Diplomatic text · TLG-E clean (diplomatic Greek; primary witness) + khazarzar (second witness) — PG column chips mark the printed columns.
PG 44:607ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΝΥΣΣΗΣ ΕΙΣ ΤΟΝ ΕΚΤΟΝ ΨΑΛΜΟΝ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΟΓΔΟΗΣ Οἱ ἐκ δυνάμεως εἰς δύναμιν πορευόμενοι κατὰ τὴν προφητικὴν εὐλογίαν καὶ τὰς καλὰς ἀναβάσεις ἐν ταῖς ἑαυτῶν καρδίαις διατιθέμενοι, ὅταν τινὸς ἀγαθοῦ νοήματος δράξωνται, χειραγωγοῦνται δι’ ἐκείνου πρὸς ὑψηλότερον νόημα δι’ οὗ γίνεται τῇ ψυχῇ ἡ ἐπὶ τὸ ὕψος ἀνάβασις. καὶ οὕτως ἀεὶ τοῖς ἔμπροσθεν ἐπεκτεινόμενος οὐδέποτε τῆς ἀγαθῆς ἀνόδου παύσεται ἀεὶ διὰ τῶν ὑψηλῶν νοημάτων πρὸς τὴν τῶν ὑπερκειμένων κατανόησιν ὁδηγούμενος. ταῦτα εἶπον, ἀδελφοί, πρὸς ὑμᾶς, τῷ ἕκτῳ τῶν ψαλμῶν προσέχων τὴν διάνοιαν καὶ βλέπων τὴν ἀναγκαίαν τῆς τάξεως ἀκολουθίαν, πῶς μετὰ τὴν κληρονομοῦσαν ὁ περὶ τῆς ὀγδόης ἡμῖν προσετέθη λόγος. πάντως δὲ οὐκ ἀγνοεῖτε τὸ τῆς ὀγδόης μυστήριον. οὐ γὰρ δὴ πρὸς Ἰουδαικὰς ὑπολήψεις εἰκός ἐστιν ὑποφέρεσθαί τινων τὴν διάνοιαν· οἱ περὶ τὰ ἀσχήμονα τοῦ σώματος ἡμῶν τὸ μεγαλοφυὲς τοῦ μυστηρίου τῆς ὀγδόης κατάγοντες τὸν τῆς περιτομῆς νόμον καὶ τὸ μετὰ τὴν λοχείαν καθάρσιον καὶ τὰ τοιαῦτα λέγουσι τῷ ἀριθμῷ τῆς ὀγδόης καταμηνύεσθαι.
Δ ψεῦδος, «ἐν τῇ ὀργῇ τῆς συντελείας οὐχ ὑπάρξουσιν. » αν μηκέτι ὄντων, « Γνώσονται, φησίν, ο ὅτι ὁ Θεός δεσπόζει τοῦ Ἰακὼς, καὶ τῶν περάτων τῆς γῆς. » Μη δαμῶς γὰρ ὑπολειφθείσης κακίας, πάντως ἔσται τῶν περάτων δεσπότης ο Κύριος τῆς νῦν βασιλευούσης τῶν πολλῶν ἁμαρτίας ἐκ ποδῶν γενομένης. Εἶτα πάλιν[τὸν] αὐτὸν ἐπαναλαμβάνει λόγον περὶ τῶν ἐπιστρεφόντων εἰς ἑσπέραν, καὶλιμωττόντων ώς κυνῶν, καὶ ἐν κύκλῳ περιερχομένων τὴν πόλιν· δηλῶν, οἶμαι, διὰ τῆς τοῦ λόγου επαναλήψεως, ότι καθ' εκάτερον οἱ ἄνθρωποι κατά τε τὸ πονηρὸν καὶ τὸ κρείττον, ἐν οἷς ἂν νῦν γένωνται, ἐν τοῖς αὐτοῖς καὶ μετὰ ταῦτα γενήσονται. Ὁ γὰρ νῦν δι᾽ ἀσεβείας κύκλῳ περιπατῶν, μὴ ἐμβιο τεύων τῇ πόλει, μηδὲ τὸν ἀνθρώπινον ἐπὶ τοῦ ἰδίου βίου χαρακτῆρα φυλάσσων, ἀλλὰ ἀποθηριούμενος διὰ τῆς προαιρέσεως, καὶ κύων γενόμενος, οὗτος καὶ τότε τῆς ἄνω πόλεως ἐκπεσὼν, ἐν λιμῷ τῶν ἀγαθῶν και λασθήσεται. Ὁ δὲ νικητὴς τῶν ἐναντίων καὶ προϊών (καθώς φησιν ἑτέρωθι που ὁ Ψαλμωδός) « ἐκ δυνά μεως εἰς δύναμιν, » καὶ νίκην διαμειβόμενος, ο Αστ μας, ο λέγει, ο τῇ δυνάμει σου, καὶ ἀγαλλιάσομαι τὸ πρωΐ τὸ ἔλεός σου. • Ότι ἐγενήθης αντιλήπτωρ μου, καὶ καταφυγή μου, και τα πρέπει ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΕΙΣ ΤΟΝ ΕΚΤΟΝ ΨΑΛΜΟΝ, ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΟΓΔΟΗΣ. - Οἱ ἐκ δυνάμεως εἰς δύναμιν πορευόμενοι, κατά την προφητικὴν εὐλογίαν, καὶ τὰς καλὰς ἀναβάσεις ἐν ταῖς ἑαυτῶν καρδίαις διατιθέμενοι, ὅτ' ἄν τινος ἀγαθοῦ νοήματος δράξωνται, χειραγωγούνται δι' ἐκείνου πρὸς ὑψηλότερον νόημα δι' οὗ γίνεται τῇ ψυχῇ ἡ ἐπὶ τὸ ὕψος ἀνάβασις. Καὶ οὕτως ὁ ἀεὶ τοῖς ἔμπροσθεν ἐπεκτεινόμενος, οὐδέποτε τῆς ἀγα θῆς ἀνόδου παύσεται, ἀεὶ διὰ τῶν ὑψηλῶν νοημάτ των πρὸς τὴν τῶν ὑπερκειμένων κατανόησιν ὁδη γούμενος. Ταῦτα εἶπον, ἀδελφοὶ, τῷ ἔκτῳ τῶν ψαλ μῶν προσέχων τὴν διάνοιαν, καὶ βλέπων τὴν ἀνα- γκαίαν τῆς τάξεως ἀκολουθίαν, πῶς μετὰ τὴν Κλη ρονομοῦσαν ὁ περὶ τῆς Ογδόης ἡμῖν προσετέθη λόγος. Πάντως δὲ οὐκ ἀγνοεῖτε τὸ τῆς Ὀγδόης μυστήριον. Οὐ γὰρ δὴ πρὸς Ἰουδαϊκὰς ὑπολήψεις εἰκός ἐστιν ὑπου φέρεσθαί τινων τὴν διάνοιαν· οἱ περὶ τὰ ἀσχήμονα τοῦ σώματος ἡμῶν τὸ μεγαλοφυές τοῦ μυστηρίου τῆς Ογδόης κατάγοντες, τὸν τῆς περιτομῆς νόμον, καὶ S. GREGORII NYSSENI om- Quæ cum amplius non fuerint : « Cognoscent, iu- quit, quia Deus dominabitur Jacob, et finium terra, > sulla enim usquam relicta malitia, nium finium rector Dominus erit, cum ea quæ nunc multis imperat iniquitas, de medio tolletur. Deinde rursus sermonem repetit de canibus iis qui ‹ ad vesperam convertentur, quique esurient more canuın, eivitatemque circuibunt; manifestum ar- bitror ex hac sermonis iteratione, homines in al- terutro, seu bono, seu malo, in quo nunc sunt, ſore itidem post hanc vitam : qui enim nunc in impietate, quasi in circuitu ambulat, neque in illa civitate degit, neque humanum characterem in pre, pria vita custodit, sed efferatur, canisque efficitur voluntate et proposito; is et nunc a superna civi- tate excidens, omnium bonorum penuria et fame punietur. At qui contraria vincit, proceditque (ut alibi Psalmista loquitur), c de virtute in virtu- tem "*,, victorianque aliam alia permutat, is, Can- tabo, > ait, c fortitudini tum ; exsultabe make mi- sericordiam tuam, » quoniam factus es adjutor et refugium meum, et te decet gloria in sæcula sæcu- lorum. Amen. * Psal. Lxxxiii, 8. B EJUSDEM IN SEXTUM PSALMUM, DE OCTAVA. Laurentio Sifano interprete. Qui secundum propheticam benedictionem ex น . virtute in virtutem progrediuntur, atque praeclares C ascensus in cordibus suis disponunt cum al- quem bonum intellectum apprehenderint, per eum ad sublimiorem intellectum quasi manu ducuntur; per quem animæ conficitur ascensus in sublime; atque ita qui semper ad ea quæ sunt priora, se ex- tendit", nunquam a bona ascensione cessabit, dum semper per intellectus sublimes, ad superno- rum ducitur contemplationem et animadversionem. llæc dixi, fratres, ad vos, sexto psalmo mentem adhibens, et necessariam ordinis consequentiam cernens, quemadmodum post eam quæ hæreditatem consequitur, de Octava nobis sermo adjectus sit. Prorsus autem mysterium Octava s non ignoratis. Non enim utique convenit nonnullorum mentem adl Judæorum labascere et rapi opiniones, qui ad in- decoras corporis nostri partes, mysterii Octave * Psal. LXXXIII, 6-8. 2º III, Philipp. 11, 13. D s3 Paul. v, 1.
PG 44:608ἡμεῖς δὲ διδαχθέντες παρὰ τοῦ μεγάλου Παύλου ὅτι ὁ νόμος πνευματικός ἐστι, κἂν ἐν τοῖς μνημονευθεῖσι νόμοις ὁ ἄριθμος οὗτος ἐμφέρηται νομοθετῶν καὶ τῷ ἄρρενι τὴν περιτομὴν καὶ τῇ γυναικὶ τὴν ἐπὶ καθαρισμοῦ θυσίαν, οὔτε ἀποβάλλομεν τὸν νόμον οὔτε ταπεινῶς ἐκδεχόμεθα εἰδότες ὅτι ἀληθῶς τῇ ὀγδόῃ γίνεται ἡ ἀληθινὴ περιτομὴ διὰ τῆς πετρίνης μαχαίρας ἐνεργουμένη. νοεῖς δὲ πάντως διὰ τῆς τεμνούσης τὸ ἀκάθαρτον πέτρας αὐτὴν τὴν πέτραν ἥτις ἐστὶν ὁ Χριστός, τουτέστι τῆς ἀληθείας ὁ λόγος, καὶ ὅτι τότε παύεται ἡ ῥυπῶσα τῶν τοῦ βίου πραγμάτων ῥύσις, τῆς ἀνθρωπίνης ζωῆς μεταστοιχειωθείσης πρὸς τὸ θειότερον. ὡς δ’ ἂν πᾶσι γένοιτο δῆλον τὸ ἐν τοῖς τοιούτοις νοούμενον, σαφέστερον, ὅπως ἂν οἷός τε ὦ, τὸν λόγον ἐκθήσομαι. ὁ τοῦ βίου τούτου χρόνος ἐν τῇ πρώτῃ δημιουργίᾳ τῆς κτίσεως διὰ μιᾶς ἑβδομάδος ἡμερῶν συνεπληρώθη. ἤρξατό τε γὰρ ἀπὸ τῆς πρώτης ἡ τῶν ὄντων δημιουργία καὶ τῇ ἑβδόμῃ συγκατέληξε τὸ πέρας τῆς κτίσεως. Ἐγένετο γὰρ ἡμέρα μία, φησίν, ἐν ᾗ τὰ πρῶτα ἐγένετο· καὶ οὕτως ἐν τῇ δευτέρᾳ τὰ δεύτερα, καὶ ἀκολούθως ἕως τῶν ἓξ ἅπαντα.
Δ ψεῦδος, «ἐν τῇ ὀργῇ τῆς συντελείας οὐχ ὑπάρξουσιν. » αν μηκέτι ὄντων, « Γνώσονται, φησίν, ο ὅτι ὁ Θεός δεσπόζει τοῦ Ἰακὼς, καὶ τῶν περάτων τῆς γῆς. » Μη δαμῶς γὰρ ὑπολειφθείσης κακίας, πάντως ἔσται τῶν περάτων δεσπότης ο Κύριος τῆς νῦν βασιλευούσης τῶν πολλῶν ἁμαρτίας ἐκ ποδῶν γενομένης. Εἶτα πάλιν[τὸν] αὐτὸν ἐπαναλαμβάνει λόγον περὶ τῶν ἐπιστρεφόντων εἰς ἑσπέραν, καὶλιμωττόντων ώς κυνῶν, καὶ ἐν κύκλῳ περιερχομένων τὴν πόλιν· δηλῶν, οἶμαι, διὰ τῆς τοῦ λόγου επαναλήψεως, ότι καθ' εκάτερον οἱ ἄνθρωποι κατά τε τὸ πονηρὸν καὶ τὸ κρείττον, ἐν οἷς ἂν νῦν γένωνται, ἐν τοῖς αὐτοῖς καὶ μετὰ ταῦτα γενήσονται. Ὁ γὰρ νῦν δι᾽ ἀσεβείας κύκλῳ περιπατῶν, μὴ ἐμβιο τεύων τῇ πόλει, μηδὲ τὸν ἀνθρώπινον ἐπὶ τοῦ ἰδίου βίου χαρακτῆρα φυλάσσων, ἀλλὰ ἀποθηριούμενος διὰ τῆς προαιρέσεως, καὶ κύων γενόμενος, οὗτος καὶ τότε τῆς ἄνω πόλεως ἐκπεσὼν, ἐν λιμῷ τῶν ἀγαθῶν και λασθήσεται. Ὁ δὲ νικητὴς τῶν ἐναντίων καὶ προϊών (καθώς φησιν ἑτέρωθι που ὁ Ψαλμωδός) « ἐκ δυνά μεως εἰς δύναμιν, » καὶ νίκην διαμειβόμενος, ο Αστ μας, ο λέγει, ο τῇ δυνάμει σου, καὶ ἀγαλλιάσομαι τὸ πρωΐ τὸ ἔλεός σου. • Ότι ἐγενήθης αντιλήπτωρ μου, καὶ καταφυγή μου, και τα πρέπει ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΕΙΣ ΤΟΝ ΕΚΤΟΝ ΨΑΛΜΟΝ, ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΟΓΔΟΗΣ. - Οἱ ἐκ δυνάμεως εἰς δύναμιν πορευόμενοι, κατά την προφητικὴν εὐλογίαν, καὶ τὰς καλὰς ἀναβάσεις ἐν ταῖς ἑαυτῶν καρδίαις διατιθέμενοι, ὅτ' ἄν τινος ἀγαθοῦ νοήματος δράξωνται, χειραγωγούνται δι' ἐκείνου πρὸς ὑψηλότερον νόημα δι' οὗ γίνεται τῇ ψυχῇ ἡ ἐπὶ τὸ ὕψος ἀνάβασις. Καὶ οὕτως ὁ ἀεὶ τοῖς ἔμπροσθεν ἐπεκτεινόμενος, οὐδέποτε τῆς ἀγα θῆς ἀνόδου παύσεται, ἀεὶ διὰ τῶν ὑψηλῶν νοημάτ των πρὸς τὴν τῶν ὑπερκειμένων κατανόησιν ὁδη γούμενος. Ταῦτα εἶπον, ἀδελφοὶ, τῷ ἔκτῳ τῶν ψαλ μῶν προσέχων τὴν διάνοιαν, καὶ βλέπων τὴν ἀνα- γκαίαν τῆς τάξεως ἀκολουθίαν, πῶς μετὰ τὴν Κλη ρονομοῦσαν ὁ περὶ τῆς Ογδόης ἡμῖν προσετέθη λόγος. Πάντως δὲ οὐκ ἀγνοεῖτε τὸ τῆς Ὀγδόης μυστήριον. Οὐ γὰρ δὴ πρὸς Ἰουδαϊκὰς ὑπολήψεις εἰκός ἐστιν ὑπου φέρεσθαί τινων τὴν διάνοιαν· οἱ περὶ τὰ ἀσχήμονα τοῦ σώματος ἡμῶν τὸ μεγαλοφυές τοῦ μυστηρίου τῆς Ογδόης κατάγοντες, τὸν τῆς περιτομῆς νόμον, καὶ S. GREGORII NYSSENI om- Quæ cum amplius non fuerint : « Cognoscent, iu- quit, quia Deus dominabitur Jacob, et finium terra, > sulla enim usquam relicta malitia, nium finium rector Dominus erit, cum ea quæ nunc multis imperat iniquitas, de medio tolletur. Deinde rursus sermonem repetit de canibus iis qui ‹ ad vesperam convertentur, quique esurient more canuın, eivitatemque circuibunt; manifestum ar- bitror ex hac sermonis iteratione, homines in al- terutro, seu bono, seu malo, in quo nunc sunt, ſore itidem post hanc vitam : qui enim nunc in impietate, quasi in circuitu ambulat, neque in illa civitate degit, neque humanum characterem in pre, pria vita custodit, sed efferatur, canisque efficitur voluntate et proposito; is et nunc a superna civi- tate excidens, omnium bonorum penuria et fame punietur. At qui contraria vincit, proceditque (ut alibi Psalmista loquitur), c de virtute in virtu- tem "*,, victorianque aliam alia permutat, is, Can- tabo, > ait, c fortitudini tum ; exsultabe make mi- sericordiam tuam, » quoniam factus es adjutor et refugium meum, et te decet gloria in sæcula sæcu- lorum. Amen. * Psal. Lxxxiii, 8. B EJUSDEM IN SEXTUM PSALMUM, DE OCTAVA. Laurentio Sifano interprete. Qui secundum propheticam benedictionem ex น . virtute in virtutem progrediuntur, atque praeclares C ascensus in cordibus suis disponunt cum al- quem bonum intellectum apprehenderint, per eum ad sublimiorem intellectum quasi manu ducuntur; per quem animæ conficitur ascensus in sublime; atque ita qui semper ad ea quæ sunt priora, se ex- tendit", nunquam a bona ascensione cessabit, dum semper per intellectus sublimes, ad superno- rum ducitur contemplationem et animadversionem. llæc dixi, fratres, ad vos, sexto psalmo mentem adhibens, et necessariam ordinis consequentiam cernens, quemadmodum post eam quæ hæreditatem consequitur, de Octava nobis sermo adjectus sit. Prorsus autem mysterium Octava s non ignoratis. Non enim utique convenit nonnullorum mentem adl Judæorum labascere et rapi opiniones, qui ad in- decoras corporis nostri partes, mysterii Octave * Psal. LXXXIII, 6-8. 2º III, Philipp. 11, 13. D s3 Paul. v, 1.
PG 44:609ἡ δὲ ἑβδόμη πέρας γενομένη τῆς κτίσεως ἐν ἑαυτῇ περιέγραψε τὸν συμπαρεκτεινόμενον τῇ κατασκευῇ τοῦ κόσμου χρόνον. ὡς τοίνυν οὔτε οὐρανὸς ἐξ ἐκείνου γέγονεν ἄλλος οὔτε τι ἕτερον τῶν τοῦ κόσμου μερῶν προσετέθη τοῖς ἐξ ἀρχῆς γεγονόσιν, ἀλλ’ ἔστη ἐφ’ ἑαυτῆς ἡ κτίσις ἀπροσδεὴς καὶ ἀμείωτος ἐν τοῖς μέτροις ἑαυτῆς διαμείνασα· οὕτως οὔτε χρόνος ἄλλος παρὰ τὸν τῇ παρασκευῇ τοῦ κόσμου συναναδειχθέντα ἐγένετο, ἀλλὰ περιωρίσθη τῇ ἑβδομάδι τῶν ἡμερῶν ἡ τοῦ χρόνου φύσις. καὶ τούτου χάριν ὅταν ἐκμετρῶμεν ταῖς ἡμέραις τὸν χρόνον, ἀπὸ τῆς μιᾶς ἀρχόμενοι καὶ τῇ ἑβδόμῃ τὸν ἀριθμὸν κατακλείοντες πάλιν ἐπὶ τὴν μίαν ἀναποδίζομεν, ἀεὶ διὰ τοῦ κύκλου τῶν ἑβδομάδων ἀναμετροῦντες ὅλον τὸ τοῦ χρόνου διάστημα, ἕως ἂν παρελθόντων τῶν κινουμένων καὶ παυσαμένης ποτὲ τῆς ῥοώδους τοῦ κόσμου κινήσεως, καθώς φησιν ὁ ἀπόστολος, ἔλθῃ τὰ μηκέτι σαλευόμενα, ὧν μεταβολὴ καὶ ἀλλοίωσις οὐκέτι ἅπτεται, ἐν τοῖς αὐτοῖς ὡσαύτως ἀεὶ πρὸς τοὺς ἐφεξῆς αἰῶνας διαμενούσης ἐκείνης τῆς κτίσεως, ἐν ᾗ γίνεται ἡ ἀληθινὴ περιτομὴ τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως ἐν τῇ τῆς σωματικῆς ζωῆς περιαιρέσει καὶ τὸ ἀληθινὸν καθάρσιον τοῦ ἀληθινοῦ ῥύπου.
τὸ μετὰ τὴν λοχείαν καθάρσιον, καὶ τὰ τοιαῦτα λέ- Α γουσι τῷ ἀριθμῷ τῆς ὀγδόης καταμηνύεσθαι. Ἡμεῖς δὲ παρὰ τοῦ μεγάλου Παύλου μαθόντες, ὅτι ὁ νόμος πνευματικός ἐστι, κἂν ἐν τοῖς μνημονευθείσι νόμοις ὁ ἀριθμὸς οὗτος ἐμφέρηται, νομοθετῶν καὶ τῷ ἄρ μενι τὴν περιτομὴν, καὶ τῇ γυναικὶ τὴν ἐπὶ καθα ρισμοῦ θυσίαν· οὔτε ἀποβάλλομεν τὸν νόμον, οὔτε ταπεινῶς ἐκδεχόμεθα, εἰδότες, ὅτι ἀληθῶς τῇ ὀγδόῃ γίνεται ἡ ἀληθινὴ περιτομή, διὰ τῆς πετρίνης μαχαί- ρας ενεργουμένη. Νοεῖς δὲ πάντως διὰ τῆς τεμνούσης τὸ ἀκάθαρτον πέτρας, αὐτὴν τὴν πέτραν ἥτις ἐστὶν ὁ Χριστὸς, τουτέστι, τῆς ἀληθείας ὁ λόγος· καὶ ὅτι τότε παύεται ἡ ῥυπῶσα τῶν τοῦ βίου πραγμάτων φύσις, τῆς ἀνθρωπίνης ζωῆς μεταστοιχειωθείσης πρὸς τὸ θειότερον. ὡς δ᾽ ἂν πᾶσι γένοιτο δῆλον τὸ ἐν τοῖς τοιούτοις νοούμενον, σαφέστερον, ὅπως ἂν οἷός τε ὦ, τὸν λόγον ἐκθήσομαι. Ὁ τοῦ βίου τού του χρόνος ἐν τῇ πρώτη δημιουργίᾳ τῆς κτίσεως διὰ μιᾶς ἑβδομάδος ἡμερῶν συνεπληρώθη· ήρξατό τε γὰρ ἀπὸ τῆς πρώτης ἡ τῶν ὄντων δημιουργία, καὶ τῇ ἑβδόμῃ συγκατέληξε τὸ πέρας τῆς κτίσεως. Εγέ νετοι γὰρ « ἡμέρα μία, φησὶν, ἐν ᾗ τὰ πρῶτα ἐγένετο· καὶ οὕτως ἐν τῇ δευτέρᾳ τὰ δεύτερα, καὶ ἀκολούθως ἕως τῶν ἐξ ἁπανία. Ἡ δὲ ἑβδόμη πέρας γενομένη Η τῆς κτίσεως, ἐν ἑαυτῇ περιέγραψε τον συμπαρεκτει- νόμενον τῇ κατασκευῇ τοῦ κόσμου χρόνον. Ως τοίνυν οὔτε οὐρανὸς ἐξ ἐκείνου γέγονεν, οὔτε τι ἕτερον τῶν τοῦ κόσμου μερῶν προσετέθη τοῖς ἐξ ἀρχῆς γεγονόσιν· ἀλλ᾽ ἔστη ἐφ' ἑαυτῆς ἡ κτίσις, ἀπροσδεὴς καὶ ἀμείωτος ἐν τοῖς μέτροις ἑαυτῆς δια μείνασα· οὕτως οὔτε χρόνος ἄλλος ὑπὸ τὸν τῇ παρα σκευῇ τοῦ κόσμου συναναδειχθέντα ἐγένετο ἀλλὰ περιωρίσθη τῇ ἑβδομάδι τῶν ἡμερῶν ἡ τοῦ χρόνου φύσις. Καὶ τούτου χάριν ὅτ᾽ ἂν ἐκμετρῶμεν ταῖς ἡμέραις τὸν χρόνον, ἀπὸ τῆς μιᾶς ἀρχόμενοι καὶ τῇ ἑβδόμῃ τὸν ἀριθμὸν κατακλείοντες· πάλιν ἐπὶ τὴν μίαν ἀναποδίζομεν, ἀεὶ διὰ τοῦ κύκλου τῶν ἑβδομά δων ἀναμετροῦντες ὅλον τὸ τοῦ χρόνου, διάστημα· ἕως ἂν παρελθόντων τῶν κινουμένων, καὶ παυσαμέ- της ποτὲ τῆς ῥοώδους κινήσεως, καθώς φησιν ὁ ᾿Από στολος, ἔλθῃ τὰ μηκέτι σαλευόμενα, ὧν μεταβολὴ καὶ ἀλλοίωσις οὐκέτι ἄπτεται, ἐν τοῖς αὐτοῖς ὡσαύτως ἀεὶ πρὸς τοὺς ἐφεξῆς αἰῶνας διαμενούσης ἐκείνης τῆς πτίσεως, ἐν ᾗ γίνεται ἡ ἀληθινὴ περιτομὴ τῆς ἀν- θρωπίνης φύσεως ἐν τῇ τῆς σωματικῆς ζωῆς περιαι ρέσει, καὶ τὸ ἀληθινὸν καθάρσιον τοῦ ἀληθινοῦ ῥύπου. Τύπος δὲ ἀνθρώπου ἡ ἁμαρτία, ἡ συναποτικτομένη τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει (ὅτι ἐν ἁμαρτίαις εκίσσησέ με ή μήτηρ μου » ), ἣν ὁ τὸν καθαρισμὸν τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν ποιησάμενος, τότε εἰς τὸ πᾶν ἐκκαθαίρει, ἐξαναλίσκων ἐκ τῆς τῶν ὄντων φύσεως πᾶν ὅσον α ματῶδές τε καὶ ῥυπαρὸν καὶ ἀκροβυστον. Καὶ οὕτω δεχόμεθα τὸν περὶ τῆς ὀγδόης νόμον, τὸν καθαίροντά τε καὶ περιτέμνοντα· διότι τοῦ ἑβδοματικοῦ παυσα- μένου χρόνου, ενστήσεται ἡμέρα ἐγδόη μετὰ τὴν ἑβδόμην· ὀγδόη μὲν λεγομένη, ὅτι μετὰ τὴν ἑβδόμην ** IN PSALMOS. B puerperium purifcationis legem, ac talia dicunt numero Octavæ significari. Nos autem a magno Paulo docti, quod lex spiritualis sit ", etiamsi in memoratis legibus hic numerus contineatur, præ- scribens et masculo circumcisionem, et mulieri purificationis nomine sacrificium et oblationem, neque humili atque abjecta mente eam admittimus, scientes quod procul dubio octavo die vera cir- cumcisio fat, quæ per lapideum cultrum admini- stratur. Intelligis autem prorsus per lapidem qui impurum et immundum scindit, ipsum lapidem, qui est Christus ", hoc est veritatis sermo, et quod tunc humana vita ad diviniorem et augustiorem formam traducta, fnietur sordidus negotiorum vit Buxus. Ut auten, omnibus manifestum fiat, quod per talia intelligatur, rem de qua agitur, pro viri- bus apertius exponam. Hujus vitæ tempus in prima illa institutione creaturæ per unam dierum septi- manam completum est. Nam et a die prima rerum universarum opificium institutum est, et cum septima Anis creationis fuit s. Factus est, enim, inquit, e dies unus, in quo prima facta sunt: atque ita in secundo, secunda : ac deinceps usque ad sextum, universa. Septimus autem cum terminus creationis exstitisset, in se circumscripsit tempus, ་ excellentiam deducentes, circumcisionis et post quod interim dum mundus crearetur, transigebatur. D Rom. vii, 14. [lor. x, 4. Gen. 1, 5. c Ut igitur neque cœlum ex illo tempore factum, neque mundi aliqua pars iis quæ ab initio facta sunt, adjecta est, sed constitit in seipsa nullius in- super rei egena diminutionisque expers in suis modis permanens creatura: ita neque tempus ex- stitit ullum aliud præter id, quod una cum fabri- catione mundi designatum est, sed dierum septi- mana temporis natura definita est. Atque hac de causa, cuni diebus tempus medimur, ab uno inci- pientes et septimo numerum concludentes, rursus ad unum regredimur, per ambitum septimanarum, semper totum temporis spatium remetientes, donec praeteritis iis quæ moventur, fuxoque motu, ut in- quit Apostolus 2", aliquando cessante, venerint ea, quæ non amplius fluctuant, et agitantur; quæ deinceps alteratio mutatioque non amplius attingit in eisdem, eodem modo semper in sequentia sacula manente illa creatura, in qua vera humanæ natura cireumeisio per ademptionem vitæ corporalis, et vera purificatio verarum sordium fit. Sordes autem hominis peccatum est, quod una cum humana edi- tur natura, quoniam in peccatis concepit me nater mea 18:, quod peccatum is qui purificationem pec catorum nostrorum confecit, tune in universum ex- purgat, absumens ac tollens ex rerum natura quid- quid vel cruentum vel sordilum vel præputiosum est. Atque ita accipimus legem de Octava : quæ lex purget pariter et circumcidat, propterea quod septimanario tempore finito, post septimum insta- bit dies octavus; qui octavus quide dicitur, quia * I Cor. vi, 51. Psal. L, 7.
ῥύπος δὲ ἀνθρώπου ἡ ἁμαρτία ἡ συναποτικτομένη τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει (ὅτι Ἐν ἁμαρτίαις ἐκίσσησέ με ἡ μήτηρ μου), ἣν ὁ τὸν καθαρισμὸν τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν ποιησάμενος τότε εἰς τὸ παντελὲς ἐκκαθαίρει ἐξαναλίσκων ἐκ τῆς τῶν ὄντων φύσεως πᾶν ὅσον αἱματῶδές τε καὶ ῥυπαρὸν καὶ ἀκρόβυστον. καὶ οὕτω δεχόμεθα τὸν περὶ τῆς ὀγδόης νόμον τὸν καθαίροντά τε καὶ περιτέμνοντα, διότι τοῦ ἑβδομαδικοῦ παυσαμένου χρόνου ἐνστήσεται ἡμέρα ὀγδόη μετὰ τὴν ἑβδόμην, ὀγδόη μὲν λεγομένη ὅτι μετὰ τὴν ἑβδόμην γίνεται, οὐκέτι δὲ τὴν τοῦ ἀριθμοῦ διαδοχὴν ἐφ’ ἑαυτῆς δεχομένη. μία γὰρ εἰς τὸ διηνεκὲς παραμένει οὐδέποτε νυκτερινῷ διαιρουμένη ζόφῳ. ἄλλος γὰρ αὐτὴν ποιεῖ ἥλιος ὁ τὸ ἀληθινὸν φῶς ἀπολάμπων· ὃς ἐπειδὰν ἅπαξ ἐπιφαύσῃ ἡμῖν, καθώς φησιν ὁ ἀπόστολος, οὐκέτι ἐν δυσμαῖς κρύπτεται, ἀλλὰ πάντα τῇ φωτιστικῇ ἑαυτοῦ δυνάμει περιπτυξάμενος διηνεκές τε καὶ ἀδιάδοχον τοῖς ἀξίοις τὸ φῶς ἐμποιεῖ καὶ αὐτοὺς τοὺς μετέχοντας τοῦ φωτὸς ἐκείνου ἄλλους ἡλίους ἀπεργαζόμενος, καθώς φησιν ἐν τῷ εὐαγγελίῳ ὁ λόγος, ὅτι Τότε οἱ δίκαιοι λάμψουσιν ὡς ὁ ἥλιος.
τὸ μετὰ τὴν λοχείαν καθάρσιον, καὶ τὰ τοιαῦτα λέ- Α γουσι τῷ ἀριθμῷ τῆς ὀγδόης καταμηνύεσθαι. Ἡμεῖς δὲ παρὰ τοῦ μεγάλου Παύλου μαθόντες, ὅτι ὁ νόμος πνευματικός ἐστι, κἂν ἐν τοῖς μνημονευθείσι νόμοις ὁ ἀριθμὸς οὗτος ἐμφέρηται, νομοθετῶν καὶ τῷ ἄρ μενι τὴν περιτομὴν, καὶ τῇ γυναικὶ τὴν ἐπὶ καθα ρισμοῦ θυσίαν· οὔτε ἀποβάλλομεν τὸν νόμον, οὔτε ταπεινῶς ἐκδεχόμεθα, εἰδότες, ὅτι ἀληθῶς τῇ ὀγδόῃ γίνεται ἡ ἀληθινὴ περιτομή, διὰ τῆς πετρίνης μαχαί- ρας ενεργουμένη. Νοεῖς δὲ πάντως διὰ τῆς τεμνούσης τὸ ἀκάθαρτον πέτρας, αὐτὴν τὴν πέτραν ἥτις ἐστὶν ὁ Χριστὸς, τουτέστι, τῆς ἀληθείας ὁ λόγος· καὶ ὅτι τότε παύεται ἡ ῥυπῶσα τῶν τοῦ βίου πραγμάτων φύσις, τῆς ἀνθρωπίνης ζωῆς μεταστοιχειωθείσης πρὸς τὸ θειότερον. ὡς δ᾽ ἂν πᾶσι γένοιτο δῆλον τὸ ἐν τοῖς τοιούτοις νοούμενον, σαφέστερον, ὅπως ἂν οἷός τε ὦ, τὸν λόγον ἐκθήσομαι. Ὁ τοῦ βίου τού του χρόνος ἐν τῇ πρώτη δημιουργίᾳ τῆς κτίσεως διὰ μιᾶς ἑβδομάδος ἡμερῶν συνεπληρώθη· ήρξατό τε γὰρ ἀπὸ τῆς πρώτης ἡ τῶν ὄντων δημιουργία, καὶ τῇ ἑβδόμῃ συγκατέληξε τὸ πέρας τῆς κτίσεως. Εγέ νετοι γὰρ « ἡμέρα μία, φησὶν, ἐν ᾗ τὰ πρῶτα ἐγένετο· καὶ οὕτως ἐν τῇ δευτέρᾳ τὰ δεύτερα, καὶ ἀκολούθως ἕως τῶν ἐξ ἁπανία. Ἡ δὲ ἑβδόμη πέρας γενομένη Η τῆς κτίσεως, ἐν ἑαυτῇ περιέγραψε τον συμπαρεκτει- νόμενον τῇ κατασκευῇ τοῦ κόσμου χρόνον. Ως τοίνυν οὔτε οὐρανὸς ἐξ ἐκείνου γέγονεν, οὔτε τι ἕτερον τῶν τοῦ κόσμου μερῶν προσετέθη τοῖς ἐξ ἀρχῆς γεγονόσιν· ἀλλ᾽ ἔστη ἐφ' ἑαυτῆς ἡ κτίσις, ἀπροσδεὴς καὶ ἀμείωτος ἐν τοῖς μέτροις ἑαυτῆς δια μείνασα· οὕτως οὔτε χρόνος ἄλλος ὑπὸ τὸν τῇ παρα σκευῇ τοῦ κόσμου συναναδειχθέντα ἐγένετο ἀλλὰ περιωρίσθη τῇ ἑβδομάδι τῶν ἡμερῶν ἡ τοῦ χρόνου φύσις. Καὶ τούτου χάριν ὅτ᾽ ἂν ἐκμετρῶμεν ταῖς ἡμέραις τὸν χρόνον, ἀπὸ τῆς μιᾶς ἀρχόμενοι καὶ τῇ ἑβδόμῃ τὸν ἀριθμὸν κατακλείοντες· πάλιν ἐπὶ τὴν μίαν ἀναποδίζομεν, ἀεὶ διὰ τοῦ κύκλου τῶν ἑβδομά δων ἀναμετροῦντες ὅλον τὸ τοῦ χρόνου, διάστημα· ἕως ἂν παρελθόντων τῶν κινουμένων, καὶ παυσαμέ- της ποτὲ τῆς ῥοώδους κινήσεως, καθώς φησιν ὁ ᾿Από στολος, ἔλθῃ τὰ μηκέτι σαλευόμενα, ὧν μεταβολὴ καὶ ἀλλοίωσις οὐκέτι ἄπτεται, ἐν τοῖς αὐτοῖς ὡσαύτως ἀεὶ πρὸς τοὺς ἐφεξῆς αἰῶνας διαμενούσης ἐκείνης τῆς πτίσεως, ἐν ᾗ γίνεται ἡ ἀληθινὴ περιτομὴ τῆς ἀν- θρωπίνης φύσεως ἐν τῇ τῆς σωματικῆς ζωῆς περιαι ρέσει, καὶ τὸ ἀληθινὸν καθάρσιον τοῦ ἀληθινοῦ ῥύπου. Τύπος δὲ ἀνθρώπου ἡ ἁμαρτία, ἡ συναποτικτομένη τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει (ὅτι ἐν ἁμαρτίαις εκίσσησέ με ή μήτηρ μου » ), ἣν ὁ τὸν καθαρισμὸν τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν ποιησάμενος, τότε εἰς τὸ πᾶν ἐκκαθαίρει, ἐξαναλίσκων ἐκ τῆς τῶν ὄντων φύσεως πᾶν ὅσον α ματῶδές τε καὶ ῥυπαρὸν καὶ ἀκροβυστον. Καὶ οὕτω δεχόμεθα τὸν περὶ τῆς ὀγδόης νόμον, τὸν καθαίροντά τε καὶ περιτέμνοντα· διότι τοῦ ἑβδοματικοῦ παυσα- μένου χρόνου, ενστήσεται ἡμέρα ἐγδόη μετὰ τὴν ἑβδόμην· ὀγδόη μὲν λεγομένη, ὅτι μετὰ τὴν ἑβδόμην ** IN PSALMOS. B puerperium purifcationis legem, ac talia dicunt numero Octavæ significari. Nos autem a magno Paulo docti, quod lex spiritualis sit ", etiamsi in memoratis legibus hic numerus contineatur, præ- scribens et masculo circumcisionem, et mulieri purificationis nomine sacrificium et oblationem, neque humili atque abjecta mente eam admittimus, scientes quod procul dubio octavo die vera cir- cumcisio fat, quæ per lapideum cultrum admini- stratur. Intelligis autem prorsus per lapidem qui impurum et immundum scindit, ipsum lapidem, qui est Christus ", hoc est veritatis sermo, et quod tunc humana vita ad diviniorem et augustiorem formam traducta, fnietur sordidus negotiorum vit Buxus. Ut auten, omnibus manifestum fiat, quod per talia intelligatur, rem de qua agitur, pro viri- bus apertius exponam. Hujus vitæ tempus in prima illa institutione creaturæ per unam dierum septi- manam completum est. Nam et a die prima rerum universarum opificium institutum est, et cum septima Anis creationis fuit s. Factus est, enim, inquit, e dies unus, in quo prima facta sunt: atque ita in secundo, secunda : ac deinceps usque ad sextum, universa. Septimus autem cum terminus creationis exstitisset, in se circumscripsit tempus, ་ excellentiam deducentes, circumcisionis et post quod interim dum mundus crearetur, transigebatur. D Rom. vii, 14. [lor. x, 4. Gen. 1, 5. c Ut igitur neque cœlum ex illo tempore factum, neque mundi aliqua pars iis quæ ab initio facta sunt, adjecta est, sed constitit in seipsa nullius in- super rei egena diminutionisque expers in suis modis permanens creatura: ita neque tempus ex- stitit ullum aliud præter id, quod una cum fabri- catione mundi designatum est, sed dierum septi- mana temporis natura definita est. Atque hac de causa, cuni diebus tempus medimur, ab uno inci- pientes et septimo numerum concludentes, rursus ad unum regredimur, per ambitum septimanarum, semper totum temporis spatium remetientes, donec praeteritis iis quæ moventur, fuxoque motu, ut in- quit Apostolus 2", aliquando cessante, venerint ea, quæ non amplius fluctuant, et agitantur; quæ deinceps alteratio mutatioque non amplius attingit in eisdem, eodem modo semper in sequentia sacula manente illa creatura, in qua vera humanæ natura cireumeisio per ademptionem vitæ corporalis, et vera purificatio verarum sordium fit. Sordes autem hominis peccatum est, quod una cum humana edi- tur natura, quoniam in peccatis concepit me nater mea 18:, quod peccatum is qui purificationem pec catorum nostrorum confecit, tune in universum ex- purgat, absumens ac tollens ex rerum natura quid- quid vel cruentum vel sordilum vel præputiosum est. Atque ita accipimus legem de Octava : quæ lex purget pariter et circumcidat, propterea quod septimanario tempore finito, post septimum insta- bit dies octavus; qui octavus quide dicitur, quia * I Cor. vi, 51. Psal. L, 7.
PG 44:610Ἐπεὶ οὖν ὑπὲρ τῆς κληρονομούσης ἐν τῷ προλαβόντι ψαλμῷ τὸν λόγον πεποίηται, ἡ δὲ κληρονομία ἐν τῇ ὀγδόῃ τοῖς ἀξίοις ἀπόκειται, ἐν ταύτῃ δὲ καὶ ἡ δικαία τοῦ θεοῦ γίνεται κρίσις ἑκάστῳ τὸ κατ’ ἀξίαν νέμουσα, καλῶς ὁ προφήτης τῇ περὶ τῆς ὀγδόης μνήμῃ τὸν περὶ τῆς μετανοίας συνεισήγαγε λόγον. τίς γὰρ τῆς φοβερᾶς τοῦ Χριστοῦ κρίσεως μνήμην λαβὼν οὐκ εὐθὺς ἐν τῷ συνειδότι τῷ ἰδίῳ σπαράσσεται καὶ φόβῳ καὶ ἀγωνίᾳ συνέχεται; κἂν πρὸς τὸ κρεῖττον ἑαυτῷ συνεγνωκὼς τύχῃ τὸν βίον; ἀλλ’ οὖν πρὸς τὴν ἀκρίβειαν τῆς κρίσεως βλέπων, ἐν ᾗ καὶ τὰ λεπτότατα τῶν παροραμάτων εἰς ἐξέτασιν ἄγεται, καταπτοεῖται πάντως τῇ τῶν φοβερῶν προσδοκίᾳ, οὐκ εἰδὼς εἰς ὅ τι αὐτῷ τὸ τῆς κρίσεως καταλήξει πέρας. τούτου χάριν ὡς ἐν ὀφθαλμοῖς λαβὼν τὰ φοβερὰ κολαστήρια, τὴν γέεναν ἐκείνην καὶ τὸ σκοτεινὸν πῦρ καὶ τὸν ἀτελεύτητον τῆς συνειδήσεως σκώληκα τὸν ἀεὶ μύζοντα τὴν ψυχὴν δι’ αἰσχύνης καὶ τῇ μνήμῃ τῶν κακῶς βεβιωμένων τὰς ἀλγηδόνας ἀνακαινίζοντα, ἤδη τοῦ θεοῦ ἱκέτης γίνεται δεόμενος μὴ τῷ θυμῷ ἐκείνῳ παραδοθῆναι πρὸς ἔλεγχον μήτε διὰ τῆς ὀργῆς ἐκείνης ἐπαχθῆναι αὐτῷ τὴν ὑπὲρ ὧν ἐπλημμέλησε παίδευσιν.
τὸ μετὰ τὴν λοχείαν καθάρσιον, καὶ τὰ τοιαῦτα λέ- Α γουσι τῷ ἀριθμῷ τῆς ὀγδόης καταμηνύεσθαι. Ἡμεῖς δὲ παρὰ τοῦ μεγάλου Παύλου μαθόντες, ὅτι ὁ νόμος πνευματικός ἐστι, κἂν ἐν τοῖς μνημονευθείσι νόμοις ὁ ἀριθμὸς οὗτος ἐμφέρηται, νομοθετῶν καὶ τῷ ἄρ μενι τὴν περιτομὴν, καὶ τῇ γυναικὶ τὴν ἐπὶ καθα ρισμοῦ θυσίαν· οὔτε ἀποβάλλομεν τὸν νόμον, οὔτε ταπεινῶς ἐκδεχόμεθα, εἰδότες, ὅτι ἀληθῶς τῇ ὀγδόῃ γίνεται ἡ ἀληθινὴ περιτομή, διὰ τῆς πετρίνης μαχαί- ρας ενεργουμένη. Νοεῖς δὲ πάντως διὰ τῆς τεμνούσης τὸ ἀκάθαρτον πέτρας, αὐτὴν τὴν πέτραν ἥτις ἐστὶν ὁ Χριστὸς, τουτέστι, τῆς ἀληθείας ὁ λόγος· καὶ ὅτι τότε παύεται ἡ ῥυπῶσα τῶν τοῦ βίου πραγμάτων φύσις, τῆς ἀνθρωπίνης ζωῆς μεταστοιχειωθείσης πρὸς τὸ θειότερον. ὡς δ᾽ ἂν πᾶσι γένοιτο δῆλον τὸ ἐν τοῖς τοιούτοις νοούμενον, σαφέστερον, ὅπως ἂν οἷός τε ὦ, τὸν λόγον ἐκθήσομαι. Ὁ τοῦ βίου τού του χρόνος ἐν τῇ πρώτη δημιουργίᾳ τῆς κτίσεως διὰ μιᾶς ἑβδομάδος ἡμερῶν συνεπληρώθη· ήρξατό τε γὰρ ἀπὸ τῆς πρώτης ἡ τῶν ὄντων δημιουργία, καὶ τῇ ἑβδόμῃ συγκατέληξε τὸ πέρας τῆς κτίσεως. Εγέ νετοι γὰρ « ἡμέρα μία, φησὶν, ἐν ᾗ τὰ πρῶτα ἐγένετο· καὶ οὕτως ἐν τῇ δευτέρᾳ τὰ δεύτερα, καὶ ἀκολούθως ἕως τῶν ἐξ ἁπανία. Ἡ δὲ ἑβδόμη πέρας γενομένη Η τῆς κτίσεως, ἐν ἑαυτῇ περιέγραψε τον συμπαρεκτει- νόμενον τῇ κατασκευῇ τοῦ κόσμου χρόνον. Ως τοίνυν οὔτε οὐρανὸς ἐξ ἐκείνου γέγονεν, οὔτε τι ἕτερον τῶν τοῦ κόσμου μερῶν προσετέθη τοῖς ἐξ ἀρχῆς γεγονόσιν· ἀλλ᾽ ἔστη ἐφ' ἑαυτῆς ἡ κτίσις, ἀπροσδεὴς καὶ ἀμείωτος ἐν τοῖς μέτροις ἑαυτῆς δια μείνασα· οὕτως οὔτε χρόνος ἄλλος ὑπὸ τὸν τῇ παρα σκευῇ τοῦ κόσμου συναναδειχθέντα ἐγένετο ἀλλὰ περιωρίσθη τῇ ἑβδομάδι τῶν ἡμερῶν ἡ τοῦ χρόνου φύσις. Καὶ τούτου χάριν ὅτ᾽ ἂν ἐκμετρῶμεν ταῖς ἡμέραις τὸν χρόνον, ἀπὸ τῆς μιᾶς ἀρχόμενοι καὶ τῇ ἑβδόμῃ τὸν ἀριθμὸν κατακλείοντες· πάλιν ἐπὶ τὴν μίαν ἀναποδίζομεν, ἀεὶ διὰ τοῦ κύκλου τῶν ἑβδομά δων ἀναμετροῦντες ὅλον τὸ τοῦ χρόνου, διάστημα· ἕως ἂν παρελθόντων τῶν κινουμένων, καὶ παυσαμέ- της ποτὲ τῆς ῥοώδους κινήσεως, καθώς φησιν ὁ ᾿Από στολος, ἔλθῃ τὰ μηκέτι σαλευόμενα, ὧν μεταβολὴ καὶ ἀλλοίωσις οὐκέτι ἄπτεται, ἐν τοῖς αὐτοῖς ὡσαύτως ἀεὶ πρὸς τοὺς ἐφεξῆς αἰῶνας διαμενούσης ἐκείνης τῆς πτίσεως, ἐν ᾗ γίνεται ἡ ἀληθινὴ περιτομὴ τῆς ἀν- θρωπίνης φύσεως ἐν τῇ τῆς σωματικῆς ζωῆς περιαι ρέσει, καὶ τὸ ἀληθινὸν καθάρσιον τοῦ ἀληθινοῦ ῥύπου. Τύπος δὲ ἀνθρώπου ἡ ἁμαρτία, ἡ συναποτικτομένη τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει (ὅτι ἐν ἁμαρτίαις εκίσσησέ με ή μήτηρ μου » ), ἣν ὁ τὸν καθαρισμὸν τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν ποιησάμενος, τότε εἰς τὸ πᾶν ἐκκαθαίρει, ἐξαναλίσκων ἐκ τῆς τῶν ὄντων φύσεως πᾶν ὅσον α ματῶδές τε καὶ ῥυπαρὸν καὶ ἀκροβυστον. Καὶ οὕτω δεχόμεθα τὸν περὶ τῆς ὀγδόης νόμον, τὸν καθαίροντά τε καὶ περιτέμνοντα· διότι τοῦ ἑβδοματικοῦ παυσα- μένου χρόνου, ενστήσεται ἡμέρα ἐγδόη μετὰ τὴν ἑβδόμην· ὀγδόη μὲν λεγομένη, ὅτι μετὰ τὴν ἑβδόμην ** IN PSALMOS. B puerperium purifcationis legem, ac talia dicunt numero Octavæ significari. Nos autem a magno Paulo docti, quod lex spiritualis sit ", etiamsi in memoratis legibus hic numerus contineatur, præ- scribens et masculo circumcisionem, et mulieri purificationis nomine sacrificium et oblationem, neque humili atque abjecta mente eam admittimus, scientes quod procul dubio octavo die vera cir- cumcisio fat, quæ per lapideum cultrum admini- stratur. Intelligis autem prorsus per lapidem qui impurum et immundum scindit, ipsum lapidem, qui est Christus ", hoc est veritatis sermo, et quod tunc humana vita ad diviniorem et augustiorem formam traducta, fnietur sordidus negotiorum vit Buxus. Ut auten, omnibus manifestum fiat, quod per talia intelligatur, rem de qua agitur, pro viri- bus apertius exponam. Hujus vitæ tempus in prima illa institutione creaturæ per unam dierum septi- manam completum est. Nam et a die prima rerum universarum opificium institutum est, et cum septima Anis creationis fuit s. Factus est, enim, inquit, e dies unus, in quo prima facta sunt: atque ita in secundo, secunda : ac deinceps usque ad sextum, universa. Septimus autem cum terminus creationis exstitisset, in se circumscripsit tempus, ་ excellentiam deducentes, circumcisionis et post quod interim dum mundus crearetur, transigebatur. D Rom. vii, 14. [lor. x, 4. Gen. 1, 5. c Ut igitur neque cœlum ex illo tempore factum, neque mundi aliqua pars iis quæ ab initio facta sunt, adjecta est, sed constitit in seipsa nullius in- super rei egena diminutionisque expers in suis modis permanens creatura: ita neque tempus ex- stitit ullum aliud præter id, quod una cum fabri- catione mundi designatum est, sed dierum septi- mana temporis natura definita est. Atque hac de causa, cuni diebus tempus medimur, ab uno inci- pientes et septimo numerum concludentes, rursus ad unum regredimur, per ambitum septimanarum, semper totum temporis spatium remetientes, donec praeteritis iis quæ moventur, fuxoque motu, ut in- quit Apostolus 2", aliquando cessante, venerint ea, quæ non amplius fluctuant, et agitantur; quæ deinceps alteratio mutatioque non amplius attingit in eisdem, eodem modo semper in sequentia sacula manente illa creatura, in qua vera humanæ natura cireumeisio per ademptionem vitæ corporalis, et vera purificatio verarum sordium fit. Sordes autem hominis peccatum est, quod una cum humana edi- tur natura, quoniam in peccatis concepit me nater mea 18:, quod peccatum is qui purificationem pec catorum nostrorum confecit, tune in universum ex- purgat, absumens ac tollens ex rerum natura quid- quid vel cruentum vel sordilum vel præputiosum est. Atque ita accipimus legem de Octava : quæ lex purget pariter et circumcidat, propterea quod septimanario tempore finito, post septimum insta- bit dies octavus; qui octavus quide dicitur, quia * I Cor. vi, 51. Psal. L, 7.
PG 44:611τοῖς γὰρ καταδικασθεῖσι τῇ πικρᾷ παιδεύσει τῆς φοβερᾶς ἐκείνης κολάσεως θυμοῦ ἔργον νομίζεται καὶ ὀργῆς ἡ διάκρισις. καὶ διὰ τοῦτο ὡς ἐν τοῖς ἀλγεινοῖς ἤδη γενόμενος τὰς τῶν ὀδυνωμένων φωνὰς ὑποκρίνεται, οἷς θυμὸς εἶναι δοκεῖ καὶ ὀργὴ τὸ ἐπὶ τιμωρίᾳ τῶν ἀσεβῶν ἐπαγόμενον. λέγει τοίνυν ὅτι Οὐκ ἀναμένω ἐκ τοῦ θυμοῦ ἐκείνου διὰ τῶν φοβερῶν μαστίγων γενέσθαι μοι τῶν κεκρυμμένων τὸν ἔλεγχον, ἀλλὰ προλαμβάνω τῇ ἐξαγορεύσει τὴν ἐκ τῆς ὀργῆς ἐκείνης ἀνάγκην. ὅπερ γὰρ ἡ ὀδύνη ἐπὶ τῶν μαστιγουμένων ποιεῖ ἀκόντων αὐτῶν τὰ κρυπτὰ τῆς ἀνομίας ἐμφανῆ ποιοῦσα, τοῦτο ποιεῖ ἀφ’ ἑαυτῆς ἡ προαίρεσις, ἑαυτὴν διὰ τῆς μετανοίας μαστίζουσά τε καὶ κολάζουσα, καὶ δημοσιεύουσα τὴν κεκαλυμμένην ἐν τοῖς κεκρυμμένοις ἁμαρτίαν. εἰπὼν τοίνυν ὅτι Μήτε τῷ θυμῷ σου ἐλέγξῃς με, μήτε τῇ ὀργῇ σου παιδεύσῃς με, ἀκολούθως καταφεύγει ἐπὶ τὸν ἔλεον, οὐ τοσοῦτον εἰς προαίρεσιν ὅσον εἰς ἀσθένειαν φύσεως τοῦ κακοῦ τὴν αἰτίαν ἀνάγων· Ἐν κακοῖς με γεγονότα ἐλέῳ θεράπευσον· ἐξ ἀσθενείας γὰρ ἦλθον ἐπὶ τὸ πάθος. τίς δὲ ἡ ἀσθένεια; Ἐξηρθρώθη τὰ ὀστᾶ μου καὶ διελύθη ἀπὸ τῆς μετ’ ἀλλήλων ἁρμονίας.
S. GREGORII NYSSENI γίνεται, οὐκέτι δὲ τὴν τοῦ ἀριθμοῦ διαδοχήν ἐφ' ἑαυ Β τῆς δεχομένη. Μία γὰρ εἰς τὸ διηνεκές παραμένει, οὐδέποτε νυχτερινῷ διαιρουμένη ζόφῳ. "Αλλος γὰρ αὐτὴν ποιεῖ ὁ ἥλιος, ὁ τὸ ἀληθινὸν φῶς ἀπολάμπων ὃς ἐπειδὰν ἅπαξ ἐπιφανῇ ἡμῖν, καθώς φησιν ὁ ᾿Από στολος, οὐκέτι ἐν δυσμαῖς κρύπτεται, ἀλλὰ πάντα τῇ φωτιστικῇ ἑαυτοῦ δυνάμει περιπτυξάμενος,διηνεκές τε καὶ ἀδιάδοχον τοῖς ἀξίοις τὸ φῶς ἐμποιεῖ· καὶ αὐτοὺς τοὺς μετέχοντας τοῦ φωτὸς ἐκείνου, ἄλλους ἡλίους απεργαζόμενος, καθώς φησιν ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ ὁ Λό γος, ὅτι « Τότε οἱ δίκαιοι λάμψουσιν ὡς ὁ ἥλιος, ο Ἐπεὶ οὖν ὑπὲρ τῆς Κληρονομούσης ἐν τῷ προλα βόντι ψαλμῷ τὸν λόγον πεποίηται, ἡ δὲ κληρονομία ἐν τῇ Ογδόῃ τοῖς ἀξίοις ἀπόκειται, ἐν ταύτῃ δὲ καὶ ἡ δικαία τοῦ Θεοῦ γίνεται κρίσις, ἑκάστῳ τὸ κατ' ἀξίαν νέμουσα· καλῶς ὁ Προφήτης τῇ περὶ τῆς Ογδόης μνήμῃ τὸν περὶ μετανοίας συνεισήγαγε λόγον. Τίς γὰρ τῆς φοβερᾶς τοῦ Χριστοῦ κρίσεως μνήμην λαβών, οὐκ εὐθὺς ἐν τῷ συνειδότι τῷ ἰδίῳ σπαράσσεται, καὶ φόβῳ καὶ ἁγνοίᾳ συνέχεται ; καν πρὸς τὸ κρεῖττον ἑαυτῷ συνεγνωκώς τύχῃ τὸν βίον, ἀλλ᾽ οὖν πρὸς τὴν ἀκρίβειαν τῆς κρίσεως βλέπων, ἐν ᾗ καὶ τὰ λεπτότατα τῶν παροραμάτων εἰς ἐξέτασιν ἄγεται· καταπτοεῖται πάντως τῇ τῶν φοβερῶν προσ- δοκίᾳ, οὐκ εἰδὼς εἰς ὅ τι αὐτῷ τὸ τῆς κρίσεως κατα- λήξει πέρας. Τούτου χάριν ὡς ἐν ὀφθαλμοῖς λαβὼν τὰ φοβερά κολαστήρια, τὴν γέενναν ἐκείνην καὶ τὸ σκο- τεινὸν πῦρ, καὶ τὸν ἀτελεύτητον τῆς συνειδήσεως σκώληκα, τὸν ἀεὶ μυζῶντα τὴν ψυχὴν δι' αἰσχύνης, καὶ τῇ μνήμῃ τῶν κακῶς βεβιωμένων τὰς ἀλγηδόνας ἀνακαινίζονται ἤδη τοῦ Θεοῦ ἱκέτης γίνεται, δεόμε νος, μὴ τῷ θυμῷ ἐκείνῳ παραδοθῆναι πρὸς ἔλεγ χον, μήτε διὰ τῆς ὀργῆς ἐκείνης επαχθῆναι αὐτῷ τὴν ὑπὲρ ὧν ἐπλημμέλησε παίδευσιν. Τοῖς γὰρ καταδι κασθεῖσι τῇ πικρᾷ παιδεύσει τῆς φοβερᾶς ἐκείνης κολάσεως, θυμοῦ ἔργον νομίζεται καὶ ὀργῆς ἡ διά- κρισις. Καὶ διὰ τοῦτο, ὡς ἐν τοῖς ἀλγεινοῖς ἤδη για νόμενος, τὰς τῶν ὀδυνωμένων φωνὰς ὑποκρίνεται, οἷς θυμὸς εἶναι δοκεῖ καὶ ὀργὴ τὸ ἐπὶ τιμωρίᾳ τῶν ἀσεβῶν ἐπαγόμενον. Λέγει τοίνυν, ὅτι οὐκ ἀναμένω ἐκ τοῦ θυμοῦ ἐκείνου διὰ τῶν φοβερών μαστίγων γε νέσθαι μοι τῶν κεκρυμμένων τὸν ἔλεγχον· ἀλλὰ προ λαμβάνω τῇ ἐξαγορεύσει τὴν ἐκ τῆς ὀργῆς ἐκείνης ἀνάγκην. "Οπερ ἡ ὀδύνη ἐπὶ τῶν μαστιγουμένων ποιεῖ, ἀκόντων αὐτῶν τὰ κρυπτὰ τῆς ἀνομίας ἐμφανῆ ποιοῦσα· τοῦτο ποιεῖ ἀφ' ἑαυτῆς ή προαίρεσις, ταύ τὴν διὰ τῆς μετανοίας μαστίζουσά τε καὶ κολάζουσα, καὶ δημοσιεύουσα τὴν κεκαλυμμένην ἐν τοῖς κεκρυμ- μένοις ἁμαρτίαν. Εἰπὼν τοίνυν, ὅτι ο Μήτε τῷ θυμῷ σου ἐλέγξης με, μήτε τῇ ὀργῇ σου παιδεύσῃς με, κ ἀκολούθως καταφεύγει ἐπὶ τὸν ἔλεον, οὐ τοσοῦτον εἰς προαίρεσιν, ὅσον εἰς ἀσθένειαν φύσεως, τοῦ κακοῦ τὴν αἰτίαν ἀνάγων· Ἐν κακοῖς γεγονότα, ελέω θερά πευσον· ἐξ ἀσθενείας γὰρ ἦλθον ἐπὶ τὸ πάθος. Τίς δὲ ἡ ἀσθένεια; Εξηρθρώθη τὰ ὀστα μου, καὶ διελύθη ἀπὸ τῆς μετ' ἀλλήλων ἁρμονίας. στὰ δὲ λέγει, τους » post septimum exsistit; numeri vero vicissitudinem A in sese non amplius admittit. Unus enim in per- petuum nulla unquam nocturna caligine diremptus permanet. Alius enim eum efficit sol; qui veram suò fulgore lucem edit, qui posteaquam nobis semel illuxerit, ut inquit Apostolus ", deinceps occasu non occultatur, sed omnia illuminatrice vi sua am- plexus perpetuum pariter ac vicissitudinis expers lumen dignis ingenerat, etiam ipsos, qui illius lu- aninis participes fuerint, alios soles efficiens : quem admodum in Evangelio Sermo dicit; « Tunc justi fulgebunt ut sol., B Quoniam igitur in superiori psalmo pro ea, quæ hæreditatem capit, sermonem fecit: hæreditas autem in Octava dignis reposita atque recondita est : atque in hac justum quoquejudicium Dei, unicuiqueid, quo di- gnus fuerit, tribuens exercetur: recte Propheta cum mentione Octava, de penitentia simul intulit sermo- nem. Quis enim terribilis judicii Christi recordatus, non statim in conscientia sua quasi convellitur, ac terrore et angore non constringitur ? atque etiam si vitæ melius quam deterius actæ sibi conscius sit : attamen ad exactam diligentiam et rigorem judicii respiciens, in quo minimæ quoque culpa in quæ- stionem adducuntur, ac prorsus exspectatione ter- ribilium penarum perhorrescit, ignorans quisnam sibi judicii exitus et eventus futurus sit. Idcirco quasi in oculis babens terribilia supplicia, gehen- nam illam et tenebrosum ignem, et conscientiæ ver- mem nunquam emorientem " qui animam semper C qui animam semper c pudore sugillat, ac recordatione male actæ vitæ cruciatus renovat atque redintegrat: Deo jam sup- plex fit, orans ne-in illo furore tradatur ad quæstio- nem et judicium, neu per illam iram adhibeatur sibi castigatio propter delicta (uau ab iis qui acerba castigatione terribilis illius supplicii con- demnati sunt, furoris esse opus et iræ judicium illud existimatur). Atque idcirco quasi jam in do- loribus atque cruciatibus constitutus, dolentium voces initatur, quibus furor esse videtur et ira, quidquid ad puniendum impios adhibetur. Dicit igitur Non exspecto donec ex illo furore per ter- ribilia flagella de me occultorum delictorum quæstio habeatur, sed præoccupo revelatione atque spon- tanea confessione necessitatem ex illa ira mihi im- D ponendam. Quod cruciatus facit in illis qui verbe- rantur, invitis eis occulta scelera manifesta faciens, id a se ipso liberum arbitrium facit, seipsum per pœnitentiam et flagellans et puniens, publicansque atque divulgans in occultis absconditum peccatum. Cum dixisset igitur, «Neque in furore tuo arguas me, neque in ira tua castiges me, congruenter deinceps confugit ad misericordiam, non tam in liberam voluntatem et arbitrium, quam in infirmi- enim naturæ causam mali conferens. In vitiis me patum, inquit, misericordia cura; ex infirmitate enim incidi in morbum. Quænam autem infirmitas II Cor. iv, 4. Matth. x111, 43. * Matth. viii, 12; Marc. 1x, 42, 43. ss Psal. vi, sqq.
PG 44:612ὀστᾶ δὲ λέγει τοὺς σώφρονας λογισμοὺς τοὺς τὴν ψυχὴν διερείδοντας· Ἴασαί με, κύριε, ὅτι ἐταράχθη τὰ ὀστᾶ μου. καὶ ἑρμηνεύει τοῦ λόγου τὸ αἴνιγμα, δι’ ὧν ἐπήγαγε τοῖς εἰρημένοις ὅτι Ἡ ψυχή μου ἐταράχθη σφόδρα. Τί οὖν ἀναβάλλῃ, φησίν, πρὸς τὴν ἴασιν, σὺ κύριε; ἕως πότε οὐκ ἐπάγεις τὸν ἔλεον; οὐχ ὁρᾷς τῆς ἀνθρωπίνης ζωῆς τὸ ὠκύμορον; πρόλαβε τῇ ἐπιστροφῇ τῆς ψυχῆς μου τὸ ἀναγκαῖον τῆς ζωῆς ἡμῶν· μή ποτε τοῦ θανάτου ἐπιλαβόντος ἀργῇ πᾶσα πρὸς θεραπείαν ἐπίνοια. οὐκέτι γὰρ ἔσται ἐν τῷ θανάτῳ ὁ διὰ τῆς μνήμης τοῦ θεοῦ θεραπεῦσαι δυνάμενος τὴν ἐκ κακίας αὐτῷ γενομένην νόσον· διότι ἐπὶ γῆς μὲν ἰσχὺν ἡ ἐξομολόγησις ἔχει, ἐν δὲ τῷ ᾅδῃ τοῦτο οὐκ ἔστιν. εἶτα ὡς εἰπόντος τινὸς Πῶς καλεῖς ἐπὶ θεραπείαν τῶν πλημμελημάτων τὸν ἔλεον; ποίῳ τρόπῳ τὸ θεῖον ἱλεωσάμενος; οὕτω φησὶν ὅτι Ἐκοπίασα ἐν τῷ στεναγμῷ μου, καὶ ἐκπλυνῶ τὴν ἐξ ἁμαρτίας στρωμνὴν τῷ τῶν δακρύων ὕδατι. διὰ τί ταῦτα; ὅτι ἐν θυμῷ, φησίν, ὁ ὀφθαλμός μου ἐταράχθη, καὶ διὰ τοῦτο παλαιός τις καὶ εὐρωτιῶν ἐγενόμην, τοῦ θυμοῦ τοῦ παρὰ τῶν ἐχθρῶν μοι ἐγγενομένου τῇ ψυχῇ τὴν σηπεδόνα ποιήσαντος.
S. GREGORII NYSSENI γίνεται, οὐκέτι δὲ τὴν τοῦ ἀριθμοῦ διαδοχήν ἐφ' ἑαυ Β τῆς δεχομένη. Μία γὰρ εἰς τὸ διηνεκές παραμένει, οὐδέποτε νυχτερινῷ διαιρουμένη ζόφῳ. "Αλλος γὰρ αὐτὴν ποιεῖ ὁ ἥλιος, ὁ τὸ ἀληθινὸν φῶς ἀπολάμπων ὃς ἐπειδὰν ἅπαξ ἐπιφανῇ ἡμῖν, καθώς φησιν ὁ ᾿Από στολος, οὐκέτι ἐν δυσμαῖς κρύπτεται, ἀλλὰ πάντα τῇ φωτιστικῇ ἑαυτοῦ δυνάμει περιπτυξάμενος,διηνεκές τε καὶ ἀδιάδοχον τοῖς ἀξίοις τὸ φῶς ἐμποιεῖ· καὶ αὐτοὺς τοὺς μετέχοντας τοῦ φωτὸς ἐκείνου, ἄλλους ἡλίους απεργαζόμενος, καθώς φησιν ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ ὁ Λό γος, ὅτι « Τότε οἱ δίκαιοι λάμψουσιν ὡς ὁ ἥλιος, ο Ἐπεὶ οὖν ὑπὲρ τῆς Κληρονομούσης ἐν τῷ προλα βόντι ψαλμῷ τὸν λόγον πεποίηται, ἡ δὲ κληρονομία ἐν τῇ Ογδόῃ τοῖς ἀξίοις ἀπόκειται, ἐν ταύτῃ δὲ καὶ ἡ δικαία τοῦ Θεοῦ γίνεται κρίσις, ἑκάστῳ τὸ κατ' ἀξίαν νέμουσα· καλῶς ὁ Προφήτης τῇ περὶ τῆς Ογδόης μνήμῃ τὸν περὶ μετανοίας συνεισήγαγε λόγον. Τίς γὰρ τῆς φοβερᾶς τοῦ Χριστοῦ κρίσεως μνήμην λαβών, οὐκ εὐθὺς ἐν τῷ συνειδότι τῷ ἰδίῳ σπαράσσεται, καὶ φόβῳ καὶ ἁγνοίᾳ συνέχεται ; καν πρὸς τὸ κρεῖττον ἑαυτῷ συνεγνωκώς τύχῃ τὸν βίον, ἀλλ᾽ οὖν πρὸς τὴν ἀκρίβειαν τῆς κρίσεως βλέπων, ἐν ᾗ καὶ τὰ λεπτότατα τῶν παροραμάτων εἰς ἐξέτασιν ἄγεται· καταπτοεῖται πάντως τῇ τῶν φοβερῶν προσ- δοκίᾳ, οὐκ εἰδὼς εἰς ὅ τι αὐτῷ τὸ τῆς κρίσεως κατα- λήξει πέρας. Τούτου χάριν ὡς ἐν ὀφθαλμοῖς λαβὼν τὰ φοβερά κολαστήρια, τὴν γέενναν ἐκείνην καὶ τὸ σκο- τεινὸν πῦρ, καὶ τὸν ἀτελεύτητον τῆς συνειδήσεως σκώληκα, τὸν ἀεὶ μυζῶντα τὴν ψυχὴν δι' αἰσχύνης, καὶ τῇ μνήμῃ τῶν κακῶς βεβιωμένων τὰς ἀλγηδόνας ἀνακαινίζονται ἤδη τοῦ Θεοῦ ἱκέτης γίνεται, δεόμε νος, μὴ τῷ θυμῷ ἐκείνῳ παραδοθῆναι πρὸς ἔλεγ χον, μήτε διὰ τῆς ὀργῆς ἐκείνης επαχθῆναι αὐτῷ τὴν ὑπὲρ ὧν ἐπλημμέλησε παίδευσιν. Τοῖς γὰρ καταδι κασθεῖσι τῇ πικρᾷ παιδεύσει τῆς φοβερᾶς ἐκείνης κολάσεως, θυμοῦ ἔργον νομίζεται καὶ ὀργῆς ἡ διά- κρισις. Καὶ διὰ τοῦτο, ὡς ἐν τοῖς ἀλγεινοῖς ἤδη για νόμενος, τὰς τῶν ὀδυνωμένων φωνὰς ὑποκρίνεται, οἷς θυμὸς εἶναι δοκεῖ καὶ ὀργὴ τὸ ἐπὶ τιμωρίᾳ τῶν ἀσεβῶν ἐπαγόμενον. Λέγει τοίνυν, ὅτι οὐκ ἀναμένω ἐκ τοῦ θυμοῦ ἐκείνου διὰ τῶν φοβερών μαστίγων γε νέσθαι μοι τῶν κεκρυμμένων τὸν ἔλεγχον· ἀλλὰ προ λαμβάνω τῇ ἐξαγορεύσει τὴν ἐκ τῆς ὀργῆς ἐκείνης ἀνάγκην. "Οπερ ἡ ὀδύνη ἐπὶ τῶν μαστιγουμένων ποιεῖ, ἀκόντων αὐτῶν τὰ κρυπτὰ τῆς ἀνομίας ἐμφανῆ ποιοῦσα· τοῦτο ποιεῖ ἀφ' ἑαυτῆς ή προαίρεσις, ταύ τὴν διὰ τῆς μετανοίας μαστίζουσά τε καὶ κολάζουσα, καὶ δημοσιεύουσα τὴν κεκαλυμμένην ἐν τοῖς κεκρυμ- μένοις ἁμαρτίαν. Εἰπὼν τοίνυν, ὅτι ο Μήτε τῷ θυμῷ σου ἐλέγξης με, μήτε τῇ ὀργῇ σου παιδεύσῃς με, κ ἀκολούθως καταφεύγει ἐπὶ τὸν ἔλεον, οὐ τοσοῦτον εἰς προαίρεσιν, ὅσον εἰς ἀσθένειαν φύσεως, τοῦ κακοῦ τὴν αἰτίαν ἀνάγων· Ἐν κακοῖς γεγονότα, ελέω θερά πευσον· ἐξ ἀσθενείας γὰρ ἦλθον ἐπὶ τὸ πάθος. Τίς δὲ ἡ ἀσθένεια; Εξηρθρώθη τὰ ὀστα μου, καὶ διελύθη ἀπὸ τῆς μετ' ἀλλήλων ἁρμονίας. στὰ δὲ λέγει, τους » post septimum exsistit; numeri vero vicissitudinem A in sese non amplius admittit. Unus enim in per- petuum nulla unquam nocturna caligine diremptus permanet. Alius enim eum efficit sol; qui veram suò fulgore lucem edit, qui posteaquam nobis semel illuxerit, ut inquit Apostolus ", deinceps occasu non occultatur, sed omnia illuminatrice vi sua am- plexus perpetuum pariter ac vicissitudinis expers lumen dignis ingenerat, etiam ipsos, qui illius lu- aninis participes fuerint, alios soles efficiens : quem admodum in Evangelio Sermo dicit; « Tunc justi fulgebunt ut sol., B Quoniam igitur in superiori psalmo pro ea, quæ hæreditatem capit, sermonem fecit: hæreditas autem in Octava dignis reposita atque recondita est : atque in hac justum quoquejudicium Dei, unicuiqueid, quo di- gnus fuerit, tribuens exercetur: recte Propheta cum mentione Octava, de penitentia simul intulit sermo- nem. Quis enim terribilis judicii Christi recordatus, non statim in conscientia sua quasi convellitur, ac terrore et angore non constringitur ? atque etiam si vitæ melius quam deterius actæ sibi conscius sit : attamen ad exactam diligentiam et rigorem judicii respiciens, in quo minimæ quoque culpa in quæ- stionem adducuntur, ac prorsus exspectatione ter- ribilium penarum perhorrescit, ignorans quisnam sibi judicii exitus et eventus futurus sit. Idcirco quasi in oculis babens terribilia supplicia, gehen- nam illam et tenebrosum ignem, et conscientiæ ver- mem nunquam emorientem " qui animam semper C qui animam semper c pudore sugillat, ac recordatione male actæ vitæ cruciatus renovat atque redintegrat: Deo jam sup- plex fit, orans ne-in illo furore tradatur ad quæstio- nem et judicium, neu per illam iram adhibeatur sibi castigatio propter delicta (uau ab iis qui acerba castigatione terribilis illius supplicii con- demnati sunt, furoris esse opus et iræ judicium illud existimatur). Atque idcirco quasi jam in do- loribus atque cruciatibus constitutus, dolentium voces initatur, quibus furor esse videtur et ira, quidquid ad puniendum impios adhibetur. Dicit igitur Non exspecto donec ex illo furore per ter- ribilia flagella de me occultorum delictorum quæstio habeatur, sed præoccupo revelatione atque spon- tanea confessione necessitatem ex illa ira mihi im- D ponendam. Quod cruciatus facit in illis qui verbe- rantur, invitis eis occulta scelera manifesta faciens, id a se ipso liberum arbitrium facit, seipsum per pœnitentiam et flagellans et puniens, publicansque atque divulgans in occultis absconditum peccatum. Cum dixisset igitur, «Neque in furore tuo arguas me, neque in ira tua castiges me, congruenter deinceps confugit ad misericordiam, non tam in liberam voluntatem et arbitrium, quam in infirmi- enim naturæ causam mali conferens. In vitiis me patum, inquit, misericordia cura; ex infirmitate enim incidi in morbum. Quænam autem infirmitas II Cor. iv, 4. Matth. x111, 43. * Matth. viii, 12; Marc. 1x, 42, 43. ss Psal. vi, sqq.
εἰ δὲ θυμὸς μόνος τοσοῦτον ἐμποιεῖ φόβον τῷ δι’ αὐτοῦ πλημμελήσαντι, πόσῳ μᾶλλον εἰκός ἐστιν ἐν ἀπογνώσει γενέσθαι τῆς σῳζούσης ἐλπίδος τοὺς μὴ μόνον τὰ ἐκ τοῦ θυμοῦ πάθη τῷ ἰδίῳ βίῳ συνεγνωκότας, ἀλλὰ καὶ ὅσα ἐπιθυμία ἐργάζεται καὶ πλεονεξία καὶ τῦφος καὶ φιλοτιμία καὶ φθόνος καὶ ὁ λοιπὸς ἑσμὸς τῶν ἀνθρωπίνων κακῶν; διὰ τοῦτο πρὸς τοὺς παντοδαποὺς ἐχθροὺς ἀποστρέψας τὸν λόγον, Ἀπόστητε, φησίν, ἀπ’ ἐμοῦ, πάντες οἱ ἐργαζόμενοι τὴν ἀνομίαν. δείκνυσι δὲ τῷ ἐφεξῆς λόγῳ τὴν ἀγαθὴν ἐλπίδα τοῦ ἐκ μετανοίας προσγινομένου ἡμῖν κατορθώματος. εὐθὺς γὰρ ὁμοῦ τε τοὺς ὑπὲρ τῆς μετανοίας τῷ θεῷ προσήγαγε λόγους, καὶ εἰς συναίσθησιν ἐλθὼν τῆς τοῦ θεοῦ περὶ αὐτὸν εὐμενείας, δημοσιεύει τὴν χάριν καὶ τῇ δωρεᾷ ἐπαγάλλεται, λέγων Εἰσήκουσε κύριος τῆς φωνῆς τῆς δεήσεώς μου· κύριος τὴν προσευχήν μου προσεδέξατο. ὡς ἂν οὖν εἰς τὸ διηνεκὲς αὐτῷ τὸ ἀγαθὸν παραμένοι τὸ ἐκ τῆς μετανοίας αὐτῷ προσγενόμενον καὶ μὴ δευτέρας πάλιν μετανοίας χρείαν ὁ βίος λάβοι, ἀποστραφῆναι τοὺς ἐχθροὺς αὐτοῦ δεῖται δι’ αἰσχύνης μαστιγουμένους.
S. GREGORII NYSSENI γίνεται, οὐκέτι δὲ τὴν τοῦ ἀριθμοῦ διαδοχήν ἐφ' ἑαυ Β τῆς δεχομένη. Μία γὰρ εἰς τὸ διηνεκές παραμένει, οὐδέποτε νυχτερινῷ διαιρουμένη ζόφῳ. "Αλλος γὰρ αὐτὴν ποιεῖ ὁ ἥλιος, ὁ τὸ ἀληθινὸν φῶς ἀπολάμπων ὃς ἐπειδὰν ἅπαξ ἐπιφανῇ ἡμῖν, καθώς φησιν ὁ ᾿Από στολος, οὐκέτι ἐν δυσμαῖς κρύπτεται, ἀλλὰ πάντα τῇ φωτιστικῇ ἑαυτοῦ δυνάμει περιπτυξάμενος,διηνεκές τε καὶ ἀδιάδοχον τοῖς ἀξίοις τὸ φῶς ἐμποιεῖ· καὶ αὐτοὺς τοὺς μετέχοντας τοῦ φωτὸς ἐκείνου, ἄλλους ἡλίους απεργαζόμενος, καθώς φησιν ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ ὁ Λό γος, ὅτι « Τότε οἱ δίκαιοι λάμψουσιν ὡς ὁ ἥλιος, ο Ἐπεὶ οὖν ὑπὲρ τῆς Κληρονομούσης ἐν τῷ προλα βόντι ψαλμῷ τὸν λόγον πεποίηται, ἡ δὲ κληρονομία ἐν τῇ Ογδόῃ τοῖς ἀξίοις ἀπόκειται, ἐν ταύτῃ δὲ καὶ ἡ δικαία τοῦ Θεοῦ γίνεται κρίσις, ἑκάστῳ τὸ κατ' ἀξίαν νέμουσα· καλῶς ὁ Προφήτης τῇ περὶ τῆς Ογδόης μνήμῃ τὸν περὶ μετανοίας συνεισήγαγε λόγον. Τίς γὰρ τῆς φοβερᾶς τοῦ Χριστοῦ κρίσεως μνήμην λαβών, οὐκ εὐθὺς ἐν τῷ συνειδότι τῷ ἰδίῳ σπαράσσεται, καὶ φόβῳ καὶ ἁγνοίᾳ συνέχεται ; καν πρὸς τὸ κρεῖττον ἑαυτῷ συνεγνωκώς τύχῃ τὸν βίον, ἀλλ᾽ οὖν πρὸς τὴν ἀκρίβειαν τῆς κρίσεως βλέπων, ἐν ᾗ καὶ τὰ λεπτότατα τῶν παροραμάτων εἰς ἐξέτασιν ἄγεται· καταπτοεῖται πάντως τῇ τῶν φοβερῶν προσ- δοκίᾳ, οὐκ εἰδὼς εἰς ὅ τι αὐτῷ τὸ τῆς κρίσεως κατα- λήξει πέρας. Τούτου χάριν ὡς ἐν ὀφθαλμοῖς λαβὼν τὰ φοβερά κολαστήρια, τὴν γέενναν ἐκείνην καὶ τὸ σκο- τεινὸν πῦρ, καὶ τὸν ἀτελεύτητον τῆς συνειδήσεως σκώληκα, τὸν ἀεὶ μυζῶντα τὴν ψυχὴν δι' αἰσχύνης, καὶ τῇ μνήμῃ τῶν κακῶς βεβιωμένων τὰς ἀλγηδόνας ἀνακαινίζονται ἤδη τοῦ Θεοῦ ἱκέτης γίνεται, δεόμε νος, μὴ τῷ θυμῷ ἐκείνῳ παραδοθῆναι πρὸς ἔλεγ χον, μήτε διὰ τῆς ὀργῆς ἐκείνης επαχθῆναι αὐτῷ τὴν ὑπὲρ ὧν ἐπλημμέλησε παίδευσιν. Τοῖς γὰρ καταδι κασθεῖσι τῇ πικρᾷ παιδεύσει τῆς φοβερᾶς ἐκείνης κολάσεως, θυμοῦ ἔργον νομίζεται καὶ ὀργῆς ἡ διά- κρισις. Καὶ διὰ τοῦτο, ὡς ἐν τοῖς ἀλγεινοῖς ἤδη για νόμενος, τὰς τῶν ὀδυνωμένων φωνὰς ὑποκρίνεται, οἷς θυμὸς εἶναι δοκεῖ καὶ ὀργὴ τὸ ἐπὶ τιμωρίᾳ τῶν ἀσεβῶν ἐπαγόμενον. Λέγει τοίνυν, ὅτι οὐκ ἀναμένω ἐκ τοῦ θυμοῦ ἐκείνου διὰ τῶν φοβερών μαστίγων γε νέσθαι μοι τῶν κεκρυμμένων τὸν ἔλεγχον· ἀλλὰ προ λαμβάνω τῇ ἐξαγορεύσει τὴν ἐκ τῆς ὀργῆς ἐκείνης ἀνάγκην. "Οπερ ἡ ὀδύνη ἐπὶ τῶν μαστιγουμένων ποιεῖ, ἀκόντων αὐτῶν τὰ κρυπτὰ τῆς ἀνομίας ἐμφανῆ ποιοῦσα· τοῦτο ποιεῖ ἀφ' ἑαυτῆς ή προαίρεσις, ταύ τὴν διὰ τῆς μετανοίας μαστίζουσά τε καὶ κολάζουσα, καὶ δημοσιεύουσα τὴν κεκαλυμμένην ἐν τοῖς κεκρυμ- μένοις ἁμαρτίαν. Εἰπὼν τοίνυν, ὅτι ο Μήτε τῷ θυμῷ σου ἐλέγξης με, μήτε τῇ ὀργῇ σου παιδεύσῃς με, κ ἀκολούθως καταφεύγει ἐπὶ τὸν ἔλεον, οὐ τοσοῦτον εἰς προαίρεσιν, ὅσον εἰς ἀσθένειαν φύσεως, τοῦ κακοῦ τὴν αἰτίαν ἀνάγων· Ἐν κακοῖς γεγονότα, ελέω θερά πευσον· ἐξ ἀσθενείας γὰρ ἦλθον ἐπὶ τὸ πάθος. Τίς δὲ ἡ ἀσθένεια; Εξηρθρώθη τὰ ὀστα μου, καὶ διελύθη ἀπὸ τῆς μετ' ἀλλήλων ἁρμονίας. στὰ δὲ λέγει, τους » post septimum exsistit; numeri vero vicissitudinem A in sese non amplius admittit. Unus enim in per- petuum nulla unquam nocturna caligine diremptus permanet. Alius enim eum efficit sol; qui veram suò fulgore lucem edit, qui posteaquam nobis semel illuxerit, ut inquit Apostolus ", deinceps occasu non occultatur, sed omnia illuminatrice vi sua am- plexus perpetuum pariter ac vicissitudinis expers lumen dignis ingenerat, etiam ipsos, qui illius lu- aninis participes fuerint, alios soles efficiens : quem admodum in Evangelio Sermo dicit; « Tunc justi fulgebunt ut sol., B Quoniam igitur in superiori psalmo pro ea, quæ hæreditatem capit, sermonem fecit: hæreditas autem in Octava dignis reposita atque recondita est : atque in hac justum quoquejudicium Dei, unicuiqueid, quo di- gnus fuerit, tribuens exercetur: recte Propheta cum mentione Octava, de penitentia simul intulit sermo- nem. Quis enim terribilis judicii Christi recordatus, non statim in conscientia sua quasi convellitur, ac terrore et angore non constringitur ? atque etiam si vitæ melius quam deterius actæ sibi conscius sit : attamen ad exactam diligentiam et rigorem judicii respiciens, in quo minimæ quoque culpa in quæ- stionem adducuntur, ac prorsus exspectatione ter- ribilium penarum perhorrescit, ignorans quisnam sibi judicii exitus et eventus futurus sit. Idcirco quasi in oculis babens terribilia supplicia, gehen- nam illam et tenebrosum ignem, et conscientiæ ver- mem nunquam emorientem " qui animam semper C qui animam semper c pudore sugillat, ac recordatione male actæ vitæ cruciatus renovat atque redintegrat: Deo jam sup- plex fit, orans ne-in illo furore tradatur ad quæstio- nem et judicium, neu per illam iram adhibeatur sibi castigatio propter delicta (uau ab iis qui acerba castigatione terribilis illius supplicii con- demnati sunt, furoris esse opus et iræ judicium illud existimatur). Atque idcirco quasi jam in do- loribus atque cruciatibus constitutus, dolentium voces initatur, quibus furor esse videtur et ira, quidquid ad puniendum impios adhibetur. Dicit igitur Non exspecto donec ex illo furore per ter- ribilia flagella de me occultorum delictorum quæstio habeatur, sed præoccupo revelatione atque spon- tanea confessione necessitatem ex illa ira mihi im- D ponendam. Quod cruciatus facit in illis qui verbe- rantur, invitis eis occulta scelera manifesta faciens, id a se ipso liberum arbitrium facit, seipsum per pœnitentiam et flagellans et puniens, publicansque atque divulgans in occultis absconditum peccatum. Cum dixisset igitur, «Neque in furore tuo arguas me, neque in ira tua castiges me, congruenter deinceps confugit ad misericordiam, non tam in liberam voluntatem et arbitrium, quam in infirmi- enim naturæ causam mali conferens. In vitiis me patum, inquit, misericordia cura; ex infirmitate enim incidi in morbum. Quænam autem infirmitas II Cor. iv, 4. Matth. x111, 43. * Matth. viii, 12; Marc. 1x, 42, 43. ss Psal. vi, sqq.
PG 44:613ὁ γὰρ αἰσχυνθεὶς ἐπὶ τῇ τοῦ κακοῦ ἐγχειρήσει, παιδαγωγῷ πρὸς τὸ μηκέτι τοῖς αὐτοῖς συνενεχθῆναι τῇ αἰσχύνῃ χρώμενος, τῆς τῶν ὁμοίων πείρας εἰς τὸν ἐφεξῆς χρόνον ἀφέξεται. αὕτη τοίνυν τῆς ἀγαθῆς ἀναβάσεως ἡ ἀκολουθία· ὁ τέταρτος ψαλμὸς τὸ ἄυλον ἀγαθὸν ἀπὸ τοῦ σωματικοῦ καὶ σαρκωδεστέρου διέκρινεν· ὁ πέμπτος τοῦ τοιούτου ἀγαθοῦ τὴν κληρονομίαν ἐπηύξατο· ὁ ἕκτος τὸν καιρὸν τῆς κληρονομίας ὑπέδειξε τῆς ὀγδόης μνησθείς· ἡ ὀγδόη τὸν τῆς κρίσεως ἐφανέρωσε φόβον· ἡ κρίσις τοῖς καθ’ ἡμᾶς ἁμαρτωλοῖς προλαβεῖν τῇ μετανοίᾳ τὰ φοβερὰ συνεβούλευσεν· εἶτα ἡ μετάνοια ἡ κατὰ λόγον τῷ θεῷ προσαχθεῖσα τὸ ἐξ αὐτῆς ἡμῖν γινόμενον κέρδος εὐηγγελίσατο εἰποῦσα ὅτι Εἰσήκουσε κύριος τῆς φωνῆς τοῦ μετὰ δακρύων πρὸς αὐτὸν ἐπιστρέφοντος. οὗ γενομένου, ὡς ἂν πρὸς τὸν ἐφεξῆς χρόνον ἀμετάπτωτον ἡμῖν τὸ ἀγαθὸν παραμένοι, τὸν ἀφανισμὸν τῶν ἐχθρῶν νοημάτων δι’ αἰσχύνης γενέσθαι παρακαλεῖ ὁ προφήτης. οὐ γὰρ ἔστιν ἄλλως ἐχθρόν τε καὶ παράνομον νόημα κατασβεσθῆναι, μὴ αἰσχύνης αὐτοῦ τὸν ἀφανισμὸν ἐμποιούσης·
σώφρονας λογισμούς, τοὺς τὴν ψυχὴν διερείδοντας. Ιασαί με, Κύριε, ὅτι ἐταράχθη τὰ ὀστᾶ μου. › Καὶ Ερμηνεύει τοῦ λόγου τὸ αἴνιγμα, δι' ὧν ἐπήγαγε τοῖς εἰρημένοις, ὅτι « Η ψυχή μου έταράχθη σφόδρα. Τι οὖν ἀναβάλλῃ, φησὶν, πρὸς τὴν ἴασιν, σὺ Κύριε ; ἕως πότε οὐκ ἐπάγεις τὸν ἔλεον; οὐχ ὁρᾷς τῆς ἀνθρωπί- νης ζωῆς τὸ ὠκύμορον; Πρόλαβε τῇ ἐπιστροφῇ τῆς ψυχῆς μου τὸ ἀναγκαῖον τῆς ζωῆς ἡμῶν· μή ποτε τοῦ θανάτου ἐπιλαβόντος ἀργῇ πᾶσα πρὸς θεραπείαν ἐπί· νοια. Οὐκέτι γὰρ ἔσται ἐν τῷ θανάτῳ ὁ διὰ τῆς μνή- μης τοῦ Θεοῦ θεραπεῦσαι δυνάμενος τὴν ἐκ κακίας αὐτῷ γενομένην νόσον. Διότι ἐπὶ γῆς μὲν ἰσχὺν ἡ ἐξομολόγησις ἔχει· ἐν δὲ τῷ ᾅδῃ, τοῦτο οὐκ ἔστιν. Εἶτα ὡς εἰπόντος τινός · Πῶς καλεῖς ἐπὶ θεραπείαν τῶν πλημμελημάτων τὸν ἔλεον ; ποίῳ τρόπῳ τὸ Θεῖον ἵλεωσάμενος ; οὕτω φησίν, ὅτι ο Εκοπίασα ἐν τῷ στε- ναγμῷ μου, καὶ ἐκπλυνῶ τὴν ἐξ ἁμαρτίας στρωμνήν τῷ τῶν δακρύων ὕδατι. » Διὰ τί ταῦτα ; Ὅτι ἐν θυμῷ, φησὶν, ὁ ὀφθαλμός μου ἐταράχθη, καὶ διὰ τοῦτο παλαιός τις καὶ ἐῤῥυτιῶν ἐγενόμην, τοῦ θυμοῦ τοῦ παρὰ τῶν ἐχθρῶν μοι ἐγε γενομένου τῇ ψυχῇ τὴν σηπεδόνα ποιήσαντος. Εἰ δὲ θυμὸς μόνος τοσοῦτον ἐμποιεῖ φόβον τῷ δι' αὐτοῦ πλημμελήσαντι, πόσῳ μᾶλλον εἰκός ἐστιν ἐν ἀπο- γνώσει γενέσθαι τῆς σωζούσης Ελπίδος, τοὺς μὴ μόν νον τὰ ἐκ τοῦ θυμοῦ πάθη τῷ ἰδίῳ βίῳ συνεγνωκότας, ἀλλὰ καὶ ὅσα ἐπιθυμία εργάζεται, καὶ πλεονεξία, καὶ τῦφος, καὶ φιλοτιμία, καὶ φθόνος, καὶ ὁ λοιπὸς ἐσμὸς τῶν ἀνθρωπίνων κακῶν ; Διὰ τοῦτο πρὸς τοὺς παντοδαποὺς ἐχθροὺς ἀποστρέψας τὸν λόγον, « Από στητε, φησίν, « ἀπ' ἐμοῦ, πάντες οἱ ἐργαζόμενοι τὴν ἀνομίαν. » Δείκνυσι δὲ τῷ ἐφεξῆς λόγῳ τὴν ἀγαθὴν ἐλπίδα τοῦ ἐκ μετανοίας προσγινομένου ἡμῖν κατορ θώματος. Εὐθὺς γὰρ ὁμοῦ τε τοὺς ὑπὲρ τῆς μετανοίας τῷ Θεῷ προσήγαγε λόγους. καὶ εἰς συναίσθησιν ἐλθὼν τῆς τοῦ Θεοῦ περὶ αὐτὸν εὐμενείας, δημοσιεύει τὴν χάριν, καὶ τῇ δωρεᾷ ἐπαγάλλεται, λέγων· «Εἰσήκουσε Κύριος τῆς φωνῆς τῆς δεήσεώς μου · Κύριος την προσευχήν μου προσεδέξατο. » Ως ἂν οὖν εἰς τὸ διηνεκὲς αὐτῷ τὸ ἀγαθὸν παραμένοι, τὸ ἐκ τῆς μετ τανοίας αὐτῷ προσγενόμενον, καὶ μὴ δευτέρας πάλιν μετανοίας χρείαν ὁ βίος λάβοι· ἀποστραφῆναι τοὺς ἐχθροὺς αὐτοῦ δεῖται δι' αἰσχύνης μαστιγουμένους. Ο γὰρ αἰσχυνθεὶς ἐπὶ τῇ τοῦ κακοῦ ἐγχειρήσει, παι- δαγωγῷ πρὸς τὸ μηκέτι τοῖς αὐτοῖς συνενεχθῆναι τῇ αἰσχύνῃ χρώμενος, τῆς τῶν ὁμοίων πείρας εἰς τὸν ἐφεξῆς χρόνον ἀφέξεται. Αὕτη τῆς ἀγαθῆς ἀναβάσεως ἡ ἀκολουθία. Ο τέταρτος ψαλμὸς τὸ ἄϋλον ἀγαθὸν ἀπὸ τοῦ σωματικοῦ καὶ σαρκωδεστέρου διέκρινεν· δε, τοῦ τοιούτου ἀγαθοῦ τὴν κληρονομίαν ἐπηύξατο ἔκτος τὸν καιρὸν τῆς κληρονομίας ὑπέδειξε, τῆς Ογδόης μνησθείς· ἡ Ογδόη, τὸν τῆς κρίσεως εφανέρωσε φόβον· ἡ κρίσις, τοῖς καθ᾿ ἡμᾶς ἁμαρτωλοῖς προλα βεῖν τῇ μετανοίᾳ τὰ φοβερὰ συνεβούλευσεν. Εἶτα, ἡ μετάνοια, ἡ κατὰ λόγον τῷ Θεῷ προσαχθεῖσα, τὸ ἐξ 8: IN PSALMOS. A est? Loco mota sunt essa mea, atque a muture • B convenientique inter sese compage dissoluta. Ossa autem dicit sanas et constantes cogitationes et ra tiocinationes animam confirmantes. Sana me, Do- mine, quoniam ossa mea turbata sunt. Atque in- terpretatur sermonis involucrum per ea, quæ dictis subjungit, videlicet, Anima mea turbata est valde. Quid igitur differs, inquit, sanationem tu, Donine? quousque tandem misericordiam non adhibes? an- non vides quam brevis ævi, quam præcipitis fati vita humana sit? præoccupa animam meam con- vertendo vitæ nostræ necessitatem, ne cum mors tandem nos invaserit, omnis ad curandum excogi- - tata ratio nullius usus sit. Non enim amplius erit in morte, qui morbum ex vitiositate atque nequitia sibi contractum per recordationem Dei curare possit, quoniam in terra quidem confessio vires habet: in inferno autem non itidem. Deinde quasi aliquis dixisset: Quomodo curandis delictis misericordiam imploras? qua ratione numen divinum placasti? ita dicit, Laboravi in gemitu meo, et lacrymarum flumine eluam ex peccato constratum lectum ”. , Hæc quamobrem ? Quoniam in furore et iracun- dia, inquit, turbatus est oculus meus, atque idcirco vetustus quidam ac marcidus factus sum, quippe cum furor, et iracundia per inimicos in me gene- rata animam putredine infecerit atque corruperit. Quod si furor et iracundia sola tantum terrorem ei, qui per eam deliquerit, incutit, quanto magis verisimile est salutem desperaturos esse eos, qui non modo per iracundiam in vita commissorum, verum etiam eorum, quæ cupiditas, quæ fraus atque C avaritia, quæ fastus, quæ ambitio, quæ invidia, quæ reliquum humanorum vitiorum perpetrat exa- men, peccatorum sibi conscii sunt? Idcirco ad varii generis inimicos averso sermone:‹ Discedite, » inquit, e a me, omnes qui operamini iniquitatem. Ostendit autem proxime sequenti versu bonam spem successus prosperi nobis ex pœnitentia pro- venientis. Statim enim simul atque verba Deo pro poenitentia obtulit, cum benevolentiam Dei erga,se sensit, tum gratiam divulgat ac prædicat, et ob donum sibi placet atque lælatur, dicens : « Exau- divit Dominus vocem deprecationis meæ : Do- minus orationem meam suscepit. Ut igitur in perpetuum apud se maneat id quod ex pœni- tentia bonum ipsi accessit, ac vita non altera rur- sus pœnitentia opus habeat, orat, ut inimici sui pudore castigati avertantur. Nam qui ob id quod malum facere ausus sit, erubuit, pudore quasi moderatore utens ad hoc, ne amplius iisdem malis conflictetur, a tentatione similium in posterum abstinebit. Hæc bona ascensionis consequentia est. Quartus psalmus immateriale incorporeumque bo- num a corporeo carneoque discrevit ; quintus, ejusmodi boni hæreditatem precatus est; sextus Octavæ facta mentione, tempus hæreditatis osten- dit ; Octava judicii terrorem ante oculos posuit; judicium nos peccatores admonuit, ut poenitentia D Pal. vi, 7. * Matth. vii, 25. •
PG 44:614χάσμα γὰρ γίνεται διὰ βάθους ἐστηριγμένον ἡ ἐπὶ τοῖς κακῶς βεβιωμένοις αἰσχύνη δι’ ἑαυτῆς τοῦ ἀνθρώπου τὴν ἁμαρτίαν ἀποτειχίζουσα. εἴπωμεν οὖν ὅτι Αἰσχυνθείησαν καὶ ἐντραπείησαν σφόδρα πάντες οἱ ἐχθροί μου. ἐχθροὶ δὲ δηλονότι οἱ οἰκιακοὶ οἱ ἐκ τῆς καρδίας ἐκπορευόμενοι καὶ κοινοῦντες τὸν ἄνθρωπον· ὧν διὰ τάχους ἀποστραφέντων μετ’ αἰσχύνης διαδέξεται ἡμᾶς ἡ ἐλπὶς τῆς δόξης ἡ εἰς αἰσχύνην μὴ καταλήγουσα χάριτι τοῦ κυρίου, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.
σώφρονας λογισμούς, τοὺς τὴν ψυχὴν διερείδοντας. Ιασαί με, Κύριε, ὅτι ἐταράχθη τὰ ὀστᾶ μου. › Καὶ Ερμηνεύει τοῦ λόγου τὸ αἴνιγμα, δι' ὧν ἐπήγαγε τοῖς εἰρημένοις, ὅτι « Η ψυχή μου έταράχθη σφόδρα. Τι οὖν ἀναβάλλῃ, φησὶν, πρὸς τὴν ἴασιν, σὺ Κύριε ; ἕως πότε οὐκ ἐπάγεις τὸν ἔλεον; οὐχ ὁρᾷς τῆς ἀνθρωπί- νης ζωῆς τὸ ὠκύμορον; Πρόλαβε τῇ ἐπιστροφῇ τῆς ψυχῆς μου τὸ ἀναγκαῖον τῆς ζωῆς ἡμῶν· μή ποτε τοῦ θανάτου ἐπιλαβόντος ἀργῇ πᾶσα πρὸς θεραπείαν ἐπί· νοια. Οὐκέτι γὰρ ἔσται ἐν τῷ θανάτῳ ὁ διὰ τῆς μνή- μης τοῦ Θεοῦ θεραπεῦσαι δυνάμενος τὴν ἐκ κακίας αὐτῷ γενομένην νόσον. Διότι ἐπὶ γῆς μὲν ἰσχὺν ἡ ἐξομολόγησις ἔχει· ἐν δὲ τῷ ᾅδῃ, τοῦτο οὐκ ἔστιν. Εἶτα ὡς εἰπόντος τινός · Πῶς καλεῖς ἐπὶ θεραπείαν τῶν πλημμελημάτων τὸν ἔλεον ; ποίῳ τρόπῳ τὸ Θεῖον ἵλεωσάμενος ; οὕτω φησίν, ὅτι ο Εκοπίασα ἐν τῷ στε- ναγμῷ μου, καὶ ἐκπλυνῶ τὴν ἐξ ἁμαρτίας στρωμνήν τῷ τῶν δακρύων ὕδατι. » Διὰ τί ταῦτα ; Ὅτι ἐν θυμῷ, φησὶν, ὁ ὀφθαλμός μου ἐταράχθη, καὶ διὰ τοῦτο παλαιός τις καὶ ἐῤῥυτιῶν ἐγενόμην, τοῦ θυμοῦ τοῦ παρὰ τῶν ἐχθρῶν μοι ἐγε γενομένου τῇ ψυχῇ τὴν σηπεδόνα ποιήσαντος. Εἰ δὲ θυμὸς μόνος τοσοῦτον ἐμποιεῖ φόβον τῷ δι' αὐτοῦ πλημμελήσαντι, πόσῳ μᾶλλον εἰκός ἐστιν ἐν ἀπο- γνώσει γενέσθαι τῆς σωζούσης Ελπίδος, τοὺς μὴ μόν νον τὰ ἐκ τοῦ θυμοῦ πάθη τῷ ἰδίῳ βίῳ συνεγνωκότας, ἀλλὰ καὶ ὅσα ἐπιθυμία εργάζεται, καὶ πλεονεξία, καὶ τῦφος, καὶ φιλοτιμία, καὶ φθόνος, καὶ ὁ λοιπὸς ἐσμὸς τῶν ἀνθρωπίνων κακῶν ; Διὰ τοῦτο πρὸς τοὺς παντοδαποὺς ἐχθροὺς ἀποστρέψας τὸν λόγον, « Από στητε, φησίν, « ἀπ' ἐμοῦ, πάντες οἱ ἐργαζόμενοι τὴν ἀνομίαν. » Δείκνυσι δὲ τῷ ἐφεξῆς λόγῳ τὴν ἀγαθὴν ἐλπίδα τοῦ ἐκ μετανοίας προσγινομένου ἡμῖν κατορ θώματος. Εὐθὺς γὰρ ὁμοῦ τε τοὺς ὑπὲρ τῆς μετανοίας τῷ Θεῷ προσήγαγε λόγους. καὶ εἰς συναίσθησιν ἐλθὼν τῆς τοῦ Θεοῦ περὶ αὐτὸν εὐμενείας, δημοσιεύει τὴν χάριν, καὶ τῇ δωρεᾷ ἐπαγάλλεται, λέγων· «Εἰσήκουσε Κύριος τῆς φωνῆς τῆς δεήσεώς μου · Κύριος την προσευχήν μου προσεδέξατο. » Ως ἂν οὖν εἰς τὸ διηνεκὲς αὐτῷ τὸ ἀγαθὸν παραμένοι, τὸ ἐκ τῆς μετ τανοίας αὐτῷ προσγενόμενον, καὶ μὴ δευτέρας πάλιν μετανοίας χρείαν ὁ βίος λάβοι· ἀποστραφῆναι τοὺς ἐχθροὺς αὐτοῦ δεῖται δι' αἰσχύνης μαστιγουμένους. Ο γὰρ αἰσχυνθεὶς ἐπὶ τῇ τοῦ κακοῦ ἐγχειρήσει, παι- δαγωγῷ πρὸς τὸ μηκέτι τοῖς αὐτοῖς συνενεχθῆναι τῇ αἰσχύνῃ χρώμενος, τῆς τῶν ὁμοίων πείρας εἰς τὸν ἐφεξῆς χρόνον ἀφέξεται. Αὕτη τῆς ἀγαθῆς ἀναβάσεως ἡ ἀκολουθία. Ο τέταρτος ψαλμὸς τὸ ἄϋλον ἀγαθὸν ἀπὸ τοῦ σωματικοῦ καὶ σαρκωδεστέρου διέκρινεν· δε, τοῦ τοιούτου ἀγαθοῦ τὴν κληρονομίαν ἐπηύξατο ἔκτος τὸν καιρὸν τῆς κληρονομίας ὑπέδειξε, τῆς Ογδόης μνησθείς· ἡ Ογδόη, τὸν τῆς κρίσεως εφανέρωσε φόβον· ἡ κρίσις, τοῖς καθ᾿ ἡμᾶς ἁμαρτωλοῖς προλα βεῖν τῇ μετανοίᾳ τὰ φοβερὰ συνεβούλευσεν. Εἶτα, ἡ μετάνοια, ἡ κατὰ λόγον τῷ Θεῷ προσαχθεῖσα, τὸ ἐξ 8: IN PSALMOS. A est? Loco mota sunt essa mea, atque a muture • B convenientique inter sese compage dissoluta. Ossa autem dicit sanas et constantes cogitationes et ra tiocinationes animam confirmantes. Sana me, Do- mine, quoniam ossa mea turbata sunt. Atque in- terpretatur sermonis involucrum per ea, quæ dictis subjungit, videlicet, Anima mea turbata est valde. Quid igitur differs, inquit, sanationem tu, Donine? quousque tandem misericordiam non adhibes? an- non vides quam brevis ævi, quam præcipitis fati vita humana sit? præoccupa animam meam con- vertendo vitæ nostræ necessitatem, ne cum mors tandem nos invaserit, omnis ad curandum excogi- - tata ratio nullius usus sit. Non enim amplius erit in morte, qui morbum ex vitiositate atque nequitia sibi contractum per recordationem Dei curare possit, quoniam in terra quidem confessio vires habet: in inferno autem non itidem. Deinde quasi aliquis dixisset: Quomodo curandis delictis misericordiam imploras? qua ratione numen divinum placasti? ita dicit, Laboravi in gemitu meo, et lacrymarum flumine eluam ex peccato constratum lectum ”. , Hæc quamobrem ? Quoniam in furore et iracun- dia, inquit, turbatus est oculus meus, atque idcirco vetustus quidam ac marcidus factus sum, quippe cum furor, et iracundia per inimicos in me gene- rata animam putredine infecerit atque corruperit. Quod si furor et iracundia sola tantum terrorem ei, qui per eam deliquerit, incutit, quanto magis verisimile est salutem desperaturos esse eos, qui non modo per iracundiam in vita commissorum, verum etiam eorum, quæ cupiditas, quæ fraus atque C avaritia, quæ fastus, quæ ambitio, quæ invidia, quæ reliquum humanorum vitiorum perpetrat exa- men, peccatorum sibi conscii sunt? Idcirco ad varii generis inimicos averso sermone:‹ Discedite, » inquit, e a me, omnes qui operamini iniquitatem. Ostendit autem proxime sequenti versu bonam spem successus prosperi nobis ex pœnitentia pro- venientis. Statim enim simul atque verba Deo pro poenitentia obtulit, cum benevolentiam Dei erga,se sensit, tum gratiam divulgat ac prædicat, et ob donum sibi placet atque lælatur, dicens : « Exau- divit Dominus vocem deprecationis meæ : Do- minus orationem meam suscepit. Ut igitur in perpetuum apud se maneat id quod ex pœni- tentia bonum ipsi accessit, ac vita non altera rur- sus pœnitentia opus habeat, orat, ut inimici sui pudore castigati avertantur. Nam qui ob id quod malum facere ausus sit, erubuit, pudore quasi moderatore utens ad hoc, ne amplius iisdem malis conflictetur, a tentatione similium in posterum abstinebit. Hæc bona ascensionis consequentia est. Quartus psalmus immateriale incorporeumque bo- num a corporeo carneoque discrevit ; quintus, ejusmodi boni hæreditatem precatus est; sextus Octavæ facta mentione, tempus hæreditatis osten- dit ; Octava judicii terrorem ante oculos posuit; judicium nos peccatores admonuit, ut poenitentia D Pal. vi, 7. * Matth. vii, 25. •
Second witness · khazarzar edition
In sextum Psalmum ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΝΥΣΣΗΣ ΕΙΣ ΤΟΝ ΕΚΤΟΝ ΨΑΛΜΟΝ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΟΓΔΟΗΣ Οἱ ἐκ δυνάμεως εἰς δύναμιν πορευόμενοι κατὰ τὴν προφητικὴν εὐλογίαν καὶ τὰς καλὰς ἀναβάσεις ἐν ταῖς ἑαυτῶν καρδίαις διατιθέμενοι, ὅταν τινὸς ἀγαθοῦ νοήματος δράξωνται, χειραγωγοῦνται δι' ἐκείνου πρὸς ὑψηλότερον νόημα δι' οὗ γίνεται τῇ ψυχῇ ἡ ἐπὶ τὸ ὕψος ἀνάβασις. καὶ οὕτως ἀεὶ τοῖς ἔμπροσθεν ἐπεκτεινόμενος οὐδέποτε τῆς ἀγαθῆς ἀνόδου παύσεται ἀεὶ διὰ τῶν ὑψηλῶν νοημάτων πρὸς τὴν τῶν ὑπερκειμένων κατανόησιν ὁδηγούμενος. ταῦτα εἶπον, ἀδελφοί, πρὸς ὑμᾶς, τῷ ἕκτῳ τῶν ψαλμῶν προσέχων τὴν διάνοιαν καὶ βλέπων τὴν ἀναγκαίαν τῆς τάξεως ἀκολου θίαν, πῶς μετὰ τὴν κληρονομοῦσαν ὁ περὶ τῆς ὀγδόης ἡμῖν προσετέθη λόγος. πάντως δὲ οὐκ ἀγνοεῖτε τὸ τῆς ὀγδόης μυστήριον. οὐ γὰρ δὴ πρὸς Ἰουδαικὰς ὑπολήψεις εἰκός ἐστιν ὑποφέρεσθαί τινων τὴν διάνοιαν· οἱ περὶ τὰ ἀσχήμονα τοῦ σώματος ἡμῶν τὸ μεγαλοφυὲς τοῦ μυστηρίου τῆς ὀγδόης κατάγοντες τὸν τῆς περιτομῆς νόμον καὶ τὸ μετὰ τὴν λοχείαν καθάρσιον καὶ τὰ τοιαῦτα λέγουσι τῷ ἀριθμῷ 5.188 τῆς ὀγδόης καταμηνύεσθαι. ἡμεῖς δὲ διδαχθέντες παρὰ τοῦ μεγάλου Παύλου ὅτι ὁ νόμος πνευματικός ἐστι, κἂν ἐν τοῖς μνη μονευθεῖσι νόμοις ὁ ἄριθμος οὗτος ἐμφέρηται νομοθετῶν καὶ τῷ ἄρρενι τὴν περιτομὴν καὶ τῇ γυναικὶ τὴν ἐπὶ καθα ρισμοῦ θυσίαν, οὔτε ἀποβάλλομεν τὸν νόμον οὔτε ταπεινῶς ἐκδεχόμεθα εἰδότες ὅτι ἀληθῶς τῇ ὀγδόῃ γίνεται ἡ ἀληθινὴ περιτομὴ διὰ τῆς πετρίνης μαχαίρας ἐνεργουμένη. νοεῖς δὲ πάντως διὰ τῆς τεμνούσης τὸ ἀκάθαρτον πέτρας αὐτὴν τὴν πέτραν ἥτις ἐστὶν ὁ Χριστός, τουτέστι τῆς ἀληθείας ὁ λόγος, καὶ ὅτι τότε παύεται ἡ ῥυπῶσα τῶν τοῦ βίου πραγμάτων ῥύσις, τῆς ἀνθρωπίνης ζωῆς μεταστοιχειωθείσης πρὸς τὸ θειότερον. ὡς δ' ἂν πᾶσι γένοιτο δῆλον τὸ ἐν τοῖς τοιούτοις νοούμενον, σαφέστερον, ὅπως ἂν οἷός τε ὦ, τὸν λόγον ἐκθήσομαι. ὁ τοῦ βίου τούτου χρόνος ἐν τῇ πρώτῃ δημιουργίᾳ τῆς κτίσεως διὰ μιᾶς ἑβδομάδος ἡμερῶν συνεπληρώθη. ἤρξατό τε γὰρ ἀπὸ τῆς πρώτης ἡ τῶν ὄντων δημιουργία καὶ τῇ ἑβδόμῃ συγκατέληξε τὸ πέρας τῆς κτίσεως. Ἐγένετο γὰρ ἡμέρα μία, φησίν, ἐν ᾗ τὰ πρῶτα ἐγένετο· καὶ οὕτως ἐν τῇ δευτέρᾳ τὰ δεύτερα, καὶ ἀκολούθως ἕως τῶν ἓξ ἅπαντα. ἡ δὲ ἑβδόμη πέρας γενομένη τῆς κτίσεως ἐν ἑαυτῇ περιέγραψε τὸν συμπαρεκτεινόμενον τῇ κατασκευῇ τοῦ κόσμου χρόνον. ὡς τοίνυν οὔτε οὐρανὸς ἐξ ἐκείνου γέγονεν ἄλλος οὔτε τι ἕτερον τῶν τοῦ κόσμου μερῶν προσετέθη τοῖς ἐξ ἀρχῆς γεγονόσιν, ἀλλ' ἔστη ἐφ' ἑαυτῆς ἡ κτίσις ἀπροσδεὴς καὶ ἀμείωτος ἐν τοῖς μέτροις ἑαυτῆς διαμείνασα· οὕτως οὔτε χρόνος ἄλλος παρὰ τὸν τῇ παρασκευῇ τοῦ κόσμου συναναδειχθέντα ἐγένετο, ἀλλὰ περιωρίσθη τῇ ἑβδομάδι τῶν ἡμερῶν ἡ τοῦ χρόνου φύσις. καὶ 5.189 τούτου χάριν ὅταν ἐκμετρῶμεν ταῖς ἡμέραις τὸν χρόνον, ἀπὸ τῆς μιᾶς ἀρχόμενοι καὶ τῇ ἑβδόμῃ τὸν ἀριθμὸν κατακλεί οντες πάλιν ἐπὶ τὴν μίαν ἀναποδίζομεν, ἀεὶ διὰ τοῦ κύκλου τῶν ἑβδομάδων ἀναμετροῦντες ὅλον τὸ τοῦ χρόνου διάστημα, ἕως ἂν παρελθόντων τῶν κινουμένων καὶ παυσαμένης ποτὲ τῆς ῥοώδους τοῦ κόσμου κινήσεως, καθώς φησιν ὁ ἀπόστολος, ἔλθῃ τὰ μηκέτι σαλευόμενα, ὧν μεταβολὴ καὶ ἀλλοίωσις οὐκέτι ἅπτεται, ἐν τοῖς αὐτοῖς ὡσαύτως ἀεὶ πρὸς τοὺς ἐφεξῆς αἰῶνας διαμενούσης ἐκείνης τῆς κτίσεως, ἐν ᾗ γίνεται ἡ ἀληθινὴ περιτομὴ τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως ἐν τῇ τῆς σωματικῆς ζωῆς περιαιρέσει καὶ τὸ ἀληθινὸν καθάρσιον τοῦ ἀληθινοῦ ῥύπου. ῥύπος δὲ ἀνθρώπου ἡ ἁμαρτία ἡ συναποτικτομένη τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει (ὅτι Ἐν ἁμαρτίαις ἐκίσσησέ με ἡ μήτηρ μου), ἣν ὁ τὸν καθαρισμὸν τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν ποιησάμενος
τότε εἰς τὸ παντελὲς ἐκκαθαίρει ἐξαναλίσκων ἐκ τῆς τῶν ὄντων φύσεως πᾶν ὅσον αἱματῶδές τε καὶ ῥυπαρὸν καὶ ἀκρόβυστον. καὶ οὕτω δεχόμεθα τὸν περὶ τῆς ὀγδόης νόμον τὸν καθαίροντά τε καὶ περιτέμνοντα, διότι τοῦ ἑβδομαδικοῦ παυσαμένου χρόνου ἐνστήσεται ἡμέρα ὀγδόη μετὰ τὴν ἑβδόμην, ὀγδόη μὲν λεγομένη ὅτι μετὰ τὴν ἑβδόμην γίνεται, οὐκέτι δὲ τὴν τοῦ ἀριθμοῦ διαδοχὴν ἐφ' ἑαυτῆς δεχομένη. μία γὰρ εἰς τὸ διηνεκὲς παραμένει οὐδέποτε νυκτερινῷ διαιρουμένη ζόφῳ. ἄλλος γὰρ αὐτὴν ποιεῖ ἥλιος ὁ τὸ ἀληθινὸν φῶς ἀπολάμπων· ὃς ἐπειδὰν ἅπαξ ἐπιφαύσῃ ἡμῖν, καθώς φησιν ὁ ἀπόστολος, οὐκέτι ἐν δυσμαῖς κρύπτεται, ἀλλὰ πάντα τῇ φωτιστικῇ ἑαυτοῦ δυνάμει περιπτυξάμενος διηνεκές τε καὶ ἀδιάδοχον τοῖς ἀξίοις τὸ φῶς ἐμποιεῖ καὶ αὐτοὺς τοὺς μετέχοντας τοῦ φωτὸς ἐκείνου ἄλλους ἡλίους ἀπερ 5.190 γαζόμενος, καθώς φησιν ἐν τῷ εὐαγγελίῳ ὁ λόγος, ὅτι Τότε οἱ δίκαιοι λάμψουσιν ὡς ὁ ἥλιος. Ἐπεὶ οὖν ὑπὲρ τῆς κληρονομούσης ἐν τῷ προλαβόντι ψαλμῷ τὸν λόγον πεποίηται, ἡ δὲ κληρονομία ἐν τῇ ὀγδόῃ τοῖς ἀξίοις ἀπόκειται, ἐν ταύτῃ δὲ καὶ ἡ δικαία τοῦ θεοῦ γίνεται κρίσις ἑκάστῳ τὸ κατ' ἀξίαν νέμουσα, καλῶς ὁ προφήτης τῇ περὶ τῆς ὀγδόης μνήμῃ τὸν περὶ τῆς μετανοίας συνεισήγαγε λόγον. τίς γὰρ τῆς φοβερᾶς τοῦ Χριστοῦ κρίσεως μνήμην λαβὼν οὐκ εὐθὺς ἐν τῷ συνειδότι τῷ ἰδίῳ σπαράσσε ται καὶ φόβῳ καὶ ἀγωνίᾳ συνέχεται; κἂν πρὸς τὸ κρεῖττον ἑαυτῷ συνεγνωκὼς τύχῃ τὸν βίον; ἀλλ' οὖν πρὸς τὴν ἀκρίβειαν τῆς κρίσεως βλέπων, ἐν ᾗ καὶ τὰ λεπτότατα τῶν παρορα μάτων εἰς ἐξέτασιν ἄγεται, καταπτοεῖται πάντως τῇ τῶν φοβερῶν προσδοκίᾳ, οὐκ εἰδὼς εἰς ὅ τι αὐτῷ τὸ τῆς κρίσεως καταλήξει πέρας. τούτου χάριν ὡς ἐν ὀφθαλμοῖς λαβὼν τὰ φοβερὰ κολαστήρια, τὴν γέεναν ἐκείνην καὶ τὸ σκοτεινὸν πῦρ καὶ τὸν ἀτελεύτητον τῆς συνειδήσεως σκώληκα τὸν ἀεὶ μύζοντα τὴν ψυχὴν δι' αἰσχύνης καὶ τῇ μνήμῃ τῶν κακῶς βεβιωμένων τὰς ἀλγηδόνας ἀνακαινίζοντα, ἤδη τοῦ θεοῦ ἱκέτης γίνεται δεόμενος μὴ τῷ θυμῷ ἐκείνῳ παραδοθῆναι πρὸς ἔλεγχον μήτε διὰ τῆς ὀργῆς ἐκείνης ἐπαχθῆναι αὐτῷ τὴν ὑπὲρ ὧν ἐπλημμέλησε παίδευσιν. Τοῖς γὰρ καταδικασθεῖσι τῇ πικρᾷ παιδεύσει τῆς φοβερᾶς ἐκείνης κολάσεως θυμοῦ ἔργον νομίζεται καὶ ὀργῆς ἡ διάκρισις. καὶ διὰ τοῦτο ὡς ἐν τοῖς ἀλγεινοῖς ἤδη γενόμενος τὰς τῶν ὀδυνωμένων φωνὰς ὑποκρίνεται, οἷς θυμὸς εἶναι δοκεῖ καὶ ὀργὴ τὸ ἐπὶ τιμωρίᾳ τῶν ἀσεβῶν ἐπαγόμενον. λέγει τοίνυν ὅτι Οὐκ 5.191 ἀναμένω ἐκ τοῦ θυμοῦ ἐκείνου διὰ τῶν φοβερῶν μαστίγων γενέσθαι μοι τῶν κεκρυμμένων τὸν ἔλεγχον, ἀλλὰ προλαμβάνω τῇ ἐξαγορεύσει τὴν ἐκ τῆς ὀργῆς ἐκείνης ἀνάγκην. ὅπερ γὰρ ἡ ὀδύνη ἐπὶ τῶν μαστιγουμένων ποιεῖ ἀκόντων αὐτῶν τὰ κρυπτὰ τῆς ἀνομίας ἐμφανῆ ποιοῦσα, τοῦτο ποιεῖ ἀφ' ἑαυτῆς ἡ προαίρεσις, ἑαυτὴν διὰ τῆς μετανοίας μαστίζουσά τε καὶ κολάζουσα, καὶ δημοσιεύουσα τὴν κεκαλυμμένην ἐν τοῖς κεκρυμμένοις ἁμαρτίαν. εἰπὼν τοίνυν ὅτι Μήτε τῷ θυμῷ σου ἐλέγξῃς με, μήτε τῇ ὀργῇ σου παιδεύσῃς με, ἀκολούθως καταφεύγει ἐπὶ τὸν ἔλεον, οὐ τοσοῦτον εἰς προαίρεσιν ὅσον εἰς ἀσθένειαν φύσεως τοῦ κακοῦ τὴν αἰτίαν ἀνάγων· Ἐν κακοῖς με γεγονότα ἐλέῳ θεράπευσον· ἐξ ἀσθενείας γὰρ ἦλθον ἐπὶ τὸ πάθος. τίς δὲ ἡ ἀσθένεια; Ἐξηρθρώθη τὰ ὀστᾶ μου καὶ διελύθη ἀπὸ τῆς μετ' ἀλλήλων ἁρμονίας. ὀστᾶ δὲ λέγει τοὺς σώφρονας λογισμοὺς τοὺς τὴν ψυχὴν διερείδοντασ· Ἴασαί με, κύριε, ὅτι ἐταράχθη τὰ ὀστᾶ μου. καὶ ἑρμηνεύει τοῦ λόγου τὸ αἴνιγμα, δι' ὧν ἐπήγαγε τοῖς εἰρημένοις ὅτι Ἡ ψυχή μου ἐταράχθη σφόδρα. Τί οὖν ἀναβάλλῃ, φησίν, πρὸς τὴν ἴασιν, σὺ κύριε; ἕως πότε οὐκ ἐπάγεις τὸν ἔλεον; οὐχ ὁρᾷς τῆς ἀνθρωπίνης ζωῆς τὸ ὠκύμορον; πρόλαβε τῇ ἐπιστροφῇ τῆς ψυχῆς μου τὸ ἀναγκαῖον τῆς ζωῆς ἡμῶν· μή ποτε τοῦ θανάτου ἐπιλαβόντος ἀργῇ πᾶσα πρὸς θεραπείαν ἐπίνοια. οὐκέτι γὰρ ἔσται ἐν τῷ θανάτῳ ὁ διὰ τῆς μνήμης τοῦ θεοῦ θεραπεῦσαι δυνάμενος τὴν ἐκ κακίας αὐτῷ γενομένην νόσον· διότι ἐπὶ γῆς μὲν
ἰσχὺν ἡ ἐξομολόγησις ἔχει, ἐν δὲ τῷ ᾅδῃ τοῦτο οὐκ ἔστιν. εἶτα ὡς εἰπόντος τινὸς Πῶς καλεῖς ἐπὶ θεραπείαν τῶν πλημμελημάτων τὸν ἔλεον; ποίῳ τρόπῳ τὸ θεῖον ἱλεωσάμενοσ; οὕτω φησὶν ὅτι Ἐκοπίασα ἐν τῷ στεναγμῷ μου, καὶ ἐκπλυνῶ τὴν ἐξ ἁμαρτίας στρωμνὴν τῷ τῶν δακρύων ὕδατι. διὰ τί ταῦτα; ὅτι ἐν θυμῷ, φησίν, ὁ 5.192 ὀφθαλμός μου ἐταράχθη, καὶ διὰ τοῦτο παλαιός τις καὶ εὐρωτιῶν ἐγενόμην, τοῦ θυμοῦ τοῦ παρὰ τῶν ἐχθρῶν μοι ἐγγενομένου τῇ ψυχῇ τὴν σηπεδόνα ποιήσαντος. εἰ δὲ θυμὸς μόνος τοσοῦτον ἐμποιεῖ φόβον τῷ δι' αὐτοῦ πλημμελήσαντι, πόσῳ μᾶλλον εἰκός ἐστιν ἐν ἀπογνώσει γενέσθαι τῆς σῳζούσης ἐλπίδος τοὺς μὴ μόνον τὰ ἐκ τοῦ θυμοῦ πάθη τῷ ἰδίῳ βίῳ συνεγνωκότας, ἀλλὰ καὶ ὅσα ἐπιθυμία ἐργάζεται καὶ πλεονεξία καὶ τῦφος καὶ φιλοτιμία καὶ φθόνος καὶ ὁ λοιπὸς ἑσμὸς τῶν ἀνθρωπίνων κακῶν; διὰ τοῦτο πρὸς τοὺς παντοδαποὺς ἐχθροὺς ἀποστρέψας τὸν λόγον, Ἀπόστητε, φησίν, ἀπ' ἐμοῦ, πάντες οἱ ἐργαζόμενοι τὴν ἀνομίαν. δείκνυσι δὲ τῷ ἐφεξῆς λόγῳ τὴν ἀγαθὴν ἐλπίδα τοῦ ἐκ μετανοίας προσγινομένου ἡμῖν κατορθώματος. εὐθὺς γὰρ ὁμοῦ τε τοὺς ὑπὲρ τῆς μετανοίας τῷ θεῷ προσήγαγε λόγους, καὶ εἰς συναίσθησιν ἐλθὼν τῆς τοῦ θεοῦ περὶ αὐτὸν εὐμενείας, δημοσιεύει τὴν χάριν καὶ τῇ δωρεᾷ ἐπαγάλλεται, λέγων Εἰσήκουσε κύριος τῆς φωνῆς τῆς δεήσεώς μου· κύριος τὴν προσευχήν μου προσεδέξατο. ὡς ἂν οὖν εἰς τὸ διηνεκὲς αὐτῷ τὸ ἀγαθὸν παραμένοι τὸ ἐκ τῆς μετανοίας αὐτῷ προσγενόμενον καὶ μὴ δευτέρας πάλιν μετανοίας χρείαν ὁ βίος λάβοι, ἀποστραφῆναι τοὺς ἐχθροὺς αὐτοῦ δεῖται δι' αἰσχύνης μαστιγουμένους. ὁ γὰρ αἰσχυνθεὶς ἐπὶ τῇ τοῦ κακοῦ ἐγχειρήσει, παιδαγωγῷ πρὸς τὸ μηκέτι τοῖς αὐτοῖς συνενεχθῆναι τῇ αἰσχύνῃ χρώμενος, τῆς τῶν ὁμοίων πείρας εἰς τὸν ἐφεξῆς χρόνον ἀφέξεται. αὕτη τοίνυν τῆς ἀγαθῆς ἀναβάσεως ἡ ἀκολουθία· ὁ τέταρτος ψαλμὸς τὸ ἄυλον ἀγαθὸν ἀπὸ τοῦ σωματικοῦ καὶ σαρκωδεστέρου διέκρινεν· ὁ πέμπτος τοῦ 5.193 τοιούτου ἀγαθοῦ τὴν κληρονομίαν ἐπηύξατο· ὁ ἕκτος τὸν καιρὸν τῆς κληρονομίας ὑπέδειξε τῆς ὀγδόης μνησθείσ· ἡ ὀγδόη τὸν τῆς κρίσεως ἐφανέρωσε φόβον· ἡ κρίσις τοῖς καθ' ἡμᾶς ἁμαρτωλοῖς προλαβεῖν τῇ μετανοίᾳ τὰ φοβερὰ συνεβούλευσεν· εἶτα ἡ μετάνοια ἡ κατὰ λόγον τῷ θεῷ προσαχθεῖσα τὸ ἐξ αὐτῆς ἡμῖν γινόμενον κέρδος εὐηγγελίσατο εἰποῦσα ὅτι Εἰσήκουσε κύριος τῆς φωνῆς τοῦ μετὰ δακρύων πρὸς αὐτὸν ἐπιστρέφοντος. οὗ γενομένου, ὡς ἂν πρὸς τὸν ἐφεξῆς χρόνον ἀμετάπτωτον ἡμῖν τὸ ἀγαθὸν παραμένοι, τὸν ἀφανισμὸν τῶν ἐχθρῶν νοημάτων δι' αἰσχύνης γενέσθαι παρακαλεῖ ὁ προφήτης. οὐ γὰρ ἔστιν ἄλλως ἐχθρόν τε καὶ παράνομον νόημα κατασβεσθῆναι, μὴ αἰσχύνης αὐτοῦ τὸν ἀφανισμὸν ἐμποιούσησ· χάσμα γὰρ γίνεται διὰ βάθους ἐστηριγμένον ἡ ἐπὶ τοῖς κακῶς βεβιωμένοις αἰσχύνη δι' ἑαυτῆς τοῦ ἀνθρώπου τὴν ἁμαρτίαν ἀποτειχίζουσα. εἴπωμεν οὖν ὅτι Αἰσχυνθείησαν καὶ ἐντραπείησαν σφόδρα πάντες οἱ ἐχθροί μου. ἐχθροὶ δὲ δηλονότι οἱ οἰκιακοὶ οἱ ἐκ τῆς καρδίας ἐκπορευόμενοι καὶ κοινοῦντες τὸν ἄνθρωπον· ὧν διὰ τάχους ἀποστραφέντων μετ' αἰσχύνης διαδέξεται ἡμᾶς ἡ ἐλπὶς τῆς δόξης ἡ εἰς αἰσχύνην μὴ καταλήγουσα χάριτι τοῦ κυρίου, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.
Continue reading PG 44: Expositio in Ecclesiasten Salomonis →≣ entire volume