτωσαν αρώματά μου Christi signo, quod in lavacro regenerationis (imprimitur.) CXV. VERS. 13. Emissiones tuæ, paradisus mas lorum punicorum. Apostoli, qui veluti deliciarum horti, habent làvacri fontem. CXVI. Cum fructu nucum: Cypri cum nardis: nardus et crocus, calamus et cinnamomum cum omnibus lignis Libani. Ut per sensibilia intelligibilem et variam sanctorum mandatorum intelligamus odoris suavitatem. Fructus enim pomorum germina intelligenda sunt justitia sanctorum. Cypri cum nardis, sermones qui suavem pietatis odorem spirant cum nardo 11dei. Nardus et crocus, fides cum asperitate vitæ. Croco enim assimilat ascetas, qui mortui sunt mundo, et corpus croco sinile reddunt. Calamo vero et cinnamomo cum omnibus lignis Libani, quæ quidemn sunt præcipua aromata, Paulum et Petrum cum omnibus fidelibus assimilat; ut omnes qui Christo sunt consepulti in baptismo unum dicat odorem haberé: unde et in sequentibus Christi sepulturam subindical. CXVII. VERS 14. Myrrha et aloe cum omnibus primis unguentis. Ut significet corpus Christi sepultum. Myrrha et aloe a Josepho spectabili senatore cum omnibus primois aromatibus; hoc est, cum omnibus justis qui antea sepulti fuerant. Ἐκδιώκει τὸν ἀπὸ βοῤῥᾶ, καθὼς εἶπεν ἐν τῷ προφήτης ο Καὶ τὸν ἀπὸ βοῤῥᾶ, ἐκδιώξω ἀφ᾽ ὑμῶν.» Καὶ προσκαλεῖται τὸν νότον, ὅπερ ἐστὶ τὴν τρυφερὰν τοῦ ἁγίου Πνεύματος αὖραν, ἵνα τὸν κῆπον διαπνεύ ση, τουτέστι τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ βεύσῃ τὰ τῆς δικαιοσύνης ἀρώματα. Εἶτα ἡ Ἐκκλησία προκαλεῖται τὴν κατάβασιν τοῦ Λόγου, καὶ λέγει * Coloss. 11, 12 71 Jerom. 11, 13. 7ª Joel 11, 20. Aldina habet παράδεισοι, et eam lectionem habuisse videtur in suo codice Salutatus. Lego ut Salutatus οἱ ὡς παράδεισοι τῆς τρυφῆς. Edit Val, κιννάμωμον. Duas voces, πίστεως και, delendas censeo, et legenduι πίστις κατὰ ἀσκήσεως. Lego καὶ τὸ σῶμα κροκοειδές. Videtur deesse ἔχειν. Lego μίαν ἔχειν εὐαμίαν. Vat. σμύρνα, αλώθ. Aqu. σμύρνα καὶ ἀλωή. Male vel, interpr. qui primo sepulti sunt. Hic versus ejusque explanatio, absunt a meo et Barb. Ea igitur huc revocavi ex Valliç CXVIII. VERS. 15. Fons hortorum, puleus aquæ vivæ, et cum strepitu fluentis e Libano. Ipse enim fons hortorum; quatenus in Jeremia increpans Judæos dicit: • Me dereliquerunt fontem aquæ vivæ”.) — ‹ Et cum strepitu fluentis e Libano; id est, a generationibus justorum veluti quidam (44'). CXIX. Exsurge, aquilo, et veni, auster, et aspira hortum meum, et fluant aromala mea. Expellit eum qui est ab aquilone, quemadmodum dicit apud prophetam: • Qui est ab aquilone, expellam a vobis ". Et advocat austrum, id est, suavem sancti Spiritus auram, ut hortum perflet, hoc est Ecclesiam, et duant justitiæ aromata. Deinde Ecclesia provocat descensum Verbi, et dicit: Alex. et Compl. πηγή κήπων, φρέαρ. Vatic. πηγὴ κήπου καὶ φρέαρ. Εροίζης ἐν πηγῇ. Ita codd. Vallis., Mutin., Theal., Auxin., Barb.et meus; qui omnes habent έροι ζης sine ullo accentu. Locus corruptus. Vet. interp., in hoc tamen loco, ut et deinceps, paraphrasies magis quam interpres ait: Instar impetus aquæ descendit a generatione Judæorum. Legit igitur olá τις ῥοΐζος ὕδατος ἐκ γενεαλογιῶν τῶν Ἰουδαίων Adjeci μου, tumn quod ita habet edit. Vat., lum quia eam vocem agnoscit cod. Vallic. Hic quædamn omittit interpretatio Latina. utpote corrupio Greco textu. ED. PATR.

PIILONIS EPISCOPI CARPASII CXX. Descendal fraternus meus in hortum suum, et comedat fructum pomorum suorum. Cujusmodi sit ille fructus, ipse sponsus interpretatur dicens: Meus cibus est, ut faciam voluntatem ejus qui misit me”. Quando igitur ejus voluntatein qui misit se, facit erga servos suos; tunc lætatur et poma carpit ex virtute justorum. CAP. V. CXXI. VERS. 1. Introivi in hortum meum, soror mea sponsa. Vindemiavi myrrham meam cum aromialibus meis. Sepulturam cum prophetiis, quæ de ipso prophetaverunt. CXXII. Manducavi panem meum cum melle meo. Comedi pascha cum humanitate. CXXIII. Bibi vinum meum cum lacte meo. Calicem cum innocentia. CXXIV. Comedile, et bibite, et inebriamini, fratres. Mysticum Paschæ convivium indicat, de quo dicit: «Accipite, comelite ";, et: «Accipite, bibite ".» Luculenter autem ea quæ sequuntur, id quod dictum est confirmant. Ait enim: CXXV. VERS. 2. Ego dormio. In cruce. CXXVI. Et cor meum vigilal. Divinitas quæ exspoliavit infernum. CXXVII. Vox fraterni mei pulsat ad ostium. Luculenter quæ sequantur, comprobant quæ dicta sunt. Ait enim post resurrectionem: ‹ Venit januis clausis”. › CXXVIII. Aperi mihi, soror mea, proxima mea. Vocat Thomam et ejus incredulaın animam, 13 Joan. 1V, 34. το Matth. το ibid. 27· In Vallic. deest articulus 6, ut itidem deest in Vatic. Cod. Alex. εἰς κῆπον μου, et sic legit in suo cod. vet. interpr. c in hortum meum.» Mutinen. ποίων καρπῶν. ΡΚ'. Καταβήτω ὁ ἀδελφιδός μου εἰς κα πον αὐτοῦ και φαγέτω καρπὸν ἀκροδρύων αὐτοῦ. Ποιον καρπὸν αὐτὸς ἑρμηνεύει ὁ νυμφίος, • Ἐμὸν βρῶμα, ο λέγων «ἵνα ποιῶ τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με.» "Οτε οὖν τὸ θέλημα του πέμψαντος αὐτὸν εἰς τοὺς ἑαυτοῦ ποιεῖ δούλους, αυ τὸς εὐφραίνεται, τὰ ἀκρόδρυα τῆς τῶν δικαίων καρπολογούμενος ἀρετῆς. ΡΚΑ'. Στ. α'. Εἰσῆλθον εἰς κῆπόν μου, ἀδελφή μου νύμφη. Ετρύγησα σμύρναν μου μετὰ ἀρω μάτων μου Τὴν ταφὴν μετὰ τῶν προφητειῶν τῶν προφητεύου σῶν εἰς αὐτόν. ΡΚΒ. Εφαγον ἄρτον μου μετά μέλιτός μου. Εφαγον τὸ πάσχα μετὰ φιλανθρωπίας. ΡΚΓ. Επιον οἶνον μου μετὰ γάλακτος μου. Τὸ ποτήριον μετὰ ἀκακίας. ΡΚΔ'. Φάγετε, καὶ πίετε καὶ μεθύσθητε, ἀδελφοί. Τὴν μυστικὴν τὴν ἐπὶ τοῦ Πάσχα εστίασιν, περι ἧς λέγει· Λάβετε, φάγετε· καὶ, ο Λάβετε, πίετε.» Σαφῶς δὲ καὶ ἡ ἀκολουθία συνίστησι τὰ προειρημένα φησί γάρο ΡΚΕ'. Στ. β'. Εγώ καθεύδω. Ἐν τῷ σταυρῷ. PKϚ'. Καὶ ἡ καρδία μου ἀγρυπνει. Η θεότης σκυλεύσασα τὸν ἄδην. ΡΚΖ'. Φωνὴ ἀδελφιδοῦ μου κρούει ἐπὶ τὴν θύο ραν. Σαφῶς ἡ ἀκολουθία συνίστησι τὰ προειρημένα. Φησὶ γὰρ μετὰ τὴν ἀνάστασιν·. Ήλθε τῶν θυρῶν κεκλεισμένων. ο ΡΚΗ'. "Ανοιξόν μοι, ἀδελφή μου, ή πλησίον μου Καλεῖ τὸν Θωμᾶν καὶ τὴν δύσπιστον αὐτοῦ ψυχήν 1 Cor. xt, 24 sqq. 7 Joan. xx, δὲ διὰ τούτων ὁδεύουσα πρὸς τὰ ἄνω ψυχή, ὅσον ἐφικτόν ἐστι τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει, καταλιπούσα ένα τὸς τῶν ἀδύτων τῆς θεογνωσίας γίνεται· τῷ θείῳ γνόφῳ πανταχόθεν διαληφθεῖσα, ἐν ᾧ τοῦ φαινομέ νου τε καὶ καταλαμβανομένου παντὸς, ἔξω τοῦ και Λέγων ἐστίν, cod. Vallic. et sic est integer ταλειφθέντος, μόνον ὑπολείπεται τῇ θεωρίᾳ τῆς textus S. Joannis. Vallic. ὅταν. Cod. Vatic. φάγετε, πλησίοι, καὶ πίετε, quam lectionem agnoscit vetus interpres, manducale, proximi mei. Sic codl. Alex. Editio Valic. habet ή πλησίον μου, ἀδελφή μου.—Prolixior est Pbilo ad hunc versiculumn in Catena Procopii Gazzei quam edidit card.Angelo Mai toin. IX Classic. auctor.: Φίλωνος. Τῷ με γάλῳ Μωϋσεῖ διὰ φωτός πρότερον ενεφανίσθη Θεὸς ἐπὶ βάτου· εἶτα διὰ νεφέλης αὐτῷ διαλέγεται· εἶτα υψηλότερος ἤδη γενόμενος, ἐν γνόφῳ Θεὸν βλέπει· δ δὲ διὰ τούτων μανθάνομεν, τοιοῦτόν ἐστιν· Ἡ πρώτη ἀπὸ τῶν ψευδῶν καὶ πεπλανημένων περὶ Θεοῦ ὑπολήψεων αναχώρησις, ἡ ἀπὸ τοῦ σκότους εἰς φῶς ἐστι μετάστασις· ἡ δὲ προσεχεστέρα τῶν κρυπτῶν κατανόησις, ἡ διὰ τῶν φαινομένων χειραγωγούσα τὴν ψυχὴν πρὸς τὴν ἀόρατον φύσιν, οἷόν τις νεφέλη γίνεται, τὸ φαινόμενον μὲν ἅπαν ἐπισκιάζουσα, πρὸς δὲ τὸ κρύφιον βλέπειν τὴν ψυχὴν χειραγωγοῦσα· ἡ ψυχῆς, τὸ ἀόρατόν τε καὶ ἀκατάληπτον ἐν ᾧ ἐστιν ὁ Θεός· "Ην οὖν ποτε καὶ ἡ νύμφη μέλαινα τοῖς ἀφωτίστοις δόγμασιν, τῇ δὲ πηγῇ τοῦ φωτὸς διὰ τοῦ μυστικού φιλήματος προσαγεῖν τὸ στόμα ποθήσασα, καλὴ γίνεται, καὶ τὸ μέλαν τῆς ἀγνοίας απέκλεισεν ὕδατι· εἶτα ὡς ἵππος δραμοῦσα, καὶ ὡς περιστερὰ διιπτάσα, πρότερον μὲν τῇ σκιά του μήλου μετ' ἐπιθυμίας ὑπαναπαύεται, μῆλον ἀντὶ νεφέλης τὸ ἐπισκιάζον κατονομάζουσα· νῦν δὲ ἤδη ἀπὸ τῆς θείας νυκτὸς περιέχεται· καθ᾽ ἦν ὁ νυμφίος παραγίνεται μὲν, οὐ φαίνεται δέ· ἀλλ᾽ αἰσθησίν τινα τῆς παρουσίας δίδωσι τῇ ψυχῇ· ἅπτεται δὲ τῆς σωμα τικῆς τῶν ἐναρέτων διανοίας ὁ λόγος· αὕτη γὰρ θύρα δι' ἧς εἰσοικίζεται τὸ ζητούμενον· ἐκφεύγει δὲ τὴν ἐν ἀρχῇ κατανόησιν, τῷ ἀοράτῳ τῆς φύσεως κρυ πτόμενος· ἔξω τοίνυν ἑστῶτα τῆς φύσεως ἡμῶν ἡ ἀλήθεια, διὰ τῆς ἐκ μέρους γνώσεως, καθὰ φησὶν ὁ Απόστολος, ἐν ὑπονοίαις τισὶ καὶ αἰνίγμασι, θυρο προυτεῖ τὴν διάνοιαν, "Ανοιξον λέγουσα· καὶ μετὰ τῆς προτροπῆς ὑποτιθεμένη τὸν τρόπον, ὅπως ἀνοι

καὶ λέγει αὐτῇ· «Ανοιξόν μοι, ἡ πλησίον μου·» eique dicit: «Aperi mihi, proxima mea;, ut apeἵνα ἀνοίξῃ ἡ ψυχὴ αὐτοῦ τὴν ἰδίαν καρδίαν, καὶ χω ρήσῃ τῆς Ἀναστάσεως τὴν πληροφορίαν. ΡΚΘ. Περιστερά μου, τελεία μου. Περιστερά, διὰ τὴν ἀκακίαν· τελεία, διὰ τὴν τῆς πίστεως ὁμολογίαν· ὁπηνίκα λέγει. Ο Κύριός μου, καὶ ὁ Θεός μου.» ΡΑ'. "Οτι ἡ κεφαλή μου επλήσθη δρόσου, καὶ οι βόστρυχοί μου ψεκάδων νυκτός. Υποσημαίνει ἐν τούτῳ τὴν περὶ τὸν ὄρθρον ἀνάστασιν, ἐν ᾧ καὶ δρόσος καταπέμπεται. ΡΙΑ'. Στ. γ. Εξεδυσάμην τὸν χιτῶνα μου· πῶς ἐνδύσομαι αὐτόν; υπερ ἐστὶν, Ἐξεδύσατο Ἀδὰμ τὴν ἐντολὴν, παραπεισθεὶς ὑπὸ τοῦ ἔφεως. Διεξομολογουμένη ή νύμφη λέγει· ι Νυκτὸς ἐξεδυσάμην τὸν χιτῶνά μου· πῶς ἐνδύσομαι αὐτόν;» ὅπερ ἐστί· Τῷ σκότει τῆς παρ ἀκοῆς ἐξεδυσάμην τὴν ἐντολὴν, καὶ αὐτὸ ἐξεδυσάμην καὶ τὸ σῶμα. Περὶ γὰρ τῆς ἀναστάσεως ὑπάρχων δ λόγος, διεγείρει καὶ ἀνακινεῖ καὶ τὴν παρὰ τοῦ θα νάτου αἰτίαν. ᾿Αναστὰς γὰρ ἐκ νεκρῶν ὁ Μονογενής, καὶ τὴν ἀνάστασιν πάντων προφητικῶς ἐν τῷ ἰδίῳ ἐνδεικνύμενος σώματι, καὶ αὐτὴν τὴν Ἐκκλησίαν ὥσπερ ἐκ νεκρῶν ἀνιστῶν καλεῖ, καὶ λέγει· «"Ανοι ξόν μοι, ἀδελφή μου, ἡ πλησίον μου.» Εἶτα ἀποδυρομένη ἀποκρίνεται καὶ λέγει· Νυκτὸς ἐξεδυσάμην τὸν χιτῶνά μου, ὅπερ ἐστὶ τὸ σῶμα. ΡΑΒ. Ἐνιψάμην τους πόδας μου, πως μολυν αὐτούς; † Ὁ ἀποθανών, δεδικαίωται ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας.» Εὐλαβῶς φοβούμαι πάλιν ἀναστῆναι καὶ ζῆν, μήπω πάλιν ταῖς αὐταῖς περιπέσω ἁμαρτίαις, ο καὶ τοὺς πόδας μολυνῶ.» Ενταῦθα δὲ ἔτι καὶ πρὸς τὸν Θωμάν Ο λόγος. Εἰ γὰρ πολυπλασιάζεται ἡ διήγησις διὰ τὴν ἀκουόντων ὠφέλειαν, ὅμως ὁ εἱρμὸς τῆς ἀκολουθίας εἰς τὸν Θωμᾶν τὰ λείψανα μηνύει. ΡΑΓ. Αδελφιδός μου απέστειλε τὴν χεῖρα αὐτοῦ ἀπὸ τῆς ὀπῆς, καὶ κοιλία μου ἐταράχθη ἐπ' αὐτόν Οπηνίκα ἔλεγεν ο Ἰησοῦς τῷ Θωμα· «Δεύρο βάλε τὴν χεῖρά σου εἰς τὴν πλευράν μου, καὶ τοὺς δακτύλους σου εἰς τοὺς τύπους τῶν ἤλων.» Ὅτε δὲ ταῦτα γέγονε, καὶ περὶ τῆς ἀναστάσεως πληροφο 17 Joall. 25, γίνει προσήκει τὴν θύραν, οἷόν τινας (κλεῖδας) ὀρέγουσα τὰ καλὰ ταῦτα ονόματα, δι' ὧν τὸ κεκλει σμένον ἀνοίγεται· κλεῖδες γάρ εἰσιν ἄντικρυς αἱ τῶν ονομάτων ἐμφάσεις τὰ κρυπτὰ διανοίγουσαι· ἀδελφὴ καὶ πλησίον καὶ περιστερὰ τελεία· εἰ γὰρ βούλει σὺ, φησίν, ἀνοιγῆναι τὴν θύραν, καὶ ἐπαρθῆναι τῆς ψυχῆς σου τὰς πύλας ἵνα καὶ εἰσέλθῃ ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης, χρή σε ἀδελφήν μου γενέσθαι ἐν τῷ τὰ θελήματα μου ποιεῖν· χρὴ δὲ καὶ προσεγγίσαι καὶ πλησίον γενέσθαι, καὶ ἐν τῇ φύσει τῆς περιστερᾶς ἔχειν τὸ τέλειον· τοῦτο δὲ ἔστι, τὸ ἀνελλιπὴ καὶ πεπληρω μένην είναι πάσης κακίας [ita cod.] καὶ καθαρό. τητας, ταῦτα δὲ γενομένη ἔσται σοι κέρδος ἐκ τοῦ εἰσδέξασθαι· ἡ ἐκ τῆς κεφαλῆς μου δρόσος, ἧς πλήρ ρης είμι, ή τις ασίς ἐστι κατὰ τὸν Προφήτην· καὶ αἱ ψεκάδες τῆς νυκτός· ἐπεὶ μὴ δυνατὸν τὸν ἐντὸς 28. 78 Rom. vi, 7. * Joan. xx, 27. riat anima ipsius proprium cor, et excipiat plenam fidem resurrectionis. CXXIX. Columba mea, perfecla mea. Columba, propter innocentiam: perfecta, propter fidei confessionem, quando dicit: Dominus meus et Deus meus 7, CXXX. Quia caput meum impletum est rore, et cincinni mei gultis noctis Subindicat in hoc resurrectionem circa diluculum, cum et ros delabitur. CXXXI. VERS. 3. Exui tunicam meam: quo modo induam illam? Hoc est, Exuit se Adam præcepto, a serpentis suasione deceptus. Confitetur sponsa et ait: ‹ Noctu exui tunicam meam: quomodo eam induam?» Hoc est: In tenebris inobedientiæ exui præceptum, et ipsum exui corpus. Quæ enim versatur oratio circa resurrectionem, excitat et movet causam mortis. Exsurgens enim a mortuis Unigenitus, et resurrectionem omnium prophetice in proprio corpore ostendens, ipsam Ecclesiam velut a mortuis resurgens vocat, et dicit: Aperi mihi, soror mea, proxima mea. › Deinde ea lamentabunda respondet, ot dicit: Noctu exui tunicam mearn, hoc est corpus. CXXXII. Lavi pedes meos: quomodo inguinabo illos? • Qui mortuus est, justlicatus est a peccato 0 Timide metuo, ne rursus resurgam et vivam; ne rursus in eadem peccata recidam, ‹ et pedes inquinem. Hic autem sermo est etiam ad Thomam. Etsi enim multiplicatur expositio (sc. sæpius iteratur) ad utilitatem audientium, tamen nexus et cohærentia ostendit, quæ restant etiam in Thomam convenire. CXXXIII. Fraternus meus emisil manum suam de prospectu et venter meus conturbatus est super ipsum. Quando dixit Jesus Thomæ: «Mitte nuc manum tuam in latus meum, et digitos tuos in vestigium clavorum”. › Quando vero hæc contigerant, et Thomas de resurrectione fidem plenam concepit; tunc τῶν ἀδύτων γενόμενον, ὅμέρῳ τινὶ τῆς γνώσεως ἐντυχεῖν· ἀλλ' ἀγαπητὸν εἰ λεπταῖς τισι καὶ ἀμυδραῖς διανοίαις ἐπιψεκάζει τὴν γνῶσιν αὐτῷ ἡ ἀλήθεια τῆς λογικῆς σταγόνος ἀποῤῥεούσης· βοστρύχους γὰρ αὐτοῦ τῆς κεφαλῆς ἀπερισθαι φημι προφήτας, ἀποστόλους, εὐαγγελιστάς· οἵτινες ὅσον ἐχώρουν, ἐκ τῶν σκοτεινῶν τε καὶ ἀποκρύφων καὶ ἀοράτων θησαυρῶν ἀρυόμενοι, ἡμῖν μὲν ποταμοὶ γίνονται πλήρεις υδάτων, ὡς δὲ πρὸς τὴν ὄντως ἀλήθειαν δρό σώδεις εἰσὶ ψεκάδες. Vatic. cod. καὶ κοιλία μου ἐθροήθη ἐπ' αὐτόν. Sacer textus label, φέρε τὸν δάκτυλόν σου ὧδε, καὶ ἴδε τὰς χεῖρας μου· καὶ φέρε τὴν χεῖρά σου, καὶ βάλε εἰς τὴν πλευράν μου. De prospectu. Mallem equidem, «de foramine. ▸

dixit, ventrem sibi conturbatum esse propter resur- ρήθη ὁ Θωμᾶς, τότε λέγει, τὴν κοιλίαν τεθροει rectionis miraculum.' σθαι διὰ τὴν παράδοξον ἀνάστασιν. CXXXIV. VERS. 5. Exsurrexi ego aperire fralerno meo. Manus meæ stillaverunt myrrham: digili mei myrrha pleni. Luculenter et hic sermo potest esse de Thoma. Manibus enim Langens latus Jesu, ipsae manus ejus stillaverunt myrrham, et digiti ejus myrrha pleni; propterea quod manus Thomæ redolebant myrrham cum Jesu consepultamı; ut etiam in hoc testificatum sit revera passibile corpus, idem surrexisse: ideo dicit: CXXXV. VERS. 6. In manibus clausuræ; aperui ege fraterno mep. Sponsa enim per incredulitatem Thomæ, cum plenissimam hausisset fidem resurrectionis, In manibus, ɔ inquit, clausuræ (boc est, Thomæ, qui clausus fuerat antea in infidelitate, deinde plenam conceperat fidem) aperui ego fratrueli meo. › Infidelitas enim Thomæ omnibus resurrectionis ßdem firmissimam demonstravit; non enim resurrectio fuit phantastica, sed corpus revera cruci affixum idem reviviscens omnis carnis claram fecit resurrectionein. CXXXVI. Fraternus meus transivil. Ex inferno per mundum ad cœlos. CXXXVII. Anima mea egressa est in sormone ejus. Quonam sermone? Eo qui dixit: «Ne timeatis ab ¡is qui occidunt corpus, animæ vero non possunt quidquam facere; > et: «Qui perdiderit animam suam propter me, in vitam æternam custodiet CXXXVIII. quæsivi eum, et non iuveni eum. Quærebat enim Ecclesia pacem tempore tentationis sed non erat opportunum: oportebat enăn qui revera fideles essent, in tentationibus sustinere et vincere. Propterea dicit: CXXXIX. VERS. 6, 7, Vocavi eum, et non obandivit me. Invenerunt me custodes, qui circumeunt in civitate: percusserunt me, vulneraverunt ne. Custodes intelligibiles et spirituales prophetas aperte intelligito, et apostolos qui invenerunt ΡΑΔ'. Στ. ε'. 'Ανέστην ἐγὼ τοῦ ἀνοῖξαι τῷ ἀδελφιδῷ μου. Χειρέ μου ἔσταξαν σμύρναν· δάκτυλοι μου σμύρνας πλήρεις Σαφῶς καὶ οὗτος τῷ Θωμᾷ δύναται εἶναι ὁ λόγος. Χερσὶ γὰρ ἀρξάμενος τῆς πλευρᾶς τοῦ Ἰησοῦ, αἱ αὐταὶ χεῖρες αὐτοῦ ἔσταξαν σμύρναν, καὶ οἱ δάκτυ λοι αὐτοῦ σμύρνης πλήρεις, διὰ τὸ τὴν σμύρναν τὴν συνταφεῖσαν τῷ Ἰησοῦ πνεῖν τώ χεῖρε τοῦ Θωμᾶ· ἵνα καὶ ἐν τούτῳ μαρτυρηθῇ, ὅτι ὄντως τὸ παθητικὸν σῶμα, τοῦτο καὶ ἀνέστη· διὸ λέγει· ΡΛΕ'. Στ. ς'. Ἐπὶ θύρᾳ τοῦ κλείθρου ἤνοιξα ἐγὼ τῷ ἀδελφιδῷ μου. Ἡ γὰρ νύμφη διὰ τῆς τοῦ Θωμᾶ απιστίας πεπληροφορημένη τὴν τῆς ἀναστάσεως πίστιν, «Ἐπὶ θύ ραις» ποιεῖ ι τοῦ κλείθρου·· τουτέστιν τοῦ Θωμᾶ, τοῦ κεκλεισμένου πρότερον εἰς ἀπιστίαν· ἔπειτα δὲ πεπληροφορημένου τῇ πίστει· «Ηνοιξα ἐγὼ τῷ ἀδελφιδῷ μου. • Η γὰρ τοῦ Θωμᾶ ἀπιστία πᾶσι τὴν τῆς ἀναστάσεως ἔδειξεν πληροφορίαν, ὅτι οὐ φαντασία ἡ ἀνάστασις, ἀλλ᾽ ὄντως τὸ σταυρωθὲν σῶμα, τοῦτο ἀναστὰν τὴν πάσης σαρκὸς σαφή παρ έστησεν ἀνάστασιν. PAG. Αδελφιδός παρῆλθεν ἐκ τοῦ ᾅδου Διὰ τοῦ κόσμου εἰς οὐρανούς. ΡΑΖ'. Ἡ ψυχή μου ἐξῆλθεν ἐν λόγῳ αὐτ τοῦ. Ποίῳ λόγῳ; Εἰρηκότι· «Μὴ φοβεῖσθαι ἀπὸ τῶν ἀποκτεινόντων τὸ σῶμα, τῇ δὲ ψυχῇ μὴ ἐχόντων τι ποιῆσαι·, καὶ, ο Ος ἂν ἀπολέσῃ τὴν ψυχὴν απ τοῦ ἕνεκα ἐμοῦ, εἰς ζωὴν αἰώνιον φυλάξει αὐτήν. ο ΡΛΗ. Εζήτησα αὐτὸν, καὶ οὐχ εὗρον αὐτόν. Εζήτει γὰρ ἡ Ἐκκλησία εἰρήνην ἐν καιρῷ πειρασμοῦ, ἀλλ' οὐκ ἦν καιρός· ἔδει γὰρ τοὺς ὄντας πιστοὺς ἐν πειρασμοῖς ὑπομεῖναι, καὶ νικῆσαι. Διδ λέγει· ΡΑΘ'. Στ. Γ', ζ'. Εκάλεσα αὐτὸν, καὶ οὐχ ὑπὸ ήκουσέ μου. Εὕροσάν με οι φύλακες, οι κυκλοῦν τες ἐν τῇ πόλει. Επάταξάν με, ἐτραυμάτισαν με. Φύλακας νοητοὺς καὶ πνευματικοὺς τοὺς προφή τας νόει σαφῶς, καὶ τοὺς ἀποστόλους, οἵτινες εὑρόνsanctam sponsam, eamque cum pulchro sponso τες τὴν ἁγίαν νύμφην, τῷ καλῷ αὐτὴν νυμφίῳ προσjunxerunt. Percussit vero ipsam, et vulneravit Paulus dicens: Mortificate membra vestra, quæ super 80 Luc. XII, 4. 8 Luc. x 24. Scribe τεθροῆσθαι. Impressi libri χειρές μου. Legendum vel σμύρναν πλήρη, ut Vatic. et reliqui codd., aut σμύρνης πλήρεις, ut habet edit. Complut., et legisse videtur vetus interpres. Legendum αψάμενος. Scribe χεῖρας, ut habet Vatic. et alii libri, et ut legit vetus interpres: notandum tamen schol. Labere ἐπὶ θύρας. Lego πεπληροφορημένη τῇ τῆς ἀναστάσεως άπτουσιν. Ἐπάταξε δὲ καὶ αὐτὴν, καὶ ἑτραυμάτισεν αὐτὴν Παῦλος λέγων·. Νεκρώσατε τὰ μέλη ὑμῶν πίστει, ἐπὶ χεῖρας, φησί, τοῦ κλείθρου· τουτέστιν κ. τ. λ. Libri omnes impressi ἀδελφός μου. Ἐκ τοῦ ᾅδου. Hæc non sunt un sacro fextu, sed sunt initium explanationis, scil. ἐκ τοῦ ᾅδου διὰ τοῦ κόσμου εἰς οὐρανούς. tic. Sic Alex. cum articulo, qui abest edit. VaLege φοβείσθε. Sacer textus habet φοβηθήτε. Lego ὄντως. Εt sic habuisse videtur in suo cod. vet. interpr.

τὰ ἐπὶ τῆς γῆς.» Ετραυμάτισεν αὐτὴν Ἰωάννης terram 63. Vulneravit eam Joannes dicens λέγων· «Εἰ αὐτὸς τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἔθηκεν ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ ἡμεῖς ὀφείλομεν τὰς ψυχὰς ὑπὲρ τῶν ἀδελφῶν θεῖναι. ο Καί πού τις προφήτης ἐν ταῖς Βασιλείαις τῷ παρεστηκότι λέγει ο Εν λόγῳ Κυρίου πάταξόν με.» Ὁ δὲ οὐκ ἠθέλησε· καὶ εἶπεν αὐτῷ· • Ανθ' ὧν οὐκ ἤκουσας, ἐξελεύσεται λέων ἐκ τοῦ δρυμοῦ, καὶ καταφάγεται σε.» Ἐπειδὴ γὰρ πνευματικὸν ἦν τὸ προτυπούμενον πάταγμα, οὐ πρὸς ἀναίρεσιν ψυχῆς, ἀλλὰ πρὸς τὸ ὑπὲρ Θεοῦ παθεῖν, τοῦτο οὕτως γεγένηται. Ἐὰν οὖν προσέλθῃ σοί τις λέγων· Νουθέτησόν με· λέγει σοι, Πάταξόν με, ἵνα αὐτοῦ τὴν σάρκα διὰ τῆς νουθεσίας νεκρώσῃς τοῦ ἀπέχεσθαι αὐτὸν ἀπὸ πάσης ἁμαρτίας. Καὶ πάλιν ἀλλαχοῦ λέγει ὁ προφήτης· «Τραυμάτισόν με, καὶ ἐτραυμάτισεν αὐτόν Αξιοπιστότερα γὰρ τραύματα φίλου, ἢ ἑκούσια φιλήματα ἐχθροῦ.» Τραυματοῦσι γὰρ καλὰ τραύματα οἱ ἅγιοι προφῆται την νύμφην καὶ οἱ ἀπόστολοι. Οταν γὰρ ἴδῃς ἄνθρωπον σήμερον μὲν ἐν παλατίοις ἐξεταζόμενον τρυφερόν, καὶ ἐν μαλακοῖς ἱματίοις ἡμφιεσμένον, εἰς ὕστερον δὲ διὰ τῆς τῶν προφητῶν καὶ ἀποστόλων διδασκαλίας διαπωλήσαντα τὰ πάντα, καὶ πτωχεύοντα, καὶ τὸν Έξω ἄνθρωπον διαφθειρόμενον διὰ νηστείας καὶ χαμευνίας, δῆλον ὅτι οὗτος ἐτραυματίσθη, ὡς οἱ ἅγιοι μάρτυρες, καὶ οἱ ἀπόστολοι, τὰ στίγματα βαστάζοντες τοῦ Ἰησοῦ διὰ τὰς εἰς αὐτὸν ὁμολογίας, τὸν μακά ριον τοῦτον ἐτραυματίσθησαν τραυματισμόν. ΡΜ'. Στ. ζ'. Τὸ δὲ ἦραν τὸ θέριστρον μου ἀπ' ἐμοῦ φύλακες των τειχέων. Θέριστρον λέγει τὸ λεγόμενον μαφόριον Οταν γὰρ ἡ Ἐκκλησία ὑπὲρ τοῦ σωτηρίου κηρύγματος τὰ αὐτῆς τραυματωθῇ τέκνα, παρρησιάζεται πρὸς τὸν ἑαυτῆς νυμφίον τὸ κάλυμμα αίρουσα, καὶ κατὰ τὸν ᾿Απόστολον λέγουσα· «Ανακεκαλυμμένῳ προς ώπα τὴν δόξαν Κυρίου κατοπτριζόμεθα. Οὗτοι οὖν οἱ φύλακες τὸ κάλυμμα τῆς ἀγνωσίας αὐτῆς ἀπεκά λυψαν, περὶ ὧν φυλάκων Ἡσαΐας λέγει· ι Καὶ ἐπὶ τῶν τειχέων σου, Ἱερουσαλήμ, καθέστακα φύλακας, ὅλην τὴν ἡμέραν καὶ ὅλην τὴν νύκτα, οἳ διὰ τέλους οὐ σιωπήσονται μιμνησκόμενοι Κυρίου. ΡΜΑ'. Στ. η'. Ορκισα ὑμᾶς, θυγατέρες Ιερουσαλὴμ, ἐν ταῖς δυνάμεσι καὶ ἐν ταῖς ἰσχύσεσι τοῦ ἀγροῦ· Ἐὰν εὕρητε τὸν ἀδελφιδόν μου, τί ἀπαγγείλητε αὐτῷ; Ὅτι τετρωμένη ἀγάπης εἰμὶ Εγώ Παῤῥησιάζεται ἐν τοῖς τέκνοις ἡ καλὴ μήτηρ ἡ ἁγία αὐτὴ Ἐκκλησία, ἐν τοῖς ἁγίοις μάρτυσιν, δι' ὧν ἐσταυρώθη καί φησι τοῖς ἀποστόλοις καὶ ss Coloss. 111, 5. es 1 Joan. III, 16. * Ill Reg. x, 88 Isa. LXII, 6. In sacris Bibliis legitur: 'Ανθ' ὧν οὐκ ἤκουσας τῆς φωνῆς Κυρίου, καὶ ἰδοὺ σὺ ἀποτρέχεις ἀπ' ἐμοῦ. Καὶ πατάξει σε λέων. Illud ελεύσεται λέων ἐκ τοῦ δρυμοῦ dictum est memoriter a Philone, neque enim est in sacris Bibliis; sed hærebat illi in memoria illud Amos 111, 4, ερεύξεται λέων ἐκ τοῦ δρυμοῦ. Sacer lextus habet Πάταξον με δή. Καὶ επαταξεν αὐτὸν ὁ ἄνθρωπος. Deest τὸ δέ. Vat. ed. nec in ulla alia edit. reperitur. PATROL GR. XL. Si ipse animam suam posuit pro nobis, et nos debemus animas pro fratribus ponere ns. Et alicubi quidam propheta in libris Regum astanti dicit: ‹ In verbo Domini percute me. Cumque ille noluisset, dixit ei: c Quia non audisti, exibit leo de silva, et devorabit te "., Cum igitur spiritualis esset præfigurata percussio non ad vitam adimendam, sed ad mala pro Deo perpetienda, ita illud contigit. Si quis igitur ad te accedat dicens: Mone me: is dicit tibi, Percute me, ut ipsius carnem per monitionem mortifices, et ille abstineat ab omni peccato. Et rursus alibi dicit propheta: «Vulnera me, et vulneravit eum. Fide enim digniora sunt vulnera amici, quam spontanea oscula inimici *.» Infli. gunt enim sponsæ salutaria vulnera prophetæ et apostoli. Cum enim videris hominem hodie quidem in palatiis degentem, difluentem deliciis, mollibus vestibus indutum; postridie vero per prophetarum apostolorumque doctrinam, venditis omnibus, stipein quærere, et exteriorem hominem per jejunia et huni cubationes enervare in dies, manifestum est hunc vulneratum esse, ut sancti martyres et apostoli, qui vulnera portantes Jesu per confessionem in ipsum, beata hac vulneratione vulnerati sunt. CXL. VERS. 7. Tulerunt theristrum meum a me custodes murorum. Theristrum dicit, quod appellatur maphorium. Cum enim Ecclesia propter salutarem prædicationem in suis filiis vulnerata sit, libere loquitur ad suum sponsum sublato velo, dicens juxta Apostolum: • Revelata facie gloriam Domini speculamur ". Hi igitur custodes velum ignorantiæ illius revelarunt, de quibus custodibus ait Isaias: «Et super muros tuos, Hierusalem, constitui custodes tota die et tota nocte, qui nunquam tacebunt recordantes Domini 88., CXLI. Vers. 8. Adjuravi vos, filiæ Hierusalem, in virtutibus et viribus agri: Si inveneritis fraternum meum, quid annuntiabitis ei? Quoniam vulnerata charitatis ego sum. Fiduciam babet in filiis suis egregia eademque sancta mater Ecclesia, videlicet in martyribus in quibus crucifixa est; et ait apostolis et prophetis: 35. st ibid. 36. 86 Prov. xxv11, 6. 87 II Cor. III, De maphorio_vide Cl. Gorium Thes. vett. diptych. tom. 1, cap. 3, pag. 13. Meus cod. τραυματίσῃ. Male. Emendari juxta Auximan. et Theal. τραυματωθῇ. Barb. itidem male τραυματωθῶσι. Sic cod. Alexandr. Vaticana edit, habet εγώ εἰμι. Melius ετρώθη, ut habet catena Valicana, et ut habuit in suo cod. vet. interpres qui vertit, percussa est. '

Annuntiate ei, quod ego amore transfixa sum. Deinde τοῖς προφήταις, Απαγγείλητε, ὅτι τετρωμένη ἀγά illi respondent eidem, et dicunt: CXLII. VERS. 9. Quid fraternus tuus a fraterno, pulchra in mulieribus? Pulchram ipsam inter mulieres vocant. Etenim pulchra ipsa inter tribus Israel: quoniam ille quiden fornicatæ sunt, relicto celesti viro: ipsa vero cum ipso conjuncta, indissolubileın cum illo in omne ævum retinuit conjunctionem. ‹ Quid fraternus tuus a fraterno?, Quasi dicat: Quid sponsus, qui processit in carne a generatione Israelitici populi? CXLIII. Quid fraternus tuus a fraterno, quia sic adjurasti nos? πης εἰμὶ ἐγώ. Εἶτα ἀνταποκρίνονται αὐτῇ ἐκεῖνοι, καὶ λέγουσι· ΡΜΒ'. Στ. θ'. Τι ἀδελφιδός σου ἀπὸ ἀδελφιδού, ἡ καλὴ ἐν γυναιξί; Καλὴν αὐτὴν ἐν γυναιξὶ καλοῦσιν. Καὶ γὰρ καλὴ αὐτὴ ἐν ταῖς φυλαῖς τοῦ Ἰσραήλ· ὅτι ἐκεῖναι μὲν ἐπόρνευσαν, καταλιποῦσαι τὸν ἐπουράνιον ἄνδρα αὕτη δὲ συζευχθεῖσα αὐτῷ, ἀδιάλυτον τὴν πρὸς αὐτὸν ἔσχεν εἰς αἰῶνας συνάφειαν. «Τί ἀδελφιδός σου ἀπὸ ἀδελφιδοῦ;, Ἵνα εἴπῃ· Τί ὁ νυμφίος ὁ προϊὼν ἐν σαρκὶ ἀπὸ τῆς γενεαλογίας τοῦ Ἰσραηλιτικοῦ λαοῦ; ΡΜΓ'. Τί ἀδελφιδός σου ἀπὸ ἀδελφιδοῦ, ὅτι οὕτως ἔρκισας ἡμᾶς; Jusjurandum sanctæ Ecclesiæ ad sanctos prophe- 'Ο δὲ ὄρκος τῆς ἁγίας Εκκλησίας ὁ πρὸς τοὺς tas (est) desiderium in Deum intentus, et ignitus 5 ἁγίους προφήτας, ἡ ἐκτενὴς ἐπιπόθησις, ἡ πρὸς τὸν spiritualisque in eum amor. Deinde ipsis respondet, Θεὸν, καὶ ἡ διάπυρος καὶ πνευματικὴ πρὸς αὐτὸν et ait: CXLIV. VERS. 10. Dilectus meus candidus et rubicundus. Candidus, quia peccati expers: Peccatum enim non fecit s. Rubicundus autem propter Spiritum sanctum, et propter sanguinem pro ea effusum in salutem et resurrectionem nostram. CXLV. Electus ex decem millibus. Quod ait, Electus ex decem millibus, innuit partum Deiparæ non solum ex decem millibus hominum, sed etiam angelorum et archangelorum. CXLVI. VERS. 11. Caput ejus aurum Caphas. Caput humanæ figuræ intelligit; sanctos scilicet patriarchas et justos qui probati instar auri per ldem splendidi facti sunt. Aurum vero Cæphas nominat, quod interpretatur petra propter soliditatem Bidei ipsorum. CXLVII. Cincinni ejus elata, nigri tanquam cortus. ἀγάπη. Εἶτα ἀποκρίνεται αὐτοῖς, καὶ λέγει· ΡΜΔ'. Στ. ι'. 'Αδελφιδός μου λευκὸς καὶ πυρρός. Λευκὸς διὰ τὸ ἀναμάρτητον Αμαρτίαν γὰρ οὐκ ἐποίησε· πυῤῥὸς δὲ διὰ τὸ ἅγιον Πνεῦμα, καὶ διὰ τὸ αἷμα τὸ ὑπὲρ αὐτῆς ἐκχυθὲν εἰς σωτηρίαν καὶ ἀνάστασιν ἡμῶν. ΡΜΕ. Εκλελοχισμένος ἀπὸ μυριάδων. Τὸ λέγειν, «Εκλελογισμένος ἀπὸ μυριάδων, δείκνυσι τὸν διὰ τῆς Θεοτόκου τοκετὸν ἀπὸ μυριάδων οὐ μόνον ἀνθρώπων, ἀλλὰ ἀγγέλων καὶ ἀρχαγγέλων. MG. Στ. ια'. Ἡ κεφαλὴ αὐτοῦ χρυσίον και φάς Κεφαλὴν τοῦ ἀνθρώπου χαρακτῆρα λέγει, τοὺς πατριάρχας καὶ τοὺς δικαίους· οἵτινες χρυσοῦ δίκην δοκιμασθέντες, λαμπροὶ ἀνεδείχθησαν τῇ πίστει. Χρυσίον δὲ Καιρὰς ονομάζει, ὅπερ ἑρμηνεύεται πέτρα, διὰ τὸ στερέμνιον αὐτῶν τῆς πίστεως. ΡΜΖ΄. Βόστρυχοι αὐτοῦ ἐλάται μέλανες ὡς κόραξ. Βοστρύχους αὐτοῦ, οἶμαι, τοὺς ἁγίους πολιτευτὰς λέγει, τούς τε ἀποστόλους καὶ πάντας τοὺς δικαίους. Επειδήπερ κεφαλῇ ἀπεικάζονται πατριάρχαι, διὰ τὸ ἐξ ἐκείνων κατὰ σάρκα τὸν Χριστὸν προεληλυθέ ναι. Εἰκότως οὖν βοστρύχοις τοὺς μετ᾿ ἐκείνους ἀπ εικάζει ἀποστόλους. Ελάτας δὲ λέγει τους βοστρύχους, Cincinnos ejus, opinor, sanctos cives intelligit, et apostolos et omnes justos. Quoniam capiti assimilantur patriarchæ, propterea quod ab eis secundum carnem Christus processit. Bene itaque cincinnis assimilat apostolos, qui post eos venerunt. Elatas vero vocat cincinnos, propterea quod ipsi persecutionibus sunt exagitati. illud vero, e nigri tanquan διὰ τὸ ἐν διωγμοῖς ἐλαύνεσθαι αὐτούς. Τὸ δὲ, ο μέσ corvus, in memoriam revocat eorum vitam in passionibus versatam. Et corvuin nominans, vitam prædicat omnis sollicitudinis de victu expertem, quemadinodum in beato propheta Elia. CXLVIII. VERS. 12. Oculi ejus ut columbæ. Oculi Unigeniti, sacerdotales homines constituti 89 | Petr. 11, 22. Vetus interpres longe aliam exhibet et diversam explanationem. In hunc versum desinit cod. Vallicellatus; cætera desiderantur. Sic cod. Alex. Galeri κεφάζ. Vet. interpr. abject; et infra in explanatione, c abjectos autem dicit. Absurde utrobique. Legendum abietes. Sed melius retinuisset Græcam vocem ελάται, propter verbum ἐλαύνεσθαι. λανες ὡς κόραξ, ο υπομιμνήσκει τὴν τῆς κακοπα θείας αὐτῶν πολιτείαν. Καὶ τὸν κόρακα ὀνομάζων, τὴν ἀμέριμνον αὐτῶν τῆς τροφῆς ἀναγορεύει διαγω γὴν, ὥσπερ ἐπὶ τοῦ μακαρίου προφήτου Ηλία. ΡΜΗ'. 'Οφθαλμοὶ αὐτοῦ ὡς περιστεραι. Οφθαλμοὶ τοῦ Μονογενοῦς οἱ ἐν ταῖς Ἐκκλησίαις • Est autem ἐλάτη germen novellum palma, seu involucrum instar calicis, seu vaginulæ fructuum palme florentium. Porro vagina hac se pandente, prorumpunt flosculi numerosi, modice densis et longis villis appensi, botri magni instar coacervati. Huic ergo elata, sic sua filamenta diffundenti et flosculos ostentanti, capillos comparas sponsi. Menochius ad h. 1.

πεταγμένοι ἱερατικοὶ ἄνδρες, οἱ τὴν δωρεὰν τοῦ λου- in Ecclesiis, quibus commissum est donum lavacri. τροῦ ἐγκεχειρισμένοι. Ἡ γὰρ δύναμις τοῦ ἁγίου Πνεύματος περιστερᾷ ἀπεικάζεται, καθὼς ἔχομεν ἐν Εὐαγγελίοις. "Η ἑπτὰ ὀφθαλμοί, περὶ ὧν καὶ Ζαχα ρίας λέγειν μοι δοκεῖ· ι Ἑπτὰ οὗτοι ὀφθαλμοὶ Κυρίου εἰσὶν, οἱ ἐπιβλέποντες ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν. ο ΡΜΘ. Ἐπὶ πληρώματα ὑδάτων. Ακολούθως τούτους λέγει είναι ἵνα το πλή ρωμα τῆς τοῦ λουτροῦ παλιγγενεσίας τῶν ὑδάτων ἁγιάσῃ. Εἶτα ἐπιλέγει· ΡΝ. Λελουμέναι ἐν γάλακτι, καθήμεναι ἐπὶ πληρώματα. Ἐν τῇ τῆς ἀκακίας λευκότητι· ἐπὶ πληρώματι τῶν Ἐκκλησιῶν, καθεζόμεναι ἐπὶ τὸ πλήρωμα τοῦ νόμου, τὴν ἀγάπην «Πλήρωμα γὰρ νόμου, ἡ ἀγάπη. Ἐπὶ ταύτην καθέζεται τὸ ἅγιον Πνεῦμα, καὶ ἐπὶ τὰ τῶν Ἐκκλησιῶν πληρώματα. ΡΝΔ'. Στ. ιλ. Σιαγόνες αὐτοῦ ὡς φιάλαι τοῦ ἀρώματος, φύουσαι μυρεψικά. Τούτου γὰρ τὰς σιαγόνες φιάλαις ἀρωμάτων εἰκόν τως ἀπεικάζει ἡ θεία Γραφή, τὴν εὐωδίαν πνευσάσαις τοῦ τῆς πίστεως ἀρώματος. «Φύουσαι μυρεψικά,, τὰ ἅγια Εὐαγγέλια ἀπὸ τῆς τῶν προφη τῶν σκευασίας, ἅπερ οἱ χρειόμενοι τὰς τῆς ψυχῆς μυρίζονται ῥῖνας, ἵνα τὴν δυσωδίαν ἀποβάλωσιν τῶν σαρκικῶν ὀρέξεων καὶ μικρῶν ἐπιθυμιών ΡΝΒ. Χείλη αὐτοῦ κρίνα στάζοντας σμύρναν πλήρη. Virtus enim sancti Spiritus columbæ assimilatur, ut habemus in Evangeliis. Vel (significantur) septem oculi, de quibus Zacharias loqui mihi videtur: ⚫ Septem isti sunt oculi Domini, qui respiciunt super oinnem terram 90. CXLIX. Super plenitudines aquarum. Consequenter hos dicit esse [super plenitudines aquarum,»] ut sanctificet plenitudinem aquarum lavacri regenerationis. Deinde subdit: CL. Lotæ in lacte, sedentes super plenitudines. Innocentiæ candore. In plenitudine Ecclesiarum, sedentes in plenitudine legis, scilicet in dilectione: • Dilectio enim plenitudo legis "., Super hanc sedet Spiritus sanctus, et super Ecclesiarum pleniΚρίνοις γὰρ τῶν λόγων λευκότητα ἀπεικαστέον. Οὗτοι γὰρ στάζουσι σμύρναν πλήρη τὴν τῶν ἁγίων μαρτύρων ταφὴν, λέγοντες· ο Μακάριοι οι δεδιωγμέ- " να ἕνεκεν δικαιοσύνης, ὅτι αὐτῶν ἐστιν ἡ βασιλεία. ΡΝΤ'. Στ. ι6. Χεῖρες αὐτοῦ τορευταί, χρυσαῖ, πεπληρωμέναι θαρσίς. Σαφῶς ἤδη καὶ φανερῶς ἡ θεία καὶ πνευματική Γραφὴ καὶ τῶν κατὰ τὸν σταυρὸν ἥλων τοῦ Κυρίου ἀναγορεύει τὴν θέσιν. Οπηνίκα ετάνυσε τὰς χεῖρας ὁ Δεσπότης ἡμῶν Χριστὸς ἐπὶ τοῦ σταυροῦ, τότε γεγόνασι τορευταί, τοῖς τύποις τῶν ἤλων τορευθεῖσαι· χρυσαῖ δὲ, διὰ τὴν καθαρότητα, καὶ διὰ τὸ ἀναμάρ τητον. Τὸ δὲ, ο πεπληρωμέναι Θαρσίς, ο περιφανῶς ἤδη τὸ πλήρωμα τῆς τῶν ἐθνῶν ἐπιστροφῆς προμη νύει. Θαρτὶς γὰρ ἑρμηνεύεται ἐπιστροφὴ χαρᾶς. Χριστοῦ γὰρ τανύσαντος ἐπὶ σταυροῦ τὰς χεῖρας, ἐπέστρεψε πρὸς αὐτὸν ἡ Ἐκκλησία μετὰ χαρᾶς, λέγουσα· «Ἐν τῇ σκέπῃ τῶν πτερύγων σου ἐλπιῶ· καὶ πάλιν· ὁ Ἐν σκέπῃ τῶν πτερύγων σου σκεπά σεις με· ν καὶ, Δεῦτε, ἀγαλλιασώμεθα τῷ Κυρίῳ. ΡΝΔ'. Κοιλία αὐτοῦ, πυξίον ελεφάντινον ἐπὶ λίγου σαπφείρου. Κοιλίαν, οἶμαι, τοῦ Λόγου τὸν τῶν ἁγίων λέγει χο ρόν, καθαρὸν καθάπερ πυξίον ἐλεφάντινον, ῥύπου μὴ δεχόμενον, ἐφ' οὗ πυξίου πνευματικοῦ κολί • Zach. IV. tudines. CLI. Vers. 13. Genæ ipsius ut phialæ aromatis, germinantes unguenta. Ejus genas phialis aromatum apte assimilat saneta Scriptura, quæ suavem olent odorem aromatis fidei. ‹ Germinantes unguenta, › sacra Evangelia ex prophetarum apparatu, quibus qui inunguntur, nares animæ unguento oblinunt, ut carnalium cupiditatum et nefariæ concupiscentiæ fetorem arceant. CLII. Labia ejus lilia stillantia myrrham plenam. Liliis enim assimilandus sermonum candor. Ili enim stillant myrrham plenam, sanctorum martyrum sepulturam, dicentes: • Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam, quoniam ipsorum est regnum ". CLIII. VERS. 14. Manus ejus tornaliles, aureæ, plena Tharsis. Luculenter jain et aperte sacra et spiritualis Scripiura clavorum in cruce Domini positionem enuntiat. Quando expandit manus Dominus noster Jesus Christus in cruce, tunc factæ sunt tornatiles, iinpressionibus clavorum tornata; aurem vero propter nitorem et innocentiam omnis peccati expertem. Plena Tharsis, manifestejam complementum conversionis gentium prophetice indicat. Tharsis enim interpretatur conversio gaudii. Christo enim extendente manus in cruce, Ecclesia se convertit ad ipsum cum gaudio, dicens: In umbra alarum tuarum aperabo; et rursus: In umbra alarum, tuarum proteges me”; › et: ‹ Venite, exsultemus Domino 98 ' CLIV. Venter ejus pyxis eburnea super 'apidem sapphirum. Ventrem, opinor, Verbi appellat chorum sanctorum, purum velut pyxidem eburneam quæ sordes non contrahit, super qua spirituales codicilli scri98 Psal. XCIV, 10. οι Rom. x:ll, 10. * Matth. v, 10. os Psal. Lvi, 2. ss Psal. xvi, 10. Suspicor hic deesse ἐπὶ πληρώματα ὑδά των. Sic emendavi. Barb. et meus πνεύσα. Legendum χριόμενοι. Lege πνευματικοί.

buntur, non terreni principatus, sed regni coelestis. κελλοι γράφονται, οὐκ ἐπιγείας ἀρχῆς, ἀλλ' ἐπουρα Mia verba, e super lapidem sapphirum, id puto significare, quod quemadmodum sapphirus, quidquid prope sibi est, ad se trahit: ita sanctorum chori eos deducunt secum ad regnum colorum qui accedunt ad eorum doctrinam. CLV. VERS. 15. Crura ejus columna marmored. Crura totum corpus portant, quemadmodum apostoli veluti columnæ universam portant Ecclesiam. Marmoreæ vero appellantur propter firmitudinem, propter stabilitatem, propter puritatem. Hæc enim omnia sunt in apostolis propter fidei soliditatem. CLVI. Fundatæ super bases aureas. Id est, super Dei mandata. CLVII. Species ejus ut Libanus, electus ut cedri. Ipsius Christi humanitatem assimilat veteribus justis. CLVIII. VERS. 16. Guilur ejus dulcedo, et lotus desiderium. Estimato melliflua verba dulcedinis gutturis ejus ex sacris Scripturis, saltem aliqua ex parte: neque enim omnia poteris. ‹ Guttur ejus dulcedo, et totus desiderium. › • Venite, inquit, e qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos 96, 9 — Guttur ejus dulcedo. Confide, fili: dimittuntur tibi peccata tua r.»· ‹ Guttur ejus dulcedo. › • Surge» igitur, e et tolle grabatum tuum 98 ; › et quæcunque bis similia. ‹ Et totus, › inquit, c desiderium.» • Desiderio desideravi hoc pascha manducare vobiscum”. CLIX. Hic fraternus meus, et hic proximus meus, filiæ Hierusalem. Fraternus propter parentum genealogiam: proximus, quia e cœlo delapsus accessit ad Ecclesiam amore impulsus erga homines. CLX. Quo abiit fraternus tuus, pulchra in mulieribus? Interrogant filiæ Hierusalem: «Quo abiit fraternus tuus, pulchra in mulieribus?, hoc est, Ecclesiam (interrogant) pulchra inter duodecim tribus. CLXI. VERS. 17. Quo respexit fraternus tuus? et quæremus eum tecum. • Quærite,» inquit Scriptura 1, «Dominum, omnes humiles terræ. Quomodo Quærite? Operamini judicium, facite justitiam '.. Sic a sponsa quæritur sponsus. Tamen interrogata respondet: CAP. VI. CLXII. VERS. 1. Descendit in hortum suum fraternus meus. Domini descensum ad inferos puto significare; » Matth. x1, 28. 97 Matth. x, 2. 98 Joan. v, 8. Vet. interpr.: «Sic ergo et sanctorum chorus appropinquantes sibi per fidem et justitiam haurit ad coelos.» Parum feliciter. Aldina sic, et ita legit vet. interpres. Cæteri inpressi habent γλυκασμοί. Barber. et meus ἀπῆλθεν. Restitui ἀπέβλε νίου βασιλείας. Τὸ δὲ, ι ἐπὶ λίθου σαπφείρου, ο οἶμαι, ἐπειδήπερ ὁ σάπφειρος, ᾧ πλησιάζει, τοῦτο πρὸς ἑαυτὸν ἐπισπῇ· οὕτως καὶ τῶν ἁγίων οἱ χοροὶ μεθ᾿ ἑαυτῶν τοὺς πλησιάζοντας αὐτῶν τῇ διδασκαλί εἰς τὴν τῶν οὐρανῶν ἀνάγουσι βασιλείαν. ΡΝΕ'. Στ. ιε'. Κνῆμαι αὐτοῦ, στύλοι μαρμάρινοι. Αἱ κνῆμαι τὸ πᾶν βαστάζουσι τοῦ σώματος, καθάπερ καὶ οἱ ἀπόστολοι στύλων δίκην τὴν πᾶσαν βα στάζουσιν Ἐκκλησίαν. Μαρμάρινοι δὲ κέκληνται, διὰ τὴν στερρότητα, διὰ τὴν ἑδραιότητα, διὰ τὴν και θαρότητα. Ταῦτα γὰρ πάντα τοῖς ἁγίοις πρόσεστιν ἀποστόλοις, διὰ τὸ στερέμνιον τῆς πίστεως. PNG'. Τεθεμελιωμέναι ἐπὶ βάσεις χρυσᾶς. Οπερ ἐστὶν, ἐπὶ τὰς τοῦ Θεοῦ ἐντολάς. ΡΝΖ'. Εἶδος αὐτοῦ ὡς Λίβανος, ἐκλεκτὸς ὡς κέδροι. Τὸ ἀνθρώπινον αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ τοῖς πάλαι δικαίοις ὁμοιοῖ. ΡΝΗ'. Στ. ις'. Φάρυγξ αὐτοῦ γλυκασμός καὶ ὅλος ἐπιθυμία. Αναλογίζου δὲ τῆς γλυκύτητος τοῦ φάρυγγος αὐτ τοῦ τὰ μελισταγῆ ῥήματα ἐκ τῶν θείων Γραφών, καν ἐκ μέρους· οὐ γὰρ ὅλα δυνήσει. Φάρυγξ αὐτοῦ γλυ κασμὸς, καὶ ὅλος ἐπιθυμία.» — «Δεῦτε,» λέγων, • οἱ κοπιῶντες καὶ πεφορτισμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς.» - ε Φάρυγξ αὐτοῦ γλυκασμός. ο - ι θάρσει, τέκνον, ἀφέωνταί σοι αἱ ἁμαρτίαι σου. ο - ο Φάρυγξ αὐτοῦ γλυκασμός. - Εγειρε ο οὖν, «καὶ ἄρον τὸν κράββατον· καὶ ὅσα τούτοις ὅμοια. «Καὶ ὅλος, ο φησὶν, «ἐπιθυμία.» - ι Επιθυμίᾳ ἐπεθύμησα τοῦτο τὸ πάσχα φαγεῖν μεθ' ὑμῶν.» ΕΝΘ'. Οὗτος ὁ ἀδελφιδός μου, καὶ οὗτος πλη σίον μου, θυγατέρες Ιερουσαλήμ. Αδελφιδός, διὰ τὴν τῶν πατέρων γενεαλογίαν· πλησίον δὲ, διότι ἐξ οὐρανοῦ καταβὰς, ἐπλησίασεν τῇ Ἐκκλησίᾳ διὰ φιλανθρωπίαν. ΡΞ'. Ποῦ ἀπῆλθεν ὁ ἀδελφωος σου, η καλή εν γυναιξίν; Επερωτώσιν αἱ θυγατέρες Ἱερουσαλήμ• «Που ἀπῆλθεν ὁ ἀδελφιδός σου, ἡ καλὴ ἐν γυναιξί;, τουτ ἐστι, τὴν Ἐκκλησίαν ἐν ταῖς δώδεκα φυλαῖς. ΡΕΑ'. Στ. ιζ'. Ποῦ ἀπέβλεψεν ὁ ἀδελφιδός σου; καὶ ζητήσομεν αὐτὸν μετὰ σοῦ. • Ζητήσατε, ο φησί, ο τὸν Κύριον, πάντες οἱ ταπει νοὶ τῆς γῆς.» Πῶς δὲ, Ζητήσατε • Εργά ζεσθε κρῖμα, καὶ δικαιοσύνην ποιήσατε.» Οὕτως ἀπὸ τῆς νύμφης ὁ νυμφίος ζητείται. Όμως επερωτων μένη, λέγει· ΡΕΒ΄. Στ. α'. Καταβήτω ἀδελφιδός μου εἰς κῆπον αὐτοῦ Τὴν τοῦ Κυρίου εἰς τὸν ᾄδην κάθοδον, οἶμαι, λέ- * Luc xxi1, 15. Sophon. 11, 3. * Ezech. XLV, 9. ψεν, ut est in cod. Vallic. et in sacr. Bibliis impressis omnibus: et sic legit etiam vetus inter pres. Male omnes codd. ζητήσεται. Vat. edit. habet Αδελφιδός μου κατέβη εἰς κῆπον· et banc lectionem agnoscit vet. interpres.

γει· ἡ γὰρ ἀκολουθία τοῦτο σημαίνει. Λέγει γαρ Aid enim ostenditur ex sequentibus. Ait enim: ΡΕΓ. Εἰς φιάλας τοῦ ἀρώματος. Οἱ πάλαι δίκαιοι, οἱ πρὸ τῆς παρουσίας πατριάρχαι, Αβραάμ, Ἰσαὰκ καὶ Ἰακώβ, Νῶς καὶ Ἰώβ, καὶ Δανιὴλ, Δαβὶδ καὶ Σαμουήλ, Ελισσαῖος καὶ πάν τες οἱ καθ᾿ ἑξῆς. Οὗτοι πάντες φιάλαι τοῦ ἀρώματος• οἵτινες ἀρωμάτων δίκην πνέουσι τὰ δικαιώματα. Ὅτε γὰρ εἰς ᾅδην κατελθὼν, εἰς τὸν παράδεισον εἰσἦλθε, μαρτυρεῖ μοι αὐτὸς Κύριος, λέγων τῷ λῃστῇ· • Σήμερον μετ' ἐμοῦ ἔσῃ ἐν τῷ παραδείσῳ.» Κῆπος δηλονότι ὁ τοῦ Θεοῦ παράδεισος. ΡΕΔ'. Ποιμαίνειν ἐν κήποις, καὶ συλλέγειν κρίνα. Τὰς κατὰ τὸν τόπον Ἐκκλησίας. Εἰ μὴ γὰρ πρῶ τον εἰς τὸν ἕνα κῆπον κατέβη, καὶ τὰ τοῦ θανάτου συνέκλασε κέντρα, οὐκ ἐποίμανεν ἐν κήποις, τουτέστιν ἐν ταῖς κατὰ τόπον Εκκλησίαις. Πρόσεχε δὲ τῇ ἀκριβεία τῶν λεγομένων. Εἰς μὲν τὸν ἕνα κῆπον καταβαίνειν λέγεται· μετέπειτα δὲ οὐκέτι, Ποιμαίνειν ἐν κήπῳ, φησὶν, ἀλλὰ, «Ποιμαίνειν ἐν κήποις, ο ὅπερ ἐστὶν ἐν ταῖς κατὰ τόπον Εκκλησίαις. • Συλλέγειν κρίνα, ο τουτέστι τὰς τῶν ἁγίων γραφὰς διὰ τῶν ἀνθρωπίνων πράξεων. Εἶτα ἡ ἀκολουθία τόδε τὸ λόγιον συνίστησι. ΡΕΕ. Στ. β'. Ἐγὼ τῷ ἀδελφιδῷ μου, καὶ ὁ ἀδελφιδός μου ἐμοί. Ἐγὼ αὐτῷ τοὺς ὕμνους, αὐτὸς ἐμοὶ τοὺς ἐπαίνους. Υμνεῖ γὰρ ἡ νύμφη· καὶ πάλιν ἐπαινεῖται. Ἐγὼ αὐτῷ τὰς πράξεις τῆς δικαιοσύνης, καὶ αὐτὸς ἐμοὶ ς τοὺς μισθοὺς τῶν κατορθωμάτων. «Ἰδοὺ γὰρ ὁ μισθὸς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ, καὶ τὸ ἔργον ἐναντίον αὐτοῦ ὡς ποιμὴν ποιμανεῖ τὸ ποίμνιον αὑτοῦ, καὶ τῷ βραχίονι αὐτοῦ συνάξει ἄρνας.» Ρ54'. 'Ο ποιμαίνων ἐν τοῖς κρίνοις. Οπερ ἐστὶν, ἐν τῇ λευκότητι τῶν ἁγίων προφητῶν σε καὶ ἀποστόλων. ΡΞΖ'. Στ. γ'. Καλὴ, ἡ πλησίον μου ὡς εὐσ δοκία εκλεκτή ὡς Ἱερουσαλήμ. CLXIII. Ad phialas aromatis. Veteres justi; patriarchæ qui præcesserunt Domiui adventum, Abraham, Isaac et Jacob; Noe, et Job, et Daniel; David et Samuel; Elisæus et omnes qui deinceps fuerunt. Hi omnes sunt phialæ aromatis; qui aromatum instar spirant justificationes. Quod autem ad inferos cum descendisset, in paradisum sit ingressus, id mihi testatur ipse Dominus qui latroni, Hodie,, inquit, mecum eris in paradiso '., Hortus nimirum Dei paradisum significat. CLXIV. Pascere in hortis, et colligere lilia. Hoc est, Ecclesias diversis in locis fundatas. Nisi enim primum in unum hortum descendisset et mor tis aculeos contrivisset, non pasceret in hortis, id est, in Ecclesiis per diversa loca dispersis. Adjicito etiam animum ad ea quæ accurate hic dicuntur. Dicitur enim in unum hortum descendisse. Deinde non amplius dicit, Pascere in horto, sed Pascere in hortis, › id est, in diversis Ecclesiis. Colligere lilia, hoc est sanctorum scripturas per humanas actiones. Deinde quæ sequuntur hoc eloquium confirmant. CLXV. VERS. 2. Ego fraterno meo, et fraternus meus mihi. Ego illi hymnos, ille mihi laudes. Lauaat enim sponsa, et vicissim laudatur. Ego illi actiones Justitiæ, et ille mihi mercedem bonorum operum. ‹ Ecce enim merces in faciem suam; et opus coram eo. Quemadmodum pastor pascet gregem suum, et brachio suo congregabit agnos 4. CLXVI. Qui pascit in liliis. Id est, in albedine sanctorum prophetarum et apostolorum. CLXVII. VERS. 3. Pulchra es, proxima mea, sicul beneplacitum, speciosa ut Hierusalem. • Benedixisti, Domine, terram tuam. Gloria in altissimis Deo, et in terra pax, in hominibus beneplacitum., Beneplacitum autem est, cum quis voluntarie quidpiam facit, quemadmodum et alia dicit Scriptura: «In voluntariis benedicite Deum '., Di- • Εὐδόκησας, Κύριε, τὴν γῆν σου. Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ, καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη, ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία. Εὐδοκία δέ ἐστιν ἐκουσιότης, καθὼς καὶ ἑτέρα λέγει Γραφή - «Έν έχουσιασμοῖς εὐλογεῖτε τὸν Θεόν. Λέγων οὖν ι εὐδοκία, ο τὸ ἑκούσιον αὐτῆς ἔδειξε, καὶ τὴν πρὸς αὐτὸν τὸν νυμφίον εὐδοκίαν. ι Ωραία ὡς cens igitur beneplacitum, voluntarium ipsius osten Luc. XXIII, Nec alia lectio reperitur in cæteris editionibus et • Isa. XL, 10, 11. ▪ Psal. Lxxxiv, 1. mss. Vet. interpr. male hæc reddit; ait enim: Græce enim bortus paradisus appellatur. Non illud dicit Philo, nec ad rem facit, quod hortos Græce παράδεισος appelletur; quanquam hæc vox Persica est, ut constat ex Xenoph. OEcon. cap. 4, n. 13, et pluribus aliis ll. in Κ. Π. ει περὶ 'Αναβ. 14 autem vult Philo, horti nomine hoc in loco intelligi Dei paradisum. Locus manifeste depravatus: forte legendum, τὰς τῶν ἁγίων πράξεις. Lectio cod. Alex. cum articulo 8. Locus Isaiæ sic se habet in sarris Bibliis: Ἰδοὺ ὁ μισθὸς αὐτοῦ μετ' αὐτοῦ, καὶ τὸ ἔργον έναντων αὐτοῦ, ο Ecce merces ejus cum eo, et opus in * Luc. II, 14. 7 11 Esdr. IX, conspectu illius.» Vet. interpres habuisse videtur in suo cod. εἰς πρόσωπον vertit enim, ante faciem ejus. Vat. edit. Καλὴ εἶ ἡ πλ., et hanc lect. sequitur vet. interpres. Vetus interpres vertit, tanquam complacens. Videtur habuisse lectionem Symmachi, quæ est εὐδοκητή. Εκλεκτή. Nulli libri habent banc lectionem. Vatic. edit. exhibet ὡραία, quam lectionem agnoscit vet. interpr. et ipse Philo in explanatione bujus versus. Locum hunc in sacris Bibliis reperire mihi non licuit. Respicit forte Philo ad 1 Esdræ

dit et beneplacitum erga sponsun. • Speciosa ut Ἱερουσαλήμ, ο ὡς ἡ ἐπουράνιος πόλις. • ΠροσεληλύHierusalem, ut cœlestis civitas. Accessistis enim ad montem Sion, et cœlestem Hierusalem., Cum enim dicit speciosam ut Hierusalem, filios suos assimilat angelis qui in cœlis sunt, propter virginitatis pulchritudinem et obedientiæ obsequium. CLXVIII. Pavor ul ordinatæ. Pavor enim (sc. stupor) est fidelium animas videre ordinem servantes; ait enim Scriptura: «Crediderunt quicunque ordinati erant ad vitam æternam., CLXIX. VERS. 4. Averte oculos tuos e regione mei, quoniam ipsi excitaverunt me. Oculi tui, inquit, vias meas observent. In me intendant oculi interni cordis tui. ‹ Quoniam ipsi exciθατε γάρ, ο φησί, ο Σιών ὄρει, ο καὶ Ἱερουσαλὴμ ἐπουρανίῳ. "Οταν γὰρ αὐτὴν ὡραίαν εἴπῃ ὡς Ἱερου σαλήμ, τὰ τέκνα αὐτῆς ἀφομοιοῖ τοῖς ἐν οὐρανοῖς ἀγγέλοις, διά τε τὴν τῆς παρθενίας ὡραιότητα, καὶ διὰ τὴν τῆς ὑπακοῆς εὐπείθειαν. ΡΞΗ'. Θάμβος ώς τεταγμέναι. Θάμβος γάρ ἐστι τὰς εὐτακτούσας θεάσασθαι ψυχὰς τῶν πιστῶν. • Επίστευσαν ο γάρ, φησίν, «ὅσοι ἦσαν τεταγμένοι εἰς ζωὴν αἰώνιον.» ΡΞΘ'. Απόστρεψον ὀφθαλμούς σου ἀπεναντίον μου, ὅτι αὐτοὶ ἐνεπτέρωσαν με. Οἱ ὀφθαλμοί σου, φησὶν, ἐμὰς ὁδοὺς τηρείτωσαν εμοί προσεχέτωσαν οἱ ἔνδον ὀφθαλμοὶ οἱ τῆς καρδίας. laverunt me.» Exteriorum oculorum honestas, et Β. Ὅτι αὐτοὶ ἐνεπτέρωσάν με.. Ἡ τῶν ἔξω ὀφθαλ interiorum (oculorum) intentio in me tua, deside rium tui injecit in me. CLXX. Capillamentum tuum sicul greges caprarum, quæ revelata sunt e Galaad. Multitudo populi ante fidem assimilabatur gregi caprarum. Sed ait: • Quæ ascenderunt de Galaad, hoc est de habitatione testimonii; propterea dentes statim nominat, ut crucis confessionem ostendat. CLXXI. VERS. 5. Dentes tui sicut greges delonsaDetonsos ipsos dicit, propterea quod exuerunt veterem hominem cum actibus suis et concupiscentiis se in lavacro regenerationis. Id luculenter ostendunt quæ sequuntur; ait enim: CLXXII. Quæ ascenderunt de lavacro, omnes gemellos habentes et infecunda non est in eis. Gemellos enim habent animæ, quæ per baptismum Spiritum sanctum acceperunt. ‹ Et infecunda non est in eis.» Prolem enim babent bonam, nimirum justificationum fructus. CLXXIII. Sicut funiculus coccineus labia tua. Verba hæc significare videntur pœnitentiam, quam Rahab ostendit per coccineum funiculuın ", quem in signum à fenestra suspendit, ut et superius diximus; confessionem etiam (signifcare videntur) fdei de sancta Trinitate; subdit enim: CLXXIV. Et loquela tua speciosa. Id est, confessio quæ orthodoxæ fidei rectitudinem prædicat. CLXXV. VERS. 6. Sicut cortex mali punici, gena ικα, Propter similitudinem coloris cum sanguine Christi. CLXXVI. Extra taciturnitatem tuam. Silentium enim illius alia definitur esse pulchriμῶν σεμνότης, καὶ ὁ τῶν ἔνδον πρὸς ἐμὲ σκοπός σου, αὐτὸς εἰς μέσον τὸν πόθον ἤγαγεν. ΡΟ. Τρίχωμά σου ὡς ἀγέλαι τῶν αἰγῶν, αἳ ἀνεκαλύφθησαν ἀπὸ τοῦ Γαλαάδ. Τὸ πλῆθος τοῦ λαοῦ πρὸ μὲν τῆς πίστεως ἀπε:- κάζετο τῇ ἀγέλῃ τῶν αἰγῶν. ᾿Αλλά φησιν· «Α' ἀνέβησαν ἀπὸ τοῦ Γαλαάδ, ο ὅπερ ἐστὶν ἀπὸ τῆς κατοικίας τῆς μαρτυρίας. Διὸ καὶ τοὺς ὀδόντας εὐθὺς λέγει, ἵνα τὴν ὁμολογίαν σημαίνει τὴν ἐπὶ σταυρού. ΡΟΑ'. Στ. ε'. Οδόντες σου ὡς ἀγέλαι τῶν κεκαρμένων. Κεκαρμένους δὲ αὐτοὺς λέγει διὰ τὸ ἀπεκδύσασθαι τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον σὺν ταῖς πράξεσιν αὐτοῦ καὶ ταῖς ἐπιθυμίαις ἐπὶ τοῦ λουτροῦ τῆς παλιγγενεσίας. Τοῦτο σαφῶς ἡ ἀκολουθία δείκνυσιν· λέγει γάρο ΡΟΒ'. Αἱ ἀνέβησαν ἀπὸ τοῦ λουτροῦ, αἱ πᾶς σαι διδυμεύουσαι, καὶ ἀτεκνοῦσα οὐκ ἔστιν ἐν αὐταῖς. Διδυμεύουσι γὰρ αἱ τὸ ἅγιον Πνεῦμα ειληφυῖαι διὰ τοῦ βαπτίσματος ψυχαί. • Καὶ ἀτεκνοῦσα οὐκ ἔστιν ἐν αὐταῖς.» Γεννήματα γὰρ καλὰ τοὺς τῶν δικαιωμάτων ἔχουσι καρπούς. ΡΟΓ'. Ως σπαρτίον κόκκινον χείλη σου. Τὴν μετάνοιαν τὴν ἐπὶ τῆς Ῥαάβ διὰ τοῦ σπαρ τίου τοῦ κοκκίνου, οὗ ἐκρέμασε σημείου ἀπὸ τῆς θυ ρίδος ἀπὸ σημείου ἔοικεν ὁ λόγος, ὡς καὶ ἀνω τέρω εἴπομεν· καὶ τὴν ὁμολογίαν τὴν ἐπὶ τῆς Τριά δος πίστεως. Ἐπάγει δέ· ΡΟΔ'. Καὶ ἡ λαλιά σου ὡραία. Οπερ ἐστὶν, ἡ ὁμολογία τῆς ὀρθοδόξου πίστεως ὡραιότητα βοῶσα. ΡΟΕ'. Στ. Γ'. Ὡς λέπυρον τῆς ῥοᾶς, μῆλον σου. Διὰ τὸ ὁμοίοχρον τῷ τοῦ Χριστοῦ αἵματι. POϚ'. Ἐκτὸς τῆς σιωπήσεώς σου. Τὴν γὰρ σιωπὴν αὐτῆς, ἔργων ὁρίζεται κάλ * Hebr. xii, 22. * Act. xIII, 48. 10 Coloss. 111, 9. 11 Jos. 11, 21. Legendum puto εἰς μὲ σὲν τὸν πόθον, νεl potius εἰς μέ σου τὸν πόθ. Sic videtur legisse vet. interp. Vatic. halet ἀνεφάνησαν, οι Compl. ἀνέβησαν. Lege απεικάζεται. Vatic. edit. τὸ κόκκινον. Lego ἀποσημαίνει, ὡς ἔοικεν. Legendum puto ὀρθότητα. Legendum ἕτερον, ut habet cod. Auxima πως.

λος σιωπώσης γαρ αὐτῆς ἀπὸ τῶν ἀπρεπῶν ῥημά- tudo. Tacet enim ab indecoris verbis, alla voce τῶν, βοώσης δὲ αὐτῆς τὴν τοῦ Χριστοῦ ὁμολογίαν, καὶ τὰ αὐτῆς σύμβουλα βήματα τῶν τοῦ Κυρίου προστ ταγμάτων. ΡΟΖ'. Στ. ζ. Εξήκοντα εἰσι βασίλισσαι καὶ ὀγδοήκοντα παλλακαί. Εξήκοντα, οἶμαι, λέγει τὰς πρὸ τῆς περιτομῆς δικαίας ψυχὰς τῶν τε πατριαρχῶν, καὶ τῶν ἐξαρχῆθεν. Διὸ καὶ βασιλίτσας αὐτὰς ὀνομάζει· ὀγδοήκοντα δὲ παλλακὰς, τὰς μετὰ τὴν περιτομὴν τῶν ἐπικεκρυμμένων προφητῶν ψυχάς. ΡΟΗ. Ἀλλὰ καὶ νεάνιδες, ὧν οὐκ ἔστιν αριθμός. Πᾶσαι μὲν τῶν ἀπ' αἰῶνος δικαίων ψυχαί. ΡΟΘ. Στ. η'. Μία ἐστὶ περιστερά μου, τελεία μου. Μία ἐστὶν αὕτη ἡ ἁγία Ἐκκλησία, ἡ τὸ μὲν ἀκέ βαιον τῆς περιστερᾶς ἔχουσα, τὴν δὲ τελείαν φρόνησιν τῆς οὐρανίου σοφίας λαχοῦσα. ΡΠ. Μία ἐστὶ τῇ μητρὶ αὐτῆς. Τουτέστι τῇ ἐπουρανίῳ σοφίᾳ, τῇ ἀμέμπτῳ σαρκὶ τοῦ Χριστοῦ. ΡΠΑ'. Εκλεκτή ἐστι τῇ τεκούσῃ αὐτήν Ἐν τῷ ἀναγεννᾶσθαι αὐτὴν διὰ τοῦ λουτροῦ πα λιγγενεσίας. ΡΠΒ. Είδοσαν αὐτὴν θυγατέρες, καὶ μακαριοῦ σιν αὐτὴν, βασίλισσαι καὶ παλλακαὶ αἰνέσου. σιν αὐτήν. • Πολλοὶ γὰρ προφῆται ο καὶ δίκαιοι «ἐπεθύμησαν ἰδεῖν ἀ βλέπετε, καὶ οὐκ εἶδον· καὶ ἀκοῦσαι ἡ ἀκούε τε, καὶ οὐκ ἤκουσαν.» ΡΗΓ. Στ. θ'. Τίς αὕτη ἀναβαίνουσα ὡσεὶ ὄρο θρος, Ὅπερ ἐστὶν, ἀπὸ σκότους εἰς φῶς. Ὡς καὶ Ησαΐα οἶδεν αὐτὴ λέγειν·. Ἐκ νυκτὸς ὀρθρίζει τὸ πνεῦμά μου πρὸς σέ, ὁ Θεὸς, διότι φῶς τὰ προστάγματά σου ἐπὶ τῆς γῆς.» ΡΠΔ'. Καλὴ ὡς σελήνη, ἐκλεκτὴ ὡς ὁ ἥλιος. Σελήνῃ αὐτὴν ἀπεικάζει, διὰ τὸ φθίνειν ἐν πειρασμοῖς, ἀνανεοῦσθαι δὲ τῇ νίκῃ. Σελήνῃ αὐτὴν ἀπει κάζει διὰ τὸ ἐκλείπειν ἐν θανάτῳ, ἀνανεοῦσθαι δὲ ἐν τῇ ἀναστάσει τῶν δικαίων. Εκλεκτὴ δὲ πάλιν ὡς ὁ ἥλιος, διὰ τὴν τῆς πίστεως λαμπρότητα, καὶ διὰ τὸ κάλλος τοῦ ἡλίου τῆς δικαιοσύνης, ὅπερ ἔχει παρ' αὐτοῦ λαβοῦσα. ΡΠΕ'. Θάμβος ὡς τεταγμέναι. Τὸ μὲν θάμβος, οἶμαι, διὰ τῆς θεοσημείας τῶν ἀποστόλων, καὶ ἐκ τοῦ ἐκθαμβεῖσθαι τοὺς δήμους, ὁρῶντας τὸν ἐν γενετῇ χωλὸν ἀλλόμενον, καὶ πεChristi confessionem profitetur, et, quæ cum illa consentiunt, verba præceptorum Domini. CLXX VII. Vers. 7. Sexaginta sunt reginæ, et octoginta concubina. Sexaginta, opinor, vocat animas ante circumcisionem justas patriarcharum, et eorum qui fuerunt ab initio. Propterea eas vocat reginas. Octoginta vero concubinas vocal animas prophetarum obscuri nominis, qui fuerunt post circumcisionem. CLXXVIII. Et adolescentulæ, quarum non est numerus. Omnes quidem a sæculo animæ justorum. CLXXIX. VERS. 8. Una est columba mea, perfecta. mea. Una est ipsa sancta Ecclesia, quæ simplicitatem quidem habet columba, perfectam vero prudentiam sortita est cœlestis sapientiæ. CLXXX. Una est matri suæ. Hoc est, coelesti sapientiæ, inculpatæ carni Christi. REC. 19 Matth. x111, 17. ¹³ Isa. xxvi, 9. * Act. 111, 8, 9. Prophetas intelligit obscurioris nominis, quos Videntes appellat Scriptura. Eorum passim mentio ſit in libris Regum. Hi non ita clari, ut iv majores prophetæ, et xu minores, qui celebres prophetias ediderunt. Vet. int. vertit, qui non aperte propheLaverunt, quasi legerit επικεκρυμμένως προφη τευσάντων. Αλλά non est in sacro textu, neque eam agnofcit vetus interpres. Hæc vox derivavit ex voce παλ λακαί, in quam desinit proxime superior versiculus. CLXXXI. Electa est ei quæ peperit ipsam. Tum cum per lavacrum regeneratiouis renata CLXXXII. Viderunt eam filiæ, et beatam prædicabunt eam, regina et concubinæ laudabunt eam. ‹ Multi › enim ‹ prophetæ et justi ‹ desiderarunt videre quæ vos videtis, et non viderunt; et audire quæ auditis, et non audierunt 19, CLXXXIII. VERS. 9. Quæ est ista, qua procedit sicut aurora Id est, tenebris ad lucem, quemadmodum in Isaia ipsa dicit:. Ex nocte surgit diluculo spiritus meus ad te, Deus, quoniamn lumen præcepta tua super terram 18. CLXXXIV. Pulchra ut luna, erecta ut sol. Lunæ eam assimilat, propterea quod deficit in tentationibus, renovatur autem in victoria, Lunæ eam assimilat, propterea quod deficit in morte, renovatur vero in resurrectione justorum. Electa vero rursus ut sol, propter Adei splendorem, et propter pulchritudinem solis justitia, quam ab eo acceptam habet. CLXXXV. Pavor ut ordinatæ. Pavor, opinor, propter signa divina apostolorum, et eo quod populi stupore perculsi sunt videntes claudum a nativitate exsilientem et ambulantem ", Legendum καὶ νεάνιδες sine αλλά. Sic Alex. cod. Vaticana editio habet xalys. Vatic. edit. καὶ αἰνέσουσιν, quam voculam xal agnoscit vetus interpres. Ed. Vat. έκκύπτουσα. Schol. habent αναβαίνουσα. Leg. vel Ησαΐας αὐτήν, «quemadmodum el Isaias vidit ean dicere: vel καὶ ἐν Ησαΐᾳ, cut etiam in Isaia novit ipsa dicere. ▸ Melius έκ γενετῆς.

et Dorcalem a mortuis excitatam se, et umbram ριπατοῦντα· τὴν δὲ Δορκάδα ἐκ νεκρῶν ἐγειρομένην, Petri infirmos sanantem ". Hæc videntes stupebant, et credebant quotquot ordinati erant ad vitain æternam "7. CLXXXVI. VERS. 10. In hortum nucis descendi videre in genimine torrentis. Hortum nucis, ut arbitror, dicit sacerdotes et scribas populi, descensum de cœlis Unigeniti prophetans. Hortus enim nucis bene appellavit Hierusalem et templum; quandoquidem virga Aaronis sacerdotii significationem habens floruit. Nux in genimine torrentis in tempore passionis; de quo, ut existimo, David dicit: c Torrentem pertransivit apiina nostra 1,» iuuuens leutationes. CLXXXVII. Videre an floruit vinea. • Vinea, enim, ait Scriptura, c boni palmitis Israel ". Et misit filium suum paterfamilias, ut caperet fructum suum vineæ ". • Illi vero ejecerunt Dominum extra Hierusalem, et sustulerunt in crucem. CLXXXVIII. Si floruerunt mala granata. At ibi quidem non floruit vinea, sed tulit spinas. Coronam enim de spiuis Unigenito plexuerunt. Propterea in Isaia id vineæ exprobrat dicens: «Εxspectavi dum faceret uvam, et fecit spinas ". )— ● Mala granata › vero ‹ floruerunt, › id est, Ecclesia per diversa loca dissile: et ut mala granata sanguineum et vineum colorem habent aspectu, et intus fructum multis granis compositum: ita sanctæ Dei Ecclesiæ sanguine Christi perunctæ, merito inalis granatis assimilantur; multitudinem enim sanctificati populi rubro colore tinctam in se continentes, coelestis doni habent bonitatem. CLXXXIX. Ibi dabo ubera mea tibi. Vetus Testamentum, opinor, et Novum dicit se dare in Ecclesiis proprio sponso. Sponsa enim aliquando sponsi ubera, aliquando sua ipsius ubera vocat duo Testamenta. Cum enim laudat suum sponsum ait: ‹ Bona ubera tua super vinum. › Nunc vero duo hæc Testamenta sua vocat ubera: ‹ Ibi dabo ubera mea tibi. › Id est, in Ecclesia duo Testamenta perfecta et completa in operibus justitiæ meorum filiorum. Accipit enim ea (ubera) in mandatis, ut adimpleat legem et quæ in Evangeliis præcipiuntur. Ea vero præbet rursus, cum implet quæ in iis statuuntur. 18 Act. 15, 40. 11 Isa. v, 2. 16 Act. V, 17 Act. xiii, 48. Sic cod. Alex. Editio Valic. habet γεννήμασι. Hæc est lectio cod. Alex. et edit. Comnlutens. Editio Vat. habet εξήνθησαν sine el. Sic emendandum, cum omnes codd. habeant οἰνοπόν. Salutatus et vet. interpres videntur legisse ἐπικεχρωσμέναι. Τὸ δὲ πολυάνθρωπον ἁγιασμοῦ, hoc est τοῦ καὶ τὴν σκιὰν Πέτρου τοὺς ἀσθενοῦντας ιωμένην. Ταῦτα βλέποντες ἐθαμβοῦντο, καὶ ο ἐπίστευον ὅσοι ἦσαν τεταγμένοι εἰς ζωὴν αἰώνιον.» ΡΙΓ'. Στ. ι. Εἰς κῆπον καρύας κατέβην δεῖν ἐν γεννήματι του χειμάρρου. Κήπον καρύας, τοὺς ἱερεῖς οἶμαι λέγειν καὶ γραμ ματεῖς τοῦ λαοῦ, τὴν ἐξ οὐρανῶν κάθοδον τοῦ Μονο γενοῦς προφητεύων. Κῆπον γὰρ καρύας καλῶς εἶπε τὴν Ἱερουσαλήμ, καὶ τὸ ἱερόν· ἐπειδήπερ ἡ 'Αρωνήτης ῥάβδος, την σημασίαν ἔχουσα τῆς ἱερωσύνης, ἐξ· ήνθησε. Καρύα ἐν γεννήματι τοῦ χειμάρρου ἐν τῷ καιρῷ τοῦ πάθους· περὶ οὗ οἶμαι καὶ τὸν Δαβιδ λέγειν· ο Χείμαρρον διῆλθεν ἡ ψυχὴ ἡμῶν, ο τοὺς πειρασμούς αινιττόμενος. ΡΙΖ΄. Ἰδεῖν εἰ ἤνθησεν ἡ ἄμπελος. «Αμπελος» γάρ, φησίν, «εὐκληματούσα Ἰσραήλ. Καὶ ἀπέστειλε τὸν υἱὸν αὐτοῦ ὁ οἰκοδεσπότης λα βεῖν τὸν καρπὸν αὐτοῦ τῆς ἀμπέλου.» Οἱ δὲ ἐκβαλόντες ἔξω τῆς Ἱερουσαλὴμ τὸν Κύριον ἐσταύρω σαν. ΡΠΗ'. Ει ήνθησαν at ῥοαί. Αλλ' ἐκεῖ μὲν οὐκ ἤνθησεν ἡ ἄμπελος, ἀλλὰ ἀκάνθας ἐκαρποφόρησεν. Στέφανον γὰρ ἐξ ἀκανθῶν τῷ Μονογενεῖ ἔπλεξαν. Διὸ καὶ ἐν Ἡσαΐα μέμφεται τῷ ἀμπελῶνι τοῦτο λέγων· «Εμεινα τοῦ ποιῆσαι σταφυλὴν, ἐποίησε δὲ ἀκάνθας. 1 - «Αν ν δὲ ν ῥοαὶ ἐξω ήνθησαν, τουτέστιν αἱ κατὰ τόπον Ἐκκλησίαι. Καὶ καθάπερ αἱ ροαὶ αἱμοειδῆ καὶ οίνωπόν ἔχουσι τὴν εἰδέαν, πολυκόκκινόν τε τὸν ἐντὸς ἔχουσι καρπόν· οὐ τως καὶ αἱ ἅγιαι τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίαι, τῷ αἵματι τοῦ Χριστοῦ ἐπικεχρισμέναι εὐλόγως ῥοαῖς ἀπο εικάζονται. Τὸ δὲ πολυάνθρωπον ἁγιασμοῦ τοῦ λαοῦ ἔνδον ἔχουσαι οίνωπόν την χρηστότητα κέ κτηνται τῆς οὐρανίου δωρεάς. ΡΠΘ'. Ἐκεῖ δώσω τοὺς μαστούς μου σοί Παλαιὰν οἶμαι ταύτην λέγειν καὶ Καινὴν Διαθή κὴν ἐν ταῖς Ἐκκλησίαις δοῦναι τῷ ἰδίῳ νυμφί Οτὲ μὲν γὰρ μαστοὺς τοῦ ἰδίου νυμφίου λέγει τὰς δύο Διαθήκας, ότὲ δὲ μαστοὺς ἑαυτῆς λέγει ταύτας ή νύμφη. Ἐπειδὰν γὰρ ἐπαινεῖ τὸν ἑαυτῆς νυμφίον, λέγει, ὅτι «Αγαθοὶ μαστοί σου ὑπὲρ οἶνον.» Νῦν δὲ ταύτας τὰς δύο Διαθήκας, ἰδίους φάσκουσα μα στοὺς, λέγει· «Ἐκεῖ δώσω τους μαστούς μου σοί·» όπερ ἐστὶν, ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ τὰς δύο Διαθήκας τετελεσμένας καὶ πεπληρωμένας ἐν ἔργοις δικαιοσύνης τῶν ἰδίων τέκνων. Λαμβάνει γὰρ αὐτοὺς ἐν ταῖς ἐν τολαῖς τοῦ ποιῆσαι τὸν νόμον, καὶ τὰ ἐν τοῖς Εὐαγγε λίοις διατεταγμένα· δίδωσιν δὲ πάλιν, πληρώσασα τὰ ἐν αὐτοῖς προτεταγμένα. 18 Psal. cxxi, 5. 19 Ose. x, 1. » Matth. XXI, ἁγιασμένου λαοῦ. Modus loquendi est, de quo dixi supra ad cap. ιν, 2. Error idem qui supra, in omnibus codd. olvoπόν. Hactenus Philo sacrum textum integrum exhibuit. Sed in hoc loco illa omisit, οὐκ ἔγνω ἡ ψυ χή μου, quæ inter hunc et sequentem versum interjecta sunt. Vetus itidem interpres eadem præterjil.

Ρη. Στ. ια'. "Εθετό με άρματα 'Αμιναδάβ. Αμιναδὰς ἑρμηνεύεται πατρὸς εὐδοκία. Εθετο τὴν Ἐκκλησίαν εἰς τὸ τετράϊππον τῶν εὐαγγελικῶν ἁρμάτων· ἵνα ἐν αὐτῷ ἐπιβᾶσα, τὴν εἰς οὐρανούς ἀσπάσηται πορείαν πυρίνῳ αἵματι καὶ αὐτή· ὅπερ ἐστί, τῷ ἁγίῳ Πνεύματι εἰς οὐρανοὺς ἀναλαμβανομέ νη. ΡΙΑ'. Στ. β'. Επίστρεφε, ἐπίστρεφε, Οδολ λαμίτις CXC. VERS. 11. Posuit me currus Aminadal. Οδολλαμὴς ἑρμηνεύεται μαρτυροῦσα εἰς ὕδωρ. Βλέπε τὴν θαυμάσιον ἀκολουθίαν ταύτης τῆς ἁγίας νύμφης Χριστοῦ. Τίς γὰρ εἰς ὕδωρ μαρτυρεῖ, ἀλλ᾽ ἢ αὐτὴ, ὅτε διὰ λουτροῦ παλιγγενεσίας τὴν τῆς Τριάδος μίαν ὁμολογεῖ θεότητα, καὶ ταύτην τὴν πίστιν εἰς ὕδωρ μαρτυροῦσα; Διπλῆν δὲ κελεύει τὴν ἐπιστροφὴν ποιήσασθαι, ο Επίστρεφε, επίστρεφε,» λέγων, ἵνα μὴ μόνον τῷ στόματι μαρτυρήσῃ, ἀλλὰ καὶ τὰς πράξεις εναρέτους καὶ πρεπούσας τῇ ἐπιστροφῇ πα ράσχοι. ΡιΒ. Επίστρεφε, επίστρεφε, καὶ ὀψόμεθα ἐν σοί. Επίστρεφε ἀπὸ κακίας εἰς ἀκακίαν, ἀπὸ πορνείας· εἰς ἀγνείαν, ἀπὸ ὀργῆς εἰς πραότητα, ἀπὸ θυμοῦ εἰς ἐπιείκειαν, ἀπὸ ὑπερηφανείας εἰς ταπεινοφροσύνην, ἀπὸ μίσους εἰς ἐντελῆ ἀγάπην. Καὶ ὀψόμεθα ἐν σοὶ › Χριστὸν τὸν λέγοντα· «Ἐνοικήσω ἐν ὑμῖν, καὶ ἐμπεριπατήσω. ΡΗΓ. Τι ὄψεσθε ἐν τῇ Οδολλαμίτιδι, ή έρχο μένη ὡς χοροὶ τῶν παρεμβολῶν; Μετὰ γὰρ τὸ βάπτισμα • ὡς χοροὶ τῶν παρεμβο λῶν, ὅπερ ἐστὶν ὡς ἄγγελοι Θεοῦ, οι νεοφώτιστοι Έρχονται. Αγγέλοις γὰρ ἀπαντήσας Ἰακώβ λέγει· • Παρεμβολὴ Θεοῦ αὕτη.» Aminadab interpretatur patris beneplacitum. Posuit Ecclesiam in quadrijugi curru Evangeliorum, ut cum ipsum conscenderit, ipsam quoque iter ad co?- lum amplectatur in curru igneo, id est Spiritu sancto in cœlos assuinpta. CXCJ. Vers. 12. Convertere, convertere, Odollamilis. Odollames interpretatur testificans in aqua. Vide sanctæ hujus sponsæ Christi miram in suis verbis cohærentiam. Quis enim testificatur in aqua, nisi illa, cum per lavacrum regenerationis unam Trini tatis confitetur divinitatem, et hanc ipsam fidem in aqua confitendo? Duplicem vero jubet conversionem dicens: 4 Convertere, couvertere, ne ore tantum confiteatur, sed actiones propter virtutem laudabiles et conversione dignas exhibeat. CXCII. Convertere, convertere, et videbimus in te. Convertere a mangnitate ad innocentiam, a fornicatione ad castitatem, ab iracundia ad mansuetudinem, a furore ad æquitatem, a superbia ad humilitatem, ab odio ad perfectam dilectionem. ‹ Et videbimus in te Christum, qui ait: «Inhabitabo in vobis, et inambulabo”. › CXCIII. Quid videbitis in Odollamitide, qua venit ut chori castrorum? Nam post baptismum ‹ut chori castrorum,» id est, ut angeli Dei veniunt nuper baptizatl. Angelis enin occurrens Jacob dicit: Castra Dei hæc ". CAP. VII. tui in calceamentis, filia Aminadab? Demiratur calceamenta filiæ, quæ patri complacuit. De quibus calceamentis Paulus mihi videtur divinissimus Apostolus loqui: Calceati pedes in preparatione Evangelii pacis ". Demiratur vero etiam gressus apostolorum; ait enim: c Quam speciosi pedes evangelizantium pacem, evangelizantium bona 25!, Ρ Δ'. Στ. α'. Τι ωραιώθησαν διαβήματά σου CXCIV. VERs. 1. Quid speciosi facti sunt gressus ἐν ὑποδήμασι, θύγατερ 'Αμιναδάβ; θαυμάζει τὰ ὑποδήματα τῆς θυγατρὸς τῆς τοῦ πατρὸς εὐδοκίας Περὶ ὧν ὑποδημάτων καὶ Παῦ λός μοι δοκεῖ ὁ θειότατος Απόστολος λέγων· «Υποδησάμενοι τοὺς πόδας ἐν ἑτοιμασίᾳ τοῦ Εὐαγγελίου τῆς εἰρήνης.» Θαυμάζει δὲ καὶ τῶν ἀποστόλων διαβήματα. «Ως ώραίοι γάρ, φησί, ο οἱ πόδες τῶν εὐ αγγελιζομένων εἰρήνην, τῶν εὐαγγελιζομένων τὰ ἀγαθά!» ΡΕ'. Ρυθμοί μηρῶν. σου ὅμοιοι ορμίσκοις, ἔργῳ χειρῶν τεχνίτου Τὸ συνεσφιγμένον τῶν μηρῶν σου ἐπὶ τῇ τῆς σω ” II Cor. vi, 16; Levit. xxv1, 12. 18 Gell. xxxi, Vetus interpres habet ‹ Salamitis. › Vatic. edit Σουναμίτις. Mutin. cod. τελείαν. Hujus lectio versus nihil differt a lectione quæ est cod. Alex. qui tamen post υποδήμασι non babet σου. Edit. Vaticana neque habet τί, et habet υποδήμασί σου, et exhibet Ναδάβ, non Αμινα- $46. Forte τῆς πατρὸς εὐδοκητῆς, «bene acce plz.. Vide supra ad cap. vi, 3. Hac voce usus est Symmachus ad illum versiculum. Hujus versus lectio quam exhibet Philo, eadem plane est quam habet Alex. cod Vaticana edi- .XCV. Moduli femorum iuorum similes torquibus, operi manuum artificis. Ut femora cingantur castitatis zona, videtur mibi * Ephes. νι, 15. 1* Rom. x, 15. tio non habet σου, et pro ἔργῳ χειρων τεχνίτου exlibet ἔργον τεχνίτου sine χειρών. Fusius ad hunc versiculum Auctor noster in Catena Procopii Gaκεί: Φίλωνος. Ρυθμούς μηρών λέγει τὴν εὔτα κτον μὲν τῶν προκοπτόντων κίνησιν· ὅμοιοι δέ εἰσιν ὁρμίσκοις, ἔργον χειρῶν τεχνίτου· οὐ γὰρ ἐπηρ μένην φρονήματι συνἦν τοῖς προκόπτουσιν, ἀλλὰ τα πεινῷ καὶ συγκεκραμμένῳ δίκην ὁρμίσκου· διὰ δὲ τὸ ἐπιστημόνως τοῦτο ποιεῖν, ἔργον χειρῶν τεχνίτου εἶναι λέγεται· καὶ τὸ διανοητικὸν δὲ, τὸ πάντοτε πε πληρωμένον νοημάτων τελείων κεκραμμένων, πρὸς τὴν τῶν μανθανόντων ἐπιτηδειότητα· πᾶσαν δὲ τετο ρευμένην ἔννοιαν αἰσχρὰν, ομφαλός έστι τορευτός,

hoc loco sacra Scriptura præcipere, dicens: «Mo- φροσύνης ζωή ὑποτίθεσθαί μοι δοκεῖ ἐνταῦθα ἡ duli femorum tuorum similes torquibus, operi ina - nuum artificis.» Cincta enim Ecclesia sanctorum harmonia (seu modulo) castitatis assimilatur operi artificis, qui fabricatus est cœlum et terram, et in utero matris formam hominis. Huic operi ipsius assimilat venerandam castitatis virtutem. CXCVI. VERS. 2. Umbilicus tuus crater tornatilis, non deficiens misto. Umbilico, ut arbitror, sacrarium ipsius (sponsæ) purissimum et omnis peccati expers assimilat. Cum enim dicit, non deficiens misto, intelligit non deficiens Christi sanguine. Bene autem illum (umbilicum) tornatilem vocat, quod erasos sacerdotes esse oportet et ab omni peccato purgatos. CXCVII. VERS. 3. Venter tuus acervus frumenti seplus liliis. Ventrem ipsius intelligit populi multitudinem: apte enim multitudinem frumento assimilat; propterea quod etiam Dominus dixerit de ejus fructu: • Nisi granum frumenti cadens in terram morLuum fuerit, ipsum solum manet; si autem mortuum fuerit, majorem fructum affert ".» Acervus igitur frumenti dicitur sancta Ecclesia, quando turba incondite coacta, singuli singulis coacervati per bonam concordiam, ordinatum et veluti turrim populum firmum exhibent, quemadmodum apes qua bene sese invicem complexæ exhibent botros. At ipsa sancta Ecclesia tanquam manipulis ** Joan. xii, 242, 5. οὐχ ὑστερούμενος κρᾶμα· ἡ δὲ τῶν θείων βρωμάτων ( δεκτικὴ κοιλία μὲν τοῦ τροφίμου τὸ εὐανθὲς ἔχουσα, θημωνία σίτου πεφραγμένη ἐν κρίνοις λέγεται· τάχα δὲ καὶ ἡ ἀμέριμνος διάνοια, καὶ τὴν βασιλικὴν μορφὴν αἰτοῦσα, θημωνία ἐστὶ σίτου πεφραγμένη εν κρίνοις· ὁ δὲ τράχηλος, ὅτε μὲν ἐπὶ ταπεινοφροσύ νῆς ἐπηνεῖτο, ὁρμίσκος ἐλέγετο· ὅτε δὲ τοῖς πολεμίοις ἦν ἀπρόσιτος, πύργος Δαβίδ· νῦν δὲ πύργος ελεφάν τινος λειός τις ών, καὶ μηδὲ μίαν ἔχων ἀντιλαβὴν, καὶ πᾶσι πτηνοῖς καὶ ἑρπετοῖς ἀπροσπέλαστος, ηλίῳ μόνῳ βατός· τοιοῦτον γὰρ τὸ εὐσεβές φρόνημα, οὐ πάθεσι καμπτόμενον, οὐ δόγμασιν εἶχον αἱρετικοῖς, ἀλλὰ μόνῳ Χριστῷ ἀνακείμενον· καὶ τὸ θεωρητι κὸν δὲ ἐκ πολλῆς μαθήσεως βελτιωθέν, λίμναις εὐσε τῶν πλημμυρούσαις τὸ τῶν ἐναρέτων λογισμούς ὕδωρ παραβάλλεται· Εσσεβὼν γὰρ ἑρμηνεύεται λογισμοί ἐν πύλαις θυγατρὸς πολλῶν· ὅσοι γὰρ προφῆται καὶ ἀπόστολοι, τοσούτων θυγάτηρ ἡ νύμφη· καὶ ὁ μυκτήρ δ' αὐτοῦ ὡς πύργος του Λιβάνου σκοπεύων πρόσο ωπον Δαμασκού, ἥτις ἑρμηνεύεται, αἷμα πίνουσα ὁ οὖν καὶ τῇ πολιτεία ὑψηλὸς, καὶ δόγμασιν ἐπιδε σηκώς διεγηγερμένοις, καὶ προγινώσκων τὰς προσβολὰς τῶν παθῶν, καὶ τὰς ἐφόδους τῶν ἐναντίων δυ νάμεων, καὶ τὴν δυσωδίαν αὐτῶν εὐκόλως ἀντιλαμβα νόμενος, μυκτήρ ἐστι τῆς νύμφης· αὐτὸς σκοπεύων τὸ πρόσωπον Δαμασκοῦ, καὶ τὴν προσβολὴν ὡς κεφα λὴν τοῦ ὄψεως φυλαττόμενος· τῷ Καρμήλῳ δὲ τὴν κεφαλὴν αὐτὸς ὁμοίωσεν, ἐπειδὴ κεφαλή ἐστι τῆς Εκκλησίας ὁ Χριστός· ὁ δὲ Κάρμηλος τῶν προφητῶν ἦν ἐνδιαίτημα τῶν περὶ τῆς κεφαλῆς μαρτυρούντων, καὶ τῷ πλοκίῳ τῶν λόγων τῶν βασιλικῶν, τὸν παραδραμεῖν ἐπειγόμενον δεσμούντων· ὅταν γάρ τις χλευά ζων τὰ πάθη τοῦ Χριστοῦ παρατρέχῃ τὸ δόγμα ὡς μωρὸν καὶ χλεύης ἄξιον· εἶτα ᾧ μὴ πέπονθεν ἕκα στον εὕρῃ μηνύματι προφητικῷ μαρτυρούμενον, ὡς σπαρτίω δεσμούμενος, τῷ θείῳ λόγῳ παραμένει οὐκ ἁγία Γραφή, • Ρυθμοί μηρών σου,» λέγουσα, • ὅμοιοι ορμίσκοις, ἔργῳ χειρῶν τεχνίτου.» Τῇ γὰρ άρμονίᾳ τῆς σωφροσύνης συνεσφιγμένη ἡ τῶν ἁγίων Ἐκκλησία τῷ ἔργῳ τοῦ τεχνίτου ἀφομοιοῦται, ἀρχιτεκτονήσαντος οὐρανόν τε καὶ γῆν, καὶ ἐν κοιλίᾳ μητρὸς ἀνθρώπου μορφήν τῷ αὐτοῦ ἔργῳ ἀπει κάζει τὴν πάνσεμνον τῆς σωφροσύνης ἀρετήν. Ρις'. Στ. β'. Ομφαλός σου κρατὴρ τορευτός, μὴ ὑστερούμενος κράματος Ομφαλῷ, οἶμαι, τὸ ἱερατεῖον αὐτῆς τὸ καθαρώτα τον, καὶ ἐκτὸς πάσης ἁμαρτίας ἀπεικάζει. Τὸ γὰρ εἰπεῖν, «μὴ ὑστερούμενος κράματος, ο δῆλον ὅτι μὴ ὑστερῶν τοῦ Χριστοῦ αἵματος. Τορευτὸν δὲ αὐτὸν εἶπε καλῶς, διὰ τὸ ἐξεσμένους καὶ ἀπὸ πάσης ἁμαρτ τίας κεκαθαρμένους τοὺς ἱερεῖς εἶναι πρέπειν ΡΙΖ'. Στ. γ'. Κοιλία σου θημωνία σίτου πε φραγμένη κρίνοις Κοιλίαν δὲ αὐτῆς, τὸ πλῆθος τοῦ λαοῦ λέγει. Καὶ γὰρ σίτῳ τοὺς πολλοὺς ἀπεικάζει πρεπόντως, διὰ τὸ καὶ τὸν Κύριον εἰρηκέναι περὶ τοῦ ταύτης καρποῦ· • Ἐὰν μὴ ὁ κόκκος τοῦ σίτου πεσὼν εἰς τὴν γῆν ἀποθάνῃ, αὐτὸς μόνος μένει· ἐὰν δὲ ἀποθάνῃ, πλείονα καρπόν φέρει.» θημωνία σίτου τοίνυν λέγεται ἡ ἁγία Εκκλησία, οπόταν όχληδόν συναχθεὶς ὁ λαὸς, εἷς ἐφ' ἑνὶ ἀθροιζόμενος, τῆς καλῆς ὁμονοίας πνηγηδὸν τὸν δῆμον ἐνδείκνυται, οἷά τινες μέλιτται καλῶς συμπλεξάμεναι δι᾿ ὁμονοίας βότρυας. Καὶ αὐτὴ δὲ ἡ ἁγία Εκκλησία καθάπερ δράματα τοῦ λαοῦ ῥοίζουσα τὰ σώματα θημωνία ἰδιώτου τάξιν ἔχων, ἀλλὰ βασιλέως λαχοῦντος αιώ νιον βασιλείαν οὐρανῶν καὶ πόλεως ἀπορθήτου τῆς ἄνω Ἱερουσαλὴμ· καὶ οἱ τοῦ Χριστοῦ δὲ λόγοι διδάσκοντες τὰ οὐράνια, καθάπερ πλοκῇ τὸν παρατρέ χοντα δεσμεύουσιν. Sic niss. omnes. Lege ζώνη. Mutin. cod. θεία. Meus et Barb. male Ἐκκλησιῶν, restitui ex Mutin. Ἐκκλησία. Obscurum in hoc loco Philonis sensum sic suo more παραφράζων Salutatus illustrat: «Quique (summus artifex) vel in ventre matris formain veri hominis, quem semel assumpsit et nunquam est exuturus, sua ipsius bonitate sapientiaque formavit; ob idque ejus operi universain cœlestis sapientiæ virtutem et castitatis integritatem comparat. › Sic Alex. Vaticana ed. habet, κράμα. Πρέπειν abest a Mutinen. Edit Val. ἐν κρίνοις. Hic quoque omittit illa sacri textus, δύο μαστοί σου, ὡς δύο νεβροι δίδυμοι δορκάδος, quæ ibidem omisit vetus interpres. Mulari κατὰ in καί. Sacer textus habet πολύν. Restitui ἁγία ex cod. Mutin. (29 Omnes codd. habent ὀχληδών. Forte διὰ τῆς. Lege πυργηδόν. Vox Homerica, quam scho liastes ad Iliad. M, vers. 43,exponit πύργου δίκην, ἐν τάξει. Ει Odyss. vers. 618, πυργηδόν, πυκνῶς, ἀσφαλῶς, ἐν τάξει, δίκην πύργου. Sic emendandus codicum error, μελίτητα και λόν. Locus in omnibus codd. corruptus, qui habent δράματα τοῦ λαοῦ ῥοίζουσα τὰ σώματα θημ. Legendum καθάπερ δράγματα τοῦ λαοῦ ἀθροίζουσα τα σώματα θημωνία σίτου ἀπεικάζεται. Salutatus

τίτῳ ἀπεικάζεται. «Πεφραγμένη ἐν κρίνοις, ὅπερ adunatis populi corporibus, acervo tritici assimiἐστὶ ἐν τοῖς εὐωδέσι τοῦ Θεοῦ λόγοις. Seplus liliis, hoc est, suaveolentibus Dei PH. Στ. δ. Τράχηλός σου ὡς πύργος ἐλεφάντινος. Τράχηλος αὐτῆς, οἶμαι, λέγει τὸ καθαρώτατον τῶν διακόνων τάγμα· ἐπειδήπερ ο κεφαλὴ τῆς Ἐκκλη σίας ὁ Χριστός.» Οὗτοι δὲ βαστάζουσι τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ καὶ τὸ αἷμα, τὴν κεφαλὴν τῆς Ἐκκλησίας. Ωσπερ οὖν ὁ τράχηλος αὐτῆς ἐστιν ἐλεφάντινος, μάλιστα ὁπότ' ἐν καθαρῷ τῷ συνειδότι ἀρύτως τὸ μυστήριον ἔχουσιν, ὡς καὶ ἅγιος εἶπεν ᾿Απόστο λος· ι Διακόνους ὡσαύτως σεμνούς, μὴ διλόγους, μὴ οἴνῳ πολλῷ προσέχοντας, ἔχοντας τὸ μυστήριον πίστεως ἐν καθαρᾷ συνειδήσει.» Ελεφάντινος γὰρ latur.< eloquiis. CXCVIII. VERS. 4. Coltum tuum ut turris eburnea. Collum ejus arbitror dicere mundissimum diaconorum ordinem, quandoquidem Ecclesiæ caput Christus ";» hi vero gestant corpus Christi et sanguinem, id est, caput Ecclesia. Sunt igitur velut ejus collum elephantinum, praesertim quando in pura conscientia mysterium habent, ut ait sanctus Apostolus: ‹ Diaconos similiter pudicos, non bilingues, non multo vino servientes, habentes mysterium fidei in pura conscientia 8. Hi enim elephantinum collum appellantur, veluti pyxis elephanοὗτοι τράχηλος λέγονται, καθάπερ τὸ πυξίον ἐλεφάν- lina, sordes non recipiendo, sed vitæ morumque τινον, ρύπον μὴ παραδεχόμενον ἀλλὰ καθαρότητι βίου καὶ τρόπου τοῖς ἁγίοις διακονοῦντες μυστηρίοις. Ρ.Θ. Οφθαλμοί σου λίμναι ἐν Εσεβών, ἐν πύλαις θυγατρὸς πολλῶν. Οπου γὰρ συνειδήσεως καθαρότης, ἐκεῖ καὶ λογι σμῶν εὐθύτης. Εσεβών ἑρμηνεύεται καθαρότης λογισμῶν. Ἐπειδὴ γὰρ τῆς καρδίας τὸ ὀρατικὸν οἱ Ενδον τῆς ψυχῆς εἰσιν ὀφθαλμοί, οἱ κατοπτεύοντες οὐ μόνον τὰ ὁρώμενα δι᾽ ὀφθαλμῶν, ἀλλὰ καὶ τὰ νοούμενα πόρρωθεν. Οὗτοι λιμνηδόν πληθύνονται οἱ λο γισμοί, ἀναβρυόμενοι ἐκ τῆς τῶν ἁγίων Γραφῶν ἐν νοίας, ὡς λίμναι λελεγμέναι διὰ τὸ πληθύνεσθαι καὶ πλατύνεσθαι ἐν τοῖς τῶν ἁγίων Γραφῶν νοήμασι. «Γνώσις, γὰρ «σοφοῦ, φησὶν ι ὡς κατακλυσμός πληθυνθήσεται. ο - ι Ἐν πύλαις» δὲ θυγατρὸς πολλῶν, είρηται, ἐπειδήπερ θυγάτηρ πολλῶν ἡ Ἐκκλησία ἐθνῶν, ἐκ πολλῶν συνηγμένη λαῶν, οὐ μόνον ἐκ τῶν τῆς περιτομῆς δώδεκα φυλῶν, ἀλλὰ καὶ ἐκ παντός έθνους συνηγμένη, ὡς καὶ Ἡσαΐας λέγει· Ηξουσιν Αλλογενείς ποιμαίνοντες τὰ πρόβατά σου, καὶ ἀλλόφυλοι ἀροτῆρες καὶ ἀμπελουργοί. Σ. Μυκτήρ σου ὡς πύργος Λιβάνου σκοπεύων πρόσωπον Δαμασκοῦ. Μυκτῆρα αὐτῆς τροπικώς οἶμαι λελέχθαι τὸν ἅγιον Παῦλον· ἐπειδήπερ τῶν δύο Διαθηκῶν τὰς ἀναπνοὰς αὐτὸς παρέδωκε τῇ ἁγίᾳ Ἐκκλησίᾳ. Μυ κτὴρ δυσὶν ἀναπνοίαις τῷ ἀνθρώπῳ τὴν ζωὴν ὀχετεύει· ὡς καὶ αἱ δύο Διαθῆκαι ταύτῃ διὰ τοῦ ἑνὸς θείου s Ephes. 7, 23. 28 1 Tim. 111, 8, 9. ** Eccli. xx1, codicem et ipse habuit mendosum, qui legit δράματα: vertit enim, cila unum drama populi, vel chorus ex multis variisque personis constituitur: › nec reddit illa, θημωνίᾳ σίτου ἀπεικάζεται, quæ cum ejus interpretatione cohærere non poterant. Sic etiam cod. Alex. siue articulo. Vatic. edit. τράχηλος. Absurde vetus interpr. vertit, ipsi vero et corpus et sanguinem baptizant, legit βαπτί ζουσι. Proclive illi erat mendum e suo codice tollere, et ponere βαστάζουσι. Lege ἀρύπως. Lege παραδεχόμενοι. Sic Mut. Alii codd. τρόπου. Sic cod. Alex. sine articulo. Vatic. edit. of ἀφθ, εἰ Εσεβών. puritate sanctis mysteriis ministrando. CXCIX. Oculi tui ut stagna in Esebon, in portis filia multorum. Ubi enim conscientiæ puritas, ibi cogitationum rectitudo. Esebon interpretatur puritas cogitationum. Quod enim in corde videndi vim habet, id sunt interiores animæ oculi, qui non solum contemplantur quæ cernuntur oculis, sed quæ a longe intelliguntur. Hæ cogitationes in modum stagni implentur, scaturientes ex tsanctarum Scripturarum meditatione. Tanquam stagua electa, propterea quod implentur et dilatantur sacrarum Scripturarum intelligentiis. c Scientia enim, ait Scriptura, -1 In ‹ tanquam inundatio abundabit ". portis,» dicit, e filiæ multorum; quoniam filia multarum nationum Ecclesia ex multis gentibus collecta, nou modo ex duodecim tribubus circumcisionis, sed ex omni gente coacta, ut ait Isaias: «Venient alienigenæ pascentes oves tuas, et aliarum gentium aratores et vinitores 30. CC. Nasus tuus sicut turris Libani, prospiciens faciem Damasci. Nasum ejus arbitror figurate appellare sanctum Paulum ipse enim dedit Ecclesiæ duorum Testamentorum spiramenta. Nasus binis spiramentis tanquam rivulis vitam hominis derivat; sic duo Testamenta per unum divinum Spiritum æternam so Isa. LXI, Mutinen.: Εσεβών γὰρ ἑρμηνεύεται λογισμοί οι κατοπτεύοντες οὐ μόνον τὰ δρώμενα δι' ὀφθαλ μῶν, ἀλλὰ, κ. τ. λ. Manifestum ex verbo φησίν Philonem ut librum canonicum habuisse Sapientiam Siracidis, sive Ecclesiasticum: eodemque modo eumdem librum citat per verbum prol infra ad vers. CCXXXVI. Est autem subintelligenda vos Γραφή. Eam vero habes diserte expressam infra ad vers. CCXXX, ubi afferens locum ex Siracide ait: ὡς ἡ Γραφὴ λέγει. Et ad vers. CCXLIX, utitur eadem plane formula κατὰ τὸ γεγραμμένον, quam divinus Paulus, citans locum ex Psalm., adhibet II Cor. 15, 15, κατὰ τὸ γεγραμμένον· ἐπίστευσα, κ. τ. λ. Mutin. αὐτοῦ.

illi vitam parant. Manifeste igitur dicit: «respi- Πνεύματος τὴν αἰώνιον προεξένησαν ζωήν. Σαφώς ciens faciem Damasci. › Etenim Damascum vocatus est divinus Apostolus, quando acceptis litteris ut persequeretur Christi discipulos, illuc proficiscebatur ", cum cœlestis in itinere vox illum vocavit dicens: ‹ Saule, Saule, quid me persequeris **? › Cum enim Damascum esset ingressus, firmitatem fidei adeptus est, quando e ab ejus oculis deciderunt tanquam squamæ "; etenim æternam lucem consecutus est. CCI. VERS. 5. Caput tuum in te sicut Carmelus. Carmelus interpretatur agnitio circumcisionis, nam ab ipso capite, id est, Christo, («Caput, enim • Ecclesia est Christus ",) extunc agnitio profecta est spiritualis circumcisionis, de quo S. Paulus dicit: ‹ Et circumcisio cordis in spiritu, non littera; cujus laus non ex hominibus, sed ex Deo 38.» CCII. Plexus capitis tui ut purpura. Plexum capitis tui arbitror dicere frequentissimam populi multitudinem. Quemadmodum enim capilli in multitudine innumera sunt ordinati, sic populorum est multitudo velut capilli sine numero. Plicantur vero illi ad ornatum Ecclesiæ, ut ait divinus Paulus: • Mulier si comam nutriat, gloria est illi; quoniam coma pro velamine data est ei”. › Etenim instar comæ, populorum multitudine Ecclesia induitur juxta eum qui dicit: «Omnibus iis indueris, et circumdabis tibi eos ut ornatum spon- • Illud vero, «Plexus ut purpura, prophetice et præsensione quadam divina dictum est. Quemadmodum enim purpura sanguine tingitur, sic etiam fidelium multitudo, sanguine Christi tincta, regia fuit illi vestis, de qua Jacob Judæ ex quo ortus est Christus, hæc dixit: «Lavabit in vino stolam suam, et in sanguine uvæ amictum suum 8.) Stolam enim et amicturn Christi esse sanctam Ecclesiam manifeste ostenditur. sæ CCIII. Rex vinctus in transcursibus. Hic enim est cœlestis Rex, de quo David dicit: • Dominus regnavit; exsultet terra "., Revera δὲ εἶπεν, ὅτι ι σκοπεύων πρόσωπον Δαμασκού.» Καὶ γὰρ ἐν Δαμασκῷ κέκληται ὁ θειότατος Απόστο λος, ὁπηνίκα επορεύετο, ἐπιστολὰς λαμβάνων τοῦ διώκειν τοὺς τοῦ Χριστοῦ μαθητὰς, ὁπηνίκα ἡ οὐρά - νιος αὐτὸν κατὰ τὴν ὁδὸν ἐκάλει φωνή, λέγουσα - • Σαούλ, Σαούλ, τί με διώκεις;» Εἰς Δαμασκὸν γὰρ εἰσελθὼν, τὸ βέβαιον ἐκαρπώσατο τῆς πίστεως, ὅτε • τῆς ὄψεως αὐτοῦ ἀπέπεσον ὡσεὶ λεπίδες· γὰρ τοῦ αἰωνίου φωτισμοῦ ἔτυχεν. καὶ ΣΑ'. Στ. ε'. Κεφαλή σου ἐπὶ σὲ ὡς Κάρμη λος. Κάρμηλος ερμηνεύεται ἐπίγνωσις περιτομῆς. Ἀπὸ γὰρ τῆς κεφαλῆς αὐτῆς, τουτέστιν ἀπὸ Χριστοῦ («Κεφαλὴ ο γὰρ τῆς Ἐκκλησίας ὁ Χριστὸς»), ἐκ τότε ἡ ἐπίγνωσις γεγένηται τῆς πνευματικῆς πε ριτομῆς, περὶ ἧς ὁ ἅγιος Απόστολος είρηκε· ι Καὶ περιτομή καρδίας ἐν πνεύματι, οὐ γράμμασιν, οὗ ἔπαινος οὐκ ἐξ ἀνθρώπων, ἀλλ᾽ ἐκ τοῦ Θεοῦ.» ΣΒ. Πλόκιον κεφαλῆς σου ὡς πορφύρα. Πλόκιον τῆς κεφαλῆς τὸν πολυάνθρωπον τοῦ λαοῦ λέγειν οἶμαι δῆμον. Καθάπερ γὰρ αἱ τρίχες ἐν ἀναριθμήτῳ πλήθει τεταγμένοι τυγχάνουσιν, οὕτως καὶ τὰ τῶν λαῶν πλήθη τριχῶν δίκην ἀναρίθμητα τυγχάνει. Πλέκεται δὲ ταῦτα εἰς κόσμον τῆς Ἐκκλησίας, ὥς φησιν ὁ ἅγιος ᾿Απόστολος· «Γυνὴ ἐὰν κοι μα, δόξα αὐτῇ ἐστιν· ὅτι ἡ κόμη ἀντὶ περιβολαίου δέ δοται αὐτῇ. ι Καὶ γὰρ κόμης δίκην τὰ πλήθη τῶν λαῶν περιβάλλεται, κατὰ τὸν λέγοντα· ο Πάντας αὐτ τοὺς ἐνδύσει καὶ περιθήσει αὐτοῦ ὡς κόσμου νύμφης.» Τοῦτο δὲ τὸ, «Πλόκιον ὡς πορφύρα, ο θειωδῶς εἴρηται, προφητικῶς τε καὶ προγνωστικῶς. Καθάπερ γὰρ ἡ πορφύρα ἐν αἵματι βάπτεται, οὕτως καὶ τῶν πιστῶν ἡ πληθὺς, ἐν τῷ αἵματι τοῦ Χρι στοῦ βεβαμμένη, βασιλική γέγονεν αὐτῷ ἐσθῆς, περί ἧς Ἰακὼβ τῷ Ἰούδᾳ, ἐξ οὗ ἀνέτειλεν ὁ Χριστὸς, τοιάδε· «Πλυνεῖ ἐν οἴνῳ τὴν στολὴν αὐτοῦ, καὶ ἐν αἵματι σταφυλῆς τὴν περιβολὴν αὐτοῦ. • Στολή γὰρ καὶ περιβολὴ τοῦ Χριστοῦ, ἡ ἁγία σαφῶς Ἐκε κλησία δέδεικται. ΣΓ'. Βασιλεύς δεδεμένος ἐν παραδρο μαῖς. Οὗτος γὰρ ὁ ἐπουράνιος βασιλεὺς, περὶ οὗ καὶ Δαδιδ λέγει· «Ο Κύριος ἐβασίλευσεν· ἀγαλλιάσθω ή vinctus est in transcursibus. Currens enim de caelo γῆ., Οντως δέδεται ἐν παραδρομαῖς. Παρατρέχων in terram, et descendens usque ad inferos ut inde extraheret mortuum; ipse vinctus est in transcursibus, non necessitatis vinculis, sed voluntariæ clementiæ benignitate, dicens apostolis: Et ecce vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem sæculi **., 31 Act. IX, 2, 3. 18. 8 Gen. xLIX, 11. γὰρ ἐξ οὐρανοῦ ἐπὶ γῆς, καὶ ἕως εἰς τὰ τοῦ ᾅδου κατελθὼν, ἵνα ἐκεῖθεν ἀνασπάσῃ τὸν τεθνεῶτα, αὐτ τὸς δέδεται ἐν παραδρομαίς, οὐκ ἀνάγκης δεσμοῖς, ἀλλ᾽ ἑκουσίου φιλανθρωπίας χρηστότητι, εἰπὼν τοῖς ἀποστόλοις· «Καὶ ἰδοὺ μεθ' ὑμῶν εἰμι πάσας τὰς ἡμέρας, ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος.» ss ibid. 4. ss ibid. 18. " Ephes. ν. 23. 30 Psal. xcv, 1 * Matth. III, 20. Editio Vat. καὶ πλόκιον. Vatic. editio habet: Πάντας αὐτοὺς ὡς κόσμον ἐνδύσῃ, καὶ περιθήσεις αὐτοὺς ὡς κόσμον νύμφη. Alexandr. codex habet: Πάντας αὐτοὺς ἐνδύσῃ, καὶ περιθήσῃ αὐτοὺς ὡς κόσμον νύμφης, quam lectionem sequitur vet. interpres. Restituenda post τοιάδε vox λέγει ex cod. 88 Rom. 11, 29. 3 [ Cor. x1, 15. & Isa. XLIX, Auximano. Salutatus vertit tremendus. • Erat igitur in ejus cod. δειδόμενος. Totum hunc locum affert Cosmnas Indicopleustes ex Philone lib. x, pag. 350, tomn. II, nova Collect, PP. Grecor. edita a Mont fauconio.

ΣΔ'. Στ. Γ'. Τι ώραιώθης, καὶ τί ἡδύνθης; Ωραιώθη γὰρ ὄντως καὶ ἡδύνθη, οὐχὶ τῆς θεότη τος δύναμις (ούτε γὰρ προσθήκην, οὔτε μείωσιν ἐπιδέχεται), ἀλλ' ἡ σάρξ, ἣν ἀνείληφε· καὶ ὁ τέλειος ἄνα θρωπος, ὃν ἐφόρησεν, οὗτος ὡραιώθη, τῇ τῆς θεότη τις ωραιότητι συμμορφωθείς· καὶ ἡδύνθη, ἐν τῇ τῶν οὐρανῶν καθεσθείς βασιλείᾳ εν δεξιᾷ τοῦ Πατ τρός. ΣΕ'. Στ. Γ'. Η ἀγάπη ἐν τρυφαῖς σου· τοῦτο μέγεθός σου. Ομοιώθης τῷ φοίνικι καὶ μαστοί σου, τοῖς βότρυσιν. Ἀγάπη γὰρ ὄντως ἐν τρυφαῖς αὐτοῦ· τρυφαὶ δὲ οὐ ταύταις ταῖς τῆς σαρκὸς σπατάλαις ἀλλ' { τῇ τῆς ἐλπίδος πεποιθήσει, ὥς φησι καὶ Δαβίδ· • Κατατρύφησον τοῦ Κυρίου, καὶ δώσει σοι τὰ αἰτήματα τῆς καρδίας σου.» Τοῦτο τὸ μέγεθος ώμοιώθη τῷ φοίνικι κατὰ ποικίλον τρόπον· τὸ μέγεθος τῆς Ἐκκλησίας, τουτέστιν ἡ τῶν δικαίων άθροισις, ὡμοιώθη τῷ φοίνικι, κατὰ τὸν λέγοντα Προφήτην ο Δίκαιος ὡς φοίνιξ ἀνθήσει.» Φοίνιξ δὲ λευκοτάτην κέκτηται τὴν καρδίαν, ὡς καὶ ἡ τῶν δικαίων γνώμη λευκάζει, οὐ περὶ τὰ γήινα βοσκομένη, ἀλλὰ ἄνω περὶ τὰ ἐπουράνια ύψη τὴν καρδίαν ἀνατεινομένη. Εἰ δὲ καὶ σκόλοπας ἔχει ὁ φοίνιξ, καὶ τούτῳ ἀπεικό ζεται δίκαιος. Σκολοπές εἰσι τῷ φοίνικι, ὡς καὶ τῷ δικαίῳ οἱ πρὸς τοὺς ἁμαρτωλοὺς ἔλεγχοι. «Λόγοι γὰρ σοφῶν ὡς τὰ βούκεντρα, καὶ ὡς ἦλοι πεπυρωμένοι οι παρὰ τῶν συνθεμάτων εδόθησαν ἐκ ποιμένος ἑνός» Από συνθεμάτων γὰρ τῶν δύο Διαθηκῶν ἐκ ποιμένος ἑνὸς τοῦ Χριστοῦ, οὗτοι οἱ τῶν δικαίων Έλεγχοι δίδονται, ἵνα πᾶς τις κεντούμενος κατανύτο τῆται τὴν καρδίαν, καὶ ἀπέχοιτο πάσης ἁμαρτίας. ΣϚ΄. Καὶ οἱ μαστοί σου, τοῖς βότρυσιν. Καθάπερ οἱ τῶν φοινίκων βότρυες πληθύνουσι τῷ καρπῷ καὶ τῇ γλυκύτητι, οὕτως ταύτης οἱ δύο μαστοί, τουτέστιν αἱ δύο Διαθῆκαι, τὰς γλυκείας κομῶσιν ἀρετὰς τοῖς ἐν αὐταῖς γλυκύνεσθαι βουλομέ νοις. ΣΖ'. Στ. η'. Εἶπα· Ἀναβήσομαι ἐν τῷ φοίνικι, κρατήσω τῶν ὑψέων αὐτοῦ. Τέρπεται ὁ ἐπουράνιος λόγος τῇ τοιαύτῃ τῶν δια καίων καθαρότητι τῆς ψυχῆς·. Καὶ ἀπεκδυσάμενος τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας καὶ μορφὴν δούλου λαβών, ο - ο 'Αναβήσομαι,» λέγων, «ἐν τῷ φοίνικι, p καὶ κρατήσω τῶν ὑψέων αὐτοῦ. Ἐὰν γὰρ κρατήσῃ τὰ CCIV. VERS 6. Quam speciosa facta es, et suavis! Speciosa enim revera facta est et suavis, non divinitatis virtus; neque enim additionem neque diminutionem admittit; sed caro quam assumpsit; et perfectus homo quem gestavit (Verbum), ille spe ciosus factus est, divinitatis pulchritudine configuratus; et suavis factus est, sedens in regno cœlorum ad dexteram Patris. CCV. Vers. 7. Charitas in deliciis tuis: hæc magnitudo tua similis facta est palma, et ubera tua botris. Charitas enim revera in deucus ejus delicia vero non in hisce carnalibus lautitiis, sed in per● suasione spei, ut ait David: «Delectare in Domino, et dabit tibi petitiones cordis tui "., Hæc magni. tudo similis facta est palmæ juxta varium modum. Magnitudo Ecclesiae, hoc est, justorum congregatio, similis facta est palmæ juxta Prophetam dicentem: ‹ Justus ut palma florebit “., Palma enim candidis. simum cur habet, quemadmodum etiam justorum animus candidus est; qui non pascitur ex terrestri. bus, sed supra ad cœlestes altitudines cor intendit. Si vero aculeos habet palma, etiam in hac re justur illi assimilatur. Sui sunt palinæ aculei, quemadmo dum etiam justo suæ sunt increpationes in peccatores: «Sermones enim sapientum ut stimuli boum, et tanquam clavi igniti, qui per signa dati sunt ab uno pastore ".» Per signa enim, nimirum per duo Testamenta, ab uno pastore Christo dantur hæ increpationes; ut omnis qui ab iis stimulatur, corde compungatur et a peccatis abstineat CCVI. Et ubera tua botris. Quemadmodum palmarum botri implentur fructu et dulcedine, sic duo hujus abera, hoc est, dua Testamenta, dulces efferunt virtutes iis qui eorum dulcedine frui velint. CCVII. VERS. 8. Dizi: Ascendam in palmam, et tenebo altitudines ipsius. Delectatur cœleste Verbum tali justorum puritate animi. «Et exspolians principatus et potestates, et formam servi accipiens “, ο ‹ Ascendam, > inquit, c in palmam, et tenebo altitudines ejus.» Nam cum tenuerit justorum altitudines, ab omni * Psal. xxxvi, 4. ts Psal. xci, 13. * Eccle. sı, 11. Η Coloss. 11, 15. Salutatus videtur legisse ηδυνήθης, qui vertit: Quam speciosus factus es et potens. Cæte rum in edit. Vaticana diversa est hujus loci interpunctio, nempe, Τί ὡραιώθης, καὶ τί ἡδύνθης ἀγάπη. Sic Vaticana editio. Sed Philonem puto scripsisse τοῦτο μέγεθός σου ώμοιώθη τῷ φοίνικι, quae est lectio cod. Alexandrini, et quam ple rumque sequi auctorem nostrum sæpe notavimus. Certe sic legisse videtur vet. interpres, qui vertit: Magnitudo tua similis est palmæ. Et ita legendum esse suadet ipsa hujus versiculi explanatio. Edit. Vat. oι μαστοί σου eum articulo. Male omnes codd. σπατάλαι. Αλλ' ή, ita omnes codd. Lege αλλά. Vat. πεφυτευμένοι. Cod. Αlex. πεπυρωμένοι παρὰ τῶν συνθεμάτων. Vet. interp., «de notis unius pastoris.» 53) Addidi ἑνός, quod habent sacrorum librorum exemplaria omnia mss. et impressa. Eam vocem legit etiam vet. interp. et habet codex Mutinen. Cod. Mutin. γλύεσθαι. Legerem lubens γλυκαίνεσθαι. Ἐν τῷ. Ita cod. Alex. At Vat. edit. ἐπὶ τῷ. Pessime vetus interpres, et exuens se principiis et potestatibus.»

casu securi manent, sustinentes ventorum impetus, τῶν δικαίων ὕψη, ἄπτωτοι μένουσιν, ἀνέμων ἔμβο boc est, tentationes, et ab illo qui eos teuet, invulnerali servantur. Unde clare subdit: CCVIII. Et erunt ubera tua ut botri vineæ. Quemadmodum enim botri vinearum pressi et caleati lætificautem vini laticem effundunt; sie justi in tentationum angustiis et afflictionibus instar botrorum pressi, per ipsam sui vietoriam Ecclesiæ spiritualem pariunt lætitiam. CCIX. Odor narium luarum sicut mala. Odorem fidei puto dicere, juxta Apostolum qui dicit: e Christi bonus odor sumus in iis qui salvi fiunt, et in iis qui pereunt; aliis quidem odor mortis in mortem, aliis autem odor vitæ in vitam s. Propterea, «Et odor narium tuarum sicut mala. Interdum enim Apostolum nasum appellat, aliquando narem Ecclesiæ: tamen in duplici appellatione utrumque forma est una, per duo foramina vivifcantem sancti Spiritus vitam immittens. Ait vero: • sicut mala. Mala enim in seipsis duo habent, cibum et potum; ita bonus fidei odor mysticum habet cibum et potum corporis et sanguinis Christi. CCX. VERS. 9. Ει fauces tuæ ut bonum vinum vadens fratrueli meo in directionem, sufficiens labiis meis et dentibus. " Revera fauces Domini sunt ut bonum vinum. Fauces enim Domini fauces sunt Ecclesiæ: ‹ Mens > enim, ait Scriptura, «verba discernit 4;» fauces autem cibos gustant. Hos igitur spirituales cibos corporis et sanguinis Christi degustans Ecclesia, fauces habet c ut bonum vinum.. Nam vinumn cum bibitur, dolores sedat, et cor in lætitiam vertit; ita hoc vitæ poculum, datum in remissionem peccatorum, nostrum ex iis dolorem sedat, dicente Christo: «Accipite, bibite: hic est sanguis meus, qui pro vobis effundetur in remissionen peccatorum ".» Mirabiliter vero dicit: • vadens in directione fratrueli meo.» Rectis enim potus hic datur juxta Apostolum, qui ait: Probet autem seipsum homo; et sic de pane illo edat, et de calice bibal 48:, is nimirum qui præditus est rectitudine, quæ in sacris mysteriis convenit. Manifestum est etiam quod λοι φέροντες, τουτέστι τοὺς πειρασμούς, καὶ ὑπὸ τοῦ κρατοῦντος άθραυστοι διαμένοντες. "Οθεν καὶ σαφῶς ἐπάγει· ΣΗ'. Καὶ ἔσονται μαστοί σου ὡς βότρυες τῆς ἀμπέλου. Καθάπερ γὰρ οἱ βότρυες τῶν ἀμπέλων, ὑποπιε ζόμενοι καὶ ἐκθλιβόμενοι, τὸ εὐφραντήριον εκβλυ στάνουσι τοῦ οἴνου νᾶμα· οὕτω καὶ οἱ δίκαιοι ἐν ταῖς τῶν πειρασμῶν συνοχαῖς τε καὶ θλιμμοῖς, βοτρύων δίκην ἐκπιεζόμενοι, δι' αὐτῆς αὐτῶν νίκης την εί φροσύνην τῇ Ἐκκλησίᾳ ποιοῦντες εὐωχεῖ λα. ΣΘ'. Ἀλλὰ καὶ ὀσμὴ ῥινῶν σου ὡς μῆ ὀσμὴν τῆς πίστεως οἶμαι λέγειν, κατὰ τὸν λεγοντα Απόστολον· «Χριστοῦ εὐωδία ἐσμὲν τοῖς σω ζομένοις, καὶ ἐν τοῖς ἀπολλυμένοις· οἷς μὲν ὀσμὴ ἐκ θανάτου εἰς θάνατον· οἷς δὲ ὀσμὴ ἐκ ζωῆς εἰς ζω ήν.» Διὰ τοῦτο, «Καὶ ὀσμὴ ῥινῶν σου ὡς μηλα. Εάν τε γὰρ μυκτήρα τὸν ᾿Απόστολον λέγει, ἐάν τε μῆνα τῆς Ἐκκλησίας· ὅμως ἑκάτερα ἐν δυσι προσηγορίαις, τὸ ἓν ἐστιν εἶδος διὰ τῶν δύο ὀπῶν τὴν ζωοδοτῆρα τοῦ ἁγίου Πνεύματος, καὶ εἰσπέμπων ζωήν «Ως μῆλα» δὲ αὐτὴ λέλεκται. Τὰ γὰρ μῆλα ἐν ἑαυτοῖς δύο κέκτηνται, βρῶσιν καὶ πόσιν· ὡς καὶ ἡ τῆς πίστεως εὐωδία τὴν μυστικὴν βρῶσιν τε καὶ πόσιν κέκτηται τοῦ σώματος καὶ αἵματος τοῦ Χριστοῦ. ΣΙ. Στ. Θ. Καὶ ὁ λάρυγξ σου ὡς οἶνος ἀγα θὸς πορευόμενος τῷ ἀδελφιδῷ μου εἰς εὐθύ τητα, ἱκανούμενος χείλεσί μου καὶ ὁδοῦσιν. Οντως ὁ λάρυγξ τοῦ Κυρίου ὡς οἶνος ἀγαθός. Ο γὰρ τοῦ Κυρίου λάρυγξ, τῆς Ἐκκλησίας ἐστίν. «Νοῦς μὲν ο γάρ, φησί, εῥήματα διακρίνει· λάρυγξ δὲ σἶτα γεύεται. Τούτων οὖν τῶν πνευματικῶν σιτίων τοῦ τε σώματος καὶ αἵματος Χριστοῦ γευσαμένη ἡ Ἐκκλησία, τὸν λάρυγγα ἔχει «ὡς οἶνον ἀγαθόν.» Οἶνος γὰρ πινόμενος παύει λύπας, καὶ μετ ταβάλλει τὴν καρδίαν εἰς χαράν. Ὡς καὶ τὸ παυσίλυπον τοῦτο τῆς ζωῆς ὄνομα εἰς ἄφεσιν διδόμενον ἁμαρτημάτων, παύει ἡμῶν τὴν περὶ τούτων ἀχθηδόνα, Χριστοῦ λέγοντος· «Λάβετε, πίετε· τοῦτό ἐστι τὸ αἷμά μου, τὸ ὑπὲρ ὑμῶν· ἐκχυνόμενον εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν.» Θαυμασίως δὲ λέγει· ι πορευό μενος ἐν εὐθύτητι τῷ ἀδελφιδῷ μου. › Εὐθέσι γὰρ τοῦτο δέδοται τὸ πόμα, κατὰ τὸν λέγοντα Απόστολον· • Δοκιμαζέτω δὲ αὐτὸν ἄνθρωπος, καὶ οὕτως ἐκ τοῦ ἄρτου ἐσθιέτω, καὶ ἐκ τοῦ ποτηρίου πιέτω·, δηλαδή 48 1 Cor. x1, 28. || Cor. 11, 16. 66 Job sn, 11. *7 Matth. xxνι, 26-28. Emendandum ex Mutin. cod. ἐμβολήν. Vatic. edit. ἔσοντα: δὴ μαστοί σου. Sic habet uterque codex, Barb. et Mutin., tum etiam meus. Locus est corruptus. Salutatus, et vel, interp. videntur legisse ποιοῦνται πνευμα τήν quos sequor. Val. edit. non babet αλλά, neque exhibent alii sive mss. sive impressi; nec eam vocem agnoscit vet. interpr. 'Ex abest an impressis. Ex itidem non apparet in impressis. Lego ζοωδότειραν τοῦ ἁγίου Πνεύματος είσα πέμπον ζωήν. Οἶνος ἀγαθός, sic cod. Alex. Sed Vat. οἶνος ὁ ἀγαθός Sic cod. Alexandrinus, cujus lectionem sæpius sequitur Philo, ut alibi observavimus. Biblia typis edita habent ούς. Ει D. Chrysostomus, ut observat L. Bos in sua edit. τῶν O., ait: Τινὰ τῶν ἀντιγράφων ἀντὶ τοῦ οὖς, νοῦς ἔχουσι. Locum D. Chrysostomi non indicat Bos. Invenias in catena PP. Græcorum in Job edita a Patricio Junio Londini 1637, pag. 152. Lege πώμα.

$33 ostendat, vel tantummodo ex eo labia tinxisse ao dentes, illico quod datur satis esse ad perfectam salutem. συμφέρουσαν τοῖς μυστηρίοις εὐθύτητα κεκτη- ait: • sufficiens labiis et dentibus; s ut breviter μένος. Σαφὲς δὲ καὶ τὸ, ο ἱκανούμενον χείλεσι καὶ ἐδοῦσιν· ο ἵνα τὸ βραχὺ δείξῃ, καὶ τὸ μόνον τὰ χείλη βάψαι αὐτῷ καὶ τοὺς ὀδόντας, ὅτι ἐν βραχεῖ ἱκανὸν πρὸς τὴν ἐντελῆ σωτηρίαν τὸ διδόμενον. ΣΙΑ'. Στ. ι'. Ἐγὼ ἐν τῷ ἀδελφιδῷ μου, καὶ ἐπ' ἐμὲ ἡ ἐπιστροφὴ αὐτοῦ. • Ἐμοί, ο φησί, «τὸ προσκολλᾶσθαι τῷ Θεῷ ἀγαθόν ἐστι, τίθεσθαι ἐν τῷ Κυρίῳ τὴν ἐλπίδα μου καὶ πάλιν· ι Ἐκολλήθη ή ψυχή μου ὀπίσω σου • ἐμοῦ δὲ ἀντελάβετο ή δεξιά σου.» - Ἐγὼ τῷ ἀδελφιδῷ μου, καὶ ἐπ' ἐμὲ ἡ ἐπιστροφὴ αὐτοῦ.» Οπερ ἐστίν· Ἐγὼ λατρεύσω νῦν τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐπ' ἐμὲ ἡ ἐπιστροφὴ αὐτοῦ· τουτέστιν, Ἐν τῇ δευτέρᾳ πάλιν παρουσίᾳ, ὅταν ἐπιστρέφῃ ἐπ' ἐμὲ, ἐλεύσεται συνάγων με ἐκ τῶν τεσσάρων γωνιῶν τῆς γῆς διὰ τῶν τοῦ φωτὸς ἀγγέλων. ΣΙΒ'. Στ. ια'. Ελθέ, ἀδελφιδέ μου, ἐξέλθωμεν εἰς ἀγρὸν, αὐλισθῶμεν ἐν κώμαις, ὀρθρίσωμεν εἰς ἀμπελῶνας Συγκαλεῖται ἡ νύμφη τὸν νυμφίον ἀπ' ἐντεῦθεν ἤδη, ἵνα σὺν αὐτῷ ἐξέλθῃ εἰς ἀγρὸν, τουτέστιν εἰς τὸν κόσμον, ὥς φησιν ὁ Κύριος· «Ὁ ἀγρός ἐστιν ὁ κόσμος.» Και, «Αὐλισθῶμεν ἐν κώμαις.» Καὶ παν ταχού παροικίαι γεγένηνται, τῆς ἁγίας Εκκλη σίας πλατυνομένης ἀεὶ, κατὰ τὸν λέγοντα αὐτῇ προς φήτην· «Πλάτυνον τὰ σχοινίσματά σου, καὶ τῶν αὐλαιῶν σου· πῆξον· μὴ φοβοῦ· καὶ τοὺς πασσά λους σου κατίσχυσον· ἔτι εἰς τὰ ἀριστερὰ ἐκπέτασον.» Ως ταῦτα λέγεται τῇ Ἐκκλησίᾳ, δῆλον. Διδ λέγει· «Αὐλισθῶμεν ἐν χώμαις, ὀρθρίσωμεν εἰς ἀμπελῶνας· ἡ ὅπερ ἐστὶν, εἰς τὰς κατὰ τόπον Ἐκε κλησίας. Τό τε γὰρ, «Ορθρίσωμεν, τοῦτον ἔχει τὸν τρόπον· Ἀπὸ τοῦ νυκτερινοῦ σκότους τῆς ἀγνωσίας εἰς τὸ φῶς τῆς πίστεως μὲ προάγαγε. ΣΙΓ'. Στ. ιβ'. "Ιδωμεν εἰ ἔνθησεν ἡ ἄμπελος. Οπερ ἐστὶν, εἰ τὸ κήρυγμα τῆς πίστεως τήν εύωδίαν ἐκ τῶν πιστευσάντων διέδωκεν. ΣΙΔ'. "Ηνθησεν ὁ κυπρισμός. Τοὺς νεοφωτίστους οίμαι λέγειν, τοὺς διὰ λουτρού παλιγγενεσίας λελευκανθισμένους. ΣΙΕ. Ηνθησαν αἱ ῥοαί. Αἱ τούτων ψυχαί, αἵτινες ῥῶν δίκην τὸ ἐρυθρὸν αἷμα ἐχρίσθησαν τοῦ Χριστοῦ. Καθάπερ γὰρ ἡ ῥοὰ p πολύκοκκός ἐστι, καὶ πολυθάλαμος, ἔξωθεν δὲ τὸν φλοιὸν ἐρυθροειδή κέκτηται· οὕτως ἡ Ἐκκλησία τὸν πολυάνθρωπον δῆμον ἔχουσα ἐντὸς, καὶ τοῖς ἱματίοις CCXI. VERS. 10. Ego fratrueli meo, et in ne conversio ejus. • Mihi,, ait Scriptura, • adhaerere Deo bonum est, ponere in Domino spem meam s; s et rursus: • Adhæsit anima nostra post te; me suscepit dex - tera tua 60. > - • Ego fratrueli ineo, et iu me conversio ejus. Id est: Ego serviam nunc Filio Dei, et ad me conversio ejus; hoc est: In secundo iterunı adventu, cum sese converterit ad me, veniet colligens me ex quatuor angulis terræ per angelos lucis. CCXII. Vens. 11. Veni, fratruelis meus, egrediamur in agrum: maneamus in vicis, de luce vigilomus ad vineas. Sponsa jam inde vocat sponsum, ut cum ipso egrediatur in agrum, hoc est, in mundum, quem admodum ait Dominus: ‹ Ager est mundus *. — Et maneamus in vicis. • Eleniin ubique facta sunt habitationes sanctæ Ecclesiæ, quæ semper dilatatur, juxta prophetam qui illi ait: Dilata funiculos tuos, et mansionum tuarum: fige: noli timere: et palos tuos conforts: adhuc ad dexteram et ad sinistram extende **., Isthæc dici Ecclesiæ mar nifestum est. Idcirco ait: c Maneamus in vicis vigilemus diluculo ad vineas; id est, ad Ecclesias quæ per loca sunt: illa enim vox, ‹Vigilemus,» hunc tropologicum sensum habet; nimirum, Producito me a nocturnis ignorantiæ tenebris ad lucem fidei. CCXIII. VERS. 12. Videamus, num floruit vinea. Id est, num prædicatio fidei suavem ab iis qui crediderunt, emisit odorem. CCXIV. Floruit propago. Recens illustratos dicere arbitror, qui per lavacrum regenerationis facti sunt candidi CCXV. Floruerunt mala punica. Eorum animæ, quæ malorum instar punicorum rubro Christi sanguine illitæ sunt. Ut enim malun punicum multis est præditum granis et loculamentis; extrinsecus autem corticem rubrum habet: ita Ecclesia quæ populosissimam hominum multitudinem • Psal. Lxxi, 23. το Psal. Lx11, 9. ** Matth. x111, 38. Sic omnes codd. Lege συμπρέπουσαν. Er abest ab omnibus sacrorum Bibliorum editionibus et miss. Abest etiam a cod. Mutin. Abest a neo cod. et Barb. hic e psalmo locus, quem, cum exhibeat et vetus interpres, et balreat codex Mutin., revocavi. Restitui ex Mulinensi Επιστροφή. Meus et Barb. ἀποστροφή. Restitui ἀμπελῶνας, οι Vatic. et libri omnes. Hanc´ lectionem agnoscit vetus interpres, et ipsa explanatio postulat, ubi dicit: "Οπερ ἐστὶν, εἰς τὰς 53 Isa. Liv, 2. κατὰ τόπον Ἐκκλησίας. Sic legendum. Omnes codd. habent παροιμίαι. Locus Isaiæ in sacris Bibliis est: Πλάτυνον τὸν τόπον τῆς σκηνῆς σου, καὶ τῶν αὐλαιῶν σου πῆξον, μὴ φείσῃ, μάκρυνον τὰ σχοινίσματά σου, καὶ τοὺς πασσάλους σου κατίσχυσον· ἔτι, κ. τ. λ. «Dilata locum tabernaculi tui, et aulæorum tuorum: fige: ne parcas protende funiculos tuos, et palos tuos conforta,» etc.

Intra se continet, et vestibus præceptorum circum- τῶν ἐντολῶν περιεσφιγμένη, τῷ αἵματι τοῦ Χριστοῦ tecta, se tuetur sanguine Christi. Propterea subdit: CCXVI. Ibi dabo ubera mea tibi. Talibus enim (id est, nuper baptizatis) mysteriorum profunditas ex spiritualibus uberibus, id est, ex duobus Testamentis revelatur. CCXVII. VERS. 13. Mandragora deaerunt odorem. ● Mandragorarum nierces factus est Issachar *. ‹ Issachar › vero, ait Scriptura, ‹ bonum concupivit *, › ut scriptum est in benedictionibus Jacob. Qui igitur bonum desiderant Ecclesiæ filii, hi dederunt odorean, hoc est suaven fidei odorem. Εt alio modo: • Mandragora dederunt odorem. Mandragorarum enim radices sub terra humana forma præditæ, mortuorum figuram in se habent. Mortui enim sentientes Christi adventum ad inferos, resurrectionis odorem dederunt. CCXVIII. Et in ostiis nostris omnia poma. Ostia animæ et humani tabernaculi esse arbitror aures, et ora, et oculos; per quæ ostia et quæ sunt vitæ, et quæ mortis ingrediuntur, ut cujusque est animus qui ea excipit. ‹ In ostiis nostris omnia poma: › in oculis nostris præcepta de pudore; in auribus divinorum mandatorum præceptiones: in ore hymnorum psalmorumque cantus, et Novi Veterisque Testamenti meditatio. Ea vero quæ diximus, jure ostia sacra Scriptura appellat. Omnia autem membra veluti ostia nostra claudi oportet peccato; oculus, qui palpebris a concupiscentia se avertat; os, ne quid loquatur absurdum, juxta Apostolum: c Omnis sermo impurus ne procedat ex ore vestro s. Propterea precantis in modum beatus David sese gerens ait: • Pone, Domine, custodiam ori meo, et ostium circumstantiæ circa labia mea ". CCXIX. Nova et vetera, fratruelis meus, servavi tibi. Novum puto dicere Testamentum et Vetus, ex quibus Ecclesia accepit justificationes et præcepta, eaque sponso suo servat. Εt a lege quidem audit: q Non mochaberis; › a Novo Evangeliorum Testamento audit rescindendam esse concupiscentiam: et haec faciens audit a lege: «Non pejerabis *; φυλάττεται. Διὸ καὶ ἐπάγει· ΣΙϚ'. Ἐκεῖ δώσω τους μαστούς μου σοί. Τοῖς γὰρ τοιούτοις καὶ τὰ βάθη τῶν μυστηρίων ἐκ τῶν πνευματικῶν μαστῶν, τουτέστιν ἐκ τῶν δύο Διαθηκῶν, ἀποκαλύπτεται. ΣΙΖ'. Στ. ιγ'. Αἱ μανδραγόραι ἔδωκαν ὀσμήν. «Μανδραγορών μισθός γεγένηται ὁ Ισσάχαρ - • Ἰσσάχαρ δέ, φησίν, ε τὸ καλὸν ἐπεθύμησεν,» ἐν ταῖς εὐλογίαις Ἰακὼς γέγραπται. Οἱ γοῦν τὸ καλν ἐπιθυμήσαντες τῆς Ἐκκλησίας υἱοὶ, οὗτοι ἐπέδωκαν ὀσμὴν, ὅπερ ἐστὶ τὴν τῆς πίστεως εὐωδίαν. Καὶ καθ' ἕτερον τρόπον· «Αί μανδραγόρας ἔδωκαν ὀσμήν.» Μανδραγορῶν γὰρ αἱ ρίζαι ὑπὸ τὴν γῆν ἀνθρωπό μορφον ἔχουσι χαρακτῆρα, τὴν τῶν νεκρῶν εἰδ κόνα ἐφ' ἑαυτῶν ἔχονται. Οἱ γὰρ νεκροὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ παρουσίας εἰς τὸν ἄδην αισθόμενοι, τὴν τῆς ἀναστάσεως δεδώκασιν ὀσμήν. ΣΙΗ'. Καὶ ἐπὶ θύραις ἡμῶν πάντα τὰ ἀκρό δρυα. Θύραις οἶμαι τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ ἀνθρωπείου σκήνους, τὰ ὦτα καὶ τὰ στόματα καὶ τοὺς ὀφθαλ μοὺς εἶναι· δι' ὧν θυρῶν τά τε τῆς ζωῆς εἰσίεσαν, καὶ τὰ τοῦ θανάτου, ἕκαστα κατὰ τὴν γνώμην τοῦ δεξαμένου. «Ἐπὶ δὲ θύραις ἡμῶν πάντα ἀκρόδρυα, ἐπὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς αἱ τῆς σεμνότητος εντολαί· ἐπὶ τὰ ὦτα αἱ τῶν θεϊκῶν προσταγμάτων διατα γαί ἐπὶ τὸ στόμα αἱ ὑμνῳδίαι καὶ αἱ ψαλμῳδίαι, καὶ τῆς Καινῆς Διαθήκης καὶ Παλαιᾶς ἡ μελέτη. Θύρας δὲ τὰ προειρημένα ευλόγως ἡ ἁγία Γραφή κέκληκε. Τὰ δὲ ἕκαστα ἡμῶν, θυρῶν δίκην, τῇ ἁμαρ τίᾳ ἀποκλείεσθαι ὀφείλειν τὰ μέλη· ὀφθαλμὸς μὲν τοῖς βλεφάροις ἀποστρεφόμενος ἀπὸ ἐπιθυμίας· καὶ τὸ στόμα κατὰ τὸ μὴ φθέγγεσθαί τι ἄτοπον, κατὰ τὸν λέγοντα Ἀπόστολον· εΠᾶς λόγος σαπρὸς μὴ ἐκπορευέσθω ἐκ τοῦ στόματος ὑμῶν.» Διὸ καὶ εὐτικῶς φερόμενος ὁ μακάριος Δαβὶδ λέγει· «Θοῦ, Κύριε, φυλακὴν τῷ στόματί μου, καὶ θύραν περιοχῆς περὶ τὰ χείλη μου. ΣΙΘ'. Νέα πρὸς παλαιὰ, ἀδελφιδέ μου, ἐτηρησά σου. Τὴν Νέαν οἶμαι λέγειν Διαθήκην καὶ τὴν Παλαιάν, ἐξ ἧς τὰ δικαιώματα καὶ προστάγματα ἡ Ἐκκλησία λαβοῦσα, τῷ ἰδίῳ αὐτὰ τηρεῖν νυμφίῳ· ἀπὸ μὲν τοῦ νόμου ἀκούουσα τὸ, «Οὐ μοιχεύ σεις· καὶ ἀπὸ τῆς Νέας ἐκ τῆς τῶν Εὐαγγελίων Διαθήκης ἀκούουσα, καὶ τὴν ἐπιθυμίαν ἐκκόπτειν σε Gen. xxx, 18. * Gen. XLIX, 14. * Ephes. 19, 29. Edil. Vatic. οἱ μανδραγόρας. Vetus interpres feminam facit Issaclar, cum vertit, facta est. Lego ὡς ἐν. Lege έχουσαι. Mutinen. Edwxav. Vet. interpr. vertit: januas nostras omnia poma; cui versioni nullam quæ respondeat, invenio variantem lectionem. Lege θύρας. Mutin. άνθρωπίνου σκήνους καὶ τὰ ὦτα. 56 Psal. cxL, 3. 87 Exod. xx, 13. Mutin. δεχομένου. Et Lev. XIX, Vetus interpr. vertit divinorum præceptorum ordines. Θεϊκῶν προστ. διαταγαί reddi debuerat, divinorum mandatorum præceptiones. Lege ὀφείλει. Sic omnes codices. Lege εὐκτικῶς. Διαθήκην restitui ex cod. Mutin. Lego ἐξ ὧν. Legendum τηρεῖ. Alludit ad locum Matth. v. 30.

καὶ ταῦτα ποιουμένη ἀπὸ τοῦ νόμου ἀκούουσα τὸ, et ab Evangeliis: Non jurare omnino ".» Et hacc • Οὐκ ἐπιορκήσεις· ἡ καὶ ἀπὸ τῶν Εὐαγγελίων ἀκούσ ουσι τὰ «Μὴ ὁμόσαι ὅλως.» Καὶ ταῦτα πεφυλαγμένη τῷ ἀδελφιδῷ αὐτῆς, ταῦτα τηρεῖ, ὅπερ ἐστὶ τῷ ἰδίῳ νυμφίῳ, ἵνα διὰ τῆς ποιήσεως τῶν ἐντο λῶν τὸ ἔλαιον ἐν τοῖς ἰδίας ἀγγείοις ἐν τῷδε ἀγο ράζουσα τῷ βίῳ, τὴν λαμπάδα ἁψαμένη τὴν τῆς πίσ στως, τῷ νυμφίω παραφαίνει. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Κύ μας περὶ τῶν τὰ νομικὰ καὶ εὐαγγελικά προστά γματα τοῦ Κυρίου, τήν τε Παλαιὰν καὶ τὴν Νέαν Δια θήκην μελετώντων καὶ διηγουμένων ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις, τάδε λέγει· Διὰ τοῦτο πᾶς γραμματεὺς μαθη custodiens fratrueli suo eadem servat, id est, suo sponso, ut per exsecutionem mandatorum oleuni vasis suis emens in hac vita, lampade fidei accensa sponso in conspectum veniat ". Propterea Dominus de iis qui legalia et evangelica præcepta Domini, et Vetus Novumque Testamentum meditantur et enarrant, dicit in Evangelio: ‹ Ideo omnis scriba doctus in regno cœlorum similis est bomini, qui profert de thesauro suo nova el vetera “¹., Nova quidem, quæ sunt præcepta in Evangelio vetera, quæ sunt mandata in lege. τευθεὶς εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ὅμοιός ἐστιν ἀνθρώπῳ προφέροντι ἐκ τοῦ θησαυροῦ αὐτοῦ καινὰ καὶ παλαιά·» καινὰ μὲν, τὰ ἐν Εὐαγγελίῳ προστάγματα· παλαιὰ δὲ τὰ ἐν νόμῳ διατάγματα. ΣΚ'. Στ. α'. Τις δῴη σε, ἀδελφιδέ μου, θηλά ζοντα μαστούς μητρός μου; Μεγάλα καὶ θαυμαστά μυστήρια, τὰ ἐν τῇ ἁγίᾳ ταύτῃ ἀποκείμενα Γραφῇ· οὐ γὰρ εἶπε, ι Θηλάζοντα μαστούς» μου, ἀλλὰ, «μητρός μου.» Πῶς γὰρ οἷόν τ' ἐστὶ, τὸ ἀδελφιδὸν αὐτῆς ἀνδρον θέντα λοιπὸν, καὶ τελειωθέντα, θηλάζειν πάλιν μαστοὺς μητρός; Τὸ γὰρ θηλάζειν οὐ τῶν τε λείων, ἀλλὰ τῶν βρεφῶν. Λέγει οὖν ἡ νύμφη πρὸς τὸν νυμφίον. • Τις δίψη σε, ἀδελφιδέ μου, θηλάζοντα μαστοὺς μητρός μου; ο Μήτηρ τῆς νύμφης ἡ σοφία, ἀδελφιδὸς δὲ ταύτης ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός, ἐν ᾧ ἐφόρεσεν ἀνθρώπῳ ἂν καὶ παροῦσα ἡ σοφία, τουτέστιν ὁ πρὸ αἰώνων Λόγος, ἐν αὐτῷ συν εκεράσατο Οταν οὖν εἰς τοὺς νεοφωτίστους μορφωθείς ὁ Χριστὸς, καὶ εἰς τὰ ἀρτιγενῆ βρέφη τῆς Ἐκκλησίας, δι' ἐκείνων αὐτὸς ὁ Χριστὸς θηλάζει τοὺς μαστούς, τουτέστι τὰς δύο Διαθήκας, ἀφ' ὧν τὸ μέλι καὶ τὸ γάλα ῥεῖ τοῖς ἀρτιγεννήτοις παιδίοις, τοῖς δι᾽ ὕδατος καὶ Πνεύματος ἀναγεννωμένοις, καὶ τὴν ἀκακίαν ἀπὸ τῆς Παλαιᾶς καὶ ἀπὸ τῆς Καινῆς θηλάζουσι· Ζαχαρίου μὲν λέγοντος· ι Εκαστος τὴν κακίαν τοῦ πλησίον μή λογιζέσθω ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν·» καὶ πάλιν Ἡσαΐου βοῶντος·. Ειπατε τοῖς μισοῦσιν ὑμᾶς, ἀδελφοὶ ἡμῶν, καὶ τοῖς βδελυσσομένοις. ι Καὶ πάλιν ἀπὸ τῶν Εὐαγγελίων θηλάζουσιν ἀπὸ τοῦ μαστοῦ τῆς Καινῆς Διαθήκης ἐκεῖνο τὸ τῆς ἀκακίας ῥῆμα· «Αγαπᾶτε τοὺς ἐχθροὺς ὁμῶν· καλῶς ποιεῖτε τοῖς μισοῦσιν ὑμᾶς, καὶ εἶχε σθε ὑπὲρ τῶν καταδιωκόντων ὑμᾶς. ο ᾿Απὸ δὲ Παύ λου τοῦ ἀποστόλου τὸ λεγόμενον· «Μηδενὶ κακὸν ἀντὶ κακοῦ ἀποδιδόντες, ἀλλὰ πάντοτε τὸ ἀγαθόν. ο ΣΚΑ'. Εὑροῦσα σε έξω, φιλήσω σε, καί γε οὐκ ἐξουδενώσουσί με Έξω τῆς Ἱερουσαλὴμ ἐσταύρωσαν τὸν Χριστόν· *» b[aith. v, 34. “Matth. xxxv, 1 sqq. νι, 27. Rom. x11, 17. G CAP. VIH. CCXX. Vers. 1. Quis dabit te, fratruolis meus, suyentem ubera matris meæ? Magna et mirabilia mysteria, quæ reposita sunt in hac sancta Scriptura; non enim dicit: «Sugentem ubera › mea, sed matris meæ. Quomodo vero fieri potest ut fratruelis ejus qui jam in virum tandem adoleverit, et ad perfectam venerit ætatem, rursus sugat ubera matris? Sugere enim non est adultorum, sed infantium. Ait igitur sponsa ar sponstan: «Quis det te, fratruelis meus, sugonten ubera matris meæ?» Mater sponsæ est Sapientia; fratruelis vero ejus Dominus nostar Jesus Christus, in quo gestavit homines, quem Sapientia ad nos delapsa, hoc est Verbum quod est ante sæcula, eum seipso commiscuit. Cum igitur Christus in recens illuminatis formatus sit, et in nuper natis infantibus Ecclesiæ; per illos ipse Christus sugit ubera, hoc est duo Testamenta, ex quibus mel et lac fluunt ipsis nuper genisis Gliis, qui per aquam et Spiritum regenerati sunt, et innocentiam e Veteri et Nove Testamento sugunt; Zacharia dicente: «Unusquis-· que malitiam proximi non cogitet in cordibus vestris ";» et rursus clamante Isaia: c Dicite, fra- ♦res nostri, iis qui oderunt vos et abominantur “. › Et rursus ex Evangelio sugunt ab ubere Novi Testamenti illud innocentia verbum: Diligite inimicos vestros, benefacite iis qui oderunt vos, et ●rate pro persequentibus vos “.› Ex divo autem Paulo dictum illud: Nulli nalum pro mało reddentes, sed semper bonum “. CCXXI. Inveniens te foris osculabor te; et quidem non despicient me. 6 Matth. XIII, Sic Mutinensis: al. meus et Barb. τῆς ἐντολῆς. Barber. θηλάζειν. Mutin. θηλάζοντα. - Ανδρυνθέντα. lla Mutin. 'Ανδρινθέντα Barb. et meus; male uterque. Recta lectio est ανδρισθέντα, et melior fortasse ανδρωθέντα. Mutin. θηλάζειν πάλιν οὐ τῶν τελ. Leg. άνθρωπον. Ita Mutin. Meus et Barber. συνεκέρατο. Lege μορφωθῇ. Paulina phrasis, ut alibi suPATROL. GR. XL, Extra Hierusalem crucifixerunt Christum: oer 59. cs Zach. vi, 17. 6 ]sa. LXVI, 5. σε Luc. pra observavimus. Vatic. πλησίον αὐτοῦ. Vatic. λογίζεσθε et sic legendum. Vetus interpres legit λογιζέσθω, «reputet; sed vertit ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν, e in cordibus suis. Perturbate affertur hic Isaiae locus, sic les gendus: Είπατε, ἀδελφοὶ ἡμῶν, τοῖς μισοῦσιν ὑμᾶς καὶ βδελυσσομένοις. Sic cod. etiamn Alex. Editio Val. habet μοι.

PIELONIS EPISCOPI CARPASII crucem osculata est eum Ecclesia, videns ipsum διὰ τοῦ σταυροῦ ἐφίλησεν αὐτὸν ἡ Ἐκκλησία, ὑπὲρ pro se clavis cruci affixum, utˇilla a peccato refigeretur. ‹ Inveniens te foris osculabor te; et quidem mon despicient me.» Inveniens enim illum extra coelos, ut dixit Apostolus, exspoliantem principatus et potestates ";, quique formam servi accepit ",» per inenarrabile suum osculum osculata est illum Ecclesia, non carnali osculo (absit ut id cogitemus!), sed osculo spirituali, relictis terrestribus cogitationibus, et per spiritualem amicitiam cam ipso coagmentata. Illud vero, «Non despicient me, spiritualis amicitie irreprehensibile dicit mysterium. Qui enim per carnalem cupiditatem malitiose osculantur, a sanctis contemnuntur. Illa vero suum sponsum non carnaliter, seul spiritualiter osculans, non modo non contemnitur, sed maxime laudatur. Consequenter vero huic crucis mysterio hæc dicit: CCXXII. Vers. 2. Assumam te, et introducam te in domum matris meæ, et in ejus cubiculum quæ me concepit. Matrem hominis et carnis ipsius (hominis) manifestum est esse terram. Et in ejus cubiculum quæ concepit, ipsum hominem, boc est terræ, 'uxta illud quod dictum est: «Terra es, et in terram redibis ".» Hujus, inquam, cubiculum est mors. Quoniam veluti in cubiculo thesauri, ita in morte omnium justorum animæ detinentur. ‹ Regnavit enim mors ab Adam usque ad Moysem, et in eos qui non peccaverunt "., Cum autem caro ipsum excepisset quam pro Ecclesia gestavit, introduxit eum, velut in domum, in mortem pro nobis, ubi erat cubiculum terræ quæ nos concepit; ubi, ut supra dictum est, tanquam in thesauro omnium sanctorum animæ concludebantur. 6 Coloss. 11, 15. 67 Philipp. 11, 7. σε Gen. 113, 19. Ex cod. Mulin. προσηλυλόμενος, eruitur vera lectio προσηλωμένον. Sic emendavi. Codd. Barb. et Mutin., ἀφιλωθῇ. Lege ἀπεκδυσάμενον. Uterque codex, Barb. eι Mut., tum etiam meus habent ἀπεκδύσαμεν. Barb. meus et Mutin. habent διάῤῥητον αὐτοῦ φιλανθρωπίαν. Scribe δι' ἄῤῥητον. (β) Scribe κακοήθως φιλοῦντες. Kal nec in Vatic. edit. nec usquam alibi occurrit: ean tamen agnoscit vet. interpres. Hanc vocem διδάξεις habent Barber. et neus, quam tamen nec agnoscit Vat. edit. nec cod. Mutin. nec vet. interpres. Est autem initium versus sequentis juxta Aldiñam editionem. Ταύτης habet et meus cod. et Barb. Earn non agnoscit coul. Mutinensis, et delendam censeo. Αὐτόν. Hanc vocem quæ abest a meo codice et Barber. revocavi ex Mutinensi. Sed autóv quo referas? Facile tamen est intelligere, quo ea vox referenda sit, si Paulinum locum afferas integrum. Igitur post ἁμαρτήσαντας sequitur ἐπὶ τῷ ὁμοιώματι τῆς παραβάσεως 'Αδάμ, ὅς ἐστι τύπος του μέλο λοντος, e qui est typus futuri, scilicet Christi et rerum ab eo gerendarum. Igitur vox αὐτόν ad Christum est referenda. Salutatus fortasse existimans minus proprie dictum, e Caro assumpsit Verbum; non quidem verba, sed sententiam reddens vertit: • Idem Jesus humana carne, eaque mortali vestitus διάῤῥης αὐτῆς βλέπουσα αὐτὸν τῷ σταυρῷ ἀνελωμένον ἵνα ἐκείνη τῆς ἁμαρτίας ἀφηλωθῇ • Εὑροῦσά σε Έξω, φιλήσω σε, καί γε οὐκ ἐξουδενώσουσί με.» Εὑροῦσα γὰρ αὐτὸν ἔξω τῶν οὐρανῶν, ὡς εἶπεν ὁ Απόστολος, ο ἀπέκδυσα μὲν τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας, ο καὶ ο μορφὴν δούλου λαβόντα, ο διάρρη τον αὐτοῦ φίλημα ἐφίλησεν αὐτὸν ἡ Ἐκκλησία, οὐ φιλήματι σαρκικῷ, ἄπαγε τὸ τοιοῦτο γοεῖν!) ἀλλὰ φιλήματι πνευματικῷ, καταλείψασα τὰ γήινα φρονήματα, καὶ τῇ τοῦ πνεύματος φιλίᾳ αὐτῷ συγ κρινομένη. Τὸ δὲ, 4 Καί γε οὐκ ἐξουδενώσουσί με, τῆς πνευματικῆς φιλίας τὸ ἀκατάγνωστον λέγει μυ στήριον. Οἱ γὰρ κατὰ ὄρεξιν σαρκικῆς ἐπιθυμίας κακοήθως φιλοῦντος ὑπὸ ἁγίων ἐξουδενοῦνται. Αὐτὴ δὲ τὸν ἑαυτῆς, οὐ σαρκικῶς, ἀλλὰ πνευματικῶς φιλοῦσα νυμφίον, οὐ μόνον οὐκ ἐξουδενεῖται, ἀλλά γε καὶ εὖ μάλα ἐπαινεῖται. Ακολούθως δὲ τῷ τοῦ σταυ ροῦ μυστηρίῳ τοιάδε λέγει· ΣΚΒ΄. Στ. β'. Παραλήψομαι σε, καὶ εισάξω σε εἰς οἶκον μητρός μου, καὶ εἰς τὸ ταμεῖον τῆς συλλαβούσης με διδάξεις Μήτηρ τοῦ ἀνθρώπου καὶ τῆς σαρκὸς αὐτοῦ δῆλον ὡς ἡ γῆ. «Καὶ εἰς ταμεῖον τῆς συλλαβούσης ταύτης κ αὐτὸν τὸν ἄνθρωπον, τουτέστι τῆς γῆς, διὰ τὸ εἰρημένον· «Γῆ εἶ, καὶ εἰς γῆν ἀπελεύσῃ.» Ταύτης ταμεῖον ὁ θάνατος· ἐπειδή, καθάπερ ἐν ταμείῳ θησαυροί, οὕτως ἐν τῷ θανάτῳ πάντων τῶν δικαίων κατείχοντο αἱ ψυχαί, • Εβασίλευσε γὰρ ὁ θάνατος ἀπὸ ᾿Αδάμ μέχρι Μωϋσέως, καὶ ἐπὶ τοὺς μὴ ἁμαρτ τήσαντας.» Παραλαβοῦσα οὖν αὐτὸν ἡ σάρξ, ἣν ὑπὲρ τῆς Ἐκκλησίας εφόρεσεν, εἰσήγαγεν αὐτὸν καθάπερ εἰς οἶκον, εἰς τὸν ὑπὲρ ἡμῶν θάνατον, ἔνθα καὶ τὸ ταμεῖον ἦν τῆς συλλαβούσης ἡμᾶς γῆς, ἔνθα, καθὼς προείρηται, καθάπερ ἐν θησαυρῷ, πάντων τῶν ἁγίων συνεκλείοντο αἱ ψυχαί. 6ο Rom. v, 14. quam semel assumpsit, etc.. Vetus Interpres qui vertit: «Ergo facta caro Verbum, habuit fortasse in suo cod. ή σάρξ Λόγος ἐγένετο. Sed sive eam lectionem habuerit, sive hanc quam exhibent Græci codices quos vidi; certe oritur ex hoc loco haud contemnenda ratio existimandi, Commentarium hunc in Canticum canticorum non esse S. Epiphanii, qui haresi Lxxvi, num. 29, ejusmodi locutiones diserte his verbis improbat: Τὸ δὲ, ο Λόγος σάρξ ἐγέ νετο, ἵνα μή τινες νομίσωσιν, ὅτι πρῶτος ἄνθρωπος ἦν, καὶ ἦλθε Χριστὸς εἰς ἄνθρωπον, διὰ τοῦτο λόγον πρῶτον ἔταξε τὸ θεῖον Εὐαγγέλιον. Εἶτα τὴν σάρκα ὡμολόγησεν, ὅτι ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο. Οὐ γὰρ εἶπεν, • Η σαρξ Λόγος ἐγένετο, ἵνα δείξῃ πρῶτον λόγον ἀπ᾿ οὐρανῶν ἐλθόντα, εἰς ἑαυτὸν ὑποστήσαντα τὴν σάρκα ἀπὸ τῆς μήτρας τῆς ἁγίας Παρθένου, ο Ilia vero, • Verbum caro factum est, ideo ita concepta sunt, ue quis existimaret primum exstitisse hominem, et Christum in hominem venisse. Propterea sanctumn Evangelium primo loco posuit Verbum. Deinde de carne profitetur dicens: Verbum caro factum est.» Non enim dixit: ‹Caro Verbum facta est, › ut ostenderet primum descendisse Verbum de cœlis, et ipsum sibi carnem formasse e sanctæ Virginis utero. Cæterum cam locutionem, ‹ Caro facta Verbum, catholicæ fidei non repugnare, imo cum ipsa convenire, eamque Patres adhibuisse, docet Petavius De Incarnat. lib. 1v, cap. 9, num. 4 et 5.

ΣΚΓ. Ποτιῶ σε ἀπὸ οἴνου τοῦ μυρεψικού. Δι' αὐτὴν γὰρ καὶ ἀπὸ οἴνου ἔπιεν· καὶ ταῦτα διὰ τῶν ἀποστόλων προέπιεν τοῦ μυρεψικοῦ· ὅπερ ἐστὶ, τοῦ συγκεκραμένου τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, ὅνπερ καὶ προέπιεν, ταῦτα λέγων· ο Λάβετε, πίετε· τοῦτό ἐστι τὸ αἷμά μου, τὸ ὑπὲρ ὑμῶν ἐκχυνόμενον.» Πῶς οὖν αὐτὴ πιοῦσα διὰ τῶν ἀποστόλων, πάλιν αὐτὸν ἐπαγ γέλλεται ποτίζειν; εἰ μὴ, καθώς προείρηται, οπόταν μορφωθῇ εἰς τοὺς νεοφωτίστους ὁ Χριστὸς, δι' αὐτῶν τῶν ἀναγεννωμένων ποτίζεται ἀπὸ τοῦ μυστηριώδους νάματος. Ποτίζεται ο ἀπὸ τοῦ οἴνου τοῦ μυρεψικοῦ, ο τουτέστιν, ἀπὸ τοῦ μυστηριώδους, οὗ εἴληφεν παρ' αὐτοῦ ἡ Ἐκκλησία. ΣΚΔ'. Ἀπὸ νάματος βοῶν μου. Ἵνα εἴπῃ, ο Ἀπὸ νάματος,» τοῦ λαοῦ, ὅς λαὸς πολυάνθρωπός ἐστι, καθὼς καὶ πολύκοκκος ἡ ῥοά. CCXXIII. Polum dabo tibi e vino unguentariv. Per ipsam enim bibit de vino; præsertim per apostolos præbibit ex unguentario; id est, misto cum sancto Spiritu, quod et præbibit, dicens: • Accipite, bibite: hic est sanguis meus, qui pro vobis effundetur 7°. Quomodo igitur illa, cum per apostolos biberit, rursus promittit illud dare in potum? nisi, ut dictum est, cum formatus sit in nuper illuminatis Christus, per ipsos regeneratos ex mystico latice putat vino unguentario, polat, id est, e mystico latice quem ab ipso accepit Ecclesia. CCXXIV. De lalice punicorum malorum meorum. Quasi dicat de latice, id est, de populo; qui populus e multis hominibus constat, ut e multis granis malum punicum. ΣΚΕ'. Στ. γ'. Ευώνυμος αὐτοῦ ὑπὸ τὴν κεφα λήν μου, καὶ ἡ δεξιὰ αὐτοῦ περιλήψεται με. Ευώνυμον τοῦ νυμφίου οἶμαι εἶναι τὸν παρόντα αἰῶνα, δεξιὰν δὲ αὐτοῦ, τὸν μέλλοντα, κατὰ τὴν λέγουσαν Γραφήν • Μήκος γὰρ βίου καὶ ἔτη ζωῆς ἐν τῇ δεξιᾷ αὐτῆς· ἐν δὲ τῇ ἀριστερᾷ αὐτῆς πλοῦτος καὶ δόξα·, ἵνα οὖν εἴπῃ, ὅτι καὶ ἐνθάδε καὶ ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι ἀνυστέρητα τὰ παρ' αὐτοῦ. • Ὑπὸ τὴν κεφαλήν μου·. ἐπειδὴ κεφαλὴ αὐτῆς ὁ Χριστός. Πάντα δὲ ὅσα λαμβάνει παρὰ τοῦ Θεοῦ, εἰς ἐλεημοσύνας κατακερματίζουσα, δῆλον ὅτι τῷ Χριστῷ προσ φέρει· καὶ οὕτως εὐώνυμος αὐτοῦ γίνεται ὑπὸ τὴν αὐτῆς κεφαλήν· ὅπερ ἐστὶν, καὶ τὰ ἐνθάδε αὐτῆς, χρήματα ὑπὸ τὴν Χριστοῦ ἐξουσίαν. Τὸ δὲ, ο Καὶ ἡ δεξιὰ αὐτοῦ περιλήψεται μεν τὸν μέλλοντα λέγει αἰῶνα, ἐν ᾧ κεκλήσκει ὁ καλὸς ποιμὴν, καθάπερ ἐπιλαμβανόμενος αὐτῶν λέγει·. Δεῦτε, οἱ εὐλογη μένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμα σμένην βασιλείαν ἀπὸ, ο κ. τ. λ. ΣΚϚ'. Στ. δ. Ωρκισα ὑμᾶς, θυγατέρες Ιερουσαλήμ, ἐν ταῖς δυνάμεσι καὶ ἐν ταῖς ισχύσεσι ἀγροῦ· τί ἐγείρητε καὶ ἐξεγείρητε τὴν ἀγάπην ἕως οὗ θελήσῃ; Ενδελεχώς ἔγκειται ἀξιοῦσα καὶ μέθ' ὅρκου τὰς ψυχὰς τῶν ἁγίων πρεσβεῦσαι ὑπὲρ ἡμῶν τῶν ἁμαρτωλῶν· ἵνα τὴν ἀγάπην κυρώσῃ εἰς ἡμᾶς ὁ Χριστὸς, ἕως ἂν ἡμᾶς παραλάβῃ, ὡς Δαβὶδ λέγει· • Καὶ ἐν τῇ σκιᾷ τῶν πτερύγων σου ἐλπιῶ, ἕως οὗ παρέλθῃ ἡ ἀνομία. Τότε γὰρ ἡμᾶς παρέρχεται ή " ἀνομία, όταν κληθῆναι ὑπ' αὐτοῦ καταξιωθῶμεν, καθὼς καὶ ὁ μακάριος ᾿Απόστολος είρηκεν· ο Ο γὰρ ἀποθανών δεδικαίωται ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας. ΣΚΖ'. Στ. ε'. Τις αὕτη ἀναβαίνουσα λελευκανθισμένη, ἐπιστηριζομένη ἐπὶ τὸν ἀδελφιδὸν αὐτῆς; 7 Matth. xxv1, 26-28. 71 Prov. III, 16. 75 Row. v1, 7. CCXXV. Vers. 3. Læva ejus sub capite meo, el dextera illius amplexabitur me. Lævam sponsi puto esse præsens sæculum; dexteram vero ipsius, futurum: juxta Scripturam, quæ dicit: Longitudo enim ætatis et anni vitæ in dextera ipsius; in sinistra vero ipsius divitiæ et gloria *:» quasi dicat, et hic et in futuro seculo inamissibilia quæ ab illo proficiscuntur. ⚫ Sub capite meo; quandoquidem caput ipsius est Christus ". Omnia vero quæ a Deo accipit, in eleemosynas dispertiens, manifestum quod ea offert Christo; atque ita laeva ejus est sub capite suo; id est, quas in hoc sæculo divitias habet, sunt sub potestata Christi. Illud vero, «Et dextera illius amplexabitur me, intelligendum de futuro sæculo, in quo vocat justos bonus Pastor velut oves, et ad dexteram constituit; et veluti eos arripiens ait: «Venite, benedicti Patris mei, accipite regnumi paratum”, › elc. CCXXVI. Vers. 4. Adjuravi vos, filiæ Hierusalem, in virtutibus et in viribus agri: ut quid suscitaveritis et exsuscitaveritis charitatem donec velit? Incessanter instat rogans, etiam cum adjuratione, animas sanctorum, ut pro nobis peccatoribus intercedant, ut dilectionem erga nos Christus confirmet, donec nos accipiat, ut ait David: • Et in umbra alarum tuarum sperabo, donec transcat iniquitas ".» Tunc enim nos pertransit iniquitas, cum digni fuerimus facti, qui ab eo vocemur; quemad modum dixit beatus Apostolus: «Qui mortuus est, justificatus est a peccato 18. CCXXVII. Vers. 5. Quæ est ista quæ ascendit dealbala, innixa super fratruelem suum? 73 Matto. XIV, * Ephes. v. 23. Aldina editio habet διδάξει με, ποτιῶ σε. Sic omnes codd. Legendum puto κικλήσκει. Ἐν ταῖς δυνάμεσι καί. Has voces habet cod. Ales. quas non reperias in Vatic. edit. Τί ἐγείρ. lia codex Alex.; at Vatic. ἐὰν ἐγ. καὶ ἐὰν ἐξεγ. Ει superius quidem cap. 111, 5, pra7 Psal. LVI, fert uterque codex žáv. Hæc omisit in sua versione cl. interpres; quæ ita reddit Salutatus, e ut exsuscitetis et evigilare faciatis charitatem, donec velit.» Sic emendavi errorem codicum, qui habent ἐξεοῦσα.

PIILONIS EPISCOPI CARPASII Vident cam sancti apostoli, et omnes justi ascendentem e baptismate, sancti Spiritus odore dealbatam; et stupore perculsi ex ejus pulchritudine, dieuat: Quæ est ista, quæ ascendit dealbata, innixa super fratruelem suum?, id est, habens Ørmamentum super ipsum Christum sponsum. Propterea dicit ei sponsus: CCXXVIII. Sub malo excitavi te. Pomum in seipso duo simul habet, cibum et potum. Sub mystico pane et potu excitata ab eo est. Cum enim eam per baptismum dealbatam connubio sibi conjunxisset, consequenter oportebat eliam mysticum cibum et potum per unicam pomi speciem sis.ificari. CCXXIX. Ibi peperit te mater tua: iti peperit te, quæ genuit te. Loquens enim de passione crucis, dolores crucis describit. ‹ Ibi peperit te quæ genuit te. › Caro enim Jesu parturiit in doloribus crucis et progenuit Ecclesiam; aqua quidem quæ ejus latere iranavit, regeneratani, et cum eo commistam et perfectam per Spiritum, qui est e divinitate. Ideo manifeste subdit: CCXXX. Vers. 6. Pone me ut signaculum super cor tuum, ut signaculum super brachium tuum. Signaculum et signum crucis primum dicit super cor ipsius; deinde super brachium: ut illuminati a Christo, una cum eo crucifixi, quæ per brachium eficiunt, ea omnia iunocentibus actionibus pernciant tanquam sub forma crucis, tenente ejus brachium Christo. CCXXXI. Quia fortis ut mors dilectio. Talem enim suadet erga Christum dilectionem, propter quam moriens, ut ait Scriptura: • Usque ad mortem decerta pro veritate re.» Id sibi marlyres cum persuasissent, illum qui pro nobis mortem suumque sanguinem dedit, morte et sanguinis effusione honorarunt. CCXXXII. Dura sicut infernus æmulatio. Βλέπουσιν αὐτὴν οἱ ἅγιοι ἀπόστολοι καὶ πάντες δίκαιοι, ἀναβαίνουσαν ἀπὸ τοῦ βαπτίσματος, λελει κανθισμένην τῇ τοῦ ἁγίου Πνεύματος εὐωδίᾳ· καὶ ἐκπληττόμενοι τὸ κάλλος αὐτῆς, λέγουσι·. Τίς αυτή ἡ ἀναβαίνουσα λελευκανθισμένη ἐπιστηριζομένη ἐπὶ τὸν ἀδελφιδὸν αὐτῆς; ι ὅπερ ἐστὶν, τὸ στήριγμα ἐπ' αὐτὸν ἔχουσα τὸν Χριστὸν τὸν νυμφίον· διὸ λέγει αὐτῇ ὁ νυμφίος· ΣΚΗ'. Ὑπὸ μῆλον ἐξήγειρά σε. Τὸ μῆλον ἐν ἑαυτῷ τὰ δύο ὁμοῦ ἔχει, βρῶμα καὶ πόμα. Ὑπὸ τὸν μυστικὸν ἄρτον καὶ πόμα ἐξηγέρθη αὐτῷ Ήρμοσμένος γὰρ αὐτὴν λελευκανθισμένην ἀπὸ τοῦ βαπτίσματος, ἀκολούθως ἔδει όποσημανθῆναι καὶ τὴν μυστηριώδην τροφήν τε καὶ. πόσιν δι' ἑνὸς εἴδους τοῦ μήλου. ΣΚΘ'. Ἐκεῖ ὠδίνησέ σε ἡ μήτηρ σου· ἐκεῖ ὠδίνησε σε ἡ τεκοῦσα σε. Περὶ τοῦ πάσχειν γὰρ τοῦ σταυροῦ λέγων, καὶ τὰς ὠδῖνας υπογράφει τοῦ σταυροῦ. Ἐκεῖ ὠδίνησέ σε ἡ τεκοῦσά σε.» Ἡ γὰρ σὰρξ τοῦ Ἰησοῦ ὠδίνησεν ἐν ταῖς ὠδῖσι τοῦ σταυροῦ, καὶ ἐξεγέννησε τὴν Ἐκκλη σίαν· ὕδατι μὲν τῷ ἐκ πλευρᾶς αὐτοῦ ἀναγεννω μένην, Πνεύματι δὲ τῷ ἀπὸ θεότητος αὐτοῦ συγκ κρινομένην αὐτῷ καὶ τελειουμένην. Διὸ σαφῶς ἐπιο λέγει· ΣΛ'. Στ. Γ'. Θές με ὡς σφραγῖδα ἐπὶ τὴν καρδίαν σου, ὡς σφραγίδα ἐπὶ τὸν βραχίονά σου. Τὴν σφραγίδα καὶ τὸ σημεῖον τοῦ σταυροῦ ἐπὶ τὴν καρδίαν αὐτῆς πρῶτον λέγει· ἔπειτα καὶ ἐπὶ τὸν βραχίονα· ἵνα οἱ φωτισθέντες ἐν Χριστῷ συνεσταυρωμένοι, πάντα ὅσα διὰ βραχίονα ἐπιτελοῦσιν, ἀναμαρτήτοις πράξεσι ταῦτα τελῶσιν, ὡς ὑπὸ τοῦ εἰ δους τοῦ σταυροῦ Χριστοῦ τοῦ βραχίονος αὐτῆς κρατ του μένου. ΣΛΑ'. Ὅτι κραταιὰ ὡς θάνατος ἀγάπη. Τοιαύτην γὰρ προτρέπει τὴν πρὸς τὸν Χριστὸν ἀγάπην, δι' ἧς θανοῦσα, ὡς ἡ Γραφὴ λέγει· «Εω, θανάτου ἀγώνισαι ὑπὲρ τῆς ἀληθείας.» Τοῦτο πε πεισμένοι οἱ μάρτυρες, θανάτου καὶ ἐκχύσεως αἷμα τος, τὸν ὑπὲρ ἡμῶν θάνατον καὶ τὸ αἷμα αὐτοῦ δόντα ὑπὲρ ἡμῶν, ἐτίμησαν. ΣΛΒ'. Σκληρὸς ὡς ᾅδης ζῆλος. · Τοσοῦτον γὰρ ἐσκληρήνθη ἡ καρδία Ἰουδαίων, ἐν τῇ γῇ ὄντος τοῦ Κυρίου μετὰ τὸ ἀναστῆναι Ita enim induratum est cor Judaeorum, dum Dominus esset in terra post resurrectionem suam, ut induratum infidelitate gerentes cor, suaderent mi- αὐτὸν, ἀπεσκληρημμένην ἔχοντες τὴν καρδίαν litibus ut mentirentur dicentes: • Dicite: Nobis dormientibus, noctu venerunt discipuli ejus, et furati sunt euin 77 • Quoniam igitur dura æmula76 Eccli. IV, 33. 77 Matth. xxviii, 13. In codicibus Barberino et Mutinensi post λελευκανθισμένη sequuntur hac, τῇ τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος εὐωδίᾳ· καὶ ἐκπληττόμενοι τὸ κάλλος αὐτῆς λέγουσι· Τίς αὕτη ἡ ἀναβαίνουσα λελευκανθισμένη ἐπιστηρ., quæ per librarii indiligentiam frustra ite! rata censui oportere induci. Hinc conjicere licet borum codicum alterutrum ex altero, aut utrumque ex uno eodemque codice fuisse exscriptos. Sic mens codex et Barb., sel Mutin. αὐτῇ. Ακολούθως ἔδει υποσημανθῆναι, hæc verba nou sunt in cod. Mutinensi. lta meus et Barber. et Mutiuen. Lege tamen τῇ ἀπιστίᾳ, ψεύσασθαι παραπείθουσι τοὺς στρατιώ τας, λέγοντες· «Εἶπατε· Ἡμῶν κοιμωμένων, νυκτὸς ἦλθον οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, καὶ ἔκλεψαν αὐτόν.» μυστηριώδη. Sic emendavi ex Mutin. cod. cum meus et Barb. habeat δόντες. Scribe εσκληρύνθη. Γῇ, necessariam vocem quæ abest a meo et Barb. revocavi ex Mutin. Ita omnes codd. Scribe απεσκληρυμμένην, ει ante hanc vocem videtur deesse aliquid. Legendum arbitror, ὥστε ἀποσκληρυμμ. ἔχοντες τ. καρδ. τῇ ἀπιστ. ἀναψεύσασθαι παραπείθειν. Sic restitui hanc locum ex Mutin. Meus et Barber. non habent ἦλθον, nee και ante έκλεψαν.

Christi resurrectionem vendere voluerint, mulationis tabe labefacti, propterea hæc cum præscisset, dixit per Moysem: • Pro eo quod male æmulaverunt, et ego provocabo eos ad zelumn in non gente; in gente stulta irritabo,78., Eramus vero insipienἘπειδὴ τοίνυν σκληρῷ ζήλῳ ἕως τοσοῦτον ἐσκλη- tione usque adeo indurali sunt mendacio, ut etiam ρύνθησαν τῷ ψεύδει, ὥστε καὶ τὴν ἀνάστασιν Χριστοῦ πωλῆσαι, τῇ σηπεδόνι του ζήλου κατατηκόμενοι, διὰ τοῦτο ταῦτα προεπιστάμενος ἔλεγεν διὰ Μωϋσέως· «Ανθ' ὧν κακῶς ἐζήλωσαν, κἀγὼ παραζηλώσω αὐτοὺς ἐπ᾽ οὐκ ἔθνει, ἐπ᾽ ἔθνει ἀσυνέτῳ παροργιῶ αὐτούς. - «Ημεν δὲ ἀσύνετοι, ο ὡς καὶ Από στολος είρηκε, ι δουλεύοντες ἡδοναῖς ποικίλαις.» ᾿Αλλὰ νῦν χάριτι Θεοῦ κληθέντων ἡμῶν εἰς ἁγιασμόν, παραζηλοῦσιν ἐκεῖνοι βλέποντες ἑαυτοὺς ἀπεῤῥιμμένους, ἡμῶν δὲ ἐν Χριστῷ σωζομένων. ΣΑΓ'. Περίπτερα αὐτῆς, περίπτερα πυρός, φλό τες άνθρακες πυρὸς αὐτῆς. · Τὰ περίπτερα τῆς Ἐκκλησίας, τὸ πλῆθος τῶν πιο στῶν ἐκ πολλῶν παραγενόμενον φυλῶν τε καὶ ἐπαρ χῶν καθάπερ πτεροῖς ἱπτάμενον. Ιπτάμενα γὰρ τὰ πλήθη τότε ἦσαν ἐν Ἱερουσαλήμ, ὅτε τὸ ἅγιον Πνεῦμα ὤφθη αὐτοῖς διαμεριζόμενον καθάπερ γλώσσαι ὡσεὶ πυρός. Φλόγες οὖν καὶ ἐν τῇ Καινῇ Διαθήκῃ τότε ὠφθὲν τοῖς ἁγίοις πῦρ. Καὶ προεφήτευσαν, καὶ ἐλάλουν ἑτέραις γλώσσαις. Καὶ πάλιν ἐν τῇ Παλαιά Διαθήκῃ, όπηνίκα ἐν πυρὶ φλογὸς ὤφθη ὁ Θεὸς τῷ Μωϋση. Τὰ περίπτερα οὖν αὐτῆς, ἡ Νέα καὶ Παλαιά Διαθήκη. Πυρός φλόγες, ἐν αὐταῖς ταῖς τῆς πίστεως ἀρχαῖς ἡ τοῦ Μωϋσέως ὀπτασία ἐν πυρὶ τοῦ βάτου, καὶ οἱ ἐπὶ τῶν ἀποστόλων τοῦ ἁγίου Πνεύματος πυρὶ προεμφερεῖς λογισμοῖς.(29). ΣΑΔ'. Στ. ζ'. Υδωρ πολὺ οὐ δυνήσεται σβέσαι τὴν ἀγάπην, καὶ ποταμοὶ οὐ συγκλύσουσιν αὐτήν. Οἱ τὴν κατὰ Θεὸν κεκτημένοι ἀγάπην, κἂν καταβιῶσιν ἐπ' αὐτοὺς οἱ πειρασμοὶ ὥσπερ βροχαὶ καὶ ποταμοί, ἀλλ᾽ οὐ σβέννυται αὐτῶν ἡ ἀγάπη. Εἰπὼν γάρ, «Τὰ περίπτερα αὐτῆς, πυρὸς φλόγες, ο περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, έδειξεν, ὅτι τοῦτο τὸ πῦρ ἴδατι οὐ σβέννυται· ὅπερ ἐστὶν, ἡ πρὸς τὸν Χριστὸν ἀγάπη πειρασμοῖς οὐ λύεται. «Πᾶς γὰρ ὁ ἀκούων μου τοὺς λόγους τούτους, ο φησί, ο καὶ ποιῶν αὐτ τοὺς, ὁμοιωθήσεται ἀνδρὶ φρονίμῳ, ὅστις ᾠκοδόμησε τὴν οἰκίαν αὐτοῦ ἐπὶ τὴν πέτραν, καὶ κατέβη ἡ βροχὴ, καὶ ἦλθον οἱ ποταμοὶ, καὶ ἔπνευσαν οἱ ἄνεμοι, καὶ προσέκρουσαν τῇ οἰκίᾳ ἐκείνῃ, καὶ οὐκ ἔπεσε· τεθεμελίωτο γὰρ ἐπὶ τὴν πέτραν. ο ΣΛΕ'. Ἐὰν δώσει ἀνὴρ πάντα τον βίον αὐτοῦ ἐν τῇ ἀγάπῃ, ἐξουδενώσει ἐξουδενώσουσιν αὐτόν. Αὕτη ἡ προφητεία περὶ τῶν ἀποτασσομένων τῷ κόσμῳ, καὶ πάντα τὸν βίον αὐτῶν ἐν τῇ τοῦ Χριστοῦ · ἀγάπῃ καταναλισκόντων καὶ ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος 80 Act. 11, 3. 78 Deut. xxxi, 21. 39 Til. 111, 3. Mutinensis habet τῇ τηκεδόνῃ, ubi legendum τη κεδόνι. Absunt a cod. Mutin. άνθρακες πυρὸς αὐτῆς. Fatic. editio habet φλόγες αὐτῆς, sine ἄνθρακες πυρός. Quid babuerit in suo cod. vetus interpres, nescio, qui vertit: c circumspecta ejus, circumspecta ignis amma ejus. › Nullam inter variantes ejusmodi lectionem reperi. Legendum επαρχιών. Sic omnes couli. Sed scribendum ὀφθέν. Ita meus et Barber. At Mutinensis habet mph; tes, ut ait Apostolus 10 ⚫ servientes voluptatibus variis.» At nunc vocati cum simus gratia Dei in sanctificationem, illi æmulantur, seipsos videntes abjectos, dum nos interea salvi sumus in Christo. CCXXXII. Alæ ejus alæ ignis, flammæ carbones ignis ejus. Alæ Ecclesiæ sunt multitudo fidelium, qui vencrunt ex multis tribubus et provinciis; quæ multitudo tanquam alis volat. Volabant enim turbæ tum temporis in Hierusalem, cum Spiritus sanctus apparuit illis dispertitus veluti lingua tanquam ignis ". Flammæ igitur etiam in Novo Testamento tum sanctis apparuerunt. Εt prophetaverunt, et loquebantur aliis linguis 81. El rursus in Veteri Teslamento, cum in igne flammæ apparuit Deus Moysi **. Alæ igitur ipsius sunt Novum et Vetus Testamen – tum. Flammæ ignis, in ipsius fidei primordiis visio Moysis in igne rubi, et super apostolos sancti Spiritus particule igni similes. CCXXXIV. Vers. 7. Aqua multa non poterit exstinguere charitatem, nec flumina inundabunt eam. Qui Dei dilectionem habent, etiamsi in eos violenter irruant tentationes tanquam imbres et fnmina; tamen eorum charitas non exstinguitur. Cuir enim dixerit, ‹ Alæ ejus flammæ ignis, › de sancto Spiritu; ostendit hunc ignem aqua non exstingui, id est, dilectio erga Cliristum tentationibus non dissolvitur. • Quicunque enim, o inquit, e audit verba mea hæc et ea facit, assimilabitur viro prudenti qui difcavit domum suam super petram: et descendit pluvia, et venerunt flumina, et flaverunt venti, et excasserunt eam; et non cecidit: fun data enim erat super petrain “. CCXXXV. Si dederit homo omnem rictum suum in dilectione, contemptu contemnent eum. Hæc prophetia est de iis qui renuntiaverunt mundo, et omnem substantiam suam in Christi dilectionem insumpserunt, et pro ejus nomine conss ibid. 4. 8 Exod. 11, 2. 8³ Matth. v11, 24; 25. εμφερεῖς μερισμού• prava utraque lectio. Lege προσεμφερείς μερισμοί. lia mendose omnes codd. Scribe καταβιάσωσιν. Barber, προσέκρουσε. Meus προέκρουσε. Εmendaveram προσέκρουσαν. Mutin. habει προέκρου σαν. Sacer lexius label προσέπεσον. Vatic. edit. ἐὰν δῷ. Vocem hanc in Barber. deletam restitui ex Mutin. codice. In meo relictum est spatium, ea voce implendum.

PHILONIS EPISCOPI carpasii > et tempti sum, ut ait sanctus Apostolus: • Tanquam αὐτοῦ ἐξουδενουμένων, ὥς φησιν ὁ ἅγιος Απόστολος • purgamenta mundi facti sumus; nec solum de • Ωσπερ εἰ καθάρματα τοῦ κόσμου ἐγενήθηipsis, sed etiam de Domino nostro Jesu Christo, μεν·» καὶ οὐ μόνον περὶ αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ περὶ αὐτ qui vitam suam omnem dedit pro charitate erga τοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ εἴρηται, ὃς nos, Exspolians principatus et potestates 85 πάντα τὸν βίον αὐτοῦ ἔδωκεν ὑπὲρ τῆς πρὸς ἡμᾶς ‹ propter nos egenus factus 86,» et ‹ formanı servi ἀγάπης, ο Απεκδυσάμενος τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξου accipiens $7 , el despectus a pontificibus et scribis σίας,» καὶ «δι' ἡμᾶς πτωχεύσας, καὶ μορφὴν δούλου populi, et ab Herode contemptus: • Herodes λαβὼν,» καὶ ἐξουδενώμενος ἀπὸ ἀρχιερέων καὶ γραμ enim illum contempsit, et ad Pilatum remisit 88. ματέων τοῦ λαοῦ, καὶ ὑπὸ Ἡρώδου ἐξουδενώμενος. • Εξουδενήσας γὰρ αὐτὸν ὁ Ἡρώδης ἀπέπεμψεν αὐ τὸν πρὸς Πιλάτον.» ▸ CCXXXVI. Vers. 8. Soror nostra parva, et ubera non habet, Quando anima in Christum crediderit, et divinorum mandatorum accuratam non perceperit scientiam, et duorum Testamentorum cognitionem non habeat, de hac dici potest: «Soror nostra pare va:» hoc est, nondum crevit fide, id est, duorum Testamentorum notitiam non accepit: tamen non propterea repudiatur, sed se perfici obsecrat. Si enin solummodo timorem Dei et fidem habeat aniina, cognitione tamen sit inferior, non propterea reprobatur. Melior enim est, ait Scriptura, qui minuitur scientia cum timore, quam qui abundat astutia et legem transgreditur **.»—‹Non enim auditores legis justi apud Deum, seul factores legis justificabuntur ".» Dilectionem habeat anina, et soror vocatur Unigeniti, licet scientiæ non admodum sit perita: Scientia enim inflat, charitas vero ædificat ".) CCXXXVII. Quid faciemus sorori nostræ in die qua sermo fiet in ea? Ilae sunt, opinor, sanctorum magistrorum voces, et prophetarum et apostolorum ad eos qui prædicationem non acceperunt, ut ait Isaias: «Domine, quis credidit auditui nostro, et brachium Domini cui revelatum est?. Similiter et Jeremias: • Ad quem loquar, et contestabor, et exaudiet? Ecce incircumcis aures eorum, et non poterunt audire ".» Propterea Quid faciemus sorori?» Fratres enim sunt infideles secundum carnis cognationem. CCXXXVIII. Vers. 9. Si murus est, ædificemus super eam laminas argenteas. Ad hunc modum, ut arbitror: Si credit, et non est infidelis, non dura collo, non contumax ad audiendam sanctorum disciplinam, sed credens nobis ΣΑΦ΄. Στ. η'. Αδελφὴ ἡμῶν μικρά, καὶ μαστοὺς οὐκ ἔχει. Οπόταν ἡ ψυχὴ εἰς Χριστὸν πιστεύσει, τῶν δὲ θείων ἐντολῶν τὴν ἀκριβῆ σύνεσιν μὴ καταλαμβάνει, καὶ τῶν δύο Διαθηκῶν τὴν γνῶσιν μὴ ἔχει, περὶ ταύτης δύναται λέγεσθαι·. Αδελφὴ ἡμῶν μικρά· ο τουτέστι, μήπω αὐξηθεῖσα τῇ πίστει· ὅπερ ἐστὶ, τῶν δύο Διαθηκῶν τὴν γνῶσιν οὐκ εἴληφεν· ὅμως παρά τοῦτο ἀποβάλλεται· ἀλλὰ καὶ αὐτὴ ὁμοιωθῆς ναι εύχεται. Μόνον γὰρ φόβον Θεοῦ καὶ πίστιν ἐὰν ἔχῃ ψυχή, γνώσει δὲ ἐλαττοῦται, οὐ παρὰ τοῦτα ἀποδοκιμάζεται· «Κρείττων» δέ, φησίν, «ἐλατ τούμενος συνέσει ἔμφοδος, ἢ περισσεύων πανουργία καὶ παραβαίνων νόμιμον. ο - «Οὐ γὰρ οἱ ἀκροαταί τοῦ νόμου, δίκαιοι παρὰ τῷ Θεῷ· ἀλλ' οἱ ποιηταὶ νόμου δικαιωθήσονται.» Αγάπην εχέτω ψυχή, καὶ ἀδελφὴ καλεῖται τοῦ Μονογενούς, καὶ μὴ γνῶσιν πολύπειρον ἔχει· «Ἡ γὰρ γνῶσις φυσιοί, ἡ δὲ ἀγάπη οἰκοδομεῖ.» ΣΛΖ'. Τι ποιήσωμεν τῇ ἀδελφῇ ἡμῶν ἐν ἡμέ ρα, ᾗ ἐὰν λαληθῇ ἐν αὐτῇ; Αὗται, οἶμαι, ἁγίων διδασκάλων εἰσιν αἱ φωτ ναι, προφητῶν τε καὶ ἀποστόλων πρὸς τοὺς μὴ τὸ κήρυγμα δεχομένους, ὥς φησιν Ἡσαΐας· «Κύριε, τίς ἐπίστευσε τῇ ἀκοῆ ἡμῶν; καὶ ὁ βραχίων Κυρίου τίνι ἀπεκαλύφθη;» Ομοίως καὶ Ἱερεμίας· «Πρὸς τίνα λαλήσω καὶ μαρτύρωμαι; Ἰδοὺ ἀπερίτμητα τὰ ὦτα αὐτῶν, καὶ οὐ δυνήσονται ἀκούειν.» Διὰ τοῦτο, «Τί ποιήσωμεν τῇ ἀδελφῇ;» Αδελφοὶ γὰρ οἱ ἄπιστοι κατὰ τὴν τῆς σαρκὸς συγγένειαν εἰσιν ΣΛΗ'. Στ. θ. Εἰ τεῖχός ἐστιν, οἰκοδομήσωμεν ἐπ' αὐτὴν ἐπάλξεις ἀργυρᾶς. Τοῦτον, οἶμαι, τὸν τρόπον λέγει· Εἰ πιστή ἐστι, φησὶ, καὶ μὴ ἄπιστος· μὴ σκληρὰ εἶ τῷ τραχήλῳ, μὴ ἀνήκοος τῇ τῶν ἁγίων ἀγωγῇ· ἀλλ' ἡ πιστεύσα * 1 Cor. 1, 13, es Coloss. 11, 15. 66 ] Cor, viri, 9. 87 Philipp. 11, 7. 88 Luc. XXI, 11. 89 Eccli. ΧΙΧ, 21. 0 Rom. 11, 13. 1 Cor. v,1. 9s Isa. Lull, In impressis Novi Testamenti legitur ὡς περικαθάρματα. Όμως οι περί liabet Mutin. Restituenda oninino est particula negativa où, sic postulante sententia. Mutin. habet ἀλλὰ καὶ αὐτὴν ὁμοιωθῆναι. Τε λειωθῆναι censeo legi oportere, si credendum veteri interpreti, qui vertit: sed etiam ipsam proficere deprecatur, ut possit esse perfecta.»Salutatus etian tale quiddam in suo codice videtur habuisse. In cdit. Vatic. hic locus sic legitur: Κρείτ των ήττώμενος ἐν συνέσει έμφοβος, ἢ περισσεύων ἐν 1. 33 Jerein. vi, 10. φρονήσει καὶ παραβαίνων νόμον. Lego κάν. Barber., meus et Mutin. ἐν αὐτῷ. Sed Vatic. et libri omnes habent ἐν αὐτῇ, quam lectionem agnoscit etiam vetus interpres. Εἰσὶν αἱ. Duas voculas restitui ex Muli.. nen. In Bibliis impressis sacer textus, καὶ διαμαρτύρωμαι καὶ εἰσακούσεται; ἰδοὺ ἀπερίτμ. Κατὰ τὴν τῆς σαρκ. συγγέν. εἰσιν, læc ex Mutinensi, quibus implevi lacunam mei codicis eª Barber.

ENARRATIO In Canticum CANTICORUM. σα ἡμῖν, καὶ σωθεῖσα· καθάπερ εἰς τεῖχος ἐποι- et illuminata sit; tanquam super murum adificabimus ποδομούμεν ἐπ' αὐτὴν ἐπάλξεις ἀργυρᾶς· ὅπερ ἐστὶν, οἶμαι, τοὺς ἐλέγχους τοὺς διορθωτικούς, τοὺς χρυσοῦ δίκην πυρουμένους· «Τὰ λόγια ο γὰρ ο Κυρίου, λόγια ἁγνά· ἀργύριον πεπυρωμένον, δοκίμιον τῇ γῇ, καὶ καθαρισμένον ἑπταπλασίως.» ΣΑΘ'. Εἰ θύρα ἐστὶ, διαγράψωμεν ἐπ' αὐτ την σανίδα κεδρίνην. Ἐπειδὴ γὰρ, ὥσπερ ή θύρα στρέφεται ἐπὶ τοῦ στρόφιγγος, οὕτως ὁ ὀκνηρὸς ἐπὶ τὴν κλίνην· διὰ τοῦτό φησιν, οἶμαι· Εἰ ὀκνηρίαν πρὸς τὴν πίστιν τὰ ταύτης κατορθώματα ἔχουσι, διαγράψωμεν ἐπ' αὐτ τὴν, ὅπερ ἐστὶν, ἐπὶ τὴν τοιαύτην τῶν βραδυπίστων σανίδια κέδρινα, ἵνα εἴπῃ, τὴν τῶν πάλαι δικαίων καὶ πατριαρχῶν ἄσηπτον καὶ ἡδραιωμένην γνῶσιν, καὶ τὴν ἐκείνων ἐπὶ ταύτην ἐπιβάλωμεν εὐχὴν, ἵνα τῇ ἐκείνων πρεσβεία τὸ ἐλλεἶπον αὐτῇ ὑστέρημα ἀναπληρωθείη τῆς πίστεως. Ὅτι δὲ κέδρῳ οἱ δίκαιοι ἀπεικάζονται, φησί· ο Δίκαιος ὡς φοίνιξ ἀνθήσει, ώς ἡ κέδρος ἡ ἐν τῷ Λιβάνῳ πληθυνθήσεται.» Σανὶς δὲ ἀπὸ κέδρου τοῦ παντός ἐστι μέρος, ὥσπερ καὶ ἡ τῶν δικαίων πρεσβεία μέρος ἐστὶ τῆς δικαιοσύνης. Εἶτα ἀκούσασα ἡ καλὴ καὶ εὔπιστος αὕτη νύμφη τὴν περὶ τούτων διαβολὴν, ἀναφωνεῖ ἐγκαλουμένη τῷ ἑαυτῆς νυμφίῳ, καὶ λέγει· ΣΜ'. Στ. ι'. Ἐγὼ τεῖχος, καὶ οἱ μαστοί μου ὡς πύργοι. Εγώ, φησίν, ἑδραίωμα τῆς πίστεως, καὶ οἱ μαστοί πύργοι. Οπερ ἐστὶν, αἱ δύο Διαθῆκαι ταῖς τῆς δι καιοσύνης πράξεσιν εἰς ὕψος πεπυργωμέναι. ΣΜΑ'. Εγώ ήμην ἐν ὀφθαλμοῖς αὐτοῦ ὡς εὑρίσκουσα ειρήνην. Καὶ γὰρ εὗρεν εἰρήνην, τὸ χάρισμα παρ' αὐτοῦ λαβοῦσα τοῦ εἰπόντος· ο Εἰρήνην τὴν ἐμὴν δίδωμι, εἰρήνην τὴν ἐμὴν ἀφίημι ὑμῖν· ο ὡς καὶ Σου φία λέγει περὶ τοῦ Πνεύματος· Ἐγὼ γὰρ ἤμην Η προσέχαιρε· καθ' ἡμέραν εὐφραινόμην δὲ ἐν προσώπῳ αὐτοῦ ἐν παντὶ καιρῷ· ὅτε ἐποίει τὸν κόσμον, ἤμην παρ' αὐτῷ ἁρμόζουσα.» ΣΜΒ. Στ. ια'. Αμπελὼν ἐγενήθη τῷ Σαλομών ἐν Βεελλαμών Αμπελῶνα γεγενῆσθαι λέγει τὴν Ἐκκλησίαν τῷ Χριστῷ τῷ Πνεύματι Κυρίῳ Σαλομών τῷ εἰρηνεύσαντι τά τε ἐν οὐρανῷ καὶ τὰ ἐπὶ γῆς. ΣΥΓ. Έδωκε τὸν ἀμπελῶνα αὐτοῦ τοῖς τηροῦσιν. Τοῖς τηροῦσι λέγει τὰς αὐτοῦ ἐντολὰς, ὡς καὶ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ ἔλεγε πρὸς τοὺς Ἰουδαίους· «Αρθή σεται ἀφ᾽ ὑμῶν ἡ βασιλεία, καὶ δοθήσεται ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς· ἡ ὅπερ ἐστὶ, τὸν ἀμsuper eam propugnacula argentea; id est, ut arbitror, reprehensiones quæ corrigendi vim habeant, et veluti aurum igne sint examinatæ: «Eloquia › enim Domini, eloquia casta: argentum igne examinatum, probatumn in terra, et purgatum sepiaplum ". › CCXXXIX. Si janua est, sculpamus super ean tabulam cedrinam. Quoniam enim sicut porta super cardinem volvitur, sic piger super lectum, propterea, opinor, dicit: Si pigritiam ad fidem habeant ejus opera, sculpemus super eam, id est, super ejusmodi pigritiam eorum qui tardæ sunt fidei, tabellas cedrinas, hoc est, veterum justorum et patriarcharum incorruptam et stabilem scientiam, et corum orationem super eam imponemus, ut illorum intercessione, quod ei deest et defectus fidei impleatur. Quod vero justicedro assimilentur, ait Scriptura: «Justus ut palma dorebit; sicut cedrus quæ in Libano est, multiplicabitur **. > Tabula vero ex cedro est parz totius, quemadmodum justorum intercessio pars est justitiæ. Deinde ipsa sponsa pulchra et fidelis hanc in his rebus calumniam audiens exclamat, cum tali apud suum sponsum criminatione urgeatur, et ait: CCXL. Vers. 10. Ego murus, et ubera mea uι turres. Ego, inquit, stabilitas fider: et ubera, turres: id est, duo Testamenta ad opera justitiæ in altitudinem ædificata quasi turres. CCXLI. Ego eram in oculis ejus, auasi inveniens pacem. Etenim invenit pacem, cum acceperit gratiam ab eo qui dixit: e Pacem meam do vobis, pacem meam relinquo vobis»:» quemadmodum Sapientia dicit de Spiritu: «Ego enim eram cui adgaudebat; quotidie autem jucundabar in facie ejus in omni tempore; quando faciebat mundum, eram apud eum disponens *. › CCXLII. Vers. 11. Vinea facta est Salomoni in Beellamon. Vineam factam esse ait Ecclesiam Christo, spirituali Salomoni, qui pacificavit quæ sunt in cœto et in terra 98. CCXLIII. Dedit vineam suam custodientibus. Custodientibus scilicet mandata ejus dicit, nt etiam in Evangelio dixit Judæis: ‹ Auferetur a vobis regnum, et dabitur genti facienti fructus ejus ";» id est, vinean locabit aliis iis videlicet qui ser- * Psal. x1, 7. "Psal. xcı, 13.” Joan. xiv, 17. " Prov. viii, 30. * Coloss. 1, 20. "Matth. xxı, 43. Lego φωτισθεῖσα. Lego εποικοδομήσωμεν. Vatic. edit. xal el, quain lectionem habuit vetus interpres. Lego καὶ ὑστέρημα. Sic cod. Alex. Vaticana elit. αὐτῶν. Sacer textus habet, Ειρήνην ἀφίημι ὑμῖν, εἰρήνην τὴν ἐμὴν δίδωμι ὑμῖν. Sacer textus habet: Καὶ ὡς ἰσχυρὰ ἐποίει, τὰ θεμέλια τῆς γῆς. Ημην παρ' αὐτῷ ἁρμόζουσα. Ἐγὼ ἤμην, ᾗ προσέχαιρεν. Καθ' ἡμέραν δὲ εὐφραι νόμην ἐν προσώπῳ αὐτοῦ ἐν παντὶ καιρῷ. Vatic. elit. Βεελαμών. Lego τῷ πνευματικῷ Σαλομών.

vant et custodiunt mandatorum præcepta, de quibus πελῶνα ἐκδώσεται ἄλλοις, δηλαδὴ τοῖς τηροῦσι καὶ dictum est: < Dedit vineam custodientibus. CCXLIV. Vir afferet in fructu ejus mille argenleos. Omnis enim magister sapiens et auditor intelligens in Ecclesia feret in fructu ejus mille argenteos: › id est, implementum per millenarium numerum est omnium mandatorum Domini, eloquiorum ejus effectio. «Eloquia enim ‹Domini casta, argentum igne examinatum, probatum in terra‘, S ut supra dictum est. CCXLV. Vers. 12. Vinea mea mihi in conspectu meo. Mille Salomon et ducenti custodientibus fruclum ejus. ' Dominicam arbitror vocem esse: «Vinea mea in conspectu meo, › propter ejus dilectionem et amorein erga homines: • Oculi, enim Domini super timentes eum, et aures ejus ad precem eorum ³, ɔ lilud vero: Mille Salomonis et ducenti custodientibus, arbitror dicere judicium omne et rerum omnium perficiendarum potestatem datam esse Unigenito, juxta id quod scriptum est: Pater neminem judicat, sed judicium omne dedit Filio '.» • Εt ducenti custodientibus fructum ejus, hoc est, duorum Testamentorum: duo enim centenarii sunt duo Testamenta; duo autem centenarii sunt ducenti, qui scilicet ex duobus Testamentis centies auctum fructum progerminantes, ita demum alios judicant juxta Apostolum: Si in vobis judicabilur mundus, nescitis quod et angelos judicabimus, nedum saecularia?, CCXLVI. Vers. 13. Sedens in hortis. Sedentem in hortis puto dicere eum qui episcopalem cathedram obtinuit, et multos hortos, id est, Ecclesias ei concreditas. CCXLVII. Sodales attendentes. Hujus cooperatores presbyteri, et qui simul ministerium acceperunt diaconi, ‹ In conscientia pura mysterium Christi custodientes ".» Nam disciplina per hos omnes Ecclesiæ tradita, quemadmodum hortus, irrigatur salutaribus præceptis. Propterea etiam dicit: CCXLVIII. Vocem tuam auditam fac mihi, Per hos enim Christus audire facit Ecclesiæ vocem suam. CCXLIX. Fuge, patruelis meus el assimilare capreæ aut hinnulo cervorum ad montes vallium. φυλάττουσι τὰ τῶν ἐντολῶν προστάγματα, περὶ ὧν εἴρηται· «Εδωκε τὸν ἀμπελῶνα τοῖς τηροῦσιν.» ΣΜΔ'. Ανήρ οἴσει ἐν καρπῷ αὐτοῦ χιλίους ἀργυρίους Πᾶς γάρ τις σοφός διδάσκαλος, καὶ συνετὸς ἀκροα τῆς ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ «οἴσει ἐν καρπῷ αὐτοῦ χιλίους ἀργυρίους, › ὅπερ ἐστὶν, ἡ διὰ τῆς χιλιάδος πλήρωσις πάντων τῶν ἐντολῶν Κυρίου καὶ τῶν λογίων αὐτοῦ ποίησις. «Τὰ λόγια ο γὰρ ο Κυρίου ἀγγὰ, ἀργύριον πεπυρωμένον, δοκίμιον ἐν τῇ γῇ, ο ὡς προείρηται. ΣΜΕ'. Στ. ιβ'. 'Αμπελών μου ἐμὸς ἐνώπιόν μου. Οι χίλιοι Σαλομών, καὶ οἱ διακόσιοι τοῖς τηροῦν. τὸν καρπὸν αὐτοῦ. Κυριακὴν οἶμαι τὴν φωνὴν εἶναι· «Αμπελών ἐμὸς ἐνώπιον ἐμοῦ, ν τῇ ἀγάπῃ καὶ τῇ φιλανθρω πία ι Οφθαλμοί» γὰρ «Κυρίου ἐπὶ τοὺς φοβου μένους αὐτὸν, καὶ ὦτα αὐτοῦ εἰς δέησιν αὐτῶν.» Το δὲ, «Οι χίλιοι τοῦ Σαλομών, καὶ οἱ διακόσιοι τοῖς τηροῦσιν,» οἶμαι τὴν κρίσιν πᾶσαν λέγειν, καὶ τὴν τῶν ποιημάτων τελείωσιν τῷ Μονογενεῖ δεδόσθαι, κατὰ τὸ γεγραμμένον·. Ο Πατὴρ κρίνει οὐδένα, ἀλλὰ τὴν κρίσιν πᾶσαν δέδωκε τῷ Υἱῷ Καὶ οἱ διακόσιοι τοῖς τηροῦσι τὸν καρπὸν αὐτοῦ, ὁ τουτ ἐστι τῶν δύο Διαθηκῶν. Δύο γὰρ ἑκατοντάδες, αἱ δύο Διαθῆκαι, αἱ δὲ δύο ἑκατοντάδες εἰσὶ διακόσιοι, ήγουν τῶν δύο Διαθηκῶν τῶν ἑκατονταχοῦς ἐκβλαστή σαντες καρπὸν, οὕτω καὶ ἄλλους κρίνουσι, κατὰ τὸν ᾿Απόστολον· «Εἰ ἐν ὑμῖν κρίνεται ὁ κόσμος, οὐκ οἴδατε, ὅτι καὶ ἀγγέλους κρινοῦμεν, μήτιγε βιω τικά; ν ΣΜϚ΄. Στ. ιγ'. Ο καθήμενος ἐν κήποις. Καθήμενον ἐν κήποις οἶμαι λέγειν τὴν ἐπισκόπου καθέδραν ειληφότα· καὶ πολλοὺς κήπους, τουτέστι τὰς Εκκλησίας, πεπιστευμένον. ΣΜΖ΄. Εταίροι προσέχοντες. Οἱ τούτου συνεργοί πρεσβύτεροι, καὶ οἱ τῆς λει τουργίας συναντιλαμβανόμενοι διάκονοι, • Ἐν και θαρᾷ συνειδήσει τὸ μυστήριον τοῦ Χριστοῦ φυλάττοντες. Διὰ γὰρ πάντων ἡ διδασκαλία τῇ Ἐκκλησίᾳ παραδεδομένη, καθάπερ κῆπος, ἀρδεύεται σωτηρίοις διδάγμασι. Διὸ καὶ λέγει· ΣΜΗ'. Τὴν φωνήν σου ἀκοντισόν μου. Διὰ γὰρ τούτων ἀκουτίζει τὴν φωνὴν αὐτοῦ τῇ Ἐκκλησίᾳ ὁ Χριστός. ΣΜΘ'. Φύγε, ἀδελφιδέ μου, καὶ ὁμοιώθητι τῇ δορκάδι, ἢ τῷ νεβρῷ τῶν ἐλάφων ἐπὶ ὄρη κοιλω μάτων · Psal. x1, 7. • Psal. xxxı, 18. ³ Joan. v, 22. 'I Cor. vi, 2, 3. Sic Cumpl. Editio Vaticana habet αργυ ρίου, quam lectionem habuit etiam vetus interpres. Inter ἐμοῦ εἰ ὀφθαλμοί lacuna interjacet in meo cod. et Barb. Cod. Matin. habet ἐνώπιον ἐμοῦ τῇ ἀγάπῃ καὶ τῇ φιλανίᾳ. Suspicor legendumn φιλανθρωπία. Τῷ Υἱῷ. Sic emendavi ex cod. Mutin. Male meus et Barber. τῷ Σαλομῶν, Ita Mutin. Lege τὸν ἑκατονταχοῦν. In Barler. * 1 Tim. 111, 9. articulus vetustate deletus est; in meo qui videtur exscriptus ex Barber. librarius reliquit exiguum spatium. In utroque ἑκατονταχοῦ. Edit. Vatic. τῇ φωνῇ, in qua editione versus hic et superior sic interpungitur, ἑταῖροι προσέχον τες τῇ φωνῇ σου, ἀκούτισόν με. Sic cod. Alexandr. Verum Philo in explanatio ne hujus versiculi recognoscit etiam lectionem &pw μάτων, quam habet Vaticana editio.

Τοῦτον τὸν τελευταῖον λόγον οἶμαι πρὸς πάντας πιστοὺς ὑπὸ τοῦ Κυρίου λελέχθαι καὶ ὑπὸ ταύτης ἁγίας Εκκλησίας. Τὸ γοῦν, ο Φύγε, ἀδελφιδέ μου, καὶ ὁμοιώθητι τῇ δορκάδι, ἢ τῷ νεβρῷ τῶν ἐλάφων ἐπὶ ὄρη κοιλωμάτων,» τοῦτο οἶμαι λέγειν, ἵνα πᾶς τις ἀκούων φεύγει μὲν τὴν ἁμαρτίαν, κατὰ τὸ γεγραμμένον·. Ως ἀπὸ προσώπου ἔφεως φεύγε άμαρτίαν, ὁμοιοῦσθαι δὲ κελεύει τη δορκάδι, ἵνα ὀξυδερκὲς τὸ τοῦ νοὸς ὄμμα κεκτημένος πρὸς τὸ μὴ ὑπό θηρευόντων παγιδευθῆναι δύνασθαι. Δορκάς γὰρ ἐξυ δερκὲς καὶ ὀξεῖ τῷ δρόμῳ τὸ ζῶόν ἐστιν. Ἵνα οὖν τῷ ὀξυτάτῳ δρόμῳ τῆς ἁμαρτίας ἐκ φυγῆς, ὅταν σωτηρίων διδαγμάτων ἀκροατής, καὶ ὀξυδερκεῖ τῷ νῷ τὰς τοῦ θηρευτοῦ παγίδας βλέποι, καὶ ὑπερακοντίζοι τὴν αὐτὴν διάνοιαν ἐπὶ τὰ ὄρη τῶν ἀρωμάτων, ἢ τῶν κοιλωμάτων, ὅπερ ἐστὶν, ἐπὶ τὰ ὑψιπετή τῶν δικαίων μεγέθη· ἵνα, εἰ μὲν παγίδα προτίθησιν διὰ γυναικός σαρκικῆς ἐπιθυμίας ὁ πονηρὸς ἐπὶ τὰ ὕψη τις ἀνατείνῃ τὸν νοῦν της σωφροσύνης του Ἰωσήφ· εἰ δὲ κακίας ἐπεγείρῃ θυμὸν, ἐπὶ τὸ ὑψιπετές τῆς ἀκακίας ἀποβλέψοι τῆς τοῦ Δαβίδ, ὃς τὸν κτεῖναι θέλοντα οὐκ ἠμύνατο Σαούλ. Ορη γὰρ κοιλωμάτων κέκληνται οἱ ἅγιοι, ἵνα καὶ τὸ ὕψος τῆς δικαιοσύνης αὐτῶν διὰ τῶν κοιλωμάτων κηρυχθῇ. Τὸ γὰρ κοίλωμα, ταπεινόν· τὸ δὲ ὄρος, ὑψηλόν. Τοῦτο γὰρ τοῖς δικαίοις πρόσεστιν· ἐν ὕψει δικαιοσύνης κεκτῆσθαι ((1) καὶ τὸ κοίλωμα τῆς ταπεινοφροσύνης. Τῷ δὲ Θεῷ ἡμῶν δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. * Eecli. xxi, 2. Postremo hæc verba arbitror a Christo dicta esse ad omnes fideles, et ab hac sancta Ecclesia. Illud igitur, «Fuge, fratruelis meus, et assimilare capres aut hinnulo cervorum ad montes vallium, ob eam rationem puto dicere, ut qui audit, fugiat peccatum, juxta quod scriptum est: «Tanquam a facie colubri fuge peccatum. Assimilari autem jubet ca preæ, ut acutum mentis oculum habeat, ne possit in plures casses venatorum incidere. Caprea enim acttum cernit, et celerrimum animal est. Ut igitur velocissimo cursu a peccato aufugiat, assimilari jubet capreæ; cun salutarium præceptorum auditor et acuto mentis visu venatoris cernit plagas, et velus jaculum sursum attollit animum ad montes arounatum vel vallium, id est, ad excelsas justorum altitudines, ita ut si diabolus per carnalem feminae concupiscentiam laqueos illi proponat, ad altitudinem castitatis Josephi mentem intendal: si vero ultionis iram excitet, ad celsitudinem innocentiæ Davidis respiciat, qui Saulem interfcere eum cupientem non ultus est. Montes enim vallium vocantur sancti, ut altitudo justitiæ per montes non sileatur, et eorum humilitas per valles prædicetur. Id enima inest justis; in altitudine justitiæ vallem humilita - tis habere. Deo autem nostro gloria in sæcula sæculorum. Amen. Explanatio hujus postremi vers. desideratur in meo codice, et deest Barberino, cujus ultimum folium communi innumeris codicibus iufortunio intercidit. Eam e ms. cod. Mutinensi exscribi curavit, et ad me misit pro sua humanitate vir egregie doctus Franciscus Autonius Zacharia. Totum hunc locum ita legendum arbitror, ἵνα οὖν τῷ ὀξυτάτῳ δρόμῳ τῆς ἁμαρτίας ἐκφυγῇ, όμοιοῦσθαι κελεύει τῇ δορκάδι, ὅταν, κ. τ. λ. quæ postrema verba, ex superioribus hic iteranda, librarius fortasse per oscitantiam omisit. ῾Ο πονηρός, diabolus. In l:oc sensu adhi betur in Novo Test. apud Matth. v, 37; xiii, 49, 58; Ephes. vr, 16; II Thess. 11, 3; I Joan. II, 13, Male omnes codd. κέκτησθε.