εἰς ὠφέλειαν εἴη κατὰ τὸ πρόχειρον νόημα, τοὺς τοιούτους λόγους ἀναστρέφειν, καθὼς ὑφηγεῖται ὁ διὰ τῶν Παροιμιῶν ἡμᾶς παιδεύων λόγος εἰς τὸ νοῆσαι, ἢ ὡς παραβολὴν τὸ λεγόμενον, ἢ ὡς σκοτεινὸν λόγον, ἢ ὡς ῥῆσιν σοφῶν, ἢ ὡς τι τῶν αἰνιγμάτων. "Ων τὴν διὰ τῆς ἀναγωγῆς θεωρίαν, εἴτε τροπολογίαν, εἴτε ἀλληγορίαν, εἴτε τι ἄλλο τις ὀνομάζειν ἐθέλοι, οὐδὲν περὶ τοῦ ὀνόματος διοισόμεθα, μόνον εἰ τῶν ἐπωφελῶν ἔχοι[το] νοημάτων. Καὶ γὰρ ὁ μέγας "Από- στολος, πνευματικὸν εἶναι λέγων τὸν νόμον, ἐμπε - ριλαμβάνει τῷ ὀνόματι τοῦ νόμου καὶ τὰ ἱστορικὰ διηγήματα, ὡς πᾶσαν θεόπνευστον Γραφήν, νόμον εἶναι τοῖς ἐντυγχάνουσιν, οὐ μόνον διὰ τῶν φανερῶν πραγμάτων, ἀλλὰ καὶ διὰ τῶν ἱστορικῶν διηγημάτων παιδεύουσαν, πρός τε γνῶσιν τῶν μυστηρίων, καὶ πρὸς καθαρὰν πολιτείαν τοὺς ἐπιστατικῶς ἐπαῖον- τας· κέχρηται μὲν τῇ ἐξηγήσει κατὰ τὸ ἀρέσκον αὐτῷ, πρὸς τὸ ὠφέλιμον βλέπων· οὐ φροντίζει δὲ τοῦ ὀνόματος ᾧ χρὴ κατονομάζεσθαι τὸ εἶδος τῆς ἐξηγήσεως. ᾿Αλλὰ νῦν ἀλλάσσειν φησὶ τὴν φωνὴν, μέλλων μετάγειν τὴν ἱστορίαν εἰς τὴν ἔνδειξιν τῆς περὶ τῶν Διαθηκῶν οἰκονομίας· εἶτα μνησθεὶς τῶν δύο τοῦ ᾽Αβραὰμ τέκνων, τῶν ἐκ τῆς παιδίσκης και τῆς ἐλευθέρας αὐτῷ γεγονότων, ἀλληγορίαν ὀνομάζει τὴν περὶ αὐτῶν θεωρίαν. Πάλιν δὲ πράγματά τινα διηγησάμενος τῆς ἱστορίας φησίν, ὅτι Τυπικῶς μὲν συνέβαινεν ἐκείνοις, ἐγράφη δὲ πρὸς νου- θεσίαν ἡμῶν. Καὶ πάλιν τὸ μὴ δεῖν κημοῦσθαι τὸν ἁλοῶντα βοῦν εἰπὼν, προσέθηκεν, ὅτι οὐ μέλει τῷ Θεῷ περὶ τῶν βοῶν, ἀλλ' ὅτι δι' ἡμᾶς πάντως ἐγράφη. Εστι δὲ ὅπου τὴν ἀμυδροτέραν κατανόη σιν καὶ τὴν ἐκ μέρους γνῶσιν, ἔσοπτρον ὀνομάζει καὶ αἴνιγμα. Β Καὶ πάλιν τὴν ἀπὸ τῶν σωμάτων πρὸς τὰ νοητὰ μετάστασιν, πρὸς Κύριον ἐπιστροφὴν λέγει, καὶ κα- λύμματος περιαίρεσιν. Ἐν πᾶσι δὲ τούτοις τοῖς διαφόροις τρόποις τε καὶ ὀνόμασι τῆς κατὰ τὸν νοῦν θεωρίας, ἐν ὑφηγεῖται διδασκαλίας εἶδος ἡμῖν, τὸ μὴ δεῖν πάντως παραμένειν τῷ πράγματι, ὡς βλα- πτούσης ἡμᾶς ἐν πολλοῖς ἐπὶ τὸν κατ' ἀρετὴν βίον τῆς προχείρου τῶν λεγομένων ἐμφάσεως· ἀλλὰ μετ ταβαίνειν πρὸς τὴν ἄϋλόν τε καὶ νοητήν θεωρίαν, ὥστε τὰς σωματικωτέρας εννοίας μεταβληθῆναι πρὸς νοῦν καὶ διάνοιαν, κόνεως δίκην τῆς σαρκωδε- στέρας ἐμφάσεως τῶν λεγομένων ἐκτιναχθείσης. Καὶ διὰ τοῦτό φησιν, ὅτι Τὸ γράμμα ἀποκτείνει, τὸ δὲ πνεῦμα ζωοποιεῖ· ὡς πολλαχῆ τῆς Γραφῆς, τουτέστι] τῆς ἱστορίας, εἴπερ ἐπὶ ψιλῶν σταίημεν τῶν πραγμάτων, οὐκ ἀγαθοῦ βίου παρεχομένης ἡμῖν τὰ ὑποδείγματα. Τί γὰρ ὠφελεῖ πρὸς ἀρετὴν τὸν ἀκούοντα τηὲ ὁ προφήτης ἐκ πορνείας παιδοποιού- μενος, καὶ Ἡσαΐας εἰσιών πρὸς τὴν προφῆτιν, εἰ μέχρι τῆς λέξεως στήσεις τις τὸ λεγόμενον ; "Η τί πρὸς τὸν ἐνάρετον συντελεῖ βίον τὰ περὶ τοῦ Δαβὶδ σε σε IN CANTICA CANTICORUM. A fuit, promptum et paratum habeant id, cuius te C nentur studio. Si quid autem occulte dictum in arcanis sensibus et ænigmatibus, ad utilitatem sit plane otiosum, si spectetur sensus qui est in promptu et de eo sermo fiat, sicut nobis ostendit qui nos erudit per Proverbia, ad intelligendum, vel tanquam parabolam id quod dictum est, vel tanquam obscuram orationem, vel tanquam dictum sapientum, vel tanquam aliquod enigma. Quæ per anagogen autem exsistit contemplatio, sen iropolo- giam, seu allegoriam seu aliter velis nominare, de nomine nihil contendemus, si a sensu utili non recedat. Magnus enim Apostolus iegen dicens esse spiritualem ", legis nomine comprehendit etiam historicas narrationes, adeo ut universa a Deo inspirata Scriptura sit lex iis qui ipsam legunt, non soium per præcepta, sed etian per historicas nar rationes erudiens, et ad cognitionem mysteriorum, et ad sinceram vitæ institutionem, eos qui ad scientiam accommodate; audiunt; utitur quidem expositione, ut sili placet, aspiciens ad id quod est utile, non curat autem quo nomine sit vocandum genus expositionis; sed nunc quidem dicit se mutare vocem, traducturus historiam ad indican- dum Testamentorum dispositionem. Deinde men- tionem faciens duorum filiorum Abrahæ, qui ci nati sunt ex ancilla et libera, appellat allegoriam de iis contemplationem ". Rursus autem cum quæ- dam narrasset ex historia, dicit : Hæc in figura illis eveniebant: scripta sunt autem ad nostram admonitionem 64. Et rursum cum dixisset, Non esse alligandum os bovi trituranti, adjecit illud, Deo non esse curam de bobus, sed omnino ea esse scripta propter nos. Alicubi autem obscuriorem intelligentiam, et quæ est ex parte cognitionem, speculum nominat et ænigma 6. D Rom. vii. 14. Gal. tv, 24. • Cor. *, 11. Osee 1, 2. Isa. vii, 3. Et rursus transitum a rebus corporalibus ad eas quæ cadunt sub intelligentiam, appellat transitum ad Dominum, et veli ablationem. In omnibus autem his diversis locis et nominibus ejus quæ est in mente contemplationis, nos unum docet doctrinæ genus, non oportere omnino manere in littera, utpote quod quæ est in promptu eorum quæ di- cuntur significatio, in multis nos lædat in iis quæ pertinent ad vitam recte et ex virtute degendam; sed transire ad materiæ expertem, et quæ sub intelli- gentiam cadit contemplationem, ut sensus qui sunt paulo magis corporales, traducantur ad mentem et intelligentiam, excussa pulveris in modum eorum quæ dicuntur aperta significatione. Et ideo dicit : Littera occidit, spiritus autem vivificat “: utpote quod sæpe historia si steterimus in nudis rebus, nobis minime præbeat exemplum bonæ vitæ. Quid enim ad virtutem auditori profuerit, quod propheta filios procreet ex fornicatione 68; et Esaias ingre- diatur ad prophetissam si non ultra litteræ dictionem procedat id quod dicitur? Aut quid ad , Τim. v, 18, • Cor. rx, 9. Cor. 111, 5.

εἰς ὠφέλειαν εἴη κατὰ τὸ πρόχειρον νόημα, τοὺς τοιούτους λόγους ἀναστρέφειν, καθὼς ὑφηγεῖται ὁ διὰ τῶν Παροιμιῶν ἡμᾶς παιδεύων λόγος εἰς τὸ νοῆσαι, ἢ ὡς παραβολὴν τὸ λεγόμενον, ἢ ὡς σκοτεινὸν λόγον, ἢ ὡς ῥῆσιν σοφῶν, ἢ ὡς τι τῶν αἰνιγμάτων. "Ων τὴν διὰ τῆς ἀναγωγῆς θεωρίαν, εἴτε τροπολογίαν, εἴτε ἀλληγορίαν, εἴτε τι ἄλλο τις ὀνομάζειν ἐθέλοι, οὐδὲν περὶ τοῦ ὀνόματος διοισόμεθα, μόνον εἰ τῶν ἐπωφελῶν ἔχοι[το] νοημάτων. Καὶ γὰρ ὁ μέγας "Από- στολος, πνευματικὸν εἶναι λέγων τὸν νόμον, ἐμπε - ριλαμβάνει τῷ ὀνόματι τοῦ νόμου καὶ τὰ ἱστορικὰ διηγήματα, ὡς πᾶσαν θεόπνευστον Γραφήν, νόμον εἶναι τοῖς ἐντυγχάνουσιν, οὐ μόνον διὰ τῶν φανερῶν πραγμάτων, ἀλλὰ καὶ διὰ τῶν ἱστορικῶν διηγημάτων παιδεύουσαν, πρός τε γνῶσιν τῶν μυστηρίων, καὶ πρὸς καθαρὰν πολιτείαν τοὺς ἐπιστατικῶς ἐπαῖον- τας· κέχρηται μὲν τῇ ἐξηγήσει κατὰ τὸ ἀρέσκον αὐτῷ, πρὸς τὸ ὠφέλιμον βλέπων· οὐ φροντίζει δὲ τοῦ ὀνόματος ᾧ χρὴ κατονομάζεσθαι τὸ εἶδος τῆς ἐξηγήσεως. ᾿Αλλὰ νῦν ἀλλάσσειν φησὶ τὴν φωνὴν, μέλλων μετάγειν τὴν ἱστορίαν εἰς τὴν ἔνδειξιν τῆς περὶ τῶν Διαθηκῶν οἰκονομίας· εἶτα μνησθεὶς τῶν δύο τοῦ ᾽Αβραὰμ τέκνων, τῶν ἐκ τῆς παιδίσκης και τῆς ἐλευθέρας αὐτῷ γεγονότων, ἀλληγορίαν ὀνομάζει τὴν περὶ αὐτῶν θεωρίαν. Πάλιν δὲ πράγματά τινα διηγησάμενος τῆς ἱστορίας φησίν, ὅτι Τυπικῶς μὲν συνέβαινεν ἐκείνοις, ἐγράφη δὲ πρὸς νου- θεσίαν ἡμῶν. Καὶ πάλιν τὸ μὴ δεῖν κημοῦσθαι τὸν ἁλοῶντα βοῦν εἰπὼν, προσέθηκεν, ὅτι οὐ μέλει τῷ Θεῷ περὶ τῶν βοῶν, ἀλλ' ὅτι δι' ἡμᾶς πάντως ἐγράφη. Εστι δὲ ὅπου τὴν ἀμυδροτέραν κατανόη σιν καὶ τὴν ἐκ μέρους γνῶσιν, ἔσοπτρον ὀνομάζει καὶ αἴνιγμα. Β Καὶ πάλιν τὴν ἀπὸ τῶν σωμάτων πρὸς τὰ νοητὰ μετάστασιν, πρὸς Κύριον ἐπιστροφὴν λέγει, καὶ κα- λύμματος περιαίρεσιν. Ἐν πᾶσι δὲ τούτοις τοῖς διαφόροις τρόποις τε καὶ ὀνόμασι τῆς κατὰ τὸν νοῦν θεωρίας, ἐν ὑφηγεῖται διδασκαλίας εἶδος ἡμῖν, τὸ μὴ δεῖν πάντως παραμένειν τῷ πράγματι, ὡς βλα- πτούσης ἡμᾶς ἐν πολλοῖς ἐπὶ τὸν κατ' ἀρετὴν βίον τῆς προχείρου τῶν λεγομένων ἐμφάσεως· ἀλλὰ μετ ταβαίνειν πρὸς τὴν ἄϋλόν τε καὶ νοητήν θεωρίαν, ὥστε τὰς σωματικωτέρας εννοίας μεταβληθῆναι πρὸς νοῦν καὶ διάνοιαν, κόνεως δίκην τῆς σαρκωδε- στέρας ἐμφάσεως τῶν λεγομένων ἐκτιναχθείσης. Καὶ διὰ τοῦτό φησιν, ὅτι Τὸ γράμμα ἀποκτείνει, τὸ δὲ πνεῦμα ζωοποιεῖ· ὡς πολλαχῆ τῆς Γραφῆς, τουτέστι] τῆς ἱστορίας, εἴπερ ἐπὶ ψιλῶν σταίημεν τῶν πραγμάτων, οὐκ ἀγαθοῦ βίου παρεχομένης ἡμῖν τὰ ὑποδείγματα. Τί γὰρ ὠφελεῖ πρὸς ἀρετὴν τὸν ἀκούοντα τηὲ ὁ προφήτης ἐκ πορνείας παιδοποιού- μενος, καὶ Ἡσαΐας εἰσιών πρὸς τὴν προφῆτιν, εἰ μέχρι τῆς λέξεως στήσεις τις τὸ λεγόμενον ; "Η τί πρὸς τὸν ἐνάρετον συντελεῖ βίον τὰ περὶ τοῦ Δαβὶδ σε σε IN CANTICA CANTICORUM. A fuit, promptum et paratum habeant id, cuius te C nentur studio. Si quid autem occulte dictum in arcanis sensibus et ænigmatibus, ad utilitatem sit plane otiosum, si spectetur sensus qui est in promptu et de eo sermo fiat, sicut nobis ostendit qui nos erudit per Proverbia, ad intelligendum, vel tanquam parabolam id quod dictum est, vel tanquam obscuram orationem, vel tanquam dictum sapientum, vel tanquam aliquod enigma. Quæ per anagogen autem exsistit contemplatio, sen iropolo- giam, seu allegoriam seu aliter velis nominare, de nomine nihil contendemus, si a sensu utili non recedat. Magnus enim Apostolus iegen dicens esse spiritualem ", legis nomine comprehendit etiam historicas narrationes, adeo ut universa a Deo inspirata Scriptura sit lex iis qui ipsam legunt, non soium per præcepta, sed etian per historicas nar rationes erudiens, et ad cognitionem mysteriorum, et ad sinceram vitæ institutionem, eos qui ad scientiam accommodate; audiunt; utitur quidem expositione, ut sili placet, aspiciens ad id quod est utile, non curat autem quo nomine sit vocandum genus expositionis; sed nunc quidem dicit se mutare vocem, traducturus historiam ad indican- dum Testamentorum dispositionem. Deinde men- tionem faciens duorum filiorum Abrahæ, qui ci nati sunt ex ancilla et libera, appellat allegoriam de iis contemplationem ". Rursus autem cum quæ- dam narrasset ex historia, dicit : Hæc in figura illis eveniebant: scripta sunt autem ad nostram admonitionem 64. Et rursum cum dixisset, Non esse alligandum os bovi trituranti, adjecit illud, Deo non esse curam de bobus, sed omnino ea esse scripta propter nos. Alicubi autem obscuriorem intelligentiam, et quæ est ex parte cognitionem, speculum nominat et ænigma 6. D Rom. vii. 14. Gal. tv, 24. • Cor. *, 11. Osee 1, 2. Isa. vii, 3. Et rursus transitum a rebus corporalibus ad eas quæ cadunt sub intelligentiam, appellat transitum ad Dominum, et veli ablationem. In omnibus autem his diversis locis et nominibus ejus quæ est in mente contemplationis, nos unum docet doctrinæ genus, non oportere omnino manere in littera, utpote quod quæ est in promptu eorum quæ di- cuntur significatio, in multis nos lædat in iis quæ pertinent ad vitam recte et ex virtute degendam; sed transire ad materiæ expertem, et quæ sub intelli- gentiam cadit contemplationem, ut sensus qui sunt paulo magis corporales, traducantur ad mentem et intelligentiam, excussa pulveris in modum eorum quæ dicuntur aperta significatione. Et ideo dicit : Littera occidit, spiritus autem vivificat “: utpote quod sæpe historia si steterimus in nudis rebus, nobis minime præbeat exemplum bonæ vitæ. Quid enim ad virtutem auditori profuerit, quod propheta filios procreet ex fornicatione 68; et Esaias ingre- diatur ad prophetissam si non ultra litteræ dictionem procedat id quod dicitur? Aut quid ad , Τim. v, 18, • Cor. rx, 9. Cor. 111, 5.

εἰς ὠφέλειαν εἴη κατὰ τὸ πρόχειρον νόημα, τοὺς τοιούτους λόγους ἀναστρέφειν, καθὼς ὑφηγεῖται ὁ διὰ τῶν Παροιμιῶν ἡμᾶς παιδεύων λόγος εἰς τὸ νοῆσαι, ἢ ὡς παραβολὴν τὸ λεγόμενον, ἢ ὡς σκοτεινὸν λόγον, ἢ ὡς ῥῆσιν σοφῶν, ἢ ὡς τι τῶν αἰνιγμάτων. "Ων τὴν διὰ τῆς ἀναγωγῆς θεωρίαν, εἴτε τροπολογίαν, εἴτε ἀλληγορίαν, εἴτε τι ἄλλο τις ὀνομάζειν ἐθέλοι, οὐδὲν περὶ τοῦ ὀνόματος διοισόμεθα, μόνον εἰ τῶν ἐπωφελῶν ἔχοι[το] νοημάτων. Καὶ γὰρ ὁ μέγας "Από- στολος, πνευματικὸν εἶναι λέγων τὸν νόμον, ἐμπε - ριλαμβάνει τῷ ὀνόματι τοῦ νόμου καὶ τὰ ἱστορικὰ διηγήματα, ὡς πᾶσαν θεόπνευστον Γραφήν, νόμον εἶναι τοῖς ἐντυγχάνουσιν, οὐ μόνον διὰ τῶν φανερῶν πραγμάτων, ἀλλὰ καὶ διὰ τῶν ἱστορικῶν διηγημάτων παιδεύουσαν, πρός τε γνῶσιν τῶν μυστηρίων, καὶ πρὸς καθαρὰν πολιτείαν τοὺς ἐπιστατικῶς ἐπαῖον- τας· κέχρηται μὲν τῇ ἐξηγήσει κατὰ τὸ ἀρέσκον αὐτῷ, πρὸς τὸ ὠφέλιμον βλέπων· οὐ φροντίζει δὲ τοῦ ὀνόματος ᾧ χρὴ κατονομάζεσθαι τὸ εἶδος τῆς ἐξηγήσεως. ᾿Αλλὰ νῦν ἀλλάσσειν φησὶ τὴν φωνὴν, μέλλων μετάγειν τὴν ἱστορίαν εἰς τὴν ἔνδειξιν τῆς περὶ τῶν Διαθηκῶν οἰκονομίας· εἶτα μνησθεὶς τῶν δύο τοῦ ᾽Αβραὰμ τέκνων, τῶν ἐκ τῆς παιδίσκης και τῆς ἐλευθέρας αὐτῷ γεγονότων, ἀλληγορίαν ὀνομάζει τὴν περὶ αὐτῶν θεωρίαν. Πάλιν δὲ πράγματά τινα διηγησάμενος τῆς ἱστορίας φησίν, ὅτι Τυπικῶς μὲν συνέβαινεν ἐκείνοις, ἐγράφη δὲ πρὸς νου- θεσίαν ἡμῶν. Καὶ πάλιν τὸ μὴ δεῖν κημοῦσθαι τὸν ἁλοῶντα βοῦν εἰπὼν, προσέθηκεν, ὅτι οὐ μέλει τῷ Θεῷ περὶ τῶν βοῶν, ἀλλ' ὅτι δι' ἡμᾶς πάντως ἐγράφη. Εστι δὲ ὅπου τὴν ἀμυδροτέραν κατανόη σιν καὶ τὴν ἐκ μέρους γνῶσιν, ἔσοπτρον ὀνομάζει καὶ αἴνιγμα. Β Καὶ πάλιν τὴν ἀπὸ τῶν σωμάτων πρὸς τὰ νοητὰ μετάστασιν, πρὸς Κύριον ἐπιστροφὴν λέγει, καὶ κα- λύμματος περιαίρεσιν. Ἐν πᾶσι δὲ τούτοις τοῖς διαφόροις τρόποις τε καὶ ὀνόμασι τῆς κατὰ τὸν νοῦν θεωρίας, ἐν ὑφηγεῖται διδασκαλίας εἶδος ἡμῖν, τὸ μὴ δεῖν πάντως παραμένειν τῷ πράγματι, ὡς βλα- πτούσης ἡμᾶς ἐν πολλοῖς ἐπὶ τὸν κατ' ἀρετὴν βίον τῆς προχείρου τῶν λεγομένων ἐμφάσεως· ἀλλὰ μετ ταβαίνειν πρὸς τὴν ἄϋλόν τε καὶ νοητήν θεωρίαν, ὥστε τὰς σωματικωτέρας εννοίας μεταβληθῆναι πρὸς νοῦν καὶ διάνοιαν, κόνεως δίκην τῆς σαρκωδε- στέρας ἐμφάσεως τῶν λεγομένων ἐκτιναχθείσης. Καὶ διὰ τοῦτό φησιν, ὅτι Τὸ γράμμα ἀποκτείνει, τὸ δὲ πνεῦμα ζωοποιεῖ· ὡς πολλαχῆ τῆς Γραφῆς, τουτέστι] τῆς ἱστορίας, εἴπερ ἐπὶ ψιλῶν σταίημεν τῶν πραγμάτων, οὐκ ἀγαθοῦ βίου παρεχομένης ἡμῖν τὰ ὑποδείγματα. Τί γὰρ ὠφελεῖ πρὸς ἀρετὴν τὸν ἀκούοντα τηὲ ὁ προφήτης ἐκ πορνείας παιδοποιού- μενος, καὶ Ἡσαΐας εἰσιών πρὸς τὴν προφῆτιν, εἰ μέχρι τῆς λέξεως στήσεις τις τὸ λεγόμενον ; "Η τί πρὸς τὸν ἐνάρετον συντελεῖ βίον τὰ περὶ τοῦ Δαβὶδ σε σε IN CANTICA CANTICORUM. A fuit, promptum et paratum habeant id, cuius te C nentur studio. Si quid autem occulte dictum in arcanis sensibus et ænigmatibus, ad utilitatem sit plane otiosum, si spectetur sensus qui est in promptu et de eo sermo fiat, sicut nobis ostendit qui nos erudit per Proverbia, ad intelligendum, vel tanquam parabolam id quod dictum est, vel tanquam obscuram orationem, vel tanquam dictum sapientum, vel tanquam aliquod enigma. Quæ per anagogen autem exsistit contemplatio, sen iropolo- giam, seu allegoriam seu aliter velis nominare, de nomine nihil contendemus, si a sensu utili non recedat. Magnus enim Apostolus iegen dicens esse spiritualem ", legis nomine comprehendit etiam historicas narrationes, adeo ut universa a Deo inspirata Scriptura sit lex iis qui ipsam legunt, non soium per præcepta, sed etian per historicas nar rationes erudiens, et ad cognitionem mysteriorum, et ad sinceram vitæ institutionem, eos qui ad scientiam accommodate; audiunt; utitur quidem expositione, ut sili placet, aspiciens ad id quod est utile, non curat autem quo nomine sit vocandum genus expositionis; sed nunc quidem dicit se mutare vocem, traducturus historiam ad indican- dum Testamentorum dispositionem. Deinde men- tionem faciens duorum filiorum Abrahæ, qui ci nati sunt ex ancilla et libera, appellat allegoriam de iis contemplationem ". Rursus autem cum quæ- dam narrasset ex historia, dicit : Hæc in figura illis eveniebant: scripta sunt autem ad nostram admonitionem 64. Et rursum cum dixisset, Non esse alligandum os bovi trituranti, adjecit illud, Deo non esse curam de bobus, sed omnino ea esse scripta propter nos. Alicubi autem obscuriorem intelligentiam, et quæ est ex parte cognitionem, speculum nominat et ænigma 6. D Rom. vii. 14. Gal. tv, 24. • Cor. *, 11. Osee 1, 2. Isa. vii, 3. Et rursus transitum a rebus corporalibus ad eas quæ cadunt sub intelligentiam, appellat transitum ad Dominum, et veli ablationem. In omnibus autem his diversis locis et nominibus ejus quæ est in mente contemplationis, nos unum docet doctrinæ genus, non oportere omnino manere in littera, utpote quod quæ est in promptu eorum quæ di- cuntur significatio, in multis nos lædat in iis quæ pertinent ad vitam recte et ex virtute degendam; sed transire ad materiæ expertem, et quæ sub intelli- gentiam cadit contemplationem, ut sensus qui sunt paulo magis corporales, traducantur ad mentem et intelligentiam, excussa pulveris in modum eorum quæ dicuntur aperta significatione. Et ideo dicit : Littera occidit, spiritus autem vivificat “: utpote quod sæpe historia si steterimus in nudis rebus, nobis minime præbeat exemplum bonæ vitæ. Quid enim ad virtutem auditori profuerit, quod propheta filios procreet ex fornicatione 68; et Esaias ingre- diatur ad prophetissam si non ultra litteræ dictionem procedat id quod dicitur? Aut quid ad , Τim. v, 18, • Cor. rx, 9. Cor. 111, 5.

εἰς ὠφέλειαν εἴη κατὰ τὸ πρόχειρον νόημα, τοὺς τοιούτους λόγους ἀναστρέφειν, καθὼς ὑφηγεῖται ὁ διὰ τῶν Παροιμιῶν ἡμᾶς παιδεύων λόγος εἰς τὸ νοῆσαι, ἢ ὡς παραβολὴν τὸ λεγόμενον, ἢ ὡς σκοτεινὸν λόγον, ἢ ὡς ῥῆσιν σοφῶν, ἢ ὡς τι τῶν αἰνιγμάτων. "Ων τὴν διὰ τῆς ἀναγωγῆς θεωρίαν, εἴτε τροπολογίαν, εἴτε ἀλληγορίαν, εἴτε τι ἄλλο τις ὀνομάζειν ἐθέλοι, οὐδὲν περὶ τοῦ ὀνόματος διοισόμεθα, μόνον εἰ τῶν ἐπωφελῶν ἔχοι[το] νοημάτων. Καὶ γὰρ ὁ μέγας "Από- στολος, πνευματικὸν εἶναι λέγων τὸν νόμον, ἐμπε - ριλαμβάνει τῷ ὀνόματι τοῦ νόμου καὶ τὰ ἱστορικὰ διηγήματα, ὡς πᾶσαν θεόπνευστον Γραφήν, νόμον εἶναι τοῖς ἐντυγχάνουσιν, οὐ μόνον διὰ τῶν φανερῶν πραγμάτων, ἀλλὰ καὶ διὰ τῶν ἱστορικῶν διηγημάτων παιδεύουσαν, πρός τε γνῶσιν τῶν μυστηρίων, καὶ πρὸς καθαρὰν πολιτείαν τοὺς ἐπιστατικῶς ἐπαῖον- τας· κέχρηται μὲν τῇ ἐξηγήσει κατὰ τὸ ἀρέσκον αὐτῷ, πρὸς τὸ ὠφέλιμον βλέπων· οὐ φροντίζει δὲ τοῦ ὀνόματος ᾧ χρὴ κατονομάζεσθαι τὸ εἶδος τῆς ἐξηγήσεως. ᾿Αλλὰ νῦν ἀλλάσσειν φησὶ τὴν φωνὴν, μέλλων μετάγειν τὴν ἱστορίαν εἰς τὴν ἔνδειξιν τῆς περὶ τῶν Διαθηκῶν οἰκονομίας· εἶτα μνησθεὶς τῶν δύο τοῦ ᾽Αβραὰμ τέκνων, τῶν ἐκ τῆς παιδίσκης και τῆς ἐλευθέρας αὐτῷ γεγονότων, ἀλληγορίαν ὀνομάζει τὴν περὶ αὐτῶν θεωρίαν. Πάλιν δὲ πράγματά τινα διηγησάμενος τῆς ἱστορίας φησίν, ὅτι Τυπικῶς μὲν συνέβαινεν ἐκείνοις, ἐγράφη δὲ πρὸς νου- θεσίαν ἡμῶν. Καὶ πάλιν τὸ μὴ δεῖν κημοῦσθαι τὸν ἁλοῶντα βοῦν εἰπὼν, προσέθηκεν, ὅτι οὐ μέλει τῷ Θεῷ περὶ τῶν βοῶν, ἀλλ' ὅτι δι' ἡμᾶς πάντως ἐγράφη. Εστι δὲ ὅπου τὴν ἀμυδροτέραν κατανόη σιν καὶ τὴν ἐκ μέρους γνῶσιν, ἔσοπτρον ὀνομάζει καὶ αἴνιγμα. Β Καὶ πάλιν τὴν ἀπὸ τῶν σωμάτων πρὸς τὰ νοητὰ μετάστασιν, πρὸς Κύριον ἐπιστροφὴν λέγει, καὶ κα- λύμματος περιαίρεσιν. Ἐν πᾶσι δὲ τούτοις τοῖς διαφόροις τρόποις τε καὶ ὀνόμασι τῆς κατὰ τὸν νοῦν θεωρίας, ἐν ὑφηγεῖται διδασκαλίας εἶδος ἡμῖν, τὸ μὴ δεῖν πάντως παραμένειν τῷ πράγματι, ὡς βλα- πτούσης ἡμᾶς ἐν πολλοῖς ἐπὶ τὸν κατ' ἀρετὴν βίον τῆς προχείρου τῶν λεγομένων ἐμφάσεως· ἀλλὰ μετ ταβαίνειν πρὸς τὴν ἄϋλόν τε καὶ νοητήν θεωρίαν, ὥστε τὰς σωματικωτέρας εννοίας μεταβληθῆναι πρὸς νοῦν καὶ διάνοιαν, κόνεως δίκην τῆς σαρκωδε- στέρας ἐμφάσεως τῶν λεγομένων ἐκτιναχθείσης. Καὶ διὰ τοῦτό φησιν, ὅτι Τὸ γράμμα ἀποκτείνει, τὸ δὲ πνεῦμα ζωοποιεῖ· ὡς πολλαχῆ τῆς Γραφῆς, τουτέστι] τῆς ἱστορίας, εἴπερ ἐπὶ ψιλῶν σταίημεν τῶν πραγμάτων, οὐκ ἀγαθοῦ βίου παρεχομένης ἡμῖν τὰ ὑποδείγματα. Τί γὰρ ὠφελεῖ πρὸς ἀρετὴν τὸν ἀκούοντα τηὲ ὁ προφήτης ἐκ πορνείας παιδοποιού- μενος, καὶ Ἡσαΐας εἰσιών πρὸς τὴν προφῆτιν, εἰ μέχρι τῆς λέξεως στήσεις τις τὸ λεγόμενον ; "Η τί πρὸς τὸν ἐνάρετον συντελεῖ βίον τὰ περὶ τοῦ Δαβὶδ σε σε IN CANTICA CANTICORUM. A fuit, promptum et paratum habeant id, cuius te C nentur studio. Si quid autem occulte dictum in arcanis sensibus et ænigmatibus, ad utilitatem sit plane otiosum, si spectetur sensus qui est in promptu et de eo sermo fiat, sicut nobis ostendit qui nos erudit per Proverbia, ad intelligendum, vel tanquam parabolam id quod dictum est, vel tanquam obscuram orationem, vel tanquam dictum sapientum, vel tanquam aliquod enigma. Quæ per anagogen autem exsistit contemplatio, sen iropolo- giam, seu allegoriam seu aliter velis nominare, de nomine nihil contendemus, si a sensu utili non recedat. Magnus enim Apostolus iegen dicens esse spiritualem ", legis nomine comprehendit etiam historicas narrationes, adeo ut universa a Deo inspirata Scriptura sit lex iis qui ipsam legunt, non soium per præcepta, sed etian per historicas nar rationes erudiens, et ad cognitionem mysteriorum, et ad sinceram vitæ institutionem, eos qui ad scientiam accommodate; audiunt; utitur quidem expositione, ut sili placet, aspiciens ad id quod est utile, non curat autem quo nomine sit vocandum genus expositionis; sed nunc quidem dicit se mutare vocem, traducturus historiam ad indican- dum Testamentorum dispositionem. Deinde men- tionem faciens duorum filiorum Abrahæ, qui ci nati sunt ex ancilla et libera, appellat allegoriam de iis contemplationem ". Rursus autem cum quæ- dam narrasset ex historia, dicit : Hæc in figura illis eveniebant: scripta sunt autem ad nostram admonitionem 64. Et rursum cum dixisset, Non esse alligandum os bovi trituranti, adjecit illud, Deo non esse curam de bobus, sed omnino ea esse scripta propter nos. Alicubi autem obscuriorem intelligentiam, et quæ est ex parte cognitionem, speculum nominat et ænigma 6. D Rom. vii. 14. Gal. tv, 24. • Cor. *, 11. Osee 1, 2. Isa. vii, 3. Et rursus transitum a rebus corporalibus ad eas quæ cadunt sub intelligentiam, appellat transitum ad Dominum, et veli ablationem. In omnibus autem his diversis locis et nominibus ejus quæ est in mente contemplationis, nos unum docet doctrinæ genus, non oportere omnino manere in littera, utpote quod quæ est in promptu eorum quæ di- cuntur significatio, in multis nos lædat in iis quæ pertinent ad vitam recte et ex virtute degendam; sed transire ad materiæ expertem, et quæ sub intelli- gentiam cadit contemplationem, ut sensus qui sunt paulo magis corporales, traducantur ad mentem et intelligentiam, excussa pulveris in modum eorum quæ dicuntur aperta significatione. Et ideo dicit : Littera occidit, spiritus autem vivificat “: utpote quod sæpe historia si steterimus in nudis rebus, nobis minime præbeat exemplum bonæ vitæ. Quid enim ad virtutem auditori profuerit, quod propheta filios procreet ex fornicatione 68; et Esaias ingre- diatur ad prophetissam si non ultra litteræ dictionem procedat id quod dicitur? Aut quid ad , Τim. v, 18, • Cor. rx, 9. Cor. 111, 5.

εἰς ὠφέλειαν εἴη κατὰ τὸ πρόχειρον νόημα, τοὺς τοιούτους λόγους ἀναστρέφειν, καθὼς ὑφηγεῖται ὁ διὰ τῶν Παροιμιῶν ἡμᾶς παιδεύων λόγος εἰς τὸ νοῆσαι, ἢ ὡς παραβολὴν τὸ λεγόμενον, ἢ ὡς σκοτεινὸν λόγον, ἢ ὡς ῥῆσιν σοφῶν, ἢ ὡς τι τῶν αἰνιγμάτων. "Ων τὴν διὰ τῆς ἀναγωγῆς θεωρίαν, εἴτε τροπολογίαν, εἴτε ἀλληγορίαν, εἴτε τι ἄλλο τις ὀνομάζειν ἐθέλοι, οὐδὲν περὶ τοῦ ὀνόματος διοισόμεθα, μόνον εἰ τῶν ἐπωφελῶν ἔχοι[το] νοημάτων. Καὶ γὰρ ὁ μέγας "Από- στολος, πνευματικὸν εἶναι λέγων τὸν νόμον, ἐμπε - ριλαμβάνει τῷ ὀνόματι τοῦ νόμου καὶ τὰ ἱστορικὰ διηγήματα, ὡς πᾶσαν θεόπνευστον Γραφήν, νόμον εἶναι τοῖς ἐντυγχάνουσιν, οὐ μόνον διὰ τῶν φανερῶν πραγμάτων, ἀλλὰ καὶ διὰ τῶν ἱστορικῶν διηγημάτων παιδεύουσαν, πρός τε γνῶσιν τῶν μυστηρίων, καὶ πρὸς καθαρὰν πολιτείαν τοὺς ἐπιστατικῶς ἐπαῖον- τας· κέχρηται μὲν τῇ ἐξηγήσει κατὰ τὸ ἀρέσκον αὐτῷ, πρὸς τὸ ὠφέλιμον βλέπων· οὐ φροντίζει δὲ τοῦ ὀνόματος ᾧ χρὴ κατονομάζεσθαι τὸ εἶδος τῆς ἐξηγήσεως. ᾿Αλλὰ νῦν ἀλλάσσειν φησὶ τὴν φωνὴν, μέλλων μετάγειν τὴν ἱστορίαν εἰς τὴν ἔνδειξιν τῆς περὶ τῶν Διαθηκῶν οἰκονομίας· εἶτα μνησθεὶς τῶν δύο τοῦ ᾽Αβραὰμ τέκνων, τῶν ἐκ τῆς παιδίσκης και τῆς ἐλευθέρας αὐτῷ γεγονότων, ἀλληγορίαν ὀνομάζει τὴν περὶ αὐτῶν θεωρίαν. Πάλιν δὲ πράγματά τινα διηγησάμενος τῆς ἱστορίας φησίν, ὅτι Τυπικῶς μὲν συνέβαινεν ἐκείνοις, ἐγράφη δὲ πρὸς νου- θεσίαν ἡμῶν. Καὶ πάλιν τὸ μὴ δεῖν κημοῦσθαι τὸν ἁλοῶντα βοῦν εἰπὼν, προσέθηκεν, ὅτι οὐ μέλει τῷ Θεῷ περὶ τῶν βοῶν, ἀλλ' ὅτι δι' ἡμᾶς πάντως ἐγράφη. Εστι δὲ ὅπου τὴν ἀμυδροτέραν κατανόη σιν καὶ τὴν ἐκ μέρους γνῶσιν, ἔσοπτρον ὀνομάζει καὶ αἴνιγμα. Β Καὶ πάλιν τὴν ἀπὸ τῶν σωμάτων πρὸς τὰ νοητὰ μετάστασιν, πρὸς Κύριον ἐπιστροφὴν λέγει, καὶ κα- λύμματος περιαίρεσιν. Ἐν πᾶσι δὲ τούτοις τοῖς διαφόροις τρόποις τε καὶ ὀνόμασι τῆς κατὰ τὸν νοῦν θεωρίας, ἐν ὑφηγεῖται διδασκαλίας εἶδος ἡμῖν, τὸ μὴ δεῖν πάντως παραμένειν τῷ πράγματι, ὡς βλα- πτούσης ἡμᾶς ἐν πολλοῖς ἐπὶ τὸν κατ' ἀρετὴν βίον τῆς προχείρου τῶν λεγομένων ἐμφάσεως· ἀλλὰ μετ ταβαίνειν πρὸς τὴν ἄϋλόν τε καὶ νοητήν θεωρίαν, ὥστε τὰς σωματικωτέρας εννοίας μεταβληθῆναι πρὸς νοῦν καὶ διάνοιαν, κόνεως δίκην τῆς σαρκωδε- στέρας ἐμφάσεως τῶν λεγομένων ἐκτιναχθείσης. Καὶ διὰ τοῦτό φησιν, ὅτι Τὸ γράμμα ἀποκτείνει, τὸ δὲ πνεῦμα ζωοποιεῖ· ὡς πολλαχῆ τῆς Γραφῆς, τουτέστι] τῆς ἱστορίας, εἴπερ ἐπὶ ψιλῶν σταίημεν τῶν πραγμάτων, οὐκ ἀγαθοῦ βίου παρεχομένης ἡμῖν τὰ ὑποδείγματα. Τί γὰρ ὠφελεῖ πρὸς ἀρετὴν τὸν ἀκούοντα τηὲ ὁ προφήτης ἐκ πορνείας παιδοποιού- μενος, καὶ Ἡσαΐας εἰσιών πρὸς τὴν προφῆτιν, εἰ μέχρι τῆς λέξεως στήσεις τις τὸ λεγόμενον ; "Η τί πρὸς τὸν ἐνάρετον συντελεῖ βίον τὰ περὶ τοῦ Δαβὶδ σε σε IN CANTICA CANTICORUM. A fuit, promptum et paratum habeant id, cuius te C nentur studio. Si quid autem occulte dictum in arcanis sensibus et ænigmatibus, ad utilitatem sit plane otiosum, si spectetur sensus qui est in promptu et de eo sermo fiat, sicut nobis ostendit qui nos erudit per Proverbia, ad intelligendum, vel tanquam parabolam id quod dictum est, vel tanquam obscuram orationem, vel tanquam dictum sapientum, vel tanquam aliquod enigma. Quæ per anagogen autem exsistit contemplatio, sen iropolo- giam, seu allegoriam seu aliter velis nominare, de nomine nihil contendemus, si a sensu utili non recedat. Magnus enim Apostolus iegen dicens esse spiritualem ", legis nomine comprehendit etiam historicas narrationes, adeo ut universa a Deo inspirata Scriptura sit lex iis qui ipsam legunt, non soium per præcepta, sed etian per historicas nar rationes erudiens, et ad cognitionem mysteriorum, et ad sinceram vitæ institutionem, eos qui ad scientiam accommodate; audiunt; utitur quidem expositione, ut sili placet, aspiciens ad id quod est utile, non curat autem quo nomine sit vocandum genus expositionis; sed nunc quidem dicit se mutare vocem, traducturus historiam ad indican- dum Testamentorum dispositionem. Deinde men- tionem faciens duorum filiorum Abrahæ, qui ci nati sunt ex ancilla et libera, appellat allegoriam de iis contemplationem ". Rursus autem cum quæ- dam narrasset ex historia, dicit : Hæc in figura illis eveniebant: scripta sunt autem ad nostram admonitionem 64. Et rursum cum dixisset, Non esse alligandum os bovi trituranti, adjecit illud, Deo non esse curam de bobus, sed omnino ea esse scripta propter nos. Alicubi autem obscuriorem intelligentiam, et quæ est ex parte cognitionem, speculum nominat et ænigma 6. D Rom. vii. 14. Gal. tv, 24. • Cor. *, 11. Osee 1, 2. Isa. vii, 3. Et rursus transitum a rebus corporalibus ad eas quæ cadunt sub intelligentiam, appellat transitum ad Dominum, et veli ablationem. In omnibus autem his diversis locis et nominibus ejus quæ est in mente contemplationis, nos unum docet doctrinæ genus, non oportere omnino manere in littera, utpote quod quæ est in promptu eorum quæ di- cuntur significatio, in multis nos lædat in iis quæ pertinent ad vitam recte et ex virtute degendam; sed transire ad materiæ expertem, et quæ sub intelli- gentiam cadit contemplationem, ut sensus qui sunt paulo magis corporales, traducantur ad mentem et intelligentiam, excussa pulveris in modum eorum quæ dicuntur aperta significatione. Et ideo dicit : Littera occidit, spiritus autem vivificat “: utpote quod sæpe historia si steterimus in nudis rebus, nobis minime præbeat exemplum bonæ vitæ. Quid enim ad virtutem auditori profuerit, quod propheta filios procreet ex fornicatione 68; et Esaias ingre- diatur ad prophetissam si non ultra litteræ dictionem procedat id quod dicitur? Aut quid ad , Τim. v, 18, • Cor. rx, 9. Cor. 111, 5.

εἰς ὠφέλειαν εἴη κατὰ τὸ πρόχειρον νόημα, τοὺς τοιούτους λόγους ἀναστρέφειν, καθὼς ὑφηγεῖται ὁ διὰ τῶν Παροιμιῶν ἡμᾶς παιδεύων λόγος εἰς τὸ νοῆσαι, ἢ ὡς παραβολὴν τὸ λεγόμενον, ἢ ὡς σκοτεινὸν λόγον, ἢ ὡς ῥῆσιν σοφῶν, ἢ ὡς τι τῶν αἰνιγμάτων. "Ων τὴν διὰ τῆς ἀναγωγῆς θεωρίαν, εἴτε τροπολογίαν, εἴτε ἀλληγορίαν, εἴτε τι ἄλλο τις ὀνομάζειν ἐθέλοι, οὐδὲν περὶ τοῦ ὀνόματος διοισόμεθα, μόνον εἰ τῶν ἐπωφελῶν ἔχοι[το] νοημάτων. Καὶ γὰρ ὁ μέγας "Από- στολος, πνευματικὸν εἶναι λέγων τὸν νόμον, ἐμπε - ριλαμβάνει τῷ ὀνόματι τοῦ νόμου καὶ τὰ ἱστορικὰ διηγήματα, ὡς πᾶσαν θεόπνευστον Γραφήν, νόμον εἶναι τοῖς ἐντυγχάνουσιν, οὐ μόνον διὰ τῶν φανερῶν πραγμάτων, ἀλλὰ καὶ διὰ τῶν ἱστορικῶν διηγημάτων παιδεύουσαν, πρός τε γνῶσιν τῶν μυστηρίων, καὶ πρὸς καθαρὰν πολιτείαν τοὺς ἐπιστατικῶς ἐπαῖον- τας· κέχρηται μὲν τῇ ἐξηγήσει κατὰ τὸ ἀρέσκον αὐτῷ, πρὸς τὸ ὠφέλιμον βλέπων· οὐ φροντίζει δὲ τοῦ ὀνόματος ᾧ χρὴ κατονομάζεσθαι τὸ εἶδος τῆς ἐξηγήσεως. ᾿Αλλὰ νῦν ἀλλάσσειν φησὶ τὴν φωνὴν, μέλλων μετάγειν τὴν ἱστορίαν εἰς τὴν ἔνδειξιν τῆς περὶ τῶν Διαθηκῶν οἰκονομίας· εἶτα μνησθεὶς τῶν δύο τοῦ ᾽Αβραὰμ τέκνων, τῶν ἐκ τῆς παιδίσκης και τῆς ἐλευθέρας αὐτῷ γεγονότων, ἀλληγορίαν ὀνομάζει τὴν περὶ αὐτῶν θεωρίαν. Πάλιν δὲ πράγματά τινα διηγησάμενος τῆς ἱστορίας φησίν, ὅτι Τυπικῶς μὲν συνέβαινεν ἐκείνοις, ἐγράφη δὲ πρὸς νου- θεσίαν ἡμῶν. Καὶ πάλιν τὸ μὴ δεῖν κημοῦσθαι τὸν ἁλοῶντα βοῦν εἰπὼν, προσέθηκεν, ὅτι οὐ μέλει τῷ Θεῷ περὶ τῶν βοῶν, ἀλλ' ὅτι δι' ἡμᾶς πάντως ἐγράφη. Εστι δὲ ὅπου τὴν ἀμυδροτέραν κατανόη σιν καὶ τὴν ἐκ μέρους γνῶσιν, ἔσοπτρον ὀνομάζει καὶ αἴνιγμα. Β Καὶ πάλιν τὴν ἀπὸ τῶν σωμάτων πρὸς τὰ νοητὰ μετάστασιν, πρὸς Κύριον ἐπιστροφὴν λέγει, καὶ κα- λύμματος περιαίρεσιν. Ἐν πᾶσι δὲ τούτοις τοῖς διαφόροις τρόποις τε καὶ ὀνόμασι τῆς κατὰ τὸν νοῦν θεωρίας, ἐν ὑφηγεῖται διδασκαλίας εἶδος ἡμῖν, τὸ μὴ δεῖν πάντως παραμένειν τῷ πράγματι, ὡς βλα- πτούσης ἡμᾶς ἐν πολλοῖς ἐπὶ τὸν κατ' ἀρετὴν βίον τῆς προχείρου τῶν λεγομένων ἐμφάσεως· ἀλλὰ μετ ταβαίνειν πρὸς τὴν ἄϋλόν τε καὶ νοητήν θεωρίαν, ὥστε τὰς σωματικωτέρας εννοίας μεταβληθῆναι πρὸς νοῦν καὶ διάνοιαν, κόνεως δίκην τῆς σαρκωδε- στέρας ἐμφάσεως τῶν λεγομένων ἐκτιναχθείσης. Καὶ διὰ τοῦτό φησιν, ὅτι Τὸ γράμμα ἀποκτείνει, τὸ δὲ πνεῦμα ζωοποιεῖ· ὡς πολλαχῆ τῆς Γραφῆς, τουτέστι] τῆς ἱστορίας, εἴπερ ἐπὶ ψιλῶν σταίημεν τῶν πραγμάτων, οὐκ ἀγαθοῦ βίου παρεχομένης ἡμῖν τὰ ὑποδείγματα. Τί γὰρ ὠφελεῖ πρὸς ἀρετὴν τὸν ἀκούοντα τηὲ ὁ προφήτης ἐκ πορνείας παιδοποιού- μενος, καὶ Ἡσαΐας εἰσιών πρὸς τὴν προφῆτιν, εἰ μέχρι τῆς λέξεως στήσεις τις τὸ λεγόμενον ; "Η τί πρὸς τὸν ἐνάρετον συντελεῖ βίον τὰ περὶ τοῦ Δαβὶδ σε σε IN CANTICA CANTICORUM. A fuit, promptum et paratum habeant id, cuius te C nentur studio. Si quid autem occulte dictum in arcanis sensibus et ænigmatibus, ad utilitatem sit plane otiosum, si spectetur sensus qui est in promptu et de eo sermo fiat, sicut nobis ostendit qui nos erudit per Proverbia, ad intelligendum, vel tanquam parabolam id quod dictum est, vel tanquam obscuram orationem, vel tanquam dictum sapientum, vel tanquam aliquod enigma. Quæ per anagogen autem exsistit contemplatio, sen iropolo- giam, seu allegoriam seu aliter velis nominare, de nomine nihil contendemus, si a sensu utili non recedat. Magnus enim Apostolus iegen dicens esse spiritualem ", legis nomine comprehendit etiam historicas narrationes, adeo ut universa a Deo inspirata Scriptura sit lex iis qui ipsam legunt, non soium per præcepta, sed etian per historicas nar rationes erudiens, et ad cognitionem mysteriorum, et ad sinceram vitæ institutionem, eos qui ad scientiam accommodate; audiunt; utitur quidem expositione, ut sili placet, aspiciens ad id quod est utile, non curat autem quo nomine sit vocandum genus expositionis; sed nunc quidem dicit se mutare vocem, traducturus historiam ad indican- dum Testamentorum dispositionem. Deinde men- tionem faciens duorum filiorum Abrahæ, qui ci nati sunt ex ancilla et libera, appellat allegoriam de iis contemplationem ". Rursus autem cum quæ- dam narrasset ex historia, dicit : Hæc in figura illis eveniebant: scripta sunt autem ad nostram admonitionem 64. Et rursum cum dixisset, Non esse alligandum os bovi trituranti, adjecit illud, Deo non esse curam de bobus, sed omnino ea esse scripta propter nos. Alicubi autem obscuriorem intelligentiam, et quæ est ex parte cognitionem, speculum nominat et ænigma 6. D Rom. vii. 14. Gal. tv, 24. • Cor. *, 11. Osee 1, 2. Isa. vii, 3. Et rursus transitum a rebus corporalibus ad eas quæ cadunt sub intelligentiam, appellat transitum ad Dominum, et veli ablationem. In omnibus autem his diversis locis et nominibus ejus quæ est in mente contemplationis, nos unum docet doctrinæ genus, non oportere omnino manere in littera, utpote quod quæ est in promptu eorum quæ di- cuntur significatio, in multis nos lædat in iis quæ pertinent ad vitam recte et ex virtute degendam; sed transire ad materiæ expertem, et quæ sub intelli- gentiam cadit contemplationem, ut sensus qui sunt paulo magis corporales, traducantur ad mentem et intelligentiam, excussa pulveris in modum eorum quæ dicuntur aperta significatione. Et ideo dicit : Littera occidit, spiritus autem vivificat “: utpote quod sæpe historia si steterimus in nudis rebus, nobis minime præbeat exemplum bonæ vitæ. Quid enim ad virtutem auditori profuerit, quod propheta filios procreet ex fornicatione 68; et Esaias ingre- diatur ad prophetissam si non ultra litteræ dictionem procedat id quod dicitur? Aut quid ad , Τim. v, 18, • Cor. rx, 9. Cor. 111, 5.

γος τῆς προχείρου κατανοήσεως ὑψηλότερος, ἐπὶ τὰ Α Θειότερά τε καὶ ἀσώματα χειραγωγῶν τὴν διάνοιαν. Γούτου χάριν τὸ ἀπηγορευμένον τῇ βρώσει τοῦ ξύλου, οὐχὶ συκῆν, ὥς τινες ἀπεφήναντο, οὐδὲ ἄλλο τι τῶν ἀκροδρύων εἶναι πειθόμεθα. Εἰ γὰρ τότε θανατηφό ρος ἦν ἡ συχῆ, οὐδ᾽ ἂν νῦν πάντως ἐδώδιμος ἦν. Αμα δὲ καὶ μεμαθήκαμεν παρὰ τῆς τοῦ Δεσπότου φωνῆς, δι' ἀποφάσεως τοῦτο δογματιζούσης· ὅτι Οὐδέν ἐστι τῶν εἰσπορευομένων διὰ στόματος δύναται κοινῶσαι τὸν ἄνθρωπον. Αλλ' ἑτέραν τινὰ ζητοῦμεν διάνοιαν ἐπὶ τοῦ νόμου, ἀξίαν τῆς τοῦ νου μοθέτου μεγαλειότητος· κἂν τῆς τοῦ Θεοῦ φυτείας ἔργον τὸν παράδεισον εἶναι ἀκούσωμεν, κἂν ξύλον ζωῆς ἐν μέσῳ τοῦ παραδείσου πεφυτευμένον, ζητῶ- μεν παρὰ τοῦ ἀποκαλύπτοντος τὰ κεκρυμμένα μυ στήρια μαθεῖν, ποίων φυτῶν γίνεται ὁ Πατήρ γεωργός Β σε καὶ φυτοκόμος, καὶ πῶς δυνατόν ἐστι κατὰ τὸ μεσαίτατον τοῦ παραδείσου τὰ δύο εἶναι ξύλα, τό τε τῆς σωτηρίας καὶ τῆς ἀπωλείας. Τὸ γὰρ ἀκριβῶς μέσον, καθάπερ ἐν κύκλου τῇ περιγραφῇ, ἐν τῷ ἑνὶ κέντρῳ πάντως ἐστίν. Εἰ δὲ παρατεθείη τῷ κέντρῳ κατά τι μέρος ἕτερον κέντρον, ἀνάγκη πᾶσα συμμετ τατεθῆναι τῷ κέντρῳ τὸν κύκλον, ὥστε μηκέτι μέσον εἶναι τὸ πρότερον. Ἐκεῖ τοίνυν ἑνὸς ὄντος τοῦ πα ραδείσου, πῶς φησιν ὁ λόγος ἰδιαζόντως μὲν ἑκάτε- ρον θεωρεῖσθαι τῶν ξύλων· ἐπὶ δὲ τοῦ μέσου εἶναι τοῦτο καὶ τοῦτο, ὧν τὸ θανατηφόρον τῆς τοῦ Θεοῦ φυτείας ἀλλότριον εἶναι διδάσκει ὁ πάντα καλὰ λίαν εἶναι τὰ τοῦ Θεοῦ ἔργα ἀποφηνάμενος λόγος; Οἷς εἰ μή τις διὰ φιλοσοφίας ἐνθεωρήσειε τὴν ἀλήθειαν, ἀσύστατον ἢ μυθῶδες εἶναι τοῖς ἀνεπισκέπτοις τὸ λεγόμενον δόξει. Καὶ μακρὸν ἂν εἴη τὰ καθ᾿ ἕκαστον ἐκ τῶν προς φητῶν ἀναλέγεσθαι· ὡς ὁ Μιχαίας ἐπ' ἐσχάτων ἡμε- ρῶν, ἐμφανὲς ὅρος λέγει γενήσεσθαι ἐπὶ τὰς κορυ- φὰς τῶν ὀρέων, τὸ ἐπὶ καθαιρέσει γίνεσθαι τῶν ἀν- τικειμένων δυνάμεων, ἀναδεικνύμενον τῆς εὐσεβείας μυστήριον οὕτω κατονομάζων· πῶς δὲ ῥάβδον ἀνα τέλλειν φησὶ καὶ ἄνθος ἐκ τῆς ῥίζης, τὴν διὰ σαρκὸς τοῦ Κυρίου ἀνάδειξιν ὁ ὑψηλὸς Ησαΐας οὕτω μηνύων, ἢ τὸ τετυρωμένον ὄρος παρὰ τῷ μεγάλῳ Δαβίδ, ὁποῖον ἔχει νοῦν ἐν τῇ λέξει φαινόμενον, ἢ τὸ μυριο- πλάσιον ἅρμα, ἢ τῶν ταύρων ἡ συναγωγή, ἡ ἐπα- φιεμένη ταῖς δαμάλεσι τῶν λαῶν, ἢ ὁ βαπτόμενος τῷ αἵματι ποῖς, ἢ τῶν κυνῶν αἱ γλῶσσαι· ἢ καθ᾽ ὁμοιό- τητα τοῦ μόσχου διαλεπτυνόμενος τῶν κέδρων ὁ Λί- Θανος· καὶ μυρία πρὸς τούτοις ἔστιν ἐκ τῆς λοιπής ἀναλεξάμενον προφητείας, διδάξαι τὸ ἀναγκαῖον τῆς κατὰ διάνοιαν τῶν ῥητῶν θεωρίας, ἧς ἀποβαλλόμενος, καθὼς ἀρέσκει τισὶν, ὅμοιον εἶναί μοι δοκεῖ τὸ γινό- μενον, ὡς εἴ τις ακατέργαστα προθείη πρὸς ἀνθρω πίνην βρῶσιν τῆς τραπέζης τὰ λήτα, μὴ τρίψας τὸν ἄσταχυν, μὴ τῷ λικμητῷ διακρίνας ἐκ τῶν ἀχύρων τὰ σπέρματα, μὴ λεπτύνας τὸν σἶτον εἰς ἄλευρον, μηδὲ κατασκευάσας ἄρτον τῷ καθήκοντι τρόπῳ τῆς σιτοποιίας. Ὥσπερ οὖν τὸ ἀκατέργαστον γέννημα τῶν κτηνῶν ἐστι τροφὴ, καὶ οὐκ ἀνθρώπων· οὕτως εἴποι Χ1, 1. IN CANTICA CANTICORUM. Ilac de causa quod in esu ligni est prohibitum, neque ficuni esse credimus, ut nonnulli pronuntia- runt, neque aliquam ex frugiferis arboribus. Si enim tunc ficus fuisset letifera, nec nunc quidem esset omnino esculenta. Simul etiam hoc quoque didicimus a voce Domini, quæ hoc decretum pro- nuntiat : Nihil est eorum quæ per os ingrediuntur quod inquinet hominem : sed in hac lege aliam quærimus intelligentiam, quæ legislatoris digna sit majestate. Et si audierimus paradisum esse opus Dei plantationis, et si lignum vitæ plantatum in medio paradisi, quæramus ex eo qui occulta reve- lat mysteria, ut discamus quorumnam agricola et plantator fuerit Pater, et quemadmodum fieri pos- sit, ut in medio paradisi sint duo ligna, alterum salutis, alterum interitus. Nam quod perfecte est medium, tanquam in descriptione circuli, omnino unum est uno centro. Si autem in centro extensum fuerit ex altera parte alterum centrum, necesse est omnino, ut cum centro simul transferatur cir- culus, adeo ut non sit amplius medium id quod erat prius. Cum ergo illic sit unus paradisus, quo pacto dicit Scriptura seorsum quidem considerari utrumque lignum, in medio autem esse hoc et illud, quorum id quod letiferum erat, a Dei plantatione fuisse alienum docet is Scripturæ locus, qui omnia Dei opera valde bona esse declarat? In quibus nisi per philosophiam veritatem fueris contemplatus, videbitur id quod dicitur, esse fabulosum, aut non posse consistere, hominibus non satis considerane cogitationem ad res magis divinas et incorporeas. C D Mich. IV, 152. tibus. Longum fuerit ex prophetis singula colligere, quemadmodum Michæas dicit in ultimis diebus, manifestum fore montem super vertices mon- tium 7, ita nominans pietatis mysterium, quod ostenditur ad delendas potestates adversarias, quemadmodum dicit virgam et florem oriri ex ra- dice Jesse", Domini per carnem ostensionem si- guificans sublimis Isaias, aut mons caseatus apud magnum Davidem 7, quem habet sensum qui apparet in dictione litteræ, aut currus decem millibus multiplex, aut congregatio taurorum quæ immitti tur in vaccas populorum, aut pes qui tingitur san- guine aut canum linguæ, aut qui instar vituli a cedris dividitur, Libanus: et alia præter hæc in- numerabilia licet ex reliqua colligere prophetia et docere esse necessariam verborum contemplationem ex sententia. Quæ si rejiciatur, ut placet nonnullie, mihi videtur id perinde esse, ut si quis ad huma- num in mensa esum non confectas apponat segetes, spicis non tritis, granis ventilabro non secretis a palea, frumento in farinam non comminuto, que pane parato, eo quo par est modo, ad hoc ut sit esculentus. Quomodo ergo non confectum fru- mentum est alimentum jumentorum et non homi- num, ita dici potest brutorum potius quam ratione Dan. 11, 35; Psal. Lxvii, 16. ne-

γος τῆς προχείρου κατανοήσεως ὑψηλότερος, ἐπὶ τὰ Α Θειότερά τε καὶ ἀσώματα χειραγωγῶν τὴν διάνοιαν. Γούτου χάριν τὸ ἀπηγορευμένον τῇ βρώσει τοῦ ξύλου, οὐχὶ συκῆν, ὥς τινες ἀπεφήναντο, οὐδὲ ἄλλο τι τῶν ἀκροδρύων εἶναι πειθόμεθα. Εἰ γὰρ τότε θανατηφό ρος ἦν ἡ συχῆ, οὐδ᾽ ἂν νῦν πάντως ἐδώδιμος ἦν. Αμα δὲ καὶ μεμαθήκαμεν παρὰ τῆς τοῦ Δεσπότου φωνῆς, δι' ἀποφάσεως τοῦτο δογματιζούσης· ὅτι Οὐδέν ἐστι τῶν εἰσπορευομένων διὰ στόματος δύναται κοινῶσαι τὸν ἄνθρωπον. Αλλ' ἑτέραν τινὰ ζητοῦμεν διάνοιαν ἐπὶ τοῦ νόμου, ἀξίαν τῆς τοῦ νου μοθέτου μεγαλειότητος· κἂν τῆς τοῦ Θεοῦ φυτείας ἔργον τὸν παράδεισον εἶναι ἀκούσωμεν, κἂν ξύλον ζωῆς ἐν μέσῳ τοῦ παραδείσου πεφυτευμένον, ζητῶ- μεν παρὰ τοῦ ἀποκαλύπτοντος τὰ κεκρυμμένα μυ στήρια μαθεῖν, ποίων φυτῶν γίνεται ὁ Πατήρ γεωργός Β σε καὶ φυτοκόμος, καὶ πῶς δυνατόν ἐστι κατὰ τὸ μεσαίτατον τοῦ παραδείσου τὰ δύο εἶναι ξύλα, τό τε τῆς σωτηρίας καὶ τῆς ἀπωλείας. Τὸ γὰρ ἀκριβῶς μέσον, καθάπερ ἐν κύκλου τῇ περιγραφῇ, ἐν τῷ ἑνὶ κέντρῳ πάντως ἐστίν. Εἰ δὲ παρατεθείη τῷ κέντρῳ κατά τι μέρος ἕτερον κέντρον, ἀνάγκη πᾶσα συμμετ τατεθῆναι τῷ κέντρῳ τὸν κύκλον, ὥστε μηκέτι μέσον εἶναι τὸ πρότερον. Ἐκεῖ τοίνυν ἑνὸς ὄντος τοῦ πα ραδείσου, πῶς φησιν ὁ λόγος ἰδιαζόντως μὲν ἑκάτε- ρον θεωρεῖσθαι τῶν ξύλων· ἐπὶ δὲ τοῦ μέσου εἶναι τοῦτο καὶ τοῦτο, ὧν τὸ θανατηφόρον τῆς τοῦ Θεοῦ φυτείας ἀλλότριον εἶναι διδάσκει ὁ πάντα καλὰ λίαν εἶναι τὰ τοῦ Θεοῦ ἔργα ἀποφηνάμενος λόγος; Οἷς εἰ μή τις διὰ φιλοσοφίας ἐνθεωρήσειε τὴν ἀλήθειαν, ἀσύστατον ἢ μυθῶδες εἶναι τοῖς ἀνεπισκέπτοις τὸ λεγόμενον δόξει. Καὶ μακρὸν ἂν εἴη τὰ καθ᾿ ἕκαστον ἐκ τῶν προς φητῶν ἀναλέγεσθαι· ὡς ὁ Μιχαίας ἐπ' ἐσχάτων ἡμε- ρῶν, ἐμφανὲς ὅρος λέγει γενήσεσθαι ἐπὶ τὰς κορυ- φὰς τῶν ὀρέων, τὸ ἐπὶ καθαιρέσει γίνεσθαι τῶν ἀν- τικειμένων δυνάμεων, ἀναδεικνύμενον τῆς εὐσεβείας μυστήριον οὕτω κατονομάζων· πῶς δὲ ῥάβδον ἀνα τέλλειν φησὶ καὶ ἄνθος ἐκ τῆς ῥίζης, τὴν διὰ σαρκὸς τοῦ Κυρίου ἀνάδειξιν ὁ ὑψηλὸς Ησαΐας οὕτω μηνύων, ἢ τὸ τετυρωμένον ὄρος παρὰ τῷ μεγάλῳ Δαβίδ, ὁποῖον ἔχει νοῦν ἐν τῇ λέξει φαινόμενον, ἢ τὸ μυριο- πλάσιον ἅρμα, ἢ τῶν ταύρων ἡ συναγωγή, ἡ ἐπα- φιεμένη ταῖς δαμάλεσι τῶν λαῶν, ἢ ὁ βαπτόμενος τῷ αἵματι ποῖς, ἢ τῶν κυνῶν αἱ γλῶσσαι· ἢ καθ᾽ ὁμοιό- τητα τοῦ μόσχου διαλεπτυνόμενος τῶν κέδρων ὁ Λί- Θανος· καὶ μυρία πρὸς τούτοις ἔστιν ἐκ τῆς λοιπής ἀναλεξάμενον προφητείας, διδάξαι τὸ ἀναγκαῖον τῆς κατὰ διάνοιαν τῶν ῥητῶν θεωρίας, ἧς ἀποβαλλόμενος, καθὼς ἀρέσκει τισὶν, ὅμοιον εἶναί μοι δοκεῖ τὸ γινό- μενον, ὡς εἴ τις ακατέργαστα προθείη πρὸς ἀνθρω πίνην βρῶσιν τῆς τραπέζης τὰ λήτα, μὴ τρίψας τὸν ἄσταχυν, μὴ τῷ λικμητῷ διακρίνας ἐκ τῶν ἀχύρων τὰ σπέρματα, μὴ λεπτύνας τὸν σἶτον εἰς ἄλευρον, μηδὲ κατασκευάσας ἄρτον τῷ καθήκοντι τρόπῳ τῆς σιτοποιίας. Ὥσπερ οὖν τὸ ἀκατέργαστον γέννημα τῶν κτηνῶν ἐστι τροφὴ, καὶ οὐκ ἀνθρώπων· οὕτως εἴποι Χ1, 1. IN CANTICA CANTICORUM. Ilac de causa quod in esu ligni est prohibitum, neque ficuni esse credimus, ut nonnulli pronuntia- runt, neque aliquam ex frugiferis arboribus. Si enim tunc ficus fuisset letifera, nec nunc quidem esset omnino esculenta. Simul etiam hoc quoque didicimus a voce Domini, quæ hoc decretum pro- nuntiat : Nihil est eorum quæ per os ingrediuntur quod inquinet hominem : sed in hac lege aliam quærimus intelligentiam, quæ legislatoris digna sit majestate. Et si audierimus paradisum esse opus Dei plantationis, et si lignum vitæ plantatum in medio paradisi, quæramus ex eo qui occulta reve- lat mysteria, ut discamus quorumnam agricola et plantator fuerit Pater, et quemadmodum fieri pos- sit, ut in medio paradisi sint duo ligna, alterum salutis, alterum interitus. Nam quod perfecte est medium, tanquam in descriptione circuli, omnino unum est uno centro. Si autem in centro extensum fuerit ex altera parte alterum centrum, necesse est omnino, ut cum centro simul transferatur cir- culus, adeo ut non sit amplius medium id quod erat prius. Cum ergo illic sit unus paradisus, quo pacto dicit Scriptura seorsum quidem considerari utrumque lignum, in medio autem esse hoc et illud, quorum id quod letiferum erat, a Dei plantatione fuisse alienum docet is Scripturæ locus, qui omnia Dei opera valde bona esse declarat? In quibus nisi per philosophiam veritatem fueris contemplatus, videbitur id quod dicitur, esse fabulosum, aut non posse consistere, hominibus non satis considerane cogitationem ad res magis divinas et incorporeas. C D Mich. IV, 152. tibus. Longum fuerit ex prophetis singula colligere, quemadmodum Michæas dicit in ultimis diebus, manifestum fore montem super vertices mon- tium 7, ita nominans pietatis mysterium, quod ostenditur ad delendas potestates adversarias, quemadmodum dicit virgam et florem oriri ex ra- dice Jesse", Domini per carnem ostensionem si- guificans sublimis Isaias, aut mons caseatus apud magnum Davidem 7, quem habet sensum qui apparet in dictione litteræ, aut currus decem millibus multiplex, aut congregatio taurorum quæ immitti tur in vaccas populorum, aut pes qui tingitur san- guine aut canum linguæ, aut qui instar vituli a cedris dividitur, Libanus: et alia præter hæc in- numerabilia licet ex reliqua colligere prophetia et docere esse necessariam verborum contemplationem ex sententia. Quæ si rejiciatur, ut placet nonnullie, mihi videtur id perinde esse, ut si quis ad huma- num in mensa esum non confectas apponat segetes, spicis non tritis, granis ventilabro non secretis a palea, frumento in farinam non comminuto, que pane parato, eo quo par est modo, ad hoc ut sit esculentus. Quomodo ergo non confectum fru- mentum est alimentum jumentorum et non homi- num, ita dici potest brutorum potius quam ratione Dan. 11, 35; Psal. Lxvii, 16. ne-

γος τῆς προχείρου κατανοήσεως ὑψηλότερος, ἐπὶ τὰ Α Θειότερά τε καὶ ἀσώματα χειραγωγῶν τὴν διάνοιαν. Γούτου χάριν τὸ ἀπηγορευμένον τῇ βρώσει τοῦ ξύλου, οὐχὶ συκῆν, ὥς τινες ἀπεφήναντο, οὐδὲ ἄλλο τι τῶν ἀκροδρύων εἶναι πειθόμεθα. Εἰ γὰρ τότε θανατηφό ρος ἦν ἡ συχῆ, οὐδ᾽ ἂν νῦν πάντως ἐδώδιμος ἦν. Αμα δὲ καὶ μεμαθήκαμεν παρὰ τῆς τοῦ Δεσπότου φωνῆς, δι' ἀποφάσεως τοῦτο δογματιζούσης· ὅτι Οὐδέν ἐστι τῶν εἰσπορευομένων διὰ στόματος δύναται κοινῶσαι τὸν ἄνθρωπον. Αλλ' ἑτέραν τινὰ ζητοῦμεν διάνοιαν ἐπὶ τοῦ νόμου, ἀξίαν τῆς τοῦ νου μοθέτου μεγαλειότητος· κἂν τῆς τοῦ Θεοῦ φυτείας ἔργον τὸν παράδεισον εἶναι ἀκούσωμεν, κἂν ξύλον ζωῆς ἐν μέσῳ τοῦ παραδείσου πεφυτευμένον, ζητῶ- μεν παρὰ τοῦ ἀποκαλύπτοντος τὰ κεκρυμμένα μυ στήρια μαθεῖν, ποίων φυτῶν γίνεται ὁ Πατήρ γεωργός Β σε καὶ φυτοκόμος, καὶ πῶς δυνατόν ἐστι κατὰ τὸ μεσαίτατον τοῦ παραδείσου τὰ δύο εἶναι ξύλα, τό τε τῆς σωτηρίας καὶ τῆς ἀπωλείας. Τὸ γὰρ ἀκριβῶς μέσον, καθάπερ ἐν κύκλου τῇ περιγραφῇ, ἐν τῷ ἑνὶ κέντρῳ πάντως ἐστίν. Εἰ δὲ παρατεθείη τῷ κέντρῳ κατά τι μέρος ἕτερον κέντρον, ἀνάγκη πᾶσα συμμετ τατεθῆναι τῷ κέντρῳ τὸν κύκλον, ὥστε μηκέτι μέσον εἶναι τὸ πρότερον. Ἐκεῖ τοίνυν ἑνὸς ὄντος τοῦ πα ραδείσου, πῶς φησιν ὁ λόγος ἰδιαζόντως μὲν ἑκάτε- ρον θεωρεῖσθαι τῶν ξύλων· ἐπὶ δὲ τοῦ μέσου εἶναι τοῦτο καὶ τοῦτο, ὧν τὸ θανατηφόρον τῆς τοῦ Θεοῦ φυτείας ἀλλότριον εἶναι διδάσκει ὁ πάντα καλὰ λίαν εἶναι τὰ τοῦ Θεοῦ ἔργα ἀποφηνάμενος λόγος; Οἷς εἰ μή τις διὰ φιλοσοφίας ἐνθεωρήσειε τὴν ἀλήθειαν, ἀσύστατον ἢ μυθῶδες εἶναι τοῖς ἀνεπισκέπτοις τὸ λεγόμενον δόξει. Καὶ μακρὸν ἂν εἴη τὰ καθ᾿ ἕκαστον ἐκ τῶν προς φητῶν ἀναλέγεσθαι· ὡς ὁ Μιχαίας ἐπ' ἐσχάτων ἡμε- ρῶν, ἐμφανὲς ὅρος λέγει γενήσεσθαι ἐπὶ τὰς κορυ- φὰς τῶν ὀρέων, τὸ ἐπὶ καθαιρέσει γίνεσθαι τῶν ἀν- τικειμένων δυνάμεων, ἀναδεικνύμενον τῆς εὐσεβείας μυστήριον οὕτω κατονομάζων· πῶς δὲ ῥάβδον ἀνα τέλλειν φησὶ καὶ ἄνθος ἐκ τῆς ῥίζης, τὴν διὰ σαρκὸς τοῦ Κυρίου ἀνάδειξιν ὁ ὑψηλὸς Ησαΐας οὕτω μηνύων, ἢ τὸ τετυρωμένον ὄρος παρὰ τῷ μεγάλῳ Δαβίδ, ὁποῖον ἔχει νοῦν ἐν τῇ λέξει φαινόμενον, ἢ τὸ μυριο- πλάσιον ἅρμα, ἢ τῶν ταύρων ἡ συναγωγή, ἡ ἐπα- φιεμένη ταῖς δαμάλεσι τῶν λαῶν, ἢ ὁ βαπτόμενος τῷ αἵματι ποῖς, ἢ τῶν κυνῶν αἱ γλῶσσαι· ἢ καθ᾽ ὁμοιό- τητα τοῦ μόσχου διαλεπτυνόμενος τῶν κέδρων ὁ Λί- Θανος· καὶ μυρία πρὸς τούτοις ἔστιν ἐκ τῆς λοιπής ἀναλεξάμενον προφητείας, διδάξαι τὸ ἀναγκαῖον τῆς κατὰ διάνοιαν τῶν ῥητῶν θεωρίας, ἧς ἀποβαλλόμενος, καθὼς ἀρέσκει τισὶν, ὅμοιον εἶναί μοι δοκεῖ τὸ γινό- μενον, ὡς εἴ τις ακατέργαστα προθείη πρὸς ἀνθρω πίνην βρῶσιν τῆς τραπέζης τὰ λήτα, μὴ τρίψας τὸν ἄσταχυν, μὴ τῷ λικμητῷ διακρίνας ἐκ τῶν ἀχύρων τὰ σπέρματα, μὴ λεπτύνας τὸν σἶτον εἰς ἄλευρον, μηδὲ κατασκευάσας ἄρτον τῷ καθήκοντι τρόπῳ τῆς σιτοποιίας. Ὥσπερ οὖν τὸ ἀκατέργαστον γέννημα τῶν κτηνῶν ἐστι τροφὴ, καὶ οὐκ ἀνθρώπων· οὕτως εἴποι Χ1, 1. IN CANTICA CANTICORUM. Ilac de causa quod in esu ligni est prohibitum, neque ficuni esse credimus, ut nonnulli pronuntia- runt, neque aliquam ex frugiferis arboribus. Si enim tunc ficus fuisset letifera, nec nunc quidem esset omnino esculenta. Simul etiam hoc quoque didicimus a voce Domini, quæ hoc decretum pro- nuntiat : Nihil est eorum quæ per os ingrediuntur quod inquinet hominem : sed in hac lege aliam quærimus intelligentiam, quæ legislatoris digna sit majestate. Et si audierimus paradisum esse opus Dei plantationis, et si lignum vitæ plantatum in medio paradisi, quæramus ex eo qui occulta reve- lat mysteria, ut discamus quorumnam agricola et plantator fuerit Pater, et quemadmodum fieri pos- sit, ut in medio paradisi sint duo ligna, alterum salutis, alterum interitus. Nam quod perfecte est medium, tanquam in descriptione circuli, omnino unum est uno centro. Si autem in centro extensum fuerit ex altera parte alterum centrum, necesse est omnino, ut cum centro simul transferatur cir- culus, adeo ut non sit amplius medium id quod erat prius. Cum ergo illic sit unus paradisus, quo pacto dicit Scriptura seorsum quidem considerari utrumque lignum, in medio autem esse hoc et illud, quorum id quod letiferum erat, a Dei plantatione fuisse alienum docet is Scripturæ locus, qui omnia Dei opera valde bona esse declarat? In quibus nisi per philosophiam veritatem fueris contemplatus, videbitur id quod dicitur, esse fabulosum, aut non posse consistere, hominibus non satis considerane cogitationem ad res magis divinas et incorporeas. C D Mich. IV, 152. tibus. Longum fuerit ex prophetis singula colligere, quemadmodum Michæas dicit in ultimis diebus, manifestum fore montem super vertices mon- tium 7, ita nominans pietatis mysterium, quod ostenditur ad delendas potestates adversarias, quemadmodum dicit virgam et florem oriri ex ra- dice Jesse", Domini per carnem ostensionem si- guificans sublimis Isaias, aut mons caseatus apud magnum Davidem 7, quem habet sensum qui apparet in dictione litteræ, aut currus decem millibus multiplex, aut congregatio taurorum quæ immitti tur in vaccas populorum, aut pes qui tingitur san- guine aut canum linguæ, aut qui instar vituli a cedris dividitur, Libanus: et alia præter hæc in- numerabilia licet ex reliqua colligere prophetia et docere esse necessariam verborum contemplationem ex sententia. Quæ si rejiciatur, ut placet nonnullie, mihi videtur id perinde esse, ut si quis ad huma- num in mensa esum non confectas apponat segetes, spicis non tritis, granis ventilabro non secretis a palea, frumento in farinam non comminuto, que pane parato, eo quo par est modo, ad hoc ut sit esculentus. Quomodo ergo non confectum fru- mentum est alimentum jumentorum et non homi- num, ita dici potest brutorum potius quam ratione Dan. 11, 35; Psal. Lxvii, 16. ne-

γος τῆς προχείρου κατανοήσεως ὑψηλότερος, ἐπὶ τὰ Α Θειότερά τε καὶ ἀσώματα χειραγωγῶν τὴν διάνοιαν. Γούτου χάριν τὸ ἀπηγορευμένον τῇ βρώσει τοῦ ξύλου, οὐχὶ συκῆν, ὥς τινες ἀπεφήναντο, οὐδὲ ἄλλο τι τῶν ἀκροδρύων εἶναι πειθόμεθα. Εἰ γὰρ τότε θανατηφό ρος ἦν ἡ συχῆ, οὐδ᾽ ἂν νῦν πάντως ἐδώδιμος ἦν. Αμα δὲ καὶ μεμαθήκαμεν παρὰ τῆς τοῦ Δεσπότου φωνῆς, δι' ἀποφάσεως τοῦτο δογματιζούσης· ὅτι Οὐδέν ἐστι τῶν εἰσπορευομένων διὰ στόματος δύναται κοινῶσαι τὸν ἄνθρωπον. Αλλ' ἑτέραν τινὰ ζητοῦμεν διάνοιαν ἐπὶ τοῦ νόμου, ἀξίαν τῆς τοῦ νου μοθέτου μεγαλειότητος· κἂν τῆς τοῦ Θεοῦ φυτείας ἔργον τὸν παράδεισον εἶναι ἀκούσωμεν, κἂν ξύλον ζωῆς ἐν μέσῳ τοῦ παραδείσου πεφυτευμένον, ζητῶ- μεν παρὰ τοῦ ἀποκαλύπτοντος τὰ κεκρυμμένα μυ στήρια μαθεῖν, ποίων φυτῶν γίνεται ὁ Πατήρ γεωργός Β σε καὶ φυτοκόμος, καὶ πῶς δυνατόν ἐστι κατὰ τὸ μεσαίτατον τοῦ παραδείσου τὰ δύο εἶναι ξύλα, τό τε τῆς σωτηρίας καὶ τῆς ἀπωλείας. Τὸ γὰρ ἀκριβῶς μέσον, καθάπερ ἐν κύκλου τῇ περιγραφῇ, ἐν τῷ ἑνὶ κέντρῳ πάντως ἐστίν. Εἰ δὲ παρατεθείη τῷ κέντρῳ κατά τι μέρος ἕτερον κέντρον, ἀνάγκη πᾶσα συμμετ τατεθῆναι τῷ κέντρῳ τὸν κύκλον, ὥστε μηκέτι μέσον εἶναι τὸ πρότερον. Ἐκεῖ τοίνυν ἑνὸς ὄντος τοῦ πα ραδείσου, πῶς φησιν ὁ λόγος ἰδιαζόντως μὲν ἑκάτε- ρον θεωρεῖσθαι τῶν ξύλων· ἐπὶ δὲ τοῦ μέσου εἶναι τοῦτο καὶ τοῦτο, ὧν τὸ θανατηφόρον τῆς τοῦ Θεοῦ φυτείας ἀλλότριον εἶναι διδάσκει ὁ πάντα καλὰ λίαν εἶναι τὰ τοῦ Θεοῦ ἔργα ἀποφηνάμενος λόγος; Οἷς εἰ μή τις διὰ φιλοσοφίας ἐνθεωρήσειε τὴν ἀλήθειαν, ἀσύστατον ἢ μυθῶδες εἶναι τοῖς ἀνεπισκέπτοις τὸ λεγόμενον δόξει. Καὶ μακρὸν ἂν εἴη τὰ καθ᾿ ἕκαστον ἐκ τῶν προς φητῶν ἀναλέγεσθαι· ὡς ὁ Μιχαίας ἐπ' ἐσχάτων ἡμε- ρῶν, ἐμφανὲς ὅρος λέγει γενήσεσθαι ἐπὶ τὰς κορυ- φὰς τῶν ὀρέων, τὸ ἐπὶ καθαιρέσει γίνεσθαι τῶν ἀν- τικειμένων δυνάμεων, ἀναδεικνύμενον τῆς εὐσεβείας μυστήριον οὕτω κατονομάζων· πῶς δὲ ῥάβδον ἀνα τέλλειν φησὶ καὶ ἄνθος ἐκ τῆς ῥίζης, τὴν διὰ σαρκὸς τοῦ Κυρίου ἀνάδειξιν ὁ ὑψηλὸς Ησαΐας οὕτω μηνύων, ἢ τὸ τετυρωμένον ὄρος παρὰ τῷ μεγάλῳ Δαβίδ, ὁποῖον ἔχει νοῦν ἐν τῇ λέξει φαινόμενον, ἢ τὸ μυριο- πλάσιον ἅρμα, ἢ τῶν ταύρων ἡ συναγωγή, ἡ ἐπα- φιεμένη ταῖς δαμάλεσι τῶν λαῶν, ἢ ὁ βαπτόμενος τῷ αἵματι ποῖς, ἢ τῶν κυνῶν αἱ γλῶσσαι· ἢ καθ᾽ ὁμοιό- τητα τοῦ μόσχου διαλεπτυνόμενος τῶν κέδρων ὁ Λί- Θανος· καὶ μυρία πρὸς τούτοις ἔστιν ἐκ τῆς λοιπής ἀναλεξάμενον προφητείας, διδάξαι τὸ ἀναγκαῖον τῆς κατὰ διάνοιαν τῶν ῥητῶν θεωρίας, ἧς ἀποβαλλόμενος, καθὼς ἀρέσκει τισὶν, ὅμοιον εἶναί μοι δοκεῖ τὸ γινό- μενον, ὡς εἴ τις ακατέργαστα προθείη πρὸς ἀνθρω πίνην βρῶσιν τῆς τραπέζης τὰ λήτα, μὴ τρίψας τὸν ἄσταχυν, μὴ τῷ λικμητῷ διακρίνας ἐκ τῶν ἀχύρων τὰ σπέρματα, μὴ λεπτύνας τὸν σἶτον εἰς ἄλευρον, μηδὲ κατασκευάσας ἄρτον τῷ καθήκοντι τρόπῳ τῆς σιτοποιίας. Ὥσπερ οὖν τὸ ἀκατέργαστον γέννημα τῶν κτηνῶν ἐστι τροφὴ, καὶ οὐκ ἀνθρώπων· οὕτως εἴποι Χ1, 1. IN CANTICA CANTICORUM. Ilac de causa quod in esu ligni est prohibitum, neque ficuni esse credimus, ut nonnulli pronuntia- runt, neque aliquam ex frugiferis arboribus. Si enim tunc ficus fuisset letifera, nec nunc quidem esset omnino esculenta. Simul etiam hoc quoque didicimus a voce Domini, quæ hoc decretum pro- nuntiat : Nihil est eorum quæ per os ingrediuntur quod inquinet hominem : sed in hac lege aliam quærimus intelligentiam, quæ legislatoris digna sit majestate. Et si audierimus paradisum esse opus Dei plantationis, et si lignum vitæ plantatum in medio paradisi, quæramus ex eo qui occulta reve- lat mysteria, ut discamus quorumnam agricola et plantator fuerit Pater, et quemadmodum fieri pos- sit, ut in medio paradisi sint duo ligna, alterum salutis, alterum interitus. Nam quod perfecte est medium, tanquam in descriptione circuli, omnino unum est uno centro. Si autem in centro extensum fuerit ex altera parte alterum centrum, necesse est omnino, ut cum centro simul transferatur cir- culus, adeo ut non sit amplius medium id quod erat prius. Cum ergo illic sit unus paradisus, quo pacto dicit Scriptura seorsum quidem considerari utrumque lignum, in medio autem esse hoc et illud, quorum id quod letiferum erat, a Dei plantatione fuisse alienum docet is Scripturæ locus, qui omnia Dei opera valde bona esse declarat? In quibus nisi per philosophiam veritatem fueris contemplatus, videbitur id quod dicitur, esse fabulosum, aut non posse consistere, hominibus non satis considerane cogitationem ad res magis divinas et incorporeas. C D Mich. IV, 152. tibus. Longum fuerit ex prophetis singula colligere, quemadmodum Michæas dicit in ultimis diebus, manifestum fore montem super vertices mon- tium 7, ita nominans pietatis mysterium, quod ostenditur ad delendas potestates adversarias, quemadmodum dicit virgam et florem oriri ex ra- dice Jesse", Domini per carnem ostensionem si- guificans sublimis Isaias, aut mons caseatus apud magnum Davidem 7, quem habet sensum qui apparet in dictione litteræ, aut currus decem millibus multiplex, aut congregatio taurorum quæ immitti tur in vaccas populorum, aut pes qui tingitur san- guine aut canum linguæ, aut qui instar vituli a cedris dividitur, Libanus: et alia præter hæc in- numerabilia licet ex reliqua colligere prophetia et docere esse necessariam verborum contemplationem ex sententia. Quæ si rejiciatur, ut placet nonnullie, mihi videtur id perinde esse, ut si quis ad huma- num in mensa esum non confectas apponat segetes, spicis non tritis, granis ventilabro non secretis a palea, frumento in farinam non comminuto, que pane parato, eo quo par est modo, ad hoc ut sit esculentus. Quomodo ergo non confectum fru- mentum est alimentum jumentorum et non homi- num, ita dici potest brutorum potius quam ratione Dan. 11, 35; Psal. Lxvii, 16. ne-

Α τις ἂν ἀλόγων μᾶλλον ἢ λογικῶν εἶναι τροφὴν μὴ και Λ τεργασθέντα διὰ τῆς λεπτοτέρας θεωρίας τὰ θεό πνευστα ῥήματα, οὐ μόνον τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης, ἀλλὰ καὶ τὰ πολλὰ τῆς εὐαγγελικής διδασκαλίας, τὸ πτύον τὸ διακαθαῖρον τὴν ἄλωνα, τὸ ἀποφυσιώμενον ἄχυρον, ὁ παραμένων σἶτος τοῖς ποσὶν τοῦ λικμή- τορος, τὸ ἄσβεστον πῦρ, ἡ ἀγαθὴ ἀποθήκη, τὸ τῶν κακῶν εὔφορον δένδρον, ἡ ἀπειλὴ τῆς ἀξίνης, ἡ φο θερῶς τῶν δένδρων τὴν ἀκμὴν παραδεικνύουσα, οἱ πρὸς τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν μετα ποιούμενοι λίθοι. Ταῦτά μοι διὰ τῶν πρὸς τὴν σύνεσίν σου κατὰ σπου δὴν γραμμάτων ἀπολογία τις γεγράφθω πρὸς τοὺς μηδὲν πλέον παρὰ τὴν πρόχειρον τῆς λέξεως ἔμφα σιν ἐκ τῶν θείων ῥημάτων αναζητεῖν νουθετοῦντας. Εἰ δὲ τοῦ 'Ωριγένους φιλοπόνως περὶ τὸ βιβλίον τοῦτο σπουδάσαντος, καὶ ἡμεῖς γραφῇ παραδοῦναι τὴν πό νον ἡμῶν προεθυμήθημεν, ἐγκαλείτω μηδείς, πρὸς τὸ θεῖον τοῦ Ἀποστόλου λόγιον βλέπων, ὅς φησιν, ὅτι Εκαστος τὸν ἴδιον μισθὸν λήψεται κατὰ τὸν ἴδιον κόπον. Ἐμοὶ δὲ οὐ πρὸς ἐπίδειξιν ἐστι συντεταγμένος . Ο ὁ λόγος· ἀλλ' ἐπειδὴ τὰ πολλὰ τῶν ἐπ᾿ Εκκλησίας ῥηθέντων, τινὲς τῶν συνόντων, ἡμῖν ὑπὸ φιλομαθείας ἐσημειώσαντο, τὰ μὲν παρ' ἐκείνων λαβὼν, ὅσα δι ἀκολούθου ἔσχεν αὐτῶν ἡ σημείωσις, τὰ δὲ καὶ ἀπ' ἐμαυτοῦ προσθεὶς, ὧν ἀναγκαία ἦν ή προσθήκη ἐν ὁμιλιῶν εἴδει τὴν ὑπηγορία, πεποίημαι, καθεξῆς πρὸς λέξιν προαγαγὼν τὴν τῶν ῥητῶν θεωρίαν, ἐφ' ὅσον ὁ καιρός τε καὶ τὰ πράγματα, τὴν περὶ τούτου μοι σχολὴν ἐνεδίδου κατὰ τὰς ἡμέρας τῶν νηστειῶν. Εν ταύταις γὰρ ἡμῖν πρὸς τὴν δημοσίαν ἀκοὴν ὁ περὶ τούτου λόγος διεσπουδάσθη. Εἰ δὲ παράσχοι καὶ ζωῆς χρόνον ὁ τῆς ζωῆς ἡμῶν ταμίας Θεὸς, καὶ εἰ- ρηνικὴν εὐκαιρίαν, καὶ τοῖς λειπομένοις ἴσως ἐπι- δραμούμεθα. Νῦν γὰρ ἡμῖν μέχρι τοῦ ἡμίσεως προ- ἦλθεν ὁ λόγος καὶ ἡ θεωρία. Η χάρις τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ μετὰ πάντων ἡμῶν εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΛΟΓΟΣ Α'. Φιλησάτω με ἀπὸ φιλημάτων στόματος αὐτοῦ· ὅτι ἀγαθοὶ μαστοί σου ὑπὲρ οἶνον, καὶ ὀσμὴ μύρων ὑπὲρ πάντα τὰ ἀρώματα. Μῦρον εκκενω θὲν ὄνομά σου. Διὰ τοῦτο νεάνιδες ἠγάπησάν σε, ελκυσάν σε. Οπίσω σου εἰς ὀσμὴν μύρων σου δραμοῦμεν. Εἰσήνεγκέ με ὁ βασιλεὺς εἰς τὸ τα μεῖον αὐτοῦ. ᾿Αγαλλιασώμεθα καὶ εὐφρανθῶμεν ἐν σοί. ᾿Αγαπήσωμεν μιστούς σου ὑπὲρ οἶνον. Εὐθύτης ἠγάπησέν σε. Οσοι κατὰ τὴν συμβουλὴν τοῦ Παύλου, τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον, ὥσπερ τι περιβόλαιον ῥυπαρὸν ἀπεδύσα- σθε σὺν ταῖς πράξεσι καὶ ταῖς ἐπιθυμίαις αὐτοῦ, καὶ τὰ φωτεινὰ τοῦ Κυρίου ἱμάτια, οἷα ἐπὶ τῆς τοῦ όρους μεταμορφώσεως ἔδειξε, διὰ τῆς καθαρότητος τοῦ βίου περιεβάλεσθε, μᾶλλον δὲ οἱ αὐτὸν τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν μετὰ τῆς ἀγάπης, αὐτοῦ στο λῆς, ἐνδυσάμενοι, καὶ συμμορφωθέντες αὐτῷ πρὸς τὸ ἀπαθές τε καὶ θειότερον· ὑμεῖς ἀκούσατε τοῦ μυσ S. GREGORII NYSSENI præditorum animantium esse alimentum per sub- tiliorem non confecta contemplationem verba a Deo inspirata, non solum Veteris Testamenti, sed multa etiam doctrinæ evangelicæ, utpote ventila- brum quod purgat aream, paleam quæ a vento asportatur, et triticum quod remanet ad pedes ejus qui ventilat, ignem inexstinguibilem, bonum hor- reum, arborem quæ fert malos fructus, ninas se- curis, quæ intentant terribilem arborum amputa- tionem, lapides qui in humanam transmutantur naturam. Hæc ad tuam prudentiam sedulo his lit- teris a me scripta sunt, ut sint quædam responsio ad eos qui statuunt ex verbis divinis nihil amplius esse quærendum, quam quæ est in promptu litteræ et dictionis significationem. Quod si, cum Origenes plurimum laboris et studii in hunc librum contu- lerit, nos quoque quod a nobis est elaboratum lit- teris mandare lubenter statuerimus, nemo nos ac- cuset, ad id quod dicit Apostolus intuens : Unus- quisque propriam mercedem accipiet secundum suum laborem 18. Non est autem hic liber a me scriptus ad ostentationem, sed quoniam multa ex iis quæ dicta sunt in Ecclesiis, quidam ex iis qui nobiscum versantur, dicendi studio adnotarunt, aliis quidem ab illis acceptis quæ consequenter habuit eoruni adnotatio, et aliis a me additis, quorum erat ne- cessaria adjectio, ea in formam homiliarum enar- ravi, ad litteræ dictionem statim addita verborum contemplatione, quantum mihi ad hæc datum est otii in diebus jejuniorum. In his enim hic liber ad aures populi a nobis fuit elaboratus. Quod si tem- poris spatium nobis dederit vitæ nostra dispensa- tor Deus, tempusque pacatum et tranquillum, for- lasse cætera persequemur. Nunc etiam nobis usque ad dimidium processit liber et contemplatio. Gratia Domini nostri Jesu Christi sit nobiscum omnibus in secula seculorum. Amen. HOMILIA I. CAP. 1, 1. Osculetur me osculo oris sui: quia bona sunt ubera tua super vinum, et odor unguentorum tuorum supra omnia aromata. 2. Unguentum effu- sum nomen tuum. Idcirco adolescentulæ dilexerunt te, 3. traxerunt te. Post te enim curremus in odorem unguentorum tuorum. Introduxit me rex in sua pe- netralia. Exsullemus et latemur in te. Diligamus ubera tua supra vinum. Te dilexit rectitudo. Quicunque congruenter consilio Pauli, veterem hominem, tanquam sordidum aliquod vestimen- tum, exuistis cum ejus actionibus et desideriis, et Jucidas Domini vestes, quales ostendit in transfi- guratione quæ facta est in monte, induistis per vitæ puritatem, imo vero qui ipsum Dominum no- strum Jesum Christum cum charitate, quæ est ejus indumentum, induistis, et estis ei conformati ad impatibilitatem et ad hoc ut sitis diviniores, * Cor. 111, 8. B C D

Α τις ἂν ἀλόγων μᾶλλον ἢ λογικῶν εἶναι τροφὴν μὴ και Λ τεργασθέντα διὰ τῆς λεπτοτέρας θεωρίας τὰ θεό πνευστα ῥήματα, οὐ μόνον τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης, ἀλλὰ καὶ τὰ πολλὰ τῆς εὐαγγελικής διδασκαλίας, τὸ πτύον τὸ διακαθαῖρον τὴν ἄλωνα, τὸ ἀποφυσιώμενον ἄχυρον, ὁ παραμένων σἶτος τοῖς ποσὶν τοῦ λικμή- τορος, τὸ ἄσβεστον πῦρ, ἡ ἀγαθὴ ἀποθήκη, τὸ τῶν κακῶν εὔφορον δένδρον, ἡ ἀπειλὴ τῆς ἀξίνης, ἡ φο θερῶς τῶν δένδρων τὴν ἀκμὴν παραδεικνύουσα, οἱ πρὸς τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν μετα ποιούμενοι λίθοι. Ταῦτά μοι διὰ τῶν πρὸς τὴν σύνεσίν σου κατὰ σπου δὴν γραμμάτων ἀπολογία τις γεγράφθω πρὸς τοὺς μηδὲν πλέον παρὰ τὴν πρόχειρον τῆς λέξεως ἔμφα σιν ἐκ τῶν θείων ῥημάτων αναζητεῖν νουθετοῦντας. Εἰ δὲ τοῦ 'Ωριγένους φιλοπόνως περὶ τὸ βιβλίον τοῦτο σπουδάσαντος, καὶ ἡμεῖς γραφῇ παραδοῦναι τὴν πό νον ἡμῶν προεθυμήθημεν, ἐγκαλείτω μηδείς, πρὸς τὸ θεῖον τοῦ Ἀποστόλου λόγιον βλέπων, ὅς φησιν, ὅτι Εκαστος τὸν ἴδιον μισθὸν λήψεται κατὰ τὸν ἴδιον κόπον. Ἐμοὶ δὲ οὐ πρὸς ἐπίδειξιν ἐστι συντεταγμένος . Ο ὁ λόγος· ἀλλ' ἐπειδὴ τὰ πολλὰ τῶν ἐπ᾿ Εκκλησίας ῥηθέντων, τινὲς τῶν συνόντων, ἡμῖν ὑπὸ φιλομαθείας ἐσημειώσαντο, τὰ μὲν παρ' ἐκείνων λαβὼν, ὅσα δι ἀκολούθου ἔσχεν αὐτῶν ἡ σημείωσις, τὰ δὲ καὶ ἀπ' ἐμαυτοῦ προσθεὶς, ὧν ἀναγκαία ἦν ή προσθήκη ἐν ὁμιλιῶν εἴδει τὴν ὑπηγορία, πεποίημαι, καθεξῆς πρὸς λέξιν προαγαγὼν τὴν τῶν ῥητῶν θεωρίαν, ἐφ' ὅσον ὁ καιρός τε καὶ τὰ πράγματα, τὴν περὶ τούτου μοι σχολὴν ἐνεδίδου κατὰ τὰς ἡμέρας τῶν νηστειῶν. Εν ταύταις γὰρ ἡμῖν πρὸς τὴν δημοσίαν ἀκοὴν ὁ περὶ τούτου λόγος διεσπουδάσθη. Εἰ δὲ παράσχοι καὶ ζωῆς χρόνον ὁ τῆς ζωῆς ἡμῶν ταμίας Θεὸς, καὶ εἰ- ρηνικὴν εὐκαιρίαν, καὶ τοῖς λειπομένοις ἴσως ἐπι- δραμούμεθα. Νῦν γὰρ ἡμῖν μέχρι τοῦ ἡμίσεως προ- ἦλθεν ὁ λόγος καὶ ἡ θεωρία. Η χάρις τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ μετὰ πάντων ἡμῶν εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΛΟΓΟΣ Α'. Φιλησάτω με ἀπὸ φιλημάτων στόματος αὐτοῦ· ὅτι ἀγαθοὶ μαστοί σου ὑπὲρ οἶνον, καὶ ὀσμὴ μύρων ὑπὲρ πάντα τὰ ἀρώματα. Μῦρον εκκενω θὲν ὄνομά σου. Διὰ τοῦτο νεάνιδες ἠγάπησάν σε, ελκυσάν σε. Οπίσω σου εἰς ὀσμὴν μύρων σου δραμοῦμεν. Εἰσήνεγκέ με ὁ βασιλεὺς εἰς τὸ τα μεῖον αὐτοῦ. ᾿Αγαλλιασώμεθα καὶ εὐφρανθῶμεν ἐν σοί. ᾿Αγαπήσωμεν μιστούς σου ὑπὲρ οἶνον. Εὐθύτης ἠγάπησέν σε. Οσοι κατὰ τὴν συμβουλὴν τοῦ Παύλου, τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον, ὥσπερ τι περιβόλαιον ῥυπαρὸν ἀπεδύσα- σθε σὺν ταῖς πράξεσι καὶ ταῖς ἐπιθυμίαις αὐτοῦ, καὶ τὰ φωτεινὰ τοῦ Κυρίου ἱμάτια, οἷα ἐπὶ τῆς τοῦ όρους μεταμορφώσεως ἔδειξε, διὰ τῆς καθαρότητος τοῦ βίου περιεβάλεσθε, μᾶλλον δὲ οἱ αὐτὸν τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν μετὰ τῆς ἀγάπης, αὐτοῦ στο λῆς, ἐνδυσάμενοι, καὶ συμμορφωθέντες αὐτῷ πρὸς τὸ ἀπαθές τε καὶ θειότερον· ὑμεῖς ἀκούσατε τοῦ μυσ S. GREGORII NYSSENI præditorum animantium esse alimentum per sub- tiliorem non confecta contemplationem verba a Deo inspirata, non solum Veteris Testamenti, sed multa etiam doctrinæ evangelicæ, utpote ventila- brum quod purgat aream, paleam quæ a vento asportatur, et triticum quod remanet ad pedes ejus qui ventilat, ignem inexstinguibilem, bonum hor- reum, arborem quæ fert malos fructus, ninas se- curis, quæ intentant terribilem arborum amputa- tionem, lapides qui in humanam transmutantur naturam. Hæc ad tuam prudentiam sedulo his lit- teris a me scripta sunt, ut sint quædam responsio ad eos qui statuunt ex verbis divinis nihil amplius esse quærendum, quam quæ est in promptu litteræ et dictionis significationem. Quod si, cum Origenes plurimum laboris et studii in hunc librum contu- lerit, nos quoque quod a nobis est elaboratum lit- teris mandare lubenter statuerimus, nemo nos ac- cuset, ad id quod dicit Apostolus intuens : Unus- quisque propriam mercedem accipiet secundum suum laborem 18. Non est autem hic liber a me scriptus ad ostentationem, sed quoniam multa ex iis quæ dicta sunt in Ecclesiis, quidam ex iis qui nobiscum versantur, dicendi studio adnotarunt, aliis quidem ab illis acceptis quæ consequenter habuit eoruni adnotatio, et aliis a me additis, quorum erat ne- cessaria adjectio, ea in formam homiliarum enar- ravi, ad litteræ dictionem statim addita verborum contemplatione, quantum mihi ad hæc datum est otii in diebus jejuniorum. In his enim hic liber ad aures populi a nobis fuit elaboratus. Quod si tem- poris spatium nobis dederit vitæ nostra dispensa- tor Deus, tempusque pacatum et tranquillum, for- lasse cætera persequemur. Nunc etiam nobis usque ad dimidium processit liber et contemplatio. Gratia Domini nostri Jesu Christi sit nobiscum omnibus in secula seculorum. Amen. HOMILIA I. CAP. 1, 1. Osculetur me osculo oris sui: quia bona sunt ubera tua super vinum, et odor unguentorum tuorum supra omnia aromata. 2. Unguentum effu- sum nomen tuum. Idcirco adolescentulæ dilexerunt te, 3. traxerunt te. Post te enim curremus in odorem unguentorum tuorum. Introduxit me rex in sua pe- netralia. Exsullemus et latemur in te. Diligamus ubera tua supra vinum. Te dilexit rectitudo. Quicunque congruenter consilio Pauli, veterem hominem, tanquam sordidum aliquod vestimen- tum, exuistis cum ejus actionibus et desideriis, et Jucidas Domini vestes, quales ostendit in transfi- guratione quæ facta est in monte, induistis per vitæ puritatem, imo vero qui ipsum Dominum no- strum Jesum Christum cum charitate, quæ est ejus indumentum, induistis, et estis ei conformati ad impatibilitatem et ad hoc ut sitis diviniores, * Cor. 111, 8. B C D

Α τις ἂν ἀλόγων μᾶλλον ἢ λογικῶν εἶναι τροφὴν μὴ και Λ τεργασθέντα διὰ τῆς λεπτοτέρας θεωρίας τὰ θεό πνευστα ῥήματα, οὐ μόνον τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης, ἀλλὰ καὶ τὰ πολλὰ τῆς εὐαγγελικής διδασκαλίας, τὸ πτύον τὸ διακαθαῖρον τὴν ἄλωνα, τὸ ἀποφυσιώμενον ἄχυρον, ὁ παραμένων σἶτος τοῖς ποσὶν τοῦ λικμή- τορος, τὸ ἄσβεστον πῦρ, ἡ ἀγαθὴ ἀποθήκη, τὸ τῶν κακῶν εὔφορον δένδρον, ἡ ἀπειλὴ τῆς ἀξίνης, ἡ φο θερῶς τῶν δένδρων τὴν ἀκμὴν παραδεικνύουσα, οἱ πρὸς τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν μετα ποιούμενοι λίθοι. Ταῦτά μοι διὰ τῶν πρὸς τὴν σύνεσίν σου κατὰ σπου δὴν γραμμάτων ἀπολογία τις γεγράφθω πρὸς τοὺς μηδὲν πλέον παρὰ τὴν πρόχειρον τῆς λέξεως ἔμφα σιν ἐκ τῶν θείων ῥημάτων αναζητεῖν νουθετοῦντας. Εἰ δὲ τοῦ 'Ωριγένους φιλοπόνως περὶ τὸ βιβλίον τοῦτο σπουδάσαντος, καὶ ἡμεῖς γραφῇ παραδοῦναι τὴν πό νον ἡμῶν προεθυμήθημεν, ἐγκαλείτω μηδείς, πρὸς τὸ θεῖον τοῦ Ἀποστόλου λόγιον βλέπων, ὅς φησιν, ὅτι Εκαστος τὸν ἴδιον μισθὸν λήψεται κατὰ τὸν ἴδιον κόπον. Ἐμοὶ δὲ οὐ πρὸς ἐπίδειξιν ἐστι συντεταγμένος . Ο ὁ λόγος· ἀλλ' ἐπειδὴ τὰ πολλὰ τῶν ἐπ᾿ Εκκλησίας ῥηθέντων, τινὲς τῶν συνόντων, ἡμῖν ὑπὸ φιλομαθείας ἐσημειώσαντο, τὰ μὲν παρ' ἐκείνων λαβὼν, ὅσα δι ἀκολούθου ἔσχεν αὐτῶν ἡ σημείωσις, τὰ δὲ καὶ ἀπ' ἐμαυτοῦ προσθεὶς, ὧν ἀναγκαία ἦν ή προσθήκη ἐν ὁμιλιῶν εἴδει τὴν ὑπηγορία, πεποίημαι, καθεξῆς πρὸς λέξιν προαγαγὼν τὴν τῶν ῥητῶν θεωρίαν, ἐφ' ὅσον ὁ καιρός τε καὶ τὰ πράγματα, τὴν περὶ τούτου μοι σχολὴν ἐνεδίδου κατὰ τὰς ἡμέρας τῶν νηστειῶν. Εν ταύταις γὰρ ἡμῖν πρὸς τὴν δημοσίαν ἀκοὴν ὁ περὶ τούτου λόγος διεσπουδάσθη. Εἰ δὲ παράσχοι καὶ ζωῆς χρόνον ὁ τῆς ζωῆς ἡμῶν ταμίας Θεὸς, καὶ εἰ- ρηνικὴν εὐκαιρίαν, καὶ τοῖς λειπομένοις ἴσως ἐπι- δραμούμεθα. Νῦν γὰρ ἡμῖν μέχρι τοῦ ἡμίσεως προ- ἦλθεν ὁ λόγος καὶ ἡ θεωρία. Η χάρις τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ μετὰ πάντων ἡμῶν εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΛΟΓΟΣ Α'. Φιλησάτω με ἀπὸ φιλημάτων στόματος αὐτοῦ· ὅτι ἀγαθοὶ μαστοί σου ὑπὲρ οἶνον, καὶ ὀσμὴ μύρων ὑπὲρ πάντα τὰ ἀρώματα. Μῦρον εκκενω θὲν ὄνομά σου. Διὰ τοῦτο νεάνιδες ἠγάπησάν σε, ελκυσάν σε. Οπίσω σου εἰς ὀσμὴν μύρων σου δραμοῦμεν. Εἰσήνεγκέ με ὁ βασιλεὺς εἰς τὸ τα μεῖον αὐτοῦ. ᾿Αγαλλιασώμεθα καὶ εὐφρανθῶμεν ἐν σοί. ᾿Αγαπήσωμεν μιστούς σου ὑπὲρ οἶνον. Εὐθύτης ἠγάπησέν σε. Οσοι κατὰ τὴν συμβουλὴν τοῦ Παύλου, τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον, ὥσπερ τι περιβόλαιον ῥυπαρὸν ἀπεδύσα- σθε σὺν ταῖς πράξεσι καὶ ταῖς ἐπιθυμίαις αὐτοῦ, καὶ τὰ φωτεινὰ τοῦ Κυρίου ἱμάτια, οἷα ἐπὶ τῆς τοῦ όρους μεταμορφώσεως ἔδειξε, διὰ τῆς καθαρότητος τοῦ βίου περιεβάλεσθε, μᾶλλον δὲ οἱ αὐτὸν τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν μετὰ τῆς ἀγάπης, αὐτοῦ στο λῆς, ἐνδυσάμενοι, καὶ συμμορφωθέντες αὐτῷ πρὸς τὸ ἀπαθές τε καὶ θειότερον· ὑμεῖς ἀκούσατε τοῦ μυσ S. GREGORII NYSSENI præditorum animantium esse alimentum per sub- tiliorem non confecta contemplationem verba a Deo inspirata, non solum Veteris Testamenti, sed multa etiam doctrinæ evangelicæ, utpote ventila- brum quod purgat aream, paleam quæ a vento asportatur, et triticum quod remanet ad pedes ejus qui ventilat, ignem inexstinguibilem, bonum hor- reum, arborem quæ fert malos fructus, ninas se- curis, quæ intentant terribilem arborum amputa- tionem, lapides qui in humanam transmutantur naturam. Hæc ad tuam prudentiam sedulo his lit- teris a me scripta sunt, ut sint quædam responsio ad eos qui statuunt ex verbis divinis nihil amplius esse quærendum, quam quæ est in promptu litteræ et dictionis significationem. Quod si, cum Origenes plurimum laboris et studii in hunc librum contu- lerit, nos quoque quod a nobis est elaboratum lit- teris mandare lubenter statuerimus, nemo nos ac- cuset, ad id quod dicit Apostolus intuens : Unus- quisque propriam mercedem accipiet secundum suum laborem 18. Non est autem hic liber a me scriptus ad ostentationem, sed quoniam multa ex iis quæ dicta sunt in Ecclesiis, quidam ex iis qui nobiscum versantur, dicendi studio adnotarunt, aliis quidem ab illis acceptis quæ consequenter habuit eoruni adnotatio, et aliis a me additis, quorum erat ne- cessaria adjectio, ea in formam homiliarum enar- ravi, ad litteræ dictionem statim addita verborum contemplatione, quantum mihi ad hæc datum est otii in diebus jejuniorum. In his enim hic liber ad aures populi a nobis fuit elaboratus. Quod si tem- poris spatium nobis dederit vitæ nostra dispensa- tor Deus, tempusque pacatum et tranquillum, for- lasse cætera persequemur. Nunc etiam nobis usque ad dimidium processit liber et contemplatio. Gratia Domini nostri Jesu Christi sit nobiscum omnibus in secula seculorum. Amen. HOMILIA I. CAP. 1, 1. Osculetur me osculo oris sui: quia bona sunt ubera tua super vinum, et odor unguentorum tuorum supra omnia aromata. 2. Unguentum effu- sum nomen tuum. Idcirco adolescentulæ dilexerunt te, 3. traxerunt te. Post te enim curremus in odorem unguentorum tuorum. Introduxit me rex in sua pe- netralia. Exsullemus et latemur in te. Diligamus ubera tua supra vinum. Te dilexit rectitudo. Quicunque congruenter consilio Pauli, veterem hominem, tanquam sordidum aliquod vestimen- tum, exuistis cum ejus actionibus et desideriis, et Jucidas Domini vestes, quales ostendit in transfi- guratione quæ facta est in monte, induistis per vitæ puritatem, imo vero qui ipsum Dominum no- strum Jesum Christum cum charitate, quæ est ejus indumentum, induistis, et estis ei conformati ad impatibilitatem et ad hoc ut sitis diviniores, * Cor. 111, 8. B C D

Α τις ἂν ἀλόγων μᾶλλον ἢ λογικῶν εἶναι τροφὴν μὴ και Λ τεργασθέντα διὰ τῆς λεπτοτέρας θεωρίας τὰ θεό πνευστα ῥήματα, οὐ μόνον τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης, ἀλλὰ καὶ τὰ πολλὰ τῆς εὐαγγελικής διδασκαλίας, τὸ πτύον τὸ διακαθαῖρον τὴν ἄλωνα, τὸ ἀποφυσιώμενον ἄχυρον, ὁ παραμένων σἶτος τοῖς ποσὶν τοῦ λικμή- τορος, τὸ ἄσβεστον πῦρ, ἡ ἀγαθὴ ἀποθήκη, τὸ τῶν κακῶν εὔφορον δένδρον, ἡ ἀπειλὴ τῆς ἀξίνης, ἡ φο θερῶς τῶν δένδρων τὴν ἀκμὴν παραδεικνύουσα, οἱ πρὸς τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν μετα ποιούμενοι λίθοι. Ταῦτά μοι διὰ τῶν πρὸς τὴν σύνεσίν σου κατὰ σπου δὴν γραμμάτων ἀπολογία τις γεγράφθω πρὸς τοὺς μηδὲν πλέον παρὰ τὴν πρόχειρον τῆς λέξεως ἔμφα σιν ἐκ τῶν θείων ῥημάτων αναζητεῖν νουθετοῦντας. Εἰ δὲ τοῦ 'Ωριγένους φιλοπόνως περὶ τὸ βιβλίον τοῦτο σπουδάσαντος, καὶ ἡμεῖς γραφῇ παραδοῦναι τὴν πό νον ἡμῶν προεθυμήθημεν, ἐγκαλείτω μηδείς, πρὸς τὸ θεῖον τοῦ Ἀποστόλου λόγιον βλέπων, ὅς φησιν, ὅτι Εκαστος τὸν ἴδιον μισθὸν λήψεται κατὰ τὸν ἴδιον κόπον. Ἐμοὶ δὲ οὐ πρὸς ἐπίδειξιν ἐστι συντεταγμένος . Ο ὁ λόγος· ἀλλ' ἐπειδὴ τὰ πολλὰ τῶν ἐπ᾿ Εκκλησίας ῥηθέντων, τινὲς τῶν συνόντων, ἡμῖν ὑπὸ φιλομαθείας ἐσημειώσαντο, τὰ μὲν παρ' ἐκείνων λαβὼν, ὅσα δι ἀκολούθου ἔσχεν αὐτῶν ἡ σημείωσις, τὰ δὲ καὶ ἀπ' ἐμαυτοῦ προσθεὶς, ὧν ἀναγκαία ἦν ή προσθήκη ἐν ὁμιλιῶν εἴδει τὴν ὑπηγορία, πεποίημαι, καθεξῆς πρὸς λέξιν προαγαγὼν τὴν τῶν ῥητῶν θεωρίαν, ἐφ' ὅσον ὁ καιρός τε καὶ τὰ πράγματα, τὴν περὶ τούτου μοι σχολὴν ἐνεδίδου κατὰ τὰς ἡμέρας τῶν νηστειῶν. Εν ταύταις γὰρ ἡμῖν πρὸς τὴν δημοσίαν ἀκοὴν ὁ περὶ τούτου λόγος διεσπουδάσθη. Εἰ δὲ παράσχοι καὶ ζωῆς χρόνον ὁ τῆς ζωῆς ἡμῶν ταμίας Θεὸς, καὶ εἰ- ρηνικὴν εὐκαιρίαν, καὶ τοῖς λειπομένοις ἴσως ἐπι- δραμούμεθα. Νῦν γὰρ ἡμῖν μέχρι τοῦ ἡμίσεως προ- ἦλθεν ὁ λόγος καὶ ἡ θεωρία. Η χάρις τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ μετὰ πάντων ἡμῶν εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΛΟΓΟΣ Α'. Φιλησάτω με ἀπὸ φιλημάτων στόματος αὐτοῦ· ὅτι ἀγαθοὶ μαστοί σου ὑπὲρ οἶνον, καὶ ὀσμὴ μύρων ὑπὲρ πάντα τὰ ἀρώματα. Μῦρον εκκενω θὲν ὄνομά σου. Διὰ τοῦτο νεάνιδες ἠγάπησάν σε, ελκυσάν σε. Οπίσω σου εἰς ὀσμὴν μύρων σου δραμοῦμεν. Εἰσήνεγκέ με ὁ βασιλεὺς εἰς τὸ τα μεῖον αὐτοῦ. ᾿Αγαλλιασώμεθα καὶ εὐφρανθῶμεν ἐν σοί. ᾿Αγαπήσωμεν μιστούς σου ὑπὲρ οἶνον. Εὐθύτης ἠγάπησέν σε. Οσοι κατὰ τὴν συμβουλὴν τοῦ Παύλου, τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον, ὥσπερ τι περιβόλαιον ῥυπαρὸν ἀπεδύσα- σθε σὺν ταῖς πράξεσι καὶ ταῖς ἐπιθυμίαις αὐτοῦ, καὶ τὰ φωτεινὰ τοῦ Κυρίου ἱμάτια, οἷα ἐπὶ τῆς τοῦ όρους μεταμορφώσεως ἔδειξε, διὰ τῆς καθαρότητος τοῦ βίου περιεβάλεσθε, μᾶλλον δὲ οἱ αὐτὸν τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν μετὰ τῆς ἀγάπης, αὐτοῦ στο λῆς, ἐνδυσάμενοι, καὶ συμμορφωθέντες αὐτῷ πρὸς τὸ ἀπαθές τε καὶ θειότερον· ὑμεῖς ἀκούσατε τοῦ μυσ S. GREGORII NYSSENI præditorum animantium esse alimentum per sub- tiliorem non confecta contemplationem verba a Deo inspirata, non solum Veteris Testamenti, sed multa etiam doctrinæ evangelicæ, utpote ventila- brum quod purgat aream, paleam quæ a vento asportatur, et triticum quod remanet ad pedes ejus qui ventilat, ignem inexstinguibilem, bonum hor- reum, arborem quæ fert malos fructus, ninas se- curis, quæ intentant terribilem arborum amputa- tionem, lapides qui in humanam transmutantur naturam. Hæc ad tuam prudentiam sedulo his lit- teris a me scripta sunt, ut sint quædam responsio ad eos qui statuunt ex verbis divinis nihil amplius esse quærendum, quam quæ est in promptu litteræ et dictionis significationem. Quod si, cum Origenes plurimum laboris et studii in hunc librum contu- lerit, nos quoque quod a nobis est elaboratum lit- teris mandare lubenter statuerimus, nemo nos ac- cuset, ad id quod dicit Apostolus intuens : Unus- quisque propriam mercedem accipiet secundum suum laborem 18. Non est autem hic liber a me scriptus ad ostentationem, sed quoniam multa ex iis quæ dicta sunt in Ecclesiis, quidam ex iis qui nobiscum versantur, dicendi studio adnotarunt, aliis quidem ab illis acceptis quæ consequenter habuit eoruni adnotatio, et aliis a me additis, quorum erat ne- cessaria adjectio, ea in formam homiliarum enar- ravi, ad litteræ dictionem statim addita verborum contemplatione, quantum mihi ad hæc datum est otii in diebus jejuniorum. In his enim hic liber ad aures populi a nobis fuit elaboratus. Quod si tem- poris spatium nobis dederit vitæ nostra dispensa- tor Deus, tempusque pacatum et tranquillum, for- lasse cætera persequemur. Nunc etiam nobis usque ad dimidium processit liber et contemplatio. Gratia Domini nostri Jesu Christi sit nobiscum omnibus in secula seculorum. Amen. HOMILIA I. CAP. 1, 1. Osculetur me osculo oris sui: quia bona sunt ubera tua super vinum, et odor unguentorum tuorum supra omnia aromata. 2. Unguentum effu- sum nomen tuum. Idcirco adolescentulæ dilexerunt te, 3. traxerunt te. Post te enim curremus in odorem unguentorum tuorum. Introduxit me rex in sua pe- netralia. Exsullemus et latemur in te. Diligamus ubera tua supra vinum. Te dilexit rectitudo. Quicunque congruenter consilio Pauli, veterem hominem, tanquam sordidum aliquod vestimen- tum, exuistis cum ejus actionibus et desideriis, et Jucidas Domini vestes, quales ostendit in transfi- guratione quæ facta est in monte, induistis per vitæ puritatem, imo vero qui ipsum Dominum no- strum Jesum Christum cum charitate, quæ est ejus indumentum, induistis, et estis ei conformati ad impatibilitatem et ad hoc ut sitis diviniores, * Cor. 111, 8. B C D

στηρίου τοῦ Ασματος τῶν ᾀσμάτων. Ὑμεῖς ἐντὸς γίνεσθε τοῦ ἀκηράτου νυμφῶνος, λευχειμονοῦντες τοῖς καθαροῖς τε καὶ ἀμολύντοις νοήμασι. Μή τις ἐμπαθῆ καὶ σαρκώδη λογισμὸν ἐπαγόμενος, καὶ μὴ ἔχων πρέπον τῷ θείῳ γάμῳ τὸ τῆς συνειδήσεως ἔν- δυμα, συνδεθῇ τοῖς ἰδίοις νοήμασι, τὰς ἀκηράτους τοῦ νυμφίου τε καὶ τῆς νύμφης φωνὰς εἰς κτηνώδη καὶ ἄλογα καθέλκων πάθη, καὶ δι' αὐτῶν ταῖς αἰσ χραῖς ἐνδυθεὶς φαντασίαις ἔξω τῶν ἐν τῷ γάμῳ φαι- δρυνομένων ἀποῤῥιφῇ, τὸν βρυγμὸν καὶ τὸ δάκρυον τ' ἀντὶ τῆς ἐν παστάδι χαρᾶς ἀνταλλαξάμενος. Ταῦτα διαμαρτύρομαι μέλλων ἅπτεσθαι τῆς ἐν τῷ Ασματι τῶν ἀσμάτων μυστικῆς θεωρίας. Διὰ γὰρ τῶν ἐν ταῦθα γεγραμμένων, νυμφοστολεῖται τρόπον τινὰ ἡ ψυχὴ πρὸς τὴν ἀσώματόν τε καὶ πνευματικὴν καὶ ἄϋλον τοῦ Θεοῦ συζυγίαν. Ὁ γὰρ πάντας θέλων σω- θῆναι, καὶ εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλθεῖν, τὸν τελειό τατον ἐνταῦθα καὶ μακάριον τῆς σωτηρίας ὑποδεί κνυσι τρόπον, τὸν διὰ τῆς ἀγάπης λέγω. Εστι μὲν γὰρ καὶ διὰ φόβου τισὶ γινομένη ή σωτηρία, ὅταν ; πρὸς τὰς ἀπειλὰς τῆς ἐν τῇ γεέννῃ κολάσεως βλέ ποντες τοῦ κακοῦ χωριζόμεθα. Εἰσὶ δέ τινες οἱ καὶ διὰ τὴν ἀποκειμένην τοῖς εὐσεβῶς βεβιωκόσι τὸν μισθὸν ἐλπίδα τὴν ἀρετὴν κατορθοῦντες, οὐκ ἀγάπῃ τὸ ἀγαθὸν, ἀλλὰ τῇ προσδοκίᾳ τῆς ἀμοιβῆς κατακτώ- . μενοι. Ο μέντοι πρὸς τὸ τέλειον ἀναδραμὼν τῇ ψυχῇ, ἀπωθεῖται μὲν τὸν φόβον· ἀνδραποδώδης γὰρ ἡ τοιαύτη διάθεσις, τῷ μὴ δι' ἀγάπης παραμένειν τῷ κυριεύοντι, ἀλλὰ τῷ τῶν μαστίγων φόβῳ μη δραπε- τεύειν· ὑπερορᾷ δὲ καὶ αὐτῶν τῶν μισθῶν, ὡς ἂν μὴ - δοκοίη τὸν μισθὸν ποιεῖσθαι προτιμότερον τοῦ δωρου μένου τὸ κέρδος· ἀγαπᾷ δὲ ἐξ ὅλης καρδίας τε καὶ ψυχῆς καὶ δυνάμεως, οὐκ ἄλλο τι τῶν παρ' αὐτοῦ γινομένων, ἀλλ᾽ αὐτὸν ἐκεῖνον ὅς ἐστι τῶν ἀγαθῶν ἡ πηγή. Ταύτην τοίνυν ὁ καλῶν ἡμᾶς πρὸς τὴν ἑαυτοῦ μετουσίαν, νομοθετεῖ ταῖς τῶν ἀκουόντων ψυχαῖς τὴν διάθεσιν. Ο δὲ βεβαιῶν τὴν νομοθεσίαν ταύτην, ἐστὶ Σολομῶν· οὗ ἡ σοφία κατὰ τὴν θείαν μαρτυρίαν μέσ τρον οὐκ ἔχει, πᾶσιν ἐπίσης τοῖς τε προγεγονόσι καὶ τοῖς ἐσομένοις ἀσύγκριτος. οὖσα καὶ ἀπαράθετος, ὃν ἔλαβε τῶν ὄντων οὐδέν. "Αρά με τοῦτον οἴει λέγειν τὸν ἐκ τῆς Βηρσαβεέ Σολομῶντα, τὸν ἐπὶ τοῦ ὄρους ἀνενεγκόντα τὴν χιλιόμβην, τὸν τῇ Σιδωνίᾳ συμβούλι πρὸς τὴν ἁμαρτίαν χρησάμενον; Αλλος Σολομῶν δι' αὐτοῦ σημαίνεται, ὁ καὶ αὐτὸς ἐκ τοῦ σπέρματος Δαβὶδ τὸ κατὰ σάρκα γενόμενος, ᾧ ὄνομα εἰρήνη, ὁ ἀληθινὸς τοῦ Ἰσραὴλ βασιλεὺς, ὁ οἰκοδόμος τοῦ ναοῦ τοῦ Θεοῦ· ὁ πάντων ἐμπεριειληφὼς τὴν γνῶσιν, οὗ ἀόριστος ἡ σοφία, μᾶλλον δὲ τὸ εἶναι σοφία ἐστὶ καὶ ἀλήθεια, καὶ πᾶν θεοπρεπές τε καὶ ὑψηλὸν ὄνομά τε καὶ νόημα. Οὗτος ὀργάνῳ τῷ Σολομῶντι τούτῳ χρησάμενος, δι' ἐκείνου ἡμῖν διαλέγεται, πρότερον μὲν ἐν Παροιμίαις, εἶτα ἐν τῷ Ἐκκλησιαστῇ· καὶ μετὰ ταῦτα ἐν τῇ προκειμένῃ τοῦ Ἄσματος τῶν ᾀσμάτων φιλοσοφίᾳ, ὁδῷ καὶ τάξει τὴν πρὸς τὸ τέ- λειον ἄνοδον ὑποδεικνύων τῷ λόγῳ. " Β IN CANTICA CANTIC. HOMILIA I. A vos audite mysterium Cantici canticorum. Vos, D Tim. 31, 4. inquam, ingredimini intra cubile sponsi, in quod non cadit interitus, et induimini mundis et impol- lutis cogitationibus. Si quis autem perturbationi animi obnoxiam et carnalem induens cogitatio- nem, et non habens indumentum conscientia di- vinis conveniens nuptiis, propriis alligetur cogita- tionibus, ab interitu alienas sponsi et sponsæ voces attrahens ad belluinas et rationis expertes animi affectiones, et per eas obscenis indutus phantasiis, ejiciatur extra eos qui in nuptiis læti sunt et alacres, pro thalami lætitia accipiens stridorem dentium et la- crymas. Hæc testificor tractaturus contemplationem mysticam Cantici canticorum. Nam per ea quæ hic scripta sunt, ornatur quodammodo anima tanquam sponsa, ad incorpoream et spiritualem materiæque expertem Dei conjunctionem. Nam qui vult omnes . esse salvos, et venire ad agnitionem veritatis, os- tendit hic perfectissimum et beatum modum salu- tis, eum dico qui fit per charitatem. Nam nonnullis fit etiam salus per timorem, quando intuentes ad minas supplicii gehennæ, separamur a malo. Sunt etiam aliqui, qui propter spem mercedis repositam iis qui pie vixerint, se recte et ex virtute gerunt, “non charitate bonum possidentes, sed exspectatione remunerationis. Sed qui animo currit ad perfe- ctionem, expellit quidem timorem (est enim ejusmo- di servilis affectio, propterea quod non propter charitatem permaneat apud dominum, propter fa- grorum autem metum non aufugiat); despicit au- tem ipsas quoque mercedes, ne videatur mercedem pluris facere quam eum qui donat lucrum. Diligit autem ex toto corde et anima et potestate, non ali- quid aliud ex iis quæ ab ipso fiunt, sed eum ipsum qui est fons bonorum. Qui itaque nos vocat ad sui participationem, is hanc in auditorum animis sta- tuit affectionem. Qui autem hanc legem sancit, is est Solomon, cujus sapientia, ut divinum est testi- monium, non habet mensuram, ut quæ ex æquo conferri non possit cum omnibus qui antea fuerunt et qui futuri sunt: quem eorum quæ sunt omnino nihil latet. Num me putas dicere Solomonem qui natus est ex Bersabee, qui in monte obtulit mille boves, qui Sidoniæ mulieris consilio usus est ad peccatum? Sed per hunc alius significatur Solomon, qui ipse quoque natus est ex semine David secun- dum carnem, cui nomen est pax, qui est verus rex Israel, qui est ædificator templi Dei, qui rerum omnium comprehendit cognitionem, cujus est infl- nita sapientia, imo vero cujus essentia est sapien- tia et veritas, et quodlibet Deo conveniens excel- sumque nomen et intelligentia. Is usus hoc Solomo- ne tanquam instrumento, per illum nobis loquitur, primum quidem in Proverbiis, deinde in Ecclesia- ste, et postea in proposita philosophia Cantici can- ticorum, via et ordine rationi ostendens ascensum qui tendit ad perfectionem. C -

στηρίου τοῦ Ασματος τῶν ᾀσμάτων. Ὑμεῖς ἐντὸς γίνεσθε τοῦ ἀκηράτου νυμφῶνος, λευχειμονοῦντες τοῖς καθαροῖς τε καὶ ἀμολύντοις νοήμασι. Μή τις ἐμπαθῆ καὶ σαρκώδη λογισμὸν ἐπαγόμενος, καὶ μὴ ἔχων πρέπον τῷ θείῳ γάμῳ τὸ τῆς συνειδήσεως ἔν- δυμα, συνδεθῇ τοῖς ἰδίοις νοήμασι, τὰς ἀκηράτους τοῦ νυμφίου τε καὶ τῆς νύμφης φωνὰς εἰς κτηνώδη καὶ ἄλογα καθέλκων πάθη, καὶ δι' αὐτῶν ταῖς αἰσ χραῖς ἐνδυθεὶς φαντασίαις ἔξω τῶν ἐν τῷ γάμῳ φαι- δρυνομένων ἀποῤῥιφῇ, τὸν βρυγμὸν καὶ τὸ δάκρυον τ' ἀντὶ τῆς ἐν παστάδι χαρᾶς ἀνταλλαξάμενος. Ταῦτα διαμαρτύρομαι μέλλων ἅπτεσθαι τῆς ἐν τῷ Ασματι τῶν ἀσμάτων μυστικῆς θεωρίας. Διὰ γὰρ τῶν ἐν ταῦθα γεγραμμένων, νυμφοστολεῖται τρόπον τινὰ ἡ ψυχὴ πρὸς τὴν ἀσώματόν τε καὶ πνευματικὴν καὶ ἄϋλον τοῦ Θεοῦ συζυγίαν. Ὁ γὰρ πάντας θέλων σω- θῆναι, καὶ εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλθεῖν, τὸν τελειό τατον ἐνταῦθα καὶ μακάριον τῆς σωτηρίας ὑποδεί κνυσι τρόπον, τὸν διὰ τῆς ἀγάπης λέγω. Εστι μὲν γὰρ καὶ διὰ φόβου τισὶ γινομένη ή σωτηρία, ὅταν ; πρὸς τὰς ἀπειλὰς τῆς ἐν τῇ γεέννῃ κολάσεως βλέ ποντες τοῦ κακοῦ χωριζόμεθα. Εἰσὶ δέ τινες οἱ καὶ διὰ τὴν ἀποκειμένην τοῖς εὐσεβῶς βεβιωκόσι τὸν μισθὸν ἐλπίδα τὴν ἀρετὴν κατορθοῦντες, οὐκ ἀγάπῃ τὸ ἀγαθὸν, ἀλλὰ τῇ προσδοκίᾳ τῆς ἀμοιβῆς κατακτώ- . μενοι. Ο μέντοι πρὸς τὸ τέλειον ἀναδραμὼν τῇ ψυχῇ, ἀπωθεῖται μὲν τὸν φόβον· ἀνδραποδώδης γὰρ ἡ τοιαύτη διάθεσις, τῷ μὴ δι' ἀγάπης παραμένειν τῷ κυριεύοντι, ἀλλὰ τῷ τῶν μαστίγων φόβῳ μη δραπε- τεύειν· ὑπερορᾷ δὲ καὶ αὐτῶν τῶν μισθῶν, ὡς ἂν μὴ - δοκοίη τὸν μισθὸν ποιεῖσθαι προτιμότερον τοῦ δωρου μένου τὸ κέρδος· ἀγαπᾷ δὲ ἐξ ὅλης καρδίας τε καὶ ψυχῆς καὶ δυνάμεως, οὐκ ἄλλο τι τῶν παρ' αὐτοῦ γινομένων, ἀλλ᾽ αὐτὸν ἐκεῖνον ὅς ἐστι τῶν ἀγαθῶν ἡ πηγή. Ταύτην τοίνυν ὁ καλῶν ἡμᾶς πρὸς τὴν ἑαυτοῦ μετουσίαν, νομοθετεῖ ταῖς τῶν ἀκουόντων ψυχαῖς τὴν διάθεσιν. Ο δὲ βεβαιῶν τὴν νομοθεσίαν ταύτην, ἐστὶ Σολομῶν· οὗ ἡ σοφία κατὰ τὴν θείαν μαρτυρίαν μέσ τρον οὐκ ἔχει, πᾶσιν ἐπίσης τοῖς τε προγεγονόσι καὶ τοῖς ἐσομένοις ἀσύγκριτος. οὖσα καὶ ἀπαράθετος, ὃν ἔλαβε τῶν ὄντων οὐδέν. "Αρά με τοῦτον οἴει λέγειν τὸν ἐκ τῆς Βηρσαβεέ Σολομῶντα, τὸν ἐπὶ τοῦ ὄρους ἀνενεγκόντα τὴν χιλιόμβην, τὸν τῇ Σιδωνίᾳ συμβούλι πρὸς τὴν ἁμαρτίαν χρησάμενον; Αλλος Σολομῶν δι' αὐτοῦ σημαίνεται, ὁ καὶ αὐτὸς ἐκ τοῦ σπέρματος Δαβὶδ τὸ κατὰ σάρκα γενόμενος, ᾧ ὄνομα εἰρήνη, ὁ ἀληθινὸς τοῦ Ἰσραὴλ βασιλεὺς, ὁ οἰκοδόμος τοῦ ναοῦ τοῦ Θεοῦ· ὁ πάντων ἐμπεριειληφὼς τὴν γνῶσιν, οὗ ἀόριστος ἡ σοφία, μᾶλλον δὲ τὸ εἶναι σοφία ἐστὶ καὶ ἀλήθεια, καὶ πᾶν θεοπρεπές τε καὶ ὑψηλὸν ὄνομά τε καὶ νόημα. Οὗτος ὀργάνῳ τῷ Σολομῶντι τούτῳ χρησάμενος, δι' ἐκείνου ἡμῖν διαλέγεται, πρότερον μὲν ἐν Παροιμίαις, εἶτα ἐν τῷ Ἐκκλησιαστῇ· καὶ μετὰ ταῦτα ἐν τῇ προκειμένῃ τοῦ Ἄσματος τῶν ᾀσμάτων φιλοσοφίᾳ, ὁδῷ καὶ τάξει τὴν πρὸς τὸ τέ- λειον ἄνοδον ὑποδεικνύων τῷ λόγῳ. " Β IN CANTICA CANTIC. HOMILIA I. A vos audite mysterium Cantici canticorum. Vos, D Tim. 31, 4. inquam, ingredimini intra cubile sponsi, in quod non cadit interitus, et induimini mundis et impol- lutis cogitationibus. Si quis autem perturbationi animi obnoxiam et carnalem induens cogitatio- nem, et non habens indumentum conscientia di- vinis conveniens nuptiis, propriis alligetur cogita- tionibus, ab interitu alienas sponsi et sponsæ voces attrahens ad belluinas et rationis expertes animi affectiones, et per eas obscenis indutus phantasiis, ejiciatur extra eos qui in nuptiis læti sunt et alacres, pro thalami lætitia accipiens stridorem dentium et la- crymas. Hæc testificor tractaturus contemplationem mysticam Cantici canticorum. Nam per ea quæ hic scripta sunt, ornatur quodammodo anima tanquam sponsa, ad incorpoream et spiritualem materiæque expertem Dei conjunctionem. Nam qui vult omnes . esse salvos, et venire ad agnitionem veritatis, os- tendit hic perfectissimum et beatum modum salu- tis, eum dico qui fit per charitatem. Nam nonnullis fit etiam salus per timorem, quando intuentes ad minas supplicii gehennæ, separamur a malo. Sunt etiam aliqui, qui propter spem mercedis repositam iis qui pie vixerint, se recte et ex virtute gerunt, “non charitate bonum possidentes, sed exspectatione remunerationis. Sed qui animo currit ad perfe- ctionem, expellit quidem timorem (est enim ejusmo- di servilis affectio, propterea quod non propter charitatem permaneat apud dominum, propter fa- grorum autem metum non aufugiat); despicit au- tem ipsas quoque mercedes, ne videatur mercedem pluris facere quam eum qui donat lucrum. Diligit autem ex toto corde et anima et potestate, non ali- quid aliud ex iis quæ ab ipso fiunt, sed eum ipsum qui est fons bonorum. Qui itaque nos vocat ad sui participationem, is hanc in auditorum animis sta- tuit affectionem. Qui autem hanc legem sancit, is est Solomon, cujus sapientia, ut divinum est testi- monium, non habet mensuram, ut quæ ex æquo conferri non possit cum omnibus qui antea fuerunt et qui futuri sunt: quem eorum quæ sunt omnino nihil latet. Num me putas dicere Solomonem qui natus est ex Bersabee, qui in monte obtulit mille boves, qui Sidoniæ mulieris consilio usus est ad peccatum? Sed per hunc alius significatur Solomon, qui ipse quoque natus est ex semine David secun- dum carnem, cui nomen est pax, qui est verus rex Israel, qui est ædificator templi Dei, qui rerum omnium comprehendit cognitionem, cujus est infl- nita sapientia, imo vero cujus essentia est sapien- tia et veritas, et quodlibet Deo conveniens excel- sumque nomen et intelligentia. Is usus hoc Solomo- ne tanquam instrumento, per illum nobis loquitur, primum quidem in Proverbiis, deinde in Ecclesia- ste, et postea in proposita philosophia Cantici can- ticorum, via et ordine rationi ostendens ascensum qui tendit ad perfectionem. C -

Καθάπερ γὰρ ἐπὶ τῆς κατὰ σάρκα ζωῆς, οὐ πᾶσα ἡλικία πάσας χωρεῖ τὰς φυσικὰς ἐνεργείας, οὐδὲ διὰ τῶν ὁμοίων ἡμῖν ἐν αὐταῖς ἡλικιῶν διαφοραῖς ὁ βίος προέρχεται (οὔτε γὰρ τὸ νήπιον τὰ τῶν τελείων ἔργα μετέρχεται, οὔτε ὁ τέλειος ἐν ταῖς ἀγκάλαις τῆς τι θήνης ἀναλαμβάνεται), ἀλλ' ἐν ἑκάστῳ καιρῷ τῆς ἡλικίας ἄλλο τι πρόσφορόν ἐστι καὶ κατάλληλον · οὕτως ἔστιν ἰδεῖν καὶ ἐν τῇ ψυχῇ ἀναλογίαν τινὰ πρὸς τὰς σωματικὰς ἡλικίας, δι' ὧν εὑρίσκεται τάξις € - ὁ τις καὶ ἀκολουθία, πρὸς τὸν κατ' ἀρετὴν βίον χειρα- γωγοῦσα τὸν ἄνθρωπον. Οὗ χάριν, ἄλλως ἡ Παροι μία παιδεύει, καὶ ἄλλως ὁ Ἐκκλησιαστής διαλέγεται· καὶ ἡ διὰ τοῦ ᾿Ασματος τῶν ἀσμάτων φιλοσοφία, διὰ τῶν ὑψηλοτέρων δογμάτων ἀμφοτέρων. ὑπέρ- κειται. Ἡ γὰρ διὰ τῶν Παροιμιῶν διδασκαλία, πρὸς τὸν ἔτι νηπιάζοντα ποιεῖ τοὺς λόγους, καταλλήλως τῇ ἡλικίᾳ τοὺς λόγους ἁρμόζουσα. Ακουε, φησίν, υἱὲ, νόμους πατρός σου, καὶ μὴ ἀπώσῃ θεσμούς μητρός σου. Ορᾷς ἐκ τῶν λεγομένων τὸ ἀπαλὸν ἔτι τῆς κατὰ ψυχὴν ἡλικίας καὶ ἄπαστον, ἔτι μητρώων αὐτὸν θεσμῶν ἐπιδεῖ βλέπει, καὶ πατρικῆς νουθεσίας. Καὶ ὡς ἂν προθυμότερον προσέχοι τοῖς γονεῦσι τὸ νήπιον, τοὺς παιδικοὺς αὐτῷ κατεπαγγέλλεται κόσμους ἐκ τῆς περὶ τὰ μαθήματα σπουδῆς προσ- Γγενήσεσθαι. Παιδίων γάρ ἐστι κόσμος, χρύσεος μανιάκης τῷ τραχήλω περιλαμπόμενος, καὶ ὁ ἐξ ἀνθῶν τινων ἐπιχαρίτων αναπλεκόμενος στέφανος. Νοεῖν δὲ χρὴ ταῦτα πάντως ὅπως ἂν ὁδηγήσῃ πρὸς τὸ κρεῖττον ἡ τοῦ αἰνίγματος ἔννοια. Καὶ οὕτως ὑπο γράφειν ἄρχεται τὴν σοφίαν αὐτῷ, ποικίλως τε καὶ πολυειδῶς τοῦ ἀφράστου κάλλους διερμηνεύων τὴν ὥραν· μὴ φόβῳ τινὶ καὶ ἀνάγκῃ, ἀλλὰ ἐπιθυμίᾳ καὶ πόθῳ πρὸς τὴν τῶν ἀγαθῶν μετουσίαν διαναστῆναι. Ἡ γὰρ τοῦ κάλλους ἐπιγραφὴ ἐπισπᾶται πως τὴν τῶν νέων ἐπιθυμίαν πρὸς τὸ δεικνύμενον, πρὸς κοινωνίαν τῆς ὥρας τὸν πόθον ἀναρριπίζουσα. ' το ὡς ἂν οὖν μᾶλλον αὐτῷ τὸ ἐπιθυμητικὸν αὐξηθείη, μετατεθὲν ἀπὸ τῆς ὑλικῆς προσπαθείας πρὸς τὴν ἄϋλον σχέσιν, ὡραΐζει διὰ τῶν ἐγκωμίων τῆς σοφίας τὸ κάλλος. Καὶ οὐ μόνον τὸ κάλλος τῆς ὥρας διὰ τῶν λόγων προδείκνυσιν, ἀλλὰ καὶ τὸν πλοῦτον αὐτῆς ἀπο αριθμεῖται· οὗ κύριος πάντως ὁ συνοικήσας γενήσεται. Ὁ δὲ πλοῦτος τέως ἐν τοῖς προκοσμήμασιν αὐτῆς θεω ρεῖται. Κόσμος μὲν γὰρ αὐτῇ περιδέξιος αἰῶνες ὅλοι. Οὕτως εἰπόντος τοῦ λόγου, ὅτι Μῆκος βίου καὶ ἔτη ζωῆς ἐν τῇ δεξιᾷ αὐτῆς. Ἐν δὲ τῇ ἀριστερᾷ χειρὶ, τὸν πολύτιμον τῶν ἀρετῶν περίκειται πλοῦτον τῇ λαμπηδόνι τῆς δόξης συνδιαλάμποντα. Λέγει γὰρ, ὅτι Ἐν τῇ ἀριστερᾷ αὐτῆς πλοῦτος καὶ δόξα. Εἶτα καὶ τοῦ στόματος αὐτῆς λέγει τὴν εὔπνοιαν τοῦ καλοῦ τῆς δικαιοσύνης ἀρώματος ἀποπνέουσαν, λέγων· Ἐκ τοῦ στόματος αὐτῆς ἐκπορεύεται δι καιοσύνη. Τοῖς δὲ χείλεσιν αὐτῆς φησιν ἀντὶ τοῦ φυσικοῦ ἐρυθήματος τὸν νόμον ἐπανθεῖν καὶ τὸν ἔλεον. Καὶ ὡς ἂν διὰ πάντων εὑρεθείη τῇ τοιαύτῃ νύμφη κάλλος ἐρανιζόμενον, ἐπαινεῖται αὐτῆς καὶ τὸ βάδισμα. Φησί γάρ· Ἐν ὁδοῖς δικαιοσύνης περι B S. GREGORII NYSSENI Quomodo enim in vita quæ est secundum car- A nem, non ompis ætas omnes naturales complectitur operationes, neque per similia nobis procedit vita in ipsis ætatum differentiis: nam nec infans adulto- rum et perfectorum aggreditur opera; nec adultus ac perfectus gestatur in ulnis nutricis; sed in uno- quoque tempore ætatis est aliquid aliud congruens ac conveniens: ita etiam licet videre in anima pro- portionem quamdam ac convenientiam cum corpo ris ætatibus, per quas invenitur ordo et consequen- ^ tia, deducens hominem ad vitam degendam ex vir- tute. Quam ob causam aliter erudiunt Proverbia : et aliter disserit Ecclesiastes: et quæ per Canticum canticorum traditur philosophia, utramque superat dogmatum sublimitate. Nam quæ per Proverbia da- tur doctrina, ad eum qui est adhuc infans verba facit, convenienter ætati adaptans admonitionem. Audi, inquit *, fili, leges patris tui, et ne repellas in- stituta matris tuæ. Vides ex iis quæ dicuntur, quam sit adhuc tenera ætas animnæ, quemadmodum non ac possit se pascere, et adhuc opus habeat maternis institutis, et paterna admonitione. Et ut infans prompto et alacri animo attendat parentibus, polli- celur ex disciplinis ei ornamenta fore puerilia. Est enim ornamentum puerile, torquis aureus in collo : resplendens, et quæ jucundis ex floribus corona nectitur. Oportet autem omnino hæc intelligere, ut sensus ænigmatis deducat ad id quod est melius. Sic ei incipit variam ac multiplicem describere så- pientiam, et ineffabilis pulchritudinis interpretari speciem ac decorem, ut non aliqua necessitate et metu, sed cupiditate et desiderio excitetur ad bono- rum participationem. Nam descriptio pulchritudinis attrahit omnem juvenum cupiditatem ad id quod ostenditur, accendens desideridm ut sit particeps venustatis et elegantiæ. Ut ergo ei magis augeatur cupiditas a materiali traducta affectione ad materiæ expertem habitudi- nem, ornat laudibus sapientiæ pulchritudinem. Ne- que solum ornat verbis ejus speciem et decorem, sed etiam ejus enumerat divitias: quarum evadet dominus qui cum ea habitaverit. Consideran- tur autem divitiæ in iis quæ ab ipsa proponun - tur. Nam dexter quidem est ei ornatus universa sæcula, cum ita dicat Scriptura "1: Longitudo vitæ D et anni vitæ sunt in dextera ejus. In sinistra autem manu habet positas pretiosas virtutum divitias, quæ simul resplendent cum splendore gloriæ. Di- cit enim : In sinistra ejus divitiæ et gloria. Deinde oris quoque ejus dicit redolentiam spirantem bonum olorem justitiæ, dicens : Ex ore ejus egreditur justitia. In ejus autem labris, pro rubore naturali legem florere dicit et misericordiam. Et ut hujus sponsæ inveniatur omni ex parte perfecta pulchri- tudo, laudatur quoque ejus incessus. Dicit enimn : In siis justitia ambulat. Ejus quoque pulchritudinis laudibus nec deest quidem magnitudo, cum ejus in- Prov. 1, 8. st Prov. 111, seqq.

Καθάπερ γὰρ ἐπὶ τῆς κατὰ σάρκα ζωῆς, οὐ πᾶσα ἡλικία πάσας χωρεῖ τὰς φυσικὰς ἐνεργείας, οὐδὲ διὰ τῶν ὁμοίων ἡμῖν ἐν αὐταῖς ἡλικιῶν διαφοραῖς ὁ βίος προέρχεται (οὔτε γὰρ τὸ νήπιον τὰ τῶν τελείων ἔργα μετέρχεται, οὔτε ὁ τέλειος ἐν ταῖς ἀγκάλαις τῆς τι θήνης ἀναλαμβάνεται), ἀλλ' ἐν ἑκάστῳ καιρῷ τῆς ἡλικίας ἄλλο τι πρόσφορόν ἐστι καὶ κατάλληλον · οὕτως ἔστιν ἰδεῖν καὶ ἐν τῇ ψυχῇ ἀναλογίαν τινὰ πρὸς τὰς σωματικὰς ἡλικίας, δι' ὧν εὑρίσκεται τάξις € - ὁ τις καὶ ἀκολουθία, πρὸς τὸν κατ' ἀρετὴν βίον χειρα- γωγοῦσα τὸν ἄνθρωπον. Οὗ χάριν, ἄλλως ἡ Παροι μία παιδεύει, καὶ ἄλλως ὁ Ἐκκλησιαστής διαλέγεται· καὶ ἡ διὰ τοῦ ᾿Ασματος τῶν ἀσμάτων φιλοσοφία, διὰ τῶν ὑψηλοτέρων δογμάτων ἀμφοτέρων. ὑπέρ- κειται. Ἡ γὰρ διὰ τῶν Παροιμιῶν διδασκαλία, πρὸς τὸν ἔτι νηπιάζοντα ποιεῖ τοὺς λόγους, καταλλήλως τῇ ἡλικίᾳ τοὺς λόγους ἁρμόζουσα. Ακουε, φησίν, υἱὲ, νόμους πατρός σου, καὶ μὴ ἀπώσῃ θεσμούς μητρός σου. Ορᾷς ἐκ τῶν λεγομένων τὸ ἀπαλὸν ἔτι τῆς κατὰ ψυχὴν ἡλικίας καὶ ἄπαστον, ἔτι μητρώων αὐτὸν θεσμῶν ἐπιδεῖ βλέπει, καὶ πατρικῆς νουθεσίας. Καὶ ὡς ἂν προθυμότερον προσέχοι τοῖς γονεῦσι τὸ νήπιον, τοὺς παιδικοὺς αὐτῷ κατεπαγγέλλεται κόσμους ἐκ τῆς περὶ τὰ μαθήματα σπουδῆς προσ- Γγενήσεσθαι. Παιδίων γάρ ἐστι κόσμος, χρύσεος μανιάκης τῷ τραχήλω περιλαμπόμενος, καὶ ὁ ἐξ ἀνθῶν τινων ἐπιχαρίτων αναπλεκόμενος στέφανος. Νοεῖν δὲ χρὴ ταῦτα πάντως ὅπως ἂν ὁδηγήσῃ πρὸς τὸ κρεῖττον ἡ τοῦ αἰνίγματος ἔννοια. Καὶ οὕτως ὑπο γράφειν ἄρχεται τὴν σοφίαν αὐτῷ, ποικίλως τε καὶ πολυειδῶς τοῦ ἀφράστου κάλλους διερμηνεύων τὴν ὥραν· μὴ φόβῳ τινὶ καὶ ἀνάγκῃ, ἀλλὰ ἐπιθυμίᾳ καὶ πόθῳ πρὸς τὴν τῶν ἀγαθῶν μετουσίαν διαναστῆναι. Ἡ γὰρ τοῦ κάλλους ἐπιγραφὴ ἐπισπᾶται πως τὴν τῶν νέων ἐπιθυμίαν πρὸς τὸ δεικνύμενον, πρὸς κοινωνίαν τῆς ὥρας τὸν πόθον ἀναρριπίζουσα. ' το ὡς ἂν οὖν μᾶλλον αὐτῷ τὸ ἐπιθυμητικὸν αὐξηθείη, μετατεθὲν ἀπὸ τῆς ὑλικῆς προσπαθείας πρὸς τὴν ἄϋλον σχέσιν, ὡραΐζει διὰ τῶν ἐγκωμίων τῆς σοφίας τὸ κάλλος. Καὶ οὐ μόνον τὸ κάλλος τῆς ὥρας διὰ τῶν λόγων προδείκνυσιν, ἀλλὰ καὶ τὸν πλοῦτον αὐτῆς ἀπο αριθμεῖται· οὗ κύριος πάντως ὁ συνοικήσας γενήσεται. Ὁ δὲ πλοῦτος τέως ἐν τοῖς προκοσμήμασιν αὐτῆς θεω ρεῖται. Κόσμος μὲν γὰρ αὐτῇ περιδέξιος αἰῶνες ὅλοι. Οὕτως εἰπόντος τοῦ λόγου, ὅτι Μῆκος βίου καὶ ἔτη ζωῆς ἐν τῇ δεξιᾷ αὐτῆς. Ἐν δὲ τῇ ἀριστερᾷ χειρὶ, τὸν πολύτιμον τῶν ἀρετῶν περίκειται πλοῦτον τῇ λαμπηδόνι τῆς δόξης συνδιαλάμποντα. Λέγει γὰρ, ὅτι Ἐν τῇ ἀριστερᾷ αὐτῆς πλοῦτος καὶ δόξα. Εἶτα καὶ τοῦ στόματος αὐτῆς λέγει τὴν εὔπνοιαν τοῦ καλοῦ τῆς δικαιοσύνης ἀρώματος ἀποπνέουσαν, λέγων· Ἐκ τοῦ στόματος αὐτῆς ἐκπορεύεται δι καιοσύνη. Τοῖς δὲ χείλεσιν αὐτῆς φησιν ἀντὶ τοῦ φυσικοῦ ἐρυθήματος τὸν νόμον ἐπανθεῖν καὶ τὸν ἔλεον. Καὶ ὡς ἂν διὰ πάντων εὑρεθείη τῇ τοιαύτῃ νύμφη κάλλος ἐρανιζόμενον, ἐπαινεῖται αὐτῆς καὶ τὸ βάδισμα. Φησί γάρ· Ἐν ὁδοῖς δικαιοσύνης περι B S. GREGORII NYSSENI Quomodo enim in vita quæ est secundum car- A nem, non ompis ætas omnes naturales complectitur operationes, neque per similia nobis procedit vita in ipsis ætatum differentiis: nam nec infans adulto- rum et perfectorum aggreditur opera; nec adultus ac perfectus gestatur in ulnis nutricis; sed in uno- quoque tempore ætatis est aliquid aliud congruens ac conveniens: ita etiam licet videre in anima pro- portionem quamdam ac convenientiam cum corpo ris ætatibus, per quas invenitur ordo et consequen- ^ tia, deducens hominem ad vitam degendam ex vir- tute. Quam ob causam aliter erudiunt Proverbia : et aliter disserit Ecclesiastes: et quæ per Canticum canticorum traditur philosophia, utramque superat dogmatum sublimitate. Nam quæ per Proverbia da- tur doctrina, ad eum qui est adhuc infans verba facit, convenienter ætati adaptans admonitionem. Audi, inquit *, fili, leges patris tui, et ne repellas in- stituta matris tuæ. Vides ex iis quæ dicuntur, quam sit adhuc tenera ætas animnæ, quemadmodum non ac possit se pascere, et adhuc opus habeat maternis institutis, et paterna admonitione. Et ut infans prompto et alacri animo attendat parentibus, polli- celur ex disciplinis ei ornamenta fore puerilia. Est enim ornamentum puerile, torquis aureus in collo : resplendens, et quæ jucundis ex floribus corona nectitur. Oportet autem omnino hæc intelligere, ut sensus ænigmatis deducat ad id quod est melius. Sic ei incipit variam ac multiplicem describere så- pientiam, et ineffabilis pulchritudinis interpretari speciem ac decorem, ut non aliqua necessitate et metu, sed cupiditate et desiderio excitetur ad bono- rum participationem. Nam descriptio pulchritudinis attrahit omnem juvenum cupiditatem ad id quod ostenditur, accendens desideridm ut sit particeps venustatis et elegantiæ. Ut ergo ei magis augeatur cupiditas a materiali traducta affectione ad materiæ expertem habitudi- nem, ornat laudibus sapientiæ pulchritudinem. Ne- que solum ornat verbis ejus speciem et decorem, sed etiam ejus enumerat divitias: quarum evadet dominus qui cum ea habitaverit. Consideran- tur autem divitiæ in iis quæ ab ipsa proponun - tur. Nam dexter quidem est ei ornatus universa sæcula, cum ita dicat Scriptura "1: Longitudo vitæ D et anni vitæ sunt in dextera ejus. In sinistra autem manu habet positas pretiosas virtutum divitias, quæ simul resplendent cum splendore gloriæ. Di- cit enim : In sinistra ejus divitiæ et gloria. Deinde oris quoque ejus dicit redolentiam spirantem bonum olorem justitiæ, dicens : Ex ore ejus egreditur justitia. In ejus autem labris, pro rubore naturali legem florere dicit et misericordiam. Et ut hujus sponsæ inveniatur omni ex parte perfecta pulchri- tudo, laudatur quoque ejus incessus. Dicit enimn : In siis justitia ambulat. Ejus quoque pulchritudinis laudibus nec deest quidem magnitudo, cum ejus in- Prov. 1, 8. st Prov. 111, seqq.

Καθάπερ γὰρ ἐπὶ τῆς κατὰ σάρκα ζωῆς, οὐ πᾶσα ἡλικία πάσας χωρεῖ τὰς φυσικὰς ἐνεργείας, οὐδὲ διὰ τῶν ὁμοίων ἡμῖν ἐν αὐταῖς ἡλικιῶν διαφοραῖς ὁ βίος προέρχεται (οὔτε γὰρ τὸ νήπιον τὰ τῶν τελείων ἔργα μετέρχεται, οὔτε ὁ τέλειος ἐν ταῖς ἀγκάλαις τῆς τι θήνης ἀναλαμβάνεται), ἀλλ' ἐν ἑκάστῳ καιρῷ τῆς ἡλικίας ἄλλο τι πρόσφορόν ἐστι καὶ κατάλληλον · οὕτως ἔστιν ἰδεῖν καὶ ἐν τῇ ψυχῇ ἀναλογίαν τινὰ πρὸς τὰς σωματικὰς ἡλικίας, δι' ὧν εὑρίσκεται τάξις € - ὁ τις καὶ ἀκολουθία, πρὸς τὸν κατ' ἀρετὴν βίον χειρα- γωγοῦσα τὸν ἄνθρωπον. Οὗ χάριν, ἄλλως ἡ Παροι μία παιδεύει, καὶ ἄλλως ὁ Ἐκκλησιαστής διαλέγεται· καὶ ἡ διὰ τοῦ ᾿Ασματος τῶν ἀσμάτων φιλοσοφία, διὰ τῶν ὑψηλοτέρων δογμάτων ἀμφοτέρων. ὑπέρ- κειται. Ἡ γὰρ διὰ τῶν Παροιμιῶν διδασκαλία, πρὸς τὸν ἔτι νηπιάζοντα ποιεῖ τοὺς λόγους, καταλλήλως τῇ ἡλικίᾳ τοὺς λόγους ἁρμόζουσα. Ακουε, φησίν, υἱὲ, νόμους πατρός σου, καὶ μὴ ἀπώσῃ θεσμούς μητρός σου. Ορᾷς ἐκ τῶν λεγομένων τὸ ἀπαλὸν ἔτι τῆς κατὰ ψυχὴν ἡλικίας καὶ ἄπαστον, ἔτι μητρώων αὐτὸν θεσμῶν ἐπιδεῖ βλέπει, καὶ πατρικῆς νουθεσίας. Καὶ ὡς ἂν προθυμότερον προσέχοι τοῖς γονεῦσι τὸ νήπιον, τοὺς παιδικοὺς αὐτῷ κατεπαγγέλλεται κόσμους ἐκ τῆς περὶ τὰ μαθήματα σπουδῆς προσ- Γγενήσεσθαι. Παιδίων γάρ ἐστι κόσμος, χρύσεος μανιάκης τῷ τραχήλω περιλαμπόμενος, καὶ ὁ ἐξ ἀνθῶν τινων ἐπιχαρίτων αναπλεκόμενος στέφανος. Νοεῖν δὲ χρὴ ταῦτα πάντως ὅπως ἂν ὁδηγήσῃ πρὸς τὸ κρεῖττον ἡ τοῦ αἰνίγματος ἔννοια. Καὶ οὕτως ὑπο γράφειν ἄρχεται τὴν σοφίαν αὐτῷ, ποικίλως τε καὶ πολυειδῶς τοῦ ἀφράστου κάλλους διερμηνεύων τὴν ὥραν· μὴ φόβῳ τινὶ καὶ ἀνάγκῃ, ἀλλὰ ἐπιθυμίᾳ καὶ πόθῳ πρὸς τὴν τῶν ἀγαθῶν μετουσίαν διαναστῆναι. Ἡ γὰρ τοῦ κάλλους ἐπιγραφὴ ἐπισπᾶται πως τὴν τῶν νέων ἐπιθυμίαν πρὸς τὸ δεικνύμενον, πρὸς κοινωνίαν τῆς ὥρας τὸν πόθον ἀναρριπίζουσα. ' το ὡς ἂν οὖν μᾶλλον αὐτῷ τὸ ἐπιθυμητικὸν αὐξηθείη, μετατεθὲν ἀπὸ τῆς ὑλικῆς προσπαθείας πρὸς τὴν ἄϋλον σχέσιν, ὡραΐζει διὰ τῶν ἐγκωμίων τῆς σοφίας τὸ κάλλος. Καὶ οὐ μόνον τὸ κάλλος τῆς ὥρας διὰ τῶν λόγων προδείκνυσιν, ἀλλὰ καὶ τὸν πλοῦτον αὐτῆς ἀπο αριθμεῖται· οὗ κύριος πάντως ὁ συνοικήσας γενήσεται. Ὁ δὲ πλοῦτος τέως ἐν τοῖς προκοσμήμασιν αὐτῆς θεω ρεῖται. Κόσμος μὲν γὰρ αὐτῇ περιδέξιος αἰῶνες ὅλοι. Οὕτως εἰπόντος τοῦ λόγου, ὅτι Μῆκος βίου καὶ ἔτη ζωῆς ἐν τῇ δεξιᾷ αὐτῆς. Ἐν δὲ τῇ ἀριστερᾷ χειρὶ, τὸν πολύτιμον τῶν ἀρετῶν περίκειται πλοῦτον τῇ λαμπηδόνι τῆς δόξης συνδιαλάμποντα. Λέγει γὰρ, ὅτι Ἐν τῇ ἀριστερᾷ αὐτῆς πλοῦτος καὶ δόξα. Εἶτα καὶ τοῦ στόματος αὐτῆς λέγει τὴν εὔπνοιαν τοῦ καλοῦ τῆς δικαιοσύνης ἀρώματος ἀποπνέουσαν, λέγων· Ἐκ τοῦ στόματος αὐτῆς ἐκπορεύεται δι καιοσύνη. Τοῖς δὲ χείλεσιν αὐτῆς φησιν ἀντὶ τοῦ φυσικοῦ ἐρυθήματος τὸν νόμον ἐπανθεῖν καὶ τὸν ἔλεον. Καὶ ὡς ἂν διὰ πάντων εὑρεθείη τῇ τοιαύτῃ νύμφη κάλλος ἐρανιζόμενον, ἐπαινεῖται αὐτῆς καὶ τὸ βάδισμα. Φησί γάρ· Ἐν ὁδοῖς δικαιοσύνης περι B S. GREGORII NYSSENI Quomodo enim in vita quæ est secundum car- A nem, non ompis ætas omnes naturales complectitur operationes, neque per similia nobis procedit vita in ipsis ætatum differentiis: nam nec infans adulto- rum et perfectorum aggreditur opera; nec adultus ac perfectus gestatur in ulnis nutricis; sed in uno- quoque tempore ætatis est aliquid aliud congruens ac conveniens: ita etiam licet videre in anima pro- portionem quamdam ac convenientiam cum corpo ris ætatibus, per quas invenitur ordo et consequen- ^ tia, deducens hominem ad vitam degendam ex vir- tute. Quam ob causam aliter erudiunt Proverbia : et aliter disserit Ecclesiastes: et quæ per Canticum canticorum traditur philosophia, utramque superat dogmatum sublimitate. Nam quæ per Proverbia da- tur doctrina, ad eum qui est adhuc infans verba facit, convenienter ætati adaptans admonitionem. Audi, inquit *, fili, leges patris tui, et ne repellas in- stituta matris tuæ. Vides ex iis quæ dicuntur, quam sit adhuc tenera ætas animnæ, quemadmodum non ac possit se pascere, et adhuc opus habeat maternis institutis, et paterna admonitione. Et ut infans prompto et alacri animo attendat parentibus, polli- celur ex disciplinis ei ornamenta fore puerilia. Est enim ornamentum puerile, torquis aureus in collo : resplendens, et quæ jucundis ex floribus corona nectitur. Oportet autem omnino hæc intelligere, ut sensus ænigmatis deducat ad id quod est melius. Sic ei incipit variam ac multiplicem describere så- pientiam, et ineffabilis pulchritudinis interpretari speciem ac decorem, ut non aliqua necessitate et metu, sed cupiditate et desiderio excitetur ad bono- rum participationem. Nam descriptio pulchritudinis attrahit omnem juvenum cupiditatem ad id quod ostenditur, accendens desideridm ut sit particeps venustatis et elegantiæ. Ut ergo ei magis augeatur cupiditas a materiali traducta affectione ad materiæ expertem habitudi- nem, ornat laudibus sapientiæ pulchritudinem. Ne- que solum ornat verbis ejus speciem et decorem, sed etiam ejus enumerat divitias: quarum evadet dominus qui cum ea habitaverit. Consideran- tur autem divitiæ in iis quæ ab ipsa proponun - tur. Nam dexter quidem est ei ornatus universa sæcula, cum ita dicat Scriptura "1: Longitudo vitæ D et anni vitæ sunt in dextera ejus. In sinistra autem manu habet positas pretiosas virtutum divitias, quæ simul resplendent cum splendore gloriæ. Di- cit enim : In sinistra ejus divitiæ et gloria. Deinde oris quoque ejus dicit redolentiam spirantem bonum olorem justitiæ, dicens : Ex ore ejus egreditur justitia. In ejus autem labris, pro rubore naturali legem florere dicit et misericordiam. Et ut hujus sponsæ inveniatur omni ex parte perfecta pulchri- tudo, laudatur quoque ejus incessus. Dicit enimn : In siis justitia ambulat. Ejus quoque pulchritudinis laudibus nec deest quidem magnitudo, cum ejus in- Prov. 1, 8. st Prov. 111, seqq.

πατεῖ. Οὐ λείπει τοῖς ἐπαίνοις τῆς ὥρας οὐδὲ τὸ μέ- γεθος, ἴσα φυτῷ τινι τῶν εὐερνῶν τῆς αὐξήσεως ἀναδραμούσης. Τὸ δὲ φυτὸν τοῦτο ᾧ τὸ ὕψος αὐτῆς προσεικάζεται, Αὐτὸ, φησί, τὸ τῆς ζωῆς ξύλον ἐστὶν, ὃ τροφὴ μὲν γίνεται τοῖς ἀντεχομένοις, στύ- λος δὲ τοῖς ἐπερειδομένοις ἀσφαλής τε καὶ ἄσειστος. Νοῶ δὲ δι' ἀμφοτέρων τὸν Κύριον. Αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ ζωὴ καὶ τὸ ἔρεισμα. Εχει δὲ ἡ λέξις οὕτως· Ξύλον ζωῆς ἐστι πᾶσι τοῖς ἀντεχομένοις αὐτῆς, [καὶ τοῖς ἐπερειδομένοις ἐπ' αὐτὴν ὡς ἐπὶ Κύριον ἀσφα- λής. ] Συμπεριλαμβάνεται δὲ μετὰ τῶν λοιπῶν ἐγκω- μίων αὐτῆς καὶ ἡ δύναμις, ὡς ἂν διὰ πάντων τῶν ἀγαθῶν πληρωθείη τοῦ κάλλους τῆς σοφίας ὁ ἔπαι- νος. ῾Ο Θεὸς γὰρ, φησί, τῇ σοφίᾳ ἐθεμελίωσε τὴν γῆν. Ητοίμασε δὲ τοὺς οὐρανοὺς ἐν φρονήσει, καὶ τὰ καθ᾽ ἕκαστον τῶν ἐν τῇ κτίσει θεωρουμένων εἰς τὴν τῆς σοφίας ἄγει δύναμιν, διαποικίλλων αὐτὴν τοῖς ὀνόμασι. Τὴν γὰρ αὐτὴν καὶ σοφίαν λέγει καὶ σύνεσιν, αἴσθησίν τε καὶ γνῶσιν καὶ σύνεσιν καὶ τὰ τοιαῦτα. Μετὰ δὲ ταῦτα νυμφοστολεῖν ἄρχεται τὸν νέον πρὸς τὴν τοιαύτην συνοίκησιν, ἤδη πρὸς τὸν θεῖον θάλαμον βλέπειν ἐγκελευόμενος. Λέγει γάρ, ὅτι Μὴ ἐγκαταλίπῃς αὐτὴν καὶ ἀνθέξεταί σου· ἐράσθητι αὐτῆς, καὶ τηρήσει σε περιχαράκωσον αὐτὴν καὶ ὑψώσει σε τίμησον αὐτὴν ἵνα σε. περιβάλῃ· ἵνα δῷ τῇ κορυφῇ στέφανον χαρίτων, στεφάνῳ δὲ τρυφῆς ὑπερασπίσῃ. Ἐν τούτοις δὴ τοῖς στεφάνοις ἤδη τοῖς γαμικοῖς νύμφην κατακο- σμήσας ἀχώριστον αὐτῆς εἶναι διακελεύεται, λέγων· Ηνίκα ἂν περιπατῇς ἐπάγου αὐτὴν, καὶ μετὰ σοῦ ἔστω· ὡς δ᾽ ἂν καθεύδῃς φυλασσέτω σε, ἵνα ἐγειρομένῳ συλλαλῇ σοι. Διὰ τούτων καὶ τῶν τοιούτων τοῦ νεάζοντος ἔτι κατὰ τὸν ἔσω ἄνθρωπον τὸ ἐπιθυμητικὸν ἀναφλέξας, καὶ αὐτὴν ἐκείνην τὰ περὶ ἑαυτῆς διηγουμένην ὑποδείξας τῷ λόγῳ, δι' ὧν μάλιστα τὴν ἀγαπητικὴν σχέσιν τῶν ἀκουόντων ἐφέλο κεται, τοῦτο μετὰ τῶν ἄλλων εἰποῦσα, ὅτι Εγώ τοὺς ἐμὲ φιλοῦντας ἀγαπῶ. Ἡ γὰρ ἐλπὶς τοῦ ἀνταγαπηθῆναι σφοδρότερον εἰς ἐπιθυμίαν τὸν ἐρα- στὴν διατίθησι· καὶ μετὰ τούτων τὰς λοιπὰς ἐπάγων * : συμβουλίας ἐν ἀποφαντικοῖς τισι καὶ ἀπεριγράπτοις τοῖς ἀποφθέγμασι, καὶ εἰς τελειοτέραν ἕξιν αὐτὸν ἀγαγών, εἶτα πρὸς τοῖς τελευταίοις τῶν Παροιμιῶν μακαρίσας ταύτην τὴν ἀγαθὴν συζυγίαν, ἐν οἷς διεξῆλθε τὰ τῆς ἀνδρείας γυναικὸς ἐκείνης ἐγκώμια, τότε προστίθησι τὴν ἐν τῷ Ἐκκλησιαστῇ φιλοσοφίαν, τῷ ἱκανῷ διὰ τῆς παροιμιώδους ἀγωγῆς εἰσηγησα- μένῳ εἰς τὴν τῶν ἀρετῶν ἐπιθυμίαν. Καὶ διαβαλὼν ἐν τούτῳ τῷ λόγῳ τὴν περὶ τὰ φαινόμενα τῶν ἀν- θρώπων σχέσιν, καὶ μάταιον εἰπὼν εἶναι πᾶν τὸ ἀστατοῦν τε καὶ παρερχόμενον, ἐν οἷς φησιν, ὅτι Πᾶν τὸ ἐπερχόμενον ματαιότης· ὑπερτίθησι παντὸς τοῦ δι' αἰσθήσεως καταλαμβανομένου τὴν ἐπιφυτικὴν τῆς ψυχῆς ἡμῶν κίνησιν ἐπὶ τὸ ἀόρατον κάλλος· καὶ οὕτως ἐκκαθάρας τὴν καρδίαν τῆς περὶ τὰ φαινό- μενα σχέσεως, τότε διὰ τοῦ Ἄσματος τῶν ᾀσμάτων IN CANTICA CANTIC. HOMILIA I. germinans. Ut autem intelligas cui plantæ assimile- tur ejus altitudo, Ipsa, inquit, est lignum vitæ, quod est quidem nutrimentum iis qui eam apprehen dunt; iis autem qui innituntur, columna firma ac stabilis, et quæ non potest labefieri. Per utrumque autem intelligo Dominum. Ipse enim est vita et fulcrum ac firmamentum. Ita autem habet dictionis contextus, Lignum est vitæ omnibus qui apprehen- A crementum excurrerit tanquam planta aliqua bene 1c dunt eam. Comprehenlitur autem cum cæteris ejus tum deduxisset perfectiorem, et deinde in fine Pro- quoque laudibus potentia, ut per omnia bona im- pleatur laus pulchritudinis sapientiæ. Deus enin, inquit, sapientia ſundavit terram. Paravit cœlos in prudentia, et unumquodque eorum quæ consideran- tur in creatione, deducit ad viam sapientiæ, eam or- B mans variis nominibus : eamdem enim ait esse et sa- pientiam et intelligentiam, sensum et cognitionem et prudentiam, et quæ sunt hujusmodi. Post hæc autem incipit tanquam paranymphus deducere ju- venem ad ejusmodi cohabitationem, ad divinum thalamum jam jubens intueri. Dicit enim : Ne dimillas eam, et retinebit te : dilige eam, el custo- diet te: circumvalla eam, et te in altum erehet: honora eam ut te amplectatur: ut del tuo capiti com ronam graliarum, corona autem deliciarum te pro- teget. Cum his nuptialibus coronis eam jam tan- quam sponsam ornasset, jubet ab ea nunquam se- parari, dicens : Quando ambulas, duc eam, et sil tecum; cum dormies, te custodiat, ut tecum exper- recto colloquatur. * Cum per hæc et quæ sunt ejus- modi, ejus qui est adhuc juvenis secundum inte.io- rem hominem, inflammasset cupiditatem, et illam ipsam sua narrantem oratione ostendisset, per quæ maxime attrahit dilectionis auditorum habitudinem, hoc cum aliis dicens : Ego diligentes me diligo s3; spes enim qua speratur fore ut redametur, ama- torem ardentiori afficit desiderio: et cum his reli- qua adduxisset consilia, in quibusdam dictis enun- tiatoriis et minime circumscriptis, et eum ad habi- Ρror. 1, 6, sqq. Prov. VIII, 17. – verbiorum pronuntiasset esse beatam hanc conjun- ctionem, quando mulieris illius fortis persecutus est encomia, tunc adjungit illam quæ est in Eccle- siaste philosophiam, ut qui per proverbialem in- Distitutionem satis introduxisset ad desiderium vir- tutum et cum in eo libro reprehendisset hominum ad id quod apparet babitudinem, et vanum esse dixisset quidquid est instabile et transiens, dicens, Quidquid venit est vanitas: cuilibet quod sensu comprehenditur, prafert naturalem animæ nostra motionem ad pulchritudinem quæ non cadit sub aspectum. Et cuni sic cor expurgasset ab habitu- dine quæ est ad id quod apparet, tunc per Canti- cum canticorum mystice introduxit cogitationem ad divina adyta: in quibus id quidem quod inscri- bitur, est apparatus nuptialis : id autem quod in-

πατεῖ. Οὐ λείπει τοῖς ἐπαίνοις τῆς ὥρας οὐδὲ τὸ μέ- γεθος, ἴσα φυτῷ τινι τῶν εὐερνῶν τῆς αὐξήσεως ἀναδραμούσης. Τὸ δὲ φυτὸν τοῦτο ᾧ τὸ ὕψος αὐτῆς προσεικάζεται, Αὐτὸ, φησί, τὸ τῆς ζωῆς ξύλον ἐστὶν, ὃ τροφὴ μὲν γίνεται τοῖς ἀντεχομένοις, στύ- λος δὲ τοῖς ἐπερειδομένοις ἀσφαλής τε καὶ ἄσειστος. Νοῶ δὲ δι' ἀμφοτέρων τὸν Κύριον. Αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ ζωὴ καὶ τὸ ἔρεισμα. Εχει δὲ ἡ λέξις οὕτως· Ξύλον ζωῆς ἐστι πᾶσι τοῖς ἀντεχομένοις αὐτῆς, [καὶ τοῖς ἐπερειδομένοις ἐπ' αὐτὴν ὡς ἐπὶ Κύριον ἀσφα- λής. ] Συμπεριλαμβάνεται δὲ μετὰ τῶν λοιπῶν ἐγκω- μίων αὐτῆς καὶ ἡ δύναμις, ὡς ἂν διὰ πάντων τῶν ἀγαθῶν πληρωθείη τοῦ κάλλους τῆς σοφίας ὁ ἔπαι- νος. ῾Ο Θεὸς γὰρ, φησί, τῇ σοφίᾳ ἐθεμελίωσε τὴν γῆν. Ητοίμασε δὲ τοὺς οὐρανοὺς ἐν φρονήσει, καὶ τὰ καθ᾽ ἕκαστον τῶν ἐν τῇ κτίσει θεωρουμένων εἰς τὴν τῆς σοφίας ἄγει δύναμιν, διαποικίλλων αὐτὴν τοῖς ὀνόμασι. Τὴν γὰρ αὐτὴν καὶ σοφίαν λέγει καὶ σύνεσιν, αἴσθησίν τε καὶ γνῶσιν καὶ σύνεσιν καὶ τὰ τοιαῦτα. Μετὰ δὲ ταῦτα νυμφοστολεῖν ἄρχεται τὸν νέον πρὸς τὴν τοιαύτην συνοίκησιν, ἤδη πρὸς τὸν θεῖον θάλαμον βλέπειν ἐγκελευόμενος. Λέγει γάρ, ὅτι Μὴ ἐγκαταλίπῃς αὐτὴν καὶ ἀνθέξεταί σου· ἐράσθητι αὐτῆς, καὶ τηρήσει σε περιχαράκωσον αὐτὴν καὶ ὑψώσει σε τίμησον αὐτὴν ἵνα σε. περιβάλῃ· ἵνα δῷ τῇ κορυφῇ στέφανον χαρίτων, στεφάνῳ δὲ τρυφῆς ὑπερασπίσῃ. Ἐν τούτοις δὴ τοῖς στεφάνοις ἤδη τοῖς γαμικοῖς νύμφην κατακο- σμήσας ἀχώριστον αὐτῆς εἶναι διακελεύεται, λέγων· Ηνίκα ἂν περιπατῇς ἐπάγου αὐτὴν, καὶ μετὰ σοῦ ἔστω· ὡς δ᾽ ἂν καθεύδῃς φυλασσέτω σε, ἵνα ἐγειρομένῳ συλλαλῇ σοι. Διὰ τούτων καὶ τῶν τοιούτων τοῦ νεάζοντος ἔτι κατὰ τὸν ἔσω ἄνθρωπον τὸ ἐπιθυμητικὸν ἀναφλέξας, καὶ αὐτὴν ἐκείνην τὰ περὶ ἑαυτῆς διηγουμένην ὑποδείξας τῷ λόγῳ, δι' ὧν μάλιστα τὴν ἀγαπητικὴν σχέσιν τῶν ἀκουόντων ἐφέλο κεται, τοῦτο μετὰ τῶν ἄλλων εἰποῦσα, ὅτι Εγώ τοὺς ἐμὲ φιλοῦντας ἀγαπῶ. Ἡ γὰρ ἐλπὶς τοῦ ἀνταγαπηθῆναι σφοδρότερον εἰς ἐπιθυμίαν τὸν ἐρα- στὴν διατίθησι· καὶ μετὰ τούτων τὰς λοιπὰς ἐπάγων * : συμβουλίας ἐν ἀποφαντικοῖς τισι καὶ ἀπεριγράπτοις τοῖς ἀποφθέγμασι, καὶ εἰς τελειοτέραν ἕξιν αὐτὸν ἀγαγών, εἶτα πρὸς τοῖς τελευταίοις τῶν Παροιμιῶν μακαρίσας ταύτην τὴν ἀγαθὴν συζυγίαν, ἐν οἷς διεξῆλθε τὰ τῆς ἀνδρείας γυναικὸς ἐκείνης ἐγκώμια, τότε προστίθησι τὴν ἐν τῷ Ἐκκλησιαστῇ φιλοσοφίαν, τῷ ἱκανῷ διὰ τῆς παροιμιώδους ἀγωγῆς εἰσηγησα- μένῳ εἰς τὴν τῶν ἀρετῶν ἐπιθυμίαν. Καὶ διαβαλὼν ἐν τούτῳ τῷ λόγῳ τὴν περὶ τὰ φαινόμενα τῶν ἀν- θρώπων σχέσιν, καὶ μάταιον εἰπὼν εἶναι πᾶν τὸ ἀστατοῦν τε καὶ παρερχόμενον, ἐν οἷς φησιν, ὅτι Πᾶν τὸ ἐπερχόμενον ματαιότης· ὑπερτίθησι παντὸς τοῦ δι' αἰσθήσεως καταλαμβανομένου τὴν ἐπιφυτικὴν τῆς ψυχῆς ἡμῶν κίνησιν ἐπὶ τὸ ἀόρατον κάλλος· καὶ οὕτως ἐκκαθάρας τὴν καρδίαν τῆς περὶ τὰ φαινό- μενα σχέσεως, τότε διὰ τοῦ Ἄσματος τῶν ᾀσμάτων IN CANTICA CANTIC. HOMILIA I. germinans. Ut autem intelligas cui plantæ assimile- tur ejus altitudo, Ipsa, inquit, est lignum vitæ, quod est quidem nutrimentum iis qui eam apprehen dunt; iis autem qui innituntur, columna firma ac stabilis, et quæ non potest labefieri. Per utrumque autem intelligo Dominum. Ipse enim est vita et fulcrum ac firmamentum. Ita autem habet dictionis contextus, Lignum est vitæ omnibus qui apprehen- A crementum excurrerit tanquam planta aliqua bene 1c dunt eam. Comprehenlitur autem cum cæteris ejus tum deduxisset perfectiorem, et deinde in fine Pro- quoque laudibus potentia, ut per omnia bona im- pleatur laus pulchritudinis sapientiæ. Deus enin, inquit, sapientia ſundavit terram. Paravit cœlos in prudentia, et unumquodque eorum quæ consideran- tur in creatione, deducit ad viam sapientiæ, eam or- B mans variis nominibus : eamdem enim ait esse et sa- pientiam et intelligentiam, sensum et cognitionem et prudentiam, et quæ sunt hujusmodi. Post hæc autem incipit tanquam paranymphus deducere ju- venem ad ejusmodi cohabitationem, ad divinum thalamum jam jubens intueri. Dicit enim : Ne dimillas eam, et retinebit te : dilige eam, el custo- diet te: circumvalla eam, et te in altum erehet: honora eam ut te amplectatur: ut del tuo capiti com ronam graliarum, corona autem deliciarum te pro- teget. Cum his nuptialibus coronis eam jam tan- quam sponsam ornasset, jubet ab ea nunquam se- parari, dicens : Quando ambulas, duc eam, et sil tecum; cum dormies, te custodiat, ut tecum exper- recto colloquatur. * Cum per hæc et quæ sunt ejus- modi, ejus qui est adhuc juvenis secundum inte.io- rem hominem, inflammasset cupiditatem, et illam ipsam sua narrantem oratione ostendisset, per quæ maxime attrahit dilectionis auditorum habitudinem, hoc cum aliis dicens : Ego diligentes me diligo s3; spes enim qua speratur fore ut redametur, ama- torem ardentiori afficit desiderio: et cum his reli- qua adduxisset consilia, in quibusdam dictis enun- tiatoriis et minime circumscriptis, et eum ad habi- Ρror. 1, 6, sqq. Prov. VIII, 17. – verbiorum pronuntiasset esse beatam hanc conjun- ctionem, quando mulieris illius fortis persecutus est encomia, tunc adjungit illam quæ est in Eccle- siaste philosophiam, ut qui per proverbialem in- Distitutionem satis introduxisset ad desiderium vir- tutum et cum in eo libro reprehendisset hominum ad id quod apparet babitudinem, et vanum esse dixisset quidquid est instabile et transiens, dicens, Quidquid venit est vanitas: cuilibet quod sensu comprehenditur, prafert naturalem animæ nostra motionem ad pulchritudinem quæ non cadit sub aspectum. Et cuni sic cor expurgasset ab habitu- dine quæ est ad id quod apparet, tunc per Canti- cum canticorum mystice introduxit cogitationem ad divina adyta: in quibus id quidem quod inscri- bitur, est apparatus nuptialis : id autem quod in-

πατεῖ. Οὐ λείπει τοῖς ἐπαίνοις τῆς ὥρας οὐδὲ τὸ μέ- γεθος, ἴσα φυτῷ τινι τῶν εὐερνῶν τῆς αὐξήσεως ἀναδραμούσης. Τὸ δὲ φυτὸν τοῦτο ᾧ τὸ ὕψος αὐτῆς προσεικάζεται, Αὐτὸ, φησί, τὸ τῆς ζωῆς ξύλον ἐστὶν, ὃ τροφὴ μὲν γίνεται τοῖς ἀντεχομένοις, στύ- λος δὲ τοῖς ἐπερειδομένοις ἀσφαλής τε καὶ ἄσειστος. Νοῶ δὲ δι' ἀμφοτέρων τὸν Κύριον. Αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ ζωὴ καὶ τὸ ἔρεισμα. Εχει δὲ ἡ λέξις οὕτως· Ξύλον ζωῆς ἐστι πᾶσι τοῖς ἀντεχομένοις αὐτῆς, [καὶ τοῖς ἐπερειδομένοις ἐπ' αὐτὴν ὡς ἐπὶ Κύριον ἀσφα- λής. ] Συμπεριλαμβάνεται δὲ μετὰ τῶν λοιπῶν ἐγκω- μίων αὐτῆς καὶ ἡ δύναμις, ὡς ἂν διὰ πάντων τῶν ἀγαθῶν πληρωθείη τοῦ κάλλους τῆς σοφίας ὁ ἔπαι- νος. ῾Ο Θεὸς γὰρ, φησί, τῇ σοφίᾳ ἐθεμελίωσε τὴν γῆν. Ητοίμασε δὲ τοὺς οὐρανοὺς ἐν φρονήσει, καὶ τὰ καθ᾽ ἕκαστον τῶν ἐν τῇ κτίσει θεωρουμένων εἰς τὴν τῆς σοφίας ἄγει δύναμιν, διαποικίλλων αὐτὴν τοῖς ὀνόμασι. Τὴν γὰρ αὐτὴν καὶ σοφίαν λέγει καὶ σύνεσιν, αἴσθησίν τε καὶ γνῶσιν καὶ σύνεσιν καὶ τὰ τοιαῦτα. Μετὰ δὲ ταῦτα νυμφοστολεῖν ἄρχεται τὸν νέον πρὸς τὴν τοιαύτην συνοίκησιν, ἤδη πρὸς τὸν θεῖον θάλαμον βλέπειν ἐγκελευόμενος. Λέγει γάρ, ὅτι Μὴ ἐγκαταλίπῃς αὐτὴν καὶ ἀνθέξεταί σου· ἐράσθητι αὐτῆς, καὶ τηρήσει σε περιχαράκωσον αὐτὴν καὶ ὑψώσει σε τίμησον αὐτὴν ἵνα σε. περιβάλῃ· ἵνα δῷ τῇ κορυφῇ στέφανον χαρίτων, στεφάνῳ δὲ τρυφῆς ὑπερασπίσῃ. Ἐν τούτοις δὴ τοῖς στεφάνοις ἤδη τοῖς γαμικοῖς νύμφην κατακο- σμήσας ἀχώριστον αὐτῆς εἶναι διακελεύεται, λέγων· Ηνίκα ἂν περιπατῇς ἐπάγου αὐτὴν, καὶ μετὰ σοῦ ἔστω· ὡς δ᾽ ἂν καθεύδῃς φυλασσέτω σε, ἵνα ἐγειρομένῳ συλλαλῇ σοι. Διὰ τούτων καὶ τῶν τοιούτων τοῦ νεάζοντος ἔτι κατὰ τὸν ἔσω ἄνθρωπον τὸ ἐπιθυμητικὸν ἀναφλέξας, καὶ αὐτὴν ἐκείνην τὰ περὶ ἑαυτῆς διηγουμένην ὑποδείξας τῷ λόγῳ, δι' ὧν μάλιστα τὴν ἀγαπητικὴν σχέσιν τῶν ἀκουόντων ἐφέλο κεται, τοῦτο μετὰ τῶν ἄλλων εἰποῦσα, ὅτι Εγώ τοὺς ἐμὲ φιλοῦντας ἀγαπῶ. Ἡ γὰρ ἐλπὶς τοῦ ἀνταγαπηθῆναι σφοδρότερον εἰς ἐπιθυμίαν τὸν ἐρα- στὴν διατίθησι· καὶ μετὰ τούτων τὰς λοιπὰς ἐπάγων * : συμβουλίας ἐν ἀποφαντικοῖς τισι καὶ ἀπεριγράπτοις τοῖς ἀποφθέγμασι, καὶ εἰς τελειοτέραν ἕξιν αὐτὸν ἀγαγών, εἶτα πρὸς τοῖς τελευταίοις τῶν Παροιμιῶν μακαρίσας ταύτην τὴν ἀγαθὴν συζυγίαν, ἐν οἷς διεξῆλθε τὰ τῆς ἀνδρείας γυναικὸς ἐκείνης ἐγκώμια, τότε προστίθησι τὴν ἐν τῷ Ἐκκλησιαστῇ φιλοσοφίαν, τῷ ἱκανῷ διὰ τῆς παροιμιώδους ἀγωγῆς εἰσηγησα- μένῳ εἰς τὴν τῶν ἀρετῶν ἐπιθυμίαν. Καὶ διαβαλὼν ἐν τούτῳ τῷ λόγῳ τὴν περὶ τὰ φαινόμενα τῶν ἀν- θρώπων σχέσιν, καὶ μάταιον εἰπὼν εἶναι πᾶν τὸ ἀστατοῦν τε καὶ παρερχόμενον, ἐν οἷς φησιν, ὅτι Πᾶν τὸ ἐπερχόμενον ματαιότης· ὑπερτίθησι παντὸς τοῦ δι' αἰσθήσεως καταλαμβανομένου τὴν ἐπιφυτικὴν τῆς ψυχῆς ἡμῶν κίνησιν ἐπὶ τὸ ἀόρατον κάλλος· καὶ οὕτως ἐκκαθάρας τὴν καρδίαν τῆς περὶ τὰ φαινό- μενα σχέσεως, τότε διὰ τοῦ Ἄσματος τῶν ᾀσμάτων IN CANTICA CANTIC. HOMILIA I. germinans. Ut autem intelligas cui plantæ assimile- tur ejus altitudo, Ipsa, inquit, est lignum vitæ, quod est quidem nutrimentum iis qui eam apprehen dunt; iis autem qui innituntur, columna firma ac stabilis, et quæ non potest labefieri. Per utrumque autem intelligo Dominum. Ipse enim est vita et fulcrum ac firmamentum. Ita autem habet dictionis contextus, Lignum est vitæ omnibus qui apprehen- A crementum excurrerit tanquam planta aliqua bene 1c dunt eam. Comprehenlitur autem cum cæteris ejus tum deduxisset perfectiorem, et deinde in fine Pro- quoque laudibus potentia, ut per omnia bona im- pleatur laus pulchritudinis sapientiæ. Deus enin, inquit, sapientia ſundavit terram. Paravit cœlos in prudentia, et unumquodque eorum quæ consideran- tur in creatione, deducit ad viam sapientiæ, eam or- B mans variis nominibus : eamdem enim ait esse et sa- pientiam et intelligentiam, sensum et cognitionem et prudentiam, et quæ sunt hujusmodi. Post hæc autem incipit tanquam paranymphus deducere ju- venem ad ejusmodi cohabitationem, ad divinum thalamum jam jubens intueri. Dicit enim : Ne dimillas eam, et retinebit te : dilige eam, el custo- diet te: circumvalla eam, et te in altum erehet: honora eam ut te amplectatur: ut del tuo capiti com ronam graliarum, corona autem deliciarum te pro- teget. Cum his nuptialibus coronis eam jam tan- quam sponsam ornasset, jubet ab ea nunquam se- parari, dicens : Quando ambulas, duc eam, et sil tecum; cum dormies, te custodiat, ut tecum exper- recto colloquatur. * Cum per hæc et quæ sunt ejus- modi, ejus qui est adhuc juvenis secundum inte.io- rem hominem, inflammasset cupiditatem, et illam ipsam sua narrantem oratione ostendisset, per quæ maxime attrahit dilectionis auditorum habitudinem, hoc cum aliis dicens : Ego diligentes me diligo s3; spes enim qua speratur fore ut redametur, ama- torem ardentiori afficit desiderio: et cum his reli- qua adduxisset consilia, in quibusdam dictis enun- tiatoriis et minime circumscriptis, et eum ad habi- Ρror. 1, 6, sqq. Prov. VIII, 17. – verbiorum pronuntiasset esse beatam hanc conjun- ctionem, quando mulieris illius fortis persecutus est encomia, tunc adjungit illam quæ est in Eccle- siaste philosophiam, ut qui per proverbialem in- Distitutionem satis introduxisset ad desiderium vir- tutum et cum in eo libro reprehendisset hominum ad id quod apparet babitudinem, et vanum esse dixisset quidquid est instabile et transiens, dicens, Quidquid venit est vanitas: cuilibet quod sensu comprehenditur, prafert naturalem animæ nostra motionem ad pulchritudinem quæ non cadit sub aspectum. Et cuni sic cor expurgasset ab habitu- dine quæ est ad id quod apparet, tunc per Canti- cum canticorum mystice introduxit cogitationem ad divina adyta: in quibus id quidem quod inscri- bitur, est apparatus nuptialis : id autem quod in-

Α έντὸς τῶν θείων ἀδύτων μυσταγωγεῖ τὴν διάνοιαν· ἐν οἷς τὸ μὲν ὑπογραφόμενον, ἐπιθαλάμιος τίς ἐστι δια- σκευή, τὸ δ' ἐννοούμενον τῆς ἀνθρωπίνης ψυχῆς ἡ πρὸς τὸ θεῖόν ἐστιν ἀνάκρασις. Διὰ τοῦτο νυμφίος ὁ ἐν ταῖς Παροιμίαις ὀνομάζε ται υἱὸς, καὶ ἡ σοφία εἰς νύμφης τάξιν ἀντιμεθίστα ται, ἵνα μνηστευσθῇ τῷ Θεῷ ὁ ἄνθρωπος ἁγνὴ παρ- θένος, καὶ κολληθεὶς τῷ Κυρίῳ γένηται πνεῦμα ἐν, διὰ τῆς πρὸς τὸ ἀκήρατόν τι καὶ ἀπαθὲς ἀνακράσεως νόημα καθαρὸν ἀντὶ σαρκὸς βαρείας γενόμενον. Ἐπειδὴ τοίνυν σοφία ἐστὶν ἡ λαλοῦσα, ἀγάπησαν ὅσον δύνασαι ἐξ ὅλης καρδίας τε καὶ δυνάμεως, ἐπι- θύμησον ὅσον χωρεῖς. Προστίθημι δὲ θαῤῥῶν τοῖς βήμασι τούτοις, καὶ τὸν Ἐράσθητι. Ανέγκλητον γὰρ τοῦτο καὶ ἀπαθὲς ἐπὶ τῶν ἀσωμάτων τὸ πάθος, καθώς φησιν ἡ σοφία ἐν ταῖς Παροιμίαις, τοῦ θείου κάλλους νομοθετοῦσα τὸν ἔρωτα. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ νῦν προκείμενος λόγος τὰ ἴσα διακελεύεται, οὐ γυμνὴν τὴν περὶ τού- του συμβουλὴν προσάγων, ἀλλὰ δι' ἀποῤῥήτων φιλο ἡδέων εἰς τὴν τῶν δογμάτων τούτων κατασκευὴν προ- στησάμενος. Ἡ δὲ εἰκὼν γαμικὴ τίς ἐστι κατασκευή, ἐν ᾗ κάλλους ἐπιθυμία μεσιτεύει τῷ πόθῳ, οὐ κατὰ τὴν ἀνθρωπίνην συνήθειαν τοῦ νυμφίου τῆς ἐπιθυμίας με σοφεῖ, τοῖς νοήμασιν εἰκόνα τινὰ τῶν κατὰ τὸν βίον γ΄ κατάρξαντος, ἀλλὰ προλαμβάνει τὸν νυμφίον ἡ παρ- δνα, το νομοθέται προσήγαγον τῇ μεμνηστευμένῃ τὰ θεῖα θένος ἀνεπαισχύντως τὸν πόθον δημοσιεύουσα, καὶ εὐχὴν ποιουμένη τοῦ νυμφικοῦ ποτε κατατρυφῆσαι φιλήματος. Ἐπειδὴ γὰρ οἱ ἀγαθοὶ τῆς παρθένου προμνήστορες, πατριάρχαι τε καὶ προφῆται, καὶ χαρίσματα, ἅπερ ἔδνα καλεῖ ἡ συνήθεια, τὰ πρὸ τῶν γάμων δῶρα οὕτω κατονομάζουσα. Ταῦτα δὲ ἦν ἄφε σις παραπτωμάτων, ἀμνηστεία κακῶν, ἁμαρτίας ἀναίρεσις, μεταστοιχείωσις φύσεως, τοῦ φθαρτού επρὸς τὸ ἄφθαρτον μεταποίησις, παραδείσου τρυφή, βασιλείας ἀξίωμα, εὐφροσύνη τέλος οὐκ ἔχουσα. Ταῦτα τοίνυν ἡ παρθένος δεξαμένη τὰ θεῖα δωρήματα παρὰ τῶν καλῶν ἐδνοφόρων, τῶν διὰ τῆς προφητικῆς διδασκαλίας αὐτῇ προσαγαγόντων τὰ δῶρα, καὶ ὁμο λογεῖ τὴν ἐπιθυμίαν, καὶ ἐπισπεύδει τὴν χάριν, ἤδη τῆς ὥρας τοῦ ποθουμένου κατατρυφῆσαι σπουδάζουσα. Ακροῶνται αὐτῆς συνήθεις τινὲς καὶ ὁμήλικες πρὸς μείζονα τὴν νύμφην ἐπιθυμίαν διερεθίζουσαι. Παρα- γίνεται δὲ καὶ ὁ νυμφίος, φίλων αὐτῷ τινων και και ταθυμίων χορὸν ἐπαγόμενος. Οὗτοι δ' ἄν εἰσιν τὰ λει- τουργικά πνεύματα, δι' ὧν οἱ ἄνθρωποι σώζονται, ἢ οἱ προφῆται οἱ ἅγιοι, οἱ τῆς φωνῆς τοῦ νυμφίου ἀκού· σαντες, χαίρουσί τε καὶ ἀγάλλονται τῆς ἀκηράτου συζυγίας ἁρμοζομένης, δι' ἧς ἡ κολλωμένη τῷ Κυρίῳ ψυχή, ἓν πνεῦμα γίνεται, καθώς φησιν ὁ Ἀπό στολος. Πάλιν τοίνυν ἐν ταῖς Παροιμίαις ἐπαναλήψομαι τὸν λόγον· Μή τις ἐμπαθὴς καὶ σαρκώδης, ἔτι τῆς νεκρᾶς τοῦ παλαιοῦ ἀνθρώπου δυσωδίας ἀπόζων, πρὸς τὰς κτηνώδεις ἀλογίας κατασυρέτω τὰς τῶν θεοπνεύ στων νοημάτων τε καὶ ῥημάτων ἐμφάσεις· ἀλλ᾽ ἐκβὰς ἕκαστος αὐτὸς ἑαυτοῦ, καὶ ἔξω τοῦ ὑλικοῦ κόσ σμου γενόμενος, καὶ ἐπανελθὼν τρόπον τινὰ δι' ἀπα S. GREGORII NYSSENI telligitur, est humanæ aninæ cum Deo contempe- ratio. B Propterea is est sponsus qui in Proverbiis nomi- › natur filius, et sapientia locum tenet sponsæ, ut Deo homo desponsetur casta virgo, et Deo agglu- tinatus fiat unus spiritus, per contemperationem cum eo quod est ab interitu alienum et impatibile, de gravi carne effectus pura intelligentia. Cum ergo sit quæ loquitur sapientia, dilige quantum potes ex toto corde et totis viribus, concupisce quantum potes capere. Addo autem audacter his quoque ver- bis, Ama. Neque enim reprehensioni est affinis, et est impatibilis in incorporeis hæc affectio, ut sa- pientia dicit in Proverbiis, de amore divinæ pul- chritudinis legem ferens. Sed similia quoque præ- cepit liber nunc propositus, non de hoc nudum so- lummodo afferens consilium: sed per arcana philo- sophatur, iis quæ intelliguntur, conjecturam faciens cujusdam imaginis eorum quæ jucunda sunt in vita, ad constituenda dogmata. Imago autem est quidam apparatus nuptialis, in quo intercedit desiderium pulchritudinis, non humano more sponso incipiente veneri desiderio, sed sponsum virgo prævenit sine rubore, suum in publicum proferens desiderium, et in votis habens ut in osculando sponso aliquando se oblectet. Nam quoniam boni sponsa pronubi, patriarchæ, et prophetæ, et legislatores, divina dona sponsæ attulerunt, quæ Græci solent vocare ita nominantes donationes ante nuptias; hæc autem sunt remissio delictorum, oblivio malorum, peccati ablatio, naturæ transformatio, ejus in quod cadit interitus, in id in quod non cadit, transmutatio, deliciæ paradisi, regni dignitas, laetitia quæ fine caret. Cumn hac ergo divina dona virgo accepisset a præclaris paranymphis, et fatetur desiderium, et festinat frui gratia pulchritudinis ejus quem de- siderat. Eam auscultant quædam ei familiares et alate pares, sponsam incitantes ad majus deside- " rium. Accedit etiam sponsus adducens chorum quorumdam amicorum et eidem gratorum. li sunt autem administratorii spiritus, per quos servantur homines, aut sancti prophetæ, qui sponsi voce au- dita, letantur et exsultant ob puram et ab interitu 'D alienam quæ consummatur conjunctionem, per quam anima Deo conjuncta fit unus spiritus, sicut dicit Apostolus Rursus itaque in Proverbiis repetam orationem : Nemo ergo perturbationibus animi obnoxius et car- nalis, veteris hominis mortuum adhuc olens feto- rem, ad belluinas trahat ineptias divinitus inspi- ratarum sententiarum ac verborum significatio- nes: sed unusquisque ipse a seipso excedens, cum fuerit extra mundum materialem, et per impatibi * Ephes. iv, 4.

Α έντὸς τῶν θείων ἀδύτων μυσταγωγεῖ τὴν διάνοιαν· ἐν οἷς τὸ μὲν ὑπογραφόμενον, ἐπιθαλάμιος τίς ἐστι δια- σκευή, τὸ δ' ἐννοούμενον τῆς ἀνθρωπίνης ψυχῆς ἡ πρὸς τὸ θεῖόν ἐστιν ἀνάκρασις. Διὰ τοῦτο νυμφίος ὁ ἐν ταῖς Παροιμίαις ὀνομάζε ται υἱὸς, καὶ ἡ σοφία εἰς νύμφης τάξιν ἀντιμεθίστα ται, ἵνα μνηστευσθῇ τῷ Θεῷ ὁ ἄνθρωπος ἁγνὴ παρ- θένος, καὶ κολληθεὶς τῷ Κυρίῳ γένηται πνεῦμα ἐν, διὰ τῆς πρὸς τὸ ἀκήρατόν τι καὶ ἀπαθὲς ἀνακράσεως νόημα καθαρὸν ἀντὶ σαρκὸς βαρείας γενόμενον. Ἐπειδὴ τοίνυν σοφία ἐστὶν ἡ λαλοῦσα, ἀγάπησαν ὅσον δύνασαι ἐξ ὅλης καρδίας τε καὶ δυνάμεως, ἐπι- θύμησον ὅσον χωρεῖς. Προστίθημι δὲ θαῤῥῶν τοῖς βήμασι τούτοις, καὶ τὸν Ἐράσθητι. Ανέγκλητον γὰρ τοῦτο καὶ ἀπαθὲς ἐπὶ τῶν ἀσωμάτων τὸ πάθος, καθώς φησιν ἡ σοφία ἐν ταῖς Παροιμίαις, τοῦ θείου κάλλους νομοθετοῦσα τὸν ἔρωτα. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ νῦν προκείμενος λόγος τὰ ἴσα διακελεύεται, οὐ γυμνὴν τὴν περὶ τού- του συμβουλὴν προσάγων, ἀλλὰ δι' ἀποῤῥήτων φιλο ἡδέων εἰς τὴν τῶν δογμάτων τούτων κατασκευὴν προ- στησάμενος. Ἡ δὲ εἰκὼν γαμικὴ τίς ἐστι κατασκευή, ἐν ᾗ κάλλους ἐπιθυμία μεσιτεύει τῷ πόθῳ, οὐ κατὰ τὴν ἀνθρωπίνην συνήθειαν τοῦ νυμφίου τῆς ἐπιθυμίας με σοφεῖ, τοῖς νοήμασιν εἰκόνα τινὰ τῶν κατὰ τὸν βίον γ΄ κατάρξαντος, ἀλλὰ προλαμβάνει τὸν νυμφίον ἡ παρ- δνα, το νομοθέται προσήγαγον τῇ μεμνηστευμένῃ τὰ θεῖα θένος ἀνεπαισχύντως τὸν πόθον δημοσιεύουσα, καὶ εὐχὴν ποιουμένη τοῦ νυμφικοῦ ποτε κατατρυφῆσαι φιλήματος. Ἐπειδὴ γὰρ οἱ ἀγαθοὶ τῆς παρθένου προμνήστορες, πατριάρχαι τε καὶ προφῆται, καὶ χαρίσματα, ἅπερ ἔδνα καλεῖ ἡ συνήθεια, τὰ πρὸ τῶν γάμων δῶρα οὕτω κατονομάζουσα. Ταῦτα δὲ ἦν ἄφε σις παραπτωμάτων, ἀμνηστεία κακῶν, ἁμαρτίας ἀναίρεσις, μεταστοιχείωσις φύσεως, τοῦ φθαρτού επρὸς τὸ ἄφθαρτον μεταποίησις, παραδείσου τρυφή, βασιλείας ἀξίωμα, εὐφροσύνη τέλος οὐκ ἔχουσα. Ταῦτα τοίνυν ἡ παρθένος δεξαμένη τὰ θεῖα δωρήματα παρὰ τῶν καλῶν ἐδνοφόρων, τῶν διὰ τῆς προφητικῆς διδασκαλίας αὐτῇ προσαγαγόντων τὰ δῶρα, καὶ ὁμο λογεῖ τὴν ἐπιθυμίαν, καὶ ἐπισπεύδει τὴν χάριν, ἤδη τῆς ὥρας τοῦ ποθουμένου κατατρυφῆσαι σπουδάζουσα. Ακροῶνται αὐτῆς συνήθεις τινὲς καὶ ὁμήλικες πρὸς μείζονα τὴν νύμφην ἐπιθυμίαν διερεθίζουσαι. Παρα- γίνεται δὲ καὶ ὁ νυμφίος, φίλων αὐτῷ τινων και και ταθυμίων χορὸν ἐπαγόμενος. Οὗτοι δ' ἄν εἰσιν τὰ λει- τουργικά πνεύματα, δι' ὧν οἱ ἄνθρωποι σώζονται, ἢ οἱ προφῆται οἱ ἅγιοι, οἱ τῆς φωνῆς τοῦ νυμφίου ἀκού· σαντες, χαίρουσί τε καὶ ἀγάλλονται τῆς ἀκηράτου συζυγίας ἁρμοζομένης, δι' ἧς ἡ κολλωμένη τῷ Κυρίῳ ψυχή, ἓν πνεῦμα γίνεται, καθώς φησιν ὁ Ἀπό στολος. Πάλιν τοίνυν ἐν ταῖς Παροιμίαις ἐπαναλήψομαι τὸν λόγον· Μή τις ἐμπαθὴς καὶ σαρκώδης, ἔτι τῆς νεκρᾶς τοῦ παλαιοῦ ἀνθρώπου δυσωδίας ἀπόζων, πρὸς τὰς κτηνώδεις ἀλογίας κατασυρέτω τὰς τῶν θεοπνεύ στων νοημάτων τε καὶ ῥημάτων ἐμφάσεις· ἀλλ᾽ ἐκβὰς ἕκαστος αὐτὸς ἑαυτοῦ, καὶ ἔξω τοῦ ὑλικοῦ κόσ σμου γενόμενος, καὶ ἐπανελθὼν τρόπον τινὰ δι' ἀπα S. GREGORII NYSSENI telligitur, est humanæ aninæ cum Deo contempe- ratio. B Propterea is est sponsus qui in Proverbiis nomi- › natur filius, et sapientia locum tenet sponsæ, ut Deo homo desponsetur casta virgo, et Deo agglu- tinatus fiat unus spiritus, per contemperationem cum eo quod est ab interitu alienum et impatibile, de gravi carne effectus pura intelligentia. Cum ergo sit quæ loquitur sapientia, dilige quantum potes ex toto corde et totis viribus, concupisce quantum potes capere. Addo autem audacter his quoque ver- bis, Ama. Neque enim reprehensioni est affinis, et est impatibilis in incorporeis hæc affectio, ut sa- pientia dicit in Proverbiis, de amore divinæ pul- chritudinis legem ferens. Sed similia quoque præ- cepit liber nunc propositus, non de hoc nudum so- lummodo afferens consilium: sed per arcana philo- sophatur, iis quæ intelliguntur, conjecturam faciens cujusdam imaginis eorum quæ jucunda sunt in vita, ad constituenda dogmata. Imago autem est quidam apparatus nuptialis, in quo intercedit desiderium pulchritudinis, non humano more sponso incipiente veneri desiderio, sed sponsum virgo prævenit sine rubore, suum in publicum proferens desiderium, et in votis habens ut in osculando sponso aliquando se oblectet. Nam quoniam boni sponsa pronubi, patriarchæ, et prophetæ, et legislatores, divina dona sponsæ attulerunt, quæ Græci solent vocare ita nominantes donationes ante nuptias; hæc autem sunt remissio delictorum, oblivio malorum, peccati ablatio, naturæ transformatio, ejus in quod cadit interitus, in id in quod non cadit, transmutatio, deliciæ paradisi, regni dignitas, laetitia quæ fine caret. Cumn hac ergo divina dona virgo accepisset a præclaris paranymphis, et fatetur desiderium, et festinat frui gratia pulchritudinis ejus quem de- siderat. Eam auscultant quædam ei familiares et alate pares, sponsam incitantes ad majus deside- " rium. Accedit etiam sponsus adducens chorum quorumdam amicorum et eidem gratorum. li sunt autem administratorii spiritus, per quos servantur homines, aut sancti prophetæ, qui sponsi voce au- dita, letantur et exsultant ob puram et ab interitu 'D alienam quæ consummatur conjunctionem, per quam anima Deo conjuncta fit unus spiritus, sicut dicit Apostolus Rursus itaque in Proverbiis repetam orationem : Nemo ergo perturbationibus animi obnoxius et car- nalis, veteris hominis mortuum adhuc olens feto- rem, ad belluinas trahat ineptias divinitus inspi- ratarum sententiarum ac verborum significatio- nes: sed unusquisque ipse a seipso excedens, cum fuerit extra mundum materialem, et per impatibi * Ephes. iv, 4.

θείας εἰς τὸν παράδεισον, καὶ διὰ καθαρότητος ὁμοιωθεὶς τῷ Θεῷ· οὕτως ἐπὶ τὸ ἄδυτον τῶν προφαι- νομένων ἡμῖν διὰ τοῦ βιβλίου τούτου μυστηρίων χωρείτω. Εἰ δέ τισιν ἀπαρασκεύαστός ἐστιν ἡ ψυχὴ πρὸς τὴν τοιαύτην ἀκρόασιν, ἀκουσάτω τοῦ Μωσέως νομοθετοῦντος, μὴ κατατομῆσαι τῆς ἐπὶ τὸ ὄρος τὸ πνευματικὸν ἀναβάσεως, πρὶν πλῦναι τῶν καρδιῶν ἡμῶν τὰ ἱμάτια, καὶ τοῖς καθήκουσι τῶν λογισμῶν περιῤῥαντηρίοις τὰς ψυχὰς ἀφαγνίσασθαι. Ὥστε νῦν ἐν ᾧ χρόνῳ προσεδρεύομεν τῇ θεωρία ταύτῃ, λήθην τ' τῶν γαμικῶν νοημάτων ποιήσασθαι, κατὰ τὸ παράγ- γελμα τοῦ Μωϋσέως, τοῦ καθαρεύειν ἀπὸ τῶν γάμων τοὺς μυσταγωγουμένους νομοθετήσαντος· καὶ διὰ πάντων ἀναλαβεῖν οἶμαι δεῖν ἡμᾶς τὰ τοῦ νομοθέτου προστάγματα, μέλλοντας προσβαίνειν τῷ πνευμα- τικῷ τῆς θεογνωσίας ὄρει, ἐν ᾧ τὸ θῆλυ γένος τῶν " λογισμῶν μετὰ τῆς ὑλικῆς ἀποσκευῆς τῷ κάτω κατα λείπεται βίῳ. Πᾶν δὲ ἄλογον νόημα, εἰ περὶ τὸ τοι-. οῦτον ὄρος ὀφθείη, τοῖς στεῤῥοτέροις λογισμοίς, οἷόν τισι λίθοις καταφονεύεται. Μόλις γὰρ ἂν οὕτω χωρή- σαι μεν τὴν φωνὴν τῆς σάλπιγγος ταύτης, μέγα τι καὶ ἐξαίσιον καὶ ὑπὲρ τὴν δύναμιν τῶν δεχομένων ἠχού- σης, ἣν αὐτὸς ὁ γνόφος τῆς ἀσαφείας προϊεται, ἐν ᾧ ἐστιν ὁ Θεὸς, ὁ τὸ ὑλικὸν ἅπαν ἐπὶ τοῦ τοιούτου ὅρους τῷ πυρὶ καταφλέγων. Ηδη τοίνυν ἐντὸς τοῦ Αγίου τῶν ἁγίων γενώμεθα, ὅπερ ἐστὶ τὸ 'Ασμα τῶν ᾀσμάτων. ὡς γὰρ ἐν τῷ ᾿Αγίῳ τῶν ἁγίων πλεονασμόν τινα καὶ ἐπίτασιν τῆς ἁγιότητος διὰ τῆς ὑπερθετικής ταύτης φωνῆς διδασκόμεθα· οὕτω καὶ διὰ τοῦ "Ασμα- τος τῶν ᾀσμάτων, μυστηρίων μυστήρια διδάσκειν ἡμᾶς ὁ ὑψηλὸς λόγος κατεπαγγέλλεται. Πολλῶν γὰρ ὄντων, κατὰ τὴν θεόπνευστον διδασκαλίαν τῶν ᾀσμά- των, δι' ὧν τὰ μεγάλα νοήματα διδασκόμεθα περί Θεοῦ, παρά τε τοῦ μεγάλου Δαβίδ, καὶ Ἡσαΐου, καὶ Μωϋσέως, καὶ ἄλλων πολλῶν· τοῦτο παρὰ τῆς ἐπι- γραφής ταύτης μανθάνομεν, ὅτι ὅσον ἀπέχει τῶν τῆς ἔξω σοφίας ᾀσμάτων τῶν ἁγίων [τα] ᾄσματα, τοσοῦτον ὑπέρκειται τῶν ἁγίων ᾀσμάτων τὸ ἐν τῷ ῎Ασματι τῶν ᾀσμάτων μυστήριον. Οὗ τὸ πλέον εἰς κατανόησιν, οὔτε εὑρεῖν, οὔτε χωρῆσαι ἡ ἀνθρωπίνη δύναται “ : ἀκοὴ καὶ φύσις. Καὶ τούτου χάριν τὸ σφοδρότατον τῶν καθ᾽ ἡδονὴν ἐνεργουμένων (λέγω δὴ τὸ ἐρωτικὸν, πάθος) τῆς τῶν δογμάτων ὑφηγήσεως αἰνιγματωδῶς προεστήσατο· ἵνα διὰ τούτου μάθωμεν, ὅτι χρὴ τὴν ψυχὴν πρὸς τὸ ἀπρόσιτον τῆς θείας φύσεως κάλλος ενατενίζουσαν, τοσοῦτον ἐρᾶν ἐκεῖνον, ὅσον ἔχει τὸ σῶμα την σχέσιν πρὸς τὸ συγγενὲς καὶ ὁμόφυλον, μετενεγκοῦσαν εἰς ἀπάθειαν τὸ πάθος, ὥστε πάσης κατασβεσθείσης σωματικής διαθέσεως, μόνῳ τῷ πνεύματι ζέειν ἐρωτικῶς ἐν ἡμῖν τὴν διάνοιαν, διὰ τοῦ πυρὸς ἐκείνου θερμαινομένην, ὃ βαλεῖν ἐπὶ τὴν γῆν ἦλθεν ὁ Κύριος. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν, ὅπως χρὴ διακείσθαι τὴν ψυχὴν τῶν μυστικῶν ῥημάτων ἀκουόντων, ἱκανῶς ἔχειν φημί· καιρὸς δὲ ἂν εἴη καὶ αὐτὰς τὰς θείας τοῦ Ασματος τῶν ἀσμάτων φωνὰς ἤδη προσθεῖναι τῇ θεωρίᾳ τοῦ λόγου. Καὶ πρότερόν γε τὴν τῆς γραφῆς κατανοήσωμεν δύναμιν. Οὐ γὰρ ἀργῶς μοι δοκεῖ τῷ IN CANTICA CANTIC. HOMILIA 1. B adytum mysteriorum, quæ in hoc apparent libro. Quod si ad hæc audienda sit aliquibus in paratus animus, audiat Mosem lege caventem, ne ad non- tem spiritualem audeamus ascendere, priusquam cordium nostrorum laverimus vestimenta, et con- venientibus cogitationum aspersionibus animas expiaverimus. Quamobrem nunc, dum in hac assi- lium oblivisci cogitationum, convenienter præcepto Mosis, qui lege cavit, ut qui initiarentur mysteriis, puri essent a nuptiis: et in omnibus suscipere præ- cepta legislatoris eos qui sunt processuri ad spiri- tualem montem legis, in quo femininum genus A litatem quodammodo redierit in paradisum, et per puritatem Deo similis evaserit, ita procedat ad demus contemplatione, existimo oportere nuptia- cogitationum cum apparatu materiali relinquitur venire, nec capere potest auris humana, nec na- in vita inferiori. Quævis autem rationis expers mentis conceptio, si in hoc monte visa fuerit, ri- gidioribus cogitationibus, veluti quibusdam lapi- dibus, occidetur. Nam sic quidem vix audierimus vocem hujus tubæ, quæ magnum et valde miran- dum edit sonitum, et supra vires eorum qui sus- cipiunt, quam emittit ipsa caligo obscuritatis in qua est Deus, qui igne comburit quidquid est in hoc monte particeps materia. Jam ergo ingredia- mur Sanctum sanctorum, quod quidem est Canti- cum canticorum. Quo modo enim in Sancto sancto- rum docemur quamdam abundantiam et intensio- nem sanctitatis per hanc vocem superlativam : ita etiam per Canticum canticorum, mysteria mysterio- rum nos docere profitetur sublimis oratio. Nam cum multa sint secundum divinitus inspiratam doctrinam Cautica, per quæ a magno David, et Isaia et Mose, et multis aliis, docemur magnas de Deo intelligen- tias : hoc discimus ab hac inscriptione, quod quan- tum a Canticis externæ sapientiæ distant sancto- rum Cantica, tantum superat Cantica sanctorum mysterium quod est in Cantico canticorum. Quo quid amplius ad mentis comprehensionem, nec in- tura. Et hac de causa, id quod est vehementissi- mum eorum quæ ex voluptate fiunt, amatoriam, in- quam, affectionem ad dogmatum explicationem enigmatice protulit: ut per hoc discamus quodl oportet animam oculos defigentem ad divinæ na- turæ pulchritudinem, ad quam non patet accessus, tantum illam amare, quantam habet corpus habitu- dinem ad id quod est ei cognatum et ejusdem ge- neris, traducta animi perturbatione ad impatibi - litatem, adeo ut exstincta omni corporali affectione, solo spiritu amatorie in nobis mens ferveat, per jl- lum ignem calefacta, ad quem jaciendum super terram venit Dominus. Sed hæc quidem satis esse opinor, ad ostenden- dum, quemadmodum affectam oporteat esse ani mam eorum qui verba mystice audiunt: tempus autem fuerit, ipsas quoque divinas voces Cantici canticorum janı deducere ad orationis contempla- tionem. Et primum quidem consideremus vim in-

θείας εἰς τὸν παράδεισον, καὶ διὰ καθαρότητος ὁμοιωθεὶς τῷ Θεῷ· οὕτως ἐπὶ τὸ ἄδυτον τῶν προφαι- νομένων ἡμῖν διὰ τοῦ βιβλίου τούτου μυστηρίων χωρείτω. Εἰ δέ τισιν ἀπαρασκεύαστός ἐστιν ἡ ψυχὴ πρὸς τὴν τοιαύτην ἀκρόασιν, ἀκουσάτω τοῦ Μωσέως νομοθετοῦντος, μὴ κατατομῆσαι τῆς ἐπὶ τὸ ὄρος τὸ πνευματικὸν ἀναβάσεως, πρὶν πλῦναι τῶν καρδιῶν ἡμῶν τὰ ἱμάτια, καὶ τοῖς καθήκουσι τῶν λογισμῶν περιῤῥαντηρίοις τὰς ψυχὰς ἀφαγνίσασθαι. Ὥστε νῦν ἐν ᾧ χρόνῳ προσεδρεύομεν τῇ θεωρία ταύτῃ, λήθην τ' τῶν γαμικῶν νοημάτων ποιήσασθαι, κατὰ τὸ παράγ- γελμα τοῦ Μωϋσέως, τοῦ καθαρεύειν ἀπὸ τῶν γάμων τοὺς μυσταγωγουμένους νομοθετήσαντος· καὶ διὰ πάντων ἀναλαβεῖν οἶμαι δεῖν ἡμᾶς τὰ τοῦ νομοθέτου προστάγματα, μέλλοντας προσβαίνειν τῷ πνευμα- τικῷ τῆς θεογνωσίας ὄρει, ἐν ᾧ τὸ θῆλυ γένος τῶν " λογισμῶν μετὰ τῆς ὑλικῆς ἀποσκευῆς τῷ κάτω κατα λείπεται βίῳ. Πᾶν δὲ ἄλογον νόημα, εἰ περὶ τὸ τοι-. οῦτον ὄρος ὀφθείη, τοῖς στεῤῥοτέροις λογισμοίς, οἷόν τισι λίθοις καταφονεύεται. Μόλις γὰρ ἂν οὕτω χωρή- σαι μεν τὴν φωνὴν τῆς σάλπιγγος ταύτης, μέγα τι καὶ ἐξαίσιον καὶ ὑπὲρ τὴν δύναμιν τῶν δεχομένων ἠχού- σης, ἣν αὐτὸς ὁ γνόφος τῆς ἀσαφείας προϊεται, ἐν ᾧ ἐστιν ὁ Θεὸς, ὁ τὸ ὑλικὸν ἅπαν ἐπὶ τοῦ τοιούτου ὅρους τῷ πυρὶ καταφλέγων. Ηδη τοίνυν ἐντὸς τοῦ Αγίου τῶν ἁγίων γενώμεθα, ὅπερ ἐστὶ τὸ 'Ασμα τῶν ᾀσμάτων. ὡς γὰρ ἐν τῷ ᾿Αγίῳ τῶν ἁγίων πλεονασμόν τινα καὶ ἐπίτασιν τῆς ἁγιότητος διὰ τῆς ὑπερθετικής ταύτης φωνῆς διδασκόμεθα· οὕτω καὶ διὰ τοῦ "Ασμα- τος τῶν ᾀσμάτων, μυστηρίων μυστήρια διδάσκειν ἡμᾶς ὁ ὑψηλὸς λόγος κατεπαγγέλλεται. Πολλῶν γὰρ ὄντων, κατὰ τὴν θεόπνευστον διδασκαλίαν τῶν ᾀσμά- των, δι' ὧν τὰ μεγάλα νοήματα διδασκόμεθα περί Θεοῦ, παρά τε τοῦ μεγάλου Δαβίδ, καὶ Ἡσαΐου, καὶ Μωϋσέως, καὶ ἄλλων πολλῶν· τοῦτο παρὰ τῆς ἐπι- γραφής ταύτης μανθάνομεν, ὅτι ὅσον ἀπέχει τῶν τῆς ἔξω σοφίας ᾀσμάτων τῶν ἁγίων [τα] ᾄσματα, τοσοῦτον ὑπέρκειται τῶν ἁγίων ᾀσμάτων τὸ ἐν τῷ ῎Ασματι τῶν ᾀσμάτων μυστήριον. Οὗ τὸ πλέον εἰς κατανόησιν, οὔτε εὑρεῖν, οὔτε χωρῆσαι ἡ ἀνθρωπίνη δύναται “ : ἀκοὴ καὶ φύσις. Καὶ τούτου χάριν τὸ σφοδρότατον τῶν καθ᾽ ἡδονὴν ἐνεργουμένων (λέγω δὴ τὸ ἐρωτικὸν, πάθος) τῆς τῶν δογμάτων ὑφηγήσεως αἰνιγματωδῶς προεστήσατο· ἵνα διὰ τούτου μάθωμεν, ὅτι χρὴ τὴν ψυχὴν πρὸς τὸ ἀπρόσιτον τῆς θείας φύσεως κάλλος ενατενίζουσαν, τοσοῦτον ἐρᾶν ἐκεῖνον, ὅσον ἔχει τὸ σῶμα την σχέσιν πρὸς τὸ συγγενὲς καὶ ὁμόφυλον, μετενεγκοῦσαν εἰς ἀπάθειαν τὸ πάθος, ὥστε πάσης κατασβεσθείσης σωματικής διαθέσεως, μόνῳ τῷ πνεύματι ζέειν ἐρωτικῶς ἐν ἡμῖν τὴν διάνοιαν, διὰ τοῦ πυρὸς ἐκείνου θερμαινομένην, ὃ βαλεῖν ἐπὶ τὴν γῆν ἦλθεν ὁ Κύριος. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν, ὅπως χρὴ διακείσθαι τὴν ψυχὴν τῶν μυστικῶν ῥημάτων ἀκουόντων, ἱκανῶς ἔχειν φημί· καιρὸς δὲ ἂν εἴη καὶ αὐτὰς τὰς θείας τοῦ Ασματος τῶν ἀσμάτων φωνὰς ἤδη προσθεῖναι τῇ θεωρίᾳ τοῦ λόγου. Καὶ πρότερόν γε τὴν τῆς γραφῆς κατανοήσωμεν δύναμιν. Οὐ γὰρ ἀργῶς μοι δοκεῖ τῷ IN CANTICA CANTIC. HOMILIA 1. B adytum mysteriorum, quæ in hoc apparent libro. Quod si ad hæc audienda sit aliquibus in paratus animus, audiat Mosem lege caventem, ne ad non- tem spiritualem audeamus ascendere, priusquam cordium nostrorum laverimus vestimenta, et con- venientibus cogitationum aspersionibus animas expiaverimus. Quamobrem nunc, dum in hac assi- lium oblivisci cogitationum, convenienter præcepto Mosis, qui lege cavit, ut qui initiarentur mysteriis, puri essent a nuptiis: et in omnibus suscipere præ- cepta legislatoris eos qui sunt processuri ad spiri- tualem montem legis, in quo femininum genus A litatem quodammodo redierit in paradisum, et per puritatem Deo similis evaserit, ita procedat ad demus contemplatione, existimo oportere nuptia- cogitationum cum apparatu materiali relinquitur venire, nec capere potest auris humana, nec na- in vita inferiori. Quævis autem rationis expers mentis conceptio, si in hoc monte visa fuerit, ri- gidioribus cogitationibus, veluti quibusdam lapi- dibus, occidetur. Nam sic quidem vix audierimus vocem hujus tubæ, quæ magnum et valde miran- dum edit sonitum, et supra vires eorum qui sus- cipiunt, quam emittit ipsa caligo obscuritatis in qua est Deus, qui igne comburit quidquid est in hoc monte particeps materia. Jam ergo ingredia- mur Sanctum sanctorum, quod quidem est Canti- cum canticorum. Quo modo enim in Sancto sancto- rum docemur quamdam abundantiam et intensio- nem sanctitatis per hanc vocem superlativam : ita etiam per Canticum canticorum, mysteria mysterio- rum nos docere profitetur sublimis oratio. Nam cum multa sint secundum divinitus inspiratam doctrinam Cautica, per quæ a magno David, et Isaia et Mose, et multis aliis, docemur magnas de Deo intelligen- tias : hoc discimus ab hac inscriptione, quod quan- tum a Canticis externæ sapientiæ distant sancto- rum Cantica, tantum superat Cantica sanctorum mysterium quod est in Cantico canticorum. Quo quid amplius ad mentis comprehensionem, nec in- tura. Et hac de causa, id quod est vehementissi- mum eorum quæ ex voluptate fiunt, amatoriam, in- quam, affectionem ad dogmatum explicationem enigmatice protulit: ut per hoc discamus quodl oportet animam oculos defigentem ad divinæ na- turæ pulchritudinem, ad quam non patet accessus, tantum illam amare, quantam habet corpus habitu- dinem ad id quod est ei cognatum et ejusdem ge- neris, traducta animi perturbatione ad impatibi - litatem, adeo ut exstincta omni corporali affectione, solo spiritu amatorie in nobis mens ferveat, per jl- lum ignem calefacta, ad quem jaciendum super terram venit Dominus. Sed hæc quidem satis esse opinor, ad ostenden- dum, quemadmodum affectam oporteat esse ani mam eorum qui verba mystice audiunt: tempus autem fuerit, ipsas quoque divinas voces Cantici canticorum janı deducere ad orationis contempla- tionem. Et primum quidem consideremus vim in-

Α Σολομῶντι τὸ βιβλίον ἐκ τῆς ἐπιγραφῆς ἀνατεθεῖσθαι· γ' ἀλλ᾿ ὥστε γενέσθαι διάνοιαν τοῖς ἐντυγχάνουσι, τοῦ μέγα τι καὶ θεῖον ἐν τοῖς λεγομένοις προσδέχεσθαι. Ἐπειδὴ γὰρ ἀνυπέρβλητόν ἐστι παρ' ἑκάστῳ, διὰ τῆς περὶ αὐτοῦ μαρτυρίας, ἐπὶ τῇ σοφίᾳ τὸ θαῦμα, τούτου χάριν εὐθὺς ἐκ προοιμίων ἡ τοῦ ὀνόματος μνήμη παραλαμβάνεται· ὥστε τι μέγα καὶ τῆς περὶ αὐτοῦ δόξης ἐπάξιον ἐλπισθῆναι διὰ τοῦ βιβλίου τούτου τοῖς εντυγχάνουσιν. Ωσπερ δὲ κατὰ τὴν γραφικὴν ἐπιστή- μην ὕλη μέν τίς ἐστι πάντως ἐν διαφόροις βαφαῖς ἡ συμπληροῦσα τοῦ ζώου τὴν μίμησιν· ὁ δὲ πρὸς τὴν εἰκόνα βλέπων, τὴν ἐκ τῆς τέχνης διὰ τῶν χρωμάτων συμπληρωθεῖσαν, οὐ ταῖς ἐπιχρωσθείσαις τῷ πίνακι βαφαῖς ἐμφιλοχωρεῖ τῷ θεάματι· ἀλλὰ πρὸς τὸ εἶδος βλέπει μόνον, ὃ διὰ τῶν χρωμάτων ὁ τεχνίτης ἀνέδει ξεν· οὕτω προσήκει καὶ ἐπὶ τῆς παρούσης Γραφῆς, μὴ πρὸς τὴν ὕλην τὴν ἐν τοῖς ῥήματι χρωμάτων βλέ πειν· ἀλλὰ καθάπερ τι βασιλείας εἶδος ἐν αὐτοῖς καθ- ορᾶν τὸ διὰ τῶν καθαρῶν νοημάτων ἀνατυπούμενον. Λευκὸν γὰρ, ἢ ὠχρὸν, ἢ μέλαν, ἢ ἐρυθρόν, ἢ κυάνεον, ἢ ἄλλο τι χρῶμά ἐστι τὰ ῥήματα ταῦτα κατὰ τὰς προχείρους ἐμφάσεις, στόμα, καὶ φίλημα, καὶ μύρον, καὶ οἶνος, καὶ τὰ τῶν μελῶν ὀνόματα, καὶ κλίνη, καὶ νεάνιδες, καὶ τὰ τοιαῦτα. Ἡ δὲ διὰ τούτων αποτελου μένη μορφή, μακαριότης ἐστὶ καὶ ἀπάθεια, καὶ ἡ πρὸς τὸ θεῖον συνάφεια, καὶ ἡ τῶν κακῶν ἀλλοτρίωσις, καὶ ἡ πρὸς τὸ ὄντως καλὸν καὶ ἀγαθὸν ἐξομοίωσις. Ταῦτά ἐστι τὰ νοήματα τὰ μαρτυροῦντα τῷ Σολο μῶντι τὴν σοφίαν ἐκείνην τὴν ὑπερβαίνουσαν τοὺς ὄρους τῆς ἀνθρωπίνης σοφίας. Τί γὰρ ἂν γένοιτο τού του παραδοξότερον, ἢ τὸ αὐτὴν ποιῆσαι τὴν φύσιν τῶν ἰδίων παθημάτων καθάρσιον, διὰ τῶν νομιζομένων ἐμπαθῶν ῥημάτων τὴν ἀπάθειαν νομοθετοῦσαν καὶ παιδεύουσαν ; Οὐ γὰρ λέγει τὸ δεῖν ἔξω τῶν τῆς σαρ κὸς γενέσθαι παθητικών κινημάτων, καὶ νεκροῦντα τὰ μέλη τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ καθαρεύειν ἀπὸ τῶν ἐμ- παθῶν ῥημάτων τῷ στόματι· ἀλλ' οὕτω διέθηκε την ψυχήν, ὡς διὰ τῶν ἀπεμφαίνειν δοκούντων πρὸς τὴν καθαρότητα βλέπειν, καὶ διὰ τῶν ἐμπαθῶν ῥήσεων, τὴν ἀκήρατον ἑρμηνεύων διάνοιαν. Εν μὲν δὴ τοῦτο διὰ τῶν προοιμίων ἡμᾶς παιδευσάτω ὁ λόγος, τὸ μη- κέτι ἀνθρώπους εἶναι, τοὺς ἐπὶ τὰ ἄδυτα τῶν τοῦ βι βλίου τούτου μυστηρίων εἰσαγομένους, ἀλλὰ μεταποιη- θῆναι τῇ φύσει διὰ τῆς τοῦ Χριστοῦ μαθητείας πρὸς τὸ θειότερον· καθὼς μαρτυρεῖ τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς ὁ Λόγος, ὅτι κρείττους ἦσαν ἢ κατὰ ἄνθρωπον, οὓς διέκρινεν ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων ἡ γενομένη πρὸς αὐτοὺς παρὰ τοῦ Κυρίου διαστολή, ὅτε φησί · Τίνα με λέ γουσιν οἱ ἄνθρωποι εἶναι; Ὑμεῖς δὲ τίνα με λέ γετε εἶναι ; ἀληθῶς γὰρ ὡς διὰ τῶν τοιούτων ῥημά- των, ὧν ἡ πρόχειρος ἔμφασις τὰς σαρκώδεις ήδυπα- θείας ἐνδείκνυνται, μὴ κατολισθαίνων εἰς τὴν ῥυπώ σαν διάνοιαν, ἀλλὰ πρὸς τὴν τῶν θείων φιλοσοφίαν ἐπὶ τὰς καθαρὰς ἐννοίας, διὰ τῶν ῥημάτων τούτων χειραγωγούμενος δείκνυσι τὸ μηκέτι ἄνθρωπος εἶναι, μηδὲ σαρκὶ καὶ αἷματι συμμεμιγμένην τὴν φύσιν ἔχειν· ἀλλὰ τὴν ἐλπιζομένην τῇ ἀναστάσει τῶν ἁγίων S. GREGOKII NYSSENI B scriptionis. Neque enim mihi videtur otiosa inscri- ptione liber esse ascriptus Solomoni; sed ut qui legerent, cogitarent quod magnum quidpiam et divinum in iis quæ dicuntur, contineatur. Nam quoniam apud anum quemque, est per ipsum, quod ipse de se tulit, testimonium, insignis ejus ob sa- pientiam admiratio: ea de causa statim a prooemio nominis assumitur mentio: ut iis qui legunt, ma- gnum quidpiam, et quæ de eo habetur opinione dig-1 num, per hunc librum speretur. Quomodo autem in - scientia picturæ quædam est omnino materia in diversis coloribus, quæ animalis complet imitatio- nem : qui autem aspicit ad imaginem, quæ per co- lores arte est absoluta, in ea contemplanda non immoratur in coloribus illitis tabulm : sed intuetur ad solam formam quam coloribus affecit artifex : ita etiam convenit in præsenti Scriptura, non in- tueri ad materiam colorum quæ est in verbis, sed aspicere veluti ad quamdam regis formam, quæ in iis exprimitur per puras mentis conceptiones. Al- buun enim, aut fulvum, aut nigrum, aut rubrum, aut cæruleum, aut aliquis alius color, sunt hæc verba, si spectentur quæ in promptu sunt signifi- eationes, nempe os, et osculum, et unguentum, et vinum, et nomina membrorum, et lectulus, et ado. lescentulæ, et quæ sunt hujusmodi. Quæ autem per hæc efficitur forma, est beatitudo et impatibi- litas, et cum Deo conjunctio, et alienatio a malis, et ei quod est vere pulchrum et bonum assimilatio. Ha sunt mentis conceptiones et intelligentiæ, quæ Solomoni ferunt testimonium de illa sapientia quæ exsuperat terminos humanæ sapientiæ. Quid enim fuerit admirabilius, quam ut naturam ipsam eſſi- ciat affectionum suarum expurgatricem, dum per ea verba quæ censentur esse plena affectionibus, praecipit ac docet impatibilitatem? Non enim dicit oportere esse-extra carnis motus obnoxios affecti- bus, et mortificare membra quæ sunt supra terram, et ore esse purum a verbis patheticis: sed ita af- ficit animam, ut per ea quæ videntur esse absurda et indecora, aspiciat ad puritatem, per verba pathe- tica interpretans mentem ac sententiam, in quam non cadit interitus. Hoc quidem unum nos per proœmia doceat oratio, quod non sunt amplius homines qui introducuntur, ad adyta mysteriorumn D hujus libri, sed per Christi disciplinam sunt tra- ducti ad id quod est divinius. Sicut suis discipu- lis testatur Verbum, quod essent homine meliores, quos discrevit ab homine, quæ a Domino apud ipsos facta est distinctio, quando dicit : Quem me . dicunt esse homines? Vos autem quem me esse dici- tis 8? Revera enim per hæc verba, quorum quæ in promptu est significatio, indicat carnales delecta- tiones, non delabens ad obscenam cogitationem, sed rerum divinarum philosophiam ad puras de- ducens mentis conceptiones : ostendit non amplius esse hominem, neque habere naturam carne el Marc. vill, 27. c

Α Σολομῶντι τὸ βιβλίον ἐκ τῆς ἐπιγραφῆς ἀνατεθεῖσθαι· γ' ἀλλ᾿ ὥστε γενέσθαι διάνοιαν τοῖς ἐντυγχάνουσι, τοῦ μέγα τι καὶ θεῖον ἐν τοῖς λεγομένοις προσδέχεσθαι. Ἐπειδὴ γὰρ ἀνυπέρβλητόν ἐστι παρ' ἑκάστῳ, διὰ τῆς περὶ αὐτοῦ μαρτυρίας, ἐπὶ τῇ σοφίᾳ τὸ θαῦμα, τούτου χάριν εὐθὺς ἐκ προοιμίων ἡ τοῦ ὀνόματος μνήμη παραλαμβάνεται· ὥστε τι μέγα καὶ τῆς περὶ αὐτοῦ δόξης ἐπάξιον ἐλπισθῆναι διὰ τοῦ βιβλίου τούτου τοῖς εντυγχάνουσιν. Ωσπερ δὲ κατὰ τὴν γραφικὴν ἐπιστή- μην ὕλη μέν τίς ἐστι πάντως ἐν διαφόροις βαφαῖς ἡ συμπληροῦσα τοῦ ζώου τὴν μίμησιν· ὁ δὲ πρὸς τὴν εἰκόνα βλέπων, τὴν ἐκ τῆς τέχνης διὰ τῶν χρωμάτων συμπληρωθεῖσαν, οὐ ταῖς ἐπιχρωσθείσαις τῷ πίνακι βαφαῖς ἐμφιλοχωρεῖ τῷ θεάματι· ἀλλὰ πρὸς τὸ εἶδος βλέπει μόνον, ὃ διὰ τῶν χρωμάτων ὁ τεχνίτης ἀνέδει ξεν· οὕτω προσήκει καὶ ἐπὶ τῆς παρούσης Γραφῆς, μὴ πρὸς τὴν ὕλην τὴν ἐν τοῖς ῥήματι χρωμάτων βλέ πειν· ἀλλὰ καθάπερ τι βασιλείας εἶδος ἐν αὐτοῖς καθ- ορᾶν τὸ διὰ τῶν καθαρῶν νοημάτων ἀνατυπούμενον. Λευκὸν γὰρ, ἢ ὠχρὸν, ἢ μέλαν, ἢ ἐρυθρόν, ἢ κυάνεον, ἢ ἄλλο τι χρῶμά ἐστι τὰ ῥήματα ταῦτα κατὰ τὰς προχείρους ἐμφάσεις, στόμα, καὶ φίλημα, καὶ μύρον, καὶ οἶνος, καὶ τὰ τῶν μελῶν ὀνόματα, καὶ κλίνη, καὶ νεάνιδες, καὶ τὰ τοιαῦτα. Ἡ δὲ διὰ τούτων αποτελου μένη μορφή, μακαριότης ἐστὶ καὶ ἀπάθεια, καὶ ἡ πρὸς τὸ θεῖον συνάφεια, καὶ ἡ τῶν κακῶν ἀλλοτρίωσις, καὶ ἡ πρὸς τὸ ὄντως καλὸν καὶ ἀγαθὸν ἐξομοίωσις. Ταῦτά ἐστι τὰ νοήματα τὰ μαρτυροῦντα τῷ Σολο μῶντι τὴν σοφίαν ἐκείνην τὴν ὑπερβαίνουσαν τοὺς ὄρους τῆς ἀνθρωπίνης σοφίας. Τί γὰρ ἂν γένοιτο τού του παραδοξότερον, ἢ τὸ αὐτὴν ποιῆσαι τὴν φύσιν τῶν ἰδίων παθημάτων καθάρσιον, διὰ τῶν νομιζομένων ἐμπαθῶν ῥημάτων τὴν ἀπάθειαν νομοθετοῦσαν καὶ παιδεύουσαν ; Οὐ γὰρ λέγει τὸ δεῖν ἔξω τῶν τῆς σαρ κὸς γενέσθαι παθητικών κινημάτων, καὶ νεκροῦντα τὰ μέλη τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ καθαρεύειν ἀπὸ τῶν ἐμ- παθῶν ῥημάτων τῷ στόματι· ἀλλ' οὕτω διέθηκε την ψυχήν, ὡς διὰ τῶν ἀπεμφαίνειν δοκούντων πρὸς τὴν καθαρότητα βλέπειν, καὶ διὰ τῶν ἐμπαθῶν ῥήσεων, τὴν ἀκήρατον ἑρμηνεύων διάνοιαν. Εν μὲν δὴ τοῦτο διὰ τῶν προοιμίων ἡμᾶς παιδευσάτω ὁ λόγος, τὸ μη- κέτι ἀνθρώπους εἶναι, τοὺς ἐπὶ τὰ ἄδυτα τῶν τοῦ βι βλίου τούτου μυστηρίων εἰσαγομένους, ἀλλὰ μεταποιη- θῆναι τῇ φύσει διὰ τῆς τοῦ Χριστοῦ μαθητείας πρὸς τὸ θειότερον· καθὼς μαρτυρεῖ τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς ὁ Λόγος, ὅτι κρείττους ἦσαν ἢ κατὰ ἄνθρωπον, οὓς διέκρινεν ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων ἡ γενομένη πρὸς αὐτοὺς παρὰ τοῦ Κυρίου διαστολή, ὅτε φησί · Τίνα με λέ γουσιν οἱ ἄνθρωποι εἶναι; Ὑμεῖς δὲ τίνα με λέ γετε εἶναι ; ἀληθῶς γὰρ ὡς διὰ τῶν τοιούτων ῥημά- των, ὧν ἡ πρόχειρος ἔμφασις τὰς σαρκώδεις ήδυπα- θείας ἐνδείκνυνται, μὴ κατολισθαίνων εἰς τὴν ῥυπώ σαν διάνοιαν, ἀλλὰ πρὸς τὴν τῶν θείων φιλοσοφίαν ἐπὶ τὰς καθαρὰς ἐννοίας, διὰ τῶν ῥημάτων τούτων χειραγωγούμενος δείκνυσι τὸ μηκέτι ἄνθρωπος εἶναι, μηδὲ σαρκὶ καὶ αἷματι συμμεμιγμένην τὴν φύσιν ἔχειν· ἀλλὰ τὴν ἐλπιζομένην τῇ ἀναστάσει τῶν ἁγίων S. GREGOKII NYSSENI B scriptionis. Neque enim mihi videtur otiosa inscri- ptione liber esse ascriptus Solomoni; sed ut qui legerent, cogitarent quod magnum quidpiam et divinum in iis quæ dicuntur, contineatur. Nam quoniam apud anum quemque, est per ipsum, quod ipse de se tulit, testimonium, insignis ejus ob sa- pientiam admiratio: ea de causa statim a prooemio nominis assumitur mentio: ut iis qui legunt, ma- gnum quidpiam, et quæ de eo habetur opinione dig-1 num, per hunc librum speretur. Quomodo autem in - scientia picturæ quædam est omnino materia in diversis coloribus, quæ animalis complet imitatio- nem : qui autem aspicit ad imaginem, quæ per co- lores arte est absoluta, in ea contemplanda non immoratur in coloribus illitis tabulm : sed intuetur ad solam formam quam coloribus affecit artifex : ita etiam convenit in præsenti Scriptura, non in- tueri ad materiam colorum quæ est in verbis, sed aspicere veluti ad quamdam regis formam, quæ in iis exprimitur per puras mentis conceptiones. Al- buun enim, aut fulvum, aut nigrum, aut rubrum, aut cæruleum, aut aliquis alius color, sunt hæc verba, si spectentur quæ in promptu sunt signifi- eationes, nempe os, et osculum, et unguentum, et vinum, et nomina membrorum, et lectulus, et ado. lescentulæ, et quæ sunt hujusmodi. Quæ autem per hæc efficitur forma, est beatitudo et impatibi- litas, et cum Deo conjunctio, et alienatio a malis, et ei quod est vere pulchrum et bonum assimilatio. Ha sunt mentis conceptiones et intelligentiæ, quæ Solomoni ferunt testimonium de illa sapientia quæ exsuperat terminos humanæ sapientiæ. Quid enim fuerit admirabilius, quam ut naturam ipsam eſſi- ciat affectionum suarum expurgatricem, dum per ea verba quæ censentur esse plena affectionibus, praecipit ac docet impatibilitatem? Non enim dicit oportere esse-extra carnis motus obnoxios affecti- bus, et mortificare membra quæ sunt supra terram, et ore esse purum a verbis patheticis: sed ita af- ficit animam, ut per ea quæ videntur esse absurda et indecora, aspiciat ad puritatem, per verba pathe- tica interpretans mentem ac sententiam, in quam non cadit interitus. Hoc quidem unum nos per proœmia doceat oratio, quod non sunt amplius homines qui introducuntur, ad adyta mysteriorumn D hujus libri, sed per Christi disciplinam sunt tra- ducti ad id quod est divinius. Sicut suis discipu- lis testatur Verbum, quod essent homine meliores, quos discrevit ab homine, quæ a Domino apud ipsos facta est distinctio, quando dicit : Quem me . dicunt esse homines? Vos autem quem me esse dici- tis 8? Revera enim per hæc verba, quorum quæ in promptu est significatio, indicat carnales delecta- tiones, non delabens ad obscenam cogitationem, sed rerum divinarum philosophiam ad puras de- ducens mentis conceptiones : ostendit non amplius esse hominem, neque habere naturam carne el Marc. vill, 27. c

Α Σολομῶντι τὸ βιβλίον ἐκ τῆς ἐπιγραφῆς ἀνατεθεῖσθαι· γ' ἀλλ᾿ ὥστε γενέσθαι διάνοιαν τοῖς ἐντυγχάνουσι, τοῦ μέγα τι καὶ θεῖον ἐν τοῖς λεγομένοις προσδέχεσθαι. Ἐπειδὴ γὰρ ἀνυπέρβλητόν ἐστι παρ' ἑκάστῳ, διὰ τῆς περὶ αὐτοῦ μαρτυρίας, ἐπὶ τῇ σοφίᾳ τὸ θαῦμα, τούτου χάριν εὐθὺς ἐκ προοιμίων ἡ τοῦ ὀνόματος μνήμη παραλαμβάνεται· ὥστε τι μέγα καὶ τῆς περὶ αὐτοῦ δόξης ἐπάξιον ἐλπισθῆναι διὰ τοῦ βιβλίου τούτου τοῖς εντυγχάνουσιν. Ωσπερ δὲ κατὰ τὴν γραφικὴν ἐπιστή- μην ὕλη μέν τίς ἐστι πάντως ἐν διαφόροις βαφαῖς ἡ συμπληροῦσα τοῦ ζώου τὴν μίμησιν· ὁ δὲ πρὸς τὴν εἰκόνα βλέπων, τὴν ἐκ τῆς τέχνης διὰ τῶν χρωμάτων συμπληρωθεῖσαν, οὐ ταῖς ἐπιχρωσθείσαις τῷ πίνακι βαφαῖς ἐμφιλοχωρεῖ τῷ θεάματι· ἀλλὰ πρὸς τὸ εἶδος βλέπει μόνον, ὃ διὰ τῶν χρωμάτων ὁ τεχνίτης ἀνέδει ξεν· οὕτω προσήκει καὶ ἐπὶ τῆς παρούσης Γραφῆς, μὴ πρὸς τὴν ὕλην τὴν ἐν τοῖς ῥήματι χρωμάτων βλέ πειν· ἀλλὰ καθάπερ τι βασιλείας εἶδος ἐν αὐτοῖς καθ- ορᾶν τὸ διὰ τῶν καθαρῶν νοημάτων ἀνατυπούμενον. Λευκὸν γὰρ, ἢ ὠχρὸν, ἢ μέλαν, ἢ ἐρυθρόν, ἢ κυάνεον, ἢ ἄλλο τι χρῶμά ἐστι τὰ ῥήματα ταῦτα κατὰ τὰς προχείρους ἐμφάσεις, στόμα, καὶ φίλημα, καὶ μύρον, καὶ οἶνος, καὶ τὰ τῶν μελῶν ὀνόματα, καὶ κλίνη, καὶ νεάνιδες, καὶ τὰ τοιαῦτα. Ἡ δὲ διὰ τούτων αποτελου μένη μορφή, μακαριότης ἐστὶ καὶ ἀπάθεια, καὶ ἡ πρὸς τὸ θεῖον συνάφεια, καὶ ἡ τῶν κακῶν ἀλλοτρίωσις, καὶ ἡ πρὸς τὸ ὄντως καλὸν καὶ ἀγαθὸν ἐξομοίωσις. Ταῦτά ἐστι τὰ νοήματα τὰ μαρτυροῦντα τῷ Σολο μῶντι τὴν σοφίαν ἐκείνην τὴν ὑπερβαίνουσαν τοὺς ὄρους τῆς ἀνθρωπίνης σοφίας. Τί γὰρ ἂν γένοιτο τού του παραδοξότερον, ἢ τὸ αὐτὴν ποιῆσαι τὴν φύσιν τῶν ἰδίων παθημάτων καθάρσιον, διὰ τῶν νομιζομένων ἐμπαθῶν ῥημάτων τὴν ἀπάθειαν νομοθετοῦσαν καὶ παιδεύουσαν ; Οὐ γὰρ λέγει τὸ δεῖν ἔξω τῶν τῆς σαρ κὸς γενέσθαι παθητικών κινημάτων, καὶ νεκροῦντα τὰ μέλη τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ καθαρεύειν ἀπὸ τῶν ἐμ- παθῶν ῥημάτων τῷ στόματι· ἀλλ' οὕτω διέθηκε την ψυχήν, ὡς διὰ τῶν ἀπεμφαίνειν δοκούντων πρὸς τὴν καθαρότητα βλέπειν, καὶ διὰ τῶν ἐμπαθῶν ῥήσεων, τὴν ἀκήρατον ἑρμηνεύων διάνοιαν. Εν μὲν δὴ τοῦτο διὰ τῶν προοιμίων ἡμᾶς παιδευσάτω ὁ λόγος, τὸ μη- κέτι ἀνθρώπους εἶναι, τοὺς ἐπὶ τὰ ἄδυτα τῶν τοῦ βι βλίου τούτου μυστηρίων εἰσαγομένους, ἀλλὰ μεταποιη- θῆναι τῇ φύσει διὰ τῆς τοῦ Χριστοῦ μαθητείας πρὸς τὸ θειότερον· καθὼς μαρτυρεῖ τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς ὁ Λόγος, ὅτι κρείττους ἦσαν ἢ κατὰ ἄνθρωπον, οὓς διέκρινεν ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων ἡ γενομένη πρὸς αὐτοὺς παρὰ τοῦ Κυρίου διαστολή, ὅτε φησί · Τίνα με λέ γουσιν οἱ ἄνθρωποι εἶναι; Ὑμεῖς δὲ τίνα με λέ γετε εἶναι ; ἀληθῶς γὰρ ὡς διὰ τῶν τοιούτων ῥημά- των, ὧν ἡ πρόχειρος ἔμφασις τὰς σαρκώδεις ήδυπα- θείας ἐνδείκνυνται, μὴ κατολισθαίνων εἰς τὴν ῥυπώ σαν διάνοιαν, ἀλλὰ πρὸς τὴν τῶν θείων φιλοσοφίαν ἐπὶ τὰς καθαρὰς ἐννοίας, διὰ τῶν ῥημάτων τούτων χειραγωγούμενος δείκνυσι τὸ μηκέτι ἄνθρωπος εἶναι, μηδὲ σαρκὶ καὶ αἷματι συμμεμιγμένην τὴν φύσιν ἔχειν· ἀλλὰ τὴν ἐλπιζομένην τῇ ἀναστάσει τῶν ἁγίων S. GREGOKII NYSSENI B scriptionis. Neque enim mihi videtur otiosa inscri- ptione liber esse ascriptus Solomoni; sed ut qui legerent, cogitarent quod magnum quidpiam et divinum in iis quæ dicuntur, contineatur. Nam quoniam apud anum quemque, est per ipsum, quod ipse de se tulit, testimonium, insignis ejus ob sa- pientiam admiratio: ea de causa statim a prooemio nominis assumitur mentio: ut iis qui legunt, ma- gnum quidpiam, et quæ de eo habetur opinione dig-1 num, per hunc librum speretur. Quomodo autem in - scientia picturæ quædam est omnino materia in diversis coloribus, quæ animalis complet imitatio- nem : qui autem aspicit ad imaginem, quæ per co- lores arte est absoluta, in ea contemplanda non immoratur in coloribus illitis tabulm : sed intuetur ad solam formam quam coloribus affecit artifex : ita etiam convenit in præsenti Scriptura, non in- tueri ad materiam colorum quæ est in verbis, sed aspicere veluti ad quamdam regis formam, quæ in iis exprimitur per puras mentis conceptiones. Al- buun enim, aut fulvum, aut nigrum, aut rubrum, aut cæruleum, aut aliquis alius color, sunt hæc verba, si spectentur quæ in promptu sunt signifi- eationes, nempe os, et osculum, et unguentum, et vinum, et nomina membrorum, et lectulus, et ado. lescentulæ, et quæ sunt hujusmodi. Quæ autem per hæc efficitur forma, est beatitudo et impatibi- litas, et cum Deo conjunctio, et alienatio a malis, et ei quod est vere pulchrum et bonum assimilatio. Ha sunt mentis conceptiones et intelligentiæ, quæ Solomoni ferunt testimonium de illa sapientia quæ exsuperat terminos humanæ sapientiæ. Quid enim fuerit admirabilius, quam ut naturam ipsam eſſi- ciat affectionum suarum expurgatricem, dum per ea verba quæ censentur esse plena affectionibus, praecipit ac docet impatibilitatem? Non enim dicit oportere esse-extra carnis motus obnoxios affecti- bus, et mortificare membra quæ sunt supra terram, et ore esse purum a verbis patheticis: sed ita af- ficit animam, ut per ea quæ videntur esse absurda et indecora, aspiciat ad puritatem, per verba pathe- tica interpretans mentem ac sententiam, in quam non cadit interitus. Hoc quidem unum nos per proœmia doceat oratio, quod non sunt amplius homines qui introducuntur, ad adyta mysteriorumn D hujus libri, sed per Christi disciplinam sunt tra- ducti ad id quod est divinius. Sicut suis discipu- lis testatur Verbum, quod essent homine meliores, quos discrevit ab homine, quæ a Domino apud ipsos facta est distinctio, quando dicit : Quem me . dicunt esse homines? Vos autem quem me esse dici- tis 8? Revera enim per hæc verba, quorum quæ in promptu est significatio, indicat carnales delecta- tiones, non delabens ad obscenam cogitationem, sed rerum divinarum philosophiam ad puras de- ducens mentis conceptiones : ostendit non amplius esse hominem, neque habere naturam carne el Marc. vill, 27. c

Α Σολομῶντι τὸ βιβλίον ἐκ τῆς ἐπιγραφῆς ἀνατεθεῖσθαι· γ' ἀλλ᾿ ὥστε γενέσθαι διάνοιαν τοῖς ἐντυγχάνουσι, τοῦ μέγα τι καὶ θεῖον ἐν τοῖς λεγομένοις προσδέχεσθαι. Ἐπειδὴ γὰρ ἀνυπέρβλητόν ἐστι παρ' ἑκάστῳ, διὰ τῆς περὶ αὐτοῦ μαρτυρίας, ἐπὶ τῇ σοφίᾳ τὸ θαῦμα, τούτου χάριν εὐθὺς ἐκ προοιμίων ἡ τοῦ ὀνόματος μνήμη παραλαμβάνεται· ὥστε τι μέγα καὶ τῆς περὶ αὐτοῦ δόξης ἐπάξιον ἐλπισθῆναι διὰ τοῦ βιβλίου τούτου τοῖς εντυγχάνουσιν. Ωσπερ δὲ κατὰ τὴν γραφικὴν ἐπιστή- μην ὕλη μέν τίς ἐστι πάντως ἐν διαφόροις βαφαῖς ἡ συμπληροῦσα τοῦ ζώου τὴν μίμησιν· ὁ δὲ πρὸς τὴν εἰκόνα βλέπων, τὴν ἐκ τῆς τέχνης διὰ τῶν χρωμάτων συμπληρωθεῖσαν, οὐ ταῖς ἐπιχρωσθείσαις τῷ πίνακι βαφαῖς ἐμφιλοχωρεῖ τῷ θεάματι· ἀλλὰ πρὸς τὸ εἶδος βλέπει μόνον, ὃ διὰ τῶν χρωμάτων ὁ τεχνίτης ἀνέδει ξεν· οὕτω προσήκει καὶ ἐπὶ τῆς παρούσης Γραφῆς, μὴ πρὸς τὴν ὕλην τὴν ἐν τοῖς ῥήματι χρωμάτων βλέ πειν· ἀλλὰ καθάπερ τι βασιλείας εἶδος ἐν αὐτοῖς καθ- ορᾶν τὸ διὰ τῶν καθαρῶν νοημάτων ἀνατυπούμενον. Λευκὸν γὰρ, ἢ ὠχρὸν, ἢ μέλαν, ἢ ἐρυθρόν, ἢ κυάνεον, ἢ ἄλλο τι χρῶμά ἐστι τὰ ῥήματα ταῦτα κατὰ τὰς προχείρους ἐμφάσεις, στόμα, καὶ φίλημα, καὶ μύρον, καὶ οἶνος, καὶ τὰ τῶν μελῶν ὀνόματα, καὶ κλίνη, καὶ νεάνιδες, καὶ τὰ τοιαῦτα. Ἡ δὲ διὰ τούτων αποτελου μένη μορφή, μακαριότης ἐστὶ καὶ ἀπάθεια, καὶ ἡ πρὸς τὸ θεῖον συνάφεια, καὶ ἡ τῶν κακῶν ἀλλοτρίωσις, καὶ ἡ πρὸς τὸ ὄντως καλὸν καὶ ἀγαθὸν ἐξομοίωσις. Ταῦτά ἐστι τὰ νοήματα τὰ μαρτυροῦντα τῷ Σολο μῶντι τὴν σοφίαν ἐκείνην τὴν ὑπερβαίνουσαν τοὺς ὄρους τῆς ἀνθρωπίνης σοφίας. Τί γὰρ ἂν γένοιτο τού του παραδοξότερον, ἢ τὸ αὐτὴν ποιῆσαι τὴν φύσιν τῶν ἰδίων παθημάτων καθάρσιον, διὰ τῶν νομιζομένων ἐμπαθῶν ῥημάτων τὴν ἀπάθειαν νομοθετοῦσαν καὶ παιδεύουσαν ; Οὐ γὰρ λέγει τὸ δεῖν ἔξω τῶν τῆς σαρ κὸς γενέσθαι παθητικών κινημάτων, καὶ νεκροῦντα τὰ μέλη τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ καθαρεύειν ἀπὸ τῶν ἐμ- παθῶν ῥημάτων τῷ στόματι· ἀλλ' οὕτω διέθηκε την ψυχήν, ὡς διὰ τῶν ἀπεμφαίνειν δοκούντων πρὸς τὴν καθαρότητα βλέπειν, καὶ διὰ τῶν ἐμπαθῶν ῥήσεων, τὴν ἀκήρατον ἑρμηνεύων διάνοιαν. Εν μὲν δὴ τοῦτο διὰ τῶν προοιμίων ἡμᾶς παιδευσάτω ὁ λόγος, τὸ μη- κέτι ἀνθρώπους εἶναι, τοὺς ἐπὶ τὰ ἄδυτα τῶν τοῦ βι βλίου τούτου μυστηρίων εἰσαγομένους, ἀλλὰ μεταποιη- θῆναι τῇ φύσει διὰ τῆς τοῦ Χριστοῦ μαθητείας πρὸς τὸ θειότερον· καθὼς μαρτυρεῖ τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς ὁ Λόγος, ὅτι κρείττους ἦσαν ἢ κατὰ ἄνθρωπον, οὓς διέκρινεν ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων ἡ γενομένη πρὸς αὐτοὺς παρὰ τοῦ Κυρίου διαστολή, ὅτε φησί · Τίνα με λέ γουσιν οἱ ἄνθρωποι εἶναι; Ὑμεῖς δὲ τίνα με λέ γετε εἶναι ; ἀληθῶς γὰρ ὡς διὰ τῶν τοιούτων ῥημά- των, ὧν ἡ πρόχειρος ἔμφασις τὰς σαρκώδεις ήδυπα- θείας ἐνδείκνυνται, μὴ κατολισθαίνων εἰς τὴν ῥυπώ σαν διάνοιαν, ἀλλὰ πρὸς τὴν τῶν θείων φιλοσοφίαν ἐπὶ τὰς καθαρὰς ἐννοίας, διὰ τῶν ῥημάτων τούτων χειραγωγούμενος δείκνυσι τὸ μηκέτι ἄνθρωπος εἶναι, μηδὲ σαρκὶ καὶ αἷματι συμμεμιγμένην τὴν φύσιν ἔχειν· ἀλλὰ τὴν ἐλπιζομένην τῇ ἀναστάσει τῶν ἁγίων S. GREGOKII NYSSENI B scriptionis. Neque enim mihi videtur otiosa inscri- ptione liber esse ascriptus Solomoni; sed ut qui legerent, cogitarent quod magnum quidpiam et divinum in iis quæ dicuntur, contineatur. Nam quoniam apud anum quemque, est per ipsum, quod ipse de se tulit, testimonium, insignis ejus ob sa- pientiam admiratio: ea de causa statim a prooemio nominis assumitur mentio: ut iis qui legunt, ma- gnum quidpiam, et quæ de eo habetur opinione dig-1 num, per hunc librum speretur. Quomodo autem in - scientia picturæ quædam est omnino materia in diversis coloribus, quæ animalis complet imitatio- nem : qui autem aspicit ad imaginem, quæ per co- lores arte est absoluta, in ea contemplanda non immoratur in coloribus illitis tabulm : sed intuetur ad solam formam quam coloribus affecit artifex : ita etiam convenit in præsenti Scriptura, non in- tueri ad materiam colorum quæ est in verbis, sed aspicere veluti ad quamdam regis formam, quæ in iis exprimitur per puras mentis conceptiones. Al- buun enim, aut fulvum, aut nigrum, aut rubrum, aut cæruleum, aut aliquis alius color, sunt hæc verba, si spectentur quæ in promptu sunt signifi- eationes, nempe os, et osculum, et unguentum, et vinum, et nomina membrorum, et lectulus, et ado. lescentulæ, et quæ sunt hujusmodi. Quæ autem per hæc efficitur forma, est beatitudo et impatibi- litas, et cum Deo conjunctio, et alienatio a malis, et ei quod est vere pulchrum et bonum assimilatio. Ha sunt mentis conceptiones et intelligentiæ, quæ Solomoni ferunt testimonium de illa sapientia quæ exsuperat terminos humanæ sapientiæ. Quid enim fuerit admirabilius, quam ut naturam ipsam eſſi- ciat affectionum suarum expurgatricem, dum per ea verba quæ censentur esse plena affectionibus, praecipit ac docet impatibilitatem? Non enim dicit oportere esse-extra carnis motus obnoxios affecti- bus, et mortificare membra quæ sunt supra terram, et ore esse purum a verbis patheticis: sed ita af- ficit animam, ut per ea quæ videntur esse absurda et indecora, aspiciat ad puritatem, per verba pathe- tica interpretans mentem ac sententiam, in quam non cadit interitus. Hoc quidem unum nos per proœmia doceat oratio, quod non sunt amplius homines qui introducuntur, ad adyta mysteriorumn D hujus libri, sed per Christi disciplinam sunt tra- ducti ad id quod est divinius. Sicut suis discipu- lis testatur Verbum, quod essent homine meliores, quos discrevit ab homine, quæ a Domino apud ipsos facta est distinctio, quando dicit : Quem me . dicunt esse homines? Vos autem quem me esse dici- tis 8? Revera enim per hæc verba, quorum quæ in promptu est significatio, indicat carnales delecta- tiones, non delabens ad obscenam cogitationem, sed rerum divinarum philosophiam ad puras de- ducens mentis conceptiones : ostendit non amplius esse hominem, neque habere naturam carne el Marc. vill, 27. c

ζωὴν ἐπιδείκνυται, ἰσάγγελος διὰ τῆς ἀπαθείας γενό- μενος. Ως γὰρ μετὰ τὴν ἀνάστασιν τὸ μὲν σῶμα μεταστοιχειωθὲν πρὸς τὸ ἄφθαρτον, τῇ ψυχῇ τοῦ ἀν- θρώπου συμπλέκεται· τὰ δὲ νῦν διὰ σαρκὸς ἡμῖν ἐν οχλοῦντα πάθη, τοῖς σώμασιν ἐκείνοις οὐ συνανίστα- ται· ἀλλά τις εἰρηνική κατάστασις τὴν ζωὴν ἡμῶν διαδέξεται, μηκέτι τοῦ φρονήματος τῆς σαρκὸς πρὸς τὴν ψυχὴν στασιάζοντος, μηδὲ τοῦ ἐμφυλίου πολέμου διὰ τῶν ἐμπαθῶν κινημάτων ἀντιστρατευομένου τῷ νόμῳ τοῦ νοὸς, καὶ ὥσπερ αἰχμάλωτόν τινα τῇ ἁμαρ- τία προσάγοντος τὴν ἡττηθεῖσαν ψυχήν· ἀλλὰ πάν των τῶν τοιούτων καθαρεύσει τότε ἡ φύσις, καὶ ἐν δι' ἀμφοτέρων ἔσται τὸ φρόνημα, τῆς σαρκός φημι, καὶ τοῦ πνεύματος, πάτης σωματικής διαθέσεως ἐξ- ἀφανισθείσης ἀπὸ τῆς φύσεως· οὕτω παρακελεύεται διὰ τοῦ βιβλίου τούτου ὁ λόγος τοῖς ἐπαίουσι, κἂν ἐν Β σαρκὶ ζῶμεν, μηδὲν τοῖς νοήμασι πρὸς αὐτὴν ἐπι- στρέφεσθαι· ἀλλὰ καὶ πρὸς μόνην τὴν ψυχὴν βλέπειν, καὶ πάσας τὰς ἀγαπητικὰς τούτων ἐμφάσεις καθαράς τε καὶ ἀμολύντους ἀνατιθέναι τῷ ὑπερέχοντι πάντα νοῦν ἀγαθῷ Θεῷ· ᾧ μόνον ἐστὶν ὡς ἀληθῶς, γλυκύ τε καὶ ἐπιθυμητὸν καὶ ἐράσμιον· οὗ ἡ ἀπόλαυσις ή ἀεὶ γινομένη ἀφορμὴ μείζονος ἐπιθυμίας γίνεται, τῇ μετουσίᾳ τῶν ἀγαθῶν τὸν πόθον συνεπιτείνουσα. (5- τως ὁ Μωτῆς ἐφίλει τὸν Θεόν, οὕτως ὁ Ἠλίας· οὕτως ὁ Ἰωάννης ἐφίλει τὸν νυμφίον λέγων· Ὁ ἔχων τὴν νύμφην νυμφίος ἐστίν· ὁ δὲ φίλος του νυμφίου χαρᾷ χαίρει διὰ τὴν φωνὴν τοῦ νυμφίου. Οὕτως ὁ Πέτρος ἐρωτηθεὶς εἰ φιλεῖ καὶ ἀγαπᾶ, ὁμολογεῖ μετά παῤῥησίας, λέγων· Σὺ οἶδας, Κύριε, ὅτι φιλῶ σε. Οὕτως οἱ λοιποὶ ἀπόστολοι· οὕτως ὁ Παῦλος ὁ πρὶν διώκτης, καὶ ἀγαπήσας δν οὐχ ἑώρα Χριστόν, ἔγραφε λέγων· "Ηρμοσάμην ὑμᾶς παρθένον ἁγνὴν παρα- στῆσαι τῷ Χριστῷ. Οὕτως ἡ νῦν Ἐκκλησία, ή νύμφη + τὸν νυμφίον ἐφίλει, κατὰ τὴν ἐν τῷ Ασματι παρθέ- νον τὴν λέγουσαν· Φιλησάτω με ἀπὸ φιλημάτων στόματος αὐτοῦ. Οὕτως ὁ διὰ τῆς κατὰ στόμα γινο μένης αὐτῷ παρὰ τοῦ Θεοῦ ὁμιλίας, καθώς μαρτυρεῖ Γραφή, ὅτι ἐν ἐπιθυμίᾳ μείζονι τῶν τοιούτων φιλη- μάτων ἐγένετο, μετὰ τοσαύτας θεοφανείας, ὡς μήπω τεθεαμένος ἰδεῖν ἀξιῶν τὸν ποθούμενον. Οὕτως οἱ λοιποὶ πάντες, οἷς ὁ θεῖος πόθος διὰ βάθους ἐνέκειτο, οὐδαμοῦ τῆς ἐπιθυμίας ἵσταντο, πᾶν τὸ θεόθεν αὐτοῖς εἰς ἀπόλαυσιν τοῦ ποθουμένου γινόμενον, ὕλην καὶ ὑπέκκαυμα τῆς σφοδροτέρας επιθυμίας ποιούμενοι. Ὥσπερ δὴ καὶ νῦν ἡ τῷ Θεῷ συναπτομένη ψυχή ἀκορέστως ἔχει τῆς ἀπολαύσεως· ὅσῳ δαψιλέστερον ἐμφορείται τῆς ἀπολαύσεως, τοσοῦτον σφοδρότερον τοῖς πόθοις ἀκμάζουσα. Ἐπειδὴ γὰρ τὰ ῥήματα τοῦ νυμφίου, πνεῦμα καὶ ζωή ἐστι· πᾶς δὲ ὁ τῷ πνεύ ματι κολλώμενος πνεῦμα γίνεται, καὶ ὁ τῇ ζωῇ συν- απτόμενος ἀπὸ θανάτου εἰς τὴν ζωὴν μεταβαίνει, κατὰ τὴν τοῦ Κυρίου φωνήν· διὰ τοῦτο ποθεῖ προσ- εγγίσαι τὴν ψυχὴν τῇ πηγῇ τῆς πνευματικῆς ζωῆς - 8* IN CANTICA CANTIC. HOMILIA I. A sauguine commistam, sed ostendit sanctorum vi- tam quæ speratur in resurrectione, per impatibi- litatem effectus par angelis. Quomodo enim, post resurrectionem, corpus quidem in id transmula- tum in quod non cadit interitus, conjungitur ani- mæ bominis : quæ autem nunc per carnem nobis molestiam exhibent animi perturbationes, non con- sistunt in illis corporibus, sed pacificus quidam status vitam nostram excipiet, prudentia carnis C non amplius seditionem exercente adversus anim main : neque bello intestino per motus affectio- num repugnante legi mentis, et tanquam captivam peccato victam adducente animam ; sed ab omni- bus ejusmodi tunc pura erit natura, et amborum Kuna erit prudentia, carnis, inquam, et spiritus, omni corporali affectione deleta ex natura; ita per hunc librum jubet oratio iis qui audiunt, ut etiamsi in carne vivamus, nostris cogitationibus ad eam minime convertamur, sed ad solam aspi- ciamus animam, et omnnes dilectionis signifi cationes puras et impollutas dedicemus bene Deo, qui omnem superat intelligentiam : cui som Hum est revera quod dulce et jucundum expeten- dumque et amabile: cujus quæ semper exstitit fruitio, fit materia et occasio majoris cupiditatis, bonorum participatione intendens desiderium. Ita Moses Deum diligebat ; ita Elias, ita Joannes spon sum diligebat, dicens : Qui habet sponsam est sponsus; amicus autem sponsi lætitia afficitur propter sponsum. Ita Petrus rogatus an amet as diligat, libere et confidenter fatetur, dicens : Domine, tu scis quod amo te. Ita caeteri apostoli. Ha Paulus, qui prius persecutor, cum dilexisset Christum quem non viderat, scripsit dicens: De- εpondi vos virginem casiam exhibere Christo 88. lta quæ nunc est Ecclesia, sponsa sponsum) diligebat, convenienter ei virgini quæ dicit in Cantico: Oscu- letur me osculo oris sui *. Sic ille qui dignus est * habitus cum Deo loqui facie ad faciem, ut testatur Scriptura ", ejusmodi osculorum majori tenebatur desiderio, postquam ei toties Deus apparuisset, rogans ut videret quem desiderabat, perinde ac si nunquam eum esset contemplatus". Ita carteri omnes quorum divinum desiderium insidebat in D imis penetralibus, nunquam suum satiarunt desi- derðum, quidquid eis divinitus eveniebat, quo fruerentur eo qui desiderabatur, materiam arripientes et fomitem majoris desiderii. Joan. 111, 29. Joan. xx1, 15. [1 Cor. XI, is Joan. v, XXXIII, 18. 64. PATHOL. GR. XLIV. Quomodo etiam quæ nunc quoque Deo conjungi- tur anima, satiari non potest fruitione, quo copio- sius fruitione impletur, eo vehementiori vigens de- siderio. Quia enim verba sponsi spiritus sunt et vita ", quicunque autem conglutinatur spiritui, fit spiritus ; et qui vitæ conjungitur, transiɩ a morte ad vitam, congruenter voci Domini ; propterea deside- ´rat appropinquare animam ſonti vitæ spiritualis virgo anima. Fons autem est os sponsi, unde scaturientia 2. Cant. 1, 1. 8qσ. * Deut. XXXIV, 40. • Exod.

ζωὴν ἐπιδείκνυται, ἰσάγγελος διὰ τῆς ἀπαθείας γενό- μενος. Ως γὰρ μετὰ τὴν ἀνάστασιν τὸ μὲν σῶμα μεταστοιχειωθὲν πρὸς τὸ ἄφθαρτον, τῇ ψυχῇ τοῦ ἀν- θρώπου συμπλέκεται· τὰ δὲ νῦν διὰ σαρκὸς ἡμῖν ἐν οχλοῦντα πάθη, τοῖς σώμασιν ἐκείνοις οὐ συνανίστα- ται· ἀλλά τις εἰρηνική κατάστασις τὴν ζωὴν ἡμῶν διαδέξεται, μηκέτι τοῦ φρονήματος τῆς σαρκὸς πρὸς τὴν ψυχὴν στασιάζοντος, μηδὲ τοῦ ἐμφυλίου πολέμου διὰ τῶν ἐμπαθῶν κινημάτων ἀντιστρατευομένου τῷ νόμῳ τοῦ νοὸς, καὶ ὥσπερ αἰχμάλωτόν τινα τῇ ἁμαρ- τία προσάγοντος τὴν ἡττηθεῖσαν ψυχήν· ἀλλὰ πάν των τῶν τοιούτων καθαρεύσει τότε ἡ φύσις, καὶ ἐν δι' ἀμφοτέρων ἔσται τὸ φρόνημα, τῆς σαρκός φημι, καὶ τοῦ πνεύματος, πάτης σωματικής διαθέσεως ἐξ- ἀφανισθείσης ἀπὸ τῆς φύσεως· οὕτω παρακελεύεται διὰ τοῦ βιβλίου τούτου ὁ λόγος τοῖς ἐπαίουσι, κἂν ἐν Β σαρκὶ ζῶμεν, μηδὲν τοῖς νοήμασι πρὸς αὐτὴν ἐπι- στρέφεσθαι· ἀλλὰ καὶ πρὸς μόνην τὴν ψυχὴν βλέπειν, καὶ πάσας τὰς ἀγαπητικὰς τούτων ἐμφάσεις καθαράς τε καὶ ἀμολύντους ἀνατιθέναι τῷ ὑπερέχοντι πάντα νοῦν ἀγαθῷ Θεῷ· ᾧ μόνον ἐστὶν ὡς ἀληθῶς, γλυκύ τε καὶ ἐπιθυμητὸν καὶ ἐράσμιον· οὗ ἡ ἀπόλαυσις ή ἀεὶ γινομένη ἀφορμὴ μείζονος ἐπιθυμίας γίνεται, τῇ μετουσίᾳ τῶν ἀγαθῶν τὸν πόθον συνεπιτείνουσα. (5- τως ὁ Μωτῆς ἐφίλει τὸν Θεόν, οὕτως ὁ Ἠλίας· οὕτως ὁ Ἰωάννης ἐφίλει τὸν νυμφίον λέγων· Ὁ ἔχων τὴν νύμφην νυμφίος ἐστίν· ὁ δὲ φίλος του νυμφίου χαρᾷ χαίρει διὰ τὴν φωνὴν τοῦ νυμφίου. Οὕτως ὁ Πέτρος ἐρωτηθεὶς εἰ φιλεῖ καὶ ἀγαπᾶ, ὁμολογεῖ μετά παῤῥησίας, λέγων· Σὺ οἶδας, Κύριε, ὅτι φιλῶ σε. Οὕτως οἱ λοιποὶ ἀπόστολοι· οὕτως ὁ Παῦλος ὁ πρὶν διώκτης, καὶ ἀγαπήσας δν οὐχ ἑώρα Χριστόν, ἔγραφε λέγων· "Ηρμοσάμην ὑμᾶς παρθένον ἁγνὴν παρα- στῆσαι τῷ Χριστῷ. Οὕτως ἡ νῦν Ἐκκλησία, ή νύμφη + τὸν νυμφίον ἐφίλει, κατὰ τὴν ἐν τῷ Ασματι παρθέ- νον τὴν λέγουσαν· Φιλησάτω με ἀπὸ φιλημάτων στόματος αὐτοῦ. Οὕτως ὁ διὰ τῆς κατὰ στόμα γινο μένης αὐτῷ παρὰ τοῦ Θεοῦ ὁμιλίας, καθώς μαρτυρεῖ Γραφή, ὅτι ἐν ἐπιθυμίᾳ μείζονι τῶν τοιούτων φιλη- μάτων ἐγένετο, μετὰ τοσαύτας θεοφανείας, ὡς μήπω τεθεαμένος ἰδεῖν ἀξιῶν τὸν ποθούμενον. Οὕτως οἱ λοιποὶ πάντες, οἷς ὁ θεῖος πόθος διὰ βάθους ἐνέκειτο, οὐδαμοῦ τῆς ἐπιθυμίας ἵσταντο, πᾶν τὸ θεόθεν αὐτοῖς εἰς ἀπόλαυσιν τοῦ ποθουμένου γινόμενον, ὕλην καὶ ὑπέκκαυμα τῆς σφοδροτέρας επιθυμίας ποιούμενοι. Ὥσπερ δὴ καὶ νῦν ἡ τῷ Θεῷ συναπτομένη ψυχή ἀκορέστως ἔχει τῆς ἀπολαύσεως· ὅσῳ δαψιλέστερον ἐμφορείται τῆς ἀπολαύσεως, τοσοῦτον σφοδρότερον τοῖς πόθοις ἀκμάζουσα. Ἐπειδὴ γὰρ τὰ ῥήματα τοῦ νυμφίου, πνεῦμα καὶ ζωή ἐστι· πᾶς δὲ ὁ τῷ πνεύ ματι κολλώμενος πνεῦμα γίνεται, καὶ ὁ τῇ ζωῇ συν- απτόμενος ἀπὸ θανάτου εἰς τὴν ζωὴν μεταβαίνει, κατὰ τὴν τοῦ Κυρίου φωνήν· διὰ τοῦτο ποθεῖ προσ- εγγίσαι τὴν ψυχὴν τῇ πηγῇ τῆς πνευματικῆς ζωῆς - 8* IN CANTICA CANTIC. HOMILIA I. A sauguine commistam, sed ostendit sanctorum vi- tam quæ speratur in resurrectione, per impatibi- litatem effectus par angelis. Quomodo enim, post resurrectionem, corpus quidem in id transmula- tum in quod non cadit interitus, conjungitur ani- mæ bominis : quæ autem nunc per carnem nobis molestiam exhibent animi perturbationes, non con- sistunt in illis corporibus, sed pacificus quidam status vitam nostram excipiet, prudentia carnis C non amplius seditionem exercente adversus anim main : neque bello intestino per motus affectio- num repugnante legi mentis, et tanquam captivam peccato victam adducente animam ; sed ab omni- bus ejusmodi tunc pura erit natura, et amborum Kuna erit prudentia, carnis, inquam, et spiritus, omni corporali affectione deleta ex natura; ita per hunc librum jubet oratio iis qui audiunt, ut etiamsi in carne vivamus, nostris cogitationibus ad eam minime convertamur, sed ad solam aspi- ciamus animam, et omnnes dilectionis signifi cationes puras et impollutas dedicemus bene Deo, qui omnem superat intelligentiam : cui som Hum est revera quod dulce et jucundum expeten- dumque et amabile: cujus quæ semper exstitit fruitio, fit materia et occasio majoris cupiditatis, bonorum participatione intendens desiderium. Ita Moses Deum diligebat ; ita Elias, ita Joannes spon sum diligebat, dicens : Qui habet sponsam est sponsus; amicus autem sponsi lætitia afficitur propter sponsum. Ita Petrus rogatus an amet as diligat, libere et confidenter fatetur, dicens : Domine, tu scis quod amo te. Ita caeteri apostoli. Ha Paulus, qui prius persecutor, cum dilexisset Christum quem non viderat, scripsit dicens: De- εpondi vos virginem casiam exhibere Christo 88. lta quæ nunc est Ecclesia, sponsa sponsum) diligebat, convenienter ei virgini quæ dicit in Cantico: Oscu- letur me osculo oris sui *. Sic ille qui dignus est * habitus cum Deo loqui facie ad faciem, ut testatur Scriptura ", ejusmodi osculorum majori tenebatur desiderio, postquam ei toties Deus apparuisset, rogans ut videret quem desiderabat, perinde ac si nunquam eum esset contemplatus". Ita carteri omnes quorum divinum desiderium insidebat in D imis penetralibus, nunquam suum satiarunt desi- derðum, quidquid eis divinitus eveniebat, quo fruerentur eo qui desiderabatur, materiam arripientes et fomitem majoris desiderii. Joan. 111, 29. Joan. xx1, 15. [1 Cor. XI, is Joan. v, XXXIII, 18. 64. PATHOL. GR. XLIV. Quomodo etiam quæ nunc quoque Deo conjungi- tur anima, satiari non potest fruitione, quo copio- sius fruitione impletur, eo vehementiori vigens de- siderio. Quia enim verba sponsi spiritus sunt et vita ", quicunque autem conglutinatur spiritui, fit spiritus ; et qui vitæ conjungitur, transiɩ a morte ad vitam, congruenter voci Domini ; propterea deside- ´rat appropinquare animam ſonti vitæ spiritualis virgo anima. Fons autem est os sponsi, unde scaturientia 2. Cant. 1, 1. 8qσ. * Deut. XXXIV, 40. • Exod.

Β στόμα, ὅθεν τὰ ῥήματα τῆς αἰωνίου ζωῆς ἀνα- βρύοντα πληροῖ τὸ στόμα τὸ ἐφελκόμενον, καθὼς ἐποίει ὁ Προφήτης διὰ τοῦ στόματος ἔλκων τὸ πνεῦμα. Ἐπειδὴ τοίνυν χρή προσθεἶναι τὸ στόμα τῷ ὕδατι τὸν ἐκ τῆς πηγής ποτὸν ἐφελκόμενον, πηγὴ δὲ ὁ Κύριος ὁ εἰπών· Εἰ τις διψᾷ, ἐρχέσθω πρός με καὶ πινέτω διὰ τοῦτο ἡ ψυχὴ προσαγαγεῖν τὸ ἑαυτῆς στόμα τῷ τὴν ζωὴν πηγάζοντι στόματι βούλεται, ἔδωκας. Η γὰρ ἂν ἐκαθαρίσθη τοῦ πάθους τῷ στό ματι σπάσας τὴν καθαρότητα. Αλλ' ἐκεῖνος μὲν εἰ κότως ἀνέραστος ἦν, ὑπερσαρκήσας διὰ τῆς νόσου πρὸς τὴν οἰκείαν ἐπιθυμίαν, μένων ὑπὸ τοῦ πάθους ἀκένωτος. Ἡ δὲ κεκαθαρμένη ψυχή, μηδεμιᾶς σαρκώδους λέπρας ἐπιπροσθούσης, βλέπει τὸν τῶν ἀγαθῶν θησαυρόν· ὄνομα δέ ἐστι τῷ θησαυρῷ ἡ καρ- δία. Καὶ ὁ Προφήτης καθαράν κτισθῆναι καρδίαν παρεκάλει, ἀφ᾿ ἧς ἐστι τοῖς μαζοῖς ἡ χορηγία τοῦ θείου γάλακτος, ᾧ τρέφεται ἡ ψυχή, κατὰ τὴν ἀνα- λογίαν τῆς πίστεως εφελκομένη τὴν χάριν. Διὰ τοῦτό φησιν, ὅτι Ἀγαθοὶ οἱ μασθοί σου ὑπὲρ οἶνον· ἐκ τῆς τοπικῆς θέσεως διὰ τῶν μαζῶν τὴν καρδίαν ὑποσημαίνουσα. Πάντως δὲ καρδίαν μὲν τὴν κεκρυμ- Δ ή παρθένος ψυχή. Ἡ δὲ πηγή ἐστι τοῦ νυμφίου το τα λέγουσα· Φιλησάτω με ἀπὸ τῶν φιλημάτων στο ματος αὐτοῦ· καὶ ὁ πᾶσι τὴν ζωὴν βρύων, καὶ πάντας σωθῆναι θέλων, οὐδένα βούλεται τῶν σωζο μένων τοῦ τοιούτου φιλήματος εἶναι ἀμέτοχον· και θάρσιον γάρ ἐστι ῥύπου παντὸς τοῦτο τὸ φίλημα. Διό μοι δοκεῖ τῷ λεπρῷ Σίμωνι τὸ τοιοῦτον ὀνειδι στικῶς προφέρειν ὁ Κύριος, ὅτι Φίλημά μοι οὐκ μένην τε καὶ ἀπόῤῥητον τῆς θεότητος δύναμιν ναῶν τις, οὐχ ἁμαρτήσεται· μαζοὺς δὲ τὰς ἀγαθὰς τῆς θείας δυνάμεως ὑπὲρ ἡμῶν ἐνεργείας εἰκότως ἄν τις υπονοήσειε, δι᾿ ὧν τιθηνεῖται τὴν ἑκάστου ζωὴν ὁ Θεός, κατάλληλον ἑκάστῳ τῶν δεχομένων τὴν τροφὴν αἰσθήσεως ἐνεργεῖται. Εφάπτεται γὰρ ἀλλήλων τὰ χαριζόμενος. Μανθάνομεν δέ τι κατὰ πάροδον καὶ ἕτερον δόγμα διὰ τῆς τοῦ βιβλίου τούτου φιλοσοφίας, ὅτι διπλή τίς ἐστιν ἐν ἡμῖν αἴσθησις, ἡ μὲν σωματική, ἡ δὲ θειο- τέρα, καθώς φησί που τῆς Παροιμίας ὁ λόγος· ὅτι Αἴσθησιν θείαν εὑρήσεις. Αναλογία γάρ τίς ἐστι τοῖς ψυχικοῖς κινήμασι καὶ ἐνεργήμασιν πρὸς τὰ τοῦ σώματος αἰσθητήρια, καὶ τοῦτο ἐκ τῶν παρόντων μανθάνομεν λογίων τοῦ Πνεύματος. Ὁ γὰρ οἶνός τε καὶ γάλα τῇ γεύσει κρίνεται· νοητῶν δὲ ὄντων ἐκεί νων, νοητή πάντως καὶ ἡ ἀντιληπτική τούτων τῆς ψυχῆς ἐστι δύναμις. Τὸ δὲ φίλημα διὰ τῆς ἀπτικῆς χείλη ἐν τῷ φιλήματι. Εστι δέ τις καὶ ἀφὴ τῆς ψυχῆς, ἡ ἁπτομένη τοῦ λόγου, διά τινος ἀσωμάτου καὶ νοητῆς ἐπαφῆς ἐνεργουμένη, καθὼς εἶπεν ὁ εἰ- πῶν, ὅτι Αἱ χεῖρες ἡμῶν ἐψηλάφησαν περὶ τοῦ λόγου τῆς ζωῆς. Ωσαύτως δὲ καὶ ἡ τῶν θείων μύ- ρων ὀσμὴ, οὐ μυκτήρων ἐστὶν ὀσμὴ, ἀλλά τινος νοη τῆς καὶ ἀΰλου δυνάμεως, τῇ τοῦ πνεύματος ὀλκῇ τὴν τοῦ Χριστοῦ συνεφελκομένης εὐωδίαν. Οὕτω γὰρ ἡ ἀκολουθία τῆς παρθενικῆς εὐχῆς ἐν προοιμίοις ἔχει· ὅτι Αγαθοὶ μασθοί σου ὑπὲρ οἶνον, καὶ ὀσμὴ μύρων σου ὑπὲρ πάντα τὰ ἀρώματα. Δηλούται δὲ • S. GREGORII NYSSENI verba vilæ æternæ implent os ea attrahens, sicut faciebat Propheta per os trahens spiritum ". Quia ergo oportet os admovere aqua eum, qui potum attrahit ex fonte: fons autem est Dominus qui dixit, Si quis sitit, ceniat ad me et bibat, propterea anima - vult ori vitam scaturienti os suum admovere, dicens: Osculetur me osculo oris sui ; et qui omni- bus scalere facit vitam, et vult omnes esse salvos, neminen vult eorum qui salvi funt, esse expertem hujus osculi ; est enim ejus osculum purgamentum cujusvis sordis. Quamobrem mihi videtur Dominus hoc exprobrare Simoni leproso, Osculum mihi non dedisti v. Revera enim fuisset mundatus ab agri- tudine, si ore attraxisset puritatem. Sed ille quidem merito id non est expertus, ut cujus caro supra modum excrevisset per morbum, ob suam cupidi- B tatem ita manens, ut exinaniri non posset a vilio. Anima autem expurgata ab omni carnali lepra, quæ luminibus ejus officiat, aspicit bonorum the- saurum: thesauro autem nomen est cor. Propheta quoque rogabat ut sibi crearetur cor mundum ”, a quo lac divinum suppeditatur uberibus, quo nu- tritur anima, convenienter proportioni fidei altra- hens gratiam. Quamobrem dicit: Bona sunt ubera tua supra vinum, ex loci positione per ubera cor, tacite significans. Omnino autem qui cor quidem occultam et arcanam divinitatis virtutem intelligit, mon errabit. Ubera autem bonas divinæ virtutis pro nobis operationes merito possumus existimare, per quas uniuscujusque vitam tanquam nutrix alit : Deus, unicuique eorum qui accipiunt, conveniens C Quoddam etiam aliud dogma discimus obiter per hujus libri philosophiam, nempe quod duplex est in nobis sensus, alius quidem corporalis, alius vero divinus, sicut alicubi dicitur in Proverbiis, Sensum divinum invenies. Est enim quædam pro- portio et convenientia animalibus motibus et ope- rationibus cum instrumentis sensuun corporis, et hoc discimus ex præsentibus eloquiis Spiritus. Vinum enim et lac gustu dijudicantur: cum autem illa sint ejusmodi, ut sub intelligentiam cadant, omnino quæ ea intelligit et apprehendit, est virtus anima. Ad operationem autem deducitur osculum D per sensum tactus. Nam se invicem tangunt labra in osculo. Est autem etiam quidam tactus animæ qui verbum tangit; deducitur autem ad operatio- nena per quemdam corporeum contactum, et qui cadit sub intelligentiam, ut dicebat is qui dixit, Manus nostræ contrectaverunt de verbo vitæ ”. Si- militer autem odor quoque divinorum unguento- rum, non est odor narium, sed cujusdam virtutis materiæ expertis, et quæ percipitur intelligentia, cum tractu spiritus simul attrahens Christi bonum odorem. Sic enim voti virginalis in proœmio habet largiens nutrimentum. Psal. cxvi, 131. * Joan. vii,' 37. * Luc. vit, 45. "Psal. L, 12. "I Joan. 1, 1.

Β στόμα, ὅθεν τὰ ῥήματα τῆς αἰωνίου ζωῆς ἀνα- βρύοντα πληροῖ τὸ στόμα τὸ ἐφελκόμενον, καθὼς ἐποίει ὁ Προφήτης διὰ τοῦ στόματος ἔλκων τὸ πνεῦμα. Ἐπειδὴ τοίνυν χρή προσθεἶναι τὸ στόμα τῷ ὕδατι τὸν ἐκ τῆς πηγής ποτὸν ἐφελκόμενον, πηγὴ δὲ ὁ Κύριος ὁ εἰπών· Εἰ τις διψᾷ, ἐρχέσθω πρός με καὶ πινέτω διὰ τοῦτο ἡ ψυχὴ προσαγαγεῖν τὸ ἑαυτῆς στόμα τῷ τὴν ζωὴν πηγάζοντι στόματι βούλεται, ἔδωκας. Η γὰρ ἂν ἐκαθαρίσθη τοῦ πάθους τῷ στό ματι σπάσας τὴν καθαρότητα. Αλλ' ἐκεῖνος μὲν εἰ κότως ἀνέραστος ἦν, ὑπερσαρκήσας διὰ τῆς νόσου πρὸς τὴν οἰκείαν ἐπιθυμίαν, μένων ὑπὸ τοῦ πάθους ἀκένωτος. Ἡ δὲ κεκαθαρμένη ψυχή, μηδεμιᾶς σαρκώδους λέπρας ἐπιπροσθούσης, βλέπει τὸν τῶν ἀγαθῶν θησαυρόν· ὄνομα δέ ἐστι τῷ θησαυρῷ ἡ καρ- δία. Καὶ ὁ Προφήτης καθαράν κτισθῆναι καρδίαν παρεκάλει, ἀφ᾿ ἧς ἐστι τοῖς μαζοῖς ἡ χορηγία τοῦ θείου γάλακτος, ᾧ τρέφεται ἡ ψυχή, κατὰ τὴν ἀνα- λογίαν τῆς πίστεως εφελκομένη τὴν χάριν. Διὰ τοῦτό φησιν, ὅτι Ἀγαθοὶ οἱ μασθοί σου ὑπὲρ οἶνον· ἐκ τῆς τοπικῆς θέσεως διὰ τῶν μαζῶν τὴν καρδίαν ὑποσημαίνουσα. Πάντως δὲ καρδίαν μὲν τὴν κεκρυμ- Δ ή παρθένος ψυχή. Ἡ δὲ πηγή ἐστι τοῦ νυμφίου το τα λέγουσα· Φιλησάτω με ἀπὸ τῶν φιλημάτων στο ματος αὐτοῦ· καὶ ὁ πᾶσι τὴν ζωὴν βρύων, καὶ πάντας σωθῆναι θέλων, οὐδένα βούλεται τῶν σωζο μένων τοῦ τοιούτου φιλήματος εἶναι ἀμέτοχον· και θάρσιον γάρ ἐστι ῥύπου παντὸς τοῦτο τὸ φίλημα. Διό μοι δοκεῖ τῷ λεπρῷ Σίμωνι τὸ τοιοῦτον ὀνειδι στικῶς προφέρειν ὁ Κύριος, ὅτι Φίλημά μοι οὐκ μένην τε καὶ ἀπόῤῥητον τῆς θεότητος δύναμιν ναῶν τις, οὐχ ἁμαρτήσεται· μαζοὺς δὲ τὰς ἀγαθὰς τῆς θείας δυνάμεως ὑπὲρ ἡμῶν ἐνεργείας εἰκότως ἄν τις υπονοήσειε, δι᾿ ὧν τιθηνεῖται τὴν ἑκάστου ζωὴν ὁ Θεός, κατάλληλον ἑκάστῳ τῶν δεχομένων τὴν τροφὴν αἰσθήσεως ἐνεργεῖται. Εφάπτεται γὰρ ἀλλήλων τὰ χαριζόμενος. Μανθάνομεν δέ τι κατὰ πάροδον καὶ ἕτερον δόγμα διὰ τῆς τοῦ βιβλίου τούτου φιλοσοφίας, ὅτι διπλή τίς ἐστιν ἐν ἡμῖν αἴσθησις, ἡ μὲν σωματική, ἡ δὲ θειο- τέρα, καθώς φησί που τῆς Παροιμίας ὁ λόγος· ὅτι Αἴσθησιν θείαν εὑρήσεις. Αναλογία γάρ τίς ἐστι τοῖς ψυχικοῖς κινήμασι καὶ ἐνεργήμασιν πρὸς τὰ τοῦ σώματος αἰσθητήρια, καὶ τοῦτο ἐκ τῶν παρόντων μανθάνομεν λογίων τοῦ Πνεύματος. Ὁ γὰρ οἶνός τε καὶ γάλα τῇ γεύσει κρίνεται· νοητῶν δὲ ὄντων ἐκεί νων, νοητή πάντως καὶ ἡ ἀντιληπτική τούτων τῆς ψυχῆς ἐστι δύναμις. Τὸ δὲ φίλημα διὰ τῆς ἀπτικῆς χείλη ἐν τῷ φιλήματι. Εστι δέ τις καὶ ἀφὴ τῆς ψυχῆς, ἡ ἁπτομένη τοῦ λόγου, διά τινος ἀσωμάτου καὶ νοητῆς ἐπαφῆς ἐνεργουμένη, καθὼς εἶπεν ὁ εἰ- πῶν, ὅτι Αἱ χεῖρες ἡμῶν ἐψηλάφησαν περὶ τοῦ λόγου τῆς ζωῆς. Ωσαύτως δὲ καὶ ἡ τῶν θείων μύ- ρων ὀσμὴ, οὐ μυκτήρων ἐστὶν ὀσμὴ, ἀλλά τινος νοη τῆς καὶ ἀΰλου δυνάμεως, τῇ τοῦ πνεύματος ὀλκῇ τὴν τοῦ Χριστοῦ συνεφελκομένης εὐωδίαν. Οὕτω γὰρ ἡ ἀκολουθία τῆς παρθενικῆς εὐχῆς ἐν προοιμίοις ἔχει· ὅτι Αγαθοὶ μασθοί σου ὑπὲρ οἶνον, καὶ ὀσμὴ μύρων σου ὑπὲρ πάντα τὰ ἀρώματα. Δηλούται δὲ • S. GREGORII NYSSENI verba vilæ æternæ implent os ea attrahens, sicut faciebat Propheta per os trahens spiritum ". Quia ergo oportet os admovere aqua eum, qui potum attrahit ex fonte: fons autem est Dominus qui dixit, Si quis sitit, ceniat ad me et bibat, propterea anima - vult ori vitam scaturienti os suum admovere, dicens: Osculetur me osculo oris sui ; et qui omni- bus scalere facit vitam, et vult omnes esse salvos, neminen vult eorum qui salvi funt, esse expertem hujus osculi ; est enim ejus osculum purgamentum cujusvis sordis. Quamobrem mihi videtur Dominus hoc exprobrare Simoni leproso, Osculum mihi non dedisti v. Revera enim fuisset mundatus ab agri- tudine, si ore attraxisset puritatem. Sed ille quidem merito id non est expertus, ut cujus caro supra modum excrevisset per morbum, ob suam cupidi- B tatem ita manens, ut exinaniri non posset a vilio. Anima autem expurgata ab omni carnali lepra, quæ luminibus ejus officiat, aspicit bonorum the- saurum: thesauro autem nomen est cor. Propheta quoque rogabat ut sibi crearetur cor mundum ”, a quo lac divinum suppeditatur uberibus, quo nu- tritur anima, convenienter proportioni fidei altra- hens gratiam. Quamobrem dicit: Bona sunt ubera tua supra vinum, ex loci positione per ubera cor, tacite significans. Omnino autem qui cor quidem occultam et arcanam divinitatis virtutem intelligit, mon errabit. Ubera autem bonas divinæ virtutis pro nobis operationes merito possumus existimare, per quas uniuscujusque vitam tanquam nutrix alit : Deus, unicuique eorum qui accipiunt, conveniens C Quoddam etiam aliud dogma discimus obiter per hujus libri philosophiam, nempe quod duplex est in nobis sensus, alius quidem corporalis, alius vero divinus, sicut alicubi dicitur in Proverbiis, Sensum divinum invenies. Est enim quædam pro- portio et convenientia animalibus motibus et ope- rationibus cum instrumentis sensuun corporis, et hoc discimus ex præsentibus eloquiis Spiritus. Vinum enim et lac gustu dijudicantur: cum autem illa sint ejusmodi, ut sub intelligentiam cadant, omnino quæ ea intelligit et apprehendit, est virtus anima. Ad operationem autem deducitur osculum D per sensum tactus. Nam se invicem tangunt labra in osculo. Est autem etiam quidam tactus animæ qui verbum tangit; deducitur autem ad operatio- nena per quemdam corporeum contactum, et qui cadit sub intelligentiam, ut dicebat is qui dixit, Manus nostræ contrectaverunt de verbo vitæ ”. Si- militer autem odor quoque divinorum unguento- rum, non est odor narium, sed cujusdam virtutis materiæ expertis, et quæ percipitur intelligentia, cum tractu spiritus simul attrahens Christi bonum odorem. Sic enim voti virginalis in proœmio habet largiens nutrimentum. Psal. cxvi, 131. * Joan. vii,' 37. * Luc. vit, 45. "Psal. L, 12. "I Joan. 1, 1.

Β στόμα, ὅθεν τὰ ῥήματα τῆς αἰωνίου ζωῆς ἀνα- βρύοντα πληροῖ τὸ στόμα τὸ ἐφελκόμενον, καθὼς ἐποίει ὁ Προφήτης διὰ τοῦ στόματος ἔλκων τὸ πνεῦμα. Ἐπειδὴ τοίνυν χρή προσθεἶναι τὸ στόμα τῷ ὕδατι τὸν ἐκ τῆς πηγής ποτὸν ἐφελκόμενον, πηγὴ δὲ ὁ Κύριος ὁ εἰπών· Εἰ τις διψᾷ, ἐρχέσθω πρός με καὶ πινέτω διὰ τοῦτο ἡ ψυχὴ προσαγαγεῖν τὸ ἑαυτῆς στόμα τῷ τὴν ζωὴν πηγάζοντι στόματι βούλεται, ἔδωκας. Η γὰρ ἂν ἐκαθαρίσθη τοῦ πάθους τῷ στό ματι σπάσας τὴν καθαρότητα. Αλλ' ἐκεῖνος μὲν εἰ κότως ἀνέραστος ἦν, ὑπερσαρκήσας διὰ τῆς νόσου πρὸς τὴν οἰκείαν ἐπιθυμίαν, μένων ὑπὸ τοῦ πάθους ἀκένωτος. Ἡ δὲ κεκαθαρμένη ψυχή, μηδεμιᾶς σαρκώδους λέπρας ἐπιπροσθούσης, βλέπει τὸν τῶν ἀγαθῶν θησαυρόν· ὄνομα δέ ἐστι τῷ θησαυρῷ ἡ καρ- δία. Καὶ ὁ Προφήτης καθαράν κτισθῆναι καρδίαν παρεκάλει, ἀφ᾿ ἧς ἐστι τοῖς μαζοῖς ἡ χορηγία τοῦ θείου γάλακτος, ᾧ τρέφεται ἡ ψυχή, κατὰ τὴν ἀνα- λογίαν τῆς πίστεως εφελκομένη τὴν χάριν. Διὰ τοῦτό φησιν, ὅτι Ἀγαθοὶ οἱ μασθοί σου ὑπὲρ οἶνον· ἐκ τῆς τοπικῆς θέσεως διὰ τῶν μαζῶν τὴν καρδίαν ὑποσημαίνουσα. Πάντως δὲ καρδίαν μὲν τὴν κεκρυμ- Δ ή παρθένος ψυχή. Ἡ δὲ πηγή ἐστι τοῦ νυμφίου το τα λέγουσα· Φιλησάτω με ἀπὸ τῶν φιλημάτων στο ματος αὐτοῦ· καὶ ὁ πᾶσι τὴν ζωὴν βρύων, καὶ πάντας σωθῆναι θέλων, οὐδένα βούλεται τῶν σωζο μένων τοῦ τοιούτου φιλήματος εἶναι ἀμέτοχον· και θάρσιον γάρ ἐστι ῥύπου παντὸς τοῦτο τὸ φίλημα. Διό μοι δοκεῖ τῷ λεπρῷ Σίμωνι τὸ τοιοῦτον ὀνειδι στικῶς προφέρειν ὁ Κύριος, ὅτι Φίλημά μοι οὐκ μένην τε καὶ ἀπόῤῥητον τῆς θεότητος δύναμιν ναῶν τις, οὐχ ἁμαρτήσεται· μαζοὺς δὲ τὰς ἀγαθὰς τῆς θείας δυνάμεως ὑπὲρ ἡμῶν ἐνεργείας εἰκότως ἄν τις υπονοήσειε, δι᾿ ὧν τιθηνεῖται τὴν ἑκάστου ζωὴν ὁ Θεός, κατάλληλον ἑκάστῳ τῶν δεχομένων τὴν τροφὴν αἰσθήσεως ἐνεργεῖται. Εφάπτεται γὰρ ἀλλήλων τὰ χαριζόμενος. Μανθάνομεν δέ τι κατὰ πάροδον καὶ ἕτερον δόγμα διὰ τῆς τοῦ βιβλίου τούτου φιλοσοφίας, ὅτι διπλή τίς ἐστιν ἐν ἡμῖν αἴσθησις, ἡ μὲν σωματική, ἡ δὲ θειο- τέρα, καθώς φησί που τῆς Παροιμίας ὁ λόγος· ὅτι Αἴσθησιν θείαν εὑρήσεις. Αναλογία γάρ τίς ἐστι τοῖς ψυχικοῖς κινήμασι καὶ ἐνεργήμασιν πρὸς τὰ τοῦ σώματος αἰσθητήρια, καὶ τοῦτο ἐκ τῶν παρόντων μανθάνομεν λογίων τοῦ Πνεύματος. Ὁ γὰρ οἶνός τε καὶ γάλα τῇ γεύσει κρίνεται· νοητῶν δὲ ὄντων ἐκεί νων, νοητή πάντως καὶ ἡ ἀντιληπτική τούτων τῆς ψυχῆς ἐστι δύναμις. Τὸ δὲ φίλημα διὰ τῆς ἀπτικῆς χείλη ἐν τῷ φιλήματι. Εστι δέ τις καὶ ἀφὴ τῆς ψυχῆς, ἡ ἁπτομένη τοῦ λόγου, διά τινος ἀσωμάτου καὶ νοητῆς ἐπαφῆς ἐνεργουμένη, καθὼς εἶπεν ὁ εἰ- πῶν, ὅτι Αἱ χεῖρες ἡμῶν ἐψηλάφησαν περὶ τοῦ λόγου τῆς ζωῆς. Ωσαύτως δὲ καὶ ἡ τῶν θείων μύ- ρων ὀσμὴ, οὐ μυκτήρων ἐστὶν ὀσμὴ, ἀλλά τινος νοη τῆς καὶ ἀΰλου δυνάμεως, τῇ τοῦ πνεύματος ὀλκῇ τὴν τοῦ Χριστοῦ συνεφελκομένης εὐωδίαν. Οὕτω γὰρ ἡ ἀκολουθία τῆς παρθενικῆς εὐχῆς ἐν προοιμίοις ἔχει· ὅτι Αγαθοὶ μασθοί σου ὑπὲρ οἶνον, καὶ ὀσμὴ μύρων σου ὑπὲρ πάντα τὰ ἀρώματα. Δηλούται δὲ • S. GREGORII NYSSENI verba vilæ æternæ implent os ea attrahens, sicut faciebat Propheta per os trahens spiritum ". Quia ergo oportet os admovere aqua eum, qui potum attrahit ex fonte: fons autem est Dominus qui dixit, Si quis sitit, ceniat ad me et bibat, propterea anima - vult ori vitam scaturienti os suum admovere, dicens: Osculetur me osculo oris sui ; et qui omni- bus scalere facit vitam, et vult omnes esse salvos, neminen vult eorum qui salvi funt, esse expertem hujus osculi ; est enim ejus osculum purgamentum cujusvis sordis. Quamobrem mihi videtur Dominus hoc exprobrare Simoni leproso, Osculum mihi non dedisti v. Revera enim fuisset mundatus ab agri- tudine, si ore attraxisset puritatem. Sed ille quidem merito id non est expertus, ut cujus caro supra modum excrevisset per morbum, ob suam cupidi- B tatem ita manens, ut exinaniri non posset a vilio. Anima autem expurgata ab omni carnali lepra, quæ luminibus ejus officiat, aspicit bonorum the- saurum: thesauro autem nomen est cor. Propheta quoque rogabat ut sibi crearetur cor mundum ”, a quo lac divinum suppeditatur uberibus, quo nu- tritur anima, convenienter proportioni fidei altra- hens gratiam. Quamobrem dicit: Bona sunt ubera tua supra vinum, ex loci positione per ubera cor, tacite significans. Omnino autem qui cor quidem occultam et arcanam divinitatis virtutem intelligit, mon errabit. Ubera autem bonas divinæ virtutis pro nobis operationes merito possumus existimare, per quas uniuscujusque vitam tanquam nutrix alit : Deus, unicuique eorum qui accipiunt, conveniens C Quoddam etiam aliud dogma discimus obiter per hujus libri philosophiam, nempe quod duplex est in nobis sensus, alius quidem corporalis, alius vero divinus, sicut alicubi dicitur in Proverbiis, Sensum divinum invenies. Est enim quædam pro- portio et convenientia animalibus motibus et ope- rationibus cum instrumentis sensuun corporis, et hoc discimus ex præsentibus eloquiis Spiritus. Vinum enim et lac gustu dijudicantur: cum autem illa sint ejusmodi, ut sub intelligentiam cadant, omnino quæ ea intelligit et apprehendit, est virtus anima. Ad operationem autem deducitur osculum D per sensum tactus. Nam se invicem tangunt labra in osculo. Est autem etiam quidam tactus animæ qui verbum tangit; deducitur autem ad operatio- nena per quemdam corporeum contactum, et qui cadit sub intelligentiam, ut dicebat is qui dixit, Manus nostræ contrectaverunt de verbo vitæ ”. Si- militer autem odor quoque divinorum unguento- rum, non est odor narium, sed cujusdam virtutis materiæ expertis, et quæ percipitur intelligentia, cum tractu spiritus simul attrahens Christi bonum odorem. Sic enim voti virginalis in proœmio habet largiens nutrimentum. Psal. cxvi, 131. * Joan. vii,' 37. * Luc. vit, 45. "Psal. L, 12. "I Joan. 1, 1.

η διὰ τούτων, καθὼς ἡμεῖς ὑπειλήφαμεν, οὐ μικρόν τι, οὐδὲ εὐκαταφρόνητον νόημα. Τάχα γὰρ ἐν τῷ ὑπερ- θεῖναι διὰ συγκρίσεως τὸ ἐκ τῶν θείων μασθῶν γάλα τῆς ἐκ τοῦ οἴνου γενομένης ἡμῖν εὐφροσύνης, μαν- θάνομεν διὰ τῶν εἰρημένων, ὅτι πᾶσα ἀνθρωπίνη [ σοφία καὶ ἐπιστήμη τῶν ὄντων καὶ πᾶσα δύναμις θεωρητικὴ καὶ κατανοητική φαντασία ἀδυνάτως ἔχει παρισωθῆναι διὰ συγκρίσεως τῇ ἁπλουστέρᾳ τῶν θείων μαθημάτων τροφῇ. Ἐκ γὰρ τῶν μασθῶν τὸ γάλα φέρεται · νηπίων δ' ἐστὶ τὸ γάλα τροφή. Ο δὲ οἶνος δι' εὐτονίαν τε καὶ θερμότητα, τῶν τελειοτέρων ἀπόλαυσις γίνεται· ἀλλ᾽ ὅμως τὸ ἐν τῇ ἔξω σοφίᾳ τέλειον τῆς νηπιώδους τοῦ θείου λόγου διδασκαλίας ἐστὶ μικρότερον. Διὰ τοῦτο κρείττους οἱ θεῖοι μασθοί, τοῦ ἀνθρωπίνου οίνου. Ἡ δὲ ὀσμὴ τῶν θείων μύρων, - καλλίων ἐστὶ πάσης τῆς ἐν ἀρώμασιν εὐωδίας. Οθεν δοκεῖ τοιοῦτον τὸν νοῦν ἀποδεικνύειν· Αρώματα νοοῦμεν τὰς ἀρετὰς, οἷον, σοφίαν, σωφροσύνην, ἀνδρείαν, φρόνησιν, καὶ τὰ τοιαῦτα, οἷς προσχρων- νύμενος κατὰ τὴν ἑαυτοῦ δύναμιν καὶ προαίρεσιν ἕκαστος, ἄλλος ἄλλως ἐν εὐωδία γινόμεθα· ὁ μὲν ἐκ σωφροσύνης ή σοφίας· ὁ δὲ ἐκ δικαιοσύνης, ἢ ἀν- δρείας, ἢ ἄλλου τινὸς τῶν κατ' ἀρετὴν νοουμένων· ὁ δὲ τυχὸν καὶ ἐκ πάντων τῶν τοιούτων ἀρωμάτων συγκεκραμένην ἔχει ἐν ἑαυτῷ τὴν εὐωδίαν. Αλλ' : ὅμως ταῦτα πάντα οὐκ ἂν εἰς σύγκρισιν ἔλθοι τῆς παντελοῦς ἀρετῆς ἐκείνης, ἣν τοὺς οὐρανοὺς διειλη- φέναι φησὶν ᾿Αββακούμ ὁ προφήτης εἰπών· Ἐκά- λυψεν οὐρανοὺς ἡ ἀρετὴ αὐτοῦ, ἥτις ἐστὶν αὐ- τοσοφία, καὶ αὐτοδικαιοσύνη καὶ αὐτοαλήθεια, καὶ τὰ καθ᾿ ἕκαστον πάντα. Τῶν οὐρανίων μύρων ή ὀσμὴ, φησὶν, ἀπαράθετον ἔχει τὴν χάριν πρὸς ταῦτα τὰ ἀρώματα τὰ παρ' ἡμῶν γινωσκόμενα. - Πάλιν ἐν τοῖς ἐφεξῆς ὑψηλοτέρας άπτεται φιλοσοφίας ἡ ψυχὴ ἡ νύμφη, τὸ ἀπρόσιτόν τε καὶ ἀχώρητον λογισμοῖς ἀνθρωπίνοις τῆς θείας δυνάμεως ενδεικνι μένη, ἐν οἷς φησι· Μύρον εκκενωθὲν ὄνομά σου· τοιοῦτον γάρ τοι δοκεῖ μοι διὰ τοῦ λόγου τούτου ση- μαίνεσθαι, ὅτι οὐκ ἔστιν ὀνομαστικῇ σημασία περι- ληφθῆναι δι' ἀκριβείας τὴν ἀόριστον φύσιν· ἀλλὰ πᾶσα νοημάτων δύναμις, καὶ πᾶσα ῥημάτων τε καὶ νοημάτων ἔμφασις, κἄν τι μέγα καὶ θεοπρεπὲς ἔχειν - δόξῃ, αὐτοῦ τοῦ ῥήματος ὄντως ἐφάψασθαι φύσιν οὐκ ἔχει· ἀλλ᾿ ὥσπερ ἐξ ἰχνῶν τινων καὶ ἐναυσμάτων ὁ λόγος ἡμῶν τοῦ Λόγου καταστοχάζεται, διὰ τῶν κατ ταλαμβανομένων εἰκάζων ἔκ τινος ἀναλογίας τὸ ἀκα- τάληπτον. "Ο τι γὰρ ἂν ἐπινοήσωμεν, φησίν, ὄνομα γνωριστικὸν τοῦ τῆς σῆς θεότητος μύρου, οὐκ αὐτὸ τὸ μύρον διὰ τῆς ἐμφάσεως τῶν λεγομένων σημαί νομεν, ἀλλὰ βραχύ τι λείψανον ἀτμοῦ τῆς θείας εὐ ωδίας τοῖς θεολογικοῖς ὀνόμασιν ἐνδεικνύμεθα. Ως ἐπὶ τῶν ἀγγείων, ὧν ἂν ἐκκενωθῇ τὸ μύρον, αὐτὸ μὲν τῇ ἑαυτοῦ φύσει ἀγνοεῖται τὸ μύρον τὸ ἐκκενωθεν τῶν ἀγγείων, οἷόν ἐστιν· ἐξ ἀμυδρᾶς δέ τινος τῆς IN CANTICA CANTIC. HOMILIA I. A consequentia : Bona ubera tua supra vinum, et odor unguentorum tuorum supra omnia aromata. Pr hæc autem, ut nos existimamus, significatur nou parva aliqua, neque contemnenda intelligentia. Forte enin in eo quod prætulerit per comparatio- nem lac quod ex divinis manat uberibus, lætitiæ quæ nobis oritur ex vino, per ea quæ dicta sunt, discimus, quod omnis humana sapientia, et eorumi quæ sunt scientia, et omnis virtus contemplativa. et mente comprehendens phantasia, per compara- tionem non potest exæquari simplici nutrimento divinarum disciplinarum. Lac enim fuit ex uberi- bus; est autem lac nutrimentum infantium. Vi num autem propter vim et calorem datur fruen- dum perfectioribus, sed tamen quod est perfectum B in externa sapientia, minus est quam divini verli infantilis doctrina. Propterea vino humano me- liora sunt ubera divina. Odor autem divinorum unguentorum est melior omni fragrantia aroma- : tum. Unde nobis videtur hanc indicare senten- tiam : Aromata intelligimus virtutes, videlicet sa- pientiam, temperantiam, fortitudinem, pruden- tiam, et quæ sunt hujusmodi, quibus oblitus con- venienter suæ potestați et libero animi sul insti- tuto, unusquisque, alius aliter sumus in bono odore; alius quidem ex temperantia aut sapien- tia; alius autem ex justitia aut magni animi vir- tute, aut aliquo alio ex iis quæ intelliguntur ex virtute; alius autem forte habet etiam in se bo- num odorem contemperatum ex omnibus ejusmodi aromatibus. Sed tamen hæc omnia nihil sunt si conferantur cum illa perfecta et omni ex parte absoluta virtute, quam Habacuc propheta dicit cœ . G C Rursus in iis quæ deinceps sequuntur, subli- miorem tangit philosophiam anima sponsa, osten- dens humanis ratiocinationibus non dari aditum los comprehendisse, dicens : Operuit calos virtus ejus, que est ipsa per se sapientia, et ipsa per se justitia, et ipsa veritas, et singula ejusmodi, ne dicam omnia. Coelestium unguentorum, inquit, ddor lætitiam habet incomparabilem, si conferatur cum iis aromatibus quæ à nobis cognoscuntur. H! ad divinam virtutem, nec illam ab iis posse com- prehendi, cum dicit: Unguentum effusum nomen tuum. Nam per hæc verba mibi videtur hoc sigui- ficare, quod immensa natura nominatim perfecte comprehendi non possit, sed omnis vis cogitatio- num, et omnis significatio verborum ac nominum, D etiamsi videatur habere magnum quidpiam et on Habac. III, 3. quod Deum deceat, non eam habet naturam ut tangat id quod est vere Verbum: sed veluti qui- busdam vestigiis et illustrationibus ratio nostra Verbum conjicit, per ea quæ comprehenduntur, ex quadam proportione et convenientia conjectans id quod non potest comprehendi. Quodcunque enim, inquit, nomen excogitaverimus, quo co gnoscatur unguentum tum divinitatis, per eorum quæ dicuntur significationem non ipsum significa- mus unguentum, sed parvas aliquas reliquias vaporis boni divini odoris theologicis nominibus .

η διὰ τούτων, καθὼς ἡμεῖς ὑπειλήφαμεν, οὐ μικρόν τι, οὐδὲ εὐκαταφρόνητον νόημα. Τάχα γὰρ ἐν τῷ ὑπερ- θεῖναι διὰ συγκρίσεως τὸ ἐκ τῶν θείων μασθῶν γάλα τῆς ἐκ τοῦ οἴνου γενομένης ἡμῖν εὐφροσύνης, μαν- θάνομεν διὰ τῶν εἰρημένων, ὅτι πᾶσα ἀνθρωπίνη [ σοφία καὶ ἐπιστήμη τῶν ὄντων καὶ πᾶσα δύναμις θεωρητικὴ καὶ κατανοητική φαντασία ἀδυνάτως ἔχει παρισωθῆναι διὰ συγκρίσεως τῇ ἁπλουστέρᾳ τῶν θείων μαθημάτων τροφῇ. Ἐκ γὰρ τῶν μασθῶν τὸ γάλα φέρεται · νηπίων δ' ἐστὶ τὸ γάλα τροφή. Ο δὲ οἶνος δι' εὐτονίαν τε καὶ θερμότητα, τῶν τελειοτέρων ἀπόλαυσις γίνεται· ἀλλ᾽ ὅμως τὸ ἐν τῇ ἔξω σοφίᾳ τέλειον τῆς νηπιώδους τοῦ θείου λόγου διδασκαλίας ἐστὶ μικρότερον. Διὰ τοῦτο κρείττους οἱ θεῖοι μασθοί, τοῦ ἀνθρωπίνου οίνου. Ἡ δὲ ὀσμὴ τῶν θείων μύρων, - καλλίων ἐστὶ πάσης τῆς ἐν ἀρώμασιν εὐωδίας. Οθεν δοκεῖ τοιοῦτον τὸν νοῦν ἀποδεικνύειν· Αρώματα νοοῦμεν τὰς ἀρετὰς, οἷον, σοφίαν, σωφροσύνην, ἀνδρείαν, φρόνησιν, καὶ τὰ τοιαῦτα, οἷς προσχρων- νύμενος κατὰ τὴν ἑαυτοῦ δύναμιν καὶ προαίρεσιν ἕκαστος, ἄλλος ἄλλως ἐν εὐωδία γινόμεθα· ὁ μὲν ἐκ σωφροσύνης ή σοφίας· ὁ δὲ ἐκ δικαιοσύνης, ἢ ἀν- δρείας, ἢ ἄλλου τινὸς τῶν κατ' ἀρετὴν νοουμένων· ὁ δὲ τυχὸν καὶ ἐκ πάντων τῶν τοιούτων ἀρωμάτων συγκεκραμένην ἔχει ἐν ἑαυτῷ τὴν εὐωδίαν. Αλλ' : ὅμως ταῦτα πάντα οὐκ ἂν εἰς σύγκρισιν ἔλθοι τῆς παντελοῦς ἀρετῆς ἐκείνης, ἣν τοὺς οὐρανοὺς διειλη- φέναι φησὶν ᾿Αββακούμ ὁ προφήτης εἰπών· Ἐκά- λυψεν οὐρανοὺς ἡ ἀρετὴ αὐτοῦ, ἥτις ἐστὶν αὐ- τοσοφία, καὶ αὐτοδικαιοσύνη καὶ αὐτοαλήθεια, καὶ τὰ καθ᾿ ἕκαστον πάντα. Τῶν οὐρανίων μύρων ή ὀσμὴ, φησὶν, ἀπαράθετον ἔχει τὴν χάριν πρὸς ταῦτα τὰ ἀρώματα τὰ παρ' ἡμῶν γινωσκόμενα. - Πάλιν ἐν τοῖς ἐφεξῆς ὑψηλοτέρας άπτεται φιλοσοφίας ἡ ψυχὴ ἡ νύμφη, τὸ ἀπρόσιτόν τε καὶ ἀχώρητον λογισμοῖς ἀνθρωπίνοις τῆς θείας δυνάμεως ενδεικνι μένη, ἐν οἷς φησι· Μύρον εκκενωθὲν ὄνομά σου· τοιοῦτον γάρ τοι δοκεῖ μοι διὰ τοῦ λόγου τούτου ση- μαίνεσθαι, ὅτι οὐκ ἔστιν ὀνομαστικῇ σημασία περι- ληφθῆναι δι' ἀκριβείας τὴν ἀόριστον φύσιν· ἀλλὰ πᾶσα νοημάτων δύναμις, καὶ πᾶσα ῥημάτων τε καὶ νοημάτων ἔμφασις, κἄν τι μέγα καὶ θεοπρεπὲς ἔχειν - δόξῃ, αὐτοῦ τοῦ ῥήματος ὄντως ἐφάψασθαι φύσιν οὐκ ἔχει· ἀλλ᾿ ὥσπερ ἐξ ἰχνῶν τινων καὶ ἐναυσμάτων ὁ λόγος ἡμῶν τοῦ Λόγου καταστοχάζεται, διὰ τῶν κατ ταλαμβανομένων εἰκάζων ἔκ τινος ἀναλογίας τὸ ἀκα- τάληπτον. "Ο τι γὰρ ἂν ἐπινοήσωμεν, φησίν, ὄνομα γνωριστικὸν τοῦ τῆς σῆς θεότητος μύρου, οὐκ αὐτὸ τὸ μύρον διὰ τῆς ἐμφάσεως τῶν λεγομένων σημαί νομεν, ἀλλὰ βραχύ τι λείψανον ἀτμοῦ τῆς θείας εὐ ωδίας τοῖς θεολογικοῖς ὀνόμασιν ἐνδεικνύμεθα. Ως ἐπὶ τῶν ἀγγείων, ὧν ἂν ἐκκενωθῇ τὸ μύρον, αὐτὸ μὲν τῇ ἑαυτοῦ φύσει ἀγνοεῖται τὸ μύρον τὸ ἐκκενωθεν τῶν ἀγγείων, οἷόν ἐστιν· ἐξ ἀμυδρᾶς δέ τινος τῆς IN CANTICA CANTIC. HOMILIA I. A consequentia : Bona ubera tua supra vinum, et odor unguentorum tuorum supra omnia aromata. Pr hæc autem, ut nos existimamus, significatur nou parva aliqua, neque contemnenda intelligentia. Forte enin in eo quod prætulerit per comparatio- nem lac quod ex divinis manat uberibus, lætitiæ quæ nobis oritur ex vino, per ea quæ dicta sunt, discimus, quod omnis humana sapientia, et eorumi quæ sunt scientia, et omnis virtus contemplativa. et mente comprehendens phantasia, per compara- tionem non potest exæquari simplici nutrimento divinarum disciplinarum. Lac enim fuit ex uberi- bus; est autem lac nutrimentum infantium. Vi num autem propter vim et calorem datur fruen- dum perfectioribus, sed tamen quod est perfectum B in externa sapientia, minus est quam divini verli infantilis doctrina. Propterea vino humano me- liora sunt ubera divina. Odor autem divinorum unguentorum est melior omni fragrantia aroma- : tum. Unde nobis videtur hanc indicare senten- tiam : Aromata intelligimus virtutes, videlicet sa- pientiam, temperantiam, fortitudinem, pruden- tiam, et quæ sunt hujusmodi, quibus oblitus con- venienter suæ potestați et libero animi sul insti- tuto, unusquisque, alius aliter sumus in bono odore; alius quidem ex temperantia aut sapien- tia; alius autem ex justitia aut magni animi vir- tute, aut aliquo alio ex iis quæ intelliguntur ex virtute; alius autem forte habet etiam in se bo- num odorem contemperatum ex omnibus ejusmodi aromatibus. Sed tamen hæc omnia nihil sunt si conferantur cum illa perfecta et omni ex parte absoluta virtute, quam Habacuc propheta dicit cœ . G C Rursus in iis quæ deinceps sequuntur, subli- miorem tangit philosophiam anima sponsa, osten- dens humanis ratiocinationibus non dari aditum los comprehendisse, dicens : Operuit calos virtus ejus, que est ipsa per se sapientia, et ipsa per se justitia, et ipsa veritas, et singula ejusmodi, ne dicam omnia. Coelestium unguentorum, inquit, ddor lætitiam habet incomparabilem, si conferatur cum iis aromatibus quæ à nobis cognoscuntur. H! ad divinam virtutem, nec illam ab iis posse com- prehendi, cum dicit: Unguentum effusum nomen tuum. Nam per hæc verba mibi videtur hoc sigui- ficare, quod immensa natura nominatim perfecte comprehendi non possit, sed omnis vis cogitatio- num, et omnis significatio verborum ac nominum, D etiamsi videatur habere magnum quidpiam et on Habac. III, 3. quod Deum deceat, non eam habet naturam ut tangat id quod est vere Verbum: sed veluti qui- busdam vestigiis et illustrationibus ratio nostra Verbum conjicit, per ea quæ comprehenduntur, ex quadam proportione et convenientia conjectans id quod non potest comprehendi. Quodcunque enim, inquit, nomen excogitaverimus, quo co gnoscatur unguentum tum divinitatis, per eorum quæ dicuntur significationem non ipsum significa- mus unguentum, sed parvas aliquas reliquias vaporis boni divini odoris theologicis nominibus .

ν 78$ Α ὑπολειφθείσης ἐκ τῶν ἀτμῶν τῷ ἀγγείῳ ποιότητας, στοχασμόν τινα περὶ τοῦ ἐκκενωθέντος μύρου ποιο μεθα. Τοῦτο οὖν ἐστιν διὰ τῶν εἰρημένων μανθά- νομεν, ὅτι αὐτὸ μὲν τὸ τῆς θεότητος μύρον ὅ τί ποτε κατ' οὐσίαν ἐστὶν, ὑπὲρ πᾶν ἐστιν όνομά τε καὶ νόημα. Τὰ δὲ τῷ παντὶ ἐνθεωρούμενα θαύματα, τῶν θεο λογικῶν ὀνομάτων τὴν ὕλην δίδωσι, δι᾿ ὧν σοφόν, δυνατόν, ἀγαθὸν, ἅγιον, μακάριόν τε καὶ ἀΐδιον, καὶ κριτὴν, καὶ σωτῆρα, καὶ τὰ τοιαῦτα κατονομάζομεν· ἅπερ πάντα ποιότητά τινα βραχεῖαν τοῦ θείου μύρου ἐνδείκνυται, ἣν πᾶσα ἡ κτίσις διὰ τῶν ἐνθεωρουμέ νων θαυμάτων, σκεύους τινὸς μυρεψικοῦ δίκην, ἐν ἑαυτῇ ἀπεμάξατο. Διὰ τοῦτο, φησίν, νεάνιδες ἠγά- πησάν σε, είλκυσαν σε. Εἶπε τὴν αἰτίαν τῆς ἐπαι- νετῆς ἐπιθυμίας, καὶ τῆς ἀγαπητικής διαθέσεως. Τίς γὰρ τοιούτου κάλλους ἀνέραστος γίνεται, εἰ μόν ναν ὀφθαλμὸν ἔχοι τὸν ἐνατενίσαι τῇ ὥρᾳ δυνάμενον ; Οὐ πολὺ μὲν τὸ καταλαμβανόμενον κάλλος, ἀπειρο πλάσιον δὲ τὸ διὰ τοῦ φαινομένου στοχαστικῶς εἰκα ζόμενον. Αλλ' ὥσπερ ὑλικὸς ἔρως τῶν ἔτι νηπιαζόν των οὐχ άπτεται (οὐ γὰρ χωρεῖ τὸ πάθος ή νηπιότης), οὔτε μὴν τοὺς ἐν ἐσχάτῳ γήρᾳ πεπονηκότας ἐν τοῖς τοιούτοις ἔστιν ἰδεῖν· οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ θείου κάλ λους, ὅ τε νήπιος ἔτι καὶ κλυδωνιζόμενος καὶ περι- " φερόμενος παντὶ ἀνέμῳ τῆς διδασκαλίας, καὶ ὁ πα- λαιὸς καὶ γηράσας, καὶ τῷ ἀφανισμῷ προσεγγίσας, ἀκίνητοι πρὸς τὴν ἐπιθυμίαν ταύτην εὑρίσκονται. Ο γὰρ ἅπτεται τῶν τοιούτων τὸ ἀόρατον κάλλος· μόνη δὲ ἡ τοιαύτη ψυχὴ ἡ διαβασα τὴν νηπιώδη κατάστασιν, καὶ διὰ τῆς πνευματικῆς ἡλικίας ἀκμάσασα, μὴ προσ- λαβοῦσα σπίλον, ή ρυτίδα, ή τι τῶν τοιούτων, ἡ μήτε ὑπὸ νηπιότητος ἀναισθητοῦσα, μήτε ὑπὸ τα λαιότητος ἀδρανοῦσα, ἣν νεᾶνιν ὀνομάζει ὁ λόγος αὕτη πείθεται τῇ μεγάλῃ καὶ πρώτῃ ἐντολῇ τοῦ νη " μου, ἐξ ὅλης καρδίας τε καὶ δυνάμεως ἀγαπῶσα τη κάλλος ἐκεῖνο, οὗ υπογραφὴν καὶ ὑπόδειγμα και ἑρμηνείαν οὐχ εὑρίσκει ἡ ἀνθρωπίνη διάνοια. Δε τοιαῦται τοίνυν νεάνιδες διὰ τῶν ἀρετῶν αὐξηθεῖσαι, καὶ καθ᾿ ὥραν ἤδη τῶν θείων μυστηρίων τοῦ θείου θαλάμου ἐντὸς γενόμεναι, ἀγαπῶσι τοῦ νυμφίου τ κάλλος, καὶ διὰ τῆς ἀγάπης πρὸς ἑαυτὰς ἐπιστρέ φουσι. Τοιοῦτος γὰρ ὁ νυμφίος, ὡς ἀντιδιδόναι τοῖς ἀγαπῶσι τὸν πόθον, ὁ οὕτως εἰπὼν ἐκ προσώπου τῆς σοφίας, ὅτι Ἐγὼ τοὺς ἐμὲ φιλοῦντας ἀγαπῶ· καὶ, ὅτι Μεριῶ τοῖς ἐμὲ ἀγαπῶσιν ὕπαρξιν (αυ τὸς δέ ἐστιν ἡ ὕπαρξις)· καὶ τοὺς θησαυροὺς αὐτ τῶν ἐμπλήσω ἀγαθῶν. Ελκουσι τοίνυν αἱ ψυχαί πρὸς ἑαυτὰς τοῦ ἀφθάρτου νυμφίου τὸν πόθον, ὀπίσω, καθώς γέγραπται, Κυρίου τοῦ Θεοῦ πορευόμεναι. Τῆς δὲ ἀγάπης αὐτῶν αἰτία ἡ τοῦ μύρου εὐωδία για νεται, πρὸς ἣν ἀεὶ τρέχουσαι τοῖς ἔμπροσθεν ἐπεκ- τείνονται, τοῦ κατόπιν λήθην ποιούμενα:. Οπίσω γάρ σου, φησίν, εἰς ὀσμὴν μύρων σου δραμού- μεθα. ᾿Αλλὰ αἱ μὲν οὔπω τῆς ἀρετῆς τὸ τέλειον ἔχουσαι, καὶ καθ᾽ ἡλικίαν ἔτι νεάζουσαι, δραμεῖσθαι πρὸς τὸν σκοπὸν, ὃν ὑποδείκνυσιν ἡ ὀσμὴ τῶν μύρων, κατεπαγγέλλονται. Λέγουσι γὰρ, ὅτι Εἰς ὀσμὴν μύ S. GREGORII NYSSENI B indicamus. Ut in vasis quorum efusum fuerit un- guentum, ipsum quidem vasorum effusum un- guentum sua natura ignoratur quale sit, ex qua- dam autem exili et obscura ex vaporibus in vase relicta qualitate, de effuso unguento aliquam faci- mus conjecturam. Hoc est ergo quod discimus per ea quæ dicta sunt, quod ipsum quidem unguentum divinitatis, quodcunque sit essentia, exsuperat omne nomen et intelligentiam. Quæ autem in uni- verso cernuntur miracula, theologicorum nomi^C num dant materiam, per quæ Deum nominamus sapientem, potentem, bonum, sanctum, beatum, et æternum, et judicem, et servatorem, et quæ sunt hujusmodi : quæ quidem indicant quandam modicam divini unguenti qualitatem, quam uni-1 versa creatura per ea quæ cernuntur miracula, instar unguentarii cujusdam vasis, in se impres- sit. Fdcirco, inquit, adolescentul dilexerunt te, traxerunt te. Dixit causam laudabilis cupiditatis, et amatoria affectionis. Quis est enim qui hanc non ainet pulchritudinem, si solummodo habeat oculum quem possit defigere in venustatem et decorem? Non est quidem magua quæ compre- benditur pulchritudo, est autem infinitis partibus major ea, cujus per id quod apparet facimus con- : jecturam. Sed quomodo amor materialis non attin- git eos qui sunt adhuc infantes : infantia enim non capit affectionem: sed nec eos qui extrema confecti sunt senectute, videre licet ita affectos : ita etiam in divina pulchritudine, qui est adhuc. infans et fluctuat, et omni vento doctrinæ circum- fertur, et qui est vetus et senio confectus, et non procul ab interitu, ad hanc cupiditatem inveniuntur immobiles. Non enim eos tangit pul- chritudo quæ non cadit sub aspectum. Sola au- tem ea anima, quæ statum transiit infantilem, et ad spiritualis aetatis lorem pervenit ac vigorem, nec maculam accepit aut rugam, aut aliquid hujus- modi, et neque propter infantiam caret sensu, ne- que ob vetustatem est imbecilla, quam adolescen- tulam hic liber nominat, ea paret magno et primo præcepto legis, toto corde et totis viribus dili- gens illam pulchritudinem, cujus descriptionem, exemplumque et interpretationeni humana non in- venit cogitatio. Hæ ergo adolescentulæ quæ creverunt in virtutibus, et per ætatem jam ingressæ sunt thalamum divinorum mysteriorum, diligunt sponsi pulchritudinem, et per dilectionem eum ad se con- vertunt. Talis enim est sponsus, qui amantibus vicis. sim reddat amorem, ita dicens in persona Sapientiæ : Ego diligentes me diligo, et Dividam iis qui me diligunt, substantiam. Ipse autem est substantia. Ei thesauros eorum implebo bonis”. Ad se ergo tra- hunt animæ desiderium sponsi in quem non cadit interius, post Dominum Deum, sicut scriptum est, - ambulantes. Dilectionis autem eorum causa est bonus odor unguenti, ad quem semper currentes » Prov. viii, sqq. Osee. XI, 10. , D

ν 78$ Α ὑπολειφθείσης ἐκ τῶν ἀτμῶν τῷ ἀγγείῳ ποιότητας, στοχασμόν τινα περὶ τοῦ ἐκκενωθέντος μύρου ποιο μεθα. Τοῦτο οὖν ἐστιν διὰ τῶν εἰρημένων μανθά- νομεν, ὅτι αὐτὸ μὲν τὸ τῆς θεότητος μύρον ὅ τί ποτε κατ' οὐσίαν ἐστὶν, ὑπὲρ πᾶν ἐστιν όνομά τε καὶ νόημα. Τὰ δὲ τῷ παντὶ ἐνθεωρούμενα θαύματα, τῶν θεο λογικῶν ὀνομάτων τὴν ὕλην δίδωσι, δι᾿ ὧν σοφόν, δυνατόν, ἀγαθὸν, ἅγιον, μακάριόν τε καὶ ἀΐδιον, καὶ κριτὴν, καὶ σωτῆρα, καὶ τὰ τοιαῦτα κατονομάζομεν· ἅπερ πάντα ποιότητά τινα βραχεῖαν τοῦ θείου μύρου ἐνδείκνυται, ἣν πᾶσα ἡ κτίσις διὰ τῶν ἐνθεωρουμέ νων θαυμάτων, σκεύους τινὸς μυρεψικοῦ δίκην, ἐν ἑαυτῇ ἀπεμάξατο. Διὰ τοῦτο, φησίν, νεάνιδες ἠγά- πησάν σε, είλκυσαν σε. Εἶπε τὴν αἰτίαν τῆς ἐπαι- νετῆς ἐπιθυμίας, καὶ τῆς ἀγαπητικής διαθέσεως. Τίς γὰρ τοιούτου κάλλους ἀνέραστος γίνεται, εἰ μόν ναν ὀφθαλμὸν ἔχοι τὸν ἐνατενίσαι τῇ ὥρᾳ δυνάμενον ; Οὐ πολὺ μὲν τὸ καταλαμβανόμενον κάλλος, ἀπειρο πλάσιον δὲ τὸ διὰ τοῦ φαινομένου στοχαστικῶς εἰκα ζόμενον. Αλλ' ὥσπερ ὑλικὸς ἔρως τῶν ἔτι νηπιαζόν των οὐχ άπτεται (οὐ γὰρ χωρεῖ τὸ πάθος ή νηπιότης), οὔτε μὴν τοὺς ἐν ἐσχάτῳ γήρᾳ πεπονηκότας ἐν τοῖς τοιούτοις ἔστιν ἰδεῖν· οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ θείου κάλ λους, ὅ τε νήπιος ἔτι καὶ κλυδωνιζόμενος καὶ περι- " φερόμενος παντὶ ἀνέμῳ τῆς διδασκαλίας, καὶ ὁ πα- λαιὸς καὶ γηράσας, καὶ τῷ ἀφανισμῷ προσεγγίσας, ἀκίνητοι πρὸς τὴν ἐπιθυμίαν ταύτην εὑρίσκονται. Ο γὰρ ἅπτεται τῶν τοιούτων τὸ ἀόρατον κάλλος· μόνη δὲ ἡ τοιαύτη ψυχὴ ἡ διαβασα τὴν νηπιώδη κατάστασιν, καὶ διὰ τῆς πνευματικῆς ἡλικίας ἀκμάσασα, μὴ προσ- λαβοῦσα σπίλον, ή ρυτίδα, ή τι τῶν τοιούτων, ἡ μήτε ὑπὸ νηπιότητος ἀναισθητοῦσα, μήτε ὑπὸ τα λαιότητος ἀδρανοῦσα, ἣν νεᾶνιν ὀνομάζει ὁ λόγος αὕτη πείθεται τῇ μεγάλῃ καὶ πρώτῃ ἐντολῇ τοῦ νη " μου, ἐξ ὅλης καρδίας τε καὶ δυνάμεως ἀγαπῶσα τη κάλλος ἐκεῖνο, οὗ υπογραφὴν καὶ ὑπόδειγμα και ἑρμηνείαν οὐχ εὑρίσκει ἡ ἀνθρωπίνη διάνοια. Δε τοιαῦται τοίνυν νεάνιδες διὰ τῶν ἀρετῶν αὐξηθεῖσαι, καὶ καθ᾿ ὥραν ἤδη τῶν θείων μυστηρίων τοῦ θείου θαλάμου ἐντὸς γενόμεναι, ἀγαπῶσι τοῦ νυμφίου τ κάλλος, καὶ διὰ τῆς ἀγάπης πρὸς ἑαυτὰς ἐπιστρέ φουσι. Τοιοῦτος γὰρ ὁ νυμφίος, ὡς ἀντιδιδόναι τοῖς ἀγαπῶσι τὸν πόθον, ὁ οὕτως εἰπὼν ἐκ προσώπου τῆς σοφίας, ὅτι Ἐγὼ τοὺς ἐμὲ φιλοῦντας ἀγαπῶ· καὶ, ὅτι Μεριῶ τοῖς ἐμὲ ἀγαπῶσιν ὕπαρξιν (αυ τὸς δέ ἐστιν ἡ ὕπαρξις)· καὶ τοὺς θησαυροὺς αὐτ τῶν ἐμπλήσω ἀγαθῶν. Ελκουσι τοίνυν αἱ ψυχαί πρὸς ἑαυτὰς τοῦ ἀφθάρτου νυμφίου τὸν πόθον, ὀπίσω, καθώς γέγραπται, Κυρίου τοῦ Θεοῦ πορευόμεναι. Τῆς δὲ ἀγάπης αὐτῶν αἰτία ἡ τοῦ μύρου εὐωδία για νεται, πρὸς ἣν ἀεὶ τρέχουσαι τοῖς ἔμπροσθεν ἐπεκ- τείνονται, τοῦ κατόπιν λήθην ποιούμενα:. Οπίσω γάρ σου, φησίν, εἰς ὀσμὴν μύρων σου δραμού- μεθα. ᾿Αλλὰ αἱ μὲν οὔπω τῆς ἀρετῆς τὸ τέλειον ἔχουσαι, καὶ καθ᾽ ἡλικίαν ἔτι νεάζουσαι, δραμεῖσθαι πρὸς τὸν σκοπὸν, ὃν ὑποδείκνυσιν ἡ ὀσμὴ τῶν μύρων, κατεπαγγέλλονται. Λέγουσι γὰρ, ὅτι Εἰς ὀσμὴν μύ S. GREGORII NYSSENI B indicamus. Ut in vasis quorum efusum fuerit un- guentum, ipsum quidem vasorum effusum un- guentum sua natura ignoratur quale sit, ex qua- dam autem exili et obscura ex vaporibus in vase relicta qualitate, de effuso unguento aliquam faci- mus conjecturam. Hoc est ergo quod discimus per ea quæ dicta sunt, quod ipsum quidem unguentum divinitatis, quodcunque sit essentia, exsuperat omne nomen et intelligentiam. Quæ autem in uni- verso cernuntur miracula, theologicorum nomi^C num dant materiam, per quæ Deum nominamus sapientem, potentem, bonum, sanctum, beatum, et æternum, et judicem, et servatorem, et quæ sunt hujusmodi : quæ quidem indicant quandam modicam divini unguenti qualitatem, quam uni-1 versa creatura per ea quæ cernuntur miracula, instar unguentarii cujusdam vasis, in se impres- sit. Fdcirco, inquit, adolescentul dilexerunt te, traxerunt te. Dixit causam laudabilis cupiditatis, et amatoria affectionis. Quis est enim qui hanc non ainet pulchritudinem, si solummodo habeat oculum quem possit defigere in venustatem et decorem? Non est quidem magua quæ compre- benditur pulchritudo, est autem infinitis partibus major ea, cujus per id quod apparet facimus con- : jecturam. Sed quomodo amor materialis non attin- git eos qui sunt adhuc infantes : infantia enim non capit affectionem: sed nec eos qui extrema confecti sunt senectute, videre licet ita affectos : ita etiam in divina pulchritudine, qui est adhuc. infans et fluctuat, et omni vento doctrinæ circum- fertur, et qui est vetus et senio confectus, et non procul ab interitu, ad hanc cupiditatem inveniuntur immobiles. Non enim eos tangit pul- chritudo quæ non cadit sub aspectum. Sola au- tem ea anima, quæ statum transiit infantilem, et ad spiritualis aetatis lorem pervenit ac vigorem, nec maculam accepit aut rugam, aut aliquid hujus- modi, et neque propter infantiam caret sensu, ne- que ob vetustatem est imbecilla, quam adolescen- tulam hic liber nominat, ea paret magno et primo præcepto legis, toto corde et totis viribus dili- gens illam pulchritudinem, cujus descriptionem, exemplumque et interpretationeni humana non in- venit cogitatio. Hæ ergo adolescentulæ quæ creverunt in virtutibus, et per ætatem jam ingressæ sunt thalamum divinorum mysteriorum, diligunt sponsi pulchritudinem, et per dilectionem eum ad se con- vertunt. Talis enim est sponsus, qui amantibus vicis. sim reddat amorem, ita dicens in persona Sapientiæ : Ego diligentes me diligo, et Dividam iis qui me diligunt, substantiam. Ipse autem est substantia. Ei thesauros eorum implebo bonis”. Ad se ergo tra- hunt animæ desiderium sponsi in quem non cadit interius, post Dominum Deum, sicut scriptum est, - ambulantes. Dilectionis autem eorum causa est bonus odor unguenti, ad quem semper currentes » Prov. viii, sqq. Osee. XI, 10. , D

ν 78$ Α ὑπολειφθείσης ἐκ τῶν ἀτμῶν τῷ ἀγγείῳ ποιότητας, στοχασμόν τινα περὶ τοῦ ἐκκενωθέντος μύρου ποιο μεθα. Τοῦτο οὖν ἐστιν διὰ τῶν εἰρημένων μανθά- νομεν, ὅτι αὐτὸ μὲν τὸ τῆς θεότητος μύρον ὅ τί ποτε κατ' οὐσίαν ἐστὶν, ὑπὲρ πᾶν ἐστιν όνομά τε καὶ νόημα. Τὰ δὲ τῷ παντὶ ἐνθεωρούμενα θαύματα, τῶν θεο λογικῶν ὀνομάτων τὴν ὕλην δίδωσι, δι᾿ ὧν σοφόν, δυνατόν, ἀγαθὸν, ἅγιον, μακάριόν τε καὶ ἀΐδιον, καὶ κριτὴν, καὶ σωτῆρα, καὶ τὰ τοιαῦτα κατονομάζομεν· ἅπερ πάντα ποιότητά τινα βραχεῖαν τοῦ θείου μύρου ἐνδείκνυται, ἣν πᾶσα ἡ κτίσις διὰ τῶν ἐνθεωρουμέ νων θαυμάτων, σκεύους τινὸς μυρεψικοῦ δίκην, ἐν ἑαυτῇ ἀπεμάξατο. Διὰ τοῦτο, φησίν, νεάνιδες ἠγά- πησάν σε, είλκυσαν σε. Εἶπε τὴν αἰτίαν τῆς ἐπαι- νετῆς ἐπιθυμίας, καὶ τῆς ἀγαπητικής διαθέσεως. Τίς γὰρ τοιούτου κάλλους ἀνέραστος γίνεται, εἰ μόν ναν ὀφθαλμὸν ἔχοι τὸν ἐνατενίσαι τῇ ὥρᾳ δυνάμενον ; Οὐ πολὺ μὲν τὸ καταλαμβανόμενον κάλλος, ἀπειρο πλάσιον δὲ τὸ διὰ τοῦ φαινομένου στοχαστικῶς εἰκα ζόμενον. Αλλ' ὥσπερ ὑλικὸς ἔρως τῶν ἔτι νηπιαζόν των οὐχ άπτεται (οὐ γὰρ χωρεῖ τὸ πάθος ή νηπιότης), οὔτε μὴν τοὺς ἐν ἐσχάτῳ γήρᾳ πεπονηκότας ἐν τοῖς τοιούτοις ἔστιν ἰδεῖν· οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ θείου κάλ λους, ὅ τε νήπιος ἔτι καὶ κλυδωνιζόμενος καὶ περι- " φερόμενος παντὶ ἀνέμῳ τῆς διδασκαλίας, καὶ ὁ πα- λαιὸς καὶ γηράσας, καὶ τῷ ἀφανισμῷ προσεγγίσας, ἀκίνητοι πρὸς τὴν ἐπιθυμίαν ταύτην εὑρίσκονται. Ο γὰρ ἅπτεται τῶν τοιούτων τὸ ἀόρατον κάλλος· μόνη δὲ ἡ τοιαύτη ψυχὴ ἡ διαβασα τὴν νηπιώδη κατάστασιν, καὶ διὰ τῆς πνευματικῆς ἡλικίας ἀκμάσασα, μὴ προσ- λαβοῦσα σπίλον, ή ρυτίδα, ή τι τῶν τοιούτων, ἡ μήτε ὑπὸ νηπιότητος ἀναισθητοῦσα, μήτε ὑπὸ τα λαιότητος ἀδρανοῦσα, ἣν νεᾶνιν ὀνομάζει ὁ λόγος αὕτη πείθεται τῇ μεγάλῃ καὶ πρώτῃ ἐντολῇ τοῦ νη " μου, ἐξ ὅλης καρδίας τε καὶ δυνάμεως ἀγαπῶσα τη κάλλος ἐκεῖνο, οὗ υπογραφὴν καὶ ὑπόδειγμα και ἑρμηνείαν οὐχ εὑρίσκει ἡ ἀνθρωπίνη διάνοια. Δε τοιαῦται τοίνυν νεάνιδες διὰ τῶν ἀρετῶν αὐξηθεῖσαι, καὶ καθ᾿ ὥραν ἤδη τῶν θείων μυστηρίων τοῦ θείου θαλάμου ἐντὸς γενόμεναι, ἀγαπῶσι τοῦ νυμφίου τ κάλλος, καὶ διὰ τῆς ἀγάπης πρὸς ἑαυτὰς ἐπιστρέ φουσι. Τοιοῦτος γὰρ ὁ νυμφίος, ὡς ἀντιδιδόναι τοῖς ἀγαπῶσι τὸν πόθον, ὁ οὕτως εἰπὼν ἐκ προσώπου τῆς σοφίας, ὅτι Ἐγὼ τοὺς ἐμὲ φιλοῦντας ἀγαπῶ· καὶ, ὅτι Μεριῶ τοῖς ἐμὲ ἀγαπῶσιν ὕπαρξιν (αυ τὸς δέ ἐστιν ἡ ὕπαρξις)· καὶ τοὺς θησαυροὺς αὐτ τῶν ἐμπλήσω ἀγαθῶν. Ελκουσι τοίνυν αἱ ψυχαί πρὸς ἑαυτὰς τοῦ ἀφθάρτου νυμφίου τὸν πόθον, ὀπίσω, καθώς γέγραπται, Κυρίου τοῦ Θεοῦ πορευόμεναι. Τῆς δὲ ἀγάπης αὐτῶν αἰτία ἡ τοῦ μύρου εὐωδία για νεται, πρὸς ἣν ἀεὶ τρέχουσαι τοῖς ἔμπροσθεν ἐπεκ- τείνονται, τοῦ κατόπιν λήθην ποιούμενα:. Οπίσω γάρ σου, φησίν, εἰς ὀσμὴν μύρων σου δραμού- μεθα. ᾿Αλλὰ αἱ μὲν οὔπω τῆς ἀρετῆς τὸ τέλειον ἔχουσαι, καὶ καθ᾽ ἡλικίαν ἔτι νεάζουσαι, δραμεῖσθαι πρὸς τὸν σκοπὸν, ὃν ὑποδείκνυσιν ἡ ὀσμὴ τῶν μύρων, κατεπαγγέλλονται. Λέγουσι γὰρ, ὅτι Εἰς ὀσμὴν μύ S. GREGORII NYSSENI B indicamus. Ut in vasis quorum efusum fuerit un- guentum, ipsum quidem vasorum effusum un- guentum sua natura ignoratur quale sit, ex qua- dam autem exili et obscura ex vaporibus in vase relicta qualitate, de effuso unguento aliquam faci- mus conjecturam. Hoc est ergo quod discimus per ea quæ dicta sunt, quod ipsum quidem unguentum divinitatis, quodcunque sit essentia, exsuperat omne nomen et intelligentiam. Quæ autem in uni- verso cernuntur miracula, theologicorum nomi^C num dant materiam, per quæ Deum nominamus sapientem, potentem, bonum, sanctum, beatum, et æternum, et judicem, et servatorem, et quæ sunt hujusmodi : quæ quidem indicant quandam modicam divini unguenti qualitatem, quam uni-1 versa creatura per ea quæ cernuntur miracula, instar unguentarii cujusdam vasis, in se impres- sit. Fdcirco, inquit, adolescentul dilexerunt te, traxerunt te. Dixit causam laudabilis cupiditatis, et amatoria affectionis. Quis est enim qui hanc non ainet pulchritudinem, si solummodo habeat oculum quem possit defigere in venustatem et decorem? Non est quidem magua quæ compre- benditur pulchritudo, est autem infinitis partibus major ea, cujus per id quod apparet facimus con- : jecturam. Sed quomodo amor materialis non attin- git eos qui sunt adhuc infantes : infantia enim non capit affectionem: sed nec eos qui extrema confecti sunt senectute, videre licet ita affectos : ita etiam in divina pulchritudine, qui est adhuc. infans et fluctuat, et omni vento doctrinæ circum- fertur, et qui est vetus et senio confectus, et non procul ab interitu, ad hanc cupiditatem inveniuntur immobiles. Non enim eos tangit pul- chritudo quæ non cadit sub aspectum. Sola au- tem ea anima, quæ statum transiit infantilem, et ad spiritualis aetatis lorem pervenit ac vigorem, nec maculam accepit aut rugam, aut aliquid hujus- modi, et neque propter infantiam caret sensu, ne- que ob vetustatem est imbecilla, quam adolescen- tulam hic liber nominat, ea paret magno et primo præcepto legis, toto corde et totis viribus dili- gens illam pulchritudinem, cujus descriptionem, exemplumque et interpretationeni humana non in- venit cogitatio. Hæ ergo adolescentulæ quæ creverunt in virtutibus, et per ætatem jam ingressæ sunt thalamum divinorum mysteriorum, diligunt sponsi pulchritudinem, et per dilectionem eum ad se con- vertunt. Talis enim est sponsus, qui amantibus vicis. sim reddat amorem, ita dicens in persona Sapientiæ : Ego diligentes me diligo, et Dividam iis qui me diligunt, substantiam. Ipse autem est substantia. Ei thesauros eorum implebo bonis”. Ad se ergo tra- hunt animæ desiderium sponsi in quem non cadit interius, post Dominum Deum, sicut scriptum est, - ambulantes. Dilectionis autem eorum causa est bonus odor unguenti, ad quem semper currentes » Prov. viii, sqq. Osee. XI, 10. , D

ν 78$ Α ὑπολειφθείσης ἐκ τῶν ἀτμῶν τῷ ἀγγείῳ ποιότητας, στοχασμόν τινα περὶ τοῦ ἐκκενωθέντος μύρου ποιο μεθα. Τοῦτο οὖν ἐστιν διὰ τῶν εἰρημένων μανθά- νομεν, ὅτι αὐτὸ μὲν τὸ τῆς θεότητος μύρον ὅ τί ποτε κατ' οὐσίαν ἐστὶν, ὑπὲρ πᾶν ἐστιν όνομά τε καὶ νόημα. Τὰ δὲ τῷ παντὶ ἐνθεωρούμενα θαύματα, τῶν θεο λογικῶν ὀνομάτων τὴν ὕλην δίδωσι, δι᾿ ὧν σοφόν, δυνατόν, ἀγαθὸν, ἅγιον, μακάριόν τε καὶ ἀΐδιον, καὶ κριτὴν, καὶ σωτῆρα, καὶ τὰ τοιαῦτα κατονομάζομεν· ἅπερ πάντα ποιότητά τινα βραχεῖαν τοῦ θείου μύρου ἐνδείκνυται, ἣν πᾶσα ἡ κτίσις διὰ τῶν ἐνθεωρουμέ νων θαυμάτων, σκεύους τινὸς μυρεψικοῦ δίκην, ἐν ἑαυτῇ ἀπεμάξατο. Διὰ τοῦτο, φησίν, νεάνιδες ἠγά- πησάν σε, είλκυσαν σε. Εἶπε τὴν αἰτίαν τῆς ἐπαι- νετῆς ἐπιθυμίας, καὶ τῆς ἀγαπητικής διαθέσεως. Τίς γὰρ τοιούτου κάλλους ἀνέραστος γίνεται, εἰ μόν ναν ὀφθαλμὸν ἔχοι τὸν ἐνατενίσαι τῇ ὥρᾳ δυνάμενον ; Οὐ πολὺ μὲν τὸ καταλαμβανόμενον κάλλος, ἀπειρο πλάσιον δὲ τὸ διὰ τοῦ φαινομένου στοχαστικῶς εἰκα ζόμενον. Αλλ' ὥσπερ ὑλικὸς ἔρως τῶν ἔτι νηπιαζόν των οὐχ άπτεται (οὐ γὰρ χωρεῖ τὸ πάθος ή νηπιότης), οὔτε μὴν τοὺς ἐν ἐσχάτῳ γήρᾳ πεπονηκότας ἐν τοῖς τοιούτοις ἔστιν ἰδεῖν· οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ θείου κάλ λους, ὅ τε νήπιος ἔτι καὶ κλυδωνιζόμενος καὶ περι- " φερόμενος παντὶ ἀνέμῳ τῆς διδασκαλίας, καὶ ὁ πα- λαιὸς καὶ γηράσας, καὶ τῷ ἀφανισμῷ προσεγγίσας, ἀκίνητοι πρὸς τὴν ἐπιθυμίαν ταύτην εὑρίσκονται. Ο γὰρ ἅπτεται τῶν τοιούτων τὸ ἀόρατον κάλλος· μόνη δὲ ἡ τοιαύτη ψυχὴ ἡ διαβασα τὴν νηπιώδη κατάστασιν, καὶ διὰ τῆς πνευματικῆς ἡλικίας ἀκμάσασα, μὴ προσ- λαβοῦσα σπίλον, ή ρυτίδα, ή τι τῶν τοιούτων, ἡ μήτε ὑπὸ νηπιότητος ἀναισθητοῦσα, μήτε ὑπὸ τα λαιότητος ἀδρανοῦσα, ἣν νεᾶνιν ὀνομάζει ὁ λόγος αὕτη πείθεται τῇ μεγάλῃ καὶ πρώτῃ ἐντολῇ τοῦ νη " μου, ἐξ ὅλης καρδίας τε καὶ δυνάμεως ἀγαπῶσα τη κάλλος ἐκεῖνο, οὗ υπογραφὴν καὶ ὑπόδειγμα και ἑρμηνείαν οὐχ εὑρίσκει ἡ ἀνθρωπίνη διάνοια. Δε τοιαῦται τοίνυν νεάνιδες διὰ τῶν ἀρετῶν αὐξηθεῖσαι, καὶ καθ᾿ ὥραν ἤδη τῶν θείων μυστηρίων τοῦ θείου θαλάμου ἐντὸς γενόμεναι, ἀγαπῶσι τοῦ νυμφίου τ κάλλος, καὶ διὰ τῆς ἀγάπης πρὸς ἑαυτὰς ἐπιστρέ φουσι. Τοιοῦτος γὰρ ὁ νυμφίος, ὡς ἀντιδιδόναι τοῖς ἀγαπῶσι τὸν πόθον, ὁ οὕτως εἰπὼν ἐκ προσώπου τῆς σοφίας, ὅτι Ἐγὼ τοὺς ἐμὲ φιλοῦντας ἀγαπῶ· καὶ, ὅτι Μεριῶ τοῖς ἐμὲ ἀγαπῶσιν ὕπαρξιν (αυ τὸς δέ ἐστιν ἡ ὕπαρξις)· καὶ τοὺς θησαυροὺς αὐτ τῶν ἐμπλήσω ἀγαθῶν. Ελκουσι τοίνυν αἱ ψυχαί πρὸς ἑαυτὰς τοῦ ἀφθάρτου νυμφίου τὸν πόθον, ὀπίσω, καθώς γέγραπται, Κυρίου τοῦ Θεοῦ πορευόμεναι. Τῆς δὲ ἀγάπης αὐτῶν αἰτία ἡ τοῦ μύρου εὐωδία για νεται, πρὸς ἣν ἀεὶ τρέχουσαι τοῖς ἔμπροσθεν ἐπεκ- τείνονται, τοῦ κατόπιν λήθην ποιούμενα:. Οπίσω γάρ σου, φησίν, εἰς ὀσμὴν μύρων σου δραμού- μεθα. ᾿Αλλὰ αἱ μὲν οὔπω τῆς ἀρετῆς τὸ τέλειον ἔχουσαι, καὶ καθ᾽ ἡλικίαν ἔτι νεάζουσαι, δραμεῖσθαι πρὸς τὸν σκοπὸν, ὃν ὑποδείκνυσιν ἡ ὀσμὴ τῶν μύρων, κατεπαγγέλλονται. Λέγουσι γὰρ, ὅτι Εἰς ὀσμὴν μύ S. GREGORII NYSSENI B indicamus. Ut in vasis quorum efusum fuerit un- guentum, ipsum quidem vasorum effusum un- guentum sua natura ignoratur quale sit, ex qua- dam autem exili et obscura ex vaporibus in vase relicta qualitate, de effuso unguento aliquam faci- mus conjecturam. Hoc est ergo quod discimus per ea quæ dicta sunt, quod ipsum quidem unguentum divinitatis, quodcunque sit essentia, exsuperat omne nomen et intelligentiam. Quæ autem in uni- verso cernuntur miracula, theologicorum nomi^C num dant materiam, per quæ Deum nominamus sapientem, potentem, bonum, sanctum, beatum, et æternum, et judicem, et servatorem, et quæ sunt hujusmodi : quæ quidem indicant quandam modicam divini unguenti qualitatem, quam uni-1 versa creatura per ea quæ cernuntur miracula, instar unguentarii cujusdam vasis, in se impres- sit. Fdcirco, inquit, adolescentul dilexerunt te, traxerunt te. Dixit causam laudabilis cupiditatis, et amatoria affectionis. Quis est enim qui hanc non ainet pulchritudinem, si solummodo habeat oculum quem possit defigere in venustatem et decorem? Non est quidem magua quæ compre- benditur pulchritudo, est autem infinitis partibus major ea, cujus per id quod apparet facimus con- : jecturam. Sed quomodo amor materialis non attin- git eos qui sunt adhuc infantes : infantia enim non capit affectionem: sed nec eos qui extrema confecti sunt senectute, videre licet ita affectos : ita etiam in divina pulchritudine, qui est adhuc. infans et fluctuat, et omni vento doctrinæ circum- fertur, et qui est vetus et senio confectus, et non procul ab interitu, ad hanc cupiditatem inveniuntur immobiles. Non enim eos tangit pul- chritudo quæ non cadit sub aspectum. Sola au- tem ea anima, quæ statum transiit infantilem, et ad spiritualis aetatis lorem pervenit ac vigorem, nec maculam accepit aut rugam, aut aliquid hujus- modi, et neque propter infantiam caret sensu, ne- que ob vetustatem est imbecilla, quam adolescen- tulam hic liber nominat, ea paret magno et primo præcepto legis, toto corde et totis viribus dili- gens illam pulchritudinem, cujus descriptionem, exemplumque et interpretationeni humana non in- venit cogitatio. Hæ ergo adolescentulæ quæ creverunt in virtutibus, et per ætatem jam ingressæ sunt thalamum divinorum mysteriorum, diligunt sponsi pulchritudinem, et per dilectionem eum ad se con- vertunt. Talis enim est sponsus, qui amantibus vicis. sim reddat amorem, ita dicens in persona Sapientiæ : Ego diligentes me diligo, et Dividam iis qui me diligunt, substantiam. Ipse autem est substantia. Ei thesauros eorum implebo bonis”. Ad se ergo tra- hunt animæ desiderium sponsi in quem non cadit interius, post Dominum Deum, sicut scriptum est, - ambulantes. Dilectionis autem eorum causa est bonus odor unguenti, ad quem semper currentes » Prov. viii, sqq. Osee. XI, 10. , D

ν 78$ Α ὑπολειφθείσης ἐκ τῶν ἀτμῶν τῷ ἀγγείῳ ποιότητας, στοχασμόν τινα περὶ τοῦ ἐκκενωθέντος μύρου ποιο μεθα. Τοῦτο οὖν ἐστιν διὰ τῶν εἰρημένων μανθά- νομεν, ὅτι αὐτὸ μὲν τὸ τῆς θεότητος μύρον ὅ τί ποτε κατ' οὐσίαν ἐστὶν, ὑπὲρ πᾶν ἐστιν όνομά τε καὶ νόημα. Τὰ δὲ τῷ παντὶ ἐνθεωρούμενα θαύματα, τῶν θεο λογικῶν ὀνομάτων τὴν ὕλην δίδωσι, δι᾿ ὧν σοφόν, δυνατόν, ἀγαθὸν, ἅγιον, μακάριόν τε καὶ ἀΐδιον, καὶ κριτὴν, καὶ σωτῆρα, καὶ τὰ τοιαῦτα κατονομάζομεν· ἅπερ πάντα ποιότητά τινα βραχεῖαν τοῦ θείου μύρου ἐνδείκνυται, ἣν πᾶσα ἡ κτίσις διὰ τῶν ἐνθεωρουμέ νων θαυμάτων, σκεύους τινὸς μυρεψικοῦ δίκην, ἐν ἑαυτῇ ἀπεμάξατο. Διὰ τοῦτο, φησίν, νεάνιδες ἠγά- πησάν σε, είλκυσαν σε. Εἶπε τὴν αἰτίαν τῆς ἐπαι- νετῆς ἐπιθυμίας, καὶ τῆς ἀγαπητικής διαθέσεως. Τίς γὰρ τοιούτου κάλλους ἀνέραστος γίνεται, εἰ μόν ναν ὀφθαλμὸν ἔχοι τὸν ἐνατενίσαι τῇ ὥρᾳ δυνάμενον ; Οὐ πολὺ μὲν τὸ καταλαμβανόμενον κάλλος, ἀπειρο πλάσιον δὲ τὸ διὰ τοῦ φαινομένου στοχαστικῶς εἰκα ζόμενον. Αλλ' ὥσπερ ὑλικὸς ἔρως τῶν ἔτι νηπιαζόν των οὐχ άπτεται (οὐ γὰρ χωρεῖ τὸ πάθος ή νηπιότης), οὔτε μὴν τοὺς ἐν ἐσχάτῳ γήρᾳ πεπονηκότας ἐν τοῖς τοιούτοις ἔστιν ἰδεῖν· οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ θείου κάλ λους, ὅ τε νήπιος ἔτι καὶ κλυδωνιζόμενος καὶ περι- " φερόμενος παντὶ ἀνέμῳ τῆς διδασκαλίας, καὶ ὁ πα- λαιὸς καὶ γηράσας, καὶ τῷ ἀφανισμῷ προσεγγίσας, ἀκίνητοι πρὸς τὴν ἐπιθυμίαν ταύτην εὑρίσκονται. Ο γὰρ ἅπτεται τῶν τοιούτων τὸ ἀόρατον κάλλος· μόνη δὲ ἡ τοιαύτη ψυχὴ ἡ διαβασα τὴν νηπιώδη κατάστασιν, καὶ διὰ τῆς πνευματικῆς ἡλικίας ἀκμάσασα, μὴ προσ- λαβοῦσα σπίλον, ή ρυτίδα, ή τι τῶν τοιούτων, ἡ μήτε ὑπὸ νηπιότητος ἀναισθητοῦσα, μήτε ὑπὸ τα λαιότητος ἀδρανοῦσα, ἣν νεᾶνιν ὀνομάζει ὁ λόγος αὕτη πείθεται τῇ μεγάλῃ καὶ πρώτῃ ἐντολῇ τοῦ νη " μου, ἐξ ὅλης καρδίας τε καὶ δυνάμεως ἀγαπῶσα τη κάλλος ἐκεῖνο, οὗ υπογραφὴν καὶ ὑπόδειγμα και ἑρμηνείαν οὐχ εὑρίσκει ἡ ἀνθρωπίνη διάνοια. Δε τοιαῦται τοίνυν νεάνιδες διὰ τῶν ἀρετῶν αὐξηθεῖσαι, καὶ καθ᾿ ὥραν ἤδη τῶν θείων μυστηρίων τοῦ θείου θαλάμου ἐντὸς γενόμεναι, ἀγαπῶσι τοῦ νυμφίου τ κάλλος, καὶ διὰ τῆς ἀγάπης πρὸς ἑαυτὰς ἐπιστρέ φουσι. Τοιοῦτος γὰρ ὁ νυμφίος, ὡς ἀντιδιδόναι τοῖς ἀγαπῶσι τὸν πόθον, ὁ οὕτως εἰπὼν ἐκ προσώπου τῆς σοφίας, ὅτι Ἐγὼ τοὺς ἐμὲ φιλοῦντας ἀγαπῶ· καὶ, ὅτι Μεριῶ τοῖς ἐμὲ ἀγαπῶσιν ὕπαρξιν (αυ τὸς δέ ἐστιν ἡ ὕπαρξις)· καὶ τοὺς θησαυροὺς αὐτ τῶν ἐμπλήσω ἀγαθῶν. Ελκουσι τοίνυν αἱ ψυχαί πρὸς ἑαυτὰς τοῦ ἀφθάρτου νυμφίου τὸν πόθον, ὀπίσω, καθώς γέγραπται, Κυρίου τοῦ Θεοῦ πορευόμεναι. Τῆς δὲ ἀγάπης αὐτῶν αἰτία ἡ τοῦ μύρου εὐωδία για νεται, πρὸς ἣν ἀεὶ τρέχουσαι τοῖς ἔμπροσθεν ἐπεκ- τείνονται, τοῦ κατόπιν λήθην ποιούμενα:. Οπίσω γάρ σου, φησίν, εἰς ὀσμὴν μύρων σου δραμού- μεθα. ᾿Αλλὰ αἱ μὲν οὔπω τῆς ἀρετῆς τὸ τέλειον ἔχουσαι, καὶ καθ᾽ ἡλικίαν ἔτι νεάζουσαι, δραμεῖσθαι πρὸς τὸν σκοπὸν, ὃν ὑποδείκνυσιν ἡ ὀσμὴ τῶν μύρων, κατεπαγγέλλονται. Λέγουσι γὰρ, ὅτι Εἰς ὀσμὴν μύ S. GREGORII NYSSENI B indicamus. Ut in vasis quorum efusum fuerit un- guentum, ipsum quidem vasorum effusum un- guentum sua natura ignoratur quale sit, ex qua- dam autem exili et obscura ex vaporibus in vase relicta qualitate, de effuso unguento aliquam faci- mus conjecturam. Hoc est ergo quod discimus per ea quæ dicta sunt, quod ipsum quidem unguentum divinitatis, quodcunque sit essentia, exsuperat omne nomen et intelligentiam. Quæ autem in uni- verso cernuntur miracula, theologicorum nomi^C num dant materiam, per quæ Deum nominamus sapientem, potentem, bonum, sanctum, beatum, et æternum, et judicem, et servatorem, et quæ sunt hujusmodi : quæ quidem indicant quandam modicam divini unguenti qualitatem, quam uni-1 versa creatura per ea quæ cernuntur miracula, instar unguentarii cujusdam vasis, in se impres- sit. Fdcirco, inquit, adolescentul dilexerunt te, traxerunt te. Dixit causam laudabilis cupiditatis, et amatoria affectionis. Quis est enim qui hanc non ainet pulchritudinem, si solummodo habeat oculum quem possit defigere in venustatem et decorem? Non est quidem magua quæ compre- benditur pulchritudo, est autem infinitis partibus major ea, cujus per id quod apparet facimus con- : jecturam. Sed quomodo amor materialis non attin- git eos qui sunt adhuc infantes : infantia enim non capit affectionem: sed nec eos qui extrema confecti sunt senectute, videre licet ita affectos : ita etiam in divina pulchritudine, qui est adhuc. infans et fluctuat, et omni vento doctrinæ circum- fertur, et qui est vetus et senio confectus, et non procul ab interitu, ad hanc cupiditatem inveniuntur immobiles. Non enim eos tangit pul- chritudo quæ non cadit sub aspectum. Sola au- tem ea anima, quæ statum transiit infantilem, et ad spiritualis aetatis lorem pervenit ac vigorem, nec maculam accepit aut rugam, aut aliquid hujus- modi, et neque propter infantiam caret sensu, ne- que ob vetustatem est imbecilla, quam adolescen- tulam hic liber nominat, ea paret magno et primo præcepto legis, toto corde et totis viribus dili- gens illam pulchritudinem, cujus descriptionem, exemplumque et interpretationeni humana non in- venit cogitatio. Hæ ergo adolescentulæ quæ creverunt in virtutibus, et per ætatem jam ingressæ sunt thalamum divinorum mysteriorum, diligunt sponsi pulchritudinem, et per dilectionem eum ad se con- vertunt. Talis enim est sponsus, qui amantibus vicis. sim reddat amorem, ita dicens in persona Sapientiæ : Ego diligentes me diligo, et Dividam iis qui me diligunt, substantiam. Ipse autem est substantia. Ei thesauros eorum implebo bonis”. Ad se ergo tra- hunt animæ desiderium sponsi in quem non cadit interius, post Dominum Deum, sicut scriptum est, - ambulantes. Dilectionis autem eorum causa est bonus odor unguenti, ad quem semper currentes » Prov. viii, sqq. Osee. XI, 10. , D

ρον σου δραμούμεθα. Ἡ δὲ τελειοτέρα ψυχή σφοδρό- τερον ἐπεκταθεῖσα τοῖς ἔμπροσθεν, ἤδη τυγχάνει τοῦ σκοποῦ, δι᾿ ἂν ὁ δρόμος ἀνύεται, καὶ τῶν ἐν τοῖς ταμείοις θησαυρῶν ἀξιοῦται. Φησὶ γὰρ, ὅτι Εισ- ήνεγκέ με ὁ βασιλεὺς εἰς ταμεῖον αὐτοῦ. Ἡ γὰρ ἄκροις χείλεσιν ἀγαθοῦ ψαῦσαι ποθήσασα, καὶ τοσοῦ- τον μόνον ἐφαψαμένη του κάλλους, ὅσον ἡ τῆς εὐχῆς ἐνδείκνυται δύναμις, ηύξατο δὲ οἷόν τινος φιλήματος ἀξιωθῆναι διὰ τῆς τοῦ Λόγου ἐλλάμψεως. Αὕτη δι᾿ ὧν ἔτυχε, καὶ ἐπὶ τὸ ἐνδότερον τῶν ἀποῤῥήτων τῷ λογισμῷ διαδυεῖσα, βοᾷ μὴ μόνον ἐν προθύροις τῶν ἀγαθῶν εἶναι τὸν δρόμον, ἀλλὰ τῇ ἀπαρχῇ τοῦ Πνεύ ματος, οὗ διὰ τῆς χάριτος, οἷον διά τινος φιλήματος ἠξιώθη διερευνᾷν τοῦ Θεοῦ τὰ βάθη, καὶ ἐν τοῖς ἀδύτοις τοῦ παραδείσου, κατὰ τὸν μέγαν Παῦλον, ὁρᾶν τέ φησι τὰ ἀθέατα, καὶ τῶν ἀλαλήτων ἐπακροᾶ- Β σθαι ῥημάτων. Ἡ δὲ ἐφεξῆς ῥῆσις τὴν ἐκκλησιαστικὴν οίκονο- μίαν ἐκκαλύπτει τῷ λόγῳ. Οἱ γὰρ πρῶτοι μαθητευ θέντες τῇ χάριτι, καὶ αὐτόπται καὶ ὑπηρέται γενόμε νοι, οὐκ ἐν ἑαυτοῖς τὸ ἀγαθὸν περιώρισαν, ἀλλὰ καὶ τοῖς μετ' ἐκείνους ἐκ διαδόσεως τὴν αὐτὴν ἐποίησαν χάριν. Διὰ τοῦτο πρὸς τὴν νύμφην φασὶν αἱ νεάνιδες, τὴν πρώτην, διὰ τοῦ κατὰ στόμα γενέσθαι τοῦ Λόγου, τῶν ἀγαθῶν πληρωθεῖσαν, καὶ τῶν κεκρυμμένων μυστηρίων ἀξιωθεῖσαν, ὅτι Αγαλλιασώμεθα καὶ εὐφρανθῶμεν ἐν σοί. Κοινὴ γὰρ ἡμῶν ἐστι χαρὰ τὸ σὸν ἀγαλλίαμα, ὅτι ὡς σὺ καὶ ἀγαπᾶς ὑπὲρ οἶνον τοὺς μαζοὺς τοῦ Λόγου, οὕτω καὶ ἡμεῖς σέ. Μιμη- σώμεθα σοὺς μαζούς, δι' ὧν τοὺς νηπίους ἐν Χριστῷ γάλα ποτίζεις. Ὑπὲρ τὸν ἄνθρωπον ἀγαπήσωμεν οἶνον. Καὶ ὡς ἄν τις ἐπὶ τὸ σαφέστερον προαγάγοι τὸ νόημα, τοιοῦτόν ἐστι τὸ λεγόμενον αγάπησε τοὺς μαζοὺς τοῦ Λόγου, ὁ ἐπὶ τὸ στῆθος τοῦ Κυρίου ἀναπεσὼν Ἰωάννης, καὶ οἷόν τινα σπογγιὰν τὴν ἑαυ τοῦ καρδίαν παραθεὶς τῇ πηγῇ τῆς ζωῆς, καὶ πλή-υς ρης ἔκ τινος ἀῤῥήτου διαδόσεως τῶν ἐγκειμένων τῇ τοῦ Χριστοῦ μυστηρίων γενόμενος, καὶ ἡμῖν ἐπέχει τὴν πληρωθεῖσαν ὑπὸ τοῦ Λόγου θηλὴν, καὶ πλήρεις ποιεῖ τῶν ἐντεθέντων αὐτῷ παρὰ τῆς πηγῆς ἀγαθῶν, κηρύσσων ἐν μεγαλοφωνίᾳ τὸν ἀεὶ ὄντα Λόγον· ὅθεν εἰκότως καὶ ἡμεῖς πρὸς αὐτὸν ἐροῦμεν, ὅτι ᾿Αγα πήσωμεν μισθούς σου ὑπὲρ οἶνον. Είπερ δὴ τοιο. τοι γεγόναμεν, ὡς νεάνιδες εἶναι, καὶ μήτε ταῖς φρεσὶ νηπιάζειν ὑπὸ τῆς τῇ ματαιότητι συνεζευγμέ νης νεότητος, μήτε ρυτιδοῦσθαι δι' ἁμαρτίας ἐν τα λαιότητι τῇ εἰς ἀφανισμὸν καταληγούσῃ· διὰ τοῦτο δὲ ἀγαπῶμεν τὴν τῶν σῶν διδαγμάτων ἐπιρροήν, ὅτι Σὲ ἡ εὐθύτης ἠγάπησεν· οὗτος γὰρ ὁ μαθητής ὃν ἠγάπα ὁ Ἰησοῦς· Ἰησοῦς δέ ἐστιν ἡ εὐθύτης. Κάλλιον δὲ καὶ θεοπρεπέστερον ὁ λόγος οὗτος παρά τὸν προφήτην Δαβὶδ ὀνομάζει τὸν Κύριον. Ὁ μὲν γάρ φησιν, ὅτι Εὐθὺς Κύριος ὁ Θεός· οὗτος δὲ εὐ- * IN CANTICA CANTIC. HOMILIA II. A corum quæ retro sunt oblitæ, ad ea quæ sunt aute se extendunt. Post te enim, inquit, curremus in odorem unguentorum tuorum³. Sed eæ quidem quæ virtutis nondum habent perfectionem, et sunt ad- huc alate juvenes, proftentur se esse cursuras add scopum quem eis ostendit odor unguentorum. Dicunt enim Curremus in odorem unguentorum luo- rum. Perfectior autem anima vehementius ad ea quæ sunt ante extensa, jam scopum assequitur, propter quem cursus perficitur, et digna censetur thesauris qui sunt in penetralibus. Dicit enim : Introduxit me rex in sua penetralia. Nam illa qui- dem cum summis labris bonum tangere desideras- set, et pulchritudinem solummodo tantum attigis- set, quantum indicat vis optandi, votis petiit quo- dam veluti osculo digna censeri per Verbi illu- minationem. Hæc autem assecuta, et ad interius arcanum cogitatione ingressa, clamat non solum esse cursum in vestibulis bonorum, sed in primitiis Spiritus, per cujus gratiam, veluti per quoddam osculum, digna habita est quæ scrutaretur pro- funda Dei, et cum esset in adytis paradisi, uti magnus dicit Paulus, videret quæ sub oculum non cadunt, et audiret verba quæ non licet eloqui. C Quæ autem deinceps sequitur dictio, ecclesiasti- cam œconomiam verbis aperit. Nam qui primum ſuerunt gratia eruditi, et qui Verbum primum vi- derunt, et ei ministrarunt, non in seipsis bonum circumscripserunt, sed etiam posteris eamdem paraverunt gratiam *. Propterea dicunt adolescen tulæ ad sponsam, quæ prima bonis fuit repleta, et occultis mysteriis fuit digna: propterea quod ex Core verba ea hauserit: Exsullemus et lalemur in te. Communis enim nostra lætitia est tua exsultatio, quoniam sicut tu amas supra vinum ubera Verbi, ita nos quoque te. Imitemur ubera tua per quæ tu lacte potas eos qui sunt infantes in Christo. Supra hominem amemus vinum. Et ut sensus fiat diluci- dior, tale est id quod dicitur : Verbi amavit ubera que supra pectus Domini in cana recubuit, et vel- uti quamdam spongiam cor suum apposuit fonti vitæ, et ex ineffabili quadam traditione repletus Christi mysteriis, nobis quoque exhibet mamillam a Verbo impletam, nosque implet bonis quæ ei a fonte sunt indita, magna voce prædicans quod semper est Verbum. Unde nos quoque merito illi dicemus: Diligamus ubera tua supra vinum. Si itaque sumus ejusmodi, ut simus adolescentul, et neque mente simus infantes ob vanitati con- junctam juventutem, neque rugis deformenur pro- pter peccatum, quod in vetustate desinit in interi- tum; propterea autem diligimus tuorum documen- torum influxum, Quia te dilexit rectitudo. Hic est enim discipulus, quem diligebat Jesus*: Jesus au- tem est rectitudo. Pulchrius autem et Deo conve- nientius hic liber nominat Dominum quam pro- pleta David. David enim dicit : Rectus est Dom- nus³. Hic autein eum vocat rectitudinem, quo quid quid est obliquum corrigitur et deducitur ad recti tudinem. Sed in nobis quoque fiat, ut quidquid est D Phil. 111, 45. ³| Cor. xi, $34. * Joan. xxi, 7. • Psal. xci, 16.

θύτητα ὀνομάζει, ᾧ πᾶν τὸ σκολιόν πρὸς τὸ ὀρθὸν ἀπευθύνεται. Ἀλλὰ γένοιτο καὶ ἡμῖν πᾶν τὸ σκολιόν εἰς εὐθεῖαν, καὶ τὰ τραχέα εἰς ὁδοὺς λείας, χάριτι τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ Β'. Μέλαινα εἰμι καὶ καλὴ, θυγατέρες Ἱερουσα λήμ, ὡς σκηνώματα Κηδάρ, ὡς δέρρεις Σολο μών. Μὴ βλέψητέ με, ὅτι ἐγώ εἰμι με μελανω μένη, ότι παρέβλεψε με ὁ ἥλιος. Υιοί μητρός μου ἐμαχέσαντο ἐν ἐμοί· ἔθεντό με φυλάκισσαν ἐν ἀμπελῶσιν, ἀμπελῶνα ἐμὸν οὐκ ἐφύλαξα. Απάγγειλόν μοι, ἂν ἠγάπησεν ή ψυχή μου, ποῦ ποιμαίνεις, που κοιτάζεις ἐν μεσημβρία μήποτε γένωμαι ὡς περιβαλλομένη ἐπ' ἀγέλαις ἑταίρων σου. Ἐὰν μὴ γνῷς σεαυτὴν, ἡ καλὴ ἐν γυναιξὶν, ἔξελθε ἐν πτέρναις τῶν ποιμνίων, καὶ ποίμαινε τοὺς ἐρίφους ἐπὶ σκηνώμασι τῶν ποιμνίων. Τῆς ἱερᾶς τοῦ μαρτυρίου σκηνῆς οὐχ ὁμότιμον ἦν τῷ ἔνδοθεν κεκρυμμένῳ κάλλει τὸ ἐκτὸς προφαινό μενον. Αυλαία μὲν γὰρ ἐκ λινῶν ὑφασμάτων, καὶ αἱ διὰ τῶν τριχῶν τῶν αἰγῶν δέῤῥεις, καὶ αἱ τῶν ἐρυ θρῶν δερμάτων περιβολαὶ τὸν ἔξωθεν τῆς σκηνής κόσμον ἐπλήρουν. Καὶ οὐδὲν ἦν μέγα καὶ τίμιον τοῖς τὰ ἐκτὸς ὁρῶσι παρὰ ταῦτα φαινόμενον. Εσωθεν δὲ χρυσῷ καὶ ἀργυρίῳ καὶ τοῖς τιμίοις τῶν λίθων πᾶσα ἡ τοῦ μαρτυρίου σκηνὴ κατελάμπετο· οἱ στύλοι, αξ βάσεις, αἱ κεφαλίδες, τὸ θυμιατήριον, τὸ θυσιαστή ριον, ἡ κιβωτός, ἡ λυχνία, τὸ ἱλαστήριον, οἱ λουτήρες, τὰ τῶν εἰσόδων καταπετάσματα, οἷς τὸ κάλλος ἐκ παντὸς εἴδους εὐχροούσης βαφῆς συνεκίρνατο, νήμα χρύσεον, ὑακίνθῳ, καὶ πορφύρᾳ, καὶ βύσσῳ, καὶ κόκκῳ, διά τινος τεχνικῆς λεπτουργίας εὐκόσμως συνυφασμένον, σύγκρατον ἐκ πάντων, καθάπερ ἐν ἴριδος αὐγαῖς ἀποστίλβειν ἐποίει τὴν αὐγὴν τοῦ ὑφά- σματος. Πρὸς ὅ τι δὲ βλέπων ἐντεῦθεν προοιμιάζο- μαι, πρόδηλον ἡμῖν πάντως ἐκ τῶν ῥηθησομένων γενήσεται. Πάλιν πρόκειται ἡμῖν τὸ ᾿Ασμα τῶν ᾀσμάτων, εἰς πᾶσαν θεογνωσίας καὶ φιλοσοφίας ὑφήγησιν. Αὕτη ἐστὶν ἡ ἀληθινὴ τοῦ μαρτυρίου σκηνή, ἧς προκαλύμματα μὲν καὶ δέρξεις, καὶ ἡ τῆς αυλαίας περιβολὴ, ερωτικοί τινες λόγοι καὶ ῥήματα γίνονται, τὴν πρὸς τὸ ποθούμενον σχέσιν ἐμφαίνοντα, καὶ κάλλους ὑπογραφὴ, καὶ μνήμη σωματικών μετ λῶν, τῶν τε προφαινομένων ἐν τῷ προσώπῳ, καὶ τῶν ύποκεκρυμμένων τῇ τῆς ἐσθῆτος περιβολῇ. Τὰ δὲ ἐντὸς πολύφωτός τίς ἐστιν ὡς ἀληθῶς λυχνία καὶ κιβωτός μυστηρίων πλήρης, καὶ τὸ τῆς εὐωδίας θυ μιατήριον, καὶ τὸ καθάρσιον τῆς ἁμαρτίας· τὸ πάγο χρυσον ἐκεῖνο τῆς εὐσεβείας θυμιατήριον, τό τε τῶν καταπετασμάτων κάλλος, τὸ διὰ τῆς τῶν ἀρετῶν εὐ χροίας ευσχημόνως εξυφαινόμενον, καὶ οἱ ἀκλινείς τῶν λογισμῶν στύλοι, καὶ αἱ ἀμετάθετοι τῶν δογμάτ των βάσεις, τό τε. τῶν κεφαλίδων κάλλος, δι' ὧν ἡ περὶ τὸ ἡγεμονικὸν τῆς ψυχῆς ἑρμηνεύεται χάρις, καὶ οἱ τῶν ψυχῶν λουτήρες, καὶ πάντα ὅσα πρὸς τὴν οὐράνιόν τε καὶ ἀσώματον πολιτείαν βλέπει, ο δι αίγιγμάτων ὁ νόμος διακελεύεται, ἐν τοῖς ὑποκεκρυμα S. GREGORII NYSSENI olliquum evadat rectum, et aspera deducantur ad A vias planas. Gratia Domini nostri Jesu Christi, cui gloria in sæcula sæculorum. Amen. HOMILIA II. Cap. 1, 7. 4. Nigra sum et formosa, filiæ Hierusa- lem, sicut tabernacula Cedar, sicut pelles Salomonis. B. Ne me aspicialis, quia sum denigrata, quoniam sol me aspexit. Filii matris nec pugnaverunt in me; posuerunt me custodem in vineis, vineum meam non custodivi. 6. Renuntia mihi, quem diligit anima mea, ubi pascas, ubi cubes in meridie. Ne quando fiam tanquam amicta in gregibus sodalium tuorum. 7. Si non cognoscas teipsam, o pulchra inter mulieres, egredereau in vestigiis gregum ; et pasce hædos luos in tabernaculis pastorum. Non erat pulchritudo sacri tabernaculi testimo- nii, quæ apparebat extrinsecus, par ei quæ occulta erat intus. Aulæa quidem erant ex lineis textilibus, et ex pilis caprarum cortina, et ex rubris pellibus ambitus implebant externum ornatum tabernaculi. Neque quidquam magnum et pretiosum præter hæc apparebat iis qui videbant extrinsecus. Intus au- Lem auro et argento, et lapidibus pretiosis resplen- debat totumi testimonii tabernaculum: columnæ, bases, capitella, thuribulum, altare, arca, candela- bruin, propitiatorium, lavacra, in introitu vela et aulæa, quibus pulchritudo erat contemperata ex quovis genere bene coloratæ tincturæ, filum au- reum hyacintho, purpura, bysso, et cocco, artifi- cioso quodam ṣutilique opere eleganter contextuin, et ex omnibus contemperatum, faciebat instar iridis lucere splendorem ejus quod erat contextum. Quorsun autem aspiciens hinc exordior, nobis plane fiet manifestum ex iis quæ sunt dicenda. Rursus nobis proponitur Canticum canticorum, ad expositionem universæ philosophiæ, et Dei cogni- tionis. Hoc est verum testimonii tabernaculumn, cujus opercula quidem et vela, et atrii ambitus, sunt amatorii quidam sermones et verba, signi- cantia habitudinem ad id quod desideratur, et de- scriptio pulchritudinis, et mentio membrorum cor- poris, tam quæ in facie apparent, quam quæ sub vestis amictu occultantur. Quæ autem suut intus, sunt revera quoddam luminosum candelabrum, et arca plena mysteriis, et boni odoris thuribulum, et peccati expiatio, illud aureum veræ pietatis thuri- bulum; velorum aulæorumque pulchritudo apte et eleganter contexta per bonum colorem virtutum, firmæque et immobiles columnæ rationum, bases- que dogmatuin quæ non possunt transmoveri, et pulchritudo capitellorum, per quæ explicatur grą- tia anima,in ea facultate quæ principatum obtinet, et animarum lavacra, et quæcunque aspiciunt ad vitæ administrationem cœlestem et incorpoream, quæ per anigmata lex pracipit. Licet autem ea invenire in B C D

θύτητα ὀνομάζει, ᾧ πᾶν τὸ σκολιόν πρὸς τὸ ὀρθὸν ἀπευθύνεται. Ἀλλὰ γένοιτο καὶ ἡμῖν πᾶν τὸ σκολιόν εἰς εὐθεῖαν, καὶ τὰ τραχέα εἰς ὁδοὺς λείας, χάριτι τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ Β'. Μέλαινα εἰμι καὶ καλὴ, θυγατέρες Ἱερουσα λήμ, ὡς σκηνώματα Κηδάρ, ὡς δέρρεις Σολο μών. Μὴ βλέψητέ με, ὅτι ἐγώ εἰμι με μελανω μένη, ότι παρέβλεψε με ὁ ἥλιος. Υιοί μητρός μου ἐμαχέσαντο ἐν ἐμοί· ἔθεντό με φυλάκισσαν ἐν ἀμπελῶσιν, ἀμπελῶνα ἐμὸν οὐκ ἐφύλαξα. Απάγγειλόν μοι, ἂν ἠγάπησεν ή ψυχή μου, ποῦ ποιμαίνεις, που κοιτάζεις ἐν μεσημβρία μήποτε γένωμαι ὡς περιβαλλομένη ἐπ' ἀγέλαις ἑταίρων σου. Ἐὰν μὴ γνῷς σεαυτὴν, ἡ καλὴ ἐν γυναιξὶν, ἔξελθε ἐν πτέρναις τῶν ποιμνίων, καὶ ποίμαινε τοὺς ἐρίφους ἐπὶ σκηνώμασι τῶν ποιμνίων. Τῆς ἱερᾶς τοῦ μαρτυρίου σκηνῆς οὐχ ὁμότιμον ἦν τῷ ἔνδοθεν κεκρυμμένῳ κάλλει τὸ ἐκτὸς προφαινό μενον. Αυλαία μὲν γὰρ ἐκ λινῶν ὑφασμάτων, καὶ αἱ διὰ τῶν τριχῶν τῶν αἰγῶν δέῤῥεις, καὶ αἱ τῶν ἐρυ θρῶν δερμάτων περιβολαὶ τὸν ἔξωθεν τῆς σκηνής κόσμον ἐπλήρουν. Καὶ οὐδὲν ἦν μέγα καὶ τίμιον τοῖς τὰ ἐκτὸς ὁρῶσι παρὰ ταῦτα φαινόμενον. Εσωθεν δὲ χρυσῷ καὶ ἀργυρίῳ καὶ τοῖς τιμίοις τῶν λίθων πᾶσα ἡ τοῦ μαρτυρίου σκηνὴ κατελάμπετο· οἱ στύλοι, αξ βάσεις, αἱ κεφαλίδες, τὸ θυμιατήριον, τὸ θυσιαστή ριον, ἡ κιβωτός, ἡ λυχνία, τὸ ἱλαστήριον, οἱ λουτήρες, τὰ τῶν εἰσόδων καταπετάσματα, οἷς τὸ κάλλος ἐκ παντὸς εἴδους εὐχροούσης βαφῆς συνεκίρνατο, νήμα χρύσεον, ὑακίνθῳ, καὶ πορφύρᾳ, καὶ βύσσῳ, καὶ κόκκῳ, διά τινος τεχνικῆς λεπτουργίας εὐκόσμως συνυφασμένον, σύγκρατον ἐκ πάντων, καθάπερ ἐν ἴριδος αὐγαῖς ἀποστίλβειν ἐποίει τὴν αὐγὴν τοῦ ὑφά- σματος. Πρὸς ὅ τι δὲ βλέπων ἐντεῦθεν προοιμιάζο- μαι, πρόδηλον ἡμῖν πάντως ἐκ τῶν ῥηθησομένων γενήσεται. Πάλιν πρόκειται ἡμῖν τὸ ᾿Ασμα τῶν ᾀσμάτων, εἰς πᾶσαν θεογνωσίας καὶ φιλοσοφίας ὑφήγησιν. Αὕτη ἐστὶν ἡ ἀληθινὴ τοῦ μαρτυρίου σκηνή, ἧς προκαλύμματα μὲν καὶ δέρξεις, καὶ ἡ τῆς αυλαίας περιβολὴ, ερωτικοί τινες λόγοι καὶ ῥήματα γίνονται, τὴν πρὸς τὸ ποθούμενον σχέσιν ἐμφαίνοντα, καὶ κάλλους ὑπογραφὴ, καὶ μνήμη σωματικών μετ λῶν, τῶν τε προφαινομένων ἐν τῷ προσώπῳ, καὶ τῶν ύποκεκρυμμένων τῇ τῆς ἐσθῆτος περιβολῇ. Τὰ δὲ ἐντὸς πολύφωτός τίς ἐστιν ὡς ἀληθῶς λυχνία καὶ κιβωτός μυστηρίων πλήρης, καὶ τὸ τῆς εὐωδίας θυ μιατήριον, καὶ τὸ καθάρσιον τῆς ἁμαρτίας· τὸ πάγο χρυσον ἐκεῖνο τῆς εὐσεβείας θυμιατήριον, τό τε τῶν καταπετασμάτων κάλλος, τὸ διὰ τῆς τῶν ἀρετῶν εὐ χροίας ευσχημόνως εξυφαινόμενον, καὶ οἱ ἀκλινείς τῶν λογισμῶν στύλοι, καὶ αἱ ἀμετάθετοι τῶν δογμάτ των βάσεις, τό τε. τῶν κεφαλίδων κάλλος, δι' ὧν ἡ περὶ τὸ ἡγεμονικὸν τῆς ψυχῆς ἑρμηνεύεται χάρις, καὶ οἱ τῶν ψυχῶν λουτήρες, καὶ πάντα ὅσα πρὸς τὴν οὐράνιόν τε καὶ ἀσώματον πολιτείαν βλέπει, ο δι αίγιγμάτων ὁ νόμος διακελεύεται, ἐν τοῖς ὑποκεκρυμα S. GREGORII NYSSENI olliquum evadat rectum, et aspera deducantur ad A vias planas. Gratia Domini nostri Jesu Christi, cui gloria in sæcula sæculorum. Amen. HOMILIA II. Cap. 1, 7. 4. Nigra sum et formosa, filiæ Hierusa- lem, sicut tabernacula Cedar, sicut pelles Salomonis. B. Ne me aspicialis, quia sum denigrata, quoniam sol me aspexit. Filii matris nec pugnaverunt in me; posuerunt me custodem in vineis, vineum meam non custodivi. 6. Renuntia mihi, quem diligit anima mea, ubi pascas, ubi cubes in meridie. Ne quando fiam tanquam amicta in gregibus sodalium tuorum. 7. Si non cognoscas teipsam, o pulchra inter mulieres, egredereau in vestigiis gregum ; et pasce hædos luos in tabernaculis pastorum. Non erat pulchritudo sacri tabernaculi testimo- nii, quæ apparebat extrinsecus, par ei quæ occulta erat intus. Aulæa quidem erant ex lineis textilibus, et ex pilis caprarum cortina, et ex rubris pellibus ambitus implebant externum ornatum tabernaculi. Neque quidquam magnum et pretiosum præter hæc apparebat iis qui videbant extrinsecus. Intus au- Lem auro et argento, et lapidibus pretiosis resplen- debat totumi testimonii tabernaculum: columnæ, bases, capitella, thuribulum, altare, arca, candela- bruin, propitiatorium, lavacra, in introitu vela et aulæa, quibus pulchritudo erat contemperata ex quovis genere bene coloratæ tincturæ, filum au- reum hyacintho, purpura, bysso, et cocco, artifi- cioso quodam ṣutilique opere eleganter contextuin, et ex omnibus contemperatum, faciebat instar iridis lucere splendorem ejus quod erat contextum. Quorsun autem aspiciens hinc exordior, nobis plane fiet manifestum ex iis quæ sunt dicenda. Rursus nobis proponitur Canticum canticorum, ad expositionem universæ philosophiæ, et Dei cogni- tionis. Hoc est verum testimonii tabernaculumn, cujus opercula quidem et vela, et atrii ambitus, sunt amatorii quidam sermones et verba, signi- cantia habitudinem ad id quod desideratur, et de- scriptio pulchritudinis, et mentio membrorum cor- poris, tam quæ in facie apparent, quam quæ sub vestis amictu occultantur. Quæ autem suut intus, sunt revera quoddam luminosum candelabrum, et arca plena mysteriis, et boni odoris thuribulum, et peccati expiatio, illud aureum veræ pietatis thuri- bulum; velorum aulæorumque pulchritudo apte et eleganter contexta per bonum colorem virtutum, firmæque et immobiles columnæ rationum, bases- que dogmatuin quæ non possunt transmoveri, et pulchritudo capitellorum, per quæ explicatur grą- tia anima,in ea facultate quæ principatum obtinet, et animarum lavacra, et quæcunque aspiciunt ad vitæ administrationem cœlestem et incorpoream, quæ per anigmata lex pracipit. Licet autem ea invenire in B C D

θύτητα ὀνομάζει, ᾧ πᾶν τὸ σκολιόν πρὸς τὸ ὀρθὸν ἀπευθύνεται. Ἀλλὰ γένοιτο καὶ ἡμῖν πᾶν τὸ σκολιόν εἰς εὐθεῖαν, καὶ τὰ τραχέα εἰς ὁδοὺς λείας, χάριτι τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ Β'. Μέλαινα εἰμι καὶ καλὴ, θυγατέρες Ἱερουσα λήμ, ὡς σκηνώματα Κηδάρ, ὡς δέρρεις Σολο μών. Μὴ βλέψητέ με, ὅτι ἐγώ εἰμι με μελανω μένη, ότι παρέβλεψε με ὁ ἥλιος. Υιοί μητρός μου ἐμαχέσαντο ἐν ἐμοί· ἔθεντό με φυλάκισσαν ἐν ἀμπελῶσιν, ἀμπελῶνα ἐμὸν οὐκ ἐφύλαξα. Απάγγειλόν μοι, ἂν ἠγάπησεν ή ψυχή μου, ποῦ ποιμαίνεις, που κοιτάζεις ἐν μεσημβρία μήποτε γένωμαι ὡς περιβαλλομένη ἐπ' ἀγέλαις ἑταίρων σου. Ἐὰν μὴ γνῷς σεαυτὴν, ἡ καλὴ ἐν γυναιξὶν, ἔξελθε ἐν πτέρναις τῶν ποιμνίων, καὶ ποίμαινε τοὺς ἐρίφους ἐπὶ σκηνώμασι τῶν ποιμνίων. Τῆς ἱερᾶς τοῦ μαρτυρίου σκηνῆς οὐχ ὁμότιμον ἦν τῷ ἔνδοθεν κεκρυμμένῳ κάλλει τὸ ἐκτὸς προφαινό μενον. Αυλαία μὲν γὰρ ἐκ λινῶν ὑφασμάτων, καὶ αἱ διὰ τῶν τριχῶν τῶν αἰγῶν δέῤῥεις, καὶ αἱ τῶν ἐρυ θρῶν δερμάτων περιβολαὶ τὸν ἔξωθεν τῆς σκηνής κόσμον ἐπλήρουν. Καὶ οὐδὲν ἦν μέγα καὶ τίμιον τοῖς τὰ ἐκτὸς ὁρῶσι παρὰ ταῦτα φαινόμενον. Εσωθεν δὲ χρυσῷ καὶ ἀργυρίῳ καὶ τοῖς τιμίοις τῶν λίθων πᾶσα ἡ τοῦ μαρτυρίου σκηνὴ κατελάμπετο· οἱ στύλοι, αξ βάσεις, αἱ κεφαλίδες, τὸ θυμιατήριον, τὸ θυσιαστή ριον, ἡ κιβωτός, ἡ λυχνία, τὸ ἱλαστήριον, οἱ λουτήρες, τὰ τῶν εἰσόδων καταπετάσματα, οἷς τὸ κάλλος ἐκ παντὸς εἴδους εὐχροούσης βαφῆς συνεκίρνατο, νήμα χρύσεον, ὑακίνθῳ, καὶ πορφύρᾳ, καὶ βύσσῳ, καὶ κόκκῳ, διά τινος τεχνικῆς λεπτουργίας εὐκόσμως συνυφασμένον, σύγκρατον ἐκ πάντων, καθάπερ ἐν ἴριδος αὐγαῖς ἀποστίλβειν ἐποίει τὴν αὐγὴν τοῦ ὑφά- σματος. Πρὸς ὅ τι δὲ βλέπων ἐντεῦθεν προοιμιάζο- μαι, πρόδηλον ἡμῖν πάντως ἐκ τῶν ῥηθησομένων γενήσεται. Πάλιν πρόκειται ἡμῖν τὸ ᾿Ασμα τῶν ᾀσμάτων, εἰς πᾶσαν θεογνωσίας καὶ φιλοσοφίας ὑφήγησιν. Αὕτη ἐστὶν ἡ ἀληθινὴ τοῦ μαρτυρίου σκηνή, ἧς προκαλύμματα μὲν καὶ δέρξεις, καὶ ἡ τῆς αυλαίας περιβολὴ, ερωτικοί τινες λόγοι καὶ ῥήματα γίνονται, τὴν πρὸς τὸ ποθούμενον σχέσιν ἐμφαίνοντα, καὶ κάλλους ὑπογραφὴ, καὶ μνήμη σωματικών μετ λῶν, τῶν τε προφαινομένων ἐν τῷ προσώπῳ, καὶ τῶν ύποκεκρυμμένων τῇ τῆς ἐσθῆτος περιβολῇ. Τὰ δὲ ἐντὸς πολύφωτός τίς ἐστιν ὡς ἀληθῶς λυχνία καὶ κιβωτός μυστηρίων πλήρης, καὶ τὸ τῆς εὐωδίας θυ μιατήριον, καὶ τὸ καθάρσιον τῆς ἁμαρτίας· τὸ πάγο χρυσον ἐκεῖνο τῆς εὐσεβείας θυμιατήριον, τό τε τῶν καταπετασμάτων κάλλος, τὸ διὰ τῆς τῶν ἀρετῶν εὐ χροίας ευσχημόνως εξυφαινόμενον, καὶ οἱ ἀκλινείς τῶν λογισμῶν στύλοι, καὶ αἱ ἀμετάθετοι τῶν δογμάτ των βάσεις, τό τε. τῶν κεφαλίδων κάλλος, δι' ὧν ἡ περὶ τὸ ἡγεμονικὸν τῆς ψυχῆς ἑρμηνεύεται χάρις, καὶ οἱ τῶν ψυχῶν λουτήρες, καὶ πάντα ὅσα πρὸς τὴν οὐράνιόν τε καὶ ἀσώματον πολιτείαν βλέπει, ο δι αίγιγμάτων ὁ νόμος διακελεύεται, ἐν τοῖς ὑποκεκρυμα S. GREGORII NYSSENI olliquum evadat rectum, et aspera deducantur ad A vias planas. Gratia Domini nostri Jesu Christi, cui gloria in sæcula sæculorum. Amen. HOMILIA II. Cap. 1, 7. 4. Nigra sum et formosa, filiæ Hierusa- lem, sicut tabernacula Cedar, sicut pelles Salomonis. B. Ne me aspicialis, quia sum denigrata, quoniam sol me aspexit. Filii matris nec pugnaverunt in me; posuerunt me custodem in vineis, vineum meam non custodivi. 6. Renuntia mihi, quem diligit anima mea, ubi pascas, ubi cubes in meridie. Ne quando fiam tanquam amicta in gregibus sodalium tuorum. 7. Si non cognoscas teipsam, o pulchra inter mulieres, egredereau in vestigiis gregum ; et pasce hædos luos in tabernaculis pastorum. Non erat pulchritudo sacri tabernaculi testimo- nii, quæ apparebat extrinsecus, par ei quæ occulta erat intus. Aulæa quidem erant ex lineis textilibus, et ex pilis caprarum cortina, et ex rubris pellibus ambitus implebant externum ornatum tabernaculi. Neque quidquam magnum et pretiosum præter hæc apparebat iis qui videbant extrinsecus. Intus au- Lem auro et argento, et lapidibus pretiosis resplen- debat totumi testimonii tabernaculum: columnæ, bases, capitella, thuribulum, altare, arca, candela- bruin, propitiatorium, lavacra, in introitu vela et aulæa, quibus pulchritudo erat contemperata ex quovis genere bene coloratæ tincturæ, filum au- reum hyacintho, purpura, bysso, et cocco, artifi- cioso quodam ṣutilique opere eleganter contextuin, et ex omnibus contemperatum, faciebat instar iridis lucere splendorem ejus quod erat contextum. Quorsun autem aspiciens hinc exordior, nobis plane fiet manifestum ex iis quæ sunt dicenda. Rursus nobis proponitur Canticum canticorum, ad expositionem universæ philosophiæ, et Dei cogni- tionis. Hoc est verum testimonii tabernaculumn, cujus opercula quidem et vela, et atrii ambitus, sunt amatorii quidam sermones et verba, signi- cantia habitudinem ad id quod desideratur, et de- scriptio pulchritudinis, et mentio membrorum cor- poris, tam quæ in facie apparent, quam quæ sub vestis amictu occultantur. Quæ autem suut intus, sunt revera quoddam luminosum candelabrum, et arca plena mysteriis, et boni odoris thuribulum, et peccati expiatio, illud aureum veræ pietatis thuri- bulum; velorum aulæorumque pulchritudo apte et eleganter contexta per bonum colorem virtutum, firmæque et immobiles columnæ rationum, bases- que dogmatuin quæ non possunt transmoveri, et pulchritudo capitellorum, per quæ explicatur grą- tia anima,in ea facultate quæ principatum obtinet, et animarum lavacra, et quæcunque aspiciunt ad vitæ administrationem cœlestem et incorpoream, quæ per anigmata lex pracipit. Licet autem ea invenire in B C D

θύτητα ὀνομάζει, ᾧ πᾶν τὸ σκολιόν πρὸς τὸ ὀρθὸν ἀπευθύνεται. Ἀλλὰ γένοιτο καὶ ἡμῖν πᾶν τὸ σκολιόν εἰς εὐθεῖαν, καὶ τὰ τραχέα εἰς ὁδοὺς λείας, χάριτι τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ Β'. Μέλαινα εἰμι καὶ καλὴ, θυγατέρες Ἱερουσα λήμ, ὡς σκηνώματα Κηδάρ, ὡς δέρρεις Σολο μών. Μὴ βλέψητέ με, ὅτι ἐγώ εἰμι με μελανω μένη, ότι παρέβλεψε με ὁ ἥλιος. Υιοί μητρός μου ἐμαχέσαντο ἐν ἐμοί· ἔθεντό με φυλάκισσαν ἐν ἀμπελῶσιν, ἀμπελῶνα ἐμὸν οὐκ ἐφύλαξα. Απάγγειλόν μοι, ἂν ἠγάπησεν ή ψυχή μου, ποῦ ποιμαίνεις, που κοιτάζεις ἐν μεσημβρία μήποτε γένωμαι ὡς περιβαλλομένη ἐπ' ἀγέλαις ἑταίρων σου. Ἐὰν μὴ γνῷς σεαυτὴν, ἡ καλὴ ἐν γυναιξὶν, ἔξελθε ἐν πτέρναις τῶν ποιμνίων, καὶ ποίμαινε τοὺς ἐρίφους ἐπὶ σκηνώμασι τῶν ποιμνίων. Τῆς ἱερᾶς τοῦ μαρτυρίου σκηνῆς οὐχ ὁμότιμον ἦν τῷ ἔνδοθεν κεκρυμμένῳ κάλλει τὸ ἐκτὸς προφαινό μενον. Αυλαία μὲν γὰρ ἐκ λινῶν ὑφασμάτων, καὶ αἱ διὰ τῶν τριχῶν τῶν αἰγῶν δέῤῥεις, καὶ αἱ τῶν ἐρυ θρῶν δερμάτων περιβολαὶ τὸν ἔξωθεν τῆς σκηνής κόσμον ἐπλήρουν. Καὶ οὐδὲν ἦν μέγα καὶ τίμιον τοῖς τὰ ἐκτὸς ὁρῶσι παρὰ ταῦτα φαινόμενον. Εσωθεν δὲ χρυσῷ καὶ ἀργυρίῳ καὶ τοῖς τιμίοις τῶν λίθων πᾶσα ἡ τοῦ μαρτυρίου σκηνὴ κατελάμπετο· οἱ στύλοι, αξ βάσεις, αἱ κεφαλίδες, τὸ θυμιατήριον, τὸ θυσιαστή ριον, ἡ κιβωτός, ἡ λυχνία, τὸ ἱλαστήριον, οἱ λουτήρες, τὰ τῶν εἰσόδων καταπετάσματα, οἷς τὸ κάλλος ἐκ παντὸς εἴδους εὐχροούσης βαφῆς συνεκίρνατο, νήμα χρύσεον, ὑακίνθῳ, καὶ πορφύρᾳ, καὶ βύσσῳ, καὶ κόκκῳ, διά τινος τεχνικῆς λεπτουργίας εὐκόσμως συνυφασμένον, σύγκρατον ἐκ πάντων, καθάπερ ἐν ἴριδος αὐγαῖς ἀποστίλβειν ἐποίει τὴν αὐγὴν τοῦ ὑφά- σματος. Πρὸς ὅ τι δὲ βλέπων ἐντεῦθεν προοιμιάζο- μαι, πρόδηλον ἡμῖν πάντως ἐκ τῶν ῥηθησομένων γενήσεται. Πάλιν πρόκειται ἡμῖν τὸ ᾿Ασμα τῶν ᾀσμάτων, εἰς πᾶσαν θεογνωσίας καὶ φιλοσοφίας ὑφήγησιν. Αὕτη ἐστὶν ἡ ἀληθινὴ τοῦ μαρτυρίου σκηνή, ἧς προκαλύμματα μὲν καὶ δέρξεις, καὶ ἡ τῆς αυλαίας περιβολὴ, ερωτικοί τινες λόγοι καὶ ῥήματα γίνονται, τὴν πρὸς τὸ ποθούμενον σχέσιν ἐμφαίνοντα, καὶ κάλλους ὑπογραφὴ, καὶ μνήμη σωματικών μετ λῶν, τῶν τε προφαινομένων ἐν τῷ προσώπῳ, καὶ τῶν ύποκεκρυμμένων τῇ τῆς ἐσθῆτος περιβολῇ. Τὰ δὲ ἐντὸς πολύφωτός τίς ἐστιν ὡς ἀληθῶς λυχνία καὶ κιβωτός μυστηρίων πλήρης, καὶ τὸ τῆς εὐωδίας θυ μιατήριον, καὶ τὸ καθάρσιον τῆς ἁμαρτίας· τὸ πάγο χρυσον ἐκεῖνο τῆς εὐσεβείας θυμιατήριον, τό τε τῶν καταπετασμάτων κάλλος, τὸ διὰ τῆς τῶν ἀρετῶν εὐ χροίας ευσχημόνως εξυφαινόμενον, καὶ οἱ ἀκλινείς τῶν λογισμῶν στύλοι, καὶ αἱ ἀμετάθετοι τῶν δογμάτ των βάσεις, τό τε. τῶν κεφαλίδων κάλλος, δι' ὧν ἡ περὶ τὸ ἡγεμονικὸν τῆς ψυχῆς ἑρμηνεύεται χάρις, καὶ οἱ τῶν ψυχῶν λουτήρες, καὶ πάντα ὅσα πρὸς τὴν οὐράνιόν τε καὶ ἀσώματον πολιτείαν βλέπει, ο δι αίγιγμάτων ὁ νόμος διακελεύεται, ἐν τοῖς ὑποκεκρυμα S. GREGORII NYSSENI olliquum evadat rectum, et aspera deducantur ad A vias planas. Gratia Domini nostri Jesu Christi, cui gloria in sæcula sæculorum. Amen. HOMILIA II. Cap. 1, 7. 4. Nigra sum et formosa, filiæ Hierusa- lem, sicut tabernacula Cedar, sicut pelles Salomonis. B. Ne me aspicialis, quia sum denigrata, quoniam sol me aspexit. Filii matris nec pugnaverunt in me; posuerunt me custodem in vineis, vineum meam non custodivi. 6. Renuntia mihi, quem diligit anima mea, ubi pascas, ubi cubes in meridie. Ne quando fiam tanquam amicta in gregibus sodalium tuorum. 7. Si non cognoscas teipsam, o pulchra inter mulieres, egredereau in vestigiis gregum ; et pasce hædos luos in tabernaculis pastorum. Non erat pulchritudo sacri tabernaculi testimo- nii, quæ apparebat extrinsecus, par ei quæ occulta erat intus. Aulæa quidem erant ex lineis textilibus, et ex pilis caprarum cortina, et ex rubris pellibus ambitus implebant externum ornatum tabernaculi. Neque quidquam magnum et pretiosum præter hæc apparebat iis qui videbant extrinsecus. Intus au- Lem auro et argento, et lapidibus pretiosis resplen- debat totumi testimonii tabernaculum: columnæ, bases, capitella, thuribulum, altare, arca, candela- bruin, propitiatorium, lavacra, in introitu vela et aulæa, quibus pulchritudo erat contemperata ex quovis genere bene coloratæ tincturæ, filum au- reum hyacintho, purpura, bysso, et cocco, artifi- cioso quodam ṣutilique opere eleganter contextuin, et ex omnibus contemperatum, faciebat instar iridis lucere splendorem ejus quod erat contextum. Quorsun autem aspiciens hinc exordior, nobis plane fiet manifestum ex iis quæ sunt dicenda. Rursus nobis proponitur Canticum canticorum, ad expositionem universæ philosophiæ, et Dei cogni- tionis. Hoc est verum testimonii tabernaculumn, cujus opercula quidem et vela, et atrii ambitus, sunt amatorii quidam sermones et verba, signi- cantia habitudinem ad id quod desideratur, et de- scriptio pulchritudinis, et mentio membrorum cor- poris, tam quæ in facie apparent, quam quæ sub vestis amictu occultantur. Quæ autem suut intus, sunt revera quoddam luminosum candelabrum, et arca plena mysteriis, et boni odoris thuribulum, et peccati expiatio, illud aureum veræ pietatis thuri- bulum; velorum aulæorumque pulchritudo apte et eleganter contexta per bonum colorem virtutum, firmæque et immobiles columnæ rationum, bases- que dogmatuin quæ non possunt transmoveri, et pulchritudo capitellorum, per quæ explicatur grą- tia anima,in ea facultate quæ principatum obtinet, et animarum lavacra, et quæcunque aspiciunt ad vitæ administrationem cœlestem et incorpoream, quæ per anigmata lex pracipit. Licet autem ea invenire in B C D

μένοις τῇ λέξει νοήμασιν ἐστιν, εἰ μόνον ἐπιτηδείους Α πρὸς τὴν εἰς τὰ ῞Αγια τῶν ἁγίων εἴσοδον ἑαυτοὺς δι' ἐπιμελείας τοῦ βίου ποιήσαιμεν, τῷ λουτῆρι τοῦ Λό γου πάντα ῥύπον αἰσχρᾶς ἐννοίας ἀποκλυσάμενοι, μήποτε θνήσκοντες παρὰ τὸ παράγγελμα τοῦ νόμου, θνησιμαίου νοήματος, ή τινος τῶν ἀκαθάρτων ἐν θυμίων ἁψάμενοι, ἀθέατοι τῶν ἐντὸς τῆς σκηνῆς θαυμάτων ἀποκλεισθῶμεν. Οὐ γὰρ παραδέχεται τῶν τοιούτων τὴν εἴσοδον ὁ τοῦ πνεύματος νόμος, ἐὰν μή τις πλύνῃ τὸ τῆς συνειδήσεως ἑαυτοῦ ἱμάτιον, κατὰ τὸ Μωϋσέως παράγγελμα, ὁ νεκρᾶς τινος καὶ βδελυκτῆς ἐννοίας αψάμενος. Αγει δὲ τὸν λόγον ἡ ἀκολουθία τῶν προεξητα- σμένων πρὸς τὴν θεωρίαν τῶν παρὰ τῆς νύμφης πρὸς τῇ τὰς νεάνιδας εἰρημένων. Εστι δὲ ταῦτα· Μέλαινά εἰμι καὶ καλή, θυγατέρες Ιερουσαλήμ, ως σκηνώ ματα Κηδάρ, ὡς δέῤῥεις Σολομών. Καλῶς ἡ διδά- σκαλος ἀφ᾽ ὧν ἔδει ταῖς μαθητευομέναις ψυχαῖς ἄρχε ται ποιεῖσθαι τῶν ἀγαθῶν τὴν ὑφήγησιν· αἱ μὲν γὰρ προθύμως ἔχουσι, δι' ὧν ἐπαγγέλλονται, παντὸς θρωπίνου λόγου, ὃν οἶνον τροπικῶς ὀνομάζουσι, προτιμοτέραν ποιεῖσθαι τὴν ἐκ τῶν λογικῶν αὐτῆς μαζῶν ἀποῤῥέουσαν χάριν, οὕτως εἰποῦσαι τῷ ῥή ματι, ὅτι Αγαπήσομεν μισθούς σου ὑπὲρ ἐπειδή σε ἡ εὐθύτης ἠγάπησεν. Ἡ δὲ προσθήκην, ποιεῖ ταῖς μαθητευομέναις τοῦ περὶ αὐτὴν θαύμα τος· ὡς ἂν μᾶλλον μάθοιμεν τὴν ἀμέτρητον τοῦ νυμ φίου φιλανθρωπίαν, τοῦ διὰ τῆς ἀγάπης ἐπιβάλ λοντος τῇ ἀγαπηθείσῃ τὸ κάλλος. Μὴ θαυμάσητε γὰρ, φησὶν, ὅτι μὲ εὐθύτης ἠγάπησεν, ἀλλ' ὅτι μέλαιναν οὖσαν, ἐξ ἁμαρτίας, καὶ προσῳκειωμένην τῷ ζόφῳ διὰ τῶν ἔργων, καλὴν διὰ τῆς ἀγάπης ἐποίησεν, τὸ ἴδιον κάλλος πρὸς τὸ ἐμὸν αἶσχος ἀνταλλαξάμενος. Μεταθεὶς γὰρ πρὸς ἑαυτὸν τὸν τῶν ἐμῶν ἁμαρτιῶν ρύπον, μετέδωκέ μοι τῆς ἑαυτοῦ καθαρότητος, κοι- νωνόν με τοῦ ἑαυτοῦ κάλλους ἀπεργασάμενος· ὃς πρῶτον ἐποίησεν ἐξ εἰδεχθοῦς ἐρασμίαν, καὶ οὕτως ἠγάπησεν. Μετὰ ταῦτα προτρέπεται τὰς νεάνιδας καὶ αὐτὰς γενέσθαι καλὰς, τὸ καθ᾿ ἑαυτὴν κάλλος προδεικνύουσα, καθ᾽ ὁμοιότητα τοῦ μεγάλου Παύλου | λέγοντος· Γίνεσθε ὡς ἐγώ, ὅτι κἀγὼ ὡς ὑμεῖς· και, Μιμηταί μου γίνεσθε, καθὼς κἀγὼ Χριστοῦ. Διὰ τοῦτο γὰρ οὐκ ἐᾷ τὰς μαθητευομένας αὐτῇ ψυ χὰς πρὸς τὸ παρωχηκὸς τοῦ βίου βλεπούσας ἀπελπί ζειν τοῦ γίνεσθαι καλάς· ἀλλὰ πρὸς αὐτὴν ὁρώσας, τοῦτο μανθάνειν διὰ τοῦ ὑποδείγματος, ὅτι τὸ παρὸν γίνεται τοῦ παρωχηκότος προκάλυμμα, ἐὰν ἄμωμον ᾖ. Λέγει γάρ, ὅτι Κἂν νῦν μου ἐπιλάμπῃ τὸ κάλλος, ὅ μοι διὰ τοῦ ἀγαπηθῆναι παρὰ τῆς εὐθύτητος ἐπε εμορφώθη, ἀλλ' οἶδα ἐμαυτὴν οὐ λαμπρὰν οὖσαν τὸ καταρχάς, ἀλλὰ μέλαιναν. Τὸ δὲ τοιοῦτον εἶδος περὶ ἐμὲ, τὸ σκοτεινὸν καὶ ζοφώδες, ὁ προλαβών βίας ἐποίησεν. Αλλ' ὅμως ἐκεῖνο οὖσα, τοῦτο εἰμι. Μετ- εσκευάσθη γὰρ τὸ ὁμοίωμα τοῦ αἰσχους εἰς κάλλους μορφήν. Καὶ ὑμεῖς τοίνυν, ὦ θυγατέρες Ιερουσαλήμ, ἀναβλέψατε πρὸς τὴν μητέρα ὑμῶν τὴν ἄνω Ἱερου σαλήμ. Εἰ καὶ σκηνώματα τοῦ Κηδὰρ ἦτε, διὰ τὸ IN CANTICA CANTIC.HOMILIA II. gerentes, nos aptos reddiderimus ut ingrediamur in Sancta sanctorum, lavacro Verbi abluti sordibus obscœnæ cogitationis, ne si præter legis præceptum morticinam mentis conceptionem, aut immundam aliquam attigerimus cogitationem, excludamur, nec contempleur miracula quæ sunt intra taber- naculum. Lex enim spiritus non permittit ut qui mortuam et abominandam tetigerit cogitationem, ingrediatur, nisi, ut præcipit Moses, abluerit sententiis quæ latent in dictione,si modo vitæ curam vestem suæ conscientiæ. ἀν-explicationem. Nam illæ quidem, per ea quæ prof- οἶvor, Orationem autem deducit consequentia eorum quæ prius sunt examinata, ad contemplationem eorum quæ a sponsa dicta sunt adolescentulis. B Hæc autem sunt: Nigra sum et formosa, filiæ Je- rusalem, sicut tabernacula Cedar, sicut pelles Salo- monis. Recte autem incipit magistra ex iis quæ oportuit animabus quæ discunt bonorum præbere * Nuin. xix, sqq. ' I Cor. vii, 7. *1 Cor. iv, 16. tentur, sunt prompto et alacri animo, ut cuivis hu- manæ rationi, quam tropice vinum nominant, præ- ferant quæ ex ratione præditis ejus uberibus profluit gratiam, his verbis dicentes: Diligemus ubera tua supra vinum, quia te dilexit rectitudo. Ipsa autem discentibus addit miraculum, quod in se factum est, ut magis discamus immensam sponsi benigni - tatem, qui dilectæ per dilectionem indidit pulchri- tudinem. Nolite, inquit, mirari, quod me dilexerit rectitudo, sed quod, cum nigra essem peccato, et per opera affinis essem et conjuncta tenebris, me pulchram fecerit per dilectionein, sua pulchritu- dine commutata cum mea turpitudine. In se enim translatis sordibus meorum peccatorum, me sua puritate impertiit, eficiens participem suæ pul- chritudinis, qui ex deformi primum fecit amabi- lem, et sic dilexit. Postea adhortatur ipsas quoque adolescentulas, ut sint pulchra, prius suam osten- dens pulchritudinem, non secus atque magnus Paulus qui dicit ' : Estole sicut ego, nam et ego sicut vos; et: Estole mei imitatores, sicut et ego Christi. Per hæc enim non sinit ut quæ a se do- centur animæ, ad vitamı aspicientes præteritam, desperent ne pulchræ fiant: sed ad ipsam intuen- tes hoc exemplo discant, quod praesens sit præ teriti operculum, si id nulli sit affine reprehen- sioni. Dicit enim : Licet mea nunc splendeat pul- chritudo, quæ mihi fuit informata, propterea quod dilecta fuerim a rectitudine, scio tamen me a prin- cipio non fuisse elegantem ac nitidam, sed nigram. Hanc autem atram ac tenebricosam, quæ in me erat, formam mea fecit vita. Sed tamen cum illud essen, hoc sum. Illa enim nostra tenebrarum si- militudo transmutata est in formam pulchritudinis. Et vos ergo, o filiæ Jerusalem, aspicite ad vestram matrem supernam Jerusalem. Etiamsi essetis ta- bernacula Cedar, propterea quod in vobis inhabi- '

μένοις τῇ λέξει νοήμασιν ἐστιν, εἰ μόνον ἐπιτηδείους Α πρὸς τὴν εἰς τὰ ῞Αγια τῶν ἁγίων εἴσοδον ἑαυτοὺς δι' ἐπιμελείας τοῦ βίου ποιήσαιμεν, τῷ λουτῆρι τοῦ Λό γου πάντα ῥύπον αἰσχρᾶς ἐννοίας ἀποκλυσάμενοι, μήποτε θνήσκοντες παρὰ τὸ παράγγελμα τοῦ νόμου, θνησιμαίου νοήματος, ή τινος τῶν ἀκαθάρτων ἐν θυμίων ἁψάμενοι, ἀθέατοι τῶν ἐντὸς τῆς σκηνῆς θαυμάτων ἀποκλεισθῶμεν. Οὐ γὰρ παραδέχεται τῶν τοιούτων τὴν εἴσοδον ὁ τοῦ πνεύματος νόμος, ἐὰν μή τις πλύνῃ τὸ τῆς συνειδήσεως ἑαυτοῦ ἱμάτιον, κατὰ τὸ Μωϋσέως παράγγελμα, ὁ νεκρᾶς τινος καὶ βδελυκτῆς ἐννοίας αψάμενος. Αγει δὲ τὸν λόγον ἡ ἀκολουθία τῶν προεξητα- σμένων πρὸς τὴν θεωρίαν τῶν παρὰ τῆς νύμφης πρὸς τῇ τὰς νεάνιδας εἰρημένων. Εστι δὲ ταῦτα· Μέλαινά εἰμι καὶ καλή, θυγατέρες Ιερουσαλήμ, ως σκηνώ ματα Κηδάρ, ὡς δέῤῥεις Σολομών. Καλῶς ἡ διδά- σκαλος ἀφ᾽ ὧν ἔδει ταῖς μαθητευομέναις ψυχαῖς ἄρχε ται ποιεῖσθαι τῶν ἀγαθῶν τὴν ὑφήγησιν· αἱ μὲν γὰρ προθύμως ἔχουσι, δι' ὧν ἐπαγγέλλονται, παντὸς θρωπίνου λόγου, ὃν οἶνον τροπικῶς ὀνομάζουσι, προτιμοτέραν ποιεῖσθαι τὴν ἐκ τῶν λογικῶν αὐτῆς μαζῶν ἀποῤῥέουσαν χάριν, οὕτως εἰποῦσαι τῷ ῥή ματι, ὅτι Αγαπήσομεν μισθούς σου ὑπὲρ ἐπειδή σε ἡ εὐθύτης ἠγάπησεν. Ἡ δὲ προσθήκην, ποιεῖ ταῖς μαθητευομέναις τοῦ περὶ αὐτὴν θαύμα τος· ὡς ἂν μᾶλλον μάθοιμεν τὴν ἀμέτρητον τοῦ νυμ φίου φιλανθρωπίαν, τοῦ διὰ τῆς ἀγάπης ἐπιβάλ λοντος τῇ ἀγαπηθείσῃ τὸ κάλλος. Μὴ θαυμάσητε γὰρ, φησὶν, ὅτι μὲ εὐθύτης ἠγάπησεν, ἀλλ' ὅτι μέλαιναν οὖσαν, ἐξ ἁμαρτίας, καὶ προσῳκειωμένην τῷ ζόφῳ διὰ τῶν ἔργων, καλὴν διὰ τῆς ἀγάπης ἐποίησεν, τὸ ἴδιον κάλλος πρὸς τὸ ἐμὸν αἶσχος ἀνταλλαξάμενος. Μεταθεὶς γὰρ πρὸς ἑαυτὸν τὸν τῶν ἐμῶν ἁμαρτιῶν ρύπον, μετέδωκέ μοι τῆς ἑαυτοῦ καθαρότητος, κοι- νωνόν με τοῦ ἑαυτοῦ κάλλους ἀπεργασάμενος· ὃς πρῶτον ἐποίησεν ἐξ εἰδεχθοῦς ἐρασμίαν, καὶ οὕτως ἠγάπησεν. Μετὰ ταῦτα προτρέπεται τὰς νεάνιδας καὶ αὐτὰς γενέσθαι καλὰς, τὸ καθ᾿ ἑαυτὴν κάλλος προδεικνύουσα, καθ᾽ ὁμοιότητα τοῦ μεγάλου Παύλου | λέγοντος· Γίνεσθε ὡς ἐγώ, ὅτι κἀγὼ ὡς ὑμεῖς· και, Μιμηταί μου γίνεσθε, καθὼς κἀγὼ Χριστοῦ. Διὰ τοῦτο γὰρ οὐκ ἐᾷ τὰς μαθητευομένας αὐτῇ ψυ χὰς πρὸς τὸ παρωχηκὸς τοῦ βίου βλεπούσας ἀπελπί ζειν τοῦ γίνεσθαι καλάς· ἀλλὰ πρὸς αὐτὴν ὁρώσας, τοῦτο μανθάνειν διὰ τοῦ ὑποδείγματος, ὅτι τὸ παρὸν γίνεται τοῦ παρωχηκότος προκάλυμμα, ἐὰν ἄμωμον ᾖ. Λέγει γάρ, ὅτι Κἂν νῦν μου ἐπιλάμπῃ τὸ κάλλος, ὅ μοι διὰ τοῦ ἀγαπηθῆναι παρὰ τῆς εὐθύτητος ἐπε εμορφώθη, ἀλλ' οἶδα ἐμαυτὴν οὐ λαμπρὰν οὖσαν τὸ καταρχάς, ἀλλὰ μέλαιναν. Τὸ δὲ τοιοῦτον εἶδος περὶ ἐμὲ, τὸ σκοτεινὸν καὶ ζοφώδες, ὁ προλαβών βίας ἐποίησεν. Αλλ' ὅμως ἐκεῖνο οὖσα, τοῦτο εἰμι. Μετ- εσκευάσθη γὰρ τὸ ὁμοίωμα τοῦ αἰσχους εἰς κάλλους μορφήν. Καὶ ὑμεῖς τοίνυν, ὦ θυγατέρες Ιερουσαλήμ, ἀναβλέψατε πρὸς τὴν μητέρα ὑμῶν τὴν ἄνω Ἱερου σαλήμ. Εἰ καὶ σκηνώματα τοῦ Κηδὰρ ἦτε, διὰ τὸ IN CANTICA CANTIC.HOMILIA II. gerentes, nos aptos reddiderimus ut ingrediamur in Sancta sanctorum, lavacro Verbi abluti sordibus obscœnæ cogitationis, ne si præter legis præceptum morticinam mentis conceptionem, aut immundam aliquam attigerimus cogitationem, excludamur, nec contempleur miracula quæ sunt intra taber- naculum. Lex enim spiritus non permittit ut qui mortuam et abominandam tetigerit cogitationem, ingrediatur, nisi, ut præcipit Moses, abluerit sententiis quæ latent in dictione,si modo vitæ curam vestem suæ conscientiæ. ἀν-explicationem. Nam illæ quidem, per ea quæ prof- οἶvor, Orationem autem deducit consequentia eorum quæ prius sunt examinata, ad contemplationem eorum quæ a sponsa dicta sunt adolescentulis. B Hæc autem sunt: Nigra sum et formosa, filiæ Je- rusalem, sicut tabernacula Cedar, sicut pelles Salo- monis. Recte autem incipit magistra ex iis quæ oportuit animabus quæ discunt bonorum præbere * Nuin. xix, sqq. ' I Cor. vii, 7. *1 Cor. iv, 16. tentur, sunt prompto et alacri animo, ut cuivis hu- manæ rationi, quam tropice vinum nominant, præ- ferant quæ ex ratione præditis ejus uberibus profluit gratiam, his verbis dicentes: Diligemus ubera tua supra vinum, quia te dilexit rectitudo. Ipsa autem discentibus addit miraculum, quod in se factum est, ut magis discamus immensam sponsi benigni - tatem, qui dilectæ per dilectionem indidit pulchri- tudinem. Nolite, inquit, mirari, quod me dilexerit rectitudo, sed quod, cum nigra essem peccato, et per opera affinis essem et conjuncta tenebris, me pulchram fecerit per dilectionein, sua pulchritu- dine commutata cum mea turpitudine. In se enim translatis sordibus meorum peccatorum, me sua puritate impertiit, eficiens participem suæ pul- chritudinis, qui ex deformi primum fecit amabi- lem, et sic dilexit. Postea adhortatur ipsas quoque adolescentulas, ut sint pulchra, prius suam osten- dens pulchritudinem, non secus atque magnus Paulus qui dicit ' : Estole sicut ego, nam et ego sicut vos; et: Estole mei imitatores, sicut et ego Christi. Per hæc enim non sinit ut quæ a se do- centur animæ, ad vitamı aspicientes præteritam, desperent ne pulchræ fiant: sed ad ipsam intuen- tes hoc exemplo discant, quod praesens sit præ teriti operculum, si id nulli sit affine reprehen- sioni. Dicit enim : Licet mea nunc splendeat pul- chritudo, quæ mihi fuit informata, propterea quod dilecta fuerim a rectitudine, scio tamen me a prin- cipio non fuisse elegantem ac nitidam, sed nigram. Hanc autem atram ac tenebricosam, quæ in me erat, formam mea fecit vita. Sed tamen cum illud essen, hoc sum. Illa enim nostra tenebrarum si- militudo transmutata est in formam pulchritudinis. Et vos ergo, o filiæ Jerusalem, aspicite ad vestram matrem supernam Jerusalem. Etiamsi essetis ta- bernacula Cedar, propterea quod in vobis inhabi- '

μένοις τῇ λέξει νοήμασιν ἐστιν, εἰ μόνον ἐπιτηδείους Α πρὸς τὴν εἰς τὰ ῞Αγια τῶν ἁγίων εἴσοδον ἑαυτοὺς δι' ἐπιμελείας τοῦ βίου ποιήσαιμεν, τῷ λουτῆρι τοῦ Λό γου πάντα ῥύπον αἰσχρᾶς ἐννοίας ἀποκλυσάμενοι, μήποτε θνήσκοντες παρὰ τὸ παράγγελμα τοῦ νόμου, θνησιμαίου νοήματος, ή τινος τῶν ἀκαθάρτων ἐν θυμίων ἁψάμενοι, ἀθέατοι τῶν ἐντὸς τῆς σκηνῆς θαυμάτων ἀποκλεισθῶμεν. Οὐ γὰρ παραδέχεται τῶν τοιούτων τὴν εἴσοδον ὁ τοῦ πνεύματος νόμος, ἐὰν μή τις πλύνῃ τὸ τῆς συνειδήσεως ἑαυτοῦ ἱμάτιον, κατὰ τὸ Μωϋσέως παράγγελμα, ὁ νεκρᾶς τινος καὶ βδελυκτῆς ἐννοίας αψάμενος. Αγει δὲ τὸν λόγον ἡ ἀκολουθία τῶν προεξητα- σμένων πρὸς τὴν θεωρίαν τῶν παρὰ τῆς νύμφης πρὸς τῇ τὰς νεάνιδας εἰρημένων. Εστι δὲ ταῦτα· Μέλαινά εἰμι καὶ καλή, θυγατέρες Ιερουσαλήμ, ως σκηνώ ματα Κηδάρ, ὡς δέῤῥεις Σολομών. Καλῶς ἡ διδά- σκαλος ἀφ᾽ ὧν ἔδει ταῖς μαθητευομέναις ψυχαῖς ἄρχε ται ποιεῖσθαι τῶν ἀγαθῶν τὴν ὑφήγησιν· αἱ μὲν γὰρ προθύμως ἔχουσι, δι' ὧν ἐπαγγέλλονται, παντὸς θρωπίνου λόγου, ὃν οἶνον τροπικῶς ὀνομάζουσι, προτιμοτέραν ποιεῖσθαι τὴν ἐκ τῶν λογικῶν αὐτῆς μαζῶν ἀποῤῥέουσαν χάριν, οὕτως εἰποῦσαι τῷ ῥή ματι, ὅτι Αγαπήσομεν μισθούς σου ὑπὲρ ἐπειδή σε ἡ εὐθύτης ἠγάπησεν. Ἡ δὲ προσθήκην, ποιεῖ ταῖς μαθητευομέναις τοῦ περὶ αὐτὴν θαύμα τος· ὡς ἂν μᾶλλον μάθοιμεν τὴν ἀμέτρητον τοῦ νυμ φίου φιλανθρωπίαν, τοῦ διὰ τῆς ἀγάπης ἐπιβάλ λοντος τῇ ἀγαπηθείσῃ τὸ κάλλος. Μὴ θαυμάσητε γὰρ, φησὶν, ὅτι μὲ εὐθύτης ἠγάπησεν, ἀλλ' ὅτι μέλαιναν οὖσαν, ἐξ ἁμαρτίας, καὶ προσῳκειωμένην τῷ ζόφῳ διὰ τῶν ἔργων, καλὴν διὰ τῆς ἀγάπης ἐποίησεν, τὸ ἴδιον κάλλος πρὸς τὸ ἐμὸν αἶσχος ἀνταλλαξάμενος. Μεταθεὶς γὰρ πρὸς ἑαυτὸν τὸν τῶν ἐμῶν ἁμαρτιῶν ρύπον, μετέδωκέ μοι τῆς ἑαυτοῦ καθαρότητος, κοι- νωνόν με τοῦ ἑαυτοῦ κάλλους ἀπεργασάμενος· ὃς πρῶτον ἐποίησεν ἐξ εἰδεχθοῦς ἐρασμίαν, καὶ οὕτως ἠγάπησεν. Μετὰ ταῦτα προτρέπεται τὰς νεάνιδας καὶ αὐτὰς γενέσθαι καλὰς, τὸ καθ᾿ ἑαυτὴν κάλλος προδεικνύουσα, καθ᾽ ὁμοιότητα τοῦ μεγάλου Παύλου | λέγοντος· Γίνεσθε ὡς ἐγώ, ὅτι κἀγὼ ὡς ὑμεῖς· και, Μιμηταί μου γίνεσθε, καθὼς κἀγὼ Χριστοῦ. Διὰ τοῦτο γὰρ οὐκ ἐᾷ τὰς μαθητευομένας αὐτῇ ψυ χὰς πρὸς τὸ παρωχηκὸς τοῦ βίου βλεπούσας ἀπελπί ζειν τοῦ γίνεσθαι καλάς· ἀλλὰ πρὸς αὐτὴν ὁρώσας, τοῦτο μανθάνειν διὰ τοῦ ὑποδείγματος, ὅτι τὸ παρὸν γίνεται τοῦ παρωχηκότος προκάλυμμα, ἐὰν ἄμωμον ᾖ. Λέγει γάρ, ὅτι Κἂν νῦν μου ἐπιλάμπῃ τὸ κάλλος, ὅ μοι διὰ τοῦ ἀγαπηθῆναι παρὰ τῆς εὐθύτητος ἐπε εμορφώθη, ἀλλ' οἶδα ἐμαυτὴν οὐ λαμπρὰν οὖσαν τὸ καταρχάς, ἀλλὰ μέλαιναν. Τὸ δὲ τοιοῦτον εἶδος περὶ ἐμὲ, τὸ σκοτεινὸν καὶ ζοφώδες, ὁ προλαβών βίας ἐποίησεν. Αλλ' ὅμως ἐκεῖνο οὖσα, τοῦτο εἰμι. Μετ- εσκευάσθη γὰρ τὸ ὁμοίωμα τοῦ αἰσχους εἰς κάλλους μορφήν. Καὶ ὑμεῖς τοίνυν, ὦ θυγατέρες Ιερουσαλήμ, ἀναβλέψατε πρὸς τὴν μητέρα ὑμῶν τὴν ἄνω Ἱερου σαλήμ. Εἰ καὶ σκηνώματα τοῦ Κηδὰρ ἦτε, διὰ τὸ IN CANTICA CANTIC.HOMILIA II. gerentes, nos aptos reddiderimus ut ingrediamur in Sancta sanctorum, lavacro Verbi abluti sordibus obscœnæ cogitationis, ne si præter legis præceptum morticinam mentis conceptionem, aut immundam aliquam attigerimus cogitationem, excludamur, nec contempleur miracula quæ sunt intra taber- naculum. Lex enim spiritus non permittit ut qui mortuam et abominandam tetigerit cogitationem, ingrediatur, nisi, ut præcipit Moses, abluerit sententiis quæ latent in dictione,si modo vitæ curam vestem suæ conscientiæ. ἀν-explicationem. Nam illæ quidem, per ea quæ prof- οἶvor, Orationem autem deducit consequentia eorum quæ prius sunt examinata, ad contemplationem eorum quæ a sponsa dicta sunt adolescentulis. B Hæc autem sunt: Nigra sum et formosa, filiæ Je- rusalem, sicut tabernacula Cedar, sicut pelles Salo- monis. Recte autem incipit magistra ex iis quæ oportuit animabus quæ discunt bonorum præbere * Nuin. xix, sqq. ' I Cor. vii, 7. *1 Cor. iv, 16. tentur, sunt prompto et alacri animo, ut cuivis hu- manæ rationi, quam tropice vinum nominant, præ- ferant quæ ex ratione præditis ejus uberibus profluit gratiam, his verbis dicentes: Diligemus ubera tua supra vinum, quia te dilexit rectitudo. Ipsa autem discentibus addit miraculum, quod in se factum est, ut magis discamus immensam sponsi benigni - tatem, qui dilectæ per dilectionem indidit pulchri- tudinem. Nolite, inquit, mirari, quod me dilexerit rectitudo, sed quod, cum nigra essem peccato, et per opera affinis essem et conjuncta tenebris, me pulchram fecerit per dilectionein, sua pulchritu- dine commutata cum mea turpitudine. In se enim translatis sordibus meorum peccatorum, me sua puritate impertiit, eficiens participem suæ pul- chritudinis, qui ex deformi primum fecit amabi- lem, et sic dilexit. Postea adhortatur ipsas quoque adolescentulas, ut sint pulchra, prius suam osten- dens pulchritudinem, non secus atque magnus Paulus qui dicit ' : Estole sicut ego, nam et ego sicut vos; et: Estole mei imitatores, sicut et ego Christi. Per hæc enim non sinit ut quæ a se do- centur animæ, ad vitamı aspicientes præteritam, desperent ne pulchræ fiant: sed ad ipsam intuen- tes hoc exemplo discant, quod praesens sit præ teriti operculum, si id nulli sit affine reprehen- sioni. Dicit enim : Licet mea nunc splendeat pul- chritudo, quæ mihi fuit informata, propterea quod dilecta fuerim a rectitudine, scio tamen me a prin- cipio non fuisse elegantem ac nitidam, sed nigram. Hanc autem atram ac tenebricosam, quæ in me erat, formam mea fecit vita. Sed tamen cum illud essen, hoc sum. Illa enim nostra tenebrarum si- militudo transmutata est in formam pulchritudinis. Et vos ergo, o filiæ Jerusalem, aspicite ad vestram matrem supernam Jerusalem. Etiamsi essetis ta- bernacula Cedar, propterea quod in vobis inhabi- '

μένοις τῇ λέξει νοήμασιν ἐστιν, εἰ μόνον ἐπιτηδείους Α πρὸς τὴν εἰς τὰ ῞Αγια τῶν ἁγίων εἴσοδον ἑαυτοὺς δι' ἐπιμελείας τοῦ βίου ποιήσαιμεν, τῷ λουτῆρι τοῦ Λό γου πάντα ῥύπον αἰσχρᾶς ἐννοίας ἀποκλυσάμενοι, μήποτε θνήσκοντες παρὰ τὸ παράγγελμα τοῦ νόμου, θνησιμαίου νοήματος, ή τινος τῶν ἀκαθάρτων ἐν θυμίων ἁψάμενοι, ἀθέατοι τῶν ἐντὸς τῆς σκηνῆς θαυμάτων ἀποκλεισθῶμεν. Οὐ γὰρ παραδέχεται τῶν τοιούτων τὴν εἴσοδον ὁ τοῦ πνεύματος νόμος, ἐὰν μή τις πλύνῃ τὸ τῆς συνειδήσεως ἑαυτοῦ ἱμάτιον, κατὰ τὸ Μωϋσέως παράγγελμα, ὁ νεκρᾶς τινος καὶ βδελυκτῆς ἐννοίας αψάμενος. Αγει δὲ τὸν λόγον ἡ ἀκολουθία τῶν προεξητα- σμένων πρὸς τὴν θεωρίαν τῶν παρὰ τῆς νύμφης πρὸς τῇ τὰς νεάνιδας εἰρημένων. Εστι δὲ ταῦτα· Μέλαινά εἰμι καὶ καλή, θυγατέρες Ιερουσαλήμ, ως σκηνώ ματα Κηδάρ, ὡς δέῤῥεις Σολομών. Καλῶς ἡ διδά- σκαλος ἀφ᾽ ὧν ἔδει ταῖς μαθητευομέναις ψυχαῖς ἄρχε ται ποιεῖσθαι τῶν ἀγαθῶν τὴν ὑφήγησιν· αἱ μὲν γὰρ προθύμως ἔχουσι, δι' ὧν ἐπαγγέλλονται, παντὸς θρωπίνου λόγου, ὃν οἶνον τροπικῶς ὀνομάζουσι, προτιμοτέραν ποιεῖσθαι τὴν ἐκ τῶν λογικῶν αὐτῆς μαζῶν ἀποῤῥέουσαν χάριν, οὕτως εἰποῦσαι τῷ ῥή ματι, ὅτι Αγαπήσομεν μισθούς σου ὑπὲρ ἐπειδή σε ἡ εὐθύτης ἠγάπησεν. Ἡ δὲ προσθήκην, ποιεῖ ταῖς μαθητευομέναις τοῦ περὶ αὐτὴν θαύμα τος· ὡς ἂν μᾶλλον μάθοιμεν τὴν ἀμέτρητον τοῦ νυμ φίου φιλανθρωπίαν, τοῦ διὰ τῆς ἀγάπης ἐπιβάλ λοντος τῇ ἀγαπηθείσῃ τὸ κάλλος. Μὴ θαυμάσητε γὰρ, φησὶν, ὅτι μὲ εὐθύτης ἠγάπησεν, ἀλλ' ὅτι μέλαιναν οὖσαν, ἐξ ἁμαρτίας, καὶ προσῳκειωμένην τῷ ζόφῳ διὰ τῶν ἔργων, καλὴν διὰ τῆς ἀγάπης ἐποίησεν, τὸ ἴδιον κάλλος πρὸς τὸ ἐμὸν αἶσχος ἀνταλλαξάμενος. Μεταθεὶς γὰρ πρὸς ἑαυτὸν τὸν τῶν ἐμῶν ἁμαρτιῶν ρύπον, μετέδωκέ μοι τῆς ἑαυτοῦ καθαρότητος, κοι- νωνόν με τοῦ ἑαυτοῦ κάλλους ἀπεργασάμενος· ὃς πρῶτον ἐποίησεν ἐξ εἰδεχθοῦς ἐρασμίαν, καὶ οὕτως ἠγάπησεν. Μετὰ ταῦτα προτρέπεται τὰς νεάνιδας καὶ αὐτὰς γενέσθαι καλὰς, τὸ καθ᾿ ἑαυτὴν κάλλος προδεικνύουσα, καθ᾽ ὁμοιότητα τοῦ μεγάλου Παύλου | λέγοντος· Γίνεσθε ὡς ἐγώ, ὅτι κἀγὼ ὡς ὑμεῖς· και, Μιμηταί μου γίνεσθε, καθὼς κἀγὼ Χριστοῦ. Διὰ τοῦτο γὰρ οὐκ ἐᾷ τὰς μαθητευομένας αὐτῇ ψυ χὰς πρὸς τὸ παρωχηκὸς τοῦ βίου βλεπούσας ἀπελπί ζειν τοῦ γίνεσθαι καλάς· ἀλλὰ πρὸς αὐτὴν ὁρώσας, τοῦτο μανθάνειν διὰ τοῦ ὑποδείγματος, ὅτι τὸ παρὸν γίνεται τοῦ παρωχηκότος προκάλυμμα, ἐὰν ἄμωμον ᾖ. Λέγει γάρ, ὅτι Κἂν νῦν μου ἐπιλάμπῃ τὸ κάλλος, ὅ μοι διὰ τοῦ ἀγαπηθῆναι παρὰ τῆς εὐθύτητος ἐπε εμορφώθη, ἀλλ' οἶδα ἐμαυτὴν οὐ λαμπρὰν οὖσαν τὸ καταρχάς, ἀλλὰ μέλαιναν. Τὸ δὲ τοιοῦτον εἶδος περὶ ἐμὲ, τὸ σκοτεινὸν καὶ ζοφώδες, ὁ προλαβών βίας ἐποίησεν. Αλλ' ὅμως ἐκεῖνο οὖσα, τοῦτο εἰμι. Μετ- εσκευάσθη γὰρ τὸ ὁμοίωμα τοῦ αἰσχους εἰς κάλλους μορφήν. Καὶ ὑμεῖς τοίνυν, ὦ θυγατέρες Ιερουσαλήμ, ἀναβλέψατε πρὸς τὴν μητέρα ὑμῶν τὴν ἄνω Ἱερου σαλήμ. Εἰ καὶ σκηνώματα τοῦ Κηδὰρ ἦτε, διὰ τὸ IN CANTICA CANTIC.HOMILIA II. gerentes, nos aptos reddiderimus ut ingrediamur in Sancta sanctorum, lavacro Verbi abluti sordibus obscœnæ cogitationis, ne si præter legis præceptum morticinam mentis conceptionem, aut immundam aliquam attigerimus cogitationem, excludamur, nec contempleur miracula quæ sunt intra taber- naculum. Lex enim spiritus non permittit ut qui mortuam et abominandam tetigerit cogitationem, ingrediatur, nisi, ut præcipit Moses, abluerit sententiis quæ latent in dictione,si modo vitæ curam vestem suæ conscientiæ. ἀν-explicationem. Nam illæ quidem, per ea quæ prof- οἶvor, Orationem autem deducit consequentia eorum quæ prius sunt examinata, ad contemplationem eorum quæ a sponsa dicta sunt adolescentulis. B Hæc autem sunt: Nigra sum et formosa, filiæ Je- rusalem, sicut tabernacula Cedar, sicut pelles Salo- monis. Recte autem incipit magistra ex iis quæ oportuit animabus quæ discunt bonorum præbere * Nuin. xix, sqq. ' I Cor. vii, 7. *1 Cor. iv, 16. tentur, sunt prompto et alacri animo, ut cuivis hu- manæ rationi, quam tropice vinum nominant, præ- ferant quæ ex ratione præditis ejus uberibus profluit gratiam, his verbis dicentes: Diligemus ubera tua supra vinum, quia te dilexit rectitudo. Ipsa autem discentibus addit miraculum, quod in se factum est, ut magis discamus immensam sponsi benigni - tatem, qui dilectæ per dilectionem indidit pulchri- tudinem. Nolite, inquit, mirari, quod me dilexerit rectitudo, sed quod, cum nigra essem peccato, et per opera affinis essem et conjuncta tenebris, me pulchram fecerit per dilectionein, sua pulchritu- dine commutata cum mea turpitudine. In se enim translatis sordibus meorum peccatorum, me sua puritate impertiit, eficiens participem suæ pul- chritudinis, qui ex deformi primum fecit amabi- lem, et sic dilexit. Postea adhortatur ipsas quoque adolescentulas, ut sint pulchra, prius suam osten- dens pulchritudinem, non secus atque magnus Paulus qui dicit ' : Estole sicut ego, nam et ego sicut vos; et: Estole mei imitatores, sicut et ego Christi. Per hæc enim non sinit ut quæ a se do- centur animæ, ad vitamı aspicientes præteritam, desperent ne pulchræ fiant: sed ad ipsam intuen- tes hoc exemplo discant, quod praesens sit præ teriti operculum, si id nulli sit affine reprehen- sioni. Dicit enim : Licet mea nunc splendeat pul- chritudo, quæ mihi fuit informata, propterea quod dilecta fuerim a rectitudine, scio tamen me a prin- cipio non fuisse elegantem ac nitidam, sed nigram. Hanc autem atram ac tenebricosam, quæ in me erat, formam mea fecit vita. Sed tamen cum illud essen, hoc sum. Illa enim nostra tenebrarum si- militudo transmutata est in formam pulchritudinis. Et vos ergo, o filiæ Jerusalem, aspicite ad vestram matrem supernam Jerusalem. Etiamsi essetis ta- bernacula Cedar, propterea quod in vobis inhabi- '

Εν ταῖς φωτειναῖς τοῦ Θεοῦ χερσὶ πλασσομένην, σκο- Α τεινῷ τινι καὶ μέλανι περιχρισθῆναι τῷ εἴδει. Οὐκ ἤμην τοιαύτη, φησὶν, ἀλλὰ γέγονα. Οὐ γὰρ ἐκ φύ σεώς είμι με μελανωμένη· ἀλλ' ἐπείσακτόν μοι το τοιοῦτον αἶσχος ἐγένετο, τοῦ ἡλίου πρὸς τὸ μέλαν ἐκ – λαμπρού την μορφήν μεταχρώσαντος. Ὁ ἥλιος γὰρ, φησί, προσέβλεψε με. Τί οὖν ὁ διὰ τούτων μανθάνομεν ; Λέγει διὰ παραβολῆς τοῖς ὄχλοις ὁ Κύ ριος, ὅτι ὁ σπείρων τὸν λόγον, οὐ τὴν ἀγαθὴν μόνον κατασπείρει καρδίαν, ἀλλὰ κἂν λιθώδης τις ἦν, κἂν ταῖς ἀκάνθαις ὑλομανοῦσα, κἂν παρόδιός τε καὶ πε- πατημένη, πᾶσιν ἐπὶ φιλανθρωπίας ἐπιβάλλει τοῦ λόγου τὰ σπέρματα. Καὶ ἑκάστου τὰ ἰδιώματα έρε μηνεύων τῷ λόγῳ, τοῦτό φησιν ἐπὶ τῆς λιθώδους συμβαίνειν ψυχῆς, ὅτι οὐκ ἐν βάθει ῥιζονται τὸ ἐσπαρμένον, ἀλλὰ παραχρῆμα μὲν δι᾿ ἐπιπολαίου Β βλάστης τὸν στάχυν κατεπαγγέλλεται· θερμότερον δὲ τοῦ ἡλίου τὸ ὑποκείμενον θάλψαντος, τῷ μὴ ὑπου κεῖσθαι ταῖς ῥίζαις ικμάδα, καταξηραίνεται. Πειρα- σμὸν δὲ διὰ τῆς ἑρμηνείας ὀνομάζει τὸν ἥλιον. Οὐκοῦν τοῦτο παρὰ τῆς διδασκάλου τὸ δόγμα μανθάνομεν, ὅτι γέγονε μὲν ἡ ἀνθρωπίνη φύσις τοῦ ἀληθινοῦ φω- τὸς ἀπεικόνισμα, πόῤῥω τῶν σκοτεινῶν χαρακτήρων, τῇ τοῦ ἀρχετύπου κάλλους ὁμοιότητι στίλβουσα· ὁ δὲ πειρασμὸς τὸν φλογώδη καύσωνα δι' ἀπάτης ἐπι- βαλών, ἁπαλὴν ἔτι καὶ ἄριζον τὴν πρώτην βλάστην. κατέβαλε· καὶ πρὶν ἕξιν τινὰ τοῦ ἀγαθοῦ κτήσασθαι, καὶ διὰ τῆς τῶν λογισμῶν γεωργίας δοῦναι ταῖς ῥί- ζεις πότον ἐπὶ τὸ βάθος, εὐθὺς διὰ τῆς παρακοῆς ἀποξηράνας τὸ χλωρόν τε καὶ εὐθαλὲς εἶδος, διὰ τῆς καύσεως μέλαν ἐποίησεν. Εἰ δὲ ἥλιος ἡ ἀντικειμένη τοῦ πειρασμοῦ προσβολὴ ὀνομάζεται, μηδεὶς ξενι ζέσθω τῶν ἀκουόντων, ἐν πολλοῖς τὸ τοιοῦτον παρὰ τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς διδασκόμενος. Καὶ γὰρ ἐν δευτέρᾳ τῶν ἀναβαθμῶν δῇ, ταύτην ποιεῖται τὴν εὐλογίαν τῷ τὴν βοήθειαν ἔχοντι τοῦ ποιήσαντος τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν, τὸ μὴ συγκαίεσθαι αὐτὸν ὑπὸ τοῦ ἡλίου διὰ τῆς ἡμέρας. Καὶ ὁ προφήτης Ησαΐας τὴν τῆς Ἐκκλησίας κατάστασιν προφητεύων, ὥσπερ τινὰ πομπὴν ὑπογράφει τῇ πολιτεία, φαιδρύνων τῷ Λόγῳ τῷ διηγήματι. Λέγει γὰρ θυγατέρας ἐπ' ὤμων αἱρομένας, καὶ παῖδας ἐν λαμπήναις κομι ζομένους, καὶ σκιαδίοις τὸν φωτισμὸν ἀποκρού σαντας. Δι' ὧν ἐν αἰνίγμασι τὸν ἐν ἀρετῇ διαγράφει βίον, διὰ μὲν τῆς νηπιώδους ηλικίας ὑποδεικνύων το ἀρτιγενές τε καὶ ἄκακον· διὰ τῶν σκιαδίων, τὴν ἐξ ἐγκρατείας τε καὶ καθαρότητος προσγινομένην ταῖς ψυχαῖς παραμυθίαν τοῦ καύσωνος. Δι' ὧν μανθάνο μεν, ὅτι χρὴ ἐπ᾽ ὤμων αίρεσθαι τὴν τοῦ Θεοῦ νυμφος στολουμένην ψυχήν, οὐ πατουμένην ὑπὸ τῆς σαρκὸς, ἀλλ᾽ ἐπικαθημένην τῷ ὄγκῳ τοῦ σώματος. Λαμπή- νην δὲ ἀκούσαντες, τὴν ἐκλαμπτικὴν τοῦ βαπτίσμα- τος χάριν μανθάνομεν, δι' ἧς παῖδες γινόμεθα, οὐκέτι τῇ γῇ τὸ ἴχνος ἐρείδοντες, ἀλλ' ἐπ' ἐκείνης πρὸς τὴν οὐράνιον ζωὴν κομιζόμενοι. Σκιερὸς δὲ γίνεται ἡμῖν καὶ δροσώδης ὁ βίος, διὰ τῶν τῆς ἀρετῆς σκιαδίων χτες, λαμπήνην IN CANTICA CANTIC. HOMILIA II. Dei manibus fingebatur, illineretur forma aliqua tenebricosa et cigra. Non eram ergo, inquit, talis, sed facta sum. Non enim facta sum nigra a natura. sed adventitia in me fuit hæc turpitudo, cumn sol meam formam ex splendido colore mutavit `in ni- grumn. Sol enim, inquit, asperit me. Quid ergo est quod par hoc discimus ? Dicit Dominus turbis per parabolan, quod qui verbum seminat, non solum enim, inquit, erat consentaneum, ut ei quæ lucida in bono corde seminat, sed etiam si sit quispiam lapidosus, et si spinis Inxuriel, et si sit juxta viam et conculcatus, omnibus ob benignitatem jacit verbi semina". Et uniuscujusque proprietatem sermone explicans, hoc, inquit, accidit in terra lapidosa, quod non in profundo radices agit id quod est seminatum, sed protinus quidem per germina- tienem, quæ oritur in superfcie, messem promittit et spicam, sed cum sol calidius solum foverit, pro- Merea quod nullus humor subsit in radicibus, ex- siccatur. Tentationem autem interpretando nomi- nat solem. Hoc ergo dogma a magistra discimus, quod facta quidem est humana natura simulacrum veræ lucis, procul a tenebrosis figuris fulgens si- militudine exemplaris pulchritudinis ; tentatio au- tem ardentem æstum per fraudem injiciens, dejecit prinum germen adhuc imperfectum et carens ra- dicibus : et priusquam aliquem acquisiisset habi- tam, et per agriculturam rationum, in profundo potum dedisset radicibus, statim per inobedientiam viridi et florente forma exsiccata, per astum ni 4grum effecit. Si aulem sol nominatur adversa: ten- ss Math. sqq. D tationis irruptio, nulli auditorum id videatur no- vum, cum in multis tale quidpiam nos doceat di- vinitus inspirata Scriptura. Etenim in secundo cantico graduum, hanc facit benedictionem, ei qui habet auxilium a Domino qui fecit cœlum et ter- ram, ne ipse a sole comburatur per diem. Pro- pheta quoque Isaias prædicens statum Ecclesiæ, describit veluti quamdam pompam, Verbi narra- tione. Dicit enim, Alias gestatas humeris, et filios vectos lecticis, et arcentes æstum umbellis. Per quæ describit in ænigmate vitam quæ degitur in virtute, per puerilem quidem ætatem ostendens id quod est nuper natum, simplexque et carens malitia, per umbellas autem, solatium aestus, quod accedit animis ex continentia et puritate. Per quæ discimus humeris gestari animam Deo desponsatam, non a carne conculcatam, sed moli corporis insidentem. Audientes autem Græce didicimus illumi natricem baptismi gratiam, per quam efficitur pueri, non amplius in terra figentes vestigium, sed super illam portati ad vitam calestem. Umbrosa autem fit nobis vita et roscida, exstincto æstu per umbellas virtutis. Hic est sol lædens, quando ejus æstus non arcetur a nube Spiritus, quam eis ex- pandit Dominus ad tegumentum. Hic enim sol est,

Εν ταῖς φωτειναῖς τοῦ Θεοῦ χερσὶ πλασσομένην, σκο- Α τεινῷ τινι καὶ μέλανι περιχρισθῆναι τῷ εἴδει. Οὐκ ἤμην τοιαύτη, φησὶν, ἀλλὰ γέγονα. Οὐ γὰρ ἐκ φύ σεώς είμι με μελανωμένη· ἀλλ' ἐπείσακτόν μοι το τοιοῦτον αἶσχος ἐγένετο, τοῦ ἡλίου πρὸς τὸ μέλαν ἐκ – λαμπρού την μορφήν μεταχρώσαντος. Ὁ ἥλιος γὰρ, φησί, προσέβλεψε με. Τί οὖν ὁ διὰ τούτων μανθάνομεν ; Λέγει διὰ παραβολῆς τοῖς ὄχλοις ὁ Κύ ριος, ὅτι ὁ σπείρων τὸν λόγον, οὐ τὴν ἀγαθὴν μόνον κατασπείρει καρδίαν, ἀλλὰ κἂν λιθώδης τις ἦν, κἂν ταῖς ἀκάνθαις ὑλομανοῦσα, κἂν παρόδιός τε καὶ πε- πατημένη, πᾶσιν ἐπὶ φιλανθρωπίας ἐπιβάλλει τοῦ λόγου τὰ σπέρματα. Καὶ ἑκάστου τὰ ἰδιώματα έρε μηνεύων τῷ λόγῳ, τοῦτό φησιν ἐπὶ τῆς λιθώδους συμβαίνειν ψυχῆς, ὅτι οὐκ ἐν βάθει ῥιζονται τὸ ἐσπαρμένον, ἀλλὰ παραχρῆμα μὲν δι᾿ ἐπιπολαίου Β βλάστης τὸν στάχυν κατεπαγγέλλεται· θερμότερον δὲ τοῦ ἡλίου τὸ ὑποκείμενον θάλψαντος, τῷ μὴ ὑπου κεῖσθαι ταῖς ῥίζαις ικμάδα, καταξηραίνεται. Πειρα- σμὸν δὲ διὰ τῆς ἑρμηνείας ὀνομάζει τὸν ἥλιον. Οὐκοῦν τοῦτο παρὰ τῆς διδασκάλου τὸ δόγμα μανθάνομεν, ὅτι γέγονε μὲν ἡ ἀνθρωπίνη φύσις τοῦ ἀληθινοῦ φω- τὸς ἀπεικόνισμα, πόῤῥω τῶν σκοτεινῶν χαρακτήρων, τῇ τοῦ ἀρχετύπου κάλλους ὁμοιότητι στίλβουσα· ὁ δὲ πειρασμὸς τὸν φλογώδη καύσωνα δι' ἀπάτης ἐπι- βαλών, ἁπαλὴν ἔτι καὶ ἄριζον τὴν πρώτην βλάστην. κατέβαλε· καὶ πρὶν ἕξιν τινὰ τοῦ ἀγαθοῦ κτήσασθαι, καὶ διὰ τῆς τῶν λογισμῶν γεωργίας δοῦναι ταῖς ῥί- ζεις πότον ἐπὶ τὸ βάθος, εὐθὺς διὰ τῆς παρακοῆς ἀποξηράνας τὸ χλωρόν τε καὶ εὐθαλὲς εἶδος, διὰ τῆς καύσεως μέλαν ἐποίησεν. Εἰ δὲ ἥλιος ἡ ἀντικειμένη τοῦ πειρασμοῦ προσβολὴ ὀνομάζεται, μηδεὶς ξενι ζέσθω τῶν ἀκουόντων, ἐν πολλοῖς τὸ τοιοῦτον παρὰ τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς διδασκόμενος. Καὶ γὰρ ἐν δευτέρᾳ τῶν ἀναβαθμῶν δῇ, ταύτην ποιεῖται τὴν εὐλογίαν τῷ τὴν βοήθειαν ἔχοντι τοῦ ποιήσαντος τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν, τὸ μὴ συγκαίεσθαι αὐτὸν ὑπὸ τοῦ ἡλίου διὰ τῆς ἡμέρας. Καὶ ὁ προφήτης Ησαΐας τὴν τῆς Ἐκκλησίας κατάστασιν προφητεύων, ὥσπερ τινὰ πομπὴν ὑπογράφει τῇ πολιτεία, φαιδρύνων τῷ Λόγῳ τῷ διηγήματι. Λέγει γὰρ θυγατέρας ἐπ' ὤμων αἱρομένας, καὶ παῖδας ἐν λαμπήναις κομι ζομένους, καὶ σκιαδίοις τὸν φωτισμὸν ἀποκρού σαντας. Δι' ὧν ἐν αἰνίγμασι τὸν ἐν ἀρετῇ διαγράφει βίον, διὰ μὲν τῆς νηπιώδους ηλικίας ὑποδεικνύων το ἀρτιγενές τε καὶ ἄκακον· διὰ τῶν σκιαδίων, τὴν ἐξ ἐγκρατείας τε καὶ καθαρότητος προσγινομένην ταῖς ψυχαῖς παραμυθίαν τοῦ καύσωνος. Δι' ὧν μανθάνο μεν, ὅτι χρὴ ἐπ᾽ ὤμων αίρεσθαι τὴν τοῦ Θεοῦ νυμφος στολουμένην ψυχήν, οὐ πατουμένην ὑπὸ τῆς σαρκὸς, ἀλλ᾽ ἐπικαθημένην τῷ ὄγκῳ τοῦ σώματος. Λαμπή- νην δὲ ἀκούσαντες, τὴν ἐκλαμπτικὴν τοῦ βαπτίσμα- τος χάριν μανθάνομεν, δι' ἧς παῖδες γινόμεθα, οὐκέτι τῇ γῇ τὸ ἴχνος ἐρείδοντες, ἀλλ' ἐπ' ἐκείνης πρὸς τὴν οὐράνιον ζωὴν κομιζόμενοι. Σκιερὸς δὲ γίνεται ἡμῖν καὶ δροσώδης ὁ βίος, διὰ τῶν τῆς ἀρετῆς σκιαδίων χτες, λαμπήνην IN CANTICA CANTIC. HOMILIA II. Dei manibus fingebatur, illineretur forma aliqua tenebricosa et cigra. Non eram ergo, inquit, talis, sed facta sum. Non enim facta sum nigra a natura. sed adventitia in me fuit hæc turpitudo, cumn sol meam formam ex splendido colore mutavit `in ni- grumn. Sol enim, inquit, asperit me. Quid ergo est quod par hoc discimus ? Dicit Dominus turbis per parabolan, quod qui verbum seminat, non solum enim, inquit, erat consentaneum, ut ei quæ lucida in bono corde seminat, sed etiam si sit quispiam lapidosus, et si spinis Inxuriel, et si sit juxta viam et conculcatus, omnibus ob benignitatem jacit verbi semina". Et uniuscujusque proprietatem sermone explicans, hoc, inquit, accidit in terra lapidosa, quod non in profundo radices agit id quod est seminatum, sed protinus quidem per germina- tienem, quæ oritur in superfcie, messem promittit et spicam, sed cum sol calidius solum foverit, pro- Merea quod nullus humor subsit in radicibus, ex- siccatur. Tentationem autem interpretando nomi- nat solem. Hoc ergo dogma a magistra discimus, quod facta quidem est humana natura simulacrum veræ lucis, procul a tenebrosis figuris fulgens si- militudine exemplaris pulchritudinis ; tentatio au- tem ardentem æstum per fraudem injiciens, dejecit prinum germen adhuc imperfectum et carens ra- dicibus : et priusquam aliquem acquisiisset habi- tam, et per agriculturam rationum, in profundo potum dedisset radicibus, statim per inobedientiam viridi et florente forma exsiccata, per astum ni 4grum effecit. Si aulem sol nominatur adversa: ten- ss Math. sqq. D tationis irruptio, nulli auditorum id videatur no- vum, cum in multis tale quidpiam nos doceat di- vinitus inspirata Scriptura. Etenim in secundo cantico graduum, hanc facit benedictionem, ei qui habet auxilium a Domino qui fecit cœlum et ter- ram, ne ipse a sole comburatur per diem. Pro- pheta quoque Isaias prædicens statum Ecclesiæ, describit veluti quamdam pompam, Verbi narra- tione. Dicit enim, Alias gestatas humeris, et filios vectos lecticis, et arcentes æstum umbellis. Per quæ describit in ænigmate vitam quæ degitur in virtute, per puerilem quidem ætatem ostendens id quod est nuper natum, simplexque et carens malitia, per umbellas autem, solatium aestus, quod accedit animis ex continentia et puritate. Per quæ discimus humeris gestari animam Deo desponsatam, non a carne conculcatam, sed moli corporis insidentem. Audientes autem Græce didicimus illumi natricem baptismi gratiam, per quam efficitur pueri, non amplius in terra figentes vestigium, sed super illam portati ad vitam calestem. Umbrosa autem fit nobis vita et roscida, exstincto æstu per umbellas virtutis. Hic est sol lædens, quando ejus æstus non arcetur a nube Spiritus, quam eis ex- pandit Dominus ad tegumentum. Hic enim sol est,

Εν ταῖς φωτειναῖς τοῦ Θεοῦ χερσὶ πλασσομένην, σκο- Α τεινῷ τινι καὶ μέλανι περιχρισθῆναι τῷ εἴδει. Οὐκ ἤμην τοιαύτη, φησὶν, ἀλλὰ γέγονα. Οὐ γὰρ ἐκ φύ σεώς είμι με μελανωμένη· ἀλλ' ἐπείσακτόν μοι το τοιοῦτον αἶσχος ἐγένετο, τοῦ ἡλίου πρὸς τὸ μέλαν ἐκ – λαμπρού την μορφήν μεταχρώσαντος. Ὁ ἥλιος γὰρ, φησί, προσέβλεψε με. Τί οὖν ὁ διὰ τούτων μανθάνομεν ; Λέγει διὰ παραβολῆς τοῖς ὄχλοις ὁ Κύ ριος, ὅτι ὁ σπείρων τὸν λόγον, οὐ τὴν ἀγαθὴν μόνον κατασπείρει καρδίαν, ἀλλὰ κἂν λιθώδης τις ἦν, κἂν ταῖς ἀκάνθαις ὑλομανοῦσα, κἂν παρόδιός τε καὶ πε- πατημένη, πᾶσιν ἐπὶ φιλανθρωπίας ἐπιβάλλει τοῦ λόγου τὰ σπέρματα. Καὶ ἑκάστου τὰ ἰδιώματα έρε μηνεύων τῷ λόγῳ, τοῦτό φησιν ἐπὶ τῆς λιθώδους συμβαίνειν ψυχῆς, ὅτι οὐκ ἐν βάθει ῥιζονται τὸ ἐσπαρμένον, ἀλλὰ παραχρῆμα μὲν δι᾿ ἐπιπολαίου Β βλάστης τὸν στάχυν κατεπαγγέλλεται· θερμότερον δὲ τοῦ ἡλίου τὸ ὑποκείμενον θάλψαντος, τῷ μὴ ὑπου κεῖσθαι ταῖς ῥίζαις ικμάδα, καταξηραίνεται. Πειρα- σμὸν δὲ διὰ τῆς ἑρμηνείας ὀνομάζει τὸν ἥλιον. Οὐκοῦν τοῦτο παρὰ τῆς διδασκάλου τὸ δόγμα μανθάνομεν, ὅτι γέγονε μὲν ἡ ἀνθρωπίνη φύσις τοῦ ἀληθινοῦ φω- τὸς ἀπεικόνισμα, πόῤῥω τῶν σκοτεινῶν χαρακτήρων, τῇ τοῦ ἀρχετύπου κάλλους ὁμοιότητι στίλβουσα· ὁ δὲ πειρασμὸς τὸν φλογώδη καύσωνα δι' ἀπάτης ἐπι- βαλών, ἁπαλὴν ἔτι καὶ ἄριζον τὴν πρώτην βλάστην. κατέβαλε· καὶ πρὶν ἕξιν τινὰ τοῦ ἀγαθοῦ κτήσασθαι, καὶ διὰ τῆς τῶν λογισμῶν γεωργίας δοῦναι ταῖς ῥί- ζεις πότον ἐπὶ τὸ βάθος, εὐθὺς διὰ τῆς παρακοῆς ἀποξηράνας τὸ χλωρόν τε καὶ εὐθαλὲς εἶδος, διὰ τῆς καύσεως μέλαν ἐποίησεν. Εἰ δὲ ἥλιος ἡ ἀντικειμένη τοῦ πειρασμοῦ προσβολὴ ὀνομάζεται, μηδεὶς ξενι ζέσθω τῶν ἀκουόντων, ἐν πολλοῖς τὸ τοιοῦτον παρὰ τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς διδασκόμενος. Καὶ γὰρ ἐν δευτέρᾳ τῶν ἀναβαθμῶν δῇ, ταύτην ποιεῖται τὴν εὐλογίαν τῷ τὴν βοήθειαν ἔχοντι τοῦ ποιήσαντος τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν, τὸ μὴ συγκαίεσθαι αὐτὸν ὑπὸ τοῦ ἡλίου διὰ τῆς ἡμέρας. Καὶ ὁ προφήτης Ησαΐας τὴν τῆς Ἐκκλησίας κατάστασιν προφητεύων, ὥσπερ τινὰ πομπὴν ὑπογράφει τῇ πολιτεία, φαιδρύνων τῷ Λόγῳ τῷ διηγήματι. Λέγει γὰρ θυγατέρας ἐπ' ὤμων αἱρομένας, καὶ παῖδας ἐν λαμπήναις κομι ζομένους, καὶ σκιαδίοις τὸν φωτισμὸν ἀποκρού σαντας. Δι' ὧν ἐν αἰνίγμασι τὸν ἐν ἀρετῇ διαγράφει βίον, διὰ μὲν τῆς νηπιώδους ηλικίας ὑποδεικνύων το ἀρτιγενές τε καὶ ἄκακον· διὰ τῶν σκιαδίων, τὴν ἐξ ἐγκρατείας τε καὶ καθαρότητος προσγινομένην ταῖς ψυχαῖς παραμυθίαν τοῦ καύσωνος. Δι' ὧν μανθάνο μεν, ὅτι χρὴ ἐπ᾽ ὤμων αίρεσθαι τὴν τοῦ Θεοῦ νυμφος στολουμένην ψυχήν, οὐ πατουμένην ὑπὸ τῆς σαρκὸς, ἀλλ᾽ ἐπικαθημένην τῷ ὄγκῳ τοῦ σώματος. Λαμπή- νην δὲ ἀκούσαντες, τὴν ἐκλαμπτικὴν τοῦ βαπτίσμα- τος χάριν μανθάνομεν, δι' ἧς παῖδες γινόμεθα, οὐκέτι τῇ γῇ τὸ ἴχνος ἐρείδοντες, ἀλλ' ἐπ' ἐκείνης πρὸς τὴν οὐράνιον ζωὴν κομιζόμενοι. Σκιερὸς δὲ γίνεται ἡμῖν καὶ δροσώδης ὁ βίος, διὰ τῶν τῆς ἀρετῆς σκιαδίων χτες, λαμπήνην IN CANTICA CANTIC. HOMILIA II. Dei manibus fingebatur, illineretur forma aliqua tenebricosa et cigra. Non eram ergo, inquit, talis, sed facta sum. Non enim facta sum nigra a natura. sed adventitia in me fuit hæc turpitudo, cumn sol meam formam ex splendido colore mutavit `in ni- grumn. Sol enim, inquit, asperit me. Quid ergo est quod par hoc discimus ? Dicit Dominus turbis per parabolan, quod qui verbum seminat, non solum enim, inquit, erat consentaneum, ut ei quæ lucida in bono corde seminat, sed etiam si sit quispiam lapidosus, et si spinis Inxuriel, et si sit juxta viam et conculcatus, omnibus ob benignitatem jacit verbi semina". Et uniuscujusque proprietatem sermone explicans, hoc, inquit, accidit in terra lapidosa, quod non in profundo radices agit id quod est seminatum, sed protinus quidem per germina- tienem, quæ oritur in superfcie, messem promittit et spicam, sed cum sol calidius solum foverit, pro- Merea quod nullus humor subsit in radicibus, ex- siccatur. Tentationem autem interpretando nomi- nat solem. Hoc ergo dogma a magistra discimus, quod facta quidem est humana natura simulacrum veræ lucis, procul a tenebrosis figuris fulgens si- militudine exemplaris pulchritudinis ; tentatio au- tem ardentem æstum per fraudem injiciens, dejecit prinum germen adhuc imperfectum et carens ra- dicibus : et priusquam aliquem acquisiisset habi- tam, et per agriculturam rationum, in profundo potum dedisset radicibus, statim per inobedientiam viridi et florente forma exsiccata, per astum ni 4grum effecit. Si aulem sol nominatur adversa: ten- ss Math. sqq. D tationis irruptio, nulli auditorum id videatur no- vum, cum in multis tale quidpiam nos doceat di- vinitus inspirata Scriptura. Etenim in secundo cantico graduum, hanc facit benedictionem, ei qui habet auxilium a Domino qui fecit cœlum et ter- ram, ne ipse a sole comburatur per diem. Pro- pheta quoque Isaias prædicens statum Ecclesiæ, describit veluti quamdam pompam, Verbi narra- tione. Dicit enim, Alias gestatas humeris, et filios vectos lecticis, et arcentes æstum umbellis. Per quæ describit in ænigmate vitam quæ degitur in virtute, per puerilem quidem ætatem ostendens id quod est nuper natum, simplexque et carens malitia, per umbellas autem, solatium aestus, quod accedit animis ex continentia et puritate. Per quæ discimus humeris gestari animam Deo desponsatam, non a carne conculcatam, sed moli corporis insidentem. Audientes autem Græce didicimus illumi natricem baptismi gratiam, per quam efficitur pueri, non amplius in terra figentes vestigium, sed super illam portati ad vitam calestem. Umbrosa autem fit nobis vita et roscida, exstincto æstu per umbellas virtutis. Hic est sol lædens, quando ejus æstus non arcetur a nube Spiritus, quam eis ex- pandit Dominus ad tegumentum. Hic enim sol est,

Εν ταῖς φωτειναῖς τοῦ Θεοῦ χερσὶ πλασσομένην, σκο- Α τεινῷ τινι καὶ μέλανι περιχρισθῆναι τῷ εἴδει. Οὐκ ἤμην τοιαύτη, φησὶν, ἀλλὰ γέγονα. Οὐ γὰρ ἐκ φύ σεώς είμι με μελανωμένη· ἀλλ' ἐπείσακτόν μοι το τοιοῦτον αἶσχος ἐγένετο, τοῦ ἡλίου πρὸς τὸ μέλαν ἐκ – λαμπρού την μορφήν μεταχρώσαντος. Ὁ ἥλιος γὰρ, φησί, προσέβλεψε με. Τί οὖν ὁ διὰ τούτων μανθάνομεν ; Λέγει διὰ παραβολῆς τοῖς ὄχλοις ὁ Κύ ριος, ὅτι ὁ σπείρων τὸν λόγον, οὐ τὴν ἀγαθὴν μόνον κατασπείρει καρδίαν, ἀλλὰ κἂν λιθώδης τις ἦν, κἂν ταῖς ἀκάνθαις ὑλομανοῦσα, κἂν παρόδιός τε καὶ πε- πατημένη, πᾶσιν ἐπὶ φιλανθρωπίας ἐπιβάλλει τοῦ λόγου τὰ σπέρματα. Καὶ ἑκάστου τὰ ἰδιώματα έρε μηνεύων τῷ λόγῳ, τοῦτό φησιν ἐπὶ τῆς λιθώδους συμβαίνειν ψυχῆς, ὅτι οὐκ ἐν βάθει ῥιζονται τὸ ἐσπαρμένον, ἀλλὰ παραχρῆμα μὲν δι᾿ ἐπιπολαίου Β βλάστης τὸν στάχυν κατεπαγγέλλεται· θερμότερον δὲ τοῦ ἡλίου τὸ ὑποκείμενον θάλψαντος, τῷ μὴ ὑπου κεῖσθαι ταῖς ῥίζαις ικμάδα, καταξηραίνεται. Πειρα- σμὸν δὲ διὰ τῆς ἑρμηνείας ὀνομάζει τὸν ἥλιον. Οὐκοῦν τοῦτο παρὰ τῆς διδασκάλου τὸ δόγμα μανθάνομεν, ὅτι γέγονε μὲν ἡ ἀνθρωπίνη φύσις τοῦ ἀληθινοῦ φω- τὸς ἀπεικόνισμα, πόῤῥω τῶν σκοτεινῶν χαρακτήρων, τῇ τοῦ ἀρχετύπου κάλλους ὁμοιότητι στίλβουσα· ὁ δὲ πειρασμὸς τὸν φλογώδη καύσωνα δι' ἀπάτης ἐπι- βαλών, ἁπαλὴν ἔτι καὶ ἄριζον τὴν πρώτην βλάστην. κατέβαλε· καὶ πρὶν ἕξιν τινὰ τοῦ ἀγαθοῦ κτήσασθαι, καὶ διὰ τῆς τῶν λογισμῶν γεωργίας δοῦναι ταῖς ῥί- ζεις πότον ἐπὶ τὸ βάθος, εὐθὺς διὰ τῆς παρακοῆς ἀποξηράνας τὸ χλωρόν τε καὶ εὐθαλὲς εἶδος, διὰ τῆς καύσεως μέλαν ἐποίησεν. Εἰ δὲ ἥλιος ἡ ἀντικειμένη τοῦ πειρασμοῦ προσβολὴ ὀνομάζεται, μηδεὶς ξενι ζέσθω τῶν ἀκουόντων, ἐν πολλοῖς τὸ τοιοῦτον παρὰ τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς διδασκόμενος. Καὶ γὰρ ἐν δευτέρᾳ τῶν ἀναβαθμῶν δῇ, ταύτην ποιεῖται τὴν εὐλογίαν τῷ τὴν βοήθειαν ἔχοντι τοῦ ποιήσαντος τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν, τὸ μὴ συγκαίεσθαι αὐτὸν ὑπὸ τοῦ ἡλίου διὰ τῆς ἡμέρας. Καὶ ὁ προφήτης Ησαΐας τὴν τῆς Ἐκκλησίας κατάστασιν προφητεύων, ὥσπερ τινὰ πομπὴν ὑπογράφει τῇ πολιτεία, φαιδρύνων τῷ Λόγῳ τῷ διηγήματι. Λέγει γὰρ θυγατέρας ἐπ' ὤμων αἱρομένας, καὶ παῖδας ἐν λαμπήναις κομι ζομένους, καὶ σκιαδίοις τὸν φωτισμὸν ἀποκρού σαντας. Δι' ὧν ἐν αἰνίγμασι τὸν ἐν ἀρετῇ διαγράφει βίον, διὰ μὲν τῆς νηπιώδους ηλικίας ὑποδεικνύων το ἀρτιγενές τε καὶ ἄκακον· διὰ τῶν σκιαδίων, τὴν ἐξ ἐγκρατείας τε καὶ καθαρότητος προσγινομένην ταῖς ψυχαῖς παραμυθίαν τοῦ καύσωνος. Δι' ὧν μανθάνο μεν, ὅτι χρὴ ἐπ᾽ ὤμων αίρεσθαι τὴν τοῦ Θεοῦ νυμφος στολουμένην ψυχήν, οὐ πατουμένην ὑπὸ τῆς σαρκὸς, ἀλλ᾽ ἐπικαθημένην τῷ ὄγκῳ τοῦ σώματος. Λαμπή- νην δὲ ἀκούσαντες, τὴν ἐκλαμπτικὴν τοῦ βαπτίσμα- τος χάριν μανθάνομεν, δι' ἧς παῖδες γινόμεθα, οὐκέτι τῇ γῇ τὸ ἴχνος ἐρείδοντες, ἀλλ' ἐπ' ἐκείνης πρὸς τὴν οὐράνιον ζωὴν κομιζόμενοι. Σκιερὸς δὲ γίνεται ἡμῖν καὶ δροσώδης ὁ βίος, διὰ τῶν τῆς ἀρετῆς σκιαδίων χτες, λαμπήνην IN CANTICA CANTIC. HOMILIA II. Dei manibus fingebatur, illineretur forma aliqua tenebricosa et cigra. Non eram ergo, inquit, talis, sed facta sum. Non enim facta sum nigra a natura. sed adventitia in me fuit hæc turpitudo, cumn sol meam formam ex splendido colore mutavit `in ni- grumn. Sol enim, inquit, asperit me. Quid ergo est quod par hoc discimus ? Dicit Dominus turbis per parabolan, quod qui verbum seminat, non solum enim, inquit, erat consentaneum, ut ei quæ lucida in bono corde seminat, sed etiam si sit quispiam lapidosus, et si spinis Inxuriel, et si sit juxta viam et conculcatus, omnibus ob benignitatem jacit verbi semina". Et uniuscujusque proprietatem sermone explicans, hoc, inquit, accidit in terra lapidosa, quod non in profundo radices agit id quod est seminatum, sed protinus quidem per germina- tienem, quæ oritur in superfcie, messem promittit et spicam, sed cum sol calidius solum foverit, pro- Merea quod nullus humor subsit in radicibus, ex- siccatur. Tentationem autem interpretando nomi- nat solem. Hoc ergo dogma a magistra discimus, quod facta quidem est humana natura simulacrum veræ lucis, procul a tenebrosis figuris fulgens si- militudine exemplaris pulchritudinis ; tentatio au- tem ardentem æstum per fraudem injiciens, dejecit prinum germen adhuc imperfectum et carens ra- dicibus : et priusquam aliquem acquisiisset habi- tam, et per agriculturam rationum, in profundo potum dedisset radicibus, statim per inobedientiam viridi et florente forma exsiccata, per astum ni 4grum effecit. Si aulem sol nominatur adversa: ten- ss Math. sqq. D tationis irruptio, nulli auditorum id videatur no- vum, cum in multis tale quidpiam nos doceat di- vinitus inspirata Scriptura. Etenim in secundo cantico graduum, hanc facit benedictionem, ei qui habet auxilium a Domino qui fecit cœlum et ter- ram, ne ipse a sole comburatur per diem. Pro- pheta quoque Isaias prædicens statum Ecclesiæ, describit veluti quamdam pompam, Verbi narra- tione. Dicit enim, Alias gestatas humeris, et filios vectos lecticis, et arcentes æstum umbellis. Per quæ describit in ænigmate vitam quæ degitur in virtute, per puerilem quidem ætatem ostendens id quod est nuper natum, simplexque et carens malitia, per umbellas autem, solatium aestus, quod accedit animis ex continentia et puritate. Per quæ discimus humeris gestari animam Deo desponsatam, non a carne conculcatam, sed moli corporis insidentem. Audientes autem Græce didicimus illumi natricem baptismi gratiam, per quam efficitur pueri, non amplius in terra figentes vestigium, sed super illam portati ad vitam calestem. Umbrosa autem fit nobis vita et roscida, exstincto æstu per umbellas virtutis. Hic est sol lædens, quando ejus æstus non arcetur a nube Spiritus, quam eis ex- pandit Dominus ad tegumentum. Hic enim sol est,

Εν ταῖς φωτειναῖς τοῦ Θεοῦ χερσὶ πλασσομένην, σκο- Α τεινῷ τινι καὶ μέλανι περιχρισθῆναι τῷ εἴδει. Οὐκ ἤμην τοιαύτη, φησὶν, ἀλλὰ γέγονα. Οὐ γὰρ ἐκ φύ σεώς είμι με μελανωμένη· ἀλλ' ἐπείσακτόν μοι το τοιοῦτον αἶσχος ἐγένετο, τοῦ ἡλίου πρὸς τὸ μέλαν ἐκ – λαμπρού την μορφήν μεταχρώσαντος. Ὁ ἥλιος γὰρ, φησί, προσέβλεψε με. Τί οὖν ὁ διὰ τούτων μανθάνομεν ; Λέγει διὰ παραβολῆς τοῖς ὄχλοις ὁ Κύ ριος, ὅτι ὁ σπείρων τὸν λόγον, οὐ τὴν ἀγαθὴν μόνον κατασπείρει καρδίαν, ἀλλὰ κἂν λιθώδης τις ἦν, κἂν ταῖς ἀκάνθαις ὑλομανοῦσα, κἂν παρόδιός τε καὶ πε- πατημένη, πᾶσιν ἐπὶ φιλανθρωπίας ἐπιβάλλει τοῦ λόγου τὰ σπέρματα. Καὶ ἑκάστου τὰ ἰδιώματα έρε μηνεύων τῷ λόγῳ, τοῦτό φησιν ἐπὶ τῆς λιθώδους συμβαίνειν ψυχῆς, ὅτι οὐκ ἐν βάθει ῥιζονται τὸ ἐσπαρμένον, ἀλλὰ παραχρῆμα μὲν δι᾿ ἐπιπολαίου Β βλάστης τὸν στάχυν κατεπαγγέλλεται· θερμότερον δὲ τοῦ ἡλίου τὸ ὑποκείμενον θάλψαντος, τῷ μὴ ὑπου κεῖσθαι ταῖς ῥίζαις ικμάδα, καταξηραίνεται. Πειρα- σμὸν δὲ διὰ τῆς ἑρμηνείας ὀνομάζει τὸν ἥλιον. Οὐκοῦν τοῦτο παρὰ τῆς διδασκάλου τὸ δόγμα μανθάνομεν, ὅτι γέγονε μὲν ἡ ἀνθρωπίνη φύσις τοῦ ἀληθινοῦ φω- τὸς ἀπεικόνισμα, πόῤῥω τῶν σκοτεινῶν χαρακτήρων, τῇ τοῦ ἀρχετύπου κάλλους ὁμοιότητι στίλβουσα· ὁ δὲ πειρασμὸς τὸν φλογώδη καύσωνα δι' ἀπάτης ἐπι- βαλών, ἁπαλὴν ἔτι καὶ ἄριζον τὴν πρώτην βλάστην. κατέβαλε· καὶ πρὶν ἕξιν τινὰ τοῦ ἀγαθοῦ κτήσασθαι, καὶ διὰ τῆς τῶν λογισμῶν γεωργίας δοῦναι ταῖς ῥί- ζεις πότον ἐπὶ τὸ βάθος, εὐθὺς διὰ τῆς παρακοῆς ἀποξηράνας τὸ χλωρόν τε καὶ εὐθαλὲς εἶδος, διὰ τῆς καύσεως μέλαν ἐποίησεν. Εἰ δὲ ἥλιος ἡ ἀντικειμένη τοῦ πειρασμοῦ προσβολὴ ὀνομάζεται, μηδεὶς ξενι ζέσθω τῶν ἀκουόντων, ἐν πολλοῖς τὸ τοιοῦτον παρὰ τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς διδασκόμενος. Καὶ γὰρ ἐν δευτέρᾳ τῶν ἀναβαθμῶν δῇ, ταύτην ποιεῖται τὴν εὐλογίαν τῷ τὴν βοήθειαν ἔχοντι τοῦ ποιήσαντος τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν, τὸ μὴ συγκαίεσθαι αὐτὸν ὑπὸ τοῦ ἡλίου διὰ τῆς ἡμέρας. Καὶ ὁ προφήτης Ησαΐας τὴν τῆς Ἐκκλησίας κατάστασιν προφητεύων, ὥσπερ τινὰ πομπὴν ὑπογράφει τῇ πολιτεία, φαιδρύνων τῷ Λόγῳ τῷ διηγήματι. Λέγει γὰρ θυγατέρας ἐπ' ὤμων αἱρομένας, καὶ παῖδας ἐν λαμπήναις κομι ζομένους, καὶ σκιαδίοις τὸν φωτισμὸν ἀποκρού σαντας. Δι' ὧν ἐν αἰνίγμασι τὸν ἐν ἀρετῇ διαγράφει βίον, διὰ μὲν τῆς νηπιώδους ηλικίας ὑποδεικνύων το ἀρτιγενές τε καὶ ἄκακον· διὰ τῶν σκιαδίων, τὴν ἐξ ἐγκρατείας τε καὶ καθαρότητος προσγινομένην ταῖς ψυχαῖς παραμυθίαν τοῦ καύσωνος. Δι' ὧν μανθάνο μεν, ὅτι χρὴ ἐπ᾽ ὤμων αίρεσθαι τὴν τοῦ Θεοῦ νυμφος στολουμένην ψυχήν, οὐ πατουμένην ὑπὸ τῆς σαρκὸς, ἀλλ᾽ ἐπικαθημένην τῷ ὄγκῳ τοῦ σώματος. Λαμπή- νην δὲ ἀκούσαντες, τὴν ἐκλαμπτικὴν τοῦ βαπτίσμα- τος χάριν μανθάνομεν, δι' ἧς παῖδες γινόμεθα, οὐκέτι τῇ γῇ τὸ ἴχνος ἐρείδοντες, ἀλλ' ἐπ' ἐκείνης πρὸς τὴν οὐράνιον ζωὴν κομιζόμενοι. Σκιερὸς δὲ γίνεται ἡμῖν καὶ δροσώδης ὁ βίος, διὰ τῶν τῆς ἀρετῆς σκιαδίων χτες, λαμπήνην IN CANTICA CANTIC. HOMILIA II. Dei manibus fingebatur, illineretur forma aliqua tenebricosa et cigra. Non eram ergo, inquit, talis, sed facta sum. Non enim facta sum nigra a natura. sed adventitia in me fuit hæc turpitudo, cumn sol meam formam ex splendido colore mutavit `in ni- grumn. Sol enim, inquit, asperit me. Quid ergo est quod par hoc discimus ? Dicit Dominus turbis per parabolan, quod qui verbum seminat, non solum enim, inquit, erat consentaneum, ut ei quæ lucida in bono corde seminat, sed etiam si sit quispiam lapidosus, et si spinis Inxuriel, et si sit juxta viam et conculcatus, omnibus ob benignitatem jacit verbi semina". Et uniuscujusque proprietatem sermone explicans, hoc, inquit, accidit in terra lapidosa, quod non in profundo radices agit id quod est seminatum, sed protinus quidem per germina- tienem, quæ oritur in superfcie, messem promittit et spicam, sed cum sol calidius solum foverit, pro- Merea quod nullus humor subsit in radicibus, ex- siccatur. Tentationem autem interpretando nomi- nat solem. Hoc ergo dogma a magistra discimus, quod facta quidem est humana natura simulacrum veræ lucis, procul a tenebrosis figuris fulgens si- militudine exemplaris pulchritudinis ; tentatio au- tem ardentem æstum per fraudem injiciens, dejecit prinum germen adhuc imperfectum et carens ra- dicibus : et priusquam aliquem acquisiisset habi- tam, et per agriculturam rationum, in profundo potum dedisset radicibus, statim per inobedientiam viridi et florente forma exsiccata, per astum ni 4grum effecit. Si aulem sol nominatur adversa: ten- ss Math. sqq. D tationis irruptio, nulli auditorum id videatur no- vum, cum in multis tale quidpiam nos doceat di- vinitus inspirata Scriptura. Etenim in secundo cantico graduum, hanc facit benedictionem, ei qui habet auxilium a Domino qui fecit cœlum et ter- ram, ne ipse a sole comburatur per diem. Pro- pheta quoque Isaias prædicens statum Ecclesiæ, describit veluti quamdam pompam, Verbi narra- tione. Dicit enim, Alias gestatas humeris, et filios vectos lecticis, et arcentes æstum umbellis. Per quæ describit in ænigmate vitam quæ degitur in virtute, per puerilem quidem ætatem ostendens id quod est nuper natum, simplexque et carens malitia, per umbellas autem, solatium aestus, quod accedit animis ex continentia et puritate. Per quæ discimus humeris gestari animam Deo desponsatam, non a carne conculcatam, sed moli corporis insidentem. Audientes autem Græce didicimus illumi natricem baptismi gratiam, per quam efficitur pueri, non amplius in terra figentes vestigium, sed super illam portati ad vitam calestem. Umbrosa autem fit nobis vita et roscida, exstincto æstu per umbellas virtutis. Hic est sol lædens, quando ejus æstus non arcetur a nube Spiritus, quam eis ex- pandit Dominus ad tegumentum. Hic enim sol est,

Εν ταῖς φωτειναῖς τοῦ Θεοῦ χερσὶ πλασσομένην, σκο- Α τεινῷ τινι καὶ μέλανι περιχρισθῆναι τῷ εἴδει. Οὐκ ἤμην τοιαύτη, φησὶν, ἀλλὰ γέγονα. Οὐ γὰρ ἐκ φύ σεώς είμι με μελανωμένη· ἀλλ' ἐπείσακτόν μοι το τοιοῦτον αἶσχος ἐγένετο, τοῦ ἡλίου πρὸς τὸ μέλαν ἐκ – λαμπρού την μορφήν μεταχρώσαντος. Ὁ ἥλιος γὰρ, φησί, προσέβλεψε με. Τί οὖν ὁ διὰ τούτων μανθάνομεν ; Λέγει διὰ παραβολῆς τοῖς ὄχλοις ὁ Κύ ριος, ὅτι ὁ σπείρων τὸν λόγον, οὐ τὴν ἀγαθὴν μόνον κατασπείρει καρδίαν, ἀλλὰ κἂν λιθώδης τις ἦν, κἂν ταῖς ἀκάνθαις ὑλομανοῦσα, κἂν παρόδιός τε καὶ πε- πατημένη, πᾶσιν ἐπὶ φιλανθρωπίας ἐπιβάλλει τοῦ λόγου τὰ σπέρματα. Καὶ ἑκάστου τὰ ἰδιώματα έρε μηνεύων τῷ λόγῳ, τοῦτό φησιν ἐπὶ τῆς λιθώδους συμβαίνειν ψυχῆς, ὅτι οὐκ ἐν βάθει ῥιζονται τὸ ἐσπαρμένον, ἀλλὰ παραχρῆμα μὲν δι᾿ ἐπιπολαίου Β βλάστης τὸν στάχυν κατεπαγγέλλεται· θερμότερον δὲ τοῦ ἡλίου τὸ ὑποκείμενον θάλψαντος, τῷ μὴ ὑπου κεῖσθαι ταῖς ῥίζαις ικμάδα, καταξηραίνεται. Πειρα- σμὸν δὲ διὰ τῆς ἑρμηνείας ὀνομάζει τὸν ἥλιον. Οὐκοῦν τοῦτο παρὰ τῆς διδασκάλου τὸ δόγμα μανθάνομεν, ὅτι γέγονε μὲν ἡ ἀνθρωπίνη φύσις τοῦ ἀληθινοῦ φω- τὸς ἀπεικόνισμα, πόῤῥω τῶν σκοτεινῶν χαρακτήρων, τῇ τοῦ ἀρχετύπου κάλλους ὁμοιότητι στίλβουσα· ὁ δὲ πειρασμὸς τὸν φλογώδη καύσωνα δι' ἀπάτης ἐπι- βαλών, ἁπαλὴν ἔτι καὶ ἄριζον τὴν πρώτην βλάστην. κατέβαλε· καὶ πρὶν ἕξιν τινὰ τοῦ ἀγαθοῦ κτήσασθαι, καὶ διὰ τῆς τῶν λογισμῶν γεωργίας δοῦναι ταῖς ῥί- ζεις πότον ἐπὶ τὸ βάθος, εὐθὺς διὰ τῆς παρακοῆς ἀποξηράνας τὸ χλωρόν τε καὶ εὐθαλὲς εἶδος, διὰ τῆς καύσεως μέλαν ἐποίησεν. Εἰ δὲ ἥλιος ἡ ἀντικειμένη τοῦ πειρασμοῦ προσβολὴ ὀνομάζεται, μηδεὶς ξενι ζέσθω τῶν ἀκουόντων, ἐν πολλοῖς τὸ τοιοῦτον παρὰ τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς διδασκόμενος. Καὶ γὰρ ἐν δευτέρᾳ τῶν ἀναβαθμῶν δῇ, ταύτην ποιεῖται τὴν εὐλογίαν τῷ τὴν βοήθειαν ἔχοντι τοῦ ποιήσαντος τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν, τὸ μὴ συγκαίεσθαι αὐτὸν ὑπὸ τοῦ ἡλίου διὰ τῆς ἡμέρας. Καὶ ὁ προφήτης Ησαΐας τὴν τῆς Ἐκκλησίας κατάστασιν προφητεύων, ὥσπερ τινὰ πομπὴν ὑπογράφει τῇ πολιτεία, φαιδρύνων τῷ Λόγῳ τῷ διηγήματι. Λέγει γὰρ θυγατέρας ἐπ' ὤμων αἱρομένας, καὶ παῖδας ἐν λαμπήναις κομι ζομένους, καὶ σκιαδίοις τὸν φωτισμὸν ἀποκρού σαντας. Δι' ὧν ἐν αἰνίγμασι τὸν ἐν ἀρετῇ διαγράφει βίον, διὰ μὲν τῆς νηπιώδους ηλικίας ὑποδεικνύων το ἀρτιγενές τε καὶ ἄκακον· διὰ τῶν σκιαδίων, τὴν ἐξ ἐγκρατείας τε καὶ καθαρότητος προσγινομένην ταῖς ψυχαῖς παραμυθίαν τοῦ καύσωνος. Δι' ὧν μανθάνο μεν, ὅτι χρὴ ἐπ᾽ ὤμων αίρεσθαι τὴν τοῦ Θεοῦ νυμφος στολουμένην ψυχήν, οὐ πατουμένην ὑπὸ τῆς σαρκὸς, ἀλλ᾽ ἐπικαθημένην τῷ ὄγκῳ τοῦ σώματος. Λαμπή- νην δὲ ἀκούσαντες, τὴν ἐκλαμπτικὴν τοῦ βαπτίσμα- τος χάριν μανθάνομεν, δι' ἧς παῖδες γινόμεθα, οὐκέτι τῇ γῇ τὸ ἴχνος ἐρείδοντες, ἀλλ' ἐπ' ἐκείνης πρὸς τὴν οὐράνιον ζωὴν κομιζόμενοι. Σκιερὸς δὲ γίνεται ἡμῖν καὶ δροσώδης ὁ βίος, διὰ τῶν τῆς ἀρετῆς σκιαδίων χτες, λαμπήνην IN CANTICA CANTIC. HOMILIA II. Dei manibus fingebatur, illineretur forma aliqua tenebricosa et cigra. Non eram ergo, inquit, talis, sed facta sum. Non enim facta sum nigra a natura. sed adventitia in me fuit hæc turpitudo, cumn sol meam formam ex splendido colore mutavit `in ni- grumn. Sol enim, inquit, asperit me. Quid ergo est quod par hoc discimus ? Dicit Dominus turbis per parabolan, quod qui verbum seminat, non solum enim, inquit, erat consentaneum, ut ei quæ lucida in bono corde seminat, sed etiam si sit quispiam lapidosus, et si spinis Inxuriel, et si sit juxta viam et conculcatus, omnibus ob benignitatem jacit verbi semina". Et uniuscujusque proprietatem sermone explicans, hoc, inquit, accidit in terra lapidosa, quod non in profundo radices agit id quod est seminatum, sed protinus quidem per germina- tienem, quæ oritur in superfcie, messem promittit et spicam, sed cum sol calidius solum foverit, pro- Merea quod nullus humor subsit in radicibus, ex- siccatur. Tentationem autem interpretando nomi- nat solem. Hoc ergo dogma a magistra discimus, quod facta quidem est humana natura simulacrum veræ lucis, procul a tenebrosis figuris fulgens si- militudine exemplaris pulchritudinis ; tentatio au- tem ardentem æstum per fraudem injiciens, dejecit prinum germen adhuc imperfectum et carens ra- dicibus : et priusquam aliquem acquisiisset habi- tam, et per agriculturam rationum, in profundo potum dedisset radicibus, statim per inobedientiam viridi et florente forma exsiccata, per astum ni 4grum effecit. Si aulem sol nominatur adversa: ten- ss Math. sqq. D tationis irruptio, nulli auditorum id videatur no- vum, cum in multis tale quidpiam nos doceat di- vinitus inspirata Scriptura. Etenim in secundo cantico graduum, hanc facit benedictionem, ei qui habet auxilium a Domino qui fecit cœlum et ter- ram, ne ipse a sole comburatur per diem. Pro- pheta quoque Isaias prædicens statum Ecclesiæ, describit veluti quamdam pompam, Verbi narra- tione. Dicit enim, Alias gestatas humeris, et filios vectos lecticis, et arcentes æstum umbellis. Per quæ describit in ænigmate vitam quæ degitur in virtute, per puerilem quidem ætatem ostendens id quod est nuper natum, simplexque et carens malitia, per umbellas autem, solatium aestus, quod accedit animis ex continentia et puritate. Per quæ discimus humeris gestari animam Deo desponsatam, non a carne conculcatam, sed moli corporis insidentem. Audientes autem Græce didicimus illumi natricem baptismi gratiam, per quam efficitur pueri, non amplius in terra figentes vestigium, sed super illam portati ad vitam calestem. Umbrosa autem fit nobis vita et roscida, exstincto æstu per umbellas virtutis. Hic est sol lædens, quando ejus æstus non arcetur a nube Spiritus, quam eis ex- pandit Dominus ad tegumentum. Hic enim sol est,

Εν ταῖς φωτειναῖς τοῦ Θεοῦ χερσὶ πλασσομένην, σκο- Α τεινῷ τινι καὶ μέλανι περιχρισθῆναι τῷ εἴδει. Οὐκ ἤμην τοιαύτη, φησὶν, ἀλλὰ γέγονα. Οὐ γὰρ ἐκ φύ σεώς είμι με μελανωμένη· ἀλλ' ἐπείσακτόν μοι το τοιοῦτον αἶσχος ἐγένετο, τοῦ ἡλίου πρὸς τὸ μέλαν ἐκ – λαμπρού την μορφήν μεταχρώσαντος. Ὁ ἥλιος γὰρ, φησί, προσέβλεψε με. Τί οὖν ὁ διὰ τούτων μανθάνομεν ; Λέγει διὰ παραβολῆς τοῖς ὄχλοις ὁ Κύ ριος, ὅτι ὁ σπείρων τὸν λόγον, οὐ τὴν ἀγαθὴν μόνον κατασπείρει καρδίαν, ἀλλὰ κἂν λιθώδης τις ἦν, κἂν ταῖς ἀκάνθαις ὑλομανοῦσα, κἂν παρόδιός τε καὶ πε- πατημένη, πᾶσιν ἐπὶ φιλανθρωπίας ἐπιβάλλει τοῦ λόγου τὰ σπέρματα. Καὶ ἑκάστου τὰ ἰδιώματα έρε μηνεύων τῷ λόγῳ, τοῦτό φησιν ἐπὶ τῆς λιθώδους συμβαίνειν ψυχῆς, ὅτι οὐκ ἐν βάθει ῥιζονται τὸ ἐσπαρμένον, ἀλλὰ παραχρῆμα μὲν δι᾿ ἐπιπολαίου Β βλάστης τὸν στάχυν κατεπαγγέλλεται· θερμότερον δὲ τοῦ ἡλίου τὸ ὑποκείμενον θάλψαντος, τῷ μὴ ὑπου κεῖσθαι ταῖς ῥίζαις ικμάδα, καταξηραίνεται. Πειρα- σμὸν δὲ διὰ τῆς ἑρμηνείας ὀνομάζει τὸν ἥλιον. Οὐκοῦν τοῦτο παρὰ τῆς διδασκάλου τὸ δόγμα μανθάνομεν, ὅτι γέγονε μὲν ἡ ἀνθρωπίνη φύσις τοῦ ἀληθινοῦ φω- τὸς ἀπεικόνισμα, πόῤῥω τῶν σκοτεινῶν χαρακτήρων, τῇ τοῦ ἀρχετύπου κάλλους ὁμοιότητι στίλβουσα· ὁ δὲ πειρασμὸς τὸν φλογώδη καύσωνα δι' ἀπάτης ἐπι- βαλών, ἁπαλὴν ἔτι καὶ ἄριζον τὴν πρώτην βλάστην. κατέβαλε· καὶ πρὶν ἕξιν τινὰ τοῦ ἀγαθοῦ κτήσασθαι, καὶ διὰ τῆς τῶν λογισμῶν γεωργίας δοῦναι ταῖς ῥί- ζεις πότον ἐπὶ τὸ βάθος, εὐθὺς διὰ τῆς παρακοῆς ἀποξηράνας τὸ χλωρόν τε καὶ εὐθαλὲς εἶδος, διὰ τῆς καύσεως μέλαν ἐποίησεν. Εἰ δὲ ἥλιος ἡ ἀντικειμένη τοῦ πειρασμοῦ προσβολὴ ὀνομάζεται, μηδεὶς ξενι ζέσθω τῶν ἀκουόντων, ἐν πολλοῖς τὸ τοιοῦτον παρὰ τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς διδασκόμενος. Καὶ γὰρ ἐν δευτέρᾳ τῶν ἀναβαθμῶν δῇ, ταύτην ποιεῖται τὴν εὐλογίαν τῷ τὴν βοήθειαν ἔχοντι τοῦ ποιήσαντος τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν, τὸ μὴ συγκαίεσθαι αὐτὸν ὑπὸ τοῦ ἡλίου διὰ τῆς ἡμέρας. Καὶ ὁ προφήτης Ησαΐας τὴν τῆς Ἐκκλησίας κατάστασιν προφητεύων, ὥσπερ τινὰ πομπὴν ὑπογράφει τῇ πολιτεία, φαιδρύνων τῷ Λόγῳ τῷ διηγήματι. Λέγει γὰρ θυγατέρας ἐπ' ὤμων αἱρομένας, καὶ παῖδας ἐν λαμπήναις κομι ζομένους, καὶ σκιαδίοις τὸν φωτισμὸν ἀποκρού σαντας. Δι' ὧν ἐν αἰνίγμασι τὸν ἐν ἀρετῇ διαγράφει βίον, διὰ μὲν τῆς νηπιώδους ηλικίας ὑποδεικνύων το ἀρτιγενές τε καὶ ἄκακον· διὰ τῶν σκιαδίων, τὴν ἐξ ἐγκρατείας τε καὶ καθαρότητος προσγινομένην ταῖς ψυχαῖς παραμυθίαν τοῦ καύσωνος. Δι' ὧν μανθάνο μεν, ὅτι χρὴ ἐπ᾽ ὤμων αίρεσθαι τὴν τοῦ Θεοῦ νυμφος στολουμένην ψυχήν, οὐ πατουμένην ὑπὸ τῆς σαρκὸς, ἀλλ᾽ ἐπικαθημένην τῷ ὄγκῳ τοῦ σώματος. Λαμπή- νην δὲ ἀκούσαντες, τὴν ἐκλαμπτικὴν τοῦ βαπτίσμα- τος χάριν μανθάνομεν, δι' ἧς παῖδες γινόμεθα, οὐκέτι τῇ γῇ τὸ ἴχνος ἐρείδοντες, ἀλλ' ἐπ' ἐκείνης πρὸς τὴν οὐράνιον ζωὴν κομιζόμενοι. Σκιερὸς δὲ γίνεται ἡμῖν καὶ δροσώδης ὁ βίος, διὰ τῶν τῆς ἀρετῆς σκιαδίων χτες, λαμπήνην IN CANTICA CANTIC. HOMILIA II. Dei manibus fingebatur, illineretur forma aliqua tenebricosa et cigra. Non eram ergo, inquit, talis, sed facta sum. Non enim facta sum nigra a natura. sed adventitia in me fuit hæc turpitudo, cumn sol meam formam ex splendido colore mutavit `in ni- grumn. Sol enim, inquit, asperit me. Quid ergo est quod par hoc discimus ? Dicit Dominus turbis per parabolan, quod qui verbum seminat, non solum enim, inquit, erat consentaneum, ut ei quæ lucida in bono corde seminat, sed etiam si sit quispiam lapidosus, et si spinis Inxuriel, et si sit juxta viam et conculcatus, omnibus ob benignitatem jacit verbi semina". Et uniuscujusque proprietatem sermone explicans, hoc, inquit, accidit in terra lapidosa, quod non in profundo radices agit id quod est seminatum, sed protinus quidem per germina- tienem, quæ oritur in superfcie, messem promittit et spicam, sed cum sol calidius solum foverit, pro- Merea quod nullus humor subsit in radicibus, ex- siccatur. Tentationem autem interpretando nomi- nat solem. Hoc ergo dogma a magistra discimus, quod facta quidem est humana natura simulacrum veræ lucis, procul a tenebrosis figuris fulgens si- militudine exemplaris pulchritudinis ; tentatio au- tem ardentem æstum per fraudem injiciens, dejecit prinum germen adhuc imperfectum et carens ra- dicibus : et priusquam aliquem acquisiisset habi- tam, et per agriculturam rationum, in profundo potum dedisset radicibus, statim per inobedientiam viridi et florente forma exsiccata, per astum ni 4grum effecit. Si aulem sol nominatur adversa: ten- ss Math. sqq. D tationis irruptio, nulli auditorum id videatur no- vum, cum in multis tale quidpiam nos doceat di- vinitus inspirata Scriptura. Etenim in secundo cantico graduum, hanc facit benedictionem, ei qui habet auxilium a Domino qui fecit cœlum et ter- ram, ne ipse a sole comburatur per diem. Pro- pheta quoque Isaias prædicens statum Ecclesiæ, describit veluti quamdam pompam, Verbi narra- tione. Dicit enim, Alias gestatas humeris, et filios vectos lecticis, et arcentes æstum umbellis. Per quæ describit in ænigmate vitam quæ degitur in virtute, per puerilem quidem ætatem ostendens id quod est nuper natum, simplexque et carens malitia, per umbellas autem, solatium aestus, quod accedit animis ex continentia et puritate. Per quæ discimus humeris gestari animam Deo desponsatam, non a carne conculcatam, sed moli corporis insidentem. Audientes autem Græce didicimus illumi natricem baptismi gratiam, per quam efficitur pueri, non amplius in terra figentes vestigium, sed super illam portati ad vitam calestem. Umbrosa autem fit nobis vita et roscida, exstincto æstu per umbellas virtutis. Hic est sol lædens, quando ejus æstus non arcetur a nube Spiritus, quam eis ex- pandit Dominus ad tegumentum. Hic enim sol est,

Εν ταῖς φωτειναῖς τοῦ Θεοῦ χερσὶ πλασσομένην, σκο- Α τεινῷ τινι καὶ μέλανι περιχρισθῆναι τῷ εἴδει. Οὐκ ἤμην τοιαύτη, φησὶν, ἀλλὰ γέγονα. Οὐ γὰρ ἐκ φύ σεώς είμι με μελανωμένη· ἀλλ' ἐπείσακτόν μοι το τοιοῦτον αἶσχος ἐγένετο, τοῦ ἡλίου πρὸς τὸ μέλαν ἐκ – λαμπρού την μορφήν μεταχρώσαντος. Ὁ ἥλιος γὰρ, φησί, προσέβλεψε με. Τί οὖν ὁ διὰ τούτων μανθάνομεν ; Λέγει διὰ παραβολῆς τοῖς ὄχλοις ὁ Κύ ριος, ὅτι ὁ σπείρων τὸν λόγον, οὐ τὴν ἀγαθὴν μόνον κατασπείρει καρδίαν, ἀλλὰ κἂν λιθώδης τις ἦν, κἂν ταῖς ἀκάνθαις ὑλομανοῦσα, κἂν παρόδιός τε καὶ πε- πατημένη, πᾶσιν ἐπὶ φιλανθρωπίας ἐπιβάλλει τοῦ λόγου τὰ σπέρματα. Καὶ ἑκάστου τὰ ἰδιώματα έρε μηνεύων τῷ λόγῳ, τοῦτό φησιν ἐπὶ τῆς λιθώδους συμβαίνειν ψυχῆς, ὅτι οὐκ ἐν βάθει ῥιζονται τὸ ἐσπαρμένον, ἀλλὰ παραχρῆμα μὲν δι᾿ ἐπιπολαίου Β βλάστης τὸν στάχυν κατεπαγγέλλεται· θερμότερον δὲ τοῦ ἡλίου τὸ ὑποκείμενον θάλψαντος, τῷ μὴ ὑπου κεῖσθαι ταῖς ῥίζαις ικμάδα, καταξηραίνεται. Πειρα- σμὸν δὲ διὰ τῆς ἑρμηνείας ὀνομάζει τὸν ἥλιον. Οὐκοῦν τοῦτο παρὰ τῆς διδασκάλου τὸ δόγμα μανθάνομεν, ὅτι γέγονε μὲν ἡ ἀνθρωπίνη φύσις τοῦ ἀληθινοῦ φω- τὸς ἀπεικόνισμα, πόῤῥω τῶν σκοτεινῶν χαρακτήρων, τῇ τοῦ ἀρχετύπου κάλλους ὁμοιότητι στίλβουσα· ὁ δὲ πειρασμὸς τὸν φλογώδη καύσωνα δι' ἀπάτης ἐπι- βαλών, ἁπαλὴν ἔτι καὶ ἄριζον τὴν πρώτην βλάστην. κατέβαλε· καὶ πρὶν ἕξιν τινὰ τοῦ ἀγαθοῦ κτήσασθαι, καὶ διὰ τῆς τῶν λογισμῶν γεωργίας δοῦναι ταῖς ῥί- ζεις πότον ἐπὶ τὸ βάθος, εὐθὺς διὰ τῆς παρακοῆς ἀποξηράνας τὸ χλωρόν τε καὶ εὐθαλὲς εἶδος, διὰ τῆς καύσεως μέλαν ἐποίησεν. Εἰ δὲ ἥλιος ἡ ἀντικειμένη τοῦ πειρασμοῦ προσβολὴ ὀνομάζεται, μηδεὶς ξενι ζέσθω τῶν ἀκουόντων, ἐν πολλοῖς τὸ τοιοῦτον παρὰ τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς διδασκόμενος. Καὶ γὰρ ἐν δευτέρᾳ τῶν ἀναβαθμῶν δῇ, ταύτην ποιεῖται τὴν εὐλογίαν τῷ τὴν βοήθειαν ἔχοντι τοῦ ποιήσαντος τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν, τὸ μὴ συγκαίεσθαι αὐτὸν ὑπὸ τοῦ ἡλίου διὰ τῆς ἡμέρας. Καὶ ὁ προφήτης Ησαΐας τὴν τῆς Ἐκκλησίας κατάστασιν προφητεύων, ὥσπερ τινὰ πομπὴν ὑπογράφει τῇ πολιτεία, φαιδρύνων τῷ Λόγῳ τῷ διηγήματι. Λέγει γὰρ θυγατέρας ἐπ' ὤμων αἱρομένας, καὶ παῖδας ἐν λαμπήναις κομι ζομένους, καὶ σκιαδίοις τὸν φωτισμὸν ἀποκρού σαντας. Δι' ὧν ἐν αἰνίγμασι τὸν ἐν ἀρετῇ διαγράφει βίον, διὰ μὲν τῆς νηπιώδους ηλικίας ὑποδεικνύων το ἀρτιγενές τε καὶ ἄκακον· διὰ τῶν σκιαδίων, τὴν ἐξ ἐγκρατείας τε καὶ καθαρότητος προσγινομένην ταῖς ψυχαῖς παραμυθίαν τοῦ καύσωνος. Δι' ὧν μανθάνο μεν, ὅτι χρὴ ἐπ᾽ ὤμων αίρεσθαι τὴν τοῦ Θεοῦ νυμφος στολουμένην ψυχήν, οὐ πατουμένην ὑπὸ τῆς σαρκὸς, ἀλλ᾽ ἐπικαθημένην τῷ ὄγκῳ τοῦ σώματος. Λαμπή- νην δὲ ἀκούσαντες, τὴν ἐκλαμπτικὴν τοῦ βαπτίσμα- τος χάριν μανθάνομεν, δι' ἧς παῖδες γινόμεθα, οὐκέτι τῇ γῇ τὸ ἴχνος ἐρείδοντες, ἀλλ' ἐπ' ἐκείνης πρὸς τὴν οὐράνιον ζωὴν κομιζόμενοι. Σκιερὸς δὲ γίνεται ἡμῖν καὶ δροσώδης ὁ βίος, διὰ τῶν τῆς ἀρετῆς σκιαδίων χτες, λαμπήνην IN CANTICA CANTIC. HOMILIA II. Dei manibus fingebatur, illineretur forma aliqua tenebricosa et cigra. Non eram ergo, inquit, talis, sed facta sum. Non enim facta sum nigra a natura. sed adventitia in me fuit hæc turpitudo, cumn sol meam formam ex splendido colore mutavit `in ni- grumn. Sol enim, inquit, asperit me. Quid ergo est quod par hoc discimus ? Dicit Dominus turbis per parabolan, quod qui verbum seminat, non solum enim, inquit, erat consentaneum, ut ei quæ lucida in bono corde seminat, sed etiam si sit quispiam lapidosus, et si spinis Inxuriel, et si sit juxta viam et conculcatus, omnibus ob benignitatem jacit verbi semina". Et uniuscujusque proprietatem sermone explicans, hoc, inquit, accidit in terra lapidosa, quod non in profundo radices agit id quod est seminatum, sed protinus quidem per germina- tienem, quæ oritur in superfcie, messem promittit et spicam, sed cum sol calidius solum foverit, pro- Merea quod nullus humor subsit in radicibus, ex- siccatur. Tentationem autem interpretando nomi- nat solem. Hoc ergo dogma a magistra discimus, quod facta quidem est humana natura simulacrum veræ lucis, procul a tenebrosis figuris fulgens si- militudine exemplaris pulchritudinis ; tentatio au- tem ardentem æstum per fraudem injiciens, dejecit prinum germen adhuc imperfectum et carens ra- dicibus : et priusquam aliquem acquisiisset habi- tam, et per agriculturam rationum, in profundo potum dedisset radicibus, statim per inobedientiam viridi et florente forma exsiccata, per astum ni 4grum effecit. Si aulem sol nominatur adversa: ten- ss Math. sqq. D tationis irruptio, nulli auditorum id videatur no- vum, cum in multis tale quidpiam nos doceat di- vinitus inspirata Scriptura. Etenim in secundo cantico graduum, hanc facit benedictionem, ei qui habet auxilium a Domino qui fecit cœlum et ter- ram, ne ipse a sole comburatur per diem. Pro- pheta quoque Isaias prædicens statum Ecclesiæ, describit veluti quamdam pompam, Verbi narra- tione. Dicit enim, Alias gestatas humeris, et filios vectos lecticis, et arcentes æstum umbellis. Per quæ describit in ænigmate vitam quæ degitur in virtute, per puerilem quidem ætatem ostendens id quod est nuper natum, simplexque et carens malitia, per umbellas autem, solatium aestus, quod accedit animis ex continentia et puritate. Per quæ discimus humeris gestari animam Deo desponsatam, non a carne conculcatam, sed moli corporis insidentem. Audientes autem Græce didicimus illumi natricem baptismi gratiam, per quam efficitur pueri, non amplius in terra figentes vestigium, sed super illam portati ad vitam calestem. Umbrosa autem fit nobis vita et roscida, exstincto æstu per umbellas virtutis. Hic est sol lædens, quando ejus æstus non arcetur a nube Spiritus, quam eis ex- pandit Dominus ad tegumentum. Hic enim sol est,

Α δομα ἦν τοιαύτη κληματὶς Γόμορρα, ἡ συγκαταδικα - Β * ι' σθεῖσα Σοδόμοις, δι᾿ ὧν ὁ τῶν δρακόντων θυμὸς ὁ ἀνίατος ἐν ταῖς πονηραῖς ληνοῖς τῶν Σοδομιτῶν ὑπερ- εχέθη. Ἔστι δὲ καὶ μέχρι τοῦ νῦν τῶν τοιούτων αμπελώνων ἐπιμελητάς τε καὶ φύλακας τοὺς πολλοὺς τῶν ἀνθρώπων ἰδεῖν, οἳ σπουδῇ τὰ πάθη παρ' ἑαυ τοῖς τηροῦσιν, ὥσπερ δεδοικότες μὴ τὸ κακὸν ἀπο- λέσωσιν. Ορᾶς τοὺς πονηροὺς τῆς εἰδωλολατρείας φύλακας, τῆς τε κατὰ τὴν ἀσέβειαν καὶ τῆς κατὰ τὴν πλεονεξίαν ἐνεργουμένης, πῶς ἐπαγρυπνοῦσι τῇ φυλακῇ τῶν κακῶν, ζημίαν τὸ στερηθῆναι τῆς ἀνο- μίας νομίζοντες. Καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ὡσαύτως ἔστιν ἰδεῖν τοὺς ἐν βάθει παραδεξαμένους τὴν ἡδονὴν, ὑπερηφανίαν, ἢ τύφον, ἢ ἄλλο τι τῶν τοιούτων, πῶς περιέχονται διὰ πάσης φυλακῆς τῶν τοιούτων, κέρδος ποιούμενοι τὸ μηδέποτε τὴν ψυχὴν τῶν παρ θῶν καθαρεῦσαι. Ταῦτα οὖν ἡ νύμφη οδύρεται, λέ- γουσα, ὅτι Διὰ τοῦτο ἐγενόμην μέλαινα, ἐπειδὴ τὰ ζιζάνια τοῦ ἐχθροῦ, καὶ τὰς πονηρὰς αὐτῶν κλημα- τίδας φυλάσσουσά τε καὶ περιέπουσα, τὸν ἀμπελῶνα τὸν ἐμὸν οὐκ ἐφύλαξα. Ο πόσον κινεῖ πάθος ἐν τοῖς αἰσθητικῶς ἐπαίουσιν, Αμπελῶνα ἐμὸν οὐκ ἐφύ λαξα! Θρήνος ἀντικρὺς ἐστιν ἡ φωνή, τοὺς τῶν προφητῶν στεναγμούς κινῶν εἰς συμπάθειαν. Πῶς ἐγένετο πόρνη ἡ πόλις πιστὴ Σιὼν πλήρης κρίσεως; Πῶς κατελείφθη ἡ θυγάτηρ Σιών ὡς σκηνὴ ἐν ἀμ- πελῶνι ; Πῶς ἐκάθισε μόνη ἡ πόλις, ή πεπληθυμένη λαῶν; ἄρχουσα ἐπὶ χώραις, ἐγενήθη εἰς φόρον ; Πῶς ἡμαυρώθη τὸ χρυσίον, Αλλοιώθη τὸ ἀργύριον τὸ ἀγαθόν ; Πῶς ἐγένετο μέλαινα, ἡ τῷ ἀληθινῷ φωτὶ τὰ πρῶτα συναναλάμπουσα ; Πάντα ταῦτα ἐγένετο μοι, φησίν, ὅτι τὸν ἀμπελῶνα τὸν ἐμὸν οὐκ ἐφύλαξα. Αμπελών ἐστιν ἡ ἀθανασία· ἀμπελὼν ἡ ἀπάθεια, καὶ ἡ πρὸς τὸ θεῖον ὁμοίωσις, καὶ ἡ παντὸς κακοῦ ἀλλοτρίωσις. Τούτου τοῦ ἀμπελῶνος καρπὸς ἡ καθα- ρότης, ὁ λαμπρὸς οὗτος καὶ ὥριμος βότρυς, ὁ ἰδιά ζων τῷ εἴδει καὶ καταγλυκαίνων ἐν ἁγνείᾳ τὰ τῆς ψυχῆς αἰσθητήρια. Ελιξ δὲ τοῦ ἀμπελῶνος, ἡ πρὸς τὴν ἀΐδιον ζωὴν περιπλοκή τε καὶ συμφυΐα· κλή - ματα δὲ αὐξανόμενα, τὰ τῶν ἀρετῶν ἐστιν ὑψώς ματα πρὸς τὸ ὕψος τῶν ἀγγέλων ἀναδενδρούμενα φύλλα δὲ τεθηλότα καὶ τῷ ἠρεμαίῳ πνεύματι γλα- φυρῶς τοῖς κλάδοις ἐπισειόμενα, ὁ πολυειδὴς τῶν θείων ἀρετῶν κόσμος ἐστὶ, τῶν συναναθαλλόντων τῷ – πνεύματι. Ταῦτα πάντα κεκτημένη, φησὶ, καὶ ἐν τῇ ἀπολαύσει τούτων λαμπρυνομένη, διὰ τὸ μὴ φυλάξαι τὸν ἀμπελῶνα, κατεμελάνθην τῷ πένθει· τῆς γὰρ καθαρότητος ἐκπεσοῦσα, τὸ ζοφῶδες εἶδος ἐνεδυσά- μην. Τοιοῦτος γὰρ τῷ εἴδει ὁ χιτὼν ὁ δερμάτινος. Νῦν δὲ διὰ τὴν ἀγαπήσασάν με πάλιν ευθύτητα, καλή τε καὶ φωτοειδής γενομένη, υποπτεύω τὴν εὐκλη μίαν, μὴ πάλιν ἀπολέσω τὸ κάλλος, ἀγνοίᾳ τοῦ κατὰ τὴν ἀσφάλειαν τρόπου, περὶ τὴν φυλακὴν ἀτυχήσασα. Διὰ τοῦτο καταλιποῦσα τὸν πρὸς τὰς νεάνιδας λό γον, πάλιν δι' εὐχῆς ἀνακαλεῖ τὸν νυμφίον, ὄνομα ποιησαμένη τοῦ ποθουμένου τὴν πρὸς αὐτὸν ἐνδιά- θετον σχέσιν. Τί γάρ φησιν; Απάγγειλόν μοι, δν ηγάπησεν ἡ ψυχή μου, τοῦ ποιμαίνεις, ἢ τοῦ 709. S. GREGORII NYSSENI sarmentum Gomorrha, quæ damnata est cum So- domis, per quas ira draconum immedicabilis ef- fusa est in malis torcularibus Sodomitarum. Licet autem in hodiernum usque diem videre multos homines curatores et custodes ejusmodi vinearum, qui diligenter in se sua vitia custodiunt, perinde ac si timeant ne maluin perdant. Vides improbos custodes idololatriæ, quæ exercetur in impietate et in avaritia, quemadmodum vigilant in malorum custodia, damnum esse existimantes privari ini- quitate. In aliis quoque licet videre eos qui penim tus susceperunt voluptatem, aut superbiam, aut fastum, aut aliquid ejusmodi, quemadmodum omni studio ea mala amplectantur, lucrum esse du- centes, ab hujusmodi vitiis nunquam puram esse animam. Hæc ergo deflet sponsa, dicens : Propter- ea facta sum nigra, quod inimici zizania, et mala nostra sarmenta custodiens et tuens, meam vineam non custodii. O quantos excitat affectus in iis qui acri sensu ista percipiunt: Vineam meam non custodivi ! llæc vox est aperte lamentatio : lamentatio, quæ prophetarum gemitus et ejulatus movet ad commiserationem. Quomodo facta est meretrix civitas fidelis Sion plena judicio ? Quo- modo relicta est filia Sion tanquam tabernaculum in vinea? Quomodo sedit sola civitas plena populo, dominans in regionibus, facta est sub tributo ? Quomodo obscuratum est aurum, alteratum est argentum bonum s? Quomodo facta est nigra, in- Gmæ vera luce primum fulgebat? Hæc omnia, quit, mihi facta sunt, quia vineam meam non custodii. Vinea est immortalitas, vinea est impa- tibilitas, et Deo assimilatio, et ab omni malo alienatio. Hujus vineæ fructus est puritas. Hic est splendidus pulcherque et maturus ille botrus, qui peculiarem el eximiam formam præ se fert, et castitate dulces reddit sensus anima. Capreolus vineæ est cum vita æterna conjunctio et connexio. Excrescentes palmites, sunt virtutum celsitudines, quæ ascendunt usque ad altitudines angelorum. Folia autem quæ germinarunt, et que quieto spi- ritu pulchre in ramis quatiuntur, sunt multiplex divinarum virtutum ornatus, quæ simul germinant cum spiritu. Haec omnia possidens, et cum eorum fruitione gloriarer, propterea quod vineam non custodivi, facta sum nigra, et vitio a puritate lapsa, formam indui atram et tenebricosam. Talis enim formæ est tunica pellicea. Nunc autem propter rectitudinem quæ me rursus dilexit, effecta pulchra et luminosa, suspectam babeo meam prosperita- tem, ne rursus perdam pulchritudinem, per igno- rantiam non assecuta modum ejus tuto custodiendæ. Propterea cessans loqui cum adolescentulis, votis revocal sponsum, ei quem desiderabat no- mine indito ex sua in ipsum affectione. Quid enim dicit ? Renuntia mihi, quem diligit anima mea, ubi pascas, ubi cubes in meridie : ne quando fam • Thren. 11, sqq. " C

Α δομα ἦν τοιαύτη κληματὶς Γόμορρα, ἡ συγκαταδικα - Β * ι' σθεῖσα Σοδόμοις, δι᾿ ὧν ὁ τῶν δρακόντων θυμὸς ὁ ἀνίατος ἐν ταῖς πονηραῖς ληνοῖς τῶν Σοδομιτῶν ὑπερ- εχέθη. Ἔστι δὲ καὶ μέχρι τοῦ νῦν τῶν τοιούτων αμπελώνων ἐπιμελητάς τε καὶ φύλακας τοὺς πολλοὺς τῶν ἀνθρώπων ἰδεῖν, οἳ σπουδῇ τὰ πάθη παρ' ἑαυ τοῖς τηροῦσιν, ὥσπερ δεδοικότες μὴ τὸ κακὸν ἀπο- λέσωσιν. Ορᾶς τοὺς πονηροὺς τῆς εἰδωλολατρείας φύλακας, τῆς τε κατὰ τὴν ἀσέβειαν καὶ τῆς κατὰ τὴν πλεονεξίαν ἐνεργουμένης, πῶς ἐπαγρυπνοῦσι τῇ φυλακῇ τῶν κακῶν, ζημίαν τὸ στερηθῆναι τῆς ἀνο- μίας νομίζοντες. Καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ὡσαύτως ἔστιν ἰδεῖν τοὺς ἐν βάθει παραδεξαμένους τὴν ἡδονὴν, ὑπερηφανίαν, ἢ τύφον, ἢ ἄλλο τι τῶν τοιούτων, πῶς περιέχονται διὰ πάσης φυλακῆς τῶν τοιούτων, κέρδος ποιούμενοι τὸ μηδέποτε τὴν ψυχὴν τῶν παρ θῶν καθαρεῦσαι. Ταῦτα οὖν ἡ νύμφη οδύρεται, λέ- γουσα, ὅτι Διὰ τοῦτο ἐγενόμην μέλαινα, ἐπειδὴ τὰ ζιζάνια τοῦ ἐχθροῦ, καὶ τὰς πονηρὰς αὐτῶν κλημα- τίδας φυλάσσουσά τε καὶ περιέπουσα, τὸν ἀμπελῶνα τὸν ἐμὸν οὐκ ἐφύλαξα. Ο πόσον κινεῖ πάθος ἐν τοῖς αἰσθητικῶς ἐπαίουσιν, Αμπελῶνα ἐμὸν οὐκ ἐφύ λαξα! Θρήνος ἀντικρὺς ἐστιν ἡ φωνή, τοὺς τῶν προφητῶν στεναγμούς κινῶν εἰς συμπάθειαν. Πῶς ἐγένετο πόρνη ἡ πόλις πιστὴ Σιὼν πλήρης κρίσεως; Πῶς κατελείφθη ἡ θυγάτηρ Σιών ὡς σκηνὴ ἐν ἀμ- πελῶνι ; Πῶς ἐκάθισε μόνη ἡ πόλις, ή πεπληθυμένη λαῶν; ἄρχουσα ἐπὶ χώραις, ἐγενήθη εἰς φόρον ; Πῶς ἡμαυρώθη τὸ χρυσίον, Αλλοιώθη τὸ ἀργύριον τὸ ἀγαθόν ; Πῶς ἐγένετο μέλαινα, ἡ τῷ ἀληθινῷ φωτὶ τὰ πρῶτα συναναλάμπουσα ; Πάντα ταῦτα ἐγένετο μοι, φησίν, ὅτι τὸν ἀμπελῶνα τὸν ἐμὸν οὐκ ἐφύλαξα. Αμπελών ἐστιν ἡ ἀθανασία· ἀμπελὼν ἡ ἀπάθεια, καὶ ἡ πρὸς τὸ θεῖον ὁμοίωσις, καὶ ἡ παντὸς κακοῦ ἀλλοτρίωσις. Τούτου τοῦ ἀμπελῶνος καρπὸς ἡ καθα- ρότης, ὁ λαμπρὸς οὗτος καὶ ὥριμος βότρυς, ὁ ἰδιά ζων τῷ εἴδει καὶ καταγλυκαίνων ἐν ἁγνείᾳ τὰ τῆς ψυχῆς αἰσθητήρια. Ελιξ δὲ τοῦ ἀμπελῶνος, ἡ πρὸς τὴν ἀΐδιον ζωὴν περιπλοκή τε καὶ συμφυΐα· κλή - ματα δὲ αὐξανόμενα, τὰ τῶν ἀρετῶν ἐστιν ὑψώς ματα πρὸς τὸ ὕψος τῶν ἀγγέλων ἀναδενδρούμενα φύλλα δὲ τεθηλότα καὶ τῷ ἠρεμαίῳ πνεύματι γλα- φυρῶς τοῖς κλάδοις ἐπισειόμενα, ὁ πολυειδὴς τῶν θείων ἀρετῶν κόσμος ἐστὶ, τῶν συναναθαλλόντων τῷ – πνεύματι. Ταῦτα πάντα κεκτημένη, φησὶ, καὶ ἐν τῇ ἀπολαύσει τούτων λαμπρυνομένη, διὰ τὸ μὴ φυλάξαι τὸν ἀμπελῶνα, κατεμελάνθην τῷ πένθει· τῆς γὰρ καθαρότητος ἐκπεσοῦσα, τὸ ζοφῶδες εἶδος ἐνεδυσά- μην. Τοιοῦτος γὰρ τῷ εἴδει ὁ χιτὼν ὁ δερμάτινος. Νῦν δὲ διὰ τὴν ἀγαπήσασάν με πάλιν ευθύτητα, καλή τε καὶ φωτοειδής γενομένη, υποπτεύω τὴν εὐκλη μίαν, μὴ πάλιν ἀπολέσω τὸ κάλλος, ἀγνοίᾳ τοῦ κατὰ τὴν ἀσφάλειαν τρόπου, περὶ τὴν φυλακὴν ἀτυχήσασα. Διὰ τοῦτο καταλιποῦσα τὸν πρὸς τὰς νεάνιδας λό γον, πάλιν δι' εὐχῆς ἀνακαλεῖ τὸν νυμφίον, ὄνομα ποιησαμένη τοῦ ποθουμένου τὴν πρὸς αὐτὸν ἐνδιά- θετον σχέσιν. Τί γάρ φησιν; Απάγγειλόν μοι, δν ηγάπησεν ἡ ψυχή μου, τοῦ ποιμαίνεις, ἢ τοῦ 709. S. GREGORII NYSSENI sarmentum Gomorrha, quæ damnata est cum So- domis, per quas ira draconum immedicabilis ef- fusa est in malis torcularibus Sodomitarum. Licet autem in hodiernum usque diem videre multos homines curatores et custodes ejusmodi vinearum, qui diligenter in se sua vitia custodiunt, perinde ac si timeant ne maluin perdant. Vides improbos custodes idololatriæ, quæ exercetur in impietate et in avaritia, quemadmodum vigilant in malorum custodia, damnum esse existimantes privari ini- quitate. In aliis quoque licet videre eos qui penim tus susceperunt voluptatem, aut superbiam, aut fastum, aut aliquid ejusmodi, quemadmodum omni studio ea mala amplectantur, lucrum esse du- centes, ab hujusmodi vitiis nunquam puram esse animam. Hæc ergo deflet sponsa, dicens : Propter- ea facta sum nigra, quod inimici zizania, et mala nostra sarmenta custodiens et tuens, meam vineam non custodii. O quantos excitat affectus in iis qui acri sensu ista percipiunt: Vineam meam non custodivi ! llæc vox est aperte lamentatio : lamentatio, quæ prophetarum gemitus et ejulatus movet ad commiserationem. Quomodo facta est meretrix civitas fidelis Sion plena judicio ? Quo- modo relicta est filia Sion tanquam tabernaculum in vinea? Quomodo sedit sola civitas plena populo, dominans in regionibus, facta est sub tributo ? Quomodo obscuratum est aurum, alteratum est argentum bonum s? Quomodo facta est nigra, in- Gmæ vera luce primum fulgebat? Hæc omnia, quit, mihi facta sunt, quia vineam meam non custodii. Vinea est immortalitas, vinea est impa- tibilitas, et Deo assimilatio, et ab omni malo alienatio. Hujus vineæ fructus est puritas. Hic est splendidus pulcherque et maturus ille botrus, qui peculiarem el eximiam formam præ se fert, et castitate dulces reddit sensus anima. Capreolus vineæ est cum vita æterna conjunctio et connexio. Excrescentes palmites, sunt virtutum celsitudines, quæ ascendunt usque ad altitudines angelorum. Folia autem quæ germinarunt, et que quieto spi- ritu pulchre in ramis quatiuntur, sunt multiplex divinarum virtutum ornatus, quæ simul germinant cum spiritu. Haec omnia possidens, et cum eorum fruitione gloriarer, propterea quod vineam non custodivi, facta sum nigra, et vitio a puritate lapsa, formam indui atram et tenebricosam. Talis enim formæ est tunica pellicea. Nunc autem propter rectitudinem quæ me rursus dilexit, effecta pulchra et luminosa, suspectam babeo meam prosperita- tem, ne rursus perdam pulchritudinem, per igno- rantiam non assecuta modum ejus tuto custodiendæ. Propterea cessans loqui cum adolescentulis, votis revocal sponsum, ei quem desiderabat no- mine indito ex sua in ipsum affectione. Quid enim dicit ? Renuntia mihi, quem diligit anima mea, ubi pascas, ubi cubes in meridie : ne quando fam • Thren. 11, sqq. " C

Α δομα ἦν τοιαύτη κληματὶς Γόμορρα, ἡ συγκαταδικα - Β * ι' σθεῖσα Σοδόμοις, δι᾿ ὧν ὁ τῶν δρακόντων θυμὸς ὁ ἀνίατος ἐν ταῖς πονηραῖς ληνοῖς τῶν Σοδομιτῶν ὑπερ- εχέθη. Ἔστι δὲ καὶ μέχρι τοῦ νῦν τῶν τοιούτων αμπελώνων ἐπιμελητάς τε καὶ φύλακας τοὺς πολλοὺς τῶν ἀνθρώπων ἰδεῖν, οἳ σπουδῇ τὰ πάθη παρ' ἑαυ τοῖς τηροῦσιν, ὥσπερ δεδοικότες μὴ τὸ κακὸν ἀπο- λέσωσιν. Ορᾶς τοὺς πονηροὺς τῆς εἰδωλολατρείας φύλακας, τῆς τε κατὰ τὴν ἀσέβειαν καὶ τῆς κατὰ τὴν πλεονεξίαν ἐνεργουμένης, πῶς ἐπαγρυπνοῦσι τῇ φυλακῇ τῶν κακῶν, ζημίαν τὸ στερηθῆναι τῆς ἀνο- μίας νομίζοντες. Καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ὡσαύτως ἔστιν ἰδεῖν τοὺς ἐν βάθει παραδεξαμένους τὴν ἡδονὴν, ὑπερηφανίαν, ἢ τύφον, ἢ ἄλλο τι τῶν τοιούτων, πῶς περιέχονται διὰ πάσης φυλακῆς τῶν τοιούτων, κέρδος ποιούμενοι τὸ μηδέποτε τὴν ψυχὴν τῶν παρ θῶν καθαρεῦσαι. Ταῦτα οὖν ἡ νύμφη οδύρεται, λέ- γουσα, ὅτι Διὰ τοῦτο ἐγενόμην μέλαινα, ἐπειδὴ τὰ ζιζάνια τοῦ ἐχθροῦ, καὶ τὰς πονηρὰς αὐτῶν κλημα- τίδας φυλάσσουσά τε καὶ περιέπουσα, τὸν ἀμπελῶνα τὸν ἐμὸν οὐκ ἐφύλαξα. Ο πόσον κινεῖ πάθος ἐν τοῖς αἰσθητικῶς ἐπαίουσιν, Αμπελῶνα ἐμὸν οὐκ ἐφύ λαξα! Θρήνος ἀντικρὺς ἐστιν ἡ φωνή, τοὺς τῶν προφητῶν στεναγμούς κινῶν εἰς συμπάθειαν. Πῶς ἐγένετο πόρνη ἡ πόλις πιστὴ Σιὼν πλήρης κρίσεως; Πῶς κατελείφθη ἡ θυγάτηρ Σιών ὡς σκηνὴ ἐν ἀμ- πελῶνι ; Πῶς ἐκάθισε μόνη ἡ πόλις, ή πεπληθυμένη λαῶν; ἄρχουσα ἐπὶ χώραις, ἐγενήθη εἰς φόρον ; Πῶς ἡμαυρώθη τὸ χρυσίον, Αλλοιώθη τὸ ἀργύριον τὸ ἀγαθόν ; Πῶς ἐγένετο μέλαινα, ἡ τῷ ἀληθινῷ φωτὶ τὰ πρῶτα συναναλάμπουσα ; Πάντα ταῦτα ἐγένετο μοι, φησίν, ὅτι τὸν ἀμπελῶνα τὸν ἐμὸν οὐκ ἐφύλαξα. Αμπελών ἐστιν ἡ ἀθανασία· ἀμπελὼν ἡ ἀπάθεια, καὶ ἡ πρὸς τὸ θεῖον ὁμοίωσις, καὶ ἡ παντὸς κακοῦ ἀλλοτρίωσις. Τούτου τοῦ ἀμπελῶνος καρπὸς ἡ καθα- ρότης, ὁ λαμπρὸς οὗτος καὶ ὥριμος βότρυς, ὁ ἰδιά ζων τῷ εἴδει καὶ καταγλυκαίνων ἐν ἁγνείᾳ τὰ τῆς ψυχῆς αἰσθητήρια. Ελιξ δὲ τοῦ ἀμπελῶνος, ἡ πρὸς τὴν ἀΐδιον ζωὴν περιπλοκή τε καὶ συμφυΐα· κλή - ματα δὲ αὐξανόμενα, τὰ τῶν ἀρετῶν ἐστιν ὑψώς ματα πρὸς τὸ ὕψος τῶν ἀγγέλων ἀναδενδρούμενα φύλλα δὲ τεθηλότα καὶ τῷ ἠρεμαίῳ πνεύματι γλα- φυρῶς τοῖς κλάδοις ἐπισειόμενα, ὁ πολυειδὴς τῶν θείων ἀρετῶν κόσμος ἐστὶ, τῶν συναναθαλλόντων τῷ – πνεύματι. Ταῦτα πάντα κεκτημένη, φησὶ, καὶ ἐν τῇ ἀπολαύσει τούτων λαμπρυνομένη, διὰ τὸ μὴ φυλάξαι τὸν ἀμπελῶνα, κατεμελάνθην τῷ πένθει· τῆς γὰρ καθαρότητος ἐκπεσοῦσα, τὸ ζοφῶδες εἶδος ἐνεδυσά- μην. Τοιοῦτος γὰρ τῷ εἴδει ὁ χιτὼν ὁ δερμάτινος. Νῦν δὲ διὰ τὴν ἀγαπήσασάν με πάλιν ευθύτητα, καλή τε καὶ φωτοειδής γενομένη, υποπτεύω τὴν εὐκλη μίαν, μὴ πάλιν ἀπολέσω τὸ κάλλος, ἀγνοίᾳ τοῦ κατὰ τὴν ἀσφάλειαν τρόπου, περὶ τὴν φυλακὴν ἀτυχήσασα. Διὰ τοῦτο καταλιποῦσα τὸν πρὸς τὰς νεάνιδας λό γον, πάλιν δι' εὐχῆς ἀνακαλεῖ τὸν νυμφίον, ὄνομα ποιησαμένη τοῦ ποθουμένου τὴν πρὸς αὐτὸν ἐνδιά- θετον σχέσιν. Τί γάρ φησιν; Απάγγειλόν μοι, δν ηγάπησεν ἡ ψυχή μου, τοῦ ποιμαίνεις, ἢ τοῦ 709. S. GREGORII NYSSENI sarmentum Gomorrha, quæ damnata est cum So- domis, per quas ira draconum immedicabilis ef- fusa est in malis torcularibus Sodomitarum. Licet autem in hodiernum usque diem videre multos homines curatores et custodes ejusmodi vinearum, qui diligenter in se sua vitia custodiunt, perinde ac si timeant ne maluin perdant. Vides improbos custodes idololatriæ, quæ exercetur in impietate et in avaritia, quemadmodum vigilant in malorum custodia, damnum esse existimantes privari ini- quitate. In aliis quoque licet videre eos qui penim tus susceperunt voluptatem, aut superbiam, aut fastum, aut aliquid ejusmodi, quemadmodum omni studio ea mala amplectantur, lucrum esse du- centes, ab hujusmodi vitiis nunquam puram esse animam. Hæc ergo deflet sponsa, dicens : Propter- ea facta sum nigra, quod inimici zizania, et mala nostra sarmenta custodiens et tuens, meam vineam non custodii. O quantos excitat affectus in iis qui acri sensu ista percipiunt: Vineam meam non custodivi ! llæc vox est aperte lamentatio : lamentatio, quæ prophetarum gemitus et ejulatus movet ad commiserationem. Quomodo facta est meretrix civitas fidelis Sion plena judicio ? Quo- modo relicta est filia Sion tanquam tabernaculum in vinea? Quomodo sedit sola civitas plena populo, dominans in regionibus, facta est sub tributo ? Quomodo obscuratum est aurum, alteratum est argentum bonum s? Quomodo facta est nigra, in- Gmæ vera luce primum fulgebat? Hæc omnia, quit, mihi facta sunt, quia vineam meam non custodii. Vinea est immortalitas, vinea est impa- tibilitas, et Deo assimilatio, et ab omni malo alienatio. Hujus vineæ fructus est puritas. Hic est splendidus pulcherque et maturus ille botrus, qui peculiarem el eximiam formam præ se fert, et castitate dulces reddit sensus anima. Capreolus vineæ est cum vita æterna conjunctio et connexio. Excrescentes palmites, sunt virtutum celsitudines, quæ ascendunt usque ad altitudines angelorum. Folia autem quæ germinarunt, et que quieto spi- ritu pulchre in ramis quatiuntur, sunt multiplex divinarum virtutum ornatus, quæ simul germinant cum spiritu. Haec omnia possidens, et cum eorum fruitione gloriarer, propterea quod vineam non custodivi, facta sum nigra, et vitio a puritate lapsa, formam indui atram et tenebricosam. Talis enim formæ est tunica pellicea. Nunc autem propter rectitudinem quæ me rursus dilexit, effecta pulchra et luminosa, suspectam babeo meam prosperita- tem, ne rursus perdam pulchritudinem, per igno- rantiam non assecuta modum ejus tuto custodiendæ. Propterea cessans loqui cum adolescentulis, votis revocal sponsum, ei quem desiderabat no- mine indito ex sua in ipsum affectione. Quid enim dicit ? Renuntia mihi, quem diligit anima mea, ubi pascas, ubi cubes in meridie : ne quando fam • Thren. 11, sqq. " C

Α δομα ἦν τοιαύτη κληματὶς Γόμορρα, ἡ συγκαταδικα - Β * ι' σθεῖσα Σοδόμοις, δι᾿ ὧν ὁ τῶν δρακόντων θυμὸς ὁ ἀνίατος ἐν ταῖς πονηραῖς ληνοῖς τῶν Σοδομιτῶν ὑπερ- εχέθη. Ἔστι δὲ καὶ μέχρι τοῦ νῦν τῶν τοιούτων αμπελώνων ἐπιμελητάς τε καὶ φύλακας τοὺς πολλοὺς τῶν ἀνθρώπων ἰδεῖν, οἳ σπουδῇ τὰ πάθη παρ' ἑαυ τοῖς τηροῦσιν, ὥσπερ δεδοικότες μὴ τὸ κακὸν ἀπο- λέσωσιν. Ορᾶς τοὺς πονηροὺς τῆς εἰδωλολατρείας φύλακας, τῆς τε κατὰ τὴν ἀσέβειαν καὶ τῆς κατὰ τὴν πλεονεξίαν ἐνεργουμένης, πῶς ἐπαγρυπνοῦσι τῇ φυλακῇ τῶν κακῶν, ζημίαν τὸ στερηθῆναι τῆς ἀνο- μίας νομίζοντες. Καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ὡσαύτως ἔστιν ἰδεῖν τοὺς ἐν βάθει παραδεξαμένους τὴν ἡδονὴν, ὑπερηφανίαν, ἢ τύφον, ἢ ἄλλο τι τῶν τοιούτων, πῶς περιέχονται διὰ πάσης φυλακῆς τῶν τοιούτων, κέρδος ποιούμενοι τὸ μηδέποτε τὴν ψυχὴν τῶν παρ θῶν καθαρεῦσαι. Ταῦτα οὖν ἡ νύμφη οδύρεται, λέ- γουσα, ὅτι Διὰ τοῦτο ἐγενόμην μέλαινα, ἐπειδὴ τὰ ζιζάνια τοῦ ἐχθροῦ, καὶ τὰς πονηρὰς αὐτῶν κλημα- τίδας φυλάσσουσά τε καὶ περιέπουσα, τὸν ἀμπελῶνα τὸν ἐμὸν οὐκ ἐφύλαξα. Ο πόσον κινεῖ πάθος ἐν τοῖς αἰσθητικῶς ἐπαίουσιν, Αμπελῶνα ἐμὸν οὐκ ἐφύ λαξα! Θρήνος ἀντικρὺς ἐστιν ἡ φωνή, τοὺς τῶν προφητῶν στεναγμούς κινῶν εἰς συμπάθειαν. Πῶς ἐγένετο πόρνη ἡ πόλις πιστὴ Σιὼν πλήρης κρίσεως; Πῶς κατελείφθη ἡ θυγάτηρ Σιών ὡς σκηνὴ ἐν ἀμ- πελῶνι ; Πῶς ἐκάθισε μόνη ἡ πόλις, ή πεπληθυμένη λαῶν; ἄρχουσα ἐπὶ χώραις, ἐγενήθη εἰς φόρον ; Πῶς ἡμαυρώθη τὸ χρυσίον, Αλλοιώθη τὸ ἀργύριον τὸ ἀγαθόν ; Πῶς ἐγένετο μέλαινα, ἡ τῷ ἀληθινῷ φωτὶ τὰ πρῶτα συναναλάμπουσα ; Πάντα ταῦτα ἐγένετο μοι, φησίν, ὅτι τὸν ἀμπελῶνα τὸν ἐμὸν οὐκ ἐφύλαξα. Αμπελών ἐστιν ἡ ἀθανασία· ἀμπελὼν ἡ ἀπάθεια, καὶ ἡ πρὸς τὸ θεῖον ὁμοίωσις, καὶ ἡ παντὸς κακοῦ ἀλλοτρίωσις. Τούτου τοῦ ἀμπελῶνος καρπὸς ἡ καθα- ρότης, ὁ λαμπρὸς οὗτος καὶ ὥριμος βότρυς, ὁ ἰδιά ζων τῷ εἴδει καὶ καταγλυκαίνων ἐν ἁγνείᾳ τὰ τῆς ψυχῆς αἰσθητήρια. Ελιξ δὲ τοῦ ἀμπελῶνος, ἡ πρὸς τὴν ἀΐδιον ζωὴν περιπλοκή τε καὶ συμφυΐα· κλή - ματα δὲ αὐξανόμενα, τὰ τῶν ἀρετῶν ἐστιν ὑψώς ματα πρὸς τὸ ὕψος τῶν ἀγγέλων ἀναδενδρούμενα φύλλα δὲ τεθηλότα καὶ τῷ ἠρεμαίῳ πνεύματι γλα- φυρῶς τοῖς κλάδοις ἐπισειόμενα, ὁ πολυειδὴς τῶν θείων ἀρετῶν κόσμος ἐστὶ, τῶν συναναθαλλόντων τῷ – πνεύματι. Ταῦτα πάντα κεκτημένη, φησὶ, καὶ ἐν τῇ ἀπολαύσει τούτων λαμπρυνομένη, διὰ τὸ μὴ φυλάξαι τὸν ἀμπελῶνα, κατεμελάνθην τῷ πένθει· τῆς γὰρ καθαρότητος ἐκπεσοῦσα, τὸ ζοφῶδες εἶδος ἐνεδυσά- μην. Τοιοῦτος γὰρ τῷ εἴδει ὁ χιτὼν ὁ δερμάτινος. Νῦν δὲ διὰ τὴν ἀγαπήσασάν με πάλιν ευθύτητα, καλή τε καὶ φωτοειδής γενομένη, υποπτεύω τὴν εὐκλη μίαν, μὴ πάλιν ἀπολέσω τὸ κάλλος, ἀγνοίᾳ τοῦ κατὰ τὴν ἀσφάλειαν τρόπου, περὶ τὴν φυλακὴν ἀτυχήσασα. Διὰ τοῦτο καταλιποῦσα τὸν πρὸς τὰς νεάνιδας λό γον, πάλιν δι' εὐχῆς ἀνακαλεῖ τὸν νυμφίον, ὄνομα ποιησαμένη τοῦ ποθουμένου τὴν πρὸς αὐτὸν ἐνδιά- θετον σχέσιν. Τί γάρ φησιν; Απάγγειλόν μοι, δν ηγάπησεν ἡ ψυχή μου, τοῦ ποιμαίνεις, ἢ τοῦ 709. S. GREGORII NYSSENI sarmentum Gomorrha, quæ damnata est cum So- domis, per quas ira draconum immedicabilis ef- fusa est in malis torcularibus Sodomitarum. Licet autem in hodiernum usque diem videre multos homines curatores et custodes ejusmodi vinearum, qui diligenter in se sua vitia custodiunt, perinde ac si timeant ne maluin perdant. Vides improbos custodes idololatriæ, quæ exercetur in impietate et in avaritia, quemadmodum vigilant in malorum custodia, damnum esse existimantes privari ini- quitate. In aliis quoque licet videre eos qui penim tus susceperunt voluptatem, aut superbiam, aut fastum, aut aliquid ejusmodi, quemadmodum omni studio ea mala amplectantur, lucrum esse du- centes, ab hujusmodi vitiis nunquam puram esse animam. Hæc ergo deflet sponsa, dicens : Propter- ea facta sum nigra, quod inimici zizania, et mala nostra sarmenta custodiens et tuens, meam vineam non custodii. O quantos excitat affectus in iis qui acri sensu ista percipiunt: Vineam meam non custodivi ! llæc vox est aperte lamentatio : lamentatio, quæ prophetarum gemitus et ejulatus movet ad commiserationem. Quomodo facta est meretrix civitas fidelis Sion plena judicio ? Quo- modo relicta est filia Sion tanquam tabernaculum in vinea? Quomodo sedit sola civitas plena populo, dominans in regionibus, facta est sub tributo ? Quomodo obscuratum est aurum, alteratum est argentum bonum s? Quomodo facta est nigra, in- Gmæ vera luce primum fulgebat? Hæc omnia, quit, mihi facta sunt, quia vineam meam non custodii. Vinea est immortalitas, vinea est impa- tibilitas, et Deo assimilatio, et ab omni malo alienatio. Hujus vineæ fructus est puritas. Hic est splendidus pulcherque et maturus ille botrus, qui peculiarem el eximiam formam præ se fert, et castitate dulces reddit sensus anima. Capreolus vineæ est cum vita æterna conjunctio et connexio. Excrescentes palmites, sunt virtutum celsitudines, quæ ascendunt usque ad altitudines angelorum. Folia autem quæ germinarunt, et que quieto spi- ritu pulchre in ramis quatiuntur, sunt multiplex divinarum virtutum ornatus, quæ simul germinant cum spiritu. Haec omnia possidens, et cum eorum fruitione gloriarer, propterea quod vineam non custodivi, facta sum nigra, et vitio a puritate lapsa, formam indui atram et tenebricosam. Talis enim formæ est tunica pellicea. Nunc autem propter rectitudinem quæ me rursus dilexit, effecta pulchra et luminosa, suspectam babeo meam prosperita- tem, ne rursus perdam pulchritudinem, per igno- rantiam non assecuta modum ejus tuto custodiendæ. Propterea cessans loqui cum adolescentulis, votis revocal sponsum, ei quem desiderabat no- mine indito ex sua in ipsum affectione. Quid enim dicit ? Renuntia mihi, quem diligit anima mea, ubi pascas, ubi cubes in meridie : ne quando fam • Thren. 11, sqq. " C

Α δομα ἦν τοιαύτη κληματὶς Γόμορρα, ἡ συγκαταδικα - Β * ι' σθεῖσα Σοδόμοις, δι᾿ ὧν ὁ τῶν δρακόντων θυμὸς ὁ ἀνίατος ἐν ταῖς πονηραῖς ληνοῖς τῶν Σοδομιτῶν ὑπερ- εχέθη. Ἔστι δὲ καὶ μέχρι τοῦ νῦν τῶν τοιούτων αμπελώνων ἐπιμελητάς τε καὶ φύλακας τοὺς πολλοὺς τῶν ἀνθρώπων ἰδεῖν, οἳ σπουδῇ τὰ πάθη παρ' ἑαυ τοῖς τηροῦσιν, ὥσπερ δεδοικότες μὴ τὸ κακὸν ἀπο- λέσωσιν. Ορᾶς τοὺς πονηροὺς τῆς εἰδωλολατρείας φύλακας, τῆς τε κατὰ τὴν ἀσέβειαν καὶ τῆς κατὰ τὴν πλεονεξίαν ἐνεργουμένης, πῶς ἐπαγρυπνοῦσι τῇ φυλακῇ τῶν κακῶν, ζημίαν τὸ στερηθῆναι τῆς ἀνο- μίας νομίζοντες. Καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ὡσαύτως ἔστιν ἰδεῖν τοὺς ἐν βάθει παραδεξαμένους τὴν ἡδονὴν, ὑπερηφανίαν, ἢ τύφον, ἢ ἄλλο τι τῶν τοιούτων, πῶς περιέχονται διὰ πάσης φυλακῆς τῶν τοιούτων, κέρδος ποιούμενοι τὸ μηδέποτε τὴν ψυχὴν τῶν παρ θῶν καθαρεῦσαι. Ταῦτα οὖν ἡ νύμφη οδύρεται, λέ- γουσα, ὅτι Διὰ τοῦτο ἐγενόμην μέλαινα, ἐπειδὴ τὰ ζιζάνια τοῦ ἐχθροῦ, καὶ τὰς πονηρὰς αὐτῶν κλημα- τίδας φυλάσσουσά τε καὶ περιέπουσα, τὸν ἀμπελῶνα τὸν ἐμὸν οὐκ ἐφύλαξα. Ο πόσον κινεῖ πάθος ἐν τοῖς αἰσθητικῶς ἐπαίουσιν, Αμπελῶνα ἐμὸν οὐκ ἐφύ λαξα! Θρήνος ἀντικρὺς ἐστιν ἡ φωνή, τοὺς τῶν προφητῶν στεναγμούς κινῶν εἰς συμπάθειαν. Πῶς ἐγένετο πόρνη ἡ πόλις πιστὴ Σιὼν πλήρης κρίσεως; Πῶς κατελείφθη ἡ θυγάτηρ Σιών ὡς σκηνὴ ἐν ἀμ- πελῶνι ; Πῶς ἐκάθισε μόνη ἡ πόλις, ή πεπληθυμένη λαῶν; ἄρχουσα ἐπὶ χώραις, ἐγενήθη εἰς φόρον ; Πῶς ἡμαυρώθη τὸ χρυσίον, Αλλοιώθη τὸ ἀργύριον τὸ ἀγαθόν ; Πῶς ἐγένετο μέλαινα, ἡ τῷ ἀληθινῷ φωτὶ τὰ πρῶτα συναναλάμπουσα ; Πάντα ταῦτα ἐγένετο μοι, φησίν, ὅτι τὸν ἀμπελῶνα τὸν ἐμὸν οὐκ ἐφύλαξα. Αμπελών ἐστιν ἡ ἀθανασία· ἀμπελὼν ἡ ἀπάθεια, καὶ ἡ πρὸς τὸ θεῖον ὁμοίωσις, καὶ ἡ παντὸς κακοῦ ἀλλοτρίωσις. Τούτου τοῦ ἀμπελῶνος καρπὸς ἡ καθα- ρότης, ὁ λαμπρὸς οὗτος καὶ ὥριμος βότρυς, ὁ ἰδιά ζων τῷ εἴδει καὶ καταγλυκαίνων ἐν ἁγνείᾳ τὰ τῆς ψυχῆς αἰσθητήρια. Ελιξ δὲ τοῦ ἀμπελῶνος, ἡ πρὸς τὴν ἀΐδιον ζωὴν περιπλοκή τε καὶ συμφυΐα· κλή - ματα δὲ αὐξανόμενα, τὰ τῶν ἀρετῶν ἐστιν ὑψώς ματα πρὸς τὸ ὕψος τῶν ἀγγέλων ἀναδενδρούμενα φύλλα δὲ τεθηλότα καὶ τῷ ἠρεμαίῳ πνεύματι γλα- φυρῶς τοῖς κλάδοις ἐπισειόμενα, ὁ πολυειδὴς τῶν θείων ἀρετῶν κόσμος ἐστὶ, τῶν συναναθαλλόντων τῷ – πνεύματι. Ταῦτα πάντα κεκτημένη, φησὶ, καὶ ἐν τῇ ἀπολαύσει τούτων λαμπρυνομένη, διὰ τὸ μὴ φυλάξαι τὸν ἀμπελῶνα, κατεμελάνθην τῷ πένθει· τῆς γὰρ καθαρότητος ἐκπεσοῦσα, τὸ ζοφῶδες εἶδος ἐνεδυσά- μην. Τοιοῦτος γὰρ τῷ εἴδει ὁ χιτὼν ὁ δερμάτινος. Νῦν δὲ διὰ τὴν ἀγαπήσασάν με πάλιν ευθύτητα, καλή τε καὶ φωτοειδής γενομένη, υποπτεύω τὴν εὐκλη μίαν, μὴ πάλιν ἀπολέσω τὸ κάλλος, ἀγνοίᾳ τοῦ κατὰ τὴν ἀσφάλειαν τρόπου, περὶ τὴν φυλακὴν ἀτυχήσασα. Διὰ τοῦτο καταλιποῦσα τὸν πρὸς τὰς νεάνιδας λό γον, πάλιν δι' εὐχῆς ἀνακαλεῖ τὸν νυμφίον, ὄνομα ποιησαμένη τοῦ ποθουμένου τὴν πρὸς αὐτὸν ἐνδιά- θετον σχέσιν. Τί γάρ φησιν; Απάγγειλόν μοι, δν ηγάπησεν ἡ ψυχή μου, τοῦ ποιμαίνεις, ἢ τοῦ 709. S. GREGORII NYSSENI sarmentum Gomorrha, quæ damnata est cum So- domis, per quas ira draconum immedicabilis ef- fusa est in malis torcularibus Sodomitarum. Licet autem in hodiernum usque diem videre multos homines curatores et custodes ejusmodi vinearum, qui diligenter in se sua vitia custodiunt, perinde ac si timeant ne maluin perdant. Vides improbos custodes idololatriæ, quæ exercetur in impietate et in avaritia, quemadmodum vigilant in malorum custodia, damnum esse existimantes privari ini- quitate. In aliis quoque licet videre eos qui penim tus susceperunt voluptatem, aut superbiam, aut fastum, aut aliquid ejusmodi, quemadmodum omni studio ea mala amplectantur, lucrum esse du- centes, ab hujusmodi vitiis nunquam puram esse animam. Hæc ergo deflet sponsa, dicens : Propter- ea facta sum nigra, quod inimici zizania, et mala nostra sarmenta custodiens et tuens, meam vineam non custodii. O quantos excitat affectus in iis qui acri sensu ista percipiunt: Vineam meam non custodivi ! llæc vox est aperte lamentatio : lamentatio, quæ prophetarum gemitus et ejulatus movet ad commiserationem. Quomodo facta est meretrix civitas fidelis Sion plena judicio ? Quo- modo relicta est filia Sion tanquam tabernaculum in vinea? Quomodo sedit sola civitas plena populo, dominans in regionibus, facta est sub tributo ? Quomodo obscuratum est aurum, alteratum est argentum bonum s? Quomodo facta est nigra, in- Gmæ vera luce primum fulgebat? Hæc omnia, quit, mihi facta sunt, quia vineam meam non custodii. Vinea est immortalitas, vinea est impa- tibilitas, et Deo assimilatio, et ab omni malo alienatio. Hujus vineæ fructus est puritas. Hic est splendidus pulcherque et maturus ille botrus, qui peculiarem el eximiam formam præ se fert, et castitate dulces reddit sensus anima. Capreolus vineæ est cum vita æterna conjunctio et connexio. Excrescentes palmites, sunt virtutum celsitudines, quæ ascendunt usque ad altitudines angelorum. Folia autem quæ germinarunt, et que quieto spi- ritu pulchre in ramis quatiuntur, sunt multiplex divinarum virtutum ornatus, quæ simul germinant cum spiritu. Haec omnia possidens, et cum eorum fruitione gloriarer, propterea quod vineam non custodivi, facta sum nigra, et vitio a puritate lapsa, formam indui atram et tenebricosam. Talis enim formæ est tunica pellicea. Nunc autem propter rectitudinem quæ me rursus dilexit, effecta pulchra et luminosa, suspectam babeo meam prosperita- tem, ne rursus perdam pulchritudinem, per igno- rantiam non assecuta modum ejus tuto custodiendæ. Propterea cessans loqui cum adolescentulis, votis revocal sponsum, ei quem desiderabat no- mine indito ex sua in ipsum affectione. Quid enim dicit ? Renuntia mihi, quem diligit anima mea, ubi pascas, ubi cubes in meridie : ne quando fam • Thren. 11, sqq. " C

Α ποίμαινε τοὺς ἐρίφους ἐπὶ σκηνώμασι τῶν ποιμέ νων. Τούτων δὲ τῶν ῥημάτων ἡ μὲν διάνοια πρόξη- λος ἐκ τῆς τῶν ἐξετασθέντων ἀκολουθίας ἐστὶν, ἡ δὲ σύνταξις δοκεῖ πως τὴν ἀσάφειαν ἔχειν. Τίς οὖν ἡ διάνοια ; Ασφαλέστατόν ἐστι φυλακτήριον ἡμῶν τὸ ἑαυτὸν μὴ ἀγνοήσαι, μηδέ τι ἄλλο τῶν περὶ αὐτὸν βλέποντα, ἑαυτὸν οἴεσθαι βλέπειν· ὅπερ δὴ πάσχου σιν οἱ ἑαυτῶν ἀνεπίσκεπτοι, ἰσχὺν ἢ κάλλος, ἢ δόξαν, δυναστείαν, ή τινα πλούτου περιουσίαν, ἢ τύφον, ἢ ὄγκον, ἢ σώματος μέγεθος, ἢ μορφῆς εὐμοιρίαν, ἢ ἄλλο τι τοιοῦτον ἐν ἑαυτοῖς ὁρῶντες, τοιούτους ἑαυ τοὺς εἶναι νομίζουσι. Διὰ τοῦτο σφαλεροί φυλακές εἰσιν ἑαυτῶν, τῇ περὶ τὸ ἀλλότριον σχέσει, ἀφύλα στον περιορῶντες τὸ ἴδιον. Πῶς γὰρ ἄν τις φυλάξειεν δ μὴ ἐπίσταται; Οὐκοῦν ἀσφαλεστάτη φρουρὰ τῶν ἐν ἡμῖν ἀγαθῶν, τὸ ἑαυτοὺς μὴ ἀγνοεῖν, καὶ τὸ γνῶναι ἕκαστον ἑαυτὸν ὅπερ ἐστί, καὶ ἀκριβῶς ἑαυτὸν ἀπὸ τῶν περὶ αὐτὸν διακρίνειν, ὡς ἂν μὴ λάθοι φυλάσσων ἀνθ'· ἑαυτοῦ τὸ ἀλλότριον. Ὁ γὰρ πρὸς τὴν ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ βλέπων ζωήν, καὶ τὰ ἐνταῦθα τίμια φυλακής άξια κρίνων, οὐκ οἶδε τὸ ἴδιον διακρῖναι τοῦ ἀλλοτρίου. Οὐδὲν γὰρ τῶν παρερ χομένων ἐστὶν ἡμέτερον. Πῶς γὰρ ἄν τις κρατήσεις τοῦ παροδικοῦ τε καὶ ῥέοντος; Ἐπεὶ οὖν ἔμμονον καὶ ὡσαύτως ἔχει ἡ νοητή τε καὶ ἄῦλος φύσις, ἡ δὲ - ὕλη παρέρχεται διὰ ῥοῆς τινος καὶ κινήσεις πάντοτε ἀλλοιουμένη· ἀναγκαίως ὁ τοῦ ἑστῶτος χωριζόμενος, τῷ ἀστατοῦντι πάντως συμπαραφέρεται· καὶ ὁ τὸ παρερχόμενον καὶ τὸ ἑστὸς καταλιπών, ἀμφοτέρων διαμαρτάνει, τὸ μὲν ἀφιεὶς, τὸ δὲ κατέχειν μὴ δυνά- μενος. Διὰ τοῦτό φησιν ἡ τῶν φίλων τοῦ νυμφίου συμβουλὴ τὰ εἰρημένα ὅτι ᾿Εὰν μὴ γνῷς σεαυ- τὴν, ἡ καλὴ ἐν γυναιξὶν, ἔξελθε σὺ ἐν πτέρναις τῶν ποιμνίων· καὶ ποίμαινε τοὺς ἐρίφους ἐπὶ σκηνώμασι τῶν ποιμνίων. Τοῦτο δέ ἐστι τί; "Οτι ὁ ἑαυτὸν ἀγνοήσας ἐκπίπτει μὲν τῆς τῶν προβάτων ἀγέλης, σύννομος δε γίνεται τοῖς ἐρίφοις, ὧν ἡ στά ο σις ἐπὶ τὸ σκαιὸν ἀπεώσθη· οὕτω τοῦ καλοῦ ποιμέ νος, ἐκ δεξιῶν μὲν τὰ πρόβατα στήσαντος, ἀφορί σαντος δὲ τῆς κρείττονος λήξεως ἐπὶ τὸ ἀριστερὸν τὰ ἐρίφια. Τοῦτο τοίνυν ἐκ τῆς τῶν φίλων τοῦ νυμ φίου συμβουλῆς παιδευόμεθα, τὸ δεῖν εἰς αὐτὴν βλέ πειν τὴν τῶν πραγμάτων φύσιν, καὶ μὴ πεπλανη μένοις ίχνεσι τῆς ἀληθείας παραστοχάζεσθαι. Σαφέστερον δὲ χρὴ τὸν περὶ τούτων ἐκθέσθαι λόγον. Πολλοὶ τῶν ἀνθρώπων οὐκ αὐτοὶ κρίνουσιν ὅπως ἔχει τὰ πράγματα φύσεως, ἀλλὰ πρὸς τὴν συνήθειαν τῶν προβεβηκότων ὁρῶντες, τῆς ὑγιοῦς τῶν ὄντων κρίσεως ἁμαρτάνουσιν, οὐκ ἔμφρονά τινα λογισμόν, ἀλλὰ συνήθειαν ἄλογον, τοῦ καλοῦ κριτή ριον προβαλλόμενοι· ὅθεν εἰς ἀρχάς τε καὶ δυνα στείας ἑαυτοὺς εἰσωθοῦσι, καὶ τὰς ἐν τῷ κόσμῳ περι- φανείας, καὶ τοὺς ὑλικοὺς ὄγκους περὶ πολλοῦ ποιοῦνται, ἄδηλον ἂν εἰς ὅ τι τούτων ἕκαστον κατα- λήξει μετὰ τὸν τῇδε βίον. Οὐ γὰρ ἀσφαλῆς τῶν μελ λόντων ἐγγυητής ή συνήθεια, ἧς τὸ πέρας ἐρίφων εὑρίσκεται πολλάκις, οὐχὶ προβάτων ἀγέλη. Νοεῖς δὲ S. GREGOR NYSSENI- - el pasce hados in tabernaculis pastorum. Sen- sus autem horum verborum est manifestus ex con- sequentia eorum quæ sunt examinata. Constructio autem videtur, nescio quomodo, esse minus lu- cida. Quisnam est ergo sensus ? Tulissima nos con- servandi ratio, est seipsum non ignorare, neque aliquid aliud quam quod in se est videntem, exi- stimare seipsum aspicere quod quidem iis acci- dit qui seipsos non considerantes, vires, aut pul- * chritudinen, aut gloriam, aut potentiam, aut ali- quas alias facultates, aut fastum, aut corporis mo- lem ac magnitudinem, aut formæ elegantiam, aut aliquid aliud in seipsis videntes, se tales esse exi- stimant. Propterea sunt sui, non tuti custodes, per habitudinem ad alienum, proprium negligentes incustoditumn. Quemadmodum enim custodierit B quispiam id quod nescit? Eorum ergo quæ sunt in nobis bonorum custodiendorum est tutissima ra- tio, seipsum non ignorare, exacteque et accurate se scire unumquenique quid sit, et seipsum discer- nere ab iis quæ sunt circa se, ne imprudens alie- num pro seipso custodiat. Qui enim aspicit ad vi- tam quæ agitur in hoc mundo, et quæ hic sunt pretiosa existimat digna quæ custodiantur, nescit discernere proprium ab alieno. Nihil enim est no- strum eorum quæ transeunt. Quomodo enim domi- natum obtinueris in id quod transit et fluit? Cum ergo ea quæ intelligentia percipitur et est materia expers natura, stabilis sit, et semper similiter et eodem modo se habeat; transeat autem materia per fluxum quendam et motum semper mutata: ne- cesse est ut qui ab eo quod stat, separatur, omnino circumferatur cum eo quod est instabile ; et qui persequitur id quod transit, et relinquit id quod est stabile, utroque frustratur, ut qui alterum qui- dem dimittat, alterum vero non possit retinere. Propterea amicorum sponsi consilium dicit ea quæ dicta sunt, nempe : Si non cognoscas teipsam, pulchra inter mulieres, egredere tu in vestigiis gre- gum; et pasce hædos tuos in tabernaculis pastorum, Hoc autem est, quod qui seipsum ignoravit, a grege quidem omnium excidit, simul autem pasci- tur cum hædis, quorum statio rejecta est ad sini- stram, cum bonus pastor oves statuerit a dextris, hædos autem a meliori sorte segregaverit ad sinistram. Ex amicorum ergo sponsi consilio discimus, oportere aspicere ad ipsam rerum naturam, et non vestigiis errantibus a veritate aberrare. C Sunt autem hæc verba clarius explicanda. Multi D homines non judicant ipsi quemadmodum se ha- beant res naturæ, sed eorum qui vixerunt intuen- tes consuetudinem, aberrant a sano rerum judicio, non prudentem aliquam ratiocinationen, sed ra- tionis expertem consuetudinem boni et honesti constituentes judicem, unde seipsos provehunt ad imperia et magistratus, honoresque et splendores qui sunt in hoc mundo, et magnifaciunt mundanam potentiam et magnitudinem, cum sit incertum quo sit unumquodque eorum rediturum post hanc vi- tam. Non enim de futuris satis tuto fidejubet con- suetudo, cujus finis sepenumero invenitur grex

Α ποίμαινε τοὺς ἐρίφους ἐπὶ σκηνώμασι τῶν ποιμέ νων. Τούτων δὲ τῶν ῥημάτων ἡ μὲν διάνοια πρόξη- λος ἐκ τῆς τῶν ἐξετασθέντων ἀκολουθίας ἐστὶν, ἡ δὲ σύνταξις δοκεῖ πως τὴν ἀσάφειαν ἔχειν. Τίς οὖν ἡ διάνοια ; Ασφαλέστατόν ἐστι φυλακτήριον ἡμῶν τὸ ἑαυτὸν μὴ ἀγνοήσαι, μηδέ τι ἄλλο τῶν περὶ αὐτὸν βλέποντα, ἑαυτὸν οἴεσθαι βλέπειν· ὅπερ δὴ πάσχου σιν οἱ ἑαυτῶν ἀνεπίσκεπτοι, ἰσχὺν ἢ κάλλος, ἢ δόξαν, δυναστείαν, ή τινα πλούτου περιουσίαν, ἢ τύφον, ἢ ὄγκον, ἢ σώματος μέγεθος, ἢ μορφῆς εὐμοιρίαν, ἢ ἄλλο τι τοιοῦτον ἐν ἑαυτοῖς ὁρῶντες, τοιούτους ἑαυ τοὺς εἶναι νομίζουσι. Διὰ τοῦτο σφαλεροί φυλακές εἰσιν ἑαυτῶν, τῇ περὶ τὸ ἀλλότριον σχέσει, ἀφύλα στον περιορῶντες τὸ ἴδιον. Πῶς γὰρ ἄν τις φυλάξειεν δ μὴ ἐπίσταται; Οὐκοῦν ἀσφαλεστάτη φρουρὰ τῶν ἐν ἡμῖν ἀγαθῶν, τὸ ἑαυτοὺς μὴ ἀγνοεῖν, καὶ τὸ γνῶναι ἕκαστον ἑαυτὸν ὅπερ ἐστί, καὶ ἀκριβῶς ἑαυτὸν ἀπὸ τῶν περὶ αὐτὸν διακρίνειν, ὡς ἂν μὴ λάθοι φυλάσσων ἀνθ'· ἑαυτοῦ τὸ ἀλλότριον. Ὁ γὰρ πρὸς τὴν ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ βλέπων ζωήν, καὶ τὰ ἐνταῦθα τίμια φυλακής άξια κρίνων, οὐκ οἶδε τὸ ἴδιον διακρῖναι τοῦ ἀλλοτρίου. Οὐδὲν γὰρ τῶν παρερ χομένων ἐστὶν ἡμέτερον. Πῶς γὰρ ἄν τις κρατήσεις τοῦ παροδικοῦ τε καὶ ῥέοντος; Ἐπεὶ οὖν ἔμμονον καὶ ὡσαύτως ἔχει ἡ νοητή τε καὶ ἄῦλος φύσις, ἡ δὲ - ὕλη παρέρχεται διὰ ῥοῆς τινος καὶ κινήσεις πάντοτε ἀλλοιουμένη· ἀναγκαίως ὁ τοῦ ἑστῶτος χωριζόμενος, τῷ ἀστατοῦντι πάντως συμπαραφέρεται· καὶ ὁ τὸ παρερχόμενον καὶ τὸ ἑστὸς καταλιπών, ἀμφοτέρων διαμαρτάνει, τὸ μὲν ἀφιεὶς, τὸ δὲ κατέχειν μὴ δυνά- μενος. Διὰ τοῦτό φησιν ἡ τῶν φίλων τοῦ νυμφίου συμβουλὴ τὰ εἰρημένα ὅτι ᾿Εὰν μὴ γνῷς σεαυ- τὴν, ἡ καλὴ ἐν γυναιξὶν, ἔξελθε σὺ ἐν πτέρναις τῶν ποιμνίων· καὶ ποίμαινε τοὺς ἐρίφους ἐπὶ σκηνώμασι τῶν ποιμνίων. Τοῦτο δέ ἐστι τί; "Οτι ὁ ἑαυτὸν ἀγνοήσας ἐκπίπτει μὲν τῆς τῶν προβάτων ἀγέλης, σύννομος δε γίνεται τοῖς ἐρίφοις, ὧν ἡ στά ο σις ἐπὶ τὸ σκαιὸν ἀπεώσθη· οὕτω τοῦ καλοῦ ποιμέ νος, ἐκ δεξιῶν μὲν τὰ πρόβατα στήσαντος, ἀφορί σαντος δὲ τῆς κρείττονος λήξεως ἐπὶ τὸ ἀριστερὸν τὰ ἐρίφια. Τοῦτο τοίνυν ἐκ τῆς τῶν φίλων τοῦ νυμ φίου συμβουλῆς παιδευόμεθα, τὸ δεῖν εἰς αὐτὴν βλέ πειν τὴν τῶν πραγμάτων φύσιν, καὶ μὴ πεπλανη μένοις ίχνεσι τῆς ἀληθείας παραστοχάζεσθαι. Σαφέστερον δὲ χρὴ τὸν περὶ τούτων ἐκθέσθαι λόγον. Πολλοὶ τῶν ἀνθρώπων οὐκ αὐτοὶ κρίνουσιν ὅπως ἔχει τὰ πράγματα φύσεως, ἀλλὰ πρὸς τὴν συνήθειαν τῶν προβεβηκότων ὁρῶντες, τῆς ὑγιοῦς τῶν ὄντων κρίσεως ἁμαρτάνουσιν, οὐκ ἔμφρονά τινα λογισμόν, ἀλλὰ συνήθειαν ἄλογον, τοῦ καλοῦ κριτή ριον προβαλλόμενοι· ὅθεν εἰς ἀρχάς τε καὶ δυνα στείας ἑαυτοὺς εἰσωθοῦσι, καὶ τὰς ἐν τῷ κόσμῳ περι- φανείας, καὶ τοὺς ὑλικοὺς ὄγκους περὶ πολλοῦ ποιοῦνται, ἄδηλον ἂν εἰς ὅ τι τούτων ἕκαστον κατα- λήξει μετὰ τὸν τῇδε βίον. Οὐ γὰρ ἀσφαλῆς τῶν μελ λόντων ἐγγυητής ή συνήθεια, ἧς τὸ πέρας ἐρίφων εὑρίσκεται πολλάκις, οὐχὶ προβάτων ἀγέλη. Νοεῖς δὲ S. GREGOR NYSSENI- - el pasce hados in tabernaculis pastorum. Sen- sus autem horum verborum est manifestus ex con- sequentia eorum quæ sunt examinata. Constructio autem videtur, nescio quomodo, esse minus lu- cida. Quisnam est ergo sensus ? Tulissima nos con- servandi ratio, est seipsum non ignorare, neque aliquid aliud quam quod in se est videntem, exi- stimare seipsum aspicere quod quidem iis acci- dit qui seipsos non considerantes, vires, aut pul- * chritudinen, aut gloriam, aut potentiam, aut ali- quas alias facultates, aut fastum, aut corporis mo- lem ac magnitudinem, aut formæ elegantiam, aut aliquid aliud in seipsis videntes, se tales esse exi- stimant. Propterea sunt sui, non tuti custodes, per habitudinem ad alienum, proprium negligentes incustoditumn. Quemadmodum enim custodierit B quispiam id quod nescit? Eorum ergo quæ sunt in nobis bonorum custodiendorum est tutissima ra- tio, seipsum non ignorare, exacteque et accurate se scire unumquenique quid sit, et seipsum discer- nere ab iis quæ sunt circa se, ne imprudens alie- num pro seipso custodiat. Qui enim aspicit ad vi- tam quæ agitur in hoc mundo, et quæ hic sunt pretiosa existimat digna quæ custodiantur, nescit discernere proprium ab alieno. Nihil enim est no- strum eorum quæ transeunt. Quomodo enim domi- natum obtinueris in id quod transit et fluit? Cum ergo ea quæ intelligentia percipitur et est materia expers natura, stabilis sit, et semper similiter et eodem modo se habeat; transeat autem materia per fluxum quendam et motum semper mutata: ne- cesse est ut qui ab eo quod stat, separatur, omnino circumferatur cum eo quod est instabile ; et qui persequitur id quod transit, et relinquit id quod est stabile, utroque frustratur, ut qui alterum qui- dem dimittat, alterum vero non possit retinere. Propterea amicorum sponsi consilium dicit ea quæ dicta sunt, nempe : Si non cognoscas teipsam, pulchra inter mulieres, egredere tu in vestigiis gre- gum; et pasce hædos tuos in tabernaculis pastorum, Hoc autem est, quod qui seipsum ignoravit, a grege quidem omnium excidit, simul autem pasci- tur cum hædis, quorum statio rejecta est ad sini- stram, cum bonus pastor oves statuerit a dextris, hædos autem a meliori sorte segregaverit ad sinistram. Ex amicorum ergo sponsi consilio discimus, oportere aspicere ad ipsam rerum naturam, et non vestigiis errantibus a veritate aberrare. C Sunt autem hæc verba clarius explicanda. Multi D homines non judicant ipsi quemadmodum se ha- beant res naturæ, sed eorum qui vixerunt intuen- tes consuetudinem, aberrant a sano rerum judicio, non prudentem aliquam ratiocinationen, sed ra- tionis expertem consuetudinem boni et honesti constituentes judicem, unde seipsos provehunt ad imperia et magistratus, honoresque et splendores qui sunt in hoc mundo, et magnifaciunt mundanam potentiam et magnitudinem, cum sit incertum quo sit unumquodque eorum rediturum post hanc vi- tam. Non enim de futuris satis tuto fidejubet con- suetudo, cujus finis sepenumero invenitur grex

Α ποίμαινε τοὺς ἐρίφους ἐπὶ σκηνώμασι τῶν ποιμέ νων. Τούτων δὲ τῶν ῥημάτων ἡ μὲν διάνοια πρόξη- λος ἐκ τῆς τῶν ἐξετασθέντων ἀκολουθίας ἐστὶν, ἡ δὲ σύνταξις δοκεῖ πως τὴν ἀσάφειαν ἔχειν. Τίς οὖν ἡ διάνοια ; Ασφαλέστατόν ἐστι φυλακτήριον ἡμῶν τὸ ἑαυτὸν μὴ ἀγνοήσαι, μηδέ τι ἄλλο τῶν περὶ αὐτὸν βλέποντα, ἑαυτὸν οἴεσθαι βλέπειν· ὅπερ δὴ πάσχου σιν οἱ ἑαυτῶν ἀνεπίσκεπτοι, ἰσχὺν ἢ κάλλος, ἢ δόξαν, δυναστείαν, ή τινα πλούτου περιουσίαν, ἢ τύφον, ἢ ὄγκον, ἢ σώματος μέγεθος, ἢ μορφῆς εὐμοιρίαν, ἢ ἄλλο τι τοιοῦτον ἐν ἑαυτοῖς ὁρῶντες, τοιούτους ἑαυ τοὺς εἶναι νομίζουσι. Διὰ τοῦτο σφαλεροί φυλακές εἰσιν ἑαυτῶν, τῇ περὶ τὸ ἀλλότριον σχέσει, ἀφύλα στον περιορῶντες τὸ ἴδιον. Πῶς γὰρ ἄν τις φυλάξειεν δ μὴ ἐπίσταται; Οὐκοῦν ἀσφαλεστάτη φρουρὰ τῶν ἐν ἡμῖν ἀγαθῶν, τὸ ἑαυτοὺς μὴ ἀγνοεῖν, καὶ τὸ γνῶναι ἕκαστον ἑαυτὸν ὅπερ ἐστί, καὶ ἀκριβῶς ἑαυτὸν ἀπὸ τῶν περὶ αὐτὸν διακρίνειν, ὡς ἂν μὴ λάθοι φυλάσσων ἀνθ'· ἑαυτοῦ τὸ ἀλλότριον. Ὁ γὰρ πρὸς τὴν ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ βλέπων ζωήν, καὶ τὰ ἐνταῦθα τίμια φυλακής άξια κρίνων, οὐκ οἶδε τὸ ἴδιον διακρῖναι τοῦ ἀλλοτρίου. Οὐδὲν γὰρ τῶν παρερ χομένων ἐστὶν ἡμέτερον. Πῶς γὰρ ἄν τις κρατήσεις τοῦ παροδικοῦ τε καὶ ῥέοντος; Ἐπεὶ οὖν ἔμμονον καὶ ὡσαύτως ἔχει ἡ νοητή τε καὶ ἄῦλος φύσις, ἡ δὲ - ὕλη παρέρχεται διὰ ῥοῆς τινος καὶ κινήσεις πάντοτε ἀλλοιουμένη· ἀναγκαίως ὁ τοῦ ἑστῶτος χωριζόμενος, τῷ ἀστατοῦντι πάντως συμπαραφέρεται· καὶ ὁ τὸ παρερχόμενον καὶ τὸ ἑστὸς καταλιπών, ἀμφοτέρων διαμαρτάνει, τὸ μὲν ἀφιεὶς, τὸ δὲ κατέχειν μὴ δυνά- μενος. Διὰ τοῦτό φησιν ἡ τῶν φίλων τοῦ νυμφίου συμβουλὴ τὰ εἰρημένα ὅτι ᾿Εὰν μὴ γνῷς σεαυ- τὴν, ἡ καλὴ ἐν γυναιξὶν, ἔξελθε σὺ ἐν πτέρναις τῶν ποιμνίων· καὶ ποίμαινε τοὺς ἐρίφους ἐπὶ σκηνώμασι τῶν ποιμνίων. Τοῦτο δέ ἐστι τί; "Οτι ὁ ἑαυτὸν ἀγνοήσας ἐκπίπτει μὲν τῆς τῶν προβάτων ἀγέλης, σύννομος δε γίνεται τοῖς ἐρίφοις, ὧν ἡ στά ο σις ἐπὶ τὸ σκαιὸν ἀπεώσθη· οὕτω τοῦ καλοῦ ποιμέ νος, ἐκ δεξιῶν μὲν τὰ πρόβατα στήσαντος, ἀφορί σαντος δὲ τῆς κρείττονος λήξεως ἐπὶ τὸ ἀριστερὸν τὰ ἐρίφια. Τοῦτο τοίνυν ἐκ τῆς τῶν φίλων τοῦ νυμ φίου συμβουλῆς παιδευόμεθα, τὸ δεῖν εἰς αὐτὴν βλέ πειν τὴν τῶν πραγμάτων φύσιν, καὶ μὴ πεπλανη μένοις ίχνεσι τῆς ἀληθείας παραστοχάζεσθαι. Σαφέστερον δὲ χρὴ τὸν περὶ τούτων ἐκθέσθαι λόγον. Πολλοὶ τῶν ἀνθρώπων οὐκ αὐτοὶ κρίνουσιν ὅπως ἔχει τὰ πράγματα φύσεως, ἀλλὰ πρὸς τὴν συνήθειαν τῶν προβεβηκότων ὁρῶντες, τῆς ὑγιοῦς τῶν ὄντων κρίσεως ἁμαρτάνουσιν, οὐκ ἔμφρονά τινα λογισμόν, ἀλλὰ συνήθειαν ἄλογον, τοῦ καλοῦ κριτή ριον προβαλλόμενοι· ὅθεν εἰς ἀρχάς τε καὶ δυνα στείας ἑαυτοὺς εἰσωθοῦσι, καὶ τὰς ἐν τῷ κόσμῳ περι- φανείας, καὶ τοὺς ὑλικοὺς ὄγκους περὶ πολλοῦ ποιοῦνται, ἄδηλον ἂν εἰς ὅ τι τούτων ἕκαστον κατα- λήξει μετὰ τὸν τῇδε βίον. Οὐ γὰρ ἀσφαλῆς τῶν μελ λόντων ἐγγυητής ή συνήθεια, ἧς τὸ πέρας ἐρίφων εὑρίσκεται πολλάκις, οὐχὶ προβάτων ἀγέλη. Νοεῖς δὲ S. GREGOR NYSSENI- - el pasce hados in tabernaculis pastorum. Sen- sus autem horum verborum est manifestus ex con- sequentia eorum quæ sunt examinata. Constructio autem videtur, nescio quomodo, esse minus lu- cida. Quisnam est ergo sensus ? Tulissima nos con- servandi ratio, est seipsum non ignorare, neque aliquid aliud quam quod in se est videntem, exi- stimare seipsum aspicere quod quidem iis acci- dit qui seipsos non considerantes, vires, aut pul- * chritudinen, aut gloriam, aut potentiam, aut ali- quas alias facultates, aut fastum, aut corporis mo- lem ac magnitudinem, aut formæ elegantiam, aut aliquid aliud in seipsis videntes, se tales esse exi- stimant. Propterea sunt sui, non tuti custodes, per habitudinem ad alienum, proprium negligentes incustoditumn. Quemadmodum enim custodierit B quispiam id quod nescit? Eorum ergo quæ sunt in nobis bonorum custodiendorum est tutissima ra- tio, seipsum non ignorare, exacteque et accurate se scire unumquenique quid sit, et seipsum discer- nere ab iis quæ sunt circa se, ne imprudens alie- num pro seipso custodiat. Qui enim aspicit ad vi- tam quæ agitur in hoc mundo, et quæ hic sunt pretiosa existimat digna quæ custodiantur, nescit discernere proprium ab alieno. Nihil enim est no- strum eorum quæ transeunt. Quomodo enim domi- natum obtinueris in id quod transit et fluit? Cum ergo ea quæ intelligentia percipitur et est materia expers natura, stabilis sit, et semper similiter et eodem modo se habeat; transeat autem materia per fluxum quendam et motum semper mutata: ne- cesse est ut qui ab eo quod stat, separatur, omnino circumferatur cum eo quod est instabile ; et qui persequitur id quod transit, et relinquit id quod est stabile, utroque frustratur, ut qui alterum qui- dem dimittat, alterum vero non possit retinere. Propterea amicorum sponsi consilium dicit ea quæ dicta sunt, nempe : Si non cognoscas teipsam, pulchra inter mulieres, egredere tu in vestigiis gre- gum; et pasce hædos tuos in tabernaculis pastorum, Hoc autem est, quod qui seipsum ignoravit, a grege quidem omnium excidit, simul autem pasci- tur cum hædis, quorum statio rejecta est ad sini- stram, cum bonus pastor oves statuerit a dextris, hædos autem a meliori sorte segregaverit ad sinistram. Ex amicorum ergo sponsi consilio discimus, oportere aspicere ad ipsam rerum naturam, et non vestigiis errantibus a veritate aberrare. C Sunt autem hæc verba clarius explicanda. Multi D homines non judicant ipsi quemadmodum se ha- beant res naturæ, sed eorum qui vixerunt intuen- tes consuetudinem, aberrant a sano rerum judicio, non prudentem aliquam ratiocinationen, sed ra- tionis expertem consuetudinem boni et honesti constituentes judicem, unde seipsos provehunt ad imperia et magistratus, honoresque et splendores qui sunt in hoc mundo, et magnifaciunt mundanam potentiam et magnitudinem, cum sit incertum quo sit unumquodque eorum rediturum post hanc vi- tam. Non enim de futuris satis tuto fidejubet con- suetudo, cujus finis sepenumero invenitur grex

Α ποίμαινε τοὺς ἐρίφους ἐπὶ σκηνώμασι τῶν ποιμέ νων. Τούτων δὲ τῶν ῥημάτων ἡ μὲν διάνοια πρόξη- λος ἐκ τῆς τῶν ἐξετασθέντων ἀκολουθίας ἐστὶν, ἡ δὲ σύνταξις δοκεῖ πως τὴν ἀσάφειαν ἔχειν. Τίς οὖν ἡ διάνοια ; Ασφαλέστατόν ἐστι φυλακτήριον ἡμῶν τὸ ἑαυτὸν μὴ ἀγνοήσαι, μηδέ τι ἄλλο τῶν περὶ αὐτὸν βλέποντα, ἑαυτὸν οἴεσθαι βλέπειν· ὅπερ δὴ πάσχου σιν οἱ ἑαυτῶν ἀνεπίσκεπτοι, ἰσχὺν ἢ κάλλος, ἢ δόξαν, δυναστείαν, ή τινα πλούτου περιουσίαν, ἢ τύφον, ἢ ὄγκον, ἢ σώματος μέγεθος, ἢ μορφῆς εὐμοιρίαν, ἢ ἄλλο τι τοιοῦτον ἐν ἑαυτοῖς ὁρῶντες, τοιούτους ἑαυ τοὺς εἶναι νομίζουσι. Διὰ τοῦτο σφαλεροί φυλακές εἰσιν ἑαυτῶν, τῇ περὶ τὸ ἀλλότριον σχέσει, ἀφύλα στον περιορῶντες τὸ ἴδιον. Πῶς γὰρ ἄν τις φυλάξειεν δ μὴ ἐπίσταται; Οὐκοῦν ἀσφαλεστάτη φρουρὰ τῶν ἐν ἡμῖν ἀγαθῶν, τὸ ἑαυτοὺς μὴ ἀγνοεῖν, καὶ τὸ γνῶναι ἕκαστον ἑαυτὸν ὅπερ ἐστί, καὶ ἀκριβῶς ἑαυτὸν ἀπὸ τῶν περὶ αὐτὸν διακρίνειν, ὡς ἂν μὴ λάθοι φυλάσσων ἀνθ'· ἑαυτοῦ τὸ ἀλλότριον. Ὁ γὰρ πρὸς τὴν ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ βλέπων ζωήν, καὶ τὰ ἐνταῦθα τίμια φυλακής άξια κρίνων, οὐκ οἶδε τὸ ἴδιον διακρῖναι τοῦ ἀλλοτρίου. Οὐδὲν γὰρ τῶν παρερ χομένων ἐστὶν ἡμέτερον. Πῶς γὰρ ἄν τις κρατήσεις τοῦ παροδικοῦ τε καὶ ῥέοντος; Ἐπεὶ οὖν ἔμμονον καὶ ὡσαύτως ἔχει ἡ νοητή τε καὶ ἄῦλος φύσις, ἡ δὲ - ὕλη παρέρχεται διὰ ῥοῆς τινος καὶ κινήσεις πάντοτε ἀλλοιουμένη· ἀναγκαίως ὁ τοῦ ἑστῶτος χωριζόμενος, τῷ ἀστατοῦντι πάντως συμπαραφέρεται· καὶ ὁ τὸ παρερχόμενον καὶ τὸ ἑστὸς καταλιπών, ἀμφοτέρων διαμαρτάνει, τὸ μὲν ἀφιεὶς, τὸ δὲ κατέχειν μὴ δυνά- μενος. Διὰ τοῦτό φησιν ἡ τῶν φίλων τοῦ νυμφίου συμβουλὴ τὰ εἰρημένα ὅτι ᾿Εὰν μὴ γνῷς σεαυ- τὴν, ἡ καλὴ ἐν γυναιξὶν, ἔξελθε σὺ ἐν πτέρναις τῶν ποιμνίων· καὶ ποίμαινε τοὺς ἐρίφους ἐπὶ σκηνώμασι τῶν ποιμνίων. Τοῦτο δέ ἐστι τί; "Οτι ὁ ἑαυτὸν ἀγνοήσας ἐκπίπτει μὲν τῆς τῶν προβάτων ἀγέλης, σύννομος δε γίνεται τοῖς ἐρίφοις, ὧν ἡ στά ο σις ἐπὶ τὸ σκαιὸν ἀπεώσθη· οὕτω τοῦ καλοῦ ποιμέ νος, ἐκ δεξιῶν μὲν τὰ πρόβατα στήσαντος, ἀφορί σαντος δὲ τῆς κρείττονος λήξεως ἐπὶ τὸ ἀριστερὸν τὰ ἐρίφια. Τοῦτο τοίνυν ἐκ τῆς τῶν φίλων τοῦ νυμ φίου συμβουλῆς παιδευόμεθα, τὸ δεῖν εἰς αὐτὴν βλέ πειν τὴν τῶν πραγμάτων φύσιν, καὶ μὴ πεπλανη μένοις ίχνεσι τῆς ἀληθείας παραστοχάζεσθαι. Σαφέστερον δὲ χρὴ τὸν περὶ τούτων ἐκθέσθαι λόγον. Πολλοὶ τῶν ἀνθρώπων οὐκ αὐτοὶ κρίνουσιν ὅπως ἔχει τὰ πράγματα φύσεως, ἀλλὰ πρὸς τὴν συνήθειαν τῶν προβεβηκότων ὁρῶντες, τῆς ὑγιοῦς τῶν ὄντων κρίσεως ἁμαρτάνουσιν, οὐκ ἔμφρονά τινα λογισμόν, ἀλλὰ συνήθειαν ἄλογον, τοῦ καλοῦ κριτή ριον προβαλλόμενοι· ὅθεν εἰς ἀρχάς τε καὶ δυνα στείας ἑαυτοὺς εἰσωθοῦσι, καὶ τὰς ἐν τῷ κόσμῳ περι- φανείας, καὶ τοὺς ὑλικοὺς ὄγκους περὶ πολλοῦ ποιοῦνται, ἄδηλον ἂν εἰς ὅ τι τούτων ἕκαστον κατα- λήξει μετὰ τὸν τῇδε βίον. Οὐ γὰρ ἀσφαλῆς τῶν μελ λόντων ἐγγυητής ή συνήθεια, ἧς τὸ πέρας ἐρίφων εὑρίσκεται πολλάκις, οὐχὶ προβάτων ἀγέλη. Νοεῖς δὲ S. GREGOR NYSSENI- - el pasce hados in tabernaculis pastorum. Sen- sus autem horum verborum est manifestus ex con- sequentia eorum quæ sunt examinata. Constructio autem videtur, nescio quomodo, esse minus lu- cida. Quisnam est ergo sensus ? Tulissima nos con- servandi ratio, est seipsum non ignorare, neque aliquid aliud quam quod in se est videntem, exi- stimare seipsum aspicere quod quidem iis acci- dit qui seipsos non considerantes, vires, aut pul- * chritudinen, aut gloriam, aut potentiam, aut ali- quas alias facultates, aut fastum, aut corporis mo- lem ac magnitudinem, aut formæ elegantiam, aut aliquid aliud in seipsis videntes, se tales esse exi- stimant. Propterea sunt sui, non tuti custodes, per habitudinem ad alienum, proprium negligentes incustoditumn. Quemadmodum enim custodierit B quispiam id quod nescit? Eorum ergo quæ sunt in nobis bonorum custodiendorum est tutissima ra- tio, seipsum non ignorare, exacteque et accurate se scire unumquenique quid sit, et seipsum discer- nere ab iis quæ sunt circa se, ne imprudens alie- num pro seipso custodiat. Qui enim aspicit ad vi- tam quæ agitur in hoc mundo, et quæ hic sunt pretiosa existimat digna quæ custodiantur, nescit discernere proprium ab alieno. Nihil enim est no- strum eorum quæ transeunt. Quomodo enim domi- natum obtinueris in id quod transit et fluit? Cum ergo ea quæ intelligentia percipitur et est materia expers natura, stabilis sit, et semper similiter et eodem modo se habeat; transeat autem materia per fluxum quendam et motum semper mutata: ne- cesse est ut qui ab eo quod stat, separatur, omnino circumferatur cum eo quod est instabile ; et qui persequitur id quod transit, et relinquit id quod est stabile, utroque frustratur, ut qui alterum qui- dem dimittat, alterum vero non possit retinere. Propterea amicorum sponsi consilium dicit ea quæ dicta sunt, nempe : Si non cognoscas teipsam, pulchra inter mulieres, egredere tu in vestigiis gre- gum; et pasce hædos tuos in tabernaculis pastorum, Hoc autem est, quod qui seipsum ignoravit, a grege quidem omnium excidit, simul autem pasci- tur cum hædis, quorum statio rejecta est ad sini- stram, cum bonus pastor oves statuerit a dextris, hædos autem a meliori sorte segregaverit ad sinistram. Ex amicorum ergo sponsi consilio discimus, oportere aspicere ad ipsam rerum naturam, et non vestigiis errantibus a veritate aberrare. C Sunt autem hæc verba clarius explicanda. Multi D homines non judicant ipsi quemadmodum se ha- beant res naturæ, sed eorum qui vixerunt intuen- tes consuetudinem, aberrant a sano rerum judicio, non prudentem aliquam ratiocinationen, sed ra- tionis expertem consuetudinem boni et honesti constituentes judicem, unde seipsos provehunt ad imperia et magistratus, honoresque et splendores qui sunt in hoc mundo, et magnifaciunt mundanam potentiam et magnitudinem, cum sit incertum quo sit unumquodque eorum rediturum post hanc vi- tam. Non enim de futuris satis tuto fidejubet con- suetudo, cujus finis sepenumero invenitur grex

Α ποίμαινε τοὺς ἐρίφους ἐπὶ σκηνώμασι τῶν ποιμέ νων. Τούτων δὲ τῶν ῥημάτων ἡ μὲν διάνοια πρόξη- λος ἐκ τῆς τῶν ἐξετασθέντων ἀκολουθίας ἐστὶν, ἡ δὲ σύνταξις δοκεῖ πως τὴν ἀσάφειαν ἔχειν. Τίς οὖν ἡ διάνοια ; Ασφαλέστατόν ἐστι φυλακτήριον ἡμῶν τὸ ἑαυτὸν μὴ ἀγνοήσαι, μηδέ τι ἄλλο τῶν περὶ αὐτὸν βλέποντα, ἑαυτὸν οἴεσθαι βλέπειν· ὅπερ δὴ πάσχου σιν οἱ ἑαυτῶν ἀνεπίσκεπτοι, ἰσχὺν ἢ κάλλος, ἢ δόξαν, δυναστείαν, ή τινα πλούτου περιουσίαν, ἢ τύφον, ἢ ὄγκον, ἢ σώματος μέγεθος, ἢ μορφῆς εὐμοιρίαν, ἢ ἄλλο τι τοιοῦτον ἐν ἑαυτοῖς ὁρῶντες, τοιούτους ἑαυ τοὺς εἶναι νομίζουσι. Διὰ τοῦτο σφαλεροί φυλακές εἰσιν ἑαυτῶν, τῇ περὶ τὸ ἀλλότριον σχέσει, ἀφύλα στον περιορῶντες τὸ ἴδιον. Πῶς γὰρ ἄν τις φυλάξειεν δ μὴ ἐπίσταται; Οὐκοῦν ἀσφαλεστάτη φρουρὰ τῶν ἐν ἡμῖν ἀγαθῶν, τὸ ἑαυτοὺς μὴ ἀγνοεῖν, καὶ τὸ γνῶναι ἕκαστον ἑαυτὸν ὅπερ ἐστί, καὶ ἀκριβῶς ἑαυτὸν ἀπὸ τῶν περὶ αὐτὸν διακρίνειν, ὡς ἂν μὴ λάθοι φυλάσσων ἀνθ'· ἑαυτοῦ τὸ ἀλλότριον. Ὁ γὰρ πρὸς τὴν ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ βλέπων ζωήν, καὶ τὰ ἐνταῦθα τίμια φυλακής άξια κρίνων, οὐκ οἶδε τὸ ἴδιον διακρῖναι τοῦ ἀλλοτρίου. Οὐδὲν γὰρ τῶν παρερ χομένων ἐστὶν ἡμέτερον. Πῶς γὰρ ἄν τις κρατήσεις τοῦ παροδικοῦ τε καὶ ῥέοντος; Ἐπεὶ οὖν ἔμμονον καὶ ὡσαύτως ἔχει ἡ νοητή τε καὶ ἄῦλος φύσις, ἡ δὲ - ὕλη παρέρχεται διὰ ῥοῆς τινος καὶ κινήσεις πάντοτε ἀλλοιουμένη· ἀναγκαίως ὁ τοῦ ἑστῶτος χωριζόμενος, τῷ ἀστατοῦντι πάντως συμπαραφέρεται· καὶ ὁ τὸ παρερχόμενον καὶ τὸ ἑστὸς καταλιπών, ἀμφοτέρων διαμαρτάνει, τὸ μὲν ἀφιεὶς, τὸ δὲ κατέχειν μὴ δυνά- μενος. Διὰ τοῦτό φησιν ἡ τῶν φίλων τοῦ νυμφίου συμβουλὴ τὰ εἰρημένα ὅτι ᾿Εὰν μὴ γνῷς σεαυ- τὴν, ἡ καλὴ ἐν γυναιξὶν, ἔξελθε σὺ ἐν πτέρναις τῶν ποιμνίων· καὶ ποίμαινε τοὺς ἐρίφους ἐπὶ σκηνώμασι τῶν ποιμνίων. Τοῦτο δέ ἐστι τί; "Οτι ὁ ἑαυτὸν ἀγνοήσας ἐκπίπτει μὲν τῆς τῶν προβάτων ἀγέλης, σύννομος δε γίνεται τοῖς ἐρίφοις, ὧν ἡ στά ο σις ἐπὶ τὸ σκαιὸν ἀπεώσθη· οὕτω τοῦ καλοῦ ποιμέ νος, ἐκ δεξιῶν μὲν τὰ πρόβατα στήσαντος, ἀφορί σαντος δὲ τῆς κρείττονος λήξεως ἐπὶ τὸ ἀριστερὸν τὰ ἐρίφια. Τοῦτο τοίνυν ἐκ τῆς τῶν φίλων τοῦ νυμ φίου συμβουλῆς παιδευόμεθα, τὸ δεῖν εἰς αὐτὴν βλέ πειν τὴν τῶν πραγμάτων φύσιν, καὶ μὴ πεπλανη μένοις ίχνεσι τῆς ἀληθείας παραστοχάζεσθαι. Σαφέστερον δὲ χρὴ τὸν περὶ τούτων ἐκθέσθαι λόγον. Πολλοὶ τῶν ἀνθρώπων οὐκ αὐτοὶ κρίνουσιν ὅπως ἔχει τὰ πράγματα φύσεως, ἀλλὰ πρὸς τὴν συνήθειαν τῶν προβεβηκότων ὁρῶντες, τῆς ὑγιοῦς τῶν ὄντων κρίσεως ἁμαρτάνουσιν, οὐκ ἔμφρονά τινα λογισμόν, ἀλλὰ συνήθειαν ἄλογον, τοῦ καλοῦ κριτή ριον προβαλλόμενοι· ὅθεν εἰς ἀρχάς τε καὶ δυνα στείας ἑαυτοὺς εἰσωθοῦσι, καὶ τὰς ἐν τῷ κόσμῳ περι- φανείας, καὶ τοὺς ὑλικοὺς ὄγκους περὶ πολλοῦ ποιοῦνται, ἄδηλον ἂν εἰς ὅ τι τούτων ἕκαστον κατα- λήξει μετὰ τὸν τῇδε βίον. Οὐ γὰρ ἀσφαλῆς τῶν μελ λόντων ἐγγυητής ή συνήθεια, ἧς τὸ πέρας ἐρίφων εὑρίσκεται πολλάκις, οὐχὶ προβάτων ἀγέλη. Νοεῖς δὲ S. GREGOR NYSSENI- - el pasce hados in tabernaculis pastorum. Sen- sus autem horum verborum est manifestus ex con- sequentia eorum quæ sunt examinata. Constructio autem videtur, nescio quomodo, esse minus lu- cida. Quisnam est ergo sensus ? Tulissima nos con- servandi ratio, est seipsum non ignorare, neque aliquid aliud quam quod in se est videntem, exi- stimare seipsum aspicere quod quidem iis acci- dit qui seipsos non considerantes, vires, aut pul- * chritudinen, aut gloriam, aut potentiam, aut ali- quas alias facultates, aut fastum, aut corporis mo- lem ac magnitudinem, aut formæ elegantiam, aut aliquid aliud in seipsis videntes, se tales esse exi- stimant. Propterea sunt sui, non tuti custodes, per habitudinem ad alienum, proprium negligentes incustoditumn. Quemadmodum enim custodierit B quispiam id quod nescit? Eorum ergo quæ sunt in nobis bonorum custodiendorum est tutissima ra- tio, seipsum non ignorare, exacteque et accurate se scire unumquenique quid sit, et seipsum discer- nere ab iis quæ sunt circa se, ne imprudens alie- num pro seipso custodiat. Qui enim aspicit ad vi- tam quæ agitur in hoc mundo, et quæ hic sunt pretiosa existimat digna quæ custodiantur, nescit discernere proprium ab alieno. Nihil enim est no- strum eorum quæ transeunt. Quomodo enim domi- natum obtinueris in id quod transit et fluit? Cum ergo ea quæ intelligentia percipitur et est materia expers natura, stabilis sit, et semper similiter et eodem modo se habeat; transeat autem materia per fluxum quendam et motum semper mutata: ne- cesse est ut qui ab eo quod stat, separatur, omnino circumferatur cum eo quod est instabile ; et qui persequitur id quod transit, et relinquit id quod est stabile, utroque frustratur, ut qui alterum qui- dem dimittat, alterum vero non possit retinere. Propterea amicorum sponsi consilium dicit ea quæ dicta sunt, nempe : Si non cognoscas teipsam, pulchra inter mulieres, egredere tu in vestigiis gre- gum; et pasce hædos tuos in tabernaculis pastorum, Hoc autem est, quod qui seipsum ignoravit, a grege quidem omnium excidit, simul autem pasci- tur cum hædis, quorum statio rejecta est ad sini- stram, cum bonus pastor oves statuerit a dextris, hædos autem a meliori sorte segregaverit ad sinistram. Ex amicorum ergo sponsi consilio discimus, oportere aspicere ad ipsam rerum naturam, et non vestigiis errantibus a veritate aberrare. C Sunt autem hæc verba clarius explicanda. Multi D homines non judicant ipsi quemadmodum se ha- beant res naturæ, sed eorum qui vixerunt intuen- tes consuetudinem, aberrant a sano rerum judicio, non prudentem aliquam ratiocinationen, sed ra- tionis expertem consuetudinem boni et honesti constituentes judicem, unde seipsos provehunt ad imperia et magistratus, honoresque et splendores qui sunt in hoc mundo, et magnifaciunt mundanam potentiam et magnitudinem, cum sit incertum quo sit unumquodque eorum rediturum post hanc vi- tam. Non enim de futuris satis tuto fidejubet con- suetudo, cujus finis sepenumero invenitur grex

πάντως τὸν λόγον ἐκ τῆς τοῦ Εὐαγγελίου φωνῆς. Ὁ δὲ πρὸς τὸ ἴδιον τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως βλέπων, τοῦτο δέ ἐστιν ὁ λόγος, καταφρονήσει μὲν τῆς ἀλή γου συνηθείας, οὐδὲν δὲ ὡς καλὸν αἱρήσεται, ὁ μὴ τῇ ψυχῇ φέρει τὸ κέρδος. Οὐκοῦν οὐ χρὴ πρὸς τὰ Γ ἴχνη τῶν βοσκημάτων βλέπειν, ἃ τῷ γεώδει βίῳ διὰ τῶν πτερνῶν ἐνσημαίνονται οἱ προωδευκότες τὸν βίον ἀφανὴς γὰρ ἐκ τῶν φαινομένων ἡ τοῦ προτιμοτέρου κρίσις, ἕως ἂν ἔξω τοῦ βίου γενώμεθα, κἀκεῖ γνῶμεν τίσιν ἠκολουθήσαμεν. Ο τοίνυν μὴ ἐξ αὐτῶν τῶν πραγμάτων διακρίνων τὸ καλὸν ἐκ τοῦ χείρονος, ἀλλὰ τοῖς ἴχνεσι τῶν προοδευκότων επόμενος, τὴν παρελ- θοῦσαν τοῦ βίου συνήθειαν διδάσκαλον τῆς ἰδίας ζωῆς προβαλλόμενος, λανθάνει πολλάκις, κατὰ τὸν καιρὸν τῆς δικαίας κρίσεως, ἔριφος ἀντὶ προβάτου γενόμενος. Οὐκοῦν ταῦτα λεγόντων ἔστιν ἀκούειν τῶν φίλων, ὅτι Σύ, ὦ ψυχή, ἡ ἐκ μελαίνης γενομένη καλή, εἴ σοι μέλει τοῦ συνδιαιωνίζειν σοι τῆς εὐμορφίας τὴν χάριν, μὴ τοῖς ἴχνεσιν ἐπιπλανῶ τῶν προωδευκότων τὸν βίον· ἄδηλον γὰρ εἰ μὴ τρίβος ἐρίφων ἐστὶ τὸ φαινόμενον, οἷς σὺ κατόπιν ἀκολουθοῦσα, διὰ τὸ μὴ φαίνεσθαί σοι τοὺς διὰ τῶν ἴχνων τὴν ἀτραπὸν τρί ψαντας, ἐπειδὰν παρῆλθες τὸν βίον, καὶ κατολίσθης ἐν τῇ τοῦ θανάτου μάνδρα, μήποτε προστεθῇς τῇ τῶν ἐρίφων ἀγέλῃ, οἷς ἀγνοοῦσα διὰ τῶν ἰχνῶν τοῦ : βίου κατόπιν επηκολούθησας. Αν γὰρ μὴ γνῷς σεαυτὴν, καλὴ ἐν γυναιξὶν, ἔξελθε σὺ ἐν πτέρναις τῶν ποιμνίων, καὶ μαινε τοὺς ἐρίφους ἐπὶ σκηνώμασι τῶν ποιμνίων. Ὅπερ δι' ἑτέρου τινὸς ἀντιγράφου σαφέστερον ἔστι κατανοῆσαι, ὡς δὲ μὴ τὴν σύνταξιν τῶν ῥημάτων δοκεῖν ἀσυναρτήτως ἔχειν. Φησὶ γὰρ, ὅτι Ἐὰν μὴ γνῷς σεαυτὴν, ἡ καλὴ ἐν γυναιξὶν, ἐξῆλθες, ἐκ τῶν πτερνῶν τοῦ ποιμνίου, καὶ ποιμαίνεις ἐρίφους ἀντὶ σκηνωμάτων ποιμνίων· ὥστε δι' ἀκριβείας συμβαίνειν τὴν ἐν τοῖς ῥήμασι τούτοις ἐμφαινομένην διάνοιαν τῇ προαποδοθείσῃ θεωρία τοῦ λόγου. Οὐκοῦν ἵνα μὴ ταῦτα πάθῃς, πρόσεχε σεαυτῇ, φησὶν ὁ λόγος. Τοῦτο γάρ ἐστιν ἀσφαλὲς τῶν ἀγαθῶν φυλακτήριον· γνῶθι πόσον ὑπὲρ τὴν λοιπὴν κτίσιν παρὰ τοῦ πεποιηκότος τετίμησαι. Οὐκ οὐρανός γέγο νεν εἰκὼν τοῦ Θεοῦ, οὐ σελήνη, οὐχ ἥλιος, οὐ τὸ τῶν ἄστρων κάλλος, οὐκ ἄλλο τι τῶν κατὰ τὴν κτίσιν φαινομένων οὐδέν. Μόνη σὺ γέγονας τῆς ὑπερεχού σης πάντα νοῦν φύσεως ἀπεικόνισμα, τοῦ ἀφθάρτου κάλλους ὁμοίωμα, τῆς ἀληθινῆς θεότητος ἀποτύπω μα, τῆς μακαρίας ζωῆς δοχεῖον, τοῦ ἀληθινοῦ φωτός ἐκμαγεῖον, πρὸς ὁ βλέπουσα, ἐκεῖνο γίνῃ, ὅπερ ἐκεῖνός ἐστι, μιμουμένη τὸν ἐν σοὶ λάμποντα διὰ τῆς ἀντι- λαμπούσης αὐτῆς ἐκ τῆς σῆς καθαρότητος. Οὐδὲν οὕτω τῶν ὄντων μέγα, ὡς τῷ σῷ μεγέθει παραμετρεῖσθαι. Ο οὐρανὸς ὅλος τῇ τοῦ Θεοῦ σπιθαμή περιλαμβάνε ται, γῆ δὲ καὶ θάλασσα τῇ δρακὶ τῆς χειρὸς αὐτοῦ περιείργεται. Αλλ' ὅμως ὁ τοιοῦτος καὶ τοσοῦτος, ὁ πᾶσαν τῇ παλάμῃ περισφίγγων τὴν κτίσιν, ὅλος σου χωρητὸς γίνεται, καὶ ἐν σοὶ κατοικεῖ, καὶ οὐκ ἐνστενο- χωρεί πάσῃ τῇ φύσει ἐνδιοδεύων, ὁ εἰπών· 'Ενοικήσω ο IN CANTICA CANTIC. HOMILIA II. A hædorum, non ovium. Quod autem dico plane in- c B telligis ex voce evangelica. Qui autem aspi- cit ad id quod est proprium humanæ naturæ, hoc autem est ratio, despiciet quidem rationis exper lem consuetudinem, nullum autem bonum eliget quod non afferat lucrum animæ. Non oportet ergo eos ad pecudum aspicere vestigia, quæ per calces eos significant qui vitæ terrenæ sunt aflìxi ; ejus enim quod est praestantius, ex iis quæ apparent non est manifestum judicium, donec ex hac vita exces- serimus, et illic cognoverimnus quosnam simus se- cuti. Qui ergo non ex ipsis rebus discernit id quod bonum est et bonestum ab eo quod est malum, sed sequens vestigia eorum qui præcesserunt, pre- terita vitæ consuetudinem asciscit sibi pro vitae magistra, sæpe fallitur tempore discretionis, et im- prudens badus pro ove efficitur. Licet ergo audire hæc dicentes amicos : Tu anima, quæ ex nigra fa- cta es pulchra, si est tibi curæ ut longo tempore duret gratia et decor tuæ formæ, ne aberres post vestigia eorum qui præcesserunt ; non est enim apertum, an sit hædorum semita ea quæ apparet quam tu sequeris ; propterea quod a te non cer- nantur qui vestigiis suis viam triverunt, postquam vitam transmiseris, et in mortis stabulum inclusa fueris, timendum est ne in gregem hædorum ascri- baris, quos ignorans eorum vestigiis insistens, se- cuta es o Si enim non cognoscas teipsam, o pulchra in- ποί-aeter mulieres, egredere tu in vestigiis gregum et yo D pasce hædos in tabernaculis pastorum. Quod qui- dem facilius licet intelligere per alterum exemplar, ut ne verborum quidem constructio videatur non cohærere. Dicit enim : Si non cognoscas te ipsam, pulchra inter mulieres, egressa es in vestigiis gre- gum, et pascis hados pro tabernaculis pastorum, adeo ut quæ in his dictis apparet sententia, exacte conveniat ei quam prius posuimus contextus con- templationi. Ne ergo hæc tibi accidant, attende tibi ipsi, dicit Scriptura : hac est enim tutissima ba- norum conservandorum ratio. Cognosce quantum sis honorata a Creatore plus quam reliqua creatura. Non factum fuit cœlum imago Dei ; non luna, non sol, non siderum pulchritudo, neque quidquam aliud ex iis quæ cernuntur secundum naturam. Tu sola facta es effigies naturæ quæ omnem superat intelligentiam, similitudo pulchritudinis in quan non cadit interitus, expressa figura veræ divini- tatis, vita beatæ receptaculum, veri luminis infor- matum simulacrum, ad quod aspiciens id quod ille est efficeris, imitans eum qui in te resplendet, per ' splendorem ex adverso refulgentem ex tua puritate. Eorum quæ sunt nihil est adeo magnum, ut susci- piat dimensionem tuæ magnitudinis. Totum cœlum Dei palma continetur ; terra et mare pugillo ejus manus comprehenditur. Sed tamen qui est tantus et talis, qui universam creaturam palma continet, totus a te capitur, et in te habitat, et non in arctum cogitur in tua versans natura, qui dixit : In eis ha- '

Τ ἐν αὐτοῖς καὶ ἐμπεριπατήσω. Ἐὰν ταῦτα βλέπης. εἰς οὐδὲν τῶν περιγείων τὸν ὀφθαλμὸν ἀσχολήσεις. Τί τοῦτο λέγω ; Αλλ' οὐδὲν ὁ οὐρανός σοι θαυμαστὸς νομισθήσεται. Πῶς γὰρ θαυμάζεις τοὺς οὐρανοὺς, ὦ ἄνθρωπε, ἑαυτὸν βλέπων τῶν οὐρανῶν μονιμώτε ρον; οἱ μὲν γὰρ παρέρχονται, σὺ δὲ τῷ ἀεὶ ὄντι συνδιαμένεις πρὸς τὸ ἀΐδιον. Οὐ θαυμάσεις πλάτη γῆς, οὐδὲ πελάγη πρὸς ἄπειρον ἐκτεταμένα, ὧν ἐπι- στατεῖν ἐτάχθης, ὥσπερ τινὸς ξυνωρίδος πώλων ἡνίοχος εὐπειθῆ πρὸς τὸ δοκοῦν ἔχων τὰ στοιχεῖα ταῦτα καὶ ὑπεξούσια. "Η τε γὰρ γῆ σοι πρὸς τὰς τοῦ βίου χρείας ὑπηρετεῖται, καὶ ἡ θάλασσα καθάπερ τις πῶλος εὐήνιος ὑπέχει σοι τὰ νῶτα, καὶ ἐπιβάτην ἑαυ τῆς τὸν ἄνθρωπον δέχεται. Ἐὰν οὖν γνῷς σεαυτήν, ἡ καλὴ ἐν γυναιξίν, ὑπερφρονήσεις παντὸς τοῦ κόσ σμου, καὶ πρὸς τὸ ἄϋλον ἀγαθὸν διαπαντὸς ὁρῶσα, περιόψει τῶν κατὰ τὸν βίον τοῦτον ἰχνῶν τὴν πλάνην. [Οὐκοῦν ἀεὶ πρόσεχε σεαυτῇ, καὶ οὐ μὴ πλανηθήσῃ περὶ τὴν τῶν ἐρίφων ἀγέλην· οὐδὲ ἔριφος ἀντὶ προ βάτου ἐν τῷ καιρῷ τῆς κρίσεως ἐπιδειχθήσῃ, οὐδὲ τῆς ἐκ δεξιῶν καθέδρας ἀφορισθήσῃ· ἀλλ᾿ ἀκούσῃ τῆς γλυκείας φωνῆς, ἡ φησι πρὸς τὰ ἐριοφόρα τε καὶ ήμερα πρόβατα, ὅτι Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πα- τρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς κόσμου. Ης καὶ ἡμεῖς ἀξιωθείημεν· ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ πρέπει ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ο Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ Γ'. Τῇ ἵππῳ ἐν ἅρμασι Φαραώ ὁμοίωσά σε, ἡ πλησίον μου. Τί ὡραιώθησαν αἱ σιαγόνες σου ὡς τρυγόνες, τράχηλός σου ὡς ὁρμίσκοι. ῾Ομοιώματα τοῦ χρυσίου ποιήσομέν σοι μετὰ στιγμάτων τοῦ ἀργυρίου. Ἕως οὗ ὁ βασιλεὺς ἐν ἀνακλίσει αὐτ του, νάρδος μου ἔδωκεν ὀσμὴν αὐτοῦ. ᾿Απόδεσμος στακτῆς ἀδελφιδός μου ἐμοὶ ἀνὰ μέσον μαστών μου αυλισθήσεται. Βότρυς τῆς Κύπρου ἀδελφι δός μου ἐμοὶ, ἐν ἀμπελῶσιν Ἐγγαδδεί. Οσα πρὸ τῆς παρούσης ἀναγνώσεως ἐν τοῖς προς οιμίοις τοῦ Ασματος τῶν ᾀσμάτων ἡμῖν τεθεώρη ται, ὁμοίως ἔχει τῇ γινομένῃ μετὰ τὴν νύκτα περὶ τὸν ὄρθρον αὐτῇ. Οὔτε γὰρ ἐκείνη καθαρὸν φῶς, ἀλλὰ φωτός ἐστι προοίμιον, καὶ τὰ εἰρημένα τοιαῦ τα, ὡς τὴν ἀνατολὴν μὲν ἡμῖν τοῦ ἀληθινοῦ κατα- μηνύειν φωτός, οὐ μὴν ἐν ἑαυτοῖς ἔχειν αὐτὸν τοῦ ηλίου τὸν κύκλον τηλαυγῶς προφαινόμενον. Εν ἐκεί- νοις μὲν γὰρ ἡ νύμφη φθέγγεται, καὶ οἱ φίλοι, καὶ αἱ νεάνιδες· νῦν δὲ αὐτοῦ τοῦ νυμφίου φωνή, καθά- περ τις κύκλος ἡλιακὸς ἀνατέλλει, ἀποκρύπτων ταῖς τῶν ἀκτίνων αὐγαῖς πᾶσαν τῶν τε προφανέντων ἀστέρων, καὶ τοῦ ὑπαυγάσαντος ὄρθρου τὴν λαμπη- δόνα. Κἀκεῖνα μὲν πάντα καθαρσίων τινῶν καὶ πε- ριῤῥαντηρίων δύναμιν ἔχει, δι᾿ ὧν ἀφαγνισθεῖσα ἡ ψυχὴ πρὸς τὴν ὑποδοχὴν τῶν θείων παρασκευάζεται· ὁ δὲ νῦν λόγος, αὐτῆς τῆς θεότητός ἐστι μετουσία, τοῦ Θεοῦ Λόγου διὰ τῆς ἰδίας φωνῆς μεταδιδόντος τῷ ἀκούοντι τῆς ἀκηράτου δυνάμεως τὴν κοινωνίαν. Καὶ S. GREGORII NYSSENI bitabo et deambulato s. Si hæc aspicias, in nullam A rem terrenam defiges tuum oculum. Quid dico? Imo ne cœlum quidem tibi censebitur admirandum. Quemadmodum enim, o homo, caelos admiraberis, teipsum aspiciens cœlis stabiliorem et durabilio- rem? Nam cœlum quidem transit, tu autem cum eo quod semper est, simul manes ad æternitatem. Non admireris terræ latitudinem, neque mare quod panditur in infinitum, quibus ut præesses es con- stitutus, tanguam alicui equorum currui, ad id quod tibi videtur, obedientia et in tua potestate sita habens hæc elementa. Nam et terra tibi suppe- ditat ea quæ sunt usui ad vitam, et mare non se- cus atque equus qui habenis regitur, tibi dorsum præbet, et suum sessorem accipit hominem. Si ergo te cognoscas, o pulchra inter mulieres, totum mun- dum despicies, et ad materia expers bonum perpe- tuo intuens, contemnes errorem eorum quæ in hac sunt vita vestigiorum. Allende ergo semper tibi ipsi, et non errabis circa gregem hædorum, nequel efficieris hædus pro ove in tempore judicii ; neque segregaberis a statione ad dexteram : sed audies jucundam vocem, quæ dicit lanigeris et mansuetis oribus : Venite, benedicti Patris mei, estole hæredes regni vobis parati ante constitutionem mundi s. Quo ' nos quoque digni reputemur, in Christo Domino nostro cui gloria in sæcula sæculorum. Amen. HOMILIA III. Cap. 1, 7. 9. Equitatui meo in curribus Pharaonis assimilari te, propinqua mea. 10. Quam pulchra facia sunt genæ tuæ sicut turturis, collum tuum sicut moni- lia. 11. Similitudines auri faciemus tibi cum notis ar- genti. 12. Donec rex in accubitu suo, nardus mea dedit odorem suum. 13. Fasciculus myrrha patruelis meus mihi in medio uberum meorum commorabitur. Botrus Cypri patruelis meus in vineis Engaddi. B Quæcunque ante ea quæ nunc lecta sunt în pro- œmiis Cantici canticorum, similiter se habent atque splendor qui mane oritur post noctem.Neque enim ille est lux pura, sed lucis prooemium : ea quoque quæ dicta sunt, sunt hujusmodi, ut nobis D significent exortum veræ lucis, non tamen in se habeant ipsum orbem solis clare apparentem. Nam m illis quidem loquitur sponsa, et amici, et adule- scentulæ nunc autem vox ipsius sponsi, tanquam orbis solis oritur, radiorum splendore abs- condens omnem splendorem astrorum quæ prius apparebant, et matutini quod illuxerat. Illa autem omnia vim quamdam habent purgationum et asper- sionum, per quas expiata anima paratur ad res divinas excipiendas: quod autem nunc dicitur, est participatio ipsius divinitatis, ipso Deo Verbo per propriam vocem impertiente auditori potestatem in quam non cadit interitus. Et quomodo in monte Sina purgationibus prius paratus Israel duobus diebus, 2º Levit. xxvı, 12. * Matth. xxv, 36.

Τ ἐν αὐτοῖς καὶ ἐμπεριπατήσω. Ἐὰν ταῦτα βλέπης. εἰς οὐδὲν τῶν περιγείων τὸν ὀφθαλμὸν ἀσχολήσεις. Τί τοῦτο λέγω ; Αλλ' οὐδὲν ὁ οὐρανός σοι θαυμαστὸς νομισθήσεται. Πῶς γὰρ θαυμάζεις τοὺς οὐρανοὺς, ὦ ἄνθρωπε, ἑαυτὸν βλέπων τῶν οὐρανῶν μονιμώτε ρον; οἱ μὲν γὰρ παρέρχονται, σὺ δὲ τῷ ἀεὶ ὄντι συνδιαμένεις πρὸς τὸ ἀΐδιον. Οὐ θαυμάσεις πλάτη γῆς, οὐδὲ πελάγη πρὸς ἄπειρον ἐκτεταμένα, ὧν ἐπι- στατεῖν ἐτάχθης, ὥσπερ τινὸς ξυνωρίδος πώλων ἡνίοχος εὐπειθῆ πρὸς τὸ δοκοῦν ἔχων τὰ στοιχεῖα ταῦτα καὶ ὑπεξούσια. "Η τε γὰρ γῆ σοι πρὸς τὰς τοῦ βίου χρείας ὑπηρετεῖται, καὶ ἡ θάλασσα καθάπερ τις πῶλος εὐήνιος ὑπέχει σοι τὰ νῶτα, καὶ ἐπιβάτην ἑαυ τῆς τὸν ἄνθρωπον δέχεται. Ἐὰν οὖν γνῷς σεαυτήν, ἡ καλὴ ἐν γυναιξίν, ὑπερφρονήσεις παντὸς τοῦ κόσ σμου, καὶ πρὸς τὸ ἄϋλον ἀγαθὸν διαπαντὸς ὁρῶσα, περιόψει τῶν κατὰ τὸν βίον τοῦτον ἰχνῶν τὴν πλάνην. [Οὐκοῦν ἀεὶ πρόσεχε σεαυτῇ, καὶ οὐ μὴ πλανηθήσῃ περὶ τὴν τῶν ἐρίφων ἀγέλην· οὐδὲ ἔριφος ἀντὶ προ βάτου ἐν τῷ καιρῷ τῆς κρίσεως ἐπιδειχθήσῃ, οὐδὲ τῆς ἐκ δεξιῶν καθέδρας ἀφορισθήσῃ· ἀλλ᾿ ἀκούσῃ τῆς γλυκείας φωνῆς, ἡ φησι πρὸς τὰ ἐριοφόρα τε καὶ ήμερα πρόβατα, ὅτι Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πα- τρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς κόσμου. Ης καὶ ἡμεῖς ἀξιωθείημεν· ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ πρέπει ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ο Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ Γ'. Τῇ ἵππῳ ἐν ἅρμασι Φαραώ ὁμοίωσά σε, ἡ πλησίον μου. Τί ὡραιώθησαν αἱ σιαγόνες σου ὡς τρυγόνες, τράχηλός σου ὡς ὁρμίσκοι. ῾Ομοιώματα τοῦ χρυσίου ποιήσομέν σοι μετὰ στιγμάτων τοῦ ἀργυρίου. Ἕως οὗ ὁ βασιλεὺς ἐν ἀνακλίσει αὐτ του, νάρδος μου ἔδωκεν ὀσμὴν αὐτοῦ. ᾿Απόδεσμος στακτῆς ἀδελφιδός μου ἐμοὶ ἀνὰ μέσον μαστών μου αυλισθήσεται. Βότρυς τῆς Κύπρου ἀδελφι δός μου ἐμοὶ, ἐν ἀμπελῶσιν Ἐγγαδδεί. Οσα πρὸ τῆς παρούσης ἀναγνώσεως ἐν τοῖς προς οιμίοις τοῦ Ασματος τῶν ᾀσμάτων ἡμῖν τεθεώρη ται, ὁμοίως ἔχει τῇ γινομένῃ μετὰ τὴν νύκτα περὶ τὸν ὄρθρον αὐτῇ. Οὔτε γὰρ ἐκείνη καθαρὸν φῶς, ἀλλὰ φωτός ἐστι προοίμιον, καὶ τὰ εἰρημένα τοιαῦ τα, ὡς τὴν ἀνατολὴν μὲν ἡμῖν τοῦ ἀληθινοῦ κατα- μηνύειν φωτός, οὐ μὴν ἐν ἑαυτοῖς ἔχειν αὐτὸν τοῦ ηλίου τὸν κύκλον τηλαυγῶς προφαινόμενον. Εν ἐκεί- νοις μὲν γὰρ ἡ νύμφη φθέγγεται, καὶ οἱ φίλοι, καὶ αἱ νεάνιδες· νῦν δὲ αὐτοῦ τοῦ νυμφίου φωνή, καθά- περ τις κύκλος ἡλιακὸς ἀνατέλλει, ἀποκρύπτων ταῖς τῶν ἀκτίνων αὐγαῖς πᾶσαν τῶν τε προφανέντων ἀστέρων, καὶ τοῦ ὑπαυγάσαντος ὄρθρου τὴν λαμπη- δόνα. Κἀκεῖνα μὲν πάντα καθαρσίων τινῶν καὶ πε- ριῤῥαντηρίων δύναμιν ἔχει, δι᾿ ὧν ἀφαγνισθεῖσα ἡ ψυχὴ πρὸς τὴν ὑποδοχὴν τῶν θείων παρασκευάζεται· ὁ δὲ νῦν λόγος, αὐτῆς τῆς θεότητός ἐστι μετουσία, τοῦ Θεοῦ Λόγου διὰ τῆς ἰδίας φωνῆς μεταδιδόντος τῷ ἀκούοντι τῆς ἀκηράτου δυνάμεως τὴν κοινωνίαν. Καὶ S. GREGORII NYSSENI bitabo et deambulato s. Si hæc aspicias, in nullam A rem terrenam defiges tuum oculum. Quid dico? Imo ne cœlum quidem tibi censebitur admirandum. Quemadmodum enim, o homo, caelos admiraberis, teipsum aspiciens cœlis stabiliorem et durabilio- rem? Nam cœlum quidem transit, tu autem cum eo quod semper est, simul manes ad æternitatem. Non admireris terræ latitudinem, neque mare quod panditur in infinitum, quibus ut præesses es con- stitutus, tanguam alicui equorum currui, ad id quod tibi videtur, obedientia et in tua potestate sita habens hæc elementa. Nam et terra tibi suppe- ditat ea quæ sunt usui ad vitam, et mare non se- cus atque equus qui habenis regitur, tibi dorsum præbet, et suum sessorem accipit hominem. Si ergo te cognoscas, o pulchra inter mulieres, totum mun- dum despicies, et ad materia expers bonum perpe- tuo intuens, contemnes errorem eorum quæ in hac sunt vita vestigiorum. Allende ergo semper tibi ipsi, et non errabis circa gregem hædorum, nequel efficieris hædus pro ove in tempore judicii ; neque segregaberis a statione ad dexteram : sed audies jucundam vocem, quæ dicit lanigeris et mansuetis oribus : Venite, benedicti Patris mei, estole hæredes regni vobis parati ante constitutionem mundi s. Quo ' nos quoque digni reputemur, in Christo Domino nostro cui gloria in sæcula sæculorum. Amen. HOMILIA III. Cap. 1, 7. 9. Equitatui meo in curribus Pharaonis assimilari te, propinqua mea. 10. Quam pulchra facia sunt genæ tuæ sicut turturis, collum tuum sicut moni- lia. 11. Similitudines auri faciemus tibi cum notis ar- genti. 12. Donec rex in accubitu suo, nardus mea dedit odorem suum. 13. Fasciculus myrrha patruelis meus mihi in medio uberum meorum commorabitur. Botrus Cypri patruelis meus in vineis Engaddi. B Quæcunque ante ea quæ nunc lecta sunt în pro- œmiis Cantici canticorum, similiter se habent atque splendor qui mane oritur post noctem.Neque enim ille est lux pura, sed lucis prooemium : ea quoque quæ dicta sunt, sunt hujusmodi, ut nobis D significent exortum veræ lucis, non tamen in se habeant ipsum orbem solis clare apparentem. Nam m illis quidem loquitur sponsa, et amici, et adule- scentulæ nunc autem vox ipsius sponsi, tanquam orbis solis oritur, radiorum splendore abs- condens omnem splendorem astrorum quæ prius apparebant, et matutini quod illuxerat. Illa autem omnia vim quamdam habent purgationum et asper- sionum, per quas expiata anima paratur ad res divinas excipiendas: quod autem nunc dicitur, est participatio ipsius divinitatis, ipso Deo Verbo per propriam vocem impertiente auditori potestatem in quam non cadit interitus. Et quomodo in monte Sina purgationibus prius paratus Israel duobus diebus, 2º Levit. xxvı, 12. * Matth. xxv, 36.

Τ ἐν αὐτοῖς καὶ ἐμπεριπατήσω. Ἐὰν ταῦτα βλέπης. εἰς οὐδὲν τῶν περιγείων τὸν ὀφθαλμὸν ἀσχολήσεις. Τί τοῦτο λέγω ; Αλλ' οὐδὲν ὁ οὐρανός σοι θαυμαστὸς νομισθήσεται. Πῶς γὰρ θαυμάζεις τοὺς οὐρανοὺς, ὦ ἄνθρωπε, ἑαυτὸν βλέπων τῶν οὐρανῶν μονιμώτε ρον; οἱ μὲν γὰρ παρέρχονται, σὺ δὲ τῷ ἀεὶ ὄντι συνδιαμένεις πρὸς τὸ ἀΐδιον. Οὐ θαυμάσεις πλάτη γῆς, οὐδὲ πελάγη πρὸς ἄπειρον ἐκτεταμένα, ὧν ἐπι- στατεῖν ἐτάχθης, ὥσπερ τινὸς ξυνωρίδος πώλων ἡνίοχος εὐπειθῆ πρὸς τὸ δοκοῦν ἔχων τὰ στοιχεῖα ταῦτα καὶ ὑπεξούσια. "Η τε γὰρ γῆ σοι πρὸς τὰς τοῦ βίου χρείας ὑπηρετεῖται, καὶ ἡ θάλασσα καθάπερ τις πῶλος εὐήνιος ὑπέχει σοι τὰ νῶτα, καὶ ἐπιβάτην ἑαυ τῆς τὸν ἄνθρωπον δέχεται. Ἐὰν οὖν γνῷς σεαυτήν, ἡ καλὴ ἐν γυναιξίν, ὑπερφρονήσεις παντὸς τοῦ κόσ σμου, καὶ πρὸς τὸ ἄϋλον ἀγαθὸν διαπαντὸς ὁρῶσα, περιόψει τῶν κατὰ τὸν βίον τοῦτον ἰχνῶν τὴν πλάνην. [Οὐκοῦν ἀεὶ πρόσεχε σεαυτῇ, καὶ οὐ μὴ πλανηθήσῃ περὶ τὴν τῶν ἐρίφων ἀγέλην· οὐδὲ ἔριφος ἀντὶ προ βάτου ἐν τῷ καιρῷ τῆς κρίσεως ἐπιδειχθήσῃ, οὐδὲ τῆς ἐκ δεξιῶν καθέδρας ἀφορισθήσῃ· ἀλλ᾿ ἀκούσῃ τῆς γλυκείας φωνῆς, ἡ φησι πρὸς τὰ ἐριοφόρα τε καὶ ήμερα πρόβατα, ὅτι Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πα- τρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς κόσμου. Ης καὶ ἡμεῖς ἀξιωθείημεν· ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ πρέπει ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ο Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ Γ'. Τῇ ἵππῳ ἐν ἅρμασι Φαραώ ὁμοίωσά σε, ἡ πλησίον μου. Τί ὡραιώθησαν αἱ σιαγόνες σου ὡς τρυγόνες, τράχηλός σου ὡς ὁρμίσκοι. ῾Ομοιώματα τοῦ χρυσίου ποιήσομέν σοι μετὰ στιγμάτων τοῦ ἀργυρίου. Ἕως οὗ ὁ βασιλεὺς ἐν ἀνακλίσει αὐτ του, νάρδος μου ἔδωκεν ὀσμὴν αὐτοῦ. ᾿Απόδεσμος στακτῆς ἀδελφιδός μου ἐμοὶ ἀνὰ μέσον μαστών μου αυλισθήσεται. Βότρυς τῆς Κύπρου ἀδελφι δός μου ἐμοὶ, ἐν ἀμπελῶσιν Ἐγγαδδεί. Οσα πρὸ τῆς παρούσης ἀναγνώσεως ἐν τοῖς προς οιμίοις τοῦ Ασματος τῶν ᾀσμάτων ἡμῖν τεθεώρη ται, ὁμοίως ἔχει τῇ γινομένῃ μετὰ τὴν νύκτα περὶ τὸν ὄρθρον αὐτῇ. Οὔτε γὰρ ἐκείνη καθαρὸν φῶς, ἀλλὰ φωτός ἐστι προοίμιον, καὶ τὰ εἰρημένα τοιαῦ τα, ὡς τὴν ἀνατολὴν μὲν ἡμῖν τοῦ ἀληθινοῦ κατα- μηνύειν φωτός, οὐ μὴν ἐν ἑαυτοῖς ἔχειν αὐτὸν τοῦ ηλίου τὸν κύκλον τηλαυγῶς προφαινόμενον. Εν ἐκεί- νοις μὲν γὰρ ἡ νύμφη φθέγγεται, καὶ οἱ φίλοι, καὶ αἱ νεάνιδες· νῦν δὲ αὐτοῦ τοῦ νυμφίου φωνή, καθά- περ τις κύκλος ἡλιακὸς ἀνατέλλει, ἀποκρύπτων ταῖς τῶν ἀκτίνων αὐγαῖς πᾶσαν τῶν τε προφανέντων ἀστέρων, καὶ τοῦ ὑπαυγάσαντος ὄρθρου τὴν λαμπη- δόνα. Κἀκεῖνα μὲν πάντα καθαρσίων τινῶν καὶ πε- ριῤῥαντηρίων δύναμιν ἔχει, δι᾿ ὧν ἀφαγνισθεῖσα ἡ ψυχὴ πρὸς τὴν ὑποδοχὴν τῶν θείων παρασκευάζεται· ὁ δὲ νῦν λόγος, αὐτῆς τῆς θεότητός ἐστι μετουσία, τοῦ Θεοῦ Λόγου διὰ τῆς ἰδίας φωνῆς μεταδιδόντος τῷ ἀκούοντι τῆς ἀκηράτου δυνάμεως τὴν κοινωνίαν. Καὶ S. GREGORII NYSSENI bitabo et deambulato s. Si hæc aspicias, in nullam A rem terrenam defiges tuum oculum. Quid dico? Imo ne cœlum quidem tibi censebitur admirandum. Quemadmodum enim, o homo, caelos admiraberis, teipsum aspiciens cœlis stabiliorem et durabilio- rem? Nam cœlum quidem transit, tu autem cum eo quod semper est, simul manes ad æternitatem. Non admireris terræ latitudinem, neque mare quod panditur in infinitum, quibus ut præesses es con- stitutus, tanguam alicui equorum currui, ad id quod tibi videtur, obedientia et in tua potestate sita habens hæc elementa. Nam et terra tibi suppe- ditat ea quæ sunt usui ad vitam, et mare non se- cus atque equus qui habenis regitur, tibi dorsum præbet, et suum sessorem accipit hominem. Si ergo te cognoscas, o pulchra inter mulieres, totum mun- dum despicies, et ad materia expers bonum perpe- tuo intuens, contemnes errorem eorum quæ in hac sunt vita vestigiorum. Allende ergo semper tibi ipsi, et non errabis circa gregem hædorum, nequel efficieris hædus pro ove in tempore judicii ; neque segregaberis a statione ad dexteram : sed audies jucundam vocem, quæ dicit lanigeris et mansuetis oribus : Venite, benedicti Patris mei, estole hæredes regni vobis parati ante constitutionem mundi s. Quo ' nos quoque digni reputemur, in Christo Domino nostro cui gloria in sæcula sæculorum. Amen. HOMILIA III. Cap. 1, 7. 9. Equitatui meo in curribus Pharaonis assimilari te, propinqua mea. 10. Quam pulchra facia sunt genæ tuæ sicut turturis, collum tuum sicut moni- lia. 11. Similitudines auri faciemus tibi cum notis ar- genti. 12. Donec rex in accubitu suo, nardus mea dedit odorem suum. 13. Fasciculus myrrha patruelis meus mihi in medio uberum meorum commorabitur. Botrus Cypri patruelis meus in vineis Engaddi. B Quæcunque ante ea quæ nunc lecta sunt în pro- œmiis Cantici canticorum, similiter se habent atque splendor qui mane oritur post noctem.Neque enim ille est lux pura, sed lucis prooemium : ea quoque quæ dicta sunt, sunt hujusmodi, ut nobis D significent exortum veræ lucis, non tamen in se habeant ipsum orbem solis clare apparentem. Nam m illis quidem loquitur sponsa, et amici, et adule- scentulæ nunc autem vox ipsius sponsi, tanquam orbis solis oritur, radiorum splendore abs- condens omnem splendorem astrorum quæ prius apparebant, et matutini quod illuxerat. Illa autem omnia vim quamdam habent purgationum et asper- sionum, per quas expiata anima paratur ad res divinas excipiendas: quod autem nunc dicitur, est participatio ipsius divinitatis, ipso Deo Verbo per propriam vocem impertiente auditori potestatem in quam non cadit interitus. Et quomodo in monte Sina purgationibus prius paratus Israel duobus diebus, 2º Levit. xxvı, 12. * Matth. xxv, 36.

Τ ἐν αὐτοῖς καὶ ἐμπεριπατήσω. Ἐὰν ταῦτα βλέπης. εἰς οὐδὲν τῶν περιγείων τὸν ὀφθαλμὸν ἀσχολήσεις. Τί τοῦτο λέγω ; Αλλ' οὐδὲν ὁ οὐρανός σοι θαυμαστὸς νομισθήσεται. Πῶς γὰρ θαυμάζεις τοὺς οὐρανοὺς, ὦ ἄνθρωπε, ἑαυτὸν βλέπων τῶν οὐρανῶν μονιμώτε ρον; οἱ μὲν γὰρ παρέρχονται, σὺ δὲ τῷ ἀεὶ ὄντι συνδιαμένεις πρὸς τὸ ἀΐδιον. Οὐ θαυμάσεις πλάτη γῆς, οὐδὲ πελάγη πρὸς ἄπειρον ἐκτεταμένα, ὧν ἐπι- στατεῖν ἐτάχθης, ὥσπερ τινὸς ξυνωρίδος πώλων ἡνίοχος εὐπειθῆ πρὸς τὸ δοκοῦν ἔχων τὰ στοιχεῖα ταῦτα καὶ ὑπεξούσια. "Η τε γὰρ γῆ σοι πρὸς τὰς τοῦ βίου χρείας ὑπηρετεῖται, καὶ ἡ θάλασσα καθάπερ τις πῶλος εὐήνιος ὑπέχει σοι τὰ νῶτα, καὶ ἐπιβάτην ἑαυ τῆς τὸν ἄνθρωπον δέχεται. Ἐὰν οὖν γνῷς σεαυτήν, ἡ καλὴ ἐν γυναιξίν, ὑπερφρονήσεις παντὸς τοῦ κόσ σμου, καὶ πρὸς τὸ ἄϋλον ἀγαθὸν διαπαντὸς ὁρῶσα, περιόψει τῶν κατὰ τὸν βίον τοῦτον ἰχνῶν τὴν πλάνην. [Οὐκοῦν ἀεὶ πρόσεχε σεαυτῇ, καὶ οὐ μὴ πλανηθήσῃ περὶ τὴν τῶν ἐρίφων ἀγέλην· οὐδὲ ἔριφος ἀντὶ προ βάτου ἐν τῷ καιρῷ τῆς κρίσεως ἐπιδειχθήσῃ, οὐδὲ τῆς ἐκ δεξιῶν καθέδρας ἀφορισθήσῃ· ἀλλ᾿ ἀκούσῃ τῆς γλυκείας φωνῆς, ἡ φησι πρὸς τὰ ἐριοφόρα τε καὶ ήμερα πρόβατα, ὅτι Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πα- τρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς κόσμου. Ης καὶ ἡμεῖς ἀξιωθείημεν· ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ πρέπει ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ο Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ Γ'. Τῇ ἵππῳ ἐν ἅρμασι Φαραώ ὁμοίωσά σε, ἡ πλησίον μου. Τί ὡραιώθησαν αἱ σιαγόνες σου ὡς τρυγόνες, τράχηλός σου ὡς ὁρμίσκοι. ῾Ομοιώματα τοῦ χρυσίου ποιήσομέν σοι μετὰ στιγμάτων τοῦ ἀργυρίου. Ἕως οὗ ὁ βασιλεὺς ἐν ἀνακλίσει αὐτ του, νάρδος μου ἔδωκεν ὀσμὴν αὐτοῦ. ᾿Απόδεσμος στακτῆς ἀδελφιδός μου ἐμοὶ ἀνὰ μέσον μαστών μου αυλισθήσεται. Βότρυς τῆς Κύπρου ἀδελφι δός μου ἐμοὶ, ἐν ἀμπελῶσιν Ἐγγαδδεί. Οσα πρὸ τῆς παρούσης ἀναγνώσεως ἐν τοῖς προς οιμίοις τοῦ Ασματος τῶν ᾀσμάτων ἡμῖν τεθεώρη ται, ὁμοίως ἔχει τῇ γινομένῃ μετὰ τὴν νύκτα περὶ τὸν ὄρθρον αὐτῇ. Οὔτε γὰρ ἐκείνη καθαρὸν φῶς, ἀλλὰ φωτός ἐστι προοίμιον, καὶ τὰ εἰρημένα τοιαῦ τα, ὡς τὴν ἀνατολὴν μὲν ἡμῖν τοῦ ἀληθινοῦ κατα- μηνύειν φωτός, οὐ μὴν ἐν ἑαυτοῖς ἔχειν αὐτὸν τοῦ ηλίου τὸν κύκλον τηλαυγῶς προφαινόμενον. Εν ἐκεί- νοις μὲν γὰρ ἡ νύμφη φθέγγεται, καὶ οἱ φίλοι, καὶ αἱ νεάνιδες· νῦν δὲ αὐτοῦ τοῦ νυμφίου φωνή, καθά- περ τις κύκλος ἡλιακὸς ἀνατέλλει, ἀποκρύπτων ταῖς τῶν ἀκτίνων αὐγαῖς πᾶσαν τῶν τε προφανέντων ἀστέρων, καὶ τοῦ ὑπαυγάσαντος ὄρθρου τὴν λαμπη- δόνα. Κἀκεῖνα μὲν πάντα καθαρσίων τινῶν καὶ πε- ριῤῥαντηρίων δύναμιν ἔχει, δι᾿ ὧν ἀφαγνισθεῖσα ἡ ψυχὴ πρὸς τὴν ὑποδοχὴν τῶν θείων παρασκευάζεται· ὁ δὲ νῦν λόγος, αὐτῆς τῆς θεότητός ἐστι μετουσία, τοῦ Θεοῦ Λόγου διὰ τῆς ἰδίας φωνῆς μεταδιδόντος τῷ ἀκούοντι τῆς ἀκηράτου δυνάμεως τὴν κοινωνίαν. Καὶ S. GREGORII NYSSENI bitabo et deambulato s. Si hæc aspicias, in nullam A rem terrenam defiges tuum oculum. Quid dico? Imo ne cœlum quidem tibi censebitur admirandum. Quemadmodum enim, o homo, caelos admiraberis, teipsum aspiciens cœlis stabiliorem et durabilio- rem? Nam cœlum quidem transit, tu autem cum eo quod semper est, simul manes ad æternitatem. Non admireris terræ latitudinem, neque mare quod panditur in infinitum, quibus ut præesses es con- stitutus, tanguam alicui equorum currui, ad id quod tibi videtur, obedientia et in tua potestate sita habens hæc elementa. Nam et terra tibi suppe- ditat ea quæ sunt usui ad vitam, et mare non se- cus atque equus qui habenis regitur, tibi dorsum præbet, et suum sessorem accipit hominem. Si ergo te cognoscas, o pulchra inter mulieres, totum mun- dum despicies, et ad materia expers bonum perpe- tuo intuens, contemnes errorem eorum quæ in hac sunt vita vestigiorum. Allende ergo semper tibi ipsi, et non errabis circa gregem hædorum, nequel efficieris hædus pro ove in tempore judicii ; neque segregaberis a statione ad dexteram : sed audies jucundam vocem, quæ dicit lanigeris et mansuetis oribus : Venite, benedicti Patris mei, estole hæredes regni vobis parati ante constitutionem mundi s. Quo ' nos quoque digni reputemur, in Christo Domino nostro cui gloria in sæcula sæculorum. Amen. HOMILIA III. Cap. 1, 7. 9. Equitatui meo in curribus Pharaonis assimilari te, propinqua mea. 10. Quam pulchra facia sunt genæ tuæ sicut turturis, collum tuum sicut moni- lia. 11. Similitudines auri faciemus tibi cum notis ar- genti. 12. Donec rex in accubitu suo, nardus mea dedit odorem suum. 13. Fasciculus myrrha patruelis meus mihi in medio uberum meorum commorabitur. Botrus Cypri patruelis meus in vineis Engaddi. B Quæcunque ante ea quæ nunc lecta sunt în pro- œmiis Cantici canticorum, similiter se habent atque splendor qui mane oritur post noctem.Neque enim ille est lux pura, sed lucis prooemium : ea quoque quæ dicta sunt, sunt hujusmodi, ut nobis D significent exortum veræ lucis, non tamen in se habeant ipsum orbem solis clare apparentem. Nam m illis quidem loquitur sponsa, et amici, et adule- scentulæ nunc autem vox ipsius sponsi, tanquam orbis solis oritur, radiorum splendore abs- condens omnem splendorem astrorum quæ prius apparebant, et matutini quod illuxerat. Illa autem omnia vim quamdam habent purgationum et asper- sionum, per quas expiata anima paratur ad res divinas excipiendas: quod autem nunc dicitur, est participatio ipsius divinitatis, ipso Deo Verbo per propriam vocem impertiente auditori potestatem in quam non cadit interitus. Et quomodo in monte Sina purgationibus prius paratus Israel duobus diebus, 2º Levit. xxvı, 12. * Matth. xxv, 36.

Τ ἐν αὐτοῖς καὶ ἐμπεριπατήσω. Ἐὰν ταῦτα βλέπης. εἰς οὐδὲν τῶν περιγείων τὸν ὀφθαλμὸν ἀσχολήσεις. Τί τοῦτο λέγω ; Αλλ' οὐδὲν ὁ οὐρανός σοι θαυμαστὸς νομισθήσεται. Πῶς γὰρ θαυμάζεις τοὺς οὐρανοὺς, ὦ ἄνθρωπε, ἑαυτὸν βλέπων τῶν οὐρανῶν μονιμώτε ρον; οἱ μὲν γὰρ παρέρχονται, σὺ δὲ τῷ ἀεὶ ὄντι συνδιαμένεις πρὸς τὸ ἀΐδιον. Οὐ θαυμάσεις πλάτη γῆς, οὐδὲ πελάγη πρὸς ἄπειρον ἐκτεταμένα, ὧν ἐπι- στατεῖν ἐτάχθης, ὥσπερ τινὸς ξυνωρίδος πώλων ἡνίοχος εὐπειθῆ πρὸς τὸ δοκοῦν ἔχων τὰ στοιχεῖα ταῦτα καὶ ὑπεξούσια. "Η τε γὰρ γῆ σοι πρὸς τὰς τοῦ βίου χρείας ὑπηρετεῖται, καὶ ἡ θάλασσα καθάπερ τις πῶλος εὐήνιος ὑπέχει σοι τὰ νῶτα, καὶ ἐπιβάτην ἑαυ τῆς τὸν ἄνθρωπον δέχεται. Ἐὰν οὖν γνῷς σεαυτήν, ἡ καλὴ ἐν γυναιξίν, ὑπερφρονήσεις παντὸς τοῦ κόσ σμου, καὶ πρὸς τὸ ἄϋλον ἀγαθὸν διαπαντὸς ὁρῶσα, περιόψει τῶν κατὰ τὸν βίον τοῦτον ἰχνῶν τὴν πλάνην. [Οὐκοῦν ἀεὶ πρόσεχε σεαυτῇ, καὶ οὐ μὴ πλανηθήσῃ περὶ τὴν τῶν ἐρίφων ἀγέλην· οὐδὲ ἔριφος ἀντὶ προ βάτου ἐν τῷ καιρῷ τῆς κρίσεως ἐπιδειχθήσῃ, οὐδὲ τῆς ἐκ δεξιῶν καθέδρας ἀφορισθήσῃ· ἀλλ᾿ ἀκούσῃ τῆς γλυκείας φωνῆς, ἡ φησι πρὸς τὰ ἐριοφόρα τε καὶ ήμερα πρόβατα, ὅτι Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πα- τρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς κόσμου. Ης καὶ ἡμεῖς ἀξιωθείημεν· ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ πρέπει ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ο Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ Γ'. Τῇ ἵππῳ ἐν ἅρμασι Φαραώ ὁμοίωσά σε, ἡ πλησίον μου. Τί ὡραιώθησαν αἱ σιαγόνες σου ὡς τρυγόνες, τράχηλός σου ὡς ὁρμίσκοι. ῾Ομοιώματα τοῦ χρυσίου ποιήσομέν σοι μετὰ στιγμάτων τοῦ ἀργυρίου. Ἕως οὗ ὁ βασιλεὺς ἐν ἀνακλίσει αὐτ του, νάρδος μου ἔδωκεν ὀσμὴν αὐτοῦ. ᾿Απόδεσμος στακτῆς ἀδελφιδός μου ἐμοὶ ἀνὰ μέσον μαστών μου αυλισθήσεται. Βότρυς τῆς Κύπρου ἀδελφι δός μου ἐμοὶ, ἐν ἀμπελῶσιν Ἐγγαδδεί. Οσα πρὸ τῆς παρούσης ἀναγνώσεως ἐν τοῖς προς οιμίοις τοῦ Ασματος τῶν ᾀσμάτων ἡμῖν τεθεώρη ται, ὁμοίως ἔχει τῇ γινομένῃ μετὰ τὴν νύκτα περὶ τὸν ὄρθρον αὐτῇ. Οὔτε γὰρ ἐκείνη καθαρὸν φῶς, ἀλλὰ φωτός ἐστι προοίμιον, καὶ τὰ εἰρημένα τοιαῦ τα, ὡς τὴν ἀνατολὴν μὲν ἡμῖν τοῦ ἀληθινοῦ κατα- μηνύειν φωτός, οὐ μὴν ἐν ἑαυτοῖς ἔχειν αὐτὸν τοῦ ηλίου τὸν κύκλον τηλαυγῶς προφαινόμενον. Εν ἐκεί- νοις μὲν γὰρ ἡ νύμφη φθέγγεται, καὶ οἱ φίλοι, καὶ αἱ νεάνιδες· νῦν δὲ αὐτοῦ τοῦ νυμφίου φωνή, καθά- περ τις κύκλος ἡλιακὸς ἀνατέλλει, ἀποκρύπτων ταῖς τῶν ἀκτίνων αὐγαῖς πᾶσαν τῶν τε προφανέντων ἀστέρων, καὶ τοῦ ὑπαυγάσαντος ὄρθρου τὴν λαμπη- δόνα. Κἀκεῖνα μὲν πάντα καθαρσίων τινῶν καὶ πε- ριῤῥαντηρίων δύναμιν ἔχει, δι᾿ ὧν ἀφαγνισθεῖσα ἡ ψυχὴ πρὸς τὴν ὑποδοχὴν τῶν θείων παρασκευάζεται· ὁ δὲ νῦν λόγος, αὐτῆς τῆς θεότητός ἐστι μετουσία, τοῦ Θεοῦ Λόγου διὰ τῆς ἰδίας φωνῆς μεταδιδόντος τῷ ἀκούοντι τῆς ἀκηράτου δυνάμεως τὴν κοινωνίαν. Καὶ S. GREGORII NYSSENI bitabo et deambulato s. Si hæc aspicias, in nullam A rem terrenam defiges tuum oculum. Quid dico? Imo ne cœlum quidem tibi censebitur admirandum. Quemadmodum enim, o homo, caelos admiraberis, teipsum aspiciens cœlis stabiliorem et durabilio- rem? Nam cœlum quidem transit, tu autem cum eo quod semper est, simul manes ad æternitatem. Non admireris terræ latitudinem, neque mare quod panditur in infinitum, quibus ut præesses es con- stitutus, tanguam alicui equorum currui, ad id quod tibi videtur, obedientia et in tua potestate sita habens hæc elementa. Nam et terra tibi suppe- ditat ea quæ sunt usui ad vitam, et mare non se- cus atque equus qui habenis regitur, tibi dorsum præbet, et suum sessorem accipit hominem. Si ergo te cognoscas, o pulchra inter mulieres, totum mun- dum despicies, et ad materia expers bonum perpe- tuo intuens, contemnes errorem eorum quæ in hac sunt vita vestigiorum. Allende ergo semper tibi ipsi, et non errabis circa gregem hædorum, nequel efficieris hædus pro ove in tempore judicii ; neque segregaberis a statione ad dexteram : sed audies jucundam vocem, quæ dicit lanigeris et mansuetis oribus : Venite, benedicti Patris mei, estole hæredes regni vobis parati ante constitutionem mundi s. Quo ' nos quoque digni reputemur, in Christo Domino nostro cui gloria in sæcula sæculorum. Amen. HOMILIA III. Cap. 1, 7. 9. Equitatui meo in curribus Pharaonis assimilari te, propinqua mea. 10. Quam pulchra facia sunt genæ tuæ sicut turturis, collum tuum sicut moni- lia. 11. Similitudines auri faciemus tibi cum notis ar- genti. 12. Donec rex in accubitu suo, nardus mea dedit odorem suum. 13. Fasciculus myrrha patruelis meus mihi in medio uberum meorum commorabitur. Botrus Cypri patruelis meus in vineis Engaddi. B Quæcunque ante ea quæ nunc lecta sunt în pro- œmiis Cantici canticorum, similiter se habent atque splendor qui mane oritur post noctem.Neque enim ille est lux pura, sed lucis prooemium : ea quoque quæ dicta sunt, sunt hujusmodi, ut nobis D significent exortum veræ lucis, non tamen in se habeant ipsum orbem solis clare apparentem. Nam m illis quidem loquitur sponsa, et amici, et adule- scentulæ nunc autem vox ipsius sponsi, tanquam orbis solis oritur, radiorum splendore abs- condens omnem splendorem astrorum quæ prius apparebant, et matutini quod illuxerat. Illa autem omnia vim quamdam habent purgationum et asper- sionum, per quas expiata anima paratur ad res divinas excipiendas: quod autem nunc dicitur, est participatio ipsius divinitatis, ipso Deo Verbo per propriam vocem impertiente auditori potestatem in quam non cadit interitus. Et quomodo in monte Sina purgationibus prius paratus Israel duobus diebus, 2º Levit. xxvı, 12. * Matth. xxv, 36.

ὥσπερ ἐπὶ τοῦ Σινᾶ προπαρασκευασθείς τοῖς καθαρ- γίοις ὁ Ἰσραὴλ ἐν ἡμέραις δύο, τῇ τρίτῃ κατὰ τὸν ὄρθρον ἀξιοῦται τῆς θεοφανείας, οὐκέτι περὶ τήν πλύσιν τῶν ἱματίων ἄσχολος ῶν, ἀλλ᾽ αὐτὸν δεχό- μενος ἐμφανῶς τὸν Θεὸν, οὗ χάριν τὸν τῆς ψυχῆς ῥύπον διὰ τῶν προλαβόντων καθαρσίων ἀπεπλύνατο· οὕτω καὶ νῦν ἡ ἐν τοῖς φθάσασι λόγοις γεγενημένη τῶν προοιμίων τοῦ ᾿Ασματος θεωρία κατὰ τὰς προ- λαβούσας δύο ἡμέρας, τοσοῦτον ὠφέλησεν, ὅσον έχε πλῦναι καὶ ἀποκλῦσαι τοῦ ῥύπου τῆς σαρκὸς τὴν ἐν τοῖς λεγομένοις διάνοιαν. Αὐτὸς δὲ ὁ Θεὸς Λόγος σή- μερον, ἥτις ἐστὶ τρίτη, μετὰ τὴν πρώτην τε καὶ δευτέ ραν κάθαρσιν, ἐπιφανήσεται, οὐ γνόφῳ, καὶ θυέλλη, καὶ σάλπιγγος ἤχῳ, καὶ πυρὶ φοβερῶς ἐκ πυθμένος εἰς ἀκρώρειαν τοῦ ὄρους τὴν περιοχὴν διασμύχοντι, φα- νερὰν καὶ ἐπίδηλον ἑαυτοῦ τὴν παρουσίαν ποιούμενος· Β ἀλλ᾽ ἡδὺς καὶ εὐπρόσιτος, ἐκ τοῦ φοβεροῦ εἴδους εκεί. νου πρὸς τὴν νυμφικὴν εὐφροσύνην μεθαρμοσά μενος. Τῆς γὰρ νύμφης δεηθείσης μαθεῖν τοὺς τῆς ἀναπαύσεως τόπους, ἐν οἷς ὁ ἀγαθὸς ποιμὴν τὴν δια- τριβὴν ἔχει, ὥστε μή τι κατὰ ἄγνοιαν τῶν ἀβουλήτων παθεῖν· εἶτα τῶν φίλων τὸ ἀσφαλὲς τῆς ἀληθείας κριτήριον ὑφηγησαμένων, τὸ πρὸς ἑαυτὴν βλέπειν τὴν ψυχὴν, καὶ ἑαυτὴν γινώσκειν· τὸ γὰρ ἑαυτὴν ἀγνοεῖν, ἀρχὴν ἀπεφήναντο καὶ ἀκολουθίαν εἶναι τοῦ Γ μηδὲ ἄλλο τι τῶν δεόντων εἰδέναι. Πῶς γὰρ ἂν ἄλλο τι μάθοι, ἑαυτὸν ἀγνοῶν; Ἐπὶ τούτοις ὡς ἱκανῶς ἤδη τοῦ ἡγεμονικοῦ τῆς ψυχῆς κεκαθαρμένου, επανα- τέλλει τῇ ποθούσῃ ὁ λόγος, προτροπὴν πρὸς τὸ τέ λειον ποιούμενος διὰ τῆς ἀποδοχῆς τῶν παρόντων. Ο γὰρ ἐπὶ τοῖς κατορθώμασιν ἔπαινος σφοδροτέραν τοῖς κατορθώσασι τὴν πρὸς τὸ κρεῖττον προθυμίαν ἐντίθησι. Τίς οὖν ὁ παρὰ τοῦ ἀληθινοῦ Λόγου γεγονώς πρὸς τὴν παρθένον λόγος; Τῇ ἵππῳ μου, φησίν, ἐν ἄρας μασι Φαραὼ ὠμοίωσά σε, ἡ πλησίον μου. Αλλ' ἐπειδὴ οὐκ ἔστιν ἐκ τοῦ προχείρου τὴν τῶν εἰρη μένων θεωρῆσαι διάνοιαν, ἐξετάσαι προσήκει δι' ἐπι μελείας, καθὼς ἂν οἷόν τε ᾖ, τὸ προκείμενον. "Αλλην δύναμιν τὴν ἀντιταχθεῖσαν τῇ ἵππῳ τοῦ Φαραὼ παρά το τῆς ἱστορίας ἐμάθομεν, νεφέλην καὶ ῥάβδον καὶ βίαιον ἄνεμον καὶ πέλαγος διχή διαιρούμενον, καὶ βυθὸν ἐν κόνει, καὶ τὴν ἐκ κυμάτων τειχοποιίαν, καὶ ξηρὰν ἄβυσσον, τὴν διὰ μέσου τῶν ἐξ ὕδατος πηγῶν χερσω- θεῖσαν· δι' ὧν ἁπάντων ἐγίνετο τοῖς Ἰσραηλίταις ἡ σωτηρία, πανστρατιᾷ τοῦ Φαραὼ μετὰ τῶν ἵππων τε καὶ ἁρμάτων συγκαλυφθέντος τοῖς κύμασιν. Οὐδε μιᾶς τοίνυν ἱππικῆς δυνάμεως ἀντεισαχθείσης τῷ Αἰγυπτίῳ στρατῷ, ἄπορον ἂν εἴη μαθεῖν ποίᾳ ἵππῳ τῇ διαφανείσῃ κατὰ τῶν Αἰγυπτίων ἁρμάτων ἡ νύμφη παρὰ τοῦ λόγου νῦν προσεικάζεται. Τῇ ἵππῳ μου γάρ, φησί, τῇ ἐν τοῖς ἅρμασι τοῦ Φαραὼ κατο ειργασμένῃ τὴν νίκην, ὁμοίωσά σε, ἡ πλησίον μου. Η δηλόν ἐστιν, ὅτι ὥσπερ οὐκ ἔστι διὰ ναυμαχίας ἡττηθῆναι τινας, μὴ ναυτίου στρατοῦ τὴν ἐν ταῖς ἡ ναυσὶ τῶν ἐναντίων δύναμιν καταλύσαντος· οὕτως οὐδὲ ἂν ἐν ἱππομαχία τις ήττηθείη, μή τινος ίπ πικῆς ἐκ τῶν ἐναντίων ἀντιταχθείσης δυνάμεως; Εἰ δὲ τοίνυν τὸ κράτιστον τῆς τῶν Αἰγυπτίων στρατιᾶς, γῆ IN CANTICA CANTIC. HOMILIA III. appareat, non amplius occupatus in lavandis vesti- bus, sed ipsum Deum aperte suscipiens, propter quod animæ sordes per præcedentes abluerat pur- – gationes : ita etiam nunc, qua in iis quæ prius dicta sunt fuit contemplatio proœmiorum Cantici canti- corum, duobus diebus præcedentibus : tantum pro- fuit ut ablueret et emnundaret a sordibus carnis sensum qui est in iis quæ dicuntur. Ipse autem Deus Verbum hodie, qui est dies tertius, appare bit post primam et secundam purgationem, non in caligine et procella, et sono tubæ, et terribili igne a radice usque ad verticem montis ambitum abster- gente, apertam et manifestam suam præbens pre- sentiam, sed jucundus et alfabilis ex specie illa A tertio dignus censetur, summo mane, ut ei Deus terribili ad sponsæ latitiam se transmutans et ac- 1opter ignorationem, deinde cum amici ei exposuis p " commodans. Nam cum sponsa rogavisset ut sciret loca quietis, in quibus bonus pastor versatur, ne quid eorum quæ nollet amplius ipsi accidat pro- sent quis sit certus judex veritatis, nempe ut ani- ma ad seipsam aspiciat, et se cognoscat: seipsam enim ignorare, pronuntiarunt esse principiuin et consequentiam nesciendi quidem aliquid aliud eo rum quæ oportet; quomodo enim aliquid aliud discet qui seipsum ignorat? post hæc tanquam jam satis expurgata, quæ animæ principatum tenet, facultate, oritur Verbum sponsæ desideranti, ea quæ sunt præsentia accipiendo, adhortans ad id quod est divinius. Laus enim rerum recte gestarun affert majorem amimi alacritatem ad id quod est Quidnam ergo dicit verum Verbum virgini ? Equitatui meo, inquit, in curribus Pharaonis assi- milavi te, propinqua mea. Sed quoniam ex eo quod est in promptu, non facile potest considerari sen- sus eorum quæ dicta sunt, examinandum est diţi- genter id quod est propositum, quoad ejus fieri poterit. Aliam potestatem equitatui Pharaonis ob- PATROL. GR. XLIV. jeclam didicimus ab historia, nempe nubem et virgam et violentum ac vehementem ventum et mare bifariam divisum, et profundum in pulvere, et ex undis effectum murum et siccam abys- sum per intermedios in aquis muros arefactam et solidatam, per quæ omnia salus parta est Israe- lilis, cum Pharao cum toto exercitu, et cum equis, et curribus undis fuerit obrutus. Nallis igitur copiis equestribus objectis Ægyptiorum exercitui, non facile fuerit scire cuinam equitatui qui appa- ruerit contra currus Ægyptios, nunc assimiletur sponsa. Equitatui meo, inquit, qui in curribus Pharaonis reportavit victoriam, assimilayi te, pro- pinqua mea. Annon est hoc manifestum, quod quomodo fieri non potest ut navali prælio sit parta victoria, nisi nauticus exercitus demerserit ´exercitum hostium qui est in navibus ; ita nec in equestri prælio victus fuerit quispiam, si non aliquæ equestres copiæ inimicorum ex adverso

ὥσπερ ἐπὶ τοῦ Σινᾶ προπαρασκευασθείς τοῖς καθαρ- γίοις ὁ Ἰσραὴλ ἐν ἡμέραις δύο, τῇ τρίτῃ κατὰ τὸν ὄρθρον ἀξιοῦται τῆς θεοφανείας, οὐκέτι περὶ τήν πλύσιν τῶν ἱματίων ἄσχολος ῶν, ἀλλ᾽ αὐτὸν δεχό- μενος ἐμφανῶς τὸν Θεὸν, οὗ χάριν τὸν τῆς ψυχῆς ῥύπον διὰ τῶν προλαβόντων καθαρσίων ἀπεπλύνατο· οὕτω καὶ νῦν ἡ ἐν τοῖς φθάσασι λόγοις γεγενημένη τῶν προοιμίων τοῦ ᾿Ασματος θεωρία κατὰ τὰς προ- λαβούσας δύο ἡμέρας, τοσοῦτον ὠφέλησεν, ὅσον έχε πλῦναι καὶ ἀποκλῦσαι τοῦ ῥύπου τῆς σαρκὸς τὴν ἐν τοῖς λεγομένοις διάνοιαν. Αὐτὸς δὲ ὁ Θεὸς Λόγος σή- μερον, ἥτις ἐστὶ τρίτη, μετὰ τὴν πρώτην τε καὶ δευτέ ραν κάθαρσιν, ἐπιφανήσεται, οὐ γνόφῳ, καὶ θυέλλη, καὶ σάλπιγγος ἤχῳ, καὶ πυρὶ φοβερῶς ἐκ πυθμένος εἰς ἀκρώρειαν τοῦ ὄρους τὴν περιοχὴν διασμύχοντι, φα- νερὰν καὶ ἐπίδηλον ἑαυτοῦ τὴν παρουσίαν ποιούμενος· Β ἀλλ᾽ ἡδὺς καὶ εὐπρόσιτος, ἐκ τοῦ φοβεροῦ εἴδους εκεί. νου πρὸς τὴν νυμφικὴν εὐφροσύνην μεθαρμοσά μενος. Τῆς γὰρ νύμφης δεηθείσης μαθεῖν τοὺς τῆς ἀναπαύσεως τόπους, ἐν οἷς ὁ ἀγαθὸς ποιμὴν τὴν δια- τριβὴν ἔχει, ὥστε μή τι κατὰ ἄγνοιαν τῶν ἀβουλήτων παθεῖν· εἶτα τῶν φίλων τὸ ἀσφαλὲς τῆς ἀληθείας κριτήριον ὑφηγησαμένων, τὸ πρὸς ἑαυτὴν βλέπειν τὴν ψυχὴν, καὶ ἑαυτὴν γινώσκειν· τὸ γὰρ ἑαυτὴν ἀγνοεῖν, ἀρχὴν ἀπεφήναντο καὶ ἀκολουθίαν εἶναι τοῦ Γ μηδὲ ἄλλο τι τῶν δεόντων εἰδέναι. Πῶς γὰρ ἂν ἄλλο τι μάθοι, ἑαυτὸν ἀγνοῶν; Ἐπὶ τούτοις ὡς ἱκανῶς ἤδη τοῦ ἡγεμονικοῦ τῆς ψυχῆς κεκαθαρμένου, επανα- τέλλει τῇ ποθούσῃ ὁ λόγος, προτροπὴν πρὸς τὸ τέ λειον ποιούμενος διὰ τῆς ἀποδοχῆς τῶν παρόντων. Ο γὰρ ἐπὶ τοῖς κατορθώμασιν ἔπαινος σφοδροτέραν τοῖς κατορθώσασι τὴν πρὸς τὸ κρεῖττον προθυμίαν ἐντίθησι. Τίς οὖν ὁ παρὰ τοῦ ἀληθινοῦ Λόγου γεγονώς πρὸς τὴν παρθένον λόγος; Τῇ ἵππῳ μου, φησίν, ἐν ἄρας μασι Φαραὼ ὠμοίωσά σε, ἡ πλησίον μου. Αλλ' ἐπειδὴ οὐκ ἔστιν ἐκ τοῦ προχείρου τὴν τῶν εἰρη μένων θεωρῆσαι διάνοιαν, ἐξετάσαι προσήκει δι' ἐπι μελείας, καθὼς ἂν οἷόν τε ᾖ, τὸ προκείμενον. "Αλλην δύναμιν τὴν ἀντιταχθεῖσαν τῇ ἵππῳ τοῦ Φαραὼ παρά το τῆς ἱστορίας ἐμάθομεν, νεφέλην καὶ ῥάβδον καὶ βίαιον ἄνεμον καὶ πέλαγος διχή διαιρούμενον, καὶ βυθὸν ἐν κόνει, καὶ τὴν ἐκ κυμάτων τειχοποιίαν, καὶ ξηρὰν ἄβυσσον, τὴν διὰ μέσου τῶν ἐξ ὕδατος πηγῶν χερσω- θεῖσαν· δι' ὧν ἁπάντων ἐγίνετο τοῖς Ἰσραηλίταις ἡ σωτηρία, πανστρατιᾷ τοῦ Φαραὼ μετὰ τῶν ἵππων τε καὶ ἁρμάτων συγκαλυφθέντος τοῖς κύμασιν. Οὐδε μιᾶς τοίνυν ἱππικῆς δυνάμεως ἀντεισαχθείσης τῷ Αἰγυπτίῳ στρατῷ, ἄπορον ἂν εἴη μαθεῖν ποίᾳ ἵππῳ τῇ διαφανείσῃ κατὰ τῶν Αἰγυπτίων ἁρμάτων ἡ νύμφη παρὰ τοῦ λόγου νῦν προσεικάζεται. Τῇ ἵππῳ μου γάρ, φησί, τῇ ἐν τοῖς ἅρμασι τοῦ Φαραὼ κατο ειργασμένῃ τὴν νίκην, ὁμοίωσά σε, ἡ πλησίον μου. Η δηλόν ἐστιν, ὅτι ὥσπερ οὐκ ἔστι διὰ ναυμαχίας ἡττηθῆναι τινας, μὴ ναυτίου στρατοῦ τὴν ἐν ταῖς ἡ ναυσὶ τῶν ἐναντίων δύναμιν καταλύσαντος· οὕτως οὐδὲ ἂν ἐν ἱππομαχία τις ήττηθείη, μή τινος ίπ πικῆς ἐκ τῶν ἐναντίων ἀντιταχθείσης δυνάμεως; Εἰ δὲ τοίνυν τὸ κράτιστον τῆς τῶν Αἰγυπτίων στρατιᾶς, γῆ IN CANTICA CANTIC. HOMILIA III. appareat, non amplius occupatus in lavandis vesti- bus, sed ipsum Deum aperte suscipiens, propter quod animæ sordes per præcedentes abluerat pur- – gationes : ita etiam nunc, qua in iis quæ prius dicta sunt fuit contemplatio proœmiorum Cantici canti- corum, duobus diebus præcedentibus : tantum pro- fuit ut ablueret et emnundaret a sordibus carnis sensum qui est in iis quæ dicuntur. Ipse autem Deus Verbum hodie, qui est dies tertius, appare bit post primam et secundam purgationem, non in caligine et procella, et sono tubæ, et terribili igne a radice usque ad verticem montis ambitum abster- gente, apertam et manifestam suam præbens pre- sentiam, sed jucundus et alfabilis ex specie illa A tertio dignus censetur, summo mane, ut ei Deus terribili ad sponsæ latitiam se transmutans et ac- 1opter ignorationem, deinde cum amici ei exposuis p " commodans. Nam cum sponsa rogavisset ut sciret loca quietis, in quibus bonus pastor versatur, ne quid eorum quæ nollet amplius ipsi accidat pro- sent quis sit certus judex veritatis, nempe ut ani- ma ad seipsam aspiciat, et se cognoscat: seipsam enim ignorare, pronuntiarunt esse principiuin et consequentiam nesciendi quidem aliquid aliud eo rum quæ oportet; quomodo enim aliquid aliud discet qui seipsum ignorat? post hæc tanquam jam satis expurgata, quæ animæ principatum tenet, facultate, oritur Verbum sponsæ desideranti, ea quæ sunt præsentia accipiendo, adhortans ad id quod est divinius. Laus enim rerum recte gestarun affert majorem amimi alacritatem ad id quod est Quidnam ergo dicit verum Verbum virgini ? Equitatui meo, inquit, in curribus Pharaonis assi- milavi te, propinqua mea. Sed quoniam ex eo quod est in promptu, non facile potest considerari sen- sus eorum quæ dicta sunt, examinandum est diţi- genter id quod est propositum, quoad ejus fieri poterit. Aliam potestatem equitatui Pharaonis ob- PATROL. GR. XLIV. jeclam didicimus ab historia, nempe nubem et virgam et violentum ac vehementem ventum et mare bifariam divisum, et profundum in pulvere, et ex undis effectum murum et siccam abys- sum per intermedios in aquis muros arefactam et solidatam, per quæ omnia salus parta est Israe- lilis, cum Pharao cum toto exercitu, et cum equis, et curribus undis fuerit obrutus. Nallis igitur copiis equestribus objectis Ægyptiorum exercitui, non facile fuerit scire cuinam equitatui qui appa- ruerit contra currus Ægyptios, nunc assimiletur sponsa. Equitatui meo, inquit, qui in curribus Pharaonis reportavit victoriam, assimilayi te, pro- pinqua mea. Annon est hoc manifestum, quod quomodo fieri non potest ut navali prælio sit parta victoria, nisi nauticus exercitus demerserit ´exercitum hostium qui est in navibus ; ita nec in equestri prælio victus fuerit quispiam, si non aliquæ equestres copiæ inimicorum ex adverso

ὥσπερ ἐπὶ τοῦ Σινᾶ προπαρασκευασθείς τοῖς καθαρ- γίοις ὁ Ἰσραὴλ ἐν ἡμέραις δύο, τῇ τρίτῃ κατὰ τὸν ὄρθρον ἀξιοῦται τῆς θεοφανείας, οὐκέτι περὶ τήν πλύσιν τῶν ἱματίων ἄσχολος ῶν, ἀλλ᾽ αὐτὸν δεχό- μενος ἐμφανῶς τὸν Θεὸν, οὗ χάριν τὸν τῆς ψυχῆς ῥύπον διὰ τῶν προλαβόντων καθαρσίων ἀπεπλύνατο· οὕτω καὶ νῦν ἡ ἐν τοῖς φθάσασι λόγοις γεγενημένη τῶν προοιμίων τοῦ ᾿Ασματος θεωρία κατὰ τὰς προ- λαβούσας δύο ἡμέρας, τοσοῦτον ὠφέλησεν, ὅσον έχε πλῦναι καὶ ἀποκλῦσαι τοῦ ῥύπου τῆς σαρκὸς τὴν ἐν τοῖς λεγομένοις διάνοιαν. Αὐτὸς δὲ ὁ Θεὸς Λόγος σή- μερον, ἥτις ἐστὶ τρίτη, μετὰ τὴν πρώτην τε καὶ δευτέ ραν κάθαρσιν, ἐπιφανήσεται, οὐ γνόφῳ, καὶ θυέλλη, καὶ σάλπιγγος ἤχῳ, καὶ πυρὶ φοβερῶς ἐκ πυθμένος εἰς ἀκρώρειαν τοῦ ὄρους τὴν περιοχὴν διασμύχοντι, φα- νερὰν καὶ ἐπίδηλον ἑαυτοῦ τὴν παρουσίαν ποιούμενος· Β ἀλλ᾽ ἡδὺς καὶ εὐπρόσιτος, ἐκ τοῦ φοβεροῦ εἴδους εκεί. νου πρὸς τὴν νυμφικὴν εὐφροσύνην μεθαρμοσά μενος. Τῆς γὰρ νύμφης δεηθείσης μαθεῖν τοὺς τῆς ἀναπαύσεως τόπους, ἐν οἷς ὁ ἀγαθὸς ποιμὴν τὴν δια- τριβὴν ἔχει, ὥστε μή τι κατὰ ἄγνοιαν τῶν ἀβουλήτων παθεῖν· εἶτα τῶν φίλων τὸ ἀσφαλὲς τῆς ἀληθείας κριτήριον ὑφηγησαμένων, τὸ πρὸς ἑαυτὴν βλέπειν τὴν ψυχὴν, καὶ ἑαυτὴν γινώσκειν· τὸ γὰρ ἑαυτὴν ἀγνοεῖν, ἀρχὴν ἀπεφήναντο καὶ ἀκολουθίαν εἶναι τοῦ Γ μηδὲ ἄλλο τι τῶν δεόντων εἰδέναι. Πῶς γὰρ ἂν ἄλλο τι μάθοι, ἑαυτὸν ἀγνοῶν; Ἐπὶ τούτοις ὡς ἱκανῶς ἤδη τοῦ ἡγεμονικοῦ τῆς ψυχῆς κεκαθαρμένου, επανα- τέλλει τῇ ποθούσῃ ὁ λόγος, προτροπὴν πρὸς τὸ τέ λειον ποιούμενος διὰ τῆς ἀποδοχῆς τῶν παρόντων. Ο γὰρ ἐπὶ τοῖς κατορθώμασιν ἔπαινος σφοδροτέραν τοῖς κατορθώσασι τὴν πρὸς τὸ κρεῖττον προθυμίαν ἐντίθησι. Τίς οὖν ὁ παρὰ τοῦ ἀληθινοῦ Λόγου γεγονώς πρὸς τὴν παρθένον λόγος; Τῇ ἵππῳ μου, φησίν, ἐν ἄρας μασι Φαραὼ ὠμοίωσά σε, ἡ πλησίον μου. Αλλ' ἐπειδὴ οὐκ ἔστιν ἐκ τοῦ προχείρου τὴν τῶν εἰρη μένων θεωρῆσαι διάνοιαν, ἐξετάσαι προσήκει δι' ἐπι μελείας, καθὼς ἂν οἷόν τε ᾖ, τὸ προκείμενον. "Αλλην δύναμιν τὴν ἀντιταχθεῖσαν τῇ ἵππῳ τοῦ Φαραὼ παρά το τῆς ἱστορίας ἐμάθομεν, νεφέλην καὶ ῥάβδον καὶ βίαιον ἄνεμον καὶ πέλαγος διχή διαιρούμενον, καὶ βυθὸν ἐν κόνει, καὶ τὴν ἐκ κυμάτων τειχοποιίαν, καὶ ξηρὰν ἄβυσσον, τὴν διὰ μέσου τῶν ἐξ ὕδατος πηγῶν χερσω- θεῖσαν· δι' ὧν ἁπάντων ἐγίνετο τοῖς Ἰσραηλίταις ἡ σωτηρία, πανστρατιᾷ τοῦ Φαραὼ μετὰ τῶν ἵππων τε καὶ ἁρμάτων συγκαλυφθέντος τοῖς κύμασιν. Οὐδε μιᾶς τοίνυν ἱππικῆς δυνάμεως ἀντεισαχθείσης τῷ Αἰγυπτίῳ στρατῷ, ἄπορον ἂν εἴη μαθεῖν ποίᾳ ἵππῳ τῇ διαφανείσῃ κατὰ τῶν Αἰγυπτίων ἁρμάτων ἡ νύμφη παρὰ τοῦ λόγου νῦν προσεικάζεται. Τῇ ἵππῳ μου γάρ, φησί, τῇ ἐν τοῖς ἅρμασι τοῦ Φαραὼ κατο ειργασμένῃ τὴν νίκην, ὁμοίωσά σε, ἡ πλησίον μου. Η δηλόν ἐστιν, ὅτι ὥσπερ οὐκ ἔστι διὰ ναυμαχίας ἡττηθῆναι τινας, μὴ ναυτίου στρατοῦ τὴν ἐν ταῖς ἡ ναυσὶ τῶν ἐναντίων δύναμιν καταλύσαντος· οὕτως οὐδὲ ἂν ἐν ἱππομαχία τις ήττηθείη, μή τινος ίπ πικῆς ἐκ τῶν ἐναντίων ἀντιταχθείσης δυνάμεως; Εἰ δὲ τοίνυν τὸ κράτιστον τῆς τῶν Αἰγυπτίων στρατιᾶς, γῆ IN CANTICA CANTIC. HOMILIA III. appareat, non amplius occupatus in lavandis vesti- bus, sed ipsum Deum aperte suscipiens, propter quod animæ sordes per præcedentes abluerat pur- – gationes : ita etiam nunc, qua in iis quæ prius dicta sunt fuit contemplatio proœmiorum Cantici canti- corum, duobus diebus præcedentibus : tantum pro- fuit ut ablueret et emnundaret a sordibus carnis sensum qui est in iis quæ dicuntur. Ipse autem Deus Verbum hodie, qui est dies tertius, appare bit post primam et secundam purgationem, non in caligine et procella, et sono tubæ, et terribili igne a radice usque ad verticem montis ambitum abster- gente, apertam et manifestam suam præbens pre- sentiam, sed jucundus et alfabilis ex specie illa A tertio dignus censetur, summo mane, ut ei Deus terribili ad sponsæ latitiam se transmutans et ac- 1opter ignorationem, deinde cum amici ei exposuis p " commodans. Nam cum sponsa rogavisset ut sciret loca quietis, in quibus bonus pastor versatur, ne quid eorum quæ nollet amplius ipsi accidat pro- sent quis sit certus judex veritatis, nempe ut ani- ma ad seipsam aspiciat, et se cognoscat: seipsam enim ignorare, pronuntiarunt esse principiuin et consequentiam nesciendi quidem aliquid aliud eo rum quæ oportet; quomodo enim aliquid aliud discet qui seipsum ignorat? post hæc tanquam jam satis expurgata, quæ animæ principatum tenet, facultate, oritur Verbum sponsæ desideranti, ea quæ sunt præsentia accipiendo, adhortans ad id quod est divinius. Laus enim rerum recte gestarun affert majorem amimi alacritatem ad id quod est Quidnam ergo dicit verum Verbum virgini ? Equitatui meo, inquit, in curribus Pharaonis assi- milavi te, propinqua mea. Sed quoniam ex eo quod est in promptu, non facile potest considerari sen- sus eorum quæ dicta sunt, examinandum est diţi- genter id quod est propositum, quoad ejus fieri poterit. Aliam potestatem equitatui Pharaonis ob- PATROL. GR. XLIV. jeclam didicimus ab historia, nempe nubem et virgam et violentum ac vehementem ventum et mare bifariam divisum, et profundum in pulvere, et ex undis effectum murum et siccam abys- sum per intermedios in aquis muros arefactam et solidatam, per quæ omnia salus parta est Israe- lilis, cum Pharao cum toto exercitu, et cum equis, et curribus undis fuerit obrutus. Nallis igitur copiis equestribus objectis Ægyptiorum exercitui, non facile fuerit scire cuinam equitatui qui appa- ruerit contra currus Ægyptios, nunc assimiletur sponsa. Equitatui meo, inquit, qui in curribus Pharaonis reportavit victoriam, assimilayi te, pro- pinqua mea. Annon est hoc manifestum, quod quomodo fieri non potest ut navali prælio sit parta victoria, nisi nauticus exercitus demerserit ´exercitum hostium qui est in navibus ; ita nec in equestri prælio victus fuerit quispiam, si non aliquæ equestres copiæ inimicorum ex adverso

ᾗ δύναμιν, δι' ἧς ἡ νίκη κατὰ τῶν Αἰγυπτίων ἐγένετο, ἵππον ὁ λόγος ὠνόμασεν· ᾐσθάνοντο γὰρ κἀκεῖνοι τοῦ πολεμοῦντος, καὶ πρὸς ἀλλήλους ἐβόων, Κύριος πολεμεῖ τοὺς Αἰγυπτίους, καὶ φύγωμεν ἀπὸ προσ- ώπου Κυρίου. Δήλον δὲ ὅτι καταλλήλως τῇ παρασκευῇ τῶν ἐναντίων ὁ ἀληθινὸς ἀρχιστράτηγος τὴν ἰδίαν ἀνθώπλιζε δύναμιν. Οὐκοῦν ἦν τις αόρατος δύναμις, ἡ διὰ τῶν περὶ τὴν θάλασσαν θαυμάτων ἐνεργοῦσα τῶν Αἰγυπτίων τὸν ὄλεθρον, ἣν ἵππον ὁ λόγος ὠνό μασεν. Αγγελικὴν δὲ ταύτην στρατιὰν ὑπονοοῦμεν, περὶ ἧς φησιν ὁ προφήτης· ὅτι Επιβήσῃ ἐπὶ τοὺς ἵππους σου, καὶ ἡ ἱππασία σου σωτηρία. ᾿Αλλὰ καὶ ἅρματος μνήμην Θεοῦ ἐποιήσατο ὁ Δαβιδ λέγων· Τὸ ἅρμα τοῦ Θεοῦ μυριοπλάσιον· ᾧ ὑπο- ζεύγνυνται τῶν εὐθηνούντων αἱ χιλιάδες. Ἔτι δὲ καὶ ἡ τὸν προφήτης Ηλίαν μεταίσιον ἐκ γῆς ἐπὶ τὸν αἰθέριον χῶρον ἀναλαμβάνουσα δύναμις τῷ τῶν ἵπ των ὀνόματι παρὰ τῆς Γραφῆς ὀνομάζεται, καὶ αὐτ Δ ἡ ἵππος ἦν, τὴν ἐπαχθεῖσαν αὐτῇ κατὰ τὸ ἀόρατον τὸν δὲ τὸν προφήτην ἅρμα λέγει τοῦ Ἰσραὴλ καὶ ἱπ- πέα ἡ ἱστορία. Καὶ τοὺς περιοδεύοντας πᾶσαν τὴν οἰκουμένην, δι' ὧν κατοικίζεται καὶ ἡσυχάζει, Ζα χαρίας ὁ προφήτης ἵππους ὠνόμασε, διαλεγομένους πρὸς τὸν ἱππότην, τὸν μέσον ἑστῶτα τῶν δύο ὁρῶν. Οὐκοῦν ἔστι τιςαἴππος τῷ τὸ πᾶν κεκτημένῳ ἡ μὲν τὸν προφήτην ἀνάγουσα· ἡ δὲ τὴν οἰκουμένην οικί ζουσα· ἡ δὲ ὑποζευγνυμένη τῷ ἁρματι· ἄλλη δὲ τὸν Θεὸν ἔποχον ἐπὶ σωτηρίᾳ τῶν ἀνθρώπων λαμβάνου- ἄλλη δὲ τὴν Αἰγυπτίαν καταλύουσα δύναμιν. σα Πολλῆς τοίνυν οὔσης ἐν ταῖς θείαις Γραφαῖς τῆς διὰ τῶν ἐνεργειῶν φαινομένης διαφορᾶς, τῇ καθαιρετικῇ τῆς Αἰγυπτιακῆς δυνάμεως ἵππῳ παρεικάζεται ἡ διὰ τοῦ δρόμου τῆς ἀρετῆς τῷ Θεῷ πλησιάσασα. Οὕτω γάρ φησι πρὸς αὐτὴν ὁ Λόγος· ὅτι τῇ ἱππῳ μου ἐν ἅρμασι Φαραὼ ὠμοίωσά σε, ή πλησίον μου. Πολλοὺς δὲ καὶ μεγάλους ἐπαίνους ὁ λόγος ἐν ἑαυτῷ περιείληφε και τις κατορθωμάτων κατάλογός ἐστιν, ἡ πρὸς τὴν ἵππον ταύτην ὁμοίωσις. Οσα γὰρ τοῦ Ἰσραὴλ ἐν τῇ παροικίᾳ τῶν Αἰγυπτίων μνη μονεύεται, ἡ δουλεία, ἡ καλάμη, ὁ πηλὸς, ἡ πλινθεία, πᾶσα ἡ περὶ τὴν γῆν ἀσχολία, οι χαλεποὶ τῶν τοιού- των ἔργων ἐπιστάται, οἱ τὸν πήλινον αὐτοὺς καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν ἀπαιτοῦντες φόρον, δι' οὓς τὸ ὕδωρ αἷμα γίνεται, καὶ τὸ φῶς σκοτίζεται, καὶ βάτραχοι τοῖς οἴκοις εἰσέρπουσι, καὶ ἡ καμιναία κόνις τὰς φλυκτίδας ἀπὸ τῶν σωμάτων ἀναζέειν ποιεῖ, καὶ τὰ καθ᾿ ἕκαστον πάντα, ἡ ἀκρὶς, οἱ σκνίπες, ὁ βρού χος, ἡ χάλαζα, τῶν πρωτοτόκων τὰ πάθη· ταῦτα πάντα καὶ ὅσα πρὸς τὸ κρεῖττον ἡ ἱστορία διέξεισι, δι' ὧν γίνεται τοῖς Ἰσραηλίταις ἡ σωτηρία, ἐπαίνων ἐστὶν ὑπόθεσις τῇ τῷ Θεῷ συναπτομένῃ ψυχῇ. Οὐ γὰρ ἂν ώμοιώθη τῇ δυνάμει ἐκείνῃ, τῇ καθαιρετικῇ τῶν Αἰγυπτίων κακῶν, δι' ἧς ἐλευθεροῦται ὁ Ἰσραὴλ τῆς πονηρᾶς τυραννίδος, εἰ μὴ ταῦτα πάντα καὶ ταύτῃ κατώρθωτο, τά τε καθαιρετικὰ τῆς Αἰγύπτου, καὶ τὰ παρασκευαστικὰ τῆς πρὸς τὸν Θεὸν πορείας, τῶν μετοικιζομένων πρὸς τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας S. GREGORII NYSSENI stelerint? Quoniam ergo id quod erat validissi- mum exercitus Ægyptiorum equitatus erat, vim adversum illos illatam, quæ non cadebat sub ocu- los, per quam adversus Ægyptios parta est victo- toria, equitatum Scriptura nominavit : nam illi quoque sentiebant eum belligerantem, et inter se clamabant, Dominus bellum gerit adversus Ægy- ptios, et fugiamus a facie Domini. Est autem per- spicuum, quod prout fuerit instructa acies adver- sariorum, verus imperator exercitus suas armnat copias. Erat ergo quædam virtus non cadens sub aspectum, quæ per miracula quæ fiebant in mari, Ægyptiis afferebat exitium, quam Scriptura nomi- navit equos. Angelicum autem exercitum eum esse existimamus, de quo dicit propheta : Ascendes equcs tuos, et equitatus est tua salus ss. Sed Dei quoque currus David fecit mentionem, dicens : Currus Dei decem millibus multiplex, cui subjun- guntur millia eorum qui dirigunt. Præterea quæ Eliam sublimem e terra ad locum æthereum tollit {3 virtus, equorum nomine nominatur a Scriptura. Quinetiam ipsum prophetam dicit historia currum Israelis et equitem *. Eos quoque qui totum orbem terra obiverunt, per quos terra habitatur et quie- scit, Zacharias propheta nominavit equos disse- rentes cum equite, stante in medio duorum mon- tium". Est ergo equus ei qui universitatem pos- sidetalius quidem sursum tollens prophetam ; alius autem faciens ut habitetur orbis terræ ; B alius autem qui jungitur currui; alius item – qui Deum accipit vectorem ad salutem homi- num, alius autem qui Ægyptias obruit copias. Cum ergo in divinis equis magna sit, quæ apparet per operationes differentia, assimilatur equitatui qui Ægyptias perdit copias, ea quæ per cursum virtu- tis Deo appropinquavit. Ita enim ei dicit Verbum : Equis meis in curribus Pharaonis assimilavi te, propinqua mea. Multas autem easque magnas laiı- des simul verbum complectitur: et est quidam laudum catalogus quæ his equis facta fuit assimi- latio. Quæcunque enim de Israele commemorantur in regione Ægyptiorum, servitus, palea, lutum, lateres, universa circa terram occupatio et amictio, duri eorum operum præfecti, qui quotidie ab eis luteum exigebant tributum, propter quos aqua fit sanguis, et lux obscuratur, et ranæ serpunt in do- mos, et e camino pulvis facit pustulas enasci e corporibus, et, ut seniel dicam omnia, locusta, cyniphes, bruchus, grando, quæ acciderunt primo- genitis hæc omnia, et quæcunque melius perse- quitur historia, per quæ acquiritur salus Israelitis, est laudum argumentum animæ quæ Deo conjun- gitur. Non enim esset assimilata illi exercitui qui malos perdit Ægyptios, per quem a mala tyrannide liberatur Israel, nisi ea omnia recte gesta essent, quæ et Ægyptum perdunt, et parant iter ad Deum, eorum qui a limo Ægyptio migrant ad terram pro- D s Habac. 111, 8. Psal. LXVII, 18. ** IV Reg. 11, 11. ss Zach. 1, 8.

ᾗ δύναμιν, δι' ἧς ἡ νίκη κατὰ τῶν Αἰγυπτίων ἐγένετο, ἵππον ὁ λόγος ὠνόμασεν· ᾐσθάνοντο γὰρ κἀκεῖνοι τοῦ πολεμοῦντος, καὶ πρὸς ἀλλήλους ἐβόων, Κύριος πολεμεῖ τοὺς Αἰγυπτίους, καὶ φύγωμεν ἀπὸ προσ- ώπου Κυρίου. Δήλον δὲ ὅτι καταλλήλως τῇ παρασκευῇ τῶν ἐναντίων ὁ ἀληθινὸς ἀρχιστράτηγος τὴν ἰδίαν ἀνθώπλιζε δύναμιν. Οὐκοῦν ἦν τις αόρατος δύναμις, ἡ διὰ τῶν περὶ τὴν θάλασσαν θαυμάτων ἐνεργοῦσα τῶν Αἰγυπτίων τὸν ὄλεθρον, ἣν ἵππον ὁ λόγος ὠνό μασεν. Αγγελικὴν δὲ ταύτην στρατιὰν ὑπονοοῦμεν, περὶ ἧς φησιν ὁ προφήτης· ὅτι Επιβήσῃ ἐπὶ τοὺς ἵππους σου, καὶ ἡ ἱππασία σου σωτηρία. ᾿Αλλὰ καὶ ἅρματος μνήμην Θεοῦ ἐποιήσατο ὁ Δαβιδ λέγων· Τὸ ἅρμα τοῦ Θεοῦ μυριοπλάσιον· ᾧ ὑπο- ζεύγνυνται τῶν εὐθηνούντων αἱ χιλιάδες. Ἔτι δὲ καὶ ἡ τὸν προφήτης Ηλίαν μεταίσιον ἐκ γῆς ἐπὶ τὸν αἰθέριον χῶρον ἀναλαμβάνουσα δύναμις τῷ τῶν ἵπ των ὀνόματι παρὰ τῆς Γραφῆς ὀνομάζεται, καὶ αὐτ Δ ἡ ἵππος ἦν, τὴν ἐπαχθεῖσαν αὐτῇ κατὰ τὸ ἀόρατον τὸν δὲ τὸν προφήτην ἅρμα λέγει τοῦ Ἰσραὴλ καὶ ἱπ- πέα ἡ ἱστορία. Καὶ τοὺς περιοδεύοντας πᾶσαν τὴν οἰκουμένην, δι' ὧν κατοικίζεται καὶ ἡσυχάζει, Ζα χαρίας ὁ προφήτης ἵππους ὠνόμασε, διαλεγομένους πρὸς τὸν ἱππότην, τὸν μέσον ἑστῶτα τῶν δύο ὁρῶν. Οὐκοῦν ἔστι τιςαἴππος τῷ τὸ πᾶν κεκτημένῳ ἡ μὲν τὸν προφήτην ἀνάγουσα· ἡ δὲ τὴν οἰκουμένην οικί ζουσα· ἡ δὲ ὑποζευγνυμένη τῷ ἁρματι· ἄλλη δὲ τὸν Θεὸν ἔποχον ἐπὶ σωτηρίᾳ τῶν ἀνθρώπων λαμβάνου- ἄλλη δὲ τὴν Αἰγυπτίαν καταλύουσα δύναμιν. σα Πολλῆς τοίνυν οὔσης ἐν ταῖς θείαις Γραφαῖς τῆς διὰ τῶν ἐνεργειῶν φαινομένης διαφορᾶς, τῇ καθαιρετικῇ τῆς Αἰγυπτιακῆς δυνάμεως ἵππῳ παρεικάζεται ἡ διὰ τοῦ δρόμου τῆς ἀρετῆς τῷ Θεῷ πλησιάσασα. Οὕτω γάρ φησι πρὸς αὐτὴν ὁ Λόγος· ὅτι τῇ ἱππῳ μου ἐν ἅρμασι Φαραὼ ὠμοίωσά σε, ή πλησίον μου. Πολλοὺς δὲ καὶ μεγάλους ἐπαίνους ὁ λόγος ἐν ἑαυτῷ περιείληφε και τις κατορθωμάτων κατάλογός ἐστιν, ἡ πρὸς τὴν ἵππον ταύτην ὁμοίωσις. Οσα γὰρ τοῦ Ἰσραὴλ ἐν τῇ παροικίᾳ τῶν Αἰγυπτίων μνη μονεύεται, ἡ δουλεία, ἡ καλάμη, ὁ πηλὸς, ἡ πλινθεία, πᾶσα ἡ περὶ τὴν γῆν ἀσχολία, οι χαλεποὶ τῶν τοιού- των ἔργων ἐπιστάται, οἱ τὸν πήλινον αὐτοὺς καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν ἀπαιτοῦντες φόρον, δι' οὓς τὸ ὕδωρ αἷμα γίνεται, καὶ τὸ φῶς σκοτίζεται, καὶ βάτραχοι τοῖς οἴκοις εἰσέρπουσι, καὶ ἡ καμιναία κόνις τὰς φλυκτίδας ἀπὸ τῶν σωμάτων ἀναζέειν ποιεῖ, καὶ τὰ καθ᾿ ἕκαστον πάντα, ἡ ἀκρὶς, οἱ σκνίπες, ὁ βρού χος, ἡ χάλαζα, τῶν πρωτοτόκων τὰ πάθη· ταῦτα πάντα καὶ ὅσα πρὸς τὸ κρεῖττον ἡ ἱστορία διέξεισι, δι' ὧν γίνεται τοῖς Ἰσραηλίταις ἡ σωτηρία, ἐπαίνων ἐστὶν ὑπόθεσις τῇ τῷ Θεῷ συναπτομένῃ ψυχῇ. Οὐ γὰρ ἂν ώμοιώθη τῇ δυνάμει ἐκείνῃ, τῇ καθαιρετικῇ τῶν Αἰγυπτίων κακῶν, δι' ἧς ἐλευθεροῦται ὁ Ἰσραὴλ τῆς πονηρᾶς τυραννίδος, εἰ μὴ ταῦτα πάντα καὶ ταύτῃ κατώρθωτο, τά τε καθαιρετικὰ τῆς Αἰγύπτου, καὶ τὰ παρασκευαστικὰ τῆς πρὸς τὸν Θεὸν πορείας, τῶν μετοικιζομένων πρὸς τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας S. GREGORII NYSSENI stelerint? Quoniam ergo id quod erat validissi- mum exercitus Ægyptiorum equitatus erat, vim adversum illos illatam, quæ non cadebat sub ocu- los, per quam adversus Ægyptios parta est victo- toria, equitatum Scriptura nominavit : nam illi quoque sentiebant eum belligerantem, et inter se clamabant, Dominus bellum gerit adversus Ægy- ptios, et fugiamus a facie Domini. Est autem per- spicuum, quod prout fuerit instructa acies adver- sariorum, verus imperator exercitus suas armnat copias. Erat ergo quædam virtus non cadens sub aspectum, quæ per miracula quæ fiebant in mari, Ægyptiis afferebat exitium, quam Scriptura nomi- navit equos. Angelicum autem exercitum eum esse existimamus, de quo dicit propheta : Ascendes equcs tuos, et equitatus est tua salus ss. Sed Dei quoque currus David fecit mentionem, dicens : Currus Dei decem millibus multiplex, cui subjun- guntur millia eorum qui dirigunt. Præterea quæ Eliam sublimem e terra ad locum æthereum tollit {3 virtus, equorum nomine nominatur a Scriptura. Quinetiam ipsum prophetam dicit historia currum Israelis et equitem *. Eos quoque qui totum orbem terra obiverunt, per quos terra habitatur et quie- scit, Zacharias propheta nominavit equos disse- rentes cum equite, stante in medio duorum mon- tium". Est ergo equus ei qui universitatem pos- sidetalius quidem sursum tollens prophetam ; alius autem faciens ut habitetur orbis terræ ; B alius autem qui jungitur currui; alius item – qui Deum accipit vectorem ad salutem homi- num, alius autem qui Ægyptias obruit copias. Cum ergo in divinis equis magna sit, quæ apparet per operationes differentia, assimilatur equitatui qui Ægyptias perdit copias, ea quæ per cursum virtu- tis Deo appropinquavit. Ita enim ei dicit Verbum : Equis meis in curribus Pharaonis assimilavi te, propinqua mea. Multas autem easque magnas laiı- des simul verbum complectitur: et est quidam laudum catalogus quæ his equis facta fuit assimi- latio. Quæcunque enim de Israele commemorantur in regione Ægyptiorum, servitus, palea, lutum, lateres, universa circa terram occupatio et amictio, duri eorum operum præfecti, qui quotidie ab eis luteum exigebant tributum, propter quos aqua fit sanguis, et lux obscuratur, et ranæ serpunt in do- mos, et e camino pulvis facit pustulas enasci e corporibus, et, ut seniel dicam omnia, locusta, cyniphes, bruchus, grando, quæ acciderunt primo- genitis hæc omnia, et quæcunque melius perse- quitur historia, per quæ acquiritur salus Israelitis, est laudum argumentum animæ quæ Deo conjun- gitur. Non enim esset assimilata illi exercitui qui malos perdit Ægyptios, per quem a mala tyrannide liberatur Israel, nisi ea omnia recte gesta essent, quæ et Ægyptum perdunt, et parant iter ad Deum, eorum qui a limo Ægyptio migrant ad terram pro- D s Habac. 111, 8. Psal. LXVII, 18. ** IV Reg. 11, 11. ss Zach. 1, 8.

ᾗ δύναμιν, δι' ἧς ἡ νίκη κατὰ τῶν Αἰγυπτίων ἐγένετο, ἵππον ὁ λόγος ὠνόμασεν· ᾐσθάνοντο γὰρ κἀκεῖνοι τοῦ πολεμοῦντος, καὶ πρὸς ἀλλήλους ἐβόων, Κύριος πολεμεῖ τοὺς Αἰγυπτίους, καὶ φύγωμεν ἀπὸ προσ- ώπου Κυρίου. Δήλον δὲ ὅτι καταλλήλως τῇ παρασκευῇ τῶν ἐναντίων ὁ ἀληθινὸς ἀρχιστράτηγος τὴν ἰδίαν ἀνθώπλιζε δύναμιν. Οὐκοῦν ἦν τις αόρατος δύναμις, ἡ διὰ τῶν περὶ τὴν θάλασσαν θαυμάτων ἐνεργοῦσα τῶν Αἰγυπτίων τὸν ὄλεθρον, ἣν ἵππον ὁ λόγος ὠνό μασεν. Αγγελικὴν δὲ ταύτην στρατιὰν ὑπονοοῦμεν, περὶ ἧς φησιν ὁ προφήτης· ὅτι Επιβήσῃ ἐπὶ τοὺς ἵππους σου, καὶ ἡ ἱππασία σου σωτηρία. ᾿Αλλὰ καὶ ἅρματος μνήμην Θεοῦ ἐποιήσατο ὁ Δαβιδ λέγων· Τὸ ἅρμα τοῦ Θεοῦ μυριοπλάσιον· ᾧ ὑπο- ζεύγνυνται τῶν εὐθηνούντων αἱ χιλιάδες. Ἔτι δὲ καὶ ἡ τὸν προφήτης Ηλίαν μεταίσιον ἐκ γῆς ἐπὶ τὸν αἰθέριον χῶρον ἀναλαμβάνουσα δύναμις τῷ τῶν ἵπ των ὀνόματι παρὰ τῆς Γραφῆς ὀνομάζεται, καὶ αὐτ Δ ἡ ἵππος ἦν, τὴν ἐπαχθεῖσαν αὐτῇ κατὰ τὸ ἀόρατον τὸν δὲ τὸν προφήτην ἅρμα λέγει τοῦ Ἰσραὴλ καὶ ἱπ- πέα ἡ ἱστορία. Καὶ τοὺς περιοδεύοντας πᾶσαν τὴν οἰκουμένην, δι' ὧν κατοικίζεται καὶ ἡσυχάζει, Ζα χαρίας ὁ προφήτης ἵππους ὠνόμασε, διαλεγομένους πρὸς τὸν ἱππότην, τὸν μέσον ἑστῶτα τῶν δύο ὁρῶν. Οὐκοῦν ἔστι τιςαἴππος τῷ τὸ πᾶν κεκτημένῳ ἡ μὲν τὸν προφήτην ἀνάγουσα· ἡ δὲ τὴν οἰκουμένην οικί ζουσα· ἡ δὲ ὑποζευγνυμένη τῷ ἁρματι· ἄλλη δὲ τὸν Θεὸν ἔποχον ἐπὶ σωτηρίᾳ τῶν ἀνθρώπων λαμβάνου- ἄλλη δὲ τὴν Αἰγυπτίαν καταλύουσα δύναμιν. σα Πολλῆς τοίνυν οὔσης ἐν ταῖς θείαις Γραφαῖς τῆς διὰ τῶν ἐνεργειῶν φαινομένης διαφορᾶς, τῇ καθαιρετικῇ τῆς Αἰγυπτιακῆς δυνάμεως ἵππῳ παρεικάζεται ἡ διὰ τοῦ δρόμου τῆς ἀρετῆς τῷ Θεῷ πλησιάσασα. Οὕτω γάρ φησι πρὸς αὐτὴν ὁ Λόγος· ὅτι τῇ ἱππῳ μου ἐν ἅρμασι Φαραὼ ὠμοίωσά σε, ή πλησίον μου. Πολλοὺς δὲ καὶ μεγάλους ἐπαίνους ὁ λόγος ἐν ἑαυτῷ περιείληφε και τις κατορθωμάτων κατάλογός ἐστιν, ἡ πρὸς τὴν ἵππον ταύτην ὁμοίωσις. Οσα γὰρ τοῦ Ἰσραὴλ ἐν τῇ παροικίᾳ τῶν Αἰγυπτίων μνη μονεύεται, ἡ δουλεία, ἡ καλάμη, ὁ πηλὸς, ἡ πλινθεία, πᾶσα ἡ περὶ τὴν γῆν ἀσχολία, οι χαλεποὶ τῶν τοιού- των ἔργων ἐπιστάται, οἱ τὸν πήλινον αὐτοὺς καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν ἀπαιτοῦντες φόρον, δι' οὓς τὸ ὕδωρ αἷμα γίνεται, καὶ τὸ φῶς σκοτίζεται, καὶ βάτραχοι τοῖς οἴκοις εἰσέρπουσι, καὶ ἡ καμιναία κόνις τὰς φλυκτίδας ἀπὸ τῶν σωμάτων ἀναζέειν ποιεῖ, καὶ τὰ καθ᾿ ἕκαστον πάντα, ἡ ἀκρὶς, οἱ σκνίπες, ὁ βρού χος, ἡ χάλαζα, τῶν πρωτοτόκων τὰ πάθη· ταῦτα πάντα καὶ ὅσα πρὸς τὸ κρεῖττον ἡ ἱστορία διέξεισι, δι' ὧν γίνεται τοῖς Ἰσραηλίταις ἡ σωτηρία, ἐπαίνων ἐστὶν ὑπόθεσις τῇ τῷ Θεῷ συναπτομένῃ ψυχῇ. Οὐ γὰρ ἂν ώμοιώθη τῇ δυνάμει ἐκείνῃ, τῇ καθαιρετικῇ τῶν Αἰγυπτίων κακῶν, δι' ἧς ἐλευθεροῦται ὁ Ἰσραὴλ τῆς πονηρᾶς τυραννίδος, εἰ μὴ ταῦτα πάντα καὶ ταύτῃ κατώρθωτο, τά τε καθαιρετικὰ τῆς Αἰγύπτου, καὶ τὰ παρασκευαστικὰ τῆς πρὸς τὸν Θεὸν πορείας, τῶν μετοικιζομένων πρὸς τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας S. GREGORII NYSSENI stelerint? Quoniam ergo id quod erat validissi- mum exercitus Ægyptiorum equitatus erat, vim adversum illos illatam, quæ non cadebat sub ocu- los, per quam adversus Ægyptios parta est victo- toria, equitatum Scriptura nominavit : nam illi quoque sentiebant eum belligerantem, et inter se clamabant, Dominus bellum gerit adversus Ægy- ptios, et fugiamus a facie Domini. Est autem per- spicuum, quod prout fuerit instructa acies adver- sariorum, verus imperator exercitus suas armnat copias. Erat ergo quædam virtus non cadens sub aspectum, quæ per miracula quæ fiebant in mari, Ægyptiis afferebat exitium, quam Scriptura nomi- navit equos. Angelicum autem exercitum eum esse existimamus, de quo dicit propheta : Ascendes equcs tuos, et equitatus est tua salus ss. Sed Dei quoque currus David fecit mentionem, dicens : Currus Dei decem millibus multiplex, cui subjun- guntur millia eorum qui dirigunt. Præterea quæ Eliam sublimem e terra ad locum æthereum tollit {3 virtus, equorum nomine nominatur a Scriptura. Quinetiam ipsum prophetam dicit historia currum Israelis et equitem *. Eos quoque qui totum orbem terra obiverunt, per quos terra habitatur et quie- scit, Zacharias propheta nominavit equos disse- rentes cum equite, stante in medio duorum mon- tium". Est ergo equus ei qui universitatem pos- sidetalius quidem sursum tollens prophetam ; alius autem faciens ut habitetur orbis terræ ; B alius autem qui jungitur currui; alius item – qui Deum accipit vectorem ad salutem homi- num, alius autem qui Ægyptias obruit copias. Cum ergo in divinis equis magna sit, quæ apparet per operationes differentia, assimilatur equitatui qui Ægyptias perdit copias, ea quæ per cursum virtu- tis Deo appropinquavit. Ita enim ei dicit Verbum : Equis meis in curribus Pharaonis assimilavi te, propinqua mea. Multas autem easque magnas laiı- des simul verbum complectitur: et est quidam laudum catalogus quæ his equis facta fuit assimi- latio. Quæcunque enim de Israele commemorantur in regione Ægyptiorum, servitus, palea, lutum, lateres, universa circa terram occupatio et amictio, duri eorum operum præfecti, qui quotidie ab eis luteum exigebant tributum, propter quos aqua fit sanguis, et lux obscuratur, et ranæ serpunt in do- mos, et e camino pulvis facit pustulas enasci e corporibus, et, ut seniel dicam omnia, locusta, cyniphes, bruchus, grando, quæ acciderunt primo- genitis hæc omnia, et quæcunque melius perse- quitur historia, per quæ acquiritur salus Israelitis, est laudum argumentum animæ quæ Deo conjun- gitur. Non enim esset assimilata illi exercitui qui malos perdit Ægyptios, per quem a mala tyrannide liberatur Israel, nisi ea omnia recte gesta essent, quæ et Ægyptum perdunt, et parant iter ad Deum, eorum qui a limo Ægyptio migrant ad terram pro- D s Habac. 111, 8. Psal. LXVII, 18. ** IV Reg. 11, 11. ss Zach. 1, 8.

ἀπὸ τῆς Αἰγυπτίας Ιλύος, Οὐκοῦν ἐπειδή, καθώς φησιν ὁ θεῖος Απόστολος, πάντα πρὸς νουθεσίαν ἡμῶν ἀναγέγραπται, ὅσα ἡ θεόπνευστος περιέχει Γραφή· οὐδὲν ἄλλο ή συμβουλεύει διὰ τῶν πρὸς τὴν νύμφην εἰρημένων ὁ Λόγος ἡμῖν, ὅτι χρὴ καὶ ἡμᾶς ἔποχον δεξαμένους ἐφ' ἑαυτῶν τὸν Λόγον, καὶ κατ- αγωνισαμένους τὴν Αἰγυπτίαν ἵππον αὐτοῖς ἅρμασι καὶ ἀναβάταις, καὶ πᾶσαν αὐτῶν τὴν πονηρὰν δυ ναστείαν τῷ ὕδατι καταπνίξαντας, οὕτως ὁμοιωθῆναι τῇ δυνάμει ἐκείνῃ, καθάπερ τινὰ ἵππον τὴν ἀντικει μένην στρατιὰν ἐναφέντας τῷ ὕδατι. ὡς δ᾽ ἂν σαφέ στερον μάθοιμεν τὸ λεγόμενον, τοιοῦτόν ἐστιν· Οὐκ ἔστιν ὁμοιωθῆναι τῇ ἵππῳ, δι' ἧς τὰ ἄρματα τῶν Αἰγυπτίων τῷ βυθῷ κατεπόνθη, εἰ μή τις διὰ τοῦ μυ στικοῦ ὕδατος τῆς τοῦ ἀντικειμένου δουλείας έλευ- θερούμενος, πᾶν Αιγυπτιάζον νόημα, καὶ πᾶσαν ἀλ λόφυλον κακίαν τε καὶ ἁμαρτίαν τῷ ὕδατι καταλι πών, καθαρὸς ἀναδύῃ, μηδὲν τῆς Αἰγυπτίας συν- ειδήσεως τῷ μετὰ ταῦτα βίῳ συνεπαγόμενος. Ο γὰρ ἀκριβῶς πασῶν καθαρεύσας τῶν Αἰγυπτίων πληγῶν, αἵματος, καὶ βατράχων, καὶ φλυκτίδων, καὶ σκότους, ἀκρίδος τε καὶ σκνιπῶν, καὶ χαλάζης. καὶ τῆς τοῦ πυρὸς ἐπομβρίας, καὶ τῶν λοιπῶν, ὧν ἱστορίας μέμνηται λόγος, οὗτος ἄξιός ἐστιν ὁμοιω- θῆναι τῇ δυνάμει ἐκείνῃ, ἧς ἔποχος ὁ Λόγος γίνεται. Πάντως δὲ οὐκ ἀγνοοῦμεν τὰ διὰ τῶν πληγῶν σημει νόμενα, πῶς γίνεται τοῖς Αἰγυπτίοις τὸ αἷμα πληγή, καὶ ἡ τῶν βατράχων ὀσμὴ, καὶ ἡ τοῦ φωτὸς εἰς τὸ σκότος μεταβολή, καὶ τὰ καθ᾿ ἕκαστον πάντα. Τις γὰρ οὐκ οἶδε διὰ ποταποῦ βίου αἷμά τις γίνεται, ἐκ ποτίμου τοῦ πρότερον εἰς διαφθορὰν ἀλλοιούμενος· καὶ τί ποιῶν ζωογονεί τῷ ἰδίῳ οἴκῳ τὴν τῶν βατρά- χων δυσωδίαν· καὶ πῶς μεταποιεῖ τὸν φωτεινὸν βίον, εἰς ἔργα νυκτὶ φίλα καὶ ζοφώδη, δι' ὧν ἡ τῆς γεέν νης κάμινος τὰς πονηρὰς τῆς κατακρίσεως φλυκτίδας ἀναζέειν ποιεῖ ; Οὕτω δὲ καὶ τὰ καθ᾽ ἕκαστον τῶν ἐν Αἰγύπτῳ κακῶν ῥᾴδιον μεταβαλεῖν εἰς παίδευσιν τε καὶ σωφρονισμὸν τοῦ ἀκούοντος, ἀλλὰ περιττὸν ἂν εἴη μηκύνειν διὰ τῶν ὁμολογουμένων τὸν λόγον. Τούτων τοίνυν καὶ τῶν τοιούτων κρείττους γενό- μενοι, καὶ τῷ Θεῷ πλησιάσαντες, καὶ αὐτοὶ πάντως ἀκουσόμεθα· ὅτι τῇ ἱππῳ μου ἐν ἅρμασι Φαραὼ ὡμοίωσά σε, ἡ πλησίον μου. ᾿Αλλὰ λυπεῖ τυχὸν τοὺς σώφρονας καὶ καθαρὸν ἐξησκηκότας βίον, ή πρὸς τὸν ἵππον ὁμοίωσις· διότι πολλοὶ τῶν προφητῶν ἀπαγορεύουσιν ἡμῖν τὸ ὁμοιοῦσθαι τοῖς ἵπποις, τοῦ μὲν Ἱερεμίου τὴν μοιχικὴν λύσσαν τῷ ὀνόματι τῶν ἵππων διασημάναντος, ἐν οἷς φησιν· Ιπποι θηλυ μανεῖς ἐγενήθησαν, ἕκαστος ἐπὶ τὴν γυναῖκα τοῦ πλησίον αὐτοῦ ἐχρεμέτιζε· τοῦ δὲ μεγάλου Δαβίδ φοβερὸν ποιουμένου τὸ ὡς ἵππον τινὰ καὶ ἡμίονον γί- νεσθαι, ὧν χελεύει κατασχεῖν ἐν κημῷ τε καὶ χαλινῷ τὰς σιαγόνας. Διὰ τοῦτο παραμυθείται τῷ ἐφεξῆς λόγῳ τὴν τοιαύτην διάνοιαν, λέγων· ὅτι Οὐ τοιαῦται σου εἰσὶν αἱ σιαγόνες, κἂν ἴππος ᾖς, ὡς κημοῦ χρή ζειν καὶ χαλινοῦ εἰς ἀγχόνην· ἀλλά σοι διὰ τῆς και θαρότητος τῶν τρυγόνων ἡ σιαγών καλλωπίζεται. IN CANTICA CANTIC. HOMILIA III. B A missionis. Igitur quandoquidem, sicut dicit divinus Apostolus 3, omnia scripta sunt ad nostram adino- nitionem, quæ divinitus inspirata continet Scri- plura : nihil aliud nobis consulit Verbum per ea quæ dicta sunt sponsæ, quam quod nos oportet su - pra nos suscepto Verbo vectore, et devictis equis Egyptiis, cum ipsis curribus et ascensoribus, et omnibus improbis copiis suffocatis, ita assimilari illis copiis, tanquam equitatum quemdam, eos qui adversarium exercitum in aquam demerserunt. Ut autem apertius intelligamus quod dicitur, id est ejusmodi : Fieri non potest ut assimiletur quisquam equis, per quos in profundum sunt demersi currus Ægyptiorum, nisi per aquam mysticam liberatus a servitute adversarii, omni sensu Ægyptiaco, et omni externo vitio et peccato in aqua relicto, pure emergat, Egyptiacæ conscientiæ nihil secum ad- ducens in vitam postea futuram. Qui enim est plane purus ab omnibus plagis Ægyptiis, sanguine, et ranis, et pustulis, et tenebris, locustisque et scyniphibus, et grandine, et imbre ignis, et cateris quorum divina meminit historia, is dignus est qui assimiletur illi virtuti cujus Verbum est vector. Omnino autem non ignoramus ea quæ significan- tur per plagas, quemadmodum Ægyptiis sanguis fuit plaga, et odor ranarum, et lucis in tenebras mutatio, et cætera omnia. Quis enim nescit per cujusmodi vitam fit sanguis quispiam, ab eo quod prius erat potabile mutatus in corruptionem : et quid faciens, domi suæ procreat tetrum ranarum C odorem et quemadmodum transmutat vitam lu- cidam in opera amica nocti et tenebris, per quæ fornax gehennæ facit ebullire malas pustulas damnationis? Ita autem unumquodque ex malis quæ sunt in Ægypto, facile est transmutare ad eruditionem et castigationem auditoris. Sed fuerit supervacaneum extendere orationem per ea de quibus constat. D I Cor. x, 11. s7 Jerem. v, 8. Psal. xxxi, 9. Cum his ergo et quæ sunt hujusmodi evaserimus superiores, et Deo appropinquaverinus, ipsi quo- que omnino audiemus : Equitatui meo in curribus Pharaonis te assimilavi, propinqua mea; sed eos qui temperatam et puram vitam exercuerunt, fortasse male habet illud, se equo esse assimilatos: pro- pterea quod multi prophetæ nobis prohibent ne assimilemur equis, cum Jeremias quidem adulterii rabiem equorum nomine significaverit, cum dicit : Equi in feminas currentes facti sunt : unusquisque hinniebat ad uxorem proximi sui " ; magnus autem David rem duxerit esse terribilem, fieri sicut equum et mulum quorum jubet in camo et freno maxil- las constringere 8. Et ideo eo quod deinceps se- quitur, eum sensum mitigat, dicens : Non sunt maxillæ tuæ ejusmodi, ut sicut equus camo el freno opus habeas ut constringaris: sed per purita- tem turturum tibi ornatur gena. Dicit enim : Quam

ἀπὸ τῆς Αἰγυπτίας Ιλύος, Οὐκοῦν ἐπειδή, καθώς φησιν ὁ θεῖος Απόστολος, πάντα πρὸς νουθεσίαν ἡμῶν ἀναγέγραπται, ὅσα ἡ θεόπνευστος περιέχει Γραφή· οὐδὲν ἄλλο ή συμβουλεύει διὰ τῶν πρὸς τὴν νύμφην εἰρημένων ὁ Λόγος ἡμῖν, ὅτι χρὴ καὶ ἡμᾶς ἔποχον δεξαμένους ἐφ' ἑαυτῶν τὸν Λόγον, καὶ κατ- αγωνισαμένους τὴν Αἰγυπτίαν ἵππον αὐτοῖς ἅρμασι καὶ ἀναβάταις, καὶ πᾶσαν αὐτῶν τὴν πονηρὰν δυ ναστείαν τῷ ὕδατι καταπνίξαντας, οὕτως ὁμοιωθῆναι τῇ δυνάμει ἐκείνῃ, καθάπερ τινὰ ἵππον τὴν ἀντικει μένην στρατιὰν ἐναφέντας τῷ ὕδατι. ὡς δ᾽ ἂν σαφέ στερον μάθοιμεν τὸ λεγόμενον, τοιοῦτόν ἐστιν· Οὐκ ἔστιν ὁμοιωθῆναι τῇ ἵππῳ, δι' ἧς τὰ ἄρματα τῶν Αἰγυπτίων τῷ βυθῷ κατεπόνθη, εἰ μή τις διὰ τοῦ μυ στικοῦ ὕδατος τῆς τοῦ ἀντικειμένου δουλείας έλευ- θερούμενος, πᾶν Αιγυπτιάζον νόημα, καὶ πᾶσαν ἀλ λόφυλον κακίαν τε καὶ ἁμαρτίαν τῷ ὕδατι καταλι πών, καθαρὸς ἀναδύῃ, μηδὲν τῆς Αἰγυπτίας συν- ειδήσεως τῷ μετὰ ταῦτα βίῳ συνεπαγόμενος. Ο γὰρ ἀκριβῶς πασῶν καθαρεύσας τῶν Αἰγυπτίων πληγῶν, αἵματος, καὶ βατράχων, καὶ φλυκτίδων, καὶ σκότους, ἀκρίδος τε καὶ σκνιπῶν, καὶ χαλάζης. καὶ τῆς τοῦ πυρὸς ἐπομβρίας, καὶ τῶν λοιπῶν, ὧν ἱστορίας μέμνηται λόγος, οὗτος ἄξιός ἐστιν ὁμοιω- θῆναι τῇ δυνάμει ἐκείνῃ, ἧς ἔποχος ὁ Λόγος γίνεται. Πάντως δὲ οὐκ ἀγνοοῦμεν τὰ διὰ τῶν πληγῶν σημει νόμενα, πῶς γίνεται τοῖς Αἰγυπτίοις τὸ αἷμα πληγή, καὶ ἡ τῶν βατράχων ὀσμὴ, καὶ ἡ τοῦ φωτὸς εἰς τὸ σκότος μεταβολή, καὶ τὰ καθ᾿ ἕκαστον πάντα. Τις γὰρ οὐκ οἶδε διὰ ποταποῦ βίου αἷμά τις γίνεται, ἐκ ποτίμου τοῦ πρότερον εἰς διαφθορὰν ἀλλοιούμενος· καὶ τί ποιῶν ζωογονεί τῷ ἰδίῳ οἴκῳ τὴν τῶν βατρά- χων δυσωδίαν· καὶ πῶς μεταποιεῖ τὸν φωτεινὸν βίον, εἰς ἔργα νυκτὶ φίλα καὶ ζοφώδη, δι' ὧν ἡ τῆς γεέν νης κάμινος τὰς πονηρὰς τῆς κατακρίσεως φλυκτίδας ἀναζέειν ποιεῖ ; Οὕτω δὲ καὶ τὰ καθ᾽ ἕκαστον τῶν ἐν Αἰγύπτῳ κακῶν ῥᾴδιον μεταβαλεῖν εἰς παίδευσιν τε καὶ σωφρονισμὸν τοῦ ἀκούοντος, ἀλλὰ περιττὸν ἂν εἴη μηκύνειν διὰ τῶν ὁμολογουμένων τὸν λόγον. Τούτων τοίνυν καὶ τῶν τοιούτων κρείττους γενό- μενοι, καὶ τῷ Θεῷ πλησιάσαντες, καὶ αὐτοὶ πάντως ἀκουσόμεθα· ὅτι τῇ ἱππῳ μου ἐν ἅρμασι Φαραὼ ὡμοίωσά σε, ἡ πλησίον μου. ᾿Αλλὰ λυπεῖ τυχὸν τοὺς σώφρονας καὶ καθαρὸν ἐξησκηκότας βίον, ή πρὸς τὸν ἵππον ὁμοίωσις· διότι πολλοὶ τῶν προφητῶν ἀπαγορεύουσιν ἡμῖν τὸ ὁμοιοῦσθαι τοῖς ἵπποις, τοῦ μὲν Ἱερεμίου τὴν μοιχικὴν λύσσαν τῷ ὀνόματι τῶν ἵππων διασημάναντος, ἐν οἷς φησιν· Ιπποι θηλυ μανεῖς ἐγενήθησαν, ἕκαστος ἐπὶ τὴν γυναῖκα τοῦ πλησίον αὐτοῦ ἐχρεμέτιζε· τοῦ δὲ μεγάλου Δαβίδ φοβερὸν ποιουμένου τὸ ὡς ἵππον τινὰ καὶ ἡμίονον γί- νεσθαι, ὧν χελεύει κατασχεῖν ἐν κημῷ τε καὶ χαλινῷ τὰς σιαγόνας. Διὰ τοῦτο παραμυθείται τῷ ἐφεξῆς λόγῳ τὴν τοιαύτην διάνοιαν, λέγων· ὅτι Οὐ τοιαῦται σου εἰσὶν αἱ σιαγόνες, κἂν ἴππος ᾖς, ὡς κημοῦ χρή ζειν καὶ χαλινοῦ εἰς ἀγχόνην· ἀλλά σοι διὰ τῆς και θαρότητος τῶν τρυγόνων ἡ σιαγών καλλωπίζεται. IN CANTICA CANTIC. HOMILIA III. B A missionis. Igitur quandoquidem, sicut dicit divinus Apostolus 3, omnia scripta sunt ad nostram adino- nitionem, quæ divinitus inspirata continet Scri- plura : nihil aliud nobis consulit Verbum per ea quæ dicta sunt sponsæ, quam quod nos oportet su - pra nos suscepto Verbo vectore, et devictis equis Egyptiis, cum ipsis curribus et ascensoribus, et omnibus improbis copiis suffocatis, ita assimilari illis copiis, tanquam equitatum quemdam, eos qui adversarium exercitum in aquam demerserunt. Ut autem apertius intelligamus quod dicitur, id est ejusmodi : Fieri non potest ut assimiletur quisquam equis, per quos in profundum sunt demersi currus Ægyptiorum, nisi per aquam mysticam liberatus a servitute adversarii, omni sensu Ægyptiaco, et omni externo vitio et peccato in aqua relicto, pure emergat, Egyptiacæ conscientiæ nihil secum ad- ducens in vitam postea futuram. Qui enim est plane purus ab omnibus plagis Ægyptiis, sanguine, et ranis, et pustulis, et tenebris, locustisque et scyniphibus, et grandine, et imbre ignis, et cateris quorum divina meminit historia, is dignus est qui assimiletur illi virtuti cujus Verbum est vector. Omnino autem non ignoramus ea quæ significan- tur per plagas, quemadmodum Ægyptiis sanguis fuit plaga, et odor ranarum, et lucis in tenebras mutatio, et cætera omnia. Quis enim nescit per cujusmodi vitam fit sanguis quispiam, ab eo quod prius erat potabile mutatus in corruptionem : et quid faciens, domi suæ procreat tetrum ranarum C odorem et quemadmodum transmutat vitam lu- cidam in opera amica nocti et tenebris, per quæ fornax gehennæ facit ebullire malas pustulas damnationis? Ita autem unumquodque ex malis quæ sunt in Ægypto, facile est transmutare ad eruditionem et castigationem auditoris. Sed fuerit supervacaneum extendere orationem per ea de quibus constat. D I Cor. x, 11. s7 Jerem. v, 8. Psal. xxxi, 9. Cum his ergo et quæ sunt hujusmodi evaserimus superiores, et Deo appropinquaverinus, ipsi quo- que omnino audiemus : Equitatui meo in curribus Pharaonis te assimilavi, propinqua mea; sed eos qui temperatam et puram vitam exercuerunt, fortasse male habet illud, se equo esse assimilatos: pro- pterea quod multi prophetæ nobis prohibent ne assimilemur equis, cum Jeremias quidem adulterii rabiem equorum nomine significaverit, cum dicit : Equi in feminas currentes facti sunt : unusquisque hinniebat ad uxorem proximi sui " ; magnus autem David rem duxerit esse terribilem, fieri sicut equum et mulum quorum jubet in camo et freno maxil- las constringere 8. Et ideo eo quod deinceps se- quitur, eum sensum mitigat, dicens : Non sunt maxillæ tuæ ejusmodi, ut sicut equus camo el freno opus habeas ut constringaris: sed per purita- tem turturum tibi ornatur gena. Dicit enim : Quam

Τ Φησί γάρ· Τί ώραιώθησαν σιαγόνες σου ὡς τρυγό νες. Μαρτυρεῖται δὲ παρὰ τῶν τὰ τοιαῦτα παρατε τηρηκότων, τοῦτο τὸ ὄρνεον μένειν, εἰ διαζευχθείη τῆς συζυγίας, εἰς τὸ ἐφεξῆς ἀσυνδύαστον, ὡς φυσι- κῶς ἐν αὐτῷ τὸ κατορθοῦσθαι τὴν σωφροσύνην. Διὰ τοῦτο τὸ αἴνιγμα τῶν ἐπαίνων συμπαρελήφθη ὑπὸ τοῦ Λόγου τοῦτο τὸ ὄρνεον, ὡς ἀντὶ χαλινοῦ γίνεσθαι τῇ σιαγόνι τῆς θείας ἵππου τὴν τῆς τρυγόνος ὁμοίω - σιν, δι᾿ ἧς ἡ καθαρὰ ζωὴ ἐπιπρέπειν τῇ τοιαύτῃ ἵππῳ διασημαίνεται. Διὸ θαυμαστικῶς φησι πρὸς αὐτὴν ὁ Λόγος· Τί ὡραιώθησαν σταγόνες σου ὡς τρυγόνες. Ἐπάγει δὲ τούτῳ καὶ ἕτερον δι' ὁμοιώ- σεως ἔπαινον, λέγων· Τράχηλός σου ὡς ὁρμίσκοι. *Απαξ γὰρ ἐμπεσών τῇ τροπικῇ σημασία, διὰ τῶν περὶ τῶν ἵππων θεωρουμένων ἐπινοεῖ τῇ νύμφῃ τὸν Β ἔπαινον. Ἐπαινεῖ γὰρ τὸν τράχηλον τὸν ἐν σχή- ματι κύκλου γυρούμενον, δ δὴ περὶ τοὺς γαυροὺς τῶν πώλων ὁρῶμεν γινόμενον. Η γὰρ τῶν ὁρμίσκων μνήμη τὸν κύκλον ἐνδείκνυται, οὗ τὸ σχῆμα ἐπὶ τοῦ ὁρμίσκος, αὐχένος δεικνύμενον εὐπρεπέστερον ἑαυτοῦ τὸν πῶ- 5ρμος. "Ορμος λον ποιεῖ· όρμος δὲ λέγεται κυρίως μὲν ἐπὶ τῶν παραλίων τόπων, ἐν οἷς ἡ ὄχθη κατὰ τὸ ἐντὸς μη- νοειδής κοιλανθεῖσα, ὑποδέχεταί τε τῷ κόλπῳ τὴν θάλασσαν, καὶ ἀναπαύει δι' ἑαυτῆς τοὺς ἐκ πελάγους προσπλέοντας. Εκ μεταφορᾶς δὲ διὰ τοῦ σχήματος όρμος. ὁ περιτραχήλιος κόσμος όρμος λέγεται. Ὅταν δὲ ὑπο ορμίσκος όρμος, κοριστικῶς ὁρμίσκον ἀντὶ ὅρμου λέγωμεν, τὴν ἐν ὀλίγῳ τοῦ σχήματος ὁμοιότητα διὰ τῆς τοιαύτης φω- νῆς ἐνδεικνύμεθα. Πολλὰ τοίνυν εἰς ἐγκώμια συντε 3λοῦντα τὴν νύμφην, ἡ πρὸς τοὺς ὁρμίσκους ὁμοιότης τοῦ τραχήλου ἐνδείκνυται· πρῶτον μὲν ὅτι εἰς κύ τῶν όρμων, ὁρμίσκος, τοῖς όρμοις, κλου σχήμα κάμπτων ὁ πῶλος τὸν αὐχένα, πρὸς τὰς ιδίας τῶν ποδῶν βάσεις ὁρᾷ· δι᾽ ὧν ἀπρόσκοπόν τε καὶ ἀσφαλῆ ποιεῖται τὸν δρόμον, μήτε τῷ λίθῳ προσ- πταίων, μήτε κενεμβατῶν τῷ βόθρῳ. Τοῦτο δὲ οὐ μικρόν ἐστιν εἰς εὐφημίαν ψυχῆς, τὸ πρὸς ἑαυτὴν βλέπειν, καὶ δι' ἀσφαλείας πάσης πρὸς τὸν θεῖον δρό μον ἐπείγεσθαι, πάντα τὰ ἐκ πειρασμῶν τινων ἐγγινόμενα πρὸς τὸν δρόμον ἐμπόδια, διαλλομένην καὶ ὑπερβαίνουσαν. Ἔπειτα δὲ καὶ αὐτὸ τὸ πρωτό τυπον τῶν ὅρμων ὄνομα, ὅθεν διὰ τὴν τοῦ σχήματος ὁμοιότητα, ὁ περιδέραιος κόσμιος ὁρμίσκος ὠνόμα σται, μεγάλων τινῶν ἐγκωμίων ὑπερβολὴν περιέχει, ὅταν ἡμοιώθη τοῖς ὅρμοις ὁ τράχηλος. Τίνα δέ ἐστι τὰ ἐγκώμια τὰ διὰ τούτων ἡμῖν ὑπὸ τοῦ λόγου δη λούμενα ; Ηδύ τι καὶ σωτήριόν ἐστι τοῖς καταπλέου σιν ὁ λιμὴν, καὶ τὸ μετὰ τὴν ἐν θαλάσσῃ κακοπά θειαν, δρμον τινὰ καταλαβεῖν εὐδιάζοντα, ἐν ᾧ λήθην ποιησάμενοι τῶν ἐν θαλάσσῃ κακῶν, ὅλοι τῆς ἀναπαύσεως γίνονται, τους μακρούς πόνους δι' ἡσυχίαν παραμυθούμενοι, οὐκ ἔστιν αὐτοῖς οὐκέτι ναυαγίου φόβος, οὔτε ἡ τῶν ὑφάλων ὑπόνοια, ούτε πειρατῶν κίνδυνος, οὔτε πνευμάτων ταραχή, οὔτε ἡ ἐκ βυθῶν ἀνοιδαίνουσα διὰ τῶν ἀνέμων θάλασσα - ἀλλὰ πάντων τῶν τοιούτων κινδύνων ἐκτὸς γίνονται οἱ χειμαζόμενοι, τοῦ πελάγους ἐν τῷ δρμῳ γαληνιά- ζοντος. Εἰ τοίνυν οὕτω τις τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν κατα στήσειεν, ὡς αὐτήν τε γαλήνην ἔχειν ἐν ἀκύμονι τῇ ἡσυχία, μηδὲν παρακινουμένην ἐκ τῶν πνευμάτων S. GREGORII NYSSENI pulchra facta sunt tibi gene sicut turturis! De hac A autem ave testantur qui hæc observarunt, quod si separata fuerit a conjugio, manet deinceps solita- ria, nec cum ullo conjungitur : adeo ut in ea na- turaliter exerceatur temperantia. Propterea ænig- matica laudum significatione a Verbo comprehensa est hæc avis, quod pro freno fuerit divini equi maxilla turturis assimilatio, per quam signifcatur vitam puram huic equo convenire. Própterea cum admiratione ei dicit Verbum : Quam pulchra facta ) sunt genæ tuæ ut turturis : huic autem subjungit aliam quoque laudem per sinilitudinem : Collum tuum sicut to̟rques. Nam cum semel incidisset in tropicam significationem, per ea quæ de equis con- siderantur, sponsæ laudem excogitat. Laudat enim ( collum, quod in iguram circuli eat in gyrum, quod etiam in superbis et ferocibus equis videmus fieri. Torquium enim mentio indicat circulum: cujus figura in collo ostensa reddit equum seipso decen- tiorem : orques autem Græce dicitur diminutivumn ejus quod est autem proprie quidem dicitur in locis maritimis, in qui- bus littus intrinsecus in lunæ formam cavatum, simu mare excipit, et per se facit quiescere eos qui e mnari adnavigant. Ex metaphora autem propter figuram ornamentum colli dicitur Quando autem diminutive dicimus pro per hanc vocem propemodum ostendimus ipsam simi- litudinem. Colli ergo cum torquibus similitudo ostendit multa encomnia quæ sponsa conveniunt : Primum quidem, quod equus collum in orbem fle. C ctens, ad omnes suos gressus aspicit, quo fit ut inoffensus et tutus sit gressus ejus, neque ad lapi- dem offendens, neque in fossam temere incidens. Hoc non parum facit ad laudem animæ, nempe ad, seipsain aspicere, et tutissinie ad cursum divinum festinare, quæcunque ex tentationibus illi eve- niunt ad cursum impedimenta vitans et superans. Deinde autem ipsum quoque primitivum nomen unde propter figuræ similitudinem colli Ornamentum nominatum fuit magnas quasdam laudes continet, quando id est, navalibus, collum fuerit assimilatum. Quænam autem sunt laudes quæ nobis per hæc a Scriptura significantur ? Navigantibus res jucunda et salutaris est portus, et qui postquam in mari fuerint jactati et vexati, tranquillum aliquem portum occupaverint, in quo afflictiones quas in mari perpessi sunt ob- liti, toti versantur in requie, longos labores quiete recreantes, non est eis naufragii metus, neque in mari latentium cautium suspicio, nec periculum prædonum, neque a flatibus perturbatio, neque a profundo per ventos tumescit mare: sed remoti sunt ab omnibus ejusmodi periculis qui tempestate jactantur, cum mare sit in portu tranquillum. Si quis ergo animam suam ita constituerit, ut ipsa sit tranquilla in quiete, non agitata fluctibus, minime emota a spiritibus improbitatis, neque intumescens per superbiam, neque spumans iræ fluctibus, ne- D

Τ Φησί γάρ· Τί ώραιώθησαν σιαγόνες σου ὡς τρυγό νες. Μαρτυρεῖται δὲ παρὰ τῶν τὰ τοιαῦτα παρατε τηρηκότων, τοῦτο τὸ ὄρνεον μένειν, εἰ διαζευχθείη τῆς συζυγίας, εἰς τὸ ἐφεξῆς ἀσυνδύαστον, ὡς φυσι- κῶς ἐν αὐτῷ τὸ κατορθοῦσθαι τὴν σωφροσύνην. Διὰ τοῦτο τὸ αἴνιγμα τῶν ἐπαίνων συμπαρελήφθη ὑπὸ τοῦ Λόγου τοῦτο τὸ ὄρνεον, ὡς ἀντὶ χαλινοῦ γίνεσθαι τῇ σιαγόνι τῆς θείας ἵππου τὴν τῆς τρυγόνος ὁμοίω - σιν, δι᾿ ἧς ἡ καθαρὰ ζωὴ ἐπιπρέπειν τῇ τοιαύτῃ ἵππῳ διασημαίνεται. Διὸ θαυμαστικῶς φησι πρὸς αὐτὴν ὁ Λόγος· Τί ὡραιώθησαν σταγόνες σου ὡς τρυγόνες. Ἐπάγει δὲ τούτῳ καὶ ἕτερον δι' ὁμοιώ- σεως ἔπαινον, λέγων· Τράχηλός σου ὡς ὁρμίσκοι. *Απαξ γὰρ ἐμπεσών τῇ τροπικῇ σημασία, διὰ τῶν περὶ τῶν ἵππων θεωρουμένων ἐπινοεῖ τῇ νύμφῃ τὸν Β ἔπαινον. Ἐπαινεῖ γὰρ τὸν τράχηλον τὸν ἐν σχή- ματι κύκλου γυρούμενον, δ δὴ περὶ τοὺς γαυροὺς τῶν πώλων ὁρῶμεν γινόμενον. Η γὰρ τῶν ὁρμίσκων μνήμη τὸν κύκλον ἐνδείκνυται, οὗ τὸ σχῆμα ἐπὶ τοῦ ὁρμίσκος, αὐχένος δεικνύμενον εὐπρεπέστερον ἑαυτοῦ τὸν πῶ- 5ρμος. "Ορμος λον ποιεῖ· όρμος δὲ λέγεται κυρίως μὲν ἐπὶ τῶν παραλίων τόπων, ἐν οἷς ἡ ὄχθη κατὰ τὸ ἐντὸς μη- νοειδής κοιλανθεῖσα, ὑποδέχεταί τε τῷ κόλπῳ τὴν θάλασσαν, καὶ ἀναπαύει δι' ἑαυτῆς τοὺς ἐκ πελάγους προσπλέοντας. Εκ μεταφορᾶς δὲ διὰ τοῦ σχήματος όρμος. ὁ περιτραχήλιος κόσμος όρμος λέγεται. Ὅταν δὲ ὑπο ορμίσκος όρμος, κοριστικῶς ὁρμίσκον ἀντὶ ὅρμου λέγωμεν, τὴν ἐν ὀλίγῳ τοῦ σχήματος ὁμοιότητα διὰ τῆς τοιαύτης φω- νῆς ἐνδεικνύμεθα. Πολλὰ τοίνυν εἰς ἐγκώμια συντε 3λοῦντα τὴν νύμφην, ἡ πρὸς τοὺς ὁρμίσκους ὁμοιότης τοῦ τραχήλου ἐνδείκνυται· πρῶτον μὲν ὅτι εἰς κύ τῶν όρμων, ὁρμίσκος, τοῖς όρμοις, κλου σχήμα κάμπτων ὁ πῶλος τὸν αὐχένα, πρὸς τὰς ιδίας τῶν ποδῶν βάσεις ὁρᾷ· δι᾽ ὧν ἀπρόσκοπόν τε καὶ ἀσφαλῆ ποιεῖται τὸν δρόμον, μήτε τῷ λίθῳ προσ- πταίων, μήτε κενεμβατῶν τῷ βόθρῳ. Τοῦτο δὲ οὐ μικρόν ἐστιν εἰς εὐφημίαν ψυχῆς, τὸ πρὸς ἑαυτὴν βλέπειν, καὶ δι' ἀσφαλείας πάσης πρὸς τὸν θεῖον δρό μον ἐπείγεσθαι, πάντα τὰ ἐκ πειρασμῶν τινων ἐγγινόμενα πρὸς τὸν δρόμον ἐμπόδια, διαλλομένην καὶ ὑπερβαίνουσαν. Ἔπειτα δὲ καὶ αὐτὸ τὸ πρωτό τυπον τῶν ὅρμων ὄνομα, ὅθεν διὰ τὴν τοῦ σχήματος ὁμοιότητα, ὁ περιδέραιος κόσμιος ὁρμίσκος ὠνόμα σται, μεγάλων τινῶν ἐγκωμίων ὑπερβολὴν περιέχει, ὅταν ἡμοιώθη τοῖς ὅρμοις ὁ τράχηλος. Τίνα δέ ἐστι τὰ ἐγκώμια τὰ διὰ τούτων ἡμῖν ὑπὸ τοῦ λόγου δη λούμενα ; Ηδύ τι καὶ σωτήριόν ἐστι τοῖς καταπλέου σιν ὁ λιμὴν, καὶ τὸ μετὰ τὴν ἐν θαλάσσῃ κακοπά θειαν, δρμον τινὰ καταλαβεῖν εὐδιάζοντα, ἐν ᾧ λήθην ποιησάμενοι τῶν ἐν θαλάσσῃ κακῶν, ὅλοι τῆς ἀναπαύσεως γίνονται, τους μακρούς πόνους δι' ἡσυχίαν παραμυθούμενοι, οὐκ ἔστιν αὐτοῖς οὐκέτι ναυαγίου φόβος, οὔτε ἡ τῶν ὑφάλων ὑπόνοια, ούτε πειρατῶν κίνδυνος, οὔτε πνευμάτων ταραχή, οὔτε ἡ ἐκ βυθῶν ἀνοιδαίνουσα διὰ τῶν ἀνέμων θάλασσα - ἀλλὰ πάντων τῶν τοιούτων κινδύνων ἐκτὸς γίνονται οἱ χειμαζόμενοι, τοῦ πελάγους ἐν τῷ δρμῳ γαληνιά- ζοντος. Εἰ τοίνυν οὕτω τις τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν κατα στήσειεν, ὡς αὐτήν τε γαλήνην ἔχειν ἐν ἀκύμονι τῇ ἡσυχία, μηδὲν παρακινουμένην ἐκ τῶν πνευμάτων S. GREGORII NYSSENI pulchra facta sunt tibi gene sicut turturis! De hac A autem ave testantur qui hæc observarunt, quod si separata fuerit a conjugio, manet deinceps solita- ria, nec cum ullo conjungitur : adeo ut in ea na- turaliter exerceatur temperantia. Propterea ænig- matica laudum significatione a Verbo comprehensa est hæc avis, quod pro freno fuerit divini equi maxilla turturis assimilatio, per quam signifcatur vitam puram huic equo convenire. Própterea cum admiratione ei dicit Verbum : Quam pulchra facta ) sunt genæ tuæ ut turturis : huic autem subjungit aliam quoque laudem per sinilitudinem : Collum tuum sicut to̟rques. Nam cum semel incidisset in tropicam significationem, per ea quæ de equis con- siderantur, sponsæ laudem excogitat. Laudat enim ( collum, quod in iguram circuli eat in gyrum, quod etiam in superbis et ferocibus equis videmus fieri. Torquium enim mentio indicat circulum: cujus figura in collo ostensa reddit equum seipso decen- tiorem : orques autem Græce dicitur diminutivumn ejus quod est autem proprie quidem dicitur in locis maritimis, in qui- bus littus intrinsecus in lunæ formam cavatum, simu mare excipit, et per se facit quiescere eos qui e mnari adnavigant. Ex metaphora autem propter figuram ornamentum colli dicitur Quando autem diminutive dicimus pro per hanc vocem propemodum ostendimus ipsam simi- litudinem. Colli ergo cum torquibus similitudo ostendit multa encomnia quæ sponsa conveniunt : Primum quidem, quod equus collum in orbem fle. C ctens, ad omnes suos gressus aspicit, quo fit ut inoffensus et tutus sit gressus ejus, neque ad lapi- dem offendens, neque in fossam temere incidens. Hoc non parum facit ad laudem animæ, nempe ad, seipsain aspicere, et tutissinie ad cursum divinum festinare, quæcunque ex tentationibus illi eve- niunt ad cursum impedimenta vitans et superans. Deinde autem ipsum quoque primitivum nomen unde propter figuræ similitudinem colli Ornamentum nominatum fuit magnas quasdam laudes continet, quando id est, navalibus, collum fuerit assimilatum. Quænam autem sunt laudes quæ nobis per hæc a Scriptura significantur ? Navigantibus res jucunda et salutaris est portus, et qui postquam in mari fuerint jactati et vexati, tranquillum aliquem portum occupaverint, in quo afflictiones quas in mari perpessi sunt ob- liti, toti versantur in requie, longos labores quiete recreantes, non est eis naufragii metus, neque in mari latentium cautium suspicio, nec periculum prædonum, neque a flatibus perturbatio, neque a profundo per ventos tumescit mare: sed remoti sunt ab omnibus ejusmodi periculis qui tempestate jactantur, cum mare sit in portu tranquillum. Si quis ergo animam suam ita constituerit, ut ipsa sit tranquilla in quiete, non agitata fluctibus, minime emota a spiritibus improbitatis, neque intumescens per superbiam, neque spumans iræ fluctibus, ne- D

Τ Φησί γάρ· Τί ώραιώθησαν σιαγόνες σου ὡς τρυγό νες. Μαρτυρεῖται δὲ παρὰ τῶν τὰ τοιαῦτα παρατε τηρηκότων, τοῦτο τὸ ὄρνεον μένειν, εἰ διαζευχθείη τῆς συζυγίας, εἰς τὸ ἐφεξῆς ἀσυνδύαστον, ὡς φυσι- κῶς ἐν αὐτῷ τὸ κατορθοῦσθαι τὴν σωφροσύνην. Διὰ τοῦτο τὸ αἴνιγμα τῶν ἐπαίνων συμπαρελήφθη ὑπὸ τοῦ Λόγου τοῦτο τὸ ὄρνεον, ὡς ἀντὶ χαλινοῦ γίνεσθαι τῇ σιαγόνι τῆς θείας ἵππου τὴν τῆς τρυγόνος ὁμοίω - σιν, δι᾿ ἧς ἡ καθαρὰ ζωὴ ἐπιπρέπειν τῇ τοιαύτῃ ἵππῳ διασημαίνεται. Διὸ θαυμαστικῶς φησι πρὸς αὐτὴν ὁ Λόγος· Τί ὡραιώθησαν σταγόνες σου ὡς τρυγόνες. Ἐπάγει δὲ τούτῳ καὶ ἕτερον δι' ὁμοιώ- σεως ἔπαινον, λέγων· Τράχηλός σου ὡς ὁρμίσκοι. *Απαξ γὰρ ἐμπεσών τῇ τροπικῇ σημασία, διὰ τῶν περὶ τῶν ἵππων θεωρουμένων ἐπινοεῖ τῇ νύμφῃ τὸν Β ἔπαινον. Ἐπαινεῖ γὰρ τὸν τράχηλον τὸν ἐν σχή- ματι κύκλου γυρούμενον, δ δὴ περὶ τοὺς γαυροὺς τῶν πώλων ὁρῶμεν γινόμενον. Η γὰρ τῶν ὁρμίσκων μνήμη τὸν κύκλον ἐνδείκνυται, οὗ τὸ σχῆμα ἐπὶ τοῦ ὁρμίσκος, αὐχένος δεικνύμενον εὐπρεπέστερον ἑαυτοῦ τὸν πῶ- 5ρμος. "Ορμος λον ποιεῖ· όρμος δὲ λέγεται κυρίως μὲν ἐπὶ τῶν παραλίων τόπων, ἐν οἷς ἡ ὄχθη κατὰ τὸ ἐντὸς μη- νοειδής κοιλανθεῖσα, ὑποδέχεταί τε τῷ κόλπῳ τὴν θάλασσαν, καὶ ἀναπαύει δι' ἑαυτῆς τοὺς ἐκ πελάγους προσπλέοντας. Εκ μεταφορᾶς δὲ διὰ τοῦ σχήματος όρμος. ὁ περιτραχήλιος κόσμος όρμος λέγεται. Ὅταν δὲ ὑπο ορμίσκος όρμος, κοριστικῶς ὁρμίσκον ἀντὶ ὅρμου λέγωμεν, τὴν ἐν ὀλίγῳ τοῦ σχήματος ὁμοιότητα διὰ τῆς τοιαύτης φω- νῆς ἐνδεικνύμεθα. Πολλὰ τοίνυν εἰς ἐγκώμια συντε 3λοῦντα τὴν νύμφην, ἡ πρὸς τοὺς ὁρμίσκους ὁμοιότης τοῦ τραχήλου ἐνδείκνυται· πρῶτον μὲν ὅτι εἰς κύ τῶν όρμων, ὁρμίσκος, τοῖς όρμοις, κλου σχήμα κάμπτων ὁ πῶλος τὸν αὐχένα, πρὸς τὰς ιδίας τῶν ποδῶν βάσεις ὁρᾷ· δι᾽ ὧν ἀπρόσκοπόν τε καὶ ἀσφαλῆ ποιεῖται τὸν δρόμον, μήτε τῷ λίθῳ προσ- πταίων, μήτε κενεμβατῶν τῷ βόθρῳ. Τοῦτο δὲ οὐ μικρόν ἐστιν εἰς εὐφημίαν ψυχῆς, τὸ πρὸς ἑαυτὴν βλέπειν, καὶ δι' ἀσφαλείας πάσης πρὸς τὸν θεῖον δρό μον ἐπείγεσθαι, πάντα τὰ ἐκ πειρασμῶν τινων ἐγγινόμενα πρὸς τὸν δρόμον ἐμπόδια, διαλλομένην καὶ ὑπερβαίνουσαν. Ἔπειτα δὲ καὶ αὐτὸ τὸ πρωτό τυπον τῶν ὅρμων ὄνομα, ὅθεν διὰ τὴν τοῦ σχήματος ὁμοιότητα, ὁ περιδέραιος κόσμιος ὁρμίσκος ὠνόμα σται, μεγάλων τινῶν ἐγκωμίων ὑπερβολὴν περιέχει, ὅταν ἡμοιώθη τοῖς ὅρμοις ὁ τράχηλος. Τίνα δέ ἐστι τὰ ἐγκώμια τὰ διὰ τούτων ἡμῖν ὑπὸ τοῦ λόγου δη λούμενα ; Ηδύ τι καὶ σωτήριόν ἐστι τοῖς καταπλέου σιν ὁ λιμὴν, καὶ τὸ μετὰ τὴν ἐν θαλάσσῃ κακοπά θειαν, δρμον τινὰ καταλαβεῖν εὐδιάζοντα, ἐν ᾧ λήθην ποιησάμενοι τῶν ἐν θαλάσσῃ κακῶν, ὅλοι τῆς ἀναπαύσεως γίνονται, τους μακρούς πόνους δι' ἡσυχίαν παραμυθούμενοι, οὐκ ἔστιν αὐτοῖς οὐκέτι ναυαγίου φόβος, οὔτε ἡ τῶν ὑφάλων ὑπόνοια, ούτε πειρατῶν κίνδυνος, οὔτε πνευμάτων ταραχή, οὔτε ἡ ἐκ βυθῶν ἀνοιδαίνουσα διὰ τῶν ἀνέμων θάλασσα - ἀλλὰ πάντων τῶν τοιούτων κινδύνων ἐκτὸς γίνονται οἱ χειμαζόμενοι, τοῦ πελάγους ἐν τῷ δρμῳ γαληνιά- ζοντος. Εἰ τοίνυν οὕτω τις τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν κατα στήσειεν, ὡς αὐτήν τε γαλήνην ἔχειν ἐν ἀκύμονι τῇ ἡσυχία, μηδὲν παρακινουμένην ἐκ τῶν πνευμάτων S. GREGORII NYSSENI pulchra facta sunt tibi gene sicut turturis! De hac A autem ave testantur qui hæc observarunt, quod si separata fuerit a conjugio, manet deinceps solita- ria, nec cum ullo conjungitur : adeo ut in ea na- turaliter exerceatur temperantia. Propterea ænig- matica laudum significatione a Verbo comprehensa est hæc avis, quod pro freno fuerit divini equi maxilla turturis assimilatio, per quam signifcatur vitam puram huic equo convenire. Própterea cum admiratione ei dicit Verbum : Quam pulchra facta ) sunt genæ tuæ ut turturis : huic autem subjungit aliam quoque laudem per sinilitudinem : Collum tuum sicut to̟rques. Nam cum semel incidisset in tropicam significationem, per ea quæ de equis con- siderantur, sponsæ laudem excogitat. Laudat enim ( collum, quod in iguram circuli eat in gyrum, quod etiam in superbis et ferocibus equis videmus fieri. Torquium enim mentio indicat circulum: cujus figura in collo ostensa reddit equum seipso decen- tiorem : orques autem Græce dicitur diminutivumn ejus quod est autem proprie quidem dicitur in locis maritimis, in qui- bus littus intrinsecus in lunæ formam cavatum, simu mare excipit, et per se facit quiescere eos qui e mnari adnavigant. Ex metaphora autem propter figuram ornamentum colli dicitur Quando autem diminutive dicimus pro per hanc vocem propemodum ostendimus ipsam simi- litudinem. Colli ergo cum torquibus similitudo ostendit multa encomnia quæ sponsa conveniunt : Primum quidem, quod equus collum in orbem fle. C ctens, ad omnes suos gressus aspicit, quo fit ut inoffensus et tutus sit gressus ejus, neque ad lapi- dem offendens, neque in fossam temere incidens. Hoc non parum facit ad laudem animæ, nempe ad, seipsain aspicere, et tutissinie ad cursum divinum festinare, quæcunque ex tentationibus illi eve- niunt ad cursum impedimenta vitans et superans. Deinde autem ipsum quoque primitivum nomen unde propter figuræ similitudinem colli Ornamentum nominatum fuit magnas quasdam laudes continet, quando id est, navalibus, collum fuerit assimilatum. Quænam autem sunt laudes quæ nobis per hæc a Scriptura significantur ? Navigantibus res jucunda et salutaris est portus, et qui postquam in mari fuerint jactati et vexati, tranquillum aliquem portum occupaverint, in quo afflictiones quas in mari perpessi sunt ob- liti, toti versantur in requie, longos labores quiete recreantes, non est eis naufragii metus, neque in mari latentium cautium suspicio, nec periculum prædonum, neque a flatibus perturbatio, neque a profundo per ventos tumescit mare: sed remoti sunt ab omnibus ejusmodi periculis qui tempestate jactantur, cum mare sit in portu tranquillum. Si quis ergo animam suam ita constituerit, ut ipsa sit tranquilla in quiete, non agitata fluctibus, minime emota a spiritibus improbitatis, neque intumescens per superbiam, neque spumans iræ fluctibus, ne- D

τῆς πονηρίας, μήτε δι' ὑπερηφανίας οιδαίνουσαν, μή- Α τε τοῖς τοῦ θυμοῦ κύμασιν ἐξαφρίζουσαν, μήτε κατ' ἄλλο τι πάθος κλυδωνιζομένην, καὶ περιφερομένην παντὶ ἀνέμῳ, τῷ τὰ ποικίλα κύματα τῶν παθημάτων ἐγείροντι· εἰ τοίνυν αυτή τε οὕτως ἔχοι, καὶ τοὺς ἐν τῷ πελάγει τοῦ βίου χειμαζομένους ἐν ταῖς παντο- δαπῶν τῶν κακῶν τρικυμίαις ἐν ἑαυτῇ καταστέλλοι, λίαν αὐτοῖς καὶ ἀκύμαντον τὴν δι' ἀρετῆς ζωὴν ὑφο απλώσασα, ὥστε τοὺς ἐν αὐτῇ γεγονότας ἐκτὸς γίνε- ὁρμίσκοις, σθαι τῶν ἐκ ναυαγίου κακῶν, καλῶς τοῖς ὑπὸ τοῦ '9 Λόγου ἐπαινουμένοις ὁρμίσκοις ὁμοιοῦται, τῆς πλη- θυντικής σημασίας τὴν ἐν ἑκάστῳ εἴδει τῆς ἀρετῆς τελειότητα σημαινούσης. Εἰ γὰρ ἦν ἑνὶ μόνῳ προσει κασμένη ὁρμίσκῳ, ἀτελῆς ἂν πάντως ὁ ἔπαινος ἦν, ὡς οὐ τὴν αὐτὴν καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν ἀρετῶν μαρτυρίαν ἔχων· νῦν δὲ πᾶσαν συλλαμβάνει τῷ λόγῳ τῶν ἀρετῶν Β τὴν μαρτυρίαν ἡ πρὸς τὸ πλῆθος τῶν ὁρμίσκων ὁμοίω- σις. Καὶ τοῦτο συμβουλή τίς ἐστι παρὰ τοῦ Λόγου τῷ κοινῷ τῆς Ἐκκλησίας προσαγομένη, τὸ μὴ δεῖν ἡμᾶς πρὸς ἔν τι τῶν ἀγαθῶν βλέποντας, ἀμελῶς περὶ τὰχο λοιπὰ τῶν κατορθωμάτων ἔχειν. Αλλ' εί σοι γέγονεν ὅρμος ἡ σωφροσύνη, καθάπερ τισὶ μαργαρίταις τῷ καθαρῷ βίῳ τὸν τράχηλον λαμπρύνων· ἔστω σοὶ καὶ ἕτερος όρμος, ὁ τοὺς τιμίους λίθους τῶν ἐντολῶν ἐν ἑαυτῷ περιείργων, καὶ δι᾿ ἑαυτοῦ τῆς δέῤῥης πλεο- νάζων τὸ κάλλος· ἔστω σοὶ καὶ ἄλλος κόσμος περι- αυχένιος, ἡ εὐσεβής τε καὶ ὑγιαίνουσα πίστις, κύκλω τὸν τῆς ψυχῆς αὐχένα διαλαμβάνουσα. Οὗτός ἐστιν ὁ κλοιὸς ὁ χρύσεος ὁ ἐκ τοῦ ἀκηράτου τῆς θεογνωσίας χρυσίου τῷ τραχήλῳ περιλαμπόμενος· περὶ οὗ φησιν ρυφῇ, καὶ κλοιόν χρύσεον περὶ τῷ τραχήλῳ. ἡ Ἡ μὲν οὖν διὰ τῶν ὁρμίσκων συμβουλὴ τοιαύτη. Και ρὸς ἂν εἴη καὶ τὸν ἐφεξῆς λόγον προσθεῖναι τῇ θεωρίᾳ, δν οἱ φίλοι τοῦ νυμφίου πρὸς τὴν παρθένον πεποίηνται. Ἔστι δὲ ἡ λέξις αὕτη· Ομοιώματα χρυσίου ποιήσω. μέν σοι μετὰ στιγμάτων τοῦ ἀργύρου· ἕως ὁ βασι- λεὺς ἐν ἀνακλίσει αὐτοῦ. Τούτων δὲ, τῷ μὲν πρὸς τὴν αἱρμὸν βλέποντι τῆς προαποδοθείσης ἡμῖν θεωρίας, δοκεῖ πως ἡ διάνοια συνηρτῆσθαι καὶ τὸ ἀκόλουθον ἔχειν. Ἡ δὲ λέξις ἐμβαθύνουσα ταῖς τροπικαῖς σημα- σίαις, δυσκατανόητον ποιεῖ τὸ διὰ τῶν αἰνιγμάτων δηλούμενον. Ἐπειδὴ γὰρ τὸ τῆς ψυχῆς κάλλος τῇ ἵππῳ τῇ καθαιρετικῇ τῶν Αἰγυπτίων ἁρμάτων ἀφ- ωμοιώθη, τουτέστι τῇ ἀγγελικῇ στρατιᾷ· τῇ δὲ ἵππῳ ἐκείνῃ φησὶν ὁ καλὸς ἐπιβάτης, χαλινὸν μὲν εἶναι τὴν καθαρότητα, ἣν διὰ τοῦ ὁμοιῶσαι τὰς σιαγόνας ταῖς τρυγόσιν ἐνεσήμαινε· κόσμον δὲ περιαυχένιον τοὺς ποικίλους όρμους τοὺς διὰ τῶν ἀρετῶν περιστίλβον- τας · βούλονταί τινα καὶ οἱ φίλοι προσθήκην τῷ κάλ- λει τῆς ἵππου ποιήσασθαι, ἐξ ὁμοιωμάτων χρυσίου κατακοσμοῦντες τὰ φάλαρα, οἷς ἐνστίζουσι καὶ τοῦ ἀργυρίου τὴν καθαρότητα, ὡς ἂν μᾶλλον διαλάμποι τὸ κάλλος τοῦ προκοσμήματος, τῆς αὐγῆς τοῦ ἀργύ- ρου πρὸς τὴν λαμπηδόνα τοῦ χρυσίου συγκιρναμέ- νης. Αναγκαίον δ᾽ ἂν εἴη τὰς τροπικὰς ἐμφάσεις καταλιπόντας, ὠφελούσης ἡμᾶς διανοίας μὴ ἀποστή σαι τὸν λόγον. προσεικάσθη μὲν ἐκείνῃ τῇ ἵππῳ ἡ παροιμία· ὅτι Στέφανον χαρίτων δέξῃ τῇ κοι IN CANTICA CANTIC. HOMILIA III. que ulla alia undarum animi perturbatione, ullove vento lata, qui multos excitat fluctus animi affe- ctuum: si ergo ipsa ita se habeat, et eos qui in mari vitæ tempestate agitantur in summis omne genus malorum fuctibus apud se in tranquillo re- tineat, eis planam et nullis procellis agitatam per virtutem explicans vitam: adeo ut qui in ea fue- rint sint extra omnia mala naufragii, recte a Scri- ptura assimilatur id est, torquibus, quæ efferuntur numero plurali, voce significante perfe- ctionem in unaquaque virtute. Si enim uni soli as- similata torqui esset, laus omnino esset inutilis, quod non idem haberet testimonium in cæteris vir- tutibus nunc autem oratione complectitur omne virtutum testimonium, quæ fit torquium multitu- dini assimilatio. Est hoc quoque consilium, quod a C Prov. 1, 8. ( D – Verbo præbetur toti Ecclesiæ, non oportere nos ad unum aliquod bonum aspicientes, in cæteris recte factis esse negligentes. Sed si sit tibi monile ten- perantiæ, veluti quibusdam margaritis, pura vita in collo resplendens : sit tibi aliud monile, quod pretiosas gemmas præceptorum in se contineat, et per se in cervice copiosam suppeditet pulchritudi- nem. Sit etiam tibi aliud colli ornamentum, nempe pietas, rectaque et sana fides, in orbem circum- dans collum animæ. Học est collare aureum, quod ex sincero auro Dei cognitionis circa collum reful- get: de quo dirit proverbium, Coronam gratiarum accipies tuo capiti, et torques aureos collo tuo. Alque est quidem ejusmodi consilium per tor- ques. Tempus est autem deducendi ad contempla- tionem ea quoque verba quæ amici sponsi faciunt ad virginem. Est autem hujusmodi dictio, Si- militudines auri faciemus tibi cum notis argenti : donec rex in accubitu suo. Eorum autem, ei qui- dem qui aspicit ad seriem prius datæ nobis con- templationis, videtur quodammodo perfectus esse sensus et habere consequentiam. Dictionis autem contextus profundas habens tropicas significationes, efficit ut sit intellectu difficile, quod significatur per anigmata. Nam quoniam pulchritudo animæ assi- milata fuit equis qui currus perduut Ægyptios, loc est exercitui angelico : illis autem equis dicit bo- nus ascensor frenum quidem esse puritatem, quam significavit per hoc quod assimilavit genas turturi- bus : ornatum autem et collare, varia monilla quæ resplendent per virtutes; volunt etiam amici ali- quam feri accessionem equi pulchritudini, ornan- tes phaleras ex auri similitudinibus, quibus etiam im- primunt notas puritatis argenti, ut magis splendeat pulchritudo ornamenti, fulgore argenti contempe- rato cum nitore auri. Necesse autem fuerit, tropicis relictis significationibus, non dimovere orationem ab co sensu qui nobis prosit. Illis quidem equis fuit assimilata quæ per virtutes purgata fuit anima.

τῆς πονηρίας, μήτε δι' ὑπερηφανίας οιδαίνουσαν, μή- Α τε τοῖς τοῦ θυμοῦ κύμασιν ἐξαφρίζουσαν, μήτε κατ' ἄλλο τι πάθος κλυδωνιζομένην, καὶ περιφερομένην παντὶ ἀνέμῳ, τῷ τὰ ποικίλα κύματα τῶν παθημάτων ἐγείροντι· εἰ τοίνυν αυτή τε οὕτως ἔχοι, καὶ τοὺς ἐν τῷ πελάγει τοῦ βίου χειμαζομένους ἐν ταῖς παντο- δαπῶν τῶν κακῶν τρικυμίαις ἐν ἑαυτῇ καταστέλλοι, λίαν αὐτοῖς καὶ ἀκύμαντον τὴν δι' ἀρετῆς ζωὴν ὑφο απλώσασα, ὥστε τοὺς ἐν αὐτῇ γεγονότας ἐκτὸς γίνε- ὁρμίσκοις, σθαι τῶν ἐκ ναυαγίου κακῶν, καλῶς τοῖς ὑπὸ τοῦ '9 Λόγου ἐπαινουμένοις ὁρμίσκοις ὁμοιοῦται, τῆς πλη- θυντικής σημασίας τὴν ἐν ἑκάστῳ εἴδει τῆς ἀρετῆς τελειότητα σημαινούσης. Εἰ γὰρ ἦν ἑνὶ μόνῳ προσει κασμένη ὁρμίσκῳ, ἀτελῆς ἂν πάντως ὁ ἔπαινος ἦν, ὡς οὐ τὴν αὐτὴν καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν ἀρετῶν μαρτυρίαν ἔχων· νῦν δὲ πᾶσαν συλλαμβάνει τῷ λόγῳ τῶν ἀρετῶν Β τὴν μαρτυρίαν ἡ πρὸς τὸ πλῆθος τῶν ὁρμίσκων ὁμοίω- σις. Καὶ τοῦτο συμβουλή τίς ἐστι παρὰ τοῦ Λόγου τῷ κοινῷ τῆς Ἐκκλησίας προσαγομένη, τὸ μὴ δεῖν ἡμᾶς πρὸς ἔν τι τῶν ἀγαθῶν βλέποντας, ἀμελῶς περὶ τὰχο λοιπὰ τῶν κατορθωμάτων ἔχειν. Αλλ' εί σοι γέγονεν ὅρμος ἡ σωφροσύνη, καθάπερ τισὶ μαργαρίταις τῷ καθαρῷ βίῳ τὸν τράχηλον λαμπρύνων· ἔστω σοὶ καὶ ἕτερος όρμος, ὁ τοὺς τιμίους λίθους τῶν ἐντολῶν ἐν ἑαυτῷ περιείργων, καὶ δι᾿ ἑαυτοῦ τῆς δέῤῥης πλεο- νάζων τὸ κάλλος· ἔστω σοὶ καὶ ἄλλος κόσμος περι- αυχένιος, ἡ εὐσεβής τε καὶ ὑγιαίνουσα πίστις, κύκλω τὸν τῆς ψυχῆς αὐχένα διαλαμβάνουσα. Οὗτός ἐστιν ὁ κλοιὸς ὁ χρύσεος ὁ ἐκ τοῦ ἀκηράτου τῆς θεογνωσίας χρυσίου τῷ τραχήλῳ περιλαμπόμενος· περὶ οὗ φησιν ρυφῇ, καὶ κλοιόν χρύσεον περὶ τῷ τραχήλῳ. ἡ Ἡ μὲν οὖν διὰ τῶν ὁρμίσκων συμβουλὴ τοιαύτη. Και ρὸς ἂν εἴη καὶ τὸν ἐφεξῆς λόγον προσθεῖναι τῇ θεωρίᾳ, δν οἱ φίλοι τοῦ νυμφίου πρὸς τὴν παρθένον πεποίηνται. Ἔστι δὲ ἡ λέξις αὕτη· Ομοιώματα χρυσίου ποιήσω. μέν σοι μετὰ στιγμάτων τοῦ ἀργύρου· ἕως ὁ βασι- λεὺς ἐν ἀνακλίσει αὐτοῦ. Τούτων δὲ, τῷ μὲν πρὸς τὴν αἱρμὸν βλέποντι τῆς προαποδοθείσης ἡμῖν θεωρίας, δοκεῖ πως ἡ διάνοια συνηρτῆσθαι καὶ τὸ ἀκόλουθον ἔχειν. Ἡ δὲ λέξις ἐμβαθύνουσα ταῖς τροπικαῖς σημα- σίαις, δυσκατανόητον ποιεῖ τὸ διὰ τῶν αἰνιγμάτων δηλούμενον. Ἐπειδὴ γὰρ τὸ τῆς ψυχῆς κάλλος τῇ ἵππῳ τῇ καθαιρετικῇ τῶν Αἰγυπτίων ἁρμάτων ἀφ- ωμοιώθη, τουτέστι τῇ ἀγγελικῇ στρατιᾷ· τῇ δὲ ἵππῳ ἐκείνῃ φησὶν ὁ καλὸς ἐπιβάτης, χαλινὸν μὲν εἶναι τὴν καθαρότητα, ἣν διὰ τοῦ ὁμοιῶσαι τὰς σιαγόνας ταῖς τρυγόσιν ἐνεσήμαινε· κόσμον δὲ περιαυχένιον τοὺς ποικίλους όρμους τοὺς διὰ τῶν ἀρετῶν περιστίλβον- τας · βούλονταί τινα καὶ οἱ φίλοι προσθήκην τῷ κάλ- λει τῆς ἵππου ποιήσασθαι, ἐξ ὁμοιωμάτων χρυσίου κατακοσμοῦντες τὰ φάλαρα, οἷς ἐνστίζουσι καὶ τοῦ ἀργυρίου τὴν καθαρότητα, ὡς ἂν μᾶλλον διαλάμποι τὸ κάλλος τοῦ προκοσμήματος, τῆς αὐγῆς τοῦ ἀργύ- ρου πρὸς τὴν λαμπηδόνα τοῦ χρυσίου συγκιρναμέ- νης. Αναγκαίον δ᾽ ἂν εἴη τὰς τροπικὰς ἐμφάσεις καταλιπόντας, ὠφελούσης ἡμᾶς διανοίας μὴ ἀποστή σαι τὸν λόγον. προσεικάσθη μὲν ἐκείνῃ τῇ ἵππῳ ἡ παροιμία· ὅτι Στέφανον χαρίτων δέξῃ τῇ κοι IN CANTICA CANTIC. HOMILIA III. que ulla alia undarum animi perturbatione, ullove vento lata, qui multos excitat fluctus animi affe- ctuum: si ergo ipsa ita se habeat, et eos qui in mari vitæ tempestate agitantur in summis omne genus malorum fuctibus apud se in tranquillo re- tineat, eis planam et nullis procellis agitatam per virtutem explicans vitam: adeo ut qui in ea fue- rint sint extra omnia mala naufragii, recte a Scri- ptura assimilatur id est, torquibus, quæ efferuntur numero plurali, voce significante perfe- ctionem in unaquaque virtute. Si enim uni soli as- similata torqui esset, laus omnino esset inutilis, quod non idem haberet testimonium in cæteris vir- tutibus nunc autem oratione complectitur omne virtutum testimonium, quæ fit torquium multitu- dini assimilatio. Est hoc quoque consilium, quod a C Prov. 1, 8. ( D – Verbo præbetur toti Ecclesiæ, non oportere nos ad unum aliquod bonum aspicientes, in cæteris recte factis esse negligentes. Sed si sit tibi monile ten- perantiæ, veluti quibusdam margaritis, pura vita in collo resplendens : sit tibi aliud monile, quod pretiosas gemmas præceptorum in se contineat, et per se in cervice copiosam suppeditet pulchritudi- nem. Sit etiam tibi aliud colli ornamentum, nempe pietas, rectaque et sana fides, in orbem circum- dans collum animæ. Học est collare aureum, quod ex sincero auro Dei cognitionis circa collum reful- get: de quo dirit proverbium, Coronam gratiarum accipies tuo capiti, et torques aureos collo tuo. Alque est quidem ejusmodi consilium per tor- ques. Tempus est autem deducendi ad contempla- tionem ea quoque verba quæ amici sponsi faciunt ad virginem. Est autem hujusmodi dictio, Si- militudines auri faciemus tibi cum notis argenti : donec rex in accubitu suo. Eorum autem, ei qui- dem qui aspicit ad seriem prius datæ nobis con- templationis, videtur quodammodo perfectus esse sensus et habere consequentiam. Dictionis autem contextus profundas habens tropicas significationes, efficit ut sit intellectu difficile, quod significatur per anigmata. Nam quoniam pulchritudo animæ assi- milata fuit equis qui currus perduut Ægyptios, loc est exercitui angelico : illis autem equis dicit bo- nus ascensor frenum quidem esse puritatem, quam significavit per hoc quod assimilavit genas turturi- bus : ornatum autem et collare, varia monilla quæ resplendent per virtutes; volunt etiam amici ali- quam feri accessionem equi pulchritudini, ornan- tes phaleras ex auri similitudinibus, quibus etiam im- primunt notas puritatis argenti, ut magis splendeat pulchritudo ornamenti, fulgore argenti contempe- rato cum nitore auri. Necesse autem fuerit, tropicis relictis significationibus, non dimovere orationem ab co sensu qui nobis prosit. Illis quidem equis fuit assimilata quæ per virtutes purgata fuit anima.

τῆς πονηρίας, μήτε δι' ὑπερηφανίας οιδαίνουσαν, μή- Α τε τοῖς τοῦ θυμοῦ κύμασιν ἐξαφρίζουσαν, μήτε κατ' ἄλλο τι πάθος κλυδωνιζομένην, καὶ περιφερομένην παντὶ ἀνέμῳ, τῷ τὰ ποικίλα κύματα τῶν παθημάτων ἐγείροντι· εἰ τοίνυν αυτή τε οὕτως ἔχοι, καὶ τοὺς ἐν τῷ πελάγει τοῦ βίου χειμαζομένους ἐν ταῖς παντο- δαπῶν τῶν κακῶν τρικυμίαις ἐν ἑαυτῇ καταστέλλοι, λίαν αὐτοῖς καὶ ἀκύμαντον τὴν δι' ἀρετῆς ζωὴν ὑφο απλώσασα, ὥστε τοὺς ἐν αὐτῇ γεγονότας ἐκτὸς γίνε- ὁρμίσκοις, σθαι τῶν ἐκ ναυαγίου κακῶν, καλῶς τοῖς ὑπὸ τοῦ '9 Λόγου ἐπαινουμένοις ὁρμίσκοις ὁμοιοῦται, τῆς πλη- θυντικής σημασίας τὴν ἐν ἑκάστῳ εἴδει τῆς ἀρετῆς τελειότητα σημαινούσης. Εἰ γὰρ ἦν ἑνὶ μόνῳ προσει κασμένη ὁρμίσκῳ, ἀτελῆς ἂν πάντως ὁ ἔπαινος ἦν, ὡς οὐ τὴν αὐτὴν καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν ἀρετῶν μαρτυρίαν ἔχων· νῦν δὲ πᾶσαν συλλαμβάνει τῷ λόγῳ τῶν ἀρετῶν Β τὴν μαρτυρίαν ἡ πρὸς τὸ πλῆθος τῶν ὁρμίσκων ὁμοίω- σις. Καὶ τοῦτο συμβουλή τίς ἐστι παρὰ τοῦ Λόγου τῷ κοινῷ τῆς Ἐκκλησίας προσαγομένη, τὸ μὴ δεῖν ἡμᾶς πρὸς ἔν τι τῶν ἀγαθῶν βλέποντας, ἀμελῶς περὶ τὰχο λοιπὰ τῶν κατορθωμάτων ἔχειν. Αλλ' εί σοι γέγονεν ὅρμος ἡ σωφροσύνη, καθάπερ τισὶ μαργαρίταις τῷ καθαρῷ βίῳ τὸν τράχηλον λαμπρύνων· ἔστω σοὶ καὶ ἕτερος όρμος, ὁ τοὺς τιμίους λίθους τῶν ἐντολῶν ἐν ἑαυτῷ περιείργων, καὶ δι᾿ ἑαυτοῦ τῆς δέῤῥης πλεο- νάζων τὸ κάλλος· ἔστω σοὶ καὶ ἄλλος κόσμος περι- αυχένιος, ἡ εὐσεβής τε καὶ ὑγιαίνουσα πίστις, κύκλω τὸν τῆς ψυχῆς αὐχένα διαλαμβάνουσα. Οὗτός ἐστιν ὁ κλοιὸς ὁ χρύσεος ὁ ἐκ τοῦ ἀκηράτου τῆς θεογνωσίας χρυσίου τῷ τραχήλῳ περιλαμπόμενος· περὶ οὗ φησιν ρυφῇ, καὶ κλοιόν χρύσεον περὶ τῷ τραχήλῳ. ἡ Ἡ μὲν οὖν διὰ τῶν ὁρμίσκων συμβουλὴ τοιαύτη. Και ρὸς ἂν εἴη καὶ τὸν ἐφεξῆς λόγον προσθεῖναι τῇ θεωρίᾳ, δν οἱ φίλοι τοῦ νυμφίου πρὸς τὴν παρθένον πεποίηνται. Ἔστι δὲ ἡ λέξις αὕτη· Ομοιώματα χρυσίου ποιήσω. μέν σοι μετὰ στιγμάτων τοῦ ἀργύρου· ἕως ὁ βασι- λεὺς ἐν ἀνακλίσει αὐτοῦ. Τούτων δὲ, τῷ μὲν πρὸς τὴν αἱρμὸν βλέποντι τῆς προαποδοθείσης ἡμῖν θεωρίας, δοκεῖ πως ἡ διάνοια συνηρτῆσθαι καὶ τὸ ἀκόλουθον ἔχειν. Ἡ δὲ λέξις ἐμβαθύνουσα ταῖς τροπικαῖς σημα- σίαις, δυσκατανόητον ποιεῖ τὸ διὰ τῶν αἰνιγμάτων δηλούμενον. Ἐπειδὴ γὰρ τὸ τῆς ψυχῆς κάλλος τῇ ἵππῳ τῇ καθαιρετικῇ τῶν Αἰγυπτίων ἁρμάτων ἀφ- ωμοιώθη, τουτέστι τῇ ἀγγελικῇ στρατιᾷ· τῇ δὲ ἵππῳ ἐκείνῃ φησὶν ὁ καλὸς ἐπιβάτης, χαλινὸν μὲν εἶναι τὴν καθαρότητα, ἣν διὰ τοῦ ὁμοιῶσαι τὰς σιαγόνας ταῖς τρυγόσιν ἐνεσήμαινε· κόσμον δὲ περιαυχένιον τοὺς ποικίλους όρμους τοὺς διὰ τῶν ἀρετῶν περιστίλβον- τας · βούλονταί τινα καὶ οἱ φίλοι προσθήκην τῷ κάλ- λει τῆς ἵππου ποιήσασθαι, ἐξ ὁμοιωμάτων χρυσίου κατακοσμοῦντες τὰ φάλαρα, οἷς ἐνστίζουσι καὶ τοῦ ἀργυρίου τὴν καθαρότητα, ὡς ἂν μᾶλλον διαλάμποι τὸ κάλλος τοῦ προκοσμήματος, τῆς αὐγῆς τοῦ ἀργύ- ρου πρὸς τὴν λαμπηδόνα τοῦ χρυσίου συγκιρναμέ- νης. Αναγκαίον δ᾽ ἂν εἴη τὰς τροπικὰς ἐμφάσεις καταλιπόντας, ὠφελούσης ἡμᾶς διανοίας μὴ ἀποστή σαι τὸν λόγον. προσεικάσθη μὲν ἐκείνῃ τῇ ἵππῳ ἡ παροιμία· ὅτι Στέφανον χαρίτων δέξῃ τῇ κοι IN CANTICA CANTIC. HOMILIA III. que ulla alia undarum animi perturbatione, ullove vento lata, qui multos excitat fluctus animi affe- ctuum: si ergo ipsa ita se habeat, et eos qui in mari vitæ tempestate agitantur in summis omne genus malorum fuctibus apud se in tranquillo re- tineat, eis planam et nullis procellis agitatam per virtutem explicans vitam: adeo ut qui in ea fue- rint sint extra omnia mala naufragii, recte a Scri- ptura assimilatur id est, torquibus, quæ efferuntur numero plurali, voce significante perfe- ctionem in unaquaque virtute. Si enim uni soli as- similata torqui esset, laus omnino esset inutilis, quod non idem haberet testimonium in cæteris vir- tutibus nunc autem oratione complectitur omne virtutum testimonium, quæ fit torquium multitu- dini assimilatio. Est hoc quoque consilium, quod a C Prov. 1, 8. ( D – Verbo præbetur toti Ecclesiæ, non oportere nos ad unum aliquod bonum aspicientes, in cæteris recte factis esse negligentes. Sed si sit tibi monile ten- perantiæ, veluti quibusdam margaritis, pura vita in collo resplendens : sit tibi aliud monile, quod pretiosas gemmas præceptorum in se contineat, et per se in cervice copiosam suppeditet pulchritudi- nem. Sit etiam tibi aliud colli ornamentum, nempe pietas, rectaque et sana fides, in orbem circum- dans collum animæ. Học est collare aureum, quod ex sincero auro Dei cognitionis circa collum reful- get: de quo dirit proverbium, Coronam gratiarum accipies tuo capiti, et torques aureos collo tuo. Alque est quidem ejusmodi consilium per tor- ques. Tempus est autem deducendi ad contempla- tionem ea quoque verba quæ amici sponsi faciunt ad virginem. Est autem hujusmodi dictio, Si- militudines auri faciemus tibi cum notis argenti : donec rex in accubitu suo. Eorum autem, ei qui- dem qui aspicit ad seriem prius datæ nobis con- templationis, videtur quodammodo perfectus esse sensus et habere consequentiam. Dictionis autem contextus profundas habens tropicas significationes, efficit ut sit intellectu difficile, quod significatur per anigmata. Nam quoniam pulchritudo animæ assi- milata fuit equis qui currus perduut Ægyptios, loc est exercitui angelico : illis autem equis dicit bo- nus ascensor frenum quidem esse puritatem, quam significavit per hoc quod assimilavit genas turturi- bus : ornatum autem et collare, varia monilla quæ resplendent per virtutes; volunt etiam amici ali- quam feri accessionem equi pulchritudini, ornan- tes phaleras ex auri similitudinibus, quibus etiam im- primunt notas puritatis argenti, ut magis splendeat pulchritudo ornamenti, fulgore argenti contempe- rato cum nitore auri. Necesse autem fuerit, tropicis relictis significationibus, non dimovere orationem ab co sensu qui nobis prosit. Illis quidem equis fuit assimilata quæ per virtutes purgata fuit anima.

Α διὰ τῶν ἀρετῶν κεκαθαρμένη ψυχή. Αλλ' οὔπω τοῦ Η Λόγου γέγονεν ὑποχείριος, οὐδὲ ἐβάστασεν ἐφ' ἑαυτῆς τὸν ἐπὶ σωτηρία τοῖς τοιούτοις ἐποχούμενον ίπποις. Χρή γὰρ πρῶτον διὰ πάντων κατακοσμηθῆναι τὸν ἵππον, εἶθ᾽ οὕτως τὸν βασιλέα ἔποχον δέξασθαι. Εἴτε δὲ ἄνω- θεν ἑαυτῷ ἐφαρμόζοι τὸν ἵππον, ὁ κατὰ τὸν Προφήτην ἐπιβαίνων ἐφ' ἡμᾶς τοὺς ἵππους, καὶ ἐπὶ σωτηρία ἡμῶν ἱππαζόμενος· εἴτε καὶ ἐν ἡμῖν γένοιτο, ἐνοικῶν τε καὶ ἐμπεριπατῶν, καὶ ἐπὶ τὰ βάθη τῆς ψυχῆς ἡμῶν λί διαδυόμενος, οὐδὲν διαφέρει κατὰ τὴν ἔννοιαν. Ο γὰρ ἂν τὸ ἐν ἐξ ἀμφοτέρων γένηται, συγκατωρθώθη καὶ τὸ λειπόμενον. Ο τε γὰρ ἐφ' ἑαυτοῦ τὸν Θεὸν ἔχων, καὶ ἐν ἑαυτῷ πάντως ἔχει· καὶ ὁ ἐν ἑαυτῷ δεξάμενος ὑπέβη τὸν ἐν αὐτῷ γεγονότα. Οὐκοῦν μέλλει ὁ βασιλεὺς τῷ η ἵππῳ τούτῳ ἐπαναπαύεσθαι. Ταὐτὸν δέ ἐστιν ἐπὶ τῆς Β θείας δυνάμεως, καθὼς εἴρηται, καθέδρα τε καὶ ἀνά κλισις· ὁπότερον γὰρ ἂν ἐξ ἀμφοτέρων ἐν ἡμῖν γένηται, τὸ ἴσον ἡ χάρις ἔχει. Ἐπειδὴ τοίνυν οἱ ἑτοι- μασταὶ τοῦ βασιλέως, εύθετον πρὸς ὑποδοχὴν αὐτῷ διὰ τῶν προκοσμημάτων τὸν ἵππον ποιοῦσι· ταὐτὸν δέ ἐστιν ἐπὶ Θεοῦ, τὸ ἔν τινι καὶ τὸ ἐπί τινος γενέ- σθαι· καταλιπόντες τὸ κατὰ τὴν τροπικήν σημασίαν ἀκόλουθον, οἱ παρασκευασταὶ καὶ θεράποντες, κλίνην τὸν ἵππον ἐποίησαν. Χρὴ γὰρ ἡμᾶς, φησίν, ὁμοιώ Γ ματα χρυσίου ποιῆσαι μετὰ στιγμάτων τοῦ ἀργυρίου, τὰ τοῦ ἵππου τὴν μορφὴν ὡραΐζοντα. Ἵνα γένηται ὁ βασιλεὺς οὐκ ἐν καθέδρα, φησὶν, ἀλλ᾽ ἐν ἀνακλίσει αὐτοῦ. Ἡ μὲν οὖν ἀκολουθία τῆς λέξεως, καθὼς ὁ Λόγος ὑπέδειξε, τοῦτον ἔχει τὸν τρόπον· ἄξιον δὲ τοῦτο μὴ ᾧ παραδραμεῖν ἀθεώρητον, τί δή ποτε οὐκ αὐτὸ τὸ χρυσίον εἰς κόσμον παραλαμβάνεται, ἀλλὰ τοῦ χρυ- σίου τὰ ὁμοιώματα· καὶ οὐκ αὐτὸς ὁ ἄργυρος, ἀλλὰ τὰ ἐξ ὕλης ταύτης τῷ ὁμοιώματι τοῦ χρυσίου έγκρο τούμενα στίγματα. Ο τοίνυν περὶ τούτων ὑπενοή- σαμεν, τοιοῦτόν ἐστι· Πᾶσα ἡ περὶ τῆς ἀῤῥήτου φύ σεως διδασκαλία, κἂν ὅτι μάλιστα δοκεῖ θεοπρεπῆ τινα καὶ ὑψηλὴν ἐμφαίνειν διάνοιαν, ὁμοίωμα χρυ- σίου ἐστὶν, οὐκ αὐτὸ τὸ χρυσίον. Οὐ γὰρ ἔστι παρα- στῆσαι δι' ἀκριβείας τὸ ὑπὲρ ἔννοιαν ἀγαθόν· καν Παῦλός τις ᾖ, ὁ ἐν παραδείσῳ μυηθεὶς τὰ ἀπόῤῥητα, κἂν τῶν ἀλαλήτων ῥημάτων ἐπακροάσηται, ἀνέκφρα- στα μένει περὶ Θεοῦ τὰ νοήματα. "Αῤῥητα γάρ φησιν εἶναι τῶν νοημάτων τούτων τὰ ῥήματα. Οἱ τοίνυν τοὺς λογισμούς τινας ἡμῖν ἀγαθοὺς ἐντιθέντες περὶ τῆς τῶν μυστηρίων ἐννοήσεως, αὐτὸ μὲν εἰπεῖν ὅπως ἔχει φύσεως ἀδυνατοῦσι, λέγουσι δὲ ἀπαύγασμα δό ξης, καὶ χαρακτῆρα τῆς ὑποστάσεως, μορφὴν Θεοῦ, Λόγον ἐν ἀρχῇ, Λόγον Θεόν. "Απερ πάντα ἡμῖν μὲν τοῖς ἀθεάτοις ἐκείνου τοῦ θησαυρού, χρυσίον δοκεῖ · τοῖς δὲ δυναμένοις ἀναβλέπειν πρὸς τὴν ἀλήθειαν, ὁμοίωμά ἐστι χρυσίου καὶ οὐ χρυσίον, ἐν τοῖς λε πτοῖς τοῦ ἀργύρου διαφαινόμενον στίγμασιν. Αρ γύριον δὲ ἡ ῥηματική σημασία ἐστί, καθώς φησιν ἡ Γραφή - "Άργυρος πεπυρωμένος γλῶσσα δικαίου. Τὸ τοίνυν διὰ τούτων δηλούμενον, τοιοῦτόν ἐστιν, ὅτι ἡ θεία φύσις πάσης ὑπέρκειται καταληπτικής δια νοίας. Τὸ δὲ περὶ αὐτῆς ἡμῖν ἐγγιγνόμενον νόημα, Η S. GREGORII NYSSEN] – Sed nondum erat Verbo subjecta, neque in se pur- tavit eum, qui propter salutem vehebatur his equis. Oportebat enim primum per omnia ornatum esse equum, et deinde eum regem vectorem accipere. An autem ex alto equum sibi accommodet, is qui, ut dicit Propheta, super nos equos ascendit, et pro- pter nostram salutem super nos equitat, an etiam sit in nobis, qui inhabitat et inambulat, et in animæ nostræ profunda permeat, nihil refert quod ad sen- sum attinet. Cui enim est unum ex ambobus, quod reliquum est etiam se recte habet. Nam et qui Deum supra se habet, omnino etiam in se habet : et qui in se accepit, subit eum qui in seipso est. Rex ergo est quieturus super hunc equum. In divina autem potestate idem est, ut dictum est, sessio et accubitus, utrumvis enim ex ambobus in nobis fuerit, par est gra- tia. Quia ergo stratores regis equum per præcedentia ornamenta aptum faciunt ad eum excipiendum: idem est autem Deum in aliquo esse, et esse super ali- quem : relicta consequentia et significatione tropica, ministri qui parant equum, fecerunt lecticam. Opor- tet enim nos, inquit, facere auri similitudines, cum notis argenti, quæ equi formam decorant. Ut sit, inquit, rex non in cathedra, sed in accubitu suo. Atque dictionis quidem consequentia, sicut ostendit Scriptura, hoc modo se habet; par est au- tem hoc non praetermittere inconsideratum, cur non ipsum aurum assumitur ad ornatum, sed auri similitudines; et non ipsum argentum, sed quæ ex hac materia impressæ sunt notæ auri similitudini. Quod ergo de his nobis veuit in mentem, est ejus- modi : Universa doctrina de ineffabili natura, etsi – , D maxime Deo convenientem et excelsam videatur ostendere sententiam, auri sunt similitudines, non autem ipsum aurum. Non potest enim fieri ut plene et perfecte ostendatur bonum quod superat intelligentiam et mentis conceptionem : etiamsi sit Paulus quispiam, qui in paradiso arcanis mysteriis ſuit initiatus, etiamsi audierit verba ineffabilia ”. manent ineffabiles de Deo intelligentiæ. Dicit enim verba esse ineffabilia haruın intelligentiarum. Qui ergo nobis afferunt bonas aliquas considerationes de intelligentia mysteriorum, dicere quidem non possunt quemadmodum se habet ipsorum natura, dicunt autem splendorem gloriæ, figuram substan- tiæ, formam Dei, Verbum in principio, Deum Ver- burn. Quæ quidem omnia nobis, qui divinum illum thesaurum non aspeximus, videntur esse aurum; iis autem qui possunt aspicere ad veritatem, sunt auri similitudo et non aurum, apparens in. subtili- bus notis argenti. Argentum autem est verborum significatio, sicut dicit Scriptura, Argentum ignitum - lingua justi. Quod ergo per hæc significatur, est bujusmodi, nempe quod divina natura superat Cor. xit, 4.

Α διὰ τῶν ἀρετῶν κεκαθαρμένη ψυχή. Αλλ' οὔπω τοῦ Η Λόγου γέγονεν ὑποχείριος, οὐδὲ ἐβάστασεν ἐφ' ἑαυτῆς τὸν ἐπὶ σωτηρία τοῖς τοιούτοις ἐποχούμενον ίπποις. Χρή γὰρ πρῶτον διὰ πάντων κατακοσμηθῆναι τὸν ἵππον, εἶθ᾽ οὕτως τὸν βασιλέα ἔποχον δέξασθαι. Εἴτε δὲ ἄνω- θεν ἑαυτῷ ἐφαρμόζοι τὸν ἵππον, ὁ κατὰ τὸν Προφήτην ἐπιβαίνων ἐφ' ἡμᾶς τοὺς ἵππους, καὶ ἐπὶ σωτηρία ἡμῶν ἱππαζόμενος· εἴτε καὶ ἐν ἡμῖν γένοιτο, ἐνοικῶν τε καὶ ἐμπεριπατῶν, καὶ ἐπὶ τὰ βάθη τῆς ψυχῆς ἡμῶν λί διαδυόμενος, οὐδὲν διαφέρει κατὰ τὴν ἔννοιαν. Ο γὰρ ἂν τὸ ἐν ἐξ ἀμφοτέρων γένηται, συγκατωρθώθη καὶ τὸ λειπόμενον. Ο τε γὰρ ἐφ' ἑαυτοῦ τὸν Θεὸν ἔχων, καὶ ἐν ἑαυτῷ πάντως ἔχει· καὶ ὁ ἐν ἑαυτῷ δεξάμενος ὑπέβη τὸν ἐν αὐτῷ γεγονότα. Οὐκοῦν μέλλει ὁ βασιλεὺς τῷ η ἵππῳ τούτῳ ἐπαναπαύεσθαι. Ταὐτὸν δέ ἐστιν ἐπὶ τῆς Β θείας δυνάμεως, καθὼς εἴρηται, καθέδρα τε καὶ ἀνά κλισις· ὁπότερον γὰρ ἂν ἐξ ἀμφοτέρων ἐν ἡμῖν γένηται, τὸ ἴσον ἡ χάρις ἔχει. Ἐπειδὴ τοίνυν οἱ ἑτοι- μασταὶ τοῦ βασιλέως, εύθετον πρὸς ὑποδοχὴν αὐτῷ διὰ τῶν προκοσμημάτων τὸν ἵππον ποιοῦσι· ταὐτὸν δέ ἐστιν ἐπὶ Θεοῦ, τὸ ἔν τινι καὶ τὸ ἐπί τινος γενέ- σθαι· καταλιπόντες τὸ κατὰ τὴν τροπικήν σημασίαν ἀκόλουθον, οἱ παρασκευασταὶ καὶ θεράποντες, κλίνην τὸν ἵππον ἐποίησαν. Χρὴ γὰρ ἡμᾶς, φησίν, ὁμοιώ Γ ματα χρυσίου ποιῆσαι μετὰ στιγμάτων τοῦ ἀργυρίου, τὰ τοῦ ἵππου τὴν μορφὴν ὡραΐζοντα. Ἵνα γένηται ὁ βασιλεὺς οὐκ ἐν καθέδρα, φησὶν, ἀλλ᾽ ἐν ἀνακλίσει αὐτοῦ. Ἡ μὲν οὖν ἀκολουθία τῆς λέξεως, καθὼς ὁ Λόγος ὑπέδειξε, τοῦτον ἔχει τὸν τρόπον· ἄξιον δὲ τοῦτο μὴ ᾧ παραδραμεῖν ἀθεώρητον, τί δή ποτε οὐκ αὐτὸ τὸ χρυσίον εἰς κόσμον παραλαμβάνεται, ἀλλὰ τοῦ χρυ- σίου τὰ ὁμοιώματα· καὶ οὐκ αὐτὸς ὁ ἄργυρος, ἀλλὰ τὰ ἐξ ὕλης ταύτης τῷ ὁμοιώματι τοῦ χρυσίου έγκρο τούμενα στίγματα. Ο τοίνυν περὶ τούτων ὑπενοή- σαμεν, τοιοῦτόν ἐστι· Πᾶσα ἡ περὶ τῆς ἀῤῥήτου φύ σεως διδασκαλία, κἂν ὅτι μάλιστα δοκεῖ θεοπρεπῆ τινα καὶ ὑψηλὴν ἐμφαίνειν διάνοιαν, ὁμοίωμα χρυ- σίου ἐστὶν, οὐκ αὐτὸ τὸ χρυσίον. Οὐ γὰρ ἔστι παρα- στῆσαι δι' ἀκριβείας τὸ ὑπὲρ ἔννοιαν ἀγαθόν· καν Παῦλός τις ᾖ, ὁ ἐν παραδείσῳ μυηθεὶς τὰ ἀπόῤῥητα, κἂν τῶν ἀλαλήτων ῥημάτων ἐπακροάσηται, ἀνέκφρα- στα μένει περὶ Θεοῦ τὰ νοήματα. "Αῤῥητα γάρ φησιν εἶναι τῶν νοημάτων τούτων τὰ ῥήματα. Οἱ τοίνυν τοὺς λογισμούς τινας ἡμῖν ἀγαθοὺς ἐντιθέντες περὶ τῆς τῶν μυστηρίων ἐννοήσεως, αὐτὸ μὲν εἰπεῖν ὅπως ἔχει φύσεως ἀδυνατοῦσι, λέγουσι δὲ ἀπαύγασμα δό ξης, καὶ χαρακτῆρα τῆς ὑποστάσεως, μορφὴν Θεοῦ, Λόγον ἐν ἀρχῇ, Λόγον Θεόν. "Απερ πάντα ἡμῖν μὲν τοῖς ἀθεάτοις ἐκείνου τοῦ θησαυρού, χρυσίον δοκεῖ · τοῖς δὲ δυναμένοις ἀναβλέπειν πρὸς τὴν ἀλήθειαν, ὁμοίωμά ἐστι χρυσίου καὶ οὐ χρυσίον, ἐν τοῖς λε πτοῖς τοῦ ἀργύρου διαφαινόμενον στίγμασιν. Αρ γύριον δὲ ἡ ῥηματική σημασία ἐστί, καθώς φησιν ἡ Γραφή - "Άργυρος πεπυρωμένος γλῶσσα δικαίου. Τὸ τοίνυν διὰ τούτων δηλούμενον, τοιοῦτόν ἐστιν, ὅτι ἡ θεία φύσις πάσης ὑπέρκειται καταληπτικής δια νοίας. Τὸ δὲ περὶ αὐτῆς ἡμῖν ἐγγιγνόμενον νόημα, Η S. GREGORII NYSSEN] – Sed nondum erat Verbo subjecta, neque in se pur- tavit eum, qui propter salutem vehebatur his equis. Oportebat enim primum per omnia ornatum esse equum, et deinde eum regem vectorem accipere. An autem ex alto equum sibi accommodet, is qui, ut dicit Propheta, super nos equos ascendit, et pro- pter nostram salutem super nos equitat, an etiam sit in nobis, qui inhabitat et inambulat, et in animæ nostræ profunda permeat, nihil refert quod ad sen- sum attinet. Cui enim est unum ex ambobus, quod reliquum est etiam se recte habet. Nam et qui Deum supra se habet, omnino etiam in se habet : et qui in se accepit, subit eum qui in seipso est. Rex ergo est quieturus super hunc equum. In divina autem potestate idem est, ut dictum est, sessio et accubitus, utrumvis enim ex ambobus in nobis fuerit, par est gra- tia. Quia ergo stratores regis equum per præcedentia ornamenta aptum faciunt ad eum excipiendum: idem est autem Deum in aliquo esse, et esse super ali- quem : relicta consequentia et significatione tropica, ministri qui parant equum, fecerunt lecticam. Opor- tet enim nos, inquit, facere auri similitudines, cum notis argenti, quæ equi formam decorant. Ut sit, inquit, rex non in cathedra, sed in accubitu suo. Atque dictionis quidem consequentia, sicut ostendit Scriptura, hoc modo se habet; par est au- tem hoc non praetermittere inconsideratum, cur non ipsum aurum assumitur ad ornatum, sed auri similitudines; et non ipsum argentum, sed quæ ex hac materia impressæ sunt notæ auri similitudini. Quod ergo de his nobis veuit in mentem, est ejus- modi : Universa doctrina de ineffabili natura, etsi – , D maxime Deo convenientem et excelsam videatur ostendere sententiam, auri sunt similitudines, non autem ipsum aurum. Non potest enim fieri ut plene et perfecte ostendatur bonum quod superat intelligentiam et mentis conceptionem : etiamsi sit Paulus quispiam, qui in paradiso arcanis mysteriis ſuit initiatus, etiamsi audierit verba ineffabilia ”. manent ineffabiles de Deo intelligentiæ. Dicit enim verba esse ineffabilia haruın intelligentiarum. Qui ergo nobis afferunt bonas aliquas considerationes de intelligentia mysteriorum, dicere quidem non possunt quemadmodum se habet ipsorum natura, dicunt autem splendorem gloriæ, figuram substan- tiæ, formam Dei, Verbum in principio, Deum Ver- burn. Quæ quidem omnia nobis, qui divinum illum thesaurum non aspeximus, videntur esse aurum; iis autem qui possunt aspicere ad veritatem, sunt auri similitudo et non aurum, apparens in. subtili- bus notis argenti. Argentum autem est verborum significatio, sicut dicit Scriptura, Argentum ignitum - lingua justi. Quod ergo per hæc significatur, est bujusmodi, nempe quod divina natura superat Cor. xit, 4.

Α διὰ τῶν ἀρετῶν κεκαθαρμένη ψυχή. Αλλ' οὔπω τοῦ Η Λόγου γέγονεν ὑποχείριος, οὐδὲ ἐβάστασεν ἐφ' ἑαυτῆς τὸν ἐπὶ σωτηρία τοῖς τοιούτοις ἐποχούμενον ίπποις. Χρή γὰρ πρῶτον διὰ πάντων κατακοσμηθῆναι τὸν ἵππον, εἶθ᾽ οὕτως τὸν βασιλέα ἔποχον δέξασθαι. Εἴτε δὲ ἄνω- θεν ἑαυτῷ ἐφαρμόζοι τὸν ἵππον, ὁ κατὰ τὸν Προφήτην ἐπιβαίνων ἐφ' ἡμᾶς τοὺς ἵππους, καὶ ἐπὶ σωτηρία ἡμῶν ἱππαζόμενος· εἴτε καὶ ἐν ἡμῖν γένοιτο, ἐνοικῶν τε καὶ ἐμπεριπατῶν, καὶ ἐπὶ τὰ βάθη τῆς ψυχῆς ἡμῶν λί διαδυόμενος, οὐδὲν διαφέρει κατὰ τὴν ἔννοιαν. Ο γὰρ ἂν τὸ ἐν ἐξ ἀμφοτέρων γένηται, συγκατωρθώθη καὶ τὸ λειπόμενον. Ο τε γὰρ ἐφ' ἑαυτοῦ τὸν Θεὸν ἔχων, καὶ ἐν ἑαυτῷ πάντως ἔχει· καὶ ὁ ἐν ἑαυτῷ δεξάμενος ὑπέβη τὸν ἐν αὐτῷ γεγονότα. Οὐκοῦν μέλλει ὁ βασιλεὺς τῷ η ἵππῳ τούτῳ ἐπαναπαύεσθαι. Ταὐτὸν δέ ἐστιν ἐπὶ τῆς Β θείας δυνάμεως, καθὼς εἴρηται, καθέδρα τε καὶ ἀνά κλισις· ὁπότερον γὰρ ἂν ἐξ ἀμφοτέρων ἐν ἡμῖν γένηται, τὸ ἴσον ἡ χάρις ἔχει. Ἐπειδὴ τοίνυν οἱ ἑτοι- μασταὶ τοῦ βασιλέως, εύθετον πρὸς ὑποδοχὴν αὐτῷ διὰ τῶν προκοσμημάτων τὸν ἵππον ποιοῦσι· ταὐτὸν δέ ἐστιν ἐπὶ Θεοῦ, τὸ ἔν τινι καὶ τὸ ἐπί τινος γενέ- σθαι· καταλιπόντες τὸ κατὰ τὴν τροπικήν σημασίαν ἀκόλουθον, οἱ παρασκευασταὶ καὶ θεράποντες, κλίνην τὸν ἵππον ἐποίησαν. Χρὴ γὰρ ἡμᾶς, φησίν, ὁμοιώ Γ ματα χρυσίου ποιῆσαι μετὰ στιγμάτων τοῦ ἀργυρίου, τὰ τοῦ ἵππου τὴν μορφὴν ὡραΐζοντα. Ἵνα γένηται ὁ βασιλεὺς οὐκ ἐν καθέδρα, φησὶν, ἀλλ᾽ ἐν ἀνακλίσει αὐτοῦ. Ἡ μὲν οὖν ἀκολουθία τῆς λέξεως, καθὼς ὁ Λόγος ὑπέδειξε, τοῦτον ἔχει τὸν τρόπον· ἄξιον δὲ τοῦτο μὴ ᾧ παραδραμεῖν ἀθεώρητον, τί δή ποτε οὐκ αὐτὸ τὸ χρυσίον εἰς κόσμον παραλαμβάνεται, ἀλλὰ τοῦ χρυ- σίου τὰ ὁμοιώματα· καὶ οὐκ αὐτὸς ὁ ἄργυρος, ἀλλὰ τὰ ἐξ ὕλης ταύτης τῷ ὁμοιώματι τοῦ χρυσίου έγκρο τούμενα στίγματα. Ο τοίνυν περὶ τούτων ὑπενοή- σαμεν, τοιοῦτόν ἐστι· Πᾶσα ἡ περὶ τῆς ἀῤῥήτου φύ σεως διδασκαλία, κἂν ὅτι μάλιστα δοκεῖ θεοπρεπῆ τινα καὶ ὑψηλὴν ἐμφαίνειν διάνοιαν, ὁμοίωμα χρυ- σίου ἐστὶν, οὐκ αὐτὸ τὸ χρυσίον. Οὐ γὰρ ἔστι παρα- στῆσαι δι' ἀκριβείας τὸ ὑπὲρ ἔννοιαν ἀγαθόν· καν Παῦλός τις ᾖ, ὁ ἐν παραδείσῳ μυηθεὶς τὰ ἀπόῤῥητα, κἂν τῶν ἀλαλήτων ῥημάτων ἐπακροάσηται, ἀνέκφρα- στα μένει περὶ Θεοῦ τὰ νοήματα. "Αῤῥητα γάρ φησιν εἶναι τῶν νοημάτων τούτων τὰ ῥήματα. Οἱ τοίνυν τοὺς λογισμούς τινας ἡμῖν ἀγαθοὺς ἐντιθέντες περὶ τῆς τῶν μυστηρίων ἐννοήσεως, αὐτὸ μὲν εἰπεῖν ὅπως ἔχει φύσεως ἀδυνατοῦσι, λέγουσι δὲ ἀπαύγασμα δό ξης, καὶ χαρακτῆρα τῆς ὑποστάσεως, μορφὴν Θεοῦ, Λόγον ἐν ἀρχῇ, Λόγον Θεόν. "Απερ πάντα ἡμῖν μὲν τοῖς ἀθεάτοις ἐκείνου τοῦ θησαυρού, χρυσίον δοκεῖ · τοῖς δὲ δυναμένοις ἀναβλέπειν πρὸς τὴν ἀλήθειαν, ὁμοίωμά ἐστι χρυσίου καὶ οὐ χρυσίον, ἐν τοῖς λε πτοῖς τοῦ ἀργύρου διαφαινόμενον στίγμασιν. Αρ γύριον δὲ ἡ ῥηματική σημασία ἐστί, καθώς φησιν ἡ Γραφή - "Άργυρος πεπυρωμένος γλῶσσα δικαίου. Τὸ τοίνυν διὰ τούτων δηλούμενον, τοιοῦτόν ἐστιν, ὅτι ἡ θεία φύσις πάσης ὑπέρκειται καταληπτικής δια νοίας. Τὸ δὲ περὶ αὐτῆς ἡμῖν ἐγγιγνόμενον νόημα, Η S. GREGORII NYSSEN] – Sed nondum erat Verbo subjecta, neque in se pur- tavit eum, qui propter salutem vehebatur his equis. Oportebat enim primum per omnia ornatum esse equum, et deinde eum regem vectorem accipere. An autem ex alto equum sibi accommodet, is qui, ut dicit Propheta, super nos equos ascendit, et pro- pter nostram salutem super nos equitat, an etiam sit in nobis, qui inhabitat et inambulat, et in animæ nostræ profunda permeat, nihil refert quod ad sen- sum attinet. Cui enim est unum ex ambobus, quod reliquum est etiam se recte habet. Nam et qui Deum supra se habet, omnino etiam in se habet : et qui in se accepit, subit eum qui in seipso est. Rex ergo est quieturus super hunc equum. In divina autem potestate idem est, ut dictum est, sessio et accubitus, utrumvis enim ex ambobus in nobis fuerit, par est gra- tia. Quia ergo stratores regis equum per præcedentia ornamenta aptum faciunt ad eum excipiendum: idem est autem Deum in aliquo esse, et esse super ali- quem : relicta consequentia et significatione tropica, ministri qui parant equum, fecerunt lecticam. Opor- tet enim nos, inquit, facere auri similitudines, cum notis argenti, quæ equi formam decorant. Ut sit, inquit, rex non in cathedra, sed in accubitu suo. Atque dictionis quidem consequentia, sicut ostendit Scriptura, hoc modo se habet; par est au- tem hoc non praetermittere inconsideratum, cur non ipsum aurum assumitur ad ornatum, sed auri similitudines; et non ipsum argentum, sed quæ ex hac materia impressæ sunt notæ auri similitudini. Quod ergo de his nobis veuit in mentem, est ejus- modi : Universa doctrina de ineffabili natura, etsi – , D maxime Deo convenientem et excelsam videatur ostendere sententiam, auri sunt similitudines, non autem ipsum aurum. Non potest enim fieri ut plene et perfecte ostendatur bonum quod superat intelligentiam et mentis conceptionem : etiamsi sit Paulus quispiam, qui in paradiso arcanis mysteriis ſuit initiatus, etiamsi audierit verba ineffabilia ”. manent ineffabiles de Deo intelligentiæ. Dicit enim verba esse ineffabilia haruın intelligentiarum. Qui ergo nobis afferunt bonas aliquas considerationes de intelligentia mysteriorum, dicere quidem non possunt quemadmodum se habet ipsorum natura, dicunt autem splendorem gloriæ, figuram substan- tiæ, formam Dei, Verbum in principio, Deum Ver- burn. Quæ quidem omnia nobis, qui divinum illum thesaurum non aspeximus, videntur esse aurum; iis autem qui possunt aspicere ad veritatem, sunt auri similitudo et non aurum, apparens in. subtili- bus notis argenti. Argentum autem est verborum significatio, sicut dicit Scriptura, Argentum ignitum - lingua justi. Quod ergo per hæc significatur, est bujusmodi, nempe quod divina natura superat Cor. xit, 4.

παρεδεξάμην. Τοιοῦτον δέ τινα νοῦν δοκεῖ μοι τὸ ὁ διὰ τῶν ἀρετῶν τὸν νυμφίον μιμούμενος, καὶ ζω- λεγόμενον ἔχειν· Ἐπειδὴ πολλῶν καὶ διαφόρων άρω μάτων, ἀλλ᾽ οὐ κατ᾿ ἄλλην ἰδιότητα εὐπνοούντων, τεχνική τις καὶ ἔμμετρος μίξις τὸ τοιοῦτον ἀπεργά ζεται μύρον, μιᾶς τινος πόας εὐώδους ἐκ τῶν συν εμβαλλομένων, ᾗ ὄνομα νάρδος ἐστὶν, ὅλῳ τῷ σκευά - σματι παρεχομένης τὸ ὄνομα· τὸ δὲ ἐκ πάντων τῶν ἀρωματικῶν ἰδιωμάτων εἰς μίαν συνερανιζόμενον εὔπνοιαν, ὡς αὐτὴν τοῦ νυμφίου τὴν εὐωδίαν ἡ κε- καθαρμένη αἴσθησις δέχεται· ταῦτα διὰ τῶν εἰρημέ νων παιδεύειν ἡμᾶς τὸν Λόγον οἰόμεθα, ὅτι ἐκεῖνο μὲν ὅ τί ποτε κατ' οὐσίαν ἐστὶ, τὸ πάσης ὑπερκείμε νον τῆς τῶν ὄντων συστάσεώς τε καὶ διοικήσεως, ἀπρόσιτόν τε καὶ ἀναφὲς καὶ ἄληπτον· ἡ δὲ ἐν ἡμῖν διὰ τῆς τῶν ἀρετῶν καθαρότητος μυρεψουμένη εὐ ωδία, ἀντ᾽ ἐκείνου ἡμῖν γίνεται, μιμουμένη τῷ καθ᾿ ἑαυτὴν καθαρῷ τὸ τῇ φύσει ἀκήρατον, καὶ τῷ ἀγαθῷ τὸ ἀγαθὸν, καὶ τῷ ἀφθάρτῳ τὸ ἄφθαρτον, καὶ τῷ ἀναλλοιώτῳ τὸ ἀναλλοίωτον, καὶ πᾶσι τοῖς κατ᾿ ἀρε τὴν ἐν ἡμῖν κατορθουμένοις τὴν ἀληθινὴν ἀρετὴν, περὶ ἧς φησιν ᾿Αββακούμ ὁ προφήτης, ὡς τοὺς οὐ ρανοὺς πάντας διαλαβούσης. Οὐκοῦν ταῦτα πρὸς τοὺς φίλους τοῦ νυμφίου διεξιοῦσα, ὅτι Τὴν ὁδμὴν αὐτοῦ ἡ ἐμὴ νάρδος ἐμοὶ δίδωσι· ταῦτά μοι καὶ τὰ τοιαῦτα δοκεῖ φιλοσοφοῦσα λέγειν, ὅτι εἰς πᾶν ἄνθος εὐωδίας ἢ ἄρωμα ἐκ τῶν ποικίλων τῆς ἀρετῆς λειμώνων ἀν- θολογήσας, πάντα ἑαυτοῦ τὸν βίον ἔμμυρον διὰ τῆς τῶν καθ᾿ ἕκαστον ἐπιτηδευμάτων εὐοδμίας ἀπεργασά μενος, διὰ πάντων γένοιτο τέλειος, πρὸς αὐτὸν μὲν τὸν Θεὸν Λόγον, ὡς πρὸς ἡλίου κύκλον ἀτενῶς ἐνιδεῖν . φύσιν οὐκ ἔχει· ἐν ἑαυτῷ δὲ καθάπερ ἐν κατόπτρῳ βλέπει τὸν ἥλιον. Αἱ γὰρ τῆς ἀληθινῆς ἐκείνης καὶ θείας ἀρετῆς ἀκτῖνες τῷ κεκαθαρμένῳ βίῳ διὰ τῆς ἀποῤῥεούσης αὐτῶν ἀπαθείας ἐκλάμπουσαι, ὁρατὸν ποιοῦσιν ἡμῖν τὸ ἀόρατον, καὶ ληπτὸν τὸ ἀπρόσιτον, τῷ ἡμετέρῳ κατόπτρῳ ἐνζωγραφοῦσαι τὸν ἥλιον. Ταυτὸν δέ ἐστιν ὡς πρὸς τὸ ἐγκείμενον νόημα, ἢ ἀκτῖνας εἰ πεῖν ἡλίου, ἢ τῆς ἀρετῆς ἀποῤῥοίας, ἢ τὰς ἀρωμα- τικὰς εὐωδίας. Ο τι γὰρ ἂν ἐκ τούτων πρὸς τὸν τοῦ λόγου σκοπὸν ὑποθώμεθα, ἓν ἐξ ἁπάντων ἐστὶ τὸ 4.3 ἐγγινόμενον νόημα, τὸ διὰ τῶν ἀρετῶν ἡμῖν τοῦ πάντα νοῦν ὑπερέχοντος ἀγαθοῦ τὴν γνῶσιν ἐγγίσ νεσθαι, ὥσπερ ἔστι διά τινος εἰκόνος τὸ ἀρχέτυπον κάλλος ἀναλογίσασθαι. Οὕτω καὶ Παῦλος, ἡ νύμφη, * γραφῶν ἑαυτῷ διὰ τοῦ βίου τὸ ἀπρόσιτον κάλλος, ἔκ τε τῶν καρπῶν τοῦ πνεύματος, ἀγάπης τε καὶ χαρᾶς, καὶ εἰρήνης, καὶ τῶν τοιούτων εἰδῶν μυρε ψῶν ταύτην τὴν νάρδον, Χριστοῦ εὐωδίαν ἔλεγεν ἑαυτὸν εἶναι, τὴν ἀπρόσιτον ἐκείνην καὶ ὑπερέχου σαν χάριν ἐν ἑαυτῷ ὀσφραινόμενος, καὶ τοῖς ἄλλοις ἑαυτὸν παρέχων ὥσπερ θυμίαμά τι κατ' ἐξουσίαν ἀν- τιλαμβάνεσθαι, ὅς κατὰ τὴν προσοῦσαν ἑκάστῳ διά δς θεσιν, ἢ ζωοποιὸς ἐγίνετο, ἢ θανατηφόρος εξπνοια. Ὥσπερ τὸ αὐτὸ μύρον εἰ κάνθαρος καὶ περιστερὰ προστεθείη, οὐ ταὐτὸν ἐπ' ἀμφοτέρων ἐργάζεται· ἀλλ' ἡ μὲν περιστερὰ ῥωμαλαιοτέρα διὰ τῆς εὐπνοίας S. GREGORII' NYSSENI B fragrantium, sensu percepi illius ipsius bonum A odorem. Mili autem id quod dicitur, videtur ha- bere talem sensum: Quandoquidem multorum et diversorum aromatum, sed non ex alia proprie- tate, bene spirantium, artificiosa et moderata mistio tale efficit unguentum, ex iis quæ simul inji- ciuntur, una herba redolente, cui nomen est nar- dus, nomen præbens toti compositioni : quod au- tem ex omnibus aromaticis proprietatibus in unam conciliatur et couflatur fragrantiam, tanquam ipsum sponsl suavem odorem purgatus suscipit sensus: hæc per ea quæ dicta sunt existimamus Verbum nos erudire, quod illud quidem, qualecun- que sit secundum essentiam, quod eorum quæ sunt, superat omnem constitutionem et administra- tionem, inaccessum est, neque tangi aut compre- hendi potest qui vero in nobis est bonus odor instar unguenti compositus per puritatem virtutum, is nobis exsistit loco illius, sua puritate imitans id quod est natura sincerum et interitui minine ob- noxium, et bonitate bonum, et eo quod non interit id in quod non cadit interitus, et eo quod mutari et alterari non potest, id quod est immutabile et inal- terabile, et omnibus quæ in nobis recte geruntur ex virtute, veram virtutem intelligimus, de qua dicit Abacuc propheta ", quod comprehendit omnes cœlos. Quæ ergo hæc disserit apud amicos sponsi, nempe quod suum odorem dederit nardus; hæc et que sunt hujusmodi mihi videtur philosophando dicere, nempe quod si quis omnem bene olentem c florem, aut aroma collegerit ex variis pratis virtu- tis, et totam suam vitam unum effecerit unguentum per bonum odorem singulorum vitæ studiorum, et ea ratione per omnia fuerit perfectus, ad ipsum quidem Dei Verbum, tanquam ad orbem solis defi- gere oculos sua non potest natura : sed in ipso tanquam in speculo solem aspicit. Hlius enim veræ et divinæ virtutis radii, puræ vitæ illucescentes per manantem ex illis impatibilitatem, efficiunt nobis aspectabilem qui est inaspectabilis, et com- prehensibilem eum ad quem non patet aditus, in speculo nostro solem describentes. Idem est autem dicere, quod ad sensum attinet, aut solis radios, aut virtutis fluxus et emanationes, aut odores aro- maticos. Quidquid enim posuerimus ex eo ad sco- D pum verbi, una est quæ ex omnibus fit sententia, nempe quod boni superantis oninem intelligentiam per virtutes nobis cognitio inest, sicut per quam- dam imaginem cogitari potest primaria pulchri- tudo. Ita etiam Paulus ", qui est sponsa, per vir- tutes sponsum imitans, et per speciem in se de- scribens eam ad quam non patet aditus pulchritudi- nem, ex fructibus spiritus,charitate, gaudio et pace, et quæ sunt hujusmodi species, hanc nardum compo- nens tanquam unguentarius, dicit in se esse Chri- sti bonum odorem, gratiam illam exsuperanteni, ad quam non patet aditus, in seipso odorans, et se- Cor. x11, sqq. flabac. 111. 3.

παρεδεξάμην. Τοιοῦτον δέ τινα νοῦν δοκεῖ μοι τὸ ὁ διὰ τῶν ἀρετῶν τὸν νυμφίον μιμούμενος, καὶ ζω- λεγόμενον ἔχειν· Ἐπειδὴ πολλῶν καὶ διαφόρων άρω μάτων, ἀλλ᾽ οὐ κατ᾿ ἄλλην ἰδιότητα εὐπνοούντων, τεχνική τις καὶ ἔμμετρος μίξις τὸ τοιοῦτον ἀπεργά ζεται μύρον, μιᾶς τινος πόας εὐώδους ἐκ τῶν συν εμβαλλομένων, ᾗ ὄνομα νάρδος ἐστὶν, ὅλῳ τῷ σκευά - σματι παρεχομένης τὸ ὄνομα· τὸ δὲ ἐκ πάντων τῶν ἀρωματικῶν ἰδιωμάτων εἰς μίαν συνερανιζόμενον εὔπνοιαν, ὡς αὐτὴν τοῦ νυμφίου τὴν εὐωδίαν ἡ κε- καθαρμένη αἴσθησις δέχεται· ταῦτα διὰ τῶν εἰρημέ νων παιδεύειν ἡμᾶς τὸν Λόγον οἰόμεθα, ὅτι ἐκεῖνο μὲν ὅ τί ποτε κατ' οὐσίαν ἐστὶ, τὸ πάσης ὑπερκείμε νον τῆς τῶν ὄντων συστάσεώς τε καὶ διοικήσεως, ἀπρόσιτόν τε καὶ ἀναφὲς καὶ ἄληπτον· ἡ δὲ ἐν ἡμῖν διὰ τῆς τῶν ἀρετῶν καθαρότητος μυρεψουμένη εὐ ωδία, ἀντ᾽ ἐκείνου ἡμῖν γίνεται, μιμουμένη τῷ καθ᾿ ἑαυτὴν καθαρῷ τὸ τῇ φύσει ἀκήρατον, καὶ τῷ ἀγαθῷ τὸ ἀγαθὸν, καὶ τῷ ἀφθάρτῳ τὸ ἄφθαρτον, καὶ τῷ ἀναλλοιώτῳ τὸ ἀναλλοίωτον, καὶ πᾶσι τοῖς κατ᾿ ἀρε τὴν ἐν ἡμῖν κατορθουμένοις τὴν ἀληθινὴν ἀρετὴν, περὶ ἧς φησιν ᾿Αββακούμ ὁ προφήτης, ὡς τοὺς οὐ ρανοὺς πάντας διαλαβούσης. Οὐκοῦν ταῦτα πρὸς τοὺς φίλους τοῦ νυμφίου διεξιοῦσα, ὅτι Τὴν ὁδμὴν αὐτοῦ ἡ ἐμὴ νάρδος ἐμοὶ δίδωσι· ταῦτά μοι καὶ τὰ τοιαῦτα δοκεῖ φιλοσοφοῦσα λέγειν, ὅτι εἰς πᾶν ἄνθος εὐωδίας ἢ ἄρωμα ἐκ τῶν ποικίλων τῆς ἀρετῆς λειμώνων ἀν- θολογήσας, πάντα ἑαυτοῦ τὸν βίον ἔμμυρον διὰ τῆς τῶν καθ᾿ ἕκαστον ἐπιτηδευμάτων εὐοδμίας ἀπεργασά μενος, διὰ πάντων γένοιτο τέλειος, πρὸς αὐτὸν μὲν τὸν Θεὸν Λόγον, ὡς πρὸς ἡλίου κύκλον ἀτενῶς ἐνιδεῖν . φύσιν οὐκ ἔχει· ἐν ἑαυτῷ δὲ καθάπερ ἐν κατόπτρῳ βλέπει τὸν ἥλιον. Αἱ γὰρ τῆς ἀληθινῆς ἐκείνης καὶ θείας ἀρετῆς ἀκτῖνες τῷ κεκαθαρμένῳ βίῳ διὰ τῆς ἀποῤῥεούσης αὐτῶν ἀπαθείας ἐκλάμπουσαι, ὁρατὸν ποιοῦσιν ἡμῖν τὸ ἀόρατον, καὶ ληπτὸν τὸ ἀπρόσιτον, τῷ ἡμετέρῳ κατόπτρῳ ἐνζωγραφοῦσαι τὸν ἥλιον. Ταυτὸν δέ ἐστιν ὡς πρὸς τὸ ἐγκείμενον νόημα, ἢ ἀκτῖνας εἰ πεῖν ἡλίου, ἢ τῆς ἀρετῆς ἀποῤῥοίας, ἢ τὰς ἀρωμα- τικὰς εὐωδίας. Ο τι γὰρ ἂν ἐκ τούτων πρὸς τὸν τοῦ λόγου σκοπὸν ὑποθώμεθα, ἓν ἐξ ἁπάντων ἐστὶ τὸ 4.3 ἐγγινόμενον νόημα, τὸ διὰ τῶν ἀρετῶν ἡμῖν τοῦ πάντα νοῦν ὑπερέχοντος ἀγαθοῦ τὴν γνῶσιν ἐγγίσ νεσθαι, ὥσπερ ἔστι διά τινος εἰκόνος τὸ ἀρχέτυπον κάλλος ἀναλογίσασθαι. Οὕτω καὶ Παῦλος, ἡ νύμφη, * γραφῶν ἑαυτῷ διὰ τοῦ βίου τὸ ἀπρόσιτον κάλλος, ἔκ τε τῶν καρπῶν τοῦ πνεύματος, ἀγάπης τε καὶ χαρᾶς, καὶ εἰρήνης, καὶ τῶν τοιούτων εἰδῶν μυρε ψῶν ταύτην τὴν νάρδον, Χριστοῦ εὐωδίαν ἔλεγεν ἑαυτὸν εἶναι, τὴν ἀπρόσιτον ἐκείνην καὶ ὑπερέχου σαν χάριν ἐν ἑαυτῷ ὀσφραινόμενος, καὶ τοῖς ἄλλοις ἑαυτὸν παρέχων ὥσπερ θυμίαμά τι κατ' ἐξουσίαν ἀν- τιλαμβάνεσθαι, ὅς κατὰ τὴν προσοῦσαν ἑκάστῳ διά δς θεσιν, ἢ ζωοποιὸς ἐγίνετο, ἢ θανατηφόρος εξπνοια. Ὥσπερ τὸ αὐτὸ μύρον εἰ κάνθαρος καὶ περιστερὰ προστεθείη, οὐ ταὐτὸν ἐπ' ἀμφοτέρων ἐργάζεται· ἀλλ' ἡ μὲν περιστερὰ ῥωμαλαιοτέρα διὰ τῆς εὐπνοίας S. GREGORII' NYSSENI B fragrantium, sensu percepi illius ipsius bonum A odorem. Mili autem id quod dicitur, videtur ha- bere talem sensum: Quandoquidem multorum et diversorum aromatum, sed non ex alia proprie- tate, bene spirantium, artificiosa et moderata mistio tale efficit unguentum, ex iis quæ simul inji- ciuntur, una herba redolente, cui nomen est nar- dus, nomen præbens toti compositioni : quod au- tem ex omnibus aromaticis proprietatibus in unam conciliatur et couflatur fragrantiam, tanquam ipsum sponsl suavem odorem purgatus suscipit sensus: hæc per ea quæ dicta sunt existimamus Verbum nos erudire, quod illud quidem, qualecun- que sit secundum essentiam, quod eorum quæ sunt, superat omnem constitutionem et administra- tionem, inaccessum est, neque tangi aut compre- hendi potest qui vero in nobis est bonus odor instar unguenti compositus per puritatem virtutum, is nobis exsistit loco illius, sua puritate imitans id quod est natura sincerum et interitui minine ob- noxium, et bonitate bonum, et eo quod non interit id in quod non cadit interitus, et eo quod mutari et alterari non potest, id quod est immutabile et inal- terabile, et omnibus quæ in nobis recte geruntur ex virtute, veram virtutem intelligimus, de qua dicit Abacuc propheta ", quod comprehendit omnes cœlos. Quæ ergo hæc disserit apud amicos sponsi, nempe quod suum odorem dederit nardus; hæc et que sunt hujusmodi mihi videtur philosophando dicere, nempe quod si quis omnem bene olentem c florem, aut aroma collegerit ex variis pratis virtu- tis, et totam suam vitam unum effecerit unguentum per bonum odorem singulorum vitæ studiorum, et ea ratione per omnia fuerit perfectus, ad ipsum quidem Dei Verbum, tanquam ad orbem solis defi- gere oculos sua non potest natura : sed in ipso tanquam in speculo solem aspicit. Hlius enim veræ et divinæ virtutis radii, puræ vitæ illucescentes per manantem ex illis impatibilitatem, efficiunt nobis aspectabilem qui est inaspectabilis, et com- prehensibilem eum ad quem non patet aditus, in speculo nostro solem describentes. Idem est autem dicere, quod ad sensum attinet, aut solis radios, aut virtutis fluxus et emanationes, aut odores aro- maticos. Quidquid enim posuerimus ex eo ad sco- D pum verbi, una est quæ ex omnibus fit sententia, nempe quod boni superantis oninem intelligentiam per virtutes nobis cognitio inest, sicut per quam- dam imaginem cogitari potest primaria pulchri- tudo. Ita etiam Paulus ", qui est sponsa, per vir- tutes sponsum imitans, et per speciem in se de- scribens eam ad quam non patet aditus pulchritudi- nem, ex fructibus spiritus,charitate, gaudio et pace, et quæ sunt hujusmodi species, hanc nardum compo- nens tanquam unguentarius, dicit in se esse Chri- sti bonum odorem, gratiam illam exsuperanteni, ad quam non patet aditus, in seipso odorans, et se- Cor. x11, sqq. flabac. 111. 3.

παρεδεξάμην. Τοιοῦτον δέ τινα νοῦν δοκεῖ μοι τὸ ὁ διὰ τῶν ἀρετῶν τὸν νυμφίον μιμούμενος, καὶ ζω- λεγόμενον ἔχειν· Ἐπειδὴ πολλῶν καὶ διαφόρων άρω μάτων, ἀλλ᾽ οὐ κατ᾿ ἄλλην ἰδιότητα εὐπνοούντων, τεχνική τις καὶ ἔμμετρος μίξις τὸ τοιοῦτον ἀπεργά ζεται μύρον, μιᾶς τινος πόας εὐώδους ἐκ τῶν συν εμβαλλομένων, ᾗ ὄνομα νάρδος ἐστὶν, ὅλῳ τῷ σκευά - σματι παρεχομένης τὸ ὄνομα· τὸ δὲ ἐκ πάντων τῶν ἀρωματικῶν ἰδιωμάτων εἰς μίαν συνερανιζόμενον εὔπνοιαν, ὡς αὐτὴν τοῦ νυμφίου τὴν εὐωδίαν ἡ κε- καθαρμένη αἴσθησις δέχεται· ταῦτα διὰ τῶν εἰρημέ νων παιδεύειν ἡμᾶς τὸν Λόγον οἰόμεθα, ὅτι ἐκεῖνο μὲν ὅ τί ποτε κατ' οὐσίαν ἐστὶ, τὸ πάσης ὑπερκείμε νον τῆς τῶν ὄντων συστάσεώς τε καὶ διοικήσεως, ἀπρόσιτόν τε καὶ ἀναφὲς καὶ ἄληπτον· ἡ δὲ ἐν ἡμῖν διὰ τῆς τῶν ἀρετῶν καθαρότητος μυρεψουμένη εὐ ωδία, ἀντ᾽ ἐκείνου ἡμῖν γίνεται, μιμουμένη τῷ καθ᾿ ἑαυτὴν καθαρῷ τὸ τῇ φύσει ἀκήρατον, καὶ τῷ ἀγαθῷ τὸ ἀγαθὸν, καὶ τῷ ἀφθάρτῳ τὸ ἄφθαρτον, καὶ τῷ ἀναλλοιώτῳ τὸ ἀναλλοίωτον, καὶ πᾶσι τοῖς κατ᾿ ἀρε τὴν ἐν ἡμῖν κατορθουμένοις τὴν ἀληθινὴν ἀρετὴν, περὶ ἧς φησιν ᾿Αββακούμ ὁ προφήτης, ὡς τοὺς οὐ ρανοὺς πάντας διαλαβούσης. Οὐκοῦν ταῦτα πρὸς τοὺς φίλους τοῦ νυμφίου διεξιοῦσα, ὅτι Τὴν ὁδμὴν αὐτοῦ ἡ ἐμὴ νάρδος ἐμοὶ δίδωσι· ταῦτά μοι καὶ τὰ τοιαῦτα δοκεῖ φιλοσοφοῦσα λέγειν, ὅτι εἰς πᾶν ἄνθος εὐωδίας ἢ ἄρωμα ἐκ τῶν ποικίλων τῆς ἀρετῆς λειμώνων ἀν- θολογήσας, πάντα ἑαυτοῦ τὸν βίον ἔμμυρον διὰ τῆς τῶν καθ᾿ ἕκαστον ἐπιτηδευμάτων εὐοδμίας ἀπεργασά μενος, διὰ πάντων γένοιτο τέλειος, πρὸς αὐτὸν μὲν τὸν Θεὸν Λόγον, ὡς πρὸς ἡλίου κύκλον ἀτενῶς ἐνιδεῖν . φύσιν οὐκ ἔχει· ἐν ἑαυτῷ δὲ καθάπερ ἐν κατόπτρῳ βλέπει τὸν ἥλιον. Αἱ γὰρ τῆς ἀληθινῆς ἐκείνης καὶ θείας ἀρετῆς ἀκτῖνες τῷ κεκαθαρμένῳ βίῳ διὰ τῆς ἀποῤῥεούσης αὐτῶν ἀπαθείας ἐκλάμπουσαι, ὁρατὸν ποιοῦσιν ἡμῖν τὸ ἀόρατον, καὶ ληπτὸν τὸ ἀπρόσιτον, τῷ ἡμετέρῳ κατόπτρῳ ἐνζωγραφοῦσαι τὸν ἥλιον. Ταυτὸν δέ ἐστιν ὡς πρὸς τὸ ἐγκείμενον νόημα, ἢ ἀκτῖνας εἰ πεῖν ἡλίου, ἢ τῆς ἀρετῆς ἀποῤῥοίας, ἢ τὰς ἀρωμα- τικὰς εὐωδίας. Ο τι γὰρ ἂν ἐκ τούτων πρὸς τὸν τοῦ λόγου σκοπὸν ὑποθώμεθα, ἓν ἐξ ἁπάντων ἐστὶ τὸ 4.3 ἐγγινόμενον νόημα, τὸ διὰ τῶν ἀρετῶν ἡμῖν τοῦ πάντα νοῦν ὑπερέχοντος ἀγαθοῦ τὴν γνῶσιν ἐγγίσ νεσθαι, ὥσπερ ἔστι διά τινος εἰκόνος τὸ ἀρχέτυπον κάλλος ἀναλογίσασθαι. Οὕτω καὶ Παῦλος, ἡ νύμφη, * γραφῶν ἑαυτῷ διὰ τοῦ βίου τὸ ἀπρόσιτον κάλλος, ἔκ τε τῶν καρπῶν τοῦ πνεύματος, ἀγάπης τε καὶ χαρᾶς, καὶ εἰρήνης, καὶ τῶν τοιούτων εἰδῶν μυρε ψῶν ταύτην τὴν νάρδον, Χριστοῦ εὐωδίαν ἔλεγεν ἑαυτὸν εἶναι, τὴν ἀπρόσιτον ἐκείνην καὶ ὑπερέχου σαν χάριν ἐν ἑαυτῷ ὀσφραινόμενος, καὶ τοῖς ἄλλοις ἑαυτὸν παρέχων ὥσπερ θυμίαμά τι κατ' ἐξουσίαν ἀν- τιλαμβάνεσθαι, ὅς κατὰ τὴν προσοῦσαν ἑκάστῳ διά δς θεσιν, ἢ ζωοποιὸς ἐγίνετο, ἢ θανατηφόρος εξπνοια. Ὥσπερ τὸ αὐτὸ μύρον εἰ κάνθαρος καὶ περιστερὰ προστεθείη, οὐ ταὐτὸν ἐπ' ἀμφοτέρων ἐργάζεται· ἀλλ' ἡ μὲν περιστερὰ ῥωμαλαιοτέρα διὰ τῆς εὐπνοίας S. GREGORII' NYSSENI B fragrantium, sensu percepi illius ipsius bonum A odorem. Mili autem id quod dicitur, videtur ha- bere talem sensum: Quandoquidem multorum et diversorum aromatum, sed non ex alia proprie- tate, bene spirantium, artificiosa et moderata mistio tale efficit unguentum, ex iis quæ simul inji- ciuntur, una herba redolente, cui nomen est nar- dus, nomen præbens toti compositioni : quod au- tem ex omnibus aromaticis proprietatibus in unam conciliatur et couflatur fragrantiam, tanquam ipsum sponsl suavem odorem purgatus suscipit sensus: hæc per ea quæ dicta sunt existimamus Verbum nos erudire, quod illud quidem, qualecun- que sit secundum essentiam, quod eorum quæ sunt, superat omnem constitutionem et administra- tionem, inaccessum est, neque tangi aut compre- hendi potest qui vero in nobis est bonus odor instar unguenti compositus per puritatem virtutum, is nobis exsistit loco illius, sua puritate imitans id quod est natura sincerum et interitui minine ob- noxium, et bonitate bonum, et eo quod non interit id in quod non cadit interitus, et eo quod mutari et alterari non potest, id quod est immutabile et inal- terabile, et omnibus quæ in nobis recte geruntur ex virtute, veram virtutem intelligimus, de qua dicit Abacuc propheta ", quod comprehendit omnes cœlos. Quæ ergo hæc disserit apud amicos sponsi, nempe quod suum odorem dederit nardus; hæc et que sunt hujusmodi mihi videtur philosophando dicere, nempe quod si quis omnem bene olentem c florem, aut aroma collegerit ex variis pratis virtu- tis, et totam suam vitam unum effecerit unguentum per bonum odorem singulorum vitæ studiorum, et ea ratione per omnia fuerit perfectus, ad ipsum quidem Dei Verbum, tanquam ad orbem solis defi- gere oculos sua non potest natura : sed in ipso tanquam in speculo solem aspicit. Hlius enim veræ et divinæ virtutis radii, puræ vitæ illucescentes per manantem ex illis impatibilitatem, efficiunt nobis aspectabilem qui est inaspectabilis, et com- prehensibilem eum ad quem non patet aditus, in speculo nostro solem describentes. Idem est autem dicere, quod ad sensum attinet, aut solis radios, aut virtutis fluxus et emanationes, aut odores aro- maticos. Quidquid enim posuerimus ex eo ad sco- D pum verbi, una est quæ ex omnibus fit sententia, nempe quod boni superantis oninem intelligentiam per virtutes nobis cognitio inest, sicut per quam- dam imaginem cogitari potest primaria pulchri- tudo. Ita etiam Paulus ", qui est sponsa, per vir- tutes sponsum imitans, et per speciem in se de- scribens eam ad quam non patet aditus pulchritudi- nem, ex fructibus spiritus,charitate, gaudio et pace, et quæ sunt hujusmodi species, hanc nardum compo- nens tanquam unguentarius, dicit in se esse Chri- sti bonum odorem, gratiam illam exsuperanteni, ad quam non patet aditus, in seipso odorans, et se- Cor. x11, sqq. flabac. 111. 3.

παρεδεξάμην. Τοιοῦτον δέ τινα νοῦν δοκεῖ μοι τὸ ὁ διὰ τῶν ἀρετῶν τὸν νυμφίον μιμούμενος, καὶ ζω- λεγόμενον ἔχειν· Ἐπειδὴ πολλῶν καὶ διαφόρων άρω μάτων, ἀλλ᾽ οὐ κατ᾿ ἄλλην ἰδιότητα εὐπνοούντων, τεχνική τις καὶ ἔμμετρος μίξις τὸ τοιοῦτον ἀπεργά ζεται μύρον, μιᾶς τινος πόας εὐώδους ἐκ τῶν συν εμβαλλομένων, ᾗ ὄνομα νάρδος ἐστὶν, ὅλῳ τῷ σκευά - σματι παρεχομένης τὸ ὄνομα· τὸ δὲ ἐκ πάντων τῶν ἀρωματικῶν ἰδιωμάτων εἰς μίαν συνερανιζόμενον εὔπνοιαν, ὡς αὐτὴν τοῦ νυμφίου τὴν εὐωδίαν ἡ κε- καθαρμένη αἴσθησις δέχεται· ταῦτα διὰ τῶν εἰρημέ νων παιδεύειν ἡμᾶς τὸν Λόγον οἰόμεθα, ὅτι ἐκεῖνο μὲν ὅ τί ποτε κατ' οὐσίαν ἐστὶ, τὸ πάσης ὑπερκείμε νον τῆς τῶν ὄντων συστάσεώς τε καὶ διοικήσεως, ἀπρόσιτόν τε καὶ ἀναφὲς καὶ ἄληπτον· ἡ δὲ ἐν ἡμῖν διὰ τῆς τῶν ἀρετῶν καθαρότητος μυρεψουμένη εὐ ωδία, ἀντ᾽ ἐκείνου ἡμῖν γίνεται, μιμουμένη τῷ καθ᾿ ἑαυτὴν καθαρῷ τὸ τῇ φύσει ἀκήρατον, καὶ τῷ ἀγαθῷ τὸ ἀγαθὸν, καὶ τῷ ἀφθάρτῳ τὸ ἄφθαρτον, καὶ τῷ ἀναλλοιώτῳ τὸ ἀναλλοίωτον, καὶ πᾶσι τοῖς κατ᾿ ἀρε τὴν ἐν ἡμῖν κατορθουμένοις τὴν ἀληθινὴν ἀρετὴν, περὶ ἧς φησιν ᾿Αββακούμ ὁ προφήτης, ὡς τοὺς οὐ ρανοὺς πάντας διαλαβούσης. Οὐκοῦν ταῦτα πρὸς τοὺς φίλους τοῦ νυμφίου διεξιοῦσα, ὅτι Τὴν ὁδμὴν αὐτοῦ ἡ ἐμὴ νάρδος ἐμοὶ δίδωσι· ταῦτά μοι καὶ τὰ τοιαῦτα δοκεῖ φιλοσοφοῦσα λέγειν, ὅτι εἰς πᾶν ἄνθος εὐωδίας ἢ ἄρωμα ἐκ τῶν ποικίλων τῆς ἀρετῆς λειμώνων ἀν- θολογήσας, πάντα ἑαυτοῦ τὸν βίον ἔμμυρον διὰ τῆς τῶν καθ᾿ ἕκαστον ἐπιτηδευμάτων εὐοδμίας ἀπεργασά μενος, διὰ πάντων γένοιτο τέλειος, πρὸς αὐτὸν μὲν τὸν Θεὸν Λόγον, ὡς πρὸς ἡλίου κύκλον ἀτενῶς ἐνιδεῖν . φύσιν οὐκ ἔχει· ἐν ἑαυτῷ δὲ καθάπερ ἐν κατόπτρῳ βλέπει τὸν ἥλιον. Αἱ γὰρ τῆς ἀληθινῆς ἐκείνης καὶ θείας ἀρετῆς ἀκτῖνες τῷ κεκαθαρμένῳ βίῳ διὰ τῆς ἀποῤῥεούσης αὐτῶν ἀπαθείας ἐκλάμπουσαι, ὁρατὸν ποιοῦσιν ἡμῖν τὸ ἀόρατον, καὶ ληπτὸν τὸ ἀπρόσιτον, τῷ ἡμετέρῳ κατόπτρῳ ἐνζωγραφοῦσαι τὸν ἥλιον. Ταυτὸν δέ ἐστιν ὡς πρὸς τὸ ἐγκείμενον νόημα, ἢ ἀκτῖνας εἰ πεῖν ἡλίου, ἢ τῆς ἀρετῆς ἀποῤῥοίας, ἢ τὰς ἀρωμα- τικὰς εὐωδίας. Ο τι γὰρ ἂν ἐκ τούτων πρὸς τὸν τοῦ λόγου σκοπὸν ὑποθώμεθα, ἓν ἐξ ἁπάντων ἐστὶ τὸ 4.3 ἐγγινόμενον νόημα, τὸ διὰ τῶν ἀρετῶν ἡμῖν τοῦ πάντα νοῦν ὑπερέχοντος ἀγαθοῦ τὴν γνῶσιν ἐγγίσ νεσθαι, ὥσπερ ἔστι διά τινος εἰκόνος τὸ ἀρχέτυπον κάλλος ἀναλογίσασθαι. Οὕτω καὶ Παῦλος, ἡ νύμφη, * γραφῶν ἑαυτῷ διὰ τοῦ βίου τὸ ἀπρόσιτον κάλλος, ἔκ τε τῶν καρπῶν τοῦ πνεύματος, ἀγάπης τε καὶ χαρᾶς, καὶ εἰρήνης, καὶ τῶν τοιούτων εἰδῶν μυρε ψῶν ταύτην τὴν νάρδον, Χριστοῦ εὐωδίαν ἔλεγεν ἑαυτὸν εἶναι, τὴν ἀπρόσιτον ἐκείνην καὶ ὑπερέχου σαν χάριν ἐν ἑαυτῷ ὀσφραινόμενος, καὶ τοῖς ἄλλοις ἑαυτὸν παρέχων ὥσπερ θυμίαμά τι κατ' ἐξουσίαν ἀν- τιλαμβάνεσθαι, ὅς κατὰ τὴν προσοῦσαν ἑκάστῳ διά δς θεσιν, ἢ ζωοποιὸς ἐγίνετο, ἢ θανατηφόρος εξπνοια. Ὥσπερ τὸ αὐτὸ μύρον εἰ κάνθαρος καὶ περιστερὰ προστεθείη, οὐ ταὐτὸν ἐπ' ἀμφοτέρων ἐργάζεται· ἀλλ' ἡ μὲν περιστερὰ ῥωμαλαιοτέρα διὰ τῆς εὐπνοίας S. GREGORII' NYSSENI B fragrantium, sensu percepi illius ipsius bonum A odorem. Mili autem id quod dicitur, videtur ha- bere talem sensum: Quandoquidem multorum et diversorum aromatum, sed non ex alia proprie- tate, bene spirantium, artificiosa et moderata mistio tale efficit unguentum, ex iis quæ simul inji- ciuntur, una herba redolente, cui nomen est nar- dus, nomen præbens toti compositioni : quod au- tem ex omnibus aromaticis proprietatibus in unam conciliatur et couflatur fragrantiam, tanquam ipsum sponsl suavem odorem purgatus suscipit sensus: hæc per ea quæ dicta sunt existimamus Verbum nos erudire, quod illud quidem, qualecun- que sit secundum essentiam, quod eorum quæ sunt, superat omnem constitutionem et administra- tionem, inaccessum est, neque tangi aut compre- hendi potest qui vero in nobis est bonus odor instar unguenti compositus per puritatem virtutum, is nobis exsistit loco illius, sua puritate imitans id quod est natura sincerum et interitui minine ob- noxium, et bonitate bonum, et eo quod non interit id in quod non cadit interitus, et eo quod mutari et alterari non potest, id quod est immutabile et inal- terabile, et omnibus quæ in nobis recte geruntur ex virtute, veram virtutem intelligimus, de qua dicit Abacuc propheta ", quod comprehendit omnes cœlos. Quæ ergo hæc disserit apud amicos sponsi, nempe quod suum odorem dederit nardus; hæc et que sunt hujusmodi mihi videtur philosophando dicere, nempe quod si quis omnem bene olentem c florem, aut aroma collegerit ex variis pratis virtu- tis, et totam suam vitam unum effecerit unguentum per bonum odorem singulorum vitæ studiorum, et ea ratione per omnia fuerit perfectus, ad ipsum quidem Dei Verbum, tanquam ad orbem solis defi- gere oculos sua non potest natura : sed in ipso tanquam in speculo solem aspicit. Hlius enim veræ et divinæ virtutis radii, puræ vitæ illucescentes per manantem ex illis impatibilitatem, efficiunt nobis aspectabilem qui est inaspectabilis, et com- prehensibilem eum ad quem non patet aditus, in speculo nostro solem describentes. Idem est autem dicere, quod ad sensum attinet, aut solis radios, aut virtutis fluxus et emanationes, aut odores aro- maticos. Quidquid enim posuerimus ex eo ad sco- D pum verbi, una est quæ ex omnibus fit sententia, nempe quod boni superantis oninem intelligentiam per virtutes nobis cognitio inest, sicut per quam- dam imaginem cogitari potest primaria pulchri- tudo. Ita etiam Paulus ", qui est sponsa, per vir- tutes sponsum imitans, et per speciem in se de- scribens eam ad quam non patet aditus pulchritudi- nem, ex fructibus spiritus,charitate, gaudio et pace, et quæ sunt hujusmodi species, hanc nardum compo- nens tanquam unguentarius, dicit in se esse Chri- sti bonum odorem, gratiam illam exsuperanteni, ad quam non patet aditus, in seipso odorans, et se- Cor. x11, sqq. flabac. 111. 3.

του μύρου γίνεται, ὁ δὲ κάνθαρος φθείρεται· οὕτω καὶ ὁ μέγας Παῦλος τὸ θεῖον ἐκεῖνο θυμίαμα, εἰ μέν τις ἦν περιστερά, ή * Τίτον, ἢ Σιλουανὸν, ἢ Τιμόθεον, συμμετεῖχεν αὐτῷ τῆς εὐωδίας τοῦ μύρου, προκόπτων · ἐν παντὶ καλῷ τοῖς κατ' αὐτὸν ὑποδείγμασιν. Εἰ δὲ Δημᾶς τις ἦν ἡ ᾿Αλέξανδρος, ή Ερμογένης, οὐ φέ- ροντες τὸ τῆς ἐγκρατείας θυμίαμα, κανθάρων δίκην ὑπὸ τῆς εὐωδίας ἐφυγαδεύοντο. Ο χάριν ἔλεγεν ὁ τοῖς τοιούτοις εὐπνοῶν μύροις, ὅτι Χριστοῦ εὐ- ωδία εσμέν, ἐν τοῖς σωζομένοις, καὶ ἐν τοῖς ἀπολ- λυμένοις, οἷς μὲν ὀσμὴ θανάτου εἰς θάνατον οἷς δὲ ὀσμὴ ζωῆς εἰς ζωήν. Εἰ δέ τι συγγενές καὶ ἡ εὐαγγελική νάρδος έχει πρὸς τὸ μύρον τῆς νύμφης, έξεστι τῷ βουλομένῳ διὰ τῶν γεγραμ μένων ἀναλογίσασθαι, τίς ἦν ἐκείνη ή νάρδος ή πιστική, ἡ πολύτιμος, ἡ καταχεθεῖσα μὲν τῆς κε. φαλῆς τοῦ Κυρίου, πάντα δὲ τὸν οἶκον τῆς εὐ- ωδίας πληρώσασα. Τάχα γὰρ οὐκ ἀπεξένωνται τοῦ μύρου τὸ μύρον, δ τῇ νύμφῃ μὲν τὴν ὀδμὴν τοῦ νυμφίου δίδωσιν· ἐν δὲ τῷ Εὐαγγελίῳ αὐτοῦ κατα χυθὲν τοῦ Κυρίου, πληροί τῆς εὐωδίας τὸν οἶκον ἐν ᾧ τὸ συμπόσιον ἦν. Δοκεῖ γάρ μοι κἀκεῖ προφη- τικῷ τινι πνεύματι προμηνύσαι διὰ τοῦ μύρου ἡ γυνὴ τὸ τοῦ θανάτου μυστήριον, καθὼς μαρτυρεί τοῖς παρ' αὐτῆς γεγενημένοις ὁ Κύριος λέγων· ὅτι Προέλαβεν εἰς τὸ ἐνταφιάσαι με. Καὶ τὸν οἶκον πληρωθέντα τῆς εὐωδίας ἀντὶ παντὸς τοῦ κόσμου, καὶ ὅλης τῆς οἰκουμένης νοεῖν ὑποτίθεται, εἰπών· ὅτι Οπου ἐὰν κηρυχθῇ τὸ Εὐαγγέλιον τοῦτο ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ, ἡ ὀσμὴ τοῦ ἔργου συνδιαδοθήσεται τῷ τοῦ Εὐαγγελίου κηρύγματι, καὶ μνημόσυνον ἔσται, φησί, ταύτης τὸ Εὐαγγέλιον. Οὐκοῦν ἐν μὲν τῷ Ἄσματι τῶν ᾀσμάτων, ἡ νάρδος τὴν ὀσμὴν τοῦ νυμφίου τῇ νύμφῃ δίδωσι· ἐν δὲ τῷ Εὐαγγελίῳ ὅλου τοῦ σώματος τῆς Ἐκκλησίας ἐν πάσῃ τῇ οίκου- μένῃ καὶ ἐν παντὶ τῷ κόσμῳ Χριστοῦ εὐωδία γίνε- ται, ἡ τότε τὸν οἶκον πληρώσασα, τάχα τις εὑρίσκε ται διὰ τούτων κοινωνία ἐν ἀμφοτέροις, ὡς ἂν τὰ δύο δοκεῖν. Β Καὶ ταῦτα μὲν εἰς τοσοῦτον· ἡ δὲ ἐφεξῆς ῥῆσις καταλλήλως μὲν τῇ τοῦ ἐπιθαλαμίου δράματος υπου θέσει, ὡς παρὰ τῆς ἐν παστάδι παρεσκευασμένης, ἔχειν δοκεῖ· μείζονα δὲ καὶ τελειοτέραν εμφαίνει φι λοσοφίαν, ἣν κατορθῶσαι μόνον τῶν ἤδη τετελειωμέ- νων ἐστί. Τί οὖν ἐστι τὸ εἰρημένον ; Απόδεσμος τῆς στακτῆς ἀδελφιδός μου ἐμοὶ, ἀνὰ μέσον τῶν μα σθῶν μου αυλισθήσεται. Φασὶν ἐπιμέλειαν εἶναι ταῖς φιλοκόσμοις τῶν γυναικῶν, μὴ τοῖς ἔξωθεν προκοσμήματι μόνον ἐπινοεῖν ἑαυταῖς τὸ ἐπὶ τῶν συμβιούντων· ἀλλ' ἐπιτηδεύειν διά τινος εὐπνοίας ἡδίω τὰ σώματα τοῖς ἑαυτῶν ἀνδράσι φαίνεσθαι, τὸ κατ' ἀλλήλως ἐνεργοῦν πρὸς τὴν τοιαύτην χρείαν ἄρωμα, ἐντὸς τῆς κατὰ τὴν ἐσθῆτα περιβολῆς ἀποκρυπτού- σαις, οὗ τὸν οἰκεῖον ἀτμὸν ἐκδιδόντος, καὶ τὸ σῶμα τῇ τοῦ ἀρώματος εὐπνοίᾳ συγκαταχρώννυται. Ταύ IN CANTICA CANTIC. IIOMILIA III. A ipsum aliis præbeus, tanquam aliquem suftum . B libere suscipiendum, quibus convenienter ei quæ unicuique adest afectioni, vel vivificus vel lelifer erat halitus. Quomodo enim idem unguentum si fuerit appositum scarabæ et columbæ, non idem elicit in utrisque : sed columba quidem per bonum unguenti halitum fit robustior, interit autem sca rabæus: ita etiam magnus Paulus in divino illo sulitu, si erat quidem quispiam aliqua columba, aut Titus aut Sylvanus, aut Timotheus, eum imper- tiebat bono odore unguenti, ut qui in omni bono sua proficeret doctrina et exemplo. Sed si quispiam erat Demas aut Alexander, aut Hermogenes, non ferentes suffitum continentiæ, non secus atque scarabæi fugabantur a beno odore. Quamobrem dicebat is qui ejusmodi bona olebat unguenta: Christi bonus odor sumus in iis qui servantur, et in iis qui pereunt : aliis autem odor mortis in mortem, aliis autem odor vitæ in vitam 3. Quod si nardus evangelica habet aliquam affinitatem cum unguento sponse, licet volenti per ea quæ scripta sunt animo cogitare quænam esset nardus illa pistica pretiosa, quæ Domini quidem capiti infusa, totam domum replevit bono odore ". Forte enim non fuit ab unguento alie- num unguentum, quod sponsæ quidem dat odorem sponsi, in Evangelio autem inſusum ipsi Domino, im- plet bono odore domum in qua erat convivium. Mihi enim videtur prophetico quodam spiritu per unguen- tum significasse mulier mortis mysterium, quomodo iis quæ ab ipsa fiunt, fert Dominus testimonium, dicens: Præoccupavit ad me sepcliendum 18. Do- mum autem bono odore repletam, pro toto mundo et universo orbe terrarum admonet esse intelli- gendum, dicens : Ubicunque prædicatum fuerit hoc Evangelium in toto mundo, odor unguenti simuł distribuetur cum prædicatione Evangelii, et moni- mentum, inquit, erit ejus Evangelium. Quoniam ergo in Cantico canticorum, nardus dat sponsæ odorem sponsi, in Evangelio autem totius corporis Ecclesiæ, in universo orbe terrarum, et in toto mundo Christi fit bonus odor, qui tunc domum implevit : fortasse per hæc invenitur in utrisque aliqua conjunctio et societas, ut duo videantur unum. Et hæc quidem hactenus. Quæ autem sequitur dietio, videtur quidem congruere argumento epi- D thalamii, tanquam ab ea dicatur quæ paratur in Cor. 11, 15. Joan. XII, 3. C thalamo; indicat autem majorem et perfectiorem philosophiam, quam recte exsequi eorum est 80- lum qui jam sunt perfecti. Quid est ergo quod di- ctum est! Fasciculus myrrhæ patruelis meus mihi, in medio uberum meorum commorabitur. Aiunt stu- dio esse sui ornandi cupidis mulieribus, non soluin externis procurare ornamentis ut sint amabiles iis qui cum ipsis vivunt, sed etiam dare operam ut per quamdam suaveolentiam, corpora quoque suis maritis congruenter videantur agere; ad eum usum aroma inter suæ vestis ambitum occultantes, que suum emittente vaporem, corpus quoque bono odore halitus simul afficitur. Cum hæc au- Joan. XXVJ, sqq.

του μύρου γίνεται, ὁ δὲ κάνθαρος φθείρεται· οὕτω καὶ ὁ μέγας Παῦλος τὸ θεῖον ἐκεῖνο θυμίαμα, εἰ μέν τις ἦν περιστερά, ή * Τίτον, ἢ Σιλουανὸν, ἢ Τιμόθεον, συμμετεῖχεν αὐτῷ τῆς εὐωδίας τοῦ μύρου, προκόπτων · ἐν παντὶ καλῷ τοῖς κατ' αὐτὸν ὑποδείγμασιν. Εἰ δὲ Δημᾶς τις ἦν ἡ ᾿Αλέξανδρος, ή Ερμογένης, οὐ φέ- ροντες τὸ τῆς ἐγκρατείας θυμίαμα, κανθάρων δίκην ὑπὸ τῆς εὐωδίας ἐφυγαδεύοντο. Ο χάριν ἔλεγεν ὁ τοῖς τοιούτοις εὐπνοῶν μύροις, ὅτι Χριστοῦ εὐ- ωδία εσμέν, ἐν τοῖς σωζομένοις, καὶ ἐν τοῖς ἀπολ- λυμένοις, οἷς μὲν ὀσμὴ θανάτου εἰς θάνατον οἷς δὲ ὀσμὴ ζωῆς εἰς ζωήν. Εἰ δέ τι συγγενές καὶ ἡ εὐαγγελική νάρδος έχει πρὸς τὸ μύρον τῆς νύμφης, έξεστι τῷ βουλομένῳ διὰ τῶν γεγραμ μένων ἀναλογίσασθαι, τίς ἦν ἐκείνη ή νάρδος ή πιστική, ἡ πολύτιμος, ἡ καταχεθεῖσα μὲν τῆς κε. φαλῆς τοῦ Κυρίου, πάντα δὲ τὸν οἶκον τῆς εὐ- ωδίας πληρώσασα. Τάχα γὰρ οὐκ ἀπεξένωνται τοῦ μύρου τὸ μύρον, δ τῇ νύμφῃ μὲν τὴν ὀδμὴν τοῦ νυμφίου δίδωσιν· ἐν δὲ τῷ Εὐαγγελίῳ αὐτοῦ κατα χυθὲν τοῦ Κυρίου, πληροί τῆς εὐωδίας τὸν οἶκον ἐν ᾧ τὸ συμπόσιον ἦν. Δοκεῖ γάρ μοι κἀκεῖ προφη- τικῷ τινι πνεύματι προμηνύσαι διὰ τοῦ μύρου ἡ γυνὴ τὸ τοῦ θανάτου μυστήριον, καθὼς μαρτυρεί τοῖς παρ' αὐτῆς γεγενημένοις ὁ Κύριος λέγων· ὅτι Προέλαβεν εἰς τὸ ἐνταφιάσαι με. Καὶ τὸν οἶκον πληρωθέντα τῆς εὐωδίας ἀντὶ παντὸς τοῦ κόσμου, καὶ ὅλης τῆς οἰκουμένης νοεῖν ὑποτίθεται, εἰπών· ὅτι Οπου ἐὰν κηρυχθῇ τὸ Εὐαγγέλιον τοῦτο ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ, ἡ ὀσμὴ τοῦ ἔργου συνδιαδοθήσεται τῷ τοῦ Εὐαγγελίου κηρύγματι, καὶ μνημόσυνον ἔσται, φησί, ταύτης τὸ Εὐαγγέλιον. Οὐκοῦν ἐν μὲν τῷ Ἄσματι τῶν ᾀσμάτων, ἡ νάρδος τὴν ὀσμὴν τοῦ νυμφίου τῇ νύμφῃ δίδωσι· ἐν δὲ τῷ Εὐαγγελίῳ ὅλου τοῦ σώματος τῆς Ἐκκλησίας ἐν πάσῃ τῇ οίκου- μένῃ καὶ ἐν παντὶ τῷ κόσμῳ Χριστοῦ εὐωδία γίνε- ται, ἡ τότε τὸν οἶκον πληρώσασα, τάχα τις εὑρίσκε ται διὰ τούτων κοινωνία ἐν ἀμφοτέροις, ὡς ἂν τὰ δύο δοκεῖν. Β Καὶ ταῦτα μὲν εἰς τοσοῦτον· ἡ δὲ ἐφεξῆς ῥῆσις καταλλήλως μὲν τῇ τοῦ ἐπιθαλαμίου δράματος υπου θέσει, ὡς παρὰ τῆς ἐν παστάδι παρεσκευασμένης, ἔχειν δοκεῖ· μείζονα δὲ καὶ τελειοτέραν εμφαίνει φι λοσοφίαν, ἣν κατορθῶσαι μόνον τῶν ἤδη τετελειωμέ- νων ἐστί. Τί οὖν ἐστι τὸ εἰρημένον ; Απόδεσμος τῆς στακτῆς ἀδελφιδός μου ἐμοὶ, ἀνὰ μέσον τῶν μα σθῶν μου αυλισθήσεται. Φασὶν ἐπιμέλειαν εἶναι ταῖς φιλοκόσμοις τῶν γυναικῶν, μὴ τοῖς ἔξωθεν προκοσμήματι μόνον ἐπινοεῖν ἑαυταῖς τὸ ἐπὶ τῶν συμβιούντων· ἀλλ' ἐπιτηδεύειν διά τινος εὐπνοίας ἡδίω τὰ σώματα τοῖς ἑαυτῶν ἀνδράσι φαίνεσθαι, τὸ κατ' ἀλλήλως ἐνεργοῦν πρὸς τὴν τοιαύτην χρείαν ἄρωμα, ἐντὸς τῆς κατὰ τὴν ἐσθῆτα περιβολῆς ἀποκρυπτού- σαις, οὗ τὸν οἰκεῖον ἀτμὸν ἐκδιδόντος, καὶ τὸ σῶμα τῇ τοῦ ἀρώματος εὐπνοίᾳ συγκαταχρώννυται. Ταύ IN CANTICA CANTIC. IIOMILIA III. A ipsum aliis præbeus, tanquam aliquem suftum . B libere suscipiendum, quibus convenienter ei quæ unicuique adest afectioni, vel vivificus vel lelifer erat halitus. Quomodo enim idem unguentum si fuerit appositum scarabæ et columbæ, non idem elicit in utrisque : sed columba quidem per bonum unguenti halitum fit robustior, interit autem sca rabæus: ita etiam magnus Paulus in divino illo sulitu, si erat quidem quispiam aliqua columba, aut Titus aut Sylvanus, aut Timotheus, eum imper- tiebat bono odore unguenti, ut qui in omni bono sua proficeret doctrina et exemplo. Sed si quispiam erat Demas aut Alexander, aut Hermogenes, non ferentes suffitum continentiæ, non secus atque scarabæi fugabantur a beno odore. Quamobrem dicebat is qui ejusmodi bona olebat unguenta: Christi bonus odor sumus in iis qui servantur, et in iis qui pereunt : aliis autem odor mortis in mortem, aliis autem odor vitæ in vitam 3. Quod si nardus evangelica habet aliquam affinitatem cum unguento sponse, licet volenti per ea quæ scripta sunt animo cogitare quænam esset nardus illa pistica pretiosa, quæ Domini quidem capiti infusa, totam domum replevit bono odore ". Forte enim non fuit ab unguento alie- num unguentum, quod sponsæ quidem dat odorem sponsi, in Evangelio autem inſusum ipsi Domino, im- plet bono odore domum in qua erat convivium. Mihi enim videtur prophetico quodam spiritu per unguen- tum significasse mulier mortis mysterium, quomodo iis quæ ab ipsa fiunt, fert Dominus testimonium, dicens: Præoccupavit ad me sepcliendum 18. Do- mum autem bono odore repletam, pro toto mundo et universo orbe terrarum admonet esse intelli- gendum, dicens : Ubicunque prædicatum fuerit hoc Evangelium in toto mundo, odor unguenti simuł distribuetur cum prædicatione Evangelii, et moni- mentum, inquit, erit ejus Evangelium. Quoniam ergo in Cantico canticorum, nardus dat sponsæ odorem sponsi, in Evangelio autem totius corporis Ecclesiæ, in universo orbe terrarum, et in toto mundo Christi fit bonus odor, qui tunc domum implevit : fortasse per hæc invenitur in utrisque aliqua conjunctio et societas, ut duo videantur unum. Et hæc quidem hactenus. Quæ autem sequitur dietio, videtur quidem congruere argumento epi- D thalamii, tanquam ab ea dicatur quæ paratur in Cor. 11, 15. Joan. XII, 3. C thalamo; indicat autem majorem et perfectiorem philosophiam, quam recte exsequi eorum est 80- lum qui jam sunt perfecti. Quid est ergo quod di- ctum est! Fasciculus myrrhæ patruelis meus mihi, in medio uberum meorum commorabitur. Aiunt stu- dio esse sui ornandi cupidis mulieribus, non soluin externis procurare ornamentis ut sint amabiles iis qui cum ipsis vivunt, sed etiam dare operam ut per quamdam suaveolentiam, corpora quoque suis maritis congruenter videantur agere; ad eum usum aroma inter suæ vestis ambitum occultantes, que suum emittente vaporem, corpus quoque bono odore halitus simul afficitur. Cum hæc au- Joan. XXVJ, sqq.

Δ της δὲ οὔσης ἐν αὐταῖς τῆς συνηθείας, οἷον τολμο υποθαλπόμενα. Η τοίνυν ἐν τῷ ἡγεμονικῷ παρα- δεξαμένη τὴν Χριστοῦ εὐωδίαν, καὶ τὴν καρδίαν αὐτ τῆς ἔνδεσμον τοῦ τοιούτου ποιήσασα θυμιάματος, πάντα τὰ καθ᾽ ἕκαστον τοῦ βίου ἐπιτηδεύματα, οἷόν τινος σώματος μέλη ζέειν παρασκευάζει τῷ ἐκ τῆς καρδίας διήκοντι πνεύματι, μηδεμιᾶς ἀνομίας τὴν πρὸς τὸν Θεὸν ἀγάπην ἐν μηδενὶ μέλει τοῦ σώματος καταψυχούσης. αὕτη ἡ μεγαλόφρων παρθένος; Ἐμοὶ, φησὶν, ἀπό- δεσμος, ὃν ἐξαρτῷ τοῦ αὐχένος ἐπὶ τὸ στῆθος, δι' οὗ τὴν εὐοσμίαν παρέχω τῷ σώματι, οὐκ ἄλλο τι τῶν εὐπνοούντων ἀρωμάτων ἐστίν· ἀλλ' αὐτὸς ὁ Κύριος στακτὴ γενόμενος ἔγκειται ἐν τῷ ἀποδέσμῳ τῆς συν- ειδήσεως, αὐτῇ μου τῇ καρδίᾳ ἐναυλιζόμενος. Η γὰρ τοπικὴ τῆς καρδίας θέσις ἐν τῷ μέσῳ τῶν μαζῶν παρὰ τῶν τὰ τοιαῦτα ἐπεσκεμμένων είναι λέγεται. Ἐκεῖ δέ φησιν ἡ νύμφη ἔχειν τὸν ἀπόδεσμον, ἐν ᾧ τόπῳ τὸ ἀγαθὸν θησαυρίζεται. ᾿Αλλὰ καὶ πηγήν τινα τοῦ ἐν ἡμῖν θερμοῦ, τὴν καρδίαν φασίν· ἀφ᾿ ἧς διὰ τῶν ἀρτηριῶν ἀφ᾽ ἅπαν ἡ θερμότης τὸ σῶμα καταμερίζεται, δι᾿ ἧς ἔνθερμά τε καὶ ζωτικὰ τὰ μέλη του σώματος γίνεται, τῷ πυρὶ τῆς καρδίας Γ ἐκύπριζε, Ἀλλ᾽ ἐπὶ τὸν ἑξῆς λόγον μετέλθωμεν. Ακούσωμεν τί ἡ ἄμπελος ἡ εὐθηνοῦσα περὶ τῶν καρπῶν αὐτῆς διαλέγεται, ἡ ἐν πᾶσι τοῖς κλίτεσι τῆς τοῦ Θεοῦ οἰκίας, καθώς φησιν ὁ Προφήτης, διηπλωμένη, καὶ διὰ τῶν τῆς ἀγάπης ελίκων περιελισσομένη τῇ θείᾳ τε καὶ ἀκηράτῳ ζωή. Βότρυς, φησί, τῆς Κύπρου ἀδελφιδός μου ἐμοὶ ἐν ἀμπελῶσιν Εγγαδδεί. Τίς ο οὕτω μακάριος, μᾶλλον δὲ τίς οὕτω κρείττων πάσης μακαριότητος, ὥστε τὸν ἴδιον καρπὸν βλέπων ἐν αὐτῷ τῷ βότρυϊ τῆς ἑαυτοῦ ψυχῆς ὁρᾶν τὸν τοῦ ἀμπε- λῶνος δεσπότην; Ἰδοὺ γὰρ ὅσον ηὐξήθη ἐν τῇ ἰδίᾳ νάρδῳ τοῦ νυμφίου ἐπιγνοῦσα τὴν εὔπνοιαν, ἡ στακτή αὐτῷ εὐώδης ποιησαμένη, καὶ διαλαβοῦσα τῷ τῆς καρ- δίας ἐνδέσμῳ τὸ ἄρωμα, ὡς ἂν παραμένοι αὐτῇ τὸ ἀγαθὸν διαπαντὸς ἀδιάπνευστον, μήτηρ τοῦ θείου βότρυος γίνεται, τοῦ πρὸ μὲν τοῦ πάθους κυπρίζον τος, ὅπερ ἐστὶν ἀνθοῦντος, ἐν δὲ τῷ πάθει τὸν οἶνον προχέοντος. Ο γὰρ τὴν καρδίαν εὐφραίνων οἶνος, αἷμα σταφυλῆς μετὰ τὴν τοῦ πάθους οἰκονομίαν γίνεται τε καὶ ὀνομάζεται. Διπλῆς οὖν οὔσης ἐν τῷ βότρυϊ τῆς ἀπολαύσεως· τῆς μὲν ἐκ τοῦ ἄνθους, ὅταν εὐ φραίνῃ τῇ εὐοδμίᾳ τὰ αἰσθητήρια· τῆς δὲ διὰ τοῦ τε- λειωθέντος ἤδη καρποῦ, ὅταν ὑπάρχῃ κατ' ἐξουσίαν ἢ τῆς βρώσεως κατατρυφᾷν, ἢ ἐν συμποσίοις τῷ οἴκῳ φαιδρύνεσθαι· ἐνταῦθα αἰτεῖ ἡ νύμφη τὸν ἀνθοῦντα βότρυν καρποφορεῖν, κύπρον τὴν οἰνάνθην κατ ονομάζουσα. Τὸ γὰρ γεννηθὲν ἡμῖν παιδίον Ἰησοῦς, ὁ ἐν τί τοῖς δεξαμένοις αὐτὸν διαφόρως προκόπτων, σοφία τε καὶ ἡλικίᾳ καὶ χάριτι, οὐκ ἐν πᾶσιν ὁ αὐτός ἐστιν, ἀλλὰ πρὸς τὸ μέτρον τοῦ ἐν ᾧ γίνεται, καθώς ἂν ὁ χωρῶν αὐτὸν ἱκανῶς ἔχῃ, τοιοῦτος φαίνεται, ή νηπιάζων, ἢ προκόπτων, ἢ τελειούμενος, κατὰ τὴν τοῦ βότρυος φύσιν· ὃς οὐ πάντοτε μετὰ τοῦ αὐτ τοῦ εἴδους ἐπὶ τῆς ἀμπέλου ὁρᾶται, ἀλλὰ συνεξαλ S. GREGORII NYSSENI tem sit in eis consuetudo : cujusmodi est canti- cum quod canit fortis et excelsi animi virgo? Mihi, inquit, est fasciculus, quem a collo suspendo su- pra pectus, per quem bonum odorem præbeo cor- pori. Nullum autem aliud ex bene spirantibus aro- matibus, quam ipse Dominus effectus myrrha, situm est in fasciculo conscientiæ, in ipso meo corde commorans et habitans. Localis enim cordis positura ab iis qui ea sunt speculati, dicitur esse in medio uberum. Illic autem dicit sponsa se ha- bere fasciculum ubi bonum tanquam thesaurus reconditur. Sed et cor dicunt esse quemdam fontem nobis innati caloris, a quo per arterias in univer- sum corpus calor distribuitur: per quem fiunt calida et vitalia membra corporis, ut quæ fovean- tur ab igne cordis. Quæ ergo in animæ facultate " principatum tenente suscepit bonum Christi odo- rem, et cor suum fecit fasciculum hujus suffitus, se ita comparat, ut omnia singulatim vitæ studia, tanquam alicujus corporis membra ferveant spiritu qui ex corde permeat, nulla iniquitate in ullo mem- bro corporis refrigerante dilectionem in Deum. B Sed transeamus ad id quod deinceps sequitur. Audiamus quid abundans vitis de suis dicit fructi- bus, quæ in omnibus lateribus domus Dei, sicut dicit Propheta, extenditur, et per pampinos di- lectionis divina circumvolvitur vita, et in quam non cadit interitus. Botrus, inquit, Cypri patruelis meus mihi in vineis Engaddi. Quis est adeo beatus, imo C vero quis adeo omnem superat beatitudinem, ut suum fructum videns in ipso suæ animæ botro, vi- deat vineæ dominum? Vide enim quantum crevit, quæ in sua nardo sponsi bonum cognovit halitum, myrrha quæ seipsam fecit odoriferam, et cordis fa- sticulo complexa aroma, ut sibi perpetuo perina- neat bonum nunquam expirandum, fit mater di- vini botri, qui ante passionem quidem id est, florebat, in passione autein vinum effundebat : vinum enim cor lætificans fit, et nominatur san- guis uvæ post passionis œconomiam. Cum autem botro fruamnur dupliciter, nempe et cum flos bono od:re sensus delectat, et cum fructu jam perfecto eum comedendo voluptatem capimus, aut cum in convivio vino exhilaramur : bic sponsa accedit ad botrum florentem ut fructificet, cyprum nominans, forem vitis. Qui enim natus est nobis puer Jesus, qui in iis qui ipsum susceperunt diverse profcit, sapientia et aetate et gratia, non est idem in omni- bus, sed pro nodo ejus in quo est, quatenus is qui ipsum capit est idoneus, talis apparet,aut iufans, aut proficiens, aut perfectus, convenienter botri naturæ qui non semper cernitur in vite in ea- dem forma, sed formam mutat cum tempore, flo- rens, vernans, perfectus, malurus, vinum factus. Promittit ergo vinea fructu suo, qui nondum ma- turus et tempestivus est ad vinum, sed exspectat » Psal. cxxvII. 4. D

Δ της δὲ οὔσης ἐν αὐταῖς τῆς συνηθείας, οἷον τολμο υποθαλπόμενα. Η τοίνυν ἐν τῷ ἡγεμονικῷ παρα- δεξαμένη τὴν Χριστοῦ εὐωδίαν, καὶ τὴν καρδίαν αὐτ τῆς ἔνδεσμον τοῦ τοιούτου ποιήσασα θυμιάματος, πάντα τὰ καθ᾽ ἕκαστον τοῦ βίου ἐπιτηδεύματα, οἷόν τινος σώματος μέλη ζέειν παρασκευάζει τῷ ἐκ τῆς καρδίας διήκοντι πνεύματι, μηδεμιᾶς ἀνομίας τὴν πρὸς τὸν Θεὸν ἀγάπην ἐν μηδενὶ μέλει τοῦ σώματος καταψυχούσης. αὕτη ἡ μεγαλόφρων παρθένος; Ἐμοὶ, φησὶν, ἀπό- δεσμος, ὃν ἐξαρτῷ τοῦ αὐχένος ἐπὶ τὸ στῆθος, δι' οὗ τὴν εὐοσμίαν παρέχω τῷ σώματι, οὐκ ἄλλο τι τῶν εὐπνοούντων ἀρωμάτων ἐστίν· ἀλλ' αὐτὸς ὁ Κύριος στακτὴ γενόμενος ἔγκειται ἐν τῷ ἀποδέσμῳ τῆς συν- ειδήσεως, αὐτῇ μου τῇ καρδίᾳ ἐναυλιζόμενος. Η γὰρ τοπικὴ τῆς καρδίας θέσις ἐν τῷ μέσῳ τῶν μαζῶν παρὰ τῶν τὰ τοιαῦτα ἐπεσκεμμένων είναι λέγεται. Ἐκεῖ δέ φησιν ἡ νύμφη ἔχειν τὸν ἀπόδεσμον, ἐν ᾧ τόπῳ τὸ ἀγαθὸν θησαυρίζεται. ᾿Αλλὰ καὶ πηγήν τινα τοῦ ἐν ἡμῖν θερμοῦ, τὴν καρδίαν φασίν· ἀφ᾿ ἧς διὰ τῶν ἀρτηριῶν ἀφ᾽ ἅπαν ἡ θερμότης τὸ σῶμα καταμερίζεται, δι᾿ ἧς ἔνθερμά τε καὶ ζωτικὰ τὰ μέλη του σώματος γίνεται, τῷ πυρὶ τῆς καρδίας Γ ἐκύπριζε, Ἀλλ᾽ ἐπὶ τὸν ἑξῆς λόγον μετέλθωμεν. Ακούσωμεν τί ἡ ἄμπελος ἡ εὐθηνοῦσα περὶ τῶν καρπῶν αὐτῆς διαλέγεται, ἡ ἐν πᾶσι τοῖς κλίτεσι τῆς τοῦ Θεοῦ οἰκίας, καθώς φησιν ὁ Προφήτης, διηπλωμένη, καὶ διὰ τῶν τῆς ἀγάπης ελίκων περιελισσομένη τῇ θείᾳ τε καὶ ἀκηράτῳ ζωή. Βότρυς, φησί, τῆς Κύπρου ἀδελφιδός μου ἐμοὶ ἐν ἀμπελῶσιν Εγγαδδεί. Τίς ο οὕτω μακάριος, μᾶλλον δὲ τίς οὕτω κρείττων πάσης μακαριότητος, ὥστε τὸν ἴδιον καρπὸν βλέπων ἐν αὐτῷ τῷ βότρυϊ τῆς ἑαυτοῦ ψυχῆς ὁρᾶν τὸν τοῦ ἀμπε- λῶνος δεσπότην; Ἰδοὺ γὰρ ὅσον ηὐξήθη ἐν τῇ ἰδίᾳ νάρδῳ τοῦ νυμφίου ἐπιγνοῦσα τὴν εὔπνοιαν, ἡ στακτή αὐτῷ εὐώδης ποιησαμένη, καὶ διαλαβοῦσα τῷ τῆς καρ- δίας ἐνδέσμῳ τὸ ἄρωμα, ὡς ἂν παραμένοι αὐτῇ τὸ ἀγαθὸν διαπαντὸς ἀδιάπνευστον, μήτηρ τοῦ θείου βότρυος γίνεται, τοῦ πρὸ μὲν τοῦ πάθους κυπρίζον τος, ὅπερ ἐστὶν ἀνθοῦντος, ἐν δὲ τῷ πάθει τὸν οἶνον προχέοντος. Ο γὰρ τὴν καρδίαν εὐφραίνων οἶνος, αἷμα σταφυλῆς μετὰ τὴν τοῦ πάθους οἰκονομίαν γίνεται τε καὶ ὀνομάζεται. Διπλῆς οὖν οὔσης ἐν τῷ βότρυϊ τῆς ἀπολαύσεως· τῆς μὲν ἐκ τοῦ ἄνθους, ὅταν εὐ φραίνῃ τῇ εὐοδμίᾳ τὰ αἰσθητήρια· τῆς δὲ διὰ τοῦ τε- λειωθέντος ἤδη καρποῦ, ὅταν ὑπάρχῃ κατ' ἐξουσίαν ἢ τῆς βρώσεως κατατρυφᾷν, ἢ ἐν συμποσίοις τῷ οἴκῳ φαιδρύνεσθαι· ἐνταῦθα αἰτεῖ ἡ νύμφη τὸν ἀνθοῦντα βότρυν καρποφορεῖν, κύπρον τὴν οἰνάνθην κατ ονομάζουσα. Τὸ γὰρ γεννηθὲν ἡμῖν παιδίον Ἰησοῦς, ὁ ἐν τί τοῖς δεξαμένοις αὐτὸν διαφόρως προκόπτων, σοφία τε καὶ ἡλικίᾳ καὶ χάριτι, οὐκ ἐν πᾶσιν ὁ αὐτός ἐστιν, ἀλλὰ πρὸς τὸ μέτρον τοῦ ἐν ᾧ γίνεται, καθώς ἂν ὁ χωρῶν αὐτὸν ἱκανῶς ἔχῃ, τοιοῦτος φαίνεται, ή νηπιάζων, ἢ προκόπτων, ἢ τελειούμενος, κατὰ τὴν τοῦ βότρυος φύσιν· ὃς οὐ πάντοτε μετὰ τοῦ αὐτ τοῦ εἴδους ἐπὶ τῆς ἀμπέλου ὁρᾶται, ἀλλὰ συνεξαλ S. GREGORII NYSSENI tem sit in eis consuetudo : cujusmodi est canti- cum quod canit fortis et excelsi animi virgo? Mihi, inquit, est fasciculus, quem a collo suspendo su- pra pectus, per quem bonum odorem præbeo cor- pori. Nullum autem aliud ex bene spirantibus aro- matibus, quam ipse Dominus effectus myrrha, situm est in fasciculo conscientiæ, in ipso meo corde commorans et habitans. Localis enim cordis positura ab iis qui ea sunt speculati, dicitur esse in medio uberum. Illic autem dicit sponsa se ha- bere fasciculum ubi bonum tanquam thesaurus reconditur. Sed et cor dicunt esse quemdam fontem nobis innati caloris, a quo per arterias in univer- sum corpus calor distribuitur: per quem fiunt calida et vitalia membra corporis, ut quæ fovean- tur ab igne cordis. Quæ ergo in animæ facultate " principatum tenente suscepit bonum Christi odo- rem, et cor suum fecit fasciculum hujus suffitus, se ita comparat, ut omnia singulatim vitæ studia, tanquam alicujus corporis membra ferveant spiritu qui ex corde permeat, nulla iniquitate in ullo mem- bro corporis refrigerante dilectionem in Deum. B Sed transeamus ad id quod deinceps sequitur. Audiamus quid abundans vitis de suis dicit fructi- bus, quæ in omnibus lateribus domus Dei, sicut dicit Propheta, extenditur, et per pampinos di- lectionis divina circumvolvitur vita, et in quam non cadit interitus. Botrus, inquit, Cypri patruelis meus mihi in vineis Engaddi. Quis est adeo beatus, imo C vero quis adeo omnem superat beatitudinem, ut suum fructum videns in ipso suæ animæ botro, vi- deat vineæ dominum? Vide enim quantum crevit, quæ in sua nardo sponsi bonum cognovit halitum, myrrha quæ seipsam fecit odoriferam, et cordis fa- sticulo complexa aroma, ut sibi perpetuo perina- neat bonum nunquam expirandum, fit mater di- vini botri, qui ante passionem quidem id est, florebat, in passione autein vinum effundebat : vinum enim cor lætificans fit, et nominatur san- guis uvæ post passionis œconomiam. Cum autem botro fruamnur dupliciter, nempe et cum flos bono od:re sensus delectat, et cum fructu jam perfecto eum comedendo voluptatem capimus, aut cum in convivio vino exhilaramur : bic sponsa accedit ad botrum florentem ut fructificet, cyprum nominans, forem vitis. Qui enim natus est nobis puer Jesus, qui in iis qui ipsum susceperunt diverse profcit, sapientia et aetate et gratia, non est idem in omni- bus, sed pro nodo ejus in quo est, quatenus is qui ipsum capit est idoneus, talis apparet,aut iufans, aut proficiens, aut perfectus, convenienter botri naturæ qui non semper cernitur in vite in ea- dem forma, sed formam mutat cum tempore, flo- rens, vernans, perfectus, malurus, vinum factus. Promittit ergo vinea fructu suo, qui nondum ma- turus et tempestivus est ad vinum, sed exspectat » Psal. cxxvII. 4. D

Δ της δὲ οὔσης ἐν αὐταῖς τῆς συνηθείας, οἷον τολμο υποθαλπόμενα. Η τοίνυν ἐν τῷ ἡγεμονικῷ παρα- δεξαμένη τὴν Χριστοῦ εὐωδίαν, καὶ τὴν καρδίαν αὐτ τῆς ἔνδεσμον τοῦ τοιούτου ποιήσασα θυμιάματος, πάντα τὰ καθ᾽ ἕκαστον τοῦ βίου ἐπιτηδεύματα, οἷόν τινος σώματος μέλη ζέειν παρασκευάζει τῷ ἐκ τῆς καρδίας διήκοντι πνεύματι, μηδεμιᾶς ἀνομίας τὴν πρὸς τὸν Θεὸν ἀγάπην ἐν μηδενὶ μέλει τοῦ σώματος καταψυχούσης. αὕτη ἡ μεγαλόφρων παρθένος; Ἐμοὶ, φησὶν, ἀπό- δεσμος, ὃν ἐξαρτῷ τοῦ αὐχένος ἐπὶ τὸ στῆθος, δι' οὗ τὴν εὐοσμίαν παρέχω τῷ σώματι, οὐκ ἄλλο τι τῶν εὐπνοούντων ἀρωμάτων ἐστίν· ἀλλ' αὐτὸς ὁ Κύριος στακτὴ γενόμενος ἔγκειται ἐν τῷ ἀποδέσμῳ τῆς συν- ειδήσεως, αὐτῇ μου τῇ καρδίᾳ ἐναυλιζόμενος. Η γὰρ τοπικὴ τῆς καρδίας θέσις ἐν τῷ μέσῳ τῶν μαζῶν παρὰ τῶν τὰ τοιαῦτα ἐπεσκεμμένων είναι λέγεται. Ἐκεῖ δέ φησιν ἡ νύμφη ἔχειν τὸν ἀπόδεσμον, ἐν ᾧ τόπῳ τὸ ἀγαθὸν θησαυρίζεται. ᾿Αλλὰ καὶ πηγήν τινα τοῦ ἐν ἡμῖν θερμοῦ, τὴν καρδίαν φασίν· ἀφ᾿ ἧς διὰ τῶν ἀρτηριῶν ἀφ᾽ ἅπαν ἡ θερμότης τὸ σῶμα καταμερίζεται, δι᾿ ἧς ἔνθερμά τε καὶ ζωτικὰ τὰ μέλη του σώματος γίνεται, τῷ πυρὶ τῆς καρδίας Γ ἐκύπριζε, Ἀλλ᾽ ἐπὶ τὸν ἑξῆς λόγον μετέλθωμεν. Ακούσωμεν τί ἡ ἄμπελος ἡ εὐθηνοῦσα περὶ τῶν καρπῶν αὐτῆς διαλέγεται, ἡ ἐν πᾶσι τοῖς κλίτεσι τῆς τοῦ Θεοῦ οἰκίας, καθώς φησιν ὁ Προφήτης, διηπλωμένη, καὶ διὰ τῶν τῆς ἀγάπης ελίκων περιελισσομένη τῇ θείᾳ τε καὶ ἀκηράτῳ ζωή. Βότρυς, φησί, τῆς Κύπρου ἀδελφιδός μου ἐμοὶ ἐν ἀμπελῶσιν Εγγαδδεί. Τίς ο οὕτω μακάριος, μᾶλλον δὲ τίς οὕτω κρείττων πάσης μακαριότητος, ὥστε τὸν ἴδιον καρπὸν βλέπων ἐν αὐτῷ τῷ βότρυϊ τῆς ἑαυτοῦ ψυχῆς ὁρᾶν τὸν τοῦ ἀμπε- λῶνος δεσπότην; Ἰδοὺ γὰρ ὅσον ηὐξήθη ἐν τῇ ἰδίᾳ νάρδῳ τοῦ νυμφίου ἐπιγνοῦσα τὴν εὔπνοιαν, ἡ στακτή αὐτῷ εὐώδης ποιησαμένη, καὶ διαλαβοῦσα τῷ τῆς καρ- δίας ἐνδέσμῳ τὸ ἄρωμα, ὡς ἂν παραμένοι αὐτῇ τὸ ἀγαθὸν διαπαντὸς ἀδιάπνευστον, μήτηρ τοῦ θείου βότρυος γίνεται, τοῦ πρὸ μὲν τοῦ πάθους κυπρίζον τος, ὅπερ ἐστὶν ἀνθοῦντος, ἐν δὲ τῷ πάθει τὸν οἶνον προχέοντος. Ο γὰρ τὴν καρδίαν εὐφραίνων οἶνος, αἷμα σταφυλῆς μετὰ τὴν τοῦ πάθους οἰκονομίαν γίνεται τε καὶ ὀνομάζεται. Διπλῆς οὖν οὔσης ἐν τῷ βότρυϊ τῆς ἀπολαύσεως· τῆς μὲν ἐκ τοῦ ἄνθους, ὅταν εὐ φραίνῃ τῇ εὐοδμίᾳ τὰ αἰσθητήρια· τῆς δὲ διὰ τοῦ τε- λειωθέντος ἤδη καρποῦ, ὅταν ὑπάρχῃ κατ' ἐξουσίαν ἢ τῆς βρώσεως κατατρυφᾷν, ἢ ἐν συμποσίοις τῷ οἴκῳ φαιδρύνεσθαι· ἐνταῦθα αἰτεῖ ἡ νύμφη τὸν ἀνθοῦντα βότρυν καρποφορεῖν, κύπρον τὴν οἰνάνθην κατ ονομάζουσα. Τὸ γὰρ γεννηθὲν ἡμῖν παιδίον Ἰησοῦς, ὁ ἐν τί τοῖς δεξαμένοις αὐτὸν διαφόρως προκόπτων, σοφία τε καὶ ἡλικίᾳ καὶ χάριτι, οὐκ ἐν πᾶσιν ὁ αὐτός ἐστιν, ἀλλὰ πρὸς τὸ μέτρον τοῦ ἐν ᾧ γίνεται, καθώς ἂν ὁ χωρῶν αὐτὸν ἱκανῶς ἔχῃ, τοιοῦτος φαίνεται, ή νηπιάζων, ἢ προκόπτων, ἢ τελειούμενος, κατὰ τὴν τοῦ βότρυος φύσιν· ὃς οὐ πάντοτε μετὰ τοῦ αὐτ τοῦ εἴδους ἐπὶ τῆς ἀμπέλου ὁρᾶται, ἀλλὰ συνεξαλ S. GREGORII NYSSENI tem sit in eis consuetudo : cujusmodi est canti- cum quod canit fortis et excelsi animi virgo? Mihi, inquit, est fasciculus, quem a collo suspendo su- pra pectus, per quem bonum odorem præbeo cor- pori. Nullum autem aliud ex bene spirantibus aro- matibus, quam ipse Dominus effectus myrrha, situm est in fasciculo conscientiæ, in ipso meo corde commorans et habitans. Localis enim cordis positura ab iis qui ea sunt speculati, dicitur esse in medio uberum. Illic autem dicit sponsa se ha- bere fasciculum ubi bonum tanquam thesaurus reconditur. Sed et cor dicunt esse quemdam fontem nobis innati caloris, a quo per arterias in univer- sum corpus calor distribuitur: per quem fiunt calida et vitalia membra corporis, ut quæ fovean- tur ab igne cordis. Quæ ergo in animæ facultate " principatum tenente suscepit bonum Christi odo- rem, et cor suum fecit fasciculum hujus suffitus, se ita comparat, ut omnia singulatim vitæ studia, tanquam alicujus corporis membra ferveant spiritu qui ex corde permeat, nulla iniquitate in ullo mem- bro corporis refrigerante dilectionem in Deum. B Sed transeamus ad id quod deinceps sequitur. Audiamus quid abundans vitis de suis dicit fructi- bus, quæ in omnibus lateribus domus Dei, sicut dicit Propheta, extenditur, et per pampinos di- lectionis divina circumvolvitur vita, et in quam non cadit interitus. Botrus, inquit, Cypri patruelis meus mihi in vineis Engaddi. Quis est adeo beatus, imo C vero quis adeo omnem superat beatitudinem, ut suum fructum videns in ipso suæ animæ botro, vi- deat vineæ dominum? Vide enim quantum crevit, quæ in sua nardo sponsi bonum cognovit halitum, myrrha quæ seipsam fecit odoriferam, et cordis fa- sticulo complexa aroma, ut sibi perpetuo perina- neat bonum nunquam expirandum, fit mater di- vini botri, qui ante passionem quidem id est, florebat, in passione autein vinum effundebat : vinum enim cor lætificans fit, et nominatur san- guis uvæ post passionis œconomiam. Cum autem botro fruamnur dupliciter, nempe et cum flos bono od:re sensus delectat, et cum fructu jam perfecto eum comedendo voluptatem capimus, aut cum in convivio vino exhilaramur : bic sponsa accedit ad botrum florentem ut fructificet, cyprum nominans, forem vitis. Qui enim natus est nobis puer Jesus, qui in iis qui ipsum susceperunt diverse profcit, sapientia et aetate et gratia, non est idem in omni- bus, sed pro nodo ejus in quo est, quatenus is qui ipsum capit est idoneus, talis apparet,aut iufans, aut proficiens, aut perfectus, convenienter botri naturæ qui non semper cernitur in vite in ea- dem forma, sed formam mutat cum tempore, flo- rens, vernans, perfectus, malurus, vinum factus. Promittit ergo vinea fructu suo, qui nondum ma- turus et tempestivus est ad vinum, sed exspectat » Psal. cxxvII. 4. D

λάσσει τῷ χρόνῳ τὸ εἶδος, ἀνθῶν, κυπρίζων, τελειού- Α μενος, πεπαινόμενος. Ἐπαγγέλλεται τοίνυν ἡ ἄμπε λος τῷ ἰδίῳ καρπῷ, ὅς οὔπω μέν ἐστι πρὸς οἶνον ώριμος, ἀλλὰ μένει τὸ πλήρωμα τῶν καιρῶν· οὐ μὴν ὡς εἰς τρυφὴν ἀναπόλαυστος. Την όσφρησιν γὰρ εὐφραίνει ἀντὶ τῆς γεύσεως τῇ προσδοκίᾳ τῶν ἀγα θῶν, τοῖς ἀτμοῖς τῆς ἐλπίδος ἡδύνων τὰ τῆς ψυχῆς αἰσθητήρια. Τὸ γὰρ πιστόν τε καὶ ἀναμφίβολον τῆς ἐλπιζομένης χάριτος, ἡ ἀπόλαυσις τοῖς δι' ὑπομονῆς · ἀπεκδεχομένοις τὸ προσδοκώμενον γίνεται. Οὕτως οὖν ὁ τῆς Κύπρου βότρυς ἐστί, βότρυς οἶνον ἐπαγγελ- λόμενος, οὔπω δὲ οἶνος γινόμενος, ἀλλὰ διὰ τοῦ ἄν θους (ἡ δὲ ἐλπὶς τὸ ἄνθος ἐστὶ τὴν ἐσομένην χάριν πιστούμενος. Ἡ δὲ τοῦ Καδδεί προσθήκη σημαίνει τὸν πίονα χῶρον, ᾧ ἐνριζωθεῖσα ἡ ἄμπελος εὔτροφον καὶ ἡδὺν τὸν καρπὸν ἀπεργάζεται. Οἱ τοπικῶς ἱστο- Β ρήσαντες λέγουσι τὸν κλῆρον τοῦ Καδδεὶ ἐπιτηδείως ἔχειν πρὸς εὐτροφίαν βοτρύων. Ἐπειδὴ τοίνυν δ τῷ νόμῳ τοῦ Κυρίου σύμφωνον ἔχων τὸ θέλημα, καὶ διὰ πάσης νυκτός τε καὶ ἡμέρας ταύτην την μελέτην ποιού- μενος, ἀειθαλὲς γίνεται δένδρον, ταῖς τῶν ὑδάτων ἐπιῤῥοαῖς πιαινόμενον, ἐν τῷ καθήκοντι καιρῷ τὸν καρπὸν παρεχόμενος, τούτου χάριν καὶ ἡ τοῦ νυμ- φίου ἄμπελος ἐν τῷ Καδδεὶ τῷ πίονι τόπῳ ἐῤῥιζω ἡ μένη, τουτέστιν ἐν βαθείᾳ τῇ διανοίᾳ, τῇ διὰ τῶν θείων διδαγμάτων καταρδομένη καὶ αὔξουσα, τὸν εὐανθῇ τοῦτον καὶ κυπρίζοντα βότρυν ἐκαρποφόρη- σεν, ᾧ τὸν γεωργὸν καὶ φυτηκόμον ἑαυτῆς ἐνορᾷ. Ως μακάριον τὸ τοιοῦτον γεώργιον, οὗ ὁ καρπὸς πρὸς τὴν τοῦ νυμφίου ὁμοιοῦται μορφήν! Ἐπειδὴ γὰρ φῶς ἀληθινόν ἐστιν ἐκεῖνος, καὶ ἀληθινὴ ζωὴ, καὶ δικαιο- σύνη ἀληθὴς, καθὼς ἡ Σοφία φησί, καὶ πάντα τὰ τοιαῦτα, όταν τις διὰ τῶν ἔργων ταῦτα γένηται, & ἐκεῖνός ἐστιν, οὕτω τὸν τῆς ἰδίας συνειδήσεως βότρυν βλέπων, αὐτὸν τὸν νυμφίον ἐν τούτῳ βλέπει, τῇ φω τεινῇ τε καὶ ἀκηράτῳ ζωῇ τὸ φῶς τῆς ἀληθείας νοῦσα, ὅτι Ἐμὸς βότρυς ὁ δι᾽ ἄνθος κυπρίζων· αὐτὸς ἀναφορέων ἑαυτὸν δείξας, οὗ τὸ αἷμα τοῖς σωζομένοις ται, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα καὶ ΟΜΙΛΙΑ Δ΄. ἐνοπτριζόμενος. Διὰ τοῦτό φησιν ἡ ἄμπελος ἡ εὐθη- ἐκεῖνος ἐστιν ὁ ἀληθινὸς βότρυς, ὁ ἐπὶ τῶν ξυλίνων τε καὶ εὐφραινομένοις, πότιμόν τε καὶ σωτήριον γίνε- τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Ἰδοὺ εἶ καλὴ, ἡ πλησίον μου· ἰδοὺ εἶ καλὴ, οι ὀφθαλμοί σου περιστερᾶς. Ἰδοὺ εἶ καλὸς ἀδελφι- δός μου, καί γε ὡραῖος. Προσκλίνη ἡμῶν σύσκιος, δοκοὶ ἡμῶν κέδροι, φατνώματα ήμων κυπάρισσοι. Ἐγὼ ἄνθος τοῦ πεδίου, κρίνον τῶν κοιλάδων. Ως κρίνον ἐν μέσῳ ἀκανθῶν, οὕτως ἡ πλησίον μου ἀνὰ μέσον τῶν θυγατέρων. Ως μῆλον ἐν τοῖς ξύ- λοις τοῦ δρυμοῦ, οὕτως ἀδελφιδός μου ἀνὰ μέσον τῶν υἱῶν. Ἐν τῇ σκιᾷ αὐτοῦ ἐπεθύμησα καὶ ἐκάθισα, καὶ καρπὸς αὐτοῦ γλυκὺς ἐν λαρυγγί μου. Εισαγάγετέ με εις οἶκον τοῦ οἴνου, τάξατε ἐπ' ἐμὲ ἀγάπην. Στηρίξατέ με μύροις, στοιβάσατέ με ἐν μήλοις, ὅτι τετρωμένη ἀγάπης ἐγώ. Ευώνυ- μος αὐτοῦ ὑπὸ τὴν κεφαλήν μου, καὶ ἡ δεξιὰ αὐ τοῦ περιλήψεται με. Ωρκισα ὑμᾶς, θυγατέρες Ἱερουσαλήμ, ἐν δυνάμεσι καὶ ἐν ἰσχύσεσι τοῦ ἀγροῦ· ἐὰν ἐγείρητε καὶ ἐξεγείρητε τὴν ἀγάπην, ἕως οὗ θελήσῃ. i IN CANTICA CANTIC. HOMILIA IV. nino ad oblectandum ineptus. Pro gustu enim de- lectat odoratum, bonorum exspectatione, spei va- poribus leniens sensus animæ. Certa eniin et in- dubitata fides de gratia quæ speratur, est fruitio iis qui per patientiam exspectant id quod exspe- ctatur. Sic est ergo bo trus Cypri, vinum promit- tens, nondum autem factus vinum, sed per florem (spes autem est dos) de futura gratia fidem faciens. Adjectio autem vocabuli Gaddi, significat locum pinguem, in quo radices ageus vitis opimum et suavem edit fructum. Sic enim qui de locorum scripserunt historia, dicunt sortem Gaddi esse ap- positam ad alendos botros. Quoniam ergo qui legi Domini voluntatem habet convenientem, diu et noc- plenitudinem temporum ; non tamen tanquam on- tu in ea meditans, elicitur arbor semper germinans, C aquarum fluxibus pinguis evadens, suoque tempore fructum præbens, ea de causa sponsi vinea, in Gaddi agro pingui actis radicibus, hoc est in profunda cogitatione, quæ per divina documenta irrigatur et augetur, florentem hunc et vernantem botrum produxit, suum intuens agricolam et plantatorem. Quam beata est hæc agricultura, cujus fructus sponsi formæ assimilatur! Nam quoniam ille est vera lux, et vera vita, et justitia vera, sicut dicit Sapientia, et quæ sunt hujusmodi, quando quispiam per opera fit ea quæ ille est, sic aspiciens.botrum propriæ conscientiæ, ipsum sponsum in hoc aspi cit, lucida et immaculata vita veritatis lucem in tuens. Propterea dicit vitis illa fertilis, Meus est botrus qui foret et germinat. Ipse est ille verus botrus, qui seipsum in vectibus ligneis exhibet, cujus sanguis iis qui salvi funt et lælantur ft poculentus et salutaris, in Christo Jesu Domino nostro, cui gloria et potentia in sæcula sæculorum. Amen. HOMILIA IV. • CAP. 1, 15. Ecce pulchra es, propinqua mea, ecce pulchra es; oculi tui columba. 16. Ecce pulcher es, patruelis meus et formosus. 17. Lectulus noster um- brosus.Trabes nostra cedri, laquearia nostra cupressi. D CAP. 11, 1. Ego fos campi, lilium convallium. 2. Sicut lilium inter spinas, sic soror mea inter flias. 5. Sicul pomum in lignis silva, sic patruelis meus inter flios. Sub umbra ejus desideravi et sedi, et fructus ejus dulcis in gutture meo. 4. Introducite me in me charitatem. cellam vinariam : ordinate in quia sum sauciata a dilectione. 6. Sinistra ejus sub capite meo, et dextra ejus amplexabitur me. virtutibus agri, si excitetis et expergisci faciatis charitatem, donec velit. 5. Fulcite me unguentis, sternite mihi torum in malis; 7. Adjuravi vos, filia Jerusalem, in potestatibus et

λάσσει τῷ χρόνῳ τὸ εἶδος, ἀνθῶν, κυπρίζων, τελειού- Α μενος, πεπαινόμενος. Ἐπαγγέλλεται τοίνυν ἡ ἄμπε λος τῷ ἰδίῳ καρπῷ, ὅς οὔπω μέν ἐστι πρὸς οἶνον ώριμος, ἀλλὰ μένει τὸ πλήρωμα τῶν καιρῶν· οὐ μὴν ὡς εἰς τρυφὴν ἀναπόλαυστος. Την όσφρησιν γὰρ εὐφραίνει ἀντὶ τῆς γεύσεως τῇ προσδοκίᾳ τῶν ἀγα θῶν, τοῖς ἀτμοῖς τῆς ἐλπίδος ἡδύνων τὰ τῆς ψυχῆς αἰσθητήρια. Τὸ γὰρ πιστόν τε καὶ ἀναμφίβολον τῆς ἐλπιζομένης χάριτος, ἡ ἀπόλαυσις τοῖς δι' ὑπομονῆς · ἀπεκδεχομένοις τὸ προσδοκώμενον γίνεται. Οὕτως οὖν ὁ τῆς Κύπρου βότρυς ἐστί, βότρυς οἶνον ἐπαγγελ- λόμενος, οὔπω δὲ οἶνος γινόμενος, ἀλλὰ διὰ τοῦ ἄν θους (ἡ δὲ ἐλπὶς τὸ ἄνθος ἐστὶ τὴν ἐσομένην χάριν πιστούμενος. Ἡ δὲ τοῦ Καδδεί προσθήκη σημαίνει τὸν πίονα χῶρον, ᾧ ἐνριζωθεῖσα ἡ ἄμπελος εὔτροφον καὶ ἡδὺν τὸν καρπὸν ἀπεργάζεται. Οἱ τοπικῶς ἱστο- Β ρήσαντες λέγουσι τὸν κλῆρον τοῦ Καδδεὶ ἐπιτηδείως ἔχειν πρὸς εὐτροφίαν βοτρύων. Ἐπειδὴ τοίνυν δ τῷ νόμῳ τοῦ Κυρίου σύμφωνον ἔχων τὸ θέλημα, καὶ διὰ πάσης νυκτός τε καὶ ἡμέρας ταύτην την μελέτην ποιού- μενος, ἀειθαλὲς γίνεται δένδρον, ταῖς τῶν ὑδάτων ἐπιῤῥοαῖς πιαινόμενον, ἐν τῷ καθήκοντι καιρῷ τὸν καρπὸν παρεχόμενος, τούτου χάριν καὶ ἡ τοῦ νυμ- φίου ἄμπελος ἐν τῷ Καδδεὶ τῷ πίονι τόπῳ ἐῤῥιζω ἡ μένη, τουτέστιν ἐν βαθείᾳ τῇ διανοίᾳ, τῇ διὰ τῶν θείων διδαγμάτων καταρδομένη καὶ αὔξουσα, τὸν εὐανθῇ τοῦτον καὶ κυπρίζοντα βότρυν ἐκαρποφόρη- σεν, ᾧ τὸν γεωργὸν καὶ φυτηκόμον ἑαυτῆς ἐνορᾷ. Ως μακάριον τὸ τοιοῦτον γεώργιον, οὗ ὁ καρπὸς πρὸς τὴν τοῦ νυμφίου ὁμοιοῦται μορφήν! Ἐπειδὴ γὰρ φῶς ἀληθινόν ἐστιν ἐκεῖνος, καὶ ἀληθινὴ ζωὴ, καὶ δικαιο- σύνη ἀληθὴς, καθὼς ἡ Σοφία φησί, καὶ πάντα τὰ τοιαῦτα, όταν τις διὰ τῶν ἔργων ταῦτα γένηται, & ἐκεῖνός ἐστιν, οὕτω τὸν τῆς ἰδίας συνειδήσεως βότρυν βλέπων, αὐτὸν τὸν νυμφίον ἐν τούτῳ βλέπει, τῇ φω τεινῇ τε καὶ ἀκηράτῳ ζωῇ τὸ φῶς τῆς ἀληθείας νοῦσα, ὅτι Ἐμὸς βότρυς ὁ δι᾽ ἄνθος κυπρίζων· αὐτὸς ἀναφορέων ἑαυτὸν δείξας, οὗ τὸ αἷμα τοῖς σωζομένοις ται, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα καὶ ΟΜΙΛΙΑ Δ΄. ἐνοπτριζόμενος. Διὰ τοῦτό φησιν ἡ ἄμπελος ἡ εὐθη- ἐκεῖνος ἐστιν ὁ ἀληθινὸς βότρυς, ὁ ἐπὶ τῶν ξυλίνων τε καὶ εὐφραινομένοις, πότιμόν τε καὶ σωτήριον γίνε- τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Ἰδοὺ εἶ καλὴ, ἡ πλησίον μου· ἰδοὺ εἶ καλὴ, οι ὀφθαλμοί σου περιστερᾶς. Ἰδοὺ εἶ καλὸς ἀδελφι- δός μου, καί γε ὡραῖος. Προσκλίνη ἡμῶν σύσκιος, δοκοὶ ἡμῶν κέδροι, φατνώματα ήμων κυπάρισσοι. Ἐγὼ ἄνθος τοῦ πεδίου, κρίνον τῶν κοιλάδων. Ως κρίνον ἐν μέσῳ ἀκανθῶν, οὕτως ἡ πλησίον μου ἀνὰ μέσον τῶν θυγατέρων. Ως μῆλον ἐν τοῖς ξύ- λοις τοῦ δρυμοῦ, οὕτως ἀδελφιδός μου ἀνὰ μέσον τῶν υἱῶν. Ἐν τῇ σκιᾷ αὐτοῦ ἐπεθύμησα καὶ ἐκάθισα, καὶ καρπὸς αὐτοῦ γλυκὺς ἐν λαρυγγί μου. Εισαγάγετέ με εις οἶκον τοῦ οἴνου, τάξατε ἐπ' ἐμὲ ἀγάπην. Στηρίξατέ με μύροις, στοιβάσατέ με ἐν μήλοις, ὅτι τετρωμένη ἀγάπης ἐγώ. Ευώνυ- μος αὐτοῦ ὑπὸ τὴν κεφαλήν μου, καὶ ἡ δεξιὰ αὐ τοῦ περιλήψεται με. Ωρκισα ὑμᾶς, θυγατέρες Ἱερουσαλήμ, ἐν δυνάμεσι καὶ ἐν ἰσχύσεσι τοῦ ἀγροῦ· ἐὰν ἐγείρητε καὶ ἐξεγείρητε τὴν ἀγάπην, ἕως οὗ θελήσῃ. i IN CANTICA CANTIC. HOMILIA IV. nino ad oblectandum ineptus. Pro gustu enim de- lectat odoratum, bonorum exspectatione, spei va- poribus leniens sensus animæ. Certa eniin et in- dubitata fides de gratia quæ speratur, est fruitio iis qui per patientiam exspectant id quod exspe- ctatur. Sic est ergo bo trus Cypri, vinum promit- tens, nondum autem factus vinum, sed per florem (spes autem est dos) de futura gratia fidem faciens. Adjectio autem vocabuli Gaddi, significat locum pinguem, in quo radices ageus vitis opimum et suavem edit fructum. Sic enim qui de locorum scripserunt historia, dicunt sortem Gaddi esse ap- positam ad alendos botros. Quoniam ergo qui legi Domini voluntatem habet convenientem, diu et noc- plenitudinem temporum ; non tamen tanquam on- tu in ea meditans, elicitur arbor semper germinans, C aquarum fluxibus pinguis evadens, suoque tempore fructum præbens, ea de causa sponsi vinea, in Gaddi agro pingui actis radicibus, hoc est in profunda cogitatione, quæ per divina documenta irrigatur et augetur, florentem hunc et vernantem botrum produxit, suum intuens agricolam et plantatorem. Quam beata est hæc agricultura, cujus fructus sponsi formæ assimilatur! Nam quoniam ille est vera lux, et vera vita, et justitia vera, sicut dicit Sapientia, et quæ sunt hujusmodi, quando quispiam per opera fit ea quæ ille est, sic aspiciens.botrum propriæ conscientiæ, ipsum sponsum in hoc aspi cit, lucida et immaculata vita veritatis lucem in tuens. Propterea dicit vitis illa fertilis, Meus est botrus qui foret et germinat. Ipse est ille verus botrus, qui seipsum in vectibus ligneis exhibet, cujus sanguis iis qui salvi funt et lælantur ft poculentus et salutaris, in Christo Jesu Domino nostro, cui gloria et potentia in sæcula sæculorum. Amen. HOMILIA IV. • CAP. 1, 15. Ecce pulchra es, propinqua mea, ecce pulchra es; oculi tui columba. 16. Ecce pulcher es, patruelis meus et formosus. 17. Lectulus noster um- brosus.Trabes nostra cedri, laquearia nostra cupressi. D CAP. 11, 1. Ego fos campi, lilium convallium. 2. Sicut lilium inter spinas, sic soror mea inter flias. 5. Sicul pomum in lignis silva, sic patruelis meus inter flios. Sub umbra ejus desideravi et sedi, et fructus ejus dulcis in gutture meo. 4. Introducite me in me charitatem. cellam vinariam : ordinate in quia sum sauciata a dilectione. 6. Sinistra ejus sub capite meo, et dextra ejus amplexabitur me. virtutibus agri, si excitetis et expergisci faciatis charitatem, donec velit. 5. Fulcite me unguentis, sternite mihi torum in malis; 7. Adjuravi vos, filia Jerusalem, in potestatibus et

λάσσει τῷ χρόνῳ τὸ εἶδος, ἀνθῶν, κυπρίζων, τελειού- Α μενος, πεπαινόμενος. Ἐπαγγέλλεται τοίνυν ἡ ἄμπε λος τῷ ἰδίῳ καρπῷ, ὅς οὔπω μέν ἐστι πρὸς οἶνον ώριμος, ἀλλὰ μένει τὸ πλήρωμα τῶν καιρῶν· οὐ μὴν ὡς εἰς τρυφὴν ἀναπόλαυστος. Την όσφρησιν γὰρ εὐφραίνει ἀντὶ τῆς γεύσεως τῇ προσδοκίᾳ τῶν ἀγα θῶν, τοῖς ἀτμοῖς τῆς ἐλπίδος ἡδύνων τὰ τῆς ψυχῆς αἰσθητήρια. Τὸ γὰρ πιστόν τε καὶ ἀναμφίβολον τῆς ἐλπιζομένης χάριτος, ἡ ἀπόλαυσις τοῖς δι' ὑπομονῆς · ἀπεκδεχομένοις τὸ προσδοκώμενον γίνεται. Οὕτως οὖν ὁ τῆς Κύπρου βότρυς ἐστί, βότρυς οἶνον ἐπαγγελ- λόμενος, οὔπω δὲ οἶνος γινόμενος, ἀλλὰ διὰ τοῦ ἄν θους (ἡ δὲ ἐλπὶς τὸ ἄνθος ἐστὶ τὴν ἐσομένην χάριν πιστούμενος. Ἡ δὲ τοῦ Καδδεί προσθήκη σημαίνει τὸν πίονα χῶρον, ᾧ ἐνριζωθεῖσα ἡ ἄμπελος εὔτροφον καὶ ἡδὺν τὸν καρπὸν ἀπεργάζεται. Οἱ τοπικῶς ἱστο- Β ρήσαντες λέγουσι τὸν κλῆρον τοῦ Καδδεὶ ἐπιτηδείως ἔχειν πρὸς εὐτροφίαν βοτρύων. Ἐπειδὴ τοίνυν δ τῷ νόμῳ τοῦ Κυρίου σύμφωνον ἔχων τὸ θέλημα, καὶ διὰ πάσης νυκτός τε καὶ ἡμέρας ταύτην την μελέτην ποιού- μενος, ἀειθαλὲς γίνεται δένδρον, ταῖς τῶν ὑδάτων ἐπιῤῥοαῖς πιαινόμενον, ἐν τῷ καθήκοντι καιρῷ τὸν καρπὸν παρεχόμενος, τούτου χάριν καὶ ἡ τοῦ νυμ- φίου ἄμπελος ἐν τῷ Καδδεὶ τῷ πίονι τόπῳ ἐῤῥιζω ἡ μένη, τουτέστιν ἐν βαθείᾳ τῇ διανοίᾳ, τῇ διὰ τῶν θείων διδαγμάτων καταρδομένη καὶ αὔξουσα, τὸν εὐανθῇ τοῦτον καὶ κυπρίζοντα βότρυν ἐκαρποφόρη- σεν, ᾧ τὸν γεωργὸν καὶ φυτηκόμον ἑαυτῆς ἐνορᾷ. Ως μακάριον τὸ τοιοῦτον γεώργιον, οὗ ὁ καρπὸς πρὸς τὴν τοῦ νυμφίου ὁμοιοῦται μορφήν! Ἐπειδὴ γὰρ φῶς ἀληθινόν ἐστιν ἐκεῖνος, καὶ ἀληθινὴ ζωὴ, καὶ δικαιο- σύνη ἀληθὴς, καθὼς ἡ Σοφία φησί, καὶ πάντα τὰ τοιαῦτα, όταν τις διὰ τῶν ἔργων ταῦτα γένηται, & ἐκεῖνός ἐστιν, οὕτω τὸν τῆς ἰδίας συνειδήσεως βότρυν βλέπων, αὐτὸν τὸν νυμφίον ἐν τούτῳ βλέπει, τῇ φω τεινῇ τε καὶ ἀκηράτῳ ζωῇ τὸ φῶς τῆς ἀληθείας νοῦσα, ὅτι Ἐμὸς βότρυς ὁ δι᾽ ἄνθος κυπρίζων· αὐτὸς ἀναφορέων ἑαυτὸν δείξας, οὗ τὸ αἷμα τοῖς σωζομένοις ται, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα καὶ ΟΜΙΛΙΑ Δ΄. ἐνοπτριζόμενος. Διὰ τοῦτό φησιν ἡ ἄμπελος ἡ εὐθη- ἐκεῖνος ἐστιν ὁ ἀληθινὸς βότρυς, ὁ ἐπὶ τῶν ξυλίνων τε καὶ εὐφραινομένοις, πότιμόν τε καὶ σωτήριον γίνε- τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Ἰδοὺ εἶ καλὴ, ἡ πλησίον μου· ἰδοὺ εἶ καλὴ, οι ὀφθαλμοί σου περιστερᾶς. Ἰδοὺ εἶ καλὸς ἀδελφι- δός μου, καί γε ὡραῖος. Προσκλίνη ἡμῶν σύσκιος, δοκοὶ ἡμῶν κέδροι, φατνώματα ήμων κυπάρισσοι. Ἐγὼ ἄνθος τοῦ πεδίου, κρίνον τῶν κοιλάδων. Ως κρίνον ἐν μέσῳ ἀκανθῶν, οὕτως ἡ πλησίον μου ἀνὰ μέσον τῶν θυγατέρων. Ως μῆλον ἐν τοῖς ξύ- λοις τοῦ δρυμοῦ, οὕτως ἀδελφιδός μου ἀνὰ μέσον τῶν υἱῶν. Ἐν τῇ σκιᾷ αὐτοῦ ἐπεθύμησα καὶ ἐκάθισα, καὶ καρπὸς αὐτοῦ γλυκὺς ἐν λαρυγγί μου. Εισαγάγετέ με εις οἶκον τοῦ οἴνου, τάξατε ἐπ' ἐμὲ ἀγάπην. Στηρίξατέ με μύροις, στοιβάσατέ με ἐν μήλοις, ὅτι τετρωμένη ἀγάπης ἐγώ. Ευώνυ- μος αὐτοῦ ὑπὸ τὴν κεφαλήν μου, καὶ ἡ δεξιὰ αὐ τοῦ περιλήψεται με. Ωρκισα ὑμᾶς, θυγατέρες Ἱερουσαλήμ, ἐν δυνάμεσι καὶ ἐν ἰσχύσεσι τοῦ ἀγροῦ· ἐὰν ἐγείρητε καὶ ἐξεγείρητε τὴν ἀγάπην, ἕως οὗ θελήσῃ. i IN CANTICA CANTIC. HOMILIA IV. nino ad oblectandum ineptus. Pro gustu enim de- lectat odoratum, bonorum exspectatione, spei va- poribus leniens sensus animæ. Certa eniin et in- dubitata fides de gratia quæ speratur, est fruitio iis qui per patientiam exspectant id quod exspe- ctatur. Sic est ergo bo trus Cypri, vinum promit- tens, nondum autem factus vinum, sed per florem (spes autem est dos) de futura gratia fidem faciens. Adjectio autem vocabuli Gaddi, significat locum pinguem, in quo radices ageus vitis opimum et suavem edit fructum. Sic enim qui de locorum scripserunt historia, dicunt sortem Gaddi esse ap- positam ad alendos botros. Quoniam ergo qui legi Domini voluntatem habet convenientem, diu et noc- plenitudinem temporum ; non tamen tanquam on- tu in ea meditans, elicitur arbor semper germinans, C aquarum fluxibus pinguis evadens, suoque tempore fructum præbens, ea de causa sponsi vinea, in Gaddi agro pingui actis radicibus, hoc est in profunda cogitatione, quæ per divina documenta irrigatur et augetur, florentem hunc et vernantem botrum produxit, suum intuens agricolam et plantatorem. Quam beata est hæc agricultura, cujus fructus sponsi formæ assimilatur! Nam quoniam ille est vera lux, et vera vita, et justitia vera, sicut dicit Sapientia, et quæ sunt hujusmodi, quando quispiam per opera fit ea quæ ille est, sic aspiciens.botrum propriæ conscientiæ, ipsum sponsum in hoc aspi cit, lucida et immaculata vita veritatis lucem in tuens. Propterea dicit vitis illa fertilis, Meus est botrus qui foret et germinat. Ipse est ille verus botrus, qui seipsum in vectibus ligneis exhibet, cujus sanguis iis qui salvi funt et lælantur ft poculentus et salutaris, in Christo Jesu Domino nostro, cui gloria et potentia in sæcula sæculorum. Amen. HOMILIA IV. • CAP. 1, 15. Ecce pulchra es, propinqua mea, ecce pulchra es; oculi tui columba. 16. Ecce pulcher es, patruelis meus et formosus. 17. Lectulus noster um- brosus.Trabes nostra cedri, laquearia nostra cupressi. D CAP. 11, 1. Ego fos campi, lilium convallium. 2. Sicut lilium inter spinas, sic soror mea inter flias. 5. Sicul pomum in lignis silva, sic patruelis meus inter flios. Sub umbra ejus desideravi et sedi, et fructus ejus dulcis in gutture meo. 4. Introducite me in me charitatem. cellam vinariam : ordinate in quia sum sauciata a dilectione. 6. Sinistra ejus sub capite meo, et dextra ejus amplexabitur me. virtutibus agri, si excitetis et expergisci faciatis charitatem, donec velit. 5. Fulcite me unguentis, sternite mihi torum in malis; 7. Adjuravi vos, filia Jerusalem, in potestatibus et

λάσσει τῷ χρόνῳ τὸ εἶδος, ἀνθῶν, κυπρίζων, τελειού- Α μενος, πεπαινόμενος. Ἐπαγγέλλεται τοίνυν ἡ ἄμπε λος τῷ ἰδίῳ καρπῷ, ὅς οὔπω μέν ἐστι πρὸς οἶνον ώριμος, ἀλλὰ μένει τὸ πλήρωμα τῶν καιρῶν· οὐ μὴν ὡς εἰς τρυφὴν ἀναπόλαυστος. Την όσφρησιν γὰρ εὐφραίνει ἀντὶ τῆς γεύσεως τῇ προσδοκίᾳ τῶν ἀγα θῶν, τοῖς ἀτμοῖς τῆς ἐλπίδος ἡδύνων τὰ τῆς ψυχῆς αἰσθητήρια. Τὸ γὰρ πιστόν τε καὶ ἀναμφίβολον τῆς ἐλπιζομένης χάριτος, ἡ ἀπόλαυσις τοῖς δι' ὑπομονῆς · ἀπεκδεχομένοις τὸ προσδοκώμενον γίνεται. Οὕτως οὖν ὁ τῆς Κύπρου βότρυς ἐστί, βότρυς οἶνον ἐπαγγελ- λόμενος, οὔπω δὲ οἶνος γινόμενος, ἀλλὰ διὰ τοῦ ἄν θους (ἡ δὲ ἐλπὶς τὸ ἄνθος ἐστὶ τὴν ἐσομένην χάριν πιστούμενος. Ἡ δὲ τοῦ Καδδεί προσθήκη σημαίνει τὸν πίονα χῶρον, ᾧ ἐνριζωθεῖσα ἡ ἄμπελος εὔτροφον καὶ ἡδὺν τὸν καρπὸν ἀπεργάζεται. Οἱ τοπικῶς ἱστο- Β ρήσαντες λέγουσι τὸν κλῆρον τοῦ Καδδεὶ ἐπιτηδείως ἔχειν πρὸς εὐτροφίαν βοτρύων. Ἐπειδὴ τοίνυν δ τῷ νόμῳ τοῦ Κυρίου σύμφωνον ἔχων τὸ θέλημα, καὶ διὰ πάσης νυκτός τε καὶ ἡμέρας ταύτην την μελέτην ποιού- μενος, ἀειθαλὲς γίνεται δένδρον, ταῖς τῶν ὑδάτων ἐπιῤῥοαῖς πιαινόμενον, ἐν τῷ καθήκοντι καιρῷ τὸν καρπὸν παρεχόμενος, τούτου χάριν καὶ ἡ τοῦ νυμ- φίου ἄμπελος ἐν τῷ Καδδεὶ τῷ πίονι τόπῳ ἐῤῥιζω ἡ μένη, τουτέστιν ἐν βαθείᾳ τῇ διανοίᾳ, τῇ διὰ τῶν θείων διδαγμάτων καταρδομένη καὶ αὔξουσα, τὸν εὐανθῇ τοῦτον καὶ κυπρίζοντα βότρυν ἐκαρποφόρη- σεν, ᾧ τὸν γεωργὸν καὶ φυτηκόμον ἑαυτῆς ἐνορᾷ. Ως μακάριον τὸ τοιοῦτον γεώργιον, οὗ ὁ καρπὸς πρὸς τὴν τοῦ νυμφίου ὁμοιοῦται μορφήν! Ἐπειδὴ γὰρ φῶς ἀληθινόν ἐστιν ἐκεῖνος, καὶ ἀληθινὴ ζωὴ, καὶ δικαιο- σύνη ἀληθὴς, καθὼς ἡ Σοφία φησί, καὶ πάντα τὰ τοιαῦτα, όταν τις διὰ τῶν ἔργων ταῦτα γένηται, & ἐκεῖνός ἐστιν, οὕτω τὸν τῆς ἰδίας συνειδήσεως βότρυν βλέπων, αὐτὸν τὸν νυμφίον ἐν τούτῳ βλέπει, τῇ φω τεινῇ τε καὶ ἀκηράτῳ ζωῇ τὸ φῶς τῆς ἀληθείας νοῦσα, ὅτι Ἐμὸς βότρυς ὁ δι᾽ ἄνθος κυπρίζων· αὐτὸς ἀναφορέων ἑαυτὸν δείξας, οὗ τὸ αἷμα τοῖς σωζομένοις ται, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα καὶ ΟΜΙΛΙΑ Δ΄. ἐνοπτριζόμενος. Διὰ τοῦτό φησιν ἡ ἄμπελος ἡ εὐθη- ἐκεῖνος ἐστιν ὁ ἀληθινὸς βότρυς, ὁ ἐπὶ τῶν ξυλίνων τε καὶ εὐφραινομένοις, πότιμόν τε καὶ σωτήριον γίνε- τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Ἰδοὺ εἶ καλὴ, ἡ πλησίον μου· ἰδοὺ εἶ καλὴ, οι ὀφθαλμοί σου περιστερᾶς. Ἰδοὺ εἶ καλὸς ἀδελφι- δός μου, καί γε ὡραῖος. Προσκλίνη ἡμῶν σύσκιος, δοκοὶ ἡμῶν κέδροι, φατνώματα ήμων κυπάρισσοι. Ἐγὼ ἄνθος τοῦ πεδίου, κρίνον τῶν κοιλάδων. Ως κρίνον ἐν μέσῳ ἀκανθῶν, οὕτως ἡ πλησίον μου ἀνὰ μέσον τῶν θυγατέρων. Ως μῆλον ἐν τοῖς ξύ- λοις τοῦ δρυμοῦ, οὕτως ἀδελφιδός μου ἀνὰ μέσον τῶν υἱῶν. Ἐν τῇ σκιᾷ αὐτοῦ ἐπεθύμησα καὶ ἐκάθισα, καὶ καρπὸς αὐτοῦ γλυκὺς ἐν λαρυγγί μου. Εισαγάγετέ με εις οἶκον τοῦ οἴνου, τάξατε ἐπ' ἐμὲ ἀγάπην. Στηρίξατέ με μύροις, στοιβάσατέ με ἐν μήλοις, ὅτι τετρωμένη ἀγάπης ἐγώ. Ευώνυ- μος αὐτοῦ ὑπὸ τὴν κεφαλήν μου, καὶ ἡ δεξιὰ αὐ τοῦ περιλήψεται με. Ωρκισα ὑμᾶς, θυγατέρες Ἱερουσαλήμ, ἐν δυνάμεσι καὶ ἐν ἰσχύσεσι τοῦ ἀγροῦ· ἐὰν ἐγείρητε καὶ ἐξεγείρητε τὴν ἀγάπην, ἕως οὗ θελήσῃ. i IN CANTICA CANTIC. HOMILIA IV. nino ad oblectandum ineptus. Pro gustu enim de- lectat odoratum, bonorum exspectatione, spei va- poribus leniens sensus animæ. Certa eniin et in- dubitata fides de gratia quæ speratur, est fruitio iis qui per patientiam exspectant id quod exspe- ctatur. Sic est ergo bo trus Cypri, vinum promit- tens, nondum autem factus vinum, sed per florem (spes autem est dos) de futura gratia fidem faciens. Adjectio autem vocabuli Gaddi, significat locum pinguem, in quo radices ageus vitis opimum et suavem edit fructum. Sic enim qui de locorum scripserunt historia, dicunt sortem Gaddi esse ap- positam ad alendos botros. Quoniam ergo qui legi Domini voluntatem habet convenientem, diu et noc- plenitudinem temporum ; non tamen tanquam on- tu in ea meditans, elicitur arbor semper germinans, C aquarum fluxibus pinguis evadens, suoque tempore fructum præbens, ea de causa sponsi vinea, in Gaddi agro pingui actis radicibus, hoc est in profunda cogitatione, quæ per divina documenta irrigatur et augetur, florentem hunc et vernantem botrum produxit, suum intuens agricolam et plantatorem. Quam beata est hæc agricultura, cujus fructus sponsi formæ assimilatur! Nam quoniam ille est vera lux, et vera vita, et justitia vera, sicut dicit Sapientia, et quæ sunt hujusmodi, quando quispiam per opera fit ea quæ ille est, sic aspiciens.botrum propriæ conscientiæ, ipsum sponsum in hoc aspi cit, lucida et immaculata vita veritatis lucem in tuens. Propterea dicit vitis illa fertilis, Meus est botrus qui foret et germinat. Ipse est ille verus botrus, qui seipsum in vectibus ligneis exhibet, cujus sanguis iis qui salvi funt et lælantur ft poculentus et salutaris, in Christo Jesu Domino nostro, cui gloria et potentia in sæcula sæculorum. Amen. HOMILIA IV. • CAP. 1, 15. Ecce pulchra es, propinqua mea, ecce pulchra es; oculi tui columba. 16. Ecce pulcher es, patruelis meus et formosus. 17. Lectulus noster um- brosus.Trabes nostra cedri, laquearia nostra cupressi. D CAP. 11, 1. Ego fos campi, lilium convallium. 2. Sicut lilium inter spinas, sic soror mea inter flias. 5. Sicul pomum in lignis silva, sic patruelis meus inter flios. Sub umbra ejus desideravi et sedi, et fructus ejus dulcis in gutture meo. 4. Introducite me in me charitatem. cellam vinariam : ordinate in quia sum sauciata a dilectione. 6. Sinistra ejus sub capite meo, et dextra ejus amplexabitur me. virtutibus agri, si excitetis et expergisci faciatis charitatem, donec velit. 5. Fulcite me unguentis, sternite mihi torum in malis; 7. Adjuravi vos, filia Jerusalem, in potestatibus et

λάσσει τῷ χρόνῳ τὸ εἶδος, ἀνθῶν, κυπρίζων, τελειού- Α μενος, πεπαινόμενος. Ἐπαγγέλλεται τοίνυν ἡ ἄμπε λος τῷ ἰδίῳ καρπῷ, ὅς οὔπω μέν ἐστι πρὸς οἶνον ώριμος, ἀλλὰ μένει τὸ πλήρωμα τῶν καιρῶν· οὐ μὴν ὡς εἰς τρυφὴν ἀναπόλαυστος. Την όσφρησιν γὰρ εὐφραίνει ἀντὶ τῆς γεύσεως τῇ προσδοκίᾳ τῶν ἀγα θῶν, τοῖς ἀτμοῖς τῆς ἐλπίδος ἡδύνων τὰ τῆς ψυχῆς αἰσθητήρια. Τὸ γὰρ πιστόν τε καὶ ἀναμφίβολον τῆς ἐλπιζομένης χάριτος, ἡ ἀπόλαυσις τοῖς δι' ὑπομονῆς · ἀπεκδεχομένοις τὸ προσδοκώμενον γίνεται. Οὕτως οὖν ὁ τῆς Κύπρου βότρυς ἐστί, βότρυς οἶνον ἐπαγγελ- λόμενος, οὔπω δὲ οἶνος γινόμενος, ἀλλὰ διὰ τοῦ ἄν θους (ἡ δὲ ἐλπὶς τὸ ἄνθος ἐστὶ τὴν ἐσομένην χάριν πιστούμενος. Ἡ δὲ τοῦ Καδδεί προσθήκη σημαίνει τὸν πίονα χῶρον, ᾧ ἐνριζωθεῖσα ἡ ἄμπελος εὔτροφον καὶ ἡδὺν τὸν καρπὸν ἀπεργάζεται. Οἱ τοπικῶς ἱστο- Β ρήσαντες λέγουσι τὸν κλῆρον τοῦ Καδδεὶ ἐπιτηδείως ἔχειν πρὸς εὐτροφίαν βοτρύων. Ἐπειδὴ τοίνυν δ τῷ νόμῳ τοῦ Κυρίου σύμφωνον ἔχων τὸ θέλημα, καὶ διὰ πάσης νυκτός τε καὶ ἡμέρας ταύτην την μελέτην ποιού- μενος, ἀειθαλὲς γίνεται δένδρον, ταῖς τῶν ὑδάτων ἐπιῤῥοαῖς πιαινόμενον, ἐν τῷ καθήκοντι καιρῷ τὸν καρπὸν παρεχόμενος, τούτου χάριν καὶ ἡ τοῦ νυμ- φίου ἄμπελος ἐν τῷ Καδδεὶ τῷ πίονι τόπῳ ἐῤῥιζω ἡ μένη, τουτέστιν ἐν βαθείᾳ τῇ διανοίᾳ, τῇ διὰ τῶν θείων διδαγμάτων καταρδομένη καὶ αὔξουσα, τὸν εὐανθῇ τοῦτον καὶ κυπρίζοντα βότρυν ἐκαρποφόρη- σεν, ᾧ τὸν γεωργὸν καὶ φυτηκόμον ἑαυτῆς ἐνορᾷ. Ως μακάριον τὸ τοιοῦτον γεώργιον, οὗ ὁ καρπὸς πρὸς τὴν τοῦ νυμφίου ὁμοιοῦται μορφήν! Ἐπειδὴ γὰρ φῶς ἀληθινόν ἐστιν ἐκεῖνος, καὶ ἀληθινὴ ζωὴ, καὶ δικαιο- σύνη ἀληθὴς, καθὼς ἡ Σοφία φησί, καὶ πάντα τὰ τοιαῦτα, όταν τις διὰ τῶν ἔργων ταῦτα γένηται, & ἐκεῖνός ἐστιν, οὕτω τὸν τῆς ἰδίας συνειδήσεως βότρυν βλέπων, αὐτὸν τὸν νυμφίον ἐν τούτῳ βλέπει, τῇ φω τεινῇ τε καὶ ἀκηράτῳ ζωῇ τὸ φῶς τῆς ἀληθείας νοῦσα, ὅτι Ἐμὸς βότρυς ὁ δι᾽ ἄνθος κυπρίζων· αὐτὸς ἀναφορέων ἑαυτὸν δείξας, οὗ τὸ αἷμα τοῖς σωζομένοις ται, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα καὶ ΟΜΙΛΙΑ Δ΄. ἐνοπτριζόμενος. Διὰ τοῦτό φησιν ἡ ἄμπελος ἡ εὐθη- ἐκεῖνος ἐστιν ὁ ἀληθινὸς βότρυς, ὁ ἐπὶ τῶν ξυλίνων τε καὶ εὐφραινομένοις, πότιμόν τε καὶ σωτήριον γίνε- τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Ἰδοὺ εἶ καλὴ, ἡ πλησίον μου· ἰδοὺ εἶ καλὴ, οι ὀφθαλμοί σου περιστερᾶς. Ἰδοὺ εἶ καλὸς ἀδελφι- δός μου, καί γε ὡραῖος. Προσκλίνη ἡμῶν σύσκιος, δοκοὶ ἡμῶν κέδροι, φατνώματα ήμων κυπάρισσοι. Ἐγὼ ἄνθος τοῦ πεδίου, κρίνον τῶν κοιλάδων. Ως κρίνον ἐν μέσῳ ἀκανθῶν, οὕτως ἡ πλησίον μου ἀνὰ μέσον τῶν θυγατέρων. Ως μῆλον ἐν τοῖς ξύ- λοις τοῦ δρυμοῦ, οὕτως ἀδελφιδός μου ἀνὰ μέσον τῶν υἱῶν. Ἐν τῇ σκιᾷ αὐτοῦ ἐπεθύμησα καὶ ἐκάθισα, καὶ καρπὸς αὐτοῦ γλυκὺς ἐν λαρυγγί μου. Εισαγάγετέ με εις οἶκον τοῦ οἴνου, τάξατε ἐπ' ἐμὲ ἀγάπην. Στηρίξατέ με μύροις, στοιβάσατέ με ἐν μήλοις, ὅτι τετρωμένη ἀγάπης ἐγώ. Ευώνυ- μος αὐτοῦ ὑπὸ τὴν κεφαλήν μου, καὶ ἡ δεξιὰ αὐ τοῦ περιλήψεται με. Ωρκισα ὑμᾶς, θυγατέρες Ἱερουσαλήμ, ἐν δυνάμεσι καὶ ἐν ἰσχύσεσι τοῦ ἀγροῦ· ἐὰν ἐγείρητε καὶ ἐξεγείρητε τὴν ἀγάπην, ἕως οὗ θελήσῃ. i IN CANTICA CANTIC. HOMILIA IV. nino ad oblectandum ineptus. Pro gustu enim de- lectat odoratum, bonorum exspectatione, spei va- poribus leniens sensus animæ. Certa eniin et in- dubitata fides de gratia quæ speratur, est fruitio iis qui per patientiam exspectant id quod exspe- ctatur. Sic est ergo bo trus Cypri, vinum promit- tens, nondum autem factus vinum, sed per florem (spes autem est dos) de futura gratia fidem faciens. Adjectio autem vocabuli Gaddi, significat locum pinguem, in quo radices ageus vitis opimum et suavem edit fructum. Sic enim qui de locorum scripserunt historia, dicunt sortem Gaddi esse ap- positam ad alendos botros. Quoniam ergo qui legi Domini voluntatem habet convenientem, diu et noc- plenitudinem temporum ; non tamen tanquam on- tu in ea meditans, elicitur arbor semper germinans, C aquarum fluxibus pinguis evadens, suoque tempore fructum præbens, ea de causa sponsi vinea, in Gaddi agro pingui actis radicibus, hoc est in profunda cogitatione, quæ per divina documenta irrigatur et augetur, florentem hunc et vernantem botrum produxit, suum intuens agricolam et plantatorem. Quam beata est hæc agricultura, cujus fructus sponsi formæ assimilatur! Nam quoniam ille est vera lux, et vera vita, et justitia vera, sicut dicit Sapientia, et quæ sunt hujusmodi, quando quispiam per opera fit ea quæ ille est, sic aspiciens.botrum propriæ conscientiæ, ipsum sponsum in hoc aspi cit, lucida et immaculata vita veritatis lucem in tuens. Propterea dicit vitis illa fertilis, Meus est botrus qui foret et germinat. Ipse est ille verus botrus, qui seipsum in vectibus ligneis exhibet, cujus sanguis iis qui salvi funt et lælantur ft poculentus et salutaris, in Christo Jesu Domino nostro, cui gloria et potentia in sæcula sæculorum. Amen. HOMILIA IV. • CAP. 1, 15. Ecce pulchra es, propinqua mea, ecce pulchra es; oculi tui columba. 16. Ecce pulcher es, patruelis meus et formosus. 17. Lectulus noster um- brosus.Trabes nostra cedri, laquearia nostra cupressi. D CAP. 11, 1. Ego fos campi, lilium convallium. 2. Sicut lilium inter spinas, sic soror mea inter flias. 5. Sicul pomum in lignis silva, sic patruelis meus inter flios. Sub umbra ejus desideravi et sedi, et fructus ejus dulcis in gutture meo. 4. Introducite me in me charitatem. cellam vinariam : ordinate in quia sum sauciata a dilectione. 6. Sinistra ejus sub capite meo, et dextra ejus amplexabitur me. virtutibus agri, si excitetis et expergisci faciatis charitatem, donec velit. 5. Fulcite me unguentis, sternite mihi torum in malis; 7. Adjuravi vos, filia Jerusalem, in potestatibus et

λάσσει τῷ χρόνῳ τὸ εἶδος, ἀνθῶν, κυπρίζων, τελειού- Α μενος, πεπαινόμενος. Ἐπαγγέλλεται τοίνυν ἡ ἄμπε λος τῷ ἰδίῳ καρπῷ, ὅς οὔπω μέν ἐστι πρὸς οἶνον ώριμος, ἀλλὰ μένει τὸ πλήρωμα τῶν καιρῶν· οὐ μὴν ὡς εἰς τρυφὴν ἀναπόλαυστος. Την όσφρησιν γὰρ εὐφραίνει ἀντὶ τῆς γεύσεως τῇ προσδοκίᾳ τῶν ἀγα θῶν, τοῖς ἀτμοῖς τῆς ἐλπίδος ἡδύνων τὰ τῆς ψυχῆς αἰσθητήρια. Τὸ γὰρ πιστόν τε καὶ ἀναμφίβολον τῆς ἐλπιζομένης χάριτος, ἡ ἀπόλαυσις τοῖς δι' ὑπομονῆς · ἀπεκδεχομένοις τὸ προσδοκώμενον γίνεται. Οὕτως οὖν ὁ τῆς Κύπρου βότρυς ἐστί, βότρυς οἶνον ἐπαγγελ- λόμενος, οὔπω δὲ οἶνος γινόμενος, ἀλλὰ διὰ τοῦ ἄν θους (ἡ δὲ ἐλπὶς τὸ ἄνθος ἐστὶ τὴν ἐσομένην χάριν πιστούμενος. Ἡ δὲ τοῦ Καδδεί προσθήκη σημαίνει τὸν πίονα χῶρον, ᾧ ἐνριζωθεῖσα ἡ ἄμπελος εὔτροφον καὶ ἡδὺν τὸν καρπὸν ἀπεργάζεται. Οἱ τοπικῶς ἱστο- Β ρήσαντες λέγουσι τὸν κλῆρον τοῦ Καδδεὶ ἐπιτηδείως ἔχειν πρὸς εὐτροφίαν βοτρύων. Ἐπειδὴ τοίνυν δ τῷ νόμῳ τοῦ Κυρίου σύμφωνον ἔχων τὸ θέλημα, καὶ διὰ πάσης νυκτός τε καὶ ἡμέρας ταύτην την μελέτην ποιού- μενος, ἀειθαλὲς γίνεται δένδρον, ταῖς τῶν ὑδάτων ἐπιῤῥοαῖς πιαινόμενον, ἐν τῷ καθήκοντι καιρῷ τὸν καρπὸν παρεχόμενος, τούτου χάριν καὶ ἡ τοῦ νυμ- φίου ἄμπελος ἐν τῷ Καδδεὶ τῷ πίονι τόπῳ ἐῤῥιζω ἡ μένη, τουτέστιν ἐν βαθείᾳ τῇ διανοίᾳ, τῇ διὰ τῶν θείων διδαγμάτων καταρδομένη καὶ αὔξουσα, τὸν εὐανθῇ τοῦτον καὶ κυπρίζοντα βότρυν ἐκαρποφόρη- σεν, ᾧ τὸν γεωργὸν καὶ φυτηκόμον ἑαυτῆς ἐνορᾷ. Ως μακάριον τὸ τοιοῦτον γεώργιον, οὗ ὁ καρπὸς πρὸς τὴν τοῦ νυμφίου ὁμοιοῦται μορφήν! Ἐπειδὴ γὰρ φῶς ἀληθινόν ἐστιν ἐκεῖνος, καὶ ἀληθινὴ ζωὴ, καὶ δικαιο- σύνη ἀληθὴς, καθὼς ἡ Σοφία φησί, καὶ πάντα τὰ τοιαῦτα, όταν τις διὰ τῶν ἔργων ταῦτα γένηται, & ἐκεῖνός ἐστιν, οὕτω τὸν τῆς ἰδίας συνειδήσεως βότρυν βλέπων, αὐτὸν τὸν νυμφίον ἐν τούτῳ βλέπει, τῇ φω τεινῇ τε καὶ ἀκηράτῳ ζωῇ τὸ φῶς τῆς ἀληθείας νοῦσα, ὅτι Ἐμὸς βότρυς ὁ δι᾽ ἄνθος κυπρίζων· αὐτὸς ἀναφορέων ἑαυτὸν δείξας, οὗ τὸ αἷμα τοῖς σωζομένοις ται, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα καὶ ΟΜΙΛΙΑ Δ΄. ἐνοπτριζόμενος. Διὰ τοῦτό φησιν ἡ ἄμπελος ἡ εὐθη- ἐκεῖνος ἐστιν ὁ ἀληθινὸς βότρυς, ὁ ἐπὶ τῶν ξυλίνων τε καὶ εὐφραινομένοις, πότιμόν τε καὶ σωτήριον γίνε- τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Ἰδοὺ εἶ καλὴ, ἡ πλησίον μου· ἰδοὺ εἶ καλὴ, οι ὀφθαλμοί σου περιστερᾶς. Ἰδοὺ εἶ καλὸς ἀδελφι- δός μου, καί γε ὡραῖος. Προσκλίνη ἡμῶν σύσκιος, δοκοὶ ἡμῶν κέδροι, φατνώματα ήμων κυπάρισσοι. Ἐγὼ ἄνθος τοῦ πεδίου, κρίνον τῶν κοιλάδων. Ως κρίνον ἐν μέσῳ ἀκανθῶν, οὕτως ἡ πλησίον μου ἀνὰ μέσον τῶν θυγατέρων. Ως μῆλον ἐν τοῖς ξύ- λοις τοῦ δρυμοῦ, οὕτως ἀδελφιδός μου ἀνὰ μέσον τῶν υἱῶν. Ἐν τῇ σκιᾷ αὐτοῦ ἐπεθύμησα καὶ ἐκάθισα, καὶ καρπὸς αὐτοῦ γλυκὺς ἐν λαρυγγί μου. Εισαγάγετέ με εις οἶκον τοῦ οἴνου, τάξατε ἐπ' ἐμὲ ἀγάπην. Στηρίξατέ με μύροις, στοιβάσατέ με ἐν μήλοις, ὅτι τετρωμένη ἀγάπης ἐγώ. Ευώνυ- μος αὐτοῦ ὑπὸ τὴν κεφαλήν μου, καὶ ἡ δεξιὰ αὐ τοῦ περιλήψεται με. Ωρκισα ὑμᾶς, θυγατέρες Ἱερουσαλήμ, ἐν δυνάμεσι καὶ ἐν ἰσχύσεσι τοῦ ἀγροῦ· ἐὰν ἐγείρητε καὶ ἐξεγείρητε τὴν ἀγάπην, ἕως οὗ θελήσῃ. i IN CANTICA CANTIC. HOMILIA IV. nino ad oblectandum ineptus. Pro gustu enim de- lectat odoratum, bonorum exspectatione, spei va- poribus leniens sensus animæ. Certa eniin et in- dubitata fides de gratia quæ speratur, est fruitio iis qui per patientiam exspectant id quod exspe- ctatur. Sic est ergo bo trus Cypri, vinum promit- tens, nondum autem factus vinum, sed per florem (spes autem est dos) de futura gratia fidem faciens. Adjectio autem vocabuli Gaddi, significat locum pinguem, in quo radices ageus vitis opimum et suavem edit fructum. Sic enim qui de locorum scripserunt historia, dicunt sortem Gaddi esse ap- positam ad alendos botros. Quoniam ergo qui legi Domini voluntatem habet convenientem, diu et noc- plenitudinem temporum ; non tamen tanquam on- tu in ea meditans, elicitur arbor semper germinans, C aquarum fluxibus pinguis evadens, suoque tempore fructum præbens, ea de causa sponsi vinea, in Gaddi agro pingui actis radicibus, hoc est in profunda cogitatione, quæ per divina documenta irrigatur et augetur, florentem hunc et vernantem botrum produxit, suum intuens agricolam et plantatorem. Quam beata est hæc agricultura, cujus fructus sponsi formæ assimilatur! Nam quoniam ille est vera lux, et vera vita, et justitia vera, sicut dicit Sapientia, et quæ sunt hujusmodi, quando quispiam per opera fit ea quæ ille est, sic aspiciens.botrum propriæ conscientiæ, ipsum sponsum in hoc aspi cit, lucida et immaculata vita veritatis lucem in tuens. Propterea dicit vitis illa fertilis, Meus est botrus qui foret et germinat. Ipse est ille verus botrus, qui seipsum in vectibus ligneis exhibet, cujus sanguis iis qui salvi funt et lælantur ft poculentus et salutaris, in Christo Jesu Domino nostro, cui gloria et potentia in sæcula sæculorum. Amen. HOMILIA IV. • CAP. 1, 15. Ecce pulchra es, propinqua mea, ecce pulchra es; oculi tui columba. 16. Ecce pulcher es, patruelis meus et formosus. 17. Lectulus noster um- brosus.Trabes nostra cedri, laquearia nostra cupressi. D CAP. 11, 1. Ego fos campi, lilium convallium. 2. Sicut lilium inter spinas, sic soror mea inter flias. 5. Sicul pomum in lignis silva, sic patruelis meus inter flios. Sub umbra ejus desideravi et sedi, et fructus ejus dulcis in gutture meo. 4. Introducite me in me charitatem. cellam vinariam : ordinate in quia sum sauciata a dilectione. 6. Sinistra ejus sub capite meo, et dextra ejus amplexabitur me. virtutibus agri, si excitetis et expergisci faciatis charitatem, donec velit. 5. Fulcite me unguentis, sternite mihi torum in malis; 7. Adjuravi vos, filia Jerusalem, in potestatibus et

λάσσει τῷ χρόνῳ τὸ εἶδος, ἀνθῶν, κυπρίζων, τελειού- Α μενος, πεπαινόμενος. Ἐπαγγέλλεται τοίνυν ἡ ἄμπε λος τῷ ἰδίῳ καρπῷ, ὅς οὔπω μέν ἐστι πρὸς οἶνον ώριμος, ἀλλὰ μένει τὸ πλήρωμα τῶν καιρῶν· οὐ μὴν ὡς εἰς τρυφὴν ἀναπόλαυστος. Την όσφρησιν γὰρ εὐφραίνει ἀντὶ τῆς γεύσεως τῇ προσδοκίᾳ τῶν ἀγα θῶν, τοῖς ἀτμοῖς τῆς ἐλπίδος ἡδύνων τὰ τῆς ψυχῆς αἰσθητήρια. Τὸ γὰρ πιστόν τε καὶ ἀναμφίβολον τῆς ἐλπιζομένης χάριτος, ἡ ἀπόλαυσις τοῖς δι' ὑπομονῆς · ἀπεκδεχομένοις τὸ προσδοκώμενον γίνεται. Οὕτως οὖν ὁ τῆς Κύπρου βότρυς ἐστί, βότρυς οἶνον ἐπαγγελ- λόμενος, οὔπω δὲ οἶνος γινόμενος, ἀλλὰ διὰ τοῦ ἄν θους (ἡ δὲ ἐλπὶς τὸ ἄνθος ἐστὶ τὴν ἐσομένην χάριν πιστούμενος. Ἡ δὲ τοῦ Καδδεί προσθήκη σημαίνει τὸν πίονα χῶρον, ᾧ ἐνριζωθεῖσα ἡ ἄμπελος εὔτροφον καὶ ἡδὺν τὸν καρπὸν ἀπεργάζεται. Οἱ τοπικῶς ἱστο- Β ρήσαντες λέγουσι τὸν κλῆρον τοῦ Καδδεὶ ἐπιτηδείως ἔχειν πρὸς εὐτροφίαν βοτρύων. Ἐπειδὴ τοίνυν δ τῷ νόμῳ τοῦ Κυρίου σύμφωνον ἔχων τὸ θέλημα, καὶ διὰ πάσης νυκτός τε καὶ ἡμέρας ταύτην την μελέτην ποιού- μενος, ἀειθαλὲς γίνεται δένδρον, ταῖς τῶν ὑδάτων ἐπιῤῥοαῖς πιαινόμενον, ἐν τῷ καθήκοντι καιρῷ τὸν καρπὸν παρεχόμενος, τούτου χάριν καὶ ἡ τοῦ νυμ- φίου ἄμπελος ἐν τῷ Καδδεὶ τῷ πίονι τόπῳ ἐῤῥιζω ἡ μένη, τουτέστιν ἐν βαθείᾳ τῇ διανοίᾳ, τῇ διὰ τῶν θείων διδαγμάτων καταρδομένη καὶ αὔξουσα, τὸν εὐανθῇ τοῦτον καὶ κυπρίζοντα βότρυν ἐκαρποφόρη- σεν, ᾧ τὸν γεωργὸν καὶ φυτηκόμον ἑαυτῆς ἐνορᾷ. Ως μακάριον τὸ τοιοῦτον γεώργιον, οὗ ὁ καρπὸς πρὸς τὴν τοῦ νυμφίου ὁμοιοῦται μορφήν! Ἐπειδὴ γὰρ φῶς ἀληθινόν ἐστιν ἐκεῖνος, καὶ ἀληθινὴ ζωὴ, καὶ δικαιο- σύνη ἀληθὴς, καθὼς ἡ Σοφία φησί, καὶ πάντα τὰ τοιαῦτα, όταν τις διὰ τῶν ἔργων ταῦτα γένηται, & ἐκεῖνός ἐστιν, οὕτω τὸν τῆς ἰδίας συνειδήσεως βότρυν βλέπων, αὐτὸν τὸν νυμφίον ἐν τούτῳ βλέπει, τῇ φω τεινῇ τε καὶ ἀκηράτῳ ζωῇ τὸ φῶς τῆς ἀληθείας νοῦσα, ὅτι Ἐμὸς βότρυς ὁ δι᾽ ἄνθος κυπρίζων· αὐτὸς ἀναφορέων ἑαυτὸν δείξας, οὗ τὸ αἷμα τοῖς σωζομένοις ται, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα καὶ ΟΜΙΛΙΑ Δ΄. ἐνοπτριζόμενος. Διὰ τοῦτό φησιν ἡ ἄμπελος ἡ εὐθη- ἐκεῖνος ἐστιν ὁ ἀληθινὸς βότρυς, ὁ ἐπὶ τῶν ξυλίνων τε καὶ εὐφραινομένοις, πότιμόν τε καὶ σωτήριον γίνε- τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Ἰδοὺ εἶ καλὴ, ἡ πλησίον μου· ἰδοὺ εἶ καλὴ, οι ὀφθαλμοί σου περιστερᾶς. Ἰδοὺ εἶ καλὸς ἀδελφι- δός μου, καί γε ὡραῖος. Προσκλίνη ἡμῶν σύσκιος, δοκοὶ ἡμῶν κέδροι, φατνώματα ήμων κυπάρισσοι. Ἐγὼ ἄνθος τοῦ πεδίου, κρίνον τῶν κοιλάδων. Ως κρίνον ἐν μέσῳ ἀκανθῶν, οὕτως ἡ πλησίον μου ἀνὰ μέσον τῶν θυγατέρων. Ως μῆλον ἐν τοῖς ξύ- λοις τοῦ δρυμοῦ, οὕτως ἀδελφιδός μου ἀνὰ μέσον τῶν υἱῶν. Ἐν τῇ σκιᾷ αὐτοῦ ἐπεθύμησα καὶ ἐκάθισα, καὶ καρπὸς αὐτοῦ γλυκὺς ἐν λαρυγγί μου. Εισαγάγετέ με εις οἶκον τοῦ οἴνου, τάξατε ἐπ' ἐμὲ ἀγάπην. Στηρίξατέ με μύροις, στοιβάσατέ με ἐν μήλοις, ὅτι τετρωμένη ἀγάπης ἐγώ. Ευώνυ- μος αὐτοῦ ὑπὸ τὴν κεφαλήν μου, καὶ ἡ δεξιὰ αὐ τοῦ περιλήψεται με. Ωρκισα ὑμᾶς, θυγατέρες Ἱερουσαλήμ, ἐν δυνάμεσι καὶ ἐν ἰσχύσεσι τοῦ ἀγροῦ· ἐὰν ἐγείρητε καὶ ἐξεγείρητε τὴν ἀγάπην, ἕως οὗ θελήσῃ. i IN CANTICA CANTIC. HOMILIA IV. nino ad oblectandum ineptus. Pro gustu enim de- lectat odoratum, bonorum exspectatione, spei va- poribus leniens sensus animæ. Certa eniin et in- dubitata fides de gratia quæ speratur, est fruitio iis qui per patientiam exspectant id quod exspe- ctatur. Sic est ergo bo trus Cypri, vinum promit- tens, nondum autem factus vinum, sed per florem (spes autem est dos) de futura gratia fidem faciens. Adjectio autem vocabuli Gaddi, significat locum pinguem, in quo radices ageus vitis opimum et suavem edit fructum. Sic enim qui de locorum scripserunt historia, dicunt sortem Gaddi esse ap- positam ad alendos botros. Quoniam ergo qui legi Domini voluntatem habet convenientem, diu et noc- plenitudinem temporum ; non tamen tanquam on- tu in ea meditans, elicitur arbor semper germinans, C aquarum fluxibus pinguis evadens, suoque tempore fructum præbens, ea de causa sponsi vinea, in Gaddi agro pingui actis radicibus, hoc est in profunda cogitatione, quæ per divina documenta irrigatur et augetur, florentem hunc et vernantem botrum produxit, suum intuens agricolam et plantatorem. Quam beata est hæc agricultura, cujus fructus sponsi formæ assimilatur! Nam quoniam ille est vera lux, et vera vita, et justitia vera, sicut dicit Sapientia, et quæ sunt hujusmodi, quando quispiam per opera fit ea quæ ille est, sic aspiciens.botrum propriæ conscientiæ, ipsum sponsum in hoc aspi cit, lucida et immaculata vita veritatis lucem in tuens. Propterea dicit vitis illa fertilis, Meus est botrus qui foret et germinat. Ipse est ille verus botrus, qui seipsum in vectibus ligneis exhibet, cujus sanguis iis qui salvi funt et lælantur ft poculentus et salutaris, in Christo Jesu Domino nostro, cui gloria et potentia in sæcula sæculorum. Amen. HOMILIA IV. • CAP. 1, 15. Ecce pulchra es, propinqua mea, ecce pulchra es; oculi tui columba. 16. Ecce pulcher es, patruelis meus et formosus. 17. Lectulus noster um- brosus.Trabes nostra cedri, laquearia nostra cupressi. D CAP. 11, 1. Ego fos campi, lilium convallium. 2. Sicut lilium inter spinas, sic soror mea inter flias. 5. Sicul pomum in lignis silva, sic patruelis meus inter flios. Sub umbra ejus desideravi et sedi, et fructus ejus dulcis in gutture meo. 4. Introducite me in me charitatem. cellam vinariam : ordinate in quia sum sauciata a dilectione. 6. Sinistra ejus sub capite meo, et dextra ejus amplexabitur me. virtutibus agri, si excitetis et expergisci faciatis charitatem, donec velit. 5. Fulcite me unguentis, sternite mihi torum in malis; 7. Adjuravi vos, filia Jerusalem, in potestatibus et

τῇ καταστάσει τῆς ψυχῆς ἐν ἀταραξία γαληνιάζουσα. Συμβαίνει τοίνυν ἀμέσως πρὸς τὴν κακίαν τῆς ἀρετῆς διεστώσης, μὴ δύνασθαι κατὰ ταὐτὸν ἀμφότερον τῷ ἑνὶ παραγίνεσθαι· ὁ γὰρ τοῦ σωφρονεῖν ἀποστὰς, ἐν ἢ τῷ ἀκολάστῳ πάντως γίνεται βίῳ, καὶ ὁ τὸν ἀκάθαρ- - τον βδελυξάμενος βίον, κατώρθωσεν ἐν τῇ ἀποστροφῇ τοῦ κακοῦ τὸ ἀμόλυντον. Οὕτω καὶ τἄλλα πάντα, δ ταπεινόφρων τῆς ὑπερηφανίας κεχώρισται, καὶ ὁ διὰ τοῦ τύφου ἑαυτὸν ἐξογκώσας, την ταπεινοφροσύνην ἀπώσατο. Καὶ τί χρὴ τὰ καθ᾿ ἕκαστον λέγοντα δια- | τρίβειν; Πῶς ἐπὶ τῶν ἀντικειμένων τῇ φύσει ἡ τοῦ ἑνὸς ἀπουσία θέσις καὶ ὕπαρξις τοῦ ἑτέρου γίνεται, οὕτω τοίνυν ἐχούσης ἡμῶν τῆς προαιρέσεως, κατ' ἐξου σίαν ἔχειν περ ἂν ἐθέλῃ τούτῳ συσχηματίζεσθαι, καλῶς φησι πρὸς τὴν ὡραιωθεῖσαν ὁ λόγος· ὅτι Απο- - στᾶσα μὲν τῆς τοῦ κακοῦ κοινωνίας ἐμοὶ προσήγγι- σας· πλησιάσασα δὲ τῷ ἀπροσίτῳ κάλλει, καὶ αὐτὴ καλὴ γέγονας, οἷόν τι κάτοπτρον τῷ ἐμῷ χαρακτῆρι ἐμμορφωθεῖσα. Κατόπτρῳ γὰρ ἔοικεν ὡς ἀληθῶς τὸ ἀνθρώπινον κατὰ τὰς τῶν προαιρέσεων ἐμφάσεις 1) μεταποιούμενον. "Αν τε γὰρ χρυσὸν ἴδοι, χρυσὸς φαί νεται, καὶ τὰς αὐτὰς αὐγὰς τῆς ὕλης διὰ τῆς ἐμφά σεως δείκνυσιν· ἄν τέ τι τῶν εἰδεχθῶν ἐμφανείη, καὶ τούτου τὸ αἶσχος δι᾿ ὁμοιώσεως ἀπομάσσεται, βάτρα- χόν τινα, ἢ φρῦνον, ἢ σκολόπενδραν, ἢ ἄλλο τι τῶν ἀηδῶν θεαμάτων τῷ οἰκείῳ ὑποκρινόμενον, περ ἂν τούτων εὑρεθῇ ἀντιπρόσωπον. Ἐπειδὴ τοίνυν κατά νώτου τὴν κακίαν ποιησαμένη ή κεκαθαρμένη ψυχή ὑπὸ λόγου, τὸν ἡλιακὸν ἐν ἑαυτῇ κύκλον ἐδέξατο, καὶ τῷ ὀφθέντι ἐν αὐτῇ φωτὶ συνεξέλαμψε, διὰ τοῦτό φησι για πρὸς αὐτὴν ὁ Λόγος, ὅτι Γέγονας ήδη καλὴ πλησιάσασα τῷ ἐμῷ φωτὶ, διὰ τοῦ προσεγγισμοῦ τὴν κοινωνίαν ἐφελκομένη τοῦ κάλλους. Ἰδοὺ εἶ καλὴ, φησίν, ή πλησίον μου. Εἶτα ἐπισχών, καὶ οἷον ἐν προσθήκη τινὶ καὶ ἐπιτάσει γενομένην τοῦ κάλλους αὐτὴν θεασάμενος, -- πάλιν τὸν αὐτὸν ἐπαναλαμβάνει λόγον, εἰπών· Ἰδοὺ εἶ καλή. Ἀλλ᾽ ἐν μὲν τῷ προτέρῳ τὴν πλησίον ὠνόμασεν ἐνταῦθα δὲ τὴν ἐκ τοῦ εἴδους τῶν ὀμμάτων γνωρι- ζομένην· Οφθαλμοί γάρ σου, φησί, περιστερᾶς. Πρότερον μὲν γὰρ ὅτε ἵππῳ ἀφωμοιώθη, ἐν σιαγόνι τε καὶ τραχήλῳ ὁ ἔπαινος ἦν. Νῦν δὲ ὅτε τὸ ἴδιον αὐτ τῆς ἀνεφάνη κάλλος, ἡ τῶν ὀφθαλμῶν χάρις έγκω μιάζεται· ὁ δὲ τῶν ὀφθαλμῶν ἔπαινός ἐστι τὸ περιστε ρᾶς τὰ ὄμματα εἶναι, ὅπερ μοι δοκεῖ τοιαύτην ἐμφαί- νειν διάνοιαν, ἐπειδὴ ταῖς καθαραῖς τῶν ὀμμάτων-D κόραις ὁρᾶται τῶν ἀτενιζόντων τὰ πρόσωπα. Φασὶ γὰρ οἱ τοιαῦτα φυσιολογεῖν ἐπιστήμονες, ὅτι τὰς τῶν εἰδώλων ἐμπτώσεις δεχόμενος, αἳ τῶν ὁρατῶν ἀποῤ- ῥέουσιν, οὕτως ἐνεργεῖ τὴν ὄψιν ὁ ὀφθαλμός. Τούτου χάριν ἔπαινος γίνεται τῆς τῶν ὀφθαλμῶν εὐμορφίας τὸ τῆς περιστερᾶς εἶδος, τὸ ταῖς κόραις αὐτῶν ἐμφαι- νόμενον. Πρὸς ὁ γὰρ ἄν τις ενατενίσῃ, τοῦτο δέχεται ἐν ἑαυτῷ τὸ ὁμοίωμα. Ἐπεὶ οὖν μηκέτι πρὸς σάρκα καὶ αἷμα βλέπων, πρὸς τὸν πνευματικὸν βίον ὁρᾷ, καθώς φησιν ὁ ᾿Απόστολος, ζῶν πνεύματι, καὶ πνεύ- ματι στοιχῶν, καὶ τὰς πράξεις τοῦ σώματος θανατῶν τῷ πνεύματι, καὶ ὅλος δι᾿ ὅλου πνευματικὸς γενόμε- νος, οὐ ψυχικὸς, οὐδὲ σάρκινος· τούτου χάριν μαρ ν, IN CANTICA CANTIC. HOMILIA IV. B – A signal characterem sereno ac tranquillo minime- que perturbato statu animæ. Evenit ergo, ut virtute a vitio disjuncta sine medio, non possint utraque uni simul adesse: qui enim recessit a temperautia, versatur ominino in vita dissoluta et minime frugali, et qui vitam abominatur immundam, ita se gerit ut in aversando malo maneat impollutus. Ita etiam de cateris : qui est humilis, separatur a superbia, et qui per fastum intumuit, repellit humilitatem. Et quid opus est immorari in dicendis singulis, quemadmodum in iis quæ sibi inter se adversantur natura, absentia unius sit positio et subsistentia. alterius ? Cum sit ergo in potestate nostri liberi arbitrii, ei similem figuram cui voluerit suscipere, ei quæ pulchra facta est recte dicit oratio : A mali quidem societate recedens mihi appropinquasti : appropinquans autem primariæ et exemplari pul- chritudini, ipsa quoque pulchra es, veluti quoddam speculum conformata meo characteri. Homo enim revera speculo est similis factus, formas suscipiens ex simulacris institutorum et liberarum electio- num. Sive enim aurum viderit, aurum apparet, et eumdem materiæ splendorem præ se fert : sive etiam quidpiam deforme apparuerit, eamdem etiam tur- pitudinem exprimit per assimilationem, utpote ranam aliquam, aut bufonem, aut scolopendram, aut aliquod aliud injucundum spectaculum, sua forma referens quod inventum fuerit eis adversum. Quoniam ergo expulso a tergo vitio, expurgata & Verbo anima, solis circulum in se suscepit, et simul reluxit cum luce quæ in ipsa apparuit, propterea ei dicit Verbum: Pulchra facta es, quæ meæ luci appropinquasti, per appropinquationem acquirens communionem pulchritudinis. Ecce es, inquit, pulchra, propinqua mea. Deinde cum se cohibuisset, et eam veluti in quadam additione et accessione contemplatus esset pulchritudinis, rursus eamdem repetit orationem, dicens : Ecce pulchra es. Sed prius quidem eam nominavit propinquam : bic autem eam quæ cognoscitur ex specie oculo- rum, Oculi enim tui columbæ. Prius enim quando equo fuit assimilata, laus erat in maxilla et collo. Nunc autem cum ejus propria apparuit pulchritu- do, laudatur gratia et decor ejus oculorum. Laus autem ejus oculorum, quod sint oculi columbæ. Quod quidem mihi videtur hunc sensum indicare, quandoquidem in pupillis oculorum cernuntur fa- cies eorum qui fixis intuentur oculis. Dicunt enim hi qui sunt præditi scientia hujusmodi rerúmi na- turalium, quod simulacrorum incursiones exci- piens, quæ exeunt ex rebus aspectabilibus, ita vi- sum in operationem deducit oculus. Hac de causa laus oculorum pulchritudinis est forma columba, quæ apparet in eorum pupillis. In quod enim defixerit .. oculos, ejus in se suscipit similitudinem. Quoniam ergo qui non amplius aspicit ad carnem et sangui- nem, ad vitam aspicit spiritualem, sicut dicit Apostolus, vivificans, spiritu ambulans ", et cor- so Galat. sqq.

τῇ καταστάσει τῆς ψυχῆς ἐν ἀταραξία γαληνιάζουσα. Συμβαίνει τοίνυν ἀμέσως πρὸς τὴν κακίαν τῆς ἀρετῆς διεστώσης, μὴ δύνασθαι κατὰ ταὐτὸν ἀμφότερον τῷ ἑνὶ παραγίνεσθαι· ὁ γὰρ τοῦ σωφρονεῖν ἀποστὰς, ἐν ἢ τῷ ἀκολάστῳ πάντως γίνεται βίῳ, καὶ ὁ τὸν ἀκάθαρ- - τον βδελυξάμενος βίον, κατώρθωσεν ἐν τῇ ἀποστροφῇ τοῦ κακοῦ τὸ ἀμόλυντον. Οὕτω καὶ τἄλλα πάντα, δ ταπεινόφρων τῆς ὑπερηφανίας κεχώρισται, καὶ ὁ διὰ τοῦ τύφου ἑαυτὸν ἐξογκώσας, την ταπεινοφροσύνην ἀπώσατο. Καὶ τί χρὴ τὰ καθ᾿ ἕκαστον λέγοντα δια- | τρίβειν; Πῶς ἐπὶ τῶν ἀντικειμένων τῇ φύσει ἡ τοῦ ἑνὸς ἀπουσία θέσις καὶ ὕπαρξις τοῦ ἑτέρου γίνεται, οὕτω τοίνυν ἐχούσης ἡμῶν τῆς προαιρέσεως, κατ' ἐξου σίαν ἔχειν περ ἂν ἐθέλῃ τούτῳ συσχηματίζεσθαι, καλῶς φησι πρὸς τὴν ὡραιωθεῖσαν ὁ λόγος· ὅτι Απο- - στᾶσα μὲν τῆς τοῦ κακοῦ κοινωνίας ἐμοὶ προσήγγι- σας· πλησιάσασα δὲ τῷ ἀπροσίτῳ κάλλει, καὶ αὐτὴ καλὴ γέγονας, οἷόν τι κάτοπτρον τῷ ἐμῷ χαρακτῆρι ἐμμορφωθεῖσα. Κατόπτρῳ γὰρ ἔοικεν ὡς ἀληθῶς τὸ ἀνθρώπινον κατὰ τὰς τῶν προαιρέσεων ἐμφάσεις 1) μεταποιούμενον. "Αν τε γὰρ χρυσὸν ἴδοι, χρυσὸς φαί νεται, καὶ τὰς αὐτὰς αὐγὰς τῆς ὕλης διὰ τῆς ἐμφά σεως δείκνυσιν· ἄν τέ τι τῶν εἰδεχθῶν ἐμφανείη, καὶ τούτου τὸ αἶσχος δι᾿ ὁμοιώσεως ἀπομάσσεται, βάτρα- χόν τινα, ἢ φρῦνον, ἢ σκολόπενδραν, ἢ ἄλλο τι τῶν ἀηδῶν θεαμάτων τῷ οἰκείῳ ὑποκρινόμενον, περ ἂν τούτων εὑρεθῇ ἀντιπρόσωπον. Ἐπειδὴ τοίνυν κατά νώτου τὴν κακίαν ποιησαμένη ή κεκαθαρμένη ψυχή ὑπὸ λόγου, τὸν ἡλιακὸν ἐν ἑαυτῇ κύκλον ἐδέξατο, καὶ τῷ ὀφθέντι ἐν αὐτῇ φωτὶ συνεξέλαμψε, διὰ τοῦτό φησι για πρὸς αὐτὴν ὁ Λόγος, ὅτι Γέγονας ήδη καλὴ πλησιάσασα τῷ ἐμῷ φωτὶ, διὰ τοῦ προσεγγισμοῦ τὴν κοινωνίαν ἐφελκομένη τοῦ κάλλους. Ἰδοὺ εἶ καλὴ, φησίν, ή πλησίον μου. Εἶτα ἐπισχών, καὶ οἷον ἐν προσθήκη τινὶ καὶ ἐπιτάσει γενομένην τοῦ κάλλους αὐτὴν θεασάμενος, -- πάλιν τὸν αὐτὸν ἐπαναλαμβάνει λόγον, εἰπών· Ἰδοὺ εἶ καλή. Ἀλλ᾽ ἐν μὲν τῷ προτέρῳ τὴν πλησίον ὠνόμασεν ἐνταῦθα δὲ τὴν ἐκ τοῦ εἴδους τῶν ὀμμάτων γνωρι- ζομένην· Οφθαλμοί γάρ σου, φησί, περιστερᾶς. Πρότερον μὲν γὰρ ὅτε ἵππῳ ἀφωμοιώθη, ἐν σιαγόνι τε καὶ τραχήλῳ ὁ ἔπαινος ἦν. Νῦν δὲ ὅτε τὸ ἴδιον αὐτ τῆς ἀνεφάνη κάλλος, ἡ τῶν ὀφθαλμῶν χάρις έγκω μιάζεται· ὁ δὲ τῶν ὀφθαλμῶν ἔπαινός ἐστι τὸ περιστε ρᾶς τὰ ὄμματα εἶναι, ὅπερ μοι δοκεῖ τοιαύτην ἐμφαί- νειν διάνοιαν, ἐπειδὴ ταῖς καθαραῖς τῶν ὀμμάτων-D κόραις ὁρᾶται τῶν ἀτενιζόντων τὰ πρόσωπα. Φασὶ γὰρ οἱ τοιαῦτα φυσιολογεῖν ἐπιστήμονες, ὅτι τὰς τῶν εἰδώλων ἐμπτώσεις δεχόμενος, αἳ τῶν ὁρατῶν ἀποῤ- ῥέουσιν, οὕτως ἐνεργεῖ τὴν ὄψιν ὁ ὀφθαλμός. Τούτου χάριν ἔπαινος γίνεται τῆς τῶν ὀφθαλμῶν εὐμορφίας τὸ τῆς περιστερᾶς εἶδος, τὸ ταῖς κόραις αὐτῶν ἐμφαι- νόμενον. Πρὸς ὁ γὰρ ἄν τις ενατενίσῃ, τοῦτο δέχεται ἐν ἑαυτῷ τὸ ὁμοίωμα. Ἐπεὶ οὖν μηκέτι πρὸς σάρκα καὶ αἷμα βλέπων, πρὸς τὸν πνευματικὸν βίον ὁρᾷ, καθώς φησιν ὁ ᾿Απόστολος, ζῶν πνεύματι, καὶ πνεύ- ματι στοιχῶν, καὶ τὰς πράξεις τοῦ σώματος θανατῶν τῷ πνεύματι, καὶ ὅλος δι᾿ ὅλου πνευματικὸς γενόμε- νος, οὐ ψυχικὸς, οὐδὲ σάρκινος· τούτου χάριν μαρ ν, IN CANTICA CANTIC. HOMILIA IV. B – A signal characterem sereno ac tranquillo minime- que perturbato statu animæ. Evenit ergo, ut virtute a vitio disjuncta sine medio, non possint utraque uni simul adesse: qui enim recessit a temperautia, versatur ominino in vita dissoluta et minime frugali, et qui vitam abominatur immundam, ita se gerit ut in aversando malo maneat impollutus. Ita etiam de cateris : qui est humilis, separatur a superbia, et qui per fastum intumuit, repellit humilitatem. Et quid opus est immorari in dicendis singulis, quemadmodum in iis quæ sibi inter se adversantur natura, absentia unius sit positio et subsistentia. alterius ? Cum sit ergo in potestate nostri liberi arbitrii, ei similem figuram cui voluerit suscipere, ei quæ pulchra facta est recte dicit oratio : A mali quidem societate recedens mihi appropinquasti : appropinquans autem primariæ et exemplari pul- chritudini, ipsa quoque pulchra es, veluti quoddam speculum conformata meo characteri. Homo enim revera speculo est similis factus, formas suscipiens ex simulacris institutorum et liberarum electio- num. Sive enim aurum viderit, aurum apparet, et eumdem materiæ splendorem præ se fert : sive etiam quidpiam deforme apparuerit, eamdem etiam tur- pitudinem exprimit per assimilationem, utpote ranam aliquam, aut bufonem, aut scolopendram, aut aliquod aliud injucundum spectaculum, sua forma referens quod inventum fuerit eis adversum. Quoniam ergo expulso a tergo vitio, expurgata & Verbo anima, solis circulum in se suscepit, et simul reluxit cum luce quæ in ipsa apparuit, propterea ei dicit Verbum: Pulchra facta es, quæ meæ luci appropinquasti, per appropinquationem acquirens communionem pulchritudinis. Ecce es, inquit, pulchra, propinqua mea. Deinde cum se cohibuisset, et eam veluti in quadam additione et accessione contemplatus esset pulchritudinis, rursus eamdem repetit orationem, dicens : Ecce pulchra es. Sed prius quidem eam nominavit propinquam : bic autem eam quæ cognoscitur ex specie oculo- rum, Oculi enim tui columbæ. Prius enim quando equo fuit assimilata, laus erat in maxilla et collo. Nunc autem cum ejus propria apparuit pulchritu- do, laudatur gratia et decor ejus oculorum. Laus autem ejus oculorum, quod sint oculi columbæ. Quod quidem mihi videtur hunc sensum indicare, quandoquidem in pupillis oculorum cernuntur fa- cies eorum qui fixis intuentur oculis. Dicunt enim hi qui sunt præditi scientia hujusmodi rerúmi na- turalium, quod simulacrorum incursiones exci- piens, quæ exeunt ex rebus aspectabilibus, ita vi- sum in operationem deducit oculus. Hac de causa laus oculorum pulchritudinis est forma columba, quæ apparet in eorum pupillis. In quod enim defixerit .. oculos, ejus in se suscipit similitudinem. Quoniam ergo qui non amplius aspicit ad carnem et sangui- nem, ad vitam aspicit spiritualem, sicut dicit Apostolus, vivificans, spiritu ambulans ", et cor- so Galat. sqq.

τῇ καταστάσει τῆς ψυχῆς ἐν ἀταραξία γαληνιάζουσα. Συμβαίνει τοίνυν ἀμέσως πρὸς τὴν κακίαν τῆς ἀρετῆς διεστώσης, μὴ δύνασθαι κατὰ ταὐτὸν ἀμφότερον τῷ ἑνὶ παραγίνεσθαι· ὁ γὰρ τοῦ σωφρονεῖν ἀποστὰς, ἐν ἢ τῷ ἀκολάστῳ πάντως γίνεται βίῳ, καὶ ὁ τὸν ἀκάθαρ- - τον βδελυξάμενος βίον, κατώρθωσεν ἐν τῇ ἀποστροφῇ τοῦ κακοῦ τὸ ἀμόλυντον. Οὕτω καὶ τἄλλα πάντα, δ ταπεινόφρων τῆς ὑπερηφανίας κεχώρισται, καὶ ὁ διὰ τοῦ τύφου ἑαυτὸν ἐξογκώσας, την ταπεινοφροσύνην ἀπώσατο. Καὶ τί χρὴ τὰ καθ᾿ ἕκαστον λέγοντα δια- | τρίβειν; Πῶς ἐπὶ τῶν ἀντικειμένων τῇ φύσει ἡ τοῦ ἑνὸς ἀπουσία θέσις καὶ ὕπαρξις τοῦ ἑτέρου γίνεται, οὕτω τοίνυν ἐχούσης ἡμῶν τῆς προαιρέσεως, κατ' ἐξου σίαν ἔχειν περ ἂν ἐθέλῃ τούτῳ συσχηματίζεσθαι, καλῶς φησι πρὸς τὴν ὡραιωθεῖσαν ὁ λόγος· ὅτι Απο- - στᾶσα μὲν τῆς τοῦ κακοῦ κοινωνίας ἐμοὶ προσήγγι- σας· πλησιάσασα δὲ τῷ ἀπροσίτῳ κάλλει, καὶ αὐτὴ καλὴ γέγονας, οἷόν τι κάτοπτρον τῷ ἐμῷ χαρακτῆρι ἐμμορφωθεῖσα. Κατόπτρῳ γὰρ ἔοικεν ὡς ἀληθῶς τὸ ἀνθρώπινον κατὰ τὰς τῶν προαιρέσεων ἐμφάσεις 1) μεταποιούμενον. "Αν τε γὰρ χρυσὸν ἴδοι, χρυσὸς φαί νεται, καὶ τὰς αὐτὰς αὐγὰς τῆς ὕλης διὰ τῆς ἐμφά σεως δείκνυσιν· ἄν τέ τι τῶν εἰδεχθῶν ἐμφανείη, καὶ τούτου τὸ αἶσχος δι᾿ ὁμοιώσεως ἀπομάσσεται, βάτρα- χόν τινα, ἢ φρῦνον, ἢ σκολόπενδραν, ἢ ἄλλο τι τῶν ἀηδῶν θεαμάτων τῷ οἰκείῳ ὑποκρινόμενον, περ ἂν τούτων εὑρεθῇ ἀντιπρόσωπον. Ἐπειδὴ τοίνυν κατά νώτου τὴν κακίαν ποιησαμένη ή κεκαθαρμένη ψυχή ὑπὸ λόγου, τὸν ἡλιακὸν ἐν ἑαυτῇ κύκλον ἐδέξατο, καὶ τῷ ὀφθέντι ἐν αὐτῇ φωτὶ συνεξέλαμψε, διὰ τοῦτό φησι για πρὸς αὐτὴν ὁ Λόγος, ὅτι Γέγονας ήδη καλὴ πλησιάσασα τῷ ἐμῷ φωτὶ, διὰ τοῦ προσεγγισμοῦ τὴν κοινωνίαν ἐφελκομένη τοῦ κάλλους. Ἰδοὺ εἶ καλὴ, φησίν, ή πλησίον μου. Εἶτα ἐπισχών, καὶ οἷον ἐν προσθήκη τινὶ καὶ ἐπιτάσει γενομένην τοῦ κάλλους αὐτὴν θεασάμενος, -- πάλιν τὸν αὐτὸν ἐπαναλαμβάνει λόγον, εἰπών· Ἰδοὺ εἶ καλή. Ἀλλ᾽ ἐν μὲν τῷ προτέρῳ τὴν πλησίον ὠνόμασεν ἐνταῦθα δὲ τὴν ἐκ τοῦ εἴδους τῶν ὀμμάτων γνωρι- ζομένην· Οφθαλμοί γάρ σου, φησί, περιστερᾶς. Πρότερον μὲν γὰρ ὅτε ἵππῳ ἀφωμοιώθη, ἐν σιαγόνι τε καὶ τραχήλῳ ὁ ἔπαινος ἦν. Νῦν δὲ ὅτε τὸ ἴδιον αὐτ τῆς ἀνεφάνη κάλλος, ἡ τῶν ὀφθαλμῶν χάρις έγκω μιάζεται· ὁ δὲ τῶν ὀφθαλμῶν ἔπαινός ἐστι τὸ περιστε ρᾶς τὰ ὄμματα εἶναι, ὅπερ μοι δοκεῖ τοιαύτην ἐμφαί- νειν διάνοιαν, ἐπειδὴ ταῖς καθαραῖς τῶν ὀμμάτων-D κόραις ὁρᾶται τῶν ἀτενιζόντων τὰ πρόσωπα. Φασὶ γὰρ οἱ τοιαῦτα φυσιολογεῖν ἐπιστήμονες, ὅτι τὰς τῶν εἰδώλων ἐμπτώσεις δεχόμενος, αἳ τῶν ὁρατῶν ἀποῤ- ῥέουσιν, οὕτως ἐνεργεῖ τὴν ὄψιν ὁ ὀφθαλμός. Τούτου χάριν ἔπαινος γίνεται τῆς τῶν ὀφθαλμῶν εὐμορφίας τὸ τῆς περιστερᾶς εἶδος, τὸ ταῖς κόραις αὐτῶν ἐμφαι- νόμενον. Πρὸς ὁ γὰρ ἄν τις ενατενίσῃ, τοῦτο δέχεται ἐν ἑαυτῷ τὸ ὁμοίωμα. Ἐπεὶ οὖν μηκέτι πρὸς σάρκα καὶ αἷμα βλέπων, πρὸς τὸν πνευματικὸν βίον ὁρᾷ, καθώς φησιν ὁ ᾿Απόστολος, ζῶν πνεύματι, καὶ πνεύ- ματι στοιχῶν, καὶ τὰς πράξεις τοῦ σώματος θανατῶν τῷ πνεύματι, καὶ ὅλος δι᾿ ὅλου πνευματικὸς γενόμε- νος, οὐ ψυχικὸς, οὐδὲ σάρκινος· τούτου χάριν μαρ ν, IN CANTICA CANTIC. HOMILIA IV. B – A signal characterem sereno ac tranquillo minime- que perturbato statu animæ. Evenit ergo, ut virtute a vitio disjuncta sine medio, non possint utraque uni simul adesse: qui enim recessit a temperautia, versatur ominino in vita dissoluta et minime frugali, et qui vitam abominatur immundam, ita se gerit ut in aversando malo maneat impollutus. Ita etiam de cateris : qui est humilis, separatur a superbia, et qui per fastum intumuit, repellit humilitatem. Et quid opus est immorari in dicendis singulis, quemadmodum in iis quæ sibi inter se adversantur natura, absentia unius sit positio et subsistentia. alterius ? Cum sit ergo in potestate nostri liberi arbitrii, ei similem figuram cui voluerit suscipere, ei quæ pulchra facta est recte dicit oratio : A mali quidem societate recedens mihi appropinquasti : appropinquans autem primariæ et exemplari pul- chritudini, ipsa quoque pulchra es, veluti quoddam speculum conformata meo characteri. Homo enim revera speculo est similis factus, formas suscipiens ex simulacris institutorum et liberarum electio- num. Sive enim aurum viderit, aurum apparet, et eumdem materiæ splendorem præ se fert : sive etiam quidpiam deforme apparuerit, eamdem etiam tur- pitudinem exprimit per assimilationem, utpote ranam aliquam, aut bufonem, aut scolopendram, aut aliquod aliud injucundum spectaculum, sua forma referens quod inventum fuerit eis adversum. Quoniam ergo expulso a tergo vitio, expurgata & Verbo anima, solis circulum in se suscepit, et simul reluxit cum luce quæ in ipsa apparuit, propterea ei dicit Verbum: Pulchra facta es, quæ meæ luci appropinquasti, per appropinquationem acquirens communionem pulchritudinis. Ecce es, inquit, pulchra, propinqua mea. Deinde cum se cohibuisset, et eam veluti in quadam additione et accessione contemplatus esset pulchritudinis, rursus eamdem repetit orationem, dicens : Ecce pulchra es. Sed prius quidem eam nominavit propinquam : bic autem eam quæ cognoscitur ex specie oculo- rum, Oculi enim tui columbæ. Prius enim quando equo fuit assimilata, laus erat in maxilla et collo. Nunc autem cum ejus propria apparuit pulchritu- do, laudatur gratia et decor ejus oculorum. Laus autem ejus oculorum, quod sint oculi columbæ. Quod quidem mihi videtur hunc sensum indicare, quandoquidem in pupillis oculorum cernuntur fa- cies eorum qui fixis intuentur oculis. Dicunt enim hi qui sunt præditi scientia hujusmodi rerúmi na- turalium, quod simulacrorum incursiones exci- piens, quæ exeunt ex rebus aspectabilibus, ita vi- sum in operationem deducit oculus. Hac de causa laus oculorum pulchritudinis est forma columba, quæ apparet in eorum pupillis. In quod enim defixerit .. oculos, ejus in se suscipit similitudinem. Quoniam ergo qui non amplius aspicit ad carnem et sangui- nem, ad vitam aspicit spiritualem, sicut dicit Apostolus, vivificans, spiritu ambulans ", et cor- so Galat. sqq.

Α τυρεῖται ἡ τῆς σωματικῆς προσπαθείας ἀπηλλαγμένη Β ποθούσης κατωνομάσθη. ψυχή, τὸ τῆς περιστερᾶς εἶδος ἐν τοῖς ὄμμασιν ἔχειν, τουτέστι τὸν χαρακτῆρα τῆς πνευματικῆς ζωῆς τῷ διορατικῷ τῆς ψυχῆς ἐναυγάζεσθαι. Ἐπεὶ οὖν γέν γονε καθαρὸς ὁ αὐτῆς ὀφθαλμὸς δεκτικὸς τοῦ τῆς περιστερᾶς χαρακτῆρος, διὰ τοῦτο χωρεῖ καὶ τοῦ νυμφίου τὸ κάλλος θεάσασθαι. Νῦν γὰρ πρῶτον ἡ παρθένος ἀτενίζει τῇ τοῦ νυμφίου μορφή, ὅτε ἔσχε την περιστερὰν ἐν τοῖς ὄμμασιν. Οὐδεὶς γὰρ δύναται Κύ ριον Ἰησοῦν εἰπεῖν, εἰ μὴ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ· καί ε φησιν· Ἰδοὺ εἶ καλὸς, ἀδελφιδός μου, καί γε ὡραῖος. Αφ᾿ οὗ γὰρ οὐδὲν ἄλλο μοι καλὸν εἶναι δοκεῖ, ἀλλ᾽ ἀπεστράφην πάντα ὅσα τὸ πρότερον ἐν καλοῖς ἐνομία ζετο, οὐκέτι μοι πεπλάνηται ἡ τοῦ καλοῦ κρίσις, ὥστε · ἄλλο τι παρὰ σὲ καλὸν οἴεσθαι· οὐκ ἔπαινός τις ἀν· θρώπινος, οὐ δόξα, οὐ περιφάνεια, οὐ κοσμική δύνα- μις. Ταῦτα γὰρ τοῖς πρὸς τὴν αἴσθησιν βλέπουσιν, ἐπικέχρωσται μὲν τῇ τοῦ καλοῦ φαντασίᾳ, οὐ μήν ἐστιν ὅπερ νομίζεται. Πῶς γὰρ ἄν τι εἴη καλὸν, δ μηδὲ ὅλως ἔστι καθ' ὑπόστασιν ; Τὸ γὰρ ἐν τῷ κόσμῳ το τούτῳ τετιμημένον, ἐν μόνῃ τῇ οἰήσει τῶν νομιζόντων είναι, τὸ εἶναι ἔχει. Σὺ δὲ ἀληθῶς εἶ καλός· οὐ καλὸς δὲ μόνον, ἀλλ' αὐτῇ τῇ τοῦ καλοῦ οὐσίᾳ ἀεὶ τοιοῦτος ὑπάρχων, πάντοτε ὢν ὅπερ εἴ· οὔτε κατὰ καιρὸν ἀν- θῶν, οὔτε ἐπὶ καιροῦ πάλιν ἀποβάλλων τὸ ἄνθος Γ ἀλλὰ τῇ ἀἰδιότητι τῆς ζωῆς συμπαρατείνων τὴν ὥραν ᾧ ὄνομα ή φιλανθρωπία. Ο γὰρ ἐξ Ἰούδα ἀνατείλας ἡμῖν Χριστὸς, ἀδελφὸς δὲ ὁ Ἰουδαίων λαὸς τοῦ ἐξ ἐθνῶν σοι προσιόντος, καλῶς διὰ τὴν ἐν σαρκὶ γεγε- νημένην τῆς θεότητός σου φανέρωσιν, ἀδελφιδὸς τῆς ἐι Εἶτα ἐπήγαγε, Προσκλίνη ἡμῶν σύσκιος. Τους ἐστιν, ἔγνω σε, ἤτοι γνώσεται ἡ ἀνθρωπίνη φύσις, σύσκιον τῇ οἰκονομία γενόμενον. "Ηλθες γὰρ σύ, φη- σὶν, ὁ καλὸς, ὁ ἀδελφιδὸς, ὁ ὡραῖος, πρὸς τῇ κλίνη ἡμῶν σύσκιος γενόμενος. Εἰ γὰρ μὴ συνεσκίασας αὐτὸς ἑαυτὸν, τὴν ἄκρατον τῆς θεότητος ἀκτῖνα συγ καλύψας τῇ τοῦ δούλου μορφῇ, τίς ἂν ὑπέστη σου τὴν ἐμφάνειαν ; Οὐδεὶς γὰρ ὄψεται πρόσωπον Θεοῦ, καὶ ζήσεται. Ἦλθες τοίνυν ὁ ὡραῖος, ἀλλ' ὡς χωροῦ- μεν δέξασθαι, τοιοῦτος γενόμενος. Ἦλθες τὰς τῆς θεότητος ἀκτῖνας τῇ περιβολῇ συσκιάσας τοῦ σώμα τος. Πῶς γὰρ ἂν ἐχώρησε θνητὴ καὶ ἐπίκηρος φύσις τῇ ἀκηράτῳ καὶ ἀπροσίτῳ συζυγία συναρμοσθῆναι, εἰ μὴ τοῖς ἐν σκότει ζῶσιν ἡμῖν ἡ σκιὰ τοῦ σώματος πρὸς τὸ φῶς ἐμεσίτευσε ; Κλίνην δὲ ὀνομάζει ἡ νύμφη, τῇ τροπικῇ σημασία τὴν πρὸς τὸ θεῖον ἀνάκρασιν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως ἑρμηνεύουσα. Ὡς καὶ ὁ μέγας Απόστολος ἁρμόζεται τῷ Χριστῷ τὴν παρθένον ἡμᾶς, καὶ νυμφοστολεῖ τὴν ψυχὴν, καὶ τὴν προσκόλ- λησιν τῶν δύο εἰς ἑνὸς σώματος κοινωνίαν τὸ μέγα μυστήριον εἶναι λέγει τῆς τοῦ Χριστοῦ πρὸς τὴν Ἐκκλησίαν ἑνώσεως. Εἰπὼν γὰρ ὅτι Ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν, ἐπήγαγεν· ὅτι τὸ μυστήριον τοῦτο μέγα ἐστίν· ἐγὼ δὲ λέγω εἰς Χριστὸν καὶ εἰς τὴν Εκκλησίαν. Διὰ τοῦτο τοίνυν τὸ μυστήριον, κλίνην ἡ S. GREGORII NYSSENI . poris actiones spiritu mortifcans, totus effe- ctus spiritualis, non animalis, neque carnalis : hac de causa fertur testimonium de anima liberata a corporali affectione, quod habeat speciem columbæ in oculis : hoc est, quod character vitæ spiritualis illustretur perspiciente animi facultate. Quoniam ergo purus factus est ejus oculus capax characteris columbæ, propterea in eam etianı cadit ut com- templetur sponsi pulchritudinem. Nunc enim pri- mum virgo in sponsi formam intendit oculos, quo- niam columbam habebat in oculis. Nemo enim po- test dicere Dominum Jesum, inquit, nisi in Spiritu sancto " : et dicit: Ecce pulcher es, patruelis meus, et formosus. Ex quo enim nihil aliud mihi videtur esse pulchrum, sed aversatus sum omnia quæ antea reputabantur in bonis ac pulchris, non amplius B mihi aberrat de bono judicium, ut aliquid aliud exsistimem præter te esse bonum ac pulchrum : non ullum honorem humanum, non gloriam, non splendorem mundanum, non potentiam. Hæc enim iis qui aspiciunt ad sensum, boni quidem specie sunt illita, sed non sunt id quod putantur. X Quomodo enim fuerit pulchrum, quod nullo modo consistit ? Nam quod in hoc mundo est honoratum, suam habet essentiam in sola existimatione eorum qui esse existimant. Tu autem vere pulcher: nou solum pulcher, sed ipsa boni essentia semper talis es omnino id quod es: nec in tempore florens, nec in tempore rursus florem abjiciens, sed cum vitæ aeternitate simul extendens speciem ac decorem : cui nomen fuit benignitas et charitas in homines. Nam C qni ex Juda nobis ortus est Christus, est autem Judalcus populus frater ejus qui ad te accedit ex gontibus propter tui in carne factam manifestationem, dicitur patruelis ejus quæ amat. Deinde subjungit, Lectus noster umbrosus. Hoc est, te cognovit, aut cognoscet humana natura, umbrosum factum per dispensationem. Venisti enim, inquit, tu pulcher et decorus patruelis meus ad le- ctum nostrum factus umbrosus. Nisi enim ipse teip sum obumbrasses, dum per servi formam merum radium divinitatis obvelasti, quis tuam sustinuisset apparitionem ? Nullus enim unquam videbit fa- ciem Domini, et vivet ". Venisti ergo speciosus, sed talis effectus ut te possemus suscipere. Venisti adumbratis radiis divinitatis integumento corporis. Quemadmodum enim potuisset mortalis natura, et in quam cadit interitus, conjungi cum ea quæ interitui minime est obnoxia, et ad quam non patet aditus, nisi nobis viventibus in tenebris, umbra D corporis fuisset interjecta inter lucem ? Lectum autem nominat sponsa, tropica significatione in- terpretans humanæ naturæ cum divina contempe- rationen. Quomodo etiam magnus Apostolus de- spondet nos virginem Christo, animamque ornat tanquam sponsam, et duorum conjunctionem ad unius corporis unionem magnum dicit esse myste- rium ac sacramentum unionis Christi cum Eccle- sia. Cum enim dixisset, Erunt duo in unam car- nem, subjungit: Sacramentum hoc magnum est; ego + Cor. XII, 3. ** Exod. xxxi, 20.

Α τυρεῖται ἡ τῆς σωματικῆς προσπαθείας ἀπηλλαγμένη Β ποθούσης κατωνομάσθη. ψυχή, τὸ τῆς περιστερᾶς εἶδος ἐν τοῖς ὄμμασιν ἔχειν, τουτέστι τὸν χαρακτῆρα τῆς πνευματικῆς ζωῆς τῷ διορατικῷ τῆς ψυχῆς ἐναυγάζεσθαι. Ἐπεὶ οὖν γέν γονε καθαρὸς ὁ αὐτῆς ὀφθαλμὸς δεκτικὸς τοῦ τῆς περιστερᾶς χαρακτῆρος, διὰ τοῦτο χωρεῖ καὶ τοῦ νυμφίου τὸ κάλλος θεάσασθαι. Νῦν γὰρ πρῶτον ἡ παρθένος ἀτενίζει τῇ τοῦ νυμφίου μορφή, ὅτε ἔσχε την περιστερὰν ἐν τοῖς ὄμμασιν. Οὐδεὶς γὰρ δύναται Κύ ριον Ἰησοῦν εἰπεῖν, εἰ μὴ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ· καί ε φησιν· Ἰδοὺ εἶ καλὸς, ἀδελφιδός μου, καί γε ὡραῖος. Αφ᾿ οὗ γὰρ οὐδὲν ἄλλο μοι καλὸν εἶναι δοκεῖ, ἀλλ᾽ ἀπεστράφην πάντα ὅσα τὸ πρότερον ἐν καλοῖς ἐνομία ζετο, οὐκέτι μοι πεπλάνηται ἡ τοῦ καλοῦ κρίσις, ὥστε · ἄλλο τι παρὰ σὲ καλὸν οἴεσθαι· οὐκ ἔπαινός τις ἀν· θρώπινος, οὐ δόξα, οὐ περιφάνεια, οὐ κοσμική δύνα- μις. Ταῦτα γὰρ τοῖς πρὸς τὴν αἴσθησιν βλέπουσιν, ἐπικέχρωσται μὲν τῇ τοῦ καλοῦ φαντασίᾳ, οὐ μήν ἐστιν ὅπερ νομίζεται. Πῶς γὰρ ἄν τι εἴη καλὸν, δ μηδὲ ὅλως ἔστι καθ' ὑπόστασιν ; Τὸ γὰρ ἐν τῷ κόσμῳ το τούτῳ τετιμημένον, ἐν μόνῃ τῇ οἰήσει τῶν νομιζόντων είναι, τὸ εἶναι ἔχει. Σὺ δὲ ἀληθῶς εἶ καλός· οὐ καλὸς δὲ μόνον, ἀλλ' αὐτῇ τῇ τοῦ καλοῦ οὐσίᾳ ἀεὶ τοιοῦτος ὑπάρχων, πάντοτε ὢν ὅπερ εἴ· οὔτε κατὰ καιρὸν ἀν- θῶν, οὔτε ἐπὶ καιροῦ πάλιν ἀποβάλλων τὸ ἄνθος Γ ἀλλὰ τῇ ἀἰδιότητι τῆς ζωῆς συμπαρατείνων τὴν ὥραν ᾧ ὄνομα ή φιλανθρωπία. Ο γὰρ ἐξ Ἰούδα ἀνατείλας ἡμῖν Χριστὸς, ἀδελφὸς δὲ ὁ Ἰουδαίων λαὸς τοῦ ἐξ ἐθνῶν σοι προσιόντος, καλῶς διὰ τὴν ἐν σαρκὶ γεγε- νημένην τῆς θεότητός σου φανέρωσιν, ἀδελφιδὸς τῆς ἐι Εἶτα ἐπήγαγε, Προσκλίνη ἡμῶν σύσκιος. Τους ἐστιν, ἔγνω σε, ἤτοι γνώσεται ἡ ἀνθρωπίνη φύσις, σύσκιον τῇ οἰκονομία γενόμενον. "Ηλθες γὰρ σύ, φη- σὶν, ὁ καλὸς, ὁ ἀδελφιδὸς, ὁ ὡραῖος, πρὸς τῇ κλίνη ἡμῶν σύσκιος γενόμενος. Εἰ γὰρ μὴ συνεσκίασας αὐτὸς ἑαυτὸν, τὴν ἄκρατον τῆς θεότητος ἀκτῖνα συγ καλύψας τῇ τοῦ δούλου μορφῇ, τίς ἂν ὑπέστη σου τὴν ἐμφάνειαν ; Οὐδεὶς γὰρ ὄψεται πρόσωπον Θεοῦ, καὶ ζήσεται. Ἦλθες τοίνυν ὁ ὡραῖος, ἀλλ' ὡς χωροῦ- μεν δέξασθαι, τοιοῦτος γενόμενος. Ἦλθες τὰς τῆς θεότητος ἀκτῖνας τῇ περιβολῇ συσκιάσας τοῦ σώμα τος. Πῶς γὰρ ἂν ἐχώρησε θνητὴ καὶ ἐπίκηρος φύσις τῇ ἀκηράτῳ καὶ ἀπροσίτῳ συζυγία συναρμοσθῆναι, εἰ μὴ τοῖς ἐν σκότει ζῶσιν ἡμῖν ἡ σκιὰ τοῦ σώματος πρὸς τὸ φῶς ἐμεσίτευσε ; Κλίνην δὲ ὀνομάζει ἡ νύμφη, τῇ τροπικῇ σημασία τὴν πρὸς τὸ θεῖον ἀνάκρασιν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως ἑρμηνεύουσα. Ὡς καὶ ὁ μέγας Απόστολος ἁρμόζεται τῷ Χριστῷ τὴν παρθένον ἡμᾶς, καὶ νυμφοστολεῖ τὴν ψυχὴν, καὶ τὴν προσκόλ- λησιν τῶν δύο εἰς ἑνὸς σώματος κοινωνίαν τὸ μέγα μυστήριον εἶναι λέγει τῆς τοῦ Χριστοῦ πρὸς τὴν Ἐκκλησίαν ἑνώσεως. Εἰπὼν γὰρ ὅτι Ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν, ἐπήγαγεν· ὅτι τὸ μυστήριον τοῦτο μέγα ἐστίν· ἐγὼ δὲ λέγω εἰς Χριστὸν καὶ εἰς τὴν Εκκλησίαν. Διὰ τοῦτο τοίνυν τὸ μυστήριον, κλίνην ἡ S. GREGORII NYSSENI . poris actiones spiritu mortifcans, totus effe- ctus spiritualis, non animalis, neque carnalis : hac de causa fertur testimonium de anima liberata a corporali affectione, quod habeat speciem columbæ in oculis : hoc est, quod character vitæ spiritualis illustretur perspiciente animi facultate. Quoniam ergo purus factus est ejus oculus capax characteris columbæ, propterea in eam etianı cadit ut com- templetur sponsi pulchritudinem. Nunc enim pri- mum virgo in sponsi formam intendit oculos, quo- niam columbam habebat in oculis. Nemo enim po- test dicere Dominum Jesum, inquit, nisi in Spiritu sancto " : et dicit: Ecce pulcher es, patruelis meus, et formosus. Ex quo enim nihil aliud mihi videtur esse pulchrum, sed aversatus sum omnia quæ antea reputabantur in bonis ac pulchris, non amplius B mihi aberrat de bono judicium, ut aliquid aliud exsistimem præter te esse bonum ac pulchrum : non ullum honorem humanum, non gloriam, non splendorem mundanum, non potentiam. Hæc enim iis qui aspiciunt ad sensum, boni quidem specie sunt illita, sed non sunt id quod putantur. X Quomodo enim fuerit pulchrum, quod nullo modo consistit ? Nam quod in hoc mundo est honoratum, suam habet essentiam in sola existimatione eorum qui esse existimant. Tu autem vere pulcher: nou solum pulcher, sed ipsa boni essentia semper talis es omnino id quod es: nec in tempore florens, nec in tempore rursus florem abjiciens, sed cum vitæ aeternitate simul extendens speciem ac decorem : cui nomen fuit benignitas et charitas in homines. Nam C qni ex Juda nobis ortus est Christus, est autem Judalcus populus frater ejus qui ad te accedit ex gontibus propter tui in carne factam manifestationem, dicitur patruelis ejus quæ amat. Deinde subjungit, Lectus noster umbrosus. Hoc est, te cognovit, aut cognoscet humana natura, umbrosum factum per dispensationem. Venisti enim, inquit, tu pulcher et decorus patruelis meus ad le- ctum nostrum factus umbrosus. Nisi enim ipse teip sum obumbrasses, dum per servi formam merum radium divinitatis obvelasti, quis tuam sustinuisset apparitionem ? Nullus enim unquam videbit fa- ciem Domini, et vivet ". Venisti ergo speciosus, sed talis effectus ut te possemus suscipere. Venisti adumbratis radiis divinitatis integumento corporis. Quemadmodum enim potuisset mortalis natura, et in quam cadit interitus, conjungi cum ea quæ interitui minime est obnoxia, et ad quam non patet aditus, nisi nobis viventibus in tenebris, umbra D corporis fuisset interjecta inter lucem ? Lectum autem nominat sponsa, tropica significatione in- terpretans humanæ naturæ cum divina contempe- rationen. Quomodo etiam magnus Apostolus de- spondet nos virginem Christo, animamque ornat tanquam sponsam, et duorum conjunctionem ad unius corporis unionem magnum dicit esse myste- rium ac sacramentum unionis Christi cum Eccle- sia. Cum enim dixisset, Erunt duo in unam car- nem, subjungit: Sacramentum hoc magnum est; ego + Cor. XII, 3. ** Exod. xxxi, 20.

παρθένος ψυχὴ τὴν πρὸς τὸ θεῖον κοινωνίαν ὠνόμασε. Ταύτην δὲ οὐκ ἄλλως ἦν δυνατόν γενέσθαι, εἰ μὴ διὰ τοῦ συσκιον ἡμῖν διὰ τοῦ σώματος ἐπιφανῆναι τὸν Κύ- ριον. ὺς οὐ νυμφίος μόνον, ἀλλὰ καὶ οἰκοδόμος ἐστὶν, - αὐτὸς ἐν ἡμῖν καὶ τεχνιτεύων τὸν οἶκον, καὶ ὅλης τῆς – τέχνης γινόμενος. Οροφον γὰρ ἐπιβάλλει τῷ οἴκῳ, διὰ τῆς ἀσήπτου ὕλης καλλωπίζων τὸ ἔργον· τοιαύτη δέ ἐστιν ἡ κέδρος καὶ ἡ κυπάρισσος, ὧν ὁ ἐγκείμενος τοῖς ξύλοις τόνος, πάσης σηπτικῆς αἰτίας κρείττων ἐστὶν, οὐ χρόνῳ είκων, οὐ σῆτας φύων, οὐκ εὐρῶτι φθει- ρόμενος. Εκ τούτων κέδροι μὲν, διὰ τὸ ἐπιμήκεις εἶναι, τὰ πλάτη τοῦ οἴκου τῷ ὀρόφῳ διαλαμβάνουσιν· αἱ δὲ κυπάρισσοι διὰ τῆς λεγομένης φατνώσεως, την ἔνδοθεν τοῦ οἴκου κατασκευὴν ὡραΐζουσιν. Έχει δὲ Εx ἡ λέξις οὕτως· Δοκοὶ οἴκων ἡμῶν κέδροι. Φατνή- - ματα ἡμῶν κυπάρισσος. Πάντως δὲ τὰ δηλούμενα Β διὰ τῶν ξύλων αἰνίγματα, φανερὰ τοῖς ἐπακολουθοῦσι τῷ εἰρμῷ τῆς διανοίας ἐστίν. Βροχὴν ὀνομάζει τὰς ποικίλας τῶν πειρασμῶν προσβολὰς ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ Κύριος, λέγων ἐπὶ τοῦ καλῶς τὴν οἰκίαν ἐπὶ τὴν " πέτραν οἰκοδομήσαντος, ὅτι Κατέβη ἡ βροχὴ, καὶ ἔπνευσαν οἱ ἄνεμοι, καὶ ἦλθον οἱ ποταμοὶ, καὶ ἀπαθὲς ἔμεινεν ἐν τούτοις τὸ οἰκοδόμημα. Ταύτης οὖν ἔνεκεν τῆς κακῆς ἐπομβρίας, χρεία τοιούτων ἡμῖν ἐστι δοκῶν. Αὗται δ' ἂν εἶεν αἱ ἀρεταὶ, αἱ τὰς - τῶν πειρασμῶν ἐπιῤῥοὰς ἐντὸς ἑαυτῶν οὐ προσίεν. ται. στεῤῥαί τε οὖσαι καὶ ἀνένδοτοι, καὶ τὸ πρὸς κακίαν ἀμάλακτον ἐν τοῖς πειρασμοῖς διασώζουσαι. Μάθοιμεν δ᾽ ἂν τὸ λεγόμενον, τὴν ἐν τῷ Ἐκκλη- σιαστῇ ῥῆσιν τῷ προκειμένῳ συνεξετάσαντες. Ἐκεῖ γάρ φησιν· Ἐν ὀκνηρίαις ταπεινωθήσεται ἡ δόξα κωσις, καὶ ἐν ἀργίᾳ χειρῶν στάζει ἡ οἰκία. Ωσ περ γὰρ εἰ ἀσθενῆ τε καὶ ἄτονα ὑπὸ λεπτότητος εἴη τὰ ξύλα τὰ διειληφότα τὸν ὄροφον, ὀκνηρῶς δὲ ἔχῃ πρὸς τὴν τοῦ σώματος ἐπιμέλειαν ὁ τοῦ οἴκου δε-- σπότης, οὐδὲν ἀπώνατο τῆς στέγης, τοῦ ὄμβρου διὰ σταγόνων εισρέοντος. Κοιλαίνεται γὰρ ἐξ ἀνάγκης ὁ ὄροφος, εἴχων τῷ βάρει τοῦ ὕδατος, καὶ οὐκ ἀντέχει τῶν ξύλων ἡ ἀτονία πρὸς τὴν τοῦ βάρους προσβολήν ὑποκλάζουσα. Διὰ τοῦτο ἐπὶ τὰ ἐντὸς διαδίδοται τὸν ἐναπειλημμένον τῇ κοιλότητι ὕδωρ, καὶ αἱ σταγόνες αὗται κατὰ τὸν παροιμιώδη λόγον ἐκβάλλουσιν ἐκ τοῦ ἰδίου οίκου τὸν ἄνθρωπον ἐν τῇ ἡμέρᾳ τοῦ ὑε τοῦ. Οὕτως τῷ τῆς παραβολῆς αἰνίγματι διακελεύε- ται διὰ τῆς τῶν ἀρετῶν εὐτονίας ἀνενδότους είναι η πρὸς τὰς τῶν πειρασμῶν ἐπιρροὰς, μήποτε μαλακι σθέντες διὰ τῆς τῶν παθημάτων συμπτώσεως κοίλοι γενώμεθα, καὶ τὴν ἐπιῤῥούντων * τοιούτων ὑδάτων ἔξωθεν ἐπὶ τὴν καρδίαν εἰσρέουσαν ἐντὸς τῶν τα μιείων παραδεξώμεθα, δι' ὧν φθείρεται ἡμῖν τὰ ἀπόθετα. Αἱ δὲ κέδροι αὗται τοῦ Λιβάνου, ἃς ἐφύ- τευσεν ὁ Κύριος, αἷς ἐννοσεύσουσι τὰ στρουθία, ὧν ἡ τοῦ ἐρωδιοῦ καλιὰ καθηγεῖται. Αὗται τοίνυν αἱ κέδροι, αἱ ἀρεται, τὸν οἶκον τῆς νυμφικῆς πα στάδος κατασφαλίζονται, αἷς ἐννοσεύσουσιν αἱ ψυχαί, στρουθία γινόμενα, καὶ τῶν παγίδων ὑπεριπτά- μεναι, ὧν καθηγεῖται ἡ τοῦ ἐρωδιοῦ καλιὰ, ἣν οι IN CANTICA CANTIC. HOMILIA IV. A autem dico in Christo et Ecclesia 43. Propter hoc ergo sacramentum, lectum anima virgo nominavit cum Deo conjunctionem ac societatem. Fieri autem bene non poterat ut ea esset, nisi per hoc quod Domi- · nus umbrosus per corpus nobis apparuit. Qui non solum est sponsus, sed etiam ipse ædificator in no- bis fuit domus, et domus architectus et artis ına- teria. Tectum enim imponit domui, opus ornans per materiam quæ nequit putreferi; talis est autem cedrus et cupressus, quarum virtus quæ inest li- gnis, est potentior quavis causa putrefactionis, non tempori cedens, non tineas procreans, non situ veniens ad interitum. his, cedri, propterea quod sunt procera, latitudinem domus tecto occupant. Cupressi autem per ea quæ dicuntur laquearia, sunt decori internæ operis constructioni. Dictionis au- tem ita habet contextus: Trabes domorum nostra- rum cedri. Laquearia nostra cupressi. Quæ autem per ligna significantur ænigmata, sunt plane mani- festa iis qui sensus consequuntur seriem. Imbremn vocat Dominus in Evangeliis varios insultus tentatio- num, dicens de eo qui recte domum ædificaret supra petrain: Venit imber, faverunt venti, et venerunt fuvii, et ab iis illæsum mansil ædificium **. Propter malam ergo hanc pluviam, opus est nobis hujusmodi tra- bibus. Ex autem fuerint virtutes, quæ tentationum insultus in se non admittunt, ut quæ sint fruæ ac solidæ, nec facile cedant, et huc servent, ut in tentationibus minime emolliantur a vitio. Quod au- tem dicitur, intelligemus, si cum eo quod est pro- positum simul examinayerimus dictionis contextum, qui est in Ecclesiaste. Illic enim dicit : In pigritiis humiliabitur contignatio, et in otio manuum per- stillat domus 4. Quomodo enim si ligna quæ tectumn continent, sint infirma et imbecilla, ad domus au- tem curanı gerendam sit piger paterfamilias, tectum nihil profuerit cum imber per stillas influat; te- ctum enim necessario cavatur cedens aquæ pon- deri; nec lignorum imbecillitas resistit, fracta ab insultu ponderis : propterea subit interna, quæ in concavitatibus intercipitur aqua, ipsæque stillæ, ut est in proverbiis, hominem domo expellunt in tem- pore pluviæ; ita nobis in ænigmate parabolæ præ- cipit, per virtutum robur ac frmitatem non cedere furionibus tentationum : ne per animi motuun emolliti incursionem, ejusmodi aquarum extrinse- cus in cor influentium influxum admittamus intra penetralia, per quas nobis pereant quæ sunt repo- sita. Hæ autem cedri Libani, quas plantavit Domi- nus, in quibus nidificant volucres ", inter quas præcipuus est nidus herodii ; hæ ergo cedri, nempe virtutes, muniunt domum nuptialis thalami, in quibus nidificant animæ effectæ volucres, inter quas principatum tenet herodii nidus, quem domum vocat Scriptura. Aiunt autem hanc avem odio habere coitum, et quadam naturæ necessitate in- ter se copulari clamantes, et ægre ferentes, et tri- ** Ephes. v, 31, 32. * Matth. vii, sqq. * Eccle. x, 18. Psal. cii, 16.

παρθένος ψυχὴ τὴν πρὸς τὸ θεῖον κοινωνίαν ὠνόμασε. Ταύτην δὲ οὐκ ἄλλως ἦν δυνατόν γενέσθαι, εἰ μὴ διὰ τοῦ συσκιον ἡμῖν διὰ τοῦ σώματος ἐπιφανῆναι τὸν Κύ- ριον. ὺς οὐ νυμφίος μόνον, ἀλλὰ καὶ οἰκοδόμος ἐστὶν, - αὐτὸς ἐν ἡμῖν καὶ τεχνιτεύων τὸν οἶκον, καὶ ὅλης τῆς – τέχνης γινόμενος. Οροφον γὰρ ἐπιβάλλει τῷ οἴκῳ, διὰ τῆς ἀσήπτου ὕλης καλλωπίζων τὸ ἔργον· τοιαύτη δέ ἐστιν ἡ κέδρος καὶ ἡ κυπάρισσος, ὧν ὁ ἐγκείμενος τοῖς ξύλοις τόνος, πάσης σηπτικῆς αἰτίας κρείττων ἐστὶν, οὐ χρόνῳ είκων, οὐ σῆτας φύων, οὐκ εὐρῶτι φθει- ρόμενος. Εκ τούτων κέδροι μὲν, διὰ τὸ ἐπιμήκεις εἶναι, τὰ πλάτη τοῦ οἴκου τῷ ὀρόφῳ διαλαμβάνουσιν· αἱ δὲ κυπάρισσοι διὰ τῆς λεγομένης φατνώσεως, την ἔνδοθεν τοῦ οἴκου κατασκευὴν ὡραΐζουσιν. Έχει δὲ Εx ἡ λέξις οὕτως· Δοκοὶ οἴκων ἡμῶν κέδροι. Φατνή- - ματα ἡμῶν κυπάρισσος. Πάντως δὲ τὰ δηλούμενα Β διὰ τῶν ξύλων αἰνίγματα, φανερὰ τοῖς ἐπακολουθοῦσι τῷ εἰρμῷ τῆς διανοίας ἐστίν. Βροχὴν ὀνομάζει τὰς ποικίλας τῶν πειρασμῶν προσβολὰς ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ Κύριος, λέγων ἐπὶ τοῦ καλῶς τὴν οἰκίαν ἐπὶ τὴν " πέτραν οἰκοδομήσαντος, ὅτι Κατέβη ἡ βροχὴ, καὶ ἔπνευσαν οἱ ἄνεμοι, καὶ ἦλθον οἱ ποταμοὶ, καὶ ἀπαθὲς ἔμεινεν ἐν τούτοις τὸ οἰκοδόμημα. Ταύτης οὖν ἔνεκεν τῆς κακῆς ἐπομβρίας, χρεία τοιούτων ἡμῖν ἐστι δοκῶν. Αὗται δ' ἂν εἶεν αἱ ἀρεταὶ, αἱ τὰς - τῶν πειρασμῶν ἐπιῤῥοὰς ἐντὸς ἑαυτῶν οὐ προσίεν. ται. στεῤῥαί τε οὖσαι καὶ ἀνένδοτοι, καὶ τὸ πρὸς κακίαν ἀμάλακτον ἐν τοῖς πειρασμοῖς διασώζουσαι. Μάθοιμεν δ᾽ ἂν τὸ λεγόμενον, τὴν ἐν τῷ Ἐκκλη- σιαστῇ ῥῆσιν τῷ προκειμένῳ συνεξετάσαντες. Ἐκεῖ γάρ φησιν· Ἐν ὀκνηρίαις ταπεινωθήσεται ἡ δόξα κωσις, καὶ ἐν ἀργίᾳ χειρῶν στάζει ἡ οἰκία. Ωσ περ γὰρ εἰ ἀσθενῆ τε καὶ ἄτονα ὑπὸ λεπτότητος εἴη τὰ ξύλα τὰ διειληφότα τὸν ὄροφον, ὀκνηρῶς δὲ ἔχῃ πρὸς τὴν τοῦ σώματος ἐπιμέλειαν ὁ τοῦ οἴκου δε-- σπότης, οὐδὲν ἀπώνατο τῆς στέγης, τοῦ ὄμβρου διὰ σταγόνων εισρέοντος. Κοιλαίνεται γὰρ ἐξ ἀνάγκης ὁ ὄροφος, εἴχων τῷ βάρει τοῦ ὕδατος, καὶ οὐκ ἀντέχει τῶν ξύλων ἡ ἀτονία πρὸς τὴν τοῦ βάρους προσβολήν ὑποκλάζουσα. Διὰ τοῦτο ἐπὶ τὰ ἐντὸς διαδίδοται τὸν ἐναπειλημμένον τῇ κοιλότητι ὕδωρ, καὶ αἱ σταγόνες αὗται κατὰ τὸν παροιμιώδη λόγον ἐκβάλλουσιν ἐκ τοῦ ἰδίου οίκου τὸν ἄνθρωπον ἐν τῇ ἡμέρᾳ τοῦ ὑε τοῦ. Οὕτως τῷ τῆς παραβολῆς αἰνίγματι διακελεύε- ται διὰ τῆς τῶν ἀρετῶν εὐτονίας ἀνενδότους είναι η πρὸς τὰς τῶν πειρασμῶν ἐπιρροὰς, μήποτε μαλακι σθέντες διὰ τῆς τῶν παθημάτων συμπτώσεως κοίλοι γενώμεθα, καὶ τὴν ἐπιῤῥούντων * τοιούτων ὑδάτων ἔξωθεν ἐπὶ τὴν καρδίαν εἰσρέουσαν ἐντὸς τῶν τα μιείων παραδεξώμεθα, δι' ὧν φθείρεται ἡμῖν τὰ ἀπόθετα. Αἱ δὲ κέδροι αὗται τοῦ Λιβάνου, ἃς ἐφύ- τευσεν ὁ Κύριος, αἷς ἐννοσεύσουσι τὰ στρουθία, ὧν ἡ τοῦ ἐρωδιοῦ καλιὰ καθηγεῖται. Αὗται τοίνυν αἱ κέδροι, αἱ ἀρεται, τὸν οἶκον τῆς νυμφικῆς πα στάδος κατασφαλίζονται, αἷς ἐννοσεύσουσιν αἱ ψυχαί, στρουθία γινόμενα, καὶ τῶν παγίδων ὑπεριπτά- μεναι, ὧν καθηγεῖται ἡ τοῦ ἐρωδιοῦ καλιὰ, ἣν οι IN CANTICA CANTIC. HOMILIA IV. A autem dico in Christo et Ecclesia 43. Propter hoc ergo sacramentum, lectum anima virgo nominavit cum Deo conjunctionem ac societatem. Fieri autem bene non poterat ut ea esset, nisi per hoc quod Domi- · nus umbrosus per corpus nobis apparuit. Qui non solum est sponsus, sed etiam ipse ædificator in no- bis fuit domus, et domus architectus et artis ına- teria. Tectum enim imponit domui, opus ornans per materiam quæ nequit putreferi; talis est autem cedrus et cupressus, quarum virtus quæ inest li- gnis, est potentior quavis causa putrefactionis, non tempori cedens, non tineas procreans, non situ veniens ad interitum. his, cedri, propterea quod sunt procera, latitudinem domus tecto occupant. Cupressi autem per ea quæ dicuntur laquearia, sunt decori internæ operis constructioni. Dictionis au- tem ita habet contextus: Trabes domorum nostra- rum cedri. Laquearia nostra cupressi. Quæ autem per ligna significantur ænigmata, sunt plane mani- festa iis qui sensus consequuntur seriem. Imbremn vocat Dominus in Evangeliis varios insultus tentatio- num, dicens de eo qui recte domum ædificaret supra petrain: Venit imber, faverunt venti, et venerunt fuvii, et ab iis illæsum mansil ædificium **. Propter malam ergo hanc pluviam, opus est nobis hujusmodi tra- bibus. Ex autem fuerint virtutes, quæ tentationum insultus in se non admittunt, ut quæ sint fruæ ac solidæ, nec facile cedant, et huc servent, ut in tentationibus minime emolliantur a vitio. Quod au- tem dicitur, intelligemus, si cum eo quod est pro- positum simul examinayerimus dictionis contextum, qui est in Ecclesiaste. Illic enim dicit : In pigritiis humiliabitur contignatio, et in otio manuum per- stillat domus 4. Quomodo enim si ligna quæ tectumn continent, sint infirma et imbecilla, ad domus au- tem curanı gerendam sit piger paterfamilias, tectum nihil profuerit cum imber per stillas influat; te- ctum enim necessario cavatur cedens aquæ pon- deri; nec lignorum imbecillitas resistit, fracta ab insultu ponderis : propterea subit interna, quæ in concavitatibus intercipitur aqua, ipsæque stillæ, ut est in proverbiis, hominem domo expellunt in tem- pore pluviæ; ita nobis in ænigmate parabolæ præ- cipit, per virtutum robur ac frmitatem non cedere furionibus tentationum : ne per animi motuun emolliti incursionem, ejusmodi aquarum extrinse- cus in cor influentium influxum admittamus intra penetralia, per quas nobis pereant quæ sunt repo- sita. Hæ autem cedri Libani, quas plantavit Domi- nus, in quibus nidificant volucres ", inter quas præcipuus est nidus herodii ; hæ ergo cedri, nempe virtutes, muniunt domum nuptialis thalami, in quibus nidificant animæ effectæ volucres, inter quas principatum tenet herodii nidus, quem domum vocat Scriptura. Aiunt autem hanc avem odio habere coitum, et quadam naturæ necessitate in- ter se copulari clamantes, et ægre ferentes, et tri- ** Ephes. v, 31, 32. * Matth. vii, sqq. * Eccle. x, 18. Psal. cii, 16.

παρθένος ψυχὴ τὴν πρὸς τὸ θεῖον κοινωνίαν ὠνόμασε. Ταύτην δὲ οὐκ ἄλλως ἦν δυνατόν γενέσθαι, εἰ μὴ διὰ τοῦ συσκιον ἡμῖν διὰ τοῦ σώματος ἐπιφανῆναι τὸν Κύ- ριον. ὺς οὐ νυμφίος μόνον, ἀλλὰ καὶ οἰκοδόμος ἐστὶν, - αὐτὸς ἐν ἡμῖν καὶ τεχνιτεύων τὸν οἶκον, καὶ ὅλης τῆς – τέχνης γινόμενος. Οροφον γὰρ ἐπιβάλλει τῷ οἴκῳ, διὰ τῆς ἀσήπτου ὕλης καλλωπίζων τὸ ἔργον· τοιαύτη δέ ἐστιν ἡ κέδρος καὶ ἡ κυπάρισσος, ὧν ὁ ἐγκείμενος τοῖς ξύλοις τόνος, πάσης σηπτικῆς αἰτίας κρείττων ἐστὶν, οὐ χρόνῳ είκων, οὐ σῆτας φύων, οὐκ εὐρῶτι φθει- ρόμενος. Εκ τούτων κέδροι μὲν, διὰ τὸ ἐπιμήκεις εἶναι, τὰ πλάτη τοῦ οἴκου τῷ ὀρόφῳ διαλαμβάνουσιν· αἱ δὲ κυπάρισσοι διὰ τῆς λεγομένης φατνώσεως, την ἔνδοθεν τοῦ οἴκου κατασκευὴν ὡραΐζουσιν. Έχει δὲ Εx ἡ λέξις οὕτως· Δοκοὶ οἴκων ἡμῶν κέδροι. Φατνή- - ματα ἡμῶν κυπάρισσος. Πάντως δὲ τὰ δηλούμενα Β διὰ τῶν ξύλων αἰνίγματα, φανερὰ τοῖς ἐπακολουθοῦσι τῷ εἰρμῷ τῆς διανοίας ἐστίν. Βροχὴν ὀνομάζει τὰς ποικίλας τῶν πειρασμῶν προσβολὰς ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ Κύριος, λέγων ἐπὶ τοῦ καλῶς τὴν οἰκίαν ἐπὶ τὴν " πέτραν οἰκοδομήσαντος, ὅτι Κατέβη ἡ βροχὴ, καὶ ἔπνευσαν οἱ ἄνεμοι, καὶ ἦλθον οἱ ποταμοὶ, καὶ ἀπαθὲς ἔμεινεν ἐν τούτοις τὸ οἰκοδόμημα. Ταύτης οὖν ἔνεκεν τῆς κακῆς ἐπομβρίας, χρεία τοιούτων ἡμῖν ἐστι δοκῶν. Αὗται δ' ἂν εἶεν αἱ ἀρεταὶ, αἱ τὰς - τῶν πειρασμῶν ἐπιῤῥοὰς ἐντὸς ἑαυτῶν οὐ προσίεν. ται. στεῤῥαί τε οὖσαι καὶ ἀνένδοτοι, καὶ τὸ πρὸς κακίαν ἀμάλακτον ἐν τοῖς πειρασμοῖς διασώζουσαι. Μάθοιμεν δ᾽ ἂν τὸ λεγόμενον, τὴν ἐν τῷ Ἐκκλη- σιαστῇ ῥῆσιν τῷ προκειμένῳ συνεξετάσαντες. Ἐκεῖ γάρ φησιν· Ἐν ὀκνηρίαις ταπεινωθήσεται ἡ δόξα κωσις, καὶ ἐν ἀργίᾳ χειρῶν στάζει ἡ οἰκία. Ωσ περ γὰρ εἰ ἀσθενῆ τε καὶ ἄτονα ὑπὸ λεπτότητος εἴη τὰ ξύλα τὰ διειληφότα τὸν ὄροφον, ὀκνηρῶς δὲ ἔχῃ πρὸς τὴν τοῦ σώματος ἐπιμέλειαν ὁ τοῦ οἴκου δε-- σπότης, οὐδὲν ἀπώνατο τῆς στέγης, τοῦ ὄμβρου διὰ σταγόνων εισρέοντος. Κοιλαίνεται γὰρ ἐξ ἀνάγκης ὁ ὄροφος, εἴχων τῷ βάρει τοῦ ὕδατος, καὶ οὐκ ἀντέχει τῶν ξύλων ἡ ἀτονία πρὸς τὴν τοῦ βάρους προσβολήν ὑποκλάζουσα. Διὰ τοῦτο ἐπὶ τὰ ἐντὸς διαδίδοται τὸν ἐναπειλημμένον τῇ κοιλότητι ὕδωρ, καὶ αἱ σταγόνες αὗται κατὰ τὸν παροιμιώδη λόγον ἐκβάλλουσιν ἐκ τοῦ ἰδίου οίκου τὸν ἄνθρωπον ἐν τῇ ἡμέρᾳ τοῦ ὑε τοῦ. Οὕτως τῷ τῆς παραβολῆς αἰνίγματι διακελεύε- ται διὰ τῆς τῶν ἀρετῶν εὐτονίας ἀνενδότους είναι η πρὸς τὰς τῶν πειρασμῶν ἐπιρροὰς, μήποτε μαλακι σθέντες διὰ τῆς τῶν παθημάτων συμπτώσεως κοίλοι γενώμεθα, καὶ τὴν ἐπιῤῥούντων * τοιούτων ὑδάτων ἔξωθεν ἐπὶ τὴν καρδίαν εἰσρέουσαν ἐντὸς τῶν τα μιείων παραδεξώμεθα, δι' ὧν φθείρεται ἡμῖν τὰ ἀπόθετα. Αἱ δὲ κέδροι αὗται τοῦ Λιβάνου, ἃς ἐφύ- τευσεν ὁ Κύριος, αἷς ἐννοσεύσουσι τὰ στρουθία, ὧν ἡ τοῦ ἐρωδιοῦ καλιὰ καθηγεῖται. Αὗται τοίνυν αἱ κέδροι, αἱ ἀρεται, τὸν οἶκον τῆς νυμφικῆς πα στάδος κατασφαλίζονται, αἷς ἐννοσεύσουσιν αἱ ψυχαί, στρουθία γινόμενα, καὶ τῶν παγίδων ὑπεριπτά- μεναι, ὧν καθηγεῖται ἡ τοῦ ἐρωδιοῦ καλιὰ, ἣν οι IN CANTICA CANTIC. HOMILIA IV. A autem dico in Christo et Ecclesia 43. Propter hoc ergo sacramentum, lectum anima virgo nominavit cum Deo conjunctionem ac societatem. Fieri autem bene non poterat ut ea esset, nisi per hoc quod Domi- · nus umbrosus per corpus nobis apparuit. Qui non solum est sponsus, sed etiam ipse ædificator in no- bis fuit domus, et domus architectus et artis ına- teria. Tectum enim imponit domui, opus ornans per materiam quæ nequit putreferi; talis est autem cedrus et cupressus, quarum virtus quæ inest li- gnis, est potentior quavis causa putrefactionis, non tempori cedens, non tineas procreans, non situ veniens ad interitum. his, cedri, propterea quod sunt procera, latitudinem domus tecto occupant. Cupressi autem per ea quæ dicuntur laquearia, sunt decori internæ operis constructioni. Dictionis au- tem ita habet contextus: Trabes domorum nostra- rum cedri. Laquearia nostra cupressi. Quæ autem per ligna significantur ænigmata, sunt plane mani- festa iis qui sensus consequuntur seriem. Imbremn vocat Dominus in Evangeliis varios insultus tentatio- num, dicens de eo qui recte domum ædificaret supra petrain: Venit imber, faverunt venti, et venerunt fuvii, et ab iis illæsum mansil ædificium **. Propter malam ergo hanc pluviam, opus est nobis hujusmodi tra- bibus. Ex autem fuerint virtutes, quæ tentationum insultus in se non admittunt, ut quæ sint fruæ ac solidæ, nec facile cedant, et huc servent, ut in tentationibus minime emolliantur a vitio. Quod au- tem dicitur, intelligemus, si cum eo quod est pro- positum simul examinayerimus dictionis contextum, qui est in Ecclesiaste. Illic enim dicit : In pigritiis humiliabitur contignatio, et in otio manuum per- stillat domus 4. Quomodo enim si ligna quæ tectumn continent, sint infirma et imbecilla, ad domus au- tem curanı gerendam sit piger paterfamilias, tectum nihil profuerit cum imber per stillas influat; te- ctum enim necessario cavatur cedens aquæ pon- deri; nec lignorum imbecillitas resistit, fracta ab insultu ponderis : propterea subit interna, quæ in concavitatibus intercipitur aqua, ipsæque stillæ, ut est in proverbiis, hominem domo expellunt in tem- pore pluviæ; ita nobis in ænigmate parabolæ præ- cipit, per virtutum robur ac frmitatem non cedere furionibus tentationum : ne per animi motuun emolliti incursionem, ejusmodi aquarum extrinse- cus in cor influentium influxum admittamus intra penetralia, per quas nobis pereant quæ sunt repo- sita. Hæ autem cedri Libani, quas plantavit Domi- nus, in quibus nidificant volucres ", inter quas præcipuus est nidus herodii ; hæ ergo cedri, nempe virtutes, muniunt domum nuptialis thalami, in quibus nidificant animæ effectæ volucres, inter quas principatum tenet herodii nidus, quem domum vocat Scriptura. Aiunt autem hanc avem odio habere coitum, et quadam naturæ necessitate in- ter se copulari clamantes, et ægre ferentes, et tri- ** Ephes. v, 31, 32. * Matth. vii, sqq. * Eccle. x, 18. Psal. cii, 16.

παρθένος ψυχὴ τὴν πρὸς τὸ θεῖον κοινωνίαν ὠνόμασε. Ταύτην δὲ οὐκ ἄλλως ἦν δυνατόν γενέσθαι, εἰ μὴ διὰ τοῦ συσκιον ἡμῖν διὰ τοῦ σώματος ἐπιφανῆναι τὸν Κύ- ριον. ὺς οὐ νυμφίος μόνον, ἀλλὰ καὶ οἰκοδόμος ἐστὶν, - αὐτὸς ἐν ἡμῖν καὶ τεχνιτεύων τὸν οἶκον, καὶ ὅλης τῆς – τέχνης γινόμενος. Οροφον γὰρ ἐπιβάλλει τῷ οἴκῳ, διὰ τῆς ἀσήπτου ὕλης καλλωπίζων τὸ ἔργον· τοιαύτη δέ ἐστιν ἡ κέδρος καὶ ἡ κυπάρισσος, ὧν ὁ ἐγκείμενος τοῖς ξύλοις τόνος, πάσης σηπτικῆς αἰτίας κρείττων ἐστὶν, οὐ χρόνῳ είκων, οὐ σῆτας φύων, οὐκ εὐρῶτι φθει- ρόμενος. Εκ τούτων κέδροι μὲν, διὰ τὸ ἐπιμήκεις εἶναι, τὰ πλάτη τοῦ οἴκου τῷ ὀρόφῳ διαλαμβάνουσιν· αἱ δὲ κυπάρισσοι διὰ τῆς λεγομένης φατνώσεως, την ἔνδοθεν τοῦ οἴκου κατασκευὴν ὡραΐζουσιν. Έχει δὲ Εx ἡ λέξις οὕτως· Δοκοὶ οἴκων ἡμῶν κέδροι. Φατνή- - ματα ἡμῶν κυπάρισσος. Πάντως δὲ τὰ δηλούμενα Β διὰ τῶν ξύλων αἰνίγματα, φανερὰ τοῖς ἐπακολουθοῦσι τῷ εἰρμῷ τῆς διανοίας ἐστίν. Βροχὴν ὀνομάζει τὰς ποικίλας τῶν πειρασμῶν προσβολὰς ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ Κύριος, λέγων ἐπὶ τοῦ καλῶς τὴν οἰκίαν ἐπὶ τὴν " πέτραν οἰκοδομήσαντος, ὅτι Κατέβη ἡ βροχὴ, καὶ ἔπνευσαν οἱ ἄνεμοι, καὶ ἦλθον οἱ ποταμοὶ, καὶ ἀπαθὲς ἔμεινεν ἐν τούτοις τὸ οἰκοδόμημα. Ταύτης οὖν ἔνεκεν τῆς κακῆς ἐπομβρίας, χρεία τοιούτων ἡμῖν ἐστι δοκῶν. Αὗται δ' ἂν εἶεν αἱ ἀρεταὶ, αἱ τὰς - τῶν πειρασμῶν ἐπιῤῥοὰς ἐντὸς ἑαυτῶν οὐ προσίεν. ται. στεῤῥαί τε οὖσαι καὶ ἀνένδοτοι, καὶ τὸ πρὸς κακίαν ἀμάλακτον ἐν τοῖς πειρασμοῖς διασώζουσαι. Μάθοιμεν δ᾽ ἂν τὸ λεγόμενον, τὴν ἐν τῷ Ἐκκλη- σιαστῇ ῥῆσιν τῷ προκειμένῳ συνεξετάσαντες. Ἐκεῖ γάρ φησιν· Ἐν ὀκνηρίαις ταπεινωθήσεται ἡ δόξα κωσις, καὶ ἐν ἀργίᾳ χειρῶν στάζει ἡ οἰκία. Ωσ περ γὰρ εἰ ἀσθενῆ τε καὶ ἄτονα ὑπὸ λεπτότητος εἴη τὰ ξύλα τὰ διειληφότα τὸν ὄροφον, ὀκνηρῶς δὲ ἔχῃ πρὸς τὴν τοῦ σώματος ἐπιμέλειαν ὁ τοῦ οἴκου δε-- σπότης, οὐδὲν ἀπώνατο τῆς στέγης, τοῦ ὄμβρου διὰ σταγόνων εισρέοντος. Κοιλαίνεται γὰρ ἐξ ἀνάγκης ὁ ὄροφος, εἴχων τῷ βάρει τοῦ ὕδατος, καὶ οὐκ ἀντέχει τῶν ξύλων ἡ ἀτονία πρὸς τὴν τοῦ βάρους προσβολήν ὑποκλάζουσα. Διὰ τοῦτο ἐπὶ τὰ ἐντὸς διαδίδοται τὸν ἐναπειλημμένον τῇ κοιλότητι ὕδωρ, καὶ αἱ σταγόνες αὗται κατὰ τὸν παροιμιώδη λόγον ἐκβάλλουσιν ἐκ τοῦ ἰδίου οίκου τὸν ἄνθρωπον ἐν τῇ ἡμέρᾳ τοῦ ὑε τοῦ. Οὕτως τῷ τῆς παραβολῆς αἰνίγματι διακελεύε- ται διὰ τῆς τῶν ἀρετῶν εὐτονίας ἀνενδότους είναι η πρὸς τὰς τῶν πειρασμῶν ἐπιρροὰς, μήποτε μαλακι σθέντες διὰ τῆς τῶν παθημάτων συμπτώσεως κοίλοι γενώμεθα, καὶ τὴν ἐπιῤῥούντων * τοιούτων ὑδάτων ἔξωθεν ἐπὶ τὴν καρδίαν εἰσρέουσαν ἐντὸς τῶν τα μιείων παραδεξώμεθα, δι' ὧν φθείρεται ἡμῖν τὰ ἀπόθετα. Αἱ δὲ κέδροι αὗται τοῦ Λιβάνου, ἃς ἐφύ- τευσεν ὁ Κύριος, αἷς ἐννοσεύσουσι τὰ στρουθία, ὧν ἡ τοῦ ἐρωδιοῦ καλιὰ καθηγεῖται. Αὗται τοίνυν αἱ κέδροι, αἱ ἀρεται, τὸν οἶκον τῆς νυμφικῆς πα στάδος κατασφαλίζονται, αἷς ἐννοσεύσουσιν αἱ ψυχαί, στρουθία γινόμενα, καὶ τῶν παγίδων ὑπεριπτά- μεναι, ὧν καθηγεῖται ἡ τοῦ ἐρωδιοῦ καλιὰ, ἣν οι IN CANTICA CANTIC. HOMILIA IV. A autem dico in Christo et Ecclesia 43. Propter hoc ergo sacramentum, lectum anima virgo nominavit cum Deo conjunctionem ac societatem. Fieri autem bene non poterat ut ea esset, nisi per hoc quod Domi- · nus umbrosus per corpus nobis apparuit. Qui non solum est sponsus, sed etiam ipse ædificator in no- bis fuit domus, et domus architectus et artis ına- teria. Tectum enim imponit domui, opus ornans per materiam quæ nequit putreferi; talis est autem cedrus et cupressus, quarum virtus quæ inest li- gnis, est potentior quavis causa putrefactionis, non tempori cedens, non tineas procreans, non situ veniens ad interitum. his, cedri, propterea quod sunt procera, latitudinem domus tecto occupant. Cupressi autem per ea quæ dicuntur laquearia, sunt decori internæ operis constructioni. Dictionis au- tem ita habet contextus: Trabes domorum nostra- rum cedri. Laquearia nostra cupressi. Quæ autem per ligna significantur ænigmata, sunt plane mani- festa iis qui sensus consequuntur seriem. Imbremn vocat Dominus in Evangeliis varios insultus tentatio- num, dicens de eo qui recte domum ædificaret supra petrain: Venit imber, faverunt venti, et venerunt fuvii, et ab iis illæsum mansil ædificium **. Propter malam ergo hanc pluviam, opus est nobis hujusmodi tra- bibus. Ex autem fuerint virtutes, quæ tentationum insultus in se non admittunt, ut quæ sint fruæ ac solidæ, nec facile cedant, et huc servent, ut in tentationibus minime emolliantur a vitio. Quod au- tem dicitur, intelligemus, si cum eo quod est pro- positum simul examinayerimus dictionis contextum, qui est in Ecclesiaste. Illic enim dicit : In pigritiis humiliabitur contignatio, et in otio manuum per- stillat domus 4. Quomodo enim si ligna quæ tectumn continent, sint infirma et imbecilla, ad domus au- tem curanı gerendam sit piger paterfamilias, tectum nihil profuerit cum imber per stillas influat; te- ctum enim necessario cavatur cedens aquæ pon- deri; nec lignorum imbecillitas resistit, fracta ab insultu ponderis : propterea subit interna, quæ in concavitatibus intercipitur aqua, ipsæque stillæ, ut est in proverbiis, hominem domo expellunt in tem- pore pluviæ; ita nobis in ænigmate parabolæ præ- cipit, per virtutum robur ac frmitatem non cedere furionibus tentationum : ne per animi motuun emolliti incursionem, ejusmodi aquarum extrinse- cus in cor influentium influxum admittamus intra penetralia, per quas nobis pereant quæ sunt repo- sita. Hæ autem cedri Libani, quas plantavit Domi- nus, in quibus nidificant volucres ", inter quas præcipuus est nidus herodii ; hæ ergo cedri, nempe virtutes, muniunt domum nuptialis thalami, in quibus nidificant animæ effectæ volucres, inter quas principatum tenet herodii nidus, quem domum vocat Scriptura. Aiunt autem hanc avem odio habere coitum, et quadam naturæ necessitate in- ter se copulari clamantes, et ægre ferentes, et tri- ** Ephes. v, 31, 32. * Matth. vii, sqq. * Eccle. x, 18. Psal. cii, 16.

παρθένος ψυχὴ τὴν πρὸς τὸ θεῖον κοινωνίαν ὠνόμασε. Ταύτην δὲ οὐκ ἄλλως ἦν δυνατόν γενέσθαι, εἰ μὴ διὰ τοῦ συσκιον ἡμῖν διὰ τοῦ σώματος ἐπιφανῆναι τὸν Κύ- ριον. ὺς οὐ νυμφίος μόνον, ἀλλὰ καὶ οἰκοδόμος ἐστὶν, - αὐτὸς ἐν ἡμῖν καὶ τεχνιτεύων τὸν οἶκον, καὶ ὅλης τῆς – τέχνης γινόμενος. Οροφον γὰρ ἐπιβάλλει τῷ οἴκῳ, διὰ τῆς ἀσήπτου ὕλης καλλωπίζων τὸ ἔργον· τοιαύτη δέ ἐστιν ἡ κέδρος καὶ ἡ κυπάρισσος, ὧν ὁ ἐγκείμενος τοῖς ξύλοις τόνος, πάσης σηπτικῆς αἰτίας κρείττων ἐστὶν, οὐ χρόνῳ είκων, οὐ σῆτας φύων, οὐκ εὐρῶτι φθει- ρόμενος. Εκ τούτων κέδροι μὲν, διὰ τὸ ἐπιμήκεις εἶναι, τὰ πλάτη τοῦ οἴκου τῷ ὀρόφῳ διαλαμβάνουσιν· αἱ δὲ κυπάρισσοι διὰ τῆς λεγομένης φατνώσεως, την ἔνδοθεν τοῦ οἴκου κατασκευὴν ὡραΐζουσιν. Έχει δὲ Εx ἡ λέξις οὕτως· Δοκοὶ οἴκων ἡμῶν κέδροι. Φατνή- - ματα ἡμῶν κυπάρισσος. Πάντως δὲ τὰ δηλούμενα Β διὰ τῶν ξύλων αἰνίγματα, φανερὰ τοῖς ἐπακολουθοῦσι τῷ εἰρμῷ τῆς διανοίας ἐστίν. Βροχὴν ὀνομάζει τὰς ποικίλας τῶν πειρασμῶν προσβολὰς ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ Κύριος, λέγων ἐπὶ τοῦ καλῶς τὴν οἰκίαν ἐπὶ τὴν " πέτραν οἰκοδομήσαντος, ὅτι Κατέβη ἡ βροχὴ, καὶ ἔπνευσαν οἱ ἄνεμοι, καὶ ἦλθον οἱ ποταμοὶ, καὶ ἀπαθὲς ἔμεινεν ἐν τούτοις τὸ οἰκοδόμημα. Ταύτης οὖν ἔνεκεν τῆς κακῆς ἐπομβρίας, χρεία τοιούτων ἡμῖν ἐστι δοκῶν. Αὗται δ' ἂν εἶεν αἱ ἀρεταὶ, αἱ τὰς - τῶν πειρασμῶν ἐπιῤῥοὰς ἐντὸς ἑαυτῶν οὐ προσίεν. ται. στεῤῥαί τε οὖσαι καὶ ἀνένδοτοι, καὶ τὸ πρὸς κακίαν ἀμάλακτον ἐν τοῖς πειρασμοῖς διασώζουσαι. Μάθοιμεν δ᾽ ἂν τὸ λεγόμενον, τὴν ἐν τῷ Ἐκκλη- σιαστῇ ῥῆσιν τῷ προκειμένῳ συνεξετάσαντες. Ἐκεῖ γάρ φησιν· Ἐν ὀκνηρίαις ταπεινωθήσεται ἡ δόξα κωσις, καὶ ἐν ἀργίᾳ χειρῶν στάζει ἡ οἰκία. Ωσ περ γὰρ εἰ ἀσθενῆ τε καὶ ἄτονα ὑπὸ λεπτότητος εἴη τὰ ξύλα τὰ διειληφότα τὸν ὄροφον, ὀκνηρῶς δὲ ἔχῃ πρὸς τὴν τοῦ σώματος ἐπιμέλειαν ὁ τοῦ οἴκου δε-- σπότης, οὐδὲν ἀπώνατο τῆς στέγης, τοῦ ὄμβρου διὰ σταγόνων εισρέοντος. Κοιλαίνεται γὰρ ἐξ ἀνάγκης ὁ ὄροφος, εἴχων τῷ βάρει τοῦ ὕδατος, καὶ οὐκ ἀντέχει τῶν ξύλων ἡ ἀτονία πρὸς τὴν τοῦ βάρους προσβολήν ὑποκλάζουσα. Διὰ τοῦτο ἐπὶ τὰ ἐντὸς διαδίδοται τὸν ἐναπειλημμένον τῇ κοιλότητι ὕδωρ, καὶ αἱ σταγόνες αὗται κατὰ τὸν παροιμιώδη λόγον ἐκβάλλουσιν ἐκ τοῦ ἰδίου οίκου τὸν ἄνθρωπον ἐν τῇ ἡμέρᾳ τοῦ ὑε τοῦ. Οὕτως τῷ τῆς παραβολῆς αἰνίγματι διακελεύε- ται διὰ τῆς τῶν ἀρετῶν εὐτονίας ἀνενδότους είναι η πρὸς τὰς τῶν πειρασμῶν ἐπιρροὰς, μήποτε μαλακι σθέντες διὰ τῆς τῶν παθημάτων συμπτώσεως κοίλοι γενώμεθα, καὶ τὴν ἐπιῤῥούντων * τοιούτων ὑδάτων ἔξωθεν ἐπὶ τὴν καρδίαν εἰσρέουσαν ἐντὸς τῶν τα μιείων παραδεξώμεθα, δι' ὧν φθείρεται ἡμῖν τὰ ἀπόθετα. Αἱ δὲ κέδροι αὗται τοῦ Λιβάνου, ἃς ἐφύ- τευσεν ὁ Κύριος, αἷς ἐννοσεύσουσι τὰ στρουθία, ὧν ἡ τοῦ ἐρωδιοῦ καλιὰ καθηγεῖται. Αὗται τοίνυν αἱ κέδροι, αἱ ἀρεται, τὸν οἶκον τῆς νυμφικῆς πα στάδος κατασφαλίζονται, αἷς ἐννοσεύσουσιν αἱ ψυχαί, στρουθία γινόμενα, καὶ τῶν παγίδων ὑπεριπτά- μεναι, ὧν καθηγεῖται ἡ τοῦ ἐρωδιοῦ καλιὰ, ἣν οι IN CANTICA CANTIC. HOMILIA IV. A autem dico in Christo et Ecclesia 43. Propter hoc ergo sacramentum, lectum anima virgo nominavit cum Deo conjunctionem ac societatem. Fieri autem bene non poterat ut ea esset, nisi per hoc quod Domi- · nus umbrosus per corpus nobis apparuit. Qui non solum est sponsus, sed etiam ipse ædificator in no- bis fuit domus, et domus architectus et artis ına- teria. Tectum enim imponit domui, opus ornans per materiam quæ nequit putreferi; talis est autem cedrus et cupressus, quarum virtus quæ inest li- gnis, est potentior quavis causa putrefactionis, non tempori cedens, non tineas procreans, non situ veniens ad interitum. his, cedri, propterea quod sunt procera, latitudinem domus tecto occupant. Cupressi autem per ea quæ dicuntur laquearia, sunt decori internæ operis constructioni. Dictionis au- tem ita habet contextus: Trabes domorum nostra- rum cedri. Laquearia nostra cupressi. Quæ autem per ligna significantur ænigmata, sunt plane mani- festa iis qui sensus consequuntur seriem. Imbremn vocat Dominus in Evangeliis varios insultus tentatio- num, dicens de eo qui recte domum ædificaret supra petrain: Venit imber, faverunt venti, et venerunt fuvii, et ab iis illæsum mansil ædificium **. Propter malam ergo hanc pluviam, opus est nobis hujusmodi tra- bibus. Ex autem fuerint virtutes, quæ tentationum insultus in se non admittunt, ut quæ sint fruæ ac solidæ, nec facile cedant, et huc servent, ut in tentationibus minime emolliantur a vitio. Quod au- tem dicitur, intelligemus, si cum eo quod est pro- positum simul examinayerimus dictionis contextum, qui est in Ecclesiaste. Illic enim dicit : In pigritiis humiliabitur contignatio, et in otio manuum per- stillat domus 4. Quomodo enim si ligna quæ tectumn continent, sint infirma et imbecilla, ad domus au- tem curanı gerendam sit piger paterfamilias, tectum nihil profuerit cum imber per stillas influat; te- ctum enim necessario cavatur cedens aquæ pon- deri; nec lignorum imbecillitas resistit, fracta ab insultu ponderis : propterea subit interna, quæ in concavitatibus intercipitur aqua, ipsæque stillæ, ut est in proverbiis, hominem domo expellunt in tem- pore pluviæ; ita nobis in ænigmate parabolæ præ- cipit, per virtutum robur ac frmitatem non cedere furionibus tentationum : ne per animi motuun emolliti incursionem, ejusmodi aquarum extrinse- cus in cor influentium influxum admittamus intra penetralia, per quas nobis pereant quæ sunt repo- sita. Hæ autem cedri Libani, quas plantavit Domi- nus, in quibus nidificant volucres ", inter quas præcipuus est nidus herodii ; hæ ergo cedri, nempe virtutes, muniunt domum nuptialis thalami, in quibus nidificant animæ effectæ volucres, inter quas principatum tenet herodii nidus, quem domum vocat Scriptura. Aiunt autem hanc avem odio habere coitum, et quadam naturæ necessitate in- ter se copulari clamantes, et ægre ferentes, et tri- ** Ephes. v, 31, 32. * Matth. vii, sqq. * Eccle. x, 18. Psal. cii, 16.

ἐν αὐτῇ γεγωργηθεῖσα καλῶς ἄνθος γενέσθαι · ἐκ γὰρ τοῦ κοίλου ἐπὶ τὸ ὑψηλὸν ὁ βλαστὸς ἀνατέλλει, καθὼς ἔστιν ἰδεῖν ἐπὶ τοῦ κρίνου γινόμενον. Ἐπιπολύ γὰρ ἐπὶ τὸ ὄρθιον ἐκ τῆς ῥίζης καλαμοειδῶς ἀναδρα Η μοῦσα ἡ βοτάνη τοῦ κρίνου, τότε τὴ ἄνθος ἐκ τῆς κορυφῆς ἀναδίδωσιν, οὐκ ὀλίγῳ τῷ μεταξὺ διαστής ματι τῆς γῆς ἀποστήσασα, ὡς ἂν, οἶμαι, καθαρὸν ἐν μετεώρῳ διαμένοι τὸ κάλλος, τῇ πρὸς τὴν γῆν ἐπι- μιξία μη μολυνόμενον. Διὰ ταῦτα καὶ ὁ δίκαιος ὀφθαλμὸς τὴν τοῦτο γενομένην, ήτοι γενέσθαι που θήσασαν · ἀμφότερα γὰρ ἐκ τῶν εἰρημένων ὑπο ενοήσαμεν, ἢ ὅτι μεγαλαυχεῖται ὡς ήδη γενομένη ὅπερ ἐπεπόθησεν, ἢ ὅτι δεῖται τοῦ γεωργοῦ ἄνθος γενέσθαι, διὰ τῆς ἐκείνου σοφίας ἐκ τῶν κοιλάδων ἡ τῆς ἀνθρωπίνης ζωῆς εἰς κρίνου κάλλος ἀναδρα μοῦσα· εἴτε οὖν γενέσθαι βούλεται τοῦτο, εἴτε καὶ Β γέγονεν ὅπερ ἠθέλησε, καλῶς ὁ δίκαιος ὀφθαλμὸς τοῦ νυμφίου, πρὸς τὴν ἀγαθὴν ἐπιθυμίαν τῆς πρὸς αὐτὸν ὁρώσης ἰδὼν, ἐπένευσε γενέσθαι κρίνον αὐτὴν, μὴ - ~ ρας ὠνόμασεν, ένδειξάμενος, οἶμαι, κατὰ τὸ σιωπώμενον τὰς ἐχθρὰς τῆς ἀνθρωπίνης ζωῆς δυνάμεις, ὧν πατὴρ ὁ τῆς κακίας εὑρετής κατονομάζεται. Ὡς κρίνον οὖν, φησὶν, ἐν μέσῳ τῶν ἀκανθῶν, οὕτως ἀδελφή μου ἐν μέσῳ τῶν θυγατέρων. Οσην ὁρῶμεν τῆς εἰς τὸ ὕψος ἀνόδου τὴν προκοπὴν ἐπὶ τῆς ψυχῆς γινομένην. Πρώτη άνοδος, τὸ πρὸς τὴν καθαιρετικὴν τῆς Αἰγυπτίας δυνάμεως ἵππον ὁμοιω- θῆναι. Δευτέρα ἄνοδος, τὸ πλησίον αὐτὴν γενέσθαι, καὶ περιστερᾶς ποιῆσαι τὰ ὄμματα. Τρίτη τοίνυν · ἄνοδος τὸ μηκέτι πλησίον, ἀλλ᾽ ἀδελφὴν τοῦ Δεσπό του ὀνομασθῆναι. "Ος ἂν ποιήσῃ, φησί, τὸ θέλημα τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, οὗτος ὁ ἀδελφός μου, καὶ ἀδελφή μου, καὶ μήτηρ ἐστίν. Ἐπεὶ οὖν γέγονεν ἄνθος, μηδὲν ὑπὸ τῶν ἀκανθηφό ρων πειρασμῶν πρὸς τὸ γενέσθαι κρίνον παραβλα- βεῖσα, ἐπιλαθομένη δὲ τοῦ λαοῦ καὶ τοῦ οἴκου τοῦ πατρὸς αὐτῆς, πρὸς τὸν ἀληθινὸν εἶδε Πατέρα, διδ καὶ ἀδελφὴ τοῦ Κυρίου ὀνομάζεται, τῷ τῆς υἱοθεσίας πνεύματι πρὸς τὴν συγγένειαν ταύτην εἰσποιηθεῖσα, καὶ τῆς πρὸς τὰς θυγατέρας τοῦ ψευδωνύμου πατρὸς κοινωνίας ἀπαλλαγεῖσα, πάλιν γίνεται ἑαυτῆς ὑψη- λοτέρα, καὶ βλέπει τὸ μυστήριον, διὰ τῶν τῆς περι στερᾶς ὀφθαλμῶν· λέγω δὲ τῷ πνεύματι τῆς προ- φητείας. Ο δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστιν· Ὡς μῆλον ἐν τοῖς ξύλοις τοῦ δρυμοῦ, οὕτως ἀδελφιδός μου ἀνὰ μέσον τῶν υἱῶν. Τί οὖν ἐστιν τεθέαται ; Δρυ- μὸν ὀνομάζει συνήθως ἡ ἁγία Γραφὴ τὸν ὑλώδη τῶν ἀνθρώπων βίον, τὸν τὰ ποικίλα των παθημάτων είδη Ολομανήσαντα, ἐν ᾧ τὰ φθαρτικα θηρία φωλεύει καὶ · κατακρύπτεται, ὧν ἡ φύσις ἐν φωτὶ καὶ ἡλίῳ ἀνενέρ- γητος μένουσα, διὰ σκότους τὴν ἰσχὺν ἔχει. Μετά γὰρ τὸ δῦναι τὸν ἥλιον, φησὶν ὁ Προφήτης, νυκτός ἐπιγινομένης ἐν αὐτῇ τὰ θηρία τῶν φωλεῶν ἀνα- δύεσθαι. Ἐπειδὴ τοίνυν ὁ μονιὸς ὁ ἐν τῷ δρυμώνι - τρεφόμενος, τὴν καλὴν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως ἄμ πελον ἐλυμήνατο, καθώς φησιν ὁ Προφήτης, ὅτι Ελυ- μήνατο αὐτὴν ὕς ἐκ δρυμοῦ, καὶ μονιὸς ἄγριος κατ σε IN CANTICA CANTIC. HOMILIA IV. A surgit germen, sicut licet videre fieri in lilio. Magna enim ex parte cum in rectum a radice instar arundinis excurrerit herba lilii, florem edit ex vertice, non modico intercedente intervallo a terra tantum distans, quantum, ut opinor, salis sit ad hoc ut maneat pura in sublimi pulchritudo, non inquinata mistione cum terra. Propterea etiam justus oculus, eam quæ hoc facta est, vel fieri desideravit (utrumque enim ex iis quæ dicta sunt intelligimus, nempe quod vel gloriatur se jam fac- tam esse quod desideravit, vel quod rogat agri- colam ut flos fiat per illius sapientiam, ex vallibus humanæ vitæ ad lilii assurgens pulchritudinem) sive ergo vult hoc fieri, seu facta est quod voluit, recte justus sponsi oculus ejus bono annuit desi- derio quæ ad ejus formam aspicit, ut ipsa fat lilium, minime suffocata a spinis vitæ, quas no- minavit filias, tacite, ut arbitror, ostendens ini- micas vitæ humanæ potestates, quarum nomina- tur pater is qui est inventer vitii. C D Sicut lilium ergo, inquit, inter spinas, sic soror mea inter filias. Quantum videmus ascensum in altum, tantum videmus esse anima profectum. Primus ascensus est assimilari equis, qui copias Ægyptias perdiderunt ac destruxerunt. Secundus ascensus est, quod ea facta sit propinqua, et quod fecerit oculos columbæ. Tertius est ascen sus, quod non amplius propinqua, sed soror Do- mini sit nominata. Qui enim, inquit, fecerit volun- tatem Patris mei qui in cœlis est, hic est frater, soror et maler ". Postquam ergo facta est flos, neque a spinosis læsa fuit tentationibus quominus esset liltum, oblita populi et domus patris et ma- tris suæ, aspexit ad verun Palrem : et ideo voca- tur soror Domini, spiritu filiorum adoptionis in hanc adoptata cognationem, et liberata a societate et conjunctione cum filiabus patris qui falso no. minatur, seipsa rursus ft sublimior, et aspicit mysterium per oculos columbæ, per spiritum in- quam prophetiæ. Hoc est autem quod aspicit : Sicut pomum in lignis silvæ, sic patruelis meus inter filios. Quid est ergo quod vidit? Silvam solet nominare Scriptura, silvestrem hominum vitam, in qua luxuriant varia genera animi perturbatio- num, in qua tanquam in antro insident ac delite- scunt feræ exitiosæ, quarum natura in luce et sole est otiosa, et, vim non habens operandi, vires Jabet in tenebris. Nam postquam sul occidit, nocte adveniente, Propheta dicit bestias silvæ in ea ex antris emergere ". Quoniam ergo singularis ferus qui pascitur in silva, gravissimum attulit damnum pulchræ vineæ humanæ naturæ, sicut dicit Propheta, Eam vastavit aper de silva, et sin- gularis ferus depastus est eam " : propterea in silva plantatur malum, quod in eo quidem quod Matth. xi, 50; Luc. viii, 21. Psal. cili, seq. ss Psal. Lxxix, 14. PATROL GR XLIV. 1. συμπνιγόμενον ταῖς τοῦ βίου ἀκάνθαις, ἂς θυγατέ

ἐν αὐτῇ γεγωργηθεῖσα καλῶς ἄνθος γενέσθαι · ἐκ γὰρ τοῦ κοίλου ἐπὶ τὸ ὑψηλὸν ὁ βλαστὸς ἀνατέλλει, καθὼς ἔστιν ἰδεῖν ἐπὶ τοῦ κρίνου γινόμενον. Ἐπιπολύ γὰρ ἐπὶ τὸ ὄρθιον ἐκ τῆς ῥίζης καλαμοειδῶς ἀναδρα Η μοῦσα ἡ βοτάνη τοῦ κρίνου, τότε τὴ ἄνθος ἐκ τῆς κορυφῆς ἀναδίδωσιν, οὐκ ὀλίγῳ τῷ μεταξὺ διαστής ματι τῆς γῆς ἀποστήσασα, ὡς ἂν, οἶμαι, καθαρὸν ἐν μετεώρῳ διαμένοι τὸ κάλλος, τῇ πρὸς τὴν γῆν ἐπι- μιξία μη μολυνόμενον. Διὰ ταῦτα καὶ ὁ δίκαιος ὀφθαλμὸς τὴν τοῦτο γενομένην, ήτοι γενέσθαι που θήσασαν · ἀμφότερα γὰρ ἐκ τῶν εἰρημένων ὑπο ενοήσαμεν, ἢ ὅτι μεγαλαυχεῖται ὡς ήδη γενομένη ὅπερ ἐπεπόθησεν, ἢ ὅτι δεῖται τοῦ γεωργοῦ ἄνθος γενέσθαι, διὰ τῆς ἐκείνου σοφίας ἐκ τῶν κοιλάδων ἡ τῆς ἀνθρωπίνης ζωῆς εἰς κρίνου κάλλος ἀναδρα μοῦσα· εἴτε οὖν γενέσθαι βούλεται τοῦτο, εἴτε καὶ Β γέγονεν ὅπερ ἠθέλησε, καλῶς ὁ δίκαιος ὀφθαλμὸς τοῦ νυμφίου, πρὸς τὴν ἀγαθὴν ἐπιθυμίαν τῆς πρὸς αὐτὸν ὁρώσης ἰδὼν, ἐπένευσε γενέσθαι κρίνον αὐτὴν, μὴ - ~ ρας ὠνόμασεν, ένδειξάμενος, οἶμαι, κατὰ τὸ σιωπώμενον τὰς ἐχθρὰς τῆς ἀνθρωπίνης ζωῆς δυνάμεις, ὧν πατὴρ ὁ τῆς κακίας εὑρετής κατονομάζεται. Ὡς κρίνον οὖν, φησὶν, ἐν μέσῳ τῶν ἀκανθῶν, οὕτως ἀδελφή μου ἐν μέσῳ τῶν θυγατέρων. Οσην ὁρῶμεν τῆς εἰς τὸ ὕψος ἀνόδου τὴν προκοπὴν ἐπὶ τῆς ψυχῆς γινομένην. Πρώτη άνοδος, τὸ πρὸς τὴν καθαιρετικὴν τῆς Αἰγυπτίας δυνάμεως ἵππον ὁμοιω- θῆναι. Δευτέρα ἄνοδος, τὸ πλησίον αὐτὴν γενέσθαι, καὶ περιστερᾶς ποιῆσαι τὰ ὄμματα. Τρίτη τοίνυν · ἄνοδος τὸ μηκέτι πλησίον, ἀλλ᾽ ἀδελφὴν τοῦ Δεσπό του ὀνομασθῆναι. "Ος ἂν ποιήσῃ, φησί, τὸ θέλημα τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, οὗτος ὁ ἀδελφός μου, καὶ ἀδελφή μου, καὶ μήτηρ ἐστίν. Ἐπεὶ οὖν γέγονεν ἄνθος, μηδὲν ὑπὸ τῶν ἀκανθηφό ρων πειρασμῶν πρὸς τὸ γενέσθαι κρίνον παραβλα- βεῖσα, ἐπιλαθομένη δὲ τοῦ λαοῦ καὶ τοῦ οἴκου τοῦ πατρὸς αὐτῆς, πρὸς τὸν ἀληθινὸν εἶδε Πατέρα, διδ καὶ ἀδελφὴ τοῦ Κυρίου ὀνομάζεται, τῷ τῆς υἱοθεσίας πνεύματι πρὸς τὴν συγγένειαν ταύτην εἰσποιηθεῖσα, καὶ τῆς πρὸς τὰς θυγατέρας τοῦ ψευδωνύμου πατρὸς κοινωνίας ἀπαλλαγεῖσα, πάλιν γίνεται ἑαυτῆς ὑψη- λοτέρα, καὶ βλέπει τὸ μυστήριον, διὰ τῶν τῆς περι στερᾶς ὀφθαλμῶν· λέγω δὲ τῷ πνεύματι τῆς προ- φητείας. Ο δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστιν· Ὡς μῆλον ἐν τοῖς ξύλοις τοῦ δρυμοῦ, οὕτως ἀδελφιδός μου ἀνὰ μέσον τῶν υἱῶν. Τί οὖν ἐστιν τεθέαται ; Δρυ- μὸν ὀνομάζει συνήθως ἡ ἁγία Γραφὴ τὸν ὑλώδη τῶν ἀνθρώπων βίον, τὸν τὰ ποικίλα των παθημάτων είδη Ολομανήσαντα, ἐν ᾧ τὰ φθαρτικα θηρία φωλεύει καὶ · κατακρύπτεται, ὧν ἡ φύσις ἐν φωτὶ καὶ ἡλίῳ ἀνενέρ- γητος μένουσα, διὰ σκότους τὴν ἰσχὺν ἔχει. Μετά γὰρ τὸ δῦναι τὸν ἥλιον, φησὶν ὁ Προφήτης, νυκτός ἐπιγινομένης ἐν αὐτῇ τὰ θηρία τῶν φωλεῶν ἀνα- δύεσθαι. Ἐπειδὴ τοίνυν ὁ μονιὸς ὁ ἐν τῷ δρυμώνι - τρεφόμενος, τὴν καλὴν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως ἄμ πελον ἐλυμήνατο, καθώς φησιν ὁ Προφήτης, ὅτι Ελυ- μήνατο αὐτὴν ὕς ἐκ δρυμοῦ, καὶ μονιὸς ἄγριος κατ σε IN CANTICA CANTIC. HOMILIA IV. A surgit germen, sicut licet videre fieri in lilio. Magna enim ex parte cum in rectum a radice instar arundinis excurrerit herba lilii, florem edit ex vertice, non modico intercedente intervallo a terra tantum distans, quantum, ut opinor, salis sit ad hoc ut maneat pura in sublimi pulchritudo, non inquinata mistione cum terra. Propterea etiam justus oculus, eam quæ hoc facta est, vel fieri desideravit (utrumque enim ex iis quæ dicta sunt intelligimus, nempe quod vel gloriatur se jam fac- tam esse quod desideravit, vel quod rogat agri- colam ut flos fiat per illius sapientiam, ex vallibus humanæ vitæ ad lilii assurgens pulchritudinem) sive ergo vult hoc fieri, seu facta est quod voluit, recte justus sponsi oculus ejus bono annuit desi- derio quæ ad ejus formam aspicit, ut ipsa fat lilium, minime suffocata a spinis vitæ, quas no- minavit filias, tacite, ut arbitror, ostendens ini- micas vitæ humanæ potestates, quarum nomina- tur pater is qui est inventer vitii. C D Sicut lilium ergo, inquit, inter spinas, sic soror mea inter filias. Quantum videmus ascensum in altum, tantum videmus esse anima profectum. Primus ascensus est assimilari equis, qui copias Ægyptias perdiderunt ac destruxerunt. Secundus ascensus est, quod ea facta sit propinqua, et quod fecerit oculos columbæ. Tertius est ascen sus, quod non amplius propinqua, sed soror Do- mini sit nominata. Qui enim, inquit, fecerit volun- tatem Patris mei qui in cœlis est, hic est frater, soror et maler ". Postquam ergo facta est flos, neque a spinosis læsa fuit tentationibus quominus esset liltum, oblita populi et domus patris et ma- tris suæ, aspexit ad verun Palrem : et ideo voca- tur soror Domini, spiritu filiorum adoptionis in hanc adoptata cognationem, et liberata a societate et conjunctione cum filiabus patris qui falso no. minatur, seipsa rursus ft sublimior, et aspicit mysterium per oculos columbæ, per spiritum in- quam prophetiæ. Hoc est autem quod aspicit : Sicut pomum in lignis silvæ, sic patruelis meus inter filios. Quid est ergo quod vidit? Silvam solet nominare Scriptura, silvestrem hominum vitam, in qua luxuriant varia genera animi perturbatio- num, in qua tanquam in antro insident ac delite- scunt feræ exitiosæ, quarum natura in luce et sole est otiosa, et, vim non habens operandi, vires Jabet in tenebris. Nam postquam sul occidit, nocte adveniente, Propheta dicit bestias silvæ in ea ex antris emergere ". Quoniam ergo singularis ferus qui pascitur in silva, gravissimum attulit damnum pulchræ vineæ humanæ naturæ, sicut dicit Propheta, Eam vastavit aper de silva, et sin- gularis ferus depastus est eam " : propterea in silva plantatur malum, quod in eo quidem quod Matth. xi, 50; Luc. viii, 21. Psal. cili, seq. ss Psal. Lxxix, 14. PATROL GR XLIV. 1. συμπνιγόμενον ταῖς τοῦ βίου ἀκάνθαις, ἂς θυγατέ

ἐν αὐτῇ γεγωργηθεῖσα καλῶς ἄνθος γενέσθαι · ἐκ γὰρ τοῦ κοίλου ἐπὶ τὸ ὑψηλὸν ὁ βλαστὸς ἀνατέλλει, καθὼς ἔστιν ἰδεῖν ἐπὶ τοῦ κρίνου γινόμενον. Ἐπιπολύ γὰρ ἐπὶ τὸ ὄρθιον ἐκ τῆς ῥίζης καλαμοειδῶς ἀναδρα Η μοῦσα ἡ βοτάνη τοῦ κρίνου, τότε τὴ ἄνθος ἐκ τῆς κορυφῆς ἀναδίδωσιν, οὐκ ὀλίγῳ τῷ μεταξὺ διαστής ματι τῆς γῆς ἀποστήσασα, ὡς ἂν, οἶμαι, καθαρὸν ἐν μετεώρῳ διαμένοι τὸ κάλλος, τῇ πρὸς τὴν γῆν ἐπι- μιξία μη μολυνόμενον. Διὰ ταῦτα καὶ ὁ δίκαιος ὀφθαλμὸς τὴν τοῦτο γενομένην, ήτοι γενέσθαι που θήσασαν · ἀμφότερα γὰρ ἐκ τῶν εἰρημένων ὑπο ενοήσαμεν, ἢ ὅτι μεγαλαυχεῖται ὡς ήδη γενομένη ὅπερ ἐπεπόθησεν, ἢ ὅτι δεῖται τοῦ γεωργοῦ ἄνθος γενέσθαι, διὰ τῆς ἐκείνου σοφίας ἐκ τῶν κοιλάδων ἡ τῆς ἀνθρωπίνης ζωῆς εἰς κρίνου κάλλος ἀναδρα μοῦσα· εἴτε οὖν γενέσθαι βούλεται τοῦτο, εἴτε καὶ Β γέγονεν ὅπερ ἠθέλησε, καλῶς ὁ δίκαιος ὀφθαλμὸς τοῦ νυμφίου, πρὸς τὴν ἀγαθὴν ἐπιθυμίαν τῆς πρὸς αὐτὸν ὁρώσης ἰδὼν, ἐπένευσε γενέσθαι κρίνον αὐτὴν, μὴ - ~ ρας ὠνόμασεν, ένδειξάμενος, οἶμαι, κατὰ τὸ σιωπώμενον τὰς ἐχθρὰς τῆς ἀνθρωπίνης ζωῆς δυνάμεις, ὧν πατὴρ ὁ τῆς κακίας εὑρετής κατονομάζεται. Ὡς κρίνον οὖν, φησὶν, ἐν μέσῳ τῶν ἀκανθῶν, οὕτως ἀδελφή μου ἐν μέσῳ τῶν θυγατέρων. Οσην ὁρῶμεν τῆς εἰς τὸ ὕψος ἀνόδου τὴν προκοπὴν ἐπὶ τῆς ψυχῆς γινομένην. Πρώτη άνοδος, τὸ πρὸς τὴν καθαιρετικὴν τῆς Αἰγυπτίας δυνάμεως ἵππον ὁμοιω- θῆναι. Δευτέρα ἄνοδος, τὸ πλησίον αὐτὴν γενέσθαι, καὶ περιστερᾶς ποιῆσαι τὰ ὄμματα. Τρίτη τοίνυν · ἄνοδος τὸ μηκέτι πλησίον, ἀλλ᾽ ἀδελφὴν τοῦ Δεσπό του ὀνομασθῆναι. "Ος ἂν ποιήσῃ, φησί, τὸ θέλημα τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, οὗτος ὁ ἀδελφός μου, καὶ ἀδελφή μου, καὶ μήτηρ ἐστίν. Ἐπεὶ οὖν γέγονεν ἄνθος, μηδὲν ὑπὸ τῶν ἀκανθηφό ρων πειρασμῶν πρὸς τὸ γενέσθαι κρίνον παραβλα- βεῖσα, ἐπιλαθομένη δὲ τοῦ λαοῦ καὶ τοῦ οἴκου τοῦ πατρὸς αὐτῆς, πρὸς τὸν ἀληθινὸν εἶδε Πατέρα, διδ καὶ ἀδελφὴ τοῦ Κυρίου ὀνομάζεται, τῷ τῆς υἱοθεσίας πνεύματι πρὸς τὴν συγγένειαν ταύτην εἰσποιηθεῖσα, καὶ τῆς πρὸς τὰς θυγατέρας τοῦ ψευδωνύμου πατρὸς κοινωνίας ἀπαλλαγεῖσα, πάλιν γίνεται ἑαυτῆς ὑψη- λοτέρα, καὶ βλέπει τὸ μυστήριον, διὰ τῶν τῆς περι στερᾶς ὀφθαλμῶν· λέγω δὲ τῷ πνεύματι τῆς προ- φητείας. Ο δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστιν· Ὡς μῆλον ἐν τοῖς ξύλοις τοῦ δρυμοῦ, οὕτως ἀδελφιδός μου ἀνὰ μέσον τῶν υἱῶν. Τί οὖν ἐστιν τεθέαται ; Δρυ- μὸν ὀνομάζει συνήθως ἡ ἁγία Γραφὴ τὸν ὑλώδη τῶν ἀνθρώπων βίον, τὸν τὰ ποικίλα των παθημάτων είδη Ολομανήσαντα, ἐν ᾧ τὰ φθαρτικα θηρία φωλεύει καὶ · κατακρύπτεται, ὧν ἡ φύσις ἐν φωτὶ καὶ ἡλίῳ ἀνενέρ- γητος μένουσα, διὰ σκότους τὴν ἰσχὺν ἔχει. Μετά γὰρ τὸ δῦναι τὸν ἥλιον, φησὶν ὁ Προφήτης, νυκτός ἐπιγινομένης ἐν αὐτῇ τὰ θηρία τῶν φωλεῶν ἀνα- δύεσθαι. Ἐπειδὴ τοίνυν ὁ μονιὸς ὁ ἐν τῷ δρυμώνι - τρεφόμενος, τὴν καλὴν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως ἄμ πελον ἐλυμήνατο, καθώς φησιν ὁ Προφήτης, ὅτι Ελυ- μήνατο αὐτὴν ὕς ἐκ δρυμοῦ, καὶ μονιὸς ἄγριος κατ σε IN CANTICA CANTIC. HOMILIA IV. A surgit germen, sicut licet videre fieri in lilio. Magna enim ex parte cum in rectum a radice instar arundinis excurrerit herba lilii, florem edit ex vertice, non modico intercedente intervallo a terra tantum distans, quantum, ut opinor, salis sit ad hoc ut maneat pura in sublimi pulchritudo, non inquinata mistione cum terra. Propterea etiam justus oculus, eam quæ hoc facta est, vel fieri desideravit (utrumque enim ex iis quæ dicta sunt intelligimus, nempe quod vel gloriatur se jam fac- tam esse quod desideravit, vel quod rogat agri- colam ut flos fiat per illius sapientiam, ex vallibus humanæ vitæ ad lilii assurgens pulchritudinem) sive ergo vult hoc fieri, seu facta est quod voluit, recte justus sponsi oculus ejus bono annuit desi- derio quæ ad ejus formam aspicit, ut ipsa fat lilium, minime suffocata a spinis vitæ, quas no- minavit filias, tacite, ut arbitror, ostendens ini- micas vitæ humanæ potestates, quarum nomina- tur pater is qui est inventer vitii. C D Sicut lilium ergo, inquit, inter spinas, sic soror mea inter filias. Quantum videmus ascensum in altum, tantum videmus esse anima profectum. Primus ascensus est assimilari equis, qui copias Ægyptias perdiderunt ac destruxerunt. Secundus ascensus est, quod ea facta sit propinqua, et quod fecerit oculos columbæ. Tertius est ascen sus, quod non amplius propinqua, sed soror Do- mini sit nominata. Qui enim, inquit, fecerit volun- tatem Patris mei qui in cœlis est, hic est frater, soror et maler ". Postquam ergo facta est flos, neque a spinosis læsa fuit tentationibus quominus esset liltum, oblita populi et domus patris et ma- tris suæ, aspexit ad verun Palrem : et ideo voca- tur soror Domini, spiritu filiorum adoptionis in hanc adoptata cognationem, et liberata a societate et conjunctione cum filiabus patris qui falso no. minatur, seipsa rursus ft sublimior, et aspicit mysterium per oculos columbæ, per spiritum in- quam prophetiæ. Hoc est autem quod aspicit : Sicut pomum in lignis silvæ, sic patruelis meus inter filios. Quid est ergo quod vidit? Silvam solet nominare Scriptura, silvestrem hominum vitam, in qua luxuriant varia genera animi perturbatio- num, in qua tanquam in antro insident ac delite- scunt feræ exitiosæ, quarum natura in luce et sole est otiosa, et, vim non habens operandi, vires Jabet in tenebris. Nam postquam sul occidit, nocte adveniente, Propheta dicit bestias silvæ in ea ex antris emergere ". Quoniam ergo singularis ferus qui pascitur in silva, gravissimum attulit damnum pulchræ vineæ humanæ naturæ, sicut dicit Propheta, Eam vastavit aper de silva, et sin- gularis ferus depastus est eam " : propterea in silva plantatur malum, quod in eo quidem quod Matth. xi, 50; Luc. viii, 21. Psal. cili, seq. ss Psal. Lxxix, 14. PATROL GR XLIV. 1. συμπνιγόμενον ταῖς τοῦ βίου ἀκάνθαις, ἂς θυγατέ

ἐν αὐτῇ γεγωργηθεῖσα καλῶς ἄνθος γενέσθαι · ἐκ γὰρ τοῦ κοίλου ἐπὶ τὸ ὑψηλὸν ὁ βλαστὸς ἀνατέλλει, καθὼς ἔστιν ἰδεῖν ἐπὶ τοῦ κρίνου γινόμενον. Ἐπιπολύ γὰρ ἐπὶ τὸ ὄρθιον ἐκ τῆς ῥίζης καλαμοειδῶς ἀναδρα Η μοῦσα ἡ βοτάνη τοῦ κρίνου, τότε τὴ ἄνθος ἐκ τῆς κορυφῆς ἀναδίδωσιν, οὐκ ὀλίγῳ τῷ μεταξὺ διαστής ματι τῆς γῆς ἀποστήσασα, ὡς ἂν, οἶμαι, καθαρὸν ἐν μετεώρῳ διαμένοι τὸ κάλλος, τῇ πρὸς τὴν γῆν ἐπι- μιξία μη μολυνόμενον. Διὰ ταῦτα καὶ ὁ δίκαιος ὀφθαλμὸς τὴν τοῦτο γενομένην, ήτοι γενέσθαι που θήσασαν · ἀμφότερα γὰρ ἐκ τῶν εἰρημένων ὑπο ενοήσαμεν, ἢ ὅτι μεγαλαυχεῖται ὡς ήδη γενομένη ὅπερ ἐπεπόθησεν, ἢ ὅτι δεῖται τοῦ γεωργοῦ ἄνθος γενέσθαι, διὰ τῆς ἐκείνου σοφίας ἐκ τῶν κοιλάδων ἡ τῆς ἀνθρωπίνης ζωῆς εἰς κρίνου κάλλος ἀναδρα μοῦσα· εἴτε οὖν γενέσθαι βούλεται τοῦτο, εἴτε καὶ Β γέγονεν ὅπερ ἠθέλησε, καλῶς ὁ δίκαιος ὀφθαλμὸς τοῦ νυμφίου, πρὸς τὴν ἀγαθὴν ἐπιθυμίαν τῆς πρὸς αὐτὸν ὁρώσης ἰδὼν, ἐπένευσε γενέσθαι κρίνον αὐτὴν, μὴ - ~ ρας ὠνόμασεν, ένδειξάμενος, οἶμαι, κατὰ τὸ σιωπώμενον τὰς ἐχθρὰς τῆς ἀνθρωπίνης ζωῆς δυνάμεις, ὧν πατὴρ ὁ τῆς κακίας εὑρετής κατονομάζεται. Ὡς κρίνον οὖν, φησὶν, ἐν μέσῳ τῶν ἀκανθῶν, οὕτως ἀδελφή μου ἐν μέσῳ τῶν θυγατέρων. Οσην ὁρῶμεν τῆς εἰς τὸ ὕψος ἀνόδου τὴν προκοπὴν ἐπὶ τῆς ψυχῆς γινομένην. Πρώτη άνοδος, τὸ πρὸς τὴν καθαιρετικὴν τῆς Αἰγυπτίας δυνάμεως ἵππον ὁμοιω- θῆναι. Δευτέρα ἄνοδος, τὸ πλησίον αὐτὴν γενέσθαι, καὶ περιστερᾶς ποιῆσαι τὰ ὄμματα. Τρίτη τοίνυν · ἄνοδος τὸ μηκέτι πλησίον, ἀλλ᾽ ἀδελφὴν τοῦ Δεσπό του ὀνομασθῆναι. "Ος ἂν ποιήσῃ, φησί, τὸ θέλημα τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, οὗτος ὁ ἀδελφός μου, καὶ ἀδελφή μου, καὶ μήτηρ ἐστίν. Ἐπεὶ οὖν γέγονεν ἄνθος, μηδὲν ὑπὸ τῶν ἀκανθηφό ρων πειρασμῶν πρὸς τὸ γενέσθαι κρίνον παραβλα- βεῖσα, ἐπιλαθομένη δὲ τοῦ λαοῦ καὶ τοῦ οἴκου τοῦ πατρὸς αὐτῆς, πρὸς τὸν ἀληθινὸν εἶδε Πατέρα, διδ καὶ ἀδελφὴ τοῦ Κυρίου ὀνομάζεται, τῷ τῆς υἱοθεσίας πνεύματι πρὸς τὴν συγγένειαν ταύτην εἰσποιηθεῖσα, καὶ τῆς πρὸς τὰς θυγατέρας τοῦ ψευδωνύμου πατρὸς κοινωνίας ἀπαλλαγεῖσα, πάλιν γίνεται ἑαυτῆς ὑψη- λοτέρα, καὶ βλέπει τὸ μυστήριον, διὰ τῶν τῆς περι στερᾶς ὀφθαλμῶν· λέγω δὲ τῷ πνεύματι τῆς προ- φητείας. Ο δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστιν· Ὡς μῆλον ἐν τοῖς ξύλοις τοῦ δρυμοῦ, οὕτως ἀδελφιδός μου ἀνὰ μέσον τῶν υἱῶν. Τί οὖν ἐστιν τεθέαται ; Δρυ- μὸν ὀνομάζει συνήθως ἡ ἁγία Γραφὴ τὸν ὑλώδη τῶν ἀνθρώπων βίον, τὸν τὰ ποικίλα των παθημάτων είδη Ολομανήσαντα, ἐν ᾧ τὰ φθαρτικα θηρία φωλεύει καὶ · κατακρύπτεται, ὧν ἡ φύσις ἐν φωτὶ καὶ ἡλίῳ ἀνενέρ- γητος μένουσα, διὰ σκότους τὴν ἰσχὺν ἔχει. Μετά γὰρ τὸ δῦναι τὸν ἥλιον, φησὶν ὁ Προφήτης, νυκτός ἐπιγινομένης ἐν αὐτῇ τὰ θηρία τῶν φωλεῶν ἀνα- δύεσθαι. Ἐπειδὴ τοίνυν ὁ μονιὸς ὁ ἐν τῷ δρυμώνι - τρεφόμενος, τὴν καλὴν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως ἄμ πελον ἐλυμήνατο, καθώς φησιν ὁ Προφήτης, ὅτι Ελυ- μήνατο αὐτὴν ὕς ἐκ δρυμοῦ, καὶ μονιὸς ἄγριος κατ σε IN CANTICA CANTIC. HOMILIA IV. A surgit germen, sicut licet videre fieri in lilio. Magna enim ex parte cum in rectum a radice instar arundinis excurrerit herba lilii, florem edit ex vertice, non modico intercedente intervallo a terra tantum distans, quantum, ut opinor, salis sit ad hoc ut maneat pura in sublimi pulchritudo, non inquinata mistione cum terra. Propterea etiam justus oculus, eam quæ hoc facta est, vel fieri desideravit (utrumque enim ex iis quæ dicta sunt intelligimus, nempe quod vel gloriatur se jam fac- tam esse quod desideravit, vel quod rogat agri- colam ut flos fiat per illius sapientiam, ex vallibus humanæ vitæ ad lilii assurgens pulchritudinem) sive ergo vult hoc fieri, seu facta est quod voluit, recte justus sponsi oculus ejus bono annuit desi- derio quæ ad ejus formam aspicit, ut ipsa fat lilium, minime suffocata a spinis vitæ, quas no- minavit filias, tacite, ut arbitror, ostendens ini- micas vitæ humanæ potestates, quarum nomina- tur pater is qui est inventer vitii. C D Sicut lilium ergo, inquit, inter spinas, sic soror mea inter filias. Quantum videmus ascensum in altum, tantum videmus esse anima profectum. Primus ascensus est assimilari equis, qui copias Ægyptias perdiderunt ac destruxerunt. Secundus ascensus est, quod ea facta sit propinqua, et quod fecerit oculos columbæ. Tertius est ascen sus, quod non amplius propinqua, sed soror Do- mini sit nominata. Qui enim, inquit, fecerit volun- tatem Patris mei qui in cœlis est, hic est frater, soror et maler ". Postquam ergo facta est flos, neque a spinosis læsa fuit tentationibus quominus esset liltum, oblita populi et domus patris et ma- tris suæ, aspexit ad verun Palrem : et ideo voca- tur soror Domini, spiritu filiorum adoptionis in hanc adoptata cognationem, et liberata a societate et conjunctione cum filiabus patris qui falso no. minatur, seipsa rursus ft sublimior, et aspicit mysterium per oculos columbæ, per spiritum in- quam prophetiæ. Hoc est autem quod aspicit : Sicut pomum in lignis silvæ, sic patruelis meus inter filios. Quid est ergo quod vidit? Silvam solet nominare Scriptura, silvestrem hominum vitam, in qua luxuriant varia genera animi perturbatio- num, in qua tanquam in antro insident ac delite- scunt feræ exitiosæ, quarum natura in luce et sole est otiosa, et, vim non habens operandi, vires Jabet in tenebris. Nam postquam sul occidit, nocte adveniente, Propheta dicit bestias silvæ in ea ex antris emergere ". Quoniam ergo singularis ferus qui pascitur in silva, gravissimum attulit damnum pulchræ vineæ humanæ naturæ, sicut dicit Propheta, Eam vastavit aper de silva, et sin- gularis ferus depastus est eam " : propterea in silva plantatur malum, quod in eo quidem quod Matth. xi, 50; Luc. viii, 21. Psal. cili, seq. ss Psal. Lxxix, 14. PATROL GR XLIV. 1. συμπνιγόμενον ταῖς τοῦ βίου ἀκάνθαις, ἂς θυγατέ

ἐν αὐτῇ γεγωργηθεῖσα καλῶς ἄνθος γενέσθαι · ἐκ γὰρ τοῦ κοίλου ἐπὶ τὸ ὑψηλὸν ὁ βλαστὸς ἀνατέλλει, καθὼς ἔστιν ἰδεῖν ἐπὶ τοῦ κρίνου γινόμενον. Ἐπιπολύ γὰρ ἐπὶ τὸ ὄρθιον ἐκ τῆς ῥίζης καλαμοειδῶς ἀναδρα Η μοῦσα ἡ βοτάνη τοῦ κρίνου, τότε τὴ ἄνθος ἐκ τῆς κορυφῆς ἀναδίδωσιν, οὐκ ὀλίγῳ τῷ μεταξὺ διαστής ματι τῆς γῆς ἀποστήσασα, ὡς ἂν, οἶμαι, καθαρὸν ἐν μετεώρῳ διαμένοι τὸ κάλλος, τῇ πρὸς τὴν γῆν ἐπι- μιξία μη μολυνόμενον. Διὰ ταῦτα καὶ ὁ δίκαιος ὀφθαλμὸς τὴν τοῦτο γενομένην, ήτοι γενέσθαι που θήσασαν · ἀμφότερα γὰρ ἐκ τῶν εἰρημένων ὑπο ενοήσαμεν, ἢ ὅτι μεγαλαυχεῖται ὡς ήδη γενομένη ὅπερ ἐπεπόθησεν, ἢ ὅτι δεῖται τοῦ γεωργοῦ ἄνθος γενέσθαι, διὰ τῆς ἐκείνου σοφίας ἐκ τῶν κοιλάδων ἡ τῆς ἀνθρωπίνης ζωῆς εἰς κρίνου κάλλος ἀναδρα μοῦσα· εἴτε οὖν γενέσθαι βούλεται τοῦτο, εἴτε καὶ Β γέγονεν ὅπερ ἠθέλησε, καλῶς ὁ δίκαιος ὀφθαλμὸς τοῦ νυμφίου, πρὸς τὴν ἀγαθὴν ἐπιθυμίαν τῆς πρὸς αὐτὸν ὁρώσης ἰδὼν, ἐπένευσε γενέσθαι κρίνον αὐτὴν, μὴ - ~ ρας ὠνόμασεν, ένδειξάμενος, οἶμαι, κατὰ τὸ σιωπώμενον τὰς ἐχθρὰς τῆς ἀνθρωπίνης ζωῆς δυνάμεις, ὧν πατὴρ ὁ τῆς κακίας εὑρετής κατονομάζεται. Ὡς κρίνον οὖν, φησὶν, ἐν μέσῳ τῶν ἀκανθῶν, οὕτως ἀδελφή μου ἐν μέσῳ τῶν θυγατέρων. Οσην ὁρῶμεν τῆς εἰς τὸ ὕψος ἀνόδου τὴν προκοπὴν ἐπὶ τῆς ψυχῆς γινομένην. Πρώτη άνοδος, τὸ πρὸς τὴν καθαιρετικὴν τῆς Αἰγυπτίας δυνάμεως ἵππον ὁμοιω- θῆναι. Δευτέρα ἄνοδος, τὸ πλησίον αὐτὴν γενέσθαι, καὶ περιστερᾶς ποιῆσαι τὰ ὄμματα. Τρίτη τοίνυν · ἄνοδος τὸ μηκέτι πλησίον, ἀλλ᾽ ἀδελφὴν τοῦ Δεσπό του ὀνομασθῆναι. "Ος ἂν ποιήσῃ, φησί, τὸ θέλημα τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, οὗτος ὁ ἀδελφός μου, καὶ ἀδελφή μου, καὶ μήτηρ ἐστίν. Ἐπεὶ οὖν γέγονεν ἄνθος, μηδὲν ὑπὸ τῶν ἀκανθηφό ρων πειρασμῶν πρὸς τὸ γενέσθαι κρίνον παραβλα- βεῖσα, ἐπιλαθομένη δὲ τοῦ λαοῦ καὶ τοῦ οἴκου τοῦ πατρὸς αὐτῆς, πρὸς τὸν ἀληθινὸν εἶδε Πατέρα, διδ καὶ ἀδελφὴ τοῦ Κυρίου ὀνομάζεται, τῷ τῆς υἱοθεσίας πνεύματι πρὸς τὴν συγγένειαν ταύτην εἰσποιηθεῖσα, καὶ τῆς πρὸς τὰς θυγατέρας τοῦ ψευδωνύμου πατρὸς κοινωνίας ἀπαλλαγεῖσα, πάλιν γίνεται ἑαυτῆς ὑψη- λοτέρα, καὶ βλέπει τὸ μυστήριον, διὰ τῶν τῆς περι στερᾶς ὀφθαλμῶν· λέγω δὲ τῷ πνεύματι τῆς προ- φητείας. Ο δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστιν· Ὡς μῆλον ἐν τοῖς ξύλοις τοῦ δρυμοῦ, οὕτως ἀδελφιδός μου ἀνὰ μέσον τῶν υἱῶν. Τί οὖν ἐστιν τεθέαται ; Δρυ- μὸν ὀνομάζει συνήθως ἡ ἁγία Γραφὴ τὸν ὑλώδη τῶν ἀνθρώπων βίον, τὸν τὰ ποικίλα των παθημάτων είδη Ολομανήσαντα, ἐν ᾧ τὰ φθαρτικα θηρία φωλεύει καὶ · κατακρύπτεται, ὧν ἡ φύσις ἐν φωτὶ καὶ ἡλίῳ ἀνενέρ- γητος μένουσα, διὰ σκότους τὴν ἰσχὺν ἔχει. Μετά γὰρ τὸ δῦναι τὸν ἥλιον, φησὶν ὁ Προφήτης, νυκτός ἐπιγινομένης ἐν αὐτῇ τὰ θηρία τῶν φωλεῶν ἀνα- δύεσθαι. Ἐπειδὴ τοίνυν ὁ μονιὸς ὁ ἐν τῷ δρυμώνι - τρεφόμενος, τὴν καλὴν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως ἄμ πελον ἐλυμήνατο, καθώς φησιν ὁ Προφήτης, ὅτι Ελυ- μήνατο αὐτὴν ὕς ἐκ δρυμοῦ, καὶ μονιὸς ἄγριος κατ σε IN CANTICA CANTIC. HOMILIA IV. A surgit germen, sicut licet videre fieri in lilio. Magna enim ex parte cum in rectum a radice instar arundinis excurrerit herba lilii, florem edit ex vertice, non modico intercedente intervallo a terra tantum distans, quantum, ut opinor, salis sit ad hoc ut maneat pura in sublimi pulchritudo, non inquinata mistione cum terra. Propterea etiam justus oculus, eam quæ hoc facta est, vel fieri desideravit (utrumque enim ex iis quæ dicta sunt intelligimus, nempe quod vel gloriatur se jam fac- tam esse quod desideravit, vel quod rogat agri- colam ut flos fiat per illius sapientiam, ex vallibus humanæ vitæ ad lilii assurgens pulchritudinem) sive ergo vult hoc fieri, seu facta est quod voluit, recte justus sponsi oculus ejus bono annuit desi- derio quæ ad ejus formam aspicit, ut ipsa fat lilium, minime suffocata a spinis vitæ, quas no- minavit filias, tacite, ut arbitror, ostendens ini- micas vitæ humanæ potestates, quarum nomina- tur pater is qui est inventer vitii. C D Sicut lilium ergo, inquit, inter spinas, sic soror mea inter filias. Quantum videmus ascensum in altum, tantum videmus esse anima profectum. Primus ascensus est assimilari equis, qui copias Ægyptias perdiderunt ac destruxerunt. Secundus ascensus est, quod ea facta sit propinqua, et quod fecerit oculos columbæ. Tertius est ascen sus, quod non amplius propinqua, sed soror Do- mini sit nominata. Qui enim, inquit, fecerit volun- tatem Patris mei qui in cœlis est, hic est frater, soror et maler ". Postquam ergo facta est flos, neque a spinosis læsa fuit tentationibus quominus esset liltum, oblita populi et domus patris et ma- tris suæ, aspexit ad verun Palrem : et ideo voca- tur soror Domini, spiritu filiorum adoptionis in hanc adoptata cognationem, et liberata a societate et conjunctione cum filiabus patris qui falso no. minatur, seipsa rursus ft sublimior, et aspicit mysterium per oculos columbæ, per spiritum in- quam prophetiæ. Hoc est autem quod aspicit : Sicut pomum in lignis silvæ, sic patruelis meus inter filios. Quid est ergo quod vidit? Silvam solet nominare Scriptura, silvestrem hominum vitam, in qua luxuriant varia genera animi perturbatio- num, in qua tanquam in antro insident ac delite- scunt feræ exitiosæ, quarum natura in luce et sole est otiosa, et, vim non habens operandi, vires Jabet in tenebris. Nam postquam sul occidit, nocte adveniente, Propheta dicit bestias silvæ in ea ex antris emergere ". Quoniam ergo singularis ferus qui pascitur in silva, gravissimum attulit damnum pulchræ vineæ humanæ naturæ, sicut dicit Propheta, Eam vastavit aper de silva, et sin- gularis ferus depastus est eam " : propterea in silva plantatur malum, quod in eo quidem quod Matth. xi, 50; Luc. viii, 21. Psal. cili, seq. ss Psal. Lxxix, 14. PATROL GR XLIV. 1. συμπνιγόμενον ταῖς τοῦ βίου ἀκάνθαις, ἂς θυγατέ

ἐν αὐτῇ γεγωργηθεῖσα καλῶς ἄνθος γενέσθαι · ἐκ γὰρ τοῦ κοίλου ἐπὶ τὸ ὑψηλὸν ὁ βλαστὸς ἀνατέλλει, καθὼς ἔστιν ἰδεῖν ἐπὶ τοῦ κρίνου γινόμενον. Ἐπιπολύ γὰρ ἐπὶ τὸ ὄρθιον ἐκ τῆς ῥίζης καλαμοειδῶς ἀναδρα Η μοῦσα ἡ βοτάνη τοῦ κρίνου, τότε τὴ ἄνθος ἐκ τῆς κορυφῆς ἀναδίδωσιν, οὐκ ὀλίγῳ τῷ μεταξὺ διαστής ματι τῆς γῆς ἀποστήσασα, ὡς ἂν, οἶμαι, καθαρὸν ἐν μετεώρῳ διαμένοι τὸ κάλλος, τῇ πρὸς τὴν γῆν ἐπι- μιξία μη μολυνόμενον. Διὰ ταῦτα καὶ ὁ δίκαιος ὀφθαλμὸς τὴν τοῦτο γενομένην, ήτοι γενέσθαι που θήσασαν · ἀμφότερα γὰρ ἐκ τῶν εἰρημένων ὑπο ενοήσαμεν, ἢ ὅτι μεγαλαυχεῖται ὡς ήδη γενομένη ὅπερ ἐπεπόθησεν, ἢ ὅτι δεῖται τοῦ γεωργοῦ ἄνθος γενέσθαι, διὰ τῆς ἐκείνου σοφίας ἐκ τῶν κοιλάδων ἡ τῆς ἀνθρωπίνης ζωῆς εἰς κρίνου κάλλος ἀναδρα μοῦσα· εἴτε οὖν γενέσθαι βούλεται τοῦτο, εἴτε καὶ Β γέγονεν ὅπερ ἠθέλησε, καλῶς ὁ δίκαιος ὀφθαλμὸς τοῦ νυμφίου, πρὸς τὴν ἀγαθὴν ἐπιθυμίαν τῆς πρὸς αὐτὸν ὁρώσης ἰδὼν, ἐπένευσε γενέσθαι κρίνον αὐτὴν, μὴ - ~ ρας ὠνόμασεν, ένδειξάμενος, οἶμαι, κατὰ τὸ σιωπώμενον τὰς ἐχθρὰς τῆς ἀνθρωπίνης ζωῆς δυνάμεις, ὧν πατὴρ ὁ τῆς κακίας εὑρετής κατονομάζεται. Ὡς κρίνον οὖν, φησὶν, ἐν μέσῳ τῶν ἀκανθῶν, οὕτως ἀδελφή μου ἐν μέσῳ τῶν θυγατέρων. Οσην ὁρῶμεν τῆς εἰς τὸ ὕψος ἀνόδου τὴν προκοπὴν ἐπὶ τῆς ψυχῆς γινομένην. Πρώτη άνοδος, τὸ πρὸς τὴν καθαιρετικὴν τῆς Αἰγυπτίας δυνάμεως ἵππον ὁμοιω- θῆναι. Δευτέρα ἄνοδος, τὸ πλησίον αὐτὴν γενέσθαι, καὶ περιστερᾶς ποιῆσαι τὰ ὄμματα. Τρίτη τοίνυν · ἄνοδος τὸ μηκέτι πλησίον, ἀλλ᾽ ἀδελφὴν τοῦ Δεσπό του ὀνομασθῆναι. "Ος ἂν ποιήσῃ, φησί, τὸ θέλημα τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, οὗτος ὁ ἀδελφός μου, καὶ ἀδελφή μου, καὶ μήτηρ ἐστίν. Ἐπεὶ οὖν γέγονεν ἄνθος, μηδὲν ὑπὸ τῶν ἀκανθηφό ρων πειρασμῶν πρὸς τὸ γενέσθαι κρίνον παραβλα- βεῖσα, ἐπιλαθομένη δὲ τοῦ λαοῦ καὶ τοῦ οἴκου τοῦ πατρὸς αὐτῆς, πρὸς τὸν ἀληθινὸν εἶδε Πατέρα, διδ καὶ ἀδελφὴ τοῦ Κυρίου ὀνομάζεται, τῷ τῆς υἱοθεσίας πνεύματι πρὸς τὴν συγγένειαν ταύτην εἰσποιηθεῖσα, καὶ τῆς πρὸς τὰς θυγατέρας τοῦ ψευδωνύμου πατρὸς κοινωνίας ἀπαλλαγεῖσα, πάλιν γίνεται ἑαυτῆς ὑψη- λοτέρα, καὶ βλέπει τὸ μυστήριον, διὰ τῶν τῆς περι στερᾶς ὀφθαλμῶν· λέγω δὲ τῷ πνεύματι τῆς προ- φητείας. Ο δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστιν· Ὡς μῆλον ἐν τοῖς ξύλοις τοῦ δρυμοῦ, οὕτως ἀδελφιδός μου ἀνὰ μέσον τῶν υἱῶν. Τί οὖν ἐστιν τεθέαται ; Δρυ- μὸν ὀνομάζει συνήθως ἡ ἁγία Γραφὴ τὸν ὑλώδη τῶν ἀνθρώπων βίον, τὸν τὰ ποικίλα των παθημάτων είδη Ολομανήσαντα, ἐν ᾧ τὰ φθαρτικα θηρία φωλεύει καὶ · κατακρύπτεται, ὧν ἡ φύσις ἐν φωτὶ καὶ ἡλίῳ ἀνενέρ- γητος μένουσα, διὰ σκότους τὴν ἰσχὺν ἔχει. Μετά γὰρ τὸ δῦναι τὸν ἥλιον, φησὶν ὁ Προφήτης, νυκτός ἐπιγινομένης ἐν αὐτῇ τὰ θηρία τῶν φωλεῶν ἀνα- δύεσθαι. Ἐπειδὴ τοίνυν ὁ μονιὸς ὁ ἐν τῷ δρυμώνι - τρεφόμενος, τὴν καλὴν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως ἄμ πελον ἐλυμήνατο, καθώς φησιν ὁ Προφήτης, ὅτι Ελυ- μήνατο αὐτὴν ὕς ἐκ δρυμοῦ, καὶ μονιὸς ἄγριος κατ σε IN CANTICA CANTIC. HOMILIA IV. A surgit germen, sicut licet videre fieri in lilio. Magna enim ex parte cum in rectum a radice instar arundinis excurrerit herba lilii, florem edit ex vertice, non modico intercedente intervallo a terra tantum distans, quantum, ut opinor, salis sit ad hoc ut maneat pura in sublimi pulchritudo, non inquinata mistione cum terra. Propterea etiam justus oculus, eam quæ hoc facta est, vel fieri desideravit (utrumque enim ex iis quæ dicta sunt intelligimus, nempe quod vel gloriatur se jam fac- tam esse quod desideravit, vel quod rogat agri- colam ut flos fiat per illius sapientiam, ex vallibus humanæ vitæ ad lilii assurgens pulchritudinem) sive ergo vult hoc fieri, seu facta est quod voluit, recte justus sponsi oculus ejus bono annuit desi- derio quæ ad ejus formam aspicit, ut ipsa fat lilium, minime suffocata a spinis vitæ, quas no- minavit filias, tacite, ut arbitror, ostendens ini- micas vitæ humanæ potestates, quarum nomina- tur pater is qui est inventer vitii. C D Sicut lilium ergo, inquit, inter spinas, sic soror mea inter filias. Quantum videmus ascensum in altum, tantum videmus esse anima profectum. Primus ascensus est assimilari equis, qui copias Ægyptias perdiderunt ac destruxerunt. Secundus ascensus est, quod ea facta sit propinqua, et quod fecerit oculos columbæ. Tertius est ascen sus, quod non amplius propinqua, sed soror Do- mini sit nominata. Qui enim, inquit, fecerit volun- tatem Patris mei qui in cœlis est, hic est frater, soror et maler ". Postquam ergo facta est flos, neque a spinosis læsa fuit tentationibus quominus esset liltum, oblita populi et domus patris et ma- tris suæ, aspexit ad verun Palrem : et ideo voca- tur soror Domini, spiritu filiorum adoptionis in hanc adoptata cognationem, et liberata a societate et conjunctione cum filiabus patris qui falso no. minatur, seipsa rursus ft sublimior, et aspicit mysterium per oculos columbæ, per spiritum in- quam prophetiæ. Hoc est autem quod aspicit : Sicut pomum in lignis silvæ, sic patruelis meus inter filios. Quid est ergo quod vidit? Silvam solet nominare Scriptura, silvestrem hominum vitam, in qua luxuriant varia genera animi perturbatio- num, in qua tanquam in antro insident ac delite- scunt feræ exitiosæ, quarum natura in luce et sole est otiosa, et, vim non habens operandi, vires Jabet in tenebris. Nam postquam sul occidit, nocte adveniente, Propheta dicit bestias silvæ in ea ex antris emergere ". Quoniam ergo singularis ferus qui pascitur in silva, gravissimum attulit damnum pulchræ vineæ humanæ naturæ, sicut dicit Propheta, Eam vastavit aper de silva, et sin- gularis ferus depastus est eam " : propterea in silva plantatur malum, quod in eo quidem quod Matth. xi, 50; Luc. viii, 21. Psal. cili, seq. ss Psal. Lxxix, 14. PATROL GR XLIV. 1. συμπνιγόμενον ταῖς τοῦ βίου ἀκάνθαις, ἂς θυγατέ

ἐν αὐτῇ γεγωργηθεῖσα καλῶς ἄνθος γενέσθαι · ἐκ γὰρ τοῦ κοίλου ἐπὶ τὸ ὑψηλὸν ὁ βλαστὸς ἀνατέλλει, καθὼς ἔστιν ἰδεῖν ἐπὶ τοῦ κρίνου γινόμενον. Ἐπιπολύ γὰρ ἐπὶ τὸ ὄρθιον ἐκ τῆς ῥίζης καλαμοειδῶς ἀναδρα Η μοῦσα ἡ βοτάνη τοῦ κρίνου, τότε τὴ ἄνθος ἐκ τῆς κορυφῆς ἀναδίδωσιν, οὐκ ὀλίγῳ τῷ μεταξὺ διαστής ματι τῆς γῆς ἀποστήσασα, ὡς ἂν, οἶμαι, καθαρὸν ἐν μετεώρῳ διαμένοι τὸ κάλλος, τῇ πρὸς τὴν γῆν ἐπι- μιξία μη μολυνόμενον. Διὰ ταῦτα καὶ ὁ δίκαιος ὀφθαλμὸς τὴν τοῦτο γενομένην, ήτοι γενέσθαι που θήσασαν · ἀμφότερα γὰρ ἐκ τῶν εἰρημένων ὑπο ενοήσαμεν, ἢ ὅτι μεγαλαυχεῖται ὡς ήδη γενομένη ὅπερ ἐπεπόθησεν, ἢ ὅτι δεῖται τοῦ γεωργοῦ ἄνθος γενέσθαι, διὰ τῆς ἐκείνου σοφίας ἐκ τῶν κοιλάδων ἡ τῆς ἀνθρωπίνης ζωῆς εἰς κρίνου κάλλος ἀναδρα μοῦσα· εἴτε οὖν γενέσθαι βούλεται τοῦτο, εἴτε καὶ Β γέγονεν ὅπερ ἠθέλησε, καλῶς ὁ δίκαιος ὀφθαλμὸς τοῦ νυμφίου, πρὸς τὴν ἀγαθὴν ἐπιθυμίαν τῆς πρὸς αὐτὸν ὁρώσης ἰδὼν, ἐπένευσε γενέσθαι κρίνον αὐτὴν, μὴ - ~ ρας ὠνόμασεν, ένδειξάμενος, οἶμαι, κατὰ τὸ σιωπώμενον τὰς ἐχθρὰς τῆς ἀνθρωπίνης ζωῆς δυνάμεις, ὧν πατὴρ ὁ τῆς κακίας εὑρετής κατονομάζεται. Ὡς κρίνον οὖν, φησὶν, ἐν μέσῳ τῶν ἀκανθῶν, οὕτως ἀδελφή μου ἐν μέσῳ τῶν θυγατέρων. Οσην ὁρῶμεν τῆς εἰς τὸ ὕψος ἀνόδου τὴν προκοπὴν ἐπὶ τῆς ψυχῆς γινομένην. Πρώτη άνοδος, τὸ πρὸς τὴν καθαιρετικὴν τῆς Αἰγυπτίας δυνάμεως ἵππον ὁμοιω- θῆναι. Δευτέρα ἄνοδος, τὸ πλησίον αὐτὴν γενέσθαι, καὶ περιστερᾶς ποιῆσαι τὰ ὄμματα. Τρίτη τοίνυν · ἄνοδος τὸ μηκέτι πλησίον, ἀλλ᾽ ἀδελφὴν τοῦ Δεσπό του ὀνομασθῆναι. "Ος ἂν ποιήσῃ, φησί, τὸ θέλημα τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, οὗτος ὁ ἀδελφός μου, καὶ ἀδελφή μου, καὶ μήτηρ ἐστίν. Ἐπεὶ οὖν γέγονεν ἄνθος, μηδὲν ὑπὸ τῶν ἀκανθηφό ρων πειρασμῶν πρὸς τὸ γενέσθαι κρίνον παραβλα- βεῖσα, ἐπιλαθομένη δὲ τοῦ λαοῦ καὶ τοῦ οἴκου τοῦ πατρὸς αὐτῆς, πρὸς τὸν ἀληθινὸν εἶδε Πατέρα, διδ καὶ ἀδελφὴ τοῦ Κυρίου ὀνομάζεται, τῷ τῆς υἱοθεσίας πνεύματι πρὸς τὴν συγγένειαν ταύτην εἰσποιηθεῖσα, καὶ τῆς πρὸς τὰς θυγατέρας τοῦ ψευδωνύμου πατρὸς κοινωνίας ἀπαλλαγεῖσα, πάλιν γίνεται ἑαυτῆς ὑψη- λοτέρα, καὶ βλέπει τὸ μυστήριον, διὰ τῶν τῆς περι στερᾶς ὀφθαλμῶν· λέγω δὲ τῷ πνεύματι τῆς προ- φητείας. Ο δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστιν· Ὡς μῆλον ἐν τοῖς ξύλοις τοῦ δρυμοῦ, οὕτως ἀδελφιδός μου ἀνὰ μέσον τῶν υἱῶν. Τί οὖν ἐστιν τεθέαται ; Δρυ- μὸν ὀνομάζει συνήθως ἡ ἁγία Γραφὴ τὸν ὑλώδη τῶν ἀνθρώπων βίον, τὸν τὰ ποικίλα των παθημάτων είδη Ολομανήσαντα, ἐν ᾧ τὰ φθαρτικα θηρία φωλεύει καὶ · κατακρύπτεται, ὧν ἡ φύσις ἐν φωτὶ καὶ ἡλίῳ ἀνενέρ- γητος μένουσα, διὰ σκότους τὴν ἰσχὺν ἔχει. Μετά γὰρ τὸ δῦναι τὸν ἥλιον, φησὶν ὁ Προφήτης, νυκτός ἐπιγινομένης ἐν αὐτῇ τὰ θηρία τῶν φωλεῶν ἀνα- δύεσθαι. Ἐπειδὴ τοίνυν ὁ μονιὸς ὁ ἐν τῷ δρυμώνι - τρεφόμενος, τὴν καλὴν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως ἄμ πελον ἐλυμήνατο, καθώς φησιν ὁ Προφήτης, ὅτι Ελυ- μήνατο αὐτὴν ὕς ἐκ δρυμοῦ, καὶ μονιὸς ἄγριος κατ σε IN CANTICA CANTIC. HOMILIA IV. A surgit germen, sicut licet videre fieri in lilio. Magna enim ex parte cum in rectum a radice instar arundinis excurrerit herba lilii, florem edit ex vertice, non modico intercedente intervallo a terra tantum distans, quantum, ut opinor, salis sit ad hoc ut maneat pura in sublimi pulchritudo, non inquinata mistione cum terra. Propterea etiam justus oculus, eam quæ hoc facta est, vel fieri desideravit (utrumque enim ex iis quæ dicta sunt intelligimus, nempe quod vel gloriatur se jam fac- tam esse quod desideravit, vel quod rogat agri- colam ut flos fiat per illius sapientiam, ex vallibus humanæ vitæ ad lilii assurgens pulchritudinem) sive ergo vult hoc fieri, seu facta est quod voluit, recte justus sponsi oculus ejus bono annuit desi- derio quæ ad ejus formam aspicit, ut ipsa fat lilium, minime suffocata a spinis vitæ, quas no- minavit filias, tacite, ut arbitror, ostendens ini- micas vitæ humanæ potestates, quarum nomina- tur pater is qui est inventer vitii. C D Sicut lilium ergo, inquit, inter spinas, sic soror mea inter filias. Quantum videmus ascensum in altum, tantum videmus esse anima profectum. Primus ascensus est assimilari equis, qui copias Ægyptias perdiderunt ac destruxerunt. Secundus ascensus est, quod ea facta sit propinqua, et quod fecerit oculos columbæ. Tertius est ascen sus, quod non amplius propinqua, sed soror Do- mini sit nominata. Qui enim, inquit, fecerit volun- tatem Patris mei qui in cœlis est, hic est frater, soror et maler ". Postquam ergo facta est flos, neque a spinosis læsa fuit tentationibus quominus esset liltum, oblita populi et domus patris et ma- tris suæ, aspexit ad verun Palrem : et ideo voca- tur soror Domini, spiritu filiorum adoptionis in hanc adoptata cognationem, et liberata a societate et conjunctione cum filiabus patris qui falso no. minatur, seipsa rursus ft sublimior, et aspicit mysterium per oculos columbæ, per spiritum in- quam prophetiæ. Hoc est autem quod aspicit : Sicut pomum in lignis silvæ, sic patruelis meus inter filios. Quid est ergo quod vidit? Silvam solet nominare Scriptura, silvestrem hominum vitam, in qua luxuriant varia genera animi perturbatio- num, in qua tanquam in antro insident ac delite- scunt feræ exitiosæ, quarum natura in luce et sole est otiosa, et, vim non habens operandi, vires Jabet in tenebris. Nam postquam sul occidit, nocte adveniente, Propheta dicit bestias silvæ in ea ex antris emergere ". Quoniam ergo singularis ferus qui pascitur in silva, gravissimum attulit damnum pulchræ vineæ humanæ naturæ, sicut dicit Propheta, Eam vastavit aper de silva, et sin- gularis ferus depastus est eam " : propterea in silva plantatur malum, quod in eo quidem quod Matth. xi, 50; Luc. viii, 21. Psal. cili, seq. ss Psal. Lxxix, 14. PATROL GR XLIV. 1. συμπνιγόμενον ταῖς τοῦ βίου ἀκάνθαις, ἂς θυγατέ

Εἶτά φησιν· Εἰσαγάγετέ με εἰς οἶκον τοῦ οἴνου, τάξατε ἐπ' ἐμὲ ἀγάπην, στηρίξατέ με ἐν μύροις. Στοιβάσατέ με ἐν μήλοις· ὅτι τετρωμένη ἀγάπης ἐγώ. Όπως τρέχῃ τῷ θείῳ δρόμῳ ἡ καλῶς τῷ ἵππῳ - προσεικασθεῖσα ψυχή, ὡς πυκνοῖς τε καὶ συντετα μένοις τοῖς ἅλμασι τοῖς ἔμπροσθεν ἐπεκτείνεται, πρὸς δὲ τὸ κατόπιν οὐκ ἐπιστρέφεται· πόσων ἔτυχεν ἐν τοῖς φθάσασι · καὶ ἔτι διψᾷ. Καὶ τοσαύτη τοῦ δί- ψους ἐστὶν ἡ ἐπίτασις, ὅτι οὐκ ἀρκεῖται τῷ τῆς σου φίας κρατῆρι, οὐδ᾽ ἱκανὸν οἶεται πρὸς θεραπείαν τῆς δίψης ὅλον ἐγχέασθαι τὸν κρατῆρα τῷ στόματι· ἀλλ᾽ εἰς αὐτὸν τοῦ οἴνου τὸν οἶκον παραχθῆναι ζητεῖ, καὶ αὐταῖς ταῖς ληνοῖς ὑποσχεῖν τὸ στόμα, ταῖς τὸν οἶνον τὸν ἡδὺν ὑπερβλυζούσαις, καὶ ἰδεῖν τὸν βότρυν τὸν ταῖς ληνοῖς ἐνθλιβόμενον, καὶ τὴν ἄμπελον ἐκείνην, τὴν τὸν τοιοῦτον βότρυν εκτρέφουσαν, καὶ τὸν γεωρ γὸν τῆς ἀληθινῆς ἀμπέλου, τὸν οὕτως εὔτροφον τὸν βότρυν καὶ ἡδὺν ἀπεργαζόμενον· ὧν ἕκαστον περιτ τὸν ἂν εἴη διευκρινείσθαι, φανερᾶς οὔσης τῆς ἑκάστῳ ιἱ τούτων ἐνθεωρουμένης τροπικῆς σημασίας. Πάντως δὲ κἀκεῖνο βούλεται κατιδεῖν τὸ μυστήριον, πῶς ἐρυ- θραίνεται τῷ πατητῷ τῆς ληνοῦ τὰ τοῦ νυμφίου ἱμάτια. Περὶ οὗ φησιν ὁ προφήτης, ὅτι Διά τί σου ἐρυθρὰ τὰ ἱμάτια, καὶ τὰ ἐνδύματά σου ὡς ἀπὸ πατητοῦ ληνοῦ; Διὰ ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα ἐντὸς τοῦ οἴκου γενέσθαι ποθεῖ, ἐν ᾧ τὸ κατὰ τὸν οἶνόν ἐστι μυστήριον. Εἶτα ἐντὸς γενομένη, πάλιν ἐπὶ τὸ μεῖζον ἐξάλλεται. Ζητεῖ γὰρ τὸ ὑποταγῆναι τῇ ἀγάπη. Αγάπη δέ ἐστιν ὁ Θεὸς, κατὰ τὴν Ἰωάννου φωνὴν, ᾧ τὸ ὑποτα ἡ γῆναι τὴν ψυχὴν, σωτηρίαν εἶναι ὁ Δαβὶδ ἀπεφήνατο. Ἐπεὶ οὖν γέγονα, φησὶν, ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ οἴνου, ὑπο- τάξατέ με τῇ ἀγάπῃ, ἤτοι τάξατε ἐπ' ἐμὲ τὴν ἀγά- πην. Οπως ἂν χρήσῃ τῇ ἀναστροφή του λόγου, ταύτ τόν ἐστι δι' ἑκατέρου τὸ σημαινόμενον, ἔκ τε τοῦ ὑπὸ · τὴν ἀγάπην ταχθῆναι, καὶ τοῦ τὴν ἀγάπην αὐτῇ ἐπιταχθῆναι. Η τάχα τι καὶ δόγμα τῶν ἀστειοτέρων διὰ ταύ- της τῆς φωνῆς διδασκόμεθα, οἵαν ἀνατιθέναι τῷ Θεῷ τὴν ἀγάπην προσήκει, καὶ ὅπως πρὸς τοὺς ἄλλους *· ἔχειν. Εἰ γὰρ χρὴ πάντα κατὰ τάξιν καὶ εὐσχημό νως γίνεσθαι, πολλῷ μᾶλλον ἡ τάξις ἐν τοῖς τοιούτοις ἁρμόδιος. Οὐ γὰρ ἂν οὔτε ὁ Κάϊν ἐπὶ τῷ κακῶς διελεῖν κατεκρίθη, εἰ μετὰ τοῦ ὀρθῶς προσενεγκεῖν, καὶ τὸ πρέπον ἐν τῇ τάξει πεφύλαχε, τῶν αὐτῷ τε · πρὸς χρείαν καταλειπομένων, καὶ τῶν τῷ Θεῷ ἀφ- ιερωμένων. Δέον γὰρ ἐκ τῶν πρώτων γεννημάτων τῷ Θεῷ τῆς θυσίας ἀπάρξασθαι, αὐτὸς τῶν τιμιωτέ- ρων ἐμφορηθεὶς, τὸν Θεὸν τοῖς λειψάνοις ἐδεξιώσατο. Χρὴ τοίνυν εἰδέναι τῆς ἀγάπης τὴν τάξιν, ἣν ὑφ- ηγεῖται διὰ τοῦ νόμου, πῶς μὲν ἀγαπᾶσθαι χρὴ τὸν Θεόν, πῶς δὲ τὸν πλησίον, καὶ τὴν γυναῖκα, καὶ τὸν ἐχθρὸν, μήποτε ἄτακτός τις καὶ ἐνηλλαγμένη γένηται τῆς ἀγάπης ἡ ἀποπλήρωσις. Δεῖ γὰρ Θεὸν μὲν ἀγα πᾶν ἐξ ὅλης καρδίας τε καὶ ψυχῆς, καὶ δυνάμεως, καὶ · αἰσθήσεως· τὸν δὲ πλησίον, ὡς ἑαυτόν· τὴν δὲ γυναῖκα, εἰ μὲν καθαρωτέρας ἐστὶ ψυχῆς, ὡς ὁ Χριστὸς τὴν Ἐκκλησίαν· ὁ δὲ ἐμπαθέστερος, ὡς τὸ ἴδιον σῶμα· #7 3:5 B IN CANTICA CANTIC. HOMILIA IV. A c 84C Deinde dicit: Introducite me in cellam vina- riam; ordinate in me charitatem. Fulcite me un- guentis, malis torum mihi sternite, quia sum sau- ciata dilectionis. Ut ad divinum currat cursum quæ recte prius equis assimilata est anima, tanquam crebris et ordinatis saltibus ad anteriora tenden- tibus extenditur, ad posteriora autem non conver- titur, quantum licet, occupando. Quinetiam sitit. Usque adeo autem augetur sitis, ut e sapientiæ cratere non hauriat, neque ad sedandam sitim satis esse putet, si totum craterem in os infundat, sed rogat ut deducatur ad ipsam cellam vinariam, et ipsis torcularibus os subjiciat, et dulce vinunı scatens aspiciat, botrumque qui exprimitur in tor- cularibus, et vitem illam quæ hunc botrum alit, et veræ illius vitis agricolam, qui adeo optimum et suavem efficit botrum. Quorum unumquodque supervacaneum fuerit explicare, cum sit manifesta quæ in unoquoque eorum consideratur tropica si- gnificatio. Illud autem omnino vult videre myste rium, quemadmodum sponso calcanti torcular ru- bræ fiant vestes. De quo dicit propheta : Quam ob rem rubra sunt vestimenta tua, et indumenta sicut de calcato torculari"? Propter hæc et quæ sunt hu- jusmodi, cupit ingredi domum, in qua est vini mysterium ac sacramentuin. Deinde ingressa, ad majus rursus exsilit. Rogat enim ut subjiciatur charitati. Charitas autem est Deus, ut vox est Joannis 58, cui subjectam esse animam, esse salu- tem David pronuntiavit. Quoniam ingressa sum, inquit, in cellam vinariam, subjicite me charitati, seu ordinate in me charitatem. Quomodocunque enim utaris verbi inversione, idem est quod per utrumque significatur, nempe et ex eo quod sub- jecla sit charitati, et ex eo quod charitas ei ordi- netur. Nunc autem et scitum aliquod dogma ex hac voce forte docemur, nempe cujusmodi sit Deo tribuen- da charitas, et quemadmodum in se invicem affe- ctos esse oporteat. Si enim oportet omnia ordine et honeste fieri, multo magis in his est ordo con- veniens. Neque enim condemnatus esset Cain pro- pterea quod male divideret, si cum eo quod recte obtulisset, etiam id quod decet in ordine servasset, D tam ecrum quæ restabant ad usum, quam eorum Isa. LXIII, 2. ss Joan. iv, 8. Psal. LXI, 2. quæ Deo consecrabantur. Cum enim oporteret ex iis quæ primo nata erant, Deo divinas offerre pri- mitias, ipse repletus iis quæ erant pretiosiora, re- liquiis Deum excipiens est prosecutus. Oportet ergo scire ordinem charitatis, quam per legem exponit, nempe quemadmodum Deum oporteat di- ligere, et uxorem, et inimicum, ne forte inordinata et inversa fiat charitatis adimpletio. Oportet enim Deum quidem diligere ex toto corde et anima et potentia et sensu: proximum autem tanquam se- ipsum : et uxorem, si purioris quidem est animæ, sicut Christus Ecclesiam ; sin autem est animæ Genes. 17, 7.

Εἶτά φησιν· Εἰσαγάγετέ με εἰς οἶκον τοῦ οἴνου, τάξατε ἐπ' ἐμὲ ἀγάπην, στηρίξατέ με ἐν μύροις. Στοιβάσατέ με ἐν μήλοις· ὅτι τετρωμένη ἀγάπης ἐγώ. Όπως τρέχῃ τῷ θείῳ δρόμῳ ἡ καλῶς τῷ ἵππῳ - προσεικασθεῖσα ψυχή, ὡς πυκνοῖς τε καὶ συντετα μένοις τοῖς ἅλμασι τοῖς ἔμπροσθεν ἐπεκτείνεται, πρὸς δὲ τὸ κατόπιν οὐκ ἐπιστρέφεται· πόσων ἔτυχεν ἐν τοῖς φθάσασι · καὶ ἔτι διψᾷ. Καὶ τοσαύτη τοῦ δί- ψους ἐστὶν ἡ ἐπίτασις, ὅτι οὐκ ἀρκεῖται τῷ τῆς σου φίας κρατῆρι, οὐδ᾽ ἱκανὸν οἶεται πρὸς θεραπείαν τῆς δίψης ὅλον ἐγχέασθαι τὸν κρατῆρα τῷ στόματι· ἀλλ᾽ εἰς αὐτὸν τοῦ οἴνου τὸν οἶκον παραχθῆναι ζητεῖ, καὶ αὐταῖς ταῖς ληνοῖς ὑποσχεῖν τὸ στόμα, ταῖς τὸν οἶνον τὸν ἡδὺν ὑπερβλυζούσαις, καὶ ἰδεῖν τὸν βότρυν τὸν ταῖς ληνοῖς ἐνθλιβόμενον, καὶ τὴν ἄμπελον ἐκείνην, τὴν τὸν τοιοῦτον βότρυν εκτρέφουσαν, καὶ τὸν γεωρ γὸν τῆς ἀληθινῆς ἀμπέλου, τὸν οὕτως εὔτροφον τὸν βότρυν καὶ ἡδὺν ἀπεργαζόμενον· ὧν ἕκαστον περιτ τὸν ἂν εἴη διευκρινείσθαι, φανερᾶς οὔσης τῆς ἑκάστῳ ιἱ τούτων ἐνθεωρουμένης τροπικῆς σημασίας. Πάντως δὲ κἀκεῖνο βούλεται κατιδεῖν τὸ μυστήριον, πῶς ἐρυ- θραίνεται τῷ πατητῷ τῆς ληνοῦ τὰ τοῦ νυμφίου ἱμάτια. Περὶ οὗ φησιν ὁ προφήτης, ὅτι Διά τί σου ἐρυθρὰ τὰ ἱμάτια, καὶ τὰ ἐνδύματά σου ὡς ἀπὸ πατητοῦ ληνοῦ; Διὰ ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα ἐντὸς τοῦ οἴκου γενέσθαι ποθεῖ, ἐν ᾧ τὸ κατὰ τὸν οἶνόν ἐστι μυστήριον. Εἶτα ἐντὸς γενομένη, πάλιν ἐπὶ τὸ μεῖζον ἐξάλλεται. Ζητεῖ γὰρ τὸ ὑποταγῆναι τῇ ἀγάπη. Αγάπη δέ ἐστιν ὁ Θεὸς, κατὰ τὴν Ἰωάννου φωνὴν, ᾧ τὸ ὑποτα ἡ γῆναι τὴν ψυχὴν, σωτηρίαν εἶναι ὁ Δαβὶδ ἀπεφήνατο. Ἐπεὶ οὖν γέγονα, φησὶν, ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ οἴνου, ὑπο- τάξατέ με τῇ ἀγάπῃ, ἤτοι τάξατε ἐπ' ἐμὲ τὴν ἀγά- πην. Οπως ἂν χρήσῃ τῇ ἀναστροφή του λόγου, ταύτ τόν ἐστι δι' ἑκατέρου τὸ σημαινόμενον, ἔκ τε τοῦ ὑπὸ · τὴν ἀγάπην ταχθῆναι, καὶ τοῦ τὴν ἀγάπην αὐτῇ ἐπιταχθῆναι. Η τάχα τι καὶ δόγμα τῶν ἀστειοτέρων διὰ ταύ- της τῆς φωνῆς διδασκόμεθα, οἵαν ἀνατιθέναι τῷ Θεῷ τὴν ἀγάπην προσήκει, καὶ ὅπως πρὸς τοὺς ἄλλους *· ἔχειν. Εἰ γὰρ χρὴ πάντα κατὰ τάξιν καὶ εὐσχημό νως γίνεσθαι, πολλῷ μᾶλλον ἡ τάξις ἐν τοῖς τοιούτοις ἁρμόδιος. Οὐ γὰρ ἂν οὔτε ὁ Κάϊν ἐπὶ τῷ κακῶς διελεῖν κατεκρίθη, εἰ μετὰ τοῦ ὀρθῶς προσενεγκεῖν, καὶ τὸ πρέπον ἐν τῇ τάξει πεφύλαχε, τῶν αὐτῷ τε · πρὸς χρείαν καταλειπομένων, καὶ τῶν τῷ Θεῷ ἀφ- ιερωμένων. Δέον γὰρ ἐκ τῶν πρώτων γεννημάτων τῷ Θεῷ τῆς θυσίας ἀπάρξασθαι, αὐτὸς τῶν τιμιωτέ- ρων ἐμφορηθεὶς, τὸν Θεὸν τοῖς λειψάνοις ἐδεξιώσατο. Χρὴ τοίνυν εἰδέναι τῆς ἀγάπης τὴν τάξιν, ἣν ὑφ- ηγεῖται διὰ τοῦ νόμου, πῶς μὲν ἀγαπᾶσθαι χρὴ τὸν Θεόν, πῶς δὲ τὸν πλησίον, καὶ τὴν γυναῖκα, καὶ τὸν ἐχθρὸν, μήποτε ἄτακτός τις καὶ ἐνηλλαγμένη γένηται τῆς ἀγάπης ἡ ἀποπλήρωσις. Δεῖ γὰρ Θεὸν μὲν ἀγα πᾶν ἐξ ὅλης καρδίας τε καὶ ψυχῆς, καὶ δυνάμεως, καὶ · αἰσθήσεως· τὸν δὲ πλησίον, ὡς ἑαυτόν· τὴν δὲ γυναῖκα, εἰ μὲν καθαρωτέρας ἐστὶ ψυχῆς, ὡς ὁ Χριστὸς τὴν Ἐκκλησίαν· ὁ δὲ ἐμπαθέστερος, ὡς τὸ ἴδιον σῶμα· #7 3:5 B IN CANTICA CANTIC. HOMILIA IV. A c 84C Deinde dicit: Introducite me in cellam vina- riam; ordinate in me charitatem. Fulcite me un- guentis, malis torum mihi sternite, quia sum sau- ciata dilectionis. Ut ad divinum currat cursum quæ recte prius equis assimilata est anima, tanquam crebris et ordinatis saltibus ad anteriora tenden- tibus extenditur, ad posteriora autem non conver- titur, quantum licet, occupando. Quinetiam sitit. Usque adeo autem augetur sitis, ut e sapientiæ cratere non hauriat, neque ad sedandam sitim satis esse putet, si totum craterem in os infundat, sed rogat ut deducatur ad ipsam cellam vinariam, et ipsis torcularibus os subjiciat, et dulce vinunı scatens aspiciat, botrumque qui exprimitur in tor- cularibus, et vitem illam quæ hunc botrum alit, et veræ illius vitis agricolam, qui adeo optimum et suavem efficit botrum. Quorum unumquodque supervacaneum fuerit explicare, cum sit manifesta quæ in unoquoque eorum consideratur tropica si- gnificatio. Illud autem omnino vult videre myste rium, quemadmodum sponso calcanti torcular ru- bræ fiant vestes. De quo dicit propheta : Quam ob rem rubra sunt vestimenta tua, et indumenta sicut de calcato torculari"? Propter hæc et quæ sunt hu- jusmodi, cupit ingredi domum, in qua est vini mysterium ac sacramentuin. Deinde ingressa, ad majus rursus exsilit. Rogat enim ut subjiciatur charitati. Charitas autem est Deus, ut vox est Joannis 58, cui subjectam esse animam, esse salu- tem David pronuntiavit. Quoniam ingressa sum, inquit, in cellam vinariam, subjicite me charitati, seu ordinate in me charitatem. Quomodocunque enim utaris verbi inversione, idem est quod per utrumque significatur, nempe et ex eo quod sub- jecla sit charitati, et ex eo quod charitas ei ordi- netur. Nunc autem et scitum aliquod dogma ex hac voce forte docemur, nempe cujusmodi sit Deo tribuen- da charitas, et quemadmodum in se invicem affe- ctos esse oporteat. Si enim oportet omnia ordine et honeste fieri, multo magis in his est ordo con- veniens. Neque enim condemnatus esset Cain pro- pterea quod male divideret, si cum eo quod recte obtulisset, etiam id quod decet in ordine servasset, D tam ecrum quæ restabant ad usum, quam eorum Isa. LXIII, 2. ss Joan. iv, 8. Psal. LXI, 2. quæ Deo consecrabantur. Cum enim oporteret ex iis quæ primo nata erant, Deo divinas offerre pri- mitias, ipse repletus iis quæ erant pretiosiora, re- liquiis Deum excipiens est prosecutus. Oportet ergo scire ordinem charitatis, quam per legem exponit, nempe quemadmodum Deum oporteat di- ligere, et uxorem, et inimicum, ne forte inordinata et inversa fiat charitatis adimpletio. Oportet enim Deum quidem diligere ex toto corde et anima et potentia et sensu: proximum autem tanquam se- ipsum : et uxorem, si purioris quidem est animæ, sicut Christus Ecclesiam ; sin autem est animæ Genes. 17, 7.

οὕτω γὰρ κελεύει ὁ τῶν τοιούτων διατάκτης Παύλος. Β Τὸν ἐχθρὸν δὲ ἐν τῷ μὴ κακὸν ἀντιδοῦναι κακῷ, ἀλλὰ δι' εὐεργεσίας τὴν ἀδικίαν ἀμείψασθαι. Νῦν δὲ συγκε χυμένην ἔστιν ἰδεῖν καὶ ἄτακτον ἐπὶ τῶν πολλῶν τὴν ἀγάπην, διὰ τῆς ἀκαταλλήλου αναρμοστίας πεπλανη- μένως ἐνεργουμένην. Οι χρήματα μὲν καὶ τιμὰς καὶ γυναῖκας, ἂν τύχωσι θερμότερον πρὸς αὐτὰς διακείμενοι, ἐξ ὅλης ψυχῆς καὶ δυνάμεως ἀγαπῶσιν, ὡς καὶ τὴν ζωὴν ἂν ὑπὲρ αὐτῶν ἐθελῆσαι προέσθαι· Θεὸν δὲ τοσοῦτον ὅσον δοκεῖν· τῷ δὲ πλησίον μόλις ἂν ἐπιδείξαιντο τὴν τοῖς ἐχθροῖς ἀφορισθεῖσαν ἀγά πην. Ἡ δὲ πρὸς τοὺς μισοῦντας σχέσις ἐστὶ, τῷ μείζονι κακῷ τοὺς προλελυπηκότας ἀμύνεσθαι. Τά ξατε οὖν, φησίν, ἐπ' ἐμὲ τὴν ἀγάπην, ὥστε Θεῷ μὲν ἀνατιθέναι ὅσον ὀφείλεται, ἐπὶ δὲ τῶν ἄλλων ἑκά. Γ στου, τοῦ προσήκοντος μέτρου μὴ ἀστοχῆσαι. Η καὶ τοῦτο τυχὸν ἔστιν ὑπονοῆσαι διὰ τοῦ λόγου, ὅτι Ἐπειδὴ ἀγαπηθείσα περὶ τὴν πρώτην, διὰ τῆς παρα- κοῆς ἐν τοῖς ἐχθροῖς ἐλογίσθην, νυνὶ δὲ πάλιν εἰς τὴν αὐτὴν ἐπανῆλθον χάριν, δι' ἀγάπης τῷ νυμφίῳ συν- αρμοσθεῖσα· κυρώσατέ μοι, φησί, τὸ τῆς χάριτος ταύτης τεταγμένον καὶ ἀμετάστατον, ὑμεῖς οἱ φίλοι τοῦ νυμφίου, δι' ἐπιμελείας καὶ προσοχῆς τῷ παγίῳ συντηροῦντές μοι τὴν πρὸς τὸ κρεῖττον ροπήν. καὶ καλάμῃ (μᾶλλον δὲ καθώς φησιν ὁ Ἀπόστολος, τ Ταῦτα δὲ εἰποῦσα, πάλιν πρὸς τὸ ὑψηλότερον μέτ εισι· στηριχθῆναι γὰρ πρὸς τὴν τῶν ἀγαθῶν βεβαιό τητα τοῖς μύροις ζητεῖ. Στηρίξατέ με, φησίν, ἐν μύροις. "Ω παραδόξων καὶ καινῶν ἐρεισμάτων ! Πως τὰ μύρα στύλοι τοῦ οἴκου γίνονται ; Πῶς τῇ εὐπνοία τὸ πάγιον τῆς τοῦ ὀρόφου κατασκευῆς διερείδεται ; Η δῆλον πάντως ἐστὶν, ὅτι τὸ τῶν ἀρετῶν χρῆμα πολυειδῶς ἐν ἡμῖν κατορθούμενον, κατὰ τὰς διαφο- ρὰς τῶν ἐνεργημάτων καὶ ὀνομάζεται; Αρετή γάρ Τ ἐστιν οὐ μόνον τὸ βλέπειν τὸ ἀγαθὸν, καὶ τὸ ἐν μετ ουσίᾳ τοῦ κρείττονος γίνεσθαι, ἀλλὰ καὶ τὸ ἀμετα- πτωτον ἐν τῷ καλῷ διασώζεσθαι. Ο τοίνυν στη ριχθῆναι βουλόμενος ἐν τοῖς μύροις, τὸ βέβαιον ἐν ταῖς ἀρεταῖς αὐτῷ προσγενέσθαι ζητεῖ. ᾿Αρετή Μο γὰρ τὸ μύρον, διότι πάσης δυσωδίας ἁμαρτημάτων κεχώρισται. Θαυμάσειε δ' ἄν τις καὶ τὸ τῶν εἰρη μένων ἀκόλουθον, διὰ τίνων στοιβασθῆναι τὸν οἶκον ἐπιθυμεῖ. Οὐ βάτοις τισὶ καὶ ἀκάνθαις, καὶ χόρτῳ, Οι οὐ ξύλοις καὶ καλάμῃ καὶ χόρτῳ), οἷς οἱ ὑλώδεις οἶκοι κατασκευάζονται· ἀλλὰ στοιβὴ τῆς τοῦ οἴκου στέγης τὰ μῆλα γίνεται. Λέγει γάρ, Στοιβάσατέ με ἐν μήλοις· ἵνα γένηται πάντα ἐν πᾶσιν αὐτῇ ὁ καρπὸς οὗτος, τὸ κάλλος, τὸ μύρον, ὁ γλυκασμός, ἡ τροφή, ή το διὰ τῆς σκιᾶς ἀνάψυξις, ὁ ἀναπαύων θρόνος, ὁ βεβαιών στύλος, ὁ ἐπισκεπάζων ὄροφος. Ως κάλλος γὰρ μετὰ ἐπιθυμίας ὁρᾶται, ὡς μύρον ἡδύνει την όσφρησιν, ὡς τροφή πιαίνει τὸ σῶμα καὶ γλυκαίνει τὴν γεῦσιν, ὡς σκιὰ καταψύχει τον καύσωνα, ὡς θρόνος ἀνα- παύει τὸν κόπον· ὡς στέγη τοῦ οἴκου, σκέπη τῷ ἐνα οικοῦντι γίνεται· ὡς στύλος παρέχει τὸ ἀμετάπτωτον· S. GREGORII NYSSENI paulo magis obnoxim animi perturbationibus, sicut A corpus proprium. Sic enim jubet qui hæc ordinat Paulus ". Inimicum autem, in eð quod non redda - mus malum pro malo, sed pro injuria referamus beneficium. Nunc autem licet videre confusam et inordinatam in multis charitatem, per non con- gruentem inconcinnitatem erratice incedentem. Nam aliqui quidem pecunias, et honores, et uxores, in eas forte ardentius affecti, ex tota anima dili- gunt et totis viribus, ut etiam animam pro. eis ve- lint profundere : Deo quantum videtur: proximo autem vix tantam ostendant charitatem, quanta debetur inimicis. In eos autem qui odio habent hæc est affectio, ut majori malo ulciscantur eum qui prior affecit injuria. Ordinate ergo in me, in- quit, charitatem, ut Deo tantum tribuam quantum debetur, in unoquoque autem aliorum, ab ea quam par est mensura non aberrem. An forte per hoc etiam licet intelligere, quod Quoniam quæ primo fueram dilecta, per inobedientiam inter inimicos fui reputata, nunc ad eamdem reversa sum gra- tiam, per charitatem sponso conjuncta, ea nunc dicit, Confirmate mihi bujus gratiæ stabilitatem et immutabilitatem, vos amici sponsi, studio et dili- gentia mihi conservantes propensionem ad id quod est melius. C Hæc autem cum dixisset, transit rursus ad id quod est sublimius: fulciri quippe rogat unguen- tis ad obtinendam bonorum firmitatem. Fulcite me, inquit, unguentis. O admirabiles columnas et nova fulcra ! Quemadmodum fiunt unguenta columnæ domus? quemadmodum firmissima tecti constru- ctio nititur bene spiranti odore? Annon plane perspicuum est, quod quæ multifariam a multis exercentur virtutes, pro varietate operationum etiam nominantur ? virtus enim est non solúm bo- num intueri, et esse participem ejus quod est me- lius, sed etiam immutabilitatem in bono conser- vare. Qui ergo vult fulciri unguentis, quærit sibi adesse firmitatem in virtutibus. Virtus enim est unguentum, quoniam est sejuncta ab omni tetro odore peccatorum. Admirabitur autem etiam quis- piam consequentiam eorum quæ dicta sunt, per quænam cupit sibi sterni domum. Nam hic non rubis et spinis, et stramine, et arundine, et feno, D quibus construuntur domus materiatæ : sed domus sternendæ materia sunt poma. Sternite, inquit, mihi torum in malis. Ut sit omnino ei hic fru- ctus, pulchritudo, unguentum, dulcedo, nutrimen- tum, per umbram refrigeratio, sedes in qua quie- scitur ; columna, quæ stabilit : tectum quod tegit. Nam ut pulchritudo quidem cernitur cum deside- rio, ut unguentum delectat odoratum, ut nutrimen- tum pinguefacit corpus, et dulcedine afficit gustum, ut umbra refrigerat æstum : ut sedes recreat la- borem : ut domus tectum, inquilino operimentum suppeditat : ut columna præbet immutabilitatem : Eples. v. 25.

οὕτω γὰρ κελεύει ὁ τῶν τοιούτων διατάκτης Παύλος. Β Τὸν ἐχθρὸν δὲ ἐν τῷ μὴ κακὸν ἀντιδοῦναι κακῷ, ἀλλὰ δι' εὐεργεσίας τὴν ἀδικίαν ἀμείψασθαι. Νῦν δὲ συγκε χυμένην ἔστιν ἰδεῖν καὶ ἄτακτον ἐπὶ τῶν πολλῶν τὴν ἀγάπην, διὰ τῆς ἀκαταλλήλου αναρμοστίας πεπλανη- μένως ἐνεργουμένην. Οι χρήματα μὲν καὶ τιμὰς καὶ γυναῖκας, ἂν τύχωσι θερμότερον πρὸς αὐτὰς διακείμενοι, ἐξ ὅλης ψυχῆς καὶ δυνάμεως ἀγαπῶσιν, ὡς καὶ τὴν ζωὴν ἂν ὑπὲρ αὐτῶν ἐθελῆσαι προέσθαι· Θεὸν δὲ τοσοῦτον ὅσον δοκεῖν· τῷ δὲ πλησίον μόλις ἂν ἐπιδείξαιντο τὴν τοῖς ἐχθροῖς ἀφορισθεῖσαν ἀγά πην. Ἡ δὲ πρὸς τοὺς μισοῦντας σχέσις ἐστὶ, τῷ μείζονι κακῷ τοὺς προλελυπηκότας ἀμύνεσθαι. Τά ξατε οὖν, φησίν, ἐπ' ἐμὲ τὴν ἀγάπην, ὥστε Θεῷ μὲν ἀνατιθέναι ὅσον ὀφείλεται, ἐπὶ δὲ τῶν ἄλλων ἑκά. Γ στου, τοῦ προσήκοντος μέτρου μὴ ἀστοχῆσαι. Η καὶ τοῦτο τυχὸν ἔστιν ὑπονοῆσαι διὰ τοῦ λόγου, ὅτι Ἐπειδὴ ἀγαπηθείσα περὶ τὴν πρώτην, διὰ τῆς παρα- κοῆς ἐν τοῖς ἐχθροῖς ἐλογίσθην, νυνὶ δὲ πάλιν εἰς τὴν αὐτὴν ἐπανῆλθον χάριν, δι' ἀγάπης τῷ νυμφίῳ συν- αρμοσθεῖσα· κυρώσατέ μοι, φησί, τὸ τῆς χάριτος ταύτης τεταγμένον καὶ ἀμετάστατον, ὑμεῖς οἱ φίλοι τοῦ νυμφίου, δι' ἐπιμελείας καὶ προσοχῆς τῷ παγίῳ συντηροῦντές μοι τὴν πρὸς τὸ κρεῖττον ροπήν. καὶ καλάμῃ (μᾶλλον δὲ καθώς φησιν ὁ Ἀπόστολος, τ Ταῦτα δὲ εἰποῦσα, πάλιν πρὸς τὸ ὑψηλότερον μέτ εισι· στηριχθῆναι γὰρ πρὸς τὴν τῶν ἀγαθῶν βεβαιό τητα τοῖς μύροις ζητεῖ. Στηρίξατέ με, φησίν, ἐν μύροις. "Ω παραδόξων καὶ καινῶν ἐρεισμάτων ! Πως τὰ μύρα στύλοι τοῦ οἴκου γίνονται ; Πῶς τῇ εὐπνοία τὸ πάγιον τῆς τοῦ ὀρόφου κατασκευῆς διερείδεται ; Η δῆλον πάντως ἐστὶν, ὅτι τὸ τῶν ἀρετῶν χρῆμα πολυειδῶς ἐν ἡμῖν κατορθούμενον, κατὰ τὰς διαφο- ρὰς τῶν ἐνεργημάτων καὶ ὀνομάζεται; Αρετή γάρ Τ ἐστιν οὐ μόνον τὸ βλέπειν τὸ ἀγαθὸν, καὶ τὸ ἐν μετ ουσίᾳ τοῦ κρείττονος γίνεσθαι, ἀλλὰ καὶ τὸ ἀμετα- πτωτον ἐν τῷ καλῷ διασώζεσθαι. Ο τοίνυν στη ριχθῆναι βουλόμενος ἐν τοῖς μύροις, τὸ βέβαιον ἐν ταῖς ἀρεταῖς αὐτῷ προσγενέσθαι ζητεῖ. ᾿Αρετή Μο γὰρ τὸ μύρον, διότι πάσης δυσωδίας ἁμαρτημάτων κεχώρισται. Θαυμάσειε δ' ἄν τις καὶ τὸ τῶν εἰρη μένων ἀκόλουθον, διὰ τίνων στοιβασθῆναι τὸν οἶκον ἐπιθυμεῖ. Οὐ βάτοις τισὶ καὶ ἀκάνθαις, καὶ χόρτῳ, Οι οὐ ξύλοις καὶ καλάμῃ καὶ χόρτῳ), οἷς οἱ ὑλώδεις οἶκοι κατασκευάζονται· ἀλλὰ στοιβὴ τῆς τοῦ οἴκου στέγης τὰ μῆλα γίνεται. Λέγει γάρ, Στοιβάσατέ με ἐν μήλοις· ἵνα γένηται πάντα ἐν πᾶσιν αὐτῇ ὁ καρπὸς οὗτος, τὸ κάλλος, τὸ μύρον, ὁ γλυκασμός, ἡ τροφή, ή το διὰ τῆς σκιᾶς ἀνάψυξις, ὁ ἀναπαύων θρόνος, ὁ βεβαιών στύλος, ὁ ἐπισκεπάζων ὄροφος. Ως κάλλος γὰρ μετὰ ἐπιθυμίας ὁρᾶται, ὡς μύρον ἡδύνει την όσφρησιν, ὡς τροφή πιαίνει τὸ σῶμα καὶ γλυκαίνει τὴν γεῦσιν, ὡς σκιὰ καταψύχει τον καύσωνα, ὡς θρόνος ἀνα- παύει τὸν κόπον· ὡς στέγη τοῦ οἴκου, σκέπη τῷ ἐνα οικοῦντι γίνεται· ὡς στύλος παρέχει τὸ ἀμετάπτωτον· S. GREGORII NYSSENI paulo magis obnoxim animi perturbationibus, sicut A corpus proprium. Sic enim jubet qui hæc ordinat Paulus ". Inimicum autem, in eð quod non redda - mus malum pro malo, sed pro injuria referamus beneficium. Nunc autem licet videre confusam et inordinatam in multis charitatem, per non con- gruentem inconcinnitatem erratice incedentem. Nam aliqui quidem pecunias, et honores, et uxores, in eas forte ardentius affecti, ex tota anima dili- gunt et totis viribus, ut etiam animam pro. eis ve- lint profundere : Deo quantum videtur: proximo autem vix tantam ostendant charitatem, quanta debetur inimicis. In eos autem qui odio habent hæc est affectio, ut majori malo ulciscantur eum qui prior affecit injuria. Ordinate ergo in me, in- quit, charitatem, ut Deo tantum tribuam quantum debetur, in unoquoque autem aliorum, ab ea quam par est mensura non aberrem. An forte per hoc etiam licet intelligere, quod Quoniam quæ primo fueram dilecta, per inobedientiam inter inimicos fui reputata, nunc ad eamdem reversa sum gra- tiam, per charitatem sponso conjuncta, ea nunc dicit, Confirmate mihi bujus gratiæ stabilitatem et immutabilitatem, vos amici sponsi, studio et dili- gentia mihi conservantes propensionem ad id quod est melius. C Hæc autem cum dixisset, transit rursus ad id quod est sublimius: fulciri quippe rogat unguen- tis ad obtinendam bonorum firmitatem. Fulcite me, inquit, unguentis. O admirabiles columnas et nova fulcra ! Quemadmodum fiunt unguenta columnæ domus? quemadmodum firmissima tecti constru- ctio nititur bene spiranti odore? Annon plane perspicuum est, quod quæ multifariam a multis exercentur virtutes, pro varietate operationum etiam nominantur ? virtus enim est non solúm bo- num intueri, et esse participem ejus quod est me- lius, sed etiam immutabilitatem in bono conser- vare. Qui ergo vult fulciri unguentis, quærit sibi adesse firmitatem in virtutibus. Virtus enim est unguentum, quoniam est sejuncta ab omni tetro odore peccatorum. Admirabitur autem etiam quis- piam consequentiam eorum quæ dicta sunt, per quænam cupit sibi sterni domum. Nam hic non rubis et spinis, et stramine, et arundine, et feno, D quibus construuntur domus materiatæ : sed domus sternendæ materia sunt poma. Sternite, inquit, mihi torum in malis. Ut sit omnino ei hic fru- ctus, pulchritudo, unguentum, dulcedo, nutrimen- tum, per umbram refrigeratio, sedes in qua quie- scitur ; columna, quæ stabilit : tectum quod tegit. Nam ut pulchritudo quidem cernitur cum deside- rio, ut unguentum delectat odoratum, ut nutrimen- tum pinguefacit corpus, et dulcedine afficit gustum, ut umbra refrigerat æstum : ut sedes recreat la- borem : ut domus tectum, inquilino operimentum suppeditat : ut columna præbet immutabilitatem : Eples. v. 25.

οὕτω γὰρ κελεύει ὁ τῶν τοιούτων διατάκτης Παύλος. Β Τὸν ἐχθρὸν δὲ ἐν τῷ μὴ κακὸν ἀντιδοῦναι κακῷ, ἀλλὰ δι' εὐεργεσίας τὴν ἀδικίαν ἀμείψασθαι. Νῦν δὲ συγκε χυμένην ἔστιν ἰδεῖν καὶ ἄτακτον ἐπὶ τῶν πολλῶν τὴν ἀγάπην, διὰ τῆς ἀκαταλλήλου αναρμοστίας πεπλανη- μένως ἐνεργουμένην. Οι χρήματα μὲν καὶ τιμὰς καὶ γυναῖκας, ἂν τύχωσι θερμότερον πρὸς αὐτὰς διακείμενοι, ἐξ ὅλης ψυχῆς καὶ δυνάμεως ἀγαπῶσιν, ὡς καὶ τὴν ζωὴν ἂν ὑπὲρ αὐτῶν ἐθελῆσαι προέσθαι· Θεὸν δὲ τοσοῦτον ὅσον δοκεῖν· τῷ δὲ πλησίον μόλις ἂν ἐπιδείξαιντο τὴν τοῖς ἐχθροῖς ἀφορισθεῖσαν ἀγά πην. Ἡ δὲ πρὸς τοὺς μισοῦντας σχέσις ἐστὶ, τῷ μείζονι κακῷ τοὺς προλελυπηκότας ἀμύνεσθαι. Τά ξατε οὖν, φησίν, ἐπ' ἐμὲ τὴν ἀγάπην, ὥστε Θεῷ μὲν ἀνατιθέναι ὅσον ὀφείλεται, ἐπὶ δὲ τῶν ἄλλων ἑκά. Γ στου, τοῦ προσήκοντος μέτρου μὴ ἀστοχῆσαι. Η καὶ τοῦτο τυχὸν ἔστιν ὑπονοῆσαι διὰ τοῦ λόγου, ὅτι Ἐπειδὴ ἀγαπηθείσα περὶ τὴν πρώτην, διὰ τῆς παρα- κοῆς ἐν τοῖς ἐχθροῖς ἐλογίσθην, νυνὶ δὲ πάλιν εἰς τὴν αὐτὴν ἐπανῆλθον χάριν, δι' ἀγάπης τῷ νυμφίῳ συν- αρμοσθεῖσα· κυρώσατέ μοι, φησί, τὸ τῆς χάριτος ταύτης τεταγμένον καὶ ἀμετάστατον, ὑμεῖς οἱ φίλοι τοῦ νυμφίου, δι' ἐπιμελείας καὶ προσοχῆς τῷ παγίῳ συντηροῦντές μοι τὴν πρὸς τὸ κρεῖττον ροπήν. καὶ καλάμῃ (μᾶλλον δὲ καθώς φησιν ὁ Ἀπόστολος, τ Ταῦτα δὲ εἰποῦσα, πάλιν πρὸς τὸ ὑψηλότερον μέτ εισι· στηριχθῆναι γὰρ πρὸς τὴν τῶν ἀγαθῶν βεβαιό τητα τοῖς μύροις ζητεῖ. Στηρίξατέ με, φησίν, ἐν μύροις. "Ω παραδόξων καὶ καινῶν ἐρεισμάτων ! Πως τὰ μύρα στύλοι τοῦ οἴκου γίνονται ; Πῶς τῇ εὐπνοία τὸ πάγιον τῆς τοῦ ὀρόφου κατασκευῆς διερείδεται ; Η δῆλον πάντως ἐστὶν, ὅτι τὸ τῶν ἀρετῶν χρῆμα πολυειδῶς ἐν ἡμῖν κατορθούμενον, κατὰ τὰς διαφο- ρὰς τῶν ἐνεργημάτων καὶ ὀνομάζεται; Αρετή γάρ Τ ἐστιν οὐ μόνον τὸ βλέπειν τὸ ἀγαθὸν, καὶ τὸ ἐν μετ ουσίᾳ τοῦ κρείττονος γίνεσθαι, ἀλλὰ καὶ τὸ ἀμετα- πτωτον ἐν τῷ καλῷ διασώζεσθαι. Ο τοίνυν στη ριχθῆναι βουλόμενος ἐν τοῖς μύροις, τὸ βέβαιον ἐν ταῖς ἀρεταῖς αὐτῷ προσγενέσθαι ζητεῖ. ᾿Αρετή Μο γὰρ τὸ μύρον, διότι πάσης δυσωδίας ἁμαρτημάτων κεχώρισται. Θαυμάσειε δ' ἄν τις καὶ τὸ τῶν εἰρη μένων ἀκόλουθον, διὰ τίνων στοιβασθῆναι τὸν οἶκον ἐπιθυμεῖ. Οὐ βάτοις τισὶ καὶ ἀκάνθαις, καὶ χόρτῳ, Οι οὐ ξύλοις καὶ καλάμῃ καὶ χόρτῳ), οἷς οἱ ὑλώδεις οἶκοι κατασκευάζονται· ἀλλὰ στοιβὴ τῆς τοῦ οἴκου στέγης τὰ μῆλα γίνεται. Λέγει γάρ, Στοιβάσατέ με ἐν μήλοις· ἵνα γένηται πάντα ἐν πᾶσιν αὐτῇ ὁ καρπὸς οὗτος, τὸ κάλλος, τὸ μύρον, ὁ γλυκασμός, ἡ τροφή, ή το διὰ τῆς σκιᾶς ἀνάψυξις, ὁ ἀναπαύων θρόνος, ὁ βεβαιών στύλος, ὁ ἐπισκεπάζων ὄροφος. Ως κάλλος γὰρ μετὰ ἐπιθυμίας ὁρᾶται, ὡς μύρον ἡδύνει την όσφρησιν, ὡς τροφή πιαίνει τὸ σῶμα καὶ γλυκαίνει τὴν γεῦσιν, ὡς σκιὰ καταψύχει τον καύσωνα, ὡς θρόνος ἀνα- παύει τὸν κόπον· ὡς στέγη τοῦ οἴκου, σκέπη τῷ ἐνα οικοῦντι γίνεται· ὡς στύλος παρέχει τὸ ἀμετάπτωτον· S. GREGORII NYSSENI paulo magis obnoxim animi perturbationibus, sicut A corpus proprium. Sic enim jubet qui hæc ordinat Paulus ". Inimicum autem, in eð quod non redda - mus malum pro malo, sed pro injuria referamus beneficium. Nunc autem licet videre confusam et inordinatam in multis charitatem, per non con- gruentem inconcinnitatem erratice incedentem. Nam aliqui quidem pecunias, et honores, et uxores, in eas forte ardentius affecti, ex tota anima dili- gunt et totis viribus, ut etiam animam pro. eis ve- lint profundere : Deo quantum videtur: proximo autem vix tantam ostendant charitatem, quanta debetur inimicis. In eos autem qui odio habent hæc est affectio, ut majori malo ulciscantur eum qui prior affecit injuria. Ordinate ergo in me, in- quit, charitatem, ut Deo tantum tribuam quantum debetur, in unoquoque autem aliorum, ab ea quam par est mensura non aberrem. An forte per hoc etiam licet intelligere, quod Quoniam quæ primo fueram dilecta, per inobedientiam inter inimicos fui reputata, nunc ad eamdem reversa sum gra- tiam, per charitatem sponso conjuncta, ea nunc dicit, Confirmate mihi bujus gratiæ stabilitatem et immutabilitatem, vos amici sponsi, studio et dili- gentia mihi conservantes propensionem ad id quod est melius. C Hæc autem cum dixisset, transit rursus ad id quod est sublimius: fulciri quippe rogat unguen- tis ad obtinendam bonorum firmitatem. Fulcite me, inquit, unguentis. O admirabiles columnas et nova fulcra ! Quemadmodum fiunt unguenta columnæ domus? quemadmodum firmissima tecti constru- ctio nititur bene spiranti odore? Annon plane perspicuum est, quod quæ multifariam a multis exercentur virtutes, pro varietate operationum etiam nominantur ? virtus enim est non solúm bo- num intueri, et esse participem ejus quod est me- lius, sed etiam immutabilitatem in bono conser- vare. Qui ergo vult fulciri unguentis, quærit sibi adesse firmitatem in virtutibus. Virtus enim est unguentum, quoniam est sejuncta ab omni tetro odore peccatorum. Admirabitur autem etiam quis- piam consequentiam eorum quæ dicta sunt, per quænam cupit sibi sterni domum. Nam hic non rubis et spinis, et stramine, et arundine, et feno, D quibus construuntur domus materiatæ : sed domus sternendæ materia sunt poma. Sternite, inquit, mihi torum in malis. Ut sit omnino ei hic fru- ctus, pulchritudo, unguentum, dulcedo, nutrimen- tum, per umbram refrigeratio, sedes in qua quie- scitur ; columna, quæ stabilit : tectum quod tegit. Nam ut pulchritudo quidem cernitur cum deside- rio, ut unguentum delectat odoratum, ut nutrimen- tum pinguefacit corpus, et dulcedine afficit gustum, ut umbra refrigerat æstum : ut sedes recreat la- borem : ut domus tectum, inquilino operimentum suppeditat : ut columna præbet immutabilitatem : Eples. v. 25.

ὡς ἐμφανὲς μῆλον ὡραΐζει τὸν δροφον. Τί γὰρ ἂν ἡ τις ἐπινοήσεις περικαλλέστερον θέαμα μήλων συν- θέσεως, ὅταν εὐδιάθετος ἡ ὁπώρα κατὰ τὸ συνεχές ἐφ' ὑπτίου τινὸς πρὸς αὐτὴν ἡνωμένη κατὰ τὴν ὄψιν ποικίλλεται, τοῦ ἐρυθήματος τῆς οπώρας κατα- μιγνυμένου πρὸς τὸ ὑπόλευκον. Εἰ τοίνυν δυνατὸν ἦν, ἐξ ἐπιπέδου τῶν μήλων θέσιν ἄνωθεν ἐπαιωρουμέ νην ὁρᾶσθαι, τι ἂν τῆς τοιαύτης όψεως ἦν γλαφυ- ρώτερον ; Οπερ ἐπὶ τῆς νοητῶν ἀγαθῶν ἐπιθυμίας ἐστὶν οὐκ ἀδύνατον. Οὐ γὰρ βαρὺ τῆς οπώρας εκεί- νης τὸ εἶδος, οὐδὲ εἰς γῆν βρίθον καὶ καθελκόμενον, ἀλλὰ πρὸς τὸ ὕψος τὴν ῥοπὴν ἐκ φύσεως ἔχει. Ανα- φυῆς γὰρ ἡ ἀρετὴ, καὶ πρὸς τὸ ἄνω βλέπει. Διὸ τῷ κάλλει τῶν τοιούτων μήλων ἐπιθυμεῖ ἡ νύμφη τὸν Γόροφον τοῦ ἰδίου οἴκου ἐνωραΐζεσθαι. Οὐ γάρ μοι τοῦτο δοκεῖ κατὰ τὸ προηγούμενον τῷ λόγῳ σπου- Β δάζεσθαι, ὡς ἐμφανές τι θέαμα διὰ τῆς τῶν μήλων συνθέσεως ἐπὶ τῆς στοιβῆς ὁρᾶσθαι. Τίς γὰρ ἂν γένοιτο διὰ τούτων πρὸς ἀρετὴν ὁδηγία, εἰ μή τι Σε νόημα τῶν ὠφελούντων ἡμᾶς εἴη τοῖς εἰρημένοις ἐνα θεωρούμενον ; Τί οὖν ἐστιν ὁ εἰκάζομεν ; ( ἐν τῷ δρυμῶνι τῆς φύσεως ἡμῶν ὑπὸ φιλανθρωπίας ἀναβλαστήσας, διὰ στοῦ μετασχεῖν σαρκός τε καὶ αἵματος, μῆλον ἐγέ- νετο. Πρὸς ἑκάτερον γὰρ τούτων ἔστιν ἰδεῖν ἐν τῇ ὁπώρᾳ ταύτῃ διὰ τῆς χροιᾶς τὴν ὁμοίωσιν. Τῷ μὲν γὰρ ὑπερλευκαίνοντι μιμεῖται τὴν τῆς σαρκὸς ἰδιό- τητα, τὸ δὲ ἐπικεχρωσμένον ερύθημα συγγενῶς ἔχειν · πρὸς τὴν τοῦ αἵματος φύσιν διὰ τοῦ εἴδους μαρτύρε- ται. Οταν τοίνυν ἡ ἐντρυφῶσα τοῖς θείοις ψυχὴ κατὰ τὴν στέγην ταύτην βλέπειν ἐπιθυμήσῃ, τοῦτο τῷ αἰ- νίγματι παιδευόμεθα. Ἐκ γὰρ τοῦ ἄνω βλέποντας ἡμᾶς προσέχειν τοῖς μήλοις, πρὸς οὐράνιόν ἐστι που λιτείαν ὁδηγεῖσθαι διὰ τῶν εὐαγγελικῶν διδαγμάτων. Απερ ὁ ἄνωθεν ἐρχόμενος, καὶ ἐπάνω πάντων ὢν ὑπέδειξεν ἡμῖν διὰ τῆς ἐν σαρκὶ φανερώσεως, πάν- τῶν τῶν ἀγαθῶν πολιτευμάτων ἐν ἑαυτῷ δείξας τὰ ὑποδείγματα, καθώς φησιν ὁ Κύριος, ὅτι Μάθετε ἀπ' ἐμοῦ, ὅτι πρᾶός εἰμι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ. Τὸ δὲ αὐτὸ τοῦτο καὶ ὁ ᾿Απόστολος, την ταπει νοφροσύνην ἡμῖν ὑφηγούμενος, λέγει· Δυνατὸν γὰρ δι' ἑνὸς θεωρήματος πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν πιστώ σασθαι τῷ λόγῳ. Πρὸς γὰρ τοὺς τὰ ἄνω βλέποντας, Τοῦτο φρονείσθω, φησὶν, ἐν ὑμῖν ὁ καὶ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ· ὃς ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ· ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἐκένωσε μορφὴν δούλου λαβών, ὁ διὰ σαρκὸς καὶ αἵματος ἐπιδημήσας τῷ βίῳ, καὶ ἀντὶ τῆς προκειμένης αὐτῷ χαρᾶς ἐν μετουσίᾳ τῆς ταπεινότητος ἡμῶν ἑκουσίως γενόμενος, καὶ μετὰ τῆς τοῦ θανάτου κατελθὼν πεί- ρας. Διὰ ταῦτά φησιν ἡ νύμφη· Στοιβάσατέ με ἐν μήλοις, ἵνα πάντως εἰς ὕψος ὁρῶσα, βλέπω πρὸς τὰ τῶν ἀγαθῶν ὑποδείγματα τὰ ἐν τῷ νυμφίῳ δει- κνύμενα. Ἐκεῖ ἡ πραότης· ἐκεῖ τὸ ἀόργητον· ἐκεῖ τὸ πρὸς ἐχθροὺς ἀμνησίκακον, καὶ τὸ πρὸς τοὺς λυ- ποῦντας φιλάνθρωπον, καὶ τὸ δι' εὐεργεσίας τὴν και κίαν ἀμείβεσθαι· ἐκεῖ τὸ ἐγκρατες, τὸ καθαρόν, τὸ - IN CANTICA. CANTIC. HOMILIA 1V. ut malum evidens decorat tectum. Quodnam enim potest excogitari pulchrius spectaculum, quam malorum compositio, quando bene dispositus fru- ctus continenter in aliquo loco plano et æquabili sibi unitus, externa specie variatur, rubore fru- ctus admixto cuidam candori. Si ergo fieri posset ut in superficie collocata malorum positura videretur desuper in altum sublata, quid hoc aspectu videri posset elegantius? Quod quidem non est ejusmodi, ut fieri non possit in desiderio bonorum quæ ca- dunt sub intelligentiam. Neque enim est grave illud genus fructus, neque in terram vergens ac de- pressum, sed suapte natura sursum fertur: erigit enim sese virtus, et in altum aspicit. Quamobrem horum malorum pulchritudine desiderat sponsa suæ domus tcctum decorari. Non enim mihi vide- C D "Matth. xt, 29. "Philipp. 11, 5. tur principale verbi hoc esse studium et iustitutum, ut aliquod humi stratum ostendatur spectaculum per malorum compositionem. Quænam enim per hæc esset ratio ducendi ad virtutem, nisi aliqua nobis utilitatem afferens intelligentia considerare- tur in iis quæ dicta sunt? Quid est ergo quod conjicimus? Qui in nostræ na- turæ silva germinavit propter suam in homines benevolentian, ex eo quod fuit particeps carnis et sanguinis, factus est malum. Ad utrumque enim eorum licet videre in hoc fructu per colorum as- similationem. Nam quodam quidem candore imi- tatur carnis proprietatem : ei autem illitus rubor per suam testatur speciem se quamdam habere cognationem cum natura sanguinis. Quod ergo re- rum divinarum deliciis se oblectans anima, ea intra tecta aspicere desideraverit, hoc enigmate erudi- mur. Ex eo enim quod sursum aspicientes, poma attendamus, ad conversationem cœlestem licet de- duci per documenta evangelica. Quæ quidem qu: desuper venit, et est super omnia, nobis ostendit per suam in carne manifestationem, ut qui omnium bonorum vitæ institutorum et actionum in se exem- pla indicarit, sicut dicit Dominus: Discite a me quod sum mitis et humilis corde ". Hoc ipsum au- tem Apostolus quoque humilitatem nobis exponens, dicit: Per unam enim contemplationem licet verbi universam confirmare veritatem. Dicit enim eis qui sursum aspiciunt: Hoc sentite, inquit, in vobis quod in Christo Jesu : qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbüratus est se esse æqualem Deo, sed servi formam accepit, qui per carnem et san- guinem est in hac vita versatus, et pro ea quæ sibi erat proposita lætitia, et nostræ humanitatis voluntarie particeps factus est, et usque ad mortis venit experientiam. Propterea dicit sponsa : Ster- nite mihi torum in malis, ut semper in altum aspi- ciens, attente et firmiter videam exempla bonorum quæ ostenduntur in sponso. illic est lenitas : illic iræ vacuitas : illic oblivio injuriarum acceptarum ab inimicis et humanitas in eos qui molestiam afferunt, et pro malo referunt beneficium. Illic est

ὡς ἐμφανὲς μῆλον ὡραΐζει τὸν δροφον. Τί γὰρ ἂν ἡ τις ἐπινοήσεις περικαλλέστερον θέαμα μήλων συν- θέσεως, ὅταν εὐδιάθετος ἡ ὁπώρα κατὰ τὸ συνεχές ἐφ' ὑπτίου τινὸς πρὸς αὐτὴν ἡνωμένη κατὰ τὴν ὄψιν ποικίλλεται, τοῦ ἐρυθήματος τῆς οπώρας κατα- μιγνυμένου πρὸς τὸ ὑπόλευκον. Εἰ τοίνυν δυνατὸν ἦν, ἐξ ἐπιπέδου τῶν μήλων θέσιν ἄνωθεν ἐπαιωρουμέ νην ὁρᾶσθαι, τι ἂν τῆς τοιαύτης όψεως ἦν γλαφυ- ρώτερον ; Οπερ ἐπὶ τῆς νοητῶν ἀγαθῶν ἐπιθυμίας ἐστὶν οὐκ ἀδύνατον. Οὐ γὰρ βαρὺ τῆς οπώρας εκεί- νης τὸ εἶδος, οὐδὲ εἰς γῆν βρίθον καὶ καθελκόμενον, ἀλλὰ πρὸς τὸ ὕψος τὴν ῥοπὴν ἐκ φύσεως ἔχει. Ανα- φυῆς γὰρ ἡ ἀρετὴ, καὶ πρὸς τὸ ἄνω βλέπει. Διὸ τῷ κάλλει τῶν τοιούτων μήλων ἐπιθυμεῖ ἡ νύμφη τὸν Γόροφον τοῦ ἰδίου οἴκου ἐνωραΐζεσθαι. Οὐ γάρ μοι τοῦτο δοκεῖ κατὰ τὸ προηγούμενον τῷ λόγῳ σπου- Β δάζεσθαι, ὡς ἐμφανές τι θέαμα διὰ τῆς τῶν μήλων συνθέσεως ἐπὶ τῆς στοιβῆς ὁρᾶσθαι. Τίς γὰρ ἂν γένοιτο διὰ τούτων πρὸς ἀρετὴν ὁδηγία, εἰ μή τι Σε νόημα τῶν ὠφελούντων ἡμᾶς εἴη τοῖς εἰρημένοις ἐνα θεωρούμενον ; Τί οὖν ἐστιν ὁ εἰκάζομεν ; ( ἐν τῷ δρυμῶνι τῆς φύσεως ἡμῶν ὑπὸ φιλανθρωπίας ἀναβλαστήσας, διὰ στοῦ μετασχεῖν σαρκός τε καὶ αἵματος, μῆλον ἐγέ- νετο. Πρὸς ἑκάτερον γὰρ τούτων ἔστιν ἰδεῖν ἐν τῇ ὁπώρᾳ ταύτῃ διὰ τῆς χροιᾶς τὴν ὁμοίωσιν. Τῷ μὲν γὰρ ὑπερλευκαίνοντι μιμεῖται τὴν τῆς σαρκὸς ἰδιό- τητα, τὸ δὲ ἐπικεχρωσμένον ερύθημα συγγενῶς ἔχειν · πρὸς τὴν τοῦ αἵματος φύσιν διὰ τοῦ εἴδους μαρτύρε- ται. Οταν τοίνυν ἡ ἐντρυφῶσα τοῖς θείοις ψυχὴ κατὰ τὴν στέγην ταύτην βλέπειν ἐπιθυμήσῃ, τοῦτο τῷ αἰ- νίγματι παιδευόμεθα. Ἐκ γὰρ τοῦ ἄνω βλέποντας ἡμᾶς προσέχειν τοῖς μήλοις, πρὸς οὐράνιόν ἐστι που λιτείαν ὁδηγεῖσθαι διὰ τῶν εὐαγγελικῶν διδαγμάτων. Απερ ὁ ἄνωθεν ἐρχόμενος, καὶ ἐπάνω πάντων ὢν ὑπέδειξεν ἡμῖν διὰ τῆς ἐν σαρκὶ φανερώσεως, πάν- τῶν τῶν ἀγαθῶν πολιτευμάτων ἐν ἑαυτῷ δείξας τὰ ὑποδείγματα, καθώς φησιν ὁ Κύριος, ὅτι Μάθετε ἀπ' ἐμοῦ, ὅτι πρᾶός εἰμι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ. Τὸ δὲ αὐτὸ τοῦτο καὶ ὁ ᾿Απόστολος, την ταπει νοφροσύνην ἡμῖν ὑφηγούμενος, λέγει· Δυνατὸν γὰρ δι' ἑνὸς θεωρήματος πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν πιστώ σασθαι τῷ λόγῳ. Πρὸς γὰρ τοὺς τὰ ἄνω βλέποντας, Τοῦτο φρονείσθω, φησὶν, ἐν ὑμῖν ὁ καὶ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ· ὃς ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ· ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἐκένωσε μορφὴν δούλου λαβών, ὁ διὰ σαρκὸς καὶ αἵματος ἐπιδημήσας τῷ βίῳ, καὶ ἀντὶ τῆς προκειμένης αὐτῷ χαρᾶς ἐν μετουσίᾳ τῆς ταπεινότητος ἡμῶν ἑκουσίως γενόμενος, καὶ μετὰ τῆς τοῦ θανάτου κατελθὼν πεί- ρας. Διὰ ταῦτά φησιν ἡ νύμφη· Στοιβάσατέ με ἐν μήλοις, ἵνα πάντως εἰς ὕψος ὁρῶσα, βλέπω πρὸς τὰ τῶν ἀγαθῶν ὑποδείγματα τὰ ἐν τῷ νυμφίῳ δει- κνύμενα. Ἐκεῖ ἡ πραότης· ἐκεῖ τὸ ἀόργητον· ἐκεῖ τὸ πρὸς ἐχθροὺς ἀμνησίκακον, καὶ τὸ πρὸς τοὺς λυ- ποῦντας φιλάνθρωπον, καὶ τὸ δι' εὐεργεσίας τὴν και κίαν ἀμείβεσθαι· ἐκεῖ τὸ ἐγκρατες, τὸ καθαρόν, τὸ - IN CANTICA. CANTIC. HOMILIA 1V. ut malum evidens decorat tectum. Quodnam enim potest excogitari pulchrius spectaculum, quam malorum compositio, quando bene dispositus fru- ctus continenter in aliquo loco plano et æquabili sibi unitus, externa specie variatur, rubore fru- ctus admixto cuidam candori. Si ergo fieri posset ut in superficie collocata malorum positura videretur desuper in altum sublata, quid hoc aspectu videri posset elegantius? Quod quidem non est ejusmodi, ut fieri non possit in desiderio bonorum quæ ca- dunt sub intelligentiam. Neque enim est grave illud genus fructus, neque in terram vergens ac de- pressum, sed suapte natura sursum fertur: erigit enim sese virtus, et in altum aspicit. Quamobrem horum malorum pulchritudine desiderat sponsa suæ domus tcctum decorari. Non enim mihi vide- C D "Matth. xt, 29. "Philipp. 11, 5. tur principale verbi hoc esse studium et iustitutum, ut aliquod humi stratum ostendatur spectaculum per malorum compositionem. Quænam enim per hæc esset ratio ducendi ad virtutem, nisi aliqua nobis utilitatem afferens intelligentia considerare- tur in iis quæ dicta sunt? Quid est ergo quod conjicimus? Qui in nostræ na- turæ silva germinavit propter suam in homines benevolentian, ex eo quod fuit particeps carnis et sanguinis, factus est malum. Ad utrumque enim eorum licet videre in hoc fructu per colorum as- similationem. Nam quodam quidem candore imi- tatur carnis proprietatem : ei autem illitus rubor per suam testatur speciem se quamdam habere cognationem cum natura sanguinis. Quod ergo re- rum divinarum deliciis se oblectans anima, ea intra tecta aspicere desideraverit, hoc enigmate erudi- mur. Ex eo enim quod sursum aspicientes, poma attendamus, ad conversationem cœlestem licet de- duci per documenta evangelica. Quæ quidem qu: desuper venit, et est super omnia, nobis ostendit per suam in carne manifestationem, ut qui omnium bonorum vitæ institutorum et actionum in se exem- pla indicarit, sicut dicit Dominus: Discite a me quod sum mitis et humilis corde ". Hoc ipsum au- tem Apostolus quoque humilitatem nobis exponens, dicit: Per unam enim contemplationem licet verbi universam confirmare veritatem. Dicit enim eis qui sursum aspiciunt: Hoc sentite, inquit, in vobis quod in Christo Jesu : qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbüratus est se esse æqualem Deo, sed servi formam accepit, qui per carnem et san- guinem est in hac vita versatus, et pro ea quæ sibi erat proposita lætitia, et nostræ humanitatis voluntarie particeps factus est, et usque ad mortis venit experientiam. Propterea dicit sponsa : Ster- nite mihi torum in malis, ut semper in altum aspi- ciens, attente et firmiter videam exempla bonorum quæ ostenduntur in sponso. illic est lenitas : illic iræ vacuitas : illic oblivio injuriarum acceptarum ab inimicis et humanitas in eos qui molestiam afferunt, et pro malo referunt beneficium. Illic est

ὡς ἐμφανὲς μῆλον ὡραΐζει τὸν δροφον. Τί γὰρ ἂν ἡ τις ἐπινοήσεις περικαλλέστερον θέαμα μήλων συν- θέσεως, ὅταν εὐδιάθετος ἡ ὁπώρα κατὰ τὸ συνεχές ἐφ' ὑπτίου τινὸς πρὸς αὐτὴν ἡνωμένη κατὰ τὴν ὄψιν ποικίλλεται, τοῦ ἐρυθήματος τῆς οπώρας κατα- μιγνυμένου πρὸς τὸ ὑπόλευκον. Εἰ τοίνυν δυνατὸν ἦν, ἐξ ἐπιπέδου τῶν μήλων θέσιν ἄνωθεν ἐπαιωρουμέ νην ὁρᾶσθαι, τι ἂν τῆς τοιαύτης όψεως ἦν γλαφυ- ρώτερον ; Οπερ ἐπὶ τῆς νοητῶν ἀγαθῶν ἐπιθυμίας ἐστὶν οὐκ ἀδύνατον. Οὐ γὰρ βαρὺ τῆς οπώρας εκεί- νης τὸ εἶδος, οὐδὲ εἰς γῆν βρίθον καὶ καθελκόμενον, ἀλλὰ πρὸς τὸ ὕψος τὴν ῥοπὴν ἐκ φύσεως ἔχει. Ανα- φυῆς γὰρ ἡ ἀρετὴ, καὶ πρὸς τὸ ἄνω βλέπει. Διὸ τῷ κάλλει τῶν τοιούτων μήλων ἐπιθυμεῖ ἡ νύμφη τὸν Γόροφον τοῦ ἰδίου οἴκου ἐνωραΐζεσθαι. Οὐ γάρ μοι τοῦτο δοκεῖ κατὰ τὸ προηγούμενον τῷ λόγῳ σπου- Β δάζεσθαι, ὡς ἐμφανές τι θέαμα διὰ τῆς τῶν μήλων συνθέσεως ἐπὶ τῆς στοιβῆς ὁρᾶσθαι. Τίς γὰρ ἂν γένοιτο διὰ τούτων πρὸς ἀρετὴν ὁδηγία, εἰ μή τι Σε νόημα τῶν ὠφελούντων ἡμᾶς εἴη τοῖς εἰρημένοις ἐνα θεωρούμενον ; Τί οὖν ἐστιν ὁ εἰκάζομεν ; ( ἐν τῷ δρυμῶνι τῆς φύσεως ἡμῶν ὑπὸ φιλανθρωπίας ἀναβλαστήσας, διὰ στοῦ μετασχεῖν σαρκός τε καὶ αἵματος, μῆλον ἐγέ- νετο. Πρὸς ἑκάτερον γὰρ τούτων ἔστιν ἰδεῖν ἐν τῇ ὁπώρᾳ ταύτῃ διὰ τῆς χροιᾶς τὴν ὁμοίωσιν. Τῷ μὲν γὰρ ὑπερλευκαίνοντι μιμεῖται τὴν τῆς σαρκὸς ἰδιό- τητα, τὸ δὲ ἐπικεχρωσμένον ερύθημα συγγενῶς ἔχειν · πρὸς τὴν τοῦ αἵματος φύσιν διὰ τοῦ εἴδους μαρτύρε- ται. Οταν τοίνυν ἡ ἐντρυφῶσα τοῖς θείοις ψυχὴ κατὰ τὴν στέγην ταύτην βλέπειν ἐπιθυμήσῃ, τοῦτο τῷ αἰ- νίγματι παιδευόμεθα. Ἐκ γὰρ τοῦ ἄνω βλέποντας ἡμᾶς προσέχειν τοῖς μήλοις, πρὸς οὐράνιόν ἐστι που λιτείαν ὁδηγεῖσθαι διὰ τῶν εὐαγγελικῶν διδαγμάτων. Απερ ὁ ἄνωθεν ἐρχόμενος, καὶ ἐπάνω πάντων ὢν ὑπέδειξεν ἡμῖν διὰ τῆς ἐν σαρκὶ φανερώσεως, πάν- τῶν τῶν ἀγαθῶν πολιτευμάτων ἐν ἑαυτῷ δείξας τὰ ὑποδείγματα, καθώς φησιν ὁ Κύριος, ὅτι Μάθετε ἀπ' ἐμοῦ, ὅτι πρᾶός εἰμι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ. Τὸ δὲ αὐτὸ τοῦτο καὶ ὁ ᾿Απόστολος, την ταπει νοφροσύνην ἡμῖν ὑφηγούμενος, λέγει· Δυνατὸν γὰρ δι' ἑνὸς θεωρήματος πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν πιστώ σασθαι τῷ λόγῳ. Πρὸς γὰρ τοὺς τὰ ἄνω βλέποντας, Τοῦτο φρονείσθω, φησὶν, ἐν ὑμῖν ὁ καὶ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ· ὃς ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ· ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἐκένωσε μορφὴν δούλου λαβών, ὁ διὰ σαρκὸς καὶ αἵματος ἐπιδημήσας τῷ βίῳ, καὶ ἀντὶ τῆς προκειμένης αὐτῷ χαρᾶς ἐν μετουσίᾳ τῆς ταπεινότητος ἡμῶν ἑκουσίως γενόμενος, καὶ μετὰ τῆς τοῦ θανάτου κατελθὼν πεί- ρας. Διὰ ταῦτά φησιν ἡ νύμφη· Στοιβάσατέ με ἐν μήλοις, ἵνα πάντως εἰς ὕψος ὁρῶσα, βλέπω πρὸς τὰ τῶν ἀγαθῶν ὑποδείγματα τὰ ἐν τῷ νυμφίῳ δει- κνύμενα. Ἐκεῖ ἡ πραότης· ἐκεῖ τὸ ἀόργητον· ἐκεῖ τὸ πρὸς ἐχθροὺς ἀμνησίκακον, καὶ τὸ πρὸς τοὺς λυ- ποῦντας φιλάνθρωπον, καὶ τὸ δι' εὐεργεσίας τὴν και κίαν ἀμείβεσθαι· ἐκεῖ τὸ ἐγκρατες, τὸ καθαρόν, τὸ - IN CANTICA. CANTIC. HOMILIA 1V. ut malum evidens decorat tectum. Quodnam enim potest excogitari pulchrius spectaculum, quam malorum compositio, quando bene dispositus fru- ctus continenter in aliquo loco plano et æquabili sibi unitus, externa specie variatur, rubore fru- ctus admixto cuidam candori. Si ergo fieri posset ut in superficie collocata malorum positura videretur desuper in altum sublata, quid hoc aspectu videri posset elegantius? Quod quidem non est ejusmodi, ut fieri non possit in desiderio bonorum quæ ca- dunt sub intelligentiam. Neque enim est grave illud genus fructus, neque in terram vergens ac de- pressum, sed suapte natura sursum fertur: erigit enim sese virtus, et in altum aspicit. Quamobrem horum malorum pulchritudine desiderat sponsa suæ domus tcctum decorari. Non enim mihi vide- C D "Matth. xt, 29. "Philipp. 11, 5. tur principale verbi hoc esse studium et iustitutum, ut aliquod humi stratum ostendatur spectaculum per malorum compositionem. Quænam enim per hæc esset ratio ducendi ad virtutem, nisi aliqua nobis utilitatem afferens intelligentia considerare- tur in iis quæ dicta sunt? Quid est ergo quod conjicimus? Qui in nostræ na- turæ silva germinavit propter suam in homines benevolentian, ex eo quod fuit particeps carnis et sanguinis, factus est malum. Ad utrumque enim eorum licet videre in hoc fructu per colorum as- similationem. Nam quodam quidem candore imi- tatur carnis proprietatem : ei autem illitus rubor per suam testatur speciem se quamdam habere cognationem cum natura sanguinis. Quod ergo re- rum divinarum deliciis se oblectans anima, ea intra tecta aspicere desideraverit, hoc enigmate erudi- mur. Ex eo enim quod sursum aspicientes, poma attendamus, ad conversationem cœlestem licet de- duci per documenta evangelica. Quæ quidem qu: desuper venit, et est super omnia, nobis ostendit per suam in carne manifestationem, ut qui omnium bonorum vitæ institutorum et actionum in se exem- pla indicarit, sicut dicit Dominus: Discite a me quod sum mitis et humilis corde ". Hoc ipsum au- tem Apostolus quoque humilitatem nobis exponens, dicit: Per unam enim contemplationem licet verbi universam confirmare veritatem. Dicit enim eis qui sursum aspiciunt: Hoc sentite, inquit, in vobis quod in Christo Jesu : qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbüratus est se esse æqualem Deo, sed servi formam accepit, qui per carnem et san- guinem est in hac vita versatus, et pro ea quæ sibi erat proposita lætitia, et nostræ humanitatis voluntarie particeps factus est, et usque ad mortis venit experientiam. Propterea dicit sponsa : Ster- nite mihi torum in malis, ut semper in altum aspi- ciens, attente et firmiter videam exempla bonorum quæ ostenduntur in sponso. illic est lenitas : illic iræ vacuitas : illic oblivio injuriarum acceptarum ab inimicis et humanitas in eos qui molestiam afferunt, et pro malo referunt beneficium. Illic est

ὡς ἐμφανὲς μῆλον ὡραΐζει τὸν δροφον. Τί γὰρ ἂν ἡ τις ἐπινοήσεις περικαλλέστερον θέαμα μήλων συν- θέσεως, ὅταν εὐδιάθετος ἡ ὁπώρα κατὰ τὸ συνεχές ἐφ' ὑπτίου τινὸς πρὸς αὐτὴν ἡνωμένη κατὰ τὴν ὄψιν ποικίλλεται, τοῦ ἐρυθήματος τῆς οπώρας κατα- μιγνυμένου πρὸς τὸ ὑπόλευκον. Εἰ τοίνυν δυνατὸν ἦν, ἐξ ἐπιπέδου τῶν μήλων θέσιν ἄνωθεν ἐπαιωρουμέ νην ὁρᾶσθαι, τι ἂν τῆς τοιαύτης όψεως ἦν γλαφυ- ρώτερον ; Οπερ ἐπὶ τῆς νοητῶν ἀγαθῶν ἐπιθυμίας ἐστὶν οὐκ ἀδύνατον. Οὐ γὰρ βαρὺ τῆς οπώρας εκεί- νης τὸ εἶδος, οὐδὲ εἰς γῆν βρίθον καὶ καθελκόμενον, ἀλλὰ πρὸς τὸ ὕψος τὴν ῥοπὴν ἐκ φύσεως ἔχει. Ανα- φυῆς γὰρ ἡ ἀρετὴ, καὶ πρὸς τὸ ἄνω βλέπει. Διὸ τῷ κάλλει τῶν τοιούτων μήλων ἐπιθυμεῖ ἡ νύμφη τὸν Γόροφον τοῦ ἰδίου οἴκου ἐνωραΐζεσθαι. Οὐ γάρ μοι τοῦτο δοκεῖ κατὰ τὸ προηγούμενον τῷ λόγῳ σπου- Β δάζεσθαι, ὡς ἐμφανές τι θέαμα διὰ τῆς τῶν μήλων συνθέσεως ἐπὶ τῆς στοιβῆς ὁρᾶσθαι. Τίς γὰρ ἂν γένοιτο διὰ τούτων πρὸς ἀρετὴν ὁδηγία, εἰ μή τι Σε νόημα τῶν ὠφελούντων ἡμᾶς εἴη τοῖς εἰρημένοις ἐνα θεωρούμενον ; Τί οὖν ἐστιν ὁ εἰκάζομεν ; ( ἐν τῷ δρυμῶνι τῆς φύσεως ἡμῶν ὑπὸ φιλανθρωπίας ἀναβλαστήσας, διὰ στοῦ μετασχεῖν σαρκός τε καὶ αἵματος, μῆλον ἐγέ- νετο. Πρὸς ἑκάτερον γὰρ τούτων ἔστιν ἰδεῖν ἐν τῇ ὁπώρᾳ ταύτῃ διὰ τῆς χροιᾶς τὴν ὁμοίωσιν. Τῷ μὲν γὰρ ὑπερλευκαίνοντι μιμεῖται τὴν τῆς σαρκὸς ἰδιό- τητα, τὸ δὲ ἐπικεχρωσμένον ερύθημα συγγενῶς ἔχειν · πρὸς τὴν τοῦ αἵματος φύσιν διὰ τοῦ εἴδους μαρτύρε- ται. Οταν τοίνυν ἡ ἐντρυφῶσα τοῖς θείοις ψυχὴ κατὰ τὴν στέγην ταύτην βλέπειν ἐπιθυμήσῃ, τοῦτο τῷ αἰ- νίγματι παιδευόμεθα. Ἐκ γὰρ τοῦ ἄνω βλέποντας ἡμᾶς προσέχειν τοῖς μήλοις, πρὸς οὐράνιόν ἐστι που λιτείαν ὁδηγεῖσθαι διὰ τῶν εὐαγγελικῶν διδαγμάτων. Απερ ὁ ἄνωθεν ἐρχόμενος, καὶ ἐπάνω πάντων ὢν ὑπέδειξεν ἡμῖν διὰ τῆς ἐν σαρκὶ φανερώσεως, πάν- τῶν τῶν ἀγαθῶν πολιτευμάτων ἐν ἑαυτῷ δείξας τὰ ὑποδείγματα, καθώς φησιν ὁ Κύριος, ὅτι Μάθετε ἀπ' ἐμοῦ, ὅτι πρᾶός εἰμι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ. Τὸ δὲ αὐτὸ τοῦτο καὶ ὁ ᾿Απόστολος, την ταπει νοφροσύνην ἡμῖν ὑφηγούμενος, λέγει· Δυνατὸν γὰρ δι' ἑνὸς θεωρήματος πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν πιστώ σασθαι τῷ λόγῳ. Πρὸς γὰρ τοὺς τὰ ἄνω βλέποντας, Τοῦτο φρονείσθω, φησὶν, ἐν ὑμῖν ὁ καὶ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ· ὃς ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ· ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἐκένωσε μορφὴν δούλου λαβών, ὁ διὰ σαρκὸς καὶ αἵματος ἐπιδημήσας τῷ βίῳ, καὶ ἀντὶ τῆς προκειμένης αὐτῷ χαρᾶς ἐν μετουσίᾳ τῆς ταπεινότητος ἡμῶν ἑκουσίως γενόμενος, καὶ μετὰ τῆς τοῦ θανάτου κατελθὼν πεί- ρας. Διὰ ταῦτά φησιν ἡ νύμφη· Στοιβάσατέ με ἐν μήλοις, ἵνα πάντως εἰς ὕψος ὁρῶσα, βλέπω πρὸς τὰ τῶν ἀγαθῶν ὑποδείγματα τὰ ἐν τῷ νυμφίῳ δει- κνύμενα. Ἐκεῖ ἡ πραότης· ἐκεῖ τὸ ἀόργητον· ἐκεῖ τὸ πρὸς ἐχθροὺς ἀμνησίκακον, καὶ τὸ πρὸς τοὺς λυ- ποῦντας φιλάνθρωπον, καὶ τὸ δι' εὐεργεσίας τὴν και κίαν ἀμείβεσθαι· ἐκεῖ τὸ ἐγκρατες, τὸ καθαρόν, τὸ - IN CANTICA. CANTIC. HOMILIA 1V. ut malum evidens decorat tectum. Quodnam enim potest excogitari pulchrius spectaculum, quam malorum compositio, quando bene dispositus fru- ctus continenter in aliquo loco plano et æquabili sibi unitus, externa specie variatur, rubore fru- ctus admixto cuidam candori. Si ergo fieri posset ut in superficie collocata malorum positura videretur desuper in altum sublata, quid hoc aspectu videri posset elegantius? Quod quidem non est ejusmodi, ut fieri non possit in desiderio bonorum quæ ca- dunt sub intelligentiam. Neque enim est grave illud genus fructus, neque in terram vergens ac de- pressum, sed suapte natura sursum fertur: erigit enim sese virtus, et in altum aspicit. Quamobrem horum malorum pulchritudine desiderat sponsa suæ domus tcctum decorari. Non enim mihi vide- C D "Matth. xt, 29. "Philipp. 11, 5. tur principale verbi hoc esse studium et iustitutum, ut aliquod humi stratum ostendatur spectaculum per malorum compositionem. Quænam enim per hæc esset ratio ducendi ad virtutem, nisi aliqua nobis utilitatem afferens intelligentia considerare- tur in iis quæ dicta sunt? Quid est ergo quod conjicimus? Qui in nostræ na- turæ silva germinavit propter suam in homines benevolentian, ex eo quod fuit particeps carnis et sanguinis, factus est malum. Ad utrumque enim eorum licet videre in hoc fructu per colorum as- similationem. Nam quodam quidem candore imi- tatur carnis proprietatem : ei autem illitus rubor per suam testatur speciem se quamdam habere cognationem cum natura sanguinis. Quod ergo re- rum divinarum deliciis se oblectans anima, ea intra tecta aspicere desideraverit, hoc enigmate erudi- mur. Ex eo enim quod sursum aspicientes, poma attendamus, ad conversationem cœlestem licet de- duci per documenta evangelica. Quæ quidem qu: desuper venit, et est super omnia, nobis ostendit per suam in carne manifestationem, ut qui omnium bonorum vitæ institutorum et actionum in se exem- pla indicarit, sicut dicit Dominus: Discite a me quod sum mitis et humilis corde ". Hoc ipsum au- tem Apostolus quoque humilitatem nobis exponens, dicit: Per unam enim contemplationem licet verbi universam confirmare veritatem. Dicit enim eis qui sursum aspiciunt: Hoc sentite, inquit, in vobis quod in Christo Jesu : qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbüratus est se esse æqualem Deo, sed servi formam accepit, qui per carnem et san- guinem est in hac vita versatus, et pro ea quæ sibi erat proposita lætitia, et nostræ humanitatis voluntarie particeps factus est, et usque ad mortis venit experientiam. Propterea dicit sponsa : Ster- nite mihi torum in malis, ut semper in altum aspi- ciens, attente et firmiter videam exempla bonorum quæ ostenduntur in sponso. illic est lenitas : illic iræ vacuitas : illic oblivio injuriarum acceptarum ab inimicis et humanitas in eos qui molestiam afferunt, et pro malo referunt beneficium. Illic est

ὡς ἐμφανὲς μῆλον ὡραΐζει τὸν δροφον. Τί γὰρ ἂν ἡ τις ἐπινοήσεις περικαλλέστερον θέαμα μήλων συν- θέσεως, ὅταν εὐδιάθετος ἡ ὁπώρα κατὰ τὸ συνεχές ἐφ' ὑπτίου τινὸς πρὸς αὐτὴν ἡνωμένη κατὰ τὴν ὄψιν ποικίλλεται, τοῦ ἐρυθήματος τῆς οπώρας κατα- μιγνυμένου πρὸς τὸ ὑπόλευκον. Εἰ τοίνυν δυνατὸν ἦν, ἐξ ἐπιπέδου τῶν μήλων θέσιν ἄνωθεν ἐπαιωρουμέ νην ὁρᾶσθαι, τι ἂν τῆς τοιαύτης όψεως ἦν γλαφυ- ρώτερον ; Οπερ ἐπὶ τῆς νοητῶν ἀγαθῶν ἐπιθυμίας ἐστὶν οὐκ ἀδύνατον. Οὐ γὰρ βαρὺ τῆς οπώρας εκεί- νης τὸ εἶδος, οὐδὲ εἰς γῆν βρίθον καὶ καθελκόμενον, ἀλλὰ πρὸς τὸ ὕψος τὴν ῥοπὴν ἐκ φύσεως ἔχει. Ανα- φυῆς γὰρ ἡ ἀρετὴ, καὶ πρὸς τὸ ἄνω βλέπει. Διὸ τῷ κάλλει τῶν τοιούτων μήλων ἐπιθυμεῖ ἡ νύμφη τὸν Γόροφον τοῦ ἰδίου οἴκου ἐνωραΐζεσθαι. Οὐ γάρ μοι τοῦτο δοκεῖ κατὰ τὸ προηγούμενον τῷ λόγῳ σπου- Β δάζεσθαι, ὡς ἐμφανές τι θέαμα διὰ τῆς τῶν μήλων συνθέσεως ἐπὶ τῆς στοιβῆς ὁρᾶσθαι. Τίς γὰρ ἂν γένοιτο διὰ τούτων πρὸς ἀρετὴν ὁδηγία, εἰ μή τι Σε νόημα τῶν ὠφελούντων ἡμᾶς εἴη τοῖς εἰρημένοις ἐνα θεωρούμενον ; Τί οὖν ἐστιν ὁ εἰκάζομεν ; ( ἐν τῷ δρυμῶνι τῆς φύσεως ἡμῶν ὑπὸ φιλανθρωπίας ἀναβλαστήσας, διὰ στοῦ μετασχεῖν σαρκός τε καὶ αἵματος, μῆλον ἐγέ- νετο. Πρὸς ἑκάτερον γὰρ τούτων ἔστιν ἰδεῖν ἐν τῇ ὁπώρᾳ ταύτῃ διὰ τῆς χροιᾶς τὴν ὁμοίωσιν. Τῷ μὲν γὰρ ὑπερλευκαίνοντι μιμεῖται τὴν τῆς σαρκὸς ἰδιό- τητα, τὸ δὲ ἐπικεχρωσμένον ερύθημα συγγενῶς ἔχειν · πρὸς τὴν τοῦ αἵματος φύσιν διὰ τοῦ εἴδους μαρτύρε- ται. Οταν τοίνυν ἡ ἐντρυφῶσα τοῖς θείοις ψυχὴ κατὰ τὴν στέγην ταύτην βλέπειν ἐπιθυμήσῃ, τοῦτο τῷ αἰ- νίγματι παιδευόμεθα. Ἐκ γὰρ τοῦ ἄνω βλέποντας ἡμᾶς προσέχειν τοῖς μήλοις, πρὸς οὐράνιόν ἐστι που λιτείαν ὁδηγεῖσθαι διὰ τῶν εὐαγγελικῶν διδαγμάτων. Απερ ὁ ἄνωθεν ἐρχόμενος, καὶ ἐπάνω πάντων ὢν ὑπέδειξεν ἡμῖν διὰ τῆς ἐν σαρκὶ φανερώσεως, πάν- τῶν τῶν ἀγαθῶν πολιτευμάτων ἐν ἑαυτῷ δείξας τὰ ὑποδείγματα, καθώς φησιν ὁ Κύριος, ὅτι Μάθετε ἀπ' ἐμοῦ, ὅτι πρᾶός εἰμι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ. Τὸ δὲ αὐτὸ τοῦτο καὶ ὁ ᾿Απόστολος, την ταπει νοφροσύνην ἡμῖν ὑφηγούμενος, λέγει· Δυνατὸν γὰρ δι' ἑνὸς θεωρήματος πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν πιστώ σασθαι τῷ λόγῳ. Πρὸς γὰρ τοὺς τὰ ἄνω βλέποντας, Τοῦτο φρονείσθω, φησὶν, ἐν ὑμῖν ὁ καὶ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ· ὃς ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ· ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἐκένωσε μορφὴν δούλου λαβών, ὁ διὰ σαρκὸς καὶ αἵματος ἐπιδημήσας τῷ βίῳ, καὶ ἀντὶ τῆς προκειμένης αὐτῷ χαρᾶς ἐν μετουσίᾳ τῆς ταπεινότητος ἡμῶν ἑκουσίως γενόμενος, καὶ μετὰ τῆς τοῦ θανάτου κατελθὼν πεί- ρας. Διὰ ταῦτά φησιν ἡ νύμφη· Στοιβάσατέ με ἐν μήλοις, ἵνα πάντως εἰς ὕψος ὁρῶσα, βλέπω πρὸς τὰ τῶν ἀγαθῶν ὑποδείγματα τὰ ἐν τῷ νυμφίῳ δει- κνύμενα. Ἐκεῖ ἡ πραότης· ἐκεῖ τὸ ἀόργητον· ἐκεῖ τὸ πρὸς ἐχθροὺς ἀμνησίκακον, καὶ τὸ πρὸς τοὺς λυ- ποῦντας φιλάνθρωπον, καὶ τὸ δι' εὐεργεσίας τὴν και κίαν ἀμείβεσθαι· ἐκεῖ τὸ ἐγκρατες, τὸ καθαρόν, τὸ - IN CANTICA. CANTIC. HOMILIA 1V. ut malum evidens decorat tectum. Quodnam enim potest excogitari pulchrius spectaculum, quam malorum compositio, quando bene dispositus fru- ctus continenter in aliquo loco plano et æquabili sibi unitus, externa specie variatur, rubore fru- ctus admixto cuidam candori. Si ergo fieri posset ut in superficie collocata malorum positura videretur desuper in altum sublata, quid hoc aspectu videri posset elegantius? Quod quidem non est ejusmodi, ut fieri non possit in desiderio bonorum quæ ca- dunt sub intelligentiam. Neque enim est grave illud genus fructus, neque in terram vergens ac de- pressum, sed suapte natura sursum fertur: erigit enim sese virtus, et in altum aspicit. Quamobrem horum malorum pulchritudine desiderat sponsa suæ domus tcctum decorari. Non enim mihi vide- C D "Matth. xt, 29. "Philipp. 11, 5. tur principale verbi hoc esse studium et iustitutum, ut aliquod humi stratum ostendatur spectaculum per malorum compositionem. Quænam enim per hæc esset ratio ducendi ad virtutem, nisi aliqua nobis utilitatem afferens intelligentia considerare- tur in iis quæ dicta sunt? Quid est ergo quod conjicimus? Qui in nostræ na- turæ silva germinavit propter suam in homines benevolentian, ex eo quod fuit particeps carnis et sanguinis, factus est malum. Ad utrumque enim eorum licet videre in hoc fructu per colorum as- similationem. Nam quodam quidem candore imi- tatur carnis proprietatem : ei autem illitus rubor per suam testatur speciem se quamdam habere cognationem cum natura sanguinis. Quod ergo re- rum divinarum deliciis se oblectans anima, ea intra tecta aspicere desideraverit, hoc enigmate erudi- mur. Ex eo enim quod sursum aspicientes, poma attendamus, ad conversationem cœlestem licet de- duci per documenta evangelica. Quæ quidem qu: desuper venit, et est super omnia, nobis ostendit per suam in carne manifestationem, ut qui omnium bonorum vitæ institutorum et actionum in se exem- pla indicarit, sicut dicit Dominus: Discite a me quod sum mitis et humilis corde ". Hoc ipsum au- tem Apostolus quoque humilitatem nobis exponens, dicit: Per unam enim contemplationem licet verbi universam confirmare veritatem. Dicit enim eis qui sursum aspiciunt: Hoc sentite, inquit, in vobis quod in Christo Jesu : qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbüratus est se esse æqualem Deo, sed servi formam accepit, qui per carnem et san- guinem est in hac vita versatus, et pro ea quæ sibi erat proposita lætitia, et nostræ humanitatis voluntarie particeps factus est, et usque ad mortis venit experientiam. Propterea dicit sponsa : Ster- nite mihi torum in malis, ut semper in altum aspi- ciens, attente et firmiter videam exempla bonorum quæ ostenduntur in sponso. illic est lenitas : illic iræ vacuitas : illic oblivio injuriarum acceptarum ab inimicis et humanitas in eos qui molestiam afferunt, et pro malo referunt beneficium. Illic est

τῆς βολῆς, καὶ ταῖς χερσὶ τοῦ Δεσπότου συνανα- Επαύεσθαι. Τὰ δὲ τῶν χειρῶν τούτων ἰδιώματά φησιν ἡ Παροιμία, ὅτι μῆκος βίου, καὶ ἔτη ζωῆς ἐν τῇ δεξιᾷ τῆς σοφίας· ἐν δὲ τῇ ἀριστερᾷ αὐτῆς, πλοῦτος καὶ δόξα. Εἶτα πρὸς τὰς θυγατέρας τῆς ἄνω Ἱερουσαλήμ τρέπει τὸν λόγον. Ὁ δὲ λόγος παράκλησίς ἐστιν ἐν ὅρκῳ προσαγομένη, τοῦ πλεονάζειν καὶ ἐπαύξειν ἀεὶ τὴν ἀγάπην, ἕως ἂν ἐνεργὸν ἑαυτοῦ ποιήσῃ τὸ Αοθέλημα, ὁ θέλων πάντας σωθῆναι, καὶ εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλθεῖν. Ὁ δὲ λόγος οὗτός ἐστιν ὂν πεποίη- ται· Ωρκισα ὑμᾶς, θυγατέρες Ιερουσαλήμ, ἐν ταῖς δυνάμεσι καὶ ἐν ταῖς ἰσχύσεσι τοῦ ἀγροῦ, ἐὰν ἐγείρητε καὶ ἐξεγείρητε τὴν ἀγάπην, ἕως οὗ [ θελήσῃ. Ορκος ἐστὶ λόγος πιστούμενος διὰ ἑαυτοῦ τὴν ἀλήθειαν· διπλῆ δὲ ἡ κατὰ τὸν ἔρχον ενέργεια. Β Η γὰρ αὐτὸς πιστοῦται τῷ ἀκούοντι τὴν ἀλήθειαν, ἢ ἄλλοις διὰ τοῦ ὁρκισμοῦ τὴν ἀνάγκην ἐπάγει τοῦ μηδὲν παραψεύδεσθαι· οἷον, Ἄμοσε Κύριος τῷ Δαβὶδ ν ἀλήθειαν, καὶ οὐ μὴ ἀθετήσει αὐτήν· ἐνταῦθα τὸ πιστὸν τῆς ὑποσχέσεως ἐμπεδοῦται τῷ ὅρκῳ. Οταν δὲ φροντίδα ποιούμενος ὁ ᾿Αβραὰμ τῆς εὐγενοῦς ἐπὶ τῷ μονογενεῖ συζυγίας, προστάσσῃ τῷ ἰδίῳ οἰκέτῃ, μή τινα τῶν τοῦ γένους Χαναάν, τῶν τῇ δουλείᾳ και · ταδεδικασμένων συνοικίσαι πρὸς γάμον τῷ Ἰσαάκ, ὡς ἂν μὴ λυμαίνηται τῇ εὐγενείᾳ τῆς διαδοχῆς ἡ τοῦ δουλικοῦ γένους ἐπιμιξία, ἀλλ' ἐκ τῆς πατρώας αὐτοῦ γῆς καὶ συγγενείας ἁρμόσασθαι τῷ παιδὶ τὴν συζυγίαν, ἀνάγκην ἐπάγει τοῦ μὴ ῥᾳθυμῆσαι περὶ το πρόσταγμα διὰ τοῦ ὁρκίσαι αὐτὸν, εἰ μὲν ἐπι- στέλλῃ ποιήσειν δι' αὐτὸν, ὅσα περὶ τοῦ παιδὸς ἐδοκίμασεν. Ορκίζεται τοίνυν ὑπὸ τοῦ Ἀβραὰμ ὁ θεράπων, ἵνα τῷ Ἰσαὰκ τὴν πρέπουσαν συζυγίαν ἁρμόσηται. Διπλῆς τοίνυν οὔσης τῆς κατὰ τὸν ὅρκον · ἐνεργείας, ἐνταῦθα ἡ πρὸς τοσοῦτον ὕψος αναδρα- μοῦσα ψυχή, ὅσον ἐν τοῖς προεξητασμένοις ἐθεωρή- σαμεν, ταῖς μαθητευομέναις ψυχαῖς τὴν πρὸς τὸ τέλειον πρόοδον ὑφηγουμένη, οὐχ ὧν αὕτη τετύχηκε παρέχει ταῖς ἀκουούσαις διὰ τοῦ ὅρκου τὸ ἀναμφί βολον· ἀλλ' ἐκείνας διὰ τοῦ ὁρκισμοῦ πρὸς τὸν κατ' ἀρετὴν χειραγωγεί βίον, μετὰ τότε ἀκοίμητόν τε καὶ ἐγρηγορυίαν τὴν ἀγάπην ἔχειν, ἕως ἂν εἰς πέρας ἔλθοι τὸ ἀγαθὸν αὐτοῦ θέλημα. Τοῦτο δέ ἐστι τὸ πάντας σωθῆναι, καὶ εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλθεῖν. Ὁ δὲ ὁρκισμὸς ὥσπερ ἐκεῖ ἐν τῷ μηρῷ τοῦ πα τριάρχου ἐγένετο, οὕτως ἐνταῦθα ἐν δυνάμεσι καὶ ἐν ἰσχύσεσι τοῦ ἀγροῦ, οὕτως εἰπόντος τοῦ λόγου : "Ωρα κισα ὑμᾶς, θυγατέρες ῾Ιερουσαλήμ, εν δυνάμεσι, καὶ ἐν ἰσχύσεσι τοῦ ἀγροῦ, ἐὰν ἐγείρητε καὶ εξεγείρητε τὴν ἀγάπην ἕως οὗ θελήσῃ. Θεωρη- τέον τοίνυν ἐν τούτοις, πρῶτον μὲν τίς ὁ ἀγρός· ἔπειτα τίς ἡ ἰσχὺς τοῦ ἀγροῦ καὶ ἡ δύναμις, καὶ εἰ διαφορὰν ἔχει ταῦτα πρὸς ἄλληλα, ἢ ἐν δι' ἀμφοτέ- ρων ἐστὶ τὸ σημαινόμενον· πρὸς τούτοις, τί τὸ ἐγεί ρεσθαι, καὶ τί τὸ ἐξεγείρεσθαι τὴν ἀγάπην. Τὸ γὰρ, Ἕως οὗ θελήσῃ, διὰ τῶν εἰρημένων προαποδέ δοται. IN CANTICA CANTIC. HOMILIA IV. A Proverbium, nempe quod longitudo vitæ et anni vitæ sunt dextera sapientiæ: in ejus autem sinistra divitiæ et gloria “. C «Prov. 1, 10. Timoth. 11, 4. D Deinde convertit orationem ad filias superna Jerusalem. Est autem oratio adhortatio quæ ad- hibetur cum adjuratione, ut multiplicetur et au- geatur semper charitas, donec ad effectum suam deduxerit voluntatem, qui vult omnes homines sal- vos fieri, et ad agnitionem venire veritatis 6. Hæc sunt autem ejus verba : Adjuravi vos, filia Jerusalem, in potestatibus et virtutibus agri, si excitetis et expergisci faciatis charitatem. Jusjuran- dum est oratio per se confirmans veritatem. Est autem duplex juramenti operatio ; aut enim quis- piam ei qui audit frmat fidem veritatis, aut alius per juramentum affert necessitatem ut minime mentiatur, ut: Juravit Dominus David veritatem, et non frustrabitur eam : hic fides promissi confir- matur jurejurando. Quando autem curam gerens Abraham nobilis conjugii fili sui unici, imperat servo suo ne aliquam ex iis qui sunt ex genere Cha- naam, qui damnati sunt ad servitutem, conjungat matrimonio cum filio Isaac, ne successionis gene- ris nobilitas corrumpatur mistione servilis generis : sed ex patria sua terra et cognatione filio suo acci- piat conjugem ", affert necessitatem, ne in jussu ex- sequendo sit negligens, propterea quod eum adju- raverit, si eum mittat, propter ipsum esse factu- rum quæ censuit de filio. Adjuratur ergo famulus ab Abrahamo, ut Isaac, quam par est, conjugem accipiat. Ergo cum jurisjurandi duplex sit operatio, hic anima ad tantam conscendens altitudinem, quantam contemplati sumus in iis quæ fuerunt prius examinata, animabus quæ discunt exponens progressum ad id quod est perfectum, non præ- bet audientibus per juramentum, ut sint remotæ ab omni dubitatione de iis quæ ipsa est assecuta : sed et illas deducit ad vitam ex virtute degendam per adjurationem, et ut eousque insopitam et vi- gilantem habeat charitatem, donec ad finem vene- rit bona ejus voluntas. Ea autem est, ut omnes bo- mines salvi fiant, et ad agnitionem veniant veri- tatis. Adjuratio autem sicut illic facta est in femore patriarchæ, ita hic in potestatibus et virtutibus agri, verbo sic dicente : Adjuravi vos, flic Jeru- salem, in potestatibus et virtutibus agri, si excitetis et expergisci faciatis charitatem, donec velit. In his primum considerandum est quis sit ager : deinde quæ sit virtus et potestas agri, et an hæc inter se differant, aut si unum utriusque significatum. Fraterea quid sit excitare, et quid expergisci fa- cere charitatem. Illud enim : Donec velit, prius fuit explicitum per ea quæ dicta sunt. ** Psal. cxxxi, 11. * Gen. xxiv, sqq.

τῆς βολῆς, καὶ ταῖς χερσὶ τοῦ Δεσπότου συνανα- Επαύεσθαι. Τὰ δὲ τῶν χειρῶν τούτων ἰδιώματά φησιν ἡ Παροιμία, ὅτι μῆκος βίου, καὶ ἔτη ζωῆς ἐν τῇ δεξιᾷ τῆς σοφίας· ἐν δὲ τῇ ἀριστερᾷ αὐτῆς, πλοῦτος καὶ δόξα. Εἶτα πρὸς τὰς θυγατέρας τῆς ἄνω Ἱερουσαλήμ τρέπει τὸν λόγον. Ὁ δὲ λόγος παράκλησίς ἐστιν ἐν ὅρκῳ προσαγομένη, τοῦ πλεονάζειν καὶ ἐπαύξειν ἀεὶ τὴν ἀγάπην, ἕως ἂν ἐνεργὸν ἑαυτοῦ ποιήσῃ τὸ Αοθέλημα, ὁ θέλων πάντας σωθῆναι, καὶ εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλθεῖν. Ὁ δὲ λόγος οὗτός ἐστιν ὂν πεποίη- ται· Ωρκισα ὑμᾶς, θυγατέρες Ιερουσαλήμ, ἐν ταῖς δυνάμεσι καὶ ἐν ταῖς ἰσχύσεσι τοῦ ἀγροῦ, ἐὰν ἐγείρητε καὶ ἐξεγείρητε τὴν ἀγάπην, ἕως οὗ [ θελήσῃ. Ορκος ἐστὶ λόγος πιστούμενος διὰ ἑαυτοῦ τὴν ἀλήθειαν· διπλῆ δὲ ἡ κατὰ τὸν ἔρχον ενέργεια. Β Η γὰρ αὐτὸς πιστοῦται τῷ ἀκούοντι τὴν ἀλήθειαν, ἢ ἄλλοις διὰ τοῦ ὁρκισμοῦ τὴν ἀνάγκην ἐπάγει τοῦ μηδὲν παραψεύδεσθαι· οἷον, Ἄμοσε Κύριος τῷ Δαβὶδ ν ἀλήθειαν, καὶ οὐ μὴ ἀθετήσει αὐτήν· ἐνταῦθα τὸ πιστὸν τῆς ὑποσχέσεως ἐμπεδοῦται τῷ ὅρκῳ. Οταν δὲ φροντίδα ποιούμενος ὁ ᾿Αβραὰμ τῆς εὐγενοῦς ἐπὶ τῷ μονογενεῖ συζυγίας, προστάσσῃ τῷ ἰδίῳ οἰκέτῃ, μή τινα τῶν τοῦ γένους Χαναάν, τῶν τῇ δουλείᾳ και · ταδεδικασμένων συνοικίσαι πρὸς γάμον τῷ Ἰσαάκ, ὡς ἂν μὴ λυμαίνηται τῇ εὐγενείᾳ τῆς διαδοχῆς ἡ τοῦ δουλικοῦ γένους ἐπιμιξία, ἀλλ' ἐκ τῆς πατρώας αὐτοῦ γῆς καὶ συγγενείας ἁρμόσασθαι τῷ παιδὶ τὴν συζυγίαν, ἀνάγκην ἐπάγει τοῦ μὴ ῥᾳθυμῆσαι περὶ το πρόσταγμα διὰ τοῦ ὁρκίσαι αὐτὸν, εἰ μὲν ἐπι- στέλλῃ ποιήσειν δι' αὐτὸν, ὅσα περὶ τοῦ παιδὸς ἐδοκίμασεν. Ορκίζεται τοίνυν ὑπὸ τοῦ Ἀβραὰμ ὁ θεράπων, ἵνα τῷ Ἰσαὰκ τὴν πρέπουσαν συζυγίαν ἁρμόσηται. Διπλῆς τοίνυν οὔσης τῆς κατὰ τὸν ὅρκον · ἐνεργείας, ἐνταῦθα ἡ πρὸς τοσοῦτον ὕψος αναδρα- μοῦσα ψυχή, ὅσον ἐν τοῖς προεξητασμένοις ἐθεωρή- σαμεν, ταῖς μαθητευομέναις ψυχαῖς τὴν πρὸς τὸ τέλειον πρόοδον ὑφηγουμένη, οὐχ ὧν αὕτη τετύχηκε παρέχει ταῖς ἀκουούσαις διὰ τοῦ ὅρκου τὸ ἀναμφί βολον· ἀλλ' ἐκείνας διὰ τοῦ ὁρκισμοῦ πρὸς τὸν κατ' ἀρετὴν χειραγωγεί βίον, μετὰ τότε ἀκοίμητόν τε καὶ ἐγρηγορυίαν τὴν ἀγάπην ἔχειν, ἕως ἂν εἰς πέρας ἔλθοι τὸ ἀγαθὸν αὐτοῦ θέλημα. Τοῦτο δέ ἐστι τὸ πάντας σωθῆναι, καὶ εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλθεῖν. Ὁ δὲ ὁρκισμὸς ὥσπερ ἐκεῖ ἐν τῷ μηρῷ τοῦ πα τριάρχου ἐγένετο, οὕτως ἐνταῦθα ἐν δυνάμεσι καὶ ἐν ἰσχύσεσι τοῦ ἀγροῦ, οὕτως εἰπόντος τοῦ λόγου : "Ωρα κισα ὑμᾶς, θυγατέρες ῾Ιερουσαλήμ, εν δυνάμεσι, καὶ ἐν ἰσχύσεσι τοῦ ἀγροῦ, ἐὰν ἐγείρητε καὶ εξεγείρητε τὴν ἀγάπην ἕως οὗ θελήσῃ. Θεωρη- τέον τοίνυν ἐν τούτοις, πρῶτον μὲν τίς ὁ ἀγρός· ἔπειτα τίς ἡ ἰσχὺς τοῦ ἀγροῦ καὶ ἡ δύναμις, καὶ εἰ διαφορὰν ἔχει ταῦτα πρὸς ἄλληλα, ἢ ἐν δι' ἀμφοτέ- ρων ἐστὶ τὸ σημαινόμενον· πρὸς τούτοις, τί τὸ ἐγεί ρεσθαι, καὶ τί τὸ ἐξεγείρεσθαι τὴν ἀγάπην. Τὸ γὰρ, Ἕως οὗ θελήσῃ, διὰ τῶν εἰρημένων προαποδέ δοται. IN CANTICA CANTIC. HOMILIA IV. A Proverbium, nempe quod longitudo vitæ et anni vitæ sunt dextera sapientiæ: in ejus autem sinistra divitiæ et gloria “. C «Prov. 1, 10. Timoth. 11, 4. D Deinde convertit orationem ad filias superna Jerusalem. Est autem oratio adhortatio quæ ad- hibetur cum adjuratione, ut multiplicetur et au- geatur semper charitas, donec ad effectum suam deduxerit voluntatem, qui vult omnes homines sal- vos fieri, et ad agnitionem venire veritatis 6. Hæc sunt autem ejus verba : Adjuravi vos, filia Jerusalem, in potestatibus et virtutibus agri, si excitetis et expergisci faciatis charitatem. Jusjuran- dum est oratio per se confirmans veritatem. Est autem duplex juramenti operatio ; aut enim quis- piam ei qui audit frmat fidem veritatis, aut alius per juramentum affert necessitatem ut minime mentiatur, ut: Juravit Dominus David veritatem, et non frustrabitur eam : hic fides promissi confir- matur jurejurando. Quando autem curam gerens Abraham nobilis conjugii fili sui unici, imperat servo suo ne aliquam ex iis qui sunt ex genere Cha- naam, qui damnati sunt ad servitutem, conjungat matrimonio cum filio Isaac, ne successionis gene- ris nobilitas corrumpatur mistione servilis generis : sed ex patria sua terra et cognatione filio suo acci- piat conjugem ", affert necessitatem, ne in jussu ex- sequendo sit negligens, propterea quod eum adju- raverit, si eum mittat, propter ipsum esse factu- rum quæ censuit de filio. Adjuratur ergo famulus ab Abrahamo, ut Isaac, quam par est, conjugem accipiat. Ergo cum jurisjurandi duplex sit operatio, hic anima ad tantam conscendens altitudinem, quantam contemplati sumus in iis quæ fuerunt prius examinata, animabus quæ discunt exponens progressum ad id quod est perfectum, non præ- bet audientibus per juramentum, ut sint remotæ ab omni dubitatione de iis quæ ipsa est assecuta : sed et illas deducit ad vitam ex virtute degendam per adjurationem, et ut eousque insopitam et vi- gilantem habeat charitatem, donec ad finem vene- rit bona ejus voluntas. Ea autem est, ut omnes bo- mines salvi fiant, et ad agnitionem veniant veri- tatis. Adjuratio autem sicut illic facta est in femore patriarchæ, ita hic in potestatibus et virtutibus agri, verbo sic dicente : Adjuravi vos, flic Jeru- salem, in potestatibus et virtutibus agri, si excitetis et expergisci faciatis charitatem, donec velit. In his primum considerandum est quis sit ager : deinde quæ sit virtus et potestas agri, et an hæc inter se differant, aut si unum utriusque significatum. Fraterea quid sit excitare, et quid expergisci fa- cere charitatem. Illud enim : Donec velit, prius fuit explicitum per ea quæ dicta sunt. ** Psal. cxxxi, 11. * Gen. xxiv, sqq.

τῆς βολῆς, καὶ ταῖς χερσὶ τοῦ Δεσπότου συνανα- Επαύεσθαι. Τὰ δὲ τῶν χειρῶν τούτων ἰδιώματά φησιν ἡ Παροιμία, ὅτι μῆκος βίου, καὶ ἔτη ζωῆς ἐν τῇ δεξιᾷ τῆς σοφίας· ἐν δὲ τῇ ἀριστερᾷ αὐτῆς, πλοῦτος καὶ δόξα. Εἶτα πρὸς τὰς θυγατέρας τῆς ἄνω Ἱερουσαλήμ τρέπει τὸν λόγον. Ὁ δὲ λόγος παράκλησίς ἐστιν ἐν ὅρκῳ προσαγομένη, τοῦ πλεονάζειν καὶ ἐπαύξειν ἀεὶ τὴν ἀγάπην, ἕως ἂν ἐνεργὸν ἑαυτοῦ ποιήσῃ τὸ Αοθέλημα, ὁ θέλων πάντας σωθῆναι, καὶ εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλθεῖν. Ὁ δὲ λόγος οὗτός ἐστιν ὂν πεποίη- ται· Ωρκισα ὑμᾶς, θυγατέρες Ιερουσαλήμ, ἐν ταῖς δυνάμεσι καὶ ἐν ταῖς ἰσχύσεσι τοῦ ἀγροῦ, ἐὰν ἐγείρητε καὶ ἐξεγείρητε τὴν ἀγάπην, ἕως οὗ [ θελήσῃ. Ορκος ἐστὶ λόγος πιστούμενος διὰ ἑαυτοῦ τὴν ἀλήθειαν· διπλῆ δὲ ἡ κατὰ τὸν ἔρχον ενέργεια. Β Η γὰρ αὐτὸς πιστοῦται τῷ ἀκούοντι τὴν ἀλήθειαν, ἢ ἄλλοις διὰ τοῦ ὁρκισμοῦ τὴν ἀνάγκην ἐπάγει τοῦ μηδὲν παραψεύδεσθαι· οἷον, Ἄμοσε Κύριος τῷ Δαβὶδ ν ἀλήθειαν, καὶ οὐ μὴ ἀθετήσει αὐτήν· ἐνταῦθα τὸ πιστὸν τῆς ὑποσχέσεως ἐμπεδοῦται τῷ ὅρκῳ. Οταν δὲ φροντίδα ποιούμενος ὁ ᾿Αβραὰμ τῆς εὐγενοῦς ἐπὶ τῷ μονογενεῖ συζυγίας, προστάσσῃ τῷ ἰδίῳ οἰκέτῃ, μή τινα τῶν τοῦ γένους Χαναάν, τῶν τῇ δουλείᾳ και · ταδεδικασμένων συνοικίσαι πρὸς γάμον τῷ Ἰσαάκ, ὡς ἂν μὴ λυμαίνηται τῇ εὐγενείᾳ τῆς διαδοχῆς ἡ τοῦ δουλικοῦ γένους ἐπιμιξία, ἀλλ' ἐκ τῆς πατρώας αὐτοῦ γῆς καὶ συγγενείας ἁρμόσασθαι τῷ παιδὶ τὴν συζυγίαν, ἀνάγκην ἐπάγει τοῦ μὴ ῥᾳθυμῆσαι περὶ το πρόσταγμα διὰ τοῦ ὁρκίσαι αὐτὸν, εἰ μὲν ἐπι- στέλλῃ ποιήσειν δι' αὐτὸν, ὅσα περὶ τοῦ παιδὸς ἐδοκίμασεν. Ορκίζεται τοίνυν ὑπὸ τοῦ Ἀβραὰμ ὁ θεράπων, ἵνα τῷ Ἰσαὰκ τὴν πρέπουσαν συζυγίαν ἁρμόσηται. Διπλῆς τοίνυν οὔσης τῆς κατὰ τὸν ὅρκον · ἐνεργείας, ἐνταῦθα ἡ πρὸς τοσοῦτον ὕψος αναδρα- μοῦσα ψυχή, ὅσον ἐν τοῖς προεξητασμένοις ἐθεωρή- σαμεν, ταῖς μαθητευομέναις ψυχαῖς τὴν πρὸς τὸ τέλειον πρόοδον ὑφηγουμένη, οὐχ ὧν αὕτη τετύχηκε παρέχει ταῖς ἀκουούσαις διὰ τοῦ ὅρκου τὸ ἀναμφί βολον· ἀλλ' ἐκείνας διὰ τοῦ ὁρκισμοῦ πρὸς τὸν κατ' ἀρετὴν χειραγωγεί βίον, μετὰ τότε ἀκοίμητόν τε καὶ ἐγρηγορυίαν τὴν ἀγάπην ἔχειν, ἕως ἂν εἰς πέρας ἔλθοι τὸ ἀγαθὸν αὐτοῦ θέλημα. Τοῦτο δέ ἐστι τὸ πάντας σωθῆναι, καὶ εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλθεῖν. Ὁ δὲ ὁρκισμὸς ὥσπερ ἐκεῖ ἐν τῷ μηρῷ τοῦ πα τριάρχου ἐγένετο, οὕτως ἐνταῦθα ἐν δυνάμεσι καὶ ἐν ἰσχύσεσι τοῦ ἀγροῦ, οὕτως εἰπόντος τοῦ λόγου : "Ωρα κισα ὑμᾶς, θυγατέρες ῾Ιερουσαλήμ, εν δυνάμεσι, καὶ ἐν ἰσχύσεσι τοῦ ἀγροῦ, ἐὰν ἐγείρητε καὶ εξεγείρητε τὴν ἀγάπην ἕως οὗ θελήσῃ. Θεωρη- τέον τοίνυν ἐν τούτοις, πρῶτον μὲν τίς ὁ ἀγρός· ἔπειτα τίς ἡ ἰσχὺς τοῦ ἀγροῦ καὶ ἡ δύναμις, καὶ εἰ διαφορὰν ἔχει ταῦτα πρὸς ἄλληλα, ἢ ἐν δι' ἀμφοτέ- ρων ἐστὶ τὸ σημαινόμενον· πρὸς τούτοις, τί τὸ ἐγεί ρεσθαι, καὶ τί τὸ ἐξεγείρεσθαι τὴν ἀγάπην. Τὸ γὰρ, Ἕως οὗ θελήσῃ, διὰ τῶν εἰρημένων προαποδέ δοται. IN CANTICA CANTIC. HOMILIA IV. A Proverbium, nempe quod longitudo vitæ et anni vitæ sunt dextera sapientiæ: in ejus autem sinistra divitiæ et gloria “. C «Prov. 1, 10. Timoth. 11, 4. D Deinde convertit orationem ad filias superna Jerusalem. Est autem oratio adhortatio quæ ad- hibetur cum adjuratione, ut multiplicetur et au- geatur semper charitas, donec ad effectum suam deduxerit voluntatem, qui vult omnes homines sal- vos fieri, et ad agnitionem venire veritatis 6. Hæc sunt autem ejus verba : Adjuravi vos, filia Jerusalem, in potestatibus et virtutibus agri, si excitetis et expergisci faciatis charitatem. Jusjuran- dum est oratio per se confirmans veritatem. Est autem duplex juramenti operatio ; aut enim quis- piam ei qui audit frmat fidem veritatis, aut alius per juramentum affert necessitatem ut minime mentiatur, ut: Juravit Dominus David veritatem, et non frustrabitur eam : hic fides promissi confir- matur jurejurando. Quando autem curam gerens Abraham nobilis conjugii fili sui unici, imperat servo suo ne aliquam ex iis qui sunt ex genere Cha- naam, qui damnati sunt ad servitutem, conjungat matrimonio cum filio Isaac, ne successionis gene- ris nobilitas corrumpatur mistione servilis generis : sed ex patria sua terra et cognatione filio suo acci- piat conjugem ", affert necessitatem, ne in jussu ex- sequendo sit negligens, propterea quod eum adju- raverit, si eum mittat, propter ipsum esse factu- rum quæ censuit de filio. Adjuratur ergo famulus ab Abrahamo, ut Isaac, quam par est, conjugem accipiat. Ergo cum jurisjurandi duplex sit operatio, hic anima ad tantam conscendens altitudinem, quantam contemplati sumus in iis quæ fuerunt prius examinata, animabus quæ discunt exponens progressum ad id quod est perfectum, non præ- bet audientibus per juramentum, ut sint remotæ ab omni dubitatione de iis quæ ipsa est assecuta : sed et illas deducit ad vitam ex virtute degendam per adjurationem, et ut eousque insopitam et vi- gilantem habeat charitatem, donec ad finem vene- rit bona ejus voluntas. Ea autem est, ut omnes bo- mines salvi fiant, et ad agnitionem veniant veri- tatis. Adjuratio autem sicut illic facta est in femore patriarchæ, ita hic in potestatibus et virtutibus agri, verbo sic dicente : Adjuravi vos, flic Jeru- salem, in potestatibus et virtutibus agri, si excitetis et expergisci faciatis charitatem, donec velit. In his primum considerandum est quis sit ager : deinde quæ sit virtus et potestas agri, et an hæc inter se differant, aut si unum utriusque significatum. Fraterea quid sit excitare, et quid expergisci fa- cere charitatem. Illud enim : Donec velit, prius fuit explicitum per ea quæ dicta sunt. ** Psal. cxxxi, 11. * Gen. xxiv, sqq.

Α του το "Οτι μὲν διὰ τοῦ ἀγροῦ τὸν κόσμον σημαίνει ή τοῦ Δεσπότου φωνή, παντὶ δῆλον ἐκ τῶν Εὐαγγελίων ἐστίν· ὅτι δὲ παράγει τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου τούτου, καὶ οὐδὲν πάγιον δείκνυται ἐν τῇ ἀστατούσῃ φύσει, δῆλον ἐκ τῆς τοῦ Ἐκκλησιαστοῦ μεγαλοφωνίας ἐστὶν, τ δς πᾶν φαινόμενόν τε καὶ παρερχόμενον, ἐν ματαίοις ἠρίθμησεν. Τίς οὖν ἡ δύναμις τοῦ τοιούτου ἀγροῦ, ὅ ἐστιν ὁ κόσμος; Η τίς ἡ ἰσχὺς, ὧν ἡ μνήμη ἀπαρά- βατον ποιεῖ διὰ τοῦ ὁρκισμοῦ ταῖς θυγατράσιν ε ρουσαλὴμ τὸ παράγγελμα; Εἰ μὲν γὰρ πρὸς τὰ φαι- κ νόμενα βλέπομεν, ὡς οὔσης τινὸς ἐν τούτοις δυνά- μεως, παραγράφεται τὴν τοιαύτην ὑπόληψιν ὁ Ἐκκλησιαστής, μάταιον ὀνομάζων πᾶν ἐν τούτοις δεικνύμενόν τε καὶ σπουδαζόμενον. Τὸ γὰρ μάταιον οὐχ ὑφέστηκε. Τὸ δὲ μὴ ὑφεστὸς κατὰ τὴν οὐσίαν, Τ ἰσχὺν οὐκ ἔχει. "Η τάχα διὰ τῆς πληθυντικής σημα σίας τῆς κατὰ τὴν δύναμιν, ἔστι τινὰ στοχασμὸν εὐω ρεῖν τοῦ νοήματος; Τοιαύτην γὰρ ἔγνωμεν παρὰ τῇ ἁγίᾳ Γραφῇ διαφορὰν ἐπὶ τῶν τοιούτων ὀνομάτων· ὅταν μὲν μοναδικῶς ἡ δύναμις λέγεται, πρὸς τὸ θεῖον ἀναπέμπεται διὰ τῆς τοιαύτης φωνῆς ἡ διάνοια· ὅταν δὲ διὰ τοῦ πληθυντικοῦ σχήματος ἐκφωνεῖται, τὴν ἀγγελικὴν φύσιν τῷ λόγῳ παρίστησιν · οἷον, Χριστός, Θεοῦ δύναμις καὶ σοφία, ἐνταῦθα τῷ μοναδικῷ τὸ Θεῖον ἐγνώρισεν. Εὐλογεῖτε τὸν Κύριον, πᾶσαι αἱ τ δυνάμεις αὐτοῦ. Ωδε τὸ πληθυντικὸν τῶν δυνά- μεων τῆς νοητῆς τῶν ἀγγέλων φύσεως την σημασίαν ἐνδείκνυται. Τὸ δὲ τῆς ἰσχύος ὄνομα συμπαραληφθέν μετὰ τῆς δυνάμεως, επίτασιν τῆς τοῦ νοήματος ἐμ- φάσεως ἔχει· οὕτω τῆς Γραφῆς διὰ τῆς ἐπαναλήψεως τῶν ἰσοδυναμούντων ῥημάτων βεβαιότερον ἐμφαινού σης βούλεται· ὡς τό, Κύριε, ἡ ἰσχύς μου καὶ στερέωμά μου. Ταὐτὸν γὰρ ἑκάτερον τῶν ῥημάτων τὸ σημαινόμενον· ἀλλ᾽ ἡ τῶν ἰσοδυναμούντων συν- θήκη ἔνδειξιν ποιεῖται τῆς κατὰ τὸ σημαινόμενον ἐπιτάσεως. Ἡ τοίνυν τῶν δυνάμεων πληθυντική ση- μασία, καὶ ἡ ὁμοιότροπος τῶν ἰσχύων μνήμη, πρὸς τὴν ἀγγελικὴν ἔοικε φύσιν ἀπάγειν τῶν ἀκουόντων τὴν ἔννοιαν· ὥστε τὸν ὁρκισμὸν τὸν ἐπὶ βεβαιώσει τῶν κεκριμένων παρὰ τῆς διδασκαλίας, ταῖς μαθη τευομέναις ψυχαῖς προσαγόμενον, μὴ κατὰ τοῦ παρο άγοντος γίνεσθαι κόσμου, ἀλλὰ κατὰ τῆς ἐπιδιαμε νούσης εἰσαεὶ φύσεως τῶν ἀγγέλων, πρὸς οὓς βλέ πειν διακελεύεται, ἵνα τὸ πάγιόν τε καὶ στάσιμον της κατ' ἀρετὴν πολιτείας βεβαιώσῃ τῷ ὑποδείγματι. Ἐπειδὴ γὰρ τὸν μετὰ τὴν ἀνάστασιν βίον ὅμοιον ἐπήγγελται τῇ καταστάσει τῶν ἀνθρώπων γενήσεσθαι (ἀψευδῆς γὰρ ὁ ἐπαγγειλάμενος), ἀκόλουθον ἂν εἴη καὶ τὴν ἐν τῷ κόσμῳ ζωὴν πρὸς τὴν ἐλπιζομένην μετὰ ταῦτα παρασκευάζεσθαι, ὥστε ἐν σαρκὶ ζῶν- τας, καὶ ἐν ἀγρῷ τοῦ κόσμου τούτου διάγοντας, μὴ κατὰ σάρκα ζῇν, μηδὲ συσχηματίζεσθαι τῷ αἰῶνι τούτῳ, ἀλλὰ προμελετᾶν τὸν ἐλπιζόμενον βίον διὰ τῆς ἐν τῷ κόσμῳ ζωῆς. Διὰ τοῦτο τὴν διὰ τοῦ ὅρκου βεβαίωσιν ἐμποιεῖ ταῖς ψυχαῖς τῶν μαθητευομένων ἡ νύμφη, ὥστε τὴν ζωὴν αὐτῶν τὴν ἐν τῷ ἀγρῷ τούτῳ κατορθουμένην πρὸς τὰς δυνάμεις βλέπειν, S GREGORII NYSSENI .. Alque quod per agrum quidem mundum signi- ficet vox Domini, ex Evangeliis cuivis est perspi- cuum. Quod autem transeat figura mundi hujus, et quod in natura instabili nihil firmum ostenda- tur et stabile, est evidens ex magna et sublimi voce Ecclesiastæ, qui quidquid apparet et transit, inter ea quæ sunt vana annumeravit. Quænam est ergo potestas hujus agri qui est mundus? aut quæ virtus eorum, quorum memoria efficit filiabus Je- rusalem ut non sit transiliendum præceptum ? Nam si ad ea quæ apparent aspiciamus, hanc exi- stimationem rejicit Ecclesiastes, quasi in eis non- nulla sit vis potestatis, vanum nominans quidquid in eis ostenditur, et in quod studium confertur. Nam quod est vanum, non consistit. Quod autem in essentia non consistit, non habet virtutem. An B forte per pluralem significationem hujus potestatis, inveniri potest aliqua sensus conjectura? In sacra enim Scriptura talem nominis differentiam in hu- jusmodi novimus, ut quando singulariter dicitur virtus, ad Deum. referatur sententia hujus cis : quando autem per figuram pluralem enuntia- tur, ostendit naturam angelicam, ut, Christus Dei virtus, et Dei sapientia "; hic singulari Deum si- gnificat. Laudate Dominum, omnes virtutes ejus”. Hic plurale virtutum indicat significationem na- turæ angelorum, quæ cadit sub intelligentiam. Nomen autem potestatis simul acceptum cum vir- tute habet clariorem sententiæ expressionem; sic Scriptura per iteratam repetitionem verborum quæ habent eamdem vim, firmius ac stabilius id quod vult, exprimente, ut illud, Dominus virtus mea, Dominus firmamentum meum 1. idem enim est, quod per utrumque verbum significatur. Sed com- positio eorum quæ parem vim habent, indicat intensionem ejus quod significatur. Pluralis ergo virtutum significatio, et simili modo mentio pote- statum, videtur mentem auditorum deducere ad angelicam naturam. Quo fit ut adjuratio, quæ a magistro adhibetur animabus quæ discunt, ad confirmationem eorum quæ sunt dijudicata, non sit adversus hunc mundum qui præterit, sed adversus semper permanentem angelorum naturam, ad quos jubetur aspicere, ut confirmet exemplo stabilita- tem et constantiam vitæ quæ ex virtute agitur. D Nam quoniam vitam post resurrectionem angelica naturæ similem futuram est pollicitus (non est autem mendax is qui promisit), consequens fuerit, etiam eam quæ est in mundo vitam præparari ad eam quæ postea est futura, ut qui in carne vi- vunt, in agro mundi degentes non vivant secundum carnem, neque conformentur huie mundo, sed præmeditentur eam vitam quæ speratur, per vi- tam quæ agitur in hoc mundo. Propterea sponsa affert animis eorum qui discunt hanc per jusju- randum confirmatiouem, ut eorum vita quæ in hoc agro recte degitur, aspiciat ad virtutes, per impa- Rom. 1, 16. "I Cor. 1, 24. C Psal. xvii, 2. Psal. CXLVIIJ, 2.

Α του το "Οτι μὲν διὰ τοῦ ἀγροῦ τὸν κόσμον σημαίνει ή τοῦ Δεσπότου φωνή, παντὶ δῆλον ἐκ τῶν Εὐαγγελίων ἐστίν· ὅτι δὲ παράγει τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου τούτου, καὶ οὐδὲν πάγιον δείκνυται ἐν τῇ ἀστατούσῃ φύσει, δῆλον ἐκ τῆς τοῦ Ἐκκλησιαστοῦ μεγαλοφωνίας ἐστὶν, τ δς πᾶν φαινόμενόν τε καὶ παρερχόμενον, ἐν ματαίοις ἠρίθμησεν. Τίς οὖν ἡ δύναμις τοῦ τοιούτου ἀγροῦ, ὅ ἐστιν ὁ κόσμος; Η τίς ἡ ἰσχὺς, ὧν ἡ μνήμη ἀπαρά- βατον ποιεῖ διὰ τοῦ ὁρκισμοῦ ταῖς θυγατράσιν ε ρουσαλὴμ τὸ παράγγελμα; Εἰ μὲν γὰρ πρὸς τὰ φαι- κ νόμενα βλέπομεν, ὡς οὔσης τινὸς ἐν τούτοις δυνά- μεως, παραγράφεται τὴν τοιαύτην ὑπόληψιν ὁ Ἐκκλησιαστής, μάταιον ὀνομάζων πᾶν ἐν τούτοις δεικνύμενόν τε καὶ σπουδαζόμενον. Τὸ γὰρ μάταιον οὐχ ὑφέστηκε. Τὸ δὲ μὴ ὑφεστὸς κατὰ τὴν οὐσίαν, Τ ἰσχὺν οὐκ ἔχει. "Η τάχα διὰ τῆς πληθυντικής σημα σίας τῆς κατὰ τὴν δύναμιν, ἔστι τινὰ στοχασμὸν εὐω ρεῖν τοῦ νοήματος; Τοιαύτην γὰρ ἔγνωμεν παρὰ τῇ ἁγίᾳ Γραφῇ διαφορὰν ἐπὶ τῶν τοιούτων ὀνομάτων· ὅταν μὲν μοναδικῶς ἡ δύναμις λέγεται, πρὸς τὸ θεῖον ἀναπέμπεται διὰ τῆς τοιαύτης φωνῆς ἡ διάνοια· ὅταν δὲ διὰ τοῦ πληθυντικοῦ σχήματος ἐκφωνεῖται, τὴν ἀγγελικὴν φύσιν τῷ λόγῳ παρίστησιν · οἷον, Χριστός, Θεοῦ δύναμις καὶ σοφία, ἐνταῦθα τῷ μοναδικῷ τὸ Θεῖον ἐγνώρισεν. Εὐλογεῖτε τὸν Κύριον, πᾶσαι αἱ τ δυνάμεις αὐτοῦ. Ωδε τὸ πληθυντικὸν τῶν δυνά- μεων τῆς νοητῆς τῶν ἀγγέλων φύσεως την σημασίαν ἐνδείκνυται. Τὸ δὲ τῆς ἰσχύος ὄνομα συμπαραληφθέν μετὰ τῆς δυνάμεως, επίτασιν τῆς τοῦ νοήματος ἐμ- φάσεως ἔχει· οὕτω τῆς Γραφῆς διὰ τῆς ἐπαναλήψεως τῶν ἰσοδυναμούντων ῥημάτων βεβαιότερον ἐμφαινού σης βούλεται· ὡς τό, Κύριε, ἡ ἰσχύς μου καὶ στερέωμά μου. Ταὐτὸν γὰρ ἑκάτερον τῶν ῥημάτων τὸ σημαινόμενον· ἀλλ᾽ ἡ τῶν ἰσοδυναμούντων συν- θήκη ἔνδειξιν ποιεῖται τῆς κατὰ τὸ σημαινόμενον ἐπιτάσεως. Ἡ τοίνυν τῶν δυνάμεων πληθυντική ση- μασία, καὶ ἡ ὁμοιότροπος τῶν ἰσχύων μνήμη, πρὸς τὴν ἀγγελικὴν ἔοικε φύσιν ἀπάγειν τῶν ἀκουόντων τὴν ἔννοιαν· ὥστε τὸν ὁρκισμὸν τὸν ἐπὶ βεβαιώσει τῶν κεκριμένων παρὰ τῆς διδασκαλίας, ταῖς μαθη τευομέναις ψυχαῖς προσαγόμενον, μὴ κατὰ τοῦ παρο άγοντος γίνεσθαι κόσμου, ἀλλὰ κατὰ τῆς ἐπιδιαμε νούσης εἰσαεὶ φύσεως τῶν ἀγγέλων, πρὸς οὓς βλέ πειν διακελεύεται, ἵνα τὸ πάγιόν τε καὶ στάσιμον της κατ' ἀρετὴν πολιτείας βεβαιώσῃ τῷ ὑποδείγματι. Ἐπειδὴ γὰρ τὸν μετὰ τὴν ἀνάστασιν βίον ὅμοιον ἐπήγγελται τῇ καταστάσει τῶν ἀνθρώπων γενήσεσθαι (ἀψευδῆς γὰρ ὁ ἐπαγγειλάμενος), ἀκόλουθον ἂν εἴη καὶ τὴν ἐν τῷ κόσμῳ ζωὴν πρὸς τὴν ἐλπιζομένην μετὰ ταῦτα παρασκευάζεσθαι, ὥστε ἐν σαρκὶ ζῶν- τας, καὶ ἐν ἀγρῷ τοῦ κόσμου τούτου διάγοντας, μὴ κατὰ σάρκα ζῇν, μηδὲ συσχηματίζεσθαι τῷ αἰῶνι τούτῳ, ἀλλὰ προμελετᾶν τὸν ἐλπιζόμενον βίον διὰ τῆς ἐν τῷ κόσμῳ ζωῆς. Διὰ τοῦτο τὴν διὰ τοῦ ὅρκου βεβαίωσιν ἐμποιεῖ ταῖς ψυχαῖς τῶν μαθητευομένων ἡ νύμφη, ὥστε τὴν ζωὴν αὐτῶν τὴν ἐν τῷ ἀγρῷ τούτῳ κατορθουμένην πρὸς τὰς δυνάμεις βλέπειν, S GREGORII NYSSENI .. Alque quod per agrum quidem mundum signi- ficet vox Domini, ex Evangeliis cuivis est perspi- cuum. Quod autem transeat figura mundi hujus, et quod in natura instabili nihil firmum ostenda- tur et stabile, est evidens ex magna et sublimi voce Ecclesiastæ, qui quidquid apparet et transit, inter ea quæ sunt vana annumeravit. Quænam est ergo potestas hujus agri qui est mundus? aut quæ virtus eorum, quorum memoria efficit filiabus Je- rusalem ut non sit transiliendum præceptum ? Nam si ad ea quæ apparent aspiciamus, hanc exi- stimationem rejicit Ecclesiastes, quasi in eis non- nulla sit vis potestatis, vanum nominans quidquid in eis ostenditur, et in quod studium confertur. Nam quod est vanum, non consistit. Quod autem in essentia non consistit, non habet virtutem. An B forte per pluralem significationem hujus potestatis, inveniri potest aliqua sensus conjectura? In sacra enim Scriptura talem nominis differentiam in hu- jusmodi novimus, ut quando singulariter dicitur virtus, ad Deum. referatur sententia hujus cis : quando autem per figuram pluralem enuntia- tur, ostendit naturam angelicam, ut, Christus Dei virtus, et Dei sapientia "; hic singulari Deum si- gnificat. Laudate Dominum, omnes virtutes ejus”. Hic plurale virtutum indicat significationem na- turæ angelorum, quæ cadit sub intelligentiam. Nomen autem potestatis simul acceptum cum vir- tute habet clariorem sententiæ expressionem; sic Scriptura per iteratam repetitionem verborum quæ habent eamdem vim, firmius ac stabilius id quod vult, exprimente, ut illud, Dominus virtus mea, Dominus firmamentum meum 1. idem enim est, quod per utrumque verbum significatur. Sed com- positio eorum quæ parem vim habent, indicat intensionem ejus quod significatur. Pluralis ergo virtutum significatio, et simili modo mentio pote- statum, videtur mentem auditorum deducere ad angelicam naturam. Quo fit ut adjuratio, quæ a magistro adhibetur animabus quæ discunt, ad confirmationem eorum quæ sunt dijudicata, non sit adversus hunc mundum qui præterit, sed adversus semper permanentem angelorum naturam, ad quos jubetur aspicere, ut confirmet exemplo stabilita- tem et constantiam vitæ quæ ex virtute agitur. D Nam quoniam vitam post resurrectionem angelica naturæ similem futuram est pollicitus (non est autem mendax is qui promisit), consequens fuerit, etiam eam quæ est in mundo vitam præparari ad eam quæ postea est futura, ut qui in carne vi- vunt, in agro mundi degentes non vivant secundum carnem, neque conformentur huie mundo, sed præmeditentur eam vitam quæ speratur, per vi- tam quæ agitur in hoc mundo. Propterea sponsa affert animis eorum qui discunt hanc per jusju- randum confirmatiouem, ut eorum vita quæ in hoc agro recte degitur, aspiciat ad virtutes, per impa- Rom. 1, 16. "I Cor. 1, 24. C Psal. xvii, 2. Psal. CXLVIIJ, 2.

Α του το "Οτι μὲν διὰ τοῦ ἀγροῦ τὸν κόσμον σημαίνει ή τοῦ Δεσπότου φωνή, παντὶ δῆλον ἐκ τῶν Εὐαγγελίων ἐστίν· ὅτι δὲ παράγει τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου τούτου, καὶ οὐδὲν πάγιον δείκνυται ἐν τῇ ἀστατούσῃ φύσει, δῆλον ἐκ τῆς τοῦ Ἐκκλησιαστοῦ μεγαλοφωνίας ἐστὶν, τ δς πᾶν φαινόμενόν τε καὶ παρερχόμενον, ἐν ματαίοις ἠρίθμησεν. Τίς οὖν ἡ δύναμις τοῦ τοιούτου ἀγροῦ, ὅ ἐστιν ὁ κόσμος; Η τίς ἡ ἰσχὺς, ὧν ἡ μνήμη ἀπαρά- βατον ποιεῖ διὰ τοῦ ὁρκισμοῦ ταῖς θυγατράσιν ε ρουσαλὴμ τὸ παράγγελμα; Εἰ μὲν γὰρ πρὸς τὰ φαι- κ νόμενα βλέπομεν, ὡς οὔσης τινὸς ἐν τούτοις δυνά- μεως, παραγράφεται τὴν τοιαύτην ὑπόληψιν ὁ Ἐκκλησιαστής, μάταιον ὀνομάζων πᾶν ἐν τούτοις δεικνύμενόν τε καὶ σπουδαζόμενον. Τὸ γὰρ μάταιον οὐχ ὑφέστηκε. Τὸ δὲ μὴ ὑφεστὸς κατὰ τὴν οὐσίαν, Τ ἰσχὺν οὐκ ἔχει. "Η τάχα διὰ τῆς πληθυντικής σημα σίας τῆς κατὰ τὴν δύναμιν, ἔστι τινὰ στοχασμὸν εὐω ρεῖν τοῦ νοήματος; Τοιαύτην γὰρ ἔγνωμεν παρὰ τῇ ἁγίᾳ Γραφῇ διαφορὰν ἐπὶ τῶν τοιούτων ὀνομάτων· ὅταν μὲν μοναδικῶς ἡ δύναμις λέγεται, πρὸς τὸ θεῖον ἀναπέμπεται διὰ τῆς τοιαύτης φωνῆς ἡ διάνοια· ὅταν δὲ διὰ τοῦ πληθυντικοῦ σχήματος ἐκφωνεῖται, τὴν ἀγγελικὴν φύσιν τῷ λόγῳ παρίστησιν · οἷον, Χριστός, Θεοῦ δύναμις καὶ σοφία, ἐνταῦθα τῷ μοναδικῷ τὸ Θεῖον ἐγνώρισεν. Εὐλογεῖτε τὸν Κύριον, πᾶσαι αἱ τ δυνάμεις αὐτοῦ. Ωδε τὸ πληθυντικὸν τῶν δυνά- μεων τῆς νοητῆς τῶν ἀγγέλων φύσεως την σημασίαν ἐνδείκνυται. Τὸ δὲ τῆς ἰσχύος ὄνομα συμπαραληφθέν μετὰ τῆς δυνάμεως, επίτασιν τῆς τοῦ νοήματος ἐμ- φάσεως ἔχει· οὕτω τῆς Γραφῆς διὰ τῆς ἐπαναλήψεως τῶν ἰσοδυναμούντων ῥημάτων βεβαιότερον ἐμφαινού σης βούλεται· ὡς τό, Κύριε, ἡ ἰσχύς μου καὶ στερέωμά μου. Ταὐτὸν γὰρ ἑκάτερον τῶν ῥημάτων τὸ σημαινόμενον· ἀλλ᾽ ἡ τῶν ἰσοδυναμούντων συν- θήκη ἔνδειξιν ποιεῖται τῆς κατὰ τὸ σημαινόμενον ἐπιτάσεως. Ἡ τοίνυν τῶν δυνάμεων πληθυντική ση- μασία, καὶ ἡ ὁμοιότροπος τῶν ἰσχύων μνήμη, πρὸς τὴν ἀγγελικὴν ἔοικε φύσιν ἀπάγειν τῶν ἀκουόντων τὴν ἔννοιαν· ὥστε τὸν ὁρκισμὸν τὸν ἐπὶ βεβαιώσει τῶν κεκριμένων παρὰ τῆς διδασκαλίας, ταῖς μαθη τευομέναις ψυχαῖς προσαγόμενον, μὴ κατὰ τοῦ παρο άγοντος γίνεσθαι κόσμου, ἀλλὰ κατὰ τῆς ἐπιδιαμε νούσης εἰσαεὶ φύσεως τῶν ἀγγέλων, πρὸς οὓς βλέ πειν διακελεύεται, ἵνα τὸ πάγιόν τε καὶ στάσιμον της κατ' ἀρετὴν πολιτείας βεβαιώσῃ τῷ ὑποδείγματι. Ἐπειδὴ γὰρ τὸν μετὰ τὴν ἀνάστασιν βίον ὅμοιον ἐπήγγελται τῇ καταστάσει τῶν ἀνθρώπων γενήσεσθαι (ἀψευδῆς γὰρ ὁ ἐπαγγειλάμενος), ἀκόλουθον ἂν εἴη καὶ τὴν ἐν τῷ κόσμῳ ζωὴν πρὸς τὴν ἐλπιζομένην μετὰ ταῦτα παρασκευάζεσθαι, ὥστε ἐν σαρκὶ ζῶν- τας, καὶ ἐν ἀγρῷ τοῦ κόσμου τούτου διάγοντας, μὴ κατὰ σάρκα ζῇν, μηδὲ συσχηματίζεσθαι τῷ αἰῶνι τούτῳ, ἀλλὰ προμελετᾶν τὸν ἐλπιζόμενον βίον διὰ τῆς ἐν τῷ κόσμῳ ζωῆς. Διὰ τοῦτο τὴν διὰ τοῦ ὅρκου βεβαίωσιν ἐμποιεῖ ταῖς ψυχαῖς τῶν μαθητευομένων ἡ νύμφη, ὥστε τὴν ζωὴν αὐτῶν τὴν ἐν τῷ ἀγρῷ τούτῳ κατορθουμένην πρὸς τὰς δυνάμεις βλέπειν, S GREGORII NYSSENI .. Alque quod per agrum quidem mundum signi- ficet vox Domini, ex Evangeliis cuivis est perspi- cuum. Quod autem transeat figura mundi hujus, et quod in natura instabili nihil firmum ostenda- tur et stabile, est evidens ex magna et sublimi voce Ecclesiastæ, qui quidquid apparet et transit, inter ea quæ sunt vana annumeravit. Quænam est ergo potestas hujus agri qui est mundus? aut quæ virtus eorum, quorum memoria efficit filiabus Je- rusalem ut non sit transiliendum præceptum ? Nam si ad ea quæ apparent aspiciamus, hanc exi- stimationem rejicit Ecclesiastes, quasi in eis non- nulla sit vis potestatis, vanum nominans quidquid in eis ostenditur, et in quod studium confertur. Nam quod est vanum, non consistit. Quod autem in essentia non consistit, non habet virtutem. An B forte per pluralem significationem hujus potestatis, inveniri potest aliqua sensus conjectura? In sacra enim Scriptura talem nominis differentiam in hu- jusmodi novimus, ut quando singulariter dicitur virtus, ad Deum. referatur sententia hujus cis : quando autem per figuram pluralem enuntia- tur, ostendit naturam angelicam, ut, Christus Dei virtus, et Dei sapientia "; hic singulari Deum si- gnificat. Laudate Dominum, omnes virtutes ejus”. Hic plurale virtutum indicat significationem na- turæ angelorum, quæ cadit sub intelligentiam. Nomen autem potestatis simul acceptum cum vir- tute habet clariorem sententiæ expressionem; sic Scriptura per iteratam repetitionem verborum quæ habent eamdem vim, firmius ac stabilius id quod vult, exprimente, ut illud, Dominus virtus mea, Dominus firmamentum meum 1. idem enim est, quod per utrumque verbum significatur. Sed com- positio eorum quæ parem vim habent, indicat intensionem ejus quod significatur. Pluralis ergo virtutum significatio, et simili modo mentio pote- statum, videtur mentem auditorum deducere ad angelicam naturam. Quo fit ut adjuratio, quæ a magistro adhibetur animabus quæ discunt, ad confirmationem eorum quæ sunt dijudicata, non sit adversus hunc mundum qui præterit, sed adversus semper permanentem angelorum naturam, ad quos jubetur aspicere, ut confirmet exemplo stabilita- tem et constantiam vitæ quæ ex virtute agitur. D Nam quoniam vitam post resurrectionem angelica naturæ similem futuram est pollicitus (non est autem mendax is qui promisit), consequens fuerit, etiam eam quæ est in mundo vitam præparari ad eam quæ postea est futura, ut qui in carne vi- vunt, in agro mundi degentes non vivant secundum carnem, neque conformentur huie mundo, sed præmeditentur eam vitam quæ speratur, per vi- tam quæ agitur in hoc mundo. Propterea sponsa affert animis eorum qui discunt hanc per jusju- randum confirmatiouem, ut eorum vita quæ in hoc agro recte degitur, aspiciat ad virtutes, per impa- Rom. 1, 16. "I Cor. 1, 24. C Psal. xvii, 2. Psal. CXLVIIJ, 2.

Α του το "Οτι μὲν διὰ τοῦ ἀγροῦ τὸν κόσμον σημαίνει ή τοῦ Δεσπότου φωνή, παντὶ δῆλον ἐκ τῶν Εὐαγγελίων ἐστίν· ὅτι δὲ παράγει τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου τούτου, καὶ οὐδὲν πάγιον δείκνυται ἐν τῇ ἀστατούσῃ φύσει, δῆλον ἐκ τῆς τοῦ Ἐκκλησιαστοῦ μεγαλοφωνίας ἐστὶν, τ δς πᾶν φαινόμενόν τε καὶ παρερχόμενον, ἐν ματαίοις ἠρίθμησεν. Τίς οὖν ἡ δύναμις τοῦ τοιούτου ἀγροῦ, ὅ ἐστιν ὁ κόσμος; Η τίς ἡ ἰσχὺς, ὧν ἡ μνήμη ἀπαρά- βατον ποιεῖ διὰ τοῦ ὁρκισμοῦ ταῖς θυγατράσιν ε ρουσαλὴμ τὸ παράγγελμα; Εἰ μὲν γὰρ πρὸς τὰ φαι- κ νόμενα βλέπομεν, ὡς οὔσης τινὸς ἐν τούτοις δυνά- μεως, παραγράφεται τὴν τοιαύτην ὑπόληψιν ὁ Ἐκκλησιαστής, μάταιον ὀνομάζων πᾶν ἐν τούτοις δεικνύμενόν τε καὶ σπουδαζόμενον. Τὸ γὰρ μάταιον οὐχ ὑφέστηκε. Τὸ δὲ μὴ ὑφεστὸς κατὰ τὴν οὐσίαν, Τ ἰσχὺν οὐκ ἔχει. "Η τάχα διὰ τῆς πληθυντικής σημα σίας τῆς κατὰ τὴν δύναμιν, ἔστι τινὰ στοχασμὸν εὐω ρεῖν τοῦ νοήματος; Τοιαύτην γὰρ ἔγνωμεν παρὰ τῇ ἁγίᾳ Γραφῇ διαφορὰν ἐπὶ τῶν τοιούτων ὀνομάτων· ὅταν μὲν μοναδικῶς ἡ δύναμις λέγεται, πρὸς τὸ θεῖον ἀναπέμπεται διὰ τῆς τοιαύτης φωνῆς ἡ διάνοια· ὅταν δὲ διὰ τοῦ πληθυντικοῦ σχήματος ἐκφωνεῖται, τὴν ἀγγελικὴν φύσιν τῷ λόγῳ παρίστησιν · οἷον, Χριστός, Θεοῦ δύναμις καὶ σοφία, ἐνταῦθα τῷ μοναδικῷ τὸ Θεῖον ἐγνώρισεν. Εὐλογεῖτε τὸν Κύριον, πᾶσαι αἱ τ δυνάμεις αὐτοῦ. Ωδε τὸ πληθυντικὸν τῶν δυνά- μεων τῆς νοητῆς τῶν ἀγγέλων φύσεως την σημασίαν ἐνδείκνυται. Τὸ δὲ τῆς ἰσχύος ὄνομα συμπαραληφθέν μετὰ τῆς δυνάμεως, επίτασιν τῆς τοῦ νοήματος ἐμ- φάσεως ἔχει· οὕτω τῆς Γραφῆς διὰ τῆς ἐπαναλήψεως τῶν ἰσοδυναμούντων ῥημάτων βεβαιότερον ἐμφαινού σης βούλεται· ὡς τό, Κύριε, ἡ ἰσχύς μου καὶ στερέωμά μου. Ταὐτὸν γὰρ ἑκάτερον τῶν ῥημάτων τὸ σημαινόμενον· ἀλλ᾽ ἡ τῶν ἰσοδυναμούντων συν- θήκη ἔνδειξιν ποιεῖται τῆς κατὰ τὸ σημαινόμενον ἐπιτάσεως. Ἡ τοίνυν τῶν δυνάμεων πληθυντική ση- μασία, καὶ ἡ ὁμοιότροπος τῶν ἰσχύων μνήμη, πρὸς τὴν ἀγγελικὴν ἔοικε φύσιν ἀπάγειν τῶν ἀκουόντων τὴν ἔννοιαν· ὥστε τὸν ὁρκισμὸν τὸν ἐπὶ βεβαιώσει τῶν κεκριμένων παρὰ τῆς διδασκαλίας, ταῖς μαθη τευομέναις ψυχαῖς προσαγόμενον, μὴ κατὰ τοῦ παρο άγοντος γίνεσθαι κόσμου, ἀλλὰ κατὰ τῆς ἐπιδιαμε νούσης εἰσαεὶ φύσεως τῶν ἀγγέλων, πρὸς οὓς βλέ πειν διακελεύεται, ἵνα τὸ πάγιόν τε καὶ στάσιμον της κατ' ἀρετὴν πολιτείας βεβαιώσῃ τῷ ὑποδείγματι. Ἐπειδὴ γὰρ τὸν μετὰ τὴν ἀνάστασιν βίον ὅμοιον ἐπήγγελται τῇ καταστάσει τῶν ἀνθρώπων γενήσεσθαι (ἀψευδῆς γὰρ ὁ ἐπαγγειλάμενος), ἀκόλουθον ἂν εἴη καὶ τὴν ἐν τῷ κόσμῳ ζωὴν πρὸς τὴν ἐλπιζομένην μετὰ ταῦτα παρασκευάζεσθαι, ὥστε ἐν σαρκὶ ζῶν- τας, καὶ ἐν ἀγρῷ τοῦ κόσμου τούτου διάγοντας, μὴ κατὰ σάρκα ζῇν, μηδὲ συσχηματίζεσθαι τῷ αἰῶνι τούτῳ, ἀλλὰ προμελετᾶν τὸν ἐλπιζόμενον βίον διὰ τῆς ἐν τῷ κόσμῳ ζωῆς. Διὰ τοῦτο τὴν διὰ τοῦ ὅρκου βεβαίωσιν ἐμποιεῖ ταῖς ψυχαῖς τῶν μαθητευομένων ἡ νύμφη, ὥστε τὴν ζωὴν αὐτῶν τὴν ἐν τῷ ἀγρῷ τούτῳ κατορθουμένην πρὸς τὰς δυνάμεις βλέπειν, S GREGORII NYSSENI .. Alque quod per agrum quidem mundum signi- ficet vox Domini, ex Evangeliis cuivis est perspi- cuum. Quod autem transeat figura mundi hujus, et quod in natura instabili nihil firmum ostenda- tur et stabile, est evidens ex magna et sublimi voce Ecclesiastæ, qui quidquid apparet et transit, inter ea quæ sunt vana annumeravit. Quænam est ergo potestas hujus agri qui est mundus? aut quæ virtus eorum, quorum memoria efficit filiabus Je- rusalem ut non sit transiliendum præceptum ? Nam si ad ea quæ apparent aspiciamus, hanc exi- stimationem rejicit Ecclesiastes, quasi in eis non- nulla sit vis potestatis, vanum nominans quidquid in eis ostenditur, et in quod studium confertur. Nam quod est vanum, non consistit. Quod autem in essentia non consistit, non habet virtutem. An B forte per pluralem significationem hujus potestatis, inveniri potest aliqua sensus conjectura? In sacra enim Scriptura talem nominis differentiam in hu- jusmodi novimus, ut quando singulariter dicitur virtus, ad Deum. referatur sententia hujus cis : quando autem per figuram pluralem enuntia- tur, ostendit naturam angelicam, ut, Christus Dei virtus, et Dei sapientia "; hic singulari Deum si- gnificat. Laudate Dominum, omnes virtutes ejus”. Hic plurale virtutum indicat significationem na- turæ angelorum, quæ cadit sub intelligentiam. Nomen autem potestatis simul acceptum cum vir- tute habet clariorem sententiæ expressionem; sic Scriptura per iteratam repetitionem verborum quæ habent eamdem vim, firmius ac stabilius id quod vult, exprimente, ut illud, Dominus virtus mea, Dominus firmamentum meum 1. idem enim est, quod per utrumque verbum significatur. Sed com- positio eorum quæ parem vim habent, indicat intensionem ejus quod significatur. Pluralis ergo virtutum significatio, et simili modo mentio pote- statum, videtur mentem auditorum deducere ad angelicam naturam. Quo fit ut adjuratio, quæ a magistro adhibetur animabus quæ discunt, ad confirmationem eorum quæ sunt dijudicata, non sit adversus hunc mundum qui præterit, sed adversus semper permanentem angelorum naturam, ad quos jubetur aspicere, ut confirmet exemplo stabilita- tem et constantiam vitæ quæ ex virtute agitur. D Nam quoniam vitam post resurrectionem angelica naturæ similem futuram est pollicitus (non est autem mendax is qui promisit), consequens fuerit, etiam eam quæ est in mundo vitam præparari ad eam quæ postea est futura, ut qui in carne vi- vunt, in agro mundi degentes non vivant secundum carnem, neque conformentur huie mundo, sed præmeditentur eam vitam quæ speratur, per vi- tam quæ agitur in hoc mundo. Propterea sponsa affert animis eorum qui discunt hanc per jusju- randum confirmatiouem, ut eorum vita quæ in hoc agro recte degitur, aspiciat ad virtutes, per impa- Rom. 1, 16. "I Cor. 1, 24. C Psal. xvii, 2. Psal. CXLVIIJ, 2.

Α του το "Οτι μὲν διὰ τοῦ ἀγροῦ τὸν κόσμον σημαίνει ή τοῦ Δεσπότου φωνή, παντὶ δῆλον ἐκ τῶν Εὐαγγελίων ἐστίν· ὅτι δὲ παράγει τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου τούτου, καὶ οὐδὲν πάγιον δείκνυται ἐν τῇ ἀστατούσῃ φύσει, δῆλον ἐκ τῆς τοῦ Ἐκκλησιαστοῦ μεγαλοφωνίας ἐστὶν, τ δς πᾶν φαινόμενόν τε καὶ παρερχόμενον, ἐν ματαίοις ἠρίθμησεν. Τίς οὖν ἡ δύναμις τοῦ τοιούτου ἀγροῦ, ὅ ἐστιν ὁ κόσμος; Η τίς ἡ ἰσχὺς, ὧν ἡ μνήμη ἀπαρά- βατον ποιεῖ διὰ τοῦ ὁρκισμοῦ ταῖς θυγατράσιν ε ρουσαλὴμ τὸ παράγγελμα; Εἰ μὲν γὰρ πρὸς τὰ φαι- κ νόμενα βλέπομεν, ὡς οὔσης τινὸς ἐν τούτοις δυνά- μεως, παραγράφεται τὴν τοιαύτην ὑπόληψιν ὁ Ἐκκλησιαστής, μάταιον ὀνομάζων πᾶν ἐν τούτοις δεικνύμενόν τε καὶ σπουδαζόμενον. Τὸ γὰρ μάταιον οὐχ ὑφέστηκε. Τὸ δὲ μὴ ὑφεστὸς κατὰ τὴν οὐσίαν, Τ ἰσχὺν οὐκ ἔχει. "Η τάχα διὰ τῆς πληθυντικής σημα σίας τῆς κατὰ τὴν δύναμιν, ἔστι τινὰ στοχασμὸν εὐω ρεῖν τοῦ νοήματος; Τοιαύτην γὰρ ἔγνωμεν παρὰ τῇ ἁγίᾳ Γραφῇ διαφορὰν ἐπὶ τῶν τοιούτων ὀνομάτων· ὅταν μὲν μοναδικῶς ἡ δύναμις λέγεται, πρὸς τὸ θεῖον ἀναπέμπεται διὰ τῆς τοιαύτης φωνῆς ἡ διάνοια· ὅταν δὲ διὰ τοῦ πληθυντικοῦ σχήματος ἐκφωνεῖται, τὴν ἀγγελικὴν φύσιν τῷ λόγῳ παρίστησιν · οἷον, Χριστός, Θεοῦ δύναμις καὶ σοφία, ἐνταῦθα τῷ μοναδικῷ τὸ Θεῖον ἐγνώρισεν. Εὐλογεῖτε τὸν Κύριον, πᾶσαι αἱ τ δυνάμεις αὐτοῦ. Ωδε τὸ πληθυντικὸν τῶν δυνά- μεων τῆς νοητῆς τῶν ἀγγέλων φύσεως την σημασίαν ἐνδείκνυται. Τὸ δὲ τῆς ἰσχύος ὄνομα συμπαραληφθέν μετὰ τῆς δυνάμεως, επίτασιν τῆς τοῦ νοήματος ἐμ- φάσεως ἔχει· οὕτω τῆς Γραφῆς διὰ τῆς ἐπαναλήψεως τῶν ἰσοδυναμούντων ῥημάτων βεβαιότερον ἐμφαινού σης βούλεται· ὡς τό, Κύριε, ἡ ἰσχύς μου καὶ στερέωμά μου. Ταὐτὸν γὰρ ἑκάτερον τῶν ῥημάτων τὸ σημαινόμενον· ἀλλ᾽ ἡ τῶν ἰσοδυναμούντων συν- θήκη ἔνδειξιν ποιεῖται τῆς κατὰ τὸ σημαινόμενον ἐπιτάσεως. Ἡ τοίνυν τῶν δυνάμεων πληθυντική ση- μασία, καὶ ἡ ὁμοιότροπος τῶν ἰσχύων μνήμη, πρὸς τὴν ἀγγελικὴν ἔοικε φύσιν ἀπάγειν τῶν ἀκουόντων τὴν ἔννοιαν· ὥστε τὸν ὁρκισμὸν τὸν ἐπὶ βεβαιώσει τῶν κεκριμένων παρὰ τῆς διδασκαλίας, ταῖς μαθη τευομέναις ψυχαῖς προσαγόμενον, μὴ κατὰ τοῦ παρο άγοντος γίνεσθαι κόσμου, ἀλλὰ κατὰ τῆς ἐπιδιαμε νούσης εἰσαεὶ φύσεως τῶν ἀγγέλων, πρὸς οὓς βλέ πειν διακελεύεται, ἵνα τὸ πάγιόν τε καὶ στάσιμον της κατ' ἀρετὴν πολιτείας βεβαιώσῃ τῷ ὑποδείγματι. Ἐπειδὴ γὰρ τὸν μετὰ τὴν ἀνάστασιν βίον ὅμοιον ἐπήγγελται τῇ καταστάσει τῶν ἀνθρώπων γενήσεσθαι (ἀψευδῆς γὰρ ὁ ἐπαγγειλάμενος), ἀκόλουθον ἂν εἴη καὶ τὴν ἐν τῷ κόσμῳ ζωὴν πρὸς τὴν ἐλπιζομένην μετὰ ταῦτα παρασκευάζεσθαι, ὥστε ἐν σαρκὶ ζῶν- τας, καὶ ἐν ἀγρῷ τοῦ κόσμου τούτου διάγοντας, μὴ κατὰ σάρκα ζῇν, μηδὲ συσχηματίζεσθαι τῷ αἰῶνι τούτῳ, ἀλλὰ προμελετᾶν τὸν ἐλπιζόμενον βίον διὰ τῆς ἐν τῷ κόσμῳ ζωῆς. Διὰ τοῦτο τὴν διὰ τοῦ ὅρκου βεβαίωσιν ἐμποιεῖ ταῖς ψυχαῖς τῶν μαθητευομένων ἡ νύμφη, ὥστε τὴν ζωὴν αὐτῶν τὴν ἐν τῷ ἀγρῷ τούτῳ κατορθουμένην πρὸς τὰς δυνάμεις βλέπειν, S GREGORII NYSSENI .. Alque quod per agrum quidem mundum signi- ficet vox Domini, ex Evangeliis cuivis est perspi- cuum. Quod autem transeat figura mundi hujus, et quod in natura instabili nihil firmum ostenda- tur et stabile, est evidens ex magna et sublimi voce Ecclesiastæ, qui quidquid apparet et transit, inter ea quæ sunt vana annumeravit. Quænam est ergo potestas hujus agri qui est mundus? aut quæ virtus eorum, quorum memoria efficit filiabus Je- rusalem ut non sit transiliendum præceptum ? Nam si ad ea quæ apparent aspiciamus, hanc exi- stimationem rejicit Ecclesiastes, quasi in eis non- nulla sit vis potestatis, vanum nominans quidquid in eis ostenditur, et in quod studium confertur. Nam quod est vanum, non consistit. Quod autem in essentia non consistit, non habet virtutem. An B forte per pluralem significationem hujus potestatis, inveniri potest aliqua sensus conjectura? In sacra enim Scriptura talem nominis differentiam in hu- jusmodi novimus, ut quando singulariter dicitur virtus, ad Deum. referatur sententia hujus cis : quando autem per figuram pluralem enuntia- tur, ostendit naturam angelicam, ut, Christus Dei virtus, et Dei sapientia "; hic singulari Deum si- gnificat. Laudate Dominum, omnes virtutes ejus”. Hic plurale virtutum indicat significationem na- turæ angelorum, quæ cadit sub intelligentiam. Nomen autem potestatis simul acceptum cum vir- tute habet clariorem sententiæ expressionem; sic Scriptura per iteratam repetitionem verborum quæ habent eamdem vim, firmius ac stabilius id quod vult, exprimente, ut illud, Dominus virtus mea, Dominus firmamentum meum 1. idem enim est, quod per utrumque verbum significatur. Sed com- positio eorum quæ parem vim habent, indicat intensionem ejus quod significatur. Pluralis ergo virtutum significatio, et simili modo mentio pote- statum, videtur mentem auditorum deducere ad angelicam naturam. Quo fit ut adjuratio, quæ a magistro adhibetur animabus quæ discunt, ad confirmationem eorum quæ sunt dijudicata, non sit adversus hunc mundum qui præterit, sed adversus semper permanentem angelorum naturam, ad quos jubetur aspicere, ut confirmet exemplo stabilita- tem et constantiam vitæ quæ ex virtute agitur. D Nam quoniam vitam post resurrectionem angelica naturæ similem futuram est pollicitus (non est autem mendax is qui promisit), consequens fuerit, etiam eam quæ est in mundo vitam præparari ad eam quæ postea est futura, ut qui in carne vi- vunt, in agro mundi degentes non vivant secundum carnem, neque conformentur huie mundo, sed præmeditentur eam vitam quæ speratur, per vi- tam quæ agitur in hoc mundo. Propterea sponsa affert animis eorum qui discunt hanc per jusju- randum confirmatiouem, ut eorum vita quæ in hoc agro recte degitur, aspiciat ad virtutes, per impa- Rom. 1, 16. "I Cor. 1, 24. C Psal. xvii, 2. Psal. CXLVIIJ, 2.

Α του το "Οτι μὲν διὰ τοῦ ἀγροῦ τὸν κόσμον σημαίνει ή τοῦ Δεσπότου φωνή, παντὶ δῆλον ἐκ τῶν Εὐαγγελίων ἐστίν· ὅτι δὲ παράγει τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου τούτου, καὶ οὐδὲν πάγιον δείκνυται ἐν τῇ ἀστατούσῃ φύσει, δῆλον ἐκ τῆς τοῦ Ἐκκλησιαστοῦ μεγαλοφωνίας ἐστὶν, τ δς πᾶν φαινόμενόν τε καὶ παρερχόμενον, ἐν ματαίοις ἠρίθμησεν. Τίς οὖν ἡ δύναμις τοῦ τοιούτου ἀγροῦ, ὅ ἐστιν ὁ κόσμος; Η τίς ἡ ἰσχὺς, ὧν ἡ μνήμη ἀπαρά- βατον ποιεῖ διὰ τοῦ ὁρκισμοῦ ταῖς θυγατράσιν ε ρουσαλὴμ τὸ παράγγελμα; Εἰ μὲν γὰρ πρὸς τὰ φαι- κ νόμενα βλέπομεν, ὡς οὔσης τινὸς ἐν τούτοις δυνά- μεως, παραγράφεται τὴν τοιαύτην ὑπόληψιν ὁ Ἐκκλησιαστής, μάταιον ὀνομάζων πᾶν ἐν τούτοις δεικνύμενόν τε καὶ σπουδαζόμενον. Τὸ γὰρ μάταιον οὐχ ὑφέστηκε. Τὸ δὲ μὴ ὑφεστὸς κατὰ τὴν οὐσίαν, Τ ἰσχὺν οὐκ ἔχει. "Η τάχα διὰ τῆς πληθυντικής σημα σίας τῆς κατὰ τὴν δύναμιν, ἔστι τινὰ στοχασμὸν εὐω ρεῖν τοῦ νοήματος; Τοιαύτην γὰρ ἔγνωμεν παρὰ τῇ ἁγίᾳ Γραφῇ διαφορὰν ἐπὶ τῶν τοιούτων ὀνομάτων· ὅταν μὲν μοναδικῶς ἡ δύναμις λέγεται, πρὸς τὸ θεῖον ἀναπέμπεται διὰ τῆς τοιαύτης φωνῆς ἡ διάνοια· ὅταν δὲ διὰ τοῦ πληθυντικοῦ σχήματος ἐκφωνεῖται, τὴν ἀγγελικὴν φύσιν τῷ λόγῳ παρίστησιν · οἷον, Χριστός, Θεοῦ δύναμις καὶ σοφία, ἐνταῦθα τῷ μοναδικῷ τὸ Θεῖον ἐγνώρισεν. Εὐλογεῖτε τὸν Κύριον, πᾶσαι αἱ τ δυνάμεις αὐτοῦ. Ωδε τὸ πληθυντικὸν τῶν δυνά- μεων τῆς νοητῆς τῶν ἀγγέλων φύσεως την σημασίαν ἐνδείκνυται. Τὸ δὲ τῆς ἰσχύος ὄνομα συμπαραληφθέν μετὰ τῆς δυνάμεως, επίτασιν τῆς τοῦ νοήματος ἐμ- φάσεως ἔχει· οὕτω τῆς Γραφῆς διὰ τῆς ἐπαναλήψεως τῶν ἰσοδυναμούντων ῥημάτων βεβαιότερον ἐμφαινού σης βούλεται· ὡς τό, Κύριε, ἡ ἰσχύς μου καὶ στερέωμά μου. Ταὐτὸν γὰρ ἑκάτερον τῶν ῥημάτων τὸ σημαινόμενον· ἀλλ᾽ ἡ τῶν ἰσοδυναμούντων συν- θήκη ἔνδειξιν ποιεῖται τῆς κατὰ τὸ σημαινόμενον ἐπιτάσεως. Ἡ τοίνυν τῶν δυνάμεων πληθυντική ση- μασία, καὶ ἡ ὁμοιότροπος τῶν ἰσχύων μνήμη, πρὸς τὴν ἀγγελικὴν ἔοικε φύσιν ἀπάγειν τῶν ἀκουόντων τὴν ἔννοιαν· ὥστε τὸν ὁρκισμὸν τὸν ἐπὶ βεβαιώσει τῶν κεκριμένων παρὰ τῆς διδασκαλίας, ταῖς μαθη τευομέναις ψυχαῖς προσαγόμενον, μὴ κατὰ τοῦ παρο άγοντος γίνεσθαι κόσμου, ἀλλὰ κατὰ τῆς ἐπιδιαμε νούσης εἰσαεὶ φύσεως τῶν ἀγγέλων, πρὸς οὓς βλέ πειν διακελεύεται, ἵνα τὸ πάγιόν τε καὶ στάσιμον της κατ' ἀρετὴν πολιτείας βεβαιώσῃ τῷ ὑποδείγματι. Ἐπειδὴ γὰρ τὸν μετὰ τὴν ἀνάστασιν βίον ὅμοιον ἐπήγγελται τῇ καταστάσει τῶν ἀνθρώπων γενήσεσθαι (ἀψευδῆς γὰρ ὁ ἐπαγγειλάμενος), ἀκόλουθον ἂν εἴη καὶ τὴν ἐν τῷ κόσμῳ ζωὴν πρὸς τὴν ἐλπιζομένην μετὰ ταῦτα παρασκευάζεσθαι, ὥστε ἐν σαρκὶ ζῶν- τας, καὶ ἐν ἀγρῷ τοῦ κόσμου τούτου διάγοντας, μὴ κατὰ σάρκα ζῇν, μηδὲ συσχηματίζεσθαι τῷ αἰῶνι τούτῳ, ἀλλὰ προμελετᾶν τὸν ἐλπιζόμενον βίον διὰ τῆς ἐν τῷ κόσμῳ ζωῆς. Διὰ τοῦτο τὴν διὰ τοῦ ὅρκου βεβαίωσιν ἐμποιεῖ ταῖς ψυχαῖς τῶν μαθητευομένων ἡ νύμφη, ὥστε τὴν ζωὴν αὐτῶν τὴν ἐν τῷ ἀγρῷ τούτῳ κατορθουμένην πρὸς τὰς δυνάμεις βλέπειν, S GREGORII NYSSENI .. Alque quod per agrum quidem mundum signi- ficet vox Domini, ex Evangeliis cuivis est perspi- cuum. Quod autem transeat figura mundi hujus, et quod in natura instabili nihil firmum ostenda- tur et stabile, est evidens ex magna et sublimi voce Ecclesiastæ, qui quidquid apparet et transit, inter ea quæ sunt vana annumeravit. Quænam est ergo potestas hujus agri qui est mundus? aut quæ virtus eorum, quorum memoria efficit filiabus Je- rusalem ut non sit transiliendum præceptum ? Nam si ad ea quæ apparent aspiciamus, hanc exi- stimationem rejicit Ecclesiastes, quasi in eis non- nulla sit vis potestatis, vanum nominans quidquid in eis ostenditur, et in quod studium confertur. Nam quod est vanum, non consistit. Quod autem in essentia non consistit, non habet virtutem. An B forte per pluralem significationem hujus potestatis, inveniri potest aliqua sensus conjectura? In sacra enim Scriptura talem nominis differentiam in hu- jusmodi novimus, ut quando singulariter dicitur virtus, ad Deum. referatur sententia hujus cis : quando autem per figuram pluralem enuntia- tur, ostendit naturam angelicam, ut, Christus Dei virtus, et Dei sapientia "; hic singulari Deum si- gnificat. Laudate Dominum, omnes virtutes ejus”. Hic plurale virtutum indicat significationem na- turæ angelorum, quæ cadit sub intelligentiam. Nomen autem potestatis simul acceptum cum vir- tute habet clariorem sententiæ expressionem; sic Scriptura per iteratam repetitionem verborum quæ habent eamdem vim, firmius ac stabilius id quod vult, exprimente, ut illud, Dominus virtus mea, Dominus firmamentum meum 1. idem enim est, quod per utrumque verbum significatur. Sed com- positio eorum quæ parem vim habent, indicat intensionem ejus quod significatur. Pluralis ergo virtutum significatio, et simili modo mentio pote- statum, videtur mentem auditorum deducere ad angelicam naturam. Quo fit ut adjuratio, quæ a magistro adhibetur animabus quæ discunt, ad confirmationem eorum quæ sunt dijudicata, non sit adversus hunc mundum qui præterit, sed adversus semper permanentem angelorum naturam, ad quos jubetur aspicere, ut confirmet exemplo stabilita- tem et constantiam vitæ quæ ex virtute agitur. D Nam quoniam vitam post resurrectionem angelica naturæ similem futuram est pollicitus (non est autem mendax is qui promisit), consequens fuerit, etiam eam quæ est in mundo vitam præparari ad eam quæ postea est futura, ut qui in carne vi- vunt, in agro mundi degentes non vivant secundum carnem, neque conformentur huie mundo, sed præmeditentur eam vitam quæ speratur, per vi- tam quæ agitur in hoc mundo. Propterea sponsa affert animis eorum qui discunt hanc per jusju- randum confirmatiouem, ut eorum vita quæ in hoc agro recte degitur, aspiciat ad virtutes, per impa- Rom. 1, 16. "I Cor. 1, 24. C Psal. xvii, 2. Psal. CXLVIIJ, 2.

Α του το "Οτι μὲν διὰ τοῦ ἀγροῦ τὸν κόσμον σημαίνει ή τοῦ Δεσπότου φωνή, παντὶ δῆλον ἐκ τῶν Εὐαγγελίων ἐστίν· ὅτι δὲ παράγει τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου τούτου, καὶ οὐδὲν πάγιον δείκνυται ἐν τῇ ἀστατούσῃ φύσει, δῆλον ἐκ τῆς τοῦ Ἐκκλησιαστοῦ μεγαλοφωνίας ἐστὶν, τ δς πᾶν φαινόμενόν τε καὶ παρερχόμενον, ἐν ματαίοις ἠρίθμησεν. Τίς οὖν ἡ δύναμις τοῦ τοιούτου ἀγροῦ, ὅ ἐστιν ὁ κόσμος; Η τίς ἡ ἰσχὺς, ὧν ἡ μνήμη ἀπαρά- βατον ποιεῖ διὰ τοῦ ὁρκισμοῦ ταῖς θυγατράσιν ε ρουσαλὴμ τὸ παράγγελμα; Εἰ μὲν γὰρ πρὸς τὰ φαι- κ νόμενα βλέπομεν, ὡς οὔσης τινὸς ἐν τούτοις δυνά- μεως, παραγράφεται τὴν τοιαύτην ὑπόληψιν ὁ Ἐκκλησιαστής, μάταιον ὀνομάζων πᾶν ἐν τούτοις δεικνύμενόν τε καὶ σπουδαζόμενον. Τὸ γὰρ μάταιον οὐχ ὑφέστηκε. Τὸ δὲ μὴ ὑφεστὸς κατὰ τὴν οὐσίαν, Τ ἰσχὺν οὐκ ἔχει. "Η τάχα διὰ τῆς πληθυντικής σημα σίας τῆς κατὰ τὴν δύναμιν, ἔστι τινὰ στοχασμὸν εὐω ρεῖν τοῦ νοήματος; Τοιαύτην γὰρ ἔγνωμεν παρὰ τῇ ἁγίᾳ Γραφῇ διαφορὰν ἐπὶ τῶν τοιούτων ὀνομάτων· ὅταν μὲν μοναδικῶς ἡ δύναμις λέγεται, πρὸς τὸ θεῖον ἀναπέμπεται διὰ τῆς τοιαύτης φωνῆς ἡ διάνοια· ὅταν δὲ διὰ τοῦ πληθυντικοῦ σχήματος ἐκφωνεῖται, τὴν ἀγγελικὴν φύσιν τῷ λόγῳ παρίστησιν · οἷον, Χριστός, Θεοῦ δύναμις καὶ σοφία, ἐνταῦθα τῷ μοναδικῷ τὸ Θεῖον ἐγνώρισεν. Εὐλογεῖτε τὸν Κύριον, πᾶσαι αἱ τ δυνάμεις αὐτοῦ. Ωδε τὸ πληθυντικὸν τῶν δυνά- μεων τῆς νοητῆς τῶν ἀγγέλων φύσεως την σημασίαν ἐνδείκνυται. Τὸ δὲ τῆς ἰσχύος ὄνομα συμπαραληφθέν μετὰ τῆς δυνάμεως, επίτασιν τῆς τοῦ νοήματος ἐμ- φάσεως ἔχει· οὕτω τῆς Γραφῆς διὰ τῆς ἐπαναλήψεως τῶν ἰσοδυναμούντων ῥημάτων βεβαιότερον ἐμφαινού σης βούλεται· ὡς τό, Κύριε, ἡ ἰσχύς μου καὶ στερέωμά μου. Ταὐτὸν γὰρ ἑκάτερον τῶν ῥημάτων τὸ σημαινόμενον· ἀλλ᾽ ἡ τῶν ἰσοδυναμούντων συν- θήκη ἔνδειξιν ποιεῖται τῆς κατὰ τὸ σημαινόμενον ἐπιτάσεως. Ἡ τοίνυν τῶν δυνάμεων πληθυντική ση- μασία, καὶ ἡ ὁμοιότροπος τῶν ἰσχύων μνήμη, πρὸς τὴν ἀγγελικὴν ἔοικε φύσιν ἀπάγειν τῶν ἀκουόντων τὴν ἔννοιαν· ὥστε τὸν ὁρκισμὸν τὸν ἐπὶ βεβαιώσει τῶν κεκριμένων παρὰ τῆς διδασκαλίας, ταῖς μαθη τευομέναις ψυχαῖς προσαγόμενον, μὴ κατὰ τοῦ παρο άγοντος γίνεσθαι κόσμου, ἀλλὰ κατὰ τῆς ἐπιδιαμε νούσης εἰσαεὶ φύσεως τῶν ἀγγέλων, πρὸς οὓς βλέ πειν διακελεύεται, ἵνα τὸ πάγιόν τε καὶ στάσιμον της κατ' ἀρετὴν πολιτείας βεβαιώσῃ τῷ ὑποδείγματι. Ἐπειδὴ γὰρ τὸν μετὰ τὴν ἀνάστασιν βίον ὅμοιον ἐπήγγελται τῇ καταστάσει τῶν ἀνθρώπων γενήσεσθαι (ἀψευδῆς γὰρ ὁ ἐπαγγειλάμενος), ἀκόλουθον ἂν εἴη καὶ τὴν ἐν τῷ κόσμῳ ζωὴν πρὸς τὴν ἐλπιζομένην μετὰ ταῦτα παρασκευάζεσθαι, ὥστε ἐν σαρκὶ ζῶν- τας, καὶ ἐν ἀγρῷ τοῦ κόσμου τούτου διάγοντας, μὴ κατὰ σάρκα ζῇν, μηδὲ συσχηματίζεσθαι τῷ αἰῶνι τούτῳ, ἀλλὰ προμελετᾶν τὸν ἐλπιζόμενον βίον διὰ τῆς ἐν τῷ κόσμῳ ζωῆς. Διὰ τοῦτο τὴν διὰ τοῦ ὅρκου βεβαίωσιν ἐμποιεῖ ταῖς ψυχαῖς τῶν μαθητευομένων ἡ νύμφη, ὥστε τὴν ζωὴν αὐτῶν τὴν ἐν τῷ ἀγρῷ τούτῳ κατορθουμένην πρὸς τὰς δυνάμεις βλέπειν, S GREGORII NYSSENI .. Alque quod per agrum quidem mundum signi- ficet vox Domini, ex Evangeliis cuivis est perspi- cuum. Quod autem transeat figura mundi hujus, et quod in natura instabili nihil firmum ostenda- tur et stabile, est evidens ex magna et sublimi voce Ecclesiastæ, qui quidquid apparet et transit, inter ea quæ sunt vana annumeravit. Quænam est ergo potestas hujus agri qui est mundus? aut quæ virtus eorum, quorum memoria efficit filiabus Je- rusalem ut non sit transiliendum præceptum ? Nam si ad ea quæ apparent aspiciamus, hanc exi- stimationem rejicit Ecclesiastes, quasi in eis non- nulla sit vis potestatis, vanum nominans quidquid in eis ostenditur, et in quod studium confertur. Nam quod est vanum, non consistit. Quod autem in essentia non consistit, non habet virtutem. An B forte per pluralem significationem hujus potestatis, inveniri potest aliqua sensus conjectura? In sacra enim Scriptura talem nominis differentiam in hu- jusmodi novimus, ut quando singulariter dicitur virtus, ad Deum. referatur sententia hujus cis : quando autem per figuram pluralem enuntia- tur, ostendit naturam angelicam, ut, Christus Dei virtus, et Dei sapientia "; hic singulari Deum si- gnificat. Laudate Dominum, omnes virtutes ejus”. Hic plurale virtutum indicat significationem na- turæ angelorum, quæ cadit sub intelligentiam. Nomen autem potestatis simul acceptum cum vir- tute habet clariorem sententiæ expressionem; sic Scriptura per iteratam repetitionem verborum quæ habent eamdem vim, firmius ac stabilius id quod vult, exprimente, ut illud, Dominus virtus mea, Dominus firmamentum meum 1. idem enim est, quod per utrumque verbum significatur. Sed com- positio eorum quæ parem vim habent, indicat intensionem ejus quod significatur. Pluralis ergo virtutum significatio, et simili modo mentio pote- statum, videtur mentem auditorum deducere ad angelicam naturam. Quo fit ut adjuratio, quæ a magistro adhibetur animabus quæ discunt, ad confirmationem eorum quæ sunt dijudicata, non sit adversus hunc mundum qui præterit, sed adversus semper permanentem angelorum naturam, ad quos jubetur aspicere, ut confirmet exemplo stabilita- tem et constantiam vitæ quæ ex virtute agitur. D Nam quoniam vitam post resurrectionem angelica naturæ similem futuram est pollicitus (non est autem mendax is qui promisit), consequens fuerit, etiam eam quæ est in mundo vitam præparari ad eam quæ postea est futura, ut qui in carne vi- vunt, in agro mundi degentes non vivant secundum carnem, neque conformentur huie mundo, sed præmeditentur eam vitam quæ speratur, per vi- tam quæ agitur in hoc mundo. Propterea sponsa affert animis eorum qui discunt hanc per jusju- randum confirmatiouem, ut eorum vita quæ in hoc agro recte degitur, aspiciat ad virtutes, per impa- Rom. 1, 16. "I Cor. 1, 24. C Psal. xvii, 2. Psal. CXLVIIJ, 2.

Α τὴν εὐφροσύνην, ᾧ ἡ καρδία τῶν μετεχόντων εὐφραί Β νεται, καὶ ὡς ἐν τῇ ἀγάπῃ ταχθεῖσα τοῖς μύροις στηρί ζεται, διαληφθεῖσα τῇ τῶν μήλων περιβολῇ, καὶ ὡς ἐγε κάρδιον δεξαμένη τῆς ἀγάπης τὸ βέλος, πάλιν ἐν ταῖς χερσὶ τοῦ τοξότου καὶ αὐτὴ βέλος γίνεται πρὸς Γ τὸν τῆς ἀληθείας σκοπὸν, ἐν ταῖς χερσὶ τοῦ δυνατοῦ εὐθυνομένη. Ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα βλέπων, τοῦ ἀκροτάτου τῆς μακαριότητος έπειλῆφθαι τὴν διὰ τοσούτων ὑψωθεῖσαν ἐλογιζόμην· ἀλλ᾽, ὡς ἔοικεν, ἔτι προοίμια τῆς ἀνόδου τὰ προδιηνυσμένα ἐστί. Πάσα τ γὰρ τὰς ἀναβάσεις εκείνας οὐ θεωρίαν τινὰ καὶ κατά- λογον ἐναργῆ τῆς ἀληθείας, ἀλλὰ φωνὴν τοῦ ποθου- μένου κατονομάζει, διὰ τῆς ἀκοῆς χαρακτηριζομένην τοῖς ἰδιώμασιν, οὐ διὰ τῆς κατανοήσεως γινωσκομέ νην καὶ εὐφραίνουσαν. Εἰ οὖν ἐκείνη τοσοῦτον ὑψω τ θεῖσα, καθὼς περὶ τοῦ μεγάλου Παύλου μανθάνομεν, τοῦ ἕως τριῶν οὐρανῶν ὑπεραρθέντος, οὔπω κατει ληφέναι τὸ προκείμενον δι᾿ ἀκριβείας ἐνδείκνυται· τί παθεῖν εἰκὸς ἡμᾶς, ἢ ἐν τίσιν εἶναι λογίσασθαι, τοὺς μήπω τοῖς προθύροις τῶν ἀδύτων τῆς θεωρίας κα ἐγγίσαντας; Εξεστι δὲ τῶν δι' αὐτῆς εἰρημένων, κατιδεῖν τῶν ζητουμένων τὸ δυσθεώρητον. Φωνὴ τοῦ ἀδελφιδοῦ μου, φησίν, οὐκ εἶδος, οὐ πρόσωπον, οὐ χαρακτήρ ἐμφαίνων τοῦ ζητουμένου τὴν φύσιν, ἀλλὰ φωνή, στοχασμὸν μόνον ἐμποιοῦσα, ἢ βεβαίωσιν τοῦ φθεγγομένου, ὅστις ἐστίν. Ὅτι γὰρ εἰκασμῷ μᾶλλον ἔοικε τὸ λεγόμενον, καὶ οὐχὶ ἀναμφιβόλῳ τινὶ πλη ροφορίᾳ τῆς καταλήψεως, δῆλόν ἐστιν ἐκ τοῦ μιᾷ τινι διανοίᾳ προσφυῆναι τὸν λόγον, μηδὲ πρὸς ἐν εἴδος ὁρᾷν, ἀλλ' ἐπὶ πολλὰ φέρεσθαι ταῖς ὀπτασίαις, ἄλλο τε βλέπειν οἰομένην, καὶ οὐ πάντοτε τῷ αὐτῷ παρα- μένουσαν χαρακτῆρι τοῦ καταληφθέντος, δῆλον ἐκ τῶν λεγομένων ἐστίν. Ἰδοὺ γὰρ, φησίν, οὗτος ἥκει, οὐδὲ ἑστὼς, οὐδὲ παραμένων, ὡς διὰ τῆς ἐπιμονῆς γνωρίζεσθαι τῷ ἀτενίζοντι, ἀλλ' ἀφαρπάζων ἑαυ τὸν τῶν ὄψεων, πρὶν εἰς τελείαν γνῶσιν ἐλθεῖν· Πηδῶν γάρ, φησὶν, ἐπὶ τὰ ὄρη, καὶ τοῖς βουνοῖς ἐφαλλόμενος. Καὶ νῦν μὲν δορκάς γνωρίζεται, πάλιν δὲ νεβρῷ προσεικάζεται. Ὅμοιος γάρ, φησίν, ἀδελ φιδός μου ἐστὶ τῇ δορκάδι, ἢ νεβρῷ ἐλάφων ἐπὶ το τῷ ὄρει Βαιθήλ. Οὕτως τὸ ἀεὶ καταλαμβανόμενον, ἄλλοτε ἄλλος ἐστὶ χαρακτήρ. Ταῦτά ἐστιν ἅ με κατὰ τὴν πρόχειρον ἔννοιαν εἰς λύπην ἄγει, ἀπόγνωσιν έμποιοῦντα τῆς ἀκριβοῦς τῶν υπερκειμένων κατανοήσεως. Πλὴν ἀλλὰ πειρατέον ἀναθέντας τῷ Θεῷ τὴν ἐλπίδα, τῷ διδόντι ῥῆμα τοῖς τη εὐαγγελιζομένοις δυνάμει πολλῇ, προσαρμόσαι τοῖς προκατανενοημένοις ἐν εἰρμῷ τινι δι᾽ ἀκολούθου την θεωρίαν. Φωνὴ τοῦ ἀδελφιδοῦ μου, φησίν. Καὶ εὐ θὺς ἐπήγαγεν· 'Ιδού οὗτος ἥκει. Τί οὖν ἐν τούτοις ύπενοήσαμεν; Προβλέπει τάχα τὴν διὰ τοῦ Εὐαγγε λίου φανερωθεῖσαν ἡμῖν τοῦ Θεοῦ Λόγου οἰκονομίαν τὰ εἰρημένα, τὴν προκαταγγελθεῖσαν μὲν διὰ τῶν ” : S. GREGORII NYSSENI esse umbram ; et fructus dulcedine affecta, erat in lætitiæ penetralibus. Vinum autem nominat lætitiam, quod lætificat cor eorum qui sunt ejus participes, et tanquam in charitate collocata, ful- citur unguentis, pomorum operimento vallatur, et tanquam in corde accepta charitatis sagitta, rur- sus ipsa quoque in manibus sagittarii ft jaculum ad scopum veritatis directum in manibus potentis ". Hæc et quæ sunt hujusmodi aspiciens, existima- bam eam, quæ erat adeo sublata in altum, ap- prehendisse summum beatitudinis. Sed, ut videtur, quæ prius sunt peracta, sunt adhuc proœmia as- census. Omnes enim illas ascensiones, non no- minat contemplationem et evidentem veritatis com- prehensionen, sed vocem ejus qui desideratur, quæ per auditum exprimitur in proprietatibus : non autem mentis comprehensione cognoscitur et lætificat ”.'Si ergo illa in altum usque adeo evecta, sicut discimus de magno Paulo, qui super tres coelos fuit sublatus, nondum accurate compre- bendisse ostenditur id quod consideratur : quid consentaneum est nobis usuvenire, aut in quibus nam esse nos reputare, qui ad adytorum contempla- tionis vestibula nondum prope accessimus ? Licet autem per ea quæ ab ipsa dicta sunt videre quam sit contemplatu difficile quod quæritur. Vox pa- truelis mei, inquit, non forma, non facies, non fgura expressam ostendens naturam ejus quod queritur, sed vos, magis afferens conjecturam, quam firmam cognitionem, quis sit is qui loquitur. Quod enim id quod dicitur propius accedat ad G conjecturam, quam ad certam et indubitatam com- prehensionem, ex hoc perspicuum est, quod non in una quapiam hæreat verbi cogitatione, neque unam aspiciat formam, sed ad multas feratur vi- siones, modo hoc modo illud se videre existi- mans, et non semper in eadem permaneat figura ejus quod est comprehensum, Ecce enim, inquit, hic venit, non stans, neque permanens, ut per diuturnam mansionem possit agnosci ab eo qui fixis intuetur oculis, sed se ab oculis surripiens, priusquam ad perfectam veniat cognitionem: Sal- tans enim, inquit, super montes et transiliens colles. Et nunc quidem existimatur caprea, rursus autem ¡nquit, patruelis meus capreæ, aut hinnulo cervorum ditur, est alias alia figura. assimilatur hinnulo cervorum. Similis est enim, super montes Bæthel. Ita quod semper comprehen- Hæc sunt quæ mihi ex eo sensu qui est in D promptu, afferunt molestiam, et eliciunt ut despe- rem plene et perfecte posse assequi comprehen- sionem eorum quæ supra sunt. Verumenimvero tentandum est, in Deum spe collocata, qui dat verbum evangelizantibus virtute multa ", in serie aliqua per consequens adaptare contemplationem iis quæ comprehensa sunt intelligentia. Vox pa- truelis mei, inquit. Et statim subjunxit : Ecce hic venit. Quid ergo in his intelligimus ? Prævident fortasse quæ dicta sunt per Evangelium manifesta- Psal. cxxvi, 4. II Cor. xII, 2. " Psal. Lxvii, †2.

Α τὴν εὐφροσύνην, ᾧ ἡ καρδία τῶν μετεχόντων εὐφραί Β νεται, καὶ ὡς ἐν τῇ ἀγάπῃ ταχθεῖσα τοῖς μύροις στηρί ζεται, διαληφθεῖσα τῇ τῶν μήλων περιβολῇ, καὶ ὡς ἐγε κάρδιον δεξαμένη τῆς ἀγάπης τὸ βέλος, πάλιν ἐν ταῖς χερσὶ τοῦ τοξότου καὶ αὐτὴ βέλος γίνεται πρὸς Γ τὸν τῆς ἀληθείας σκοπὸν, ἐν ταῖς χερσὶ τοῦ δυνατοῦ εὐθυνομένη. Ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα βλέπων, τοῦ ἀκροτάτου τῆς μακαριότητος έπειλῆφθαι τὴν διὰ τοσούτων ὑψωθεῖσαν ἐλογιζόμην· ἀλλ᾽, ὡς ἔοικεν, ἔτι προοίμια τῆς ἀνόδου τὰ προδιηνυσμένα ἐστί. Πάσα τ γὰρ τὰς ἀναβάσεις εκείνας οὐ θεωρίαν τινὰ καὶ κατά- λογον ἐναργῆ τῆς ἀληθείας, ἀλλὰ φωνὴν τοῦ ποθου- μένου κατονομάζει, διὰ τῆς ἀκοῆς χαρακτηριζομένην τοῖς ἰδιώμασιν, οὐ διὰ τῆς κατανοήσεως γινωσκομέ νην καὶ εὐφραίνουσαν. Εἰ οὖν ἐκείνη τοσοῦτον ὑψω τ θεῖσα, καθὼς περὶ τοῦ μεγάλου Παύλου μανθάνομεν, τοῦ ἕως τριῶν οὐρανῶν ὑπεραρθέντος, οὔπω κατει ληφέναι τὸ προκείμενον δι᾿ ἀκριβείας ἐνδείκνυται· τί παθεῖν εἰκὸς ἡμᾶς, ἢ ἐν τίσιν εἶναι λογίσασθαι, τοὺς μήπω τοῖς προθύροις τῶν ἀδύτων τῆς θεωρίας κα ἐγγίσαντας; Εξεστι δὲ τῶν δι' αὐτῆς εἰρημένων, κατιδεῖν τῶν ζητουμένων τὸ δυσθεώρητον. Φωνὴ τοῦ ἀδελφιδοῦ μου, φησίν, οὐκ εἶδος, οὐ πρόσωπον, οὐ χαρακτήρ ἐμφαίνων τοῦ ζητουμένου τὴν φύσιν, ἀλλὰ φωνή, στοχασμὸν μόνον ἐμποιοῦσα, ἢ βεβαίωσιν τοῦ φθεγγομένου, ὅστις ἐστίν. Ὅτι γὰρ εἰκασμῷ μᾶλλον ἔοικε τὸ λεγόμενον, καὶ οὐχὶ ἀναμφιβόλῳ τινὶ πλη ροφορίᾳ τῆς καταλήψεως, δῆλόν ἐστιν ἐκ τοῦ μιᾷ τινι διανοίᾳ προσφυῆναι τὸν λόγον, μηδὲ πρὸς ἐν εἴδος ὁρᾷν, ἀλλ' ἐπὶ πολλὰ φέρεσθαι ταῖς ὀπτασίαις, ἄλλο τε βλέπειν οἰομένην, καὶ οὐ πάντοτε τῷ αὐτῷ παρα- μένουσαν χαρακτῆρι τοῦ καταληφθέντος, δῆλον ἐκ τῶν λεγομένων ἐστίν. Ἰδοὺ γὰρ, φησίν, οὗτος ἥκει, οὐδὲ ἑστὼς, οὐδὲ παραμένων, ὡς διὰ τῆς ἐπιμονῆς γνωρίζεσθαι τῷ ἀτενίζοντι, ἀλλ' ἀφαρπάζων ἑαυ τὸν τῶν ὄψεων, πρὶν εἰς τελείαν γνῶσιν ἐλθεῖν· Πηδῶν γάρ, φησὶν, ἐπὶ τὰ ὄρη, καὶ τοῖς βουνοῖς ἐφαλλόμενος. Καὶ νῦν μὲν δορκάς γνωρίζεται, πάλιν δὲ νεβρῷ προσεικάζεται. Ὅμοιος γάρ, φησίν, ἀδελ φιδός μου ἐστὶ τῇ δορκάδι, ἢ νεβρῷ ἐλάφων ἐπὶ το τῷ ὄρει Βαιθήλ. Οὕτως τὸ ἀεὶ καταλαμβανόμενον, ἄλλοτε ἄλλος ἐστὶ χαρακτήρ. Ταῦτά ἐστιν ἅ με κατὰ τὴν πρόχειρον ἔννοιαν εἰς λύπην ἄγει, ἀπόγνωσιν έμποιοῦντα τῆς ἀκριβοῦς τῶν υπερκειμένων κατανοήσεως. Πλὴν ἀλλὰ πειρατέον ἀναθέντας τῷ Θεῷ τὴν ἐλπίδα, τῷ διδόντι ῥῆμα τοῖς τη εὐαγγελιζομένοις δυνάμει πολλῇ, προσαρμόσαι τοῖς προκατανενοημένοις ἐν εἰρμῷ τινι δι᾽ ἀκολούθου την θεωρίαν. Φωνὴ τοῦ ἀδελφιδοῦ μου, φησίν. Καὶ εὐ θὺς ἐπήγαγεν· 'Ιδού οὗτος ἥκει. Τί οὖν ἐν τούτοις ύπενοήσαμεν; Προβλέπει τάχα τὴν διὰ τοῦ Εὐαγγε λίου φανερωθεῖσαν ἡμῖν τοῦ Θεοῦ Λόγου οἰκονομίαν τὰ εἰρημένα, τὴν προκαταγγελθεῖσαν μὲν διὰ τῶν ” : S. GREGORII NYSSENI esse umbram ; et fructus dulcedine affecta, erat in lætitiæ penetralibus. Vinum autem nominat lætitiam, quod lætificat cor eorum qui sunt ejus participes, et tanquam in charitate collocata, ful- citur unguentis, pomorum operimento vallatur, et tanquam in corde accepta charitatis sagitta, rur- sus ipsa quoque in manibus sagittarii ft jaculum ad scopum veritatis directum in manibus potentis ". Hæc et quæ sunt hujusmodi aspiciens, existima- bam eam, quæ erat adeo sublata in altum, ap- prehendisse summum beatitudinis. Sed, ut videtur, quæ prius sunt peracta, sunt adhuc proœmia as- census. Omnes enim illas ascensiones, non no- minat contemplationem et evidentem veritatis com- prehensionen, sed vocem ejus qui desideratur, quæ per auditum exprimitur in proprietatibus : non autem mentis comprehensione cognoscitur et lætificat ”.'Si ergo illa in altum usque adeo evecta, sicut discimus de magno Paulo, qui super tres coelos fuit sublatus, nondum accurate compre- bendisse ostenditur id quod consideratur : quid consentaneum est nobis usuvenire, aut in quibus nam esse nos reputare, qui ad adytorum contempla- tionis vestibula nondum prope accessimus ? Licet autem per ea quæ ab ipsa dicta sunt videre quam sit contemplatu difficile quod quæritur. Vox pa- truelis mei, inquit, non forma, non facies, non fgura expressam ostendens naturam ejus quod queritur, sed vos, magis afferens conjecturam, quam firmam cognitionem, quis sit is qui loquitur. Quod enim id quod dicitur propius accedat ad G conjecturam, quam ad certam et indubitatam com- prehensionem, ex hoc perspicuum est, quod non in una quapiam hæreat verbi cogitatione, neque unam aspiciat formam, sed ad multas feratur vi- siones, modo hoc modo illud se videre existi- mans, et non semper in eadem permaneat figura ejus quod est comprehensum, Ecce enim, inquit, hic venit, non stans, neque permanens, ut per diuturnam mansionem possit agnosci ab eo qui fixis intuetur oculis, sed se ab oculis surripiens, priusquam ad perfectam veniat cognitionem: Sal- tans enim, inquit, super montes et transiliens colles. Et nunc quidem existimatur caprea, rursus autem ¡nquit, patruelis meus capreæ, aut hinnulo cervorum ditur, est alias alia figura. assimilatur hinnulo cervorum. Similis est enim, super montes Bæthel. Ita quod semper comprehen- Hæc sunt quæ mihi ex eo sensu qui est in D promptu, afferunt molestiam, et eliciunt ut despe- rem plene et perfecte posse assequi comprehen- sionem eorum quæ supra sunt. Verumenimvero tentandum est, in Deum spe collocata, qui dat verbum evangelizantibus virtute multa ", in serie aliqua per consequens adaptare contemplationem iis quæ comprehensa sunt intelligentia. Vox pa- truelis mei, inquit. Et statim subjunxit : Ecce hic venit. Quid ergo in his intelligimus ? Prævident fortasse quæ dicta sunt per Evangelium manifesta- Psal. cxxvi, 4. II Cor. xII, 2. " Psal. Lxvii, †2.

προφητῶν, φανερωθεῖσαν δὲ διὰ τῆς κατὰ σάρκα του Υἱοῦ θεοφανείας. Μαρτυρεῖται γὰρ τοῖς ἔργοις ἡ θεία φωνὴ, καὶ συνάπτεται τῷ λόγῳ τῆς ἐπαγγελίας ἡ έκβασις, καθώς φησιν ὁ Προφήτης, ὅτι Καθάπερ Τηκούσαμεν, οὕτω καὶ εἴδομεν. Φωνή, φησί, τοῦ ἀδελφιδοῦ μου, τοῦτό ἐστιν ὁ ἠκούσαμεν. Ἰδοὺ οὗτος ἥκει· τοῦτο τοῖς ὀφθαλμοῖς ἐδεξάμεθα. Πολυμερῶς καὶ πολυτρόπως πάλαι ὁ Θεὸς λαλήσας τοῖς πατράσιν ἡμῶν ἐν τοῖς προφήταις· αὕτη ἡ τῆς · φωνῆς ἀκοή · ἐπ' ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν ἐλάλησεν ἡμῖν ἐν Υἱῷ. Τουτέστι τὸ εἰρημένον, Ἰδοὺ οὗτος ἥκει ἐπιπηδῶν τοῖς ὄρεσι, καὶ κατὰ τῶν βουνῶν διαλλόμενος, προσφυῶς καὶ καταλλήλως τῇ τε δορ- κάδι κατά τινα ἴδιον λόγον, καὶ πάλιν τῷ νεβρῷ τῶν ~ ἐλάφων, καθ' ἑτέραν ἔννοιαν όμοιούμενος. Η δορκάς σημαίνει τὴν ὀξυωπίαν τοῦ τὸ πᾶν ἐπιβλέποντος. Β Φασὶ γὰρ τοῦτο τὸ ζῶον ὑπερφυῶς δερχόμενον, ἐκ τῆς ἐνεργείας ἔχειν τὸ ὄνομα. ᾿Αλλὰ μὴν ταὐτόν ἐστι τῷ θεάσασθαι τὸ δέρκεσθαι. Οὐκοῦν ὁ ἐφορῶν τὰ - πάντα καὶ ἐπιβλέπων, ἐκ τοῦ θεάσασθαι τὰ πάντα, Θεὸς τῶν πάντων επονομάζεται. Ἐπειδὴ τοίνυν Θεός ἐφανερώθη ἐν σαρκὶ ὁ ἐπὶ καθαιρέσει τῶν ἀντικειμέν νων δυνάμεων επιφανεὶς τῷ βίῳ, διὰ τοῦτο δορκάδι μὲν ὁμοιοῦται, ὁ ἐκ τῶν οὐρανῶν ἐπὶ τὴν γῆν ἐπιβλέ - ψας· νεβρῷ δὲ, τὰ ὄρη καὶ τοὺς βουνούς διαλαμβά- νων τοῖς ἄλματι· τουτέστιν, ὁ καταπατῶν τε καὶ καταλύων τὰ πονηρὰ τῆς τῶν δαιμόνων κακίας ὑψώ ματα. Ορη μὲν γὰρ λέγει, τὰ ἐν τῇ κραταιότητι αὐτοῦ ταρασσόμενα, ὥς φησιν ὁ Δαβίδ, Τὰ μετατι- θέμενα ἐν καρδίαις θαλασσῶν, καὶ τῷ συγγενεῖ τόπῳ τῆς ἀβύσσου καταδυόμενα. Περὶ ὧν πρὸς τοὺς μαθητὰς εἶπεν ὁ Κύριος, ὅτι Ἐὰν ἔχητε πί- στιν ὡς κόκκον σινάπεως, ἐρεῖτε τῷ ὄρει τούτῳ (δεικνὺς τῷ λόγῳ τὸ πονηρὸν ἐκεῖνο καὶ σεληναῖον – δαιμόνιον), ότι "Αρθητι καὶ βλήθητι εἰς τὴν θάλασ σαν. Ἐπειδὴ τοίνυν ἴδιον τῆς νεβρῶν ἐστι φύσεως τὸ ἀναλωτικὸν τῶν θηρίων, καὶ τὸ φυγαδεύειν τῷ ἄσθματι καὶ τῇ τοῦ χρωτὸς ἰδιότητι τὸ τῶν ὄφεων γένος· διὰ τοῦτο δορκάδι μὲν ὁ ἐφορῶν τὰ πάντα ὁμοίωται· νεβρῷ δὲ ἐλάφων, ὡς πατῶν τε καὶ ἀναλί σκων τὴν ἐναντίαν ἐνέργειαν, ἣν ή τροπική σημασία ὄρη καὶ βουνούς κατωνόμασε. δορκάς ἀπὸ τοῦ δέρκεσθαι, δέρκεσθαι θεᾶσθαι, ἀπὸ τοῦ θεᾶσθαι Γέγονε τοίνυν ἡ τοῦ νυμφίου φωνὴ ἡ διὰ τῶν προφητῶν ἐν οἷς ἐλάλησεν ὁ Θεός· καὶ μετὰ τὴν φωνὴν ἦλθεν ὁ Λόγος, ἐπιπηδῶν τοῖς ἀντικειμένοις ὄρεσι, καὶ τῶν βουνῶν καθαλλόμενος, πᾶσαν ἐκ τοῦ ἴσου τὴν ἀποστατικὴν δύναμιν ὑπίχνιον ἑαυτῷ ποιῶν, τήν τε ὑποδεεστέραν, καὶ τὴν προάγουσαν. Τοῦτο γὰρ τῶν βουνῶν ἡ πρὸς τὰ ὄρη διαστολή υπαινίττε- ται, ὅτι καὶ τὸ ἐξέχον ἐν τοῖς ἀντικειμένοις ὁμοίως τῷ ὑποβεβηκότι καθαιρεῖται, ἐν τῇ δυνάμει τε καὶ ἐξουσίᾳ πατούμενον. Ομοίως γὰρ καταπατεῖται ὁ λέων τε καὶ ὁ δράκων, τὰ ὑπερέχοντα, ὅ τε ὄφις καὶ ὁ σκορπίος, τὰ δοκοῦντα καταδεέστερα. Οἷόν τι λέγω Ἐν τοῖς ἀκολουθοῦσιν αὐτῷ ὄχλοις ὄρη, δαιμόνια, ή ” IN CANTICA CANTIC. HOMILIA V. A tam nobis Dei Verbi dispensationem, quæ per prophetas quidem prius fuit annuntiata, manifestata autem per Domini in carne apparitionem. Nam de voce divina testimonium ferunt opera, et verbo promissionis conjungitur eventus, sicut dicit Pro- pheta : Sicut audivimus, sic vidimus ". Vox pa- truelis mei, inquit, hoc est quod audivimus. Ecce hic venit hoc quod oculis accepimus. Multifariam multisque modis olim Deus loculus patribus no- stris in prophetis : hæc est auditio vocis : in no- vissimis diebus locutus est nobis in Filio 7. Hoc est id quod dictum est, Ecce hic venit saltans supra montes, et per colles transiliens : apposite ac con- venienter et capreæ ex propria aliqua ratione, et rursus hinnulo cervorum alio sensu assimilatus. Caprea significat visus acumen et perspicacitatem C ejus qui omnia respicit. Aiunt enim hoc animal egregie et mirandum in modum intuens, nomen babere ex operatione; enim dicitur, quod est videre. Atqui idem est quod quod significat idem quod videre et aspicere. Qui ergo omnia aspicit et intuetur, ex eo quod omnia intueatur, nempe nominatur Deus universorum. Quoniam ergo Deus in carne fuit manifestatus, qui ad adversarias de- lendas potestates in mundo apparuit, propterea as- similatur capreæ, ut qui e cœlis in terram aspexe- rit. Hinnulo autem cervorum, qui montes et colles saltibus comprehendit, hoc est, qui conculcat fran- gitque et evertit improbas villi dæmonum altitudi- nes. Nam montes quidem dicit eos qui conturban- tur in ejus fortitudine, ut dicit David, Qui transfe- runtur in cor maris, et qui in cognatum eis abyssi locum demerguntur 80. De quibus dixit Dominus suis discipulis Si habeatis fidem sicut granum si- napis, dicetis huic monti (hoc verbo ostendens illud improbum ac lunare damonium) : Extollitor et projicitor in mare ". Quoniam igitur est proprium naturæ hinnulorum cervorum, ut et belluas con- sumant, et alitu colorisque sui proprietate serpen- tes fugent, propterea capreæ quidem assimilatur qui omnia intuetur; hinnulo autem cervorum, ut qui conculcet et consumat adversariam operationem, quam tropica significatione nominavit montes et colles. D Hebr. 1, 2. Psal. xLv, 5. Psal. XLVII, 9. Fuit ergo vox sponsi per prophetas in quibus Deus est locutus et post vocem venit Verbum, saliens supra montes adversos, et in colles transiliens, ex æquo omnem quæ ab ipso defecit potestatem sibi reddens subjectam, tam quæ est superior, quam quæ est inferior et minor. Hoc enim subindicat collium a montibus differentia, quod id quod excellit inter adversarios, æque deleatur, et eadem virtute ac potestate conculcetur, atque id quod est inferius. Similiter enim conculcantur leo et draco, qui eminent, atque serpens et scorpius qui videntur inferiores. Exempli causa : In turbis quæ eum se- quebantur erant montes, dæmones, aut in syna- es Matth. xvi, 19.

προφητῶν, φανερωθεῖσαν δὲ διὰ τῆς κατὰ σάρκα του Υἱοῦ θεοφανείας. Μαρτυρεῖται γὰρ τοῖς ἔργοις ἡ θεία φωνὴ, καὶ συνάπτεται τῷ λόγῳ τῆς ἐπαγγελίας ἡ έκβασις, καθώς φησιν ὁ Προφήτης, ὅτι Καθάπερ Τηκούσαμεν, οὕτω καὶ εἴδομεν. Φωνή, φησί, τοῦ ἀδελφιδοῦ μου, τοῦτό ἐστιν ὁ ἠκούσαμεν. Ἰδοὺ οὗτος ἥκει· τοῦτο τοῖς ὀφθαλμοῖς ἐδεξάμεθα. Πολυμερῶς καὶ πολυτρόπως πάλαι ὁ Θεὸς λαλήσας τοῖς πατράσιν ἡμῶν ἐν τοῖς προφήταις· αὕτη ἡ τῆς · φωνῆς ἀκοή · ἐπ' ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν ἐλάλησεν ἡμῖν ἐν Υἱῷ. Τουτέστι τὸ εἰρημένον, Ἰδοὺ οὗτος ἥκει ἐπιπηδῶν τοῖς ὄρεσι, καὶ κατὰ τῶν βουνῶν διαλλόμενος, προσφυῶς καὶ καταλλήλως τῇ τε δορ- κάδι κατά τινα ἴδιον λόγον, καὶ πάλιν τῷ νεβρῷ τῶν ~ ἐλάφων, καθ' ἑτέραν ἔννοιαν όμοιούμενος. Η δορκάς σημαίνει τὴν ὀξυωπίαν τοῦ τὸ πᾶν ἐπιβλέποντος. Β Φασὶ γὰρ τοῦτο τὸ ζῶον ὑπερφυῶς δερχόμενον, ἐκ τῆς ἐνεργείας ἔχειν τὸ ὄνομα. ᾿Αλλὰ μὴν ταὐτόν ἐστι τῷ θεάσασθαι τὸ δέρκεσθαι. Οὐκοῦν ὁ ἐφορῶν τὰ - πάντα καὶ ἐπιβλέπων, ἐκ τοῦ θεάσασθαι τὰ πάντα, Θεὸς τῶν πάντων επονομάζεται. Ἐπειδὴ τοίνυν Θεός ἐφανερώθη ἐν σαρκὶ ὁ ἐπὶ καθαιρέσει τῶν ἀντικειμέν νων δυνάμεων επιφανεὶς τῷ βίῳ, διὰ τοῦτο δορκάδι μὲν ὁμοιοῦται, ὁ ἐκ τῶν οὐρανῶν ἐπὶ τὴν γῆν ἐπιβλέ - ψας· νεβρῷ δὲ, τὰ ὄρη καὶ τοὺς βουνούς διαλαμβά- νων τοῖς ἄλματι· τουτέστιν, ὁ καταπατῶν τε καὶ καταλύων τὰ πονηρὰ τῆς τῶν δαιμόνων κακίας ὑψώ ματα. Ορη μὲν γὰρ λέγει, τὰ ἐν τῇ κραταιότητι αὐτοῦ ταρασσόμενα, ὥς φησιν ὁ Δαβίδ, Τὰ μετατι- θέμενα ἐν καρδίαις θαλασσῶν, καὶ τῷ συγγενεῖ τόπῳ τῆς ἀβύσσου καταδυόμενα. Περὶ ὧν πρὸς τοὺς μαθητὰς εἶπεν ὁ Κύριος, ὅτι Ἐὰν ἔχητε πί- στιν ὡς κόκκον σινάπεως, ἐρεῖτε τῷ ὄρει τούτῳ (δεικνὺς τῷ λόγῳ τὸ πονηρὸν ἐκεῖνο καὶ σεληναῖον – δαιμόνιον), ότι "Αρθητι καὶ βλήθητι εἰς τὴν θάλασ σαν. Ἐπειδὴ τοίνυν ἴδιον τῆς νεβρῶν ἐστι φύσεως τὸ ἀναλωτικὸν τῶν θηρίων, καὶ τὸ φυγαδεύειν τῷ ἄσθματι καὶ τῇ τοῦ χρωτὸς ἰδιότητι τὸ τῶν ὄφεων γένος· διὰ τοῦτο δορκάδι μὲν ὁ ἐφορῶν τὰ πάντα ὁμοίωται· νεβρῷ δὲ ἐλάφων, ὡς πατῶν τε καὶ ἀναλί σκων τὴν ἐναντίαν ἐνέργειαν, ἣν ή τροπική σημασία ὄρη καὶ βουνούς κατωνόμασε. δορκάς ἀπὸ τοῦ δέρκεσθαι, δέρκεσθαι θεᾶσθαι, ἀπὸ τοῦ θεᾶσθαι Γέγονε τοίνυν ἡ τοῦ νυμφίου φωνὴ ἡ διὰ τῶν προφητῶν ἐν οἷς ἐλάλησεν ὁ Θεός· καὶ μετὰ τὴν φωνὴν ἦλθεν ὁ Λόγος, ἐπιπηδῶν τοῖς ἀντικειμένοις ὄρεσι, καὶ τῶν βουνῶν καθαλλόμενος, πᾶσαν ἐκ τοῦ ἴσου τὴν ἀποστατικὴν δύναμιν ὑπίχνιον ἑαυτῷ ποιῶν, τήν τε ὑποδεεστέραν, καὶ τὴν προάγουσαν. Τοῦτο γὰρ τῶν βουνῶν ἡ πρὸς τὰ ὄρη διαστολή υπαινίττε- ται, ὅτι καὶ τὸ ἐξέχον ἐν τοῖς ἀντικειμένοις ὁμοίως τῷ ὑποβεβηκότι καθαιρεῖται, ἐν τῇ δυνάμει τε καὶ ἐξουσίᾳ πατούμενον. Ομοίως γὰρ καταπατεῖται ὁ λέων τε καὶ ὁ δράκων, τὰ ὑπερέχοντα, ὅ τε ὄφις καὶ ὁ σκορπίος, τὰ δοκοῦντα καταδεέστερα. Οἷόν τι λέγω Ἐν τοῖς ἀκολουθοῦσιν αὐτῷ ὄχλοις ὄρη, δαιμόνια, ή ” IN CANTICA CANTIC. HOMILIA V. A tam nobis Dei Verbi dispensationem, quæ per prophetas quidem prius fuit annuntiata, manifestata autem per Domini in carne apparitionem. Nam de voce divina testimonium ferunt opera, et verbo promissionis conjungitur eventus, sicut dicit Pro- pheta : Sicut audivimus, sic vidimus ". Vox pa- truelis mei, inquit, hoc est quod audivimus. Ecce hic venit hoc quod oculis accepimus. Multifariam multisque modis olim Deus loculus patribus no- stris in prophetis : hæc est auditio vocis : in no- vissimis diebus locutus est nobis in Filio 7. Hoc est id quod dictum est, Ecce hic venit saltans supra montes, et per colles transiliens : apposite ac con- venienter et capreæ ex propria aliqua ratione, et rursus hinnulo cervorum alio sensu assimilatus. Caprea significat visus acumen et perspicacitatem C ejus qui omnia respicit. Aiunt enim hoc animal egregie et mirandum in modum intuens, nomen babere ex operatione; enim dicitur, quod est videre. Atqui idem est quod quod significat idem quod videre et aspicere. Qui ergo omnia aspicit et intuetur, ex eo quod omnia intueatur, nempe nominatur Deus universorum. Quoniam ergo Deus in carne fuit manifestatus, qui ad adversarias de- lendas potestates in mundo apparuit, propterea as- similatur capreæ, ut qui e cœlis in terram aspexe- rit. Hinnulo autem cervorum, qui montes et colles saltibus comprehendit, hoc est, qui conculcat fran- gitque et evertit improbas villi dæmonum altitudi- nes. Nam montes quidem dicit eos qui conturban- tur in ejus fortitudine, ut dicit David, Qui transfe- runtur in cor maris, et qui in cognatum eis abyssi locum demerguntur 80. De quibus dixit Dominus suis discipulis Si habeatis fidem sicut granum si- napis, dicetis huic monti (hoc verbo ostendens illud improbum ac lunare damonium) : Extollitor et projicitor in mare ". Quoniam igitur est proprium naturæ hinnulorum cervorum, ut et belluas con- sumant, et alitu colorisque sui proprietate serpen- tes fugent, propterea capreæ quidem assimilatur qui omnia intuetur; hinnulo autem cervorum, ut qui conculcet et consumat adversariam operationem, quam tropica significatione nominavit montes et colles. D Hebr. 1, 2. Psal. xLv, 5. Psal. XLVII, 9. Fuit ergo vox sponsi per prophetas in quibus Deus est locutus et post vocem venit Verbum, saliens supra montes adversos, et in colles transiliens, ex æquo omnem quæ ab ipso defecit potestatem sibi reddens subjectam, tam quæ est superior, quam quæ est inferior et minor. Hoc enim subindicat collium a montibus differentia, quod id quod excellit inter adversarios, æque deleatur, et eadem virtute ac potestate conculcetur, atque id quod est inferius. Similiter enim conculcantur leo et draco, qui eminent, atque serpens et scorpius qui videntur inferiores. Exempli causa : In turbis quæ eum se- quebantur erant montes, dæmones, aut in syna- es Matth. xvi, 19.

προφητῶν, φανερωθεῖσαν δὲ διὰ τῆς κατὰ σάρκα του Υἱοῦ θεοφανείας. Μαρτυρεῖται γὰρ τοῖς ἔργοις ἡ θεία φωνὴ, καὶ συνάπτεται τῷ λόγῳ τῆς ἐπαγγελίας ἡ έκβασις, καθώς φησιν ὁ Προφήτης, ὅτι Καθάπερ Τηκούσαμεν, οὕτω καὶ εἴδομεν. Φωνή, φησί, τοῦ ἀδελφιδοῦ μου, τοῦτό ἐστιν ὁ ἠκούσαμεν. Ἰδοὺ οὗτος ἥκει· τοῦτο τοῖς ὀφθαλμοῖς ἐδεξάμεθα. Πολυμερῶς καὶ πολυτρόπως πάλαι ὁ Θεὸς λαλήσας τοῖς πατράσιν ἡμῶν ἐν τοῖς προφήταις· αὕτη ἡ τῆς · φωνῆς ἀκοή · ἐπ' ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν ἐλάλησεν ἡμῖν ἐν Υἱῷ. Τουτέστι τὸ εἰρημένον, Ἰδοὺ οὗτος ἥκει ἐπιπηδῶν τοῖς ὄρεσι, καὶ κατὰ τῶν βουνῶν διαλλόμενος, προσφυῶς καὶ καταλλήλως τῇ τε δορ- κάδι κατά τινα ἴδιον λόγον, καὶ πάλιν τῷ νεβρῷ τῶν ~ ἐλάφων, καθ' ἑτέραν ἔννοιαν όμοιούμενος. Η δορκάς σημαίνει τὴν ὀξυωπίαν τοῦ τὸ πᾶν ἐπιβλέποντος. Β Φασὶ γὰρ τοῦτο τὸ ζῶον ὑπερφυῶς δερχόμενον, ἐκ τῆς ἐνεργείας ἔχειν τὸ ὄνομα. ᾿Αλλὰ μὴν ταὐτόν ἐστι τῷ θεάσασθαι τὸ δέρκεσθαι. Οὐκοῦν ὁ ἐφορῶν τὰ - πάντα καὶ ἐπιβλέπων, ἐκ τοῦ θεάσασθαι τὰ πάντα, Θεὸς τῶν πάντων επονομάζεται. Ἐπειδὴ τοίνυν Θεός ἐφανερώθη ἐν σαρκὶ ὁ ἐπὶ καθαιρέσει τῶν ἀντικειμέν νων δυνάμεων επιφανεὶς τῷ βίῳ, διὰ τοῦτο δορκάδι μὲν ὁμοιοῦται, ὁ ἐκ τῶν οὐρανῶν ἐπὶ τὴν γῆν ἐπιβλέ - ψας· νεβρῷ δὲ, τὰ ὄρη καὶ τοὺς βουνούς διαλαμβά- νων τοῖς ἄλματι· τουτέστιν, ὁ καταπατῶν τε καὶ καταλύων τὰ πονηρὰ τῆς τῶν δαιμόνων κακίας ὑψώ ματα. Ορη μὲν γὰρ λέγει, τὰ ἐν τῇ κραταιότητι αὐτοῦ ταρασσόμενα, ὥς φησιν ὁ Δαβίδ, Τὰ μετατι- θέμενα ἐν καρδίαις θαλασσῶν, καὶ τῷ συγγενεῖ τόπῳ τῆς ἀβύσσου καταδυόμενα. Περὶ ὧν πρὸς τοὺς μαθητὰς εἶπεν ὁ Κύριος, ὅτι Ἐὰν ἔχητε πί- στιν ὡς κόκκον σινάπεως, ἐρεῖτε τῷ ὄρει τούτῳ (δεικνὺς τῷ λόγῳ τὸ πονηρὸν ἐκεῖνο καὶ σεληναῖον – δαιμόνιον), ότι "Αρθητι καὶ βλήθητι εἰς τὴν θάλασ σαν. Ἐπειδὴ τοίνυν ἴδιον τῆς νεβρῶν ἐστι φύσεως τὸ ἀναλωτικὸν τῶν θηρίων, καὶ τὸ φυγαδεύειν τῷ ἄσθματι καὶ τῇ τοῦ χρωτὸς ἰδιότητι τὸ τῶν ὄφεων γένος· διὰ τοῦτο δορκάδι μὲν ὁ ἐφορῶν τὰ πάντα ὁμοίωται· νεβρῷ δὲ ἐλάφων, ὡς πατῶν τε καὶ ἀναλί σκων τὴν ἐναντίαν ἐνέργειαν, ἣν ή τροπική σημασία ὄρη καὶ βουνούς κατωνόμασε. δορκάς ἀπὸ τοῦ δέρκεσθαι, δέρκεσθαι θεᾶσθαι, ἀπὸ τοῦ θεᾶσθαι Γέγονε τοίνυν ἡ τοῦ νυμφίου φωνὴ ἡ διὰ τῶν προφητῶν ἐν οἷς ἐλάλησεν ὁ Θεός· καὶ μετὰ τὴν φωνὴν ἦλθεν ὁ Λόγος, ἐπιπηδῶν τοῖς ἀντικειμένοις ὄρεσι, καὶ τῶν βουνῶν καθαλλόμενος, πᾶσαν ἐκ τοῦ ἴσου τὴν ἀποστατικὴν δύναμιν ὑπίχνιον ἑαυτῷ ποιῶν, τήν τε ὑποδεεστέραν, καὶ τὴν προάγουσαν. Τοῦτο γὰρ τῶν βουνῶν ἡ πρὸς τὰ ὄρη διαστολή υπαινίττε- ται, ὅτι καὶ τὸ ἐξέχον ἐν τοῖς ἀντικειμένοις ὁμοίως τῷ ὑποβεβηκότι καθαιρεῖται, ἐν τῇ δυνάμει τε καὶ ἐξουσίᾳ πατούμενον. Ομοίως γὰρ καταπατεῖται ὁ λέων τε καὶ ὁ δράκων, τὰ ὑπερέχοντα, ὅ τε ὄφις καὶ ὁ σκορπίος, τὰ δοκοῦντα καταδεέστερα. Οἷόν τι λέγω Ἐν τοῖς ἀκολουθοῦσιν αὐτῷ ὄχλοις ὄρη, δαιμόνια, ή ” IN CANTICA CANTIC. HOMILIA V. A tam nobis Dei Verbi dispensationem, quæ per prophetas quidem prius fuit annuntiata, manifestata autem per Domini in carne apparitionem. Nam de voce divina testimonium ferunt opera, et verbo promissionis conjungitur eventus, sicut dicit Pro- pheta : Sicut audivimus, sic vidimus ". Vox pa- truelis mei, inquit, hoc est quod audivimus. Ecce hic venit hoc quod oculis accepimus. Multifariam multisque modis olim Deus loculus patribus no- stris in prophetis : hæc est auditio vocis : in no- vissimis diebus locutus est nobis in Filio 7. Hoc est id quod dictum est, Ecce hic venit saltans supra montes, et per colles transiliens : apposite ac con- venienter et capreæ ex propria aliqua ratione, et rursus hinnulo cervorum alio sensu assimilatus. Caprea significat visus acumen et perspicacitatem C ejus qui omnia respicit. Aiunt enim hoc animal egregie et mirandum in modum intuens, nomen babere ex operatione; enim dicitur, quod est videre. Atqui idem est quod quod significat idem quod videre et aspicere. Qui ergo omnia aspicit et intuetur, ex eo quod omnia intueatur, nempe nominatur Deus universorum. Quoniam ergo Deus in carne fuit manifestatus, qui ad adversarias de- lendas potestates in mundo apparuit, propterea as- similatur capreæ, ut qui e cœlis in terram aspexe- rit. Hinnulo autem cervorum, qui montes et colles saltibus comprehendit, hoc est, qui conculcat fran- gitque et evertit improbas villi dæmonum altitudi- nes. Nam montes quidem dicit eos qui conturban- tur in ejus fortitudine, ut dicit David, Qui transfe- runtur in cor maris, et qui in cognatum eis abyssi locum demerguntur 80. De quibus dixit Dominus suis discipulis Si habeatis fidem sicut granum si- napis, dicetis huic monti (hoc verbo ostendens illud improbum ac lunare damonium) : Extollitor et projicitor in mare ". Quoniam igitur est proprium naturæ hinnulorum cervorum, ut et belluas con- sumant, et alitu colorisque sui proprietate serpen- tes fugent, propterea capreæ quidem assimilatur qui omnia intuetur; hinnulo autem cervorum, ut qui conculcet et consumat adversariam operationem, quam tropica significatione nominavit montes et colles. D Hebr. 1, 2. Psal. xLv, 5. Psal. XLVII, 9. Fuit ergo vox sponsi per prophetas in quibus Deus est locutus et post vocem venit Verbum, saliens supra montes adversos, et in colles transiliens, ex æquo omnem quæ ab ipso defecit potestatem sibi reddens subjectam, tam quæ est superior, quam quæ est inferior et minor. Hoc enim subindicat collium a montibus differentia, quod id quod excellit inter adversarios, æque deleatur, et eadem virtute ac potestate conculcetur, atque id quod est inferius. Similiter enim conculcantur leo et draco, qui eminent, atque serpens et scorpius qui videntur inferiores. Exempli causa : In turbis quæ eum se- quebantur erant montes, dæmones, aut in syna- es Matth. xvi, 19.

προφητῶν, φανερωθεῖσαν δὲ διὰ τῆς κατὰ σάρκα του Υἱοῦ θεοφανείας. Μαρτυρεῖται γὰρ τοῖς ἔργοις ἡ θεία φωνὴ, καὶ συνάπτεται τῷ λόγῳ τῆς ἐπαγγελίας ἡ έκβασις, καθώς φησιν ὁ Προφήτης, ὅτι Καθάπερ Τηκούσαμεν, οὕτω καὶ εἴδομεν. Φωνή, φησί, τοῦ ἀδελφιδοῦ μου, τοῦτό ἐστιν ὁ ἠκούσαμεν. Ἰδοὺ οὗτος ἥκει· τοῦτο τοῖς ὀφθαλμοῖς ἐδεξάμεθα. Πολυμερῶς καὶ πολυτρόπως πάλαι ὁ Θεὸς λαλήσας τοῖς πατράσιν ἡμῶν ἐν τοῖς προφήταις· αὕτη ἡ τῆς · φωνῆς ἀκοή · ἐπ' ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν ἐλάλησεν ἡμῖν ἐν Υἱῷ. Τουτέστι τὸ εἰρημένον, Ἰδοὺ οὗτος ἥκει ἐπιπηδῶν τοῖς ὄρεσι, καὶ κατὰ τῶν βουνῶν διαλλόμενος, προσφυῶς καὶ καταλλήλως τῇ τε δορ- κάδι κατά τινα ἴδιον λόγον, καὶ πάλιν τῷ νεβρῷ τῶν ~ ἐλάφων, καθ' ἑτέραν ἔννοιαν όμοιούμενος. Η δορκάς σημαίνει τὴν ὀξυωπίαν τοῦ τὸ πᾶν ἐπιβλέποντος. Β Φασὶ γὰρ τοῦτο τὸ ζῶον ὑπερφυῶς δερχόμενον, ἐκ τῆς ἐνεργείας ἔχειν τὸ ὄνομα. ᾿Αλλὰ μὴν ταὐτόν ἐστι τῷ θεάσασθαι τὸ δέρκεσθαι. Οὐκοῦν ὁ ἐφορῶν τὰ - πάντα καὶ ἐπιβλέπων, ἐκ τοῦ θεάσασθαι τὰ πάντα, Θεὸς τῶν πάντων επονομάζεται. Ἐπειδὴ τοίνυν Θεός ἐφανερώθη ἐν σαρκὶ ὁ ἐπὶ καθαιρέσει τῶν ἀντικειμέν νων δυνάμεων επιφανεὶς τῷ βίῳ, διὰ τοῦτο δορκάδι μὲν ὁμοιοῦται, ὁ ἐκ τῶν οὐρανῶν ἐπὶ τὴν γῆν ἐπιβλέ - ψας· νεβρῷ δὲ, τὰ ὄρη καὶ τοὺς βουνούς διαλαμβά- νων τοῖς ἄλματι· τουτέστιν, ὁ καταπατῶν τε καὶ καταλύων τὰ πονηρὰ τῆς τῶν δαιμόνων κακίας ὑψώ ματα. Ορη μὲν γὰρ λέγει, τὰ ἐν τῇ κραταιότητι αὐτοῦ ταρασσόμενα, ὥς φησιν ὁ Δαβίδ, Τὰ μετατι- θέμενα ἐν καρδίαις θαλασσῶν, καὶ τῷ συγγενεῖ τόπῳ τῆς ἀβύσσου καταδυόμενα. Περὶ ὧν πρὸς τοὺς μαθητὰς εἶπεν ὁ Κύριος, ὅτι Ἐὰν ἔχητε πί- στιν ὡς κόκκον σινάπεως, ἐρεῖτε τῷ ὄρει τούτῳ (δεικνὺς τῷ λόγῳ τὸ πονηρὸν ἐκεῖνο καὶ σεληναῖον – δαιμόνιον), ότι "Αρθητι καὶ βλήθητι εἰς τὴν θάλασ σαν. Ἐπειδὴ τοίνυν ἴδιον τῆς νεβρῶν ἐστι φύσεως τὸ ἀναλωτικὸν τῶν θηρίων, καὶ τὸ φυγαδεύειν τῷ ἄσθματι καὶ τῇ τοῦ χρωτὸς ἰδιότητι τὸ τῶν ὄφεων γένος· διὰ τοῦτο δορκάδι μὲν ὁ ἐφορῶν τὰ πάντα ὁμοίωται· νεβρῷ δὲ ἐλάφων, ὡς πατῶν τε καὶ ἀναλί σκων τὴν ἐναντίαν ἐνέργειαν, ἣν ή τροπική σημασία ὄρη καὶ βουνούς κατωνόμασε. δορκάς ἀπὸ τοῦ δέρκεσθαι, δέρκεσθαι θεᾶσθαι, ἀπὸ τοῦ θεᾶσθαι Γέγονε τοίνυν ἡ τοῦ νυμφίου φωνὴ ἡ διὰ τῶν προφητῶν ἐν οἷς ἐλάλησεν ὁ Θεός· καὶ μετὰ τὴν φωνὴν ἦλθεν ὁ Λόγος, ἐπιπηδῶν τοῖς ἀντικειμένοις ὄρεσι, καὶ τῶν βουνῶν καθαλλόμενος, πᾶσαν ἐκ τοῦ ἴσου τὴν ἀποστατικὴν δύναμιν ὑπίχνιον ἑαυτῷ ποιῶν, τήν τε ὑποδεεστέραν, καὶ τὴν προάγουσαν. Τοῦτο γὰρ τῶν βουνῶν ἡ πρὸς τὰ ὄρη διαστολή υπαινίττε- ται, ὅτι καὶ τὸ ἐξέχον ἐν τοῖς ἀντικειμένοις ὁμοίως τῷ ὑποβεβηκότι καθαιρεῖται, ἐν τῇ δυνάμει τε καὶ ἐξουσίᾳ πατούμενον. Ομοίως γὰρ καταπατεῖται ὁ λέων τε καὶ ὁ δράκων, τὰ ὑπερέχοντα, ὅ τε ὄφις καὶ ὁ σκορπίος, τὰ δοκοῦντα καταδεέστερα. Οἷόν τι λέγω Ἐν τοῖς ἀκολουθοῦσιν αὐτῷ ὄχλοις ὄρη, δαιμόνια, ή ” IN CANTICA CANTIC. HOMILIA V. A tam nobis Dei Verbi dispensationem, quæ per prophetas quidem prius fuit annuntiata, manifestata autem per Domini in carne apparitionem. Nam de voce divina testimonium ferunt opera, et verbo promissionis conjungitur eventus, sicut dicit Pro- pheta : Sicut audivimus, sic vidimus ". Vox pa- truelis mei, inquit, hoc est quod audivimus. Ecce hic venit hoc quod oculis accepimus. Multifariam multisque modis olim Deus loculus patribus no- stris in prophetis : hæc est auditio vocis : in no- vissimis diebus locutus est nobis in Filio 7. Hoc est id quod dictum est, Ecce hic venit saltans supra montes, et per colles transiliens : apposite ac con- venienter et capreæ ex propria aliqua ratione, et rursus hinnulo cervorum alio sensu assimilatus. Caprea significat visus acumen et perspicacitatem C ejus qui omnia respicit. Aiunt enim hoc animal egregie et mirandum in modum intuens, nomen babere ex operatione; enim dicitur, quod est videre. Atqui idem est quod quod significat idem quod videre et aspicere. Qui ergo omnia aspicit et intuetur, ex eo quod omnia intueatur, nempe nominatur Deus universorum. Quoniam ergo Deus in carne fuit manifestatus, qui ad adversarias de- lendas potestates in mundo apparuit, propterea as- similatur capreæ, ut qui e cœlis in terram aspexe- rit. Hinnulo autem cervorum, qui montes et colles saltibus comprehendit, hoc est, qui conculcat fran- gitque et evertit improbas villi dæmonum altitudi- nes. Nam montes quidem dicit eos qui conturban- tur in ejus fortitudine, ut dicit David, Qui transfe- runtur in cor maris, et qui in cognatum eis abyssi locum demerguntur 80. De quibus dixit Dominus suis discipulis Si habeatis fidem sicut granum si- napis, dicetis huic monti (hoc verbo ostendens illud improbum ac lunare damonium) : Extollitor et projicitor in mare ". Quoniam igitur est proprium naturæ hinnulorum cervorum, ut et belluas con- sumant, et alitu colorisque sui proprietate serpen- tes fugent, propterea capreæ quidem assimilatur qui omnia intuetur; hinnulo autem cervorum, ut qui conculcet et consumat adversariam operationem, quam tropica significatione nominavit montes et colles. D Hebr. 1, 2. Psal. xLv, 5. Psal. XLVII, 9. Fuit ergo vox sponsi per prophetas in quibus Deus est locutus et post vocem venit Verbum, saliens supra montes adversos, et in colles transiliens, ex æquo omnem quæ ab ipso defecit potestatem sibi reddens subjectam, tam quæ est superior, quam quæ est inferior et minor. Hoc enim subindicat collium a montibus differentia, quod id quod excellit inter adversarios, æque deleatur, et eadem virtute ac potestate conculcetur, atque id quod est inferius. Similiter enim conculcantur leo et draco, qui eminent, atque serpens et scorpius qui videntur inferiores. Exempli causa : In turbis quæ eum se- quebantur erant montes, dæmones, aut in syna- es Matth. xvi, 19.

προφητῶν, φανερωθεῖσαν δὲ διὰ τῆς κατὰ σάρκα του Υἱοῦ θεοφανείας. Μαρτυρεῖται γὰρ τοῖς ἔργοις ἡ θεία φωνὴ, καὶ συνάπτεται τῷ λόγῳ τῆς ἐπαγγελίας ἡ έκβασις, καθώς φησιν ὁ Προφήτης, ὅτι Καθάπερ Τηκούσαμεν, οὕτω καὶ εἴδομεν. Φωνή, φησί, τοῦ ἀδελφιδοῦ μου, τοῦτό ἐστιν ὁ ἠκούσαμεν. Ἰδοὺ οὗτος ἥκει· τοῦτο τοῖς ὀφθαλμοῖς ἐδεξάμεθα. Πολυμερῶς καὶ πολυτρόπως πάλαι ὁ Θεὸς λαλήσας τοῖς πατράσιν ἡμῶν ἐν τοῖς προφήταις· αὕτη ἡ τῆς · φωνῆς ἀκοή · ἐπ' ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν ἐλάλησεν ἡμῖν ἐν Υἱῷ. Τουτέστι τὸ εἰρημένον, Ἰδοὺ οὗτος ἥκει ἐπιπηδῶν τοῖς ὄρεσι, καὶ κατὰ τῶν βουνῶν διαλλόμενος, προσφυῶς καὶ καταλλήλως τῇ τε δορ- κάδι κατά τινα ἴδιον λόγον, καὶ πάλιν τῷ νεβρῷ τῶν ~ ἐλάφων, καθ' ἑτέραν ἔννοιαν όμοιούμενος. Η δορκάς σημαίνει τὴν ὀξυωπίαν τοῦ τὸ πᾶν ἐπιβλέποντος. Β Φασὶ γὰρ τοῦτο τὸ ζῶον ὑπερφυῶς δερχόμενον, ἐκ τῆς ἐνεργείας ἔχειν τὸ ὄνομα. ᾿Αλλὰ μὴν ταὐτόν ἐστι τῷ θεάσασθαι τὸ δέρκεσθαι. Οὐκοῦν ὁ ἐφορῶν τὰ - πάντα καὶ ἐπιβλέπων, ἐκ τοῦ θεάσασθαι τὰ πάντα, Θεὸς τῶν πάντων επονομάζεται. Ἐπειδὴ τοίνυν Θεός ἐφανερώθη ἐν σαρκὶ ὁ ἐπὶ καθαιρέσει τῶν ἀντικειμέν νων δυνάμεων επιφανεὶς τῷ βίῳ, διὰ τοῦτο δορκάδι μὲν ὁμοιοῦται, ὁ ἐκ τῶν οὐρανῶν ἐπὶ τὴν γῆν ἐπιβλέ - ψας· νεβρῷ δὲ, τὰ ὄρη καὶ τοὺς βουνούς διαλαμβά- νων τοῖς ἄλματι· τουτέστιν, ὁ καταπατῶν τε καὶ καταλύων τὰ πονηρὰ τῆς τῶν δαιμόνων κακίας ὑψώ ματα. Ορη μὲν γὰρ λέγει, τὰ ἐν τῇ κραταιότητι αὐτοῦ ταρασσόμενα, ὥς φησιν ὁ Δαβίδ, Τὰ μετατι- θέμενα ἐν καρδίαις θαλασσῶν, καὶ τῷ συγγενεῖ τόπῳ τῆς ἀβύσσου καταδυόμενα. Περὶ ὧν πρὸς τοὺς μαθητὰς εἶπεν ὁ Κύριος, ὅτι Ἐὰν ἔχητε πί- στιν ὡς κόκκον σινάπεως, ἐρεῖτε τῷ ὄρει τούτῳ (δεικνὺς τῷ λόγῳ τὸ πονηρὸν ἐκεῖνο καὶ σεληναῖον – δαιμόνιον), ότι "Αρθητι καὶ βλήθητι εἰς τὴν θάλασ σαν. Ἐπειδὴ τοίνυν ἴδιον τῆς νεβρῶν ἐστι φύσεως τὸ ἀναλωτικὸν τῶν θηρίων, καὶ τὸ φυγαδεύειν τῷ ἄσθματι καὶ τῇ τοῦ χρωτὸς ἰδιότητι τὸ τῶν ὄφεων γένος· διὰ τοῦτο δορκάδι μὲν ὁ ἐφορῶν τὰ πάντα ὁμοίωται· νεβρῷ δὲ ἐλάφων, ὡς πατῶν τε καὶ ἀναλί σκων τὴν ἐναντίαν ἐνέργειαν, ἣν ή τροπική σημασία ὄρη καὶ βουνούς κατωνόμασε. δορκάς ἀπὸ τοῦ δέρκεσθαι, δέρκεσθαι θεᾶσθαι, ἀπὸ τοῦ θεᾶσθαι Γέγονε τοίνυν ἡ τοῦ νυμφίου φωνὴ ἡ διὰ τῶν προφητῶν ἐν οἷς ἐλάλησεν ὁ Θεός· καὶ μετὰ τὴν φωνὴν ἦλθεν ὁ Λόγος, ἐπιπηδῶν τοῖς ἀντικειμένοις ὄρεσι, καὶ τῶν βουνῶν καθαλλόμενος, πᾶσαν ἐκ τοῦ ἴσου τὴν ἀποστατικὴν δύναμιν ὑπίχνιον ἑαυτῷ ποιῶν, τήν τε ὑποδεεστέραν, καὶ τὴν προάγουσαν. Τοῦτο γὰρ τῶν βουνῶν ἡ πρὸς τὰ ὄρη διαστολή υπαινίττε- ται, ὅτι καὶ τὸ ἐξέχον ἐν τοῖς ἀντικειμένοις ὁμοίως τῷ ὑποβεβηκότι καθαιρεῖται, ἐν τῇ δυνάμει τε καὶ ἐξουσίᾳ πατούμενον. Ομοίως γὰρ καταπατεῖται ὁ λέων τε καὶ ὁ δράκων, τὰ ὑπερέχοντα, ὅ τε ὄφις καὶ ὁ σκορπίος, τὰ δοκοῦντα καταδεέστερα. Οἷόν τι λέγω Ἐν τοῖς ἀκολουθοῦσιν αὐτῷ ὄχλοις ὄρη, δαιμόνια, ή ” IN CANTICA CANTIC. HOMILIA V. A tam nobis Dei Verbi dispensationem, quæ per prophetas quidem prius fuit annuntiata, manifestata autem per Domini in carne apparitionem. Nam de voce divina testimonium ferunt opera, et verbo promissionis conjungitur eventus, sicut dicit Pro- pheta : Sicut audivimus, sic vidimus ". Vox pa- truelis mei, inquit, hoc est quod audivimus. Ecce hic venit hoc quod oculis accepimus. Multifariam multisque modis olim Deus loculus patribus no- stris in prophetis : hæc est auditio vocis : in no- vissimis diebus locutus est nobis in Filio 7. Hoc est id quod dictum est, Ecce hic venit saltans supra montes, et per colles transiliens : apposite ac con- venienter et capreæ ex propria aliqua ratione, et rursus hinnulo cervorum alio sensu assimilatus. Caprea significat visus acumen et perspicacitatem C ejus qui omnia respicit. Aiunt enim hoc animal egregie et mirandum in modum intuens, nomen babere ex operatione; enim dicitur, quod est videre. Atqui idem est quod quod significat idem quod videre et aspicere. Qui ergo omnia aspicit et intuetur, ex eo quod omnia intueatur, nempe nominatur Deus universorum. Quoniam ergo Deus in carne fuit manifestatus, qui ad adversarias de- lendas potestates in mundo apparuit, propterea as- similatur capreæ, ut qui e cœlis in terram aspexe- rit. Hinnulo autem cervorum, qui montes et colles saltibus comprehendit, hoc est, qui conculcat fran- gitque et evertit improbas villi dæmonum altitudi- nes. Nam montes quidem dicit eos qui conturban- tur in ejus fortitudine, ut dicit David, Qui transfe- runtur in cor maris, et qui in cognatum eis abyssi locum demerguntur 80. De quibus dixit Dominus suis discipulis Si habeatis fidem sicut granum si- napis, dicetis huic monti (hoc verbo ostendens illud improbum ac lunare damonium) : Extollitor et projicitor in mare ". Quoniam igitur est proprium naturæ hinnulorum cervorum, ut et belluas con- sumant, et alitu colorisque sui proprietate serpen- tes fugent, propterea capreæ quidem assimilatur qui omnia intuetur; hinnulo autem cervorum, ut qui conculcet et consumat adversariam operationem, quam tropica significatione nominavit montes et colles. D Hebr. 1, 2. Psal. xLv, 5. Psal. XLVII, 9. Fuit ergo vox sponsi per prophetas in quibus Deus est locutus et post vocem venit Verbum, saliens supra montes adversos, et in colles transiliens, ex æquo omnem quæ ab ipso defecit potestatem sibi reddens subjectam, tam quæ est superior, quam quæ est inferior et minor. Hoc enim subindicat collium a montibus differentia, quod id quod excellit inter adversarios, æque deleatur, et eadem virtute ac potestate conculcetur, atque id quod est inferius. Similiter enim conculcantur leo et draco, qui eminent, atque serpens et scorpius qui videntur inferiores. Exempli causa : In turbis quæ eum se- quebantur erant montes, dæmones, aut in syna- es Matth. xvi, 19.

γάρ, φησίν, δαδελφιδός μου, και λέγει μοι· στα, ἐλθὲ, ἡ πλησίον μου, καλή μου, περιστερά μου. "Οτι ἰδοὺ ὁ χειμών παρῆλθεν, ὁ ὑετὸς ἀπῆλ- θεν, ἐπορεύθη ἑαυτῷ. Τὰ ἄνθη ὤφθη ἐν τῇ γῇ,[6] καιρὸς τῆς τομῆς ἔφθακε. Φωνὴ τῆς τρυγόνος ἠκούσθη ἐν τῇ γῇ ἡμῶν. Ἡ συκῆ ἐξήνεγκε τοὺς ὀλύνθους αὐτῆς. Αἱ ἄμπελοι ἡμῶν κυπρίζουσιν, ἔδωκαν ὀσμήν. Ὡς γλαφυρῶς ἡμῖν ὑπογράφει τὴν τοῦ ἔαρος χάριν ὁ πλάστης τοῦ ἔαρος, πρὸς ὅν φησιν από Δαβίδ, ὅτι θέρος καὶ ἔαρ, σὺ ἔπλασας αὐτά· λύει τὴν τοῦ χειμῶνος κατήφειαν, παρεληλυθέναι λέγων τὴν χειμερινὴν σκυθρωπότητα, καὶ τὴν τῶν ὑετῶν ἀηδίαν. Λειμῶνας δείκνυσι βρύοντας καὶ ὡραῖζομέ νους τοῖς ἄνθεσι. Τὰ δὲ ἄνθη ἐν ἀκμῇ εἶναι λέγει, καὶ πρὸς τομὴν ἐπιτηδείως ἔχειν, ὡς ἐς στεφάνου πλοκὴν, ἢ μύρων κατασκευὴν ἀναιρεῖσθαι πάντως τοὺς ἀνθολόγους· ἡδύνει δὲ τὸν καιρὸν ὁ λόγος, καὶ ταῖς τῶν ὀρνίθων ᾠδαῖς κατὰ τὰ ἄλση περιηχούμε- νον, τῆς ἡδείας τῶν τρυγόνων φωνῆς ταῖς ἀκοαῖς προσηχούσης. Συχῆν δὲ λέγει καὶ ἄμπελον, τὴν ἀπ' αὐτῶν γενησομένην τρυφήν, τοῖς φαινομένοις προοι· μιάζεσθαι· τὴν μὲν τοὺς ὀλύνθους ἐκφέρουσαν, τὴν δὲ τῷ ἄνθει κυπρίζουσαν, ὡς κατατρυφᾷν τῆς εὐωδίας τὴν ἔσφρησιν. Οὕτω μὲν οὖν ἀδρύνεται τῇ · ὑπογραφῇ τῆς ἐαρινής ώρας ὁ λόγος, τό τε σκυθρω πὸν ἀποβάλλων, καὶ τοῖς γλυκυτέροις ἐμφιλοχωρῶν διηγήμασι. Χρὴ δὲ, οἶμαι, μὴ παραμεἶναι τὴν διά- νοιαν τῇ τῶν γλαφυρῶν τούτων ὑπογραφῇ, ἀλλὰ δι' αὐτῶν ὁδηγηθῆναι πρὸς τὰ δηλούμενα διὰ τῶν λογίων · τούτων μυστήρια, ὥστε ἀνακαλυφθῆναι τὸν θησαυρὸν τῶν νοημάτων, τὸν ἐγκεκρυμμένον τοῖς βήμασι τι οὖν ἐστιν ὅ φαμεν ; Πεπήγει ποτὲ τῷ τῆς εἰδωλολα τρείας κρυμῷ τὸ ἀνθρώπινον, τῆς εὐκινήτου φύσεως τῶν ἀνθρώπων πρὸς τὴν τῶν ἀκινήτων σεβασμάτων φύσιν μεταβληθείσης. "Ομοιοι γάρ, φησί, γένοιντο οἱ ποιοῦντες αὐτὰ, καὶ πάντες οἱ πεποιθότες ἐπ' αὐτοῖς. Καὶ τὸ εἰκὸς ἐν τοῖς γενομένοις ἦν. Ωσπερ γὰρ οἱ τὴν ἀληθινὴν Θεότητα βλέποντες, ἐφ' ἑπι τῶν δέχονται τὰ τῆς θείας φύσεως ἰδιώματα· οὕτως ὁ τῇ ματαιότητι τῶν εἰδώλων προσανέχων, μετεστοι- χειοῦτο πρὸς τὸ βλεπόμενον, λίθος ἐξ ἀνθρώπου γινό- μενος. Ἐπειδὴ τοίνυν ἀπολιθωθεῖσα διὰ τῆς τῶν εἰδώλων λατρείας, ἀκίνητος ἦν πρὸς τὸ κρεῖττον ἡ φύσις, πεπηγυία τῷ τῆς εἰδωλολατρείας κρυμῷ, τούτου χάριν ἐπανατέλλει τῷ χαλεπῷ τούτῳ χειμῶνι ὁ τῆς δικαιοσύνης ἥλιος, καὶ ἔαρ ποιεῖ, τοῦ μεσημ Ερινοῦ πνεύματος, τοῦ τὴν τοιαύτην διαλύοντος πήξιν, ἅμα τῇ ἀνατολῇ τῶν ἀκτίνων ἐπιθάλποντος ἅπαν τὸ ὑποκείμενον· ἵνα διαθερμανθεὶς τῷ πνεύματι ὁ διὰ · τοῦ κρύους ἀπολιθωθεὶς ἄνθρωπος, καὶ ὑποθαλφθεὶς : τῇ ἀκτῖνι τοῦ Λόγου, πάλιν γένηται ὕδωρ ἀλλόμενον εἰς ζωὴν αἰώνιον. Πνεύσει γὰρ, φησὶ, τὸ πνεῦμα αὐτοῦ, καὶ ῥυήσεται ύδατα στρεφομένης τῆς πέτ τρας εἰς λίμνας ὑδάτων, καὶ τῆς ἀκροτόμου εἰς πηγὰς ὑδάτων. Οπερ γυμνότερον πρὸς τοὺς Ἰου δαίους ὁ Βαπτιστής ἀνεβόησε, λέγων τοὺς λίθους IN CANTICA CANTIC. HOMILIA V. 'Avd- A mihi : Surge, veni, propinqua mea, pulchra mea, cα- B D ss Psal. LxxIII, 17. Psal. cx111, 8. . lumba mea. Quoniam ecce hiems præteriit, imber abiit, et se recepit. Flores visi sunt in terra, tempus putationis advenit. Vox turturis audita est in terra nostra. Ficus protulit grossos suos. Viles forent, de- derunt odorem. O quam eleganter nobis describit veris amcnitatem Creator veris, cui dicit David : Astatem et ver, tu finxisti ea s. Solvit hiemis tristi- tiam, dicens transiisse bibernam mcstitiam, et im- brium molestiam. Ostendit prata scatentia et deco- rata floribus. Flores autem dicit esse in suo vigore, et jam esse tempestivos ad putandum perinde ac si plexum coronæ aut unguenti compositionein omnino tollant ii qui legunt flores. Tempus autem lætius reddit oratio, avium quoque cantibus in sil- vis resonantibus, suavi voce turturum sonante in auribus. Ficum autem dicit et vitem, quæ ex eis futuræ sunt delicias in iis quæ apparent exordiis : illam quidem grossos producentem, hanc autem edentem flores, ut ex bono odore voluptatem afſa- tim percipiat odoratus. Atque sic quidem luxuriat oratio in describendo verno tempore, et tristitiam repellens, et lubenter versans in jucundis narra- tionibus. Non oportet autem, ut arbitror, cogita- tionem permanere in bis luculentis descriptionibus, sed per eas deduci ad ea quæ per hac eloquia si- gnifcantur mysteria, ut aperiatur thesaurus in- telligentiarum, qui occultatur in verbis. Quid est ergo quod dicimus? Frigore idololatriæ aliquando concreverat genus humanum, mobili hominum na- tura conversa ad cultum rerum immobilium. Simi- les enim, inquit, fant, qui faciunt illa,et omnes qui confdunt in eis s. Consentaneum autem erat hæc ita fieri. Quomodo enim qui veram aspiciunt Divi- nitatem, in se accipiunt divinæ naturæ proprie- tates: ita qui simulacrorum attendebat vanitati, transformabatur in id quod aspiciebatur, lapis factus ex homine. Quoniam ergo quæ per cultum idolorum lapiduerat, ad id quod est melius erat immobilis natura, concreta frigore idololatris : ea de causa propter asperam hanc hiemem oritur sol justitia, et ver efficit, meridiano vento hanc sol- vente glaciem, simul cuni ortu radiorum fovente, quidquid est subjectum, ut spiritu excalefactus qui per gelu homo lapidiuerat, et fotus radio Verbi, rursus fiat aqua saliens in vitam æternam *. Flabit enim spiritus ejus, inquit, et fluent aquæ s, con- versa petra in lacus aquarum, et rupe in fon'es aquarum . Quod quidem apertius Judæis Baptista clamavit, dicens, lapides esse suscitandos, ut ferent filii patriarchæ Abrahæ " ei assimilati per virtu- tem. Hæc ergo a Verbo audit Ecclesia, per fene- stras propheticas et legales cancellos accipiens splendorem veritatis : cum consisteret doctrina paries typicus, lex, inquam, quæ faciebat un- bram futurorum bonorum, non autem ostendebat Psal. cxuli, 8. es Joan. 1V, 14. 8o Psal. CXLVII, 18. 1. Matth. III, 9.

γάρ, φησίν, δαδελφιδός μου, και λέγει μοι· στα, ἐλθὲ, ἡ πλησίον μου, καλή μου, περιστερά μου. "Οτι ἰδοὺ ὁ χειμών παρῆλθεν, ὁ ὑετὸς ἀπῆλ- θεν, ἐπορεύθη ἑαυτῷ. Τὰ ἄνθη ὤφθη ἐν τῇ γῇ,[6] καιρὸς τῆς τομῆς ἔφθακε. Φωνὴ τῆς τρυγόνος ἠκούσθη ἐν τῇ γῇ ἡμῶν. Ἡ συκῆ ἐξήνεγκε τοὺς ὀλύνθους αὐτῆς. Αἱ ἄμπελοι ἡμῶν κυπρίζουσιν, ἔδωκαν ὀσμήν. Ὡς γλαφυρῶς ἡμῖν ὑπογράφει τὴν τοῦ ἔαρος χάριν ὁ πλάστης τοῦ ἔαρος, πρὸς ὅν φησιν από Δαβίδ, ὅτι θέρος καὶ ἔαρ, σὺ ἔπλασας αὐτά· λύει τὴν τοῦ χειμῶνος κατήφειαν, παρεληλυθέναι λέγων τὴν χειμερινὴν σκυθρωπότητα, καὶ τὴν τῶν ὑετῶν ἀηδίαν. Λειμῶνας δείκνυσι βρύοντας καὶ ὡραῖζομέ νους τοῖς ἄνθεσι. Τὰ δὲ ἄνθη ἐν ἀκμῇ εἶναι λέγει, καὶ πρὸς τομὴν ἐπιτηδείως ἔχειν, ὡς ἐς στεφάνου πλοκὴν, ἢ μύρων κατασκευὴν ἀναιρεῖσθαι πάντως τοὺς ἀνθολόγους· ἡδύνει δὲ τὸν καιρὸν ὁ λόγος, καὶ ταῖς τῶν ὀρνίθων ᾠδαῖς κατὰ τὰ ἄλση περιηχούμε- νον, τῆς ἡδείας τῶν τρυγόνων φωνῆς ταῖς ἀκοαῖς προσηχούσης. Συχῆν δὲ λέγει καὶ ἄμπελον, τὴν ἀπ' αὐτῶν γενησομένην τρυφήν, τοῖς φαινομένοις προοι· μιάζεσθαι· τὴν μὲν τοὺς ὀλύνθους ἐκφέρουσαν, τὴν δὲ τῷ ἄνθει κυπρίζουσαν, ὡς κατατρυφᾷν τῆς εὐωδίας τὴν ἔσφρησιν. Οὕτω μὲν οὖν ἀδρύνεται τῇ · ὑπογραφῇ τῆς ἐαρινής ώρας ὁ λόγος, τό τε σκυθρω πὸν ἀποβάλλων, καὶ τοῖς γλυκυτέροις ἐμφιλοχωρῶν διηγήμασι. Χρὴ δὲ, οἶμαι, μὴ παραμεἶναι τὴν διά- νοιαν τῇ τῶν γλαφυρῶν τούτων ὑπογραφῇ, ἀλλὰ δι' αὐτῶν ὁδηγηθῆναι πρὸς τὰ δηλούμενα διὰ τῶν λογίων · τούτων μυστήρια, ὥστε ἀνακαλυφθῆναι τὸν θησαυρὸν τῶν νοημάτων, τὸν ἐγκεκρυμμένον τοῖς βήμασι τι οὖν ἐστιν ὅ φαμεν ; Πεπήγει ποτὲ τῷ τῆς εἰδωλολα τρείας κρυμῷ τὸ ἀνθρώπινον, τῆς εὐκινήτου φύσεως τῶν ἀνθρώπων πρὸς τὴν τῶν ἀκινήτων σεβασμάτων φύσιν μεταβληθείσης. "Ομοιοι γάρ, φησί, γένοιντο οἱ ποιοῦντες αὐτὰ, καὶ πάντες οἱ πεποιθότες ἐπ' αὐτοῖς. Καὶ τὸ εἰκὸς ἐν τοῖς γενομένοις ἦν. Ωσπερ γὰρ οἱ τὴν ἀληθινὴν Θεότητα βλέποντες, ἐφ' ἑπι τῶν δέχονται τὰ τῆς θείας φύσεως ἰδιώματα· οὕτως ὁ τῇ ματαιότητι τῶν εἰδώλων προσανέχων, μετεστοι- χειοῦτο πρὸς τὸ βλεπόμενον, λίθος ἐξ ἀνθρώπου γινό- μενος. Ἐπειδὴ τοίνυν ἀπολιθωθεῖσα διὰ τῆς τῶν εἰδώλων λατρείας, ἀκίνητος ἦν πρὸς τὸ κρεῖττον ἡ φύσις, πεπηγυία τῷ τῆς εἰδωλολατρείας κρυμῷ, τούτου χάριν ἐπανατέλλει τῷ χαλεπῷ τούτῳ χειμῶνι ὁ τῆς δικαιοσύνης ἥλιος, καὶ ἔαρ ποιεῖ, τοῦ μεσημ Ερινοῦ πνεύματος, τοῦ τὴν τοιαύτην διαλύοντος πήξιν, ἅμα τῇ ἀνατολῇ τῶν ἀκτίνων ἐπιθάλποντος ἅπαν τὸ ὑποκείμενον· ἵνα διαθερμανθεὶς τῷ πνεύματι ὁ διὰ · τοῦ κρύους ἀπολιθωθεὶς ἄνθρωπος, καὶ ὑποθαλφθεὶς : τῇ ἀκτῖνι τοῦ Λόγου, πάλιν γένηται ὕδωρ ἀλλόμενον εἰς ζωὴν αἰώνιον. Πνεύσει γὰρ, φησὶ, τὸ πνεῦμα αὐτοῦ, καὶ ῥυήσεται ύδατα στρεφομένης τῆς πέτ τρας εἰς λίμνας ὑδάτων, καὶ τῆς ἀκροτόμου εἰς πηγὰς ὑδάτων. Οπερ γυμνότερον πρὸς τοὺς Ἰου δαίους ὁ Βαπτιστής ἀνεβόησε, λέγων τοὺς λίθους IN CANTICA CANTIC. HOMILIA V. 'Avd- A mihi : Surge, veni, propinqua mea, pulchra mea, cα- B D ss Psal. LxxIII, 17. Psal. cx111, 8. . lumba mea. Quoniam ecce hiems præteriit, imber abiit, et se recepit. Flores visi sunt in terra, tempus putationis advenit. Vox turturis audita est in terra nostra. Ficus protulit grossos suos. Viles forent, de- derunt odorem. O quam eleganter nobis describit veris amcnitatem Creator veris, cui dicit David : Astatem et ver, tu finxisti ea s. Solvit hiemis tristi- tiam, dicens transiisse bibernam mcstitiam, et im- brium molestiam. Ostendit prata scatentia et deco- rata floribus. Flores autem dicit esse in suo vigore, et jam esse tempestivos ad putandum perinde ac si plexum coronæ aut unguenti compositionein omnino tollant ii qui legunt flores. Tempus autem lætius reddit oratio, avium quoque cantibus in sil- vis resonantibus, suavi voce turturum sonante in auribus. Ficum autem dicit et vitem, quæ ex eis futuræ sunt delicias in iis quæ apparent exordiis : illam quidem grossos producentem, hanc autem edentem flores, ut ex bono odore voluptatem afſa- tim percipiat odoratus. Atque sic quidem luxuriat oratio in describendo verno tempore, et tristitiam repellens, et lubenter versans in jucundis narra- tionibus. Non oportet autem, ut arbitror, cogita- tionem permanere in bis luculentis descriptionibus, sed per eas deduci ad ea quæ per hac eloquia si- gnifcantur mysteria, ut aperiatur thesaurus in- telligentiarum, qui occultatur in verbis. Quid est ergo quod dicimus? Frigore idololatriæ aliquando concreverat genus humanum, mobili hominum na- tura conversa ad cultum rerum immobilium. Simi- les enim, inquit, fant, qui faciunt illa,et omnes qui confdunt in eis s. Consentaneum autem erat hæc ita fieri. Quomodo enim qui veram aspiciunt Divi- nitatem, in se accipiunt divinæ naturæ proprie- tates: ita qui simulacrorum attendebat vanitati, transformabatur in id quod aspiciebatur, lapis factus ex homine. Quoniam ergo quæ per cultum idolorum lapiduerat, ad id quod est melius erat immobilis natura, concreta frigore idololatris : ea de causa propter asperam hanc hiemem oritur sol justitia, et ver efficit, meridiano vento hanc sol- vente glaciem, simul cuni ortu radiorum fovente, quidquid est subjectum, ut spiritu excalefactus qui per gelu homo lapidiuerat, et fotus radio Verbi, rursus fiat aqua saliens in vitam æternam *. Flabit enim spiritus ejus, inquit, et fluent aquæ s, con- versa petra in lacus aquarum, et rupe in fon'es aquarum . Quod quidem apertius Judæis Baptista clamavit, dicens, lapides esse suscitandos, ut ferent filii patriarchæ Abrahæ " ei assimilati per virtu- tem. Hæc ergo a Verbo audit Ecclesia, per fene- stras propheticas et legales cancellos accipiens splendorem veritatis : cum consisteret doctrina paries typicus, lex, inquam, quæ faciebat un- bram futurorum bonorum, non autem ostendebat Psal. cxuli, 8. es Joan. 1V, 14. 8o Psal. CXLVII, 18. 1. Matth. III, 9.

γάρ, φησίν, δαδελφιδός μου, και λέγει μοι· στα, ἐλθὲ, ἡ πλησίον μου, καλή μου, περιστερά μου. "Οτι ἰδοὺ ὁ χειμών παρῆλθεν, ὁ ὑετὸς ἀπῆλ- θεν, ἐπορεύθη ἑαυτῷ. Τὰ ἄνθη ὤφθη ἐν τῇ γῇ,[6] καιρὸς τῆς τομῆς ἔφθακε. Φωνὴ τῆς τρυγόνος ἠκούσθη ἐν τῇ γῇ ἡμῶν. Ἡ συκῆ ἐξήνεγκε τοὺς ὀλύνθους αὐτῆς. Αἱ ἄμπελοι ἡμῶν κυπρίζουσιν, ἔδωκαν ὀσμήν. Ὡς γλαφυρῶς ἡμῖν ὑπογράφει τὴν τοῦ ἔαρος χάριν ὁ πλάστης τοῦ ἔαρος, πρὸς ὅν φησιν από Δαβίδ, ὅτι θέρος καὶ ἔαρ, σὺ ἔπλασας αὐτά· λύει τὴν τοῦ χειμῶνος κατήφειαν, παρεληλυθέναι λέγων τὴν χειμερινὴν σκυθρωπότητα, καὶ τὴν τῶν ὑετῶν ἀηδίαν. Λειμῶνας δείκνυσι βρύοντας καὶ ὡραῖζομέ νους τοῖς ἄνθεσι. Τὰ δὲ ἄνθη ἐν ἀκμῇ εἶναι λέγει, καὶ πρὸς τομὴν ἐπιτηδείως ἔχειν, ὡς ἐς στεφάνου πλοκὴν, ἢ μύρων κατασκευὴν ἀναιρεῖσθαι πάντως τοὺς ἀνθολόγους· ἡδύνει δὲ τὸν καιρὸν ὁ λόγος, καὶ ταῖς τῶν ὀρνίθων ᾠδαῖς κατὰ τὰ ἄλση περιηχούμε- νον, τῆς ἡδείας τῶν τρυγόνων φωνῆς ταῖς ἀκοαῖς προσηχούσης. Συχῆν δὲ λέγει καὶ ἄμπελον, τὴν ἀπ' αὐτῶν γενησομένην τρυφήν, τοῖς φαινομένοις προοι· μιάζεσθαι· τὴν μὲν τοὺς ὀλύνθους ἐκφέρουσαν, τὴν δὲ τῷ ἄνθει κυπρίζουσαν, ὡς κατατρυφᾷν τῆς εὐωδίας τὴν ἔσφρησιν. Οὕτω μὲν οὖν ἀδρύνεται τῇ · ὑπογραφῇ τῆς ἐαρινής ώρας ὁ λόγος, τό τε σκυθρω πὸν ἀποβάλλων, καὶ τοῖς γλυκυτέροις ἐμφιλοχωρῶν διηγήμασι. Χρὴ δὲ, οἶμαι, μὴ παραμεἶναι τὴν διά- νοιαν τῇ τῶν γλαφυρῶν τούτων ὑπογραφῇ, ἀλλὰ δι' αὐτῶν ὁδηγηθῆναι πρὸς τὰ δηλούμενα διὰ τῶν λογίων · τούτων μυστήρια, ὥστε ἀνακαλυφθῆναι τὸν θησαυρὸν τῶν νοημάτων, τὸν ἐγκεκρυμμένον τοῖς βήμασι τι οὖν ἐστιν ὅ φαμεν ; Πεπήγει ποτὲ τῷ τῆς εἰδωλολα τρείας κρυμῷ τὸ ἀνθρώπινον, τῆς εὐκινήτου φύσεως τῶν ἀνθρώπων πρὸς τὴν τῶν ἀκινήτων σεβασμάτων φύσιν μεταβληθείσης. "Ομοιοι γάρ, φησί, γένοιντο οἱ ποιοῦντες αὐτὰ, καὶ πάντες οἱ πεποιθότες ἐπ' αὐτοῖς. Καὶ τὸ εἰκὸς ἐν τοῖς γενομένοις ἦν. Ωσπερ γὰρ οἱ τὴν ἀληθινὴν Θεότητα βλέποντες, ἐφ' ἑπι τῶν δέχονται τὰ τῆς θείας φύσεως ἰδιώματα· οὕτως ὁ τῇ ματαιότητι τῶν εἰδώλων προσανέχων, μετεστοι- χειοῦτο πρὸς τὸ βλεπόμενον, λίθος ἐξ ἀνθρώπου γινό- μενος. Ἐπειδὴ τοίνυν ἀπολιθωθεῖσα διὰ τῆς τῶν εἰδώλων λατρείας, ἀκίνητος ἦν πρὸς τὸ κρεῖττον ἡ φύσις, πεπηγυία τῷ τῆς εἰδωλολατρείας κρυμῷ, τούτου χάριν ἐπανατέλλει τῷ χαλεπῷ τούτῳ χειμῶνι ὁ τῆς δικαιοσύνης ἥλιος, καὶ ἔαρ ποιεῖ, τοῦ μεσημ Ερινοῦ πνεύματος, τοῦ τὴν τοιαύτην διαλύοντος πήξιν, ἅμα τῇ ἀνατολῇ τῶν ἀκτίνων ἐπιθάλποντος ἅπαν τὸ ὑποκείμενον· ἵνα διαθερμανθεὶς τῷ πνεύματι ὁ διὰ · τοῦ κρύους ἀπολιθωθεὶς ἄνθρωπος, καὶ ὑποθαλφθεὶς : τῇ ἀκτῖνι τοῦ Λόγου, πάλιν γένηται ὕδωρ ἀλλόμενον εἰς ζωὴν αἰώνιον. Πνεύσει γὰρ, φησὶ, τὸ πνεῦμα αὐτοῦ, καὶ ῥυήσεται ύδατα στρεφομένης τῆς πέτ τρας εἰς λίμνας ὑδάτων, καὶ τῆς ἀκροτόμου εἰς πηγὰς ὑδάτων. Οπερ γυμνότερον πρὸς τοὺς Ἰου δαίους ὁ Βαπτιστής ἀνεβόησε, λέγων τοὺς λίθους IN CANTICA CANTIC. HOMILIA V. 'Avd- A mihi : Surge, veni, propinqua mea, pulchra mea, cα- B D ss Psal. LxxIII, 17. Psal. cx111, 8. . lumba mea. Quoniam ecce hiems præteriit, imber abiit, et se recepit. Flores visi sunt in terra, tempus putationis advenit. Vox turturis audita est in terra nostra. Ficus protulit grossos suos. Viles forent, de- derunt odorem. O quam eleganter nobis describit veris amcnitatem Creator veris, cui dicit David : Astatem et ver, tu finxisti ea s. Solvit hiemis tristi- tiam, dicens transiisse bibernam mcstitiam, et im- brium molestiam. Ostendit prata scatentia et deco- rata floribus. Flores autem dicit esse in suo vigore, et jam esse tempestivos ad putandum perinde ac si plexum coronæ aut unguenti compositionein omnino tollant ii qui legunt flores. Tempus autem lætius reddit oratio, avium quoque cantibus in sil- vis resonantibus, suavi voce turturum sonante in auribus. Ficum autem dicit et vitem, quæ ex eis futuræ sunt delicias in iis quæ apparent exordiis : illam quidem grossos producentem, hanc autem edentem flores, ut ex bono odore voluptatem afſa- tim percipiat odoratus. Atque sic quidem luxuriat oratio in describendo verno tempore, et tristitiam repellens, et lubenter versans in jucundis narra- tionibus. Non oportet autem, ut arbitror, cogita- tionem permanere in bis luculentis descriptionibus, sed per eas deduci ad ea quæ per hac eloquia si- gnifcantur mysteria, ut aperiatur thesaurus in- telligentiarum, qui occultatur in verbis. Quid est ergo quod dicimus? Frigore idololatriæ aliquando concreverat genus humanum, mobili hominum na- tura conversa ad cultum rerum immobilium. Simi- les enim, inquit, fant, qui faciunt illa,et omnes qui confdunt in eis s. Consentaneum autem erat hæc ita fieri. Quomodo enim qui veram aspiciunt Divi- nitatem, in se accipiunt divinæ naturæ proprie- tates: ita qui simulacrorum attendebat vanitati, transformabatur in id quod aspiciebatur, lapis factus ex homine. Quoniam ergo quæ per cultum idolorum lapiduerat, ad id quod est melius erat immobilis natura, concreta frigore idololatris : ea de causa propter asperam hanc hiemem oritur sol justitia, et ver efficit, meridiano vento hanc sol- vente glaciem, simul cuni ortu radiorum fovente, quidquid est subjectum, ut spiritu excalefactus qui per gelu homo lapidiuerat, et fotus radio Verbi, rursus fiat aqua saliens in vitam æternam *. Flabit enim spiritus ejus, inquit, et fluent aquæ s, con- versa petra in lacus aquarum, et rupe in fon'es aquarum . Quod quidem apertius Judæis Baptista clamavit, dicens, lapides esse suscitandos, ut ferent filii patriarchæ Abrahæ " ei assimilati per virtu- tem. Hæc ergo a Verbo audit Ecclesia, per fene- stras propheticas et legales cancellos accipiens splendorem veritatis : cum consisteret doctrina paries typicus, lex, inquam, quæ faciebat un- bram futurorum bonorum, non autem ostendebat Psal. cxuli, 8. es Joan. 1V, 14. 8o Psal. CXLVII, 18. 1. Matth. III, 9.

γάρ, φησίν, δαδελφιδός μου, και λέγει μοι· στα, ἐλθὲ, ἡ πλησίον μου, καλή μου, περιστερά μου. "Οτι ἰδοὺ ὁ χειμών παρῆλθεν, ὁ ὑετὸς ἀπῆλ- θεν, ἐπορεύθη ἑαυτῷ. Τὰ ἄνθη ὤφθη ἐν τῇ γῇ,[6] καιρὸς τῆς τομῆς ἔφθακε. Φωνὴ τῆς τρυγόνος ἠκούσθη ἐν τῇ γῇ ἡμῶν. Ἡ συκῆ ἐξήνεγκε τοὺς ὀλύνθους αὐτῆς. Αἱ ἄμπελοι ἡμῶν κυπρίζουσιν, ἔδωκαν ὀσμήν. Ὡς γλαφυρῶς ἡμῖν ὑπογράφει τὴν τοῦ ἔαρος χάριν ὁ πλάστης τοῦ ἔαρος, πρὸς ὅν φησιν από Δαβίδ, ὅτι θέρος καὶ ἔαρ, σὺ ἔπλασας αὐτά· λύει τὴν τοῦ χειμῶνος κατήφειαν, παρεληλυθέναι λέγων τὴν χειμερινὴν σκυθρωπότητα, καὶ τὴν τῶν ὑετῶν ἀηδίαν. Λειμῶνας δείκνυσι βρύοντας καὶ ὡραῖζομέ νους τοῖς ἄνθεσι. Τὰ δὲ ἄνθη ἐν ἀκμῇ εἶναι λέγει, καὶ πρὸς τομὴν ἐπιτηδείως ἔχειν, ὡς ἐς στεφάνου πλοκὴν, ἢ μύρων κατασκευὴν ἀναιρεῖσθαι πάντως τοὺς ἀνθολόγους· ἡδύνει δὲ τὸν καιρὸν ὁ λόγος, καὶ ταῖς τῶν ὀρνίθων ᾠδαῖς κατὰ τὰ ἄλση περιηχούμε- νον, τῆς ἡδείας τῶν τρυγόνων φωνῆς ταῖς ἀκοαῖς προσηχούσης. Συχῆν δὲ λέγει καὶ ἄμπελον, τὴν ἀπ' αὐτῶν γενησομένην τρυφήν, τοῖς φαινομένοις προοι· μιάζεσθαι· τὴν μὲν τοὺς ὀλύνθους ἐκφέρουσαν, τὴν δὲ τῷ ἄνθει κυπρίζουσαν, ὡς κατατρυφᾷν τῆς εὐωδίας τὴν ἔσφρησιν. Οὕτω μὲν οὖν ἀδρύνεται τῇ · ὑπογραφῇ τῆς ἐαρινής ώρας ὁ λόγος, τό τε σκυθρω πὸν ἀποβάλλων, καὶ τοῖς γλυκυτέροις ἐμφιλοχωρῶν διηγήμασι. Χρὴ δὲ, οἶμαι, μὴ παραμεἶναι τὴν διά- νοιαν τῇ τῶν γλαφυρῶν τούτων ὑπογραφῇ, ἀλλὰ δι' αὐτῶν ὁδηγηθῆναι πρὸς τὰ δηλούμενα διὰ τῶν λογίων · τούτων μυστήρια, ὥστε ἀνακαλυφθῆναι τὸν θησαυρὸν τῶν νοημάτων, τὸν ἐγκεκρυμμένον τοῖς βήμασι τι οὖν ἐστιν ὅ φαμεν ; Πεπήγει ποτὲ τῷ τῆς εἰδωλολα τρείας κρυμῷ τὸ ἀνθρώπινον, τῆς εὐκινήτου φύσεως τῶν ἀνθρώπων πρὸς τὴν τῶν ἀκινήτων σεβασμάτων φύσιν μεταβληθείσης. "Ομοιοι γάρ, φησί, γένοιντο οἱ ποιοῦντες αὐτὰ, καὶ πάντες οἱ πεποιθότες ἐπ' αὐτοῖς. Καὶ τὸ εἰκὸς ἐν τοῖς γενομένοις ἦν. Ωσπερ γὰρ οἱ τὴν ἀληθινὴν Θεότητα βλέποντες, ἐφ' ἑπι τῶν δέχονται τὰ τῆς θείας φύσεως ἰδιώματα· οὕτως ὁ τῇ ματαιότητι τῶν εἰδώλων προσανέχων, μετεστοι- χειοῦτο πρὸς τὸ βλεπόμενον, λίθος ἐξ ἀνθρώπου γινό- μενος. Ἐπειδὴ τοίνυν ἀπολιθωθεῖσα διὰ τῆς τῶν εἰδώλων λατρείας, ἀκίνητος ἦν πρὸς τὸ κρεῖττον ἡ φύσις, πεπηγυία τῷ τῆς εἰδωλολατρείας κρυμῷ, τούτου χάριν ἐπανατέλλει τῷ χαλεπῷ τούτῳ χειμῶνι ὁ τῆς δικαιοσύνης ἥλιος, καὶ ἔαρ ποιεῖ, τοῦ μεσημ Ερινοῦ πνεύματος, τοῦ τὴν τοιαύτην διαλύοντος πήξιν, ἅμα τῇ ἀνατολῇ τῶν ἀκτίνων ἐπιθάλποντος ἅπαν τὸ ὑποκείμενον· ἵνα διαθερμανθεὶς τῷ πνεύματι ὁ διὰ · τοῦ κρύους ἀπολιθωθεὶς ἄνθρωπος, καὶ ὑποθαλφθεὶς : τῇ ἀκτῖνι τοῦ Λόγου, πάλιν γένηται ὕδωρ ἀλλόμενον εἰς ζωὴν αἰώνιον. Πνεύσει γὰρ, φησὶ, τὸ πνεῦμα αὐτοῦ, καὶ ῥυήσεται ύδατα στρεφομένης τῆς πέτ τρας εἰς λίμνας ὑδάτων, καὶ τῆς ἀκροτόμου εἰς πηγὰς ὑδάτων. Οπερ γυμνότερον πρὸς τοὺς Ἰου δαίους ὁ Βαπτιστής ἀνεβόησε, λέγων τοὺς λίθους IN CANTICA CANTIC. HOMILIA V. 'Avd- A mihi : Surge, veni, propinqua mea, pulchra mea, cα- B D ss Psal. LxxIII, 17. Psal. cx111, 8. . lumba mea. Quoniam ecce hiems præteriit, imber abiit, et se recepit. Flores visi sunt in terra, tempus putationis advenit. Vox turturis audita est in terra nostra. Ficus protulit grossos suos. Viles forent, de- derunt odorem. O quam eleganter nobis describit veris amcnitatem Creator veris, cui dicit David : Astatem et ver, tu finxisti ea s. Solvit hiemis tristi- tiam, dicens transiisse bibernam mcstitiam, et im- brium molestiam. Ostendit prata scatentia et deco- rata floribus. Flores autem dicit esse in suo vigore, et jam esse tempestivos ad putandum perinde ac si plexum coronæ aut unguenti compositionein omnino tollant ii qui legunt flores. Tempus autem lætius reddit oratio, avium quoque cantibus in sil- vis resonantibus, suavi voce turturum sonante in auribus. Ficum autem dicit et vitem, quæ ex eis futuræ sunt delicias in iis quæ apparent exordiis : illam quidem grossos producentem, hanc autem edentem flores, ut ex bono odore voluptatem afſa- tim percipiat odoratus. Atque sic quidem luxuriat oratio in describendo verno tempore, et tristitiam repellens, et lubenter versans in jucundis narra- tionibus. Non oportet autem, ut arbitror, cogita- tionem permanere in bis luculentis descriptionibus, sed per eas deduci ad ea quæ per hac eloquia si- gnifcantur mysteria, ut aperiatur thesaurus in- telligentiarum, qui occultatur in verbis. Quid est ergo quod dicimus? Frigore idololatriæ aliquando concreverat genus humanum, mobili hominum na- tura conversa ad cultum rerum immobilium. Simi- les enim, inquit, fant, qui faciunt illa,et omnes qui confdunt in eis s. Consentaneum autem erat hæc ita fieri. Quomodo enim qui veram aspiciunt Divi- nitatem, in se accipiunt divinæ naturæ proprie- tates: ita qui simulacrorum attendebat vanitati, transformabatur in id quod aspiciebatur, lapis factus ex homine. Quoniam ergo quæ per cultum idolorum lapiduerat, ad id quod est melius erat immobilis natura, concreta frigore idololatris : ea de causa propter asperam hanc hiemem oritur sol justitia, et ver efficit, meridiano vento hanc sol- vente glaciem, simul cuni ortu radiorum fovente, quidquid est subjectum, ut spiritu excalefactus qui per gelu homo lapidiuerat, et fotus radio Verbi, rursus fiat aqua saliens in vitam æternam *. Flabit enim spiritus ejus, inquit, et fluent aquæ s, con- versa petra in lacus aquarum, et rupe in fon'es aquarum . Quod quidem apertius Judæis Baptista clamavit, dicens, lapides esse suscitandos, ut ferent filii patriarchæ Abrahæ " ei assimilati per virtu- tem. Hæc ergo a Verbo audit Ecclesia, per fene- stras propheticas et legales cancellos accipiens splendorem veritatis : cum consisteret doctrina paries typicus, lex, inquam, quæ faciebat un- bram futurorum bonorum, non autem ostendebat Psal. cxuli, 8. es Joan. 1V, 14. 8o Psal. CXLVII, 18. 1. Matth. III, 9.

γάρ, φησίν, δαδελφιδός μου, και λέγει μοι· στα, ἐλθὲ, ἡ πλησίον μου, καλή μου, περιστερά μου. "Οτι ἰδοὺ ὁ χειμών παρῆλθεν, ὁ ὑετὸς ἀπῆλ- θεν, ἐπορεύθη ἑαυτῷ. Τὰ ἄνθη ὤφθη ἐν τῇ γῇ,[6] καιρὸς τῆς τομῆς ἔφθακε. Φωνὴ τῆς τρυγόνος ἠκούσθη ἐν τῇ γῇ ἡμῶν. Ἡ συκῆ ἐξήνεγκε τοὺς ὀλύνθους αὐτῆς. Αἱ ἄμπελοι ἡμῶν κυπρίζουσιν, ἔδωκαν ὀσμήν. Ὡς γλαφυρῶς ἡμῖν ὑπογράφει τὴν τοῦ ἔαρος χάριν ὁ πλάστης τοῦ ἔαρος, πρὸς ὅν φησιν από Δαβίδ, ὅτι θέρος καὶ ἔαρ, σὺ ἔπλασας αὐτά· λύει τὴν τοῦ χειμῶνος κατήφειαν, παρεληλυθέναι λέγων τὴν χειμερινὴν σκυθρωπότητα, καὶ τὴν τῶν ὑετῶν ἀηδίαν. Λειμῶνας δείκνυσι βρύοντας καὶ ὡραῖζομέ νους τοῖς ἄνθεσι. Τὰ δὲ ἄνθη ἐν ἀκμῇ εἶναι λέγει, καὶ πρὸς τομὴν ἐπιτηδείως ἔχειν, ὡς ἐς στεφάνου πλοκὴν, ἢ μύρων κατασκευὴν ἀναιρεῖσθαι πάντως τοὺς ἀνθολόγους· ἡδύνει δὲ τὸν καιρὸν ὁ λόγος, καὶ ταῖς τῶν ὀρνίθων ᾠδαῖς κατὰ τὰ ἄλση περιηχούμε- νον, τῆς ἡδείας τῶν τρυγόνων φωνῆς ταῖς ἀκοαῖς προσηχούσης. Συχῆν δὲ λέγει καὶ ἄμπελον, τὴν ἀπ' αὐτῶν γενησομένην τρυφήν, τοῖς φαινομένοις προοι· μιάζεσθαι· τὴν μὲν τοὺς ὀλύνθους ἐκφέρουσαν, τὴν δὲ τῷ ἄνθει κυπρίζουσαν, ὡς κατατρυφᾷν τῆς εὐωδίας τὴν ἔσφρησιν. Οὕτω μὲν οὖν ἀδρύνεται τῇ · ὑπογραφῇ τῆς ἐαρινής ώρας ὁ λόγος, τό τε σκυθρω πὸν ἀποβάλλων, καὶ τοῖς γλυκυτέροις ἐμφιλοχωρῶν διηγήμασι. Χρὴ δὲ, οἶμαι, μὴ παραμεἶναι τὴν διά- νοιαν τῇ τῶν γλαφυρῶν τούτων ὑπογραφῇ, ἀλλὰ δι' αὐτῶν ὁδηγηθῆναι πρὸς τὰ δηλούμενα διὰ τῶν λογίων · τούτων μυστήρια, ὥστε ἀνακαλυφθῆναι τὸν θησαυρὸν τῶν νοημάτων, τὸν ἐγκεκρυμμένον τοῖς βήμασι τι οὖν ἐστιν ὅ φαμεν ; Πεπήγει ποτὲ τῷ τῆς εἰδωλολα τρείας κρυμῷ τὸ ἀνθρώπινον, τῆς εὐκινήτου φύσεως τῶν ἀνθρώπων πρὸς τὴν τῶν ἀκινήτων σεβασμάτων φύσιν μεταβληθείσης. "Ομοιοι γάρ, φησί, γένοιντο οἱ ποιοῦντες αὐτὰ, καὶ πάντες οἱ πεποιθότες ἐπ' αὐτοῖς. Καὶ τὸ εἰκὸς ἐν τοῖς γενομένοις ἦν. Ωσπερ γὰρ οἱ τὴν ἀληθινὴν Θεότητα βλέποντες, ἐφ' ἑπι τῶν δέχονται τὰ τῆς θείας φύσεως ἰδιώματα· οὕτως ὁ τῇ ματαιότητι τῶν εἰδώλων προσανέχων, μετεστοι- χειοῦτο πρὸς τὸ βλεπόμενον, λίθος ἐξ ἀνθρώπου γινό- μενος. Ἐπειδὴ τοίνυν ἀπολιθωθεῖσα διὰ τῆς τῶν εἰδώλων λατρείας, ἀκίνητος ἦν πρὸς τὸ κρεῖττον ἡ φύσις, πεπηγυία τῷ τῆς εἰδωλολατρείας κρυμῷ, τούτου χάριν ἐπανατέλλει τῷ χαλεπῷ τούτῳ χειμῶνι ὁ τῆς δικαιοσύνης ἥλιος, καὶ ἔαρ ποιεῖ, τοῦ μεσημ Ερινοῦ πνεύματος, τοῦ τὴν τοιαύτην διαλύοντος πήξιν, ἅμα τῇ ἀνατολῇ τῶν ἀκτίνων ἐπιθάλποντος ἅπαν τὸ ὑποκείμενον· ἵνα διαθερμανθεὶς τῷ πνεύματι ὁ διὰ · τοῦ κρύους ἀπολιθωθεὶς ἄνθρωπος, καὶ ὑποθαλφθεὶς : τῇ ἀκτῖνι τοῦ Λόγου, πάλιν γένηται ὕδωρ ἀλλόμενον εἰς ζωὴν αἰώνιον. Πνεύσει γὰρ, φησὶ, τὸ πνεῦμα αὐτοῦ, καὶ ῥυήσεται ύδατα στρεφομένης τῆς πέτ τρας εἰς λίμνας ὑδάτων, καὶ τῆς ἀκροτόμου εἰς πηγὰς ὑδάτων. Οπερ γυμνότερον πρὸς τοὺς Ἰου δαίους ὁ Βαπτιστής ἀνεβόησε, λέγων τοὺς λίθους IN CANTICA CANTIC. HOMILIA V. 'Avd- A mihi : Surge, veni, propinqua mea, pulchra mea, cα- B D ss Psal. LxxIII, 17. Psal. cx111, 8. . lumba mea. Quoniam ecce hiems præteriit, imber abiit, et se recepit. Flores visi sunt in terra, tempus putationis advenit. Vox turturis audita est in terra nostra. Ficus protulit grossos suos. Viles forent, de- derunt odorem. O quam eleganter nobis describit veris amcnitatem Creator veris, cui dicit David : Astatem et ver, tu finxisti ea s. Solvit hiemis tristi- tiam, dicens transiisse bibernam mcstitiam, et im- brium molestiam. Ostendit prata scatentia et deco- rata floribus. Flores autem dicit esse in suo vigore, et jam esse tempestivos ad putandum perinde ac si plexum coronæ aut unguenti compositionein omnino tollant ii qui legunt flores. Tempus autem lætius reddit oratio, avium quoque cantibus in sil- vis resonantibus, suavi voce turturum sonante in auribus. Ficum autem dicit et vitem, quæ ex eis futuræ sunt delicias in iis quæ apparent exordiis : illam quidem grossos producentem, hanc autem edentem flores, ut ex bono odore voluptatem afſa- tim percipiat odoratus. Atque sic quidem luxuriat oratio in describendo verno tempore, et tristitiam repellens, et lubenter versans in jucundis narra- tionibus. Non oportet autem, ut arbitror, cogita- tionem permanere in bis luculentis descriptionibus, sed per eas deduci ad ea quæ per hac eloquia si- gnifcantur mysteria, ut aperiatur thesaurus in- telligentiarum, qui occultatur in verbis. Quid est ergo quod dicimus? Frigore idololatriæ aliquando concreverat genus humanum, mobili hominum na- tura conversa ad cultum rerum immobilium. Simi- les enim, inquit, fant, qui faciunt illa,et omnes qui confdunt in eis s. Consentaneum autem erat hæc ita fieri. Quomodo enim qui veram aspiciunt Divi- nitatem, in se accipiunt divinæ naturæ proprie- tates: ita qui simulacrorum attendebat vanitati, transformabatur in id quod aspiciebatur, lapis factus ex homine. Quoniam ergo quæ per cultum idolorum lapiduerat, ad id quod est melius erat immobilis natura, concreta frigore idololatris : ea de causa propter asperam hanc hiemem oritur sol justitia, et ver efficit, meridiano vento hanc sol- vente glaciem, simul cuni ortu radiorum fovente, quidquid est subjectum, ut spiritu excalefactus qui per gelu homo lapidiuerat, et fotus radio Verbi, rursus fiat aqua saliens in vitam æternam *. Flabit enim spiritus ejus, inquit, et fluent aquæ s, con- versa petra in lacus aquarum, et rupe in fon'es aquarum . Quod quidem apertius Judæis Baptista clamavit, dicens, lapides esse suscitandos, ut ferent filii patriarchæ Abrahæ " ei assimilati per virtu- tem. Hæc ergo a Verbo audit Ecclesia, per fene- stras propheticas et legales cancellos accipiens splendorem veritatis : cum consisteret doctrina paries typicus, lex, inquam, quæ faciebat un- bram futurorum bonorum, non autem ostendebat Psal. cxuli, 8. es Joan. 1V, 14. 8o Psal. CXLVII, 18. 1. Matth. III, 9.

τοῦτο τῷ φωτὶ προσεγγίσασα, φῶς γίνεται. Τῷ δὲ φωτὶ τὸ καλὸν τῆς περιστερᾶς εἶδος ἐνεικονίζεται, ἐκείνης λέγω τῆς περιστερᾶς, ἧς τὸ εἶδος τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος παρουσίαν ἐγνώρισεν. Οὕτω τοίνυν αὐτῇ προσφωνήσας ὁ λόγος, καὶ ὀνομάσας αὐτὴν, καλὴν μὲν διὰ τὸ πλησίον, περι- στερὰν δὲ διὰ τὸ κάλλος, καὶ τὰ ἐφεξῆς διεξέρχεται, οὐκέτι λέγων κρατεῖν τοῦ χειμῶνος τῶν ψυχῶν τὴν κατήφειαν. Οὐ γὰρ ἀντέχει πρὸς τὴν ἀκτῖνα τὸ κρύος. Ιδού, φησίν, ὁ χειμών παρῆλθεν, ὁ ὑετὸς ἀπῆλθεν, ἐπορεύθη ἑαυτῷ. Πολυώνυμον ποιεῖ τὸ κακὸν, κατὰ τὰς διαφορὰς τῶν ἐνεργημάτων όνομα ζόμενον. Ὁ αὐτὸς γὰρ καὶ χειμών, καὶ ὑετὸς, καὶ σταγόνες, καθ᾽ ἕκαστον τῶν ὀνομάτων πειρασμού τινος κατὰ τὸ ἰδιάζον σημαινομένου. Ἐν γὰρ τῷ χειμῶνι, τὰ τεθηλότα μαραίνεται, τὸ ἐπὶ τῶν δένδρων & κάλλος, ὅ διὰ τῶν φύλλων φυσικῶς ὡραίζεται, ἀπορ ῥεῖ τῶν κλάδων, καὶ τῇ γῇ καταμίγνυται. Σιγᾷ τῶν μουσικῶν ὀρνίθων ἡ μελωδία, φεύγει ἡ ἀηδών, ναρκᾷ ἡ χελιδών, ἀποξενοῦται τῆς καλιᾶς ἡ τρυγών· μια μεῖται πάντα τὴν τοῦ θανάτου κατήφειαν, νεκροῦται ὁ βλαστός, ἀποθνήσκει ἡ πόα. Καὶ ὥσπερ ὀστέα τῶν σαρχῶν κεχωρισμένα, οὕτως οἱ κλάδοι τῶν φύλλων γυμνωθέντες, είδεχθὲς θέαμα γίνονται, ἀντὶ τῆς προσούσης αὐτοῖς ἐκ τῶν βλαστῶν ἀγλαΐας. Τί δ' ἂν τις λέγοι τὰ κατὰ θάλασσαν πάθη, τὰ διὰ τοῦ χει- μῶνος γινόμενα; Πῶς ἐκ βυθῶν ἀναστρεφομένη καὶ διοιδαίνουσα σκοπέλους καὶ ὄρη μιμεῖται, πρὸς τὸ ὄρθιον σχῆμα κορυφουμένη τῷ ὕδατι; Πῶς ἐφορμα καθάπερ πολεμία τῇ γῇ, ὑπὲρ τὰς μονὰς ἑαυτὴν ἐπεκβάλλουσα, καὶ ταῖς ἐπαλλήλοις τῶν κυμάτων πληγαῖς οἷόν τισι μηχανημάτων προσβολαῖς αὐτὴν κατασείουσα. Αλλά μοι νόει τὰ τοῦ χειμῶνος πάθη, ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα πάντα μεταλαμβάνων εἰς τρο πικὴν σημασίαν. Τί ἐστιν ἐν χειμῶνι τὸ ἀπανθοῦν τε καὶ μαραινόμενον; Τί τὸ εἰς γῆν ἐκ τῶν ἀκρεμόνων ἀναλυόμενον; Τίς ἡ σιωπῶσα τῶν ᾠδικῶν ὀρνίθων φωνή; Τίς ἡ θάλασσα ἡ ἐπωρυομένη τοῖς ὕδασι ; Τι ἐπὶ τούτοις ὁ ὑετός; Τίνες τοῦ ὑετοῦ αἱ σταγόνες ; Πῶς ἑαυτῷ πορεύεται ὁ ὑετός ; Διά τούτου γὰρ τὸ ἔμψυχόν τε καὶ προαιρετικὸν τοῦ τοιούτου χειμῶνος ὑποσημαίνει τὸ αἴνιγμα. Τάχα γὰρ κἂν μὴ 'καθ᾽ ἕκαστον διασαφήσῃ ὁ λό γος, πρόδηλός ἐστι τῷ ἀκούσαντι ἡ ἑκάστου τούτων ἐμφαινομένη διάνοια· πῶς ἐτεθήλει τὸ καταρχὰς ἡ ἀνθρωπίνη φύσις, ἕως ἐν τῷ παραδείσῳ ἦν, τῷ τῆς πηγῆς ἐκείνης ὕδατι πιαινομένη καὶ θάλλουσα, ὅτε ἦν ἀντὶ φύλλων ὁ τῆς ἀθανασίας βλαστός, ὡραΐζων τὴν φύσιν· ἀλλὰ τοῦ χειμῶνος τῆς παρακοῆς τὴν ῥίζαν ἀποξηράναντος, ἀπετινάχθη τὸ ἄνθος, καὶ εἰς γῆν ἀνελύθη, καὶ ἐγυμνώθη τοῦ κάλλους τῆς ἀθανασίας ὁ ἄνθρωπος, καὶ ἡ τῶν ἀρετῶν πόα κατα εξηράνθη, τῆς πρὸς τὸν Θεὸν ἀγάπης διὰ τὸ πλη- θυνθῆναι τὴν ἀνομίαν καταψυχούσης, ὅθεν τὰ ποι- κίλα πάθη τοῖς ἀντικειμένοις πνεύμασιν ἐν ἡμῖν ἐκορυφώθη, δι' ὧν τὰ πονηρὰ τῆς ψυχῆς ναυάγια γίνεται. 'Αλλ' ἐλθόντος τοῦ τὸ ἔαρ τῶν ψυχῶν ἡμῶν ἐμποιήσαντος, ὅς, τοῦ πονηροῦ ἀνέμου τὴν θάλασσάν IN CANTICA CANTIC. HOMILIA V. A colunbæ, cujus species signifcavit adventum sancti Spiritus. Cum ergo sic eam allocuta esset oratio, et ipsam quidem nominasset pulchram propter propinqui- tatem, columbam autem propter pulchritudinem persequitur id quod deinceps sequitur, dicens non amplius dominari hiemis animarum tristitiam. Ne- que enim frigus resistit radio. Ecce enim, inquit, hiems præteriit, imber abiit et se recepit. Malo multa tribuit nomina, ut quod nominetur ex differentiis operationum. Idem enim et hiems et imber et stillæ, et convenienter unicuique nomini tentatione aliqua ex proprietate significata, dicitur hiems. propter B multiplicem malorum significationem. Nam hieme et quæ germinarant marcescunt, et arborum pul- chritudo, quæ naturaliter suam venustatem ac de- corem accepit a foliis, excidit a foliis et miscetur terræ; musicarum avium silet concentus: fugit luscinia, torpet hirundo, a nido peregrinatur uir- tur;imitantur omnia tristitiam mortis, interit ger- men, moritur herba: et quo modo ossa separata a carnibus, ita rami nudati foliis deforme evadunt spectaculum, pro specie ac decore qui eis aderat es germinibus. Quid.autem commemorare attinet ea quæ in mari hieme accidunt, quemadmodum ab imo eversum et tumefactum scopulos imitatur et montes, in rectam figuram instar verticis aqua fastigiala ? quemadmodum in terram irruit, non recus atque hostis erumpens ultra tines suæ habi- tationis, et frequentium undarum ictibus, tanquam aliquibus machinarum insultibus, ipsam quatiens? Sed has et quæ sunt hujusmodi hiemis affectiones omnes mihi mente versa ad tropicam deducens si- gnificationem. Quid sit quod hieme deflorescit et marcescit? Quid sit quod in terram ex ramis resol- vitur? Quænam sit vox quæ silet canorarum avium ? quodnam sit mare quod rugit fluctibus? Quisnam deinde sit imber ? Quæ sint inbris stilla ? Quemad- modum imber abeat et se recipiat? Per hoc enim, id quod est animatum et libero arbitrio præditum, tacite significat ænigma hujus hiemis. @ C D Forte enim etsi singula non explicarit oratio, auditori erit manifesta sententia quæ se ostendit in unoquoque eorum : quemadmodum in initio htt mana germinavit natura, quandiu fuit in paradiso, aqua illius fontis irrigata et germinans : quando erat pro foliis germen immortalitatis, naturam de- corans; sed cum hiems inobedientia radicem ex- siccasset, flos in terram excussus est, dissolutus, et nudatus fuit homo a pulchritudine immortali- tatis, et exsiccata fuit herba virtutum, refrigerata in Deum charitate, propterea quod abundasset iniquitas, unde variæ affectiones adversis flatibus in nobis sunt in altum excitats, per quas funt mala animæ naufragia. Sed cum venisset qui ver in nostris animis indidit ac procreavit, qui, cum malus ventus mare aliquando excitasset et ventos

τοῦτο τῷ φωτὶ προσεγγίσασα, φῶς γίνεται. Τῷ δὲ φωτὶ τὸ καλὸν τῆς περιστερᾶς εἶδος ἐνεικονίζεται, ἐκείνης λέγω τῆς περιστερᾶς, ἧς τὸ εἶδος τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος παρουσίαν ἐγνώρισεν. Οὕτω τοίνυν αὐτῇ προσφωνήσας ὁ λόγος, καὶ ὀνομάσας αὐτὴν, καλὴν μὲν διὰ τὸ πλησίον, περι- στερὰν δὲ διὰ τὸ κάλλος, καὶ τὰ ἐφεξῆς διεξέρχεται, οὐκέτι λέγων κρατεῖν τοῦ χειμῶνος τῶν ψυχῶν τὴν κατήφειαν. Οὐ γὰρ ἀντέχει πρὸς τὴν ἀκτῖνα τὸ κρύος. Ιδού, φησίν, ὁ χειμών παρῆλθεν, ὁ ὑετὸς ἀπῆλθεν, ἐπορεύθη ἑαυτῷ. Πολυώνυμον ποιεῖ τὸ κακὸν, κατὰ τὰς διαφορὰς τῶν ἐνεργημάτων όνομα ζόμενον. Ὁ αὐτὸς γὰρ καὶ χειμών, καὶ ὑετὸς, καὶ σταγόνες, καθ᾽ ἕκαστον τῶν ὀνομάτων πειρασμού τινος κατὰ τὸ ἰδιάζον σημαινομένου. Ἐν γὰρ τῷ χειμῶνι, τὰ τεθηλότα μαραίνεται, τὸ ἐπὶ τῶν δένδρων & κάλλος, ὅ διὰ τῶν φύλλων φυσικῶς ὡραίζεται, ἀπορ ῥεῖ τῶν κλάδων, καὶ τῇ γῇ καταμίγνυται. Σιγᾷ τῶν μουσικῶν ὀρνίθων ἡ μελωδία, φεύγει ἡ ἀηδών, ναρκᾷ ἡ χελιδών, ἀποξενοῦται τῆς καλιᾶς ἡ τρυγών· μια μεῖται πάντα τὴν τοῦ θανάτου κατήφειαν, νεκροῦται ὁ βλαστός, ἀποθνήσκει ἡ πόα. Καὶ ὥσπερ ὀστέα τῶν σαρχῶν κεχωρισμένα, οὕτως οἱ κλάδοι τῶν φύλλων γυμνωθέντες, είδεχθὲς θέαμα γίνονται, ἀντὶ τῆς προσούσης αὐτοῖς ἐκ τῶν βλαστῶν ἀγλαΐας. Τί δ' ἂν τις λέγοι τὰ κατὰ θάλασσαν πάθη, τὰ διὰ τοῦ χει- μῶνος γινόμενα; Πῶς ἐκ βυθῶν ἀναστρεφομένη καὶ διοιδαίνουσα σκοπέλους καὶ ὄρη μιμεῖται, πρὸς τὸ ὄρθιον σχῆμα κορυφουμένη τῷ ὕδατι; Πῶς ἐφορμα καθάπερ πολεμία τῇ γῇ, ὑπὲρ τὰς μονὰς ἑαυτὴν ἐπεκβάλλουσα, καὶ ταῖς ἐπαλλήλοις τῶν κυμάτων πληγαῖς οἷόν τισι μηχανημάτων προσβολαῖς αὐτὴν κατασείουσα. Αλλά μοι νόει τὰ τοῦ χειμῶνος πάθη, ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα πάντα μεταλαμβάνων εἰς τρο πικὴν σημασίαν. Τί ἐστιν ἐν χειμῶνι τὸ ἀπανθοῦν τε καὶ μαραινόμενον; Τί τὸ εἰς γῆν ἐκ τῶν ἀκρεμόνων ἀναλυόμενον; Τίς ἡ σιωπῶσα τῶν ᾠδικῶν ὀρνίθων φωνή; Τίς ἡ θάλασσα ἡ ἐπωρυομένη τοῖς ὕδασι ; Τι ἐπὶ τούτοις ὁ ὑετός; Τίνες τοῦ ὑετοῦ αἱ σταγόνες ; Πῶς ἑαυτῷ πορεύεται ὁ ὑετός ; Διά τούτου γὰρ τὸ ἔμψυχόν τε καὶ προαιρετικὸν τοῦ τοιούτου χειμῶνος ὑποσημαίνει τὸ αἴνιγμα. Τάχα γὰρ κἂν μὴ 'καθ᾽ ἕκαστον διασαφήσῃ ὁ λό γος, πρόδηλός ἐστι τῷ ἀκούσαντι ἡ ἑκάστου τούτων ἐμφαινομένη διάνοια· πῶς ἐτεθήλει τὸ καταρχὰς ἡ ἀνθρωπίνη φύσις, ἕως ἐν τῷ παραδείσῳ ἦν, τῷ τῆς πηγῆς ἐκείνης ὕδατι πιαινομένη καὶ θάλλουσα, ὅτε ἦν ἀντὶ φύλλων ὁ τῆς ἀθανασίας βλαστός, ὡραΐζων τὴν φύσιν· ἀλλὰ τοῦ χειμῶνος τῆς παρακοῆς τὴν ῥίζαν ἀποξηράναντος, ἀπετινάχθη τὸ ἄνθος, καὶ εἰς γῆν ἀνελύθη, καὶ ἐγυμνώθη τοῦ κάλλους τῆς ἀθανασίας ὁ ἄνθρωπος, καὶ ἡ τῶν ἀρετῶν πόα κατα εξηράνθη, τῆς πρὸς τὸν Θεὸν ἀγάπης διὰ τὸ πλη- θυνθῆναι τὴν ἀνομίαν καταψυχούσης, ὅθεν τὰ ποι- κίλα πάθη τοῖς ἀντικειμένοις πνεύμασιν ἐν ἡμῖν ἐκορυφώθη, δι' ὧν τὰ πονηρὰ τῆς ψυχῆς ναυάγια γίνεται. 'Αλλ' ἐλθόντος τοῦ τὸ ἔαρ τῶν ψυχῶν ἡμῶν ἐμποιήσαντος, ὅς, τοῦ πονηροῦ ἀνέμου τὴν θάλασσάν IN CANTICA CANTIC. HOMILIA V. A colunbæ, cujus species signifcavit adventum sancti Spiritus. Cum ergo sic eam allocuta esset oratio, et ipsam quidem nominasset pulchram propter propinqui- tatem, columbam autem propter pulchritudinem persequitur id quod deinceps sequitur, dicens non amplius dominari hiemis animarum tristitiam. Ne- que enim frigus resistit radio. Ecce enim, inquit, hiems præteriit, imber abiit et se recepit. Malo multa tribuit nomina, ut quod nominetur ex differentiis operationum. Idem enim et hiems et imber et stillæ, et convenienter unicuique nomini tentatione aliqua ex proprietate significata, dicitur hiems. propter B multiplicem malorum significationem. Nam hieme et quæ germinarant marcescunt, et arborum pul- chritudo, quæ naturaliter suam venustatem ac de- corem accepit a foliis, excidit a foliis et miscetur terræ; musicarum avium silet concentus: fugit luscinia, torpet hirundo, a nido peregrinatur uir- tur;imitantur omnia tristitiam mortis, interit ger- men, moritur herba: et quo modo ossa separata a carnibus, ita rami nudati foliis deforme evadunt spectaculum, pro specie ac decore qui eis aderat es germinibus. Quid.autem commemorare attinet ea quæ in mari hieme accidunt, quemadmodum ab imo eversum et tumefactum scopulos imitatur et montes, in rectam figuram instar verticis aqua fastigiala ? quemadmodum in terram irruit, non recus atque hostis erumpens ultra tines suæ habi- tationis, et frequentium undarum ictibus, tanquam aliquibus machinarum insultibus, ipsam quatiens? Sed has et quæ sunt hujusmodi hiemis affectiones omnes mihi mente versa ad tropicam deducens si- gnificationem. Quid sit quod hieme deflorescit et marcescit? Quid sit quod in terram ex ramis resol- vitur? Quænam sit vox quæ silet canorarum avium ? quodnam sit mare quod rugit fluctibus? Quisnam deinde sit imber ? Quæ sint inbris stilla ? Quemad- modum imber abeat et se recipiat? Per hoc enim, id quod est animatum et libero arbitrio præditum, tacite significat ænigma hujus hiemis. @ C D Forte enim etsi singula non explicarit oratio, auditori erit manifesta sententia quæ se ostendit in unoquoque eorum : quemadmodum in initio htt mana germinavit natura, quandiu fuit in paradiso, aqua illius fontis irrigata et germinans : quando erat pro foliis germen immortalitatis, naturam de- corans; sed cum hiems inobedientia radicem ex- siccasset, flos in terram excussus est, dissolutus, et nudatus fuit homo a pulchritudine immortali- tatis, et exsiccata fuit herba virtutum, refrigerata in Deum charitate, propterea quod abundasset iniquitas, unde variæ affectiones adversis flatibus in nobis sunt in altum excitats, per quas funt mala animæ naufragia. Sed cum venisset qui ver in nostris animis indidit ac procreavit, qui, cum malus ventus mare aliquando excitasset et ventos

τοῦτο τῷ φωτὶ προσεγγίσασα, φῶς γίνεται. Τῷ δὲ φωτὶ τὸ καλὸν τῆς περιστερᾶς εἶδος ἐνεικονίζεται, ἐκείνης λέγω τῆς περιστερᾶς, ἧς τὸ εἶδος τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος παρουσίαν ἐγνώρισεν. Οὕτω τοίνυν αὐτῇ προσφωνήσας ὁ λόγος, καὶ ὀνομάσας αὐτὴν, καλὴν μὲν διὰ τὸ πλησίον, περι- στερὰν δὲ διὰ τὸ κάλλος, καὶ τὰ ἐφεξῆς διεξέρχεται, οὐκέτι λέγων κρατεῖν τοῦ χειμῶνος τῶν ψυχῶν τὴν κατήφειαν. Οὐ γὰρ ἀντέχει πρὸς τὴν ἀκτῖνα τὸ κρύος. Ιδού, φησίν, ὁ χειμών παρῆλθεν, ὁ ὑετὸς ἀπῆλθεν, ἐπορεύθη ἑαυτῷ. Πολυώνυμον ποιεῖ τὸ κακὸν, κατὰ τὰς διαφορὰς τῶν ἐνεργημάτων όνομα ζόμενον. Ὁ αὐτὸς γὰρ καὶ χειμών, καὶ ὑετὸς, καὶ σταγόνες, καθ᾽ ἕκαστον τῶν ὀνομάτων πειρασμού τινος κατὰ τὸ ἰδιάζον σημαινομένου. Ἐν γὰρ τῷ χειμῶνι, τὰ τεθηλότα μαραίνεται, τὸ ἐπὶ τῶν δένδρων & κάλλος, ὅ διὰ τῶν φύλλων φυσικῶς ὡραίζεται, ἀπορ ῥεῖ τῶν κλάδων, καὶ τῇ γῇ καταμίγνυται. Σιγᾷ τῶν μουσικῶν ὀρνίθων ἡ μελωδία, φεύγει ἡ ἀηδών, ναρκᾷ ἡ χελιδών, ἀποξενοῦται τῆς καλιᾶς ἡ τρυγών· μια μεῖται πάντα τὴν τοῦ θανάτου κατήφειαν, νεκροῦται ὁ βλαστός, ἀποθνήσκει ἡ πόα. Καὶ ὥσπερ ὀστέα τῶν σαρχῶν κεχωρισμένα, οὕτως οἱ κλάδοι τῶν φύλλων γυμνωθέντες, είδεχθὲς θέαμα γίνονται, ἀντὶ τῆς προσούσης αὐτοῖς ἐκ τῶν βλαστῶν ἀγλαΐας. Τί δ' ἂν τις λέγοι τὰ κατὰ θάλασσαν πάθη, τὰ διὰ τοῦ χει- μῶνος γινόμενα; Πῶς ἐκ βυθῶν ἀναστρεφομένη καὶ διοιδαίνουσα σκοπέλους καὶ ὄρη μιμεῖται, πρὸς τὸ ὄρθιον σχῆμα κορυφουμένη τῷ ὕδατι; Πῶς ἐφορμα καθάπερ πολεμία τῇ γῇ, ὑπὲρ τὰς μονὰς ἑαυτὴν ἐπεκβάλλουσα, καὶ ταῖς ἐπαλλήλοις τῶν κυμάτων πληγαῖς οἷόν τισι μηχανημάτων προσβολαῖς αὐτὴν κατασείουσα. Αλλά μοι νόει τὰ τοῦ χειμῶνος πάθη, ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα πάντα μεταλαμβάνων εἰς τρο πικὴν σημασίαν. Τί ἐστιν ἐν χειμῶνι τὸ ἀπανθοῦν τε καὶ μαραινόμενον; Τί τὸ εἰς γῆν ἐκ τῶν ἀκρεμόνων ἀναλυόμενον; Τίς ἡ σιωπῶσα τῶν ᾠδικῶν ὀρνίθων φωνή; Τίς ἡ θάλασσα ἡ ἐπωρυομένη τοῖς ὕδασι ; Τι ἐπὶ τούτοις ὁ ὑετός; Τίνες τοῦ ὑετοῦ αἱ σταγόνες ; Πῶς ἑαυτῷ πορεύεται ὁ ὑετός ; Διά τούτου γὰρ τὸ ἔμψυχόν τε καὶ προαιρετικὸν τοῦ τοιούτου χειμῶνος ὑποσημαίνει τὸ αἴνιγμα. Τάχα γὰρ κἂν μὴ 'καθ᾽ ἕκαστον διασαφήσῃ ὁ λό γος, πρόδηλός ἐστι τῷ ἀκούσαντι ἡ ἑκάστου τούτων ἐμφαινομένη διάνοια· πῶς ἐτεθήλει τὸ καταρχὰς ἡ ἀνθρωπίνη φύσις, ἕως ἐν τῷ παραδείσῳ ἦν, τῷ τῆς πηγῆς ἐκείνης ὕδατι πιαινομένη καὶ θάλλουσα, ὅτε ἦν ἀντὶ φύλλων ὁ τῆς ἀθανασίας βλαστός, ὡραΐζων τὴν φύσιν· ἀλλὰ τοῦ χειμῶνος τῆς παρακοῆς τὴν ῥίζαν ἀποξηράναντος, ἀπετινάχθη τὸ ἄνθος, καὶ εἰς γῆν ἀνελύθη, καὶ ἐγυμνώθη τοῦ κάλλους τῆς ἀθανασίας ὁ ἄνθρωπος, καὶ ἡ τῶν ἀρετῶν πόα κατα εξηράνθη, τῆς πρὸς τὸν Θεὸν ἀγάπης διὰ τὸ πλη- θυνθῆναι τὴν ἀνομίαν καταψυχούσης, ὅθεν τὰ ποι- κίλα πάθη τοῖς ἀντικειμένοις πνεύμασιν ἐν ἡμῖν ἐκορυφώθη, δι' ὧν τὰ πονηρὰ τῆς ψυχῆς ναυάγια γίνεται. 'Αλλ' ἐλθόντος τοῦ τὸ ἔαρ τῶν ψυχῶν ἡμῶν ἐμποιήσαντος, ὅς, τοῦ πονηροῦ ἀνέμου τὴν θάλασσάν IN CANTICA CANTIC. HOMILIA V. A colunbæ, cujus species signifcavit adventum sancti Spiritus. Cum ergo sic eam allocuta esset oratio, et ipsam quidem nominasset pulchram propter propinqui- tatem, columbam autem propter pulchritudinem persequitur id quod deinceps sequitur, dicens non amplius dominari hiemis animarum tristitiam. Ne- que enim frigus resistit radio. Ecce enim, inquit, hiems præteriit, imber abiit et se recepit. Malo multa tribuit nomina, ut quod nominetur ex differentiis operationum. Idem enim et hiems et imber et stillæ, et convenienter unicuique nomini tentatione aliqua ex proprietate significata, dicitur hiems. propter B multiplicem malorum significationem. Nam hieme et quæ germinarant marcescunt, et arborum pul- chritudo, quæ naturaliter suam venustatem ac de- corem accepit a foliis, excidit a foliis et miscetur terræ; musicarum avium silet concentus: fugit luscinia, torpet hirundo, a nido peregrinatur uir- tur;imitantur omnia tristitiam mortis, interit ger- men, moritur herba: et quo modo ossa separata a carnibus, ita rami nudati foliis deforme evadunt spectaculum, pro specie ac decore qui eis aderat es germinibus. Quid.autem commemorare attinet ea quæ in mari hieme accidunt, quemadmodum ab imo eversum et tumefactum scopulos imitatur et montes, in rectam figuram instar verticis aqua fastigiala ? quemadmodum in terram irruit, non recus atque hostis erumpens ultra tines suæ habi- tationis, et frequentium undarum ictibus, tanquam aliquibus machinarum insultibus, ipsam quatiens? Sed has et quæ sunt hujusmodi hiemis affectiones omnes mihi mente versa ad tropicam deducens si- gnificationem. Quid sit quod hieme deflorescit et marcescit? Quid sit quod in terram ex ramis resol- vitur? Quænam sit vox quæ silet canorarum avium ? quodnam sit mare quod rugit fluctibus? Quisnam deinde sit imber ? Quæ sint inbris stilla ? Quemad- modum imber abeat et se recipiat? Per hoc enim, id quod est animatum et libero arbitrio præditum, tacite significat ænigma hujus hiemis. @ C D Forte enim etsi singula non explicarit oratio, auditori erit manifesta sententia quæ se ostendit in unoquoque eorum : quemadmodum in initio htt mana germinavit natura, quandiu fuit in paradiso, aqua illius fontis irrigata et germinans : quando erat pro foliis germen immortalitatis, naturam de- corans; sed cum hiems inobedientia radicem ex- siccasset, flos in terram excussus est, dissolutus, et nudatus fuit homo a pulchritudine immortali- tatis, et exsiccata fuit herba virtutum, refrigerata in Deum charitate, propterea quod abundasset iniquitas, unde variæ affectiones adversis flatibus in nobis sunt in altum excitats, per quas funt mala animæ naufragia. Sed cum venisset qui ver in nostris animis indidit ac procreavit, qui, cum malus ventus mare aliquando excitasset et ventos

τοῦτο τῷ φωτὶ προσεγγίσασα, φῶς γίνεται. Τῷ δὲ φωτὶ τὸ καλὸν τῆς περιστερᾶς εἶδος ἐνεικονίζεται, ἐκείνης λέγω τῆς περιστερᾶς, ἧς τὸ εἶδος τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος παρουσίαν ἐγνώρισεν. Οὕτω τοίνυν αὐτῇ προσφωνήσας ὁ λόγος, καὶ ὀνομάσας αὐτὴν, καλὴν μὲν διὰ τὸ πλησίον, περι- στερὰν δὲ διὰ τὸ κάλλος, καὶ τὰ ἐφεξῆς διεξέρχεται, οὐκέτι λέγων κρατεῖν τοῦ χειμῶνος τῶν ψυχῶν τὴν κατήφειαν. Οὐ γὰρ ἀντέχει πρὸς τὴν ἀκτῖνα τὸ κρύος. Ιδού, φησίν, ὁ χειμών παρῆλθεν, ὁ ὑετὸς ἀπῆλθεν, ἐπορεύθη ἑαυτῷ. Πολυώνυμον ποιεῖ τὸ κακὸν, κατὰ τὰς διαφορὰς τῶν ἐνεργημάτων όνομα ζόμενον. Ὁ αὐτὸς γὰρ καὶ χειμών, καὶ ὑετὸς, καὶ σταγόνες, καθ᾽ ἕκαστον τῶν ὀνομάτων πειρασμού τινος κατὰ τὸ ἰδιάζον σημαινομένου. Ἐν γὰρ τῷ χειμῶνι, τὰ τεθηλότα μαραίνεται, τὸ ἐπὶ τῶν δένδρων & κάλλος, ὅ διὰ τῶν φύλλων φυσικῶς ὡραίζεται, ἀπορ ῥεῖ τῶν κλάδων, καὶ τῇ γῇ καταμίγνυται. Σιγᾷ τῶν μουσικῶν ὀρνίθων ἡ μελωδία, φεύγει ἡ ἀηδών, ναρκᾷ ἡ χελιδών, ἀποξενοῦται τῆς καλιᾶς ἡ τρυγών· μια μεῖται πάντα τὴν τοῦ θανάτου κατήφειαν, νεκροῦται ὁ βλαστός, ἀποθνήσκει ἡ πόα. Καὶ ὥσπερ ὀστέα τῶν σαρχῶν κεχωρισμένα, οὕτως οἱ κλάδοι τῶν φύλλων γυμνωθέντες, είδεχθὲς θέαμα γίνονται, ἀντὶ τῆς προσούσης αὐτοῖς ἐκ τῶν βλαστῶν ἀγλαΐας. Τί δ' ἂν τις λέγοι τὰ κατὰ θάλασσαν πάθη, τὰ διὰ τοῦ χει- μῶνος γινόμενα; Πῶς ἐκ βυθῶν ἀναστρεφομένη καὶ διοιδαίνουσα σκοπέλους καὶ ὄρη μιμεῖται, πρὸς τὸ ὄρθιον σχῆμα κορυφουμένη τῷ ὕδατι; Πῶς ἐφορμα καθάπερ πολεμία τῇ γῇ, ὑπὲρ τὰς μονὰς ἑαυτὴν ἐπεκβάλλουσα, καὶ ταῖς ἐπαλλήλοις τῶν κυμάτων πληγαῖς οἷόν τισι μηχανημάτων προσβολαῖς αὐτὴν κατασείουσα. Αλλά μοι νόει τὰ τοῦ χειμῶνος πάθη, ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα πάντα μεταλαμβάνων εἰς τρο πικὴν σημασίαν. Τί ἐστιν ἐν χειμῶνι τὸ ἀπανθοῦν τε καὶ μαραινόμενον; Τί τὸ εἰς γῆν ἐκ τῶν ἀκρεμόνων ἀναλυόμενον; Τίς ἡ σιωπῶσα τῶν ᾠδικῶν ὀρνίθων φωνή; Τίς ἡ θάλασσα ἡ ἐπωρυομένη τοῖς ὕδασι ; Τι ἐπὶ τούτοις ὁ ὑετός; Τίνες τοῦ ὑετοῦ αἱ σταγόνες ; Πῶς ἑαυτῷ πορεύεται ὁ ὑετός ; Διά τούτου γὰρ τὸ ἔμψυχόν τε καὶ προαιρετικὸν τοῦ τοιούτου χειμῶνος ὑποσημαίνει τὸ αἴνιγμα. Τάχα γὰρ κἂν μὴ 'καθ᾽ ἕκαστον διασαφήσῃ ὁ λό γος, πρόδηλός ἐστι τῷ ἀκούσαντι ἡ ἑκάστου τούτων ἐμφαινομένη διάνοια· πῶς ἐτεθήλει τὸ καταρχὰς ἡ ἀνθρωπίνη φύσις, ἕως ἐν τῷ παραδείσῳ ἦν, τῷ τῆς πηγῆς ἐκείνης ὕδατι πιαινομένη καὶ θάλλουσα, ὅτε ἦν ἀντὶ φύλλων ὁ τῆς ἀθανασίας βλαστός, ὡραΐζων τὴν φύσιν· ἀλλὰ τοῦ χειμῶνος τῆς παρακοῆς τὴν ῥίζαν ἀποξηράναντος, ἀπετινάχθη τὸ ἄνθος, καὶ εἰς γῆν ἀνελύθη, καὶ ἐγυμνώθη τοῦ κάλλους τῆς ἀθανασίας ὁ ἄνθρωπος, καὶ ἡ τῶν ἀρετῶν πόα κατα εξηράνθη, τῆς πρὸς τὸν Θεὸν ἀγάπης διὰ τὸ πλη- θυνθῆναι τὴν ἀνομίαν καταψυχούσης, ὅθεν τὰ ποι- κίλα πάθη τοῖς ἀντικειμένοις πνεύμασιν ἐν ἡμῖν ἐκορυφώθη, δι' ὧν τὰ πονηρὰ τῆς ψυχῆς ναυάγια γίνεται. 'Αλλ' ἐλθόντος τοῦ τὸ ἔαρ τῶν ψυχῶν ἡμῶν ἐμποιήσαντος, ὅς, τοῦ πονηροῦ ἀνέμου τὴν θάλασσάν IN CANTICA CANTIC. HOMILIA V. A colunbæ, cujus species signifcavit adventum sancti Spiritus. Cum ergo sic eam allocuta esset oratio, et ipsam quidem nominasset pulchram propter propinqui- tatem, columbam autem propter pulchritudinem persequitur id quod deinceps sequitur, dicens non amplius dominari hiemis animarum tristitiam. Ne- que enim frigus resistit radio. Ecce enim, inquit, hiems præteriit, imber abiit et se recepit. Malo multa tribuit nomina, ut quod nominetur ex differentiis operationum. Idem enim et hiems et imber et stillæ, et convenienter unicuique nomini tentatione aliqua ex proprietate significata, dicitur hiems. propter B multiplicem malorum significationem. Nam hieme et quæ germinarant marcescunt, et arborum pul- chritudo, quæ naturaliter suam venustatem ac de- corem accepit a foliis, excidit a foliis et miscetur terræ; musicarum avium silet concentus: fugit luscinia, torpet hirundo, a nido peregrinatur uir- tur;imitantur omnia tristitiam mortis, interit ger- men, moritur herba: et quo modo ossa separata a carnibus, ita rami nudati foliis deforme evadunt spectaculum, pro specie ac decore qui eis aderat es germinibus. Quid.autem commemorare attinet ea quæ in mari hieme accidunt, quemadmodum ab imo eversum et tumefactum scopulos imitatur et montes, in rectam figuram instar verticis aqua fastigiala ? quemadmodum in terram irruit, non recus atque hostis erumpens ultra tines suæ habi- tationis, et frequentium undarum ictibus, tanquam aliquibus machinarum insultibus, ipsam quatiens? Sed has et quæ sunt hujusmodi hiemis affectiones omnes mihi mente versa ad tropicam deducens si- gnificationem. Quid sit quod hieme deflorescit et marcescit? Quid sit quod in terram ex ramis resol- vitur? Quænam sit vox quæ silet canorarum avium ? quodnam sit mare quod rugit fluctibus? Quisnam deinde sit imber ? Quæ sint inbris stilla ? Quemad- modum imber abeat et se recipiat? Per hoc enim, id quod est animatum et libero arbitrio præditum, tacite significat ænigma hujus hiemis. @ C D Forte enim etsi singula non explicarit oratio, auditori erit manifesta sententia quæ se ostendit in unoquoque eorum : quemadmodum in initio htt mana germinavit natura, quandiu fuit in paradiso, aqua illius fontis irrigata et germinans : quando erat pro foliis germen immortalitatis, naturam de- corans; sed cum hiems inobedientia radicem ex- siccasset, flos in terram excussus est, dissolutus, et nudatus fuit homo a pulchritudine immortali- tatis, et exsiccata fuit herba virtutum, refrigerata in Deum charitate, propterea quod abundasset iniquitas, unde variæ affectiones adversis flatibus in nobis sunt in altum excitats, per quas funt mala animæ naufragia. Sed cum venisset qui ver in nostris animis indidit ac procreavit, qui, cum malus ventus mare aliquando excitasset et ventos

τοῦτο τῷ φωτὶ προσεγγίσασα, φῶς γίνεται. Τῷ δὲ φωτὶ τὸ καλὸν τῆς περιστερᾶς εἶδος ἐνεικονίζεται, ἐκείνης λέγω τῆς περιστερᾶς, ἧς τὸ εἶδος τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος παρουσίαν ἐγνώρισεν. Οὕτω τοίνυν αὐτῇ προσφωνήσας ὁ λόγος, καὶ ὀνομάσας αὐτὴν, καλὴν μὲν διὰ τὸ πλησίον, περι- στερὰν δὲ διὰ τὸ κάλλος, καὶ τὰ ἐφεξῆς διεξέρχεται, οὐκέτι λέγων κρατεῖν τοῦ χειμῶνος τῶν ψυχῶν τὴν κατήφειαν. Οὐ γὰρ ἀντέχει πρὸς τὴν ἀκτῖνα τὸ κρύος. Ιδού, φησίν, ὁ χειμών παρῆλθεν, ὁ ὑετὸς ἀπῆλθεν, ἐπορεύθη ἑαυτῷ. Πολυώνυμον ποιεῖ τὸ κακὸν, κατὰ τὰς διαφορὰς τῶν ἐνεργημάτων όνομα ζόμενον. Ὁ αὐτὸς γὰρ καὶ χειμών, καὶ ὑετὸς, καὶ σταγόνες, καθ᾽ ἕκαστον τῶν ὀνομάτων πειρασμού τινος κατὰ τὸ ἰδιάζον σημαινομένου. Ἐν γὰρ τῷ χειμῶνι, τὰ τεθηλότα μαραίνεται, τὸ ἐπὶ τῶν δένδρων & κάλλος, ὅ διὰ τῶν φύλλων φυσικῶς ὡραίζεται, ἀπορ ῥεῖ τῶν κλάδων, καὶ τῇ γῇ καταμίγνυται. Σιγᾷ τῶν μουσικῶν ὀρνίθων ἡ μελωδία, φεύγει ἡ ἀηδών, ναρκᾷ ἡ χελιδών, ἀποξενοῦται τῆς καλιᾶς ἡ τρυγών· μια μεῖται πάντα τὴν τοῦ θανάτου κατήφειαν, νεκροῦται ὁ βλαστός, ἀποθνήσκει ἡ πόα. Καὶ ὥσπερ ὀστέα τῶν σαρχῶν κεχωρισμένα, οὕτως οἱ κλάδοι τῶν φύλλων γυμνωθέντες, είδεχθὲς θέαμα γίνονται, ἀντὶ τῆς προσούσης αὐτοῖς ἐκ τῶν βλαστῶν ἀγλαΐας. Τί δ' ἂν τις λέγοι τὰ κατὰ θάλασσαν πάθη, τὰ διὰ τοῦ χει- μῶνος γινόμενα; Πῶς ἐκ βυθῶν ἀναστρεφομένη καὶ διοιδαίνουσα σκοπέλους καὶ ὄρη μιμεῖται, πρὸς τὸ ὄρθιον σχῆμα κορυφουμένη τῷ ὕδατι; Πῶς ἐφορμα καθάπερ πολεμία τῇ γῇ, ὑπὲρ τὰς μονὰς ἑαυτὴν ἐπεκβάλλουσα, καὶ ταῖς ἐπαλλήλοις τῶν κυμάτων πληγαῖς οἷόν τισι μηχανημάτων προσβολαῖς αὐτὴν κατασείουσα. Αλλά μοι νόει τὰ τοῦ χειμῶνος πάθη, ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα πάντα μεταλαμβάνων εἰς τρο πικὴν σημασίαν. Τί ἐστιν ἐν χειμῶνι τὸ ἀπανθοῦν τε καὶ μαραινόμενον; Τί τὸ εἰς γῆν ἐκ τῶν ἀκρεμόνων ἀναλυόμενον; Τίς ἡ σιωπῶσα τῶν ᾠδικῶν ὀρνίθων φωνή; Τίς ἡ θάλασσα ἡ ἐπωρυομένη τοῖς ὕδασι ; Τι ἐπὶ τούτοις ὁ ὑετός; Τίνες τοῦ ὑετοῦ αἱ σταγόνες ; Πῶς ἑαυτῷ πορεύεται ὁ ὑετός ; Διά τούτου γὰρ τὸ ἔμψυχόν τε καὶ προαιρετικὸν τοῦ τοιούτου χειμῶνος ὑποσημαίνει τὸ αἴνιγμα. Τάχα γὰρ κἂν μὴ 'καθ᾽ ἕκαστον διασαφήσῃ ὁ λό γος, πρόδηλός ἐστι τῷ ἀκούσαντι ἡ ἑκάστου τούτων ἐμφαινομένη διάνοια· πῶς ἐτεθήλει τὸ καταρχὰς ἡ ἀνθρωπίνη φύσις, ἕως ἐν τῷ παραδείσῳ ἦν, τῷ τῆς πηγῆς ἐκείνης ὕδατι πιαινομένη καὶ θάλλουσα, ὅτε ἦν ἀντὶ φύλλων ὁ τῆς ἀθανασίας βλαστός, ὡραΐζων τὴν φύσιν· ἀλλὰ τοῦ χειμῶνος τῆς παρακοῆς τὴν ῥίζαν ἀποξηράναντος, ἀπετινάχθη τὸ ἄνθος, καὶ εἰς γῆν ἀνελύθη, καὶ ἐγυμνώθη τοῦ κάλλους τῆς ἀθανασίας ὁ ἄνθρωπος, καὶ ἡ τῶν ἀρετῶν πόα κατα εξηράνθη, τῆς πρὸς τὸν Θεὸν ἀγάπης διὰ τὸ πλη- θυνθῆναι τὴν ἀνομίαν καταψυχούσης, ὅθεν τὰ ποι- κίλα πάθη τοῖς ἀντικειμένοις πνεύμασιν ἐν ἡμῖν ἐκορυφώθη, δι' ὧν τὰ πονηρὰ τῆς ψυχῆς ναυάγια γίνεται. 'Αλλ' ἐλθόντος τοῦ τὸ ἔαρ τῶν ψυχῶν ἡμῶν ἐμποιήσαντος, ὅς, τοῦ πονηροῦ ἀνέμου τὴν θάλασσάν IN CANTICA CANTIC. HOMILIA V. A colunbæ, cujus species signifcavit adventum sancti Spiritus. Cum ergo sic eam allocuta esset oratio, et ipsam quidem nominasset pulchram propter propinqui- tatem, columbam autem propter pulchritudinem persequitur id quod deinceps sequitur, dicens non amplius dominari hiemis animarum tristitiam. Ne- que enim frigus resistit radio. Ecce enim, inquit, hiems præteriit, imber abiit et se recepit. Malo multa tribuit nomina, ut quod nominetur ex differentiis operationum. Idem enim et hiems et imber et stillæ, et convenienter unicuique nomini tentatione aliqua ex proprietate significata, dicitur hiems. propter B multiplicem malorum significationem. Nam hieme et quæ germinarant marcescunt, et arborum pul- chritudo, quæ naturaliter suam venustatem ac de- corem accepit a foliis, excidit a foliis et miscetur terræ; musicarum avium silet concentus: fugit luscinia, torpet hirundo, a nido peregrinatur uir- tur;imitantur omnia tristitiam mortis, interit ger- men, moritur herba: et quo modo ossa separata a carnibus, ita rami nudati foliis deforme evadunt spectaculum, pro specie ac decore qui eis aderat es germinibus. Quid.autem commemorare attinet ea quæ in mari hieme accidunt, quemadmodum ab imo eversum et tumefactum scopulos imitatur et montes, in rectam figuram instar verticis aqua fastigiala ? quemadmodum in terram irruit, non recus atque hostis erumpens ultra tines suæ habi- tationis, et frequentium undarum ictibus, tanquam aliquibus machinarum insultibus, ipsam quatiens? Sed has et quæ sunt hujusmodi hiemis affectiones omnes mihi mente versa ad tropicam deducens si- gnificationem. Quid sit quod hieme deflorescit et marcescit? Quid sit quod in terram ex ramis resol- vitur? Quænam sit vox quæ silet canorarum avium ? quodnam sit mare quod rugit fluctibus? Quisnam deinde sit imber ? Quæ sint inbris stilla ? Quemad- modum imber abeat et se recipiat? Per hoc enim, id quod est animatum et libero arbitrio præditum, tacite significat ænigma hujus hiemis. @ C D Forte enim etsi singula non explicarit oratio, auditori erit manifesta sententia quæ se ostendit in unoquoque eorum : quemadmodum in initio htt mana germinavit natura, quandiu fuit in paradiso, aqua illius fontis irrigata et germinans : quando erat pro foliis germen immortalitatis, naturam de- corans; sed cum hiems inobedientia radicem ex- siccasset, flos in terram excussus est, dissolutus, et nudatus fuit homo a pulchritudine immortali- tatis, et exsiccata fuit herba virtutum, refrigerata in Deum charitate, propterea quod abundasset iniquitas, unde variæ affectiones adversis flatibus in nobis sunt in altum excitats, per quas funt mala animæ naufragia. Sed cum venisset qui ver in nostris animis indidit ac procreavit, qui, cum malus ventus mare aliquando excitasset et ventos

ποτε διεγείραντος, καὶ τοῖς πνεύμασιν ἐπιτιμᾷ, καὶ τῇ θαλάσσῃ λέγει, Σιώπα, πεφίμωσο, πάντα εἰς γα λήνην, καὶ νηνεμίαν μετεσκευάσθη, καὶ πάλιν ἀνα- θάλλειν ἄρχεται, καὶ τοῖς ἰδίοις ἄνθεσιν ἡ φύσις ἡμῶν ὡραίζεται· ἄνθη δὲ τῆς ζωῆς ἡμῶν αἱ ἀρεταῖ, νῦν μὲν ἀνθοῦσαι, τὸν δὲ καρπὸν αὐτῶν τῷ ἰδίῳ παρ εχόμεναι καιρῷ. Διὰ τοῦτό φησιν ὁ λόγος, ο χειμών παρῆλθεν, ὁ ὑετὸς ἀπῆλθεν, ἐπορεύθη ἑαυτῷ· τὰ ἄνθη ὤφθη ἐν τῇ γῇ, καιρὸς τῆς τομῆς ἔφθακεν.] φησί, τὸν λειμῶνα τὸν διὰ τῶν ἀρετῶν ἀν θοῦντα; Ορᾶς τὴν σωφροσύνην, τοῦτό ἐστι τὸ λαμ- πρόν τε καὶ εὐῶδες κρίνον; Ορᾷς τὴν αἰδὼ, τὸ ῥόδον ; τὸ ἴον, τοῦ Χριστοῦ τὴν εὐωδίαν ; Τί οὖν οὐ στεφανο- πλοκεῖς διὰ τούτων; Οὗτός ἐστιν ὁ καιρὸς ἐν ᾧ χρὴ δρεψάμενον τῇ πλοκῇ τῶν τοιούτων στεφάνων ἐγκαλ Β λωπίσασθαι. Ὁ καιρὸς τῆς τομῆς ἔφθακε. Τοῦτό σοι διαμαρτύρεται ἡ φωνὴ τῆς τρυγόνος, τουτέστιν ἡ φωνὴ τοῦ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ. Ἰωάννης ἐστὶν ἡ τρυγών. Οὗτος ὁ τοῦ φαιδροῦ Βαρος πρόδρομος, ὁ τὰ καλὰ τῆς ἀρετῆς ἄνθη τοῖς ἀνθρώποις δεικνύων, καὶ τοῖς βουλομένοις ἀνθολογεῖν προτείνων - δι' ὧν ὑπεδείκνυε τὸ ἐκ τῆς ῥίζης τοῦ Ἰεσσαὶ ἄνθος, τὴν ἀμνὸν τοῦ Θεοῦ τὸν αἴροντα τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου, καὶ ὑπετίθετο τὴν ἐκ τῶν κακῶν μετάνοιαν καὶ τὴν κατ' ἀρετὴν πολιτείαν. το κούσθη γάρ, φησί, φωνὴ τῆς τρυγόνος ἐν τῇ γῇ ἡμῶν. Τάχα γῆν τοὺς κατεγνωσμένους ἐν κακία κατονομάζει, οὓς τελώνας τε καὶ πόρνας λέγει τὸ Εὐαγγέλιον, ἐν οἷς ἠκούσθη τοῦ Ἰωάννου ὁ λόγος, τῶν λοιπῶν οὐ παραδεξαμένων τὸ κήρυγμα. Τὸ δὲ περὶ τῆς συκῆς εἰρημένον, ὅτι Ἐξήνεγκε τοὺς ὀλύνθους αὐτῆς, οὐτωσὶ τῷ λόγῳ κατανοήσωμεν· Ελκτικὴ τῆς ἐν τῷ βάθει νοτίδος διαφερόντως ὑπὸ θερμότητός ἐστιν ἡ συκή. Πολλῆς δὲ κατὰ τὰς ἐν τεριώνας τῆς ἰκμάδος συνισταμένης, ἀναγκαίως ή φύσις διὰ τῆς τῶν ὑγρῶν πέψεως τῆς ἐν τῷ φυτῷ γινομένης τὸ ἀχρεῖόν τε καὶ γεῶδες τῆς ἱκμάδος ἐκ τῶν ἀκρεμόνων ἀποσκευάζεται. Καὶ πολλάκις τοῦτο ποιεῖ, ὡς ἂν τὸ εἰλικρινές τε καὶ τρόφιμον ἐν τῷ και θήκοντι καιρῷ προβάλλῃ, κεκαθαρμένον τῆς ἀχρή- στου ποιότητος. Τοῦτο τοίνυν πρὸ τοῦ γλυκέως τε καὶ τελείου καρποῦ ὑπὸ τῆς συκῆς ἐν καρπῶν εἴδει προ βαλλόμενον, Όλυνθος λέγεται· ὅπερ καὶ αὐτὸ μὲν ἐδώδιμον ἔσθ' ὅτε τοῖς βουλομένοις ἐστίν· οὐ μὴν ἐκεῖνό ἐστιν ὁ καρπός, ἀλλὰ τοῦ καρποῦ προοίμιον γίνεται. Ο ταῦτα τοίνυν θεασάμενος, καὶ τὸν καρπὸν ὅσον οὐδέπω πάντως ἐκδέχεται. Σημεῖον γὰρ τῶν ἐδωδίμων σύκων οἱ ὄλυνθοι γίνονται, οὓς ἐξενηνοχέ και φησὶ τὴν συχῆν. Ἐπειδὴ γὰρ τὸ πνευματικὸν ἔαρ ὑπογράφει τῇ νύμφῃ ὁ λόγος· ὁ δὲ καιρὸς οὗτος μεθόριός ἐστι δύο καιρῶν, τῆς τε χειμερινῆς κατη- φείας, καὶ τῆς ἐν τῷ θέρει τῶν καρπῶν μετουσίας· διὰ τοῦτο τὸ μὲν παρωχηκέναι τὰ κακὰ, διαῤῥήδην εὐαγγελίζεται· τοὺς δὲ καρποὺς τῆς ἀρετῆς οὔπιο τελείως προδείκνυσιν, ἀλλὰ τούτους μὲν ἐν τῷ και θήκοντι καιρῷ ταμιεύεται, ὅταν στῇ τὸ θέρος. (ἶδας δὲ πάντως τὸ διὰ τοῦ θέρους δηλούμενον ἐκ τῆς τοῦ Κυρίου φωνῆς, ἡ τοῦτό φησιν, ὅτι ῾Ο θερισμός συν * S. GREGORII NYSSENI increpat, et dicit mari: Tace, obmalesce : et ad A serenitatem et tranquillitatem redacta sunt omnia, et rursus incipit nostra natura propriis ornari floribus; vitæ autem nostræ flores virtutes, nunc quidem florent, suum autem fructum præbent suo tempore. Propterea dicit Scripturæ textus, Hiems præteriit, imber abiit, se recepit. Flores visi sunt in terra, tempus putationis advenit. Vides, inquit, pra- tum florens virtutibus? Vides temperantiam, hoe est splendidum et bene olens lilium ? Vides pudo-Ορᾷς, rem, rosam ? Vides violam, Christi bonum odorem? Cur ergo per hæc non texis coronam? Hoc est tempus in quo bis collectis oportet hujusmodi coronis ornari. Tempus putationis advenit. Hoc testificatur vos turturis, id est, vox clamantis in - deserto ". Joannes enim est turtur. Is est præcur- sor præclari hujus veris, qui ostendit hominibus pulchros fores virtutis, et porrigit iis qui volunt fores colligere: per quos ostendebat lorem qui exit e radice Jesse, nempe Agnum Dei qui lol-1 lit peccata mundi, et suggerebat de malis poeniten- diam, et vitam degendam ex virtute. Audita est enim, inquit, vom turturis in terra nostra. Terrain forte nominat eos qui sunt da- mnati in vitio, quos publicanos et meretrices dicit Evangelium, a quibus auditum est verbum Joannis, cum reliqui minime admisissent prædicationem. Quod autem dictum est de feu : Protulit grossos suos, ratione sic intelligamus: Ficus ob calorem, est prædita vi insigni attrahendi humoris ex pro- fundo. Cum autem multus humor consistat in me- dulla, necessario natura per humorum concoctio- uem in planta, expellit ex ramis inutilem et terre- strem humorem. Idque sape facit, donec sincerum et ad nutriendum aptum humorem apto proferat tempore, ab inutili expurgatum qualitate. Quod ergo ante dulcem et perfectum fructum, a fcu in- star fructus producitur, grossus dicitur, quod quidem est ipsum quoque esculentum nonnun- quam volentibus : non est tamen ille fructus, sed fructus proœmium. Qui ergo ea vidit, fructum mox futurum omnino exspectat. Sunt enim signum fi- cuum esculentarum grossi, quos dicit fcum protu- D lisse. Quia enim ver spirituale sponsæ describit oratio: est autem hoc tempus in confinio duorum temporum, nempe et tristitiæ hiemalis, et fru- ctuum, qui colliguntur aestate, participationis : propterea mala quidem præteriisse dilucide annun- tiat, perfectos autem fructus virtutis nondum aperte ostendit. Sed hos quidem recondit ac reser- vat in tempus opportunum, quando æstas instite- rit. Scis autem omnino quid significetur per æsta- tem ex voce Domini, nempe quod Messis est sa- culi consummatio "; nunc autem ostendit florentes spes virtutum, quarum fructus, ut dicit Propheta, Matth. 1, 3; Marc. 1, 3. * Matth. XIII, 59.

ποτε διεγείραντος, καὶ τοῖς πνεύμασιν ἐπιτιμᾷ, καὶ τῇ θαλάσσῃ λέγει, Σιώπα, πεφίμωσο, πάντα εἰς γα λήνην, καὶ νηνεμίαν μετεσκευάσθη, καὶ πάλιν ἀνα- θάλλειν ἄρχεται, καὶ τοῖς ἰδίοις ἄνθεσιν ἡ φύσις ἡμῶν ὡραίζεται· ἄνθη δὲ τῆς ζωῆς ἡμῶν αἱ ἀρεταῖ, νῦν μὲν ἀνθοῦσαι, τὸν δὲ καρπὸν αὐτῶν τῷ ἰδίῳ παρ εχόμεναι καιρῷ. Διὰ τοῦτό φησιν ὁ λόγος, ο χειμών παρῆλθεν, ὁ ὑετὸς ἀπῆλθεν, ἐπορεύθη ἑαυτῷ· τὰ ἄνθη ὤφθη ἐν τῇ γῇ, καιρὸς τῆς τομῆς ἔφθακεν.] φησί, τὸν λειμῶνα τὸν διὰ τῶν ἀρετῶν ἀν θοῦντα; Ορᾶς τὴν σωφροσύνην, τοῦτό ἐστι τὸ λαμ- πρόν τε καὶ εὐῶδες κρίνον; Ορᾷς τὴν αἰδὼ, τὸ ῥόδον ; τὸ ἴον, τοῦ Χριστοῦ τὴν εὐωδίαν ; Τί οὖν οὐ στεφανο- πλοκεῖς διὰ τούτων; Οὗτός ἐστιν ὁ καιρὸς ἐν ᾧ χρὴ δρεψάμενον τῇ πλοκῇ τῶν τοιούτων στεφάνων ἐγκαλ Β λωπίσασθαι. Ὁ καιρὸς τῆς τομῆς ἔφθακε. Τοῦτό σοι διαμαρτύρεται ἡ φωνὴ τῆς τρυγόνος, τουτέστιν ἡ φωνὴ τοῦ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ. Ἰωάννης ἐστὶν ἡ τρυγών. Οὗτος ὁ τοῦ φαιδροῦ Βαρος πρόδρομος, ὁ τὰ καλὰ τῆς ἀρετῆς ἄνθη τοῖς ἀνθρώποις δεικνύων, καὶ τοῖς βουλομένοις ἀνθολογεῖν προτείνων - δι' ὧν ὑπεδείκνυε τὸ ἐκ τῆς ῥίζης τοῦ Ἰεσσαὶ ἄνθος, τὴν ἀμνὸν τοῦ Θεοῦ τὸν αἴροντα τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου, καὶ ὑπετίθετο τὴν ἐκ τῶν κακῶν μετάνοιαν καὶ τὴν κατ' ἀρετὴν πολιτείαν. το κούσθη γάρ, φησί, φωνὴ τῆς τρυγόνος ἐν τῇ γῇ ἡμῶν. Τάχα γῆν τοὺς κατεγνωσμένους ἐν κακία κατονομάζει, οὓς τελώνας τε καὶ πόρνας λέγει τὸ Εὐαγγέλιον, ἐν οἷς ἠκούσθη τοῦ Ἰωάννου ὁ λόγος, τῶν λοιπῶν οὐ παραδεξαμένων τὸ κήρυγμα. Τὸ δὲ περὶ τῆς συκῆς εἰρημένον, ὅτι Ἐξήνεγκε τοὺς ὀλύνθους αὐτῆς, οὐτωσὶ τῷ λόγῳ κατανοήσωμεν· Ελκτικὴ τῆς ἐν τῷ βάθει νοτίδος διαφερόντως ὑπὸ θερμότητός ἐστιν ἡ συκή. Πολλῆς δὲ κατὰ τὰς ἐν τεριώνας τῆς ἰκμάδος συνισταμένης, ἀναγκαίως ή φύσις διὰ τῆς τῶν ὑγρῶν πέψεως τῆς ἐν τῷ φυτῷ γινομένης τὸ ἀχρεῖόν τε καὶ γεῶδες τῆς ἱκμάδος ἐκ τῶν ἀκρεμόνων ἀποσκευάζεται. Καὶ πολλάκις τοῦτο ποιεῖ, ὡς ἂν τὸ εἰλικρινές τε καὶ τρόφιμον ἐν τῷ και θήκοντι καιρῷ προβάλλῃ, κεκαθαρμένον τῆς ἀχρή- στου ποιότητος. Τοῦτο τοίνυν πρὸ τοῦ γλυκέως τε καὶ τελείου καρποῦ ὑπὸ τῆς συκῆς ἐν καρπῶν εἴδει προ βαλλόμενον, Όλυνθος λέγεται· ὅπερ καὶ αὐτὸ μὲν ἐδώδιμον ἔσθ' ὅτε τοῖς βουλομένοις ἐστίν· οὐ μὴν ἐκεῖνό ἐστιν ὁ καρπός, ἀλλὰ τοῦ καρποῦ προοίμιον γίνεται. Ο ταῦτα τοίνυν θεασάμενος, καὶ τὸν καρπὸν ὅσον οὐδέπω πάντως ἐκδέχεται. Σημεῖον γὰρ τῶν ἐδωδίμων σύκων οἱ ὄλυνθοι γίνονται, οὓς ἐξενηνοχέ και φησὶ τὴν συχῆν. Ἐπειδὴ γὰρ τὸ πνευματικὸν ἔαρ ὑπογράφει τῇ νύμφῃ ὁ λόγος· ὁ δὲ καιρὸς οὗτος μεθόριός ἐστι δύο καιρῶν, τῆς τε χειμερινῆς κατη- φείας, καὶ τῆς ἐν τῷ θέρει τῶν καρπῶν μετουσίας· διὰ τοῦτο τὸ μὲν παρωχηκέναι τὰ κακὰ, διαῤῥήδην εὐαγγελίζεται· τοὺς δὲ καρποὺς τῆς ἀρετῆς οὔπιο τελείως προδείκνυσιν, ἀλλὰ τούτους μὲν ἐν τῷ και θήκοντι καιρῷ ταμιεύεται, ὅταν στῇ τὸ θέρος. (ἶδας δὲ πάντως τὸ διὰ τοῦ θέρους δηλούμενον ἐκ τῆς τοῦ Κυρίου φωνῆς, ἡ τοῦτό φησιν, ὅτι ῾Ο θερισμός συν * S. GREGORII NYSSENI increpat, et dicit mari: Tace, obmalesce : et ad A serenitatem et tranquillitatem redacta sunt omnia, et rursus incipit nostra natura propriis ornari floribus; vitæ autem nostræ flores virtutes, nunc quidem florent, suum autem fructum præbent suo tempore. Propterea dicit Scripturæ textus, Hiems præteriit, imber abiit, se recepit. Flores visi sunt in terra, tempus putationis advenit. Vides, inquit, pra- tum florens virtutibus? Vides temperantiam, hoe est splendidum et bene olens lilium ? Vides pudo-Ορᾷς, rem, rosam ? Vides violam, Christi bonum odorem? Cur ergo per hæc non texis coronam? Hoc est tempus in quo bis collectis oportet hujusmodi coronis ornari. Tempus putationis advenit. Hoc testificatur vos turturis, id est, vox clamantis in - deserto ". Joannes enim est turtur. Is est præcur- sor præclari hujus veris, qui ostendit hominibus pulchros fores virtutis, et porrigit iis qui volunt fores colligere: per quos ostendebat lorem qui exit e radice Jesse, nempe Agnum Dei qui lol-1 lit peccata mundi, et suggerebat de malis poeniten- diam, et vitam degendam ex virtute. Audita est enim, inquit, vom turturis in terra nostra. Terrain forte nominat eos qui sunt da- mnati in vitio, quos publicanos et meretrices dicit Evangelium, a quibus auditum est verbum Joannis, cum reliqui minime admisissent prædicationem. Quod autem dictum est de feu : Protulit grossos suos, ratione sic intelligamus: Ficus ob calorem, est prædita vi insigni attrahendi humoris ex pro- fundo. Cum autem multus humor consistat in me- dulla, necessario natura per humorum concoctio- uem in planta, expellit ex ramis inutilem et terre- strem humorem. Idque sape facit, donec sincerum et ad nutriendum aptum humorem apto proferat tempore, ab inutili expurgatum qualitate. Quod ergo ante dulcem et perfectum fructum, a fcu in- star fructus producitur, grossus dicitur, quod quidem est ipsum quoque esculentum nonnun- quam volentibus : non est tamen ille fructus, sed fructus proœmium. Qui ergo ea vidit, fructum mox futurum omnino exspectat. Sunt enim signum fi- cuum esculentarum grossi, quos dicit fcum protu- D lisse. Quia enim ver spirituale sponsæ describit oratio: est autem hoc tempus in confinio duorum temporum, nempe et tristitiæ hiemalis, et fru- ctuum, qui colliguntur aestate, participationis : propterea mala quidem præteriisse dilucide annun- tiat, perfectos autem fructus virtutis nondum aperte ostendit. Sed hos quidem recondit ac reser- vat in tempus opportunum, quando æstas instite- rit. Scis autem omnino quid significetur per æsta- tem ex voce Domini, nempe quod Messis est sa- culi consummatio "; nunc autem ostendit florentes spes virtutum, quarum fructus, ut dicit Propheta, Matth. 1, 3; Marc. 1, 3. * Matth. XIII, 59.

ποτε διεγείραντος, καὶ τοῖς πνεύμασιν ἐπιτιμᾷ, καὶ τῇ θαλάσσῃ λέγει, Σιώπα, πεφίμωσο, πάντα εἰς γα λήνην, καὶ νηνεμίαν μετεσκευάσθη, καὶ πάλιν ἀνα- θάλλειν ἄρχεται, καὶ τοῖς ἰδίοις ἄνθεσιν ἡ φύσις ἡμῶν ὡραίζεται· ἄνθη δὲ τῆς ζωῆς ἡμῶν αἱ ἀρεταῖ, νῦν μὲν ἀνθοῦσαι, τὸν δὲ καρπὸν αὐτῶν τῷ ἰδίῳ παρ εχόμεναι καιρῷ. Διὰ τοῦτό φησιν ὁ λόγος, ο χειμών παρῆλθεν, ὁ ὑετὸς ἀπῆλθεν, ἐπορεύθη ἑαυτῷ· τὰ ἄνθη ὤφθη ἐν τῇ γῇ, καιρὸς τῆς τομῆς ἔφθακεν.] φησί, τὸν λειμῶνα τὸν διὰ τῶν ἀρετῶν ἀν θοῦντα; Ορᾶς τὴν σωφροσύνην, τοῦτό ἐστι τὸ λαμ- πρόν τε καὶ εὐῶδες κρίνον; Ορᾷς τὴν αἰδὼ, τὸ ῥόδον ; τὸ ἴον, τοῦ Χριστοῦ τὴν εὐωδίαν ; Τί οὖν οὐ στεφανο- πλοκεῖς διὰ τούτων; Οὗτός ἐστιν ὁ καιρὸς ἐν ᾧ χρὴ δρεψάμενον τῇ πλοκῇ τῶν τοιούτων στεφάνων ἐγκαλ Β λωπίσασθαι. Ὁ καιρὸς τῆς τομῆς ἔφθακε. Τοῦτό σοι διαμαρτύρεται ἡ φωνὴ τῆς τρυγόνος, τουτέστιν ἡ φωνὴ τοῦ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ. Ἰωάννης ἐστὶν ἡ τρυγών. Οὗτος ὁ τοῦ φαιδροῦ Βαρος πρόδρομος, ὁ τὰ καλὰ τῆς ἀρετῆς ἄνθη τοῖς ἀνθρώποις δεικνύων, καὶ τοῖς βουλομένοις ἀνθολογεῖν προτείνων - δι' ὧν ὑπεδείκνυε τὸ ἐκ τῆς ῥίζης τοῦ Ἰεσσαὶ ἄνθος, τὴν ἀμνὸν τοῦ Θεοῦ τὸν αἴροντα τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου, καὶ ὑπετίθετο τὴν ἐκ τῶν κακῶν μετάνοιαν καὶ τὴν κατ' ἀρετὴν πολιτείαν. το κούσθη γάρ, φησί, φωνὴ τῆς τρυγόνος ἐν τῇ γῇ ἡμῶν. Τάχα γῆν τοὺς κατεγνωσμένους ἐν κακία κατονομάζει, οὓς τελώνας τε καὶ πόρνας λέγει τὸ Εὐαγγέλιον, ἐν οἷς ἠκούσθη τοῦ Ἰωάννου ὁ λόγος, τῶν λοιπῶν οὐ παραδεξαμένων τὸ κήρυγμα. Τὸ δὲ περὶ τῆς συκῆς εἰρημένον, ὅτι Ἐξήνεγκε τοὺς ὀλύνθους αὐτῆς, οὐτωσὶ τῷ λόγῳ κατανοήσωμεν· Ελκτικὴ τῆς ἐν τῷ βάθει νοτίδος διαφερόντως ὑπὸ θερμότητός ἐστιν ἡ συκή. Πολλῆς δὲ κατὰ τὰς ἐν τεριώνας τῆς ἰκμάδος συνισταμένης, ἀναγκαίως ή φύσις διὰ τῆς τῶν ὑγρῶν πέψεως τῆς ἐν τῷ φυτῷ γινομένης τὸ ἀχρεῖόν τε καὶ γεῶδες τῆς ἱκμάδος ἐκ τῶν ἀκρεμόνων ἀποσκευάζεται. Καὶ πολλάκις τοῦτο ποιεῖ, ὡς ἂν τὸ εἰλικρινές τε καὶ τρόφιμον ἐν τῷ και θήκοντι καιρῷ προβάλλῃ, κεκαθαρμένον τῆς ἀχρή- στου ποιότητος. Τοῦτο τοίνυν πρὸ τοῦ γλυκέως τε καὶ τελείου καρποῦ ὑπὸ τῆς συκῆς ἐν καρπῶν εἴδει προ βαλλόμενον, Όλυνθος λέγεται· ὅπερ καὶ αὐτὸ μὲν ἐδώδιμον ἔσθ' ὅτε τοῖς βουλομένοις ἐστίν· οὐ μὴν ἐκεῖνό ἐστιν ὁ καρπός, ἀλλὰ τοῦ καρποῦ προοίμιον γίνεται. Ο ταῦτα τοίνυν θεασάμενος, καὶ τὸν καρπὸν ὅσον οὐδέπω πάντως ἐκδέχεται. Σημεῖον γὰρ τῶν ἐδωδίμων σύκων οἱ ὄλυνθοι γίνονται, οὓς ἐξενηνοχέ και φησὶ τὴν συχῆν. Ἐπειδὴ γὰρ τὸ πνευματικὸν ἔαρ ὑπογράφει τῇ νύμφῃ ὁ λόγος· ὁ δὲ καιρὸς οὗτος μεθόριός ἐστι δύο καιρῶν, τῆς τε χειμερινῆς κατη- φείας, καὶ τῆς ἐν τῷ θέρει τῶν καρπῶν μετουσίας· διὰ τοῦτο τὸ μὲν παρωχηκέναι τὰ κακὰ, διαῤῥήδην εὐαγγελίζεται· τοὺς δὲ καρποὺς τῆς ἀρετῆς οὔπιο τελείως προδείκνυσιν, ἀλλὰ τούτους μὲν ἐν τῷ και θήκοντι καιρῷ ταμιεύεται, ὅταν στῇ τὸ θέρος. (ἶδας δὲ πάντως τὸ διὰ τοῦ θέρους δηλούμενον ἐκ τῆς τοῦ Κυρίου φωνῆς, ἡ τοῦτό φησιν, ὅτι ῾Ο θερισμός συν * S. GREGORII NYSSENI increpat, et dicit mari: Tace, obmalesce : et ad A serenitatem et tranquillitatem redacta sunt omnia, et rursus incipit nostra natura propriis ornari floribus; vitæ autem nostræ flores virtutes, nunc quidem florent, suum autem fructum præbent suo tempore. Propterea dicit Scripturæ textus, Hiems præteriit, imber abiit, se recepit. Flores visi sunt in terra, tempus putationis advenit. Vides, inquit, pra- tum florens virtutibus? Vides temperantiam, hoe est splendidum et bene olens lilium ? Vides pudo-Ορᾷς, rem, rosam ? Vides violam, Christi bonum odorem? Cur ergo per hæc non texis coronam? Hoc est tempus in quo bis collectis oportet hujusmodi coronis ornari. Tempus putationis advenit. Hoc testificatur vos turturis, id est, vox clamantis in - deserto ". Joannes enim est turtur. Is est præcur- sor præclari hujus veris, qui ostendit hominibus pulchros fores virtutis, et porrigit iis qui volunt fores colligere: per quos ostendebat lorem qui exit e radice Jesse, nempe Agnum Dei qui lol-1 lit peccata mundi, et suggerebat de malis poeniten- diam, et vitam degendam ex virtute. Audita est enim, inquit, vom turturis in terra nostra. Terrain forte nominat eos qui sunt da- mnati in vitio, quos publicanos et meretrices dicit Evangelium, a quibus auditum est verbum Joannis, cum reliqui minime admisissent prædicationem. Quod autem dictum est de feu : Protulit grossos suos, ratione sic intelligamus: Ficus ob calorem, est prædita vi insigni attrahendi humoris ex pro- fundo. Cum autem multus humor consistat in me- dulla, necessario natura per humorum concoctio- uem in planta, expellit ex ramis inutilem et terre- strem humorem. Idque sape facit, donec sincerum et ad nutriendum aptum humorem apto proferat tempore, ab inutili expurgatum qualitate. Quod ergo ante dulcem et perfectum fructum, a fcu in- star fructus producitur, grossus dicitur, quod quidem est ipsum quoque esculentum nonnun- quam volentibus : non est tamen ille fructus, sed fructus proœmium. Qui ergo ea vidit, fructum mox futurum omnino exspectat. Sunt enim signum fi- cuum esculentarum grossi, quos dicit fcum protu- D lisse. Quia enim ver spirituale sponsæ describit oratio: est autem hoc tempus in confinio duorum temporum, nempe et tristitiæ hiemalis, et fru- ctuum, qui colliguntur aestate, participationis : propterea mala quidem præteriisse dilucide annun- tiat, perfectos autem fructus virtutis nondum aperte ostendit. Sed hos quidem recondit ac reser- vat in tempus opportunum, quando æstas instite- rit. Scis autem omnino quid significetur per æsta- tem ex voce Domini, nempe quod Messis est sa- culi consummatio "; nunc autem ostendit florentes spes virtutum, quarum fructus, ut dicit Propheta, Matth. 1, 3; Marc. 1, 3. * Matth. XIII, 59.

εἶναι τῆς πρὸς τὸ κακὸν κοινωνίας, αόριστος ἐν τῷ ἀγαθῷ μένει, οὐδὲ αὐτῆς βλέπουσα πέρας, διὰ τὸ μηδὲν τῶν ἐναντίων βλέπειν. Οταν τοίνυν ἐφέλκηται πρὸς μετουσίαν ἑαυτῆς τὴν ἀνθρωπίνην ψυχὴν, ἀεὶ τῷ ἴσῳ μέτρῳ κατὰ τὴν ἐς τὸ κρεῖττον ὑπεροχήν τῆς μετε χούσης ὑπερανέστηκεν. Η μὲν γὰρ ψυχὴ μείζων αυτ τῆς πάντοτε διὰ τῆς τοῦ ὑπερέχοντος μετουσίας γίνετ ται, καὶ αὐξανομένη οὐχ ἵσταται· τὸ δὲ μετεχόμε νον ἀγαθὸν ἐν ἴσῳ μένει ὡσαύτως, ὑπὸ τῆς ἐπὶ πλεῖον ἀεὶ μετεχούσης ἐν ἴσῃ πάντοτε τῇ ὑπεροχῇ εὑρισκό- μενον. ἢ μικρότερον εἶναι τοῦ ἐλπιζομένου πιστεύεται. Οὕτω Ορῶμεν τοίνυν ὥσπερ ἐν βαθμῶν ἀναβάσει χει- ραγωγουμένην διὰ τῶν τῆς ἀρετῆς ἀνάδων ἐπὶ τὰ ὕψη παρὰ τοῦ Λόγου τὴν νύμφην. Ην ' ἐνίησι πρῶτον διὰ τῶν προφητῶν θυρίδων, καὶ τῶν δικτύων τῶν τοῦ νόμου παραγγελμάτων τὴν ἀκτῖνα ὁ Λόγος, καὶ προσκαλείτ' αὐτὴν ἐγγίσαι φωτί, καὶ καλὴν γενέσθαι τ πρὸς τὸ εἶδος τῆς περιστερᾶς ἐν τῷ φωτὶ μορφωθεί σαν. Εἶτα μετασχοῦσαν τῶν καλῶν, ὅσον ἐχώρησε, πάλιν ἐξ ὑπαρχῆς, ὡς ἔτι τῶν καλῶν οὖσαν ἀμέτο- χον, πρὸς τοῦ ὑπερκειμένου κάλλους μετουσίαν ἐφέλε κεται, ὥστε αὐτῇ κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς προκοπής - πρὸς τὸ ἀεὶ προφαινόμενον καὶ τὴν ἐπιθυμίαν συναύ- ξεσθαι, καὶ διὰ τὴν ὑπερβολὴν τῶν πάντοτε κατὰ τὸ ὑπερκείμενον εύρισκομένων ἀγαθῶν, πρώτως ἅπτε σθαι τῆς ἀνόδου δοκεῖν. Διὰ τοῦτό φησι πάλιν πρὸς τὴν ἐγηγερμένην ὁ Λόγος, ὅτι Ανάστηθι, καὶ πρὸς τὴν ἐλθοῦσαν, ὅτι Ἐλθέ. Οὔτε γὰρ τῷ ὄντως ἀνισταμένῳ λείψει ποτὲ ἀεὶ ἀνίστασθαι, οὔτε τῷ τρέχοντι πρὸς τὸν Κύριον, ἡ πρὸς τὸν θεῖον δρόμον ευρυχωρία δα πανηθήσεται. 'Αεί τε γὰρ ἐγείρεσθαι χρὴ, καὶ μη- δέποτε διὰ τοῦ δρόμου προσεγγίζοντας παύσασθαι. - ὡς ὁσάκις ἂν λέγει τὸ ᾿Ανάστηθι· καὶ τὸ Ἐλθέ· τοσάκις τῆς πρὸς τὸ κρεῖττον ἀναβάσεως τήν δύναμιν δίδωσιν. Οὕτω νόει καὶ τὰ ἐφεξῆς προκείμενα τοῦ λόγου. Ο γὰρ καλὴν ἐκ καλῆς γενέσθαι κελεύων, τὸ ἀποστολικὸν ἄντικρυς ὑποτίθεται, τὴν αὐτὴν εἰκόνα προστάσσων ἀπὸ δόξης εἰς δόξαν μεταμορφοῦσθαι· ὡς πάντοτε δόξαν εἶναι λαμβανόμενον καὶ τὸ ἀεὶ εὑρισκόμενον, κἂν ὅτι μάλιστα μέγα τι καὶ ὑψηλὸν, τοίνυν περιστερὰν οὖσαν ἐν τοῖς προκατωρθωμένοις, - οὐδὲν ἧττον περιστερὰν αὐτὴν πάλιν διὰ τῆς πρὸς τὸ κρεῖττον μεταμορφώσεως γενέσθαι διακελεύεται. Καὶ εἰ τοῦτο γένοιτο, τὸ ὑπὲρ τοῦτο πάλιν ὁ λόγος καθεξῆς διὰ τοῦ ὀνόματος ὑποδείξει. Λέγει γάρ· Δεῦρο σεαυτή, περιστερά μου, ἐν σκέπῃ τῆς πέτρας ἐχομένη τοῦ προτειχίσματος. Τίς οὖν ἡ πρὸς τὸ τέλειον ἄνοδος, ἥτις τοῖς νυν εἰρη- μένοις ἐμφαίνεται; Τὸ μηκέτι πρὸς τὴν τῶν ἐφελκο- μένων βλέπειν σπουδὴν, ἀλλ᾽ ὁδηγὸν πρὸς τὸ κρεῖτ τον τὴν ἰδίαν ἐπιθυμίαν ἔχειν. Δεῦρο γάρ, φησί, σεαυτή, μὴ ἐκ λύπης, ἢ ἐξ ἀνάγκης, ἀλλὰ σεαυτή, τοῖς ἰδίοις λογισμοῖς τὴν προθυμίαν ἐν τῷ καλῷ ἐπι S. GREGORII NYSSENI Simplex autem et pura et uniformis et immutabilis A et inalterabilis, et quæ semper similiter et eodem modo se habet natura, et a seipsa nunquam excedit : propterea quod non sit eapax societatis cum malo, manet in bono minime circumscripta, in: se nullum videns Ginem, propterea quod in se nullum videat contrarium. Quando ergo trahit humanam animam ad sui participationem, æquali semper mensura, in ea quæ ad id quod est melius ac præstantius fit exsuperatione, assurgit supra eam quæ est parti- ceps. Nam anima quidenı seipsa semper fit major, et augetur per participationem ejus quod exsuperat, patur, semper manet in æqualitate, ut quod ab ea niatur in æquali exsuperatione. C neque desinit augeri : bonum autem quod partici- quæ semper est amplius particeps, semper inve- Videmus ergo tanquam in scalarum ascensu per B virtutis ascensiones sponsam a Verbo deduci. Immittit primo Verbum radium per fenestras pro- pheticas, aut cancellos præceptorum legis, et eam advocat ut appropinquet luci, et pulchra fiat instar columbae formata in luce. Deinde cum rerum pul- chrarum tantum fuisset, quantum potuit capere, particeps, rursus de integro, ut quæ bonorum adhuc non esset particeps, eam attrahit ad participationem boni supereminentis, adeo ut id ipsum quod semper apparel congruenter proportioni profectus, simul eliam attrahat desiderium, et propter exsuperatio- nem bonorum quæ semper considerantur in eo quod supereminet, videatur primo tangere ascensum. Propterea ergo ei excitatæ rursus dicit, Surge, et ei cum venisset dicit, Veni. Neque enim ei qui vere surgit unquam deerit semper surgere; neque ei qui currit ad Dominum, unquam consumetur amplum et latum campi spatium ad divinum cursum conficiendum. Oportet enim semper surgere et excitari, et per cursum appropinquando nun- quam cessare. Quamobrem quoties dicit: Surge et Veni, toties largitur facultatem ad id quod melius est ascendendi. Sic intellige quæ sequuntur in textu. Nam qui pulchram ex pulchra jubet fleri, aperte admonet et suggerit illud Apostolicum, jubens eamdem imaginem a gloria transformari in gloriam ", adeo ut semper videatur esse gloria quod accipitur, et quod semper invenitur, et licet sit magnum et excelsum, credatur esse minus eo quod D speratur. Sic ergo cum esset columba iis quæ prius recte gessisset, nibilominus eam rursus jubet fieri columbam, per transformationem in id quod est melius. Et si hoc factum fuerit, deinceps ostendet oratio per nomen id quod est superius. Dicit enim : Et huc veni, columba mea, in le- gmine petræ juxta propugnaculum. Quis est ergo ascensus ad perfectionem, qui significetur in iis quæ nunc dicta sunt? Non amplius aspicere ad · studium eorum quæ attrahunt, sed ad id quod est melius ducem habere propriam cupiditatem. Huc, inquit ipsi, veni: non ex ægritudine, aut ex ne- cessitate, sed propriis tuis rationibus confirmans Cor., 113, 18.

εἶναι τῆς πρὸς τὸ κακὸν κοινωνίας, αόριστος ἐν τῷ ἀγαθῷ μένει, οὐδὲ αὐτῆς βλέπουσα πέρας, διὰ τὸ μηδὲν τῶν ἐναντίων βλέπειν. Οταν τοίνυν ἐφέλκηται πρὸς μετουσίαν ἑαυτῆς τὴν ἀνθρωπίνην ψυχὴν, ἀεὶ τῷ ἴσῳ μέτρῳ κατὰ τὴν ἐς τὸ κρεῖττον ὑπεροχήν τῆς μετε χούσης ὑπερανέστηκεν. Η μὲν γὰρ ψυχὴ μείζων αυτ τῆς πάντοτε διὰ τῆς τοῦ ὑπερέχοντος μετουσίας γίνετ ται, καὶ αὐξανομένη οὐχ ἵσταται· τὸ δὲ μετεχόμε νον ἀγαθὸν ἐν ἴσῳ μένει ὡσαύτως, ὑπὸ τῆς ἐπὶ πλεῖον ἀεὶ μετεχούσης ἐν ἴσῃ πάντοτε τῇ ὑπεροχῇ εὑρισκό- μενον. ἢ μικρότερον εἶναι τοῦ ἐλπιζομένου πιστεύεται. Οὕτω Ορῶμεν τοίνυν ὥσπερ ἐν βαθμῶν ἀναβάσει χει- ραγωγουμένην διὰ τῶν τῆς ἀρετῆς ἀνάδων ἐπὶ τὰ ὕψη παρὰ τοῦ Λόγου τὴν νύμφην. Ην ' ἐνίησι πρῶτον διὰ τῶν προφητῶν θυρίδων, καὶ τῶν δικτύων τῶν τοῦ νόμου παραγγελμάτων τὴν ἀκτῖνα ὁ Λόγος, καὶ προσκαλείτ' αὐτὴν ἐγγίσαι φωτί, καὶ καλὴν γενέσθαι τ πρὸς τὸ εἶδος τῆς περιστερᾶς ἐν τῷ φωτὶ μορφωθεί σαν. Εἶτα μετασχοῦσαν τῶν καλῶν, ὅσον ἐχώρησε, πάλιν ἐξ ὑπαρχῆς, ὡς ἔτι τῶν καλῶν οὖσαν ἀμέτο- χον, πρὸς τοῦ ὑπερκειμένου κάλλους μετουσίαν ἐφέλε κεται, ὥστε αὐτῇ κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς προκοπής - πρὸς τὸ ἀεὶ προφαινόμενον καὶ τὴν ἐπιθυμίαν συναύ- ξεσθαι, καὶ διὰ τὴν ὑπερβολὴν τῶν πάντοτε κατὰ τὸ ὑπερκείμενον εύρισκομένων ἀγαθῶν, πρώτως ἅπτε σθαι τῆς ἀνόδου δοκεῖν. Διὰ τοῦτό φησι πάλιν πρὸς τὴν ἐγηγερμένην ὁ Λόγος, ὅτι Ανάστηθι, καὶ πρὸς τὴν ἐλθοῦσαν, ὅτι Ἐλθέ. Οὔτε γὰρ τῷ ὄντως ἀνισταμένῳ λείψει ποτὲ ἀεὶ ἀνίστασθαι, οὔτε τῷ τρέχοντι πρὸς τὸν Κύριον, ἡ πρὸς τὸν θεῖον δρόμον ευρυχωρία δα πανηθήσεται. 'Αεί τε γὰρ ἐγείρεσθαι χρὴ, καὶ μη- δέποτε διὰ τοῦ δρόμου προσεγγίζοντας παύσασθαι. - ὡς ὁσάκις ἂν λέγει τὸ ᾿Ανάστηθι· καὶ τὸ Ἐλθέ· τοσάκις τῆς πρὸς τὸ κρεῖττον ἀναβάσεως τήν δύναμιν δίδωσιν. Οὕτω νόει καὶ τὰ ἐφεξῆς προκείμενα τοῦ λόγου. Ο γὰρ καλὴν ἐκ καλῆς γενέσθαι κελεύων, τὸ ἀποστολικὸν ἄντικρυς ὑποτίθεται, τὴν αὐτὴν εἰκόνα προστάσσων ἀπὸ δόξης εἰς δόξαν μεταμορφοῦσθαι· ὡς πάντοτε δόξαν εἶναι λαμβανόμενον καὶ τὸ ἀεὶ εὑρισκόμενον, κἂν ὅτι μάλιστα μέγα τι καὶ ὑψηλὸν, τοίνυν περιστερὰν οὖσαν ἐν τοῖς προκατωρθωμένοις, - οὐδὲν ἧττον περιστερὰν αὐτὴν πάλιν διὰ τῆς πρὸς τὸ κρεῖττον μεταμορφώσεως γενέσθαι διακελεύεται. Καὶ εἰ τοῦτο γένοιτο, τὸ ὑπὲρ τοῦτο πάλιν ὁ λόγος καθεξῆς διὰ τοῦ ὀνόματος ὑποδείξει. Λέγει γάρ· Δεῦρο σεαυτή, περιστερά μου, ἐν σκέπῃ τῆς πέτρας ἐχομένη τοῦ προτειχίσματος. Τίς οὖν ἡ πρὸς τὸ τέλειον ἄνοδος, ἥτις τοῖς νυν εἰρη- μένοις ἐμφαίνεται; Τὸ μηκέτι πρὸς τὴν τῶν ἐφελκο- μένων βλέπειν σπουδὴν, ἀλλ᾽ ὁδηγὸν πρὸς τὸ κρεῖτ τον τὴν ἰδίαν ἐπιθυμίαν ἔχειν. Δεῦρο γάρ, φησί, σεαυτή, μὴ ἐκ λύπης, ἢ ἐξ ἀνάγκης, ἀλλὰ σεαυτή, τοῖς ἰδίοις λογισμοῖς τὴν προθυμίαν ἐν τῷ καλῷ ἐπι S. GREGORII NYSSENI Simplex autem et pura et uniformis et immutabilis A et inalterabilis, et quæ semper similiter et eodem modo se habet natura, et a seipsa nunquam excedit : propterea quod non sit eapax societatis cum malo, manet in bono minime circumscripta, in: se nullum videns Ginem, propterea quod in se nullum videat contrarium. Quando ergo trahit humanam animam ad sui participationem, æquali semper mensura, in ea quæ ad id quod est melius ac præstantius fit exsuperatione, assurgit supra eam quæ est parti- ceps. Nam anima quidenı seipsa semper fit major, et augetur per participationem ejus quod exsuperat, patur, semper manet in æqualitate, ut quod ab ea niatur in æquali exsuperatione. C neque desinit augeri : bonum autem quod partici- quæ semper est amplius particeps, semper inve- Videmus ergo tanquam in scalarum ascensu per B virtutis ascensiones sponsam a Verbo deduci. Immittit primo Verbum radium per fenestras pro- pheticas, aut cancellos præceptorum legis, et eam advocat ut appropinquet luci, et pulchra fiat instar columbae formata in luce. Deinde cum rerum pul- chrarum tantum fuisset, quantum potuit capere, particeps, rursus de integro, ut quæ bonorum adhuc non esset particeps, eam attrahit ad participationem boni supereminentis, adeo ut id ipsum quod semper apparel congruenter proportioni profectus, simul eliam attrahat desiderium, et propter exsuperatio- nem bonorum quæ semper considerantur in eo quod supereminet, videatur primo tangere ascensum. Propterea ergo ei excitatæ rursus dicit, Surge, et ei cum venisset dicit, Veni. Neque enim ei qui vere surgit unquam deerit semper surgere; neque ei qui currit ad Dominum, unquam consumetur amplum et latum campi spatium ad divinum cursum conficiendum. Oportet enim semper surgere et excitari, et per cursum appropinquando nun- quam cessare. Quamobrem quoties dicit: Surge et Veni, toties largitur facultatem ad id quod melius est ascendendi. Sic intellige quæ sequuntur in textu. Nam qui pulchram ex pulchra jubet fleri, aperte admonet et suggerit illud Apostolicum, jubens eamdem imaginem a gloria transformari in gloriam ", adeo ut semper videatur esse gloria quod accipitur, et quod semper invenitur, et licet sit magnum et excelsum, credatur esse minus eo quod D speratur. Sic ergo cum esset columba iis quæ prius recte gessisset, nibilominus eam rursus jubet fieri columbam, per transformationem in id quod est melius. Et si hoc factum fuerit, deinceps ostendet oratio per nomen id quod est superius. Dicit enim : Et huc veni, columba mea, in le- gmine petræ juxta propugnaculum. Quis est ergo ascensus ad perfectionem, qui significetur in iis quæ nunc dicta sunt? Non amplius aspicere ad · studium eorum quæ attrahunt, sed ad id quod est melius ducem habere propriam cupiditatem. Huc, inquit ipsi, veni: non ex ægritudine, aut ex ne- cessitate, sed propriis tuis rationibus confirmans Cor., 113, 18.

εἶναι τῆς πρὸς τὸ κακὸν κοινωνίας, αόριστος ἐν τῷ ἀγαθῷ μένει, οὐδὲ αὐτῆς βλέπουσα πέρας, διὰ τὸ μηδὲν τῶν ἐναντίων βλέπειν. Οταν τοίνυν ἐφέλκηται πρὸς μετουσίαν ἑαυτῆς τὴν ἀνθρωπίνην ψυχὴν, ἀεὶ τῷ ἴσῳ μέτρῳ κατὰ τὴν ἐς τὸ κρεῖττον ὑπεροχήν τῆς μετε χούσης ὑπερανέστηκεν. Η μὲν γὰρ ψυχὴ μείζων αυτ τῆς πάντοτε διὰ τῆς τοῦ ὑπερέχοντος μετουσίας γίνετ ται, καὶ αὐξανομένη οὐχ ἵσταται· τὸ δὲ μετεχόμε νον ἀγαθὸν ἐν ἴσῳ μένει ὡσαύτως, ὑπὸ τῆς ἐπὶ πλεῖον ἀεὶ μετεχούσης ἐν ἴσῃ πάντοτε τῇ ὑπεροχῇ εὑρισκό- μενον. ἢ μικρότερον εἶναι τοῦ ἐλπιζομένου πιστεύεται. Οὕτω Ορῶμεν τοίνυν ὥσπερ ἐν βαθμῶν ἀναβάσει χει- ραγωγουμένην διὰ τῶν τῆς ἀρετῆς ἀνάδων ἐπὶ τὰ ὕψη παρὰ τοῦ Λόγου τὴν νύμφην. Ην ' ἐνίησι πρῶτον διὰ τῶν προφητῶν θυρίδων, καὶ τῶν δικτύων τῶν τοῦ νόμου παραγγελμάτων τὴν ἀκτῖνα ὁ Λόγος, καὶ προσκαλείτ' αὐτὴν ἐγγίσαι φωτί, καὶ καλὴν γενέσθαι τ πρὸς τὸ εἶδος τῆς περιστερᾶς ἐν τῷ φωτὶ μορφωθεί σαν. Εἶτα μετασχοῦσαν τῶν καλῶν, ὅσον ἐχώρησε, πάλιν ἐξ ὑπαρχῆς, ὡς ἔτι τῶν καλῶν οὖσαν ἀμέτο- χον, πρὸς τοῦ ὑπερκειμένου κάλλους μετουσίαν ἐφέλε κεται, ὥστε αὐτῇ κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς προκοπής - πρὸς τὸ ἀεὶ προφαινόμενον καὶ τὴν ἐπιθυμίαν συναύ- ξεσθαι, καὶ διὰ τὴν ὑπερβολὴν τῶν πάντοτε κατὰ τὸ ὑπερκείμενον εύρισκομένων ἀγαθῶν, πρώτως ἅπτε σθαι τῆς ἀνόδου δοκεῖν. Διὰ τοῦτό φησι πάλιν πρὸς τὴν ἐγηγερμένην ὁ Λόγος, ὅτι Ανάστηθι, καὶ πρὸς τὴν ἐλθοῦσαν, ὅτι Ἐλθέ. Οὔτε γὰρ τῷ ὄντως ἀνισταμένῳ λείψει ποτὲ ἀεὶ ἀνίστασθαι, οὔτε τῷ τρέχοντι πρὸς τὸν Κύριον, ἡ πρὸς τὸν θεῖον δρόμον ευρυχωρία δα πανηθήσεται. 'Αεί τε γὰρ ἐγείρεσθαι χρὴ, καὶ μη- δέποτε διὰ τοῦ δρόμου προσεγγίζοντας παύσασθαι. - ὡς ὁσάκις ἂν λέγει τὸ ᾿Ανάστηθι· καὶ τὸ Ἐλθέ· τοσάκις τῆς πρὸς τὸ κρεῖττον ἀναβάσεως τήν δύναμιν δίδωσιν. Οὕτω νόει καὶ τὰ ἐφεξῆς προκείμενα τοῦ λόγου. Ο γὰρ καλὴν ἐκ καλῆς γενέσθαι κελεύων, τὸ ἀποστολικὸν ἄντικρυς ὑποτίθεται, τὴν αὐτὴν εἰκόνα προστάσσων ἀπὸ δόξης εἰς δόξαν μεταμορφοῦσθαι· ὡς πάντοτε δόξαν εἶναι λαμβανόμενον καὶ τὸ ἀεὶ εὑρισκόμενον, κἂν ὅτι μάλιστα μέγα τι καὶ ὑψηλὸν, τοίνυν περιστερὰν οὖσαν ἐν τοῖς προκατωρθωμένοις, - οὐδὲν ἧττον περιστερὰν αὐτὴν πάλιν διὰ τῆς πρὸς τὸ κρεῖττον μεταμορφώσεως γενέσθαι διακελεύεται. Καὶ εἰ τοῦτο γένοιτο, τὸ ὑπὲρ τοῦτο πάλιν ὁ λόγος καθεξῆς διὰ τοῦ ὀνόματος ὑποδείξει. Λέγει γάρ· Δεῦρο σεαυτή, περιστερά μου, ἐν σκέπῃ τῆς πέτρας ἐχομένη τοῦ προτειχίσματος. Τίς οὖν ἡ πρὸς τὸ τέλειον ἄνοδος, ἥτις τοῖς νυν εἰρη- μένοις ἐμφαίνεται; Τὸ μηκέτι πρὸς τὴν τῶν ἐφελκο- μένων βλέπειν σπουδὴν, ἀλλ᾽ ὁδηγὸν πρὸς τὸ κρεῖτ τον τὴν ἰδίαν ἐπιθυμίαν ἔχειν. Δεῦρο γάρ, φησί, σεαυτή, μὴ ἐκ λύπης, ἢ ἐξ ἀνάγκης, ἀλλὰ σεαυτή, τοῖς ἰδίοις λογισμοῖς τὴν προθυμίαν ἐν τῷ καλῷ ἐπι S. GREGORII NYSSENI Simplex autem et pura et uniformis et immutabilis A et inalterabilis, et quæ semper similiter et eodem modo se habet natura, et a seipsa nunquam excedit : propterea quod non sit eapax societatis cum malo, manet in bono minime circumscripta, in: se nullum videns Ginem, propterea quod in se nullum videat contrarium. Quando ergo trahit humanam animam ad sui participationem, æquali semper mensura, in ea quæ ad id quod est melius ac præstantius fit exsuperatione, assurgit supra eam quæ est parti- ceps. Nam anima quidenı seipsa semper fit major, et augetur per participationem ejus quod exsuperat, patur, semper manet in æqualitate, ut quod ab ea niatur in æquali exsuperatione. C neque desinit augeri : bonum autem quod partici- quæ semper est amplius particeps, semper inve- Videmus ergo tanquam in scalarum ascensu per B virtutis ascensiones sponsam a Verbo deduci. Immittit primo Verbum radium per fenestras pro- pheticas, aut cancellos præceptorum legis, et eam advocat ut appropinquet luci, et pulchra fiat instar columbae formata in luce. Deinde cum rerum pul- chrarum tantum fuisset, quantum potuit capere, particeps, rursus de integro, ut quæ bonorum adhuc non esset particeps, eam attrahit ad participationem boni supereminentis, adeo ut id ipsum quod semper apparel congruenter proportioni profectus, simul eliam attrahat desiderium, et propter exsuperatio- nem bonorum quæ semper considerantur in eo quod supereminet, videatur primo tangere ascensum. Propterea ergo ei excitatæ rursus dicit, Surge, et ei cum venisset dicit, Veni. Neque enim ei qui vere surgit unquam deerit semper surgere; neque ei qui currit ad Dominum, unquam consumetur amplum et latum campi spatium ad divinum cursum conficiendum. Oportet enim semper surgere et excitari, et per cursum appropinquando nun- quam cessare. Quamobrem quoties dicit: Surge et Veni, toties largitur facultatem ad id quod melius est ascendendi. Sic intellige quæ sequuntur in textu. Nam qui pulchram ex pulchra jubet fleri, aperte admonet et suggerit illud Apostolicum, jubens eamdem imaginem a gloria transformari in gloriam ", adeo ut semper videatur esse gloria quod accipitur, et quod semper invenitur, et licet sit magnum et excelsum, credatur esse minus eo quod D speratur. Sic ergo cum esset columba iis quæ prius recte gessisset, nibilominus eam rursus jubet fieri columbam, per transformationem in id quod est melius. Et si hoc factum fuerit, deinceps ostendet oratio per nomen id quod est superius. Dicit enim : Et huc veni, columba mea, in le- gmine petræ juxta propugnaculum. Quis est ergo ascensus ad perfectionem, qui significetur in iis quæ nunc dicta sunt? Non amplius aspicere ad · studium eorum quæ attrahunt, sed ad id quod est melius ducem habere propriam cupiditatem. Huc, inquit ipsi, veni: non ex ægritudine, aut ex ne- cessitate, sed propriis tuis rationibus confirmans Cor., 113, 18.

εἶναι τῆς πρὸς τὸ κακὸν κοινωνίας, αόριστος ἐν τῷ ἀγαθῷ μένει, οὐδὲ αὐτῆς βλέπουσα πέρας, διὰ τὸ μηδὲν τῶν ἐναντίων βλέπειν. Οταν τοίνυν ἐφέλκηται πρὸς μετουσίαν ἑαυτῆς τὴν ἀνθρωπίνην ψυχὴν, ἀεὶ τῷ ἴσῳ μέτρῳ κατὰ τὴν ἐς τὸ κρεῖττον ὑπεροχήν τῆς μετε χούσης ὑπερανέστηκεν. Η μὲν γὰρ ψυχὴ μείζων αυτ τῆς πάντοτε διὰ τῆς τοῦ ὑπερέχοντος μετουσίας γίνετ ται, καὶ αὐξανομένη οὐχ ἵσταται· τὸ δὲ μετεχόμε νον ἀγαθὸν ἐν ἴσῳ μένει ὡσαύτως, ὑπὸ τῆς ἐπὶ πλεῖον ἀεὶ μετεχούσης ἐν ἴσῃ πάντοτε τῇ ὑπεροχῇ εὑρισκό- μενον. ἢ μικρότερον εἶναι τοῦ ἐλπιζομένου πιστεύεται. Οὕτω Ορῶμεν τοίνυν ὥσπερ ἐν βαθμῶν ἀναβάσει χει- ραγωγουμένην διὰ τῶν τῆς ἀρετῆς ἀνάδων ἐπὶ τὰ ὕψη παρὰ τοῦ Λόγου τὴν νύμφην. Ην ' ἐνίησι πρῶτον διὰ τῶν προφητῶν θυρίδων, καὶ τῶν δικτύων τῶν τοῦ νόμου παραγγελμάτων τὴν ἀκτῖνα ὁ Λόγος, καὶ προσκαλείτ' αὐτὴν ἐγγίσαι φωτί, καὶ καλὴν γενέσθαι τ πρὸς τὸ εἶδος τῆς περιστερᾶς ἐν τῷ φωτὶ μορφωθεί σαν. Εἶτα μετασχοῦσαν τῶν καλῶν, ὅσον ἐχώρησε, πάλιν ἐξ ὑπαρχῆς, ὡς ἔτι τῶν καλῶν οὖσαν ἀμέτο- χον, πρὸς τοῦ ὑπερκειμένου κάλλους μετουσίαν ἐφέλε κεται, ὥστε αὐτῇ κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς προκοπής - πρὸς τὸ ἀεὶ προφαινόμενον καὶ τὴν ἐπιθυμίαν συναύ- ξεσθαι, καὶ διὰ τὴν ὑπερβολὴν τῶν πάντοτε κατὰ τὸ ὑπερκείμενον εύρισκομένων ἀγαθῶν, πρώτως ἅπτε σθαι τῆς ἀνόδου δοκεῖν. Διὰ τοῦτό φησι πάλιν πρὸς τὴν ἐγηγερμένην ὁ Λόγος, ὅτι Ανάστηθι, καὶ πρὸς τὴν ἐλθοῦσαν, ὅτι Ἐλθέ. Οὔτε γὰρ τῷ ὄντως ἀνισταμένῳ λείψει ποτὲ ἀεὶ ἀνίστασθαι, οὔτε τῷ τρέχοντι πρὸς τὸν Κύριον, ἡ πρὸς τὸν θεῖον δρόμον ευρυχωρία δα πανηθήσεται. 'Αεί τε γὰρ ἐγείρεσθαι χρὴ, καὶ μη- δέποτε διὰ τοῦ δρόμου προσεγγίζοντας παύσασθαι. - ὡς ὁσάκις ἂν λέγει τὸ ᾿Ανάστηθι· καὶ τὸ Ἐλθέ· τοσάκις τῆς πρὸς τὸ κρεῖττον ἀναβάσεως τήν δύναμιν δίδωσιν. Οὕτω νόει καὶ τὰ ἐφεξῆς προκείμενα τοῦ λόγου. Ο γὰρ καλὴν ἐκ καλῆς γενέσθαι κελεύων, τὸ ἀποστολικὸν ἄντικρυς ὑποτίθεται, τὴν αὐτὴν εἰκόνα προστάσσων ἀπὸ δόξης εἰς δόξαν μεταμορφοῦσθαι· ὡς πάντοτε δόξαν εἶναι λαμβανόμενον καὶ τὸ ἀεὶ εὑρισκόμενον, κἂν ὅτι μάλιστα μέγα τι καὶ ὑψηλὸν, τοίνυν περιστερὰν οὖσαν ἐν τοῖς προκατωρθωμένοις, - οὐδὲν ἧττον περιστερὰν αὐτὴν πάλιν διὰ τῆς πρὸς τὸ κρεῖττον μεταμορφώσεως γενέσθαι διακελεύεται. Καὶ εἰ τοῦτο γένοιτο, τὸ ὑπὲρ τοῦτο πάλιν ὁ λόγος καθεξῆς διὰ τοῦ ὀνόματος ὑποδείξει. Λέγει γάρ· Δεῦρο σεαυτή, περιστερά μου, ἐν σκέπῃ τῆς πέτρας ἐχομένη τοῦ προτειχίσματος. Τίς οὖν ἡ πρὸς τὸ τέλειον ἄνοδος, ἥτις τοῖς νυν εἰρη- μένοις ἐμφαίνεται; Τὸ μηκέτι πρὸς τὴν τῶν ἐφελκο- μένων βλέπειν σπουδὴν, ἀλλ᾽ ὁδηγὸν πρὸς τὸ κρεῖτ τον τὴν ἰδίαν ἐπιθυμίαν ἔχειν. Δεῦρο γάρ, φησί, σεαυτή, μὴ ἐκ λύπης, ἢ ἐξ ἀνάγκης, ἀλλὰ σεαυτή, τοῖς ἰδίοις λογισμοῖς τὴν προθυμίαν ἐν τῷ καλῷ ἐπι S. GREGORII NYSSENI Simplex autem et pura et uniformis et immutabilis A et inalterabilis, et quæ semper similiter et eodem modo se habet natura, et a seipsa nunquam excedit : propterea quod non sit eapax societatis cum malo, manet in bono minime circumscripta, in: se nullum videns Ginem, propterea quod in se nullum videat contrarium. Quando ergo trahit humanam animam ad sui participationem, æquali semper mensura, in ea quæ ad id quod est melius ac præstantius fit exsuperatione, assurgit supra eam quæ est parti- ceps. Nam anima quidenı seipsa semper fit major, et augetur per participationem ejus quod exsuperat, patur, semper manet in æqualitate, ut quod ab ea niatur in æquali exsuperatione. C neque desinit augeri : bonum autem quod partici- quæ semper est amplius particeps, semper inve- Videmus ergo tanquam in scalarum ascensu per B virtutis ascensiones sponsam a Verbo deduci. Immittit primo Verbum radium per fenestras pro- pheticas, aut cancellos præceptorum legis, et eam advocat ut appropinquet luci, et pulchra fiat instar columbae formata in luce. Deinde cum rerum pul- chrarum tantum fuisset, quantum potuit capere, particeps, rursus de integro, ut quæ bonorum adhuc non esset particeps, eam attrahit ad participationem boni supereminentis, adeo ut id ipsum quod semper apparel congruenter proportioni profectus, simul eliam attrahat desiderium, et propter exsuperatio- nem bonorum quæ semper considerantur in eo quod supereminet, videatur primo tangere ascensum. Propterea ergo ei excitatæ rursus dicit, Surge, et ei cum venisset dicit, Veni. Neque enim ei qui vere surgit unquam deerit semper surgere; neque ei qui currit ad Dominum, unquam consumetur amplum et latum campi spatium ad divinum cursum conficiendum. Oportet enim semper surgere et excitari, et per cursum appropinquando nun- quam cessare. Quamobrem quoties dicit: Surge et Veni, toties largitur facultatem ad id quod melius est ascendendi. Sic intellige quæ sequuntur in textu. Nam qui pulchram ex pulchra jubet fleri, aperte admonet et suggerit illud Apostolicum, jubens eamdem imaginem a gloria transformari in gloriam ", adeo ut semper videatur esse gloria quod accipitur, et quod semper invenitur, et licet sit magnum et excelsum, credatur esse minus eo quod D speratur. Sic ergo cum esset columba iis quæ prius recte gessisset, nibilominus eam rursus jubet fieri columbam, per transformationem in id quod est melius. Et si hoc factum fuerit, deinceps ostendet oratio per nomen id quod est superius. Dicit enim : Et huc veni, columba mea, in le- gmine petræ juxta propugnaculum. Quis est ergo ascensus ad perfectionem, qui significetur in iis quæ nunc dicta sunt? Non amplius aspicere ad · studium eorum quæ attrahunt, sed ad id quod est melius ducem habere propriam cupiditatem. Huc, inquit ipsi, veni: non ex ægritudine, aut ex ne- cessitate, sed propriis tuis rationibus confirmans Cor., 113, 18.

εἶναι τῆς πρὸς τὸ κακὸν κοινωνίας, αόριστος ἐν τῷ ἀγαθῷ μένει, οὐδὲ αὐτῆς βλέπουσα πέρας, διὰ τὸ μηδὲν τῶν ἐναντίων βλέπειν. Οταν τοίνυν ἐφέλκηται πρὸς μετουσίαν ἑαυτῆς τὴν ἀνθρωπίνην ψυχὴν, ἀεὶ τῷ ἴσῳ μέτρῳ κατὰ τὴν ἐς τὸ κρεῖττον ὑπεροχήν τῆς μετε χούσης ὑπερανέστηκεν. Η μὲν γὰρ ψυχὴ μείζων αυτ τῆς πάντοτε διὰ τῆς τοῦ ὑπερέχοντος μετουσίας γίνετ ται, καὶ αὐξανομένη οὐχ ἵσταται· τὸ δὲ μετεχόμε νον ἀγαθὸν ἐν ἴσῳ μένει ὡσαύτως, ὑπὸ τῆς ἐπὶ πλεῖον ἀεὶ μετεχούσης ἐν ἴσῃ πάντοτε τῇ ὑπεροχῇ εὑρισκό- μενον. ἢ μικρότερον εἶναι τοῦ ἐλπιζομένου πιστεύεται. Οὕτω Ορῶμεν τοίνυν ὥσπερ ἐν βαθμῶν ἀναβάσει χει- ραγωγουμένην διὰ τῶν τῆς ἀρετῆς ἀνάδων ἐπὶ τὰ ὕψη παρὰ τοῦ Λόγου τὴν νύμφην. Ην ' ἐνίησι πρῶτον διὰ τῶν προφητῶν θυρίδων, καὶ τῶν δικτύων τῶν τοῦ νόμου παραγγελμάτων τὴν ἀκτῖνα ὁ Λόγος, καὶ προσκαλείτ' αὐτὴν ἐγγίσαι φωτί, καὶ καλὴν γενέσθαι τ πρὸς τὸ εἶδος τῆς περιστερᾶς ἐν τῷ φωτὶ μορφωθεί σαν. Εἶτα μετασχοῦσαν τῶν καλῶν, ὅσον ἐχώρησε, πάλιν ἐξ ὑπαρχῆς, ὡς ἔτι τῶν καλῶν οὖσαν ἀμέτο- χον, πρὸς τοῦ ὑπερκειμένου κάλλους μετουσίαν ἐφέλε κεται, ὥστε αὐτῇ κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς προκοπής - πρὸς τὸ ἀεὶ προφαινόμενον καὶ τὴν ἐπιθυμίαν συναύ- ξεσθαι, καὶ διὰ τὴν ὑπερβολὴν τῶν πάντοτε κατὰ τὸ ὑπερκείμενον εύρισκομένων ἀγαθῶν, πρώτως ἅπτε σθαι τῆς ἀνόδου δοκεῖν. Διὰ τοῦτό φησι πάλιν πρὸς τὴν ἐγηγερμένην ὁ Λόγος, ὅτι Ανάστηθι, καὶ πρὸς τὴν ἐλθοῦσαν, ὅτι Ἐλθέ. Οὔτε γὰρ τῷ ὄντως ἀνισταμένῳ λείψει ποτὲ ἀεὶ ἀνίστασθαι, οὔτε τῷ τρέχοντι πρὸς τὸν Κύριον, ἡ πρὸς τὸν θεῖον δρόμον ευρυχωρία δα πανηθήσεται. 'Αεί τε γὰρ ἐγείρεσθαι χρὴ, καὶ μη- δέποτε διὰ τοῦ δρόμου προσεγγίζοντας παύσασθαι. - ὡς ὁσάκις ἂν λέγει τὸ ᾿Ανάστηθι· καὶ τὸ Ἐλθέ· τοσάκις τῆς πρὸς τὸ κρεῖττον ἀναβάσεως τήν δύναμιν δίδωσιν. Οὕτω νόει καὶ τὰ ἐφεξῆς προκείμενα τοῦ λόγου. Ο γὰρ καλὴν ἐκ καλῆς γενέσθαι κελεύων, τὸ ἀποστολικὸν ἄντικρυς ὑποτίθεται, τὴν αὐτὴν εἰκόνα προστάσσων ἀπὸ δόξης εἰς δόξαν μεταμορφοῦσθαι· ὡς πάντοτε δόξαν εἶναι λαμβανόμενον καὶ τὸ ἀεὶ εὑρισκόμενον, κἂν ὅτι μάλιστα μέγα τι καὶ ὑψηλὸν, τοίνυν περιστερὰν οὖσαν ἐν τοῖς προκατωρθωμένοις, - οὐδὲν ἧττον περιστερὰν αὐτὴν πάλιν διὰ τῆς πρὸς τὸ κρεῖττον μεταμορφώσεως γενέσθαι διακελεύεται. Καὶ εἰ τοῦτο γένοιτο, τὸ ὑπὲρ τοῦτο πάλιν ὁ λόγος καθεξῆς διὰ τοῦ ὀνόματος ὑποδείξει. Λέγει γάρ· Δεῦρο σεαυτή, περιστερά μου, ἐν σκέπῃ τῆς πέτρας ἐχομένη τοῦ προτειχίσματος. Τίς οὖν ἡ πρὸς τὸ τέλειον ἄνοδος, ἥτις τοῖς νυν εἰρη- μένοις ἐμφαίνεται; Τὸ μηκέτι πρὸς τὴν τῶν ἐφελκο- μένων βλέπειν σπουδὴν, ἀλλ᾽ ὁδηγὸν πρὸς τὸ κρεῖτ τον τὴν ἰδίαν ἐπιθυμίαν ἔχειν. Δεῦρο γάρ, φησί, σεαυτή, μὴ ἐκ λύπης, ἢ ἐξ ἀνάγκης, ἀλλὰ σεαυτή, τοῖς ἰδίοις λογισμοῖς τὴν προθυμίαν ἐν τῷ καλῷ ἐπι S. GREGORII NYSSENI Simplex autem et pura et uniformis et immutabilis A et inalterabilis, et quæ semper similiter et eodem modo se habet natura, et a seipsa nunquam excedit : propterea quod non sit eapax societatis cum malo, manet in bono minime circumscripta, in: se nullum videns Ginem, propterea quod in se nullum videat contrarium. Quando ergo trahit humanam animam ad sui participationem, æquali semper mensura, in ea quæ ad id quod est melius ac præstantius fit exsuperatione, assurgit supra eam quæ est parti- ceps. Nam anima quidenı seipsa semper fit major, et augetur per participationem ejus quod exsuperat, patur, semper manet in æqualitate, ut quod ab ea niatur in æquali exsuperatione. C neque desinit augeri : bonum autem quod partici- quæ semper est amplius particeps, semper inve- Videmus ergo tanquam in scalarum ascensu per B virtutis ascensiones sponsam a Verbo deduci. Immittit primo Verbum radium per fenestras pro- pheticas, aut cancellos præceptorum legis, et eam advocat ut appropinquet luci, et pulchra fiat instar columbae formata in luce. Deinde cum rerum pul- chrarum tantum fuisset, quantum potuit capere, particeps, rursus de integro, ut quæ bonorum adhuc non esset particeps, eam attrahit ad participationem boni supereminentis, adeo ut id ipsum quod semper apparel congruenter proportioni profectus, simul eliam attrahat desiderium, et propter exsuperatio- nem bonorum quæ semper considerantur in eo quod supereminet, videatur primo tangere ascensum. Propterea ergo ei excitatæ rursus dicit, Surge, et ei cum venisset dicit, Veni. Neque enim ei qui vere surgit unquam deerit semper surgere; neque ei qui currit ad Dominum, unquam consumetur amplum et latum campi spatium ad divinum cursum conficiendum. Oportet enim semper surgere et excitari, et per cursum appropinquando nun- quam cessare. Quamobrem quoties dicit: Surge et Veni, toties largitur facultatem ad id quod melius est ascendendi. Sic intellige quæ sequuntur in textu. Nam qui pulchram ex pulchra jubet fleri, aperte admonet et suggerit illud Apostolicum, jubens eamdem imaginem a gloria transformari in gloriam ", adeo ut semper videatur esse gloria quod accipitur, et quod semper invenitur, et licet sit magnum et excelsum, credatur esse minus eo quod D speratur. Sic ergo cum esset columba iis quæ prius recte gessisset, nibilominus eam rursus jubet fieri columbam, per transformationem in id quod est melius. Et si hoc factum fuerit, deinceps ostendet oratio per nomen id quod est superius. Dicit enim : Et huc veni, columba mea, in le- gmine petræ juxta propugnaculum. Quis est ergo ascensus ad perfectionem, qui significetur in iis quæ nunc dicta sunt? Non amplius aspicere ad · studium eorum quæ attrahunt, sed ad id quod est melius ducem habere propriam cupiditatem. Huc, inquit ipsi, veni: non ex ægritudine, aut ex ne- cessitate, sed propriis tuis rationibus confirmans Cor., 113, 18.

Β βώσασα, οὐκ ἀνάγκης καθηγουμένης. Αδέσποτον Α γὰρ ἡ ἀρετή. καὶ ἑκούσιον, καὶ ἀνάγκης πάσης ἐλεύ θερον. Τοιοῦτος ἦν Δαβίδ, ὁ τὰ ἑκούσια μόνα τῶν παρ' αὐτοῦ γινομένων εὐδοκηθῆναι τῷ Θεῷ προσευ- χόμενος, καὶ ἑκουσίως θύειν ἐπαγγελλόμενος. Τοιοῦ τος ἕκαστος τῶν ἁγίων, ἑαυτὸν τῷ Θεῷ προσάγων, οὐκ ἐξ ἀνάγκης ἀγόμενος. Καὶ σὺ τοίνυν δείξον τὴν τελείαν κατάστασιν τοῦ σεαυτῇ τῆς πρὸς τὸ κρεῖττον ἀνόδου τὴν ἐπιθυμίαν λαβεῖν. Τοιαύτη δὲ γενομένη, το φησὶν, ἥξεις ἐπὶ τὴν σκέπην τῆς πέτρας ἐχομένη τοῦ προτειχίσματος. Τὸ δὲ λεγόμενον τοιοῦτόν ἐστιν. Χρὴ γὰρ μεταβάλλειν τὸν λόγον ἀπὸ τῶν αἰνιγμάτων πρὸς τὸ σαφέστερον. Μία σκέπη τῆς ἀνθρωπίνης ἐστὶ ψυ χῆς, τὸ ὑψηλὸν Εὐαγγέλιον, ἐν ᾧ ὁ γενόμενος τῆς Η σκιώδους διδασκαλίας διὰ τῶν τυπικῶν τε καὶ συμ- βολικῶν νοημάτων οὐκέτι προσδέεται, φανερούσης τῆς ἀληθείας τὰ κεκαλυμμένα τῶν προσταγμάτων αἰνίγματα. Πέτραν δὲ τὴν εὐαγγελικὴν ὀνομάζεσθαι χάριν, οὐδεὶς ἀντείποι τῶν καὶ ὁπωσούν μετεχόντων ἡ τῆς πίστεως· πολλαχόθεν γὰρ ἔστιν ἐκ τῆς Γραφῆς τοῦτο μαθεῖν, τὸ πέτραν εἶναι Εὐαγγέλιον. Τὸ τοίνυν λεγόμενον τοιοῦτόν ἐστιν· Εἰ ἐνεγυμνάσθης, ὦ ψυχή, τῷ νόμῳ, εἰ τὰς διὰ τῶν προφητικῶν θυρίδων αὐγὰς τῇ διανοίᾳ τεθέασαι, μηκέτι ὑπὸ τὴν τοῦ νομικοῦ τοί- * χου σκιὰν μένε. Σκιὰν γὰρ ὁ τοῖχος ποιεῖ τῶν μελ λόντων ἀγαθῶν, οὐκ αὐτὴν τὴν εἰκόνα τῶν πραγμά- των· ἀλλ' ἐπὶ τὴν πέτραν ἐκ τοῦ σύνεγγυς ἀπὸ τοῦ τοίχου μετάβηθι. Ἔχεται γὰρ ἡ πέτρα τοῦ προτεί- χίσματος· ἐπειδὴ τῆς εὐαγγελικῆς πίστεως ὁ νόμος - προτείχισμα γέγονε· καὶ ἔχεται ἀλλήλων τὰ δόγματα, γειτνιώντα κατὰ τὴν δύναμιν. Τί γὰρ ἐγγύτερον τοῦ Μὴ μοιχεῦσαι, τὸ μὴ Ἐπιθυμῆσαι; καὶ τοῦ καθα- ρεύειν ἀπὸ φόνου, τό, μηδὲ ὀργῇ τὴν καρδίαν μολύνει σθαι; Επεὶ οὖν ἔχεται τοῦ προτειχίσματος ἡ σκέπη τῆς πέτρας, ἀδιάστατός ἐστί σοι ἡ ἀπὸ τοῦ τοίχου ἐπὶ τὴν πέτραν μετάστασις. Περιτομὴ ἐν τῷ τοίχω, καὶ πε- ριτομὴ ἐν τῇ πέτρα, πρόβατον καὶ πρόβατον, αἷμα καὶ αἷμα, πάσχα καὶ πάσχα, καὶ πάντα σχεδὸν τὰ αὐτὰ, καὶ διὰ τῶν αὐτῶν ἀλλήλων ἐχόμενα, πλὴν ὅσον Η πνευματικὴ μὲν ἡ πέτρα, χοϊκὸς δ' ὁ τοῖχος, ᾧ συν- αναπέπλασται τὸ σωματικὸν γεῶδες. Η δ' εὐαγγε- λική πέτρα, τὸν σαρκώδη τῶν νοημάτων πηλὸν οὐκ ἔχει. ᾿Αλλὰ καὶ περιτομὴν λαμβάνει ὁ ἄνθρωπος, καὶ ὅλος ὑγιῆς μένει, μηδεμιᾶς λώδης ἀκροτηριαζούσης τὸ πλάσμα τῆς φύσεως. Καὶ φυλάσσει ἐν τῇ τῶν καὶ κῶν ἀπραξίᾳ τὸ Σάββατον, καὶ τὴν πρὸς τὸ καλὸν ἀργίαν οὗ παραδέχεται, μαθὼν ὅτι ἔξεστι τῷ Σαββάτῳ καλὸν ποιεῖν, καὶ ἀδιάκριτον ποιεῖται τῆς τροφῆς τὴν μετουσίαν, καὶ ἀκαθάρτου οὐχ ἅπτεται. Οὐδὲν γὰρ τῶν εἰσερχομένων διὰ τοῦ στόματος κοινὸν εἶναι παρὰ τῆς πέτρας παιδεύεται· ἀλλὰ διὰ πάντων τὰς σωμα τικὰς τοῦ νόμου παρατηρήσεις ἀποθεμένη, πρὸς τὸ πνευματικόν τε καὶ νοητὸν μεταλαμβάνει τῶν ῥημά- των τὴν διάνοιαν, οὕτως εἰπόντος τοῦ Παύλου, ὅτι Ο νόμος πνευματικός ἐστιν. Ο γὰρ ὄντως ἐκβα- Σὼν τὸν νόμον, ὑπὸ τὴν σκέπην τῆς εὐαγγελικῆς για νεται πέτρας, τὴν ἐχομένην τοῦ σωματικού προτει- γίσματος. IN CANTICA CANTIC. HOMILIA V. cupiditatem ad id quod est honestum, non ducente D C necessitate. Domino enim caret virtus, et est vo luntaria, et ab omni necessitate libera. Talis erat David, qui ex iis quæ ab ipso facta erant, ea sola esse Deo grata et probata animadvertebat, quæ erant voluntaria, et se voluntarie sacrificaturum promittebat ". Talis est unusquisque sanctus qui se Deo offert, non actus necessitate. Et tu ergo ostende perfectam in te accepisse constitutioneur, cupiditatem ascensus ad id quod est melius. Cum autem talis, inquit, evaseris, venies ad petram tegminis juxta propugnaculum. Quod autem dicit est ejusmodi. Oportet enim ab anigmatibus abdu- ctam orationem tractare dilucidius. Unum tegmen humanæ animæ est sublime Evangelium, in quo cum fuerit umbrosa doctrina per typicas et sym- bolicas intelligentias, non amplius opus habet veritate, quæ aperial operta præceptorum æni- gmata. Petram autem gratiam nominari evangeli- cam, nemo contradixerit ex iis qui sunt utcunque fidei participes: ex multis enim locis Scripturæ dici potest petram esse Evangelium. Quod ergo dicitur est ejusmodi: Si in lege ſuisti exercitata, o anima, et per fenestras propheticas splendores mente aspexisti, ne maneas amplius sub umbra muri legalis; murus enim facit umbram futurorum bonorum, non ipsam rerum imaginem : sed ex eo quod est prope marum transi ad petram. Petra enim est propinqua propugnaculo seu antemurali : quandoquidem lex fuit propugnaculum seu ante murale fidei evangelicæ et sibi inter se cohærent dognata, ut quæ virtute sunt propinqua. Quid enim præcepto, Non machaberis, est propinquius, Non concupisces? et præcepto, quod jubet se cæde Non contaminare, quam, ne ira quidem cor inf- cere? Quoniam ergo cohæret propugnaculo tegmen petra, est tibi indubitatus transitus a muro ad pe tram. Circumcisio est in muro, et circumcisio est in petra, ovis et ovis, sanguis et sanguis, pascha et pascha, et eadem fere omnia, sibi invicem co- hærentia, nisi quod petra quidem est spiritualis, murus autem est terrenus, quod simul cum cor- porali terrenum quoque est effictum. Petra autem evangelica non habet carnale lulum sententiarun. Quinetiam accipit homo circumcisionem, et totus sanus permanet, figmento naturæ nullam accipiente mutilationem. Observat quoque Sabbatum a malis cessatione, et non admittit quietem a bonis, cum didicerit quod Sabbato licet bonum facere. Facit etiam indistinctam cibi participationem, et immundum non tangit. Docet enim petra nihil esse immundum ex iis quæ per os ingrediuntur ** : sed corporalibus omnino rejectis observationibus, traducit verborum sententiam ad id quod est in- corporeum, et quod cadit sub intelligentiam, sir dicente Paulo, Lex est spiritualis ". Nam qui vero legem ejecit, is sub tegmen petræ evangelica recl pitur, quæ est proxima corporali propugnaculo. * Psal. Lv, 8. Matth. xr, 18. * Rom. vu, 14.

Ταῦτα τοῦ Λόγου διὰ τῶν θυρίδων αὐτῇ ἐμβοήσαν τος, καλῶς ἀποκρίνεται ἡ περιστερά, ή περιλαμ φθεῖσα διὰ τῆς τῶν νοημάτων αὐγῆς, καὶ τὴν πέτραν νοήσασα, ἥτις ἐστιν ὁ Χριστός. Λέγει γάρ, ὅτι Δεῖξέν μοι τὴν ὄψιν σοῦ, καὶ ἀκούτισόν μοι τὴν φωνήν σου· ὅτι ἡ φωνή σου ἡδεῖα, καὶ ὄψις σοῦ ὡραία. Τὸ δὲ λεγόμενον τοιοῦτόν ἐστι· Μηκέτι μοι διαλέγου διὰ τῶν προφητικῶν τε καὶ νομικῶν αἰνιγμάτων, ἀλλ᾽ ὡς ἰδεῖν δύναμαι, οὕτω μοὶ δεῖξον σαυτόν ἐμφανῶς, ἵνα ἐντὸς γένωμαι τῆς εὐαγγελικής πέτρας, τ καταλιποῦσα τὸ τοῦ νόμου προτείχισμα· καὶ ὡς χω- ρεῖ ἡ ἀκοή μου, οὕτω δὸς τὴν φωνήν σου ἐν τοῖς ὠσί μου γενέσθαι. Εἰ γὰρ ἡ διὰ τῶν θυρίδων φωνή τοσο οῦτόν ἐστιν ἡδεῖα, πολὺ μᾶλλον ἡ κατὰ πρόσωπόν σου ἐμφάνεια τὸ ἐράσμιον ἕξει. Ταῦτα λέγει ἡ νύμφη, νοήσασα τὸ κατὰ τὴν εὐαγγελικὴν πέτραν μυστήριον, εἰς ὅπερ αὐτὴν ὁ πολυμερῶς καὶ πολυτρόπως ἐν ταῖς θυρίσι γενόμενος Λόγος εχειραγώγησε· καὶ ἐν ἐπιο θυμία γεγένηται τῆς διὰ σαρκὸς θεοφανείας, ὥστε τὸν Λόγον γενέσθαι σάρκα, καὶ τὸν Θεὸν ἐν σαρκὶ ἐν φανερωθῆναι, καὶ παραθέσθαι ταῖς ἀκοαῖς ἡμῶν τὰς θείας φωνὰς τὰς ἐπαγγελλομένας τοῖς ἀξίοις τὴν αἰώ νιον μακαριότητα. Πῶς δὲ συμβαίνουσι τῇ εὐχῇ τῆς νύμφης αἱ τοῦ Συμεῶνος φωναί, ὅς φησιν· Απολύεις νῦν τὸν δοῦλόν σου, Δέσποτα, κατὰ τὸ ῥῆμά σου ἐν εἰρήνῃ. "Οτι εἶδον οἱ ὀφθαλμοί μου τὸ σωτήριόν σου. Ιδε γὰρ ἐκεῖνος, ὡς ἰδεῖν ἐπεπόθησεν αΰτη. Τὴν δὲ φωνὴν αὐτοῦ τὴν ἡδεῖαν οἱ δεξάμενοι τοῦ Εὐαγγελίου τὴν χάριν ἐπιγινώσκουσιν, οἱ εἰπόντες, ὅτι Ρήματα ζωῆς αἰωνίου ἔχεις. • Διὰ ταῦτα δέχεται εὐχὴν τῆς νύμφης δικαίαν οὖσαν ὁ καθαρὸς νυμφίος, καὶ μέλλων δεικνύειν ἑαυτὸν ἐμ φανῶς, πρῶτον τοὺς θηρευτὰς παρορμᾷ πρὸς τὴν ἄγραν τῶν ἀλωπέκων, ὡς μηκέτι τὸν ἀμπελῶνα δι αὐτῶν πρὸς τὸν κυπρισμὸν ἐμποδίζεσθαι, λέγων· - Πιάσατε ἡμῖν ἀλώπεκας, μικροὺς μὲν ὄντας, ἀφανιστικοὺς δὲ τῶν ἀμπελώνων. Ἀνθήσουσι γὰρ αἱ ἄμπελοι, εἰ μηκέτι εἴη τὰ λυμαινόμενα. Πιάσατε ἡμῖν ἀλώπεκας μικροὺς, ἀφανίζοντας τοὺς ἀμ- πελῶνας, καὶ αἱ ἄμπελοι ἡμῶν κυπρίζουσιν. "Αρά ἐστι δυνατὸν κατ' ἀξίαν ἐφικέσθαι τῆς μεγαλοφυΐας τῶν νοημάτων; Οτον θαῦμα τῆς θείας μεγαλειότης τος περιέχει ὁ λόγος; Όσην ἐμφαίνει τῆς δυνάμεως τοῦ Θεοῦ τὴν ὑπερβολὴν ἡ τῶν εἰρημένων διάνοια ; Πῶς ἐκεῖνος, περὶ οὗ τὰ τηλικαῦτα λέγεται, ὁ ἄνθρω ποκτόνος, ὁ ἐν κακίᾳ δυνατός, οὗ ἡ γλῶσσα ὡσεὶ ξυρὸν ἠκονημένον περὶ οὗ φησι ὁ Προφήτης: Τα βέλη τοῦ δυνατοῦ ἠκονημένα] σὺν τοῖς ἄνθραξι τοῖς ἐρημικοῖς· καὶ, Ενεδρεύει ὡς λέων ἐν τῇ μάνδρα αὐτοῦ, ὁ Δράκων, ὁ μέγας, ὁ ἀποστάτης, ὁ ᾄδης, ὁ πλατύνων τὸ στόμα αὐτοῦ, ὁ κοσμοκράτωρ τῆς ἐξ- ουσίας τοῦ σκότους, ὁ ἔχων τοῦ θανάτου τὸ κρά- τος, καὶ ὅσα ἐκ προσώπου αὐτοῦ διηγεῖται ἡ προφητεία. Ο ά αιρούμενος ὅρια ἐθνῶν ὁ ἔστησε, δηλονότι ὁ Ὕψιστός, κατ' ἀριθμὸν ἀλλήλων αὐτ τοῦ, ὁ καταλαμβάνων τὴν οἰκουμένην ὡς νοσ σιάν, καὶ ὡς καταλελειμένα ως αἴρων αὐτά· ὁ S. GREGORA NYSSENI Cum Verbum sic ei clamasset per fenestras, pul- A chre respondet columba, illuminata splendore in- telligentiarum, et petram intelligens quæ est Chri- stus. Dicit enim : Ostende mihi faciem tuam, et fac me audire vocem tuam. Vox enim tua est dulcis, et facies tua decora. Quod autem dicit est ejus- modi : Non amplius mihi loquere per sermonem documentorum propheticorum et legalium, sed ut possum videre, ita teipsum mihi aperte ostende, ut sim intra petram evangelicam, relicto legis an- temurali, aut, ut meæ capiunt aures, ita concede, ut vox tua meis auribus insonet. Si enim vox quæ emittitur per fenestras est adeo dulcis, multo magis tua in conspectu præsentia erit amabilis. Hæc dicit sponsa, cum intellexisset mysterium quod est in petra evangelica, ad quod eam deduxit Verbum, quod multifariam multisque modis exsti- tit in fenestris; et tenetur desiderio ejus adventus in carne, nempe ut Verbum fiat caro, et Deus in carne appareat, et divinas voces nostris auribus exhibeat, quæ dignis promittunt beatitudinem. Vides quemadmodum vote sponsæ conveniunt vo- ces Simeonis, Nunc dimittis servum tuum, Domine, secundum verbum tuum in pace. Quia viderunt oculi mei salutare tuum'. Ille enim vidit ipsum, ut desideravit videre. Dulcem autem ejus vocem agnoscunt, qui acceperunt gratiam Evangelii, qui dixerunt. Verba vitæ æternæ habes. B C Propterea justum sponsæ volum suscipit purus sponsus, et seipsum aperte ostensurus, primum incitat venatores ad venandas vulpes, ne amplius ab eis impediatur viuea, quo minus floreat, dicens : Capite nobis vulpes, quæ sunt quidem parvæ, demo- iuntur autem vineas. Florebunt enim vineæ, si ea tollantur, a quibus vastantur. Capite nobis vulpes parvas, quæ demoliuntur vineas. Florent enim vineæ nostræ. Fierine potest ut pro dignitate assequamur majestatem sententiarum, et divina magnitudinis miraculum quod continet oratio, et quantam divi- næ virtutis excellentiam significat sensus eorum quæ dicta sunt? nempe quemadinodum ille de quo hæc dicuntur, homicida, qui potens est in malitia, cujus lingua tanquam novacula acula, de quo dicit D Propheta, Sagittæ potentis acute cum carbonibus desolatoriis ; et, Insidiatur tanquam leo in spelunca sua *, Draco ille magnus, apostata,infernus; dilatans os suum, rector hujus mundanæ potestatis tene- brarum, qui habet imperium mortis, et quæcun- que ex persona ejus narrat prophetia. Qui aufert terminos gentium, quos constituit, nempe Altissi- mus, pro numero angelorum suorum; qui compre- hendit orbem terræ sicut nidum, et eam tollit tan- quam ova derelicta; qui dicit se positurum thronum suum super nubes, et futurum similem Altissimo, et quæcunque Scriptura de eo persequitur in Job, ས ་ Luc. 11, 29, 30. * Joan. vi, 69. * Psal. cxix, 4. i Psal. I, sec. llebr.

Ταῦτα τοῦ Λόγου διὰ τῶν θυρίδων αὐτῇ ἐμβοήσαν τος, καλῶς ἀποκρίνεται ἡ περιστερά, ή περιλαμ φθεῖσα διὰ τῆς τῶν νοημάτων αὐγῆς, καὶ τὴν πέτραν νοήσασα, ἥτις ἐστιν ὁ Χριστός. Λέγει γάρ, ὅτι Δεῖξέν μοι τὴν ὄψιν σοῦ, καὶ ἀκούτισόν μοι τὴν φωνήν σου· ὅτι ἡ φωνή σου ἡδεῖα, καὶ ὄψις σοῦ ὡραία. Τὸ δὲ λεγόμενον τοιοῦτόν ἐστι· Μηκέτι μοι διαλέγου διὰ τῶν προφητικῶν τε καὶ νομικῶν αἰνιγμάτων, ἀλλ᾽ ὡς ἰδεῖν δύναμαι, οὕτω μοὶ δεῖξον σαυτόν ἐμφανῶς, ἵνα ἐντὸς γένωμαι τῆς εὐαγγελικής πέτρας, τ καταλιποῦσα τὸ τοῦ νόμου προτείχισμα· καὶ ὡς χω- ρεῖ ἡ ἀκοή μου, οὕτω δὸς τὴν φωνήν σου ἐν τοῖς ὠσί μου γενέσθαι. Εἰ γὰρ ἡ διὰ τῶν θυρίδων φωνή τοσο οῦτόν ἐστιν ἡδεῖα, πολὺ μᾶλλον ἡ κατὰ πρόσωπόν σου ἐμφάνεια τὸ ἐράσμιον ἕξει. Ταῦτα λέγει ἡ νύμφη, νοήσασα τὸ κατὰ τὴν εὐαγγελικὴν πέτραν μυστήριον, εἰς ὅπερ αὐτὴν ὁ πολυμερῶς καὶ πολυτρόπως ἐν ταῖς θυρίσι γενόμενος Λόγος εχειραγώγησε· καὶ ἐν ἐπιο θυμία γεγένηται τῆς διὰ σαρκὸς θεοφανείας, ὥστε τὸν Λόγον γενέσθαι σάρκα, καὶ τὸν Θεὸν ἐν σαρκὶ ἐν φανερωθῆναι, καὶ παραθέσθαι ταῖς ἀκοαῖς ἡμῶν τὰς θείας φωνὰς τὰς ἐπαγγελλομένας τοῖς ἀξίοις τὴν αἰώ νιον μακαριότητα. Πῶς δὲ συμβαίνουσι τῇ εὐχῇ τῆς νύμφης αἱ τοῦ Συμεῶνος φωναί, ὅς φησιν· Απολύεις νῦν τὸν δοῦλόν σου, Δέσποτα, κατὰ τὸ ῥῆμά σου ἐν εἰρήνῃ. "Οτι εἶδον οἱ ὀφθαλμοί μου τὸ σωτήριόν σου. Ιδε γὰρ ἐκεῖνος, ὡς ἰδεῖν ἐπεπόθησεν αΰτη. Τὴν δὲ φωνὴν αὐτοῦ τὴν ἡδεῖαν οἱ δεξάμενοι τοῦ Εὐαγγελίου τὴν χάριν ἐπιγινώσκουσιν, οἱ εἰπόντες, ὅτι Ρήματα ζωῆς αἰωνίου ἔχεις. • Διὰ ταῦτα δέχεται εὐχὴν τῆς νύμφης δικαίαν οὖσαν ὁ καθαρὸς νυμφίος, καὶ μέλλων δεικνύειν ἑαυτὸν ἐμ φανῶς, πρῶτον τοὺς θηρευτὰς παρορμᾷ πρὸς τὴν ἄγραν τῶν ἀλωπέκων, ὡς μηκέτι τὸν ἀμπελῶνα δι αὐτῶν πρὸς τὸν κυπρισμὸν ἐμποδίζεσθαι, λέγων· - Πιάσατε ἡμῖν ἀλώπεκας, μικροὺς μὲν ὄντας, ἀφανιστικοὺς δὲ τῶν ἀμπελώνων. Ἀνθήσουσι γὰρ αἱ ἄμπελοι, εἰ μηκέτι εἴη τὰ λυμαινόμενα. Πιάσατε ἡμῖν ἀλώπεκας μικροὺς, ἀφανίζοντας τοὺς ἀμ- πελῶνας, καὶ αἱ ἄμπελοι ἡμῶν κυπρίζουσιν. "Αρά ἐστι δυνατὸν κατ' ἀξίαν ἐφικέσθαι τῆς μεγαλοφυΐας τῶν νοημάτων; Οτον θαῦμα τῆς θείας μεγαλειότης τος περιέχει ὁ λόγος; Όσην ἐμφαίνει τῆς δυνάμεως τοῦ Θεοῦ τὴν ὑπερβολὴν ἡ τῶν εἰρημένων διάνοια ; Πῶς ἐκεῖνος, περὶ οὗ τὰ τηλικαῦτα λέγεται, ὁ ἄνθρω ποκτόνος, ὁ ἐν κακίᾳ δυνατός, οὗ ἡ γλῶσσα ὡσεὶ ξυρὸν ἠκονημένον περὶ οὗ φησι ὁ Προφήτης: Τα βέλη τοῦ δυνατοῦ ἠκονημένα] σὺν τοῖς ἄνθραξι τοῖς ἐρημικοῖς· καὶ, Ενεδρεύει ὡς λέων ἐν τῇ μάνδρα αὐτοῦ, ὁ Δράκων, ὁ μέγας, ὁ ἀποστάτης, ὁ ᾄδης, ὁ πλατύνων τὸ στόμα αὐτοῦ, ὁ κοσμοκράτωρ τῆς ἐξ- ουσίας τοῦ σκότους, ὁ ἔχων τοῦ θανάτου τὸ κρά- τος, καὶ ὅσα ἐκ προσώπου αὐτοῦ διηγεῖται ἡ προφητεία. Ο ά αιρούμενος ὅρια ἐθνῶν ὁ ἔστησε, δηλονότι ὁ Ὕψιστός, κατ' ἀριθμὸν ἀλλήλων αὐτ τοῦ, ὁ καταλαμβάνων τὴν οἰκουμένην ὡς νοσ σιάν, καὶ ὡς καταλελειμένα ως αἴρων αὐτά· ὁ S. GREGORA NYSSENI Cum Verbum sic ei clamasset per fenestras, pul- A chre respondet columba, illuminata splendore in- telligentiarum, et petram intelligens quæ est Chri- stus. Dicit enim : Ostende mihi faciem tuam, et fac me audire vocem tuam. Vox enim tua est dulcis, et facies tua decora. Quod autem dicit est ejus- modi : Non amplius mihi loquere per sermonem documentorum propheticorum et legalium, sed ut possum videre, ita teipsum mihi aperte ostende, ut sim intra petram evangelicam, relicto legis an- temurali, aut, ut meæ capiunt aures, ita concede, ut vox tua meis auribus insonet. Si enim vox quæ emittitur per fenestras est adeo dulcis, multo magis tua in conspectu præsentia erit amabilis. Hæc dicit sponsa, cum intellexisset mysterium quod est in petra evangelica, ad quod eam deduxit Verbum, quod multifariam multisque modis exsti- tit in fenestris; et tenetur desiderio ejus adventus in carne, nempe ut Verbum fiat caro, et Deus in carne appareat, et divinas voces nostris auribus exhibeat, quæ dignis promittunt beatitudinem. Vides quemadmodum vote sponsæ conveniunt vo- ces Simeonis, Nunc dimittis servum tuum, Domine, secundum verbum tuum in pace. Quia viderunt oculi mei salutare tuum'. Ille enim vidit ipsum, ut desideravit videre. Dulcem autem ejus vocem agnoscunt, qui acceperunt gratiam Evangelii, qui dixerunt. Verba vitæ æternæ habes. B C Propterea justum sponsæ volum suscipit purus sponsus, et seipsum aperte ostensurus, primum incitat venatores ad venandas vulpes, ne amplius ab eis impediatur viuea, quo minus floreat, dicens : Capite nobis vulpes, quæ sunt quidem parvæ, demo- iuntur autem vineas. Florebunt enim vineæ, si ea tollantur, a quibus vastantur. Capite nobis vulpes parvas, quæ demoliuntur vineas. Florent enim vineæ nostræ. Fierine potest ut pro dignitate assequamur majestatem sententiarum, et divina magnitudinis miraculum quod continet oratio, et quantam divi- næ virtutis excellentiam significat sensus eorum quæ dicta sunt? nempe quemadinodum ille de quo hæc dicuntur, homicida, qui potens est in malitia, cujus lingua tanquam novacula acula, de quo dicit D Propheta, Sagittæ potentis acute cum carbonibus desolatoriis ; et, Insidiatur tanquam leo in spelunca sua *, Draco ille magnus, apostata,infernus; dilatans os suum, rector hujus mundanæ potestatis tene- brarum, qui habet imperium mortis, et quæcun- que ex persona ejus narrat prophetia. Qui aufert terminos gentium, quos constituit, nempe Altissi- mus, pro numero angelorum suorum; qui compre- hendit orbem terræ sicut nidum, et eam tollit tan- quam ova derelicta; qui dicit se positurum thronum suum super nubes, et futurum similem Altissimo, et quæcunque Scriptura de eo persequitur in Job, ས ་ Luc. 11, 29, 30. * Joan. vi, 69. * Psal. cxix, 4. i Psal. I, sec. llebr.

Ταῦτα τοῦ Λόγου διὰ τῶν θυρίδων αὐτῇ ἐμβοήσαν τος, καλῶς ἀποκρίνεται ἡ περιστερά, ή περιλαμ φθεῖσα διὰ τῆς τῶν νοημάτων αὐγῆς, καὶ τὴν πέτραν νοήσασα, ἥτις ἐστιν ὁ Χριστός. Λέγει γάρ, ὅτι Δεῖξέν μοι τὴν ὄψιν σοῦ, καὶ ἀκούτισόν μοι τὴν φωνήν σου· ὅτι ἡ φωνή σου ἡδεῖα, καὶ ὄψις σοῦ ὡραία. Τὸ δὲ λεγόμενον τοιοῦτόν ἐστι· Μηκέτι μοι διαλέγου διὰ τῶν προφητικῶν τε καὶ νομικῶν αἰνιγμάτων, ἀλλ᾽ ὡς ἰδεῖν δύναμαι, οὕτω μοὶ δεῖξον σαυτόν ἐμφανῶς, ἵνα ἐντὸς γένωμαι τῆς εὐαγγελικής πέτρας, τ καταλιποῦσα τὸ τοῦ νόμου προτείχισμα· καὶ ὡς χω- ρεῖ ἡ ἀκοή μου, οὕτω δὸς τὴν φωνήν σου ἐν τοῖς ὠσί μου γενέσθαι. Εἰ γὰρ ἡ διὰ τῶν θυρίδων φωνή τοσο οῦτόν ἐστιν ἡδεῖα, πολὺ μᾶλλον ἡ κατὰ πρόσωπόν σου ἐμφάνεια τὸ ἐράσμιον ἕξει. Ταῦτα λέγει ἡ νύμφη, νοήσασα τὸ κατὰ τὴν εὐαγγελικὴν πέτραν μυστήριον, εἰς ὅπερ αὐτὴν ὁ πολυμερῶς καὶ πολυτρόπως ἐν ταῖς θυρίσι γενόμενος Λόγος εχειραγώγησε· καὶ ἐν ἐπιο θυμία γεγένηται τῆς διὰ σαρκὸς θεοφανείας, ὥστε τὸν Λόγον γενέσθαι σάρκα, καὶ τὸν Θεὸν ἐν σαρκὶ ἐν φανερωθῆναι, καὶ παραθέσθαι ταῖς ἀκοαῖς ἡμῶν τὰς θείας φωνὰς τὰς ἐπαγγελλομένας τοῖς ἀξίοις τὴν αἰώ νιον μακαριότητα. Πῶς δὲ συμβαίνουσι τῇ εὐχῇ τῆς νύμφης αἱ τοῦ Συμεῶνος φωναί, ὅς φησιν· Απολύεις νῦν τὸν δοῦλόν σου, Δέσποτα, κατὰ τὸ ῥῆμά σου ἐν εἰρήνῃ. "Οτι εἶδον οἱ ὀφθαλμοί μου τὸ σωτήριόν σου. Ιδε γὰρ ἐκεῖνος, ὡς ἰδεῖν ἐπεπόθησεν αΰτη. Τὴν δὲ φωνὴν αὐτοῦ τὴν ἡδεῖαν οἱ δεξάμενοι τοῦ Εὐαγγελίου τὴν χάριν ἐπιγινώσκουσιν, οἱ εἰπόντες, ὅτι Ρήματα ζωῆς αἰωνίου ἔχεις. • Διὰ ταῦτα δέχεται εὐχὴν τῆς νύμφης δικαίαν οὖσαν ὁ καθαρὸς νυμφίος, καὶ μέλλων δεικνύειν ἑαυτὸν ἐμ φανῶς, πρῶτον τοὺς θηρευτὰς παρορμᾷ πρὸς τὴν ἄγραν τῶν ἀλωπέκων, ὡς μηκέτι τὸν ἀμπελῶνα δι αὐτῶν πρὸς τὸν κυπρισμὸν ἐμποδίζεσθαι, λέγων· - Πιάσατε ἡμῖν ἀλώπεκας, μικροὺς μὲν ὄντας, ἀφανιστικοὺς δὲ τῶν ἀμπελώνων. Ἀνθήσουσι γὰρ αἱ ἄμπελοι, εἰ μηκέτι εἴη τὰ λυμαινόμενα. Πιάσατε ἡμῖν ἀλώπεκας μικροὺς, ἀφανίζοντας τοὺς ἀμ- πελῶνας, καὶ αἱ ἄμπελοι ἡμῶν κυπρίζουσιν. "Αρά ἐστι δυνατὸν κατ' ἀξίαν ἐφικέσθαι τῆς μεγαλοφυΐας τῶν νοημάτων; Οτον θαῦμα τῆς θείας μεγαλειότης τος περιέχει ὁ λόγος; Όσην ἐμφαίνει τῆς δυνάμεως τοῦ Θεοῦ τὴν ὑπερβολὴν ἡ τῶν εἰρημένων διάνοια ; Πῶς ἐκεῖνος, περὶ οὗ τὰ τηλικαῦτα λέγεται, ὁ ἄνθρω ποκτόνος, ὁ ἐν κακίᾳ δυνατός, οὗ ἡ γλῶσσα ὡσεὶ ξυρὸν ἠκονημένον περὶ οὗ φησι ὁ Προφήτης: Τα βέλη τοῦ δυνατοῦ ἠκονημένα] σὺν τοῖς ἄνθραξι τοῖς ἐρημικοῖς· καὶ, Ενεδρεύει ὡς λέων ἐν τῇ μάνδρα αὐτοῦ, ὁ Δράκων, ὁ μέγας, ὁ ἀποστάτης, ὁ ᾄδης, ὁ πλατύνων τὸ στόμα αὐτοῦ, ὁ κοσμοκράτωρ τῆς ἐξ- ουσίας τοῦ σκότους, ὁ ἔχων τοῦ θανάτου τὸ κρά- τος, καὶ ὅσα ἐκ προσώπου αὐτοῦ διηγεῖται ἡ προφητεία. Ο ά αιρούμενος ὅρια ἐθνῶν ὁ ἔστησε, δηλονότι ὁ Ὕψιστός, κατ' ἀριθμὸν ἀλλήλων αὐτ τοῦ, ὁ καταλαμβάνων τὴν οἰκουμένην ὡς νοσ σιάν, καὶ ὡς καταλελειμένα ως αἴρων αὐτά· ὁ S. GREGORA NYSSENI Cum Verbum sic ei clamasset per fenestras, pul- A chre respondet columba, illuminata splendore in- telligentiarum, et petram intelligens quæ est Chri- stus. Dicit enim : Ostende mihi faciem tuam, et fac me audire vocem tuam. Vox enim tua est dulcis, et facies tua decora. Quod autem dicit est ejus- modi : Non amplius mihi loquere per sermonem documentorum propheticorum et legalium, sed ut possum videre, ita teipsum mihi aperte ostende, ut sim intra petram evangelicam, relicto legis an- temurali, aut, ut meæ capiunt aures, ita concede, ut vox tua meis auribus insonet. Si enim vox quæ emittitur per fenestras est adeo dulcis, multo magis tua in conspectu præsentia erit amabilis. Hæc dicit sponsa, cum intellexisset mysterium quod est in petra evangelica, ad quod eam deduxit Verbum, quod multifariam multisque modis exsti- tit in fenestris; et tenetur desiderio ejus adventus in carne, nempe ut Verbum fiat caro, et Deus in carne appareat, et divinas voces nostris auribus exhibeat, quæ dignis promittunt beatitudinem. Vides quemadmodum vote sponsæ conveniunt vo- ces Simeonis, Nunc dimittis servum tuum, Domine, secundum verbum tuum in pace. Quia viderunt oculi mei salutare tuum'. Ille enim vidit ipsum, ut desideravit videre. Dulcem autem ejus vocem agnoscunt, qui acceperunt gratiam Evangelii, qui dixerunt. Verba vitæ æternæ habes. B C Propterea justum sponsæ volum suscipit purus sponsus, et seipsum aperte ostensurus, primum incitat venatores ad venandas vulpes, ne amplius ab eis impediatur viuea, quo minus floreat, dicens : Capite nobis vulpes, quæ sunt quidem parvæ, demo- iuntur autem vineas. Florebunt enim vineæ, si ea tollantur, a quibus vastantur. Capite nobis vulpes parvas, quæ demoliuntur vineas. Florent enim vineæ nostræ. Fierine potest ut pro dignitate assequamur majestatem sententiarum, et divina magnitudinis miraculum quod continet oratio, et quantam divi- næ virtutis excellentiam significat sensus eorum quæ dicta sunt? nempe quemadinodum ille de quo hæc dicuntur, homicida, qui potens est in malitia, cujus lingua tanquam novacula acula, de quo dicit D Propheta, Sagittæ potentis acute cum carbonibus desolatoriis ; et, Insidiatur tanquam leo in spelunca sua *, Draco ille magnus, apostata,infernus; dilatans os suum, rector hujus mundanæ potestatis tene- brarum, qui habet imperium mortis, et quæcun- que ex persona ejus narrat prophetia. Qui aufert terminos gentium, quos constituit, nempe Altissi- mus, pro numero angelorum suorum; qui compre- hendit orbem terræ sicut nidum, et eam tollit tan- quam ova derelicta; qui dicit se positurum thronum suum super nubes, et futurum similem Altissimo, et quæcunque Scriptura de eo persequitur in Job, ས ་ Luc. 11, 29, 30. * Joan. vi, 69. * Psal. cxix, 4. i Psal. I, sec. llebr.

Ταῦτα τοῦ Λόγου διὰ τῶν θυρίδων αὐτῇ ἐμβοήσαν τος, καλῶς ἀποκρίνεται ἡ περιστερά, ή περιλαμ φθεῖσα διὰ τῆς τῶν νοημάτων αὐγῆς, καὶ τὴν πέτραν νοήσασα, ἥτις ἐστιν ὁ Χριστός. Λέγει γάρ, ὅτι Δεῖξέν μοι τὴν ὄψιν σοῦ, καὶ ἀκούτισόν μοι τὴν φωνήν σου· ὅτι ἡ φωνή σου ἡδεῖα, καὶ ὄψις σοῦ ὡραία. Τὸ δὲ λεγόμενον τοιοῦτόν ἐστι· Μηκέτι μοι διαλέγου διὰ τῶν προφητικῶν τε καὶ νομικῶν αἰνιγμάτων, ἀλλ᾽ ὡς ἰδεῖν δύναμαι, οὕτω μοὶ δεῖξον σαυτόν ἐμφανῶς, ἵνα ἐντὸς γένωμαι τῆς εὐαγγελικής πέτρας, τ καταλιποῦσα τὸ τοῦ νόμου προτείχισμα· καὶ ὡς χω- ρεῖ ἡ ἀκοή μου, οὕτω δὸς τὴν φωνήν σου ἐν τοῖς ὠσί μου γενέσθαι. Εἰ γὰρ ἡ διὰ τῶν θυρίδων φωνή τοσο οῦτόν ἐστιν ἡδεῖα, πολὺ μᾶλλον ἡ κατὰ πρόσωπόν σου ἐμφάνεια τὸ ἐράσμιον ἕξει. Ταῦτα λέγει ἡ νύμφη, νοήσασα τὸ κατὰ τὴν εὐαγγελικὴν πέτραν μυστήριον, εἰς ὅπερ αὐτὴν ὁ πολυμερῶς καὶ πολυτρόπως ἐν ταῖς θυρίσι γενόμενος Λόγος εχειραγώγησε· καὶ ἐν ἐπιο θυμία γεγένηται τῆς διὰ σαρκὸς θεοφανείας, ὥστε τὸν Λόγον γενέσθαι σάρκα, καὶ τὸν Θεὸν ἐν σαρκὶ ἐν φανερωθῆναι, καὶ παραθέσθαι ταῖς ἀκοαῖς ἡμῶν τὰς θείας φωνὰς τὰς ἐπαγγελλομένας τοῖς ἀξίοις τὴν αἰώ νιον μακαριότητα. Πῶς δὲ συμβαίνουσι τῇ εὐχῇ τῆς νύμφης αἱ τοῦ Συμεῶνος φωναί, ὅς φησιν· Απολύεις νῦν τὸν δοῦλόν σου, Δέσποτα, κατὰ τὸ ῥῆμά σου ἐν εἰρήνῃ. "Οτι εἶδον οἱ ὀφθαλμοί μου τὸ σωτήριόν σου. Ιδε γὰρ ἐκεῖνος, ὡς ἰδεῖν ἐπεπόθησεν αΰτη. Τὴν δὲ φωνὴν αὐτοῦ τὴν ἡδεῖαν οἱ δεξάμενοι τοῦ Εὐαγγελίου τὴν χάριν ἐπιγινώσκουσιν, οἱ εἰπόντες, ὅτι Ρήματα ζωῆς αἰωνίου ἔχεις. • Διὰ ταῦτα δέχεται εὐχὴν τῆς νύμφης δικαίαν οὖσαν ὁ καθαρὸς νυμφίος, καὶ μέλλων δεικνύειν ἑαυτὸν ἐμ φανῶς, πρῶτον τοὺς θηρευτὰς παρορμᾷ πρὸς τὴν ἄγραν τῶν ἀλωπέκων, ὡς μηκέτι τὸν ἀμπελῶνα δι αὐτῶν πρὸς τὸν κυπρισμὸν ἐμποδίζεσθαι, λέγων· - Πιάσατε ἡμῖν ἀλώπεκας, μικροὺς μὲν ὄντας, ἀφανιστικοὺς δὲ τῶν ἀμπελώνων. Ἀνθήσουσι γὰρ αἱ ἄμπελοι, εἰ μηκέτι εἴη τὰ λυμαινόμενα. Πιάσατε ἡμῖν ἀλώπεκας μικροὺς, ἀφανίζοντας τοὺς ἀμ- πελῶνας, καὶ αἱ ἄμπελοι ἡμῶν κυπρίζουσιν. "Αρά ἐστι δυνατὸν κατ' ἀξίαν ἐφικέσθαι τῆς μεγαλοφυΐας τῶν νοημάτων; Οτον θαῦμα τῆς θείας μεγαλειότης τος περιέχει ὁ λόγος; Όσην ἐμφαίνει τῆς δυνάμεως τοῦ Θεοῦ τὴν ὑπερβολὴν ἡ τῶν εἰρημένων διάνοια ; Πῶς ἐκεῖνος, περὶ οὗ τὰ τηλικαῦτα λέγεται, ὁ ἄνθρω ποκτόνος, ὁ ἐν κακίᾳ δυνατός, οὗ ἡ γλῶσσα ὡσεὶ ξυρὸν ἠκονημένον περὶ οὗ φησι ὁ Προφήτης: Τα βέλη τοῦ δυνατοῦ ἠκονημένα] σὺν τοῖς ἄνθραξι τοῖς ἐρημικοῖς· καὶ, Ενεδρεύει ὡς λέων ἐν τῇ μάνδρα αὐτοῦ, ὁ Δράκων, ὁ μέγας, ὁ ἀποστάτης, ὁ ᾄδης, ὁ πλατύνων τὸ στόμα αὐτοῦ, ὁ κοσμοκράτωρ τῆς ἐξ- ουσίας τοῦ σκότους, ὁ ἔχων τοῦ θανάτου τὸ κρά- τος, καὶ ὅσα ἐκ προσώπου αὐτοῦ διηγεῖται ἡ προφητεία. Ο ά αιρούμενος ὅρια ἐθνῶν ὁ ἔστησε, δηλονότι ὁ Ὕψιστός, κατ' ἀριθμὸν ἀλλήλων αὐτ τοῦ, ὁ καταλαμβάνων τὴν οἰκουμένην ὡς νοσ σιάν, καὶ ὡς καταλελειμένα ως αἴρων αὐτά· ὁ S. GREGORA NYSSENI Cum Verbum sic ei clamasset per fenestras, pul- A chre respondet columba, illuminata splendore in- telligentiarum, et petram intelligens quæ est Chri- stus. Dicit enim : Ostende mihi faciem tuam, et fac me audire vocem tuam. Vox enim tua est dulcis, et facies tua decora. Quod autem dicit est ejus- modi : Non amplius mihi loquere per sermonem documentorum propheticorum et legalium, sed ut possum videre, ita teipsum mihi aperte ostende, ut sim intra petram evangelicam, relicto legis an- temurali, aut, ut meæ capiunt aures, ita concede, ut vox tua meis auribus insonet. Si enim vox quæ emittitur per fenestras est adeo dulcis, multo magis tua in conspectu præsentia erit amabilis. Hæc dicit sponsa, cum intellexisset mysterium quod est in petra evangelica, ad quod eam deduxit Verbum, quod multifariam multisque modis exsti- tit in fenestris; et tenetur desiderio ejus adventus in carne, nempe ut Verbum fiat caro, et Deus in carne appareat, et divinas voces nostris auribus exhibeat, quæ dignis promittunt beatitudinem. Vides quemadmodum vote sponsæ conveniunt vo- ces Simeonis, Nunc dimittis servum tuum, Domine, secundum verbum tuum in pace. Quia viderunt oculi mei salutare tuum'. Ille enim vidit ipsum, ut desideravit videre. Dulcem autem ejus vocem agnoscunt, qui acceperunt gratiam Evangelii, qui dixerunt. Verba vitæ æternæ habes. B C Propterea justum sponsæ volum suscipit purus sponsus, et seipsum aperte ostensurus, primum incitat venatores ad venandas vulpes, ne amplius ab eis impediatur viuea, quo minus floreat, dicens : Capite nobis vulpes, quæ sunt quidem parvæ, demo- iuntur autem vineas. Florebunt enim vineæ, si ea tollantur, a quibus vastantur. Capite nobis vulpes parvas, quæ demoliuntur vineas. Florent enim vineæ nostræ. Fierine potest ut pro dignitate assequamur majestatem sententiarum, et divina magnitudinis miraculum quod continet oratio, et quantam divi- næ virtutis excellentiam significat sensus eorum quæ dicta sunt? nempe quemadinodum ille de quo hæc dicuntur, homicida, qui potens est in malitia, cujus lingua tanquam novacula acula, de quo dicit D Propheta, Sagittæ potentis acute cum carbonibus desolatoriis ; et, Insidiatur tanquam leo in spelunca sua *, Draco ille magnus, apostata,infernus; dilatans os suum, rector hujus mundanæ potestatis tene- brarum, qui habet imperium mortis, et quæcun- que ex persona ejus narrat prophetia. Qui aufert terminos gentium, quos constituit, nempe Altissi- mus, pro numero angelorum suorum; qui compre- hendit orbem terræ sicut nidum, et eam tollit tan- quam ova derelicta; qui dicit se positurum thronum suum super nubes, et futurum similem Altissimo, et quæcunque Scriptura de eo persequitur in Job, ས ་ Luc. 11, 29, 30. * Joan. vi, 69. * Psal. cxix, 4. i Psal. I, sec. llebr.

Ταῦτα τοῦ Λόγου διὰ τῶν θυρίδων αὐτῇ ἐμβοήσαν τος, καλῶς ἀποκρίνεται ἡ περιστερά, ή περιλαμ φθεῖσα διὰ τῆς τῶν νοημάτων αὐγῆς, καὶ τὴν πέτραν νοήσασα, ἥτις ἐστιν ὁ Χριστός. Λέγει γάρ, ὅτι Δεῖξέν μοι τὴν ὄψιν σοῦ, καὶ ἀκούτισόν μοι τὴν φωνήν σου· ὅτι ἡ φωνή σου ἡδεῖα, καὶ ὄψις σοῦ ὡραία. Τὸ δὲ λεγόμενον τοιοῦτόν ἐστι· Μηκέτι μοι διαλέγου διὰ τῶν προφητικῶν τε καὶ νομικῶν αἰνιγμάτων, ἀλλ᾽ ὡς ἰδεῖν δύναμαι, οὕτω μοὶ δεῖξον σαυτόν ἐμφανῶς, ἵνα ἐντὸς γένωμαι τῆς εὐαγγελικής πέτρας, τ καταλιποῦσα τὸ τοῦ νόμου προτείχισμα· καὶ ὡς χω- ρεῖ ἡ ἀκοή μου, οὕτω δὸς τὴν φωνήν σου ἐν τοῖς ὠσί μου γενέσθαι. Εἰ γὰρ ἡ διὰ τῶν θυρίδων φωνή τοσο οῦτόν ἐστιν ἡδεῖα, πολὺ μᾶλλον ἡ κατὰ πρόσωπόν σου ἐμφάνεια τὸ ἐράσμιον ἕξει. Ταῦτα λέγει ἡ νύμφη, νοήσασα τὸ κατὰ τὴν εὐαγγελικὴν πέτραν μυστήριον, εἰς ὅπερ αὐτὴν ὁ πολυμερῶς καὶ πολυτρόπως ἐν ταῖς θυρίσι γενόμενος Λόγος εχειραγώγησε· καὶ ἐν ἐπιο θυμία γεγένηται τῆς διὰ σαρκὸς θεοφανείας, ὥστε τὸν Λόγον γενέσθαι σάρκα, καὶ τὸν Θεὸν ἐν σαρκὶ ἐν φανερωθῆναι, καὶ παραθέσθαι ταῖς ἀκοαῖς ἡμῶν τὰς θείας φωνὰς τὰς ἐπαγγελλομένας τοῖς ἀξίοις τὴν αἰώ νιον μακαριότητα. Πῶς δὲ συμβαίνουσι τῇ εὐχῇ τῆς νύμφης αἱ τοῦ Συμεῶνος φωναί, ὅς φησιν· Απολύεις νῦν τὸν δοῦλόν σου, Δέσποτα, κατὰ τὸ ῥῆμά σου ἐν εἰρήνῃ. "Οτι εἶδον οἱ ὀφθαλμοί μου τὸ σωτήριόν σου. Ιδε γὰρ ἐκεῖνος, ὡς ἰδεῖν ἐπεπόθησεν αΰτη. Τὴν δὲ φωνὴν αὐτοῦ τὴν ἡδεῖαν οἱ δεξάμενοι τοῦ Εὐαγγελίου τὴν χάριν ἐπιγινώσκουσιν, οἱ εἰπόντες, ὅτι Ρήματα ζωῆς αἰωνίου ἔχεις. • Διὰ ταῦτα δέχεται εὐχὴν τῆς νύμφης δικαίαν οὖσαν ὁ καθαρὸς νυμφίος, καὶ μέλλων δεικνύειν ἑαυτὸν ἐμ φανῶς, πρῶτον τοὺς θηρευτὰς παρορμᾷ πρὸς τὴν ἄγραν τῶν ἀλωπέκων, ὡς μηκέτι τὸν ἀμπελῶνα δι αὐτῶν πρὸς τὸν κυπρισμὸν ἐμποδίζεσθαι, λέγων· - Πιάσατε ἡμῖν ἀλώπεκας, μικροὺς μὲν ὄντας, ἀφανιστικοὺς δὲ τῶν ἀμπελώνων. Ἀνθήσουσι γὰρ αἱ ἄμπελοι, εἰ μηκέτι εἴη τὰ λυμαινόμενα. Πιάσατε ἡμῖν ἀλώπεκας μικροὺς, ἀφανίζοντας τοὺς ἀμ- πελῶνας, καὶ αἱ ἄμπελοι ἡμῶν κυπρίζουσιν. "Αρά ἐστι δυνατὸν κατ' ἀξίαν ἐφικέσθαι τῆς μεγαλοφυΐας τῶν νοημάτων; Οτον θαῦμα τῆς θείας μεγαλειότης τος περιέχει ὁ λόγος; Όσην ἐμφαίνει τῆς δυνάμεως τοῦ Θεοῦ τὴν ὑπερβολὴν ἡ τῶν εἰρημένων διάνοια ; Πῶς ἐκεῖνος, περὶ οὗ τὰ τηλικαῦτα λέγεται, ὁ ἄνθρω ποκτόνος, ὁ ἐν κακίᾳ δυνατός, οὗ ἡ γλῶσσα ὡσεὶ ξυρὸν ἠκονημένον περὶ οὗ φησι ὁ Προφήτης: Τα βέλη τοῦ δυνατοῦ ἠκονημένα] σὺν τοῖς ἄνθραξι τοῖς ἐρημικοῖς· καὶ, Ενεδρεύει ὡς λέων ἐν τῇ μάνδρα αὐτοῦ, ὁ Δράκων, ὁ μέγας, ὁ ἀποστάτης, ὁ ᾄδης, ὁ πλατύνων τὸ στόμα αὐτοῦ, ὁ κοσμοκράτωρ τῆς ἐξ- ουσίας τοῦ σκότους, ὁ ἔχων τοῦ θανάτου τὸ κρά- τος, καὶ ὅσα ἐκ προσώπου αὐτοῦ διηγεῖται ἡ προφητεία. Ο ά αιρούμενος ὅρια ἐθνῶν ὁ ἔστησε, δηλονότι ὁ Ὕψιστός, κατ' ἀριθμὸν ἀλλήλων αὐτ τοῦ, ὁ καταλαμβάνων τὴν οἰκουμένην ὡς νοσ σιάν, καὶ ὡς καταλελειμένα ως αἴρων αὐτά· ὁ S. GREGORA NYSSENI Cum Verbum sic ei clamasset per fenestras, pul- A chre respondet columba, illuminata splendore in- telligentiarum, et petram intelligens quæ est Chri- stus. Dicit enim : Ostende mihi faciem tuam, et fac me audire vocem tuam. Vox enim tua est dulcis, et facies tua decora. Quod autem dicit est ejus- modi : Non amplius mihi loquere per sermonem documentorum propheticorum et legalium, sed ut possum videre, ita teipsum mihi aperte ostende, ut sim intra petram evangelicam, relicto legis an- temurali, aut, ut meæ capiunt aures, ita concede, ut vox tua meis auribus insonet. Si enim vox quæ emittitur per fenestras est adeo dulcis, multo magis tua in conspectu præsentia erit amabilis. Hæc dicit sponsa, cum intellexisset mysterium quod est in petra evangelica, ad quod eam deduxit Verbum, quod multifariam multisque modis exsti- tit in fenestris; et tenetur desiderio ejus adventus in carne, nempe ut Verbum fiat caro, et Deus in carne appareat, et divinas voces nostris auribus exhibeat, quæ dignis promittunt beatitudinem. Vides quemadmodum vote sponsæ conveniunt vo- ces Simeonis, Nunc dimittis servum tuum, Domine, secundum verbum tuum in pace. Quia viderunt oculi mei salutare tuum'. Ille enim vidit ipsum, ut desideravit videre. Dulcem autem ejus vocem agnoscunt, qui acceperunt gratiam Evangelii, qui dixerunt. Verba vitæ æternæ habes. B C Propterea justum sponsæ volum suscipit purus sponsus, et seipsum aperte ostensurus, primum incitat venatores ad venandas vulpes, ne amplius ab eis impediatur viuea, quo minus floreat, dicens : Capite nobis vulpes, quæ sunt quidem parvæ, demo- iuntur autem vineas. Florebunt enim vineæ, si ea tollantur, a quibus vastantur. Capite nobis vulpes parvas, quæ demoliuntur vineas. Florent enim vineæ nostræ. Fierine potest ut pro dignitate assequamur majestatem sententiarum, et divina magnitudinis miraculum quod continet oratio, et quantam divi- næ virtutis excellentiam significat sensus eorum quæ dicta sunt? nempe quemadinodum ille de quo hæc dicuntur, homicida, qui potens est in malitia, cujus lingua tanquam novacula acula, de quo dicit D Propheta, Sagittæ potentis acute cum carbonibus desolatoriis ; et, Insidiatur tanquam leo in spelunca sua *, Draco ille magnus, apostata,infernus; dilatans os suum, rector hujus mundanæ potestatis tene- brarum, qui habet imperium mortis, et quæcun- que ex persona ejus narrat prophetia. Qui aufert terminos gentium, quos constituit, nempe Altissi- mus, pro numero angelorum suorum; qui compre- hendit orbem terræ sicut nidum, et eam tollit tan- quam ova derelicta; qui dicit se positurum thronum suum super nubes, et futurum similem Altissimo, et quæcunque Scriptura de eo persequitur in Job, ས ་ Luc. 11, 29, 30. * Joan. vi, 69. * Psal. cxix, 4. i Psal. I, sec. llebr.

λέγων τιθέναι ἐπάνω τῶν νεφελῶν τὸν θρόνον αὐτοῦ, καὶ ὅμοιος γίνεσθαι τῶ Υψίστῳ, καὶ ὅσα ἐν τῷ Ἰὼβ ὁ λόγος περὶ αὐτοῦ διεξέρχεται, τὰ φοβερά καὶ φρικώδη, οὗ χαλκαὶ μὲν αἱ πλευραί, σίδηρος δὲ χυτὸς ἡ ῥάχις, ἔγκατα δὲ αὐτοῦ σμυρίτης λίθος· καὶ πάντα τοιαῦτα, δι' ὧν την φοβεράν φύσιν ἐκείνην ὑπογράφει ὁ λόγος. Οὗτος οὖν ὁ τοιοῦτος, ὁ τοσοῦτος, ὁ στρατηγὸς τῶν ἐν τοῖς δαίμοσι λεγεώνων, πῶς ὀνο μάζεται παρὰ τῆς ἀληθινῆς τε καὶ μόνης δυνάμεως ; Μικρὸν ἀλωπέκιον. Καὶ οἱ περὶ αὐτὸν πάντες, ἢ ὑπο-ο χείριος αὐτῷ στρατιά, πάντες κατὰ τὸ ἴσον ἐξευτε λισθέντες κατονομάζονται παρὰ τοῦ παρορμώντος πρὸς τὴν κατ' αὐτῶν ἄγραν τοὺς θηρευτάς. Εἶεν δὲ ἂν οὗτοι τάχα μὲν αἱ ἀγγελικαὶ δυνάμεις, αἱ τῆς δε σποτικῆς παρουσίας ἐπὶ τὴν γῆν προπομπεύουσαι, καὶ ἡ τὸν βασιλέα τῆς δόξης ἐντὸς τοῦ βίου παράγουσαι, καὶ τοῖς ἀγνοοῦσιν ἐπιδεικνύουσαι. Τίς ἐστιν οὗτος ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης ; Ο κραταιὸς καὶ δυνατὸς ἐν πολέμῳ. Γ Ἴσως δ᾽ ἄν τις εἴποι καὶ τὰ λειτουργικά πνεύματα Β τὰ εἰς διακονίαν ἀποστελλόμενα διὰ τοὺς μέλλοντας κληρονομεῖν σωτηρίαν. Τάχα δὲ θηρευτάς εἴποι τις! ἂν καὶ τοὺς ἀποστόλους εἶναι, τοὺς εἰς τὴν ἄγραν τῶν θηρίων τούτων εκπεμπομένους, πρὸς οὓς εἶπεν, ὅτι Ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς τῶν ἀνθρώπων. Οὐ γὰρ ἂν ἐνήργησαν τὴν ἀνθρωπίνην ἀλείαν τῇ τῶν λογίων περιβολῇ τὰς τῶν σωζομένων ψυχὰς σαγηνεύοντες, Γ εἰ μὴ πρότερον ἐκ τῶν φωλεῶν τὰ θηρία ταῦτα ἐξ. έβαλον, τοὺς μικροὺς ἐκείνους ἀλώπεκας, ἐκ τῶν χαρ διῶν λέγω, αἷς ἐνεφώλευον, ὥστε ποιῆσαι τόπον τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ, ὅπου τὴν ἑαυτοῦ κεφαλὴν ἀναπαύσῃ, μηκέτι τοῦ γένους τῶν ἀλωπέκων ἐν ταῖς καρδίαις ὁ φωλεύοντος. Πλὴν οὔσπερ ἂν ὑπόθηται τοὺς θηρευ- τὰς εἶναι ὁ λόγος, τὸ μεγαλεῖον καὶ ἄφραστον τῆς θείας δυνάμεως διὰ τῶν προστεταγμένων αὐτοῖς δι- δασκόμεθα. Οὐ γὰρ εἶπεν, ὅτι θηρεύσατε ὖν τὸν ἐκ τοῦ δρυμοῦ, τὴν ἄμπελον τοῦ Θεοῦ λυμαινό- Γ μενον, ἢ τὸν μονιὸν τὸν ἄγριον, ἢ τὸν ὠρυόμενον λέοντα, ἢ τὸ μέγα κῆτος, ἢ τὸν ὑποβρύχιον δράκοντα. Η γὰρ ἄν τινα δύναμιν τῶν ἀντιμαχούντων διὰ τῶν τοιούτων ὁ λόγος τοῖς θηρευταῖς ἐνεδείκνυτο. ᾿Αλλὰ πᾶσαι, φησὶν, ἐκεῖναι αἱ περίγειοι δυναστείαι, πρὸς ἃς ἡ πάλη τοῖς ἀνθρώποις ἐστὶν, ἀρχαί τε καὶ ἐξου- σίαι, καὶ κοσμοκράτορες σκότους, καὶ πνεύματα που νηρίας, ἀλωπεκία ἐστὶ μικρὰ, δολερά τε καὶ δύστηνα, πρὸς τὴν ἡμετέραν κρινόμενα δύναμιν. Ἐὰν ἐκείν των κατακρατήσητε, ἀπολήψετε τὴν ἰδίαν χάριν. ἀμπελὼν ὁ ἡμέτερος, ἡ ἀνθρωπίνη φύσις, καὶ τὴν τῶν βοτρύων φορὰν διὰ τοῦ ἄνθους τῆς ἐναρέτου πολι τείας προοιμιάζεται. Πιάσατε οὖν ἡμῖν μικρούς ἀλώπεκας ἀφανίζοντας ἀμπελῶνα, καὶ αἱ ἄμπελοι ἡμῶν κι πρίξουσιν. Ἤκουσε τοῦ θείου προστάγματος; Ο ἡ ἄμπελος, ἡ γυνή, περὶ ἧς φησιν ὁ Δαβίδ, ὅτι Η γυνή σου ὡς ἄμπελος εὐθηνοῦσα, Καὶ ἴδεν ἑαυτὴν. ἐν τῇ δυνάμει τοῦ κελεύσαντος τῆς ἐκ τῶν θηρίων τούτων λύμης κεκαθαρμένην, καὶ εὐθὺς δίδωσιν ἑαυ τὴν τῷ γεωργῷ τῷ τὸ μεσότοιχον τοῦ φραγμοῦ λύ-, σαντι. Οὐκέτι γὰρ τῷ τοίχῳ τοῦ νόμου πρὸς τὴν συνάφειαν τοῦ ποθουμένου διατειχίζεται. Ἀλλὰ, φησίν, ἐγὼ τῷ ἀδελφιδῷ μου, καὶ ὁ ἀδελ φιδός μου ἐμοὶ, ὁ ποιμαίνων ἐν τοῖς κρίνοις, ἕως οὗ • IN CANTICA CANTIC. HOMILIA V. A quæ plane sunt terribilia, cujus latera quidem sunt ænea, aurum autem fusile spina; intestina autem ejus lapis smyriles : et quæcunque sunt hu- jusmodi, per quæ terribilem illam naturam de- scribit Scriptura. Hic ergo talis et tantus impera- tor legionum dæmonum, quemadmodum a vera et sola potestate nominatur ? parva vulpes : et omnes qui eum circumsistunt, et universus qui est sub ejus potestate exercitus, omnes ex æquo despectui la- biti nominantur vulpecula ab eo qui incitat vena- tores ad eos venandos. Ii autem forte fuerint ange- licæ potestates, quæ in adventu Domini in terram deducunt ipsum regem gloriæ, in mundum addu- centes, et ipsum ostendentes ignorantibus: Quis est iste Rex gloriæ ? Fortis et potens in pralio ". C Forte autem dixerit quispiam etiam spiritus ad- ministratorios, qui mittuntur ad ministerium propter eos qui sunt futuri haeredes salutis '. Fortasse etiam autem dixerit quispiam venatores esse san- ctos apostolos, qui mittuntur ad has feras venan- das. Quibus dixit: Faciam vos piscatores homi- num *. Non eniun fecissent piscationem hominum, eloquiorum sagena eorum qui salvi fiunt animas irretientes, nisi prius e speluncis belluas ejicerent, nempe parvas vulpes ex cordibus in quibus delite- scebant, ut Filio et Deo locum facerent, in quo caput suum reclinaret, nullo genere vulpium deli- lescente amplius in cordibus. Caeterum non esse quos ponit Scriptura venatores, magnam et inef- fabilem divinam virtutem, discimus per ea quæ ipsis jubentur. Non enim dixit, Venamini aprunt silvestrem, qui vineam Dei depopulatur, aut sin- gularem ferum, aut rugientem leonem, aut ma- US D vinea nostra forent. Divinum jussum audivit vinea, gnam balenam, aut marinum draconem. Vim enim aliquam eorum quæ contra depugnant, per ea ostenderet oratio venatoribus. Sed illæ onines ' inquit, terrestres potestates, adversus quas est (colluctatio hominibus, principatus, potestates et rectores tenebrarum mundi hujus, et spiritus ne- quitiæ, sunt parvæ vulpes dolosæ et infelices, si cum nostris conferantur viribus. Si illas devi- ceritis, propriam accipietis gratiam. Vinea no- stra est humana natura, quæ fert botros per flores vitæ quæ agitur ex virtute. Capite igitur nobis parvas vulpes, quæ demoliuntur vineas, et nempe mulier de qua dicit David, Uxor tua sicut viis abundans ®. El vidit eam, virtute ejus qui jus sit, ab exitio et depopulatione harum ferarum expurgatam, et statim dat seipsam agricolæ qui sepis intermedium diruit parietem. Neque enim am- plius arcetur pariete legis, quo minus conjungatur cum eo qui desideratur. Psal. XXIII, 8, Hebr. 1, 14. * Matth. IV, 19. Sed ego, inquit, patrueli meo, et patruelis meus mihi, qui pascit inter lilia, donec perspirarit. • Psal. cxxvil, 3.

λέγων τιθέναι ἐπάνω τῶν νεφελῶν τὸν θρόνον αὐτοῦ, καὶ ὅμοιος γίνεσθαι τῶ Υψίστῳ, καὶ ὅσα ἐν τῷ Ἰὼβ ὁ λόγος περὶ αὐτοῦ διεξέρχεται, τὰ φοβερά καὶ φρικώδη, οὗ χαλκαὶ μὲν αἱ πλευραί, σίδηρος δὲ χυτὸς ἡ ῥάχις, ἔγκατα δὲ αὐτοῦ σμυρίτης λίθος· καὶ πάντα τοιαῦτα, δι' ὧν την φοβεράν φύσιν ἐκείνην ὑπογράφει ὁ λόγος. Οὗτος οὖν ὁ τοιοῦτος, ὁ τοσοῦτος, ὁ στρατηγὸς τῶν ἐν τοῖς δαίμοσι λεγεώνων, πῶς ὀνο μάζεται παρὰ τῆς ἀληθινῆς τε καὶ μόνης δυνάμεως ; Μικρὸν ἀλωπέκιον. Καὶ οἱ περὶ αὐτὸν πάντες, ἢ ὑπο-ο χείριος αὐτῷ στρατιά, πάντες κατὰ τὸ ἴσον ἐξευτε λισθέντες κατονομάζονται παρὰ τοῦ παρορμώντος πρὸς τὴν κατ' αὐτῶν ἄγραν τοὺς θηρευτάς. Εἶεν δὲ ἂν οὗτοι τάχα μὲν αἱ ἀγγελικαὶ δυνάμεις, αἱ τῆς δε σποτικῆς παρουσίας ἐπὶ τὴν γῆν προπομπεύουσαι, καὶ ἡ τὸν βασιλέα τῆς δόξης ἐντὸς τοῦ βίου παράγουσαι, καὶ τοῖς ἀγνοοῦσιν ἐπιδεικνύουσαι. Τίς ἐστιν οὗτος ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης ; Ο κραταιὸς καὶ δυνατὸς ἐν πολέμῳ. Γ Ἴσως δ᾽ ἄν τις εἴποι καὶ τὰ λειτουργικά πνεύματα Β τὰ εἰς διακονίαν ἀποστελλόμενα διὰ τοὺς μέλλοντας κληρονομεῖν σωτηρίαν. Τάχα δὲ θηρευτάς εἴποι τις! ἂν καὶ τοὺς ἀποστόλους εἶναι, τοὺς εἰς τὴν ἄγραν τῶν θηρίων τούτων εκπεμπομένους, πρὸς οὓς εἶπεν, ὅτι Ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς τῶν ἀνθρώπων. Οὐ γὰρ ἂν ἐνήργησαν τὴν ἀνθρωπίνην ἀλείαν τῇ τῶν λογίων περιβολῇ τὰς τῶν σωζομένων ψυχὰς σαγηνεύοντες, Γ εἰ μὴ πρότερον ἐκ τῶν φωλεῶν τὰ θηρία ταῦτα ἐξ. έβαλον, τοὺς μικροὺς ἐκείνους ἀλώπεκας, ἐκ τῶν χαρ διῶν λέγω, αἷς ἐνεφώλευον, ὥστε ποιῆσαι τόπον τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ, ὅπου τὴν ἑαυτοῦ κεφαλὴν ἀναπαύσῃ, μηκέτι τοῦ γένους τῶν ἀλωπέκων ἐν ταῖς καρδίαις ὁ φωλεύοντος. Πλὴν οὔσπερ ἂν ὑπόθηται τοὺς θηρευ- τὰς εἶναι ὁ λόγος, τὸ μεγαλεῖον καὶ ἄφραστον τῆς θείας δυνάμεως διὰ τῶν προστεταγμένων αὐτοῖς δι- δασκόμεθα. Οὐ γὰρ εἶπεν, ὅτι θηρεύσατε ὖν τὸν ἐκ τοῦ δρυμοῦ, τὴν ἄμπελον τοῦ Θεοῦ λυμαινό- Γ μενον, ἢ τὸν μονιὸν τὸν ἄγριον, ἢ τὸν ὠρυόμενον λέοντα, ἢ τὸ μέγα κῆτος, ἢ τὸν ὑποβρύχιον δράκοντα. Η γὰρ ἄν τινα δύναμιν τῶν ἀντιμαχούντων διὰ τῶν τοιούτων ὁ λόγος τοῖς θηρευταῖς ἐνεδείκνυτο. ᾿Αλλὰ πᾶσαι, φησὶν, ἐκεῖναι αἱ περίγειοι δυναστείαι, πρὸς ἃς ἡ πάλη τοῖς ἀνθρώποις ἐστὶν, ἀρχαί τε καὶ ἐξου- σίαι, καὶ κοσμοκράτορες σκότους, καὶ πνεύματα που νηρίας, ἀλωπεκία ἐστὶ μικρὰ, δολερά τε καὶ δύστηνα, πρὸς τὴν ἡμετέραν κρινόμενα δύναμιν. Ἐὰν ἐκείν των κατακρατήσητε, ἀπολήψετε τὴν ἰδίαν χάριν. ἀμπελὼν ὁ ἡμέτερος, ἡ ἀνθρωπίνη φύσις, καὶ τὴν τῶν βοτρύων φορὰν διὰ τοῦ ἄνθους τῆς ἐναρέτου πολι τείας προοιμιάζεται. Πιάσατε οὖν ἡμῖν μικρούς ἀλώπεκας ἀφανίζοντας ἀμπελῶνα, καὶ αἱ ἄμπελοι ἡμῶν κι πρίξουσιν. Ἤκουσε τοῦ θείου προστάγματος; Ο ἡ ἄμπελος, ἡ γυνή, περὶ ἧς φησιν ὁ Δαβίδ, ὅτι Η γυνή σου ὡς ἄμπελος εὐθηνοῦσα, Καὶ ἴδεν ἑαυτὴν. ἐν τῇ δυνάμει τοῦ κελεύσαντος τῆς ἐκ τῶν θηρίων τούτων λύμης κεκαθαρμένην, καὶ εὐθὺς δίδωσιν ἑαυ τὴν τῷ γεωργῷ τῷ τὸ μεσότοιχον τοῦ φραγμοῦ λύ-, σαντι. Οὐκέτι γὰρ τῷ τοίχῳ τοῦ νόμου πρὸς τὴν συνάφειαν τοῦ ποθουμένου διατειχίζεται. Ἀλλὰ, φησίν, ἐγὼ τῷ ἀδελφιδῷ μου, καὶ ὁ ἀδελ φιδός μου ἐμοὶ, ὁ ποιμαίνων ἐν τοῖς κρίνοις, ἕως οὗ • IN CANTICA CANTIC. HOMILIA V. A quæ plane sunt terribilia, cujus latera quidem sunt ænea, aurum autem fusile spina; intestina autem ejus lapis smyriles : et quæcunque sunt hu- jusmodi, per quæ terribilem illam naturam de- scribit Scriptura. Hic ergo talis et tantus impera- tor legionum dæmonum, quemadmodum a vera et sola potestate nominatur ? parva vulpes : et omnes qui eum circumsistunt, et universus qui est sub ejus potestate exercitus, omnes ex æquo despectui la- biti nominantur vulpecula ab eo qui incitat vena- tores ad eos venandos. Ii autem forte fuerint ange- licæ potestates, quæ in adventu Domini in terram deducunt ipsum regem gloriæ, in mundum addu- centes, et ipsum ostendentes ignorantibus: Quis est iste Rex gloriæ ? Fortis et potens in pralio ". C Forte autem dixerit quispiam etiam spiritus ad- ministratorios, qui mittuntur ad ministerium propter eos qui sunt futuri haeredes salutis '. Fortasse etiam autem dixerit quispiam venatores esse san- ctos apostolos, qui mittuntur ad has feras venan- das. Quibus dixit: Faciam vos piscatores homi- num *. Non eniun fecissent piscationem hominum, eloquiorum sagena eorum qui salvi fiunt animas irretientes, nisi prius e speluncis belluas ejicerent, nempe parvas vulpes ex cordibus in quibus delite- scebant, ut Filio et Deo locum facerent, in quo caput suum reclinaret, nullo genere vulpium deli- lescente amplius in cordibus. Caeterum non esse quos ponit Scriptura venatores, magnam et inef- fabilem divinam virtutem, discimus per ea quæ ipsis jubentur. Non enim dixit, Venamini aprunt silvestrem, qui vineam Dei depopulatur, aut sin- gularem ferum, aut rugientem leonem, aut ma- US D vinea nostra forent. Divinum jussum audivit vinea, gnam balenam, aut marinum draconem. Vim enim aliquam eorum quæ contra depugnant, per ea ostenderet oratio venatoribus. Sed illæ onines ' inquit, terrestres potestates, adversus quas est (colluctatio hominibus, principatus, potestates et rectores tenebrarum mundi hujus, et spiritus ne- quitiæ, sunt parvæ vulpes dolosæ et infelices, si cum nostris conferantur viribus. Si illas devi- ceritis, propriam accipietis gratiam. Vinea no- stra est humana natura, quæ fert botros per flores vitæ quæ agitur ex virtute. Capite igitur nobis parvas vulpes, quæ demoliuntur vineas, et nempe mulier de qua dicit David, Uxor tua sicut viis abundans ®. El vidit eam, virtute ejus qui jus sit, ab exitio et depopulatione harum ferarum expurgatam, et statim dat seipsam agricolæ qui sepis intermedium diruit parietem. Neque enim am- plius arcetur pariete legis, quo minus conjungatur cum eo qui desideratur. Psal. XXIII, 8, Hebr. 1, 14. * Matth. IV, 19. Sed ego, inquit, patrueli meo, et patruelis meus mihi, qui pascit inter lilia, donec perspirarit. • Psal. cxxvil, 3.

Α διαπνεύσῃ ἡ ἡμέρα, καὶ κινηθῶσιν αἱ σκιαί. Τοῦτο δέ ἐστιν Εἶδον, φησί, πρόσωπον πρὸς πρόσωπον τὸν ἀεὶ ὄντα ὅπερ ἐστι, δι᾿ ἐμὲ δὲ ἐκ τῆς ἀδελφῆς μου τῆς συν αγωγῆς ἀνθρωπικῶς ἀνατείλαντα, καὶ ἐν αὐτῷ ἀνα- παύομαι, καὶ γίνομαι αὐτῷ οἰκητήριον. Οὗτος γάρ ἐστιν ὁ ποιμὴν ὁ καλὸς, ὃς οὐχὶ χόρτον ποιεῖται τὴν τῶν ποιμνίων νομήν, ἀλλὰ καθαροῖς κρίνοις τρέφει τὰ πρόβατα. Οὐ μηκέτι χόρτῳ τρέφων τὸν χόρτον. Ιδία γὰρ τροφὴ τῆς ἀλόγου φύσεως ὁ χόρτος ἐστίν. Ὁ δ' ἄνθρωπος λογικὸς ὤν, τῷ ἀληθινῷ τρέφεται λόγῳ. Εἰ δὲ τοιούτου ἐμφορηθείη, καὶ αὐτὸς χόρτος γίνεται. Πᾶσα γὰρ σὰρξ, φησί, χόρτος ἐστὶν, ἕως ἂν σὰρξ ᾖ. Εἰ δέ τις πνεῦμα γένοιτο, γεννηθεὶς ἐκ τοῦ πνεύματος, οὐκέτι τὸν χορτώδη ἐπιβοσκηθήσε ται βίον, ἀλλὰ τὸ πνεῦμα αὐτοῦ ἔσται τροφή, ὅπερ ἡ καθαρότης καὶ ἡ εὔπνοια τοῦ κρίνου αἰνίσσεται. Εσται οὖν καὶ αὐτὸς, καθαρὸν κρίνον καὶ εὔπνουν, πρὸς τὴν τροφῆς φύσιν ἀλλοιούμενος, Τουτέστιν ἡ δια- δεχομένη ταῖς ἀκτῖσιν ἡμέρα, ἤτοι διαπνέουσα, καθώς ὠνόμασεν ἡ θεία φωνὴ τὴν διὰ τοῦ πνεύματος τῶν ἀκτί- νων γινομένην διάχυσιν, διαπνοὴν ὀνομάσασα, ὅθεν απ τοῦ βίου μετακινούνται σκιαί· περὶ ἂς κατὰ σπουδήν ὁρῶσιν, οἱ μήπω τῷ φωτὶ τῆς ἀληθείας τὸν τῆς ψυ χῆς ὀφθαλμὸν καταυγάσαντες, οἱ τὴν σκιὰν καὶ τὸ μάταιον ὡς ὑφεστὼς ὁρῶντες, καὶ τὸ ἀληθῶς ἂν ὡς μὴ ὂν παραβλέποντες. Αλλ' οἱ διὰ τῶν κρίνων τρεφό μενοι, τουτέστιν, οἱ τῇ καθαρᾷ τε καὶ εὐπνοούσῃ τροφῇ τὴν ψυχὴν πιαινόμενοι, πᾶσαν ἀπατηλήν τε καὶ σκιοειδή φαντασίαν τῶν κατὰ τὸν βίον τοῦτον σπουδα ζομένων ἑαυτῶν ἀποστήσαντες, πρὸς τὴν ἀληθινὴν τῶν πραγμάτων ὑπόστασιν ὄψονται, υἱοὶ φωτὸς καὶ υἱοὶ ἡμέρας γινόμενοι. Ταῦτα βλέπει ἡ νύμφη, καὶ κατεπείγει τὸν Λόγον διὰ τάχους εἰς ἔργον διαγαγεῖν τῶν ἀγαθῶν τὴν ἐλ- πίδα, Απόστρεψον, λέγουσα, ὦ ἀδελφιδέ, ὁμοιόθητι δορκάδι ἢ νεβρῷ ἐλάφων ἐπὶ τὰ ὄρη τῶν κοιλω- μάτων. Ιδε ὡς δορκάς, ὁ τὰς ἐνθυμήσεις τῶν ἀνα θρώπων βλέπων, ὁ τοὺς διαλογισμοὺς τῶν καρδιῶν ἀναγινώσκων. Αφάνισον τὴν γονὴν τῆς κακίας, ὡς νεβρὸς ἐλάφων ἐξαναλίσκων τὸ γένος τῶν ὄφεων. Ορᾷς τὰ κοίλα ὄρη τοῦ ἀνθρωπίνου βίου, ὧν τὰ ἐπε αναστήματα, οὐχὶ ἀκρώρειαί εἰσιν, ἀλλὰ φάραγγες; Τρέχει τοίνυν ἕως τάχους ὁ Λόγος ἐπὶ τὰ κοῖλα όρη. Πᾶν γὰρ τὸ κατὰ τῆς ἀληθείας ὑψούμενον, βάραθρόν ἐστι καὶ οὐχὶ ὄρος. Κοίλωμα, καὶ οὐκ ἀνάστημα. Ει Ἐὰν οὖν ἐπιδράμῃς ἐπὶ ταῦτα, φησί, Πᾶσα ἡ τοιαύτη φάραγξ πληρωθήσεται, καὶ πᾶν τὸ τοι οῦτον ὄρος ταπεινωθήσεται. Ταῦτα φθέγγεται ἡ ψυχή, ἣν ποιμαίνει ὁ Λόγος, οὐκ ἐν ἀκάνθαις τισὶν ἢ χόρτοις, ἀλλ' ἐν τῇ εὐοδμίᾳ τῶν κρίνων τῆς καθαρᾶς πολιτείας. "Ων γένοιτο καὶ ἡμᾶς ἐμφορηθῆναι ποι μαινομένους ὑπὸ τοῦ Λόγου, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ πρέπει ἡ δόξα καὶ κράτος, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ Γ'. Ἐπὶ κοίτην μου ἐν νυξὶν ἐζήτησα δν ἠγάπη S. GREGORII NYSSENI dies et molæ fuerint umbra. Hoc autem est : Vidi jacie ad faciem eum qui semper manet, et qui pro- pter me ex sorore mea Synagoga in humana natura est exortus, et in eo requiesco, et fio ejus habi- taculum. Hic enim est pastor bonus, qui non ſeno pascit gregem, sed puro lilio pascit oves. Is est enim revera qui ſeno non amplius nutrit fenum. Naturæ enim experti rationis proprium nutrimen- tum est fenum. Homo autem cum sit particeps ra- tionis, vero nutritur verbo. Quod si hujusmodi feuo fuerit saturatus, ipse quoque ft fenum. On- nis enim, inquit, caro est fenum ', quandiu caro est. Sin autem fat spiritus qui natus est ex spi- ritu, non amplius cibum depascet ex feno, sed spiritus erit ejus alimentum, quod quidem tacite significat lilif puritas et bonus odor. Erit ergo B ipse quoque lilium purum et bene olens, mutatus et alteralus ex alimenti natura. Hoc est dies qui radiis diffunditur seu perspirat, sicut divina no- minavit Scriptura, eam quæ per radios spiritus facta est diffusionem nominans perspirationem, unde moventur umbræ vitæ : quas diligenter et studiose intuentur, qui luce veritatis animæ ocu- lum non illustrarunt, umbram et id quod est va- num ac inane, tanquam quod consistat, aspicientes, et quod vere est, tanquam quod non sit, non re- ctis cernentes oculis. Sed qui nutriuntur per lilia, hoc est, quorum puro et bene olenti nutrimento impinguatur anima, cum ab omni fallaci et um- brosa visione eorum in quæ studium in hac vita confertur, se abduxerint, ad rerum veram aepi- cient substantiam, effecti filii lucis et diei, Hæc aspicit sponsa, et urget Verbum ut quam citissime spem bonorum deducat ad effectum, di- cens: Reveriere cito, o patruelis, sis similis capreæ aut hinnylo cervorum supra montes concavitatum. Vide ut caprea, tu qui aspicis cogitationes homi- num, tu qui cordium legis discep'ationes. Dele peccati generationem, sicut hinnulus cervorum delet genus serpentum. Vides concavos montes vitæ humanæ, quorum ea quæ assurgunt, non sunt vertices, sed valles ? Currit ergo quam celer- rime Verbum ad montes concavos. Quidquid enim extollitur adversus veritatem, est barathrum et C non mons, concavitas et non assurgens fasti- D gium. Si ergo, inquit, ad hæc accurreris, Omnis vallis implebitur et omnis monr hujusmodi humi- liabitur 1. hæc dicit anima quam pascit Ver- bum, non aliquibus spinis aut feno, sed bono odore liliorum puræ vitæ administrationis. Qui- bus etiam nobis detur satiari pastis a Verbo, in Christo Jesu Domino nostro, cui gloria et potentia cum sancto Spiritu, nunc et semper, et in sæcula sæculorum. Amen. HOMILIA VI. Cap, 111, vers. 1. In lecto noctu quæsivi quem diligit • Isai, xL, 6. Isai. IL, ; Luc. 111,

Α διαπνεύσῃ ἡ ἡμέρα, καὶ κινηθῶσιν αἱ σκιαί. Τοῦτο δέ ἐστιν Εἶδον, φησί, πρόσωπον πρὸς πρόσωπον τὸν ἀεὶ ὄντα ὅπερ ἐστι, δι᾿ ἐμὲ δὲ ἐκ τῆς ἀδελφῆς μου τῆς συν αγωγῆς ἀνθρωπικῶς ἀνατείλαντα, καὶ ἐν αὐτῷ ἀνα- παύομαι, καὶ γίνομαι αὐτῷ οἰκητήριον. Οὗτος γάρ ἐστιν ὁ ποιμὴν ὁ καλὸς, ὃς οὐχὶ χόρτον ποιεῖται τὴν τῶν ποιμνίων νομήν, ἀλλὰ καθαροῖς κρίνοις τρέφει τὰ πρόβατα. Οὐ μηκέτι χόρτῳ τρέφων τὸν χόρτον. Ιδία γὰρ τροφὴ τῆς ἀλόγου φύσεως ὁ χόρτος ἐστίν. Ὁ δ' ἄνθρωπος λογικὸς ὤν, τῷ ἀληθινῷ τρέφεται λόγῳ. Εἰ δὲ τοιούτου ἐμφορηθείη, καὶ αὐτὸς χόρτος γίνεται. Πᾶσα γὰρ σὰρξ, φησί, χόρτος ἐστὶν, ἕως ἂν σὰρξ ᾖ. Εἰ δέ τις πνεῦμα γένοιτο, γεννηθεὶς ἐκ τοῦ πνεύματος, οὐκέτι τὸν χορτώδη ἐπιβοσκηθήσε ται βίον, ἀλλὰ τὸ πνεῦμα αὐτοῦ ἔσται τροφή, ὅπερ ἡ καθαρότης καὶ ἡ εὔπνοια τοῦ κρίνου αἰνίσσεται. Εσται οὖν καὶ αὐτὸς, καθαρὸν κρίνον καὶ εὔπνουν, πρὸς τὴν τροφῆς φύσιν ἀλλοιούμενος, Τουτέστιν ἡ δια- δεχομένη ταῖς ἀκτῖσιν ἡμέρα, ἤτοι διαπνέουσα, καθώς ὠνόμασεν ἡ θεία φωνὴ τὴν διὰ τοῦ πνεύματος τῶν ἀκτί- νων γινομένην διάχυσιν, διαπνοὴν ὀνομάσασα, ὅθεν απ τοῦ βίου μετακινούνται σκιαί· περὶ ἂς κατὰ σπουδήν ὁρῶσιν, οἱ μήπω τῷ φωτὶ τῆς ἀληθείας τὸν τῆς ψυ χῆς ὀφθαλμὸν καταυγάσαντες, οἱ τὴν σκιὰν καὶ τὸ μάταιον ὡς ὑφεστὼς ὁρῶντες, καὶ τὸ ἀληθῶς ἂν ὡς μὴ ὂν παραβλέποντες. Αλλ' οἱ διὰ τῶν κρίνων τρεφό μενοι, τουτέστιν, οἱ τῇ καθαρᾷ τε καὶ εὐπνοούσῃ τροφῇ τὴν ψυχὴν πιαινόμενοι, πᾶσαν ἀπατηλήν τε καὶ σκιοειδή φαντασίαν τῶν κατὰ τὸν βίον τοῦτον σπουδα ζομένων ἑαυτῶν ἀποστήσαντες, πρὸς τὴν ἀληθινὴν τῶν πραγμάτων ὑπόστασιν ὄψονται, υἱοὶ φωτὸς καὶ υἱοὶ ἡμέρας γινόμενοι. Ταῦτα βλέπει ἡ νύμφη, καὶ κατεπείγει τὸν Λόγον διὰ τάχους εἰς ἔργον διαγαγεῖν τῶν ἀγαθῶν τὴν ἐλ- πίδα, Απόστρεψον, λέγουσα, ὦ ἀδελφιδέ, ὁμοιόθητι δορκάδι ἢ νεβρῷ ἐλάφων ἐπὶ τὰ ὄρη τῶν κοιλω- μάτων. Ιδε ὡς δορκάς, ὁ τὰς ἐνθυμήσεις τῶν ἀνα θρώπων βλέπων, ὁ τοὺς διαλογισμοὺς τῶν καρδιῶν ἀναγινώσκων. Αφάνισον τὴν γονὴν τῆς κακίας, ὡς νεβρὸς ἐλάφων ἐξαναλίσκων τὸ γένος τῶν ὄφεων. Ορᾷς τὰ κοίλα ὄρη τοῦ ἀνθρωπίνου βίου, ὧν τὰ ἐπε αναστήματα, οὐχὶ ἀκρώρειαί εἰσιν, ἀλλὰ φάραγγες; Τρέχει τοίνυν ἕως τάχους ὁ Λόγος ἐπὶ τὰ κοῖλα όρη. Πᾶν γὰρ τὸ κατὰ τῆς ἀληθείας ὑψούμενον, βάραθρόν ἐστι καὶ οὐχὶ ὄρος. Κοίλωμα, καὶ οὐκ ἀνάστημα. Ει Ἐὰν οὖν ἐπιδράμῃς ἐπὶ ταῦτα, φησί, Πᾶσα ἡ τοιαύτη φάραγξ πληρωθήσεται, καὶ πᾶν τὸ τοι οῦτον ὄρος ταπεινωθήσεται. Ταῦτα φθέγγεται ἡ ψυχή, ἣν ποιμαίνει ὁ Λόγος, οὐκ ἐν ἀκάνθαις τισὶν ἢ χόρτοις, ἀλλ' ἐν τῇ εὐοδμίᾳ τῶν κρίνων τῆς καθαρᾶς πολιτείας. "Ων γένοιτο καὶ ἡμᾶς ἐμφορηθῆναι ποι μαινομένους ὑπὸ τοῦ Λόγου, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ πρέπει ἡ δόξα καὶ κράτος, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ Γ'. Ἐπὶ κοίτην μου ἐν νυξὶν ἐζήτησα δν ἠγάπη S. GREGORII NYSSENI dies et molæ fuerint umbra. Hoc autem est : Vidi jacie ad faciem eum qui semper manet, et qui pro- pter me ex sorore mea Synagoga in humana natura est exortus, et in eo requiesco, et fio ejus habi- taculum. Hic enim est pastor bonus, qui non ſeno pascit gregem, sed puro lilio pascit oves. Is est enim revera qui ſeno non amplius nutrit fenum. Naturæ enim experti rationis proprium nutrimen- tum est fenum. Homo autem cum sit particeps ra- tionis, vero nutritur verbo. Quod si hujusmodi feuo fuerit saturatus, ipse quoque ft fenum. On- nis enim, inquit, caro est fenum ', quandiu caro est. Sin autem fat spiritus qui natus est ex spi- ritu, non amplius cibum depascet ex feno, sed spiritus erit ejus alimentum, quod quidem tacite significat lilif puritas et bonus odor. Erit ergo B ipse quoque lilium purum et bene olens, mutatus et alteralus ex alimenti natura. Hoc est dies qui radiis diffunditur seu perspirat, sicut divina no- minavit Scriptura, eam quæ per radios spiritus facta est diffusionem nominans perspirationem, unde moventur umbræ vitæ : quas diligenter et studiose intuentur, qui luce veritatis animæ ocu- lum non illustrarunt, umbram et id quod est va- num ac inane, tanquam quod consistat, aspicientes, et quod vere est, tanquam quod non sit, non re- ctis cernentes oculis. Sed qui nutriuntur per lilia, hoc est, quorum puro et bene olenti nutrimento impinguatur anima, cum ab omni fallaci et um- brosa visione eorum in quæ studium in hac vita confertur, se abduxerint, ad rerum veram aepi- cient substantiam, effecti filii lucis et diei, Hæc aspicit sponsa, et urget Verbum ut quam citissime spem bonorum deducat ad effectum, di- cens: Reveriere cito, o patruelis, sis similis capreæ aut hinnylo cervorum supra montes concavitatum. Vide ut caprea, tu qui aspicis cogitationes homi- num, tu qui cordium legis discep'ationes. Dele peccati generationem, sicut hinnulus cervorum delet genus serpentum. Vides concavos montes vitæ humanæ, quorum ea quæ assurgunt, non sunt vertices, sed valles ? Currit ergo quam celer- rime Verbum ad montes concavos. Quidquid enim extollitur adversus veritatem, est barathrum et C non mons, concavitas et non assurgens fasti- D gium. Si ergo, inquit, ad hæc accurreris, Omnis vallis implebitur et omnis monr hujusmodi humi- liabitur 1. hæc dicit anima quam pascit Ver- bum, non aliquibus spinis aut feno, sed bono odore liliorum puræ vitæ administrationis. Qui- bus etiam nobis detur satiari pastis a Verbo, in Christo Jesu Domino nostro, cui gloria et potentia cum sancto Spiritu, nunc et semper, et in sæcula sæculorum. Amen. HOMILIA VI. Cap, 111, vers. 1. In lecto noctu quæsivi quem diligit • Isai, xL, 6. Isai. IL, ; Luc. 111,

Α διαπνεύσῃ ἡ ἡμέρα, καὶ κινηθῶσιν αἱ σκιαί. Τοῦτο δέ ἐστιν Εἶδον, φησί, πρόσωπον πρὸς πρόσωπον τὸν ἀεὶ ὄντα ὅπερ ἐστι, δι᾿ ἐμὲ δὲ ἐκ τῆς ἀδελφῆς μου τῆς συν αγωγῆς ἀνθρωπικῶς ἀνατείλαντα, καὶ ἐν αὐτῷ ἀνα- παύομαι, καὶ γίνομαι αὐτῷ οἰκητήριον. Οὗτος γάρ ἐστιν ὁ ποιμὴν ὁ καλὸς, ὃς οὐχὶ χόρτον ποιεῖται τὴν τῶν ποιμνίων νομήν, ἀλλὰ καθαροῖς κρίνοις τρέφει τὰ πρόβατα. Οὐ μηκέτι χόρτῳ τρέφων τὸν χόρτον. Ιδία γὰρ τροφὴ τῆς ἀλόγου φύσεως ὁ χόρτος ἐστίν. Ὁ δ' ἄνθρωπος λογικὸς ὤν, τῷ ἀληθινῷ τρέφεται λόγῳ. Εἰ δὲ τοιούτου ἐμφορηθείη, καὶ αὐτὸς χόρτος γίνεται. Πᾶσα γὰρ σὰρξ, φησί, χόρτος ἐστὶν, ἕως ἂν σὰρξ ᾖ. Εἰ δέ τις πνεῦμα γένοιτο, γεννηθεὶς ἐκ τοῦ πνεύματος, οὐκέτι τὸν χορτώδη ἐπιβοσκηθήσε ται βίον, ἀλλὰ τὸ πνεῦμα αὐτοῦ ἔσται τροφή, ὅπερ ἡ καθαρότης καὶ ἡ εὔπνοια τοῦ κρίνου αἰνίσσεται. Εσται οὖν καὶ αὐτὸς, καθαρὸν κρίνον καὶ εὔπνουν, πρὸς τὴν τροφῆς φύσιν ἀλλοιούμενος, Τουτέστιν ἡ δια- δεχομένη ταῖς ἀκτῖσιν ἡμέρα, ἤτοι διαπνέουσα, καθώς ὠνόμασεν ἡ θεία φωνὴ τὴν διὰ τοῦ πνεύματος τῶν ἀκτί- νων γινομένην διάχυσιν, διαπνοὴν ὀνομάσασα, ὅθεν απ τοῦ βίου μετακινούνται σκιαί· περὶ ἂς κατὰ σπουδήν ὁρῶσιν, οἱ μήπω τῷ φωτὶ τῆς ἀληθείας τὸν τῆς ψυ χῆς ὀφθαλμὸν καταυγάσαντες, οἱ τὴν σκιὰν καὶ τὸ μάταιον ὡς ὑφεστὼς ὁρῶντες, καὶ τὸ ἀληθῶς ἂν ὡς μὴ ὂν παραβλέποντες. Αλλ' οἱ διὰ τῶν κρίνων τρεφό μενοι, τουτέστιν, οἱ τῇ καθαρᾷ τε καὶ εὐπνοούσῃ τροφῇ τὴν ψυχὴν πιαινόμενοι, πᾶσαν ἀπατηλήν τε καὶ σκιοειδή φαντασίαν τῶν κατὰ τὸν βίον τοῦτον σπουδα ζομένων ἑαυτῶν ἀποστήσαντες, πρὸς τὴν ἀληθινὴν τῶν πραγμάτων ὑπόστασιν ὄψονται, υἱοὶ φωτὸς καὶ υἱοὶ ἡμέρας γινόμενοι. Ταῦτα βλέπει ἡ νύμφη, καὶ κατεπείγει τὸν Λόγον διὰ τάχους εἰς ἔργον διαγαγεῖν τῶν ἀγαθῶν τὴν ἐλ- πίδα, Απόστρεψον, λέγουσα, ὦ ἀδελφιδέ, ὁμοιόθητι δορκάδι ἢ νεβρῷ ἐλάφων ἐπὶ τὰ ὄρη τῶν κοιλω- μάτων. Ιδε ὡς δορκάς, ὁ τὰς ἐνθυμήσεις τῶν ἀνα θρώπων βλέπων, ὁ τοὺς διαλογισμοὺς τῶν καρδιῶν ἀναγινώσκων. Αφάνισον τὴν γονὴν τῆς κακίας, ὡς νεβρὸς ἐλάφων ἐξαναλίσκων τὸ γένος τῶν ὄφεων. Ορᾷς τὰ κοίλα ὄρη τοῦ ἀνθρωπίνου βίου, ὧν τὰ ἐπε αναστήματα, οὐχὶ ἀκρώρειαί εἰσιν, ἀλλὰ φάραγγες; Τρέχει τοίνυν ἕως τάχους ὁ Λόγος ἐπὶ τὰ κοῖλα όρη. Πᾶν γὰρ τὸ κατὰ τῆς ἀληθείας ὑψούμενον, βάραθρόν ἐστι καὶ οὐχὶ ὄρος. Κοίλωμα, καὶ οὐκ ἀνάστημα. Ει Ἐὰν οὖν ἐπιδράμῃς ἐπὶ ταῦτα, φησί, Πᾶσα ἡ τοιαύτη φάραγξ πληρωθήσεται, καὶ πᾶν τὸ τοι οῦτον ὄρος ταπεινωθήσεται. Ταῦτα φθέγγεται ἡ ψυχή, ἣν ποιμαίνει ὁ Λόγος, οὐκ ἐν ἀκάνθαις τισὶν ἢ χόρτοις, ἀλλ' ἐν τῇ εὐοδμίᾳ τῶν κρίνων τῆς καθαρᾶς πολιτείας. "Ων γένοιτο καὶ ἡμᾶς ἐμφορηθῆναι ποι μαινομένους ὑπὸ τοῦ Λόγου, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ πρέπει ἡ δόξα καὶ κράτος, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ Γ'. Ἐπὶ κοίτην μου ἐν νυξὶν ἐζήτησα δν ἠγάπη S. GREGORII NYSSENI dies et molæ fuerint umbra. Hoc autem est : Vidi jacie ad faciem eum qui semper manet, et qui pro- pter me ex sorore mea Synagoga in humana natura est exortus, et in eo requiesco, et fio ejus habi- taculum. Hic enim est pastor bonus, qui non ſeno pascit gregem, sed puro lilio pascit oves. Is est enim revera qui ſeno non amplius nutrit fenum. Naturæ enim experti rationis proprium nutrimen- tum est fenum. Homo autem cum sit particeps ra- tionis, vero nutritur verbo. Quod si hujusmodi feuo fuerit saturatus, ipse quoque ft fenum. On- nis enim, inquit, caro est fenum ', quandiu caro est. Sin autem fat spiritus qui natus est ex spi- ritu, non amplius cibum depascet ex feno, sed spiritus erit ejus alimentum, quod quidem tacite significat lilif puritas et bonus odor. Erit ergo B ipse quoque lilium purum et bene olens, mutatus et alteralus ex alimenti natura. Hoc est dies qui radiis diffunditur seu perspirat, sicut divina no- minavit Scriptura, eam quæ per radios spiritus facta est diffusionem nominans perspirationem, unde moventur umbræ vitæ : quas diligenter et studiose intuentur, qui luce veritatis animæ ocu- lum non illustrarunt, umbram et id quod est va- num ac inane, tanquam quod consistat, aspicientes, et quod vere est, tanquam quod non sit, non re- ctis cernentes oculis. Sed qui nutriuntur per lilia, hoc est, quorum puro et bene olenti nutrimento impinguatur anima, cum ab omni fallaci et um- brosa visione eorum in quæ studium in hac vita confertur, se abduxerint, ad rerum veram aepi- cient substantiam, effecti filii lucis et diei, Hæc aspicit sponsa, et urget Verbum ut quam citissime spem bonorum deducat ad effectum, di- cens: Reveriere cito, o patruelis, sis similis capreæ aut hinnylo cervorum supra montes concavitatum. Vide ut caprea, tu qui aspicis cogitationes homi- num, tu qui cordium legis discep'ationes. Dele peccati generationem, sicut hinnulus cervorum delet genus serpentum. Vides concavos montes vitæ humanæ, quorum ea quæ assurgunt, non sunt vertices, sed valles ? Currit ergo quam celer- rime Verbum ad montes concavos. Quidquid enim extollitur adversus veritatem, est barathrum et C non mons, concavitas et non assurgens fasti- D gium. Si ergo, inquit, ad hæc accurreris, Omnis vallis implebitur et omnis monr hujusmodi humi- liabitur 1. hæc dicit anima quam pascit Ver- bum, non aliquibus spinis aut feno, sed bono odore liliorum puræ vitæ administrationis. Qui- bus etiam nobis detur satiari pastis a Verbo, in Christo Jesu Domino nostro, cui gloria et potentia cum sancto Spiritu, nunc et semper, et in sæcula sæculorum. Amen. HOMILIA VI. Cap, 111, vers. 1. In lecto noctu quæsivi quem diligit • Isai, xL, 6. Isai. IL, ; Luc. 111,

Α διαπνεύσῃ ἡ ἡμέρα, καὶ κινηθῶσιν αἱ σκιαί. Τοῦτο δέ ἐστιν Εἶδον, φησί, πρόσωπον πρὸς πρόσωπον τὸν ἀεὶ ὄντα ὅπερ ἐστι, δι᾿ ἐμὲ δὲ ἐκ τῆς ἀδελφῆς μου τῆς συν αγωγῆς ἀνθρωπικῶς ἀνατείλαντα, καὶ ἐν αὐτῷ ἀνα- παύομαι, καὶ γίνομαι αὐτῷ οἰκητήριον. Οὗτος γάρ ἐστιν ὁ ποιμὴν ὁ καλὸς, ὃς οὐχὶ χόρτον ποιεῖται τὴν τῶν ποιμνίων νομήν, ἀλλὰ καθαροῖς κρίνοις τρέφει τὰ πρόβατα. Οὐ μηκέτι χόρτῳ τρέφων τὸν χόρτον. Ιδία γὰρ τροφὴ τῆς ἀλόγου φύσεως ὁ χόρτος ἐστίν. Ὁ δ' ἄνθρωπος λογικὸς ὤν, τῷ ἀληθινῷ τρέφεται λόγῳ. Εἰ δὲ τοιούτου ἐμφορηθείη, καὶ αὐτὸς χόρτος γίνεται. Πᾶσα γὰρ σὰρξ, φησί, χόρτος ἐστὶν, ἕως ἂν σὰρξ ᾖ. Εἰ δέ τις πνεῦμα γένοιτο, γεννηθεὶς ἐκ τοῦ πνεύματος, οὐκέτι τὸν χορτώδη ἐπιβοσκηθήσε ται βίον, ἀλλὰ τὸ πνεῦμα αὐτοῦ ἔσται τροφή, ὅπερ ἡ καθαρότης καὶ ἡ εὔπνοια τοῦ κρίνου αἰνίσσεται. Εσται οὖν καὶ αὐτὸς, καθαρὸν κρίνον καὶ εὔπνουν, πρὸς τὴν τροφῆς φύσιν ἀλλοιούμενος, Τουτέστιν ἡ δια- δεχομένη ταῖς ἀκτῖσιν ἡμέρα, ἤτοι διαπνέουσα, καθώς ὠνόμασεν ἡ θεία φωνὴ τὴν διὰ τοῦ πνεύματος τῶν ἀκτί- νων γινομένην διάχυσιν, διαπνοὴν ὀνομάσασα, ὅθεν απ τοῦ βίου μετακινούνται σκιαί· περὶ ἂς κατὰ σπουδήν ὁρῶσιν, οἱ μήπω τῷ φωτὶ τῆς ἀληθείας τὸν τῆς ψυ χῆς ὀφθαλμὸν καταυγάσαντες, οἱ τὴν σκιὰν καὶ τὸ μάταιον ὡς ὑφεστὼς ὁρῶντες, καὶ τὸ ἀληθῶς ἂν ὡς μὴ ὂν παραβλέποντες. Αλλ' οἱ διὰ τῶν κρίνων τρεφό μενοι, τουτέστιν, οἱ τῇ καθαρᾷ τε καὶ εὐπνοούσῃ τροφῇ τὴν ψυχὴν πιαινόμενοι, πᾶσαν ἀπατηλήν τε καὶ σκιοειδή φαντασίαν τῶν κατὰ τὸν βίον τοῦτον σπουδα ζομένων ἑαυτῶν ἀποστήσαντες, πρὸς τὴν ἀληθινὴν τῶν πραγμάτων ὑπόστασιν ὄψονται, υἱοὶ φωτὸς καὶ υἱοὶ ἡμέρας γινόμενοι. Ταῦτα βλέπει ἡ νύμφη, καὶ κατεπείγει τὸν Λόγον διὰ τάχους εἰς ἔργον διαγαγεῖν τῶν ἀγαθῶν τὴν ἐλ- πίδα, Απόστρεψον, λέγουσα, ὦ ἀδελφιδέ, ὁμοιόθητι δορκάδι ἢ νεβρῷ ἐλάφων ἐπὶ τὰ ὄρη τῶν κοιλω- μάτων. Ιδε ὡς δορκάς, ὁ τὰς ἐνθυμήσεις τῶν ἀνα θρώπων βλέπων, ὁ τοὺς διαλογισμοὺς τῶν καρδιῶν ἀναγινώσκων. Αφάνισον τὴν γονὴν τῆς κακίας, ὡς νεβρὸς ἐλάφων ἐξαναλίσκων τὸ γένος τῶν ὄφεων. Ορᾷς τὰ κοίλα ὄρη τοῦ ἀνθρωπίνου βίου, ὧν τὰ ἐπε αναστήματα, οὐχὶ ἀκρώρειαί εἰσιν, ἀλλὰ φάραγγες; Τρέχει τοίνυν ἕως τάχους ὁ Λόγος ἐπὶ τὰ κοῖλα όρη. Πᾶν γὰρ τὸ κατὰ τῆς ἀληθείας ὑψούμενον, βάραθρόν ἐστι καὶ οὐχὶ ὄρος. Κοίλωμα, καὶ οὐκ ἀνάστημα. Ει Ἐὰν οὖν ἐπιδράμῃς ἐπὶ ταῦτα, φησί, Πᾶσα ἡ τοιαύτη φάραγξ πληρωθήσεται, καὶ πᾶν τὸ τοι οῦτον ὄρος ταπεινωθήσεται. Ταῦτα φθέγγεται ἡ ψυχή, ἣν ποιμαίνει ὁ Λόγος, οὐκ ἐν ἀκάνθαις τισὶν ἢ χόρτοις, ἀλλ' ἐν τῇ εὐοδμίᾳ τῶν κρίνων τῆς καθαρᾶς πολιτείας. "Ων γένοιτο καὶ ἡμᾶς ἐμφορηθῆναι ποι μαινομένους ὑπὸ τοῦ Λόγου, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ πρέπει ἡ δόξα καὶ κράτος, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ Γ'. Ἐπὶ κοίτην μου ἐν νυξὶν ἐζήτησα δν ἠγάπη S. GREGORII NYSSENI dies et molæ fuerint umbra. Hoc autem est : Vidi jacie ad faciem eum qui semper manet, et qui pro- pter me ex sorore mea Synagoga in humana natura est exortus, et in eo requiesco, et fio ejus habi- taculum. Hic enim est pastor bonus, qui non ſeno pascit gregem, sed puro lilio pascit oves. Is est enim revera qui ſeno non amplius nutrit fenum. Naturæ enim experti rationis proprium nutrimen- tum est fenum. Homo autem cum sit particeps ra- tionis, vero nutritur verbo. Quod si hujusmodi feuo fuerit saturatus, ipse quoque ft fenum. On- nis enim, inquit, caro est fenum ', quandiu caro est. Sin autem fat spiritus qui natus est ex spi- ritu, non amplius cibum depascet ex feno, sed spiritus erit ejus alimentum, quod quidem tacite significat lilif puritas et bonus odor. Erit ergo B ipse quoque lilium purum et bene olens, mutatus et alteralus ex alimenti natura. Hoc est dies qui radiis diffunditur seu perspirat, sicut divina no- minavit Scriptura, eam quæ per radios spiritus facta est diffusionem nominans perspirationem, unde moventur umbræ vitæ : quas diligenter et studiose intuentur, qui luce veritatis animæ ocu- lum non illustrarunt, umbram et id quod est va- num ac inane, tanquam quod consistat, aspicientes, et quod vere est, tanquam quod non sit, non re- ctis cernentes oculis. Sed qui nutriuntur per lilia, hoc est, quorum puro et bene olenti nutrimento impinguatur anima, cum ab omni fallaci et um- brosa visione eorum in quæ studium in hac vita confertur, se abduxerint, ad rerum veram aepi- cient substantiam, effecti filii lucis et diei, Hæc aspicit sponsa, et urget Verbum ut quam citissime spem bonorum deducat ad effectum, di- cens: Reveriere cito, o patruelis, sis similis capreæ aut hinnylo cervorum supra montes concavitatum. Vide ut caprea, tu qui aspicis cogitationes homi- num, tu qui cordium legis discep'ationes. Dele peccati generationem, sicut hinnulus cervorum delet genus serpentum. Vides concavos montes vitæ humanæ, quorum ea quæ assurgunt, non sunt vertices, sed valles ? Currit ergo quam celer- rime Verbum ad montes concavos. Quidquid enim extollitur adversus veritatem, est barathrum et C non mons, concavitas et non assurgens fasti- D gium. Si ergo, inquit, ad hæc accurreris, Omnis vallis implebitur et omnis monr hujusmodi humi- liabitur 1. hæc dicit anima quam pascit Ver- bum, non aliquibus spinis aut feno, sed bono odore liliorum puræ vitæ administrationis. Qui- bus etiam nobis detur satiari pastis a Verbo, in Christo Jesu Domino nostro, cui gloria et potentia cum sancto Spiritu, nunc et semper, et in sæcula sæculorum. Amen. HOMILIA VI. Cap, 111, vers. 1. In lecto noctu quæsivi quem diligit • Isai, xL, 6. Isai. IL, ; Luc. 111,

σεν ἡ ψυχή μου. Ἐζήτησα αὐτὸν, καὶ οὐχ εὗρον αὐτόν· ἐκάλεσα αὐτὸν, καὶ οὐχ ὑπήκουσέ μου. Ἀναστήσομαι δὲ καὶ κυκλώσω ἐν τῇ πόλει, ἐν ταῖς ἀγοραῖς καὶ ἐν ταῖς πλατείαις, καὶ ζητήσω δν ἡγά- πησεν ἡ ψυχή μου. Εζήτησα αὐτὸν καὶ οὐχ εὗρον [ αὐτόν. Επεκάλεσα αὐτὸν, καὶ οὐχ ὑπήκουσέ μου. Ευροσάν με οἱ τηροῦντες, οἱ κυκλοῦντες ἐν τῇ πό λει. Μὴ δν ἠγάπησεν ἡ ψυχή μου, εἴδετε; Ως μια πρὸν ὅτε παρῆλθον ἀπ' αὐτῶν, ἕως οὗ εὗρον ἂν ἠγά πησεν ἡ ψυχή μου. Ἐκράτησα αὐτὸν, καὶ οὐκ ἀφῆ- κα αὐτὸν, ἕως οὗ εἰσήγαγον αὐτὸν εἰς οἶκον μητρός μου, καὶ εἰς ταμιεῖον τῆς συλλαβούσης με αρ- κισα ὑμᾶς, θυγατέρες Ιερουσαλήμ, ἐν ταῖς δυνά- μεσι, καὶ ἐν ταῖς ἰσχύσεσι τοῦ ἀγροῦ, ἐὰν ἐγεί ρητε καὶ ἐξεγείρητε τὴν ἀγάπην, ἕως ἂν θελήσῃ. Τις αὕτη ἡ ἀναβαίνουσα ἐκ τῆς ἐρήμου, ὡς στε λέχη τεθυμιαμένη σμύρναν καὶ λίβανον, ἀπὸ πάντων κονιορτῶν μυρεψοῦ; Ἰδοὺ ἡ κλίνη τοῦ Σολομῶντος; ἑξήκοντα δυνατοὶ κύκλῳ αὐτῆς ἀπὸ δυνατῶν Ἰσραήλ. Πάντες κατέχοντες ρομ φαίαν, δεδιδαγμένοι πολέμων. ᾿Ανὴρ ῥομφαίαν αὐτοῦ ἐπὶ μηρὸν αὐτοῦ ἀπὸ θάμβους ἐν νυξίν. Πάλιν τὰ μεγάλα τε καὶ ὑψηλὰ δόγματα παρὰ τοῦ Ασματος τῶν ᾀσμάτων διὰ τῆς παρούσης αναγνώ σεως παιδευόμεθα. Φιλοσοφία γάρ ἐστι τὸ τῆς νύμ φης διήγημα, δι' ὧν τὰ περὶ ἑαυτῆς διεξέρχεται, ὅπως χρὴ περὶ τὸ θεῖον ἔχειν τοὺς ἐραστὰς τοῦ ὑπερ-1 κοσμίου κάλλους δογματιζούσης. Ο δὲ μανθάνομεν διὰ τῶν προκειμένων λογίων τοιοῦτόν ἐστι. Χρὴ γὰρ, οἶμαι, προεκθέσθαι πρότερον τὴν τοῖς ῥητοῖς ἐγκει- μένην διάνοιαν· εἶθ' οὕτως ἐφαρμόσαι τοῖς προθεω ρηθεῖσι τὰ θεόπνευστα ῥήματα. Εστι τοίνυν, ὡς ἐν ὀλίγῳ συνελόντα φράσαι, τοιοῦτόν τι δόγμα διὰ τῶν εἰρημένων ἀναφαινόμενον· Διχῇ τέτμηται κατὰ τὴν ἀνωτάτω διαίρεσιν ἡ τῶν ὄντων φύσις. Τὸ μὲν γάρ ἐστιν αἰσθητὸν καὶ ὑλῶδες· τὸ δὲ νοητὸν καὶ ἄϋλον. Αἰσθητὸν μὲν οὖν λέγομεν, ὅσον τῇ αἰσθήσει κατα- λαμβάνομεν· νοητὸν δὲ τὸ ὑπερπίπτον τὴν αἰσθητι κὴν κατανόησιν· ἐκ τούτων τὸ μὲν νοητὸν ἄπειρόν ἔστι καὶ ἀόριστον· τὸ δὲ ἕτερον πάντων τισὶ διαλαμ βάνεται πέρασι. Πάσης γὰρ ὅλης τῷ ποσῷ τε καὶ τῷ ποιῷ διειλημμένης, ἐν ἔγκῳ καὶ εἴδει καὶ ἐπι- + φανείᾳ καὶ σχήματι πέρας γίνεται τῆς περὶ αὐτὴν κατανοήσεως τὰ περὶ αὐτὴν θεωρούμενα, ὡς μη- δὲν ἔχειν τὸν τὴν ὅλην διερευνώμενον, ἔξω τούτων ἐν φαντασίᾳ λαβεῖν. Τὸ δὲ νοητόν τε καὶ ἄϋλον τῆς τοιαύτης περιοχῆς καθαρεῖον ἐκφεύγει τὸν ὅρον, ἐν οὐδενὶ περατούμενον. Πάλιν δὲ καὶ τῆς νοητῆς φύ- σεως διῃρημένης, ἡ μὲν ἄκτιστός ἐστι, καὶ ποιητικὴ τῶν ὄντων, ἀεὶ οὖσα ὅπερ ἐστί· καὶ πάντοτε ὡσαύ τως έχουσα, κρείττων τε προσθήκης ἁπάσης καὶ τῆς ἐλαττώσεως, τῶν ἀγαθῶν ἀνεπίδεκτος· ἡ δὲ διὰ σεως παραχθεῖσα ἐς γένεσιν πρὸς τὸ πρῶτον αἴτιον ἀεὶ βλέπει, καὶ τῇ μετουσίᾳ τοῦ περιέχοντος δια παντὸς ἐν τῷ ἀγαθῷ συντηρεῖται, καὶ τρόπον τινὰ πάντοτε κτίζεται, διὰ τῆς ἐν τοῖς ἀγαθοῖς ἐπαυξή σεως πρὸς τὸ μεῖζον ἀλλοιουμένη, ὡς μηδὲ ταύτῃ τι πέρας ἐνθεωρεῖσθαι, μηδὲ ὅρῳ τινὶ τὴν πρὸς τὸ κρεῖτο τον αὔξησιν αὐτῆς περιγράφεσθαι· ἀλλ᾽ εἶναι πάνω τοτε ἀεὶ τὸ παρὸν ἀγαθὸν, κἂν ὅτι μάλιστα μέγα τε καὶ τέλειον εἶναι δοκεῖ, ἀρχὴν τοῦ ὑπερκειμένου καὶ - IN CANTICA CANTIC. HOMILIA VI. B Rursus magna et excelsa dogmata a Cantico- canticorum per hanc docemur lectionem. Philoso- phia enim est sponsæ narratio per ea quæ de se recenset, statuendo quemadmodum in Deum se gerere oporteat amatores supramundanæ pulchri- tudinis. Quod autem discimus per ea quæ sunt pro- posita, prope est ejusmodi. Oportet enim, ut ar- bitror, prius exponere sensum, qui inest in verbis: deinde verba divinitus inspirata accommodare iis A anima mea. Quæsici eum et non invenieum.vocavi eum et non audivit me. 2. Surgam autem et circuibo civita- tem in foris et in plateis : et quæram quem diligit anima mea. 3. Quæsivi eum et non inveni eum. Invenerunt me qui custodiunt circumeuntes civitatem. Num quem diligit anima mea vidistis? 4. Quamprimum parum ab eis transii, donec inveni eum quem diligit anima mea, tenui eum, et non dimisi eum, donec eum in- troduxi in domum matris meæ, et in conclave ejus que me concepit. 5. Adjuravi vos, fliæ Jerusalem, in potestatibus et virtutibus agri, si excitetis et ex- pergisci faciatis charitatem, donec velit. 6. Quæ est ista quæ ascendit in desertum sicut truncus fumi evaporans myrrham et thus, ex omnibus pulveribus aromatorii? 7. Ecce lectulus Salomonis: sexaginta fortes circa eum ex fortibus Israel. 8. Omnes tenen- tes gladium, periti pugnæ, vir gladium super femur suum propter stuporem nocturnum. Coquæ sunt prius considerata. Est ergo, ut paucis κτί-trix, et quæ semper est id quod est: et semper dicam, hujusmodi dogma per ea quæ dicta sunt: Bifariam dividitur rerum creatarum natura ex su- prema divisione. Nam aliud quidem est sensile et materiale: aliud autem quod intelligentia percipi- tur, et est expers materiæ. Atque sensile quidem dicimus quidquid sensu comprehenditur. Quod in- telligentia autem percipitur, id quod omnem su- perat sensus comprehensionem, nec ullis continetur finibus. Nam cum omnis materia a quanto et quali sit comprehensa, unius est mentis comprehensionis, ea quæ sunt in ipsa considerantis, finis in pondere et forma et superficie et ſigura: adeo ut qui scruta- tur materiam, nihil possit extra hac comprehen- dere in phantasia; id autem quod percipitur intel- Diligentia, et est expers materia, purum ab omni ejusmodi comprehensione, effugit terminum, ut quod in nullo tiniatur. Rursus autem cum quæ in- telligentia percipitur natura, bifariam sit divisa, alia quidem est increata, et eorum quæ sunt crea- similiter et eodem modo se habet, et quavis ad- ditione et diminutione est superior, nec bona valet accipere: alia autem quæ per creationem deducta ad generationem, semper aspicit ad primam eorum quæ sunt causam, et participatione ejus quod su- pereminet semper conservatur in bono, et quodam- modo creatur," per incrementum in bonis mutata ad id quod est majus, adeo ut ne in hac quidem consideretur finis, neque ullo termino circumscri ·

σεν ἡ ψυχή μου. Ἐζήτησα αὐτὸν, καὶ οὐχ εὗρον αὐτόν· ἐκάλεσα αὐτὸν, καὶ οὐχ ὑπήκουσέ μου. Ἀναστήσομαι δὲ καὶ κυκλώσω ἐν τῇ πόλει, ἐν ταῖς ἀγοραῖς καὶ ἐν ταῖς πλατείαις, καὶ ζητήσω δν ἡγά- πησεν ἡ ψυχή μου. Εζήτησα αὐτὸν καὶ οὐχ εὗρον [ αὐτόν. Επεκάλεσα αὐτὸν, καὶ οὐχ ὑπήκουσέ μου. Ευροσάν με οἱ τηροῦντες, οἱ κυκλοῦντες ἐν τῇ πό λει. Μὴ δν ἠγάπησεν ἡ ψυχή μου, εἴδετε; Ως μια πρὸν ὅτε παρῆλθον ἀπ' αὐτῶν, ἕως οὗ εὗρον ἂν ἠγά πησεν ἡ ψυχή μου. Ἐκράτησα αὐτὸν, καὶ οὐκ ἀφῆ- κα αὐτὸν, ἕως οὗ εἰσήγαγον αὐτὸν εἰς οἶκον μητρός μου, καὶ εἰς ταμιεῖον τῆς συλλαβούσης με αρ- κισα ὑμᾶς, θυγατέρες Ιερουσαλήμ, ἐν ταῖς δυνά- μεσι, καὶ ἐν ταῖς ἰσχύσεσι τοῦ ἀγροῦ, ἐὰν ἐγεί ρητε καὶ ἐξεγείρητε τὴν ἀγάπην, ἕως ἂν θελήσῃ. Τις αὕτη ἡ ἀναβαίνουσα ἐκ τῆς ἐρήμου, ὡς στε λέχη τεθυμιαμένη σμύρναν καὶ λίβανον, ἀπὸ πάντων κονιορτῶν μυρεψοῦ; Ἰδοὺ ἡ κλίνη τοῦ Σολομῶντος; ἑξήκοντα δυνατοὶ κύκλῳ αὐτῆς ἀπὸ δυνατῶν Ἰσραήλ. Πάντες κατέχοντες ρομ φαίαν, δεδιδαγμένοι πολέμων. ᾿Ανὴρ ῥομφαίαν αὐτοῦ ἐπὶ μηρὸν αὐτοῦ ἀπὸ θάμβους ἐν νυξίν. Πάλιν τὰ μεγάλα τε καὶ ὑψηλὰ δόγματα παρὰ τοῦ Ασματος τῶν ᾀσμάτων διὰ τῆς παρούσης αναγνώ σεως παιδευόμεθα. Φιλοσοφία γάρ ἐστι τὸ τῆς νύμ φης διήγημα, δι' ὧν τὰ περὶ ἑαυτῆς διεξέρχεται, ὅπως χρὴ περὶ τὸ θεῖον ἔχειν τοὺς ἐραστὰς τοῦ ὑπερ-1 κοσμίου κάλλους δογματιζούσης. Ο δὲ μανθάνομεν διὰ τῶν προκειμένων λογίων τοιοῦτόν ἐστι. Χρὴ γὰρ, οἶμαι, προεκθέσθαι πρότερον τὴν τοῖς ῥητοῖς ἐγκει- μένην διάνοιαν· εἶθ' οὕτως ἐφαρμόσαι τοῖς προθεω ρηθεῖσι τὰ θεόπνευστα ῥήματα. Εστι τοίνυν, ὡς ἐν ὀλίγῳ συνελόντα φράσαι, τοιοῦτόν τι δόγμα διὰ τῶν εἰρημένων ἀναφαινόμενον· Διχῇ τέτμηται κατὰ τὴν ἀνωτάτω διαίρεσιν ἡ τῶν ὄντων φύσις. Τὸ μὲν γάρ ἐστιν αἰσθητὸν καὶ ὑλῶδες· τὸ δὲ νοητὸν καὶ ἄϋλον. Αἰσθητὸν μὲν οὖν λέγομεν, ὅσον τῇ αἰσθήσει κατα- λαμβάνομεν· νοητὸν δὲ τὸ ὑπερπίπτον τὴν αἰσθητι κὴν κατανόησιν· ἐκ τούτων τὸ μὲν νοητὸν ἄπειρόν ἔστι καὶ ἀόριστον· τὸ δὲ ἕτερον πάντων τισὶ διαλαμ βάνεται πέρασι. Πάσης γὰρ ὅλης τῷ ποσῷ τε καὶ τῷ ποιῷ διειλημμένης, ἐν ἔγκῳ καὶ εἴδει καὶ ἐπι- + φανείᾳ καὶ σχήματι πέρας γίνεται τῆς περὶ αὐτὴν κατανοήσεως τὰ περὶ αὐτὴν θεωρούμενα, ὡς μη- δὲν ἔχειν τὸν τὴν ὅλην διερευνώμενον, ἔξω τούτων ἐν φαντασίᾳ λαβεῖν. Τὸ δὲ νοητόν τε καὶ ἄϋλον τῆς τοιαύτης περιοχῆς καθαρεῖον ἐκφεύγει τὸν ὅρον, ἐν οὐδενὶ περατούμενον. Πάλιν δὲ καὶ τῆς νοητῆς φύ- σεως διῃρημένης, ἡ μὲν ἄκτιστός ἐστι, καὶ ποιητικὴ τῶν ὄντων, ἀεὶ οὖσα ὅπερ ἐστί· καὶ πάντοτε ὡσαύ τως έχουσα, κρείττων τε προσθήκης ἁπάσης καὶ τῆς ἐλαττώσεως, τῶν ἀγαθῶν ἀνεπίδεκτος· ἡ δὲ διὰ σεως παραχθεῖσα ἐς γένεσιν πρὸς τὸ πρῶτον αἴτιον ἀεὶ βλέπει, καὶ τῇ μετουσίᾳ τοῦ περιέχοντος δια παντὸς ἐν τῷ ἀγαθῷ συντηρεῖται, καὶ τρόπον τινὰ πάντοτε κτίζεται, διὰ τῆς ἐν τοῖς ἀγαθοῖς ἐπαυξή σεως πρὸς τὸ μεῖζον ἀλλοιουμένη, ὡς μηδὲ ταύτῃ τι πέρας ἐνθεωρεῖσθαι, μηδὲ ὅρῳ τινὶ τὴν πρὸς τὸ κρεῖτο τον αὔξησιν αὐτῆς περιγράφεσθαι· ἀλλ᾽ εἶναι πάνω τοτε ἀεὶ τὸ παρὸν ἀγαθὸν, κἂν ὅτι μάλιστα μέγα τε καὶ τέλειον εἶναι δοκεῖ, ἀρχὴν τοῦ ὑπερκειμένου καὶ - IN CANTICA CANTIC. HOMILIA VI. B Rursus magna et excelsa dogmata a Cantico- canticorum per hanc docemur lectionem. Philoso- phia enim est sponsæ narratio per ea quæ de se recenset, statuendo quemadmodum in Deum se gerere oporteat amatores supramundanæ pulchri- tudinis. Quod autem discimus per ea quæ sunt pro- posita, prope est ejusmodi. Oportet enim, ut ar- bitror, prius exponere sensum, qui inest in verbis: deinde verba divinitus inspirata accommodare iis A anima mea. Quæsici eum et non invenieum.vocavi eum et non audivit me. 2. Surgam autem et circuibo civita- tem in foris et in plateis : et quæram quem diligit anima mea. 3. Quæsivi eum et non inveni eum. Invenerunt me qui custodiunt circumeuntes civitatem. Num quem diligit anima mea vidistis? 4. Quamprimum parum ab eis transii, donec inveni eum quem diligit anima mea, tenui eum, et non dimisi eum, donec eum in- troduxi in domum matris meæ, et in conclave ejus que me concepit. 5. Adjuravi vos, fliæ Jerusalem, in potestatibus et virtutibus agri, si excitetis et ex- pergisci faciatis charitatem, donec velit. 6. Quæ est ista quæ ascendit in desertum sicut truncus fumi evaporans myrrham et thus, ex omnibus pulveribus aromatorii? 7. Ecce lectulus Salomonis: sexaginta fortes circa eum ex fortibus Israel. 8. Omnes tenen- tes gladium, periti pugnæ, vir gladium super femur suum propter stuporem nocturnum. Coquæ sunt prius considerata. Est ergo, ut paucis κτί-trix, et quæ semper est id quod est: et semper dicam, hujusmodi dogma per ea quæ dicta sunt: Bifariam dividitur rerum creatarum natura ex su- prema divisione. Nam aliud quidem est sensile et materiale: aliud autem quod intelligentia percipi- tur, et est expers materiæ. Atque sensile quidem dicimus quidquid sensu comprehenditur. Quod in- telligentia autem percipitur, id quod omnem su- perat sensus comprehensionem, nec ullis continetur finibus. Nam cum omnis materia a quanto et quali sit comprehensa, unius est mentis comprehensionis, ea quæ sunt in ipsa considerantis, finis in pondere et forma et superficie et ſigura: adeo ut qui scruta- tur materiam, nihil possit extra hac comprehen- dere in phantasia; id autem quod percipitur intel- Diligentia, et est expers materia, purum ab omni ejusmodi comprehensione, effugit terminum, ut quod in nullo tiniatur. Rursus autem cum quæ in- telligentia percipitur natura, bifariam sit divisa, alia quidem est increata, et eorum quæ sunt crea- similiter et eodem modo se habet, et quavis ad- ditione et diminutione est superior, nec bona valet accipere: alia autem quæ per creationem deducta ad generationem, semper aspicit ad primam eorum quæ sunt causam, et participatione ejus quod su- pereminet semper conservatur in bono, et quodam- modo creatur," per incrementum in bonis mutata ad id quod est majus, adeo ut ne in hac quidem consideretur finis, neque ullo termino circumscri ·

σεν ἡ ψυχή μου. Ἐζήτησα αὐτὸν, καὶ οὐχ εὗρον αὐτόν· ἐκάλεσα αὐτὸν, καὶ οὐχ ὑπήκουσέ μου. Ἀναστήσομαι δὲ καὶ κυκλώσω ἐν τῇ πόλει, ἐν ταῖς ἀγοραῖς καὶ ἐν ταῖς πλατείαις, καὶ ζητήσω δν ἡγά- πησεν ἡ ψυχή μου. Εζήτησα αὐτὸν καὶ οὐχ εὗρον [ αὐτόν. Επεκάλεσα αὐτὸν, καὶ οὐχ ὑπήκουσέ μου. Ευροσάν με οἱ τηροῦντες, οἱ κυκλοῦντες ἐν τῇ πό λει. Μὴ δν ἠγάπησεν ἡ ψυχή μου, εἴδετε; Ως μια πρὸν ὅτε παρῆλθον ἀπ' αὐτῶν, ἕως οὗ εὗρον ἂν ἠγά πησεν ἡ ψυχή μου. Ἐκράτησα αὐτὸν, καὶ οὐκ ἀφῆ- κα αὐτὸν, ἕως οὗ εἰσήγαγον αὐτὸν εἰς οἶκον μητρός μου, καὶ εἰς ταμιεῖον τῆς συλλαβούσης με αρ- κισα ὑμᾶς, θυγατέρες Ιερουσαλήμ, ἐν ταῖς δυνά- μεσι, καὶ ἐν ταῖς ἰσχύσεσι τοῦ ἀγροῦ, ἐὰν ἐγεί ρητε καὶ ἐξεγείρητε τὴν ἀγάπην, ἕως ἂν θελήσῃ. Τις αὕτη ἡ ἀναβαίνουσα ἐκ τῆς ἐρήμου, ὡς στε λέχη τεθυμιαμένη σμύρναν καὶ λίβανον, ἀπὸ πάντων κονιορτῶν μυρεψοῦ; Ἰδοὺ ἡ κλίνη τοῦ Σολομῶντος; ἑξήκοντα δυνατοὶ κύκλῳ αὐτῆς ἀπὸ δυνατῶν Ἰσραήλ. Πάντες κατέχοντες ρομ φαίαν, δεδιδαγμένοι πολέμων. ᾿Ανὴρ ῥομφαίαν αὐτοῦ ἐπὶ μηρὸν αὐτοῦ ἀπὸ θάμβους ἐν νυξίν. Πάλιν τὰ μεγάλα τε καὶ ὑψηλὰ δόγματα παρὰ τοῦ Ασματος τῶν ᾀσμάτων διὰ τῆς παρούσης αναγνώ σεως παιδευόμεθα. Φιλοσοφία γάρ ἐστι τὸ τῆς νύμ φης διήγημα, δι' ὧν τὰ περὶ ἑαυτῆς διεξέρχεται, ὅπως χρὴ περὶ τὸ θεῖον ἔχειν τοὺς ἐραστὰς τοῦ ὑπερ-1 κοσμίου κάλλους δογματιζούσης. Ο δὲ μανθάνομεν διὰ τῶν προκειμένων λογίων τοιοῦτόν ἐστι. Χρὴ γὰρ, οἶμαι, προεκθέσθαι πρότερον τὴν τοῖς ῥητοῖς ἐγκει- μένην διάνοιαν· εἶθ' οὕτως ἐφαρμόσαι τοῖς προθεω ρηθεῖσι τὰ θεόπνευστα ῥήματα. Εστι τοίνυν, ὡς ἐν ὀλίγῳ συνελόντα φράσαι, τοιοῦτόν τι δόγμα διὰ τῶν εἰρημένων ἀναφαινόμενον· Διχῇ τέτμηται κατὰ τὴν ἀνωτάτω διαίρεσιν ἡ τῶν ὄντων φύσις. Τὸ μὲν γάρ ἐστιν αἰσθητὸν καὶ ὑλῶδες· τὸ δὲ νοητὸν καὶ ἄϋλον. Αἰσθητὸν μὲν οὖν λέγομεν, ὅσον τῇ αἰσθήσει κατα- λαμβάνομεν· νοητὸν δὲ τὸ ὑπερπίπτον τὴν αἰσθητι κὴν κατανόησιν· ἐκ τούτων τὸ μὲν νοητὸν ἄπειρόν ἔστι καὶ ἀόριστον· τὸ δὲ ἕτερον πάντων τισὶ διαλαμ βάνεται πέρασι. Πάσης γὰρ ὅλης τῷ ποσῷ τε καὶ τῷ ποιῷ διειλημμένης, ἐν ἔγκῳ καὶ εἴδει καὶ ἐπι- + φανείᾳ καὶ σχήματι πέρας γίνεται τῆς περὶ αὐτὴν κατανοήσεως τὰ περὶ αὐτὴν θεωρούμενα, ὡς μη- δὲν ἔχειν τὸν τὴν ὅλην διερευνώμενον, ἔξω τούτων ἐν φαντασίᾳ λαβεῖν. Τὸ δὲ νοητόν τε καὶ ἄϋλον τῆς τοιαύτης περιοχῆς καθαρεῖον ἐκφεύγει τὸν ὅρον, ἐν οὐδενὶ περατούμενον. Πάλιν δὲ καὶ τῆς νοητῆς φύ- σεως διῃρημένης, ἡ μὲν ἄκτιστός ἐστι, καὶ ποιητικὴ τῶν ὄντων, ἀεὶ οὖσα ὅπερ ἐστί· καὶ πάντοτε ὡσαύ τως έχουσα, κρείττων τε προσθήκης ἁπάσης καὶ τῆς ἐλαττώσεως, τῶν ἀγαθῶν ἀνεπίδεκτος· ἡ δὲ διὰ σεως παραχθεῖσα ἐς γένεσιν πρὸς τὸ πρῶτον αἴτιον ἀεὶ βλέπει, καὶ τῇ μετουσίᾳ τοῦ περιέχοντος δια παντὸς ἐν τῷ ἀγαθῷ συντηρεῖται, καὶ τρόπον τινὰ πάντοτε κτίζεται, διὰ τῆς ἐν τοῖς ἀγαθοῖς ἐπαυξή σεως πρὸς τὸ μεῖζον ἀλλοιουμένη, ὡς μηδὲ ταύτῃ τι πέρας ἐνθεωρεῖσθαι, μηδὲ ὅρῳ τινὶ τὴν πρὸς τὸ κρεῖτο τον αὔξησιν αὐτῆς περιγράφεσθαι· ἀλλ᾽ εἶναι πάνω τοτε ἀεὶ τὸ παρὸν ἀγαθὸν, κἂν ὅτι μάλιστα μέγα τε καὶ τέλειον εἶναι δοκεῖ, ἀρχὴν τοῦ ὑπερκειμένου καὶ - IN CANTICA CANTIC. HOMILIA VI. B Rursus magna et excelsa dogmata a Cantico- canticorum per hanc docemur lectionem. Philoso- phia enim est sponsæ narratio per ea quæ de se recenset, statuendo quemadmodum in Deum se gerere oporteat amatores supramundanæ pulchri- tudinis. Quod autem discimus per ea quæ sunt pro- posita, prope est ejusmodi. Oportet enim, ut ar- bitror, prius exponere sensum, qui inest in verbis: deinde verba divinitus inspirata accommodare iis A anima mea. Quæsici eum et non invenieum.vocavi eum et non audivit me. 2. Surgam autem et circuibo civita- tem in foris et in plateis : et quæram quem diligit anima mea. 3. Quæsivi eum et non inveni eum. Invenerunt me qui custodiunt circumeuntes civitatem. Num quem diligit anima mea vidistis? 4. Quamprimum parum ab eis transii, donec inveni eum quem diligit anima mea, tenui eum, et non dimisi eum, donec eum in- troduxi in domum matris meæ, et in conclave ejus que me concepit. 5. Adjuravi vos, fliæ Jerusalem, in potestatibus et virtutibus agri, si excitetis et ex- pergisci faciatis charitatem, donec velit. 6. Quæ est ista quæ ascendit in desertum sicut truncus fumi evaporans myrrham et thus, ex omnibus pulveribus aromatorii? 7. Ecce lectulus Salomonis: sexaginta fortes circa eum ex fortibus Israel. 8. Omnes tenen- tes gladium, periti pugnæ, vir gladium super femur suum propter stuporem nocturnum. Coquæ sunt prius considerata. Est ergo, ut paucis κτί-trix, et quæ semper est id quod est: et semper dicam, hujusmodi dogma per ea quæ dicta sunt: Bifariam dividitur rerum creatarum natura ex su- prema divisione. Nam aliud quidem est sensile et materiale: aliud autem quod intelligentia percipi- tur, et est expers materiæ. Atque sensile quidem dicimus quidquid sensu comprehenditur. Quod in- telligentia autem percipitur, id quod omnem su- perat sensus comprehensionem, nec ullis continetur finibus. Nam cum omnis materia a quanto et quali sit comprehensa, unius est mentis comprehensionis, ea quæ sunt in ipsa considerantis, finis in pondere et forma et superficie et ſigura: adeo ut qui scruta- tur materiam, nihil possit extra hac comprehen- dere in phantasia; id autem quod percipitur intel- Diligentia, et est expers materia, purum ab omni ejusmodi comprehensione, effugit terminum, ut quod in nullo tiniatur. Rursus autem cum quæ in- telligentia percipitur natura, bifariam sit divisa, alia quidem est increata, et eorum quæ sunt crea- similiter et eodem modo se habet, et quavis ad- ditione et diminutione est superior, nec bona valet accipere: alia autem quæ per creationem deducta ad generationem, semper aspicit ad primam eorum quæ sunt causam, et participatione ejus quod su- pereminet semper conservatur in bono, et quodam- modo creatur," per incrementum in bonis mutata ad id quod est majus, adeo ut ne in hac quidem consideretur finis, neque ullo termino circumscri ·

σεν ἡ ψυχή μου. Ἐζήτησα αὐτὸν, καὶ οὐχ εὗρον αὐτόν· ἐκάλεσα αὐτὸν, καὶ οὐχ ὑπήκουσέ μου. Ἀναστήσομαι δὲ καὶ κυκλώσω ἐν τῇ πόλει, ἐν ταῖς ἀγοραῖς καὶ ἐν ταῖς πλατείαις, καὶ ζητήσω δν ἡγά- πησεν ἡ ψυχή μου. Εζήτησα αὐτὸν καὶ οὐχ εὗρον [ αὐτόν. Επεκάλεσα αὐτὸν, καὶ οὐχ ὑπήκουσέ μου. Ευροσάν με οἱ τηροῦντες, οἱ κυκλοῦντες ἐν τῇ πό λει. Μὴ δν ἠγάπησεν ἡ ψυχή μου, εἴδετε; Ως μια πρὸν ὅτε παρῆλθον ἀπ' αὐτῶν, ἕως οὗ εὗρον ἂν ἠγά πησεν ἡ ψυχή μου. Ἐκράτησα αὐτὸν, καὶ οὐκ ἀφῆ- κα αὐτὸν, ἕως οὗ εἰσήγαγον αὐτὸν εἰς οἶκον μητρός μου, καὶ εἰς ταμιεῖον τῆς συλλαβούσης με αρ- κισα ὑμᾶς, θυγατέρες Ιερουσαλήμ, ἐν ταῖς δυνά- μεσι, καὶ ἐν ταῖς ἰσχύσεσι τοῦ ἀγροῦ, ἐὰν ἐγεί ρητε καὶ ἐξεγείρητε τὴν ἀγάπην, ἕως ἂν θελήσῃ. Τις αὕτη ἡ ἀναβαίνουσα ἐκ τῆς ἐρήμου, ὡς στε λέχη τεθυμιαμένη σμύρναν καὶ λίβανον, ἀπὸ πάντων κονιορτῶν μυρεψοῦ; Ἰδοὺ ἡ κλίνη τοῦ Σολομῶντος; ἑξήκοντα δυνατοὶ κύκλῳ αὐτῆς ἀπὸ δυνατῶν Ἰσραήλ. Πάντες κατέχοντες ρομ φαίαν, δεδιδαγμένοι πολέμων. ᾿Ανὴρ ῥομφαίαν αὐτοῦ ἐπὶ μηρὸν αὐτοῦ ἀπὸ θάμβους ἐν νυξίν. Πάλιν τὰ μεγάλα τε καὶ ὑψηλὰ δόγματα παρὰ τοῦ Ασματος τῶν ᾀσμάτων διὰ τῆς παρούσης αναγνώ σεως παιδευόμεθα. Φιλοσοφία γάρ ἐστι τὸ τῆς νύμ φης διήγημα, δι' ὧν τὰ περὶ ἑαυτῆς διεξέρχεται, ὅπως χρὴ περὶ τὸ θεῖον ἔχειν τοὺς ἐραστὰς τοῦ ὑπερ-1 κοσμίου κάλλους δογματιζούσης. Ο δὲ μανθάνομεν διὰ τῶν προκειμένων λογίων τοιοῦτόν ἐστι. Χρὴ γὰρ, οἶμαι, προεκθέσθαι πρότερον τὴν τοῖς ῥητοῖς ἐγκει- μένην διάνοιαν· εἶθ' οὕτως ἐφαρμόσαι τοῖς προθεω ρηθεῖσι τὰ θεόπνευστα ῥήματα. Εστι τοίνυν, ὡς ἐν ὀλίγῳ συνελόντα φράσαι, τοιοῦτόν τι δόγμα διὰ τῶν εἰρημένων ἀναφαινόμενον· Διχῇ τέτμηται κατὰ τὴν ἀνωτάτω διαίρεσιν ἡ τῶν ὄντων φύσις. Τὸ μὲν γάρ ἐστιν αἰσθητὸν καὶ ὑλῶδες· τὸ δὲ νοητὸν καὶ ἄϋλον. Αἰσθητὸν μὲν οὖν λέγομεν, ὅσον τῇ αἰσθήσει κατα- λαμβάνομεν· νοητὸν δὲ τὸ ὑπερπίπτον τὴν αἰσθητι κὴν κατανόησιν· ἐκ τούτων τὸ μὲν νοητὸν ἄπειρόν ἔστι καὶ ἀόριστον· τὸ δὲ ἕτερον πάντων τισὶ διαλαμ βάνεται πέρασι. Πάσης γὰρ ὅλης τῷ ποσῷ τε καὶ τῷ ποιῷ διειλημμένης, ἐν ἔγκῳ καὶ εἴδει καὶ ἐπι- + φανείᾳ καὶ σχήματι πέρας γίνεται τῆς περὶ αὐτὴν κατανοήσεως τὰ περὶ αὐτὴν θεωρούμενα, ὡς μη- δὲν ἔχειν τὸν τὴν ὅλην διερευνώμενον, ἔξω τούτων ἐν φαντασίᾳ λαβεῖν. Τὸ δὲ νοητόν τε καὶ ἄϋλον τῆς τοιαύτης περιοχῆς καθαρεῖον ἐκφεύγει τὸν ὅρον, ἐν οὐδενὶ περατούμενον. Πάλιν δὲ καὶ τῆς νοητῆς φύ- σεως διῃρημένης, ἡ μὲν ἄκτιστός ἐστι, καὶ ποιητικὴ τῶν ὄντων, ἀεὶ οὖσα ὅπερ ἐστί· καὶ πάντοτε ὡσαύ τως έχουσα, κρείττων τε προσθήκης ἁπάσης καὶ τῆς ἐλαττώσεως, τῶν ἀγαθῶν ἀνεπίδεκτος· ἡ δὲ διὰ σεως παραχθεῖσα ἐς γένεσιν πρὸς τὸ πρῶτον αἴτιον ἀεὶ βλέπει, καὶ τῇ μετουσίᾳ τοῦ περιέχοντος δια παντὸς ἐν τῷ ἀγαθῷ συντηρεῖται, καὶ τρόπον τινὰ πάντοτε κτίζεται, διὰ τῆς ἐν τοῖς ἀγαθοῖς ἐπαυξή σεως πρὸς τὸ μεῖζον ἀλλοιουμένη, ὡς μηδὲ ταύτῃ τι πέρας ἐνθεωρεῖσθαι, μηδὲ ὅρῳ τινὶ τὴν πρὸς τὸ κρεῖτο τον αὔξησιν αὐτῆς περιγράφεσθαι· ἀλλ᾽ εἶναι πάνω τοτε ἀεὶ τὸ παρὸν ἀγαθὸν, κἂν ὅτι μάλιστα μέγα τε καὶ τέλειον εἶναι δοκεῖ, ἀρχὴν τοῦ ὑπερκειμένου καὶ - IN CANTICA CANTIC. HOMILIA VI. B Rursus magna et excelsa dogmata a Cantico- canticorum per hanc docemur lectionem. Philoso- phia enim est sponsæ narratio per ea quæ de se recenset, statuendo quemadmodum in Deum se gerere oporteat amatores supramundanæ pulchri- tudinis. Quod autem discimus per ea quæ sunt pro- posita, prope est ejusmodi. Oportet enim, ut ar- bitror, prius exponere sensum, qui inest in verbis: deinde verba divinitus inspirata accommodare iis A anima mea. Quæsici eum et non invenieum.vocavi eum et non audivit me. 2. Surgam autem et circuibo civita- tem in foris et in plateis : et quæram quem diligit anima mea. 3. Quæsivi eum et non inveni eum. Invenerunt me qui custodiunt circumeuntes civitatem. Num quem diligit anima mea vidistis? 4. Quamprimum parum ab eis transii, donec inveni eum quem diligit anima mea, tenui eum, et non dimisi eum, donec eum in- troduxi in domum matris meæ, et in conclave ejus que me concepit. 5. Adjuravi vos, fliæ Jerusalem, in potestatibus et virtutibus agri, si excitetis et ex- pergisci faciatis charitatem, donec velit. 6. Quæ est ista quæ ascendit in desertum sicut truncus fumi evaporans myrrham et thus, ex omnibus pulveribus aromatorii? 7. Ecce lectulus Salomonis: sexaginta fortes circa eum ex fortibus Israel. 8. Omnes tenen- tes gladium, periti pugnæ, vir gladium super femur suum propter stuporem nocturnum. Coquæ sunt prius considerata. Est ergo, ut paucis κτί-trix, et quæ semper est id quod est: et semper dicam, hujusmodi dogma per ea quæ dicta sunt: Bifariam dividitur rerum creatarum natura ex su- prema divisione. Nam aliud quidem est sensile et materiale: aliud autem quod intelligentia percipi- tur, et est expers materiæ. Atque sensile quidem dicimus quidquid sensu comprehenditur. Quod in- telligentia autem percipitur, id quod omnem su- perat sensus comprehensionem, nec ullis continetur finibus. Nam cum omnis materia a quanto et quali sit comprehensa, unius est mentis comprehensionis, ea quæ sunt in ipsa considerantis, finis in pondere et forma et superficie et ſigura: adeo ut qui scruta- tur materiam, nihil possit extra hac comprehen- dere in phantasia; id autem quod percipitur intel- Diligentia, et est expers materia, purum ab omni ejusmodi comprehensione, effugit terminum, ut quod in nullo tiniatur. Rursus autem cum quæ in- telligentia percipitur natura, bifariam sit divisa, alia quidem est increata, et eorum quæ sunt crea- similiter et eodem modo se habet, et quavis ad- ditione et diminutione est superior, nec bona valet accipere: alia autem quæ per creationem deducta ad generationem, semper aspicit ad primam eorum quæ sunt causam, et participatione ejus quod su- pereminet semper conservatur in bono, et quodam- modo creatur," per incrementum in bonis mutata ad id quod est majus, adeo ut ne in hac quidem consideretur finis, neque ullo termino circumscri ·

διὰ συγκρίσεως ἡ πρὸς τὸ κρεῖττον αὐτῆς παραλλαγὴ δείκνυται, καὶ κρίνον ἐν ἀκάνθαις δοκεῖ · καὶ πάλιν καὶ παρ' ἐκείνης καθορᾶται του νυμφίου τὸ πρὸς τοὺς ἄλλους διάφορον. Μῆλον γὰρ ονομάζεται μεταξύ δρυμῶνος ἀκάρπου, τῇ εὐχροίᾳ τῆς οπώρας ὡραῖζό- Γ μενον, οὗ τὴν σκιὰν ὑπελθοῦσα ἐν τῷ οἴκῳ γίνεται, καὶ μύροις στηρίζεται, καὶ τοῖς καρποῖς τοῦ μήλου στο βάζεται, καὶ τὸ ἐκλεκτὸν βέλος ἐν τῇ καρδίᾳ δεξαμένη διὰ τῆς γλυκείας πληγῆς, πάλιν καὶ αὐτὴ βέλος γίνε- ται ἐν ταῖς χερσὶ τοῦ τοξότου, τῆς μὲν εὐωνύμου την κεφαλὴν πρὸς τὸν ἄνω σκοπὸν εὐθυνούσης· τῆς δε ξιᾶς δὲ πρὸς ἑαυτὴν διαλαμβανούσης τὸ βέλος. Μετά ταῦτα ὡς ἤδη πρὸς τὸ τέλειον φθάσασα, καὶ ταῖς λοιπαῖς τὴν ἐπὶ τὸν ποθούμενον προθυμίαν ὑφηγεί ται τῷ λόγῳ, δι' ορκισμοῦ τινος τὴν ἀγάπην αὐτῶν ἐπεγείρουσα. Τίς οὖν οὐκ ἂν εἶναι τὴν ἐπὶ τοσοῦτον ὑψωθεῖσαν ψυχὴν ἐν τῷ ἀκροτάτῳ γεγενῆσθαι ὄρῳ τῆς τελειότητος; Αλλ' ὅμως τὸ πέρας τῶν προδιηνι- σμένων ἀρχὴ γίνεται τῆς ἐπὶ τὰ ὑπερκείμενα χειρ. αγωγίας. Πάντα γὰρ ἐκεῖνα φωνῆς ἦχος ἐνομίσθη, . - πρὸς τὴν τῶν μυστικῶν θεωρίαν τὴν ψυχὴν διὰ τῆς ἀκοῆς ἐπιστρεφούσης, καὶ βλέπειν ἄρχεται τον ποθού- μενον, ἄλλῳ εἴδει τοῖς ὀφθαλμοῖς ἐμφαινόμενον. Δορ κάδι γὰρ ὁμοιοῦται, καὶ νεβρῷ παρεικάζεται· καὶ οὐχ ἕστηκεν, οὔτε ἐπὶ τῆς ἡμετέρας ὄψεως, οὔτε ἐπὶ τοῦ τόπου αὐτοῦ τὸ φαινόμενον· ἀλλ' ἐπιπηδᾷ τοῖς ὄρεσιν, ἀπὸ τῶν ἀκριτηρίων ἐπὶ τὰς τῶν βουνῶν ἐξο χὰς μεθαλλόμενος. Καὶ πάλιν ἐν μείζονι καταστάσει ἡ νύμφη γίνεται, φωνῆς δευτέρας πρὸς αὐτὴν ἐλθού σης, δι' ἧς παρορμᾶται καταλιπεῖν τὴν τοῦ τοίχου σκιάν, καὶ ἐν ὑπαίθρῳ γενέσθαι, καὶ τῇ σκέπῃ τῆς πέτρας συναναπαύεσθαι, τῆς ἐχομένης τοῦ προτες- χίσματος, καὶ τῆς ἐαρινῆς ὥρας κατατρυφῆσαι, δρε πομένη τοῦ καιροῦ τὰ ἄνθη ἀκμαῖα ὄντα καὶ ὡραῖα, καὶ πρὸς τομὴν ἐπιτήδεια, καὶ ὅσα ἄλλα πρὸς ἀπό λαυσιν ὁ καιρὸς τοῖς τρυφῶσι χαρίζεται, ἐν ταῖς τῶν μουσικῶν ὀρνίθων φωναῖς· δι' ὧν πάλιν τελειοτέρα γινομένη ή νύμφη, αὐτὴν ἀξιοῦ τοῦ φθεγγομένου τὴν ψιν ἰδεῖν ἐμφανῶς, καὶ τὸν λόγον παρ' αὐτοῦ δέξατ σθαι, μηκέτι δι' ἑτέρων φθεγγόμενον. Πάλιν εἰκός ν' ἐστιν ἐπὶ τούτοις μακαρισθῆναι τὴν ψυχὴν, τῆς ὑψη λῆς ἀναβάσεως τοῦ ἀκροτάτου τῶν ποθουμένων ἐφικο μένην. Τί γὰρ ἄν τις μεῖζον εἰς μακαρισμὸν ἐννοή σειεν, τοῦ εἰδεῖν τὸν Θεόν ; ᾿Αλλὰ καὶ τοῦτο, τῶν μὲν προδιηνυσμένων πέρας ἐστὶ, τῆς δὲ τῶν ὑπερκειμέD νων ἐλπίδος ἀρχὴ γίνεται. Πάλιν γὰρ τῆς φωνῆς ἀκούε: τῆς διακελευομένης τοῖς θηρευταῖς ἐπὶ σωτη ρίᾳ τῶν ἀμπελώνων τῶν λογικῶν, ἀγρεῦσαι τὰ βλα- πτικὰ τῶν καρπῶν θηρία, τους μικρούς ἐκείνους ἀλώ πεκας· καὶ τούτου γενομένου, μεταχωρεῖ τὰ δύο εἰς ἄλληλα, ὅ τε Θεὸς ἐν τῇ ψυχῇ γινόμενος, καὶ πάλιν εἰς τὸν Θεὸν ἡ ψυχὴ μετοικίζεται. Λέγει γάρ, ὅτι Αδελφιδός μου ἐμοί· κἀγὼ ἐν αὐτῷ, τῷ ἐν τοῖς κρίνοις ποιμαίνοντι, καὶ μεταθέντι τὴν ἀνθρω πίνην ζωὴν ἀπὸ τῶν σκιοειδῶν φαντασμάτων ἐπὶ τὴν τῶν ὄντων ἀλήθειαν. Ορᾶς εἰς ὅσον ἀναβέβηκεν ὕψος ἡ ἐκ δυνάμεως εἰς δύναμιν κατὰ τὸν προφητικὸν που IN CANTICA CANTIC. HOMILIA VI. A ostenditur ejus ab eo quod est melius differentia, et videtur esse lilium inter spinas : et rursus in illa cernitur sponsi ab aliis discrimen. Nominatur enim pomum in sylva sterili bono fructus edore domo viri, et fulcitur unguentis, et pomi fructibus stipatur, et electa sagitta in corde suo accepta, per dulcem plagam ipsa rursus fit sagitta in manibus sagittarii, sinistra quidem dirigente caput ad sco- pum supernua : dextra auten ad seipsam sagittam convertente. Post hæc, ut quæ jam pervenerit ad id quod est perfectum, cæteris suam in eum quem desiderat, enarrat charitatem, ratione cujusdam adjurationis eas excitans ad dilectionem. Quis ergo uon dixerit animam quæ est adeo sublata in altum, pervenisse ad summum terminum perfectionis? Sed tamen finis eorum quæ prius sunt confecta, fit principium deductionis ad ea quæ supereminent. Nam illa omnino sunt existimata sonus vocis per B c decoratum, cujus umbram ipsa subiens, exsistit in auditum animam convertentis:ad naturalium rerumn Psal. Lxxx!!!, 8. contemplationem, et incipit videre eum quem desi derat, in alia specie apparentem oculis. Nam e2 preæ evadit similis, et assimilatur binnulo cervi; nec est in nostro visu, nec in eodem loco quod apparet; sed salit in montes, a promontoriis sak tans super vertices collium. Et rursus in meliori statu sponsa constituitur, cum ad eam venerit vox secunda, per quam incitatur ut relinquat umbram quas procedit ex pariete, et sit sub die, ut quiesta: sub legmine petra, quæ est juxta propugnaculum, et se verni temporis expleat deliciis, colligens flo. res hujus temporis, qui sunt pulchri et elegantes, et apti ad secandum, et quæcunque alia tempus fruenda exbibet iis qui se explent deliciis in musi- carum avium vocibus : per quæ sponsa mirsus eva- dens perfectior, se dignam censet ut manifeste intueatur ſaciem ejus, et ejus orationem excipiat ab ipso, qui non amplius per alium verba faciat. Rursus est consentaneum propter hæc beatam exi- stimari animam, quæ in alta ascensione pervenit ad summum eorum quæ desiderantur. Quid enim ad beatitudinem majus potest excogitari quam vi- dere Deum? Sed hoc quoque est quidem finis eorum quæ peracta sunt, initium vero spei eorum quæ su- pereminent. Rursus enim audit vocem, quæ jubet venatoribus ut pro salute vinearum ratione prædi- tarum, venentur animalia quæ fructus. lædunt, nempe parvas, illas vulpes. Eo autem facto duo in se invicem transeunt. Nam et Deus est in auima, et rursus anima migrat in Deum. Ait enim, Patrue- lis meus miki, et ego illi pascenti inter lilia, et hu- manam vitam transferenti a visis: umbrosis ad eam quæ vere est veritatem. Vides in quantam ascende. rit altitudinem anima quæ juxta id quod dicit Pro- pheta ", ambulat a virtute in virtutem, ut videatur esse assecuta summum spei bonorum. Quid enim est altius, quam esse in ipso qui desideratur, ɛut

διὰ συγκρίσεως ἡ πρὸς τὸ κρεῖττον αὐτῆς παραλλαγὴ δείκνυται, καὶ κρίνον ἐν ἀκάνθαις δοκεῖ · καὶ πάλιν καὶ παρ' ἐκείνης καθορᾶται του νυμφίου τὸ πρὸς τοὺς ἄλλους διάφορον. Μῆλον γὰρ ονομάζεται μεταξύ δρυμῶνος ἀκάρπου, τῇ εὐχροίᾳ τῆς οπώρας ὡραῖζό- Γ μενον, οὗ τὴν σκιὰν ὑπελθοῦσα ἐν τῷ οἴκῳ γίνεται, καὶ μύροις στηρίζεται, καὶ τοῖς καρποῖς τοῦ μήλου στο βάζεται, καὶ τὸ ἐκλεκτὸν βέλος ἐν τῇ καρδίᾳ δεξαμένη διὰ τῆς γλυκείας πληγῆς, πάλιν καὶ αὐτὴ βέλος γίνε- ται ἐν ταῖς χερσὶ τοῦ τοξότου, τῆς μὲν εὐωνύμου την κεφαλὴν πρὸς τὸν ἄνω σκοπὸν εὐθυνούσης· τῆς δε ξιᾶς δὲ πρὸς ἑαυτὴν διαλαμβανούσης τὸ βέλος. Μετά ταῦτα ὡς ἤδη πρὸς τὸ τέλειον φθάσασα, καὶ ταῖς λοιπαῖς τὴν ἐπὶ τὸν ποθούμενον προθυμίαν ὑφηγεί ται τῷ λόγῳ, δι' ορκισμοῦ τινος τὴν ἀγάπην αὐτῶν ἐπεγείρουσα. Τίς οὖν οὐκ ἂν εἶναι τὴν ἐπὶ τοσοῦτον ὑψωθεῖσαν ψυχὴν ἐν τῷ ἀκροτάτῳ γεγενῆσθαι ὄρῳ τῆς τελειότητος; Αλλ' ὅμως τὸ πέρας τῶν προδιηνι- σμένων ἀρχὴ γίνεται τῆς ἐπὶ τὰ ὑπερκείμενα χειρ. αγωγίας. Πάντα γὰρ ἐκεῖνα φωνῆς ἦχος ἐνομίσθη, . - πρὸς τὴν τῶν μυστικῶν θεωρίαν τὴν ψυχὴν διὰ τῆς ἀκοῆς ἐπιστρεφούσης, καὶ βλέπειν ἄρχεται τον ποθού- μενον, ἄλλῳ εἴδει τοῖς ὀφθαλμοῖς ἐμφαινόμενον. Δορ κάδι γὰρ ὁμοιοῦται, καὶ νεβρῷ παρεικάζεται· καὶ οὐχ ἕστηκεν, οὔτε ἐπὶ τῆς ἡμετέρας ὄψεως, οὔτε ἐπὶ τοῦ τόπου αὐτοῦ τὸ φαινόμενον· ἀλλ' ἐπιπηδᾷ τοῖς ὄρεσιν, ἀπὸ τῶν ἀκριτηρίων ἐπὶ τὰς τῶν βουνῶν ἐξο χὰς μεθαλλόμενος. Καὶ πάλιν ἐν μείζονι καταστάσει ἡ νύμφη γίνεται, φωνῆς δευτέρας πρὸς αὐτὴν ἐλθού σης, δι' ἧς παρορμᾶται καταλιπεῖν τὴν τοῦ τοίχου σκιάν, καὶ ἐν ὑπαίθρῳ γενέσθαι, καὶ τῇ σκέπῃ τῆς πέτρας συναναπαύεσθαι, τῆς ἐχομένης τοῦ προτες- χίσματος, καὶ τῆς ἐαρινῆς ὥρας κατατρυφῆσαι, δρε πομένη τοῦ καιροῦ τὰ ἄνθη ἀκμαῖα ὄντα καὶ ὡραῖα, καὶ πρὸς τομὴν ἐπιτήδεια, καὶ ὅσα ἄλλα πρὸς ἀπό λαυσιν ὁ καιρὸς τοῖς τρυφῶσι χαρίζεται, ἐν ταῖς τῶν μουσικῶν ὀρνίθων φωναῖς· δι' ὧν πάλιν τελειοτέρα γινομένη ή νύμφη, αὐτὴν ἀξιοῦ τοῦ φθεγγομένου τὴν ψιν ἰδεῖν ἐμφανῶς, καὶ τὸν λόγον παρ' αὐτοῦ δέξατ σθαι, μηκέτι δι' ἑτέρων φθεγγόμενον. Πάλιν εἰκός ν' ἐστιν ἐπὶ τούτοις μακαρισθῆναι τὴν ψυχὴν, τῆς ὑψη λῆς ἀναβάσεως τοῦ ἀκροτάτου τῶν ποθουμένων ἐφικο μένην. Τί γὰρ ἄν τις μεῖζον εἰς μακαρισμὸν ἐννοή σειεν, τοῦ εἰδεῖν τὸν Θεόν ; ᾿Αλλὰ καὶ τοῦτο, τῶν μὲν προδιηνυσμένων πέρας ἐστὶ, τῆς δὲ τῶν ὑπερκειμέD νων ἐλπίδος ἀρχὴ γίνεται. Πάλιν γὰρ τῆς φωνῆς ἀκούε: τῆς διακελευομένης τοῖς θηρευταῖς ἐπὶ σωτη ρίᾳ τῶν ἀμπελώνων τῶν λογικῶν, ἀγρεῦσαι τὰ βλα- πτικὰ τῶν καρπῶν θηρία, τους μικρούς ἐκείνους ἀλώ πεκας· καὶ τούτου γενομένου, μεταχωρεῖ τὰ δύο εἰς ἄλληλα, ὅ τε Θεὸς ἐν τῇ ψυχῇ γινόμενος, καὶ πάλιν εἰς τὸν Θεὸν ἡ ψυχὴ μετοικίζεται. Λέγει γάρ, ὅτι Αδελφιδός μου ἐμοί· κἀγὼ ἐν αὐτῷ, τῷ ἐν τοῖς κρίνοις ποιμαίνοντι, καὶ μεταθέντι τὴν ἀνθρω πίνην ζωὴν ἀπὸ τῶν σκιοειδῶν φαντασμάτων ἐπὶ τὴν τῶν ὄντων ἀλήθειαν. Ορᾶς εἰς ὅσον ἀναβέβηκεν ὕψος ἡ ἐκ δυνάμεως εἰς δύναμιν κατὰ τὸν προφητικὸν που IN CANTICA CANTIC. HOMILIA VI. A ostenditur ejus ab eo quod est melius differentia, et videtur esse lilium inter spinas : et rursus in illa cernitur sponsi ab aliis discrimen. Nominatur enim pomum in sylva sterili bono fructus edore domo viri, et fulcitur unguentis, et pomi fructibus stipatur, et electa sagitta in corde suo accepta, per dulcem plagam ipsa rursus fit sagitta in manibus sagittarii, sinistra quidem dirigente caput ad sco- pum supernua : dextra auten ad seipsam sagittam convertente. Post hæc, ut quæ jam pervenerit ad id quod est perfectum, cæteris suam in eum quem desiderat, enarrat charitatem, ratione cujusdam adjurationis eas excitans ad dilectionem. Quis ergo uon dixerit animam quæ est adeo sublata in altum, pervenisse ad summum terminum perfectionis? Sed tamen finis eorum quæ prius sunt confecta, fit principium deductionis ad ea quæ supereminent. Nam illa omnino sunt existimata sonus vocis per B c decoratum, cujus umbram ipsa subiens, exsistit in auditum animam convertentis:ad naturalium rerumn Psal. Lxxx!!!, 8. contemplationem, et incipit videre eum quem desi derat, in alia specie apparentem oculis. Nam e2 preæ evadit similis, et assimilatur binnulo cervi; nec est in nostro visu, nec in eodem loco quod apparet; sed salit in montes, a promontoriis sak tans super vertices collium. Et rursus in meliori statu sponsa constituitur, cum ad eam venerit vox secunda, per quam incitatur ut relinquat umbram quas procedit ex pariete, et sit sub die, ut quiesta: sub legmine petra, quæ est juxta propugnaculum, et se verni temporis expleat deliciis, colligens flo. res hujus temporis, qui sunt pulchri et elegantes, et apti ad secandum, et quæcunque alia tempus fruenda exbibet iis qui se explent deliciis in musi- carum avium vocibus : per quæ sponsa mirsus eva- dens perfectior, se dignam censet ut manifeste intueatur ſaciem ejus, et ejus orationem excipiat ab ipso, qui non amplius per alium verba faciat. Rursus est consentaneum propter hæc beatam exi- stimari animam, quæ in alta ascensione pervenit ad summum eorum quæ desiderantur. Quid enim ad beatitudinem majus potest excogitari quam vi- dere Deum? Sed hoc quoque est quidem finis eorum quæ peracta sunt, initium vero spei eorum quæ su- pereminent. Rursus enim audit vocem, quæ jubet venatoribus ut pro salute vinearum ratione prædi- tarum, venentur animalia quæ fructus. lædunt, nempe parvas, illas vulpes. Eo autem facto duo in se invicem transeunt. Nam et Deus est in auima, et rursus anima migrat in Deum. Ait enim, Patrue- lis meus miki, et ego illi pascenti inter lilia, et hu- manam vitam transferenti a visis: umbrosis ad eam quæ vere est veritatem. Vides in quantam ascende. rit altitudinem anima quæ juxta id quod dicit Pro- pheta ", ambulat a virtute in virtutem, ut videatur esse assecuta summum spei bonorum. Quid enim est altius, quam esse in ipso qui desideratur, ɛut

διὰ συγκρίσεως ἡ πρὸς τὸ κρεῖττον αὐτῆς παραλλαγὴ δείκνυται, καὶ κρίνον ἐν ἀκάνθαις δοκεῖ · καὶ πάλιν καὶ παρ' ἐκείνης καθορᾶται του νυμφίου τὸ πρὸς τοὺς ἄλλους διάφορον. Μῆλον γὰρ ονομάζεται μεταξύ δρυμῶνος ἀκάρπου, τῇ εὐχροίᾳ τῆς οπώρας ὡραῖζό- Γ μενον, οὗ τὴν σκιὰν ὑπελθοῦσα ἐν τῷ οἴκῳ γίνεται, καὶ μύροις στηρίζεται, καὶ τοῖς καρποῖς τοῦ μήλου στο βάζεται, καὶ τὸ ἐκλεκτὸν βέλος ἐν τῇ καρδίᾳ δεξαμένη διὰ τῆς γλυκείας πληγῆς, πάλιν καὶ αὐτὴ βέλος γίνε- ται ἐν ταῖς χερσὶ τοῦ τοξότου, τῆς μὲν εὐωνύμου την κεφαλὴν πρὸς τὸν ἄνω σκοπὸν εὐθυνούσης· τῆς δε ξιᾶς δὲ πρὸς ἑαυτὴν διαλαμβανούσης τὸ βέλος. Μετά ταῦτα ὡς ἤδη πρὸς τὸ τέλειον φθάσασα, καὶ ταῖς λοιπαῖς τὴν ἐπὶ τὸν ποθούμενον προθυμίαν ὑφηγεί ται τῷ λόγῳ, δι' ορκισμοῦ τινος τὴν ἀγάπην αὐτῶν ἐπεγείρουσα. Τίς οὖν οὐκ ἂν εἶναι τὴν ἐπὶ τοσοῦτον ὑψωθεῖσαν ψυχὴν ἐν τῷ ἀκροτάτῳ γεγενῆσθαι ὄρῳ τῆς τελειότητος; Αλλ' ὅμως τὸ πέρας τῶν προδιηνι- σμένων ἀρχὴ γίνεται τῆς ἐπὶ τὰ ὑπερκείμενα χειρ. αγωγίας. Πάντα γὰρ ἐκεῖνα φωνῆς ἦχος ἐνομίσθη, . - πρὸς τὴν τῶν μυστικῶν θεωρίαν τὴν ψυχὴν διὰ τῆς ἀκοῆς ἐπιστρεφούσης, καὶ βλέπειν ἄρχεται τον ποθού- μενον, ἄλλῳ εἴδει τοῖς ὀφθαλμοῖς ἐμφαινόμενον. Δορ κάδι γὰρ ὁμοιοῦται, καὶ νεβρῷ παρεικάζεται· καὶ οὐχ ἕστηκεν, οὔτε ἐπὶ τῆς ἡμετέρας ὄψεως, οὔτε ἐπὶ τοῦ τόπου αὐτοῦ τὸ φαινόμενον· ἀλλ' ἐπιπηδᾷ τοῖς ὄρεσιν, ἀπὸ τῶν ἀκριτηρίων ἐπὶ τὰς τῶν βουνῶν ἐξο χὰς μεθαλλόμενος. Καὶ πάλιν ἐν μείζονι καταστάσει ἡ νύμφη γίνεται, φωνῆς δευτέρας πρὸς αὐτὴν ἐλθού σης, δι' ἧς παρορμᾶται καταλιπεῖν τὴν τοῦ τοίχου σκιάν, καὶ ἐν ὑπαίθρῳ γενέσθαι, καὶ τῇ σκέπῃ τῆς πέτρας συναναπαύεσθαι, τῆς ἐχομένης τοῦ προτες- χίσματος, καὶ τῆς ἐαρινῆς ὥρας κατατρυφῆσαι, δρε πομένη τοῦ καιροῦ τὰ ἄνθη ἀκμαῖα ὄντα καὶ ὡραῖα, καὶ πρὸς τομὴν ἐπιτήδεια, καὶ ὅσα ἄλλα πρὸς ἀπό λαυσιν ὁ καιρὸς τοῖς τρυφῶσι χαρίζεται, ἐν ταῖς τῶν μουσικῶν ὀρνίθων φωναῖς· δι' ὧν πάλιν τελειοτέρα γινομένη ή νύμφη, αὐτὴν ἀξιοῦ τοῦ φθεγγομένου τὴν ψιν ἰδεῖν ἐμφανῶς, καὶ τὸν λόγον παρ' αὐτοῦ δέξατ σθαι, μηκέτι δι' ἑτέρων φθεγγόμενον. Πάλιν εἰκός ν' ἐστιν ἐπὶ τούτοις μακαρισθῆναι τὴν ψυχὴν, τῆς ὑψη λῆς ἀναβάσεως τοῦ ἀκροτάτου τῶν ποθουμένων ἐφικο μένην. Τί γὰρ ἄν τις μεῖζον εἰς μακαρισμὸν ἐννοή σειεν, τοῦ εἰδεῖν τὸν Θεόν ; ᾿Αλλὰ καὶ τοῦτο, τῶν μὲν προδιηνυσμένων πέρας ἐστὶ, τῆς δὲ τῶν ὑπερκειμέD νων ἐλπίδος ἀρχὴ γίνεται. Πάλιν γὰρ τῆς φωνῆς ἀκούε: τῆς διακελευομένης τοῖς θηρευταῖς ἐπὶ σωτη ρίᾳ τῶν ἀμπελώνων τῶν λογικῶν, ἀγρεῦσαι τὰ βλα- πτικὰ τῶν καρπῶν θηρία, τους μικρούς ἐκείνους ἀλώ πεκας· καὶ τούτου γενομένου, μεταχωρεῖ τὰ δύο εἰς ἄλληλα, ὅ τε Θεὸς ἐν τῇ ψυχῇ γινόμενος, καὶ πάλιν εἰς τὸν Θεὸν ἡ ψυχὴ μετοικίζεται. Λέγει γάρ, ὅτι Αδελφιδός μου ἐμοί· κἀγὼ ἐν αὐτῷ, τῷ ἐν τοῖς κρίνοις ποιμαίνοντι, καὶ μεταθέντι τὴν ἀνθρω πίνην ζωὴν ἀπὸ τῶν σκιοειδῶν φαντασμάτων ἐπὶ τὴν τῶν ὄντων ἀλήθειαν. Ορᾶς εἰς ὅσον ἀναβέβηκεν ὕψος ἡ ἐκ δυνάμεως εἰς δύναμιν κατὰ τὸν προφητικὸν που IN CANTICA CANTIC. HOMILIA VI. A ostenditur ejus ab eo quod est melius differentia, et videtur esse lilium inter spinas : et rursus in illa cernitur sponsi ab aliis discrimen. Nominatur enim pomum in sylva sterili bono fructus edore domo viri, et fulcitur unguentis, et pomi fructibus stipatur, et electa sagitta in corde suo accepta, per dulcem plagam ipsa rursus fit sagitta in manibus sagittarii, sinistra quidem dirigente caput ad sco- pum supernua : dextra auten ad seipsam sagittam convertente. Post hæc, ut quæ jam pervenerit ad id quod est perfectum, cæteris suam in eum quem desiderat, enarrat charitatem, ratione cujusdam adjurationis eas excitans ad dilectionem. Quis ergo uon dixerit animam quæ est adeo sublata in altum, pervenisse ad summum terminum perfectionis? Sed tamen finis eorum quæ prius sunt confecta, fit principium deductionis ad ea quæ supereminent. Nam illa omnino sunt existimata sonus vocis per B c decoratum, cujus umbram ipsa subiens, exsistit in auditum animam convertentis:ad naturalium rerumn Psal. Lxxx!!!, 8. contemplationem, et incipit videre eum quem desi derat, in alia specie apparentem oculis. Nam e2 preæ evadit similis, et assimilatur binnulo cervi; nec est in nostro visu, nec in eodem loco quod apparet; sed salit in montes, a promontoriis sak tans super vertices collium. Et rursus in meliori statu sponsa constituitur, cum ad eam venerit vox secunda, per quam incitatur ut relinquat umbram quas procedit ex pariete, et sit sub die, ut quiesta: sub legmine petra, quæ est juxta propugnaculum, et se verni temporis expleat deliciis, colligens flo. res hujus temporis, qui sunt pulchri et elegantes, et apti ad secandum, et quæcunque alia tempus fruenda exbibet iis qui se explent deliciis in musi- carum avium vocibus : per quæ sponsa mirsus eva- dens perfectior, se dignam censet ut manifeste intueatur ſaciem ejus, et ejus orationem excipiat ab ipso, qui non amplius per alium verba faciat. Rursus est consentaneum propter hæc beatam exi- stimari animam, quæ in alta ascensione pervenit ad summum eorum quæ desiderantur. Quid enim ad beatitudinem majus potest excogitari quam vi- dere Deum? Sed hoc quoque est quidem finis eorum quæ peracta sunt, initium vero spei eorum quæ su- pereminent. Rursus enim audit vocem, quæ jubet venatoribus ut pro salute vinearum ratione prædi- tarum, venentur animalia quæ fructus. lædunt, nempe parvas, illas vulpes. Eo autem facto duo in se invicem transeunt. Nam et Deus est in auima, et rursus anima migrat in Deum. Ait enim, Patrue- lis meus miki, et ego illi pascenti inter lilia, et hu- manam vitam transferenti a visis: umbrosis ad eam quæ vere est veritatem. Vides in quantam ascende. rit altitudinem anima quæ juxta id quod dicit Pro- pheta ", ambulat a virtute in virtutem, ut videatur esse assecuta summum spei bonorum. Quid enim est altius, quam esse in ipso qui desideratur, ɛut

διὰ συγκρίσεως ἡ πρὸς τὸ κρεῖττον αὐτῆς παραλλαγὴ δείκνυται, καὶ κρίνον ἐν ἀκάνθαις δοκεῖ · καὶ πάλιν καὶ παρ' ἐκείνης καθορᾶται του νυμφίου τὸ πρὸς τοὺς ἄλλους διάφορον. Μῆλον γὰρ ονομάζεται μεταξύ δρυμῶνος ἀκάρπου, τῇ εὐχροίᾳ τῆς οπώρας ὡραῖζό- Γ μενον, οὗ τὴν σκιὰν ὑπελθοῦσα ἐν τῷ οἴκῳ γίνεται, καὶ μύροις στηρίζεται, καὶ τοῖς καρποῖς τοῦ μήλου στο βάζεται, καὶ τὸ ἐκλεκτὸν βέλος ἐν τῇ καρδίᾳ δεξαμένη διὰ τῆς γλυκείας πληγῆς, πάλιν καὶ αὐτὴ βέλος γίνε- ται ἐν ταῖς χερσὶ τοῦ τοξότου, τῆς μὲν εὐωνύμου την κεφαλὴν πρὸς τὸν ἄνω σκοπὸν εὐθυνούσης· τῆς δε ξιᾶς δὲ πρὸς ἑαυτὴν διαλαμβανούσης τὸ βέλος. Μετά ταῦτα ὡς ἤδη πρὸς τὸ τέλειον φθάσασα, καὶ ταῖς λοιπαῖς τὴν ἐπὶ τὸν ποθούμενον προθυμίαν ὑφηγεί ται τῷ λόγῳ, δι' ορκισμοῦ τινος τὴν ἀγάπην αὐτῶν ἐπεγείρουσα. Τίς οὖν οὐκ ἂν εἶναι τὴν ἐπὶ τοσοῦτον ὑψωθεῖσαν ψυχὴν ἐν τῷ ἀκροτάτῳ γεγενῆσθαι ὄρῳ τῆς τελειότητος; Αλλ' ὅμως τὸ πέρας τῶν προδιηνι- σμένων ἀρχὴ γίνεται τῆς ἐπὶ τὰ ὑπερκείμενα χειρ. αγωγίας. Πάντα γὰρ ἐκεῖνα φωνῆς ἦχος ἐνομίσθη, . - πρὸς τὴν τῶν μυστικῶν θεωρίαν τὴν ψυχὴν διὰ τῆς ἀκοῆς ἐπιστρεφούσης, καὶ βλέπειν ἄρχεται τον ποθού- μενον, ἄλλῳ εἴδει τοῖς ὀφθαλμοῖς ἐμφαινόμενον. Δορ κάδι γὰρ ὁμοιοῦται, καὶ νεβρῷ παρεικάζεται· καὶ οὐχ ἕστηκεν, οὔτε ἐπὶ τῆς ἡμετέρας ὄψεως, οὔτε ἐπὶ τοῦ τόπου αὐτοῦ τὸ φαινόμενον· ἀλλ' ἐπιπηδᾷ τοῖς ὄρεσιν, ἀπὸ τῶν ἀκριτηρίων ἐπὶ τὰς τῶν βουνῶν ἐξο χὰς μεθαλλόμενος. Καὶ πάλιν ἐν μείζονι καταστάσει ἡ νύμφη γίνεται, φωνῆς δευτέρας πρὸς αὐτὴν ἐλθού σης, δι' ἧς παρορμᾶται καταλιπεῖν τὴν τοῦ τοίχου σκιάν, καὶ ἐν ὑπαίθρῳ γενέσθαι, καὶ τῇ σκέπῃ τῆς πέτρας συναναπαύεσθαι, τῆς ἐχομένης τοῦ προτες- χίσματος, καὶ τῆς ἐαρινῆς ὥρας κατατρυφῆσαι, δρε πομένη τοῦ καιροῦ τὰ ἄνθη ἀκμαῖα ὄντα καὶ ὡραῖα, καὶ πρὸς τομὴν ἐπιτήδεια, καὶ ὅσα ἄλλα πρὸς ἀπό λαυσιν ὁ καιρὸς τοῖς τρυφῶσι χαρίζεται, ἐν ταῖς τῶν μουσικῶν ὀρνίθων φωναῖς· δι' ὧν πάλιν τελειοτέρα γινομένη ή νύμφη, αὐτὴν ἀξιοῦ τοῦ φθεγγομένου τὴν ψιν ἰδεῖν ἐμφανῶς, καὶ τὸν λόγον παρ' αὐτοῦ δέξατ σθαι, μηκέτι δι' ἑτέρων φθεγγόμενον. Πάλιν εἰκός ν' ἐστιν ἐπὶ τούτοις μακαρισθῆναι τὴν ψυχὴν, τῆς ὑψη λῆς ἀναβάσεως τοῦ ἀκροτάτου τῶν ποθουμένων ἐφικο μένην. Τί γὰρ ἄν τις μεῖζον εἰς μακαρισμὸν ἐννοή σειεν, τοῦ εἰδεῖν τὸν Θεόν ; ᾿Αλλὰ καὶ τοῦτο, τῶν μὲν προδιηνυσμένων πέρας ἐστὶ, τῆς δὲ τῶν ὑπερκειμέD νων ἐλπίδος ἀρχὴ γίνεται. Πάλιν γὰρ τῆς φωνῆς ἀκούε: τῆς διακελευομένης τοῖς θηρευταῖς ἐπὶ σωτη ρίᾳ τῶν ἀμπελώνων τῶν λογικῶν, ἀγρεῦσαι τὰ βλα- πτικὰ τῶν καρπῶν θηρία, τους μικρούς ἐκείνους ἀλώ πεκας· καὶ τούτου γενομένου, μεταχωρεῖ τὰ δύο εἰς ἄλληλα, ὅ τε Θεὸς ἐν τῇ ψυχῇ γινόμενος, καὶ πάλιν εἰς τὸν Θεὸν ἡ ψυχὴ μετοικίζεται. Λέγει γάρ, ὅτι Αδελφιδός μου ἐμοί· κἀγὼ ἐν αὐτῷ, τῷ ἐν τοῖς κρίνοις ποιμαίνοντι, καὶ μεταθέντι τὴν ἀνθρω πίνην ζωὴν ἀπὸ τῶν σκιοειδῶν φαντασμάτων ἐπὶ τὴν τῶν ὄντων ἀλήθειαν. Ορᾶς εἰς ὅσον ἀναβέβηκεν ὕψος ἡ ἐκ δυνάμεως εἰς δύναμιν κατὰ τὸν προφητικὸν που IN CANTICA CANTIC. HOMILIA VI. A ostenditur ejus ab eo quod est melius differentia, et videtur esse lilium inter spinas : et rursus in illa cernitur sponsi ab aliis discrimen. Nominatur enim pomum in sylva sterili bono fructus edore domo viri, et fulcitur unguentis, et pomi fructibus stipatur, et electa sagitta in corde suo accepta, per dulcem plagam ipsa rursus fit sagitta in manibus sagittarii, sinistra quidem dirigente caput ad sco- pum supernua : dextra auten ad seipsam sagittam convertente. Post hæc, ut quæ jam pervenerit ad id quod est perfectum, cæteris suam in eum quem desiderat, enarrat charitatem, ratione cujusdam adjurationis eas excitans ad dilectionem. Quis ergo uon dixerit animam quæ est adeo sublata in altum, pervenisse ad summum terminum perfectionis? Sed tamen finis eorum quæ prius sunt confecta, fit principium deductionis ad ea quæ supereminent. Nam illa omnino sunt existimata sonus vocis per B c decoratum, cujus umbram ipsa subiens, exsistit in auditum animam convertentis:ad naturalium rerumn Psal. Lxxx!!!, 8. contemplationem, et incipit videre eum quem desi derat, in alia specie apparentem oculis. Nam e2 preæ evadit similis, et assimilatur binnulo cervi; nec est in nostro visu, nec in eodem loco quod apparet; sed salit in montes, a promontoriis sak tans super vertices collium. Et rursus in meliori statu sponsa constituitur, cum ad eam venerit vox secunda, per quam incitatur ut relinquat umbram quas procedit ex pariete, et sit sub die, ut quiesta: sub legmine petra, quæ est juxta propugnaculum, et se verni temporis expleat deliciis, colligens flo. res hujus temporis, qui sunt pulchri et elegantes, et apti ad secandum, et quæcunque alia tempus fruenda exbibet iis qui se explent deliciis in musi- carum avium vocibus : per quæ sponsa mirsus eva- dens perfectior, se dignam censet ut manifeste intueatur ſaciem ejus, et ejus orationem excipiat ab ipso, qui non amplius per alium verba faciat. Rursus est consentaneum propter hæc beatam exi- stimari animam, quæ in alta ascensione pervenit ad summum eorum quæ desiderantur. Quid enim ad beatitudinem majus potest excogitari quam vi- dere Deum? Sed hoc quoque est quidem finis eorum quæ peracta sunt, initium vero spei eorum quæ su- pereminent. Rursus enim audit vocem, quæ jubet venatoribus ut pro salute vinearum ratione prædi- tarum, venentur animalia quæ fructus. lædunt, nempe parvas, illas vulpes. Eo autem facto duo in se invicem transeunt. Nam et Deus est in auima, et rursus anima migrat in Deum. Ait enim, Patrue- lis meus miki, et ego illi pascenti inter lilia, et hu- manam vitam transferenti a visis: umbrosis ad eam quæ vere est veritatem. Vides in quantam ascende. rit altitudinem anima quæ juxta id quod dicit Pro- pheta ", ambulat a virtute in virtutem, ut videatur esse assecuta summum spei bonorum. Quid enim est altius, quam esse in ipso qui desideratur, ɛut

διὰ συγκρίσεως ἡ πρὸς τὸ κρεῖττον αὐτῆς παραλλαγὴ δείκνυται, καὶ κρίνον ἐν ἀκάνθαις δοκεῖ · καὶ πάλιν καὶ παρ' ἐκείνης καθορᾶται του νυμφίου τὸ πρὸς τοὺς ἄλλους διάφορον. Μῆλον γὰρ ονομάζεται μεταξύ δρυμῶνος ἀκάρπου, τῇ εὐχροίᾳ τῆς οπώρας ὡραῖζό- Γ μενον, οὗ τὴν σκιὰν ὑπελθοῦσα ἐν τῷ οἴκῳ γίνεται, καὶ μύροις στηρίζεται, καὶ τοῖς καρποῖς τοῦ μήλου στο βάζεται, καὶ τὸ ἐκλεκτὸν βέλος ἐν τῇ καρδίᾳ δεξαμένη διὰ τῆς γλυκείας πληγῆς, πάλιν καὶ αὐτὴ βέλος γίνε- ται ἐν ταῖς χερσὶ τοῦ τοξότου, τῆς μὲν εὐωνύμου την κεφαλὴν πρὸς τὸν ἄνω σκοπὸν εὐθυνούσης· τῆς δε ξιᾶς δὲ πρὸς ἑαυτὴν διαλαμβανούσης τὸ βέλος. Μετά ταῦτα ὡς ἤδη πρὸς τὸ τέλειον φθάσασα, καὶ ταῖς λοιπαῖς τὴν ἐπὶ τὸν ποθούμενον προθυμίαν ὑφηγεί ται τῷ λόγῳ, δι' ορκισμοῦ τινος τὴν ἀγάπην αὐτῶν ἐπεγείρουσα. Τίς οὖν οὐκ ἂν εἶναι τὴν ἐπὶ τοσοῦτον ὑψωθεῖσαν ψυχὴν ἐν τῷ ἀκροτάτῳ γεγενῆσθαι ὄρῳ τῆς τελειότητος; Αλλ' ὅμως τὸ πέρας τῶν προδιηνι- σμένων ἀρχὴ γίνεται τῆς ἐπὶ τὰ ὑπερκείμενα χειρ. αγωγίας. Πάντα γὰρ ἐκεῖνα φωνῆς ἦχος ἐνομίσθη, . - πρὸς τὴν τῶν μυστικῶν θεωρίαν τὴν ψυχὴν διὰ τῆς ἀκοῆς ἐπιστρεφούσης, καὶ βλέπειν ἄρχεται τον ποθού- μενον, ἄλλῳ εἴδει τοῖς ὀφθαλμοῖς ἐμφαινόμενον. Δορ κάδι γὰρ ὁμοιοῦται, καὶ νεβρῷ παρεικάζεται· καὶ οὐχ ἕστηκεν, οὔτε ἐπὶ τῆς ἡμετέρας ὄψεως, οὔτε ἐπὶ τοῦ τόπου αὐτοῦ τὸ φαινόμενον· ἀλλ' ἐπιπηδᾷ τοῖς ὄρεσιν, ἀπὸ τῶν ἀκριτηρίων ἐπὶ τὰς τῶν βουνῶν ἐξο χὰς μεθαλλόμενος. Καὶ πάλιν ἐν μείζονι καταστάσει ἡ νύμφη γίνεται, φωνῆς δευτέρας πρὸς αὐτὴν ἐλθού σης, δι' ἧς παρορμᾶται καταλιπεῖν τὴν τοῦ τοίχου σκιάν, καὶ ἐν ὑπαίθρῳ γενέσθαι, καὶ τῇ σκέπῃ τῆς πέτρας συναναπαύεσθαι, τῆς ἐχομένης τοῦ προτες- χίσματος, καὶ τῆς ἐαρινῆς ὥρας κατατρυφῆσαι, δρε πομένη τοῦ καιροῦ τὰ ἄνθη ἀκμαῖα ὄντα καὶ ὡραῖα, καὶ πρὸς τομὴν ἐπιτήδεια, καὶ ὅσα ἄλλα πρὸς ἀπό λαυσιν ὁ καιρὸς τοῖς τρυφῶσι χαρίζεται, ἐν ταῖς τῶν μουσικῶν ὀρνίθων φωναῖς· δι' ὧν πάλιν τελειοτέρα γινομένη ή νύμφη, αὐτὴν ἀξιοῦ τοῦ φθεγγομένου τὴν ψιν ἰδεῖν ἐμφανῶς, καὶ τὸν λόγον παρ' αὐτοῦ δέξατ σθαι, μηκέτι δι' ἑτέρων φθεγγόμενον. Πάλιν εἰκός ν' ἐστιν ἐπὶ τούτοις μακαρισθῆναι τὴν ψυχὴν, τῆς ὑψη λῆς ἀναβάσεως τοῦ ἀκροτάτου τῶν ποθουμένων ἐφικο μένην. Τί γὰρ ἄν τις μεῖζον εἰς μακαρισμὸν ἐννοή σειεν, τοῦ εἰδεῖν τὸν Θεόν ; ᾿Αλλὰ καὶ τοῦτο, τῶν μὲν προδιηνυσμένων πέρας ἐστὶ, τῆς δὲ τῶν ὑπερκειμέD νων ἐλπίδος ἀρχὴ γίνεται. Πάλιν γὰρ τῆς φωνῆς ἀκούε: τῆς διακελευομένης τοῖς θηρευταῖς ἐπὶ σωτη ρίᾳ τῶν ἀμπελώνων τῶν λογικῶν, ἀγρεῦσαι τὰ βλα- πτικὰ τῶν καρπῶν θηρία, τους μικρούς ἐκείνους ἀλώ πεκας· καὶ τούτου γενομένου, μεταχωρεῖ τὰ δύο εἰς ἄλληλα, ὅ τε Θεὸς ἐν τῇ ψυχῇ γινόμενος, καὶ πάλιν εἰς τὸν Θεὸν ἡ ψυχὴ μετοικίζεται. Λέγει γάρ, ὅτι Αδελφιδός μου ἐμοί· κἀγὼ ἐν αὐτῷ, τῷ ἐν τοῖς κρίνοις ποιμαίνοντι, καὶ μεταθέντι τὴν ἀνθρω πίνην ζωὴν ἀπὸ τῶν σκιοειδῶν φαντασμάτων ἐπὶ τὴν τῶν ὄντων ἀλήθειαν. Ορᾶς εἰς ὅσον ἀναβέβηκεν ὕψος ἡ ἐκ δυνάμεως εἰς δύναμιν κατὰ τὸν προφητικὸν που IN CANTICA CANTIC. HOMILIA VI. A ostenditur ejus ab eo quod est melius differentia, et videtur esse lilium inter spinas : et rursus in illa cernitur sponsi ab aliis discrimen. Nominatur enim pomum in sylva sterili bono fructus edore domo viri, et fulcitur unguentis, et pomi fructibus stipatur, et electa sagitta in corde suo accepta, per dulcem plagam ipsa rursus fit sagitta in manibus sagittarii, sinistra quidem dirigente caput ad sco- pum supernua : dextra auten ad seipsam sagittam convertente. Post hæc, ut quæ jam pervenerit ad id quod est perfectum, cæteris suam in eum quem desiderat, enarrat charitatem, ratione cujusdam adjurationis eas excitans ad dilectionem. Quis ergo uon dixerit animam quæ est adeo sublata in altum, pervenisse ad summum terminum perfectionis? Sed tamen finis eorum quæ prius sunt confecta, fit principium deductionis ad ea quæ supereminent. Nam illa omnino sunt existimata sonus vocis per B c decoratum, cujus umbram ipsa subiens, exsistit in auditum animam convertentis:ad naturalium rerumn Psal. Lxxx!!!, 8. contemplationem, et incipit videre eum quem desi derat, in alia specie apparentem oculis. Nam e2 preæ evadit similis, et assimilatur binnulo cervi; nec est in nostro visu, nec in eodem loco quod apparet; sed salit in montes, a promontoriis sak tans super vertices collium. Et rursus in meliori statu sponsa constituitur, cum ad eam venerit vox secunda, per quam incitatur ut relinquat umbram quas procedit ex pariete, et sit sub die, ut quiesta: sub legmine petra, quæ est juxta propugnaculum, et se verni temporis expleat deliciis, colligens flo. res hujus temporis, qui sunt pulchri et elegantes, et apti ad secandum, et quæcunque alia tempus fruenda exbibet iis qui se explent deliciis in musi- carum avium vocibus : per quæ sponsa mirsus eva- dens perfectior, se dignam censet ut manifeste intueatur ſaciem ejus, et ejus orationem excipiat ab ipso, qui non amplius per alium verba faciat. Rursus est consentaneum propter hæc beatam exi- stimari animam, quæ in alta ascensione pervenit ad summum eorum quæ desiderantur. Quid enim ad beatitudinem majus potest excogitari quam vi- dere Deum? Sed hoc quoque est quidem finis eorum quæ peracta sunt, initium vero spei eorum quæ su- pereminent. Rursus enim audit vocem, quæ jubet venatoribus ut pro salute vinearum ratione prædi- tarum, venentur animalia quæ fructus. lædunt, nempe parvas, illas vulpes. Eo autem facto duo in se invicem transeunt. Nam et Deus est in auima, et rursus anima migrat in Deum. Ait enim, Patrue- lis meus miki, et ego illi pascenti inter lilia, et hu- manam vitam transferenti a visis: umbrosis ad eam quæ vere est veritatem. Vides in quantam ascende. rit altitudinem anima quæ juxta id quod dicit Pro- pheta ", ambulat a virtute in virtutem, ut videatur esse assecuta summum spei bonorum. Quid enim est altius, quam esse in ipso qui desideratur, ɛut

διὰ συγκρίσεως ἡ πρὸς τὸ κρεῖττον αὐτῆς παραλλαγὴ δείκνυται, καὶ κρίνον ἐν ἀκάνθαις δοκεῖ · καὶ πάλιν καὶ παρ' ἐκείνης καθορᾶται του νυμφίου τὸ πρὸς τοὺς ἄλλους διάφορον. Μῆλον γὰρ ονομάζεται μεταξύ δρυμῶνος ἀκάρπου, τῇ εὐχροίᾳ τῆς οπώρας ὡραῖζό- Γ μενον, οὗ τὴν σκιὰν ὑπελθοῦσα ἐν τῷ οἴκῳ γίνεται, καὶ μύροις στηρίζεται, καὶ τοῖς καρποῖς τοῦ μήλου στο βάζεται, καὶ τὸ ἐκλεκτὸν βέλος ἐν τῇ καρδίᾳ δεξαμένη διὰ τῆς γλυκείας πληγῆς, πάλιν καὶ αὐτὴ βέλος γίνε- ται ἐν ταῖς χερσὶ τοῦ τοξότου, τῆς μὲν εὐωνύμου την κεφαλὴν πρὸς τὸν ἄνω σκοπὸν εὐθυνούσης· τῆς δε ξιᾶς δὲ πρὸς ἑαυτὴν διαλαμβανούσης τὸ βέλος. Μετά ταῦτα ὡς ἤδη πρὸς τὸ τέλειον φθάσασα, καὶ ταῖς λοιπαῖς τὴν ἐπὶ τὸν ποθούμενον προθυμίαν ὑφηγεί ται τῷ λόγῳ, δι' ορκισμοῦ τινος τὴν ἀγάπην αὐτῶν ἐπεγείρουσα. Τίς οὖν οὐκ ἂν εἶναι τὴν ἐπὶ τοσοῦτον ὑψωθεῖσαν ψυχὴν ἐν τῷ ἀκροτάτῳ γεγενῆσθαι ὄρῳ τῆς τελειότητος; Αλλ' ὅμως τὸ πέρας τῶν προδιηνι- σμένων ἀρχὴ γίνεται τῆς ἐπὶ τὰ ὑπερκείμενα χειρ. αγωγίας. Πάντα γὰρ ἐκεῖνα φωνῆς ἦχος ἐνομίσθη, . - πρὸς τὴν τῶν μυστικῶν θεωρίαν τὴν ψυχὴν διὰ τῆς ἀκοῆς ἐπιστρεφούσης, καὶ βλέπειν ἄρχεται τον ποθού- μενον, ἄλλῳ εἴδει τοῖς ὀφθαλμοῖς ἐμφαινόμενον. Δορ κάδι γὰρ ὁμοιοῦται, καὶ νεβρῷ παρεικάζεται· καὶ οὐχ ἕστηκεν, οὔτε ἐπὶ τῆς ἡμετέρας ὄψεως, οὔτε ἐπὶ τοῦ τόπου αὐτοῦ τὸ φαινόμενον· ἀλλ' ἐπιπηδᾷ τοῖς ὄρεσιν, ἀπὸ τῶν ἀκριτηρίων ἐπὶ τὰς τῶν βουνῶν ἐξο χὰς μεθαλλόμενος. Καὶ πάλιν ἐν μείζονι καταστάσει ἡ νύμφη γίνεται, φωνῆς δευτέρας πρὸς αὐτὴν ἐλθού σης, δι' ἧς παρορμᾶται καταλιπεῖν τὴν τοῦ τοίχου σκιάν, καὶ ἐν ὑπαίθρῳ γενέσθαι, καὶ τῇ σκέπῃ τῆς πέτρας συναναπαύεσθαι, τῆς ἐχομένης τοῦ προτες- χίσματος, καὶ τῆς ἐαρινῆς ὥρας κατατρυφῆσαι, δρε πομένη τοῦ καιροῦ τὰ ἄνθη ἀκμαῖα ὄντα καὶ ὡραῖα, καὶ πρὸς τομὴν ἐπιτήδεια, καὶ ὅσα ἄλλα πρὸς ἀπό λαυσιν ὁ καιρὸς τοῖς τρυφῶσι χαρίζεται, ἐν ταῖς τῶν μουσικῶν ὀρνίθων φωναῖς· δι' ὧν πάλιν τελειοτέρα γινομένη ή νύμφη, αὐτὴν ἀξιοῦ τοῦ φθεγγομένου τὴν ψιν ἰδεῖν ἐμφανῶς, καὶ τὸν λόγον παρ' αὐτοῦ δέξατ σθαι, μηκέτι δι' ἑτέρων φθεγγόμενον. Πάλιν εἰκός ν' ἐστιν ἐπὶ τούτοις μακαρισθῆναι τὴν ψυχὴν, τῆς ὑψη λῆς ἀναβάσεως τοῦ ἀκροτάτου τῶν ποθουμένων ἐφικο μένην. Τί γὰρ ἄν τις μεῖζον εἰς μακαρισμὸν ἐννοή σειεν, τοῦ εἰδεῖν τὸν Θεόν ; ᾿Αλλὰ καὶ τοῦτο, τῶν μὲν προδιηνυσμένων πέρας ἐστὶ, τῆς δὲ τῶν ὑπερκειμέD νων ἐλπίδος ἀρχὴ γίνεται. Πάλιν γὰρ τῆς φωνῆς ἀκούε: τῆς διακελευομένης τοῖς θηρευταῖς ἐπὶ σωτη ρίᾳ τῶν ἀμπελώνων τῶν λογικῶν, ἀγρεῦσαι τὰ βλα- πτικὰ τῶν καρπῶν θηρία, τους μικρούς ἐκείνους ἀλώ πεκας· καὶ τούτου γενομένου, μεταχωρεῖ τὰ δύο εἰς ἄλληλα, ὅ τε Θεὸς ἐν τῇ ψυχῇ γινόμενος, καὶ πάλιν εἰς τὸν Θεὸν ἡ ψυχὴ μετοικίζεται. Λέγει γάρ, ὅτι Αδελφιδός μου ἐμοί· κἀγὼ ἐν αὐτῷ, τῷ ἐν τοῖς κρίνοις ποιμαίνοντι, καὶ μεταθέντι τὴν ἀνθρω πίνην ζωὴν ἀπὸ τῶν σκιοειδῶν φαντασμάτων ἐπὶ τὴν τῶν ὄντων ἀλήθειαν. Ορᾶς εἰς ὅσον ἀναβέβηκεν ὕψος ἡ ἐκ δυνάμεως εἰς δύναμιν κατὰ τὸν προφητικὸν που IN CANTICA CANTIC. HOMILIA VI. A ostenditur ejus ab eo quod est melius differentia, et videtur esse lilium inter spinas : et rursus in illa cernitur sponsi ab aliis discrimen. Nominatur enim pomum in sylva sterili bono fructus edore domo viri, et fulcitur unguentis, et pomi fructibus stipatur, et electa sagitta in corde suo accepta, per dulcem plagam ipsa rursus fit sagitta in manibus sagittarii, sinistra quidem dirigente caput ad sco- pum supernua : dextra auten ad seipsam sagittam convertente. Post hæc, ut quæ jam pervenerit ad id quod est perfectum, cæteris suam in eum quem desiderat, enarrat charitatem, ratione cujusdam adjurationis eas excitans ad dilectionem. Quis ergo uon dixerit animam quæ est adeo sublata in altum, pervenisse ad summum terminum perfectionis? Sed tamen finis eorum quæ prius sunt confecta, fit principium deductionis ad ea quæ supereminent. Nam illa omnino sunt existimata sonus vocis per B c decoratum, cujus umbram ipsa subiens, exsistit in auditum animam convertentis:ad naturalium rerumn Psal. Lxxx!!!, 8. contemplationem, et incipit videre eum quem desi derat, in alia specie apparentem oculis. Nam e2 preæ evadit similis, et assimilatur binnulo cervi; nec est in nostro visu, nec in eodem loco quod apparet; sed salit in montes, a promontoriis sak tans super vertices collium. Et rursus in meliori statu sponsa constituitur, cum ad eam venerit vox secunda, per quam incitatur ut relinquat umbram quas procedit ex pariete, et sit sub die, ut quiesta: sub legmine petra, quæ est juxta propugnaculum, et se verni temporis expleat deliciis, colligens flo. res hujus temporis, qui sunt pulchri et elegantes, et apti ad secandum, et quæcunque alia tempus fruenda exbibet iis qui se explent deliciis in musi- carum avium vocibus : per quæ sponsa mirsus eva- dens perfectior, se dignam censet ut manifeste intueatur ſaciem ejus, et ejus orationem excipiat ab ipso, qui non amplius per alium verba faciat. Rursus est consentaneum propter hæc beatam exi- stimari animam, quæ in alta ascensione pervenit ad summum eorum quæ desiderantur. Quid enim ad beatitudinem majus potest excogitari quam vi- dere Deum? Sed hoc quoque est quidem finis eorum quæ peracta sunt, initium vero spei eorum quæ su- pereminent. Rursus enim audit vocem, quæ jubet venatoribus ut pro salute vinearum ratione prædi- tarum, venentur animalia quæ fructus. lædunt, nempe parvas, illas vulpes. Eo autem facto duo in se invicem transeunt. Nam et Deus est in auima, et rursus anima migrat in Deum. Ait enim, Patrue- lis meus miki, et ego illi pascenti inter lilia, et hu- manam vitam transferenti a visis: umbrosis ad eam quæ vere est veritatem. Vides in quantam ascende. rit altitudinem anima quæ juxta id quod dicit Pro- pheta ", ambulat a virtute in virtutem, ut videatur esse assecuta summum spei bonorum. Quid enim est altius, quam esse in ipso qui desideratur, ɛut

διὰ συγκρίσεως ἡ πρὸς τὸ κρεῖττον αὐτῆς παραλλαγὴ δείκνυται, καὶ κρίνον ἐν ἀκάνθαις δοκεῖ · καὶ πάλιν καὶ παρ' ἐκείνης καθορᾶται του νυμφίου τὸ πρὸς τοὺς ἄλλους διάφορον. Μῆλον γὰρ ονομάζεται μεταξύ δρυμῶνος ἀκάρπου, τῇ εὐχροίᾳ τῆς οπώρας ὡραῖζό- Γ μενον, οὗ τὴν σκιὰν ὑπελθοῦσα ἐν τῷ οἴκῳ γίνεται, καὶ μύροις στηρίζεται, καὶ τοῖς καρποῖς τοῦ μήλου στο βάζεται, καὶ τὸ ἐκλεκτὸν βέλος ἐν τῇ καρδίᾳ δεξαμένη διὰ τῆς γλυκείας πληγῆς, πάλιν καὶ αὐτὴ βέλος γίνε- ται ἐν ταῖς χερσὶ τοῦ τοξότου, τῆς μὲν εὐωνύμου την κεφαλὴν πρὸς τὸν ἄνω σκοπὸν εὐθυνούσης· τῆς δε ξιᾶς δὲ πρὸς ἑαυτὴν διαλαμβανούσης τὸ βέλος. Μετά ταῦτα ὡς ἤδη πρὸς τὸ τέλειον φθάσασα, καὶ ταῖς λοιπαῖς τὴν ἐπὶ τὸν ποθούμενον προθυμίαν ὑφηγεί ται τῷ λόγῳ, δι' ορκισμοῦ τινος τὴν ἀγάπην αὐτῶν ἐπεγείρουσα. Τίς οὖν οὐκ ἂν εἶναι τὴν ἐπὶ τοσοῦτον ὑψωθεῖσαν ψυχὴν ἐν τῷ ἀκροτάτῳ γεγενῆσθαι ὄρῳ τῆς τελειότητος; Αλλ' ὅμως τὸ πέρας τῶν προδιηνι- σμένων ἀρχὴ γίνεται τῆς ἐπὶ τὰ ὑπερκείμενα χειρ. αγωγίας. Πάντα γὰρ ἐκεῖνα φωνῆς ἦχος ἐνομίσθη, . - πρὸς τὴν τῶν μυστικῶν θεωρίαν τὴν ψυχὴν διὰ τῆς ἀκοῆς ἐπιστρεφούσης, καὶ βλέπειν ἄρχεται τον ποθού- μενον, ἄλλῳ εἴδει τοῖς ὀφθαλμοῖς ἐμφαινόμενον. Δορ κάδι γὰρ ὁμοιοῦται, καὶ νεβρῷ παρεικάζεται· καὶ οὐχ ἕστηκεν, οὔτε ἐπὶ τῆς ἡμετέρας ὄψεως, οὔτε ἐπὶ τοῦ τόπου αὐτοῦ τὸ φαινόμενον· ἀλλ' ἐπιπηδᾷ τοῖς ὄρεσιν, ἀπὸ τῶν ἀκριτηρίων ἐπὶ τὰς τῶν βουνῶν ἐξο χὰς μεθαλλόμενος. Καὶ πάλιν ἐν μείζονι καταστάσει ἡ νύμφη γίνεται, φωνῆς δευτέρας πρὸς αὐτὴν ἐλθού σης, δι' ἧς παρορμᾶται καταλιπεῖν τὴν τοῦ τοίχου σκιάν, καὶ ἐν ὑπαίθρῳ γενέσθαι, καὶ τῇ σκέπῃ τῆς πέτρας συναναπαύεσθαι, τῆς ἐχομένης τοῦ προτες- χίσματος, καὶ τῆς ἐαρινῆς ὥρας κατατρυφῆσαι, δρε πομένη τοῦ καιροῦ τὰ ἄνθη ἀκμαῖα ὄντα καὶ ὡραῖα, καὶ πρὸς τομὴν ἐπιτήδεια, καὶ ὅσα ἄλλα πρὸς ἀπό λαυσιν ὁ καιρὸς τοῖς τρυφῶσι χαρίζεται, ἐν ταῖς τῶν μουσικῶν ὀρνίθων φωναῖς· δι' ὧν πάλιν τελειοτέρα γινομένη ή νύμφη, αὐτὴν ἀξιοῦ τοῦ φθεγγομένου τὴν ψιν ἰδεῖν ἐμφανῶς, καὶ τὸν λόγον παρ' αὐτοῦ δέξατ σθαι, μηκέτι δι' ἑτέρων φθεγγόμενον. Πάλιν εἰκός ν' ἐστιν ἐπὶ τούτοις μακαρισθῆναι τὴν ψυχὴν, τῆς ὑψη λῆς ἀναβάσεως τοῦ ἀκροτάτου τῶν ποθουμένων ἐφικο μένην. Τί γὰρ ἄν τις μεῖζον εἰς μακαρισμὸν ἐννοή σειεν, τοῦ εἰδεῖν τὸν Θεόν ; ᾿Αλλὰ καὶ τοῦτο, τῶν μὲν προδιηνυσμένων πέρας ἐστὶ, τῆς δὲ τῶν ὑπερκειμέD νων ἐλπίδος ἀρχὴ γίνεται. Πάλιν γὰρ τῆς φωνῆς ἀκούε: τῆς διακελευομένης τοῖς θηρευταῖς ἐπὶ σωτη ρίᾳ τῶν ἀμπελώνων τῶν λογικῶν, ἀγρεῦσαι τὰ βλα- πτικὰ τῶν καρπῶν θηρία, τους μικρούς ἐκείνους ἀλώ πεκας· καὶ τούτου γενομένου, μεταχωρεῖ τὰ δύο εἰς ἄλληλα, ὅ τε Θεὸς ἐν τῇ ψυχῇ γινόμενος, καὶ πάλιν εἰς τὸν Θεὸν ἡ ψυχὴ μετοικίζεται. Λέγει γάρ, ὅτι Αδελφιδός μου ἐμοί· κἀγὼ ἐν αὐτῷ, τῷ ἐν τοῖς κρίνοις ποιμαίνοντι, καὶ μεταθέντι τὴν ἀνθρω πίνην ζωὴν ἀπὸ τῶν σκιοειδῶν φαντασμάτων ἐπὶ τὴν τῶν ὄντων ἀλήθειαν. Ορᾶς εἰς ὅσον ἀναβέβηκεν ὕψος ἡ ἐκ δυνάμεως εἰς δύναμιν κατὰ τὸν προφητικὸν που IN CANTICA CANTIC. HOMILIA VI. A ostenditur ejus ab eo quod est melius differentia, et videtur esse lilium inter spinas : et rursus in illa cernitur sponsi ab aliis discrimen. Nominatur enim pomum in sylva sterili bono fructus edore domo viri, et fulcitur unguentis, et pomi fructibus stipatur, et electa sagitta in corde suo accepta, per dulcem plagam ipsa rursus fit sagitta in manibus sagittarii, sinistra quidem dirigente caput ad sco- pum supernua : dextra auten ad seipsam sagittam convertente. Post hæc, ut quæ jam pervenerit ad id quod est perfectum, cæteris suam in eum quem desiderat, enarrat charitatem, ratione cujusdam adjurationis eas excitans ad dilectionem. Quis ergo uon dixerit animam quæ est adeo sublata in altum, pervenisse ad summum terminum perfectionis? Sed tamen finis eorum quæ prius sunt confecta, fit principium deductionis ad ea quæ supereminent. Nam illa omnino sunt existimata sonus vocis per B c decoratum, cujus umbram ipsa subiens, exsistit in auditum animam convertentis:ad naturalium rerumn Psal. Lxxx!!!, 8. contemplationem, et incipit videre eum quem desi derat, in alia specie apparentem oculis. Nam e2 preæ evadit similis, et assimilatur binnulo cervi; nec est in nostro visu, nec in eodem loco quod apparet; sed salit in montes, a promontoriis sak tans super vertices collium. Et rursus in meliori statu sponsa constituitur, cum ad eam venerit vox secunda, per quam incitatur ut relinquat umbram quas procedit ex pariete, et sit sub die, ut quiesta: sub legmine petra, quæ est juxta propugnaculum, et se verni temporis expleat deliciis, colligens flo. res hujus temporis, qui sunt pulchri et elegantes, et apti ad secandum, et quæcunque alia tempus fruenda exbibet iis qui se explent deliciis in musi- carum avium vocibus : per quæ sponsa mirsus eva- dens perfectior, se dignam censet ut manifeste intueatur ſaciem ejus, et ejus orationem excipiat ab ipso, qui non amplius per alium verba faciat. Rursus est consentaneum propter hæc beatam exi- stimari animam, quæ in alta ascensione pervenit ad summum eorum quæ desiderantur. Quid enim ad beatitudinem majus potest excogitari quam vi- dere Deum? Sed hoc quoque est quidem finis eorum quæ peracta sunt, initium vero spei eorum quæ su- pereminent. Rursus enim audit vocem, quæ jubet venatoribus ut pro salute vinearum ratione prædi- tarum, venentur animalia quæ fructus. lædunt, nempe parvas, illas vulpes. Eo autem facto duo in se invicem transeunt. Nam et Deus est in auima, et rursus anima migrat in Deum. Ait enim, Patrue- lis meus miki, et ego illi pascenti inter lilia, et hu- manam vitam transferenti a visis: umbrosis ad eam quæ vere est veritatem. Vides in quantam ascende. rit altitudinem anima quæ juxta id quod dicit Pro- pheta ", ambulat a virtute in virtutem, ut videatur esse assecuta summum spei bonorum. Quid enim est altius, quam esse in ipso qui desideratur, ɛut

pυς- ὑπὲρ πᾶν ὄνομα ὢν διὰ τῆς ὀνομαστικῆς κλήσεως ἐξ- ευρεθείη ; Οὗ χάριν φησίν, ὅτι Εκάλεσα αὐτὸν, καὶ οὐχ ὑπήκουσέ μου. Τότε ἔγνων ὅτι τῆς μεγαλοπρε- πείας, τῆς δόξης, τῆς ἁγιωσύνης αὐτοῦ οὐκ ἔστι πέτ ρας. Διὸ πάλιν διανίστησιν ἑαυτὴν, καὶ περιπολεί τῇ διανοία τὴν νοητήν τε καὶ ὑπερκόσμιον φύσιν, ἣν πόλιν κατονομάζει, ἐν ᾗ αἱ ἀρχαί τε καὶ κυριότητες, καὶ οἱ ταῖς ἐξουσίαις ἀποτεταγμένοι θρόνοι· ἥ τε τῶν ἐπουρανίων πανήγυρις, ἣν ἀγορὰν ὀνομάζει, καὶ τὸ ἀπερίληπτον ἀριθμῷ πλῆθος, δ τῷ τῆς πλατείας διασημαίνει ὀνόματι, εἰ ἄρα ἐν τούτοις εὑρεθείη τὸ ἀγαπώμενον. Η μὲν οὖν περιῆκε διερευνωμένη πᾶσαν ἀγγελικὴν διακόσμησιν, καὶ ὡς οὐκ εἶδεν ἐν τοῖς εὑρεθεῖσιν ἀγαθοῖς τὸ ζητούμενον, τοῦτο καθ' ἑαυτὴν ἐλογίσατο. Αρα νἂν ἐκείνοις ληπτόν ἐστι τὸ παρ' ἐμοῦ ἀγαπώμενον; Καί φησι πρὸς αὐτούς· Μὴ κἂν Β ὑμεῖς δν ἠγάπησεν ἡ ψυχή μου, ἴδετε ; Σιω- πησάντων δὲ προς την τοιαύτην ερώτησιν, καὶ διὰ τῆς σιωπῆς ἐνδειξαμένων τὸ κἀκείνοις ἄληπτον εἶναι τὸ παρ' αὐτῆς ζητούμενον, ὡς διεξῆλθε τῇ πολυ- ^ πραγμοσύνῃ τῆς διανοίας πᾶσαν ἐκείνην τὴν ὑπερ- κόσμιον πόλιν, καὶ οὐδὲ ἐν τοῖς νοητοῖς τε καὶ ἀσω μάτοις οἶδεν ὅν ἐπίθησεν· τότε καταλιποῦσα πᾶν τὸ εὑρισκόμενον, οὕτως ἐγνώρισε τὸ ζητούμενον, ἐν μόνῳ τῷ μὴ καταλαμβάνεσθαι τί ἐστιν, ὅτι ἐστὶ γινωσκό- - μενον, οὗ πᾶν γνώρισμα καταληπτικόν, ἐμπόδιον τοῖς ἀναζητοῦσι πρὸς τὴν εὕρεσιν γίνεται. Διὰ τοῦτό φησι· Μικρὸν ὅτε παρῆλθον ἀπ' αὐτῶν, ἀφεῖσα πᾶσαν τὴν κτίσιν, καὶ παρελθοῦσα πᾶν τὸ ἐν τῇ κτίσει να σύμενον, καὶ πᾶσαν καταληπτικὴν ἔφοδον καταλι- ποῦσα, τῇ πίστει· εὗρον τὸ ἀγαπώμενον· καὶ οὐκέτι μεθήσω τῇ τῆς πίστεως λαβῇ τοῦ εὑρεθέντος ἀντε χομένη, ἕως ἂν ἐντὸς γένηται τοῦ ἐμοῦ ταμιείου καρδία δὲ πάντως τὸ ταμιεῖόν ἐστιν, ἢ τότε γίνεται δεκτικὴ τῆς θείας ἐνοικήσεως, ὅταν ἐπανέλθῃ πρὸς τὴν κατάστασιν ἐκείνην, ἐν ᾗ τὸ καταρχὰς ἦν, ὅτε ἐπλάσθη ὑπὸ τῆς συλλαβούσης. Μητέρα δὲ πάντως τὴν πρώτην τῆς συστάσεως ἡμῶν αἰτίαν νοῶν τις, οὐχ ἁμαρτήσεται. Καιρὸς δ' ἂν εἴη πάλιν ἐπ' αὐτῆς τῆς λέξεως παραθέσθαι τὰς θείας φωνάς, ὥστε τοῖς θεωρηθεῖσιν ἐφαρμοσθῆναι τὰ ῥήματα. Ἐπὶ κοίτην μοῦ ἐν τυξὶν ἐζήτησα ὃν ἠγάπησεν ἡ ψυχή μου. Έζή- τησα αὐτὸν, καὶ οὐχ εὗρον αὐτόν· ἐκάλεσα ᾗ αὐτὸν, καὶ οὐχ ὑπήκουσέ μου. Αναστήσομαι δὴ - καὶ κυκλώσω ἐν τῇ πόλει, ἐν ταῖς ἀγοραῖς καὶ ἐν ταῖς πλατείαις, καὶ ζητήσω δν ἠγάπησεν ἡ ψυχή μου. Εζήτησα αὐτὸν, καὶ οὐχ εὗρον αὐτόν. Ευροσάν με οἱ τηροῦντες οἱ κυκλοῦντες ἐν τῇ πόλει. Μὴ ὂν ἠγάπησεν ἡ ψυχή μου, ίδετε; Ως μικρὸν ὅτε παρῆλθον ἀπ' αὐτῶν, ἕως οὗ εὗρον δν ἠγάπησεν ἡ ψυχή μου. Εκράτησα αὐτὸν, καὶ οὐκ ἀφῆκα αὐτὸν, ἕως οὗ εἰσήγαγον αὐτὸν ἐς οἶκον μητρός μου, καὶ εἰς ταμιεῖον τῆς συλλα- σούσης με. Ἐπὶ τούτοις πάλιν ὑπὸ φιλανθρωπίας, καὶ ταῖς θυγατράσιν Ἱερουσαλήμ διαλέγεται, ἃς ἐν τοῖς ἔμπροσθεν ἐν συγκρίσει τοῦ τῆς νύμφης κάλ- λους του παρεικασθέντος τῷ κρίνη, ἀκάνθας ὅλως ་ IN CANTICA CANTIC. HOMILIA VI. quæ pertingeret usque ad id quod quæritur. Quo- modo enim qui est supra omne nomen, efferri sit per vocationem nominis? Quamobrem dicit, Vocavi ipsum, et non audiit me. Tunc cognovi quod magnificentis, gloria, sanctitatis ejus non est finis. Quamobrem ipsa rursus exsurgit, et obit cogita- tione supramundanam, et quæ intelligentia percipi- tur, naturam, quam vocat civitatem, in qua sunt principatus et dominationes, ac potestatibus assi guati throni, et cœlestium conventus, quem forum nominat, et incomprehensibilis numero multitudo, quam significat nomine plateæ, an in eis invenia- tur id quod diligitur. Atque illa quidem serulans obit omnem angelicum exercitum, et cum in bonis inventis non vidisset id quod quærebatur, hoc apud se cogitavit: Num comprehendi potest illud quod a me diligitur ? et dicit eis : Nunquid vos quem diligit anima mea, vidistis? Cum autem illi tacuissent ad A potest nominari. Sed non erat nominis siguifcatio eam interrogationem, et silentio indicassent illis quoque esse incomprehensibile id quod ab ipsa quæritur; postquam nimis curioso studio cogita - tionis peragravit illam supramundanam civitatem, tunc relicto universo quod inveniebatur, ita co- gnovit id quod quærebatur, ut ei solum, quod in- telligeretur non posse comprehendi, cognosceretur esse, cujus omne signum ac indicium comprehen- dens, fit impedimentum iis qui quærunt ad ejus inventionem. Propterea dicit: Quamprimuin parum ab eis transii, relicta omni creatura, et præter- misso universo quod intelligitur in creatura; et dimissa omni via et ratione comprehendendi, inveni fide eum qui diligitur: et non amplius dimittam eum ansa fidei apprehensum, donec fuerit intra meum conclave: cor autem omnino est conclave, quod tunc fit capax divinæ ejus habitationis, quan- do redierit ad illum statum in quo fuit ab initio, quando fuit effictuin ab ea quæ concepit. Non ab- errabit autem omnino quisquis intelliget matrem, primam causam nostræ constitutionis. - C 4. Tempus est autem exponendi voces divinas in ipso verborum contextu, ut verba conveniant iis quæ sunt considerata. In lecto meo noctu quæ- sivi quem diligit anima mea. Quæsivi enim eum et non inveni eum, vocavi eum et non audivit me. Sargam autem et circuibo civitatem in foris et plateis, el quæram quem diligit anima mea. Quæsivi eum et non inveni eum. Invenerunt me qui custodiunt circumeuntes civitatem. Num quem diligit anima mea, vidistis? Quamprimum parum ab eis transii, do- nec inveni eum quem diligit anima mea. Tenui eum et non dimisi eum, donec eum introduxi in domum matris meæ, et in conclave ejus quæ me concepit. Post hæc rursus propter benignitatem alloquitur flias Jerusalem, quas antea comparatione spons pulchritudinis, quam lilio assimilaverat, spinas appellavit, et per adjurationem potestatum quæ sunt in mundo, facit assurgere ad parem modum charitatis, ut voluntas sponsi sit etiam in cis fortis

pυς- ὑπὲρ πᾶν ὄνομα ὢν διὰ τῆς ὀνομαστικῆς κλήσεως ἐξ- ευρεθείη ; Οὗ χάριν φησίν, ὅτι Εκάλεσα αὐτὸν, καὶ οὐχ ὑπήκουσέ μου. Τότε ἔγνων ὅτι τῆς μεγαλοπρε- πείας, τῆς δόξης, τῆς ἁγιωσύνης αὐτοῦ οὐκ ἔστι πέτ ρας. Διὸ πάλιν διανίστησιν ἑαυτὴν, καὶ περιπολεί τῇ διανοία τὴν νοητήν τε καὶ ὑπερκόσμιον φύσιν, ἣν πόλιν κατονομάζει, ἐν ᾗ αἱ ἀρχαί τε καὶ κυριότητες, καὶ οἱ ταῖς ἐξουσίαις ἀποτεταγμένοι θρόνοι· ἥ τε τῶν ἐπουρανίων πανήγυρις, ἣν ἀγορὰν ὀνομάζει, καὶ τὸ ἀπερίληπτον ἀριθμῷ πλῆθος, δ τῷ τῆς πλατείας διασημαίνει ὀνόματι, εἰ ἄρα ἐν τούτοις εὑρεθείη τὸ ἀγαπώμενον. Η μὲν οὖν περιῆκε διερευνωμένη πᾶσαν ἀγγελικὴν διακόσμησιν, καὶ ὡς οὐκ εἶδεν ἐν τοῖς εὑρεθεῖσιν ἀγαθοῖς τὸ ζητούμενον, τοῦτο καθ' ἑαυτὴν ἐλογίσατο. Αρα νἂν ἐκείνοις ληπτόν ἐστι τὸ παρ' ἐμοῦ ἀγαπώμενον; Καί φησι πρὸς αὐτούς· Μὴ κἂν Β ὑμεῖς δν ἠγάπησεν ἡ ψυχή μου, ἴδετε ; Σιω- πησάντων δὲ προς την τοιαύτην ερώτησιν, καὶ διὰ τῆς σιωπῆς ἐνδειξαμένων τὸ κἀκείνοις ἄληπτον εἶναι τὸ παρ' αὐτῆς ζητούμενον, ὡς διεξῆλθε τῇ πολυ- ^ πραγμοσύνῃ τῆς διανοίας πᾶσαν ἐκείνην τὴν ὑπερ- κόσμιον πόλιν, καὶ οὐδὲ ἐν τοῖς νοητοῖς τε καὶ ἀσω μάτοις οἶδεν ὅν ἐπίθησεν· τότε καταλιποῦσα πᾶν τὸ εὑρισκόμενον, οὕτως ἐγνώρισε τὸ ζητούμενον, ἐν μόνῳ τῷ μὴ καταλαμβάνεσθαι τί ἐστιν, ὅτι ἐστὶ γινωσκό- - μενον, οὗ πᾶν γνώρισμα καταληπτικόν, ἐμπόδιον τοῖς ἀναζητοῦσι πρὸς τὴν εὕρεσιν γίνεται. Διὰ τοῦτό φησι· Μικρὸν ὅτε παρῆλθον ἀπ' αὐτῶν, ἀφεῖσα πᾶσαν τὴν κτίσιν, καὶ παρελθοῦσα πᾶν τὸ ἐν τῇ κτίσει να σύμενον, καὶ πᾶσαν καταληπτικὴν ἔφοδον καταλι- ποῦσα, τῇ πίστει· εὗρον τὸ ἀγαπώμενον· καὶ οὐκέτι μεθήσω τῇ τῆς πίστεως λαβῇ τοῦ εὑρεθέντος ἀντε χομένη, ἕως ἂν ἐντὸς γένηται τοῦ ἐμοῦ ταμιείου καρδία δὲ πάντως τὸ ταμιεῖόν ἐστιν, ἢ τότε γίνεται δεκτικὴ τῆς θείας ἐνοικήσεως, ὅταν ἐπανέλθῃ πρὸς τὴν κατάστασιν ἐκείνην, ἐν ᾗ τὸ καταρχὰς ἦν, ὅτε ἐπλάσθη ὑπὸ τῆς συλλαβούσης. Μητέρα δὲ πάντως τὴν πρώτην τῆς συστάσεως ἡμῶν αἰτίαν νοῶν τις, οὐχ ἁμαρτήσεται. Καιρὸς δ' ἂν εἴη πάλιν ἐπ' αὐτῆς τῆς λέξεως παραθέσθαι τὰς θείας φωνάς, ὥστε τοῖς θεωρηθεῖσιν ἐφαρμοσθῆναι τὰ ῥήματα. Ἐπὶ κοίτην μοῦ ἐν τυξὶν ἐζήτησα ὃν ἠγάπησεν ἡ ψυχή μου. Έζή- τησα αὐτὸν, καὶ οὐχ εὗρον αὐτόν· ἐκάλεσα ᾗ αὐτὸν, καὶ οὐχ ὑπήκουσέ μου. Αναστήσομαι δὴ - καὶ κυκλώσω ἐν τῇ πόλει, ἐν ταῖς ἀγοραῖς καὶ ἐν ταῖς πλατείαις, καὶ ζητήσω δν ἠγάπησεν ἡ ψυχή μου. Εζήτησα αὐτὸν, καὶ οὐχ εὗρον αὐτόν. Ευροσάν με οἱ τηροῦντες οἱ κυκλοῦντες ἐν τῇ πόλει. Μὴ ὂν ἠγάπησεν ἡ ψυχή μου, ίδετε; Ως μικρὸν ὅτε παρῆλθον ἀπ' αὐτῶν, ἕως οὗ εὗρον δν ἠγάπησεν ἡ ψυχή μου. Εκράτησα αὐτὸν, καὶ οὐκ ἀφῆκα αὐτὸν, ἕως οὗ εἰσήγαγον αὐτὸν ἐς οἶκον μητρός μου, καὶ εἰς ταμιεῖον τῆς συλλα- σούσης με. Ἐπὶ τούτοις πάλιν ὑπὸ φιλανθρωπίας, καὶ ταῖς θυγατράσιν Ἱερουσαλήμ διαλέγεται, ἃς ἐν τοῖς ἔμπροσθεν ἐν συγκρίσει τοῦ τῆς νύμφης κάλ- λους του παρεικασθέντος τῷ κρίνη, ἀκάνθας ὅλως ་ IN CANTICA CANTIC. HOMILIA VI. quæ pertingeret usque ad id quod quæritur. Quo- modo enim qui est supra omne nomen, efferri sit per vocationem nominis? Quamobrem dicit, Vocavi ipsum, et non audiit me. Tunc cognovi quod magnificentis, gloria, sanctitatis ejus non est finis. Quamobrem ipsa rursus exsurgit, et obit cogita- tione supramundanam, et quæ intelligentia percipi- tur, naturam, quam vocat civitatem, in qua sunt principatus et dominationes, ac potestatibus assi guati throni, et cœlestium conventus, quem forum nominat, et incomprehensibilis numero multitudo, quam significat nomine plateæ, an in eis invenia- tur id quod diligitur. Atque illa quidem serulans obit omnem angelicum exercitum, et cum in bonis inventis non vidisset id quod quærebatur, hoc apud se cogitavit: Num comprehendi potest illud quod a me diligitur ? et dicit eis : Nunquid vos quem diligit anima mea, vidistis? Cum autem illi tacuissent ad A potest nominari. Sed non erat nominis siguifcatio eam interrogationem, et silentio indicassent illis quoque esse incomprehensibile id quod ab ipsa quæritur; postquam nimis curioso studio cogita - tionis peragravit illam supramundanam civitatem, tunc relicto universo quod inveniebatur, ita co- gnovit id quod quærebatur, ut ei solum, quod in- telligeretur non posse comprehendi, cognosceretur esse, cujus omne signum ac indicium comprehen- dens, fit impedimentum iis qui quærunt ad ejus inventionem. Propterea dicit: Quamprimuin parum ab eis transii, relicta omni creatura, et præter- misso universo quod intelligitur in creatura; et dimissa omni via et ratione comprehendendi, inveni fide eum qui diligitur: et non amplius dimittam eum ansa fidei apprehensum, donec fuerit intra meum conclave: cor autem omnino est conclave, quod tunc fit capax divinæ ejus habitationis, quan- do redierit ad illum statum in quo fuit ab initio, quando fuit effictuin ab ea quæ concepit. Non ab- errabit autem omnino quisquis intelliget matrem, primam causam nostræ constitutionis. - C 4. Tempus est autem exponendi voces divinas in ipso verborum contextu, ut verba conveniant iis quæ sunt considerata. In lecto meo noctu quæ- sivi quem diligit anima mea. Quæsivi enim eum et non inveni eum, vocavi eum et non audivit me. Sargam autem et circuibo civitatem in foris et plateis, el quæram quem diligit anima mea. Quæsivi eum et non inveni eum. Invenerunt me qui custodiunt circumeuntes civitatem. Num quem diligit anima mea, vidistis? Quamprimum parum ab eis transii, do- nec inveni eum quem diligit anima mea. Tenui eum et non dimisi eum, donec eum introduxi in domum matris meæ, et in conclave ejus quæ me concepit. Post hæc rursus propter benignitatem alloquitur flias Jerusalem, quas antea comparatione spons pulchritudinis, quam lilio assimilaverat, spinas appellavit, et per adjurationem potestatum quæ sunt in mundo, facit assurgere ad parem modum charitatis, ut voluntas sponsi sit etiam in cis fortis

ὠνόμασε, καὶ διὰ τοῦ ὅρκου τῶν ἐν τῷ κόσμῳ δι ο νάμεων πρὸς τὸ ἴσον τῆς ἀγάπης διανίστησι μέτρον, ὥστε τὸ θέλημα τοῦ νυμφίου καὶ ἐπ' αὐτῶν ἐνεργὸν γίνεσθαι. Εἴρηται δὲ ἐν τοῖς φθάσασι, τίς τε ὁ κόσμος ἐν ᾧ αἱ ἰσχύες καὶ αἱ δυνάμεις, καὶ τί τὸ θέλημα τοῦ ἐξ ὅλης καρδίας τε καὶ ψυχῆς ἀγαπω μένου, ὡς μὴ χρείαν εἶναι πάλιν δι' αὐτῶν τὸν λόγον μηχύνεσθαι, τῆς προθεωρηθείσης ἡμῖν ἐν τοῖς ῥής μασι διανοίας, τὸ ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ νοούμενον ἱκανῶς φανερούσης. Ἀλλὰ πρὸς τὸ ἐφεξῆς τοῦ λόγου προ- ίωμεν, είπερ γένοιτο δυνατὸν καὶ ἡμῖν συναναβῆναι τῇ τελείᾳ περιστερᾷ πρὸς τὸ ὕψος ἀνιπταμένῃ, καὶ ἀκοῦσαι τῆς τῶν φίλων τοῦ νυμφίου φωνῆς, ἐν θαύ ματι ποιουμένων τὴν ἀνάβασιν αὐτῆς τὴν ἐκ τῆς ἐρήμου, ἃ δὴ καὶ μᾶλλον πλεονάζει τοῖς θεαταῖς τὴν έκπληξιν, εἰ τοιαύτην ἡ ἔρημος ἀναδίδωσιν, ὡς μια μεῖσθαι δένδρων κάλλος, τῶν ἐν τῇ ἐρήμῳ διὰ τῶν ἀτμῶν τοῦ θυμιάματος γεωργουμένων. Τὰ δὲ θυμιά- ματα σμύρνα και λίβανος ἦν· τῷ δὲ ἀπὸ τούτων. Κατμῷ καὶ κονιορτές τις διὰ τῶν λεπτοποιηθέντων κόνεως εἶναι τῆς ἀνακεκραμένης πρὸς τὸν ἀέρα, τὴν κονιορτὸς ἦν καὶ μετέωρος. ་ ་། - ἀρωμάτων συνηγείρετό τε καὶ συνανέβαινεν· ὡς ἀντὶ λεπτομερῆ τῶν ἀρωμάτων διάχυσιν, δι' ἧς ὄρθιος ὁ ἀλλὰ πρὸς λόγον ἀεὶ κατορθωθείσης ἑκάστῳ τῆς τῶν Ἔχει δὲ οὕτως ή λέξις· Τίς αὕτη ἡ ἀναβαίνουσα ἐκ τῆς ἐρήμου ὡς στελέχη καπνού, τεθυμιαμένη. σμύρνα και λίβανος ἀπὸ πάντων κονιορτών μυρεψοῦ; Εἴ τις ἀκριβῶς ἐπιστήσεις τοῖς εἰρημέ νοις τὸν νοῦν, εὑρήσει τοῦ προκατανοηθέντος ἡμῖν δόγματος τὴν ἀλήθειαν. "Ωσπερ γὰρ ἐν ταῖς πομπαῖς τῶν θεάτρων κἂν οἱ αὐτοὶ ὦσιν οἱ τὴν προτεθεῖσαν. αὐτοῖς ἱστορίαν ὑποκρινόμενοι, ὅμως ἕτεροι ἐξ ἑτέρων νομίζονται φαίνεσθαι οἱ τῇ διαφορᾷ τῶν προσωπείων τὸ εἶδος τὸ περὶ αὐτοὺς ἐναμείβοντες, καὶ νῦν δοῦλος καὶ ἰδιώτης φαινόμενος μετ' ὀλίγον. ἀριστεύς τε καὶ στρατιώτης ὁρᾶται, καὶ πάλιν κατα- λιπὼν τὸ ὑποχείριον σχῆμα, στρατηγικὴν εἶδος ἀνα- λαμβάνει, ἢ καὶ βασιλέως μορφὴν ὑποδύεται· οὕτω καὶ ἐν ταῖς κατὰ τὴν ἀρετὴν προκοπαῖς, οὐ πάντοτε τῷ αὐτῷ παραμένουσι χαρακτῆρι οἱ ἀπὸ δόξης διὰ τῆς τῶν ὑψηλοτέρων επιθυμίας μεταμορφούμενοι, ἀγαθῶν τελειότητος, ἰδιός τις τῷ βίῳ χαρακτὴρ ἐπι- λάμπει, ἄλλος ἐξ ἄλλου γινόμενος, διὰ τῆς τῶν ἀγα θῶν ἐπαυξήσεως. Διό μοι δοκοῦσι ξενίζεσθαι πρὸς τὸ φαινόμενον οἱ φίλοι του νυμφίου, οἱ πρότερον μὲν αὐτὴν ἐγνωκότες καλὴν, ἀλλ᾽ ὡς ἐν γυναιξὶ καλήν· μετὰ ταῦτα δὲ δι' ὁμοιότητα χρυσίου μετὰ στιγμάτων τοῦ ἀργυρίου τὸ κάλλος αὐτῆς ὡραΐζοντες. Νυνὶ δὲ μηδὲν τῶν προλαβόντων σημείων περὶ αὐτὴν καθ ορώντες, ἀλλ' ἀπὸ τῶν ὑψηλοτέρων χαρακτηρίζοντες, " θαυμάζουσιν οὐ μόνον τὴν ἄνοδον, ἀλλὰ καὶ ὅθεν ἂν ἔδραμεν. Τοῦτο γὰρ ἐστιν ὁ τὴν ἐπίτασιν ποιεῖ τῆς ἐκπλήξεως· μία ὁρᾶται ἡ ἀναβαίνουσα, καὶ ἄλσει δένδρων τὸ φαινόμενον παραβάλλεται· στελέχη γὰρ ὁρᾶσθαι νομίζεται ἐς ὕψος ἀνατρέχοντα καὶ αὐξανό μενα. Τὸ δὲ ὑποτρέφον τὰ στελέχη ταῦτα, οὐ πίων τίς ἐστι γῆ καὶ κατάῤῥυτος, ἀλλ' αὐχμηρὰ καὶ διψώδης τε καὶ ἔρημος. Τίνι τοίνυν ἐῤῥιζονται τα στελέχη ταῦτα, καὶ ὅθεν αύξεται ; Ρίζα μὲν αὐτοῖς, ἡ τῶν ἀρω μάτων κόνις ἐστίν. 'Αρδεία δὲ ὁ ἐκ τῶν θυμιαμάτων ' S. GREGORII NYSSENI Lictum est autem in iis que praecesserunt, qais & B " sit mundus in quo sunt virtutes ac potestates, et quæ sit voluntas ejus qui ex toto corde diligitur, adeo ut non sit opus de iisdem prolixius dicere, cum quæ in verbis prius fuit considerata senten- tia, satis declaret id quod in hoc loco intelligitur. Sed precedamus ad id quod deinceps sequitur, ut videamus, num fieri possit ut nos quoque cum perfecta columba, quæ in altum evolat, ascenda- mus, et amicorum sponsi vocem audiamus, qui ejus ascensum ex deserto mirantur, quod quidem præcipue spectatores in stuporem trahit, quando- quidem talem producit desertum, sic ut arborum pulchritudinem imitetur, quæ in deserto vapore suffitus excoluntur. Suffitus autem erant myrrha et thus. Caeterum una cum vapore ex bis prodeunte pulvis quispiam excitabatur et ascendebat ex aro- matibus comminutis. Ita ut loco pulveris cum aere misti subtilis quædam aromatum esset diffusio, cujus vi rectus et sublimis pulvis erumpebat. Porro textus sic habet: Quæ est ista quæ ascendit de deserto sicut trunci fumi, incensa myrrha et thus ab omnibus pulveribus unguentarii? Si quis animum ad ea quæ dicta sunt diligenter attendat, veritatem dogmatis, quod a nobis prius intellectum est, in- veniet. Nam quemadmodum in theatrorum pompis, licet iidem sint, qui propositam ipsis historiam ex- hibent, nanc hi, nunc illi censentur apparere, qui C pro varietate personarum speciem mutant, et qui nunc servus aut homo privatus apparet, paulo post bellator aut miles cernitur, et rursus habitum sub- diti deponens, imperatoris personam et cultum assumit, aut regis speciem induit : sic et in vir- tutis progressibus non semper eamdem retinent ſormain qui a claritate transformantur in clarita- tem, sed pro ratione bonorum perfectionis, quibus se quisque praditum ostendit, proprius quidam vite illucescit character, alius factus ex alio, et 4. apparens per augmentum bonorum. Quamobrem mihi videntur amici sponsi tanquam rem novam admirari id quod apparet, qui prius quidem eani cognoverunt pulchram, pulchram, inquam, inter alias mulieres : postea autem auri quoque murse. D nalis cum notis argenti ejus decorarunt pulchri- tudinem. Nunc autem præcedentium notarum nul- lam intuentes, sed a sublimioribus illam insignien- Les, mirantur non solum ascensum, sed etiam unde ascenderit. Hoc est enim quod majorem affert stu- porem, quod una sola cernatur ascendere compa- rata nemori procerarum arborum: putantur enim caudices in altum ascendere et crescere. Quod autem ali caudices, non est aliqua terra pinguis et irrigua, sed squalida, arida et deserta. In quo. nam ergo radices agunt hi trunci, et unde an« gentur? Radix quidem est pulvis aromatum. Irri- gatio autem est vapor ex suflitibus, irrorans hec weinus per bonum odorem, quantam habet laudem

ὠνόμασε, καὶ διὰ τοῦ ὅρκου τῶν ἐν τῷ κόσμῳ δι ο νάμεων πρὸς τὸ ἴσον τῆς ἀγάπης διανίστησι μέτρον, ὥστε τὸ θέλημα τοῦ νυμφίου καὶ ἐπ' αὐτῶν ἐνεργὸν γίνεσθαι. Εἴρηται δὲ ἐν τοῖς φθάσασι, τίς τε ὁ κόσμος ἐν ᾧ αἱ ἰσχύες καὶ αἱ δυνάμεις, καὶ τί τὸ θέλημα τοῦ ἐξ ὅλης καρδίας τε καὶ ψυχῆς ἀγαπω μένου, ὡς μὴ χρείαν εἶναι πάλιν δι' αὐτῶν τὸν λόγον μηχύνεσθαι, τῆς προθεωρηθείσης ἡμῖν ἐν τοῖς ῥής μασι διανοίας, τὸ ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ νοούμενον ἱκανῶς φανερούσης. Ἀλλὰ πρὸς τὸ ἐφεξῆς τοῦ λόγου προ- ίωμεν, είπερ γένοιτο δυνατὸν καὶ ἡμῖν συναναβῆναι τῇ τελείᾳ περιστερᾷ πρὸς τὸ ὕψος ἀνιπταμένῃ, καὶ ἀκοῦσαι τῆς τῶν φίλων τοῦ νυμφίου φωνῆς, ἐν θαύ ματι ποιουμένων τὴν ἀνάβασιν αὐτῆς τὴν ἐκ τῆς ἐρήμου, ἃ δὴ καὶ μᾶλλον πλεονάζει τοῖς θεαταῖς τὴν έκπληξιν, εἰ τοιαύτην ἡ ἔρημος ἀναδίδωσιν, ὡς μια μεῖσθαι δένδρων κάλλος, τῶν ἐν τῇ ἐρήμῳ διὰ τῶν ἀτμῶν τοῦ θυμιάματος γεωργουμένων. Τὰ δὲ θυμιά- ματα σμύρνα και λίβανος ἦν· τῷ δὲ ἀπὸ τούτων. Κατμῷ καὶ κονιορτές τις διὰ τῶν λεπτοποιηθέντων κόνεως εἶναι τῆς ἀνακεκραμένης πρὸς τὸν ἀέρα, τὴν κονιορτὸς ἦν καὶ μετέωρος. ་ ་། - ἀρωμάτων συνηγείρετό τε καὶ συνανέβαινεν· ὡς ἀντὶ λεπτομερῆ τῶν ἀρωμάτων διάχυσιν, δι' ἧς ὄρθιος ὁ ἀλλὰ πρὸς λόγον ἀεὶ κατορθωθείσης ἑκάστῳ τῆς τῶν Ἔχει δὲ οὕτως ή λέξις· Τίς αὕτη ἡ ἀναβαίνουσα ἐκ τῆς ἐρήμου ὡς στελέχη καπνού, τεθυμιαμένη. σμύρνα και λίβανος ἀπὸ πάντων κονιορτών μυρεψοῦ; Εἴ τις ἀκριβῶς ἐπιστήσεις τοῖς εἰρημέ νοις τὸν νοῦν, εὑρήσει τοῦ προκατανοηθέντος ἡμῖν δόγματος τὴν ἀλήθειαν. "Ωσπερ γὰρ ἐν ταῖς πομπαῖς τῶν θεάτρων κἂν οἱ αὐτοὶ ὦσιν οἱ τὴν προτεθεῖσαν. αὐτοῖς ἱστορίαν ὑποκρινόμενοι, ὅμως ἕτεροι ἐξ ἑτέρων νομίζονται φαίνεσθαι οἱ τῇ διαφορᾷ τῶν προσωπείων τὸ εἶδος τὸ περὶ αὐτοὺς ἐναμείβοντες, καὶ νῦν δοῦλος καὶ ἰδιώτης φαινόμενος μετ' ὀλίγον. ἀριστεύς τε καὶ στρατιώτης ὁρᾶται, καὶ πάλιν κατα- λιπὼν τὸ ὑποχείριον σχῆμα, στρατηγικὴν εἶδος ἀνα- λαμβάνει, ἢ καὶ βασιλέως μορφὴν ὑποδύεται· οὕτω καὶ ἐν ταῖς κατὰ τὴν ἀρετὴν προκοπαῖς, οὐ πάντοτε τῷ αὐτῷ παραμένουσι χαρακτῆρι οἱ ἀπὸ δόξης διὰ τῆς τῶν ὑψηλοτέρων επιθυμίας μεταμορφούμενοι, ἀγαθῶν τελειότητος, ἰδιός τις τῷ βίῳ χαρακτὴρ ἐπι- λάμπει, ἄλλος ἐξ ἄλλου γινόμενος, διὰ τῆς τῶν ἀγα θῶν ἐπαυξήσεως. Διό μοι δοκοῦσι ξενίζεσθαι πρὸς τὸ φαινόμενον οἱ φίλοι του νυμφίου, οἱ πρότερον μὲν αὐτὴν ἐγνωκότες καλὴν, ἀλλ᾽ ὡς ἐν γυναιξὶ καλήν· μετὰ ταῦτα δὲ δι' ὁμοιότητα χρυσίου μετὰ στιγμάτων τοῦ ἀργυρίου τὸ κάλλος αὐτῆς ὡραΐζοντες. Νυνὶ δὲ μηδὲν τῶν προλαβόντων σημείων περὶ αὐτὴν καθ ορώντες, ἀλλ' ἀπὸ τῶν ὑψηλοτέρων χαρακτηρίζοντες, " θαυμάζουσιν οὐ μόνον τὴν ἄνοδον, ἀλλὰ καὶ ὅθεν ἂν ἔδραμεν. Τοῦτο γὰρ ἐστιν ὁ τὴν ἐπίτασιν ποιεῖ τῆς ἐκπλήξεως· μία ὁρᾶται ἡ ἀναβαίνουσα, καὶ ἄλσει δένδρων τὸ φαινόμενον παραβάλλεται· στελέχη γὰρ ὁρᾶσθαι νομίζεται ἐς ὕψος ἀνατρέχοντα καὶ αὐξανό μενα. Τὸ δὲ ὑποτρέφον τὰ στελέχη ταῦτα, οὐ πίων τίς ἐστι γῆ καὶ κατάῤῥυτος, ἀλλ' αὐχμηρὰ καὶ διψώδης τε καὶ ἔρημος. Τίνι τοίνυν ἐῤῥιζονται τα στελέχη ταῦτα, καὶ ὅθεν αύξεται ; Ρίζα μὲν αὐτοῖς, ἡ τῶν ἀρω μάτων κόνις ἐστίν. 'Αρδεία δὲ ὁ ἐκ τῶν θυμιαμάτων ' S. GREGORII NYSSENI Lictum est autem in iis que praecesserunt, qais & B " sit mundus in quo sunt virtutes ac potestates, et quæ sit voluntas ejus qui ex toto corde diligitur, adeo ut non sit opus de iisdem prolixius dicere, cum quæ in verbis prius fuit considerata senten- tia, satis declaret id quod in hoc loco intelligitur. Sed precedamus ad id quod deinceps sequitur, ut videamus, num fieri possit ut nos quoque cum perfecta columba, quæ in altum evolat, ascenda- mus, et amicorum sponsi vocem audiamus, qui ejus ascensum ex deserto mirantur, quod quidem præcipue spectatores in stuporem trahit, quando- quidem talem producit desertum, sic ut arborum pulchritudinem imitetur, quæ in deserto vapore suffitus excoluntur. Suffitus autem erant myrrha et thus. Caeterum una cum vapore ex bis prodeunte pulvis quispiam excitabatur et ascendebat ex aro- matibus comminutis. Ita ut loco pulveris cum aere misti subtilis quædam aromatum esset diffusio, cujus vi rectus et sublimis pulvis erumpebat. Porro textus sic habet: Quæ est ista quæ ascendit de deserto sicut trunci fumi, incensa myrrha et thus ab omnibus pulveribus unguentarii? Si quis animum ad ea quæ dicta sunt diligenter attendat, veritatem dogmatis, quod a nobis prius intellectum est, in- veniet. Nam quemadmodum in theatrorum pompis, licet iidem sint, qui propositam ipsis historiam ex- hibent, nanc hi, nunc illi censentur apparere, qui C pro varietate personarum speciem mutant, et qui nunc servus aut homo privatus apparet, paulo post bellator aut miles cernitur, et rursus habitum sub- diti deponens, imperatoris personam et cultum assumit, aut regis speciem induit : sic et in vir- tutis progressibus non semper eamdem retinent ſormain qui a claritate transformantur in clarita- tem, sed pro ratione bonorum perfectionis, quibus se quisque praditum ostendit, proprius quidam vite illucescit character, alius factus ex alio, et 4. apparens per augmentum bonorum. Quamobrem mihi videntur amici sponsi tanquam rem novam admirari id quod apparet, qui prius quidem eani cognoverunt pulchram, pulchram, inquam, inter alias mulieres : postea autem auri quoque murse. D nalis cum notis argenti ejus decorarunt pulchri- tudinem. Nunc autem præcedentium notarum nul- lam intuentes, sed a sublimioribus illam insignien- Les, mirantur non solum ascensum, sed etiam unde ascenderit. Hoc est enim quod majorem affert stu- porem, quod una sola cernatur ascendere compa- rata nemori procerarum arborum: putantur enim caudices in altum ascendere et crescere. Quod autem ali caudices, non est aliqua terra pinguis et irrigua, sed squalida, arida et deserta. In quo. nam ergo radices agunt hi trunci, et unde an« gentur? Radix quidem est pulvis aromatum. Irri- gatio autem est vapor ex suflitibus, irrorans hec weinus per bonum odorem, quantam habet laudem

ὠνόμασε, καὶ διὰ τοῦ ὅρκου τῶν ἐν τῷ κόσμῳ δι ο νάμεων πρὸς τὸ ἴσον τῆς ἀγάπης διανίστησι μέτρον, ὥστε τὸ θέλημα τοῦ νυμφίου καὶ ἐπ' αὐτῶν ἐνεργὸν γίνεσθαι. Εἴρηται δὲ ἐν τοῖς φθάσασι, τίς τε ὁ κόσμος ἐν ᾧ αἱ ἰσχύες καὶ αἱ δυνάμεις, καὶ τί τὸ θέλημα τοῦ ἐξ ὅλης καρδίας τε καὶ ψυχῆς ἀγαπω μένου, ὡς μὴ χρείαν εἶναι πάλιν δι' αὐτῶν τὸν λόγον μηχύνεσθαι, τῆς προθεωρηθείσης ἡμῖν ἐν τοῖς ῥής μασι διανοίας, τὸ ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ νοούμενον ἱκανῶς φανερούσης. Ἀλλὰ πρὸς τὸ ἐφεξῆς τοῦ λόγου προ- ίωμεν, είπερ γένοιτο δυνατὸν καὶ ἡμῖν συναναβῆναι τῇ τελείᾳ περιστερᾷ πρὸς τὸ ὕψος ἀνιπταμένῃ, καὶ ἀκοῦσαι τῆς τῶν φίλων τοῦ νυμφίου φωνῆς, ἐν θαύ ματι ποιουμένων τὴν ἀνάβασιν αὐτῆς τὴν ἐκ τῆς ἐρήμου, ἃ δὴ καὶ μᾶλλον πλεονάζει τοῖς θεαταῖς τὴν έκπληξιν, εἰ τοιαύτην ἡ ἔρημος ἀναδίδωσιν, ὡς μια μεῖσθαι δένδρων κάλλος, τῶν ἐν τῇ ἐρήμῳ διὰ τῶν ἀτμῶν τοῦ θυμιάματος γεωργουμένων. Τὰ δὲ θυμιά- ματα σμύρνα και λίβανος ἦν· τῷ δὲ ἀπὸ τούτων. Κατμῷ καὶ κονιορτές τις διὰ τῶν λεπτοποιηθέντων κόνεως εἶναι τῆς ἀνακεκραμένης πρὸς τὸν ἀέρα, τὴν κονιορτὸς ἦν καὶ μετέωρος. ་ ་། - ἀρωμάτων συνηγείρετό τε καὶ συνανέβαινεν· ὡς ἀντὶ λεπτομερῆ τῶν ἀρωμάτων διάχυσιν, δι' ἧς ὄρθιος ὁ ἀλλὰ πρὸς λόγον ἀεὶ κατορθωθείσης ἑκάστῳ τῆς τῶν Ἔχει δὲ οὕτως ή λέξις· Τίς αὕτη ἡ ἀναβαίνουσα ἐκ τῆς ἐρήμου ὡς στελέχη καπνού, τεθυμιαμένη. σμύρνα και λίβανος ἀπὸ πάντων κονιορτών μυρεψοῦ; Εἴ τις ἀκριβῶς ἐπιστήσεις τοῖς εἰρημέ νοις τὸν νοῦν, εὑρήσει τοῦ προκατανοηθέντος ἡμῖν δόγματος τὴν ἀλήθειαν. "Ωσπερ γὰρ ἐν ταῖς πομπαῖς τῶν θεάτρων κἂν οἱ αὐτοὶ ὦσιν οἱ τὴν προτεθεῖσαν. αὐτοῖς ἱστορίαν ὑποκρινόμενοι, ὅμως ἕτεροι ἐξ ἑτέρων νομίζονται φαίνεσθαι οἱ τῇ διαφορᾷ τῶν προσωπείων τὸ εἶδος τὸ περὶ αὐτοὺς ἐναμείβοντες, καὶ νῦν δοῦλος καὶ ἰδιώτης φαινόμενος μετ' ὀλίγον. ἀριστεύς τε καὶ στρατιώτης ὁρᾶται, καὶ πάλιν κατα- λιπὼν τὸ ὑποχείριον σχῆμα, στρατηγικὴν εἶδος ἀνα- λαμβάνει, ἢ καὶ βασιλέως μορφὴν ὑποδύεται· οὕτω καὶ ἐν ταῖς κατὰ τὴν ἀρετὴν προκοπαῖς, οὐ πάντοτε τῷ αὐτῷ παραμένουσι χαρακτῆρι οἱ ἀπὸ δόξης διὰ τῆς τῶν ὑψηλοτέρων επιθυμίας μεταμορφούμενοι, ἀγαθῶν τελειότητος, ἰδιός τις τῷ βίῳ χαρακτὴρ ἐπι- λάμπει, ἄλλος ἐξ ἄλλου γινόμενος, διὰ τῆς τῶν ἀγα θῶν ἐπαυξήσεως. Διό μοι δοκοῦσι ξενίζεσθαι πρὸς τὸ φαινόμενον οἱ φίλοι του νυμφίου, οἱ πρότερον μὲν αὐτὴν ἐγνωκότες καλὴν, ἀλλ᾽ ὡς ἐν γυναιξὶ καλήν· μετὰ ταῦτα δὲ δι' ὁμοιότητα χρυσίου μετὰ στιγμάτων τοῦ ἀργυρίου τὸ κάλλος αὐτῆς ὡραΐζοντες. Νυνὶ δὲ μηδὲν τῶν προλαβόντων σημείων περὶ αὐτὴν καθ ορώντες, ἀλλ' ἀπὸ τῶν ὑψηλοτέρων χαρακτηρίζοντες, " θαυμάζουσιν οὐ μόνον τὴν ἄνοδον, ἀλλὰ καὶ ὅθεν ἂν ἔδραμεν. Τοῦτο γὰρ ἐστιν ὁ τὴν ἐπίτασιν ποιεῖ τῆς ἐκπλήξεως· μία ὁρᾶται ἡ ἀναβαίνουσα, καὶ ἄλσει δένδρων τὸ φαινόμενον παραβάλλεται· στελέχη γὰρ ὁρᾶσθαι νομίζεται ἐς ὕψος ἀνατρέχοντα καὶ αὐξανό μενα. Τὸ δὲ ὑποτρέφον τὰ στελέχη ταῦτα, οὐ πίων τίς ἐστι γῆ καὶ κατάῤῥυτος, ἀλλ' αὐχμηρὰ καὶ διψώδης τε καὶ ἔρημος. Τίνι τοίνυν ἐῤῥιζονται τα στελέχη ταῦτα, καὶ ὅθεν αύξεται ; Ρίζα μὲν αὐτοῖς, ἡ τῶν ἀρω μάτων κόνις ἐστίν. 'Αρδεία δὲ ὁ ἐκ τῶν θυμιαμάτων ' S. GREGORII NYSSENI Lictum est autem in iis que praecesserunt, qais & B " sit mundus in quo sunt virtutes ac potestates, et quæ sit voluntas ejus qui ex toto corde diligitur, adeo ut non sit opus de iisdem prolixius dicere, cum quæ in verbis prius fuit considerata senten- tia, satis declaret id quod in hoc loco intelligitur. Sed precedamus ad id quod deinceps sequitur, ut videamus, num fieri possit ut nos quoque cum perfecta columba, quæ in altum evolat, ascenda- mus, et amicorum sponsi vocem audiamus, qui ejus ascensum ex deserto mirantur, quod quidem præcipue spectatores in stuporem trahit, quando- quidem talem producit desertum, sic ut arborum pulchritudinem imitetur, quæ in deserto vapore suffitus excoluntur. Suffitus autem erant myrrha et thus. Caeterum una cum vapore ex bis prodeunte pulvis quispiam excitabatur et ascendebat ex aro- matibus comminutis. Ita ut loco pulveris cum aere misti subtilis quædam aromatum esset diffusio, cujus vi rectus et sublimis pulvis erumpebat. Porro textus sic habet: Quæ est ista quæ ascendit de deserto sicut trunci fumi, incensa myrrha et thus ab omnibus pulveribus unguentarii? Si quis animum ad ea quæ dicta sunt diligenter attendat, veritatem dogmatis, quod a nobis prius intellectum est, in- veniet. Nam quemadmodum in theatrorum pompis, licet iidem sint, qui propositam ipsis historiam ex- hibent, nanc hi, nunc illi censentur apparere, qui C pro varietate personarum speciem mutant, et qui nunc servus aut homo privatus apparet, paulo post bellator aut miles cernitur, et rursus habitum sub- diti deponens, imperatoris personam et cultum assumit, aut regis speciem induit : sic et in vir- tutis progressibus non semper eamdem retinent ſormain qui a claritate transformantur in clarita- tem, sed pro ratione bonorum perfectionis, quibus se quisque praditum ostendit, proprius quidam vite illucescit character, alius factus ex alio, et 4. apparens per augmentum bonorum. Quamobrem mihi videntur amici sponsi tanquam rem novam admirari id quod apparet, qui prius quidem eani cognoverunt pulchram, pulchram, inquam, inter alias mulieres : postea autem auri quoque murse. D nalis cum notis argenti ejus decorarunt pulchri- tudinem. Nunc autem præcedentium notarum nul- lam intuentes, sed a sublimioribus illam insignien- Les, mirantur non solum ascensum, sed etiam unde ascenderit. Hoc est enim quod majorem affert stu- porem, quod una sola cernatur ascendere compa- rata nemori procerarum arborum: putantur enim caudices in altum ascendere et crescere. Quod autem ali caudices, non est aliqua terra pinguis et irrigua, sed squalida, arida et deserta. In quo. nam ergo radices agunt hi trunci, et unde an« gentur? Radix quidem est pulvis aromatum. Irri- gatio autem est vapor ex suflitibus, irrorans hec weinus per bonum odorem, quantam habet laudem

εἰς πνευματικὴν θεωρίαν τῆς ὑλικῆς ἐμφάσεως τὸν νοῦν ἀποστήσαντες. Τίς γὰρ ἂν ἐξ ὁπλιτῶν ἑξήκοντα καλλωπισμός γένοιτο κλίνης νυμφικῆς, οἷς μαθήματα μὲν τὰ φοβερὰ τοῦ πολέμου; Κόσμος δὲ ἡ ῥομφαία προβεβλημένη τοῦ σώματος; Θάμβος δὲ περὶ αὐτοὺς νυχτερινόν; Τὴν γὰρ φοβερὰν ἔκπληξιν τὴν ἐκ δει- μάτων τινῶν νυχτερινών γινομένην, διὰ τῆς τοῦ θάμ σους λέξεως ὁ λόγος ενδείκνυται, ἣν τοῖς ὁπλίταις τούτοις προσεῖναι λέγει. Οὐκοῦν παντὶ τρόπῳ ζητη τέον ἂν εἴη διάνοιάν τινα διὰ τῶν ῥημάτων τούτων προτεθεωρημένοις ἀκόλουθον. Τίς οὖν ἐστιν ἡ διά νοια ; Εοικε τὸ θεῖον κάλλος ἐν τῷ φοβερῷ τὸ ἐρά σμίον ἔχειν, ἀπὸ τῶν ἐναντίων τῷ σωματικῷ κάλλει δειχνύμενον. Ἐνταῦθα μὲν γὰρ ἐλεγκτικὸν εἰς ἐπι- θυμίαν ἐστὶ τὸ προσηνὲς τῇ ἔψει καὶ μειλίχιον, καὶ πάσης φοβερᾶς τε καὶ θυμώδους διαθέσεως κεχωρι σμένον. Τὸ ἀκήρατον δὲ κάλλος ἐκεῖνο, ἡ φοβερά τε καὶ ἀκατάπληκτος ἀνδρία ἐστίν. Ἐπειδὴ γὰρ ἡ ἐμ- Ἡ δὲ ὑπογραφὴ τῆς τοῦ βασιλέως κλίνης, αυτή ἐστιν, ἣν τῷ δεικτικῷ λόγῳ ὑπ' ὄψιν ἄγουσιν αὐτῇ δι' ὧν διεξέρχονται. Λέγουσι γάρ· Ἰδοὺ ἡ κλίνη τοῦ Σολομῶντος, ἑξήκοντα δυνατοὶ κύκλῳ αὐτῆς, ἀπὸ δυνατῶν Ἰσραὴλ, πάντες κατέχοντες ρομ φαίαν, δεδιδαγμένοι πόλεμον ἀνὴρ, ῥομφαία αυτ τοῦ ἐπὶ τὸν μηρὸν αὐτοῦ, ἀπὸ θάμβους ἐν νυξίν. Ὅτι μὲν οὖν οὐκ ἐκ τῆς ἱστορίας ὁ περὶ τῆς κλίνης λόγος ἐστὶ, παντὶ δῆλον ἂν γένοιτο, διὰ τῶν σωματι χῶς περὶ τοῦ Σολομῶντος ἱστορηθέντων. Οὗ καὶ τὰ βασίλεια καὶ τὴν τράπεζαν, καὶ τὴν λοιπὴν ἐν τῇ βασιλείᾳ διαγωγὴν μετὰ πάσης ἀκριβείας ὁ λόγος ὑπέγραψε· καινὸν δέ τι καὶ παρηλλαγμένον εἶπε περὶ τῆς κλίνης οὐδὲν, ὡς πᾶσαν ἀνάγκην εἶναι, μὴ παρα- οι μείναι τῷ γράμματι τὴν ἐξήγησιν, ἀλλὰ διά τινος ἐπιμελεστέρας κατανοήσεως μεταλαβεῖν τὸν λόγον, παθὴς καὶ ῥυπῶσα τῶν σωμάτων ἐπιθυμία τοῖς τῆς ο σαρκὸς μέλεσιν ἐγκαθημένη, καθάπερ τι σύνταγμα λῃστρικὸν ἐνεδρεύει τὸν νοῦν, καὶ αἰχμάλωτον ἄγει πολλάκις πρὸς τὸ ἑαυτῆς βούλημα συναρπάσασα· ἐχθρὸν δὲ τῷ Θεῷ τὸ γινόμενον, καθώς φησιν ὁ ᾿Από στολος, ὅτι τὸ φρόνημα τῆς σαρκὸς ἔχθρα εἰς Θεόν διὰ τοῦτο ἀκόλουθόν ἐστιν, ἐκ τῶν ἐναντίων τῆς σω ματικῆς ἐπιθυμίας τὸν θεῖον ἔρωτα γίνεσθαι· ὥστε εἰ ταύτης καθηγεῖται λύσις καὶ ἄνεσις καὶ βλακώδης διάχυσις, ἐκεῖ τὴν ἐπίφοβόν τε καὶ ἀκατάπληκτον ἀνδρείαν ύλην τοῦ θείου ἔρωτος γίνεσθαι. Τοῦ γὰρ ἀνδρώδους θυμοῦ τὸν τῆς ἡδονῆς λόγον καταπτοή- σαντός τε καὶ φυγαδεύσαντος, οὕτω τὸ καθαρὸν τῆς ψυχῆς ἀναφαίνεται κάλλος, μηδενὶ πάθει σωματικῆς ἐπιθυμίας καταῤῥυπούμενον. Οὐκοῦν ἀναγκαίως ἢ νυμφικὴ τοῦ βασιλέως κλίνη τοῖς ὁπλίταις ἐν κύκλῳ διαλαμβάνεται, ὧν ἡ τοῦ πολεμεῖν ἐμπειρία, καὶ τὸ πρόχειρον ἔχειν ἐπὶ τοῦ μηροῦ τὴν ρομφαίαν, θάμβος καὶ ἔκπληξιν ἐμποιεῖ τοῖς σκοτουμένοις λογισμοῖς, τοῖ; ἐν νυξί τε καὶ σκοτομήνῃ τοὺς εὐθεῖς τῇ καρδία λογοῦσί τε καὶ τοξεύουσιν. ! S. GREGORII NYSSENI Ilrc autem est lecti regis descriptio, de qua in A oratione demonstrativa per ea quæ disserunt ei aliquid relinquunt existimandum. Dicunt enim : Ecce lectus Salomonis, sexaginta fortes circa eum ex fortibus Israel. Omnes tenentes gladium, perili pugnæ, uniuscujusque ensis super ſemur suum propter stuporem nocturnum. Atque quod non ex historia quidem de lecto verba fiant, cuivis fuerit ņerspicuum per ea quæ de Salomone scripta sunt hi- storice ac corporaliter : cujus et mensam regiam, et reliquum in regno apparatum, vitæque totius traducendæ rationem diligentissime et accuratis- sime descripsit liber Regum : novi autem et alieni de lecto nihil dixit: itaque omnino est necesse expositionem non manere in littera, sed aliquam Accuratiorem comprehendere intelligentiam, mente B abducta a materiali significatione ad spiritualem verbi contemplationem. Quis enim lecti nuptialis fuerit ornatus ex sexaginta armatis, qui ea didice- runt quæ sunt belli terribilia ? Et quis ornatus est ? ensis quo accinctum est corpus? Quid vero qui circa eos est stupor nocturnus? Terribilem etiam stuporem fieri ex quibusdam nocturnis terroribus, per stuporis vocabulum ostendit oratio, quem his dicit evenire armatis. Est ergo omniuo per hæc verba quærendus sensus consentaneus ac conse- quens iis quæ prius sunt considerata. Quis est ergo sensus? Est consentaneum ostendi divin 'm pulchritudinem in terrore habere aliquid anabile, ex iis quæ sunt contraria corporeæ pulchritudini. Nam hic quidem attrahit ad cupiditatem id quod est visui jucundum, quod blandum et ab omni terribili iratique animi affectione separatum. Pul- chritudo autem illa in quam non cadit interitus, rst magni et excelsi animi virtus terribilis, et quæ : " non potest conturbari aut stupore affici. Nam quoniam animi motibus obnoxia et sordida corpo- rum cupiditas, membris carnis insidens, veluti quædam prædonum turmæ, menti insidiatur, ea: sepenumero captivam ad suam arripiens voluntas tem : Deo autem evadens inimica, sicut dicit Apo- stolus, quod prudentia carnis Deo est inimica " propterea est consequens, ut divinus amor fiat ex iis quae sunt contraria corporali cupiditati. Quo fit ut si hujus dux fuerit dissolutio, remissio, mollisque et enervata diffusio, illic vehemens et quæ perturbari non potest animi magnitudo sit materia divini amoris. Cum enim ira fortis ac virilis insidiantis voluptatis turmas perterruerit, et in fugam verterit, tuun apparet pura animæ pul- chritudo, nullo motu maculata corporalis cupidita- tis. Necessario igitur nuptialis regis lectus ab ar- matis circumdatur, quorum belli peritia, eo quoul super femur paratum habeant ensem, terrorem affert et stuporen tenebrosis cogitationibus, et iis qui in obscuro insidiantur, et sagittis appetunt recios corde. ** Rom. vast, 7. : { "

εἰς πνευματικὴν θεωρίαν τῆς ὑλικῆς ἐμφάσεως τὸν νοῦν ἀποστήσαντες. Τίς γὰρ ἂν ἐξ ὁπλιτῶν ἑξήκοντα καλλωπισμός γένοιτο κλίνης νυμφικῆς, οἷς μαθήματα μὲν τὰ φοβερὰ τοῦ πολέμου; Κόσμος δὲ ἡ ῥομφαία προβεβλημένη τοῦ σώματος; Θάμβος δὲ περὶ αὐτοὺς νυχτερινόν; Τὴν γὰρ φοβερὰν ἔκπληξιν τὴν ἐκ δει- μάτων τινῶν νυχτερινών γινομένην, διὰ τῆς τοῦ θάμ σους λέξεως ὁ λόγος ενδείκνυται, ἣν τοῖς ὁπλίταις τούτοις προσεῖναι λέγει. Οὐκοῦν παντὶ τρόπῳ ζητη τέον ἂν εἴη διάνοιάν τινα διὰ τῶν ῥημάτων τούτων προτεθεωρημένοις ἀκόλουθον. Τίς οὖν ἐστιν ἡ διά νοια ; Εοικε τὸ θεῖον κάλλος ἐν τῷ φοβερῷ τὸ ἐρά σμίον ἔχειν, ἀπὸ τῶν ἐναντίων τῷ σωματικῷ κάλλει δειχνύμενον. Ἐνταῦθα μὲν γὰρ ἐλεγκτικὸν εἰς ἐπι- θυμίαν ἐστὶ τὸ προσηνὲς τῇ ἔψει καὶ μειλίχιον, καὶ πάσης φοβερᾶς τε καὶ θυμώδους διαθέσεως κεχωρι σμένον. Τὸ ἀκήρατον δὲ κάλλος ἐκεῖνο, ἡ φοβερά τε καὶ ἀκατάπληκτος ἀνδρία ἐστίν. Ἐπειδὴ γὰρ ἡ ἐμ- Ἡ δὲ ὑπογραφὴ τῆς τοῦ βασιλέως κλίνης, αυτή ἐστιν, ἣν τῷ δεικτικῷ λόγῳ ὑπ' ὄψιν ἄγουσιν αὐτῇ δι' ὧν διεξέρχονται. Λέγουσι γάρ· Ἰδοὺ ἡ κλίνη τοῦ Σολομῶντος, ἑξήκοντα δυνατοὶ κύκλῳ αὐτῆς, ἀπὸ δυνατῶν Ἰσραὴλ, πάντες κατέχοντες ρομ φαίαν, δεδιδαγμένοι πόλεμον ἀνὴρ, ῥομφαία αυτ τοῦ ἐπὶ τὸν μηρὸν αὐτοῦ, ἀπὸ θάμβους ἐν νυξίν. Ὅτι μὲν οὖν οὐκ ἐκ τῆς ἱστορίας ὁ περὶ τῆς κλίνης λόγος ἐστὶ, παντὶ δῆλον ἂν γένοιτο, διὰ τῶν σωματι χῶς περὶ τοῦ Σολομῶντος ἱστορηθέντων. Οὗ καὶ τὰ βασίλεια καὶ τὴν τράπεζαν, καὶ τὴν λοιπὴν ἐν τῇ βασιλείᾳ διαγωγὴν μετὰ πάσης ἀκριβείας ὁ λόγος ὑπέγραψε· καινὸν δέ τι καὶ παρηλλαγμένον εἶπε περὶ τῆς κλίνης οὐδὲν, ὡς πᾶσαν ἀνάγκην εἶναι, μὴ παρα- οι μείναι τῷ γράμματι τὴν ἐξήγησιν, ἀλλὰ διά τινος ἐπιμελεστέρας κατανοήσεως μεταλαβεῖν τὸν λόγον, παθὴς καὶ ῥυπῶσα τῶν σωμάτων ἐπιθυμία τοῖς τῆς ο σαρκὸς μέλεσιν ἐγκαθημένη, καθάπερ τι σύνταγμα λῃστρικὸν ἐνεδρεύει τὸν νοῦν, καὶ αἰχμάλωτον ἄγει πολλάκις πρὸς τὸ ἑαυτῆς βούλημα συναρπάσασα· ἐχθρὸν δὲ τῷ Θεῷ τὸ γινόμενον, καθώς φησιν ὁ ᾿Από στολος, ὅτι τὸ φρόνημα τῆς σαρκὸς ἔχθρα εἰς Θεόν διὰ τοῦτο ἀκόλουθόν ἐστιν, ἐκ τῶν ἐναντίων τῆς σω ματικῆς ἐπιθυμίας τὸν θεῖον ἔρωτα γίνεσθαι· ὥστε εἰ ταύτης καθηγεῖται λύσις καὶ ἄνεσις καὶ βλακώδης διάχυσις, ἐκεῖ τὴν ἐπίφοβόν τε καὶ ἀκατάπληκτον ἀνδρείαν ύλην τοῦ θείου ἔρωτος γίνεσθαι. Τοῦ γὰρ ἀνδρώδους θυμοῦ τὸν τῆς ἡδονῆς λόγον καταπτοή- σαντός τε καὶ φυγαδεύσαντος, οὕτω τὸ καθαρὸν τῆς ψυχῆς ἀναφαίνεται κάλλος, μηδενὶ πάθει σωματικῆς ἐπιθυμίας καταῤῥυπούμενον. Οὐκοῦν ἀναγκαίως ἢ νυμφικὴ τοῦ βασιλέως κλίνη τοῖς ὁπλίταις ἐν κύκλῳ διαλαμβάνεται, ὧν ἡ τοῦ πολεμεῖν ἐμπειρία, καὶ τὸ πρόχειρον ἔχειν ἐπὶ τοῦ μηροῦ τὴν ρομφαίαν, θάμβος καὶ ἔκπληξιν ἐμποιεῖ τοῖς σκοτουμένοις λογισμοῖς, τοῖ; ἐν νυξί τε καὶ σκοτομήνῃ τοὺς εὐθεῖς τῇ καρδία λογοῦσί τε καὶ τοξεύουσιν. ! S. GREGORII NYSSENI Ilrc autem est lecti regis descriptio, de qua in A oratione demonstrativa per ea quæ disserunt ei aliquid relinquunt existimandum. Dicunt enim : Ecce lectus Salomonis, sexaginta fortes circa eum ex fortibus Israel. Omnes tenentes gladium, perili pugnæ, uniuscujusque ensis super ſemur suum propter stuporem nocturnum. Atque quod non ex historia quidem de lecto verba fiant, cuivis fuerit ņerspicuum per ea quæ de Salomone scripta sunt hi- storice ac corporaliter : cujus et mensam regiam, et reliquum in regno apparatum, vitæque totius traducendæ rationem diligentissime et accuratis- sime descripsit liber Regum : novi autem et alieni de lecto nihil dixit: itaque omnino est necesse expositionem non manere in littera, sed aliquam Accuratiorem comprehendere intelligentiam, mente B abducta a materiali significatione ad spiritualem verbi contemplationem. Quis enim lecti nuptialis fuerit ornatus ex sexaginta armatis, qui ea didice- runt quæ sunt belli terribilia ? Et quis ornatus est ? ensis quo accinctum est corpus? Quid vero qui circa eos est stupor nocturnus? Terribilem etiam stuporem fieri ex quibusdam nocturnis terroribus, per stuporis vocabulum ostendit oratio, quem his dicit evenire armatis. Est ergo omniuo per hæc verba quærendus sensus consentaneus ac conse- quens iis quæ prius sunt considerata. Quis est ergo sensus? Est consentaneum ostendi divin 'm pulchritudinem in terrore habere aliquid anabile, ex iis quæ sunt contraria corporeæ pulchritudini. Nam hic quidem attrahit ad cupiditatem id quod est visui jucundum, quod blandum et ab omni terribili iratique animi affectione separatum. Pul- chritudo autem illa in quam non cadit interitus, rst magni et excelsi animi virtus terribilis, et quæ : " non potest conturbari aut stupore affici. Nam quoniam animi motibus obnoxia et sordida corpo- rum cupiditas, membris carnis insidens, veluti quædam prædonum turmæ, menti insidiatur, ea: sepenumero captivam ad suam arripiens voluntas tem : Deo autem evadens inimica, sicut dicit Apo- stolus, quod prudentia carnis Deo est inimica " propterea est consequens, ut divinus amor fiat ex iis quae sunt contraria corporali cupiditati. Quo fit ut si hujus dux fuerit dissolutio, remissio, mollisque et enervata diffusio, illic vehemens et quæ perturbari non potest animi magnitudo sit materia divini amoris. Cum enim ira fortis ac virilis insidiantis voluptatis turmas perterruerit, et in fugam verterit, tuun apparet pura animæ pul- chritudo, nullo motu maculata corporalis cupidita- tis. Necessario igitur nuptialis regis lectus ab ar- matis circumdatur, quorum belli peritia, eo quoul super femur paratum habeant ensem, terrorem affert et stuporen tenebrosis cogitationibus, et iis qui in obscuro insidiantur, et sagittis appetunt recios corde. ** Rom. vast, 7. : { "

εἰς πνευματικὴν θεωρίαν τῆς ὑλικῆς ἐμφάσεως τὸν νοῦν ἀποστήσαντες. Τίς γὰρ ἂν ἐξ ὁπλιτῶν ἑξήκοντα καλλωπισμός γένοιτο κλίνης νυμφικῆς, οἷς μαθήματα μὲν τὰ φοβερὰ τοῦ πολέμου; Κόσμος δὲ ἡ ῥομφαία προβεβλημένη τοῦ σώματος; Θάμβος δὲ περὶ αὐτοὺς νυχτερινόν; Τὴν γὰρ φοβερὰν ἔκπληξιν τὴν ἐκ δει- μάτων τινῶν νυχτερινών γινομένην, διὰ τῆς τοῦ θάμ σους λέξεως ὁ λόγος ενδείκνυται, ἣν τοῖς ὁπλίταις τούτοις προσεῖναι λέγει. Οὐκοῦν παντὶ τρόπῳ ζητη τέον ἂν εἴη διάνοιάν τινα διὰ τῶν ῥημάτων τούτων προτεθεωρημένοις ἀκόλουθον. Τίς οὖν ἐστιν ἡ διά νοια ; Εοικε τὸ θεῖον κάλλος ἐν τῷ φοβερῷ τὸ ἐρά σμίον ἔχειν, ἀπὸ τῶν ἐναντίων τῷ σωματικῷ κάλλει δειχνύμενον. Ἐνταῦθα μὲν γὰρ ἐλεγκτικὸν εἰς ἐπι- θυμίαν ἐστὶ τὸ προσηνὲς τῇ ἔψει καὶ μειλίχιον, καὶ πάσης φοβερᾶς τε καὶ θυμώδους διαθέσεως κεχωρι σμένον. Τὸ ἀκήρατον δὲ κάλλος ἐκεῖνο, ἡ φοβερά τε καὶ ἀκατάπληκτος ἀνδρία ἐστίν. Ἐπειδὴ γὰρ ἡ ἐμ- Ἡ δὲ ὑπογραφὴ τῆς τοῦ βασιλέως κλίνης, αυτή ἐστιν, ἣν τῷ δεικτικῷ λόγῳ ὑπ' ὄψιν ἄγουσιν αὐτῇ δι' ὧν διεξέρχονται. Λέγουσι γάρ· Ἰδοὺ ἡ κλίνη τοῦ Σολομῶντος, ἑξήκοντα δυνατοὶ κύκλῳ αὐτῆς, ἀπὸ δυνατῶν Ἰσραὴλ, πάντες κατέχοντες ρομ φαίαν, δεδιδαγμένοι πόλεμον ἀνὴρ, ῥομφαία αυτ τοῦ ἐπὶ τὸν μηρὸν αὐτοῦ, ἀπὸ θάμβους ἐν νυξίν. Ὅτι μὲν οὖν οὐκ ἐκ τῆς ἱστορίας ὁ περὶ τῆς κλίνης λόγος ἐστὶ, παντὶ δῆλον ἂν γένοιτο, διὰ τῶν σωματι χῶς περὶ τοῦ Σολομῶντος ἱστορηθέντων. Οὗ καὶ τὰ βασίλεια καὶ τὴν τράπεζαν, καὶ τὴν λοιπὴν ἐν τῇ βασιλείᾳ διαγωγὴν μετὰ πάσης ἀκριβείας ὁ λόγος ὑπέγραψε· καινὸν δέ τι καὶ παρηλλαγμένον εἶπε περὶ τῆς κλίνης οὐδὲν, ὡς πᾶσαν ἀνάγκην εἶναι, μὴ παρα- οι μείναι τῷ γράμματι τὴν ἐξήγησιν, ἀλλὰ διά τινος ἐπιμελεστέρας κατανοήσεως μεταλαβεῖν τὸν λόγον, παθὴς καὶ ῥυπῶσα τῶν σωμάτων ἐπιθυμία τοῖς τῆς ο σαρκὸς μέλεσιν ἐγκαθημένη, καθάπερ τι σύνταγμα λῃστρικὸν ἐνεδρεύει τὸν νοῦν, καὶ αἰχμάλωτον ἄγει πολλάκις πρὸς τὸ ἑαυτῆς βούλημα συναρπάσασα· ἐχθρὸν δὲ τῷ Θεῷ τὸ γινόμενον, καθώς φησιν ὁ ᾿Από στολος, ὅτι τὸ φρόνημα τῆς σαρκὸς ἔχθρα εἰς Θεόν διὰ τοῦτο ἀκόλουθόν ἐστιν, ἐκ τῶν ἐναντίων τῆς σω ματικῆς ἐπιθυμίας τὸν θεῖον ἔρωτα γίνεσθαι· ὥστε εἰ ταύτης καθηγεῖται λύσις καὶ ἄνεσις καὶ βλακώδης διάχυσις, ἐκεῖ τὴν ἐπίφοβόν τε καὶ ἀκατάπληκτον ἀνδρείαν ύλην τοῦ θείου ἔρωτος γίνεσθαι. Τοῦ γὰρ ἀνδρώδους θυμοῦ τὸν τῆς ἡδονῆς λόγον καταπτοή- σαντός τε καὶ φυγαδεύσαντος, οὕτω τὸ καθαρὸν τῆς ψυχῆς ἀναφαίνεται κάλλος, μηδενὶ πάθει σωματικῆς ἐπιθυμίας καταῤῥυπούμενον. Οὐκοῦν ἀναγκαίως ἢ νυμφικὴ τοῦ βασιλέως κλίνη τοῖς ὁπλίταις ἐν κύκλῳ διαλαμβάνεται, ὧν ἡ τοῦ πολεμεῖν ἐμπειρία, καὶ τὸ πρόχειρον ἔχειν ἐπὶ τοῦ μηροῦ τὴν ρομφαίαν, θάμβος καὶ ἔκπληξιν ἐμποιεῖ τοῖς σκοτουμένοις λογισμοῖς, τοῖ; ἐν νυξί τε καὶ σκοτομήνῃ τοὺς εὐθεῖς τῇ καρδία λογοῦσί τε καὶ τοξεύουσιν. ! S. GREGORII NYSSENI Ilrc autem est lecti regis descriptio, de qua in A oratione demonstrativa per ea quæ disserunt ei aliquid relinquunt existimandum. Dicunt enim : Ecce lectus Salomonis, sexaginta fortes circa eum ex fortibus Israel. Omnes tenentes gladium, perili pugnæ, uniuscujusque ensis super ſemur suum propter stuporem nocturnum. Atque quod non ex historia quidem de lecto verba fiant, cuivis fuerit ņerspicuum per ea quæ de Salomone scripta sunt hi- storice ac corporaliter : cujus et mensam regiam, et reliquum in regno apparatum, vitæque totius traducendæ rationem diligentissime et accuratis- sime descripsit liber Regum : novi autem et alieni de lecto nihil dixit: itaque omnino est necesse expositionem non manere in littera, sed aliquam Accuratiorem comprehendere intelligentiam, mente B abducta a materiali significatione ad spiritualem verbi contemplationem. Quis enim lecti nuptialis fuerit ornatus ex sexaginta armatis, qui ea didice- runt quæ sunt belli terribilia ? Et quis ornatus est ? ensis quo accinctum est corpus? Quid vero qui circa eos est stupor nocturnus? Terribilem etiam stuporem fieri ex quibusdam nocturnis terroribus, per stuporis vocabulum ostendit oratio, quem his dicit evenire armatis. Est ergo omniuo per hæc verba quærendus sensus consentaneus ac conse- quens iis quæ prius sunt considerata. Quis est ergo sensus? Est consentaneum ostendi divin 'm pulchritudinem in terrore habere aliquid anabile, ex iis quæ sunt contraria corporeæ pulchritudini. Nam hic quidem attrahit ad cupiditatem id quod est visui jucundum, quod blandum et ab omni terribili iratique animi affectione separatum. Pul- chritudo autem illa in quam non cadit interitus, rst magni et excelsi animi virtus terribilis, et quæ : " non potest conturbari aut stupore affici. Nam quoniam animi motibus obnoxia et sordida corpo- rum cupiditas, membris carnis insidens, veluti quædam prædonum turmæ, menti insidiatur, ea: sepenumero captivam ad suam arripiens voluntas tem : Deo autem evadens inimica, sicut dicit Apo- stolus, quod prudentia carnis Deo est inimica " propterea est consequens, ut divinus amor fiat ex iis quae sunt contraria corporali cupiditati. Quo fit ut si hujus dux fuerit dissolutio, remissio, mollisque et enervata diffusio, illic vehemens et quæ perturbari non potest animi magnitudo sit materia divini amoris. Cum enim ira fortis ac virilis insidiantis voluptatis turmas perterruerit, et in fugam verterit, tuun apparet pura animæ pul- chritudo, nullo motu maculata corporalis cupidita- tis. Necessario igitur nuptialis regis lectus ab ar- matis circumdatur, quorum belli peritia, eo quoul super femur paratum habeant ensem, terrorem affert et stuporen tenebrosis cogitationibus, et iis qui in obscuro insidiantur, et sagittis appetunt recios corde. ** Rom. vast, 7. : { "

εἰς πνευματικὴν θεωρίαν τῆς ὑλικῆς ἐμφάσεως τὸν νοῦν ἀποστήσαντες. Τίς γὰρ ἂν ἐξ ὁπλιτῶν ἑξήκοντα καλλωπισμός γένοιτο κλίνης νυμφικῆς, οἷς μαθήματα μὲν τὰ φοβερὰ τοῦ πολέμου; Κόσμος δὲ ἡ ῥομφαία προβεβλημένη τοῦ σώματος; Θάμβος δὲ περὶ αὐτοὺς νυχτερινόν; Τὴν γὰρ φοβερὰν ἔκπληξιν τὴν ἐκ δει- μάτων τινῶν νυχτερινών γινομένην, διὰ τῆς τοῦ θάμ σους λέξεως ὁ λόγος ενδείκνυται, ἣν τοῖς ὁπλίταις τούτοις προσεῖναι λέγει. Οὐκοῦν παντὶ τρόπῳ ζητη τέον ἂν εἴη διάνοιάν τινα διὰ τῶν ῥημάτων τούτων προτεθεωρημένοις ἀκόλουθον. Τίς οὖν ἐστιν ἡ διά νοια ; Εοικε τὸ θεῖον κάλλος ἐν τῷ φοβερῷ τὸ ἐρά σμίον ἔχειν, ἀπὸ τῶν ἐναντίων τῷ σωματικῷ κάλλει δειχνύμενον. Ἐνταῦθα μὲν γὰρ ἐλεγκτικὸν εἰς ἐπι- θυμίαν ἐστὶ τὸ προσηνὲς τῇ ἔψει καὶ μειλίχιον, καὶ πάσης φοβερᾶς τε καὶ θυμώδους διαθέσεως κεχωρι σμένον. Τὸ ἀκήρατον δὲ κάλλος ἐκεῖνο, ἡ φοβερά τε καὶ ἀκατάπληκτος ἀνδρία ἐστίν. Ἐπειδὴ γὰρ ἡ ἐμ- Ἡ δὲ ὑπογραφὴ τῆς τοῦ βασιλέως κλίνης, αυτή ἐστιν, ἣν τῷ δεικτικῷ λόγῳ ὑπ' ὄψιν ἄγουσιν αὐτῇ δι' ὧν διεξέρχονται. Λέγουσι γάρ· Ἰδοὺ ἡ κλίνη τοῦ Σολομῶντος, ἑξήκοντα δυνατοὶ κύκλῳ αὐτῆς, ἀπὸ δυνατῶν Ἰσραὴλ, πάντες κατέχοντες ρομ φαίαν, δεδιδαγμένοι πόλεμον ἀνὴρ, ῥομφαία αυτ τοῦ ἐπὶ τὸν μηρὸν αὐτοῦ, ἀπὸ θάμβους ἐν νυξίν. Ὅτι μὲν οὖν οὐκ ἐκ τῆς ἱστορίας ὁ περὶ τῆς κλίνης λόγος ἐστὶ, παντὶ δῆλον ἂν γένοιτο, διὰ τῶν σωματι χῶς περὶ τοῦ Σολομῶντος ἱστορηθέντων. Οὗ καὶ τὰ βασίλεια καὶ τὴν τράπεζαν, καὶ τὴν λοιπὴν ἐν τῇ βασιλείᾳ διαγωγὴν μετὰ πάσης ἀκριβείας ὁ λόγος ὑπέγραψε· καινὸν δέ τι καὶ παρηλλαγμένον εἶπε περὶ τῆς κλίνης οὐδὲν, ὡς πᾶσαν ἀνάγκην εἶναι, μὴ παρα- οι μείναι τῷ γράμματι τὴν ἐξήγησιν, ἀλλὰ διά τινος ἐπιμελεστέρας κατανοήσεως μεταλαβεῖν τὸν λόγον, παθὴς καὶ ῥυπῶσα τῶν σωμάτων ἐπιθυμία τοῖς τῆς ο σαρκὸς μέλεσιν ἐγκαθημένη, καθάπερ τι σύνταγμα λῃστρικὸν ἐνεδρεύει τὸν νοῦν, καὶ αἰχμάλωτον ἄγει πολλάκις πρὸς τὸ ἑαυτῆς βούλημα συναρπάσασα· ἐχθρὸν δὲ τῷ Θεῷ τὸ γινόμενον, καθώς φησιν ὁ ᾿Από στολος, ὅτι τὸ φρόνημα τῆς σαρκὸς ἔχθρα εἰς Θεόν διὰ τοῦτο ἀκόλουθόν ἐστιν, ἐκ τῶν ἐναντίων τῆς σω ματικῆς ἐπιθυμίας τὸν θεῖον ἔρωτα γίνεσθαι· ὥστε εἰ ταύτης καθηγεῖται λύσις καὶ ἄνεσις καὶ βλακώδης διάχυσις, ἐκεῖ τὴν ἐπίφοβόν τε καὶ ἀκατάπληκτον ἀνδρείαν ύλην τοῦ θείου ἔρωτος γίνεσθαι. Τοῦ γὰρ ἀνδρώδους θυμοῦ τὸν τῆς ἡδονῆς λόγον καταπτοή- σαντός τε καὶ φυγαδεύσαντος, οὕτω τὸ καθαρὸν τῆς ψυχῆς ἀναφαίνεται κάλλος, μηδενὶ πάθει σωματικῆς ἐπιθυμίας καταῤῥυπούμενον. Οὐκοῦν ἀναγκαίως ἢ νυμφικὴ τοῦ βασιλέως κλίνη τοῖς ὁπλίταις ἐν κύκλῳ διαλαμβάνεται, ὧν ἡ τοῦ πολεμεῖν ἐμπειρία, καὶ τὸ πρόχειρον ἔχειν ἐπὶ τοῦ μηροῦ τὴν ρομφαίαν, θάμβος καὶ ἔκπληξιν ἐμποιεῖ τοῖς σκοτουμένοις λογισμοῖς, τοῖ; ἐν νυξί τε καὶ σκοτομήνῃ τοὺς εὐθεῖς τῇ καρδία λογοῦσί τε καὶ τοξεύουσιν. ! S. GREGORII NYSSENI Ilrc autem est lecti regis descriptio, de qua in A oratione demonstrativa per ea quæ disserunt ei aliquid relinquunt existimandum. Dicunt enim : Ecce lectus Salomonis, sexaginta fortes circa eum ex fortibus Israel. Omnes tenentes gladium, perili pugnæ, uniuscujusque ensis super ſemur suum propter stuporem nocturnum. Atque quod non ex historia quidem de lecto verba fiant, cuivis fuerit ņerspicuum per ea quæ de Salomone scripta sunt hi- storice ac corporaliter : cujus et mensam regiam, et reliquum in regno apparatum, vitæque totius traducendæ rationem diligentissime et accuratis- sime descripsit liber Regum : novi autem et alieni de lecto nihil dixit: itaque omnino est necesse expositionem non manere in littera, sed aliquam Accuratiorem comprehendere intelligentiam, mente B abducta a materiali significatione ad spiritualem verbi contemplationem. Quis enim lecti nuptialis fuerit ornatus ex sexaginta armatis, qui ea didice- runt quæ sunt belli terribilia ? Et quis ornatus est ? ensis quo accinctum est corpus? Quid vero qui circa eos est stupor nocturnus? Terribilem etiam stuporem fieri ex quibusdam nocturnis terroribus, per stuporis vocabulum ostendit oratio, quem his dicit evenire armatis. Est ergo omniuo per hæc verba quærendus sensus consentaneus ac conse- quens iis quæ prius sunt considerata. Quis est ergo sensus? Est consentaneum ostendi divin 'm pulchritudinem in terrore habere aliquid anabile, ex iis quæ sunt contraria corporeæ pulchritudini. Nam hic quidem attrahit ad cupiditatem id quod est visui jucundum, quod blandum et ab omni terribili iratique animi affectione separatum. Pul- chritudo autem illa in quam non cadit interitus, rst magni et excelsi animi virtus terribilis, et quæ : " non potest conturbari aut stupore affici. Nam quoniam animi motibus obnoxia et sordida corpo- rum cupiditas, membris carnis insidens, veluti quædam prædonum turmæ, menti insidiatur, ea: sepenumero captivam ad suam arripiens voluntas tem : Deo autem evadens inimica, sicut dicit Apo- stolus, quod prudentia carnis Deo est inimica " propterea est consequens, ut divinus amor fiat ex iis quae sunt contraria corporali cupiditati. Quo fit ut si hujus dux fuerit dissolutio, remissio, mollisque et enervata diffusio, illic vehemens et quæ perturbari non potest animi magnitudo sit materia divini amoris. Cum enim ira fortis ac virilis insidiantis voluptatis turmas perterruerit, et in fugam verterit, tuun apparet pura animæ pul- chritudo, nullo motu maculata corporalis cupidita- tis. Necessario igitur nuptialis regis lectus ab ar- matis circumdatur, quorum belli peritia, eo quoul super femur paratum habeant ensem, terrorem affert et stuporen tenebrosis cogitationibus, et iis qui in obscuro insidiantur, et sagittis appetunt recios corde. ** Rom. vast, 7. : { "

Α Ὅτι γὰρ ἀναιρετικὴ τῶν ῥυπαρῶν ἡδονῶν ἐστιν ἡ τῶν περιστοιχισμένων τὴν κλίνην ἐξόπλισις, δῆλον ἂν γένοιτο διὰ τῆς ὑπογραφῆς τοῦ λόγου, ὅς φησιν, ὅτι Πάντες δεδιδαγμένοι πόλεμον, ἀνὴρ ῥομφαία αὐτοῦ ἐπὶ τὸν μηρὸν αὐτοῦ. Ἀληθῶς γὰρ εἰδότων Γ ἐστὶν, ὅπως ἀντιστρατεύεσθαι χρή τῇ σαρκί τε καὶ τῷ αἵματι, ἐν τῷ τὴν ῥομφαίαν ἐπὶ τῷ μηρῷ ἔχειν ἐφηρμοσμένην. Νοεῖ δὲ πάντως ὁ τῶν γραφικῶν οὐκ ἄπειρος νοημάτων καὶ αἰνιγμάτων, ἔκ τε τῆς τοῦ μηροῦ μνήμης τὸ σημαινόμενον, καὶ ὅτι ῥομφαία ὁ λόγος ἐστίν. Ο τοίνυν τὸ φοβερὸν ὅπλον, λέγω δὴ τὴν τῆς σωφροσύνης ῥομφαίαν, διεζωσμένος· οὗτός ἐστιν ὁ τῇ ἀφθάρτω κλίνῃ ἐράσμιος, εἷς τῶν δυνατῶν Ἰσραὴλ, καὶ τοῦ καταλόγου τῶν ἑξήκοντα ἄξιος. Τὸν δὲ ἀριθμὸν τοῦτον ἔχειν μέν τινα μυστικὸν λόγον, οὐκ η ἀμφιβάλλομεν· ἀλλὰ μόνοις ἐκείνοις δῆλον, οἷς ἀπο- καλύπτει τὰ κεκρυμμένα μυστήρια ἡ τοῦ Πνεύματος χάρις. Ἡμεῖς δὲ καλῶς ἔχειν φαμὲν τῶν προχείρων τοῦ λόγου νοημάτων εμφορηθέντας, καθὼς ἐπὶ τῷ Πάσχα νομοθετεῖ Μωϋσῆς, τῶν προφαινομένων κῶν ἐμφαγόντας, ἀπολυπραγμόνητον ἐάσαι τὸ τοῖς ὀστέοις τῆς ἀσαφείας εγκεκρυμμένον. Εἰ δέ τίς ἐστιν ἐπιθυμητὴς τῶν κρυφίων μυελῶν τοῦ λόγου, ζητείτω παρὰ τοῦ τὰ κεκρυμμένα τοῖς ἀξίοις ἀποκαλύπτον- τος. ὡς δ᾽ ἂν μὴ δοκοίημεν ἀγύμναστον παρατρέχειν τὸν λόγον, μηδὲ καταραθυμεῖν τοῦ θείου προστάγμα τος, τοῦ ἐρευνᾶν τὰς θείας διακελευομένου Γραφὰς, ούτωσὶ τὸν περὶ τὸ ἑξήκοντα διασκοπήσωμεν λόγον. Δώδεκα ῥάβδοι κατ' ἀριθμὸν τῶν φυλῶν τοῦ Ἰσραὴλ, κατὰ πρόσταγμα θεῖον παρὰ τοῦ Μωϋσέως νονται, ἀλλὰ μία τῶν πασῶν προετιμήθη, μόνη παρὰ τὰς ἄλλας βλαστήσασα. Πάλιν παρὰ τοῦ Ναυὴ Ἰησοῦ, Ισάριθμοι ταῖς φυλαῖς τοῦ Ἰσραὴλ λίθοι ἐκ τοῦ Ἰορ- δάνου λαμβάνονται, ὧν οὐδὲ εἷς ἀπόβλητος γίνεται, πάντων ὁμοτίμως εἰς μαρτυρίαν τοῦ κατὰ τὸν δάνην μυστηρίου παραληφθέντων. . Καὶ πολὺ τὸ ἀκόλουθον ἐν τοῖς ἱστορουμένοις ἐστί. Προκοπὴν γάρ τινα τοῦ λαοῦ πρὸς τὸ τελειότερον ὁ λόγος ἐνδείκνυται, ὡς ἐν ἀρχαῖς μὲν τῆς νομοθεσίας, μίαν εὑρεθῆναι ράβον ζωσάν τε καὶ βλαστάνουσαν· τὰς δὲ λοιπὰς ὡς ξηράς τε οὖσας καὶ ἀκάρπους ἀπο- βληθῆναι. Πλείονος ο διαγεγονότος χρόνου, καὶ τῶν νομικῶν αὐτοῖς παραγγελμάτων ἐν ἀκριβεστέρα κατα- νοήσει γεγενημένων, ὡς καὶ τὴν ἐκ δευτέρου περι- τομὴν τὴν παρὰ τοῦ Ἰησοῦ αὐτοῖς ἐπαγομένην καὶ νοῆσαι καὶ δέξασθαι, τῆς πετρίνης μαχαίρας περι ελούσης αὐτῶν πᾶν τὸ ἀκάθαρτον· νοεῖ δὲ πάντως ὁ συνεστὼς ἀκροατής τῆς τε πέτρας καὶ τῆς μαχαίρας τὸ σημαινόμενον· ὡς εἰκὸς ἦν βεβαιωθείσης ἐν αὐτοῖς τῆς νομίμου τε καὶ ἐναρέτου ζωῆς, μηδένα τῶν λί- θων τῶν ἐπ' ὀνόματι τῶν Ἰσραηλιτῶν φυλῶν παρα- ληφθέντων εὑρεθῆναι ἀπόβλητον. Ἐπεὶ δὲ χρὴ πάν- τοτε τῶν ἀγαθῶν τὰς ἐπαυξήσεις ἐπιζητεῖν, ὅτε προῆλθεν ὁ χρόνος, καὶ ἡ δύναμις τοῦ Ἰσραὴλ μείζων ἐγένετο. Οὕτω γάρ φησιν ἐν τοῖς προκειμένοις ἡμῖν, ῥητοῖς ὁ λόγος, ὅτι ἀπὸ Ἰσραήλ, τότε οὐκέτι εἷς ἀπὸ φυλῆς λίθος ἢ μία ῥάβδος λαμβάνεται· ἀλλὰ πέντε IN CANTICA GANTIC. HOMILIA VI. A Quod enim obscenas voluptates deleat ac perinat eorum qui lectum ambiunt armatura, perspicuum fuerit ex ejus quod est in contextu descriptione : qui ita habet, Omnes periti pugna, uniuscujusque ensis supra femur suum. Revera enim ut bellum ge- ratur adversus voluptates, oportet carni et san- guini, tanquam femori, ensem habere accommoda- tum. Omnino autem intelligit is qui Scripturæ æni- gmatum non est ignarus, ex mentione femoris id quod significatur, et quod gladius est verbum. Qui ergo fert arma, dico autem temperantiæ gladium accinctum, is est amabilis lecto in quem non cadit corruptio et interitus, unus ex fortibus Israel, et dignus qui referatur in catalogum sexaginta. Hunc autem numerum aliquam mysticam habere ratio- nem non dubito: sed id iis solum est manifestum, quibus occulta revelat mysteria gratia Spiritus. Nos autem recte habere putamus, si cum iis quæ sunt in promptu verbi sententiis nos affatim expleveri- σαρ-icmus, sicut in Pascbate præcipit Moyses, ex carnibus λαμβά-divino accipiuntur a Moyse, sed una omnibus aute- Ἰορ-nium de mysterio quod factum est in Jordane. W Exod. XII, 9. Joann. v, 50. ea quæ apparent comederimus, dimittamus, nec curiose scrutemur id quod sub ossibus latet obscu- ritatis ¹³. Si quis autem desiderat occultas verbi medullas, quærat ex eo qui dignis revelat occulta. Ne tamen videamur id quod dicitur præterire non excussum, et divinum negligere præceptum, quod divinas jubet scrutari Scripturas ¹º ita considere- mus de eo quod dicitur de sexaginta: Duodecim virge, pro numero tribuum Israel, ex præcepto ' lata est, quæ sola præ cæteris floruerat. Rursus ab Jesu Nave pares numero tribubus Israel lapides ac- cipiuntur ex Jordane, quorum omnium nullus reji citur, pari honore assumpti ad ferendum testimo- Magna est autem consequentia in iis quæ refe runtur. Quemdam enim profectum ad id quod est perfectius ostendit oratio, utpote in initio quidem . legis latæ inventam fuisse unam virgam virentem et germinantem: cæteras autem fuisse rejectas ut siccas et infertiles. Cum autem plus processisset temporis, et legalia ejus præcepta diligentius et accuratius fuissent examinata, secundo etiam ac- cepisse circumcisionem a Jesu eis allatam, gladio petrino eis auferente omnino quidquid erat im- mundum (intelligit autem omnino prudens audi- tor petræ et gladii significationem) et fuisse con- sentaneum post confirmationem ipsius vitæ quæ et ex lege et ex virtute agitur, nullum ex iis lapidi- bus, qui assumpti sunt sub nomine tribuum Israe litarum, inventum fuisse rejiciendum. Quoniam autem oportet omnino quærere bonorum incre- menta, quando tempus processit, et fuit amplior virtus Israelis. Sic enim dicitur in verbis quæ sunt nobis proposita, quod tunc in Israel non amplius ex tribu lapis aut virga una sumitur: sed pro virgis

Α Ὅτι γὰρ ἀναιρετικὴ τῶν ῥυπαρῶν ἡδονῶν ἐστιν ἡ τῶν περιστοιχισμένων τὴν κλίνην ἐξόπλισις, δῆλον ἂν γένοιτο διὰ τῆς ὑπογραφῆς τοῦ λόγου, ὅς φησιν, ὅτι Πάντες δεδιδαγμένοι πόλεμον, ἀνὴρ ῥομφαία αὐτοῦ ἐπὶ τὸν μηρὸν αὐτοῦ. Ἀληθῶς γὰρ εἰδότων Γ ἐστὶν, ὅπως ἀντιστρατεύεσθαι χρή τῇ σαρκί τε καὶ τῷ αἵματι, ἐν τῷ τὴν ῥομφαίαν ἐπὶ τῷ μηρῷ ἔχειν ἐφηρμοσμένην. Νοεῖ δὲ πάντως ὁ τῶν γραφικῶν οὐκ ἄπειρος νοημάτων καὶ αἰνιγμάτων, ἔκ τε τῆς τοῦ μηροῦ μνήμης τὸ σημαινόμενον, καὶ ὅτι ῥομφαία ὁ λόγος ἐστίν. Ο τοίνυν τὸ φοβερὸν ὅπλον, λέγω δὴ τὴν τῆς σωφροσύνης ῥομφαίαν, διεζωσμένος· οὗτός ἐστιν ὁ τῇ ἀφθάρτω κλίνῃ ἐράσμιος, εἷς τῶν δυνατῶν Ἰσραὴλ, καὶ τοῦ καταλόγου τῶν ἑξήκοντα ἄξιος. Τὸν δὲ ἀριθμὸν τοῦτον ἔχειν μέν τινα μυστικὸν λόγον, οὐκ η ἀμφιβάλλομεν· ἀλλὰ μόνοις ἐκείνοις δῆλον, οἷς ἀπο- καλύπτει τὰ κεκρυμμένα μυστήρια ἡ τοῦ Πνεύματος χάρις. Ἡμεῖς δὲ καλῶς ἔχειν φαμὲν τῶν προχείρων τοῦ λόγου νοημάτων εμφορηθέντας, καθὼς ἐπὶ τῷ Πάσχα νομοθετεῖ Μωϋσῆς, τῶν προφαινομένων κῶν ἐμφαγόντας, ἀπολυπραγμόνητον ἐάσαι τὸ τοῖς ὀστέοις τῆς ἀσαφείας εγκεκρυμμένον. Εἰ δέ τίς ἐστιν ἐπιθυμητὴς τῶν κρυφίων μυελῶν τοῦ λόγου, ζητείτω παρὰ τοῦ τὰ κεκρυμμένα τοῖς ἀξίοις ἀποκαλύπτον- τος. ὡς δ᾽ ἂν μὴ δοκοίημεν ἀγύμναστον παρατρέχειν τὸν λόγον, μηδὲ καταραθυμεῖν τοῦ θείου προστάγμα τος, τοῦ ἐρευνᾶν τὰς θείας διακελευομένου Γραφὰς, ούτωσὶ τὸν περὶ τὸ ἑξήκοντα διασκοπήσωμεν λόγον. Δώδεκα ῥάβδοι κατ' ἀριθμὸν τῶν φυλῶν τοῦ Ἰσραὴλ, κατὰ πρόσταγμα θεῖον παρὰ τοῦ Μωϋσέως νονται, ἀλλὰ μία τῶν πασῶν προετιμήθη, μόνη παρὰ τὰς ἄλλας βλαστήσασα. Πάλιν παρὰ τοῦ Ναυὴ Ἰησοῦ, Ισάριθμοι ταῖς φυλαῖς τοῦ Ἰσραὴλ λίθοι ἐκ τοῦ Ἰορ- δάνου λαμβάνονται, ὧν οὐδὲ εἷς ἀπόβλητος γίνεται, πάντων ὁμοτίμως εἰς μαρτυρίαν τοῦ κατὰ τὸν δάνην μυστηρίου παραληφθέντων. . Καὶ πολὺ τὸ ἀκόλουθον ἐν τοῖς ἱστορουμένοις ἐστί. Προκοπὴν γάρ τινα τοῦ λαοῦ πρὸς τὸ τελειότερον ὁ λόγος ἐνδείκνυται, ὡς ἐν ἀρχαῖς μὲν τῆς νομοθεσίας, μίαν εὑρεθῆναι ράβον ζωσάν τε καὶ βλαστάνουσαν· τὰς δὲ λοιπὰς ὡς ξηράς τε οὖσας καὶ ἀκάρπους ἀπο- βληθῆναι. Πλείονος ο διαγεγονότος χρόνου, καὶ τῶν νομικῶν αὐτοῖς παραγγελμάτων ἐν ἀκριβεστέρα κατα- νοήσει γεγενημένων, ὡς καὶ τὴν ἐκ δευτέρου περι- τομὴν τὴν παρὰ τοῦ Ἰησοῦ αὐτοῖς ἐπαγομένην καὶ νοῆσαι καὶ δέξασθαι, τῆς πετρίνης μαχαίρας περι ελούσης αὐτῶν πᾶν τὸ ἀκάθαρτον· νοεῖ δὲ πάντως ὁ συνεστὼς ἀκροατής τῆς τε πέτρας καὶ τῆς μαχαίρας τὸ σημαινόμενον· ὡς εἰκὸς ἦν βεβαιωθείσης ἐν αὐτοῖς τῆς νομίμου τε καὶ ἐναρέτου ζωῆς, μηδένα τῶν λί- θων τῶν ἐπ' ὀνόματι τῶν Ἰσραηλιτῶν φυλῶν παρα- ληφθέντων εὑρεθῆναι ἀπόβλητον. Ἐπεὶ δὲ χρὴ πάν- τοτε τῶν ἀγαθῶν τὰς ἐπαυξήσεις ἐπιζητεῖν, ὅτε προῆλθεν ὁ χρόνος, καὶ ἡ δύναμις τοῦ Ἰσραὴλ μείζων ἐγένετο. Οὕτω γάρ φησιν ἐν τοῖς προκειμένοις ἡμῖν, ῥητοῖς ὁ λόγος, ὅτι ἀπὸ Ἰσραήλ, τότε οὐκέτι εἷς ἀπὸ φυλῆς λίθος ἢ μία ῥάβδος λαμβάνεται· ἀλλὰ πέντε IN CANTICA GANTIC. HOMILIA VI. A Quod enim obscenas voluptates deleat ac perinat eorum qui lectum ambiunt armatura, perspicuum fuerit ex ejus quod est in contextu descriptione : qui ita habet, Omnes periti pugna, uniuscujusque ensis supra femur suum. Revera enim ut bellum ge- ratur adversus voluptates, oportet carni et san- guini, tanquam femori, ensem habere accommoda- tum. Omnino autem intelligit is qui Scripturæ æni- gmatum non est ignarus, ex mentione femoris id quod significatur, et quod gladius est verbum. Qui ergo fert arma, dico autem temperantiæ gladium accinctum, is est amabilis lecto in quem non cadit corruptio et interitus, unus ex fortibus Israel, et dignus qui referatur in catalogum sexaginta. Hunc autem numerum aliquam mysticam habere ratio- nem non dubito: sed id iis solum est manifestum, quibus occulta revelat mysteria gratia Spiritus. Nos autem recte habere putamus, si cum iis quæ sunt in promptu verbi sententiis nos affatim expleveri- σαρ-icmus, sicut in Pascbate præcipit Moyses, ex carnibus λαμβά-divino accipiuntur a Moyse, sed una omnibus aute- Ἰορ-nium de mysterio quod factum est in Jordane. W Exod. XII, 9. Joann. v, 50. ea quæ apparent comederimus, dimittamus, nec curiose scrutemur id quod sub ossibus latet obscu- ritatis ¹³. Si quis autem desiderat occultas verbi medullas, quærat ex eo qui dignis revelat occulta. Ne tamen videamur id quod dicitur præterire non excussum, et divinum negligere præceptum, quod divinas jubet scrutari Scripturas ¹º ita considere- mus de eo quod dicitur de sexaginta: Duodecim virge, pro numero tribuum Israel, ex præcepto ' lata est, quæ sola præ cæteris floruerat. Rursus ab Jesu Nave pares numero tribubus Israel lapides ac- cipiuntur ex Jordane, quorum omnium nullus reji citur, pari honore assumpti ad ferendum testimo- Magna est autem consequentia in iis quæ refe runtur. Quemdam enim profectum ad id quod est perfectius ostendit oratio, utpote in initio quidem . legis latæ inventam fuisse unam virgam virentem et germinantem: cæteras autem fuisse rejectas ut siccas et infertiles. Cum autem plus processisset temporis, et legalia ejus præcepta diligentius et accuratius fuissent examinata, secundo etiam ac- cepisse circumcisionem a Jesu eis allatam, gladio petrino eis auferente omnino quidquid erat im- mundum (intelligit autem omnino prudens audi- tor petræ et gladii significationem) et fuisse con- sentaneum post confirmationem ipsius vitæ quæ et ex lege et ex virtute agitur, nullum ex iis lapidi- bus, qui assumpti sunt sub nomine tribuum Israe litarum, inventum fuisse rejiciendum. Quoniam autem oportet omnino quærere bonorum incre- menta, quando tempus processit, et fuit amplior virtus Israelis. Sic enim dicitur in verbis quæ sunt nobis proposita, quod tunc in Israel non amplius ex tribu lapis aut virga una sumitur: sed pro virgis

Α Ὅτι γὰρ ἀναιρετικὴ τῶν ῥυπαρῶν ἡδονῶν ἐστιν ἡ τῶν περιστοιχισμένων τὴν κλίνην ἐξόπλισις, δῆλον ἂν γένοιτο διὰ τῆς ὑπογραφῆς τοῦ λόγου, ὅς φησιν, ὅτι Πάντες δεδιδαγμένοι πόλεμον, ἀνὴρ ῥομφαία αὐτοῦ ἐπὶ τὸν μηρὸν αὐτοῦ. Ἀληθῶς γὰρ εἰδότων Γ ἐστὶν, ὅπως ἀντιστρατεύεσθαι χρή τῇ σαρκί τε καὶ τῷ αἵματι, ἐν τῷ τὴν ῥομφαίαν ἐπὶ τῷ μηρῷ ἔχειν ἐφηρμοσμένην. Νοεῖ δὲ πάντως ὁ τῶν γραφικῶν οὐκ ἄπειρος νοημάτων καὶ αἰνιγμάτων, ἔκ τε τῆς τοῦ μηροῦ μνήμης τὸ σημαινόμενον, καὶ ὅτι ῥομφαία ὁ λόγος ἐστίν. Ο τοίνυν τὸ φοβερὸν ὅπλον, λέγω δὴ τὴν τῆς σωφροσύνης ῥομφαίαν, διεζωσμένος· οὗτός ἐστιν ὁ τῇ ἀφθάρτω κλίνῃ ἐράσμιος, εἷς τῶν δυνατῶν Ἰσραὴλ, καὶ τοῦ καταλόγου τῶν ἑξήκοντα ἄξιος. Τὸν δὲ ἀριθμὸν τοῦτον ἔχειν μέν τινα μυστικὸν λόγον, οὐκ η ἀμφιβάλλομεν· ἀλλὰ μόνοις ἐκείνοις δῆλον, οἷς ἀπο- καλύπτει τὰ κεκρυμμένα μυστήρια ἡ τοῦ Πνεύματος χάρις. Ἡμεῖς δὲ καλῶς ἔχειν φαμὲν τῶν προχείρων τοῦ λόγου νοημάτων εμφορηθέντας, καθὼς ἐπὶ τῷ Πάσχα νομοθετεῖ Μωϋσῆς, τῶν προφαινομένων κῶν ἐμφαγόντας, ἀπολυπραγμόνητον ἐάσαι τὸ τοῖς ὀστέοις τῆς ἀσαφείας εγκεκρυμμένον. Εἰ δέ τίς ἐστιν ἐπιθυμητὴς τῶν κρυφίων μυελῶν τοῦ λόγου, ζητείτω παρὰ τοῦ τὰ κεκρυμμένα τοῖς ἀξίοις ἀποκαλύπτον- τος. ὡς δ᾽ ἂν μὴ δοκοίημεν ἀγύμναστον παρατρέχειν τὸν λόγον, μηδὲ καταραθυμεῖν τοῦ θείου προστάγμα τος, τοῦ ἐρευνᾶν τὰς θείας διακελευομένου Γραφὰς, ούτωσὶ τὸν περὶ τὸ ἑξήκοντα διασκοπήσωμεν λόγον. Δώδεκα ῥάβδοι κατ' ἀριθμὸν τῶν φυλῶν τοῦ Ἰσραὴλ, κατὰ πρόσταγμα θεῖον παρὰ τοῦ Μωϋσέως νονται, ἀλλὰ μία τῶν πασῶν προετιμήθη, μόνη παρὰ τὰς ἄλλας βλαστήσασα. Πάλιν παρὰ τοῦ Ναυὴ Ἰησοῦ, Ισάριθμοι ταῖς φυλαῖς τοῦ Ἰσραὴλ λίθοι ἐκ τοῦ Ἰορ- δάνου λαμβάνονται, ὧν οὐδὲ εἷς ἀπόβλητος γίνεται, πάντων ὁμοτίμως εἰς μαρτυρίαν τοῦ κατὰ τὸν δάνην μυστηρίου παραληφθέντων. . Καὶ πολὺ τὸ ἀκόλουθον ἐν τοῖς ἱστορουμένοις ἐστί. Προκοπὴν γάρ τινα τοῦ λαοῦ πρὸς τὸ τελειότερον ὁ λόγος ἐνδείκνυται, ὡς ἐν ἀρχαῖς μὲν τῆς νομοθεσίας, μίαν εὑρεθῆναι ράβον ζωσάν τε καὶ βλαστάνουσαν· τὰς δὲ λοιπὰς ὡς ξηράς τε οὖσας καὶ ἀκάρπους ἀπο- βληθῆναι. Πλείονος ο διαγεγονότος χρόνου, καὶ τῶν νομικῶν αὐτοῖς παραγγελμάτων ἐν ἀκριβεστέρα κατα- νοήσει γεγενημένων, ὡς καὶ τὴν ἐκ δευτέρου περι- τομὴν τὴν παρὰ τοῦ Ἰησοῦ αὐτοῖς ἐπαγομένην καὶ νοῆσαι καὶ δέξασθαι, τῆς πετρίνης μαχαίρας περι ελούσης αὐτῶν πᾶν τὸ ἀκάθαρτον· νοεῖ δὲ πάντως ὁ συνεστὼς ἀκροατής τῆς τε πέτρας καὶ τῆς μαχαίρας τὸ σημαινόμενον· ὡς εἰκὸς ἦν βεβαιωθείσης ἐν αὐτοῖς τῆς νομίμου τε καὶ ἐναρέτου ζωῆς, μηδένα τῶν λί- θων τῶν ἐπ' ὀνόματι τῶν Ἰσραηλιτῶν φυλῶν παρα- ληφθέντων εὑρεθῆναι ἀπόβλητον. Ἐπεὶ δὲ χρὴ πάν- τοτε τῶν ἀγαθῶν τὰς ἐπαυξήσεις ἐπιζητεῖν, ὅτε προῆλθεν ὁ χρόνος, καὶ ἡ δύναμις τοῦ Ἰσραὴλ μείζων ἐγένετο. Οὕτω γάρ φησιν ἐν τοῖς προκειμένοις ἡμῖν, ῥητοῖς ὁ λόγος, ὅτι ἀπὸ Ἰσραήλ, τότε οὐκέτι εἷς ἀπὸ φυλῆς λίθος ἢ μία ῥάβδος λαμβάνεται· ἀλλὰ πέντε IN CANTICA GANTIC. HOMILIA VI. A Quod enim obscenas voluptates deleat ac perinat eorum qui lectum ambiunt armatura, perspicuum fuerit ex ejus quod est in contextu descriptione : qui ita habet, Omnes periti pugna, uniuscujusque ensis supra femur suum. Revera enim ut bellum ge- ratur adversus voluptates, oportet carni et san- guini, tanquam femori, ensem habere accommoda- tum. Omnino autem intelligit is qui Scripturæ æni- gmatum non est ignarus, ex mentione femoris id quod significatur, et quod gladius est verbum. Qui ergo fert arma, dico autem temperantiæ gladium accinctum, is est amabilis lecto in quem non cadit corruptio et interitus, unus ex fortibus Israel, et dignus qui referatur in catalogum sexaginta. Hunc autem numerum aliquam mysticam habere ratio- nem non dubito: sed id iis solum est manifestum, quibus occulta revelat mysteria gratia Spiritus. Nos autem recte habere putamus, si cum iis quæ sunt in promptu verbi sententiis nos affatim expleveri- σαρ-icmus, sicut in Pascbate præcipit Moyses, ex carnibus λαμβά-divino accipiuntur a Moyse, sed una omnibus aute- Ἰορ-nium de mysterio quod factum est in Jordane. W Exod. XII, 9. Joann. v, 50. ea quæ apparent comederimus, dimittamus, nec curiose scrutemur id quod sub ossibus latet obscu- ritatis ¹³. Si quis autem desiderat occultas verbi medullas, quærat ex eo qui dignis revelat occulta. Ne tamen videamur id quod dicitur præterire non excussum, et divinum negligere præceptum, quod divinas jubet scrutari Scripturas ¹º ita considere- mus de eo quod dicitur de sexaginta: Duodecim virge, pro numero tribuum Israel, ex præcepto ' lata est, quæ sola præ cæteris floruerat. Rursus ab Jesu Nave pares numero tribubus Israel lapides ac- cipiuntur ex Jordane, quorum omnium nullus reji citur, pari honore assumpti ad ferendum testimo- Magna est autem consequentia in iis quæ refe runtur. Quemdam enim profectum ad id quod est perfectius ostendit oratio, utpote in initio quidem . legis latæ inventam fuisse unam virgam virentem et germinantem: cæteras autem fuisse rejectas ut siccas et infertiles. Cum autem plus processisset temporis, et legalia ejus præcepta diligentius et accuratius fuissent examinata, secundo etiam ac- cepisse circumcisionem a Jesu eis allatam, gladio petrino eis auferente omnino quidquid erat im- mundum (intelligit autem omnino prudens audi- tor petræ et gladii significationem) et fuisse con- sentaneum post confirmationem ipsius vitæ quæ et ex lege et ex virtute agitur, nullum ex iis lapidi- bus, qui assumpti sunt sub nomine tribuum Israe litarum, inventum fuisse rejiciendum. Quoniam autem oportet omnino quærere bonorum incre- menta, quando tempus processit, et fuit amplior virtus Israelis. Sic enim dicitur in verbis quæ sunt nobis proposita, quod tunc in Israel non amplius ex tribu lapis aut virga una sumitur: sed pro virgis

λεμισταί, δεδιδαγμένοι πόλεμον ἀπὸ δυνατῶν Ἰσραὴλ, αίροντες ῥομφαίαν, τὴν θείαν κλίνην περιστοιχίζον τες. ν διὰ τοῦτο οὐδεὶς ἀπόβλητος γίνεται, διότι - πάσης φυλῆς ἀπαρχή, οἱ πέντε γίνονται, ὧν ὁ ἀρι θμὸς δωδεκάκις κεφαλαιούμενος, τὸ πλήρωμα ποιεῖ τῶν ἑξήκοντα. Χρή τοίνυν πέντε ἀφ' ἑκάστης φυλής φοβεροὺς ὁπλομάχους φύλακας τῆς τοῦ βασιλέως κλί της γενέσθαι, ὡς εἴγε λείποι τῷ ἀριθμῷ τῶν πέντε, Α ἀντὶ ῥάβδων ἢ λίθων ἀφ' ἑκάστης φυλῆς ἄνδρες που εν ἀπαράδεκτον εἶναι καὶ τὸ λειπόμενον. *Αρά ἐστι κατατολμῆσαι λοιπὸν τοῦ ἐνθυμήματος; Πῶς ἀφ᾽ ἑκάστης φυλῆς οἱ πέντε ὁπλίζονται, ἵνα τῆς βασιλικῆς κλίνης φύλακες γένωνται; Πῶς ἔκα- Αστος τῶν πέντε τούτων, φοβερὸς τοῖς ἀντιτεταγμέν Άνοις διὰ τῆς ὁπλίσεως γίνεται, τὴν ῥομφαίαν τοῦ μηρού προβαλλόμενος; "Η δῆλόν ἐστιν, ὅτι ὁ εἷς λίθος, οἱ πέντε όπλίται οὗτοί εἰσιν ἑκάστης αἰσθή σεως, τὴν πρόσφορον ἑαυτῇ ρομφαίαν εἰς κατά πληξιν τῶν ἐναντίων προβαλλομένης; Οφθαλμοῦ ρομφαία τὸ διαπαντὸς ὁρᾷν πρὸς τὸν Κύριον, καὶ ὀρθὰ βλέπειν, καὶ μηδενὶ των ρυπαρών θεαμάτων καταμολύνεσθαι. Ακοῆς ὅπλον ὡσαύτως ἡ θείων διδαγμάτων ἀκρόασις, καὶ τὸ μηδέποτε μάταιον αλόγον ἐν αὐτῇ δέξασθαι. Οὕτως ἔστιν ὁπλίσαι καὶ τὴν γεῦσιν, καὶ τὴν ἀφήν, καὶ τὴν ὄσφρησιν τῇ τῆς ἐγκρατείας ῥομφαίᾳ, καταλλήλως ἑκάστην τῶν αἰσθή σεων θωρακίζοντα, δι' ὧν γίνεται θάμβος καὶ ἔχει πληξις τοῖς σκοτεινοῖς λογισμοῖς, ὧν καιρὸς εἰς τὴν (κατὰ τῶν ψυχῶν ἐπιβουλὴν ἡ νὺξ γίνεται καὶ τὸ σκό- ν τος. Ἐν ταύτῃ γὰρ εἶπεν ὁ Προφήτης, τὰ θηρία τοῦ ἀγροῦ τὴν πονηρὰν βρῶσιν ἑαυτοῖς ἐκ τῶν τοῦ Θεοῦ οι ΒΕἰ γὰρ πάντες ὄψονται τὸν Θεὸν οἱ καθαροὶ τῇ καρ ποιμνίων περιεργάζεσθαι. Εθου γὰρ, φησί, σκότος, καὶ ἐγένετο νύξ. Εν αὐτῇ διελεύσονται πάντα τὰ θηρία τοῦ δρυμοῦ, σκύμνοι ωρυόμενοι τοῦ Γἁρπάσαι. Ἐπειδὴ τοίνυν Ἰσραὴλ γίνεται πᾶς ὁ σω- ζόμενος· οὐ γὰρ πάντες οἱ ἐξ Ισραήλ, οὗτοι Ισραήλ ἀλλ᾽ ὅσοι βλέπουσι τὸν Θεὸν, ἐκ τῆς ἐνεργείας κυ ρίως τῇ προσηγορία ταύτῃ κατονομάζονται. Ιδιου δὲ τοῦ ὁρῶντός ἐστι τὸν Θεόν, τὸ μηδενὶ τῶν αἰσθη υτηρίων πρὸς ἁμαρτίαν βλέπειν. Οὐδεὶς γὰρ δύναται πρὸς δύο κυρίους ὁρᾷν· ἀλλὰ χρὴ τὸν ἕνα μιση- θῆναι, εἰ μέλλει ἀγαπᾶσθαι ὁ ἕτερος. Τούτου χάριν μία κλίνη του βασιλέως γίνεται πᾶν τὸ σωζόμενον δίᾳ γενόμενοι· οἱ δὲ τὸν Θεὸν ἰδόντες, Ἰσραήλ και ρίως γίνονταί τε καὶ ὀνομάζονται· δώδεκα δὲ διαι ρεῖται φυλαῖς κατά τινα λόγον ἀπόῤῥητον τοῦτο τὸ ὄνομα, καλῶς τὸ πλήρωμα τῶν σωζομένων τῷ ἀρι «θμῷ τῶν ἐξήκοντα κεφαλαιοῦται· ἑνὸς μὲν ἀφ᾽ ἑκάστου μέρους λαμβανομένου, εἰς πέντε δὲ ὁπλίτας κατὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν αἰσθήσεων τοῦ ἑνὸς τούτου μεριζομένου. Οὐκοῦν πάντες οἱ θεῖαν ἐνδυσάμενοι πανοπλίαν, μίαν κυκλοῦσι τοῦ βασιλέως κλίνην, Ἰσραήλ πάντες γενόμενοι, καὶ διὰ τῶν δώδεκα φυλῶν τῆς πανταχή νοουμένης ἀριστείας, εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν ἑξήκοντα ' 'S. GREGORII NYSSENI aut lapidibus in unaquaque tribu quinque viri bel- licesi, rei militaris periti, ex fortibus Israel, quo- rum unusquisque ensem habebat supra femur, di- vinum lectum in orbem circumdabunt. Quorum propterea nullus fuit rejiciendus, quoniam cujus- libet tribus primitiæ sunt quinque, quorum nu- merus duodecies multiplicatus summam efficit se- xaginta. Oportet ergo ex unaquaque tribu quinque ·terribiles armatos milites esse custodes lecti regis, adeo ut si deficiat numerus quinque, id quod re- stat minime sit admittendum. Num autem in hoc incœpto est aliquid auden- dum, ut dicamus Quemadmodum in unaquaque tribu armantur quinque, ut sint custodes lecti regis? et quemadmodum unusquisque horum quin- que fit terribilis adversariis, ensem suum habens impositum super femur? An non est manifestum, quod unus lapis, nempe ii quinque armati sunt `unusquisque sensus, convenientem suum ensem educens ad terrorem inimicorum? Oculi quidem est ensis perpetuo aspicere ad Dominum, et recta ? intueri, et nullo turpi spectaculo inquinari. Au- ditus arma sunt similiter, divinorum documen- torum auditio, et nunquam vanum in se admittere sermonem. Ita etiam licet armare gustum, et factum, et odoratum gladio continentiæ; unum-27 quemque sensum tegendo congruenti lorica, per quæ tenebrosis cogitationibus stupor fit et terror, quorum etiam tempus aptum ad insidias struendas adversus animas nox sunt et tenebræ. In ea enim dixit Propheta, bestias agri malum sibi providere esum ex pecoribus Dei. Posuisti enim, inquit, tenebras, et facta est not. In ipsa periransibunt omnes bestiæ silvæ, catuli rugientes ut rapiant 17. Quoniam autem est Israel quicunque fit salvus: non enim quicunque sunt ex Israel, sunt Israeli-3 tæ ; sed quicunque Deum proprie aspiciunt ex bona operatione hanc habent denominationem : proprium est autem ejus qui Deum videt, nullo sensu aspicere ad peccatum. Nemo enim potest ad duos dominos aspicere, sed et omnino unus ɔdio habendus, si est aliter diligendus. Ea de causa fit unus lectus regis quidquid servatur. Si enim omnes Deum videbunt qui fuerint corde mundo; gui autem Deum viderunt, Israel proprie funt luminantur : in duodecim autem tribus dividitar hoc nomen arcana quadam ratione, recte pleni- tudo eorum qui salvi fiunt, numero sexaginta in summam redigitur, cum unum quidem sumatur in unaquaque parte, in quinque autem armatos pro numero sensuum hoc unum dividatur. Omnes ergo qui divina induti sunt armatura, vnum regis lectum circumdant, electi omnes unus Israel, et cum per duodecim tribus intelligatur qua est ubique optimatum et se fortiter gerentiam Psal, ciis, 18, 20, 21. Rom. 1x, 6. ·

λεμισταί, δεδιδαγμένοι πόλεμον ἀπὸ δυνατῶν Ἰσραὴλ, αίροντες ῥομφαίαν, τὴν θείαν κλίνην περιστοιχίζον τες. ν διὰ τοῦτο οὐδεὶς ἀπόβλητος γίνεται, διότι - πάσης φυλῆς ἀπαρχή, οἱ πέντε γίνονται, ὧν ὁ ἀρι θμὸς δωδεκάκις κεφαλαιούμενος, τὸ πλήρωμα ποιεῖ τῶν ἑξήκοντα. Χρή τοίνυν πέντε ἀφ' ἑκάστης φυλής φοβεροὺς ὁπλομάχους φύλακας τῆς τοῦ βασιλέως κλί της γενέσθαι, ὡς εἴγε λείποι τῷ ἀριθμῷ τῶν πέντε, Α ἀντὶ ῥάβδων ἢ λίθων ἀφ' ἑκάστης φυλῆς ἄνδρες που εν ἀπαράδεκτον εἶναι καὶ τὸ λειπόμενον. *Αρά ἐστι κατατολμῆσαι λοιπὸν τοῦ ἐνθυμήματος; Πῶς ἀφ᾽ ἑκάστης φυλῆς οἱ πέντε ὁπλίζονται, ἵνα τῆς βασιλικῆς κλίνης φύλακες γένωνται; Πῶς ἔκα- Αστος τῶν πέντε τούτων, φοβερὸς τοῖς ἀντιτεταγμέν Άνοις διὰ τῆς ὁπλίσεως γίνεται, τὴν ῥομφαίαν τοῦ μηρού προβαλλόμενος; "Η δῆλόν ἐστιν, ὅτι ὁ εἷς λίθος, οἱ πέντε όπλίται οὗτοί εἰσιν ἑκάστης αἰσθή σεως, τὴν πρόσφορον ἑαυτῇ ρομφαίαν εἰς κατά πληξιν τῶν ἐναντίων προβαλλομένης; Οφθαλμοῦ ρομφαία τὸ διαπαντὸς ὁρᾷν πρὸς τὸν Κύριον, καὶ ὀρθὰ βλέπειν, καὶ μηδενὶ των ρυπαρών θεαμάτων καταμολύνεσθαι. Ακοῆς ὅπλον ὡσαύτως ἡ θείων διδαγμάτων ἀκρόασις, καὶ τὸ μηδέποτε μάταιον αλόγον ἐν αὐτῇ δέξασθαι. Οὕτως ἔστιν ὁπλίσαι καὶ τὴν γεῦσιν, καὶ τὴν ἀφήν, καὶ τὴν ὄσφρησιν τῇ τῆς ἐγκρατείας ῥομφαίᾳ, καταλλήλως ἑκάστην τῶν αἰσθή σεων θωρακίζοντα, δι' ὧν γίνεται θάμβος καὶ ἔχει πληξις τοῖς σκοτεινοῖς λογισμοῖς, ὧν καιρὸς εἰς τὴν (κατὰ τῶν ψυχῶν ἐπιβουλὴν ἡ νὺξ γίνεται καὶ τὸ σκό- ν τος. Ἐν ταύτῃ γὰρ εἶπεν ὁ Προφήτης, τὰ θηρία τοῦ ἀγροῦ τὴν πονηρὰν βρῶσιν ἑαυτοῖς ἐκ τῶν τοῦ Θεοῦ οι ΒΕἰ γὰρ πάντες ὄψονται τὸν Θεὸν οἱ καθαροὶ τῇ καρ ποιμνίων περιεργάζεσθαι. Εθου γὰρ, φησί, σκότος, καὶ ἐγένετο νύξ. Εν αὐτῇ διελεύσονται πάντα τὰ θηρία τοῦ δρυμοῦ, σκύμνοι ωρυόμενοι τοῦ Γἁρπάσαι. Ἐπειδὴ τοίνυν Ἰσραὴλ γίνεται πᾶς ὁ σω- ζόμενος· οὐ γὰρ πάντες οἱ ἐξ Ισραήλ, οὗτοι Ισραήλ ἀλλ᾽ ὅσοι βλέπουσι τὸν Θεὸν, ἐκ τῆς ἐνεργείας κυ ρίως τῇ προσηγορία ταύτῃ κατονομάζονται. Ιδιου δὲ τοῦ ὁρῶντός ἐστι τὸν Θεόν, τὸ μηδενὶ τῶν αἰσθη υτηρίων πρὸς ἁμαρτίαν βλέπειν. Οὐδεὶς γὰρ δύναται πρὸς δύο κυρίους ὁρᾷν· ἀλλὰ χρὴ τὸν ἕνα μιση- θῆναι, εἰ μέλλει ἀγαπᾶσθαι ὁ ἕτερος. Τούτου χάριν μία κλίνη του βασιλέως γίνεται πᾶν τὸ σωζόμενον δίᾳ γενόμενοι· οἱ δὲ τὸν Θεὸν ἰδόντες, Ἰσραήλ και ρίως γίνονταί τε καὶ ὀνομάζονται· δώδεκα δὲ διαι ρεῖται φυλαῖς κατά τινα λόγον ἀπόῤῥητον τοῦτο τὸ ὄνομα, καλῶς τὸ πλήρωμα τῶν σωζομένων τῷ ἀρι «θμῷ τῶν ἐξήκοντα κεφαλαιοῦται· ἑνὸς μὲν ἀφ᾽ ἑκάστου μέρους λαμβανομένου, εἰς πέντε δὲ ὁπλίτας κατὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν αἰσθήσεων τοῦ ἑνὸς τούτου μεριζομένου. Οὐκοῦν πάντες οἱ θεῖαν ἐνδυσάμενοι πανοπλίαν, μίαν κυκλοῦσι τοῦ βασιλέως κλίνην, Ἰσραήλ πάντες γενόμενοι, καὶ διὰ τῶν δώδεκα φυλῶν τῆς πανταχή νοουμένης ἀριστείας, εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν ἑξήκοντα ' 'S. GREGORII NYSSENI aut lapidibus in unaquaque tribu quinque viri bel- licesi, rei militaris periti, ex fortibus Israel, quo- rum unusquisque ensem habebat supra femur, di- vinum lectum in orbem circumdabunt. Quorum propterea nullus fuit rejiciendus, quoniam cujus- libet tribus primitiæ sunt quinque, quorum nu- merus duodecies multiplicatus summam efficit se- xaginta. Oportet ergo ex unaquaque tribu quinque ·terribiles armatos milites esse custodes lecti regis, adeo ut si deficiat numerus quinque, id quod re- stat minime sit admittendum. Num autem in hoc incœpto est aliquid auden- dum, ut dicamus Quemadmodum in unaquaque tribu armantur quinque, ut sint custodes lecti regis? et quemadmodum unusquisque horum quin- que fit terribilis adversariis, ensem suum habens impositum super femur? An non est manifestum, quod unus lapis, nempe ii quinque armati sunt `unusquisque sensus, convenientem suum ensem educens ad terrorem inimicorum? Oculi quidem est ensis perpetuo aspicere ad Dominum, et recta ? intueri, et nullo turpi spectaculo inquinari. Au- ditus arma sunt similiter, divinorum documen- torum auditio, et nunquam vanum in se admittere sermonem. Ita etiam licet armare gustum, et factum, et odoratum gladio continentiæ; unum-27 quemque sensum tegendo congruenti lorica, per quæ tenebrosis cogitationibus stupor fit et terror, quorum etiam tempus aptum ad insidias struendas adversus animas nox sunt et tenebræ. In ea enim dixit Propheta, bestias agri malum sibi providere esum ex pecoribus Dei. Posuisti enim, inquit, tenebras, et facta est not. In ipsa periransibunt omnes bestiæ silvæ, catuli rugientes ut rapiant 17. Quoniam autem est Israel quicunque fit salvus: non enim quicunque sunt ex Israel, sunt Israeli-3 tæ ; sed quicunque Deum proprie aspiciunt ex bona operatione hanc habent denominationem : proprium est autem ejus qui Deum videt, nullo sensu aspicere ad peccatum. Nemo enim potest ad duos dominos aspicere, sed et omnino unus ɔdio habendus, si est aliter diligendus. Ea de causa fit unus lectus regis quidquid servatur. Si enim omnes Deum videbunt qui fuerint corde mundo; gui autem Deum viderunt, Israel proprie funt luminantur : in duodecim autem tribus dividitar hoc nomen arcana quadam ratione, recte pleni- tudo eorum qui salvi fiunt, numero sexaginta in summam redigitur, cum unum quidem sumatur in unaquaque parte, in quinque autem armatos pro numero sensuum hoc unum dividatur. Omnes ergo qui divina induti sunt armatura, vnum regis lectum circumdant, electi omnes unus Israel, et cum per duodecim tribus intelligatur qua est ubique optimatum et se fortiter gerentiam Psal, ciis, 18, 20, 21. Rom. 1x, 6. ·

λεμισταί, δεδιδαγμένοι πόλεμον ἀπὸ δυνατῶν Ἰσραὴλ, αίροντες ῥομφαίαν, τὴν θείαν κλίνην περιστοιχίζον τες. ν διὰ τοῦτο οὐδεὶς ἀπόβλητος γίνεται, διότι - πάσης φυλῆς ἀπαρχή, οἱ πέντε γίνονται, ὧν ὁ ἀρι θμὸς δωδεκάκις κεφαλαιούμενος, τὸ πλήρωμα ποιεῖ τῶν ἑξήκοντα. Χρή τοίνυν πέντε ἀφ' ἑκάστης φυλής φοβεροὺς ὁπλομάχους φύλακας τῆς τοῦ βασιλέως κλί της γενέσθαι, ὡς εἴγε λείποι τῷ ἀριθμῷ τῶν πέντε, Α ἀντὶ ῥάβδων ἢ λίθων ἀφ' ἑκάστης φυλῆς ἄνδρες που εν ἀπαράδεκτον εἶναι καὶ τὸ λειπόμενον. *Αρά ἐστι κατατολμῆσαι λοιπὸν τοῦ ἐνθυμήματος; Πῶς ἀφ᾽ ἑκάστης φυλῆς οἱ πέντε ὁπλίζονται, ἵνα τῆς βασιλικῆς κλίνης φύλακες γένωνται; Πῶς ἔκα- Αστος τῶν πέντε τούτων, φοβερὸς τοῖς ἀντιτεταγμέν Άνοις διὰ τῆς ὁπλίσεως γίνεται, τὴν ῥομφαίαν τοῦ μηρού προβαλλόμενος; "Η δῆλόν ἐστιν, ὅτι ὁ εἷς λίθος, οἱ πέντε όπλίται οὗτοί εἰσιν ἑκάστης αἰσθή σεως, τὴν πρόσφορον ἑαυτῇ ρομφαίαν εἰς κατά πληξιν τῶν ἐναντίων προβαλλομένης; Οφθαλμοῦ ρομφαία τὸ διαπαντὸς ὁρᾷν πρὸς τὸν Κύριον, καὶ ὀρθὰ βλέπειν, καὶ μηδενὶ των ρυπαρών θεαμάτων καταμολύνεσθαι. Ακοῆς ὅπλον ὡσαύτως ἡ θείων διδαγμάτων ἀκρόασις, καὶ τὸ μηδέποτε μάταιον αλόγον ἐν αὐτῇ δέξασθαι. Οὕτως ἔστιν ὁπλίσαι καὶ τὴν γεῦσιν, καὶ τὴν ἀφήν, καὶ τὴν ὄσφρησιν τῇ τῆς ἐγκρατείας ῥομφαίᾳ, καταλλήλως ἑκάστην τῶν αἰσθή σεων θωρακίζοντα, δι' ὧν γίνεται θάμβος καὶ ἔχει πληξις τοῖς σκοτεινοῖς λογισμοῖς, ὧν καιρὸς εἰς τὴν (κατὰ τῶν ψυχῶν ἐπιβουλὴν ἡ νὺξ γίνεται καὶ τὸ σκό- ν τος. Ἐν ταύτῃ γὰρ εἶπεν ὁ Προφήτης, τὰ θηρία τοῦ ἀγροῦ τὴν πονηρὰν βρῶσιν ἑαυτοῖς ἐκ τῶν τοῦ Θεοῦ οι ΒΕἰ γὰρ πάντες ὄψονται τὸν Θεὸν οἱ καθαροὶ τῇ καρ ποιμνίων περιεργάζεσθαι. Εθου γὰρ, φησί, σκότος, καὶ ἐγένετο νύξ. Εν αὐτῇ διελεύσονται πάντα τὰ θηρία τοῦ δρυμοῦ, σκύμνοι ωρυόμενοι τοῦ Γἁρπάσαι. Ἐπειδὴ τοίνυν Ἰσραὴλ γίνεται πᾶς ὁ σω- ζόμενος· οὐ γὰρ πάντες οἱ ἐξ Ισραήλ, οὗτοι Ισραήλ ἀλλ᾽ ὅσοι βλέπουσι τὸν Θεὸν, ἐκ τῆς ἐνεργείας κυ ρίως τῇ προσηγορία ταύτῃ κατονομάζονται. Ιδιου δὲ τοῦ ὁρῶντός ἐστι τὸν Θεόν, τὸ μηδενὶ τῶν αἰσθη υτηρίων πρὸς ἁμαρτίαν βλέπειν. Οὐδεὶς γὰρ δύναται πρὸς δύο κυρίους ὁρᾷν· ἀλλὰ χρὴ τὸν ἕνα μιση- θῆναι, εἰ μέλλει ἀγαπᾶσθαι ὁ ἕτερος. Τούτου χάριν μία κλίνη του βασιλέως γίνεται πᾶν τὸ σωζόμενον δίᾳ γενόμενοι· οἱ δὲ τὸν Θεὸν ἰδόντες, Ἰσραήλ και ρίως γίνονταί τε καὶ ὀνομάζονται· δώδεκα δὲ διαι ρεῖται φυλαῖς κατά τινα λόγον ἀπόῤῥητον τοῦτο τὸ ὄνομα, καλῶς τὸ πλήρωμα τῶν σωζομένων τῷ ἀρι «θμῷ τῶν ἐξήκοντα κεφαλαιοῦται· ἑνὸς μὲν ἀφ᾽ ἑκάστου μέρους λαμβανομένου, εἰς πέντε δὲ ὁπλίτας κατὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν αἰσθήσεων τοῦ ἑνὸς τούτου μεριζομένου. Οὐκοῦν πάντες οἱ θεῖαν ἐνδυσάμενοι πανοπλίαν, μίαν κυκλοῦσι τοῦ βασιλέως κλίνην, Ἰσραήλ πάντες γενόμενοι, καὶ διὰ τῶν δώδεκα φυλῶν τῆς πανταχή νοουμένης ἀριστείας, εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν ἑξήκοντα ' 'S. GREGORII NYSSENI aut lapidibus in unaquaque tribu quinque viri bel- licesi, rei militaris periti, ex fortibus Israel, quo- rum unusquisque ensem habebat supra femur, di- vinum lectum in orbem circumdabunt. Quorum propterea nullus fuit rejiciendus, quoniam cujus- libet tribus primitiæ sunt quinque, quorum nu- merus duodecies multiplicatus summam efficit se- xaginta. Oportet ergo ex unaquaque tribu quinque ·terribiles armatos milites esse custodes lecti regis, adeo ut si deficiat numerus quinque, id quod re- stat minime sit admittendum. Num autem in hoc incœpto est aliquid auden- dum, ut dicamus Quemadmodum in unaquaque tribu armantur quinque, ut sint custodes lecti regis? et quemadmodum unusquisque horum quin- que fit terribilis adversariis, ensem suum habens impositum super femur? An non est manifestum, quod unus lapis, nempe ii quinque armati sunt `unusquisque sensus, convenientem suum ensem educens ad terrorem inimicorum? Oculi quidem est ensis perpetuo aspicere ad Dominum, et recta ? intueri, et nullo turpi spectaculo inquinari. Au- ditus arma sunt similiter, divinorum documen- torum auditio, et nunquam vanum in se admittere sermonem. Ita etiam licet armare gustum, et factum, et odoratum gladio continentiæ; unum-27 quemque sensum tegendo congruenti lorica, per quæ tenebrosis cogitationibus stupor fit et terror, quorum etiam tempus aptum ad insidias struendas adversus animas nox sunt et tenebræ. In ea enim dixit Propheta, bestias agri malum sibi providere esum ex pecoribus Dei. Posuisti enim, inquit, tenebras, et facta est not. In ipsa periransibunt omnes bestiæ silvæ, catuli rugientes ut rapiant 17. Quoniam autem est Israel quicunque fit salvus: non enim quicunque sunt ex Israel, sunt Israeli-3 tæ ; sed quicunque Deum proprie aspiciunt ex bona operatione hanc habent denominationem : proprium est autem ejus qui Deum videt, nullo sensu aspicere ad peccatum. Nemo enim potest ad duos dominos aspicere, sed et omnino unus ɔdio habendus, si est aliter diligendus. Ea de causa fit unus lectus regis quidquid servatur. Si enim omnes Deum videbunt qui fuerint corde mundo; gui autem Deum viderunt, Israel proprie funt luminantur : in duodecim autem tribus dividitar hoc nomen arcana quadam ratione, recte pleni- tudo eorum qui salvi fiunt, numero sexaginta in summam redigitur, cum unum quidem sumatur in unaquaque parte, in quinque autem armatos pro numero sensuum hoc unum dividatur. Omnes ergo qui divina induti sunt armatura, vnum regis lectum circumdant, electi omnes unus Israel, et cum per duodecim tribus intelligatur qua est ubique optimatum et se fortiter gerentiam Psal, ciis, 18, 20, 21. Rom. 1x, 6. ·

λεμισταί, δεδιδαγμένοι πόλεμον ἀπὸ δυνατῶν Ἰσραὴλ, αίροντες ῥομφαίαν, τὴν θείαν κλίνην περιστοιχίζον τες. ν διὰ τοῦτο οὐδεὶς ἀπόβλητος γίνεται, διότι - πάσης φυλῆς ἀπαρχή, οἱ πέντε γίνονται, ὧν ὁ ἀρι θμὸς δωδεκάκις κεφαλαιούμενος, τὸ πλήρωμα ποιεῖ τῶν ἑξήκοντα. Χρή τοίνυν πέντε ἀφ' ἑκάστης φυλής φοβεροὺς ὁπλομάχους φύλακας τῆς τοῦ βασιλέως κλί της γενέσθαι, ὡς εἴγε λείποι τῷ ἀριθμῷ τῶν πέντε, Α ἀντὶ ῥάβδων ἢ λίθων ἀφ' ἑκάστης φυλῆς ἄνδρες που εν ἀπαράδεκτον εἶναι καὶ τὸ λειπόμενον. *Αρά ἐστι κατατολμῆσαι λοιπὸν τοῦ ἐνθυμήματος; Πῶς ἀφ᾽ ἑκάστης φυλῆς οἱ πέντε ὁπλίζονται, ἵνα τῆς βασιλικῆς κλίνης φύλακες γένωνται; Πῶς ἔκα- Αστος τῶν πέντε τούτων, φοβερὸς τοῖς ἀντιτεταγμέν Άνοις διὰ τῆς ὁπλίσεως γίνεται, τὴν ῥομφαίαν τοῦ μηρού προβαλλόμενος; "Η δῆλόν ἐστιν, ὅτι ὁ εἷς λίθος, οἱ πέντε όπλίται οὗτοί εἰσιν ἑκάστης αἰσθή σεως, τὴν πρόσφορον ἑαυτῇ ρομφαίαν εἰς κατά πληξιν τῶν ἐναντίων προβαλλομένης; Οφθαλμοῦ ρομφαία τὸ διαπαντὸς ὁρᾷν πρὸς τὸν Κύριον, καὶ ὀρθὰ βλέπειν, καὶ μηδενὶ των ρυπαρών θεαμάτων καταμολύνεσθαι. Ακοῆς ὅπλον ὡσαύτως ἡ θείων διδαγμάτων ἀκρόασις, καὶ τὸ μηδέποτε μάταιον αλόγον ἐν αὐτῇ δέξασθαι. Οὕτως ἔστιν ὁπλίσαι καὶ τὴν γεῦσιν, καὶ τὴν ἀφήν, καὶ τὴν ὄσφρησιν τῇ τῆς ἐγκρατείας ῥομφαίᾳ, καταλλήλως ἑκάστην τῶν αἰσθή σεων θωρακίζοντα, δι' ὧν γίνεται θάμβος καὶ ἔχει πληξις τοῖς σκοτεινοῖς λογισμοῖς, ὧν καιρὸς εἰς τὴν (κατὰ τῶν ψυχῶν ἐπιβουλὴν ἡ νὺξ γίνεται καὶ τὸ σκό- ν τος. Ἐν ταύτῃ γὰρ εἶπεν ὁ Προφήτης, τὰ θηρία τοῦ ἀγροῦ τὴν πονηρὰν βρῶσιν ἑαυτοῖς ἐκ τῶν τοῦ Θεοῦ οι ΒΕἰ γὰρ πάντες ὄψονται τὸν Θεὸν οἱ καθαροὶ τῇ καρ ποιμνίων περιεργάζεσθαι. Εθου γὰρ, φησί, σκότος, καὶ ἐγένετο νύξ. Εν αὐτῇ διελεύσονται πάντα τὰ θηρία τοῦ δρυμοῦ, σκύμνοι ωρυόμενοι τοῦ Γἁρπάσαι. Ἐπειδὴ τοίνυν Ἰσραὴλ γίνεται πᾶς ὁ σω- ζόμενος· οὐ γὰρ πάντες οἱ ἐξ Ισραήλ, οὗτοι Ισραήλ ἀλλ᾽ ὅσοι βλέπουσι τὸν Θεὸν, ἐκ τῆς ἐνεργείας κυ ρίως τῇ προσηγορία ταύτῃ κατονομάζονται. Ιδιου δὲ τοῦ ὁρῶντός ἐστι τὸν Θεόν, τὸ μηδενὶ τῶν αἰσθη υτηρίων πρὸς ἁμαρτίαν βλέπειν. Οὐδεὶς γὰρ δύναται πρὸς δύο κυρίους ὁρᾷν· ἀλλὰ χρὴ τὸν ἕνα μιση- θῆναι, εἰ μέλλει ἀγαπᾶσθαι ὁ ἕτερος. Τούτου χάριν μία κλίνη του βασιλέως γίνεται πᾶν τὸ σωζόμενον δίᾳ γενόμενοι· οἱ δὲ τὸν Θεὸν ἰδόντες, Ἰσραήλ και ρίως γίνονταί τε καὶ ὀνομάζονται· δώδεκα δὲ διαι ρεῖται φυλαῖς κατά τινα λόγον ἀπόῤῥητον τοῦτο τὸ ὄνομα, καλῶς τὸ πλήρωμα τῶν σωζομένων τῷ ἀρι «θμῷ τῶν ἐξήκοντα κεφαλαιοῦται· ἑνὸς μὲν ἀφ᾽ ἑκάστου μέρους λαμβανομένου, εἰς πέντε δὲ ὁπλίτας κατὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν αἰσθήσεων τοῦ ἑνὸς τούτου μεριζομένου. Οὐκοῦν πάντες οἱ θεῖαν ἐνδυσάμενοι πανοπλίαν, μίαν κυκλοῦσι τοῦ βασιλέως κλίνην, Ἰσραήλ πάντες γενόμενοι, καὶ διὰ τῶν δώδεκα φυλῶν τῆς πανταχή νοουμένης ἀριστείας, εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν ἑξήκοντα ' 'S. GREGORII NYSSENI aut lapidibus in unaquaque tribu quinque viri bel- licesi, rei militaris periti, ex fortibus Israel, quo- rum unusquisque ensem habebat supra femur, di- vinum lectum in orbem circumdabunt. Quorum propterea nullus fuit rejiciendus, quoniam cujus- libet tribus primitiæ sunt quinque, quorum nu- merus duodecies multiplicatus summam efficit se- xaginta. Oportet ergo ex unaquaque tribu quinque ·terribiles armatos milites esse custodes lecti regis, adeo ut si deficiat numerus quinque, id quod re- stat minime sit admittendum. Num autem in hoc incœpto est aliquid auden- dum, ut dicamus Quemadmodum in unaquaque tribu armantur quinque, ut sint custodes lecti regis? et quemadmodum unusquisque horum quin- que fit terribilis adversariis, ensem suum habens impositum super femur? An non est manifestum, quod unus lapis, nempe ii quinque armati sunt `unusquisque sensus, convenientem suum ensem educens ad terrorem inimicorum? Oculi quidem est ensis perpetuo aspicere ad Dominum, et recta ? intueri, et nullo turpi spectaculo inquinari. Au- ditus arma sunt similiter, divinorum documen- torum auditio, et nunquam vanum in se admittere sermonem. Ita etiam licet armare gustum, et factum, et odoratum gladio continentiæ; unum-27 quemque sensum tegendo congruenti lorica, per quæ tenebrosis cogitationibus stupor fit et terror, quorum etiam tempus aptum ad insidias struendas adversus animas nox sunt et tenebræ. In ea enim dixit Propheta, bestias agri malum sibi providere esum ex pecoribus Dei. Posuisti enim, inquit, tenebras, et facta est not. In ipsa periransibunt omnes bestiæ silvæ, catuli rugientes ut rapiant 17. Quoniam autem est Israel quicunque fit salvus: non enim quicunque sunt ex Israel, sunt Israeli-3 tæ ; sed quicunque Deum proprie aspiciunt ex bona operatione hanc habent denominationem : proprium est autem ejus qui Deum videt, nullo sensu aspicere ad peccatum. Nemo enim potest ad duos dominos aspicere, sed et omnino unus ɔdio habendus, si est aliter diligendus. Ea de causa fit unus lectus regis quidquid servatur. Si enim omnes Deum videbunt qui fuerint corde mundo; gui autem Deum viderunt, Israel proprie funt luminantur : in duodecim autem tribus dividitar hoc nomen arcana quadam ratione, recte pleni- tudo eorum qui salvi fiunt, numero sexaginta in summam redigitur, cum unum quidem sumatur in unaquaque parte, in quinque autem armatos pro numero sensuum hoc unum dividatur. Omnes ergo qui divina induti sunt armatura, vnum regis lectum circumdant, electi omnes unus Israel, et cum per duodecim tribus intelligatur qua est ubique optimatum et se fortiter gerentiam Psal, ciis, 18, 20, 21. Rom. 1x, 6. ·

λεμισταί, δεδιδαγμένοι πόλεμον ἀπὸ δυνατῶν Ἰσραὴλ, αίροντες ῥομφαίαν, τὴν θείαν κλίνην περιστοιχίζον τες. ν διὰ τοῦτο οὐδεὶς ἀπόβλητος γίνεται, διότι - πάσης φυλῆς ἀπαρχή, οἱ πέντε γίνονται, ὧν ὁ ἀρι θμὸς δωδεκάκις κεφαλαιούμενος, τὸ πλήρωμα ποιεῖ τῶν ἑξήκοντα. Χρή τοίνυν πέντε ἀφ' ἑκάστης φυλής φοβεροὺς ὁπλομάχους φύλακας τῆς τοῦ βασιλέως κλί της γενέσθαι, ὡς εἴγε λείποι τῷ ἀριθμῷ τῶν πέντε, Α ἀντὶ ῥάβδων ἢ λίθων ἀφ' ἑκάστης φυλῆς ἄνδρες που εν ἀπαράδεκτον εἶναι καὶ τὸ λειπόμενον. *Αρά ἐστι κατατολμῆσαι λοιπὸν τοῦ ἐνθυμήματος; Πῶς ἀφ᾽ ἑκάστης φυλῆς οἱ πέντε ὁπλίζονται, ἵνα τῆς βασιλικῆς κλίνης φύλακες γένωνται; Πῶς ἔκα- Αστος τῶν πέντε τούτων, φοβερὸς τοῖς ἀντιτεταγμέν Άνοις διὰ τῆς ὁπλίσεως γίνεται, τὴν ῥομφαίαν τοῦ μηρού προβαλλόμενος; "Η δῆλόν ἐστιν, ὅτι ὁ εἷς λίθος, οἱ πέντε όπλίται οὗτοί εἰσιν ἑκάστης αἰσθή σεως, τὴν πρόσφορον ἑαυτῇ ρομφαίαν εἰς κατά πληξιν τῶν ἐναντίων προβαλλομένης; Οφθαλμοῦ ρομφαία τὸ διαπαντὸς ὁρᾷν πρὸς τὸν Κύριον, καὶ ὀρθὰ βλέπειν, καὶ μηδενὶ των ρυπαρών θεαμάτων καταμολύνεσθαι. Ακοῆς ὅπλον ὡσαύτως ἡ θείων διδαγμάτων ἀκρόασις, καὶ τὸ μηδέποτε μάταιον αλόγον ἐν αὐτῇ δέξασθαι. Οὕτως ἔστιν ὁπλίσαι καὶ τὴν γεῦσιν, καὶ τὴν ἀφήν, καὶ τὴν ὄσφρησιν τῇ τῆς ἐγκρατείας ῥομφαίᾳ, καταλλήλως ἑκάστην τῶν αἰσθή σεων θωρακίζοντα, δι' ὧν γίνεται θάμβος καὶ ἔχει πληξις τοῖς σκοτεινοῖς λογισμοῖς, ὧν καιρὸς εἰς τὴν (κατὰ τῶν ψυχῶν ἐπιβουλὴν ἡ νὺξ γίνεται καὶ τὸ σκό- ν τος. Ἐν ταύτῃ γὰρ εἶπεν ὁ Προφήτης, τὰ θηρία τοῦ ἀγροῦ τὴν πονηρὰν βρῶσιν ἑαυτοῖς ἐκ τῶν τοῦ Θεοῦ οι ΒΕἰ γὰρ πάντες ὄψονται τὸν Θεὸν οἱ καθαροὶ τῇ καρ ποιμνίων περιεργάζεσθαι. Εθου γὰρ, φησί, σκότος, καὶ ἐγένετο νύξ. Εν αὐτῇ διελεύσονται πάντα τὰ θηρία τοῦ δρυμοῦ, σκύμνοι ωρυόμενοι τοῦ Γἁρπάσαι. Ἐπειδὴ τοίνυν Ἰσραὴλ γίνεται πᾶς ὁ σω- ζόμενος· οὐ γὰρ πάντες οἱ ἐξ Ισραήλ, οὗτοι Ισραήλ ἀλλ᾽ ὅσοι βλέπουσι τὸν Θεὸν, ἐκ τῆς ἐνεργείας κυ ρίως τῇ προσηγορία ταύτῃ κατονομάζονται. Ιδιου δὲ τοῦ ὁρῶντός ἐστι τὸν Θεόν, τὸ μηδενὶ τῶν αἰσθη υτηρίων πρὸς ἁμαρτίαν βλέπειν. Οὐδεὶς γὰρ δύναται πρὸς δύο κυρίους ὁρᾷν· ἀλλὰ χρὴ τὸν ἕνα μιση- θῆναι, εἰ μέλλει ἀγαπᾶσθαι ὁ ἕτερος. Τούτου χάριν μία κλίνη του βασιλέως γίνεται πᾶν τὸ σωζόμενον δίᾳ γενόμενοι· οἱ δὲ τὸν Θεὸν ἰδόντες, Ἰσραήλ και ρίως γίνονταί τε καὶ ὀνομάζονται· δώδεκα δὲ διαι ρεῖται φυλαῖς κατά τινα λόγον ἀπόῤῥητον τοῦτο τὸ ὄνομα, καλῶς τὸ πλήρωμα τῶν σωζομένων τῷ ἀρι «θμῷ τῶν ἐξήκοντα κεφαλαιοῦται· ἑνὸς μὲν ἀφ᾽ ἑκάστου μέρους λαμβανομένου, εἰς πέντε δὲ ὁπλίτας κατὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν αἰσθήσεων τοῦ ἑνὸς τούτου μεριζομένου. Οὐκοῦν πάντες οἱ θεῖαν ἐνδυσάμενοι πανοπλίαν, μίαν κυκλοῦσι τοῦ βασιλέως κλίνην, Ἰσραήλ πάντες γενόμενοι, καὶ διὰ τῶν δώδεκα φυλῶν τῆς πανταχή νοουμένης ἀριστείας, εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν ἑξήκοντα ' 'S. GREGORII NYSSENI aut lapidibus in unaquaque tribu quinque viri bel- licesi, rei militaris periti, ex fortibus Israel, quo- rum unusquisque ensem habebat supra femur, di- vinum lectum in orbem circumdabunt. Quorum propterea nullus fuit rejiciendus, quoniam cujus- libet tribus primitiæ sunt quinque, quorum nu- merus duodecies multiplicatus summam efficit se- xaginta. Oportet ergo ex unaquaque tribu quinque ·terribiles armatos milites esse custodes lecti regis, adeo ut si deficiat numerus quinque, id quod re- stat minime sit admittendum. Num autem in hoc incœpto est aliquid auden- dum, ut dicamus Quemadmodum in unaquaque tribu armantur quinque, ut sint custodes lecti regis? et quemadmodum unusquisque horum quin- que fit terribilis adversariis, ensem suum habens impositum super femur? An non est manifestum, quod unus lapis, nempe ii quinque armati sunt `unusquisque sensus, convenientem suum ensem educens ad terrorem inimicorum? Oculi quidem est ensis perpetuo aspicere ad Dominum, et recta ? intueri, et nullo turpi spectaculo inquinari. Au- ditus arma sunt similiter, divinorum documen- torum auditio, et nunquam vanum in se admittere sermonem. Ita etiam licet armare gustum, et factum, et odoratum gladio continentiæ; unum-27 quemque sensum tegendo congruenti lorica, per quæ tenebrosis cogitationibus stupor fit et terror, quorum etiam tempus aptum ad insidias struendas adversus animas nox sunt et tenebræ. In ea enim dixit Propheta, bestias agri malum sibi providere esum ex pecoribus Dei. Posuisti enim, inquit, tenebras, et facta est not. In ipsa periransibunt omnes bestiæ silvæ, catuli rugientes ut rapiant 17. Quoniam autem est Israel quicunque fit salvus: non enim quicunque sunt ex Israel, sunt Israeli-3 tæ ; sed quicunque Deum proprie aspiciunt ex bona operatione hanc habent denominationem : proprium est autem ejus qui Deum videt, nullo sensu aspicere ad peccatum. Nemo enim potest ad duos dominos aspicere, sed et omnino unus ɔdio habendus, si est aliter diligendus. Ea de causa fit unus lectus regis quidquid servatur. Si enim omnes Deum videbunt qui fuerint corde mundo; gui autem Deum viderunt, Israel proprie funt luminantur : in duodecim autem tribus dividitar hoc nomen arcana quadam ratione, recte pleni- tudo eorum qui salvi fiunt, numero sexaginta in summam redigitur, cum unum quidem sumatur in unaquaque parte, in quinque autem armatos pro numero sensuum hoc unum dividatur. Omnes ergo qui divina induti sunt armatura, vnum regis lectum circumdant, electi omnes unus Israel, et cum per duodecim tribus intelligatur qua est ubique optimatum et se fortiter gerentiam Psal, ciis, 18, 20, 21. Rom. 1x, 6. ·

ἐμαυτῷ πρὸς τὸ ὄρος τῆς σμύρνης, καὶ πρὸς τὸν βουνὸν τοῦ Λιβάνου. Ολη καλή, ή πλησίον μου, καὶ μῶμος οὐκ ἔστιν ἐν σοί. Σχχνί, Ἐν πολλοῖς ὁ βασιλεὺς Σολομὼν εἰς τύπον τοῦ ἀληθινοῦ βασιλέως παραλαμβάνεται· πολλοῖς δὲ, φημί, τοῖς πρὸς τὸ κρεῖττον περὶ αὐτοῦ παρὰ τῆς ἁγίας Γραφῆς ἱστορουμένοις. Εἰρηνικός τε γὰρ λέ- γεται, καὶ σοφίαν ἀμέτρητον ἔχει· καὶ ναὸν οἶκο- δομεί, βασιλεύει τε τοῦ Ἰσραὴλ, καὶ κρίνει τὸν λαὸν ἐν δικαιοσύνῃ· καὶ ἐκ τοῦ σπέρματός ἐστι τοῦ Δαβίδ. ᾿Αλλὰ καὶ ἡ τῶν Αἰθιόπων βασίλισσα αὐτὸν φοιτᾷ. Ταῦτα γὰρ πάντα καὶ τὰ τοιαῦτα, περὶ αὐτοῦ μὲν λέγεται τυπικῶς, προδιαγράφει δὲ τοῦ Εὐαγγελίου τὴν δύναμιν. Τίς γὰρ οὕτως εἰρηνικός, ὡς ὁ ἀπο- κτείνας τὴν ἔχθραν, καὶ τῷ σταυρῷ προσηλώσας τοὺς ἐχθροὺς ἑαυτοῦ· ἡμᾶς, μᾶλλον δὲ τὸν κόσμον ἑαυτῷ καταλλάξας, καὶ τὸ μεσότοιχον τοῦ φραγμοῦ λύσας, ἵνα τοὺς δύο κτίσῃ ἐν ἑαυτῷ εἰς ἕνα καινὸν ἄνθρω- πον, ποιῶν εἰρήνην, ὁ κηρύξας τοῖς μακράν τε καὶ τοῖς ἐγγὺς τὴν εἰρήνην, διὰ τῶν εὐαγγελιζομένων τὰ ἀγαθά; Τίς δὲ τοιοῦτος οἰκοδόμος ναοῦ; ὡς ὁ τοὺς μὲν θεμελίους αὐτοῦ τιθεὶς ἐν τοῖς ὄρεσι τοῖς ἁγίοις, τουτέστιν, ἐν τοῖς προφήταις καὶ ἀποστόλοις· έπος κοδομῶν δὲ, καθώς φησιν ὁ Παῦλος, ἐπὶ τῷ θεμελίῳ τῶν ἀποστόλων καὶ προφητῶν, τοὺς ζῶντας καὶ τοὺς έμψύχους λίθους, τοὺς δι᾿ ἑαυτῶν πρὸς τὴν τῶν τοί- χων ἁρμονίαν κατὰ τὸν τροφητικὸν λόγον κεκυλισ- μένους, ὥστε συναρμοσθέντας ἐν τῇ ἑνότητι τῆς πίσ στεως, καὶ τῷ συνδέσμῳ τῆς εἰρήνης, αὐξῆσαι δι' ἑαυτῶν τὸν ναὸν τὸν ἅγιον, εἰς τὸ γενέσθαι κατοικη- τήριον Θεοῦ ἐν πνεύματι; Ὅτι δὲ καὶ τῇ σοφίᾳ τῇ ἑαυτοῦ ὁ Σολομὼν τὴν ἀληθινὴν μηνύει σοφίαν, ούτ δεὶς ἂν ἀντείποι, πρός τε τὴν ἱστορίαν καὶ πρὸς τὴν ἀλήθειαν βλέπων. Μαρτυρεῖται μὲν γὰρ ἐκεῖνος ὑπὸ τῆς ἱστορίας, ὅτι παρῆλθε τοὺς τῆς ἀνθρωπίνης σου φίας ὅρους, πάντων τὴν γνῶσιν ἐν τῷ πλάτει τῆς καρδίας χωρήσας, ὡς καὶ τοὺς προλαβόντας παρα δραμεῖν, καὶ τοῖς ἐφεξῆς γενέσθαι ἀνέφικτος· ὁ δὲ Κύριος κατὰ τὴν ἑαυτοῦ φύσιν, αὐτὸ ὅπερ ἐστὶν, ἀληθείας τε καὶ σοφίας καὶ δυνάμεως οὐσία ἐστί. Διὰ τοῦτο τοῦ Δαβὶδ εἰπόντος· ὅτι Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησας, έρμηνεύων τὸν Προφήτην ὁ θεῖος Από- στολος, ἐν αὐτῷ ἐκτίσθαι τὰ πάντα λέγει· ὡς τοῦτον τοῦ Προφήτου διὰ τῆς σοφίας σημαίνοντος. Τὸ δὲ βασιλέα τοῦ Ἰσραήλ εἶναι τὸν Κύριον, καὶ παρὰ τῶν ἐχθρῶν μεμαρτύρηται, τῶν ὑπογεγραφή των τῷ σταυρῷ τὴν ὁμολογίαν τῆς βασιλείας αὐτοῦ· ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων δε χόμεθα γὰρ τὴν μαρτυρίαν, εἰ καὶ κατασμικρύνειν νομίζεται τὸ μεγαλεῖον τοῦ κράτους, τῇ τῶν Ἰσραηλι τῶν βασιλείᾳ τὴν δεσποτείαν ὁρίζουσα. Οὐ γὰρ οὕτως ἔχει· ἀλλ' ἀπὸ μέρους, τὴν κατὰ πάντων ἀρχὴν ἡ ἐπι- γραφὴ αὕτη τῷ σταυρῷ ἀνατίθησι, τῷ μὴ προσθεῖναι, ὅτι μόνων τῶν Ἰουδαίων οὗτός ἐστι βασιλεύς. Απο λύτως γὰρ αὐτῷ προσμαρτυρήσας ὁ λόγος τὴν τῶν Ἰουδαίων ἀρχὴν, καὶ τὸ κατὰ πάντων κράτος κατὰ τὸ σιωπώμενον τῇ ὁμολογίᾳ ταύτῃ συμπαρέλαβεν. Ο γὰρ βασιλεὺς πάσης τῆς γῆς καὶ τοῦ μέρους πάντ S. GRGGORII NYSSENI 908" B In multis rex Salomon assumitur in typum veri A regis ; in multis, inquam, quæ a sancta Scriptura de ipso recensentur, relata ad id quod est melius. Nam et pacificus dicitur, et immensam habens sapientiam : et templum adificat, et regit Israeler, et populum judicat in justitia: et est ex semine Davidl. Sed et ad ipsum venit regina Æthiopum. Nam hæc quidem omnia, et quæ sunt hujusmodi, de eo quidem dicuntur typice, describunt autem virtutem Evangelii. Quis enim adeo pacificus est atque is qui interemit inimicitias, cruci autem suos affixit inimicos, nosque, imo vero totum mundum sibi reconciliavit, et sepis intermediam solyit maceriem, ut duos in seipso conderet in unum novum 'hominem, qui facit pacem, et qui prædicat iis qui longe, et iis qui prope, pacem per eos qui annuntiant bona "? Quis est autem talis ædificator templi, qualis qui fundamenta quidem jacit in montibus sanctis, hoc est, in prophetis et apostolis, qui adificat, sicut dicit Apostolus, super fundamentum apostolorum et prophetarum, per se viventes et animatos lapides, qui per se ac sponte volvuntur ad compactionem et connexionem parie- tun, juxta id quod dicit Propheta ", ut connexi et compacti in virtute fidei et vinculo pacis, per se erescant in templum sanctum, ut fiant habitacu- lum Dei in spiritu? Quod autem sua sapientia Salomon veram significet sapientiam, nemo contra- dixerit, ad historiam aspiciens et veritatem. Testatur enim historia, quod ille excessit terminos humanæ sapientiæ, ut qui omnium rerum cognitio. nem in sui cordis latitudine ceperit, adeo ut et priores præterierit, et qui deinceps sunt consecuti, eum non possint assequi: Dominus autem sua natura, id ipsum quod est, est essentia veritatis, sapientiæ et potentiæ ac virtutis. Propterea cum dixisset David : Omnia in sapientia fecisti : Pro- phetam interpretans divinus Apostolus, in ipso dicit creata esse omnia * : utpote quod Propheta eum significet per sapientiam. Quod autem rex Israel sit Dominus, inimici etiam ejus testati sunt, qui confessionem regni ejus sub- scripserunt cruci, Hic est rex Judæorum : acci- pimus enim testimonium, etiamsi de magnitudine Israeli- potestatis censeatur detrahere, dum regno tarum terminat dominium. Non enim ita habet : sed ex parte imperium in omnes ipsa in cruce inscrip- tio tribuit, quod non adjecerit, quod is sit solum rex Judæorum. Nam cum ei oratio absolute tribue- rit suo testimonio Judæorum imperium, etiam imperium in omnes tacite eo sermone comprehendit. Rex enim universæ terræ etiam in partem domina- tum obtinet; Salomonis autem studium in verum judicium, significat verum judicem totius mundi, Ephes. I, seq. Psal. sqq. C D Matth. XXVII, Psal. CIII, 24. Coloss. 1, 16.

ἐμαυτῷ πρὸς τὸ ὄρος τῆς σμύρνης, καὶ πρὸς τὸν βουνὸν τοῦ Λιβάνου. Ολη καλή, ή πλησίον μου, καὶ μῶμος οὐκ ἔστιν ἐν σοί. Σχχνί, Ἐν πολλοῖς ὁ βασιλεὺς Σολομὼν εἰς τύπον τοῦ ἀληθινοῦ βασιλέως παραλαμβάνεται· πολλοῖς δὲ, φημί, τοῖς πρὸς τὸ κρεῖττον περὶ αὐτοῦ παρὰ τῆς ἁγίας Γραφῆς ἱστορουμένοις. Εἰρηνικός τε γὰρ λέ- γεται, καὶ σοφίαν ἀμέτρητον ἔχει· καὶ ναὸν οἶκο- δομεί, βασιλεύει τε τοῦ Ἰσραὴλ, καὶ κρίνει τὸν λαὸν ἐν δικαιοσύνῃ· καὶ ἐκ τοῦ σπέρματός ἐστι τοῦ Δαβίδ. ᾿Αλλὰ καὶ ἡ τῶν Αἰθιόπων βασίλισσα αὐτὸν φοιτᾷ. Ταῦτα γὰρ πάντα καὶ τὰ τοιαῦτα, περὶ αὐτοῦ μὲν λέγεται τυπικῶς, προδιαγράφει δὲ τοῦ Εὐαγγελίου τὴν δύναμιν. Τίς γὰρ οὕτως εἰρηνικός, ὡς ὁ ἀπο- κτείνας τὴν ἔχθραν, καὶ τῷ σταυρῷ προσηλώσας τοὺς ἐχθροὺς ἑαυτοῦ· ἡμᾶς, μᾶλλον δὲ τὸν κόσμον ἑαυτῷ καταλλάξας, καὶ τὸ μεσότοιχον τοῦ φραγμοῦ λύσας, ἵνα τοὺς δύο κτίσῃ ἐν ἑαυτῷ εἰς ἕνα καινὸν ἄνθρω- πον, ποιῶν εἰρήνην, ὁ κηρύξας τοῖς μακράν τε καὶ τοῖς ἐγγὺς τὴν εἰρήνην, διὰ τῶν εὐαγγελιζομένων τὰ ἀγαθά; Τίς δὲ τοιοῦτος οἰκοδόμος ναοῦ; ὡς ὁ τοὺς μὲν θεμελίους αὐτοῦ τιθεὶς ἐν τοῖς ὄρεσι τοῖς ἁγίοις, τουτέστιν, ἐν τοῖς προφήταις καὶ ἀποστόλοις· έπος κοδομῶν δὲ, καθώς φησιν ὁ Παῦλος, ἐπὶ τῷ θεμελίῳ τῶν ἀποστόλων καὶ προφητῶν, τοὺς ζῶντας καὶ τοὺς έμψύχους λίθους, τοὺς δι᾿ ἑαυτῶν πρὸς τὴν τῶν τοί- χων ἁρμονίαν κατὰ τὸν τροφητικὸν λόγον κεκυλισ- μένους, ὥστε συναρμοσθέντας ἐν τῇ ἑνότητι τῆς πίσ στεως, καὶ τῷ συνδέσμῳ τῆς εἰρήνης, αὐξῆσαι δι' ἑαυτῶν τὸν ναὸν τὸν ἅγιον, εἰς τὸ γενέσθαι κατοικη- τήριον Θεοῦ ἐν πνεύματι; Ὅτι δὲ καὶ τῇ σοφίᾳ τῇ ἑαυτοῦ ὁ Σολομὼν τὴν ἀληθινὴν μηνύει σοφίαν, ούτ δεὶς ἂν ἀντείποι, πρός τε τὴν ἱστορίαν καὶ πρὸς τὴν ἀλήθειαν βλέπων. Μαρτυρεῖται μὲν γὰρ ἐκεῖνος ὑπὸ τῆς ἱστορίας, ὅτι παρῆλθε τοὺς τῆς ἀνθρωπίνης σου φίας ὅρους, πάντων τὴν γνῶσιν ἐν τῷ πλάτει τῆς καρδίας χωρήσας, ὡς καὶ τοὺς προλαβόντας παρα δραμεῖν, καὶ τοῖς ἐφεξῆς γενέσθαι ἀνέφικτος· ὁ δὲ Κύριος κατὰ τὴν ἑαυτοῦ φύσιν, αὐτὸ ὅπερ ἐστὶν, ἀληθείας τε καὶ σοφίας καὶ δυνάμεως οὐσία ἐστί. Διὰ τοῦτο τοῦ Δαβὶδ εἰπόντος· ὅτι Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησας, έρμηνεύων τὸν Προφήτην ὁ θεῖος Από- στολος, ἐν αὐτῷ ἐκτίσθαι τὰ πάντα λέγει· ὡς τοῦτον τοῦ Προφήτου διὰ τῆς σοφίας σημαίνοντος. Τὸ δὲ βασιλέα τοῦ Ἰσραήλ εἶναι τὸν Κύριον, καὶ παρὰ τῶν ἐχθρῶν μεμαρτύρηται, τῶν ὑπογεγραφή των τῷ σταυρῷ τὴν ὁμολογίαν τῆς βασιλείας αὐτοῦ· ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων δε χόμεθα γὰρ τὴν μαρτυρίαν, εἰ καὶ κατασμικρύνειν νομίζεται τὸ μεγαλεῖον τοῦ κράτους, τῇ τῶν Ἰσραηλι τῶν βασιλείᾳ τὴν δεσποτείαν ὁρίζουσα. Οὐ γὰρ οὕτως ἔχει· ἀλλ' ἀπὸ μέρους, τὴν κατὰ πάντων ἀρχὴν ἡ ἐπι- γραφὴ αὕτη τῷ σταυρῷ ἀνατίθησι, τῷ μὴ προσθεῖναι, ὅτι μόνων τῶν Ἰουδαίων οὗτός ἐστι βασιλεύς. Απο λύτως γὰρ αὐτῷ προσμαρτυρήσας ὁ λόγος τὴν τῶν Ἰουδαίων ἀρχὴν, καὶ τὸ κατὰ πάντων κράτος κατὰ τὸ σιωπώμενον τῇ ὁμολογίᾳ ταύτῃ συμπαρέλαβεν. Ο γὰρ βασιλεὺς πάσης τῆς γῆς καὶ τοῦ μέρους πάντ S. GRGGORII NYSSENI 908" B In multis rex Salomon assumitur in typum veri A regis ; in multis, inquam, quæ a sancta Scriptura de ipso recensentur, relata ad id quod est melius. Nam et pacificus dicitur, et immensam habens sapientiam : et templum adificat, et regit Israeler, et populum judicat in justitia: et est ex semine Davidl. Sed et ad ipsum venit regina Æthiopum. Nam hæc quidem omnia, et quæ sunt hujusmodi, de eo quidem dicuntur typice, describunt autem virtutem Evangelii. Quis enim adeo pacificus est atque is qui interemit inimicitias, cruci autem suos affixit inimicos, nosque, imo vero totum mundum sibi reconciliavit, et sepis intermediam solyit maceriem, ut duos in seipso conderet in unum novum 'hominem, qui facit pacem, et qui prædicat iis qui longe, et iis qui prope, pacem per eos qui annuntiant bona "? Quis est autem talis ædificator templi, qualis qui fundamenta quidem jacit in montibus sanctis, hoc est, in prophetis et apostolis, qui adificat, sicut dicit Apostolus, super fundamentum apostolorum et prophetarum, per se viventes et animatos lapides, qui per se ac sponte volvuntur ad compactionem et connexionem parie- tun, juxta id quod dicit Propheta ", ut connexi et compacti in virtute fidei et vinculo pacis, per se erescant in templum sanctum, ut fiant habitacu- lum Dei in spiritu? Quod autem sua sapientia Salomon veram significet sapientiam, nemo contra- dixerit, ad historiam aspiciens et veritatem. Testatur enim historia, quod ille excessit terminos humanæ sapientiæ, ut qui omnium rerum cognitio. nem in sui cordis latitudine ceperit, adeo ut et priores præterierit, et qui deinceps sunt consecuti, eum non possint assequi: Dominus autem sua natura, id ipsum quod est, est essentia veritatis, sapientiæ et potentiæ ac virtutis. Propterea cum dixisset David : Omnia in sapientia fecisti : Pro- phetam interpretans divinus Apostolus, in ipso dicit creata esse omnia * : utpote quod Propheta eum significet per sapientiam. Quod autem rex Israel sit Dominus, inimici etiam ejus testati sunt, qui confessionem regni ejus sub- scripserunt cruci, Hic est rex Judæorum : acci- pimus enim testimonium, etiamsi de magnitudine Israeli- potestatis censeatur detrahere, dum regno tarum terminat dominium. Non enim ita habet : sed ex parte imperium in omnes ipsa in cruce inscrip- tio tribuit, quod non adjecerit, quod is sit solum rex Judæorum. Nam cum ei oratio absolute tribue- rit suo testimonio Judæorum imperium, etiam imperium in omnes tacite eo sermone comprehendit. Rex enim universæ terræ etiam in partem domina- tum obtinet; Salomonis autem studium in verum judicium, significat verum judicem totius mundi, Ephes. I, seq. Psal. sqq. C D Matth. XXVII, Psal. CIII, 24. Coloss. 1, 16.

ἐμαυτῷ πρὸς τὸ ὄρος τῆς σμύρνης, καὶ πρὸς τὸν βουνὸν τοῦ Λιβάνου. Ολη καλή, ή πλησίον μου, καὶ μῶμος οὐκ ἔστιν ἐν σοί. Σχχνί, Ἐν πολλοῖς ὁ βασιλεὺς Σολομὼν εἰς τύπον τοῦ ἀληθινοῦ βασιλέως παραλαμβάνεται· πολλοῖς δὲ, φημί, τοῖς πρὸς τὸ κρεῖττον περὶ αὐτοῦ παρὰ τῆς ἁγίας Γραφῆς ἱστορουμένοις. Εἰρηνικός τε γὰρ λέ- γεται, καὶ σοφίαν ἀμέτρητον ἔχει· καὶ ναὸν οἶκο- δομεί, βασιλεύει τε τοῦ Ἰσραὴλ, καὶ κρίνει τὸν λαὸν ἐν δικαιοσύνῃ· καὶ ἐκ τοῦ σπέρματός ἐστι τοῦ Δαβίδ. ᾿Αλλὰ καὶ ἡ τῶν Αἰθιόπων βασίλισσα αὐτὸν φοιτᾷ. Ταῦτα γὰρ πάντα καὶ τὰ τοιαῦτα, περὶ αὐτοῦ μὲν λέγεται τυπικῶς, προδιαγράφει δὲ τοῦ Εὐαγγελίου τὴν δύναμιν. Τίς γὰρ οὕτως εἰρηνικός, ὡς ὁ ἀπο- κτείνας τὴν ἔχθραν, καὶ τῷ σταυρῷ προσηλώσας τοὺς ἐχθροὺς ἑαυτοῦ· ἡμᾶς, μᾶλλον δὲ τὸν κόσμον ἑαυτῷ καταλλάξας, καὶ τὸ μεσότοιχον τοῦ φραγμοῦ λύσας, ἵνα τοὺς δύο κτίσῃ ἐν ἑαυτῷ εἰς ἕνα καινὸν ἄνθρω- πον, ποιῶν εἰρήνην, ὁ κηρύξας τοῖς μακράν τε καὶ τοῖς ἐγγὺς τὴν εἰρήνην, διὰ τῶν εὐαγγελιζομένων τὰ ἀγαθά; Τίς δὲ τοιοῦτος οἰκοδόμος ναοῦ; ὡς ὁ τοὺς μὲν θεμελίους αὐτοῦ τιθεὶς ἐν τοῖς ὄρεσι τοῖς ἁγίοις, τουτέστιν, ἐν τοῖς προφήταις καὶ ἀποστόλοις· έπος κοδομῶν δὲ, καθώς φησιν ὁ Παῦλος, ἐπὶ τῷ θεμελίῳ τῶν ἀποστόλων καὶ προφητῶν, τοὺς ζῶντας καὶ τοὺς έμψύχους λίθους, τοὺς δι᾿ ἑαυτῶν πρὸς τὴν τῶν τοί- χων ἁρμονίαν κατὰ τὸν τροφητικὸν λόγον κεκυλισ- μένους, ὥστε συναρμοσθέντας ἐν τῇ ἑνότητι τῆς πίσ στεως, καὶ τῷ συνδέσμῳ τῆς εἰρήνης, αὐξῆσαι δι' ἑαυτῶν τὸν ναὸν τὸν ἅγιον, εἰς τὸ γενέσθαι κατοικη- τήριον Θεοῦ ἐν πνεύματι; Ὅτι δὲ καὶ τῇ σοφίᾳ τῇ ἑαυτοῦ ὁ Σολομὼν τὴν ἀληθινὴν μηνύει σοφίαν, ούτ δεὶς ἂν ἀντείποι, πρός τε τὴν ἱστορίαν καὶ πρὸς τὴν ἀλήθειαν βλέπων. Μαρτυρεῖται μὲν γὰρ ἐκεῖνος ὑπὸ τῆς ἱστορίας, ὅτι παρῆλθε τοὺς τῆς ἀνθρωπίνης σου φίας ὅρους, πάντων τὴν γνῶσιν ἐν τῷ πλάτει τῆς καρδίας χωρήσας, ὡς καὶ τοὺς προλαβόντας παρα δραμεῖν, καὶ τοῖς ἐφεξῆς γενέσθαι ἀνέφικτος· ὁ δὲ Κύριος κατὰ τὴν ἑαυτοῦ φύσιν, αὐτὸ ὅπερ ἐστὶν, ἀληθείας τε καὶ σοφίας καὶ δυνάμεως οὐσία ἐστί. Διὰ τοῦτο τοῦ Δαβὶδ εἰπόντος· ὅτι Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησας, έρμηνεύων τὸν Προφήτην ὁ θεῖος Από- στολος, ἐν αὐτῷ ἐκτίσθαι τὰ πάντα λέγει· ὡς τοῦτον τοῦ Προφήτου διὰ τῆς σοφίας σημαίνοντος. Τὸ δὲ βασιλέα τοῦ Ἰσραήλ εἶναι τὸν Κύριον, καὶ παρὰ τῶν ἐχθρῶν μεμαρτύρηται, τῶν ὑπογεγραφή των τῷ σταυρῷ τὴν ὁμολογίαν τῆς βασιλείας αὐτοῦ· ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων δε χόμεθα γὰρ τὴν μαρτυρίαν, εἰ καὶ κατασμικρύνειν νομίζεται τὸ μεγαλεῖον τοῦ κράτους, τῇ τῶν Ἰσραηλι τῶν βασιλείᾳ τὴν δεσποτείαν ὁρίζουσα. Οὐ γὰρ οὕτως ἔχει· ἀλλ' ἀπὸ μέρους, τὴν κατὰ πάντων ἀρχὴν ἡ ἐπι- γραφὴ αὕτη τῷ σταυρῷ ἀνατίθησι, τῷ μὴ προσθεῖναι, ὅτι μόνων τῶν Ἰουδαίων οὗτός ἐστι βασιλεύς. Απο λύτως γὰρ αὐτῷ προσμαρτυρήσας ὁ λόγος τὴν τῶν Ἰουδαίων ἀρχὴν, καὶ τὸ κατὰ πάντων κράτος κατὰ τὸ σιωπώμενον τῇ ὁμολογίᾳ ταύτῃ συμπαρέλαβεν. Ο γὰρ βασιλεὺς πάσης τῆς γῆς καὶ τοῦ μέρους πάντ S. GRGGORII NYSSENI 908" B In multis rex Salomon assumitur in typum veri A regis ; in multis, inquam, quæ a sancta Scriptura de ipso recensentur, relata ad id quod est melius. Nam et pacificus dicitur, et immensam habens sapientiam : et templum adificat, et regit Israeler, et populum judicat in justitia: et est ex semine Davidl. Sed et ad ipsum venit regina Æthiopum. Nam hæc quidem omnia, et quæ sunt hujusmodi, de eo quidem dicuntur typice, describunt autem virtutem Evangelii. Quis enim adeo pacificus est atque is qui interemit inimicitias, cruci autem suos affixit inimicos, nosque, imo vero totum mundum sibi reconciliavit, et sepis intermediam solyit maceriem, ut duos in seipso conderet in unum novum 'hominem, qui facit pacem, et qui prædicat iis qui longe, et iis qui prope, pacem per eos qui annuntiant bona "? Quis est autem talis ædificator templi, qualis qui fundamenta quidem jacit in montibus sanctis, hoc est, in prophetis et apostolis, qui adificat, sicut dicit Apostolus, super fundamentum apostolorum et prophetarum, per se viventes et animatos lapides, qui per se ac sponte volvuntur ad compactionem et connexionem parie- tun, juxta id quod dicit Propheta ", ut connexi et compacti in virtute fidei et vinculo pacis, per se erescant in templum sanctum, ut fiant habitacu- lum Dei in spiritu? Quod autem sua sapientia Salomon veram significet sapientiam, nemo contra- dixerit, ad historiam aspiciens et veritatem. Testatur enim historia, quod ille excessit terminos humanæ sapientiæ, ut qui omnium rerum cognitio. nem in sui cordis latitudine ceperit, adeo ut et priores præterierit, et qui deinceps sunt consecuti, eum non possint assequi: Dominus autem sua natura, id ipsum quod est, est essentia veritatis, sapientiæ et potentiæ ac virtutis. Propterea cum dixisset David : Omnia in sapientia fecisti : Pro- phetam interpretans divinus Apostolus, in ipso dicit creata esse omnia * : utpote quod Propheta eum significet per sapientiam. Quod autem rex Israel sit Dominus, inimici etiam ejus testati sunt, qui confessionem regni ejus sub- scripserunt cruci, Hic est rex Judæorum : acci- pimus enim testimonium, etiamsi de magnitudine Israeli- potestatis censeatur detrahere, dum regno tarum terminat dominium. Non enim ita habet : sed ex parte imperium in omnes ipsa in cruce inscrip- tio tribuit, quod non adjecerit, quod is sit solum rex Judæorum. Nam cum ei oratio absolute tribue- rit suo testimonio Judæorum imperium, etiam imperium in omnes tacite eo sermone comprehendit. Rex enim universæ terræ etiam in partem domina- tum obtinet; Salomonis autem studium in verum judicium, significat verum judicem totius mundi, Ephes. I, seq. Psal. sqq. C D Matth. XXVII, Psal. CIII, 24. Coloss. 1, 16.

ἕως τὴν δεσποτείαν ἔχει· ἡ δὲ περὶ τὴν δικαίαν κρί- σιν τοῦ Σολομῶντος σπουδὴ τὸν ἀληθινὸν κριτὴν τοῦ παντὸς κόσμου διασημαίνει, ός φησιν· ῾Ο Πατὴρ οὐ κρίνει οὐδένα, ἀλλὰ τὴν κρίσιν πᾶσαν δέδωκε τῷ Υἱῷ· καὶ ὅτι, Οὐ δύναμαι ποιεῖν ἀπ' ἐμαυτοῦ: οὐδέν· ἀλλὰ καθὼς ἀκούω, κρίνω, καὶ ἡ κρίσις ἡ ἐμὴ δικαία ἐστίν. Οὗτος γὰρ ὁ ἀκρότατος τῆς δι καίας κρίσεως ὅρος, τὸ μὴ ἀφ' ἑαυτοῦ κατά τινα προσπάθειαν ἀπόκρισιν τοῖς κρινομένοις νέμειν· ἀλλὰ πρῶτον ἀκούειν τῶν ὑποδίκων τῇ κρίσει, εἶθ' οὕτως τὴν ἐπ' αὐτοῖς ψῆφον ἐκτίθεσθαι. Οὗ χάριν ἡ τοῦ Θεοῦ δύναμίς τινα ὁμολογεῖ μὴ δύνασθαι. Τὸ γὰρ ἔξω τοῦ δικαίου παρατρέψαι την κρίσιν ἀδυνατεί ἀλήθεια. Ἀλλὰ τὸ μὲν ἐκ τοῦ σπέρματος Δαβὶδ εἶναι κατὰ σάρκα τὸν Κύριον, καὶ παρὰ τοῦ γεγονότος έχ~ τοῦ Δαβὶδ προμηνύεσθαι, ὡς ὁμολογούμενον τῷ λόγῳ παρήσομεν. Τὸ δὲ κατὰ τὴν Αἰθιόπισσαν μυστήριον, πῶς καταλιπούσα τῶν Αἰθιόπων τὴν βασιλείαν, καὶ τοσοῦτον διαβάσα τὸν ἐν τῷ μέσῳ τόπον, πρὸς τὸν Συ λομῶντα διὰ τὸ κλέος τῆς σοφίας ἐπείγεται, λίθοις + τιμίοις καὶ χρυσῷ, καὶ τοῖς τῶν ἀρωμάτων ἡδύσμασι δεξιουμένη τὸν βασιλέα, δῆλον ἂν γένοιτο τῷ ἐπιστή- σαντι πρὸς ὅ τι τῶν εὐαγγελικῶν βλέπει θαυμάτων. Τίς γὰρ οὐκ οἶδεν ὅτι μέλαινα ἦν ἐξ εἰδωλολατρείας τὸ καταρχὰς ἡ ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησία, πρὶν Ἐκκλησίαν γενέσθαι, πολλῷ μεταξὺ τῷ τῆς ἀγνοίας διαστήματι, τῆς πρὸς τὸν ἀληθινὸν Θεὸν γνώσεως ἀπῳκισμένη ; Αλλ' ὅτε ἐπεφάνη ἡ χάρις τοῦ Θεοῦ, καὶ ἡ σοφία διέλαμψε, καὶ τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν πρὸς τοὺς ἐν σκό- τει καὶ σκιᾷ θανάτου καθημένους τὴν ἀκτῖνα διέ-. πεμψε, τότε τοῦ Ἰσραὴλ πρὸς φῶς ἐπιμύσαντος, καὶ τῆς τῶν ἀγαθῶν μετουσίας ἑαυτὸν ἀποστήσαντος, ἔρχονται οἱ Αἰθίοπες, οἱ ἐθνῶν τῇ πίστει προστρέ χοντες, καὶ οἱ ποτε ὄντες μακράν, ἐγγὺς γίνονται, τῷ μυστικῷ ὕδατι τὴν μελανίαν ἀποκλυσάμενοι· ὥστε - - τὴν Αἰθιοπίαν προφθάσαι χεῖρα αὐτῆς τῷ Θεῷ, καὶ προσάγειν δῶρα τῷ βασιλεῖ, τά τε τῆς εὐσεβείας ἀρώ ματα, καὶ τὸ τῆς θεογνωσίας χρυσίον, καὶ τοὺς τιμίους λίθους τῆς τῶν ἐντολῶν τε καὶ τῶν ἀρετῶν ἔργα» σίας. ᾿Αλλὰ πρὸς ὅ τι βλέπων ἐντεῦθεν ἄρχομαι τῆς προ- κειμένης ἡμῖν τῶν ῥητῶν θεωρίας. Ηδη διασαφήσω + τῷ λόγῳ αὐτὴν προεκθέμενος τὴν λέξιν τῶν θείων λογίων ἔχουσαν οὕτως· Φορεῖον ἐποίησεν ἑαυτῷ ὁ βασιλεὺς Σολομὼν ἀπὸ ξύλων τοῦ Λιβάνου, στύ λους αὐτοῦ ἐποίησεν ἀργύριον, καὶ τὸ ἀνάκλιτον αὐτοῦ χρυσίον, ἐπίβασιν αὐτοῦ πορφύραν. τὸς αὐτοῦ λιθόστρωτον ἀγάπην ἀπὸ θυγατέρων Ιερουσαλήμ. Ωσπερ τοίνυν ἐν τοῖς προεξητασμέ- νοις περὶ τοῦ Σολομῶντος εὗρεν ὁ λόγος, δι' ὧν τὸ περὶ τοῦ ναοῦ μυστήριον ἐν ἐκείνῳ τῷ προσώπω διαγράφεται· οὕτω καὶ διὰ τῆς τοῦ φορείου κατα-- σκευῆς ἡ περὶ ἡμῶν οἰκονομία διασημαίνεται. Πολυ- τρόπως γὰρ ὁ Θεὸς ἐν τοῖς ἀξίοις ἑαυτοῦ γίνεται, καθώς ἕκαστος ἂν ἔχῃ δυνάμεώς τε καὶ ἀξίας, οὕτως ἐν ἑκάστῳ γινόμενος. Ὁ μὲν γάρ τις γίνεται Θεοῦ τόπος, ὁ δὲ οἶκος, ἄλλος δὲ θρόνος, καὶ ἕτερος ὑπο πόδιον. Εστι δέ τις καὶ ἅρμα γινόμενος, ἢ ἵππος εἰήνιος, δεχόμενος ἐφ' ἑαυτοῦ τὸν ἀγαθὸν ἐπιβάτην, IN CANTICA CANTIC. HOMILIA VII. + A qui dicit: Pater neminem judical, sed judicium omne dedit Filio"; et, Non possum ex me facere quidquam : sed sicut audio, judico: et judicium meum justum est ". Hæc est enim justi judicii exactissima definitio, non ex se aliqua adfectione dare responsum iis qui in judicio contendunt; sed primum audire eos qui subeunt judicium, et deinde in eos ferre sententiam. Quamobrem se quædam non posse Dei fatetur potentia. Nam extra justum pervertere judicium minime potest veritas. Quod autem sit ex semine David secundum carnem, idque significetur per eum qui natus est ex Davide, de eo praetermittemus prolixiori uti oratione, ut de quo satis constet. Ethiopissæ autem mysterium, quem- admodum relicto regno thiopum, et transmisso B tanto quod intercedebat spatio, properat ad Salo- monem propter laudem sapientiæ, gemmis et auro, unguentisque pretiosis regem honorifice prose- quens, manifestum fuerit animum advertenti ad quodnam Evangelicum aspicit miraculum. Quis enim nescit,quod quæ ex idololatria ab initio est ex gentibus Ecclesia, nigra erat, priusquam feret Ec- clesia, longoque interjecto ignorationis intervallo, procul habitabat a veri Dei cognitione? Sed quando apparuit gratia Dei, et illuxit sapientia, et lux vera ad eos qui sedebant in tenebris et umbra mortis, misit radium, tune Israele ad lucem claudente oculos, et seipsum abducente a bonorum partici patione, veniunt ibiopes ii qui ad fidem accedunt ex gentibus, et qui aliquando longe erant, prope accedunt, nigrore abluto aqua mystica, adeo ut Ethiopia " porrexerit manus Deo, eo quod obtulerit dona regi, pietatis aromata, et aurum Dei cogni- tionis, et gemmas præceptorum, et virtutum ope- rationis. C Eν- D Sed quorsum aspiciens, hinc incipio a nobis proposita verborum contemplatione,jam declarabo, si prius posuero dictionem divinorum eloquiorum, quæ sic habet: Ferculum sibi fecit rex Salomon ex lignis Libani, columnas sibi fecit argenteas, et reclinatorium suum aureum. Ascensus ejus purpureus. Intra ipsum est pavimentum charitate stratum ex Fliabus Jerusalem. Quomodo in iis quae prius sunt examinata, de Salomone dictum est, per quæ illud de templo mysterium in tali persona descri- bitur: sic etiam ex ferculi constructione signifi- catur de nobis dispensatio. Multis enim modis est Deus in iis qui sunt se digni, prout fert uniuscu- jusque facultas, et sic unoquoque est dignus. Fit enim aliquis locus Dei, alius vero domus, alius autem sedes, et alius scabellum. Est etiam aliquis, qui effectus currus, et equus qui habenis facile, regitur, suscipiens boņum suum sessorem, et prout videtur ei qui dirigit, cursum suum conficit. M Joan. v, 22. sr ibid. 30. Psal. LXVII, 32.

ἕως τὴν δεσποτείαν ἔχει· ἡ δὲ περὶ τὴν δικαίαν κρί- σιν τοῦ Σολομῶντος σπουδὴ τὸν ἀληθινὸν κριτὴν τοῦ παντὸς κόσμου διασημαίνει, ός φησιν· ῾Ο Πατὴρ οὐ κρίνει οὐδένα, ἀλλὰ τὴν κρίσιν πᾶσαν δέδωκε τῷ Υἱῷ· καὶ ὅτι, Οὐ δύναμαι ποιεῖν ἀπ' ἐμαυτοῦ: οὐδέν· ἀλλὰ καθὼς ἀκούω, κρίνω, καὶ ἡ κρίσις ἡ ἐμὴ δικαία ἐστίν. Οὗτος γὰρ ὁ ἀκρότατος τῆς δι καίας κρίσεως ὅρος, τὸ μὴ ἀφ' ἑαυτοῦ κατά τινα προσπάθειαν ἀπόκρισιν τοῖς κρινομένοις νέμειν· ἀλλὰ πρῶτον ἀκούειν τῶν ὑποδίκων τῇ κρίσει, εἶθ' οὕτως τὴν ἐπ' αὐτοῖς ψῆφον ἐκτίθεσθαι. Οὗ χάριν ἡ τοῦ Θεοῦ δύναμίς τινα ὁμολογεῖ μὴ δύνασθαι. Τὸ γὰρ ἔξω τοῦ δικαίου παρατρέψαι την κρίσιν ἀδυνατεί ἀλήθεια. Ἀλλὰ τὸ μὲν ἐκ τοῦ σπέρματος Δαβὶδ εἶναι κατὰ σάρκα τὸν Κύριον, καὶ παρὰ τοῦ γεγονότος έχ~ τοῦ Δαβὶδ προμηνύεσθαι, ὡς ὁμολογούμενον τῷ λόγῳ παρήσομεν. Τὸ δὲ κατὰ τὴν Αἰθιόπισσαν μυστήριον, πῶς καταλιπούσα τῶν Αἰθιόπων τὴν βασιλείαν, καὶ τοσοῦτον διαβάσα τὸν ἐν τῷ μέσῳ τόπον, πρὸς τὸν Συ λομῶντα διὰ τὸ κλέος τῆς σοφίας ἐπείγεται, λίθοις + τιμίοις καὶ χρυσῷ, καὶ τοῖς τῶν ἀρωμάτων ἡδύσμασι δεξιουμένη τὸν βασιλέα, δῆλον ἂν γένοιτο τῷ ἐπιστή- σαντι πρὸς ὅ τι τῶν εὐαγγελικῶν βλέπει θαυμάτων. Τίς γὰρ οὐκ οἶδεν ὅτι μέλαινα ἦν ἐξ εἰδωλολατρείας τὸ καταρχὰς ἡ ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησία, πρὶν Ἐκκλησίαν γενέσθαι, πολλῷ μεταξὺ τῷ τῆς ἀγνοίας διαστήματι, τῆς πρὸς τὸν ἀληθινὸν Θεὸν γνώσεως ἀπῳκισμένη ; Αλλ' ὅτε ἐπεφάνη ἡ χάρις τοῦ Θεοῦ, καὶ ἡ σοφία διέλαμψε, καὶ τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν πρὸς τοὺς ἐν σκό- τει καὶ σκιᾷ θανάτου καθημένους τὴν ἀκτῖνα διέ-. πεμψε, τότε τοῦ Ἰσραὴλ πρὸς φῶς ἐπιμύσαντος, καὶ τῆς τῶν ἀγαθῶν μετουσίας ἑαυτὸν ἀποστήσαντος, ἔρχονται οἱ Αἰθίοπες, οἱ ἐθνῶν τῇ πίστει προστρέ χοντες, καὶ οἱ ποτε ὄντες μακράν, ἐγγὺς γίνονται, τῷ μυστικῷ ὕδατι τὴν μελανίαν ἀποκλυσάμενοι· ὥστε - - τὴν Αἰθιοπίαν προφθάσαι χεῖρα αὐτῆς τῷ Θεῷ, καὶ προσάγειν δῶρα τῷ βασιλεῖ, τά τε τῆς εὐσεβείας ἀρώ ματα, καὶ τὸ τῆς θεογνωσίας χρυσίον, καὶ τοὺς τιμίους λίθους τῆς τῶν ἐντολῶν τε καὶ τῶν ἀρετῶν ἔργα» σίας. ᾿Αλλὰ πρὸς ὅ τι βλέπων ἐντεῦθεν ἄρχομαι τῆς προ- κειμένης ἡμῖν τῶν ῥητῶν θεωρίας. Ηδη διασαφήσω + τῷ λόγῳ αὐτὴν προεκθέμενος τὴν λέξιν τῶν θείων λογίων ἔχουσαν οὕτως· Φορεῖον ἐποίησεν ἑαυτῷ ὁ βασιλεὺς Σολομὼν ἀπὸ ξύλων τοῦ Λιβάνου, στύ λους αὐτοῦ ἐποίησεν ἀργύριον, καὶ τὸ ἀνάκλιτον αὐτοῦ χρυσίον, ἐπίβασιν αὐτοῦ πορφύραν. τὸς αὐτοῦ λιθόστρωτον ἀγάπην ἀπὸ θυγατέρων Ιερουσαλήμ. Ωσπερ τοίνυν ἐν τοῖς προεξητασμέ- νοις περὶ τοῦ Σολομῶντος εὗρεν ὁ λόγος, δι' ὧν τὸ περὶ τοῦ ναοῦ μυστήριον ἐν ἐκείνῳ τῷ προσώπω διαγράφεται· οὕτω καὶ διὰ τῆς τοῦ φορείου κατα-- σκευῆς ἡ περὶ ἡμῶν οἰκονομία διασημαίνεται. Πολυ- τρόπως γὰρ ὁ Θεὸς ἐν τοῖς ἀξίοις ἑαυτοῦ γίνεται, καθώς ἕκαστος ἂν ἔχῃ δυνάμεώς τε καὶ ἀξίας, οὕτως ἐν ἑκάστῳ γινόμενος. Ὁ μὲν γάρ τις γίνεται Θεοῦ τόπος, ὁ δὲ οἶκος, ἄλλος δὲ θρόνος, καὶ ἕτερος ὑπο πόδιον. Εστι δέ τις καὶ ἅρμα γινόμενος, ἢ ἵππος εἰήνιος, δεχόμενος ἐφ' ἑαυτοῦ τὸν ἀγαθὸν ἐπιβάτην, IN CANTICA CANTIC. HOMILIA VII. + A qui dicit: Pater neminem judical, sed judicium omne dedit Filio"; et, Non possum ex me facere quidquam : sed sicut audio, judico: et judicium meum justum est ". Hæc est enim justi judicii exactissima definitio, non ex se aliqua adfectione dare responsum iis qui in judicio contendunt; sed primum audire eos qui subeunt judicium, et deinde in eos ferre sententiam. Quamobrem se quædam non posse Dei fatetur potentia. Nam extra justum pervertere judicium minime potest veritas. Quod autem sit ex semine David secundum carnem, idque significetur per eum qui natus est ex Davide, de eo praetermittemus prolixiori uti oratione, ut de quo satis constet. Ethiopissæ autem mysterium, quem- admodum relicto regno thiopum, et transmisso B tanto quod intercedebat spatio, properat ad Salo- monem propter laudem sapientiæ, gemmis et auro, unguentisque pretiosis regem honorifice prose- quens, manifestum fuerit animum advertenti ad quodnam Evangelicum aspicit miraculum. Quis enim nescit,quod quæ ex idololatria ab initio est ex gentibus Ecclesia, nigra erat, priusquam feret Ec- clesia, longoque interjecto ignorationis intervallo, procul habitabat a veri Dei cognitione? Sed quando apparuit gratia Dei, et illuxit sapientia, et lux vera ad eos qui sedebant in tenebris et umbra mortis, misit radium, tune Israele ad lucem claudente oculos, et seipsum abducente a bonorum partici patione, veniunt ibiopes ii qui ad fidem accedunt ex gentibus, et qui aliquando longe erant, prope accedunt, nigrore abluto aqua mystica, adeo ut Ethiopia " porrexerit manus Deo, eo quod obtulerit dona regi, pietatis aromata, et aurum Dei cogni- tionis, et gemmas præceptorum, et virtutum ope- rationis. C Eν- D Sed quorsum aspiciens, hinc incipio a nobis proposita verborum contemplatione,jam declarabo, si prius posuero dictionem divinorum eloquiorum, quæ sic habet: Ferculum sibi fecit rex Salomon ex lignis Libani, columnas sibi fecit argenteas, et reclinatorium suum aureum. Ascensus ejus purpureus. Intra ipsum est pavimentum charitate stratum ex Fliabus Jerusalem. Quomodo in iis quae prius sunt examinata, de Salomone dictum est, per quæ illud de templo mysterium in tali persona descri- bitur: sic etiam ex ferculi constructione signifi- catur de nobis dispensatio. Multis enim modis est Deus in iis qui sunt se digni, prout fert uniuscu- jusque facultas, et sic unoquoque est dignus. Fit enim aliquis locus Dei, alius vero domus, alius autem sedes, et alius scabellum. Est etiam aliquis, qui effectus currus, et equus qui habenis facile, regitur, suscipiens boņum suum sessorem, et prout videtur ei qui dirigit, cursum suum conficit. M Joan. v, 22. sr ibid. 30. Psal. LXVII, 32.

ἕως τὴν δεσποτείαν ἔχει· ἡ δὲ περὶ τὴν δικαίαν κρί- σιν τοῦ Σολομῶντος σπουδὴ τὸν ἀληθινὸν κριτὴν τοῦ παντὸς κόσμου διασημαίνει, ός φησιν· ῾Ο Πατὴρ οὐ κρίνει οὐδένα, ἀλλὰ τὴν κρίσιν πᾶσαν δέδωκε τῷ Υἱῷ· καὶ ὅτι, Οὐ δύναμαι ποιεῖν ἀπ' ἐμαυτοῦ: οὐδέν· ἀλλὰ καθὼς ἀκούω, κρίνω, καὶ ἡ κρίσις ἡ ἐμὴ δικαία ἐστίν. Οὗτος γὰρ ὁ ἀκρότατος τῆς δι καίας κρίσεως ὅρος, τὸ μὴ ἀφ' ἑαυτοῦ κατά τινα προσπάθειαν ἀπόκρισιν τοῖς κρινομένοις νέμειν· ἀλλὰ πρῶτον ἀκούειν τῶν ὑποδίκων τῇ κρίσει, εἶθ' οὕτως τὴν ἐπ' αὐτοῖς ψῆφον ἐκτίθεσθαι. Οὗ χάριν ἡ τοῦ Θεοῦ δύναμίς τινα ὁμολογεῖ μὴ δύνασθαι. Τὸ γὰρ ἔξω τοῦ δικαίου παρατρέψαι την κρίσιν ἀδυνατεί ἀλήθεια. Ἀλλὰ τὸ μὲν ἐκ τοῦ σπέρματος Δαβὶδ εἶναι κατὰ σάρκα τὸν Κύριον, καὶ παρὰ τοῦ γεγονότος έχ~ τοῦ Δαβὶδ προμηνύεσθαι, ὡς ὁμολογούμενον τῷ λόγῳ παρήσομεν. Τὸ δὲ κατὰ τὴν Αἰθιόπισσαν μυστήριον, πῶς καταλιπούσα τῶν Αἰθιόπων τὴν βασιλείαν, καὶ τοσοῦτον διαβάσα τὸν ἐν τῷ μέσῳ τόπον, πρὸς τὸν Συ λομῶντα διὰ τὸ κλέος τῆς σοφίας ἐπείγεται, λίθοις + τιμίοις καὶ χρυσῷ, καὶ τοῖς τῶν ἀρωμάτων ἡδύσμασι δεξιουμένη τὸν βασιλέα, δῆλον ἂν γένοιτο τῷ ἐπιστή- σαντι πρὸς ὅ τι τῶν εὐαγγελικῶν βλέπει θαυμάτων. Τίς γὰρ οὐκ οἶδεν ὅτι μέλαινα ἦν ἐξ εἰδωλολατρείας τὸ καταρχὰς ἡ ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησία, πρὶν Ἐκκλησίαν γενέσθαι, πολλῷ μεταξὺ τῷ τῆς ἀγνοίας διαστήματι, τῆς πρὸς τὸν ἀληθινὸν Θεὸν γνώσεως ἀπῳκισμένη ; Αλλ' ὅτε ἐπεφάνη ἡ χάρις τοῦ Θεοῦ, καὶ ἡ σοφία διέλαμψε, καὶ τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν πρὸς τοὺς ἐν σκό- τει καὶ σκιᾷ θανάτου καθημένους τὴν ἀκτῖνα διέ-. πεμψε, τότε τοῦ Ἰσραὴλ πρὸς φῶς ἐπιμύσαντος, καὶ τῆς τῶν ἀγαθῶν μετουσίας ἑαυτὸν ἀποστήσαντος, ἔρχονται οἱ Αἰθίοπες, οἱ ἐθνῶν τῇ πίστει προστρέ χοντες, καὶ οἱ ποτε ὄντες μακράν, ἐγγὺς γίνονται, τῷ μυστικῷ ὕδατι τὴν μελανίαν ἀποκλυσάμενοι· ὥστε - - τὴν Αἰθιοπίαν προφθάσαι χεῖρα αὐτῆς τῷ Θεῷ, καὶ προσάγειν δῶρα τῷ βασιλεῖ, τά τε τῆς εὐσεβείας ἀρώ ματα, καὶ τὸ τῆς θεογνωσίας χρυσίον, καὶ τοὺς τιμίους λίθους τῆς τῶν ἐντολῶν τε καὶ τῶν ἀρετῶν ἔργα» σίας. ᾿Αλλὰ πρὸς ὅ τι βλέπων ἐντεῦθεν ἄρχομαι τῆς προ- κειμένης ἡμῖν τῶν ῥητῶν θεωρίας. Ηδη διασαφήσω + τῷ λόγῳ αὐτὴν προεκθέμενος τὴν λέξιν τῶν θείων λογίων ἔχουσαν οὕτως· Φορεῖον ἐποίησεν ἑαυτῷ ὁ βασιλεὺς Σολομὼν ἀπὸ ξύλων τοῦ Λιβάνου, στύ λους αὐτοῦ ἐποίησεν ἀργύριον, καὶ τὸ ἀνάκλιτον αὐτοῦ χρυσίον, ἐπίβασιν αὐτοῦ πορφύραν. τὸς αὐτοῦ λιθόστρωτον ἀγάπην ἀπὸ θυγατέρων Ιερουσαλήμ. Ωσπερ τοίνυν ἐν τοῖς προεξητασμέ- νοις περὶ τοῦ Σολομῶντος εὗρεν ὁ λόγος, δι' ὧν τὸ περὶ τοῦ ναοῦ μυστήριον ἐν ἐκείνῳ τῷ προσώπω διαγράφεται· οὕτω καὶ διὰ τῆς τοῦ φορείου κατα-- σκευῆς ἡ περὶ ἡμῶν οἰκονομία διασημαίνεται. Πολυ- τρόπως γὰρ ὁ Θεὸς ἐν τοῖς ἀξίοις ἑαυτοῦ γίνεται, καθώς ἕκαστος ἂν ἔχῃ δυνάμεώς τε καὶ ἀξίας, οὕτως ἐν ἑκάστῳ γινόμενος. Ὁ μὲν γάρ τις γίνεται Θεοῦ τόπος, ὁ δὲ οἶκος, ἄλλος δὲ θρόνος, καὶ ἕτερος ὑπο πόδιον. Εστι δέ τις καὶ ἅρμα γινόμενος, ἢ ἵππος εἰήνιος, δεχόμενος ἐφ' ἑαυτοῦ τὸν ἀγαθὸν ἐπιβάτην, IN CANTICA CANTIC. HOMILIA VII. + A qui dicit: Pater neminem judical, sed judicium omne dedit Filio"; et, Non possum ex me facere quidquam : sed sicut audio, judico: et judicium meum justum est ". Hæc est enim justi judicii exactissima definitio, non ex se aliqua adfectione dare responsum iis qui in judicio contendunt; sed primum audire eos qui subeunt judicium, et deinde in eos ferre sententiam. Quamobrem se quædam non posse Dei fatetur potentia. Nam extra justum pervertere judicium minime potest veritas. Quod autem sit ex semine David secundum carnem, idque significetur per eum qui natus est ex Davide, de eo praetermittemus prolixiori uti oratione, ut de quo satis constet. Ethiopissæ autem mysterium, quem- admodum relicto regno thiopum, et transmisso B tanto quod intercedebat spatio, properat ad Salo- monem propter laudem sapientiæ, gemmis et auro, unguentisque pretiosis regem honorifice prose- quens, manifestum fuerit animum advertenti ad quodnam Evangelicum aspicit miraculum. Quis enim nescit,quod quæ ex idololatria ab initio est ex gentibus Ecclesia, nigra erat, priusquam feret Ec- clesia, longoque interjecto ignorationis intervallo, procul habitabat a veri Dei cognitione? Sed quando apparuit gratia Dei, et illuxit sapientia, et lux vera ad eos qui sedebant in tenebris et umbra mortis, misit radium, tune Israele ad lucem claudente oculos, et seipsum abducente a bonorum partici patione, veniunt ibiopes ii qui ad fidem accedunt ex gentibus, et qui aliquando longe erant, prope accedunt, nigrore abluto aqua mystica, adeo ut Ethiopia " porrexerit manus Deo, eo quod obtulerit dona regi, pietatis aromata, et aurum Dei cogni- tionis, et gemmas præceptorum, et virtutum ope- rationis. C Eν- D Sed quorsum aspiciens, hinc incipio a nobis proposita verborum contemplatione,jam declarabo, si prius posuero dictionem divinorum eloquiorum, quæ sic habet: Ferculum sibi fecit rex Salomon ex lignis Libani, columnas sibi fecit argenteas, et reclinatorium suum aureum. Ascensus ejus purpureus. Intra ipsum est pavimentum charitate stratum ex Fliabus Jerusalem. Quomodo in iis quae prius sunt examinata, de Salomone dictum est, per quæ illud de templo mysterium in tali persona descri- bitur: sic etiam ex ferculi constructione signifi- catur de nobis dispensatio. Multis enim modis est Deus in iis qui sunt se digni, prout fert uniuscu- jusque facultas, et sic unoquoque est dignus. Fit enim aliquis locus Dei, alius vero domus, alius autem sedes, et alius scabellum. Est etiam aliquis, qui effectus currus, et equus qui habenis facile, regitur, suscipiens boņum suum sessorem, et prout videtur ei qui dirigit, cursum suum conficit. M Joan. v, 22. sr ibid. 30. Psal. LXVII, 32.

S. GREGOR|| NYSSENI καὶ πρὸς τὴ δοκοῦν τῷ εὐθύνοντι διανύων τὸν δρόμον. ὡς δὲ νῦν διδασκόμεθα, καὶ φορεῖον αὐτοῦ τις γίνε- ται, ὁ κατὰ τὴν ἐκείνου σοφίαν οὐ μόνον τοῖς ἐκ τοῦ Λιβάνου κατασκευαζόμενος ξύλοις, ἀλλὰ καὶ χρυσῷ καὶ ἀργυρίῳ καὶ πορφύρᾳ καὶ λίθοις καταλλήλως ἐν τ ἑκάστῳ μέρει, δι' ὧν ἡ ἀγάπη αὐτοῦ ἐνεργὸς γίνεται, οὐ πάντων χωρούντων τὴν τῆς ἀγάπης ενέργειαν · ἀλλ᾽ εἴ τις θυγάτηρ τῆς ἄνω Ἱερουσαλήμ τῆς ἐλευ θέρας διὰ τοῦ βίου γνωρίζοιτο. Ὅτι μὲν οὖν ὁ τὸν Θεὸν ἐν ἑαυτῷ φέρων, φορεῖόν ἐστι τοῦ ἐν αὐτῷ κατά οικοῦντος καὶ καθεδουμένου, δῆλον καὶ πρὸ τῶν ἡμε τέρων λόγων ἂν εἴη. Ὁ γὰρ κατὰ τὸν ἅγιον Παῦλον, μηκέτι αὐτὸς ζῶν, ἀλλὰ ζῶντα ἔχων ἐν ἑαυτῷ τὸν Χριστὸν, καὶ δοκιμὴν διδοὺς τοῦ ἐν αὐτῷ λαλοῦντος Χριστοῦ, οὗτος κυρίως φορεῖον λέγεται καὶ γίνεται τοῦ ἐν αὐτῷ φερομένου καὶ ὑπ' αὐτοῦ βασταζομένου. Αλλ' οὐ τοῦτό ἐστι τὸ ζητούμενον. Ἐκεῖνο δὲ μᾶλ λον προσήκει δι' ἐπιμελείας κατανοήσαι, τί βούλεται τὸ τῆς ὕλης ποικίλον τε καὶ πολυειδές. Πῶς οὖν συμπαραλαμβάνεται χρυσίῳ καὶ ἀργυρίῳ, καὶ πορφύρᾳ, καὶ λίθοις ἡ τοῦ ξύλου φύσις εἰς τὴν κατασκευὴν τοῦ φορείου ; Καί τοί γε τὸ ξύλον ὁ σοφὸς ἀρχιτέκτων Παῦλος, μετὰ τοῦ χόρτου καὶ τῆς καλά μης εἰς τὴν οἰκοδομὴν τοῦ οἴκου κρίνει ἀπόβλητον, ὡς τῇ ἀναλωτικῇ τοῦ πυρὸς δυνάμει τῇ δοκιμαζούσῃ τὸ ἔργον ἐνδαπανώμενον. Αλλ' οίδαμέν τινὰ ξύλου φύσιν μὴ διαμένουσαν ἐν ᾧ ἐστιν, ἀλλὰ πρὸς χρυσόν, ἢ ἄργυρον, ἢ ἄλλο τι τῶν τιμίων ἑαυτὴν μεταβάλλου σαν. Ἐν γὰρ τῇ μεγάλῃ τοῦ Θεοῦ οἰκίᾳ φησὶν ὁ Απόστολος τὰ μὲν εἶναι χρυσὰ τῇ φύσει, καὶ ἀργυρᾶ : σκεύη, τὴν ἀσώματον, οἶμαι, καὶ νοερὰν κτίσιν διὰ τούτων ὑπαινισσόμενος· τὰ δὲ ξύλινά τε καὶ ὀστρά- κινα, ἡμᾶς τάχα διὰ τούτων ἀποσημαίνων, οὓς ἀπε γαίωσε μὲν ἡ παρακοὴ καὶ ὀστρακίνους ἐποίησεν· ἡ δὲ διὰ τοῦ ξύλου ἁμαρτάς, ξύλινα ἡμᾶς σκεύη ἀντὶ χρυσῶν ἀπειργάσατο. Μεμέρισται δὲ πρὸς τὴν ἀξίαν τῆς ὕλης καὶ ἡ τῶν σκευῶν χρῆσις. Τὰ μὲν γὰρ τιμιω- τέρας ὕλης, εἰς τιμὴν ἀποτέτακται· τὰ δὲ εἰς τὴν ἄτιμον ὑπηρεσίαν ἀπέρριπται. ᾿Αλλὰ τί φησι περὶ τῶν τοιούτων ὁ Παῦλος ; "Οτι ἐξουσίαν ἔχει τὸ σκεῦος ἐκ τῆς ἰδίας προαιρέσεως, ἢ χρύσεον ἀπὸ ξυλίνου, ἢ ἀργύρεον ἀπ᾿ ὀστρακίνου γενέσθαι. Ἐὰν γὰρ τις, φησίν, ἐκκαθάρῃ ἑαυτὸν, ἔσται σκεῦος εἰς τιμὴν τῷ Δεσπότη, πρὸς πᾶν ἔργον ἀγαθὸν ἡτοιμασμένον. Τάχα τοίνυν διὰ τῶν εἰρημένων προσαγόμεθά πως τῇ προκειμένη θεωρίᾳ τοῦ λόγου. Τὸ ὄρος ὁ Λίβανος ἐν πολλοῖς τῆς ἁγίας Γραφῆς εἰς ἔνδειξιν τῆς ἀντικειμέ νης δυνάμεως μνημονεύεται· ὡς ὅταν λέγει διὰ τοῦ Προφήτου· ὅτι Συντρίψει Κύριος τὰς κέδρους τοῦ Λιβάνου, καὶ λεπτυνεῖ αὐτάς τε καὶ τὸν Λίβανον ὡς τὸν μόσχον ἐκεῖνον, δηλαδὴ τὸν ἐν τῇ ἐρήμῳ κατα λεανθέντα ὑπὸ τοῦ Μωϋσέως, καὶ πότιμον διὰ λεπτό τητα τοῖς Ἰσραηλίταις γενόμενον. Δηλοῦται γὰρ δε διὰ τῆς προφητείας ὅτι οὐ μόνον τὰ ἐκφυέντα παρὰ τῆς ἀντικειμένης δυνάμεως κακὰ, ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ - ὄρος ἡ πρώτη τοῦ κακοῦ ῥίζα, ὁ Λίβανος, ὁ ὑποτρέφων τῶν τοιούτων δένδρων τὴν ὕλην, εἰς τὸ μὴ ὂν περιστή 12. " autem nunc docemur, fit etiam quispiam ejus A ſerculum, qui ex illius sapientia non solum con- struitur ex lignis Libani, sed etiam auro et argento et purpura et gemmis convenienter ornatur in unaquaque parte, per quæ charitas ejus efficax fit, non omnibus capientibus charitatis operationem, `sed si qua filia supernæ Jerusalem quæ est libera", cognoscitur per vitam. Atque quod is quidem qui in se fert Deum, sit ferculum ejus qui in ipso insidet, manifestum fuerit etiam priusquam de eo loquamur. Qui enim, juxta sanctum Paulum, non amplius vivit ipse, sed in se viventem habet Christum, et dat experimentum Christi qui in ipso loquitur, is dicitur et ft ferculum ejus qui ab ipso fertur et portatur. Sed non est hoc quod quæritur. Illud potius oportet diligenter attendere, quid sibi vult varia et multiplex materia. B Quomodo ergo præter aurum, argentum, et pur- puram, et gemmas assumitur ligni natura ad constructionem ferculi ? Atqui sapiens architectus Paulus repudiandum censet lignum cum feno el stipula ad domus ædificationem, ut quod consu- matur a vi ignis consumente, quæ opus probat ”. Sed scimus esse aliquam ligni naturam, quæ in eo quod est, non permanet, sed seipsam mu- lal in aurum, aut argentum, aut aliquid aliud pretiosum. In maġna enim Dei domo ait Apostolus esse vasa natura aurea et argentea ", nempe crea- c turam incorpoream et intelligentem per hæc tacite significans fortasse; per hæc lignea vero et' fictilia nos fortasse subindicans, quos terrenos fecit inobe- dientia et fictiles peccatum autem per lignum commissum nos fecit vasa lignea ex aureis. Pro dignitate autem materiæ divisus est etiam usus va- sorum. Nam quæ sunt ex pretiosiori materia, ordi- mata sunt et deputata ad honorem; alia autem sunt abjecta ad turpe et ignominiosum ministerium. Sed quid de talibus dicit Paulus? Est in vasis potestate ex sua liberi arbitrii electione, vel aureum ex ligneo, vel argenteum fieri ex fictili. Si quis enim, inquit, seipsum emundarerit, erit vas Domino in honorem, ad omne opus bonum paratum". Forte ergo per ea quæ dicta sunt, adducimur ad propositam ejus quod D lectum est contemplationem. Mons Libanus in mul- tis locis sanctæ Scripturæ commemoratur, ad in- dicandum adversariam potestatem, ut quando dicit per Prophetam : Conleret Dominus cedros Libani, et comminuet eas et Libanum ut vitulum illum *, qui scilicet fuit a Mose comminutus in deserto, et propter subtilitatem factus fuit potabilis Israelitis. Hic enim significatur per prophetiam, quod non solum mala quæ orta sunt ex adversaria potestate, sed etiam ipse mons prima mali radix Libanus, qui clam fovet ejusmodi arborum silvam, ad nibilum redigetur. Nos ergo fuimus quidem aliquando ligna Timoth. 11, 20. ss ibid. 21. ss Galat. 1, 20. Cor. 111, 12. • Cor. 111, ** Psal. xxvii, sqq.

S. GREGOR|| NYSSENI καὶ πρὸς τὴ δοκοῦν τῷ εὐθύνοντι διανύων τὸν δρόμον. ὡς δὲ νῦν διδασκόμεθα, καὶ φορεῖον αὐτοῦ τις γίνε- ται, ὁ κατὰ τὴν ἐκείνου σοφίαν οὐ μόνον τοῖς ἐκ τοῦ Λιβάνου κατασκευαζόμενος ξύλοις, ἀλλὰ καὶ χρυσῷ καὶ ἀργυρίῳ καὶ πορφύρᾳ καὶ λίθοις καταλλήλως ἐν τ ἑκάστῳ μέρει, δι' ὧν ἡ ἀγάπη αὐτοῦ ἐνεργὸς γίνεται, οὐ πάντων χωρούντων τὴν τῆς ἀγάπης ενέργειαν · ἀλλ᾽ εἴ τις θυγάτηρ τῆς ἄνω Ἱερουσαλήμ τῆς ἐλευ θέρας διὰ τοῦ βίου γνωρίζοιτο. Ὅτι μὲν οὖν ὁ τὸν Θεὸν ἐν ἑαυτῷ φέρων, φορεῖόν ἐστι τοῦ ἐν αὐτῷ κατά οικοῦντος καὶ καθεδουμένου, δῆλον καὶ πρὸ τῶν ἡμε τέρων λόγων ἂν εἴη. Ὁ γὰρ κατὰ τὸν ἅγιον Παῦλον, μηκέτι αὐτὸς ζῶν, ἀλλὰ ζῶντα ἔχων ἐν ἑαυτῷ τὸν Χριστὸν, καὶ δοκιμὴν διδοὺς τοῦ ἐν αὐτῷ λαλοῦντος Χριστοῦ, οὗτος κυρίως φορεῖον λέγεται καὶ γίνεται τοῦ ἐν αὐτῷ φερομένου καὶ ὑπ' αὐτοῦ βασταζομένου. Αλλ' οὐ τοῦτό ἐστι τὸ ζητούμενον. Ἐκεῖνο δὲ μᾶλ λον προσήκει δι' ἐπιμελείας κατανοήσαι, τί βούλεται τὸ τῆς ὕλης ποικίλον τε καὶ πολυειδές. Πῶς οὖν συμπαραλαμβάνεται χρυσίῳ καὶ ἀργυρίῳ, καὶ πορφύρᾳ, καὶ λίθοις ἡ τοῦ ξύλου φύσις εἰς τὴν κατασκευὴν τοῦ φορείου ; Καί τοί γε τὸ ξύλον ὁ σοφὸς ἀρχιτέκτων Παῦλος, μετὰ τοῦ χόρτου καὶ τῆς καλά μης εἰς τὴν οἰκοδομὴν τοῦ οἴκου κρίνει ἀπόβλητον, ὡς τῇ ἀναλωτικῇ τοῦ πυρὸς δυνάμει τῇ δοκιμαζούσῃ τὸ ἔργον ἐνδαπανώμενον. Αλλ' οίδαμέν τινὰ ξύλου φύσιν μὴ διαμένουσαν ἐν ᾧ ἐστιν, ἀλλὰ πρὸς χρυσόν, ἢ ἄργυρον, ἢ ἄλλο τι τῶν τιμίων ἑαυτὴν μεταβάλλου σαν. Ἐν γὰρ τῇ μεγάλῃ τοῦ Θεοῦ οἰκίᾳ φησὶν ὁ Απόστολος τὰ μὲν εἶναι χρυσὰ τῇ φύσει, καὶ ἀργυρᾶ : σκεύη, τὴν ἀσώματον, οἶμαι, καὶ νοερὰν κτίσιν διὰ τούτων ὑπαινισσόμενος· τὰ δὲ ξύλινά τε καὶ ὀστρά- κινα, ἡμᾶς τάχα διὰ τούτων ἀποσημαίνων, οὓς ἀπε γαίωσε μὲν ἡ παρακοὴ καὶ ὀστρακίνους ἐποίησεν· ἡ δὲ διὰ τοῦ ξύλου ἁμαρτάς, ξύλινα ἡμᾶς σκεύη ἀντὶ χρυσῶν ἀπειργάσατο. Μεμέρισται δὲ πρὸς τὴν ἀξίαν τῆς ὕλης καὶ ἡ τῶν σκευῶν χρῆσις. Τὰ μὲν γὰρ τιμιω- τέρας ὕλης, εἰς τιμὴν ἀποτέτακται· τὰ δὲ εἰς τὴν ἄτιμον ὑπηρεσίαν ἀπέρριπται. ᾿Αλλὰ τί φησι περὶ τῶν τοιούτων ὁ Παῦλος ; "Οτι ἐξουσίαν ἔχει τὸ σκεῦος ἐκ τῆς ἰδίας προαιρέσεως, ἢ χρύσεον ἀπὸ ξυλίνου, ἢ ἀργύρεον ἀπ᾿ ὀστρακίνου γενέσθαι. Ἐὰν γὰρ τις, φησίν, ἐκκαθάρῃ ἑαυτὸν, ἔσται σκεῦος εἰς τιμὴν τῷ Δεσπότη, πρὸς πᾶν ἔργον ἀγαθὸν ἡτοιμασμένον. Τάχα τοίνυν διὰ τῶν εἰρημένων προσαγόμεθά πως τῇ προκειμένη θεωρίᾳ τοῦ λόγου. Τὸ ὄρος ὁ Λίβανος ἐν πολλοῖς τῆς ἁγίας Γραφῆς εἰς ἔνδειξιν τῆς ἀντικειμέ νης δυνάμεως μνημονεύεται· ὡς ὅταν λέγει διὰ τοῦ Προφήτου· ὅτι Συντρίψει Κύριος τὰς κέδρους τοῦ Λιβάνου, καὶ λεπτυνεῖ αὐτάς τε καὶ τὸν Λίβανον ὡς τὸν μόσχον ἐκεῖνον, δηλαδὴ τὸν ἐν τῇ ἐρήμῳ κατα λεανθέντα ὑπὸ τοῦ Μωϋσέως, καὶ πότιμον διὰ λεπτό τητα τοῖς Ἰσραηλίταις γενόμενον. Δηλοῦται γὰρ δε διὰ τῆς προφητείας ὅτι οὐ μόνον τὰ ἐκφυέντα παρὰ τῆς ἀντικειμένης δυνάμεως κακὰ, ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ - ὄρος ἡ πρώτη τοῦ κακοῦ ῥίζα, ὁ Λίβανος, ὁ ὑποτρέφων τῶν τοιούτων δένδρων τὴν ὕλην, εἰς τὸ μὴ ὂν περιστή 12. " autem nunc docemur, fit etiam quispiam ejus A ſerculum, qui ex illius sapientia non solum con- struitur ex lignis Libani, sed etiam auro et argento et purpura et gemmis convenienter ornatur in unaquaque parte, per quæ charitas ejus efficax fit, non omnibus capientibus charitatis operationem, `sed si qua filia supernæ Jerusalem quæ est libera", cognoscitur per vitam. Atque quod is quidem qui in se fert Deum, sit ferculum ejus qui in ipso insidet, manifestum fuerit etiam priusquam de eo loquamur. Qui enim, juxta sanctum Paulum, non amplius vivit ipse, sed in se viventem habet Christum, et dat experimentum Christi qui in ipso loquitur, is dicitur et ft ferculum ejus qui ab ipso fertur et portatur. Sed non est hoc quod quæritur. Illud potius oportet diligenter attendere, quid sibi vult varia et multiplex materia. B Quomodo ergo præter aurum, argentum, et pur- puram, et gemmas assumitur ligni natura ad constructionem ferculi ? Atqui sapiens architectus Paulus repudiandum censet lignum cum feno el stipula ad domus ædificationem, ut quod consu- matur a vi ignis consumente, quæ opus probat ”. Sed scimus esse aliquam ligni naturam, quæ in eo quod est, non permanet, sed seipsam mu- lal in aurum, aut argentum, aut aliquid aliud pretiosum. In maġna enim Dei domo ait Apostolus esse vasa natura aurea et argentea ", nempe crea- c turam incorpoream et intelligentem per hæc tacite significans fortasse; per hæc lignea vero et' fictilia nos fortasse subindicans, quos terrenos fecit inobe- dientia et fictiles peccatum autem per lignum commissum nos fecit vasa lignea ex aureis. Pro dignitate autem materiæ divisus est etiam usus va- sorum. Nam quæ sunt ex pretiosiori materia, ordi- mata sunt et deputata ad honorem; alia autem sunt abjecta ad turpe et ignominiosum ministerium. Sed quid de talibus dicit Paulus? Est in vasis potestate ex sua liberi arbitrii electione, vel aureum ex ligneo, vel argenteum fieri ex fictili. Si quis enim, inquit, seipsum emundarerit, erit vas Domino in honorem, ad omne opus bonum paratum". Forte ergo per ea quæ dicta sunt, adducimur ad propositam ejus quod D lectum est contemplationem. Mons Libanus in mul- tis locis sanctæ Scripturæ commemoratur, ad in- dicandum adversariam potestatem, ut quando dicit per Prophetam : Conleret Dominus cedros Libani, et comminuet eas et Libanum ut vitulum illum *, qui scilicet fuit a Mose comminutus in deserto, et propter subtilitatem factus fuit potabilis Israelitis. Hic enim significatur per prophetiam, quod non solum mala quæ orta sunt ex adversaria potestate, sed etiam ipse mons prima mali radix Libanus, qui clam fovet ejusmodi arborum silvam, ad nibilum redigetur. Nos ergo fuimus quidem aliquando ligna Timoth. 11, 20. ss ibid. 21. ss Galat. 1, 20. Cor. 111, 12. • Cor. 111, ** Psal. xxvii, sqq.

S. GREGOR|| NYSSENI καὶ πρὸς τὴ δοκοῦν τῷ εὐθύνοντι διανύων τὸν δρόμον. ὡς δὲ νῦν διδασκόμεθα, καὶ φορεῖον αὐτοῦ τις γίνε- ται, ὁ κατὰ τὴν ἐκείνου σοφίαν οὐ μόνον τοῖς ἐκ τοῦ Λιβάνου κατασκευαζόμενος ξύλοις, ἀλλὰ καὶ χρυσῷ καὶ ἀργυρίῳ καὶ πορφύρᾳ καὶ λίθοις καταλλήλως ἐν τ ἑκάστῳ μέρει, δι' ὧν ἡ ἀγάπη αὐτοῦ ἐνεργὸς γίνεται, οὐ πάντων χωρούντων τὴν τῆς ἀγάπης ενέργειαν · ἀλλ᾽ εἴ τις θυγάτηρ τῆς ἄνω Ἱερουσαλήμ τῆς ἐλευ θέρας διὰ τοῦ βίου γνωρίζοιτο. Ὅτι μὲν οὖν ὁ τὸν Θεὸν ἐν ἑαυτῷ φέρων, φορεῖόν ἐστι τοῦ ἐν αὐτῷ κατά οικοῦντος καὶ καθεδουμένου, δῆλον καὶ πρὸ τῶν ἡμε τέρων λόγων ἂν εἴη. Ὁ γὰρ κατὰ τὸν ἅγιον Παῦλον, μηκέτι αὐτὸς ζῶν, ἀλλὰ ζῶντα ἔχων ἐν ἑαυτῷ τὸν Χριστὸν, καὶ δοκιμὴν διδοὺς τοῦ ἐν αὐτῷ λαλοῦντος Χριστοῦ, οὗτος κυρίως φορεῖον λέγεται καὶ γίνεται τοῦ ἐν αὐτῷ φερομένου καὶ ὑπ' αὐτοῦ βασταζομένου. Αλλ' οὐ τοῦτό ἐστι τὸ ζητούμενον. Ἐκεῖνο δὲ μᾶλ λον προσήκει δι' ἐπιμελείας κατανοήσαι, τί βούλεται τὸ τῆς ὕλης ποικίλον τε καὶ πολυειδές. Πῶς οὖν συμπαραλαμβάνεται χρυσίῳ καὶ ἀργυρίῳ, καὶ πορφύρᾳ, καὶ λίθοις ἡ τοῦ ξύλου φύσις εἰς τὴν κατασκευὴν τοῦ φορείου ; Καί τοί γε τὸ ξύλον ὁ σοφὸς ἀρχιτέκτων Παῦλος, μετὰ τοῦ χόρτου καὶ τῆς καλά μης εἰς τὴν οἰκοδομὴν τοῦ οἴκου κρίνει ἀπόβλητον, ὡς τῇ ἀναλωτικῇ τοῦ πυρὸς δυνάμει τῇ δοκιμαζούσῃ τὸ ἔργον ἐνδαπανώμενον. Αλλ' οίδαμέν τινὰ ξύλου φύσιν μὴ διαμένουσαν ἐν ᾧ ἐστιν, ἀλλὰ πρὸς χρυσόν, ἢ ἄργυρον, ἢ ἄλλο τι τῶν τιμίων ἑαυτὴν μεταβάλλου σαν. Ἐν γὰρ τῇ μεγάλῃ τοῦ Θεοῦ οἰκίᾳ φησὶν ὁ Απόστολος τὰ μὲν εἶναι χρυσὰ τῇ φύσει, καὶ ἀργυρᾶ : σκεύη, τὴν ἀσώματον, οἶμαι, καὶ νοερὰν κτίσιν διὰ τούτων ὑπαινισσόμενος· τὰ δὲ ξύλινά τε καὶ ὀστρά- κινα, ἡμᾶς τάχα διὰ τούτων ἀποσημαίνων, οὓς ἀπε γαίωσε μὲν ἡ παρακοὴ καὶ ὀστρακίνους ἐποίησεν· ἡ δὲ διὰ τοῦ ξύλου ἁμαρτάς, ξύλινα ἡμᾶς σκεύη ἀντὶ χρυσῶν ἀπειργάσατο. Μεμέρισται δὲ πρὸς τὴν ἀξίαν τῆς ὕλης καὶ ἡ τῶν σκευῶν χρῆσις. Τὰ μὲν γὰρ τιμιω- τέρας ὕλης, εἰς τιμὴν ἀποτέτακται· τὰ δὲ εἰς τὴν ἄτιμον ὑπηρεσίαν ἀπέρριπται. ᾿Αλλὰ τί φησι περὶ τῶν τοιούτων ὁ Παῦλος ; "Οτι ἐξουσίαν ἔχει τὸ σκεῦος ἐκ τῆς ἰδίας προαιρέσεως, ἢ χρύσεον ἀπὸ ξυλίνου, ἢ ἀργύρεον ἀπ᾿ ὀστρακίνου γενέσθαι. Ἐὰν γὰρ τις, φησίν, ἐκκαθάρῃ ἑαυτὸν, ἔσται σκεῦος εἰς τιμὴν τῷ Δεσπότη, πρὸς πᾶν ἔργον ἀγαθὸν ἡτοιμασμένον. Τάχα τοίνυν διὰ τῶν εἰρημένων προσαγόμεθά πως τῇ προκειμένη θεωρίᾳ τοῦ λόγου. Τὸ ὄρος ὁ Λίβανος ἐν πολλοῖς τῆς ἁγίας Γραφῆς εἰς ἔνδειξιν τῆς ἀντικειμέ νης δυνάμεως μνημονεύεται· ὡς ὅταν λέγει διὰ τοῦ Προφήτου· ὅτι Συντρίψει Κύριος τὰς κέδρους τοῦ Λιβάνου, καὶ λεπτυνεῖ αὐτάς τε καὶ τὸν Λίβανον ὡς τὸν μόσχον ἐκεῖνον, δηλαδὴ τὸν ἐν τῇ ἐρήμῳ κατα λεανθέντα ὑπὸ τοῦ Μωϋσέως, καὶ πότιμον διὰ λεπτό τητα τοῖς Ἰσραηλίταις γενόμενον. Δηλοῦται γὰρ δε διὰ τῆς προφητείας ὅτι οὐ μόνον τὰ ἐκφυέντα παρὰ τῆς ἀντικειμένης δυνάμεως κακὰ, ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ - ὄρος ἡ πρώτη τοῦ κακοῦ ῥίζα, ὁ Λίβανος, ὁ ὑποτρέφων τῶν τοιούτων δένδρων τὴν ὕλην, εἰς τὸ μὴ ὂν περιστή 12. " autem nunc docemur, fit etiam quispiam ejus A ſerculum, qui ex illius sapientia non solum con- struitur ex lignis Libani, sed etiam auro et argento et purpura et gemmis convenienter ornatur in unaquaque parte, per quæ charitas ejus efficax fit, non omnibus capientibus charitatis operationem, `sed si qua filia supernæ Jerusalem quæ est libera", cognoscitur per vitam. Atque quod is quidem qui in se fert Deum, sit ferculum ejus qui in ipso insidet, manifestum fuerit etiam priusquam de eo loquamur. Qui enim, juxta sanctum Paulum, non amplius vivit ipse, sed in se viventem habet Christum, et dat experimentum Christi qui in ipso loquitur, is dicitur et ft ferculum ejus qui ab ipso fertur et portatur. Sed non est hoc quod quæritur. Illud potius oportet diligenter attendere, quid sibi vult varia et multiplex materia. B Quomodo ergo præter aurum, argentum, et pur- puram, et gemmas assumitur ligni natura ad constructionem ferculi ? Atqui sapiens architectus Paulus repudiandum censet lignum cum feno el stipula ad domus ædificationem, ut quod consu- matur a vi ignis consumente, quæ opus probat ”. Sed scimus esse aliquam ligni naturam, quæ in eo quod est, non permanet, sed seipsam mu- lal in aurum, aut argentum, aut aliquid aliud pretiosum. In maġna enim Dei domo ait Apostolus esse vasa natura aurea et argentea ", nempe crea- c turam incorpoream et intelligentem per hæc tacite significans fortasse; per hæc lignea vero et' fictilia nos fortasse subindicans, quos terrenos fecit inobe- dientia et fictiles peccatum autem per lignum commissum nos fecit vasa lignea ex aureis. Pro dignitate autem materiæ divisus est etiam usus va- sorum. Nam quæ sunt ex pretiosiori materia, ordi- mata sunt et deputata ad honorem; alia autem sunt abjecta ad turpe et ignominiosum ministerium. Sed quid de talibus dicit Paulus? Est in vasis potestate ex sua liberi arbitrii electione, vel aureum ex ligneo, vel argenteum fieri ex fictili. Si quis enim, inquit, seipsum emundarerit, erit vas Domino in honorem, ad omne opus bonum paratum". Forte ergo per ea quæ dicta sunt, adducimur ad propositam ejus quod D lectum est contemplationem. Mons Libanus in mul- tis locis sanctæ Scripturæ commemoratur, ad in- dicandum adversariam potestatem, ut quando dicit per Prophetam : Conleret Dominus cedros Libani, et comminuet eas et Libanum ut vitulum illum *, qui scilicet fuit a Mose comminutus in deserto, et propter subtilitatem factus fuit potabilis Israelitis. Hic enim significatur per prophetiam, quod non solum mala quæ orta sunt ex adversaria potestate, sed etiam ipse mons prima mali radix Libanus, qui clam fovet ejusmodi arborum silvam, ad nibilum redigetur. Nos ergo fuimus quidem aliquando ligna Timoth. 11, 20. ss ibid. 21. ss Galat. 1, 20. Cor. 111, 12. • Cor. 111, ** Psal. xxvii, sqq.

σεται. Οὐκοῦν ἡμεῖς ἡμέν ποτε τοῦ Λιβάνου τὰ ξύλα, ἕως ἐν ἐκείνῳ ἦμεν ἐῤῥιζωμένοι, διά τε τοῦ πονηροῦ βίου, καὶ τῆς τῶν εἰδώλων ἀπάτης· ἀλλ' ἐπειδὴ ἐκεί θεν ὑπὸ τῆς λογικῆς ἀξίνης ἐξετμήθημεν, καὶ ἐν ταῖς χερσὶ τοῦ τεχνίτου ἐγενόμεθα, φορεῖον ἑαυτοῦ - ἡμᾶς ἐποίησε, μεταστοιχειώσας τοῦ ξύλου τὴν φύσιν διὰ τῆς παλιγγενεσίας εἰς ἀργύριόν τε καὶ χρυσίον, καὶ εἰς εὐανθῆ πορφύραν, καὶ εἰς τὰς τῶν λίθων αὐτ γάς· καὶ ὥσπερ φησὶν ὁ ᾿Απόστολος, ὅτι Καταλλή λως ἐμέρισεν ἑκάστῳ ὁ Θεὸς τὰς τοῦ ἁγίου Πνεύ- + ματος δωρεάς· καὶ ᾧ μὲν δίδωσι προφητείαν κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς πίστεως· ἄλλῳ δὲ ἄλλο τι τῶν ἐνεργημάτων, πρὸς δ πέφυκέν τε καὶ δύναται ἔκα- στος τὴν χάριν δέξασθαι, ἢ ὀφθαλμὸς τοῦ σώματος τῆς Ἐκκλησίας γινόμενος, ἢ εἰς χεῖρα τασσόμενος, ἢ ἀντὶ ποδὸς ὑποστηρίζων· οὕτω καὶ ἐν τῇ τοῦ φορείου κατασκευῇ, ὁ μέν τις στύλος, ὁ δὲ ἐπίβασις γίνεται· ἕτερος δὲ τὸ πρὸς τῇ κεφαλῇ μέρος ὁ ἀνά- κλιτον προσηγόρευσεν· εἰσὶ δέ τινες οἱ εἰς τὸ ἐντὸς τεταγμένοι. "Ων ἁπάντων κατά τινα λόγον ὁ τεχνίτης οὐ μονοειδῆ πρὸς τὸν καλλωπισμὸν ἐπινοεῖ τὴν ὕλην - ἀλλὰ πάντα μὲν κατακοσμεῖται τῷ κάλλει διάφορος δὲ καὶ κατάλληλος ἑκάστῳ τούτων ἐπινοεῖται ἡ ὥρα. Εἰσὶ τοίνυν ἀργύριον μὲν οἱ στύλοι τοῦ φορείου· αἱ δὲ τούτων ἐπιβάσεις πορφύρα· ἐκ χρυσίου δὲ τὸ ἀνά- - κλιτον τὸ τῇ κεφαλῇ ὑποβαῖνον, ἐν ᾧ κλίνει τὴν ἑαυ τοῦ κεφαλὴν ὁ νυμφίος· τοῖς δὲ τιμίοις λίθοις τὸ ἔνδον ἅπαν καταποικίλλεται. Οὐκοῦν στύλους μὲν νοητέον, τοὺς στύλους τῆς Ἐκκλησίας, οἷς ἀκριβῶς τὸ ἀργύ ριον καθαρόν τε καὶ πεπυρωμένον ὁ λόγος ἐστίν. Ἡ - δὲ πορφύρα εἰσὶν οἱ τῆς βασιλείας ἐν τῷ ὑψηλῷ τῆς πολιτείας ἐπιβεβήκασιν. Ἐξαίρετον γὰρ γνώρισμα τῆς βασιλείας ἡ πορφύρα νομίζεται. Τὸ δὲ ἡγεμονι κὸν αὐτοῦ, ἐν ᾧ τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ κλίνει ὁ τὸ φορεῖον κατασκευάσας, τὸ τῶν καθαρῶν δογμάτων χρυσίον -. ἐστίν. "Οσα δὲ ἀφανῆ τε καὶ κρύφια τῇ καθαρᾷ συν- ειδήσει τῶν τιμίων λίθων ἐνωραΐζεται, δι' ὧν ἀπάν των ἀπὸ τῶν θυγατέρων Ἱερουσαλὴμ ἡ ἀγάπη συν ίσταται. Εἰ δὲ βούλοιτό τις φορεῖον μὲν πᾶσαν λέγειν τὴν Ἐκκλησίαν· καταμερίζει δὲ κατὰ τὰς τῶν ἐνερ- + γειῶν διαφορὰς εἰς πρόσωπά τινα του φορείου τὰ μέρη, ὡς δὴ περὶ τούτου προείρηται, πολλὴν καὶ οὕ τως εὐκολίαν ὁ λόγος ἔχει, ἑκάστῳ τάγματι τῶν κατὰ τὴν Ἐκκλησίαν τεταγμένων εφαρμόσαι τοῦ φορείου τὰ μέρη· καθώς φησιν ὁ ᾿Απόστολος, ὅτι Εθετο ὁ τ Θεὸς ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ, πρῶτον ἀποστόλους, δεύ τερον προφήτας, τρίτον διδασκάλους, ἔπειτα καθ' ἕκαστον πάντα πρὸς τὸν καταρτισμὸν τῶν ἁγίων· ὡς διὰ τῶν ὀνομάτων τῶν πρὸς τὴν τοῦ φορείου κατα- σκευὴν συντελούντων ἱερέας νοεῖσθαι καὶ διδασκάλους, καὶ τὴν σεμνήν παρθενίαν τὴν ἐντὸς τοῦ φορείου καθαρότητι τῶν ἀρετῶν, οἷόν τισι λίθων αὐγαῖς ἐν αστράπτουσαν. ᾿Αλλὰ περὶ μὲν τούτων τοσαῦτα. Ο δὲ ἐφεξῆς λόγος προτροπὴν περιέχει πρὸς τὰς θυγατέρας Ιερου- - σαλὴμ παρὰ τῆς νύμφης γινόμενος. Ὡς γὰρ ὁ μέγας Παῦλος ζημίαν ἡγεῖτο, εἰ μὴ πᾶσι τῶν ἰδίων ἀγαθῶν IN CANTICA CANTIC. HOMILIA VII. • • B + Libani, ut qui in illo radices egissemus, per malai vitam, et per fraudem dæmonum : sed postquam illinc a rationis participe securi excisi sumus, et fuimos in manibus artificis, is nos suum fecit fer- culum, transmutata ligni natura per regeneratio- nem in argentum et aurum, et florentem purpu- ram, et in splendorem gemmarum; et sicut dicit- Apostolus ", Convenienter unicuique divisit Deus dona sancti Spiritus : et alii quidem dat prophe- tiam convenienter proportioni fdei; alii vero ali- quam aliam operationem, prout est unusquisque aptus natura, et potest suscipere gratiam, ut qui vel ordinetur oculus Ecclesiæ, vel locum teneat manuum, vel loco pedis fulciat ac stabiliat : ita etiam in ferculi constructione aliud quidem est columna, aliud vero ascensus, aliud vero est ea pars quæ est ad caput, quam vocavit reclinatorium, alii autem sunt collocati intus. Quorum omnium quadam ratione compositionem artifex non unifor miter excogitat solummodo ad ornatum, sed exor- nantur quidem omnia pulchritudine; diversa autem et unicuique eorum conveniens excogitatur elegan- tia et decor. Sunt ergo argenteæ quidem ferculi columnæ, earum autem purpurei ascensus : aureum autem est reclinatorium quod sustentat caput, in quo caput suum reclinat sponsus; gemmis autem et lapidibus pretiosis variatur quidquid est intus. Sunt ergo columnæ, Ecclesiæ columnæ, quibus plane purum et igne examinatum argentum est eloquium. Purpura autem sunt, qui ad regalis reipublica summum gradum ascenderunt. Præcipuum enim regni signum censetur esse purpura. Principatum autem obtinens facultas, in qua caput suum recli- net is qui construxit ferculum, est purorum dogma- tum aurum. Quæcunque autern latent, et non ap- parent, decorantur pura gemmarum conscientia, per quæ omnia consistit charitas ex filiabus Israel. Si quis autem velit ferculum quidem dicere uni- versam Ecclesiam, dividat autem ex differentiis operationum in personas aliquas, partes ferculi, ut jam de eo dictum est antea, sic quoque est fa- cillimum unicuique ordini eorum qui sunt in Ec- clesia adaptare partes ferculi: quomodo dicit Apo- stolus : Posuit, inquit, Deus in Ecclesia, primum apostolos, secundo prophetas, tertio doctores 80, et singulatim omnia ad perfectionem sanctorum, ita ut per has voces, quæcunque ad opificium ferculi pertinent, sacerdotes ac doctores intelligantur, et venerandam virginitatem esse statuanius, quæ in ferculo, virtutum puritate, tanquam radiis quibus- dam pretiosiorum lapidum fulgeat. C Cor. 1, 12, 28. Acde his quidem haetenus. Quæ sequuntur verba, prolata ab ipsa sponsa, exhortationen ad filias Je rusalem continent. Nam quemadmodum magnus ille Paulus pro damno ducebat, si non cum uni- I Cor. val, 7. 3. Rom. xu, & 693.

σεται. Οὐκοῦν ἡμεῖς ἡμέν ποτε τοῦ Λιβάνου τὰ ξύλα, ἕως ἐν ἐκείνῳ ἦμεν ἐῤῥιζωμένοι, διά τε τοῦ πονηροῦ βίου, καὶ τῆς τῶν εἰδώλων ἀπάτης· ἀλλ' ἐπειδὴ ἐκεί θεν ὑπὸ τῆς λογικῆς ἀξίνης ἐξετμήθημεν, καὶ ἐν ταῖς χερσὶ τοῦ τεχνίτου ἐγενόμεθα, φορεῖον ἑαυτοῦ - ἡμᾶς ἐποίησε, μεταστοιχειώσας τοῦ ξύλου τὴν φύσιν διὰ τῆς παλιγγενεσίας εἰς ἀργύριόν τε καὶ χρυσίον, καὶ εἰς εὐανθῆ πορφύραν, καὶ εἰς τὰς τῶν λίθων αὐτ γάς· καὶ ὥσπερ φησὶν ὁ ᾿Απόστολος, ὅτι Καταλλή λως ἐμέρισεν ἑκάστῳ ὁ Θεὸς τὰς τοῦ ἁγίου Πνεύ- + ματος δωρεάς· καὶ ᾧ μὲν δίδωσι προφητείαν κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς πίστεως· ἄλλῳ δὲ ἄλλο τι τῶν ἐνεργημάτων, πρὸς δ πέφυκέν τε καὶ δύναται ἔκα- στος τὴν χάριν δέξασθαι, ἢ ὀφθαλμὸς τοῦ σώματος τῆς Ἐκκλησίας γινόμενος, ἢ εἰς χεῖρα τασσόμενος, ἢ ἀντὶ ποδὸς ὑποστηρίζων· οὕτω καὶ ἐν τῇ τοῦ φορείου κατασκευῇ, ὁ μέν τις στύλος, ὁ δὲ ἐπίβασις γίνεται· ἕτερος δὲ τὸ πρὸς τῇ κεφαλῇ μέρος ὁ ἀνά- κλιτον προσηγόρευσεν· εἰσὶ δέ τινες οἱ εἰς τὸ ἐντὸς τεταγμένοι. "Ων ἁπάντων κατά τινα λόγον ὁ τεχνίτης οὐ μονοειδῆ πρὸς τὸν καλλωπισμὸν ἐπινοεῖ τὴν ὕλην - ἀλλὰ πάντα μὲν κατακοσμεῖται τῷ κάλλει διάφορος δὲ καὶ κατάλληλος ἑκάστῳ τούτων ἐπινοεῖται ἡ ὥρα. Εἰσὶ τοίνυν ἀργύριον μὲν οἱ στύλοι τοῦ φορείου· αἱ δὲ τούτων ἐπιβάσεις πορφύρα· ἐκ χρυσίου δὲ τὸ ἀνά- - κλιτον τὸ τῇ κεφαλῇ ὑποβαῖνον, ἐν ᾧ κλίνει τὴν ἑαυ τοῦ κεφαλὴν ὁ νυμφίος· τοῖς δὲ τιμίοις λίθοις τὸ ἔνδον ἅπαν καταποικίλλεται. Οὐκοῦν στύλους μὲν νοητέον, τοὺς στύλους τῆς Ἐκκλησίας, οἷς ἀκριβῶς τὸ ἀργύ ριον καθαρόν τε καὶ πεπυρωμένον ὁ λόγος ἐστίν. Ἡ - δὲ πορφύρα εἰσὶν οἱ τῆς βασιλείας ἐν τῷ ὑψηλῷ τῆς πολιτείας ἐπιβεβήκασιν. Ἐξαίρετον γὰρ γνώρισμα τῆς βασιλείας ἡ πορφύρα νομίζεται. Τὸ δὲ ἡγεμονι κὸν αὐτοῦ, ἐν ᾧ τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ κλίνει ὁ τὸ φορεῖον κατασκευάσας, τὸ τῶν καθαρῶν δογμάτων χρυσίον -. ἐστίν. "Οσα δὲ ἀφανῆ τε καὶ κρύφια τῇ καθαρᾷ συν- ειδήσει τῶν τιμίων λίθων ἐνωραΐζεται, δι' ὧν ἀπάν των ἀπὸ τῶν θυγατέρων Ἱερουσαλὴμ ἡ ἀγάπη συν ίσταται. Εἰ δὲ βούλοιτό τις φορεῖον μὲν πᾶσαν λέγειν τὴν Ἐκκλησίαν· καταμερίζει δὲ κατὰ τὰς τῶν ἐνερ- + γειῶν διαφορὰς εἰς πρόσωπά τινα του φορείου τὰ μέρη, ὡς δὴ περὶ τούτου προείρηται, πολλὴν καὶ οὕ τως εὐκολίαν ὁ λόγος ἔχει, ἑκάστῳ τάγματι τῶν κατὰ τὴν Ἐκκλησίαν τεταγμένων εφαρμόσαι τοῦ φορείου τὰ μέρη· καθώς φησιν ὁ ᾿Απόστολος, ὅτι Εθετο ὁ τ Θεὸς ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ, πρῶτον ἀποστόλους, δεύ τερον προφήτας, τρίτον διδασκάλους, ἔπειτα καθ' ἕκαστον πάντα πρὸς τὸν καταρτισμὸν τῶν ἁγίων· ὡς διὰ τῶν ὀνομάτων τῶν πρὸς τὴν τοῦ φορείου κατα- σκευὴν συντελούντων ἱερέας νοεῖσθαι καὶ διδασκάλους, καὶ τὴν σεμνήν παρθενίαν τὴν ἐντὸς τοῦ φορείου καθαρότητι τῶν ἀρετῶν, οἷόν τισι λίθων αὐγαῖς ἐν αστράπτουσαν. ᾿Αλλὰ περὶ μὲν τούτων τοσαῦτα. Ο δὲ ἐφεξῆς λόγος προτροπὴν περιέχει πρὸς τὰς θυγατέρας Ιερου- - σαλὴμ παρὰ τῆς νύμφης γινόμενος. Ὡς γὰρ ὁ μέγας Παῦλος ζημίαν ἡγεῖτο, εἰ μὴ πᾶσι τῶν ἰδίων ἀγαθῶν IN CANTICA CANTIC. HOMILIA VII. • • B + Libani, ut qui in illo radices egissemus, per malai vitam, et per fraudem dæmonum : sed postquam illinc a rationis participe securi excisi sumus, et fuimos in manibus artificis, is nos suum fecit fer- culum, transmutata ligni natura per regeneratio- nem in argentum et aurum, et florentem purpu- ram, et in splendorem gemmarum; et sicut dicit- Apostolus ", Convenienter unicuique divisit Deus dona sancti Spiritus : et alii quidem dat prophe- tiam convenienter proportioni fdei; alii vero ali- quam aliam operationem, prout est unusquisque aptus natura, et potest suscipere gratiam, ut qui vel ordinetur oculus Ecclesiæ, vel locum teneat manuum, vel loco pedis fulciat ac stabiliat : ita etiam in ferculi constructione aliud quidem est columna, aliud vero ascensus, aliud vero est ea pars quæ est ad caput, quam vocavit reclinatorium, alii autem sunt collocati intus. Quorum omnium quadam ratione compositionem artifex non unifor miter excogitat solummodo ad ornatum, sed exor- nantur quidem omnia pulchritudine; diversa autem et unicuique eorum conveniens excogitatur elegan- tia et decor. Sunt ergo argenteæ quidem ferculi columnæ, earum autem purpurei ascensus : aureum autem est reclinatorium quod sustentat caput, in quo caput suum reclinat sponsus; gemmis autem et lapidibus pretiosis variatur quidquid est intus. Sunt ergo columnæ, Ecclesiæ columnæ, quibus plane purum et igne examinatum argentum est eloquium. Purpura autem sunt, qui ad regalis reipublica summum gradum ascenderunt. Præcipuum enim regni signum censetur esse purpura. Principatum autem obtinens facultas, in qua caput suum recli- net is qui construxit ferculum, est purorum dogma- tum aurum. Quæcunque autern latent, et non ap- parent, decorantur pura gemmarum conscientia, per quæ omnia consistit charitas ex filiabus Israel. Si quis autem velit ferculum quidem dicere uni- versam Ecclesiam, dividat autem ex differentiis operationum in personas aliquas, partes ferculi, ut jam de eo dictum est antea, sic quoque est fa- cillimum unicuique ordini eorum qui sunt in Ec- clesia adaptare partes ferculi: quomodo dicit Apo- stolus : Posuit, inquit, Deus in Ecclesia, primum apostolos, secundo prophetas, tertio doctores 80, et singulatim omnia ad perfectionem sanctorum, ita ut per has voces, quæcunque ad opificium ferculi pertinent, sacerdotes ac doctores intelligantur, et venerandam virginitatem esse statuanius, quæ in ferculo, virtutum puritate, tanquam radiis quibus- dam pretiosiorum lapidum fulgeat. C Cor. 1, 12, 28. Acde his quidem haetenus. Quæ sequuntur verba, prolata ab ipsa sponsa, exhortationen ad filias Je rusalem continent. Nam quemadmodum magnus ille Paulus pro damno ducebat, si non cum uni- I Cor. val, 7. 3. Rom. xu, & 693.

σεται. Οὐκοῦν ἡμεῖς ἡμέν ποτε τοῦ Λιβάνου τὰ ξύλα, ἕως ἐν ἐκείνῳ ἦμεν ἐῤῥιζωμένοι, διά τε τοῦ πονηροῦ βίου, καὶ τῆς τῶν εἰδώλων ἀπάτης· ἀλλ' ἐπειδὴ ἐκεί θεν ὑπὸ τῆς λογικῆς ἀξίνης ἐξετμήθημεν, καὶ ἐν ταῖς χερσὶ τοῦ τεχνίτου ἐγενόμεθα, φορεῖον ἑαυτοῦ - ἡμᾶς ἐποίησε, μεταστοιχειώσας τοῦ ξύλου τὴν φύσιν διὰ τῆς παλιγγενεσίας εἰς ἀργύριόν τε καὶ χρυσίον, καὶ εἰς εὐανθῆ πορφύραν, καὶ εἰς τὰς τῶν λίθων αὐτ γάς· καὶ ὥσπερ φησὶν ὁ ᾿Απόστολος, ὅτι Καταλλή λως ἐμέρισεν ἑκάστῳ ὁ Θεὸς τὰς τοῦ ἁγίου Πνεύ- + ματος δωρεάς· καὶ ᾧ μὲν δίδωσι προφητείαν κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς πίστεως· ἄλλῳ δὲ ἄλλο τι τῶν ἐνεργημάτων, πρὸς δ πέφυκέν τε καὶ δύναται ἔκα- στος τὴν χάριν δέξασθαι, ἢ ὀφθαλμὸς τοῦ σώματος τῆς Ἐκκλησίας γινόμενος, ἢ εἰς χεῖρα τασσόμενος, ἢ ἀντὶ ποδὸς ὑποστηρίζων· οὕτω καὶ ἐν τῇ τοῦ φορείου κατασκευῇ, ὁ μέν τις στύλος, ὁ δὲ ἐπίβασις γίνεται· ἕτερος δὲ τὸ πρὸς τῇ κεφαλῇ μέρος ὁ ἀνά- κλιτον προσηγόρευσεν· εἰσὶ δέ τινες οἱ εἰς τὸ ἐντὸς τεταγμένοι. "Ων ἁπάντων κατά τινα λόγον ὁ τεχνίτης οὐ μονοειδῆ πρὸς τὸν καλλωπισμὸν ἐπινοεῖ τὴν ὕλην - ἀλλὰ πάντα μὲν κατακοσμεῖται τῷ κάλλει διάφορος δὲ καὶ κατάλληλος ἑκάστῳ τούτων ἐπινοεῖται ἡ ὥρα. Εἰσὶ τοίνυν ἀργύριον μὲν οἱ στύλοι τοῦ φορείου· αἱ δὲ τούτων ἐπιβάσεις πορφύρα· ἐκ χρυσίου δὲ τὸ ἀνά- - κλιτον τὸ τῇ κεφαλῇ ὑποβαῖνον, ἐν ᾧ κλίνει τὴν ἑαυ τοῦ κεφαλὴν ὁ νυμφίος· τοῖς δὲ τιμίοις λίθοις τὸ ἔνδον ἅπαν καταποικίλλεται. Οὐκοῦν στύλους μὲν νοητέον, τοὺς στύλους τῆς Ἐκκλησίας, οἷς ἀκριβῶς τὸ ἀργύ ριον καθαρόν τε καὶ πεπυρωμένον ὁ λόγος ἐστίν. Ἡ - δὲ πορφύρα εἰσὶν οἱ τῆς βασιλείας ἐν τῷ ὑψηλῷ τῆς πολιτείας ἐπιβεβήκασιν. Ἐξαίρετον γὰρ γνώρισμα τῆς βασιλείας ἡ πορφύρα νομίζεται. Τὸ δὲ ἡγεμονι κὸν αὐτοῦ, ἐν ᾧ τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ κλίνει ὁ τὸ φορεῖον κατασκευάσας, τὸ τῶν καθαρῶν δογμάτων χρυσίον -. ἐστίν. "Οσα δὲ ἀφανῆ τε καὶ κρύφια τῇ καθαρᾷ συν- ειδήσει τῶν τιμίων λίθων ἐνωραΐζεται, δι' ὧν ἀπάν των ἀπὸ τῶν θυγατέρων Ἱερουσαλὴμ ἡ ἀγάπη συν ίσταται. Εἰ δὲ βούλοιτό τις φορεῖον μὲν πᾶσαν λέγειν τὴν Ἐκκλησίαν· καταμερίζει δὲ κατὰ τὰς τῶν ἐνερ- + γειῶν διαφορὰς εἰς πρόσωπά τινα του φορείου τὰ μέρη, ὡς δὴ περὶ τούτου προείρηται, πολλὴν καὶ οὕ τως εὐκολίαν ὁ λόγος ἔχει, ἑκάστῳ τάγματι τῶν κατὰ τὴν Ἐκκλησίαν τεταγμένων εφαρμόσαι τοῦ φορείου τὰ μέρη· καθώς φησιν ὁ ᾿Απόστολος, ὅτι Εθετο ὁ τ Θεὸς ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ, πρῶτον ἀποστόλους, δεύ τερον προφήτας, τρίτον διδασκάλους, ἔπειτα καθ' ἕκαστον πάντα πρὸς τὸν καταρτισμὸν τῶν ἁγίων· ὡς διὰ τῶν ὀνομάτων τῶν πρὸς τὴν τοῦ φορείου κατα- σκευὴν συντελούντων ἱερέας νοεῖσθαι καὶ διδασκάλους, καὶ τὴν σεμνήν παρθενίαν τὴν ἐντὸς τοῦ φορείου καθαρότητι τῶν ἀρετῶν, οἷόν τισι λίθων αὐγαῖς ἐν αστράπτουσαν. ᾿Αλλὰ περὶ μὲν τούτων τοσαῦτα. Ο δὲ ἐφεξῆς λόγος προτροπὴν περιέχει πρὸς τὰς θυγατέρας Ιερου- - σαλὴμ παρὰ τῆς νύμφης γινόμενος. Ὡς γὰρ ὁ μέγας Παῦλος ζημίαν ἡγεῖτο, εἰ μὴ πᾶσι τῶν ἰδίων ἀγαθῶν IN CANTICA CANTIC. HOMILIA VII. • • B + Libani, ut qui in illo radices egissemus, per malai vitam, et per fraudem dæmonum : sed postquam illinc a rationis participe securi excisi sumus, et fuimos in manibus artificis, is nos suum fecit fer- culum, transmutata ligni natura per regeneratio- nem in argentum et aurum, et florentem purpu- ram, et in splendorem gemmarum; et sicut dicit- Apostolus ", Convenienter unicuique divisit Deus dona sancti Spiritus : et alii quidem dat prophe- tiam convenienter proportioni fdei; alii vero ali- quam aliam operationem, prout est unusquisque aptus natura, et potest suscipere gratiam, ut qui vel ordinetur oculus Ecclesiæ, vel locum teneat manuum, vel loco pedis fulciat ac stabiliat : ita etiam in ferculi constructione aliud quidem est columna, aliud vero ascensus, aliud vero est ea pars quæ est ad caput, quam vocavit reclinatorium, alii autem sunt collocati intus. Quorum omnium quadam ratione compositionem artifex non unifor miter excogitat solummodo ad ornatum, sed exor- nantur quidem omnia pulchritudine; diversa autem et unicuique eorum conveniens excogitatur elegan- tia et decor. Sunt ergo argenteæ quidem ferculi columnæ, earum autem purpurei ascensus : aureum autem est reclinatorium quod sustentat caput, in quo caput suum reclinat sponsus; gemmis autem et lapidibus pretiosis variatur quidquid est intus. Sunt ergo columnæ, Ecclesiæ columnæ, quibus plane purum et igne examinatum argentum est eloquium. Purpura autem sunt, qui ad regalis reipublica summum gradum ascenderunt. Præcipuum enim regni signum censetur esse purpura. Principatum autem obtinens facultas, in qua caput suum recli- net is qui construxit ferculum, est purorum dogma- tum aurum. Quæcunque autern latent, et non ap- parent, decorantur pura gemmarum conscientia, per quæ omnia consistit charitas ex filiabus Israel. Si quis autem velit ferculum quidem dicere uni- versam Ecclesiam, dividat autem ex differentiis operationum in personas aliquas, partes ferculi, ut jam de eo dictum est antea, sic quoque est fa- cillimum unicuique ordini eorum qui sunt in Ec- clesia adaptare partes ferculi: quomodo dicit Apo- stolus : Posuit, inquit, Deus in Ecclesia, primum apostolos, secundo prophetas, tertio doctores 80, et singulatim omnia ad perfectionem sanctorum, ita ut per has voces, quæcunque ad opificium ferculi pertinent, sacerdotes ac doctores intelligantur, et venerandam virginitatem esse statuanius, quæ in ferculo, virtutum puritate, tanquam radiis quibus- dam pretiosiorum lapidum fulgeat. C Cor. 1, 12, 28. Acde his quidem haetenus. Quæ sequuntur verba, prolata ab ipsa sponsa, exhortationen ad filias Je rusalem continent. Nam quemadmodum magnus ille Paulus pro damno ducebat, si non cum uni- I Cor. val, 7. 3. Rom. xu, & 693.

σεται. Οὐκοῦν ἡμεῖς ἡμέν ποτε τοῦ Λιβάνου τὰ ξύλα, ἕως ἐν ἐκείνῳ ἦμεν ἐῤῥιζωμένοι, διά τε τοῦ πονηροῦ βίου, καὶ τῆς τῶν εἰδώλων ἀπάτης· ἀλλ' ἐπειδὴ ἐκεί θεν ὑπὸ τῆς λογικῆς ἀξίνης ἐξετμήθημεν, καὶ ἐν ταῖς χερσὶ τοῦ τεχνίτου ἐγενόμεθα, φορεῖον ἑαυτοῦ - ἡμᾶς ἐποίησε, μεταστοιχειώσας τοῦ ξύλου τὴν φύσιν διὰ τῆς παλιγγενεσίας εἰς ἀργύριόν τε καὶ χρυσίον, καὶ εἰς εὐανθῆ πορφύραν, καὶ εἰς τὰς τῶν λίθων αὐτ γάς· καὶ ὥσπερ φησὶν ὁ ᾿Απόστολος, ὅτι Καταλλή λως ἐμέρισεν ἑκάστῳ ὁ Θεὸς τὰς τοῦ ἁγίου Πνεύ- + ματος δωρεάς· καὶ ᾧ μὲν δίδωσι προφητείαν κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς πίστεως· ἄλλῳ δὲ ἄλλο τι τῶν ἐνεργημάτων, πρὸς δ πέφυκέν τε καὶ δύναται ἔκα- στος τὴν χάριν δέξασθαι, ἢ ὀφθαλμὸς τοῦ σώματος τῆς Ἐκκλησίας γινόμενος, ἢ εἰς χεῖρα τασσόμενος, ἢ ἀντὶ ποδὸς ὑποστηρίζων· οὕτω καὶ ἐν τῇ τοῦ φορείου κατασκευῇ, ὁ μέν τις στύλος, ὁ δὲ ἐπίβασις γίνεται· ἕτερος δὲ τὸ πρὸς τῇ κεφαλῇ μέρος ὁ ἀνά- κλιτον προσηγόρευσεν· εἰσὶ δέ τινες οἱ εἰς τὸ ἐντὸς τεταγμένοι. "Ων ἁπάντων κατά τινα λόγον ὁ τεχνίτης οὐ μονοειδῆ πρὸς τὸν καλλωπισμὸν ἐπινοεῖ τὴν ὕλην - ἀλλὰ πάντα μὲν κατακοσμεῖται τῷ κάλλει διάφορος δὲ καὶ κατάλληλος ἑκάστῳ τούτων ἐπινοεῖται ἡ ὥρα. Εἰσὶ τοίνυν ἀργύριον μὲν οἱ στύλοι τοῦ φορείου· αἱ δὲ τούτων ἐπιβάσεις πορφύρα· ἐκ χρυσίου δὲ τὸ ἀνά- - κλιτον τὸ τῇ κεφαλῇ ὑποβαῖνον, ἐν ᾧ κλίνει τὴν ἑαυ τοῦ κεφαλὴν ὁ νυμφίος· τοῖς δὲ τιμίοις λίθοις τὸ ἔνδον ἅπαν καταποικίλλεται. Οὐκοῦν στύλους μὲν νοητέον, τοὺς στύλους τῆς Ἐκκλησίας, οἷς ἀκριβῶς τὸ ἀργύ ριον καθαρόν τε καὶ πεπυρωμένον ὁ λόγος ἐστίν. Ἡ - δὲ πορφύρα εἰσὶν οἱ τῆς βασιλείας ἐν τῷ ὑψηλῷ τῆς πολιτείας ἐπιβεβήκασιν. Ἐξαίρετον γὰρ γνώρισμα τῆς βασιλείας ἡ πορφύρα νομίζεται. Τὸ δὲ ἡγεμονι κὸν αὐτοῦ, ἐν ᾧ τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ κλίνει ὁ τὸ φορεῖον κατασκευάσας, τὸ τῶν καθαρῶν δογμάτων χρυσίον -. ἐστίν. "Οσα δὲ ἀφανῆ τε καὶ κρύφια τῇ καθαρᾷ συν- ειδήσει τῶν τιμίων λίθων ἐνωραΐζεται, δι' ὧν ἀπάν των ἀπὸ τῶν θυγατέρων Ἱερουσαλὴμ ἡ ἀγάπη συν ίσταται. Εἰ δὲ βούλοιτό τις φορεῖον μὲν πᾶσαν λέγειν τὴν Ἐκκλησίαν· καταμερίζει δὲ κατὰ τὰς τῶν ἐνερ- + γειῶν διαφορὰς εἰς πρόσωπά τινα του φορείου τὰ μέρη, ὡς δὴ περὶ τούτου προείρηται, πολλὴν καὶ οὕ τως εὐκολίαν ὁ λόγος ἔχει, ἑκάστῳ τάγματι τῶν κατὰ τὴν Ἐκκλησίαν τεταγμένων εφαρμόσαι τοῦ φορείου τὰ μέρη· καθώς φησιν ὁ ᾿Απόστολος, ὅτι Εθετο ὁ τ Θεὸς ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ, πρῶτον ἀποστόλους, δεύ τερον προφήτας, τρίτον διδασκάλους, ἔπειτα καθ' ἕκαστον πάντα πρὸς τὸν καταρτισμὸν τῶν ἁγίων· ὡς διὰ τῶν ὀνομάτων τῶν πρὸς τὴν τοῦ φορείου κατα- σκευὴν συντελούντων ἱερέας νοεῖσθαι καὶ διδασκάλους, καὶ τὴν σεμνήν παρθενίαν τὴν ἐντὸς τοῦ φορείου καθαρότητι τῶν ἀρετῶν, οἷόν τισι λίθων αὐγαῖς ἐν αστράπτουσαν. ᾿Αλλὰ περὶ μὲν τούτων τοσαῦτα. Ο δὲ ἐφεξῆς λόγος προτροπὴν περιέχει πρὸς τὰς θυγατέρας Ιερου- - σαλὴμ παρὰ τῆς νύμφης γινόμενος. Ὡς γὰρ ὁ μέγας Παῦλος ζημίαν ἡγεῖτο, εἰ μὴ πᾶσι τῶν ἰδίων ἀγαθῶν IN CANTICA CANTIC. HOMILIA VII. • • B + Libani, ut qui in illo radices egissemus, per malai vitam, et per fraudem dæmonum : sed postquam illinc a rationis participe securi excisi sumus, et fuimos in manibus artificis, is nos suum fecit fer- culum, transmutata ligni natura per regeneratio- nem in argentum et aurum, et florentem purpu- ram, et in splendorem gemmarum; et sicut dicit- Apostolus ", Convenienter unicuique divisit Deus dona sancti Spiritus : et alii quidem dat prophe- tiam convenienter proportioni fdei; alii vero ali- quam aliam operationem, prout est unusquisque aptus natura, et potest suscipere gratiam, ut qui vel ordinetur oculus Ecclesiæ, vel locum teneat manuum, vel loco pedis fulciat ac stabiliat : ita etiam in ferculi constructione aliud quidem est columna, aliud vero ascensus, aliud vero est ea pars quæ est ad caput, quam vocavit reclinatorium, alii autem sunt collocati intus. Quorum omnium quadam ratione compositionem artifex non unifor miter excogitat solummodo ad ornatum, sed exor- nantur quidem omnia pulchritudine; diversa autem et unicuique eorum conveniens excogitatur elegan- tia et decor. Sunt ergo argenteæ quidem ferculi columnæ, earum autem purpurei ascensus : aureum autem est reclinatorium quod sustentat caput, in quo caput suum reclinat sponsus; gemmis autem et lapidibus pretiosis variatur quidquid est intus. Sunt ergo columnæ, Ecclesiæ columnæ, quibus plane purum et igne examinatum argentum est eloquium. Purpura autem sunt, qui ad regalis reipublica summum gradum ascenderunt. Præcipuum enim regni signum censetur esse purpura. Principatum autem obtinens facultas, in qua caput suum recli- net is qui construxit ferculum, est purorum dogma- tum aurum. Quæcunque autern latent, et non ap- parent, decorantur pura gemmarum conscientia, per quæ omnia consistit charitas ex filiabus Israel. Si quis autem velit ferculum quidem dicere uni- versam Ecclesiam, dividat autem ex differentiis operationum in personas aliquas, partes ferculi, ut jam de eo dictum est antea, sic quoque est fa- cillimum unicuique ordini eorum qui sunt in Ec- clesia adaptare partes ferculi: quomodo dicit Apo- stolus : Posuit, inquit, Deus in Ecclesia, primum apostolos, secundo prophetas, tertio doctores 80, et singulatim omnia ad perfectionem sanctorum, ita ut per has voces, quæcunque ad opificium ferculi pertinent, sacerdotes ac doctores intelligantur, et venerandam virginitatem esse statuanius, quæ in ferculo, virtutum puritate, tanquam radiis quibus- dam pretiosiorum lapidum fulgeat. C Cor. 1, 12, 28. Acde his quidem haetenus. Quæ sequuntur verba, prolata ab ipsa sponsa, exhortationen ad filias Je rusalem continent. Nam quemadmodum magnus ille Paulus pro damno ducebat, si non cum uni- I Cor. val, 7. 3. Rom. xu, & 693.

Γ ἐν ἡμέρᾳ εὐφροσύνης καρδίας αὐτοῦ. Τὴν οὖν Α τοιαύτην φιλανθρωπίαν τῆς νύμφης ὁ λόγος ἀποδε ξάμενος, ὅτι κατὰ μίμησιν τοῦ Δεσπότου καὶ αὐτὴ πάντας θέλει συθῆναι, καὶ εἰς ἐπίγνωσιν τῆς ἀληθείας ἐλθεῖν· σεμνοτέραν αὐτὴν ἀπεργάζεται ὁ κήρυξ τοῦ κάλλους αὐτῆς καὶ ζωγράφος γινόμενος. Οὐ γὰρ ἁπλῶς ὁ τῆς ὥρας ἔπαινος λέγεται, καθολικήν τινα εὐφημίαν περιέχων τοῦ κάλλους· ἀλλ' ἐμφιλοχωρεί τῷ λόγῳ τοῖς καθ᾿ ἕκαστον μέρεσιν, ἴδιον ἑκάστῳ μέλει διὰ συγκρίσεώς τε καὶ ὁμοιώσεως χαριζόμενος το τὸ ἐγκώμιον. – Λέγει δὲ οὕτως· Ἰδοὺ εἶ καλὴ, ἡ πλησίον μου, ἰδοὺ εἶ καλή. Η γὰρ μιμησαμένη τοῦ Δεσπότου της φιλάνθρωπον βούλημα, καὶ ἐξελθεῖν ἐγκελευσαμένη Β καθ᾽ ὁμοιότητα τοῦ Ἀβραὰμ τὰς νεάνιδας, ἑκάστην ἀπὸ τῆς γῆς ἑαυτῆς, καὶ ἀπὸ τῆς περὶ τὰ αἰσθητήρια συγγενείας αὐτῆς, ὥστε ἰδεῖν τὸν καθαρὸν νυμφίον στεφανηφοροῦντα τὴν Ἐκκλησίαν· ἀληθῶς πλησίον γίνεται τῆς δεσποτικῆς ἀγαθότητος, διὰ τῆς πρὸς τὸν πλησίον ἀγάπης τῷ Θεῷ προσεγγίσασα. Καλὴ οὖν εἶ, φησὶ πρὸς αὐτὴν ὁ Λόγος, τῇ καλῇ προαιρέσει τῷ ἀγαθῷ πλησιάσασα. Η δὲ ἐπανάληψις τοῦ ἐπαίνου τὸ ἄψευστον τῆς μαρτυρίας ἐνδείκνυται. Ἐν γὰρ τῇ διπλῇ μαρτυρίᾳ βεβαιοῦσθαι τὴν ἀλήθειαν ὁ θεῖος ἀποφαίνεται νόμος. Διὰ τοῦτό φησιν· Ἰδοὺ εἶ καλὴ, ἡ πλησίον μου, ἰδοὺ εἶ καλή. Αλλ' ἐπειδὴ ἐν σῶμα τοῦ Χριστοῦ ἡ Ἐκκλησία πᾶτα, ἐν δὲ τῷ ἑνὶ σώ- ματι, καθώς φησιν ὁ ᾿Απόστολος, μέλη ἐστὶ πολλά…. πάντα δὲ τὰ μέλη οὐ τὴν αὐτὴν ἔχει πρᾶξιν· ἀλλὰ τὸν μὲν ὀφθαλμὸν ἔκτισεν ὁ Θεὸς ἐν τῷ σώματι, ἔτε ρος δέ τις οἷς ἐφυτεύθη· εἰσὶ δέ τινες διὰ τῆς ἐνερ- γείας τῶν δυνάμεων χεῖρες γινόμενοι, καὶ πόδες λέ γονταί τινες οἱ τὰ βάρη βαστάζοντες· εἴη δ' ἄν τι καὶ γεύσεως ἔργον καὶ ὀσφρήσεως, καὶ τὰ καθ᾿ ἕκα στον πάντα, δι' ὧν ἀνθρώπινον συνίσταται σῶμα· καὶ δυνατόν ἐστιν εὑρεῖν ἐν τῷ κοινῷ τῆς Ἐκκλη- σίας σώματι χείλη τε καὶ ὁδόντας, καὶ γλῶσσαν, μας ζούς τε, καὶ κοιλίαν, καὶ τράχηλον · ὡς δὲ ὁ Παῦλός - φησι· Καὶ αὐτὰ τὰ δοκοῦντα εἶναι ἀσχήμονα τοῦ σώματος· τούτου χάριν ὁ ἀκριβὴς τοῦ κάλλους δοκι- μαστής, τῶν ἀρεσάντων αὐτῷ μελῶν ἐξ ὅλου τοῦ σώματος, ιδιόν τε καὶ πρόσφορον ἑκάστῳ ποιεῖται τὸν ἔπαινον. Αρχεται δὲ τῶν ἐγκωμίων ἀπὸ τῶν κυριωτέρων μελῶν. Τί γὰρ ὀφθαλμῶν ἐν τοῖς μέλεσιν ἡμῶν ἐστι τιμιώτερον ; Δι' ὧν ἡ τοῦ φωτὸς ἀντίληψις γίνεται, παρ' ὧν ἐστιν ἡ τῶν φίλων καὶ πολεμίων ἐπίγνωσις, οἷς τὸ ἴδιον καὶ τὸ ἀλλότριον διακρίνομεν, πάσης ἐρ- γασίας ὑφηγηταὶ καὶ διδάσκαλοι γίνονται, καὶ τῆς ἀπλανοῦς ὁδοιπορίας ὁδηγοί συμφυεῖς καὶ ἀχώριστοι, ὧν ἡ θέσις τῶν ἄλλων αἰσθητηρίων ὑπερκειμένη, τὸ προτιμότερον τῆς ἀπ' αὐτῶν γινομένης ἡμῖν ὠφε λείας ἐνδείκνυται. Πάντως δὲ πρόδηλόν ἐστι τοῖς ἀκούουσιν, εἰς ποῖα μέλη τῆς Ἐκκλησίας ὁ τῶν ὀφθαλμῶν ἔπαινος βλέπει. Οφθαλμὸς ἦν Σαμουὴλ ὁ ΙΙ, IN CANTICA CANTIC. HOMILIA VII. locari, quæ quidem bujusmodi sunt: Egredi- mini et videte, filiæ Sion, Salomonem regem in co- rona, qua coronavit eum mater ipsius illo die quo despondebatur, et die lalitiæ cordis ipsius. Hanc igitur sponse benignitatem Verbum excipiens, quod ea Domini ad imitationem velit omnes salvos fieri, et ad cognitionem veritatis pervenire", pulchrio- rem illam efficit, factus et præco et pictor quasi quidam venustatis ejus. Non enim simpliciter ipsius forma laudatur, generatim prædicata : sed sigil C Cor. Timoth. 11, 4. ED latim membra considerantur, ac peculiare quoddam membro cuique per comparationem ac similitudi- nem encomium tribuitur. Sunt autem hæc ipsius verba : Quam pulchra es, amicu mea, quam pulchra es. Nam posteaquam imi- tata benignam Heri sui voluntatem egredi jussit puellas, ad exemplum Abrahamni, quamlibet de terra sua et cognatione sua, quam cum sensuum organis habet, ut purum illum sponsum videant redimitum corona, quæ est Ecclesia; reipsa propius ad bonitatem herilem accedit, facta jam Deo propior per dilectionem proximi. Quapropter ad eam inquit Verbum : Quam pulchra es, posteaquam bono animi instituto ad pulchritudinem accessisti. Laudis autem repetitio, minime falsum hoc testimonium esse demonstrat. Nam testimonio duplici veritatem confirmari di- vina lex pronuntiat. Eam ob causam ait: Quam pulchra es, amica mea, quam pulchra es. Quia vero universa Ecclesia unum Christi corpus est, et hoc uno in corpore, quemadmodum Apostolus inquit, membra multa sunt, quæ quidem omnia non eumdem actum habent (quippe quod alium Deus in hoc corpore tanquain oculum creaverit, alium tanquam aurem, aliis facultatum effectione manuum locum obtinentibus, aliis pedum, qui vi- delicet onera sustinent, non omissis neque gustatu, neque odoratu, neque unoquoque omnium, ex qui- bus humanum corpus constat : et possunt certe in communi Ecclesiæ corpore labra, dentes, lingua, ubera, venter, collum reperiri, atque, uti Paulus ait, etiam partes corporis eas quæ esse indecoræ videntur) : idcirco elegans ille formæ spectator et explorator membris singulis, quæ toto in corpore ipsi placuerunt, peculiarem quamdam et convenien- tem laudem tribuit. Orditur autem hæc encomia de membris præ. cipuis. Quid enim inter membra nostra præstan- tius est oculis? per quos nimirum lucis fit perce- plio, quibus et amica et hostilia agnoscimus, per : quos ab alienis nostra secernimus, qui nobis omnium operum magistri sunt et doctores, nobis- cumque nati ac inseparabiles expertis omnium er- rorum itineris duces, quorum denique situs ipse, collocatorum videlicet supra reliquorum sensuum organa, praestantiorem in vita nobis usum horum esse demonstrat. Atque hæc qui audiunt, omnino perspicere nullo negotio possunt ad quænam Ec-

Γ ἐν ἡμέρᾳ εὐφροσύνης καρδίας αὐτοῦ. Τὴν οὖν Α τοιαύτην φιλανθρωπίαν τῆς νύμφης ὁ λόγος ἀποδε ξάμενος, ὅτι κατὰ μίμησιν τοῦ Δεσπότου καὶ αὐτὴ πάντας θέλει συθῆναι, καὶ εἰς ἐπίγνωσιν τῆς ἀληθείας ἐλθεῖν· σεμνοτέραν αὐτὴν ἀπεργάζεται ὁ κήρυξ τοῦ κάλλους αὐτῆς καὶ ζωγράφος γινόμενος. Οὐ γὰρ ἁπλῶς ὁ τῆς ὥρας ἔπαινος λέγεται, καθολικήν τινα εὐφημίαν περιέχων τοῦ κάλλους· ἀλλ' ἐμφιλοχωρεί τῷ λόγῳ τοῖς καθ᾿ ἕκαστον μέρεσιν, ἴδιον ἑκάστῳ μέλει διὰ συγκρίσεώς τε καὶ ὁμοιώσεως χαριζόμενος το τὸ ἐγκώμιον. – Λέγει δὲ οὕτως· Ἰδοὺ εἶ καλὴ, ἡ πλησίον μου, ἰδοὺ εἶ καλή. Η γὰρ μιμησαμένη τοῦ Δεσπότου της φιλάνθρωπον βούλημα, καὶ ἐξελθεῖν ἐγκελευσαμένη Β καθ᾽ ὁμοιότητα τοῦ Ἀβραὰμ τὰς νεάνιδας, ἑκάστην ἀπὸ τῆς γῆς ἑαυτῆς, καὶ ἀπὸ τῆς περὶ τὰ αἰσθητήρια συγγενείας αὐτῆς, ὥστε ἰδεῖν τὸν καθαρὸν νυμφίον στεφανηφοροῦντα τὴν Ἐκκλησίαν· ἀληθῶς πλησίον γίνεται τῆς δεσποτικῆς ἀγαθότητος, διὰ τῆς πρὸς τὸν πλησίον ἀγάπης τῷ Θεῷ προσεγγίσασα. Καλὴ οὖν εἶ, φησὶ πρὸς αὐτὴν ὁ Λόγος, τῇ καλῇ προαιρέσει τῷ ἀγαθῷ πλησιάσασα. Η δὲ ἐπανάληψις τοῦ ἐπαίνου τὸ ἄψευστον τῆς μαρτυρίας ἐνδείκνυται. Ἐν γὰρ τῇ διπλῇ μαρτυρίᾳ βεβαιοῦσθαι τὴν ἀλήθειαν ὁ θεῖος ἀποφαίνεται νόμος. Διὰ τοῦτό φησιν· Ἰδοὺ εἶ καλὴ, ἡ πλησίον μου, ἰδοὺ εἶ καλή. Αλλ' ἐπειδὴ ἐν σῶμα τοῦ Χριστοῦ ἡ Ἐκκλησία πᾶτα, ἐν δὲ τῷ ἑνὶ σώ- ματι, καθώς φησιν ὁ ᾿Απόστολος, μέλη ἐστὶ πολλά…. πάντα δὲ τὰ μέλη οὐ τὴν αὐτὴν ἔχει πρᾶξιν· ἀλλὰ τὸν μὲν ὀφθαλμὸν ἔκτισεν ὁ Θεὸς ἐν τῷ σώματι, ἔτε ρος δέ τις οἷς ἐφυτεύθη· εἰσὶ δέ τινες διὰ τῆς ἐνερ- γείας τῶν δυνάμεων χεῖρες γινόμενοι, καὶ πόδες λέ γονταί τινες οἱ τὰ βάρη βαστάζοντες· εἴη δ' ἄν τι καὶ γεύσεως ἔργον καὶ ὀσφρήσεως, καὶ τὰ καθ᾿ ἕκα στον πάντα, δι' ὧν ἀνθρώπινον συνίσταται σῶμα· καὶ δυνατόν ἐστιν εὑρεῖν ἐν τῷ κοινῷ τῆς Ἐκκλη- σίας σώματι χείλη τε καὶ ὁδόντας, καὶ γλῶσσαν, μας ζούς τε, καὶ κοιλίαν, καὶ τράχηλον · ὡς δὲ ὁ Παῦλός - φησι· Καὶ αὐτὰ τὰ δοκοῦντα εἶναι ἀσχήμονα τοῦ σώματος· τούτου χάριν ὁ ἀκριβὴς τοῦ κάλλους δοκι- μαστής, τῶν ἀρεσάντων αὐτῷ μελῶν ἐξ ὅλου τοῦ σώματος, ιδιόν τε καὶ πρόσφορον ἑκάστῳ ποιεῖται τὸν ἔπαινον. Αρχεται δὲ τῶν ἐγκωμίων ἀπὸ τῶν κυριωτέρων μελῶν. Τί γὰρ ὀφθαλμῶν ἐν τοῖς μέλεσιν ἡμῶν ἐστι τιμιώτερον ; Δι' ὧν ἡ τοῦ φωτὸς ἀντίληψις γίνεται, παρ' ὧν ἐστιν ἡ τῶν φίλων καὶ πολεμίων ἐπίγνωσις, οἷς τὸ ἴδιον καὶ τὸ ἀλλότριον διακρίνομεν, πάσης ἐρ- γασίας ὑφηγηταὶ καὶ διδάσκαλοι γίνονται, καὶ τῆς ἀπλανοῦς ὁδοιπορίας ὁδηγοί συμφυεῖς καὶ ἀχώριστοι, ὧν ἡ θέσις τῶν ἄλλων αἰσθητηρίων ὑπερκειμένη, τὸ προτιμότερον τῆς ἀπ' αὐτῶν γινομένης ἡμῖν ὠφε λείας ἐνδείκνυται. Πάντως δὲ πρόδηλόν ἐστι τοῖς ἀκούουσιν, εἰς ποῖα μέλη τῆς Ἐκκλησίας ὁ τῶν ὀφθαλμῶν ἔπαινος βλέπει. Οφθαλμὸς ἦν Σαμουὴλ ὁ ΙΙ, IN CANTICA CANTIC. HOMILIA VII. locari, quæ quidem bujusmodi sunt: Egredi- mini et videte, filiæ Sion, Salomonem regem in co- rona, qua coronavit eum mater ipsius illo die quo despondebatur, et die lalitiæ cordis ipsius. Hanc igitur sponse benignitatem Verbum excipiens, quod ea Domini ad imitationem velit omnes salvos fieri, et ad cognitionem veritatis pervenire", pulchrio- rem illam efficit, factus et præco et pictor quasi quidam venustatis ejus. Non enim simpliciter ipsius forma laudatur, generatim prædicata : sed sigil C Cor. Timoth. 11, 4. ED latim membra considerantur, ac peculiare quoddam membro cuique per comparationem ac similitudi- nem encomium tribuitur. Sunt autem hæc ipsius verba : Quam pulchra es, amicu mea, quam pulchra es. Nam posteaquam imi- tata benignam Heri sui voluntatem egredi jussit puellas, ad exemplum Abrahamni, quamlibet de terra sua et cognatione sua, quam cum sensuum organis habet, ut purum illum sponsum videant redimitum corona, quæ est Ecclesia; reipsa propius ad bonitatem herilem accedit, facta jam Deo propior per dilectionem proximi. Quapropter ad eam inquit Verbum : Quam pulchra es, posteaquam bono animi instituto ad pulchritudinem accessisti. Laudis autem repetitio, minime falsum hoc testimonium esse demonstrat. Nam testimonio duplici veritatem confirmari di- vina lex pronuntiat. Eam ob causam ait: Quam pulchra es, amica mea, quam pulchra es. Quia vero universa Ecclesia unum Christi corpus est, et hoc uno in corpore, quemadmodum Apostolus inquit, membra multa sunt, quæ quidem omnia non eumdem actum habent (quippe quod alium Deus in hoc corpore tanquain oculum creaverit, alium tanquam aurem, aliis facultatum effectione manuum locum obtinentibus, aliis pedum, qui vi- delicet onera sustinent, non omissis neque gustatu, neque odoratu, neque unoquoque omnium, ex qui- bus humanum corpus constat : et possunt certe in communi Ecclesiæ corpore labra, dentes, lingua, ubera, venter, collum reperiri, atque, uti Paulus ait, etiam partes corporis eas quæ esse indecoræ videntur) : idcirco elegans ille formæ spectator et explorator membris singulis, quæ toto in corpore ipsi placuerunt, peculiarem quamdam et convenien- tem laudem tribuit. Orditur autem hæc encomia de membris præ. cipuis. Quid enim inter membra nostra præstan- tius est oculis? per quos nimirum lucis fit perce- plio, quibus et amica et hostilia agnoscimus, per : quos ab alienis nostra secernimus, qui nobis omnium operum magistri sunt et doctores, nobis- cumque nati ac inseparabiles expertis omnium er- rorum itineris duces, quorum denique situs ipse, collocatorum videlicet supra reliquorum sensuum organa, praestantiorem in vita nobis usum horum esse demonstrat. Atque hæc qui audiunt, omnino perspicere nullo negotio possunt ad quænam Ec-

Γ ἐν ἡμέρᾳ εὐφροσύνης καρδίας αὐτοῦ. Τὴν οὖν Α τοιαύτην φιλανθρωπίαν τῆς νύμφης ὁ λόγος ἀποδε ξάμενος, ὅτι κατὰ μίμησιν τοῦ Δεσπότου καὶ αὐτὴ πάντας θέλει συθῆναι, καὶ εἰς ἐπίγνωσιν τῆς ἀληθείας ἐλθεῖν· σεμνοτέραν αὐτὴν ἀπεργάζεται ὁ κήρυξ τοῦ κάλλους αὐτῆς καὶ ζωγράφος γινόμενος. Οὐ γὰρ ἁπλῶς ὁ τῆς ὥρας ἔπαινος λέγεται, καθολικήν τινα εὐφημίαν περιέχων τοῦ κάλλους· ἀλλ' ἐμφιλοχωρεί τῷ λόγῳ τοῖς καθ᾿ ἕκαστον μέρεσιν, ἴδιον ἑκάστῳ μέλει διὰ συγκρίσεώς τε καὶ ὁμοιώσεως χαριζόμενος το τὸ ἐγκώμιον. – Λέγει δὲ οὕτως· Ἰδοὺ εἶ καλὴ, ἡ πλησίον μου, ἰδοὺ εἶ καλή. Η γὰρ μιμησαμένη τοῦ Δεσπότου της φιλάνθρωπον βούλημα, καὶ ἐξελθεῖν ἐγκελευσαμένη Β καθ᾽ ὁμοιότητα τοῦ Ἀβραὰμ τὰς νεάνιδας, ἑκάστην ἀπὸ τῆς γῆς ἑαυτῆς, καὶ ἀπὸ τῆς περὶ τὰ αἰσθητήρια συγγενείας αὐτῆς, ὥστε ἰδεῖν τὸν καθαρὸν νυμφίον στεφανηφοροῦντα τὴν Ἐκκλησίαν· ἀληθῶς πλησίον γίνεται τῆς δεσποτικῆς ἀγαθότητος, διὰ τῆς πρὸς τὸν πλησίον ἀγάπης τῷ Θεῷ προσεγγίσασα. Καλὴ οὖν εἶ, φησὶ πρὸς αὐτὴν ὁ Λόγος, τῇ καλῇ προαιρέσει τῷ ἀγαθῷ πλησιάσασα. Η δὲ ἐπανάληψις τοῦ ἐπαίνου τὸ ἄψευστον τῆς μαρτυρίας ἐνδείκνυται. Ἐν γὰρ τῇ διπλῇ μαρτυρίᾳ βεβαιοῦσθαι τὴν ἀλήθειαν ὁ θεῖος ἀποφαίνεται νόμος. Διὰ τοῦτό φησιν· Ἰδοὺ εἶ καλὴ, ἡ πλησίον μου, ἰδοὺ εἶ καλή. Αλλ' ἐπειδὴ ἐν σῶμα τοῦ Χριστοῦ ἡ Ἐκκλησία πᾶτα, ἐν δὲ τῷ ἑνὶ σώ- ματι, καθώς φησιν ὁ ᾿Απόστολος, μέλη ἐστὶ πολλά…. πάντα δὲ τὰ μέλη οὐ τὴν αὐτὴν ἔχει πρᾶξιν· ἀλλὰ τὸν μὲν ὀφθαλμὸν ἔκτισεν ὁ Θεὸς ἐν τῷ σώματι, ἔτε ρος δέ τις οἷς ἐφυτεύθη· εἰσὶ δέ τινες διὰ τῆς ἐνερ- γείας τῶν δυνάμεων χεῖρες γινόμενοι, καὶ πόδες λέ γονταί τινες οἱ τὰ βάρη βαστάζοντες· εἴη δ' ἄν τι καὶ γεύσεως ἔργον καὶ ὀσφρήσεως, καὶ τὰ καθ᾿ ἕκα στον πάντα, δι' ὧν ἀνθρώπινον συνίσταται σῶμα· καὶ δυνατόν ἐστιν εὑρεῖν ἐν τῷ κοινῷ τῆς Ἐκκλη- σίας σώματι χείλη τε καὶ ὁδόντας, καὶ γλῶσσαν, μας ζούς τε, καὶ κοιλίαν, καὶ τράχηλον · ὡς δὲ ὁ Παῦλός - φησι· Καὶ αὐτὰ τὰ δοκοῦντα εἶναι ἀσχήμονα τοῦ σώματος· τούτου χάριν ὁ ἀκριβὴς τοῦ κάλλους δοκι- μαστής, τῶν ἀρεσάντων αὐτῷ μελῶν ἐξ ὅλου τοῦ σώματος, ιδιόν τε καὶ πρόσφορον ἑκάστῳ ποιεῖται τὸν ἔπαινον. Αρχεται δὲ τῶν ἐγκωμίων ἀπὸ τῶν κυριωτέρων μελῶν. Τί γὰρ ὀφθαλμῶν ἐν τοῖς μέλεσιν ἡμῶν ἐστι τιμιώτερον ; Δι' ὧν ἡ τοῦ φωτὸς ἀντίληψις γίνεται, παρ' ὧν ἐστιν ἡ τῶν φίλων καὶ πολεμίων ἐπίγνωσις, οἷς τὸ ἴδιον καὶ τὸ ἀλλότριον διακρίνομεν, πάσης ἐρ- γασίας ὑφηγηταὶ καὶ διδάσκαλοι γίνονται, καὶ τῆς ἀπλανοῦς ὁδοιπορίας ὁδηγοί συμφυεῖς καὶ ἀχώριστοι, ὧν ἡ θέσις τῶν ἄλλων αἰσθητηρίων ὑπερκειμένη, τὸ προτιμότερον τῆς ἀπ' αὐτῶν γινομένης ἡμῖν ὠφε λείας ἐνδείκνυται. Πάντως δὲ πρόδηλόν ἐστι τοῖς ἀκούουσιν, εἰς ποῖα μέλη τῆς Ἐκκλησίας ὁ τῶν ὀφθαλμῶν ἔπαινος βλέπει. Οφθαλμὸς ἦν Σαμουὴλ ὁ ΙΙ, IN CANTICA CANTIC. HOMILIA VII. locari, quæ quidem bujusmodi sunt: Egredi- mini et videte, filiæ Sion, Salomonem regem in co- rona, qua coronavit eum mater ipsius illo die quo despondebatur, et die lalitiæ cordis ipsius. Hanc igitur sponse benignitatem Verbum excipiens, quod ea Domini ad imitationem velit omnes salvos fieri, et ad cognitionem veritatis pervenire", pulchrio- rem illam efficit, factus et præco et pictor quasi quidam venustatis ejus. Non enim simpliciter ipsius forma laudatur, generatim prædicata : sed sigil C Cor. Timoth. 11, 4. ED latim membra considerantur, ac peculiare quoddam membro cuique per comparationem ac similitudi- nem encomium tribuitur. Sunt autem hæc ipsius verba : Quam pulchra es, amicu mea, quam pulchra es. Nam posteaquam imi- tata benignam Heri sui voluntatem egredi jussit puellas, ad exemplum Abrahamni, quamlibet de terra sua et cognatione sua, quam cum sensuum organis habet, ut purum illum sponsum videant redimitum corona, quæ est Ecclesia; reipsa propius ad bonitatem herilem accedit, facta jam Deo propior per dilectionem proximi. Quapropter ad eam inquit Verbum : Quam pulchra es, posteaquam bono animi instituto ad pulchritudinem accessisti. Laudis autem repetitio, minime falsum hoc testimonium esse demonstrat. Nam testimonio duplici veritatem confirmari di- vina lex pronuntiat. Eam ob causam ait: Quam pulchra es, amica mea, quam pulchra es. Quia vero universa Ecclesia unum Christi corpus est, et hoc uno in corpore, quemadmodum Apostolus inquit, membra multa sunt, quæ quidem omnia non eumdem actum habent (quippe quod alium Deus in hoc corpore tanquain oculum creaverit, alium tanquam aurem, aliis facultatum effectione manuum locum obtinentibus, aliis pedum, qui vi- delicet onera sustinent, non omissis neque gustatu, neque odoratu, neque unoquoque omnium, ex qui- bus humanum corpus constat : et possunt certe in communi Ecclesiæ corpore labra, dentes, lingua, ubera, venter, collum reperiri, atque, uti Paulus ait, etiam partes corporis eas quæ esse indecoræ videntur) : idcirco elegans ille formæ spectator et explorator membris singulis, quæ toto in corpore ipsi placuerunt, peculiarem quamdam et convenien- tem laudem tribuit. Orditur autem hæc encomia de membris præ. cipuis. Quid enim inter membra nostra præstan- tius est oculis? per quos nimirum lucis fit perce- plio, quibus et amica et hostilia agnoscimus, per : quos ab alienis nostra secernimus, qui nobis omnium operum magistri sunt et doctores, nobis- cumque nati ac inseparabiles expertis omnium er- rorum itineris duces, quorum denique situs ipse, collocatorum videlicet supra reliquorum sensuum organa, praestantiorem in vita nobis usum horum esse demonstrat. Atque hæc qui audiunt, omnino perspicere nullo negotio possunt ad quænam Ec-

Γ ἐν ἡμέρᾳ εὐφροσύνης καρδίας αὐτοῦ. Τὴν οὖν Α τοιαύτην φιλανθρωπίαν τῆς νύμφης ὁ λόγος ἀποδε ξάμενος, ὅτι κατὰ μίμησιν τοῦ Δεσπότου καὶ αὐτὴ πάντας θέλει συθῆναι, καὶ εἰς ἐπίγνωσιν τῆς ἀληθείας ἐλθεῖν· σεμνοτέραν αὐτὴν ἀπεργάζεται ὁ κήρυξ τοῦ κάλλους αὐτῆς καὶ ζωγράφος γινόμενος. Οὐ γὰρ ἁπλῶς ὁ τῆς ὥρας ἔπαινος λέγεται, καθολικήν τινα εὐφημίαν περιέχων τοῦ κάλλους· ἀλλ' ἐμφιλοχωρεί τῷ λόγῳ τοῖς καθ᾿ ἕκαστον μέρεσιν, ἴδιον ἑκάστῳ μέλει διὰ συγκρίσεώς τε καὶ ὁμοιώσεως χαριζόμενος το τὸ ἐγκώμιον. – Λέγει δὲ οὕτως· Ἰδοὺ εἶ καλὴ, ἡ πλησίον μου, ἰδοὺ εἶ καλή. Η γὰρ μιμησαμένη τοῦ Δεσπότου της φιλάνθρωπον βούλημα, καὶ ἐξελθεῖν ἐγκελευσαμένη Β καθ᾽ ὁμοιότητα τοῦ Ἀβραὰμ τὰς νεάνιδας, ἑκάστην ἀπὸ τῆς γῆς ἑαυτῆς, καὶ ἀπὸ τῆς περὶ τὰ αἰσθητήρια συγγενείας αὐτῆς, ὥστε ἰδεῖν τὸν καθαρὸν νυμφίον στεφανηφοροῦντα τὴν Ἐκκλησίαν· ἀληθῶς πλησίον γίνεται τῆς δεσποτικῆς ἀγαθότητος, διὰ τῆς πρὸς τὸν πλησίον ἀγάπης τῷ Θεῷ προσεγγίσασα. Καλὴ οὖν εἶ, φησὶ πρὸς αὐτὴν ὁ Λόγος, τῇ καλῇ προαιρέσει τῷ ἀγαθῷ πλησιάσασα. Η δὲ ἐπανάληψις τοῦ ἐπαίνου τὸ ἄψευστον τῆς μαρτυρίας ἐνδείκνυται. Ἐν γὰρ τῇ διπλῇ μαρτυρίᾳ βεβαιοῦσθαι τὴν ἀλήθειαν ὁ θεῖος ἀποφαίνεται νόμος. Διὰ τοῦτό φησιν· Ἰδοὺ εἶ καλὴ, ἡ πλησίον μου, ἰδοὺ εἶ καλή. Αλλ' ἐπειδὴ ἐν σῶμα τοῦ Χριστοῦ ἡ Ἐκκλησία πᾶτα, ἐν δὲ τῷ ἑνὶ σώ- ματι, καθώς φησιν ὁ ᾿Απόστολος, μέλη ἐστὶ πολλά…. πάντα δὲ τὰ μέλη οὐ τὴν αὐτὴν ἔχει πρᾶξιν· ἀλλὰ τὸν μὲν ὀφθαλμὸν ἔκτισεν ὁ Θεὸς ἐν τῷ σώματι, ἔτε ρος δέ τις οἷς ἐφυτεύθη· εἰσὶ δέ τινες διὰ τῆς ἐνερ- γείας τῶν δυνάμεων χεῖρες γινόμενοι, καὶ πόδες λέ γονταί τινες οἱ τὰ βάρη βαστάζοντες· εἴη δ' ἄν τι καὶ γεύσεως ἔργον καὶ ὀσφρήσεως, καὶ τὰ καθ᾿ ἕκα στον πάντα, δι' ὧν ἀνθρώπινον συνίσταται σῶμα· καὶ δυνατόν ἐστιν εὑρεῖν ἐν τῷ κοινῷ τῆς Ἐκκλη- σίας σώματι χείλη τε καὶ ὁδόντας, καὶ γλῶσσαν, μας ζούς τε, καὶ κοιλίαν, καὶ τράχηλον · ὡς δὲ ὁ Παῦλός - φησι· Καὶ αὐτὰ τὰ δοκοῦντα εἶναι ἀσχήμονα τοῦ σώματος· τούτου χάριν ὁ ἀκριβὴς τοῦ κάλλους δοκι- μαστής, τῶν ἀρεσάντων αὐτῷ μελῶν ἐξ ὅλου τοῦ σώματος, ιδιόν τε καὶ πρόσφορον ἑκάστῳ ποιεῖται τὸν ἔπαινον. Αρχεται δὲ τῶν ἐγκωμίων ἀπὸ τῶν κυριωτέρων μελῶν. Τί γὰρ ὀφθαλμῶν ἐν τοῖς μέλεσιν ἡμῶν ἐστι τιμιώτερον ; Δι' ὧν ἡ τοῦ φωτὸς ἀντίληψις γίνεται, παρ' ὧν ἐστιν ἡ τῶν φίλων καὶ πολεμίων ἐπίγνωσις, οἷς τὸ ἴδιον καὶ τὸ ἀλλότριον διακρίνομεν, πάσης ἐρ- γασίας ὑφηγηταὶ καὶ διδάσκαλοι γίνονται, καὶ τῆς ἀπλανοῦς ὁδοιπορίας ὁδηγοί συμφυεῖς καὶ ἀχώριστοι, ὧν ἡ θέσις τῶν ἄλλων αἰσθητηρίων ὑπερκειμένη, τὸ προτιμότερον τῆς ἀπ' αὐτῶν γινομένης ἡμῖν ὠφε λείας ἐνδείκνυται. Πάντως δὲ πρόδηλόν ἐστι τοῖς ἀκούουσιν, εἰς ποῖα μέλη τῆς Ἐκκλησίας ὁ τῶν ὀφθαλμῶν ἔπαινος βλέπει. Οφθαλμὸς ἦν Σαμουὴλ ὁ ΙΙ, IN CANTICA CANTIC. HOMILIA VII. locari, quæ quidem bujusmodi sunt: Egredi- mini et videte, filiæ Sion, Salomonem regem in co- rona, qua coronavit eum mater ipsius illo die quo despondebatur, et die lalitiæ cordis ipsius. Hanc igitur sponse benignitatem Verbum excipiens, quod ea Domini ad imitationem velit omnes salvos fieri, et ad cognitionem veritatis pervenire", pulchrio- rem illam efficit, factus et præco et pictor quasi quidam venustatis ejus. Non enim simpliciter ipsius forma laudatur, generatim prædicata : sed sigil C Cor. Timoth. 11, 4. ED latim membra considerantur, ac peculiare quoddam membro cuique per comparationem ac similitudi- nem encomium tribuitur. Sunt autem hæc ipsius verba : Quam pulchra es, amicu mea, quam pulchra es. Nam posteaquam imi- tata benignam Heri sui voluntatem egredi jussit puellas, ad exemplum Abrahamni, quamlibet de terra sua et cognatione sua, quam cum sensuum organis habet, ut purum illum sponsum videant redimitum corona, quæ est Ecclesia; reipsa propius ad bonitatem herilem accedit, facta jam Deo propior per dilectionem proximi. Quapropter ad eam inquit Verbum : Quam pulchra es, posteaquam bono animi instituto ad pulchritudinem accessisti. Laudis autem repetitio, minime falsum hoc testimonium esse demonstrat. Nam testimonio duplici veritatem confirmari di- vina lex pronuntiat. Eam ob causam ait: Quam pulchra es, amica mea, quam pulchra es. Quia vero universa Ecclesia unum Christi corpus est, et hoc uno in corpore, quemadmodum Apostolus inquit, membra multa sunt, quæ quidem omnia non eumdem actum habent (quippe quod alium Deus in hoc corpore tanquain oculum creaverit, alium tanquam aurem, aliis facultatum effectione manuum locum obtinentibus, aliis pedum, qui vi- delicet onera sustinent, non omissis neque gustatu, neque odoratu, neque unoquoque omnium, ex qui- bus humanum corpus constat : et possunt certe in communi Ecclesiæ corpore labra, dentes, lingua, ubera, venter, collum reperiri, atque, uti Paulus ait, etiam partes corporis eas quæ esse indecoræ videntur) : idcirco elegans ille formæ spectator et explorator membris singulis, quæ toto in corpore ipsi placuerunt, peculiarem quamdam et convenien- tem laudem tribuit. Orditur autem hæc encomia de membris præ. cipuis. Quid enim inter membra nostra præstan- tius est oculis? per quos nimirum lucis fit perce- plio, quibus et amica et hostilia agnoscimus, per : quos ab alienis nostra secernimus, qui nobis omnium operum magistri sunt et doctores, nobis- cumque nati ac inseparabiles expertis omnium er- rorum itineris duces, quorum denique situs ipse, collocatorum videlicet supra reliquorum sensuum organa, praestantiorem in vita nobis usum horum esse demonstrat. Atque hæc qui audiunt, omnino perspicere nullo negotio possunt ad quænam Ec-

βλέπων· οὕτω γὰρ ὠνομάζετο ὀφθαλμὸς ὁ Ἰεζεκιήλ, : Β τὴν τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου χάριν με μορφώσθαι ὁ σκοπεῖν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ τεταγμένος, ἐπὶ τῇ τῶν φυλασσομένων παρ' αὐτοῦ σωτηρίᾳ· ὀφθαλμός Μι χαίας ὁ ὁρῶν, καὶ Μωϋσῆς ὁ θεώμενος, ὁ δια τοῦτο καὶ θεὸς ὠνομασμένος· ὀφθαλμοὶ πάντες ἐκεῖνοι, οι εἰς ὁδηγίαν τοῦ λαοῦ τεταγμένοι, οὓς καὶ ὁρῶντας ὠνόμαζον οἱ τότε ἄνθρωποι· καὶ νῦν οἱ τὸν ἐκεῖνον τόπον ἀναπληροῦντες τῷ σώματι τῆς Ἐκκλησίας, καὶ ἐπισκοπεῖν τεταγμένοι, ὀφθαλμοὶ κυρίως κατονο- μάζονται, ἐὰν ἀκριβῶς πρὸς τὸν τῆς δικαιοσύνης ήλιον βλέπωσι, μηδαμοῦ τοῖς ἔργοις· τοῦ σκότους ἐναμβλυωποῦντες· καὶ εἰ διακρίνοιεν τοῦ ἀλλοτρίου τὸ ἴδιον, ἐν τῷ γινώσκειν, ὅτι πᾶν ἀλλότριον ἐστι τῆς φύσεως ἡμῶν, τὸ φαινόμενόν τε καὶ πρόσκαιρον· ἴδιον δὲ τὸ δι᾽ ἐλπίδος προκείμενον, οὗ ἡ κτῆσις μέ- νει πρὸς τὸ διηνεκὲς ἀναφαίρετος. Οφθαλμῶν ἔργον καὶ τὸ διαγινώσκειν τὸν φιλιόν τε καὶ τὸν πολέμιον, ὥστε ἀγαπᾶν μὲν τὸν ἀληθινὸν φίλον ἐξ ὅλης καρ δίας τε καὶ ψυχῆς καὶ δυνάμεως, τέλειον δὲ μέσος κατὰ τοῦ ἐχθροῦ τῆς ζωῆς ἡμῶν ἐπιδείκνυσθαι. Ἀλλὰ καὶ ὁ τῶν πρακτέων ὑφηγητής, καὶ τῶν συμφερόν των διδάσκαλος, καὶ τῆς ἐπὶ τὸν Θεὸν πορείας χει- ραγωγός, τοῦ καθαροῦ τε καὶ ὑγιαίνοντος ὀφθαλμού τὸ ἔργον δι' ἀκριβείας ποιεῖ, καθ᾽ ὁμοιότητα τῶν σωματικῶν ὀμμάτων τῆς ὑψηλής πολιτείας τῶν λοι τῶν προφαινόμενος. Διὰ τοῦτο ἐντεῦθεν ἐπαινεῖν ὁ Λόγος τὸ τῆς νύμφης ἄρχεται κάλλος, καί φησιν - Οφθαλμοί σου περιστεραί· ἀκεραίους γὰρ εἰς τὰ κακὸν τοὺς ἐν ὀφθαλμῶν τάξει προβεβλημένους ὁρῶν, τὴν ἁπλότητά τε καὶ τὸ ἀκέραιον τοῦ ἤθους αὐτῶν ἀποδεξάμενος, περιστεράς κατωνόμασεν αὐτούς. Ιδιον γάρ ἐστι περιστερῶν τὸ ἀκέραιον. Η τάχα τοιοῦτόν τινα ὁ λόγος μαρτυρεῖ τοῖς ὄμμασιν ἔπαινον. Ἐπειδὴ γὰρ πάντων τῶν ὁρατῶν αἱ εἰκόνες τῷ και θαρῷ τῆς κόρης ἐμπίπτουσαι, τὴν ὁρατικὴν ἐνέρ γειαν ἀποτελοῦσιν· ἀνάγκη πᾶσα πρὸς ὅ τις ὁρᾷ, τούτου τὴν μορφὴν ἀναλαμβάνειν διὰ τοῦ ὀφθαλμοῦ, κατόπτρου δίκην του φαινομένου τὸ εἶδος ἀναμασσό μενος. "Οταν τοίνυν ὁ τὴν ὀπτικὴν ταύτην ἐξουσίαν ἐπὶ τῆς Ἐκκλησίας λαβών, πρὸς μηδὲν ὑλῶδες καὶ σωματικὸν βλέπῃ· ἡ πνευματικός τε καὶ αῦλος ἐν αὐτῷ κατορθοῦται βίος. Ἡ δὲ τοιαύτη ζωὴ τῇ τοῦ ἁγίου Πνεύματος χάριτι καταμορφοῦται. Οὐκοῦν ὁ τελειότατος τῶν ὀφθαλμῶν ἐστιν ἔπαινος, τὸ πρὸς αὐτῶν τῆς ζωῆς τὸ εἶδος. Περιστερὰ γὰρ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Ἡ δὲ διὰς τῶν ὀφθαλμῶν ἐπαινεῖται, ὡς ἂν ὅλος γένοιτο ἐν ἐπαίνῳ ὁ ἄνθρωπος, ὁ φαινόμενός τε καὶ νοούμενος. Διὰ τοῦτο γὰρ προσέθηκε τῷ ἐπαι- νῷ καὶ ἄλλην ὑπερβολὴν, εἰπών· ὅτι Ἐκτὸς τῆς σιω τι πήσεώς σου· τοῦ γὰρ ἀγαθοῦ βίου, τὸ μέν τι πρόδηλών ἐστιν, ὡς καὶ ἀνθρώποις γνώριμον εἶναι· τὸ δὲ κρύ φιόν τε καὶ ἀπόρθητον, μόνῳ Θεῷ καθορώμενον. Ο τοίνυν τὸ ἀκατέργαστον βλέπων, καὶ εἰς τὰ κρύφια καθορῶν μαρτυρεῖ ἐπὶ τοῦ ἐπαινουμένου προσώπου πλέον εἶναι τοῦ φαινομένου τὸ σιωπώμενον, δι' ὧν φησιν· ὅτι Οφθαλμοί σου περιστεραὶ ἐκτὸς τῆς σιωπήσεώς σου. Εξωθεν γάρ ἐστι τοῦ ἐπαινηθέν τος ἤδη, τὸ διὰ τῆς σιωπῆς θαυμαζόμενον. Ὁδῷ δὲ $19 S. GREGORII NYSSENI clesiae membra hic oculorum laus pertineat. Erat A Samuel ille videns (sic enim appellabatur), revera oculus : erat oculus Ezechiel, qui a Deo in specula collocatus erat ob salutem illorum, qui ab ipso custodiebantur : erat oculus Michæa's ille videns, et Moses ille spectans, qui quidem eamdem ob causam eliam deus appellatus fuit: sunt denique oculi, omnes illi qui ad populum ducendum ordi- nati sunt, quos etiam homines illi prisci Videntes pominabant. Iuidem hoc tempore quotquot in Ec- clesia corpore locum illorum explent, et ad inspe- ctionem constituti sunt, proprie oculorum nomine censentur : si quidem accurate Solem justitiæ in- tuentur, ac nequaquam in operibus tenebricosis cæcutiunt, si ab alieno recte nostra secernunt, dum agnoscunt id omne a natura nostra alienum esse quod sub aspectum cadit, et momentaneum est, proprie vero nostrum quidquid per spem no- bis est propositum, cujus possessio nobis adimi nunguam potest. Etiam ad oculos pertinet agnitio amici hominis et infesti, ut verum quidem amicum toto corde atque animi facultate diligamus, odium vero perfectum adversus hostem vitæ nostræ exerceamus. Præter hæc quisquis res agendas præ- scribit, et ea docet, quæ expediunt, et dux est itineris ad Deum is puri ac sani oculi munere præclare ſungitur, dum instar corporeorum oculo- rum sublimi quadam vivendi ratione cæteris præ- lucet. Has ob causas sponsæ pulchritudinem Ver- bum ab hac parte prædicare incipit, cum ait: Ocuti tui columbæ. Cum enim videat ens, qui oculorum munere funguntur, innocuos in bono esse, am- plexus illorum et simplicitatem et innocentiam in moribus columbas appellat. Etenim innocens quæ- dam simplicitas columbis peculiaris ac propria est. Vel fortassis etiam hujusmodi quædam laus oculis tribuitur. Nimirum cum imagines rerum omnium, quæ sub aspectum cadunt, puram in pupillamı in- cidentes, videndi actum absolvunt : necesse est prorsus quidquid aliquis intueatur, ejus forniam ipsum recipere per oculum, exprimentem visæ rei specien, sicut in speculo videmus accidere. Quare cum is qui munus hoc videndi consecutus est in Ecclesia, nullam ad rem crassam et corpoream re- spicit : perficitur in eo vita spiritualis, et ab exteris D erassisque rebus aliena. Ea vero vita per Spiritus sancti gratiam conformatur. Quamobrem laus ocu- Jorum perfectissima est, esse horum hominum vitæ speciem conformatam ad sancti Spiritus gra- tiam. Siquidem columba est Spiritus sanctus. Præ- dicatur autem uterque oculus, ut totus homo lau- dis fiat particeps, tum is qui apparet extrinsecus, tum quem mente intelligimus. Etenim illam ob causam in hac laudatione mentionen facit etiam alterius cujusdam excellentiæ, cum ait: Præter id quod in te reticetur. Nam vita bona partim hominum oculis exposita est et nota, partim occulta et ne- mini oratione explicabilis, Deo nimirum solo eam intuente. Quapropter is, qui quod necdum factum C

βλέπων· οὕτω γὰρ ὠνομάζετο ὀφθαλμὸς ὁ Ἰεζεκιήλ, : Β τὴν τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου χάριν με μορφώσθαι ὁ σκοπεῖν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ τεταγμένος, ἐπὶ τῇ τῶν φυλασσομένων παρ' αὐτοῦ σωτηρίᾳ· ὀφθαλμός Μι χαίας ὁ ὁρῶν, καὶ Μωϋσῆς ὁ θεώμενος, ὁ δια τοῦτο καὶ θεὸς ὠνομασμένος· ὀφθαλμοὶ πάντες ἐκεῖνοι, οι εἰς ὁδηγίαν τοῦ λαοῦ τεταγμένοι, οὓς καὶ ὁρῶντας ὠνόμαζον οἱ τότε ἄνθρωποι· καὶ νῦν οἱ τὸν ἐκεῖνον τόπον ἀναπληροῦντες τῷ σώματι τῆς Ἐκκλησίας, καὶ ἐπισκοπεῖν τεταγμένοι, ὀφθαλμοὶ κυρίως κατονο- μάζονται, ἐὰν ἀκριβῶς πρὸς τὸν τῆς δικαιοσύνης ήλιον βλέπωσι, μηδαμοῦ τοῖς ἔργοις· τοῦ σκότους ἐναμβλυωποῦντες· καὶ εἰ διακρίνοιεν τοῦ ἀλλοτρίου τὸ ἴδιον, ἐν τῷ γινώσκειν, ὅτι πᾶν ἀλλότριον ἐστι τῆς φύσεως ἡμῶν, τὸ φαινόμενόν τε καὶ πρόσκαιρον· ἴδιον δὲ τὸ δι᾽ ἐλπίδος προκείμενον, οὗ ἡ κτῆσις μέ- νει πρὸς τὸ διηνεκὲς ἀναφαίρετος. Οφθαλμῶν ἔργον καὶ τὸ διαγινώσκειν τὸν φιλιόν τε καὶ τὸν πολέμιον, ὥστε ἀγαπᾶν μὲν τὸν ἀληθινὸν φίλον ἐξ ὅλης καρ δίας τε καὶ ψυχῆς καὶ δυνάμεως, τέλειον δὲ μέσος κατὰ τοῦ ἐχθροῦ τῆς ζωῆς ἡμῶν ἐπιδείκνυσθαι. Ἀλλὰ καὶ ὁ τῶν πρακτέων ὑφηγητής, καὶ τῶν συμφερόν των διδάσκαλος, καὶ τῆς ἐπὶ τὸν Θεὸν πορείας χει- ραγωγός, τοῦ καθαροῦ τε καὶ ὑγιαίνοντος ὀφθαλμού τὸ ἔργον δι' ἀκριβείας ποιεῖ, καθ᾽ ὁμοιότητα τῶν σωματικῶν ὀμμάτων τῆς ὑψηλής πολιτείας τῶν λοι τῶν προφαινόμενος. Διὰ τοῦτο ἐντεῦθεν ἐπαινεῖν ὁ Λόγος τὸ τῆς νύμφης ἄρχεται κάλλος, καί φησιν - Οφθαλμοί σου περιστεραί· ἀκεραίους γὰρ εἰς τὰ κακὸν τοὺς ἐν ὀφθαλμῶν τάξει προβεβλημένους ὁρῶν, τὴν ἁπλότητά τε καὶ τὸ ἀκέραιον τοῦ ἤθους αὐτῶν ἀποδεξάμενος, περιστεράς κατωνόμασεν αὐτούς. Ιδιον γάρ ἐστι περιστερῶν τὸ ἀκέραιον. Η τάχα τοιοῦτόν τινα ὁ λόγος μαρτυρεῖ τοῖς ὄμμασιν ἔπαινον. Ἐπειδὴ γὰρ πάντων τῶν ὁρατῶν αἱ εἰκόνες τῷ και θαρῷ τῆς κόρης ἐμπίπτουσαι, τὴν ὁρατικὴν ἐνέρ γειαν ἀποτελοῦσιν· ἀνάγκη πᾶσα πρὸς ὅ τις ὁρᾷ, τούτου τὴν μορφὴν ἀναλαμβάνειν διὰ τοῦ ὀφθαλμοῦ, κατόπτρου δίκην του φαινομένου τὸ εἶδος ἀναμασσό μενος. "Οταν τοίνυν ὁ τὴν ὀπτικὴν ταύτην ἐξουσίαν ἐπὶ τῆς Ἐκκλησίας λαβών, πρὸς μηδὲν ὑλῶδες καὶ σωματικὸν βλέπῃ· ἡ πνευματικός τε καὶ αῦλος ἐν αὐτῷ κατορθοῦται βίος. Ἡ δὲ τοιαύτη ζωὴ τῇ τοῦ ἁγίου Πνεύματος χάριτι καταμορφοῦται. Οὐκοῦν ὁ τελειότατος τῶν ὀφθαλμῶν ἐστιν ἔπαινος, τὸ πρὸς αὐτῶν τῆς ζωῆς τὸ εἶδος. Περιστερὰ γὰρ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Ἡ δὲ διὰς τῶν ὀφθαλμῶν ἐπαινεῖται, ὡς ἂν ὅλος γένοιτο ἐν ἐπαίνῳ ὁ ἄνθρωπος, ὁ φαινόμενός τε καὶ νοούμενος. Διὰ τοῦτο γὰρ προσέθηκε τῷ ἐπαι- νῷ καὶ ἄλλην ὑπερβολὴν, εἰπών· ὅτι Ἐκτὸς τῆς σιω τι πήσεώς σου· τοῦ γὰρ ἀγαθοῦ βίου, τὸ μέν τι πρόδηλών ἐστιν, ὡς καὶ ἀνθρώποις γνώριμον εἶναι· τὸ δὲ κρύ φιόν τε καὶ ἀπόρθητον, μόνῳ Θεῷ καθορώμενον. Ο τοίνυν τὸ ἀκατέργαστον βλέπων, καὶ εἰς τὰ κρύφια καθορῶν μαρτυρεῖ ἐπὶ τοῦ ἐπαινουμένου προσώπου πλέον εἶναι τοῦ φαινομένου τὸ σιωπώμενον, δι' ὧν φησιν· ὅτι Οφθαλμοί σου περιστεραὶ ἐκτὸς τῆς σιωπήσεώς σου. Εξωθεν γάρ ἐστι τοῦ ἐπαινηθέν τος ἤδη, τὸ διὰ τῆς σιωπῆς θαυμαζόμενον. Ὁδῷ δὲ $19 S. GREGORII NYSSENI clesiae membra hic oculorum laus pertineat. Erat A Samuel ille videns (sic enim appellabatur), revera oculus : erat oculus Ezechiel, qui a Deo in specula collocatus erat ob salutem illorum, qui ab ipso custodiebantur : erat oculus Michæa's ille videns, et Moses ille spectans, qui quidem eamdem ob causam eliam deus appellatus fuit: sunt denique oculi, omnes illi qui ad populum ducendum ordi- nati sunt, quos etiam homines illi prisci Videntes pominabant. Iuidem hoc tempore quotquot in Ec- clesia corpore locum illorum explent, et ad inspe- ctionem constituti sunt, proprie oculorum nomine censentur : si quidem accurate Solem justitiæ in- tuentur, ac nequaquam in operibus tenebricosis cæcutiunt, si ab alieno recte nostra secernunt, dum agnoscunt id omne a natura nostra alienum esse quod sub aspectum cadit, et momentaneum est, proprie vero nostrum quidquid per spem no- bis est propositum, cujus possessio nobis adimi nunguam potest. Etiam ad oculos pertinet agnitio amici hominis et infesti, ut verum quidem amicum toto corde atque animi facultate diligamus, odium vero perfectum adversus hostem vitæ nostræ exerceamus. Præter hæc quisquis res agendas præ- scribit, et ea docet, quæ expediunt, et dux est itineris ad Deum is puri ac sani oculi munere præclare ſungitur, dum instar corporeorum oculo- rum sublimi quadam vivendi ratione cæteris præ- lucet. Has ob causas sponsæ pulchritudinem Ver- bum ab hac parte prædicare incipit, cum ait: Ocuti tui columbæ. Cum enim videat ens, qui oculorum munere funguntur, innocuos in bono esse, am- plexus illorum et simplicitatem et innocentiam in moribus columbas appellat. Etenim innocens quæ- dam simplicitas columbis peculiaris ac propria est. Vel fortassis etiam hujusmodi quædam laus oculis tribuitur. Nimirum cum imagines rerum omnium, quæ sub aspectum cadunt, puram in pupillamı in- cidentes, videndi actum absolvunt : necesse est prorsus quidquid aliquis intueatur, ejus forniam ipsum recipere per oculum, exprimentem visæ rei specien, sicut in speculo videmus accidere. Quare cum is qui munus hoc videndi consecutus est in Ecclesia, nullam ad rem crassam et corpoream re- spicit : perficitur in eo vita spiritualis, et ab exteris D erassisque rebus aliena. Ea vero vita per Spiritus sancti gratiam conformatur. Quamobrem laus ocu- Jorum perfectissima est, esse horum hominum vitæ speciem conformatam ad sancti Spiritus gra- tiam. Siquidem columba est Spiritus sanctus. Præ- dicatur autem uterque oculus, ut totus homo lau- dis fiat particeps, tum is qui apparet extrinsecus, tum quem mente intelligimus. Etenim illam ob causam in hac laudatione mentionen facit etiam alterius cujusdam excellentiæ, cum ait: Præter id quod in te reticetur. Nam vita bona partim hominum oculis exposita est et nota, partim occulta et ne- mini oratione explicabilis, Deo nimirum solo eam intuente. Quapropter is, qui quod necdum factum C

προάγει καθεξῆς τὸ τοῦ κάλλους ἐγκώμιον, ἐπὶ τὰς τρίχας μετάγων τὸν λόγον,καί φησιν· Τρίχωμά σου ὡς ἀγέλαι τῶν αἰγῶν, αἱ ἀνεκαλύφθησαν ἀπὸ τοῦ Γαλαάδ. Νοῆσαι δὲ προσήκει πρῶτον τῆς τριχὸς τὴν φύσιν εἶθ' οὕτως ἐπιγνῶναι τὸν ἔπαινον, ὃν διὰ τῶν τριχῶν ὁ λόγος τῇ νύμφῃ χαρίζεται. Οὐκοῦν δόξα μὲν γυ-10 ναικὸς κεφαλῆς ἡ θρίξ παρὰ τοῦ Παύλου ὠνόμασται. καὶ ἀντὶ περιβολαίου δεδέσθαι τῇ γυναικὶ τὴν κόμην λέγει. Αἰδὼ δὲ καὶ σωφροσύνην τὸ πρέπον εἶναί φησι ταῖς γυναιξὶ περιβόλαιον, οὕτω γράψας τῷ ῥήματι - Ως πρέπει γυναιξὶν ἐπαγγελλομέναις θεοσεβεῖν, ὦ μετὰ αἰδοῦς καὶ σωφροσύνης κοσμεῖν ἑαυτάς. Διὰ τούτων τὰς ἐπὶ τῆς κεφαλῆς τρίχας, αἷς κομᾷ ἡ γυνή, τὴν αἰδὼ καὶ σωφροσύνην διὰ τῆς τοῦ Παύλου σοφίας καταλαμβάνεσθαι. Οὐδὲ γὰρ ἄλλην πρέπει τινὰ δόξαν νομίζεσθαι ἐπὶ τῆς ἐπαγγελλομένης θεοσέβειαν - χῆς, εἰ μὴ τὴν αἰδώ τε καὶ τὴν σωφροσύνην, ἣν κόσ μην ὠνόμασεν, ἣν ὅταν μὴ ἔχῃ, καταισχύνει την κε φαλὴν αὐτῆς, καθώς φησιν ὁ ᾿Απόστολος. Εἰ δὴ ταῦτα περὶ τῶν τριχῶν ὁ Παῦλος ἐφιλοσόφησε, προσ- ακτέον ἂν εἴη τὰ τοῦ Ἀποστόλου ῥήματα τῷ ἐπαίνῳ – τῆς Ἐκκλησίας, ἐν τῷ περὶ τοῦ τριχώματος λόγῳ, κατὰ τὴν προκειμένην φωνήν, ή φησιν · ὅτι Τρίχωμα σου, ὡς ἀγέλαι τῶν αἰγῶν, αἱ ἀνεκαλύφθησαν ἀπὸ τοῦ Γαλαάδ. Διὰ τούτων γὰρ τὴν ἐνάρετον πο- λιτείαν ἐν ἐπαίνῳ ποιεῖται ὁ Λόγος. Ἀλλὰ κἀκεῖνος προσήκει προστεθῆναι τῷ λόγῳ τῷ περὶ τῶν τριχών, ὅτι πάσης αἰσθήσεως ζωτικῆς ἀμοιροῦσιν αἱ κόμαι. Οὐ μικρὸν γὰρ εἰς ἐπαύξησιν ἐγκωμίων καὶ τοῦτο, τὸ μήτε πόνου, μήτε ἡδονῆς αἴσθησιν ἐν ταῖς θριξίν εἶναι. Τὸ μὲν γὰρ σῶμα, ὅθεν ἐκφύονται, ὀδυνᾶται - παρατιλλόμενον· αὐτὴ δὲ ἡ θρίξ, οὔτε εἰ τέμνοιτο, οὔτε εἰ φλέγοιτο, οὔτε εἰ διά τινος κωμμωτικῆς ἐπι- μελείας καταλεαίνοιτο, τῷ γινομένῳ αἴσθησιν δέχε- ται. Τὸ δὲ ἀμοιρεῖν τῆς αἰσθήσεως τῶν νεκρῶν ἐστιν ἴδιον. Οὐκοῦν ὁ μηδεμίαν τῶν ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ σπουδαζομένων παραδεχόμενος αἴσθησιν, μήτε ὑπὸ δόξης τε καὶ τιμῆς ἐξογκούμενος, μήτε δι' ύβρεώς τε καὶ ἀτιμίας ἀλγεινῶς διατιθέμενος· ἀλλ' ἐν ὁμοίῳ καθ᾿ ἑκάτερον τῶν ἐναντίων ἑαυτὸν φυλάσσων· οὗτός ἐστιν ἡ ἐπαινουμένη τῆς νύμφης κόμη, νεκρὸς ἄν- Γ τικρυς καὶ ἀκίνητος πρὸς τὰ τοῦ κόσμου γενόμενος πράγματα, εἴτε οὕτως, εἴτε ὡς ἑτέρως ἔχοι. • Εἰ δὲ τὸ πλεονέκτημα τῶν τριχῶν ἀγέλαις αἰγῶν παραβάλλεται, ταῖς ἀπὸ τοῦ Γαλαάδ ἀνακαλυφθεί σαις· ἃ μὲν χρὴ δι' ἀκριβείας περὶ τούτων γινώσκειν οὔπω καταλαβεῖν ἡδυνήθημεν στοχαζόμεθα δὲ, ὅτι ὥσπερ τὰ ξύλα τοῦ Λιβάνου εἰς χρυσόν τε καὶ ἄργυ- ρον καὶ πορφύραν μεταποιήσας, φορεῖον ὁ βασιλεὺς: κατεσκεύασεν ἑαυτῷ· οὕτως οἶδεν ὁ ποιμὴν ὁ καλὸς αἰγῶν ἀγέλας παραλαβεῖν καὶ εἰς ποίμνια μεταβαλεῖν 99.1 IN CANTICA CANTIC. HOMILIA VII. A est, videt, et abdita perspicit, testimonium perli- bet personæ illi, quæ commendatur, amplius inesse id quod reticeatur, quam quod extrinsecus appa- reat, cum ait : Oculi tui columbæ, præter id quod in te relicetur. Nimirum id quod tacite in admirationem venit, non continuetur illo, quod hactenus celebratum est. Cæterum paulatiın ulterius pulchritudinis encomium profert, ad comas sermone trans- lato, cum inquit : Comæ tuæ sicut greyes caprarum, quæ sunt revelatæ de monte Galaad. . Primum autem considerandum est, quæ comæ natura sit : atque ita deinde laus hæc intelligetur, quae per comas sponsæ tribuitur. Capilluan Paulus capitis muliebris gloriam appellat, et comam pro velamento mulieri datam ait". Idem verecundiam et pudicitiam velamentum mulieris decens esse tradit, his verbis usus : Quemadmodum decet fe- minas, quæ religiosam erga Deum pie:atem pro- fitentur, ut cum verecundia et pudicitia sese or- nent. Quibus in verbis per capillos capitis, quos alit femina, verecundiam et pudicitiam accipienda esse, Paulus pro sapientia sua significare voluit. Nec enim convenit aliam quamdam gloriam sta- tuere in anima, quæ religiosam erga Deum pietatem profiteatur, quam verecundiam et pudicitiam, comæ appellatione indicatam : qua si careat, dehonestat caput suum, ut idem Apostolus loquitur. Hac de capillis disputatione Pauli considerata, conferenda erit omnino Apostoli sententia cum hac Ecclesiæ laude, quæ illis verbis hisce comam prædicantibus tribuitur: Comæ tuæ velut greges caprarum, quæ C revelata sunt de monte Galaad. Nam per hac vir tuti consentanea vivendi ratio laudatur. Quan- D Cor. XI, ** Timoth. 11, 9. quam et hoc addi ad hæc de capillis verba con venit, nimirum comas omnis vitalis sensus ex- pertes esse. Nec enim parum hoc auget encomia, quod in capillis neque molestiæ, neque voluptatis ulus sensus exsistat. Corpus quidem ipsum, unde nascuntur, si vellicetur dolorem percipit : verum capillus ipse neque si resecetur, neque si exuratur, neque si per aliquam ornandi corporis curam levi- getur, quidquam eorun, quæ fiunt sentit Carere autem sensu, mortuis est peculiare. Quamobrem quicunque nihil eorum, quæ in hoc mundo magni æstimantur, sentit; neque propter gloriam et hono- rem fastu quodam elatus, neque ob injurias et ignominiam dolens, sed in utroque horum adver santium sibi pali quadam ratione semet conser- vans; is vero est hæc sponsæ coma tantopere lau- data, plane mortui hominis et immobilis ad mundi negotia speciem præ se ferens, quocunque tandem pacto res ipsius comparatæ sint. Quod autem capillorum eximia pulchritudo ca- prarum ad greges de Galaad revelatos comparetur, de hoc quid accurate statuendum sit, equidem adhuc percipere non potui: utimur tamen hac con- jectura, quod quemadmodum de Libani liguis in aurum, argentum, purpuram commutatis ferculum sibi rex confecerit : sic præclarus ille pastor, ac- ceptis caprarum gregibus, noverit caprilia moutis

προάγει καθεξῆς τὸ τοῦ κάλλους ἐγκώμιον, ἐπὶ τὰς τρίχας μετάγων τὸν λόγον,καί φησιν· Τρίχωμά σου ὡς ἀγέλαι τῶν αἰγῶν, αἱ ἀνεκαλύφθησαν ἀπὸ τοῦ Γαλαάδ. Νοῆσαι δὲ προσήκει πρῶτον τῆς τριχὸς τὴν φύσιν εἶθ' οὕτως ἐπιγνῶναι τὸν ἔπαινον, ὃν διὰ τῶν τριχῶν ὁ λόγος τῇ νύμφῃ χαρίζεται. Οὐκοῦν δόξα μὲν γυ-10 ναικὸς κεφαλῆς ἡ θρίξ παρὰ τοῦ Παύλου ὠνόμασται. καὶ ἀντὶ περιβολαίου δεδέσθαι τῇ γυναικὶ τὴν κόμην λέγει. Αἰδὼ δὲ καὶ σωφροσύνην τὸ πρέπον εἶναί φησι ταῖς γυναιξὶ περιβόλαιον, οὕτω γράψας τῷ ῥήματι - Ως πρέπει γυναιξὶν ἐπαγγελλομέναις θεοσεβεῖν, ὦ μετὰ αἰδοῦς καὶ σωφροσύνης κοσμεῖν ἑαυτάς. Διὰ τούτων τὰς ἐπὶ τῆς κεφαλῆς τρίχας, αἷς κομᾷ ἡ γυνή, τὴν αἰδὼ καὶ σωφροσύνην διὰ τῆς τοῦ Παύλου σοφίας καταλαμβάνεσθαι. Οὐδὲ γὰρ ἄλλην πρέπει τινὰ δόξαν νομίζεσθαι ἐπὶ τῆς ἐπαγγελλομένης θεοσέβειαν - χῆς, εἰ μὴ τὴν αἰδώ τε καὶ τὴν σωφροσύνην, ἣν κόσ μην ὠνόμασεν, ἣν ὅταν μὴ ἔχῃ, καταισχύνει την κε φαλὴν αὐτῆς, καθώς φησιν ὁ ᾿Απόστολος. Εἰ δὴ ταῦτα περὶ τῶν τριχῶν ὁ Παῦλος ἐφιλοσόφησε, προσ- ακτέον ἂν εἴη τὰ τοῦ Ἀποστόλου ῥήματα τῷ ἐπαίνῳ – τῆς Ἐκκλησίας, ἐν τῷ περὶ τοῦ τριχώματος λόγῳ, κατὰ τὴν προκειμένην φωνήν, ή φησιν · ὅτι Τρίχωμα σου, ὡς ἀγέλαι τῶν αἰγῶν, αἱ ἀνεκαλύφθησαν ἀπὸ τοῦ Γαλαάδ. Διὰ τούτων γὰρ τὴν ἐνάρετον πο- λιτείαν ἐν ἐπαίνῳ ποιεῖται ὁ Λόγος. Ἀλλὰ κἀκεῖνος προσήκει προστεθῆναι τῷ λόγῳ τῷ περὶ τῶν τριχών, ὅτι πάσης αἰσθήσεως ζωτικῆς ἀμοιροῦσιν αἱ κόμαι. Οὐ μικρὸν γὰρ εἰς ἐπαύξησιν ἐγκωμίων καὶ τοῦτο, τὸ μήτε πόνου, μήτε ἡδονῆς αἴσθησιν ἐν ταῖς θριξίν εἶναι. Τὸ μὲν γὰρ σῶμα, ὅθεν ἐκφύονται, ὀδυνᾶται - παρατιλλόμενον· αὐτὴ δὲ ἡ θρίξ, οὔτε εἰ τέμνοιτο, οὔτε εἰ φλέγοιτο, οὔτε εἰ διά τινος κωμμωτικῆς ἐπι- μελείας καταλεαίνοιτο, τῷ γινομένῳ αἴσθησιν δέχε- ται. Τὸ δὲ ἀμοιρεῖν τῆς αἰσθήσεως τῶν νεκρῶν ἐστιν ἴδιον. Οὐκοῦν ὁ μηδεμίαν τῶν ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ σπουδαζομένων παραδεχόμενος αἴσθησιν, μήτε ὑπὸ δόξης τε καὶ τιμῆς ἐξογκούμενος, μήτε δι' ύβρεώς τε καὶ ἀτιμίας ἀλγεινῶς διατιθέμενος· ἀλλ' ἐν ὁμοίῳ καθ᾿ ἑκάτερον τῶν ἐναντίων ἑαυτὸν φυλάσσων· οὗτός ἐστιν ἡ ἐπαινουμένη τῆς νύμφης κόμη, νεκρὸς ἄν- Γ τικρυς καὶ ἀκίνητος πρὸς τὰ τοῦ κόσμου γενόμενος πράγματα, εἴτε οὕτως, εἴτε ὡς ἑτέρως ἔχοι. • Εἰ δὲ τὸ πλεονέκτημα τῶν τριχῶν ἀγέλαις αἰγῶν παραβάλλεται, ταῖς ἀπὸ τοῦ Γαλαάδ ἀνακαλυφθεί σαις· ἃ μὲν χρὴ δι' ἀκριβείας περὶ τούτων γινώσκειν οὔπω καταλαβεῖν ἡδυνήθημεν στοχαζόμεθα δὲ, ὅτι ὥσπερ τὰ ξύλα τοῦ Λιβάνου εἰς χρυσόν τε καὶ ἄργυ- ρον καὶ πορφύραν μεταποιήσας, φορεῖον ὁ βασιλεὺς: κατεσκεύασεν ἑαυτῷ· οὕτως οἶδεν ὁ ποιμὴν ὁ καλὸς αἰγῶν ἀγέλας παραλαβεῖν καὶ εἰς ποίμνια μεταβαλεῖν 99.1 IN CANTICA CANTIC. HOMILIA VII. A est, videt, et abdita perspicit, testimonium perli- bet personæ illi, quæ commendatur, amplius inesse id quod reticeatur, quam quod extrinsecus appa- reat, cum ait : Oculi tui columbæ, præter id quod in te relicetur. Nimirum id quod tacite in admirationem venit, non continuetur illo, quod hactenus celebratum est. Cæterum paulatiın ulterius pulchritudinis encomium profert, ad comas sermone trans- lato, cum inquit : Comæ tuæ sicut greyes caprarum, quæ sunt revelatæ de monte Galaad. . Primum autem considerandum est, quæ comæ natura sit : atque ita deinde laus hæc intelligetur, quae per comas sponsæ tribuitur. Capilluan Paulus capitis muliebris gloriam appellat, et comam pro velamento mulieri datam ait". Idem verecundiam et pudicitiam velamentum mulieris decens esse tradit, his verbis usus : Quemadmodum decet fe- minas, quæ religiosam erga Deum pie:atem pro- fitentur, ut cum verecundia et pudicitia sese or- nent. Quibus in verbis per capillos capitis, quos alit femina, verecundiam et pudicitiam accipienda esse, Paulus pro sapientia sua significare voluit. Nec enim convenit aliam quamdam gloriam sta- tuere in anima, quæ religiosam erga Deum pietatem profiteatur, quam verecundiam et pudicitiam, comæ appellatione indicatam : qua si careat, dehonestat caput suum, ut idem Apostolus loquitur. Hac de capillis disputatione Pauli considerata, conferenda erit omnino Apostoli sententia cum hac Ecclesiæ laude, quæ illis verbis hisce comam prædicantibus tribuitur: Comæ tuæ velut greges caprarum, quæ C revelata sunt de monte Galaad. Nam per hac vir tuti consentanea vivendi ratio laudatur. Quan- D Cor. XI, ** Timoth. 11, 9. quam et hoc addi ad hæc de capillis verba con venit, nimirum comas omnis vitalis sensus ex- pertes esse. Nec enim parum hoc auget encomia, quod in capillis neque molestiæ, neque voluptatis ulus sensus exsistat. Corpus quidem ipsum, unde nascuntur, si vellicetur dolorem percipit : verum capillus ipse neque si resecetur, neque si exuratur, neque si per aliquam ornandi corporis curam levi- getur, quidquam eorun, quæ fiunt sentit Carere autem sensu, mortuis est peculiare. Quamobrem quicunque nihil eorum, quæ in hoc mundo magni æstimantur, sentit; neque propter gloriam et hono- rem fastu quodam elatus, neque ob injurias et ignominiam dolens, sed in utroque horum adver santium sibi pali quadam ratione semet conser- vans; is vero est hæc sponsæ coma tantopere lau- data, plane mortui hominis et immobilis ad mundi negotia speciem præ se ferens, quocunque tandem pacto res ipsius comparatæ sint. Quod autem capillorum eximia pulchritudo ca- prarum ad greges de Galaad revelatos comparetur, de hoc quid accurate statuendum sit, equidem adhuc percipere non potui: utimur tamen hac con- jectura, quod quemadmodum de Libani liguis in aurum, argentum, purpuram commutatis ferculum sibi rex confecerit : sic præclarus ille pastor, ac- ceptis caprarum gregibus, noverit caprilia moutis

προάγει καθεξῆς τὸ τοῦ κάλλους ἐγκώμιον, ἐπὶ τὰς τρίχας μετάγων τὸν λόγον,καί φησιν· Τρίχωμά σου ὡς ἀγέλαι τῶν αἰγῶν, αἱ ἀνεκαλύφθησαν ἀπὸ τοῦ Γαλαάδ. Νοῆσαι δὲ προσήκει πρῶτον τῆς τριχὸς τὴν φύσιν εἶθ' οὕτως ἐπιγνῶναι τὸν ἔπαινον, ὃν διὰ τῶν τριχῶν ὁ λόγος τῇ νύμφῃ χαρίζεται. Οὐκοῦν δόξα μὲν γυ-10 ναικὸς κεφαλῆς ἡ θρίξ παρὰ τοῦ Παύλου ὠνόμασται. καὶ ἀντὶ περιβολαίου δεδέσθαι τῇ γυναικὶ τὴν κόμην λέγει. Αἰδὼ δὲ καὶ σωφροσύνην τὸ πρέπον εἶναί φησι ταῖς γυναιξὶ περιβόλαιον, οὕτω γράψας τῷ ῥήματι - Ως πρέπει γυναιξὶν ἐπαγγελλομέναις θεοσεβεῖν, ὦ μετὰ αἰδοῦς καὶ σωφροσύνης κοσμεῖν ἑαυτάς. Διὰ τούτων τὰς ἐπὶ τῆς κεφαλῆς τρίχας, αἷς κομᾷ ἡ γυνή, τὴν αἰδὼ καὶ σωφροσύνην διὰ τῆς τοῦ Παύλου σοφίας καταλαμβάνεσθαι. Οὐδὲ γὰρ ἄλλην πρέπει τινὰ δόξαν νομίζεσθαι ἐπὶ τῆς ἐπαγγελλομένης θεοσέβειαν - χῆς, εἰ μὴ τὴν αἰδώ τε καὶ τὴν σωφροσύνην, ἣν κόσ μην ὠνόμασεν, ἣν ὅταν μὴ ἔχῃ, καταισχύνει την κε φαλὴν αὐτῆς, καθώς φησιν ὁ ᾿Απόστολος. Εἰ δὴ ταῦτα περὶ τῶν τριχῶν ὁ Παῦλος ἐφιλοσόφησε, προσ- ακτέον ἂν εἴη τὰ τοῦ Ἀποστόλου ῥήματα τῷ ἐπαίνῳ – τῆς Ἐκκλησίας, ἐν τῷ περὶ τοῦ τριχώματος λόγῳ, κατὰ τὴν προκειμένην φωνήν, ή φησιν · ὅτι Τρίχωμα σου, ὡς ἀγέλαι τῶν αἰγῶν, αἱ ἀνεκαλύφθησαν ἀπὸ τοῦ Γαλαάδ. Διὰ τούτων γὰρ τὴν ἐνάρετον πο- λιτείαν ἐν ἐπαίνῳ ποιεῖται ὁ Λόγος. Ἀλλὰ κἀκεῖνος προσήκει προστεθῆναι τῷ λόγῳ τῷ περὶ τῶν τριχών, ὅτι πάσης αἰσθήσεως ζωτικῆς ἀμοιροῦσιν αἱ κόμαι. Οὐ μικρὸν γὰρ εἰς ἐπαύξησιν ἐγκωμίων καὶ τοῦτο, τὸ μήτε πόνου, μήτε ἡδονῆς αἴσθησιν ἐν ταῖς θριξίν εἶναι. Τὸ μὲν γὰρ σῶμα, ὅθεν ἐκφύονται, ὀδυνᾶται - παρατιλλόμενον· αὐτὴ δὲ ἡ θρίξ, οὔτε εἰ τέμνοιτο, οὔτε εἰ φλέγοιτο, οὔτε εἰ διά τινος κωμμωτικῆς ἐπι- μελείας καταλεαίνοιτο, τῷ γινομένῳ αἴσθησιν δέχε- ται. Τὸ δὲ ἀμοιρεῖν τῆς αἰσθήσεως τῶν νεκρῶν ἐστιν ἴδιον. Οὐκοῦν ὁ μηδεμίαν τῶν ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ σπουδαζομένων παραδεχόμενος αἴσθησιν, μήτε ὑπὸ δόξης τε καὶ τιμῆς ἐξογκούμενος, μήτε δι' ύβρεώς τε καὶ ἀτιμίας ἀλγεινῶς διατιθέμενος· ἀλλ' ἐν ὁμοίῳ καθ᾿ ἑκάτερον τῶν ἐναντίων ἑαυτὸν φυλάσσων· οὗτός ἐστιν ἡ ἐπαινουμένη τῆς νύμφης κόμη, νεκρὸς ἄν- Γ τικρυς καὶ ἀκίνητος πρὸς τὰ τοῦ κόσμου γενόμενος πράγματα, εἴτε οὕτως, εἴτε ὡς ἑτέρως ἔχοι. • Εἰ δὲ τὸ πλεονέκτημα τῶν τριχῶν ἀγέλαις αἰγῶν παραβάλλεται, ταῖς ἀπὸ τοῦ Γαλαάδ ἀνακαλυφθεί σαις· ἃ μὲν χρὴ δι' ἀκριβείας περὶ τούτων γινώσκειν οὔπω καταλαβεῖν ἡδυνήθημεν στοχαζόμεθα δὲ, ὅτι ὥσπερ τὰ ξύλα τοῦ Λιβάνου εἰς χρυσόν τε καὶ ἄργυ- ρον καὶ πορφύραν μεταποιήσας, φορεῖον ὁ βασιλεὺς: κατεσκεύασεν ἑαυτῷ· οὕτως οἶδεν ὁ ποιμὴν ὁ καλὸς αἰγῶν ἀγέλας παραλαβεῖν καὶ εἰς ποίμνια μεταβαλεῖν 99.1 IN CANTICA CANTIC. HOMILIA VII. A est, videt, et abdita perspicit, testimonium perli- bet personæ illi, quæ commendatur, amplius inesse id quod reticeatur, quam quod extrinsecus appa- reat, cum ait : Oculi tui columbæ, præter id quod in te relicetur. Nimirum id quod tacite in admirationem venit, non continuetur illo, quod hactenus celebratum est. Cæterum paulatiın ulterius pulchritudinis encomium profert, ad comas sermone trans- lato, cum inquit : Comæ tuæ sicut greyes caprarum, quæ sunt revelatæ de monte Galaad. . Primum autem considerandum est, quæ comæ natura sit : atque ita deinde laus hæc intelligetur, quae per comas sponsæ tribuitur. Capilluan Paulus capitis muliebris gloriam appellat, et comam pro velamento mulieri datam ait". Idem verecundiam et pudicitiam velamentum mulieris decens esse tradit, his verbis usus : Quemadmodum decet fe- minas, quæ religiosam erga Deum pie:atem pro- fitentur, ut cum verecundia et pudicitia sese or- nent. Quibus in verbis per capillos capitis, quos alit femina, verecundiam et pudicitiam accipienda esse, Paulus pro sapientia sua significare voluit. Nec enim convenit aliam quamdam gloriam sta- tuere in anima, quæ religiosam erga Deum pietatem profiteatur, quam verecundiam et pudicitiam, comæ appellatione indicatam : qua si careat, dehonestat caput suum, ut idem Apostolus loquitur. Hac de capillis disputatione Pauli considerata, conferenda erit omnino Apostoli sententia cum hac Ecclesiæ laude, quæ illis verbis hisce comam prædicantibus tribuitur: Comæ tuæ velut greges caprarum, quæ C revelata sunt de monte Galaad. Nam per hac vir tuti consentanea vivendi ratio laudatur. Quan- D Cor. XI, ** Timoth. 11, 9. quam et hoc addi ad hæc de capillis verba con venit, nimirum comas omnis vitalis sensus ex- pertes esse. Nec enim parum hoc auget encomia, quod in capillis neque molestiæ, neque voluptatis ulus sensus exsistat. Corpus quidem ipsum, unde nascuntur, si vellicetur dolorem percipit : verum capillus ipse neque si resecetur, neque si exuratur, neque si per aliquam ornandi corporis curam levi- getur, quidquam eorun, quæ fiunt sentit Carere autem sensu, mortuis est peculiare. Quamobrem quicunque nihil eorum, quæ in hoc mundo magni æstimantur, sentit; neque propter gloriam et hono- rem fastu quodam elatus, neque ob injurias et ignominiam dolens, sed in utroque horum adver santium sibi pali quadam ratione semet conser- vans; is vero est hæc sponsæ coma tantopere lau- data, plane mortui hominis et immobilis ad mundi negotia speciem præ se ferens, quocunque tandem pacto res ipsius comparatæ sint. Quod autem capillorum eximia pulchritudo ca- prarum ad greges de Galaad revelatos comparetur, de hoc quid accurate statuendum sit, equidem adhuc percipere non potui: utimur tamen hac con- jectura, quod quemadmodum de Libani liguis in aurum, argentum, purpuram commutatis ferculum sibi rex confecerit : sic præclarus ille pastor, ac- ceptis caprarum gregibus, noverit caprilia moutis

προάγει καθεξῆς τὸ τοῦ κάλλους ἐγκώμιον, ἐπὶ τὰς τρίχας μετάγων τὸν λόγον,καί φησιν· Τρίχωμά σου ὡς ἀγέλαι τῶν αἰγῶν, αἱ ἀνεκαλύφθησαν ἀπὸ τοῦ Γαλαάδ. Νοῆσαι δὲ προσήκει πρῶτον τῆς τριχὸς τὴν φύσιν εἶθ' οὕτως ἐπιγνῶναι τὸν ἔπαινον, ὃν διὰ τῶν τριχῶν ὁ λόγος τῇ νύμφῃ χαρίζεται. Οὐκοῦν δόξα μὲν γυ-10 ναικὸς κεφαλῆς ἡ θρίξ παρὰ τοῦ Παύλου ὠνόμασται. καὶ ἀντὶ περιβολαίου δεδέσθαι τῇ γυναικὶ τὴν κόμην λέγει. Αἰδὼ δὲ καὶ σωφροσύνην τὸ πρέπον εἶναί φησι ταῖς γυναιξὶ περιβόλαιον, οὕτω γράψας τῷ ῥήματι - Ως πρέπει γυναιξὶν ἐπαγγελλομέναις θεοσεβεῖν, ὦ μετὰ αἰδοῦς καὶ σωφροσύνης κοσμεῖν ἑαυτάς. Διὰ τούτων τὰς ἐπὶ τῆς κεφαλῆς τρίχας, αἷς κομᾷ ἡ γυνή, τὴν αἰδὼ καὶ σωφροσύνην διὰ τῆς τοῦ Παύλου σοφίας καταλαμβάνεσθαι. Οὐδὲ γὰρ ἄλλην πρέπει τινὰ δόξαν νομίζεσθαι ἐπὶ τῆς ἐπαγγελλομένης θεοσέβειαν - χῆς, εἰ μὴ τὴν αἰδώ τε καὶ τὴν σωφροσύνην, ἣν κόσ μην ὠνόμασεν, ἣν ὅταν μὴ ἔχῃ, καταισχύνει την κε φαλὴν αὐτῆς, καθώς φησιν ὁ ᾿Απόστολος. Εἰ δὴ ταῦτα περὶ τῶν τριχῶν ὁ Παῦλος ἐφιλοσόφησε, προσ- ακτέον ἂν εἴη τὰ τοῦ Ἀποστόλου ῥήματα τῷ ἐπαίνῳ – τῆς Ἐκκλησίας, ἐν τῷ περὶ τοῦ τριχώματος λόγῳ, κατὰ τὴν προκειμένην φωνήν, ή φησιν · ὅτι Τρίχωμα σου, ὡς ἀγέλαι τῶν αἰγῶν, αἱ ἀνεκαλύφθησαν ἀπὸ τοῦ Γαλαάδ. Διὰ τούτων γὰρ τὴν ἐνάρετον πο- λιτείαν ἐν ἐπαίνῳ ποιεῖται ὁ Λόγος. Ἀλλὰ κἀκεῖνος προσήκει προστεθῆναι τῷ λόγῳ τῷ περὶ τῶν τριχών, ὅτι πάσης αἰσθήσεως ζωτικῆς ἀμοιροῦσιν αἱ κόμαι. Οὐ μικρὸν γὰρ εἰς ἐπαύξησιν ἐγκωμίων καὶ τοῦτο, τὸ μήτε πόνου, μήτε ἡδονῆς αἴσθησιν ἐν ταῖς θριξίν εἶναι. Τὸ μὲν γὰρ σῶμα, ὅθεν ἐκφύονται, ὀδυνᾶται - παρατιλλόμενον· αὐτὴ δὲ ἡ θρίξ, οὔτε εἰ τέμνοιτο, οὔτε εἰ φλέγοιτο, οὔτε εἰ διά τινος κωμμωτικῆς ἐπι- μελείας καταλεαίνοιτο, τῷ γινομένῳ αἴσθησιν δέχε- ται. Τὸ δὲ ἀμοιρεῖν τῆς αἰσθήσεως τῶν νεκρῶν ἐστιν ἴδιον. Οὐκοῦν ὁ μηδεμίαν τῶν ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ σπουδαζομένων παραδεχόμενος αἴσθησιν, μήτε ὑπὸ δόξης τε καὶ τιμῆς ἐξογκούμενος, μήτε δι' ύβρεώς τε καὶ ἀτιμίας ἀλγεινῶς διατιθέμενος· ἀλλ' ἐν ὁμοίῳ καθ᾿ ἑκάτερον τῶν ἐναντίων ἑαυτὸν φυλάσσων· οὗτός ἐστιν ἡ ἐπαινουμένη τῆς νύμφης κόμη, νεκρὸς ἄν- Γ τικρυς καὶ ἀκίνητος πρὸς τὰ τοῦ κόσμου γενόμενος πράγματα, εἴτε οὕτως, εἴτε ὡς ἑτέρως ἔχοι. • Εἰ δὲ τὸ πλεονέκτημα τῶν τριχῶν ἀγέλαις αἰγῶν παραβάλλεται, ταῖς ἀπὸ τοῦ Γαλαάδ ἀνακαλυφθεί σαις· ἃ μὲν χρὴ δι' ἀκριβείας περὶ τούτων γινώσκειν οὔπω καταλαβεῖν ἡδυνήθημεν στοχαζόμεθα δὲ, ὅτι ὥσπερ τὰ ξύλα τοῦ Λιβάνου εἰς χρυσόν τε καὶ ἄργυ- ρον καὶ πορφύραν μεταποιήσας, φορεῖον ὁ βασιλεὺς: κατεσκεύασεν ἑαυτῷ· οὕτως οἶδεν ὁ ποιμὴν ὁ καλὸς αἰγῶν ἀγέλας παραλαβεῖν καὶ εἰς ποίμνια μεταβαλεῖν 99.1 IN CANTICA CANTIC. HOMILIA VII. A est, videt, et abdita perspicit, testimonium perli- bet personæ illi, quæ commendatur, amplius inesse id quod reticeatur, quam quod extrinsecus appa- reat, cum ait : Oculi tui columbæ, præter id quod in te relicetur. Nimirum id quod tacite in admirationem venit, non continuetur illo, quod hactenus celebratum est. Cæterum paulatiın ulterius pulchritudinis encomium profert, ad comas sermone trans- lato, cum inquit : Comæ tuæ sicut greyes caprarum, quæ sunt revelatæ de monte Galaad. . Primum autem considerandum est, quæ comæ natura sit : atque ita deinde laus hæc intelligetur, quae per comas sponsæ tribuitur. Capilluan Paulus capitis muliebris gloriam appellat, et comam pro velamento mulieri datam ait". Idem verecundiam et pudicitiam velamentum mulieris decens esse tradit, his verbis usus : Quemadmodum decet fe- minas, quæ religiosam erga Deum pie:atem pro- fitentur, ut cum verecundia et pudicitia sese or- nent. Quibus in verbis per capillos capitis, quos alit femina, verecundiam et pudicitiam accipienda esse, Paulus pro sapientia sua significare voluit. Nec enim convenit aliam quamdam gloriam sta- tuere in anima, quæ religiosam erga Deum pietatem profiteatur, quam verecundiam et pudicitiam, comæ appellatione indicatam : qua si careat, dehonestat caput suum, ut idem Apostolus loquitur. Hac de capillis disputatione Pauli considerata, conferenda erit omnino Apostoli sententia cum hac Ecclesiæ laude, quæ illis verbis hisce comam prædicantibus tribuitur: Comæ tuæ velut greges caprarum, quæ C revelata sunt de monte Galaad. Nam per hac vir tuti consentanea vivendi ratio laudatur. Quan- D Cor. XI, ** Timoth. 11, 9. quam et hoc addi ad hæc de capillis verba con venit, nimirum comas omnis vitalis sensus ex- pertes esse. Nec enim parum hoc auget encomia, quod in capillis neque molestiæ, neque voluptatis ulus sensus exsistat. Corpus quidem ipsum, unde nascuntur, si vellicetur dolorem percipit : verum capillus ipse neque si resecetur, neque si exuratur, neque si per aliquam ornandi corporis curam levi- getur, quidquam eorun, quæ fiunt sentit Carere autem sensu, mortuis est peculiare. Quamobrem quicunque nihil eorum, quæ in hoc mundo magni æstimantur, sentit; neque propter gloriam et hono- rem fastu quodam elatus, neque ob injurias et ignominiam dolens, sed in utroque horum adver santium sibi pali quadam ratione semet conser- vans; is vero est hæc sponsæ coma tantopere lau- data, plane mortui hominis et immobilis ad mundi negotia speciem præ se ferens, quocunque tandem pacto res ipsius comparatæ sint. Quod autem capillorum eximia pulchritudo ca- prarum ad greges de Galaad revelatos comparetur, de hoc quid accurate statuendum sit, equidem adhuc percipere non potui: utimur tamen hac con- jectura, quod quemadmodum de Libani liguis in aurum, argentum, purpuram commutatis ferculum sibi rex confecerit : sic præclarus ille pastor, ac- ceptis caprarum gregibus, noverit caprilia moutis

Α τὰ αἰπόλια τοῦ Γαλαάδ ὅρους. Αλλοφύλου δὲ όρους ὄνομα τοῦτο τοῦ τὴν τοιαύτην χάριν ἀνακαλύπτοντος, ὥστε τοὺς ἐξ ἐθνῶν τῷ καλῷ ποιμένι ἀκολουθήσαν- τας εἰς τὸ τρίχωμα συντελῆσαι τοῦ τῆς νύμφης κάλ λους· δι᾽ ὧν σωφροσύνη τε καὶ αἰδὼς, καὶ ἐγκρά τεια, καὶ ἡ τοῦ σώματος νέκρωσις κατὰ τὸν προθε ρηθέντα λόγον διασημαίνεται. Η τάχα συμβάλλεται τε πρὸς τὴν τῶν αἰγῶν θεωρίαν καὶ ὁ Ἠλίας, τῷ ὄρει τῷ Γαλααδ ἐμφιλοσοφήσας χρόνον πολύν, ὃς μά λιστα τοῦ κατ' ἐγκράτειαν καθηγήσατο βίου, αὐχμη κα ρὸς τὸ εἶδος, δασὺς τὴν τρίχα, ἀντὶ μαλακής τινος ἐσθῆτος δέρματι αἰγὸς σκεπαζόμενος. Πάντες οὖν οἱ κατὰ τὸν προφήτην ἐκεῖνον τὸν αὐτῶν κατορθοῦν- τες βίον, κόσμος γίνονται τῆς Ἐκκλησίας, ἀγεληδόν, κατὰ τὸν νῦν ἐπικρατοῦντα τῆς φιλοσοφίας τρόπον, - μετ' ἀλλήλων τὴν ἀρετὴν ἐκπονοῦντες. Τὸ δὲ Γαλαάδ τὰς τοιαύτας ἀποκαλυφθῆναι ἀγέλας, μείζονα τοῦ θαύματος τὴν ὑπερβολὴν ἔχει, ὅτι ἐκ τοῦ ἐθνικοῦ βίου γέγονεν ἡμῖν ἡ πρὸς τὴν κατὰ Θεὸν φιλοσοφίαν με τάστασις. Οὐ γὰρ Σιών ὄρος τὸ ἅγιον αὐτοῦ τῆς τοιαύτης καθηγήσατο πολιτείας· ἀλλὰ τὸ τοῖς εἰδώ λοις ἀνακείμενον ἔθνος εἰς τοσαύτην ἦλθε τοῦ βίου μετάστασιν, ὥστε τὴν κεφαλὴν κοσμῆσαι τῆς νύμε φης τοῖς κατ' ἀρετὴν προτερήμασιν. Εἶτα τοὺς ὀδόν τας τῇ ἀκολουθίᾳ τῶν ἐπαίνων ὁ Λόγος προτίθησι, παραδραμὼν τοῦ στόματός τε καὶ τῶν χειλέων τὰ ἐγκώμια. Οπερ ἄξιον μὴ παριδεῖν ἀνεξέταστον. Τί δή ποτε τῶν χειλέων οἱ ὁδόντες ἐν τοῖς ἐπαίνοις προ- τίθενται; Τάχα μὲν οὖν εἴποι τις ἂν γλαφυρώτερον τὸ κάλλος δεῖξαι βουλόμενος, μειδίαμα στόματος διὰ τῆς τῶν ὀδόντων ὑπογραφῆς κατὰ τὸ λεληθὸς συνεν δείκνυσθαι· ἐγὼ δὲ πρὸς ἕτερον βλέπων, προτερεύειν ἐν τοῖς ἐπαίνοις τὸ τῶν ὀδόντων κάλλος πρὸ τῶν τοῦ στήματος ἐγκωμίων λογίζομαι. Μετὰ τοῦτο γὰρ, οὐδὲ τὸ χεῖλος ἀφῆκεν ἀνεγκωμίαστον, σπαρτίον εἰ πὼν κόκκινον εἶναι τὰ χείλη αὐτῆς, καὶ τὴν λαλιάν ὡραίαν. Τί οὖν περὶ τούτου στοχάζομαι; Αρίστη τάξις ἐν τοῖς μαθήμασιν ἐστι πρῶτον διδάσκεσθαι καὶ τότε φθέγγεσθαι· τὰ δὲ μαθήματα τῆς ψυχῆς βρώματά τις εἰπὼν εἶναι, τοῦ εἰκότος οὐχ ἁμαρτή σεται. Ωσπερ γὰρ δὴ τὴν σωματικήν τροφήν τοῖς ὁδοῦσι καταλεάναντες, κατάλληλον αὐτὴν τοῖς σπλάγ χνοις γενέσθαι παρασκευάζομεν· κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον ἐστί τις λεπτοποιητικὴ τῶν διδαγμάτων δύ- ναμις ἐν τῇ ψυχῇ, δι' ἧς ὀφέλιμον γίνεται τῷ δεχο μένῳ τὸ μάθημα. Τοὺς τοίνυν κριτικούς τε καὶ διαι ρετικοὺς τῶν διδαγμάτων καθηγητάς, δι' ὧν εύληπτος ἡμῖν γίνεται καὶ ἐπωφελὴς ἡ διδασκαλία, οδόντας ὑπὸ τοῦ λόγου φημὶ τροπικῶς ὀνομάζεσθαι. Οὗ χάριν προλαμβάνει τῶν ὀδόντων ὁ ἔπαινος, εἶθ' οὕτως ἐπά- γεται τῶν χειλέων τὸ ἐγκώμιον. Οὐ γὰρ ἂν ἐπήν θιστο τῷ λογικῷ κάλλει τὸ χεῖλος, μὴ τῶν ὀδόντων ἐκείνων διὰ τῆς φιλοπονωτέρας των μαθημάτων και τανοήσεως τὴν ἐν τοῖς λόγοις χάριν ἐπιβαλλόντων τοῖς χείλεσιν. Αἰτίαν μὲν οὖν ἐν τοῖς ἐπαίνοις ἀκο- λουθίας ταύτην ἐπὶ τῶν ὀδόντων κατενοήσαμεν. Καιρὸς δ' ἂν εἴη καὶ αὐτὸν ἐξετάσαι τὸν ἔπαινον, πως παραβάλλει τὸ ἐν τοῖς ὁδοῦσε κάλλος ταῖς κεχαρ- μέναις ἀγέλαις, αἳ νῦν τοῦ λουτροῦ ἀναδυεῖσαι διδύ- S. GREGORII NYSSENI B Galaad in ovilia commutare. Atque hoc exteri non- tis nomen est, qui gratiam talem revelat, ut ii qui ex gentibus præclarum illum pastorem secuti sunt, in ornatu sponsæ capillorum nomine censeantur. Et per capillos pudicitiam, et pudorem, et conti- nentiam, et mortificationem corporis intelligi, jam ante declaratum est. Fortassis et Elias aliquid no- bis ad hanc caprarum considerationem conferet, qui longo tempore versatus in monte Galaad, insi- gnia vitæ continentis exempla præbuit : forma squalidus, capillis hirsutus, pro veste molli pelle capræ lectus. Itaque omnes, quotquot ad exem- plum prophetæ illius vitam suam instituunt, orna- mentum Ecclesiæ fiunt, gregatim (qui philoso- phandi mos hoc tempore in usu esse cœpit) virtu- tem in conversatione mutua colentes. Jam quod de Galaad hujusmodi greges revelentur, id vero mira- culum ipsum auget: nimirum quod ex ethnica vita ad commentationem veræ de Deo doctrinæ ac- cesserinus. Nec enim a Sion monte sancto ejus factum est hujusmodi vitæ initium, sed addicta si- mulacris natio tantopere vitam suam immutavit, ut præclaris virtutibus sponsæ caput exornet. Secun- dum hæc in laudando progressus ad dentes sese confert, oris ac labiorum encomiis omissis : id quod minime relinquendum nobis est non pervesti- gatum. Cur tandem in hac commentatione dentes labiis anteponuntur? Fortasse quis dixerit, in de- monstratione pulchritudinis elegantioris etiam oris risum per dentium descriptionem tacite indicari. Ego vero respiciens alio, dentium pulchritudinem alia de causa laudari prius quam os, existimo. Nam laudatis bis, ne labrum quidem sine commen- datione præterit, cum ait ipsius labra esse instar funiculi coccinei, et loquelam ejus elegantem. Quænam est igitur hac in parte conjectura mea? Ordo in disciplinis optimus est, primum doceri, ac deinde loqui. Disciplinas autem qui cibos animi esse dixerit, a vero non aberrabit. Ut autem cor- poreum alimentum dentibus comminuendo para- mus, ita ut visceribus nostris idoneum fiat: eodem modo facultas quædam est in animo, quæ doctrinas comminuit, et per quam utilis illi fit doctrina, qui eam recipit. Quapropter eos doctores, qui doctri- was cum judicio tradunt et partiuntur, quorumque p opera percipi commode doctrina potest, et utilis est, figurate dentes hic appellari dico. Eaque de causa prius etiam dentes laudantur, atque ita deinde labiorum encomium infertur. Nec enim labia sita in loquendo pulchritudine florerent or- nata, nisi dentes per studiosam disciplinarum con- templationem labiis hanc ipsam in loquendo gra- tiam conferrent. Hanc nos causam proferimus ob- servari in his laudationibus ordinis. Nunc tempus fuerit, ut in laudationem ipsam in- quiramus, qui fiat, ut dentium pulchritudinem cum toncis gregibus conferat, quæ recens de lavacro C

Α τὰ αἰπόλια τοῦ Γαλαάδ ὅρους. Αλλοφύλου δὲ όρους ὄνομα τοῦτο τοῦ τὴν τοιαύτην χάριν ἀνακαλύπτοντος, ὥστε τοὺς ἐξ ἐθνῶν τῷ καλῷ ποιμένι ἀκολουθήσαν- τας εἰς τὸ τρίχωμα συντελῆσαι τοῦ τῆς νύμφης κάλ λους· δι᾽ ὧν σωφροσύνη τε καὶ αἰδὼς, καὶ ἐγκρά τεια, καὶ ἡ τοῦ σώματος νέκρωσις κατὰ τὸν προθε ρηθέντα λόγον διασημαίνεται. Η τάχα συμβάλλεται τε πρὸς τὴν τῶν αἰγῶν θεωρίαν καὶ ὁ Ἠλίας, τῷ ὄρει τῷ Γαλααδ ἐμφιλοσοφήσας χρόνον πολύν, ὃς μά λιστα τοῦ κατ' ἐγκράτειαν καθηγήσατο βίου, αὐχμη κα ρὸς τὸ εἶδος, δασὺς τὴν τρίχα, ἀντὶ μαλακής τινος ἐσθῆτος δέρματι αἰγὸς σκεπαζόμενος. Πάντες οὖν οἱ κατὰ τὸν προφήτην ἐκεῖνον τὸν αὐτῶν κατορθοῦν- τες βίον, κόσμος γίνονται τῆς Ἐκκλησίας, ἀγεληδόν, κατὰ τὸν νῦν ἐπικρατοῦντα τῆς φιλοσοφίας τρόπον, - μετ' ἀλλήλων τὴν ἀρετὴν ἐκπονοῦντες. Τὸ δὲ Γαλαάδ τὰς τοιαύτας ἀποκαλυφθῆναι ἀγέλας, μείζονα τοῦ θαύματος τὴν ὑπερβολὴν ἔχει, ὅτι ἐκ τοῦ ἐθνικοῦ βίου γέγονεν ἡμῖν ἡ πρὸς τὴν κατὰ Θεὸν φιλοσοφίαν με τάστασις. Οὐ γὰρ Σιών ὄρος τὸ ἅγιον αὐτοῦ τῆς τοιαύτης καθηγήσατο πολιτείας· ἀλλὰ τὸ τοῖς εἰδώ λοις ἀνακείμενον ἔθνος εἰς τοσαύτην ἦλθε τοῦ βίου μετάστασιν, ὥστε τὴν κεφαλὴν κοσμῆσαι τῆς νύμε φης τοῖς κατ' ἀρετὴν προτερήμασιν. Εἶτα τοὺς ὀδόν τας τῇ ἀκολουθίᾳ τῶν ἐπαίνων ὁ Λόγος προτίθησι, παραδραμὼν τοῦ στόματός τε καὶ τῶν χειλέων τὰ ἐγκώμια. Οπερ ἄξιον μὴ παριδεῖν ἀνεξέταστον. Τί δή ποτε τῶν χειλέων οἱ ὁδόντες ἐν τοῖς ἐπαίνοις προ- τίθενται; Τάχα μὲν οὖν εἴποι τις ἂν γλαφυρώτερον τὸ κάλλος δεῖξαι βουλόμενος, μειδίαμα στόματος διὰ τῆς τῶν ὀδόντων ὑπογραφῆς κατὰ τὸ λεληθὸς συνεν δείκνυσθαι· ἐγὼ δὲ πρὸς ἕτερον βλέπων, προτερεύειν ἐν τοῖς ἐπαίνοις τὸ τῶν ὀδόντων κάλλος πρὸ τῶν τοῦ στήματος ἐγκωμίων λογίζομαι. Μετὰ τοῦτο γὰρ, οὐδὲ τὸ χεῖλος ἀφῆκεν ἀνεγκωμίαστον, σπαρτίον εἰ πὼν κόκκινον εἶναι τὰ χείλη αὐτῆς, καὶ τὴν λαλιάν ὡραίαν. Τί οὖν περὶ τούτου στοχάζομαι; Αρίστη τάξις ἐν τοῖς μαθήμασιν ἐστι πρῶτον διδάσκεσθαι καὶ τότε φθέγγεσθαι· τὰ δὲ μαθήματα τῆς ψυχῆς βρώματά τις εἰπὼν εἶναι, τοῦ εἰκότος οὐχ ἁμαρτή σεται. Ωσπερ γὰρ δὴ τὴν σωματικήν τροφήν τοῖς ὁδοῦσι καταλεάναντες, κατάλληλον αὐτὴν τοῖς σπλάγ χνοις γενέσθαι παρασκευάζομεν· κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον ἐστί τις λεπτοποιητικὴ τῶν διδαγμάτων δύ- ναμις ἐν τῇ ψυχῇ, δι' ἧς ὀφέλιμον γίνεται τῷ δεχο μένῳ τὸ μάθημα. Τοὺς τοίνυν κριτικούς τε καὶ διαι ρετικοὺς τῶν διδαγμάτων καθηγητάς, δι' ὧν εύληπτος ἡμῖν γίνεται καὶ ἐπωφελὴς ἡ διδασκαλία, οδόντας ὑπὸ τοῦ λόγου φημὶ τροπικῶς ὀνομάζεσθαι. Οὗ χάριν προλαμβάνει τῶν ὀδόντων ὁ ἔπαινος, εἶθ' οὕτως ἐπά- γεται τῶν χειλέων τὸ ἐγκώμιον. Οὐ γὰρ ἂν ἐπήν θιστο τῷ λογικῷ κάλλει τὸ χεῖλος, μὴ τῶν ὀδόντων ἐκείνων διὰ τῆς φιλοπονωτέρας των μαθημάτων και τανοήσεως τὴν ἐν τοῖς λόγοις χάριν ἐπιβαλλόντων τοῖς χείλεσιν. Αἰτίαν μὲν οὖν ἐν τοῖς ἐπαίνοις ἀκο- λουθίας ταύτην ἐπὶ τῶν ὀδόντων κατενοήσαμεν. Καιρὸς δ' ἂν εἴη καὶ αὐτὸν ἐξετάσαι τὸν ἔπαινον, πως παραβάλλει τὸ ἐν τοῖς ὁδοῦσε κάλλος ταῖς κεχαρ- μέναις ἀγέλαις, αἳ νῦν τοῦ λουτροῦ ἀναδυεῖσαι διδύ- S. GREGORII NYSSENI B Galaad in ovilia commutare. Atque hoc exteri non- tis nomen est, qui gratiam talem revelat, ut ii qui ex gentibus præclarum illum pastorem secuti sunt, in ornatu sponsæ capillorum nomine censeantur. Et per capillos pudicitiam, et pudorem, et conti- nentiam, et mortificationem corporis intelligi, jam ante declaratum est. Fortassis et Elias aliquid no- bis ad hanc caprarum considerationem conferet, qui longo tempore versatus in monte Galaad, insi- gnia vitæ continentis exempla præbuit : forma squalidus, capillis hirsutus, pro veste molli pelle capræ lectus. Itaque omnes, quotquot ad exem- plum prophetæ illius vitam suam instituunt, orna- mentum Ecclesiæ fiunt, gregatim (qui philoso- phandi mos hoc tempore in usu esse cœpit) virtu- tem in conversatione mutua colentes. Jam quod de Galaad hujusmodi greges revelentur, id vero mira- culum ipsum auget: nimirum quod ex ethnica vita ad commentationem veræ de Deo doctrinæ ac- cesserinus. Nec enim a Sion monte sancto ejus factum est hujusmodi vitæ initium, sed addicta si- mulacris natio tantopere vitam suam immutavit, ut præclaris virtutibus sponsæ caput exornet. Secun- dum hæc in laudando progressus ad dentes sese confert, oris ac labiorum encomiis omissis : id quod minime relinquendum nobis est non pervesti- gatum. Cur tandem in hac commentatione dentes labiis anteponuntur? Fortasse quis dixerit, in de- monstratione pulchritudinis elegantioris etiam oris risum per dentium descriptionem tacite indicari. Ego vero respiciens alio, dentium pulchritudinem alia de causa laudari prius quam os, existimo. Nam laudatis bis, ne labrum quidem sine commen- datione præterit, cum ait ipsius labra esse instar funiculi coccinei, et loquelam ejus elegantem. Quænam est igitur hac in parte conjectura mea? Ordo in disciplinis optimus est, primum doceri, ac deinde loqui. Disciplinas autem qui cibos animi esse dixerit, a vero non aberrabit. Ut autem cor- poreum alimentum dentibus comminuendo para- mus, ita ut visceribus nostris idoneum fiat: eodem modo facultas quædam est in animo, quæ doctrinas comminuit, et per quam utilis illi fit doctrina, qui eam recipit. Quapropter eos doctores, qui doctri- was cum judicio tradunt et partiuntur, quorumque p opera percipi commode doctrina potest, et utilis est, figurate dentes hic appellari dico. Eaque de causa prius etiam dentes laudantur, atque ita deinde labiorum encomium infertur. Nec enim labia sita in loquendo pulchritudine florerent or- nata, nisi dentes per studiosam disciplinarum con- templationem labiis hanc ipsam in loquendo gra- tiam conferrent. Hanc nos causam proferimus ob- servari in his laudationibus ordinis. Nunc tempus fuerit, ut in laudationem ipsam in- quiramus, qui fiat, ut dentium pulchritudinem cum toncis gregibus conferat, quæ recens de lavacro C

Α τὰ αἰπόλια τοῦ Γαλαάδ ὅρους. Αλλοφύλου δὲ όρους ὄνομα τοῦτο τοῦ τὴν τοιαύτην χάριν ἀνακαλύπτοντος, ὥστε τοὺς ἐξ ἐθνῶν τῷ καλῷ ποιμένι ἀκολουθήσαν- τας εἰς τὸ τρίχωμα συντελῆσαι τοῦ τῆς νύμφης κάλ λους· δι᾽ ὧν σωφροσύνη τε καὶ αἰδὼς, καὶ ἐγκρά τεια, καὶ ἡ τοῦ σώματος νέκρωσις κατὰ τὸν προθε ρηθέντα λόγον διασημαίνεται. Η τάχα συμβάλλεται τε πρὸς τὴν τῶν αἰγῶν θεωρίαν καὶ ὁ Ἠλίας, τῷ ὄρει τῷ Γαλααδ ἐμφιλοσοφήσας χρόνον πολύν, ὃς μά λιστα τοῦ κατ' ἐγκράτειαν καθηγήσατο βίου, αὐχμη κα ρὸς τὸ εἶδος, δασὺς τὴν τρίχα, ἀντὶ μαλακής τινος ἐσθῆτος δέρματι αἰγὸς σκεπαζόμενος. Πάντες οὖν οἱ κατὰ τὸν προφήτην ἐκεῖνον τὸν αὐτῶν κατορθοῦν- τες βίον, κόσμος γίνονται τῆς Ἐκκλησίας, ἀγεληδόν, κατὰ τὸν νῦν ἐπικρατοῦντα τῆς φιλοσοφίας τρόπον, - μετ' ἀλλήλων τὴν ἀρετὴν ἐκπονοῦντες. Τὸ δὲ Γαλαάδ τὰς τοιαύτας ἀποκαλυφθῆναι ἀγέλας, μείζονα τοῦ θαύματος τὴν ὑπερβολὴν ἔχει, ὅτι ἐκ τοῦ ἐθνικοῦ βίου γέγονεν ἡμῖν ἡ πρὸς τὴν κατὰ Θεὸν φιλοσοφίαν με τάστασις. Οὐ γὰρ Σιών ὄρος τὸ ἅγιον αὐτοῦ τῆς τοιαύτης καθηγήσατο πολιτείας· ἀλλὰ τὸ τοῖς εἰδώ λοις ἀνακείμενον ἔθνος εἰς τοσαύτην ἦλθε τοῦ βίου μετάστασιν, ὥστε τὴν κεφαλὴν κοσμῆσαι τῆς νύμε φης τοῖς κατ' ἀρετὴν προτερήμασιν. Εἶτα τοὺς ὀδόν τας τῇ ἀκολουθίᾳ τῶν ἐπαίνων ὁ Λόγος προτίθησι, παραδραμὼν τοῦ στόματός τε καὶ τῶν χειλέων τὰ ἐγκώμια. Οπερ ἄξιον μὴ παριδεῖν ἀνεξέταστον. Τί δή ποτε τῶν χειλέων οἱ ὁδόντες ἐν τοῖς ἐπαίνοις προ- τίθενται; Τάχα μὲν οὖν εἴποι τις ἂν γλαφυρώτερον τὸ κάλλος δεῖξαι βουλόμενος, μειδίαμα στόματος διὰ τῆς τῶν ὀδόντων ὑπογραφῆς κατὰ τὸ λεληθὸς συνεν δείκνυσθαι· ἐγὼ δὲ πρὸς ἕτερον βλέπων, προτερεύειν ἐν τοῖς ἐπαίνοις τὸ τῶν ὀδόντων κάλλος πρὸ τῶν τοῦ στήματος ἐγκωμίων λογίζομαι. Μετὰ τοῦτο γὰρ, οὐδὲ τὸ χεῖλος ἀφῆκεν ἀνεγκωμίαστον, σπαρτίον εἰ πὼν κόκκινον εἶναι τὰ χείλη αὐτῆς, καὶ τὴν λαλιάν ὡραίαν. Τί οὖν περὶ τούτου στοχάζομαι; Αρίστη τάξις ἐν τοῖς μαθήμασιν ἐστι πρῶτον διδάσκεσθαι καὶ τότε φθέγγεσθαι· τὰ δὲ μαθήματα τῆς ψυχῆς βρώματά τις εἰπὼν εἶναι, τοῦ εἰκότος οὐχ ἁμαρτή σεται. Ωσπερ γὰρ δὴ τὴν σωματικήν τροφήν τοῖς ὁδοῦσι καταλεάναντες, κατάλληλον αὐτὴν τοῖς σπλάγ χνοις γενέσθαι παρασκευάζομεν· κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον ἐστί τις λεπτοποιητικὴ τῶν διδαγμάτων δύ- ναμις ἐν τῇ ψυχῇ, δι' ἧς ὀφέλιμον γίνεται τῷ δεχο μένῳ τὸ μάθημα. Τοὺς τοίνυν κριτικούς τε καὶ διαι ρετικοὺς τῶν διδαγμάτων καθηγητάς, δι' ὧν εύληπτος ἡμῖν γίνεται καὶ ἐπωφελὴς ἡ διδασκαλία, οδόντας ὑπὸ τοῦ λόγου φημὶ τροπικῶς ὀνομάζεσθαι. Οὗ χάριν προλαμβάνει τῶν ὀδόντων ὁ ἔπαινος, εἶθ' οὕτως ἐπά- γεται τῶν χειλέων τὸ ἐγκώμιον. Οὐ γὰρ ἂν ἐπήν θιστο τῷ λογικῷ κάλλει τὸ χεῖλος, μὴ τῶν ὀδόντων ἐκείνων διὰ τῆς φιλοπονωτέρας των μαθημάτων και τανοήσεως τὴν ἐν τοῖς λόγοις χάριν ἐπιβαλλόντων τοῖς χείλεσιν. Αἰτίαν μὲν οὖν ἐν τοῖς ἐπαίνοις ἀκο- λουθίας ταύτην ἐπὶ τῶν ὀδόντων κατενοήσαμεν. Καιρὸς δ' ἂν εἴη καὶ αὐτὸν ἐξετάσαι τὸν ἔπαινον, πως παραβάλλει τὸ ἐν τοῖς ὁδοῦσε κάλλος ταῖς κεχαρ- μέναις ἀγέλαις, αἳ νῦν τοῦ λουτροῦ ἀναδυεῖσαι διδύ- S. GREGORII NYSSENI B Galaad in ovilia commutare. Atque hoc exteri non- tis nomen est, qui gratiam talem revelat, ut ii qui ex gentibus præclarum illum pastorem secuti sunt, in ornatu sponsæ capillorum nomine censeantur. Et per capillos pudicitiam, et pudorem, et conti- nentiam, et mortificationem corporis intelligi, jam ante declaratum est. Fortassis et Elias aliquid no- bis ad hanc caprarum considerationem conferet, qui longo tempore versatus in monte Galaad, insi- gnia vitæ continentis exempla præbuit : forma squalidus, capillis hirsutus, pro veste molli pelle capræ lectus. Itaque omnes, quotquot ad exem- plum prophetæ illius vitam suam instituunt, orna- mentum Ecclesiæ fiunt, gregatim (qui philoso- phandi mos hoc tempore in usu esse cœpit) virtu- tem in conversatione mutua colentes. Jam quod de Galaad hujusmodi greges revelentur, id vero mira- culum ipsum auget: nimirum quod ex ethnica vita ad commentationem veræ de Deo doctrinæ ac- cesserinus. Nec enim a Sion monte sancto ejus factum est hujusmodi vitæ initium, sed addicta si- mulacris natio tantopere vitam suam immutavit, ut præclaris virtutibus sponsæ caput exornet. Secun- dum hæc in laudando progressus ad dentes sese confert, oris ac labiorum encomiis omissis : id quod minime relinquendum nobis est non pervesti- gatum. Cur tandem in hac commentatione dentes labiis anteponuntur? Fortasse quis dixerit, in de- monstratione pulchritudinis elegantioris etiam oris risum per dentium descriptionem tacite indicari. Ego vero respiciens alio, dentium pulchritudinem alia de causa laudari prius quam os, existimo. Nam laudatis bis, ne labrum quidem sine commen- datione præterit, cum ait ipsius labra esse instar funiculi coccinei, et loquelam ejus elegantem. Quænam est igitur hac in parte conjectura mea? Ordo in disciplinis optimus est, primum doceri, ac deinde loqui. Disciplinas autem qui cibos animi esse dixerit, a vero non aberrabit. Ut autem cor- poreum alimentum dentibus comminuendo para- mus, ita ut visceribus nostris idoneum fiat: eodem modo facultas quædam est in animo, quæ doctrinas comminuit, et per quam utilis illi fit doctrina, qui eam recipit. Quapropter eos doctores, qui doctri- was cum judicio tradunt et partiuntur, quorumque p opera percipi commode doctrina potest, et utilis est, figurate dentes hic appellari dico. Eaque de causa prius etiam dentes laudantur, atque ita deinde labiorum encomium infertur. Nec enim labia sita in loquendo pulchritudine florerent or- nata, nisi dentes per studiosam disciplinarum con- templationem labiis hanc ipsam in loquendo gra- tiam conferrent. Hanc nos causam proferimus ob- servari in his laudationibus ordinis. Nunc tempus fuerit, ut in laudationem ipsam in- quiramus, qui fiat, ut dentium pulchritudinem cum toncis gregibus conferat, quæ recens de lavacro C

Α τοῦ καλοῦ ἔργου τῆς ἐπισκοπῆς ὀρεγομένων τὸν βίον ὁ θεῖος. Απόστολος, λέγων τὰ καθ᾿ ἕκαστον, οἷον εἶναι προσήκει τὸν τῆς ἱερωσύνης ἐπειλημμένον, ὡς μετὰ πάντων καὶ τὴν διδακτικὴν χάριν ἔχειν· οὕτως ἐνταῦθα τοὺς εἰς ὀδόντων ὑπηρεσίαν τεταγμένους ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ βούλεται ὁ λόγος πρῶτον κεκαρμέν νους εἶναι, τουτέστι πάσης υλικῆς ἀχθηδόνος γεγυ μνωμένους· εἶτα τῷ λουτρῷ τῆς συνειδήσεως παντὸς μολυσμοῦ σαρκὸς καὶ πνεύματος καθαρεύοντας· πρὸς τούτοις εἰς ἀεὶ διὰ προκοπῆς ἀναβαίνοντας, καὶ μη- δέποτε πρὸς τὸ ἔμπαλιν κατασυρομένους ἐπὶ τὸ βά- ραθρον· ἐπὶ πᾶσι δὲ διπλαῖς ταῖς τῶν ἀγαθῶν κυη- μάτων γοναῖς κατὰ πᾶν εἶδος ἀρετῆς ἐπαγάλλεσθαι, καὶ ἐν μηδενὶ τῶν καλῶν ἐπιτηδευμάτων ἀγονεῖν. Τὸ δὲ διπλοῦν κύημα, αίνιγμα τῆς καθ' ἑκάτερον γίνεται τῶν ἐν ἡμῖν νενοημένων εὐδοκιμήσεως, ὥστε διδυμοτόκους εἶναι τοὺς τοιούτους οδόντας· τῇ μὲν ψυχῇ τὴν ἀπάθειαν, τῷ δὲ σωματικῷ βίῳ τὴν εὐσχη μοσύνην γεννώντας· ἐπάγει τούτοις τὸν δι᾿ ἀκολού- θου ἐπιπρέποντα τοῖς χείλεσιν ἔπαινον, σπαρτίῳ κοκκοβαφεί παρεικάζων τὸ κάλλος, οὗ τὴν ἑρμηνείαν αὐτὸς ἐπήγαγεν, λαλιὰν ὡραίαν τὸ σπαρτίον κατ ονομάσας. Τοῦτο δὲ ἐν τοῖς φθάσασιν ἤδη προτεθεώ- ρηται, πῶς τῇ τῶν ὀδόντων ὑπηρεσίᾳ τὸ ἐν τοῖς χεί- λεσιν ὡραίζεται κάλλος. Τῇ γὰρ τῶν ὀδόντων, του τέστι τῶν διδασκαλικῶν ὑφηγημάτων τὸ στόμα τῆς Ἐκκλησίας συμφθέγγεται. Διὰ τοῦτο πρῶτον οἱ ὀδόν τες κείρονται καὶ λούονται, καὶ οὐκ ἀτεκνοῦσι, καὶ διδυμεύουσι, καὶ τότε τῷ κοκκίνῳ εἴδει τὰ χείλη περιανθίζεται, ὅταν γένηται πᾶσα ἡ Ἐκκλησία κατὰ τὴν τοῦ ἀγαθοῦ συμφωνίαν χείλος ἓν καὶ φωνὴ μία. Διπλοῦν δὲ τοῦ κάλλους ἐστὶ τὸ ὑπόδειγμα. Οὐ γὰρ μόνον ἁπλῶς σπαρτίον φησὶν εἶναι τὰ χείλη· ἀλλὰ προσέθηκε καὶ τῆς εὐχροίας τὸ ἄνθος, ὥστε δι' ἀμ- φοτέρων καλλωπίζεσθαι τῆς Ἐκκλησίας τὸ στόμα διά τε τοῦ σπαρτίου καὶ τοῦ κοκκίνου, ιδιαζόντως καθ᾿ ἑκάτερον μέρος. Τῷ μὲν γὰρ σπαρτίῳ ὁμογνωμο σύνην παιδεύεται· ὥστε πᾶσαν αὐτὴν ἐν σπαρτίον καὶ μίαν γενέσθαι σειρὰν ἐκ διαφόρων νοημάτων συγκεκλωσμένην· διὰ δὲ τοῦ κοκκίνου πρὸς τὸ αἷμα δι' οὗ ἐλυτρώθημεν βλέπειν διδάσκεται, καὶ ἀεὶ τὴν ὁμολογίαν διὰ στόματος φέρειν, τοῦ ἐξαγοράσαντος ἡμᾶς διὰ τοῦ αἵματος. Δι' ἀμφοτέρων γὰρ τούτων ἐστὶ πληρουμένη τοῖς τῆς Ἐκκλησίας χείλεσιν ἡ εὐ πρέπεια, όταν καὶ ἡ πίστις τῆς ὁμολογίας προς λάμπει, καὶ ἡ ἀγάπη τῇ πίστει συμπλέκεται. Καὶ εἰ χρὴ ὥσπερ ὁρισμῷ τινι περιλαβεῖν τὸ ὑπόδειγμα οὕτω τὸ ῥηθὲν ὁριούμεθα· κόκκινον σπαρτίον ἐστὶ πίστις δι' ἀγάπης ενεργουμένη, ὡς τῇ πίστει μὲν δηλοῦσθαι τὸ κόκκινον· τῇ δὲ ἀγάπῃ τὸ σπαρτίον διερμηνεύεσθαι. Τούτοις κεκοσμῆσθαι τὰ χείλη τῆς νύμφης μαρτυρεῖ ἡ ἀλήθεια. Ἡ δὲ ὡραία λαλιά θεωρίας τινός λεπτοτέρας ἢ ἑρμηνείας άλλης οὐκ ἐπιδέεται. Φθάσας γὰρ διεσάφησεν ὁ Ἀπόστολος, ὅτι ἡ λαλιὰ αὕτη τὸ ῥῆμα τῆς πίστεώς ἐστιν, δ κηρύσε σομεν, Ἐὰν ὁμολογήσῃς τῷ στόματί σου Κύρων Ἰησοῦν, καὶ πιστεύσῃς ἐν τῇ καρδίᾳ σου, διὸ bonum opus episcopatus desiderant ", singula di- vinus describit Paulus, et convenit eum qui munus accipit episcopatus, cum omnibus habere etiam do- cendi gratiam : sic hic eos, qui ad ministerium dentium ordinati sunt in Ecclesia, vult oratio qui- dem primum esse tonsos, hoc est nudatos pondere materiali, deinde lavacro conscientiæ esse puros ab omni inquinamento carnis et spiritus: præterea semper per profectum ascendere et nungnam retro trahi ad barathrum; postremo autem duplici be- norum conceptione profiteri generationem in omni ·genere virtutis, et in nullo honesto studio et exer · cilio esse steriles. B C Duplex autem conceptus exsistit ænigma appro- bationis utriusque eorum quæ considerantur in no- his, ut ejusmodi dentes gemellos parjant, animæ quidem impatibilitatem, vitæ autem corporali pro- creantes honestatem; subjungit his consequenter laudem labris convenientein, filo coccineo assimi- lans pulchritudinem, cujus interpretationem eis subjunxit, pulchrum sermonem filum nominans. Hoc autem in iis quæ præcesserunt jam est prius consideratum, nempe quemadmodum ministerio dentium, quæ est in labris, ornatur pulchritudo. Per dentes enim, hoc est per expositionem docte- rum, simul loquitur os Ecclesia. Propterea primum tendcntur dentes, et lavantur, et non sunt steriles, et geminos pariunt, et tunc forent labra specie coccinea, quando universa fuerit Ecclesia in boni concentu labrum unum et vox una. Est autem du- plex ostensio pulchritudinis. Non solum enim ab- solute filum dicit esse labra: sed addidit etiam florem boni coloris, adeo ut per utrumque ornetur os Ecclesiæ, nempe et per filum et per coccinum, quod in utraque parte est proprium ac separatum. Namn per la quidem docetur consensionem ac con- cordiam, ut ea tota in filo sit una et eadem catena ex diversis filis contexta; per coccinum autem, ad sanguinem per quem redempti sumus ut aspi- ciat docetur, et confessionem ipsam in ore habeat ejus, qui nos suo redemit sanguine. Nam per haec ambo labris Ecclesia impletus est suus decor, quando et ſides prælucet confessioni, et charitas cum fide contexitur. Cum sit autem opus veluti D quadam definitione comprehendere exemplum, id quod dictum est, sic definiemus: Coccineum filumn est fides quæ operatur per dilectionem: adeo ut fidem quidem significet, coccinum charitatem au- tem interpretetur filum. His ornata esse labra Sponsa testatur veritas. Pulcher autem sermo sub- tiliori aliqua contemplatione, aut alia interpretatione non indiget. Antea enim declaravit Apostolus, quod hic sermo est verbum fidei quod prædicamus, dicens " : Si confessus fueris ore tuo Dominum Jesum, et credideris in corde tuo, quod Deus ipsum suscita- vit a mortuis, salvus eris. Corde enim creditur ad so Timoth. ! !. $1 Rom, x, 9, 10. 8. GREGORII NYSSENI

Α τοῦ καλοῦ ἔργου τῆς ἐπισκοπῆς ὀρεγομένων τὸν βίον ὁ θεῖος. Απόστολος, λέγων τὰ καθ᾿ ἕκαστον, οἷον εἶναι προσήκει τὸν τῆς ἱερωσύνης ἐπειλημμένον, ὡς μετὰ πάντων καὶ τὴν διδακτικὴν χάριν ἔχειν· οὕτως ἐνταῦθα τοὺς εἰς ὀδόντων ὑπηρεσίαν τεταγμένους ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ βούλεται ὁ λόγος πρῶτον κεκαρμέν νους εἶναι, τουτέστι πάσης υλικῆς ἀχθηδόνος γεγυ μνωμένους· εἶτα τῷ λουτρῷ τῆς συνειδήσεως παντὸς μολυσμοῦ σαρκὸς καὶ πνεύματος καθαρεύοντας· πρὸς τούτοις εἰς ἀεὶ διὰ προκοπῆς ἀναβαίνοντας, καὶ μη- δέποτε πρὸς τὸ ἔμπαλιν κατασυρομένους ἐπὶ τὸ βά- ραθρον· ἐπὶ πᾶσι δὲ διπλαῖς ταῖς τῶν ἀγαθῶν κυη- μάτων γοναῖς κατὰ πᾶν εἶδος ἀρετῆς ἐπαγάλλεσθαι, καὶ ἐν μηδενὶ τῶν καλῶν ἐπιτηδευμάτων ἀγονεῖν. Τὸ δὲ διπλοῦν κύημα, αίνιγμα τῆς καθ' ἑκάτερον γίνεται τῶν ἐν ἡμῖν νενοημένων εὐδοκιμήσεως, ὥστε διδυμοτόκους εἶναι τοὺς τοιούτους οδόντας· τῇ μὲν ψυχῇ τὴν ἀπάθειαν, τῷ δὲ σωματικῷ βίῳ τὴν εὐσχη μοσύνην γεννώντας· ἐπάγει τούτοις τὸν δι᾿ ἀκολού- θου ἐπιπρέποντα τοῖς χείλεσιν ἔπαινον, σπαρτίῳ κοκκοβαφεί παρεικάζων τὸ κάλλος, οὗ τὴν ἑρμηνείαν αὐτὸς ἐπήγαγεν, λαλιὰν ὡραίαν τὸ σπαρτίον κατ ονομάσας. Τοῦτο δὲ ἐν τοῖς φθάσασιν ἤδη προτεθεώ- ρηται, πῶς τῇ τῶν ὀδόντων ὑπηρεσίᾳ τὸ ἐν τοῖς χεί- λεσιν ὡραίζεται κάλλος. Τῇ γὰρ τῶν ὀδόντων, του τέστι τῶν διδασκαλικῶν ὑφηγημάτων τὸ στόμα τῆς Ἐκκλησίας συμφθέγγεται. Διὰ τοῦτο πρῶτον οἱ ὀδόν τες κείρονται καὶ λούονται, καὶ οὐκ ἀτεκνοῦσι, καὶ διδυμεύουσι, καὶ τότε τῷ κοκκίνῳ εἴδει τὰ χείλη περιανθίζεται, ὅταν γένηται πᾶσα ἡ Ἐκκλησία κατὰ τὴν τοῦ ἀγαθοῦ συμφωνίαν χείλος ἓν καὶ φωνὴ μία. Διπλοῦν δὲ τοῦ κάλλους ἐστὶ τὸ ὑπόδειγμα. Οὐ γὰρ μόνον ἁπλῶς σπαρτίον φησὶν εἶναι τὰ χείλη· ἀλλὰ προσέθηκε καὶ τῆς εὐχροίας τὸ ἄνθος, ὥστε δι' ἀμ- φοτέρων καλλωπίζεσθαι τῆς Ἐκκλησίας τὸ στόμα διά τε τοῦ σπαρτίου καὶ τοῦ κοκκίνου, ιδιαζόντως καθ᾿ ἑκάτερον μέρος. Τῷ μὲν γὰρ σπαρτίῳ ὁμογνωμο σύνην παιδεύεται· ὥστε πᾶσαν αὐτὴν ἐν σπαρτίον καὶ μίαν γενέσθαι σειρὰν ἐκ διαφόρων νοημάτων συγκεκλωσμένην· διὰ δὲ τοῦ κοκκίνου πρὸς τὸ αἷμα δι' οὗ ἐλυτρώθημεν βλέπειν διδάσκεται, καὶ ἀεὶ τὴν ὁμολογίαν διὰ στόματος φέρειν, τοῦ ἐξαγοράσαντος ἡμᾶς διὰ τοῦ αἵματος. Δι' ἀμφοτέρων γὰρ τούτων ἐστὶ πληρουμένη τοῖς τῆς Ἐκκλησίας χείλεσιν ἡ εὐ πρέπεια, όταν καὶ ἡ πίστις τῆς ὁμολογίας προς λάμπει, καὶ ἡ ἀγάπη τῇ πίστει συμπλέκεται. Καὶ εἰ χρὴ ὥσπερ ὁρισμῷ τινι περιλαβεῖν τὸ ὑπόδειγμα οὕτω τὸ ῥηθὲν ὁριούμεθα· κόκκινον σπαρτίον ἐστὶ πίστις δι' ἀγάπης ενεργουμένη, ὡς τῇ πίστει μὲν δηλοῦσθαι τὸ κόκκινον· τῇ δὲ ἀγάπῃ τὸ σπαρτίον διερμηνεύεσθαι. Τούτοις κεκοσμῆσθαι τὰ χείλη τῆς νύμφης μαρτυρεῖ ἡ ἀλήθεια. Ἡ δὲ ὡραία λαλιά θεωρίας τινός λεπτοτέρας ἢ ἑρμηνείας άλλης οὐκ ἐπιδέεται. Φθάσας γὰρ διεσάφησεν ὁ Ἀπόστολος, ὅτι ἡ λαλιὰ αὕτη τὸ ῥῆμα τῆς πίστεώς ἐστιν, δ κηρύσε σομεν, Ἐὰν ὁμολογήσῃς τῷ στόματί σου Κύρων Ἰησοῦν, καὶ πιστεύσῃς ἐν τῇ καρδίᾳ σου, διὸ bonum opus episcopatus desiderant ", singula di- vinus describit Paulus, et convenit eum qui munus accipit episcopatus, cum omnibus habere etiam do- cendi gratiam : sic hic eos, qui ad ministerium dentium ordinati sunt in Ecclesia, vult oratio qui- dem primum esse tonsos, hoc est nudatos pondere materiali, deinde lavacro conscientiæ esse puros ab omni inquinamento carnis et spiritus: præterea semper per profectum ascendere et nungnam retro trahi ad barathrum; postremo autem duplici be- norum conceptione profiteri generationem in omni ·genere virtutis, et in nullo honesto studio et exer · cilio esse steriles. B C Duplex autem conceptus exsistit ænigma appro- bationis utriusque eorum quæ considerantur in no- his, ut ejusmodi dentes gemellos parjant, animæ quidem impatibilitatem, vitæ autem corporali pro- creantes honestatem; subjungit his consequenter laudem labris convenientein, filo coccineo assimi- lans pulchritudinem, cujus interpretationem eis subjunxit, pulchrum sermonem filum nominans. Hoc autem in iis quæ præcesserunt jam est prius consideratum, nempe quemadmodum ministerio dentium, quæ est in labris, ornatur pulchritudo. Per dentes enim, hoc est per expositionem docte- rum, simul loquitur os Ecclesia. Propterea primum tendcntur dentes, et lavantur, et non sunt steriles, et geminos pariunt, et tunc forent labra specie coccinea, quando universa fuerit Ecclesia in boni concentu labrum unum et vox una. Est autem du- plex ostensio pulchritudinis. Non solum enim ab- solute filum dicit esse labra: sed addidit etiam florem boni coloris, adeo ut per utrumque ornetur os Ecclesiæ, nempe et per filum et per coccinum, quod in utraque parte est proprium ac separatum. Namn per la quidem docetur consensionem ac con- cordiam, ut ea tota in filo sit una et eadem catena ex diversis filis contexta; per coccinum autem, ad sanguinem per quem redempti sumus ut aspi- ciat docetur, et confessionem ipsam in ore habeat ejus, qui nos suo redemit sanguine. Nam per haec ambo labris Ecclesia impletus est suus decor, quando et ſides prælucet confessioni, et charitas cum fide contexitur. Cum sit autem opus veluti D quadam definitione comprehendere exemplum, id quod dictum est, sic definiemus: Coccineum filumn est fides quæ operatur per dilectionem: adeo ut fidem quidem significet, coccinum charitatem au- tem interpretetur filum. His ornata esse labra Sponsa testatur veritas. Pulcher autem sermo sub- tiliori aliqua contemplatione, aut alia interpretatione non indiget. Antea enim declaravit Apostolus, quod hic sermo est verbum fidei quod prædicamus, dicens " : Si confessus fueris ore tuo Dominum Jesum, et credideris in corde tuo, quod Deus ipsum suscita- vit a mortuis, salvus eris. Corde enim creditur ad so Timoth. ! !. $1 Rom, x, 9, 10. 8. GREGORII NYSSENI

Α τοῦ καλοῦ ἔργου τῆς ἐπισκοπῆς ὀρεγομένων τὸν βίον ὁ θεῖος. Απόστολος, λέγων τὰ καθ᾿ ἕκαστον, οἷον εἶναι προσήκει τὸν τῆς ἱερωσύνης ἐπειλημμένον, ὡς μετὰ πάντων καὶ τὴν διδακτικὴν χάριν ἔχειν· οὕτως ἐνταῦθα τοὺς εἰς ὀδόντων ὑπηρεσίαν τεταγμένους ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ βούλεται ὁ λόγος πρῶτον κεκαρμέν νους εἶναι, τουτέστι πάσης υλικῆς ἀχθηδόνος γεγυ μνωμένους· εἶτα τῷ λουτρῷ τῆς συνειδήσεως παντὸς μολυσμοῦ σαρκὸς καὶ πνεύματος καθαρεύοντας· πρὸς τούτοις εἰς ἀεὶ διὰ προκοπῆς ἀναβαίνοντας, καὶ μη- δέποτε πρὸς τὸ ἔμπαλιν κατασυρομένους ἐπὶ τὸ βά- ραθρον· ἐπὶ πᾶσι δὲ διπλαῖς ταῖς τῶν ἀγαθῶν κυη- μάτων γοναῖς κατὰ πᾶν εἶδος ἀρετῆς ἐπαγάλλεσθαι, καὶ ἐν μηδενὶ τῶν καλῶν ἐπιτηδευμάτων ἀγονεῖν. Τὸ δὲ διπλοῦν κύημα, αίνιγμα τῆς καθ' ἑκάτερον γίνεται τῶν ἐν ἡμῖν νενοημένων εὐδοκιμήσεως, ὥστε διδυμοτόκους εἶναι τοὺς τοιούτους οδόντας· τῇ μὲν ψυχῇ τὴν ἀπάθειαν, τῷ δὲ σωματικῷ βίῳ τὴν εὐσχη μοσύνην γεννώντας· ἐπάγει τούτοις τὸν δι᾿ ἀκολού- θου ἐπιπρέποντα τοῖς χείλεσιν ἔπαινον, σπαρτίῳ κοκκοβαφεί παρεικάζων τὸ κάλλος, οὗ τὴν ἑρμηνείαν αὐτὸς ἐπήγαγεν, λαλιὰν ὡραίαν τὸ σπαρτίον κατ ονομάσας. Τοῦτο δὲ ἐν τοῖς φθάσασιν ἤδη προτεθεώ- ρηται, πῶς τῇ τῶν ὀδόντων ὑπηρεσίᾳ τὸ ἐν τοῖς χεί- λεσιν ὡραίζεται κάλλος. Τῇ γὰρ τῶν ὀδόντων, του τέστι τῶν διδασκαλικῶν ὑφηγημάτων τὸ στόμα τῆς Ἐκκλησίας συμφθέγγεται. Διὰ τοῦτο πρῶτον οἱ ὀδόν τες κείρονται καὶ λούονται, καὶ οὐκ ἀτεκνοῦσι, καὶ διδυμεύουσι, καὶ τότε τῷ κοκκίνῳ εἴδει τὰ χείλη περιανθίζεται, ὅταν γένηται πᾶσα ἡ Ἐκκλησία κατὰ τὴν τοῦ ἀγαθοῦ συμφωνίαν χείλος ἓν καὶ φωνὴ μία. Διπλοῦν δὲ τοῦ κάλλους ἐστὶ τὸ ὑπόδειγμα. Οὐ γὰρ μόνον ἁπλῶς σπαρτίον φησὶν εἶναι τὰ χείλη· ἀλλὰ προσέθηκε καὶ τῆς εὐχροίας τὸ ἄνθος, ὥστε δι' ἀμ- φοτέρων καλλωπίζεσθαι τῆς Ἐκκλησίας τὸ στόμα διά τε τοῦ σπαρτίου καὶ τοῦ κοκκίνου, ιδιαζόντως καθ᾿ ἑκάτερον μέρος. Τῷ μὲν γὰρ σπαρτίῳ ὁμογνωμο σύνην παιδεύεται· ὥστε πᾶσαν αὐτὴν ἐν σπαρτίον καὶ μίαν γενέσθαι σειρὰν ἐκ διαφόρων νοημάτων συγκεκλωσμένην· διὰ δὲ τοῦ κοκκίνου πρὸς τὸ αἷμα δι' οὗ ἐλυτρώθημεν βλέπειν διδάσκεται, καὶ ἀεὶ τὴν ὁμολογίαν διὰ στόματος φέρειν, τοῦ ἐξαγοράσαντος ἡμᾶς διὰ τοῦ αἵματος. Δι' ἀμφοτέρων γὰρ τούτων ἐστὶ πληρουμένη τοῖς τῆς Ἐκκλησίας χείλεσιν ἡ εὐ πρέπεια, όταν καὶ ἡ πίστις τῆς ὁμολογίας προς λάμπει, καὶ ἡ ἀγάπη τῇ πίστει συμπλέκεται. Καὶ εἰ χρὴ ὥσπερ ὁρισμῷ τινι περιλαβεῖν τὸ ὑπόδειγμα οὕτω τὸ ῥηθὲν ὁριούμεθα· κόκκινον σπαρτίον ἐστὶ πίστις δι' ἀγάπης ενεργουμένη, ὡς τῇ πίστει μὲν δηλοῦσθαι τὸ κόκκινον· τῇ δὲ ἀγάπῃ τὸ σπαρτίον διερμηνεύεσθαι. Τούτοις κεκοσμῆσθαι τὰ χείλη τῆς νύμφης μαρτυρεῖ ἡ ἀλήθεια. Ἡ δὲ ὡραία λαλιά θεωρίας τινός λεπτοτέρας ἢ ἑρμηνείας άλλης οὐκ ἐπιδέεται. Φθάσας γὰρ διεσάφησεν ὁ Ἀπόστολος, ὅτι ἡ λαλιὰ αὕτη τὸ ῥῆμα τῆς πίστεώς ἐστιν, δ κηρύσε σομεν, Ἐὰν ὁμολογήσῃς τῷ στόματί σου Κύρων Ἰησοῦν, καὶ πιστεύσῃς ἐν τῇ καρδίᾳ σου, διὸ bonum opus episcopatus desiderant ", singula di- vinus describit Paulus, et convenit eum qui munus accipit episcopatus, cum omnibus habere etiam do- cendi gratiam : sic hic eos, qui ad ministerium dentium ordinati sunt in Ecclesia, vult oratio qui- dem primum esse tonsos, hoc est nudatos pondere materiali, deinde lavacro conscientiæ esse puros ab omni inquinamento carnis et spiritus: præterea semper per profectum ascendere et nungnam retro trahi ad barathrum; postremo autem duplici be- norum conceptione profiteri generationem in omni ·genere virtutis, et in nullo honesto studio et exer · cilio esse steriles. B C Duplex autem conceptus exsistit ænigma appro- bationis utriusque eorum quæ considerantur in no- his, ut ejusmodi dentes gemellos parjant, animæ quidem impatibilitatem, vitæ autem corporali pro- creantes honestatem; subjungit his consequenter laudem labris convenientein, filo coccineo assimi- lans pulchritudinem, cujus interpretationem eis subjunxit, pulchrum sermonem filum nominans. Hoc autem in iis quæ præcesserunt jam est prius consideratum, nempe quemadmodum ministerio dentium, quæ est in labris, ornatur pulchritudo. Per dentes enim, hoc est per expositionem docte- rum, simul loquitur os Ecclesia. Propterea primum tendcntur dentes, et lavantur, et non sunt steriles, et geminos pariunt, et tunc forent labra specie coccinea, quando universa fuerit Ecclesia in boni concentu labrum unum et vox una. Est autem du- plex ostensio pulchritudinis. Non solum enim ab- solute filum dicit esse labra: sed addidit etiam florem boni coloris, adeo ut per utrumque ornetur os Ecclesiæ, nempe et per filum et per coccinum, quod in utraque parte est proprium ac separatum. Namn per la quidem docetur consensionem ac con- cordiam, ut ea tota in filo sit una et eadem catena ex diversis filis contexta; per coccinum autem, ad sanguinem per quem redempti sumus ut aspi- ciat docetur, et confessionem ipsam in ore habeat ejus, qui nos suo redemit sanguine. Nam per haec ambo labris Ecclesia impletus est suus decor, quando et ſides prælucet confessioni, et charitas cum fide contexitur. Cum sit autem opus veluti D quadam definitione comprehendere exemplum, id quod dictum est, sic definiemus: Coccineum filumn est fides quæ operatur per dilectionem: adeo ut fidem quidem significet, coccinum charitatem au- tem interpretetur filum. His ornata esse labra Sponsa testatur veritas. Pulcher autem sermo sub- tiliori aliqua contemplatione, aut alia interpretatione non indiget. Antea enim declaravit Apostolus, quod hic sermo est verbum fidei quod prædicamus, dicens " : Si confessus fueris ore tuo Dominum Jesum, et credideris in corde tuo, quod Deus ipsum suscita- vit a mortuis, salvus eris. Corde enim creditur ad so Timoth. ! !. $1 Rom, x, 9, 10. 8. GREGORII NYSSENI

Α τοῦ καλοῦ ἔργου τῆς ἐπισκοπῆς ὀρεγομένων τὸν βίον ὁ θεῖος. Απόστολος, λέγων τὰ καθ᾿ ἕκαστον, οἷον εἶναι προσήκει τὸν τῆς ἱερωσύνης ἐπειλημμένον, ὡς μετὰ πάντων καὶ τὴν διδακτικὴν χάριν ἔχειν· οὕτως ἐνταῦθα τοὺς εἰς ὀδόντων ὑπηρεσίαν τεταγμένους ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ βούλεται ὁ λόγος πρῶτον κεκαρμέν νους εἶναι, τουτέστι πάσης υλικῆς ἀχθηδόνος γεγυ μνωμένους· εἶτα τῷ λουτρῷ τῆς συνειδήσεως παντὸς μολυσμοῦ σαρκὸς καὶ πνεύματος καθαρεύοντας· πρὸς τούτοις εἰς ἀεὶ διὰ προκοπῆς ἀναβαίνοντας, καὶ μη- δέποτε πρὸς τὸ ἔμπαλιν κατασυρομένους ἐπὶ τὸ βά- ραθρον· ἐπὶ πᾶσι δὲ διπλαῖς ταῖς τῶν ἀγαθῶν κυη- μάτων γοναῖς κατὰ πᾶν εἶδος ἀρετῆς ἐπαγάλλεσθαι, καὶ ἐν μηδενὶ τῶν καλῶν ἐπιτηδευμάτων ἀγονεῖν. Τὸ δὲ διπλοῦν κύημα, αίνιγμα τῆς καθ' ἑκάτερον γίνεται τῶν ἐν ἡμῖν νενοημένων εὐδοκιμήσεως, ὥστε διδυμοτόκους εἶναι τοὺς τοιούτους οδόντας· τῇ μὲν ψυχῇ τὴν ἀπάθειαν, τῷ δὲ σωματικῷ βίῳ τὴν εὐσχη μοσύνην γεννώντας· ἐπάγει τούτοις τὸν δι᾿ ἀκολού- θου ἐπιπρέποντα τοῖς χείλεσιν ἔπαινον, σπαρτίῳ κοκκοβαφεί παρεικάζων τὸ κάλλος, οὗ τὴν ἑρμηνείαν αὐτὸς ἐπήγαγεν, λαλιὰν ὡραίαν τὸ σπαρτίον κατ ονομάσας. Τοῦτο δὲ ἐν τοῖς φθάσασιν ἤδη προτεθεώ- ρηται, πῶς τῇ τῶν ὀδόντων ὑπηρεσίᾳ τὸ ἐν τοῖς χεί- λεσιν ὡραίζεται κάλλος. Τῇ γὰρ τῶν ὀδόντων, του τέστι τῶν διδασκαλικῶν ὑφηγημάτων τὸ στόμα τῆς Ἐκκλησίας συμφθέγγεται. Διὰ τοῦτο πρῶτον οἱ ὀδόν τες κείρονται καὶ λούονται, καὶ οὐκ ἀτεκνοῦσι, καὶ διδυμεύουσι, καὶ τότε τῷ κοκκίνῳ εἴδει τὰ χείλη περιανθίζεται, ὅταν γένηται πᾶσα ἡ Ἐκκλησία κατὰ τὴν τοῦ ἀγαθοῦ συμφωνίαν χείλος ἓν καὶ φωνὴ μία. Διπλοῦν δὲ τοῦ κάλλους ἐστὶ τὸ ὑπόδειγμα. Οὐ γὰρ μόνον ἁπλῶς σπαρτίον φησὶν εἶναι τὰ χείλη· ἀλλὰ προσέθηκε καὶ τῆς εὐχροίας τὸ ἄνθος, ὥστε δι' ἀμ- φοτέρων καλλωπίζεσθαι τῆς Ἐκκλησίας τὸ στόμα διά τε τοῦ σπαρτίου καὶ τοῦ κοκκίνου, ιδιαζόντως καθ᾿ ἑκάτερον μέρος. Τῷ μὲν γὰρ σπαρτίῳ ὁμογνωμο σύνην παιδεύεται· ὥστε πᾶσαν αὐτὴν ἐν σπαρτίον καὶ μίαν γενέσθαι σειρὰν ἐκ διαφόρων νοημάτων συγκεκλωσμένην· διὰ δὲ τοῦ κοκκίνου πρὸς τὸ αἷμα δι' οὗ ἐλυτρώθημεν βλέπειν διδάσκεται, καὶ ἀεὶ τὴν ὁμολογίαν διὰ στόματος φέρειν, τοῦ ἐξαγοράσαντος ἡμᾶς διὰ τοῦ αἵματος. Δι' ἀμφοτέρων γὰρ τούτων ἐστὶ πληρουμένη τοῖς τῆς Ἐκκλησίας χείλεσιν ἡ εὐ πρέπεια, όταν καὶ ἡ πίστις τῆς ὁμολογίας προς λάμπει, καὶ ἡ ἀγάπη τῇ πίστει συμπλέκεται. Καὶ εἰ χρὴ ὥσπερ ὁρισμῷ τινι περιλαβεῖν τὸ ὑπόδειγμα οὕτω τὸ ῥηθὲν ὁριούμεθα· κόκκινον σπαρτίον ἐστὶ πίστις δι' ἀγάπης ενεργουμένη, ὡς τῇ πίστει μὲν δηλοῦσθαι τὸ κόκκινον· τῇ δὲ ἀγάπῃ τὸ σπαρτίον διερμηνεύεσθαι. Τούτοις κεκοσμῆσθαι τὰ χείλη τῆς νύμφης μαρτυρεῖ ἡ ἀλήθεια. Ἡ δὲ ὡραία λαλιά θεωρίας τινός λεπτοτέρας ἢ ἑρμηνείας άλλης οὐκ ἐπιδέεται. Φθάσας γὰρ διεσάφησεν ὁ Ἀπόστολος, ὅτι ἡ λαλιὰ αὕτη τὸ ῥῆμα τῆς πίστεώς ἐστιν, δ κηρύσε σομεν, Ἐὰν ὁμολογήσῃς τῷ στόματί σου Κύρων Ἰησοῦν, καὶ πιστεύσῃς ἐν τῇ καρδίᾳ σου, διὸ bonum opus episcopatus desiderant ", singula di- vinus describit Paulus, et convenit eum qui munus accipit episcopatus, cum omnibus habere etiam do- cendi gratiam : sic hic eos, qui ad ministerium dentium ordinati sunt in Ecclesia, vult oratio qui- dem primum esse tonsos, hoc est nudatos pondere materiali, deinde lavacro conscientiæ esse puros ab omni inquinamento carnis et spiritus: præterea semper per profectum ascendere et nungnam retro trahi ad barathrum; postremo autem duplici be- norum conceptione profiteri generationem in omni ·genere virtutis, et in nullo honesto studio et exer · cilio esse steriles. B C Duplex autem conceptus exsistit ænigma appro- bationis utriusque eorum quæ considerantur in no- his, ut ejusmodi dentes gemellos parjant, animæ quidem impatibilitatem, vitæ autem corporali pro- creantes honestatem; subjungit his consequenter laudem labris convenientein, filo coccineo assimi- lans pulchritudinem, cujus interpretationem eis subjunxit, pulchrum sermonem filum nominans. Hoc autem in iis quæ præcesserunt jam est prius consideratum, nempe quemadmodum ministerio dentium, quæ est in labris, ornatur pulchritudo. Per dentes enim, hoc est per expositionem docte- rum, simul loquitur os Ecclesia. Propterea primum tendcntur dentes, et lavantur, et non sunt steriles, et geminos pariunt, et tunc forent labra specie coccinea, quando universa fuerit Ecclesia in boni concentu labrum unum et vox una. Est autem du- plex ostensio pulchritudinis. Non solum enim ab- solute filum dicit esse labra: sed addidit etiam florem boni coloris, adeo ut per utrumque ornetur os Ecclesiæ, nempe et per filum et per coccinum, quod in utraque parte est proprium ac separatum. Namn per la quidem docetur consensionem ac con- cordiam, ut ea tota in filo sit una et eadem catena ex diversis filis contexta; per coccinum autem, ad sanguinem per quem redempti sumus ut aspi- ciat docetur, et confessionem ipsam in ore habeat ejus, qui nos suo redemit sanguine. Nam per haec ambo labris Ecclesia impletus est suus decor, quando et ſides prælucet confessioni, et charitas cum fide contexitur. Cum sit autem opus veluti D quadam definitione comprehendere exemplum, id quod dictum est, sic definiemus: Coccineum filumn est fides quæ operatur per dilectionem: adeo ut fidem quidem significet, coccinum charitatem au- tem interpretetur filum. His ornata esse labra Sponsa testatur veritas. Pulcher autem sermo sub- tiliori aliqua contemplatione, aut alia interpretatione non indiget. Antea enim declaravit Apostolus, quod hic sermo est verbum fidei quod prædicamus, dicens " : Si confessus fueris ore tuo Dominum Jesum, et credideris in corde tuo, quod Deus ipsum suscita- vit a mortuis, salvus eris. Corde enim creditur ad so Timoth. ! !. $1 Rom, x, 9, 10. 8. GREGORII NYSSENI

Θεὸς αὐτὸν ἡγειρεν ἐκ νεκρῶν, σωθήσῃ. Καρδίᾳ γὰρ πιστεύεται εἰς δικαιοσύνην, στόματι δὲ ὁμολο- γεῖται εἰς σωτηρίαν. Αὕτη δέ ἐστιν ἡ ὡραία λαλιά, δι' ἧς τὰ χείλη τῆς Ἐκκλησίας κατὰ τὸ κόκκινον ἐκεῖνο σπαρτίον εὐπρεπῶς ἐπανθίζεται. ᾿Αρέσκεται δὲ μετὰ τὴν τοῦ στόματος ὦταν ὁ νυμφίος, καὶ τῷ τῆς παρειᾶς ἐρυθήματι. Μῆλον δὲ τοῦτο τοῦ προσώ που τὸ μέρος ἐκ καταχρήσεως καλεῖ ἡ συνήθεια. Προσεικάζει τοίνυν τὸ τῆς παρειᾶς μῆλον τῷ λεπύρῳ τῆς ῥόας, γράψας οὕτω τὸν ἔπαινον αὐτοῦ ἐπὶ λέξεως· Ως λέπυρον ῥόας μῆλόν σου, ἐκτὸς τῆς σιωπής σεώς σου. μῆλον, Ὅτι μὲν οὖν αἰδὼς ἐστι τὸ ἐπαινούμενον, παντὶ ῥᾴδιον ἐκ τῆς ἀκολουθίας τῶν τεθεωρημένων λογί σασθαι. Σωματοποιήσας γὰρ τὴν Ἐκκλησίαν ὁ Λό γος εἰς τὸ τῆς νύμφης εἶδος, καὶ τὰς καθ' έκαστον Β ἀρετὰς καταλλήλως τῇ ὑπογραφῇ τῆς κατὰ τὸ πρόσω ωπον ώρας έπιμερίσας· νῦν διὰ τοῦ ἐρυθήματος τοῦ ταῖς παρειαῖς ἐπιζέοντος, προσφόρως ἐπαινεῖ τὴν σωφροσύνην, αἰδοῖ κατακοσμήσας ἐν τῷ τῆς ῥίας αἰνίγματι. Ο γὰρ καρπὸς οὗτος στύφει τε καὶ ἀβρώτῳ τῇ ἐπιφανείᾳ ἐντρέφεται. Διὸ καλῶς τε καὶ οἰκείως εἰς τὸ τῆς· σωφροσύνης κατόρθωμα διὰ τῆς θεωρίας μεταλαμβάνεται. Ὡς γὰρ ἡ στύψις τοῦ τῆς ῥόας λε- πύρου τρέφει τε καὶ φυλάσσει τοῦ ἐμπεριεχομένου καρποῦ τὴν γλυκύτητα· οὕτως ὁ στύφων τε καὶ ἐγκρατὴς καὶ κατεσκληκώς βίος φύλαξ γίνεται τῶν τῆς σωφροσύνης καλῶν. Διπλοῦς δὲ καὶ ἐνταῦθα τῆς ἀρετῆς ταύτης ὁ ἔπαινος γίνεται, διά τε τῶν προς φαινομένων κατὰ τὸν εὐσχήμονα βίον, καὶ διὰ τῶν ἐν τῇ ψυχῆς ἀπαθεία κατορθουμένων. ἂν ὁ ἔπαινος, καθώς φησιν ὁ ᾿Απόστολος, οὐκ ἐξ ἀνθρώπων, ἀλλ' ἐκ τοῦ Θεοῦ. Ἡ γὰρ ἐπιλάμπουσα τοῖς γινομένοις αἰδὼς, ἴδιον μὲν ἐκ τῶν προδήλων ἔχει τὸν ἔπαινον· ἐκτὸς δὲ τῶν σιωπωμένων ἐστὶ καὶ ὑποκεκρυμμέν νων θαυμάτων, ἃ μόνῳ καθορᾶται τῷ ὀφθαλμῷ ἐκείνῳ τῷ τὰ κρύφια βλέποντι. Διὰ δὲ τῶν μετὰ ταῦτα μανθάνομεν, ὅτι πᾶν τὸ παρὰ τῶν θεοφόρων ἁγίων γινόμενον, τύπος τὶς καὶ διδασκαλία τῶν εἰς ἀρετὴν κατορθουμένων ἐγίνετο. Οι γάμοι, αἱ ἀποι κίαι, οἱ πόλεμοι, αἱ τῶν οἰκοδομημάτων κατασκευαί, πάντα κατά τινα λόγον εἰς νουθεσίαν τῷ μετὰ ταῦτα προετυποῦτο βίῳ. Εγράφη γὰρ ταῦτα, φησί, πρὸς νουθεσίαν ἡμῶν, εἰς οὓς τὰ τέλη τῶν αἰώνων κατήντηκεν. Ὁ μὲν γὰρ κατὰ τῶν ἀλλοφύλων πό- λεμος, συμβουλεύει κατὰ τῆς κακίας ἡμᾶς ἀνδρίζε σθαι. Ἡ δὲ κατὰ τοὺς γάμους σπουδὴ τὴν τῶν ἀρε- τῶν συνοίκησιν δι' αἰνιγμάτων ἡμῖν ὑποτίθεται. Ωσαύτως δὲ καὶ ἡ ἀποικία τοῦ ἐναρέτου βίου τὸν οικισμὸν ὑποβάλλει τὰ δ' ὅσα περὶ τὰς κατασκευὰς των οἰκοδομημάτων παρ' αὐτῶν ἐσπουδάζετο, τῶν ἡμετέρων οίκων τῶν δι' ἀρετῆς οἰκοδομουμένων ἐπι- μέλειαν ποιεῖσθαι διακελεύεται. Διό μοι δοκεῖ τὸν περιφανή πύργον ἐκεῖνον, ᾧ τὰ ἀκροθίνια τῶν λαφύ- ρων ἀνέθηκεν ὁ Δαβίδ, πρὸς τὴν προκοπήν τῆς Ἐκ κλησίας βλέπων, τῶν τι κατ' ἀρετὴν σπουδαζομένων προδιατυπῶσαι τούτῳ τῷ ἔργῳ· ὃς ὑπερφαίνεται IN CANTICA CANTIC. HOMILIA VII. 9:0 A justitiam, ore autem confessio ft ad salutem. Hie C est autem pulcher sermo, per quem labra Ecclesi decore sunt florida filo illo purpureo; oris autem speciem ac decorem amat, delectatur etiam sponsus rubore genæ. Illam autem partem faciei per abu- sum vocat id est, malum seu pomum, con- suetudo. Assimilat ergo genæ malum cortici malt punici, ejus laudem scribens his verbis: Tanquam cortex mali punici gena tua extra silentium tuum. Alque quod pudor quidem sit id quod laudatur, cuivis facile est considerare ex consequentia eorum quæ sunt considerata. Nam cum Verbum corporas- set Ecclesiam in formam sponsæ, et singularum d Rom 11, 29. "Rom. xv, 4. curam gessisset virtutum convenienter descriptioni vultus pulchritudinis, nunc per ruborem qui genas condecorat, laudat temperantiam, eam ornans pu- dore sub ænigmate mali punici. Hic enim fructus astringit, et esui non apla nutritur superficie. Quamobrem pulchre et convenienter sumitur per contemplationem recta actio temperantiæ. Quo modo enim nutrit astrictio corticis mali punici, et conservat dulcedinem fructus qui in eo contine- tur, ita austera continensque et aspera vita fit cu- stos bonorum temperantiæ. Est hic autem duplex laus virtutis, nempe et per ea quæ apparent in vita honesta, et per ea quæ recte geruntur in anima impatibilitate : Cujus laus est, sicut dicit Apostolus, non ex kominibus, sed ex Deo". Nam qui relucet in iis, quæ fiunt, pudor, propriam quidem habet lau- dem ex iis quæ sunt manifesta ; sunt autem extra ea, quæ tacentur, et sunt occulta miracula, quæ solum cernuntur illo oculo qui occulta aspi- cit. Per ea autem quæ postea sequuntur, discimus, quod quæcunque fiebant ab iis sanctis qui a Deo erant inspirati, fuerunt quidam typus et doctrina eorum quæ recte fiunt ex virtute, Nuptiæ, migra- tiones, bella, aedificiorum exstructiones, præfigu rabant omnia admonitionem vitæ postea futuræ. Scripta sunt enim, inquit, hæc ad nostram aḍmo- nitionem, ad quos fines seculorum pervenerunt 30. Nam bellum quideın quod gestum est adversus alie- D nigenas, consulit ut nos fortiter geramus adversus vitia. Studium autem contrahendi matrimonii, per Enigmata nos admonet ut cohabitenus cum virtu tibus. Similiter autem migratio denotat migratio- nem ad vitam ex virtute agendam; per domorum autem exstructiones in quas ab eis confertur stu¬ dium, juhemur curam gerere nostrarum domorumą quæ ædificantur per virtutem. Quamobrem mihi videtur insignis illa turris, in qua optima spolia suspendit David aspiciens ad profectum Ecclesia, præfigurare opus eorum qui studium in virtutem conferunt: quæ quidem apparet extensa in alti- tudinem alicujus promontorii, apta autem illo tein-

Θεὸς αὐτὸν ἡγειρεν ἐκ νεκρῶν, σωθήσῃ. Καρδίᾳ γὰρ πιστεύεται εἰς δικαιοσύνην, στόματι δὲ ὁμολο- γεῖται εἰς σωτηρίαν. Αὕτη δέ ἐστιν ἡ ὡραία λαλιά, δι' ἧς τὰ χείλη τῆς Ἐκκλησίας κατὰ τὸ κόκκινον ἐκεῖνο σπαρτίον εὐπρεπῶς ἐπανθίζεται. ᾿Αρέσκεται δὲ μετὰ τὴν τοῦ στόματος ὦταν ὁ νυμφίος, καὶ τῷ τῆς παρειᾶς ἐρυθήματι. Μῆλον δὲ τοῦτο τοῦ προσώ που τὸ μέρος ἐκ καταχρήσεως καλεῖ ἡ συνήθεια. Προσεικάζει τοίνυν τὸ τῆς παρειᾶς μῆλον τῷ λεπύρῳ τῆς ῥόας, γράψας οὕτω τὸν ἔπαινον αὐτοῦ ἐπὶ λέξεως· Ως λέπυρον ῥόας μῆλόν σου, ἐκτὸς τῆς σιωπής σεώς σου. μῆλον, Ὅτι μὲν οὖν αἰδὼς ἐστι τὸ ἐπαινούμενον, παντὶ ῥᾴδιον ἐκ τῆς ἀκολουθίας τῶν τεθεωρημένων λογί σασθαι. Σωματοποιήσας γὰρ τὴν Ἐκκλησίαν ὁ Λό γος εἰς τὸ τῆς νύμφης εἶδος, καὶ τὰς καθ' έκαστον Β ἀρετὰς καταλλήλως τῇ ὑπογραφῇ τῆς κατὰ τὸ πρόσω ωπον ώρας έπιμερίσας· νῦν διὰ τοῦ ἐρυθήματος τοῦ ταῖς παρειαῖς ἐπιζέοντος, προσφόρως ἐπαινεῖ τὴν σωφροσύνην, αἰδοῖ κατακοσμήσας ἐν τῷ τῆς ῥίας αἰνίγματι. Ο γὰρ καρπὸς οὗτος στύφει τε καὶ ἀβρώτῳ τῇ ἐπιφανείᾳ ἐντρέφεται. Διὸ καλῶς τε καὶ οἰκείως εἰς τὸ τῆς· σωφροσύνης κατόρθωμα διὰ τῆς θεωρίας μεταλαμβάνεται. Ὡς γὰρ ἡ στύψις τοῦ τῆς ῥόας λε- πύρου τρέφει τε καὶ φυλάσσει τοῦ ἐμπεριεχομένου καρποῦ τὴν γλυκύτητα· οὕτως ὁ στύφων τε καὶ ἐγκρατὴς καὶ κατεσκληκώς βίος φύλαξ γίνεται τῶν τῆς σωφροσύνης καλῶν. Διπλοῦς δὲ καὶ ἐνταῦθα τῆς ἀρετῆς ταύτης ὁ ἔπαινος γίνεται, διά τε τῶν προς φαινομένων κατὰ τὸν εὐσχήμονα βίον, καὶ διὰ τῶν ἐν τῇ ψυχῆς ἀπαθεία κατορθουμένων. ἂν ὁ ἔπαινος, καθώς φησιν ὁ ᾿Απόστολος, οὐκ ἐξ ἀνθρώπων, ἀλλ' ἐκ τοῦ Θεοῦ. Ἡ γὰρ ἐπιλάμπουσα τοῖς γινομένοις αἰδὼς, ἴδιον μὲν ἐκ τῶν προδήλων ἔχει τὸν ἔπαινον· ἐκτὸς δὲ τῶν σιωπωμένων ἐστὶ καὶ ὑποκεκρυμμέν νων θαυμάτων, ἃ μόνῳ καθορᾶται τῷ ὀφθαλμῷ ἐκείνῳ τῷ τὰ κρύφια βλέποντι. Διὰ δὲ τῶν μετὰ ταῦτα μανθάνομεν, ὅτι πᾶν τὸ παρὰ τῶν θεοφόρων ἁγίων γινόμενον, τύπος τὶς καὶ διδασκαλία τῶν εἰς ἀρετὴν κατορθουμένων ἐγίνετο. Οι γάμοι, αἱ ἀποι κίαι, οἱ πόλεμοι, αἱ τῶν οἰκοδομημάτων κατασκευαί, πάντα κατά τινα λόγον εἰς νουθεσίαν τῷ μετὰ ταῦτα προετυποῦτο βίῳ. Εγράφη γὰρ ταῦτα, φησί, πρὸς νουθεσίαν ἡμῶν, εἰς οὓς τὰ τέλη τῶν αἰώνων κατήντηκεν. Ὁ μὲν γὰρ κατὰ τῶν ἀλλοφύλων πό- λεμος, συμβουλεύει κατὰ τῆς κακίας ἡμᾶς ἀνδρίζε σθαι. Ἡ δὲ κατὰ τοὺς γάμους σπουδὴ τὴν τῶν ἀρε- τῶν συνοίκησιν δι' αἰνιγμάτων ἡμῖν ὑποτίθεται. Ωσαύτως δὲ καὶ ἡ ἀποικία τοῦ ἐναρέτου βίου τὸν οικισμὸν ὑποβάλλει τὰ δ' ὅσα περὶ τὰς κατασκευὰς των οἰκοδομημάτων παρ' αὐτῶν ἐσπουδάζετο, τῶν ἡμετέρων οίκων τῶν δι' ἀρετῆς οἰκοδομουμένων ἐπι- μέλειαν ποιεῖσθαι διακελεύεται. Διό μοι δοκεῖ τὸν περιφανή πύργον ἐκεῖνον, ᾧ τὰ ἀκροθίνια τῶν λαφύ- ρων ἀνέθηκεν ὁ Δαβίδ, πρὸς τὴν προκοπήν τῆς Ἐκ κλησίας βλέπων, τῶν τι κατ' ἀρετὴν σπουδαζομένων προδιατυπῶσαι τούτῳ τῷ ἔργῳ· ὃς ὑπερφαίνεται IN CANTICA CANTIC. HOMILIA VII. 9:0 A justitiam, ore autem confessio ft ad salutem. Hie C est autem pulcher sermo, per quem labra Ecclesi decore sunt florida filo illo purpureo; oris autem speciem ac decorem amat, delectatur etiam sponsus rubore genæ. Illam autem partem faciei per abu- sum vocat id est, malum seu pomum, con- suetudo. Assimilat ergo genæ malum cortici malt punici, ejus laudem scribens his verbis: Tanquam cortex mali punici gena tua extra silentium tuum. Alque quod pudor quidem sit id quod laudatur, cuivis facile est considerare ex consequentia eorum quæ sunt considerata. Nam cum Verbum corporas- set Ecclesiam in formam sponsæ, et singularum d Rom 11, 29. "Rom. xv, 4. curam gessisset virtutum convenienter descriptioni vultus pulchritudinis, nunc per ruborem qui genas condecorat, laudat temperantiam, eam ornans pu- dore sub ænigmate mali punici. Hic enim fructus astringit, et esui non apla nutritur superficie. Quamobrem pulchre et convenienter sumitur per contemplationem recta actio temperantiæ. Quo modo enim nutrit astrictio corticis mali punici, et conservat dulcedinem fructus qui in eo contine- tur, ita austera continensque et aspera vita fit cu- stos bonorum temperantiæ. Est hic autem duplex laus virtutis, nempe et per ea quæ apparent in vita honesta, et per ea quæ recte geruntur in anima impatibilitate : Cujus laus est, sicut dicit Apostolus, non ex kominibus, sed ex Deo". Nam qui relucet in iis, quæ fiunt, pudor, propriam quidem habet lau- dem ex iis quæ sunt manifesta ; sunt autem extra ea, quæ tacentur, et sunt occulta miracula, quæ solum cernuntur illo oculo qui occulta aspi- cit. Per ea autem quæ postea sequuntur, discimus, quod quæcunque fiebant ab iis sanctis qui a Deo erant inspirati, fuerunt quidam typus et doctrina eorum quæ recte fiunt ex virtute, Nuptiæ, migra- tiones, bella, aedificiorum exstructiones, præfigu rabant omnia admonitionem vitæ postea futuræ. Scripta sunt enim, inquit, hæc ad nostram aḍmo- nitionem, ad quos fines seculorum pervenerunt 30. Nam bellum quideın quod gestum est adversus alie- D nigenas, consulit ut nos fortiter geramus adversus vitia. Studium autem contrahendi matrimonii, per Enigmata nos admonet ut cohabitenus cum virtu tibus. Similiter autem migratio denotat migratio- nem ad vitam ex virtute agendam; per domorum autem exstructiones in quas ab eis confertur stu¬ dium, juhemur curam gerere nostrarum domorumą quæ ædificantur per virtutem. Quamobrem mihi videtur insignis illa turris, in qua optima spolia suspendit David aspiciens ad profectum Ecclesia, præfigurare opus eorum qui studium in virtutem conferunt: quæ quidem apparet extensa in alti- tudinem alicujus promontorii, apta autem illo tein-

Α μὲν ἀκρωρείας τινὸς εἰς ὕψος ἀνατεινόμενος · ἐπιτή- δειος δὲ κατὰ τὸν χρόνον ἐκεῖνον πρὸς τὴν τῶν λαφύ ρων φυλακὴν ἐνομίσθη, ὅσα δουλωσάμενος τοὺς ἀλ λοφύλους μετὰ τῶν λοιπῶν χρημάτων ίδιον κέρδος δ βασιλεὺς ἐποιήσατο. Εδειξεν οὖν διὰ τῆς αὐτοῦ σου φίας ὁ βασιλεὺς, πρὸς ὅ τι βλέπων ὁ Δαβὶδ ἀγαθὸν τῇ τῶν ἀνθρώπων ζωῇ, ὥσπερ τινὰ συμβουλὴν τῷ μετά ταῦτα βίῳ διὰ τῆς τοῦ πύργου κατασκευῆς προαπέ- θετο. Παντὸς γὰρ τοῦ σώματος τῆς Ἐκκλησίας, τῶν καθ᾽ ἕκαστον μελῶν διὰ τῆς πρός τι παραθέσεώς τε καὶ ὁμοιώσεως ἐγκωμιάζειν τὸ κάλλος μέλλων, δι' ἀκολούθου τοὺς ἐν τῷ λαῷ τὸν τοῦ τραχήλου τόπου ἐπέχοντας, οἷους τινὰς εἶναι προσήκει, διαγράφων τῷ λόγῳ, τοῦ πύργου μέμνηται τούτου, ᾧ ἐπονομάζεται μὲν ὁ Δαβίδ, ἔχει δὲ καὶ ἀπὸ τῶν ἐπάλξεων τὸ γνώ ριμον. Θαλπιώθ γὰρ αἱ ἐπάλξεις κατονομάζονται. Οὕτω δὲ ἡ λέξις ἔχει· Ὡς πύργος Δαβὶδ τράχη λός σου, ὁ ᾠκοδομημένος ἐν θαλπιώθ, χίλιοι θυρεοὶ κρέμανται ἐπ' αὐτῷ, πᾶσαι βολίδες τῶν δυνατῶν. Ἡ μὲν οὖν σωματικὴ τοῦ πύργου κατα- σκευὴ τὸ περίβλεπτον ἔχει, ἔκ τε τοῦ ἔργον εἶναι τοῦ βασιλέως Δαβίδ, καὶ ἐκ τῆς περιφανείας τοῦ τόπου, καὶ ἐκ τῶν ἀνατεθέντων ὅπλων ἐν αὐτῷ, θυρεῶν τε καὶ τῶν βολίδων, ὧν τὸ πλῆθος ἐνδείκνυται ὁ λόγος τῷ τῆς χιλιάδος ονόματι. Ἡμῖν δὲ σκοπός ἐστι και τανοῆσαι τοῦ θείου λόγου τὴν δύναμιν· πῶς παρα- βάλλεται τῷ πύργῳ τούτῳ τὸ μέρος ἐκεῖνο τῆς Ἐκ κλησίας, ᾧ τράχηλός ἐστι τὸ ὄνομα. Πρώτον τοίνυν ἐξετάσαι προσήκει ποῖον ἐν τῷ καθ᾿ ἡμᾶς σώματι μέρος, τῷ ὀνόματι τοῦ τραχήλου προσαγορεύεται, εἶθ' οὕτως ἐφαρμόσαι τῷ τῆς Ἐκκλησίας μέλει τὸ ὄνομα. Οὐκοῦν τὸ ἐῤῥιζωμένον ἐν μέσῳ τῶν ὤμων, ἀνέχων δὲ τὴν κεφαλὴν ἐφ' ἑαυτοῦ, καὶ ἀντὶ βάσεως τοῦ ὑπερκειμένου γινόμενον, τράχηλος ὀνομάζεται · οὗ τὸ κατόπιν μὲν, ἐστέοις ερείδεται· τὸ δὲ προβε βλημένον ἐλεύθερόν ἐστι τῆς τῶν ὀστέων περιβολής. Ἡ δὲ τοῦ ὀστέου φύσις, οὐ καθ᾽ ὁμοιότητα τοῦ πήρ χεως ἢ τῆς κνήμης συνεχής έστι πρὸς ἑαυτὴν καὶ ἀδιαίρετος, ἀλλὰ πολλαχοῦ τῶν ὀστέων ἐν σπονδύλων σχήματι διηρημένων, διὰ τῶν πεφυκότων αὐτοῖς νεύ ρων καὶ μυελῶν καὶ συνδέσμων ἡ ἕνωσις αὐτῇ πρὸς άλληλα γίνεται, καὶ διὰ τοῦ μυελοῦ τοῦ αὐλοειδούς κατὰ τὸ μέσον διήκοντος, οὗ ἡ περιοχὴ μὲν πρὸς τὰς μήνιγγας, αὐτὸ δὲ τὸ ἐγκείμενον πρὸς τὸν ἐγκέφαλον ἤνωται· ἐν δὲ τοῖς ἔμπροσθεν περιέχει μὲν τὴν ἀρ- τηρίαν ὁ τράχηλος, ἢ δοχεῖόν ἐστι τοῦ πνεύματος τοῦ ἔξωθεν ἡμῖν εἰσοικιζομένου τε καὶ εἰσρέοντος, δι' οὗ τὸ ἐγκάρδιον πῦρ πρὸς τὴν ἐνέργειαν αὐτοῦ τὴν κατὰ φύσιν ἀναῤῥιπίζεται. Περιέχει δὲ καὶ τῆς τροφῆς τὰς εἰσόδους, διὰ τοῦ λαιμοῦ τε καὶ τοῦ λά- ρυγγος, πᾶν τὸ διὰ τοῦ στόματος εἰσαγόμενον πρὸς τὴν κοιλότητα τὴν δεκτικὴν τούτων διαπορθμεύων. Εχει δὲ καὶ ἄλλο παρὰ τὰ λοιπὰ τῶν μελῶν ἐξαίρετόν τι ὁ τράχηλος. Κατὰ γὰρ τὴν ἄνω τῆς ἀρτηρίας θέσιν, ἐστὶν ἐν αὐτῷ τῆς φωνῆς τὸ ἐργαστήριον, ἐν ᾧ τὰ φωνητικὰ πάντα παρεσκεύασται ὄργανα, δι' ὧν ἀπογεννᾶται ὁ ἦχος, τῷ ἀναδιδομένῳ πνεύματι περι- δονουμένης ἐν κύκλῳ τῆς ἀρτηρίας. Οὕτω δὲ τοῦ σω- ματικοῦ μέλους ἡμῖν διαγραφέντος, εὔκολον ἂν εἴη pore fuit existimata ad custolienda spolia, quæ subjugatis et in servitutem redactis alienigenis, cum cæteris bonis rex sibi lucrifecit. Ostendit ergo rex per suam sapientiam, ad quodnam bonum aspiciens David humanæ vitæ, futuræ vitæ veluti quoddam consilium prius exposuerit per turris constructionem. Nam totius corporis Ecclesiæ sin- gulorum membrorum, per comparationem alicujus cum aliquo et similitudinem, laudaturus pulchritu- dinem, describens quales esse oporteat eos qui in populo tenent locum colli, meminit hujus turris, quæ quidem nominatur David, cognoscitur autem eliam ex propugnaculis. Nominantur autem propu- gnacula Thalpioth. lla autem babet contextus orationis : Sicut tur- ris David collum tuum, quæ est ædificata in Thal- pioth, mille clypei in ipsa pendent, omnes hastæ for- lium. Corporalis ergo turris constructio ex hoc est insignis et suspicienda, quod sit opus regis David, et ex loci superbia, et ex armis in ea sus- pensis, nempe clypeis et bastis, quarum multitu- dinem ostendit contextus nomine millenarii. Est autem noster scopus considerare vim divinæ ora- tionis : quemadmodum huic turri comparatur pars illa Ecclesiæ cui nomen est collum. Primum ergo convenit examinare, quænam pars in nostro cor- pore appelletur colli nomine, deinde membro Ec- clesiæ nomen accommodare. Quod ergo mediis hu- meris immittitur, in se autem caput sustinet, et fit pro basi ejus quod illi imponitur, collum nomi- natur, cujus id quidem quod est retro fulcitur os- sibus ; quod autern anterius est, liberum est ab ambitu ossium. Ossis autem natura non est sibi ipsi continens et individua, sicut cubiti et tibiæ, sed dorsi vertebris multifariam figura divisis, per nervos et medullas et ligamenta eis adnata, ipsa- rum ad se invicem fit unio; et per medullam ti- biæ similem per medium pervadentem, quæ conti- netur quidem membranis, id autem quod est intus unitum est cerebro: ante autem continet collum B C asperam arteriam, et est receptaculum spiritus qui Intro admittitur et infuit, per quem ignis cordis ventilatur et reducitur ad operationem secundum D naturam. Continet autem cibi quoque meatus, per gulam et fauces, quidquid per os introducitur transmittens ad concavitatem quæ est eorum ca- pas. Habet autem collum quidpiam eximium præ- ter catera membra. In superiori enimn positura asperæ arteriæ, est in eo officina vocis, in qua sunt præparata omnia vocis instrumenta, per quæ generatur sonus spiritu, qui redditur, in orbeın circumacta arteria. Sic autem a nobis descripto membro corporis, facile fuerit ex iis quæ hic sunt considerata, considerare collum corporis ecclesia- stici : quidnam sit per convenientes operationes quod hoc nomen proprie suscipit, et collum nomi- natur, et turri David assimilatur. 8. GREGORII NYSSENI

Α μὲν ἀκρωρείας τινὸς εἰς ὕψος ἀνατεινόμενος · ἐπιτή- δειος δὲ κατὰ τὸν χρόνον ἐκεῖνον πρὸς τὴν τῶν λαφύ ρων φυλακὴν ἐνομίσθη, ὅσα δουλωσάμενος τοὺς ἀλ λοφύλους μετὰ τῶν λοιπῶν χρημάτων ίδιον κέρδος δ βασιλεὺς ἐποιήσατο. Εδειξεν οὖν διὰ τῆς αὐτοῦ σου φίας ὁ βασιλεὺς, πρὸς ὅ τι βλέπων ὁ Δαβὶδ ἀγαθὸν τῇ τῶν ἀνθρώπων ζωῇ, ὥσπερ τινὰ συμβουλὴν τῷ μετά ταῦτα βίῳ διὰ τῆς τοῦ πύργου κατασκευῆς προαπέ- θετο. Παντὸς γὰρ τοῦ σώματος τῆς Ἐκκλησίας, τῶν καθ᾽ ἕκαστον μελῶν διὰ τῆς πρός τι παραθέσεώς τε καὶ ὁμοιώσεως ἐγκωμιάζειν τὸ κάλλος μέλλων, δι' ἀκολούθου τοὺς ἐν τῷ λαῷ τὸν τοῦ τραχήλου τόπου ἐπέχοντας, οἷους τινὰς εἶναι προσήκει, διαγράφων τῷ λόγῳ, τοῦ πύργου μέμνηται τούτου, ᾧ ἐπονομάζεται μὲν ὁ Δαβίδ, ἔχει δὲ καὶ ἀπὸ τῶν ἐπάλξεων τὸ γνώ ριμον. Θαλπιώθ γὰρ αἱ ἐπάλξεις κατονομάζονται. Οὕτω δὲ ἡ λέξις ἔχει· Ὡς πύργος Δαβὶδ τράχη λός σου, ὁ ᾠκοδομημένος ἐν θαλπιώθ, χίλιοι θυρεοὶ κρέμανται ἐπ' αὐτῷ, πᾶσαι βολίδες τῶν δυνατῶν. Ἡ μὲν οὖν σωματικὴ τοῦ πύργου κατα- σκευὴ τὸ περίβλεπτον ἔχει, ἔκ τε τοῦ ἔργον εἶναι τοῦ βασιλέως Δαβίδ, καὶ ἐκ τῆς περιφανείας τοῦ τόπου, καὶ ἐκ τῶν ἀνατεθέντων ὅπλων ἐν αὐτῷ, θυρεῶν τε καὶ τῶν βολίδων, ὧν τὸ πλῆθος ἐνδείκνυται ὁ λόγος τῷ τῆς χιλιάδος ονόματι. Ἡμῖν δὲ σκοπός ἐστι και τανοῆσαι τοῦ θείου λόγου τὴν δύναμιν· πῶς παρα- βάλλεται τῷ πύργῳ τούτῳ τὸ μέρος ἐκεῖνο τῆς Ἐκ κλησίας, ᾧ τράχηλός ἐστι τὸ ὄνομα. Πρώτον τοίνυν ἐξετάσαι προσήκει ποῖον ἐν τῷ καθ᾿ ἡμᾶς σώματι μέρος, τῷ ὀνόματι τοῦ τραχήλου προσαγορεύεται, εἶθ' οὕτως ἐφαρμόσαι τῷ τῆς Ἐκκλησίας μέλει τὸ ὄνομα. Οὐκοῦν τὸ ἐῤῥιζωμένον ἐν μέσῳ τῶν ὤμων, ἀνέχων δὲ τὴν κεφαλὴν ἐφ' ἑαυτοῦ, καὶ ἀντὶ βάσεως τοῦ ὑπερκειμένου γινόμενον, τράχηλος ὀνομάζεται · οὗ τὸ κατόπιν μὲν, ἐστέοις ερείδεται· τὸ δὲ προβε βλημένον ἐλεύθερόν ἐστι τῆς τῶν ὀστέων περιβολής. Ἡ δὲ τοῦ ὀστέου φύσις, οὐ καθ᾽ ὁμοιότητα τοῦ πήρ χεως ἢ τῆς κνήμης συνεχής έστι πρὸς ἑαυτὴν καὶ ἀδιαίρετος, ἀλλὰ πολλαχοῦ τῶν ὀστέων ἐν σπονδύλων σχήματι διηρημένων, διὰ τῶν πεφυκότων αὐτοῖς νεύ ρων καὶ μυελῶν καὶ συνδέσμων ἡ ἕνωσις αὐτῇ πρὸς άλληλα γίνεται, καὶ διὰ τοῦ μυελοῦ τοῦ αὐλοειδούς κατὰ τὸ μέσον διήκοντος, οὗ ἡ περιοχὴ μὲν πρὸς τὰς μήνιγγας, αὐτὸ δὲ τὸ ἐγκείμενον πρὸς τὸν ἐγκέφαλον ἤνωται· ἐν δὲ τοῖς ἔμπροσθεν περιέχει μὲν τὴν ἀρ- τηρίαν ὁ τράχηλος, ἢ δοχεῖόν ἐστι τοῦ πνεύματος τοῦ ἔξωθεν ἡμῖν εἰσοικιζομένου τε καὶ εἰσρέοντος, δι' οὗ τὸ ἐγκάρδιον πῦρ πρὸς τὴν ἐνέργειαν αὐτοῦ τὴν κατὰ φύσιν ἀναῤῥιπίζεται. Περιέχει δὲ καὶ τῆς τροφῆς τὰς εἰσόδους, διὰ τοῦ λαιμοῦ τε καὶ τοῦ λά- ρυγγος, πᾶν τὸ διὰ τοῦ στόματος εἰσαγόμενον πρὸς τὴν κοιλότητα τὴν δεκτικὴν τούτων διαπορθμεύων. Εχει δὲ καὶ ἄλλο παρὰ τὰ λοιπὰ τῶν μελῶν ἐξαίρετόν τι ὁ τράχηλος. Κατὰ γὰρ τὴν ἄνω τῆς ἀρτηρίας θέσιν, ἐστὶν ἐν αὐτῷ τῆς φωνῆς τὸ ἐργαστήριον, ἐν ᾧ τὰ φωνητικὰ πάντα παρεσκεύασται ὄργανα, δι' ὧν ἀπογεννᾶται ὁ ἦχος, τῷ ἀναδιδομένῳ πνεύματι περι- δονουμένης ἐν κύκλῳ τῆς ἀρτηρίας. Οὕτω δὲ τοῦ σω- ματικοῦ μέλους ἡμῖν διαγραφέντος, εὔκολον ἂν εἴη pore fuit existimata ad custolienda spolia, quæ subjugatis et in servitutem redactis alienigenis, cum cæteris bonis rex sibi lucrifecit. Ostendit ergo rex per suam sapientiam, ad quodnam bonum aspiciens David humanæ vitæ, futuræ vitæ veluti quoddam consilium prius exposuerit per turris constructionem. Nam totius corporis Ecclesiæ sin- gulorum membrorum, per comparationem alicujus cum aliquo et similitudinem, laudaturus pulchritu- dinem, describens quales esse oporteat eos qui in populo tenent locum colli, meminit hujus turris, quæ quidem nominatur David, cognoscitur autem eliam ex propugnaculis. Nominantur autem propu- gnacula Thalpioth. lla autem babet contextus orationis : Sicut tur- ris David collum tuum, quæ est ædificata in Thal- pioth, mille clypei in ipsa pendent, omnes hastæ for- lium. Corporalis ergo turris constructio ex hoc est insignis et suspicienda, quod sit opus regis David, et ex loci superbia, et ex armis in ea sus- pensis, nempe clypeis et bastis, quarum multitu- dinem ostendit contextus nomine millenarii. Est autem noster scopus considerare vim divinæ ora- tionis : quemadmodum huic turri comparatur pars illa Ecclesiæ cui nomen est collum. Primum ergo convenit examinare, quænam pars in nostro cor- pore appelletur colli nomine, deinde membro Ec- clesiæ nomen accommodare. Quod ergo mediis hu- meris immittitur, in se autem caput sustinet, et fit pro basi ejus quod illi imponitur, collum nomi- natur, cujus id quidem quod est retro fulcitur os- sibus ; quod autern anterius est, liberum est ab ambitu ossium. Ossis autem natura non est sibi ipsi continens et individua, sicut cubiti et tibiæ, sed dorsi vertebris multifariam figura divisis, per nervos et medullas et ligamenta eis adnata, ipsa- rum ad se invicem fit unio; et per medullam ti- biæ similem per medium pervadentem, quæ conti- netur quidem membranis, id autem quod est intus unitum est cerebro: ante autem continet collum B C asperam arteriam, et est receptaculum spiritus qui Intro admittitur et infuit, per quem ignis cordis ventilatur et reducitur ad operationem secundum D naturam. Continet autem cibi quoque meatus, per gulam et fauces, quidquid per os introducitur transmittens ad concavitatem quæ est eorum ca- pas. Habet autem collum quidpiam eximium præ- ter catera membra. In superiori enimn positura asperæ arteriæ, est in eo officina vocis, in qua sunt præparata omnia vocis instrumenta, per quæ generatur sonus spiritu, qui redditur, in orbeın circumacta arteria. Sic autem a nobis descripto membro corporis, facile fuerit ex iis quæ hic sunt considerata, considerare collum corporis ecclesia- stici : quidnam sit per convenientes operationes quod hoc nomen proprie suscipit, et collum nomi- natur, et turri David assimilatur. 8. GREGORII NYSSENI

Α μὲν ἀκρωρείας τινὸς εἰς ὕψος ἀνατεινόμενος · ἐπιτή- δειος δὲ κατὰ τὸν χρόνον ἐκεῖνον πρὸς τὴν τῶν λαφύ ρων φυλακὴν ἐνομίσθη, ὅσα δουλωσάμενος τοὺς ἀλ λοφύλους μετὰ τῶν λοιπῶν χρημάτων ίδιον κέρδος δ βασιλεὺς ἐποιήσατο. Εδειξεν οὖν διὰ τῆς αὐτοῦ σου φίας ὁ βασιλεὺς, πρὸς ὅ τι βλέπων ὁ Δαβὶδ ἀγαθὸν τῇ τῶν ἀνθρώπων ζωῇ, ὥσπερ τινὰ συμβουλὴν τῷ μετά ταῦτα βίῳ διὰ τῆς τοῦ πύργου κατασκευῆς προαπέ- θετο. Παντὸς γὰρ τοῦ σώματος τῆς Ἐκκλησίας, τῶν καθ᾽ ἕκαστον μελῶν διὰ τῆς πρός τι παραθέσεώς τε καὶ ὁμοιώσεως ἐγκωμιάζειν τὸ κάλλος μέλλων, δι' ἀκολούθου τοὺς ἐν τῷ λαῷ τὸν τοῦ τραχήλου τόπου ἐπέχοντας, οἷους τινὰς εἶναι προσήκει, διαγράφων τῷ λόγῳ, τοῦ πύργου μέμνηται τούτου, ᾧ ἐπονομάζεται μὲν ὁ Δαβίδ, ἔχει δὲ καὶ ἀπὸ τῶν ἐπάλξεων τὸ γνώ ριμον. Θαλπιώθ γὰρ αἱ ἐπάλξεις κατονομάζονται. Οὕτω δὲ ἡ λέξις ἔχει· Ὡς πύργος Δαβὶδ τράχη λός σου, ὁ ᾠκοδομημένος ἐν θαλπιώθ, χίλιοι θυρεοὶ κρέμανται ἐπ' αὐτῷ, πᾶσαι βολίδες τῶν δυνατῶν. Ἡ μὲν οὖν σωματικὴ τοῦ πύργου κατα- σκευὴ τὸ περίβλεπτον ἔχει, ἔκ τε τοῦ ἔργον εἶναι τοῦ βασιλέως Δαβίδ, καὶ ἐκ τῆς περιφανείας τοῦ τόπου, καὶ ἐκ τῶν ἀνατεθέντων ὅπλων ἐν αὐτῷ, θυρεῶν τε καὶ τῶν βολίδων, ὧν τὸ πλῆθος ἐνδείκνυται ὁ λόγος τῷ τῆς χιλιάδος ονόματι. Ἡμῖν δὲ σκοπός ἐστι και τανοῆσαι τοῦ θείου λόγου τὴν δύναμιν· πῶς παρα- βάλλεται τῷ πύργῳ τούτῳ τὸ μέρος ἐκεῖνο τῆς Ἐκ κλησίας, ᾧ τράχηλός ἐστι τὸ ὄνομα. Πρώτον τοίνυν ἐξετάσαι προσήκει ποῖον ἐν τῷ καθ᾿ ἡμᾶς σώματι μέρος, τῷ ὀνόματι τοῦ τραχήλου προσαγορεύεται, εἶθ' οὕτως ἐφαρμόσαι τῷ τῆς Ἐκκλησίας μέλει τὸ ὄνομα. Οὐκοῦν τὸ ἐῤῥιζωμένον ἐν μέσῳ τῶν ὤμων, ἀνέχων δὲ τὴν κεφαλὴν ἐφ' ἑαυτοῦ, καὶ ἀντὶ βάσεως τοῦ ὑπερκειμένου γινόμενον, τράχηλος ὀνομάζεται · οὗ τὸ κατόπιν μὲν, ἐστέοις ερείδεται· τὸ δὲ προβε βλημένον ἐλεύθερόν ἐστι τῆς τῶν ὀστέων περιβολής. Ἡ δὲ τοῦ ὀστέου φύσις, οὐ καθ᾽ ὁμοιότητα τοῦ πήρ χεως ἢ τῆς κνήμης συνεχής έστι πρὸς ἑαυτὴν καὶ ἀδιαίρετος, ἀλλὰ πολλαχοῦ τῶν ὀστέων ἐν σπονδύλων σχήματι διηρημένων, διὰ τῶν πεφυκότων αὐτοῖς νεύ ρων καὶ μυελῶν καὶ συνδέσμων ἡ ἕνωσις αὐτῇ πρὸς άλληλα γίνεται, καὶ διὰ τοῦ μυελοῦ τοῦ αὐλοειδούς κατὰ τὸ μέσον διήκοντος, οὗ ἡ περιοχὴ μὲν πρὸς τὰς μήνιγγας, αὐτὸ δὲ τὸ ἐγκείμενον πρὸς τὸν ἐγκέφαλον ἤνωται· ἐν δὲ τοῖς ἔμπροσθεν περιέχει μὲν τὴν ἀρ- τηρίαν ὁ τράχηλος, ἢ δοχεῖόν ἐστι τοῦ πνεύματος τοῦ ἔξωθεν ἡμῖν εἰσοικιζομένου τε καὶ εἰσρέοντος, δι' οὗ τὸ ἐγκάρδιον πῦρ πρὸς τὴν ἐνέργειαν αὐτοῦ τὴν κατὰ φύσιν ἀναῤῥιπίζεται. Περιέχει δὲ καὶ τῆς τροφῆς τὰς εἰσόδους, διὰ τοῦ λαιμοῦ τε καὶ τοῦ λά- ρυγγος, πᾶν τὸ διὰ τοῦ στόματος εἰσαγόμενον πρὸς τὴν κοιλότητα τὴν δεκτικὴν τούτων διαπορθμεύων. Εχει δὲ καὶ ἄλλο παρὰ τὰ λοιπὰ τῶν μελῶν ἐξαίρετόν τι ὁ τράχηλος. Κατὰ γὰρ τὴν ἄνω τῆς ἀρτηρίας θέσιν, ἐστὶν ἐν αὐτῷ τῆς φωνῆς τὸ ἐργαστήριον, ἐν ᾧ τὰ φωνητικὰ πάντα παρεσκεύασται ὄργανα, δι' ὧν ἀπογεννᾶται ὁ ἦχος, τῷ ἀναδιδομένῳ πνεύματι περι- δονουμένης ἐν κύκλῳ τῆς ἀρτηρίας. Οὕτω δὲ τοῦ σω- ματικοῦ μέλους ἡμῖν διαγραφέντος, εὔκολον ἂν εἴη pore fuit existimata ad custolienda spolia, quæ subjugatis et in servitutem redactis alienigenis, cum cæteris bonis rex sibi lucrifecit. Ostendit ergo rex per suam sapientiam, ad quodnam bonum aspiciens David humanæ vitæ, futuræ vitæ veluti quoddam consilium prius exposuerit per turris constructionem. Nam totius corporis Ecclesiæ sin- gulorum membrorum, per comparationem alicujus cum aliquo et similitudinem, laudaturus pulchritu- dinem, describens quales esse oporteat eos qui in populo tenent locum colli, meminit hujus turris, quæ quidem nominatur David, cognoscitur autem eliam ex propugnaculis. Nominantur autem propu- gnacula Thalpioth. lla autem babet contextus orationis : Sicut tur- ris David collum tuum, quæ est ædificata in Thal- pioth, mille clypei in ipsa pendent, omnes hastæ for- lium. Corporalis ergo turris constructio ex hoc est insignis et suspicienda, quod sit opus regis David, et ex loci superbia, et ex armis in ea sus- pensis, nempe clypeis et bastis, quarum multitu- dinem ostendit contextus nomine millenarii. Est autem noster scopus considerare vim divinæ ora- tionis : quemadmodum huic turri comparatur pars illa Ecclesiæ cui nomen est collum. Primum ergo convenit examinare, quænam pars in nostro cor- pore appelletur colli nomine, deinde membro Ec- clesiæ nomen accommodare. Quod ergo mediis hu- meris immittitur, in se autem caput sustinet, et fit pro basi ejus quod illi imponitur, collum nomi- natur, cujus id quidem quod est retro fulcitur os- sibus ; quod autern anterius est, liberum est ab ambitu ossium. Ossis autem natura non est sibi ipsi continens et individua, sicut cubiti et tibiæ, sed dorsi vertebris multifariam figura divisis, per nervos et medullas et ligamenta eis adnata, ipsa- rum ad se invicem fit unio; et per medullam ti- biæ similem per medium pervadentem, quæ conti- netur quidem membranis, id autem quod est intus unitum est cerebro: ante autem continet collum B C asperam arteriam, et est receptaculum spiritus qui Intro admittitur et infuit, per quem ignis cordis ventilatur et reducitur ad operationem secundum D naturam. Continet autem cibi quoque meatus, per gulam et fauces, quidquid per os introducitur transmittens ad concavitatem quæ est eorum ca- pas. Habet autem collum quidpiam eximium præ- ter catera membra. In superiori enimn positura asperæ arteriæ, est in eo officina vocis, in qua sunt præparata omnia vocis instrumenta, per quæ generatur sonus spiritu, qui redditur, in orbeın circumacta arteria. Sic autem a nobis descripto membro corporis, facile fuerit ex iis quæ hic sunt considerata, considerare collum corporis ecclesia- stici : quidnam sit per convenientes operationes quod hoc nomen proprie suscipit, et collum nomi- natur, et turri David assimilatur. 8. GREGORII NYSSENI

διὰ τῶν ἐνταῦθα θεωρηθέντων καὶ τὸν τοῦ ἐκκλησιαστικού σώματος τράχηλον κατανοῆσαι· ὅστις ἐστὶν ὁ διὰ τῶν καταλλήλων ἐνεργειῶν τὸ ὄνομα τοῦτο κυρίως ἀναλαμβάνων, τράχηλός τε όνομαζόμενος, καὶ τῷ πύργῳ τοῦ Δαβὶδ ὁμοιούμενος. Πρῶτον μὲν οὖν, ὃ δὴ καὶ πρῶτόν ἐστιν, εἴ τις τὴν Α ἀληθινὴν τοῦ παντὸς κεφαλὴν ἐφ' ἑαυτοῦ βαστάζοι, ἐκείνην λέγω τὴν κεφαλὴν, ἥτις ἐστὶν ὁ Χριστὸς, ἐξ οὗ πᾶν τὸ σῶμα συναρμολογεῖται καὶ συμβιβάζεται, οὗτος κυρίως φέρει ἐφ' ἑαυτῷ τοῦτο τὸ ὄνομα. Πρὸς τούτοις εἰ τοῦ πνεύματός ἐστι δεκτικός, τοῦ τὴν καρ δίαν ἡμῶν πυροειδῆ ποιοῦντος καὶ ἐκθερμαίνοντος, καὶ εἰ διὰ τῆς εὐήχου φωνῆς ὑπηρετεῖ τῷ λόγῳ. Οὐδὲ γὰρ ἄλλου τινὸς ἕνεκεν τὴν ἀνθρωπίνην φωνὴν ὁ Θεὸς τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει ἐνετεκτήσατο, ἢ ἵνα όργανον τοῦ λόγου, διαρθρούσα δι' ἑαυτῆς τὰ τῆς καρδίας κινήματα. Ἐχέτω δὲ οὗτος ὁ τράχηλος καὶ τὴν θρε πτικὴν ἐνέργειαν, τὴν διδασκαλίαν λέγω, δι' ἧς παντί τῷ σώματι τῆς Ἐκκλησίας συντηρεῖται ἡ δύναμις. Επιῤῥεούσης γὰρ ἀεὶ τῆς τροφῆς, ἐν τῷ εἶναι δια μένει τὸ σῶμα· ἐπιλειπούσης δὲ, φθίνει και φθείρε- Β ται. Μιμείσθω δὲ καὶ τὴν ἐναρμόνιον τῶν σπονδύλων θέσιν, ἐν τῷ τοὺς καθ᾿ ἕκαστον ἐν τῷ λαῷ συντε λοῦντας διὰ τοῦ συνδέσμου τῆς εἰρήνης, ἐν ἀπεργά ζεσθαι μέλος, κλινόμενόν τε καὶ ἀνορθούμενον, καὶ καθ' ἑκάτερον τῶν πλαγίων εὐκινήτως μεταστρεφό μενον. Τοιοῦτος τράχηλος ὁ Παῦλος ἦν, καὶ εἴ τις ἄλλος κατὰ μίμησιν ἐκείνου τὸν βίον κατώρθωσεν, ὃς ἐβάστασε μὲν τὸ ὄνομα Κυρίου, σκεῦος ἐκλογῆς τῷ Δεσπότῃ γενόμενος· καὶ οὕτως αὐτῷ δι' ἀκρίβειαν ή κεφαλὴ τῶν ὅλων ἐφήρμοστο, ὥστε καὶ ὅσα ἐλάλει, μηκέτι αὐτὸν εἶναι τὸν λαλοῦντα, ἀλλὰ τὴν κεφα λὴν αὐτοῦ φθέγγεσθαι· καθώς επέδειξε τοῖς Κοριν θίοις τὸν Χριστὸν ἐν αὐτῷ λαλοῦντά τε καὶ φθεγγό μενον. Οὕτως αὐτῷ εὐφωνός τε καὶ εἴηχος ἦν ἡ ἀρ· τηρία, διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος διαρθροῦσα τῆς ἀλη θείας τὸν λόγον· οὕτως αὐτῷ πάντοτε τοῖς θείοις λογίοις ὁ λάρυγξ κατεγλυκαίνετο, τρέφων ὅλον δι' ἑαυτοῦ τὸ σῶμα τοῖς ζωοποιοῖς ἐκείνοις διδάγμασιν. Εἰ δὲ καὶ τὸ τῶν σπονδύλων ζητεῖς, τίς οὕτω πάντας εἰς ἐν σῶμα συνήρμοσε τῷ συνδέσμῳ τῆς εἰρήνης καὶ τῆς ἀγάπης; Τίς οὕτως ἐδίδαξε τὸν τράχηλον κλίνε- σθαι ἐν τοῖς ταπεινοῖς, καὶ συμπεριφέρεσθαι πάλιν ἐν τῷ τὰ ἄνω φρονεῖν, καὶ πρὸς τὰ πλάγια περισκο πεῖν εὐστρόφως τε καὶ εὐκινήτως, ἐν τῷ τὰς ποικί λας τοῦ διαβόλου μεθοδείας ἐκκλίνειν καὶ ἀσφαλίζεσθαι ; Ο τοιοῦτος οὖν τράχηλος ὄντως παρὰ τοῦ Δα στο ᾠκοδόμηται. Νόει δὲ διὰ τοῦ Δαβὶδ τὸν βασιλέα τὸν τοῦ βασι λέως πατέρα, ὃς ἐξ ἀρχῆς τὸν ἄνθρωπον κατεσκεύασε πύργον εἶναι, καὶ οὐχὶ σύμπτωμα, καὶ διὰ τῆς χά ριτος αὐτὸν πάλιν ἀνῳκοδόμησεν, ἀσφαλισάμενος τοῖς πολλοῖς θυρεοῖς, ὥστε μηκέτι αὐτὸν ταῖς τῶν πολε- μίων ἐφόδοις εὐεπίβατον εἶναι. Οἱ γὰρ κρεμάμενοι θυρεοί, οὐκ ἐπὶ γῆς κείμενοι, ἀλλὰ διαέριοι περὶ αὐτὸν θεωρούμενοι, καὶ μετὰ τῶν θυρεῶν, αἱ τῶν δυνατῶν βολίδες, φόβον ἐμποιοῦσι τοῖς πολεμουμέ νοις · ὥστε μήτε τὴν ἀρχὴν ἐγχειρῆσαι καταδραμεῖν τοῦ πύργου. Οἶμαι δὲ τὴν ἀγγελικὴν φρουρὰν ἐν κύκλῳ περιτετειχισμένην τὸν τοιοῦτον πύργον τῷ πλήθει τῶν θυρεῶν ἡμῖν διασημαίνεσθαι. Δείκνυσι IN CANTICA CANTIC. HOMILIA VII. Primum ergo quod et præcipuum est, si quis in se portat verum caput universi, illud inquam caput quod est Christus, ex quo omne corpus compingi- tur et conjungitur, is in se proprie fert hoc no- men. Præterea autem si est capax spiritus qui cor nostrum reddit igneum et calefacit, et si per sono- ram vocem deservit orationi. Non enim alia de causa Deus humanam vocem naturæ hominum est fabricatus, quam ut esset instrumentum orationis, per se cordis motus explicans et distinguens. Ha- beat autem hoc quoque collum nutriendi operatio- nem, doctrinam, inquam, per quam toti corpori Ecclesiæ conservatur virtus. Adveniente enim nu- trimento conservatur corpus in essentia. Sin au- tem deficiat, tabescit, et interit. Imiletur autem et concinnam vertebrarum posituram, eo quod singulares qui sunt in populo, per ligamentum ac vinculum pacis, unum efficiant membrum, quod inclinetur atque erigatur, et facili motu in quod- cunque latus convertatur. Tale collum erat Pau- lus, et si quis alius ipsum imitans recte vitam in- stituit, qui portavit quidem nomen Domini, factus Domino vas electionis; et ei adeo accurate ada- platum fuit caput, ut et quæcunque diceret non amplius esset ipse loquens, sed caput ejus loque- retur, quomodo indicavit Corinthiis Christum esse qui in ipso loquebatur et enuntiabat ". Ita elo- quens et bene sonans ipsi erat arteria, quæ Spiritu verbum dirigebat veritatis. Ita divinis eloquiis omnino dulces fiebant fauces ejus, ut qui per se totum nutriret corpus vivificis illis documentis. Quod si etiam quæris de vertebris, quis ita omnes compegit in unum corpus vinculo pacis et chari- tatis? Quis sic docuit collum inclinare in iis quæ sunt humilia et abjecta, et se in omnem simul partem versare, et rursum erigere, ea quæ supra sunt cogitando, et in obliquum circumspiciendo se mobiliter convertere, in declinandis et cavendis variis diaboli insidiis? Tale ergo collum ſụit ædiff- catum a Davide. C "II Cor. XIII, 3. D Intellige autem per David regem, patrem regis, qui ab initio constituit hominem ut esset turris, et non ut caderet, et per gratiam eum rursus ædifi- cavit multis munitum clypeis, ut inimicorum in. sultibus non facile amplius posset invadi. Nam pendentes clypei, non in terra siti, sed aerii, in ipso considerati, et cum eis etiam hasta poten tium afferunt terrorem hostibus: adeo ut ne om- nino quidem audeant turrim invadere. Existimo autem eam turrim clypeorum multitudine, signifi- care angelicum præsidium quo circumsepti sumus. Ostendit autem etiam hastarum mentio eum sen- sum. Non enim absolute dixit hastas, sed fortium

διὰ τῶν ἐνταῦθα θεωρηθέντων καὶ τὸν τοῦ ἐκκλησιαστικού σώματος τράχηλον κατανοῆσαι· ὅστις ἐστὶν ὁ διὰ τῶν καταλλήλων ἐνεργειῶν τὸ ὄνομα τοῦτο κυρίως ἀναλαμβάνων, τράχηλός τε όνομαζόμενος, καὶ τῷ πύργῳ τοῦ Δαβὶδ ὁμοιούμενος. Πρῶτον μὲν οὖν, ὃ δὴ καὶ πρῶτόν ἐστιν, εἴ τις τὴν Α ἀληθινὴν τοῦ παντὸς κεφαλὴν ἐφ' ἑαυτοῦ βαστάζοι, ἐκείνην λέγω τὴν κεφαλὴν, ἥτις ἐστὶν ὁ Χριστὸς, ἐξ οὗ πᾶν τὸ σῶμα συναρμολογεῖται καὶ συμβιβάζεται, οὗτος κυρίως φέρει ἐφ' ἑαυτῷ τοῦτο τὸ ὄνομα. Πρὸς τούτοις εἰ τοῦ πνεύματός ἐστι δεκτικός, τοῦ τὴν καρ δίαν ἡμῶν πυροειδῆ ποιοῦντος καὶ ἐκθερμαίνοντος, καὶ εἰ διὰ τῆς εὐήχου φωνῆς ὑπηρετεῖ τῷ λόγῳ. Οὐδὲ γὰρ ἄλλου τινὸς ἕνεκεν τὴν ἀνθρωπίνην φωνὴν ὁ Θεὸς τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει ἐνετεκτήσατο, ἢ ἵνα όργανον τοῦ λόγου, διαρθρούσα δι' ἑαυτῆς τὰ τῆς καρδίας κινήματα. Ἐχέτω δὲ οὗτος ὁ τράχηλος καὶ τὴν θρε πτικὴν ἐνέργειαν, τὴν διδασκαλίαν λέγω, δι' ἧς παντί τῷ σώματι τῆς Ἐκκλησίας συντηρεῖται ἡ δύναμις. Επιῤῥεούσης γὰρ ἀεὶ τῆς τροφῆς, ἐν τῷ εἶναι δια μένει τὸ σῶμα· ἐπιλειπούσης δὲ, φθίνει και φθείρε- Β ται. Μιμείσθω δὲ καὶ τὴν ἐναρμόνιον τῶν σπονδύλων θέσιν, ἐν τῷ τοὺς καθ᾿ ἕκαστον ἐν τῷ λαῷ συντε λοῦντας διὰ τοῦ συνδέσμου τῆς εἰρήνης, ἐν ἀπεργά ζεσθαι μέλος, κλινόμενόν τε καὶ ἀνορθούμενον, καὶ καθ' ἑκάτερον τῶν πλαγίων εὐκινήτως μεταστρεφό μενον. Τοιοῦτος τράχηλος ὁ Παῦλος ἦν, καὶ εἴ τις ἄλλος κατὰ μίμησιν ἐκείνου τὸν βίον κατώρθωσεν, ὃς ἐβάστασε μὲν τὸ ὄνομα Κυρίου, σκεῦος ἐκλογῆς τῷ Δεσπότῃ γενόμενος· καὶ οὕτως αὐτῷ δι' ἀκρίβειαν ή κεφαλὴ τῶν ὅλων ἐφήρμοστο, ὥστε καὶ ὅσα ἐλάλει, μηκέτι αὐτὸν εἶναι τὸν λαλοῦντα, ἀλλὰ τὴν κεφα λὴν αὐτοῦ φθέγγεσθαι· καθώς επέδειξε τοῖς Κοριν θίοις τὸν Χριστὸν ἐν αὐτῷ λαλοῦντά τε καὶ φθεγγό μενον. Οὕτως αὐτῷ εὐφωνός τε καὶ εἴηχος ἦν ἡ ἀρ· τηρία, διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος διαρθροῦσα τῆς ἀλη θείας τὸν λόγον· οὕτως αὐτῷ πάντοτε τοῖς θείοις λογίοις ὁ λάρυγξ κατεγλυκαίνετο, τρέφων ὅλον δι' ἑαυτοῦ τὸ σῶμα τοῖς ζωοποιοῖς ἐκείνοις διδάγμασιν. Εἰ δὲ καὶ τὸ τῶν σπονδύλων ζητεῖς, τίς οὕτω πάντας εἰς ἐν σῶμα συνήρμοσε τῷ συνδέσμῳ τῆς εἰρήνης καὶ τῆς ἀγάπης; Τίς οὕτως ἐδίδαξε τὸν τράχηλον κλίνε- σθαι ἐν τοῖς ταπεινοῖς, καὶ συμπεριφέρεσθαι πάλιν ἐν τῷ τὰ ἄνω φρονεῖν, καὶ πρὸς τὰ πλάγια περισκο πεῖν εὐστρόφως τε καὶ εὐκινήτως, ἐν τῷ τὰς ποικί λας τοῦ διαβόλου μεθοδείας ἐκκλίνειν καὶ ἀσφαλίζεσθαι ; Ο τοιοῦτος οὖν τράχηλος ὄντως παρὰ τοῦ Δα στο ᾠκοδόμηται. Νόει δὲ διὰ τοῦ Δαβὶδ τὸν βασιλέα τὸν τοῦ βασι λέως πατέρα, ὃς ἐξ ἀρχῆς τὸν ἄνθρωπον κατεσκεύασε πύργον εἶναι, καὶ οὐχὶ σύμπτωμα, καὶ διὰ τῆς χά ριτος αὐτὸν πάλιν ἀνῳκοδόμησεν, ἀσφαλισάμενος τοῖς πολλοῖς θυρεοῖς, ὥστε μηκέτι αὐτὸν ταῖς τῶν πολε- μίων ἐφόδοις εὐεπίβατον εἶναι. Οἱ γὰρ κρεμάμενοι θυρεοί, οὐκ ἐπὶ γῆς κείμενοι, ἀλλὰ διαέριοι περὶ αὐτὸν θεωρούμενοι, καὶ μετὰ τῶν θυρεῶν, αἱ τῶν δυνατῶν βολίδες, φόβον ἐμποιοῦσι τοῖς πολεμουμέ νοις · ὥστε μήτε τὴν ἀρχὴν ἐγχειρῆσαι καταδραμεῖν τοῦ πύργου. Οἶμαι δὲ τὴν ἀγγελικὴν φρουρὰν ἐν κύκλῳ περιτετειχισμένην τὸν τοιοῦτον πύργον τῷ πλήθει τῶν θυρεῶν ἡμῖν διασημαίνεσθαι. Δείκνυσι IN CANTICA CANTIC. HOMILIA VII. Primum ergo quod et præcipuum est, si quis in se portat verum caput universi, illud inquam caput quod est Christus, ex quo omne corpus compingi- tur et conjungitur, is in se proprie fert hoc no- men. Præterea autem si est capax spiritus qui cor nostrum reddit igneum et calefacit, et si per sono- ram vocem deservit orationi. Non enim alia de causa Deus humanam vocem naturæ hominum est fabricatus, quam ut esset instrumentum orationis, per se cordis motus explicans et distinguens. Ha- beat autem hoc quoque collum nutriendi operatio- nem, doctrinam, inquam, per quam toti corpori Ecclesiæ conservatur virtus. Adveniente enim nu- trimento conservatur corpus in essentia. Sin au- tem deficiat, tabescit, et interit. Imiletur autem et concinnam vertebrarum posituram, eo quod singulares qui sunt in populo, per ligamentum ac vinculum pacis, unum efficiant membrum, quod inclinetur atque erigatur, et facili motu in quod- cunque latus convertatur. Tale collum erat Pau- lus, et si quis alius ipsum imitans recte vitam in- stituit, qui portavit quidem nomen Domini, factus Domino vas electionis; et ei adeo accurate ada- platum fuit caput, ut et quæcunque diceret non amplius esset ipse loquens, sed caput ejus loque- retur, quomodo indicavit Corinthiis Christum esse qui in ipso loquebatur et enuntiabat ". Ita elo- quens et bene sonans ipsi erat arteria, quæ Spiritu verbum dirigebat veritatis. Ita divinis eloquiis omnino dulces fiebant fauces ejus, ut qui per se totum nutriret corpus vivificis illis documentis. Quod si etiam quæris de vertebris, quis ita omnes compegit in unum corpus vinculo pacis et chari- tatis? Quis sic docuit collum inclinare in iis quæ sunt humilia et abjecta, et se in omnem simul partem versare, et rursum erigere, ea quæ supra sunt cogitando, et in obliquum circumspiciendo se mobiliter convertere, in declinandis et cavendis variis diaboli insidiis? Tale ergo collum ſụit ædiff- catum a Davide. C "II Cor. XIII, 3. D Intellige autem per David regem, patrem regis, qui ab initio constituit hominem ut esset turris, et non ut caderet, et per gratiam eum rursus ædifi- cavit multis munitum clypeis, ut inimicorum in. sultibus non facile amplius posset invadi. Nam pendentes clypei, non in terra siti, sed aerii, in ipso considerati, et cum eis etiam hasta poten tium afferunt terrorem hostibus: adeo ut ne om- nino quidem audeant turrim invadere. Existimo autem eam turrim clypeorum multitudine, signifi- care angelicum præsidium quo circumsepti sumus. Ostendit autem etiam hastarum mentio eum sen- sum. Non enim absolute dixit hastas, sed fortium

διὰ τῶν ἐνταῦθα θεωρηθέντων καὶ τὸν τοῦ ἐκκλησιαστικού σώματος τράχηλον κατανοῆσαι· ὅστις ἐστὶν ὁ διὰ τῶν καταλλήλων ἐνεργειῶν τὸ ὄνομα τοῦτο κυρίως ἀναλαμβάνων, τράχηλός τε όνομαζόμενος, καὶ τῷ πύργῳ τοῦ Δαβὶδ ὁμοιούμενος. Πρῶτον μὲν οὖν, ὃ δὴ καὶ πρῶτόν ἐστιν, εἴ τις τὴν Α ἀληθινὴν τοῦ παντὸς κεφαλὴν ἐφ' ἑαυτοῦ βαστάζοι, ἐκείνην λέγω τὴν κεφαλὴν, ἥτις ἐστὶν ὁ Χριστὸς, ἐξ οὗ πᾶν τὸ σῶμα συναρμολογεῖται καὶ συμβιβάζεται, οὗτος κυρίως φέρει ἐφ' ἑαυτῷ τοῦτο τὸ ὄνομα. Πρὸς τούτοις εἰ τοῦ πνεύματός ἐστι δεκτικός, τοῦ τὴν καρ δίαν ἡμῶν πυροειδῆ ποιοῦντος καὶ ἐκθερμαίνοντος, καὶ εἰ διὰ τῆς εὐήχου φωνῆς ὑπηρετεῖ τῷ λόγῳ. Οὐδὲ γὰρ ἄλλου τινὸς ἕνεκεν τὴν ἀνθρωπίνην φωνὴν ὁ Θεὸς τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει ἐνετεκτήσατο, ἢ ἵνα όργανον τοῦ λόγου, διαρθρούσα δι' ἑαυτῆς τὰ τῆς καρδίας κινήματα. Ἐχέτω δὲ οὗτος ὁ τράχηλος καὶ τὴν θρε πτικὴν ἐνέργειαν, τὴν διδασκαλίαν λέγω, δι' ἧς παντί τῷ σώματι τῆς Ἐκκλησίας συντηρεῖται ἡ δύναμις. Επιῤῥεούσης γὰρ ἀεὶ τῆς τροφῆς, ἐν τῷ εἶναι δια μένει τὸ σῶμα· ἐπιλειπούσης δὲ, φθίνει και φθείρε- Β ται. Μιμείσθω δὲ καὶ τὴν ἐναρμόνιον τῶν σπονδύλων θέσιν, ἐν τῷ τοὺς καθ᾿ ἕκαστον ἐν τῷ λαῷ συντε λοῦντας διὰ τοῦ συνδέσμου τῆς εἰρήνης, ἐν ἀπεργά ζεσθαι μέλος, κλινόμενόν τε καὶ ἀνορθούμενον, καὶ καθ' ἑκάτερον τῶν πλαγίων εὐκινήτως μεταστρεφό μενον. Τοιοῦτος τράχηλος ὁ Παῦλος ἦν, καὶ εἴ τις ἄλλος κατὰ μίμησιν ἐκείνου τὸν βίον κατώρθωσεν, ὃς ἐβάστασε μὲν τὸ ὄνομα Κυρίου, σκεῦος ἐκλογῆς τῷ Δεσπότῃ γενόμενος· καὶ οὕτως αὐτῷ δι' ἀκρίβειαν ή κεφαλὴ τῶν ὅλων ἐφήρμοστο, ὥστε καὶ ὅσα ἐλάλει, μηκέτι αὐτὸν εἶναι τὸν λαλοῦντα, ἀλλὰ τὴν κεφα λὴν αὐτοῦ φθέγγεσθαι· καθώς επέδειξε τοῖς Κοριν θίοις τὸν Χριστὸν ἐν αὐτῷ λαλοῦντά τε καὶ φθεγγό μενον. Οὕτως αὐτῷ εὐφωνός τε καὶ εἴηχος ἦν ἡ ἀρ· τηρία, διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος διαρθροῦσα τῆς ἀλη θείας τὸν λόγον· οὕτως αὐτῷ πάντοτε τοῖς θείοις λογίοις ὁ λάρυγξ κατεγλυκαίνετο, τρέφων ὅλον δι' ἑαυτοῦ τὸ σῶμα τοῖς ζωοποιοῖς ἐκείνοις διδάγμασιν. Εἰ δὲ καὶ τὸ τῶν σπονδύλων ζητεῖς, τίς οὕτω πάντας εἰς ἐν σῶμα συνήρμοσε τῷ συνδέσμῳ τῆς εἰρήνης καὶ τῆς ἀγάπης; Τίς οὕτως ἐδίδαξε τὸν τράχηλον κλίνε- σθαι ἐν τοῖς ταπεινοῖς, καὶ συμπεριφέρεσθαι πάλιν ἐν τῷ τὰ ἄνω φρονεῖν, καὶ πρὸς τὰ πλάγια περισκο πεῖν εὐστρόφως τε καὶ εὐκινήτως, ἐν τῷ τὰς ποικί λας τοῦ διαβόλου μεθοδείας ἐκκλίνειν καὶ ἀσφαλίζεσθαι ; Ο τοιοῦτος οὖν τράχηλος ὄντως παρὰ τοῦ Δα στο ᾠκοδόμηται. Νόει δὲ διὰ τοῦ Δαβὶδ τὸν βασιλέα τὸν τοῦ βασι λέως πατέρα, ὃς ἐξ ἀρχῆς τὸν ἄνθρωπον κατεσκεύασε πύργον εἶναι, καὶ οὐχὶ σύμπτωμα, καὶ διὰ τῆς χά ριτος αὐτὸν πάλιν ἀνῳκοδόμησεν, ἀσφαλισάμενος τοῖς πολλοῖς θυρεοῖς, ὥστε μηκέτι αὐτὸν ταῖς τῶν πολε- μίων ἐφόδοις εὐεπίβατον εἶναι. Οἱ γὰρ κρεμάμενοι θυρεοί, οὐκ ἐπὶ γῆς κείμενοι, ἀλλὰ διαέριοι περὶ αὐτὸν θεωρούμενοι, καὶ μετὰ τῶν θυρεῶν, αἱ τῶν δυνατῶν βολίδες, φόβον ἐμποιοῦσι τοῖς πολεμουμέ νοις · ὥστε μήτε τὴν ἀρχὴν ἐγχειρῆσαι καταδραμεῖν τοῦ πύργου. Οἶμαι δὲ τὴν ἀγγελικὴν φρουρὰν ἐν κύκλῳ περιτετειχισμένην τὸν τοιοῦτον πύργον τῷ πλήθει τῶν θυρεῶν ἡμῖν διασημαίνεσθαι. Δείκνυσι IN CANTICA CANTIC. HOMILIA VII. Primum ergo quod et præcipuum est, si quis in se portat verum caput universi, illud inquam caput quod est Christus, ex quo omne corpus compingi- tur et conjungitur, is in se proprie fert hoc no- men. Præterea autem si est capax spiritus qui cor nostrum reddit igneum et calefacit, et si per sono- ram vocem deservit orationi. Non enim alia de causa Deus humanam vocem naturæ hominum est fabricatus, quam ut esset instrumentum orationis, per se cordis motus explicans et distinguens. Ha- beat autem hoc quoque collum nutriendi operatio- nem, doctrinam, inquam, per quam toti corpori Ecclesiæ conservatur virtus. Adveniente enim nu- trimento conservatur corpus in essentia. Sin au- tem deficiat, tabescit, et interit. Imiletur autem et concinnam vertebrarum posituram, eo quod singulares qui sunt in populo, per ligamentum ac vinculum pacis, unum efficiant membrum, quod inclinetur atque erigatur, et facili motu in quod- cunque latus convertatur. Tale collum erat Pau- lus, et si quis alius ipsum imitans recte vitam in- stituit, qui portavit quidem nomen Domini, factus Domino vas electionis; et ei adeo accurate ada- platum fuit caput, ut et quæcunque diceret non amplius esset ipse loquens, sed caput ejus loque- retur, quomodo indicavit Corinthiis Christum esse qui in ipso loquebatur et enuntiabat ". Ita elo- quens et bene sonans ipsi erat arteria, quæ Spiritu verbum dirigebat veritatis. Ita divinis eloquiis omnino dulces fiebant fauces ejus, ut qui per se totum nutriret corpus vivificis illis documentis. Quod si etiam quæris de vertebris, quis ita omnes compegit in unum corpus vinculo pacis et chari- tatis? Quis sic docuit collum inclinare in iis quæ sunt humilia et abjecta, et se in omnem simul partem versare, et rursum erigere, ea quæ supra sunt cogitando, et in obliquum circumspiciendo se mobiliter convertere, in declinandis et cavendis variis diaboli insidiis? Tale ergo collum ſụit ædiff- catum a Davide. C "II Cor. XIII, 3. D Intellige autem per David regem, patrem regis, qui ab initio constituit hominem ut esset turris, et non ut caderet, et per gratiam eum rursus ædifi- cavit multis munitum clypeis, ut inimicorum in. sultibus non facile amplius posset invadi. Nam pendentes clypei, non in terra siti, sed aerii, in ipso considerati, et cum eis etiam hasta poten tium afferunt terrorem hostibus: adeo ut ne om- nino quidem audeant turrim invadere. Existimo autem eam turrim clypeorum multitudine, signifi- care angelicum præsidium quo circumsepti sumus. Ostendit autem etiam hastarum mentio eum sen- sum. Non enim absolute dixit hastas, sed fortium

διὰ τῶν ἐνταῦθα θεωρηθέντων καὶ τὸν τοῦ ἐκκλησιαστικού σώματος τράχηλον κατανοῆσαι· ὅστις ἐστὶν ὁ διὰ τῶν καταλλήλων ἐνεργειῶν τὸ ὄνομα τοῦτο κυρίως ἀναλαμβάνων, τράχηλός τε όνομαζόμενος, καὶ τῷ πύργῳ τοῦ Δαβὶδ ὁμοιούμενος. Πρῶτον μὲν οὖν, ὃ δὴ καὶ πρῶτόν ἐστιν, εἴ τις τὴν Α ἀληθινὴν τοῦ παντὸς κεφαλὴν ἐφ' ἑαυτοῦ βαστάζοι, ἐκείνην λέγω τὴν κεφαλὴν, ἥτις ἐστὶν ὁ Χριστὸς, ἐξ οὗ πᾶν τὸ σῶμα συναρμολογεῖται καὶ συμβιβάζεται, οὗτος κυρίως φέρει ἐφ' ἑαυτῷ τοῦτο τὸ ὄνομα. Πρὸς τούτοις εἰ τοῦ πνεύματός ἐστι δεκτικός, τοῦ τὴν καρ δίαν ἡμῶν πυροειδῆ ποιοῦντος καὶ ἐκθερμαίνοντος, καὶ εἰ διὰ τῆς εὐήχου φωνῆς ὑπηρετεῖ τῷ λόγῳ. Οὐδὲ γὰρ ἄλλου τινὸς ἕνεκεν τὴν ἀνθρωπίνην φωνὴν ὁ Θεὸς τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει ἐνετεκτήσατο, ἢ ἵνα όργανον τοῦ λόγου, διαρθρούσα δι' ἑαυτῆς τὰ τῆς καρδίας κινήματα. Ἐχέτω δὲ οὗτος ὁ τράχηλος καὶ τὴν θρε πτικὴν ἐνέργειαν, τὴν διδασκαλίαν λέγω, δι' ἧς παντί τῷ σώματι τῆς Ἐκκλησίας συντηρεῖται ἡ δύναμις. Επιῤῥεούσης γὰρ ἀεὶ τῆς τροφῆς, ἐν τῷ εἶναι δια μένει τὸ σῶμα· ἐπιλειπούσης δὲ, φθίνει και φθείρε- Β ται. Μιμείσθω δὲ καὶ τὴν ἐναρμόνιον τῶν σπονδύλων θέσιν, ἐν τῷ τοὺς καθ᾿ ἕκαστον ἐν τῷ λαῷ συντε λοῦντας διὰ τοῦ συνδέσμου τῆς εἰρήνης, ἐν ἀπεργά ζεσθαι μέλος, κλινόμενόν τε καὶ ἀνορθούμενον, καὶ καθ' ἑκάτερον τῶν πλαγίων εὐκινήτως μεταστρεφό μενον. Τοιοῦτος τράχηλος ὁ Παῦλος ἦν, καὶ εἴ τις ἄλλος κατὰ μίμησιν ἐκείνου τὸν βίον κατώρθωσεν, ὃς ἐβάστασε μὲν τὸ ὄνομα Κυρίου, σκεῦος ἐκλογῆς τῷ Δεσπότῃ γενόμενος· καὶ οὕτως αὐτῷ δι' ἀκρίβειαν ή κεφαλὴ τῶν ὅλων ἐφήρμοστο, ὥστε καὶ ὅσα ἐλάλει, μηκέτι αὐτὸν εἶναι τὸν λαλοῦντα, ἀλλὰ τὴν κεφα λὴν αὐτοῦ φθέγγεσθαι· καθώς επέδειξε τοῖς Κοριν θίοις τὸν Χριστὸν ἐν αὐτῷ λαλοῦντά τε καὶ φθεγγό μενον. Οὕτως αὐτῷ εὐφωνός τε καὶ εἴηχος ἦν ἡ ἀρ· τηρία, διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος διαρθροῦσα τῆς ἀλη θείας τὸν λόγον· οὕτως αὐτῷ πάντοτε τοῖς θείοις λογίοις ὁ λάρυγξ κατεγλυκαίνετο, τρέφων ὅλον δι' ἑαυτοῦ τὸ σῶμα τοῖς ζωοποιοῖς ἐκείνοις διδάγμασιν. Εἰ δὲ καὶ τὸ τῶν σπονδύλων ζητεῖς, τίς οὕτω πάντας εἰς ἐν σῶμα συνήρμοσε τῷ συνδέσμῳ τῆς εἰρήνης καὶ τῆς ἀγάπης; Τίς οὕτως ἐδίδαξε τὸν τράχηλον κλίνε- σθαι ἐν τοῖς ταπεινοῖς, καὶ συμπεριφέρεσθαι πάλιν ἐν τῷ τὰ ἄνω φρονεῖν, καὶ πρὸς τὰ πλάγια περισκο πεῖν εὐστρόφως τε καὶ εὐκινήτως, ἐν τῷ τὰς ποικί λας τοῦ διαβόλου μεθοδείας ἐκκλίνειν καὶ ἀσφαλίζεσθαι ; Ο τοιοῦτος οὖν τράχηλος ὄντως παρὰ τοῦ Δα στο ᾠκοδόμηται. Νόει δὲ διὰ τοῦ Δαβὶδ τὸν βασιλέα τὸν τοῦ βασι λέως πατέρα, ὃς ἐξ ἀρχῆς τὸν ἄνθρωπον κατεσκεύασε πύργον εἶναι, καὶ οὐχὶ σύμπτωμα, καὶ διὰ τῆς χά ριτος αὐτὸν πάλιν ἀνῳκοδόμησεν, ἀσφαλισάμενος τοῖς πολλοῖς θυρεοῖς, ὥστε μηκέτι αὐτὸν ταῖς τῶν πολε- μίων ἐφόδοις εὐεπίβατον εἶναι. Οἱ γὰρ κρεμάμενοι θυρεοί, οὐκ ἐπὶ γῆς κείμενοι, ἀλλὰ διαέριοι περὶ αὐτὸν θεωρούμενοι, καὶ μετὰ τῶν θυρεῶν, αἱ τῶν δυνατῶν βολίδες, φόβον ἐμποιοῦσι τοῖς πολεμουμέ νοις · ὥστε μήτε τὴν ἀρχὴν ἐγχειρῆσαι καταδραμεῖν τοῦ πύργου. Οἶμαι δὲ τὴν ἀγγελικὴν φρουρὰν ἐν κύκλῳ περιτετειχισμένην τὸν τοιοῦτον πύργον τῷ πλήθει τῶν θυρεῶν ἡμῖν διασημαίνεσθαι. Δείκνυσι IN CANTICA CANTIC. HOMILIA VII. Primum ergo quod et præcipuum est, si quis in se portat verum caput universi, illud inquam caput quod est Christus, ex quo omne corpus compingi- tur et conjungitur, is in se proprie fert hoc no- men. Præterea autem si est capax spiritus qui cor nostrum reddit igneum et calefacit, et si per sono- ram vocem deservit orationi. Non enim alia de causa Deus humanam vocem naturæ hominum est fabricatus, quam ut esset instrumentum orationis, per se cordis motus explicans et distinguens. Ha- beat autem hoc quoque collum nutriendi operatio- nem, doctrinam, inquam, per quam toti corpori Ecclesiæ conservatur virtus. Adveniente enim nu- trimento conservatur corpus in essentia. Sin au- tem deficiat, tabescit, et interit. Imiletur autem et concinnam vertebrarum posituram, eo quod singulares qui sunt in populo, per ligamentum ac vinculum pacis, unum efficiant membrum, quod inclinetur atque erigatur, et facili motu in quod- cunque latus convertatur. Tale collum erat Pau- lus, et si quis alius ipsum imitans recte vitam in- stituit, qui portavit quidem nomen Domini, factus Domino vas electionis; et ei adeo accurate ada- platum fuit caput, ut et quæcunque diceret non amplius esset ipse loquens, sed caput ejus loque- retur, quomodo indicavit Corinthiis Christum esse qui in ipso loquebatur et enuntiabat ". Ita elo- quens et bene sonans ipsi erat arteria, quæ Spiritu verbum dirigebat veritatis. Ita divinis eloquiis omnino dulces fiebant fauces ejus, ut qui per se totum nutriret corpus vivificis illis documentis. Quod si etiam quæris de vertebris, quis ita omnes compegit in unum corpus vinculo pacis et chari- tatis? Quis sic docuit collum inclinare in iis quæ sunt humilia et abjecta, et se in omnem simul partem versare, et rursum erigere, ea quæ supra sunt cogitando, et in obliquum circumspiciendo se mobiliter convertere, in declinandis et cavendis variis diaboli insidiis? Tale ergo collum ſụit ædiff- catum a Davide. C "II Cor. XIII, 3. D Intellige autem per David regem, patrem regis, qui ab initio constituit hominem ut esset turris, et non ut caderet, et per gratiam eum rursus ædifi- cavit multis munitum clypeis, ut inimicorum in. sultibus non facile amplius posset invadi. Nam pendentes clypei, non in terra siti, sed aerii, in ipso considerati, et cum eis etiam hasta poten tium afferunt terrorem hostibus: adeo ut ne om- nino quidem audeant turrim invadere. Existimo autem eam turrim clypeorum multitudine, signifi- care angelicum præsidium quo circumsepti sumus. Ostendit autem etiam hastarum mentio eum sen- sum. Non enim absolute dixit hastas, sed fortium

διὰ τῶν ἐνταῦθα θεωρηθέντων καὶ τὸν τοῦ ἐκκλησιαστικού σώματος τράχηλον κατανοῆσαι· ὅστις ἐστὶν ὁ διὰ τῶν καταλλήλων ἐνεργειῶν τὸ ὄνομα τοῦτο κυρίως ἀναλαμβάνων, τράχηλός τε όνομαζόμενος, καὶ τῷ πύργῳ τοῦ Δαβὶδ ὁμοιούμενος. Πρῶτον μὲν οὖν, ὃ δὴ καὶ πρῶτόν ἐστιν, εἴ τις τὴν Α ἀληθινὴν τοῦ παντὸς κεφαλὴν ἐφ' ἑαυτοῦ βαστάζοι, ἐκείνην λέγω τὴν κεφαλὴν, ἥτις ἐστὶν ὁ Χριστὸς, ἐξ οὗ πᾶν τὸ σῶμα συναρμολογεῖται καὶ συμβιβάζεται, οὗτος κυρίως φέρει ἐφ' ἑαυτῷ τοῦτο τὸ ὄνομα. Πρὸς τούτοις εἰ τοῦ πνεύματός ἐστι δεκτικός, τοῦ τὴν καρ δίαν ἡμῶν πυροειδῆ ποιοῦντος καὶ ἐκθερμαίνοντος, καὶ εἰ διὰ τῆς εὐήχου φωνῆς ὑπηρετεῖ τῷ λόγῳ. Οὐδὲ γὰρ ἄλλου τινὸς ἕνεκεν τὴν ἀνθρωπίνην φωνὴν ὁ Θεὸς τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει ἐνετεκτήσατο, ἢ ἵνα όργανον τοῦ λόγου, διαρθρούσα δι' ἑαυτῆς τὰ τῆς καρδίας κινήματα. Ἐχέτω δὲ οὗτος ὁ τράχηλος καὶ τὴν θρε πτικὴν ἐνέργειαν, τὴν διδασκαλίαν λέγω, δι' ἧς παντί τῷ σώματι τῆς Ἐκκλησίας συντηρεῖται ἡ δύναμις. Επιῤῥεούσης γὰρ ἀεὶ τῆς τροφῆς, ἐν τῷ εἶναι δια μένει τὸ σῶμα· ἐπιλειπούσης δὲ, φθίνει και φθείρε- Β ται. Μιμείσθω δὲ καὶ τὴν ἐναρμόνιον τῶν σπονδύλων θέσιν, ἐν τῷ τοὺς καθ᾿ ἕκαστον ἐν τῷ λαῷ συντε λοῦντας διὰ τοῦ συνδέσμου τῆς εἰρήνης, ἐν ἀπεργά ζεσθαι μέλος, κλινόμενόν τε καὶ ἀνορθούμενον, καὶ καθ' ἑκάτερον τῶν πλαγίων εὐκινήτως μεταστρεφό μενον. Τοιοῦτος τράχηλος ὁ Παῦλος ἦν, καὶ εἴ τις ἄλλος κατὰ μίμησιν ἐκείνου τὸν βίον κατώρθωσεν, ὃς ἐβάστασε μὲν τὸ ὄνομα Κυρίου, σκεῦος ἐκλογῆς τῷ Δεσπότῃ γενόμενος· καὶ οὕτως αὐτῷ δι' ἀκρίβειαν ή κεφαλὴ τῶν ὅλων ἐφήρμοστο, ὥστε καὶ ὅσα ἐλάλει, μηκέτι αὐτὸν εἶναι τὸν λαλοῦντα, ἀλλὰ τὴν κεφα λὴν αὐτοῦ φθέγγεσθαι· καθώς επέδειξε τοῖς Κοριν θίοις τὸν Χριστὸν ἐν αὐτῷ λαλοῦντά τε καὶ φθεγγό μενον. Οὕτως αὐτῷ εὐφωνός τε καὶ εἴηχος ἦν ἡ ἀρ· τηρία, διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος διαρθροῦσα τῆς ἀλη θείας τὸν λόγον· οὕτως αὐτῷ πάντοτε τοῖς θείοις λογίοις ὁ λάρυγξ κατεγλυκαίνετο, τρέφων ὅλον δι' ἑαυτοῦ τὸ σῶμα τοῖς ζωοποιοῖς ἐκείνοις διδάγμασιν. Εἰ δὲ καὶ τὸ τῶν σπονδύλων ζητεῖς, τίς οὕτω πάντας εἰς ἐν σῶμα συνήρμοσε τῷ συνδέσμῳ τῆς εἰρήνης καὶ τῆς ἀγάπης; Τίς οὕτως ἐδίδαξε τὸν τράχηλον κλίνε- σθαι ἐν τοῖς ταπεινοῖς, καὶ συμπεριφέρεσθαι πάλιν ἐν τῷ τὰ ἄνω φρονεῖν, καὶ πρὸς τὰ πλάγια περισκο πεῖν εὐστρόφως τε καὶ εὐκινήτως, ἐν τῷ τὰς ποικί λας τοῦ διαβόλου μεθοδείας ἐκκλίνειν καὶ ἀσφαλίζεσθαι ; Ο τοιοῦτος οὖν τράχηλος ὄντως παρὰ τοῦ Δα στο ᾠκοδόμηται. Νόει δὲ διὰ τοῦ Δαβὶδ τὸν βασιλέα τὸν τοῦ βασι λέως πατέρα, ὃς ἐξ ἀρχῆς τὸν ἄνθρωπον κατεσκεύασε πύργον εἶναι, καὶ οὐχὶ σύμπτωμα, καὶ διὰ τῆς χά ριτος αὐτὸν πάλιν ἀνῳκοδόμησεν, ἀσφαλισάμενος τοῖς πολλοῖς θυρεοῖς, ὥστε μηκέτι αὐτὸν ταῖς τῶν πολε- μίων ἐφόδοις εὐεπίβατον εἶναι. Οἱ γὰρ κρεμάμενοι θυρεοί, οὐκ ἐπὶ γῆς κείμενοι, ἀλλὰ διαέριοι περὶ αὐτὸν θεωρούμενοι, καὶ μετὰ τῶν θυρεῶν, αἱ τῶν δυνατῶν βολίδες, φόβον ἐμποιοῦσι τοῖς πολεμουμέ νοις · ὥστε μήτε τὴν ἀρχὴν ἐγχειρῆσαι καταδραμεῖν τοῦ πύργου. Οἶμαι δὲ τὴν ἀγγελικὴν φρουρὰν ἐν κύκλῳ περιτετειχισμένην τὸν τοιοῦτον πύργον τῷ πλήθει τῶν θυρεῶν ἡμῖν διασημαίνεσθαι. Δείκνυσι IN CANTICA CANTIC. HOMILIA VII. Primum ergo quod et præcipuum est, si quis in se portat verum caput universi, illud inquam caput quod est Christus, ex quo omne corpus compingi- tur et conjungitur, is in se proprie fert hoc no- men. Præterea autem si est capax spiritus qui cor nostrum reddit igneum et calefacit, et si per sono- ram vocem deservit orationi. Non enim alia de causa Deus humanam vocem naturæ hominum est fabricatus, quam ut esset instrumentum orationis, per se cordis motus explicans et distinguens. Ha- beat autem hoc quoque collum nutriendi operatio- nem, doctrinam, inquam, per quam toti corpori Ecclesiæ conservatur virtus. Adveniente enim nu- trimento conservatur corpus in essentia. Sin au- tem deficiat, tabescit, et interit. Imiletur autem et concinnam vertebrarum posituram, eo quod singulares qui sunt in populo, per ligamentum ac vinculum pacis, unum efficiant membrum, quod inclinetur atque erigatur, et facili motu in quod- cunque latus convertatur. Tale collum erat Pau- lus, et si quis alius ipsum imitans recte vitam in- stituit, qui portavit quidem nomen Domini, factus Domino vas electionis; et ei adeo accurate ada- platum fuit caput, ut et quæcunque diceret non amplius esset ipse loquens, sed caput ejus loque- retur, quomodo indicavit Corinthiis Christum esse qui in ipso loquebatur et enuntiabat ". Ita elo- quens et bene sonans ipsi erat arteria, quæ Spiritu verbum dirigebat veritatis. Ita divinis eloquiis omnino dulces fiebant fauces ejus, ut qui per se totum nutriret corpus vivificis illis documentis. Quod si etiam quæris de vertebris, quis ita omnes compegit in unum corpus vinculo pacis et chari- tatis? Quis sic docuit collum inclinare in iis quæ sunt humilia et abjecta, et se in omnem simul partem versare, et rursum erigere, ea quæ supra sunt cogitando, et in obliquum circumspiciendo se mobiliter convertere, in declinandis et cavendis variis diaboli insidiis? Tale ergo collum ſụit ædiff- catum a Davide. C "II Cor. XIII, 3. D Intellige autem per David regem, patrem regis, qui ab initio constituit hominem ut esset turris, et non ut caderet, et per gratiam eum rursus ædifi- cavit multis munitum clypeis, ut inimicorum in. sultibus non facile amplius posset invadi. Nam pendentes clypei, non in terra siti, sed aerii, in ipso considerati, et cum eis etiam hasta poten tium afferunt terrorem hostibus: adeo ut ne om- nino quidem audeant turrim invadere. Existimo autem eam turrim clypeorum multitudine, signifi- care angelicum præsidium quo circumsepti sumus. Ostendit autem etiam hastarum mentio eum sen- sum. Non enim absolute dixit hastas, sed fortium

οὗ διαπνεύσῃ ἡ ἡμέρα, καὶ κινηθώσιν αἱ σκιαί. ᾿Αλλὰ τὸ μὲν ἡμέραν λέγεσθαι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, φῶς πνέον οἷς ἂν ἐγγένηται, οὐκ οἶμαί τινα τῶν νοῦν ἐχόντων ἐπιδιστάσαι τῷ λόγῳ. Εἰ γὰρ υἱοὶ φωτὸς καὶ υἱοὶ ἡμέρας γίνονται οἱ γεννηθέντες παρὰ τοῦ Πνεύματος, τί ἄλλο χρὴ νοεῖν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἢ φῶς καὶ ἡμέραν, ἧς ἡ πνοὴ φυγαδευτικὴ τῶν σκιῶν τῆς ματαιότητος γίνεται; Ανάγκη γὰρ πᾶσα τοῦ ἡλίου φανέντος τὰς σκιὰς μὴ μένειν, ἀλλὰ μεταχω ρεῖν τε καὶ μετανίστασθαι. Τὸ δὲ περὶ τῶν δύο νε βρῶν τῆς δορκάδος μυστήριον εὔκαιρον ἂν εἴη προσ- θεῖναι τῇ ἐξετάσει τοῦ λόγου, ὧν δίδυμος μέν ἐστιν ἡ γένεσις, τροφὴ δὲ τὸ κρίνον· τόπος δὲ νομῆς, ἡ ἀγαθή τε καὶ παρὰ γῆ. Αὐτὴ δέ ἐστιν ἡ καρδία, κατὰ τὸν τῆς παραβολῆς τοῦ Κυρίου λόγον· ἐν αὐτῇ δὲ νεμόμενοι, καὶ τοὺς καθαροὺς ἐξ αὐτῆς λογισμούς ἀνθολογοῦντες, πιαίνονται. Τὸ δὲ ἄνθος τὸ κρίνον δι πλῆν ἔχει τὴν χάριν παρὰ τῆς φύσεως, εὐπνοίας τῇ εὐχροία συμμεμιγμένης, ὡς καθ᾿ ἑκάτερον εἶναι τοῖς δρεπομένοις ἐράσμιον, εἴτε τῇ ὀσφρήσει προσάγοιεν, εἴτε τοῖς ὀφθαλμοῖς τοῦ κάλλους τῆς ώρας κατατρι- φῷεν. Ἡ μὲν γὰρ όσφρησις τῆς τοῦ Χριστοῦ εὐωδίας πλήρης γίνεται· διὰ δὲ τοῦ εἴδους ἐνδείκνυται τὸ καθαρόν τε καὶ ἀκηλίδωτον. Τάχα τοίνυν ήδη διὰ τῶν εἰρημένων σεσαφήνισται ἡμῖν τὸ ὑπὸ τοῦ λόγου δηλούμενον, ὅτι δύο ἀνθρώπων ἐν τοῖς καθ᾿ ἕκαστον θεωρουμένων, τοῦ μὲν σωματι- κοῦ τε καὶ φαινομένου, τοῦ δὲ νοητοῦ τε καὶ ἀορά- του, δίδυμος μὲν ἀμφότερός ἐστιν ἡ γένεσις, κατὰ ταὐτὸν ἀλλήλοις συνεπιδημούντων τῷ βίῳ. Οὔτε γὰρ προϋπάρχει τοῦ σώματος ἡ ψυχή· οὔτε προκατα σκευάζεται τῆς ψυχῆς τὸ σῶμα· ἀλλ' ὁμοχρόνως ἐν τῇ ζωῇ γίνονται. Τροφὴ δὲ τούτοις κατὰ φύσιν μέν ἐστιν, ἡ καθαρότης καὶ εὐωδία, καὶ πάντα τὰ τοιαῦτα ὧν εὐφοροῦσιν αἱ ἀρεταί. Ἔστι δὲ ὅτε τὸ δηλητήριόν τισιν ἀντὶ τροφίμου σπουδάζεται, οἳ οὐχὶ τὰ ἄνθη τῶν ἀρετῶν ἐπιβόσκονται, ἀλλ᾽ ἀκάνθαις ἐπιτέρπον ται καὶ τριβόλοις. Οὕτω γὰρ τῆς παραβολῆς τοῦ Εὐαγγελίου ὀνομαζούσης τὰς ἁμαρτίας ἠκούσαμεν, ὧν ἡ κατάρα τοῦ ὄφεως τὴν κακὴν βλάστην ἐδη- μιούργησεν. Επειδή τοίνυν διακριτικῶν ὀφθαλμῶν ἐστι χρεία, τῶν δυναμένων ἐν ἀκριβείς διαγνώναι το κρίνον τε καὶ τὴν ἄκανθαν, καὶ τὸ μὲν σωτήριον προελέσθαι, τὸ δὲ φθοροποιὸν ἀποπέμψασθαι· διὰ τοῦτο τὸν καθ᾽ ὁμοιότητα τοῦ μεγάλου Παύλου μαζὸν τοῖς νηπίοις γενόμενον, καὶ γαλακτοτροφούντα τοὺς ἀρτιγενεῖς τῆς Ἐκκλησίας, δυάδα· μαζῶν ἀλλήλοις συγγεννηθέντων τῶν τοῖς νεβροῖς τῆς δορκάδος ἀπει κασμένων ὠνόμασεν, διὰ πάντων μαρτυρῶν τῷ τοιούτῳ μέλει τῆς Ἐκκλησίας τὸ δόκιμον· ὅτι τε καθ' ἑκάτερον εὐοδοῦται πρὸς τὴν τῶν καθαρῶν κρί νων νομήν, ὀξυδερκῶς διακρίνον τοῦ τροφίμου τὴν ἄκανθαν· καὶ ὅτι περὶ τὸ ἡγεμονικὸν ἀναστρέφεται, οὗ σύμβολον ἡ καρδία ἐστὶν, ἡ δι' ἑαυτῆς τοὺς μα ζοὺς ὑποστρέφουσα· καὶ ἔτι πρὸς τούτοις, ὅτι οὐκ ἐν ἑαυτῷ κατακλείει τὴν χάριν, ἀλλ' ἐπέχει τοῖς δεο- μένοις τοῦ λόγου τὴν θηλήν, ὡς ἂν τροφὸς θάλπει τὰ σε IN CANTICA CANTIC. HOMILIA VII. quibus fuerit lucem spirans, neminem esse arbi tror ex iis qui sapiunt qui dubitet. Si enim funt filii lucis et filii diei qui generantur ex sancto Spi- ritu : quid aliud intelligere oportet Spiritum san- clum, quam lucem et diem, cujus spiratio expel- lit umbras vanitatis? Omnino enim necesse est, ut cum sol apparuerit, umbræ non maneant, sed transeant et discedant. Mysterium autem de duobus capreæ hinnulis opportunum fuerit adjicere ver- borum contextus examinationi, quorum geminys quidem fuit partus, nutrimentum autem lilium, pascuæ autem terra bona et pinguis. Ea autem est cor, convenienter ei quod dicit Domini parabola in eo pascentes, et purarum cogitationum ex eo flores legentes, pinguescunt. Flos autem lilii habet duplicem a natura gratiam, utpote suavi odore și- mul misto cum colore: adeo ut is in utroque sit gratus et amabilis hominibus, ut qui, sive mo- veantur olfactu, sive oculis, ejus se possint abunde oblectari pulchritudine. Odoratus quidem repletur bono odore Christi, per formam autem ostenditur puritas et nulla esse inquinatum macula. A quod dies quidem dicatur Spiritus sanetus, iis in B c Matth. x, sqq. PATROL GR XLIV. Forte autem eorum quæ dicta sunt declarabitur obscuritas,.si hoc signifcet oratio, quod cum duo homines considerentur in singulis, unus quidem corporalis et apparens, alter vero qui intelligentia percipitur, et non est aspectabilis, geminus qui- dem est amborum ortus: cum ipsi simul inter se conjuncti veniant in vitam. Nam neque anima est ante corpus ; neque ante animam construitur cor- pus, sed eodem tempore in vita simul conveniunt ac consentiunt. Alimentuin autem eis secundum naturam quidem est puritas et bonus odor, et quæ- cunque sunt ejusmodi, quorum fertiles sunt virtu- tes. Quidam autem nonnunquam tenentur majore studio veneni quam nutrimenti, qui virtutum do- ribus non pascuntur, sed spinis delectantur et tri- bulis. Nam parabolam Evangelii audivimus sic no- minantem peccata, quorum malum germen serpentis fabricata est maledictio. Cum ergo discernendi vi praediti oculi accurate exacteque possint discernere lilium et spinam, et eligere quidem id quod est D salutare, amandare autem id quod est exitiale; propterea eum qui similis magno Paulo est instar nutricis infantibus, et lacte nutrit eos qui recens nati sunt in Ecclesia, duo ubera simul congenita nominavit, quæ assimilata sunt binnulis capreæ, per omnia testificans ejusmodi membro Ecclesiæ præstantiam inesse illi : quod recte deducatur utra- que ex parte ad pascua purorum liliorum, acule cernens et discernens spinam ab eo quod alit : et quod versatur in ea animæ facultate quæ obtinet principatum, cujus cor est signum, quod per se alit ubera: et quod in eis non in se includit gra- tiam, sed præbet egentibus verbi mamillam,

οὗ διαπνεύσῃ ἡ ἡμέρα, καὶ κινηθώσιν αἱ σκιαί. ᾿Αλλὰ τὸ μὲν ἡμέραν λέγεσθαι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, φῶς πνέον οἷς ἂν ἐγγένηται, οὐκ οἶμαί τινα τῶν νοῦν ἐχόντων ἐπιδιστάσαι τῷ λόγῳ. Εἰ γὰρ υἱοὶ φωτὸς καὶ υἱοὶ ἡμέρας γίνονται οἱ γεννηθέντες παρὰ τοῦ Πνεύματος, τί ἄλλο χρὴ νοεῖν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἢ φῶς καὶ ἡμέραν, ἧς ἡ πνοὴ φυγαδευτικὴ τῶν σκιῶν τῆς ματαιότητος γίνεται; Ανάγκη γὰρ πᾶσα τοῦ ἡλίου φανέντος τὰς σκιὰς μὴ μένειν, ἀλλὰ μεταχω ρεῖν τε καὶ μετανίστασθαι. Τὸ δὲ περὶ τῶν δύο νε βρῶν τῆς δορκάδος μυστήριον εὔκαιρον ἂν εἴη προσ- θεῖναι τῇ ἐξετάσει τοῦ λόγου, ὧν δίδυμος μέν ἐστιν ἡ γένεσις, τροφὴ δὲ τὸ κρίνον· τόπος δὲ νομῆς, ἡ ἀγαθή τε καὶ παρὰ γῆ. Αὐτὴ δέ ἐστιν ἡ καρδία, κατὰ τὸν τῆς παραβολῆς τοῦ Κυρίου λόγον· ἐν αὐτῇ δὲ νεμόμενοι, καὶ τοὺς καθαροὺς ἐξ αὐτῆς λογισμούς ἀνθολογοῦντες, πιαίνονται. Τὸ δὲ ἄνθος τὸ κρίνον δι πλῆν ἔχει τὴν χάριν παρὰ τῆς φύσεως, εὐπνοίας τῇ εὐχροία συμμεμιγμένης, ὡς καθ᾿ ἑκάτερον εἶναι τοῖς δρεπομένοις ἐράσμιον, εἴτε τῇ ὀσφρήσει προσάγοιεν, εἴτε τοῖς ὀφθαλμοῖς τοῦ κάλλους τῆς ώρας κατατρι- φῷεν. Ἡ μὲν γὰρ όσφρησις τῆς τοῦ Χριστοῦ εὐωδίας πλήρης γίνεται· διὰ δὲ τοῦ εἴδους ἐνδείκνυται τὸ καθαρόν τε καὶ ἀκηλίδωτον. Τάχα τοίνυν ήδη διὰ τῶν εἰρημένων σεσαφήνισται ἡμῖν τὸ ὑπὸ τοῦ λόγου δηλούμενον, ὅτι δύο ἀνθρώπων ἐν τοῖς καθ᾿ ἕκαστον θεωρουμένων, τοῦ μὲν σωματι- κοῦ τε καὶ φαινομένου, τοῦ δὲ νοητοῦ τε καὶ ἀορά- του, δίδυμος μὲν ἀμφότερός ἐστιν ἡ γένεσις, κατὰ ταὐτὸν ἀλλήλοις συνεπιδημούντων τῷ βίῳ. Οὔτε γὰρ προϋπάρχει τοῦ σώματος ἡ ψυχή· οὔτε προκατα σκευάζεται τῆς ψυχῆς τὸ σῶμα· ἀλλ' ὁμοχρόνως ἐν τῇ ζωῇ γίνονται. Τροφὴ δὲ τούτοις κατὰ φύσιν μέν ἐστιν, ἡ καθαρότης καὶ εὐωδία, καὶ πάντα τὰ τοιαῦτα ὧν εὐφοροῦσιν αἱ ἀρεταί. Ἔστι δὲ ὅτε τὸ δηλητήριόν τισιν ἀντὶ τροφίμου σπουδάζεται, οἳ οὐχὶ τὰ ἄνθη τῶν ἀρετῶν ἐπιβόσκονται, ἀλλ᾽ ἀκάνθαις ἐπιτέρπον ται καὶ τριβόλοις. Οὕτω γὰρ τῆς παραβολῆς τοῦ Εὐαγγελίου ὀνομαζούσης τὰς ἁμαρτίας ἠκούσαμεν, ὧν ἡ κατάρα τοῦ ὄφεως τὴν κακὴν βλάστην ἐδη- μιούργησεν. Επειδή τοίνυν διακριτικῶν ὀφθαλμῶν ἐστι χρεία, τῶν δυναμένων ἐν ἀκριβείς διαγνώναι το κρίνον τε καὶ τὴν ἄκανθαν, καὶ τὸ μὲν σωτήριον προελέσθαι, τὸ δὲ φθοροποιὸν ἀποπέμψασθαι· διὰ τοῦτο τὸν καθ᾽ ὁμοιότητα τοῦ μεγάλου Παύλου μαζὸν τοῖς νηπίοις γενόμενον, καὶ γαλακτοτροφούντα τοὺς ἀρτιγενεῖς τῆς Ἐκκλησίας, δυάδα· μαζῶν ἀλλήλοις συγγεννηθέντων τῶν τοῖς νεβροῖς τῆς δορκάδος ἀπει κασμένων ὠνόμασεν, διὰ πάντων μαρτυρῶν τῷ τοιούτῳ μέλει τῆς Ἐκκλησίας τὸ δόκιμον· ὅτι τε καθ' ἑκάτερον εὐοδοῦται πρὸς τὴν τῶν καθαρῶν κρί νων νομήν, ὀξυδερκῶς διακρίνον τοῦ τροφίμου τὴν ἄκανθαν· καὶ ὅτι περὶ τὸ ἡγεμονικὸν ἀναστρέφεται, οὗ σύμβολον ἡ καρδία ἐστὶν, ἡ δι' ἑαυτῆς τοὺς μα ζοὺς ὑποστρέφουσα· καὶ ἔτι πρὸς τούτοις, ὅτι οὐκ ἐν ἑαυτῷ κατακλείει τὴν χάριν, ἀλλ' ἐπέχει τοῖς δεο- μένοις τοῦ λόγου τὴν θηλήν, ὡς ἂν τροφὸς θάλπει τὰ σε IN CANTICA CANTIC. HOMILIA VII. quibus fuerit lucem spirans, neminem esse arbi tror ex iis qui sapiunt qui dubitet. Si enim funt filii lucis et filii diei qui generantur ex sancto Spi- ritu : quid aliud intelligere oportet Spiritum san- clum, quam lucem et diem, cujus spiratio expel- lit umbras vanitatis? Omnino enim necesse est, ut cum sol apparuerit, umbræ non maneant, sed transeant et discedant. Mysterium autem de duobus capreæ hinnulis opportunum fuerit adjicere ver- borum contextus examinationi, quorum geminys quidem fuit partus, nutrimentum autem lilium, pascuæ autem terra bona et pinguis. Ea autem est cor, convenienter ei quod dicit Domini parabola in eo pascentes, et purarum cogitationum ex eo flores legentes, pinguescunt. Flos autem lilii habet duplicem a natura gratiam, utpote suavi odore și- mul misto cum colore: adeo ut is in utroque sit gratus et amabilis hominibus, ut qui, sive mo- veantur olfactu, sive oculis, ejus se possint abunde oblectari pulchritudine. Odoratus quidem repletur bono odore Christi, per formam autem ostenditur puritas et nulla esse inquinatum macula. A quod dies quidem dicatur Spiritus sanetus, iis in B c Matth. x, sqq. PATROL GR XLIV. Forte autem eorum quæ dicta sunt declarabitur obscuritas,.si hoc signifcet oratio, quod cum duo homines considerentur in singulis, unus quidem corporalis et apparens, alter vero qui intelligentia percipitur, et non est aspectabilis, geminus qui- dem est amborum ortus: cum ipsi simul inter se conjuncti veniant in vitam. Nam neque anima est ante corpus ; neque ante animam construitur cor- pus, sed eodem tempore in vita simul conveniunt ac consentiunt. Alimentuin autem eis secundum naturam quidem est puritas et bonus odor, et quæ- cunque sunt ejusmodi, quorum fertiles sunt virtu- tes. Quidam autem nonnunquam tenentur majore studio veneni quam nutrimenti, qui virtutum do- ribus non pascuntur, sed spinis delectantur et tri- bulis. Nam parabolam Evangelii audivimus sic no- minantem peccata, quorum malum germen serpentis fabricata est maledictio. Cum ergo discernendi vi praediti oculi accurate exacteque possint discernere lilium et spinam, et eligere quidem id quod est D salutare, amandare autem id quod est exitiale; propterea eum qui similis magno Paulo est instar nutricis infantibus, et lacte nutrit eos qui recens nati sunt in Ecclesia, duo ubera simul congenita nominavit, quæ assimilata sunt binnulis capreæ, per omnia testificans ejusmodi membro Ecclesiæ præstantiam inesse illi : quod recte deducatur utra- que ex parte ad pascua purorum liliorum, acule cernens et discernens spinam ab eo quod alit : et quod versatur in ea animæ facultate quæ obtinet principatum, cujus cor est signum, quod per se alit ubera: et quod in eis non in se includit gra- tiam, sed præbet egentibus verbi mamillam,

οὗ διαπνεύσῃ ἡ ἡμέρα, καὶ κινηθώσιν αἱ σκιαί. ᾿Αλλὰ τὸ μὲν ἡμέραν λέγεσθαι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, φῶς πνέον οἷς ἂν ἐγγένηται, οὐκ οἶμαί τινα τῶν νοῦν ἐχόντων ἐπιδιστάσαι τῷ λόγῳ. Εἰ γὰρ υἱοὶ φωτὸς καὶ υἱοὶ ἡμέρας γίνονται οἱ γεννηθέντες παρὰ τοῦ Πνεύματος, τί ἄλλο χρὴ νοεῖν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἢ φῶς καὶ ἡμέραν, ἧς ἡ πνοὴ φυγαδευτικὴ τῶν σκιῶν τῆς ματαιότητος γίνεται; Ανάγκη γὰρ πᾶσα τοῦ ἡλίου φανέντος τὰς σκιὰς μὴ μένειν, ἀλλὰ μεταχω ρεῖν τε καὶ μετανίστασθαι. Τὸ δὲ περὶ τῶν δύο νε βρῶν τῆς δορκάδος μυστήριον εὔκαιρον ἂν εἴη προσ- θεῖναι τῇ ἐξετάσει τοῦ λόγου, ὧν δίδυμος μέν ἐστιν ἡ γένεσις, τροφὴ δὲ τὸ κρίνον· τόπος δὲ νομῆς, ἡ ἀγαθή τε καὶ παρὰ γῆ. Αὐτὴ δέ ἐστιν ἡ καρδία, κατὰ τὸν τῆς παραβολῆς τοῦ Κυρίου λόγον· ἐν αὐτῇ δὲ νεμόμενοι, καὶ τοὺς καθαροὺς ἐξ αὐτῆς λογισμούς ἀνθολογοῦντες, πιαίνονται. Τὸ δὲ ἄνθος τὸ κρίνον δι πλῆν ἔχει τὴν χάριν παρὰ τῆς φύσεως, εὐπνοίας τῇ εὐχροία συμμεμιγμένης, ὡς καθ᾿ ἑκάτερον εἶναι τοῖς δρεπομένοις ἐράσμιον, εἴτε τῇ ὀσφρήσει προσάγοιεν, εἴτε τοῖς ὀφθαλμοῖς τοῦ κάλλους τῆς ώρας κατατρι- φῷεν. Ἡ μὲν γὰρ όσφρησις τῆς τοῦ Χριστοῦ εὐωδίας πλήρης γίνεται· διὰ δὲ τοῦ εἴδους ἐνδείκνυται τὸ καθαρόν τε καὶ ἀκηλίδωτον. Τάχα τοίνυν ήδη διὰ τῶν εἰρημένων σεσαφήνισται ἡμῖν τὸ ὑπὸ τοῦ λόγου δηλούμενον, ὅτι δύο ἀνθρώπων ἐν τοῖς καθ᾿ ἕκαστον θεωρουμένων, τοῦ μὲν σωματι- κοῦ τε καὶ φαινομένου, τοῦ δὲ νοητοῦ τε καὶ ἀορά- του, δίδυμος μὲν ἀμφότερός ἐστιν ἡ γένεσις, κατὰ ταὐτὸν ἀλλήλοις συνεπιδημούντων τῷ βίῳ. Οὔτε γὰρ προϋπάρχει τοῦ σώματος ἡ ψυχή· οὔτε προκατα σκευάζεται τῆς ψυχῆς τὸ σῶμα· ἀλλ' ὁμοχρόνως ἐν τῇ ζωῇ γίνονται. Τροφὴ δὲ τούτοις κατὰ φύσιν μέν ἐστιν, ἡ καθαρότης καὶ εὐωδία, καὶ πάντα τὰ τοιαῦτα ὧν εὐφοροῦσιν αἱ ἀρεταί. Ἔστι δὲ ὅτε τὸ δηλητήριόν τισιν ἀντὶ τροφίμου σπουδάζεται, οἳ οὐχὶ τὰ ἄνθη τῶν ἀρετῶν ἐπιβόσκονται, ἀλλ᾽ ἀκάνθαις ἐπιτέρπον ται καὶ τριβόλοις. Οὕτω γὰρ τῆς παραβολῆς τοῦ Εὐαγγελίου ὀνομαζούσης τὰς ἁμαρτίας ἠκούσαμεν, ὧν ἡ κατάρα τοῦ ὄφεως τὴν κακὴν βλάστην ἐδη- μιούργησεν. Επειδή τοίνυν διακριτικῶν ὀφθαλμῶν ἐστι χρεία, τῶν δυναμένων ἐν ἀκριβείς διαγνώναι το κρίνον τε καὶ τὴν ἄκανθαν, καὶ τὸ μὲν σωτήριον προελέσθαι, τὸ δὲ φθοροποιὸν ἀποπέμψασθαι· διὰ τοῦτο τὸν καθ᾽ ὁμοιότητα τοῦ μεγάλου Παύλου μαζὸν τοῖς νηπίοις γενόμενον, καὶ γαλακτοτροφούντα τοὺς ἀρτιγενεῖς τῆς Ἐκκλησίας, δυάδα· μαζῶν ἀλλήλοις συγγεννηθέντων τῶν τοῖς νεβροῖς τῆς δορκάδος ἀπει κασμένων ὠνόμασεν, διὰ πάντων μαρτυρῶν τῷ τοιούτῳ μέλει τῆς Ἐκκλησίας τὸ δόκιμον· ὅτι τε καθ' ἑκάτερον εὐοδοῦται πρὸς τὴν τῶν καθαρῶν κρί νων νομήν, ὀξυδερκῶς διακρίνον τοῦ τροφίμου τὴν ἄκανθαν· καὶ ὅτι περὶ τὸ ἡγεμονικὸν ἀναστρέφεται, οὗ σύμβολον ἡ καρδία ἐστὶν, ἡ δι' ἑαυτῆς τοὺς μα ζοὺς ὑποστρέφουσα· καὶ ἔτι πρὸς τούτοις, ὅτι οὐκ ἐν ἑαυτῷ κατακλείει τὴν χάριν, ἀλλ' ἐπέχει τοῖς δεο- μένοις τοῦ λόγου τὴν θηλήν, ὡς ἂν τροφὸς θάλπει τὰ σε IN CANTICA CANTIC. HOMILIA VII. quibus fuerit lucem spirans, neminem esse arbi tror ex iis qui sapiunt qui dubitet. Si enim funt filii lucis et filii diei qui generantur ex sancto Spi- ritu : quid aliud intelligere oportet Spiritum san- clum, quam lucem et diem, cujus spiratio expel- lit umbras vanitatis? Omnino enim necesse est, ut cum sol apparuerit, umbræ non maneant, sed transeant et discedant. Mysterium autem de duobus capreæ hinnulis opportunum fuerit adjicere ver- borum contextus examinationi, quorum geminys quidem fuit partus, nutrimentum autem lilium, pascuæ autem terra bona et pinguis. Ea autem est cor, convenienter ei quod dicit Domini parabola in eo pascentes, et purarum cogitationum ex eo flores legentes, pinguescunt. Flos autem lilii habet duplicem a natura gratiam, utpote suavi odore și- mul misto cum colore: adeo ut is in utroque sit gratus et amabilis hominibus, ut qui, sive mo- veantur olfactu, sive oculis, ejus se possint abunde oblectari pulchritudine. Odoratus quidem repletur bono odore Christi, per formam autem ostenditur puritas et nulla esse inquinatum macula. A quod dies quidem dicatur Spiritus sanetus, iis in B c Matth. x, sqq. PATROL GR XLIV. Forte autem eorum quæ dicta sunt declarabitur obscuritas,.si hoc signifcet oratio, quod cum duo homines considerentur in singulis, unus quidem corporalis et apparens, alter vero qui intelligentia percipitur, et non est aspectabilis, geminus qui- dem est amborum ortus: cum ipsi simul inter se conjuncti veniant in vitam. Nam neque anima est ante corpus ; neque ante animam construitur cor- pus, sed eodem tempore in vita simul conveniunt ac consentiunt. Alimentuin autem eis secundum naturam quidem est puritas et bonus odor, et quæ- cunque sunt ejusmodi, quorum fertiles sunt virtu- tes. Quidam autem nonnunquam tenentur majore studio veneni quam nutrimenti, qui virtutum do- ribus non pascuntur, sed spinis delectantur et tri- bulis. Nam parabolam Evangelii audivimus sic no- minantem peccata, quorum malum germen serpentis fabricata est maledictio. Cum ergo discernendi vi praediti oculi accurate exacteque possint discernere lilium et spinam, et eligere quidem id quod est D salutare, amandare autem id quod est exitiale; propterea eum qui similis magno Paulo est instar nutricis infantibus, et lacte nutrit eos qui recens nati sunt in Ecclesia, duo ubera simul congenita nominavit, quæ assimilata sunt binnulis capreæ, per omnia testificans ejusmodi membro Ecclesiæ præstantiam inesse illi : quod recte deducatur utra- que ex parte ad pascua purorum liliorum, acule cernens et discernens spinam ab eo quod alit : et quod versatur in ea animæ facultate quæ obtinet principatum, cujus cor est signum, quod per se alit ubera: et quod in eis non in se includit gra- tiam, sed præbet egentibus verbi mamillam,

οὗ διαπνεύσῃ ἡ ἡμέρα, καὶ κινηθώσιν αἱ σκιαί. ᾿Αλλὰ τὸ μὲν ἡμέραν λέγεσθαι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, φῶς πνέον οἷς ἂν ἐγγένηται, οὐκ οἶμαί τινα τῶν νοῦν ἐχόντων ἐπιδιστάσαι τῷ λόγῳ. Εἰ γὰρ υἱοὶ φωτὸς καὶ υἱοὶ ἡμέρας γίνονται οἱ γεννηθέντες παρὰ τοῦ Πνεύματος, τί ἄλλο χρὴ νοεῖν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἢ φῶς καὶ ἡμέραν, ἧς ἡ πνοὴ φυγαδευτικὴ τῶν σκιῶν τῆς ματαιότητος γίνεται; Ανάγκη γὰρ πᾶσα τοῦ ἡλίου φανέντος τὰς σκιὰς μὴ μένειν, ἀλλὰ μεταχω ρεῖν τε καὶ μετανίστασθαι. Τὸ δὲ περὶ τῶν δύο νε βρῶν τῆς δορκάδος μυστήριον εὔκαιρον ἂν εἴη προσ- θεῖναι τῇ ἐξετάσει τοῦ λόγου, ὧν δίδυμος μέν ἐστιν ἡ γένεσις, τροφὴ δὲ τὸ κρίνον· τόπος δὲ νομῆς, ἡ ἀγαθή τε καὶ παρὰ γῆ. Αὐτὴ δέ ἐστιν ἡ καρδία, κατὰ τὸν τῆς παραβολῆς τοῦ Κυρίου λόγον· ἐν αὐτῇ δὲ νεμόμενοι, καὶ τοὺς καθαροὺς ἐξ αὐτῆς λογισμούς ἀνθολογοῦντες, πιαίνονται. Τὸ δὲ ἄνθος τὸ κρίνον δι πλῆν ἔχει τὴν χάριν παρὰ τῆς φύσεως, εὐπνοίας τῇ εὐχροία συμμεμιγμένης, ὡς καθ᾿ ἑκάτερον εἶναι τοῖς δρεπομένοις ἐράσμιον, εἴτε τῇ ὀσφρήσει προσάγοιεν, εἴτε τοῖς ὀφθαλμοῖς τοῦ κάλλους τῆς ώρας κατατρι- φῷεν. Ἡ μὲν γὰρ όσφρησις τῆς τοῦ Χριστοῦ εὐωδίας πλήρης γίνεται· διὰ δὲ τοῦ εἴδους ἐνδείκνυται τὸ καθαρόν τε καὶ ἀκηλίδωτον. Τάχα τοίνυν ήδη διὰ τῶν εἰρημένων σεσαφήνισται ἡμῖν τὸ ὑπὸ τοῦ λόγου δηλούμενον, ὅτι δύο ἀνθρώπων ἐν τοῖς καθ᾿ ἕκαστον θεωρουμένων, τοῦ μὲν σωματι- κοῦ τε καὶ φαινομένου, τοῦ δὲ νοητοῦ τε καὶ ἀορά- του, δίδυμος μὲν ἀμφότερός ἐστιν ἡ γένεσις, κατὰ ταὐτὸν ἀλλήλοις συνεπιδημούντων τῷ βίῳ. Οὔτε γὰρ προϋπάρχει τοῦ σώματος ἡ ψυχή· οὔτε προκατα σκευάζεται τῆς ψυχῆς τὸ σῶμα· ἀλλ' ὁμοχρόνως ἐν τῇ ζωῇ γίνονται. Τροφὴ δὲ τούτοις κατὰ φύσιν μέν ἐστιν, ἡ καθαρότης καὶ εὐωδία, καὶ πάντα τὰ τοιαῦτα ὧν εὐφοροῦσιν αἱ ἀρεταί. Ἔστι δὲ ὅτε τὸ δηλητήριόν τισιν ἀντὶ τροφίμου σπουδάζεται, οἳ οὐχὶ τὰ ἄνθη τῶν ἀρετῶν ἐπιβόσκονται, ἀλλ᾽ ἀκάνθαις ἐπιτέρπον ται καὶ τριβόλοις. Οὕτω γὰρ τῆς παραβολῆς τοῦ Εὐαγγελίου ὀνομαζούσης τὰς ἁμαρτίας ἠκούσαμεν, ὧν ἡ κατάρα τοῦ ὄφεως τὴν κακὴν βλάστην ἐδη- μιούργησεν. Επειδή τοίνυν διακριτικῶν ὀφθαλμῶν ἐστι χρεία, τῶν δυναμένων ἐν ἀκριβείς διαγνώναι το κρίνον τε καὶ τὴν ἄκανθαν, καὶ τὸ μὲν σωτήριον προελέσθαι, τὸ δὲ φθοροποιὸν ἀποπέμψασθαι· διὰ τοῦτο τὸν καθ᾽ ὁμοιότητα τοῦ μεγάλου Παύλου μαζὸν τοῖς νηπίοις γενόμενον, καὶ γαλακτοτροφούντα τοὺς ἀρτιγενεῖς τῆς Ἐκκλησίας, δυάδα· μαζῶν ἀλλήλοις συγγεννηθέντων τῶν τοῖς νεβροῖς τῆς δορκάδος ἀπει κασμένων ὠνόμασεν, διὰ πάντων μαρτυρῶν τῷ τοιούτῳ μέλει τῆς Ἐκκλησίας τὸ δόκιμον· ὅτι τε καθ' ἑκάτερον εὐοδοῦται πρὸς τὴν τῶν καθαρῶν κρί νων νομήν, ὀξυδερκῶς διακρίνον τοῦ τροφίμου τὴν ἄκανθαν· καὶ ὅτι περὶ τὸ ἡγεμονικὸν ἀναστρέφεται, οὗ σύμβολον ἡ καρδία ἐστὶν, ἡ δι' ἑαυτῆς τοὺς μα ζοὺς ὑποστρέφουσα· καὶ ἔτι πρὸς τούτοις, ὅτι οὐκ ἐν ἑαυτῷ κατακλείει τὴν χάριν, ἀλλ' ἐπέχει τοῖς δεο- μένοις τοῦ λόγου τὴν θηλήν, ὡς ἂν τροφὸς θάλπει τὰ σε IN CANTICA CANTIC. HOMILIA VII. quibus fuerit lucem spirans, neminem esse arbi tror ex iis qui sapiunt qui dubitet. Si enim funt filii lucis et filii diei qui generantur ex sancto Spi- ritu : quid aliud intelligere oportet Spiritum san- clum, quam lucem et diem, cujus spiratio expel- lit umbras vanitatis? Omnino enim necesse est, ut cum sol apparuerit, umbræ non maneant, sed transeant et discedant. Mysterium autem de duobus capreæ hinnulis opportunum fuerit adjicere ver- borum contextus examinationi, quorum geminys quidem fuit partus, nutrimentum autem lilium, pascuæ autem terra bona et pinguis. Ea autem est cor, convenienter ei quod dicit Domini parabola in eo pascentes, et purarum cogitationum ex eo flores legentes, pinguescunt. Flos autem lilii habet duplicem a natura gratiam, utpote suavi odore și- mul misto cum colore: adeo ut is in utroque sit gratus et amabilis hominibus, ut qui, sive mo- veantur olfactu, sive oculis, ejus se possint abunde oblectari pulchritudine. Odoratus quidem repletur bono odore Christi, per formam autem ostenditur puritas et nulla esse inquinatum macula. A quod dies quidem dicatur Spiritus sanetus, iis in B c Matth. x, sqq. PATROL GR XLIV. Forte autem eorum quæ dicta sunt declarabitur obscuritas,.si hoc signifcet oratio, quod cum duo homines considerentur in singulis, unus quidem corporalis et apparens, alter vero qui intelligentia percipitur, et non est aspectabilis, geminus qui- dem est amborum ortus: cum ipsi simul inter se conjuncti veniant in vitam. Nam neque anima est ante corpus ; neque ante animam construitur cor- pus, sed eodem tempore in vita simul conveniunt ac consentiunt. Alimentuin autem eis secundum naturam quidem est puritas et bonus odor, et quæ- cunque sunt ejusmodi, quorum fertiles sunt virtu- tes. Quidam autem nonnunquam tenentur majore studio veneni quam nutrimenti, qui virtutum do- ribus non pascuntur, sed spinis delectantur et tri- bulis. Nam parabolam Evangelii audivimus sic no- minantem peccata, quorum malum germen serpentis fabricata est maledictio. Cum ergo discernendi vi praediti oculi accurate exacteque possint discernere lilium et spinam, et eligere quidem id quod est D salutare, amandare autem id quod est exitiale; propterea eum qui similis magno Paulo est instar nutricis infantibus, et lacte nutrit eos qui recens nati sunt in Ecclesia, duo ubera simul congenita nominavit, quæ assimilata sunt binnulis capreæ, per omnia testificans ejusmodi membro Ecclesiæ præstantiam inesse illi : quod recte deducatur utra- que ex parte ad pascua purorum liliorum, acule cernens et discernens spinam ab eo quod alit : et quod versatur in ea animæ facultate quæ obtinet principatum, cujus cor est signum, quod per se alit ubera: et quod in eis non in se includit gra- tiam, sed præbet egentibus verbi mamillam,

οὗ διαπνεύσῃ ἡ ἡμέρα, καὶ κινηθώσιν αἱ σκιαί. ᾿Αλλὰ τὸ μὲν ἡμέραν λέγεσθαι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, φῶς πνέον οἷς ἂν ἐγγένηται, οὐκ οἶμαί τινα τῶν νοῦν ἐχόντων ἐπιδιστάσαι τῷ λόγῳ. Εἰ γὰρ υἱοὶ φωτὸς καὶ υἱοὶ ἡμέρας γίνονται οἱ γεννηθέντες παρὰ τοῦ Πνεύματος, τί ἄλλο χρὴ νοεῖν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἢ φῶς καὶ ἡμέραν, ἧς ἡ πνοὴ φυγαδευτικὴ τῶν σκιῶν τῆς ματαιότητος γίνεται; Ανάγκη γὰρ πᾶσα τοῦ ἡλίου φανέντος τὰς σκιὰς μὴ μένειν, ἀλλὰ μεταχω ρεῖν τε καὶ μετανίστασθαι. Τὸ δὲ περὶ τῶν δύο νε βρῶν τῆς δορκάδος μυστήριον εὔκαιρον ἂν εἴη προσ- θεῖναι τῇ ἐξετάσει τοῦ λόγου, ὧν δίδυμος μέν ἐστιν ἡ γένεσις, τροφὴ δὲ τὸ κρίνον· τόπος δὲ νομῆς, ἡ ἀγαθή τε καὶ παρὰ γῆ. Αὐτὴ δέ ἐστιν ἡ καρδία, κατὰ τὸν τῆς παραβολῆς τοῦ Κυρίου λόγον· ἐν αὐτῇ δὲ νεμόμενοι, καὶ τοὺς καθαροὺς ἐξ αὐτῆς λογισμούς ἀνθολογοῦντες, πιαίνονται. Τὸ δὲ ἄνθος τὸ κρίνον δι πλῆν ἔχει τὴν χάριν παρὰ τῆς φύσεως, εὐπνοίας τῇ εὐχροία συμμεμιγμένης, ὡς καθ᾿ ἑκάτερον εἶναι τοῖς δρεπομένοις ἐράσμιον, εἴτε τῇ ὀσφρήσει προσάγοιεν, εἴτε τοῖς ὀφθαλμοῖς τοῦ κάλλους τῆς ώρας κατατρι- φῷεν. Ἡ μὲν γὰρ όσφρησις τῆς τοῦ Χριστοῦ εὐωδίας πλήρης γίνεται· διὰ δὲ τοῦ εἴδους ἐνδείκνυται τὸ καθαρόν τε καὶ ἀκηλίδωτον. Τάχα τοίνυν ήδη διὰ τῶν εἰρημένων σεσαφήνισται ἡμῖν τὸ ὑπὸ τοῦ λόγου δηλούμενον, ὅτι δύο ἀνθρώπων ἐν τοῖς καθ᾿ ἕκαστον θεωρουμένων, τοῦ μὲν σωματι- κοῦ τε καὶ φαινομένου, τοῦ δὲ νοητοῦ τε καὶ ἀορά- του, δίδυμος μὲν ἀμφότερός ἐστιν ἡ γένεσις, κατὰ ταὐτὸν ἀλλήλοις συνεπιδημούντων τῷ βίῳ. Οὔτε γὰρ προϋπάρχει τοῦ σώματος ἡ ψυχή· οὔτε προκατα σκευάζεται τῆς ψυχῆς τὸ σῶμα· ἀλλ' ὁμοχρόνως ἐν τῇ ζωῇ γίνονται. Τροφὴ δὲ τούτοις κατὰ φύσιν μέν ἐστιν, ἡ καθαρότης καὶ εὐωδία, καὶ πάντα τὰ τοιαῦτα ὧν εὐφοροῦσιν αἱ ἀρεταί. Ἔστι δὲ ὅτε τὸ δηλητήριόν τισιν ἀντὶ τροφίμου σπουδάζεται, οἳ οὐχὶ τὰ ἄνθη τῶν ἀρετῶν ἐπιβόσκονται, ἀλλ᾽ ἀκάνθαις ἐπιτέρπον ται καὶ τριβόλοις. Οὕτω γὰρ τῆς παραβολῆς τοῦ Εὐαγγελίου ὀνομαζούσης τὰς ἁμαρτίας ἠκούσαμεν, ὧν ἡ κατάρα τοῦ ὄφεως τὴν κακὴν βλάστην ἐδη- μιούργησεν. Επειδή τοίνυν διακριτικῶν ὀφθαλμῶν ἐστι χρεία, τῶν δυναμένων ἐν ἀκριβείς διαγνώναι το κρίνον τε καὶ τὴν ἄκανθαν, καὶ τὸ μὲν σωτήριον προελέσθαι, τὸ δὲ φθοροποιὸν ἀποπέμψασθαι· διὰ τοῦτο τὸν καθ᾽ ὁμοιότητα τοῦ μεγάλου Παύλου μαζὸν τοῖς νηπίοις γενόμενον, καὶ γαλακτοτροφούντα τοὺς ἀρτιγενεῖς τῆς Ἐκκλησίας, δυάδα· μαζῶν ἀλλήλοις συγγεννηθέντων τῶν τοῖς νεβροῖς τῆς δορκάδος ἀπει κασμένων ὠνόμασεν, διὰ πάντων μαρτυρῶν τῷ τοιούτῳ μέλει τῆς Ἐκκλησίας τὸ δόκιμον· ὅτι τε καθ' ἑκάτερον εὐοδοῦται πρὸς τὴν τῶν καθαρῶν κρί νων νομήν, ὀξυδερκῶς διακρίνον τοῦ τροφίμου τὴν ἄκανθαν· καὶ ὅτι περὶ τὸ ἡγεμονικὸν ἀναστρέφεται, οὗ σύμβολον ἡ καρδία ἐστὶν, ἡ δι' ἑαυτῆς τοὺς μα ζοὺς ὑποστρέφουσα· καὶ ἔτι πρὸς τούτοις, ὅτι οὐκ ἐν ἑαυτῷ κατακλείει τὴν χάριν, ἀλλ' ἐπέχει τοῖς δεο- μένοις τοῦ λόγου τὴν θηλήν, ὡς ἂν τροφὸς θάλπει τὰ σε IN CANTICA CANTIC. HOMILIA VII. quibus fuerit lucem spirans, neminem esse arbi tror ex iis qui sapiunt qui dubitet. Si enim funt filii lucis et filii diei qui generantur ex sancto Spi- ritu : quid aliud intelligere oportet Spiritum san- clum, quam lucem et diem, cujus spiratio expel- lit umbras vanitatis? Omnino enim necesse est, ut cum sol apparuerit, umbræ non maneant, sed transeant et discedant. Mysterium autem de duobus capreæ hinnulis opportunum fuerit adjicere ver- borum contextus examinationi, quorum geminys quidem fuit partus, nutrimentum autem lilium, pascuæ autem terra bona et pinguis. Ea autem est cor, convenienter ei quod dicit Domini parabola in eo pascentes, et purarum cogitationum ex eo flores legentes, pinguescunt. Flos autem lilii habet duplicem a natura gratiam, utpote suavi odore și- mul misto cum colore: adeo ut is in utroque sit gratus et amabilis hominibus, ut qui, sive mo- veantur olfactu, sive oculis, ejus se possint abunde oblectari pulchritudine. Odoratus quidem repletur bono odore Christi, per formam autem ostenditur puritas et nulla esse inquinatum macula. A quod dies quidem dicatur Spiritus sanetus, iis in B c Matth. x, sqq. PATROL GR XLIV. Forte autem eorum quæ dicta sunt declarabitur obscuritas,.si hoc signifcet oratio, quod cum duo homines considerentur in singulis, unus quidem corporalis et apparens, alter vero qui intelligentia percipitur, et non est aspectabilis, geminus qui- dem est amborum ortus: cum ipsi simul inter se conjuncti veniant in vitam. Nam neque anima est ante corpus ; neque ante animam construitur cor- pus, sed eodem tempore in vita simul conveniunt ac consentiunt. Alimentuin autem eis secundum naturam quidem est puritas et bonus odor, et quæ- cunque sunt ejusmodi, quorum fertiles sunt virtu- tes. Quidam autem nonnunquam tenentur majore studio veneni quam nutrimenti, qui virtutum do- ribus non pascuntur, sed spinis delectantur et tri- bulis. Nam parabolam Evangelii audivimus sic no- minantem peccata, quorum malum germen serpentis fabricata est maledictio. Cum ergo discernendi vi praediti oculi accurate exacteque possint discernere lilium et spinam, et eligere quidem id quod est D salutare, amandare autem id quod est exitiale; propterea eum qui similis magno Paulo est instar nutricis infantibus, et lacte nutrit eos qui recens nati sunt in Ecclesia, duo ubera simul congenita nominavit, quæ assimilata sunt binnulis capreæ, per omnia testificans ejusmodi membro Ecclesiæ præstantiam inesse illi : quod recte deducatur utra- que ex parte ad pascua purorum liliorum, acule cernens et discernens spinam ab eo quod alit : et quod versatur in ea animæ facultate quæ obtinet principatum, cujus cor est signum, quod per se alit ubera: et quod in eis non in se includit gra- tiam, sed præbet egentibus verbi mamillam,

οὗ διαπνεύσῃ ἡ ἡμέρα, καὶ κινηθώσιν αἱ σκιαί. ᾿Αλλὰ τὸ μὲν ἡμέραν λέγεσθαι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, φῶς πνέον οἷς ἂν ἐγγένηται, οὐκ οἶμαί τινα τῶν νοῦν ἐχόντων ἐπιδιστάσαι τῷ λόγῳ. Εἰ γὰρ υἱοὶ φωτὸς καὶ υἱοὶ ἡμέρας γίνονται οἱ γεννηθέντες παρὰ τοῦ Πνεύματος, τί ἄλλο χρὴ νοεῖν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἢ φῶς καὶ ἡμέραν, ἧς ἡ πνοὴ φυγαδευτικὴ τῶν σκιῶν τῆς ματαιότητος γίνεται; Ανάγκη γὰρ πᾶσα τοῦ ἡλίου φανέντος τὰς σκιὰς μὴ μένειν, ἀλλὰ μεταχω ρεῖν τε καὶ μετανίστασθαι. Τὸ δὲ περὶ τῶν δύο νε βρῶν τῆς δορκάδος μυστήριον εὔκαιρον ἂν εἴη προσ- θεῖναι τῇ ἐξετάσει τοῦ λόγου, ὧν δίδυμος μέν ἐστιν ἡ γένεσις, τροφὴ δὲ τὸ κρίνον· τόπος δὲ νομῆς, ἡ ἀγαθή τε καὶ παρὰ γῆ. Αὐτὴ δέ ἐστιν ἡ καρδία, κατὰ τὸν τῆς παραβολῆς τοῦ Κυρίου λόγον· ἐν αὐτῇ δὲ νεμόμενοι, καὶ τοὺς καθαροὺς ἐξ αὐτῆς λογισμούς ἀνθολογοῦντες, πιαίνονται. Τὸ δὲ ἄνθος τὸ κρίνον δι πλῆν ἔχει τὴν χάριν παρὰ τῆς φύσεως, εὐπνοίας τῇ εὐχροία συμμεμιγμένης, ὡς καθ᾿ ἑκάτερον εἶναι τοῖς δρεπομένοις ἐράσμιον, εἴτε τῇ ὀσφρήσει προσάγοιεν, εἴτε τοῖς ὀφθαλμοῖς τοῦ κάλλους τῆς ώρας κατατρι- φῷεν. Ἡ μὲν γὰρ όσφρησις τῆς τοῦ Χριστοῦ εὐωδίας πλήρης γίνεται· διὰ δὲ τοῦ εἴδους ἐνδείκνυται τὸ καθαρόν τε καὶ ἀκηλίδωτον. Τάχα τοίνυν ήδη διὰ τῶν εἰρημένων σεσαφήνισται ἡμῖν τὸ ὑπὸ τοῦ λόγου δηλούμενον, ὅτι δύο ἀνθρώπων ἐν τοῖς καθ᾿ ἕκαστον θεωρουμένων, τοῦ μὲν σωματι- κοῦ τε καὶ φαινομένου, τοῦ δὲ νοητοῦ τε καὶ ἀορά- του, δίδυμος μὲν ἀμφότερός ἐστιν ἡ γένεσις, κατὰ ταὐτὸν ἀλλήλοις συνεπιδημούντων τῷ βίῳ. Οὔτε γὰρ προϋπάρχει τοῦ σώματος ἡ ψυχή· οὔτε προκατα σκευάζεται τῆς ψυχῆς τὸ σῶμα· ἀλλ' ὁμοχρόνως ἐν τῇ ζωῇ γίνονται. Τροφὴ δὲ τούτοις κατὰ φύσιν μέν ἐστιν, ἡ καθαρότης καὶ εὐωδία, καὶ πάντα τὰ τοιαῦτα ὧν εὐφοροῦσιν αἱ ἀρεταί. Ἔστι δὲ ὅτε τὸ δηλητήριόν τισιν ἀντὶ τροφίμου σπουδάζεται, οἳ οὐχὶ τὰ ἄνθη τῶν ἀρετῶν ἐπιβόσκονται, ἀλλ᾽ ἀκάνθαις ἐπιτέρπον ται καὶ τριβόλοις. Οὕτω γὰρ τῆς παραβολῆς τοῦ Εὐαγγελίου ὀνομαζούσης τὰς ἁμαρτίας ἠκούσαμεν, ὧν ἡ κατάρα τοῦ ὄφεως τὴν κακὴν βλάστην ἐδη- μιούργησεν. Επειδή τοίνυν διακριτικῶν ὀφθαλμῶν ἐστι χρεία, τῶν δυναμένων ἐν ἀκριβείς διαγνώναι το κρίνον τε καὶ τὴν ἄκανθαν, καὶ τὸ μὲν σωτήριον προελέσθαι, τὸ δὲ φθοροποιὸν ἀποπέμψασθαι· διὰ τοῦτο τὸν καθ᾽ ὁμοιότητα τοῦ μεγάλου Παύλου μαζὸν τοῖς νηπίοις γενόμενον, καὶ γαλακτοτροφούντα τοὺς ἀρτιγενεῖς τῆς Ἐκκλησίας, δυάδα· μαζῶν ἀλλήλοις συγγεννηθέντων τῶν τοῖς νεβροῖς τῆς δορκάδος ἀπει κασμένων ὠνόμασεν, διὰ πάντων μαρτυρῶν τῷ τοιούτῳ μέλει τῆς Ἐκκλησίας τὸ δόκιμον· ὅτι τε καθ' ἑκάτερον εὐοδοῦται πρὸς τὴν τῶν καθαρῶν κρί νων νομήν, ὀξυδερκῶς διακρίνον τοῦ τροφίμου τὴν ἄκανθαν· καὶ ὅτι περὶ τὸ ἡγεμονικὸν ἀναστρέφεται, οὗ σύμβολον ἡ καρδία ἐστὶν, ἡ δι' ἑαυτῆς τοὺς μα ζοὺς ὑποστρέφουσα· καὶ ἔτι πρὸς τούτοις, ὅτι οὐκ ἐν ἑαυτῷ κατακλείει τὴν χάριν, ἀλλ' ἐπέχει τοῖς δεο- μένοις τοῦ λόγου τὴν θηλήν, ὡς ἂν τροφὸς θάλπει τὰ σε IN CANTICA CANTIC. HOMILIA VII. quibus fuerit lucem spirans, neminem esse arbi tror ex iis qui sapiunt qui dubitet. Si enim funt filii lucis et filii diei qui generantur ex sancto Spi- ritu : quid aliud intelligere oportet Spiritum san- clum, quam lucem et diem, cujus spiratio expel- lit umbras vanitatis? Omnino enim necesse est, ut cum sol apparuerit, umbræ non maneant, sed transeant et discedant. Mysterium autem de duobus capreæ hinnulis opportunum fuerit adjicere ver- borum contextus examinationi, quorum geminys quidem fuit partus, nutrimentum autem lilium, pascuæ autem terra bona et pinguis. Ea autem est cor, convenienter ei quod dicit Domini parabola in eo pascentes, et purarum cogitationum ex eo flores legentes, pinguescunt. Flos autem lilii habet duplicem a natura gratiam, utpote suavi odore și- mul misto cum colore: adeo ut is in utroque sit gratus et amabilis hominibus, ut qui, sive mo- veantur olfactu, sive oculis, ejus se possint abunde oblectari pulchritudine. Odoratus quidem repletur bono odore Christi, per formam autem ostenditur puritas et nulla esse inquinatum macula. A quod dies quidem dicatur Spiritus sanetus, iis in B c Matth. x, sqq. PATROL GR XLIV. Forte autem eorum quæ dicta sunt declarabitur obscuritas,.si hoc signifcet oratio, quod cum duo homines considerentur in singulis, unus quidem corporalis et apparens, alter vero qui intelligentia percipitur, et non est aspectabilis, geminus qui- dem est amborum ortus: cum ipsi simul inter se conjuncti veniant in vitam. Nam neque anima est ante corpus ; neque ante animam construitur cor- pus, sed eodem tempore in vita simul conveniunt ac consentiunt. Alimentuin autem eis secundum naturam quidem est puritas et bonus odor, et quæ- cunque sunt ejusmodi, quorum fertiles sunt virtu- tes. Quidam autem nonnunquam tenentur majore studio veneni quam nutrimenti, qui virtutum do- ribus non pascuntur, sed spinis delectantur et tri- bulis. Nam parabolam Evangelii audivimus sic no- minantem peccata, quorum malum germen serpentis fabricata est maledictio. Cum ergo discernendi vi praediti oculi accurate exacteque possint discernere lilium et spinam, et eligere quidem id quod est D salutare, amandare autem id quod est exitiale; propterea eum qui similis magno Paulo est instar nutricis infantibus, et lacte nutrit eos qui recens nati sunt in Ecclesia, duo ubera simul congenita nominavit, quæ assimilata sunt binnulis capreæ, per omnia testificans ejusmodi membro Ecclesiæ præstantiam inesse illi : quod recte deducatur utra- que ex parte ad pascua purorum liliorum, acule cernens et discernens spinam ab eo quod alit : et quod versatur in ea animæ facultate quæ obtinet principatum, cujus cor est signum, quod per se alit ubera: et quod in eis non in se includit gra- tiam, sed præbet egentibus verbi mamillam,

μέν ἐστι τὸ ἀεὶ εὑρισκόμενον· ἀπειροπλάσιον δὲ τοῦ πάντοτε καταλαμβανομένου τὸ ὑπερκείμενον, καὶ τοῦτο εἰς τὸ διηνεκές γίνεται τῷ μετέχοντι, ἐν πάσῃ τῇ τῶν αἰώνων ἀϊδιότητι διὰ τῶν ἀεὶ μειζόνων τῆς ἐπαυξήσεως τοῖς μετέχουσι γινομένης. Ὁ μὲν γὰρ καθαρὸς τὴν καρδίαν, κατὰ τὴν ἀψευδῆ τοῦ Δεσπότου φωνὴν, ὁρᾷ τὸν Θεὸν. ἀεὶ κατὰ τὴν ἀνα- λογίαν τῆς δυνάμεως, ὅσον χωρήσαι δύναται, τοσοῦ τον τὴν κατανόησιν δεχόμενος. Τὸ μέν τοι αόριστόν τε καὶ ἀπερίληπτον τῆς θεότητος ἐπέκεινα πάσης καταλήψεως διαμένει. Οὐ γὰρ τῆς μεγαλοπρεπείας τῆς δόξης οὐκ ἔστι πέρας, καθὼς ὁ Προφήτης μαρ τύρεται, τοῦτο πάντοτε ὡσαύτως ἔχει, ἐν τῷ αὐτῷ ὕψει διαπαντὸς θεωρούμενον. Ωσπερ δὲ καὶ ὁ μέγας Δαβὶδ ὁ τὰς καλὰς ἀναβάσεις ἐν τῇ καρδίᾳ τιθέμενος, καὶ ἐκ δυνάμεως εἰς δύναμιν ἀεὶ πορευόμενος, τοῦτο πρὸς τὸν Θεὸν ἀνεβόησε· τὸν Σὺ δὲ ὕψιστος εἰς τὸν αἰώνα, Κύριε· τοῦτο, οἶμαι, διὰ τῆς φωνῆς ταύτης σημαίνων, ὅτι ἐν πάσῃ τῇ ἀτελευτήτου αἰῶνος ἀϊδιό τητι, ὁ μὲν πρὸς σὲ τρέχων ἑαυτοῦ μείζων πάντοτε δ καὶ ἀνώτερος γίνεται, ἀεὶ διὰ τῆς τῶν ἀγαθῶν ἀνα- βάσεως ἀναλόγως αὐξανόμενος. Σὺ δὲ ὁ αὐτὸς εἶ ὕψιστος, εἰς τὸν αἰῶνα μένων, οὐδέποτε χθαμαλώτε ρος τοῖς ἀνιοῦσι φανῆναι δυνάμενος, τῷ κατὰ τὸ ἴσον ἀνώτερος πάντοτε καὶ ὑψηλότερος εἶναι τῆς τῶν ὑψουμένων δυνάμεως. Ταῦτα τοίνυν περὶ τῆς φύσεως τῶν ἀφράστων ἀγαθῶν δογματίζειν τὸν Ἀπόστολον ὑπειλήφαμεν λέγοντα, ὅτι τὸ ἀγαθὸν ἐκεῖνο ὀφθαλ μὸς οὐκ οἶδε, κἂν ἀεὶ βλέπῃ. Οὐ γὰρ ὅσον ἐστὶ βλέ- πει, ἀλλ᾽ ὅσον τῷ ὀφθαλμῷ δυνατόν ἐστι δέξασθαι. Καὶ οἷς οὐκ ἤκουσε, καθ᾽ ὅσον ἐστὶ τὸ δηλούμενον, καν πάντοτε δέχηται τῇ ἀκοῇ τὸν λόγον· καὶ ἐπὶ καρδίαν τοῦ ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη, κἂν διαπαντὸς ὁ καθαρὸς τῇ καρδίᾳ ὅσον δύναται βλέπῃ· τὸ γὰρ ἀεὶ καταλαμβανόμενον τῶν μὲν προκαταληφθέντων πάν- των μεῖζόν ἐστιν, οὐ μὴν ὁρίζει ἐν ἑαυτῷ τὸ ζητού- μενον· ἀλλὰ τὸ πέρας τοῦ εὑρεθέντος, ἀρχὴ πρὸς τὴν τῶν ὑψηλοτέρων εὕρεσιν τοῖς ἀναβαίνουσι γίνε- ται. Καὶ οὔτε ὁ ἀνιών ποτε ἵσταται, ἀρχὴν ἐξ ἀρχῆς μεταλαμβάνων, οὔτε τελεῖται περὶ ἑαυτὴν ἡ τῶν ἀεὶ μειζόνων ἀρχή. Οὐδέποτε γὰρ περὶ τῶν ἐγνωσμένων ἡ τοῦ ἀνιόντος ἐπιθυμία ἵσταται, ἀλλὰ διὰ μείζονος πάλιν ἑτέρας ἐπιθυμίας πρὸς ἑτέραν ὑπερκειμένην κατὰ τὸ ἐφεξῆς ψυχὴ ἀνιοῦσα, πάντοτε διὰ τῶν ἀνω- τέρων ὁδεύει πρὸς τὸ ἀόριστον. . Τούτων δὲ ἡμῖν οὕτω διῃρημένων, καιρὸς ἂν εἴη προσθεῖναι τῶν θείων λογίων τὴν θεωρίαν. Δεῦρο ἀπὸ Λιβάνου, νύμφη, δεῦρο ἀπὸ Λιβάνου, ἐλεύσῃ καὶ διελεύσῃ ἀπ' ἀρχῆς πίστεως, ἀπὸ κεφαλῆς Σανεὶρ καὶ ῾Ερμῶν, ἀπὸ μανδρῶν λεόντων, ἀπὸ ὀρέων παρδάλεων. Τί τοίνυν ἐν τούτοις ὑπενοήσα- μεν; ἀεὶ τῶν ἀγαθῶν ἡ πηγὴ πρὸς ἑαυτὴν τοὺς διψῶντας ἐφέλκεται, καθὼς ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ φησὶν ἡ πηγή· ὅτι Εἴ τις διψᾷ, ἐρχέσθω πρὸς μὲ καὶ πινέτω. Εν τούτοις γὰρ οὔτε τῆς δίψης, οὔτε τῆς πρὸς αὐτὸν ὁρμῆς, οὔτε τῆς ἐν τῷ πίνειν ἀπολαύ- « IN CANTICA CANTIC. HOMILIA VIII. A majus quod restat quolibet quod comprehenditur, et hoc fit perpetuo ei qui est illius particeps, cum in universa sæculorum æternitate per ea quæ suni majora semper fiat augmentum lis qui sunt participes. Nam ille quidem mundo corde ", con gruenter voci Domini, Deum semper videt, con- venienter virium proportioni, quantum potest ca- pere, tantum suscipiens animi cognitione. Id qui- dem certe divinitatis quod termino caret, et est incomprehensibile, manet ultra omnem mentis conceptionem. id enim, cujus magnifcentis glo- riæ non est finis, sicut testatur Propheta“, hoc omnino similiter se habet perpetuo consideratum in eadem altitudine. Quomodo etiam magnus David in corde pulchras disponens ascensiones, et a vir B tute ambulans in virtutem ", hoc ad Deum excia- C mavit: Tu autem altissimus in æternum es, Do- mine: per hanc vocem, ut arbitror, significans, in universa sæculi quod nunquam desinit æternitate, qui ad te quidem currit, semper seipso major fit et excelsior, per bonorum ascensum convenienter suæ proportioni semper crescens. Tu autem idem es altissimus, in æternum manens, neque potes his qui ascendunt inferior videri, eo quod pari ratione semper excelsior sis eorum virtute, qui exaltantur. Hæc ergo de ineffabilium bonorum na- tura statuere existimamus Apostolum dicentem, bonum illud quod oculus non vidit, etiamsi sem- per videat. Non enim videt quantum est, sed quantum capere potest oculus. Et auris non audi- vit, licet audiat quantum id quod significatur, et auditione verbum potest omnino comprehendere. Et in cor hominis non ascendit, tametsi semper, qui mundo est corde, videt, quantum potest : nam quod semper comprehenditur, est majus iis quæ sunt comprehensa, non tamen in se terminat id quod quæritur: sed fnis ejus quod est inventum, fit principium ascendentibus ad inventionem eorum quæ sunt altiora. Neque unquam se sistit ascen- dens, ex principio sumens principium, neque in se perficitur eorum quæ sunt semper majora, prin- cipium. In iis enim quæ sunt cognita, nunquam ascendentis sistitur desiderium, sed per majus rursus desiderium ad aliud subjectum deinceps ascendens anima, omnino ascendit per altiora ad Did quod est indefinitum. Matth. v, 8. ** Psal. CXLIV, 5. His autem nobis sic distinctis ac divisis, tempus est ut contemplationem divinorum eloquiorum ad- jiciamus : Veni a Libano, sponsa, veni a Libano, venies et transibis ab initio fidei, a capite Sanir et Hermon, a lustris leonum, a montibus pardorum. Quid ergo iu bis nobis venit in mentem? Semper fons bonorum eos qui sitiunt ad se attrahit, sicut fons dicit in Evangelio: Si quis sitit, veniat ad me et bibat . In his enim neque sitis, neque vehementis ipsius appetitionis, neque ejus quæ in bibendo ca- pitur delectationis dedit terminum, sed extensione o gal. LXXXIII, 6, 8. ** Joan. vii, 37.

μέν ἐστι τὸ ἀεὶ εὑρισκόμενον· ἀπειροπλάσιον δὲ τοῦ πάντοτε καταλαμβανομένου τὸ ὑπερκείμενον, καὶ τοῦτο εἰς τὸ διηνεκές γίνεται τῷ μετέχοντι, ἐν πάσῃ τῇ τῶν αἰώνων ἀϊδιότητι διὰ τῶν ἀεὶ μειζόνων τῆς ἐπαυξήσεως τοῖς μετέχουσι γινομένης. Ὁ μὲν γὰρ καθαρὸς τὴν καρδίαν, κατὰ τὴν ἀψευδῆ τοῦ Δεσπότου φωνὴν, ὁρᾷ τὸν Θεὸν. ἀεὶ κατὰ τὴν ἀνα- λογίαν τῆς δυνάμεως, ὅσον χωρήσαι δύναται, τοσοῦ τον τὴν κατανόησιν δεχόμενος. Τὸ μέν τοι αόριστόν τε καὶ ἀπερίληπτον τῆς θεότητος ἐπέκεινα πάσης καταλήψεως διαμένει. Οὐ γὰρ τῆς μεγαλοπρεπείας τῆς δόξης οὐκ ἔστι πέρας, καθὼς ὁ Προφήτης μαρ τύρεται, τοῦτο πάντοτε ὡσαύτως ἔχει, ἐν τῷ αὐτῷ ὕψει διαπαντὸς θεωρούμενον. Ωσπερ δὲ καὶ ὁ μέγας Δαβὶδ ὁ τὰς καλὰς ἀναβάσεις ἐν τῇ καρδίᾳ τιθέμενος, καὶ ἐκ δυνάμεως εἰς δύναμιν ἀεὶ πορευόμενος, τοῦτο πρὸς τὸν Θεὸν ἀνεβόησε· τὸν Σὺ δὲ ὕψιστος εἰς τὸν αἰώνα, Κύριε· τοῦτο, οἶμαι, διὰ τῆς φωνῆς ταύτης σημαίνων, ὅτι ἐν πάσῃ τῇ ἀτελευτήτου αἰῶνος ἀϊδιό τητι, ὁ μὲν πρὸς σὲ τρέχων ἑαυτοῦ μείζων πάντοτε δ καὶ ἀνώτερος γίνεται, ἀεὶ διὰ τῆς τῶν ἀγαθῶν ἀνα- βάσεως ἀναλόγως αὐξανόμενος. Σὺ δὲ ὁ αὐτὸς εἶ ὕψιστος, εἰς τὸν αἰῶνα μένων, οὐδέποτε χθαμαλώτε ρος τοῖς ἀνιοῦσι φανῆναι δυνάμενος, τῷ κατὰ τὸ ἴσον ἀνώτερος πάντοτε καὶ ὑψηλότερος εἶναι τῆς τῶν ὑψουμένων δυνάμεως. Ταῦτα τοίνυν περὶ τῆς φύσεως τῶν ἀφράστων ἀγαθῶν δογματίζειν τὸν Ἀπόστολον ὑπειλήφαμεν λέγοντα, ὅτι τὸ ἀγαθὸν ἐκεῖνο ὀφθαλ μὸς οὐκ οἶδε, κἂν ἀεὶ βλέπῃ. Οὐ γὰρ ὅσον ἐστὶ βλέ- πει, ἀλλ᾽ ὅσον τῷ ὀφθαλμῷ δυνατόν ἐστι δέξασθαι. Καὶ οἷς οὐκ ἤκουσε, καθ᾽ ὅσον ἐστὶ τὸ δηλούμενον, καν πάντοτε δέχηται τῇ ἀκοῇ τὸν λόγον· καὶ ἐπὶ καρδίαν τοῦ ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη, κἂν διαπαντὸς ὁ καθαρὸς τῇ καρδίᾳ ὅσον δύναται βλέπῃ· τὸ γὰρ ἀεὶ καταλαμβανόμενον τῶν μὲν προκαταληφθέντων πάν- των μεῖζόν ἐστιν, οὐ μὴν ὁρίζει ἐν ἑαυτῷ τὸ ζητού- μενον· ἀλλὰ τὸ πέρας τοῦ εὑρεθέντος, ἀρχὴ πρὸς τὴν τῶν ὑψηλοτέρων εὕρεσιν τοῖς ἀναβαίνουσι γίνε- ται. Καὶ οὔτε ὁ ἀνιών ποτε ἵσταται, ἀρχὴν ἐξ ἀρχῆς μεταλαμβάνων, οὔτε τελεῖται περὶ ἑαυτὴν ἡ τῶν ἀεὶ μειζόνων ἀρχή. Οὐδέποτε γὰρ περὶ τῶν ἐγνωσμένων ἡ τοῦ ἀνιόντος ἐπιθυμία ἵσταται, ἀλλὰ διὰ μείζονος πάλιν ἑτέρας ἐπιθυμίας πρὸς ἑτέραν ὑπερκειμένην κατὰ τὸ ἐφεξῆς ψυχὴ ἀνιοῦσα, πάντοτε διὰ τῶν ἀνω- τέρων ὁδεύει πρὸς τὸ ἀόριστον. . Τούτων δὲ ἡμῖν οὕτω διῃρημένων, καιρὸς ἂν εἴη προσθεῖναι τῶν θείων λογίων τὴν θεωρίαν. Δεῦρο ἀπὸ Λιβάνου, νύμφη, δεῦρο ἀπὸ Λιβάνου, ἐλεύσῃ καὶ διελεύσῃ ἀπ' ἀρχῆς πίστεως, ἀπὸ κεφαλῆς Σανεὶρ καὶ ῾Ερμῶν, ἀπὸ μανδρῶν λεόντων, ἀπὸ ὀρέων παρδάλεων. Τί τοίνυν ἐν τούτοις ὑπενοήσα- μεν; ἀεὶ τῶν ἀγαθῶν ἡ πηγὴ πρὸς ἑαυτὴν τοὺς διψῶντας ἐφέλκεται, καθὼς ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ φησὶν ἡ πηγή· ὅτι Εἴ τις διψᾷ, ἐρχέσθω πρὸς μὲ καὶ πινέτω. Εν τούτοις γὰρ οὔτε τῆς δίψης, οὔτε τῆς πρὸς αὐτὸν ὁρμῆς, οὔτε τῆς ἐν τῷ πίνειν ἀπολαύ- « IN CANTICA CANTIC. HOMILIA VIII. A majus quod restat quolibet quod comprehenditur, et hoc fit perpetuo ei qui est illius particeps, cum in universa sæculorum æternitate per ea quæ suni majora semper fiat augmentum lis qui sunt participes. Nam ille quidem mundo corde ", con gruenter voci Domini, Deum semper videt, con- venienter virium proportioni, quantum potest ca- pere, tantum suscipiens animi cognitione. Id qui- dem certe divinitatis quod termino caret, et est incomprehensibile, manet ultra omnem mentis conceptionem. id enim, cujus magnifcentis glo- riæ non est finis, sicut testatur Propheta“, hoc omnino similiter se habet perpetuo consideratum in eadem altitudine. Quomodo etiam magnus David in corde pulchras disponens ascensiones, et a vir B tute ambulans in virtutem ", hoc ad Deum excia- C mavit: Tu autem altissimus in æternum es, Do- mine: per hanc vocem, ut arbitror, significans, in universa sæculi quod nunquam desinit æternitate, qui ad te quidem currit, semper seipso major fit et excelsior, per bonorum ascensum convenienter suæ proportioni semper crescens. Tu autem idem es altissimus, in æternum manens, neque potes his qui ascendunt inferior videri, eo quod pari ratione semper excelsior sis eorum virtute, qui exaltantur. Hæc ergo de ineffabilium bonorum na- tura statuere existimamus Apostolum dicentem, bonum illud quod oculus non vidit, etiamsi sem- per videat. Non enim videt quantum est, sed quantum capere potest oculus. Et auris non audi- vit, licet audiat quantum id quod significatur, et auditione verbum potest omnino comprehendere. Et in cor hominis non ascendit, tametsi semper, qui mundo est corde, videt, quantum potest : nam quod semper comprehenditur, est majus iis quæ sunt comprehensa, non tamen in se terminat id quod quæritur: sed fnis ejus quod est inventum, fit principium ascendentibus ad inventionem eorum quæ sunt altiora. Neque unquam se sistit ascen- dens, ex principio sumens principium, neque in se perficitur eorum quæ sunt semper majora, prin- cipium. In iis enim quæ sunt cognita, nunquam ascendentis sistitur desiderium, sed per majus rursus desiderium ad aliud subjectum deinceps ascendens anima, omnino ascendit per altiora ad Did quod est indefinitum. Matth. v, 8. ** Psal. CXLIV, 5. His autem nobis sic distinctis ac divisis, tempus est ut contemplationem divinorum eloquiorum ad- jiciamus : Veni a Libano, sponsa, veni a Libano, venies et transibis ab initio fidei, a capite Sanir et Hermon, a lustris leonum, a montibus pardorum. Quid ergo iu bis nobis venit in mentem? Semper fons bonorum eos qui sitiunt ad se attrahit, sicut fons dicit in Evangelio: Si quis sitit, veniat ad me et bibat . In his enim neque sitis, neque vehementis ipsius appetitionis, neque ejus quæ in bibendo ca- pitur delectationis dedit terminum, sed extensione o gal. LXXXIII, 6, 8. ** Joan. vii, 37.

μέν ἐστι τὸ ἀεὶ εὑρισκόμενον· ἀπειροπλάσιον δὲ τοῦ πάντοτε καταλαμβανομένου τὸ ὑπερκείμενον, καὶ τοῦτο εἰς τὸ διηνεκές γίνεται τῷ μετέχοντι, ἐν πάσῃ τῇ τῶν αἰώνων ἀϊδιότητι διὰ τῶν ἀεὶ μειζόνων τῆς ἐπαυξήσεως τοῖς μετέχουσι γινομένης. Ὁ μὲν γὰρ καθαρὸς τὴν καρδίαν, κατὰ τὴν ἀψευδῆ τοῦ Δεσπότου φωνὴν, ὁρᾷ τὸν Θεὸν. ἀεὶ κατὰ τὴν ἀνα- λογίαν τῆς δυνάμεως, ὅσον χωρήσαι δύναται, τοσοῦ τον τὴν κατανόησιν δεχόμενος. Τὸ μέν τοι αόριστόν τε καὶ ἀπερίληπτον τῆς θεότητος ἐπέκεινα πάσης καταλήψεως διαμένει. Οὐ γὰρ τῆς μεγαλοπρεπείας τῆς δόξης οὐκ ἔστι πέρας, καθὼς ὁ Προφήτης μαρ τύρεται, τοῦτο πάντοτε ὡσαύτως ἔχει, ἐν τῷ αὐτῷ ὕψει διαπαντὸς θεωρούμενον. Ωσπερ δὲ καὶ ὁ μέγας Δαβὶδ ὁ τὰς καλὰς ἀναβάσεις ἐν τῇ καρδίᾳ τιθέμενος, καὶ ἐκ δυνάμεως εἰς δύναμιν ἀεὶ πορευόμενος, τοῦτο πρὸς τὸν Θεὸν ἀνεβόησε· τὸν Σὺ δὲ ὕψιστος εἰς τὸν αἰώνα, Κύριε· τοῦτο, οἶμαι, διὰ τῆς φωνῆς ταύτης σημαίνων, ὅτι ἐν πάσῃ τῇ ἀτελευτήτου αἰῶνος ἀϊδιό τητι, ὁ μὲν πρὸς σὲ τρέχων ἑαυτοῦ μείζων πάντοτε δ καὶ ἀνώτερος γίνεται, ἀεὶ διὰ τῆς τῶν ἀγαθῶν ἀνα- βάσεως ἀναλόγως αὐξανόμενος. Σὺ δὲ ὁ αὐτὸς εἶ ὕψιστος, εἰς τὸν αἰῶνα μένων, οὐδέποτε χθαμαλώτε ρος τοῖς ἀνιοῦσι φανῆναι δυνάμενος, τῷ κατὰ τὸ ἴσον ἀνώτερος πάντοτε καὶ ὑψηλότερος εἶναι τῆς τῶν ὑψουμένων δυνάμεως. Ταῦτα τοίνυν περὶ τῆς φύσεως τῶν ἀφράστων ἀγαθῶν δογματίζειν τὸν Ἀπόστολον ὑπειλήφαμεν λέγοντα, ὅτι τὸ ἀγαθὸν ἐκεῖνο ὀφθαλ μὸς οὐκ οἶδε, κἂν ἀεὶ βλέπῃ. Οὐ γὰρ ὅσον ἐστὶ βλέ- πει, ἀλλ᾽ ὅσον τῷ ὀφθαλμῷ δυνατόν ἐστι δέξασθαι. Καὶ οἷς οὐκ ἤκουσε, καθ᾽ ὅσον ἐστὶ τὸ δηλούμενον, καν πάντοτε δέχηται τῇ ἀκοῇ τὸν λόγον· καὶ ἐπὶ καρδίαν τοῦ ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη, κἂν διαπαντὸς ὁ καθαρὸς τῇ καρδίᾳ ὅσον δύναται βλέπῃ· τὸ γὰρ ἀεὶ καταλαμβανόμενον τῶν μὲν προκαταληφθέντων πάν- των μεῖζόν ἐστιν, οὐ μὴν ὁρίζει ἐν ἑαυτῷ τὸ ζητού- μενον· ἀλλὰ τὸ πέρας τοῦ εὑρεθέντος, ἀρχὴ πρὸς τὴν τῶν ὑψηλοτέρων εὕρεσιν τοῖς ἀναβαίνουσι γίνε- ται. Καὶ οὔτε ὁ ἀνιών ποτε ἵσταται, ἀρχὴν ἐξ ἀρχῆς μεταλαμβάνων, οὔτε τελεῖται περὶ ἑαυτὴν ἡ τῶν ἀεὶ μειζόνων ἀρχή. Οὐδέποτε γὰρ περὶ τῶν ἐγνωσμένων ἡ τοῦ ἀνιόντος ἐπιθυμία ἵσταται, ἀλλὰ διὰ μείζονος πάλιν ἑτέρας ἐπιθυμίας πρὸς ἑτέραν ὑπερκειμένην κατὰ τὸ ἐφεξῆς ψυχὴ ἀνιοῦσα, πάντοτε διὰ τῶν ἀνω- τέρων ὁδεύει πρὸς τὸ ἀόριστον. . Τούτων δὲ ἡμῖν οὕτω διῃρημένων, καιρὸς ἂν εἴη προσθεῖναι τῶν θείων λογίων τὴν θεωρίαν. Δεῦρο ἀπὸ Λιβάνου, νύμφη, δεῦρο ἀπὸ Λιβάνου, ἐλεύσῃ καὶ διελεύσῃ ἀπ' ἀρχῆς πίστεως, ἀπὸ κεφαλῆς Σανεὶρ καὶ ῾Ερμῶν, ἀπὸ μανδρῶν λεόντων, ἀπὸ ὀρέων παρδάλεων. Τί τοίνυν ἐν τούτοις ὑπενοήσα- μεν; ἀεὶ τῶν ἀγαθῶν ἡ πηγὴ πρὸς ἑαυτὴν τοὺς διψῶντας ἐφέλκεται, καθὼς ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ φησὶν ἡ πηγή· ὅτι Εἴ τις διψᾷ, ἐρχέσθω πρὸς μὲ καὶ πινέτω. Εν τούτοις γὰρ οὔτε τῆς δίψης, οὔτε τῆς πρὸς αὐτὸν ὁρμῆς, οὔτε τῆς ἐν τῷ πίνειν ἀπολαύ- « IN CANTICA CANTIC. HOMILIA VIII. A majus quod restat quolibet quod comprehenditur, et hoc fit perpetuo ei qui est illius particeps, cum in universa sæculorum æternitate per ea quæ suni majora semper fiat augmentum lis qui sunt participes. Nam ille quidem mundo corde ", con gruenter voci Domini, Deum semper videt, con- venienter virium proportioni, quantum potest ca- pere, tantum suscipiens animi cognitione. Id qui- dem certe divinitatis quod termino caret, et est incomprehensibile, manet ultra omnem mentis conceptionem. id enim, cujus magnifcentis glo- riæ non est finis, sicut testatur Propheta“, hoc omnino similiter se habet perpetuo consideratum in eadem altitudine. Quomodo etiam magnus David in corde pulchras disponens ascensiones, et a vir B tute ambulans in virtutem ", hoc ad Deum excia- C mavit: Tu autem altissimus in æternum es, Do- mine: per hanc vocem, ut arbitror, significans, in universa sæculi quod nunquam desinit æternitate, qui ad te quidem currit, semper seipso major fit et excelsior, per bonorum ascensum convenienter suæ proportioni semper crescens. Tu autem idem es altissimus, in æternum manens, neque potes his qui ascendunt inferior videri, eo quod pari ratione semper excelsior sis eorum virtute, qui exaltantur. Hæc ergo de ineffabilium bonorum na- tura statuere existimamus Apostolum dicentem, bonum illud quod oculus non vidit, etiamsi sem- per videat. Non enim videt quantum est, sed quantum capere potest oculus. Et auris non audi- vit, licet audiat quantum id quod significatur, et auditione verbum potest omnino comprehendere. Et in cor hominis non ascendit, tametsi semper, qui mundo est corde, videt, quantum potest : nam quod semper comprehenditur, est majus iis quæ sunt comprehensa, non tamen in se terminat id quod quæritur: sed fnis ejus quod est inventum, fit principium ascendentibus ad inventionem eorum quæ sunt altiora. Neque unquam se sistit ascen- dens, ex principio sumens principium, neque in se perficitur eorum quæ sunt semper majora, prin- cipium. In iis enim quæ sunt cognita, nunquam ascendentis sistitur desiderium, sed per majus rursus desiderium ad aliud subjectum deinceps ascendens anima, omnino ascendit per altiora ad Did quod est indefinitum. Matth. v, 8. ** Psal. CXLIV, 5. His autem nobis sic distinctis ac divisis, tempus est ut contemplationem divinorum eloquiorum ad- jiciamus : Veni a Libano, sponsa, veni a Libano, venies et transibis ab initio fidei, a capite Sanir et Hermon, a lustris leonum, a montibus pardorum. Quid ergo iu bis nobis venit in mentem? Semper fons bonorum eos qui sitiunt ad se attrahit, sicut fons dicit in Evangelio: Si quis sitit, veniat ad me et bibat . In his enim neque sitis, neque vehementis ipsius appetitionis, neque ejus quæ in bibendo ca- pitur delectationis dedit terminum, sed extensione o gal. LXXXIII, 6, 8. ** Joan. vii, 37.

σεως ἔδωκεν ὅρον, ἀλλὰ τῷ παρατατικῷ τοῦ προπο τάγματος πρὸς τὸ διηνεκές ποιεῖ τὴν προτροπήν καὶ τοῦ διψῇν καὶ τοῦ πίνειν, καὶ τοῦ πρὸς αὐτὸν τὴν ὁρμὴν ἔχειν. Τοῖς δὲ γευσαμένοις ἤδη, καὶ τῇ πείρᾳ μαθοῦσιν ὅτι χρηστὸς ὁ Κύριος, οἷόν τις προ- τροπὴ πρὸς τὴν τοῦ πλείονος μετουσίαν ἡ γεύσις γίνεται. Διὰ τοῦτο οὐδέποτε λείπει τῷ ἀναβαίνοντι ἡ γινομένη πρὸς αὐτὸν προτροπὴ ἡ πάντοτε πρὸς τὸ μεῖζον ἐφελκομένη. Υπομνησθῶμεν γὰρ τῆς πολλάκις ἐν τοῖς φθάσασιν ἤδη γεγενημένης παρορ μήσεως παρὰ τοῦ Λόγου τῇ νύμφῃ· Ἐλθέ, ἡ πλη σίον μου, λέγει· καὶ πάλιν, Δεύρο, περιστερά μου καὶ, Δεῦρο σεαυτὴν ἐν σκέπῃ τῇ πέτρας. Καὶ ἄλλας τοιαύτας φωνὰς προτρεπτικάς τε καὶ ἑλκτικὰς τῆς τῶν μειζόνων ἐπιθυμίας ὁ Λόγος πρὸς τὴν ψυχὴν Α Εt Β ποιησάμενος, καὶ μαρτυρήσας ἤδη τῇ πρὸς αὐτὸν ἀνιούσῃ τὸ διὰ πάντων ἀμώμητον, εἰπὼν, ὅτι Ολη καλὴ, καὶ μῶμος οὐκ ἔστιν ἐν σοὶ, ὡς ἂν μὴ τῇ μαρτυρία ταύτῃ ἐγχαυνωθεῖσα, πρὸς τὴν τῶν μει ζόνων ἄνοδον ἐμποδισθείη πάλιν διὰ τῆς προτρεπτι κῆς ταύτης φωνῆς ἐπὶ τὴν τῶν ὑπερκειμένων ἐπι- θυμίαν ἀναβῆναι παρακελεύεται, λέγων· Δεῦρο ἀπὸ Λιβάνου, νύμφη. Τὸ δὲ λεγόμενον τοιοῦτόν ἐστι· Καλῶς, φησίν, ἐν τοῖς φθάσασιν ἠκολούθησας, ἦλθες μετ᾿ ἐμοῦ πρὸς τὸ ὄρος τῆς σμύρνης. Συνετάφης γάρ μοι διὰ τοῦ βαπτίσματος εἰς τὸν θάνατον. Συνῆλθες μοι καὶ ἐπὶ τὸν βουνὸν τοῦ λιβάνου. Συνανέστης γὰρ καὶ ὑψώθης ἐν τῇ τῆς θεότητος κοινωνίᾳ, ἣν Ενδείκνυται τοῦ λιβάνου τὸ ὄνομα. Ανάβηθι μας ἀπὸ τούτων καὶ ἐπὶ ἕτερα ὄρη, προκόπτουσα τε καὶ ὑψουμένη διὰ τῆς ἐνεργοῦς γνώσεως. Δεῦρο τοίνυν ἀπὸ Λιβάνου, φησίν, οὐκέτι μνηστή, ἀλλὰ νύμφη. Οὐ γάρ ἐστι δυνατὸν ἐμοὶ συζῆσαι τὸν μὴ ἀλλοιω θέντα διὰ τῆς τοῦ θανάτου σμύρνης πρὸς τὴν τοῦ λιβάνου θεότητα. Ἐπειδὴ ἐν τούτῳ γέγονας ἤδη τῷ ὕψει, μὴ στῆς ἀνιοῦσα, ὡς ἤδη διὰ τούτων ἐπιβᾶσα τῆς τελειότητος. Ἀρχὴ γάρ σοι πίστεως ὁ λίβανος οὗτος γίνεται, οὗ μετέσχες διὰ τῆς ἀναστάσεως• ἀρχὴ δὲ καὶ τῇ ἐπὶ τὰ ὑψηλότερα τῶν ἀγαθῶν πο ρείᾳ. ᾿Απὸ τοίνυν τῆς ἀρχῆς ταύτης, ἥτις ἐστὶν ἡ πίστις, ἐλεύσῃ καὶ διελεύσῃ· τουτέστι, Καὶ νῦν ἥξεις, καὶ εἰσαεί διερχομένη διὰ τῶν τοιούτων ἀνόδων οὐκ ἀπολήξεις. Εχει δὲ ἡ λέξις οὕτως· Ἐλεύσῃ καὶ διελεύσῃ, ἀπ' ἀρχῆς πίστεως, ἀπὸ κεφαλῆς Σανεὶρ καὶ Ερμῶν. Διὰ τούτων δὲ τὸ τῆς ἄνωθεν γεννήσεως ὑποφαίνει μυστήριον. Εντεῦθεν γὰρ προχεῖσθαί φησι τὰς τοῦ Ἰορδάνου πηγὰς, ὧν ὑπέρκειται τοῦ το δρος, δύο λοφιαῖς μεριζόμενον, αἷς ταῦτα ἐπίκει ται τὰ ὀνόματα Σανεὶρ καὶ 'Ερμῶν. Ἐπεὶ οὖν τὸ ἐκ τῶν πηγῶν τούτων ῥεῖθρον ἀρχὴ γέγονεν ἡμῖν τῆς πρὸς τὸ θεῖον μεταποιήσεως, τούτου χάριν ἀκούει τοῦ πρὸς ἑαυτὸν καλοῦντος αὐτήν. "Ος φησιν· Δεῦρο ἀπὸ Λιβάνου καὶ ἀπὸ ἀρχῆς πίστεως, καὶ ἀπὸ κεφα- λῆς τῶν ὀρέων τούτων, ὅθεν σοι γεγόνασιν αἱ τοῦ μυστηρίου πηγαί· καλῶς δὲ προστίθησι τὴν τῶν λεόντων τε καὶ παρδάλεων μνήμην, ἵνα διὰ τῆς τῶν λυπηρών παραθέσεως, γλυκυτέραν ποιήσῃ τὴν τῶν εὐφραινόντων ἀπόλαυσιν. Ἐπειδὴ γὰρ ἀποθέμενος S. GREGORII NYSSENI præcepti in perpetuam, facit adhortationem et si- tiendi et bibendi, et impetu ad eum contendendi. Jis autem qui jam gustarunt, et experientia didi- cerunt quod bonus sit Dominus, gustus fi quedam veluti adhortatio ad amplioris boni participationem. Propterea ascendenti nunquam deficit quæ ipsi fit adhortatio, ad id quod est majus omnino attrahens. Revocemus enim in memoriam jam sæpe sponsæ factam in iis quæ præcesserunt Verbi adhortationem, dicentis : Veni, propinqua mea. rursus : Veni huc, columba mea, et Veni huc in legumentum petræ. Cumque has et ejusmodi alias adhortantes et attra- hentes ad majorum desiderium ad animam voces emisisset Verbum, et ei jam ad ipsum ascendenti testificatus esset, quod esset omnino immaculata, dicens: Tota pulchra es, et macula non est in te, ne hoc testimonio elata et facta insolentior impe- diretur, quo minus ascenderet ad altiora, per banc adhortandi vocem rursus adhortatur ad desiderium rerum supernarum, dicens: Huc a Libano,sponsa. Hoc autem quod dicitur est ejusmodi : Recte secuta es, inquit in præcedentibus, venisti mecum in montem myrrhæ. Consepulta enim fuisti mecum per baptismum in mortem. Simul mecum etiam ascendisti in collem thuris. Nain consurrexisti, et in altum fuisti sublata in communione divinitatis, quam ostendit nomen thuris. Ascende ergo mibi etiam ab his montibus in alios montes, proficiens et in altum evecta per evidentem cognitionem. Huc, inquit, a Libano, non amplius ad nuptias petita, sed sponsa potius vel nupta. Non enim fieri potest, ut mecum vitæ consuetudiném habeat ali- quis, nisi per mortis myrrham transmutetur ad thuris divinitatem. Quoniam jam ad hanc pervenisti altitudinem, ne stes ascendens, ut quæ jam pro- pterea perveneris ad perfectionen. Fidei enim principium tibi est hoc thus, cujus fuisti particeps per resurrectionem, principium est autem progres- sui ad bona excelsiora. Ab hoc ergo principio, quod est fides, venies et transibis : hoc est, Et nunc venies, et non cessabis semper transire per hujusmodi ascensiones. Sic autem habet verborum contextus : Venies et transibis ab initio fidei, a capite Sanir et Hermon. Per hoc autem subindicat mysterium secundæ na- tivitatis. Hinc enim dicunt manare fontes Jordanis, supra quos situs est hic mons qui dividitur in duo cacumina, quibus in posita sunt hæc nomina Sanir et Hermon. Quoniam ergo quod ex his fontibus manat fluentum, fuit nobis principium in Deum transformationis, ea de causa audit vocem ejus qui vocat ad ipsum, dicens: Veni a Libano, et al initio fidei, et a capite Sanir el Hermon : a capite, inquam, horum montium unde tibi orti sunt fontes mysterii. Pulchre autem addit mentionem leonum et pardorum, ut per additionem eorum quæ sunt molesta, suaviorem reddat quæ ex rebus delectan- sibus percipitur, voluptatem. Quoniam enim homo C D .

σεως ἔδωκεν ὅρον, ἀλλὰ τῷ παρατατικῷ τοῦ προπο τάγματος πρὸς τὸ διηνεκές ποιεῖ τὴν προτροπήν καὶ τοῦ διψῇν καὶ τοῦ πίνειν, καὶ τοῦ πρὸς αὐτὸν τὴν ὁρμὴν ἔχειν. Τοῖς δὲ γευσαμένοις ἤδη, καὶ τῇ πείρᾳ μαθοῦσιν ὅτι χρηστὸς ὁ Κύριος, οἷόν τις προ- τροπὴ πρὸς τὴν τοῦ πλείονος μετουσίαν ἡ γεύσις γίνεται. Διὰ τοῦτο οὐδέποτε λείπει τῷ ἀναβαίνοντι ἡ γινομένη πρὸς αὐτὸν προτροπὴ ἡ πάντοτε πρὸς τὸ μεῖζον ἐφελκομένη. Υπομνησθῶμεν γὰρ τῆς πολλάκις ἐν τοῖς φθάσασιν ἤδη γεγενημένης παρορ μήσεως παρὰ τοῦ Λόγου τῇ νύμφῃ· Ἐλθέ, ἡ πλη σίον μου, λέγει· καὶ πάλιν, Δεύρο, περιστερά μου καὶ, Δεῦρο σεαυτὴν ἐν σκέπῃ τῇ πέτρας. Καὶ ἄλλας τοιαύτας φωνὰς προτρεπτικάς τε καὶ ἑλκτικὰς τῆς τῶν μειζόνων ἐπιθυμίας ὁ Λόγος πρὸς τὴν ψυχὴν Α Εt Β ποιησάμενος, καὶ μαρτυρήσας ἤδη τῇ πρὸς αὐτὸν ἀνιούσῃ τὸ διὰ πάντων ἀμώμητον, εἰπὼν, ὅτι Ολη καλὴ, καὶ μῶμος οὐκ ἔστιν ἐν σοὶ, ὡς ἂν μὴ τῇ μαρτυρία ταύτῃ ἐγχαυνωθεῖσα, πρὸς τὴν τῶν μει ζόνων ἄνοδον ἐμποδισθείη πάλιν διὰ τῆς προτρεπτι κῆς ταύτης φωνῆς ἐπὶ τὴν τῶν ὑπερκειμένων ἐπι- θυμίαν ἀναβῆναι παρακελεύεται, λέγων· Δεῦρο ἀπὸ Λιβάνου, νύμφη. Τὸ δὲ λεγόμενον τοιοῦτόν ἐστι· Καλῶς, φησίν, ἐν τοῖς φθάσασιν ἠκολούθησας, ἦλθες μετ᾿ ἐμοῦ πρὸς τὸ ὄρος τῆς σμύρνης. Συνετάφης γάρ μοι διὰ τοῦ βαπτίσματος εἰς τὸν θάνατον. Συνῆλθες μοι καὶ ἐπὶ τὸν βουνὸν τοῦ λιβάνου. Συνανέστης γὰρ καὶ ὑψώθης ἐν τῇ τῆς θεότητος κοινωνίᾳ, ἣν Ενδείκνυται τοῦ λιβάνου τὸ ὄνομα. Ανάβηθι μας ἀπὸ τούτων καὶ ἐπὶ ἕτερα ὄρη, προκόπτουσα τε καὶ ὑψουμένη διὰ τῆς ἐνεργοῦς γνώσεως. Δεῦρο τοίνυν ἀπὸ Λιβάνου, φησίν, οὐκέτι μνηστή, ἀλλὰ νύμφη. Οὐ γάρ ἐστι δυνατὸν ἐμοὶ συζῆσαι τὸν μὴ ἀλλοιω θέντα διὰ τῆς τοῦ θανάτου σμύρνης πρὸς τὴν τοῦ λιβάνου θεότητα. Ἐπειδὴ ἐν τούτῳ γέγονας ἤδη τῷ ὕψει, μὴ στῆς ἀνιοῦσα, ὡς ἤδη διὰ τούτων ἐπιβᾶσα τῆς τελειότητος. Ἀρχὴ γάρ σοι πίστεως ὁ λίβανος οὗτος γίνεται, οὗ μετέσχες διὰ τῆς ἀναστάσεως• ἀρχὴ δὲ καὶ τῇ ἐπὶ τὰ ὑψηλότερα τῶν ἀγαθῶν πο ρείᾳ. ᾿Απὸ τοίνυν τῆς ἀρχῆς ταύτης, ἥτις ἐστὶν ἡ πίστις, ἐλεύσῃ καὶ διελεύσῃ· τουτέστι, Καὶ νῦν ἥξεις, καὶ εἰσαεί διερχομένη διὰ τῶν τοιούτων ἀνόδων οὐκ ἀπολήξεις. Εχει δὲ ἡ λέξις οὕτως· Ἐλεύσῃ καὶ διελεύσῃ, ἀπ' ἀρχῆς πίστεως, ἀπὸ κεφαλῆς Σανεὶρ καὶ Ερμῶν. Διὰ τούτων δὲ τὸ τῆς ἄνωθεν γεννήσεως ὑποφαίνει μυστήριον. Εντεῦθεν γὰρ προχεῖσθαί φησι τὰς τοῦ Ἰορδάνου πηγὰς, ὧν ὑπέρκειται τοῦ το δρος, δύο λοφιαῖς μεριζόμενον, αἷς ταῦτα ἐπίκει ται τὰ ὀνόματα Σανεὶρ καὶ 'Ερμῶν. Ἐπεὶ οὖν τὸ ἐκ τῶν πηγῶν τούτων ῥεῖθρον ἀρχὴ γέγονεν ἡμῖν τῆς πρὸς τὸ θεῖον μεταποιήσεως, τούτου χάριν ἀκούει τοῦ πρὸς ἑαυτὸν καλοῦντος αὐτήν. "Ος φησιν· Δεῦρο ἀπὸ Λιβάνου καὶ ἀπὸ ἀρχῆς πίστεως, καὶ ἀπὸ κεφα- λῆς τῶν ὀρέων τούτων, ὅθεν σοι γεγόνασιν αἱ τοῦ μυστηρίου πηγαί· καλῶς δὲ προστίθησι τὴν τῶν λεόντων τε καὶ παρδάλεων μνήμην, ἵνα διὰ τῆς τῶν λυπηρών παραθέσεως, γλυκυτέραν ποιήσῃ τὴν τῶν εὐφραινόντων ἀπόλαυσιν. Ἐπειδὴ γὰρ ἀποθέμενος S. GREGORII NYSSENI præcepti in perpetuam, facit adhortationem et si- tiendi et bibendi, et impetu ad eum contendendi. Jis autem qui jam gustarunt, et experientia didi- cerunt quod bonus sit Dominus, gustus fi quedam veluti adhortatio ad amplioris boni participationem. Propterea ascendenti nunquam deficit quæ ipsi fit adhortatio, ad id quod est majus omnino attrahens. Revocemus enim in memoriam jam sæpe sponsæ factam in iis quæ præcesserunt Verbi adhortationem, dicentis : Veni, propinqua mea. rursus : Veni huc, columba mea, et Veni huc in legumentum petræ. Cumque has et ejusmodi alias adhortantes et attra- hentes ad majorum desiderium ad animam voces emisisset Verbum, et ei jam ad ipsum ascendenti testificatus esset, quod esset omnino immaculata, dicens: Tota pulchra es, et macula non est in te, ne hoc testimonio elata et facta insolentior impe- diretur, quo minus ascenderet ad altiora, per banc adhortandi vocem rursus adhortatur ad desiderium rerum supernarum, dicens: Huc a Libano,sponsa. Hoc autem quod dicitur est ejusmodi : Recte secuta es, inquit in præcedentibus, venisti mecum in montem myrrhæ. Consepulta enim fuisti mecum per baptismum in mortem. Simul mecum etiam ascendisti in collem thuris. Nain consurrexisti, et in altum fuisti sublata in communione divinitatis, quam ostendit nomen thuris. Ascende ergo mibi etiam ab his montibus in alios montes, proficiens et in altum evecta per evidentem cognitionem. Huc, inquit, a Libano, non amplius ad nuptias petita, sed sponsa potius vel nupta. Non enim fieri potest, ut mecum vitæ consuetudiném habeat ali- quis, nisi per mortis myrrham transmutetur ad thuris divinitatem. Quoniam jam ad hanc pervenisti altitudinem, ne stes ascendens, ut quæ jam pro- pterea perveneris ad perfectionen. Fidei enim principium tibi est hoc thus, cujus fuisti particeps per resurrectionem, principium est autem progres- sui ad bona excelsiora. Ab hoc ergo principio, quod est fides, venies et transibis : hoc est, Et nunc venies, et non cessabis semper transire per hujusmodi ascensiones. Sic autem habet verborum contextus : Venies et transibis ab initio fidei, a capite Sanir et Hermon. Per hoc autem subindicat mysterium secundæ na- tivitatis. Hinc enim dicunt manare fontes Jordanis, supra quos situs est hic mons qui dividitur in duo cacumina, quibus in posita sunt hæc nomina Sanir et Hermon. Quoniam ergo quod ex his fontibus manat fluentum, fuit nobis principium in Deum transformationis, ea de causa audit vocem ejus qui vocat ad ipsum, dicens: Veni a Libano, et al initio fidei, et a capite Sanir el Hermon : a capite, inquam, horum montium unde tibi orti sunt fontes mysterii. Pulchre autem addit mentionem leonum et pardorum, ut per additionem eorum quæ sunt molesta, suaviorem reddat quæ ex rebus delectan- sibus percipitur, voluptatem. Quoniam enim homo C D .

σεως ἔδωκεν ὅρον, ἀλλὰ τῷ παρατατικῷ τοῦ προπο τάγματος πρὸς τὸ διηνεκές ποιεῖ τὴν προτροπήν καὶ τοῦ διψῇν καὶ τοῦ πίνειν, καὶ τοῦ πρὸς αὐτὸν τὴν ὁρμὴν ἔχειν. Τοῖς δὲ γευσαμένοις ἤδη, καὶ τῇ πείρᾳ μαθοῦσιν ὅτι χρηστὸς ὁ Κύριος, οἷόν τις προ- τροπὴ πρὸς τὴν τοῦ πλείονος μετουσίαν ἡ γεύσις γίνεται. Διὰ τοῦτο οὐδέποτε λείπει τῷ ἀναβαίνοντι ἡ γινομένη πρὸς αὐτὸν προτροπὴ ἡ πάντοτε πρὸς τὸ μεῖζον ἐφελκομένη. Υπομνησθῶμεν γὰρ τῆς πολλάκις ἐν τοῖς φθάσασιν ἤδη γεγενημένης παρορ μήσεως παρὰ τοῦ Λόγου τῇ νύμφῃ· Ἐλθέ, ἡ πλη σίον μου, λέγει· καὶ πάλιν, Δεύρο, περιστερά μου καὶ, Δεῦρο σεαυτὴν ἐν σκέπῃ τῇ πέτρας. Καὶ ἄλλας τοιαύτας φωνὰς προτρεπτικάς τε καὶ ἑλκτικὰς τῆς τῶν μειζόνων ἐπιθυμίας ὁ Λόγος πρὸς τὴν ψυχὴν Α Εt Β ποιησάμενος, καὶ μαρτυρήσας ἤδη τῇ πρὸς αὐτὸν ἀνιούσῃ τὸ διὰ πάντων ἀμώμητον, εἰπὼν, ὅτι Ολη καλὴ, καὶ μῶμος οὐκ ἔστιν ἐν σοὶ, ὡς ἂν μὴ τῇ μαρτυρία ταύτῃ ἐγχαυνωθεῖσα, πρὸς τὴν τῶν μει ζόνων ἄνοδον ἐμποδισθείη πάλιν διὰ τῆς προτρεπτι κῆς ταύτης φωνῆς ἐπὶ τὴν τῶν ὑπερκειμένων ἐπι- θυμίαν ἀναβῆναι παρακελεύεται, λέγων· Δεῦρο ἀπὸ Λιβάνου, νύμφη. Τὸ δὲ λεγόμενον τοιοῦτόν ἐστι· Καλῶς, φησίν, ἐν τοῖς φθάσασιν ἠκολούθησας, ἦλθες μετ᾿ ἐμοῦ πρὸς τὸ ὄρος τῆς σμύρνης. Συνετάφης γάρ μοι διὰ τοῦ βαπτίσματος εἰς τὸν θάνατον. Συνῆλθες μοι καὶ ἐπὶ τὸν βουνὸν τοῦ λιβάνου. Συνανέστης γὰρ καὶ ὑψώθης ἐν τῇ τῆς θεότητος κοινωνίᾳ, ἣν Ενδείκνυται τοῦ λιβάνου τὸ ὄνομα. Ανάβηθι μας ἀπὸ τούτων καὶ ἐπὶ ἕτερα ὄρη, προκόπτουσα τε καὶ ὑψουμένη διὰ τῆς ἐνεργοῦς γνώσεως. Δεῦρο τοίνυν ἀπὸ Λιβάνου, φησίν, οὐκέτι μνηστή, ἀλλὰ νύμφη. Οὐ γάρ ἐστι δυνατὸν ἐμοὶ συζῆσαι τὸν μὴ ἀλλοιω θέντα διὰ τῆς τοῦ θανάτου σμύρνης πρὸς τὴν τοῦ λιβάνου θεότητα. Ἐπειδὴ ἐν τούτῳ γέγονας ἤδη τῷ ὕψει, μὴ στῆς ἀνιοῦσα, ὡς ἤδη διὰ τούτων ἐπιβᾶσα τῆς τελειότητος. Ἀρχὴ γάρ σοι πίστεως ὁ λίβανος οὗτος γίνεται, οὗ μετέσχες διὰ τῆς ἀναστάσεως• ἀρχὴ δὲ καὶ τῇ ἐπὶ τὰ ὑψηλότερα τῶν ἀγαθῶν πο ρείᾳ. ᾿Απὸ τοίνυν τῆς ἀρχῆς ταύτης, ἥτις ἐστὶν ἡ πίστις, ἐλεύσῃ καὶ διελεύσῃ· τουτέστι, Καὶ νῦν ἥξεις, καὶ εἰσαεί διερχομένη διὰ τῶν τοιούτων ἀνόδων οὐκ ἀπολήξεις. Εχει δὲ ἡ λέξις οὕτως· Ἐλεύσῃ καὶ διελεύσῃ, ἀπ' ἀρχῆς πίστεως, ἀπὸ κεφαλῆς Σανεὶρ καὶ Ερμῶν. Διὰ τούτων δὲ τὸ τῆς ἄνωθεν γεννήσεως ὑποφαίνει μυστήριον. Εντεῦθεν γὰρ προχεῖσθαί φησι τὰς τοῦ Ἰορδάνου πηγὰς, ὧν ὑπέρκειται τοῦ το δρος, δύο λοφιαῖς μεριζόμενον, αἷς ταῦτα ἐπίκει ται τὰ ὀνόματα Σανεὶρ καὶ 'Ερμῶν. Ἐπεὶ οὖν τὸ ἐκ τῶν πηγῶν τούτων ῥεῖθρον ἀρχὴ γέγονεν ἡμῖν τῆς πρὸς τὸ θεῖον μεταποιήσεως, τούτου χάριν ἀκούει τοῦ πρὸς ἑαυτὸν καλοῦντος αὐτήν. "Ος φησιν· Δεῦρο ἀπὸ Λιβάνου καὶ ἀπὸ ἀρχῆς πίστεως, καὶ ἀπὸ κεφα- λῆς τῶν ὀρέων τούτων, ὅθεν σοι γεγόνασιν αἱ τοῦ μυστηρίου πηγαί· καλῶς δὲ προστίθησι τὴν τῶν λεόντων τε καὶ παρδάλεων μνήμην, ἵνα διὰ τῆς τῶν λυπηρών παραθέσεως, γλυκυτέραν ποιήσῃ τὴν τῶν εὐφραινόντων ἀπόλαυσιν. Ἐπειδὴ γὰρ ἀποθέμενος S. GREGORII NYSSENI præcepti in perpetuam, facit adhortationem et si- tiendi et bibendi, et impetu ad eum contendendi. Jis autem qui jam gustarunt, et experientia didi- cerunt quod bonus sit Dominus, gustus fi quedam veluti adhortatio ad amplioris boni participationem. Propterea ascendenti nunquam deficit quæ ipsi fit adhortatio, ad id quod est majus omnino attrahens. Revocemus enim in memoriam jam sæpe sponsæ factam in iis quæ præcesserunt Verbi adhortationem, dicentis : Veni, propinqua mea. rursus : Veni huc, columba mea, et Veni huc in legumentum petræ. Cumque has et ejusmodi alias adhortantes et attra- hentes ad majorum desiderium ad animam voces emisisset Verbum, et ei jam ad ipsum ascendenti testificatus esset, quod esset omnino immaculata, dicens: Tota pulchra es, et macula non est in te, ne hoc testimonio elata et facta insolentior impe- diretur, quo minus ascenderet ad altiora, per banc adhortandi vocem rursus adhortatur ad desiderium rerum supernarum, dicens: Huc a Libano,sponsa. Hoc autem quod dicitur est ejusmodi : Recte secuta es, inquit in præcedentibus, venisti mecum in montem myrrhæ. Consepulta enim fuisti mecum per baptismum in mortem. Simul mecum etiam ascendisti in collem thuris. Nain consurrexisti, et in altum fuisti sublata in communione divinitatis, quam ostendit nomen thuris. Ascende ergo mibi etiam ab his montibus in alios montes, proficiens et in altum evecta per evidentem cognitionem. Huc, inquit, a Libano, non amplius ad nuptias petita, sed sponsa potius vel nupta. Non enim fieri potest, ut mecum vitæ consuetudiném habeat ali- quis, nisi per mortis myrrham transmutetur ad thuris divinitatem. Quoniam jam ad hanc pervenisti altitudinem, ne stes ascendens, ut quæ jam pro- pterea perveneris ad perfectionen. Fidei enim principium tibi est hoc thus, cujus fuisti particeps per resurrectionem, principium est autem progres- sui ad bona excelsiora. Ab hoc ergo principio, quod est fides, venies et transibis : hoc est, Et nunc venies, et non cessabis semper transire per hujusmodi ascensiones. Sic autem habet verborum contextus : Venies et transibis ab initio fidei, a capite Sanir et Hermon. Per hoc autem subindicat mysterium secundæ na- tivitatis. Hinc enim dicunt manare fontes Jordanis, supra quos situs est hic mons qui dividitur in duo cacumina, quibus in posita sunt hæc nomina Sanir et Hermon. Quoniam ergo quod ex his fontibus manat fluentum, fuit nobis principium in Deum transformationis, ea de causa audit vocem ejus qui vocat ad ipsum, dicens: Veni a Libano, et al initio fidei, et a capite Sanir el Hermon : a capite, inquam, horum montium unde tibi orti sunt fontes mysterii. Pulchre autem addit mentionem leonum et pardorum, ut per additionem eorum quæ sunt molesta, suaviorem reddat quæ ex rebus delectan- sibus percipitur, voluptatem. Quoniam enim homo C D .

ποτε τὸ θεῖον εἶδος ὁ ἄνθρωπος, πρὸς τὴν ὁμοιότητα τῆς ἀλόγου φύσεως ἐθηριώθη, πάρδαλις καὶ λέων διὰ τῶν πονηρῶν ἐπιτηδευμάτων γενόμενος. Ο γὰρ ὑπὸ τοῦ λέοντος ελκυσθεὶς τοῦ ἐνεδρεύοντος ἐν τῇ μάνδρα, καθώς φησιν ὁ Προφήτης, καὶ ἐν τῇ παγίδι αὐτοῦ ταπεινωθείς, πρὸς τὴν ἐκείνου φύσιν μετα- μορφοῦται, κατακρατήσαντος τοῦ θηρίου τῆς φύσεως. Ομοιοι γὰρ αὐτοῖς γένοιντο οἱ ποιοῦντες αὐτά, φησὶ, καὶ πάντες οἱ πεποιθότες ἐπ' αὐτοῖς. Ομοίως δὲ καὶ πάρδαλις γίνεται ὁ διὰ τῶν τοῦ βίου κηλίδων τὴν ψυχὴν στιγματίσας. Ἐπεὶ οὖν ἦν ποτε ὅτε ἐν τοῖσδε ἦν τὸ ἀνθρώπινον, διὰ τῆς εἰδωλολατρείας καὶ τῆς Ἰουδαϊκῆς ἀπάτης, καὶ τῆς ποικίλης τῶν ἁμαρτ τωλῶν κακίας πλανώμενον· μετὰ ταῦτα δὲ διὰ τοῦ Ἰορδάνου καὶ τῆς σμύρνης καὶ τοῦ Λιβάνου πρὸς τοσοῦτον ὑψώθη, ὥστε αὐτὸν ἤδη συμμετεωροπορεῖν Β τῷ Θεῷ· τούτου χάριν πλεονάζει τῶν παρόντων ἀγαθῶν τὴν εὐφροσύνην ὁ λόγος. Διὰ τῆς τῶν ποτε γεγενημένων ἀνιαρῶν παραθέσεως προφέρων ἐν τίσιν ἦν ἡ ψυχὴ πρὸ τοῦ Λιβάνου καὶ τῆς ἀρχῆς τῆς πίστεως, καὶ πρὸ τῶν ἐπὶ τοῦ Ἰορδάνου γνωρισθέν- των ἡμῖν μυστηρίων. Ὡς γὰρ ἡ κατ' εἰρήνην ζωή γλυκυτέρα μετὰ τὸν πόλεμον γίνεται, τοῖς σκυθρω- τοῖς διηγήμασιν ἡδυνομένη· καὶ τὸ τῆς ὑγείας ἀγα- θόν, μᾶλλον καταγλυκαίνει τὰ τοῦ σώματος ἡμῶν αἰσθητήρια, εἰ ἔκ τινος ἀῤῥωστημάτων ἀηδίας πρὸς ἑαυτὴν ἐπανέλθοι πάλιν ἡ φύσις· τὸν αὐτὸν τρόπον ἐπίτασίν τινα καὶ πλεονασμὸν τῆς ἐν τοῖς ἀγαθοῖς εὐφροσύνης οἰκονομῶν ὁ ἀγαθὸς νυμφίος τῇ πρὸς αὐτὸν ἀνιούση ψυχῇ, οὐ μόνον τὸ ἑαυτοῦ κάλλος τη νύμφῃ προδείκνυσιν· ἀλλὰ καὶ τοῦ φρικωδεστάτου τῶν θηρίων εἴδους ὑπομιμνήσκει τῷ λόγῳ, ἵνα μᾶλλον ἐντρυφῴη τοῖς παροῦσι καλοῖς, μανθάνουσα διὰ τῆς παραθέσεως, οἷα ἀνθ' οίων ἠλλάξατο. Τάχα δέ τι καὶ ἕτερον διὰ τούτων ἐκ προνοίας ἀγαθὸν τῇ νύμφῃ κατασκευάζεται. Ἐπειδὴ γὰρ βούλεται ἡμᾶς ὁ λόγος τρεπτοὺς ὄντας κατὰ τὴν φύσιν, μὴ πρὸς τὸ κακὸν διὰ τῆς τροπῆς ἀποῤῥέειν· ἀλλὰ διὰ τῆς πρὸς τὸ κρεῖττον ἀεὶ γινομένης αὐξήσεως, συνεργὸν τὴν τρο τὴν πρὸς τὴν τῶν ὑψηλοτέρων ἄνοδον ἔχειν, ὥστε κατορθωθῆναι διὰ τοῦ τρεπτοῦ τῆς φύσεως ἡμῶν τὸ πρὸς τὸ κακὸν ἀναλλοίωτον· τούτου χάριν ὥσπερ τινὰ παιδαγωγὸν καὶ φύλακα πρὸς τὴν τῶν κακῶν ἀλλοτρίωσιν, τὴν μνήμην τῶν ποτε κατακρατησάν- των θηρίων ὁ λόγος προήνεγκεν, ἵνα τῇ ἀποτροπῇ τῶν χειρόνων τὸ ἀκλινές τε καὶ ἀπαράτρεπτον ἐν τοῖς ἀγαθοῖς κατορθώσωμεν, οὔτε ἱστάμενοι τῆς ἐπὶ τὸ κρεῖττον τροπῆς, οὔτε πρὸς τὸ κακὸν ἀλλοιούμε νοι. Διὰ ταῦτα καὶ ἐλθεῖν ἐγκελεύεται ἀπὸ τοῦ Λια βάνου τὴν νύμφην, καὶ τῆς μάνδρας τῶν λεόντων ὑπομιμνήσκει ἐν ᾗ ηὐλίζετο, καὶ τὰ τῶν παροάλεων ὄρη προφέρει τῷ λόγῳ, οἷς ἐνδιέτριβεν ὅτε τοῖς θηρίοις ὁμοδίαιτος ἦν. Αλλ' ἐπειδὴ πάντοτε ἡ τοῦ Λόγου φωνή, δυνά- μεώς ἐστι φωνή· καὶ καθάπερ ἐπὶ τῆς κτίσεως συνεξέλαμψε τὸ φῶς τῷ προστάγματι, καὶ συνεπέστη πάλιν τῷ προστακτικῷ ῥήματι τὸ στερέωμα, καὶ ἡ λοιπὴ πᾶσα κτίσις ὡσαύτως τῷ ποιητικῷ συνανεφαί- νετο Λόγῳ· τὸν αυτον τρόπον καὶ νῦν, τοῦ Λόγου IN CANTICA CANTIC. HOMILIA VIJI. quando formam divinam exuisset, fuit efferatus, malis studiis effectus est pardus et leo. Qui enim attractus fuit a leone qui insidiatur in spelunca, sicut dicit Propheta 7, et est ejus laqueo irretitus, transformatur in illius naturaun, quod a bellua na- tura superetur. Similes enim, inquit, eis fiant qui faciunt ea, et omnes qui confidunt in eis ". Similiter autem fit etiam pardus, qui per vitæ maculas no- tavit et compunxit animam, Cum ergo aliquando in his fuisset homo, erraus per idololatriam et Ju- daicum errorem, et varium peccatorum vitium; postea autem per Jordanem et myrrham et Liba- num adeo in altum esset erectus, ut jam cum ipso Deo sublimis incederet : ideo Seriptura presentium bonorum multiplicat laetitiam, adductis quæ olim fuerunt molestis, afferens in quibusnam esset anima ante Libanum et initium fidei, et ante a nobis co- gnita in Jordane mysteria. Quomodo enim quæ in pace agitur vita, post bellum fit dulcior, suavior reddita tristibus narrationibus : et bonum sanitatis majori amicit dulcedine nostros sensus, si ex tristi aliqua ægritudine ad se redeat natura : eodem modo augmentum et multiplicationem latitiæ quæ est in bonis, dispensans bonus sponsus animæ ad ipsum ascendenti, non solum sponsa suam ostendit pul- chritudinem, sed verbis etiam eam admouet hor rendæ formæ ferarum, ut in præsentibus banis majorem capiat voluptatem, discens per compara- tionem, quænam quibusnam mutavit. Fortasse au- · tern etiam aliquod aliud bonum per hæc sponse conciliat ex providentia. Quoniam enim Scriptura vult nos qui sumus mutabiles secundum naturam, minime defluere ad malum per mutationem: sed per incrementum quod semper fiat ad melius, ad- jutricem habere conversionem ad ascensum ad res excelsiores, ut nos recte geramus per naturæ no- stræ conversionem a mutatione ad malum: ea de causa, tanquam pædagogus quispiam et amicus, ad nos a malis alienandos, adduxit Scriptura men- tionem ferarum quæ aliquando dominatum obtinue- runt, ut per aversionem ab iis quæ sunt deteriora, stabiles maneamus in bonis, neque sistentes ad id. quod est melius mutationem, neque uos conver- tentes ad malum. Propterea jubet sponsam venire a Libano, et ei in memoriam revocat speluncam leonum in qua stationem habebat: et montes par- dorum ei adducit, in quibus versabatur, quando vitam degebat simul cum bestiis. A qui creatus fuerat ad Verbi imaginem, cum ali- Psal. x, 9. Psal. cxull, S. C – D Sed quia vox Verbi est omnino vox virtutis, et quomodo in prima creatione lux illuxit simul cum jussu, et rursus Verbo imperante constitit firma mentum, et similiter universa creatura simul appa- ruit cum Verbo ellicienti; eodem modo nunc quo- que cum Verbum jussisset ad se venire animam.

ποτε τὸ θεῖον εἶδος ὁ ἄνθρωπος, πρὸς τὴν ὁμοιότητα τῆς ἀλόγου φύσεως ἐθηριώθη, πάρδαλις καὶ λέων διὰ τῶν πονηρῶν ἐπιτηδευμάτων γενόμενος. Ο γὰρ ὑπὸ τοῦ λέοντος ελκυσθεὶς τοῦ ἐνεδρεύοντος ἐν τῇ μάνδρα, καθώς φησιν ὁ Προφήτης, καὶ ἐν τῇ παγίδι αὐτοῦ ταπεινωθείς, πρὸς τὴν ἐκείνου φύσιν μετα- μορφοῦται, κατακρατήσαντος τοῦ θηρίου τῆς φύσεως. Ομοιοι γὰρ αὐτοῖς γένοιντο οἱ ποιοῦντες αὐτά, φησὶ, καὶ πάντες οἱ πεποιθότες ἐπ' αὐτοῖς. Ομοίως δὲ καὶ πάρδαλις γίνεται ὁ διὰ τῶν τοῦ βίου κηλίδων τὴν ψυχὴν στιγματίσας. Ἐπεὶ οὖν ἦν ποτε ὅτε ἐν τοῖσδε ἦν τὸ ἀνθρώπινον, διὰ τῆς εἰδωλολατρείας καὶ τῆς Ἰουδαϊκῆς ἀπάτης, καὶ τῆς ποικίλης τῶν ἁμαρτ τωλῶν κακίας πλανώμενον· μετὰ ταῦτα δὲ διὰ τοῦ Ἰορδάνου καὶ τῆς σμύρνης καὶ τοῦ Λιβάνου πρὸς τοσοῦτον ὑψώθη, ὥστε αὐτὸν ἤδη συμμετεωροπορεῖν Β τῷ Θεῷ· τούτου χάριν πλεονάζει τῶν παρόντων ἀγαθῶν τὴν εὐφροσύνην ὁ λόγος. Διὰ τῆς τῶν ποτε γεγενημένων ἀνιαρῶν παραθέσεως προφέρων ἐν τίσιν ἦν ἡ ψυχὴ πρὸ τοῦ Λιβάνου καὶ τῆς ἀρχῆς τῆς πίστεως, καὶ πρὸ τῶν ἐπὶ τοῦ Ἰορδάνου γνωρισθέν- των ἡμῖν μυστηρίων. Ὡς γὰρ ἡ κατ' εἰρήνην ζωή γλυκυτέρα μετὰ τὸν πόλεμον γίνεται, τοῖς σκυθρω- τοῖς διηγήμασιν ἡδυνομένη· καὶ τὸ τῆς ὑγείας ἀγα- θόν, μᾶλλον καταγλυκαίνει τὰ τοῦ σώματος ἡμῶν αἰσθητήρια, εἰ ἔκ τινος ἀῤῥωστημάτων ἀηδίας πρὸς ἑαυτὴν ἐπανέλθοι πάλιν ἡ φύσις· τὸν αὐτὸν τρόπον ἐπίτασίν τινα καὶ πλεονασμὸν τῆς ἐν τοῖς ἀγαθοῖς εὐφροσύνης οἰκονομῶν ὁ ἀγαθὸς νυμφίος τῇ πρὸς αὐτὸν ἀνιούση ψυχῇ, οὐ μόνον τὸ ἑαυτοῦ κάλλος τη νύμφῃ προδείκνυσιν· ἀλλὰ καὶ τοῦ φρικωδεστάτου τῶν θηρίων εἴδους ὑπομιμνήσκει τῷ λόγῳ, ἵνα μᾶλλον ἐντρυφῴη τοῖς παροῦσι καλοῖς, μανθάνουσα διὰ τῆς παραθέσεως, οἷα ἀνθ' οίων ἠλλάξατο. Τάχα δέ τι καὶ ἕτερον διὰ τούτων ἐκ προνοίας ἀγαθὸν τῇ νύμφῃ κατασκευάζεται. Ἐπειδὴ γὰρ βούλεται ἡμᾶς ὁ λόγος τρεπτοὺς ὄντας κατὰ τὴν φύσιν, μὴ πρὸς τὸ κακὸν διὰ τῆς τροπῆς ἀποῤῥέειν· ἀλλὰ διὰ τῆς πρὸς τὸ κρεῖττον ἀεὶ γινομένης αὐξήσεως, συνεργὸν τὴν τρο τὴν πρὸς τὴν τῶν ὑψηλοτέρων ἄνοδον ἔχειν, ὥστε κατορθωθῆναι διὰ τοῦ τρεπτοῦ τῆς φύσεως ἡμῶν τὸ πρὸς τὸ κακὸν ἀναλλοίωτον· τούτου χάριν ὥσπερ τινὰ παιδαγωγὸν καὶ φύλακα πρὸς τὴν τῶν κακῶν ἀλλοτρίωσιν, τὴν μνήμην τῶν ποτε κατακρατησάν- των θηρίων ὁ λόγος προήνεγκεν, ἵνα τῇ ἀποτροπῇ τῶν χειρόνων τὸ ἀκλινές τε καὶ ἀπαράτρεπτον ἐν τοῖς ἀγαθοῖς κατορθώσωμεν, οὔτε ἱστάμενοι τῆς ἐπὶ τὸ κρεῖττον τροπῆς, οὔτε πρὸς τὸ κακὸν ἀλλοιούμε νοι. Διὰ ταῦτα καὶ ἐλθεῖν ἐγκελεύεται ἀπὸ τοῦ Λια βάνου τὴν νύμφην, καὶ τῆς μάνδρας τῶν λεόντων ὑπομιμνήσκει ἐν ᾗ ηὐλίζετο, καὶ τὰ τῶν παροάλεων ὄρη προφέρει τῷ λόγῳ, οἷς ἐνδιέτριβεν ὅτε τοῖς θηρίοις ὁμοδίαιτος ἦν. Αλλ' ἐπειδὴ πάντοτε ἡ τοῦ Λόγου φωνή, δυνά- μεώς ἐστι φωνή· καὶ καθάπερ ἐπὶ τῆς κτίσεως συνεξέλαμψε τὸ φῶς τῷ προστάγματι, καὶ συνεπέστη πάλιν τῷ προστακτικῷ ῥήματι τὸ στερέωμα, καὶ ἡ λοιπὴ πᾶσα κτίσις ὡσαύτως τῷ ποιητικῷ συνανεφαί- νετο Λόγῳ· τὸν αυτον τρόπον καὶ νῦν, τοῦ Λόγου IN CANTICA CANTIC. HOMILIA VIJI. quando formam divinam exuisset, fuit efferatus, malis studiis effectus est pardus et leo. Qui enim attractus fuit a leone qui insidiatur in spelunca, sicut dicit Propheta 7, et est ejus laqueo irretitus, transformatur in illius naturaun, quod a bellua na- tura superetur. Similes enim, inquit, eis fiant qui faciunt ea, et omnes qui confidunt in eis ". Similiter autem fit etiam pardus, qui per vitæ maculas no- tavit et compunxit animam, Cum ergo aliquando in his fuisset homo, erraus per idololatriam et Ju- daicum errorem, et varium peccatorum vitium; postea autem per Jordanem et myrrham et Liba- num adeo in altum esset erectus, ut jam cum ipso Deo sublimis incederet : ideo Seriptura presentium bonorum multiplicat laetitiam, adductis quæ olim fuerunt molestis, afferens in quibusnam esset anima ante Libanum et initium fidei, et ante a nobis co- gnita in Jordane mysteria. Quomodo enim quæ in pace agitur vita, post bellum fit dulcior, suavior reddita tristibus narrationibus : et bonum sanitatis majori amicit dulcedine nostros sensus, si ex tristi aliqua ægritudine ad se redeat natura : eodem modo augmentum et multiplicationem latitiæ quæ est in bonis, dispensans bonus sponsus animæ ad ipsum ascendenti, non solum sponsa suam ostendit pul- chritudinem, sed verbis etiam eam admouet hor rendæ formæ ferarum, ut in præsentibus banis majorem capiat voluptatem, discens per compara- tionem, quænam quibusnam mutavit. Fortasse au- · tern etiam aliquod aliud bonum per hæc sponse conciliat ex providentia. Quoniam enim Scriptura vult nos qui sumus mutabiles secundum naturam, minime defluere ad malum per mutationem: sed per incrementum quod semper fiat ad melius, ad- jutricem habere conversionem ad ascensum ad res excelsiores, ut nos recte geramus per naturæ no- stræ conversionem a mutatione ad malum: ea de causa, tanquam pædagogus quispiam et amicus, ad nos a malis alienandos, adduxit Scriptura men- tionem ferarum quæ aliquando dominatum obtinue- runt, ut per aversionem ab iis quæ sunt deteriora, stabiles maneamus in bonis, neque sistentes ad id. quod est melius mutationem, neque uos conver- tentes ad malum. Propterea jubet sponsam venire a Libano, et ei in memoriam revocat speluncam leonum in qua stationem habebat: et montes par- dorum ei adducit, in quibus versabatur, quando vitam degebat simul cum bestiis. A qui creatus fuerat ad Verbi imaginem, cum ali- Psal. x, 9. Psal. cxull, S. C – D Sed quia vox Verbi est omnino vox virtutis, et quomodo in prima creatione lux illuxit simul cum jussu, et rursus Verbo imperante constitit firma mentum, et similiter universa creatura simul appa- ruit cum Verbo ellicienti; eodem modo nunc quo- que cum Verbum jussisset ad se venire animam.

ποτε τὸ θεῖον εἶδος ὁ ἄνθρωπος, πρὸς τὴν ὁμοιότητα τῆς ἀλόγου φύσεως ἐθηριώθη, πάρδαλις καὶ λέων διὰ τῶν πονηρῶν ἐπιτηδευμάτων γενόμενος. Ο γὰρ ὑπὸ τοῦ λέοντος ελκυσθεὶς τοῦ ἐνεδρεύοντος ἐν τῇ μάνδρα, καθώς φησιν ὁ Προφήτης, καὶ ἐν τῇ παγίδι αὐτοῦ ταπεινωθείς, πρὸς τὴν ἐκείνου φύσιν μετα- μορφοῦται, κατακρατήσαντος τοῦ θηρίου τῆς φύσεως. Ομοιοι γὰρ αὐτοῖς γένοιντο οἱ ποιοῦντες αὐτά, φησὶ, καὶ πάντες οἱ πεποιθότες ἐπ' αὐτοῖς. Ομοίως δὲ καὶ πάρδαλις γίνεται ὁ διὰ τῶν τοῦ βίου κηλίδων τὴν ψυχὴν στιγματίσας. Ἐπεὶ οὖν ἦν ποτε ὅτε ἐν τοῖσδε ἦν τὸ ἀνθρώπινον, διὰ τῆς εἰδωλολατρείας καὶ τῆς Ἰουδαϊκῆς ἀπάτης, καὶ τῆς ποικίλης τῶν ἁμαρτ τωλῶν κακίας πλανώμενον· μετὰ ταῦτα δὲ διὰ τοῦ Ἰορδάνου καὶ τῆς σμύρνης καὶ τοῦ Λιβάνου πρὸς τοσοῦτον ὑψώθη, ὥστε αὐτὸν ἤδη συμμετεωροπορεῖν Β τῷ Θεῷ· τούτου χάριν πλεονάζει τῶν παρόντων ἀγαθῶν τὴν εὐφροσύνην ὁ λόγος. Διὰ τῆς τῶν ποτε γεγενημένων ἀνιαρῶν παραθέσεως προφέρων ἐν τίσιν ἦν ἡ ψυχὴ πρὸ τοῦ Λιβάνου καὶ τῆς ἀρχῆς τῆς πίστεως, καὶ πρὸ τῶν ἐπὶ τοῦ Ἰορδάνου γνωρισθέν- των ἡμῖν μυστηρίων. Ὡς γὰρ ἡ κατ' εἰρήνην ζωή γλυκυτέρα μετὰ τὸν πόλεμον γίνεται, τοῖς σκυθρω- τοῖς διηγήμασιν ἡδυνομένη· καὶ τὸ τῆς ὑγείας ἀγα- θόν, μᾶλλον καταγλυκαίνει τὰ τοῦ σώματος ἡμῶν αἰσθητήρια, εἰ ἔκ τινος ἀῤῥωστημάτων ἀηδίας πρὸς ἑαυτὴν ἐπανέλθοι πάλιν ἡ φύσις· τὸν αὐτὸν τρόπον ἐπίτασίν τινα καὶ πλεονασμὸν τῆς ἐν τοῖς ἀγαθοῖς εὐφροσύνης οἰκονομῶν ὁ ἀγαθὸς νυμφίος τῇ πρὸς αὐτὸν ἀνιούση ψυχῇ, οὐ μόνον τὸ ἑαυτοῦ κάλλος τη νύμφῃ προδείκνυσιν· ἀλλὰ καὶ τοῦ φρικωδεστάτου τῶν θηρίων εἴδους ὑπομιμνήσκει τῷ λόγῳ, ἵνα μᾶλλον ἐντρυφῴη τοῖς παροῦσι καλοῖς, μανθάνουσα διὰ τῆς παραθέσεως, οἷα ἀνθ' οίων ἠλλάξατο. Τάχα δέ τι καὶ ἕτερον διὰ τούτων ἐκ προνοίας ἀγαθὸν τῇ νύμφῃ κατασκευάζεται. Ἐπειδὴ γὰρ βούλεται ἡμᾶς ὁ λόγος τρεπτοὺς ὄντας κατὰ τὴν φύσιν, μὴ πρὸς τὸ κακὸν διὰ τῆς τροπῆς ἀποῤῥέειν· ἀλλὰ διὰ τῆς πρὸς τὸ κρεῖττον ἀεὶ γινομένης αὐξήσεως, συνεργὸν τὴν τρο τὴν πρὸς τὴν τῶν ὑψηλοτέρων ἄνοδον ἔχειν, ὥστε κατορθωθῆναι διὰ τοῦ τρεπτοῦ τῆς φύσεως ἡμῶν τὸ πρὸς τὸ κακὸν ἀναλλοίωτον· τούτου χάριν ὥσπερ τινὰ παιδαγωγὸν καὶ φύλακα πρὸς τὴν τῶν κακῶν ἀλλοτρίωσιν, τὴν μνήμην τῶν ποτε κατακρατησάν- των θηρίων ὁ λόγος προήνεγκεν, ἵνα τῇ ἀποτροπῇ τῶν χειρόνων τὸ ἀκλινές τε καὶ ἀπαράτρεπτον ἐν τοῖς ἀγαθοῖς κατορθώσωμεν, οὔτε ἱστάμενοι τῆς ἐπὶ τὸ κρεῖττον τροπῆς, οὔτε πρὸς τὸ κακὸν ἀλλοιούμε νοι. Διὰ ταῦτα καὶ ἐλθεῖν ἐγκελεύεται ἀπὸ τοῦ Λια βάνου τὴν νύμφην, καὶ τῆς μάνδρας τῶν λεόντων ὑπομιμνήσκει ἐν ᾗ ηὐλίζετο, καὶ τὰ τῶν παροάλεων ὄρη προφέρει τῷ λόγῳ, οἷς ἐνδιέτριβεν ὅτε τοῖς θηρίοις ὁμοδίαιτος ἦν. Αλλ' ἐπειδὴ πάντοτε ἡ τοῦ Λόγου φωνή, δυνά- μεώς ἐστι φωνή· καὶ καθάπερ ἐπὶ τῆς κτίσεως συνεξέλαμψε τὸ φῶς τῷ προστάγματι, καὶ συνεπέστη πάλιν τῷ προστακτικῷ ῥήματι τὸ στερέωμα, καὶ ἡ λοιπὴ πᾶσα κτίσις ὡσαύτως τῷ ποιητικῷ συνανεφαί- νετο Λόγῳ· τὸν αυτον τρόπον καὶ νῦν, τοῦ Λόγου IN CANTICA CANTIC. HOMILIA VIJI. quando formam divinam exuisset, fuit efferatus, malis studiis effectus est pardus et leo. Qui enim attractus fuit a leone qui insidiatur in spelunca, sicut dicit Propheta 7, et est ejus laqueo irretitus, transformatur in illius naturaun, quod a bellua na- tura superetur. Similes enim, inquit, eis fiant qui faciunt ea, et omnes qui confidunt in eis ". Similiter autem fit etiam pardus, qui per vitæ maculas no- tavit et compunxit animam, Cum ergo aliquando in his fuisset homo, erraus per idololatriam et Ju- daicum errorem, et varium peccatorum vitium; postea autem per Jordanem et myrrham et Liba- num adeo in altum esset erectus, ut jam cum ipso Deo sublimis incederet : ideo Seriptura presentium bonorum multiplicat laetitiam, adductis quæ olim fuerunt molestis, afferens in quibusnam esset anima ante Libanum et initium fidei, et ante a nobis co- gnita in Jordane mysteria. Quomodo enim quæ in pace agitur vita, post bellum fit dulcior, suavior reddita tristibus narrationibus : et bonum sanitatis majori amicit dulcedine nostros sensus, si ex tristi aliqua ægritudine ad se redeat natura : eodem modo augmentum et multiplicationem latitiæ quæ est in bonis, dispensans bonus sponsus animæ ad ipsum ascendenti, non solum sponsa suam ostendit pul- chritudinem, sed verbis etiam eam admouet hor rendæ formæ ferarum, ut in præsentibus banis majorem capiat voluptatem, discens per compara- tionem, quænam quibusnam mutavit. Fortasse au- · tern etiam aliquod aliud bonum per hæc sponse conciliat ex providentia. Quoniam enim Scriptura vult nos qui sumus mutabiles secundum naturam, minime defluere ad malum per mutationem: sed per incrementum quod semper fiat ad melius, ad- jutricem habere conversionem ad ascensum ad res excelsiores, ut nos recte geramus per naturæ no- stræ conversionem a mutatione ad malum: ea de causa, tanquam pædagogus quispiam et amicus, ad nos a malis alienandos, adduxit Scriptura men- tionem ferarum quæ aliquando dominatum obtinue- runt, ut per aversionem ab iis quæ sunt deteriora, stabiles maneamus in bonis, neque sistentes ad id. quod est melius mutationem, neque uos conver- tentes ad malum. Propterea jubet sponsam venire a Libano, et ei in memoriam revocat speluncam leonum in qua stationem habebat: et montes par- dorum ei adducit, in quibus versabatur, quando vitam degebat simul cum bestiis. A qui creatus fuerat ad Verbi imaginem, cum ali- Psal. x, 9. Psal. cxull, S. C – D Sed quia vox Verbi est omnino vox virtutis, et quomodo in prima creatione lux illuxit simul cum jussu, et rursus Verbo imperante constitit firma mentum, et similiter universa creatura simul appa- ruit cum Verbo ellicienti; eodem modo nunc quo- que cum Verbum jussisset ad se venire animam.

ποτε τὸ θεῖον εἶδος ὁ ἄνθρωπος, πρὸς τὴν ὁμοιότητα τῆς ἀλόγου φύσεως ἐθηριώθη, πάρδαλις καὶ λέων διὰ τῶν πονηρῶν ἐπιτηδευμάτων γενόμενος. Ο γὰρ ὑπὸ τοῦ λέοντος ελκυσθεὶς τοῦ ἐνεδρεύοντος ἐν τῇ μάνδρα, καθώς φησιν ὁ Προφήτης, καὶ ἐν τῇ παγίδι αὐτοῦ ταπεινωθείς, πρὸς τὴν ἐκείνου φύσιν μετα- μορφοῦται, κατακρατήσαντος τοῦ θηρίου τῆς φύσεως. Ομοιοι γὰρ αὐτοῖς γένοιντο οἱ ποιοῦντες αὐτά, φησὶ, καὶ πάντες οἱ πεποιθότες ἐπ' αὐτοῖς. Ομοίως δὲ καὶ πάρδαλις γίνεται ὁ διὰ τῶν τοῦ βίου κηλίδων τὴν ψυχὴν στιγματίσας. Ἐπεὶ οὖν ἦν ποτε ὅτε ἐν τοῖσδε ἦν τὸ ἀνθρώπινον, διὰ τῆς εἰδωλολατρείας καὶ τῆς Ἰουδαϊκῆς ἀπάτης, καὶ τῆς ποικίλης τῶν ἁμαρτ τωλῶν κακίας πλανώμενον· μετὰ ταῦτα δὲ διὰ τοῦ Ἰορδάνου καὶ τῆς σμύρνης καὶ τοῦ Λιβάνου πρὸς τοσοῦτον ὑψώθη, ὥστε αὐτὸν ἤδη συμμετεωροπορεῖν Β τῷ Θεῷ· τούτου χάριν πλεονάζει τῶν παρόντων ἀγαθῶν τὴν εὐφροσύνην ὁ λόγος. Διὰ τῆς τῶν ποτε γεγενημένων ἀνιαρῶν παραθέσεως προφέρων ἐν τίσιν ἦν ἡ ψυχὴ πρὸ τοῦ Λιβάνου καὶ τῆς ἀρχῆς τῆς πίστεως, καὶ πρὸ τῶν ἐπὶ τοῦ Ἰορδάνου γνωρισθέν- των ἡμῖν μυστηρίων. Ὡς γὰρ ἡ κατ' εἰρήνην ζωή γλυκυτέρα μετὰ τὸν πόλεμον γίνεται, τοῖς σκυθρω- τοῖς διηγήμασιν ἡδυνομένη· καὶ τὸ τῆς ὑγείας ἀγα- θόν, μᾶλλον καταγλυκαίνει τὰ τοῦ σώματος ἡμῶν αἰσθητήρια, εἰ ἔκ τινος ἀῤῥωστημάτων ἀηδίας πρὸς ἑαυτὴν ἐπανέλθοι πάλιν ἡ φύσις· τὸν αὐτὸν τρόπον ἐπίτασίν τινα καὶ πλεονασμὸν τῆς ἐν τοῖς ἀγαθοῖς εὐφροσύνης οἰκονομῶν ὁ ἀγαθὸς νυμφίος τῇ πρὸς αὐτὸν ἀνιούση ψυχῇ, οὐ μόνον τὸ ἑαυτοῦ κάλλος τη νύμφῃ προδείκνυσιν· ἀλλὰ καὶ τοῦ φρικωδεστάτου τῶν θηρίων εἴδους ὑπομιμνήσκει τῷ λόγῳ, ἵνα μᾶλλον ἐντρυφῴη τοῖς παροῦσι καλοῖς, μανθάνουσα διὰ τῆς παραθέσεως, οἷα ἀνθ' οίων ἠλλάξατο. Τάχα δέ τι καὶ ἕτερον διὰ τούτων ἐκ προνοίας ἀγαθὸν τῇ νύμφῃ κατασκευάζεται. Ἐπειδὴ γὰρ βούλεται ἡμᾶς ὁ λόγος τρεπτοὺς ὄντας κατὰ τὴν φύσιν, μὴ πρὸς τὸ κακὸν διὰ τῆς τροπῆς ἀποῤῥέειν· ἀλλὰ διὰ τῆς πρὸς τὸ κρεῖττον ἀεὶ γινομένης αὐξήσεως, συνεργὸν τὴν τρο τὴν πρὸς τὴν τῶν ὑψηλοτέρων ἄνοδον ἔχειν, ὥστε κατορθωθῆναι διὰ τοῦ τρεπτοῦ τῆς φύσεως ἡμῶν τὸ πρὸς τὸ κακὸν ἀναλλοίωτον· τούτου χάριν ὥσπερ τινὰ παιδαγωγὸν καὶ φύλακα πρὸς τὴν τῶν κακῶν ἀλλοτρίωσιν, τὴν μνήμην τῶν ποτε κατακρατησάν- των θηρίων ὁ λόγος προήνεγκεν, ἵνα τῇ ἀποτροπῇ τῶν χειρόνων τὸ ἀκλινές τε καὶ ἀπαράτρεπτον ἐν τοῖς ἀγαθοῖς κατορθώσωμεν, οὔτε ἱστάμενοι τῆς ἐπὶ τὸ κρεῖττον τροπῆς, οὔτε πρὸς τὸ κακὸν ἀλλοιούμε νοι. Διὰ ταῦτα καὶ ἐλθεῖν ἐγκελεύεται ἀπὸ τοῦ Λια βάνου τὴν νύμφην, καὶ τῆς μάνδρας τῶν λεόντων ὑπομιμνήσκει ἐν ᾗ ηὐλίζετο, καὶ τὰ τῶν παροάλεων ὄρη προφέρει τῷ λόγῳ, οἷς ἐνδιέτριβεν ὅτε τοῖς θηρίοις ὁμοδίαιτος ἦν. Αλλ' ἐπειδὴ πάντοτε ἡ τοῦ Λόγου φωνή, δυνά- μεώς ἐστι φωνή· καὶ καθάπερ ἐπὶ τῆς κτίσεως συνεξέλαμψε τὸ φῶς τῷ προστάγματι, καὶ συνεπέστη πάλιν τῷ προστακτικῷ ῥήματι τὸ στερέωμα, καὶ ἡ λοιπὴ πᾶσα κτίσις ὡσαύτως τῷ ποιητικῷ συνανεφαί- νετο Λόγῳ· τὸν αυτον τρόπον καὶ νῦν, τοῦ Λόγου IN CANTICA CANTIC. HOMILIA VIJI. quando formam divinam exuisset, fuit efferatus, malis studiis effectus est pardus et leo. Qui enim attractus fuit a leone qui insidiatur in spelunca, sicut dicit Propheta 7, et est ejus laqueo irretitus, transformatur in illius naturaun, quod a bellua na- tura superetur. Similes enim, inquit, eis fiant qui faciunt ea, et omnes qui confidunt in eis ". Similiter autem fit etiam pardus, qui per vitæ maculas no- tavit et compunxit animam, Cum ergo aliquando in his fuisset homo, erraus per idololatriam et Ju- daicum errorem, et varium peccatorum vitium; postea autem per Jordanem et myrrham et Liba- num adeo in altum esset erectus, ut jam cum ipso Deo sublimis incederet : ideo Seriptura presentium bonorum multiplicat laetitiam, adductis quæ olim fuerunt molestis, afferens in quibusnam esset anima ante Libanum et initium fidei, et ante a nobis co- gnita in Jordane mysteria. Quomodo enim quæ in pace agitur vita, post bellum fit dulcior, suavior reddita tristibus narrationibus : et bonum sanitatis majori amicit dulcedine nostros sensus, si ex tristi aliqua ægritudine ad se redeat natura : eodem modo augmentum et multiplicationem latitiæ quæ est in bonis, dispensans bonus sponsus animæ ad ipsum ascendenti, non solum sponsa suam ostendit pul- chritudinem, sed verbis etiam eam admouet hor rendæ formæ ferarum, ut in præsentibus banis majorem capiat voluptatem, discens per compara- tionem, quænam quibusnam mutavit. Fortasse au- · tern etiam aliquod aliud bonum per hæc sponse conciliat ex providentia. Quoniam enim Scriptura vult nos qui sumus mutabiles secundum naturam, minime defluere ad malum per mutationem: sed per incrementum quod semper fiat ad melius, ad- jutricem habere conversionem ad ascensum ad res excelsiores, ut nos recte geramus per naturæ no- stræ conversionem a mutatione ad malum: ea de causa, tanquam pædagogus quispiam et amicus, ad nos a malis alienandos, adduxit Scriptura men- tionem ferarum quæ aliquando dominatum obtinue- runt, ut per aversionem ab iis quæ sunt deteriora, stabiles maneamus in bonis, neque sistentes ad id. quod est melius mutationem, neque uos conver- tentes ad malum. Propterea jubet sponsam venire a Libano, et ei in memoriam revocat speluncam leonum in qua stationem habebat: et montes par- dorum ei adducit, in quibus versabatur, quando vitam degebat simul cum bestiis. A qui creatus fuerat ad Verbi imaginem, cum ali- Psal. x, 9. Psal. cxull, S. C – D Sed quia vox Verbi est omnino vox virtutis, et quomodo in prima creatione lux illuxit simul cum jussu, et rursus Verbo imperante constitit firma mentum, et similiter universa creatura simul appa- ruit cum Verbo ellicienti; eodem modo nunc quo- que cum Verbum jussisset ad se venire animam.

ραν ἐξιᾶται πληγήν· πῶς τῇ ἀσθενείᾳ τοῦ σταυροῦ καταπαλαίει τοῦ ἀντικειμένου τὴν δύναμιν· πῶς τὸ ἀόρατον ἐν σαρκὶ φανεροῦται· πῶς ἐξωνεῖται τοὺς αἰχμαλώτους, αὐτός τε ὧν ὁ ὠνούμενος, καὶ αὐτὸς χρήμα γινόμενος· ἑαυτὸν γὰρ ἔδωκε λύτρον ὑπὲρ ἡμῶν τῷ θανάτῳ· πῶς καὶ ἐν τῷ θανάτῳ γίνεται, καὶ τῆς ζωῆς οὐκ ἐξίσταται· πῶς καὶ ἐν τῇ δουλεία καταμίγνυται, καὶ ἐν τῇ βασιλείᾳ μένει. Πάντα γὰρ ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα ποικίλα ὄντα καὶ οὐχ ἁπλᾶ τῆς σοφίας ἔργα, διὰ τῆς Ἐκκλησίας οι φίλοι τοῦ νυμφίου μαθόντες, ἐκαρδιώθησαν, ἄλλον χαρακτῆρα τῆς θείας σοφίας ἐν τῷ μυστηρίῳ κατανοήσαντες· εἰ δὲ μὴ τολμηρότερόν ἐστιν εἰπεῖν, τάχα κἀκεῖνοι διὰ τῆς νύμφης τὸ τοῦ νυμφίου κάλλος ἰδόντες ἐθαύμασαν τὸ πᾶσι τοῖς οὖσιν ἀόρατόν τε καὶ ἀκατάληπτον. Ον γὰρ οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε, καθώς φησιν Ἰωάννης, Β οὐδὲ ἰδεῖν τις δύναται, καθὼς ὁ Παῦλος μαρτυρεῖται, οὗτος σῶμα ἑαυτοῦ τὴν Ἐκκλησίαν ἐποίησε, καὶ διὰ τῆς προσθήκης τῶν σωζομένων, οἰκοδομεῖ αὐτὴν ἐν ἀγάπῃ, μέχρις ἂν καταντήσωμεν οἱ πάντες εἰς ἄνδρα τέλειον, εἰς μέτρον ἡλικίας τοῦ πληρώματος τοῦ Χριστοῦ. Εἰ οὖν σῶμα τοῦ Χριστοῦ ἡ Ἐκκλησία, κεφαλὴ δὲ τοῦ σώματος ὁ Χριστὸς, τῷ ἰδίῳ χα- ρακτῆρι μορφῶν τῆς Ἐκκλησίας τὸ πρόσωπον · τάχα διὰ τούτων πρὸς ταῦτα βλέποντες οἱ φίλοι τοῦ νυμφίου, ἐκαρδιώθησαν· ὅτι τρανώτερον ἐν αὐτῇ τὸν ἀόρατον βλέπουσι. Καθάπερ οἱ αὐτὸν τοῦ ἡλίου τὸν κύκλον ἰδεῖν ἀδυνατοῦντες· διὰ δὲ τῆς τοῦ ὕδατος αὐτῆς εἰς αὐτὸν ὁρῶντες· οὕτω κἀκεῖνοι ὡς ἐν κατ όπτρῳ καθορῶντες καθαρῷ, τῷ προσώπῳ τῆς Ἐκκλησίας, τὸν τῆς δικαιοσύνης ἥλιον βλέπουσι, τὸν διὰ τοῦ φαινομένου κατανοούμενον. Τούτου χάριν οὐχ ἅπαξ εἴρηται τῇ νύμφῃ παρὰ τῶν φίλων, τό, Ἐκαρδίωσας, ὅπερ ἐστὶν, ὅτι Ψυχήν τινα καὶ διάνοιαν πρὸς τὴν τοῦ φωτὸς κατανόησιν δι' ἑαυτῆς ἡμῖν ἐνεποίησας· ἀλλὰ καὶ πάλιν τὸν αὐτὸν ἐπαναλαμβάνουσι λόγον, ἀξιοπιστίαν προστιθέντες τῷ λεγομένῳ, διὰ τῆς δευτερώσεως. Λέγουσι γὰρ ἐπαναλαμβάνοντες· ὅτι Ἑκαρδίωσας ἡμᾶς ἑνὶ ἀπὸ ὀφθαλμῶν· σου. Τοῦτό ἐστι μάλιστα τὴν θαυμα- στικὴν ἐνεποιήσε τοῖς φίλοις περὶ τῆς νύμφης διά- θεσιν. Διπλῆς γὰρ οὔσης τῇ ψυχῇ τῆς ὀπτικῆς ἐνερ- γείας· καὶ τῆς μὲν τὴν ἀλήθειαν δρώσης, τῆς δὲ ἑτέρας περὶ τὰ μάταια πλανωμένης· ἐπειδὴ περὶ μόνην τοῦ ἀγαθοῦ τὴν φύσιν ἀνέφκται τῆς νύμφης ὁ καθαρὸς ὀφθαλμός· ἀργεῖ δὲ πάντως ὁ ἕτερος,τούτου χάριν τῷ ἑνὶ τῶν ὀφθαλμῶν προσάγουσιν οἱ φίλοι τὸν ἔπαινον, δι' οὗ μόνου θεωρεῖ τὸν μόνον, ἐκεῖνον λέγω τὸν μόνον, τὸν ἐν τῇ ἀτρέπτῳ τε καὶ ἀϊδίῳ και ταλαμβανόμενον φύσει, τόν τε ἀληθινὸν Πατέρα, καὶ τὸν μονογενῆ Υἱὸν, καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Μόνον γάρ ἐστιν ὡς ἀληθῶς, τὸ ἐν μιᾷ θεωρούμενον φύσει, μη- δένα χωρισμὸν ἢ ἀλλοτρίωσιν τῆς κατὰ τὰς ὑποστά σεις διαφορᾶς ἐμποιούσης. Εἰσὶ γάρ τινες οἳ διαφό ροις ὀφθαλμοῖς κακῶς περὶ τὸν ἀνύπαρκτον ὀξυωποῦ σιν, εἰς πολλὰς φύσεις τὸ ἐν ταῖς τῶν διαστρόφων ὀφθαλμῶν φαντασίαις καταμερίζοντες· οὗτοί εἰσιν οι λεγόμενοι πολὺ βλέποντες, οἱ διὰ τοῦ πολλὰ βλέ IN CANTICA CANTIC. HOMILIA VIII. redimit captivos, cum ipse sit qui emat, et sit ipse pretium : seipsum enim dedit pro nobis morti pre- tium redemptionis: quemadmodum et est in morte, et a vita non recedit: quemadmodum et miscetur servituti et manet in regno. Nam cum hæc omnia, et quæ sunt hujusmodi, cum sint varia et multi- plicia, per Ecclesiam didicissent amici sponsi, corde donati sunt, ut qui alium divinæ sapientiæ chara- cterem animadverterint in mysterio: et si non sit nimium audacis dicere, illi forte cum per sponsam sponsi vidissent pulchritudinem, admirati sunt id quod omnibus quæ sunt, est inaspectabile et incom- prehensibile. Deus enim, quem nemo vidit un- quam, ut dicit Joannes 7º, nec potest aliquis videre, sicut testatur Paulus'', corpus suum fecit Ecclesiam, et per accessionem eorum qui salvi fiunt, ipsam ædificat in charitate, donec occurramus omnes in virum perfectum, in mensuram ætatis plenitudinis Christi 7. Si ergo Ecclesia est corpus Christi, Chri- stus autem est caput corporis, suo charactere for- mans faciem Ecclesiæ, forte per hoc ad ea aspi- cientes amici sponsi, corde donati sunt: quoniam per ipsam clarius aspiciunt sponsum qui non cá- dit sub aspectum. Et quomodo ii qui ipsum orbem solis non possunt videre, per aquæ splendorem ipsum vident: ita illi quoque in mundo speculo, nempe facie Ecclesiæ, vident solem justitiæ, qui per id quod apparet, mente comprehenditur. A id quod non cadit sub aspectum, quemadmodum D et Ea de causa non semel tantum dictum est sponsæ ab amicis sponsi, Cor indidisti nobis, quod est, Animam quamdam et cogitationem, ad lucis com- prehensionem, per teipsam nobis indidisti: sed rursus eamdem repetunt orationem, per eorum quæ dicuntur iterationem id quod dicitur fide dignum facientes. Dicunt enim repetentes: Cor indidisti nobis uno ex oculis tuis. Hoc est quod amicis ad- mirationis in sponsam maximam attulit affectionem. Nam cum sit duplex aninæ videndi operatio, altera quidem videat veritatem, altera vero versetur in rebus vanis quandoquidem circa solam boni naturam apertus est purus sponsæ oculus, alter autem plane otiosus est; uni ex oculis amici lau- dem tribuunt, per quem solum illum contemplatur, illum, inquam, solum qui comprehenditur in im- mutabili et æterna natura, nempe verum Patrem, et unigenitum Filium, et sanctum Spiritum. Solum enim vere est id quod est, quod in una considera- tur natura, nullam afferente separationem aut alie- nationem differentia quæ est in bypostasibus. Sunt enim nonnulli qui in diversis oculis male sunt acris visus in id quod non potest consistere, in multas dispertientes naturas id quod unum est perversorum oculorum visionibus. li sunt qui dicuntur multa videntes, qui propterea quod multa aspiciunt, nihil ** I Joan. 1♥, 12. "1 Timoth. vi, 16, rs Ephes. 18. 13.

ραν ἐξιᾶται πληγήν· πῶς τῇ ἀσθενείᾳ τοῦ σταυροῦ καταπαλαίει τοῦ ἀντικειμένου τὴν δύναμιν· πῶς τὸ ἀόρατον ἐν σαρκὶ φανεροῦται· πῶς ἐξωνεῖται τοὺς αἰχμαλώτους, αὐτός τε ὧν ὁ ὠνούμενος, καὶ αὐτὸς χρήμα γινόμενος· ἑαυτὸν γὰρ ἔδωκε λύτρον ὑπὲρ ἡμῶν τῷ θανάτῳ· πῶς καὶ ἐν τῷ θανάτῳ γίνεται, καὶ τῆς ζωῆς οὐκ ἐξίσταται· πῶς καὶ ἐν τῇ δουλεία καταμίγνυται, καὶ ἐν τῇ βασιλείᾳ μένει. Πάντα γὰρ ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα ποικίλα ὄντα καὶ οὐχ ἁπλᾶ τῆς σοφίας ἔργα, διὰ τῆς Ἐκκλησίας οι φίλοι τοῦ νυμφίου μαθόντες, ἐκαρδιώθησαν, ἄλλον χαρακτῆρα τῆς θείας σοφίας ἐν τῷ μυστηρίῳ κατανοήσαντες· εἰ δὲ μὴ τολμηρότερόν ἐστιν εἰπεῖν, τάχα κἀκεῖνοι διὰ τῆς νύμφης τὸ τοῦ νυμφίου κάλλος ἰδόντες ἐθαύμασαν τὸ πᾶσι τοῖς οὖσιν ἀόρατόν τε καὶ ἀκατάληπτον. Ον γὰρ οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε, καθώς φησιν Ἰωάννης, Β οὐδὲ ἰδεῖν τις δύναται, καθὼς ὁ Παῦλος μαρτυρεῖται, οὗτος σῶμα ἑαυτοῦ τὴν Ἐκκλησίαν ἐποίησε, καὶ διὰ τῆς προσθήκης τῶν σωζομένων, οἰκοδομεῖ αὐτὴν ἐν ἀγάπῃ, μέχρις ἂν καταντήσωμεν οἱ πάντες εἰς ἄνδρα τέλειον, εἰς μέτρον ἡλικίας τοῦ πληρώματος τοῦ Χριστοῦ. Εἰ οὖν σῶμα τοῦ Χριστοῦ ἡ Ἐκκλησία, κεφαλὴ δὲ τοῦ σώματος ὁ Χριστὸς, τῷ ἰδίῳ χα- ρακτῆρι μορφῶν τῆς Ἐκκλησίας τὸ πρόσωπον · τάχα διὰ τούτων πρὸς ταῦτα βλέποντες οἱ φίλοι τοῦ νυμφίου, ἐκαρδιώθησαν· ὅτι τρανώτερον ἐν αὐτῇ τὸν ἀόρατον βλέπουσι. Καθάπερ οἱ αὐτὸν τοῦ ἡλίου τὸν κύκλον ἰδεῖν ἀδυνατοῦντες· διὰ δὲ τῆς τοῦ ὕδατος αὐτῆς εἰς αὐτὸν ὁρῶντες· οὕτω κἀκεῖνοι ὡς ἐν κατ όπτρῳ καθορῶντες καθαρῷ, τῷ προσώπῳ τῆς Ἐκκλησίας, τὸν τῆς δικαιοσύνης ἥλιον βλέπουσι, τὸν διὰ τοῦ φαινομένου κατανοούμενον. Τούτου χάριν οὐχ ἅπαξ εἴρηται τῇ νύμφῃ παρὰ τῶν φίλων, τό, Ἐκαρδίωσας, ὅπερ ἐστὶν, ὅτι Ψυχήν τινα καὶ διάνοιαν πρὸς τὴν τοῦ φωτὸς κατανόησιν δι' ἑαυτῆς ἡμῖν ἐνεποίησας· ἀλλὰ καὶ πάλιν τὸν αὐτὸν ἐπαναλαμβάνουσι λόγον, ἀξιοπιστίαν προστιθέντες τῷ λεγομένῳ, διὰ τῆς δευτερώσεως. Λέγουσι γὰρ ἐπαναλαμβάνοντες· ὅτι Ἑκαρδίωσας ἡμᾶς ἑνὶ ἀπὸ ὀφθαλμῶν· σου. Τοῦτό ἐστι μάλιστα τὴν θαυμα- στικὴν ἐνεποιήσε τοῖς φίλοις περὶ τῆς νύμφης διά- θεσιν. Διπλῆς γὰρ οὔσης τῇ ψυχῇ τῆς ὀπτικῆς ἐνερ- γείας· καὶ τῆς μὲν τὴν ἀλήθειαν δρώσης, τῆς δὲ ἑτέρας περὶ τὰ μάταια πλανωμένης· ἐπειδὴ περὶ μόνην τοῦ ἀγαθοῦ τὴν φύσιν ἀνέφκται τῆς νύμφης ὁ καθαρὸς ὀφθαλμός· ἀργεῖ δὲ πάντως ὁ ἕτερος,τούτου χάριν τῷ ἑνὶ τῶν ὀφθαλμῶν προσάγουσιν οἱ φίλοι τὸν ἔπαινον, δι' οὗ μόνου θεωρεῖ τὸν μόνον, ἐκεῖνον λέγω τὸν μόνον, τὸν ἐν τῇ ἀτρέπτῳ τε καὶ ἀϊδίῳ και ταλαμβανόμενον φύσει, τόν τε ἀληθινὸν Πατέρα, καὶ τὸν μονογενῆ Υἱὸν, καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Μόνον γάρ ἐστιν ὡς ἀληθῶς, τὸ ἐν μιᾷ θεωρούμενον φύσει, μη- δένα χωρισμὸν ἢ ἀλλοτρίωσιν τῆς κατὰ τὰς ὑποστά σεις διαφορᾶς ἐμποιούσης. Εἰσὶ γάρ τινες οἳ διαφό ροις ὀφθαλμοῖς κακῶς περὶ τὸν ἀνύπαρκτον ὀξυωποῦ σιν, εἰς πολλὰς φύσεις τὸ ἐν ταῖς τῶν διαστρόφων ὀφθαλμῶν φαντασίαις καταμερίζοντες· οὗτοί εἰσιν οι λεγόμενοι πολὺ βλέποντες, οἱ διὰ τοῦ πολλὰ βλέ IN CANTICA CANTIC. HOMILIA VIII. redimit captivos, cum ipse sit qui emat, et sit ipse pretium : seipsum enim dedit pro nobis morti pre- tium redemptionis: quemadmodum et est in morte, et a vita non recedit: quemadmodum et miscetur servituti et manet in regno. Nam cum hæc omnia, et quæ sunt hujusmodi, cum sint varia et multi- plicia, per Ecclesiam didicissent amici sponsi, corde donati sunt, ut qui alium divinæ sapientiæ chara- cterem animadverterint in mysterio: et si non sit nimium audacis dicere, illi forte cum per sponsam sponsi vidissent pulchritudinem, admirati sunt id quod omnibus quæ sunt, est inaspectabile et incom- prehensibile. Deus enim, quem nemo vidit un- quam, ut dicit Joannes 7º, nec potest aliquis videre, sicut testatur Paulus'', corpus suum fecit Ecclesiam, et per accessionem eorum qui salvi fiunt, ipsam ædificat in charitate, donec occurramus omnes in virum perfectum, in mensuram ætatis plenitudinis Christi 7. Si ergo Ecclesia est corpus Christi, Chri- stus autem est caput corporis, suo charactere for- mans faciem Ecclesiæ, forte per hoc ad ea aspi- cientes amici sponsi, corde donati sunt: quoniam per ipsam clarius aspiciunt sponsum qui non cá- dit sub aspectum. Et quomodo ii qui ipsum orbem solis non possunt videre, per aquæ splendorem ipsum vident: ita illi quoque in mundo speculo, nempe facie Ecclesiæ, vident solem justitiæ, qui per id quod apparet, mente comprehenditur. A id quod non cadit sub aspectum, quemadmodum D et Ea de causa non semel tantum dictum est sponsæ ab amicis sponsi, Cor indidisti nobis, quod est, Animam quamdam et cogitationem, ad lucis com- prehensionem, per teipsam nobis indidisti: sed rursus eamdem repetunt orationem, per eorum quæ dicuntur iterationem id quod dicitur fide dignum facientes. Dicunt enim repetentes: Cor indidisti nobis uno ex oculis tuis. Hoc est quod amicis ad- mirationis in sponsam maximam attulit affectionem. Nam cum sit duplex aninæ videndi operatio, altera quidem videat veritatem, altera vero versetur in rebus vanis quandoquidem circa solam boni naturam apertus est purus sponsæ oculus, alter autem plane otiosus est; uni ex oculis amici lau- dem tribuunt, per quem solum illum contemplatur, illum, inquam, solum qui comprehenditur in im- mutabili et æterna natura, nempe verum Patrem, et unigenitum Filium, et sanctum Spiritum. Solum enim vere est id quod est, quod in una considera- tur natura, nullam afferente separationem aut alie- nationem differentia quæ est in bypostasibus. Sunt enim nonnulli qui in diversis oculis male sunt acris visus in id quod non potest consistere, in multas dispertientes naturas id quod unum est perversorum oculorum visionibus. li sunt qui dicuntur multa videntes, qui propterea quod multa aspiciunt, nihil ** I Joan. 1♥, 12. "1 Timoth. vi, 16, rs Ephes. 18. 13.

ραν ἐξιᾶται πληγήν· πῶς τῇ ἀσθενείᾳ τοῦ σταυροῦ καταπαλαίει τοῦ ἀντικειμένου τὴν δύναμιν· πῶς τὸ ἀόρατον ἐν σαρκὶ φανεροῦται· πῶς ἐξωνεῖται τοὺς αἰχμαλώτους, αὐτός τε ὧν ὁ ὠνούμενος, καὶ αὐτὸς χρήμα γινόμενος· ἑαυτὸν γὰρ ἔδωκε λύτρον ὑπὲρ ἡμῶν τῷ θανάτῳ· πῶς καὶ ἐν τῷ θανάτῳ γίνεται, καὶ τῆς ζωῆς οὐκ ἐξίσταται· πῶς καὶ ἐν τῇ δουλεία καταμίγνυται, καὶ ἐν τῇ βασιλείᾳ μένει. Πάντα γὰρ ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα ποικίλα ὄντα καὶ οὐχ ἁπλᾶ τῆς σοφίας ἔργα, διὰ τῆς Ἐκκλησίας οι φίλοι τοῦ νυμφίου μαθόντες, ἐκαρδιώθησαν, ἄλλον χαρακτῆρα τῆς θείας σοφίας ἐν τῷ μυστηρίῳ κατανοήσαντες· εἰ δὲ μὴ τολμηρότερόν ἐστιν εἰπεῖν, τάχα κἀκεῖνοι διὰ τῆς νύμφης τὸ τοῦ νυμφίου κάλλος ἰδόντες ἐθαύμασαν τὸ πᾶσι τοῖς οὖσιν ἀόρατόν τε καὶ ἀκατάληπτον. Ον γὰρ οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε, καθώς φησιν Ἰωάννης, Β οὐδὲ ἰδεῖν τις δύναται, καθὼς ὁ Παῦλος μαρτυρεῖται, οὗτος σῶμα ἑαυτοῦ τὴν Ἐκκλησίαν ἐποίησε, καὶ διὰ τῆς προσθήκης τῶν σωζομένων, οἰκοδομεῖ αὐτὴν ἐν ἀγάπῃ, μέχρις ἂν καταντήσωμεν οἱ πάντες εἰς ἄνδρα τέλειον, εἰς μέτρον ἡλικίας τοῦ πληρώματος τοῦ Χριστοῦ. Εἰ οὖν σῶμα τοῦ Χριστοῦ ἡ Ἐκκλησία, κεφαλὴ δὲ τοῦ σώματος ὁ Χριστὸς, τῷ ἰδίῳ χα- ρακτῆρι μορφῶν τῆς Ἐκκλησίας τὸ πρόσωπον · τάχα διὰ τούτων πρὸς ταῦτα βλέποντες οἱ φίλοι τοῦ νυμφίου, ἐκαρδιώθησαν· ὅτι τρανώτερον ἐν αὐτῇ τὸν ἀόρατον βλέπουσι. Καθάπερ οἱ αὐτὸν τοῦ ἡλίου τὸν κύκλον ἰδεῖν ἀδυνατοῦντες· διὰ δὲ τῆς τοῦ ὕδατος αὐτῆς εἰς αὐτὸν ὁρῶντες· οὕτω κἀκεῖνοι ὡς ἐν κατ όπτρῳ καθορῶντες καθαρῷ, τῷ προσώπῳ τῆς Ἐκκλησίας, τὸν τῆς δικαιοσύνης ἥλιον βλέπουσι, τὸν διὰ τοῦ φαινομένου κατανοούμενον. Τούτου χάριν οὐχ ἅπαξ εἴρηται τῇ νύμφῃ παρὰ τῶν φίλων, τό, Ἐκαρδίωσας, ὅπερ ἐστὶν, ὅτι Ψυχήν τινα καὶ διάνοιαν πρὸς τὴν τοῦ φωτὸς κατανόησιν δι' ἑαυτῆς ἡμῖν ἐνεποίησας· ἀλλὰ καὶ πάλιν τὸν αὐτὸν ἐπαναλαμβάνουσι λόγον, ἀξιοπιστίαν προστιθέντες τῷ λεγομένῳ, διὰ τῆς δευτερώσεως. Λέγουσι γὰρ ἐπαναλαμβάνοντες· ὅτι Ἑκαρδίωσας ἡμᾶς ἑνὶ ἀπὸ ὀφθαλμῶν· σου. Τοῦτό ἐστι μάλιστα τὴν θαυμα- στικὴν ἐνεποιήσε τοῖς φίλοις περὶ τῆς νύμφης διά- θεσιν. Διπλῆς γὰρ οὔσης τῇ ψυχῇ τῆς ὀπτικῆς ἐνερ- γείας· καὶ τῆς μὲν τὴν ἀλήθειαν δρώσης, τῆς δὲ ἑτέρας περὶ τὰ μάταια πλανωμένης· ἐπειδὴ περὶ μόνην τοῦ ἀγαθοῦ τὴν φύσιν ἀνέφκται τῆς νύμφης ὁ καθαρὸς ὀφθαλμός· ἀργεῖ δὲ πάντως ὁ ἕτερος,τούτου χάριν τῷ ἑνὶ τῶν ὀφθαλμῶν προσάγουσιν οἱ φίλοι τὸν ἔπαινον, δι' οὗ μόνου θεωρεῖ τὸν μόνον, ἐκεῖνον λέγω τὸν μόνον, τὸν ἐν τῇ ἀτρέπτῳ τε καὶ ἀϊδίῳ και ταλαμβανόμενον φύσει, τόν τε ἀληθινὸν Πατέρα, καὶ τὸν μονογενῆ Υἱὸν, καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Μόνον γάρ ἐστιν ὡς ἀληθῶς, τὸ ἐν μιᾷ θεωρούμενον φύσει, μη- δένα χωρισμὸν ἢ ἀλλοτρίωσιν τῆς κατὰ τὰς ὑποστά σεις διαφορᾶς ἐμποιούσης. Εἰσὶ γάρ τινες οἳ διαφό ροις ὀφθαλμοῖς κακῶς περὶ τὸν ἀνύπαρκτον ὀξυωποῦ σιν, εἰς πολλὰς φύσεις τὸ ἐν ταῖς τῶν διαστρόφων ὀφθαλμῶν φαντασίαις καταμερίζοντες· οὗτοί εἰσιν οι λεγόμενοι πολὺ βλέποντες, οἱ διὰ τοῦ πολλὰ βλέ IN CANTICA CANTIC. HOMILIA VIII. redimit captivos, cum ipse sit qui emat, et sit ipse pretium : seipsum enim dedit pro nobis morti pre- tium redemptionis: quemadmodum et est in morte, et a vita non recedit: quemadmodum et miscetur servituti et manet in regno. Nam cum hæc omnia, et quæ sunt hujusmodi, cum sint varia et multi- plicia, per Ecclesiam didicissent amici sponsi, corde donati sunt, ut qui alium divinæ sapientiæ chara- cterem animadverterint in mysterio: et si non sit nimium audacis dicere, illi forte cum per sponsam sponsi vidissent pulchritudinem, admirati sunt id quod omnibus quæ sunt, est inaspectabile et incom- prehensibile. Deus enim, quem nemo vidit un- quam, ut dicit Joannes 7º, nec potest aliquis videre, sicut testatur Paulus'', corpus suum fecit Ecclesiam, et per accessionem eorum qui salvi fiunt, ipsam ædificat in charitate, donec occurramus omnes in virum perfectum, in mensuram ætatis plenitudinis Christi 7. Si ergo Ecclesia est corpus Christi, Chri- stus autem est caput corporis, suo charactere for- mans faciem Ecclesiæ, forte per hoc ad ea aspi- cientes amici sponsi, corde donati sunt: quoniam per ipsam clarius aspiciunt sponsum qui non cá- dit sub aspectum. Et quomodo ii qui ipsum orbem solis non possunt videre, per aquæ splendorem ipsum vident: ita illi quoque in mundo speculo, nempe facie Ecclesiæ, vident solem justitiæ, qui per id quod apparet, mente comprehenditur. A id quod non cadit sub aspectum, quemadmodum D et Ea de causa non semel tantum dictum est sponsæ ab amicis sponsi, Cor indidisti nobis, quod est, Animam quamdam et cogitationem, ad lucis com- prehensionem, per teipsam nobis indidisti: sed rursus eamdem repetunt orationem, per eorum quæ dicuntur iterationem id quod dicitur fide dignum facientes. Dicunt enim repetentes: Cor indidisti nobis uno ex oculis tuis. Hoc est quod amicis ad- mirationis in sponsam maximam attulit affectionem. Nam cum sit duplex aninæ videndi operatio, altera quidem videat veritatem, altera vero versetur in rebus vanis quandoquidem circa solam boni naturam apertus est purus sponsæ oculus, alter autem plane otiosus est; uni ex oculis amici lau- dem tribuunt, per quem solum illum contemplatur, illum, inquam, solum qui comprehenditur in im- mutabili et æterna natura, nempe verum Patrem, et unigenitum Filium, et sanctum Spiritum. Solum enim vere est id quod est, quod in una considera- tur natura, nullam afferente separationem aut alie- nationem differentia quæ est in bypostasibus. Sunt enim nonnulli qui in diversis oculis male sunt acris visus in id quod non potest consistere, in multas dispertientes naturas id quod unum est perversorum oculorum visionibus. li sunt qui dicuntur multa videntes, qui propterea quod multa aspiciunt, nihil ** I Joan. 1♥, 12. "1 Timoth. vi, 16, rs Ephes. 18. 13.

Α πειν ὁρῶντες οὐδέν· καὶ ὅσοι νῦν μὲν πρὸς τὸν Θεὸν Β ὁρῶσι, πάλιν δὲ ταῖς ὑλικαῖς φαντασίαις ἐπιπλανῶν ται, ἀνάξιοι τῆς τῶν ἀγγέλων εὐφημίας εἰσὶν, ταῖς τῶν ἀνυπάρκτων φαντασίαις ἐμματιάζοντες. Ο δὲ πρὸς μόνον τὸ θεῖον ὀξυωπῶν, τυφλὸς ἐν τοῖς ἄλλοις πᾶσιν ἐστι, πρὸς ἅπερ αἱ τῶν πολλῶν βλέπουσιν όψεις. Διὰ τοῦτο τῷ ἑνὶ τῶν ὀφθαλμῶν ποιεῖ τοῖς φί λοις ἡ νύμφη τὸ θαῦμα. Οὐκοῦν τυφλὸς μέν ἐστιν ὁ πολυόμματος, ὁ πρὸς τὰ μάταια πολλοῖς ὀφθαλμοῖς βλέπων. Οξυδερκής δὲ καὶ διορατικὸς ἐκεῖνος, ὁ δι' ἑνὸς τοῦ τῆς ψυχῆς ὀφθαλμοῦ πρὸς μόνον τὸ ἀγα- θὸν βλέπων. Τίς καὶ ἐκείνη ἐστὶν ἡ μία, ἢ τί τὸ ἔνθεμα τοῦ τραχήλου τῆς νύμφης, οὐ χαλεπὸν ἂν εἴη διὰ τῶν έξητασμένων ἐπιλογίσασθαι, κἂν δοκῇ πως ἀσαφής ή λέξις εἶναι κατὰ τὴν σύμφρασιν. Οὕτω γὰρ ὁ λόγος φησίν· ὅτι Ἑκαρδίωσας ἡμᾶς ἐνὶ ἀπὸ ὀφθαλμῶν σου ἐν μιᾷ, ἐνθέματι τραχήλου σου, ὡς τὸ μὲν Ἐν μιᾷ, σύμφωνον εἶναι τῷ ἐνὶ ἀπὸ ὀφθαλμῶν σου, νοούντων ἡμῶν κατὰ παράληψιν τὸ Ἐν μια ψυχῇ. Πολλαὶ γὰρ ἐν ἑκάστῳ γίνονται τῶν ἀπαιδεύ των ψυχαί, ἐν οἷς τὰ πάθη διὰ τῆς ἐπικρατήσεως εἰς τὸν τῆς ψυχῆς τόπον ἀντιμεθίσταται, πρὸς λύπην καὶ ἡδονὴν, θυμὸν καὶ φόβον, καὶ δειλίαν καὶ θράσος, μεταβαλλομένου τοῦ τῆς ψυχῆς χαρακτῆρος. Ἡ δὲ πρὸς τὸν λόγον ὁρῶσα τῷ μονοειδεῖ τῆς κατ' ἀρετὴν ζωῆς μια ψυχῇ συζήν μεμαρτύρηται. Οὐκοῦν οὕτω διασταλτέον τὸν λόγον, ὡς τὸ μὲν Ἐν μιᾷ, τῷ λα βόντι συνημμένον εἶναι κατὰ τὴν ἔννοιαν νοούντων ἡμῶν, ἢ ἐν μιᾷ ψυχῇ, ἢ ἐν μιᾷ καταστάσει. Τὸ δὲ ἐφεξῆς ἑτέραν ἔχει διάνοιαν· τὸ Ενθέματι τοῦ τρα χήλου σοῦ· ὡς ἄν τις ὅλον πρὸς τὸ σαφέστερον μεταβάλλων εἴποι, ὅτι Σου καὶ ὁ ὀφθαλμὸς εἷς ἐστιν ἐν τῷ πρὸς ἐν βλέπειν· καὶ ψυχὴ μία, διὰ τὸ μὴ πρὸς διαφόρους διαθέσεις μερίζεσθαι. Καὶ ἡ θέσις τοῦ τραχήλου σου τὸ τέλειον ἔχει, τὸν θεῖον ζυγὸν ἐφ' ἑαυτὴν ἀραμένη. Ἐπεὶ οὖν ἐν μὲν τῷ ἐνθέματι τοῦ τραχήλου σοῦ τὸν τοῦ Χριστοῦ ὁρῶμεν ζυγόν· ἐν δὲ τῇ περὶ τὸ ὄντως ἀγαθὸν διαθέσει, ἕνα ὀφθαλμὸν καὶ μίαν ψυχήν· διὰ τοῦτο ὁμολογοῦμεν ὅτι τοῖς σοῖς ἡμᾶς θαύμασιν ἐκαρδίωσας, ἕνα δεικνύουσα ὀφθαλμὸν καὶ μίαν ψυχὴν ἐν τῷ ἐνθέματι τοῦ τρα χήλου σοῦ· ἔνθεμα δὲ τοῦ τραχήλου της νύμφης ὁ ζυγός ἐστι, καθὼς εἴρηται. Αὕτη μενοῦν ἡ τῶν ἀγγέλων ἐστὶν εὐφημία, ἣν ἐπὶ τῷ κάλλει τῆς νύμφης πεποίηνται· τούτους γὰρ εἶναι τοὺς φίλους του νυμφίου κατελαβόμεθα. ὡς δ᾽ ἂν μὴ δοκοίη ἄκριτος αὐτῶν εἶναι καὶ διημαρτημένος ὁ ἔπαινος, κυροῦ τῶν φίλων τὴν ἐπὶ τῷ κάλλει τῆς νύμφης κρίσιν ἐπιψηφίσας ὁ Λόγος, καὶ προστίθησι καὶ αὐτὸς τὰ μείζω θαύματα τῇ μαρτυρίᾳ τοῦ κάλ λους, τὴν αὐτοῖς τοῖς μέλεσιν ἐπιφαινομένην ὥραν διαγράφων τῷ λόγῳ, ἣν ἐν τοῖς ἐφεξῆς, Θεοῦ διδόν τος, προθήσομεν, εί γέ τις γένοιτο ἡμῖν ἐκ τῆς ἄνω θεν συμμαχίας δύναμις πρὸς τὴν κατανόησιν των μυστηρίων, καὶ εἰς ἐπίγνωσιν τοῦ κάλλους τῆς Ἐκ κλησίας, καὶ εἰς ἔπαινον τῆς δόξης τῆς χάριτος αὐτ τοῦ· ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ᾧ πρέπει πᾶσα δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. S. GREGORII NYSSENI vident : et quatenus nunc quidem Deum vident, rursus autem in materialibus oberrant visionibus, sant indigni quos laudibus prosequantur angeli, ut qui evanescant in phantasiis eorum quæ non possunt esse. Qui autem ad Deum solum acriter intuetur, est cæcus in aliis omnibus, ad.quæ vulgi dirigitur aspectus. Propterea uno oculorum amicis alert sponsa admirationem. Est ergo cæcus quidem is qui multos habet oculos, qui multis oculis ad vana aspicit : ille autem est acris visus et perspi- cax, qui per unum animæ oculum ad solum bonnm aspicit. Quænam sit autem illa una, aut quid sit torques cơlli sponsæ, non est difficile considerare per ea quæ fuerunt prius examinata, etiamsi videatur dictionis contextus esse obscurior. Ita enim habet: Cor indidisti nobis uno ex oculis tuis in una, in tor- que colli tui, adeo ut illud quidem, In una, conve- niat ei quod Uno ex oculis tuis, intelligentibus no- bis ex assumptione illud, In una anima. Multæ enim sunt in unoquoque ineruditorum animæ, in quibus animi perturbationes per dominatum quem obtinent, transeunt in mores animæ, ad dolorem et volupta- tem, aut iram et metum, ac formidinem et confi- dentiam mutato charactere animæ. Qui autem aspi- cit ad uniformem rationem vitæ quæ agitur ex vir- tute, quod una anima vivat, latum est testimonium. Sic ergo distinguenda est oratio, quod illud quideni, In una, conjunctum ei sit quod præcessit, sic ex mentis conceptione nobis intelligentibus, aut in una c anima, aut in uno statu. Id autem quod deinceps sequitur alium habet sensum, nempe torques colli tui: ut si quis dicat, totum traducens ad sensum cla- riorem : Et unus est tibi oculus, et anima una, dumn in unum respicis, propterea quod non cognoscatur ex diversis affectionibus. Et situs colli tui perfe- ctionem habet, cum divinum jugum sustulerit. Nam visus in colli quidem torque videt Christi jugum ; in affectione autem in eum qui est vere bonus, unum oculum et unam animam. Propterea confite- mur quod tuis miraculis cor indidisti, unum osten- dens oculum, et unam animam in torque colli tui : torques autem colli sponsa est jugum quoddam, sicut diximus. Atque hæc quidem est laudatio ange- lorum qua sponsam sunt prosecuti propter pulchri- D tudinem : eos enim comprehendimus esse amicos sponsi. Ne videatur autem esse temeraria et falsa Jaus sponsæ, confirmat Verbum amicorum de spon- sæ pulchritudine judicium, id suo suffragio com- probans, et testimonio pulchritudinis majora ipse addit miracula, oratione describens elegantiam ac decorem qui tribuiur ipsis membris, quem Deo dante adjiciam in iis quæ deinceps sequuntur, si a divino auxilio datæ nobis fuerint vires ad intelli- gentiam mysteriorum, et ad agnitionem pulchritu- dinis Ecclesia, et ad laudem gloriæ gratiæ ipsius, in Christo Jesu, quem decet omnis gloria in sæcu- la. Amen.

Α πειν ὁρῶντες οὐδέν· καὶ ὅσοι νῦν μὲν πρὸς τὸν Θεὸν Β ὁρῶσι, πάλιν δὲ ταῖς ὑλικαῖς φαντασίαις ἐπιπλανῶν ται, ἀνάξιοι τῆς τῶν ἀγγέλων εὐφημίας εἰσὶν, ταῖς τῶν ἀνυπάρκτων φαντασίαις ἐμματιάζοντες. Ο δὲ πρὸς μόνον τὸ θεῖον ὀξυωπῶν, τυφλὸς ἐν τοῖς ἄλλοις πᾶσιν ἐστι, πρὸς ἅπερ αἱ τῶν πολλῶν βλέπουσιν όψεις. Διὰ τοῦτο τῷ ἑνὶ τῶν ὀφθαλμῶν ποιεῖ τοῖς φί λοις ἡ νύμφη τὸ θαῦμα. Οὐκοῦν τυφλὸς μέν ἐστιν ὁ πολυόμματος, ὁ πρὸς τὰ μάταια πολλοῖς ὀφθαλμοῖς βλέπων. Οξυδερκής δὲ καὶ διορατικὸς ἐκεῖνος, ὁ δι' ἑνὸς τοῦ τῆς ψυχῆς ὀφθαλμοῦ πρὸς μόνον τὸ ἀγα- θὸν βλέπων. Τίς καὶ ἐκείνη ἐστὶν ἡ μία, ἢ τί τὸ ἔνθεμα τοῦ τραχήλου τῆς νύμφης, οὐ χαλεπὸν ἂν εἴη διὰ τῶν έξητασμένων ἐπιλογίσασθαι, κἂν δοκῇ πως ἀσαφής ή λέξις εἶναι κατὰ τὴν σύμφρασιν. Οὕτω γὰρ ὁ λόγος φησίν· ὅτι Ἑκαρδίωσας ἡμᾶς ἐνὶ ἀπὸ ὀφθαλμῶν σου ἐν μιᾷ, ἐνθέματι τραχήλου σου, ὡς τὸ μὲν Ἐν μιᾷ, σύμφωνον εἶναι τῷ ἐνὶ ἀπὸ ὀφθαλμῶν σου, νοούντων ἡμῶν κατὰ παράληψιν τὸ Ἐν μια ψυχῇ. Πολλαὶ γὰρ ἐν ἑκάστῳ γίνονται τῶν ἀπαιδεύ των ψυχαί, ἐν οἷς τὰ πάθη διὰ τῆς ἐπικρατήσεως εἰς τὸν τῆς ψυχῆς τόπον ἀντιμεθίσταται, πρὸς λύπην καὶ ἡδονὴν, θυμὸν καὶ φόβον, καὶ δειλίαν καὶ θράσος, μεταβαλλομένου τοῦ τῆς ψυχῆς χαρακτῆρος. Ἡ δὲ πρὸς τὸν λόγον ὁρῶσα τῷ μονοειδεῖ τῆς κατ' ἀρετὴν ζωῆς μια ψυχῇ συζήν μεμαρτύρηται. Οὐκοῦν οὕτω διασταλτέον τὸν λόγον, ὡς τὸ μὲν Ἐν μιᾷ, τῷ λα βόντι συνημμένον εἶναι κατὰ τὴν ἔννοιαν νοούντων ἡμῶν, ἢ ἐν μιᾷ ψυχῇ, ἢ ἐν μιᾷ καταστάσει. Τὸ δὲ ἐφεξῆς ἑτέραν ἔχει διάνοιαν· τὸ Ενθέματι τοῦ τρα χήλου σοῦ· ὡς ἄν τις ὅλον πρὸς τὸ σαφέστερον μεταβάλλων εἴποι, ὅτι Σου καὶ ὁ ὀφθαλμὸς εἷς ἐστιν ἐν τῷ πρὸς ἐν βλέπειν· καὶ ψυχὴ μία, διὰ τὸ μὴ πρὸς διαφόρους διαθέσεις μερίζεσθαι. Καὶ ἡ θέσις τοῦ τραχήλου σου τὸ τέλειον ἔχει, τὸν θεῖον ζυγὸν ἐφ' ἑαυτὴν ἀραμένη. Ἐπεὶ οὖν ἐν μὲν τῷ ἐνθέματι τοῦ τραχήλου σοῦ τὸν τοῦ Χριστοῦ ὁρῶμεν ζυγόν· ἐν δὲ τῇ περὶ τὸ ὄντως ἀγαθὸν διαθέσει, ἕνα ὀφθαλμὸν καὶ μίαν ψυχήν· διὰ τοῦτο ὁμολογοῦμεν ὅτι τοῖς σοῖς ἡμᾶς θαύμασιν ἐκαρδίωσας, ἕνα δεικνύουσα ὀφθαλμὸν καὶ μίαν ψυχὴν ἐν τῷ ἐνθέματι τοῦ τρα χήλου σοῦ· ἔνθεμα δὲ τοῦ τραχήλου της νύμφης ὁ ζυγός ἐστι, καθὼς εἴρηται. Αὕτη μενοῦν ἡ τῶν ἀγγέλων ἐστὶν εὐφημία, ἣν ἐπὶ τῷ κάλλει τῆς νύμφης πεποίηνται· τούτους γὰρ εἶναι τοὺς φίλους του νυμφίου κατελαβόμεθα. ὡς δ᾽ ἂν μὴ δοκοίη ἄκριτος αὐτῶν εἶναι καὶ διημαρτημένος ὁ ἔπαινος, κυροῦ τῶν φίλων τὴν ἐπὶ τῷ κάλλει τῆς νύμφης κρίσιν ἐπιψηφίσας ὁ Λόγος, καὶ προστίθησι καὶ αὐτὸς τὰ μείζω θαύματα τῇ μαρτυρίᾳ τοῦ κάλ λους, τὴν αὐτοῖς τοῖς μέλεσιν ἐπιφαινομένην ὥραν διαγράφων τῷ λόγῳ, ἣν ἐν τοῖς ἐφεξῆς, Θεοῦ διδόν τος, προθήσομεν, εί γέ τις γένοιτο ἡμῖν ἐκ τῆς ἄνω θεν συμμαχίας δύναμις πρὸς τὴν κατανόησιν των μυστηρίων, καὶ εἰς ἐπίγνωσιν τοῦ κάλλους τῆς Ἐκ κλησίας, καὶ εἰς ἔπαινον τῆς δόξης τῆς χάριτος αὐτ τοῦ· ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ᾧ πρέπει πᾶσα δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. S. GREGORII NYSSENI vident : et quatenus nunc quidem Deum vident, rursus autem in materialibus oberrant visionibus, sant indigni quos laudibus prosequantur angeli, ut qui evanescant in phantasiis eorum quæ non possunt esse. Qui autem ad Deum solum acriter intuetur, est cæcus in aliis omnibus, ad.quæ vulgi dirigitur aspectus. Propterea uno oculorum amicis alert sponsa admirationem. Est ergo cæcus quidem is qui multos habet oculos, qui multis oculis ad vana aspicit : ille autem est acris visus et perspi- cax, qui per unum animæ oculum ad solum bonnm aspicit. Quænam sit autem illa una, aut quid sit torques cơlli sponsæ, non est difficile considerare per ea quæ fuerunt prius examinata, etiamsi videatur dictionis contextus esse obscurior. Ita enim habet: Cor indidisti nobis uno ex oculis tuis in una, in tor- que colli tui, adeo ut illud quidem, In una, conve- niat ei quod Uno ex oculis tuis, intelligentibus no- bis ex assumptione illud, In una anima. Multæ enim sunt in unoquoque ineruditorum animæ, in quibus animi perturbationes per dominatum quem obtinent, transeunt in mores animæ, ad dolorem et volupta- tem, aut iram et metum, ac formidinem et confi- dentiam mutato charactere animæ. Qui autem aspi- cit ad uniformem rationem vitæ quæ agitur ex vir- tute, quod una anima vivat, latum est testimonium. Sic ergo distinguenda est oratio, quod illud quideni, In una, conjunctum ei sit quod præcessit, sic ex mentis conceptione nobis intelligentibus, aut in una c anima, aut in uno statu. Id autem quod deinceps sequitur alium habet sensum, nempe torques colli tui: ut si quis dicat, totum traducens ad sensum cla- riorem : Et unus est tibi oculus, et anima una, dumn in unum respicis, propterea quod non cognoscatur ex diversis affectionibus. Et situs colli tui perfe- ctionem habet, cum divinum jugum sustulerit. Nam visus in colli quidem torque videt Christi jugum ; in affectione autem in eum qui est vere bonus, unum oculum et unam animam. Propterea confite- mur quod tuis miraculis cor indidisti, unum osten- dens oculum, et unam animam in torque colli tui : torques autem colli sponsa est jugum quoddam, sicut diximus. Atque hæc quidem est laudatio ange- lorum qua sponsam sunt prosecuti propter pulchri- D tudinem : eos enim comprehendimus esse amicos sponsi. Ne videatur autem esse temeraria et falsa Jaus sponsæ, confirmat Verbum amicorum de spon- sæ pulchritudine judicium, id suo suffragio com- probans, et testimonio pulchritudinis majora ipse addit miracula, oratione describens elegantiam ac decorem qui tribuiur ipsis membris, quem Deo dante adjiciam in iis quæ deinceps sequuntur, si a divino auxilio datæ nobis fuerint vires ad intelli- gentiam mysteriorum, et ad agnitionem pulchritu- dinis Ecclesia, et ad laudem gloriæ gratiæ ipsius, in Christo Jesu, quem decet omnis gloria in sæcu- la. Amen.

Α πειν ὁρῶντες οὐδέν· καὶ ὅσοι νῦν μὲν πρὸς τὸν Θεὸν Β ὁρῶσι, πάλιν δὲ ταῖς ὑλικαῖς φαντασίαις ἐπιπλανῶν ται, ἀνάξιοι τῆς τῶν ἀγγέλων εὐφημίας εἰσὶν, ταῖς τῶν ἀνυπάρκτων φαντασίαις ἐμματιάζοντες. Ο δὲ πρὸς μόνον τὸ θεῖον ὀξυωπῶν, τυφλὸς ἐν τοῖς ἄλλοις πᾶσιν ἐστι, πρὸς ἅπερ αἱ τῶν πολλῶν βλέπουσιν όψεις. Διὰ τοῦτο τῷ ἑνὶ τῶν ὀφθαλμῶν ποιεῖ τοῖς φί λοις ἡ νύμφη τὸ θαῦμα. Οὐκοῦν τυφλὸς μέν ἐστιν ὁ πολυόμματος, ὁ πρὸς τὰ μάταια πολλοῖς ὀφθαλμοῖς βλέπων. Οξυδερκής δὲ καὶ διορατικὸς ἐκεῖνος, ὁ δι' ἑνὸς τοῦ τῆς ψυχῆς ὀφθαλμοῦ πρὸς μόνον τὸ ἀγα- θὸν βλέπων. Τίς καὶ ἐκείνη ἐστὶν ἡ μία, ἢ τί τὸ ἔνθεμα τοῦ τραχήλου τῆς νύμφης, οὐ χαλεπὸν ἂν εἴη διὰ τῶν έξητασμένων ἐπιλογίσασθαι, κἂν δοκῇ πως ἀσαφής ή λέξις εἶναι κατὰ τὴν σύμφρασιν. Οὕτω γὰρ ὁ λόγος φησίν· ὅτι Ἑκαρδίωσας ἡμᾶς ἐνὶ ἀπὸ ὀφθαλμῶν σου ἐν μιᾷ, ἐνθέματι τραχήλου σου, ὡς τὸ μὲν Ἐν μιᾷ, σύμφωνον εἶναι τῷ ἐνὶ ἀπὸ ὀφθαλμῶν σου, νοούντων ἡμῶν κατὰ παράληψιν τὸ Ἐν μια ψυχῇ. Πολλαὶ γὰρ ἐν ἑκάστῳ γίνονται τῶν ἀπαιδεύ των ψυχαί, ἐν οἷς τὰ πάθη διὰ τῆς ἐπικρατήσεως εἰς τὸν τῆς ψυχῆς τόπον ἀντιμεθίσταται, πρὸς λύπην καὶ ἡδονὴν, θυμὸν καὶ φόβον, καὶ δειλίαν καὶ θράσος, μεταβαλλομένου τοῦ τῆς ψυχῆς χαρακτῆρος. Ἡ δὲ πρὸς τὸν λόγον ὁρῶσα τῷ μονοειδεῖ τῆς κατ' ἀρετὴν ζωῆς μια ψυχῇ συζήν μεμαρτύρηται. Οὐκοῦν οὕτω διασταλτέον τὸν λόγον, ὡς τὸ μὲν Ἐν μιᾷ, τῷ λα βόντι συνημμένον εἶναι κατὰ τὴν ἔννοιαν νοούντων ἡμῶν, ἢ ἐν μιᾷ ψυχῇ, ἢ ἐν μιᾷ καταστάσει. Τὸ δὲ ἐφεξῆς ἑτέραν ἔχει διάνοιαν· τὸ Ενθέματι τοῦ τρα χήλου σοῦ· ὡς ἄν τις ὅλον πρὸς τὸ σαφέστερον μεταβάλλων εἴποι, ὅτι Σου καὶ ὁ ὀφθαλμὸς εἷς ἐστιν ἐν τῷ πρὸς ἐν βλέπειν· καὶ ψυχὴ μία, διὰ τὸ μὴ πρὸς διαφόρους διαθέσεις μερίζεσθαι. Καὶ ἡ θέσις τοῦ τραχήλου σου τὸ τέλειον ἔχει, τὸν θεῖον ζυγὸν ἐφ' ἑαυτὴν ἀραμένη. Ἐπεὶ οὖν ἐν μὲν τῷ ἐνθέματι τοῦ τραχήλου σοῦ τὸν τοῦ Χριστοῦ ὁρῶμεν ζυγόν· ἐν δὲ τῇ περὶ τὸ ὄντως ἀγαθὸν διαθέσει, ἕνα ὀφθαλμὸν καὶ μίαν ψυχήν· διὰ τοῦτο ὁμολογοῦμεν ὅτι τοῖς σοῖς ἡμᾶς θαύμασιν ἐκαρδίωσας, ἕνα δεικνύουσα ὀφθαλμὸν καὶ μίαν ψυχὴν ἐν τῷ ἐνθέματι τοῦ τρα χήλου σοῦ· ἔνθεμα δὲ τοῦ τραχήλου της νύμφης ὁ ζυγός ἐστι, καθὼς εἴρηται. Αὕτη μενοῦν ἡ τῶν ἀγγέλων ἐστὶν εὐφημία, ἣν ἐπὶ τῷ κάλλει τῆς νύμφης πεποίηνται· τούτους γὰρ εἶναι τοὺς φίλους του νυμφίου κατελαβόμεθα. ὡς δ᾽ ἂν μὴ δοκοίη ἄκριτος αὐτῶν εἶναι καὶ διημαρτημένος ὁ ἔπαινος, κυροῦ τῶν φίλων τὴν ἐπὶ τῷ κάλλει τῆς νύμφης κρίσιν ἐπιψηφίσας ὁ Λόγος, καὶ προστίθησι καὶ αὐτὸς τὰ μείζω θαύματα τῇ μαρτυρίᾳ τοῦ κάλ λους, τὴν αὐτοῖς τοῖς μέλεσιν ἐπιφαινομένην ὥραν διαγράφων τῷ λόγῳ, ἣν ἐν τοῖς ἐφεξῆς, Θεοῦ διδόν τος, προθήσομεν, εί γέ τις γένοιτο ἡμῖν ἐκ τῆς ἄνω θεν συμμαχίας δύναμις πρὸς τὴν κατανόησιν των μυστηρίων, καὶ εἰς ἐπίγνωσιν τοῦ κάλλους τῆς Ἐκ κλησίας, καὶ εἰς ἔπαινον τῆς δόξης τῆς χάριτος αὐτ τοῦ· ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ᾧ πρέπει πᾶσα δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. S. GREGORII NYSSENI vident : et quatenus nunc quidem Deum vident, rursus autem in materialibus oberrant visionibus, sant indigni quos laudibus prosequantur angeli, ut qui evanescant in phantasiis eorum quæ non possunt esse. Qui autem ad Deum solum acriter intuetur, est cæcus in aliis omnibus, ad.quæ vulgi dirigitur aspectus. Propterea uno oculorum amicis alert sponsa admirationem. Est ergo cæcus quidem is qui multos habet oculos, qui multis oculis ad vana aspicit : ille autem est acris visus et perspi- cax, qui per unum animæ oculum ad solum bonnm aspicit. Quænam sit autem illa una, aut quid sit torques cơlli sponsæ, non est difficile considerare per ea quæ fuerunt prius examinata, etiamsi videatur dictionis contextus esse obscurior. Ita enim habet: Cor indidisti nobis uno ex oculis tuis in una, in tor- que colli tui, adeo ut illud quidem, In una, conve- niat ei quod Uno ex oculis tuis, intelligentibus no- bis ex assumptione illud, In una anima. Multæ enim sunt in unoquoque ineruditorum animæ, in quibus animi perturbationes per dominatum quem obtinent, transeunt in mores animæ, ad dolorem et volupta- tem, aut iram et metum, ac formidinem et confi- dentiam mutato charactere animæ. Qui autem aspi- cit ad uniformem rationem vitæ quæ agitur ex vir- tute, quod una anima vivat, latum est testimonium. Sic ergo distinguenda est oratio, quod illud quideni, In una, conjunctum ei sit quod præcessit, sic ex mentis conceptione nobis intelligentibus, aut in una c anima, aut in uno statu. Id autem quod deinceps sequitur alium habet sensum, nempe torques colli tui: ut si quis dicat, totum traducens ad sensum cla- riorem : Et unus est tibi oculus, et anima una, dumn in unum respicis, propterea quod non cognoscatur ex diversis affectionibus. Et situs colli tui perfe- ctionem habet, cum divinum jugum sustulerit. Nam visus in colli quidem torque videt Christi jugum ; in affectione autem in eum qui est vere bonus, unum oculum et unam animam. Propterea confite- mur quod tuis miraculis cor indidisti, unum osten- dens oculum, et unam animam in torque colli tui : torques autem colli sponsa est jugum quoddam, sicut diximus. Atque hæc quidem est laudatio ange- lorum qua sponsam sunt prosecuti propter pulchri- D tudinem : eos enim comprehendimus esse amicos sponsi. Ne videatur autem esse temeraria et falsa Jaus sponsæ, confirmat Verbum amicorum de spon- sæ pulchritudine judicium, id suo suffragio com- probans, et testimonio pulchritudinis majora ipse addit miracula, oratione describens elegantiam ac decorem qui tribuiur ipsis membris, quem Deo dante adjiciam in iis quæ deinceps sequuntur, si a divino auxilio datæ nobis fuerint vires ad intelli- gentiam mysteriorum, et ad agnitionem pulchritu- dinis Ecclesia, et ad laudem gloriæ gratiæ ipsius, in Christo Jesu, quem decet omnis gloria in sæcu- la. Amen.

Α πειν ὁρῶντες οὐδέν· καὶ ὅσοι νῦν μὲν πρὸς τὸν Θεὸν Β ὁρῶσι, πάλιν δὲ ταῖς ὑλικαῖς φαντασίαις ἐπιπλανῶν ται, ἀνάξιοι τῆς τῶν ἀγγέλων εὐφημίας εἰσὶν, ταῖς τῶν ἀνυπάρκτων φαντασίαις ἐμματιάζοντες. Ο δὲ πρὸς μόνον τὸ θεῖον ὀξυωπῶν, τυφλὸς ἐν τοῖς ἄλλοις πᾶσιν ἐστι, πρὸς ἅπερ αἱ τῶν πολλῶν βλέπουσιν όψεις. Διὰ τοῦτο τῷ ἑνὶ τῶν ὀφθαλμῶν ποιεῖ τοῖς φί λοις ἡ νύμφη τὸ θαῦμα. Οὐκοῦν τυφλὸς μέν ἐστιν ὁ πολυόμματος, ὁ πρὸς τὰ μάταια πολλοῖς ὀφθαλμοῖς βλέπων. Οξυδερκής δὲ καὶ διορατικὸς ἐκεῖνος, ὁ δι' ἑνὸς τοῦ τῆς ψυχῆς ὀφθαλμοῦ πρὸς μόνον τὸ ἀγα- θὸν βλέπων. Τίς καὶ ἐκείνη ἐστὶν ἡ μία, ἢ τί τὸ ἔνθεμα τοῦ τραχήλου τῆς νύμφης, οὐ χαλεπὸν ἂν εἴη διὰ τῶν έξητασμένων ἐπιλογίσασθαι, κἂν δοκῇ πως ἀσαφής ή λέξις εἶναι κατὰ τὴν σύμφρασιν. Οὕτω γὰρ ὁ λόγος φησίν· ὅτι Ἑκαρδίωσας ἡμᾶς ἐνὶ ἀπὸ ὀφθαλμῶν σου ἐν μιᾷ, ἐνθέματι τραχήλου σου, ὡς τὸ μὲν Ἐν μιᾷ, σύμφωνον εἶναι τῷ ἐνὶ ἀπὸ ὀφθαλμῶν σου, νοούντων ἡμῶν κατὰ παράληψιν τὸ Ἐν μια ψυχῇ. Πολλαὶ γὰρ ἐν ἑκάστῳ γίνονται τῶν ἀπαιδεύ των ψυχαί, ἐν οἷς τὰ πάθη διὰ τῆς ἐπικρατήσεως εἰς τὸν τῆς ψυχῆς τόπον ἀντιμεθίσταται, πρὸς λύπην καὶ ἡδονὴν, θυμὸν καὶ φόβον, καὶ δειλίαν καὶ θράσος, μεταβαλλομένου τοῦ τῆς ψυχῆς χαρακτῆρος. Ἡ δὲ πρὸς τὸν λόγον ὁρῶσα τῷ μονοειδεῖ τῆς κατ' ἀρετὴν ζωῆς μια ψυχῇ συζήν μεμαρτύρηται. Οὐκοῦν οὕτω διασταλτέον τὸν λόγον, ὡς τὸ μὲν Ἐν μιᾷ, τῷ λα βόντι συνημμένον εἶναι κατὰ τὴν ἔννοιαν νοούντων ἡμῶν, ἢ ἐν μιᾷ ψυχῇ, ἢ ἐν μιᾷ καταστάσει. Τὸ δὲ ἐφεξῆς ἑτέραν ἔχει διάνοιαν· τὸ Ενθέματι τοῦ τρα χήλου σοῦ· ὡς ἄν τις ὅλον πρὸς τὸ σαφέστερον μεταβάλλων εἴποι, ὅτι Σου καὶ ὁ ὀφθαλμὸς εἷς ἐστιν ἐν τῷ πρὸς ἐν βλέπειν· καὶ ψυχὴ μία, διὰ τὸ μὴ πρὸς διαφόρους διαθέσεις μερίζεσθαι. Καὶ ἡ θέσις τοῦ τραχήλου σου τὸ τέλειον ἔχει, τὸν θεῖον ζυγὸν ἐφ' ἑαυτὴν ἀραμένη. Ἐπεὶ οὖν ἐν μὲν τῷ ἐνθέματι τοῦ τραχήλου σοῦ τὸν τοῦ Χριστοῦ ὁρῶμεν ζυγόν· ἐν δὲ τῇ περὶ τὸ ὄντως ἀγαθὸν διαθέσει, ἕνα ὀφθαλμὸν καὶ μίαν ψυχήν· διὰ τοῦτο ὁμολογοῦμεν ὅτι τοῖς σοῖς ἡμᾶς θαύμασιν ἐκαρδίωσας, ἕνα δεικνύουσα ὀφθαλμὸν καὶ μίαν ψυχὴν ἐν τῷ ἐνθέματι τοῦ τρα χήλου σοῦ· ἔνθεμα δὲ τοῦ τραχήλου της νύμφης ὁ ζυγός ἐστι, καθὼς εἴρηται. Αὕτη μενοῦν ἡ τῶν ἀγγέλων ἐστὶν εὐφημία, ἣν ἐπὶ τῷ κάλλει τῆς νύμφης πεποίηνται· τούτους γὰρ εἶναι τοὺς φίλους του νυμφίου κατελαβόμεθα. ὡς δ᾽ ἂν μὴ δοκοίη ἄκριτος αὐτῶν εἶναι καὶ διημαρτημένος ὁ ἔπαινος, κυροῦ τῶν φίλων τὴν ἐπὶ τῷ κάλλει τῆς νύμφης κρίσιν ἐπιψηφίσας ὁ Λόγος, καὶ προστίθησι καὶ αὐτὸς τὰ μείζω θαύματα τῇ μαρτυρίᾳ τοῦ κάλ λους, τὴν αὐτοῖς τοῖς μέλεσιν ἐπιφαινομένην ὥραν διαγράφων τῷ λόγῳ, ἣν ἐν τοῖς ἐφεξῆς, Θεοῦ διδόν τος, προθήσομεν, εί γέ τις γένοιτο ἡμῖν ἐκ τῆς ἄνω θεν συμμαχίας δύναμις πρὸς τὴν κατανόησιν των μυστηρίων, καὶ εἰς ἐπίγνωσιν τοῦ κάλλους τῆς Ἐκ κλησίας, καὶ εἰς ἔπαινον τῆς δόξης τῆς χάριτος αὐτ τοῦ· ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ᾧ πρέπει πᾶσα δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. S. GREGORII NYSSENI vident : et quatenus nunc quidem Deum vident, rursus autem in materialibus oberrant visionibus, sant indigni quos laudibus prosequantur angeli, ut qui evanescant in phantasiis eorum quæ non possunt esse. Qui autem ad Deum solum acriter intuetur, est cæcus in aliis omnibus, ad.quæ vulgi dirigitur aspectus. Propterea uno oculorum amicis alert sponsa admirationem. Est ergo cæcus quidem is qui multos habet oculos, qui multis oculis ad vana aspicit : ille autem est acris visus et perspi- cax, qui per unum animæ oculum ad solum bonnm aspicit. Quænam sit autem illa una, aut quid sit torques cơlli sponsæ, non est difficile considerare per ea quæ fuerunt prius examinata, etiamsi videatur dictionis contextus esse obscurior. Ita enim habet: Cor indidisti nobis uno ex oculis tuis in una, in tor- que colli tui, adeo ut illud quidem, In una, conve- niat ei quod Uno ex oculis tuis, intelligentibus no- bis ex assumptione illud, In una anima. Multæ enim sunt in unoquoque ineruditorum animæ, in quibus animi perturbationes per dominatum quem obtinent, transeunt in mores animæ, ad dolorem et volupta- tem, aut iram et metum, ac formidinem et confi- dentiam mutato charactere animæ. Qui autem aspi- cit ad uniformem rationem vitæ quæ agitur ex vir- tute, quod una anima vivat, latum est testimonium. Sic ergo distinguenda est oratio, quod illud quideni, In una, conjunctum ei sit quod præcessit, sic ex mentis conceptione nobis intelligentibus, aut in una c anima, aut in uno statu. Id autem quod deinceps sequitur alium habet sensum, nempe torques colli tui: ut si quis dicat, totum traducens ad sensum cla- riorem : Et unus est tibi oculus, et anima una, dumn in unum respicis, propterea quod non cognoscatur ex diversis affectionibus. Et situs colli tui perfe- ctionem habet, cum divinum jugum sustulerit. Nam visus in colli quidem torque videt Christi jugum ; in affectione autem in eum qui est vere bonus, unum oculum et unam animam. Propterea confite- mur quod tuis miraculis cor indidisti, unum osten- dens oculum, et unam animam in torque colli tui : torques autem colli sponsa est jugum quoddam, sicut diximus. Atque hæc quidem est laudatio ange- lorum qua sponsam sunt prosecuti propter pulchri- D tudinem : eos enim comprehendimus esse amicos sponsi. Ne videatur autem esse temeraria et falsa Jaus sponsæ, confirmat Verbum amicorum de spon- sæ pulchritudine judicium, id suo suffragio com- probans, et testimonio pulchritudinis majora ipse addit miracula, oratione describens elegantiam ac decorem qui tribuiur ipsis membris, quem Deo dante adjiciam in iis quæ deinceps sequuntur, si a divino auxilio datæ nobis fuerint vires ad intelli- gentiam mysteriorum, et ad agnitionem pulchritu- dinis Ecclesia, et ad laudem gloriæ gratiæ ipsius, in Christo Jesu, quem decet omnis gloria in sæcu- la. Amen.

ΟΜΙΛΙΑ Θ'. IN CANTICA CANTIC. HOMILIA IX. Τι εκαλλιώθησαν μαστοί σου, ἀδελφή μου, νύμφη; Τι εκαλλιώθησαν μαστοί σου ἀπὸ οίνου, καὶ ὀσμὴ ἱματίων σου ὑπὲρ πάντα αρώματα; Κηρίον ἀποστάζουσι χείλη σου, νύμφη μέλι καὶ γάλα ὑπὸ τὴν γλῶσσαν σου, καὶ ὀσμὴ μα είων σου ὡς ὀσμὴ λιβάνου. Κῆπος κεκλεισμέ τος, ἀδελφή μου, νύμφη· κῆπος κεκλεισμένος, πηγὴ ἐσφραγισμένη. Αποστολαί σου παράδει σος ῥοῶν μετὰ καρποῦ ἀκροδρύων, καὶ κύπροι μετὰ νάρδων. Νάρδος καὶ κρόκος, κάλαμος καὶ κιννάμωμον, μετὰ πάντων ξύλων του Λιβάνου, σμύρνα καὶ ἀλωὴ μετὰ πάντων πρώτων μύρων. Πηγὴ κήπου, καὶ φρέαρ ὕδατος ζῶντος, καὶ ῥοι ζοῦντος ἀπὸ τοῦ Λιβάνου. Εἰ συνηγέρθητε τῷ Χριστῷ, τὰ ἄνω φρο- νεῖτε, μὴ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς· λέγει ταῦτα πρὸς ἡμᾶς ὁ ἐν Παύλῳ λαλῶν· Ἀπεθάνετε γάρ, φησί, καὶ ἡ ζωὴ ὑμῶν κέκρυπται σὺν τῷ Χριστῷ ἐν τῷ Θεῷ. Ὅταν ὁ Χριστὸς φανερωθῇ ἡ ζωή ὑμῶν, τότε καὶ ὑμεῖς φανερωθήσεσθε ἐν δόξῃ. Εἰ τοίνυν νεκροὶ τῇ κάτω φύσει γεγόναμεν, εἰς οὐρανὸν ἀπὸ γῆς τὴν ἐλπίδα τῆς ζωῆς μετοικίσαν- τες, καὶ ἡ διὰ σαρκὸς ζωή κέκρυπται ἐφ' ἡμῶν κατὰ τὸν παροιμιώδη λόγον, ὅς φησιν, ὅτι Σοφοί κρύ πτουσιν αἴσθησιν· ἀναμένωμεν δὲ τὴν ἀληθινὴν ἐν ἡμῖν φανερωθῆναι ζωὴν, ἥτις ἐστὶν ὁ Χριστός • ὥστε καὶ ἡμᾶς φανερωθῆναι ἐν δόξῃ, μεταποιηθέντας πρὸς τὸ θειότερον· οὕτω τῶν παρόντων ἀκούσομεν, ὡς ἀποθανόντες τῷ σώματι· πρὸς δὲ μὴ σαρκώδη διάνοιαν ἐκ τῶν λεγομένων διασυρόμενοι. Ο γὰρ νε πρὸς τοῖς παθήμασι καὶ ταῖς ἐπιθυμίαις, ἐπὶ τὸ και θαρὸν καὶ ἀκήρατον μετοίσει τὰς τῶν ῥημάτων ἐμε φάσεις, τὰ ἄνω φρονῶν, οὗ ὁ Χριστός ἐστιν ἐν δεξιᾷ τοῦ Πατρὸς καθήμενος, ἐν ᾧ πάθος οὐκ ἔστι, τῶν ταπεινῶν τε καὶ χαμαιζήλων νοημάτων λήθην ποιού- μενος. Ακούσωμεν τοίνυν τῶν θείων ῥημάτων, δι' ὧν ὑπογράφει ὁ Λόγος τῆς ἀμιάντου νύμφης τὸ κάλ- λος. Ακούσωμεν δὲ ὡς ἔξω γεγονότες σαρκὸς καὶ αἵματος, εἰς δὲ τὴν πνευματικὴν μεταστοιχειωθέν- τες φύσιν. Τί εκαλλιώθησαν μαστοί σου, ἀδελφή μου νύμφη ; Τι εκαλλιώθησαν μαστοί σου ἀπὸ οἶνου, καὶ ὀσμὴ μύρων σοῦ ὑπὲρ πάντα τὰ ἀρώ ματα ; Ὅτι μὲν οὖν πᾶς ὁ ποιῶν τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ, ἀδελφὸς αὐτοῦ καὶ ἀδελφὴ καὶ μήτηρ ἐστί· καὶ ἡ ἀρ μοσθεῖσα τῷ Κυρίῳ παρθένος ἁγνή, πρὸς μετουσίαν τῆς ἀχράντου παστάδος, νύμφη κυρίως κατονομάζει ται, παντὶ δῆλον ἂν εἴη τοῦτο τῷ μὴ ἀγνοοῦντι τὰς θεοπνεύστους φωνάς· ἐγὼ δὲ τῶν θείων ῥητῶν τού- των διερευνώμενος τὴν διάνοιαν, οὐ ψιλὸν ἔπαινον ἐκ τῆς τοιαύτης κλήσεως ὁρῶ προσαγόμενον παρὰ τοῦ λόγου τῇ νύμφῃ, ἀλλὰ τὰς αἰτίας τῆς εἰς τὸ κάλλος αὐτῆς ἐπιδόσεως διεξιέναι τὸν νυμφίον φημί· ὡς οὐκ ἂν αὐτῆς καλλιωθείσης ἐν ταῖς τῶν ἀγαθῶν πηγαῖς διδαγμάτων, οὓς μαζοὺς διὰ τῆς τροπικῆς σημασίας το το ΙΔ. ν. 10. Coloss. 11, 1. sqq. Prov. x, 14. HOMILIA Cap. IV, Quid pulchra facta sunt ubera tua, soror mea sponsa ? Quid ubera tua facta sunt speciosiora vino, e' odor vestimentorum tuorum supra omnia aromata? 11.Favum distillant labia tun, spon- sa: mel et lac sub lingwa tun, et odor vestimentorum tuorum tanquam odor thuris. 12. Hortus conclusus, soror mea sponsa, hortus conclusus, ſons obsignatus. cum fructu pomorum, et cypri cum nardis. 14. Nar- dus et crocus, calamus et cinnamomum, cum omnibus lignis Libani, myrrha et aloe cum omnibus primis unguentis. 15. Fons horti, puteus aquæ vivæ, el im- petu fluentis ex Libano. Si cum Christo consurrexistis, quæ sursum sunt querite, non qua supra terram: hæc dicit qui in Paulo loquitur. Mortui enim estis, inquit, et cila vestra absconsa est cum Christo in Deo. Quando Christus manifestatus fuerit vita vestra, lune vos quoque manifestabimini in gloria ". Si ergo inferiori naturæ evasimus mortui, spe vitæ trans- lata in cœlum a terra, et si quæ per carnem est vita, est in nobis absconsa, congruenter ei quod dicitur in Proverbiis, Sapientes celabunt sensum”; exspectemus autem fore ut vera vita in nobis ma- nifestetur, quæ est Christus: ita ut et nos per glo- riam manifestemur transmutati ad id quod est di- vinius : sic præsentia audiemus, tanquam mortui corpore ; ad non carualem autem sensum ex iis quæ dicuntur attracti. Qui enim est mortuus animi perturbationibus et desideriis, verborum traducit significationes ad id quod est purum ac sincerum, et interitui minime obnoxium, quæ supra sunt mente agitans, ubi est Christus sedens in dextra Dei Patris, in quo nulla est affectio animique per- turbatio, obliviscens eorum quæ sunt humilia et abjecia. Audiamus ergo verba divina, per quæ de- scribit Scriptura immaculatæ Virginis pulchritudi- nem. Audiamus autem, ut qui jam sumus extra carnem et sanguinem, in spiritualem autem trans- mutati naturam. Quid pulchra facta sunt ubera tua, soror mea sponsa ? Quid ubera tua facia sunt spe- ciosiora vino, et odor vestimentorum tuorum supra Domnia aromala ? Alque quod omnis quidem qui facit volun- tatem Domini, est ejus frater et soror et ma- ter; et quod quæ est desponsata ac conjuncta Domino casta virgo, ad immaculati thalami parti- cipationem, sponsa proprie nominatur, cuivis fue- rit perspicuum qui non ignorat Scripturas a Deo inspiratas: ego autem perscrutans sensum horum divinorum verborum, non video solam sponsæ a Scriptura tribui laudem ex ejusmodi appellatione, sed dico sponsum persequi causas, quod ad tantam creverit pulchritudinem : utpote quod ipsa non eva- sisset pulchra in fontibus bonorum dogmatum, 13. Emissiones tuæ paradisus mulorum punicorum,

ΟΜΙΛΙΑ Θ'. IN CANTICA CANTIC. HOMILIA IX. Τι εκαλλιώθησαν μαστοί σου, ἀδελφή μου, νύμφη; Τι εκαλλιώθησαν μαστοί σου ἀπὸ οίνου, καὶ ὀσμὴ ἱματίων σου ὑπὲρ πάντα αρώματα; Κηρίον ἀποστάζουσι χείλη σου, νύμφη μέλι καὶ γάλα ὑπὸ τὴν γλῶσσαν σου, καὶ ὀσμὴ μα είων σου ὡς ὀσμὴ λιβάνου. Κῆπος κεκλεισμέ τος, ἀδελφή μου, νύμφη· κῆπος κεκλεισμένος, πηγὴ ἐσφραγισμένη. Αποστολαί σου παράδει σος ῥοῶν μετὰ καρποῦ ἀκροδρύων, καὶ κύπροι μετὰ νάρδων. Νάρδος καὶ κρόκος, κάλαμος καὶ κιννάμωμον, μετὰ πάντων ξύλων του Λιβάνου, σμύρνα καὶ ἀλωὴ μετὰ πάντων πρώτων μύρων. Πηγὴ κήπου, καὶ φρέαρ ὕδατος ζῶντος, καὶ ῥοι ζοῦντος ἀπὸ τοῦ Λιβάνου. Εἰ συνηγέρθητε τῷ Χριστῷ, τὰ ἄνω φρο- νεῖτε, μὴ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς· λέγει ταῦτα πρὸς ἡμᾶς ὁ ἐν Παύλῳ λαλῶν· Ἀπεθάνετε γάρ, φησί, καὶ ἡ ζωὴ ὑμῶν κέκρυπται σὺν τῷ Χριστῷ ἐν τῷ Θεῷ. Ὅταν ὁ Χριστὸς φανερωθῇ ἡ ζωή ὑμῶν, τότε καὶ ὑμεῖς φανερωθήσεσθε ἐν δόξῃ. Εἰ τοίνυν νεκροὶ τῇ κάτω φύσει γεγόναμεν, εἰς οὐρανὸν ἀπὸ γῆς τὴν ἐλπίδα τῆς ζωῆς μετοικίσαν- τες, καὶ ἡ διὰ σαρκὸς ζωή κέκρυπται ἐφ' ἡμῶν κατὰ τὸν παροιμιώδη λόγον, ὅς φησιν, ὅτι Σοφοί κρύ πτουσιν αἴσθησιν· ἀναμένωμεν δὲ τὴν ἀληθινὴν ἐν ἡμῖν φανερωθῆναι ζωὴν, ἥτις ἐστὶν ὁ Χριστός • ὥστε καὶ ἡμᾶς φανερωθῆναι ἐν δόξῃ, μεταποιηθέντας πρὸς τὸ θειότερον· οὕτω τῶν παρόντων ἀκούσομεν, ὡς ἀποθανόντες τῷ σώματι· πρὸς δὲ μὴ σαρκώδη διάνοιαν ἐκ τῶν λεγομένων διασυρόμενοι. Ο γὰρ νε πρὸς τοῖς παθήμασι καὶ ταῖς ἐπιθυμίαις, ἐπὶ τὸ και θαρὸν καὶ ἀκήρατον μετοίσει τὰς τῶν ῥημάτων ἐμε φάσεις, τὰ ἄνω φρονῶν, οὗ ὁ Χριστός ἐστιν ἐν δεξιᾷ τοῦ Πατρὸς καθήμενος, ἐν ᾧ πάθος οὐκ ἔστι, τῶν ταπεινῶν τε καὶ χαμαιζήλων νοημάτων λήθην ποιού- μενος. Ακούσωμεν τοίνυν τῶν θείων ῥημάτων, δι' ὧν ὑπογράφει ὁ Λόγος τῆς ἀμιάντου νύμφης τὸ κάλ- λος. Ακούσωμεν δὲ ὡς ἔξω γεγονότες σαρκὸς καὶ αἵματος, εἰς δὲ τὴν πνευματικὴν μεταστοιχειωθέν- τες φύσιν. Τί εκαλλιώθησαν μαστοί σου, ἀδελφή μου νύμφη ; Τι εκαλλιώθησαν μαστοί σου ἀπὸ οἶνου, καὶ ὀσμὴ μύρων σοῦ ὑπὲρ πάντα τὰ ἀρώ ματα ; Ὅτι μὲν οὖν πᾶς ὁ ποιῶν τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ, ἀδελφὸς αὐτοῦ καὶ ἀδελφὴ καὶ μήτηρ ἐστί· καὶ ἡ ἀρ μοσθεῖσα τῷ Κυρίῳ παρθένος ἁγνή, πρὸς μετουσίαν τῆς ἀχράντου παστάδος, νύμφη κυρίως κατονομάζει ται, παντὶ δῆλον ἂν εἴη τοῦτο τῷ μὴ ἀγνοοῦντι τὰς θεοπνεύστους φωνάς· ἐγὼ δὲ τῶν θείων ῥητῶν τού- των διερευνώμενος τὴν διάνοιαν, οὐ ψιλὸν ἔπαινον ἐκ τῆς τοιαύτης κλήσεως ὁρῶ προσαγόμενον παρὰ τοῦ λόγου τῇ νύμφῃ, ἀλλὰ τὰς αἰτίας τῆς εἰς τὸ κάλλος αὐτῆς ἐπιδόσεως διεξιέναι τὸν νυμφίον φημί· ὡς οὐκ ἂν αὐτῆς καλλιωθείσης ἐν ταῖς τῶν ἀγαθῶν πηγαῖς διδαγμάτων, οὓς μαζοὺς διὰ τῆς τροπικῆς σημασίας το το ΙΔ. ν. 10. Coloss. 11, 1. sqq. Prov. x, 14. HOMILIA Cap. IV, Quid pulchra facta sunt ubera tua, soror mea sponsa ? Quid ubera tua facta sunt speciosiora vino, e' odor vestimentorum tuorum supra omnia aromata? 11.Favum distillant labia tun, spon- sa: mel et lac sub lingwa tun, et odor vestimentorum tuorum tanquam odor thuris. 12. Hortus conclusus, soror mea sponsa, hortus conclusus, ſons obsignatus. cum fructu pomorum, et cypri cum nardis. 14. Nar- dus et crocus, calamus et cinnamomum, cum omnibus lignis Libani, myrrha et aloe cum omnibus primis unguentis. 15. Fons horti, puteus aquæ vivæ, el im- petu fluentis ex Libano. Si cum Christo consurrexistis, quæ sursum sunt querite, non qua supra terram: hæc dicit qui in Paulo loquitur. Mortui enim estis, inquit, et cila vestra absconsa est cum Christo in Deo. Quando Christus manifestatus fuerit vita vestra, lune vos quoque manifestabimini in gloria ". Si ergo inferiori naturæ evasimus mortui, spe vitæ trans- lata in cœlum a terra, et si quæ per carnem est vita, est in nobis absconsa, congruenter ei quod dicitur in Proverbiis, Sapientes celabunt sensum”; exspectemus autem fore ut vera vita in nobis ma- nifestetur, quæ est Christus: ita ut et nos per glo- riam manifestemur transmutati ad id quod est di- vinius : sic præsentia audiemus, tanquam mortui corpore ; ad non carualem autem sensum ex iis quæ dicuntur attracti. Qui enim est mortuus animi perturbationibus et desideriis, verborum traducit significationes ad id quod est purum ac sincerum, et interitui minime obnoxium, quæ supra sunt mente agitans, ubi est Christus sedens in dextra Dei Patris, in quo nulla est affectio animique per- turbatio, obliviscens eorum quæ sunt humilia et abjecia. Audiamus ergo verba divina, per quæ de- scribit Scriptura immaculatæ Virginis pulchritudi- nem. Audiamus autem, ut qui jam sumus extra carnem et sanguinem, in spiritualem autem trans- mutati naturam. Quid pulchra facta sunt ubera tua, soror mea sponsa ? Quid ubera tua facia sunt spe- ciosiora vino, et odor vestimentorum tuorum supra Domnia aromala ? Alque quod omnis quidem qui facit volun- tatem Domini, est ejus frater et soror et ma- ter; et quod quæ est desponsata ac conjuncta Domino casta virgo, ad immaculati thalami parti- cipationem, sponsa proprie nominatur, cuivis fue- rit perspicuum qui non ignorat Scripturas a Deo inspiratas: ego autem perscrutans sensum horum divinorum verborum, non video solam sponsæ a Scriptura tribui laudem ex ejusmodi appellatione, sed dico sponsum persequi causas, quod ad tantam creverit pulchritudinem : utpote quod ipsa non eva- sisset pulchra in fontibus bonorum dogmatum, 13. Emissiones tuæ paradisus mulorum punicorum,

ΟΜΙΛΙΑ Θ'. IN CANTICA CANTIC. HOMILIA IX. Τι εκαλλιώθησαν μαστοί σου, ἀδελφή μου, νύμφη; Τι εκαλλιώθησαν μαστοί σου ἀπὸ οίνου, καὶ ὀσμὴ ἱματίων σου ὑπὲρ πάντα αρώματα; Κηρίον ἀποστάζουσι χείλη σου, νύμφη μέλι καὶ γάλα ὑπὸ τὴν γλῶσσαν σου, καὶ ὀσμὴ μα είων σου ὡς ὀσμὴ λιβάνου. Κῆπος κεκλεισμέ τος, ἀδελφή μου, νύμφη· κῆπος κεκλεισμένος, πηγὴ ἐσφραγισμένη. Αποστολαί σου παράδει σος ῥοῶν μετὰ καρποῦ ἀκροδρύων, καὶ κύπροι μετὰ νάρδων. Νάρδος καὶ κρόκος, κάλαμος καὶ κιννάμωμον, μετὰ πάντων ξύλων του Λιβάνου, σμύρνα καὶ ἀλωὴ μετὰ πάντων πρώτων μύρων. Πηγὴ κήπου, καὶ φρέαρ ὕδατος ζῶντος, καὶ ῥοι ζοῦντος ἀπὸ τοῦ Λιβάνου. Εἰ συνηγέρθητε τῷ Χριστῷ, τὰ ἄνω φρο- νεῖτε, μὴ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς· λέγει ταῦτα πρὸς ἡμᾶς ὁ ἐν Παύλῳ λαλῶν· Ἀπεθάνετε γάρ, φησί, καὶ ἡ ζωὴ ὑμῶν κέκρυπται σὺν τῷ Χριστῷ ἐν τῷ Θεῷ. Ὅταν ὁ Χριστὸς φανερωθῇ ἡ ζωή ὑμῶν, τότε καὶ ὑμεῖς φανερωθήσεσθε ἐν δόξῃ. Εἰ τοίνυν νεκροὶ τῇ κάτω φύσει γεγόναμεν, εἰς οὐρανὸν ἀπὸ γῆς τὴν ἐλπίδα τῆς ζωῆς μετοικίσαν- τες, καὶ ἡ διὰ σαρκὸς ζωή κέκρυπται ἐφ' ἡμῶν κατὰ τὸν παροιμιώδη λόγον, ὅς φησιν, ὅτι Σοφοί κρύ πτουσιν αἴσθησιν· ἀναμένωμεν δὲ τὴν ἀληθινὴν ἐν ἡμῖν φανερωθῆναι ζωὴν, ἥτις ἐστὶν ὁ Χριστός • ὥστε καὶ ἡμᾶς φανερωθῆναι ἐν δόξῃ, μεταποιηθέντας πρὸς τὸ θειότερον· οὕτω τῶν παρόντων ἀκούσομεν, ὡς ἀποθανόντες τῷ σώματι· πρὸς δὲ μὴ σαρκώδη διάνοιαν ἐκ τῶν λεγομένων διασυρόμενοι. Ο γὰρ νε πρὸς τοῖς παθήμασι καὶ ταῖς ἐπιθυμίαις, ἐπὶ τὸ και θαρὸν καὶ ἀκήρατον μετοίσει τὰς τῶν ῥημάτων ἐμε φάσεις, τὰ ἄνω φρονῶν, οὗ ὁ Χριστός ἐστιν ἐν δεξιᾷ τοῦ Πατρὸς καθήμενος, ἐν ᾧ πάθος οὐκ ἔστι, τῶν ταπεινῶν τε καὶ χαμαιζήλων νοημάτων λήθην ποιού- μενος. Ακούσωμεν τοίνυν τῶν θείων ῥημάτων, δι' ὧν ὑπογράφει ὁ Λόγος τῆς ἀμιάντου νύμφης τὸ κάλ- λος. Ακούσωμεν δὲ ὡς ἔξω γεγονότες σαρκὸς καὶ αἵματος, εἰς δὲ τὴν πνευματικὴν μεταστοιχειωθέν- τες φύσιν. Τί εκαλλιώθησαν μαστοί σου, ἀδελφή μου νύμφη ; Τι εκαλλιώθησαν μαστοί σου ἀπὸ οἶνου, καὶ ὀσμὴ μύρων σοῦ ὑπὲρ πάντα τὰ ἀρώ ματα ; Ὅτι μὲν οὖν πᾶς ὁ ποιῶν τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ, ἀδελφὸς αὐτοῦ καὶ ἀδελφὴ καὶ μήτηρ ἐστί· καὶ ἡ ἀρ μοσθεῖσα τῷ Κυρίῳ παρθένος ἁγνή, πρὸς μετουσίαν τῆς ἀχράντου παστάδος, νύμφη κυρίως κατονομάζει ται, παντὶ δῆλον ἂν εἴη τοῦτο τῷ μὴ ἀγνοοῦντι τὰς θεοπνεύστους φωνάς· ἐγὼ δὲ τῶν θείων ῥητῶν τού- των διερευνώμενος τὴν διάνοιαν, οὐ ψιλὸν ἔπαινον ἐκ τῆς τοιαύτης κλήσεως ὁρῶ προσαγόμενον παρὰ τοῦ λόγου τῇ νύμφῃ, ἀλλὰ τὰς αἰτίας τῆς εἰς τὸ κάλλος αὐτῆς ἐπιδόσεως διεξιέναι τὸν νυμφίον φημί· ὡς οὐκ ἂν αὐτῆς καλλιωθείσης ἐν ταῖς τῶν ἀγαθῶν πηγαῖς διδαγμάτων, οὓς μαζοὺς διὰ τῆς τροπικῆς σημασίας το το ΙΔ. ν. 10. Coloss. 11, 1. sqq. Prov. x, 14. HOMILIA Cap. IV, Quid pulchra facta sunt ubera tua, soror mea sponsa ? Quid ubera tua facta sunt speciosiora vino, e' odor vestimentorum tuorum supra omnia aromata? 11.Favum distillant labia tun, spon- sa: mel et lac sub lingwa tun, et odor vestimentorum tuorum tanquam odor thuris. 12. Hortus conclusus, soror mea sponsa, hortus conclusus, ſons obsignatus. cum fructu pomorum, et cypri cum nardis. 14. Nar- dus et crocus, calamus et cinnamomum, cum omnibus lignis Libani, myrrha et aloe cum omnibus primis unguentis. 15. Fons horti, puteus aquæ vivæ, el im- petu fluentis ex Libano. Si cum Christo consurrexistis, quæ sursum sunt querite, non qua supra terram: hæc dicit qui in Paulo loquitur. Mortui enim estis, inquit, et cila vestra absconsa est cum Christo in Deo. Quando Christus manifestatus fuerit vita vestra, lune vos quoque manifestabimini in gloria ". Si ergo inferiori naturæ evasimus mortui, spe vitæ trans- lata in cœlum a terra, et si quæ per carnem est vita, est in nobis absconsa, congruenter ei quod dicitur in Proverbiis, Sapientes celabunt sensum”; exspectemus autem fore ut vera vita in nobis ma- nifestetur, quæ est Christus: ita ut et nos per glo- riam manifestemur transmutati ad id quod est di- vinius : sic præsentia audiemus, tanquam mortui corpore ; ad non carualem autem sensum ex iis quæ dicuntur attracti. Qui enim est mortuus animi perturbationibus et desideriis, verborum traducit significationes ad id quod est purum ac sincerum, et interitui minime obnoxium, quæ supra sunt mente agitans, ubi est Christus sedens in dextra Dei Patris, in quo nulla est affectio animique per- turbatio, obliviscens eorum quæ sunt humilia et abjecia. Audiamus ergo verba divina, per quæ de- scribit Scriptura immaculatæ Virginis pulchritudi- nem. Audiamus autem, ut qui jam sumus extra carnem et sanguinem, in spiritualem autem trans- mutati naturam. Quid pulchra facta sunt ubera tua, soror mea sponsa ? Quid ubera tua facia sunt spe- ciosiora vino, et odor vestimentorum tuorum supra Domnia aromala ? Alque quod omnis quidem qui facit volun- tatem Domini, est ejus frater et soror et ma- ter; et quod quæ est desponsata ac conjuncta Domino casta virgo, ad immaculati thalami parti- cipationem, sponsa proprie nominatur, cuivis fue- rit perspicuum qui non ignorat Scripturas a Deo inspiratas: ego autem perscrutans sensum horum divinorum verborum, non video solam sponsæ a Scriptura tribui laudem ex ejusmodi appellatione, sed dico sponsum persequi causas, quod ad tantam creverit pulchritudinem : utpote quod ipsa non eva- sisset pulchra in fontibus bonorum dogmatum, 13. Emissiones tuæ paradisus mulorum punicorum,

ΟΜΙΛΙΑ Θ'. IN CANTICA CANTIC. HOMILIA IX. Τι εκαλλιώθησαν μαστοί σου, ἀδελφή μου, νύμφη; Τι εκαλλιώθησαν μαστοί σου ἀπὸ οίνου, καὶ ὀσμὴ ἱματίων σου ὑπὲρ πάντα αρώματα; Κηρίον ἀποστάζουσι χείλη σου, νύμφη μέλι καὶ γάλα ὑπὸ τὴν γλῶσσαν σου, καὶ ὀσμὴ μα είων σου ὡς ὀσμὴ λιβάνου. Κῆπος κεκλεισμέ τος, ἀδελφή μου, νύμφη· κῆπος κεκλεισμένος, πηγὴ ἐσφραγισμένη. Αποστολαί σου παράδει σος ῥοῶν μετὰ καρποῦ ἀκροδρύων, καὶ κύπροι μετὰ νάρδων. Νάρδος καὶ κρόκος, κάλαμος καὶ κιννάμωμον, μετὰ πάντων ξύλων του Λιβάνου, σμύρνα καὶ ἀλωὴ μετὰ πάντων πρώτων μύρων. Πηγὴ κήπου, καὶ φρέαρ ὕδατος ζῶντος, καὶ ῥοι ζοῦντος ἀπὸ τοῦ Λιβάνου. Εἰ συνηγέρθητε τῷ Χριστῷ, τὰ ἄνω φρο- νεῖτε, μὴ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς· λέγει ταῦτα πρὸς ἡμᾶς ὁ ἐν Παύλῳ λαλῶν· Ἀπεθάνετε γάρ, φησί, καὶ ἡ ζωὴ ὑμῶν κέκρυπται σὺν τῷ Χριστῷ ἐν τῷ Θεῷ. Ὅταν ὁ Χριστὸς φανερωθῇ ἡ ζωή ὑμῶν, τότε καὶ ὑμεῖς φανερωθήσεσθε ἐν δόξῃ. Εἰ τοίνυν νεκροὶ τῇ κάτω φύσει γεγόναμεν, εἰς οὐρανὸν ἀπὸ γῆς τὴν ἐλπίδα τῆς ζωῆς μετοικίσαν- τες, καὶ ἡ διὰ σαρκὸς ζωή κέκρυπται ἐφ' ἡμῶν κατὰ τὸν παροιμιώδη λόγον, ὅς φησιν, ὅτι Σοφοί κρύ πτουσιν αἴσθησιν· ἀναμένωμεν δὲ τὴν ἀληθινὴν ἐν ἡμῖν φανερωθῆναι ζωὴν, ἥτις ἐστὶν ὁ Χριστός • ὥστε καὶ ἡμᾶς φανερωθῆναι ἐν δόξῃ, μεταποιηθέντας πρὸς τὸ θειότερον· οὕτω τῶν παρόντων ἀκούσομεν, ὡς ἀποθανόντες τῷ σώματι· πρὸς δὲ μὴ σαρκώδη διάνοιαν ἐκ τῶν λεγομένων διασυρόμενοι. Ο γὰρ νε πρὸς τοῖς παθήμασι καὶ ταῖς ἐπιθυμίαις, ἐπὶ τὸ και θαρὸν καὶ ἀκήρατον μετοίσει τὰς τῶν ῥημάτων ἐμε φάσεις, τὰ ἄνω φρονῶν, οὗ ὁ Χριστός ἐστιν ἐν δεξιᾷ τοῦ Πατρὸς καθήμενος, ἐν ᾧ πάθος οὐκ ἔστι, τῶν ταπεινῶν τε καὶ χαμαιζήλων νοημάτων λήθην ποιού- μενος. Ακούσωμεν τοίνυν τῶν θείων ῥημάτων, δι' ὧν ὑπογράφει ὁ Λόγος τῆς ἀμιάντου νύμφης τὸ κάλ- λος. Ακούσωμεν δὲ ὡς ἔξω γεγονότες σαρκὸς καὶ αἵματος, εἰς δὲ τὴν πνευματικὴν μεταστοιχειωθέν- τες φύσιν. Τί εκαλλιώθησαν μαστοί σου, ἀδελφή μου νύμφη ; Τι εκαλλιώθησαν μαστοί σου ἀπὸ οἶνου, καὶ ὀσμὴ μύρων σοῦ ὑπὲρ πάντα τὰ ἀρώ ματα ; Ὅτι μὲν οὖν πᾶς ὁ ποιῶν τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ, ἀδελφὸς αὐτοῦ καὶ ἀδελφὴ καὶ μήτηρ ἐστί· καὶ ἡ ἀρ μοσθεῖσα τῷ Κυρίῳ παρθένος ἁγνή, πρὸς μετουσίαν τῆς ἀχράντου παστάδος, νύμφη κυρίως κατονομάζει ται, παντὶ δῆλον ἂν εἴη τοῦτο τῷ μὴ ἀγνοοῦντι τὰς θεοπνεύστους φωνάς· ἐγὼ δὲ τῶν θείων ῥητῶν τού- των διερευνώμενος τὴν διάνοιαν, οὐ ψιλὸν ἔπαινον ἐκ τῆς τοιαύτης κλήσεως ὁρῶ προσαγόμενον παρὰ τοῦ λόγου τῇ νύμφῃ, ἀλλὰ τὰς αἰτίας τῆς εἰς τὸ κάλλος αὐτῆς ἐπιδόσεως διεξιέναι τὸν νυμφίον φημί· ὡς οὐκ ἂν αὐτῆς καλλιωθείσης ἐν ταῖς τῶν ἀγαθῶν πηγαῖς διδαγμάτων, οὓς μαζοὺς διὰ τῆς τροπικῆς σημασίας το το ΙΔ. ν. 10. Coloss. 11, 1. sqq. Prov. x, 14. HOMILIA Cap. IV, Quid pulchra facta sunt ubera tua, soror mea sponsa ? Quid ubera tua facta sunt speciosiora vino, e' odor vestimentorum tuorum supra omnia aromata? 11.Favum distillant labia tun, spon- sa: mel et lac sub lingwa tun, et odor vestimentorum tuorum tanquam odor thuris. 12. Hortus conclusus, soror mea sponsa, hortus conclusus, ſons obsignatus. cum fructu pomorum, et cypri cum nardis. 14. Nar- dus et crocus, calamus et cinnamomum, cum omnibus lignis Libani, myrrha et aloe cum omnibus primis unguentis. 15. Fons horti, puteus aquæ vivæ, el im- petu fluentis ex Libano. Si cum Christo consurrexistis, quæ sursum sunt querite, non qua supra terram: hæc dicit qui in Paulo loquitur. Mortui enim estis, inquit, et cila vestra absconsa est cum Christo in Deo. Quando Christus manifestatus fuerit vita vestra, lune vos quoque manifestabimini in gloria ". Si ergo inferiori naturæ evasimus mortui, spe vitæ trans- lata in cœlum a terra, et si quæ per carnem est vita, est in nobis absconsa, congruenter ei quod dicitur in Proverbiis, Sapientes celabunt sensum”; exspectemus autem fore ut vera vita in nobis ma- nifestetur, quæ est Christus: ita ut et nos per glo- riam manifestemur transmutati ad id quod est di- vinius : sic præsentia audiemus, tanquam mortui corpore ; ad non carualem autem sensum ex iis quæ dicuntur attracti. Qui enim est mortuus animi perturbationibus et desideriis, verborum traducit significationes ad id quod est purum ac sincerum, et interitui minime obnoxium, quæ supra sunt mente agitans, ubi est Christus sedens in dextra Dei Patris, in quo nulla est affectio animique per- turbatio, obliviscens eorum quæ sunt humilia et abjecia. Audiamus ergo verba divina, per quæ de- scribit Scriptura immaculatæ Virginis pulchritudi- nem. Audiamus autem, ut qui jam sumus extra carnem et sanguinem, in spiritualem autem trans- mutati naturam. Quid pulchra facta sunt ubera tua, soror mea sponsa ? Quid ubera tua facia sunt spe- ciosiora vino, et odor vestimentorum tuorum supra Domnia aromala ? Alque quod omnis quidem qui facit volun- tatem Domini, est ejus frater et soror et ma- ter; et quod quæ est desponsata ac conjuncta Domino casta virgo, ad immaculati thalami parti- cipationem, sponsa proprie nominatur, cuivis fue- rit perspicuum qui non ignorat Scripturas a Deo inspiratas: ego autem perscrutans sensum horum divinorum verborum, non video solam sponsæ a Scriptura tribui laudem ex ejusmodi appellatione, sed dico sponsum persequi causas, quod ad tantam creverit pulchritudinem : utpote quod ipsa non eva- sisset pulchra in fontibus bonorum dogmatum, 13. Emissiones tuæ paradisus mulorum punicorum,

ρίου διὰ τῶν ἀγαθῶν ἔργων ἐποίησε, καὶ εἰς παρ θενίαν διὰ τῆς ἄνωθεν γεννήσεως ἀνακαινισθεῖσα, μνη- στὴ καὶ νύμφη τοῦ ἀρμοσαμένου ἐγένετο. Ο τοίνυν ἀδελφὴν ἑαυτοῦ καὶ νύμφην αὐτὴν κατονομάσας, την αἰτίαν λέγει τῆς πρὸς τὸ κρεῖττόν τε καὶ τελειότερον τῶν μαζῶν αὐτῆς ἀλλοιώσεως, οἳ οὐκέτι γάλα βρύουσι τὴν τῶν νηπίων τροφήν, ἀλλὰ τὸν ἀκήρατον οἶνον ἐπὶ εὐφροσύνῃ τῶν τελειοτέρων πηγάζουσιν, οὗ τὴν χάριν τὸ τῶν καπήλων ὕδωρ οὐκ ἐλυμήνατο. Σώζε ται δέ πως ἐν τοῖς λεγομένοις ὡς ἐν γαμικῇ θυμη δίᾳ, ἡ ἀγαπητική φιλοφροσύνη, δι᾿ ἀμοιβῆς παρ' ἀμφοτέρων ἀλλήλοις τὴν ἐρωτικὴν ἀντιχαριζομένων διάθεσιν. Ταῖς γὰρ ὁμοίαις φωναῖς ἀντιδεξιοῦται ὁ νυμφίος τὴν Ἐκκλησίαν, οἷς ἐκείνη προλαβοῦσα τὸ ἐκείνου κάλλος ἐν τοῖς προοιμίοις ἀνύμνησεν. Εὐθὺς γὰρ ἐν ταῖς πρώταις φωναῖς, ὅτε τὸν ἀπὸ τοῦ θείου στόματος Λόγον τῷ στόματι αὐτῆς ἐγγενέσθαι ἐπό- θησε· τῷ τοῦ φιλήματος αινίγματι τοῦτο διασημάνας, τὴν αἰτίαν τῆς ἐπιθυμίας εἶπε. Τὸ ἀγαθοὺς εἶναι αὐ τοῦ τοὺς μαστούς, νικώντας τῇ παρ' ἑαυτῶν χορηγία τὴν τοῦ οἴνου φύσιν, καὶ παριόντας πᾶσαν μύρων τε καὶ ἀρωμάτων εὐωδίαν, οὕτως εἰποῦσα τῷ λόγῳ· ὅτι Αγαθοὶ μαστοί σου ὑπὲρ οἶνον, καὶ ὀσμὴ μύ ρων σοῦ ὑπὲρ πάντα τὰ ἀρώματα. Ἐπειδὴ τοίνυν καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις πᾶσι τοῦτο παρὰ τῆς θείας φιλο σοφίας τὸ δόγμα μανθάνομεν, ὅτι τοιοῦτον ἀεὶ γίνε ται τὸ θεῖον ἡμῖν, οἵους ἂν ἑαυτοὺς τῷ Θεῷ διὰ προ- αιρέσεως δείξωμεν. ᾿Αγαθὸν μὲν γὰρ αὐτὸν εἶναι τοῖς ἀγαθοῖς ὁ Δαβὶδ ἐν τῇ προφητείᾳ μαρτύρεται· τοῖς δὲ θηριωθεῖσι διὰ τοῦ βίου, ἕτερός τις τῶν προφη τῶν ἄρκτον αὐτὸν λέγει καὶ πάρδαλιν, δι' αινιγμάτων τὰ εὐαγγελικὰ προεκτιθέμενος δόγματα, ἐν οἷς ἄλλος τοῖς δεξιοῖς, καὶ ἕτερος τοῖς εὐωνύμοις ὁ τῶν λόγων τοῦ βασιλέως χαρακτήρ καθορᾶται· τοῖς μὲν ἀγαθός τε καὶ μείλιχος, τοῖς δὲ φοβερὸς καὶ ἀμείλικτος, κατ- αλλήλως τῇ προαιρέσει τῶν κρινομένων ἑαυτὸν μεθαρμόζων. Τούτου χάριν καὶ νῦν πρόσφορος τῇ νύμφῃ παρὰ τοῦ λόγου ἡ ἀντίδοσις γίνεται, ἐν οἷς ὕμνησε τοῦ Δεσπότου τὸ κάλλος, ἐν τοῖς ὁμοίοις αὐτῇ τοῦ Κυρίου ἀντιχαρισαμένου τὸν ἔπαινον. Αποδέχε ται γὰρ καὶ αὐτὸς τῶν μαζῶν αὐτῆς τὴν διὰ τῆς ενεργείας πρὸς τὸ κρεῖττον γεγενημένην ἀλλοίωσιν, ὅτι τοῦ γαλακτοφορεῖν παυσάμενοι, οἶνον καὶ οὐχὶ Α κατονομάζει, εἰ μὴ πρῶτον ἀδελφὴν ἑαυτὴν τοῦ Κυ γάλα προχέουσι, δι᾿ οὗ ταῖς τελειοτέραις καρδίαις ἡ εὐφροσύνη γίνεται, τῶν μηκέτι ὑπὸ νηπιότητος κλυδωνιζομένων, ἀλλ' ἐκ τοῦ κρατῆρος τῆς σοφίας ἐμφορεῖσθαι δυναμένων τῷ στόματι καὶ τὰ ἀγαθὰ ἐφέλκεσθαι. Επαινέσας τοίνυν τοὺς μαζοὺς διὰ τὴν τοῦ οἴνου φοράν, προστίθησι καὶ τῆς εὐοδμίας τὸν ἔπαινον, εἰ πών· ὅτι καὶ ὀσμὴ τῶν ἱματίων σου ὑπὲρ πάντα τὰ ἀρώματα. Νοῆσαι δὲ χρὴ τὸν τοιοῦτον ἔπαινον, ἐκ τῆς ἁγίας Γραφῆς τῶν ὀνομασθέντων ἀρωμάτων διδαχθέντας τὴν φύσιν. Πᾶν τὸ εὔπνουν άρωμα τῆς ἐσφραντικῆς αἰσθήσεως ἡδονὴ γίνεται. Οὐκοῦν ἐκεῖνα λέγειν ἀρώματα τὸν λόγον νοήσωμεν, ὅσα παρὰ τῆς Γραφῆς εὐπνοεῖν ἐδιδάχθημεν. Οἷον προσάγει Νῶς τῷ Θεῷ τὴν θυσίαν, καὶ ὠσφράνθη Κύριος ὀσμὴν B quus nominat ubera per tropicam significationem, nisi ipsa primum Domini sororem se reddidisset per bonorum operum effectionem, et renovata ad virginitatem per secundam generationem, facla essel sponsa ejus qui ipsam despondit. Qui ergo eam nominavit sororem et spousam suam, causam dicit ejus uberum mutationis ad id quod est melius et perfectius, ex quibus lac non amplius manat nutrimentum infantium, sed vinum fuit immortale ad lætitiam perfectiorum, cujus gratiam non cor- rupit aqua cauponatorum. Servatur autem quodam- modo in iis quæ dicuntur, tanquam in nuptiali latitia, quædam claritatis benignitas, ab utrisque sibi invicem amatoriam largientibus affectionem. Similibus enim vocibus vicissim sponsus excipit Ecclesiam, quibus illa antea illius in proemiis laudavit pulchritudinem. Statim enim in primis vocibus, quando Verbum quod procedit ex ore di- viuo, desideravit esse in ore ejus ; hoc significans per ænigma osculi, dixit causam hujus desiderii, nempe quod bona ejus sint ipsa ubera, liberali ejus suppeditatione vincentia vini naturam, et sul- perantia omnem boчum odorem unguentorum et aromaturn, hæc his verbis dicens: Bona sunt ubera tua super vinum, et odor unguentorum tuorum supra omnia aromata. Quoniam ergo in aliis omnibus hoc doguna discimus a divina philosophia, quod talis fit nobis Deus, quales nos Deo ostenderimus per liberam arbitrii nostri electionem; eum enim bonis esse bonum testatur David in sua prophetia : eis autem qui vita sunt efferati, alius ex prophetis ursum dicit et pardum, per ænigmata multo ante proferens evangelica documenta, in quibus alius a dextris cernitur, alius a sinistris character verbo- rum regis : aliis quidem bonus et suavis, aliis vero terribilis et insuavis, seipsum congruenter ad- aplans liberi arbitrii electioni eorum qui judican- tur. Ea de causa nunc quoque a Scriptura sponsæ par refertur, ubi Domini celebravit laudibus pul- chritudinem, cum ipsi in similibus Dominus vicis- sim laudem rependerit. Nam ipse quoque ejus ad- mittit mammam, nempe eam, quæ per operatio- nem ad melius facta est, mutationem, quoniam cessantes lacte nutrire, vinum et non lac profun- dunt, cujus opera perfectioribus cordibus oritur D lætitia, quæ juventutis non amplius aguntur flu- ctilus, sed possunt ore impleri ex cratere sapien- tiæ, et bona attrahere. Postquam igitur laudavit ubera propter vini abundantiam, addit etiam laudem boni odoris, dicens: Et odor restimentorum tuorum super omnia aromata. Oportet autem hanc laudem intelligere eos, qui didicerint ex sacra Scriptura naturam eorum quæ nominantur aromata. Quodvis bene spirans aroma fit voluptas sensus odoratus. Intel- ligamus ergo illa dici aromata, quæ bene spirare didicimus a Scriptura sacra. Ut Noc offert Deo sacrificium, et odoratus est Deus odorem suavi- C 5. GREGORII NYSSENI

Δ εὐωδίας. Οὐκοῦν ἄρωμα γίνεται τῷ Θεῷ ἡ θυσία · πολλαὶ καὶ μετὰ ταῦτα προσάγονται τῷ Θεῷ διὰ τοῦ νόμου ἱλεωτικαὶ θυσίαι, χαριστήριοί τε καὶ σωτήριοι, καὶ καθάρσιοι, καὶ περὶ ἁμαρτίας. Πάντα ταῦτα τί- θει ἐν τοῖς ἀρώμασι, καὶ τὰς ὁλοκαρπώσεις, καὶ τὰς ὁλοκαυτώσεις, καὶ τὰς μερικὰς τῶν ἀφαιρεμάτων ἀφιερώσεις, τὸ στηθύνιον τοῦ ἱερείου, τὸν λόβον τοῦ ἔπατος, τὸ ἐπινεφρίδιον στέαρ, καὶ ἔτι πρὸς τούτοις τὸν λίβανον, τὴν τῷ ἐλαίῳ διαβεβρεγμένην σεμίδα- λιν, τὸ θυμίαμα τῆς συνθέσεως, καὶ τὰ ἄλλα πάντα, ὅσα διὰ πυρὸς εἶχε τὴν ἀγχιστείαν, ἐν τῷ καταλόγῳ τῶν ἀρωμάτων ἔστω. Οταν οὖν ἀκούσωμεν τὸ τῆς νύμφης μύρον πλείονος ὑπὲρ πάντα ἀρώματα ἀπο δοχῆς ἀξιούμενον, τούτῳ τῷ λόγῳ μανθάνομεν, ὅτι τὸ τῆς ἀληθείας μυστήριον, τὴ διὰ τῆς εὐαγγελικῆς διδασκαλίας ἐπιτελούμενον, μόνον εὐῶδές ἐστι τῷ Β Θεῷ, πάντων τῶν νομικῶν ἀρωμάτων προκεκριμέ νον, ἅτε δὴ μηκέτι τύπῳ τινὶ καὶ σκιᾷ καλυπτόμε νον, ἀλλὰ τῇ φανερώσει τῆς ἀληθείας εὔπνουν γινό- μενον. Εἰ γάρ τι καὶ τῶν προλαβόντων ἀρωμάτων σφράνθη Κύριος εἰς ὀσμὴν εὐωδίας, κατὰ τὸν ἐμ- φαινόμενον λόγον ἕκαστον αὐτῶν τῆς ἀποδοχῆς ἠξιώθη, οὐ κατὰ τὸ πρόχειρόν τε καὶ σωματικὸν εἶδος τῶν γινομένων. Καὶ τοῦτο δῆλόν ἐστιν ἐκ τῆς μεγά- λης τοῦ Προφήτου φωνῆς, ἤ φησιν, ὅτι οὐ δέξομαι ἐκ τοῦ οἴκου σου μόσχους, οὐδὲ ἐκ τῶν ποιμνίων σου χιμάρους· οὐ γὰρ φάγομαι κρέα ταύρων, ἢ αίμα τράγων πίομαι. Καίτοι πολλαὶ πολλάκις ζωο θυσίαι γεγόνασιν· ἀλλὰ κἂν γένηται ταῦτα, ἕτερόν ἐστι τὸ διὰ τούτων ἐν αἰνίγματί σοι νομοθετούμενον, τὸ δεῖν τὰ πάθη ἐν σοὶ σφαγιάζεσθαι. Θυσία γάρ, φησί, τῷ Θεῷ πνεῦμα συντετριμμένον· καρδίαν συντετριμμένην καὶ τεταπεινωμένην ὁ Θεὸς οὐκ ἐξουδενώσει. "Οθεν γίνεται ἡ θυσία τῆς αἰνέσεως ἡμῶν, ἡ δοξάζουσα τὸν τοιαύτην ὀσμὴν ὀσφραινό- μενον. Ἐπειδὴ τοίνυν τὰ τυπικὰ πάντα τοῦ νόμου ἀρώματα ὑπερβᾶσα ἡ πνευματικῶς εὐπνοοῦσα κατὰ τὸν Παῦλον ψυχὴ, ὃς Χριστοῦ εὐωδία ἦν, καὶ αὐτὴ εὐώδης διὰ τοῦ βίου ἐγένετο καὶ τὸ μύρον τῆς ἱερω- σύνης καὶ τὸ θυμίαμα τῆς συνθέσεως, διὰ ποικίλης τῶν ἀρετῶν συνεισφοράς τε καὶ μίξεως καλῶς εὐ πνοήσασα, ἀξία ἐφάνη τῇ ὀσφρήσει τοῦ νυμφίου εἰς ὀσμὴν εὐωδίας· διὰ τοῦτο ἡ θεία αἴσθησις, καθὼς ὁ Σολομών ὀνομάζει, τῶν σωματικῶν ἀρωμάτων τοῦ νόμου, προστίθησι τὴν ἄϋλον ἐκείνην καὶ καθαρὰν τὴν διὰ τῶν ἀρετῶν μυρεψουμένην εὐωδίαν, λέγων· Καὶ ὀσμὴ μύρων σου ὑπὲρ πάντα τὰ ἀρώματα. Ο δὲ ἐφεξῆς λόγος πρὸς τὸ ὑψηλότερον προάγει τὸν ἔπαινον, τὴν ἐκ μελέτης καὶ προσοχῆς γενομένην αυτ τῇ τῶν πνευματικών χαρισμάτων περιουσίαν μαρτυ ρῶν τῷ λόγῳ. Ἐπειδὴ γὰρ παρὰ τὴν μέλισσαν φοι- τῶν βούλεται τὸν τῆς σοφίας μαθητὴν ὁ παροιμιακὸς λόγος (νοεῖς δὲ πάντως ἐκ τῶν μαθητῶν τὴν διδάσκα λον κτίς ἐστιν) λέγων τοῖς ἐρασταῖς τῆς σοφίας· Πορεύθητι πρὸς τὴν μέλισσαν, καὶ μάθε ὡς έργά- τις ἐστὶ, τήν τε ἐργασίαν ὡς σεμνὴν ἐμπορεύεται, * IN CANTICA CANTIC. HOMILIA. IX. tatig ". Est ergo Deo aroma scri@cium, et multa propterea Deo per legem offeruntur propitiatoria sacrificia, et pro gratiis agendis instituta, et ex- piatoria, et pro peccato '. Hæc omnia pone inter aromata, et holocausta, et singulares eorum quæ sunt oblata consecrationes, pectusculum hostiæ, lobum jecoris, adipem quæ est in renibus, et præ- terea thus et oleo madefactam similam, suffitum C compositionis,et alia omnia quibus Deo per ignem cultus exhibebatur, referuntur iu numerum aro- matum. Quando ergo audiverimus unguentum sponsæ, quod supra omnia aromata dignum cen- setur quod suscipiatur, his verbis intelligimus, quod mysterium veritatis evangelicæ doctrinæ, quod peragitur, est solum Deo odoriferum, pra- positum omnibus legalibus aromatibus, ut quod non legatur amplius ulla figura et umbra, sed na- nifestatione veritatis reddatur bene olens. Nam et si aliquid ex iis quæ præcesserunt aromatibns ol- fecit odorem suavitatis, ex Verbo quod iis quæ fiebant apparebat, unumquodque eorum dignum est habitum quod susciperetur, non éx corporali spe- cie eorum quæ fiebant, et quod erat in promptu. Hoc autem est perspicuum ex magna voce Pro- phetæ, qua dicit : Non accipiam de dome tua vita - los, neque ex gregibus tuis hædos. Non enim come- dero carnes taurorum, neque sanguinem hircorum potavero". Tametsi multa sæpe facta sunt aniına- lium sacrificia quamvis tamen ea facta fuerint, aliud est, quod per hac in enigmate tibi lege con- stituitur, nempe oportere interimi quæ in te sunt vitia et animi perturbationes : Sacrificium enim, inquit, Deo spiritus contritus ; cor contritum et hu- miliatum Deus non despiciet 78. Unde fit nostrum sacrificium laudis, quod glorificat eum qui talen odoratur odorem. Quoniam ergo superatis legis typicis aromatibus, quæ spiritualiter juxta Paulum, qui erat bonus odor Christi r, bene spirabat anima, ipsa per vitam beneolens effecta est, et unguentum sacerdotii, et suffitus compositionis, bene spirans per variam virtutum compositionem et mistionem, digna visa est sponsi odoratui in odorem suavitatis . propterea sensus divinus, sicut nominat Salomon, corporalium legis aromatum, addit illum materiæ D expertem et purum odorem, qui per virtutes con- Gen. viii, 21. Levit. 18, sqq. Eccli. xi. 5. ficitur ac componitur, dicens: Et odor unguento- rum tuorum supra omnia aromala. Id autem quod deinceps sequitur, ad laudem deducit altiorem, sermone testificans illi inesse copiam spiritualium donorum, quæ ei accidit ex meditatione et attentione. Nam quoniam ad aper sapientia discipulum ventitare vult id quod scri- bitur in Proverbiis (intelligis autem omnino ex discipulis quæ sit magistra), dicens amatoribus sapientiæ : Vade ad apem et disce quod sit opera- ria 80, ejusque opificium nundinatur, tanquam Psal. xlix, sqq. Psal. L, sqq. ” Il Cor. 11, 15.

Δ εὐωδίας. Οὐκοῦν ἄρωμα γίνεται τῷ Θεῷ ἡ θυσία · πολλαὶ καὶ μετὰ ταῦτα προσάγονται τῷ Θεῷ διὰ τοῦ νόμου ἱλεωτικαὶ θυσίαι, χαριστήριοί τε καὶ σωτήριοι, καὶ καθάρσιοι, καὶ περὶ ἁμαρτίας. Πάντα ταῦτα τί- θει ἐν τοῖς ἀρώμασι, καὶ τὰς ὁλοκαρπώσεις, καὶ τὰς ὁλοκαυτώσεις, καὶ τὰς μερικὰς τῶν ἀφαιρεμάτων ἀφιερώσεις, τὸ στηθύνιον τοῦ ἱερείου, τὸν λόβον τοῦ ἔπατος, τὸ ἐπινεφρίδιον στέαρ, καὶ ἔτι πρὸς τούτοις τὸν λίβανον, τὴν τῷ ἐλαίῳ διαβεβρεγμένην σεμίδα- λιν, τὸ θυμίαμα τῆς συνθέσεως, καὶ τὰ ἄλλα πάντα, ὅσα διὰ πυρὸς εἶχε τὴν ἀγχιστείαν, ἐν τῷ καταλόγῳ τῶν ἀρωμάτων ἔστω. Οταν οὖν ἀκούσωμεν τὸ τῆς νύμφης μύρον πλείονος ὑπὲρ πάντα ἀρώματα ἀπο δοχῆς ἀξιούμενον, τούτῳ τῷ λόγῳ μανθάνομεν, ὅτι τὸ τῆς ἀληθείας μυστήριον, τὴ διὰ τῆς εὐαγγελικῆς διδασκαλίας ἐπιτελούμενον, μόνον εὐῶδές ἐστι τῷ Β Θεῷ, πάντων τῶν νομικῶν ἀρωμάτων προκεκριμέ νον, ἅτε δὴ μηκέτι τύπῳ τινὶ καὶ σκιᾷ καλυπτόμε νον, ἀλλὰ τῇ φανερώσει τῆς ἀληθείας εὔπνουν γινό- μενον. Εἰ γάρ τι καὶ τῶν προλαβόντων ἀρωμάτων σφράνθη Κύριος εἰς ὀσμὴν εὐωδίας, κατὰ τὸν ἐμ- φαινόμενον λόγον ἕκαστον αὐτῶν τῆς ἀποδοχῆς ἠξιώθη, οὐ κατὰ τὸ πρόχειρόν τε καὶ σωματικὸν εἶδος τῶν γινομένων. Καὶ τοῦτο δῆλόν ἐστιν ἐκ τῆς μεγά- λης τοῦ Προφήτου φωνῆς, ἤ φησιν, ὅτι οὐ δέξομαι ἐκ τοῦ οἴκου σου μόσχους, οὐδὲ ἐκ τῶν ποιμνίων σου χιμάρους· οὐ γὰρ φάγομαι κρέα ταύρων, ἢ αίμα τράγων πίομαι. Καίτοι πολλαὶ πολλάκις ζωο θυσίαι γεγόνασιν· ἀλλὰ κἂν γένηται ταῦτα, ἕτερόν ἐστι τὸ διὰ τούτων ἐν αἰνίγματί σοι νομοθετούμενον, τὸ δεῖν τὰ πάθη ἐν σοὶ σφαγιάζεσθαι. Θυσία γάρ, φησί, τῷ Θεῷ πνεῦμα συντετριμμένον· καρδίαν συντετριμμένην καὶ τεταπεινωμένην ὁ Θεὸς οὐκ ἐξουδενώσει. "Οθεν γίνεται ἡ θυσία τῆς αἰνέσεως ἡμῶν, ἡ δοξάζουσα τὸν τοιαύτην ὀσμὴν ὀσφραινό- μενον. Ἐπειδὴ τοίνυν τὰ τυπικὰ πάντα τοῦ νόμου ἀρώματα ὑπερβᾶσα ἡ πνευματικῶς εὐπνοοῦσα κατὰ τὸν Παῦλον ψυχὴ, ὃς Χριστοῦ εὐωδία ἦν, καὶ αὐτὴ εὐώδης διὰ τοῦ βίου ἐγένετο καὶ τὸ μύρον τῆς ἱερω- σύνης καὶ τὸ θυμίαμα τῆς συνθέσεως, διὰ ποικίλης τῶν ἀρετῶν συνεισφοράς τε καὶ μίξεως καλῶς εὐ πνοήσασα, ἀξία ἐφάνη τῇ ὀσφρήσει τοῦ νυμφίου εἰς ὀσμὴν εὐωδίας· διὰ τοῦτο ἡ θεία αἴσθησις, καθὼς ὁ Σολομών ὀνομάζει, τῶν σωματικῶν ἀρωμάτων τοῦ νόμου, προστίθησι τὴν ἄϋλον ἐκείνην καὶ καθαρὰν τὴν διὰ τῶν ἀρετῶν μυρεψουμένην εὐωδίαν, λέγων· Καὶ ὀσμὴ μύρων σου ὑπὲρ πάντα τὰ ἀρώματα. Ο δὲ ἐφεξῆς λόγος πρὸς τὸ ὑψηλότερον προάγει τὸν ἔπαινον, τὴν ἐκ μελέτης καὶ προσοχῆς γενομένην αυτ τῇ τῶν πνευματικών χαρισμάτων περιουσίαν μαρτυ ρῶν τῷ λόγῳ. Ἐπειδὴ γὰρ παρὰ τὴν μέλισσαν φοι- τῶν βούλεται τὸν τῆς σοφίας μαθητὴν ὁ παροιμιακὸς λόγος (νοεῖς δὲ πάντως ἐκ τῶν μαθητῶν τὴν διδάσκα λον κτίς ἐστιν) λέγων τοῖς ἐρασταῖς τῆς σοφίας· Πορεύθητι πρὸς τὴν μέλισσαν, καὶ μάθε ὡς έργά- τις ἐστὶ, τήν τε ἐργασίαν ὡς σεμνὴν ἐμπορεύεται, * IN CANTICA CANTIC. HOMILIA. IX. tatig ". Est ergo Deo aroma scri@cium, et multa propterea Deo per legem offeruntur propitiatoria sacrificia, et pro gratiis agendis instituta, et ex- piatoria, et pro peccato '. Hæc omnia pone inter aromata, et holocausta, et singulares eorum quæ sunt oblata consecrationes, pectusculum hostiæ, lobum jecoris, adipem quæ est in renibus, et præ- terea thus et oleo madefactam similam, suffitum C compositionis,et alia omnia quibus Deo per ignem cultus exhibebatur, referuntur iu numerum aro- matum. Quando ergo audiverimus unguentum sponsæ, quod supra omnia aromata dignum cen- setur quod suscipiatur, his verbis intelligimus, quod mysterium veritatis evangelicæ doctrinæ, quod peragitur, est solum Deo odoriferum, pra- positum omnibus legalibus aromatibus, ut quod non legatur amplius ulla figura et umbra, sed na- nifestatione veritatis reddatur bene olens. Nam et si aliquid ex iis quæ præcesserunt aromatibns ol- fecit odorem suavitatis, ex Verbo quod iis quæ fiebant apparebat, unumquodque eorum dignum est habitum quod susciperetur, non éx corporali spe- cie eorum quæ fiebant, et quod erat in promptu. Hoc autem est perspicuum ex magna voce Pro- phetæ, qua dicit : Non accipiam de dome tua vita - los, neque ex gregibus tuis hædos. Non enim come- dero carnes taurorum, neque sanguinem hircorum potavero". Tametsi multa sæpe facta sunt aniına- lium sacrificia quamvis tamen ea facta fuerint, aliud est, quod per hac in enigmate tibi lege con- stituitur, nempe oportere interimi quæ in te sunt vitia et animi perturbationes : Sacrificium enim, inquit, Deo spiritus contritus ; cor contritum et hu- miliatum Deus non despiciet 78. Unde fit nostrum sacrificium laudis, quod glorificat eum qui talen odoratur odorem. Quoniam ergo superatis legis typicis aromatibus, quæ spiritualiter juxta Paulum, qui erat bonus odor Christi r, bene spirabat anima, ipsa per vitam beneolens effecta est, et unguentum sacerdotii, et suffitus compositionis, bene spirans per variam virtutum compositionem et mistionem, digna visa est sponsi odoratui in odorem suavitatis . propterea sensus divinus, sicut nominat Salomon, corporalium legis aromatum, addit illum materiæ D expertem et purum odorem, qui per virtutes con- Gen. viii, 21. Levit. 18, sqq. Eccli. xi. 5. ficitur ac componitur, dicens: Et odor unguento- rum tuorum supra omnia aromala. Id autem quod deinceps sequitur, ad laudem deducit altiorem, sermone testificans illi inesse copiam spiritualium donorum, quæ ei accidit ex meditatione et attentione. Nam quoniam ad aper sapientia discipulum ventitare vult id quod scri- bitur in Proverbiis (intelligis autem omnino ex discipulis quæ sit magistra), dicens amatoribus sapientiæ : Vade ad apem et disce quod sit opera- ria 80, ejusque opificium nundinatur, tanquam Psal. xlix, sqq. Psal. L, sqq. ” Il Cor. 11, 15.

Δ εὐωδίας. Οὐκοῦν ἄρωμα γίνεται τῷ Θεῷ ἡ θυσία · πολλαὶ καὶ μετὰ ταῦτα προσάγονται τῷ Θεῷ διὰ τοῦ νόμου ἱλεωτικαὶ θυσίαι, χαριστήριοί τε καὶ σωτήριοι, καὶ καθάρσιοι, καὶ περὶ ἁμαρτίας. Πάντα ταῦτα τί- θει ἐν τοῖς ἀρώμασι, καὶ τὰς ὁλοκαρπώσεις, καὶ τὰς ὁλοκαυτώσεις, καὶ τὰς μερικὰς τῶν ἀφαιρεμάτων ἀφιερώσεις, τὸ στηθύνιον τοῦ ἱερείου, τὸν λόβον τοῦ ἔπατος, τὸ ἐπινεφρίδιον στέαρ, καὶ ἔτι πρὸς τούτοις τὸν λίβανον, τὴν τῷ ἐλαίῳ διαβεβρεγμένην σεμίδα- λιν, τὸ θυμίαμα τῆς συνθέσεως, καὶ τὰ ἄλλα πάντα, ὅσα διὰ πυρὸς εἶχε τὴν ἀγχιστείαν, ἐν τῷ καταλόγῳ τῶν ἀρωμάτων ἔστω. Οταν οὖν ἀκούσωμεν τὸ τῆς νύμφης μύρον πλείονος ὑπὲρ πάντα ἀρώματα ἀπο δοχῆς ἀξιούμενον, τούτῳ τῷ λόγῳ μανθάνομεν, ὅτι τὸ τῆς ἀληθείας μυστήριον, τὴ διὰ τῆς εὐαγγελικῆς διδασκαλίας ἐπιτελούμενον, μόνον εὐῶδές ἐστι τῷ Β Θεῷ, πάντων τῶν νομικῶν ἀρωμάτων προκεκριμέ νον, ἅτε δὴ μηκέτι τύπῳ τινὶ καὶ σκιᾷ καλυπτόμε νον, ἀλλὰ τῇ φανερώσει τῆς ἀληθείας εὔπνουν γινό- μενον. Εἰ γάρ τι καὶ τῶν προλαβόντων ἀρωμάτων σφράνθη Κύριος εἰς ὀσμὴν εὐωδίας, κατὰ τὸν ἐμ- φαινόμενον λόγον ἕκαστον αὐτῶν τῆς ἀποδοχῆς ἠξιώθη, οὐ κατὰ τὸ πρόχειρόν τε καὶ σωματικὸν εἶδος τῶν γινομένων. Καὶ τοῦτο δῆλόν ἐστιν ἐκ τῆς μεγά- λης τοῦ Προφήτου φωνῆς, ἤ φησιν, ὅτι οὐ δέξομαι ἐκ τοῦ οἴκου σου μόσχους, οὐδὲ ἐκ τῶν ποιμνίων σου χιμάρους· οὐ γὰρ φάγομαι κρέα ταύρων, ἢ αίμα τράγων πίομαι. Καίτοι πολλαὶ πολλάκις ζωο θυσίαι γεγόνασιν· ἀλλὰ κἂν γένηται ταῦτα, ἕτερόν ἐστι τὸ διὰ τούτων ἐν αἰνίγματί σοι νομοθετούμενον, τὸ δεῖν τὰ πάθη ἐν σοὶ σφαγιάζεσθαι. Θυσία γάρ, φησί, τῷ Θεῷ πνεῦμα συντετριμμένον· καρδίαν συντετριμμένην καὶ τεταπεινωμένην ὁ Θεὸς οὐκ ἐξουδενώσει. "Οθεν γίνεται ἡ θυσία τῆς αἰνέσεως ἡμῶν, ἡ δοξάζουσα τὸν τοιαύτην ὀσμὴν ὀσφραινό- μενον. Ἐπειδὴ τοίνυν τὰ τυπικὰ πάντα τοῦ νόμου ἀρώματα ὑπερβᾶσα ἡ πνευματικῶς εὐπνοοῦσα κατὰ τὸν Παῦλον ψυχὴ, ὃς Χριστοῦ εὐωδία ἦν, καὶ αὐτὴ εὐώδης διὰ τοῦ βίου ἐγένετο καὶ τὸ μύρον τῆς ἱερω- σύνης καὶ τὸ θυμίαμα τῆς συνθέσεως, διὰ ποικίλης τῶν ἀρετῶν συνεισφοράς τε καὶ μίξεως καλῶς εὐ πνοήσασα, ἀξία ἐφάνη τῇ ὀσφρήσει τοῦ νυμφίου εἰς ὀσμὴν εὐωδίας· διὰ τοῦτο ἡ θεία αἴσθησις, καθὼς ὁ Σολομών ὀνομάζει, τῶν σωματικῶν ἀρωμάτων τοῦ νόμου, προστίθησι τὴν ἄϋλον ἐκείνην καὶ καθαρὰν τὴν διὰ τῶν ἀρετῶν μυρεψουμένην εὐωδίαν, λέγων· Καὶ ὀσμὴ μύρων σου ὑπὲρ πάντα τὰ ἀρώματα. Ο δὲ ἐφεξῆς λόγος πρὸς τὸ ὑψηλότερον προάγει τὸν ἔπαινον, τὴν ἐκ μελέτης καὶ προσοχῆς γενομένην αυτ τῇ τῶν πνευματικών χαρισμάτων περιουσίαν μαρτυ ρῶν τῷ λόγῳ. Ἐπειδὴ γὰρ παρὰ τὴν μέλισσαν φοι- τῶν βούλεται τὸν τῆς σοφίας μαθητὴν ὁ παροιμιακὸς λόγος (νοεῖς δὲ πάντως ἐκ τῶν μαθητῶν τὴν διδάσκα λον κτίς ἐστιν) λέγων τοῖς ἐρασταῖς τῆς σοφίας· Πορεύθητι πρὸς τὴν μέλισσαν, καὶ μάθε ὡς έργά- τις ἐστὶ, τήν τε ἐργασίαν ὡς σεμνὴν ἐμπορεύεται, * IN CANTICA CANTIC. HOMILIA. IX. tatig ". Est ergo Deo aroma scri@cium, et multa propterea Deo per legem offeruntur propitiatoria sacrificia, et pro gratiis agendis instituta, et ex- piatoria, et pro peccato '. Hæc omnia pone inter aromata, et holocausta, et singulares eorum quæ sunt oblata consecrationes, pectusculum hostiæ, lobum jecoris, adipem quæ est in renibus, et præ- terea thus et oleo madefactam similam, suffitum C compositionis,et alia omnia quibus Deo per ignem cultus exhibebatur, referuntur iu numerum aro- matum. Quando ergo audiverimus unguentum sponsæ, quod supra omnia aromata dignum cen- setur quod suscipiatur, his verbis intelligimus, quod mysterium veritatis evangelicæ doctrinæ, quod peragitur, est solum Deo odoriferum, pra- positum omnibus legalibus aromatibus, ut quod non legatur amplius ulla figura et umbra, sed na- nifestatione veritatis reddatur bene olens. Nam et si aliquid ex iis quæ præcesserunt aromatibns ol- fecit odorem suavitatis, ex Verbo quod iis quæ fiebant apparebat, unumquodque eorum dignum est habitum quod susciperetur, non éx corporali spe- cie eorum quæ fiebant, et quod erat in promptu. Hoc autem est perspicuum ex magna voce Pro- phetæ, qua dicit : Non accipiam de dome tua vita - los, neque ex gregibus tuis hædos. Non enim come- dero carnes taurorum, neque sanguinem hircorum potavero". Tametsi multa sæpe facta sunt aniına- lium sacrificia quamvis tamen ea facta fuerint, aliud est, quod per hac in enigmate tibi lege con- stituitur, nempe oportere interimi quæ in te sunt vitia et animi perturbationes : Sacrificium enim, inquit, Deo spiritus contritus ; cor contritum et hu- miliatum Deus non despiciet 78. Unde fit nostrum sacrificium laudis, quod glorificat eum qui talen odoratur odorem. Quoniam ergo superatis legis typicis aromatibus, quæ spiritualiter juxta Paulum, qui erat bonus odor Christi r, bene spirabat anima, ipsa per vitam beneolens effecta est, et unguentum sacerdotii, et suffitus compositionis, bene spirans per variam virtutum compositionem et mistionem, digna visa est sponsi odoratui in odorem suavitatis . propterea sensus divinus, sicut nominat Salomon, corporalium legis aromatum, addit illum materiæ D expertem et purum odorem, qui per virtutes con- Gen. viii, 21. Levit. 18, sqq. Eccli. xi. 5. ficitur ac componitur, dicens: Et odor unguento- rum tuorum supra omnia aromala. Id autem quod deinceps sequitur, ad laudem deducit altiorem, sermone testificans illi inesse copiam spiritualium donorum, quæ ei accidit ex meditatione et attentione. Nam quoniam ad aper sapientia discipulum ventitare vult id quod scri- bitur in Proverbiis (intelligis autem omnino ex discipulis quæ sit magistra), dicens amatoribus sapientiæ : Vade ad apem et disce quod sit opera- ria 80, ejusque opificium nundinatur, tanquam Psal. xlix, sqq. Psal. L, sqq. ” Il Cor. 11, 15.

Δ εὐωδίας. Οὐκοῦν ἄρωμα γίνεται τῷ Θεῷ ἡ θυσία · πολλαὶ καὶ μετὰ ταῦτα προσάγονται τῷ Θεῷ διὰ τοῦ νόμου ἱλεωτικαὶ θυσίαι, χαριστήριοί τε καὶ σωτήριοι, καὶ καθάρσιοι, καὶ περὶ ἁμαρτίας. Πάντα ταῦτα τί- θει ἐν τοῖς ἀρώμασι, καὶ τὰς ὁλοκαρπώσεις, καὶ τὰς ὁλοκαυτώσεις, καὶ τὰς μερικὰς τῶν ἀφαιρεμάτων ἀφιερώσεις, τὸ στηθύνιον τοῦ ἱερείου, τὸν λόβον τοῦ ἔπατος, τὸ ἐπινεφρίδιον στέαρ, καὶ ἔτι πρὸς τούτοις τὸν λίβανον, τὴν τῷ ἐλαίῳ διαβεβρεγμένην σεμίδα- λιν, τὸ θυμίαμα τῆς συνθέσεως, καὶ τὰ ἄλλα πάντα, ὅσα διὰ πυρὸς εἶχε τὴν ἀγχιστείαν, ἐν τῷ καταλόγῳ τῶν ἀρωμάτων ἔστω. Οταν οὖν ἀκούσωμεν τὸ τῆς νύμφης μύρον πλείονος ὑπὲρ πάντα ἀρώματα ἀπο δοχῆς ἀξιούμενον, τούτῳ τῷ λόγῳ μανθάνομεν, ὅτι τὸ τῆς ἀληθείας μυστήριον, τὴ διὰ τῆς εὐαγγελικῆς διδασκαλίας ἐπιτελούμενον, μόνον εὐῶδές ἐστι τῷ Β Θεῷ, πάντων τῶν νομικῶν ἀρωμάτων προκεκριμέ νον, ἅτε δὴ μηκέτι τύπῳ τινὶ καὶ σκιᾷ καλυπτόμε νον, ἀλλὰ τῇ φανερώσει τῆς ἀληθείας εὔπνουν γινό- μενον. Εἰ γάρ τι καὶ τῶν προλαβόντων ἀρωμάτων σφράνθη Κύριος εἰς ὀσμὴν εὐωδίας, κατὰ τὸν ἐμ- φαινόμενον λόγον ἕκαστον αὐτῶν τῆς ἀποδοχῆς ἠξιώθη, οὐ κατὰ τὸ πρόχειρόν τε καὶ σωματικὸν εἶδος τῶν γινομένων. Καὶ τοῦτο δῆλόν ἐστιν ἐκ τῆς μεγά- λης τοῦ Προφήτου φωνῆς, ἤ φησιν, ὅτι οὐ δέξομαι ἐκ τοῦ οἴκου σου μόσχους, οὐδὲ ἐκ τῶν ποιμνίων σου χιμάρους· οὐ γὰρ φάγομαι κρέα ταύρων, ἢ αίμα τράγων πίομαι. Καίτοι πολλαὶ πολλάκις ζωο θυσίαι γεγόνασιν· ἀλλὰ κἂν γένηται ταῦτα, ἕτερόν ἐστι τὸ διὰ τούτων ἐν αἰνίγματί σοι νομοθετούμενον, τὸ δεῖν τὰ πάθη ἐν σοὶ σφαγιάζεσθαι. Θυσία γάρ, φησί, τῷ Θεῷ πνεῦμα συντετριμμένον· καρδίαν συντετριμμένην καὶ τεταπεινωμένην ὁ Θεὸς οὐκ ἐξουδενώσει. "Οθεν γίνεται ἡ θυσία τῆς αἰνέσεως ἡμῶν, ἡ δοξάζουσα τὸν τοιαύτην ὀσμὴν ὀσφραινό- μενον. Ἐπειδὴ τοίνυν τὰ τυπικὰ πάντα τοῦ νόμου ἀρώματα ὑπερβᾶσα ἡ πνευματικῶς εὐπνοοῦσα κατὰ τὸν Παῦλον ψυχὴ, ὃς Χριστοῦ εὐωδία ἦν, καὶ αὐτὴ εὐώδης διὰ τοῦ βίου ἐγένετο καὶ τὸ μύρον τῆς ἱερω- σύνης καὶ τὸ θυμίαμα τῆς συνθέσεως, διὰ ποικίλης τῶν ἀρετῶν συνεισφοράς τε καὶ μίξεως καλῶς εὐ πνοήσασα, ἀξία ἐφάνη τῇ ὀσφρήσει τοῦ νυμφίου εἰς ὀσμὴν εὐωδίας· διὰ τοῦτο ἡ θεία αἴσθησις, καθὼς ὁ Σολομών ὀνομάζει, τῶν σωματικῶν ἀρωμάτων τοῦ νόμου, προστίθησι τὴν ἄϋλον ἐκείνην καὶ καθαρὰν τὴν διὰ τῶν ἀρετῶν μυρεψουμένην εὐωδίαν, λέγων· Καὶ ὀσμὴ μύρων σου ὑπὲρ πάντα τὰ ἀρώματα. Ο δὲ ἐφεξῆς λόγος πρὸς τὸ ὑψηλότερον προάγει τὸν ἔπαινον, τὴν ἐκ μελέτης καὶ προσοχῆς γενομένην αυτ τῇ τῶν πνευματικών χαρισμάτων περιουσίαν μαρτυ ρῶν τῷ λόγῳ. Ἐπειδὴ γὰρ παρὰ τὴν μέλισσαν φοι- τῶν βούλεται τὸν τῆς σοφίας μαθητὴν ὁ παροιμιακὸς λόγος (νοεῖς δὲ πάντως ἐκ τῶν μαθητῶν τὴν διδάσκα λον κτίς ἐστιν) λέγων τοῖς ἐρασταῖς τῆς σοφίας· Πορεύθητι πρὸς τὴν μέλισσαν, καὶ μάθε ὡς έργά- τις ἐστὶ, τήν τε ἐργασίαν ὡς σεμνὴν ἐμπορεύεται, * IN CANTICA CANTIC. HOMILIA. IX. tatig ". Est ergo Deo aroma scri@cium, et multa propterea Deo per legem offeruntur propitiatoria sacrificia, et pro gratiis agendis instituta, et ex- piatoria, et pro peccato '. Hæc omnia pone inter aromata, et holocausta, et singulares eorum quæ sunt oblata consecrationes, pectusculum hostiæ, lobum jecoris, adipem quæ est in renibus, et præ- terea thus et oleo madefactam similam, suffitum C compositionis,et alia omnia quibus Deo per ignem cultus exhibebatur, referuntur iu numerum aro- matum. Quando ergo audiverimus unguentum sponsæ, quod supra omnia aromata dignum cen- setur quod suscipiatur, his verbis intelligimus, quod mysterium veritatis evangelicæ doctrinæ, quod peragitur, est solum Deo odoriferum, pra- positum omnibus legalibus aromatibus, ut quod non legatur amplius ulla figura et umbra, sed na- nifestatione veritatis reddatur bene olens. Nam et si aliquid ex iis quæ præcesserunt aromatibns ol- fecit odorem suavitatis, ex Verbo quod iis quæ fiebant apparebat, unumquodque eorum dignum est habitum quod susciperetur, non éx corporali spe- cie eorum quæ fiebant, et quod erat in promptu. Hoc autem est perspicuum ex magna voce Pro- phetæ, qua dicit : Non accipiam de dome tua vita - los, neque ex gregibus tuis hædos. Non enim come- dero carnes taurorum, neque sanguinem hircorum potavero". Tametsi multa sæpe facta sunt aniına- lium sacrificia quamvis tamen ea facta fuerint, aliud est, quod per hac in enigmate tibi lege con- stituitur, nempe oportere interimi quæ in te sunt vitia et animi perturbationes : Sacrificium enim, inquit, Deo spiritus contritus ; cor contritum et hu- miliatum Deus non despiciet 78. Unde fit nostrum sacrificium laudis, quod glorificat eum qui talen odoratur odorem. Quoniam ergo superatis legis typicis aromatibus, quæ spiritualiter juxta Paulum, qui erat bonus odor Christi r, bene spirabat anima, ipsa per vitam beneolens effecta est, et unguentum sacerdotii, et suffitus compositionis, bene spirans per variam virtutum compositionem et mistionem, digna visa est sponsi odoratui in odorem suavitatis . propterea sensus divinus, sicut nominat Salomon, corporalium legis aromatum, addit illum materiæ D expertem et purum odorem, qui per virtutes con- Gen. viii, 21. Levit. 18, sqq. Eccli. xi. 5. ficitur ac componitur, dicens: Et odor unguento- rum tuorum supra omnia aromala. Id autem quod deinceps sequitur, ad laudem deducit altiorem, sermone testificans illi inesse copiam spiritualium donorum, quæ ei accidit ex meditatione et attentione. Nam quoniam ad aper sapientia discipulum ventitare vult id quod scri- bitur in Proverbiis (intelligis autem omnino ex discipulis quæ sit magistra), dicens amatoribus sapientiæ : Vade ad apem et disce quod sit opera- ria 80, ejusque opificium nundinatur, tanquam Psal. xlix, sqq. Psal. L, sqq. ” Il Cor. 11, 15.

ἧς τους πόνους βασιλεῖς καὶ ἰδιῶται πρὸς ὑγίαν προσ φέρονται· ποθεινὴν δὲ πᾶσι λέγει αὐτὴν εἶναι καὶ Β επίδοξον, ἀσθενοῦσαν μὲν κατὰ τὴν ρώμην, τὴν δὲ σοφίαν τιμήσασαν, καὶ διὰ τοῦτο προαχθεῖσαν εἰς ὑπό δειγμα βίου τοῖς ἐναρέτοις. Τὴν γὰρ σοφίαν, φησί, τιμήσασα προήχθη. Συμβουλεύει δὲ διὰ τῶν εἰρη μένων μηδενὸς ἀπέχεσθαι τῶν ἀγαθῶν μαθημάτων, ἀλλὰ τῷ λειμῶνι τῶν θεοπνεύστων ἐφιπτάμενον λό- γων, ἀφ' ἑκάστου τι πρὸς τὴν κτῆσιν τῆς σοφίας ἀπανθιζόμενον, κηροπλαστεῖν ἑαυτῷ τὸ κηρίον, οἷον ἐν σίμβλῳ τινὶ τῇ ἑαυτοῦ καρδίᾳ τὴν φιλεργίαν ταύτην ἀποτιθέμενον· ὥσπερ τινὰς ἐν κηρίῳ σύριγγας, τῶν πολυειδῶν μαθημάτων ἀσυγχύτους ἐν τῇ μνήμῃ τὰς θήκας δημιουργήσαντα· καὶ οὕτως κατὰ μίμησιν τῆς σοφῆς ἐκείνης μελίσσης, ἧς ἡδὺ μὲν τὸ κηρίον, ἅπλη κτον δὲ τὸ κέντρον, τήν σεμνὴν ταύτην τῶν ἀρετῶν ἐργασίαν διαπαντὸς ἐμπορεύεσθαι. Εμπορεύεται γὰρ ὡς ἀληθῶς, τὰ ἀγαθὰ τὰ αἰώνια τῶν τῇδε πόνων διαμειβόμενος, καὶ τοὺς ἰδίους πόνους εἰς ψυχικὴν υγίειαν βασιλεῦσί τε καὶ ἰδιώταις νέμων· ὥστε που θεινὴν τῷ νυμφίῳ τὴν τοιαύτην γενέσθαι ψυχήν, καὶ τοῖς ἀγγέλοις ἐπίδοξον, ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦσαν τὴν δύναμιν διὰ τὴν τῆς σοφίας τιμήν. Ἐπειδὴ τοίνυν παιδεύσεως ἐστι καὶ φιλοπονίας ὑπόδειγμα τὰ περὶ τὴν σοφὴν ἐκείνην μέλιτταν διηγήματα, καὶ αἱ ποι κίλαι τῶν πνευματικών χαρισμάτων διαιρέσεις, κατὰ τὴν τῆς σπουδῆς ἀναλογίαν τοῖς τε πεπονηκότι προσ- γίνονται, διὰ τοῦτό φησι πρὸς τὴν νύμφην· ὅτι Πλή ρης σοι γέγονεν ἡ καρδία τῶν ἐκ τῆς παντοδαπής παιδεύσεως κηρῶν, ὅθεν προφέρεις· ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ θησαυροῦ τῆς καρδίας τὰς μελιχρὰς τῶν λόγων στα γόνας· ὡς εἶναί σοι μέλι τὸν λόγον συναναμεμιγμένον τῷ γάλακτι. Κηρίον γὰρ, φησὶν, ἀποστάζει χείλη σου, νύμφη, μέλι καὶ γάλα ὑπὸ τὴν γλῶσσάν σου. Παρεσκεύασται γάρ σοι ὁ λόγος, οὐ μονοειδῆ τὴν ὠφέλειαν τοῖς ἀκούουσιν ἐπιδεικνύμενος, ἀλλὰ καταλ λήλως πρὸς τὴν τῶν δεχομένων δύναμιν ἁρμοζόμε νος· ὡς καὶ τοῖς τελειοτέροις καὶ νηπιάζουσιν οἰκείως ἔχειν· τοῖς μὲν τελείοις μέλι, τοῖς δὲ νηπίοις γάλα γινόμενος · οἷος ὁ Παῦλος ἦν, τοῖς μὲν ἀπαλωτέροις τῶν λόγων τοὺς ἀρτιγενεῖς τιθηνούμενος, σοφίαν δὲ λαλῶν ἐν τοῖς τελείοις ἐν μυστηρίῳ, τὴν ἀποκεκρυμ- μένην ἀπὸ τῶν αἰώνων, ἣν οὐ χωρεῖ ὁ αἰὼν οὗτος, οὐδὲ οἱ ἄρχοντες τούτου. Τὴν οὖν τοιαύτην παρα σκευήν, τὴν μέλιτός τε καὶ τοῦ γάλακτος, ὑποκεῖ σθαι λέγει τῇ γλώσσῃ, την τεταμιευμένην τε καὶ εὖ- καιρον τῶν λόγων χρῆσιν διὰ τῆς τοιαύτης φωνῆς ἐνδεικνύμενος. Ὁ γὰρ εἰδὼς πῶς δεῖ ἑνὶ ἑκάστῳ ἀποκρίνεσθαι, ἔχων ὑπὸ τὴν γλῶσσαν τὴν ποικίλην ἀκουόντων τὸ πρὸς τὴν χρείαν ἐπὶ καιροῦ προχειρί ταύτην τοῦ λόγου δύναμιν, ἁρμοδίως ἑκάστῳ τῶν ζεται. Τοιοῦτον δὲ προσαγαγών τῷ στόματι καὶ τῇ γλώσσῃ τῆς νύμφης τὸν ἔπαινον, πάλιν πρὸς τὰ μείζω τῶν ἐγκωμίων μετέρχεται, λέγων· ὅτι ὀσμὴ ἱμα τίων σοῦ, ὡς ὀσμὴ λιβάνου. Ὁ δὲ λόγος οὗτος φιλοσοφία τίς ἐστιν, εἰς ὅ τι βλέπει τοῖς ἀνθρώποις ὁ κατ' ἀρετὴν βίος ὑποδεικνύων. Πέρας γὰρ τῆς ένα- S. GREGORII NYSSENI praclarum, cujus labores, et reges, et privati ad- A hibent ad sanitatem, et eam dicit omnibus deside- rabilem et insignem, ut quæ sit viribus quidem imbecilla bonoraverit autem sapientiam, et ideo vitae virtutis studiosis producta sit in exemplum. Producta est enim, inquit, ut quæ bonoraverit sa- pientiam. Consulit autem per ea quae dicta sunt, a nulla bona abstinere disciplina, sed pervolantem pratum inspiratorum a Deo eloquiorum, colligendo aliquid tanquam florem ex unoquoque eorum ad procreationem sapientiæ, sibi fabricari ceram in corde suo, tanquam alveari quodam, reponendo banc industriam et laborem multiplicium discipli- narum in inconfusis in memoria loculis, tanquam quibusdam in favo mellis fistulis fabricatis: et sic instar sapientis illius apis, cujus favus quidem est dulcis, non pungens autem stimulus, perpetuo nun- dinari hanc præclaram virtutum operationem. Vere enim ille mundinatur, qui bona æterna laboribus qui hic suscipiuntur permutat, et suos labores ad sanitatem anima distribuit regibus et privatis : adeo ut sponso fiat bæc anima desiderabilis, clara- que et insignis angelis, dum in infirmitate perficit virtutem propter honorem sapientiæ. Quoniam ergo eruditionis et diligentiæ sunt exempla, quæ de sa- pienti illa ape sunt narrationes, et spiritualium charismatum variæ divisiones, convenienter studii et diligentia proportioni accedunt iis qui labora- runt; propterea dicit sponsæ : Cor tuum factum est plenum favis omne genus eruditionis, unde profers ex bono thesauro cordis suaves stillas sermonum: adeo ut tibi sit oratio mel mistum cum lacte. C Farum enim, inquit, distillant labia tua. sponsa, mel et lac sub lingua iua. Est enim tibi paratus sermo, aulitoribus non uniformem ostendens uli- litatem, sed congruens viribus eorum qui ipsum suscipiunt : adeo ut et perfectioribus conveniat et infantibus: perfectis quidem mel factus, fac autein infantibus, cujusmodi erat Paulus, ut qui verbis quidem mollibus aleret recens natos, sapientiam autem loqueretur perfectis in mysterio, absconsam a sæculis, quam non capit hoc sæculum, neque principes hujus sæculi 81. Hanc ergo mellis et lactis præparationem dicit esse sub lingua, nempe re- conditum et opportunum usum sermonis per hanc D vocem iudicans. Nam qui scit quemadmodum opor- teat unicuique respondere, sub lingua habens hanc variam vim sermonis, apte præbet in tempore unicuique ex auditoribus id quod est ei usui. Cum hanc autem dedisset laudem ori et linguæ sponsæ, transit rursus ad majora encomia, dicens : Odor vestimentorum tuorum tanquam odor thuris. Hoc quod dicitur est quædam philosophia, indicans quidnam intueatur hominibus vita quæ ex virtute agitur. Nam vitæ quæ ex virtute agitur finis est ] Cor. 111,

ρέτου ζωῆς ἡ πρὸς τὸ θεῖόν ἐστιν ὁμοίωσις, καὶ τού- Δ του χάριν ἥ τε τῆς ψυχῆς καθαρότης, καὶ τὸ πάσης ἐμπαθοῦς διαθέσεως ἀνεπίμικτον, δι᾿ ἐπιμελείας και τορθοῦται τοῖς ἐναρέτοις, ὥστε τινὰ χαρακτῆρα τῆς ὑπερκειμένης φύσεως διὰ τῆς ἀστειοτέρας ζωῆς καὶ ἐν αὐτοῖς γενέσθαι. Ἐπειδὴ τοίνυν οὐ μονοειδής τίς ἐστιν, οὐδὲ μονότροπος ἡ κατ' ἀρετὴν πολιτεία, ἀλλ' ὥσπερ ἐπὶ τῆς τῶν ὑφασμάτων κατασκευῆς διὰ πολύ λῶν νημάτων τῶν μὲν ἐπ᾿ εὐθείας ἀνατεταμένων, τῶν δὲ κατὰ τὸ πλάγιον διηρημένων, ἡ ὑφαντική τέχνη τὴν ἐσθῆτα ποιεῖ· οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς ἐναρέτου ζωής πολλὰ χρή συνδραμείν, δι' ὧν ὁ ἀστεῖος ἐξυ φαίνεται βίος, καθὼς ἀπαριθμεῖται τὰ τοιαῦτα νή- ματα ὁ θεῖος Απόστολος, δι' ὧν ἡ τῶν καθαρῶν Έργων ἱστουργία συνίσταται· ἀγάπην λέγων καὶ χα- ρὰν καὶ εἰρήνην, μακροθυμίαν τε καὶ χρηστότητα, & καὶ πάντα τὰ τοιαῦτα, οἷς κατακοσμεῖται ὁ ἐκ φθαρ- τοῦ τε καὶ γηίνου βίου τὴν οὐράνιον ἀφθαρσίαν με- τενδυόμενος. Τούτου χάριν ἀποδέχεται τὸν ἐν τῇ ἐσθῆτι κόσμον τῆς νύμφης, ὡς τῷ λιβάνῳ κατὰ τὴν ὀσμὴν ὁμοιούμενον. Καίτοιγε πρὸ τούτου πάντων εἶπεν τῶν ἀρωμάτων προέχειν τὴν τοῦ μύρου τῆς νύμφης εὐωδίαν, ὡς δοκεῖν ἐν τούτῳ καθαίρεσιν εἶναι τῶν ἐγκωμίων, εἴπερ ἡ παντὸς ἀρώματος υπερτε- θεῖσα, νῦν πρὸς ἐν τῶν ἀρωμάτων ὁμοιοῦται διὰ συγκρίσεως, οὕτως εἰπόντος τοῦ Λόγου· ὅτι Κατὰ τὴν ὀσμὴν τοῦ λιβάνου τῶν ἱματίων σου ἐστιν ἡ εὐ ωδία. ᾿Αλλ' ἐπειδὴ ιδιαζόντως κατά τινα λόγον εἰς τὴν τοῦ θείου τιμὴν ἀποτεταγμένον ἦν τὸ τοῦ λι- βάνου θυμίαμα, τούτου χάριν ἡ ὑπὲρ πάντα τὰ ἀρώ‐ ματα εἶναι κριθεῖσα ἀξιοῦται τῆς πρὸς τὸ ἓν ἄρωμα βt ὁμοιώσεως, τὸ τῷ Θεῷ ἀνακείμενον, ὡς τὸ νόημα τοῦ αἰνίγματος τοιοῦτον εἶναι· ὅτι Σοι, ὦ νύμφη, τῶν ἀρετῶν ἡ περιβολὴ τὴν θείαν μιμείται μακαριότητα, διὰ καθαρότητός τε καὶ ἀπαθείας, τῇ ἀπροσίτῳ φύσει ὁμοιουμένη. Τοιαύτη γὰρ ἡ τῶν θείων ἱματίων ὀσμὴ, ὡς πρὸς τὸν λίβανον ἐμφερῶς ἔχειν τὸν ἀνακείμενον εἰς τὴν τοῦ Θεοῦ τιμήν. Πάλιν μανθάνομεν διὰ τῶν ἐφεξῆς ἐπαίνων, πῶς ἄν τις γένοιτο τοῦ Κυρίου ἀδελφὴ καὶ ὁμόζυγος, δι' ὧν φησιν, ὅτι Κήπος κεκλεισμένος, ἀδελφή μου νύμφη. Οὐκοῦν εἴ τις μεταποιείται, νύμφη μὲν διὰ τοῦ προσκολληθῆναι τῷ Κυρίῳ γενέσθαι· ἀδελφὴ δὲ διὰ τοῦ τὸ θέλημα αὐτοῦ κατεργάζεσθαι, καθώς λέγει τὸ Εὐαγγέλιον· κῆπος εὐανθῆς γενέσθω πάντων ἔχων ἐν ἑαυτῷ τῶν φυτῶν τὴν ὥραν, τήν τε γλυκεῖαν συ κῆν, καὶ τὴν κατάκαρπον ἐλαίαν, καὶ τὸν ὑψίκομον φοίνικα, καὶ τὴν εὐθηνοῦσαν ἄμπελον, μὴ θάμνον ἀκανθώδη τινά, μηδὲ κόνυζαν, ἀλλὰ κυπάρισσον ἀντ᾿ αὐτῶν καὶ μυρσίνην. Οὕτω γὰρ τὸν τοιοῦτον κήπον οἶδεν ὡραΐζειν ὁ μέγας Δαβίδ, καὶ ὁ ὑψηλὸς Ἠσαΐας· ὁ μὲν λέγων· Δίκαιος ὡς φοῖνιξ ἀνθήσει· καὶ, Εγώ δὲ ὡς ἐλαία κατάκαρπος· καὶ, Η γυνή σου ὡς ἔμ πελος εὐθηνοῦσα· καὶ παρ' ἑτέρῳ τινὶ προφήτη μακαρίζεται ὁ ὑποκάτω τῆς συκῆς τῆς ἰδίας ἀναπαυ όμενος. Ο δὲ Ἠσαΐας ἀντὶ θάμνου μὲν, τὴν κυττά αἰσσον· ἀντὶ δὲ κονύζης τὴν μυρτίνην φησὶν ἀναδή - Γ " IN CANTICA CANTIC. HOMILIA IX. B nihil habere admistum omnium animi motuum ac perturbationum, a viris bonis diligenter exercetur, ut per meliorem vitam sit in eis quædam figura et character naturæ supereminentis. Quoniam ergo non est uniformis, neque unius modi vita quæ ex virtute agitur, sed quomodo in tela aut panni textura, per multa lila, quorum alia quidem in rectum sunt extensa, alia autem per transversum divisa, ars texendi facit vestem : ita etiam in vita quæ ex virtute agitur, multa oportet concurre re, per quæ bona texitur vita: sicut divinus Paulus hæc fila enumerat, per quæ COD- sistit textura bonorum operum, charitatem dicens, et gaudium, et pacem, longanimitatem, et Deo assimilari, et ea de causa animæ puritas, et benignitatem, et quæcunque sunt hujusmodi ", quibus ornatur qui coelestem induitur incorru- ptionem, ex vita terrena in quam cadit interitus. Propterea accipit qui in veste est ornatum spon- sæ, ut qui odore sit similis thuri. Atqui prius dixit omnibus aromatibus antecellere unguenti sponsa bonum odorem : adeo ut in hoc videatur omnia tollere encomia, siquidem quæ cuivis præ- lata fuit aromati, nunc per comparationem uni assimilatur aromati, cum sic dixerit Scriptura : Sicut odor thuris est bonus odor tuarum vestium. Sed quoniam peculiari quadam ratione Dei honori deputatus erat thuris suffitus, ca de causa quæ fuit prælata omnibus aromatibus, digna censetur quæ assimiletur uni aromati, quod Deo dedicatum. Quo ut sit hic sensus ænigmatis: Tuum, o sponsa, virtutum indumentum imitatur divinam beatitudi- nem, per puritatem et impatibilitatem assimi- lata naturæ ad quam non patet aditus. Talis est enim, inquit, odor tuorum vestimento- rum, ut sit similis thuri, quod Dei honori est dicatum. ss Galat. v, 22. cs Psal. xc, 13. Rursus per laudes quæ deinceps sequuntur discimus, quemadmodum fiat quispiam soror et conjux Domini per hoc quod dicit, Es hortus con- clusus, soror mea sponsa. Si quispiam ergo hoc sibi vindicat, ut sit quidem sponsa, propterea quod conjungatur Domino, soror autem, propterea quod D ejus faciat voluntatem, sicut dicit Evangelium, fat hortus floridus et bene germinans, omnium habens in se arborum pulchritudinem, nempe et dulcem ficum, et fertilem oleam, et alticomam palmam, et abundantem vitem, non spinosum quempiam rubum, neque conyzam seu pulicariam, sed pro eis cupressum et myrtum. Sic enim talem hortum decorare novit, et magnus David, et sublimis Isaias. Ille quidem dicens: Justus ut palma flore- bit”; et : Ego autem tanquam oliva fertilis *; et, Uxor tua sicut vitis abundans **. Nam et ab aliquo alio propheta beatus judicatur qui sub sua ficu quiescit 86. Isaias autem dicit futurum ut pro rubo * Psal. cxxvil, 10. & ibid. 3. Mich. IV, 4.

ρέτου ζωῆς ἡ πρὸς τὸ θεῖόν ἐστιν ὁμοίωσις, καὶ τού- Δ του χάριν ἥ τε τῆς ψυχῆς καθαρότης, καὶ τὸ πάσης ἐμπαθοῦς διαθέσεως ἀνεπίμικτον, δι᾿ ἐπιμελείας και τορθοῦται τοῖς ἐναρέτοις, ὥστε τινὰ χαρακτῆρα τῆς ὑπερκειμένης φύσεως διὰ τῆς ἀστειοτέρας ζωῆς καὶ ἐν αὐτοῖς γενέσθαι. Ἐπειδὴ τοίνυν οὐ μονοειδής τίς ἐστιν, οὐδὲ μονότροπος ἡ κατ' ἀρετὴν πολιτεία, ἀλλ' ὥσπερ ἐπὶ τῆς τῶν ὑφασμάτων κατασκευῆς διὰ πολύ λῶν νημάτων τῶν μὲν ἐπ᾿ εὐθείας ἀνατεταμένων, τῶν δὲ κατὰ τὸ πλάγιον διηρημένων, ἡ ὑφαντική τέχνη τὴν ἐσθῆτα ποιεῖ· οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς ἐναρέτου ζωής πολλὰ χρή συνδραμείν, δι' ὧν ὁ ἀστεῖος ἐξυ φαίνεται βίος, καθὼς ἀπαριθμεῖται τὰ τοιαῦτα νή- ματα ὁ θεῖος Απόστολος, δι' ὧν ἡ τῶν καθαρῶν Έργων ἱστουργία συνίσταται· ἀγάπην λέγων καὶ χα- ρὰν καὶ εἰρήνην, μακροθυμίαν τε καὶ χρηστότητα, & καὶ πάντα τὰ τοιαῦτα, οἷς κατακοσμεῖται ὁ ἐκ φθαρ- τοῦ τε καὶ γηίνου βίου τὴν οὐράνιον ἀφθαρσίαν με- τενδυόμενος. Τούτου χάριν ἀποδέχεται τὸν ἐν τῇ ἐσθῆτι κόσμον τῆς νύμφης, ὡς τῷ λιβάνῳ κατὰ τὴν ὀσμὴν ὁμοιούμενον. Καίτοιγε πρὸ τούτου πάντων εἶπεν τῶν ἀρωμάτων προέχειν τὴν τοῦ μύρου τῆς νύμφης εὐωδίαν, ὡς δοκεῖν ἐν τούτῳ καθαίρεσιν εἶναι τῶν ἐγκωμίων, εἴπερ ἡ παντὸς ἀρώματος υπερτε- θεῖσα, νῦν πρὸς ἐν τῶν ἀρωμάτων ὁμοιοῦται διὰ συγκρίσεως, οὕτως εἰπόντος τοῦ Λόγου· ὅτι Κατὰ τὴν ὀσμὴν τοῦ λιβάνου τῶν ἱματίων σου ἐστιν ἡ εὐ ωδία. ᾿Αλλ' ἐπειδὴ ιδιαζόντως κατά τινα λόγον εἰς τὴν τοῦ θείου τιμὴν ἀποτεταγμένον ἦν τὸ τοῦ λι- βάνου θυμίαμα, τούτου χάριν ἡ ὑπὲρ πάντα τὰ ἀρώ‐ ματα εἶναι κριθεῖσα ἀξιοῦται τῆς πρὸς τὸ ἓν ἄρωμα βt ὁμοιώσεως, τὸ τῷ Θεῷ ἀνακείμενον, ὡς τὸ νόημα τοῦ αἰνίγματος τοιοῦτον εἶναι· ὅτι Σοι, ὦ νύμφη, τῶν ἀρετῶν ἡ περιβολὴ τὴν θείαν μιμείται μακαριότητα, διὰ καθαρότητός τε καὶ ἀπαθείας, τῇ ἀπροσίτῳ φύσει ὁμοιουμένη. Τοιαύτη γὰρ ἡ τῶν θείων ἱματίων ὀσμὴ, ὡς πρὸς τὸν λίβανον ἐμφερῶς ἔχειν τὸν ἀνακείμενον εἰς τὴν τοῦ Θεοῦ τιμήν. Πάλιν μανθάνομεν διὰ τῶν ἐφεξῆς ἐπαίνων, πῶς ἄν τις γένοιτο τοῦ Κυρίου ἀδελφὴ καὶ ὁμόζυγος, δι' ὧν φησιν, ὅτι Κήπος κεκλεισμένος, ἀδελφή μου νύμφη. Οὐκοῦν εἴ τις μεταποιείται, νύμφη μὲν διὰ τοῦ προσκολληθῆναι τῷ Κυρίῳ γενέσθαι· ἀδελφὴ δὲ διὰ τοῦ τὸ θέλημα αὐτοῦ κατεργάζεσθαι, καθώς λέγει τὸ Εὐαγγέλιον· κῆπος εὐανθῆς γενέσθω πάντων ἔχων ἐν ἑαυτῷ τῶν φυτῶν τὴν ὥραν, τήν τε γλυκεῖαν συ κῆν, καὶ τὴν κατάκαρπον ἐλαίαν, καὶ τὸν ὑψίκομον φοίνικα, καὶ τὴν εὐθηνοῦσαν ἄμπελον, μὴ θάμνον ἀκανθώδη τινά, μηδὲ κόνυζαν, ἀλλὰ κυπάρισσον ἀντ᾿ αὐτῶν καὶ μυρσίνην. Οὕτω γὰρ τὸν τοιοῦτον κήπον οἶδεν ὡραΐζειν ὁ μέγας Δαβίδ, καὶ ὁ ὑψηλὸς Ἠσαΐας· ὁ μὲν λέγων· Δίκαιος ὡς φοῖνιξ ἀνθήσει· καὶ, Εγώ δὲ ὡς ἐλαία κατάκαρπος· καὶ, Η γυνή σου ὡς ἔμ πελος εὐθηνοῦσα· καὶ παρ' ἑτέρῳ τινὶ προφήτη μακαρίζεται ὁ ὑποκάτω τῆς συκῆς τῆς ἰδίας ἀναπαυ όμενος. Ο δὲ Ἠσαΐας ἀντὶ θάμνου μὲν, τὴν κυττά αἰσσον· ἀντὶ δὲ κονύζης τὴν μυρτίνην φησὶν ἀναδή - Γ " IN CANTICA CANTIC. HOMILIA IX. B nihil habere admistum omnium animi motuum ac perturbationum, a viris bonis diligenter exercetur, ut per meliorem vitam sit in eis quædam figura et character naturæ supereminentis. Quoniam ergo non est uniformis, neque unius modi vita quæ ex virtute agitur, sed quomodo in tela aut panni textura, per multa lila, quorum alia quidem in rectum sunt extensa, alia autem per transversum divisa, ars texendi facit vestem : ita etiam in vita quæ ex virtute agitur, multa oportet concurre re, per quæ bona texitur vita: sicut divinus Paulus hæc fila enumerat, per quæ COD- sistit textura bonorum operum, charitatem dicens, et gaudium, et pacem, longanimitatem, et Deo assimilari, et ea de causa animæ puritas, et benignitatem, et quæcunque sunt hujusmodi ", quibus ornatur qui coelestem induitur incorru- ptionem, ex vita terrena in quam cadit interitus. Propterea accipit qui in veste est ornatum spon- sæ, ut qui odore sit similis thuri. Atqui prius dixit omnibus aromatibus antecellere unguenti sponsa bonum odorem : adeo ut in hoc videatur omnia tollere encomia, siquidem quæ cuivis præ- lata fuit aromati, nunc per comparationem uni assimilatur aromati, cum sic dixerit Scriptura : Sicut odor thuris est bonus odor tuarum vestium. Sed quoniam peculiari quadam ratione Dei honori deputatus erat thuris suffitus, ca de causa quæ fuit prælata omnibus aromatibus, digna censetur quæ assimiletur uni aromati, quod Deo dedicatum. Quo ut sit hic sensus ænigmatis: Tuum, o sponsa, virtutum indumentum imitatur divinam beatitudi- nem, per puritatem et impatibilitatem assimi- lata naturæ ad quam non patet aditus. Talis est enim, inquit, odor tuorum vestimento- rum, ut sit similis thuri, quod Dei honori est dicatum. ss Galat. v, 22. cs Psal. xc, 13. Rursus per laudes quæ deinceps sequuntur discimus, quemadmodum fiat quispiam soror et conjux Domini per hoc quod dicit, Es hortus con- clusus, soror mea sponsa. Si quispiam ergo hoc sibi vindicat, ut sit quidem sponsa, propterea quod conjungatur Domino, soror autem, propterea quod D ejus faciat voluntatem, sicut dicit Evangelium, fat hortus floridus et bene germinans, omnium habens in se arborum pulchritudinem, nempe et dulcem ficum, et fertilem oleam, et alticomam palmam, et abundantem vitem, non spinosum quempiam rubum, neque conyzam seu pulicariam, sed pro eis cupressum et myrtum. Sic enim talem hortum decorare novit, et magnus David, et sublimis Isaias. Ille quidem dicens: Justus ut palma flore- bit”; et : Ego autem tanquam oliva fertilis *; et, Uxor tua sicut vitis abundans **. Nam et ab aliquo alio propheta beatus judicatur qui sub sua ficu quiescit 86. Isaias autem dicit futurum ut pro rubo * Psal. cxxvil, 10. & ibid. 3. Mich. IV, 4.

σεσθαι. Τὰ δὲ καθ᾽ ἕκαστον περὶ τῶν δένδρων τούτων αἰνίγματα, τῶν ὑπὸ τῆς προφητείας ἡμῖν ὑποδειχθέν των παρέλκον ἂν εἴη δι' ἀκριβείας ἐκτίθεσθαι, προ δήλου πᾶσιν ὄντος, τίς μὲν ὁ γλυκὺς τῆς συκῆς ἐστι καρπὸς, ὁ ἐκ τοῦ δριμυτάτου ὁποῦ πεπαινόμενος, ὁ κατ' ἀρχὰς μὲν πικρός τε καὶ ἄβρωτος, ὕστερον δὲ καρπὸς εἰρηνικός γινόμενος, καὶ καταγλυκαίνων τὰ τῆς ψυχῆς αἰσθητήρια. Τί δὲ ἡμῖν καὶ ἡ τῆς ἐλαίας καρπογονία χαρίζεται διὰ τοῦ δριμυτάτου τε καὶ πιο κροτάτου χυμοῦ, τοῦ κατ᾿ ἀρχὰς ἐντρεφομένου τῇ Οπώρα, μετὰ ταῦτα διὰ τῆς καταλλήλου πεπάνσεώς τε καὶ γεωργίας εἰς ἐλαίου μεταβάλλουσα φύσιν, δ τοῦ φωτὸς γίνεται ύλη, καὶ καμάτων λυτήριον, καὶ πόνων ἄνεσις, καὶ κεφαλῆς φαιδρότης, καὶ πρὸς τοὺς ἀγῶνας τοῖς νομίμως ἀθλοῦσι συνεργία ; Πῶς δὲ δυστ επιχείρητον ἑαυτοῦ καρπὸν ποιεῖ τοῖς κλέπταις ὁ φοίνιξ, ἄνωθεν θησαυρίζων, καὶ οὐχὶ πρόσγειον αὐτ τὸν ἐκφέρων, ἥ τε τοῦ ἀμπέλου χάρις, καὶ ἡ εὐώδης κυπάρισσος, καὶ τὸ ἡδὺ τῆς μυρσίνης; Ταῦτα πάντα διὰ τροπικῆς θεωρίας πρὸς τὸν κατ' ἀρετὴν κατα- ληφθέντα λόγον, πρόδηλα πᾶσιν ἐστι τοῖς νουνεχῶς ἐπαίουσι πρὸς ὅ τι βλέπει. Οὐκοῦν ὁ τοιούτων δέν δρων κῆπος γεγονώς εὐθαλὴς καὶ κατάφυτος, καὶ τῷ τῶν ἐντολῶν ἑρκίῳ πανταχόθεν ήσφαλισμένος, ὡς μηδεμίαν καθ' ἑαυτοῦ παρασχεῖν τῷ κλέπτῃ καὶ τοῖς θηρίοις τὴν πάροδον. Ὁ γὰρ ἐν κύκλῳ τῷ φραγμῷ τῶν ἐντολῶν διειλημμένος, ἀνεπίβατός ἐστι τῷ μονιῷ τῷ ἀγρίῳ, καὶ ὁ ἐκ τοῦ δρυμοῦ αὐτὸν ἷς οὐ λυμαίνε ται. Εἴ τις τοίνυν κῆπός ἐστι καὶ ἡσφαλισμένος, ο τος ἀδελφὴ καὶ νύμφη γίνεται τοῦ πρὸς τὴν τοιαύτην εἰπόντος ψυχήν· ὅτι Κήπος κεκλεισμένος, ἀδελφή μου νύμφη. ᾿Αλλὰ τῷ κήπῳ τούτῳ, καὶ πηγῆς ἐστι χρεία. ὡς ἂν εὐθαλὲς διαμένο: τὸ ἄλσος, τῷ ὕδατι πρὸς τὸ διηνεκές πιαινόμενον· διὰ τοῦτο συνέζευξε τοῖς ἐπαίνοις τὴν πηγὴν τῷ κήπῳ, εἰπών· ὅτι Κήπος κεκλεισμένος, πηγὴ ἐσφραγισμένη. Τὸν δὲ περὶ τῆς πηγῆς λόγον ἡ Παροιμία διδάσκει ἡμᾶς δι' αἰνίγμα τος, ἐν οἷς φησιν· Ἡ πηγὴ τοῦ ὕδατος ἔστω σοι ἡδεῖα, καὶ ἔστω σοὶ μόνῳ, καὶ μηδεὶς ἀλλότριος μετασχέτω σοι. Ὡς γὰρ ἐκεῖ κωλύει τοῖς ἀλλοτρίοις ἐνδαπανᾶσθαι τῆς πηγῆς τὸ ὕδωρ, οὕτως ἐνταῦθα τὸ μηδαμοῦ διαχεῖσθαι πρὸς ἀλλοτρίους την πηγήν, μαρτυρεῖ διὰ τοῦ εἰπεῖν ὅτι Ἐσφραγισμένη, ὅπερ ἴσον ἐστὶ τῷ εἰπεῖν, ὅτι πεφυλαγμένη· τὸ δὲ λεγόμε νον, τοιοῦτόν ἐστι • Πηγή κυρίως κατονομάζεται κατά γε τὸν ἐμὸν λόγον, ή διανοητικὴ τῆς ψυχῆς ἡμῶν δύναμις, ή παντοίους λογισμοὺς ἐν ἡμῖν βρύουσά τε καὶ πηγάζουσα. Ἀλλὰ τότε ἡμέτερον γίνεται τῆς διανοίας τὸ κίνημα, ὅταν πρὸς τὰ συμφέροντα ἡμῖν κινῆται, πᾶσαν ἡμῖν συνεργίαν πρὸς τὴν κτῆσιν τῶν ἀγαθῶν παρεχόμενον. Όταν δέ τις τρέψῃ τῶν λογι σμῶν τὴν ἐνέργειαν πρὸς κακίας ἐπίνοιαν, τότε τοῖς ἀλλοτρίοις ἐνδαπανᾶται τὸ ῥεῖθρον· ὡς εὐτροφεῖν μὲν τὸν ἀκανθώδη βίον τῇ συμμαχίᾳ τῶν πονηρῶν λο- γισμῶν καταρδόμενον, ἀποξηραίνεσθαι δὲ καὶ μα ραίνεσθαι τὴν κρείττω φυτείαν μηδεμιᾶς τῆς ἐξ ἀγα S. GREGORII NYSSENI quidem cupressus, pro conyza autem floreat myr-- tus er. Singula autem de his arboribus enigmata, quæ nobis ostensa fuerint a prophetia, fuerit su- pervacaneum accurate exponere, cum sit omnibus perspicuum, quis sit suavis fructus ficus, ex succo acerrimo maturatus, qui ab initio quidem est amarus et minime esculentus, postea autem dulcis fructus effectus, sensus animæ afficit dulcedine. Quid autem nobis confert procreatio fructus oleæ per acerrimum et amarissimum succum, qui ab initio in eo alitur, postea autem per convenientem maturationem et culturam mutatur in naturam olei? quod fit lucis materia, recreat lassitudinem, relaxat laborem, caput exhilarat, et ad certamina opem fert iis qui certant legitime ? Quomodo autem ellicit palma, ut fructum suum fures didiciliter aggrediantur, ut quæ eum tanquam thesaurum sursum recondat, nec vicinum terræ eum ferat, et vitis est gratia ac decor, estque odorifera cupressus, et est myrti suavitas? Hæc omnia per contempla-- tionem tropicam ad virtutis traducta rationen, evidens est omnibus sapienter audientibus, quor- sum spectent. Hujusmodi est ergo arborum hortus, qui bene germinat, et est bene consitus, et manda- torum vallo omni ex parte munitus, ut furibus et bestiis nullum ad se præbeat aditum. Nam qui mandatorum sepi est omni ex parte circumdatus, adiri non potest a fero singulari, nec eum depascit ac populatur aper ex silva. Si quispiam'ergo est hortus isque munitus, is fit soror et sponsa ejus qui dixit huic aninæ : Es hortus conclusus, soror mea sponsa. B C Sed ejusmodi horto opus est etiam fonte, ut ma- neat nemus forens ac bene germinans, aqua perenni irrigatum ; propterea in laudibus horto adjunxit fontem, dicens: Horius conclusus, fons obsignatus. Fontis autem rationem per ænigma nos docet Pro- verbium, cum dicit: Fons aqua sit dulcis, et sit tibi soli, neque ullus alienus ejus sit tecum parti- ceps **. Quomodo enim illic prohibet, ne in alienos consumatur aqua fontis, ita hic testatur fontem minime effundi in alienos, dicendo, obsignatus, quod perinde est ac si dicas, custoditus. Tale est autem quod dicitur: Fons, mea quidem sententia, proprie nominatur cogitativa nostræ animæ facul- D tas, quæ omne genus ratiocinationes in nobis facit scatere et emanare. Sed tunc noster fit motus co- gitationis, quando oninis nostra movetur operatio ad ea quæ sunt nobis conducibilia, et bonorum ex- hibet procreationem. Quando autem converterit quispiam cogitationum operationem ad excogitan- dum vitium, tunc in alienos consumitur fluentum : adeo ut bene alatur quidem spinosa vita, irrigata ope malarum cogitationum, exsiccetur autem et marcescat melior planta, nullo humore bonarum cogitationum nutriente radicem. Quoniam ergo signaculum ei quod per ipsum custoditur, hoe do- Isa. LV, 13. Prov. v, 17.

σεσθαι. Τὰ δὲ καθ᾽ ἕκαστον περὶ τῶν δένδρων τούτων αἰνίγματα, τῶν ὑπὸ τῆς προφητείας ἡμῖν ὑποδειχθέν των παρέλκον ἂν εἴη δι' ἀκριβείας ἐκτίθεσθαι, προ δήλου πᾶσιν ὄντος, τίς μὲν ὁ γλυκὺς τῆς συκῆς ἐστι καρπὸς, ὁ ἐκ τοῦ δριμυτάτου ὁποῦ πεπαινόμενος, ὁ κατ' ἀρχὰς μὲν πικρός τε καὶ ἄβρωτος, ὕστερον δὲ καρπὸς εἰρηνικός γινόμενος, καὶ καταγλυκαίνων τὰ τῆς ψυχῆς αἰσθητήρια. Τί δὲ ἡμῖν καὶ ἡ τῆς ἐλαίας καρπογονία χαρίζεται διὰ τοῦ δριμυτάτου τε καὶ πιο κροτάτου χυμοῦ, τοῦ κατ᾿ ἀρχὰς ἐντρεφομένου τῇ Οπώρα, μετὰ ταῦτα διὰ τῆς καταλλήλου πεπάνσεώς τε καὶ γεωργίας εἰς ἐλαίου μεταβάλλουσα φύσιν, δ τοῦ φωτὸς γίνεται ύλη, καὶ καμάτων λυτήριον, καὶ πόνων ἄνεσις, καὶ κεφαλῆς φαιδρότης, καὶ πρὸς τοὺς ἀγῶνας τοῖς νομίμως ἀθλοῦσι συνεργία ; Πῶς δὲ δυστ επιχείρητον ἑαυτοῦ καρπὸν ποιεῖ τοῖς κλέπταις ὁ φοίνιξ, ἄνωθεν θησαυρίζων, καὶ οὐχὶ πρόσγειον αὐτ τὸν ἐκφέρων, ἥ τε τοῦ ἀμπέλου χάρις, καὶ ἡ εὐώδης κυπάρισσος, καὶ τὸ ἡδὺ τῆς μυρσίνης; Ταῦτα πάντα διὰ τροπικῆς θεωρίας πρὸς τὸν κατ' ἀρετὴν κατα- ληφθέντα λόγον, πρόδηλα πᾶσιν ἐστι τοῖς νουνεχῶς ἐπαίουσι πρὸς ὅ τι βλέπει. Οὐκοῦν ὁ τοιούτων δέν δρων κῆπος γεγονώς εὐθαλὴς καὶ κατάφυτος, καὶ τῷ τῶν ἐντολῶν ἑρκίῳ πανταχόθεν ήσφαλισμένος, ὡς μηδεμίαν καθ' ἑαυτοῦ παρασχεῖν τῷ κλέπτῃ καὶ τοῖς θηρίοις τὴν πάροδον. Ὁ γὰρ ἐν κύκλῳ τῷ φραγμῷ τῶν ἐντολῶν διειλημμένος, ἀνεπίβατός ἐστι τῷ μονιῷ τῷ ἀγρίῳ, καὶ ὁ ἐκ τοῦ δρυμοῦ αὐτὸν ἷς οὐ λυμαίνε ται. Εἴ τις τοίνυν κῆπός ἐστι καὶ ἡσφαλισμένος, ο τος ἀδελφὴ καὶ νύμφη γίνεται τοῦ πρὸς τὴν τοιαύτην εἰπόντος ψυχήν· ὅτι Κήπος κεκλεισμένος, ἀδελφή μου νύμφη. ᾿Αλλὰ τῷ κήπῳ τούτῳ, καὶ πηγῆς ἐστι χρεία. ὡς ἂν εὐθαλὲς διαμένο: τὸ ἄλσος, τῷ ὕδατι πρὸς τὸ διηνεκές πιαινόμενον· διὰ τοῦτο συνέζευξε τοῖς ἐπαίνοις τὴν πηγὴν τῷ κήπῳ, εἰπών· ὅτι Κήπος κεκλεισμένος, πηγὴ ἐσφραγισμένη. Τὸν δὲ περὶ τῆς πηγῆς λόγον ἡ Παροιμία διδάσκει ἡμᾶς δι' αἰνίγμα τος, ἐν οἷς φησιν· Ἡ πηγὴ τοῦ ὕδατος ἔστω σοι ἡδεῖα, καὶ ἔστω σοὶ μόνῳ, καὶ μηδεὶς ἀλλότριος μετασχέτω σοι. Ὡς γὰρ ἐκεῖ κωλύει τοῖς ἀλλοτρίοις ἐνδαπανᾶσθαι τῆς πηγῆς τὸ ὕδωρ, οὕτως ἐνταῦθα τὸ μηδαμοῦ διαχεῖσθαι πρὸς ἀλλοτρίους την πηγήν, μαρτυρεῖ διὰ τοῦ εἰπεῖν ὅτι Ἐσφραγισμένη, ὅπερ ἴσον ἐστὶ τῷ εἰπεῖν, ὅτι πεφυλαγμένη· τὸ δὲ λεγόμε νον, τοιοῦτόν ἐστι • Πηγή κυρίως κατονομάζεται κατά γε τὸν ἐμὸν λόγον, ή διανοητικὴ τῆς ψυχῆς ἡμῶν δύναμις, ή παντοίους λογισμοὺς ἐν ἡμῖν βρύουσά τε καὶ πηγάζουσα. Ἀλλὰ τότε ἡμέτερον γίνεται τῆς διανοίας τὸ κίνημα, ὅταν πρὸς τὰ συμφέροντα ἡμῖν κινῆται, πᾶσαν ἡμῖν συνεργίαν πρὸς τὴν κτῆσιν τῶν ἀγαθῶν παρεχόμενον. Όταν δέ τις τρέψῃ τῶν λογι σμῶν τὴν ἐνέργειαν πρὸς κακίας ἐπίνοιαν, τότε τοῖς ἀλλοτρίοις ἐνδαπανᾶται τὸ ῥεῖθρον· ὡς εὐτροφεῖν μὲν τὸν ἀκανθώδη βίον τῇ συμμαχίᾳ τῶν πονηρῶν λο- γισμῶν καταρδόμενον, ἀποξηραίνεσθαι δὲ καὶ μα ραίνεσθαι τὴν κρείττω φυτείαν μηδεμιᾶς τῆς ἐξ ἀγα S. GREGORII NYSSENI quidem cupressus, pro conyza autem floreat myr-- tus er. Singula autem de his arboribus enigmata, quæ nobis ostensa fuerint a prophetia, fuerit su- pervacaneum accurate exponere, cum sit omnibus perspicuum, quis sit suavis fructus ficus, ex succo acerrimo maturatus, qui ab initio quidem est amarus et minime esculentus, postea autem dulcis fructus effectus, sensus animæ afficit dulcedine. Quid autem nobis confert procreatio fructus oleæ per acerrimum et amarissimum succum, qui ab initio in eo alitur, postea autem per convenientem maturationem et culturam mutatur in naturam olei? quod fit lucis materia, recreat lassitudinem, relaxat laborem, caput exhilarat, et ad certamina opem fert iis qui certant legitime ? Quomodo autem ellicit palma, ut fructum suum fures didiciliter aggrediantur, ut quæ eum tanquam thesaurum sursum recondat, nec vicinum terræ eum ferat, et vitis est gratia ac decor, estque odorifera cupressus, et est myrti suavitas? Hæc omnia per contempla-- tionem tropicam ad virtutis traducta rationen, evidens est omnibus sapienter audientibus, quor- sum spectent. Hujusmodi est ergo arborum hortus, qui bene germinat, et est bene consitus, et manda- torum vallo omni ex parte munitus, ut furibus et bestiis nullum ad se præbeat aditum. Nam qui mandatorum sepi est omni ex parte circumdatus, adiri non potest a fero singulari, nec eum depascit ac populatur aper ex silva. Si quispiam'ergo est hortus isque munitus, is fit soror et sponsa ejus qui dixit huic aninæ : Es hortus conclusus, soror mea sponsa. B C Sed ejusmodi horto opus est etiam fonte, ut ma- neat nemus forens ac bene germinans, aqua perenni irrigatum ; propterea in laudibus horto adjunxit fontem, dicens: Horius conclusus, fons obsignatus. Fontis autem rationem per ænigma nos docet Pro- verbium, cum dicit: Fons aqua sit dulcis, et sit tibi soli, neque ullus alienus ejus sit tecum parti- ceps **. Quomodo enim illic prohibet, ne in alienos consumatur aqua fontis, ita hic testatur fontem minime effundi in alienos, dicendo, obsignatus, quod perinde est ac si dicas, custoditus. Tale est autem quod dicitur: Fons, mea quidem sententia, proprie nominatur cogitativa nostræ animæ facul- D tas, quæ omne genus ratiocinationes in nobis facit scatere et emanare. Sed tunc noster fit motus co- gitationis, quando oninis nostra movetur operatio ad ea quæ sunt nobis conducibilia, et bonorum ex- hibet procreationem. Quando autem converterit quispiam cogitationum operationem ad excogitan- dum vitium, tunc in alienos consumitur fluentum : adeo ut bene alatur quidem spinosa vita, irrigata ope malarum cogitationum, exsiccetur autem et marcescat melior planta, nullo humore bonarum cogitationum nutriente radicem. Quoniam ergo signaculum ei quod per ipsum custoditur, hoe do- Isa. LV, 13. Prov. v, 17.

σεσθαι. Τὰ δὲ καθ᾽ ἕκαστον περὶ τῶν δένδρων τούτων αἰνίγματα, τῶν ὑπὸ τῆς προφητείας ἡμῖν ὑποδειχθέν των παρέλκον ἂν εἴη δι' ἀκριβείας ἐκτίθεσθαι, προ δήλου πᾶσιν ὄντος, τίς μὲν ὁ γλυκὺς τῆς συκῆς ἐστι καρπὸς, ὁ ἐκ τοῦ δριμυτάτου ὁποῦ πεπαινόμενος, ὁ κατ' ἀρχὰς μὲν πικρός τε καὶ ἄβρωτος, ὕστερον δὲ καρπὸς εἰρηνικός γινόμενος, καὶ καταγλυκαίνων τὰ τῆς ψυχῆς αἰσθητήρια. Τί δὲ ἡμῖν καὶ ἡ τῆς ἐλαίας καρπογονία χαρίζεται διὰ τοῦ δριμυτάτου τε καὶ πιο κροτάτου χυμοῦ, τοῦ κατ᾿ ἀρχὰς ἐντρεφομένου τῇ Οπώρα, μετὰ ταῦτα διὰ τῆς καταλλήλου πεπάνσεώς τε καὶ γεωργίας εἰς ἐλαίου μεταβάλλουσα φύσιν, δ τοῦ φωτὸς γίνεται ύλη, καὶ καμάτων λυτήριον, καὶ πόνων ἄνεσις, καὶ κεφαλῆς φαιδρότης, καὶ πρὸς τοὺς ἀγῶνας τοῖς νομίμως ἀθλοῦσι συνεργία ; Πῶς δὲ δυστ επιχείρητον ἑαυτοῦ καρπὸν ποιεῖ τοῖς κλέπταις ὁ φοίνιξ, ἄνωθεν θησαυρίζων, καὶ οὐχὶ πρόσγειον αὐτ τὸν ἐκφέρων, ἥ τε τοῦ ἀμπέλου χάρις, καὶ ἡ εὐώδης κυπάρισσος, καὶ τὸ ἡδὺ τῆς μυρσίνης; Ταῦτα πάντα διὰ τροπικῆς θεωρίας πρὸς τὸν κατ' ἀρετὴν κατα- ληφθέντα λόγον, πρόδηλα πᾶσιν ἐστι τοῖς νουνεχῶς ἐπαίουσι πρὸς ὅ τι βλέπει. Οὐκοῦν ὁ τοιούτων δέν δρων κῆπος γεγονώς εὐθαλὴς καὶ κατάφυτος, καὶ τῷ τῶν ἐντολῶν ἑρκίῳ πανταχόθεν ήσφαλισμένος, ὡς μηδεμίαν καθ' ἑαυτοῦ παρασχεῖν τῷ κλέπτῃ καὶ τοῖς θηρίοις τὴν πάροδον. Ὁ γὰρ ἐν κύκλῳ τῷ φραγμῷ τῶν ἐντολῶν διειλημμένος, ἀνεπίβατός ἐστι τῷ μονιῷ τῷ ἀγρίῳ, καὶ ὁ ἐκ τοῦ δρυμοῦ αὐτὸν ἷς οὐ λυμαίνε ται. Εἴ τις τοίνυν κῆπός ἐστι καὶ ἡσφαλισμένος, ο τος ἀδελφὴ καὶ νύμφη γίνεται τοῦ πρὸς τὴν τοιαύτην εἰπόντος ψυχήν· ὅτι Κήπος κεκλεισμένος, ἀδελφή μου νύμφη. ᾿Αλλὰ τῷ κήπῳ τούτῳ, καὶ πηγῆς ἐστι χρεία. ὡς ἂν εὐθαλὲς διαμένο: τὸ ἄλσος, τῷ ὕδατι πρὸς τὸ διηνεκές πιαινόμενον· διὰ τοῦτο συνέζευξε τοῖς ἐπαίνοις τὴν πηγὴν τῷ κήπῳ, εἰπών· ὅτι Κήπος κεκλεισμένος, πηγὴ ἐσφραγισμένη. Τὸν δὲ περὶ τῆς πηγῆς λόγον ἡ Παροιμία διδάσκει ἡμᾶς δι' αἰνίγμα τος, ἐν οἷς φησιν· Ἡ πηγὴ τοῦ ὕδατος ἔστω σοι ἡδεῖα, καὶ ἔστω σοὶ μόνῳ, καὶ μηδεὶς ἀλλότριος μετασχέτω σοι. Ὡς γὰρ ἐκεῖ κωλύει τοῖς ἀλλοτρίοις ἐνδαπανᾶσθαι τῆς πηγῆς τὸ ὕδωρ, οὕτως ἐνταῦθα τὸ μηδαμοῦ διαχεῖσθαι πρὸς ἀλλοτρίους την πηγήν, μαρτυρεῖ διὰ τοῦ εἰπεῖν ὅτι Ἐσφραγισμένη, ὅπερ ἴσον ἐστὶ τῷ εἰπεῖν, ὅτι πεφυλαγμένη· τὸ δὲ λεγόμε νον, τοιοῦτόν ἐστι • Πηγή κυρίως κατονομάζεται κατά γε τὸν ἐμὸν λόγον, ή διανοητικὴ τῆς ψυχῆς ἡμῶν δύναμις, ή παντοίους λογισμοὺς ἐν ἡμῖν βρύουσά τε καὶ πηγάζουσα. Ἀλλὰ τότε ἡμέτερον γίνεται τῆς διανοίας τὸ κίνημα, ὅταν πρὸς τὰ συμφέροντα ἡμῖν κινῆται, πᾶσαν ἡμῖν συνεργίαν πρὸς τὴν κτῆσιν τῶν ἀγαθῶν παρεχόμενον. Όταν δέ τις τρέψῃ τῶν λογι σμῶν τὴν ἐνέργειαν πρὸς κακίας ἐπίνοιαν, τότε τοῖς ἀλλοτρίοις ἐνδαπανᾶται τὸ ῥεῖθρον· ὡς εὐτροφεῖν μὲν τὸν ἀκανθώδη βίον τῇ συμμαχίᾳ τῶν πονηρῶν λο- γισμῶν καταρδόμενον, ἀποξηραίνεσθαι δὲ καὶ μα ραίνεσθαι τὴν κρείττω φυτείαν μηδεμιᾶς τῆς ἐξ ἀγα S. GREGORII NYSSENI quidem cupressus, pro conyza autem floreat myr-- tus er. Singula autem de his arboribus enigmata, quæ nobis ostensa fuerint a prophetia, fuerit su- pervacaneum accurate exponere, cum sit omnibus perspicuum, quis sit suavis fructus ficus, ex succo acerrimo maturatus, qui ab initio quidem est amarus et minime esculentus, postea autem dulcis fructus effectus, sensus animæ afficit dulcedine. Quid autem nobis confert procreatio fructus oleæ per acerrimum et amarissimum succum, qui ab initio in eo alitur, postea autem per convenientem maturationem et culturam mutatur in naturam olei? quod fit lucis materia, recreat lassitudinem, relaxat laborem, caput exhilarat, et ad certamina opem fert iis qui certant legitime ? Quomodo autem ellicit palma, ut fructum suum fures didiciliter aggrediantur, ut quæ eum tanquam thesaurum sursum recondat, nec vicinum terræ eum ferat, et vitis est gratia ac decor, estque odorifera cupressus, et est myrti suavitas? Hæc omnia per contempla-- tionem tropicam ad virtutis traducta rationen, evidens est omnibus sapienter audientibus, quor- sum spectent. Hujusmodi est ergo arborum hortus, qui bene germinat, et est bene consitus, et manda- torum vallo omni ex parte munitus, ut furibus et bestiis nullum ad se præbeat aditum. Nam qui mandatorum sepi est omni ex parte circumdatus, adiri non potest a fero singulari, nec eum depascit ac populatur aper ex silva. Si quispiam'ergo est hortus isque munitus, is fit soror et sponsa ejus qui dixit huic aninæ : Es hortus conclusus, soror mea sponsa. B C Sed ejusmodi horto opus est etiam fonte, ut ma- neat nemus forens ac bene germinans, aqua perenni irrigatum ; propterea in laudibus horto adjunxit fontem, dicens: Horius conclusus, fons obsignatus. Fontis autem rationem per ænigma nos docet Pro- verbium, cum dicit: Fons aqua sit dulcis, et sit tibi soli, neque ullus alienus ejus sit tecum parti- ceps **. Quomodo enim illic prohibet, ne in alienos consumatur aqua fontis, ita hic testatur fontem minime effundi in alienos, dicendo, obsignatus, quod perinde est ac si dicas, custoditus. Tale est autem quod dicitur: Fons, mea quidem sententia, proprie nominatur cogitativa nostræ animæ facul- D tas, quæ omne genus ratiocinationes in nobis facit scatere et emanare. Sed tunc noster fit motus co- gitationis, quando oninis nostra movetur operatio ad ea quæ sunt nobis conducibilia, et bonorum ex- hibet procreationem. Quando autem converterit quispiam cogitationum operationem ad excogitan- dum vitium, tunc in alienos consumitur fluentum : adeo ut bene alatur quidem spinosa vita, irrigata ope malarum cogitationum, exsiccetur autem et marcescat melior planta, nullo humore bonarum cogitationum nutriente radicem. Quoniam ergo signaculum ei quod per ipsum custoditur, hoe do- Isa. LV, 13. Prov. v, 17.

σεσθαι. Τὰ δὲ καθ᾽ ἕκαστον περὶ τῶν δένδρων τούτων αἰνίγματα, τῶν ὑπὸ τῆς προφητείας ἡμῖν ὑποδειχθέν των παρέλκον ἂν εἴη δι' ἀκριβείας ἐκτίθεσθαι, προ δήλου πᾶσιν ὄντος, τίς μὲν ὁ γλυκὺς τῆς συκῆς ἐστι καρπὸς, ὁ ἐκ τοῦ δριμυτάτου ὁποῦ πεπαινόμενος, ὁ κατ' ἀρχὰς μὲν πικρός τε καὶ ἄβρωτος, ὕστερον δὲ καρπὸς εἰρηνικός γινόμενος, καὶ καταγλυκαίνων τὰ τῆς ψυχῆς αἰσθητήρια. Τί δὲ ἡμῖν καὶ ἡ τῆς ἐλαίας καρπογονία χαρίζεται διὰ τοῦ δριμυτάτου τε καὶ πιο κροτάτου χυμοῦ, τοῦ κατ᾿ ἀρχὰς ἐντρεφομένου τῇ Οπώρα, μετὰ ταῦτα διὰ τῆς καταλλήλου πεπάνσεώς τε καὶ γεωργίας εἰς ἐλαίου μεταβάλλουσα φύσιν, δ τοῦ φωτὸς γίνεται ύλη, καὶ καμάτων λυτήριον, καὶ πόνων ἄνεσις, καὶ κεφαλῆς φαιδρότης, καὶ πρὸς τοὺς ἀγῶνας τοῖς νομίμως ἀθλοῦσι συνεργία ; Πῶς δὲ δυστ επιχείρητον ἑαυτοῦ καρπὸν ποιεῖ τοῖς κλέπταις ὁ φοίνιξ, ἄνωθεν θησαυρίζων, καὶ οὐχὶ πρόσγειον αὐτ τὸν ἐκφέρων, ἥ τε τοῦ ἀμπέλου χάρις, καὶ ἡ εὐώδης κυπάρισσος, καὶ τὸ ἡδὺ τῆς μυρσίνης; Ταῦτα πάντα διὰ τροπικῆς θεωρίας πρὸς τὸν κατ' ἀρετὴν κατα- ληφθέντα λόγον, πρόδηλα πᾶσιν ἐστι τοῖς νουνεχῶς ἐπαίουσι πρὸς ὅ τι βλέπει. Οὐκοῦν ὁ τοιούτων δέν δρων κῆπος γεγονώς εὐθαλὴς καὶ κατάφυτος, καὶ τῷ τῶν ἐντολῶν ἑρκίῳ πανταχόθεν ήσφαλισμένος, ὡς μηδεμίαν καθ' ἑαυτοῦ παρασχεῖν τῷ κλέπτῃ καὶ τοῖς θηρίοις τὴν πάροδον. Ὁ γὰρ ἐν κύκλῳ τῷ φραγμῷ τῶν ἐντολῶν διειλημμένος, ἀνεπίβατός ἐστι τῷ μονιῷ τῷ ἀγρίῳ, καὶ ὁ ἐκ τοῦ δρυμοῦ αὐτὸν ἷς οὐ λυμαίνε ται. Εἴ τις τοίνυν κῆπός ἐστι καὶ ἡσφαλισμένος, ο τος ἀδελφὴ καὶ νύμφη γίνεται τοῦ πρὸς τὴν τοιαύτην εἰπόντος ψυχήν· ὅτι Κήπος κεκλεισμένος, ἀδελφή μου νύμφη. ᾿Αλλὰ τῷ κήπῳ τούτῳ, καὶ πηγῆς ἐστι χρεία. ὡς ἂν εὐθαλὲς διαμένο: τὸ ἄλσος, τῷ ὕδατι πρὸς τὸ διηνεκές πιαινόμενον· διὰ τοῦτο συνέζευξε τοῖς ἐπαίνοις τὴν πηγὴν τῷ κήπῳ, εἰπών· ὅτι Κήπος κεκλεισμένος, πηγὴ ἐσφραγισμένη. Τὸν δὲ περὶ τῆς πηγῆς λόγον ἡ Παροιμία διδάσκει ἡμᾶς δι' αἰνίγμα τος, ἐν οἷς φησιν· Ἡ πηγὴ τοῦ ὕδατος ἔστω σοι ἡδεῖα, καὶ ἔστω σοὶ μόνῳ, καὶ μηδεὶς ἀλλότριος μετασχέτω σοι. Ὡς γὰρ ἐκεῖ κωλύει τοῖς ἀλλοτρίοις ἐνδαπανᾶσθαι τῆς πηγῆς τὸ ὕδωρ, οὕτως ἐνταῦθα τὸ μηδαμοῦ διαχεῖσθαι πρὸς ἀλλοτρίους την πηγήν, μαρτυρεῖ διὰ τοῦ εἰπεῖν ὅτι Ἐσφραγισμένη, ὅπερ ἴσον ἐστὶ τῷ εἰπεῖν, ὅτι πεφυλαγμένη· τὸ δὲ λεγόμε νον, τοιοῦτόν ἐστι • Πηγή κυρίως κατονομάζεται κατά γε τὸν ἐμὸν λόγον, ή διανοητικὴ τῆς ψυχῆς ἡμῶν δύναμις, ή παντοίους λογισμοὺς ἐν ἡμῖν βρύουσά τε καὶ πηγάζουσα. Ἀλλὰ τότε ἡμέτερον γίνεται τῆς διανοίας τὸ κίνημα, ὅταν πρὸς τὰ συμφέροντα ἡμῖν κινῆται, πᾶσαν ἡμῖν συνεργίαν πρὸς τὴν κτῆσιν τῶν ἀγαθῶν παρεχόμενον. Όταν δέ τις τρέψῃ τῶν λογι σμῶν τὴν ἐνέργειαν πρὸς κακίας ἐπίνοιαν, τότε τοῖς ἀλλοτρίοις ἐνδαπανᾶται τὸ ῥεῖθρον· ὡς εὐτροφεῖν μὲν τὸν ἀκανθώδη βίον τῇ συμμαχίᾳ τῶν πονηρῶν λο- γισμῶν καταρδόμενον, ἀποξηραίνεσθαι δὲ καὶ μα ραίνεσθαι τὴν κρείττω φυτείαν μηδεμιᾶς τῆς ἐξ ἀγα S. GREGORII NYSSENI quidem cupressus, pro conyza autem floreat myr-- tus er. Singula autem de his arboribus enigmata, quæ nobis ostensa fuerint a prophetia, fuerit su- pervacaneum accurate exponere, cum sit omnibus perspicuum, quis sit suavis fructus ficus, ex succo acerrimo maturatus, qui ab initio quidem est amarus et minime esculentus, postea autem dulcis fructus effectus, sensus animæ afficit dulcedine. Quid autem nobis confert procreatio fructus oleæ per acerrimum et amarissimum succum, qui ab initio in eo alitur, postea autem per convenientem maturationem et culturam mutatur in naturam olei? quod fit lucis materia, recreat lassitudinem, relaxat laborem, caput exhilarat, et ad certamina opem fert iis qui certant legitime ? Quomodo autem ellicit palma, ut fructum suum fures didiciliter aggrediantur, ut quæ eum tanquam thesaurum sursum recondat, nec vicinum terræ eum ferat, et vitis est gratia ac decor, estque odorifera cupressus, et est myrti suavitas? Hæc omnia per contempla-- tionem tropicam ad virtutis traducta rationen, evidens est omnibus sapienter audientibus, quor- sum spectent. Hujusmodi est ergo arborum hortus, qui bene germinat, et est bene consitus, et manda- torum vallo omni ex parte munitus, ut furibus et bestiis nullum ad se præbeat aditum. Nam qui mandatorum sepi est omni ex parte circumdatus, adiri non potest a fero singulari, nec eum depascit ac populatur aper ex silva. Si quispiam'ergo est hortus isque munitus, is fit soror et sponsa ejus qui dixit huic aninæ : Es hortus conclusus, soror mea sponsa. B C Sed ejusmodi horto opus est etiam fonte, ut ma- neat nemus forens ac bene germinans, aqua perenni irrigatum ; propterea in laudibus horto adjunxit fontem, dicens: Horius conclusus, fons obsignatus. Fontis autem rationem per ænigma nos docet Pro- verbium, cum dicit: Fons aqua sit dulcis, et sit tibi soli, neque ullus alienus ejus sit tecum parti- ceps **. Quomodo enim illic prohibet, ne in alienos consumatur aqua fontis, ita hic testatur fontem minime effundi in alienos, dicendo, obsignatus, quod perinde est ac si dicas, custoditus. Tale est autem quod dicitur: Fons, mea quidem sententia, proprie nominatur cogitativa nostræ animæ facul- D tas, quæ omne genus ratiocinationes in nobis facit scatere et emanare. Sed tunc noster fit motus co- gitationis, quando oninis nostra movetur operatio ad ea quæ sunt nobis conducibilia, et bonorum ex- hibet procreationem. Quando autem converterit quispiam cogitationum operationem ad excogitan- dum vitium, tunc in alienos consumitur fluentum : adeo ut bene alatur quidem spinosa vita, irrigata ope malarum cogitationum, exsiccetur autem et marcescat melior planta, nullo humore bonarum cogitationum nutriente radicem. Quoniam ergo signaculum ei quod per ipsum custoditur, hoe do- Isa. LV, 13. Prov. v, 17.

σεσθαι. Τὰ δὲ καθ᾽ ἕκαστον περὶ τῶν δένδρων τούτων αἰνίγματα, τῶν ὑπὸ τῆς προφητείας ἡμῖν ὑποδειχθέν των παρέλκον ἂν εἴη δι' ἀκριβείας ἐκτίθεσθαι, προ δήλου πᾶσιν ὄντος, τίς μὲν ὁ γλυκὺς τῆς συκῆς ἐστι καρπὸς, ὁ ἐκ τοῦ δριμυτάτου ὁποῦ πεπαινόμενος, ὁ κατ' ἀρχὰς μὲν πικρός τε καὶ ἄβρωτος, ὕστερον δὲ καρπὸς εἰρηνικός γινόμενος, καὶ καταγλυκαίνων τὰ τῆς ψυχῆς αἰσθητήρια. Τί δὲ ἡμῖν καὶ ἡ τῆς ἐλαίας καρπογονία χαρίζεται διὰ τοῦ δριμυτάτου τε καὶ πιο κροτάτου χυμοῦ, τοῦ κατ᾿ ἀρχὰς ἐντρεφομένου τῇ Οπώρα, μετὰ ταῦτα διὰ τῆς καταλλήλου πεπάνσεώς τε καὶ γεωργίας εἰς ἐλαίου μεταβάλλουσα φύσιν, δ τοῦ φωτὸς γίνεται ύλη, καὶ καμάτων λυτήριον, καὶ πόνων ἄνεσις, καὶ κεφαλῆς φαιδρότης, καὶ πρὸς τοὺς ἀγῶνας τοῖς νομίμως ἀθλοῦσι συνεργία ; Πῶς δὲ δυστ επιχείρητον ἑαυτοῦ καρπὸν ποιεῖ τοῖς κλέπταις ὁ φοίνιξ, ἄνωθεν θησαυρίζων, καὶ οὐχὶ πρόσγειον αὐτ τὸν ἐκφέρων, ἥ τε τοῦ ἀμπέλου χάρις, καὶ ἡ εὐώδης κυπάρισσος, καὶ τὸ ἡδὺ τῆς μυρσίνης; Ταῦτα πάντα διὰ τροπικῆς θεωρίας πρὸς τὸν κατ' ἀρετὴν κατα- ληφθέντα λόγον, πρόδηλα πᾶσιν ἐστι τοῖς νουνεχῶς ἐπαίουσι πρὸς ὅ τι βλέπει. Οὐκοῦν ὁ τοιούτων δέν δρων κῆπος γεγονώς εὐθαλὴς καὶ κατάφυτος, καὶ τῷ τῶν ἐντολῶν ἑρκίῳ πανταχόθεν ήσφαλισμένος, ὡς μηδεμίαν καθ' ἑαυτοῦ παρασχεῖν τῷ κλέπτῃ καὶ τοῖς θηρίοις τὴν πάροδον. Ὁ γὰρ ἐν κύκλῳ τῷ φραγμῷ τῶν ἐντολῶν διειλημμένος, ἀνεπίβατός ἐστι τῷ μονιῷ τῷ ἀγρίῳ, καὶ ὁ ἐκ τοῦ δρυμοῦ αὐτὸν ἷς οὐ λυμαίνε ται. Εἴ τις τοίνυν κῆπός ἐστι καὶ ἡσφαλισμένος, ο τος ἀδελφὴ καὶ νύμφη γίνεται τοῦ πρὸς τὴν τοιαύτην εἰπόντος ψυχήν· ὅτι Κήπος κεκλεισμένος, ἀδελφή μου νύμφη. ᾿Αλλὰ τῷ κήπῳ τούτῳ, καὶ πηγῆς ἐστι χρεία. ὡς ἂν εὐθαλὲς διαμένο: τὸ ἄλσος, τῷ ὕδατι πρὸς τὸ διηνεκές πιαινόμενον· διὰ τοῦτο συνέζευξε τοῖς ἐπαίνοις τὴν πηγὴν τῷ κήπῳ, εἰπών· ὅτι Κήπος κεκλεισμένος, πηγὴ ἐσφραγισμένη. Τὸν δὲ περὶ τῆς πηγῆς λόγον ἡ Παροιμία διδάσκει ἡμᾶς δι' αἰνίγμα τος, ἐν οἷς φησιν· Ἡ πηγὴ τοῦ ὕδατος ἔστω σοι ἡδεῖα, καὶ ἔστω σοὶ μόνῳ, καὶ μηδεὶς ἀλλότριος μετασχέτω σοι. Ὡς γὰρ ἐκεῖ κωλύει τοῖς ἀλλοτρίοις ἐνδαπανᾶσθαι τῆς πηγῆς τὸ ὕδωρ, οὕτως ἐνταῦθα τὸ μηδαμοῦ διαχεῖσθαι πρὸς ἀλλοτρίους την πηγήν, μαρτυρεῖ διὰ τοῦ εἰπεῖν ὅτι Ἐσφραγισμένη, ὅπερ ἴσον ἐστὶ τῷ εἰπεῖν, ὅτι πεφυλαγμένη· τὸ δὲ λεγόμε νον, τοιοῦτόν ἐστι • Πηγή κυρίως κατονομάζεται κατά γε τὸν ἐμὸν λόγον, ή διανοητικὴ τῆς ψυχῆς ἡμῶν δύναμις, ή παντοίους λογισμοὺς ἐν ἡμῖν βρύουσά τε καὶ πηγάζουσα. Ἀλλὰ τότε ἡμέτερον γίνεται τῆς διανοίας τὸ κίνημα, ὅταν πρὸς τὰ συμφέροντα ἡμῖν κινῆται, πᾶσαν ἡμῖν συνεργίαν πρὸς τὴν κτῆσιν τῶν ἀγαθῶν παρεχόμενον. Όταν δέ τις τρέψῃ τῶν λογι σμῶν τὴν ἐνέργειαν πρὸς κακίας ἐπίνοιαν, τότε τοῖς ἀλλοτρίοις ἐνδαπανᾶται τὸ ῥεῖθρον· ὡς εὐτροφεῖν μὲν τὸν ἀκανθώδη βίον τῇ συμμαχίᾳ τῶν πονηρῶν λο- γισμῶν καταρδόμενον, ἀποξηραίνεσθαι δὲ καὶ μα ραίνεσθαι τὴν κρείττω φυτείαν μηδεμιᾶς τῆς ἐξ ἀγα S. GREGORII NYSSENI quidem cupressus, pro conyza autem floreat myr-- tus er. Singula autem de his arboribus enigmata, quæ nobis ostensa fuerint a prophetia, fuerit su- pervacaneum accurate exponere, cum sit omnibus perspicuum, quis sit suavis fructus ficus, ex succo acerrimo maturatus, qui ab initio quidem est amarus et minime esculentus, postea autem dulcis fructus effectus, sensus animæ afficit dulcedine. Quid autem nobis confert procreatio fructus oleæ per acerrimum et amarissimum succum, qui ab initio in eo alitur, postea autem per convenientem maturationem et culturam mutatur in naturam olei? quod fit lucis materia, recreat lassitudinem, relaxat laborem, caput exhilarat, et ad certamina opem fert iis qui certant legitime ? Quomodo autem ellicit palma, ut fructum suum fures didiciliter aggrediantur, ut quæ eum tanquam thesaurum sursum recondat, nec vicinum terræ eum ferat, et vitis est gratia ac decor, estque odorifera cupressus, et est myrti suavitas? Hæc omnia per contempla-- tionem tropicam ad virtutis traducta rationen, evidens est omnibus sapienter audientibus, quor- sum spectent. Hujusmodi est ergo arborum hortus, qui bene germinat, et est bene consitus, et manda- torum vallo omni ex parte munitus, ut furibus et bestiis nullum ad se præbeat aditum. Nam qui mandatorum sepi est omni ex parte circumdatus, adiri non potest a fero singulari, nec eum depascit ac populatur aper ex silva. Si quispiam'ergo est hortus isque munitus, is fit soror et sponsa ejus qui dixit huic aninæ : Es hortus conclusus, soror mea sponsa. B C Sed ejusmodi horto opus est etiam fonte, ut ma- neat nemus forens ac bene germinans, aqua perenni irrigatum ; propterea in laudibus horto adjunxit fontem, dicens: Horius conclusus, fons obsignatus. Fontis autem rationem per ænigma nos docet Pro- verbium, cum dicit: Fons aqua sit dulcis, et sit tibi soli, neque ullus alienus ejus sit tecum parti- ceps **. Quomodo enim illic prohibet, ne in alienos consumatur aqua fontis, ita hic testatur fontem minime effundi in alienos, dicendo, obsignatus, quod perinde est ac si dicas, custoditus. Tale est autem quod dicitur: Fons, mea quidem sententia, proprie nominatur cogitativa nostræ animæ facul- D tas, quæ omne genus ratiocinationes in nobis facit scatere et emanare. Sed tunc noster fit motus co- gitationis, quando oninis nostra movetur operatio ad ea quæ sunt nobis conducibilia, et bonorum ex- hibet procreationem. Quando autem converterit quispiam cogitationum operationem ad excogitan- dum vitium, tunc in alienos consumitur fluentum : adeo ut bene alatur quidem spinosa vita, irrigata ope malarum cogitationum, exsiccetur autem et marcescat melior planta, nullo humore bonarum cogitationum nutriente radicem. Quoniam ergo signaculum ei quod per ipsum custoditur, hoe do- Isa. LV, 13. Prov. v, 17.

θῶν λογισμῶν ἱκμάδος ὑποτρεφούσης την ρίζαν. Ἐπειδὴ τοίνυν ἡ σφραγὶς τὸ ἄσυλον τῷ δι' αὐτῆς φυλασσομένῳ χαρίζεται, φοβοῦσα τῷ σημάντρῳ τὸν κλέπτην· πᾶν δὲ τὸ μὴ κλεπτόμενον τῷ δεσπότῃ μένει ἀκέραιον· τὴν ἀκρότητα ἔοικεν ἀρετὴν μαρτυ ρεῖν τῇ νύμφη ἐνταῦθα ὁ ἔπαινος, ὅτι ἀνέπαφος αὐτ τῆς μένει τοῖς ἐχθροῖς ἡ διάνοια, ἐν καθαρότητι καὶ ἀπαθείᾳ φυλασσομένη. Τῷ ἰδίῳ Δεσπότη σφραγίζε ται τὴν πηγὴν ταύτην ἡ καθαρότης, μηδεμιᾷ νοημά των ἐλύϊ τὸ διαυγές τε καὶ ἀερῶδες τῆς καρδίας ἐπι- θολώσασα. Ως δ' ἄν τις ἐπὶ τὸ σαφέστερον προαγάγοι τὸ νόημα, τοιοῦτόν ἐστιν· Ἐπειδὴ τῶν ἐν ἡμῖν τὰ μέν ἐστιν ὡς ἀληθῶς ἡμέτερα, ὅσα τῆς ψυχῆς ἐστιν ίδια· τὰ δὲ οἰκειούμεθα ὡς ἡμέτερα, τὰ περὶ τὸ σῶμα λέγω, καὶ τὰ ἔξωθεν, διά τινος ημαρτημένης υπολή ψεως ίδια νομίζοντες τὰ ἀλλότρια· τί γὰρ κοινὸν τῇ Β ἀΰλῳ τῆς ψυχῆς φύσει πρὸς τὴν ὑλικὴν παχυμέρειαν ; Τούτου χάριν ὁ παροιμιώδης συμβουλεύει λόγος, μὴ δ τοῖς ἀλλοτρίοις ἡμῶν, τοῖς περὶ τὸ σῶμά φημι, καὶ τὰ ἔξωθεν, τὴν πηγὴν τῆς διανοίας ἡμῶν ἐναλίσκε σθαι. ᾿Αλλὰ περὶ τὸν ἴδιον ἐναναστρέφεσθαι κῆπον, τὴν τοῦ Θεοῦ φυτείαν πιαίνουσαν. Αρετὰς δὲ εἶναι τὴν τοῦ Θεοῦ φυτείαν μεμαθήκαμεν, περὶ ἃς ἡ δια- νοητικὴ τῆς ψυχῆς ἡμῶν δύναμις ἀσχολουμένη, καὶ πρὸς οὐδὲν τῶν ἔξωθεν ἀποῤῥέουσα, τῷ χαρακτῆρι τῆς ἀληθείας σφραγίζεται, τῇ πρὸς τὸ ἀγαθὸν σχέσει ἐν μορφουμένη. Ιδωμεν δὲ καὶ τῶν ἐφεξῆς ἐπαίνων τὴν δύναμιν. Αποστολαί σου, φησί, παράδεισος ῥοῶν μετὰ καρποῦ ἀκροδρύων, κύπροι μετὰ νάρδων. Νάρδος καὶ κρόκος, κάλαμος καὶ κιννάμωμον, μετὰ πάν- των ξύλων του Λιβάνου· σμύρνα καὶ ἀλόη μετὰ πάντων τῶν πρώτων μύρων. Πηγή κήπων, φρέαρ · ὕδατος ζῶντος καὶ ῥοιζοῦντος ἀπὸ τοῦ Λιβάνου. Ὅτι μὲν οὖν παμμέγεθες τι καὶ ἐξαίσιον τοῖς εἰρη μένοις ἔγκειται νόημα, δι᾿ οὗ τῆς κατὰ Θεὸν ὑψω θείσης τὸ κάλλος ἐν θαύματι γίνεται, ταῖς πολυτρό ποις τῶν ἐπαίνων ὑπερβολαῖς εὐφημουμένης, δῆλον καὶ ἐκ τῆς προχείρου λέξεως τῶν εἰρημένων ἐστί. Τίς δὲ ἀληθής ἐστι διάνοια, ἣν διασημαίνει ταῦτα τὰ ῥήματα, μόνον ἂν εἴη σαφῶς εἰδέναι τοῦ κατὰ τὸν ἅγιον Παῦλον ἐπισταμένου Πνεύματι λαλεῖν τὰ θεῖα μυστήρια. Πῶς γὰρ τὸ ἀποστελλόμενον παρὰ τῆς νύμφης ῥοῶν ἐστι παράδεισος; Πῶς δὲ ἐκ τῶν ῥοῶν ὁ καρπὸς τῶν ἀκροδρύων φέρεται; Πῶς δὲ τὰ ἀκρόδρυα μύρων γίνεται καὶ ἀρωμάτων κατά- λογος; Ἐν γὰρ τοῖς τῶν ἀκροδρύων καρποῖς, κύπρος καὶ νάρδος καὶ κρόκος ἐστὶ, καλαμός τε καὶ κιννά- μωμον, καὶ πᾶν τοῦ Λιβάνου ξύλον, ὡς οὐδεμιᾶς τῆς κατὰ τὸ ἄρωμα τοῦ Λιβάνου διαφορᾶς ἐν τοῖς ἀπηριθμημένοις λειπούσης· οἷς προστίθεται σμύρνα καὶ ἀλόη, καὶ τὰ πρῶτα μῦρα πάντα, καὶ ἡ πρότε- ρον κῆπος ἐν τοῖς ἄνω παρὰ τοῦ ἐπαινοῦντος όνομα σθεῖσα, νῦν πηγή λέγεται κήπων, καὶ φρέαρ ὕδατος ζῶντος καὶ ῥοιζοῦντος ἀπὸ τοῦ Λιβάνου. ᾿Αλλὰ τὸν μὲν ἀληθῆ λόγον περὶ τούτων ἴδοιεν ἂν, καθώς προεί πον, οἱ τὸ βάθος τοῦ πλούτου καὶ τῆς σοφίας καὶ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ διερευνᾶσθαι δυνάμενοι. Ημείς δὲ ὡς ἂν μὴ παντελῶς ἄγευστοι τῶν ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ προκειμένων ἀγαθῶν, καὶ ἀναπόλαυστοι καταλει ' IN CANTICA CANTIC. HOMILIA IX. quidquid autem non subripitur, domino manet in- tegrum : videtur hic laus sponsæ de summa virtute ferre testimonium, nempe quod ab inimicis intacta ei manet cogitatio, custodita in puritate et impati- bilitate. Domino suo obsignat hunc fontem puritas, nullo limo cogitationum conturbaus id quod est cordis lucidum et aerium. Ut autem fiat clarior sententia, tale est quod dicimus: Quoniam eorum quæ sunt in nobis, alia quidem sunt vere nostrą, quæ sunt animæ propria; alia autem tanquam nostra ad nostram adjungimus proprietatem, ea, inquam, quæ sunt corporis et quæ sunt externa, falsa quadam existimatione existimantes propria quæ sunt aliena (quid enim materiæ experti animæ A nat, ut nuinime subripiatur, signo furem deterrent: commune est cum materia crassitudine?) ea de causa proverbialis nobis consulit Scriptura, ne in ´ea quæ sunt a nobis aliena, in corpus, inquam, et. ea quæ sunt externa, consumatur ſons cogitationis, sed in suo versetur horto, Dei irrigans plantationem. Didicimus autem virtutes esse Dei plantationem, in quibus occupata cogitativa animæ nostræ facultas, et ad nihil externum defluens, obsignatur chara- ctere veritatis, informata ad bonum habitudine. Videamus autem earum quoque, quæ deinceps sequuntur, laudum virtutem. Emissiones tuæ, inquit, paradisus malorum punicorum, cum fructu pomorum, et cypri cum nardis. Nardus et crocus, calamus et cinnamomum, cum omnibus lignis Libani, myrrha et aloe, cum omnibus primis unguentis. 15. Fons horti, puteus aquæ vivæ et impetu fluentis ex Libano. Atque quod in iis quidem quæ dicta sunt, est quidam longe maximus ac præclarissimus sen- sus, per quem ejus quæ ex Deo est in altum evecta,' in admiratione habetur pulchritudo, variis et mo- dum exsuperantibus celebrata laudibus, est perspi- cuum vel ex contextu aç sensu primum obvio eo- rum quæ dicta sunt. Quisnam sit autem verus sensus quem bæc verba significant, ejus solius fuerit aperte scire, qui, juxta divum Paulum, Spiritu scit loqui divina mysteria. Quemadmodum enim quod emittitur a sponsa, est paradisus malo- C D rum punicorum? quemadmodum autem ex malis punicis producitur fructus pomorum? Quemad- modum vero poma fiunt catalogus unguentorum et aromatum ? In pomorum enim fructibus cyprus est, nardus et crocus, et calamus, et cinnamomum, et omne lignum Libani, quasi nulla in aromatibus Libani differentia desit in iis quæ sunt enumerata : quibus additur myrrha et aloe, et omnia prima un- guenta. Et quæ prius hortus a laudante supra est nominata, nunc fons dicitur hortorum, et puteus aquæ vivæ, et impetu fluentis ex Libano. Sed de his quidem quæ dicta sunt veritatem viderint, ut prius dixi, ii qui possunt perscrutari profundita - tem divitiarum, et sapientiæ, et scientiæ Dei. Nos autem, ne omnino relinquamur expertes gustus

Α φθείημεν, δι' ὀλίγων λόγων τῷ λόγῳ προσάξομεν, αυτ τὸν τὸν Θεὸν Λόγον καθηγεμόνα τῆς σπουδῆς ποιησά- μενοι. Εοικεν ἅπας ὁ τῶν ἐπαίνων κατάλογος, ὅ τε πρὸ τούτων εἰρημένος, καὶ ὅσα νῦν περὶ αὐτῆς ἡμῖν ὁ λόγος παρέθετο, μὴ πρὸς εὐφημίαν τινὰ ψιλὴν κατὰ τὸ προηγούμενον βλέπειν· ἀλλὰ δύναμιν ἐντι θέναι διὰ τῶν λεγομένων πρὸς τὴν ἐπὶ τὰ μείζω τε καὶ ὑψηλότερα τῆς καρδίας ανάβασιν, οἷον ἀδελφὴ καὶ νύμφη τοῦ Λόγου κατονομάζεται, ἀλλὰ συνάπτει τῶν ὀνομάτων τούτων ἑκάτερον τὴν ψυχὴν τῷ νυμ- φίῳ, τῆς μὲν κατὰ τὴν νύμφην σημασίας σύσσωμον αὐτὴν, καθὼς ὁ Παῦλος, ποιούσης τῷ ἀφθάρτῳ νυμ- φίῳ· τῆς δὲ περὶ τὰ θελήματα σπουδῆς εἰς ἀδελφι- κὴν ἀγχιστείαν προαγούσης, κατὰ τὴν τοῦ Εὐαγγε λίου φωνήν· εἶτα ἐπαινεῖται φύσις μαστῶν ἡ ἀντὶ Β γάλακτος οἶνον προχέουσα, καὶ δῆλον ὅτι ἔργον ὁ ἔπαινος γίνεται. Οὐ γὰρ ἐγκωμιάζεται τὸ ἀνύπαρ κτον. Πρὸς τούτοις τὸ μῦρον αὐτῆς πάντων τῶν ἀρω μάτων ὑπέρτερον κρίνεται. Οπερ οὐκ ἂν οὕτως ἔχειν ἐκρίθη, μὴ κατὰ ἀλήθειαν πρὸς ἐκεῖνο τὸ ὕψος αὐτῆς διὰ τῆς ἐν τῷ κρείττονι προκοπῆς ἀναδραμούσης. Θαυμάζεται μετὰ τοῦτο τὰ κηρία τοῦ λόγου τὰ τοῦ στόματος αὐτῆς ἀποστάζοντα, καὶ ἡ σύγκρατος τῆς σοφίας παρασκευὴ ὑποκειμένη τῇ γλώσσῃ, γάλακτος πρὸς μέλι συγκεκραμένου. Καὶ ταῦτα δύναμίς ἐστιν, οὐ ῥήματα. Πρὸς γὰρ τὴν τῶν ὑψηλοτέρων ανοδον χειραγωγουμένη ὑπὸ τοῦ Λόγου, τοσοῦτον ηὐξήθη, ὥστε μέλιτος ποιῆσαι πηγὴν τὸ στόμα, καὶ ταμιείον τῆς συμμίκτου σοφίας τὴν γλῶσσαν, ᾗ ἐνθεωρεῖται ἡ γῆ τῆς ἐπαγγελίας, ἡ ῥέουσα μέλι καὶ γάλα. Το σοῦτον αὐτὴν διὰ τῶν ἀναβάσεων ὑψώσας ὁ Λόγος, ἔτι πρὸς τὸ ὑψηλότερον ἄγει, τὴν ἐσθήτα αὐτῆς εὐ πνοεῖν λέγων κατὰ τὴν τοῦ λιβάνου ὀσμὴν, δι' οὗ τὸ ἐνδεδῦσθαι αὐτὴν τὸν Χριστὸν μαρτυρεῖ ὁ Λόγος. Παντὸς γὰρ ἐναρέτου βίου τέλος ἡ τοῦ Θεοῦ μετουσία γίνεται. Διὰ γὰρ τοῦ λιβάνου τὸ Θεῖον ἐνδείκνυται. Καὶ οὐδὲ ἐν τούτοις ἔστη ἡ πρὸς τὸ ὑψηλότερον ἀεὶ ὑπὸ τοῦ λόγου χειραγωγουμένη ψυχή· ἀλλὰ μετὰ τὸ ὁμοιωθῆναι τοῦ λιβάνου τὴν εὐοδμίαν, κῆπος γίνεται καθ᾽ ὁμοιότητα τοῦ παραδείσου. Κῆπος, οὐχ ὡς ἐν τοῖς πρώτοις ἀνθρώποις ἦν, ἄνετός τε καὶ ἀφύλακτος, ἀλλὰ τῇ μνήμῃ τῆς ἐντολῆς πανταχόθεν τετειχι- σμένος. Ορᾷς ὅσην προσέλαβεν εἰς τὸ ἄνω τὴν δύναμιν; Πάλιν δρα μοι τὴν ὑπὲρ τοῦτο ἀνάβασιν. Οὐ γὰρ μόνον κῆπος κεκλεισμένος ἐγένετο, τὴν ἡδεῖαν καρ- ποφοροῦσα τροφήν, ἀλλὰ καὶ πότιμος γίνεται τοῖς διψῶσιν, εἰς πηγής φύσιν μετατεθεῖσα, καὶ ταύτης εσφραγισμένης. Καὶ οὐδὲ ἐν τούτοις ἔστη· ἀλλ᾽ εἰς τοσοῦτον ἔφθασε τῆς ἐπὶ τὸ μεῖζον αὐξήσεως, ὡς ἐκ τοῦ στόματος αὐτῆς βλαστάνειν παράδεισον. Ο γὰρ ἀκριβέστερον προσέχων τῇ τῆς Ἑβραϊκῆς ἐμφάσει, ἀντὶ τοῦ εἰπεῖν, Αἱ ἀποστολαί σου ἐκ τοῦ στόματός σου, φησί, Παράδεισος ῥοῶν. Ὅπερ τοιοῦτόν ἐστιν, ὅτι Ὁ λόγος ὁ ἀπὸ τοῦ στόματός σου ἀποστελλόμενος παράδεισός ἐστι ῥοῶν. Αἱ δὲ ῥοαὶ παγκαρπίαν τινά τῶν ἀκροδρύων ἐκφύουσι· τὰ δὲ ἀκρόδρυα κύπρος S. GREGORII NYSSENI bonorum quae in hoc loco sita sunt, iisque minine fruamur, paucis aecedemus ad contextuin oratio- mis, ipso Deo Verbo adhibito, ut sit dux nostri studii ac diligentia. Universus laudum, qui ante dictus fuit, catalogus, et quæ nunc de ipsa adduxit oratio, non videntur intueri præcipue ad quamdam nudam ac solain laudationem, sed per ea quæ di- cuntur, vim quamdam ac virtutem afferre, ac cordis ascensum ad ea quæ sunt majora et excelsiora, ut- pote nominatur soror et sponsa Verbi, sed utrum- que horum nominum sponsam conjungit sponso, spouse quidem significatione eam, ut nominat Pau- lus ®, faciente concorporalem sponso, qui non po- test corrumpi, et in quem non cadit interitus: stu- dio autem quod versatur in voluntate, ad fraternam deducente afinitatem et conjunctionem, convenien ter voci Evangelii. Deinde laudatur natura uberum, quæ pro lacte vinum effundit, et manifestum est quod laus opus efficitur. Non enim, id quod non est, laudatur. Præterea ejus unguentum judicatur esse superius omnibus aromatibus, quod quidem non ita se habere fuisset judicatum, si non revera ad illam pervenisset altitudinem per profectum in eo quod est melius. Habentur postea in admiratione favi erationis qui distiltant ex ejus ore, et contempera - tio paratur sapientiæ subjecta linguæ, contemperato lacte cum melle. Et hæc quoque sunt virtus, non verba, ut quæ a Verbo ad altiorum deducta ascen- sum adeo aucta sit, ut os faciat fontem mellis, et linguam promptuarium commistæ sapientiæ, in qua consideratur terra promissionis, quæ fluit melle et lacte. Cum autem Verbum per ascensus eam adeo extulisset, ducit adbuc altius, dicens ejus vesteni bene spirare thuris odore, per quod testatur Ver- bum eam Christum induisse. Cujusvis enim vitæ quæ ex virtute agitur finis est Dei participatio. Per thus enim Deus ostenditur. Et nec in iis quidem se sistit anima, quæ semper a Verbo deducitur ad id quod est altius. Sed postquam assimilata fuit thuri in bono odore, fit hortus instar paradisi. Hortus, non sicut erat inter primos homines, laxus et in- custoditus, sed undique munitus memoria man- dati. Vides quantam acceperit virtutem, ad hoc ut sursum ferretur? Rursus vide mihi eum qui supra illud fit ascensum. Non solum enim facta est hor- tus conclusus, proprium ferens fructum, sed fit etiam potabilis sitientibus, translata in naturam fontis, idque obsignati. Et nec in his constitit : sed ad hoc usque stitit suum in majus incrementum, ut ex ore ejus germniuaret paradisus. Qui enim ac- curatius attendit emphasim dictionis Hebraica, di- cit, pro eo quod dicendum erat, Emissiones tuæ ex ore tuo : Paradisus malorum punicorum. Quod qui- dem perinde est ac si diceret: Sermo.tuns qui per Os tuum emittitur, est paradisus malorum punico- rum. Mala autem punica producunt omne genus ** Ephes. v, s C D

Α φθείημεν, δι' ὀλίγων λόγων τῷ λόγῳ προσάξομεν, αυτ τὸν τὸν Θεὸν Λόγον καθηγεμόνα τῆς σπουδῆς ποιησά- μενοι. Εοικεν ἅπας ὁ τῶν ἐπαίνων κατάλογος, ὅ τε πρὸ τούτων εἰρημένος, καὶ ὅσα νῦν περὶ αὐτῆς ἡμῖν ὁ λόγος παρέθετο, μὴ πρὸς εὐφημίαν τινὰ ψιλὴν κατὰ τὸ προηγούμενον βλέπειν· ἀλλὰ δύναμιν ἐντι θέναι διὰ τῶν λεγομένων πρὸς τὴν ἐπὶ τὰ μείζω τε καὶ ὑψηλότερα τῆς καρδίας ανάβασιν, οἷον ἀδελφὴ καὶ νύμφη τοῦ Λόγου κατονομάζεται, ἀλλὰ συνάπτει τῶν ὀνομάτων τούτων ἑκάτερον τὴν ψυχὴν τῷ νυμ- φίῳ, τῆς μὲν κατὰ τὴν νύμφην σημασίας σύσσωμον αὐτὴν, καθὼς ὁ Παῦλος, ποιούσης τῷ ἀφθάρτῳ νυμ- φίῳ· τῆς δὲ περὶ τὰ θελήματα σπουδῆς εἰς ἀδελφι- κὴν ἀγχιστείαν προαγούσης, κατὰ τὴν τοῦ Εὐαγγε λίου φωνήν· εἶτα ἐπαινεῖται φύσις μαστῶν ἡ ἀντὶ Β γάλακτος οἶνον προχέουσα, καὶ δῆλον ὅτι ἔργον ὁ ἔπαινος γίνεται. Οὐ γὰρ ἐγκωμιάζεται τὸ ἀνύπαρ κτον. Πρὸς τούτοις τὸ μῦρον αὐτῆς πάντων τῶν ἀρω μάτων ὑπέρτερον κρίνεται. Οπερ οὐκ ἂν οὕτως ἔχειν ἐκρίθη, μὴ κατὰ ἀλήθειαν πρὸς ἐκεῖνο τὸ ὕψος αὐτῆς διὰ τῆς ἐν τῷ κρείττονι προκοπῆς ἀναδραμούσης. Θαυμάζεται μετὰ τοῦτο τὰ κηρία τοῦ λόγου τὰ τοῦ στόματος αὐτῆς ἀποστάζοντα, καὶ ἡ σύγκρατος τῆς σοφίας παρασκευὴ ὑποκειμένη τῇ γλώσσῃ, γάλακτος πρὸς μέλι συγκεκραμένου. Καὶ ταῦτα δύναμίς ἐστιν, οὐ ῥήματα. Πρὸς γὰρ τὴν τῶν ὑψηλοτέρων ανοδον χειραγωγουμένη ὑπὸ τοῦ Λόγου, τοσοῦτον ηὐξήθη, ὥστε μέλιτος ποιῆσαι πηγὴν τὸ στόμα, καὶ ταμιείον τῆς συμμίκτου σοφίας τὴν γλῶσσαν, ᾗ ἐνθεωρεῖται ἡ γῆ τῆς ἐπαγγελίας, ἡ ῥέουσα μέλι καὶ γάλα. Το σοῦτον αὐτὴν διὰ τῶν ἀναβάσεων ὑψώσας ὁ Λόγος, ἔτι πρὸς τὸ ὑψηλότερον ἄγει, τὴν ἐσθήτα αὐτῆς εὐ πνοεῖν λέγων κατὰ τὴν τοῦ λιβάνου ὀσμὴν, δι' οὗ τὸ ἐνδεδῦσθαι αὐτὴν τὸν Χριστὸν μαρτυρεῖ ὁ Λόγος. Παντὸς γὰρ ἐναρέτου βίου τέλος ἡ τοῦ Θεοῦ μετουσία γίνεται. Διὰ γὰρ τοῦ λιβάνου τὸ Θεῖον ἐνδείκνυται. Καὶ οὐδὲ ἐν τούτοις ἔστη ἡ πρὸς τὸ ὑψηλότερον ἀεὶ ὑπὸ τοῦ λόγου χειραγωγουμένη ψυχή· ἀλλὰ μετὰ τὸ ὁμοιωθῆναι τοῦ λιβάνου τὴν εὐοδμίαν, κῆπος γίνεται καθ᾽ ὁμοιότητα τοῦ παραδείσου. Κῆπος, οὐχ ὡς ἐν τοῖς πρώτοις ἀνθρώποις ἦν, ἄνετός τε καὶ ἀφύλακτος, ἀλλὰ τῇ μνήμῃ τῆς ἐντολῆς πανταχόθεν τετειχι- σμένος. Ορᾷς ὅσην προσέλαβεν εἰς τὸ ἄνω τὴν δύναμιν; Πάλιν δρα μοι τὴν ὑπὲρ τοῦτο ἀνάβασιν. Οὐ γὰρ μόνον κῆπος κεκλεισμένος ἐγένετο, τὴν ἡδεῖαν καρ- ποφοροῦσα τροφήν, ἀλλὰ καὶ πότιμος γίνεται τοῖς διψῶσιν, εἰς πηγής φύσιν μετατεθεῖσα, καὶ ταύτης εσφραγισμένης. Καὶ οὐδὲ ἐν τούτοις ἔστη· ἀλλ᾽ εἰς τοσοῦτον ἔφθασε τῆς ἐπὶ τὸ μεῖζον αὐξήσεως, ὡς ἐκ τοῦ στόματος αὐτῆς βλαστάνειν παράδεισον. Ο γὰρ ἀκριβέστερον προσέχων τῇ τῆς Ἑβραϊκῆς ἐμφάσει, ἀντὶ τοῦ εἰπεῖν, Αἱ ἀποστολαί σου ἐκ τοῦ στόματός σου, φησί, Παράδεισος ῥοῶν. Ὅπερ τοιοῦτόν ἐστιν, ὅτι Ὁ λόγος ὁ ἀπὸ τοῦ στόματός σου ἀποστελλόμενος παράδεισός ἐστι ῥοῶν. Αἱ δὲ ῥοαὶ παγκαρπίαν τινά τῶν ἀκροδρύων ἐκφύουσι· τὰ δὲ ἀκρόδρυα κύπρος S. GREGORII NYSSENI bonorum quae in hoc loco sita sunt, iisque minine fruamur, paucis aecedemus ad contextuin oratio- mis, ipso Deo Verbo adhibito, ut sit dux nostri studii ac diligentia. Universus laudum, qui ante dictus fuit, catalogus, et quæ nunc de ipsa adduxit oratio, non videntur intueri præcipue ad quamdam nudam ac solain laudationem, sed per ea quæ di- cuntur, vim quamdam ac virtutem afferre, ac cordis ascensum ad ea quæ sunt majora et excelsiora, ut- pote nominatur soror et sponsa Verbi, sed utrum- que horum nominum sponsam conjungit sponso, spouse quidem significatione eam, ut nominat Pau- lus ®, faciente concorporalem sponso, qui non po- test corrumpi, et in quem non cadit interitus: stu- dio autem quod versatur in voluntate, ad fraternam deducente afinitatem et conjunctionem, convenien ter voci Evangelii. Deinde laudatur natura uberum, quæ pro lacte vinum effundit, et manifestum est quod laus opus efficitur. Non enim, id quod non est, laudatur. Præterea ejus unguentum judicatur esse superius omnibus aromatibus, quod quidem non ita se habere fuisset judicatum, si non revera ad illam pervenisset altitudinem per profectum in eo quod est melius. Habentur postea in admiratione favi erationis qui distiltant ex ejus ore, et contempera - tio paratur sapientiæ subjecta linguæ, contemperato lacte cum melle. Et hæc quoque sunt virtus, non verba, ut quæ a Verbo ad altiorum deducta ascen- sum adeo aucta sit, ut os faciat fontem mellis, et linguam promptuarium commistæ sapientiæ, in qua consideratur terra promissionis, quæ fluit melle et lacte. Cum autem Verbum per ascensus eam adeo extulisset, ducit adbuc altius, dicens ejus vesteni bene spirare thuris odore, per quod testatur Ver- bum eam Christum induisse. Cujusvis enim vitæ quæ ex virtute agitur finis est Dei participatio. Per thus enim Deus ostenditur. Et nec in iis quidem se sistit anima, quæ semper a Verbo deducitur ad id quod est altius. Sed postquam assimilata fuit thuri in bono odore, fit hortus instar paradisi. Hortus, non sicut erat inter primos homines, laxus et in- custoditus, sed undique munitus memoria man- dati. Vides quantam acceperit virtutem, ad hoc ut sursum ferretur? Rursus vide mihi eum qui supra illud fit ascensum. Non solum enim facta est hor- tus conclusus, proprium ferens fructum, sed fit etiam potabilis sitientibus, translata in naturam fontis, idque obsignati. Et nec in his constitit : sed ad hoc usque stitit suum in majus incrementum, ut ex ore ejus germniuaret paradisus. Qui enim ac- curatius attendit emphasim dictionis Hebraica, di- cit, pro eo quod dicendum erat, Emissiones tuæ ex ore tuo : Paradisus malorum punicorum. Quod qui- dem perinde est ac si diceret: Sermo.tuns qui per Os tuum emittitur, est paradisus malorum punico- rum. Mala autem punica producunt omne genus ** Ephes. v, s C D

Α φθείημεν, δι' ὀλίγων λόγων τῷ λόγῳ προσάξομεν, αυτ τὸν τὸν Θεὸν Λόγον καθηγεμόνα τῆς σπουδῆς ποιησά- μενοι. Εοικεν ἅπας ὁ τῶν ἐπαίνων κατάλογος, ὅ τε πρὸ τούτων εἰρημένος, καὶ ὅσα νῦν περὶ αὐτῆς ἡμῖν ὁ λόγος παρέθετο, μὴ πρὸς εὐφημίαν τινὰ ψιλὴν κατὰ τὸ προηγούμενον βλέπειν· ἀλλὰ δύναμιν ἐντι θέναι διὰ τῶν λεγομένων πρὸς τὴν ἐπὶ τὰ μείζω τε καὶ ὑψηλότερα τῆς καρδίας ανάβασιν, οἷον ἀδελφὴ καὶ νύμφη τοῦ Λόγου κατονομάζεται, ἀλλὰ συνάπτει τῶν ὀνομάτων τούτων ἑκάτερον τὴν ψυχὴν τῷ νυμ- φίῳ, τῆς μὲν κατὰ τὴν νύμφην σημασίας σύσσωμον αὐτὴν, καθὼς ὁ Παῦλος, ποιούσης τῷ ἀφθάρτῳ νυμ- φίῳ· τῆς δὲ περὶ τὰ θελήματα σπουδῆς εἰς ἀδελφι- κὴν ἀγχιστείαν προαγούσης, κατὰ τὴν τοῦ Εὐαγγε λίου φωνήν· εἶτα ἐπαινεῖται φύσις μαστῶν ἡ ἀντὶ Β γάλακτος οἶνον προχέουσα, καὶ δῆλον ὅτι ἔργον ὁ ἔπαινος γίνεται. Οὐ γὰρ ἐγκωμιάζεται τὸ ἀνύπαρ κτον. Πρὸς τούτοις τὸ μῦρον αὐτῆς πάντων τῶν ἀρω μάτων ὑπέρτερον κρίνεται. Οπερ οὐκ ἂν οὕτως ἔχειν ἐκρίθη, μὴ κατὰ ἀλήθειαν πρὸς ἐκεῖνο τὸ ὕψος αὐτῆς διὰ τῆς ἐν τῷ κρείττονι προκοπῆς ἀναδραμούσης. Θαυμάζεται μετὰ τοῦτο τὰ κηρία τοῦ λόγου τὰ τοῦ στόματος αὐτῆς ἀποστάζοντα, καὶ ἡ σύγκρατος τῆς σοφίας παρασκευὴ ὑποκειμένη τῇ γλώσσῃ, γάλακτος πρὸς μέλι συγκεκραμένου. Καὶ ταῦτα δύναμίς ἐστιν, οὐ ῥήματα. Πρὸς γὰρ τὴν τῶν ὑψηλοτέρων ανοδον χειραγωγουμένη ὑπὸ τοῦ Λόγου, τοσοῦτον ηὐξήθη, ὥστε μέλιτος ποιῆσαι πηγὴν τὸ στόμα, καὶ ταμιείον τῆς συμμίκτου σοφίας τὴν γλῶσσαν, ᾗ ἐνθεωρεῖται ἡ γῆ τῆς ἐπαγγελίας, ἡ ῥέουσα μέλι καὶ γάλα. Το σοῦτον αὐτὴν διὰ τῶν ἀναβάσεων ὑψώσας ὁ Λόγος, ἔτι πρὸς τὸ ὑψηλότερον ἄγει, τὴν ἐσθήτα αὐτῆς εὐ πνοεῖν λέγων κατὰ τὴν τοῦ λιβάνου ὀσμὴν, δι' οὗ τὸ ἐνδεδῦσθαι αὐτὴν τὸν Χριστὸν μαρτυρεῖ ὁ Λόγος. Παντὸς γὰρ ἐναρέτου βίου τέλος ἡ τοῦ Θεοῦ μετουσία γίνεται. Διὰ γὰρ τοῦ λιβάνου τὸ Θεῖον ἐνδείκνυται. Καὶ οὐδὲ ἐν τούτοις ἔστη ἡ πρὸς τὸ ὑψηλότερον ἀεὶ ὑπὸ τοῦ λόγου χειραγωγουμένη ψυχή· ἀλλὰ μετὰ τὸ ὁμοιωθῆναι τοῦ λιβάνου τὴν εὐοδμίαν, κῆπος γίνεται καθ᾽ ὁμοιότητα τοῦ παραδείσου. Κῆπος, οὐχ ὡς ἐν τοῖς πρώτοις ἀνθρώποις ἦν, ἄνετός τε καὶ ἀφύλακτος, ἀλλὰ τῇ μνήμῃ τῆς ἐντολῆς πανταχόθεν τετειχι- σμένος. Ορᾷς ὅσην προσέλαβεν εἰς τὸ ἄνω τὴν δύναμιν; Πάλιν δρα μοι τὴν ὑπὲρ τοῦτο ἀνάβασιν. Οὐ γὰρ μόνον κῆπος κεκλεισμένος ἐγένετο, τὴν ἡδεῖαν καρ- ποφοροῦσα τροφήν, ἀλλὰ καὶ πότιμος γίνεται τοῖς διψῶσιν, εἰς πηγής φύσιν μετατεθεῖσα, καὶ ταύτης εσφραγισμένης. Καὶ οὐδὲ ἐν τούτοις ἔστη· ἀλλ᾽ εἰς τοσοῦτον ἔφθασε τῆς ἐπὶ τὸ μεῖζον αὐξήσεως, ὡς ἐκ τοῦ στόματος αὐτῆς βλαστάνειν παράδεισον. Ο γὰρ ἀκριβέστερον προσέχων τῇ τῆς Ἑβραϊκῆς ἐμφάσει, ἀντὶ τοῦ εἰπεῖν, Αἱ ἀποστολαί σου ἐκ τοῦ στόματός σου, φησί, Παράδεισος ῥοῶν. Ὅπερ τοιοῦτόν ἐστιν, ὅτι Ὁ λόγος ὁ ἀπὸ τοῦ στόματός σου ἀποστελλόμενος παράδεισός ἐστι ῥοῶν. Αἱ δὲ ῥοαὶ παγκαρπίαν τινά τῶν ἀκροδρύων ἐκφύουσι· τὰ δὲ ἀκρόδρυα κύπρος S. GREGORII NYSSENI bonorum quae in hoc loco sita sunt, iisque minine fruamur, paucis aecedemus ad contextuin oratio- mis, ipso Deo Verbo adhibito, ut sit dux nostri studii ac diligentia. Universus laudum, qui ante dictus fuit, catalogus, et quæ nunc de ipsa adduxit oratio, non videntur intueri præcipue ad quamdam nudam ac solain laudationem, sed per ea quæ di- cuntur, vim quamdam ac virtutem afferre, ac cordis ascensum ad ea quæ sunt majora et excelsiora, ut- pote nominatur soror et sponsa Verbi, sed utrum- que horum nominum sponsam conjungit sponso, spouse quidem significatione eam, ut nominat Pau- lus ®, faciente concorporalem sponso, qui non po- test corrumpi, et in quem non cadit interitus: stu- dio autem quod versatur in voluntate, ad fraternam deducente afinitatem et conjunctionem, convenien ter voci Evangelii. Deinde laudatur natura uberum, quæ pro lacte vinum effundit, et manifestum est quod laus opus efficitur. Non enim, id quod non est, laudatur. Præterea ejus unguentum judicatur esse superius omnibus aromatibus, quod quidem non ita se habere fuisset judicatum, si non revera ad illam pervenisset altitudinem per profectum in eo quod est melius. Habentur postea in admiratione favi erationis qui distiltant ex ejus ore, et contempera - tio paratur sapientiæ subjecta linguæ, contemperato lacte cum melle. Et hæc quoque sunt virtus, non verba, ut quæ a Verbo ad altiorum deducta ascen- sum adeo aucta sit, ut os faciat fontem mellis, et linguam promptuarium commistæ sapientiæ, in qua consideratur terra promissionis, quæ fluit melle et lacte. Cum autem Verbum per ascensus eam adeo extulisset, ducit adbuc altius, dicens ejus vesteni bene spirare thuris odore, per quod testatur Ver- bum eam Christum induisse. Cujusvis enim vitæ quæ ex virtute agitur finis est Dei participatio. Per thus enim Deus ostenditur. Et nec in iis quidem se sistit anima, quæ semper a Verbo deducitur ad id quod est altius. Sed postquam assimilata fuit thuri in bono odore, fit hortus instar paradisi. Hortus, non sicut erat inter primos homines, laxus et in- custoditus, sed undique munitus memoria man- dati. Vides quantam acceperit virtutem, ad hoc ut sursum ferretur? Rursus vide mihi eum qui supra illud fit ascensum. Non solum enim facta est hor- tus conclusus, proprium ferens fructum, sed fit etiam potabilis sitientibus, translata in naturam fontis, idque obsignati. Et nec in his constitit : sed ad hoc usque stitit suum in majus incrementum, ut ex ore ejus germniuaret paradisus. Qui enim ac- curatius attendit emphasim dictionis Hebraica, di- cit, pro eo quod dicendum erat, Emissiones tuæ ex ore tuo : Paradisus malorum punicorum. Quod qui- dem perinde est ac si diceret: Sermo.tuns qui per Os tuum emittitur, est paradisus malorum punico- rum. Mala autem punica producunt omne genus ** Ephes. v, s C D

μετὰ νάρδου, καὶ κρόκος, κάλαμος καὶ κιννάμωμον, καὶ πᾶν εἶδος τοῦ Λιβάνου, καὶ σμύρνα, καὶ ἀλόη, καὶ τὰ πρῶτα μύρα. Ἐπειδὴ τοίνυν κατὰ τὴν ἐν τῷ ψαλμῷ διαμακαρισμὸν τῆς ἀντιλήψεως αὐτῇ παρὰ τοῦ Θεοῦ γινομένης, τὰς καλὰς ταύτας ἀναβάσεις ἐν τῇ καρδίᾳ διέθετο, πάντοτε ἐκ δυνάμεως πορευομένη εἰς δύναμιν, καλῶς ἐπὶ τῆς τελειοτέρας καταστά σεως ῥοῶν παράδεισος αἱ τοῦ στόματος αὐτῆς ἀπο- στολαὶ ὀνομάζονται. Προσφυῶς δὲ τῷ ὑποκειμένῳ νοήματι ἡ λέξις τῆς ἀποστολῆς ἐφηρμόσθη. Τὸ γὰρ ἀποστελλόμενον ἀπὸ τοῦ πέμποντος εἰς τὸν ὑποδεχό- μενον μεταβαίνει. Καὶ τοῦτο ἐκ τῆς συνήθους τοῦ βήματος καταχρήσεως ἔστι μαθεῖν, ὡς καὶ τὸ Εὐαγ- γέλιον λέγει, ὅτι τοὺς μαθητὲς τοὺς πρὸς τὸ κήρυγμα τῆς ἀληθείας ἐκπεμπομένους, Αποστόλους ὁ Λόγος ὠνόμασε. Τί οὖν ἐστιν ὁ ἀποστέλλει τὸ στόμα τῆς Β νύμφης; Δῆλον ὅτι τὸν λόγον τῆς πίστεως, ὃς ἐν τοῖς ὑποδεχομένοις γενόμενος, παράδεισος γίνεται, διὰ τῆς ἀκοῆς ταῖς καρδίαις ἐμφυτευόμενος. Τὸ δὲ κατά- φυτον καὶ συνηρεφές τοῖς δένδροις ἄλσος, παράδεισαν εἴωθε καλεῖν ἡ συνήθεια. Ὡς ἂν οὖν καὶ τὸ γένος μάθοιμεν τῶν φυτῶν, ὅπερ διὰ τοῦ Λόγου ταῖς ψυ χαῖς τῶν πεπιστευκότων κηπεύεται, βόας ονομάζει τὰ δένδρα ως φυτηκομεῖ ὁ Λόγος, ὁ παρὰ τοῦ στό ματος τῆς νύμφης ἀποστελλόμενος. Η δέ μία δυσ- επιχείρητός έστι τῷ κλέπτῃ ἀκανθώδεις προβαλλο μένῃ τοὺς ὅρπηκας, καὶ τὸν καρπὸν αὐστηρῷ τιν καὶ πικραίνοντι κατὰ τὴν γεῦσιν τῷ καλύμματι περι έχουσά τε καὶ ὑποτρέφουσα· ὃς κατὰ τὸν ἴδιον και ρὸν μετὰ τὸ πεπανθῆναι, τοῦ ἐλύτρου περιῤῥαγέντος ἔνδοθεν διαφαίνεται, ἡδὺς μὲν τὴν ὄψιν καὶ εὐδιάθε τος, μελιειδὴς δὲ τὴν γεῦσιν καὶ ἄλυπος, καὶ κατα γλυκαίνων τῷ οἰνοειδεῖ χυμῷ τὰ γευστικὰ αἰσθητή για. Διὰ τοῦτό μοι δοκεῖ ῥοῶν παράδεισος ἐν ταῖς τῶν ἀκουόντων ψυχαῖς ὁ ἀποστελλόμενος ἐκ τοῦ στό ματος τῆς νύμφης λόγος ἐργάζεσθαι, ἵνα διδαχθῶμεν διὰ τῶν λεγομένων, μὴ διά τινος ἐκλύσεως καὶ τρυφῆς κατὰ τὴν παροῦσαν ζωὴν μαλακίζεσθαι, ἀλλὰ τὸν κατεσκληκότα διὰ τῆς ἐγκρατείας αἱρεῖσθαι βίον. Οὕτω γὰρ ἀπρόσιτος γένοιτο τοῖς κλέπταις ὁ τῆς ἀρες τῆς καρπὸς, τῇ στυφῇ καὶ τῇ τῆς ἐγκρατείας περι βολῇ πεφραγμένος, καὶ διὰ τῆς σεμνῆς τε καὶ ἀμει δοῦς καταστάσεως, οἷόν τισιν ἀκανθῶν ἀκμαῖς, ἀμύσε σων τοὺς ἐπὶ κακῷ προσεγγίζοντας. Ἀλλ' ὅταν ὁ καιρὸς παράσχῃ τῆς ἀπολαύσεως τῶν καρπῶν τὸ ἐνδόσιμον, παγκαρπία τῆς τρυφῆς ἐκ παντὸς γένους τῶν ἀκροδρύων μία γίνεται, οὐκ ἐν βραδύλοις ἢ βα- λάνοις, ή τισι τοῖς τοιούτοις τῆς τῶν καρπῶν ἀπο λαύσεως γινομένης· ἀλλὰ ποικίλη τις καὶ πολυειδής ἀρωμάτων φύσις ἐκ τῶν ἀκροδρύων εὑρίσκεται. Κύ- προς γάρ ἐστι μετὰ νάρδων ἡ καλὴ συζυγία, τὸ μὲν θερμόν, τὸ δὲ εὐῶδες. Οὐ γὰρ ἐπαινετὸν ἐφ' ἑαυτοῦ τὸ θερμόν, ὅταν δυσώδης πύρωσις ἡ θερμάτης ᾗ ἀλλὰ συμμαρτυρεῖσθαι χρὴ τῷ θερμῷ διὰ τῆς εὐπνοίας τὴν καθαρότητα, ἵνα γένηται τῷ Πνεύματι ζέων, ὁ τῆς ἀηδοῦς θερμάτητος κεκαθαρμένος. Ἐν τούτοις ἔστιν εὑρεῖν τοῖς ἀκροδρύοις, καὶ τὰ ἀλλὰ ἀρώματα, νάρδον, φησί, καὶ κρόκον. Ἀλλὰ τῆς μὲν νάρδου τὴν εὔπνοιαν ἐν τοῖς ἄνω μεμαθήκαμεν λόγοις· λοι- IN CANTICA CANTIC. HOMILIA IX. A fructuum : poma, cyprum eum nardo, et crocum całamum et cinnamomum, et omnem aliam speciem Libani, et myrrham, et aloen, et prima unguenta. Postquam ergo convenienter ei quæ est in Psalmo beatitudini, ipsa Dei freta auxilio, disposuit in corde las pulchras ascensiones, semper a virtute ambu- lans in virtutem, pulchre in statu perfectiori malo- rum punicorum paradisus nominantur oris ejus emissiones. Apposite autem subject sententia adlaplata fuit dictio emissionis. Nam quod gauit- tilur,ab eo qui miuit, transit ad eum qui sus- cipit. Idque licet discere ex consuete usu ver- bi, quod, ut dicit Evangelium, eos qui miluaur ad prædicandam veritatem, Verbum nominavit apo- stolos, id est missos. Quid est igitur quod emittit es spons? verbum scilicet fidei ; quod cum est in iis qui suscipiunt, fit paradisus qui plantatur per auditionem in cordibus. Nemus autem plantatum et frequens arboribus, paradisum solet vocare con- suetudo. Lt ergo discamus etiam genus arborum, quæ per Verbum coluntur in hortis animarum eo- rum qui crediderunt, malos punicas nominat ar- bores, quas Verbum plantat et colit, quod emyi- tur ex ore sponsæ. Malum autem punicam difficili- ter fur aggreditur, ut quæ spinosos proferat ramos, et quodam in gustu austero et amarescenti propu- gnaculo fructum contineat et nutriat : qui suo tem- pore, postquam maturuerit, fracto cortice intus apparet, visu quidem jucundus et bene affectus, gustui autem mellitus et nihil afferens molestia, C qui sapore quodam vini simili gustus instrumenta afficit dulcedine. Propterea mihi videtur paradisus malorum punicarum, nempe sermo qui emittitur in animas auditorum ex ore sponsæ, efficere, ut dø- ceamur per ea quæ dicuntur, non per dissolutionem aliquam et delicias in vita præsenti emolliri ac enervari, sed per continentiam, duram et aspera vitam eligere. Ita enim ad fructum virtutis furibus non patebit aditus, ut qui sit ouseplus austero con- tinentiæ ambitu, et per severam ac rigidam vita constitutionem, veluti per quasdam spinas, eos pungens, qui ut malo aliciant, accedunt propius. Sed quando tempus præbuerit opportunitatem fru- endi fructibus, malus punica fit omnium fructuum deliciæ ex quovis genere malorum, non quod pru- pis Damascenis, aut glandibus, aut aliquibus aliis ejusmodi sit fruendum, sed varia et multiplex na- tura aromatum invenitur in malis: est enim cy- prus cum nardis pulchrum conjugium, illa quidem calida, hæc vero odorifera. Non est enim calor per se laudabilis, quando calor est fetida inflammatio, sed oportet puritatem per bonum odorem ferre șe◄ stimonium de calore, ut sit sancto Spiritu fervens, qui est a tetro calore expurgatus. In his malis in- venire licet etiam alia aromata, nardum, inquit, et crocum. Sed nardi quidem suavem odorem di- dicimus in iis quæ supra dięta sunt; restat autem ut croci ostendamus ænigmata. Dicunt ergo qui hujus floris virtutem considerarunt, eum habere PATROL. GR. XLIV. D

μετὰ νάρδου, καὶ κρόκος, κάλαμος καὶ κιννάμωμον, καὶ πᾶν εἶδος τοῦ Λιβάνου, καὶ σμύρνα, καὶ ἀλόη, καὶ τὰ πρῶτα μύρα. Ἐπειδὴ τοίνυν κατὰ τὴν ἐν τῷ ψαλμῷ διαμακαρισμὸν τῆς ἀντιλήψεως αὐτῇ παρὰ τοῦ Θεοῦ γινομένης, τὰς καλὰς ταύτας ἀναβάσεις ἐν τῇ καρδίᾳ διέθετο, πάντοτε ἐκ δυνάμεως πορευομένη εἰς δύναμιν, καλῶς ἐπὶ τῆς τελειοτέρας καταστά σεως ῥοῶν παράδεισος αἱ τοῦ στόματος αὐτῆς ἀπο- στολαὶ ὀνομάζονται. Προσφυῶς δὲ τῷ ὑποκειμένῳ νοήματι ἡ λέξις τῆς ἀποστολῆς ἐφηρμόσθη. Τὸ γὰρ ἀποστελλόμενον ἀπὸ τοῦ πέμποντος εἰς τὸν ὑποδεχό- μενον μεταβαίνει. Καὶ τοῦτο ἐκ τῆς συνήθους τοῦ βήματος καταχρήσεως ἔστι μαθεῖν, ὡς καὶ τὸ Εὐαγ- γέλιον λέγει, ὅτι τοὺς μαθητὲς τοὺς πρὸς τὸ κήρυγμα τῆς ἀληθείας ἐκπεμπομένους, Αποστόλους ὁ Λόγος ὠνόμασε. Τί οὖν ἐστιν ὁ ἀποστέλλει τὸ στόμα τῆς Β νύμφης; Δῆλον ὅτι τὸν λόγον τῆς πίστεως, ὃς ἐν τοῖς ὑποδεχομένοις γενόμενος, παράδεισος γίνεται, διὰ τῆς ἀκοῆς ταῖς καρδίαις ἐμφυτευόμενος. Τὸ δὲ κατά- φυτον καὶ συνηρεφές τοῖς δένδροις ἄλσος, παράδεισαν εἴωθε καλεῖν ἡ συνήθεια. Ὡς ἂν οὖν καὶ τὸ γένος μάθοιμεν τῶν φυτῶν, ὅπερ διὰ τοῦ Λόγου ταῖς ψυ χαῖς τῶν πεπιστευκότων κηπεύεται, βόας ονομάζει τὰ δένδρα ως φυτηκομεῖ ὁ Λόγος, ὁ παρὰ τοῦ στό ματος τῆς νύμφης ἀποστελλόμενος. Η δέ μία δυσ- επιχείρητός έστι τῷ κλέπτῃ ἀκανθώδεις προβαλλο μένῃ τοὺς ὅρπηκας, καὶ τὸν καρπὸν αὐστηρῷ τιν καὶ πικραίνοντι κατὰ τὴν γεῦσιν τῷ καλύμματι περι έχουσά τε καὶ ὑποτρέφουσα· ὃς κατὰ τὸν ἴδιον και ρὸν μετὰ τὸ πεπανθῆναι, τοῦ ἐλύτρου περιῤῥαγέντος ἔνδοθεν διαφαίνεται, ἡδὺς μὲν τὴν ὄψιν καὶ εὐδιάθε τος, μελιειδὴς δὲ τὴν γεῦσιν καὶ ἄλυπος, καὶ κατα γλυκαίνων τῷ οἰνοειδεῖ χυμῷ τὰ γευστικὰ αἰσθητή για. Διὰ τοῦτό μοι δοκεῖ ῥοῶν παράδεισος ἐν ταῖς τῶν ἀκουόντων ψυχαῖς ὁ ἀποστελλόμενος ἐκ τοῦ στό ματος τῆς νύμφης λόγος ἐργάζεσθαι, ἵνα διδαχθῶμεν διὰ τῶν λεγομένων, μὴ διά τινος ἐκλύσεως καὶ τρυφῆς κατὰ τὴν παροῦσαν ζωὴν μαλακίζεσθαι, ἀλλὰ τὸν κατεσκληκότα διὰ τῆς ἐγκρατείας αἱρεῖσθαι βίον. Οὕτω γὰρ ἀπρόσιτος γένοιτο τοῖς κλέπταις ὁ τῆς ἀρες τῆς καρπὸς, τῇ στυφῇ καὶ τῇ τῆς ἐγκρατείας περι βολῇ πεφραγμένος, καὶ διὰ τῆς σεμνῆς τε καὶ ἀμει δοῦς καταστάσεως, οἷόν τισιν ἀκανθῶν ἀκμαῖς, ἀμύσε σων τοὺς ἐπὶ κακῷ προσεγγίζοντας. Ἀλλ' ὅταν ὁ καιρὸς παράσχῃ τῆς ἀπολαύσεως τῶν καρπῶν τὸ ἐνδόσιμον, παγκαρπία τῆς τρυφῆς ἐκ παντὸς γένους τῶν ἀκροδρύων μία γίνεται, οὐκ ἐν βραδύλοις ἢ βα- λάνοις, ή τισι τοῖς τοιούτοις τῆς τῶν καρπῶν ἀπο λαύσεως γινομένης· ἀλλὰ ποικίλη τις καὶ πολυειδής ἀρωμάτων φύσις ἐκ τῶν ἀκροδρύων εὑρίσκεται. Κύ- προς γάρ ἐστι μετὰ νάρδων ἡ καλὴ συζυγία, τὸ μὲν θερμόν, τὸ δὲ εὐῶδες. Οὐ γὰρ ἐπαινετὸν ἐφ' ἑαυτοῦ τὸ θερμόν, ὅταν δυσώδης πύρωσις ἡ θερμάτης ᾗ ἀλλὰ συμμαρτυρεῖσθαι χρὴ τῷ θερμῷ διὰ τῆς εὐπνοίας τὴν καθαρότητα, ἵνα γένηται τῷ Πνεύματι ζέων, ὁ τῆς ἀηδοῦς θερμάτητος κεκαθαρμένος. Ἐν τούτοις ἔστιν εὑρεῖν τοῖς ἀκροδρύοις, καὶ τὰ ἀλλὰ ἀρώματα, νάρδον, φησί, καὶ κρόκον. Ἀλλὰ τῆς μὲν νάρδου τὴν εὔπνοιαν ἐν τοῖς ἄνω μεμαθήκαμεν λόγοις· λοι- IN CANTICA CANTIC. HOMILIA IX. A fructuum : poma, cyprum eum nardo, et crocum całamum et cinnamomum, et omnem aliam speciem Libani, et myrrham, et aloen, et prima unguenta. Postquam ergo convenienter ei quæ est in Psalmo beatitudini, ipsa Dei freta auxilio, disposuit in corde las pulchras ascensiones, semper a virtute ambu- lans in virtutem, pulchre in statu perfectiori malo- rum punicorum paradisus nominantur oris ejus emissiones. Apposite autem subject sententia adlaplata fuit dictio emissionis. Nam quod gauit- tilur,ab eo qui miuit, transit ad eum qui sus- cipit. Idque licet discere ex consuete usu ver- bi, quod, ut dicit Evangelium, eos qui miluaur ad prædicandam veritatem, Verbum nominavit apo- stolos, id est missos. Quid est igitur quod emittit es spons? verbum scilicet fidei ; quod cum est in iis qui suscipiunt, fit paradisus qui plantatur per auditionem in cordibus. Nemus autem plantatum et frequens arboribus, paradisum solet vocare con- suetudo. Lt ergo discamus etiam genus arborum, quæ per Verbum coluntur in hortis animarum eo- rum qui crediderunt, malos punicas nominat ar- bores, quas Verbum plantat et colit, quod emyi- tur ex ore sponsæ. Malum autem punicam difficili- ter fur aggreditur, ut quæ spinosos proferat ramos, et quodam in gustu austero et amarescenti propu- gnaculo fructum contineat et nutriat : qui suo tem- pore, postquam maturuerit, fracto cortice intus apparet, visu quidem jucundus et bene affectus, gustui autem mellitus et nihil afferens molestia, C qui sapore quodam vini simili gustus instrumenta afficit dulcedine. Propterea mihi videtur paradisus malorum punicarum, nempe sermo qui emittitur in animas auditorum ex ore sponsæ, efficere, ut dø- ceamur per ea quæ dicuntur, non per dissolutionem aliquam et delicias in vita præsenti emolliri ac enervari, sed per continentiam, duram et aspera vitam eligere. Ita enim ad fructum virtutis furibus non patebit aditus, ut qui sit ouseplus austero con- tinentiæ ambitu, et per severam ac rigidam vita constitutionem, veluti per quasdam spinas, eos pungens, qui ut malo aliciant, accedunt propius. Sed quando tempus præbuerit opportunitatem fru- endi fructibus, malus punica fit omnium fructuum deliciæ ex quovis genere malorum, non quod pru- pis Damascenis, aut glandibus, aut aliquibus aliis ejusmodi sit fruendum, sed varia et multiplex na- tura aromatum invenitur in malis: est enim cy- prus cum nardis pulchrum conjugium, illa quidem calida, hæc vero odorifera. Non est enim calor per se laudabilis, quando calor est fetida inflammatio, sed oportet puritatem per bonum odorem ferre șe◄ stimonium de calore, ut sit sancto Spiritu fervens, qui est a tetro calore expurgatus. In his malis in- venire licet etiam alia aromata, nardum, inquit, et crocum. Sed nardi quidem suavem odorem di- dicimus in iis quæ supra dięta sunt; restat autem ut croci ostendamus ænigmata. Dicunt ergo qui hujus floris virtutem considerarunt, eum habere PATROL. GR. XLIV. D

μετὰ νάρδου, καὶ κρόκος, κάλαμος καὶ κιννάμωμον, καὶ πᾶν εἶδος τοῦ Λιβάνου, καὶ σμύρνα, καὶ ἀλόη, καὶ τὰ πρῶτα μύρα. Ἐπειδὴ τοίνυν κατὰ τὴν ἐν τῷ ψαλμῷ διαμακαρισμὸν τῆς ἀντιλήψεως αὐτῇ παρὰ τοῦ Θεοῦ γινομένης, τὰς καλὰς ταύτας ἀναβάσεις ἐν τῇ καρδίᾳ διέθετο, πάντοτε ἐκ δυνάμεως πορευομένη εἰς δύναμιν, καλῶς ἐπὶ τῆς τελειοτέρας καταστά σεως ῥοῶν παράδεισος αἱ τοῦ στόματος αὐτῆς ἀπο- στολαὶ ὀνομάζονται. Προσφυῶς δὲ τῷ ὑποκειμένῳ νοήματι ἡ λέξις τῆς ἀποστολῆς ἐφηρμόσθη. Τὸ γὰρ ἀποστελλόμενον ἀπὸ τοῦ πέμποντος εἰς τὸν ὑποδεχό- μενον μεταβαίνει. Καὶ τοῦτο ἐκ τῆς συνήθους τοῦ βήματος καταχρήσεως ἔστι μαθεῖν, ὡς καὶ τὸ Εὐαγ- γέλιον λέγει, ὅτι τοὺς μαθητὲς τοὺς πρὸς τὸ κήρυγμα τῆς ἀληθείας ἐκπεμπομένους, Αποστόλους ὁ Λόγος ὠνόμασε. Τί οὖν ἐστιν ὁ ἀποστέλλει τὸ στόμα τῆς Β νύμφης; Δῆλον ὅτι τὸν λόγον τῆς πίστεως, ὃς ἐν τοῖς ὑποδεχομένοις γενόμενος, παράδεισος γίνεται, διὰ τῆς ἀκοῆς ταῖς καρδίαις ἐμφυτευόμενος. Τὸ δὲ κατά- φυτον καὶ συνηρεφές τοῖς δένδροις ἄλσος, παράδεισαν εἴωθε καλεῖν ἡ συνήθεια. Ὡς ἂν οὖν καὶ τὸ γένος μάθοιμεν τῶν φυτῶν, ὅπερ διὰ τοῦ Λόγου ταῖς ψυ χαῖς τῶν πεπιστευκότων κηπεύεται, βόας ονομάζει τὰ δένδρα ως φυτηκομεῖ ὁ Λόγος, ὁ παρὰ τοῦ στό ματος τῆς νύμφης ἀποστελλόμενος. Η δέ μία δυσ- επιχείρητός έστι τῷ κλέπτῃ ἀκανθώδεις προβαλλο μένῃ τοὺς ὅρπηκας, καὶ τὸν καρπὸν αὐστηρῷ τιν καὶ πικραίνοντι κατὰ τὴν γεῦσιν τῷ καλύμματι περι έχουσά τε καὶ ὑποτρέφουσα· ὃς κατὰ τὸν ἴδιον και ρὸν μετὰ τὸ πεπανθῆναι, τοῦ ἐλύτρου περιῤῥαγέντος ἔνδοθεν διαφαίνεται, ἡδὺς μὲν τὴν ὄψιν καὶ εὐδιάθε τος, μελιειδὴς δὲ τὴν γεῦσιν καὶ ἄλυπος, καὶ κατα γλυκαίνων τῷ οἰνοειδεῖ χυμῷ τὰ γευστικὰ αἰσθητή για. Διὰ τοῦτό μοι δοκεῖ ῥοῶν παράδεισος ἐν ταῖς τῶν ἀκουόντων ψυχαῖς ὁ ἀποστελλόμενος ἐκ τοῦ στό ματος τῆς νύμφης λόγος ἐργάζεσθαι, ἵνα διδαχθῶμεν διὰ τῶν λεγομένων, μὴ διά τινος ἐκλύσεως καὶ τρυφῆς κατὰ τὴν παροῦσαν ζωὴν μαλακίζεσθαι, ἀλλὰ τὸν κατεσκληκότα διὰ τῆς ἐγκρατείας αἱρεῖσθαι βίον. Οὕτω γὰρ ἀπρόσιτος γένοιτο τοῖς κλέπταις ὁ τῆς ἀρες τῆς καρπὸς, τῇ στυφῇ καὶ τῇ τῆς ἐγκρατείας περι βολῇ πεφραγμένος, καὶ διὰ τῆς σεμνῆς τε καὶ ἀμει δοῦς καταστάσεως, οἷόν τισιν ἀκανθῶν ἀκμαῖς, ἀμύσε σων τοὺς ἐπὶ κακῷ προσεγγίζοντας. Ἀλλ' ὅταν ὁ καιρὸς παράσχῃ τῆς ἀπολαύσεως τῶν καρπῶν τὸ ἐνδόσιμον, παγκαρπία τῆς τρυφῆς ἐκ παντὸς γένους τῶν ἀκροδρύων μία γίνεται, οὐκ ἐν βραδύλοις ἢ βα- λάνοις, ή τισι τοῖς τοιούτοις τῆς τῶν καρπῶν ἀπο λαύσεως γινομένης· ἀλλὰ ποικίλη τις καὶ πολυειδής ἀρωμάτων φύσις ἐκ τῶν ἀκροδρύων εὑρίσκεται. Κύ- προς γάρ ἐστι μετὰ νάρδων ἡ καλὴ συζυγία, τὸ μὲν θερμόν, τὸ δὲ εὐῶδες. Οὐ γὰρ ἐπαινετὸν ἐφ' ἑαυτοῦ τὸ θερμόν, ὅταν δυσώδης πύρωσις ἡ θερμάτης ᾗ ἀλλὰ συμμαρτυρεῖσθαι χρὴ τῷ θερμῷ διὰ τῆς εὐπνοίας τὴν καθαρότητα, ἵνα γένηται τῷ Πνεύματι ζέων, ὁ τῆς ἀηδοῦς θερμάτητος κεκαθαρμένος. Ἐν τούτοις ἔστιν εὑρεῖν τοῖς ἀκροδρύοις, καὶ τὰ ἀλλὰ ἀρώματα, νάρδον, φησί, καὶ κρόκον. Ἀλλὰ τῆς μὲν νάρδου τὴν εὔπνοιαν ἐν τοῖς ἄνω μεμαθήκαμεν λόγοις· λοι- IN CANTICA CANTIC. HOMILIA IX. A fructuum : poma, cyprum eum nardo, et crocum całamum et cinnamomum, et omnem aliam speciem Libani, et myrrham, et aloen, et prima unguenta. Postquam ergo convenienter ei quæ est in Psalmo beatitudini, ipsa Dei freta auxilio, disposuit in corde las pulchras ascensiones, semper a virtute ambu- lans in virtutem, pulchre in statu perfectiori malo- rum punicorum paradisus nominantur oris ejus emissiones. Apposite autem subject sententia adlaplata fuit dictio emissionis. Nam quod gauit- tilur,ab eo qui miuit, transit ad eum qui sus- cipit. Idque licet discere ex consuete usu ver- bi, quod, ut dicit Evangelium, eos qui miluaur ad prædicandam veritatem, Verbum nominavit apo- stolos, id est missos. Quid est igitur quod emittit es spons? verbum scilicet fidei ; quod cum est in iis qui suscipiunt, fit paradisus qui plantatur per auditionem in cordibus. Nemus autem plantatum et frequens arboribus, paradisum solet vocare con- suetudo. Lt ergo discamus etiam genus arborum, quæ per Verbum coluntur in hortis animarum eo- rum qui crediderunt, malos punicas nominat ar- bores, quas Verbum plantat et colit, quod emyi- tur ex ore sponsæ. Malum autem punicam difficili- ter fur aggreditur, ut quæ spinosos proferat ramos, et quodam in gustu austero et amarescenti propu- gnaculo fructum contineat et nutriat : qui suo tem- pore, postquam maturuerit, fracto cortice intus apparet, visu quidem jucundus et bene affectus, gustui autem mellitus et nihil afferens molestia, C qui sapore quodam vini simili gustus instrumenta afficit dulcedine. Propterea mihi videtur paradisus malorum punicarum, nempe sermo qui emittitur in animas auditorum ex ore sponsæ, efficere, ut dø- ceamur per ea quæ dicuntur, non per dissolutionem aliquam et delicias in vita præsenti emolliri ac enervari, sed per continentiam, duram et aspera vitam eligere. Ita enim ad fructum virtutis furibus non patebit aditus, ut qui sit ouseplus austero con- tinentiæ ambitu, et per severam ac rigidam vita constitutionem, veluti per quasdam spinas, eos pungens, qui ut malo aliciant, accedunt propius. Sed quando tempus præbuerit opportunitatem fru- endi fructibus, malus punica fit omnium fructuum deliciæ ex quovis genere malorum, non quod pru- pis Damascenis, aut glandibus, aut aliquibus aliis ejusmodi sit fruendum, sed varia et multiplex na- tura aromatum invenitur in malis: est enim cy- prus cum nardis pulchrum conjugium, illa quidem calida, hæc vero odorifera. Non est enim calor per se laudabilis, quando calor est fetida inflammatio, sed oportet puritatem per bonum odorem ferre șe◄ stimonium de calore, ut sit sancto Spiritu fervens, qui est a tetro calore expurgatus. In his malis in- venire licet etiam alia aromata, nardum, inquit, et crocum. Sed nardi quidem suavem odorem di- dicimus in iis quæ supra dięta sunt; restat autem ut croci ostendamus ænigmata. Dicunt ergo qui hujus floris virtutem considerarunt, eum habere PATROL. GR. XLIV. D

Α πὸν δ᾽ ἂν εἴη του κρόκου τὸ αἴνιγμα παραστῆσαι τῷ λόγῳ. Φασὶ μὲν οὖν οἱ τὴν δύναμιν τοῦ ἄνθους τού του κατανοήσαντες, μέσως ἔχειν ψύξεώς τε καὶ θερα μότητος, καὶ τὸ φεύγειν τὴν ἐφ' ἑκάτερον ἀμετρίαν· ὡς διὰ τούτου τάχα τὸν περὶ τῆς ἀρετῆς ἡμῖν λόγον φιλοσοφεῖν τῷ αἰνίγματι. Διότι πᾶσα ἀρετὴ κακῶν ἐστι μέση, τῆς τε ἐλλεί ψεως τοῦ καλοῦ, καὶ τῆς ὑπερπτώσεως. Οἷον τὴν ἀν δρείαν καὶ τὴν ἐλευθερίαν φασί, τὴν μὲν δειλίας τε καὶ θρασύτητος, τὴν δὲ μικρολογίας τε καὶ ἀσωτίας ἐν μέσῳ θεωρεῖσθαι· καὶ τὴν μὲν δειλίαν τε καὶ μι κρολογίαν, κατ' ἔλλειψιν τοῦ καθήκοντος, ἐν κακία λέγουσι γίνεσθαι· τὴν δὲ ἀσωτίαν καὶ τὴν θρασύτητα, κατὰ πλεονασμὸν καὶ ὑπέρπτωσιν· τῆς δὲ καθ' ἑκά τερον ἀμετρίας τὸ μέσον, ἀρετὴν ὀνομάζουσιν· οὐκ οὖν ἔχοι ἄν τι περὶ τὴν ἀρετὴν ὁ περὶ τοῦ κρόκου λόγος, ἀκόλουθον τῇ τῆς δυνάμεως μεσότητι, τὸ ἀνελ- λειπές τε καὶ ἀπέριττον τῆς ἐναρέτου καταστάσεως έρμηνεύον. Ἐγὼ δέ φημι, κἂν ἰδιωτικώτερον ᾗ τὸ λεγόμενον, τάχα μᾶλλον πρὸς τὸν τῆς πίστεως λόγον οἰκειότερον τὸ αἴνιγμα του κρόκου παραλαμβάνε- σθαι. Τριπλῷ μὲν γὰρ ὑποτρέφεται τὸ ἄνθος τῷ κάτ λυκι· καὶ αὐτὸς δὲ ἡ κάλυξ ἐν ἀεροειδεῖ τῇ χροίς ἄν θος ἐστίν. Ἐκλυθείσης δὲ τῆς τῶν καλύκων περιβο λῆς, τρία εὑρίσκεται πάντως τὰ εὐπνοοῦντα καὶ χρη- σιμεύοντα πρὸς τὰς ἰάσεις ἄνθη, τὰ ὑποκεκρυμμένα τοῖς κάλυξι, μεγέθει καὶ κάλλει καὶ εὐπνοίᾳ καὶ τῇ τῆς δυνάμεως ἰδιότητι ὡσαύτως πρὸς ἄλληλα ἔχοντα, καὶ ἓν τὰ τρία διὰ πάντων δεικνύμενα, εὐχροίς τε, καθὼς εἴρηται, καὶ εὐπνοίᾳ, καὶ τῷ ποιῷ τῆς δυνά- μεως. Οἷς συμπαραπέφυκεν ἕτερα τρία, ξανθὰ μὲν ἰδεῖν, ἄποια δὲ πρὸς πᾶσαν ὑγιεινὴν εὐχρηστίαν. Περὶ ἃ γίνεται τοῖς ἀπείροις ἡ πλάνη, τοῖς διὰ τὴν εὔ- χροιαν τὸ νόθον δρεπομένοις ἀντὶ τοῦ κρείττονος. Οπερ καὶ νῦν ποιοῦσιν οἱ περὶ τὴν πίστιν ἐξαμαρ τεύοντες, τὰς σε σοφισμένας ἀπάτας πρὸ τῶν ὑγιεινών δογμάτων αἱρούμενοι. Ἐλέσθω δὲ ἐξ ἑκατέρου ἡ τοῦ ἀκροατοῦ κρίσις βούλεται, εἴ τε τὸ ἕτερον ἐξ αὐτῶν, εἴ τε ἀμφότερα· ἐν γὰρ τρόπον τινά ἐστιν ἀμφότερα, ἥ τε τῆς τελείας ἀρετῆς, καὶ ἡ τῆς θεότητος κτήσις. Οὐ γὰρ ἔξω ἀρετὴ τῆς θεότητος. Ἡμεῖς δὲ ἐπὶ τὴν τῶν λοιπῶν ἀρωμάτων θεωρίαν μετέλθωμεν, τῶν δι᾿ ἀκολούθου μνημονευθέντων ὑπὸ τοῦ λόγου. Κάλαμος, φησὶ, καὶ κιννάμωμον, καὶ ΧΧΧ, ἀκρόδρυα. Ἔστι τὰ ἀκρόδρυα τὰ ἐκ τῶν ῥοῶν τοῦ παραδείσου τῆς νύμφης καρποφορούμενα. Ἀλλὰ τὸν μὲν κάλαμον, εὐπνοίᾳ προέχειν ὑπὲρ τὰ ἄλλα φασίν· ὡς καὶ πρὸς τὸ ἱερὸν θυμίαμα ὑπὸ τοῦ νόμου πα ραλαμβάνεσθαι· τὸ δὲ κιννάμωμον πολυειδή τινα καὶ ποικίλην ἐνέργειαν, διά τινος φυσικῆς δυνάμεως ἐπαγγέλλεσθαι, ὧν τὰ πολλὰ καὶ ὑπὲρ πίστιν εἶναι δοκεῖ. Καὶ γὰρ ζέοντός φησι τοῦ ἐν τῷ λέβητι ὕδα τος, εἴπερ θίγοι μόνον τοῦτο τὸ ἄρωμα, εὐθὺς και ταψύχειν τὸ ὕδωρ, καὶ λουτρῷ ἐπεισενεχθέν δια- πύρῳ, μεταποιεῖν τὸν ἐν τῷ ἀέρι φριγμόν εἰς ψυ χρότητα, καὶ ἀφανιστικὴν τῶν ἐκ φθορᾶς τινος S. GREGORII NYSSENI medium inter calorem et frigus, et in utrisque fugere immoderationem, et habere vim leniendi dolores : adeo ut per hoc forte (Scriptura) in ænigmate philosophetur de virtute. Propterea quod virtus est media inter duo vitia, nempe inter defectum honesti et exsuperationem. Sicut dicunt magni animi virtutem et liberalitatem, illam quidem considerari in medio timiditatis et audaciæ: hanc vero in medio avaritiæ et profusio- nis; et timiditatem quidem et avaritiaın dicunt esse in vitio propter defectum ejus quod decet : profu- sionem autem et audaciam in excessu et supera- bundantia. Medium autem moderationis ejus quæ est in utroque, nominant virtutem. Habet ergo id quod de croco dicitur, quod ad virtutem attinet, aliquid consequens mediocritati facultatis, ut quod interpretatur nihil virtuti deficere et efluere. Ego autem dico, etiamsi rudius et agrestius videatur id quod dicitur, croci ænigma forte magis proprie as- sumi ad rationem fidei. Nam flos quidem versatur in triplici involucro. Ipsum autem involucrum est fos in colore aereo. Involucri autem exuto amictu, tres omnino inveniuntur flores bene olentes, et utiles ad curationes, operti involucris, qui simi- liter et eodem modo inter sese habent, pulchritu- dine et magnitudine et bono odore et proprietate virtutis, et tres per omnia unus ostenduntur, co- loris bonitate, odoris suavitate, et qualitate vir- tutis. Quibus agnati sunt etiam tres alii, visu qui- dem llavi, ad omnem autem usum salubrem nulla qualitate præditi. Quo fit ut imperitos in iis con- tingat errare, qui propter bonum colorem pro bono decerpunt adulterinum. Quod nunc quoque faciunt qui errant circa fidem, qui suscipiunt omnes falsas et arte sophistica confectas opiniones, et eas præ- ferunt bonis et sanis dogmatibus. Eligat auditoris judicium quod velit, sive alterum ex iis, sive utrumque : sunt enim unum quodammodo utra- que, perfectæ virtutis, et divinitatis acquisitio. Non est enim virtus extra divinitatem. B C Nos autem transeamus ad contemplationem cæ- terorum aromatum, de quibus consequenter facta est mentio in oratione. Calamus, inquit, et cima- D momum, et poma. Poma autem sunt fructus qui producuntur ex malis punicis paradisi sponsæ. Sed calamum quidem dicunt bono odore cæteris antecellere, adeo ut a lege assumatur ad suffitum sacerdotalem ": cinnamomum autem variam et multiplicem operationem per quamdam naturalem facultatem promittere, ex quibus multa fidem vi- dentur superare. Aiunt enim aqua bulliente in le- bete, si eam solum tangat hoc aroma, aquam re- frigerare protinus, et illatam in fervens lavacrum, ardorem qui est in aere, transmutare in algorem, et habere naturam perimendi ea quæ generantur * Εxod.

Α πὸν δ᾽ ἂν εἴη του κρόκου τὸ αἴνιγμα παραστῆσαι τῷ λόγῳ. Φασὶ μὲν οὖν οἱ τὴν δύναμιν τοῦ ἄνθους τού του κατανοήσαντες, μέσως ἔχειν ψύξεώς τε καὶ θερα μότητος, καὶ τὸ φεύγειν τὴν ἐφ' ἑκάτερον ἀμετρίαν· ὡς διὰ τούτου τάχα τὸν περὶ τῆς ἀρετῆς ἡμῖν λόγον φιλοσοφεῖν τῷ αἰνίγματι. Διότι πᾶσα ἀρετὴ κακῶν ἐστι μέση, τῆς τε ἐλλεί ψεως τοῦ καλοῦ, καὶ τῆς ὑπερπτώσεως. Οἷον τὴν ἀν δρείαν καὶ τὴν ἐλευθερίαν φασί, τὴν μὲν δειλίας τε καὶ θρασύτητος, τὴν δὲ μικρολογίας τε καὶ ἀσωτίας ἐν μέσῳ θεωρεῖσθαι· καὶ τὴν μὲν δειλίαν τε καὶ μι κρολογίαν, κατ' ἔλλειψιν τοῦ καθήκοντος, ἐν κακία λέγουσι γίνεσθαι· τὴν δὲ ἀσωτίαν καὶ τὴν θρασύτητα, κατὰ πλεονασμὸν καὶ ὑπέρπτωσιν· τῆς δὲ καθ' ἑκά τερον ἀμετρίας τὸ μέσον, ἀρετὴν ὀνομάζουσιν· οὐκ οὖν ἔχοι ἄν τι περὶ τὴν ἀρετὴν ὁ περὶ τοῦ κρόκου λόγος, ἀκόλουθον τῇ τῆς δυνάμεως μεσότητι, τὸ ἀνελ- λειπές τε καὶ ἀπέριττον τῆς ἐναρέτου καταστάσεως έρμηνεύον. Ἐγὼ δέ φημι, κἂν ἰδιωτικώτερον ᾗ τὸ λεγόμενον, τάχα μᾶλλον πρὸς τὸν τῆς πίστεως λόγον οἰκειότερον τὸ αἴνιγμα του κρόκου παραλαμβάνε- σθαι. Τριπλῷ μὲν γὰρ ὑποτρέφεται τὸ ἄνθος τῷ κάτ λυκι· καὶ αὐτὸς δὲ ἡ κάλυξ ἐν ἀεροειδεῖ τῇ χροίς ἄν θος ἐστίν. Ἐκλυθείσης δὲ τῆς τῶν καλύκων περιβο λῆς, τρία εὑρίσκεται πάντως τὰ εὐπνοοῦντα καὶ χρη- σιμεύοντα πρὸς τὰς ἰάσεις ἄνθη, τὰ ὑποκεκρυμμένα τοῖς κάλυξι, μεγέθει καὶ κάλλει καὶ εὐπνοίᾳ καὶ τῇ τῆς δυνάμεως ἰδιότητι ὡσαύτως πρὸς ἄλληλα ἔχοντα, καὶ ἓν τὰ τρία διὰ πάντων δεικνύμενα, εὐχροίς τε, καθὼς εἴρηται, καὶ εὐπνοίᾳ, καὶ τῷ ποιῷ τῆς δυνά- μεως. Οἷς συμπαραπέφυκεν ἕτερα τρία, ξανθὰ μὲν ἰδεῖν, ἄποια δὲ πρὸς πᾶσαν ὑγιεινὴν εὐχρηστίαν. Περὶ ἃ γίνεται τοῖς ἀπείροις ἡ πλάνη, τοῖς διὰ τὴν εὔ- χροιαν τὸ νόθον δρεπομένοις ἀντὶ τοῦ κρείττονος. Οπερ καὶ νῦν ποιοῦσιν οἱ περὶ τὴν πίστιν ἐξαμαρ τεύοντες, τὰς σε σοφισμένας ἀπάτας πρὸ τῶν ὑγιεινών δογμάτων αἱρούμενοι. Ἐλέσθω δὲ ἐξ ἑκατέρου ἡ τοῦ ἀκροατοῦ κρίσις βούλεται, εἴ τε τὸ ἕτερον ἐξ αὐτῶν, εἴ τε ἀμφότερα· ἐν γὰρ τρόπον τινά ἐστιν ἀμφότερα, ἥ τε τῆς τελείας ἀρετῆς, καὶ ἡ τῆς θεότητος κτήσις. Οὐ γὰρ ἔξω ἀρετὴ τῆς θεότητος. Ἡμεῖς δὲ ἐπὶ τὴν τῶν λοιπῶν ἀρωμάτων θεωρίαν μετέλθωμεν, τῶν δι᾿ ἀκολούθου μνημονευθέντων ὑπὸ τοῦ λόγου. Κάλαμος, φησὶ, καὶ κιννάμωμον, καὶ ΧΧΧ, ἀκρόδρυα. Ἔστι τὰ ἀκρόδρυα τὰ ἐκ τῶν ῥοῶν τοῦ παραδείσου τῆς νύμφης καρποφορούμενα. Ἀλλὰ τὸν μὲν κάλαμον, εὐπνοίᾳ προέχειν ὑπὲρ τὰ ἄλλα φασίν· ὡς καὶ πρὸς τὸ ἱερὸν θυμίαμα ὑπὸ τοῦ νόμου πα ραλαμβάνεσθαι· τὸ δὲ κιννάμωμον πολυειδή τινα καὶ ποικίλην ἐνέργειαν, διά τινος φυσικῆς δυνάμεως ἐπαγγέλλεσθαι, ὧν τὰ πολλὰ καὶ ὑπὲρ πίστιν εἶναι δοκεῖ. Καὶ γὰρ ζέοντός φησι τοῦ ἐν τῷ λέβητι ὕδα τος, εἴπερ θίγοι μόνον τοῦτο τὸ ἄρωμα, εὐθὺς και ταψύχειν τὸ ὕδωρ, καὶ λουτρῷ ἐπεισενεχθέν δια- πύρῳ, μεταποιεῖν τὸν ἐν τῷ ἀέρι φριγμόν εἰς ψυ χρότητα, καὶ ἀφανιστικὴν τῶν ἐκ φθορᾶς τινος S. GREGORII NYSSENI medium inter calorem et frigus, et in utrisque fugere immoderationem, et habere vim leniendi dolores : adeo ut per hoc forte (Scriptura) in ænigmate philosophetur de virtute. Propterea quod virtus est media inter duo vitia, nempe inter defectum honesti et exsuperationem. Sicut dicunt magni animi virtutem et liberalitatem, illam quidem considerari in medio timiditatis et audaciæ: hanc vero in medio avaritiæ et profusio- nis; et timiditatem quidem et avaritiaın dicunt esse in vitio propter defectum ejus quod decet : profu- sionem autem et audaciam in excessu et supera- bundantia. Medium autem moderationis ejus quæ est in utroque, nominant virtutem. Habet ergo id quod de croco dicitur, quod ad virtutem attinet, aliquid consequens mediocritati facultatis, ut quod interpretatur nihil virtuti deficere et efluere. Ego autem dico, etiamsi rudius et agrestius videatur id quod dicitur, croci ænigma forte magis proprie as- sumi ad rationem fidei. Nam flos quidem versatur in triplici involucro. Ipsum autem involucrum est fos in colore aereo. Involucri autem exuto amictu, tres omnino inveniuntur flores bene olentes, et utiles ad curationes, operti involucris, qui simi- liter et eodem modo inter sese habent, pulchritu- dine et magnitudine et bono odore et proprietate virtutis, et tres per omnia unus ostenduntur, co- loris bonitate, odoris suavitate, et qualitate vir- tutis. Quibus agnati sunt etiam tres alii, visu qui- dem llavi, ad omnem autem usum salubrem nulla qualitate præditi. Quo fit ut imperitos in iis con- tingat errare, qui propter bonum colorem pro bono decerpunt adulterinum. Quod nunc quoque faciunt qui errant circa fidem, qui suscipiunt omnes falsas et arte sophistica confectas opiniones, et eas præ- ferunt bonis et sanis dogmatibus. Eligat auditoris judicium quod velit, sive alterum ex iis, sive utrumque : sunt enim unum quodammodo utra- que, perfectæ virtutis, et divinitatis acquisitio. Non est enim virtus extra divinitatem. B C Nos autem transeamus ad contemplationem cæ- terorum aromatum, de quibus consequenter facta est mentio in oratione. Calamus, inquit, et cima- D momum, et poma. Poma autem sunt fructus qui producuntur ex malis punicis paradisi sponsæ. Sed calamum quidem dicunt bono odore cæteris antecellere, adeo ut a lege assumatur ad suffitum sacerdotalem ": cinnamomum autem variam et multiplicem operationem per quamdam naturalem facultatem promittere, ex quibus multa fidem vi- dentur superare. Aiunt enim aqua bulliente in le- bete, si eam solum tangat hoc aroma, aquam re- frigerare protinus, et illatam in fervens lavacrum, ardorem qui est in aere, transmutare in algorem, et habere naturam perimendi ea quæ generantur * Εxod.

Α πὸν δ᾽ ἂν εἴη του κρόκου τὸ αἴνιγμα παραστῆσαι τῷ λόγῳ. Φασὶ μὲν οὖν οἱ τὴν δύναμιν τοῦ ἄνθους τού του κατανοήσαντες, μέσως ἔχειν ψύξεώς τε καὶ θερα μότητος, καὶ τὸ φεύγειν τὴν ἐφ' ἑκάτερον ἀμετρίαν· ὡς διὰ τούτου τάχα τὸν περὶ τῆς ἀρετῆς ἡμῖν λόγον φιλοσοφεῖν τῷ αἰνίγματι. Διότι πᾶσα ἀρετὴ κακῶν ἐστι μέση, τῆς τε ἐλλεί ψεως τοῦ καλοῦ, καὶ τῆς ὑπερπτώσεως. Οἷον τὴν ἀν δρείαν καὶ τὴν ἐλευθερίαν φασί, τὴν μὲν δειλίας τε καὶ θρασύτητος, τὴν δὲ μικρολογίας τε καὶ ἀσωτίας ἐν μέσῳ θεωρεῖσθαι· καὶ τὴν μὲν δειλίαν τε καὶ μι κρολογίαν, κατ' ἔλλειψιν τοῦ καθήκοντος, ἐν κακία λέγουσι γίνεσθαι· τὴν δὲ ἀσωτίαν καὶ τὴν θρασύτητα, κατὰ πλεονασμὸν καὶ ὑπέρπτωσιν· τῆς δὲ καθ' ἑκά τερον ἀμετρίας τὸ μέσον, ἀρετὴν ὀνομάζουσιν· οὐκ οὖν ἔχοι ἄν τι περὶ τὴν ἀρετὴν ὁ περὶ τοῦ κρόκου λόγος, ἀκόλουθον τῇ τῆς δυνάμεως μεσότητι, τὸ ἀνελ- λειπές τε καὶ ἀπέριττον τῆς ἐναρέτου καταστάσεως έρμηνεύον. Ἐγὼ δέ φημι, κἂν ἰδιωτικώτερον ᾗ τὸ λεγόμενον, τάχα μᾶλλον πρὸς τὸν τῆς πίστεως λόγον οἰκειότερον τὸ αἴνιγμα του κρόκου παραλαμβάνε- σθαι. Τριπλῷ μὲν γὰρ ὑποτρέφεται τὸ ἄνθος τῷ κάτ λυκι· καὶ αὐτὸς δὲ ἡ κάλυξ ἐν ἀεροειδεῖ τῇ χροίς ἄν θος ἐστίν. Ἐκλυθείσης δὲ τῆς τῶν καλύκων περιβο λῆς, τρία εὑρίσκεται πάντως τὰ εὐπνοοῦντα καὶ χρη- σιμεύοντα πρὸς τὰς ἰάσεις ἄνθη, τὰ ὑποκεκρυμμένα τοῖς κάλυξι, μεγέθει καὶ κάλλει καὶ εὐπνοίᾳ καὶ τῇ τῆς δυνάμεως ἰδιότητι ὡσαύτως πρὸς ἄλληλα ἔχοντα, καὶ ἓν τὰ τρία διὰ πάντων δεικνύμενα, εὐχροίς τε, καθὼς εἴρηται, καὶ εὐπνοίᾳ, καὶ τῷ ποιῷ τῆς δυνά- μεως. Οἷς συμπαραπέφυκεν ἕτερα τρία, ξανθὰ μὲν ἰδεῖν, ἄποια δὲ πρὸς πᾶσαν ὑγιεινὴν εὐχρηστίαν. Περὶ ἃ γίνεται τοῖς ἀπείροις ἡ πλάνη, τοῖς διὰ τὴν εὔ- χροιαν τὸ νόθον δρεπομένοις ἀντὶ τοῦ κρείττονος. Οπερ καὶ νῦν ποιοῦσιν οἱ περὶ τὴν πίστιν ἐξαμαρ τεύοντες, τὰς σε σοφισμένας ἀπάτας πρὸ τῶν ὑγιεινών δογμάτων αἱρούμενοι. Ἐλέσθω δὲ ἐξ ἑκατέρου ἡ τοῦ ἀκροατοῦ κρίσις βούλεται, εἴ τε τὸ ἕτερον ἐξ αὐτῶν, εἴ τε ἀμφότερα· ἐν γὰρ τρόπον τινά ἐστιν ἀμφότερα, ἥ τε τῆς τελείας ἀρετῆς, καὶ ἡ τῆς θεότητος κτήσις. Οὐ γὰρ ἔξω ἀρετὴ τῆς θεότητος. Ἡμεῖς δὲ ἐπὶ τὴν τῶν λοιπῶν ἀρωμάτων θεωρίαν μετέλθωμεν, τῶν δι᾿ ἀκολούθου μνημονευθέντων ὑπὸ τοῦ λόγου. Κάλαμος, φησὶ, καὶ κιννάμωμον, καὶ ΧΧΧ, ἀκρόδρυα. Ἔστι τὰ ἀκρόδρυα τὰ ἐκ τῶν ῥοῶν τοῦ παραδείσου τῆς νύμφης καρποφορούμενα. Ἀλλὰ τὸν μὲν κάλαμον, εὐπνοίᾳ προέχειν ὑπὲρ τὰ ἄλλα φασίν· ὡς καὶ πρὸς τὸ ἱερὸν θυμίαμα ὑπὸ τοῦ νόμου πα ραλαμβάνεσθαι· τὸ δὲ κιννάμωμον πολυειδή τινα καὶ ποικίλην ἐνέργειαν, διά τινος φυσικῆς δυνάμεως ἐπαγγέλλεσθαι, ὧν τὰ πολλὰ καὶ ὑπὲρ πίστιν εἶναι δοκεῖ. Καὶ γὰρ ζέοντός φησι τοῦ ἐν τῷ λέβητι ὕδα τος, εἴπερ θίγοι μόνον τοῦτο τὸ ἄρωμα, εὐθὺς και ταψύχειν τὸ ὕδωρ, καὶ λουτρῷ ἐπεισενεχθέν δια- πύρῳ, μεταποιεῖν τὸν ἐν τῷ ἀέρι φριγμόν εἰς ψυ χρότητα, καὶ ἀφανιστικὴν τῶν ἐκ φθορᾶς τινος S. GREGORII NYSSENI medium inter calorem et frigus, et in utrisque fugere immoderationem, et habere vim leniendi dolores : adeo ut per hoc forte (Scriptura) in ænigmate philosophetur de virtute. Propterea quod virtus est media inter duo vitia, nempe inter defectum honesti et exsuperationem. Sicut dicunt magni animi virtutem et liberalitatem, illam quidem considerari in medio timiditatis et audaciæ: hanc vero in medio avaritiæ et profusio- nis; et timiditatem quidem et avaritiaın dicunt esse in vitio propter defectum ejus quod decet : profu- sionem autem et audaciam in excessu et supera- bundantia. Medium autem moderationis ejus quæ est in utroque, nominant virtutem. Habet ergo id quod de croco dicitur, quod ad virtutem attinet, aliquid consequens mediocritati facultatis, ut quod interpretatur nihil virtuti deficere et efluere. Ego autem dico, etiamsi rudius et agrestius videatur id quod dicitur, croci ænigma forte magis proprie as- sumi ad rationem fidei. Nam flos quidem versatur in triplici involucro. Ipsum autem involucrum est fos in colore aereo. Involucri autem exuto amictu, tres omnino inveniuntur flores bene olentes, et utiles ad curationes, operti involucris, qui simi- liter et eodem modo inter sese habent, pulchritu- dine et magnitudine et bono odore et proprietate virtutis, et tres per omnia unus ostenduntur, co- loris bonitate, odoris suavitate, et qualitate vir- tutis. Quibus agnati sunt etiam tres alii, visu qui- dem llavi, ad omnem autem usum salubrem nulla qualitate præditi. Quo fit ut imperitos in iis con- tingat errare, qui propter bonum colorem pro bono decerpunt adulterinum. Quod nunc quoque faciunt qui errant circa fidem, qui suscipiunt omnes falsas et arte sophistica confectas opiniones, et eas præ- ferunt bonis et sanis dogmatibus. Eligat auditoris judicium quod velit, sive alterum ex iis, sive utrumque : sunt enim unum quodammodo utra- que, perfectæ virtutis, et divinitatis acquisitio. Non est enim virtus extra divinitatem. B C Nos autem transeamus ad contemplationem cæ- terorum aromatum, de quibus consequenter facta est mentio in oratione. Calamus, inquit, et cima- D momum, et poma. Poma autem sunt fructus qui producuntur ex malis punicis paradisi sponsæ. Sed calamum quidem dicunt bono odore cæteris antecellere, adeo ut a lege assumatur ad suffitum sacerdotalem ": cinnamomum autem variam et multiplicem operationem per quamdam naturalem facultatem promittere, ex quibus multa fidem vi- dentur superare. Aiunt enim aqua bulliente in le- bete, si eam solum tangat hoc aroma, aquam re- frigerare protinus, et illatam in fervens lavacrum, ardorem qui est in aere, transmutare in algorem, et habere naturam perimendi ea quæ generantur * Εxod.

ζωογονουμένων τὴν φύσιν ἔχειν, καὶ ἄλλα τοιαῦτα περὶ αὐτοῦ διεξέρχονται, & ὑπὲρ τὴν πίστιν τῶν ἀκουόντων εἶναι δοκεῖ. Λέγουσι γὰρ, εἰ ἐντεθείη τῷ στόματι τοῦ καθεύδοντος, μηδὲν ἐμποδίζεσθαι πρὸς τὴν τῶν πυνθανομένων ἀπόκρισιν τὸν καθεύδοντα· ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ ὕπνῳ μένειν αὐτὸν, καὶ νηφαλέους καὶ διηρθρωμένας ποιεῖσθαι πρὸς ὅπως τὰς ἀποκρί σεις. Περὶ ὧν διαβεβαιώσασθαι μὲν οὕτως ἔχειν, τὸν μὴ διὰ τῆς πείρας μαθόντα τῶν ἱστορουμένων περί αὐτοῦ τὴν ἀλήθειαν, προπετές ἂν εἴη καὶ ἀνεπίσ σκεπτον. Πλὴν ἀλλ᾽ ἐπειδὴ κατά τινα μυστικὸν λόγον ἐνηριθμήθη τῷ καταλόγῳ τῶν ἀκροδρύων καὶ τοῦτο τὸ ἄρωμα, οὐκ ἀληθῶς ῥοῶν ἐκφυομένων· οὐδὲ γὰρ οὕτως αἰσθητοὺς παραδείσους τὸ στόμα τῆς νύμφης προΐεται· ἀλλ᾿ ὥστε σύμβολον γενέσθαι νοήματος τινος τῶν εἰς ἔπαινον συντελούντων τῇ νύμφῃ, οὐχ οἶμαι καλῶς ἔχειν τὰ περὶ τοῦ κινναμώμου μυθολο- γούμενα, ταῦτά τε ἃ νῦν περὶ αὐτοῦ διεξῆλθεν ὁ λόγος, καὶ εἴ τι μετὰ τούτων ἄλλο τοῖς τὰ περὶ αὐτ τοῦ διηγουμένοις διεξιέναι δοκεῖ, παραλιπεῖν. • Γένοιτο γὰρ ἄν τις πρὸς τὸν κατ᾿ ἀρετὴν ἔπαινον, ἐκ τῶν λεγομένων συνεισφορὰ ἑκάστου τῶν ἱστορη θέντων εὐσήμως μεταλαμβανομένου πρὸς ἔνδειξιν τῆς τοῦ βίου κατ' ἀρετὴν τελειότητος. Εστι γὰρ ἐν τοῖς πεπαιδευμένοις τε καὶ λελογισμένοις, τοῦτο εὑρεῖν ἐν τῇ ψυχῇ τὸ κιννάμωμον, ὅταν τις ήτοι δι ἐπιθυμίαν ζέων, ἢ τῷ θυμῷ πυρακτούμενος τῷ λο- γισμῷ κατασβέσῃ τὰ πάθη· ἢ ἐν τῷ ὕπνῳ τοῦ βίου διὰ στόματος ἔχων τὸ νηφάλιον τοῦτο τοῦ λογισμοῦ κιννάμωμον, παραπλησίως τοῖς ἀΰπνοις τε καὶ ἐγρη γορόσιν ἀγγέλοις, ἁπλανῆ καὶ ἀσύγχυτον ἐπιδει κνύει τὴν τῶν λέγομένων διάνοιαν, μιμούμενος διὰ τῆς ἀληθείας τοῦ λόγου τὴν ἄὕπνον τῶν ἀγγέλων φύσιν, οὓς οὐδεμιᾶς φαντασίας ἀνάγκη τῆς ἀληθείας ἐξίστησιν, οὗτος λέγοιτο ἀναβρύειν διὰ τοῦ στόματος τὸ κιννάμωμον· δι' οὗ καὶ ἡ τῆς ἐπιθυμίας πύρω σις, καὶ ἡ περικάρδιος τοῦ θυμοῦ κατασβέννυται ξέσις, καὶ πάσης τῆς κατὰ τὸν βίον τοῦτον ὄνει ρώδους φαντασίας τε καὶ συγχύσεως καθαρεύει τῷ λόγῳ. Καὶ μηδεὶς πρὸς τὸ ἀπίθανον βλέπων τῶν περὶ τοῦ κινναμώμου λεγομένων, διαβαλλέτω τὸν λόγον, ὡς οὐκ ἐκ τῶν ἀληθῶν προσάγοντα τῇ νύμφη τὸν ἔπαινον. Οἶδε γὰρ πολλάκις ἡ ἁγία Γραφὴ καὶ μύθους τινὰς ἐκ τῶν ἔξωθεν συμπαραλαμβάνειν εἰς τὴν τοῦ ἰδίου σκοποῦ συνεργίαν, καὶ ἀνεπαισχύντως ἐκ τῆς μυθικῆς ἱστορίας ὀνομάτων μνημονεύειν τινῶν, εἰς ἐναργεστέραν ἔνδειξιν τοῦ προκειμένου νοήματ τος· ὡς ἐπὶ τῶν τοῦ Ἰὼβ θυγατέρων τὸ κάλλος ὑπερ- θαυμάσας ὁ λόγος, καὶ διὰ τῶν ὀνομάτων τὴν ὑπερβο- δ λὴν τοῦ περὶ αὐτῶν θαύματος ἐνεδείξατο, λέγων· τὴν μὲν ἡμέραν λέγεσθαι, τὴν δὲ Κασσίαν, τὴν δὲ τρίτην, Αμαλθείας Κέρας. Τοῦτο δὲ παντὶ δῆλόν ἐστιν, ὅτι μύθος Ελληνικὸς ἔπλασε τὸ κατὰ τὴν ᾿Αμάλθειαν διήγημα, ἣν αἶγα οὖσαν τροφὸν γενέσθαι τοῦ Κρητὸς ἐκείνου μυθολογοῦσιν, ἧς τοῦ ἑνὸς ἐκπεσόντος κέρως, βρύειν ἐκ τοῦ κοίλου τὴν παγκαρπίαν ὁ μῦθος ἐποίη- σεν. Αρ' οὖν ἐπίστευσε τοῖς περὶ τῆς ᾿Αμαλθείας οι 14ο Β IN CANTICA CANTIC. HOMILIA IX. quæ supra fidem auditorum videntur esse. Ajunt enim si fuerit positum in ore dormientis, eum qui dormit minime impediri quominus respondeat ad ea quæ interrogantur; sed et eum manere in som- no, sobriasque et ad verbum expressas reddere responsiones. De quibus quidem affirmare ita se habere, nisi quis per experientiam didicerit eorum quæ de eo narrantur veritatem, temerarium fue- rit et inconsideratum. Sed quoniam ratione qua- dam mystica, hoc quoque aroma relatum est in numerum pomorum, non vere nascens ex malis punicis (neque enim sensiles paradisos emittit ex ore sponsa), sed ut consulendo suggerat aliquam sententiam, ex iis quæ sponsae conferunt ad lau- dem, non recte existimo se habere, si ea rejician- tur quæ narrantur de cinnamomo : hæc, inquam, quæ nunc narrantibus videntur persequenda. A ex corruptione, et alia hujusmodi de eo narrant, Job xLVI, Ex iis enim quæ dicuntur, videtur aliquid posse conferri ad laudem virtutis, unoquoque ex iis quæ sunt relata, sumpto ad indicandam vitæ quæ ex virtute agitur perfectionem. In iis enim qui sunt eruditi et considerati, licet invenire cinnamomuni in anima, quando quispiam vel fervens cupiditate, vel ira accensus, ratione exstinxerit animi pertur- bationes; aut in somno vitæ in ore habens so- brium hujus rationis cinnamomum, ostendit iner- rantem et inconfusum sensum eorum quæ dicun- ( tur, per sermonis veritatem imitans insomnem angelorum naturam, quos necessario nulla phan- tasia ac visio dimovet a veritate, ex ejus ore dici potest tanquam e scaturigine effundere cinnamo- mum per quod et ardor cupiditatis exstinguitur, et iræ circa cor ebullitio, et ipse est purus ratione ab omni quæ est instar somnii confusa visione. Nemo autem incredibilia ista esse considerans, quæ dicuntur de cinnamomo, orationem reprehen- dat, ut quæ ex iis quæ non sunt vera, sponsæ lau- dem tribuat. Solet enim sæpe sancta Scriptura etiam ab externis fabulas accipere ad opem suo scopo ferendam, et citra pudoren meminisse ali- quorum nominum ad sensuni propositum evidentius indicandum, sicut in filiabus Job, quarum pulchri- tudinem oratio supra modum laudans, etiam per nomina ostendit excellens earum miraculum, di- cens, unam quidem dici Diem, alteram vero Ca- siam, tertiam autem Cornu Amaltheæ . Hoc autem est cuivis perspicuum, quod de Amaltheæ fabula Græca confinxit narrationem, quam cum esset ca- pra, fabulantur fuisse nutricem illius Cretensis, cujus cum cornu cecidisset, fabula fecit ex concave fluere omne genus frugum ac fructuum copiam. Num igitur credidit sancta Scriptura iis quæ nav- rantur de Amalthea? Nequaquam, sed filiæ Jub ferens testimonium, quod esset feracissima om- D

ζωογονουμένων τὴν φύσιν ἔχειν, καὶ ἄλλα τοιαῦτα περὶ αὐτοῦ διεξέρχονται, & ὑπὲρ τὴν πίστιν τῶν ἀκουόντων εἶναι δοκεῖ. Λέγουσι γὰρ, εἰ ἐντεθείη τῷ στόματι τοῦ καθεύδοντος, μηδὲν ἐμποδίζεσθαι πρὸς τὴν τῶν πυνθανομένων ἀπόκρισιν τὸν καθεύδοντα· ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ ὕπνῳ μένειν αὐτὸν, καὶ νηφαλέους καὶ διηρθρωμένας ποιεῖσθαι πρὸς ὅπως τὰς ἀποκρί σεις. Περὶ ὧν διαβεβαιώσασθαι μὲν οὕτως ἔχειν, τὸν μὴ διὰ τῆς πείρας μαθόντα τῶν ἱστορουμένων περί αὐτοῦ τὴν ἀλήθειαν, προπετές ἂν εἴη καὶ ἀνεπίσ σκεπτον. Πλὴν ἀλλ᾽ ἐπειδὴ κατά τινα μυστικὸν λόγον ἐνηριθμήθη τῷ καταλόγῳ τῶν ἀκροδρύων καὶ τοῦτο τὸ ἄρωμα, οὐκ ἀληθῶς ῥοῶν ἐκφυομένων· οὐδὲ γὰρ οὕτως αἰσθητοὺς παραδείσους τὸ στόμα τῆς νύμφης προΐεται· ἀλλ᾿ ὥστε σύμβολον γενέσθαι νοήματος τινος τῶν εἰς ἔπαινον συντελούντων τῇ νύμφῃ, οὐχ οἶμαι καλῶς ἔχειν τὰ περὶ τοῦ κινναμώμου μυθολο- γούμενα, ταῦτά τε ἃ νῦν περὶ αὐτοῦ διεξῆλθεν ὁ λόγος, καὶ εἴ τι μετὰ τούτων ἄλλο τοῖς τὰ περὶ αὐτ τοῦ διηγουμένοις διεξιέναι δοκεῖ, παραλιπεῖν. • Γένοιτο γὰρ ἄν τις πρὸς τὸν κατ᾿ ἀρετὴν ἔπαινον, ἐκ τῶν λεγομένων συνεισφορὰ ἑκάστου τῶν ἱστορη θέντων εὐσήμως μεταλαμβανομένου πρὸς ἔνδειξιν τῆς τοῦ βίου κατ' ἀρετὴν τελειότητος. Εστι γὰρ ἐν τοῖς πεπαιδευμένοις τε καὶ λελογισμένοις, τοῦτο εὑρεῖν ἐν τῇ ψυχῇ τὸ κιννάμωμον, ὅταν τις ήτοι δι ἐπιθυμίαν ζέων, ἢ τῷ θυμῷ πυρακτούμενος τῷ λο- γισμῷ κατασβέσῃ τὰ πάθη· ἢ ἐν τῷ ὕπνῳ τοῦ βίου διὰ στόματος ἔχων τὸ νηφάλιον τοῦτο τοῦ λογισμοῦ κιννάμωμον, παραπλησίως τοῖς ἀΰπνοις τε καὶ ἐγρη γορόσιν ἀγγέλοις, ἁπλανῆ καὶ ἀσύγχυτον ἐπιδει κνύει τὴν τῶν λέγομένων διάνοιαν, μιμούμενος διὰ τῆς ἀληθείας τοῦ λόγου τὴν ἄὕπνον τῶν ἀγγέλων φύσιν, οὓς οὐδεμιᾶς φαντασίας ἀνάγκη τῆς ἀληθείας ἐξίστησιν, οὗτος λέγοιτο ἀναβρύειν διὰ τοῦ στόματος τὸ κιννάμωμον· δι' οὗ καὶ ἡ τῆς ἐπιθυμίας πύρω σις, καὶ ἡ περικάρδιος τοῦ θυμοῦ κατασβέννυται ξέσις, καὶ πάσης τῆς κατὰ τὸν βίον τοῦτον ὄνει ρώδους φαντασίας τε καὶ συγχύσεως καθαρεύει τῷ λόγῳ. Καὶ μηδεὶς πρὸς τὸ ἀπίθανον βλέπων τῶν περὶ τοῦ κινναμώμου λεγομένων, διαβαλλέτω τὸν λόγον, ὡς οὐκ ἐκ τῶν ἀληθῶν προσάγοντα τῇ νύμφη τὸν ἔπαινον. Οἶδε γὰρ πολλάκις ἡ ἁγία Γραφὴ καὶ μύθους τινὰς ἐκ τῶν ἔξωθεν συμπαραλαμβάνειν εἰς τὴν τοῦ ἰδίου σκοποῦ συνεργίαν, καὶ ἀνεπαισχύντως ἐκ τῆς μυθικῆς ἱστορίας ὀνομάτων μνημονεύειν τινῶν, εἰς ἐναργεστέραν ἔνδειξιν τοῦ προκειμένου νοήματ τος· ὡς ἐπὶ τῶν τοῦ Ἰὼβ θυγατέρων τὸ κάλλος ὑπερ- θαυμάσας ὁ λόγος, καὶ διὰ τῶν ὀνομάτων τὴν ὑπερβο- δ λὴν τοῦ περὶ αὐτῶν θαύματος ἐνεδείξατο, λέγων· τὴν μὲν ἡμέραν λέγεσθαι, τὴν δὲ Κασσίαν, τὴν δὲ τρίτην, Αμαλθείας Κέρας. Τοῦτο δὲ παντὶ δῆλόν ἐστιν, ὅτι μύθος Ελληνικὸς ἔπλασε τὸ κατὰ τὴν ᾿Αμάλθειαν διήγημα, ἣν αἶγα οὖσαν τροφὸν γενέσθαι τοῦ Κρητὸς ἐκείνου μυθολογοῦσιν, ἧς τοῦ ἑνὸς ἐκπεσόντος κέρως, βρύειν ἐκ τοῦ κοίλου τὴν παγκαρπίαν ὁ μῦθος ἐποίη- σεν. Αρ' οὖν ἐπίστευσε τοῖς περὶ τῆς ᾿Αμαλθείας οι 14ο Β IN CANTICA CANTIC. HOMILIA IX. quæ supra fidem auditorum videntur esse. Ajunt enim si fuerit positum in ore dormientis, eum qui dormit minime impediri quominus respondeat ad ea quæ interrogantur; sed et eum manere in som- no, sobriasque et ad verbum expressas reddere responsiones. De quibus quidem affirmare ita se habere, nisi quis per experientiam didicerit eorum quæ de eo narrantur veritatem, temerarium fue- rit et inconsideratum. Sed quoniam ratione qua- dam mystica, hoc quoque aroma relatum est in numerum pomorum, non vere nascens ex malis punicis (neque enim sensiles paradisos emittit ex ore sponsa), sed ut consulendo suggerat aliquam sententiam, ex iis quæ sponsae conferunt ad lau- dem, non recte existimo se habere, si ea rejician- tur quæ narrantur de cinnamomo : hæc, inquam, quæ nunc narrantibus videntur persequenda. A ex corruptione, et alia hujusmodi de eo narrant, Job xLVI, Ex iis enim quæ dicuntur, videtur aliquid posse conferri ad laudem virtutis, unoquoque ex iis quæ sunt relata, sumpto ad indicandam vitæ quæ ex virtute agitur perfectionem. In iis enim qui sunt eruditi et considerati, licet invenire cinnamomuni in anima, quando quispiam vel fervens cupiditate, vel ira accensus, ratione exstinxerit animi pertur- bationes; aut in somno vitæ in ore habens so- brium hujus rationis cinnamomum, ostendit iner- rantem et inconfusum sensum eorum quæ dicun- ( tur, per sermonis veritatem imitans insomnem angelorum naturam, quos necessario nulla phan- tasia ac visio dimovet a veritate, ex ejus ore dici potest tanquam e scaturigine effundere cinnamo- mum per quod et ardor cupiditatis exstinguitur, et iræ circa cor ebullitio, et ipse est purus ratione ab omni quæ est instar somnii confusa visione. Nemo autem incredibilia ista esse considerans, quæ dicuntur de cinnamomo, orationem reprehen- dat, ut quæ ex iis quæ non sunt vera, sponsæ lau- dem tribuat. Solet enim sæpe sancta Scriptura etiam ab externis fabulas accipere ad opem suo scopo ferendam, et citra pudoren meminisse ali- quorum nominum ad sensuni propositum evidentius indicandum, sicut in filiabus Job, quarum pulchri- tudinem oratio supra modum laudans, etiam per nomina ostendit excellens earum miraculum, di- cens, unam quidem dici Diem, alteram vero Ca- siam, tertiam autem Cornu Amaltheæ . Hoc autem est cuivis perspicuum, quod de Amaltheæ fabula Græca confinxit narrationem, quam cum esset ca- pra, fabulantur fuisse nutricem illius Cretensis, cujus cum cornu cecidisset, fabula fecit ex concave fluere omne genus frugum ac fructuum copiam. Num igitur credidit sancta Scriptura iis quæ nav- rantur de Amalthea? Nequaquam, sed filiæ Jub ferens testimonium, quod esset feracissima om- D

ζωογονουμένων τὴν φύσιν ἔχειν, καὶ ἄλλα τοιαῦτα περὶ αὐτοῦ διεξέρχονται, & ὑπὲρ τὴν πίστιν τῶν ἀκουόντων εἶναι δοκεῖ. Λέγουσι γὰρ, εἰ ἐντεθείη τῷ στόματι τοῦ καθεύδοντος, μηδὲν ἐμποδίζεσθαι πρὸς τὴν τῶν πυνθανομένων ἀπόκρισιν τὸν καθεύδοντα· ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ ὕπνῳ μένειν αὐτὸν, καὶ νηφαλέους καὶ διηρθρωμένας ποιεῖσθαι πρὸς ὅπως τὰς ἀποκρί σεις. Περὶ ὧν διαβεβαιώσασθαι μὲν οὕτως ἔχειν, τὸν μὴ διὰ τῆς πείρας μαθόντα τῶν ἱστορουμένων περί αὐτοῦ τὴν ἀλήθειαν, προπετές ἂν εἴη καὶ ἀνεπίσ σκεπτον. Πλὴν ἀλλ᾽ ἐπειδὴ κατά τινα μυστικὸν λόγον ἐνηριθμήθη τῷ καταλόγῳ τῶν ἀκροδρύων καὶ τοῦτο τὸ ἄρωμα, οὐκ ἀληθῶς ῥοῶν ἐκφυομένων· οὐδὲ γὰρ οὕτως αἰσθητοὺς παραδείσους τὸ στόμα τῆς νύμφης προΐεται· ἀλλ᾿ ὥστε σύμβολον γενέσθαι νοήματος τινος τῶν εἰς ἔπαινον συντελούντων τῇ νύμφῃ, οὐχ οἶμαι καλῶς ἔχειν τὰ περὶ τοῦ κινναμώμου μυθολο- γούμενα, ταῦτά τε ἃ νῦν περὶ αὐτοῦ διεξῆλθεν ὁ λόγος, καὶ εἴ τι μετὰ τούτων ἄλλο τοῖς τὰ περὶ αὐτ τοῦ διηγουμένοις διεξιέναι δοκεῖ, παραλιπεῖν. • Γένοιτο γὰρ ἄν τις πρὸς τὸν κατ᾿ ἀρετὴν ἔπαινον, ἐκ τῶν λεγομένων συνεισφορὰ ἑκάστου τῶν ἱστορη θέντων εὐσήμως μεταλαμβανομένου πρὸς ἔνδειξιν τῆς τοῦ βίου κατ' ἀρετὴν τελειότητος. Εστι γὰρ ἐν τοῖς πεπαιδευμένοις τε καὶ λελογισμένοις, τοῦτο εὑρεῖν ἐν τῇ ψυχῇ τὸ κιννάμωμον, ὅταν τις ήτοι δι ἐπιθυμίαν ζέων, ἢ τῷ θυμῷ πυρακτούμενος τῷ λο- γισμῷ κατασβέσῃ τὰ πάθη· ἢ ἐν τῷ ὕπνῳ τοῦ βίου διὰ στόματος ἔχων τὸ νηφάλιον τοῦτο τοῦ λογισμοῦ κιννάμωμον, παραπλησίως τοῖς ἀΰπνοις τε καὶ ἐγρη γορόσιν ἀγγέλοις, ἁπλανῆ καὶ ἀσύγχυτον ἐπιδει κνύει τὴν τῶν λέγομένων διάνοιαν, μιμούμενος διὰ τῆς ἀληθείας τοῦ λόγου τὴν ἄὕπνον τῶν ἀγγέλων φύσιν, οὓς οὐδεμιᾶς φαντασίας ἀνάγκη τῆς ἀληθείας ἐξίστησιν, οὗτος λέγοιτο ἀναβρύειν διὰ τοῦ στόματος τὸ κιννάμωμον· δι' οὗ καὶ ἡ τῆς ἐπιθυμίας πύρω σις, καὶ ἡ περικάρδιος τοῦ θυμοῦ κατασβέννυται ξέσις, καὶ πάσης τῆς κατὰ τὸν βίον τοῦτον ὄνει ρώδους φαντασίας τε καὶ συγχύσεως καθαρεύει τῷ λόγῳ. Καὶ μηδεὶς πρὸς τὸ ἀπίθανον βλέπων τῶν περὶ τοῦ κινναμώμου λεγομένων, διαβαλλέτω τὸν λόγον, ὡς οὐκ ἐκ τῶν ἀληθῶν προσάγοντα τῇ νύμφη τὸν ἔπαινον. Οἶδε γὰρ πολλάκις ἡ ἁγία Γραφὴ καὶ μύθους τινὰς ἐκ τῶν ἔξωθεν συμπαραλαμβάνειν εἰς τὴν τοῦ ἰδίου σκοποῦ συνεργίαν, καὶ ἀνεπαισχύντως ἐκ τῆς μυθικῆς ἱστορίας ὀνομάτων μνημονεύειν τινῶν, εἰς ἐναργεστέραν ἔνδειξιν τοῦ προκειμένου νοήματ τος· ὡς ἐπὶ τῶν τοῦ Ἰὼβ θυγατέρων τὸ κάλλος ὑπερ- θαυμάσας ὁ λόγος, καὶ διὰ τῶν ὀνομάτων τὴν ὑπερβο- δ λὴν τοῦ περὶ αὐτῶν θαύματος ἐνεδείξατο, λέγων· τὴν μὲν ἡμέραν λέγεσθαι, τὴν δὲ Κασσίαν, τὴν δὲ τρίτην, Αμαλθείας Κέρας. Τοῦτο δὲ παντὶ δῆλόν ἐστιν, ὅτι μύθος Ελληνικὸς ἔπλασε τὸ κατὰ τὴν ᾿Αμάλθειαν διήγημα, ἣν αἶγα οὖσαν τροφὸν γενέσθαι τοῦ Κρητὸς ἐκείνου μυθολογοῦσιν, ἧς τοῦ ἑνὸς ἐκπεσόντος κέρως, βρύειν ἐκ τοῦ κοίλου τὴν παγκαρπίαν ὁ μῦθος ἐποίη- σεν. Αρ' οὖν ἐπίστευσε τοῖς περὶ τῆς ᾿Αμαλθείας οι 14ο Β IN CANTICA CANTIC. HOMILIA IX. quæ supra fidem auditorum videntur esse. Ajunt enim si fuerit positum in ore dormientis, eum qui dormit minime impediri quominus respondeat ad ea quæ interrogantur; sed et eum manere in som- no, sobriasque et ad verbum expressas reddere responsiones. De quibus quidem affirmare ita se habere, nisi quis per experientiam didicerit eorum quæ de eo narrantur veritatem, temerarium fue- rit et inconsideratum. Sed quoniam ratione qua- dam mystica, hoc quoque aroma relatum est in numerum pomorum, non vere nascens ex malis punicis (neque enim sensiles paradisos emittit ex ore sponsa), sed ut consulendo suggerat aliquam sententiam, ex iis quæ sponsae conferunt ad lau- dem, non recte existimo se habere, si ea rejician- tur quæ narrantur de cinnamomo : hæc, inquam, quæ nunc narrantibus videntur persequenda. A ex corruptione, et alia hujusmodi de eo narrant, Job xLVI, Ex iis enim quæ dicuntur, videtur aliquid posse conferri ad laudem virtutis, unoquoque ex iis quæ sunt relata, sumpto ad indicandam vitæ quæ ex virtute agitur perfectionem. In iis enim qui sunt eruditi et considerati, licet invenire cinnamomuni in anima, quando quispiam vel fervens cupiditate, vel ira accensus, ratione exstinxerit animi pertur- bationes; aut in somno vitæ in ore habens so- brium hujus rationis cinnamomum, ostendit iner- rantem et inconfusum sensum eorum quæ dicun- ( tur, per sermonis veritatem imitans insomnem angelorum naturam, quos necessario nulla phan- tasia ac visio dimovet a veritate, ex ejus ore dici potest tanquam e scaturigine effundere cinnamo- mum per quod et ardor cupiditatis exstinguitur, et iræ circa cor ebullitio, et ipse est purus ratione ab omni quæ est instar somnii confusa visione. Nemo autem incredibilia ista esse considerans, quæ dicuntur de cinnamomo, orationem reprehen- dat, ut quæ ex iis quæ non sunt vera, sponsæ lau- dem tribuat. Solet enim sæpe sancta Scriptura etiam ab externis fabulas accipere ad opem suo scopo ferendam, et citra pudoren meminisse ali- quorum nominum ad sensuni propositum evidentius indicandum, sicut in filiabus Job, quarum pulchri- tudinem oratio supra modum laudans, etiam per nomina ostendit excellens earum miraculum, di- cens, unam quidem dici Diem, alteram vero Ca- siam, tertiam autem Cornu Amaltheæ . Hoc autem est cuivis perspicuum, quod de Amaltheæ fabula Græca confinxit narrationem, quam cum esset ca- pra, fabulantur fuisse nutricem illius Cretensis, cujus cum cornu cecidisset, fabula fecit ex concave fluere omne genus frugum ac fructuum copiam. Num igitur credidit sancta Scriptura iis quæ nav- rantur de Amalthea? Nequaquam, sed filiæ Jub ferens testimonium, quod esset feracissima om- D

Α μυθολογουμένοις ἡ ἁγία Γραφή; οὐκ ἔστι ταῦτα, ἀλλὰ τὸ πάμφορον τῶν κατ᾿ ἀρετὴν ἀγαθῶν μαρτυ ροῦσα τῇ θυγατρὶ τοῦ Ἰώβ, διὰ τοῦ ὀνόματος τούτου παρίστησιν· ὥστε τὸν λελογισμένως τῆς Γραφῆς ἐπαΐοντα, τὸν σκοπὴν τοῦ ἐπαίνου νοῆσαι μόνον ἐκ τοῦ ὀνόματος, τὰς δὲ μυθικὰς τερατείας χαίρειν ἐᾶσαι, ὡς καὶ τὴν κασσίαν καὶ τὴν ἡμέραν ἀκού σαντες, οὔτε τὴν ἀρωματικὴν ὕλην, οὔτε τὴν ὑπὲρ γῆς τοῦ ἡλίου δρόμον, διὰ τῶν ὀνομάτων ἐμάθομεν· ἀλλὰ τῆς κατ' ἀρετὴν αὐτῶν πολιτείας ένδειξιν πε ριέχειν φαμὲν τὰ ὀνόματα. ἂν ἡ μὲν Κασσία τὸ και θαρώτερον καὶ εὐῶδες τῶν ἐπιτηδευμάτων ἐνδείκνυ ται· ἡ δὲ Ἡμέρα τὸ εὔσχημον, καθώς φησιν ὁ ᾿Απόστολος, τοὺς καθαρῶς βιοτεύοντας τέκνα φωτὸς καὶ υἱοὺς ἡμέρας κατονομάζεσθαι. Οὕτως οὖν καὶ ἐνταῦθα οὐκ ἀσυντελῆ πρὸς τοὺς επαίνους τῆς νύμφης ἐστὶ τὰ περὶ τοῦ κινναμώμου διὰ τῆς τροπικῆς ἐξηγήσεως μεταλαμβανόμενα εἰς ἔγχω μίων ὑπόθεσιν. Ὁ δὲ τοσοῦτος ήδη γενόμενος, καὶ πρὸς τοῦτο φθάσας τῶν ἐγκωμίων τὸ ὕψος διὰ τοῦ βίου, διὰ πάντων τῆς θείας εἰκόνος ἐφ' ἑαυτοῦ δεί κνυσι τοὺς χαρακτῆρας. Τοῦτο γὰρ ἐνδείκνυται ὁ εἰπών· ὅτι Ἀπὸ πάντων ξύλων του Λιβάνου. Οὐ γὰρ μονοειδὲς τοῦ Λιβάνου τὸ ξύλον εἶναί φασιν οἱ τὰ τοιαῦτα παρατηρήσαντες, ὅθεν ὁ λιβανωτὸς ἀποῤῥέει, ἀλλ' ἐστί τις ἐν τοῖς ξύλοις διαφορά, τὸ τοῦ ἀρώματος σχῆμα τῷ εἴδει τοῦ ξύλου συνεξαλε λάσσουσα. Ο τοίνυν ἐν πᾶσι τοῖς ἐπιτηδεύμασι τοῦ βίου ἐπισημαίνων ἑαυτῷ τὸ θεοειδές, πάντων δεί κνυσιν ἐν ἑαυτῷ τῶν τοῦ Λιβάνου ξύλων τὸ κάλλος, δι' ὧν τὸ θεῖον εἶδος χαρακτηρίζεται. Οὐδεὶς δὲ γί- νεται κοινωνὸς τῆς Θεοῦ δόξης, μὴ συμμορφούμενος πρῶτον τῷ ὁμοιώματι τοῦ θανάτου. Διό φησι καὶ τοῦτο ἐν τῷ καταλόγῳ τῶν ἀρωμάτων ὁ ἔπαινος, ὅτι ῥοῶν ἀκρόδρυα, τά τε λοιπὰ τῶν ἀρωμάτων ἐστὶν, ἃ διεξῆλθεν ὁ λόγος, καὶ μετ᾿ αὐτῶν σμύρνα τε καὶ ἀλόη, καὶ τὰ πρῶτα μύρα. Δι' ἐκείνων μὲν γὰρ, τῆς σμύρνης λέγω καὶ τῆς ἀλόης, τὴν τῆς ταφῆς κοινωνίαν δείκνυ- ται· καθώς φησι τὸ ὑψηλὸν Εὐαγγέλιον, ὅτι διὰ τούτων ἐγένετο ὁ ἐνταφιασμὸς τῷ ὑπὲρ ἡμῶν γευσαμένῳ θανάτου. Διὰ δὲ τῶν πρώτων μύρων τὸ καθαρόν τε καὶ ἀμιγὲς πάσης καπηλικής ραδιουργίας ὁ λόγος ἐνδείκνυται, ὥσπερ καὶ Ἀμὼς τοῖς διὰ τούτων τρυ φῶσι τοιαῦτα προφέρει, λέγων· Οἱ τὸν διυλισμένον πίνοντες, καὶ τὰ πρῶτα μέρα χριόμενοι· καὶ πρὸ τούτων, Οἱ ἐσθίοντες, φησὶν, ἐρίφους ἐκ ποιμνίου, καὶ μοσχάρια ἐκ μέσου βουκολίων γα- λαθηνά, καὶ οἱ ἐπικροτοῦντες πρὸς τὴν φωνὴν τῶν ὀργάνων· ὡς οὔτε τὸν οἶνον τρυγίας ἀναθολούσης, οὔτε ἐπὶ τοῦ μύρου μίξεώς τινος τὸ ἀκραιφνὲς τῆς εὐοσμίας διαφθειρούσης. 'Αλλ' ἐκεῖ μὲν πάντως ἐνει- δίζειν οἴεσθαι χρὴ τοῖς Ἰσραηλίταις την προφητείαν, ὅτι ἄκρατον τῆς Γραφῆς ἐμφορούμενοι λόγον πάσης τρυγίας διυλισμένον, καὶ ἀδόλωτον ἔχοντες τῶν μύ ρων τὴν εὐοδμίαν, καὶ διὰ πάντων κατατρυφῶντες τῆς πνευματικῆς πανδαισίας, οὐδὲν ἀπώναντο τῆς τοιαύτης τρυφῆς, τῆς κακῆς προαιρέσεως αὐτῶν καὶ τὸ διαυγὲς τοῦ οἴνου εἰς ἀνατροπὴν θολεράν μετα- * S. GREGORII NYSSENI nium quæ sunt ex virtute bonorum, per hoc nomen id ostendit adeo ut qui est considerantius audiens Scripturam, solum laudis scopum intelligat ex nomine, fabulosas autem nugas jubeat valere, et audientes casiam et diem, neque aromaticam mate- riam, neque solis cursum supra terram, per hæc nomina didicimus, sed vitæ earum ex virtute agen- dæ ostensionem dicimus nomina comprehendere. Quorum Casia nobis ostendit studiorum vitæ puri- tatem et bonum odorem : Dies autem honestatem ac decorem, sicut dicit Apostolus ", eos qui pure vivunt nominari filios lucis, et filios diei. C Ita bic quoque ad laudem sponsæ non sunt in- B utilia, quæ dicuntur de cinnamomno per tropicamn expositionem, si sumantur ad argumentum enco- miorum. Qui autem jam tantus evasit, et ad hanc encomiorum jam pervenit altitudinem, divinæ ima- ginis in se ostendit per omnia figuras et characte- res. Hoc enim ostendit dicens : Ex omnibus lignis Libani. Non esse enim uniforme lignum Libani di- cunt qui hæc observarunt, unde thus fluit, sed in lignis esse differentiam, quæ figuram aromatis si- mul variat cum forma ligni. Qui ergo in omnibus vitæ studiis in se significat divinæ formæ similitu- dinem, in se ostendit pulchritudinem omnium li- gnorum Libani, per quæ exprimitur forma divina. Nemo enim fit Dei gloriæ particeps, qui non fue- rit primum conformis similitudini mortis. Propterea hoc quoque dicit laus in catalogo aromatum, quod malorum punicarum poma sunt cætera aroniata qua Scriptura recensuit, et cum eis est myrrha et aloe, et prima unguenta. Videtur enim, dicens cum myrrha et aloe, ostendere sepulturæ socie- tatem, sicut sublime dicit Evangelium”, quod per hæc facta est sepultura ejus qui gustavit pro no- bis mortem. Per prima autem unguenta Scriptura ostendit puritatem et sinceritatem ab omni pravi- tate cauponatoria, sicut Amos iis qui se hujusmodi explent deliciis hæc objicit, dicens: Qui vinum bibunt percolatum, et unguntur primis unguentis *: et antea : Qui comedunt, inquit, hados ex grege, et vitulos lactentes ex medio armento, et saliani ad D οἶvor vocem organorum : adeo ut neque fex vinum con- turbet, neque in unguento mistio corrumpat since- ritatem boni odoris. Sed illic quidem omnino opor- tet existimare prophetam exprobrare Israelitis,iquod ferentes merum verbum Scripturæ omnino defe- catum ac percolatum, et bonum habentes odorem unguentorum minime conturbatum, et spiritualis epuli deliciis se omnino explentes, ex iis commodi nihil omnino ceperint : malo eorum instituto trans- mutante vini perspicuitatem in turbidam perver- sionem, et per pravorum cogitatorum admistio- nem perdente puritatem primorum unguentorum. Hic autem Scriptura tribuit sponsæ pura et minime Ephes.`v, ; I Thess. v, 5. * Joan. xix, 39. "Amos vi, 6. ss ibid. 4.

Α μυθολογουμένοις ἡ ἁγία Γραφή; οὐκ ἔστι ταῦτα, ἀλλὰ τὸ πάμφορον τῶν κατ᾿ ἀρετὴν ἀγαθῶν μαρτυ ροῦσα τῇ θυγατρὶ τοῦ Ἰώβ, διὰ τοῦ ὀνόματος τούτου παρίστησιν· ὥστε τὸν λελογισμένως τῆς Γραφῆς ἐπαΐοντα, τὸν σκοπὴν τοῦ ἐπαίνου νοῆσαι μόνον ἐκ τοῦ ὀνόματος, τὰς δὲ μυθικὰς τερατείας χαίρειν ἐᾶσαι, ὡς καὶ τὴν κασσίαν καὶ τὴν ἡμέραν ἀκού σαντες, οὔτε τὴν ἀρωματικὴν ὕλην, οὔτε τὴν ὑπὲρ γῆς τοῦ ἡλίου δρόμον, διὰ τῶν ὀνομάτων ἐμάθομεν· ἀλλὰ τῆς κατ' ἀρετὴν αὐτῶν πολιτείας ένδειξιν πε ριέχειν φαμὲν τὰ ὀνόματα. ἂν ἡ μὲν Κασσία τὸ και θαρώτερον καὶ εὐῶδες τῶν ἐπιτηδευμάτων ἐνδείκνυ ται· ἡ δὲ Ἡμέρα τὸ εὔσχημον, καθώς φησιν ὁ ᾿Απόστολος, τοὺς καθαρῶς βιοτεύοντας τέκνα φωτὸς καὶ υἱοὺς ἡμέρας κατονομάζεσθαι. Οὕτως οὖν καὶ ἐνταῦθα οὐκ ἀσυντελῆ πρὸς τοὺς επαίνους τῆς νύμφης ἐστὶ τὰ περὶ τοῦ κινναμώμου διὰ τῆς τροπικῆς ἐξηγήσεως μεταλαμβανόμενα εἰς ἔγχω μίων ὑπόθεσιν. Ὁ δὲ τοσοῦτος ήδη γενόμενος, καὶ πρὸς τοῦτο φθάσας τῶν ἐγκωμίων τὸ ὕψος διὰ τοῦ βίου, διὰ πάντων τῆς θείας εἰκόνος ἐφ' ἑαυτοῦ δεί κνυσι τοὺς χαρακτῆρας. Τοῦτο γὰρ ἐνδείκνυται ὁ εἰπών· ὅτι Ἀπὸ πάντων ξύλων του Λιβάνου. Οὐ γὰρ μονοειδὲς τοῦ Λιβάνου τὸ ξύλον εἶναί φασιν οἱ τὰ τοιαῦτα παρατηρήσαντες, ὅθεν ὁ λιβανωτὸς ἀποῤῥέει, ἀλλ' ἐστί τις ἐν τοῖς ξύλοις διαφορά, τὸ τοῦ ἀρώματος σχῆμα τῷ εἴδει τοῦ ξύλου συνεξαλε λάσσουσα. Ο τοίνυν ἐν πᾶσι τοῖς ἐπιτηδεύμασι τοῦ βίου ἐπισημαίνων ἑαυτῷ τὸ θεοειδές, πάντων δεί κνυσιν ἐν ἑαυτῷ τῶν τοῦ Λιβάνου ξύλων τὸ κάλλος, δι' ὧν τὸ θεῖον εἶδος χαρακτηρίζεται. Οὐδεὶς δὲ γί- νεται κοινωνὸς τῆς Θεοῦ δόξης, μὴ συμμορφούμενος πρῶτον τῷ ὁμοιώματι τοῦ θανάτου. Διό φησι καὶ τοῦτο ἐν τῷ καταλόγῳ τῶν ἀρωμάτων ὁ ἔπαινος, ὅτι ῥοῶν ἀκρόδρυα, τά τε λοιπὰ τῶν ἀρωμάτων ἐστὶν, ἃ διεξῆλθεν ὁ λόγος, καὶ μετ᾿ αὐτῶν σμύρνα τε καὶ ἀλόη, καὶ τὰ πρῶτα μύρα. Δι' ἐκείνων μὲν γὰρ, τῆς σμύρνης λέγω καὶ τῆς ἀλόης, τὴν τῆς ταφῆς κοινωνίαν δείκνυ- ται· καθώς φησι τὸ ὑψηλὸν Εὐαγγέλιον, ὅτι διὰ τούτων ἐγένετο ὁ ἐνταφιασμὸς τῷ ὑπὲρ ἡμῶν γευσαμένῳ θανάτου. Διὰ δὲ τῶν πρώτων μύρων τὸ καθαρόν τε καὶ ἀμιγὲς πάσης καπηλικής ραδιουργίας ὁ λόγος ἐνδείκνυται, ὥσπερ καὶ Ἀμὼς τοῖς διὰ τούτων τρυ φῶσι τοιαῦτα προφέρει, λέγων· Οἱ τὸν διυλισμένον πίνοντες, καὶ τὰ πρῶτα μέρα χριόμενοι· καὶ πρὸ τούτων, Οἱ ἐσθίοντες, φησὶν, ἐρίφους ἐκ ποιμνίου, καὶ μοσχάρια ἐκ μέσου βουκολίων γα- λαθηνά, καὶ οἱ ἐπικροτοῦντες πρὸς τὴν φωνὴν τῶν ὀργάνων· ὡς οὔτε τὸν οἶνον τρυγίας ἀναθολούσης, οὔτε ἐπὶ τοῦ μύρου μίξεώς τινος τὸ ἀκραιφνὲς τῆς εὐοσμίας διαφθειρούσης. 'Αλλ' ἐκεῖ μὲν πάντως ἐνει- δίζειν οἴεσθαι χρὴ τοῖς Ἰσραηλίταις την προφητείαν, ὅτι ἄκρατον τῆς Γραφῆς ἐμφορούμενοι λόγον πάσης τρυγίας διυλισμένον, καὶ ἀδόλωτον ἔχοντες τῶν μύ ρων τὴν εὐοδμίαν, καὶ διὰ πάντων κατατρυφῶντες τῆς πνευματικῆς πανδαισίας, οὐδὲν ἀπώναντο τῆς τοιαύτης τρυφῆς, τῆς κακῆς προαιρέσεως αὐτῶν καὶ τὸ διαυγὲς τοῦ οἴνου εἰς ἀνατροπὴν θολεράν μετα- * S. GREGORII NYSSENI nium quæ sunt ex virtute bonorum, per hoc nomen id ostendit adeo ut qui est considerantius audiens Scripturam, solum laudis scopum intelligat ex nomine, fabulosas autem nugas jubeat valere, et audientes casiam et diem, neque aromaticam mate- riam, neque solis cursum supra terram, per hæc nomina didicimus, sed vitæ earum ex virtute agen- dæ ostensionem dicimus nomina comprehendere. Quorum Casia nobis ostendit studiorum vitæ puri- tatem et bonum odorem : Dies autem honestatem ac decorem, sicut dicit Apostolus ", eos qui pure vivunt nominari filios lucis, et filios diei. C Ita bic quoque ad laudem sponsæ non sunt in- B utilia, quæ dicuntur de cinnamomno per tropicamn expositionem, si sumantur ad argumentum enco- miorum. Qui autem jam tantus evasit, et ad hanc encomiorum jam pervenit altitudinem, divinæ ima- ginis in se ostendit per omnia figuras et characte- res. Hoc enim ostendit dicens : Ex omnibus lignis Libani. Non esse enim uniforme lignum Libani di- cunt qui hæc observarunt, unde thus fluit, sed in lignis esse differentiam, quæ figuram aromatis si- mul variat cum forma ligni. Qui ergo in omnibus vitæ studiis in se significat divinæ formæ similitu- dinem, in se ostendit pulchritudinem omnium li- gnorum Libani, per quæ exprimitur forma divina. Nemo enim fit Dei gloriæ particeps, qui non fue- rit primum conformis similitudini mortis. Propterea hoc quoque dicit laus in catalogo aromatum, quod malorum punicarum poma sunt cætera aroniata qua Scriptura recensuit, et cum eis est myrrha et aloe, et prima unguenta. Videtur enim, dicens cum myrrha et aloe, ostendere sepulturæ socie- tatem, sicut sublime dicit Evangelium”, quod per hæc facta est sepultura ejus qui gustavit pro no- bis mortem. Per prima autem unguenta Scriptura ostendit puritatem et sinceritatem ab omni pravi- tate cauponatoria, sicut Amos iis qui se hujusmodi explent deliciis hæc objicit, dicens: Qui vinum bibunt percolatum, et unguntur primis unguentis *: et antea : Qui comedunt, inquit, hados ex grege, et vitulos lactentes ex medio armento, et saliani ad D οἶvor vocem organorum : adeo ut neque fex vinum con- turbet, neque in unguento mistio corrumpat since- ritatem boni odoris. Sed illic quidem omnino opor- tet existimare prophetam exprobrare Israelitis,iquod ferentes merum verbum Scripturæ omnino defe- catum ac percolatum, et bonum habentes odorem unguentorum minime conturbatum, et spiritualis epuli deliciis se omnino explentes, ex iis commodi nihil omnino ceperint : malo eorum instituto trans- mutante vini perspicuitatem in turbidam perver- sionem, et per pravorum cogitatorum admistio- nem perdente puritatem primorum unguentorum. Hic autem Scriptura tribuit sponsæ pura et minime Ephes.`v, ; I Thess. v, 5. * Joan. xix, 39. "Amos vi, 6. ss ibid. 4.

Α μυθολογουμένοις ἡ ἁγία Γραφή; οὐκ ἔστι ταῦτα, ἀλλὰ τὸ πάμφορον τῶν κατ᾿ ἀρετὴν ἀγαθῶν μαρτυ ροῦσα τῇ θυγατρὶ τοῦ Ἰώβ, διὰ τοῦ ὀνόματος τούτου παρίστησιν· ὥστε τὸν λελογισμένως τῆς Γραφῆς ἐπαΐοντα, τὸν σκοπὴν τοῦ ἐπαίνου νοῆσαι μόνον ἐκ τοῦ ὀνόματος, τὰς δὲ μυθικὰς τερατείας χαίρειν ἐᾶσαι, ὡς καὶ τὴν κασσίαν καὶ τὴν ἡμέραν ἀκού σαντες, οὔτε τὴν ἀρωματικὴν ὕλην, οὔτε τὴν ὑπὲρ γῆς τοῦ ἡλίου δρόμον, διὰ τῶν ὀνομάτων ἐμάθομεν· ἀλλὰ τῆς κατ' ἀρετὴν αὐτῶν πολιτείας ένδειξιν πε ριέχειν φαμὲν τὰ ὀνόματα. ἂν ἡ μὲν Κασσία τὸ και θαρώτερον καὶ εὐῶδες τῶν ἐπιτηδευμάτων ἐνδείκνυ ται· ἡ δὲ Ἡμέρα τὸ εὔσχημον, καθώς φησιν ὁ ᾿Απόστολος, τοὺς καθαρῶς βιοτεύοντας τέκνα φωτὸς καὶ υἱοὺς ἡμέρας κατονομάζεσθαι. Οὕτως οὖν καὶ ἐνταῦθα οὐκ ἀσυντελῆ πρὸς τοὺς επαίνους τῆς νύμφης ἐστὶ τὰ περὶ τοῦ κινναμώμου διὰ τῆς τροπικῆς ἐξηγήσεως μεταλαμβανόμενα εἰς ἔγχω μίων ὑπόθεσιν. Ὁ δὲ τοσοῦτος ήδη γενόμενος, καὶ πρὸς τοῦτο φθάσας τῶν ἐγκωμίων τὸ ὕψος διὰ τοῦ βίου, διὰ πάντων τῆς θείας εἰκόνος ἐφ' ἑαυτοῦ δεί κνυσι τοὺς χαρακτῆρας. Τοῦτο γὰρ ἐνδείκνυται ὁ εἰπών· ὅτι Ἀπὸ πάντων ξύλων του Λιβάνου. Οὐ γὰρ μονοειδὲς τοῦ Λιβάνου τὸ ξύλον εἶναί φασιν οἱ τὰ τοιαῦτα παρατηρήσαντες, ὅθεν ὁ λιβανωτὸς ἀποῤῥέει, ἀλλ' ἐστί τις ἐν τοῖς ξύλοις διαφορά, τὸ τοῦ ἀρώματος σχῆμα τῷ εἴδει τοῦ ξύλου συνεξαλε λάσσουσα. Ο τοίνυν ἐν πᾶσι τοῖς ἐπιτηδεύμασι τοῦ βίου ἐπισημαίνων ἑαυτῷ τὸ θεοειδές, πάντων δεί κνυσιν ἐν ἑαυτῷ τῶν τοῦ Λιβάνου ξύλων τὸ κάλλος, δι' ὧν τὸ θεῖον εἶδος χαρακτηρίζεται. Οὐδεὶς δὲ γί- νεται κοινωνὸς τῆς Θεοῦ δόξης, μὴ συμμορφούμενος πρῶτον τῷ ὁμοιώματι τοῦ θανάτου. Διό φησι καὶ τοῦτο ἐν τῷ καταλόγῳ τῶν ἀρωμάτων ὁ ἔπαινος, ὅτι ῥοῶν ἀκρόδρυα, τά τε λοιπὰ τῶν ἀρωμάτων ἐστὶν, ἃ διεξῆλθεν ὁ λόγος, καὶ μετ᾿ αὐτῶν σμύρνα τε καὶ ἀλόη, καὶ τὰ πρῶτα μύρα. Δι' ἐκείνων μὲν γὰρ, τῆς σμύρνης λέγω καὶ τῆς ἀλόης, τὴν τῆς ταφῆς κοινωνίαν δείκνυ- ται· καθώς φησι τὸ ὑψηλὸν Εὐαγγέλιον, ὅτι διὰ τούτων ἐγένετο ὁ ἐνταφιασμὸς τῷ ὑπὲρ ἡμῶν γευσαμένῳ θανάτου. Διὰ δὲ τῶν πρώτων μύρων τὸ καθαρόν τε καὶ ἀμιγὲς πάσης καπηλικής ραδιουργίας ὁ λόγος ἐνδείκνυται, ὥσπερ καὶ Ἀμὼς τοῖς διὰ τούτων τρυ φῶσι τοιαῦτα προφέρει, λέγων· Οἱ τὸν διυλισμένον πίνοντες, καὶ τὰ πρῶτα μέρα χριόμενοι· καὶ πρὸ τούτων, Οἱ ἐσθίοντες, φησὶν, ἐρίφους ἐκ ποιμνίου, καὶ μοσχάρια ἐκ μέσου βουκολίων γα- λαθηνά, καὶ οἱ ἐπικροτοῦντες πρὸς τὴν φωνὴν τῶν ὀργάνων· ὡς οὔτε τὸν οἶνον τρυγίας ἀναθολούσης, οὔτε ἐπὶ τοῦ μύρου μίξεώς τινος τὸ ἀκραιφνὲς τῆς εὐοσμίας διαφθειρούσης. 'Αλλ' ἐκεῖ μὲν πάντως ἐνει- δίζειν οἴεσθαι χρὴ τοῖς Ἰσραηλίταις την προφητείαν, ὅτι ἄκρατον τῆς Γραφῆς ἐμφορούμενοι λόγον πάσης τρυγίας διυλισμένον, καὶ ἀδόλωτον ἔχοντες τῶν μύ ρων τὴν εὐοδμίαν, καὶ διὰ πάντων κατατρυφῶντες τῆς πνευματικῆς πανδαισίας, οὐδὲν ἀπώναντο τῆς τοιαύτης τρυφῆς, τῆς κακῆς προαιρέσεως αὐτῶν καὶ τὸ διαυγὲς τοῦ οἴνου εἰς ἀνατροπὴν θολεράν μετα- * S. GREGORII NYSSENI nium quæ sunt ex virtute bonorum, per hoc nomen id ostendit adeo ut qui est considerantius audiens Scripturam, solum laudis scopum intelligat ex nomine, fabulosas autem nugas jubeat valere, et audientes casiam et diem, neque aromaticam mate- riam, neque solis cursum supra terram, per hæc nomina didicimus, sed vitæ earum ex virtute agen- dæ ostensionem dicimus nomina comprehendere. Quorum Casia nobis ostendit studiorum vitæ puri- tatem et bonum odorem : Dies autem honestatem ac decorem, sicut dicit Apostolus ", eos qui pure vivunt nominari filios lucis, et filios diei. C Ita bic quoque ad laudem sponsæ non sunt in- B utilia, quæ dicuntur de cinnamomno per tropicamn expositionem, si sumantur ad argumentum enco- miorum. Qui autem jam tantus evasit, et ad hanc encomiorum jam pervenit altitudinem, divinæ ima- ginis in se ostendit per omnia figuras et characte- res. Hoc enim ostendit dicens : Ex omnibus lignis Libani. Non esse enim uniforme lignum Libani di- cunt qui hæc observarunt, unde thus fluit, sed in lignis esse differentiam, quæ figuram aromatis si- mul variat cum forma ligni. Qui ergo in omnibus vitæ studiis in se significat divinæ formæ similitu- dinem, in se ostendit pulchritudinem omnium li- gnorum Libani, per quæ exprimitur forma divina. Nemo enim fit Dei gloriæ particeps, qui non fue- rit primum conformis similitudini mortis. Propterea hoc quoque dicit laus in catalogo aromatum, quod malorum punicarum poma sunt cætera aroniata qua Scriptura recensuit, et cum eis est myrrha et aloe, et prima unguenta. Videtur enim, dicens cum myrrha et aloe, ostendere sepulturæ socie- tatem, sicut sublime dicit Evangelium”, quod per hæc facta est sepultura ejus qui gustavit pro no- bis mortem. Per prima autem unguenta Scriptura ostendit puritatem et sinceritatem ab omni pravi- tate cauponatoria, sicut Amos iis qui se hujusmodi explent deliciis hæc objicit, dicens: Qui vinum bibunt percolatum, et unguntur primis unguentis *: et antea : Qui comedunt, inquit, hados ex grege, et vitulos lactentes ex medio armento, et saliani ad D οἶvor vocem organorum : adeo ut neque fex vinum con- turbet, neque in unguento mistio corrumpat since- ritatem boni odoris. Sed illic quidem omnino opor- tet existimare prophetam exprobrare Israelitis,iquod ferentes merum verbum Scripturæ omnino defe- catum ac percolatum, et bonum habentes odorem unguentorum minime conturbatum, et spiritualis epuli deliciis se omnino explentes, ex iis commodi nihil omnino ceperint : malo eorum instituto trans- mutante vini perspicuitatem in turbidam perver- sionem, et per pravorum cogitatorum admistio- nem perdente puritatem primorum unguentorum. Hic autem Scriptura tribuit sponsæ pura et minime Ephes.`v, ; I Thess. v, 5. * Joan. xix, 39. "Amos vi, 6. ss ibid. 4.

Α μυθολογουμένοις ἡ ἁγία Γραφή; οὐκ ἔστι ταῦτα, ἀλλὰ τὸ πάμφορον τῶν κατ᾿ ἀρετὴν ἀγαθῶν μαρτυ ροῦσα τῇ θυγατρὶ τοῦ Ἰώβ, διὰ τοῦ ὀνόματος τούτου παρίστησιν· ὥστε τὸν λελογισμένως τῆς Γραφῆς ἐπαΐοντα, τὸν σκοπὴν τοῦ ἐπαίνου νοῆσαι μόνον ἐκ τοῦ ὀνόματος, τὰς δὲ μυθικὰς τερατείας χαίρειν ἐᾶσαι, ὡς καὶ τὴν κασσίαν καὶ τὴν ἡμέραν ἀκού σαντες, οὔτε τὴν ἀρωματικὴν ὕλην, οὔτε τὴν ὑπὲρ γῆς τοῦ ἡλίου δρόμον, διὰ τῶν ὀνομάτων ἐμάθομεν· ἀλλὰ τῆς κατ' ἀρετὴν αὐτῶν πολιτείας ένδειξιν πε ριέχειν φαμὲν τὰ ὀνόματα. ἂν ἡ μὲν Κασσία τὸ και θαρώτερον καὶ εὐῶδες τῶν ἐπιτηδευμάτων ἐνδείκνυ ται· ἡ δὲ Ἡμέρα τὸ εὔσχημον, καθώς φησιν ὁ ᾿Απόστολος, τοὺς καθαρῶς βιοτεύοντας τέκνα φωτὸς καὶ υἱοὺς ἡμέρας κατονομάζεσθαι. Οὕτως οὖν καὶ ἐνταῦθα οὐκ ἀσυντελῆ πρὸς τοὺς επαίνους τῆς νύμφης ἐστὶ τὰ περὶ τοῦ κινναμώμου διὰ τῆς τροπικῆς ἐξηγήσεως μεταλαμβανόμενα εἰς ἔγχω μίων ὑπόθεσιν. Ὁ δὲ τοσοῦτος ήδη γενόμενος, καὶ πρὸς τοῦτο φθάσας τῶν ἐγκωμίων τὸ ὕψος διὰ τοῦ βίου, διὰ πάντων τῆς θείας εἰκόνος ἐφ' ἑαυτοῦ δεί κνυσι τοὺς χαρακτῆρας. Τοῦτο γὰρ ἐνδείκνυται ὁ εἰπών· ὅτι Ἀπὸ πάντων ξύλων του Λιβάνου. Οὐ γὰρ μονοειδὲς τοῦ Λιβάνου τὸ ξύλον εἶναί φασιν οἱ τὰ τοιαῦτα παρατηρήσαντες, ὅθεν ὁ λιβανωτὸς ἀποῤῥέει, ἀλλ' ἐστί τις ἐν τοῖς ξύλοις διαφορά, τὸ τοῦ ἀρώματος σχῆμα τῷ εἴδει τοῦ ξύλου συνεξαλε λάσσουσα. Ο τοίνυν ἐν πᾶσι τοῖς ἐπιτηδεύμασι τοῦ βίου ἐπισημαίνων ἑαυτῷ τὸ θεοειδές, πάντων δεί κνυσιν ἐν ἑαυτῷ τῶν τοῦ Λιβάνου ξύλων τὸ κάλλος, δι' ὧν τὸ θεῖον εἶδος χαρακτηρίζεται. Οὐδεὶς δὲ γί- νεται κοινωνὸς τῆς Θεοῦ δόξης, μὴ συμμορφούμενος πρῶτον τῷ ὁμοιώματι τοῦ θανάτου. Διό φησι καὶ τοῦτο ἐν τῷ καταλόγῳ τῶν ἀρωμάτων ὁ ἔπαινος, ὅτι ῥοῶν ἀκρόδρυα, τά τε λοιπὰ τῶν ἀρωμάτων ἐστὶν, ἃ διεξῆλθεν ὁ λόγος, καὶ μετ᾿ αὐτῶν σμύρνα τε καὶ ἀλόη, καὶ τὰ πρῶτα μύρα. Δι' ἐκείνων μὲν γὰρ, τῆς σμύρνης λέγω καὶ τῆς ἀλόης, τὴν τῆς ταφῆς κοινωνίαν δείκνυ- ται· καθώς φησι τὸ ὑψηλὸν Εὐαγγέλιον, ὅτι διὰ τούτων ἐγένετο ὁ ἐνταφιασμὸς τῷ ὑπὲρ ἡμῶν γευσαμένῳ θανάτου. Διὰ δὲ τῶν πρώτων μύρων τὸ καθαρόν τε καὶ ἀμιγὲς πάσης καπηλικής ραδιουργίας ὁ λόγος ἐνδείκνυται, ὥσπερ καὶ Ἀμὼς τοῖς διὰ τούτων τρυ φῶσι τοιαῦτα προφέρει, λέγων· Οἱ τὸν διυλισμένον πίνοντες, καὶ τὰ πρῶτα μέρα χριόμενοι· καὶ πρὸ τούτων, Οἱ ἐσθίοντες, φησὶν, ἐρίφους ἐκ ποιμνίου, καὶ μοσχάρια ἐκ μέσου βουκολίων γα- λαθηνά, καὶ οἱ ἐπικροτοῦντες πρὸς τὴν φωνὴν τῶν ὀργάνων· ὡς οὔτε τὸν οἶνον τρυγίας ἀναθολούσης, οὔτε ἐπὶ τοῦ μύρου μίξεώς τινος τὸ ἀκραιφνὲς τῆς εὐοσμίας διαφθειρούσης. 'Αλλ' ἐκεῖ μὲν πάντως ἐνει- δίζειν οἴεσθαι χρὴ τοῖς Ἰσραηλίταις την προφητείαν, ὅτι ἄκρατον τῆς Γραφῆς ἐμφορούμενοι λόγον πάσης τρυγίας διυλισμένον, καὶ ἀδόλωτον ἔχοντες τῶν μύ ρων τὴν εὐοδμίαν, καὶ διὰ πάντων κατατρυφῶντες τῆς πνευματικῆς πανδαισίας, οὐδὲν ἀπώναντο τῆς τοιαύτης τρυφῆς, τῆς κακῆς προαιρέσεως αὐτῶν καὶ τὸ διαυγὲς τοῦ οἴνου εἰς ἀνατροπὴν θολεράν μετα- * S. GREGORII NYSSENI nium quæ sunt ex virtute bonorum, per hoc nomen id ostendit adeo ut qui est considerantius audiens Scripturam, solum laudis scopum intelligat ex nomine, fabulosas autem nugas jubeat valere, et audientes casiam et diem, neque aromaticam mate- riam, neque solis cursum supra terram, per hæc nomina didicimus, sed vitæ earum ex virtute agen- dæ ostensionem dicimus nomina comprehendere. Quorum Casia nobis ostendit studiorum vitæ puri- tatem et bonum odorem : Dies autem honestatem ac decorem, sicut dicit Apostolus ", eos qui pure vivunt nominari filios lucis, et filios diei. C Ita bic quoque ad laudem sponsæ non sunt in- B utilia, quæ dicuntur de cinnamomno per tropicamn expositionem, si sumantur ad argumentum enco- miorum. Qui autem jam tantus evasit, et ad hanc encomiorum jam pervenit altitudinem, divinæ ima- ginis in se ostendit per omnia figuras et characte- res. Hoc enim ostendit dicens : Ex omnibus lignis Libani. Non esse enim uniforme lignum Libani di- cunt qui hæc observarunt, unde thus fluit, sed in lignis esse differentiam, quæ figuram aromatis si- mul variat cum forma ligni. Qui ergo in omnibus vitæ studiis in se significat divinæ formæ similitu- dinem, in se ostendit pulchritudinem omnium li- gnorum Libani, per quæ exprimitur forma divina. Nemo enim fit Dei gloriæ particeps, qui non fue- rit primum conformis similitudini mortis. Propterea hoc quoque dicit laus in catalogo aromatum, quod malorum punicarum poma sunt cætera aroniata qua Scriptura recensuit, et cum eis est myrrha et aloe, et prima unguenta. Videtur enim, dicens cum myrrha et aloe, ostendere sepulturæ socie- tatem, sicut sublime dicit Evangelium”, quod per hæc facta est sepultura ejus qui gustavit pro no- bis mortem. Per prima autem unguenta Scriptura ostendit puritatem et sinceritatem ab omni pravi- tate cauponatoria, sicut Amos iis qui se hujusmodi explent deliciis hæc objicit, dicens: Qui vinum bibunt percolatum, et unguntur primis unguentis *: et antea : Qui comedunt, inquit, hados ex grege, et vitulos lactentes ex medio armento, et saliani ad D οἶvor vocem organorum : adeo ut neque fex vinum con- turbet, neque in unguento mistio corrumpat since- ritatem boni odoris. Sed illic quidem omnino opor- tet existimare prophetam exprobrare Israelitis,iquod ferentes merum verbum Scripturæ omnino defe- catum ac percolatum, et bonum habentes odorem unguentorum minime conturbatum, et spiritualis epuli deliciis se omnino explentes, ex iis commodi nihil omnino ceperint : malo eorum instituto trans- mutante vini perspicuitatem in turbidam perver- sionem, et per pravorum cogitatorum admistio- nem perdente puritatem primorum unguentorum. Hic autem Scriptura tribuit sponsæ pura et minime Ephes.`v, ; I Thess. v, 5. * Joan. xix, 39. "Amos vi, 6. ss ibid. 4.

Α μυθολογουμένοις ἡ ἁγία Γραφή; οὐκ ἔστι ταῦτα, ἀλλὰ τὸ πάμφορον τῶν κατ᾿ ἀρετὴν ἀγαθῶν μαρτυ ροῦσα τῇ θυγατρὶ τοῦ Ἰώβ, διὰ τοῦ ὀνόματος τούτου παρίστησιν· ὥστε τὸν λελογισμένως τῆς Γραφῆς ἐπαΐοντα, τὸν σκοπὴν τοῦ ἐπαίνου νοῆσαι μόνον ἐκ τοῦ ὀνόματος, τὰς δὲ μυθικὰς τερατείας χαίρειν ἐᾶσαι, ὡς καὶ τὴν κασσίαν καὶ τὴν ἡμέραν ἀκού σαντες, οὔτε τὴν ἀρωματικὴν ὕλην, οὔτε τὴν ὑπὲρ γῆς τοῦ ἡλίου δρόμον, διὰ τῶν ὀνομάτων ἐμάθομεν· ἀλλὰ τῆς κατ' ἀρετὴν αὐτῶν πολιτείας ένδειξιν πε ριέχειν φαμὲν τὰ ὀνόματα. ἂν ἡ μὲν Κασσία τὸ και θαρώτερον καὶ εὐῶδες τῶν ἐπιτηδευμάτων ἐνδείκνυ ται· ἡ δὲ Ἡμέρα τὸ εὔσχημον, καθώς φησιν ὁ ᾿Απόστολος, τοὺς καθαρῶς βιοτεύοντας τέκνα φωτὸς καὶ υἱοὺς ἡμέρας κατονομάζεσθαι. Οὕτως οὖν καὶ ἐνταῦθα οὐκ ἀσυντελῆ πρὸς τοὺς επαίνους τῆς νύμφης ἐστὶ τὰ περὶ τοῦ κινναμώμου διὰ τῆς τροπικῆς ἐξηγήσεως μεταλαμβανόμενα εἰς ἔγχω μίων ὑπόθεσιν. Ὁ δὲ τοσοῦτος ήδη γενόμενος, καὶ πρὸς τοῦτο φθάσας τῶν ἐγκωμίων τὸ ὕψος διὰ τοῦ βίου, διὰ πάντων τῆς θείας εἰκόνος ἐφ' ἑαυτοῦ δεί κνυσι τοὺς χαρακτῆρας. Τοῦτο γὰρ ἐνδείκνυται ὁ εἰπών· ὅτι Ἀπὸ πάντων ξύλων του Λιβάνου. Οὐ γὰρ μονοειδὲς τοῦ Λιβάνου τὸ ξύλον εἶναί φασιν οἱ τὰ τοιαῦτα παρατηρήσαντες, ὅθεν ὁ λιβανωτὸς ἀποῤῥέει, ἀλλ' ἐστί τις ἐν τοῖς ξύλοις διαφορά, τὸ τοῦ ἀρώματος σχῆμα τῷ εἴδει τοῦ ξύλου συνεξαλε λάσσουσα. Ο τοίνυν ἐν πᾶσι τοῖς ἐπιτηδεύμασι τοῦ βίου ἐπισημαίνων ἑαυτῷ τὸ θεοειδές, πάντων δεί κνυσιν ἐν ἑαυτῷ τῶν τοῦ Λιβάνου ξύλων τὸ κάλλος, δι' ὧν τὸ θεῖον εἶδος χαρακτηρίζεται. Οὐδεὶς δὲ γί- νεται κοινωνὸς τῆς Θεοῦ δόξης, μὴ συμμορφούμενος πρῶτον τῷ ὁμοιώματι τοῦ θανάτου. Διό φησι καὶ τοῦτο ἐν τῷ καταλόγῳ τῶν ἀρωμάτων ὁ ἔπαινος, ὅτι ῥοῶν ἀκρόδρυα, τά τε λοιπὰ τῶν ἀρωμάτων ἐστὶν, ἃ διεξῆλθεν ὁ λόγος, καὶ μετ᾿ αὐτῶν σμύρνα τε καὶ ἀλόη, καὶ τὰ πρῶτα μύρα. Δι' ἐκείνων μὲν γὰρ, τῆς σμύρνης λέγω καὶ τῆς ἀλόης, τὴν τῆς ταφῆς κοινωνίαν δείκνυ- ται· καθώς φησι τὸ ὑψηλὸν Εὐαγγέλιον, ὅτι διὰ τούτων ἐγένετο ὁ ἐνταφιασμὸς τῷ ὑπὲρ ἡμῶν γευσαμένῳ θανάτου. Διὰ δὲ τῶν πρώτων μύρων τὸ καθαρόν τε καὶ ἀμιγὲς πάσης καπηλικής ραδιουργίας ὁ λόγος ἐνδείκνυται, ὥσπερ καὶ Ἀμὼς τοῖς διὰ τούτων τρυ φῶσι τοιαῦτα προφέρει, λέγων· Οἱ τὸν διυλισμένον πίνοντες, καὶ τὰ πρῶτα μέρα χριόμενοι· καὶ πρὸ τούτων, Οἱ ἐσθίοντες, φησὶν, ἐρίφους ἐκ ποιμνίου, καὶ μοσχάρια ἐκ μέσου βουκολίων γα- λαθηνά, καὶ οἱ ἐπικροτοῦντες πρὸς τὴν φωνὴν τῶν ὀργάνων· ὡς οὔτε τὸν οἶνον τρυγίας ἀναθολούσης, οὔτε ἐπὶ τοῦ μύρου μίξεώς τινος τὸ ἀκραιφνὲς τῆς εὐοσμίας διαφθειρούσης. 'Αλλ' ἐκεῖ μὲν πάντως ἐνει- δίζειν οἴεσθαι χρὴ τοῖς Ἰσραηλίταις την προφητείαν, ὅτι ἄκρατον τῆς Γραφῆς ἐμφορούμενοι λόγον πάσης τρυγίας διυλισμένον, καὶ ἀδόλωτον ἔχοντες τῶν μύ ρων τὴν εὐοδμίαν, καὶ διὰ πάντων κατατρυφῶντες τῆς πνευματικῆς πανδαισίας, οὐδὲν ἀπώναντο τῆς τοιαύτης τρυφῆς, τῆς κακῆς προαιρέσεως αὐτῶν καὶ τὸ διαυγὲς τοῦ οἴνου εἰς ἀνατροπὴν θολεράν μετα- * S. GREGORII NYSSENI nium quæ sunt ex virtute bonorum, per hoc nomen id ostendit adeo ut qui est considerantius audiens Scripturam, solum laudis scopum intelligat ex nomine, fabulosas autem nugas jubeat valere, et audientes casiam et diem, neque aromaticam mate- riam, neque solis cursum supra terram, per hæc nomina didicimus, sed vitæ earum ex virtute agen- dæ ostensionem dicimus nomina comprehendere. Quorum Casia nobis ostendit studiorum vitæ puri- tatem et bonum odorem : Dies autem honestatem ac decorem, sicut dicit Apostolus ", eos qui pure vivunt nominari filios lucis, et filios diei. C Ita bic quoque ad laudem sponsæ non sunt in- B utilia, quæ dicuntur de cinnamomno per tropicamn expositionem, si sumantur ad argumentum enco- miorum. Qui autem jam tantus evasit, et ad hanc encomiorum jam pervenit altitudinem, divinæ ima- ginis in se ostendit per omnia figuras et characte- res. Hoc enim ostendit dicens : Ex omnibus lignis Libani. Non esse enim uniforme lignum Libani di- cunt qui hæc observarunt, unde thus fluit, sed in lignis esse differentiam, quæ figuram aromatis si- mul variat cum forma ligni. Qui ergo in omnibus vitæ studiis in se significat divinæ formæ similitu- dinem, in se ostendit pulchritudinem omnium li- gnorum Libani, per quæ exprimitur forma divina. Nemo enim fit Dei gloriæ particeps, qui non fue- rit primum conformis similitudini mortis. Propterea hoc quoque dicit laus in catalogo aromatum, quod malorum punicarum poma sunt cætera aroniata qua Scriptura recensuit, et cum eis est myrrha et aloe, et prima unguenta. Videtur enim, dicens cum myrrha et aloe, ostendere sepulturæ socie- tatem, sicut sublime dicit Evangelium”, quod per hæc facta est sepultura ejus qui gustavit pro no- bis mortem. Per prima autem unguenta Scriptura ostendit puritatem et sinceritatem ab omni pravi- tate cauponatoria, sicut Amos iis qui se hujusmodi explent deliciis hæc objicit, dicens: Qui vinum bibunt percolatum, et unguntur primis unguentis *: et antea : Qui comedunt, inquit, hados ex grege, et vitulos lactentes ex medio armento, et saliani ad D οἶvor vocem organorum : adeo ut neque fex vinum con- turbet, neque in unguento mistio corrumpat since- ritatem boni odoris. Sed illic quidem omnino opor- tet existimare prophetam exprobrare Israelitis,iquod ferentes merum verbum Scripturæ omnino defe- catum ac percolatum, et bonum habentes odorem unguentorum minime conturbatum, et spiritualis epuli deliciis se omnino explentes, ex iis commodi nihil omnino ceperint : malo eorum instituto trans- mutante vini perspicuitatem in turbidam perver- sionem, et per pravorum cogitatorum admistio- nem perdente puritatem primorum unguentorum. Hic autem Scriptura tribuit sponsæ pura et minime Ephes.`v, ; I Thess. v, 5. * Joan. xix, 39. "Amos vi, 6. ss ibid. 4.

Α Β ΟΜΙΛΙΑ Κ. Εξεγέρθητι, Βορρᾶ, καὶ ἔρχου, Νότε, καὶ διά πνευσον κῆπον μου, καὶ ρευσάτωσαν αρώματά μου. Καταβήτω ἀδελφιδός μου εἰς κῆπον αὐτοῦ, καὶ φαγέτω καρπὸν ἀκροδρύων. Εἰσῆλθον εἰς κῆ πόν μου, ἀδελφή μου νύμφη ετρύγησα σμύρναν μου μετὰ ἀρωμάτων μου. Εφαγον ἄρτον μου μετὰ μέλιτός μου, ἔπιον οἶνόν μου μετὰ γάλακτός μου. Φάγετε, οἱ πλησίον μου, καὶ πίετε, καὶ με θύσθητε, ἀδελφοί. Ἐγὼ καθεύδω, καὶ ἡ καρδία μου ἀγρυπνεῖ. Τῆς νῦν προτεθείσης ἡμῖν τῶν θείων ῥητῶν θεω ρίας ἐκ τῆς τοῦ Ἄσματος τῶν Ἀσμάτων ἀκολου θίας, δυσέφικτά τινα καὶ κεκαλυμμένα δι' ἀσαφείας ἐν ἀποῤῥήτοις περιεχούσης νοήματα, μείζονος ἡμῖν χρεία τῆς προσοχῆς, μᾶλλον δὲ πλείονος τῆς διὰ τῶν εὐχῶν συνεργίας, καὶ τῆς παρὰ τοῦ ἁγίου Πνεύμα τος ὁδηγίας· ὡς ἂν μὴ ταὐτὸν πάθοιμεν ἐπὶ τῆς τῶν ὑψηλῶν τούτων θαυμάτων ἐκπλήξεως, ὅπερ καὶ ἐπὶ τῶν ἀστέρων πάσχειν ειώθαμεν. Καὶ γὰρ ἐκείνων πόῤῥωθεν τὸ κάλλος θαυμάζοντες, οὐδεμίαν μηχανὴν ἐπινοῆσαι δυνάμεθα πρὸς τὸ γνῶναι τὴν κτίσιν αὐτ τῶν· ἀλλὰ διὰ τοῦ κάλλους αὐτῶν ἐστιν ἡμῖν ἡ ἀπό- λαυσις, τὸ θαυμαστικῶς περὶ τὸ φαινόμενον ἔχειν, Αστέρες γάρ τινές εἰσιν ἀτεχνῶς αἱ τῶν θείων του των λογίων μαρμαρυγαί τε καὶ λαμπηδόνες τῶν τῆς ψυχῆς ὀμμάτων ὑπερλάμπουσαί τε καὶ ὑπερκείμε και, κατὰ τὸ ὕψος τοῦ οὐρανοῦ ἀπὸ τῆς γῆς, ὡς φησιν ὁ Προφήτης. Εἰ δὲ γένοιτο καὶ περὶ τὴν ἡμε τέραν ψυχήν, ὃ περὶ τὸν Ἡλίαν ἀκούομεν· καὶ ἀνα- ληφθεῖσα τῷ πυρίνῳ ἅρματι ἡμῶν ἡ διάνοια, μετάρ σιος πρὸς τὰ οὐράνια κάλλη μετατεθείη (Πνεῦμα δὲ ἅγιον εἶναι τὸ πῦρ ἐννοήσομεν, ὅπερ βάλλειν ἐπὶ τὴν γῆν ἦλθεν ὁ Κύριος, τὸ ἐν γλωσσῶν εἴδει τοῖς μαθη ταῖς μεριζόμενον), οὐκ ἀπ' ἐλπίδος ἡμῖν γενήσεται τὸ πλησιάσαι τούτοις τοῖς ἄστροις, τοῖς θείοις λέγω νοήμασι, τοῖς διὰ τῶν οὐρανίων τε καὶ πνευματικῶν λογίων τὰς ψυχὰς ἡμῶν περιαστράπτουσιν. Ανά βλεψον γὰρ τῷ τῆς ψυχῆς ὀφθαλμῷ, πρὸς σὲ λέγω τὸν ἀκροατὴν, τὴν πρὸς τὸν πατριάρχην γενομένην παρὰ τοῦ Κυρίου φωνὴν, ἀνάβλεψον εἰς τὸν οὐρανὸν τοῦτον, καὶ ἴδε τοὺς ἀστέρας, εἰ δύνασαι αὐτῶν ἐχε μετρῆσαι τῶν νοημάτων τὸ ὕψος. Βλέπε τὴν ἐξουσίαν τῆς βασιλίδος ἐκ τῶν προσταγμάτων αὐτῆς τὴν δυ ναστείαν κατανοήσας, ὡς αὐτοκρατορική τις αὐθεν τεία τοῖς λεγομένοις ἐμφαίνεται. Οὐ γὰρ δι' εὐχῆς κατορθοῖ ὅπερ βούλεται, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἀψευδῆ τοῦ επαγγειλαμένου φωνήν, ὃς φησι τὸν πιστὸν καὶ φρό- νιμον οἰκονόμον πάντων τῶν ὑπαρχόντων τῷ Δεσπότη κύριον γίνεσθαι. Ταύτης επιλαβομένη τῆς ἐξουσίας, βασιλικῶς ἑαυτῇ διοικεῖται τὰ καταθύμια τῶν δύο ἀνέμων· τὸν μὲν Βοῤῥᾶν διὰ προστάγματος ἑαυτῇ ἀφορίζουσα· τὸν δὲ Νότον, φιλοφρόνως καλούσα, καὶ πρὸς ἑαυτὴν ἐλθεῖν κατεπείγουσα. Έχει δὲ ἡ λέξις οὕτως • Εξεγέρθητι, Βοῤῥᾶ, καὶ ἔρχου, Νότε. Τάχα τι συγγενὲς ἔστι τοῖς λεγομένοις εὑρεῖν ἐν τοῖς ἑκατοντάρχου λόγοις, οὓς αὐτὸς ὁ Θεὸς Λόγος * • • HOMILIA X. S. GREGORH NYSSENI Surge, aquilo, et veni, auster, et perfa hortun meum, et fluant aromata mea. Cap. v. 1. De- scendat patruelis meus ad hortum suum, et come- dat fructus pomorum suorum. Descendi in hortum meum, soror mea sponsa, messui myrrham meam cum aromatibus meis. Comedi panem meum cum melle meo, bibi vinum meum cum lacte meo. Come- dile, amici, et bibite, et inebriamini, fratres mei. Cum divinorum verborum nobis proposita con- templatio et consequentia Cantici canticorum, quasdamı, quas difficile est assequi, et quæ sunt tectæ propter obscuritatem, in arcanis contineat sententias, nobis majori opus est attentione, imo B vero majori per preces auxilio, et sancti Spiritus deductione, ne idipsum nobis accidat in stupendis his miraculis, quod solet accidere in stellis. Nam procul illarum admirantes pulchritudinem, nul- lam possumus invenire rationem ad cognoscen- dam earum creationem, sed pulchritudine solum frui possumus, propterea quod dicanus nos te- neri earum admiratione. Sunt enim revera quæ- dam stella, splendores divinorum horum eloquia- rum et fulgores oculorum animæ, carnis oeulis præfulgentes et præcellentes, secundum altitudi- ɲem cœli a terra, ut dicit Propheta ‘. Quod și id nostræ animæ usuveniat quod audimus usuvenisse Eliæ; et in igneo curru assumpta quoque mens nostra sublimis transferatur ad coelestes pulchri- tudines (Spiritum sanctum autem ponemus esse ignem, quem Dominus venit ut mitteret in ter- ram, qui in specie linguarum dividebatur discipu- lis), non plane desperabimus pos his astris posse Appropinquare, divinis, inquam, sententiis et in- telligentiis, quæ per cœlestia et spiritualia elo- quia in nostris fulgent animis. Aspice enim animæ oculo, te alloquor, o auditor, voceni quæ a Do- c iņo emissa est ad patriarcham. Aspice ad hoc cplum, et vide las stellas, si poles metiri altitu- dinem ipsarum intelligentiarum. Aspice reginæ po- testatem, ex mandatis ejus virtutem considerans, quanta per se imperans cernatur auctoritas in iis quæ dicuntur. Non enim precibus et votis id quod p vult efficit, sed convenienter voci ejus qui promi- sit, qui quidem dicit fdelem et prudentem dispen- satorem factum esse dominum omnium quæ habet Dominus. Iac accepta potestate, regis instar duos ventos regit, et dispensat, ut sibi videtur : aquilonen quidem sibi segregans, austrum autem benigne vocans, et urgens ut ad se veniat. Ita autem habet contextus dictionis : Surge, aquilo, et veni, quster. Licet fortasse invenire in verbis centurionis aliud quod aliquam habet cognationem et conjunctionem IV Psal. cis, 11, 1V Reg. 11, 11. ' Genes. xv, sqq. Luc. xls, 42. 2. Ego dormie, es cor meum vigilat.

Α Β ΟΜΙΛΙΑ Κ. Εξεγέρθητι, Βορρᾶ, καὶ ἔρχου, Νότε, καὶ διά πνευσον κῆπον μου, καὶ ρευσάτωσαν αρώματά μου. Καταβήτω ἀδελφιδός μου εἰς κῆπον αὐτοῦ, καὶ φαγέτω καρπὸν ἀκροδρύων. Εἰσῆλθον εἰς κῆ πόν μου, ἀδελφή μου νύμφη ετρύγησα σμύρναν μου μετὰ ἀρωμάτων μου. Εφαγον ἄρτον μου μετὰ μέλιτός μου, ἔπιον οἶνόν μου μετὰ γάλακτός μου. Φάγετε, οἱ πλησίον μου, καὶ πίετε, καὶ με θύσθητε, ἀδελφοί. Ἐγὼ καθεύδω, καὶ ἡ καρδία μου ἀγρυπνεῖ. Τῆς νῦν προτεθείσης ἡμῖν τῶν θείων ῥητῶν θεω ρίας ἐκ τῆς τοῦ Ἄσματος τῶν Ἀσμάτων ἀκολου θίας, δυσέφικτά τινα καὶ κεκαλυμμένα δι' ἀσαφείας ἐν ἀποῤῥήτοις περιεχούσης νοήματα, μείζονος ἡμῖν χρεία τῆς προσοχῆς, μᾶλλον δὲ πλείονος τῆς διὰ τῶν εὐχῶν συνεργίας, καὶ τῆς παρὰ τοῦ ἁγίου Πνεύμα τος ὁδηγίας· ὡς ἂν μὴ ταὐτὸν πάθοιμεν ἐπὶ τῆς τῶν ὑψηλῶν τούτων θαυμάτων ἐκπλήξεως, ὅπερ καὶ ἐπὶ τῶν ἀστέρων πάσχειν ειώθαμεν. Καὶ γὰρ ἐκείνων πόῤῥωθεν τὸ κάλλος θαυμάζοντες, οὐδεμίαν μηχανὴν ἐπινοῆσαι δυνάμεθα πρὸς τὸ γνῶναι τὴν κτίσιν αὐτ τῶν· ἀλλὰ διὰ τοῦ κάλλους αὐτῶν ἐστιν ἡμῖν ἡ ἀπό- λαυσις, τὸ θαυμαστικῶς περὶ τὸ φαινόμενον ἔχειν, Αστέρες γάρ τινές εἰσιν ἀτεχνῶς αἱ τῶν θείων του των λογίων μαρμαρυγαί τε καὶ λαμπηδόνες τῶν τῆς ψυχῆς ὀμμάτων ὑπερλάμπουσαί τε καὶ ὑπερκείμε και, κατὰ τὸ ὕψος τοῦ οὐρανοῦ ἀπὸ τῆς γῆς, ὡς φησιν ὁ Προφήτης. Εἰ δὲ γένοιτο καὶ περὶ τὴν ἡμε τέραν ψυχήν, ὃ περὶ τὸν Ἡλίαν ἀκούομεν· καὶ ἀνα- ληφθεῖσα τῷ πυρίνῳ ἅρματι ἡμῶν ἡ διάνοια, μετάρ σιος πρὸς τὰ οὐράνια κάλλη μετατεθείη (Πνεῦμα δὲ ἅγιον εἶναι τὸ πῦρ ἐννοήσομεν, ὅπερ βάλλειν ἐπὶ τὴν γῆν ἦλθεν ὁ Κύριος, τὸ ἐν γλωσσῶν εἴδει τοῖς μαθη ταῖς μεριζόμενον), οὐκ ἀπ' ἐλπίδος ἡμῖν γενήσεται τὸ πλησιάσαι τούτοις τοῖς ἄστροις, τοῖς θείοις λέγω νοήμασι, τοῖς διὰ τῶν οὐρανίων τε καὶ πνευματικῶν λογίων τὰς ψυχὰς ἡμῶν περιαστράπτουσιν. Ανά βλεψον γὰρ τῷ τῆς ψυχῆς ὀφθαλμῷ, πρὸς σὲ λέγω τὸν ἀκροατὴν, τὴν πρὸς τὸν πατριάρχην γενομένην παρὰ τοῦ Κυρίου φωνὴν, ἀνάβλεψον εἰς τὸν οὐρανὸν τοῦτον, καὶ ἴδε τοὺς ἀστέρας, εἰ δύνασαι αὐτῶν ἐχε μετρῆσαι τῶν νοημάτων τὸ ὕψος. Βλέπε τὴν ἐξουσίαν τῆς βασιλίδος ἐκ τῶν προσταγμάτων αὐτῆς τὴν δυ ναστείαν κατανοήσας, ὡς αὐτοκρατορική τις αὐθεν τεία τοῖς λεγομένοις ἐμφαίνεται. Οὐ γὰρ δι' εὐχῆς κατορθοῖ ὅπερ βούλεται, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἀψευδῆ τοῦ επαγγειλαμένου φωνήν, ὃς φησι τὸν πιστὸν καὶ φρό- νιμον οἰκονόμον πάντων τῶν ὑπαρχόντων τῷ Δεσπότη κύριον γίνεσθαι. Ταύτης επιλαβομένη τῆς ἐξουσίας, βασιλικῶς ἑαυτῇ διοικεῖται τὰ καταθύμια τῶν δύο ἀνέμων· τὸν μὲν Βοῤῥᾶν διὰ προστάγματος ἑαυτῇ ἀφορίζουσα· τὸν δὲ Νότον, φιλοφρόνως καλούσα, καὶ πρὸς ἑαυτὴν ἐλθεῖν κατεπείγουσα. Έχει δὲ ἡ λέξις οὕτως • Εξεγέρθητι, Βοῤῥᾶ, καὶ ἔρχου, Νότε. Τάχα τι συγγενὲς ἔστι τοῖς λεγομένοις εὑρεῖν ἐν τοῖς ἑκατοντάρχου λόγοις, οὓς αὐτὸς ὁ Θεὸς Λόγος * • • HOMILIA X. S. GREGORH NYSSENI Surge, aquilo, et veni, auster, et perfa hortun meum, et fluant aromata mea. Cap. v. 1. De- scendat patruelis meus ad hortum suum, et come- dat fructus pomorum suorum. Descendi in hortum meum, soror mea sponsa, messui myrrham meam cum aromatibus meis. Comedi panem meum cum melle meo, bibi vinum meum cum lacte meo. Come- dile, amici, et bibite, et inebriamini, fratres mei. Cum divinorum verborum nobis proposita con- templatio et consequentia Cantici canticorum, quasdamı, quas difficile est assequi, et quæ sunt tectæ propter obscuritatem, in arcanis contineat sententias, nobis majori opus est attentione, imo B vero majori per preces auxilio, et sancti Spiritus deductione, ne idipsum nobis accidat in stupendis his miraculis, quod solet accidere in stellis. Nam procul illarum admirantes pulchritudinem, nul- lam possumus invenire rationem ad cognoscen- dam earum creationem, sed pulchritudine solum frui possumus, propterea quod dicanus nos te- neri earum admiratione. Sunt enim revera quæ- dam stella, splendores divinorum horum eloquia- rum et fulgores oculorum animæ, carnis oeulis præfulgentes et præcellentes, secundum altitudi- ɲem cœli a terra, ut dicit Propheta ‘. Quod și id nostræ animæ usuveniat quod audimus usuvenisse Eliæ; et in igneo curru assumpta quoque mens nostra sublimis transferatur ad coelestes pulchri- tudines (Spiritum sanctum autem ponemus esse ignem, quem Dominus venit ut mitteret in ter- ram, qui in specie linguarum dividebatur discipu- lis), non plane desperabimus pos his astris posse Appropinquare, divinis, inquam, sententiis et in- telligentiis, quæ per cœlestia et spiritualia elo- quia in nostris fulgent animis. Aspice enim animæ oculo, te alloquor, o auditor, voceni quæ a Do- c iņo emissa est ad patriarcham. Aspice ad hoc cplum, et vide las stellas, si poles metiri altitu- dinem ipsarum intelligentiarum. Aspice reginæ po- testatem, ex mandatis ejus virtutem considerans, quanta per se imperans cernatur auctoritas in iis quæ dicuntur. Non enim precibus et votis id quod p vult efficit, sed convenienter voci ejus qui promi- sit, qui quidem dicit fdelem et prudentem dispen- satorem factum esse dominum omnium quæ habet Dominus. Iac accepta potestate, regis instar duos ventos regit, et dispensat, ut sibi videtur : aquilonen quidem sibi segregans, austrum autem benigne vocans, et urgens ut ad se veniat. Ita autem habet contextus dictionis : Surge, aquilo, et veni, quster. Licet fortasse invenire in verbis centurionis aliud quod aliquam habet cognationem et conjunctionem IV Psal. cis, 11, 1V Reg. 11, 11. ' Genes. xv, sqq. Luc. xls, 42. 2. Ego dormie, es cor meum vigilat.

Α Β ΟΜΙΛΙΑ Κ. Εξεγέρθητι, Βορρᾶ, καὶ ἔρχου, Νότε, καὶ διά πνευσον κῆπον μου, καὶ ρευσάτωσαν αρώματά μου. Καταβήτω ἀδελφιδός μου εἰς κῆπον αὐτοῦ, καὶ φαγέτω καρπὸν ἀκροδρύων. Εἰσῆλθον εἰς κῆ πόν μου, ἀδελφή μου νύμφη ετρύγησα σμύρναν μου μετὰ ἀρωμάτων μου. Εφαγον ἄρτον μου μετὰ μέλιτός μου, ἔπιον οἶνόν μου μετὰ γάλακτός μου. Φάγετε, οἱ πλησίον μου, καὶ πίετε, καὶ με θύσθητε, ἀδελφοί. Ἐγὼ καθεύδω, καὶ ἡ καρδία μου ἀγρυπνεῖ. Τῆς νῦν προτεθείσης ἡμῖν τῶν θείων ῥητῶν θεω ρίας ἐκ τῆς τοῦ Ἄσματος τῶν Ἀσμάτων ἀκολου θίας, δυσέφικτά τινα καὶ κεκαλυμμένα δι' ἀσαφείας ἐν ἀποῤῥήτοις περιεχούσης νοήματα, μείζονος ἡμῖν χρεία τῆς προσοχῆς, μᾶλλον δὲ πλείονος τῆς διὰ τῶν εὐχῶν συνεργίας, καὶ τῆς παρὰ τοῦ ἁγίου Πνεύμα τος ὁδηγίας· ὡς ἂν μὴ ταὐτὸν πάθοιμεν ἐπὶ τῆς τῶν ὑψηλῶν τούτων θαυμάτων ἐκπλήξεως, ὅπερ καὶ ἐπὶ τῶν ἀστέρων πάσχειν ειώθαμεν. Καὶ γὰρ ἐκείνων πόῤῥωθεν τὸ κάλλος θαυμάζοντες, οὐδεμίαν μηχανὴν ἐπινοῆσαι δυνάμεθα πρὸς τὸ γνῶναι τὴν κτίσιν αὐτ τῶν· ἀλλὰ διὰ τοῦ κάλλους αὐτῶν ἐστιν ἡμῖν ἡ ἀπό- λαυσις, τὸ θαυμαστικῶς περὶ τὸ φαινόμενον ἔχειν, Αστέρες γάρ τινές εἰσιν ἀτεχνῶς αἱ τῶν θείων του των λογίων μαρμαρυγαί τε καὶ λαμπηδόνες τῶν τῆς ψυχῆς ὀμμάτων ὑπερλάμπουσαί τε καὶ ὑπερκείμε και, κατὰ τὸ ὕψος τοῦ οὐρανοῦ ἀπὸ τῆς γῆς, ὡς φησιν ὁ Προφήτης. Εἰ δὲ γένοιτο καὶ περὶ τὴν ἡμε τέραν ψυχήν, ὃ περὶ τὸν Ἡλίαν ἀκούομεν· καὶ ἀνα- ληφθεῖσα τῷ πυρίνῳ ἅρματι ἡμῶν ἡ διάνοια, μετάρ σιος πρὸς τὰ οὐράνια κάλλη μετατεθείη (Πνεῦμα δὲ ἅγιον εἶναι τὸ πῦρ ἐννοήσομεν, ὅπερ βάλλειν ἐπὶ τὴν γῆν ἦλθεν ὁ Κύριος, τὸ ἐν γλωσσῶν εἴδει τοῖς μαθη ταῖς μεριζόμενον), οὐκ ἀπ' ἐλπίδος ἡμῖν γενήσεται τὸ πλησιάσαι τούτοις τοῖς ἄστροις, τοῖς θείοις λέγω νοήμασι, τοῖς διὰ τῶν οὐρανίων τε καὶ πνευματικῶν λογίων τὰς ψυχὰς ἡμῶν περιαστράπτουσιν. Ανά βλεψον γὰρ τῷ τῆς ψυχῆς ὀφθαλμῷ, πρὸς σὲ λέγω τὸν ἀκροατὴν, τὴν πρὸς τὸν πατριάρχην γενομένην παρὰ τοῦ Κυρίου φωνὴν, ἀνάβλεψον εἰς τὸν οὐρανὸν τοῦτον, καὶ ἴδε τοὺς ἀστέρας, εἰ δύνασαι αὐτῶν ἐχε μετρῆσαι τῶν νοημάτων τὸ ὕψος. Βλέπε τὴν ἐξουσίαν τῆς βασιλίδος ἐκ τῶν προσταγμάτων αὐτῆς τὴν δυ ναστείαν κατανοήσας, ὡς αὐτοκρατορική τις αὐθεν τεία τοῖς λεγομένοις ἐμφαίνεται. Οὐ γὰρ δι' εὐχῆς κατορθοῖ ὅπερ βούλεται, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἀψευδῆ τοῦ επαγγειλαμένου φωνήν, ὃς φησι τὸν πιστὸν καὶ φρό- νιμον οἰκονόμον πάντων τῶν ὑπαρχόντων τῷ Δεσπότη κύριον γίνεσθαι. Ταύτης επιλαβομένη τῆς ἐξουσίας, βασιλικῶς ἑαυτῇ διοικεῖται τὰ καταθύμια τῶν δύο ἀνέμων· τὸν μὲν Βοῤῥᾶν διὰ προστάγματος ἑαυτῇ ἀφορίζουσα· τὸν δὲ Νότον, φιλοφρόνως καλούσα, καὶ πρὸς ἑαυτὴν ἐλθεῖν κατεπείγουσα. Έχει δὲ ἡ λέξις οὕτως • Εξεγέρθητι, Βοῤῥᾶ, καὶ ἔρχου, Νότε. Τάχα τι συγγενὲς ἔστι τοῖς λεγομένοις εὑρεῖν ἐν τοῖς ἑκατοντάρχου λόγοις, οὓς αὐτὸς ὁ Θεὸς Λόγος * • • HOMILIA X. S. GREGORH NYSSENI Surge, aquilo, et veni, auster, et perfa hortun meum, et fluant aromata mea. Cap. v. 1. De- scendat patruelis meus ad hortum suum, et come- dat fructus pomorum suorum. Descendi in hortum meum, soror mea sponsa, messui myrrham meam cum aromatibus meis. Comedi panem meum cum melle meo, bibi vinum meum cum lacte meo. Come- dile, amici, et bibite, et inebriamini, fratres mei. Cum divinorum verborum nobis proposita con- templatio et consequentia Cantici canticorum, quasdamı, quas difficile est assequi, et quæ sunt tectæ propter obscuritatem, in arcanis contineat sententias, nobis majori opus est attentione, imo B vero majori per preces auxilio, et sancti Spiritus deductione, ne idipsum nobis accidat in stupendis his miraculis, quod solet accidere in stellis. Nam procul illarum admirantes pulchritudinem, nul- lam possumus invenire rationem ad cognoscen- dam earum creationem, sed pulchritudine solum frui possumus, propterea quod dicanus nos te- neri earum admiratione. Sunt enim revera quæ- dam stella, splendores divinorum horum eloquia- rum et fulgores oculorum animæ, carnis oeulis præfulgentes et præcellentes, secundum altitudi- ɲem cœli a terra, ut dicit Propheta ‘. Quod și id nostræ animæ usuveniat quod audimus usuvenisse Eliæ; et in igneo curru assumpta quoque mens nostra sublimis transferatur ad coelestes pulchri- tudines (Spiritum sanctum autem ponemus esse ignem, quem Dominus venit ut mitteret in ter- ram, qui in specie linguarum dividebatur discipu- lis), non plane desperabimus pos his astris posse Appropinquare, divinis, inquam, sententiis et in- telligentiis, quæ per cœlestia et spiritualia elo- quia in nostris fulgent animis. Aspice enim animæ oculo, te alloquor, o auditor, voceni quæ a Do- c iņo emissa est ad patriarcham. Aspice ad hoc cplum, et vide las stellas, si poles metiri altitu- dinem ipsarum intelligentiarum. Aspice reginæ po- testatem, ex mandatis ejus virtutem considerans, quanta per se imperans cernatur auctoritas in iis quæ dicuntur. Non enim precibus et votis id quod p vult efficit, sed convenienter voci ejus qui promi- sit, qui quidem dicit fdelem et prudentem dispen- satorem factum esse dominum omnium quæ habet Dominus. Iac accepta potestate, regis instar duos ventos regit, et dispensat, ut sibi videtur : aquilonen quidem sibi segregans, austrum autem benigne vocans, et urgens ut ad se veniat. Ita autem habet contextus dictionis : Surge, aquilo, et veni, quster. Licet fortasse invenire in verbis centurionis aliud quod aliquam habet cognationem et conjunctionem IV Psal. cis, 11, 1V Reg. 11, 11. ' Genes. xv, sqq. Luc. xls, 42. 2. Ego dormie, es cor meum vigilat.

Α Β ΟΜΙΛΙΑ Κ. Εξεγέρθητι, Βορρᾶ, καὶ ἔρχου, Νότε, καὶ διά πνευσον κῆπον μου, καὶ ρευσάτωσαν αρώματά μου. Καταβήτω ἀδελφιδός μου εἰς κῆπον αὐτοῦ, καὶ φαγέτω καρπὸν ἀκροδρύων. Εἰσῆλθον εἰς κῆ πόν μου, ἀδελφή μου νύμφη ετρύγησα σμύρναν μου μετὰ ἀρωμάτων μου. Εφαγον ἄρτον μου μετὰ μέλιτός μου, ἔπιον οἶνόν μου μετὰ γάλακτός μου. Φάγετε, οἱ πλησίον μου, καὶ πίετε, καὶ με θύσθητε, ἀδελφοί. Ἐγὼ καθεύδω, καὶ ἡ καρδία μου ἀγρυπνεῖ. Τῆς νῦν προτεθείσης ἡμῖν τῶν θείων ῥητῶν θεω ρίας ἐκ τῆς τοῦ Ἄσματος τῶν Ἀσμάτων ἀκολου θίας, δυσέφικτά τινα καὶ κεκαλυμμένα δι' ἀσαφείας ἐν ἀποῤῥήτοις περιεχούσης νοήματα, μείζονος ἡμῖν χρεία τῆς προσοχῆς, μᾶλλον δὲ πλείονος τῆς διὰ τῶν εὐχῶν συνεργίας, καὶ τῆς παρὰ τοῦ ἁγίου Πνεύμα τος ὁδηγίας· ὡς ἂν μὴ ταὐτὸν πάθοιμεν ἐπὶ τῆς τῶν ὑψηλῶν τούτων θαυμάτων ἐκπλήξεως, ὅπερ καὶ ἐπὶ τῶν ἀστέρων πάσχειν ειώθαμεν. Καὶ γὰρ ἐκείνων πόῤῥωθεν τὸ κάλλος θαυμάζοντες, οὐδεμίαν μηχανὴν ἐπινοῆσαι δυνάμεθα πρὸς τὸ γνῶναι τὴν κτίσιν αὐτ τῶν· ἀλλὰ διὰ τοῦ κάλλους αὐτῶν ἐστιν ἡμῖν ἡ ἀπό- λαυσις, τὸ θαυμαστικῶς περὶ τὸ φαινόμενον ἔχειν, Αστέρες γάρ τινές εἰσιν ἀτεχνῶς αἱ τῶν θείων του των λογίων μαρμαρυγαί τε καὶ λαμπηδόνες τῶν τῆς ψυχῆς ὀμμάτων ὑπερλάμπουσαί τε καὶ ὑπερκείμε και, κατὰ τὸ ὕψος τοῦ οὐρανοῦ ἀπὸ τῆς γῆς, ὡς φησιν ὁ Προφήτης. Εἰ δὲ γένοιτο καὶ περὶ τὴν ἡμε τέραν ψυχήν, ὃ περὶ τὸν Ἡλίαν ἀκούομεν· καὶ ἀνα- ληφθεῖσα τῷ πυρίνῳ ἅρματι ἡμῶν ἡ διάνοια, μετάρ σιος πρὸς τὰ οὐράνια κάλλη μετατεθείη (Πνεῦμα δὲ ἅγιον εἶναι τὸ πῦρ ἐννοήσομεν, ὅπερ βάλλειν ἐπὶ τὴν γῆν ἦλθεν ὁ Κύριος, τὸ ἐν γλωσσῶν εἴδει τοῖς μαθη ταῖς μεριζόμενον), οὐκ ἀπ' ἐλπίδος ἡμῖν γενήσεται τὸ πλησιάσαι τούτοις τοῖς ἄστροις, τοῖς θείοις λέγω νοήμασι, τοῖς διὰ τῶν οὐρανίων τε καὶ πνευματικῶν λογίων τὰς ψυχὰς ἡμῶν περιαστράπτουσιν. Ανά βλεψον γὰρ τῷ τῆς ψυχῆς ὀφθαλμῷ, πρὸς σὲ λέγω τὸν ἀκροατὴν, τὴν πρὸς τὸν πατριάρχην γενομένην παρὰ τοῦ Κυρίου φωνὴν, ἀνάβλεψον εἰς τὸν οὐρανὸν τοῦτον, καὶ ἴδε τοὺς ἀστέρας, εἰ δύνασαι αὐτῶν ἐχε μετρῆσαι τῶν νοημάτων τὸ ὕψος. Βλέπε τὴν ἐξουσίαν τῆς βασιλίδος ἐκ τῶν προσταγμάτων αὐτῆς τὴν δυ ναστείαν κατανοήσας, ὡς αὐτοκρατορική τις αὐθεν τεία τοῖς λεγομένοις ἐμφαίνεται. Οὐ γὰρ δι' εὐχῆς κατορθοῖ ὅπερ βούλεται, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἀψευδῆ τοῦ επαγγειλαμένου φωνήν, ὃς φησι τὸν πιστὸν καὶ φρό- νιμον οἰκονόμον πάντων τῶν ὑπαρχόντων τῷ Δεσπότη κύριον γίνεσθαι. Ταύτης επιλαβομένη τῆς ἐξουσίας, βασιλικῶς ἑαυτῇ διοικεῖται τὰ καταθύμια τῶν δύο ἀνέμων· τὸν μὲν Βοῤῥᾶν διὰ προστάγματος ἑαυτῇ ἀφορίζουσα· τὸν δὲ Νότον, φιλοφρόνως καλούσα, καὶ πρὸς ἑαυτὴν ἐλθεῖν κατεπείγουσα. Έχει δὲ ἡ λέξις οὕτως • Εξεγέρθητι, Βοῤῥᾶ, καὶ ἔρχου, Νότε. Τάχα τι συγγενὲς ἔστι τοῖς λεγομένοις εὑρεῖν ἐν τοῖς ἑκατοντάρχου λόγοις, οὓς αὐτὸς ὁ Θεὸς Λόγος * • • HOMILIA X. S. GREGORH NYSSENI Surge, aquilo, et veni, auster, et perfa hortun meum, et fluant aromata mea. Cap. v. 1. De- scendat patruelis meus ad hortum suum, et come- dat fructus pomorum suorum. Descendi in hortum meum, soror mea sponsa, messui myrrham meam cum aromatibus meis. Comedi panem meum cum melle meo, bibi vinum meum cum lacte meo. Come- dile, amici, et bibite, et inebriamini, fratres mei. Cum divinorum verborum nobis proposita con- templatio et consequentia Cantici canticorum, quasdamı, quas difficile est assequi, et quæ sunt tectæ propter obscuritatem, in arcanis contineat sententias, nobis majori opus est attentione, imo B vero majori per preces auxilio, et sancti Spiritus deductione, ne idipsum nobis accidat in stupendis his miraculis, quod solet accidere in stellis. Nam procul illarum admirantes pulchritudinem, nul- lam possumus invenire rationem ad cognoscen- dam earum creationem, sed pulchritudine solum frui possumus, propterea quod dicanus nos te- neri earum admiratione. Sunt enim revera quæ- dam stella, splendores divinorum horum eloquia- rum et fulgores oculorum animæ, carnis oeulis præfulgentes et præcellentes, secundum altitudi- ɲem cœli a terra, ut dicit Propheta ‘. Quod și id nostræ animæ usuveniat quod audimus usuvenisse Eliæ; et in igneo curru assumpta quoque mens nostra sublimis transferatur ad coelestes pulchri- tudines (Spiritum sanctum autem ponemus esse ignem, quem Dominus venit ut mitteret in ter- ram, qui in specie linguarum dividebatur discipu- lis), non plane desperabimus pos his astris posse Appropinquare, divinis, inquam, sententiis et in- telligentiis, quæ per cœlestia et spiritualia elo- quia in nostris fulgent animis. Aspice enim animæ oculo, te alloquor, o auditor, voceni quæ a Do- c iņo emissa est ad patriarcham. Aspice ad hoc cplum, et vide las stellas, si poles metiri altitu- dinem ipsarum intelligentiarum. Aspice reginæ po- testatem, ex mandatis ejus virtutem considerans, quanta per se imperans cernatur auctoritas in iis quæ dicuntur. Non enim precibus et votis id quod p vult efficit, sed convenienter voci ejus qui promi- sit, qui quidem dicit fdelem et prudentem dispen- satorem factum esse dominum omnium quæ habet Dominus. Iac accepta potestate, regis instar duos ventos regit, et dispensat, ut sibi videtur : aquilonen quidem sibi segregans, austrum autem benigne vocans, et urgens ut ad se veniat. Ita autem habet contextus dictionis : Surge, aquilo, et veni, quster. Licet fortasse invenire in verbis centurionis aliud quod aliquam habet cognationem et conjunctionem IV Psal. cis, 11, 1V Reg. 11, 11. ' Genes. xv, sqq. Luc. xls, 42. 2. Ego dormie, es cor meum vigilat.

ἐθαύμασε, καθὼς ὁ Εὐαγγελιστὴς διηγήσατο, λέγων· ὅτι Ακούσας δὲ Ἰησοῦς ἐθαύμασε, καὶ ὑπερέθηκε τῆς τοῦ Ἰσραὴλ πίστεως τὴν τοῦ ἑκατοντάρχου φωνήν. Οὐ γὰρ πρὸς τὸν λαόν μοι δοκεῖ τὸν Ισραη λιτικὸν ποιεῖσθαι τὸν Ἑκατόνταρχον την σύγκρισιν ἐν τῷ τῆς πίστεως λόγῳ, ἀλλὰ πρὸς αὐτὸν ἐκεῖνον τὸν Ἰσραήλ· ὃς ἐν τῇ πρὸς τὸν ἀντικείμενον πάλῃ, μετὰ τῆς τοῦ Θεοῦ συμμαχίας μόγις τὸ πτῶμα διέ- φυγεν, οὐκ ἀκριβῶς τῆς τοῦ ἀντιπάλου βλάβης Εξω γενόμενος. Ἐν γὰρ τῷ μηρῷ τὸ πάθος ἐδέξατο. Ο τος δὲ ὁ 'Εκατοντάρχης, περὶ οὗ νῦν ὁ λόγος ἐστὶ, βασιλική τινι δυνάμει τὸ ἀλλότριον κατ' ἐξουσίαν ἀποπεμπόμενος, οἰκειοῦται τὸ καταθύμιον. Ἐπὶ τού τῳ γάρ μοι δοκεῖ μάλιστα τετυχηκέναι τοῦ θαύματος ὁ ἀνήρ· ὅτι φησὶν ἐν τοῖς προχειρίοις αὐτοῦ στρα- τιώταις ἐν αὐθεντικῇ ἐξουσίᾳ ἀποπέμπεσθαι ὃν βού λεται, καὶ προσκαλεῖσθαι τὸν καταθύμιον, καὶ τῷ δούλῳ τὴν καθήκουσαν ἐπιτάττειν ὑπηρεσίαν. Κά κεῖ γὰρ φιλοσοφία τις ἐν τῇ τοῦ Ἑκατοντάρχου φω- νῇ, ὅτι τὸν ἅπαξ ἀποπεμφθέντα οὐκέτι πρὸς ἑαυτὸν ἐπανάγει· ἀλλὰ τούτου ἀποφοιτήσαντος ἕτερον ἀντ᾽ αὐτοῦ εἰσοικίζεται. Τοῦτο γὰρ εἰπὼν, ὅτι Πορεύθητι, καὶ πορεύεται, ἄλλον προσκαλεῖσθαί φησιν, οὐχ ὂν ἀπεπέμψατο. Παιδεύοντος οἶμαι τοῦ λόγου τὸ τοιοῦ τον δόγμα, ὅτι τὰ ἀλλήλοις ἀντικείμενα τῷ αὐτῷ μετ' αλλήλων συνεπιχωριάζειν φύσιν οὐκ ἔχει. Οὐ δεμία γὰρ κοινωνία φωτὶ πρὸς σκότος, φησὶν δ Απόστολος· ἀλλ' ἀνάγκη πᾶσα τοῦ σκότους ἐκχωρή- σαντος, φῶς εἶναι τὸ ἀντ᾽ ἐκείνου ὁρώμενον, καὶ τῆς κακίας ἐκποδὼν γενομένης, τὴν ἀρετὴν ἀντεισάγε σθαι· τούτου δὲ κατορθωθέντος, μηκέτι τὸ φρόνημα τῆς σαρκὸς ἀνταίρειν τῷ πνεύματι. Μηδὲ γὰρ δύνα- σθαι νεκρωθείσης αὐτοῦ τῆς εἰς τὸ ἀντιτείνειν δυνά- μεως, ἀλλὰ πρὸς πᾶσαν καθήκουσαν ὑπηρεσίαν εν θετον γίνεσθαι, τῇ δυναστείᾳ τοῦ πνεύματος εὐπει θὲς ὑπάρχον καὶ ὑποχείριον. Οταν γὰρ ἀποδιωχθῇ μὲν ὁ τῆς κακίας σύμμαχος στρατιώτης, ἀντεισέλθῃ δὲ ὁ τῆς ἀρετῆς ὁπλίτης, ἐνδεδυκὼς τὸν θώρακα της δικαιοσύνης, καὶ τὴν μάχαιραν τοῦ πνεύματος διὰ χειρὸς φέρων, προβαλλόμενος δὲ τὰ σκεπαστήρια τῶν ὅπλων, τήν τε περικεφαλαίαν τοῦ σωτηρίου, καὶ τὸν θυρεὸν τῆς πίστεως, καὶ πᾶσαν φέρων ἐν ἑαυτῷ τὴν πνευματικὴν πανοπλίαν, τότε φοβεῖται τὸν ἑαυ τοῦ κύριον ὁ δοῦλος τὸ σῶμα, καὶ προθύμως τοῦ κρατοῦντος τὰ παραγγέλματα δέχεται, δι' ὧν ἡ ἀρετὴ κατορθοῦται τῇ ὑπουργίᾳ τοῦ σώματος· τοῦτο γὰρ ἐνδείκνυται τοῦ Ἑκατοντάρχου ὁ λόγος εἰπὼν, ὅτι Καὶ τῷ δούλῳ μου λέγω, Ποίησον τοῦτο, καὶ ποιεῖ. Ἀλλ᾿ ἀκούσωμεν τῆς βασιλίδος, ὅπως ἀπανίστησιν ἀφ' ἑαυτῆς τὸν Βοῤῥᾶν, εἰς τὸ ἔμπαλιν αὐτοῦ τὴν πνοὴν ἀναστρέψασα. Οὐ γὰρ ἠρεμεῖν ἐπιτάσσει, και θάπερ ἐπὶ τοῦ κλυδωνίου τῆς θαλάσσης ὁ Κύριος ἡσυχίαν ἄγειν τὴν λαίλαπα, σιωπὴν παραγγείλας τοῖς κύμασιν· ἀλλ᾽ ἀποχωρεῖν καὶ φεύγειν παρακελεύεται, ὡς ἂν ἀκωλύτως ὁ Νότος ῥέοι, μηδεμιᾶς ἀντιπνοίας ἐμποδιζούσης αὐτῷ τὴν φοράν Εξεγέρθητι, λέο • * IN CANTICA CANTIC. HOMILIA X. A cum iis quæ hic dicuntur. Quæ quidem verba B D Matth. vi, sqq. • Il Cor. vi, 14. C centurionis, ipse Deus Verbum est admiratus, sicut evangelista narravit, dicens : Quæ cum au- disset Jesus, miratus est*, et vocem centurionis prætulit fidei Israelis. Non enim mihi videtur con- ferre centurionem cum populo Israelitico in ra- tione fidei, sed cum ipso Israele : qui in lucta cum adversario cum Dei auxilio vix evasit ne caderet, nec abiit penitus illæsus ab adversario. : læsus, enim fuit in femore. Hic autem centurio, de qua sermo est in præsentia, regia potestate pro imperio amandat id quod est alienum, asciscit autem et ad suam admittit familiaritatem id quod est sibi gratum. Is enim propterea maxime videtur admira- tione dignus fuisse, quod dicat se in his qui in ejus sunt potestate militibus, sua auctoritate li- bere quein velit amandare, et accersere eum qui est sibi gratus et servo quod convenit imperare ministerium. Nam illic quoque quædam philoso- phia est in voce centurionis, quod eum qui fuit amandatus, non amplius ad se reducit, sed cum is abiisset, pro ipso in domum admittit alterum, Nam cum ei dixisset: Vade, et vadit, dicit se alium accersere, non eum quem amandavit : Scri- ptura, ut opinor, docente tale dogma, quod quæ sibi invicem adversantur, non ejus sunt naturæ nt possint simul in uno et eodem versari. Nulla est enim societas luci cum tenebris, ait Apostolus, sed necesse est omnino, ut si tenebræ recesserint, sit lux quæ pro eis cernitur : et si vitium fuerit amandatum, pro eo virtus introducatur; et si hoc rite factum fuerit, prudentia carnis non amplius resistat spiritui; neque enim potest, morte affecta ejus resistendi potestate, sed ad omne quod par est ministerium fit apta et parata, ut quæ pareat et subjiciatur dominatui spiritus. Quando enim expulsus quidem fuerit miles vitii socius; ejus autem loco ingressus fuerit miles virtutis, lorica justitiæ indutus, et in manibus ferens gladium spiritus, munitus autem aptis ad tegendum armis, nempe galea salutari, et scuto fidei, et in se ferens omnem spiritualem armaturam, tunc timet suum- dominum, nempe mentem, servus scilicet corpus, promptoque et alacri animo exsequitur imperium ejus qui dominatur : quo ft, ut ministerio corporis virtus recte administretur. Hoc enim indicat id quod dicitur a centurione : Nam et servo meo dico : Fac hoc, et facit. · Sed audiamus quemadmodum regina surgere fa- cit aquilonem et a se amandat, ejus fatum aver- tens in adversum. Non enim eum jubet quiescere, quomodo in maris tempestate jussit Dominus flu- clibus quiescere et silentium agere; sed imperat ut recedat et fugiat, ut absque ullo impedimento fluat auster, nullo adverso flatu obsistente ejus impetui, dicens : Surge, aquilo. Quænam est autem

ἐθαύμασε, καθὼς ὁ Εὐαγγελιστὴς διηγήσατο, λέγων· ὅτι Ακούσας δὲ Ἰησοῦς ἐθαύμασε, καὶ ὑπερέθηκε τῆς τοῦ Ἰσραὴλ πίστεως τὴν τοῦ ἑκατοντάρχου φωνήν. Οὐ γὰρ πρὸς τὸν λαόν μοι δοκεῖ τὸν Ισραη λιτικὸν ποιεῖσθαι τὸν Ἑκατόνταρχον την σύγκρισιν ἐν τῷ τῆς πίστεως λόγῳ, ἀλλὰ πρὸς αὐτὸν ἐκεῖνον τὸν Ἰσραήλ· ὃς ἐν τῇ πρὸς τὸν ἀντικείμενον πάλῃ, μετὰ τῆς τοῦ Θεοῦ συμμαχίας μόγις τὸ πτῶμα διέ- φυγεν, οὐκ ἀκριβῶς τῆς τοῦ ἀντιπάλου βλάβης Εξω γενόμενος. Ἐν γὰρ τῷ μηρῷ τὸ πάθος ἐδέξατο. Ο τος δὲ ὁ 'Εκατοντάρχης, περὶ οὗ νῦν ὁ λόγος ἐστὶ, βασιλική τινι δυνάμει τὸ ἀλλότριον κατ' ἐξουσίαν ἀποπεμπόμενος, οἰκειοῦται τὸ καταθύμιον. Ἐπὶ τού τῳ γάρ μοι δοκεῖ μάλιστα τετυχηκέναι τοῦ θαύματος ὁ ἀνήρ· ὅτι φησὶν ἐν τοῖς προχειρίοις αὐτοῦ στρα- τιώταις ἐν αὐθεντικῇ ἐξουσίᾳ ἀποπέμπεσθαι ὃν βού λεται, καὶ προσκαλεῖσθαι τὸν καταθύμιον, καὶ τῷ δούλῳ τὴν καθήκουσαν ἐπιτάττειν ὑπηρεσίαν. Κά κεῖ γὰρ φιλοσοφία τις ἐν τῇ τοῦ Ἑκατοντάρχου φω- νῇ, ὅτι τὸν ἅπαξ ἀποπεμφθέντα οὐκέτι πρὸς ἑαυτὸν ἐπανάγει· ἀλλὰ τούτου ἀποφοιτήσαντος ἕτερον ἀντ᾽ αὐτοῦ εἰσοικίζεται. Τοῦτο γὰρ εἰπὼν, ὅτι Πορεύθητι, καὶ πορεύεται, ἄλλον προσκαλεῖσθαί φησιν, οὐχ ὂν ἀπεπέμψατο. Παιδεύοντος οἶμαι τοῦ λόγου τὸ τοιοῦ τον δόγμα, ὅτι τὰ ἀλλήλοις ἀντικείμενα τῷ αὐτῷ μετ' αλλήλων συνεπιχωριάζειν φύσιν οὐκ ἔχει. Οὐ δεμία γὰρ κοινωνία φωτὶ πρὸς σκότος, φησὶν δ Απόστολος· ἀλλ' ἀνάγκη πᾶσα τοῦ σκότους ἐκχωρή- σαντος, φῶς εἶναι τὸ ἀντ᾽ ἐκείνου ὁρώμενον, καὶ τῆς κακίας ἐκποδὼν γενομένης, τὴν ἀρετὴν ἀντεισάγε σθαι· τούτου δὲ κατορθωθέντος, μηκέτι τὸ φρόνημα τῆς σαρκὸς ἀνταίρειν τῷ πνεύματι. Μηδὲ γὰρ δύνα- σθαι νεκρωθείσης αὐτοῦ τῆς εἰς τὸ ἀντιτείνειν δυνά- μεως, ἀλλὰ πρὸς πᾶσαν καθήκουσαν ὑπηρεσίαν εν θετον γίνεσθαι, τῇ δυναστείᾳ τοῦ πνεύματος εὐπει θὲς ὑπάρχον καὶ ὑποχείριον. Οταν γὰρ ἀποδιωχθῇ μὲν ὁ τῆς κακίας σύμμαχος στρατιώτης, ἀντεισέλθῃ δὲ ὁ τῆς ἀρετῆς ὁπλίτης, ἐνδεδυκὼς τὸν θώρακα της δικαιοσύνης, καὶ τὴν μάχαιραν τοῦ πνεύματος διὰ χειρὸς φέρων, προβαλλόμενος δὲ τὰ σκεπαστήρια τῶν ὅπλων, τήν τε περικεφαλαίαν τοῦ σωτηρίου, καὶ τὸν θυρεὸν τῆς πίστεως, καὶ πᾶσαν φέρων ἐν ἑαυτῷ τὴν πνευματικὴν πανοπλίαν, τότε φοβεῖται τὸν ἑαυ τοῦ κύριον ὁ δοῦλος τὸ σῶμα, καὶ προθύμως τοῦ κρατοῦντος τὰ παραγγέλματα δέχεται, δι' ὧν ἡ ἀρετὴ κατορθοῦται τῇ ὑπουργίᾳ τοῦ σώματος· τοῦτο γὰρ ἐνδείκνυται τοῦ Ἑκατοντάρχου ὁ λόγος εἰπὼν, ὅτι Καὶ τῷ δούλῳ μου λέγω, Ποίησον τοῦτο, καὶ ποιεῖ. Ἀλλ᾿ ἀκούσωμεν τῆς βασιλίδος, ὅπως ἀπανίστησιν ἀφ' ἑαυτῆς τὸν Βοῤῥᾶν, εἰς τὸ ἔμπαλιν αὐτοῦ τὴν πνοὴν ἀναστρέψασα. Οὐ γὰρ ἠρεμεῖν ἐπιτάσσει, και θάπερ ἐπὶ τοῦ κλυδωνίου τῆς θαλάσσης ὁ Κύριος ἡσυχίαν ἄγειν τὴν λαίλαπα, σιωπὴν παραγγείλας τοῖς κύμασιν· ἀλλ᾽ ἀποχωρεῖν καὶ φεύγειν παρακελεύεται, ὡς ἂν ἀκωλύτως ὁ Νότος ῥέοι, μηδεμιᾶς ἀντιπνοίας ἐμποδιζούσης αὐτῷ τὴν φοράν Εξεγέρθητι, λέο • * IN CANTICA CANTIC. HOMILIA X. A cum iis quæ hic dicuntur. Quæ quidem verba B D Matth. vi, sqq. • Il Cor. vi, 14. C centurionis, ipse Deus Verbum est admiratus, sicut evangelista narravit, dicens : Quæ cum au- disset Jesus, miratus est*, et vocem centurionis prætulit fidei Israelis. Non enim mihi videtur con- ferre centurionem cum populo Israelitico in ra- tione fidei, sed cum ipso Israele : qui in lucta cum adversario cum Dei auxilio vix evasit ne caderet, nec abiit penitus illæsus ab adversario. : læsus, enim fuit in femore. Hic autem centurio, de qua sermo est in præsentia, regia potestate pro imperio amandat id quod est alienum, asciscit autem et ad suam admittit familiaritatem id quod est sibi gratum. Is enim propterea maxime videtur admira- tione dignus fuisse, quod dicat se in his qui in ejus sunt potestate militibus, sua auctoritate li- bere quein velit amandare, et accersere eum qui est sibi gratus et servo quod convenit imperare ministerium. Nam illic quoque quædam philoso- phia est in voce centurionis, quod eum qui fuit amandatus, non amplius ad se reducit, sed cum is abiisset, pro ipso in domum admittit alterum, Nam cum ei dixisset: Vade, et vadit, dicit se alium accersere, non eum quem amandavit : Scri- ptura, ut opinor, docente tale dogma, quod quæ sibi invicem adversantur, non ejus sunt naturæ nt possint simul in uno et eodem versari. Nulla est enim societas luci cum tenebris, ait Apostolus, sed necesse est omnino, ut si tenebræ recesserint, sit lux quæ pro eis cernitur : et si vitium fuerit amandatum, pro eo virtus introducatur; et si hoc rite factum fuerit, prudentia carnis non amplius resistat spiritui; neque enim potest, morte affecta ejus resistendi potestate, sed ad omne quod par est ministerium fit apta et parata, ut quæ pareat et subjiciatur dominatui spiritus. Quando enim expulsus quidem fuerit miles vitii socius; ejus autem loco ingressus fuerit miles virtutis, lorica justitiæ indutus, et in manibus ferens gladium spiritus, munitus autem aptis ad tegendum armis, nempe galea salutari, et scuto fidei, et in se ferens omnem spiritualem armaturam, tunc timet suum- dominum, nempe mentem, servus scilicet corpus, promptoque et alacri animo exsequitur imperium ejus qui dominatur : quo ft, ut ministerio corporis virtus recte administretur. Hoc enim indicat id quod dicitur a centurione : Nam et servo meo dico : Fac hoc, et facit. · Sed audiamus quemadmodum regina surgere fa- cit aquilonem et a se amandat, ejus fatum aver- tens in adversum. Non enim eum jubet quiescere, quomodo in maris tempestate jussit Dominus flu- clibus quiescere et silentium agere; sed imperat ut recedat et fugiat, ut absque ullo impedimento fluat auster, nullo adverso flatu obsistente ejus impetui, dicens : Surge, aquilo. Quænam est autem

ἐθαύμασε, καθὼς ὁ Εὐαγγελιστὴς διηγήσατο, λέγων· ὅτι Ακούσας δὲ Ἰησοῦς ἐθαύμασε, καὶ ὑπερέθηκε τῆς τοῦ Ἰσραὴλ πίστεως τὴν τοῦ ἑκατοντάρχου φωνήν. Οὐ γὰρ πρὸς τὸν λαόν μοι δοκεῖ τὸν Ισραη λιτικὸν ποιεῖσθαι τὸν Ἑκατόνταρχον την σύγκρισιν ἐν τῷ τῆς πίστεως λόγῳ, ἀλλὰ πρὸς αὐτὸν ἐκεῖνον τὸν Ἰσραήλ· ὃς ἐν τῇ πρὸς τὸν ἀντικείμενον πάλῃ, μετὰ τῆς τοῦ Θεοῦ συμμαχίας μόγις τὸ πτῶμα διέ- φυγεν, οὐκ ἀκριβῶς τῆς τοῦ ἀντιπάλου βλάβης Εξω γενόμενος. Ἐν γὰρ τῷ μηρῷ τὸ πάθος ἐδέξατο. Ο τος δὲ ὁ 'Εκατοντάρχης, περὶ οὗ νῦν ὁ λόγος ἐστὶ, βασιλική τινι δυνάμει τὸ ἀλλότριον κατ' ἐξουσίαν ἀποπεμπόμενος, οἰκειοῦται τὸ καταθύμιον. Ἐπὶ τού τῳ γάρ μοι δοκεῖ μάλιστα τετυχηκέναι τοῦ θαύματος ὁ ἀνήρ· ὅτι φησὶν ἐν τοῖς προχειρίοις αὐτοῦ στρα- τιώταις ἐν αὐθεντικῇ ἐξουσίᾳ ἀποπέμπεσθαι ὃν βού λεται, καὶ προσκαλεῖσθαι τὸν καταθύμιον, καὶ τῷ δούλῳ τὴν καθήκουσαν ἐπιτάττειν ὑπηρεσίαν. Κά κεῖ γὰρ φιλοσοφία τις ἐν τῇ τοῦ Ἑκατοντάρχου φω- νῇ, ὅτι τὸν ἅπαξ ἀποπεμφθέντα οὐκέτι πρὸς ἑαυτὸν ἐπανάγει· ἀλλὰ τούτου ἀποφοιτήσαντος ἕτερον ἀντ᾽ αὐτοῦ εἰσοικίζεται. Τοῦτο γὰρ εἰπὼν, ὅτι Πορεύθητι, καὶ πορεύεται, ἄλλον προσκαλεῖσθαί φησιν, οὐχ ὂν ἀπεπέμψατο. Παιδεύοντος οἶμαι τοῦ λόγου τὸ τοιοῦ τον δόγμα, ὅτι τὰ ἀλλήλοις ἀντικείμενα τῷ αὐτῷ μετ' αλλήλων συνεπιχωριάζειν φύσιν οὐκ ἔχει. Οὐ δεμία γὰρ κοινωνία φωτὶ πρὸς σκότος, φησὶν δ Απόστολος· ἀλλ' ἀνάγκη πᾶσα τοῦ σκότους ἐκχωρή- σαντος, φῶς εἶναι τὸ ἀντ᾽ ἐκείνου ὁρώμενον, καὶ τῆς κακίας ἐκποδὼν γενομένης, τὴν ἀρετὴν ἀντεισάγε σθαι· τούτου δὲ κατορθωθέντος, μηκέτι τὸ φρόνημα τῆς σαρκὸς ἀνταίρειν τῷ πνεύματι. Μηδὲ γὰρ δύνα- σθαι νεκρωθείσης αὐτοῦ τῆς εἰς τὸ ἀντιτείνειν δυνά- μεως, ἀλλὰ πρὸς πᾶσαν καθήκουσαν ὑπηρεσίαν εν θετον γίνεσθαι, τῇ δυναστείᾳ τοῦ πνεύματος εὐπει θὲς ὑπάρχον καὶ ὑποχείριον. Οταν γὰρ ἀποδιωχθῇ μὲν ὁ τῆς κακίας σύμμαχος στρατιώτης, ἀντεισέλθῃ δὲ ὁ τῆς ἀρετῆς ὁπλίτης, ἐνδεδυκὼς τὸν θώρακα της δικαιοσύνης, καὶ τὴν μάχαιραν τοῦ πνεύματος διὰ χειρὸς φέρων, προβαλλόμενος δὲ τὰ σκεπαστήρια τῶν ὅπλων, τήν τε περικεφαλαίαν τοῦ σωτηρίου, καὶ τὸν θυρεὸν τῆς πίστεως, καὶ πᾶσαν φέρων ἐν ἑαυτῷ τὴν πνευματικὴν πανοπλίαν, τότε φοβεῖται τὸν ἑαυ τοῦ κύριον ὁ δοῦλος τὸ σῶμα, καὶ προθύμως τοῦ κρατοῦντος τὰ παραγγέλματα δέχεται, δι' ὧν ἡ ἀρετὴ κατορθοῦται τῇ ὑπουργίᾳ τοῦ σώματος· τοῦτο γὰρ ἐνδείκνυται τοῦ Ἑκατοντάρχου ὁ λόγος εἰπὼν, ὅτι Καὶ τῷ δούλῳ μου λέγω, Ποίησον τοῦτο, καὶ ποιεῖ. Ἀλλ᾿ ἀκούσωμεν τῆς βασιλίδος, ὅπως ἀπανίστησιν ἀφ' ἑαυτῆς τὸν Βοῤῥᾶν, εἰς τὸ ἔμπαλιν αὐτοῦ τὴν πνοὴν ἀναστρέψασα. Οὐ γὰρ ἠρεμεῖν ἐπιτάσσει, και θάπερ ἐπὶ τοῦ κλυδωνίου τῆς θαλάσσης ὁ Κύριος ἡσυχίαν ἄγειν τὴν λαίλαπα, σιωπὴν παραγγείλας τοῖς κύμασιν· ἀλλ᾽ ἀποχωρεῖν καὶ φεύγειν παρακελεύεται, ὡς ἂν ἀκωλύτως ὁ Νότος ῥέοι, μηδεμιᾶς ἀντιπνοίας ἐμποδιζούσης αὐτῷ τὴν φοράν Εξεγέρθητι, λέο • * IN CANTICA CANTIC. HOMILIA X. A cum iis quæ hic dicuntur. Quæ quidem verba B D Matth. vi, sqq. • Il Cor. vi, 14. C centurionis, ipse Deus Verbum est admiratus, sicut evangelista narravit, dicens : Quæ cum au- disset Jesus, miratus est*, et vocem centurionis prætulit fidei Israelis. Non enim mihi videtur con- ferre centurionem cum populo Israelitico in ra- tione fidei, sed cum ipso Israele : qui in lucta cum adversario cum Dei auxilio vix evasit ne caderet, nec abiit penitus illæsus ab adversario. : læsus, enim fuit in femore. Hic autem centurio, de qua sermo est in præsentia, regia potestate pro imperio amandat id quod est alienum, asciscit autem et ad suam admittit familiaritatem id quod est sibi gratum. Is enim propterea maxime videtur admira- tione dignus fuisse, quod dicat se in his qui in ejus sunt potestate militibus, sua auctoritate li- bere quein velit amandare, et accersere eum qui est sibi gratus et servo quod convenit imperare ministerium. Nam illic quoque quædam philoso- phia est in voce centurionis, quod eum qui fuit amandatus, non amplius ad se reducit, sed cum is abiisset, pro ipso in domum admittit alterum, Nam cum ei dixisset: Vade, et vadit, dicit se alium accersere, non eum quem amandavit : Scri- ptura, ut opinor, docente tale dogma, quod quæ sibi invicem adversantur, non ejus sunt naturæ nt possint simul in uno et eodem versari. Nulla est enim societas luci cum tenebris, ait Apostolus, sed necesse est omnino, ut si tenebræ recesserint, sit lux quæ pro eis cernitur : et si vitium fuerit amandatum, pro eo virtus introducatur; et si hoc rite factum fuerit, prudentia carnis non amplius resistat spiritui; neque enim potest, morte affecta ejus resistendi potestate, sed ad omne quod par est ministerium fit apta et parata, ut quæ pareat et subjiciatur dominatui spiritus. Quando enim expulsus quidem fuerit miles vitii socius; ejus autem loco ingressus fuerit miles virtutis, lorica justitiæ indutus, et in manibus ferens gladium spiritus, munitus autem aptis ad tegendum armis, nempe galea salutari, et scuto fidei, et in se ferens omnem spiritualem armaturam, tunc timet suum- dominum, nempe mentem, servus scilicet corpus, promptoque et alacri animo exsequitur imperium ejus qui dominatur : quo ft, ut ministerio corporis virtus recte administretur. Hoc enim indicat id quod dicitur a centurione : Nam et servo meo dico : Fac hoc, et facit. · Sed audiamus quemadmodum regina surgere fa- cit aquilonem et a se amandat, ejus fatum aver- tens in adversum. Non enim eum jubet quiescere, quomodo in maris tempestate jussit Dominus flu- clibus quiescere et silentium agere; sed imperat ut recedat et fugiat, ut absque ullo impedimento fluat auster, nullo adverso flatu obsistente ejus impetui, dicens : Surge, aquilo. Quænam est autem

Β γουσα τῷ Βοῤῥᾳ· τίς δὲ ἡ αἰτία τῆς τοῦ ἀνέμου του του μεταναστάσεως; Σκληρὸς ἄνεμος ἐστι, φησὶ πρὸς τοῦτο τῆς Παροιμίας λόγος· ὀνόματι δὲ ἐπιδέ ξιος καλεῖται· ἀλλ᾽ οὐδενὶ δεξιός Βορρέας, πλην εἰ τις κατὰ Νώτου τὴν ἀνατολὴν ἔχοι, πρὸς τὰς δυσμάς τὸν δρόμον ποιούμενος. Νοεῖς δὲ πάντως τῶν λεγο μένων τὸ αἴνιγμα, ὅτι ὁ τῆς ἀνατολῆς ἀποστάς (οὕτω γὰρ παρὰ τῆς προφητείας ὁ Χριστὸς ὀνομάζεται καὶ πρὸς τὰς δυσμὰς τοῦ φωτὸς ἑαυτὸν συνελαύνων, ὅπου ἐστὶν ἐξουσία τοῦ σκότους, δεξιὸν ἔχει ἐφ' ἑαυ τοῦ τὸν Βοῤῥᾶν τοῖς πονηροῖς αὐτὸν ἐφοδίοις δεξιού μενον, δι' ὧν ὁ πρὸς τὸ σκότος γίνεται δρόμος. Ούτως εὑρίσκει τον Βοῤῥᾶν ἑαυτοῦ δεξιὸν ὁ ἀκόλαστος, τῷ πάθει τῆς ἀτιμίας συμπνέοντα. Οὕτω γίνεται τῷ πλεονέκτῃ δεξιὸν τὸ πνεῦμα τοῦτο τῆς πονηρίας, ὅταν αὐτῷ τὰς ὕλας τῆς πλεονεξίας οἷόν τινα ψάμμον ἢ κόνιν περισωρεύει. Οὕτως πρὸς ἕκαστον τῶν πλημα μελημάτων τὴν παρ' ἑαυτοῦ συνεργίαν χαριζόμενος, ἐπιδέξιος γίνεται, οἷς ἂν γένηται. Σκληρὸς μὲν κατὰ τὴν φύσιν ὧν, ἐπικρύπτων δὲ ταῖς ἡδοναῖς τὸ ἀντί- τυπον, διὰ τοῦτο φυγαδεύει τῆς ἰδίας ἀρχῆς τὸν Βορ ῥᾶν, ἢ κατὰ τῶν παθῶν ἀναδυσαμένη τὸ κράτος, Εξεγέρθητι, λέγουσα, ὦ Βοῤῥᾶ. Ὅτι δὲ τῷ ὀνόματι τούτῳ ἢ ἀντικειμένη διασημαίνεται δύναμις, παντί δῆλον ἂν εἴη τῷ κατανενοηκότι τὴν τῶν ὁρατῶν φύσ σιν. Τίς γὰρ οὐκ οἶδε τοῦ ἡλίου τήν κίνησιν, ὅτι ἐκ τῶν ἀνατολῶν διὰ τοῦ νοτίου τὸν δρόμον ποιούμενος, πρὸς τὰς δυσμὰς ἐπικλίνεται ; Τὸ δὲ σχῆμα τῆς γῆς σφαιροειδές ὂν, καθώς φασιν οἱ τὰ τοιαῦτα κατανοή σαντες, ἐν ᾧπερ τῷ ἡλίῳ περιλαμφθῇ, κατὰ πᾶσαν ἀνάγκην ἐν τῷ ἀντικειμένῳ σκοτίζεται, τῇ ἀντιφρά ξει τοῦ μέσου σκιαζόμενον. Ἐπεὶ οὖν ἀφεγγής ὁ τα πος ἐκεῖνος καὶ κατεψυγμένος εἰσαεὶ διαμένει μήνε λαμπόμενος ὑπὸ τῶν ἡλιακῶν ἀκτίνων μήτε θαλπό μενος · διὰ τοῦτο τὸν ἄρχοντα τῆς ἐξουσίας τοῦ σκό τους, τὸν τὴν ἁπαλὴν τῶν ψυχῶν φύσιν ὕδατος δίκην ἀπολιθοῦντα διὰ τῆς πήξεως, καὶ σκληρὰν ἐργαζό μενον, Βοῤῥέαν τε καὶ σκληρὸν ὀνομάζει ὁ Λόγος, τὸν τῆς κατηφείας τοῦ χειμῶνος ἐργάτην, ἐκείνου λέγω τοῦ χειμῶνος ἐν ᾧ τὴν φυγὴν τῶν κινδύνων ἀμήχανον λέγει τὸ Εὐαγγέλιον. Ἐν αὐτῷ γὰρ τῶν κατ' ἀρετὴν ἀνθούντων ἡ ὥρα μαραίνεται. Καλῶς οὖν ἀπελαύνει τοῦτον κατ' ἐξουσίαν ἡ βασι- λίδος φωνή - προσκαλεῖται δὲ τὸ μεσημβρινόν πνεῦμα, δι' τὸ θερμόν τε καὶ ἀειφεγγές, ὅπερ όνομάζει Νότον, οὗ ὁ χειμάρρους τῆς τρυφῆς ῥέει, λέγουσα· Καὶ ἔρ- χου, Νότε, διάπνευσον τὸν κῆπόν μου, καὶ ῥευσά τωσαν αρώματά μου· ὥστε τῇ βιαίᾳ πνοῇ, καθὼς ἐν τῷ ὑπερῴῳ γεγενῆσθαι τοῖς μαθηταῖς ἠκούσαμεν, τοῖς ἐμψύχοις φυτοῖς ἐπιπεσόντα κινῆσαι τὴν τοῦ Θεοῦ φυτείαν πρὸς τὴν τῶν ἀρωμάτων φοράν· καὶ ῥέειν παρασκευάσαι διὰ τοῦ στόματος τὴν εὐώδη προφητείαν, καὶ τὰ σωτήρια τῆς πίστεως δόγματα, κατὰ πᾶν εἶδος γλώσσης ακωλύτως τὴν εὐωδίαν τῶν διδαγμάτων προχέοντα. Οὕτως οἱ ἑκατὸν καὶ εἴκοσι μαθηταί, οἱ ἐν οἴκῳ τοῦ Θεοῦ πεφυτευμένοι, τῇ πνοῇ τῇ τοῦ τοιούτου Νότου, τὴν διὰ τῶν γλωσσῶν διδα- S. GREGORII KYSSENI . causa cur amandatur hic ventus ? Aquilo est durus | et asper ventus, ut alicubi dicitur in Proverbio. Vocatur autem dexter nomine. Sed non est dexter aquilo, nisi quis a tergo habeat orientem, peragens cursum ad occidentem. Omnino aŭtem intelligis Enigma eorum quæ dicuntur, quod scilicet qui re- cessit ab oriente (sic enim nominatur Christus a prophetia '), et se protrudit ad occasum lucis, ubi est potestas tenebrarum, sibi dexterum habet aquilonem, improbis insultibus eum excipientem, per quos cursus conficitur ad tenebras. Ita sibi dexterum aquilonem invenit impudicus et intempe- rans, conspirantem affectui et perturbationi igno- minie. Ita avaro fit dexter spiritus iste nequitia, quando materiam avaritiæ, tanquam árenam ali- quam et pulverem ei congerit. Ita ad unumquod- que peccatum suum prebens auxilium ft dexter. Cum autem sit quidem durus natura, duritiem au- tem occultet voluptatibus, propterea a suo imperio fugat aquilonem, ca quæ adversus animi perture bationes et vitia obtinnit dominatum, aquiloni di- cens : Surge: Quod autem hoc nomine significetur potestas adversaria, cuivis fuerit perspicuum, qui consideraverit naturam rerum aspectabilium. Quis enim non novit solis motum, quod scilicet ab orta per austrum cursum conficiens, declinat ad oc- casum? Terra autem figura cum sit sphærica, ut dicunt qui in his suum studium posuerunt, in qua parte a sole illustratur, in ejus adversa ne- cessario obtenebratur, ut quæ adumbretur obstru- ctione ejus quod est intermedium. Quoniam ergo locus ille perpetuo manet luce carens et frigidus, ut qui a radiis solis neque illuminetur neque fo- veatur: propterea principem potestatis tenebra- rum, qui mollem animarum naturam instar aquæ concrescere facit et duram reddit, nominat Ver- bum durum aquilonem, effectorem tristitiæ hie- mis, in qua dicit Evangelium nulla ratione effugi posse pericula. In ea enim marcescit decor eorum qui florent ex virtute. Recte autem sua auctoritate vox eum expellit re- ginæ; accersit autem ventum meridianum, qui est calidus et semper lucidus, quem nominat austrum, per quem fluit torrens deliciarum, dicens : Et veni, auster, perfia hortum meum, et fuant aromata mea: adeo ut violento spiritu, sicut audimus factum fuis- se in cœnaculo discipulis, in plantas incidens ani- matas, moveat Dei plantationem ad aromatum pro- ductionem, et efficiat ut per os fluat odorifera pro- phetia et salutaria fidei dogmata, per omne genus linguæ effundentia citra impedimentum bonum odorem documentorum. Sic centunı viginti discipu- R, qui plantantur in domo Dei, fatu hujus austri, quæ per linguas traditur, doctrinam fecerunt eflo- rere. Propterea ergo huic austro dicit sponsa : Per- ▼ Zach. vi, 12. C D

Β γουσα τῷ Βοῤῥᾳ· τίς δὲ ἡ αἰτία τῆς τοῦ ἀνέμου του του μεταναστάσεως; Σκληρὸς ἄνεμος ἐστι, φησὶ πρὸς τοῦτο τῆς Παροιμίας λόγος· ὀνόματι δὲ ἐπιδέ ξιος καλεῖται· ἀλλ᾽ οὐδενὶ δεξιός Βορρέας, πλην εἰ τις κατὰ Νώτου τὴν ἀνατολὴν ἔχοι, πρὸς τὰς δυσμάς τὸν δρόμον ποιούμενος. Νοεῖς δὲ πάντως τῶν λεγο μένων τὸ αἴνιγμα, ὅτι ὁ τῆς ἀνατολῆς ἀποστάς (οὕτω γὰρ παρὰ τῆς προφητείας ὁ Χριστὸς ὀνομάζεται καὶ πρὸς τὰς δυσμὰς τοῦ φωτὸς ἑαυτὸν συνελαύνων, ὅπου ἐστὶν ἐξουσία τοῦ σκότους, δεξιὸν ἔχει ἐφ' ἑαυ τοῦ τὸν Βοῤῥᾶν τοῖς πονηροῖς αὐτὸν ἐφοδίοις δεξιού μενον, δι' ὧν ὁ πρὸς τὸ σκότος γίνεται δρόμος. Ούτως εὑρίσκει τον Βοῤῥᾶν ἑαυτοῦ δεξιὸν ὁ ἀκόλαστος, τῷ πάθει τῆς ἀτιμίας συμπνέοντα. Οὕτω γίνεται τῷ πλεονέκτῃ δεξιὸν τὸ πνεῦμα τοῦτο τῆς πονηρίας, ὅταν αὐτῷ τὰς ὕλας τῆς πλεονεξίας οἷόν τινα ψάμμον ἢ κόνιν περισωρεύει. Οὕτως πρὸς ἕκαστον τῶν πλημα μελημάτων τὴν παρ' ἑαυτοῦ συνεργίαν χαριζόμενος, ἐπιδέξιος γίνεται, οἷς ἂν γένηται. Σκληρὸς μὲν κατὰ τὴν φύσιν ὧν, ἐπικρύπτων δὲ ταῖς ἡδοναῖς τὸ ἀντί- τυπον, διὰ τοῦτο φυγαδεύει τῆς ἰδίας ἀρχῆς τὸν Βορ ῥᾶν, ἢ κατὰ τῶν παθῶν ἀναδυσαμένη τὸ κράτος, Εξεγέρθητι, λέγουσα, ὦ Βοῤῥᾶ. Ὅτι δὲ τῷ ὀνόματι τούτῳ ἢ ἀντικειμένη διασημαίνεται δύναμις, παντί δῆλον ἂν εἴη τῷ κατανενοηκότι τὴν τῶν ὁρατῶν φύσ σιν. Τίς γὰρ οὐκ οἶδε τοῦ ἡλίου τήν κίνησιν, ὅτι ἐκ τῶν ἀνατολῶν διὰ τοῦ νοτίου τὸν δρόμον ποιούμενος, πρὸς τὰς δυσμὰς ἐπικλίνεται ; Τὸ δὲ σχῆμα τῆς γῆς σφαιροειδές ὂν, καθώς φασιν οἱ τὰ τοιαῦτα κατανοή σαντες, ἐν ᾧπερ τῷ ἡλίῳ περιλαμφθῇ, κατὰ πᾶσαν ἀνάγκην ἐν τῷ ἀντικειμένῳ σκοτίζεται, τῇ ἀντιφρά ξει τοῦ μέσου σκιαζόμενον. Ἐπεὶ οὖν ἀφεγγής ὁ τα πος ἐκεῖνος καὶ κατεψυγμένος εἰσαεὶ διαμένει μήνε λαμπόμενος ὑπὸ τῶν ἡλιακῶν ἀκτίνων μήτε θαλπό μενος · διὰ τοῦτο τὸν ἄρχοντα τῆς ἐξουσίας τοῦ σκό τους, τὸν τὴν ἁπαλὴν τῶν ψυχῶν φύσιν ὕδατος δίκην ἀπολιθοῦντα διὰ τῆς πήξεως, καὶ σκληρὰν ἐργαζό μενον, Βοῤῥέαν τε καὶ σκληρὸν ὀνομάζει ὁ Λόγος, τὸν τῆς κατηφείας τοῦ χειμῶνος ἐργάτην, ἐκείνου λέγω τοῦ χειμῶνος ἐν ᾧ τὴν φυγὴν τῶν κινδύνων ἀμήχανον λέγει τὸ Εὐαγγέλιον. Ἐν αὐτῷ γὰρ τῶν κατ' ἀρετὴν ἀνθούντων ἡ ὥρα μαραίνεται. Καλῶς οὖν ἀπελαύνει τοῦτον κατ' ἐξουσίαν ἡ βασι- λίδος φωνή - προσκαλεῖται δὲ τὸ μεσημβρινόν πνεῦμα, δι' τὸ θερμόν τε καὶ ἀειφεγγές, ὅπερ όνομάζει Νότον, οὗ ὁ χειμάρρους τῆς τρυφῆς ῥέει, λέγουσα· Καὶ ἔρ- χου, Νότε, διάπνευσον τὸν κῆπόν μου, καὶ ῥευσά τωσαν αρώματά μου· ὥστε τῇ βιαίᾳ πνοῇ, καθὼς ἐν τῷ ὑπερῴῳ γεγενῆσθαι τοῖς μαθηταῖς ἠκούσαμεν, τοῖς ἐμψύχοις φυτοῖς ἐπιπεσόντα κινῆσαι τὴν τοῦ Θεοῦ φυτείαν πρὸς τὴν τῶν ἀρωμάτων φοράν· καὶ ῥέειν παρασκευάσαι διὰ τοῦ στόματος τὴν εὐώδη προφητείαν, καὶ τὰ σωτήρια τῆς πίστεως δόγματα, κατὰ πᾶν εἶδος γλώσσης ακωλύτως τὴν εὐωδίαν τῶν διδαγμάτων προχέοντα. Οὕτως οἱ ἑκατὸν καὶ εἴκοσι μαθηταί, οἱ ἐν οἴκῳ τοῦ Θεοῦ πεφυτευμένοι, τῇ πνοῇ τῇ τοῦ τοιούτου Νότου, τὴν διὰ τῶν γλωσσῶν διδα- S. GREGORII KYSSENI . causa cur amandatur hic ventus ? Aquilo est durus | et asper ventus, ut alicubi dicitur in Proverbio. Vocatur autem dexter nomine. Sed non est dexter aquilo, nisi quis a tergo habeat orientem, peragens cursum ad occidentem. Omnino aŭtem intelligis Enigma eorum quæ dicuntur, quod scilicet qui re- cessit ab oriente (sic enim nominatur Christus a prophetia '), et se protrudit ad occasum lucis, ubi est potestas tenebrarum, sibi dexterum habet aquilonem, improbis insultibus eum excipientem, per quos cursus conficitur ad tenebras. Ita sibi dexterum aquilonem invenit impudicus et intempe- rans, conspirantem affectui et perturbationi igno- minie. Ita avaro fit dexter spiritus iste nequitia, quando materiam avaritiæ, tanquam árenam ali- quam et pulverem ei congerit. Ita ad unumquod- que peccatum suum prebens auxilium ft dexter. Cum autem sit quidem durus natura, duritiem au- tem occultet voluptatibus, propterea a suo imperio fugat aquilonem, ca quæ adversus animi perture bationes et vitia obtinnit dominatum, aquiloni di- cens : Surge: Quod autem hoc nomine significetur potestas adversaria, cuivis fuerit perspicuum, qui consideraverit naturam rerum aspectabilium. Quis enim non novit solis motum, quod scilicet ab orta per austrum cursum conficiens, declinat ad oc- casum? Terra autem figura cum sit sphærica, ut dicunt qui in his suum studium posuerunt, in qua parte a sole illustratur, in ejus adversa ne- cessario obtenebratur, ut quæ adumbretur obstru- ctione ejus quod est intermedium. Quoniam ergo locus ille perpetuo manet luce carens et frigidus, ut qui a radiis solis neque illuminetur neque fo- veatur: propterea principem potestatis tenebra- rum, qui mollem animarum naturam instar aquæ concrescere facit et duram reddit, nominat Ver- bum durum aquilonem, effectorem tristitiæ hie- mis, in qua dicit Evangelium nulla ratione effugi posse pericula. In ea enim marcescit decor eorum qui florent ex virtute. Recte autem sua auctoritate vox eum expellit re- ginæ; accersit autem ventum meridianum, qui est calidus et semper lucidus, quem nominat austrum, per quem fluit torrens deliciarum, dicens : Et veni, auster, perfia hortum meum, et fuant aromata mea: adeo ut violento spiritu, sicut audimus factum fuis- se in cœnaculo discipulis, in plantas incidens ani- matas, moveat Dei plantationem ad aromatum pro- ductionem, et efficiat ut per os fluat odorifera pro- phetia et salutaria fidei dogmata, per omne genus linguæ effundentia citra impedimentum bonum odorem documentorum. Sic centunı viginti discipu- R, qui plantantur in domo Dei, fatu hujus austri, quæ per linguas traditur, doctrinam fecerunt eflo- rere. Propterea ergo huic austro dicit sponsa : Per- ▼ Zach. vi, 12. C D

Β γουσα τῷ Βοῤῥᾳ· τίς δὲ ἡ αἰτία τῆς τοῦ ἀνέμου του του μεταναστάσεως; Σκληρὸς ἄνεμος ἐστι, φησὶ πρὸς τοῦτο τῆς Παροιμίας λόγος· ὀνόματι δὲ ἐπιδέ ξιος καλεῖται· ἀλλ᾽ οὐδενὶ δεξιός Βορρέας, πλην εἰ τις κατὰ Νώτου τὴν ἀνατολὴν ἔχοι, πρὸς τὰς δυσμάς τὸν δρόμον ποιούμενος. Νοεῖς δὲ πάντως τῶν λεγο μένων τὸ αἴνιγμα, ὅτι ὁ τῆς ἀνατολῆς ἀποστάς (οὕτω γὰρ παρὰ τῆς προφητείας ὁ Χριστὸς ὀνομάζεται καὶ πρὸς τὰς δυσμὰς τοῦ φωτὸς ἑαυτὸν συνελαύνων, ὅπου ἐστὶν ἐξουσία τοῦ σκότους, δεξιὸν ἔχει ἐφ' ἑαυ τοῦ τὸν Βοῤῥᾶν τοῖς πονηροῖς αὐτὸν ἐφοδίοις δεξιού μενον, δι' ὧν ὁ πρὸς τὸ σκότος γίνεται δρόμος. Ούτως εὑρίσκει τον Βοῤῥᾶν ἑαυτοῦ δεξιὸν ὁ ἀκόλαστος, τῷ πάθει τῆς ἀτιμίας συμπνέοντα. Οὕτω γίνεται τῷ πλεονέκτῃ δεξιὸν τὸ πνεῦμα τοῦτο τῆς πονηρίας, ὅταν αὐτῷ τὰς ὕλας τῆς πλεονεξίας οἷόν τινα ψάμμον ἢ κόνιν περισωρεύει. Οὕτως πρὸς ἕκαστον τῶν πλημα μελημάτων τὴν παρ' ἑαυτοῦ συνεργίαν χαριζόμενος, ἐπιδέξιος γίνεται, οἷς ἂν γένηται. Σκληρὸς μὲν κατὰ τὴν φύσιν ὧν, ἐπικρύπτων δὲ ταῖς ἡδοναῖς τὸ ἀντί- τυπον, διὰ τοῦτο φυγαδεύει τῆς ἰδίας ἀρχῆς τὸν Βορ ῥᾶν, ἢ κατὰ τῶν παθῶν ἀναδυσαμένη τὸ κράτος, Εξεγέρθητι, λέγουσα, ὦ Βοῤῥᾶ. Ὅτι δὲ τῷ ὀνόματι τούτῳ ἢ ἀντικειμένη διασημαίνεται δύναμις, παντί δῆλον ἂν εἴη τῷ κατανενοηκότι τὴν τῶν ὁρατῶν φύσ σιν. Τίς γὰρ οὐκ οἶδε τοῦ ἡλίου τήν κίνησιν, ὅτι ἐκ τῶν ἀνατολῶν διὰ τοῦ νοτίου τὸν δρόμον ποιούμενος, πρὸς τὰς δυσμὰς ἐπικλίνεται ; Τὸ δὲ σχῆμα τῆς γῆς σφαιροειδές ὂν, καθώς φασιν οἱ τὰ τοιαῦτα κατανοή σαντες, ἐν ᾧπερ τῷ ἡλίῳ περιλαμφθῇ, κατὰ πᾶσαν ἀνάγκην ἐν τῷ ἀντικειμένῳ σκοτίζεται, τῇ ἀντιφρά ξει τοῦ μέσου σκιαζόμενον. Ἐπεὶ οὖν ἀφεγγής ὁ τα πος ἐκεῖνος καὶ κατεψυγμένος εἰσαεὶ διαμένει μήνε λαμπόμενος ὑπὸ τῶν ἡλιακῶν ἀκτίνων μήτε θαλπό μενος · διὰ τοῦτο τὸν ἄρχοντα τῆς ἐξουσίας τοῦ σκό τους, τὸν τὴν ἁπαλὴν τῶν ψυχῶν φύσιν ὕδατος δίκην ἀπολιθοῦντα διὰ τῆς πήξεως, καὶ σκληρὰν ἐργαζό μενον, Βοῤῥέαν τε καὶ σκληρὸν ὀνομάζει ὁ Λόγος, τὸν τῆς κατηφείας τοῦ χειμῶνος ἐργάτην, ἐκείνου λέγω τοῦ χειμῶνος ἐν ᾧ τὴν φυγὴν τῶν κινδύνων ἀμήχανον λέγει τὸ Εὐαγγέλιον. Ἐν αὐτῷ γὰρ τῶν κατ' ἀρετὴν ἀνθούντων ἡ ὥρα μαραίνεται. Καλῶς οὖν ἀπελαύνει τοῦτον κατ' ἐξουσίαν ἡ βασι- λίδος φωνή - προσκαλεῖται δὲ τὸ μεσημβρινόν πνεῦμα, δι' τὸ θερμόν τε καὶ ἀειφεγγές, ὅπερ όνομάζει Νότον, οὗ ὁ χειμάρρους τῆς τρυφῆς ῥέει, λέγουσα· Καὶ ἔρ- χου, Νότε, διάπνευσον τὸν κῆπόν μου, καὶ ῥευσά τωσαν αρώματά μου· ὥστε τῇ βιαίᾳ πνοῇ, καθὼς ἐν τῷ ὑπερῴῳ γεγενῆσθαι τοῖς μαθηταῖς ἠκούσαμεν, τοῖς ἐμψύχοις φυτοῖς ἐπιπεσόντα κινῆσαι τὴν τοῦ Θεοῦ φυτείαν πρὸς τὴν τῶν ἀρωμάτων φοράν· καὶ ῥέειν παρασκευάσαι διὰ τοῦ στόματος τὴν εὐώδη προφητείαν, καὶ τὰ σωτήρια τῆς πίστεως δόγματα, κατὰ πᾶν εἶδος γλώσσης ακωλύτως τὴν εὐωδίαν τῶν διδαγμάτων προχέοντα. Οὕτως οἱ ἑκατὸν καὶ εἴκοσι μαθηταί, οἱ ἐν οἴκῳ τοῦ Θεοῦ πεφυτευμένοι, τῇ πνοῇ τῇ τοῦ τοιούτου Νότου, τὴν διὰ τῶν γλωσσῶν διδα- S. GREGORII KYSSENI . causa cur amandatur hic ventus ? Aquilo est durus | et asper ventus, ut alicubi dicitur in Proverbio. Vocatur autem dexter nomine. Sed non est dexter aquilo, nisi quis a tergo habeat orientem, peragens cursum ad occidentem. Omnino aŭtem intelligis Enigma eorum quæ dicuntur, quod scilicet qui re- cessit ab oriente (sic enim nominatur Christus a prophetia '), et se protrudit ad occasum lucis, ubi est potestas tenebrarum, sibi dexterum habet aquilonem, improbis insultibus eum excipientem, per quos cursus conficitur ad tenebras. Ita sibi dexterum aquilonem invenit impudicus et intempe- rans, conspirantem affectui et perturbationi igno- minie. Ita avaro fit dexter spiritus iste nequitia, quando materiam avaritiæ, tanquam árenam ali- quam et pulverem ei congerit. Ita ad unumquod- que peccatum suum prebens auxilium ft dexter. Cum autem sit quidem durus natura, duritiem au- tem occultet voluptatibus, propterea a suo imperio fugat aquilonem, ca quæ adversus animi perture bationes et vitia obtinnit dominatum, aquiloni di- cens : Surge: Quod autem hoc nomine significetur potestas adversaria, cuivis fuerit perspicuum, qui consideraverit naturam rerum aspectabilium. Quis enim non novit solis motum, quod scilicet ab orta per austrum cursum conficiens, declinat ad oc- casum? Terra autem figura cum sit sphærica, ut dicunt qui in his suum studium posuerunt, in qua parte a sole illustratur, in ejus adversa ne- cessario obtenebratur, ut quæ adumbretur obstru- ctione ejus quod est intermedium. Quoniam ergo locus ille perpetuo manet luce carens et frigidus, ut qui a radiis solis neque illuminetur neque fo- veatur: propterea principem potestatis tenebra- rum, qui mollem animarum naturam instar aquæ concrescere facit et duram reddit, nominat Ver- bum durum aquilonem, effectorem tristitiæ hie- mis, in qua dicit Evangelium nulla ratione effugi posse pericula. In ea enim marcescit decor eorum qui florent ex virtute. Recte autem sua auctoritate vox eum expellit re- ginæ; accersit autem ventum meridianum, qui est calidus et semper lucidus, quem nominat austrum, per quem fluit torrens deliciarum, dicens : Et veni, auster, perfia hortum meum, et fuant aromata mea: adeo ut violento spiritu, sicut audimus factum fuis- se in cœnaculo discipulis, in plantas incidens ani- matas, moveat Dei plantationem ad aromatum pro- ductionem, et efficiat ut per os fluat odorifera pro- phetia et salutaria fidei dogmata, per omne genus linguæ effundentia citra impedimentum bonum odorem documentorum. Sic centunı viginti discipu- R, qui plantantur in domo Dei, fatu hujus austri, quæ per linguas traditur, doctrinam fecerunt eflo- rere. Propterea ergo huic austro dicit sponsa : Per- ▼ Zach. vi, 12. C D

σκαλίαν ἐξήνθησαν. Διὰ τοῦτο τοίνυν φησὶ τῷ τοιού- Α τῷ μεσημβρινῷ Νότῳ διαπνευσθέντες, πηγαὶ ἀρω τῳ Νότῳ ἡ νύμφη· ὅτι Διάπνευσιν τὸν κῆπόν μου, Επειδή μήτηρ κήπων ἐγένετο παρὰ τῆς τοῦ νυμφίου φωνῆς τοῦ ποιήσαντος αὐτὴν, καθὼς περιέχει ὁ λόγος κήπου καὶ πηγῆς. Οὗ χάριν τὸν κῆπον αὐτῆς τὴν Ἐκκλησίαν τὴν τοῖς ἐμψύχοις βρύουσαν δένδροις δια- - πνευσθῆναι βούλεται, ὥστε ῥεῦσαι ἀπ' αὐτῶν τὰ ἀρώ‐ ματα. Ὁ μὲν γὰρ Προφήτης φησὶν, ὅτι Πνεύσει τὸ πνεῦμα αὐτοῦ, καὶ ῥνήσεται ὕδατα. Ἡ δὲ τῷ βα- σιλικῷ πλούτῳ κομῶσα νύμφη, πρὸς τὸ μεγαλοφυέ- στερον ἐξαλλάσσει τὰ ρεύματα, ἀρωμάτων ποταμούς ποιοῦσα τῶν τοῦ κήπου δένδρων ἐκρέοντας, διὰ τῆς βίας τοῦ πνεύματος· ὥστε διὰ τούτου μαθεῖν τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης πρὸς τὴν Καινὴν τὸ διάφορον· ὅτι ὁ μὲν προφητικός ποταμὸς ἐπληρώθη ὑδάτων· ὁ δὲ εὐαγγελικὸς ἀρωμάτων. Τοιοῦτος ποταμὸς ἀρωμάτων ἦν, ἐκ τοῦ κήπου τῆς Ἐκκλησίας ῥέων διὰ τοῦ πνεύ ματος, ὁ μέγας Παῦλος, οὗ τὸ ῥεῖθρον Χριστοῦ εὐῶδες ἦν. Τοιοῦτος ἄλλος Ἰωάννης, ὁ Λουκᾶς, ὁ Ματθαῖος, ὁ Μάρκος, καὶ οἱ λοιποὶ πάντες τὰ εὐγενῆ φυτὰ τοῦ κήπου τῆς νύμφης, οἱ τῷ φωτεινῷ ἐκείνῳ μάτων ἐγένοντο, βρύοντες τὴν τῶν Εὐαγγελίων εὐωδίαν. Καταβήτω, φησίν, ὁ ἀδελφιδός μου, εἰς κῆπον αὐτοῦ, καὶ φαγέτω παρπὸν ἀκροδρύων αὐτοῦ. Τα πεπαρρησιασμένης φωνής ! Ο φιλοτίμου τε καὶ μεγαλοδώρου ψυχῆς, πᾶσαν ὑπερβολὴν μεγαλοφρο- σύνης νικώσης ! Τίνα δεξιοῦται πρὸς εὐωχίαν τοῖς ἰδίοις καρποῖς; Τίνι παρασκευάζει διὰ τῶν ἰδίων ἀγα- θῶν τὴν πανδαισίαν ; Τίνα καλεῖ πρὸς τὴν τῶν τα ρεσκευασμένων εστίασιν ; Τὸν ἐξ οὗ τὰ πάντα, καὶ δι' οὗ τὰ πάντα, καὶ ἐν ᾧ τὰ πάντα, τὸν διδόντα τοῖς πᾶσι τροφὴν ἐν εὐκαιρίᾳ, τὸν ἀνοίγοντα τὴν χεῖρα αὐτοῦ, καὶ πληροῦντα πᾶν ζῶον εὐδοκίας, τὸν ἄρτον τὸν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβαίνοντα, καὶ ζωὴν διδόντα τῷ κόσμῳ, τὸν πᾶσι τοῖς οὖσι τὴν ζωὴν ἐκ τῆς ἰδίας πηγῆς ἐπιῤῥέοντα· τούτῳ ἡ νύμφη προτίθησι τρά- πεζαν. Κῆπος δὲ ἐστιν ἡ τράπεζα, ὁ διὰ τῶν ἐμψύχων δένδρων πεφυτευμένος. Ἡμεῖς δὲ τὰ δένδρα, εἴπερ δὴ καὶ ἡμεῖς οἱ τροφὴν αὐτῷ προτιθέντες τὴν τῶν ψυ χῶν ἡμῶν σωτηρίαν, οὕτως εἰπόντος τοῦ τὴν ἡμετέ ραν εὐωχουμένου ζωήν· ὅτι Εμὸν βρῶμά ἐστιν, ἵνα ποιῶ τὸ θέλημα τοῦ Πατρός μου. Δῆλος δὲ ὁ σκοπός τοῦ θείου θελήματος, ὃς πάντας θέλει σωθῆναι, καὶ εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλθεῖν. Αὕτη οὖν ἐστιν ἡ ἑτοιμασθεῖσα βρῶσις αὐτῷ τὸ σωθῆναι ἡμᾶς. Καρπὸς δὲ ἡμῶν ἡ προαίρεσις γίνεται, ἡ τῷ δρεπομένῳ ἡμᾶς Θεῷ δι' ἑαυτῆς ὡς διά τινος ἀκρεμόνος τὴν ψυ χὴν ἐγχειρίζουσα. Χρὴ δὲ διὰ τούτων ἰδεῖν ὅτι πρό τερον ἡ νύμφη τῷ καρπῷ τοῦ μήλου καταγλυκαίνε- ται εἰποῦσα· Καὶ ὁ καρπὸς αὐτοῦ γλυκὺς ἐν τῷ στόματί μου· καὶ τότε καρπὸς καὶ αὐτὴ γίνεται ώριμός τε καὶ γλυκαίνων, καὶ τῷ γεωργῷ πρὸς εὐ φροσύνην προκείμενος. Ἡ δὲ τοῦ Καταβήτω λέξις, εὐκτικὴν ἔχει τὴν σημασίαν, ὁμοιοτρόπως εκφωνη- θεῖσα τῷ Ἁγιασθήτω τὸ ὄνομά σου· καὶ γενη θήτω τὸ θέλημά σου. Ὡς γὰρ ἐκεῖ τὴν εὐκτικὴν ἔφασιν ὁ τῶν ῥητῶν ἐκείνων σχηματισμός περιέχει, ' IN CANTICA CANTIC. HOMILIA X. fa hortum meum, quandoquidem horto fuit mater a B voce sponsi qui ipsam fecit, sicut continet sermo horti et fontis. Quamobrem vult suum hortum, nempe Ecclesiam, quæ scatet arboribus animatis, etiam perfari, ut ex eis fuant aromata. Nam Pro- pheta quidem dicit: Flabit· spiritus ejus, et fluent aqua . Sponsa autem regiis ornata divitiis, mutat fluenta ad majorem amplitudinem et magnificen- tiam, faciens aromalun fluvios efluentes per vim spiritus ex arboribus horti. Quo fit, ut per hoc die scamus Veteris Testamenti a Novo differentiam, quoniam fluvius quidem propheticus impletus fuit aquis, evangelicus autem aromatibus. Talis fu- vius aromatum ex horto Ecclesiæ fluens per spiri- tum, erat magnus Paulus, cujus fluentum erat Chri- sti bonus odor. Talis alius fuit Joannes, Lucas, Matthæus, Marcus, et alii nobiles plantæ horti spon- sæ, qui perspirati lucido austro meridiano, facti sunt fontes aromatum, scatere facientes bonum odorem Evangelii. C Psal. CXLVII, D Descendat, inquit, patruelis meus ad hortum, co- medat fructus pomorum suorum. O vocem liberam et confidenter prolatam! animam liberalem et splendidam, quæ omnem quantumvis magnam supe- rat magnificentiam! Quemnam ad convivium suis excipit fructibus ? cuinam per bona propria parat epulum? Quemnam vocat ad vescendum iis quæ sunt purata ? Eum ex quo sunt omnia, et per quem omnia, et in quo omnia, qui dat omnibus alimentum in tempore suo, qui aperit manum suam, et implet omne animal bona voluntate, panem qui de cœlo descendit, et dat vitam mundo, qui ex proprio fonte ad omnia quæ sunt vitam facit emanare et scaturire; huic sponsa apponit mensam. Hortus autem est mensa, plantatus per arbores animatas. Nos autem sumus arbores, quandoquidem nos quoque sumus qui ei cibum apponimus, salutem nostrarum animarum, cum sic dixerit is qui convi- vio nostram excipit animam : Meus est cibus, ut fα- ciam voluntatem Patris mei. Est autem manifestus scopus divinæ voluntatis, qui vult omnes homines salvos fieri, et venire ad agnitionem veritatis 10. Hic est ergo ei paratus cibus,ut nos salvi simus. Fru- ctus autem noster est liberi arbitrii electio, Deo, qui nos metit ac decerpit, tanquain per quemdam ra- mum tradens animam. Per hæc autem videndum est quod sponsa prius afficitur dulcedine fructus pomi, ut quæ dixerit : Et fructus ejus dulcis in gulture meo, et tunc ipsa quoque fructus est pulcher, et dulcedine afficiens, et agricolæ propositus ad læti- tiam. Illud autem vocabulum, Descendat, habet optandi significationem, eo modo prolatum quo il- lud : Sanctificetur nomen tuum; et fiat voluntas tua". Quomodo enim illic optandi significationem conti- net illorum verborum figura, ita hic quoque illud, 18. • Joan. 1, 34. 5 Tim. 15, 4. " Matth. vi, 11.

σκαλίαν ἐξήνθησαν. Διὰ τοῦτο τοίνυν φησὶ τῷ τοιού- Α τῷ μεσημβρινῷ Νότῳ διαπνευσθέντες, πηγαὶ ἀρω τῳ Νότῳ ἡ νύμφη· ὅτι Διάπνευσιν τὸν κῆπόν μου, Επειδή μήτηρ κήπων ἐγένετο παρὰ τῆς τοῦ νυμφίου φωνῆς τοῦ ποιήσαντος αὐτὴν, καθὼς περιέχει ὁ λόγος κήπου καὶ πηγῆς. Οὗ χάριν τὸν κῆπον αὐτῆς τὴν Ἐκκλησίαν τὴν τοῖς ἐμψύχοις βρύουσαν δένδροις δια- - πνευσθῆναι βούλεται, ὥστε ῥεῦσαι ἀπ' αὐτῶν τὰ ἀρώ‐ ματα. Ὁ μὲν γὰρ Προφήτης φησὶν, ὅτι Πνεύσει τὸ πνεῦμα αὐτοῦ, καὶ ῥνήσεται ὕδατα. Ἡ δὲ τῷ βα- σιλικῷ πλούτῳ κομῶσα νύμφη, πρὸς τὸ μεγαλοφυέ- στερον ἐξαλλάσσει τὰ ρεύματα, ἀρωμάτων ποταμούς ποιοῦσα τῶν τοῦ κήπου δένδρων ἐκρέοντας, διὰ τῆς βίας τοῦ πνεύματος· ὥστε διὰ τούτου μαθεῖν τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης πρὸς τὴν Καινὴν τὸ διάφορον· ὅτι ὁ μὲν προφητικός ποταμὸς ἐπληρώθη ὑδάτων· ὁ δὲ εὐαγγελικὸς ἀρωμάτων. Τοιοῦτος ποταμὸς ἀρωμάτων ἦν, ἐκ τοῦ κήπου τῆς Ἐκκλησίας ῥέων διὰ τοῦ πνεύ ματος, ὁ μέγας Παῦλος, οὗ τὸ ῥεῖθρον Χριστοῦ εὐῶδες ἦν. Τοιοῦτος ἄλλος Ἰωάννης, ὁ Λουκᾶς, ὁ Ματθαῖος, ὁ Μάρκος, καὶ οἱ λοιποὶ πάντες τὰ εὐγενῆ φυτὰ τοῦ κήπου τῆς νύμφης, οἱ τῷ φωτεινῷ ἐκείνῳ μάτων ἐγένοντο, βρύοντες τὴν τῶν Εὐαγγελίων εὐωδίαν. Καταβήτω, φησίν, ὁ ἀδελφιδός μου, εἰς κῆπον αὐτοῦ, καὶ φαγέτω παρπὸν ἀκροδρύων αὐτοῦ. Τα πεπαρρησιασμένης φωνής ! Ο φιλοτίμου τε καὶ μεγαλοδώρου ψυχῆς, πᾶσαν ὑπερβολὴν μεγαλοφρο- σύνης νικώσης ! Τίνα δεξιοῦται πρὸς εὐωχίαν τοῖς ἰδίοις καρποῖς; Τίνι παρασκευάζει διὰ τῶν ἰδίων ἀγα- θῶν τὴν πανδαισίαν ; Τίνα καλεῖ πρὸς τὴν τῶν τα ρεσκευασμένων εστίασιν ; Τὸν ἐξ οὗ τὰ πάντα, καὶ δι' οὗ τὰ πάντα, καὶ ἐν ᾧ τὰ πάντα, τὸν διδόντα τοῖς πᾶσι τροφὴν ἐν εὐκαιρίᾳ, τὸν ἀνοίγοντα τὴν χεῖρα αὐτοῦ, καὶ πληροῦντα πᾶν ζῶον εὐδοκίας, τὸν ἄρτον τὸν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβαίνοντα, καὶ ζωὴν διδόντα τῷ κόσμῳ, τὸν πᾶσι τοῖς οὖσι τὴν ζωὴν ἐκ τῆς ἰδίας πηγῆς ἐπιῤῥέοντα· τούτῳ ἡ νύμφη προτίθησι τρά- πεζαν. Κῆπος δὲ ἐστιν ἡ τράπεζα, ὁ διὰ τῶν ἐμψύχων δένδρων πεφυτευμένος. Ἡμεῖς δὲ τὰ δένδρα, εἴπερ δὴ καὶ ἡμεῖς οἱ τροφὴν αὐτῷ προτιθέντες τὴν τῶν ψυ χῶν ἡμῶν σωτηρίαν, οὕτως εἰπόντος τοῦ τὴν ἡμετέ ραν εὐωχουμένου ζωήν· ὅτι Εμὸν βρῶμά ἐστιν, ἵνα ποιῶ τὸ θέλημα τοῦ Πατρός μου. Δῆλος δὲ ὁ σκοπός τοῦ θείου θελήματος, ὃς πάντας θέλει σωθῆναι, καὶ εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλθεῖν. Αὕτη οὖν ἐστιν ἡ ἑτοιμασθεῖσα βρῶσις αὐτῷ τὸ σωθῆναι ἡμᾶς. Καρπὸς δὲ ἡμῶν ἡ προαίρεσις γίνεται, ἡ τῷ δρεπομένῳ ἡμᾶς Θεῷ δι' ἑαυτῆς ὡς διά τινος ἀκρεμόνος τὴν ψυ χὴν ἐγχειρίζουσα. Χρὴ δὲ διὰ τούτων ἰδεῖν ὅτι πρό τερον ἡ νύμφη τῷ καρπῷ τοῦ μήλου καταγλυκαίνε- ται εἰποῦσα· Καὶ ὁ καρπὸς αὐτοῦ γλυκὺς ἐν τῷ στόματί μου· καὶ τότε καρπὸς καὶ αὐτὴ γίνεται ώριμός τε καὶ γλυκαίνων, καὶ τῷ γεωργῷ πρὸς εὐ φροσύνην προκείμενος. Ἡ δὲ τοῦ Καταβήτω λέξις, εὐκτικὴν ἔχει τὴν σημασίαν, ὁμοιοτρόπως εκφωνη- θεῖσα τῷ Ἁγιασθήτω τὸ ὄνομά σου· καὶ γενη θήτω τὸ θέλημά σου. Ὡς γὰρ ἐκεῖ τὴν εὐκτικὴν ἔφασιν ὁ τῶν ῥητῶν ἐκείνων σχηματισμός περιέχει, ' IN CANTICA CANTIC. HOMILIA X. fa hortum meum, quandoquidem horto fuit mater a B voce sponsi qui ipsam fecit, sicut continet sermo horti et fontis. Quamobrem vult suum hortum, nempe Ecclesiam, quæ scatet arboribus animatis, etiam perfari, ut ex eis fuant aromata. Nam Pro- pheta quidem dicit: Flabit· spiritus ejus, et fluent aqua . Sponsa autem regiis ornata divitiis, mutat fluenta ad majorem amplitudinem et magnificen- tiam, faciens aromalun fluvios efluentes per vim spiritus ex arboribus horti. Quo fit, ut per hoc die scamus Veteris Testamenti a Novo differentiam, quoniam fluvius quidem propheticus impletus fuit aquis, evangelicus autem aromatibus. Talis fu- vius aromatum ex horto Ecclesiæ fluens per spiri- tum, erat magnus Paulus, cujus fluentum erat Chri- sti bonus odor. Talis alius fuit Joannes, Lucas, Matthæus, Marcus, et alii nobiles plantæ horti spon- sæ, qui perspirati lucido austro meridiano, facti sunt fontes aromatum, scatere facientes bonum odorem Evangelii. C Psal. CXLVII, D Descendat, inquit, patruelis meus ad hortum, co- medat fructus pomorum suorum. O vocem liberam et confidenter prolatam! animam liberalem et splendidam, quæ omnem quantumvis magnam supe- rat magnificentiam! Quemnam ad convivium suis excipit fructibus ? cuinam per bona propria parat epulum? Quemnam vocat ad vescendum iis quæ sunt purata ? Eum ex quo sunt omnia, et per quem omnia, et in quo omnia, qui dat omnibus alimentum in tempore suo, qui aperit manum suam, et implet omne animal bona voluntate, panem qui de cœlo descendit, et dat vitam mundo, qui ex proprio fonte ad omnia quæ sunt vitam facit emanare et scaturire; huic sponsa apponit mensam. Hortus autem est mensa, plantatus per arbores animatas. Nos autem sumus arbores, quandoquidem nos quoque sumus qui ei cibum apponimus, salutem nostrarum animarum, cum sic dixerit is qui convi- vio nostram excipit animam : Meus est cibus, ut fα- ciam voluntatem Patris mei. Est autem manifestus scopus divinæ voluntatis, qui vult omnes homines salvos fieri, et venire ad agnitionem veritatis 10. Hic est ergo ei paratus cibus,ut nos salvi simus. Fru- ctus autem noster est liberi arbitrii electio, Deo, qui nos metit ac decerpit, tanquain per quemdam ra- mum tradens animam. Per hæc autem videndum est quod sponsa prius afficitur dulcedine fructus pomi, ut quæ dixerit : Et fructus ejus dulcis in gulture meo, et tunc ipsa quoque fructus est pulcher, et dulcedine afficiens, et agricolæ propositus ad læti- tiam. Illud autem vocabulum, Descendat, habet optandi significationem, eo modo prolatum quo il- lud : Sanctificetur nomen tuum; et fiat voluntas tua". Quomodo enim illic optandi significationem conti- net illorum verborum figura, ita hic quoque illud, 18. • Joan. 1, 34. 5 Tim. 15, 4. " Matth. vi, 11.

σκαλίαν ἐξήνθησαν. Διὰ τοῦτο τοίνυν φησὶ τῷ τοιού- Α τῷ μεσημβρινῷ Νότῳ διαπνευσθέντες, πηγαὶ ἀρω τῳ Νότῳ ἡ νύμφη· ὅτι Διάπνευσιν τὸν κῆπόν μου, Επειδή μήτηρ κήπων ἐγένετο παρὰ τῆς τοῦ νυμφίου φωνῆς τοῦ ποιήσαντος αὐτὴν, καθὼς περιέχει ὁ λόγος κήπου καὶ πηγῆς. Οὗ χάριν τὸν κῆπον αὐτῆς τὴν Ἐκκλησίαν τὴν τοῖς ἐμψύχοις βρύουσαν δένδροις δια- - πνευσθῆναι βούλεται, ὥστε ῥεῦσαι ἀπ' αὐτῶν τὰ ἀρώ‐ ματα. Ὁ μὲν γὰρ Προφήτης φησὶν, ὅτι Πνεύσει τὸ πνεῦμα αὐτοῦ, καὶ ῥνήσεται ὕδατα. Ἡ δὲ τῷ βα- σιλικῷ πλούτῳ κομῶσα νύμφη, πρὸς τὸ μεγαλοφυέ- στερον ἐξαλλάσσει τὰ ρεύματα, ἀρωμάτων ποταμούς ποιοῦσα τῶν τοῦ κήπου δένδρων ἐκρέοντας, διὰ τῆς βίας τοῦ πνεύματος· ὥστε διὰ τούτου μαθεῖν τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης πρὸς τὴν Καινὴν τὸ διάφορον· ὅτι ὁ μὲν προφητικός ποταμὸς ἐπληρώθη ὑδάτων· ὁ δὲ εὐαγγελικὸς ἀρωμάτων. Τοιοῦτος ποταμὸς ἀρωμάτων ἦν, ἐκ τοῦ κήπου τῆς Ἐκκλησίας ῥέων διὰ τοῦ πνεύ ματος, ὁ μέγας Παῦλος, οὗ τὸ ῥεῖθρον Χριστοῦ εὐῶδες ἦν. Τοιοῦτος ἄλλος Ἰωάννης, ὁ Λουκᾶς, ὁ Ματθαῖος, ὁ Μάρκος, καὶ οἱ λοιποὶ πάντες τὰ εὐγενῆ φυτὰ τοῦ κήπου τῆς νύμφης, οἱ τῷ φωτεινῷ ἐκείνῳ μάτων ἐγένοντο, βρύοντες τὴν τῶν Εὐαγγελίων εὐωδίαν. Καταβήτω, φησίν, ὁ ἀδελφιδός μου, εἰς κῆπον αὐτοῦ, καὶ φαγέτω παρπὸν ἀκροδρύων αὐτοῦ. Τα πεπαρρησιασμένης φωνής ! Ο φιλοτίμου τε καὶ μεγαλοδώρου ψυχῆς, πᾶσαν ὑπερβολὴν μεγαλοφρο- σύνης νικώσης ! Τίνα δεξιοῦται πρὸς εὐωχίαν τοῖς ἰδίοις καρποῖς; Τίνι παρασκευάζει διὰ τῶν ἰδίων ἀγα- θῶν τὴν πανδαισίαν ; Τίνα καλεῖ πρὸς τὴν τῶν τα ρεσκευασμένων εστίασιν ; Τὸν ἐξ οὗ τὰ πάντα, καὶ δι' οὗ τὰ πάντα, καὶ ἐν ᾧ τὰ πάντα, τὸν διδόντα τοῖς πᾶσι τροφὴν ἐν εὐκαιρίᾳ, τὸν ἀνοίγοντα τὴν χεῖρα αὐτοῦ, καὶ πληροῦντα πᾶν ζῶον εὐδοκίας, τὸν ἄρτον τὸν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβαίνοντα, καὶ ζωὴν διδόντα τῷ κόσμῳ, τὸν πᾶσι τοῖς οὖσι τὴν ζωὴν ἐκ τῆς ἰδίας πηγῆς ἐπιῤῥέοντα· τούτῳ ἡ νύμφη προτίθησι τρά- πεζαν. Κῆπος δὲ ἐστιν ἡ τράπεζα, ὁ διὰ τῶν ἐμψύχων δένδρων πεφυτευμένος. Ἡμεῖς δὲ τὰ δένδρα, εἴπερ δὴ καὶ ἡμεῖς οἱ τροφὴν αὐτῷ προτιθέντες τὴν τῶν ψυ χῶν ἡμῶν σωτηρίαν, οὕτως εἰπόντος τοῦ τὴν ἡμετέ ραν εὐωχουμένου ζωήν· ὅτι Εμὸν βρῶμά ἐστιν, ἵνα ποιῶ τὸ θέλημα τοῦ Πατρός μου. Δῆλος δὲ ὁ σκοπός τοῦ θείου θελήματος, ὃς πάντας θέλει σωθῆναι, καὶ εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλθεῖν. Αὕτη οὖν ἐστιν ἡ ἑτοιμασθεῖσα βρῶσις αὐτῷ τὸ σωθῆναι ἡμᾶς. Καρπὸς δὲ ἡμῶν ἡ προαίρεσις γίνεται, ἡ τῷ δρεπομένῳ ἡμᾶς Θεῷ δι' ἑαυτῆς ὡς διά τινος ἀκρεμόνος τὴν ψυ χὴν ἐγχειρίζουσα. Χρὴ δὲ διὰ τούτων ἰδεῖν ὅτι πρό τερον ἡ νύμφη τῷ καρπῷ τοῦ μήλου καταγλυκαίνε- ται εἰποῦσα· Καὶ ὁ καρπὸς αὐτοῦ γλυκὺς ἐν τῷ στόματί μου· καὶ τότε καρπὸς καὶ αὐτὴ γίνεται ώριμός τε καὶ γλυκαίνων, καὶ τῷ γεωργῷ πρὸς εὐ φροσύνην προκείμενος. Ἡ δὲ τοῦ Καταβήτω λέξις, εὐκτικὴν ἔχει τὴν σημασίαν, ὁμοιοτρόπως εκφωνη- θεῖσα τῷ Ἁγιασθήτω τὸ ὄνομά σου· καὶ γενη θήτω τὸ θέλημά σου. Ὡς γὰρ ἐκεῖ τὴν εὐκτικὴν ἔφασιν ὁ τῶν ῥητῶν ἐκείνων σχηματισμός περιέχει, ' IN CANTICA CANTIC. HOMILIA X. fa hortum meum, quandoquidem horto fuit mater a B voce sponsi qui ipsam fecit, sicut continet sermo horti et fontis. Quamobrem vult suum hortum, nempe Ecclesiam, quæ scatet arboribus animatis, etiam perfari, ut ex eis fuant aromata. Nam Pro- pheta quidem dicit: Flabit· spiritus ejus, et fluent aqua . Sponsa autem regiis ornata divitiis, mutat fluenta ad majorem amplitudinem et magnificen- tiam, faciens aromalun fluvios efluentes per vim spiritus ex arboribus horti. Quo fit, ut per hoc die scamus Veteris Testamenti a Novo differentiam, quoniam fluvius quidem propheticus impletus fuit aquis, evangelicus autem aromatibus. Talis fu- vius aromatum ex horto Ecclesiæ fluens per spiri- tum, erat magnus Paulus, cujus fluentum erat Chri- sti bonus odor. Talis alius fuit Joannes, Lucas, Matthæus, Marcus, et alii nobiles plantæ horti spon- sæ, qui perspirati lucido austro meridiano, facti sunt fontes aromatum, scatere facientes bonum odorem Evangelii. C Psal. CXLVII, D Descendat, inquit, patruelis meus ad hortum, co- medat fructus pomorum suorum. O vocem liberam et confidenter prolatam! animam liberalem et splendidam, quæ omnem quantumvis magnam supe- rat magnificentiam! Quemnam ad convivium suis excipit fructibus ? cuinam per bona propria parat epulum? Quemnam vocat ad vescendum iis quæ sunt purata ? Eum ex quo sunt omnia, et per quem omnia, et in quo omnia, qui dat omnibus alimentum in tempore suo, qui aperit manum suam, et implet omne animal bona voluntate, panem qui de cœlo descendit, et dat vitam mundo, qui ex proprio fonte ad omnia quæ sunt vitam facit emanare et scaturire; huic sponsa apponit mensam. Hortus autem est mensa, plantatus per arbores animatas. Nos autem sumus arbores, quandoquidem nos quoque sumus qui ei cibum apponimus, salutem nostrarum animarum, cum sic dixerit is qui convi- vio nostram excipit animam : Meus est cibus, ut fα- ciam voluntatem Patris mei. Est autem manifestus scopus divinæ voluntatis, qui vult omnes homines salvos fieri, et venire ad agnitionem veritatis 10. Hic est ergo ei paratus cibus,ut nos salvi simus. Fru- ctus autem noster est liberi arbitrii electio, Deo, qui nos metit ac decerpit, tanquain per quemdam ra- mum tradens animam. Per hæc autem videndum est quod sponsa prius afficitur dulcedine fructus pomi, ut quæ dixerit : Et fructus ejus dulcis in gulture meo, et tunc ipsa quoque fructus est pulcher, et dulcedine afficiens, et agricolæ propositus ad læti- tiam. Illud autem vocabulum, Descendat, habet optandi significationem, eo modo prolatum quo il- lud : Sanctificetur nomen tuum; et fiat voluntas tua". Quomodo enim illic optandi significationem conti- net illorum verborum figura, ita hic quoque illud, 18. • Joan. 1, 34. 5 Tim. 15, 4. " Matth. vi, 11.

Α οὕτω καὶ ἐνταῦθα τὸ Καταβήτω, εὐχὴ τῆς νύμφης ἐστὶν ἐπιδεικνυμένης τῷ Θεῷ τῶν τῆς ἀρετῆς ἀκρο δρύων τὴν εὐφορίαν. Ἡ δὲ κατάβασις τὸ τῆς φιλαν θρωπίας ἔργον διασημαίνει. Επειδὴ γὰρ οὐκ ἔστιν ἄλλως ἀναληφθῆναι πρὸς τὸν Ὕψιστον, εἰ μὴ πρὸς τὸ χθαμαλώτερον ἐπικλιθείη ὁ ἀναλαμβάνων τοὺς πραείς Κύριος, διὰ τοῦτο ἡ ἀνιοῦσα πρὸς τὰ ἄνω . ψυχή, την παρὰ τοῦ ὑπερκειμένου χειραγωγίαν προσκαλουμένη, ὑποκαταβῆναι αὐτὸν τοῦ ἰδίου μετ γέθους εύχεται, ἵνα τοῖς κάτω ἐφικτὸς γένηται. Ο δὲ εἰπὼν διὰ τοῦ προφήτου· ὅτι Ετι λαλοῦντός σου ἐκεῖ, ἰδοὺ πάρειμι· πρὶν ἐπεξελθεῖν τῇ εὐχῇ τῇ νύμφῃ, καὶ ἤκουσεν ὧν ἐδεήθη, καὶ τῇ ἑτοιμασίᾳ τῆς καρδίας αὐτῆς προσέσχε, καὶ ἐν τῷ κήπῳ ἐγέ- νετο τῷ διαπνευσθέντι ὑπὸ τοῦ Νότου, καὶ τοὺς καρ ποὺς τῶν ἀρωμάτων ἐδρέψατο, καὶ τῶν τῆς ἀρετῆς ἀκροδρύων ἐνεφορήθη, καὶ διήγημα τὴν εὐωχίαν περ ποίηται, λέγων ούτωσὶ πρὸς τὴν νύμφην. Κατέβην εἰς κῆπον, ἀδελφή μου νύμφη. Ετρύγησα σμύρ ναν μου μετὰ ἀρωμάτων μου. Εφαγον ἄρτον μου μετὰ μέλιτός μου. Επιον οἶνον μου μετὰ γά λακτός μου. Φάγετε, οι πλησίον μου, καὶ πίετε. καὶ μεθύσθητε, ἀδελφοί μου. Ορᾶς πῶς ὑπερβάλλει τῇ μεγαλοδωρεα τὴν αἴτη σιν; Αρωμάτων εὔξατο γενέσθαι πηγὰς ἡ νύμφη, τὰ ἑαυτῆς ἐν τῷ κήπῳ φυτὰ διαπνευσθέντα τῷ ἐκ μεσημβρίας ἐπιπνέοντι Νότῳ, καὶ τῷ καρπῷ τῶν ἀκροδρύων τὸν γεωργὸν δεξιώσασθαι. Τοῦτο δὲ παντὶ δῆλον, ὅτι πᾶσα εὔπνοια, τῆς ὀσφραντικῆς αἰσθήσεως Ο ἡδονὴ γίνεται. Τὰ δὲ ἀκρόδρυα τῆς τοῦ ἄρτου δυνά- μεως κατὰ τὴν βρῶσιν ὡς πρὸς τὴν τῶν τρεφομένων εὐεξίαν ἐστὶν ἀτονώτερον. Ὁ δὲ καταβὰς ἐπὶ τὸν ἑαυτοῦ κῆπον, καὶ πρὸς τὸ μεῖζόν τε καὶ τιμιώτερον τὴν τῶν καρπῶν μεταβαλών φύσιν, δρέπεται μὲν ἐκ τοῦ κήπου σμύρναν εὑρὼν μετὰ ἀρωμάτων αὐτοῦ. Παρ' αὐτοῦ γὰρ εἶναι εἴ τι καλὸν, ἐν ᾧπερ εὑρεθῇ, ὁ προφητικὸς ὕμνησε λόγος. ᾿Αντὶ δὲ τῶν ἀκροδρύων. ἄρτῳ βρύειν παρασκευάζει τὰ δένδρα, συναναμε μιγμένῳ μετὰ τοῦ μέλιτος αὐτοῦ. Καὶ τούτῳ τὸ προς φητικόν συνεκφωνείσθω, ὅτι αὐτοῦ τὸ μέλι, ὡς καὶ τὰ λοιπὰ τῶν ἄλλων, καὶ τὸν οἶνον ἀπ' αὐτῶν ἀρύεται, Εx συνανακεκραμένον τῷ γάλακτι αὐτοῦ. Ἐξ αὐτοῦ γὰρ Ο καὶ δι' αὐτοῦ καὶ εἰς αὐτὸν τὰ πάντα. Ο μακαρίων κήπων ἐκείνων, ὧν τὰ φυτὰ τοιούτοις βρύειν καρποῖς μεμαρτύρηται, ὡς πρὸς ἅπαν εἶδος τροφῆς κατὰ τὴν ἐπιθυμίαν τῆς ἀπολαύσεως αρμοδίως μεταποιεῖσθαι!Τῷ μὲν γὰρ διὰ τῆς εὐωδίας τρυφῶντι σμύρνα γίνεται, διὰ τῆς τῶν ἐπιγείων μελῶν νεκρότητος, τὸν καθαρὸν καὶ εὐώδη μυρεψῶν βίον, τὸν ἐκ ποικίλων τε καὶ διαφόρων. τῶν τῆς ἀρετῆς ἀρωμάτων συγκεραννύμενον. Τῷ δὲ τὴν τελειοτέραν ἐπιζητοῦντι τροφήν, ἄρτος γίνεται, οὐκ ἐτι ἐπὶ πικρίδων ἐσθιόμενος, ὡς ὁ νόμος διακελεύεται· πρὸς γὰρ τὸ παρόν ἐστιν ἡ πικρίς· ἀλλ᾽ ὄψον ἑαυτῷ τὸ μέλι ποιούμενος, ὅταν ἐν τῷ ἰδίῳ καιρῷ ὁ καρπὸς τῆς ἀρετῆς καταγλυκαίνῃ τὰ τῆς ψυχῆς αἰσθητήρια, οὗ ἀπόδειξις ὁ μετὰ τὴν ἀνάστασιν τοῦ Κυρίου προς φανεὶς τοῖς μαθηταῖς ἄρτος ἐστὶ, τῷ κηρίῳ τοῦ μένα S. GREGORII NYSSENI Descendat, cst volum sponsæ, Deo ostendentis ubertatem pomorum virtutis. Descensus autem si- gnificat opus benignitatis et charitatis in homines. Quoniam enim fieri non potest, ut aliter assumamur ad Altissimum, nisi inclinetur ad humilitatem ac depressionem, qui mansuetos assumit Dominus, propterea in sublime ascendens sponsa, advocans deductionem faciendam ab eo qui inclinatur, optat ut ipse descendat a sua magnitudine, ut eum asse- qui possint qui inferius versantur. Qui autem dixit per prophetam: Te adhuc illic loquente, ecce ad- sum : priusquam exiret volum sponsæ, audivit ea quæ est precata, et præparationem cordis ejus at- tendit, et in horto fuit perlato ab austro, et fructus aromatum decerpsit, et impletus fuit pomis virtu- tis, et narrationem instruxit convivium, sponsæ sic dicens: Descendi in hortum meum, sorur mea spon- sa. Messui myrrham meam cum aromatibus meis. Comedi panem meum cum melle meo. Bibi vinum meum cum lacte meo. Comedite, propinqui mei, et bibile, et inebriamini, fratres mei. Vides quemadmodum doni magnitudine exsuperat petitionem? Optavit sponsa fieri sibi fontes aro- Imatum, suas in horto plantas perflari austro qui flat a meridie, et fructu pomorum agricolam exci- pere. Hoc autem cuivis est perspicuum, quod om- nis bonus odor est voluptas sensus olfactus. Poma autem sunt ad esum imbecillioris virtutis quam sit panis, quod attinet ad bonam eorum qui aluntur habitudinem. Ille vero cum in suum hortum descen- disset, et in id quod est majus et pretiosius fru- ctuum mutasset naturam, decerpit quidem ex horto myrrham inventam cum suis aromatibus. Ab ipso enim esse, si quid sit pulchrum ac honestum, in ” B quocunque fuerit inventum, sermo prædicavit pro- pheticus. Pro pomis autem efficit ut arbores panem ferant mistum cum melle suo. Et sic explicetur propheticum illud, quod ejus mel, et cætera pul- chra ac bona, et vinum ab ipso hauritur conten)- peratum lacte ejus. ipso enim, et per ipsum, Ex et in ipso sunt omnia 18. beatos illos hortos, quorum plantas tales fructus producere teslatum est, ut in omne genus nutrimenti, pro fruendi de- D siderio congruenter transformentur! Ei enim cui bonus'odor sunt deliciæ, fit myrrha, per terreuorum membrorum moriifcationem puram et bene olentem tanquam unguentum excoquens vitam, contem- peratam ex variis et diversis virtutis aromatibus. Ei autem qui quærit nutrimentum perfectius, fit panis, qui non amplius comeditur cum lactucis agrestibus, ut lex jubet : in præsenti enim est amaritudo lactucæ : sed opsonium sibi ipsi mel effi- cietur, quando suo tempore fructus virtutis sensus animæ afficiet dulcedine, cujus rei certum argu- mentum est panis qui post resurrectionem Domini Isai. LVIII, 9. ** Exod. xII, 8. 4. Rom. x1, 36.

Α οὕτω καὶ ἐνταῦθα τὸ Καταβήτω, εὐχὴ τῆς νύμφης ἐστὶν ἐπιδεικνυμένης τῷ Θεῷ τῶν τῆς ἀρετῆς ἀκρο δρύων τὴν εὐφορίαν. Ἡ δὲ κατάβασις τὸ τῆς φιλαν θρωπίας ἔργον διασημαίνει. Επειδὴ γὰρ οὐκ ἔστιν ἄλλως ἀναληφθῆναι πρὸς τὸν Ὕψιστον, εἰ μὴ πρὸς τὸ χθαμαλώτερον ἐπικλιθείη ὁ ἀναλαμβάνων τοὺς πραείς Κύριος, διὰ τοῦτο ἡ ἀνιοῦσα πρὸς τὰ ἄνω . ψυχή, την παρὰ τοῦ ὑπερκειμένου χειραγωγίαν προσκαλουμένη, ὑποκαταβῆναι αὐτὸν τοῦ ἰδίου μετ γέθους εύχεται, ἵνα τοῖς κάτω ἐφικτὸς γένηται. Ο δὲ εἰπὼν διὰ τοῦ προφήτου· ὅτι Ετι λαλοῦντός σου ἐκεῖ, ἰδοὺ πάρειμι· πρὶν ἐπεξελθεῖν τῇ εὐχῇ τῇ νύμφῃ, καὶ ἤκουσεν ὧν ἐδεήθη, καὶ τῇ ἑτοιμασίᾳ τῆς καρδίας αὐτῆς προσέσχε, καὶ ἐν τῷ κήπῳ ἐγέ- νετο τῷ διαπνευσθέντι ὑπὸ τοῦ Νότου, καὶ τοὺς καρ ποὺς τῶν ἀρωμάτων ἐδρέψατο, καὶ τῶν τῆς ἀρετῆς ἀκροδρύων ἐνεφορήθη, καὶ διήγημα τὴν εὐωχίαν περ ποίηται, λέγων ούτωσὶ πρὸς τὴν νύμφην. Κατέβην εἰς κῆπον, ἀδελφή μου νύμφη. Ετρύγησα σμύρ ναν μου μετὰ ἀρωμάτων μου. Εφαγον ἄρτον μου μετὰ μέλιτός μου. Επιον οἶνον μου μετὰ γά λακτός μου. Φάγετε, οι πλησίον μου, καὶ πίετε. καὶ μεθύσθητε, ἀδελφοί μου. Ορᾶς πῶς ὑπερβάλλει τῇ μεγαλοδωρεα τὴν αἴτη σιν; Αρωμάτων εὔξατο γενέσθαι πηγὰς ἡ νύμφη, τὰ ἑαυτῆς ἐν τῷ κήπῳ φυτὰ διαπνευσθέντα τῷ ἐκ μεσημβρίας ἐπιπνέοντι Νότῳ, καὶ τῷ καρπῷ τῶν ἀκροδρύων τὸν γεωργὸν δεξιώσασθαι. Τοῦτο δὲ παντὶ δῆλον, ὅτι πᾶσα εὔπνοια, τῆς ὀσφραντικῆς αἰσθήσεως Ο ἡδονὴ γίνεται. Τὰ δὲ ἀκρόδρυα τῆς τοῦ ἄρτου δυνά- μεως κατὰ τὴν βρῶσιν ὡς πρὸς τὴν τῶν τρεφομένων εὐεξίαν ἐστὶν ἀτονώτερον. Ὁ δὲ καταβὰς ἐπὶ τὸν ἑαυτοῦ κῆπον, καὶ πρὸς τὸ μεῖζόν τε καὶ τιμιώτερον τὴν τῶν καρπῶν μεταβαλών φύσιν, δρέπεται μὲν ἐκ τοῦ κήπου σμύρναν εὑρὼν μετὰ ἀρωμάτων αὐτοῦ. Παρ' αὐτοῦ γὰρ εἶναι εἴ τι καλὸν, ἐν ᾧπερ εὑρεθῇ, ὁ προφητικὸς ὕμνησε λόγος. ᾿Αντὶ δὲ τῶν ἀκροδρύων. ἄρτῳ βρύειν παρασκευάζει τὰ δένδρα, συναναμε μιγμένῳ μετὰ τοῦ μέλιτος αὐτοῦ. Καὶ τούτῳ τὸ προς φητικόν συνεκφωνείσθω, ὅτι αὐτοῦ τὸ μέλι, ὡς καὶ τὰ λοιπὰ τῶν ἄλλων, καὶ τὸν οἶνον ἀπ' αὐτῶν ἀρύεται, Εx συνανακεκραμένον τῷ γάλακτι αὐτοῦ. Ἐξ αὐτοῦ γὰρ Ο καὶ δι' αὐτοῦ καὶ εἰς αὐτὸν τὰ πάντα. Ο μακαρίων κήπων ἐκείνων, ὧν τὰ φυτὰ τοιούτοις βρύειν καρποῖς μεμαρτύρηται, ὡς πρὸς ἅπαν εἶδος τροφῆς κατὰ τὴν ἐπιθυμίαν τῆς ἀπολαύσεως αρμοδίως μεταποιεῖσθαι!Τῷ μὲν γὰρ διὰ τῆς εὐωδίας τρυφῶντι σμύρνα γίνεται, διὰ τῆς τῶν ἐπιγείων μελῶν νεκρότητος, τὸν καθαρὸν καὶ εὐώδη μυρεψῶν βίον, τὸν ἐκ ποικίλων τε καὶ διαφόρων. τῶν τῆς ἀρετῆς ἀρωμάτων συγκεραννύμενον. Τῷ δὲ τὴν τελειοτέραν ἐπιζητοῦντι τροφήν, ἄρτος γίνεται, οὐκ ἐτι ἐπὶ πικρίδων ἐσθιόμενος, ὡς ὁ νόμος διακελεύεται· πρὸς γὰρ τὸ παρόν ἐστιν ἡ πικρίς· ἀλλ᾽ ὄψον ἑαυτῷ τὸ μέλι ποιούμενος, ὅταν ἐν τῷ ἰδίῳ καιρῷ ὁ καρπὸς τῆς ἀρετῆς καταγλυκαίνῃ τὰ τῆς ψυχῆς αἰσθητήρια, οὗ ἀπόδειξις ὁ μετὰ τὴν ἀνάστασιν τοῦ Κυρίου προς φανεὶς τοῖς μαθηταῖς ἄρτος ἐστὶ, τῷ κηρίῳ τοῦ μένα S. GREGORII NYSSENI Descendat, cst volum sponsæ, Deo ostendentis ubertatem pomorum virtutis. Descensus autem si- gnificat opus benignitatis et charitatis in homines. Quoniam enim fieri non potest, ut aliter assumamur ad Altissimum, nisi inclinetur ad humilitatem ac depressionem, qui mansuetos assumit Dominus, propterea in sublime ascendens sponsa, advocans deductionem faciendam ab eo qui inclinatur, optat ut ipse descendat a sua magnitudine, ut eum asse- qui possint qui inferius versantur. Qui autem dixit per prophetam: Te adhuc illic loquente, ecce ad- sum : priusquam exiret volum sponsæ, audivit ea quæ est precata, et præparationem cordis ejus at- tendit, et in horto fuit perlato ab austro, et fructus aromatum decerpsit, et impletus fuit pomis virtu- tis, et narrationem instruxit convivium, sponsæ sic dicens: Descendi in hortum meum, sorur mea spon- sa. Messui myrrham meam cum aromatibus meis. Comedi panem meum cum melle meo. Bibi vinum meum cum lacte meo. Comedite, propinqui mei, et bibile, et inebriamini, fratres mei. Vides quemadmodum doni magnitudine exsuperat petitionem? Optavit sponsa fieri sibi fontes aro- Imatum, suas in horto plantas perflari austro qui flat a meridie, et fructu pomorum agricolam exci- pere. Hoc autem cuivis est perspicuum, quod om- nis bonus odor est voluptas sensus olfactus. Poma autem sunt ad esum imbecillioris virtutis quam sit panis, quod attinet ad bonam eorum qui aluntur habitudinem. Ille vero cum in suum hortum descen- disset, et in id quod est majus et pretiosius fru- ctuum mutasset naturam, decerpit quidem ex horto myrrham inventam cum suis aromatibus. Ab ipso enim esse, si quid sit pulchrum ac honestum, in ” B quocunque fuerit inventum, sermo prædicavit pro- pheticus. Pro pomis autem efficit ut arbores panem ferant mistum cum melle suo. Et sic explicetur propheticum illud, quod ejus mel, et cætera pul- chra ac bona, et vinum ab ipso hauritur conten)- peratum lacte ejus. ipso enim, et per ipsum, Ex et in ipso sunt omnia 18. beatos illos hortos, quorum plantas tales fructus producere teslatum est, ut in omne genus nutrimenti, pro fruendi de- D siderio congruenter transformentur! Ei enim cui bonus'odor sunt deliciæ, fit myrrha, per terreuorum membrorum moriifcationem puram et bene olentem tanquam unguentum excoquens vitam, contem- peratam ex variis et diversis virtutis aromatibus. Ei autem qui quærit nutrimentum perfectius, fit panis, qui non amplius comeditur cum lactucis agrestibus, ut lex jubet : in præsenti enim est amaritudo lactucæ : sed opsonium sibi ipsi mel effi- cietur, quando suo tempore fructus virtutis sensus animæ afficiet dulcedine, cujus rei certum argu- mentum est panis qui post resurrectionem Domini Isai. LVIII, 9. ** Exod. xII, 8. 4. Rom. x1, 36.

Α οὕτω καὶ ἐνταῦθα τὸ Καταβήτω, εὐχὴ τῆς νύμφης ἐστὶν ἐπιδεικνυμένης τῷ Θεῷ τῶν τῆς ἀρετῆς ἀκρο δρύων τὴν εὐφορίαν. Ἡ δὲ κατάβασις τὸ τῆς φιλαν θρωπίας ἔργον διασημαίνει. Επειδὴ γὰρ οὐκ ἔστιν ἄλλως ἀναληφθῆναι πρὸς τὸν Ὕψιστον, εἰ μὴ πρὸς τὸ χθαμαλώτερον ἐπικλιθείη ὁ ἀναλαμβάνων τοὺς πραείς Κύριος, διὰ τοῦτο ἡ ἀνιοῦσα πρὸς τὰ ἄνω . ψυχή, την παρὰ τοῦ ὑπερκειμένου χειραγωγίαν προσκαλουμένη, ὑποκαταβῆναι αὐτὸν τοῦ ἰδίου μετ γέθους εύχεται, ἵνα τοῖς κάτω ἐφικτὸς γένηται. Ο δὲ εἰπὼν διὰ τοῦ προφήτου· ὅτι Ετι λαλοῦντός σου ἐκεῖ, ἰδοὺ πάρειμι· πρὶν ἐπεξελθεῖν τῇ εὐχῇ τῇ νύμφῃ, καὶ ἤκουσεν ὧν ἐδεήθη, καὶ τῇ ἑτοιμασίᾳ τῆς καρδίας αὐτῆς προσέσχε, καὶ ἐν τῷ κήπῳ ἐγέ- νετο τῷ διαπνευσθέντι ὑπὸ τοῦ Νότου, καὶ τοὺς καρ ποὺς τῶν ἀρωμάτων ἐδρέψατο, καὶ τῶν τῆς ἀρετῆς ἀκροδρύων ἐνεφορήθη, καὶ διήγημα τὴν εὐωχίαν περ ποίηται, λέγων ούτωσὶ πρὸς τὴν νύμφην. Κατέβην εἰς κῆπον, ἀδελφή μου νύμφη. Ετρύγησα σμύρ ναν μου μετὰ ἀρωμάτων μου. Εφαγον ἄρτον μου μετὰ μέλιτός μου. Επιον οἶνον μου μετὰ γά λακτός μου. Φάγετε, οι πλησίον μου, καὶ πίετε. καὶ μεθύσθητε, ἀδελφοί μου. Ορᾶς πῶς ὑπερβάλλει τῇ μεγαλοδωρεα τὴν αἴτη σιν; Αρωμάτων εὔξατο γενέσθαι πηγὰς ἡ νύμφη, τὰ ἑαυτῆς ἐν τῷ κήπῳ φυτὰ διαπνευσθέντα τῷ ἐκ μεσημβρίας ἐπιπνέοντι Νότῳ, καὶ τῷ καρπῷ τῶν ἀκροδρύων τὸν γεωργὸν δεξιώσασθαι. Τοῦτο δὲ παντὶ δῆλον, ὅτι πᾶσα εὔπνοια, τῆς ὀσφραντικῆς αἰσθήσεως Ο ἡδονὴ γίνεται. Τὰ δὲ ἀκρόδρυα τῆς τοῦ ἄρτου δυνά- μεως κατὰ τὴν βρῶσιν ὡς πρὸς τὴν τῶν τρεφομένων εὐεξίαν ἐστὶν ἀτονώτερον. Ὁ δὲ καταβὰς ἐπὶ τὸν ἑαυτοῦ κῆπον, καὶ πρὸς τὸ μεῖζόν τε καὶ τιμιώτερον τὴν τῶν καρπῶν μεταβαλών φύσιν, δρέπεται μὲν ἐκ τοῦ κήπου σμύρναν εὑρὼν μετὰ ἀρωμάτων αὐτοῦ. Παρ' αὐτοῦ γὰρ εἶναι εἴ τι καλὸν, ἐν ᾧπερ εὑρεθῇ, ὁ προφητικὸς ὕμνησε λόγος. ᾿Αντὶ δὲ τῶν ἀκροδρύων. ἄρτῳ βρύειν παρασκευάζει τὰ δένδρα, συναναμε μιγμένῳ μετὰ τοῦ μέλιτος αὐτοῦ. Καὶ τούτῳ τὸ προς φητικόν συνεκφωνείσθω, ὅτι αὐτοῦ τὸ μέλι, ὡς καὶ τὰ λοιπὰ τῶν ἄλλων, καὶ τὸν οἶνον ἀπ' αὐτῶν ἀρύεται, Εx συνανακεκραμένον τῷ γάλακτι αὐτοῦ. Ἐξ αὐτοῦ γὰρ Ο καὶ δι' αὐτοῦ καὶ εἰς αὐτὸν τὰ πάντα. Ο μακαρίων κήπων ἐκείνων, ὧν τὰ φυτὰ τοιούτοις βρύειν καρποῖς μεμαρτύρηται, ὡς πρὸς ἅπαν εἶδος τροφῆς κατὰ τὴν ἐπιθυμίαν τῆς ἀπολαύσεως αρμοδίως μεταποιεῖσθαι!Τῷ μὲν γὰρ διὰ τῆς εὐωδίας τρυφῶντι σμύρνα γίνεται, διὰ τῆς τῶν ἐπιγείων μελῶν νεκρότητος, τὸν καθαρὸν καὶ εὐώδη μυρεψῶν βίον, τὸν ἐκ ποικίλων τε καὶ διαφόρων. τῶν τῆς ἀρετῆς ἀρωμάτων συγκεραννύμενον. Τῷ δὲ τὴν τελειοτέραν ἐπιζητοῦντι τροφήν, ἄρτος γίνεται, οὐκ ἐτι ἐπὶ πικρίδων ἐσθιόμενος, ὡς ὁ νόμος διακελεύεται· πρὸς γὰρ τὸ παρόν ἐστιν ἡ πικρίς· ἀλλ᾽ ὄψον ἑαυτῷ τὸ μέλι ποιούμενος, ὅταν ἐν τῷ ἰδίῳ καιρῷ ὁ καρπὸς τῆς ἀρετῆς καταγλυκαίνῃ τὰ τῆς ψυχῆς αἰσθητήρια, οὗ ἀπόδειξις ὁ μετὰ τὴν ἀνάστασιν τοῦ Κυρίου προς φανεὶς τοῖς μαθηταῖς ἄρτος ἐστὶ, τῷ κηρίῳ τοῦ μένα S. GREGORII NYSSENI Descendat, cst volum sponsæ, Deo ostendentis ubertatem pomorum virtutis. Descensus autem si- gnificat opus benignitatis et charitatis in homines. Quoniam enim fieri non potest, ut aliter assumamur ad Altissimum, nisi inclinetur ad humilitatem ac depressionem, qui mansuetos assumit Dominus, propterea in sublime ascendens sponsa, advocans deductionem faciendam ab eo qui inclinatur, optat ut ipse descendat a sua magnitudine, ut eum asse- qui possint qui inferius versantur. Qui autem dixit per prophetam: Te adhuc illic loquente, ecce ad- sum : priusquam exiret volum sponsæ, audivit ea quæ est precata, et præparationem cordis ejus at- tendit, et in horto fuit perlato ab austro, et fructus aromatum decerpsit, et impletus fuit pomis virtu- tis, et narrationem instruxit convivium, sponsæ sic dicens: Descendi in hortum meum, sorur mea spon- sa. Messui myrrham meam cum aromatibus meis. Comedi panem meum cum melle meo. Bibi vinum meum cum lacte meo. Comedite, propinqui mei, et bibile, et inebriamini, fratres mei. Vides quemadmodum doni magnitudine exsuperat petitionem? Optavit sponsa fieri sibi fontes aro- Imatum, suas in horto plantas perflari austro qui flat a meridie, et fructu pomorum agricolam exci- pere. Hoc autem cuivis est perspicuum, quod om- nis bonus odor est voluptas sensus olfactus. Poma autem sunt ad esum imbecillioris virtutis quam sit panis, quod attinet ad bonam eorum qui aluntur habitudinem. Ille vero cum in suum hortum descen- disset, et in id quod est majus et pretiosius fru- ctuum mutasset naturam, decerpit quidem ex horto myrrham inventam cum suis aromatibus. Ab ipso enim esse, si quid sit pulchrum ac honestum, in ” B quocunque fuerit inventum, sermo prædicavit pro- pheticus. Pro pomis autem efficit ut arbores panem ferant mistum cum melle suo. Et sic explicetur propheticum illud, quod ejus mel, et cætera pul- chra ac bona, et vinum ab ipso hauritur conten)- peratum lacte ejus. ipso enim, et per ipsum, Ex et in ipso sunt omnia 18. beatos illos hortos, quorum plantas tales fructus producere teslatum est, ut in omne genus nutrimenti, pro fruendi de- D siderio congruenter transformentur! Ei enim cui bonus'odor sunt deliciæ, fit myrrha, per terreuorum membrorum moriifcationem puram et bene olentem tanquam unguentum excoquens vitam, contem- peratam ex variis et diversis virtutis aromatibus. Ei autem qui quærit nutrimentum perfectius, fit panis, qui non amplius comeditur cum lactucis agrestibus, ut lex jubet : in præsenti enim est amaritudo lactucæ : sed opsonium sibi ipsi mel effi- cietur, quando suo tempore fructus virtutis sensus animæ afficiet dulcedine, cujus rei certum argu- mentum est panis qui post resurrectionem Domini Isai. LVIII, 9. ** Exod. xII, 8. 4. Rom. x1, 36.

Χ. λιτος ἡδυνόμενος. Τῷ διψῶντι δὲ κρατήρ γίνεται πλή- ρης οίνου καὶ γάλακτος, οὐ σπογγιὰ χολῇ τε καὶ ὄξει διάβροχος, οταν οἱ Ἰουδαῖοι τῷ εὐεργέτῃ τὴν φιλοτη- σίαν ἐνδεικνύμενοι διὰ τοῦ καλάμου προτείνουσι. Πάντως δὲ οὐκ ἀγνοοῦμεν τὰ τῶν εἰρημένων αἰνί- γματα· πῶς δένδρον ἦν σμυρνηφόρον ὁ Παῦλος, ὁ καθ᾿ ἡμέραν ἀποθνήσκων, καὶ αὐτὸς ἑαυτῷ διδοὺς τὸ τοῦ θανάτου ἀπόκριμα, καὶ διὰ καθαρότητός τε καὶ ἀπαθείας ἀρωματίζων, ὀσμὴ ζωῆς τοῖς σωζομέ νοις γινόμενος · πῶς δὲ σιτοποιεῖ τὰ ἔμψυχα τοῦ κή- που φυτὰ τῷ δεσπότῃ τοῦ κήπου, ὡς μαρτυρεῖ ὁ ἐπὶ τοῦ θρόνου καθήμενος· ὅτι Επείνασα, καὶ ἐδώκατέ μοι φαγεῖν. "Αρτος γὰρ εὐφροσύνης ἐστὶν ἡ εὐποιία, τῷ μέλιτι τῆς ἐντολῆς γλυκαινόμενος· πῶς δὲ πάλιν οινοχοεῖ τῷ νυμφίῳ τὰ εὐερνὴ τοῦ κήπου φυτά, πρὸς οὓς τοῦτό φησιν· ὅτι Ἐδίψησα, καὶ ἐποτίσατέ με, γάλακτι τὸν οἶνον κεράσαντες, οὐχ ὕδατι, κατὰ τὴν τῶν καπήλων συνήθειαν. Τὸ δὲ γάλα ἡ πρώτη τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως ἐστι τροφή, ή καθαρά τε καὶ ἁπλῆ, ἡ ὄντως νηπιώδης καὶ ἄδολος, καὶ πάσης πονη- ρας αἰτίας κεκαθαρμένη. οι Ταῦτα εἰπὼν πρὸς τὴν νύμφην ὁ λόγος, περιτίθεται τοῖς πλησίον τὰ τοῦ Εὐαγγελίου μυστήρια, λέγων· Φάγετε, οἱ πλησίον μου, καὶ πίετε, καὶ μεθύσθητε, ἀδελφοί μου. Τῷ γὰρ ἐπισταμένῳ τὰς μυστικὰς τοῦ Εὐαγγελίου φωνάς, οὐδεμία φανήσεται διαφορὰ τῶν ἐνταῦθα ῥητῶν, πρὸς τὴν ἐκεῖ τοῖς μαθηταῖς γινομέ την μυσταγωγίαν. Ὡσαύτως γὰρ ἐνταῦθα καὶ ἐκεῖ φησὶν ὁ λόγος τὸ,Φάγετε καὶ πίετε. Ἡ δὲ πρὸς τὴν μέθην προτροπή ἣν ἐνταῦθα τοῖς ἀδελφοῖς ὁ λόγος πεποίηται, δόξειεν ἂν τοῖς πολλοῖς πλεῖόν τι παρὰ τὸ Εὐαγγέλιον ἔχειν. Εἰ δέ τις ἀκριβῶς ἐξετάσειεν, καὶ τοῦτο σύμφωνον τοῖς εὐαγγελικοῖς ευρεθήσεται. "Οπερ γὰρ ἐνταῦθα τῷ λόγῳ τοῖς φίλοις παρεκελεύσατο, τοῦτο ἐκεῖ διὰ τῶν ἔργων ἐποίησεν, διότι πᾶσα μέθη ἔκστασιν είωθε ποιεῖν τῆς διανοίας, τῆς κεκρατημένης ὑπὸ τοῦ οἴνου. Οὐκοῦν ὅπερ ἐνταῦθα προτρέπεται, τοῦτο διὰ τῆς θείας εκείνης βρώσεώς τε καὶ πόσεως καὶ τότε ἐγίνετο, καὶ πάντοτε γίνεται, συνεισιούσης τῇ βρώ σει τε καὶ τῇ πόσει τῆς ἀπὸ τῶν χειρόνων πρὸς τὰ βελ- τίω μεταβολῆς καὶ ἐκστάσεως. Οὕτω μεθύουσι, καθὼς ἡ προφητεία φησίν, οἱ τὴν πιότητα τοῦ οἴκου τοῦ Θεοῦ πίνοντες, καὶ τῷ χειμάρρῳ τῆς τρυφῆς ποτιζόμενοι. ὥσπερ ἐμεθύσθη ποτὲ καὶ ὁ μέγας Δαβίδ, ὅτε ἐκβὰς αὐτὸς ἑαυτοῦ, καὶ ἐν ἐκστάσει γενόμενος, εἶδε τὸ ἀθέατον κάλλος, καὶ τὴν ἀοίδιμον ἐκείνην φωνὴν ἐξε- βόησεν· ὅτι Πᾶς ἄνθρωπος ψεύστης· λόγῳ τῶν ἀφράστων θησαυρῶν ἐπιτρέπων τὴν ἑρμηνείαν. Οὕτως ἐμεθύσθη καὶ ὁ νεώτερος Βενιαμίν Παῦλος, ὅτε ἐν ἐκστάσει ἐγένετο λέγων· Εἴτε γὰρ ἐξέστημεν, Θεῷ πρὸς ἐκεῖνον γὰρ αὐτὸν ἡ ἔκστασις ἦν· εἴτε σωφρο- γοῦμεν, ὑμῖν· ὡς ἐδείκνυε τοῖς πρὸς τὸν Φῆστον λόγοις, ἑαυτὸν μὴ μαινόμενον, ἀλλὰ σωφροσύνης τε καὶ δικαιοσύνης ἀποφθεγγόμενον ῥήματα. Οἶδα καὶ τὸν μακάριον Πέτρον ἐν τῷ τοιούτῳ τῆς μέθης εἴδει . IN CANTICA CANTIC. HOMILIA A apparuit discipulis in favo mellis conditus. Ei au tem qui sitit fit crater vini et lactis, non spongia felle et aceto imbuta ", quam Hebræi suam osten- dentes munificentiam per arundinem porrigunt, be- nefactori. Omnino autem non ignoramus ænigmata eorum quæ dicta sunt: nempe quemadmodum ar- bor myrrham ferens erat Paulus, qui quotidie mo- riebatur, et ipse sibi dabat responsum mortis, et per puritatem et divinam vitæ institutionem aro- matizans, fiebat quodammodo odor vitæ iis qui salvi fiunt : quemadmodum, animatæ horti plantæ domino horti panem faciunt, ut testatur qui sedet in throno, dicens: Esurivi, et dedistis mihi ad co- medendum 18. Panis enim lætitiæ est beneficentia, conditus melle præcepti ; quemadmodum autem B rursus sponso potum præbent florentes horti plan- tæ, quibus hoc dicit, Sitivi, et potum mihi dedistis, vinum lacte temperatum, non aqua, ut mos est cauponum. Lac autem est primum nutrimentum humanæ naturæ, purum et simplex, et vere infan- tile et sine dolo, et expurgatum ab omni mala @ D causa. Hæc cum oratio dixisset sponsæ, apponit pro- pinquis mysteria Evangelii, dicens : Comedite, pro- pinqui mei, et inebriamini, fratres mei. Apud eos enim qui sciunt mysticas voces Evangelii, nulla est differentia eorum quæ bic sunt verborum ab ea quæ illic exhibetur discipulis mystagogia, nempe mysteriorum seu sacramentorum institutione. Nam similiter et illic, et hic dicit Scriptura : Comedite et bibite. Adhortatio autem ad ebrietatem quam bic fratribus fecit Scriptura, potuerit videri multis ha- bere aliquid amplius quam Evangelium. Sed si hoc diligenter et accurate fuerit examinatum, invenie- tur consonare verbis evangelicis. Quod enim hic verbo jussit amicis, hoc illic reipsa fecit, quando- quidem omnis ebrietas solet efficere, ut mens ex- cessum patiatur a vino superata. Quod ergo hic adhortatur, hoc tunc quoque factum est per divi- num illum, cibum et potum, et semper fit, siniul conveniente cum cibo et potu mutatione et excessu a deterioribus ad ea quæ sunt meliora. Sic in- ebriantur, ut dicit prophetia, qui bibunt ex ubertate domus, et potantur torrente deliciarum ". Quo inebriatus aliquando fuit etiam magnus David, ut qui cum a se excessisset, et fuisset in exstasi, vi- dit pulchritudinem quæ non cadit sub aspectum, insignemque et celebrem illam exclamavit vocem : Omnis homo mendax 10, orationi thesaurorum in- effabilium perınittens interpretationem. Sic in- ebriatus quoque fuit novus noster Benjamin Paulus, quoniam ſuit in exstasi cum diceret: Sive enim ex- cessimus, Deo (ad illum enim erat excessus), sive sobrii sumus, vobis "; sicut cum in iis quæ dicebat Festo, se non insanire ewuntiaret, sed loqui verba sobrietatis et justitiæ ". Novi etiam beatum Petrum 1* Luc. xxi, 36. Cor. xv,31. II Cor. 1, 16. Matth. xxv, 35. "Psał. xxxv, 9. II Cor. v, 13. Act. xxvi, sqq. CIT, 11. so Psal,

Χ. λιτος ἡδυνόμενος. Τῷ διψῶντι δὲ κρατήρ γίνεται πλή- ρης οίνου καὶ γάλακτος, οὐ σπογγιὰ χολῇ τε καὶ ὄξει διάβροχος, οταν οἱ Ἰουδαῖοι τῷ εὐεργέτῃ τὴν φιλοτη- σίαν ἐνδεικνύμενοι διὰ τοῦ καλάμου προτείνουσι. Πάντως δὲ οὐκ ἀγνοοῦμεν τὰ τῶν εἰρημένων αἰνί- γματα· πῶς δένδρον ἦν σμυρνηφόρον ὁ Παῦλος, ὁ καθ᾿ ἡμέραν ἀποθνήσκων, καὶ αὐτὸς ἑαυτῷ διδοὺς τὸ τοῦ θανάτου ἀπόκριμα, καὶ διὰ καθαρότητός τε καὶ ἀπαθείας ἀρωματίζων, ὀσμὴ ζωῆς τοῖς σωζομέ νοις γινόμενος · πῶς δὲ σιτοποιεῖ τὰ ἔμψυχα τοῦ κή- που φυτὰ τῷ δεσπότῃ τοῦ κήπου, ὡς μαρτυρεῖ ὁ ἐπὶ τοῦ θρόνου καθήμενος· ὅτι Επείνασα, καὶ ἐδώκατέ μοι φαγεῖν. "Αρτος γὰρ εὐφροσύνης ἐστὶν ἡ εὐποιία, τῷ μέλιτι τῆς ἐντολῆς γλυκαινόμενος· πῶς δὲ πάλιν οινοχοεῖ τῷ νυμφίῳ τὰ εὐερνὴ τοῦ κήπου φυτά, πρὸς οὓς τοῦτό φησιν· ὅτι Ἐδίψησα, καὶ ἐποτίσατέ με, γάλακτι τὸν οἶνον κεράσαντες, οὐχ ὕδατι, κατὰ τὴν τῶν καπήλων συνήθειαν. Τὸ δὲ γάλα ἡ πρώτη τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως ἐστι τροφή, ή καθαρά τε καὶ ἁπλῆ, ἡ ὄντως νηπιώδης καὶ ἄδολος, καὶ πάσης πονη- ρας αἰτίας κεκαθαρμένη. οι Ταῦτα εἰπὼν πρὸς τὴν νύμφην ὁ λόγος, περιτίθεται τοῖς πλησίον τὰ τοῦ Εὐαγγελίου μυστήρια, λέγων· Φάγετε, οἱ πλησίον μου, καὶ πίετε, καὶ μεθύσθητε, ἀδελφοί μου. Τῷ γὰρ ἐπισταμένῳ τὰς μυστικὰς τοῦ Εὐαγγελίου φωνάς, οὐδεμία φανήσεται διαφορὰ τῶν ἐνταῦθα ῥητῶν, πρὸς τὴν ἐκεῖ τοῖς μαθηταῖς γινομέ την μυσταγωγίαν. Ὡσαύτως γὰρ ἐνταῦθα καὶ ἐκεῖ φησὶν ὁ λόγος τὸ,Φάγετε καὶ πίετε. Ἡ δὲ πρὸς τὴν μέθην προτροπή ἣν ἐνταῦθα τοῖς ἀδελφοῖς ὁ λόγος πεποίηται, δόξειεν ἂν τοῖς πολλοῖς πλεῖόν τι παρὰ τὸ Εὐαγγέλιον ἔχειν. Εἰ δέ τις ἀκριβῶς ἐξετάσειεν, καὶ τοῦτο σύμφωνον τοῖς εὐαγγελικοῖς ευρεθήσεται. "Οπερ γὰρ ἐνταῦθα τῷ λόγῳ τοῖς φίλοις παρεκελεύσατο, τοῦτο ἐκεῖ διὰ τῶν ἔργων ἐποίησεν, διότι πᾶσα μέθη ἔκστασιν είωθε ποιεῖν τῆς διανοίας, τῆς κεκρατημένης ὑπὸ τοῦ οἴνου. Οὐκοῦν ὅπερ ἐνταῦθα προτρέπεται, τοῦτο διὰ τῆς θείας εκείνης βρώσεώς τε καὶ πόσεως καὶ τότε ἐγίνετο, καὶ πάντοτε γίνεται, συνεισιούσης τῇ βρώ σει τε καὶ τῇ πόσει τῆς ἀπὸ τῶν χειρόνων πρὸς τὰ βελ- τίω μεταβολῆς καὶ ἐκστάσεως. Οὕτω μεθύουσι, καθὼς ἡ προφητεία φησίν, οἱ τὴν πιότητα τοῦ οἴκου τοῦ Θεοῦ πίνοντες, καὶ τῷ χειμάρρῳ τῆς τρυφῆς ποτιζόμενοι. ὥσπερ ἐμεθύσθη ποτὲ καὶ ὁ μέγας Δαβίδ, ὅτε ἐκβὰς αὐτὸς ἑαυτοῦ, καὶ ἐν ἐκστάσει γενόμενος, εἶδε τὸ ἀθέατον κάλλος, καὶ τὴν ἀοίδιμον ἐκείνην φωνὴν ἐξε- βόησεν· ὅτι Πᾶς ἄνθρωπος ψεύστης· λόγῳ τῶν ἀφράστων θησαυρῶν ἐπιτρέπων τὴν ἑρμηνείαν. Οὕτως ἐμεθύσθη καὶ ὁ νεώτερος Βενιαμίν Παῦλος, ὅτε ἐν ἐκστάσει ἐγένετο λέγων· Εἴτε γὰρ ἐξέστημεν, Θεῷ πρὸς ἐκεῖνον γὰρ αὐτὸν ἡ ἔκστασις ἦν· εἴτε σωφρο- γοῦμεν, ὑμῖν· ὡς ἐδείκνυε τοῖς πρὸς τὸν Φῆστον λόγοις, ἑαυτὸν μὴ μαινόμενον, ἀλλὰ σωφροσύνης τε καὶ δικαιοσύνης ἀποφθεγγόμενον ῥήματα. Οἶδα καὶ τὸν μακάριον Πέτρον ἐν τῷ τοιούτῳ τῆς μέθης εἴδει . IN CANTICA CANTIC. HOMILIA A apparuit discipulis in favo mellis conditus. Ei au tem qui sitit fit crater vini et lactis, non spongia felle et aceto imbuta ", quam Hebræi suam osten- dentes munificentiam per arundinem porrigunt, be- nefactori. Omnino autem non ignoramus ænigmata eorum quæ dicta sunt: nempe quemadmodum ar- bor myrrham ferens erat Paulus, qui quotidie mo- riebatur, et ipse sibi dabat responsum mortis, et per puritatem et divinam vitæ institutionem aro- matizans, fiebat quodammodo odor vitæ iis qui salvi fiunt : quemadmodum, animatæ horti plantæ domino horti panem faciunt, ut testatur qui sedet in throno, dicens: Esurivi, et dedistis mihi ad co- medendum 18. Panis enim lætitiæ est beneficentia, conditus melle præcepti ; quemadmodum autem B rursus sponso potum præbent florentes horti plan- tæ, quibus hoc dicit, Sitivi, et potum mihi dedistis, vinum lacte temperatum, non aqua, ut mos est cauponum. Lac autem est primum nutrimentum humanæ naturæ, purum et simplex, et vere infan- tile et sine dolo, et expurgatum ab omni mala @ D causa. Hæc cum oratio dixisset sponsæ, apponit pro- pinquis mysteria Evangelii, dicens : Comedite, pro- pinqui mei, et inebriamini, fratres mei. Apud eos enim qui sciunt mysticas voces Evangelii, nulla est differentia eorum quæ bic sunt verborum ab ea quæ illic exhibetur discipulis mystagogia, nempe mysteriorum seu sacramentorum institutione. Nam similiter et illic, et hic dicit Scriptura : Comedite et bibite. Adhortatio autem ad ebrietatem quam bic fratribus fecit Scriptura, potuerit videri multis ha- bere aliquid amplius quam Evangelium. Sed si hoc diligenter et accurate fuerit examinatum, invenie- tur consonare verbis evangelicis. Quod enim hic verbo jussit amicis, hoc illic reipsa fecit, quando- quidem omnis ebrietas solet efficere, ut mens ex- cessum patiatur a vino superata. Quod ergo hic adhortatur, hoc tunc quoque factum est per divi- num illum, cibum et potum, et semper fit, siniul conveniente cum cibo et potu mutatione et excessu a deterioribus ad ea quæ sunt meliora. Sic in- ebriantur, ut dicit prophetia, qui bibunt ex ubertate domus, et potantur torrente deliciarum ". Quo inebriatus aliquando fuit etiam magnus David, ut qui cum a se excessisset, et fuisset in exstasi, vi- dit pulchritudinem quæ non cadit sub aspectum, insignemque et celebrem illam exclamavit vocem : Omnis homo mendax 10, orationi thesaurorum in- effabilium perınittens interpretationem. Sic in- ebriatus quoque fuit novus noster Benjamin Paulus, quoniam ſuit in exstasi cum diceret: Sive enim ex- cessimus, Deo (ad illum enim erat excessus), sive sobrii sumus, vobis "; sicut cum in iis quæ dicebat Festo, se non insanire ewuntiaret, sed loqui verba sobrietatis et justitiæ ". Novi etiam beatum Petrum 1* Luc. xxi, 36. Cor. xv,31. II Cor. 1, 16. Matth. xxv, 35. "Psał. xxxv, 9. II Cor. v, 13. Act. xxvi, sqq. CIT, 11. so Psal,

Χ. λιτος ἡδυνόμενος. Τῷ διψῶντι δὲ κρατήρ γίνεται πλή- ρης οίνου καὶ γάλακτος, οὐ σπογγιὰ χολῇ τε καὶ ὄξει διάβροχος, οταν οἱ Ἰουδαῖοι τῷ εὐεργέτῃ τὴν φιλοτη- σίαν ἐνδεικνύμενοι διὰ τοῦ καλάμου προτείνουσι. Πάντως δὲ οὐκ ἀγνοοῦμεν τὰ τῶν εἰρημένων αἰνί- γματα· πῶς δένδρον ἦν σμυρνηφόρον ὁ Παῦλος, ὁ καθ᾿ ἡμέραν ἀποθνήσκων, καὶ αὐτὸς ἑαυτῷ διδοὺς τὸ τοῦ θανάτου ἀπόκριμα, καὶ διὰ καθαρότητός τε καὶ ἀπαθείας ἀρωματίζων, ὀσμὴ ζωῆς τοῖς σωζομέ νοις γινόμενος · πῶς δὲ σιτοποιεῖ τὰ ἔμψυχα τοῦ κή- που φυτὰ τῷ δεσπότῃ τοῦ κήπου, ὡς μαρτυρεῖ ὁ ἐπὶ τοῦ θρόνου καθήμενος· ὅτι Επείνασα, καὶ ἐδώκατέ μοι φαγεῖν. "Αρτος γὰρ εὐφροσύνης ἐστὶν ἡ εὐποιία, τῷ μέλιτι τῆς ἐντολῆς γλυκαινόμενος· πῶς δὲ πάλιν οινοχοεῖ τῷ νυμφίῳ τὰ εὐερνὴ τοῦ κήπου φυτά, πρὸς οὓς τοῦτό φησιν· ὅτι Ἐδίψησα, καὶ ἐποτίσατέ με, γάλακτι τὸν οἶνον κεράσαντες, οὐχ ὕδατι, κατὰ τὴν τῶν καπήλων συνήθειαν. Τὸ δὲ γάλα ἡ πρώτη τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως ἐστι τροφή, ή καθαρά τε καὶ ἁπλῆ, ἡ ὄντως νηπιώδης καὶ ἄδολος, καὶ πάσης πονη- ρας αἰτίας κεκαθαρμένη. οι Ταῦτα εἰπὼν πρὸς τὴν νύμφην ὁ λόγος, περιτίθεται τοῖς πλησίον τὰ τοῦ Εὐαγγελίου μυστήρια, λέγων· Φάγετε, οἱ πλησίον μου, καὶ πίετε, καὶ μεθύσθητε, ἀδελφοί μου. Τῷ γὰρ ἐπισταμένῳ τὰς μυστικὰς τοῦ Εὐαγγελίου φωνάς, οὐδεμία φανήσεται διαφορὰ τῶν ἐνταῦθα ῥητῶν, πρὸς τὴν ἐκεῖ τοῖς μαθηταῖς γινομέ την μυσταγωγίαν. Ὡσαύτως γὰρ ἐνταῦθα καὶ ἐκεῖ φησὶν ὁ λόγος τὸ,Φάγετε καὶ πίετε. Ἡ δὲ πρὸς τὴν μέθην προτροπή ἣν ἐνταῦθα τοῖς ἀδελφοῖς ὁ λόγος πεποίηται, δόξειεν ἂν τοῖς πολλοῖς πλεῖόν τι παρὰ τὸ Εὐαγγέλιον ἔχειν. Εἰ δέ τις ἀκριβῶς ἐξετάσειεν, καὶ τοῦτο σύμφωνον τοῖς εὐαγγελικοῖς ευρεθήσεται. "Οπερ γὰρ ἐνταῦθα τῷ λόγῳ τοῖς φίλοις παρεκελεύσατο, τοῦτο ἐκεῖ διὰ τῶν ἔργων ἐποίησεν, διότι πᾶσα μέθη ἔκστασιν είωθε ποιεῖν τῆς διανοίας, τῆς κεκρατημένης ὑπὸ τοῦ οἴνου. Οὐκοῦν ὅπερ ἐνταῦθα προτρέπεται, τοῦτο διὰ τῆς θείας εκείνης βρώσεώς τε καὶ πόσεως καὶ τότε ἐγίνετο, καὶ πάντοτε γίνεται, συνεισιούσης τῇ βρώ σει τε καὶ τῇ πόσει τῆς ἀπὸ τῶν χειρόνων πρὸς τὰ βελ- τίω μεταβολῆς καὶ ἐκστάσεως. Οὕτω μεθύουσι, καθὼς ἡ προφητεία φησίν, οἱ τὴν πιότητα τοῦ οἴκου τοῦ Θεοῦ πίνοντες, καὶ τῷ χειμάρρῳ τῆς τρυφῆς ποτιζόμενοι. ὥσπερ ἐμεθύσθη ποτὲ καὶ ὁ μέγας Δαβίδ, ὅτε ἐκβὰς αὐτὸς ἑαυτοῦ, καὶ ἐν ἐκστάσει γενόμενος, εἶδε τὸ ἀθέατον κάλλος, καὶ τὴν ἀοίδιμον ἐκείνην φωνὴν ἐξε- βόησεν· ὅτι Πᾶς ἄνθρωπος ψεύστης· λόγῳ τῶν ἀφράστων θησαυρῶν ἐπιτρέπων τὴν ἑρμηνείαν. Οὕτως ἐμεθύσθη καὶ ὁ νεώτερος Βενιαμίν Παῦλος, ὅτε ἐν ἐκστάσει ἐγένετο λέγων· Εἴτε γὰρ ἐξέστημεν, Θεῷ πρὸς ἐκεῖνον γὰρ αὐτὸν ἡ ἔκστασις ἦν· εἴτε σωφρο- γοῦμεν, ὑμῖν· ὡς ἐδείκνυε τοῖς πρὸς τὸν Φῆστον λόγοις, ἑαυτὸν μὴ μαινόμενον, ἀλλὰ σωφροσύνης τε καὶ δικαιοσύνης ἀποφθεγγόμενον ῥήματα. Οἶδα καὶ τὸν μακάριον Πέτρον ἐν τῷ τοιούτῳ τῆς μέθης εἴδει . IN CANTICA CANTIC. HOMILIA A apparuit discipulis in favo mellis conditus. Ei au tem qui sitit fit crater vini et lactis, non spongia felle et aceto imbuta ", quam Hebræi suam osten- dentes munificentiam per arundinem porrigunt, be- nefactori. Omnino autem non ignoramus ænigmata eorum quæ dicta sunt: nempe quemadmodum ar- bor myrrham ferens erat Paulus, qui quotidie mo- riebatur, et ipse sibi dabat responsum mortis, et per puritatem et divinam vitæ institutionem aro- matizans, fiebat quodammodo odor vitæ iis qui salvi fiunt : quemadmodum, animatæ horti plantæ domino horti panem faciunt, ut testatur qui sedet in throno, dicens: Esurivi, et dedistis mihi ad co- medendum 18. Panis enim lætitiæ est beneficentia, conditus melle præcepti ; quemadmodum autem B rursus sponso potum præbent florentes horti plan- tæ, quibus hoc dicit, Sitivi, et potum mihi dedistis, vinum lacte temperatum, non aqua, ut mos est cauponum. Lac autem est primum nutrimentum humanæ naturæ, purum et simplex, et vere infan- tile et sine dolo, et expurgatum ab omni mala @ D causa. Hæc cum oratio dixisset sponsæ, apponit pro- pinquis mysteria Evangelii, dicens : Comedite, pro- pinqui mei, et inebriamini, fratres mei. Apud eos enim qui sciunt mysticas voces Evangelii, nulla est differentia eorum quæ bic sunt verborum ab ea quæ illic exhibetur discipulis mystagogia, nempe mysteriorum seu sacramentorum institutione. Nam similiter et illic, et hic dicit Scriptura : Comedite et bibite. Adhortatio autem ad ebrietatem quam bic fratribus fecit Scriptura, potuerit videri multis ha- bere aliquid amplius quam Evangelium. Sed si hoc diligenter et accurate fuerit examinatum, invenie- tur consonare verbis evangelicis. Quod enim hic verbo jussit amicis, hoc illic reipsa fecit, quando- quidem omnis ebrietas solet efficere, ut mens ex- cessum patiatur a vino superata. Quod ergo hic adhortatur, hoc tunc quoque factum est per divi- num illum, cibum et potum, et semper fit, siniul conveniente cum cibo et potu mutatione et excessu a deterioribus ad ea quæ sunt meliora. Sic in- ebriantur, ut dicit prophetia, qui bibunt ex ubertate domus, et potantur torrente deliciarum ". Quo inebriatus aliquando fuit etiam magnus David, ut qui cum a se excessisset, et fuisset in exstasi, vi- dit pulchritudinem quæ non cadit sub aspectum, insignemque et celebrem illam exclamavit vocem : Omnis homo mendax 10, orationi thesaurorum in- effabilium perınittens interpretationem. Sic in- ebriatus quoque fuit novus noster Benjamin Paulus, quoniam ſuit in exstasi cum diceret: Sive enim ex- cessimus, Deo (ad illum enim erat excessus), sive sobrii sumus, vobis "; sicut cum in iis quæ dicebat Festo, se non insanire ewuntiaret, sed loqui verba sobrietatis et justitiæ ". Novi etiam beatum Petrum 1* Luc. xxi, 36. Cor. xv,31. II Cor. 1, 16. Matth. xxv, 35. "Psał. xxxv, 9. II Cor. v, 13. Act. xxvi, sqq. CIT, 11. so Psal,

πρόσπεινόν τε ὄντα ὁμοῦ καὶ μεθύοντα. Πρὶν γὰρ τὴν σωματικὴν τροφὴν προσενέγκασθαι, ὅτε ἐγένετο πρόσπεινος καὶ ἤθελε γεύσασθαι, παρασκευαζόντων αὐτῷ τῶν ἰδίων την τράπεζαν, γίνεται αὐτῷ ἡ θεία τε καὶ νηφάλιος μέθη, δι' ἧς ἐξίσταται αὐτὸς ἑαυτοῦ, καὶ θεωρεῖ τὴν εὐαγγελικὴν οθόνην, τέσσαρσιν ἀρχαῖς ἄνωθεν καθιεμένην, πᾶν γένος ἀνθρώπων ἐν αὐτῇ περιέχουσαν ἐν μυρίοις είδεσι, πετεινῶν τε καὶ τε- τραπόδων καὶ ἑρπετῶν καὶ θηρίων, κατὰ τὰς τῶν σεβασμάτων διαφοράς μεμορφωμένων. ἂν τὸ θηριῶν δές τε καὶ ἄλογον εἶδος θῦσαι τῷ Πέτρῳ ὁ λόγος δια κελεύεται, ἵνα καθαρθέντων αὐτῶν, τὸ λειπόμενον ἐδώδιμον γένηται, ὅτε καὶ γυμνὸς ὁ τῆς εὐσεβείας παραδίδοται λόγος, οὐχ ἅπαξ εἰπούσης τῆς θείας φωνῆς, ὅτι οὐκ ἔστι κοινὸν ὅπερ ὁ Θεὸς ἐκαθάρι- σεν. Αλλ' εἰς τρὶς γενομένου τοῦ τοιούτου κηρύγματ τος, ἵνα μάθωμεν τῇ μια φωνῇ, Θεὸν καθαρίζοντα τὸν Πατέρα, καὶ ἐν τῇ ἑτέρᾳ ὡσαύτως καθαρί ζοντα τὸν Θεὸν, τὸν μονογενῆ Υἱὸν εἶναι, καὶ ἐν τῇ ἄλλῃ παραπλησίως, ὅτι ὁ πᾶν ἀκάθαρτον καθαρί ζων Θεὸς, τὸ Πνεῦμά ἐστι τὸ ἅγιον. Τοιαύτης του νυν γινομένης τῆς ἐκ τοῦ οἴνου μέθης, ὃν προτίθησι τοῖς συμπόταις ὁ Κύριος, δι' ἧς πρὸς τὰ θειότερα τῆς ψυχῆς ἔκστασις γίνεται, καλῶς παρακελεύεται τοῖς πλησίον διὰ τῶν ἀρετῶν γεγονόσιν, οὐ τοῖς πόρρω θεν ἀφεστηκόσιν ὁ Κύριος· ὅτι Φάγετε, οἱ πλησίον μου, καὶ πίετε, καὶ μεθύσθητε. Ο γὰρ ἀναξίως ἐσθίων καὶ πίνων, κρίμα ἑαυτῷ ἐσθίει καὶ πίνει, Καλῶς δὲ τοὺς ἀξίους τῆς βρώσεως ἀδελφοὺς προς ηγόρευσεν. Ὁ γὰρ ποιῶν τὸ θέλημα αὐτοῦ, καὶ ἀδελφὸς καὶ ἀδελφὴ καὶ μήτηρ ὑπὸ τοῦ Λόγου κατονο μάζεται. ᾿Ακολούθως δὲ διαδέχεται την μέθην ὁ ὕπνος, ὡς ἂν διὰ τῆς πέψεως αναδοθείη τοῖς δαιτυμόσιν εἰς εὐεξίαν ἡ δύναμις. Διὰ τοῦτο μετὰ τὴν πανδαισίαν ἐκείνην ἐν τῷ ὕπνῳ ἡ νύμφη γίνεται. Ξένος δέ τις οὗτος ὁ ὕπνος ἐστὶ, καὶ τῆς φυσικῆς συνηθείας αλλά τριος. Ἐπὶ μὲν γὰρ τοῦ συνήθους ὕπνου, οὔτε ὁ καθε εύδων ἐγρήγορεν, καὶ ὁ ἐγρηγορὡς οὐ καθεύδει · ἀλλ' ἐν ἀλλήλοις λήγει ἀμφότερα, ὅ τε ὕπνος καὶ ἡ ἐγρηγόρησις, ταῖς διαδοχαῖς ἀλλήλων ὑπεξιστάμενα. Ἐνταῦθα δέ τις καινὴ καὶ παράδοξος μίξις τῶν ἐναν τίων καὶ σύνοδος θεωρεῖται περὶ αὐτήν. Ἐγὼ γὰρ φησί, καθεύδω, καὶ ἡ καρδία μου ἀγρυπνεῖ. Τίνα οὖν χρὴ διάνοιαν περὶ τούτων λαβεῖν; Ὕπνος θανά του ἐστὶν ὁμοίωμα. Λύεται γὰρ ἐν αὐτῷ πᾶσα αἰσθη- τικὴ τῶν σωμάτων ἐνέργεια, οὐκ ὄψεως, οὐκ ἀκοῆς, οὐκ ὀσφρήσεως, οὐ γεύσεως, οὐχ ἀφῆς, παρὰ τὸν τοῦ ὕπνου καιρὸν ἐνεργούσης τὸ ἴδιον· ἀλλὰ καὶ λύει τὸν τόνον τοῦ σώματος· ποιεῖ δὲ καὶ λήθην τῶν ἐν τῷ ἀνθρώπῳ φροντίδων, καὶ κατευνάζει τὸν φόβον, καὶ ἡμεροῖ τὸν θυμὸν, καὶ ὑποχαλᾷ τῶν πικραινομέ- νων τὸν τόνον, καὶ πάντων τῶν κακῶν ἀναισθησίαν ποιεῖ, ἕως ἂν κατακρατῶν τύχῃ τοῦ σώματος. Οὐκοῦν τοῦτο διὰ τῶν εἰρημένων μανθάνομεν, ὅτι ὑψηλοτέρα γέγονεν ἑαυτῆς ἡ ταῦτα μεγαλαυχουμένη καὶ λέγουσα, ὅτι Ἐγὼ καθεύδω, καὶ ἡ καρδία μου ἀγρυπνεῖ. Τῷ ὄντι γὰρ ἐφ᾽ ὧν μόνος ὁ νοῦς ἐφ' ἑαυτοῦ βιοτεύει, get esurentem et A B in hoc genere ebrietatis, simul et inebriatum. Priusquam enim corporale esset ei allatum nutrimentum, cum esuriret et vellet gu- stare, suis ipsi parantibus mensam, fit illi divina et sobria visio, per quam ipse a seipso excedit, et evangelicum contemplatur linteum, quatuor initiis ab alto demitti in terram, omne genus hominum in se continens formatorum in formis innumera- bilibus volucrum, quadrupedam et reptilium be- stiarum, pro multiplici variorum cultuum et super- stitionum diversitate, Ex quibus Petro jubet ora- tio, ut id sacrificet quod est belluinum et expers rationis, ut iis purgatis, quod restat sit esculen- tum, quando traditur nudum verbum pietatis, cum non semel dixerit vox divina, non esse impurum quod Deus purgavit. Hac facta prædicatione tribus vicibus, ut una voce discamus Deum purgantem esse Patrem, et in alia similiter Deum purgantem unige- nitum esse Dei Filium,et in alia similiter, quod quod- vis immundum purgans Deus est Spiritus sanctus. Cum ergo sit ex vino hujusmodi ebrietas, quam con- vivis apponit Dominus, per quod animæ fit excessus ad ea quæ sunt diviniora, recte jubet Dominus iis qui prope sunt per virtutes, non iis qui longe absunt: Comedite, propinqui mei, et bibite et inebriamin. Qui enim indigne comedit et bibit, judicium sibi comedit et bibit”. Recte autem appellavit fratres eos qui digni sunt ut comedant. Nɔm qui facit voluntatem Patris, nominatur a Verbo frater et mater et soror. C Ebrietatem autem consequenter sequitur somnus, ut per eoncoctionem detur facultas convivis ad bo- nam habitudinem digerendi cibos. Propterea post illud epulum sponsa tenetur somno. Est autem alienus quidem somnus, et a consuetudine naturali remotus. Nam in consueto quidem somno qui dor- mit non vigilat, et qui vigilat, non dormit, sed utrumque in se invicem desinit, nempe somnus et vigilia sibi invicem succedendo cedentia, et vicis- sim ad unumquemque accedentia. Hic autem nova quædam et admirabilis mistio et coitio contrario- rum circa eam cernitur. Ego enim, inquit, dormio, et cor meum vigilat. Quænam ergo est de his rebus accipienda sententia? Somnus est mortis similitudo. In eo enim solvitur omnis sentiens corporum ope- ratio, cum nec visus, nec auditus, nec odoratus, D nec gustus, nec lactus, somni tempore, suo fun- gatur munere: sed et corporis vires franguntur ; procreat etiam oblivionem sollicitudinum et cura- rum quæ sunt in homine, sopit metum, et iram lenit, et eorum qui sunt acris et acerbati animi remittit vehementiam, et efficit ut nullus sit om- nium malorum sensus, quandiu dominatur eor- pori. Hoc ergo discimus per ea quæ dicta sunt, quod seipsa evasit excelsior, quæ sie magnifice glo riatur et dicit : Ego dormio, et cor meum vigilat. Cor. xt, 27. 8. GREGORII NYSSENI

πρόσπεινόν τε ὄντα ὁμοῦ καὶ μεθύοντα. Πρὶν γὰρ τὴν σωματικὴν τροφὴν προσενέγκασθαι, ὅτε ἐγένετο πρόσπεινος καὶ ἤθελε γεύσασθαι, παρασκευαζόντων αὐτῷ τῶν ἰδίων την τράπεζαν, γίνεται αὐτῷ ἡ θεία τε καὶ νηφάλιος μέθη, δι' ἧς ἐξίσταται αὐτὸς ἑαυτοῦ, καὶ θεωρεῖ τὴν εὐαγγελικὴν οθόνην, τέσσαρσιν ἀρχαῖς ἄνωθεν καθιεμένην, πᾶν γένος ἀνθρώπων ἐν αὐτῇ περιέχουσαν ἐν μυρίοις είδεσι, πετεινῶν τε καὶ τε- τραπόδων καὶ ἑρπετῶν καὶ θηρίων, κατὰ τὰς τῶν σεβασμάτων διαφοράς μεμορφωμένων. ἂν τὸ θηριῶν δές τε καὶ ἄλογον εἶδος θῦσαι τῷ Πέτρῳ ὁ λόγος δια κελεύεται, ἵνα καθαρθέντων αὐτῶν, τὸ λειπόμενον ἐδώδιμον γένηται, ὅτε καὶ γυμνὸς ὁ τῆς εὐσεβείας παραδίδοται λόγος, οὐχ ἅπαξ εἰπούσης τῆς θείας φωνῆς, ὅτι οὐκ ἔστι κοινὸν ὅπερ ὁ Θεὸς ἐκαθάρι- σεν. Αλλ' εἰς τρὶς γενομένου τοῦ τοιούτου κηρύγματ τος, ἵνα μάθωμεν τῇ μια φωνῇ, Θεὸν καθαρίζοντα τὸν Πατέρα, καὶ ἐν τῇ ἑτέρᾳ ὡσαύτως καθαρί ζοντα τὸν Θεὸν, τὸν μονογενῆ Υἱὸν εἶναι, καὶ ἐν τῇ ἄλλῃ παραπλησίως, ὅτι ὁ πᾶν ἀκάθαρτον καθαρί ζων Θεὸς, τὸ Πνεῦμά ἐστι τὸ ἅγιον. Τοιαύτης του νυν γινομένης τῆς ἐκ τοῦ οἴνου μέθης, ὃν προτίθησι τοῖς συμπόταις ὁ Κύριος, δι' ἧς πρὸς τὰ θειότερα τῆς ψυχῆς ἔκστασις γίνεται, καλῶς παρακελεύεται τοῖς πλησίον διὰ τῶν ἀρετῶν γεγονόσιν, οὐ τοῖς πόρρω θεν ἀφεστηκόσιν ὁ Κύριος· ὅτι Φάγετε, οἱ πλησίον μου, καὶ πίετε, καὶ μεθύσθητε. Ο γὰρ ἀναξίως ἐσθίων καὶ πίνων, κρίμα ἑαυτῷ ἐσθίει καὶ πίνει, Καλῶς δὲ τοὺς ἀξίους τῆς βρώσεως ἀδελφοὺς προς ηγόρευσεν. Ὁ γὰρ ποιῶν τὸ θέλημα αὐτοῦ, καὶ ἀδελφὸς καὶ ἀδελφὴ καὶ μήτηρ ὑπὸ τοῦ Λόγου κατονο μάζεται. ᾿Ακολούθως δὲ διαδέχεται την μέθην ὁ ὕπνος, ὡς ἂν διὰ τῆς πέψεως αναδοθείη τοῖς δαιτυμόσιν εἰς εὐεξίαν ἡ δύναμις. Διὰ τοῦτο μετὰ τὴν πανδαισίαν ἐκείνην ἐν τῷ ὕπνῳ ἡ νύμφη γίνεται. Ξένος δέ τις οὗτος ὁ ὕπνος ἐστὶ, καὶ τῆς φυσικῆς συνηθείας αλλά τριος. Ἐπὶ μὲν γὰρ τοῦ συνήθους ὕπνου, οὔτε ὁ καθε εύδων ἐγρήγορεν, καὶ ὁ ἐγρηγορὡς οὐ καθεύδει · ἀλλ' ἐν ἀλλήλοις λήγει ἀμφότερα, ὅ τε ὕπνος καὶ ἡ ἐγρηγόρησις, ταῖς διαδοχαῖς ἀλλήλων ὑπεξιστάμενα. Ἐνταῦθα δέ τις καινὴ καὶ παράδοξος μίξις τῶν ἐναν τίων καὶ σύνοδος θεωρεῖται περὶ αὐτήν. Ἐγὼ γὰρ φησί, καθεύδω, καὶ ἡ καρδία μου ἀγρυπνεῖ. Τίνα οὖν χρὴ διάνοιαν περὶ τούτων λαβεῖν; Ὕπνος θανά του ἐστὶν ὁμοίωμα. Λύεται γὰρ ἐν αὐτῷ πᾶσα αἰσθη- τικὴ τῶν σωμάτων ἐνέργεια, οὐκ ὄψεως, οὐκ ἀκοῆς, οὐκ ὀσφρήσεως, οὐ γεύσεως, οὐχ ἀφῆς, παρὰ τὸν τοῦ ὕπνου καιρὸν ἐνεργούσης τὸ ἴδιον· ἀλλὰ καὶ λύει τὸν τόνον τοῦ σώματος· ποιεῖ δὲ καὶ λήθην τῶν ἐν τῷ ἀνθρώπῳ φροντίδων, καὶ κατευνάζει τὸν φόβον, καὶ ἡμεροῖ τὸν θυμὸν, καὶ ὑποχαλᾷ τῶν πικραινομέ- νων τὸν τόνον, καὶ πάντων τῶν κακῶν ἀναισθησίαν ποιεῖ, ἕως ἂν κατακρατῶν τύχῃ τοῦ σώματος. Οὐκοῦν τοῦτο διὰ τῶν εἰρημένων μανθάνομεν, ὅτι ὑψηλοτέρα γέγονεν ἑαυτῆς ἡ ταῦτα μεγαλαυχουμένη καὶ λέγουσα, ὅτι Ἐγὼ καθεύδω, καὶ ἡ καρδία μου ἀγρυπνεῖ. Τῷ ὄντι γὰρ ἐφ᾽ ὧν μόνος ὁ νοῦς ἐφ' ἑαυτοῦ βιοτεύει, get esurentem et A B in hoc genere ebrietatis, simul et inebriatum. Priusquam enim corporale esset ei allatum nutrimentum, cum esuriret et vellet gu- stare, suis ipsi parantibus mensam, fit illi divina et sobria visio, per quam ipse a seipso excedit, et evangelicum contemplatur linteum, quatuor initiis ab alto demitti in terram, omne genus hominum in se continens formatorum in formis innumera- bilibus volucrum, quadrupedam et reptilium be- stiarum, pro multiplici variorum cultuum et super- stitionum diversitate, Ex quibus Petro jubet ora- tio, ut id sacrificet quod est belluinum et expers rationis, ut iis purgatis, quod restat sit esculen- tum, quando traditur nudum verbum pietatis, cum non semel dixerit vox divina, non esse impurum quod Deus purgavit. Hac facta prædicatione tribus vicibus, ut una voce discamus Deum purgantem esse Patrem, et in alia similiter Deum purgantem unige- nitum esse Dei Filium,et in alia similiter, quod quod- vis immundum purgans Deus est Spiritus sanctus. Cum ergo sit ex vino hujusmodi ebrietas, quam con- vivis apponit Dominus, per quod animæ fit excessus ad ea quæ sunt diviniora, recte jubet Dominus iis qui prope sunt per virtutes, non iis qui longe absunt: Comedite, propinqui mei, et bibite et inebriamin. Qui enim indigne comedit et bibit, judicium sibi comedit et bibit”. Recte autem appellavit fratres eos qui digni sunt ut comedant. Nɔm qui facit voluntatem Patris, nominatur a Verbo frater et mater et soror. C Ebrietatem autem consequenter sequitur somnus, ut per eoncoctionem detur facultas convivis ad bo- nam habitudinem digerendi cibos. Propterea post illud epulum sponsa tenetur somno. Est autem alienus quidem somnus, et a consuetudine naturali remotus. Nam in consueto quidem somno qui dor- mit non vigilat, et qui vigilat, non dormit, sed utrumque in se invicem desinit, nempe somnus et vigilia sibi invicem succedendo cedentia, et vicis- sim ad unumquemque accedentia. Hic autem nova quædam et admirabilis mistio et coitio contrario- rum circa eam cernitur. Ego enim, inquit, dormio, et cor meum vigilat. Quænam ergo est de his rebus accipienda sententia? Somnus est mortis similitudo. In eo enim solvitur omnis sentiens corporum ope- ratio, cum nec visus, nec auditus, nec odoratus, D nec gustus, nec lactus, somni tempore, suo fun- gatur munere: sed et corporis vires franguntur ; procreat etiam oblivionem sollicitudinum et cura- rum quæ sunt in homine, sopit metum, et iram lenit, et eorum qui sunt acris et acerbati animi remittit vehementiam, et efficit ut nullus sit om- nium malorum sensus, quandiu dominatur eor- pori. Hoc ergo discimus per ea quæ dicta sunt, quod seipsa evasit excelsior, quæ sie magnifice glo riatur et dicit : Ego dormio, et cor meum vigilat. Cor. xt, 27. 8. GREGORII NYSSENI

πρόσπεινόν τε ὄντα ὁμοῦ καὶ μεθύοντα. Πρὶν γὰρ τὴν σωματικὴν τροφὴν προσενέγκασθαι, ὅτε ἐγένετο πρόσπεινος καὶ ἤθελε γεύσασθαι, παρασκευαζόντων αὐτῷ τῶν ἰδίων την τράπεζαν, γίνεται αὐτῷ ἡ θεία τε καὶ νηφάλιος μέθη, δι' ἧς ἐξίσταται αὐτὸς ἑαυτοῦ, καὶ θεωρεῖ τὴν εὐαγγελικὴν οθόνην, τέσσαρσιν ἀρχαῖς ἄνωθεν καθιεμένην, πᾶν γένος ἀνθρώπων ἐν αὐτῇ περιέχουσαν ἐν μυρίοις είδεσι, πετεινῶν τε καὶ τε- τραπόδων καὶ ἑρπετῶν καὶ θηρίων, κατὰ τὰς τῶν σεβασμάτων διαφοράς μεμορφωμένων. ἂν τὸ θηριῶν δές τε καὶ ἄλογον εἶδος θῦσαι τῷ Πέτρῳ ὁ λόγος δια κελεύεται, ἵνα καθαρθέντων αὐτῶν, τὸ λειπόμενον ἐδώδιμον γένηται, ὅτε καὶ γυμνὸς ὁ τῆς εὐσεβείας παραδίδοται λόγος, οὐχ ἅπαξ εἰπούσης τῆς θείας φωνῆς, ὅτι οὐκ ἔστι κοινὸν ὅπερ ὁ Θεὸς ἐκαθάρι- σεν. Αλλ' εἰς τρὶς γενομένου τοῦ τοιούτου κηρύγματ τος, ἵνα μάθωμεν τῇ μια φωνῇ, Θεὸν καθαρίζοντα τὸν Πατέρα, καὶ ἐν τῇ ἑτέρᾳ ὡσαύτως καθαρί ζοντα τὸν Θεὸν, τὸν μονογενῆ Υἱὸν εἶναι, καὶ ἐν τῇ ἄλλῃ παραπλησίως, ὅτι ὁ πᾶν ἀκάθαρτον καθαρί ζων Θεὸς, τὸ Πνεῦμά ἐστι τὸ ἅγιον. Τοιαύτης του νυν γινομένης τῆς ἐκ τοῦ οἴνου μέθης, ὃν προτίθησι τοῖς συμπόταις ὁ Κύριος, δι' ἧς πρὸς τὰ θειότερα τῆς ψυχῆς ἔκστασις γίνεται, καλῶς παρακελεύεται τοῖς πλησίον διὰ τῶν ἀρετῶν γεγονόσιν, οὐ τοῖς πόρρω θεν ἀφεστηκόσιν ὁ Κύριος· ὅτι Φάγετε, οἱ πλησίον μου, καὶ πίετε, καὶ μεθύσθητε. Ο γὰρ ἀναξίως ἐσθίων καὶ πίνων, κρίμα ἑαυτῷ ἐσθίει καὶ πίνει, Καλῶς δὲ τοὺς ἀξίους τῆς βρώσεως ἀδελφοὺς προς ηγόρευσεν. Ὁ γὰρ ποιῶν τὸ θέλημα αὐτοῦ, καὶ ἀδελφὸς καὶ ἀδελφὴ καὶ μήτηρ ὑπὸ τοῦ Λόγου κατονο μάζεται. ᾿Ακολούθως δὲ διαδέχεται την μέθην ὁ ὕπνος, ὡς ἂν διὰ τῆς πέψεως αναδοθείη τοῖς δαιτυμόσιν εἰς εὐεξίαν ἡ δύναμις. Διὰ τοῦτο μετὰ τὴν πανδαισίαν ἐκείνην ἐν τῷ ὕπνῳ ἡ νύμφη γίνεται. Ξένος δέ τις οὗτος ὁ ὕπνος ἐστὶ, καὶ τῆς φυσικῆς συνηθείας αλλά τριος. Ἐπὶ μὲν γὰρ τοῦ συνήθους ὕπνου, οὔτε ὁ καθε εύδων ἐγρήγορεν, καὶ ὁ ἐγρηγορὡς οὐ καθεύδει · ἀλλ' ἐν ἀλλήλοις λήγει ἀμφότερα, ὅ τε ὕπνος καὶ ἡ ἐγρηγόρησις, ταῖς διαδοχαῖς ἀλλήλων ὑπεξιστάμενα. Ἐνταῦθα δέ τις καινὴ καὶ παράδοξος μίξις τῶν ἐναν τίων καὶ σύνοδος θεωρεῖται περὶ αὐτήν. Ἐγὼ γὰρ φησί, καθεύδω, καὶ ἡ καρδία μου ἀγρυπνεῖ. Τίνα οὖν χρὴ διάνοιαν περὶ τούτων λαβεῖν; Ὕπνος θανά του ἐστὶν ὁμοίωμα. Λύεται γὰρ ἐν αὐτῷ πᾶσα αἰσθη- τικὴ τῶν σωμάτων ἐνέργεια, οὐκ ὄψεως, οὐκ ἀκοῆς, οὐκ ὀσφρήσεως, οὐ γεύσεως, οὐχ ἀφῆς, παρὰ τὸν τοῦ ὕπνου καιρὸν ἐνεργούσης τὸ ἴδιον· ἀλλὰ καὶ λύει τὸν τόνον τοῦ σώματος· ποιεῖ δὲ καὶ λήθην τῶν ἐν τῷ ἀνθρώπῳ φροντίδων, καὶ κατευνάζει τὸν φόβον, καὶ ἡμεροῖ τὸν θυμὸν, καὶ ὑποχαλᾷ τῶν πικραινομέ- νων τὸν τόνον, καὶ πάντων τῶν κακῶν ἀναισθησίαν ποιεῖ, ἕως ἂν κατακρατῶν τύχῃ τοῦ σώματος. Οὐκοῦν τοῦτο διὰ τῶν εἰρημένων μανθάνομεν, ὅτι ὑψηλοτέρα γέγονεν ἑαυτῆς ἡ ταῦτα μεγαλαυχουμένη καὶ λέγουσα, ὅτι Ἐγὼ καθεύδω, καὶ ἡ καρδία μου ἀγρυπνεῖ. Τῷ ὄντι γὰρ ἐφ᾽ ὧν μόνος ὁ νοῦς ἐφ' ἑαυτοῦ βιοτεύει, get esurentem et A B in hoc genere ebrietatis, simul et inebriatum. Priusquam enim corporale esset ei allatum nutrimentum, cum esuriret et vellet gu- stare, suis ipsi parantibus mensam, fit illi divina et sobria visio, per quam ipse a seipso excedit, et evangelicum contemplatur linteum, quatuor initiis ab alto demitti in terram, omne genus hominum in se continens formatorum in formis innumera- bilibus volucrum, quadrupedam et reptilium be- stiarum, pro multiplici variorum cultuum et super- stitionum diversitate, Ex quibus Petro jubet ora- tio, ut id sacrificet quod est belluinum et expers rationis, ut iis purgatis, quod restat sit esculen- tum, quando traditur nudum verbum pietatis, cum non semel dixerit vox divina, non esse impurum quod Deus purgavit. Hac facta prædicatione tribus vicibus, ut una voce discamus Deum purgantem esse Patrem, et in alia similiter Deum purgantem unige- nitum esse Dei Filium,et in alia similiter, quod quod- vis immundum purgans Deus est Spiritus sanctus. Cum ergo sit ex vino hujusmodi ebrietas, quam con- vivis apponit Dominus, per quod animæ fit excessus ad ea quæ sunt diviniora, recte jubet Dominus iis qui prope sunt per virtutes, non iis qui longe absunt: Comedite, propinqui mei, et bibite et inebriamin. Qui enim indigne comedit et bibit, judicium sibi comedit et bibit”. Recte autem appellavit fratres eos qui digni sunt ut comedant. Nɔm qui facit voluntatem Patris, nominatur a Verbo frater et mater et soror. C Ebrietatem autem consequenter sequitur somnus, ut per eoncoctionem detur facultas convivis ad bo- nam habitudinem digerendi cibos. Propterea post illud epulum sponsa tenetur somno. Est autem alienus quidem somnus, et a consuetudine naturali remotus. Nam in consueto quidem somno qui dor- mit non vigilat, et qui vigilat, non dormit, sed utrumque in se invicem desinit, nempe somnus et vigilia sibi invicem succedendo cedentia, et vicis- sim ad unumquemque accedentia. Hic autem nova quædam et admirabilis mistio et coitio contrario- rum circa eam cernitur. Ego enim, inquit, dormio, et cor meum vigilat. Quænam ergo est de his rebus accipienda sententia? Somnus est mortis similitudo. In eo enim solvitur omnis sentiens corporum ope- ratio, cum nec visus, nec auditus, nec odoratus, D nec gustus, nec lactus, somni tempore, suo fun- gatur munere: sed et corporis vires franguntur ; procreat etiam oblivionem sollicitudinum et cura- rum quæ sunt in homine, sopit metum, et iram lenit, et eorum qui sunt acris et acerbati animi remittit vehementiam, et efficit ut nullus sit om- nium malorum sensus, quandiu dominatur eor- pori. Hoc ergo discimus per ea quæ dicta sunt, quod seipsa evasit excelsior, quæ sie magnifice glo riatur et dicit : Ego dormio, et cor meum vigilat. Cor. xt, 27. 8. GREGORII NYSSENI

οὐδενὶ τῶν αἰσθητηρίων παρενοχλούμενος, ὡς ὕπνῳ η τινὶ καὶ κώματι πάρετος ἡ τοῦ σώματος γίνοιτο φύσις, καὶ ἀληθῶς ἔστιν εἰπεῖν, ὅτι κοιμᾶται δι' ἀπραξίας ἡ ὅρασις, ἀτιμαζομένων των θεαμάτων ἐκείνων, ὅσα τὰς παιδικὰς ὄψεις εκπλήττειν είωθεν. Οὐ ταῦτα λέ- γω μόνα & τῆς γεώδους ὕλης ἐστὶν, οἷον χρυσίον τε καὶ ἀργύριον, καὶ τῶν λίθων ἐκεῖνα ὅσα διά τινος εὐχροίας κινεῖ τοῖς ὀφθαλμοῖς τὴν λιχνείαν, ἀλλὰ καὶ τὰ περὶ τὸν οὐρανὸν φαινόμενα θαύματα, αἵ τε τῶν ἀστέρων αὐγαί, καὶ τοῦ ἡλίου ὁ κύκλος, καὶ τὸ πολύ μορφον τῆς σελήνης εἶδος, καὶ εἴ τι ἄλλο τοῖς ὀφθαλ- μοῖς ἡδονὴν φέρει, διὰ τὸ μηδὲν εἰς ἀεὶ μένειν, ἀλλὰ συμμετακινεῖσθαι τῇ παρόδῳ τοῦ χρόνου, καὶ συμπε Γιάγεσθαι. Πάντων τῶν τοιούτων ὑπεροφθέντων, διὰ τὴν τῶν ἀληθινῶν ἀγαθῶν θεωρίαν, παρετός ἐστιν ὁ τοῦ σώματος ὀφθαλμός, πρὸς οὐδὲν τῶν παρ' αὐτοῦ ὑποδεικνυμένων τῆς τελειοτέρας ψυχῆς καθελκομέ- νης, διὰ τὸ μόνα βλέπειν τῇ διανοίᾳ τὰ τῶν ὁρατῶν ὑπερκείμενα. Οὕτω καὶ ἡ ἀκοὴ νεκρά τις καὶ ἀνενέρ- γητος γίνεται, πρὸς τὰ ὑπὲρ λόγον τῆς ψυχῆς ἀσχο- λουμένης. Τὰ δὲ κτηνωδέστερα τῶν αἰσθήσεων, οὔτε λέγειν ἄξιον, ὅτι πόρρωθεν καθάπερ τις νεκρώδης δυσωδία τῆς ψυχῆς ἀπορρίπτεται, ή σε ῥηνηλατούσα τὰς ὀσμὰς ἔσφρησις, καὶ ἡ τῇ λατρεία τῆς κοιλίας προσκαθημένη γεῦσις, καὶ ἡ ἀφὴ πρὸς τούτοις, τὸ ἀνδραποδώδες καὶ τυφλὸν αἰσθητήριον, ὃ τάχα διὰ τοὺς τυφλοὺς μόνον ἡ φύσις ἐποίησεν. "Ων πάντων ὥσπερ ἐν ὕπνῳ τινὶ δι' ἀπραξίαν κεκρατημένων, και θαρὰ τῆς καρδίας ἐστὶν ἡ ἐνέργεια, καὶ πρὸς τὸ ἄνω βλέπει ὁ λογισμός, ἀπεριήχητος μένων ἐκ τῆς αἰσθη- τικῆς κινήσεως καὶ ἀθόλωτος. Διπλῆς γὰρ οὔσης ἐν τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει τῆς ἡδονῆς τῆς μὲν ἐν ψυχῇ δι' ἀπαθείας ἐνεργουμένης, τῆς δὲ διὰ πάθους ἐν σώ- ματι, ήνπερ ἂν ἐξ ἀμφοτέρων ἡ προαίρεσις ἔληται, αὕτη κατὰ τῆς ἑτέρας τὸ κράτος ἔχει. Ὡς εἴ τις πρὸς τὴν αἴσθησιν βλέποι, τὴν δι' αὐτῆς ἐμφυομένην τῷ σώματι ἡδονὴν ἐφελκόμενος, ἄγευστος τῆς θείας εὐ φροσύνης διαβιώσεται, διότι πέφυκέ πως ἐπισκοτεί- σθαι τὸ κρεῖττον ὑπὸ τοῦ χείρονος. Οἷς δ᾽ ἂν ἐπιθυμία τὴν πρὸς τὸ θεῖον ἔχει ροπήν, τούτοις ἀνεπισκότητον μένει τὸ ἀγαθὸν, καὶ φευκτόν ἅπαν νομίζεται είναι τὸ καταγοητεύον τὴν αἴσθησιν. Διὰ τοῦτο ἡ ψυχή, ὅταν μόνῃ τῇ θεωρίᾳ τοῦ ὄντος εὐφραίνηται, πρὸς οὐδὲν ἐγρήγορε τῶν ἐνεργουμένων καθ᾿ ἡδονὴν δι' αἰσθήσεως· ἀλλὰ πᾶσαν σωματικὴν κατακοιμήσασα κίνησιν, γυμνῇ τε καὶ καθαρᾷ τῇ διανοίᾳ διὰ τῆς θείας εγρηγόρσεως δέχεται τοῦ Θεοῦ τὴν ἐμφάνειαν. ῆς καὶ ἡμεῖς ἀξιωθείημεν διὰ τοῦ εἰρημένου ύπνου κατορθοῦντες τῆς ψυχῆς τὴν ἐγρήγορσιν. Εν Χριστῷ Ἰησοῦ, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώ νων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ ΙΔ'. Φωνὴ ἀδελφιδοῦ μου κρούει ἐπὶ τὴν θύραν. *Ανοιξόν μοι, ἡ ἀδελφή μου, ἡ πλησίον μου, περι- στερά μου, τελεία μου· ὅτι ἡ κεφαλή μου επλή αξη δρόσου, καὶ οἱ βόστρυχοι μου ψεκάδων να είο, IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XI. sensibus minime perturbata, tanquam sub somno et sopore quodam tenetur natura corporis, et være dici potest, quod dormiat visus per cessationem ab opere, contemptui habitis illis spectaculis, quæ puerorum oculis solent afferre stuporem. Non ea, inquam, sola quæ sunt naturæ terrestris, ut aurum et argentum, et gemmæ quæ pulchro aliquo colore oculorum movent aviditatem, sed et miracula illa quæ moventur in cœlo, et stellarum splendores, et orbis solis, multiplexque et varia lunæ forma, et si quid aliud affert voluptatem oculis, propterea quod nihil perpetuo maneat, sed simul moveatur et circumagatnr cum motione et meusura temporis. His omnibus despectis propter verorum bonorum A Revera enim quandiu sola anime in se vivit, B contemplationem, otiosus est oculus corporis, cum p D ad nihil eorum quæ ab ipso ostenduntur perfectio attrahatur animæ, propterea quod cogitatione ea sola aspiciat quæ sunt superiora iis que videatur. Ita etiam mortuus est auditus et cessans ab opera- tione, cum in iis quæ sunt supra rationem occu- petur anima. ea De sensibus autem magis belluinis non convenit aliquid dicere, quod scilicet tanquam mordicini quispiam fetor ab anima sit abjectus, et naribus odores captans odoratus, et ventris servitio assi- dens gustus, et præterea tactus, qui servile et cæ- cum est sentiendi instrumentum, quod quidem fortè propter cæcos fecit natura. Quæ omnia eum propter cessationem ab opere, tanquam somno ali- quo sint victa et oppressa, pura est cordis opera- et rursum aspicit cogitatio, ut quæ a sensus motione sit libera et minime perturbata. Nam cum in bominum natura duplex sit voluptas, altera qui- dem quæ exercetur in anima per impatibilitatem, altera vero per perturbationem animi in corpore, quam ex ambabus liberum elegerit arbitrium, dominatur in alteram. Qui enim aspicit ad sensum, qui per se innatus est corpori, is tractus a volu- plate, vitam transibit expers gustus divinæ lætitiæ, propterea quod solet plerumque quod præstantius est, a deteriori obscurari. Quibus autem deside- rium ad Deum est propensum, iis non involutum tenebris manet bonum, et censetur esse fugiendum quidquid veluti quibusdam magicis carminibus de- linit ac decipit sensum. Propterea anima quando delectatur sola ejus quod est contemplatione, aa nihil dicitur vigilare eorum quæ ad voluptatem fiunt per sensum, sed omni sensu corporali exuta, nuda et pura mente per divinam vigiliam Dei sus- cipit apparitionem. Quam nos quoque digni cen- seamur assequi per somnum prædictum recte agentes animæ vigiliam. In Christo Jesu, cui gloria in saecula seculorum. Amen. HOMILIA XI. Cap. v, v. 2. Vox patruelis mei pulsat ad ostium. Aperi miki, soror mea, propinqua mea, columba mea, perfecta mea : quoniam caput meum plenum est rore, et cincinni mei guttis noctis. 3. Exui tunicam

οὐδενὶ τῶν αἰσθητηρίων παρενοχλούμενος, ὡς ὕπνῳ η τινὶ καὶ κώματι πάρετος ἡ τοῦ σώματος γίνοιτο φύσις, καὶ ἀληθῶς ἔστιν εἰπεῖν, ὅτι κοιμᾶται δι' ἀπραξίας ἡ ὅρασις, ἀτιμαζομένων των θεαμάτων ἐκείνων, ὅσα τὰς παιδικὰς ὄψεις εκπλήττειν είωθεν. Οὐ ταῦτα λέ- γω μόνα & τῆς γεώδους ὕλης ἐστὶν, οἷον χρυσίον τε καὶ ἀργύριον, καὶ τῶν λίθων ἐκεῖνα ὅσα διά τινος εὐχροίας κινεῖ τοῖς ὀφθαλμοῖς τὴν λιχνείαν, ἀλλὰ καὶ τὰ περὶ τὸν οὐρανὸν φαινόμενα θαύματα, αἵ τε τῶν ἀστέρων αὐγαί, καὶ τοῦ ἡλίου ὁ κύκλος, καὶ τὸ πολύ μορφον τῆς σελήνης εἶδος, καὶ εἴ τι ἄλλο τοῖς ὀφθαλ- μοῖς ἡδονὴν φέρει, διὰ τὸ μηδὲν εἰς ἀεὶ μένειν, ἀλλὰ συμμετακινεῖσθαι τῇ παρόδῳ τοῦ χρόνου, καὶ συμπε Γιάγεσθαι. Πάντων τῶν τοιούτων ὑπεροφθέντων, διὰ τὴν τῶν ἀληθινῶν ἀγαθῶν θεωρίαν, παρετός ἐστιν ὁ τοῦ σώματος ὀφθαλμός, πρὸς οὐδὲν τῶν παρ' αὐτοῦ ὑποδεικνυμένων τῆς τελειοτέρας ψυχῆς καθελκομέ- νης, διὰ τὸ μόνα βλέπειν τῇ διανοίᾳ τὰ τῶν ὁρατῶν ὑπερκείμενα. Οὕτω καὶ ἡ ἀκοὴ νεκρά τις καὶ ἀνενέρ- γητος γίνεται, πρὸς τὰ ὑπὲρ λόγον τῆς ψυχῆς ἀσχο- λουμένης. Τὰ δὲ κτηνωδέστερα τῶν αἰσθήσεων, οὔτε λέγειν ἄξιον, ὅτι πόρρωθεν καθάπερ τις νεκρώδης δυσωδία τῆς ψυχῆς ἀπορρίπτεται, ή σε ῥηνηλατούσα τὰς ὀσμὰς ἔσφρησις, καὶ ἡ τῇ λατρεία τῆς κοιλίας προσκαθημένη γεῦσις, καὶ ἡ ἀφὴ πρὸς τούτοις, τὸ ἀνδραποδώδες καὶ τυφλὸν αἰσθητήριον, ὃ τάχα διὰ τοὺς τυφλοὺς μόνον ἡ φύσις ἐποίησεν. "Ων πάντων ὥσπερ ἐν ὕπνῳ τινὶ δι' ἀπραξίαν κεκρατημένων, και θαρὰ τῆς καρδίας ἐστὶν ἡ ἐνέργεια, καὶ πρὸς τὸ ἄνω βλέπει ὁ λογισμός, ἀπεριήχητος μένων ἐκ τῆς αἰσθη- τικῆς κινήσεως καὶ ἀθόλωτος. Διπλῆς γὰρ οὔσης ἐν τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει τῆς ἡδονῆς τῆς μὲν ἐν ψυχῇ δι' ἀπαθείας ἐνεργουμένης, τῆς δὲ διὰ πάθους ἐν σώ- ματι, ήνπερ ἂν ἐξ ἀμφοτέρων ἡ προαίρεσις ἔληται, αὕτη κατὰ τῆς ἑτέρας τὸ κράτος ἔχει. Ὡς εἴ τις πρὸς τὴν αἴσθησιν βλέποι, τὴν δι' αὐτῆς ἐμφυομένην τῷ σώματι ἡδονὴν ἐφελκόμενος, ἄγευστος τῆς θείας εὐ φροσύνης διαβιώσεται, διότι πέφυκέ πως ἐπισκοτεί- σθαι τὸ κρεῖττον ὑπὸ τοῦ χείρονος. Οἷς δ᾽ ἂν ἐπιθυμία τὴν πρὸς τὸ θεῖον ἔχει ροπήν, τούτοις ἀνεπισκότητον μένει τὸ ἀγαθὸν, καὶ φευκτόν ἅπαν νομίζεται είναι τὸ καταγοητεύον τὴν αἴσθησιν. Διὰ τοῦτο ἡ ψυχή, ὅταν μόνῃ τῇ θεωρίᾳ τοῦ ὄντος εὐφραίνηται, πρὸς οὐδὲν ἐγρήγορε τῶν ἐνεργουμένων καθ᾿ ἡδονὴν δι' αἰσθήσεως· ἀλλὰ πᾶσαν σωματικὴν κατακοιμήσασα κίνησιν, γυμνῇ τε καὶ καθαρᾷ τῇ διανοίᾳ διὰ τῆς θείας εγρηγόρσεως δέχεται τοῦ Θεοῦ τὴν ἐμφάνειαν. ῆς καὶ ἡμεῖς ἀξιωθείημεν διὰ τοῦ εἰρημένου ύπνου κατορθοῦντες τῆς ψυχῆς τὴν ἐγρήγορσιν. Εν Χριστῷ Ἰησοῦ, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώ νων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ ΙΔ'. Φωνὴ ἀδελφιδοῦ μου κρούει ἐπὶ τὴν θύραν. *Ανοιξόν μοι, ἡ ἀδελφή μου, ἡ πλησίον μου, περι- στερά μου, τελεία μου· ὅτι ἡ κεφαλή μου επλή αξη δρόσου, καὶ οἱ βόστρυχοι μου ψεκάδων να είο, IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XI. sensibus minime perturbata, tanquam sub somno et sopore quodam tenetur natura corporis, et være dici potest, quod dormiat visus per cessationem ab opere, contemptui habitis illis spectaculis, quæ puerorum oculis solent afferre stuporem. Non ea, inquam, sola quæ sunt naturæ terrestris, ut aurum et argentum, et gemmæ quæ pulchro aliquo colore oculorum movent aviditatem, sed et miracula illa quæ moventur in cœlo, et stellarum splendores, et orbis solis, multiplexque et varia lunæ forma, et si quid aliud affert voluptatem oculis, propterea quod nihil perpetuo maneat, sed simul moveatur et circumagatnr cum motione et meusura temporis. His omnibus despectis propter verorum bonorum A Revera enim quandiu sola anime in se vivit, B contemplationem, otiosus est oculus corporis, cum p D ad nihil eorum quæ ab ipso ostenduntur perfectio attrahatur animæ, propterea quod cogitatione ea sola aspiciat quæ sunt superiora iis que videatur. Ita etiam mortuus est auditus et cessans ab opera- tione, cum in iis quæ sunt supra rationem occu- petur anima. ea De sensibus autem magis belluinis non convenit aliquid dicere, quod scilicet tanquam mordicini quispiam fetor ab anima sit abjectus, et naribus odores captans odoratus, et ventris servitio assi- dens gustus, et præterea tactus, qui servile et cæ- cum est sentiendi instrumentum, quod quidem fortè propter cæcos fecit natura. Quæ omnia eum propter cessationem ab opere, tanquam somno ali- quo sint victa et oppressa, pura est cordis opera- et rursum aspicit cogitatio, ut quæ a sensus motione sit libera et minime perturbata. Nam cum in bominum natura duplex sit voluptas, altera qui- dem quæ exercetur in anima per impatibilitatem, altera vero per perturbationem animi in corpore, quam ex ambabus liberum elegerit arbitrium, dominatur in alteram. Qui enim aspicit ad sensum, qui per se innatus est corpori, is tractus a volu- plate, vitam transibit expers gustus divinæ lætitiæ, propterea quod solet plerumque quod præstantius est, a deteriori obscurari. Quibus autem deside- rium ad Deum est propensum, iis non involutum tenebris manet bonum, et censetur esse fugiendum quidquid veluti quibusdam magicis carminibus de- linit ac decipit sensum. Propterea anima quando delectatur sola ejus quod est contemplatione, aa nihil dicitur vigilare eorum quæ ad voluptatem fiunt per sensum, sed omni sensu corporali exuta, nuda et pura mente per divinam vigiliam Dei sus- cipit apparitionem. Quam nos quoque digni cen- seamur assequi per somnum prædictum recte agentes animæ vigiliam. In Christo Jesu, cui gloria in saecula seculorum. Amen. HOMILIA XI. Cap. v, v. 2. Vox patruelis mei pulsat ad ostium. Aperi miki, soror mea, propinqua mea, columba mea, perfecta mea : quoniam caput meum plenum est rore, et cincinni mei guttis noctis. 3. Exui tunicam

οὐδενὶ τῶν αἰσθητηρίων παρενοχλούμενος, ὡς ὕπνῳ η τινὶ καὶ κώματι πάρετος ἡ τοῦ σώματος γίνοιτο φύσις, καὶ ἀληθῶς ἔστιν εἰπεῖν, ὅτι κοιμᾶται δι' ἀπραξίας ἡ ὅρασις, ἀτιμαζομένων των θεαμάτων ἐκείνων, ὅσα τὰς παιδικὰς ὄψεις εκπλήττειν είωθεν. Οὐ ταῦτα λέ- γω μόνα & τῆς γεώδους ὕλης ἐστὶν, οἷον χρυσίον τε καὶ ἀργύριον, καὶ τῶν λίθων ἐκεῖνα ὅσα διά τινος εὐχροίας κινεῖ τοῖς ὀφθαλμοῖς τὴν λιχνείαν, ἀλλὰ καὶ τὰ περὶ τὸν οὐρανὸν φαινόμενα θαύματα, αἵ τε τῶν ἀστέρων αὐγαί, καὶ τοῦ ἡλίου ὁ κύκλος, καὶ τὸ πολύ μορφον τῆς σελήνης εἶδος, καὶ εἴ τι ἄλλο τοῖς ὀφθαλ- μοῖς ἡδονὴν φέρει, διὰ τὸ μηδὲν εἰς ἀεὶ μένειν, ἀλλὰ συμμετακινεῖσθαι τῇ παρόδῳ τοῦ χρόνου, καὶ συμπε Γιάγεσθαι. Πάντων τῶν τοιούτων ὑπεροφθέντων, διὰ τὴν τῶν ἀληθινῶν ἀγαθῶν θεωρίαν, παρετός ἐστιν ὁ τοῦ σώματος ὀφθαλμός, πρὸς οὐδὲν τῶν παρ' αὐτοῦ ὑποδεικνυμένων τῆς τελειοτέρας ψυχῆς καθελκομέ- νης, διὰ τὸ μόνα βλέπειν τῇ διανοίᾳ τὰ τῶν ὁρατῶν ὑπερκείμενα. Οὕτω καὶ ἡ ἀκοὴ νεκρά τις καὶ ἀνενέρ- γητος γίνεται, πρὸς τὰ ὑπὲρ λόγον τῆς ψυχῆς ἀσχο- λουμένης. Τὰ δὲ κτηνωδέστερα τῶν αἰσθήσεων, οὔτε λέγειν ἄξιον, ὅτι πόρρωθεν καθάπερ τις νεκρώδης δυσωδία τῆς ψυχῆς ἀπορρίπτεται, ή σε ῥηνηλατούσα τὰς ὀσμὰς ἔσφρησις, καὶ ἡ τῇ λατρεία τῆς κοιλίας προσκαθημένη γεῦσις, καὶ ἡ ἀφὴ πρὸς τούτοις, τὸ ἀνδραποδώδες καὶ τυφλὸν αἰσθητήριον, ὃ τάχα διὰ τοὺς τυφλοὺς μόνον ἡ φύσις ἐποίησεν. "Ων πάντων ὥσπερ ἐν ὕπνῳ τινὶ δι' ἀπραξίαν κεκρατημένων, και θαρὰ τῆς καρδίας ἐστὶν ἡ ἐνέργεια, καὶ πρὸς τὸ ἄνω βλέπει ὁ λογισμός, ἀπεριήχητος μένων ἐκ τῆς αἰσθη- τικῆς κινήσεως καὶ ἀθόλωτος. Διπλῆς γὰρ οὔσης ἐν τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει τῆς ἡδονῆς τῆς μὲν ἐν ψυχῇ δι' ἀπαθείας ἐνεργουμένης, τῆς δὲ διὰ πάθους ἐν σώ- ματι, ήνπερ ἂν ἐξ ἀμφοτέρων ἡ προαίρεσις ἔληται, αὕτη κατὰ τῆς ἑτέρας τὸ κράτος ἔχει. Ὡς εἴ τις πρὸς τὴν αἴσθησιν βλέποι, τὴν δι' αὐτῆς ἐμφυομένην τῷ σώματι ἡδονὴν ἐφελκόμενος, ἄγευστος τῆς θείας εὐ φροσύνης διαβιώσεται, διότι πέφυκέ πως ἐπισκοτεί- σθαι τὸ κρεῖττον ὑπὸ τοῦ χείρονος. Οἷς δ᾽ ἂν ἐπιθυμία τὴν πρὸς τὸ θεῖον ἔχει ροπήν, τούτοις ἀνεπισκότητον μένει τὸ ἀγαθὸν, καὶ φευκτόν ἅπαν νομίζεται είναι τὸ καταγοητεύον τὴν αἴσθησιν. Διὰ τοῦτο ἡ ψυχή, ὅταν μόνῃ τῇ θεωρίᾳ τοῦ ὄντος εὐφραίνηται, πρὸς οὐδὲν ἐγρήγορε τῶν ἐνεργουμένων καθ᾿ ἡδονὴν δι' αἰσθήσεως· ἀλλὰ πᾶσαν σωματικὴν κατακοιμήσασα κίνησιν, γυμνῇ τε καὶ καθαρᾷ τῇ διανοίᾳ διὰ τῆς θείας εγρηγόρσεως δέχεται τοῦ Θεοῦ τὴν ἐμφάνειαν. ῆς καὶ ἡμεῖς ἀξιωθείημεν διὰ τοῦ εἰρημένου ύπνου κατορθοῦντες τῆς ψυχῆς τὴν ἐγρήγορσιν. Εν Χριστῷ Ἰησοῦ, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώ νων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ ΙΔ'. Φωνὴ ἀδελφιδοῦ μου κρούει ἐπὶ τὴν θύραν. *Ανοιξόν μοι, ἡ ἀδελφή μου, ἡ πλησίον μου, περι- στερά μου, τελεία μου· ὅτι ἡ κεφαλή μου επλή αξη δρόσου, καὶ οἱ βόστρυχοι μου ψεκάδων να είο, IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XI. sensibus minime perturbata, tanquam sub somno et sopore quodam tenetur natura corporis, et være dici potest, quod dormiat visus per cessationem ab opere, contemptui habitis illis spectaculis, quæ puerorum oculis solent afferre stuporem. Non ea, inquam, sola quæ sunt naturæ terrestris, ut aurum et argentum, et gemmæ quæ pulchro aliquo colore oculorum movent aviditatem, sed et miracula illa quæ moventur in cœlo, et stellarum splendores, et orbis solis, multiplexque et varia lunæ forma, et si quid aliud affert voluptatem oculis, propterea quod nihil perpetuo maneat, sed simul moveatur et circumagatnr cum motione et meusura temporis. His omnibus despectis propter verorum bonorum A Revera enim quandiu sola anime in se vivit, B contemplationem, otiosus est oculus corporis, cum p D ad nihil eorum quæ ab ipso ostenduntur perfectio attrahatur animæ, propterea quod cogitatione ea sola aspiciat quæ sunt superiora iis que videatur. Ita etiam mortuus est auditus et cessans ab opera- tione, cum in iis quæ sunt supra rationem occu- petur anima. ea De sensibus autem magis belluinis non convenit aliquid dicere, quod scilicet tanquam mordicini quispiam fetor ab anima sit abjectus, et naribus odores captans odoratus, et ventris servitio assi- dens gustus, et præterea tactus, qui servile et cæ- cum est sentiendi instrumentum, quod quidem fortè propter cæcos fecit natura. Quæ omnia eum propter cessationem ab opere, tanquam somno ali- quo sint victa et oppressa, pura est cordis opera- et rursum aspicit cogitatio, ut quæ a sensus motione sit libera et minime perturbata. Nam cum in bominum natura duplex sit voluptas, altera qui- dem quæ exercetur in anima per impatibilitatem, altera vero per perturbationem animi in corpore, quam ex ambabus liberum elegerit arbitrium, dominatur in alteram. Qui enim aspicit ad sensum, qui per se innatus est corpori, is tractus a volu- plate, vitam transibit expers gustus divinæ lætitiæ, propterea quod solet plerumque quod præstantius est, a deteriori obscurari. Quibus autem deside- rium ad Deum est propensum, iis non involutum tenebris manet bonum, et censetur esse fugiendum quidquid veluti quibusdam magicis carminibus de- linit ac decipit sensum. Propterea anima quando delectatur sola ejus quod est contemplatione, aa nihil dicitur vigilare eorum quæ ad voluptatem fiunt per sensum, sed omni sensu corporali exuta, nuda et pura mente per divinam vigiliam Dei sus- cipit apparitionem. Quam nos quoque digni cen- seamur assequi per somnum prædictum recte agentes animæ vigiliam. In Christo Jesu, cui gloria in saecula seculorum. Amen. HOMILIA XI. Cap. v, v. 2. Vox patruelis mei pulsat ad ostium. Aperi miki, soror mea, propinqua mea, columba mea, perfecta mea : quoniam caput meum plenum est rore, et cincinni mei guttis noctis. 3. Exui tunicam

S. GREGORI NYSSENI Α κτός. Εξεδυσάμην τον χιτῶνα μου, πῶς ἐνδύ- σομαι αὐτόν; Ἐνιψάμην τους πόδας μου, πως μολυνῶ αὐτούς ; Αδελφιδός μου ἀπέστειλε χεῖρα αὐτοῦ ἀπὸ ὀπῆς, καὶ ἡ κοιλία μου ἐθροήθη ἐπ' αὐτόν. ὅτι ὁ τῇ σωφροσύνῃ διεζωσμένος ἐν φωτὶ ζῇ τοῦ και Ἐν καὶ τοῦτο τῶν μεγάλων παραγγελμάτων ἐστι τοῦ Κυρίου, δι' ὧν ἡ διάνοια τῶν μαθητευομένων τῷ Λόγῳ, καθάπερ τινὰ χοῦν ἅπαν τὸ ὑλῶδες τῆς φύσεως ἀφ' ἑαυτῆς ἐκτινάξασα, πρὸς τὴν ἐπιθυμίαν τῶν ὑπερκειμένων επαίρεται. Τοῦτο δέ ἐστι, τὸ δεῖν κρείττους εἶναι τοῦ ὕπνου τοὺς πρὸς τὴν ἄνω ζωὴν βλέποντας, καὶ διὰ παντὸς ἐγρηγορέναι τῇ διανοία, οἷον ἀπατεῶνά τινα τῶν ψυχῶν καὶ τῆς ἀληθείας ἐπίβουλον, τὸν νυσταγμὸν τῶν ὀφθαλμῶν ἀπελαύνον τας. Ἐκεῖνον λέγω τὸν νυσταγμὸν καὶ τὸν ὕπνον, δι' ὧν πλάττεται τοῖς ἐμβαθύνουσι τῇ τοῦ βίου ἀπάτῃ τὰ ὀνειρώδη ταῦτα φαντάσματα, αἱ ἀρχαί, οἱ πλοῦται, αἱ δυναστεῖαι, ὁ τύφος, ἡ διὰ τῶν ἡδονῶν γοητεία, τὸ φιλόδοξόν τε καὶ ἀπολαυστικὸν, καὶ φιλότιμον, καὶ πάντα ὅσα κατὰ τὸν βίον τοῦτον τοῖς ἀνεπισκέπτοις διά τινος φαντασίας μάτην σπουδάζεται, ἃ τῇ παρο δικῇ τοῦ χρόνου συμπαραῤῥέοντα φύσει, ἐν τῷ δοκεῖν ἔχει τὸ εἶναι, οὔτε ὄντα ὅπερ νομίζεται, οὔτε ἐν αὐτ τῷ τῷ νομίζεσθαι πρὸς τὸ διηνεκές παραμένοντα ἀλλ' ὁμοῦ γίνεσθαί τε δοκοῦντα καὶ ἀπολλύμενα, κυ μάτων δίκην τῶν ἐγκορυφουμένων τοῖς ὕδασιν, πρὸς καιρὸν τῇ κινήσει τῶν ἀνέμων συνδιογκούμενα, ἀβέβαιον εἰς διαμονὴν ἔχει τὸν ὄγκον· ἐν βραχείᾳ γὰρ τῇ ροπῇ συναναστάντα τοῦ πνεύματος, πάλιν ἐν ὁμαλῷ τὴν τῆς θαλάσσης επιφάνειαν δείκνυσι, συγκ κατασταλέντα τῷ πνεύματι. Ὡς οὖν ἔξω τῶν τοιού- των γένοιτο φασμάτων ἡμῖν ἡ διάνοια, τὸν βαρύν τοῦτον ὕπνον ἀποσείεσθαι τῶν τῆς ψυχῆς ὀμμάτων διακελεύεται, ἵνα μὴ τῇ περὶ τὸ ἀνύπαρκτον σπου δῇ, τῶν ὑφεστώτων τε καὶ ὡς ἀληθῶς ὄντων ἀπολι- σθήσωμεν. Διὰ τοῦτο καὶ ὑποτίθεται ἡμῖν ἐπίνοιαν τῆς ἐγρηγόρσεως, λέγων· "Εστωσαν ὑμῶν αἱ ὀσφύες περιεζωσμέναι, καὶ οἱ λύχνοι καιόμενοι ἐν ταῖς χερσὶν ὑμῶν. Τοῖς τε γὰρ ὀφθαλμοῖς τὸ φῶς ἐμε φαινόμενον ἀποσοβεῖ τῶν ὀμμάτων τὸν ὕπνον· καὶ ἡ ὀσφὺς διεσφιγμένη διὰ τῆς ζώνης, ἀπαράδεκτον τῷ ὕπνῳ παρασκευάζει τὸ σῶμα, οὐ προσιεμένης τὴν ἐκ τοῦ ὕπνου ἄνεσιν τῆς τῶν πόνων αἰσθήσεως. Σαφή δὲ πάντως ἐστὶ τὰ διὰ τῶν αἰνιγμάτων δηλούμενα θαροῦ συνειδότος, τοῦ λύχνου τῆς παρρησίας τὸν βίον περιαυγάζοντος, οὗ τῆς ἀληθείας προφαινομένης αϋπνός τε καὶ ἀνεξαπάτητος ἡ ψυχὴ διαμένει, ούτ δενὶ τῶν ἀτελῶν τούτων ὀνείρων ἐμματαιάζουσα. Ει δὲ τοῦτο κατορθωθείη κατὰ τὴν τοῦ Λόγου ὑφήγησιν, ἀγγελικός τις ἡμᾶς διαδέχεται βίος. Τούτοις γὰρ ἡμᾶς ὁμοιοῖ τὸ θεῖον παράγγελμα, δι' ὧν φησιν· ὅτι Καὶ ὑμεῖς ὅμοιοι ἀνθρώποις προσδεχομένοις τὸν κύριον ἑαυτῶν, πότε ἀναλύσῃ ἐκ τῶν γάμων, ἵνα ἐλθόντος καὶ κρούσαντος, εὐθέως ἀνοίξωσι αὐτῷ. Ἐκεῖνοι γάρ εἰσιν οἱ προσδεχόμενοι τοῦ Κυ- ρίου τὴν ἐκ τῶν γάμων ἐπάνοδον, καὶ ταῖς ἐπουρα $96 meam, quomodo induam eam? Lavi pedes meos, quomodo inquinabo eos? 4. Patruelis meus misit manum suam per foramen, et venter meus commo- tus est in ipsum. B Hoc quoque est unum ex magnis Domini præce- ptis, per quæ mens discipulorum Verbi, tan- quam quodam pulvere a se excusso universo quod in natura particeps est materiæ, ad supernorum attoHitur desiderium. Hoc autem est oportere esse somno potentiores eos qui ad vitam aspiciunt su- pernam, et mente perpetuo vigilare, veluti quam- dam animarum deceptricem et veritatis insidiatri- cem expellentes ex oculis dormitationem. Illum dico somnum et dormitationem, per quæ iis qui in vitæ errorem profunde immerguntur, finguntur hæc visa somniorum, nempe magistratus, divitiæ, fastus, praestigia voluptatum, gloriæ cupiditas, deliciis fruendi desiderium, ambitio, et quæcunque in hac vita ab iis qui sunt minus considerati, fru- stra vehementi studio appetuntur, quæ sunt ef- fluentia cum labente ac transeunte temporis natura, et suam habent essentiam in eo quod esse videan- tur, ut quæ neque sint quod existimantur, neque perpetuo permaneant in eo quod existimantur, sed simul et fieri videantur et pereant, instar fluctuum qui in aquis assurgunt in verticem, et ad tempus motu ventorum inflati, non babent firmam ac sia- bilem tumoris durationem, ut qui cum brevi mo- mento temporis simul assurrexerint, rursus pla- nam et æquabilem ostendant maris superficiem, ut qui simul cum Aatu defecerint. Ut ergo procul sit mens nostra a visis ejusmodi, gravem hunc som- num jubet excuti ab oculis mentis, ne dum in ea, quæ non sunt, studium conferimus, excidamus ab iis quæ consistunt et vere sunt. Et ideo nos admonet ut vigilemus, dicens: Sint lumbi vestri succincti, et lucernæ ardentes in manibus vèstris ". Nan et lux apparens in oculis, ab eis expellit somnum : et lumbus accinctus efficit per cingulum ut corpus somnium non possit admittere, sensu laborum non admittente somni relaxationem. Sunt autem omnino manifesta, quæ significantur per ænigmata : nempe quod qui est accinctus tempe- rantia, in luce puræ conscientiæ vivit, dum lucerna D vitam illustrat præsentemn, per quam apparente veritate, anima manet insomnis et deceptioni mi- nime obnoxia, et quæ nullius horum fallaciam somniorum sit particeps. Ut autem congruenter Verbi explicationi hoc recte geratur, angelica quædam vita nos excipit. His enim nos assimilat divinum præceptum, cum dicit : Et vos similes ho- minibus exspectantibus dominum suum quando re- deal a nuptiis, ut cum venerit et pulsarerit, confe- stim ei aperiant 15. Illi enim sunt qui Domini ex- spectant reditum a nuptiis, et cœlestibus portis oculis assident vigilantibus, ut per eas rursus in- C "Luc. II, 35. ibid. 36. :

S. GREGORI NYSSENI Α κτός. Εξεδυσάμην τον χιτῶνα μου, πῶς ἐνδύ- σομαι αὐτόν; Ἐνιψάμην τους πόδας μου, πως μολυνῶ αὐτούς ; Αδελφιδός μου ἀπέστειλε χεῖρα αὐτοῦ ἀπὸ ὀπῆς, καὶ ἡ κοιλία μου ἐθροήθη ἐπ' αὐτόν. ὅτι ὁ τῇ σωφροσύνῃ διεζωσμένος ἐν φωτὶ ζῇ τοῦ και Ἐν καὶ τοῦτο τῶν μεγάλων παραγγελμάτων ἐστι τοῦ Κυρίου, δι' ὧν ἡ διάνοια τῶν μαθητευομένων τῷ Λόγῳ, καθάπερ τινὰ χοῦν ἅπαν τὸ ὑλῶδες τῆς φύσεως ἀφ' ἑαυτῆς ἐκτινάξασα, πρὸς τὴν ἐπιθυμίαν τῶν ὑπερκειμένων επαίρεται. Τοῦτο δέ ἐστι, τὸ δεῖν κρείττους εἶναι τοῦ ὕπνου τοὺς πρὸς τὴν ἄνω ζωὴν βλέποντας, καὶ διὰ παντὸς ἐγρηγορέναι τῇ διανοία, οἷον ἀπατεῶνά τινα τῶν ψυχῶν καὶ τῆς ἀληθείας ἐπίβουλον, τὸν νυσταγμὸν τῶν ὀφθαλμῶν ἀπελαύνον τας. Ἐκεῖνον λέγω τὸν νυσταγμὸν καὶ τὸν ὕπνον, δι' ὧν πλάττεται τοῖς ἐμβαθύνουσι τῇ τοῦ βίου ἀπάτῃ τὰ ὀνειρώδη ταῦτα φαντάσματα, αἱ ἀρχαί, οἱ πλοῦται, αἱ δυναστεῖαι, ὁ τύφος, ἡ διὰ τῶν ἡδονῶν γοητεία, τὸ φιλόδοξόν τε καὶ ἀπολαυστικὸν, καὶ φιλότιμον, καὶ πάντα ὅσα κατὰ τὸν βίον τοῦτον τοῖς ἀνεπισκέπτοις διά τινος φαντασίας μάτην σπουδάζεται, ἃ τῇ παρο δικῇ τοῦ χρόνου συμπαραῤῥέοντα φύσει, ἐν τῷ δοκεῖν ἔχει τὸ εἶναι, οὔτε ὄντα ὅπερ νομίζεται, οὔτε ἐν αὐτ τῷ τῷ νομίζεσθαι πρὸς τὸ διηνεκές παραμένοντα ἀλλ' ὁμοῦ γίνεσθαί τε δοκοῦντα καὶ ἀπολλύμενα, κυ μάτων δίκην τῶν ἐγκορυφουμένων τοῖς ὕδασιν, πρὸς καιρὸν τῇ κινήσει τῶν ἀνέμων συνδιογκούμενα, ἀβέβαιον εἰς διαμονὴν ἔχει τὸν ὄγκον· ἐν βραχείᾳ γὰρ τῇ ροπῇ συναναστάντα τοῦ πνεύματος, πάλιν ἐν ὁμαλῷ τὴν τῆς θαλάσσης επιφάνειαν δείκνυσι, συγκ κατασταλέντα τῷ πνεύματι. Ὡς οὖν ἔξω τῶν τοιού- των γένοιτο φασμάτων ἡμῖν ἡ διάνοια, τὸν βαρύν τοῦτον ὕπνον ἀποσείεσθαι τῶν τῆς ψυχῆς ὀμμάτων διακελεύεται, ἵνα μὴ τῇ περὶ τὸ ἀνύπαρκτον σπου δῇ, τῶν ὑφεστώτων τε καὶ ὡς ἀληθῶς ὄντων ἀπολι- σθήσωμεν. Διὰ τοῦτο καὶ ὑποτίθεται ἡμῖν ἐπίνοιαν τῆς ἐγρηγόρσεως, λέγων· "Εστωσαν ὑμῶν αἱ ὀσφύες περιεζωσμέναι, καὶ οἱ λύχνοι καιόμενοι ἐν ταῖς χερσὶν ὑμῶν. Τοῖς τε γὰρ ὀφθαλμοῖς τὸ φῶς ἐμε φαινόμενον ἀποσοβεῖ τῶν ὀμμάτων τὸν ὕπνον· καὶ ἡ ὀσφὺς διεσφιγμένη διὰ τῆς ζώνης, ἀπαράδεκτον τῷ ὕπνῳ παρασκευάζει τὸ σῶμα, οὐ προσιεμένης τὴν ἐκ τοῦ ὕπνου ἄνεσιν τῆς τῶν πόνων αἰσθήσεως. Σαφή δὲ πάντως ἐστὶ τὰ διὰ τῶν αἰνιγμάτων δηλούμενα θαροῦ συνειδότος, τοῦ λύχνου τῆς παρρησίας τὸν βίον περιαυγάζοντος, οὗ τῆς ἀληθείας προφαινομένης αϋπνός τε καὶ ἀνεξαπάτητος ἡ ψυχὴ διαμένει, ούτ δενὶ τῶν ἀτελῶν τούτων ὀνείρων ἐμματαιάζουσα. Ει δὲ τοῦτο κατορθωθείη κατὰ τὴν τοῦ Λόγου ὑφήγησιν, ἀγγελικός τις ἡμᾶς διαδέχεται βίος. Τούτοις γὰρ ἡμᾶς ὁμοιοῖ τὸ θεῖον παράγγελμα, δι' ὧν φησιν· ὅτι Καὶ ὑμεῖς ὅμοιοι ἀνθρώποις προσδεχομένοις τὸν κύριον ἑαυτῶν, πότε ἀναλύσῃ ἐκ τῶν γάμων, ἵνα ἐλθόντος καὶ κρούσαντος, εὐθέως ἀνοίξωσι αὐτῷ. Ἐκεῖνοι γάρ εἰσιν οἱ προσδεχόμενοι τοῦ Κυ- ρίου τὴν ἐκ τῶν γάμων ἐπάνοδον, καὶ ταῖς ἐπουρα $96 meam, quomodo induam eam? Lavi pedes meos, quomodo inquinabo eos? 4. Patruelis meus misit manum suam per foramen, et venter meus commo- tus est in ipsum. B Hoc quoque est unum ex magnis Domini præce- ptis, per quæ mens discipulorum Verbi, tan- quam quodam pulvere a se excusso universo quod in natura particeps est materiæ, ad supernorum attoHitur desiderium. Hoc autem est oportere esse somno potentiores eos qui ad vitam aspiciunt su- pernam, et mente perpetuo vigilare, veluti quam- dam animarum deceptricem et veritatis insidiatri- cem expellentes ex oculis dormitationem. Illum dico somnum et dormitationem, per quæ iis qui in vitæ errorem profunde immerguntur, finguntur hæc visa somniorum, nempe magistratus, divitiæ, fastus, praestigia voluptatum, gloriæ cupiditas, deliciis fruendi desiderium, ambitio, et quæcunque in hac vita ab iis qui sunt minus considerati, fru- stra vehementi studio appetuntur, quæ sunt ef- fluentia cum labente ac transeunte temporis natura, et suam habent essentiam in eo quod esse videan- tur, ut quæ neque sint quod existimantur, neque perpetuo permaneant in eo quod existimantur, sed simul et fieri videantur et pereant, instar fluctuum qui in aquis assurgunt in verticem, et ad tempus motu ventorum inflati, non babent firmam ac sia- bilem tumoris durationem, ut qui cum brevi mo- mento temporis simul assurrexerint, rursus pla- nam et æquabilem ostendant maris superficiem, ut qui simul cum Aatu defecerint. Ut ergo procul sit mens nostra a visis ejusmodi, gravem hunc som- num jubet excuti ab oculis mentis, ne dum in ea, quæ non sunt, studium conferimus, excidamus ab iis quæ consistunt et vere sunt. Et ideo nos admonet ut vigilemus, dicens: Sint lumbi vestri succincti, et lucernæ ardentes in manibus vèstris ". Nan et lux apparens in oculis, ab eis expellit somnum : et lumbus accinctus efficit per cingulum ut corpus somnium non possit admittere, sensu laborum non admittente somni relaxationem. Sunt autem omnino manifesta, quæ significantur per ænigmata : nempe quod qui est accinctus tempe- rantia, in luce puræ conscientiæ vivit, dum lucerna D vitam illustrat præsentemn, per quam apparente veritate, anima manet insomnis et deceptioni mi- nime obnoxia, et quæ nullius horum fallaciam somniorum sit particeps. Ut autem congruenter Verbi explicationi hoc recte geratur, angelica quædam vita nos excipit. His enim nos assimilat divinum præceptum, cum dicit : Et vos similes ho- minibus exspectantibus dominum suum quando re- deal a nuptiis, ut cum venerit et pulsarerit, confe- stim ei aperiant 15. Illi enim sunt qui Domini ex- spectant reditum a nuptiis, et cœlestibus portis oculis assident vigilantibus, ut per eas rursus in- C "Luc. II, 35. ibid. 36. :

S. GREGORI NYSSENI Α κτός. Εξεδυσάμην τον χιτῶνα μου, πῶς ἐνδύ- σομαι αὐτόν; Ἐνιψάμην τους πόδας μου, πως μολυνῶ αὐτούς ; Αδελφιδός μου ἀπέστειλε χεῖρα αὐτοῦ ἀπὸ ὀπῆς, καὶ ἡ κοιλία μου ἐθροήθη ἐπ' αὐτόν. ὅτι ὁ τῇ σωφροσύνῃ διεζωσμένος ἐν φωτὶ ζῇ τοῦ και Ἐν καὶ τοῦτο τῶν μεγάλων παραγγελμάτων ἐστι τοῦ Κυρίου, δι' ὧν ἡ διάνοια τῶν μαθητευομένων τῷ Λόγῳ, καθάπερ τινὰ χοῦν ἅπαν τὸ ὑλῶδες τῆς φύσεως ἀφ' ἑαυτῆς ἐκτινάξασα, πρὸς τὴν ἐπιθυμίαν τῶν ὑπερκειμένων επαίρεται. Τοῦτο δέ ἐστι, τὸ δεῖν κρείττους εἶναι τοῦ ὕπνου τοὺς πρὸς τὴν ἄνω ζωὴν βλέποντας, καὶ διὰ παντὸς ἐγρηγορέναι τῇ διανοία, οἷον ἀπατεῶνά τινα τῶν ψυχῶν καὶ τῆς ἀληθείας ἐπίβουλον, τὸν νυσταγμὸν τῶν ὀφθαλμῶν ἀπελαύνον τας. Ἐκεῖνον λέγω τὸν νυσταγμὸν καὶ τὸν ὕπνον, δι' ὧν πλάττεται τοῖς ἐμβαθύνουσι τῇ τοῦ βίου ἀπάτῃ τὰ ὀνειρώδη ταῦτα φαντάσματα, αἱ ἀρχαί, οἱ πλοῦται, αἱ δυναστεῖαι, ὁ τύφος, ἡ διὰ τῶν ἡδονῶν γοητεία, τὸ φιλόδοξόν τε καὶ ἀπολαυστικὸν, καὶ φιλότιμον, καὶ πάντα ὅσα κατὰ τὸν βίον τοῦτον τοῖς ἀνεπισκέπτοις διά τινος φαντασίας μάτην σπουδάζεται, ἃ τῇ παρο δικῇ τοῦ χρόνου συμπαραῤῥέοντα φύσει, ἐν τῷ δοκεῖν ἔχει τὸ εἶναι, οὔτε ὄντα ὅπερ νομίζεται, οὔτε ἐν αὐτ τῷ τῷ νομίζεσθαι πρὸς τὸ διηνεκές παραμένοντα ἀλλ' ὁμοῦ γίνεσθαί τε δοκοῦντα καὶ ἀπολλύμενα, κυ μάτων δίκην τῶν ἐγκορυφουμένων τοῖς ὕδασιν, πρὸς καιρὸν τῇ κινήσει τῶν ἀνέμων συνδιογκούμενα, ἀβέβαιον εἰς διαμονὴν ἔχει τὸν ὄγκον· ἐν βραχείᾳ γὰρ τῇ ροπῇ συναναστάντα τοῦ πνεύματος, πάλιν ἐν ὁμαλῷ τὴν τῆς θαλάσσης επιφάνειαν δείκνυσι, συγκ κατασταλέντα τῷ πνεύματι. Ὡς οὖν ἔξω τῶν τοιού- των γένοιτο φασμάτων ἡμῖν ἡ διάνοια, τὸν βαρύν τοῦτον ὕπνον ἀποσείεσθαι τῶν τῆς ψυχῆς ὀμμάτων διακελεύεται, ἵνα μὴ τῇ περὶ τὸ ἀνύπαρκτον σπου δῇ, τῶν ὑφεστώτων τε καὶ ὡς ἀληθῶς ὄντων ἀπολι- σθήσωμεν. Διὰ τοῦτο καὶ ὑποτίθεται ἡμῖν ἐπίνοιαν τῆς ἐγρηγόρσεως, λέγων· "Εστωσαν ὑμῶν αἱ ὀσφύες περιεζωσμέναι, καὶ οἱ λύχνοι καιόμενοι ἐν ταῖς χερσὶν ὑμῶν. Τοῖς τε γὰρ ὀφθαλμοῖς τὸ φῶς ἐμε φαινόμενον ἀποσοβεῖ τῶν ὀμμάτων τὸν ὕπνον· καὶ ἡ ὀσφὺς διεσφιγμένη διὰ τῆς ζώνης, ἀπαράδεκτον τῷ ὕπνῳ παρασκευάζει τὸ σῶμα, οὐ προσιεμένης τὴν ἐκ τοῦ ὕπνου ἄνεσιν τῆς τῶν πόνων αἰσθήσεως. Σαφή δὲ πάντως ἐστὶ τὰ διὰ τῶν αἰνιγμάτων δηλούμενα θαροῦ συνειδότος, τοῦ λύχνου τῆς παρρησίας τὸν βίον περιαυγάζοντος, οὗ τῆς ἀληθείας προφαινομένης αϋπνός τε καὶ ἀνεξαπάτητος ἡ ψυχὴ διαμένει, ούτ δενὶ τῶν ἀτελῶν τούτων ὀνείρων ἐμματαιάζουσα. Ει δὲ τοῦτο κατορθωθείη κατὰ τὴν τοῦ Λόγου ὑφήγησιν, ἀγγελικός τις ἡμᾶς διαδέχεται βίος. Τούτοις γὰρ ἡμᾶς ὁμοιοῖ τὸ θεῖον παράγγελμα, δι' ὧν φησιν· ὅτι Καὶ ὑμεῖς ὅμοιοι ἀνθρώποις προσδεχομένοις τὸν κύριον ἑαυτῶν, πότε ἀναλύσῃ ἐκ τῶν γάμων, ἵνα ἐλθόντος καὶ κρούσαντος, εὐθέως ἀνοίξωσι αὐτῷ. Ἐκεῖνοι γάρ εἰσιν οἱ προσδεχόμενοι τοῦ Κυ- ρίου τὴν ἐκ τῶν γάμων ἐπάνοδον, καὶ ταῖς ἐπουρα $96 meam, quomodo induam eam? Lavi pedes meos, quomodo inquinabo eos? 4. Patruelis meus misit manum suam per foramen, et venter meus commo- tus est in ipsum. B Hoc quoque est unum ex magnis Domini præce- ptis, per quæ mens discipulorum Verbi, tan- quam quodam pulvere a se excusso universo quod in natura particeps est materiæ, ad supernorum attoHitur desiderium. Hoc autem est oportere esse somno potentiores eos qui ad vitam aspiciunt su- pernam, et mente perpetuo vigilare, veluti quam- dam animarum deceptricem et veritatis insidiatri- cem expellentes ex oculis dormitationem. Illum dico somnum et dormitationem, per quæ iis qui in vitæ errorem profunde immerguntur, finguntur hæc visa somniorum, nempe magistratus, divitiæ, fastus, praestigia voluptatum, gloriæ cupiditas, deliciis fruendi desiderium, ambitio, et quæcunque in hac vita ab iis qui sunt minus considerati, fru- stra vehementi studio appetuntur, quæ sunt ef- fluentia cum labente ac transeunte temporis natura, et suam habent essentiam in eo quod esse videan- tur, ut quæ neque sint quod existimantur, neque perpetuo permaneant in eo quod existimantur, sed simul et fieri videantur et pereant, instar fluctuum qui in aquis assurgunt in verticem, et ad tempus motu ventorum inflati, non babent firmam ac sia- bilem tumoris durationem, ut qui cum brevi mo- mento temporis simul assurrexerint, rursus pla- nam et æquabilem ostendant maris superficiem, ut qui simul cum Aatu defecerint. Ut ergo procul sit mens nostra a visis ejusmodi, gravem hunc som- num jubet excuti ab oculis mentis, ne dum in ea, quæ non sunt, studium conferimus, excidamus ab iis quæ consistunt et vere sunt. Et ideo nos admonet ut vigilemus, dicens: Sint lumbi vestri succincti, et lucernæ ardentes in manibus vèstris ". Nan et lux apparens in oculis, ab eis expellit somnum : et lumbus accinctus efficit per cingulum ut corpus somnium non possit admittere, sensu laborum non admittente somni relaxationem. Sunt autem omnino manifesta, quæ significantur per ænigmata : nempe quod qui est accinctus tempe- rantia, in luce puræ conscientiæ vivit, dum lucerna D vitam illustrat præsentemn, per quam apparente veritate, anima manet insomnis et deceptioni mi- nime obnoxia, et quæ nullius horum fallaciam somniorum sit particeps. Ut autem congruenter Verbi explicationi hoc recte geratur, angelica quædam vita nos excipit. His enim nos assimilat divinum præceptum, cum dicit : Et vos similes ho- minibus exspectantibus dominum suum quando re- deal a nuptiis, ut cum venerit et pulsarerit, confe- stim ei aperiant 15. Illi enim sunt qui Domini ex- spectant reditum a nuptiis, et cœlestibus portis oculis assident vigilantibus, ut per eas rursus in- C "Luc. II, 35. ibid. 36. :

νέοις πύλαις ἐγρηγορότι τῷ ὀφθαλμῷ προσκαθήμενοι, ἵνα πάλιν εἰσέλθῃ δι' αὐτῶν ὅταν ἀναλύσῃ ἐκ τῶν γά μων ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης εἰς τὴν ὑπερουράνιον ἐ- κείνην μακαριότητα. "Οθεν κατὰ τὴν ψαλμῳδίαν, ὡς ἐκ παστάδας ὁ νυμφίος ἐκπορευθεὶς ἡρμόσατο καυ- τῷ παρθένον ἡμᾶς διὰ τῆς μυστικῆς ἀναγεννήσεως τὴν τοῖς εἰδώλοις ἐκπορνευθείσαν, εἰς ἀφθαρσίαν παρθενικὴν ἀναστοιχειώσας τὴν φύσιν. Τῶν οὖν γά- μων ἤδη τετελεσμένων, καὶ νυμφευθείσης ὑπὸ τοῦ Λόγου τῆς Ἐκκλησίας, καθώς φησιν ὁ Ἰωάννης, ὅτι 'Ο ἔχων τὴν νύμφην νυμφίος ἐστί· καὶ εἰς τὸν τῶν μυστηρίων θάλαμον αὐτῆς παραδεχθείσης, ἀν έμενον οἱ ἄγγελοι τὴν ἐπάνοδον τοῦ βασιλέως, τῆς Ἐκκλησίας ἐπαναχθείσης ἐπὶ τὴν κατὰ φύσιν μακα ριότητα. Τούτοις οὖν εἶπε δεῖν ὁμοιοῦσθαι καὶ τὸν ἡμέτερον βίον· ἵνα καθάπερ ἐκεῖνοι πόρρω κακίας καὶ ἀπάτης πολιτευόμενοι, πρὸς ὑποδοχήν εἰσιν εὐ- τρεπεῖς τῆς δεσποτικῆς παρουσίας· οὕτω καὶ ἡμεῖς τοῖς προθύροις τῶν καταγωγίων ἡμῶν προσαγρυ- πνοῦντες, ἑτοίμους πρὸς ὑπακοὴν ἑαυτοὺς ποιήσωμεν, ὅταν ἐπιστὰς κρούῃ τὴν θύραν. Μακάριοι γάρ, φησίν, ρήσει ποιοῦντας οὕτως. Β οἱ δοῦλοι ἐκεῖνοι, οὓς ἐλθὼν ὁ κύριος αὐτῶν εὐ Ἐπεὶ οὖν μακάριόν ἐστι τὸ ὑπακούειν τῷ κρού- αντι, τούτου χάριν διαπαντὸς πρὸς τὴν μακαριότητα βλέπουσα, αἰσθάνεται τοῦ παρεστῶτος τῇ θύρα, και λῶς τοῖς ἰδίοις θησαυροῖς ἐπαγρυπνοῦσα ψυχή, καί φησιν· Φωνὴ τοῦ ἀδελφιδοῦ μου κρούει ἐπὶ τὴν Ούραν. Πῶς ἄν τις τὴν πρὸς τὰ θειότερα τῆς νύμφης ἄνοδον διὰ τῶν λεγομένων ἀξίως κατανοήσειεν; Η μετὰ τοσαύτης ἐξουσίας τε καὶ πεποιθήσεως τὸν σκληρὸν ἐκεῖνον Βορέαν ἀφ' ἑαυτῆς ἐξοικίσασα, καὶ τὸ φωτεινὸν πνεῦμα πρὸς ἑαυτὴν ἐφελκυσαμένη, ἡ παραδείσους μοῶν διὰ τοῦ στόματος ἐργαζομένη, ὧν ἀρώματα ἦν ἀκρόδρυα, ἡ τὸν κῆπον ἑαυτῆς τράπε Σαν προτιθεῖσα τῷ Δεσπότῃ τῆς κτίσεως, ἧς ἀπό βλητον ἐφάνη τῶν προτεθέντων οὐδέν· ἀλλὰ πάντα · εἶναι καλὰ ἐμαρτυρήθη ή σμύρνα, τὸ ἄρωμα, ὁ μετὰ τοῦ μέλιτος ἄρτος, ὁ μετὰ τοῦ γάλακτος οἶνος, ᾗ ἐμαρτύρησεν ὁ Λόγος τὸ τέλειον, εἰπών· ὅτι Όλη καλὴ εἶ, καὶ μῶμος οὐκ ἔστιν ἐν σοί· αὕτη νῦν οὕτω διάκειται, ὡς πρώτως μέλλουσα δέχεσθαι τοῦ Θεοῦ τὴν ἐμφάνειαν, καὶ ὡς οὐδέπω τὸν νῦν ἑστῶτα πρὸ τῶν θυρῶν Λόγον εἰσδεξαμένη καὶ εἰσοικίσασα, ἐν θαύματι τῆς φωνῆς ποιεῖται τὴν δύναμιν· διὰ τοῦτό φησιν οὔπω αὐτῆς, ἀλλὰ τῆς θύρας αὐτῆς ἅπτεσθαι τὴν τοῦ νυμφίου φωνήν. Φωνή γάρ, φησί, τοῦ ἀδελφιδοῦ μου κρούει ἐπὶ τὴν θύραν. Ορᾶς πῶς ἀόριστός ἐστι τοῖς πρὸς τὸν Θεὸν ἀνιοῦσιν ὁ δρόμος· πῶς τὸ ἀεὶ καταλαμβανόμενον, ἀρχὴ πρὸς τὸ ὑπερκείμενον γίνεται ; Ὅτι γὰρ στάσιν τινὰ τοῦ δρόμου τῆς πρὸς τὰ ὑψηλὰ πορείας διὰ τῶν πρὸς αὐτὴν εἰρη- μένων ἠλπίσαμεν. Τί γὰρ ἄν τις μετὰ τὴν τελειότη- τος μαρτυρίαν πλέον ζητήσεις ; Τότε βλέπομεν ἔτι ἔνδον οὖσαν αὐτὴν, καὶ οὔπω τῶν θυρῶν αὐτῆς ἐκτὸς γεγενημένην, οὐδὲ τῆς κατὰ πρόσωπον ἐμφανείας κατατρυφήσασαν, ἀλλ' ἔτι διὰ τῆς ἀκοῆς πρὸς τὴν τῶν ἀγαθῶν μετουσίαν ὁδηγουμένην. Τοῦτο οὖν διὰ τῶν IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XI. A grediatur Rex gloriæ reversus a nuptiis in super- cœlestem illam beatitudinem. Unde congruenter ei quod canitur in psalmis, tanquam ex thalamo procedens sponsus ", nos sibi despondit virginem per mysticam regenerationem quæ cum idolis fue- rat fornicata, ad incorruptionem virginalem ipsa reformata natura. Peractis ergo jam nuptiis, et Ecclesia a Verbo desponsa: sicut dicit Joannes : Qui habet sponsam, sponsus est : et ea admissa in thalamum mysteriorum ac sacramentorum, ex- spectabant angeli reditum regis, reducta Ecclesia ad beatitudinem quæ est secundum naturam. His ergo dixit oportere vitam nostram esse similem, ut sicut illi procul a vitio et errore vitam agentes, sunt parati ad adventum Domini excipiendum: ita nos quoque assidentes vestibulis nostrorum doni- ciliorum, nos reddamus promoptos ad obediendum, quando adveniens pulsabit ostium. Beati cnim, in- quit, servi, quos cum venerit dominus inveniet sic facientes ". Quoniam ergo beatum est obedire pulsanti, ea de causa anima quæ perpetuo aspicit ad beatitu- dinem, suis thesauris diligenter invigilans, sentit sponsum stantem ad ostium, et dicit: Vox patrue- lis mei pulsat ad ostium. Quomodo posset quispiam pro dignitate considerare sponsa ascensum ad ea quæ sunt diviniora ? Quæ cuin tanta libertate ac fiducia durum illum boream a se amandavit, et lu- cidum spiritum ad se attraxit, quæ malorum puni- C carum paradisos per os efficit, quorum poma erant Psal. xvIII, 6. „▾ Joan. 111, 29. D ª³ Luc. xı1, 3. aromata, quæ suum hortum mensam apposuit Do mino creaturæ, cujus ex iis quæ fuerunt apposita nihil visum est rejiciendum, sed quod omnia essent pulchra ac bona, datum est ei testimonium myr- rba, aroma, panis cum melle, vinum cum lace, cui testimonium dedit ipsum Verbum, dicens: Tola pulchra es, et macula non est in te : ipsa nunc ita est affecta, ut quæ primo esset susceptura Dei apparitionem, et quasi nondum admisisset et in- troduxisset Verbum quod stat pro foribus, admi- ratur vim vocis: propterea dicit quod vox sponsi non ipsam, sed ostium ipsum tangat. Dicit enin : Vox patruelis mei pulsat ad ostium. Vides quemadmodum est non definitus ac ter- minatus cursus iis qui ascendunt ad Deum : et quemadmodum id quod semper comprehenditur, est principium superioris? Neque enim per ea quæ sibi dicta sunt speravimus fore ut ingressum siste- ret ad excelsa. Quid enim amplius quæret quispiam, post testimonium de perfectione, videns eam intus manentem, et extra fores nondum egressam, neque visionis facie ad faciem cepisse delectationem, sed adhuc duci per auditionem ad bonorum participa- tionem? Hoc igitur dogma discimus per ea quæ dicta sunt, quod iis qui ad majora proficiunt,

νέοις πύλαις ἐγρηγορότι τῷ ὀφθαλμῷ προσκαθήμενοι, ἵνα πάλιν εἰσέλθῃ δι' αὐτῶν ὅταν ἀναλύσῃ ἐκ τῶν γά μων ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης εἰς τὴν ὑπερουράνιον ἐ- κείνην μακαριότητα. "Οθεν κατὰ τὴν ψαλμῳδίαν, ὡς ἐκ παστάδας ὁ νυμφίος ἐκπορευθεὶς ἡρμόσατο καυ- τῷ παρθένον ἡμᾶς διὰ τῆς μυστικῆς ἀναγεννήσεως τὴν τοῖς εἰδώλοις ἐκπορνευθείσαν, εἰς ἀφθαρσίαν παρθενικὴν ἀναστοιχειώσας τὴν φύσιν. Τῶν οὖν γά- μων ἤδη τετελεσμένων, καὶ νυμφευθείσης ὑπὸ τοῦ Λόγου τῆς Ἐκκλησίας, καθώς φησιν ὁ Ἰωάννης, ὅτι 'Ο ἔχων τὴν νύμφην νυμφίος ἐστί· καὶ εἰς τὸν τῶν μυστηρίων θάλαμον αὐτῆς παραδεχθείσης, ἀν έμενον οἱ ἄγγελοι τὴν ἐπάνοδον τοῦ βασιλέως, τῆς Ἐκκλησίας ἐπαναχθείσης ἐπὶ τὴν κατὰ φύσιν μακα ριότητα. Τούτοις οὖν εἶπε δεῖν ὁμοιοῦσθαι καὶ τὸν ἡμέτερον βίον· ἵνα καθάπερ ἐκεῖνοι πόρρω κακίας καὶ ἀπάτης πολιτευόμενοι, πρὸς ὑποδοχήν εἰσιν εὐ- τρεπεῖς τῆς δεσποτικῆς παρουσίας· οὕτω καὶ ἡμεῖς τοῖς προθύροις τῶν καταγωγίων ἡμῶν προσαγρυ- πνοῦντες, ἑτοίμους πρὸς ὑπακοὴν ἑαυτοὺς ποιήσωμεν, ὅταν ἐπιστὰς κρούῃ τὴν θύραν. Μακάριοι γάρ, φησίν, ρήσει ποιοῦντας οὕτως. Β οἱ δοῦλοι ἐκεῖνοι, οὓς ἐλθὼν ὁ κύριος αὐτῶν εὐ Ἐπεὶ οὖν μακάριόν ἐστι τὸ ὑπακούειν τῷ κρού- αντι, τούτου χάριν διαπαντὸς πρὸς τὴν μακαριότητα βλέπουσα, αἰσθάνεται τοῦ παρεστῶτος τῇ θύρα, και λῶς τοῖς ἰδίοις θησαυροῖς ἐπαγρυπνοῦσα ψυχή, καί φησιν· Φωνὴ τοῦ ἀδελφιδοῦ μου κρούει ἐπὶ τὴν Ούραν. Πῶς ἄν τις τὴν πρὸς τὰ θειότερα τῆς νύμφης ἄνοδον διὰ τῶν λεγομένων ἀξίως κατανοήσειεν; Η μετὰ τοσαύτης ἐξουσίας τε καὶ πεποιθήσεως τὸν σκληρὸν ἐκεῖνον Βορέαν ἀφ' ἑαυτῆς ἐξοικίσασα, καὶ τὸ φωτεινὸν πνεῦμα πρὸς ἑαυτὴν ἐφελκυσαμένη, ἡ παραδείσους μοῶν διὰ τοῦ στόματος ἐργαζομένη, ὧν ἀρώματα ἦν ἀκρόδρυα, ἡ τὸν κῆπον ἑαυτῆς τράπε Σαν προτιθεῖσα τῷ Δεσπότῃ τῆς κτίσεως, ἧς ἀπό βλητον ἐφάνη τῶν προτεθέντων οὐδέν· ἀλλὰ πάντα · εἶναι καλὰ ἐμαρτυρήθη ή σμύρνα, τὸ ἄρωμα, ὁ μετὰ τοῦ μέλιτος ἄρτος, ὁ μετὰ τοῦ γάλακτος οἶνος, ᾗ ἐμαρτύρησεν ὁ Λόγος τὸ τέλειον, εἰπών· ὅτι Όλη καλὴ εἶ, καὶ μῶμος οὐκ ἔστιν ἐν σοί· αὕτη νῦν οὕτω διάκειται, ὡς πρώτως μέλλουσα δέχεσθαι τοῦ Θεοῦ τὴν ἐμφάνειαν, καὶ ὡς οὐδέπω τὸν νῦν ἑστῶτα πρὸ τῶν θυρῶν Λόγον εἰσδεξαμένη καὶ εἰσοικίσασα, ἐν θαύματι τῆς φωνῆς ποιεῖται τὴν δύναμιν· διὰ τοῦτό φησιν οὔπω αὐτῆς, ἀλλὰ τῆς θύρας αὐτῆς ἅπτεσθαι τὴν τοῦ νυμφίου φωνήν. Φωνή γάρ, φησί, τοῦ ἀδελφιδοῦ μου κρούει ἐπὶ τὴν θύραν. Ορᾶς πῶς ἀόριστός ἐστι τοῖς πρὸς τὸν Θεὸν ἀνιοῦσιν ὁ δρόμος· πῶς τὸ ἀεὶ καταλαμβανόμενον, ἀρχὴ πρὸς τὸ ὑπερκείμενον γίνεται ; Ὅτι γὰρ στάσιν τινὰ τοῦ δρόμου τῆς πρὸς τὰ ὑψηλὰ πορείας διὰ τῶν πρὸς αὐτὴν εἰρη- μένων ἠλπίσαμεν. Τί γὰρ ἄν τις μετὰ τὴν τελειότη- τος μαρτυρίαν πλέον ζητήσεις ; Τότε βλέπομεν ἔτι ἔνδον οὖσαν αὐτὴν, καὶ οὔπω τῶν θυρῶν αὐτῆς ἐκτὸς γεγενημένην, οὐδὲ τῆς κατὰ πρόσωπον ἐμφανείας κατατρυφήσασαν, ἀλλ' ἔτι διὰ τῆς ἀκοῆς πρὸς τὴν τῶν ἀγαθῶν μετουσίαν ὁδηγουμένην. Τοῦτο οὖν διὰ τῶν IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XI. A grediatur Rex gloriæ reversus a nuptiis in super- cœlestem illam beatitudinem. Unde congruenter ei quod canitur in psalmis, tanquam ex thalamo procedens sponsus ", nos sibi despondit virginem per mysticam regenerationem quæ cum idolis fue- rat fornicata, ad incorruptionem virginalem ipsa reformata natura. Peractis ergo jam nuptiis, et Ecclesia a Verbo desponsa: sicut dicit Joannes : Qui habet sponsam, sponsus est : et ea admissa in thalamum mysteriorum ac sacramentorum, ex- spectabant angeli reditum regis, reducta Ecclesia ad beatitudinem quæ est secundum naturam. His ergo dixit oportere vitam nostram esse similem, ut sicut illi procul a vitio et errore vitam agentes, sunt parati ad adventum Domini excipiendum: ita nos quoque assidentes vestibulis nostrorum doni- ciliorum, nos reddamus promoptos ad obediendum, quando adveniens pulsabit ostium. Beati cnim, in- quit, servi, quos cum venerit dominus inveniet sic facientes ". Quoniam ergo beatum est obedire pulsanti, ea de causa anima quæ perpetuo aspicit ad beatitu- dinem, suis thesauris diligenter invigilans, sentit sponsum stantem ad ostium, et dicit: Vox patrue- lis mei pulsat ad ostium. Quomodo posset quispiam pro dignitate considerare sponsa ascensum ad ea quæ sunt diviniora ? Quæ cuin tanta libertate ac fiducia durum illum boream a se amandavit, et lu- cidum spiritum ad se attraxit, quæ malorum puni- C carum paradisos per os efficit, quorum poma erant Psal. xvIII, 6. „▾ Joan. 111, 29. D ª³ Luc. xı1, 3. aromata, quæ suum hortum mensam apposuit Do mino creaturæ, cujus ex iis quæ fuerunt apposita nihil visum est rejiciendum, sed quod omnia essent pulchra ac bona, datum est ei testimonium myr- rba, aroma, panis cum melle, vinum cum lace, cui testimonium dedit ipsum Verbum, dicens: Tola pulchra es, et macula non est in te : ipsa nunc ita est affecta, ut quæ primo esset susceptura Dei apparitionem, et quasi nondum admisisset et in- troduxisset Verbum quod stat pro foribus, admi- ratur vim vocis: propterea dicit quod vox sponsi non ipsam, sed ostium ipsum tangat. Dicit enin : Vox patruelis mei pulsat ad ostium. Vides quemadmodum est non definitus ac ter- minatus cursus iis qui ascendunt ad Deum : et quemadmodum id quod semper comprehenditur, est principium superioris? Neque enim per ea quæ sibi dicta sunt speravimus fore ut ingressum siste- ret ad excelsa. Quid enim amplius quæret quispiam, post testimonium de perfectione, videns eam intus manentem, et extra fores nondum egressam, neque visionis facie ad faciem cepisse delectationem, sed adhuc duci per auditionem ad bonorum participa- tionem? Hoc igitur dogma discimus per ea quæ dicta sunt, quod iis qui ad majora proficiunt,

Α εἰρημένων τὸ δόγμα μανθάνομεν, ὅτι πάντοτε τοῖς ἐπὶ τὰ μείζω προκόπτουσιν, αρμόδιος ἐστιν ἡ τοῦ Αποστόλου φωνὴ ἡ λέγουσα· ὅτι Εἴ τις δοκεῖ ἐγνω κέναι, οὔπω ἔγνω καθὼς δεῖ γνώναι. Έγνω μὲν γὰρ αὐτὸν ἐν τοῖς φθάσασιν ἡ ψυχὴ τοσοῦτον ὅσον κατέλαβεν. Αλλ' ἐπειδὴ τή μήπω κατειλημμένον ἀπει ροπλάσιον τοῦ καταληφθέντας ἐστί· διὰ τοῦτο ὤφθη πολλάκις τῇ ψυχῇ ὁ νυμφίος, καὶ ὡς μηδέπω ἐν ὀφθαλμοῖς γενόμενος, ὀφθήσεσθαι τῇ νύμφῃ διὰ τῆς φωνῆς ἐπαγγέλλεται. ὡς δ᾽ ἂν σαφέστερον ἡμῖν τὸ νόημα γένοιτο, εἰκόνα τινὰ δι᾽ ὑποδείγματος προσθήσω τῷ λόγῳ. Ωσπερ γὰρ εἴ τις πλησίον ἐκείνης γένοιτο τῆς πηγῆς, ἣν ἀναβαίνειν εἶπεν ἐκ τῆς γῆς κατ' ἀρ χὰς ἡ Γραφὴ, τοσαύτην οὖσαν τὸ πλῆθος, ὡς ἅπαν τῆς γῆς ἐπικλύζειν τό πρόσωπον. Θαυμάσει μὲν ὁ τῇ πηγῇ πλησιάσας τὸ ἄπειρον ὕδωρ ἐκεῖνο, τὸ πάνω τοτε αὐτῆς ἀνομβροῦν τε καὶ προχεόμενον· οὐ μὴν εξ ποι ἂν ὅλον έωρακέναι τὸ ὕδωρ. Πῶς γὰρ ἂν ἴδοι τὴ ἐπὶ τοῖς κόλποις τῆς γῆς ἐγκρυπτόμενον ; "Ωστε καν ἐπιπολὺ παραμείνῃ τῷ βρύοντι, ἀεὶ ἐν ἀρχαῖς ἐστι τῆς θεωρίας τοῦ ὕδατος. Οὐ γὰρ παύεται τὸ ὕδωρ ἀεί τε ῥέον, καὶ ἀεὶ τοῦ βρύειν ἀρχόμενον. Οὕτως ὁ πρὸς τὸ θεῖον ἐκεῖνο καὶ ἀόριστον κάλλος βλέπων, ἐπειδὴ τὸ πάντοτε ευρισκόμενον, καινότερόν τε καὶ παραδοξότερον πάντως παρὰ τῷ εἴδει κατειλημμένου ὁρᾶται, θαυμάζει μὲν τὸ ἀεὶ προφαινόμενον, οὐδέ ποτε δὲ ἴσταται τῆς τοῦ ἰδεῖν ἐπιθυμίας, διὰ τὸ παν τὸς τοῦ ὁρωμένου μεγαλοπρεπέστερόν τε καὶ θειότε ρον εἶναι τὸ προσδοκώμενον. Διὰ τοῦτο οὖν καὶ ἐνταῦθα ἡ νύμφη ἀεὶ θαυμάζουσά τε καὶ ἐκπλησσομένη τὸ γινωσκόμενον, οὐδέποτε ἐν τοῖς ἐγνωσμένοις ίστησι τοῦ θεωρουμένου τὸν πόθον. Οὗ χάριν καὶ νῦν ὡς ἔτι θυροκροτοῦντος τοῦ Λόγου αἰσθάνεται, καὶ πρὸς τὴν ὑπακοὴν διανίσταται καί φησι, Φωνὴ τοῦ ἀδελφιδοῦ μου κρούει ἐπὶ τὴν θύραν. Εἶτα ἡσυχίαν ταῖς ἀκοαῖς ἐνδοῦσα, ἀκούει τοῦ διὰ τῆς φωνῆς προσηχήσαντος Λόλου· ὁ δὲ λόγος. τοιοῦτός ἐστιν· Ανοιξόν μοι, ἀδελ φή μου, ή πλησίον μου, περιστερά μου, τελεία μου· ὅτι ἡ κεφαλή μου ἐπλήσθη δρόσου, καὶ οἱ βόστρυχοι μου ψεκάδων νυκτός. Τούτου δὲ τὴν διάνοιαν οὕτως ἄν τις καταλάβοι τῇ θεωρίᾳ. Τῷ μετ γάλῳ Μωϋσεῖ διὰ φωτὸς ἤρξατο ἡ τοῦ Θεοῦ ἐμφάνεια μετὰ ταῦτα διὰ νεφέλης αὐτῷ διαλέγεται. Εἶτα ύψη λότερος ἤδη καὶ τελειότερος γενόμενος, ἐν γνόμῳ τὸν Θεὸν βλέπει. Ο δὲ διὰ τούτου μανθάνομεν τοιοῦτόν ἐστιν· Ἡ πρώτη ἀπὸ τῶν ψευδῶν καὶ πεπλανημένων περὶ Θεοῦ ὑπολήψεων αναχώρησις, ἡ ἀπὸ τοῦ σκότους εἰς φῶς ἐστι μετάστασις. Ἡ δὲ προσεχεστέρα τῶν κρυπτῶν κατανόησις, ἡ διὰ τῶν φαινομένων χειραγω γοῦσα τὴν ψυχὴν πρὸς τὴν ἀόρατον φύσιν, οἷόν τις νεφέλη γίνεται, τὸ φαινόμενον μὲν ἅπαν ἐπισκιά ζουσα· πρὸς δὲ τὸ κρύφιον βλέπειν τὴν ψυχὴν χειρο αγωγοῦσα καὶ συνεθίζουσα. Ἡ δὲ διὰ τούτων ὁδεύουσα πρὸς τὰ ἄνω ψυχὴ, ὅσον ἐφικτόν ἐστι τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει, τὰ κάτῳ καταλιπούσα, ἐντὸς τῶν ἀδύτων τῆς θεογνωσίας γίνεται, τῷ θείῳ γνόφῳ πανταχόθεν διατ ληφθεῖσα· ἐν ᾧ τοῦ φαινομένου τε καὶ καταλαμβα- S. GREGORA NYSSENÍ semper convenit vox Apostoli, dicens : Si quis cibi videtur aliquid scire, nondum soit quomodo oporteat eum scire ". In eis enim quæ præcesserant, tantum se cognovit anima quantum comprehendit. Sed quoniam quod nondum est comprehensum, est in- fnitis partibus majus quam quod est comprehen- sum, propterea animæ sæpius apparuit sponsus, et tanquain nondum conspectus fuisset ejus oculis, voce sponsa est pollicitus se ab ea videndum. Ut autem sit nobis sensus dilucidior, exempli causa addam quamdam similitudinem. Quomodo enim si quis fuerit prope fontem illum, quem ex terra dicit ab initio ascendere Scriptura ", qui tantus est mul- titudine ut universam terram circumeat, videns aquam illam infinitam, quæ ex eo omnino affluit et effunditur, non dixerit se totam vidisse aquam. Quemadmodum enim viderit quod est oecultum in sinu terræ ? adeo ut etiamsi diu maneat ad aquam salientem, est semper in initio squæ contemplationis. Non enim cessat aqua, et semper fluens et incipiens scaturire. Sic et qui ad illam divinam et non aspectabilem aspicit pulchritudinem, quando qui- dem quod semper invenitur, recentius et admira- bilius omnino cernitur, quam id quod est jam comprehensum, miratur quidem id quod semper apparet, nondum autem desistit a desiderio videudi, propterea quod quolibet quod cernitur fit divinius et magnificentius id quod exspectatur. Propterea ergo hic quoque sponsa semper admirans et stupens id quod cognoscitur, nunquam in iis quæ sunt cognita sistit desiderium ejus quod venit in con- templationem. Quamobrem nunc quoque tanquam ad ostium pulsans sentit Verbum, et ad auditum surgit et dicit: Vox patruelis mei putsat ad ostium. Deinde cum auditioni dedisset quietem ac silen- tium, audit Verbum sic voce resonans: Aperi mihi, soror mea, columba meu, perfecta mea : quoniam caput meum plenum est rore, et cincinni mei gunis noctis. Hujus autem sensum sic comprehenderis contemplando. Magno Mosi per lucem cepit Dei apparitio; postea autem per nubem Deus cum eo Joquitur. Deinde cum jam fuisset sublimior et per- fectior, Deum videt in caligine. Quod autem per hoc discimus, est hujusmodi : Primus recessus a ialsis et errantibus de Deo existimationibus est D transitus ad lucem a tenebris. Propinquior autem occultorum consideratio, per eu quæ cernuntur deducens animam ad naturam quæ nou cadit sub aspectum, est veluti quædam nubes adumbrans quidquid cernitur, ad id autem aspiciendum quod est absconsum, animain deducens et assuefaciens. Anima autem quæ per hæc procedit ad superna, qualibet re relicta quam humana potest assequi natura, versatur in adytis Dei cognitionis, divina caligine undique intercepta : in qua quolibet quod cernitur et comprehenditur - foris relicto, animæ c ntemplationi solum restat id quod non inspecta- Cor. vuli, 2. Gen. 11, B C

Α εἰρημένων τὸ δόγμα μανθάνομεν, ὅτι πάντοτε τοῖς ἐπὶ τὰ μείζω προκόπτουσιν, αρμόδιος ἐστιν ἡ τοῦ Αποστόλου φωνὴ ἡ λέγουσα· ὅτι Εἴ τις δοκεῖ ἐγνω κέναι, οὔπω ἔγνω καθὼς δεῖ γνώναι. Έγνω μὲν γὰρ αὐτὸν ἐν τοῖς φθάσασιν ἡ ψυχὴ τοσοῦτον ὅσον κατέλαβεν. Αλλ' ἐπειδὴ τή μήπω κατειλημμένον ἀπει ροπλάσιον τοῦ καταληφθέντας ἐστί· διὰ τοῦτο ὤφθη πολλάκις τῇ ψυχῇ ὁ νυμφίος, καὶ ὡς μηδέπω ἐν ὀφθαλμοῖς γενόμενος, ὀφθήσεσθαι τῇ νύμφῃ διὰ τῆς φωνῆς ἐπαγγέλλεται. ὡς δ᾽ ἂν σαφέστερον ἡμῖν τὸ νόημα γένοιτο, εἰκόνα τινὰ δι᾽ ὑποδείγματος προσθήσω τῷ λόγῳ. Ωσπερ γὰρ εἴ τις πλησίον ἐκείνης γένοιτο τῆς πηγῆς, ἣν ἀναβαίνειν εἶπεν ἐκ τῆς γῆς κατ' ἀρ χὰς ἡ Γραφὴ, τοσαύτην οὖσαν τὸ πλῆθος, ὡς ἅπαν τῆς γῆς ἐπικλύζειν τό πρόσωπον. Θαυμάσει μὲν ὁ τῇ πηγῇ πλησιάσας τὸ ἄπειρον ὕδωρ ἐκεῖνο, τὸ πάνω τοτε αὐτῆς ἀνομβροῦν τε καὶ προχεόμενον· οὐ μὴν εξ ποι ἂν ὅλον έωρακέναι τὸ ὕδωρ. Πῶς γὰρ ἂν ἴδοι τὴ ἐπὶ τοῖς κόλποις τῆς γῆς ἐγκρυπτόμενον ; "Ωστε καν ἐπιπολὺ παραμείνῃ τῷ βρύοντι, ἀεὶ ἐν ἀρχαῖς ἐστι τῆς θεωρίας τοῦ ὕδατος. Οὐ γὰρ παύεται τὸ ὕδωρ ἀεί τε ῥέον, καὶ ἀεὶ τοῦ βρύειν ἀρχόμενον. Οὕτως ὁ πρὸς τὸ θεῖον ἐκεῖνο καὶ ἀόριστον κάλλος βλέπων, ἐπειδὴ τὸ πάντοτε ευρισκόμενον, καινότερόν τε καὶ παραδοξότερον πάντως παρὰ τῷ εἴδει κατειλημμένου ὁρᾶται, θαυμάζει μὲν τὸ ἀεὶ προφαινόμενον, οὐδέ ποτε δὲ ἴσταται τῆς τοῦ ἰδεῖν ἐπιθυμίας, διὰ τὸ παν τὸς τοῦ ὁρωμένου μεγαλοπρεπέστερόν τε καὶ θειότε ρον εἶναι τὸ προσδοκώμενον. Διὰ τοῦτο οὖν καὶ ἐνταῦθα ἡ νύμφη ἀεὶ θαυμάζουσά τε καὶ ἐκπλησσομένη τὸ γινωσκόμενον, οὐδέποτε ἐν τοῖς ἐγνωσμένοις ίστησι τοῦ θεωρουμένου τὸν πόθον. Οὗ χάριν καὶ νῦν ὡς ἔτι θυροκροτοῦντος τοῦ Λόγου αἰσθάνεται, καὶ πρὸς τὴν ὑπακοὴν διανίσταται καί φησι, Φωνὴ τοῦ ἀδελφιδοῦ μου κρούει ἐπὶ τὴν θύραν. Εἶτα ἡσυχίαν ταῖς ἀκοαῖς ἐνδοῦσα, ἀκούει τοῦ διὰ τῆς φωνῆς προσηχήσαντος Λόλου· ὁ δὲ λόγος. τοιοῦτός ἐστιν· Ανοιξόν μοι, ἀδελ φή μου, ή πλησίον μου, περιστερά μου, τελεία μου· ὅτι ἡ κεφαλή μου ἐπλήσθη δρόσου, καὶ οἱ βόστρυχοι μου ψεκάδων νυκτός. Τούτου δὲ τὴν διάνοιαν οὕτως ἄν τις καταλάβοι τῇ θεωρίᾳ. Τῷ μετ γάλῳ Μωϋσεῖ διὰ φωτὸς ἤρξατο ἡ τοῦ Θεοῦ ἐμφάνεια μετὰ ταῦτα διὰ νεφέλης αὐτῷ διαλέγεται. Εἶτα ύψη λότερος ἤδη καὶ τελειότερος γενόμενος, ἐν γνόμῳ τὸν Θεὸν βλέπει. Ο δὲ διὰ τούτου μανθάνομεν τοιοῦτόν ἐστιν· Ἡ πρώτη ἀπὸ τῶν ψευδῶν καὶ πεπλανημένων περὶ Θεοῦ ὑπολήψεων αναχώρησις, ἡ ἀπὸ τοῦ σκότους εἰς φῶς ἐστι μετάστασις. Ἡ δὲ προσεχεστέρα τῶν κρυπτῶν κατανόησις, ἡ διὰ τῶν φαινομένων χειραγω γοῦσα τὴν ψυχὴν πρὸς τὴν ἀόρατον φύσιν, οἷόν τις νεφέλη γίνεται, τὸ φαινόμενον μὲν ἅπαν ἐπισκιά ζουσα· πρὸς δὲ τὸ κρύφιον βλέπειν τὴν ψυχὴν χειρο αγωγοῦσα καὶ συνεθίζουσα. Ἡ δὲ διὰ τούτων ὁδεύουσα πρὸς τὰ ἄνω ψυχὴ, ὅσον ἐφικτόν ἐστι τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει, τὰ κάτῳ καταλιπούσα, ἐντὸς τῶν ἀδύτων τῆς θεογνωσίας γίνεται, τῷ θείῳ γνόφῳ πανταχόθεν διατ ληφθεῖσα· ἐν ᾧ τοῦ φαινομένου τε καὶ καταλαμβα- S. GREGORA NYSSENÍ semper convenit vox Apostoli, dicens : Si quis cibi videtur aliquid scire, nondum soit quomodo oporteat eum scire ". In eis enim quæ præcesserant, tantum se cognovit anima quantum comprehendit. Sed quoniam quod nondum est comprehensum, est in- fnitis partibus majus quam quod est comprehen- sum, propterea animæ sæpius apparuit sponsus, et tanquain nondum conspectus fuisset ejus oculis, voce sponsa est pollicitus se ab ea videndum. Ut autem sit nobis sensus dilucidior, exempli causa addam quamdam similitudinem. Quomodo enim si quis fuerit prope fontem illum, quem ex terra dicit ab initio ascendere Scriptura ", qui tantus est mul- titudine ut universam terram circumeat, videns aquam illam infinitam, quæ ex eo omnino affluit et effunditur, non dixerit se totam vidisse aquam. Quemadmodum enim viderit quod est oecultum in sinu terræ ? adeo ut etiamsi diu maneat ad aquam salientem, est semper in initio squæ contemplationis. Non enim cessat aqua, et semper fluens et incipiens scaturire. Sic et qui ad illam divinam et non aspectabilem aspicit pulchritudinem, quando qui- dem quod semper invenitur, recentius et admira- bilius omnino cernitur, quam id quod est jam comprehensum, miratur quidem id quod semper apparet, nondum autem desistit a desiderio videudi, propterea quod quolibet quod cernitur fit divinius et magnificentius id quod exspectatur. Propterea ergo hic quoque sponsa semper admirans et stupens id quod cognoscitur, nunquam in iis quæ sunt cognita sistit desiderium ejus quod venit in con- templationem. Quamobrem nunc quoque tanquam ad ostium pulsans sentit Verbum, et ad auditum surgit et dicit: Vox patruelis mei putsat ad ostium. Deinde cum auditioni dedisset quietem ac silen- tium, audit Verbum sic voce resonans: Aperi mihi, soror mea, columba meu, perfecta mea : quoniam caput meum plenum est rore, et cincinni mei gunis noctis. Hujus autem sensum sic comprehenderis contemplando. Magno Mosi per lucem cepit Dei apparitio; postea autem per nubem Deus cum eo Joquitur. Deinde cum jam fuisset sublimior et per- fectior, Deum videt in caligine. Quod autem per hoc discimus, est hujusmodi : Primus recessus a ialsis et errantibus de Deo existimationibus est D transitus ad lucem a tenebris. Propinquior autem occultorum consideratio, per eu quæ cernuntur deducens animam ad naturam quæ nou cadit sub aspectum, est veluti quædam nubes adumbrans quidquid cernitur, ad id autem aspiciendum quod est absconsum, animain deducens et assuefaciens. Anima autem quæ per hæc procedit ad superna, qualibet re relicta quam humana potest assequi natura, versatur in adytis Dei cognitionis, divina caligine undique intercepta : in qua quolibet quod cernitur et comprehenditur - foris relicto, animæ c ntemplationi solum restat id quod non inspecta- Cor. vuli, 2. Gen. 11, B C

Α εἰρημένων τὸ δόγμα μανθάνομεν, ὅτι πάντοτε τοῖς ἐπὶ τὰ μείζω προκόπτουσιν, αρμόδιος ἐστιν ἡ τοῦ Αποστόλου φωνὴ ἡ λέγουσα· ὅτι Εἴ τις δοκεῖ ἐγνω κέναι, οὔπω ἔγνω καθὼς δεῖ γνώναι. Έγνω μὲν γὰρ αὐτὸν ἐν τοῖς φθάσασιν ἡ ψυχὴ τοσοῦτον ὅσον κατέλαβεν. Αλλ' ἐπειδὴ τή μήπω κατειλημμένον ἀπει ροπλάσιον τοῦ καταληφθέντας ἐστί· διὰ τοῦτο ὤφθη πολλάκις τῇ ψυχῇ ὁ νυμφίος, καὶ ὡς μηδέπω ἐν ὀφθαλμοῖς γενόμενος, ὀφθήσεσθαι τῇ νύμφῃ διὰ τῆς φωνῆς ἐπαγγέλλεται. ὡς δ᾽ ἂν σαφέστερον ἡμῖν τὸ νόημα γένοιτο, εἰκόνα τινὰ δι᾽ ὑποδείγματος προσθήσω τῷ λόγῳ. Ωσπερ γὰρ εἴ τις πλησίον ἐκείνης γένοιτο τῆς πηγῆς, ἣν ἀναβαίνειν εἶπεν ἐκ τῆς γῆς κατ' ἀρ χὰς ἡ Γραφὴ, τοσαύτην οὖσαν τὸ πλῆθος, ὡς ἅπαν τῆς γῆς ἐπικλύζειν τό πρόσωπον. Θαυμάσει μὲν ὁ τῇ πηγῇ πλησιάσας τὸ ἄπειρον ὕδωρ ἐκεῖνο, τὸ πάνω τοτε αὐτῆς ἀνομβροῦν τε καὶ προχεόμενον· οὐ μὴν εξ ποι ἂν ὅλον έωρακέναι τὸ ὕδωρ. Πῶς γὰρ ἂν ἴδοι τὴ ἐπὶ τοῖς κόλποις τῆς γῆς ἐγκρυπτόμενον ; "Ωστε καν ἐπιπολὺ παραμείνῃ τῷ βρύοντι, ἀεὶ ἐν ἀρχαῖς ἐστι τῆς θεωρίας τοῦ ὕδατος. Οὐ γὰρ παύεται τὸ ὕδωρ ἀεί τε ῥέον, καὶ ἀεὶ τοῦ βρύειν ἀρχόμενον. Οὕτως ὁ πρὸς τὸ θεῖον ἐκεῖνο καὶ ἀόριστον κάλλος βλέπων, ἐπειδὴ τὸ πάντοτε ευρισκόμενον, καινότερόν τε καὶ παραδοξότερον πάντως παρὰ τῷ εἴδει κατειλημμένου ὁρᾶται, θαυμάζει μὲν τὸ ἀεὶ προφαινόμενον, οὐδέ ποτε δὲ ἴσταται τῆς τοῦ ἰδεῖν ἐπιθυμίας, διὰ τὸ παν τὸς τοῦ ὁρωμένου μεγαλοπρεπέστερόν τε καὶ θειότε ρον εἶναι τὸ προσδοκώμενον. Διὰ τοῦτο οὖν καὶ ἐνταῦθα ἡ νύμφη ἀεὶ θαυμάζουσά τε καὶ ἐκπλησσομένη τὸ γινωσκόμενον, οὐδέποτε ἐν τοῖς ἐγνωσμένοις ίστησι τοῦ θεωρουμένου τὸν πόθον. Οὗ χάριν καὶ νῦν ὡς ἔτι θυροκροτοῦντος τοῦ Λόγου αἰσθάνεται, καὶ πρὸς τὴν ὑπακοὴν διανίσταται καί φησι, Φωνὴ τοῦ ἀδελφιδοῦ μου κρούει ἐπὶ τὴν θύραν. Εἶτα ἡσυχίαν ταῖς ἀκοαῖς ἐνδοῦσα, ἀκούει τοῦ διὰ τῆς φωνῆς προσηχήσαντος Λόλου· ὁ δὲ λόγος. τοιοῦτός ἐστιν· Ανοιξόν μοι, ἀδελ φή μου, ή πλησίον μου, περιστερά μου, τελεία μου· ὅτι ἡ κεφαλή μου ἐπλήσθη δρόσου, καὶ οἱ βόστρυχοι μου ψεκάδων νυκτός. Τούτου δὲ τὴν διάνοιαν οὕτως ἄν τις καταλάβοι τῇ θεωρίᾳ. Τῷ μετ γάλῳ Μωϋσεῖ διὰ φωτὸς ἤρξατο ἡ τοῦ Θεοῦ ἐμφάνεια μετὰ ταῦτα διὰ νεφέλης αὐτῷ διαλέγεται. Εἶτα ύψη λότερος ἤδη καὶ τελειότερος γενόμενος, ἐν γνόμῳ τὸν Θεὸν βλέπει. Ο δὲ διὰ τούτου μανθάνομεν τοιοῦτόν ἐστιν· Ἡ πρώτη ἀπὸ τῶν ψευδῶν καὶ πεπλανημένων περὶ Θεοῦ ὑπολήψεων αναχώρησις, ἡ ἀπὸ τοῦ σκότους εἰς φῶς ἐστι μετάστασις. Ἡ δὲ προσεχεστέρα τῶν κρυπτῶν κατανόησις, ἡ διὰ τῶν φαινομένων χειραγω γοῦσα τὴν ψυχὴν πρὸς τὴν ἀόρατον φύσιν, οἷόν τις νεφέλη γίνεται, τὸ φαινόμενον μὲν ἅπαν ἐπισκιά ζουσα· πρὸς δὲ τὸ κρύφιον βλέπειν τὴν ψυχὴν χειρο αγωγοῦσα καὶ συνεθίζουσα. Ἡ δὲ διὰ τούτων ὁδεύουσα πρὸς τὰ ἄνω ψυχὴ, ὅσον ἐφικτόν ἐστι τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει, τὰ κάτῳ καταλιπούσα, ἐντὸς τῶν ἀδύτων τῆς θεογνωσίας γίνεται, τῷ θείῳ γνόφῳ πανταχόθεν διατ ληφθεῖσα· ἐν ᾧ τοῦ φαινομένου τε καὶ καταλαμβα- S. GREGORA NYSSENÍ semper convenit vox Apostoli, dicens : Si quis cibi videtur aliquid scire, nondum soit quomodo oporteat eum scire ". In eis enim quæ præcesserant, tantum se cognovit anima quantum comprehendit. Sed quoniam quod nondum est comprehensum, est in- fnitis partibus majus quam quod est comprehen- sum, propterea animæ sæpius apparuit sponsus, et tanquain nondum conspectus fuisset ejus oculis, voce sponsa est pollicitus se ab ea videndum. Ut autem sit nobis sensus dilucidior, exempli causa addam quamdam similitudinem. Quomodo enim si quis fuerit prope fontem illum, quem ex terra dicit ab initio ascendere Scriptura ", qui tantus est mul- titudine ut universam terram circumeat, videns aquam illam infinitam, quæ ex eo omnino affluit et effunditur, non dixerit se totam vidisse aquam. Quemadmodum enim viderit quod est oecultum in sinu terræ ? adeo ut etiamsi diu maneat ad aquam salientem, est semper in initio squæ contemplationis. Non enim cessat aqua, et semper fluens et incipiens scaturire. Sic et qui ad illam divinam et non aspectabilem aspicit pulchritudinem, quando qui- dem quod semper invenitur, recentius et admira- bilius omnino cernitur, quam id quod est jam comprehensum, miratur quidem id quod semper apparet, nondum autem desistit a desiderio videudi, propterea quod quolibet quod cernitur fit divinius et magnificentius id quod exspectatur. Propterea ergo hic quoque sponsa semper admirans et stupens id quod cognoscitur, nunquam in iis quæ sunt cognita sistit desiderium ejus quod venit in con- templationem. Quamobrem nunc quoque tanquam ad ostium pulsans sentit Verbum, et ad auditum surgit et dicit: Vox patruelis mei putsat ad ostium. Deinde cum auditioni dedisset quietem ac silen- tium, audit Verbum sic voce resonans: Aperi mihi, soror mea, columba meu, perfecta mea : quoniam caput meum plenum est rore, et cincinni mei gunis noctis. Hujus autem sensum sic comprehenderis contemplando. Magno Mosi per lucem cepit Dei apparitio; postea autem per nubem Deus cum eo Joquitur. Deinde cum jam fuisset sublimior et per- fectior, Deum videt in caligine. Quod autem per hoc discimus, est hujusmodi : Primus recessus a ialsis et errantibus de Deo existimationibus est D transitus ad lucem a tenebris. Propinquior autem occultorum consideratio, per eu quæ cernuntur deducens animam ad naturam quæ nou cadit sub aspectum, est veluti quædam nubes adumbrans quidquid cernitur, ad id autem aspiciendum quod est absconsum, animain deducens et assuefaciens. Anima autem quæ per hæc procedit ad superna, qualibet re relicta quam humana potest assequi natura, versatur in adytis Dei cognitionis, divina caligine undique intercepta : in qua quolibet quod cernitur et comprehenditur - foris relicto, animæ c ntemplationi solum restat id quod non inspecta- Cor. vuli, 2. Gen. 11, B C

νομένου παντὸς ἔξω καταλειφθέντος, μόνον ὑπολείπε- ται τῇ θεωρίᾳ τῆς ψυχῆς τὸ ἀόρατόν τε καὶ ἀκατάλη- πτον, ἐν ᾧ ἐστιν ὁ Θεὸς, καθώς φησι περὶ τοῦ νομο θέτου ὁ λόγος· ὅτι Εἰσῆλθε δὲ Μωϋσῆς εἰς τὸν γνόφον οὗ ἦν ὁ Θεός. Β Τούτων δὲ ἡμῖν οὕτω θεωρηθέντων, σκεπτέον ἂν εἴη καὶ τῶν προκειμένων ἡμῖν ῥητῶν τὴν πρὸς τὰ εἰρημένα συγγένειαν. Ην ὅτε μέλαινα ἦν ή νύμφη, τοῖς ἀφωτίστοις δόγμασιν ἐσκοτισμένη, πα ραβλέψαντος αὐτὴν τοῦ ἡλίου, τοῦ διὰ τῶν πειρασμῶν τὴν ἄῤῥιζον ἐπὶ τῶν πετρῶν σπορὰν ἐπικαίοντος· ὅτε τῶν ἐν αὐτῇ μαχησαμένων ἡττηθεῖσα, τὸν ἀμπελῶνα τὸν ἑαυτῆς οὐκ ἐφύλαξεν· ὅτι ἑαυτὴν ἀγνοήσασα τὰς τῶν ἐρίφων ἀγέλας ἀντὶ τῶν προβά- των ἐποίμανεν. ᾿Αλλ' ἐπειδὴ τῆς πρὸς τὸ κακὸν σύμβο φυΐας ἑαυτὴν ἀποστήσατα, διὰ τοῦ μυστικοῦ ἐκείνου φιλήματος τῇ πηγῇ τοῦ φωτὸς προσαγαγεῖν τὸ στόμα ἐπόθησε, τότε καλὴ γίνεται, τῷ φωτὶ τῆς ἀληθείας περιλαμφθεῖσα, καὶ τὸ μέλαν τῆς ἀγνοίας ἀποκλυσα μένη τῷ ὕδατι. Εἶτα ἵππῳ ὁμοιοῦται διὰ τὸ εὔδρομον, καὶ τῇ περιστερᾷ διὰ τὸ τάχος τῆς διανοίας. Δι' ὧν πᾶν τὸ καταλαμβανόμενόν τε καὶ φαινόμενον ὡς ἵππος διαδραμοῦσα, καὶ ὡς περιστερὰ διαπτάσα, πρότερον μὲν τῇ σκιᾷ τοῦ μήλου μετὰ ἐπιθυμίας επαναπαύε ται, μῆλον ἀντὶ νεφέλης τὸ ἐπισκιάζον κατονομάζουσα νῦν δὲ ἤδη ὑπὸ τῆς θείας νυκτὸς περιέχεται, καθ' ἣν ὁ νυμφίος παραγίνεται μὲν, οὐ φαίνεται δέ. Πῶς γὰρ ἐν νυκτὶ φανείη τὸ μὴ ὁρώμενον; ἀλλ᾽ αἴσθησιν μέν τινα δίδωσι τῇ ψυχῇ τῆς παρουσίας, ἐκφεύγει δὲ τὴν ἐναργή κατανόησιν τῷ ἀοράτῳ τῆς φύσεως ἐγκρυπτό- μενος. Τίς τοίνυν ἐστὶν ἡ γινομένη τῇ ψυχῇ διὰ τῆς νυκτὸς ταύτης μυσταγωγία; "Απτεται τῆς θύρας ὁ Λόγος. θύραν δὲ νοοῦμεν τὴν στοχαστικὴν τῶν ἀρχή των διάνοιαν, δι' ἧς εἰσοικίζεται τὸ ζητούμενον. Ἔξω τοίνυν ἑστῶσα τῆς φύσεως ἡμῶν ἡ ἀλήθεια διὰ τῆς ἐκ μέρους γνώσεως, καθώς φησιν ὁ ᾿Απόστολος, ἐν ὑπου νοίαις τισὶ καὶ αἰνίγμασι θυροκρουστεί τὴν διάνοιαν, Ἄνοιξον λέγουσα· καὶ μετὰ προτροπῆς ὑποτιθεμένη τὸν τρόπον, ὅπως ἀνοιγῆναι προσήκει τὴν θύραν, οἷόν τινας κλεῖς ὀρέγουσα, τὰ καλὰ ταῦτα ὀνόματα, δι' ὧν τὸ κεκλεισμένον ἀνοίγεται. Κλείδες γάρ εἰσιν ἄντικρυς αἱ τῶν ὀνομάτων τούτων ἐμφάσεις, αἱ τὰ κρυπτὰ διανοίγουσαι, ἀδελφὴ καὶ πλησίον καὶ περι- στερὰ καὶ τελεία. Εἰ γὰρ βούλει σοι, φησίν, ἀνοιγῆναι τὴν θύραν, καὶ ἐπαρθῆναι τῆς ψυχῆς σου τὰς πύλας, ἵνα εἰσέλθῃ ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης, χρή σε αδελφήν μου γενέσθαι, ἐν τῷ τὰ θελήματά μου τῇ ψυχῇ παρα- δέξασθαι, καθὼς ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ φησὶν ἀδελφὸν αὐτοῦ καὶ ἀδελφὴν γίνεσθαι τὸν ἐν τοῖς θελήμασιν αὐτοῦ ζῶντα. Χρὴ δέ σε καὶ προσεγγίσαι τῇ ἀληθείᾳ, καὶ πλησίον γενέσθαι, ὥστε μηδενὶ μέσῳ διατειχίζε- σθαι, καὶ ἐν τῇ φύσει τῆς περιστερᾶς ἔχειν τὸ τέ λειον· τοῦτο δέ ἐστι τὸ ἀνελλιπῆ καὶ πεπληρωμένην εἶναι πάσης ἀκακίας καὶ καθαρότητος. Ταῦτα λα βοῦσα, ὦ ψυχή, οἷόν τινας κλεῖς τὰ ὀνόματα, ἄνοιξον δι᾿ αὐτῶν τῇ ἀληθείᾳ τὴν εἴσοδον, ἀδελφὴ γενομένη καὶ πλησίον καὶ περιστερὰ καὶ τελεία. Εσται δέ σου οι IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XI. A bile et incomprehensibile, in quo est Deus, quomode dicit Scriptura de legislatore : Ingressus est Moses in caliginem ubi erat Deus s. C & D Exod. XXIV, PATROL. GR. XLIV. His autem sic a nobis consideratis, consideranda est etiam conjunctio et aſſinitas verborum quæ sunt nobis proposita cum iis quæ dicta sunt. Fuit aliquando sponsa nigra, obscuris dogmatibus obtenebrata cum eam sol aspexisset,qui pertentationes urit sementen), quæ supra petram nullis nititur radicibus: deinde quod cum esset ab iis superata, qui eam oppugnave- runt, vineam suam non custodierit : quod cum sei- psam ignorasset, paverit greges hædorum pro ovibus. Sed postquam a conjunctione cum malo se avui- sisset, et per mysticum illud osculum fonti lucis os admovere desiderasset, tunc fit pulchra, luce veritatis illustrata, et aqua abluto nigrore igno · rantiæ. Deinde equo assimilatur propter ejus ad cursum pernicitatem, et columbæ, propter in- tellectus celeritatem. Quamobrem cum quidquid comprehenditur et cernitur tanquam equus per- currisset, et tanquam columba transvolasset, prius quidem cum desiderio quiescit in umbra mali, malum pro nube nominans id quod obscuritatem affert. Nunc autem a divina nocte jam circumitur, in qua accedit quidem sponsus, sed non apparet. Quomodo enim noctu apparuerit id quod non cer- nitur? sed præbet quidem animæ aliquem suæ præ- sentiæ sensum, effugit autem evidentem mentis comprehensionem, ut qui operiatur natura qua: non cadit sub aspectum. Quænam est autem my. sterii introductio, quæ per hanc noctem induitur animæ ? Ostium tangit Verbum. Ostium autem in . telligimus conjecturalem arcanorum cogitationem, per quam introducitur id quod quæritur. Stans ergo extra nostram naturam veritas, per cognitionem ex parte, sicut dicit Apostolus", mentis nostræ pulsat ostium in allegoriis et auigmatibus, dicens: Aperi; et cum adhortatione suggerit, quemadmo- dum oportet aperire ostium, veluti præbens quas- dam claves, nempe pulchra hæc nomina, per quæ aperitur id quod est clausum. Claves enim plane sunt borum nominum significationes, quæ occulta aperiunt, nempe soror et propinqua et columba et perfecta. Si vis enim, inquit, aperiri ostium, et attolli portas animæ tuæ, ut rex gloriæ ingredia- tur, oportet te meam fieri sororem, in eo quod animæ meæ voluntatem accipias, sicut dicit in Evangelio eum fieri fratrem suum et sororem, qui vivit in ejus voluntate. Oportet autem te appro- pinquare veritati, et adeo exacte esse propin- quum, ut nullo intermedio disjungaris, et habere in natura columbæ perfectionem : hoc autem est, nulla in re deficere, et esse plenum omni innocen - tia et puritate. Hæc nomina cum velut quasdam claves acceperis, o anima, per ea aperi ingressum . 18. "I Cor. XIII, 12.

νομένου παντὸς ἔξω καταλειφθέντος, μόνον ὑπολείπε- ται τῇ θεωρίᾳ τῆς ψυχῆς τὸ ἀόρατόν τε καὶ ἀκατάλη- πτον, ἐν ᾧ ἐστιν ὁ Θεὸς, καθώς φησι περὶ τοῦ νομο θέτου ὁ λόγος· ὅτι Εἰσῆλθε δὲ Μωϋσῆς εἰς τὸν γνόφον οὗ ἦν ὁ Θεός. Β Τούτων δὲ ἡμῖν οὕτω θεωρηθέντων, σκεπτέον ἂν εἴη καὶ τῶν προκειμένων ἡμῖν ῥητῶν τὴν πρὸς τὰ εἰρημένα συγγένειαν. Ην ὅτε μέλαινα ἦν ή νύμφη, τοῖς ἀφωτίστοις δόγμασιν ἐσκοτισμένη, πα ραβλέψαντος αὐτὴν τοῦ ἡλίου, τοῦ διὰ τῶν πειρασμῶν τὴν ἄῤῥιζον ἐπὶ τῶν πετρῶν σπορὰν ἐπικαίοντος· ὅτε τῶν ἐν αὐτῇ μαχησαμένων ἡττηθεῖσα, τὸν ἀμπελῶνα τὸν ἑαυτῆς οὐκ ἐφύλαξεν· ὅτι ἑαυτὴν ἀγνοήσασα τὰς τῶν ἐρίφων ἀγέλας ἀντὶ τῶν προβά- των ἐποίμανεν. ᾿Αλλ' ἐπειδὴ τῆς πρὸς τὸ κακὸν σύμβο φυΐας ἑαυτὴν ἀποστήσατα, διὰ τοῦ μυστικοῦ ἐκείνου φιλήματος τῇ πηγῇ τοῦ φωτὸς προσαγαγεῖν τὸ στόμα ἐπόθησε, τότε καλὴ γίνεται, τῷ φωτὶ τῆς ἀληθείας περιλαμφθεῖσα, καὶ τὸ μέλαν τῆς ἀγνοίας ἀποκλυσα μένη τῷ ὕδατι. Εἶτα ἵππῳ ὁμοιοῦται διὰ τὸ εὔδρομον, καὶ τῇ περιστερᾷ διὰ τὸ τάχος τῆς διανοίας. Δι' ὧν πᾶν τὸ καταλαμβανόμενόν τε καὶ φαινόμενον ὡς ἵππος διαδραμοῦσα, καὶ ὡς περιστερὰ διαπτάσα, πρότερον μὲν τῇ σκιᾷ τοῦ μήλου μετὰ ἐπιθυμίας επαναπαύε ται, μῆλον ἀντὶ νεφέλης τὸ ἐπισκιάζον κατονομάζουσα νῦν δὲ ἤδη ὑπὸ τῆς θείας νυκτὸς περιέχεται, καθ' ἣν ὁ νυμφίος παραγίνεται μὲν, οὐ φαίνεται δέ. Πῶς γὰρ ἐν νυκτὶ φανείη τὸ μὴ ὁρώμενον; ἀλλ᾽ αἴσθησιν μέν τινα δίδωσι τῇ ψυχῇ τῆς παρουσίας, ἐκφεύγει δὲ τὴν ἐναργή κατανόησιν τῷ ἀοράτῳ τῆς φύσεως ἐγκρυπτό- μενος. Τίς τοίνυν ἐστὶν ἡ γινομένη τῇ ψυχῇ διὰ τῆς νυκτὸς ταύτης μυσταγωγία; "Απτεται τῆς θύρας ὁ Λόγος. θύραν δὲ νοοῦμεν τὴν στοχαστικὴν τῶν ἀρχή των διάνοιαν, δι' ἧς εἰσοικίζεται τὸ ζητούμενον. Ἔξω τοίνυν ἑστῶσα τῆς φύσεως ἡμῶν ἡ ἀλήθεια διὰ τῆς ἐκ μέρους γνώσεως, καθώς φησιν ὁ ᾿Απόστολος, ἐν ὑπου νοίαις τισὶ καὶ αἰνίγμασι θυροκρουστεί τὴν διάνοιαν, Ἄνοιξον λέγουσα· καὶ μετὰ προτροπῆς ὑποτιθεμένη τὸν τρόπον, ὅπως ἀνοιγῆναι προσήκει τὴν θύραν, οἷόν τινας κλεῖς ὀρέγουσα, τὰ καλὰ ταῦτα ὀνόματα, δι' ὧν τὸ κεκλεισμένον ἀνοίγεται. Κλείδες γάρ εἰσιν ἄντικρυς αἱ τῶν ὀνομάτων τούτων ἐμφάσεις, αἱ τὰ κρυπτὰ διανοίγουσαι, ἀδελφὴ καὶ πλησίον καὶ περι- στερὰ καὶ τελεία. Εἰ γὰρ βούλει σοι, φησίν, ἀνοιγῆναι τὴν θύραν, καὶ ἐπαρθῆναι τῆς ψυχῆς σου τὰς πύλας, ἵνα εἰσέλθῃ ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης, χρή σε αδελφήν μου γενέσθαι, ἐν τῷ τὰ θελήματά μου τῇ ψυχῇ παρα- δέξασθαι, καθὼς ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ φησὶν ἀδελφὸν αὐτοῦ καὶ ἀδελφὴν γίνεσθαι τὸν ἐν τοῖς θελήμασιν αὐτοῦ ζῶντα. Χρὴ δέ σε καὶ προσεγγίσαι τῇ ἀληθείᾳ, καὶ πλησίον γενέσθαι, ὥστε μηδενὶ μέσῳ διατειχίζε- σθαι, καὶ ἐν τῇ φύσει τῆς περιστερᾶς ἔχειν τὸ τέ λειον· τοῦτο δέ ἐστι τὸ ἀνελλιπῆ καὶ πεπληρωμένην εἶναι πάσης ἀκακίας καὶ καθαρότητος. Ταῦτα λα βοῦσα, ὦ ψυχή, οἷόν τινας κλεῖς τὰ ὀνόματα, ἄνοιξον δι᾿ αὐτῶν τῇ ἀληθείᾳ τὴν εἴσοδον, ἀδελφὴ γενομένη καὶ πλησίον καὶ περιστερὰ καὶ τελεία. Εσται δέ σου οι IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XI. A bile et incomprehensibile, in quo est Deus, quomode dicit Scriptura de legislatore : Ingressus est Moses in caliginem ubi erat Deus s. C & D Exod. XXIV, PATROL. GR. XLIV. His autem sic a nobis consideratis, consideranda est etiam conjunctio et aſſinitas verborum quæ sunt nobis proposita cum iis quæ dicta sunt. Fuit aliquando sponsa nigra, obscuris dogmatibus obtenebrata cum eam sol aspexisset,qui pertentationes urit sementen), quæ supra petram nullis nititur radicibus: deinde quod cum esset ab iis superata, qui eam oppugnave- runt, vineam suam non custodierit : quod cum sei- psam ignorasset, paverit greges hædorum pro ovibus. Sed postquam a conjunctione cum malo se avui- sisset, et per mysticum illud osculum fonti lucis os admovere desiderasset, tunc fit pulchra, luce veritatis illustrata, et aqua abluto nigrore igno · rantiæ. Deinde equo assimilatur propter ejus ad cursum pernicitatem, et columbæ, propter in- tellectus celeritatem. Quamobrem cum quidquid comprehenditur et cernitur tanquam equus per- currisset, et tanquam columba transvolasset, prius quidem cum desiderio quiescit in umbra mali, malum pro nube nominans id quod obscuritatem affert. Nunc autem a divina nocte jam circumitur, in qua accedit quidem sponsus, sed non apparet. Quomodo enim noctu apparuerit id quod non cer- nitur? sed præbet quidem animæ aliquem suæ præ- sentiæ sensum, effugit autem evidentem mentis comprehensionem, ut qui operiatur natura qua: non cadit sub aspectum. Quænam est autem my. sterii introductio, quæ per hanc noctem induitur animæ ? Ostium tangit Verbum. Ostium autem in . telligimus conjecturalem arcanorum cogitationem, per quam introducitur id quod quæritur. Stans ergo extra nostram naturam veritas, per cognitionem ex parte, sicut dicit Apostolus", mentis nostræ pulsat ostium in allegoriis et auigmatibus, dicens: Aperi; et cum adhortatione suggerit, quemadmo- dum oportet aperire ostium, veluti præbens quas- dam claves, nempe pulchra hæc nomina, per quæ aperitur id quod est clausum. Claves enim plane sunt borum nominum significationes, quæ occulta aperiunt, nempe soror et propinqua et columba et perfecta. Si vis enim, inquit, aperiri ostium, et attolli portas animæ tuæ, ut rex gloriæ ingredia- tur, oportet te meam fieri sororem, in eo quod animæ meæ voluntatem accipias, sicut dicit in Evangelio eum fieri fratrem suum et sororem, qui vivit in ejus voluntate. Oportet autem te appro- pinquare veritati, et adeo exacte esse propin- quum, ut nullo intermedio disjungaris, et habere in natura columbæ perfectionem : hoc autem est, nulla in re deficere, et esse plenum omni innocen - tia et puritate. Hæc nomina cum velut quasdam claves acceperis, o anima, per ea aperi ingressum . 18. "I Cor. XIII, 12.

Β ἡ ἐκ τῆς κεφαλῆς μου δρόσος ἧς πλήρης εἰμὶ, καὶ αἱ τῆς νυκτὸς τῶν βοστρύχων τῶν ἐμῶν ἀποῤῥέουσαι ψεκάδες. Εκ τούτων δὲ, τὸ μὲν ἴασιν εἶναι τὴν δρό σον, παρὰ τοῦ προφήτου σαφῶς μεμαθήκαμεν, ὅς φησιν· ὅτι Δρόσος ἡ παρά σου, ἴαμα αὐτοῖς ἐστιν. Αἱ δὲ τῆς νυκτὸς ψεκάδες τῆς προθεωρηθείσης ἔχον- ται διανοίας. Οὐ γὰρ ἐστι δυνατὸν τὸν ἐντὸς τῶν ἀδύ- των καὶ ἀθεάτων γενόμενον, ὅμβρῳ τινὶ τῆς γνώ- σεως ἐντυχεῖν ἢ χειμάῤῥῳ. 'Αλλ᾽ ἀγαπητόν, εἰ λε πταῖς τισι καὶ ἀμυδραῖς διανοίαις ἐπιψεκάζει την γνῶσιν αὐτοῦ ἡ ἀλήθεια, διὰ τῶν ἁγίων τε καὶ θεο φορουμένων τῆς λογικῆς σταγόνος ἀποῤῥεούσης. Βου στρύχους γὰρ οἶμαι τῆς τοῦ παντὸς κεφαλῆς ἐξήρ τημένους, τροπικῶς· ὀνομάζεσθαι προφήτας και εὐαγγελιστὰς καὶ ἀποστόλους, ὧν ἕκαστος ὅσον ἐχώ- ρουν ἐκ τῶν σκοτεινῶν τε καὶ ἀποκρύφων καὶ ἀορά των θησαυρῶν ἀρυόμενοι, ἡμῖν ποταμοὶ γίνονται· ὡς δὲ πρὸς τὴν ὄντως ἀλήθειαν, δροσώδεις εἰσὶ ψεκάδες, κἂν τῷ πλήθει τε καὶ μεγέθει τῆς διδασκαλίας πλημ μυρῶσιν. Οἷος ὁ Παῦλος ἦν ποταμὸς, ὑπὲρ τὸν οὐ- ρανὸν τοῖς τῶν νοημάτων κύμασι κορυφούμενος έως τρίτου οὐρανοῦ, ἕως τοῦ παραδείσου, ἕως τῶν ἀῤῥή των τε καὶ ἀνεκφωνήτων ῥημάτων, καὶ δι᾿ ἁπάσης τῆς τοιαύτης μεγαληγορίας πελαγίζων τῷ λόγῳ δεί- κνυσι πάλιν ὅτι ψεκάς τίς ἐστι δροσώδης ὁ λόγος οὗτος, συγκρίσει τοῦ ὄντως Λόγου, δι᾿ ὧν φησιν, ὅτι Εκ μέρους γινώσκομεν, καὶ ἐκ μέρους προφητεύο μεν· καὶ, Εἴ τις δοκεῖ ἔγνωκέναι τι, οὔπω ἔγνω και θὼς δεῖ γνῶναι· καὶ, Εμαυτὸν οὔπω λογίζομαι κατειληφέναι. Εἰ τοίνυν ἰχμὰς τῆς δρόσου, καὶ ἡ τῶν βοστρύχων ψεκὰς ποταμοὶ δοκοῦσι καὶ πελάγη καὶ κύματα πρὸς τὴν ἡμετέραν κρινόμενα δύναμιν τί χρὴ περὶ τῆς πηγῆς λογίσασθαι τῆς εἰπούσης, ὅτι Εἰ τις διψᾷ, ἐρχέσθω πρός με καὶ πινέτω; Εκαστος τῶν ἀκουόντων δι' ἀναλογίαν τῶν εἰρημένων στοχα σμὸν λαμβανέτω τοῦ θαύματος. Εἰ γὰρ ἡ ψεκὰς εἰς ποταμῶν ἐξήρκεσε γένεσιν, τί αὐτὸν τὸν τοῦ Θεοῦ ποταμὸν διὰ τῆς ψεκάδος ταύτης ἐστὶν ἀναλογί σασθαι ; Α τὸ κέρδος ἐκ τοῦ εἰσδέξασθαί με καὶ εἰσοικίσασθαι, Ιδωμεν δὲ καὶ πῶς ὑπακούει τῷ λόγῳ ἡ νύμφη, πῶς ἀνοίγει τῷ νυμφίῳ τὴν εἴσοδον. Εξεδυσάμην, φησί, τὸν χιτῶνα μου· πῶς ἐνδύσομαι αὐτόν; Ενιψάμην τους πόδας μου, πως μολυνῶ αὐτούς ; Καλῶς ἤκουσε τοῦ κελεύσαντος ἀδελφὴν αὐτὴν καὶ πλησίον γενέσθαι, καὶ περιστερὰν καὶ τελείαν, ἵνα διὰ τούτων εἰσοικισθῇ τῇ ψυχῇ ἡ ἀλήθεια. Εποίησε γὰρ ἅπερ ἤκουσεν, ἐκδυσαμένη τὸν δερμάτινον χι- τῶνα, δν μετὰ τὴν ἁμαρτίαν περιεβάλετο, καὶ ἀπονι- ψαμένη τῶν ποδῶν τὸ γεῶδες,ᾧ ἐνειλήθη ἀπὸ τῆς ἐν παραδείσῳ διαγωγῆς εἰς τὴν γῆν ἀναλύσασα, ὅτε ἤκουσεν, ὅτι Γῆ εἶ, καὶ εἰς τὴν ἀπελεύσῃ. Διὰ τοῦτο ήνοιξεν ἐπὶ τὴν ψυχὴν τῷ λόγῳ τὴν εἴσοδον, διασταλέντος τοῦ τῆς καρδίας παραπετάσματος, τους ἐστι τῆς σαρκός. Σάρκα δὲ εἰπὼν, τὸν παλαιὸν λέγω S. GREGORII NYSSENI OC- veritati, si fueris soror et propinqua et columba et perfecta. Ex eo autem quod me admiseris et in- troduxeris, lucrifacies rorem ex capite meo quo sum plenus, et ex noctium guttis quæ defluunt ex meis cincinnis. Ex his autem rorem quidem esse curationem a propheta præclare didicimus, qui dicit : Ros qui a te fluit est illis curatio. Noctis autem guttæ prius consideratam proxime sequun- tur sententiam. Non potest enim fieri ut qui ingres- sus fuerit adyta eorum quæ vires humanas supe- rant, nec cadunt sub contemplationem, deveniat ad imbrem aliquem aut torrentem cognitionis, sed præclare cum eo agetur, si quibusdam exilibus et obscuris sententiis cognitionem ejus irrored veri- tas, per viros sanctos et divinos defluente gutta rationis. Cincinnos enim qui pendent ab universi- tatis capite, tropice puto nominari prophetas et evangelistas et apostolos quorum unusquisque quantuin capere potuit, hauriens ex obscuris, cultis et inaspectabilibus thesauris, nobis quidem fiunt fluvii pleni aquis. Si rei autein spectetur ve- ritas, sunt guttæ roris, etiamsi restagnent multi- tudine et magnitudine doctrinæ. Cujusmodi flumen erat Paulus, qui supra cœlum assurgens undis sen- tentiarum, usque ad tertium coelum, usque ad pa- radisun, usque ad verba arcana et ineffabilia ", et per omnem ejusmodi docendi amplitudinem late exundans, verbis rursus ostendit, quod hic sermo est instar guttæ roris, si conferatur cum Verbo quod est, cum dicit : Ex parte cognoscimus, et ex parte prophetamus, et : Si quis sibi videtur scire, nondum scit quomodo scire oporteat”; et : Ego meipsum nondum existimo comprehendisse ”. Si ergo humor roris, et gutta cincinnorum videntur esse flumina et maria et fluctus, si cum nostris conferantur viribus: quid est existimandum de illo fonte qui dixit : Si quis sitit, veniat ad me, et bibat * ? Quilibet ex iis qui audiunt ex proportione eorum quæ dicta sunt, conjecturam sumat de mi- raculo. Nam si gutta sufficit ad generandum flu- vium, quid reputandum est esse ipsum Dei fluviunı, ex hac gutta conjectura ducta ? Videamus autem quemadmodum sponsa obedit Verbo, quemadmodum sponso aperit aditum. Exui, inquit, meam tunicam, quomodo induam eam ? Lavi pedes meos, quomodo inquinabo illos? Recte audivit eum qui jussit ipsam fieri et propinquam, et co- lumbam, et perfectam, ut per eam ad animam in- troducatur veritas. Fecit enim quæ audivit, ut quæ exuerit pelliceam illam tunicam, quam induit post peccatum, et a pedibus abluerit terrenas illas sor- des, quibus erat involuta, ut quæ a vita quam de- gerat in paradiso reversa esset in terram : quo- niam audivit 37, Terra es, et in terram reverteris. Propterea aditum aperuit Verbo ad animam, di- ducto cordis velo, hoc est carne. Carnem cum dico, veterem hominem intelligo, quem ut exuant C D “Il Cor. xii, 4. "I Cor. xIII, 9. "I Cor. VIII, 2. " Phil. 111, 43. * Joan. vii. 37. w. Gen. 111, 19.

Β ἡ ἐκ τῆς κεφαλῆς μου δρόσος ἧς πλήρης εἰμὶ, καὶ αἱ τῆς νυκτὸς τῶν βοστρύχων τῶν ἐμῶν ἀποῤῥέουσαι ψεκάδες. Εκ τούτων δὲ, τὸ μὲν ἴασιν εἶναι τὴν δρό σον, παρὰ τοῦ προφήτου σαφῶς μεμαθήκαμεν, ὅς φησιν· ὅτι Δρόσος ἡ παρά σου, ἴαμα αὐτοῖς ἐστιν. Αἱ δὲ τῆς νυκτὸς ψεκάδες τῆς προθεωρηθείσης ἔχον- ται διανοίας. Οὐ γὰρ ἐστι δυνατὸν τὸν ἐντὸς τῶν ἀδύ- των καὶ ἀθεάτων γενόμενον, ὅμβρῳ τινὶ τῆς γνώ- σεως ἐντυχεῖν ἢ χειμάῤῥῳ. 'Αλλ᾽ ἀγαπητόν, εἰ λε πταῖς τισι καὶ ἀμυδραῖς διανοίαις ἐπιψεκάζει την γνῶσιν αὐτοῦ ἡ ἀλήθεια, διὰ τῶν ἁγίων τε καὶ θεο φορουμένων τῆς λογικῆς σταγόνος ἀποῤῥεούσης. Βου στρύχους γὰρ οἶμαι τῆς τοῦ παντὸς κεφαλῆς ἐξήρ τημένους, τροπικῶς· ὀνομάζεσθαι προφήτας και εὐαγγελιστὰς καὶ ἀποστόλους, ὧν ἕκαστος ὅσον ἐχώ- ρουν ἐκ τῶν σκοτεινῶν τε καὶ ἀποκρύφων καὶ ἀορά των θησαυρῶν ἀρυόμενοι, ἡμῖν ποταμοὶ γίνονται· ὡς δὲ πρὸς τὴν ὄντως ἀλήθειαν, δροσώδεις εἰσὶ ψεκάδες, κἂν τῷ πλήθει τε καὶ μεγέθει τῆς διδασκαλίας πλημ μυρῶσιν. Οἷος ὁ Παῦλος ἦν ποταμὸς, ὑπὲρ τὸν οὐ- ρανὸν τοῖς τῶν νοημάτων κύμασι κορυφούμενος έως τρίτου οὐρανοῦ, ἕως τοῦ παραδείσου, ἕως τῶν ἀῤῥή των τε καὶ ἀνεκφωνήτων ῥημάτων, καὶ δι᾿ ἁπάσης τῆς τοιαύτης μεγαληγορίας πελαγίζων τῷ λόγῳ δεί- κνυσι πάλιν ὅτι ψεκάς τίς ἐστι δροσώδης ὁ λόγος οὗτος, συγκρίσει τοῦ ὄντως Λόγου, δι᾿ ὧν φησιν, ὅτι Εκ μέρους γινώσκομεν, καὶ ἐκ μέρους προφητεύο μεν· καὶ, Εἴ τις δοκεῖ ἔγνωκέναι τι, οὔπω ἔγνω και θὼς δεῖ γνῶναι· καὶ, Εμαυτὸν οὔπω λογίζομαι κατειληφέναι. Εἰ τοίνυν ἰχμὰς τῆς δρόσου, καὶ ἡ τῶν βοστρύχων ψεκὰς ποταμοὶ δοκοῦσι καὶ πελάγη καὶ κύματα πρὸς τὴν ἡμετέραν κρινόμενα δύναμιν τί χρὴ περὶ τῆς πηγῆς λογίσασθαι τῆς εἰπούσης, ὅτι Εἰ τις διψᾷ, ἐρχέσθω πρός με καὶ πινέτω; Εκαστος τῶν ἀκουόντων δι' ἀναλογίαν τῶν εἰρημένων στοχα σμὸν λαμβανέτω τοῦ θαύματος. Εἰ γὰρ ἡ ψεκὰς εἰς ποταμῶν ἐξήρκεσε γένεσιν, τί αὐτὸν τὸν τοῦ Θεοῦ ποταμὸν διὰ τῆς ψεκάδος ταύτης ἐστὶν ἀναλογί σασθαι ; Α τὸ κέρδος ἐκ τοῦ εἰσδέξασθαί με καὶ εἰσοικίσασθαι, Ιδωμεν δὲ καὶ πῶς ὑπακούει τῷ λόγῳ ἡ νύμφη, πῶς ἀνοίγει τῷ νυμφίῳ τὴν εἴσοδον. Εξεδυσάμην, φησί, τὸν χιτῶνα μου· πῶς ἐνδύσομαι αὐτόν; Ενιψάμην τους πόδας μου, πως μολυνῶ αὐτούς ; Καλῶς ἤκουσε τοῦ κελεύσαντος ἀδελφὴν αὐτὴν καὶ πλησίον γενέσθαι, καὶ περιστερὰν καὶ τελείαν, ἵνα διὰ τούτων εἰσοικισθῇ τῇ ψυχῇ ἡ ἀλήθεια. Εποίησε γὰρ ἅπερ ἤκουσεν, ἐκδυσαμένη τὸν δερμάτινον χι- τῶνα, δν μετὰ τὴν ἁμαρτίαν περιεβάλετο, καὶ ἀπονι- ψαμένη τῶν ποδῶν τὸ γεῶδες,ᾧ ἐνειλήθη ἀπὸ τῆς ἐν παραδείσῳ διαγωγῆς εἰς τὴν γῆν ἀναλύσασα, ὅτε ἤκουσεν, ὅτι Γῆ εἶ, καὶ εἰς τὴν ἀπελεύσῃ. Διὰ τοῦτο ήνοιξεν ἐπὶ τὴν ψυχὴν τῷ λόγῳ τὴν εἴσοδον, διασταλέντος τοῦ τῆς καρδίας παραπετάσματος, τους ἐστι τῆς σαρκός. Σάρκα δὲ εἰπὼν, τὸν παλαιὸν λέγω S. GREGORII NYSSENI OC- veritati, si fueris soror et propinqua et columba et perfecta. Ex eo autem quod me admiseris et in- troduxeris, lucrifacies rorem ex capite meo quo sum plenus, et ex noctium guttis quæ defluunt ex meis cincinnis. Ex his autem rorem quidem esse curationem a propheta præclare didicimus, qui dicit : Ros qui a te fluit est illis curatio. Noctis autem guttæ prius consideratam proxime sequun- tur sententiam. Non potest enim fieri ut qui ingres- sus fuerit adyta eorum quæ vires humanas supe- rant, nec cadunt sub contemplationem, deveniat ad imbrem aliquem aut torrentem cognitionis, sed præclare cum eo agetur, si quibusdam exilibus et obscuris sententiis cognitionem ejus irrored veri- tas, per viros sanctos et divinos defluente gutta rationis. Cincinnos enim qui pendent ab universi- tatis capite, tropice puto nominari prophetas et evangelistas et apostolos quorum unusquisque quantuin capere potuit, hauriens ex obscuris, cultis et inaspectabilibus thesauris, nobis quidem fiunt fluvii pleni aquis. Si rei autein spectetur ve- ritas, sunt guttæ roris, etiamsi restagnent multi- tudine et magnitudine doctrinæ. Cujusmodi flumen erat Paulus, qui supra cœlum assurgens undis sen- tentiarum, usque ad tertium coelum, usque ad pa- radisun, usque ad verba arcana et ineffabilia ", et per omnem ejusmodi docendi amplitudinem late exundans, verbis rursus ostendit, quod hic sermo est instar guttæ roris, si conferatur cum Verbo quod est, cum dicit : Ex parte cognoscimus, et ex parte prophetamus, et : Si quis sibi videtur scire, nondum scit quomodo scire oporteat”; et : Ego meipsum nondum existimo comprehendisse ”. Si ergo humor roris, et gutta cincinnorum videntur esse flumina et maria et fluctus, si cum nostris conferantur viribus: quid est existimandum de illo fonte qui dixit : Si quis sitit, veniat ad me, et bibat * ? Quilibet ex iis qui audiunt ex proportione eorum quæ dicta sunt, conjecturam sumat de mi- raculo. Nam si gutta sufficit ad generandum flu- vium, quid reputandum est esse ipsum Dei fluviunı, ex hac gutta conjectura ducta ? Videamus autem quemadmodum sponsa obedit Verbo, quemadmodum sponso aperit aditum. Exui, inquit, meam tunicam, quomodo induam eam ? Lavi pedes meos, quomodo inquinabo illos? Recte audivit eum qui jussit ipsam fieri et propinquam, et co- lumbam, et perfectam, ut per eam ad animam in- troducatur veritas. Fecit enim quæ audivit, ut quæ exuerit pelliceam illam tunicam, quam induit post peccatum, et a pedibus abluerit terrenas illas sor- des, quibus erat involuta, ut quæ a vita quam de- gerat in paradiso reversa esset in terram : quo- niam audivit 37, Terra es, et in terram reverteris. Propterea aditum aperuit Verbo ad animam, di- ducto cordis velo, hoc est carne. Carnem cum dico, veterem hominem intelligo, quem ut exuant C D “Il Cor. xii, 4. "I Cor. xIII, 9. "I Cor. VIII, 2. " Phil. 111, 43. * Joan. vii. 37. w. Gen. 111, 19.

Β ἡ ἐκ τῆς κεφαλῆς μου δρόσος ἧς πλήρης εἰμὶ, καὶ αἱ τῆς νυκτὸς τῶν βοστρύχων τῶν ἐμῶν ἀποῤῥέουσαι ψεκάδες. Εκ τούτων δὲ, τὸ μὲν ἴασιν εἶναι τὴν δρό σον, παρὰ τοῦ προφήτου σαφῶς μεμαθήκαμεν, ὅς φησιν· ὅτι Δρόσος ἡ παρά σου, ἴαμα αὐτοῖς ἐστιν. Αἱ δὲ τῆς νυκτὸς ψεκάδες τῆς προθεωρηθείσης ἔχον- ται διανοίας. Οὐ γὰρ ἐστι δυνατὸν τὸν ἐντὸς τῶν ἀδύ- των καὶ ἀθεάτων γενόμενον, ὅμβρῳ τινὶ τῆς γνώ- σεως ἐντυχεῖν ἢ χειμάῤῥῳ. 'Αλλ᾽ ἀγαπητόν, εἰ λε πταῖς τισι καὶ ἀμυδραῖς διανοίαις ἐπιψεκάζει την γνῶσιν αὐτοῦ ἡ ἀλήθεια, διὰ τῶν ἁγίων τε καὶ θεο φορουμένων τῆς λογικῆς σταγόνος ἀποῤῥεούσης. Βου στρύχους γὰρ οἶμαι τῆς τοῦ παντὸς κεφαλῆς ἐξήρ τημένους, τροπικῶς· ὀνομάζεσθαι προφήτας και εὐαγγελιστὰς καὶ ἀποστόλους, ὧν ἕκαστος ὅσον ἐχώ- ρουν ἐκ τῶν σκοτεινῶν τε καὶ ἀποκρύφων καὶ ἀορά των θησαυρῶν ἀρυόμενοι, ἡμῖν ποταμοὶ γίνονται· ὡς δὲ πρὸς τὴν ὄντως ἀλήθειαν, δροσώδεις εἰσὶ ψεκάδες, κἂν τῷ πλήθει τε καὶ μεγέθει τῆς διδασκαλίας πλημ μυρῶσιν. Οἷος ὁ Παῦλος ἦν ποταμὸς, ὑπὲρ τὸν οὐ- ρανὸν τοῖς τῶν νοημάτων κύμασι κορυφούμενος έως τρίτου οὐρανοῦ, ἕως τοῦ παραδείσου, ἕως τῶν ἀῤῥή των τε καὶ ἀνεκφωνήτων ῥημάτων, καὶ δι᾿ ἁπάσης τῆς τοιαύτης μεγαληγορίας πελαγίζων τῷ λόγῳ δεί- κνυσι πάλιν ὅτι ψεκάς τίς ἐστι δροσώδης ὁ λόγος οὗτος, συγκρίσει τοῦ ὄντως Λόγου, δι᾿ ὧν φησιν, ὅτι Εκ μέρους γινώσκομεν, καὶ ἐκ μέρους προφητεύο μεν· καὶ, Εἴ τις δοκεῖ ἔγνωκέναι τι, οὔπω ἔγνω και θὼς δεῖ γνῶναι· καὶ, Εμαυτὸν οὔπω λογίζομαι κατειληφέναι. Εἰ τοίνυν ἰχμὰς τῆς δρόσου, καὶ ἡ τῶν βοστρύχων ψεκὰς ποταμοὶ δοκοῦσι καὶ πελάγη καὶ κύματα πρὸς τὴν ἡμετέραν κρινόμενα δύναμιν τί χρὴ περὶ τῆς πηγῆς λογίσασθαι τῆς εἰπούσης, ὅτι Εἰ τις διψᾷ, ἐρχέσθω πρός με καὶ πινέτω; Εκαστος τῶν ἀκουόντων δι' ἀναλογίαν τῶν εἰρημένων στοχα σμὸν λαμβανέτω τοῦ θαύματος. Εἰ γὰρ ἡ ψεκὰς εἰς ποταμῶν ἐξήρκεσε γένεσιν, τί αὐτὸν τὸν τοῦ Θεοῦ ποταμὸν διὰ τῆς ψεκάδος ταύτης ἐστὶν ἀναλογί σασθαι ; Α τὸ κέρδος ἐκ τοῦ εἰσδέξασθαί με καὶ εἰσοικίσασθαι, Ιδωμεν δὲ καὶ πῶς ὑπακούει τῷ λόγῳ ἡ νύμφη, πῶς ἀνοίγει τῷ νυμφίῳ τὴν εἴσοδον. Εξεδυσάμην, φησί, τὸν χιτῶνα μου· πῶς ἐνδύσομαι αὐτόν; Ενιψάμην τους πόδας μου, πως μολυνῶ αὐτούς ; Καλῶς ἤκουσε τοῦ κελεύσαντος ἀδελφὴν αὐτὴν καὶ πλησίον γενέσθαι, καὶ περιστερὰν καὶ τελείαν, ἵνα διὰ τούτων εἰσοικισθῇ τῇ ψυχῇ ἡ ἀλήθεια. Εποίησε γὰρ ἅπερ ἤκουσεν, ἐκδυσαμένη τὸν δερμάτινον χι- τῶνα, δν μετὰ τὴν ἁμαρτίαν περιεβάλετο, καὶ ἀπονι- ψαμένη τῶν ποδῶν τὸ γεῶδες,ᾧ ἐνειλήθη ἀπὸ τῆς ἐν παραδείσῳ διαγωγῆς εἰς τὴν γῆν ἀναλύσασα, ὅτε ἤκουσεν, ὅτι Γῆ εἶ, καὶ εἰς τὴν ἀπελεύσῃ. Διὰ τοῦτο ήνοιξεν ἐπὶ τὴν ψυχὴν τῷ λόγῳ τὴν εἴσοδον, διασταλέντος τοῦ τῆς καρδίας παραπετάσματος, τους ἐστι τῆς σαρκός. Σάρκα δὲ εἰπὼν, τὸν παλαιὸν λέγω S. GREGORII NYSSENI OC- veritati, si fueris soror et propinqua et columba et perfecta. Ex eo autem quod me admiseris et in- troduxeris, lucrifacies rorem ex capite meo quo sum plenus, et ex noctium guttis quæ defluunt ex meis cincinnis. Ex his autem rorem quidem esse curationem a propheta præclare didicimus, qui dicit : Ros qui a te fluit est illis curatio. Noctis autem guttæ prius consideratam proxime sequun- tur sententiam. Non potest enim fieri ut qui ingres- sus fuerit adyta eorum quæ vires humanas supe- rant, nec cadunt sub contemplationem, deveniat ad imbrem aliquem aut torrentem cognitionis, sed præclare cum eo agetur, si quibusdam exilibus et obscuris sententiis cognitionem ejus irrored veri- tas, per viros sanctos et divinos defluente gutta rationis. Cincinnos enim qui pendent ab universi- tatis capite, tropice puto nominari prophetas et evangelistas et apostolos quorum unusquisque quantuin capere potuit, hauriens ex obscuris, cultis et inaspectabilibus thesauris, nobis quidem fiunt fluvii pleni aquis. Si rei autein spectetur ve- ritas, sunt guttæ roris, etiamsi restagnent multi- tudine et magnitudine doctrinæ. Cujusmodi flumen erat Paulus, qui supra cœlum assurgens undis sen- tentiarum, usque ad tertium coelum, usque ad pa- radisun, usque ad verba arcana et ineffabilia ", et per omnem ejusmodi docendi amplitudinem late exundans, verbis rursus ostendit, quod hic sermo est instar guttæ roris, si conferatur cum Verbo quod est, cum dicit : Ex parte cognoscimus, et ex parte prophetamus, et : Si quis sibi videtur scire, nondum scit quomodo scire oporteat”; et : Ego meipsum nondum existimo comprehendisse ”. Si ergo humor roris, et gutta cincinnorum videntur esse flumina et maria et fluctus, si cum nostris conferantur viribus: quid est existimandum de illo fonte qui dixit : Si quis sitit, veniat ad me, et bibat * ? Quilibet ex iis qui audiunt ex proportione eorum quæ dicta sunt, conjecturam sumat de mi- raculo. Nam si gutta sufficit ad generandum flu- vium, quid reputandum est esse ipsum Dei fluviunı, ex hac gutta conjectura ducta ? Videamus autem quemadmodum sponsa obedit Verbo, quemadmodum sponso aperit aditum. Exui, inquit, meam tunicam, quomodo induam eam ? Lavi pedes meos, quomodo inquinabo illos? Recte audivit eum qui jussit ipsam fieri et propinquam, et co- lumbam, et perfectam, ut per eam ad animam in- troducatur veritas. Fecit enim quæ audivit, ut quæ exuerit pelliceam illam tunicam, quam induit post peccatum, et a pedibus abluerit terrenas illas sor- des, quibus erat involuta, ut quæ a vita quam de- gerat in paradiso reversa esset in terram : quo- niam audivit 37, Terra es, et in terram reverteris. Propterea aditum aperuit Verbo ad animam, di- ducto cordis velo, hoc est carne. Carnem cum dico, veterem hominem intelligo, quem ut exuant C D “Il Cor. xii, 4. "I Cor. xIII, 9. "I Cor. VIII, 2. " Phil. 111, 43. * Joan. vii. 37. w. Gen. 111, 19.

Β ἡ ἐκ τῆς κεφαλῆς μου δρόσος ἧς πλήρης εἰμὶ, καὶ αἱ τῆς νυκτὸς τῶν βοστρύχων τῶν ἐμῶν ἀποῤῥέουσαι ψεκάδες. Εκ τούτων δὲ, τὸ μὲν ἴασιν εἶναι τὴν δρό σον, παρὰ τοῦ προφήτου σαφῶς μεμαθήκαμεν, ὅς φησιν· ὅτι Δρόσος ἡ παρά σου, ἴαμα αὐτοῖς ἐστιν. Αἱ δὲ τῆς νυκτὸς ψεκάδες τῆς προθεωρηθείσης ἔχον- ται διανοίας. Οὐ γὰρ ἐστι δυνατὸν τὸν ἐντὸς τῶν ἀδύ- των καὶ ἀθεάτων γενόμενον, ὅμβρῳ τινὶ τῆς γνώ- σεως ἐντυχεῖν ἢ χειμάῤῥῳ. 'Αλλ᾽ ἀγαπητόν, εἰ λε πταῖς τισι καὶ ἀμυδραῖς διανοίαις ἐπιψεκάζει την γνῶσιν αὐτοῦ ἡ ἀλήθεια, διὰ τῶν ἁγίων τε καὶ θεο φορουμένων τῆς λογικῆς σταγόνος ἀποῤῥεούσης. Βου στρύχους γὰρ οἶμαι τῆς τοῦ παντὸς κεφαλῆς ἐξήρ τημένους, τροπικῶς· ὀνομάζεσθαι προφήτας και εὐαγγελιστὰς καὶ ἀποστόλους, ὧν ἕκαστος ὅσον ἐχώ- ρουν ἐκ τῶν σκοτεινῶν τε καὶ ἀποκρύφων καὶ ἀορά των θησαυρῶν ἀρυόμενοι, ἡμῖν ποταμοὶ γίνονται· ὡς δὲ πρὸς τὴν ὄντως ἀλήθειαν, δροσώδεις εἰσὶ ψεκάδες, κἂν τῷ πλήθει τε καὶ μεγέθει τῆς διδασκαλίας πλημ μυρῶσιν. Οἷος ὁ Παῦλος ἦν ποταμὸς, ὑπὲρ τὸν οὐ- ρανὸν τοῖς τῶν νοημάτων κύμασι κορυφούμενος έως τρίτου οὐρανοῦ, ἕως τοῦ παραδείσου, ἕως τῶν ἀῤῥή των τε καὶ ἀνεκφωνήτων ῥημάτων, καὶ δι᾿ ἁπάσης τῆς τοιαύτης μεγαληγορίας πελαγίζων τῷ λόγῳ δεί- κνυσι πάλιν ὅτι ψεκάς τίς ἐστι δροσώδης ὁ λόγος οὗτος, συγκρίσει τοῦ ὄντως Λόγου, δι᾿ ὧν φησιν, ὅτι Εκ μέρους γινώσκομεν, καὶ ἐκ μέρους προφητεύο μεν· καὶ, Εἴ τις δοκεῖ ἔγνωκέναι τι, οὔπω ἔγνω και θὼς δεῖ γνῶναι· καὶ, Εμαυτὸν οὔπω λογίζομαι κατειληφέναι. Εἰ τοίνυν ἰχμὰς τῆς δρόσου, καὶ ἡ τῶν βοστρύχων ψεκὰς ποταμοὶ δοκοῦσι καὶ πελάγη καὶ κύματα πρὸς τὴν ἡμετέραν κρινόμενα δύναμιν τί χρὴ περὶ τῆς πηγῆς λογίσασθαι τῆς εἰπούσης, ὅτι Εἰ τις διψᾷ, ἐρχέσθω πρός με καὶ πινέτω; Εκαστος τῶν ἀκουόντων δι' ἀναλογίαν τῶν εἰρημένων στοχα σμὸν λαμβανέτω τοῦ θαύματος. Εἰ γὰρ ἡ ψεκὰς εἰς ποταμῶν ἐξήρκεσε γένεσιν, τί αὐτὸν τὸν τοῦ Θεοῦ ποταμὸν διὰ τῆς ψεκάδος ταύτης ἐστὶν ἀναλογί σασθαι ; Α τὸ κέρδος ἐκ τοῦ εἰσδέξασθαί με καὶ εἰσοικίσασθαι, Ιδωμεν δὲ καὶ πῶς ὑπακούει τῷ λόγῳ ἡ νύμφη, πῶς ἀνοίγει τῷ νυμφίῳ τὴν εἴσοδον. Εξεδυσάμην, φησί, τὸν χιτῶνα μου· πῶς ἐνδύσομαι αὐτόν; Ενιψάμην τους πόδας μου, πως μολυνῶ αὐτούς ; Καλῶς ἤκουσε τοῦ κελεύσαντος ἀδελφὴν αὐτὴν καὶ πλησίον γενέσθαι, καὶ περιστερὰν καὶ τελείαν, ἵνα διὰ τούτων εἰσοικισθῇ τῇ ψυχῇ ἡ ἀλήθεια. Εποίησε γὰρ ἅπερ ἤκουσεν, ἐκδυσαμένη τὸν δερμάτινον χι- τῶνα, δν μετὰ τὴν ἁμαρτίαν περιεβάλετο, καὶ ἀπονι- ψαμένη τῶν ποδῶν τὸ γεῶδες,ᾧ ἐνειλήθη ἀπὸ τῆς ἐν παραδείσῳ διαγωγῆς εἰς τὴν γῆν ἀναλύσασα, ὅτε ἤκουσεν, ὅτι Γῆ εἶ, καὶ εἰς τὴν ἀπελεύσῃ. Διὰ τοῦτο ήνοιξεν ἐπὶ τὴν ψυχὴν τῷ λόγῳ τὴν εἴσοδον, διασταλέντος τοῦ τῆς καρδίας παραπετάσματος, τους ἐστι τῆς σαρκός. Σάρκα δὲ εἰπὼν, τὸν παλαιὸν λέγω S. GREGORII NYSSENI OC- veritati, si fueris soror et propinqua et columba et perfecta. Ex eo autem quod me admiseris et in- troduxeris, lucrifacies rorem ex capite meo quo sum plenus, et ex noctium guttis quæ defluunt ex meis cincinnis. Ex his autem rorem quidem esse curationem a propheta præclare didicimus, qui dicit : Ros qui a te fluit est illis curatio. Noctis autem guttæ prius consideratam proxime sequun- tur sententiam. Non potest enim fieri ut qui ingres- sus fuerit adyta eorum quæ vires humanas supe- rant, nec cadunt sub contemplationem, deveniat ad imbrem aliquem aut torrentem cognitionis, sed præclare cum eo agetur, si quibusdam exilibus et obscuris sententiis cognitionem ejus irrored veri- tas, per viros sanctos et divinos defluente gutta rationis. Cincinnos enim qui pendent ab universi- tatis capite, tropice puto nominari prophetas et evangelistas et apostolos quorum unusquisque quantuin capere potuit, hauriens ex obscuris, cultis et inaspectabilibus thesauris, nobis quidem fiunt fluvii pleni aquis. Si rei autein spectetur ve- ritas, sunt guttæ roris, etiamsi restagnent multi- tudine et magnitudine doctrinæ. Cujusmodi flumen erat Paulus, qui supra cœlum assurgens undis sen- tentiarum, usque ad tertium coelum, usque ad pa- radisun, usque ad verba arcana et ineffabilia ", et per omnem ejusmodi docendi amplitudinem late exundans, verbis rursus ostendit, quod hic sermo est instar guttæ roris, si conferatur cum Verbo quod est, cum dicit : Ex parte cognoscimus, et ex parte prophetamus, et : Si quis sibi videtur scire, nondum scit quomodo scire oporteat”; et : Ego meipsum nondum existimo comprehendisse ”. Si ergo humor roris, et gutta cincinnorum videntur esse flumina et maria et fluctus, si cum nostris conferantur viribus: quid est existimandum de illo fonte qui dixit : Si quis sitit, veniat ad me, et bibat * ? Quilibet ex iis qui audiunt ex proportione eorum quæ dicta sunt, conjecturam sumat de mi- raculo. Nam si gutta sufficit ad generandum flu- vium, quid reputandum est esse ipsum Dei fluviunı, ex hac gutta conjectura ducta ? Videamus autem quemadmodum sponsa obedit Verbo, quemadmodum sponso aperit aditum. Exui, inquit, meam tunicam, quomodo induam eam ? Lavi pedes meos, quomodo inquinabo illos? Recte audivit eum qui jussit ipsam fieri et propinquam, et co- lumbam, et perfectam, ut per eam ad animam in- troducatur veritas. Fecit enim quæ audivit, ut quæ exuerit pelliceam illam tunicam, quam induit post peccatum, et a pedibus abluerit terrenas illas sor- des, quibus erat involuta, ut quæ a vita quam de- gerat in paradiso reversa esset in terram : quo- niam audivit 37, Terra es, et in terram reverteris. Propterea aditum aperuit Verbo ad animam, di- ducto cordis velo, hoc est carne. Carnem cum dico, veterem hominem intelligo, quem ut exuant C D “Il Cor. xii, 4. "I Cor. xIII, 9. "I Cor. VIII, 2. " Phil. 111, 43. * Joan. vii. 37. w. Gen. 111, 19.

ἄνθρωπον, ἐν ἐκδύσασθαι καὶ ἀποθέσθαι κελεύει ὁ Δ θεῖος ᾿Απόστολος, τοὺς μέλλοντας τῷ λουτρῷ τοῦ λόγου τὸν ῥύπον τῶν βάσεων τῆς ψυχῆς ἀποκλύσα- σθαι. Οὐκοῦν τὸν παλαιὸν ἀπεκδυσάμενος ἄνθρωπον, καὶ περιελὼν τῆς καρδίας τὸ κάλυμμα, ήνοιξε τῷ Λόγῳ τὴν εἴσοδον, ὃν ἐντὸς γενόμενον ἔνδυμα ποι εἶται ἑαυτῆς ἡ ψυχή, κατὰ τὴν τοῦ ᾿Αποστόλου ὑφ ήγησιν, ὅς κελεύει τὸν ἐκδυσάμενον τὴν σαρκώδη τοῦ παλαιοῦ ἀνθρώπου περιβολήν, ἐνδύσασθαι χιτῶνα τὸν κατὰ Θεὸν κτισθέντα, ἐν ὁσιότητι καὶ δικαιοσύνῃ. Ἰησοῦν δὲ λέγει εἶναι τὸ ἔνδυμα. Ἡ δὲ ὁμολογία της νύμφης τὸ μηκέτι τὸν ἀποβληθέντα χιτῶνα πάλιν ἀναλαμβάνειν, ἀλλ' ἀρκεῖσθαι τῷ ἑνὶ χιτῶνι, κατὰ τὸν δοθέντα τοῖς μαθηταῖς νόμον, ὃν διὰ τῆς ἄνωθεν γεννήσεως ἀνακαινισθεῖσα μετημφιάσατο, βεβαιοί τοῦ Κυρίου τὸν λόγον, τὸν κελεύοντα τοὺς ἅπαξ τῷ θείῳ κοσμηθέντας ἐνδύματι, μηκέτι επενδύσασθαι τὸν τῆς ἁμαρτίας χιτῶνα, μηδὲ δύο χιτῶνας ἔχειν, ἀλλὰ τὸν Ένα μόνον, ἵνα μὴ δύο περὶ τὸν αὐτὸν ὦσιν οἱ ἀσύμ- βατοι πρὸς ἀλλήλους χιτῶνες. Τίς γὰρ κοινωνία τῷ σκοτεινῷ ἐνδύματι πρὸς τὸν φωτοειδῆ τε καὶ αῦλον ; Οὐ μόνον δὲ τοῦτό φησιν ὁ νόμος, τὸ μὴ δεῖν δύο χι τῶνας ἔχειν, ἀλλὰ μηδὲ ἐπιῤῥάπτειν τὸ καινὸν ὕφασμα τῷ παλαιῷ ἱματίῳ· ἵνα μὴ χείρων γένηται ἡ ἀσχη- μοσύνη τοῦ τὸν τοιοῦτον περιβαλλομένου, μήτε τοῦ ἐῤῥαφέντος μείναντος, καὶ τοῦ παλαιοῦ χεῖρον τὸ σχίσμα παθόντος καὶ δυσθεράπευτον. Αίρει γάρ, φησί, τὸ πλήρωμα τὸ καινὸν τοῦ παλαιοῦ, καὶ χεῖρον σχί- σμα γίνεται, ὡς δημοσιεύεσθαι δι' αὐτοῦ τὰ ἀσχή- μονα. Διὰ τοῦτό φησιν· Ἐξεδυσάμην τον χιτῶνα μου, πῶς ἐνδύσομαι αυτόν; Τίς γὰρ ἄν βλέπων περὶ ἑαυτὸν τὸν ἡλιοειδῆ τοῦ Κυρίου χιτῶνα, τὸν διὰ καθαρότητος καὶ ἀφθαρσίας αὐτῷ περιτεθέντα, οἷον ἐπὶ τῆς τοῦ ὄρους μεταμορφώσεως ἔδειξεν, εἶτα κατα- δέχεται τὸ πτωχόν τε καὶ ῥακώδες ἱμάτιον ἑαυτῷ περι θεῖναι, ὅπερ ὁ μέθυσος καὶ ὁ πορνοκόπος, καθὼς ἡ παροιμία φησί, περιβάλλεται; ᾿Αλλὰ οὐδὲ τοὺς πόδας νιψαμένη, πάλιν τῇ βάσει τὸν ἐκ τῆς γῆς μολυσμὸν παραδέχεται. Ἐνιψάμην γάρ, φησί, τοὺς πόδας μου, πῶς μολυνῶ αὐτούς; Οὐδὲ γὰρ Μωϋσῆς τῷ θείῳ προ- στάγματι τῆς νεκρᾶς τῶν δερμάτων περιβολῆς έλευ- θερώσας τοὺς πόδας, ὅτε τῆς ἁγίας τε καὶ πεφωτι σμένης ἐπέβαινε γῆς, πάλιν ἱστορεῖται διαλαβὼν τοὺς πόδας τοῖς ὑποδήμασιν, ὅτε καὶ τὴν ἱερατικὴν ἐσθῆτα κατὰ τὸν τύπον τὸν ἐν τῷ ὄρει δειχθέντα φιλοτεχνή- σας, χρυσοῦ καὶ πορφύρας, καὶ βύσσου, καὶ ὑακίν- θου, καὶ κόκκου τὰς αὐγὰς συγκεράσας ἐν τῷ ὑφά- σματι, ὥστε σύμμικτον ἐκ πάντων ἀπαστράπτειν τὸ κάλλος, οὐδένα τοῖς ποσὶ κόσμον ἐπετεχνήσατο, ἀλλ' ἦν καλλωπισμὸς τοῦ ἱερατικοῦ ποδὸς τὸ γυμνὸν εἶναι πάσης περιβολῆς, καὶ ἐλεύθερον. Χρὴ γὰρ τὸν ἱερέα πάντως ἐπὶ τῆς ἁγίας βεβηκέναι γῆς, ἧς μετὰ νεκρῶν δερμάτων ἐπιβατεύειν οὐ θέμις. Διὰ τοῦτο καὶ τοῖς μαθηταῖς ὁ Κύριος ἀπαγορεύει τὰ ὑποδήματα, ἐπει- δὴ κελεύει αὐτοὺς εἰς ἐθνῶν ὁδὸν μὴ πορεύεσθαι, ἀλλὰ διὰ τῆς ἁγίας ὁδοῦ προϊέναι. Οὐκ ἀγνοεῖς δὲ πάντως *ª 100% IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XI. ac deponant, hortatur divinus ille Apostolus omnes B qui verbi lavacro sunt abluturi sordes pedum ani- mæ. Veteri ergo exuto homine, et ablato cordis involucro, Verbo aperuit aditum, quem ingres - sum indumentum sibi facit anima, convenienter expositioni Apostoli, qui jubet exuto corporali ve- teris hominis indumento, induere novam tunicam, quæ secundum Deum est creata in sanctitate et justitia s. Jesum autem dicit indumentum esse. Sponsæ autem professio, quod quam exuit non sit rursus acceptura tunicam, sed contenta sit una tunica, congruenter legi datæ discipulis, quam per regenerationem renovata induit anima, confirmat convenienter ei quod dixit Scriptura, non oportere eos qui semel divino indumento sunt ornati, pec- cati tunicam induere, nec duas habere tunicas, sed unam solam (innocentiæ), ne duas contrarias inter se invicem conjunctas habeant tunicas. Quæ est enim societas obscuræ et tenebrosæ tunicæ cum luminosa et experte materia? Non solum autem lex hoc jubet, non oportere habere duas tunicas ”, sed nec novum pannum veteri vestimento assuere*, ne ejus qui hoc induit major sit deformitas ac tur- pitudo, cum neque maneat id quod est assutum, et veteris sit scissura deterior, nec facile possit remedium adhiberi. Tollit enim, inquit, plenitudo novum a vetere vestimento, et pejor scissura fit, adeo ut per eam, quæ turpia sunt propalentur. Proptera dicit : Exui tunicam meam, quomodo in- duam eam“¹? Quis enim cum vel ipso sole clariorem C Domini aspexerit tunicam, contextam per purita- tein et incorruptionem, qualem ostendit in trans- figuratione in monte, mendicorum vestem panno- sam lubenter induerit, cujusmodi est ebrii et for- nicatoris, sicut dicit proverbium ? Sed neque post- quam pedes lavit, rursus ex incessu terrenas sor- des admittit. Lavi enim, inquit, pedes meos, quomodo inqui- nabo eos? Neque enim Moses cum jussu divino li- berasset pedes a mortuo pellium indumento, quando terram ascendit sanctam et illuminatam, narratur rursus pedes induisse calceis: neque quando ve- D stem sacerdotalem, congruenter figuræ quæ ostensa Ephes. ¡v, 24. ” Matth. Marc. 11, 21. x, 10. fuit in monte, alfabre est fabricatus, auri et pur puræ, et byssi, et byacinthi, et cocci in textura contemperatis splendoribus, ut refulgeret pulchri- tudo commista ex omnibus, ullum ornamentum fabricatus est pedibus, sed sacerdotalis pedis erat ornamentum esse nudum et liberum ab omni indu- mento. Oportet enim sacerdotem seinper ingredi super terram sanctam, super quain non fas est ingredi cum pellibus mortuis. Et ideo Dominus quoque discipulis interdicit calceis, quando eos jubet non ire in viam gentium, sed per viam san- ctam incedere". Sanctam autem viaın omnino in- * Matth. XVII, 2. ** Matth. x, 5, 6.

ἄνθρωπον, ἐν ἐκδύσασθαι καὶ ἀποθέσθαι κελεύει ὁ Δ θεῖος ᾿Απόστολος, τοὺς μέλλοντας τῷ λουτρῷ τοῦ λόγου τὸν ῥύπον τῶν βάσεων τῆς ψυχῆς ἀποκλύσα- σθαι. Οὐκοῦν τὸν παλαιὸν ἀπεκδυσάμενος ἄνθρωπον, καὶ περιελὼν τῆς καρδίας τὸ κάλυμμα, ήνοιξε τῷ Λόγῳ τὴν εἴσοδον, ὃν ἐντὸς γενόμενον ἔνδυμα ποι εἶται ἑαυτῆς ἡ ψυχή, κατὰ τὴν τοῦ ᾿Αποστόλου ὑφ ήγησιν, ὅς κελεύει τὸν ἐκδυσάμενον τὴν σαρκώδη τοῦ παλαιοῦ ἀνθρώπου περιβολήν, ἐνδύσασθαι χιτῶνα τὸν κατὰ Θεὸν κτισθέντα, ἐν ὁσιότητι καὶ δικαιοσύνῃ. Ἰησοῦν δὲ λέγει εἶναι τὸ ἔνδυμα. Ἡ δὲ ὁμολογία της νύμφης τὸ μηκέτι τὸν ἀποβληθέντα χιτῶνα πάλιν ἀναλαμβάνειν, ἀλλ' ἀρκεῖσθαι τῷ ἑνὶ χιτῶνι, κατὰ τὸν δοθέντα τοῖς μαθηταῖς νόμον, ὃν διὰ τῆς ἄνωθεν γεννήσεως ἀνακαινισθεῖσα μετημφιάσατο, βεβαιοί τοῦ Κυρίου τὸν λόγον, τὸν κελεύοντα τοὺς ἅπαξ τῷ θείῳ κοσμηθέντας ἐνδύματι, μηκέτι επενδύσασθαι τὸν τῆς ἁμαρτίας χιτῶνα, μηδὲ δύο χιτῶνας ἔχειν, ἀλλὰ τὸν Ένα μόνον, ἵνα μὴ δύο περὶ τὸν αὐτὸν ὦσιν οἱ ἀσύμ- βατοι πρὸς ἀλλήλους χιτῶνες. Τίς γὰρ κοινωνία τῷ σκοτεινῷ ἐνδύματι πρὸς τὸν φωτοειδῆ τε καὶ αῦλον ; Οὐ μόνον δὲ τοῦτό φησιν ὁ νόμος, τὸ μὴ δεῖν δύο χι τῶνας ἔχειν, ἀλλὰ μηδὲ ἐπιῤῥάπτειν τὸ καινὸν ὕφασμα τῷ παλαιῷ ἱματίῳ· ἵνα μὴ χείρων γένηται ἡ ἀσχη- μοσύνη τοῦ τὸν τοιοῦτον περιβαλλομένου, μήτε τοῦ ἐῤῥαφέντος μείναντος, καὶ τοῦ παλαιοῦ χεῖρον τὸ σχίσμα παθόντος καὶ δυσθεράπευτον. Αίρει γάρ, φησί, τὸ πλήρωμα τὸ καινὸν τοῦ παλαιοῦ, καὶ χεῖρον σχί- σμα γίνεται, ὡς δημοσιεύεσθαι δι' αὐτοῦ τὰ ἀσχή- μονα. Διὰ τοῦτό φησιν· Ἐξεδυσάμην τον χιτῶνα μου, πῶς ἐνδύσομαι αυτόν; Τίς γὰρ ἄν βλέπων περὶ ἑαυτὸν τὸν ἡλιοειδῆ τοῦ Κυρίου χιτῶνα, τὸν διὰ καθαρότητος καὶ ἀφθαρσίας αὐτῷ περιτεθέντα, οἷον ἐπὶ τῆς τοῦ ὄρους μεταμορφώσεως ἔδειξεν, εἶτα κατα- δέχεται τὸ πτωχόν τε καὶ ῥακώδες ἱμάτιον ἑαυτῷ περι θεῖναι, ὅπερ ὁ μέθυσος καὶ ὁ πορνοκόπος, καθὼς ἡ παροιμία φησί, περιβάλλεται; ᾿Αλλὰ οὐδὲ τοὺς πόδας νιψαμένη, πάλιν τῇ βάσει τὸν ἐκ τῆς γῆς μολυσμὸν παραδέχεται. Ἐνιψάμην γάρ, φησί, τοὺς πόδας μου, πῶς μολυνῶ αὐτούς; Οὐδὲ γὰρ Μωϋσῆς τῷ θείῳ προ- στάγματι τῆς νεκρᾶς τῶν δερμάτων περιβολῆς έλευ- θερώσας τοὺς πόδας, ὅτε τῆς ἁγίας τε καὶ πεφωτι σμένης ἐπέβαινε γῆς, πάλιν ἱστορεῖται διαλαβὼν τοὺς πόδας τοῖς ὑποδήμασιν, ὅτε καὶ τὴν ἱερατικὴν ἐσθῆτα κατὰ τὸν τύπον τὸν ἐν τῷ ὄρει δειχθέντα φιλοτεχνή- σας, χρυσοῦ καὶ πορφύρας, καὶ βύσσου, καὶ ὑακίν- θου, καὶ κόκκου τὰς αὐγὰς συγκεράσας ἐν τῷ ὑφά- σματι, ὥστε σύμμικτον ἐκ πάντων ἀπαστράπτειν τὸ κάλλος, οὐδένα τοῖς ποσὶ κόσμον ἐπετεχνήσατο, ἀλλ' ἦν καλλωπισμὸς τοῦ ἱερατικοῦ ποδὸς τὸ γυμνὸν εἶναι πάσης περιβολῆς, καὶ ἐλεύθερον. Χρὴ γὰρ τὸν ἱερέα πάντως ἐπὶ τῆς ἁγίας βεβηκέναι γῆς, ἧς μετὰ νεκρῶν δερμάτων ἐπιβατεύειν οὐ θέμις. Διὰ τοῦτο καὶ τοῖς μαθηταῖς ὁ Κύριος ἀπαγορεύει τὰ ὑποδήματα, ἐπει- δὴ κελεύει αὐτοὺς εἰς ἐθνῶν ὁδὸν μὴ πορεύεσθαι, ἀλλὰ διὰ τῆς ἁγίας ὁδοῦ προϊέναι. Οὐκ ἀγνοεῖς δὲ πάντως *ª 100% IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XI. ac deponant, hortatur divinus ille Apostolus omnes B qui verbi lavacro sunt abluturi sordes pedum ani- mæ. Veteri ergo exuto homine, et ablato cordis involucro, Verbo aperuit aditum, quem ingres - sum indumentum sibi facit anima, convenienter expositioni Apostoli, qui jubet exuto corporali ve- teris hominis indumento, induere novam tunicam, quæ secundum Deum est creata in sanctitate et justitia s. Jesum autem dicit indumentum esse. Sponsæ autem professio, quod quam exuit non sit rursus acceptura tunicam, sed contenta sit una tunica, congruenter legi datæ discipulis, quam per regenerationem renovata induit anima, confirmat convenienter ei quod dixit Scriptura, non oportere eos qui semel divino indumento sunt ornati, pec- cati tunicam induere, nec duas habere tunicas, sed unam solam (innocentiæ), ne duas contrarias inter se invicem conjunctas habeant tunicas. Quæ est enim societas obscuræ et tenebrosæ tunicæ cum luminosa et experte materia? Non solum autem lex hoc jubet, non oportere habere duas tunicas ”, sed nec novum pannum veteri vestimento assuere*, ne ejus qui hoc induit major sit deformitas ac tur- pitudo, cum neque maneat id quod est assutum, et veteris sit scissura deterior, nec facile possit remedium adhiberi. Tollit enim, inquit, plenitudo novum a vetere vestimento, et pejor scissura fit, adeo ut per eam, quæ turpia sunt propalentur. Proptera dicit : Exui tunicam meam, quomodo in- duam eam“¹? Quis enim cum vel ipso sole clariorem C Domini aspexerit tunicam, contextam per purita- tein et incorruptionem, qualem ostendit in trans- figuratione in monte, mendicorum vestem panno- sam lubenter induerit, cujusmodi est ebrii et for- nicatoris, sicut dicit proverbium ? Sed neque post- quam pedes lavit, rursus ex incessu terrenas sor- des admittit. Lavi enim, inquit, pedes meos, quomodo inqui- nabo eos? Neque enim Moses cum jussu divino li- berasset pedes a mortuo pellium indumento, quando terram ascendit sanctam et illuminatam, narratur rursus pedes induisse calceis: neque quando ve- D stem sacerdotalem, congruenter figuræ quæ ostensa Ephes. ¡v, 24. ” Matth. Marc. 11, 21. x, 10. fuit in monte, alfabre est fabricatus, auri et pur puræ, et byssi, et byacinthi, et cocci in textura contemperatis splendoribus, ut refulgeret pulchri- tudo commista ex omnibus, ullum ornamentum fabricatus est pedibus, sed sacerdotalis pedis erat ornamentum esse nudum et liberum ab omni indu- mento. Oportet enim sacerdotem seinper ingredi super terram sanctam, super quain non fas est ingredi cum pellibus mortuis. Et ideo Dominus quoque discipulis interdicit calceis, quando eos jubet non ire in viam gentium, sed per viam san- ctam incedere". Sanctam autem viaın omnino in- * Matth. XVII, 2. ** Matth. x, 5, 6.

ἄνθρωπον, ἐν ἐκδύσασθαι καὶ ἀποθέσθαι κελεύει ὁ Δ θεῖος ᾿Απόστολος, τοὺς μέλλοντας τῷ λουτρῷ τοῦ λόγου τὸν ῥύπον τῶν βάσεων τῆς ψυχῆς ἀποκλύσα- σθαι. Οὐκοῦν τὸν παλαιὸν ἀπεκδυσάμενος ἄνθρωπον, καὶ περιελὼν τῆς καρδίας τὸ κάλυμμα, ήνοιξε τῷ Λόγῳ τὴν εἴσοδον, ὃν ἐντὸς γενόμενον ἔνδυμα ποι εἶται ἑαυτῆς ἡ ψυχή, κατὰ τὴν τοῦ ᾿Αποστόλου ὑφ ήγησιν, ὅς κελεύει τὸν ἐκδυσάμενον τὴν σαρκώδη τοῦ παλαιοῦ ἀνθρώπου περιβολήν, ἐνδύσασθαι χιτῶνα τὸν κατὰ Θεὸν κτισθέντα, ἐν ὁσιότητι καὶ δικαιοσύνῃ. Ἰησοῦν δὲ λέγει εἶναι τὸ ἔνδυμα. Ἡ δὲ ὁμολογία της νύμφης τὸ μηκέτι τὸν ἀποβληθέντα χιτῶνα πάλιν ἀναλαμβάνειν, ἀλλ' ἀρκεῖσθαι τῷ ἑνὶ χιτῶνι, κατὰ τὸν δοθέντα τοῖς μαθηταῖς νόμον, ὃν διὰ τῆς ἄνωθεν γεννήσεως ἀνακαινισθεῖσα μετημφιάσατο, βεβαιοί τοῦ Κυρίου τὸν λόγον, τὸν κελεύοντα τοὺς ἅπαξ τῷ θείῳ κοσμηθέντας ἐνδύματι, μηκέτι επενδύσασθαι τὸν τῆς ἁμαρτίας χιτῶνα, μηδὲ δύο χιτῶνας ἔχειν, ἀλλὰ τὸν Ένα μόνον, ἵνα μὴ δύο περὶ τὸν αὐτὸν ὦσιν οἱ ἀσύμ- βατοι πρὸς ἀλλήλους χιτῶνες. Τίς γὰρ κοινωνία τῷ σκοτεινῷ ἐνδύματι πρὸς τὸν φωτοειδῆ τε καὶ αῦλον ; Οὐ μόνον δὲ τοῦτό φησιν ὁ νόμος, τὸ μὴ δεῖν δύο χι τῶνας ἔχειν, ἀλλὰ μηδὲ ἐπιῤῥάπτειν τὸ καινὸν ὕφασμα τῷ παλαιῷ ἱματίῳ· ἵνα μὴ χείρων γένηται ἡ ἀσχη- μοσύνη τοῦ τὸν τοιοῦτον περιβαλλομένου, μήτε τοῦ ἐῤῥαφέντος μείναντος, καὶ τοῦ παλαιοῦ χεῖρον τὸ σχίσμα παθόντος καὶ δυσθεράπευτον. Αίρει γάρ, φησί, τὸ πλήρωμα τὸ καινὸν τοῦ παλαιοῦ, καὶ χεῖρον σχί- σμα γίνεται, ὡς δημοσιεύεσθαι δι' αὐτοῦ τὰ ἀσχή- μονα. Διὰ τοῦτό φησιν· Ἐξεδυσάμην τον χιτῶνα μου, πῶς ἐνδύσομαι αυτόν; Τίς γὰρ ἄν βλέπων περὶ ἑαυτὸν τὸν ἡλιοειδῆ τοῦ Κυρίου χιτῶνα, τὸν διὰ καθαρότητος καὶ ἀφθαρσίας αὐτῷ περιτεθέντα, οἷον ἐπὶ τῆς τοῦ ὄρους μεταμορφώσεως ἔδειξεν, εἶτα κατα- δέχεται τὸ πτωχόν τε καὶ ῥακώδες ἱμάτιον ἑαυτῷ περι θεῖναι, ὅπερ ὁ μέθυσος καὶ ὁ πορνοκόπος, καθὼς ἡ παροιμία φησί, περιβάλλεται; ᾿Αλλὰ οὐδὲ τοὺς πόδας νιψαμένη, πάλιν τῇ βάσει τὸν ἐκ τῆς γῆς μολυσμὸν παραδέχεται. Ἐνιψάμην γάρ, φησί, τοὺς πόδας μου, πῶς μολυνῶ αὐτούς; Οὐδὲ γὰρ Μωϋσῆς τῷ θείῳ προ- στάγματι τῆς νεκρᾶς τῶν δερμάτων περιβολῆς έλευ- θερώσας τοὺς πόδας, ὅτε τῆς ἁγίας τε καὶ πεφωτι σμένης ἐπέβαινε γῆς, πάλιν ἱστορεῖται διαλαβὼν τοὺς πόδας τοῖς ὑποδήμασιν, ὅτε καὶ τὴν ἱερατικὴν ἐσθῆτα κατὰ τὸν τύπον τὸν ἐν τῷ ὄρει δειχθέντα φιλοτεχνή- σας, χρυσοῦ καὶ πορφύρας, καὶ βύσσου, καὶ ὑακίν- θου, καὶ κόκκου τὰς αὐγὰς συγκεράσας ἐν τῷ ὑφά- σματι, ὥστε σύμμικτον ἐκ πάντων ἀπαστράπτειν τὸ κάλλος, οὐδένα τοῖς ποσὶ κόσμον ἐπετεχνήσατο, ἀλλ' ἦν καλλωπισμὸς τοῦ ἱερατικοῦ ποδὸς τὸ γυμνὸν εἶναι πάσης περιβολῆς, καὶ ἐλεύθερον. Χρὴ γὰρ τὸν ἱερέα πάντως ἐπὶ τῆς ἁγίας βεβηκέναι γῆς, ἧς μετὰ νεκρῶν δερμάτων ἐπιβατεύειν οὐ θέμις. Διὰ τοῦτο καὶ τοῖς μαθηταῖς ὁ Κύριος ἀπαγορεύει τὰ ὑποδήματα, ἐπει- δὴ κελεύει αὐτοὺς εἰς ἐθνῶν ὁδὸν μὴ πορεύεσθαι, ἀλλὰ διὰ τῆς ἁγίας ὁδοῦ προϊέναι. Οὐκ ἀγνοεῖς δὲ πάντως *ª 100% IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XI. ac deponant, hortatur divinus ille Apostolus omnes B qui verbi lavacro sunt abluturi sordes pedum ani- mæ. Veteri ergo exuto homine, et ablato cordis involucro, Verbo aperuit aditum, quem ingres - sum indumentum sibi facit anima, convenienter expositioni Apostoli, qui jubet exuto corporali ve- teris hominis indumento, induere novam tunicam, quæ secundum Deum est creata in sanctitate et justitia s. Jesum autem dicit indumentum esse. Sponsæ autem professio, quod quam exuit non sit rursus acceptura tunicam, sed contenta sit una tunica, congruenter legi datæ discipulis, quam per regenerationem renovata induit anima, confirmat convenienter ei quod dixit Scriptura, non oportere eos qui semel divino indumento sunt ornati, pec- cati tunicam induere, nec duas habere tunicas, sed unam solam (innocentiæ), ne duas contrarias inter se invicem conjunctas habeant tunicas. Quæ est enim societas obscuræ et tenebrosæ tunicæ cum luminosa et experte materia? Non solum autem lex hoc jubet, non oportere habere duas tunicas ”, sed nec novum pannum veteri vestimento assuere*, ne ejus qui hoc induit major sit deformitas ac tur- pitudo, cum neque maneat id quod est assutum, et veteris sit scissura deterior, nec facile possit remedium adhiberi. Tollit enim, inquit, plenitudo novum a vetere vestimento, et pejor scissura fit, adeo ut per eam, quæ turpia sunt propalentur. Proptera dicit : Exui tunicam meam, quomodo in- duam eam“¹? Quis enim cum vel ipso sole clariorem C Domini aspexerit tunicam, contextam per purita- tein et incorruptionem, qualem ostendit in trans- figuratione in monte, mendicorum vestem panno- sam lubenter induerit, cujusmodi est ebrii et for- nicatoris, sicut dicit proverbium ? Sed neque post- quam pedes lavit, rursus ex incessu terrenas sor- des admittit. Lavi enim, inquit, pedes meos, quomodo inqui- nabo eos? Neque enim Moses cum jussu divino li- berasset pedes a mortuo pellium indumento, quando terram ascendit sanctam et illuminatam, narratur rursus pedes induisse calceis: neque quando ve- D stem sacerdotalem, congruenter figuræ quæ ostensa Ephes. ¡v, 24. ” Matth. Marc. 11, 21. x, 10. fuit in monte, alfabre est fabricatus, auri et pur puræ, et byssi, et byacinthi, et cocci in textura contemperatis splendoribus, ut refulgeret pulchri- tudo commista ex omnibus, ullum ornamentum fabricatus est pedibus, sed sacerdotalis pedis erat ornamentum esse nudum et liberum ab omni indu- mento. Oportet enim sacerdotem seinper ingredi super terram sanctam, super quain non fas est ingredi cum pellibus mortuis. Et ideo Dominus quoque discipulis interdicit calceis, quando eos jubet non ire in viam gentium, sed per viam san- ctam incedere". Sanctam autem viaın omnino in- * Matth. XVII, 2. ** Matth. x, 5, 6.

τὴν ἁγίαν ὁδὸν, δι' ἧς οἱ μαθηταὶ τρέχειν κελεύον Β ται, μαθὼν παρὰ τοῦ εἰπόντος· Ἐγώ εἰμι ἡ ὁδὸς, ἧς οὐκ ἔστιν ἅψασθαι τὸν μὴ ὑπολυσάμενον τὴν τοῦ νεκροῦ ἀνθρώπου περιβολήν. Ἐπεὶ οὖν ἐν ταύτῃ ἐγέ νετο τῇ ὁδῷ ἡ νύμφη, ἐν ᾗ τῶν δι' αὐτῆς περιπα τούντων ὁ Κύριος νίπτει τοὺς πόδας τῷ ὕδατι, καὶ ἐκμάσσει τῷ λεντίῳ ᾧ διεζώσατο· δύναμις δέ ἐστι καθαρτικὴ τῶν ἁμαρτιῶν τὸ τοῦ Κυρίου διάζωσμα Ενεδύσατο γάρ, φησί, Κύριος δύναμιν, καὶ περι- εζώσατο· διὰ τοῦτο καθαρθείσα τοὺς πόδας ἐπὶ τῆς ὁδοῦ τῆς βασιλικῆς, ἑαυτὴν φυλάσσει, οὐκ ἐκκλίνουσα εἰς δεξιά, ἢ εἰς ἀριστερά· ἵνα μὴ καθ' ἑκάτερον ἔξω τῆς ὁδοῦ παρενεγκοῦσα τὸ ἔχνος, μολύνῃ τῷ πηλῷ τὸν πόδα. Νοεῖς δὲ πάντως τὴ διὰ τῶν εἰρημένων δη λούμενον, ὅτι ἡ ἅπαξ διὰ τοῦ βαπτίσματος ὑπολυσα μένη τὰ ὑποδήματα · ἴδιον γὰρ τοῦ βαπτίζοντος έργον τὸ λύειν τοὺς ἱμάντας τῶν ὑποδημάτων, καθὼς Ιωάν νης διεμαρτύρατο, μὴ δύνασθαι τοῦτο ἐπὶ μόνου τοῦ Κυρίου ποιῆσαι· πῶς γὰρ ἂν ἔλυσε τῷ μηδὲ τὴν ἀρχὴν τῷ ἱμάντι τῆς ἁμαρτίας ἐνδεδεμένῳ; Αὕτη τοὺς πόδας ἐνίψατο, πάντα γήϊνον ρύπων συναποδα λοῦσα τοῖς ὑποδήμασι· φυλάσσει τοίνυν ἐπὶ τῆς πε πλακωμένης ὁδοῦ τὴν βάσιν ἀμόλυντον, ὡς καὶ ὁ Δα- διδ ἐποίησεν, ὅτε τοῦ πηλοῦ τὴν ὕλην ἀπολυσάμενος ἐπὶ τῆς πέτρας ἔστησε τοὺς ἑαυτοῦ πόδας, οὕτως είν πὼν τῷ λόγῳ· ὅτι ἀνήγειρε με ἐκ λάκκου ταλαι πωρίας, καὶ ἀπὸ πηλοῦ ἱλύος, καὶ ἔστησεν ἐπὶ πέτραν τοὺς πόδας μου, καὶ κατεύθυνε τὰ διαβή ματά μου. Πέτραν δὲ νοοῦμεν τὸν Κύριον, ὅς ἐστι φῶς, καὶ ἀλήθεια, καὶ ἀφθαρσία, καὶ δικαιοσύνη, δι' ὧν ἡ πνευματικὴ ὁδὸς διαπλακοῦται. ἂν ὁ μὴ παρα· τραπεὶς καθ᾿ ἑκάτερον, διασώζει τὸ ίχνος, οὐδαμόθεν τῷ πηλῷ τῆς ἡδονῆς μολυνόμενον. Ταῦτά ἐστι, κατά γε τὸν ἐμὸν λόγον, δι' ὧν ἡ θύρα τῷ λόγῳ παρὰ τῆς νύμφης ἀνοίγεται. Ἡ γὰρ ὁμολογία τοῦ μηκέτι ἀνα- λαβεῖν τὸν ἀποβληθέντα πηλόν, μηδὲ τῇ πορείᾳ τοῦ βίου τὸν γεώδη μολυσμὸν παραδέξασθαι, εἴσοδος για νεται τοῦ ἁγιασμοῦ ἐπὶ τὴν οὕτω παρεσκευασμένην ψυχήν. Αγιασμὸς δὲ ὁ Κύριος. Καὶ τοῦτο μὲν τῶν εἰρημένων επεραιώθη τὸ νόημα. Πάλιν δὲ μετὰ τοῦτο τῆς ὑπερκειμένης ἀναβάσεως ἅπτεται ἡ ψυχὴ, οὐκέτι φωνῆς τὴν καρδίαν θυροκρου στούσης, ἀλλ' αὐτῆς τῆς θείας χειρὸς διὰ τῆς ἐπῆς ἐπὶ τὰ ἐντὸς παραδυείσης. Αδελφιδός μου γὰρ, φησίν, ἀπέστειλε τὴν χεῖρα αὐτοῦ διὰ τῆς ἐπῆς, καὶ ἡ κοιλία μου ἐθροήθη ἐπ' αὐτόν. Δῆλον δὲ πάντως ἐστὶ τῷ συνετῶς ἐπαΐοντι, ὅσον πλεονάζει τῷ ὕψει τὰ νῦν εἰρημένα παρὰ τὸ πρότερον Ἄνοιξον λέγων πρὸς τὴν νύμφην ὁ Λόγος, δίδωσιν αὐτῇ διὰ τῆς τῶν θείων ὀνομάτων τοῦ ἀνοίξαι τὴν δύναμιν. Υπακούει τῷ λόγῳ ἡ νύμφη γίνεται γὰρ ὅπερ ἤκουσεν, ἀδελφὴ, καὶ πλησίον, καὶ περιστερά, καὶ τελεία· ἀποδύεται τὸν δερματικὸν ἐκεῖνον χιτῶνα, καὶ τὸν ῥύπον τῶν ποδῶν ἀπονίπτεται, καὶ οὔτε τὸ εἰδεχθὲς καὶ ῥωγαλέον ἐκεῖνο ἱμάτιον πάλιν ἑαυτῇ περιτίθησιν. οὔτε τῇ γῇ πρὸς τὸ λοιπὸν ἐναπερείδε: S. GREGORII NYSSENI telligis, per quam jubentur currere discipuli, qui & didicisti ab eo qui dixit: Ego sum via ** quam non licet tangere eum qui hominis mortui non solvit indumentum. Quia igitur hanc viam ingressa est sponsa, in qua ambulantibus pedes aqua Du- minus abluit, et extergit linteo, quo cinctus est (est autem omnino Domini cingulum, vis quædam purificans a peccatis; sic enim præscriptum est, Dominus virtutem induit eaque se præcinxit): id- circo pedes abluta, semet in via regia custodit, neque ad dexteram, neque ad lævam deflectens, ne alterutram ad partem exorbitans, luto pedem suum inquinet. Intelligis autem quid per hæc si- gnificetur, nimirum animam quæ semel per bapti- smum calceos solverit, ( est enim hoc mersantis sese proprium, ut calceorum corrigias solvat : quemadmodum Joannes protestabatur, non posse se hoc in solo Domino facere. Nam qui solvisset ejus corrigiam, qui prorsus a corrigia peccati con- strictus non tenebatur?) eam igitur abluisse pedes, et una cum calceamentis omnes terrenas sordes ab- jecisse. Itaque servat in via strata pedes suos im- pollutos, sicut et David faciebat, cum abluta illa- vie cœni, pedes suos in saxo collocaret, atque his verbis uteretur: Reduxit me de lacu miseriæ, de- que illuvie cœnosa, el pedes meos supra petram sta- tuit, gressusque meos direxit“. Per petram autem hanc Dominum ipsum intelligimus, qui et lux est et veritas, et immortalitas, et justitia : quibus re- bus via spiritualis quasi quadam incrustatione sternitur. Ab his si se neutram quis in partem de- flectat, is plantas suas puras conservat, nusquam a voluptatis cano pollutas. Hæc sunt (meo quidem judicio) per quæ a sponsa Verbo ostium aperitur. Etenim ipsa illa confessio, qua pollicetur non amplius resumpturam se lutum illud excussunı, neque incedendo in hac vita terrenam inquinatio- nem admissuram: aditus est animæ hoc modo comparatæ ad sanctificationem. Sanctificatio au- tem est ipse Dominus. Atque hic est verborum sensus. C Rursus autein secundum hoc, ulterius ascendère conatur anima, non jam amplius voce ostium cor- dis pulsante, sed ipsa manu divina per foramen ad interiora penetrante. Patruelis euim meus, inquit, D misit manum suam per foramen, et venter meus commotus est in ipsum. Perspicere autem quivis omnino potest, qui prudenter hæc audiunt, quanto sublimiora sunt hæc prioribus. Cum Verbuin ad sponsam ail, Aperi, largitur ei facultatem ape- riendi per divinos sensus. Obtemperat Verbo spon- sa, fit enim hoc, quod audit, soror, vicina, lunība, perfecta: exuit pelliceam illam tunicam, sordes pedum abluit, ac neque fe!um illul lace- rumque vestimentum amplius induit, neque de cæ- tero in terra figit vestigia: audivit igitur ejus vo- cem, et paret præcepto, aperit ostium et ablato ** Joan. xiv, 6. Psal. xxxix, 3.

τὴν ἁγίαν ὁδὸν, δι' ἧς οἱ μαθηταὶ τρέχειν κελεύον Β ται, μαθὼν παρὰ τοῦ εἰπόντος· Ἐγώ εἰμι ἡ ὁδὸς, ἧς οὐκ ἔστιν ἅψασθαι τὸν μὴ ὑπολυσάμενον τὴν τοῦ νεκροῦ ἀνθρώπου περιβολήν. Ἐπεὶ οὖν ἐν ταύτῃ ἐγέ νετο τῇ ὁδῷ ἡ νύμφη, ἐν ᾗ τῶν δι' αὐτῆς περιπα τούντων ὁ Κύριος νίπτει τοὺς πόδας τῷ ὕδατι, καὶ ἐκμάσσει τῷ λεντίῳ ᾧ διεζώσατο· δύναμις δέ ἐστι καθαρτικὴ τῶν ἁμαρτιῶν τὸ τοῦ Κυρίου διάζωσμα Ενεδύσατο γάρ, φησί, Κύριος δύναμιν, καὶ περι- εζώσατο· διὰ τοῦτο καθαρθείσα τοὺς πόδας ἐπὶ τῆς ὁδοῦ τῆς βασιλικῆς, ἑαυτὴν φυλάσσει, οὐκ ἐκκλίνουσα εἰς δεξιά, ἢ εἰς ἀριστερά· ἵνα μὴ καθ' ἑκάτερον ἔξω τῆς ὁδοῦ παρενεγκοῦσα τὸ ἔχνος, μολύνῃ τῷ πηλῷ τὸν πόδα. Νοεῖς δὲ πάντως τὴ διὰ τῶν εἰρημένων δη λούμενον, ὅτι ἡ ἅπαξ διὰ τοῦ βαπτίσματος ὑπολυσα μένη τὰ ὑποδήματα · ἴδιον γὰρ τοῦ βαπτίζοντος έργον τὸ λύειν τοὺς ἱμάντας τῶν ὑποδημάτων, καθὼς Ιωάν νης διεμαρτύρατο, μὴ δύνασθαι τοῦτο ἐπὶ μόνου τοῦ Κυρίου ποιῆσαι· πῶς γὰρ ἂν ἔλυσε τῷ μηδὲ τὴν ἀρχὴν τῷ ἱμάντι τῆς ἁμαρτίας ἐνδεδεμένῳ; Αὕτη τοὺς πόδας ἐνίψατο, πάντα γήϊνον ρύπων συναποδα λοῦσα τοῖς ὑποδήμασι· φυλάσσει τοίνυν ἐπὶ τῆς πε πλακωμένης ὁδοῦ τὴν βάσιν ἀμόλυντον, ὡς καὶ ὁ Δα- διδ ἐποίησεν, ὅτε τοῦ πηλοῦ τὴν ὕλην ἀπολυσάμενος ἐπὶ τῆς πέτρας ἔστησε τοὺς ἑαυτοῦ πόδας, οὕτως είν πὼν τῷ λόγῳ· ὅτι ἀνήγειρε με ἐκ λάκκου ταλαι πωρίας, καὶ ἀπὸ πηλοῦ ἱλύος, καὶ ἔστησεν ἐπὶ πέτραν τοὺς πόδας μου, καὶ κατεύθυνε τὰ διαβή ματά μου. Πέτραν δὲ νοοῦμεν τὸν Κύριον, ὅς ἐστι φῶς, καὶ ἀλήθεια, καὶ ἀφθαρσία, καὶ δικαιοσύνη, δι' ὧν ἡ πνευματικὴ ὁδὸς διαπλακοῦται. ἂν ὁ μὴ παρα· τραπεὶς καθ᾿ ἑκάτερον, διασώζει τὸ ίχνος, οὐδαμόθεν τῷ πηλῷ τῆς ἡδονῆς μολυνόμενον. Ταῦτά ἐστι, κατά γε τὸν ἐμὸν λόγον, δι' ὧν ἡ θύρα τῷ λόγῳ παρὰ τῆς νύμφης ἀνοίγεται. Ἡ γὰρ ὁμολογία τοῦ μηκέτι ἀνα- λαβεῖν τὸν ἀποβληθέντα πηλόν, μηδὲ τῇ πορείᾳ τοῦ βίου τὸν γεώδη μολυσμὸν παραδέξασθαι, εἴσοδος για νεται τοῦ ἁγιασμοῦ ἐπὶ τὴν οὕτω παρεσκευασμένην ψυχήν. Αγιασμὸς δὲ ὁ Κύριος. Καὶ τοῦτο μὲν τῶν εἰρημένων επεραιώθη τὸ νόημα. Πάλιν δὲ μετὰ τοῦτο τῆς ὑπερκειμένης ἀναβάσεως ἅπτεται ἡ ψυχὴ, οὐκέτι φωνῆς τὴν καρδίαν θυροκρου στούσης, ἀλλ' αὐτῆς τῆς θείας χειρὸς διὰ τῆς ἐπῆς ἐπὶ τὰ ἐντὸς παραδυείσης. Αδελφιδός μου γὰρ, φησίν, ἀπέστειλε τὴν χεῖρα αὐτοῦ διὰ τῆς ἐπῆς, καὶ ἡ κοιλία μου ἐθροήθη ἐπ' αὐτόν. Δῆλον δὲ πάντως ἐστὶ τῷ συνετῶς ἐπαΐοντι, ὅσον πλεονάζει τῷ ὕψει τὰ νῦν εἰρημένα παρὰ τὸ πρότερον Ἄνοιξον λέγων πρὸς τὴν νύμφην ὁ Λόγος, δίδωσιν αὐτῇ διὰ τῆς τῶν θείων ὀνομάτων τοῦ ἀνοίξαι τὴν δύναμιν. Υπακούει τῷ λόγῳ ἡ νύμφη γίνεται γὰρ ὅπερ ἤκουσεν, ἀδελφὴ, καὶ πλησίον, καὶ περιστερά, καὶ τελεία· ἀποδύεται τὸν δερματικὸν ἐκεῖνον χιτῶνα, καὶ τὸν ῥύπον τῶν ποδῶν ἀπονίπτεται, καὶ οὔτε τὸ εἰδεχθὲς καὶ ῥωγαλέον ἐκεῖνο ἱμάτιον πάλιν ἑαυτῇ περιτίθησιν. οὔτε τῇ γῇ πρὸς τὸ λοιπὸν ἐναπερείδε: S. GREGORII NYSSENI telligis, per quam jubentur currere discipuli, qui & didicisti ab eo qui dixit: Ego sum via ** quam non licet tangere eum qui hominis mortui non solvit indumentum. Quia igitur hanc viam ingressa est sponsa, in qua ambulantibus pedes aqua Du- minus abluit, et extergit linteo, quo cinctus est (est autem omnino Domini cingulum, vis quædam purificans a peccatis; sic enim præscriptum est, Dominus virtutem induit eaque se præcinxit): id- circo pedes abluta, semet in via regia custodit, neque ad dexteram, neque ad lævam deflectens, ne alterutram ad partem exorbitans, luto pedem suum inquinet. Intelligis autem quid per hæc si- gnificetur, nimirum animam quæ semel per bapti- smum calceos solverit, ( est enim hoc mersantis sese proprium, ut calceorum corrigias solvat : quemadmodum Joannes protestabatur, non posse se hoc in solo Domino facere. Nam qui solvisset ejus corrigiam, qui prorsus a corrigia peccati con- strictus non tenebatur?) eam igitur abluisse pedes, et una cum calceamentis omnes terrenas sordes ab- jecisse. Itaque servat in via strata pedes suos im- pollutos, sicut et David faciebat, cum abluta illa- vie cœni, pedes suos in saxo collocaret, atque his verbis uteretur: Reduxit me de lacu miseriæ, de- que illuvie cœnosa, el pedes meos supra petram sta- tuit, gressusque meos direxit“. Per petram autem hanc Dominum ipsum intelligimus, qui et lux est et veritas, et immortalitas, et justitia : quibus re- bus via spiritualis quasi quadam incrustatione sternitur. Ab his si se neutram quis in partem de- flectat, is plantas suas puras conservat, nusquam a voluptatis cano pollutas. Hæc sunt (meo quidem judicio) per quæ a sponsa Verbo ostium aperitur. Etenim ipsa illa confessio, qua pollicetur non amplius resumpturam se lutum illud excussunı, neque incedendo in hac vita terrenam inquinatio- nem admissuram: aditus est animæ hoc modo comparatæ ad sanctificationem. Sanctificatio au- tem est ipse Dominus. Atque hic est verborum sensus. C Rursus autein secundum hoc, ulterius ascendère conatur anima, non jam amplius voce ostium cor- dis pulsante, sed ipsa manu divina per foramen ad interiora penetrante. Patruelis euim meus, inquit, D misit manum suam per foramen, et venter meus commotus est in ipsum. Perspicere autem quivis omnino potest, qui prudenter hæc audiunt, quanto sublimiora sunt hæc prioribus. Cum Verbuin ad sponsam ail, Aperi, largitur ei facultatem ape- riendi per divinos sensus. Obtemperat Verbo spon- sa, fit enim hoc, quod audit, soror, vicina, lunība, perfecta: exuit pelliceam illam tunicam, sordes pedum abluit, ac neque fe!um illul lace- rumque vestimentum amplius induit, neque de cæ- tero in terra figit vestigia: audivit igitur ejus vo- cem, et paret præcepto, aperit ostium et ablato ** Joan. xiv, 6. Psal. xxxix, 3.

Β τὸ ἴχνος· ἤκουσεν οὖν αὐτοῦ τῆς φωνῆς, καὶ τῷ προσ- τάγματι πείθεται. Ανοίγει τὴν θύραν, περιελομένη τὸ κάλυμμα τῆς καρδίας· διέσχισε τῆς θύρας, τὸ τῆς σαρκὸς διαπέτασμα, πᾶσα ἡνοίγη τῆς ψυχῆς ἡ πύλη, ἵνα εἰσέλθῃ ὁ Βασιλεὺς τῆς δόξης. Αλλ' ἡ τῆς πύλης εὐρυχωρία μικρά τις ἀπεδείχθη τρυμαλιὰ στενὴ καὶ βραχεία, δι' ἧς οὐκ αὐτὸς ὁ νυμφίος, ἀλλ᾽ ἡ χεὶρ αὐτ τοῦ μόγις ἐχώρησεν, ὥστε δι' αὐτῆς ἐπὶ τὸ ἐντὸς γενέσθαι, καὶ ἁψασθαι τῆς ἐπιθυμούσης τὸν νυμφίον ἰδεῖν, ᾧ τοσοῦτον ἐκέρδανε μόνον, ὅσον γνῶναι, ὅτι ἡ χεὶρ ἐκείνη τοῦ ποθουμένου ἐστίν. Οἷα δὲ ἡμῖν ὑπου δείκνυται δόγματα, διὰ τῆς ἐν τοῖς εἰρημένοις φιλο σοφίας μάθοιμεν ἄν, εἰ μικρὸν τῷ λόγῳ προσδιατρί ψωμεν. Ἡ ἀνθρωπίνη ψυχή δύο φύσεων οὖσα μεθό ριος, ὧν ἡ μὲν ἀσώματός ἐστι καὶ νοερὰ καὶ ἀκήρα τος· ἡ δὲ ἑτέρα σωματικὴ, καὶ ὑλώδης, καὶ ἄλογος. Ἐπειδὰν δὲ τάχιστα τῆς πρὸς τὸν παχύν τε καὶ γεώδη βίον σχέσεως ἐκκαθαρθεῖσα, δι' ἀρετῆς ἀναβλέψῃ πρὸς τὸ συγγενὲς καὶ θειότατον, οὐ παύεται διερευνω μένη καὶ ἀναζητοῦσα τὴν τῶν ὄντων ἀρχὴν· τίς ἡ τοῦ κάλλους τῶν ὄντων πηγή, πόθεν βρύει ή δύναμις, τί τὸ πηγάζον τὴν ἐμφαινομένην τῆς οὐσίας σοφίαν. Πάντας δὲ λογισμοὺς καὶ πᾶσαν ἐρευνητὴν νοημάτων δύναμιν διακινοῦσα καὶ περιεργαζομένη καταλαβεῖν τὸ ζητούμενον, ὅρον ποιεῖται τῆς καταλήψεως τοῦ Θεοῦ τὴν ἐνέργειαν μόνην τὴν μέχρι ἡμῶν κατιού- σαν, ἧς διὰ τῆς ζωῆς ἡμεῖς αἰσθανόμεθα. Καὶ ὥσπερ τὸ τῷ ὕδατι συναναδιδόμενον ἐκ τῆς γῆς πνεῦμα οὐχ ἵσταται περὶ τὸν πυθμένα τῆς λίμνης, ἀλλὰ πομφό- λυξ γενόμενον ἐπὶ τὸ ἄνω πρὸς τὸ συγγενὲς ἀνατρέ- χει, καὶ ὅταν διέλθῃ τὴν τοῦ ὕδατος ἄκραν ἐπιφά- " νειαν, καὶ καταμιχθῇ πρὸς τὸν ἀέρα, τότε τῆς ἐπὶ τὰ ἄνω κινήσεως ἵσταται· τοιοῦτόν τι πάσχει καὶ ἡ τὰ θεία διερευνωμένη ψυχή· ἐπειδὰν ἐκ τῶν κάτωθεν πρὸς τὴν τῶν ὑπερκειμένων γνῶσιν ἑαυτὴν ἀνατείνῃ, τὰ τῆς ἐνεργείας αὐτοῦ θαύματα καταλαβοῦσα, περαι τέρω προελθεῖν διὰ τῆς πολυπραγμοσύνης οὐ δύναται ἀλλὰ θαυμάζει καὶ σέβεται τὸν ὅτι ἔστι μόνον δι' ὧν ἐνεργεῖ γινωσκόμενον. Θρᾷ τὸ οὐράνιον κάλλος, τὰς τῶν φωστήρων αὐγὰς, τὴν ὀξείαν τοῦ πόλου κυκλο φορίαν, τὴν εἴτακτόν τε καὶ ἐναρμόνιον ἐν τοῖς άστροις περιφοράν, τὸν ἐνιαύσιον κύκλον τέσσαρσι καιροῖς εἰς ἑαυτὸν ἀναστρέφοντα· τὴν γῆν συνδιατι θεμένην τῷ περιέχοντι, καὶ τῇ διαφορᾷ τῆς τῶν ὑπερ κειμένων κινήσεως τὰς ἰδίας ἐνεργείας συνεξαλλάσ- σουσαν, τάς τε πολυειδεῖς ἐν τοῖς ζώοις φύσεις, τῶν τε καθ' ὑδάτων διαιτωμένων, καὶ τῶν τὴν ἀέριον ἀπολαχόντων φοράν, καὶ οἷς χερσαῖος ὁ βίος· τάς τε παντοδαπὰς τῶν φυτῶν ἰδέας, καὶ τὰς ποικίλας πέας, ποιότητι, καὶ δυνάμει, καὶ σχήματι ἀλλήλων διαφερούσας, καὶ τὰς τῶν καρπῶν τε καὶ χυμῶν ἰδιότητας, καὶ τὰ ἄλλα, δι' ὧν ἡ ἐνέργεια τοῦ Θεοῦ διαδείκνυται, βλέπουσα ή ψυχή, διὰ τοῦ θαύματος τῶν φαινομένων αναλογίζεται τῇ διανοίᾳ τὸν διὰ τῶν ἔργων νοούμενον ὅτι ἔστιν. Ἴσως δὲ κατὰ τὸν αἰῶνα τὸν μέλλοντα, ὅταν παρέλθῃ πᾶν τὸ ὀρώμενον, κατὰ τὴν τοῦ Κυρίου φωνὴν, ὅς φησιν· Ο οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ παρελεύσονται· τὰ δὲ ῥήματά μου οὐ μὴ παρ εύσονται, καὶ εἰς ἐκείνην μετέλθωμεν τὴν ζωήν, ΧΧΙν, 35. IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XI. A cordis operculo, deduxit velum ostii, id est car- D nis : aperta fuit tota animæ porta, ut ingrederetur Rex gloriæ. Sed patens porta latitudo ostensa est parvum quoddam et angustum ac breve foramen, per quod non ipse sponsus, sed ejus manus vix adeo processit, ut per ipsum ingressa sit, et vi- dendi sponsi tetigerit desiderium, quo vix tantum lucri fecit, ut cognosceret quod illa sit manus de- siderati. Cujusmodi autem nobis ostenduntur do- gmata, didicerimus per eam quæ est in his philoso- phiam, si in contextu verborum parum fuero im- moratus. Anima humana est in confinio duarum naturarum, quarum altera quidem est incorporea et intelligens, et in quam non cadit interitus ; al- tera vero corporea, et materialis, et expers ratio- mis. Cum primum autem purgata al ea quæ est ad crassam et terrenam vitam habitudine, aspexerit per virtutem ad id quod est cognatum et divinum, non cessat perscrutari et inquirere eorum, quæ sunt, principium : quodnam sit initium pulchritu- dinis rerum, undenam emanet vis ac facultas, quid sit a quo derivetur sapientia quæ in iis quæ sunt cernitur, et quæ movet omnes disputationes, omnemque vim perscrutandi, quæque curiose la- borat in comprehendendo eo quod quæritur, et in faciendo terminum Dei comprehensionis solam ope- rationem quæ ad nos usque descendit: per cujus vitam nos sentimus : et quomodo spiritus qui cum aqua simul emittitur ex terra, non manet in pro- fundo lacus, sed bulla factus sursum excurrit ad id C quod est sibi cognatione conjunctum : et cum per- vaserit usque ad summam aquæ superficiem, aeri- que mista fuerit, tunc desinit sursum moveri : tale quidem etiam usuvenit animæ divina perscrutanti, postquam a rebus inferioribus se extendit ad su- pernarum rerum cognitionem, utpote quæ cum comprehenderit miracula ejus operationis, ulterius curiose scrutando desinit progredi, sed ipsum ad- miratur et contemplatur, qui per ea quæ operatur esse cognoscitur. Videt coelestem pulchritudinem, luminarium splendorem, celerem poli circumactio nem, ordinatam et numerosan, astrorum ambitus, qui orbem annuum quatuor temporibus in se con- vertunt : terram quæ simul afficitur cum eo quod ambit, et cum differentia motus superuorum si derum simul etiam mutat operationes; et multi- plices naturas animantium, et eorum quæ in aquis degunt, et quibus motus cessit in aere, et quæ in terris vitam agunt: et omnia plantarum genera, et herbas varias, qualitate et virtute et figura a se invicem differentes, fructuumque et saporum proprietates, et quæ per ea quæ operantur a se invicem distincta ostenduntur, aspiciens anima, per miraculum eorum quæ apparent, mente versat et considerat eum qui ex operibus, quod sit, in- telligitur. Forte autem in futuro sæculo quando quidquid videtur præterierit convenienter voci Do- mini : Cœlum et terra transibunt : verba autem mea uou transibunt **; et ad illam vitam transierùmus„ ** Matth.

Β τὸ ἴχνος· ἤκουσεν οὖν αὐτοῦ τῆς φωνῆς, καὶ τῷ προσ- τάγματι πείθεται. Ανοίγει τὴν θύραν, περιελομένη τὸ κάλυμμα τῆς καρδίας· διέσχισε τῆς θύρας, τὸ τῆς σαρκὸς διαπέτασμα, πᾶσα ἡνοίγη τῆς ψυχῆς ἡ πύλη, ἵνα εἰσέλθῃ ὁ Βασιλεὺς τῆς δόξης. Αλλ' ἡ τῆς πύλης εὐρυχωρία μικρά τις ἀπεδείχθη τρυμαλιὰ στενὴ καὶ βραχεία, δι' ἧς οὐκ αὐτὸς ὁ νυμφίος, ἀλλ᾽ ἡ χεὶρ αὐτ τοῦ μόγις ἐχώρησεν, ὥστε δι' αὐτῆς ἐπὶ τὸ ἐντὸς γενέσθαι, καὶ ἁψασθαι τῆς ἐπιθυμούσης τὸν νυμφίον ἰδεῖν, ᾧ τοσοῦτον ἐκέρδανε μόνον, ὅσον γνῶναι, ὅτι ἡ χεὶρ ἐκείνη τοῦ ποθουμένου ἐστίν. Οἷα δὲ ἡμῖν ὑπου δείκνυται δόγματα, διὰ τῆς ἐν τοῖς εἰρημένοις φιλο σοφίας μάθοιμεν ἄν, εἰ μικρὸν τῷ λόγῳ προσδιατρί ψωμεν. Ἡ ἀνθρωπίνη ψυχή δύο φύσεων οὖσα μεθό ριος, ὧν ἡ μὲν ἀσώματός ἐστι καὶ νοερὰ καὶ ἀκήρα τος· ἡ δὲ ἑτέρα σωματικὴ, καὶ ὑλώδης, καὶ ἄλογος. Ἐπειδὰν δὲ τάχιστα τῆς πρὸς τὸν παχύν τε καὶ γεώδη βίον σχέσεως ἐκκαθαρθεῖσα, δι' ἀρετῆς ἀναβλέψῃ πρὸς τὸ συγγενὲς καὶ θειότατον, οὐ παύεται διερευνω μένη καὶ ἀναζητοῦσα τὴν τῶν ὄντων ἀρχὴν· τίς ἡ τοῦ κάλλους τῶν ὄντων πηγή, πόθεν βρύει ή δύναμις, τί τὸ πηγάζον τὴν ἐμφαινομένην τῆς οὐσίας σοφίαν. Πάντας δὲ λογισμοὺς καὶ πᾶσαν ἐρευνητὴν νοημάτων δύναμιν διακινοῦσα καὶ περιεργαζομένη καταλαβεῖν τὸ ζητούμενον, ὅρον ποιεῖται τῆς καταλήψεως τοῦ Θεοῦ τὴν ἐνέργειαν μόνην τὴν μέχρι ἡμῶν κατιού- σαν, ἧς διὰ τῆς ζωῆς ἡμεῖς αἰσθανόμεθα. Καὶ ὥσπερ τὸ τῷ ὕδατι συναναδιδόμενον ἐκ τῆς γῆς πνεῦμα οὐχ ἵσταται περὶ τὸν πυθμένα τῆς λίμνης, ἀλλὰ πομφό- λυξ γενόμενον ἐπὶ τὸ ἄνω πρὸς τὸ συγγενὲς ἀνατρέ- χει, καὶ ὅταν διέλθῃ τὴν τοῦ ὕδατος ἄκραν ἐπιφά- " νειαν, καὶ καταμιχθῇ πρὸς τὸν ἀέρα, τότε τῆς ἐπὶ τὰ ἄνω κινήσεως ἵσταται· τοιοῦτόν τι πάσχει καὶ ἡ τὰ θεία διερευνωμένη ψυχή· ἐπειδὰν ἐκ τῶν κάτωθεν πρὸς τὴν τῶν ὑπερκειμένων γνῶσιν ἑαυτὴν ἀνατείνῃ, τὰ τῆς ἐνεργείας αὐτοῦ θαύματα καταλαβοῦσα, περαι τέρω προελθεῖν διὰ τῆς πολυπραγμοσύνης οὐ δύναται ἀλλὰ θαυμάζει καὶ σέβεται τὸν ὅτι ἔστι μόνον δι' ὧν ἐνεργεῖ γινωσκόμενον. Θρᾷ τὸ οὐράνιον κάλλος, τὰς τῶν φωστήρων αὐγὰς, τὴν ὀξείαν τοῦ πόλου κυκλο φορίαν, τὴν εἴτακτόν τε καὶ ἐναρμόνιον ἐν τοῖς άστροις περιφοράν, τὸν ἐνιαύσιον κύκλον τέσσαρσι καιροῖς εἰς ἑαυτὸν ἀναστρέφοντα· τὴν γῆν συνδιατι θεμένην τῷ περιέχοντι, καὶ τῇ διαφορᾷ τῆς τῶν ὑπερ κειμένων κινήσεως τὰς ἰδίας ἐνεργείας συνεξαλλάσ- σουσαν, τάς τε πολυειδεῖς ἐν τοῖς ζώοις φύσεις, τῶν τε καθ' ὑδάτων διαιτωμένων, καὶ τῶν τὴν ἀέριον ἀπολαχόντων φοράν, καὶ οἷς χερσαῖος ὁ βίος· τάς τε παντοδαπὰς τῶν φυτῶν ἰδέας, καὶ τὰς ποικίλας πέας, ποιότητι, καὶ δυνάμει, καὶ σχήματι ἀλλήλων διαφερούσας, καὶ τὰς τῶν καρπῶν τε καὶ χυμῶν ἰδιότητας, καὶ τὰ ἄλλα, δι' ὧν ἡ ἐνέργεια τοῦ Θεοῦ διαδείκνυται, βλέπουσα ή ψυχή, διὰ τοῦ θαύματος τῶν φαινομένων αναλογίζεται τῇ διανοίᾳ τὸν διὰ τῶν ἔργων νοούμενον ὅτι ἔστιν. Ἴσως δὲ κατὰ τὸν αἰῶνα τὸν μέλλοντα, ὅταν παρέλθῃ πᾶν τὸ ὀρώμενον, κατὰ τὴν τοῦ Κυρίου φωνὴν, ὅς φησιν· Ο οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ παρελεύσονται· τὰ δὲ ῥήματά μου οὐ μὴ παρ εύσονται, καὶ εἰς ἐκείνην μετέλθωμεν τὴν ζωήν, ΧΧΙν, 35. IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XI. A cordis operculo, deduxit velum ostii, id est car- D nis : aperta fuit tota animæ porta, ut ingrederetur Rex gloriæ. Sed patens porta latitudo ostensa est parvum quoddam et angustum ac breve foramen, per quod non ipse sponsus, sed ejus manus vix adeo processit, ut per ipsum ingressa sit, et vi- dendi sponsi tetigerit desiderium, quo vix tantum lucri fecit, ut cognosceret quod illa sit manus de- siderati. Cujusmodi autem nobis ostenduntur do- gmata, didicerimus per eam quæ est in his philoso- phiam, si in contextu verborum parum fuero im- moratus. Anima humana est in confinio duarum naturarum, quarum altera quidem est incorporea et intelligens, et in quam non cadit interitus ; al- tera vero corporea, et materialis, et expers ratio- mis. Cum primum autem purgata al ea quæ est ad crassam et terrenam vitam habitudine, aspexerit per virtutem ad id quod est cognatum et divinum, non cessat perscrutari et inquirere eorum, quæ sunt, principium : quodnam sit initium pulchritu- dinis rerum, undenam emanet vis ac facultas, quid sit a quo derivetur sapientia quæ in iis quæ sunt cernitur, et quæ movet omnes disputationes, omnemque vim perscrutandi, quæque curiose la- borat in comprehendendo eo quod quæritur, et in faciendo terminum Dei comprehensionis solam ope- rationem quæ ad nos usque descendit: per cujus vitam nos sentimus : et quomodo spiritus qui cum aqua simul emittitur ex terra, non manet in pro- fundo lacus, sed bulla factus sursum excurrit ad id C quod est sibi cognatione conjunctum : et cum per- vaserit usque ad summam aquæ superficiem, aeri- que mista fuerit, tunc desinit sursum moveri : tale quidem etiam usuvenit animæ divina perscrutanti, postquam a rebus inferioribus se extendit ad su- pernarum rerum cognitionem, utpote quæ cum comprehenderit miracula ejus operationis, ulterius curiose scrutando desinit progredi, sed ipsum ad- miratur et contemplatur, qui per ea quæ operatur esse cognoscitur. Videt coelestem pulchritudinem, luminarium splendorem, celerem poli circumactio nem, ordinatam et numerosan, astrorum ambitus, qui orbem annuum quatuor temporibus in se con- vertunt : terram quæ simul afficitur cum eo quod ambit, et cum differentia motus superuorum si derum simul etiam mutat operationes; et multi- plices naturas animantium, et eorum quæ in aquis degunt, et quibus motus cessit in aere, et quæ in terris vitam agunt: et omnia plantarum genera, et herbas varias, qualitate et virtute et figura a se invicem differentes, fructuumque et saporum proprietates, et quæ per ea quæ operantur a se invicem distincta ostenduntur, aspiciens anima, per miraculum eorum quæ apparent, mente versat et considerat eum qui ex operibus, quod sit, in- telligitur. Forte autem in futuro sæculo quando quidquid videtur præterierit convenienter voci Do- mini : Cœlum et terra transibunt : verba autem mea uou transibunt **; et ad illam vitam transierùmus„ ** Matth.

Β τὸ ἴχνος· ἤκουσεν οὖν αὐτοῦ τῆς φωνῆς, καὶ τῷ προσ- τάγματι πείθεται. Ανοίγει τὴν θύραν, περιελομένη τὸ κάλυμμα τῆς καρδίας· διέσχισε τῆς θύρας, τὸ τῆς σαρκὸς διαπέτασμα, πᾶσα ἡνοίγη τῆς ψυχῆς ἡ πύλη, ἵνα εἰσέλθῃ ὁ Βασιλεὺς τῆς δόξης. Αλλ' ἡ τῆς πύλης εὐρυχωρία μικρά τις ἀπεδείχθη τρυμαλιὰ στενὴ καὶ βραχεία, δι' ἧς οὐκ αὐτὸς ὁ νυμφίος, ἀλλ᾽ ἡ χεὶρ αὐτ τοῦ μόγις ἐχώρησεν, ὥστε δι' αὐτῆς ἐπὶ τὸ ἐντὸς γενέσθαι, καὶ ἁψασθαι τῆς ἐπιθυμούσης τὸν νυμφίον ἰδεῖν, ᾧ τοσοῦτον ἐκέρδανε μόνον, ὅσον γνῶναι, ὅτι ἡ χεὶρ ἐκείνη τοῦ ποθουμένου ἐστίν. Οἷα δὲ ἡμῖν ὑπου δείκνυται δόγματα, διὰ τῆς ἐν τοῖς εἰρημένοις φιλο σοφίας μάθοιμεν ἄν, εἰ μικρὸν τῷ λόγῳ προσδιατρί ψωμεν. Ἡ ἀνθρωπίνη ψυχή δύο φύσεων οὖσα μεθό ριος, ὧν ἡ μὲν ἀσώματός ἐστι καὶ νοερὰ καὶ ἀκήρα τος· ἡ δὲ ἑτέρα σωματικὴ, καὶ ὑλώδης, καὶ ἄλογος. Ἐπειδὰν δὲ τάχιστα τῆς πρὸς τὸν παχύν τε καὶ γεώδη βίον σχέσεως ἐκκαθαρθεῖσα, δι' ἀρετῆς ἀναβλέψῃ πρὸς τὸ συγγενὲς καὶ θειότατον, οὐ παύεται διερευνω μένη καὶ ἀναζητοῦσα τὴν τῶν ὄντων ἀρχὴν· τίς ἡ τοῦ κάλλους τῶν ὄντων πηγή, πόθεν βρύει ή δύναμις, τί τὸ πηγάζον τὴν ἐμφαινομένην τῆς οὐσίας σοφίαν. Πάντας δὲ λογισμοὺς καὶ πᾶσαν ἐρευνητὴν νοημάτων δύναμιν διακινοῦσα καὶ περιεργαζομένη καταλαβεῖν τὸ ζητούμενον, ὅρον ποιεῖται τῆς καταλήψεως τοῦ Θεοῦ τὴν ἐνέργειαν μόνην τὴν μέχρι ἡμῶν κατιού- σαν, ἧς διὰ τῆς ζωῆς ἡμεῖς αἰσθανόμεθα. Καὶ ὥσπερ τὸ τῷ ὕδατι συναναδιδόμενον ἐκ τῆς γῆς πνεῦμα οὐχ ἵσταται περὶ τὸν πυθμένα τῆς λίμνης, ἀλλὰ πομφό- λυξ γενόμενον ἐπὶ τὸ ἄνω πρὸς τὸ συγγενὲς ἀνατρέ- χει, καὶ ὅταν διέλθῃ τὴν τοῦ ὕδατος ἄκραν ἐπιφά- " νειαν, καὶ καταμιχθῇ πρὸς τὸν ἀέρα, τότε τῆς ἐπὶ τὰ ἄνω κινήσεως ἵσταται· τοιοῦτόν τι πάσχει καὶ ἡ τὰ θεία διερευνωμένη ψυχή· ἐπειδὰν ἐκ τῶν κάτωθεν πρὸς τὴν τῶν ὑπερκειμένων γνῶσιν ἑαυτὴν ἀνατείνῃ, τὰ τῆς ἐνεργείας αὐτοῦ θαύματα καταλαβοῦσα, περαι τέρω προελθεῖν διὰ τῆς πολυπραγμοσύνης οὐ δύναται ἀλλὰ θαυμάζει καὶ σέβεται τὸν ὅτι ἔστι μόνον δι' ὧν ἐνεργεῖ γινωσκόμενον. Θρᾷ τὸ οὐράνιον κάλλος, τὰς τῶν φωστήρων αὐγὰς, τὴν ὀξείαν τοῦ πόλου κυκλο φορίαν, τὴν εἴτακτόν τε καὶ ἐναρμόνιον ἐν τοῖς άστροις περιφοράν, τὸν ἐνιαύσιον κύκλον τέσσαρσι καιροῖς εἰς ἑαυτὸν ἀναστρέφοντα· τὴν γῆν συνδιατι θεμένην τῷ περιέχοντι, καὶ τῇ διαφορᾷ τῆς τῶν ὑπερ κειμένων κινήσεως τὰς ἰδίας ἐνεργείας συνεξαλλάσ- σουσαν, τάς τε πολυειδεῖς ἐν τοῖς ζώοις φύσεις, τῶν τε καθ' ὑδάτων διαιτωμένων, καὶ τῶν τὴν ἀέριον ἀπολαχόντων φοράν, καὶ οἷς χερσαῖος ὁ βίος· τάς τε παντοδαπὰς τῶν φυτῶν ἰδέας, καὶ τὰς ποικίλας πέας, ποιότητι, καὶ δυνάμει, καὶ σχήματι ἀλλήλων διαφερούσας, καὶ τὰς τῶν καρπῶν τε καὶ χυμῶν ἰδιότητας, καὶ τὰ ἄλλα, δι' ὧν ἡ ἐνέργεια τοῦ Θεοῦ διαδείκνυται, βλέπουσα ή ψυχή, διὰ τοῦ θαύματος τῶν φαινομένων αναλογίζεται τῇ διανοίᾳ τὸν διὰ τῶν ἔργων νοούμενον ὅτι ἔστιν. Ἴσως δὲ κατὰ τὸν αἰῶνα τὸν μέλλοντα, ὅταν παρέλθῃ πᾶν τὸ ὀρώμενον, κατὰ τὴν τοῦ Κυρίου φωνὴν, ὅς φησιν· Ο οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ παρελεύσονται· τὰ δὲ ῥήματά μου οὐ μὴ παρ εύσονται, καὶ εἰς ἐκείνην μετέλθωμεν τὴν ζωήν, ΧΧΙν, 35. IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XI. A cordis operculo, deduxit velum ostii, id est car- D nis : aperta fuit tota animæ porta, ut ingrederetur Rex gloriæ. Sed patens porta latitudo ostensa est parvum quoddam et angustum ac breve foramen, per quod non ipse sponsus, sed ejus manus vix adeo processit, ut per ipsum ingressa sit, et vi- dendi sponsi tetigerit desiderium, quo vix tantum lucri fecit, ut cognosceret quod illa sit manus de- siderati. Cujusmodi autem nobis ostenduntur do- gmata, didicerimus per eam quæ est in his philoso- phiam, si in contextu verborum parum fuero im- moratus. Anima humana est in confinio duarum naturarum, quarum altera quidem est incorporea et intelligens, et in quam non cadit interitus ; al- tera vero corporea, et materialis, et expers ratio- mis. Cum primum autem purgata al ea quæ est ad crassam et terrenam vitam habitudine, aspexerit per virtutem ad id quod est cognatum et divinum, non cessat perscrutari et inquirere eorum, quæ sunt, principium : quodnam sit initium pulchritu- dinis rerum, undenam emanet vis ac facultas, quid sit a quo derivetur sapientia quæ in iis quæ sunt cernitur, et quæ movet omnes disputationes, omnemque vim perscrutandi, quæque curiose la- borat in comprehendendo eo quod quæritur, et in faciendo terminum Dei comprehensionis solam ope- rationem quæ ad nos usque descendit: per cujus vitam nos sentimus : et quomodo spiritus qui cum aqua simul emittitur ex terra, non manet in pro- fundo lacus, sed bulla factus sursum excurrit ad id C quod est sibi cognatione conjunctum : et cum per- vaserit usque ad summam aquæ superficiem, aeri- que mista fuerit, tunc desinit sursum moveri : tale quidem etiam usuvenit animæ divina perscrutanti, postquam a rebus inferioribus se extendit ad su- pernarum rerum cognitionem, utpote quæ cum comprehenderit miracula ejus operationis, ulterius curiose scrutando desinit progredi, sed ipsum ad- miratur et contemplatur, qui per ea quæ operatur esse cognoscitur. Videt coelestem pulchritudinem, luminarium splendorem, celerem poli circumactio nem, ordinatam et numerosan, astrorum ambitus, qui orbem annuum quatuor temporibus in se con- vertunt : terram quæ simul afficitur cum eo quod ambit, et cum differentia motus superuorum si derum simul etiam mutat operationes; et multi- plices naturas animantium, et eorum quæ in aquis degunt, et quibus motus cessit in aere, et quæ in terris vitam agunt: et omnia plantarum genera, et herbas varias, qualitate et virtute et figura a se invicem differentes, fructuumque et saporum proprietates, et quæ per ea quæ operantur a se invicem distincta ostenduntur, aspiciens anima, per miraculum eorum quæ apparent, mente versat et considerat eum qui ex operibus, quod sit, in- telligitur. Forte autem in futuro sæculo quando quidquid videtur præterierit convenienter voci Do- mini : Cœlum et terra transibunt : verba autem mea uou transibunt **; et ad illam vitam transierùmus„ ** Matth.

τότε οὐκέτι ἐκ μέρους διὰ τῶν ἔργων ἐπιγνωσόμεθα τὴν τοῦ ἀγαθοῦ φύσιν, ὥσπερ καὶ νῦν· οὐδὲ διὰ τῆς τῶν φαινομένων ενεργείας τὸ ὑπερκείμενον νοηθήσε ται· ἀλλ᾽ ἑτέρως καταληφθήσεται πάντως τὸ εἶδος τῆς ἀφράστου μακαριότητος, καὶ ἄλλος τρόπος τῆς ἀπολαύσεως, ὃς νῦν ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου ἀναβαίνει» φύσιν οὐκ ἔχει. Τέως δὲ νῦν ὄρος τῇ ψυχῇ τῆς τοῦ ἀφράστου γνώσεώς ἐστιν ἡ ἐμφαινομένη τοῖς οὖσιν ἐνέργεια, ἣν χεῖρα λέγεσθαι τροπικῶς ἐνοήσαμεν. Τοῦτο τοίνυν ἡμῖν τὸ δόγμα διὰ τῶν θείων τούτων 20- γίων πεφιλοσόφηται, δι' ὧν ἡ καθαρὰ ψυχή, καὶ οὐκ ἔτι τοῦ γηίνου τε καὶ ὑλικοῦ βίου ἐπιβατεύουσα, ἵνα μὴ μολύνῃ ἑαυτῆς τὸ ἴχνος τοῖς κάτω ἐνερειδο- μένη, προσδοκήκασα αὐτὸν ὑποδέξασθαι τὸν νυμφίον, · ὅλον ἐν τῷ οἴκῳ γενόμενον· ἠγάπησε μόνον τέως ἐν όπῇ τὴν χεῖρα θεάσασθαι, δι' ἧς ἑρμηνεύεται ἡ ενεργητική αὐτοῦ δύναμις. 'Αδελφιδός μου, φησίν, απέστειλε τὴν χεῖρα αὐτοῦ διὰ τῆς ἐπῆς. Οὐ γὰρ χωρεῖ ἡ ἀνθρωπίνη δύναμις τὴν ἀριστόν τε καὶ ἀπερίληπτον φύσιν ἐν ἑαυτῇ δέξασθαι. 'Η δὲ κοιλία μου, φησίν, έθροήθη ἐπ' αὐτόν. Εκπληξίν τινα καὶ ξενισμὸν σημαίνει ἐπὶ τῷ φανέντι θαύματι τὸ τῆς θροήσεως όνομα. Πᾶσα γὰρ αὐτῆς ἡ διανοητική δύναμις συνεκινήθη πρὸς τὸ θαῦμα τῶν διὰ τῆς θείας χειρὸς ἐνεργουμένων· ὧν ἡ κατανόησις υπερκειμένη τὸ ἀκατάληπτόν τε καὶ ἀχώρητον τῆς τοῦ ἐνεργοῦντος φύσεως δι' ἑαυτῆς ἑρμηνεύει. Πᾶσα γὰρ ἡ τῶν γν των κτίσις τῆς χειρὸς ἐκείνης τῆς διὰ τῆς ὁπῆς ἡμῖν φανερωθείσης ἔργον ἐστὶν, ὡς ὁ Ἰωάννης βου λέ γων, καὶ ὁ προφήτης τῷ Εὐαγγελίῳ συμφθέγγεται. Ὁ μὲν γάρ φησιν· ὅτι Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο· ὁ δὲ προφήτης χεῖρα ονομάζει την ποιητικὴν τῶν ὄντων δύναμιν, εἰπών· Ἡ χείρ μου ἐποίησε ταῦτα πάντα. Εἰ οὖν τὰ τῆς ἐνεργείας ἐκείνης ἔργα, τά τε ἄλλα πάντα, καὶ τὰ οὐράνια κάλλη, οὔπω δὲ κατείλη- φεν ή ζητητική τοῦ ἀνθρώπου διάνοια, τί κατ' οὐ- σίαν ὁ ἄνθρωπός ἐστιν, ἢ ὁ ἥλιος, ἢ ἄλλο τι τῶν φαινομένων ἐν τῇ κτίσει θαυμάτων· τούτου χάριν θροεῖται πρὸς τὴν θείαν ἐνέργειαν ἡ καρδία· ὅτι εἰ ταῦτα καταλαβεῖν οὐ χωρεῖ, πῶς τὴν ὑπερκειμένην τούτων καταλήψεται φύσιν ; Τάχα δέ τις καὶ ἄλλως μεταλαβὼν τὰ τῶν εἰρημένων αἰνίγματα, οὐκ ἔξω τοῦ εἰκότος προσάξει την θεωρίαν. Δ ἡ ὑπὲρ ὀφθαλμόν τέ ἐστι καὶ ἀκοὴν καὶ διάνοιαν · (α). Η Οἶμαι γὰρ οἶκον νοεῖσθαι τῆς νύμφης πᾶσαν τὴν ἀνθρωπίνην ζωήν· ταύτην δὲ τὴν χεῖρα τὴν τῶν ἄν των ποιητικήν, ἐνδημήσασαν πρὸς τὸ βραχύ τε καὶ οὐτιδανὸν τοῦ ἀνθρωπίνου βίου ἑαυτὴν συστείλαι, διὰ τοῦ μετασχεῖν τῆς φύσεως ἡμῶν κατὰ πάντα, καθ' ὁμοιότητα, χωρὶς ἁμαρτίας. Ἐν ἡμῖν δὲ γενομένην θρόησιν ἐμποιῆσαι καὶ ξενισμὸν ταῖς ψυχαῖς, πῶς ὁ Θεὸς ἐν σαρκὶ φανεροῦται; Πῶς ὁ Λόγος γίνεται σάρξ; S. GREGORII NYSSENI B 104% quæ et visum superat, et auditum et cogitationen : tunc non amplius ex parte per operationem eorum quæ cernuntur boni naturam agnoscemus **, ut nunc fit, nec ex eorum quæ apparent, operatione, intelligetur id quod supereminet: sed aliter om- nino comprehendetur ineffabilis genus beatitudi- nis, et alia ejus fruendæ ratio, cujus non est nunc ea natura ut ascendat in cor hominis. Nunc tamen tantisper animæ nostræ positus est hic terminas cognitionis illius, qui ineffabilis est, ejus operatio, quæ in rebus creatis apparet, quam tropice manum dici intelleximus. Hoc ergo nobis dogma philoso- phice est traditum per hæc divina eloquia, per quæ pura anima, et non amplius ingrediens in vita terrena et materiali, ne sua inquinet vestigia, in rebus insistens inferioribus, exspectans fore ut totum exciperet sponsum domum ingressum : præ- clare secum agi existimavit, si soluin per fene- stram manum aspexisset, per quam intelligitur virtus ejus operans. Patruelis meus, inquit, misit manum suam per foramen. Non enim potest vis humana in se recipere naturam infinitam et in- comprehensibilem. Venter autem meus, inquit, commotus est in ipsum. Nomen illud commotionis significat quemdam stuporem et admirationem ob miraculum quod apparuit. Universa enim ejus co- gitandi et intelligendi facultas commota est ad miraculum eorum quæ per manum divinam agun- tur : quorum consideratio humanam superans na- Luram, per se interpretatur comprehendi et capi C non posse naturam ejus qui operatur. Nam uni- versa eorum, quæ sunt, creatura, est opus manus illius quæ apparuit per foramen, ut Joannes cla- mat in Evangelio, et propheta illi suffragatur. Nam ille quidem dicit: Omnia per ipsum facta sunt 47. Propheta autem nominat manum efficientem eo- rum quæ sunt, virtutem, dicens: Manus mea fecit hæc omnia. Si ergo opera illius operationis, et alia omnia, et cœlestem pulchritudinem, nondum comprehendit inquirens hominis intelligentia, quid sit homo secundum essentiam, vel sol, vel aliquid ex iis quæ in creatione apparent miraculis : ea de causa commovetur mens humana, et divinam ope- rationem miratur. Nam si comprehendere nequit ista, quemadmodum comprehendet eam, quæ est illis superior, naturam? Forte autem etiam alius quispiam in aliam sententiam acceptis eorum quæ dicta sunt ænigmatibus, non ab eo quod est verisi- mile, remotam faciet contemplationem Arbitror enim per sponsæ domum intelligi totam D vitam humanam, hanc vero manum conditricem re- rum omnium quasi peregrinatione suscepta in ho- minum vitam exilem ac nullius momenti, seipsam velut arctius contraxisse, idque in eo quod per omnia naturæ nostræ particeps fieret, excepto pec- cato. Itaque posteaquam ad nos accesserit, con- sternationem quamdam et admirationem rei novæ Cor. XIII, 12. Joann. 1, 3. Isa. Lxvi, 2. (a) Hactenus excurrit Herveti exemplar : quæ vero sequuntur, sunt ex translatione Joan. Leu- wenciaii.

τότε οὐκέτι ἐκ μέρους διὰ τῶν ἔργων ἐπιγνωσόμεθα τὴν τοῦ ἀγαθοῦ φύσιν, ὥσπερ καὶ νῦν· οὐδὲ διὰ τῆς τῶν φαινομένων ενεργείας τὸ ὑπερκείμενον νοηθήσε ται· ἀλλ᾽ ἑτέρως καταληφθήσεται πάντως τὸ εἶδος τῆς ἀφράστου μακαριότητος, καὶ ἄλλος τρόπος τῆς ἀπολαύσεως, ὃς νῦν ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου ἀναβαίνει» φύσιν οὐκ ἔχει. Τέως δὲ νῦν ὄρος τῇ ψυχῇ τῆς τοῦ ἀφράστου γνώσεώς ἐστιν ἡ ἐμφαινομένη τοῖς οὖσιν ἐνέργεια, ἣν χεῖρα λέγεσθαι τροπικῶς ἐνοήσαμεν. Τοῦτο τοίνυν ἡμῖν τὸ δόγμα διὰ τῶν θείων τούτων 20- γίων πεφιλοσόφηται, δι' ὧν ἡ καθαρὰ ψυχή, καὶ οὐκ ἔτι τοῦ γηίνου τε καὶ ὑλικοῦ βίου ἐπιβατεύουσα, ἵνα μὴ μολύνῃ ἑαυτῆς τὸ ἴχνος τοῖς κάτω ἐνερειδο- μένη, προσδοκήκασα αὐτὸν ὑποδέξασθαι τὸν νυμφίον, · ὅλον ἐν τῷ οἴκῳ γενόμενον· ἠγάπησε μόνον τέως ἐν όπῇ τὴν χεῖρα θεάσασθαι, δι' ἧς ἑρμηνεύεται ἡ ενεργητική αὐτοῦ δύναμις. 'Αδελφιδός μου, φησίν, απέστειλε τὴν χεῖρα αὐτοῦ διὰ τῆς ἐπῆς. Οὐ γὰρ χωρεῖ ἡ ἀνθρωπίνη δύναμις τὴν ἀριστόν τε καὶ ἀπερίληπτον φύσιν ἐν ἑαυτῇ δέξασθαι. 'Η δὲ κοιλία μου, φησίν, έθροήθη ἐπ' αὐτόν. Εκπληξίν τινα καὶ ξενισμὸν σημαίνει ἐπὶ τῷ φανέντι θαύματι τὸ τῆς θροήσεως όνομα. Πᾶσα γὰρ αὐτῆς ἡ διανοητική δύναμις συνεκινήθη πρὸς τὸ θαῦμα τῶν διὰ τῆς θείας χειρὸς ἐνεργουμένων· ὧν ἡ κατανόησις υπερκειμένη τὸ ἀκατάληπτόν τε καὶ ἀχώρητον τῆς τοῦ ἐνεργοῦντος φύσεως δι' ἑαυτῆς ἑρμηνεύει. Πᾶσα γὰρ ἡ τῶν γν των κτίσις τῆς χειρὸς ἐκείνης τῆς διὰ τῆς ὁπῆς ἡμῖν φανερωθείσης ἔργον ἐστὶν, ὡς ὁ Ἰωάννης βου λέ γων, καὶ ὁ προφήτης τῷ Εὐαγγελίῳ συμφθέγγεται. Ὁ μὲν γάρ φησιν· ὅτι Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο· ὁ δὲ προφήτης χεῖρα ονομάζει την ποιητικὴν τῶν ὄντων δύναμιν, εἰπών· Ἡ χείρ μου ἐποίησε ταῦτα πάντα. Εἰ οὖν τὰ τῆς ἐνεργείας ἐκείνης ἔργα, τά τε ἄλλα πάντα, καὶ τὰ οὐράνια κάλλη, οὔπω δὲ κατείλη- φεν ή ζητητική τοῦ ἀνθρώπου διάνοια, τί κατ' οὐ- σίαν ὁ ἄνθρωπός ἐστιν, ἢ ὁ ἥλιος, ἢ ἄλλο τι τῶν φαινομένων ἐν τῇ κτίσει θαυμάτων· τούτου χάριν θροεῖται πρὸς τὴν θείαν ἐνέργειαν ἡ καρδία· ὅτι εἰ ταῦτα καταλαβεῖν οὐ χωρεῖ, πῶς τὴν ὑπερκειμένην τούτων καταλήψεται φύσιν ; Τάχα δέ τις καὶ ἄλλως μεταλαβὼν τὰ τῶν εἰρημένων αἰνίγματα, οὐκ ἔξω τοῦ εἰκότος προσάξει την θεωρίαν. Δ ἡ ὑπὲρ ὀφθαλμόν τέ ἐστι καὶ ἀκοὴν καὶ διάνοιαν · (α). Η Οἶμαι γὰρ οἶκον νοεῖσθαι τῆς νύμφης πᾶσαν τὴν ἀνθρωπίνην ζωήν· ταύτην δὲ τὴν χεῖρα τὴν τῶν ἄν των ποιητικήν, ἐνδημήσασαν πρὸς τὸ βραχύ τε καὶ οὐτιδανὸν τοῦ ἀνθρωπίνου βίου ἑαυτὴν συστείλαι, διὰ τοῦ μετασχεῖν τῆς φύσεως ἡμῶν κατὰ πάντα, καθ' ὁμοιότητα, χωρὶς ἁμαρτίας. Ἐν ἡμῖν δὲ γενομένην θρόησιν ἐμποιῆσαι καὶ ξενισμὸν ταῖς ψυχαῖς, πῶς ὁ Θεὸς ἐν σαρκὶ φανεροῦται; Πῶς ὁ Λόγος γίνεται σάρξ; S. GREGORII NYSSENI B 104% quæ et visum superat, et auditum et cogitationen : tunc non amplius ex parte per operationem eorum quæ cernuntur boni naturam agnoscemus **, ut nunc fit, nec ex eorum quæ apparent, operatione, intelligetur id quod supereminet: sed aliter om- nino comprehendetur ineffabilis genus beatitudi- nis, et alia ejus fruendæ ratio, cujus non est nunc ea natura ut ascendat in cor hominis. Nunc tamen tantisper animæ nostræ positus est hic terminas cognitionis illius, qui ineffabilis est, ejus operatio, quæ in rebus creatis apparet, quam tropice manum dici intelleximus. Hoc ergo nobis dogma philoso- phice est traditum per hæc divina eloquia, per quæ pura anima, et non amplius ingrediens in vita terrena et materiali, ne sua inquinet vestigia, in rebus insistens inferioribus, exspectans fore ut totum exciperet sponsum domum ingressum : præ- clare secum agi existimavit, si soluin per fene- stram manum aspexisset, per quam intelligitur virtus ejus operans. Patruelis meus, inquit, misit manum suam per foramen. Non enim potest vis humana in se recipere naturam infinitam et in- comprehensibilem. Venter autem meus, inquit, commotus est in ipsum. Nomen illud commotionis significat quemdam stuporem et admirationem ob miraculum quod apparuit. Universa enim ejus co- gitandi et intelligendi facultas commota est ad miraculum eorum quæ per manum divinam agun- tur : quorum consideratio humanam superans na- Luram, per se interpretatur comprehendi et capi C non posse naturam ejus qui operatur. Nam uni- versa eorum, quæ sunt, creatura, est opus manus illius quæ apparuit per foramen, ut Joannes cla- mat in Evangelio, et propheta illi suffragatur. Nam ille quidem dicit: Omnia per ipsum facta sunt 47. Propheta autem nominat manum efficientem eo- rum quæ sunt, virtutem, dicens: Manus mea fecit hæc omnia. Si ergo opera illius operationis, et alia omnia, et cœlestem pulchritudinem, nondum comprehendit inquirens hominis intelligentia, quid sit homo secundum essentiam, vel sol, vel aliquid ex iis quæ in creatione apparent miraculis : ea de causa commovetur mens humana, et divinam ope- rationem miratur. Nam si comprehendere nequit ista, quemadmodum comprehendet eam, quæ est illis superior, naturam? Forte autem etiam alius quispiam in aliam sententiam acceptis eorum quæ dicta sunt ænigmatibus, non ab eo quod est verisi- mile, remotam faciet contemplationem Arbitror enim per sponsæ domum intelligi totam D vitam humanam, hanc vero manum conditricem re- rum omnium quasi peregrinatione suscepta in ho- minum vitam exilem ac nullius momenti, seipsam velut arctius contraxisse, idque in eo quod per omnia naturæ nostræ particeps fieret, excepto pec- cato. Itaque posteaquam ad nos accesserit, con- sternationem quamdam et admirationem rei novæ Cor. XIII, 12. Joann. 1, 3. Isa. Lxvi, 2. (a) Hactenus excurrit Herveti exemplar : quæ vero sequuntur, sunt ex translatione Joan. Leu- wenciaii.

τότε οὐκέτι ἐκ μέρους διὰ τῶν ἔργων ἐπιγνωσόμεθα τὴν τοῦ ἀγαθοῦ φύσιν, ὥσπερ καὶ νῦν· οὐδὲ διὰ τῆς τῶν φαινομένων ενεργείας τὸ ὑπερκείμενον νοηθήσε ται· ἀλλ᾽ ἑτέρως καταληφθήσεται πάντως τὸ εἶδος τῆς ἀφράστου μακαριότητος, καὶ ἄλλος τρόπος τῆς ἀπολαύσεως, ὃς νῦν ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου ἀναβαίνει» φύσιν οὐκ ἔχει. Τέως δὲ νῦν ὄρος τῇ ψυχῇ τῆς τοῦ ἀφράστου γνώσεώς ἐστιν ἡ ἐμφαινομένη τοῖς οὖσιν ἐνέργεια, ἣν χεῖρα λέγεσθαι τροπικῶς ἐνοήσαμεν. Τοῦτο τοίνυν ἡμῖν τὸ δόγμα διὰ τῶν θείων τούτων 20- γίων πεφιλοσόφηται, δι' ὧν ἡ καθαρὰ ψυχή, καὶ οὐκ ἔτι τοῦ γηίνου τε καὶ ὑλικοῦ βίου ἐπιβατεύουσα, ἵνα μὴ μολύνῃ ἑαυτῆς τὸ ἴχνος τοῖς κάτω ἐνερειδο- μένη, προσδοκήκασα αὐτὸν ὑποδέξασθαι τὸν νυμφίον, · ὅλον ἐν τῷ οἴκῳ γενόμενον· ἠγάπησε μόνον τέως ἐν όπῇ τὴν χεῖρα θεάσασθαι, δι' ἧς ἑρμηνεύεται ἡ ενεργητική αὐτοῦ δύναμις. 'Αδελφιδός μου, φησίν, απέστειλε τὴν χεῖρα αὐτοῦ διὰ τῆς ἐπῆς. Οὐ γὰρ χωρεῖ ἡ ἀνθρωπίνη δύναμις τὴν ἀριστόν τε καὶ ἀπερίληπτον φύσιν ἐν ἑαυτῇ δέξασθαι. 'Η δὲ κοιλία μου, φησίν, έθροήθη ἐπ' αὐτόν. Εκπληξίν τινα καὶ ξενισμὸν σημαίνει ἐπὶ τῷ φανέντι θαύματι τὸ τῆς θροήσεως όνομα. Πᾶσα γὰρ αὐτῆς ἡ διανοητική δύναμις συνεκινήθη πρὸς τὸ θαῦμα τῶν διὰ τῆς θείας χειρὸς ἐνεργουμένων· ὧν ἡ κατανόησις υπερκειμένη τὸ ἀκατάληπτόν τε καὶ ἀχώρητον τῆς τοῦ ἐνεργοῦντος φύσεως δι' ἑαυτῆς ἑρμηνεύει. Πᾶσα γὰρ ἡ τῶν γν των κτίσις τῆς χειρὸς ἐκείνης τῆς διὰ τῆς ὁπῆς ἡμῖν φανερωθείσης ἔργον ἐστὶν, ὡς ὁ Ἰωάννης βου λέ γων, καὶ ὁ προφήτης τῷ Εὐαγγελίῳ συμφθέγγεται. Ὁ μὲν γάρ φησιν· ὅτι Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο· ὁ δὲ προφήτης χεῖρα ονομάζει την ποιητικὴν τῶν ὄντων δύναμιν, εἰπών· Ἡ χείρ μου ἐποίησε ταῦτα πάντα. Εἰ οὖν τὰ τῆς ἐνεργείας ἐκείνης ἔργα, τά τε ἄλλα πάντα, καὶ τὰ οὐράνια κάλλη, οὔπω δὲ κατείλη- φεν ή ζητητική τοῦ ἀνθρώπου διάνοια, τί κατ' οὐ- σίαν ὁ ἄνθρωπός ἐστιν, ἢ ὁ ἥλιος, ἢ ἄλλο τι τῶν φαινομένων ἐν τῇ κτίσει θαυμάτων· τούτου χάριν θροεῖται πρὸς τὴν θείαν ἐνέργειαν ἡ καρδία· ὅτι εἰ ταῦτα καταλαβεῖν οὐ χωρεῖ, πῶς τὴν ὑπερκειμένην τούτων καταλήψεται φύσιν ; Τάχα δέ τις καὶ ἄλλως μεταλαβὼν τὰ τῶν εἰρημένων αἰνίγματα, οὐκ ἔξω τοῦ εἰκότος προσάξει την θεωρίαν. Δ ἡ ὑπὲρ ὀφθαλμόν τέ ἐστι καὶ ἀκοὴν καὶ διάνοιαν · (α). Η Οἶμαι γὰρ οἶκον νοεῖσθαι τῆς νύμφης πᾶσαν τὴν ἀνθρωπίνην ζωήν· ταύτην δὲ τὴν χεῖρα τὴν τῶν ἄν των ποιητικήν, ἐνδημήσασαν πρὸς τὸ βραχύ τε καὶ οὐτιδανὸν τοῦ ἀνθρωπίνου βίου ἑαυτὴν συστείλαι, διὰ τοῦ μετασχεῖν τῆς φύσεως ἡμῶν κατὰ πάντα, καθ' ὁμοιότητα, χωρὶς ἁμαρτίας. Ἐν ἡμῖν δὲ γενομένην θρόησιν ἐμποιῆσαι καὶ ξενισμὸν ταῖς ψυχαῖς, πῶς ὁ Θεὸς ἐν σαρκὶ φανεροῦται; Πῶς ὁ Λόγος γίνεται σάρξ; S. GREGORII NYSSENI B 104% quæ et visum superat, et auditum et cogitationen : tunc non amplius ex parte per operationem eorum quæ cernuntur boni naturam agnoscemus **, ut nunc fit, nec ex eorum quæ apparent, operatione, intelligetur id quod supereminet: sed aliter om- nino comprehendetur ineffabilis genus beatitudi- nis, et alia ejus fruendæ ratio, cujus non est nunc ea natura ut ascendat in cor hominis. Nunc tamen tantisper animæ nostræ positus est hic terminas cognitionis illius, qui ineffabilis est, ejus operatio, quæ in rebus creatis apparet, quam tropice manum dici intelleximus. Hoc ergo nobis dogma philoso- phice est traditum per hæc divina eloquia, per quæ pura anima, et non amplius ingrediens in vita terrena et materiali, ne sua inquinet vestigia, in rebus insistens inferioribus, exspectans fore ut totum exciperet sponsum domum ingressum : præ- clare secum agi existimavit, si soluin per fene- stram manum aspexisset, per quam intelligitur virtus ejus operans. Patruelis meus, inquit, misit manum suam per foramen. Non enim potest vis humana in se recipere naturam infinitam et in- comprehensibilem. Venter autem meus, inquit, commotus est in ipsum. Nomen illud commotionis significat quemdam stuporem et admirationem ob miraculum quod apparuit. Universa enim ejus co- gitandi et intelligendi facultas commota est ad miraculum eorum quæ per manum divinam agun- tur : quorum consideratio humanam superans na- Luram, per se interpretatur comprehendi et capi C non posse naturam ejus qui operatur. Nam uni- versa eorum, quæ sunt, creatura, est opus manus illius quæ apparuit per foramen, ut Joannes cla- mat in Evangelio, et propheta illi suffragatur. Nam ille quidem dicit: Omnia per ipsum facta sunt 47. Propheta autem nominat manum efficientem eo- rum quæ sunt, virtutem, dicens: Manus mea fecit hæc omnia. Si ergo opera illius operationis, et alia omnia, et cœlestem pulchritudinem, nondum comprehendit inquirens hominis intelligentia, quid sit homo secundum essentiam, vel sol, vel aliquid ex iis quæ in creatione apparent miraculis : ea de causa commovetur mens humana, et divinam ope- rationem miratur. Nam si comprehendere nequit ista, quemadmodum comprehendet eam, quæ est illis superior, naturam? Forte autem etiam alius quispiam in aliam sententiam acceptis eorum quæ dicta sunt ænigmatibus, non ab eo quod est verisi- mile, remotam faciet contemplationem Arbitror enim per sponsæ domum intelligi totam D vitam humanam, hanc vero manum conditricem re- rum omnium quasi peregrinatione suscepta in ho- minum vitam exilem ac nullius momenti, seipsam velut arctius contraxisse, idque in eo quod per omnia naturæ nostræ particeps fieret, excepto pec- cato. Itaque posteaquam ad nos accesserit, con- sternationem quamdam et admirationem rei novæ Cor. XIII, 12. Joann. 1, 3. Isa. Lxvi, 2. (a) Hactenus excurrit Herveti exemplar : quæ vero sequuntur, sunt ex translatione Joan. Leu- wenciaii.

Πῶς ἐν παρθενίᾳ τόκος; Πῶς τῷ σκότει τὸ φῶς καταμίγνυται, καὶ τῷ θανάτῳ ἡ ζωὴ κατακιρνᾶται ; Πῶς χωρεῖ ἡ βραχεῖα τοῦ βίου τρυμαλιὰ τὴν περι- εκτικὴν πάντων τῶν ὄντων χεῖρα ἐν ἑαυτῇ δέξασθαι, ᾗ πᾶς ὁ οὐρανὸς ἐκμετρεῖται, καὶ ἡ γῆ πᾶσα καὶ τὸ ὕδωρ ἅπαν ἐμπεριέχεται; Εἰκὸς τοίνυν τὴν τοῦ Εὐ αγγελίου χάριν διὰ τοῦ τῆς χειρὸς αινίγματος προ- φητικῶς ἡμῖν ὑπὸ τῆς νύμφης διασημαίνεσθαι. "Οτε γὰρ ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνα- νεστράφη ὁ Κύριος, τὸ καθαρόν τε καὶ ἄϋλον τοῦ νυμφίου κάλλος, καὶ τὴν τοῦ Λόγου θεότητα, καὶ τὴν τοῦ ἀληθινοῦ φωτὸς λαμπηδόνα διὰ τῆς τῶν ἐνεργειῶν χειρὸς ἐγνωρίσαμεν. Χείρα γὰρ νοοῦμεν τὴν τῶν θαυμάτων κατεργαστικὴν αὐτοῦ δύναμιν, δι' ἧς ἐζωοποιοῦντο οἱ νεκροὶ, καὶ τῶν τυφλῶν αἱ ὄψεις ἀποκαθίσταντο, καὶ τὸ τῆς λέπρας πάθος έφυγα. Β δεύετο, καὶ πᾶν εἶδος ἀνιάτου καὶ χαλεπῆς ἀρρωστίας ἀπεχώρει τῶν σωμάτων διὰ προστάγματος. Προτε θείσης δὲ ἡμῖν τῆς διπλῆς ταύτης ἐπὶ τῇ χειρὶ θεω ρίας, ὧν ἡ μὲν ὑποτίθεται τὴν θείαν φύσιν ἀκατά- ληπτον οὖσαν παντελῶς καὶ ἀνείκαστον, διὰ μόνης τῆς ἐνεργείας γινώσκεσθαι· ἡ δὲ τὴν εὐαγγελικήν χάριν προαναφωνεῖσθαι λέγει διὰ τῶν λόγων ὑπὸ τῆς νύμφης, ἐπὶ τῷ ἀκροατῇ ποιησόμεθα την προσφυε στέραν τε καὶ μᾶλλον τοῖς ὑποκειμένοις ἁρμόζου σαν πρὸ ἑτέρας ἐκλέξασθαι. Πλὴν ὅτιπερ ἂν νομισθῇ ψυχωφελέστερον εἶναι· γένοιτο ἂν ἡμῖν δι' ἑκατέρου τῶν εἰρημένων αὐτάρκης ἡ πρὸς τὸ ἀγαθὸν ὁδηγία. Ἐκ μὲν γὰρ τοῦ γνῶναι, ὅτι τοῦ Θεοῦ τὸ γνωστὸν, κατὰ τὴν Παύλου φωνὴν, ἀπὸ τῆς τοῦ κόσμου κτίσ σεως νοούμενον καθορᾶται, τῆς περὶ τῶν ἀκαταλή- των πολυπραγμοσύνης φεισόμεθα· ὡς ἂν μὴ διὰ τοῦ φυσιολογεῖσθαι τὴν ἀνέφικτόν τε καὶ ἀνεκφώνητ τον φύσιν, ὕλην λάβοι κατὰ τῆς ἀληθείας ἡ αἵρεσις. Εἰ δὲ πρὸς τὸ Εὐαγγέλιον βλέπον τὸ αἴνιγμα τῆς χει ρὸς ὑποθώμεθα· καὶ οὕτω βεβαιοτέρα ἡμῖν τῶν μυ- στικῶν δογμάτων ή πίστις γενήσεται, διὰ τῆς προα ναφωνήσεως τῶν δογμάτων προσλαβοῦσα τὸ ἀναμφί- βολον, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ ΙΒ'. Ανέστην ἐγὼ ἀνοῖξαι τῷ ἀδελφιδῷ μου. Χειρές μου έσταξαν σμύρναν, δάκτυλοί μου σμύρναν πλήρη. Ἐπὶ χεῖρα τοῦ κλείθρον ήνοιξα ἐγώ τῷ ἀδελφιδῷ μου. Αδελφιδός μου παρῆλθεν ἡ ψυχή μου ἐξῆλθεν ἐν λόγῳ αὐτοῦ. Εζήτησα αὐτὸν, καὶ οὐχ εὗρον αὐτόν· ἐκάλεσα αὐτὸν, καὶ οὐχ ὑπήκουσέ μου. Ευροσάν με οι φύλακες οἱ κυκλοῦντες ἐν τῇ πόλει· ἐπάταξαν με, τραυ- μάτισαν με, ήραν τὸ θέριστρον ἀπ' ἐμοῦ οἱ φύσ λακες τῶν τειχέων. Οἱ τὴν διαπόντιον ἀποδημίαν κατ' ἐλπίδα πλού του στελλόμενοι, ὅταν ἤδη τὴν ὁλκάδα τοῦ λιμένος ἀποσαλεύσωσι, καὶ πρὸς τὸ πέλαγος στρέψῃ διὰ τῶν πηδαλίων τὴν πρώραν ὁ τῶν οἰάκων ὑπερκαθήμενος, • IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XII. A in animis excitasse, qui fat ut Deus in carne ma- nifesto conspiciatur? qui Verbum illud fiat caro? qui partus in virginitatem (virginitas in matrem), cadere possit? qui cum tenebris lux misceatur, cun morte vita temperetur? qui pusillum vitæ foramen possit continenten) universum hoc ma- num capere, quæ cœlum omne metitur, terram omnem et omnem aquam complectitur? Quare consentaneum est Evangelii gratiam per manus enigma nobis a sponsa quasi vaticinante signifi- cari. Quo enim tempore conspectus in terra Do- minus, et inter homines versatus est : puram et expertem materiæ pulchritudinem sponsi, itemque Verbi divinitatem, et veri lunuinis splendorem per manum illam effectionum agnovimus. Manum enim intelligimus virtutem ejus miraculorum perfectri- cem, qua mortuis vita donabatur, oculi cæcorum restituebantur in integrum, lepræ morbus fugaba- tur, omne genus incurabilis ac gravis ægritudinis solius imperii vi corporibus excedebat. Atque hac duplici manus interpretatione in medium propo- sita, quarum altera statuit naturam divinam pror- sus incomprehensibilem, et nulla cum re compara- bilem, ex affectione sola cognosci : altera Evan- gelii gratiam per hæc verba longe ante prædici a sponsa tradit : auditoris judicio permittemus, utram veluti magis convenientem et aptam proposito loco præferre alteri velit. Utrumvis tamen animis utitius existimatum fuerit, saltem alterutro ad bo- num commode manu quasi ducamur. Nam si quemadmodum Paulus loquitur ", per mundi crea- tionem intellectum perspici, curiositatem inda- gandi res incomprehensibiles fugiemus; ne si ra- tione naturali tractemus naturam illam, quam vel assequi, vel effari nequimus, materies baresi con- tra veritatem suppeditetur. Sin ad Evangelium spectare hoc de manu ænigma statuemus : etiam hoc modo firmior nobis arcanorum dogmatum fides erit, tollente dubitationem omnem eo ipso, C animadvertemus, illud quod sciri de Deo potest, quod hæc multo ante prædicantur, idque in Christo Jesu Domino nostro. Cui sit gloria et impe- rium seculis infinitis. Amen. Rom. 1, 19. HOMILIA XII. CAP. v, v. 5. Surrexi equidem, ut aperiam co- gnato meo. Manus meæ stillarunt myrrham, digiti mei myrrham uberem. 6. Adhibitis manibus clau- stro aperui equidem cognato meo. Præteriit.cognatus meus. Anima mea egressa est ad sermonem ejus. Quasivi eum, et non inveni eum : vocavi eum, et non audiit me. 7. Offenderunt me custodes, qui in urbe circumeunt. Percusserunt me, vulneraverunt me, abstulerunt peplum a me custodes murorum. Qui trans mare peregrinationem opum paranda- rum spe suscipiunt, cum jam navim e portu in altum provehunt, et in mare per gubernacula proram convertit is, qui ad clavum sedet, volum

Πῶς ἐν παρθενίᾳ τόκος; Πῶς τῷ σκότει τὸ φῶς καταμίγνυται, καὶ τῷ θανάτῳ ἡ ζωὴ κατακιρνᾶται ; Πῶς χωρεῖ ἡ βραχεῖα τοῦ βίου τρυμαλιὰ τὴν περι- εκτικὴν πάντων τῶν ὄντων χεῖρα ἐν ἑαυτῇ δέξασθαι, ᾗ πᾶς ὁ οὐρανὸς ἐκμετρεῖται, καὶ ἡ γῆ πᾶσα καὶ τὸ ὕδωρ ἅπαν ἐμπεριέχεται; Εἰκὸς τοίνυν τὴν τοῦ Εὐ αγγελίου χάριν διὰ τοῦ τῆς χειρὸς αινίγματος προ- φητικῶς ἡμῖν ὑπὸ τῆς νύμφης διασημαίνεσθαι. "Οτε γὰρ ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνα- νεστράφη ὁ Κύριος, τὸ καθαρόν τε καὶ ἄϋλον τοῦ νυμφίου κάλλος, καὶ τὴν τοῦ Λόγου θεότητα, καὶ τὴν τοῦ ἀληθινοῦ φωτὸς λαμπηδόνα διὰ τῆς τῶν ἐνεργειῶν χειρὸς ἐγνωρίσαμεν. Χείρα γὰρ νοοῦμεν τὴν τῶν θαυμάτων κατεργαστικὴν αὐτοῦ δύναμιν, δι' ἧς ἐζωοποιοῦντο οἱ νεκροὶ, καὶ τῶν τυφλῶν αἱ ὄψεις ἀποκαθίσταντο, καὶ τὸ τῆς λέπρας πάθος έφυγα. Β δεύετο, καὶ πᾶν εἶδος ἀνιάτου καὶ χαλεπῆς ἀρρωστίας ἀπεχώρει τῶν σωμάτων διὰ προστάγματος. Προτε θείσης δὲ ἡμῖν τῆς διπλῆς ταύτης ἐπὶ τῇ χειρὶ θεω ρίας, ὧν ἡ μὲν ὑποτίθεται τὴν θείαν φύσιν ἀκατά- ληπτον οὖσαν παντελῶς καὶ ἀνείκαστον, διὰ μόνης τῆς ἐνεργείας γινώσκεσθαι· ἡ δὲ τὴν εὐαγγελικήν χάριν προαναφωνεῖσθαι λέγει διὰ τῶν λόγων ὑπὸ τῆς νύμφης, ἐπὶ τῷ ἀκροατῇ ποιησόμεθα την προσφυε στέραν τε καὶ μᾶλλον τοῖς ὑποκειμένοις ἁρμόζου σαν πρὸ ἑτέρας ἐκλέξασθαι. Πλὴν ὅτιπερ ἂν νομισθῇ ψυχωφελέστερον εἶναι· γένοιτο ἂν ἡμῖν δι' ἑκατέρου τῶν εἰρημένων αὐτάρκης ἡ πρὸς τὸ ἀγαθὸν ὁδηγία. Ἐκ μὲν γὰρ τοῦ γνῶναι, ὅτι τοῦ Θεοῦ τὸ γνωστὸν, κατὰ τὴν Παύλου φωνὴν, ἀπὸ τῆς τοῦ κόσμου κτίσ σεως νοούμενον καθορᾶται, τῆς περὶ τῶν ἀκαταλή- των πολυπραγμοσύνης φεισόμεθα· ὡς ἂν μὴ διὰ τοῦ φυσιολογεῖσθαι τὴν ἀνέφικτόν τε καὶ ἀνεκφώνητ τον φύσιν, ὕλην λάβοι κατὰ τῆς ἀληθείας ἡ αἵρεσις. Εἰ δὲ πρὸς τὸ Εὐαγγέλιον βλέπον τὸ αἴνιγμα τῆς χει ρὸς ὑποθώμεθα· καὶ οὕτω βεβαιοτέρα ἡμῖν τῶν μυ- στικῶν δογμάτων ή πίστις γενήσεται, διὰ τῆς προα ναφωνήσεως τῶν δογμάτων προσλαβοῦσα τὸ ἀναμφί- βολον, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ ΙΒ'. Ανέστην ἐγὼ ἀνοῖξαι τῷ ἀδελφιδῷ μου. Χειρές μου έσταξαν σμύρναν, δάκτυλοί μου σμύρναν πλήρη. Ἐπὶ χεῖρα τοῦ κλείθρον ήνοιξα ἐγώ τῷ ἀδελφιδῷ μου. Αδελφιδός μου παρῆλθεν ἡ ψυχή μου ἐξῆλθεν ἐν λόγῳ αὐτοῦ. Εζήτησα αὐτὸν, καὶ οὐχ εὗρον αὐτόν· ἐκάλεσα αὐτὸν, καὶ οὐχ ὑπήκουσέ μου. Ευροσάν με οι φύλακες οἱ κυκλοῦντες ἐν τῇ πόλει· ἐπάταξαν με, τραυ- μάτισαν με, ήραν τὸ θέριστρον ἀπ' ἐμοῦ οἱ φύσ λακες τῶν τειχέων. Οἱ τὴν διαπόντιον ἀποδημίαν κατ' ἐλπίδα πλού του στελλόμενοι, ὅταν ἤδη τὴν ὁλκάδα τοῦ λιμένος ἀποσαλεύσωσι, καὶ πρὸς τὸ πέλαγος στρέψῃ διὰ τῶν πηδαλίων τὴν πρώραν ὁ τῶν οἰάκων ὑπερκαθήμενος, • IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XII. A in animis excitasse, qui fat ut Deus in carne ma- nifesto conspiciatur? qui Verbum illud fiat caro? qui partus in virginitatem (virginitas in matrem), cadere possit? qui cum tenebris lux misceatur, cun morte vita temperetur? qui pusillum vitæ foramen possit continenten) universum hoc ma- num capere, quæ cœlum omne metitur, terram omnem et omnem aquam complectitur? Quare consentaneum est Evangelii gratiam per manus enigma nobis a sponsa quasi vaticinante signifi- cari. Quo enim tempore conspectus in terra Do- minus, et inter homines versatus est : puram et expertem materiæ pulchritudinem sponsi, itemque Verbi divinitatem, et veri lunuinis splendorem per manum illam effectionum agnovimus. Manum enim intelligimus virtutem ejus miraculorum perfectri- cem, qua mortuis vita donabatur, oculi cæcorum restituebantur in integrum, lepræ morbus fugaba- tur, omne genus incurabilis ac gravis ægritudinis solius imperii vi corporibus excedebat. Atque hac duplici manus interpretatione in medium propo- sita, quarum altera statuit naturam divinam pror- sus incomprehensibilem, et nulla cum re compara- bilem, ex affectione sola cognosci : altera Evan- gelii gratiam per hæc verba longe ante prædici a sponsa tradit : auditoris judicio permittemus, utram veluti magis convenientem et aptam proposito loco præferre alteri velit. Utrumvis tamen animis utitius existimatum fuerit, saltem alterutro ad bo- num commode manu quasi ducamur. Nam si quemadmodum Paulus loquitur ", per mundi crea- tionem intellectum perspici, curiositatem inda- gandi res incomprehensibiles fugiemus; ne si ra- tione naturali tractemus naturam illam, quam vel assequi, vel effari nequimus, materies baresi con- tra veritatem suppeditetur. Sin ad Evangelium spectare hoc de manu ænigma statuemus : etiam hoc modo firmior nobis arcanorum dogmatum fides erit, tollente dubitationem omnem eo ipso, C animadvertemus, illud quod sciri de Deo potest, quod hæc multo ante prædicantur, idque in Christo Jesu Domino nostro. Cui sit gloria et impe- rium seculis infinitis. Amen. Rom. 1, 19. HOMILIA XII. CAP. v, v. 5. Surrexi equidem, ut aperiam co- gnato meo. Manus meæ stillarunt myrrham, digiti mei myrrham uberem. 6. Adhibitis manibus clau- stro aperui equidem cognato meo. Præteriit.cognatus meus. Anima mea egressa est ad sermonem ejus. Quasivi eum, et non inveni eum : vocavi eum, et non audiit me. 7. Offenderunt me custodes, qui in urbe circumeunt. Percusserunt me, vulneraverunt me, abstulerunt peplum a me custodes murorum. Qui trans mare peregrinationem opum paranda- rum spe suscipiunt, cum jam navim e portu in altum provehunt, et in mare per gubernacula proram convertit is, qui ad clavum sedet, volum

Πῶς ἐν παρθενίᾳ τόκος; Πῶς τῷ σκότει τὸ φῶς καταμίγνυται, καὶ τῷ θανάτῳ ἡ ζωὴ κατακιρνᾶται ; Πῶς χωρεῖ ἡ βραχεῖα τοῦ βίου τρυμαλιὰ τὴν περι- εκτικὴν πάντων τῶν ὄντων χεῖρα ἐν ἑαυτῇ δέξασθαι, ᾗ πᾶς ὁ οὐρανὸς ἐκμετρεῖται, καὶ ἡ γῆ πᾶσα καὶ τὸ ὕδωρ ἅπαν ἐμπεριέχεται; Εἰκὸς τοίνυν τὴν τοῦ Εὐ αγγελίου χάριν διὰ τοῦ τῆς χειρὸς αινίγματος προ- φητικῶς ἡμῖν ὑπὸ τῆς νύμφης διασημαίνεσθαι. "Οτε γὰρ ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνα- νεστράφη ὁ Κύριος, τὸ καθαρόν τε καὶ ἄϋλον τοῦ νυμφίου κάλλος, καὶ τὴν τοῦ Λόγου θεότητα, καὶ τὴν τοῦ ἀληθινοῦ φωτὸς λαμπηδόνα διὰ τῆς τῶν ἐνεργειῶν χειρὸς ἐγνωρίσαμεν. Χείρα γὰρ νοοῦμεν τὴν τῶν θαυμάτων κατεργαστικὴν αὐτοῦ δύναμιν, δι' ἧς ἐζωοποιοῦντο οἱ νεκροὶ, καὶ τῶν τυφλῶν αἱ ὄψεις ἀποκαθίσταντο, καὶ τὸ τῆς λέπρας πάθος έφυγα. Β δεύετο, καὶ πᾶν εἶδος ἀνιάτου καὶ χαλεπῆς ἀρρωστίας ἀπεχώρει τῶν σωμάτων διὰ προστάγματος. Προτε θείσης δὲ ἡμῖν τῆς διπλῆς ταύτης ἐπὶ τῇ χειρὶ θεω ρίας, ὧν ἡ μὲν ὑποτίθεται τὴν θείαν φύσιν ἀκατά- ληπτον οὖσαν παντελῶς καὶ ἀνείκαστον, διὰ μόνης τῆς ἐνεργείας γινώσκεσθαι· ἡ δὲ τὴν εὐαγγελικήν χάριν προαναφωνεῖσθαι λέγει διὰ τῶν λόγων ὑπὸ τῆς νύμφης, ἐπὶ τῷ ἀκροατῇ ποιησόμεθα την προσφυε στέραν τε καὶ μᾶλλον τοῖς ὑποκειμένοις ἁρμόζου σαν πρὸ ἑτέρας ἐκλέξασθαι. Πλὴν ὅτιπερ ἂν νομισθῇ ψυχωφελέστερον εἶναι· γένοιτο ἂν ἡμῖν δι' ἑκατέρου τῶν εἰρημένων αὐτάρκης ἡ πρὸς τὸ ἀγαθὸν ὁδηγία. Ἐκ μὲν γὰρ τοῦ γνῶναι, ὅτι τοῦ Θεοῦ τὸ γνωστὸν, κατὰ τὴν Παύλου φωνὴν, ἀπὸ τῆς τοῦ κόσμου κτίσ σεως νοούμενον καθορᾶται, τῆς περὶ τῶν ἀκαταλή- των πολυπραγμοσύνης φεισόμεθα· ὡς ἂν μὴ διὰ τοῦ φυσιολογεῖσθαι τὴν ἀνέφικτόν τε καὶ ἀνεκφώνητ τον φύσιν, ὕλην λάβοι κατὰ τῆς ἀληθείας ἡ αἵρεσις. Εἰ δὲ πρὸς τὸ Εὐαγγέλιον βλέπον τὸ αἴνιγμα τῆς χει ρὸς ὑποθώμεθα· καὶ οὕτω βεβαιοτέρα ἡμῖν τῶν μυ- στικῶν δογμάτων ή πίστις γενήσεται, διὰ τῆς προα ναφωνήσεως τῶν δογμάτων προσλαβοῦσα τὸ ἀναμφί- βολον, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ ΙΒ'. Ανέστην ἐγὼ ἀνοῖξαι τῷ ἀδελφιδῷ μου. Χειρές μου έσταξαν σμύρναν, δάκτυλοί μου σμύρναν πλήρη. Ἐπὶ χεῖρα τοῦ κλείθρον ήνοιξα ἐγώ τῷ ἀδελφιδῷ μου. Αδελφιδός μου παρῆλθεν ἡ ψυχή μου ἐξῆλθεν ἐν λόγῳ αὐτοῦ. Εζήτησα αὐτὸν, καὶ οὐχ εὗρον αὐτόν· ἐκάλεσα αὐτὸν, καὶ οὐχ ὑπήκουσέ μου. Ευροσάν με οι φύλακες οἱ κυκλοῦντες ἐν τῇ πόλει· ἐπάταξαν με, τραυ- μάτισαν με, ήραν τὸ θέριστρον ἀπ' ἐμοῦ οἱ φύσ λακες τῶν τειχέων. Οἱ τὴν διαπόντιον ἀποδημίαν κατ' ἐλπίδα πλού του στελλόμενοι, ὅταν ἤδη τὴν ὁλκάδα τοῦ λιμένος ἀποσαλεύσωσι, καὶ πρὸς τὸ πέλαγος στρέψῃ διὰ τῶν πηδαλίων τὴν πρώραν ὁ τῶν οἰάκων ὑπερκαθήμενος, • IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XII. A in animis excitasse, qui fat ut Deus in carne ma- nifesto conspiciatur? qui Verbum illud fiat caro? qui partus in virginitatem (virginitas in matrem), cadere possit? qui cum tenebris lux misceatur, cun morte vita temperetur? qui pusillum vitæ foramen possit continenten) universum hoc ma- num capere, quæ cœlum omne metitur, terram omnem et omnem aquam complectitur? Quare consentaneum est Evangelii gratiam per manus enigma nobis a sponsa quasi vaticinante signifi- cari. Quo enim tempore conspectus in terra Do- minus, et inter homines versatus est : puram et expertem materiæ pulchritudinem sponsi, itemque Verbi divinitatem, et veri lunuinis splendorem per manum illam effectionum agnovimus. Manum enim intelligimus virtutem ejus miraculorum perfectri- cem, qua mortuis vita donabatur, oculi cæcorum restituebantur in integrum, lepræ morbus fugaba- tur, omne genus incurabilis ac gravis ægritudinis solius imperii vi corporibus excedebat. Atque hac duplici manus interpretatione in medium propo- sita, quarum altera statuit naturam divinam pror- sus incomprehensibilem, et nulla cum re compara- bilem, ex affectione sola cognosci : altera Evan- gelii gratiam per hæc verba longe ante prædici a sponsa tradit : auditoris judicio permittemus, utram veluti magis convenientem et aptam proposito loco præferre alteri velit. Utrumvis tamen animis utitius existimatum fuerit, saltem alterutro ad bo- num commode manu quasi ducamur. Nam si quemadmodum Paulus loquitur ", per mundi crea- tionem intellectum perspici, curiositatem inda- gandi res incomprehensibiles fugiemus; ne si ra- tione naturali tractemus naturam illam, quam vel assequi, vel effari nequimus, materies baresi con- tra veritatem suppeditetur. Sin ad Evangelium spectare hoc de manu ænigma statuemus : etiam hoc modo firmior nobis arcanorum dogmatum fides erit, tollente dubitationem omnem eo ipso, C animadvertemus, illud quod sciri de Deo potest, quod hæc multo ante prædicantur, idque in Christo Jesu Domino nostro. Cui sit gloria et impe- rium seculis infinitis. Amen. Rom. 1, 19. HOMILIA XII. CAP. v, v. 5. Surrexi equidem, ut aperiam co- gnato meo. Manus meæ stillarunt myrrham, digiti mei myrrham uberem. 6. Adhibitis manibus clau- stro aperui equidem cognato meo. Præteriit.cognatus meus. Anima mea egressa est ad sermonem ejus. Quasivi eum, et non inveni eum : vocavi eum, et non audiit me. 7. Offenderunt me custodes, qui in urbe circumeunt. Percusserunt me, vulneraverunt me, abstulerunt peplum a me custodes murorum. Qui trans mare peregrinationem opum paranda- rum spe suscipiunt, cum jam navim e portu in altum provehunt, et in mare per gubernacula proram convertit is, qui ad clavum sedet, volum

τὰς ἐνεργητικὰς τῆς ψυχῆς κινήσεις) ἀφ' ἑαυτῶν στά- Α ξαι τὴν σμύρναν, τὴν οίκοθεν ἐκ προαιρέσεως τῶν σωματικῶν γινομένην νεκρωσιν διὰ τούτου σημαίνων τὴν ἐν πᾶσι τοῖς δακτύλοις" πεπληρωμένην. Λέγει δὲ τὰ καθ᾽ ἕκαστον είδη τὰ διηρημένως δι' ἀρετῆς σπου- δαζόμενα, τῷ τῶν δακτύλων διερμηνεύων ονόματι, ὡς εἶναι πάντα τὸν νοῦν τῶν λεγομένων τοιοῦτον· ὅτι Ελαβον δύναμιν ἀναστάσεως διὰ τοῦ νεκρῶσαι τὰ μέλη μοῦ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, ἐκουσίως μοι τῆς τῶν μελῶν τῶν τοιούτων ενηργηθείσης νεκρώσεως, οὐ παρ' ἄλλου ταῖς χερσὶν ἐντεθείσης τῆς σμύρνης, ἀλλ' ἐκ τῆς ἐμῆς προαιρέσεως ἀποῤῥεούσης· ὡς καὶ πᾶσι τοῖς κατ' ἀρετὴν ἐπιτηδεύμασιν, ἅπερ δακτύλους ὠνόμασεν, ἀνελλιπῆ τὴν τοιαύτην ὁρᾶσθαι διάθεσιν. Ἔστι γὰρ ἐπὶ τῶν τὴν ἀρετὴν μετιόντων ἰδεῖν, ἐνὶ μὲν αὐτούς τινι τεθνεῶτας πάθει, ἐν ἑτέροις δὲ ζῶν. Β τας· καθάπερ ὁρῶμέν τινας, νεκροῦντας μὲν ἑαυτοῖς τὸ ἀκόλαστον, ἂν οὕτω τύχοι, τρέφοντας δὲ δι' ἐπι- μελείας τὸν τύφον, ἢ ἑτερόν τι πάθος τὸ τὴν ψυχὴν λυμαινόμενον· οἷον τὸ φιλοχρήματον, ἢ τὸ ὀργίλον, ἢ τὸ φιλόχρηστον καὶ φιλόδοξον, ἢ ἄλλο τοιοῦτον· οὗ κακῶς ἐν τῇ ψυχῇ ζῶντος, οὐκ ἔστι πλήρεις τοὺς δακτύλους ἐπιδεῖξαι τῆς σμύρνης. Οὐ γὰρ διὰ πάντων φαίνεται ἐπιτηδευμάτων ἡ τοῦ κακοῦ νέκρωσίς τε καὶ ἀλλοτρίωσις. Πάντων δὲ πληρωθέντων τῶν τοιού των δακτύλων τῆς νοηθείσης σμύρνης, καὶ ἀνίσταται ἡ ψυχὴ, καὶ ἀνοίγει τῷ νυμφίῳ τὴν εἴσοδον. Διὰ τοῦτο τάχα καὶ ὁ μέγας Παῦλος καλῶς νοήσας τὴν τοῦ Δεσπότου φωνὴν, ή φησιν, ὅτι οὐκ ἔστι φυῆναι στα χυν, ἐὰν μὴ προδιαλυθῇ τῷ θανάτῳ ὁ κόκκος. Τοῦτο κηρύσσει τῇ Ἐκκλησίᾳ τὸ δόγμα, ὅτι χρὴ θάν νατον τῆς ζωῆς καθηγήσασθαι, ὡς οὐκ ἐνδεχόμενον ἄλλως ἐν ἀνθρώπῳ τὴν ζωὴν γενέσθαι, εἰ μὴ διὰ θανάτου λάβει την πάροδον. Διπλῆς γὰρ ἐν ἡμῖν οὐ σης τῆς φύσεως, τῆς μὲν λεπτῆς τε καὶ νοερᾶς καὶ κούφης· τῆς δὲ παχείας καὶ ὑλικῆς καὶ βαρείας· ἀνάγκη πᾶσα ἀσύμβατον πρὸς τὴν ἑτέραν ἐν ἑκατέρᾳ τούτων τὴν ὁρμὴν εἶναι καὶ ιδιάζουσαν. Τὸ μὲν γὰρ νοερόν τε καὶ κούφον οἰκείαν ἔχει τὴν ἐπὶ τὰ ἄνω φοράν· τὸ δὲ βαρὺ καὶ ὑλῶδες, ἀεὶ πρὸς τὸ κάτω ρέπει και φέρεται. Ἐξ εναντίου τοίνυν γινομένης αὐτοῖς φυσικῶς τῆς κινήσεως, οὐκ ἔστιν εὐοδωθῆναι τὸ ἕτερον, μὴ ἀτονήσαντος τοῦ ἄλλου πρὸς τὴν κατὰ φύσιν φοράν· μέση δὲ ἀμφοῖν ἐστῶσα ἡ αὐτεξούσιος ἡμῶν δύναμίς τε καὶ προαίρεσις, δι᾿ ἑαυτῆς ἐμποιεῖ καὶ τόνον τῷ κάμνοντι καὶ ἀτονίαν τῷ κατισχύοντι. Ἐν ᾧ γὰρ γένηται μέρει, τούτῳ δίδωσι κατὰ τοῦ ἄλλου τὰ νικητήρια. Οὕτως ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ ἐπαινεῖται μὲν ὁ πιστὸς καὶ φρόνιμος οἰκονόμος· οὗτος γάρ ἐστι, κατά γε τὸν ἐμὸν λόγον, ἡ καλῶς τῶν ἐν ἡμῖν ἐπιστατοῦσα προαίρεσις. Ἐπαινεῖται γὰρ ὅτι τρέφει τὴν οἰκετίαν τοῦ δεσπότου, διὰ τῆς τῶν ἐναντίων νεκρώσεως · ἡ γὰρ ἐκείνων φθορά, τροφή τε καὶ εὐεξία τῶν κρειττό- νων ἐστί. Κατηγορεῖται δὲ ὁ κακὸς δοῦλος ἐκεῖνος, ὁ διὰ τοῦ τοῖς μεθύουσι συνεῖναι, πληγαῖς αἰκιζόμε. νος τὴν τοῦ Θεοῦ οἰκετίαν. Πληγὴ γὰρ ἐστιν ὡς ἀλη· θῶς κατὰ τῶν ἀρετῶν, ἡ τῆς κακίας ευημερία. Οὐχα ] IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XII. ipsas inquit (et manuum appellatione motus abi- mi, qui actionum effectores sunt, denotat) ex sese stillasse myrrham, quo significare voluit ex certo animi judicio institutam corporearum affectionum exstinctionem, quam omnibus in digitis fuisse uberem ait digitorum appellatione intelligens singulas eorum species, quæ in cultu virtutis di- verse a nobis instituuntur. Ita ut horum omnium quæ dicuntur hic, sensus quidem sit hujusmodi : Accepi vim resurrectionis ex eo, quod membra mea terrena mortua reddiderim, eamque membrorum mortificationem sponte mea instituerim, non ab alio myrrha mihi in manus data: sed defluente illa certo animi mei arbitratu: ita ut in omnibus meis virtuti consentaneis conatibus, quos digitos Car. xv, sq. C vocavit, hæc animi affectio copiose conspiciatur. Etenim videre est eos qui non perfecte virtutem colunt, uno quidem illos animi morbo mortuos esse, sed in cateris vivere : quemadmodum vide- mus nonnullos intemperantiam, verli gratia, in seipsis quasi morte multare, sed maguo studio su- perbiam alere, vel aliud quoddam visiem animo perniciosum : verbi gratia, cupiditatem opum, vel iracundiam, vel ambitionem, vel quid aliud ejusce generis, quod dum adhuc male vivit in animo, fieri non potest ut quis digitos suos myrrha refer- tos ostendat. Non enim elucet in omnibus studiia et actionibus exstinctio mali, et quædam ab eo velut abalienatio. At cum digiti omnes hujusmodi myrrha, quæ hic intelligitur, repleti sunt, tumn ver et surgit anima, et aditum sponso patefacit. Pro- pterea forsan et magnus ille Paulus recte intelle- eta Domini voce ait, fieri non posse ut spica pro- veniat, nisi prius morte granum dissolvatur. Qui- bus in verbis hanc Ecclesis doctrinam tradit, oportere nimirum ante vitam precedere mortem, quod cæteroqui feri nequeat, ut vita sit in loni- ne, nisi per mortem ingrediatur*º. Nam eum natura sit duplex in nobis, altera subtilis, intelligendi vi prædita, levis ; altera crassa, terrea materie con- stans, gravis : omnino necesse est in harum utra- que impetum peculiarem et abhorrentem ab altera esse. Nam quod intelligentiæ vim habet ac leve est, D peculiariter ita comparatum est, ut sursum tendati quod vero grave est, deque materie crassa con- stat, semper deorsum vergit ac movetur. Quare. cum a natura sic comparata sint, ut motus con- trarios habeant: fieri nequit ut recte habeat alte- rum, nisi alterius naturalis motus langueat. Staus autem medio inter utraque loco facultas illa in nobis libera, et animi electio, tam firmitatem ao robur languenti, quam prevalescenti debilitatein indit. Nam cuicui tandem parti sese adjunxerit, illi adversus alteram victoriam largitur. Sic in Evangelio laudatur fidelis ac prudens ille rei fami- liaris administrator, qui quidem est (ut equidem

τὰς ἐνεργητικὰς τῆς ψυχῆς κινήσεις) ἀφ' ἑαυτῶν στά- Α ξαι τὴν σμύρναν, τὴν οίκοθεν ἐκ προαιρέσεως τῶν σωματικῶν γινομένην νεκρωσιν διὰ τούτου σημαίνων τὴν ἐν πᾶσι τοῖς δακτύλοις" πεπληρωμένην. Λέγει δὲ τὰ καθ᾽ ἕκαστον είδη τὰ διηρημένως δι' ἀρετῆς σπου- δαζόμενα, τῷ τῶν δακτύλων διερμηνεύων ονόματι, ὡς εἶναι πάντα τὸν νοῦν τῶν λεγομένων τοιοῦτον· ὅτι Ελαβον δύναμιν ἀναστάσεως διὰ τοῦ νεκρῶσαι τὰ μέλη μοῦ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, ἐκουσίως μοι τῆς τῶν μελῶν τῶν τοιούτων ενηργηθείσης νεκρώσεως, οὐ παρ' ἄλλου ταῖς χερσὶν ἐντεθείσης τῆς σμύρνης, ἀλλ' ἐκ τῆς ἐμῆς προαιρέσεως ἀποῤῥεούσης· ὡς καὶ πᾶσι τοῖς κατ' ἀρετὴν ἐπιτηδεύμασιν, ἅπερ δακτύλους ὠνόμασεν, ἀνελλιπῆ τὴν τοιαύτην ὁρᾶσθαι διάθεσιν. Ἔστι γὰρ ἐπὶ τῶν τὴν ἀρετὴν μετιόντων ἰδεῖν, ἐνὶ μὲν αὐτούς τινι τεθνεῶτας πάθει, ἐν ἑτέροις δὲ ζῶν. Β τας· καθάπερ ὁρῶμέν τινας, νεκροῦντας μὲν ἑαυτοῖς τὸ ἀκόλαστον, ἂν οὕτω τύχοι, τρέφοντας δὲ δι' ἐπι- μελείας τὸν τύφον, ἢ ἑτερόν τι πάθος τὸ τὴν ψυχὴν λυμαινόμενον· οἷον τὸ φιλοχρήματον, ἢ τὸ ὀργίλον, ἢ τὸ φιλόχρηστον καὶ φιλόδοξον, ἢ ἄλλο τοιοῦτον· οὗ κακῶς ἐν τῇ ψυχῇ ζῶντος, οὐκ ἔστι πλήρεις τοὺς δακτύλους ἐπιδεῖξαι τῆς σμύρνης. Οὐ γὰρ διὰ πάντων φαίνεται ἐπιτηδευμάτων ἡ τοῦ κακοῦ νέκρωσίς τε καὶ ἀλλοτρίωσις. Πάντων δὲ πληρωθέντων τῶν τοιού των δακτύλων τῆς νοηθείσης σμύρνης, καὶ ἀνίσταται ἡ ψυχὴ, καὶ ἀνοίγει τῷ νυμφίῳ τὴν εἴσοδον. Διὰ τοῦτο τάχα καὶ ὁ μέγας Παῦλος καλῶς νοήσας τὴν τοῦ Δεσπότου φωνὴν, ή φησιν, ὅτι οὐκ ἔστι φυῆναι στα χυν, ἐὰν μὴ προδιαλυθῇ τῷ θανάτῳ ὁ κόκκος. Τοῦτο κηρύσσει τῇ Ἐκκλησίᾳ τὸ δόγμα, ὅτι χρὴ θάν νατον τῆς ζωῆς καθηγήσασθαι, ὡς οὐκ ἐνδεχόμενον ἄλλως ἐν ἀνθρώπῳ τὴν ζωὴν γενέσθαι, εἰ μὴ διὰ θανάτου λάβει την πάροδον. Διπλῆς γὰρ ἐν ἡμῖν οὐ σης τῆς φύσεως, τῆς μὲν λεπτῆς τε καὶ νοερᾶς καὶ κούφης· τῆς δὲ παχείας καὶ ὑλικῆς καὶ βαρείας· ἀνάγκη πᾶσα ἀσύμβατον πρὸς τὴν ἑτέραν ἐν ἑκατέρᾳ τούτων τὴν ὁρμὴν εἶναι καὶ ιδιάζουσαν. Τὸ μὲν γὰρ νοερόν τε καὶ κούφον οἰκείαν ἔχει τὴν ἐπὶ τὰ ἄνω φοράν· τὸ δὲ βαρὺ καὶ ὑλῶδες, ἀεὶ πρὸς τὸ κάτω ρέπει και φέρεται. Ἐξ εναντίου τοίνυν γινομένης αὐτοῖς φυσικῶς τῆς κινήσεως, οὐκ ἔστιν εὐοδωθῆναι τὸ ἕτερον, μὴ ἀτονήσαντος τοῦ ἄλλου πρὸς τὴν κατὰ φύσιν φοράν· μέση δὲ ἀμφοῖν ἐστῶσα ἡ αὐτεξούσιος ἡμῶν δύναμίς τε καὶ προαίρεσις, δι᾿ ἑαυτῆς ἐμποιεῖ καὶ τόνον τῷ κάμνοντι καὶ ἀτονίαν τῷ κατισχύοντι. Ἐν ᾧ γὰρ γένηται μέρει, τούτῳ δίδωσι κατὰ τοῦ ἄλλου τὰ νικητήρια. Οὕτως ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ ἐπαινεῖται μὲν ὁ πιστὸς καὶ φρόνιμος οἰκονόμος· οὗτος γάρ ἐστι, κατά γε τὸν ἐμὸν λόγον, ἡ καλῶς τῶν ἐν ἡμῖν ἐπιστατοῦσα προαίρεσις. Ἐπαινεῖται γὰρ ὅτι τρέφει τὴν οἰκετίαν τοῦ δεσπότου, διὰ τῆς τῶν ἐναντίων νεκρώσεως · ἡ γὰρ ἐκείνων φθορά, τροφή τε καὶ εὐεξία τῶν κρειττό- νων ἐστί. Κατηγορεῖται δὲ ὁ κακὸς δοῦλος ἐκεῖνος, ὁ διὰ τοῦ τοῖς μεθύουσι συνεῖναι, πληγαῖς αἰκιζόμε. νος τὴν τοῦ Θεοῦ οἰκετίαν. Πληγὴ γὰρ ἐστιν ὡς ἀλη· θῶς κατὰ τῶν ἀρετῶν, ἡ τῆς κακίας ευημερία. Οὐχα ] IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XII. ipsas inquit (et manuum appellatione motus abi- mi, qui actionum effectores sunt, denotat) ex sese stillasse myrrham, quo significare voluit ex certo animi judicio institutam corporearum affectionum exstinctionem, quam omnibus in digitis fuisse uberem ait digitorum appellatione intelligens singulas eorum species, quæ in cultu virtutis di- verse a nobis instituuntur. Ita ut horum omnium quæ dicuntur hic, sensus quidem sit hujusmodi : Accepi vim resurrectionis ex eo, quod membra mea terrena mortua reddiderim, eamque membrorum mortificationem sponte mea instituerim, non ab alio myrrha mihi in manus data: sed defluente illa certo animi mei arbitratu: ita ut in omnibus meis virtuti consentaneis conatibus, quos digitos Car. xv, sq. C vocavit, hæc animi affectio copiose conspiciatur. Etenim videre est eos qui non perfecte virtutem colunt, uno quidem illos animi morbo mortuos esse, sed in cateris vivere : quemadmodum vide- mus nonnullos intemperantiam, verli gratia, in seipsis quasi morte multare, sed maguo studio su- perbiam alere, vel aliud quoddam visiem animo perniciosum : verbi gratia, cupiditatem opum, vel iracundiam, vel ambitionem, vel quid aliud ejusce generis, quod dum adhuc male vivit in animo, fieri non potest ut quis digitos suos myrrha refer- tos ostendat. Non enim elucet in omnibus studiia et actionibus exstinctio mali, et quædam ab eo velut abalienatio. At cum digiti omnes hujusmodi myrrha, quæ hic intelligitur, repleti sunt, tumn ver et surgit anima, et aditum sponso patefacit. Pro- pterea forsan et magnus ille Paulus recte intelle- eta Domini voce ait, fieri non posse ut spica pro- veniat, nisi prius morte granum dissolvatur. Qui- bus in verbis hanc Ecclesis doctrinam tradit, oportere nimirum ante vitam precedere mortem, quod cæteroqui feri nequeat, ut vita sit in loni- ne, nisi per mortem ingrediatur*º. Nam eum natura sit duplex in nobis, altera subtilis, intelligendi vi prædita, levis ; altera crassa, terrea materie con- stans, gravis : omnino necesse est in harum utra- que impetum peculiarem et abhorrentem ab altera esse. Nam quod intelligentiæ vim habet ac leve est, D peculiariter ita comparatum est, ut sursum tendati quod vero grave est, deque materie crassa con- stat, semper deorsum vergit ac movetur. Quare. cum a natura sic comparata sint, ut motus con- trarios habeant: fieri nequit ut recte habeat alte- rum, nisi alterius naturalis motus langueat. Staus autem medio inter utraque loco facultas illa in nobis libera, et animi electio, tam firmitatem ao robur languenti, quam prevalescenti debilitatein indit. Nam cuicui tandem parti sese adjunxerit, illi adversus alteram victoriam largitur. Sic in Evangelio laudatur fidelis ac prudens ille rei fami- liaris administrator, qui quidem est (ut equidem

τὰς ἐνεργητικὰς τῆς ψυχῆς κινήσεις) ἀφ' ἑαυτῶν στά- Α ξαι τὴν σμύρναν, τὴν οίκοθεν ἐκ προαιρέσεως τῶν σωματικῶν γινομένην νεκρωσιν διὰ τούτου σημαίνων τὴν ἐν πᾶσι τοῖς δακτύλοις" πεπληρωμένην. Λέγει δὲ τὰ καθ᾽ ἕκαστον είδη τὰ διηρημένως δι' ἀρετῆς σπου- δαζόμενα, τῷ τῶν δακτύλων διερμηνεύων ονόματι, ὡς εἶναι πάντα τὸν νοῦν τῶν λεγομένων τοιοῦτον· ὅτι Ελαβον δύναμιν ἀναστάσεως διὰ τοῦ νεκρῶσαι τὰ μέλη μοῦ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, ἐκουσίως μοι τῆς τῶν μελῶν τῶν τοιούτων ενηργηθείσης νεκρώσεως, οὐ παρ' ἄλλου ταῖς χερσὶν ἐντεθείσης τῆς σμύρνης, ἀλλ' ἐκ τῆς ἐμῆς προαιρέσεως ἀποῤῥεούσης· ὡς καὶ πᾶσι τοῖς κατ' ἀρετὴν ἐπιτηδεύμασιν, ἅπερ δακτύλους ὠνόμασεν, ἀνελλιπῆ τὴν τοιαύτην ὁρᾶσθαι διάθεσιν. Ἔστι γὰρ ἐπὶ τῶν τὴν ἀρετὴν μετιόντων ἰδεῖν, ἐνὶ μὲν αὐτούς τινι τεθνεῶτας πάθει, ἐν ἑτέροις δὲ ζῶν. Β τας· καθάπερ ὁρῶμέν τινας, νεκροῦντας μὲν ἑαυτοῖς τὸ ἀκόλαστον, ἂν οὕτω τύχοι, τρέφοντας δὲ δι' ἐπι- μελείας τὸν τύφον, ἢ ἑτερόν τι πάθος τὸ τὴν ψυχὴν λυμαινόμενον· οἷον τὸ φιλοχρήματον, ἢ τὸ ὀργίλον, ἢ τὸ φιλόχρηστον καὶ φιλόδοξον, ἢ ἄλλο τοιοῦτον· οὗ κακῶς ἐν τῇ ψυχῇ ζῶντος, οὐκ ἔστι πλήρεις τοὺς δακτύλους ἐπιδεῖξαι τῆς σμύρνης. Οὐ γὰρ διὰ πάντων φαίνεται ἐπιτηδευμάτων ἡ τοῦ κακοῦ νέκρωσίς τε καὶ ἀλλοτρίωσις. Πάντων δὲ πληρωθέντων τῶν τοιού των δακτύλων τῆς νοηθείσης σμύρνης, καὶ ἀνίσταται ἡ ψυχὴ, καὶ ἀνοίγει τῷ νυμφίῳ τὴν εἴσοδον. Διὰ τοῦτο τάχα καὶ ὁ μέγας Παῦλος καλῶς νοήσας τὴν τοῦ Δεσπότου φωνὴν, ή φησιν, ὅτι οὐκ ἔστι φυῆναι στα χυν, ἐὰν μὴ προδιαλυθῇ τῷ θανάτῳ ὁ κόκκος. Τοῦτο κηρύσσει τῇ Ἐκκλησίᾳ τὸ δόγμα, ὅτι χρὴ θάν νατον τῆς ζωῆς καθηγήσασθαι, ὡς οὐκ ἐνδεχόμενον ἄλλως ἐν ἀνθρώπῳ τὴν ζωὴν γενέσθαι, εἰ μὴ διὰ θανάτου λάβει την πάροδον. Διπλῆς γὰρ ἐν ἡμῖν οὐ σης τῆς φύσεως, τῆς μὲν λεπτῆς τε καὶ νοερᾶς καὶ κούφης· τῆς δὲ παχείας καὶ ὑλικῆς καὶ βαρείας· ἀνάγκη πᾶσα ἀσύμβατον πρὸς τὴν ἑτέραν ἐν ἑκατέρᾳ τούτων τὴν ὁρμὴν εἶναι καὶ ιδιάζουσαν. Τὸ μὲν γὰρ νοερόν τε καὶ κούφον οἰκείαν ἔχει τὴν ἐπὶ τὰ ἄνω φοράν· τὸ δὲ βαρὺ καὶ ὑλῶδες, ἀεὶ πρὸς τὸ κάτω ρέπει και φέρεται. Ἐξ εναντίου τοίνυν γινομένης αὐτοῖς φυσικῶς τῆς κινήσεως, οὐκ ἔστιν εὐοδωθῆναι τὸ ἕτερον, μὴ ἀτονήσαντος τοῦ ἄλλου πρὸς τὴν κατὰ φύσιν φοράν· μέση δὲ ἀμφοῖν ἐστῶσα ἡ αὐτεξούσιος ἡμῶν δύναμίς τε καὶ προαίρεσις, δι᾿ ἑαυτῆς ἐμποιεῖ καὶ τόνον τῷ κάμνοντι καὶ ἀτονίαν τῷ κατισχύοντι. Ἐν ᾧ γὰρ γένηται μέρει, τούτῳ δίδωσι κατὰ τοῦ ἄλλου τὰ νικητήρια. Οὕτως ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ ἐπαινεῖται μὲν ὁ πιστὸς καὶ φρόνιμος οἰκονόμος· οὗτος γάρ ἐστι, κατά γε τὸν ἐμὸν λόγον, ἡ καλῶς τῶν ἐν ἡμῖν ἐπιστατοῦσα προαίρεσις. Ἐπαινεῖται γὰρ ὅτι τρέφει τὴν οἰκετίαν τοῦ δεσπότου, διὰ τῆς τῶν ἐναντίων νεκρώσεως · ἡ γὰρ ἐκείνων φθορά, τροφή τε καὶ εὐεξία τῶν κρειττό- νων ἐστί. Κατηγορεῖται δὲ ὁ κακὸς δοῦλος ἐκεῖνος, ὁ διὰ τοῦ τοῖς μεθύουσι συνεῖναι, πληγαῖς αἰκιζόμε. νος τὴν τοῦ Θεοῦ οἰκετίαν. Πληγὴ γὰρ ἐστιν ὡς ἀλη· θῶς κατὰ τῶν ἀρετῶν, ἡ τῆς κακίας ευημερία. Οὐχα ] IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XII. ipsas inquit (et manuum appellatione motus abi- mi, qui actionum effectores sunt, denotat) ex sese stillasse myrrham, quo significare voluit ex certo animi judicio institutam corporearum affectionum exstinctionem, quam omnibus in digitis fuisse uberem ait digitorum appellatione intelligens singulas eorum species, quæ in cultu virtutis di- verse a nobis instituuntur. Ita ut horum omnium quæ dicuntur hic, sensus quidem sit hujusmodi : Accepi vim resurrectionis ex eo, quod membra mea terrena mortua reddiderim, eamque membrorum mortificationem sponte mea instituerim, non ab alio myrrha mihi in manus data: sed defluente illa certo animi mei arbitratu: ita ut in omnibus meis virtuti consentaneis conatibus, quos digitos Car. xv, sq. C vocavit, hæc animi affectio copiose conspiciatur. Etenim videre est eos qui non perfecte virtutem colunt, uno quidem illos animi morbo mortuos esse, sed in cateris vivere : quemadmodum vide- mus nonnullos intemperantiam, verli gratia, in seipsis quasi morte multare, sed maguo studio su- perbiam alere, vel aliud quoddam visiem animo perniciosum : verbi gratia, cupiditatem opum, vel iracundiam, vel ambitionem, vel quid aliud ejusce generis, quod dum adhuc male vivit in animo, fieri non potest ut quis digitos suos myrrha refer- tos ostendat. Non enim elucet in omnibus studiia et actionibus exstinctio mali, et quædam ab eo velut abalienatio. At cum digiti omnes hujusmodi myrrha, quæ hic intelligitur, repleti sunt, tumn ver et surgit anima, et aditum sponso patefacit. Pro- pterea forsan et magnus ille Paulus recte intelle- eta Domini voce ait, fieri non posse ut spica pro- veniat, nisi prius morte granum dissolvatur. Qui- bus in verbis hanc Ecclesis doctrinam tradit, oportere nimirum ante vitam precedere mortem, quod cæteroqui feri nequeat, ut vita sit in loni- ne, nisi per mortem ingrediatur*º. Nam eum natura sit duplex in nobis, altera subtilis, intelligendi vi prædita, levis ; altera crassa, terrea materie con- stans, gravis : omnino necesse est in harum utra- que impetum peculiarem et abhorrentem ab altera esse. Nam quod intelligentiæ vim habet ac leve est, D peculiariter ita comparatum est, ut sursum tendati quod vero grave est, deque materie crassa con- stat, semper deorsum vergit ac movetur. Quare. cum a natura sic comparata sint, ut motus con- trarios habeant: fieri nequit ut recte habeat alte- rum, nisi alterius naturalis motus langueat. Staus autem medio inter utraque loco facultas illa in nobis libera, et animi electio, tam firmitatem ao robur languenti, quam prevalescenti debilitatein indit. Nam cuicui tandem parti sese adjunxerit, illi adversus alteram victoriam largitur. Sic in Evangelio laudatur fidelis ac prudens ille rei fami- liaris administrator, qui quidem est (ut equidem

τὰς ἐνεργητικὰς τῆς ψυχῆς κινήσεις) ἀφ' ἑαυτῶν στά- Α ξαι τὴν σμύρναν, τὴν οίκοθεν ἐκ προαιρέσεως τῶν σωματικῶν γινομένην νεκρωσιν διὰ τούτου σημαίνων τὴν ἐν πᾶσι τοῖς δακτύλοις" πεπληρωμένην. Λέγει δὲ τὰ καθ᾽ ἕκαστον είδη τὰ διηρημένως δι' ἀρετῆς σπου- δαζόμενα, τῷ τῶν δακτύλων διερμηνεύων ονόματι, ὡς εἶναι πάντα τὸν νοῦν τῶν λεγομένων τοιοῦτον· ὅτι Ελαβον δύναμιν ἀναστάσεως διὰ τοῦ νεκρῶσαι τὰ μέλη μοῦ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, ἐκουσίως μοι τῆς τῶν μελῶν τῶν τοιούτων ενηργηθείσης νεκρώσεως, οὐ παρ' ἄλλου ταῖς χερσὶν ἐντεθείσης τῆς σμύρνης, ἀλλ' ἐκ τῆς ἐμῆς προαιρέσεως ἀποῤῥεούσης· ὡς καὶ πᾶσι τοῖς κατ' ἀρετὴν ἐπιτηδεύμασιν, ἅπερ δακτύλους ὠνόμασεν, ἀνελλιπῆ τὴν τοιαύτην ὁρᾶσθαι διάθεσιν. Ἔστι γὰρ ἐπὶ τῶν τὴν ἀρετὴν μετιόντων ἰδεῖν, ἐνὶ μὲν αὐτούς τινι τεθνεῶτας πάθει, ἐν ἑτέροις δὲ ζῶν. Β τας· καθάπερ ὁρῶμέν τινας, νεκροῦντας μὲν ἑαυτοῖς τὸ ἀκόλαστον, ἂν οὕτω τύχοι, τρέφοντας δὲ δι' ἐπι- μελείας τὸν τύφον, ἢ ἑτερόν τι πάθος τὸ τὴν ψυχὴν λυμαινόμενον· οἷον τὸ φιλοχρήματον, ἢ τὸ ὀργίλον, ἢ τὸ φιλόχρηστον καὶ φιλόδοξον, ἢ ἄλλο τοιοῦτον· οὗ κακῶς ἐν τῇ ψυχῇ ζῶντος, οὐκ ἔστι πλήρεις τοὺς δακτύλους ἐπιδεῖξαι τῆς σμύρνης. Οὐ γὰρ διὰ πάντων φαίνεται ἐπιτηδευμάτων ἡ τοῦ κακοῦ νέκρωσίς τε καὶ ἀλλοτρίωσις. Πάντων δὲ πληρωθέντων τῶν τοιού των δακτύλων τῆς νοηθείσης σμύρνης, καὶ ἀνίσταται ἡ ψυχὴ, καὶ ἀνοίγει τῷ νυμφίῳ τὴν εἴσοδον. Διὰ τοῦτο τάχα καὶ ὁ μέγας Παῦλος καλῶς νοήσας τὴν τοῦ Δεσπότου φωνὴν, ή φησιν, ὅτι οὐκ ἔστι φυῆναι στα χυν, ἐὰν μὴ προδιαλυθῇ τῷ θανάτῳ ὁ κόκκος. Τοῦτο κηρύσσει τῇ Ἐκκλησίᾳ τὸ δόγμα, ὅτι χρὴ θάν νατον τῆς ζωῆς καθηγήσασθαι, ὡς οὐκ ἐνδεχόμενον ἄλλως ἐν ἀνθρώπῳ τὴν ζωὴν γενέσθαι, εἰ μὴ διὰ θανάτου λάβει την πάροδον. Διπλῆς γὰρ ἐν ἡμῖν οὐ σης τῆς φύσεως, τῆς μὲν λεπτῆς τε καὶ νοερᾶς καὶ κούφης· τῆς δὲ παχείας καὶ ὑλικῆς καὶ βαρείας· ἀνάγκη πᾶσα ἀσύμβατον πρὸς τὴν ἑτέραν ἐν ἑκατέρᾳ τούτων τὴν ὁρμὴν εἶναι καὶ ιδιάζουσαν. Τὸ μὲν γὰρ νοερόν τε καὶ κούφον οἰκείαν ἔχει τὴν ἐπὶ τὰ ἄνω φοράν· τὸ δὲ βαρὺ καὶ ὑλῶδες, ἀεὶ πρὸς τὸ κάτω ρέπει και φέρεται. Ἐξ εναντίου τοίνυν γινομένης αὐτοῖς φυσικῶς τῆς κινήσεως, οὐκ ἔστιν εὐοδωθῆναι τὸ ἕτερον, μὴ ἀτονήσαντος τοῦ ἄλλου πρὸς τὴν κατὰ φύσιν φοράν· μέση δὲ ἀμφοῖν ἐστῶσα ἡ αὐτεξούσιος ἡμῶν δύναμίς τε καὶ προαίρεσις, δι᾿ ἑαυτῆς ἐμποιεῖ καὶ τόνον τῷ κάμνοντι καὶ ἀτονίαν τῷ κατισχύοντι. Ἐν ᾧ γὰρ γένηται μέρει, τούτῳ δίδωσι κατὰ τοῦ ἄλλου τὰ νικητήρια. Οὕτως ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ ἐπαινεῖται μὲν ὁ πιστὸς καὶ φρόνιμος οἰκονόμος· οὗτος γάρ ἐστι, κατά γε τὸν ἐμὸν λόγον, ἡ καλῶς τῶν ἐν ἡμῖν ἐπιστατοῦσα προαίρεσις. Ἐπαινεῖται γὰρ ὅτι τρέφει τὴν οἰκετίαν τοῦ δεσπότου, διὰ τῆς τῶν ἐναντίων νεκρώσεως · ἡ γὰρ ἐκείνων φθορά, τροφή τε καὶ εὐεξία τῶν κρειττό- νων ἐστί. Κατηγορεῖται δὲ ὁ κακὸς δοῦλος ἐκεῖνος, ὁ διὰ τοῦ τοῖς μεθύουσι συνεῖναι, πληγαῖς αἰκιζόμε. νος τὴν τοῦ Θεοῦ οἰκετίαν. Πληγὴ γὰρ ἐστιν ὡς ἀλη· θῶς κατὰ τῶν ἀρετῶν, ἡ τῆς κακίας ευημερία. Οὐχα ] IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XII. ipsas inquit (et manuum appellatione motus abi- mi, qui actionum effectores sunt, denotat) ex sese stillasse myrrham, quo significare voluit ex certo animi judicio institutam corporearum affectionum exstinctionem, quam omnibus in digitis fuisse uberem ait digitorum appellatione intelligens singulas eorum species, quæ in cultu virtutis di- verse a nobis instituuntur. Ita ut horum omnium quæ dicuntur hic, sensus quidem sit hujusmodi : Accepi vim resurrectionis ex eo, quod membra mea terrena mortua reddiderim, eamque membrorum mortificationem sponte mea instituerim, non ab alio myrrha mihi in manus data: sed defluente illa certo animi mei arbitratu: ita ut in omnibus meis virtuti consentaneis conatibus, quos digitos Car. xv, sq. C vocavit, hæc animi affectio copiose conspiciatur. Etenim videre est eos qui non perfecte virtutem colunt, uno quidem illos animi morbo mortuos esse, sed in cateris vivere : quemadmodum vide- mus nonnullos intemperantiam, verli gratia, in seipsis quasi morte multare, sed maguo studio su- perbiam alere, vel aliud quoddam visiem animo perniciosum : verbi gratia, cupiditatem opum, vel iracundiam, vel ambitionem, vel quid aliud ejusce generis, quod dum adhuc male vivit in animo, fieri non potest ut quis digitos suos myrrha refer- tos ostendat. Non enim elucet in omnibus studiia et actionibus exstinctio mali, et quædam ab eo velut abalienatio. At cum digiti omnes hujusmodi myrrha, quæ hic intelligitur, repleti sunt, tumn ver et surgit anima, et aditum sponso patefacit. Pro- pterea forsan et magnus ille Paulus recte intelle- eta Domini voce ait, fieri non posse ut spica pro- veniat, nisi prius morte granum dissolvatur. Qui- bus in verbis hanc Ecclesis doctrinam tradit, oportere nimirum ante vitam precedere mortem, quod cæteroqui feri nequeat, ut vita sit in loni- ne, nisi per mortem ingrediatur*º. Nam eum natura sit duplex in nobis, altera subtilis, intelligendi vi prædita, levis ; altera crassa, terrea materie con- stans, gravis : omnino necesse est in harum utra- que impetum peculiarem et abhorrentem ab altera esse. Nam quod intelligentiæ vim habet ac leve est, D peculiariter ita comparatum est, ut sursum tendati quod vero grave est, deque materie crassa con- stat, semper deorsum vergit ac movetur. Quare. cum a natura sic comparata sint, ut motus con- trarios habeant: fieri nequit ut recte habeat alte- rum, nisi alterius naturalis motus langueat. Staus autem medio inter utraque loco facultas illa in nobis libera, et animi electio, tam firmitatem ao robur languenti, quam prevalescenti debilitatein indit. Nam cuicui tandem parti sese adjunxerit, illi adversus alteram victoriam largitur. Sic in Evangelio laudatur fidelis ac prudens ille rei fami- liaris administrator, qui quidem est (ut equidem

Α οὖν καλῶς ἔχει τὸν προφητικὸν ζηλώσαντας λόγον, πρωΐαν ἑαυτοῖς ποιεῖν, διὰ τοῦ ἀποκτεῖναι πάντας τοὺς ἁμαρτωλοὺς τῆς γῆς, τοῦ ἐξολοθρεῦσαι ἐκ πό λεως Κυρίου (ψυχὴ δὲ ἡ πόλις) πάντας τοὺς λογισ μοὺς τοὺς ἐργαζομένους τὴν ἀνομίαν, ὧν ἔλεθρος ζωὴ γίνεται τῶν ἀμεινόνων. Οὕτως οὖν διὰ τοῦ θανά του ζῶμεν, ὅταν τῶν ἐν ἡμῖν, καθώς φησιν ὁ Προφή της, τὸν μὲν ἀποκτείνῃ, τὸν δὲ ζωοποιήσῃ ὁ Λόγος ὁ εἰπών· Ἐγὼ ἀποκτενῶ, καὶ ζωοποιήσω. Ως καὶ ὁ Παῦλος ἀποθανών ἕζη, καὶ ἀσθενῶν ἐνίσχυε, καὶ δε δεμένος ἐνήργει τὸν δρόμον, καὶ πτωχεύων ἐπλούτιζε, καὶ πάντα κατεῖχεν ἔχων οὐδὲν, πάντοτε τὴν νέκρωσιν τοῦ Ἰησοῦ ἐν τῷ σώματι περιφέρων. 'Αλλ' ἐπὶ τὸ προτεθὲν ἐπανέλθωμεν· ὅτι διὰ θανά του ἡ ψυχὴ ἐκ τοῦ θανάτου ἀνίσταται. Ὡς ἂν γὰρ μὴ ἀποθάνῃ, νεκρὰ διὰ παντὸς μένει, καὶ τῆς ζωῆς ἀπαράδεκτος. Ἐκ δὲ τοῦ ἀποθανεῖν, ἐν ζωῇ γίνεται, πᾶσαν ἀποθεμένη νεκρότητα. Καὶ τοῦτο ἡμῖν ἐκ του προκειμένου ῥητοῦ βεβαιοῦται τὸ δόγμα, οὕτως εἰσ πούσης τῆς νύμφης· ὅτι Ανέστην ἐγὼ ἀνοῖξαι τῷ ἀδελφιδῷ μου. Αἱ χεῖρες μου έσταξαν σμύρναν, οἱ δάκτυλοί μου σμύρνης πλήρεις. Θανάτου δὲ σύμβολον εἶναι τὴν σμύρναν οὐκ ἄν τις ἀμφιβάλλει τῶν ταῖς θείαις ὡμιληκότων Γραφαῖς. Πῶς οὖν ὁ θά νατος ἐκ τοῦ θανάτου ἡμᾶς ἀνίστησιν, ἐπιζητεῖν οἷ μαί τινας τὸν περὶ τούτου λόγον εὐκρινηθῆναι σαφέ στερον. Ἐροῦμεν τοίνυν ὅπως ἂν οἷόν τε ᾖ, τάξιν τινὰ δι' ἀκολουθίας ἐπιθέντες τῷ λόγῳ. Πάντα ὅσα ἐποίησεν ὁ Θεὸς καλὰ λίαν εἶναι ὁ τῆς κοσμογενείας λόγος μαρτύρεται. Ἐκ δὲ τῶν λίαν καλῶν ἦν καὶ ὁ ἄνθρωπος· μᾶλλον δὲ πλεῖον τῶν καλῶν κεκοσμημέν νος τῷ κάλλει. Τί γὰρ ἂν ἕτερον οὕτως εἴη καλόν, ὡς τὸ τοῦ ἀκηράτου κάλλους ὁμοίωμα ; Εἰ δὲ πάντα καλὰ λίαν, ἐν δὲ τοῖς πᾶσι, ἢ καὶ πρὸ ἁπάντων ὁ ἄνθρω πος ἦν, οὐκ ἦν πάντως ἐν τῷ ἀνθρώπῳ ὁ θάνατος. Οὐ γὰρ ἂν καλόν τι ὁ ἄνθρωπος ἦν· εἴπερ εἶχεν ἐν ἑαυτῷ τῆς τοῦ θανάτου κατηφείας τὸν σκυθρωπὸν χα ρακτῆρα. ᾿Αλλὰ τῆς ἀϊδίου ζωῆς ἀπεικόνισμα ὢν καὶ ὁμοίωμα, καλὸς ἦν ὡς ἀληθῶς καὶ λίαν καλὸς, τῷ φαιδρῷ τῆς ζωῆς χαρακτῆρι καλλωπιζόμενος. "Ην δὲ καὶ αὐτῷ καὶ ὁ θεῖος παράδεισος, διὰ τῆς εὐχαρ πίας τῶν δένδρων βρύων ζωὴν, καὶ ἡ τοῦ Θεοῦ ἐντολὴ ζωῆς ἦν νόμος, τὸ μὴ ἀποθανεῖν παραγγέλλουσα. Οντος δὲ κατὰ τὸ μέσον τῆς τοῦ παραδείσου φυτείας τοῦ τὴν ζωὴν βρύοντος ξύλου, ὅτι ποτὲ χρὴ τὸ ξύλον νοεῖν ἐκεῖνο, οὗ ὁ καρπός ζωή· καὶ τοῦ θανατηφόρου δὲ ξύλου, οὗ καλὸν ἅμα καὶ κακὸν εἶναι τὸν καρπὸν ἀποφαίνεται, καὶ αὐτοῦ κατὰ τὸ μέσον ὄντος τοῦ παραδείσου· ἀδυνάτου δὲ ὄντος ἐν τῷ μεσαιτάτῳ τοῖς ξύλοις χώραν γενέσθαι· ὁπότερον γὰρ ἂν δῶμεν ἐξ ἀμφοτέρων ἐπέχειν τὸ μέσον, κατὰ πᾶσαν ἀνάγκην τὸ ἕτερον τῆς τοῦ μέσου χώρας πάντως εξείργεται. Αι S. GREGORII NYSSENI statuo) animi nostri electio, quæ preclare in no- bis cum imperio præest. Laudatur enim, quod heri sui familiam alat, idque necando adversantia. Nam illorum interitus alimentum est, et sanitas nieliorum. Contra vituperatur ignavus ille servus ³¹, qui propterea quod cum temulentis versetur, ver- beribus Dei familiam contumeliose aflicit. Nam vere virtus vapulat, cum vitia florent. Quapropter recte facturi sumus, si verbum illud Vatis imitati **, matutinam nobis horam constituemus ad interfi- ciendum omnes peccatores terræ, et ad tollendum e civitate Dei ( quæ civitas anima est ) omnes ra- tiocinationes designantes iniquitatem, quarum in- teritus meliorum vita est. Itaque boc modo per mortem vivimus, cum ea quæ sunt in nobis (quem- admodum Propheta loquitur) partim occidit Verbum, partim vivificat, sicut ipse inquit: Ego in terficiam et vivificavo ”. Quo pacto Paulus etiam mortuus vivebat, imbecillus vires habebat, vinctus cursum perficiebat, paupertate pressus dives erat, nihil cum haberet, habebat omnia, semper mortifi- cationem Jesu in corpore suo circumgestabat, et semper vitam ejus in se declarabat. C Enimvero ad id, quod propositum nobis est, B revertamur : nimirum animam per mortem e morte resurgere. Nam si non moriatur, semper manet mortua, neque vitæ capax est. At moriendo vitam consequitur, omni mortalitate deposita. Atque hæc nobis doctrina ex dicto hic proposito confir- natur, cum sic loquatur sponsa : Surrexi equidem, at aperirem cognato meo. Manus meæ stillarunt myrrham, digiti mei myrrhæ pleni. Et myrrham mortis esse symbolum, nemo dubitarit eorum, qui sacris in Litteris versati sunt. Qui ergo mors ex morte nos suscitat, de eo requirere quosdam ora- tionen luculentiorem arbitror. Itaque nos id ex- ponemus, prout a nobis præstari poterit, ordine- que in hac tractatione progrediemur. Omnia quæ Deus condiderit, valde praeclara esse, Commen- “ tarius de ortu mundi testatur. Ex reliquo autem rerum valde præclararum numero etiam homo erat, vel potius is longe supra cætera pulchritudine ornatus erat. Quid enim aliud esse tam pulchrum possit, quam est nulla foedatæ labe pulchritudinis similitudo? Jam si omnia fuere præclara valde, atque inter cætera omnia, vel potius supra omnia lowno : haud dubie mors in homine non erat. Nec enim præclarum quiddam fuisset homo, si tristem illum mortis characterem habuisset. Enimvero cum æternæ vitæ simulacrum et similitudo esset, revera pulcher erat, ac valde quidem pulcher, hi- · lari vitæ charactere cohonestatus. Quin et paradi- sus ille divinus ei per arborum feracitatem vitam proferebat, et mandatum Dei vitæ lex erat, quæ non moriturum hominem pollicebatur. Cum autem esset in medio paradiši lignum illud, quod vitæ ferax erat quidquid tandem de eo statuendum sit ligno, cujus fructus exsistit vita. Itidem lignum letiferum, cujus fructus simul et bonus et malus fuisse pronuntiatur, medio in paradiso erat. enim Geri nequit, ut in loco maxime medio lignis duobus spatium fuerit. Nam utrum tandem conce- D *1 Matth. xxiv, 49. * Psal. c, 8. Deut. xxxII, 39. " Gen. 1, 31.

Α οὖν καλῶς ἔχει τὸν προφητικὸν ζηλώσαντας λόγον, πρωΐαν ἑαυτοῖς ποιεῖν, διὰ τοῦ ἀποκτεῖναι πάντας τοὺς ἁμαρτωλοὺς τῆς γῆς, τοῦ ἐξολοθρεῦσαι ἐκ πό λεως Κυρίου (ψυχὴ δὲ ἡ πόλις) πάντας τοὺς λογισ μοὺς τοὺς ἐργαζομένους τὴν ἀνομίαν, ὧν ἔλεθρος ζωὴ γίνεται τῶν ἀμεινόνων. Οὕτως οὖν διὰ τοῦ θανά του ζῶμεν, ὅταν τῶν ἐν ἡμῖν, καθώς φησιν ὁ Προφή της, τὸν μὲν ἀποκτείνῃ, τὸν δὲ ζωοποιήσῃ ὁ Λόγος ὁ εἰπών· Ἐγὼ ἀποκτενῶ, καὶ ζωοποιήσω. Ως καὶ ὁ Παῦλος ἀποθανών ἕζη, καὶ ἀσθενῶν ἐνίσχυε, καὶ δε δεμένος ἐνήργει τὸν δρόμον, καὶ πτωχεύων ἐπλούτιζε, καὶ πάντα κατεῖχεν ἔχων οὐδὲν, πάντοτε τὴν νέκρωσιν τοῦ Ἰησοῦ ἐν τῷ σώματι περιφέρων. 'Αλλ' ἐπὶ τὸ προτεθὲν ἐπανέλθωμεν· ὅτι διὰ θανά του ἡ ψυχὴ ἐκ τοῦ θανάτου ἀνίσταται. Ὡς ἂν γὰρ μὴ ἀποθάνῃ, νεκρὰ διὰ παντὸς μένει, καὶ τῆς ζωῆς ἀπαράδεκτος. Ἐκ δὲ τοῦ ἀποθανεῖν, ἐν ζωῇ γίνεται, πᾶσαν ἀποθεμένη νεκρότητα. Καὶ τοῦτο ἡμῖν ἐκ του προκειμένου ῥητοῦ βεβαιοῦται τὸ δόγμα, οὕτως εἰσ πούσης τῆς νύμφης· ὅτι Ανέστην ἐγὼ ἀνοῖξαι τῷ ἀδελφιδῷ μου. Αἱ χεῖρες μου έσταξαν σμύρναν, οἱ δάκτυλοί μου σμύρνης πλήρεις. Θανάτου δὲ σύμβολον εἶναι τὴν σμύρναν οὐκ ἄν τις ἀμφιβάλλει τῶν ταῖς θείαις ὡμιληκότων Γραφαῖς. Πῶς οὖν ὁ θά νατος ἐκ τοῦ θανάτου ἡμᾶς ἀνίστησιν, ἐπιζητεῖν οἷ μαί τινας τὸν περὶ τούτου λόγον εὐκρινηθῆναι σαφέ στερον. Ἐροῦμεν τοίνυν ὅπως ἂν οἷόν τε ᾖ, τάξιν τινὰ δι' ἀκολουθίας ἐπιθέντες τῷ λόγῳ. Πάντα ὅσα ἐποίησεν ὁ Θεὸς καλὰ λίαν εἶναι ὁ τῆς κοσμογενείας λόγος μαρτύρεται. Ἐκ δὲ τῶν λίαν καλῶν ἦν καὶ ὁ ἄνθρωπος· μᾶλλον δὲ πλεῖον τῶν καλῶν κεκοσμημέν νος τῷ κάλλει. Τί γὰρ ἂν ἕτερον οὕτως εἴη καλόν, ὡς τὸ τοῦ ἀκηράτου κάλλους ὁμοίωμα ; Εἰ δὲ πάντα καλὰ λίαν, ἐν δὲ τοῖς πᾶσι, ἢ καὶ πρὸ ἁπάντων ὁ ἄνθρω πος ἦν, οὐκ ἦν πάντως ἐν τῷ ἀνθρώπῳ ὁ θάνατος. Οὐ γὰρ ἂν καλόν τι ὁ ἄνθρωπος ἦν· εἴπερ εἶχεν ἐν ἑαυτῷ τῆς τοῦ θανάτου κατηφείας τὸν σκυθρωπὸν χα ρακτῆρα. ᾿Αλλὰ τῆς ἀϊδίου ζωῆς ἀπεικόνισμα ὢν καὶ ὁμοίωμα, καλὸς ἦν ὡς ἀληθῶς καὶ λίαν καλὸς, τῷ φαιδρῷ τῆς ζωῆς χαρακτῆρι καλλωπιζόμενος. "Ην δὲ καὶ αὐτῷ καὶ ὁ θεῖος παράδεισος, διὰ τῆς εὐχαρ πίας τῶν δένδρων βρύων ζωὴν, καὶ ἡ τοῦ Θεοῦ ἐντολὴ ζωῆς ἦν νόμος, τὸ μὴ ἀποθανεῖν παραγγέλλουσα. Οντος δὲ κατὰ τὸ μέσον τῆς τοῦ παραδείσου φυτείας τοῦ τὴν ζωὴν βρύοντος ξύλου, ὅτι ποτὲ χρὴ τὸ ξύλον νοεῖν ἐκεῖνο, οὗ ὁ καρπός ζωή· καὶ τοῦ θανατηφόρου δὲ ξύλου, οὗ καλὸν ἅμα καὶ κακὸν εἶναι τὸν καρπὸν ἀποφαίνεται, καὶ αὐτοῦ κατὰ τὸ μέσον ὄντος τοῦ παραδείσου· ἀδυνάτου δὲ ὄντος ἐν τῷ μεσαιτάτῳ τοῖς ξύλοις χώραν γενέσθαι· ὁπότερον γὰρ ἂν δῶμεν ἐξ ἀμφοτέρων ἐπέχειν τὸ μέσον, κατὰ πᾶσαν ἀνάγκην τὸ ἕτερον τῆς τοῦ μέσου χώρας πάντως εξείργεται. Αι S. GREGORII NYSSENI statuo) animi nostri electio, quæ preclare in no- bis cum imperio præest. Laudatur enim, quod heri sui familiam alat, idque necando adversantia. Nam illorum interitus alimentum est, et sanitas nieliorum. Contra vituperatur ignavus ille servus ³¹, qui propterea quod cum temulentis versetur, ver- beribus Dei familiam contumeliose aflicit. Nam vere virtus vapulat, cum vitia florent. Quapropter recte facturi sumus, si verbum illud Vatis imitati **, matutinam nobis horam constituemus ad interfi- ciendum omnes peccatores terræ, et ad tollendum e civitate Dei ( quæ civitas anima est ) omnes ra- tiocinationes designantes iniquitatem, quarum in- teritus meliorum vita est. Itaque boc modo per mortem vivimus, cum ea quæ sunt in nobis (quem- admodum Propheta loquitur) partim occidit Verbum, partim vivificat, sicut ipse inquit: Ego in terficiam et vivificavo ”. Quo pacto Paulus etiam mortuus vivebat, imbecillus vires habebat, vinctus cursum perficiebat, paupertate pressus dives erat, nihil cum haberet, habebat omnia, semper mortifi- cationem Jesu in corpore suo circumgestabat, et semper vitam ejus in se declarabat. C Enimvero ad id, quod propositum nobis est, B revertamur : nimirum animam per mortem e morte resurgere. Nam si non moriatur, semper manet mortua, neque vitæ capax est. At moriendo vitam consequitur, omni mortalitate deposita. Atque hæc nobis doctrina ex dicto hic proposito confir- natur, cum sic loquatur sponsa : Surrexi equidem, at aperirem cognato meo. Manus meæ stillarunt myrrham, digiti mei myrrhæ pleni. Et myrrham mortis esse symbolum, nemo dubitarit eorum, qui sacris in Litteris versati sunt. Qui ergo mors ex morte nos suscitat, de eo requirere quosdam ora- tionen luculentiorem arbitror. Itaque nos id ex- ponemus, prout a nobis præstari poterit, ordine- que in hac tractatione progrediemur. Omnia quæ Deus condiderit, valde praeclara esse, Commen- “ tarius de ortu mundi testatur. Ex reliquo autem rerum valde præclararum numero etiam homo erat, vel potius is longe supra cætera pulchritudine ornatus erat. Quid enim aliud esse tam pulchrum possit, quam est nulla foedatæ labe pulchritudinis similitudo? Jam si omnia fuere præclara valde, atque inter cætera omnia, vel potius supra omnia lowno : haud dubie mors in homine non erat. Nec enim præclarum quiddam fuisset homo, si tristem illum mortis characterem habuisset. Enimvero cum æternæ vitæ simulacrum et similitudo esset, revera pulcher erat, ac valde quidem pulcher, hi- · lari vitæ charactere cohonestatus. Quin et paradi- sus ille divinus ei per arborum feracitatem vitam proferebat, et mandatum Dei vitæ lex erat, quæ non moriturum hominem pollicebatur. Cum autem esset in medio paradiši lignum illud, quod vitæ ferax erat quidquid tandem de eo statuendum sit ligno, cujus fructus exsistit vita. Itidem lignum letiferum, cujus fructus simul et bonus et malus fuisse pronuntiatur, medio in paradiso erat. enim Geri nequit, ut in loco maxime medio lignis duobus spatium fuerit. Nam utrum tandem conce- D *1 Matth. xxiv, 49. * Psal. c, 8. Deut. xxxII, 39. " Gen. 1, 31.

Πρὸς γὰρ τὸ περιέχον, ἡ ἀκριβὴς τοῦ μέσου θέσις καταλαμβάνεται, ὅταν ἱστὰς ἀπανταχόθεν τοῖς δια- στήμασιν ἀπέχῃ τοῦ πέρατος. Ἐπειδὰν τοίνυν ἓν δι' ἀκριβείας ᾖ τοῦ κύκλου τὸ μέσον, οὐκ ἂν γένοιτο μη- χανὴ τοῦ αὐτοῦ μένοντος κύκλου, δύο κέντρα κατά τὸ μέσον χώραν εὑρεῖν. Εἰ γὰρ ἕτερον παραθείη κέν τρον τῷ προλαβόντι πρὸς τοῦτο, κατ' ἀνάγκην συμ- μετατεθέντος τοῦ κύκλου ἔξω τοῦ μέσου τὸ πρότε ρον γίνεται τῆς τοῦ κύκλου περιοχῆς τῷ δευτέρῳ κέντρῳ περιγραφείσης. ᾿Αλλὰ μὴν ἐν τῷ μέσῳ φησὶν εἶναι τοῦ παραδείσου καὶ τοῦτο καὶ τοῦτο· καίτοι ἐναντίως πρὸς ἄλληλα κατὰ τὴν δύναμιν ἔχοντα, τό τε ζωοποιόν λέγω ξύλον, καὶ οὗ ὁ θάνατος ἦν καρπός, ὅπερ ἁμαρτίαν ὠνόμασεν ὁ Παῦλος, εἰπών· ὅτι Καρ- πὸς ἁμαρτίας ὁ θάνατος. Νοῆσαι ἄρα προσήκει διὰ τῆς τῶν εἰρημένων φι λοσοφίας τοῦτο τὸ δόγμα, ὅτι τῆς μὲν τοῦ Θεοῦ φυ τείας τὸ μεσαίτατόν ἐστιν ἡ ζωή· ὁ δὲ θάνατός ἐστιν ἀφύτευτος καὶ ἄῤῥιζος, ἰδίαν οὐδαμοῦ χώραν ἔχων• τῇ δὲ στερήσει τῆς ζωῆς ἐμφυτεύεται, ὅταν ἀργήσῃ τοῖς ζῶσιν ἡ μετουσία τοῦ κρείττονος. Ἐπειδὴ οὖν ἐν τῷ μέσῳ τῶν θείων φυτῶν ἐστιν ἡ ζωή, τῇ δὲ ἀποπτώσει ταύτῃ ἐνυφίσταται ἡ τοῦ θανάτου φύσις διὰ τοῦτο καὶ τὸ θανατηφόρον ξύλον, ὁ τὸ δόγμα τοῦτο δι' αἰνιγμάτων φιλοσοφήσας ἐν τῷ μέσῳ εἶναι τοῦ παραδείσου λέγει, οὗ τὸν καρπὸν εἶπεν σύμμικτον ἔχειν ἐκ τῶν ἐναντίων τὴν δύναμιν. Τὸ γὰρ αὐτὸ και λύν τε εἶναι καὶ κακὸν διωρίσατο, τῆς ἁμαρτίας, οἶμαι, διὰ τούτου τὴν φύσιν ὑπαινιττόμενος. Ἐπειδὴ πάντων τῶν διὰ κακίας ενεργουμένων ἡδονή τις και θηγεῖται πάντως, καὶ οὐκ ἔστιν εὑρεῖν ἁμαρτίαν ἡδονῆς διεζευγμένην, ὅσα τε διὰ θυμοῦ, καὶ ὅσα δι' ἐπιθυμίας γίνεται πάθη· τούτου χάριν καὶ καλὸς ὁ καρπὸς ὀνομάζεται κατὰ τὴν ἡμαρτημένην τοῦ καλοῦ κρίσιν, τοῖς τὸ καλὸν ἐν ἡδονῇ τιθεμένοις, τοιοῦτος δοκῶν· πονηρὸς δὲ μετὰ ταῦτα τῇ πικρὰ τῇ βρώσεως ἀναδόσει εὑρίσκεται, κατὰ τὴν προοιμιώδη φωνήν, ἤ φησι, μέλι τῶν χειλέων τῆς κακίας ἀποστάζειν, ἢ πρὸς καιρὸν μὲν λιπαίνει τὸν φάρυγγα, μετὰ ταῦτα δὲ πικρότερον χολῆς τοῖς κακῶς γλυκανθεῖσιν εὑρί σκεται. Ἐπειδὴ τοίνυν ἀποστὰς τῆς τῶν ἀγαθῶν παγ καρπίας ὁ ἄνθρωπος, τοῦ φθοροποιοῦ καρποῦ διὰ τῆς παρακοῆς ἐνεπλήσθη· ὄνομα δὲ τοῦ καρποῦ τού- του ή θανατοποιὸς ἁμαρτία· εὐθὺς ἐνεκρώθη τῷ κρείττονι βίῳ, τὴν ἄλογον καὶ κτηνώδη ζωὴν τῆς θειοτέρας ἀνταλλαξάμενος. Καὶ καταμιχθέντος ἅπαξ τοῦ θανάτου τῇ φύσει, συνδιεξῆλθε ταῖς τῶν τικτο- μένων διαδοχαῖς ἡ νεκρότης. "Οθεν νεκρὸς ἡμᾶς διε δέξατο βίος, αὐτῆς τρόπον τινὰ τῆς ζωῆς ἡμῶν ἀπο θανούσης. Νεκρὰ γὰρ ἀντικρὺς ἐστιν ἡμῶν ἡ ζωή, τῆς ἀθανασίας ἐστερημένη. Διὰ τοῦτο ταῖς δύο ταύ- ταις ζωαῖς μεσιτεύει ὁ ἐν μέσῳ τῶν δύο ζωῶν γινω- σκόμενο; ἵνα τῇ ἀναιρέσει τῆς χείρονος, δῷ τῇ ἀκη- ράτῳ τὰ νικητήρια. Ὥσπερ τοίνυν τῷ ἀποθανεῖν τῇ ἀληθινῇ ζωῇ ὁ ἄνθρωπος εἰς τὸν νεκρὸν τοῦτον μετα 10:1 IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XII. i- A damus medium obtinuisse, alterum necessario de eodem loco excluditur. Etenim de ea, quæ rem quam ambiunt, accuratus medii situs ille intelli- gitur, cum æqualibus ab omni parte intervallis ab extremo abest. Quare si unum in circulo medium accurate statuatur, fieri nulla ratione potest, ut eodem manente circulo, centra duo locum in me- dio reperiant. Nam si præter id centrum, quod semel statutum est, aliud statuatur, necesse est cum eo circulum etiam alium statui, atque ita prius illud centrum e medio excluditur, ambitu circuli centrum illud alterum circumscribente. At enim medio in paradiso tam hoc quam illud ſuisse dicitur, quanquam esset in utroque vis plane con- traria, in ligno, inquam, virilico, et altero cujus B fructus mors erat, quod peccatum appellavit Pau- lus, cum ait : Fructus peccati mors 55. C & Hoc igitur animadvertendum est ex hac tola commentatione, vitam in plantatione Dei loco si- tam fuisse maxine medio: mortem vero minime plantatam fuisse, neque radices egisse, neque lo- cum usquam peculiarem habuisse, sed per priva- tionem vitæ conseri, cum vita præditi participes esse boni desinunt. Quamobrem cum medio divinas inter plantas loco vila sit, de cujus ruina mortis natura exsistit : idcirco is qui doctrinam hanc per quædam velut ænigmata tradidit, etiam lignem illud letiferum esse in medio paradisi ait, cujus fructum habere vim quamdam ex contrariis mistam commemorat. Nam idem et bonum et malum esse definit, peccati (ut equidem opinor) naturam obscure nobis describens. Nam quia voluptas quæ- dam in omnibus, quæ improbe geruntur, omnino præcedit, neque reperiri peccatum ullum potest a voluptate sejunctum, sive quid per iracundiam, sive per libidinem designetur: ea de causa fructus hic etiam pulcher appellatur, quippe qui depravato judicio talis esse videatur iis, qui bonum in vo- luptate ponunt, sed deinde malus ex amara cibi digestione reperitur, secundum illud libri Prover biorum verbum, quo dicitur mel de labiis malitiæ distillare”, quæ quidem ad tempus humectet guttur, sed deinceps felle amarior inveniatur iis, qui male dulcedinem illam perceperint. Itaque D postquam homo a fertili omnis generis bonorum copia discessit, ac fructu interitum afferente per inobedientiam saturatus est cui fructui nomen est peccatum letiferum), statim ad præstantiorem vitam quod attinet, morte multatus est, rationis experte ac bruta cum diviniore vita commutata. Et quia semel immiscuerat se mors naturæ nostræ, una cum ipsis eorum qui procreabantur successio- nibus mortalitas penetravit. Quo factum nt vita nos exciperet mortua, ipsa quodammodo vita no- stra morte perempta. Nam haud dubie vita nostra mortua est, cum immortalitate spoliata sit. Itaque inter hasce duas vitas medio quasi degit loco, qui aª Rom. vi, 25. * Prov. v, 3.

Πρὸς γὰρ τὸ περιέχον, ἡ ἀκριβὴς τοῦ μέσου θέσις καταλαμβάνεται, ὅταν ἱστὰς ἀπανταχόθεν τοῖς δια- στήμασιν ἀπέχῃ τοῦ πέρατος. Ἐπειδὰν τοίνυν ἓν δι' ἀκριβείας ᾖ τοῦ κύκλου τὸ μέσον, οὐκ ἂν γένοιτο μη- χανὴ τοῦ αὐτοῦ μένοντος κύκλου, δύο κέντρα κατά τὸ μέσον χώραν εὑρεῖν. Εἰ γὰρ ἕτερον παραθείη κέν τρον τῷ προλαβόντι πρὸς τοῦτο, κατ' ἀνάγκην συμ- μετατεθέντος τοῦ κύκλου ἔξω τοῦ μέσου τὸ πρότε ρον γίνεται τῆς τοῦ κύκλου περιοχῆς τῷ δευτέρῳ κέντρῳ περιγραφείσης. ᾿Αλλὰ μὴν ἐν τῷ μέσῳ φησὶν εἶναι τοῦ παραδείσου καὶ τοῦτο καὶ τοῦτο· καίτοι ἐναντίως πρὸς ἄλληλα κατὰ τὴν δύναμιν ἔχοντα, τό τε ζωοποιόν λέγω ξύλον, καὶ οὗ ὁ θάνατος ἦν καρπός, ὅπερ ἁμαρτίαν ὠνόμασεν ὁ Παῦλος, εἰπών· ὅτι Καρ- πὸς ἁμαρτίας ὁ θάνατος. Νοῆσαι ἄρα προσήκει διὰ τῆς τῶν εἰρημένων φι λοσοφίας τοῦτο τὸ δόγμα, ὅτι τῆς μὲν τοῦ Θεοῦ φυ τείας τὸ μεσαίτατόν ἐστιν ἡ ζωή· ὁ δὲ θάνατός ἐστιν ἀφύτευτος καὶ ἄῤῥιζος, ἰδίαν οὐδαμοῦ χώραν ἔχων• τῇ δὲ στερήσει τῆς ζωῆς ἐμφυτεύεται, ὅταν ἀργήσῃ τοῖς ζῶσιν ἡ μετουσία τοῦ κρείττονος. Ἐπειδὴ οὖν ἐν τῷ μέσῳ τῶν θείων φυτῶν ἐστιν ἡ ζωή, τῇ δὲ ἀποπτώσει ταύτῃ ἐνυφίσταται ἡ τοῦ θανάτου φύσις διὰ τοῦτο καὶ τὸ θανατηφόρον ξύλον, ὁ τὸ δόγμα τοῦτο δι' αἰνιγμάτων φιλοσοφήσας ἐν τῷ μέσῳ εἶναι τοῦ παραδείσου λέγει, οὗ τὸν καρπὸν εἶπεν σύμμικτον ἔχειν ἐκ τῶν ἐναντίων τὴν δύναμιν. Τὸ γὰρ αὐτὸ και λύν τε εἶναι καὶ κακὸν διωρίσατο, τῆς ἁμαρτίας, οἶμαι, διὰ τούτου τὴν φύσιν ὑπαινιττόμενος. Ἐπειδὴ πάντων τῶν διὰ κακίας ενεργουμένων ἡδονή τις και θηγεῖται πάντως, καὶ οὐκ ἔστιν εὑρεῖν ἁμαρτίαν ἡδονῆς διεζευγμένην, ὅσα τε διὰ θυμοῦ, καὶ ὅσα δι' ἐπιθυμίας γίνεται πάθη· τούτου χάριν καὶ καλὸς ὁ καρπὸς ὀνομάζεται κατὰ τὴν ἡμαρτημένην τοῦ καλοῦ κρίσιν, τοῖς τὸ καλὸν ἐν ἡδονῇ τιθεμένοις, τοιοῦτος δοκῶν· πονηρὸς δὲ μετὰ ταῦτα τῇ πικρὰ τῇ βρώσεως ἀναδόσει εὑρίσκεται, κατὰ τὴν προοιμιώδη φωνήν, ἤ φησι, μέλι τῶν χειλέων τῆς κακίας ἀποστάζειν, ἢ πρὸς καιρὸν μὲν λιπαίνει τὸν φάρυγγα, μετὰ ταῦτα δὲ πικρότερον χολῆς τοῖς κακῶς γλυκανθεῖσιν εὑρί σκεται. Ἐπειδὴ τοίνυν ἀποστὰς τῆς τῶν ἀγαθῶν παγ καρπίας ὁ ἄνθρωπος, τοῦ φθοροποιοῦ καρποῦ διὰ τῆς παρακοῆς ἐνεπλήσθη· ὄνομα δὲ τοῦ καρποῦ τού- του ή θανατοποιὸς ἁμαρτία· εὐθὺς ἐνεκρώθη τῷ κρείττονι βίῳ, τὴν ἄλογον καὶ κτηνώδη ζωὴν τῆς θειοτέρας ἀνταλλαξάμενος. Καὶ καταμιχθέντος ἅπαξ τοῦ θανάτου τῇ φύσει, συνδιεξῆλθε ταῖς τῶν τικτο- μένων διαδοχαῖς ἡ νεκρότης. "Οθεν νεκρὸς ἡμᾶς διε δέξατο βίος, αὐτῆς τρόπον τινὰ τῆς ζωῆς ἡμῶν ἀπο θανούσης. Νεκρὰ γὰρ ἀντικρὺς ἐστιν ἡμῶν ἡ ζωή, τῆς ἀθανασίας ἐστερημένη. Διὰ τοῦτο ταῖς δύο ταύ- ταις ζωαῖς μεσιτεύει ὁ ἐν μέσῳ τῶν δύο ζωῶν γινω- σκόμενο; ἵνα τῇ ἀναιρέσει τῆς χείρονος, δῷ τῇ ἀκη- ράτῳ τὰ νικητήρια. Ὥσπερ τοίνυν τῷ ἀποθανεῖν τῇ ἀληθινῇ ζωῇ ὁ ἄνθρωπος εἰς τὸν νεκρὸν τοῦτον μετα 10:1 IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XII. i- A damus medium obtinuisse, alterum necessario de eodem loco excluditur. Etenim de ea, quæ rem quam ambiunt, accuratus medii situs ille intelli- gitur, cum æqualibus ab omni parte intervallis ab extremo abest. Quare si unum in circulo medium accurate statuatur, fieri nulla ratione potest, ut eodem manente circulo, centra duo locum in me- dio reperiant. Nam si præter id centrum, quod semel statutum est, aliud statuatur, necesse est cum eo circulum etiam alium statui, atque ita prius illud centrum e medio excluditur, ambitu circuli centrum illud alterum circumscribente. At enim medio in paradiso tam hoc quam illud ſuisse dicitur, quanquam esset in utroque vis plane con- traria, in ligno, inquam, virilico, et altero cujus B fructus mors erat, quod peccatum appellavit Pau- lus, cum ait : Fructus peccati mors 55. C & Hoc igitur animadvertendum est ex hac tola commentatione, vitam in plantatione Dei loco si- tam fuisse maxine medio: mortem vero minime plantatam fuisse, neque radices egisse, neque lo- cum usquam peculiarem habuisse, sed per priva- tionem vitæ conseri, cum vita præditi participes esse boni desinunt. Quamobrem cum medio divinas inter plantas loco vila sit, de cujus ruina mortis natura exsistit : idcirco is qui doctrinam hanc per quædam velut ænigmata tradidit, etiam lignem illud letiferum esse in medio paradisi ait, cujus fructum habere vim quamdam ex contrariis mistam commemorat. Nam idem et bonum et malum esse definit, peccati (ut equidem opinor) naturam obscure nobis describens. Nam quia voluptas quæ- dam in omnibus, quæ improbe geruntur, omnino præcedit, neque reperiri peccatum ullum potest a voluptate sejunctum, sive quid per iracundiam, sive per libidinem designetur: ea de causa fructus hic etiam pulcher appellatur, quippe qui depravato judicio talis esse videatur iis, qui bonum in vo- luptate ponunt, sed deinde malus ex amara cibi digestione reperitur, secundum illud libri Prover biorum verbum, quo dicitur mel de labiis malitiæ distillare”, quæ quidem ad tempus humectet guttur, sed deinceps felle amarior inveniatur iis, qui male dulcedinem illam perceperint. Itaque D postquam homo a fertili omnis generis bonorum copia discessit, ac fructu interitum afferente per inobedientiam saturatus est cui fructui nomen est peccatum letiferum), statim ad præstantiorem vitam quod attinet, morte multatus est, rationis experte ac bruta cum diviniore vita commutata. Et quia semel immiscuerat se mors naturæ nostræ, una cum ipsis eorum qui procreabantur successio- nibus mortalitas penetravit. Quo factum nt vita nos exciperet mortua, ipsa quodammodo vita no- stra morte perempta. Nam haud dubie vita nostra mortua est, cum immortalitate spoliata sit. Itaque inter hasce duas vitas medio quasi degit loco, qui aª Rom. vi, 25. * Prov. v, 3.

Πρὸς γὰρ τὸ περιέχον, ἡ ἀκριβὴς τοῦ μέσου θέσις καταλαμβάνεται, ὅταν ἱστὰς ἀπανταχόθεν τοῖς δια- στήμασιν ἀπέχῃ τοῦ πέρατος. Ἐπειδὰν τοίνυν ἓν δι' ἀκριβείας ᾖ τοῦ κύκλου τὸ μέσον, οὐκ ἂν γένοιτο μη- χανὴ τοῦ αὐτοῦ μένοντος κύκλου, δύο κέντρα κατά τὸ μέσον χώραν εὑρεῖν. Εἰ γὰρ ἕτερον παραθείη κέν τρον τῷ προλαβόντι πρὸς τοῦτο, κατ' ἀνάγκην συμ- μετατεθέντος τοῦ κύκλου ἔξω τοῦ μέσου τὸ πρότε ρον γίνεται τῆς τοῦ κύκλου περιοχῆς τῷ δευτέρῳ κέντρῳ περιγραφείσης. ᾿Αλλὰ μὴν ἐν τῷ μέσῳ φησὶν εἶναι τοῦ παραδείσου καὶ τοῦτο καὶ τοῦτο· καίτοι ἐναντίως πρὸς ἄλληλα κατὰ τὴν δύναμιν ἔχοντα, τό τε ζωοποιόν λέγω ξύλον, καὶ οὗ ὁ θάνατος ἦν καρπός, ὅπερ ἁμαρτίαν ὠνόμασεν ὁ Παῦλος, εἰπών· ὅτι Καρ- πὸς ἁμαρτίας ὁ θάνατος. Νοῆσαι ἄρα προσήκει διὰ τῆς τῶν εἰρημένων φι λοσοφίας τοῦτο τὸ δόγμα, ὅτι τῆς μὲν τοῦ Θεοῦ φυ τείας τὸ μεσαίτατόν ἐστιν ἡ ζωή· ὁ δὲ θάνατός ἐστιν ἀφύτευτος καὶ ἄῤῥιζος, ἰδίαν οὐδαμοῦ χώραν ἔχων• τῇ δὲ στερήσει τῆς ζωῆς ἐμφυτεύεται, ὅταν ἀργήσῃ τοῖς ζῶσιν ἡ μετουσία τοῦ κρείττονος. Ἐπειδὴ οὖν ἐν τῷ μέσῳ τῶν θείων φυτῶν ἐστιν ἡ ζωή, τῇ δὲ ἀποπτώσει ταύτῃ ἐνυφίσταται ἡ τοῦ θανάτου φύσις διὰ τοῦτο καὶ τὸ θανατηφόρον ξύλον, ὁ τὸ δόγμα τοῦτο δι' αἰνιγμάτων φιλοσοφήσας ἐν τῷ μέσῳ εἶναι τοῦ παραδείσου λέγει, οὗ τὸν καρπὸν εἶπεν σύμμικτον ἔχειν ἐκ τῶν ἐναντίων τὴν δύναμιν. Τὸ γὰρ αὐτὸ και λύν τε εἶναι καὶ κακὸν διωρίσατο, τῆς ἁμαρτίας, οἶμαι, διὰ τούτου τὴν φύσιν ὑπαινιττόμενος. Ἐπειδὴ πάντων τῶν διὰ κακίας ενεργουμένων ἡδονή τις και θηγεῖται πάντως, καὶ οὐκ ἔστιν εὑρεῖν ἁμαρτίαν ἡδονῆς διεζευγμένην, ὅσα τε διὰ θυμοῦ, καὶ ὅσα δι' ἐπιθυμίας γίνεται πάθη· τούτου χάριν καὶ καλὸς ὁ καρπὸς ὀνομάζεται κατὰ τὴν ἡμαρτημένην τοῦ καλοῦ κρίσιν, τοῖς τὸ καλὸν ἐν ἡδονῇ τιθεμένοις, τοιοῦτος δοκῶν· πονηρὸς δὲ μετὰ ταῦτα τῇ πικρὰ τῇ βρώσεως ἀναδόσει εὑρίσκεται, κατὰ τὴν προοιμιώδη φωνήν, ἤ φησι, μέλι τῶν χειλέων τῆς κακίας ἀποστάζειν, ἢ πρὸς καιρὸν μὲν λιπαίνει τὸν φάρυγγα, μετὰ ταῦτα δὲ πικρότερον χολῆς τοῖς κακῶς γλυκανθεῖσιν εὑρί σκεται. Ἐπειδὴ τοίνυν ἀποστὰς τῆς τῶν ἀγαθῶν παγ καρπίας ὁ ἄνθρωπος, τοῦ φθοροποιοῦ καρποῦ διὰ τῆς παρακοῆς ἐνεπλήσθη· ὄνομα δὲ τοῦ καρποῦ τού- του ή θανατοποιὸς ἁμαρτία· εὐθὺς ἐνεκρώθη τῷ κρείττονι βίῳ, τὴν ἄλογον καὶ κτηνώδη ζωὴν τῆς θειοτέρας ἀνταλλαξάμενος. Καὶ καταμιχθέντος ἅπαξ τοῦ θανάτου τῇ φύσει, συνδιεξῆλθε ταῖς τῶν τικτο- μένων διαδοχαῖς ἡ νεκρότης. "Οθεν νεκρὸς ἡμᾶς διε δέξατο βίος, αὐτῆς τρόπον τινὰ τῆς ζωῆς ἡμῶν ἀπο θανούσης. Νεκρὰ γὰρ ἀντικρὺς ἐστιν ἡμῶν ἡ ζωή, τῆς ἀθανασίας ἐστερημένη. Διὰ τοῦτο ταῖς δύο ταύ- ταις ζωαῖς μεσιτεύει ὁ ἐν μέσῳ τῶν δύο ζωῶν γινω- σκόμενο; ἵνα τῇ ἀναιρέσει τῆς χείρονος, δῷ τῇ ἀκη- ράτῳ τὰ νικητήρια. Ὥσπερ τοίνυν τῷ ἀποθανεῖν τῇ ἀληθινῇ ζωῇ ὁ ἄνθρωπος εἰς τὸν νεκρὸν τοῦτον μετα 10:1 IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XII. i- A damus medium obtinuisse, alterum necessario de eodem loco excluditur. Etenim de ea, quæ rem quam ambiunt, accuratus medii situs ille intelli- gitur, cum æqualibus ab omni parte intervallis ab extremo abest. Quare si unum in circulo medium accurate statuatur, fieri nulla ratione potest, ut eodem manente circulo, centra duo locum in me- dio reperiant. Nam si præter id centrum, quod semel statutum est, aliud statuatur, necesse est cum eo circulum etiam alium statui, atque ita prius illud centrum e medio excluditur, ambitu circuli centrum illud alterum circumscribente. At enim medio in paradiso tam hoc quam illud ſuisse dicitur, quanquam esset in utroque vis plane con- traria, in ligno, inquam, virilico, et altero cujus B fructus mors erat, quod peccatum appellavit Pau- lus, cum ait : Fructus peccati mors 55. C & Hoc igitur animadvertendum est ex hac tola commentatione, vitam in plantatione Dei loco si- tam fuisse maxine medio: mortem vero minime plantatam fuisse, neque radices egisse, neque lo- cum usquam peculiarem habuisse, sed per priva- tionem vitæ conseri, cum vita præditi participes esse boni desinunt. Quamobrem cum medio divinas inter plantas loco vila sit, de cujus ruina mortis natura exsistit : idcirco is qui doctrinam hanc per quædam velut ænigmata tradidit, etiam lignem illud letiferum esse in medio paradisi ait, cujus fructum habere vim quamdam ex contrariis mistam commemorat. Nam idem et bonum et malum esse definit, peccati (ut equidem opinor) naturam obscure nobis describens. Nam quia voluptas quæ- dam in omnibus, quæ improbe geruntur, omnino præcedit, neque reperiri peccatum ullum potest a voluptate sejunctum, sive quid per iracundiam, sive per libidinem designetur: ea de causa fructus hic etiam pulcher appellatur, quippe qui depravato judicio talis esse videatur iis, qui bonum in vo- luptate ponunt, sed deinde malus ex amara cibi digestione reperitur, secundum illud libri Prover biorum verbum, quo dicitur mel de labiis malitiæ distillare”, quæ quidem ad tempus humectet guttur, sed deinceps felle amarior inveniatur iis, qui male dulcedinem illam perceperint. Itaque D postquam homo a fertili omnis generis bonorum copia discessit, ac fructu interitum afferente per inobedientiam saturatus est cui fructui nomen est peccatum letiferum), statim ad præstantiorem vitam quod attinet, morte multatus est, rationis experte ac bruta cum diviniore vita commutata. Et quia semel immiscuerat se mors naturæ nostræ, una cum ipsis eorum qui procreabantur successio- nibus mortalitas penetravit. Quo factum nt vita nos exciperet mortua, ipsa quodammodo vita no- stra morte perempta. Nam haud dubie vita nostra mortua est, cum immortalitate spoliata sit. Itaque inter hasce duas vitas medio quasi degit loco, qui aª Rom. vi, 25. * Prov. v, 3.

Πρὸς γὰρ τὸ περιέχον, ἡ ἀκριβὴς τοῦ μέσου θέσις καταλαμβάνεται, ὅταν ἱστὰς ἀπανταχόθεν τοῖς δια- στήμασιν ἀπέχῃ τοῦ πέρατος. Ἐπειδὰν τοίνυν ἓν δι' ἀκριβείας ᾖ τοῦ κύκλου τὸ μέσον, οὐκ ἂν γένοιτο μη- χανὴ τοῦ αὐτοῦ μένοντος κύκλου, δύο κέντρα κατά τὸ μέσον χώραν εὑρεῖν. Εἰ γὰρ ἕτερον παραθείη κέν τρον τῷ προλαβόντι πρὸς τοῦτο, κατ' ἀνάγκην συμ- μετατεθέντος τοῦ κύκλου ἔξω τοῦ μέσου τὸ πρότε ρον γίνεται τῆς τοῦ κύκλου περιοχῆς τῷ δευτέρῳ κέντρῳ περιγραφείσης. ᾿Αλλὰ μὴν ἐν τῷ μέσῳ φησὶν εἶναι τοῦ παραδείσου καὶ τοῦτο καὶ τοῦτο· καίτοι ἐναντίως πρὸς ἄλληλα κατὰ τὴν δύναμιν ἔχοντα, τό τε ζωοποιόν λέγω ξύλον, καὶ οὗ ὁ θάνατος ἦν καρπός, ὅπερ ἁμαρτίαν ὠνόμασεν ὁ Παῦλος, εἰπών· ὅτι Καρ- πὸς ἁμαρτίας ὁ θάνατος. Νοῆσαι ἄρα προσήκει διὰ τῆς τῶν εἰρημένων φι λοσοφίας τοῦτο τὸ δόγμα, ὅτι τῆς μὲν τοῦ Θεοῦ φυ τείας τὸ μεσαίτατόν ἐστιν ἡ ζωή· ὁ δὲ θάνατός ἐστιν ἀφύτευτος καὶ ἄῤῥιζος, ἰδίαν οὐδαμοῦ χώραν ἔχων• τῇ δὲ στερήσει τῆς ζωῆς ἐμφυτεύεται, ὅταν ἀργήσῃ τοῖς ζῶσιν ἡ μετουσία τοῦ κρείττονος. Ἐπειδὴ οὖν ἐν τῷ μέσῳ τῶν θείων φυτῶν ἐστιν ἡ ζωή, τῇ δὲ ἀποπτώσει ταύτῃ ἐνυφίσταται ἡ τοῦ θανάτου φύσις διὰ τοῦτο καὶ τὸ θανατηφόρον ξύλον, ὁ τὸ δόγμα τοῦτο δι' αἰνιγμάτων φιλοσοφήσας ἐν τῷ μέσῳ εἶναι τοῦ παραδείσου λέγει, οὗ τὸν καρπὸν εἶπεν σύμμικτον ἔχειν ἐκ τῶν ἐναντίων τὴν δύναμιν. Τὸ γὰρ αὐτὸ και λύν τε εἶναι καὶ κακὸν διωρίσατο, τῆς ἁμαρτίας, οἶμαι, διὰ τούτου τὴν φύσιν ὑπαινιττόμενος. Ἐπειδὴ πάντων τῶν διὰ κακίας ενεργουμένων ἡδονή τις και θηγεῖται πάντως, καὶ οὐκ ἔστιν εὑρεῖν ἁμαρτίαν ἡδονῆς διεζευγμένην, ὅσα τε διὰ θυμοῦ, καὶ ὅσα δι' ἐπιθυμίας γίνεται πάθη· τούτου χάριν καὶ καλὸς ὁ καρπὸς ὀνομάζεται κατὰ τὴν ἡμαρτημένην τοῦ καλοῦ κρίσιν, τοῖς τὸ καλὸν ἐν ἡδονῇ τιθεμένοις, τοιοῦτος δοκῶν· πονηρὸς δὲ μετὰ ταῦτα τῇ πικρὰ τῇ βρώσεως ἀναδόσει εὑρίσκεται, κατὰ τὴν προοιμιώδη φωνήν, ἤ φησι, μέλι τῶν χειλέων τῆς κακίας ἀποστάζειν, ἢ πρὸς καιρὸν μὲν λιπαίνει τὸν φάρυγγα, μετὰ ταῦτα δὲ πικρότερον χολῆς τοῖς κακῶς γλυκανθεῖσιν εὑρί σκεται. Ἐπειδὴ τοίνυν ἀποστὰς τῆς τῶν ἀγαθῶν παγ καρπίας ὁ ἄνθρωπος, τοῦ φθοροποιοῦ καρποῦ διὰ τῆς παρακοῆς ἐνεπλήσθη· ὄνομα δὲ τοῦ καρποῦ τού- του ή θανατοποιὸς ἁμαρτία· εὐθὺς ἐνεκρώθη τῷ κρείττονι βίῳ, τὴν ἄλογον καὶ κτηνώδη ζωὴν τῆς θειοτέρας ἀνταλλαξάμενος. Καὶ καταμιχθέντος ἅπαξ τοῦ θανάτου τῇ φύσει, συνδιεξῆλθε ταῖς τῶν τικτο- μένων διαδοχαῖς ἡ νεκρότης. "Οθεν νεκρὸς ἡμᾶς διε δέξατο βίος, αὐτῆς τρόπον τινὰ τῆς ζωῆς ἡμῶν ἀπο θανούσης. Νεκρὰ γὰρ ἀντικρὺς ἐστιν ἡμῶν ἡ ζωή, τῆς ἀθανασίας ἐστερημένη. Διὰ τοῦτο ταῖς δύο ταύ- ταις ζωαῖς μεσιτεύει ὁ ἐν μέσῳ τῶν δύο ζωῶν γινω- σκόμενο; ἵνα τῇ ἀναιρέσει τῆς χείρονος, δῷ τῇ ἀκη- ράτῳ τὰ νικητήρια. Ὥσπερ τοίνυν τῷ ἀποθανεῖν τῇ ἀληθινῇ ζωῇ ὁ ἄνθρωπος εἰς τὸν νεκρὸν τοῦτον μετα 10:1 IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XII. i- A damus medium obtinuisse, alterum necessario de eodem loco excluditur. Etenim de ea, quæ rem quam ambiunt, accuratus medii situs ille intelli- gitur, cum æqualibus ab omni parte intervallis ab extremo abest. Quare si unum in circulo medium accurate statuatur, fieri nulla ratione potest, ut eodem manente circulo, centra duo locum in me- dio reperiant. Nam si præter id centrum, quod semel statutum est, aliud statuatur, necesse est cum eo circulum etiam alium statui, atque ita prius illud centrum e medio excluditur, ambitu circuli centrum illud alterum circumscribente. At enim medio in paradiso tam hoc quam illud ſuisse dicitur, quanquam esset in utroque vis plane con- traria, in ligno, inquam, virilico, et altero cujus B fructus mors erat, quod peccatum appellavit Pau- lus, cum ait : Fructus peccati mors 55. C & Hoc igitur animadvertendum est ex hac tola commentatione, vitam in plantatione Dei loco si- tam fuisse maxine medio: mortem vero minime plantatam fuisse, neque radices egisse, neque lo- cum usquam peculiarem habuisse, sed per priva- tionem vitæ conseri, cum vita præditi participes esse boni desinunt. Quamobrem cum medio divinas inter plantas loco vila sit, de cujus ruina mortis natura exsistit : idcirco is qui doctrinam hanc per quædam velut ænigmata tradidit, etiam lignem illud letiferum esse in medio paradisi ait, cujus fructum habere vim quamdam ex contrariis mistam commemorat. Nam idem et bonum et malum esse definit, peccati (ut equidem opinor) naturam obscure nobis describens. Nam quia voluptas quæ- dam in omnibus, quæ improbe geruntur, omnino præcedit, neque reperiri peccatum ullum potest a voluptate sejunctum, sive quid per iracundiam, sive per libidinem designetur: ea de causa fructus hic etiam pulcher appellatur, quippe qui depravato judicio talis esse videatur iis, qui bonum in vo- luptate ponunt, sed deinde malus ex amara cibi digestione reperitur, secundum illud libri Prover biorum verbum, quo dicitur mel de labiis malitiæ distillare”, quæ quidem ad tempus humectet guttur, sed deinceps felle amarior inveniatur iis, qui male dulcedinem illam perceperint. Itaque D postquam homo a fertili omnis generis bonorum copia discessit, ac fructu interitum afferente per inobedientiam saturatus est cui fructui nomen est peccatum letiferum), statim ad præstantiorem vitam quod attinet, morte multatus est, rationis experte ac bruta cum diviniore vita commutata. Et quia semel immiscuerat se mors naturæ nostræ, una cum ipsis eorum qui procreabantur successio- nibus mortalitas penetravit. Quo factum nt vita nos exciperet mortua, ipsa quodammodo vita no- stra morte perempta. Nam haud dubie vita nostra mortua est, cum immortalitate spoliata sit. Itaque inter hasce duas vitas medio quasi degit loco, qui aª Rom. vi, 25. * Prov. v, 3.

έπεσε βίον· οὕτως ὅταν ἀποθάνῃ τῇ νεκρά ταύτῃ καὶ Εt Ο κτηνώδει ζωή, πρὸς τὴν ἀεὶ ζῶσαν ἀντιμεθίσταται. Ὡς ἀναμφίβολον εἶναι, ὅτι οὐκ ἔστιν ἐν τῇ μακαρίᾳ γενέσθαι ζωῇ, μὴ νεκρὸν τῇ ἁμαρτία γενόμενον. Οὗ χάριν ἐν τῷ αὐτῷ κατὰ τὸ μέσον ἑκάτερον τῶν ξύλων εἶναι ὑπὸ τοῦ λόγου πεφιλοσόφηται· ὡς τοῦ μὲν ἐκεῖ φύσει ὄντος, τοῦ δὲ ἐπιγινομένου τῷ ὄντι διὰ στερή σεως. Ἐκ γὰρ τοῦ αὐτοῦ ἐπὶ τὸ αὐτὸ διὰ μετουσίας καὶ στερήσεως, ἡ ἀντιμετάστασις γίνεται καὶ ζωῆς καὶ θανάτου. Ἐπειδὴ ὁ νεκρωθεὶς τῷ ἀγαθῷ, τῇ τῷ κακῷ, καὶ ὁ νεκρὸς ἐν κακίᾳ γενόμενος πρὸς τὴν ἀρετὴν ἀνεβίωσεν. Οὐκοῦν καλῶς δείκνυσι τῇ σμύρνη πλήρεις τὰς ἑαυτῆς χεῖρας ἡ νύμφη, διὰ τῆς ἐν πάσῃ κακία νεκρότητος ἀνισταμένη, πρὸς τὸ ἀνοίξαι τῷ Λόγῳ τὴν εἰς ἑαυτὴν εἴσοδον. Ζωὴ δὲ ὁ Λόγος ὂν εἰσ- Β οικίζεται. Πρὸς τοσοῦτον δὲ μέγεθος ἐπαρθεῖσα διὰ τῶν θεωρηθέντων ἡμῖν ἡ πρὸς τὸν Θεὸν ὁρῶσα ψυχή ούπω, καθώς φησιν ὁ Παῦλος, οὕτως ἔγνω, καθὼς δεῖ γνῶναι, οὐδὲ λογίζεται καθ᾿ ἑαυτὴν κατειληφέναι· ἀλλ' ἔτι πρὸς τὸ ὑπερκείμενον τρέχει, τοῖς ἔμπροσθεν ἑαυτὴν ἐπεκτείνουσα. * Ἡ γὰρ ἀκολουθία τῶν ἐφεξῆς λόγων ταῦτα νοεῖν περὶ αὐτῆς ὑποτίθεται· Ἐπὶ χεῖρας τοῦ κλείθρου ἤνοιξα ἐγὼ τῷ ἀδελφιδῷ μου. Καὶ ἐπήγαγεν, ὅτι Αδελφιδός μου παρῆλθεν ἡ ψυχή μου ἐξῆλθεν ἐν λόγῳ αὐτοῦ. Διδάσκει γὰρ διὰ τούτων ἡμᾶς, ὅτι ἐπὶ τῆς πάντα νοῦν ὑπερεχούσης δυνάμεως εἷς και ταλήψεως ἐστι τρόπος, τὸ μηδέποτε στῆναι περὶ τὸ κατειλημμένον· ἀλλὰ τὸν ἀεὶ ζητοῦντα τῷ πλείονι τοῦ καταλειφθέντος μὴ ἴστασθαι. Η γὰρ πλήρης γενομένη τῆς σμύρνης, πᾶσι τοῖς τοῦ βίου ἐπιτηδεύ μασιν (ἅπερ δακτύλους τροπικῶς ὀνομάζει) τὴν πρὸς τὸ κακὸν ἐπισημαίνουσα νέκρωσιν· καὶ τὸ ἑκούσιον τῆς ἀρετῆς διὰ τὸ οἴκοθεν ἀποστάξαι τῶν χειρῶν τὴν σμύρναν ἐνδειξαμένη, ἅψασθαί φησι τὰς χεῖρας ἑαυτῆς τοῦ κλείθρου, τουτέστι, τὰ ἔργα ἑαυτῆς ἐγγί- σαι λέγει τῇ στενῇ τε καὶ τεθλιμμένῃ εἰσόδῳ, ἧς τὸ κλείθρον ἐγχειρίζει τοῖς κατὰ Πέτρον ὁ Λόγος. 'Ανοί γει τοίνυν δι' εκατέρων ἑαυτῇ τῆς βασιλείας τὴν θύ- ραν, διά τε τῶν χειρῶν, δι' ὧν τὰ ἔργα δηλοῦται· καὶ διὰ τοῦ κλείθρου τῆς πίστεως. Δι' ἀμφοτέρων γὰρ τούτων, ἔργων τε καὶ πίστεως λέγω, ἡ κλεὶς τῆς βασιλείας ἐν ἡμῖν ὑπὸ τοῦ λόγου κατασκευάζεται. Οτε τοίνυν ἤλπισε κατὰ τὸν Μωϋσές γνωστῶς ἐμ· φανισθῆναι ἑαυτῇ τοῦ βασιλέως τὸ πρόσωπον· τότε παρῆλθε τὴν κατάληψιν αὐτῆς ὁ ποθούμενος. Φησὶ γάρ' ὅτι Αδελφιδός μου παρῆλθεν· οὐ καταλιπών τὴν ἑπομένην αὐτῷ ψυχήν, ἀλλὰ πρὸς ἑαυτὸν ἐφελ κόμενος. Ἡ ψυχὴ γάρ μου ἐξῆλθεν ἐν λόγῳ αὐτοῦ. Ω μακαρίας ἐξόδου ἐκείνης ἣν ἐξέρχεται ἡ τῷ λόγῳ ἑπομένη ψυχή! Κύριος φυλάξει τὴν ἔξοδόν σου καὶ τὴν εἴσοδόν σου, φησὶν ὁ Προφήτης. Αὕτη ἐστὶν ὡς ἀληθῶς ἡ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ φυλασσομένη τοῖς ἀξίοις, ἔξοδός τε καὶ εἴσοδος. Καὶ γὰρ ἡ ἀπὸ τοῦ ἐν ᾧ ἐσμεν ἔξοδος, τῶν ὑπερκειμένων ἀγαθῶν εἴσοδος γίνεται S. GREGORI NYSSENI inter duas vitas cognoscitur, ut perempla pejore, A interitus experti victoriam tribuat. Quemadmodum igitur homo dum veræ vitæ moritur, in mortuam hanc vitam incidit : ita cum huic mortus brutaque vitæ moritur, vicissim æternum viventi vitæ resti- tuitur. Quo fit, ut extra omnem dubitationem po- situm sit, non posse nos beatam illam vitam con- sequi, nisi peccato moriamur. Ea de causa tradi- tum argute est, eodem loco in medio paradiso li- gnum utrumque esse : quod alterum ibi a natura sil, alterum ad id quod prius exsistit, per priva- tionem accedat. Nam ex eodem in idem per frui- tionem et privationem, fit commutatio vitæ ac mortis : cum qui mortuus est bono, vivit malo : et qui mortuus est in vitiositate, ad virtutem revi- viscit. Quapropter pulchre sponsa manus suas myrrha plenas ostendit, cum vitiis omnibus mortua surgat, ut Verbo aditum in se patefaciat. Verbum quod intromittit, ipsa vita est. Tantam vero ad sublimitatem in iis, quæ consideravimus, evecta anima, quæ ad Deum spectat : nondum la- men, uti Paulus loquitur, ita cognovit, quemadmodum oportet, neque se comprehendisse arbitratur" : sed adhuc ad superiora currit, enitendo ad ea, quæ ante se habet. Hoc enim ut de ipsa statuamus, verborum dein- ceps sequentium series monet. Adhibitis, inquit, manibus claustro, aperui equidem cognato meo. Ad- dit etiam, Præterit cognatus meus, anima mea egressa est ad sermonem ejus. Quibus nos docet, unum esse modum percipiendi potestatem illam excedentem omnem mentem, nimirum non subsi- stere in iis quæ perceperis: sed potius nequaquam quiescere semper inquirentem aliquid amplius eo, quod seanel comprehenderis. Etenim quæ myrrha plena facta est, omņibusque vitæ studiis (quæ figu- rate digitos vocat) mortificatum in se malum inɖi- cal, spontaneum virtutis cultum ea ipsa re demon- strat, quod ex se manus ipsius myrrham distillant: hæc igitur attigisse manus suas claustrum ait, huc est, opera sua prope accessisse ad angustum illum et strictum aditum: cujus clavem Verbum ipsum tradit eis, qui Petro similes sunt. Aperit autem sibi regni ostium per hæc duo, nimirum per manus, quæ operum significationem habent, et per clau- Etrum fidei. Namn per haec duo, per fidem, inquam, et opera, clavis regui nobis a sermone paratur. D Cum ergo speraret ad exemplum Mosis faciem de- siderati sie manifestandaṁ sibi, ut eam agnoscere posset: tum vero perceptioneni ejus præteriit is qui quærebatur. Ail enim : Praeteriit cognatus neus, non ille quidem relicta desertaque sequente ipsum animna, sed ad seipsum attracta. Anima mea, in- quit, egressus est ad sermonem ejus. felicem il- Jam egressionem, quam egreditur anima sermonem secuta! Dominus custodiet ingressum tuum et egressionem tuam, inquit Propheta. Nibirum re- vera hæc illa est, quæ dignis a Deo custoditur, egressio pariter et ingressio. Nam egressio ex eo, Philipp. 1, 15. Psal. cxxi, & C

έπεσε βίον· οὕτως ὅταν ἀποθάνῃ τῇ νεκρά ταύτῃ καὶ Εt Ο κτηνώδει ζωή, πρὸς τὴν ἀεὶ ζῶσαν ἀντιμεθίσταται. Ὡς ἀναμφίβολον εἶναι, ὅτι οὐκ ἔστιν ἐν τῇ μακαρίᾳ γενέσθαι ζωῇ, μὴ νεκρὸν τῇ ἁμαρτία γενόμενον. Οὗ χάριν ἐν τῷ αὐτῷ κατὰ τὸ μέσον ἑκάτερον τῶν ξύλων εἶναι ὑπὸ τοῦ λόγου πεφιλοσόφηται· ὡς τοῦ μὲν ἐκεῖ φύσει ὄντος, τοῦ δὲ ἐπιγινομένου τῷ ὄντι διὰ στερή σεως. Ἐκ γὰρ τοῦ αὐτοῦ ἐπὶ τὸ αὐτὸ διὰ μετουσίας καὶ στερήσεως, ἡ ἀντιμετάστασις γίνεται καὶ ζωῆς καὶ θανάτου. Ἐπειδὴ ὁ νεκρωθεὶς τῷ ἀγαθῷ, τῇ τῷ κακῷ, καὶ ὁ νεκρὸς ἐν κακίᾳ γενόμενος πρὸς τὴν ἀρετὴν ἀνεβίωσεν. Οὐκοῦν καλῶς δείκνυσι τῇ σμύρνη πλήρεις τὰς ἑαυτῆς χεῖρας ἡ νύμφη, διὰ τῆς ἐν πάσῃ κακία νεκρότητος ἀνισταμένη, πρὸς τὸ ἀνοίξαι τῷ Λόγῳ τὴν εἰς ἑαυτὴν εἴσοδον. Ζωὴ δὲ ὁ Λόγος ὂν εἰσ- Β οικίζεται. Πρὸς τοσοῦτον δὲ μέγεθος ἐπαρθεῖσα διὰ τῶν θεωρηθέντων ἡμῖν ἡ πρὸς τὸν Θεὸν ὁρῶσα ψυχή ούπω, καθώς φησιν ὁ Παῦλος, οὕτως ἔγνω, καθὼς δεῖ γνῶναι, οὐδὲ λογίζεται καθ᾿ ἑαυτὴν κατειληφέναι· ἀλλ' ἔτι πρὸς τὸ ὑπερκείμενον τρέχει, τοῖς ἔμπροσθεν ἑαυτὴν ἐπεκτείνουσα. * Ἡ γὰρ ἀκολουθία τῶν ἐφεξῆς λόγων ταῦτα νοεῖν περὶ αὐτῆς ὑποτίθεται· Ἐπὶ χεῖρας τοῦ κλείθρου ἤνοιξα ἐγὼ τῷ ἀδελφιδῷ μου. Καὶ ἐπήγαγεν, ὅτι Αδελφιδός μου παρῆλθεν ἡ ψυχή μου ἐξῆλθεν ἐν λόγῳ αὐτοῦ. Διδάσκει γὰρ διὰ τούτων ἡμᾶς, ὅτι ἐπὶ τῆς πάντα νοῦν ὑπερεχούσης δυνάμεως εἷς και ταλήψεως ἐστι τρόπος, τὸ μηδέποτε στῆναι περὶ τὸ κατειλημμένον· ἀλλὰ τὸν ἀεὶ ζητοῦντα τῷ πλείονι τοῦ καταλειφθέντος μὴ ἴστασθαι. Η γὰρ πλήρης γενομένη τῆς σμύρνης, πᾶσι τοῖς τοῦ βίου ἐπιτηδεύ μασιν (ἅπερ δακτύλους τροπικῶς ὀνομάζει) τὴν πρὸς τὸ κακὸν ἐπισημαίνουσα νέκρωσιν· καὶ τὸ ἑκούσιον τῆς ἀρετῆς διὰ τὸ οἴκοθεν ἀποστάξαι τῶν χειρῶν τὴν σμύρναν ἐνδειξαμένη, ἅψασθαί φησι τὰς χεῖρας ἑαυτῆς τοῦ κλείθρου, τουτέστι, τὰ ἔργα ἑαυτῆς ἐγγί- σαι λέγει τῇ στενῇ τε καὶ τεθλιμμένῃ εἰσόδῳ, ἧς τὸ κλείθρον ἐγχειρίζει τοῖς κατὰ Πέτρον ὁ Λόγος. 'Ανοί γει τοίνυν δι' εκατέρων ἑαυτῇ τῆς βασιλείας τὴν θύ- ραν, διά τε τῶν χειρῶν, δι' ὧν τὰ ἔργα δηλοῦται· καὶ διὰ τοῦ κλείθρου τῆς πίστεως. Δι' ἀμφοτέρων γὰρ τούτων, ἔργων τε καὶ πίστεως λέγω, ἡ κλεὶς τῆς βασιλείας ἐν ἡμῖν ὑπὸ τοῦ λόγου κατασκευάζεται. Οτε τοίνυν ἤλπισε κατὰ τὸν Μωϋσές γνωστῶς ἐμ· φανισθῆναι ἑαυτῇ τοῦ βασιλέως τὸ πρόσωπον· τότε παρῆλθε τὴν κατάληψιν αὐτῆς ὁ ποθούμενος. Φησὶ γάρ' ὅτι Αδελφιδός μου παρῆλθεν· οὐ καταλιπών τὴν ἑπομένην αὐτῷ ψυχήν, ἀλλὰ πρὸς ἑαυτὸν ἐφελ κόμενος. Ἡ ψυχὴ γάρ μου ἐξῆλθεν ἐν λόγῳ αὐτοῦ. Ω μακαρίας ἐξόδου ἐκείνης ἣν ἐξέρχεται ἡ τῷ λόγῳ ἑπομένη ψυχή! Κύριος φυλάξει τὴν ἔξοδόν σου καὶ τὴν εἴσοδόν σου, φησὶν ὁ Προφήτης. Αὕτη ἐστὶν ὡς ἀληθῶς ἡ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ φυλασσομένη τοῖς ἀξίοις, ἔξοδός τε καὶ εἴσοδος. Καὶ γὰρ ἡ ἀπὸ τοῦ ἐν ᾧ ἐσμεν ἔξοδος, τῶν ὑπερκειμένων ἀγαθῶν εἴσοδος γίνεται S. GREGORI NYSSENI inter duas vitas cognoscitur, ut perempla pejore, A interitus experti victoriam tribuat. Quemadmodum igitur homo dum veræ vitæ moritur, in mortuam hanc vitam incidit : ita cum huic mortus brutaque vitæ moritur, vicissim æternum viventi vitæ resti- tuitur. Quo fit, ut extra omnem dubitationem po- situm sit, non posse nos beatam illam vitam con- sequi, nisi peccato moriamur. Ea de causa tradi- tum argute est, eodem loco in medio paradiso li- gnum utrumque esse : quod alterum ibi a natura sil, alterum ad id quod prius exsistit, per priva- tionem accedat. Nam ex eodem in idem per frui- tionem et privationem, fit commutatio vitæ ac mortis : cum qui mortuus est bono, vivit malo : et qui mortuus est in vitiositate, ad virtutem revi- viscit. Quapropter pulchre sponsa manus suas myrrha plenas ostendit, cum vitiis omnibus mortua surgat, ut Verbo aditum in se patefaciat. Verbum quod intromittit, ipsa vita est. Tantam vero ad sublimitatem in iis, quæ consideravimus, evecta anima, quæ ad Deum spectat : nondum la- men, uti Paulus loquitur, ita cognovit, quemadmodum oportet, neque se comprehendisse arbitratur" : sed adhuc ad superiora currit, enitendo ad ea, quæ ante se habet. Hoc enim ut de ipsa statuamus, verborum dein- ceps sequentium series monet. Adhibitis, inquit, manibus claustro, aperui equidem cognato meo. Ad- dit etiam, Præterit cognatus meus, anima mea egressa est ad sermonem ejus. Quibus nos docet, unum esse modum percipiendi potestatem illam excedentem omnem mentem, nimirum non subsi- stere in iis quæ perceperis: sed potius nequaquam quiescere semper inquirentem aliquid amplius eo, quod seanel comprehenderis. Etenim quæ myrrha plena facta est, omņibusque vitæ studiis (quæ figu- rate digitos vocat) mortificatum in se malum inɖi- cal, spontaneum virtutis cultum ea ipsa re demon- strat, quod ex se manus ipsius myrrham distillant: hæc igitur attigisse manus suas claustrum ait, huc est, opera sua prope accessisse ad angustum illum et strictum aditum: cujus clavem Verbum ipsum tradit eis, qui Petro similes sunt. Aperit autem sibi regni ostium per hæc duo, nimirum per manus, quæ operum significationem habent, et per clau- Etrum fidei. Namn per haec duo, per fidem, inquam, et opera, clavis regui nobis a sermone paratur. D Cum ergo speraret ad exemplum Mosis faciem de- siderati sie manifestandaṁ sibi, ut eam agnoscere posset: tum vero perceptioneni ejus præteriit is qui quærebatur. Ail enim : Praeteriit cognatus neus, non ille quidem relicta desertaque sequente ipsum animna, sed ad seipsum attracta. Anima mea, in- quit, egressus est ad sermonem ejus. felicem il- Jam egressionem, quam egreditur anima sermonem secuta! Dominus custodiet ingressum tuum et egressionem tuam, inquit Propheta. Nibirum re- vera hæc illa est, quæ dignis a Deo custoditur, egressio pariter et ingressio. Nam egressio ex eo, Philipp. 1, 15. Psal. cxxi, & C

χρημένη τῷ λόγῳ τῷ εἰπόντι, ὅτι Ἐγώ εἰμι ἡ θύρα, καὶ ἡ ὁδὸς, καὶ, ὅτι δι' ἐμοῦ ἐάν τις εἰσέλθῃ, καὶ εἰσελεύσεται καὶ ἐξελεύσεται, οὐδέποτε τοῦ εἰσιέ- και λήγων, οὔτε τοῦ ἐξιέναι παυόμενος· ἀλλὰ παύεται διὰ προκοπῆς εἰς τὰ ὑπερκείμενα εἰσιών, καὶ ἀεὶ τῶν κατειλημμένων ἔξω γινόμενος. Οὕτω παρῆλθε τότε καὶ τὸν Μωϋσέα τὸ ποθούμενον ἐκεῖνο πρόσωπον τοῦ Κυρίου· καὶ οὕτως ἡ ψυχὴ τοῦ νομοθέτου ἀεὶ ἔξω ἐγίνετο τοῦ ἐν ᾧ ἦν, επομένη προϊόντι τῷ λόγῳ. Ταύτην οὖν ἐξῆλθεν ἡ ψυχὴ τὴν ἐξοδον, ὁδηγῷ κε- Α Τίς γὰρ οὐκ οἶδε τὰς ἀναβάσεις εκείνας, ἃς ἀνέβη ὁ Μωϋσῆς, ὁ ἀεὶ μέγας γινόμενος, καὶ μηδέποτε ἱστάμενος τῆς ἐπὶ τὸ μεῖζον αὐξήσεως ; Πὐξήθη κατ' ἀρχὰς, ὅτε τῆς τῶν Αἰγυπτίων βασιλείας υψηλότε ρον τὸν ὀνειδισμὸν τοῦ Χριστοῦ ἐποιήσατο· μᾶλλον Ελόμενος συγκακουχεῖσθαι τῷ λαῷ τοῦ Θεοῦ. Η πρόσκαιρον ἔχειν ἁμαρτίας ἀπόλαυσιν. Ηὐξήθη πάλιν ὅτε καταπονοῦντος τὸν Ἑβραῖον τοῦ Αἰγυπτίου, θανατοὶ τὸν ἀλλόφυλον, ὑπὲρ τοῦ Ἰσραηλίτου ἀγωνι ζόμενος. Νοεῖς δὲ πάντως ἐν τούτοις τὸν τῆς αὐξήσεως τρόπον, μεταβαλὼν τὴν ἱστορίαν εἰς τροπικὴν θεω- ρίαν. Πάλιν ἑαυτοῦ μείζων ἐγένετο, ἀπεριήχητον τὴν ζωὴν φυλάττων, διὰ τῆς ἐν τῇ ἐρήμῳ φιλοσοφίας ἐν χρόνῳ πολλῷ. Εἶτα τῷ πυρὶ τῷ ἐπὶ τῆς βάτου φωτί ζεται. Γυμνοί πρὸς τούτοις τῆς νεκρᾶς περιβολῆς τὰς ἑαυτοῦ βάσεις· ἀναλίσκει τῇ ῥάβδῳ τοὺς Αἰγυπτίους δράκοντας· ἐξαιρεῖται τῆς τυραννίδος τοῦ Φαραὼ τὸ ὁμόφυλον· ὁδηγεῖται διὰ νεφέλης· διαιρεῖ τὸ πέλαγος· ὑποβρύχιον ποιεῖ τὴν τυραννίδα· γλυκαίνει την Μαρ βάν· πιαίνει τὴν πέτραν· ἐμφορείται τῆς τῶν ἀγ γέλων τροφῆς· τῶν σαλπίγγων ἀκούει· τοῦ καιομέ του όρους κατατολμᾷ τῆς ἀκρωρείας ἅπτεται· τὴν νεφέλην ὑπέρχεται· ἐντὸς τοῦ γνάφου γίνεται ἐν ᾧ ἦν ὁ Θεός· τὴν διαθήκην δέχεται ἥλιος γίνεται άπρος- πέλαστος τοῖς προσεγγίζουσιν, τοῦ προσώπου το φῶς ἀπαστράπτων. Καὶ πῶς πάσας ἀναβάσεις αὐτοῦ ἄν τις καὶ τὰς θεωρανείας ἐξέλθοι ποικίλας τῷ λόγῳ; Ἀλλ' ὅμως ὁ τοσοῦτος, ὁ τοιοῦτος, ὁ ἐν τοσούτοις γενό- μενος, καὶ διὰ τοσοῦτον πρὸς τὸν Θεὸν ὑψωθεὶς, ἔτι ἀπλήστως ἔχει τῆς ἐπιθυμίας τοῦ πλείονος, καὶ τοῦ κατὰ πρόσωπον ἰδεῖν τὸν Θεὸν ἱκέτης γίνεται. Καί - το μαρτυρήσαντος ἤδη τοῦ λόγου, τῆς κατὰ πρόσ ωπον αὐτοῦ ὁμιλίας ἠξιῶσθαι. Αλλ' ὅμως οὔτε τὸ ὡς φίλῳ προσδιαλέγεσθαι· οὔτε ἡ στόμα κατά στόμα γινομένη αὐτῷ πρὸς Θεὸν ὁμιλία, τῆς τῶν ἀνωτέ ρων αὐτὸν ἐπιθυμίας ίστησιν. Αλλ', Εἰ εύρηκα, φησί, χάριν ἐνώπιόν σου, εμφάνισόν μας σεαυτὸν γνωστῶς. Καὶ ὁ τὴν αἰτηθεῖσαν χάριν δώσειν ἐπαγγειλάμενος, ὁ εἰπών, Ἔγνων σὲ παρὰ πάντας, παρέρχεται αύ τὸν ἐπὶ τοῦ θείου τόπου ἐν τῇ πέτρα ὑπὸ τῆς θείας χειρὸς σκεπαζόμενον· ὥστε μόγις ἰδεῖν μετὰ τὴν πάροδον αὐτοῦ τὰ ὀπίσθια. Διδάσκων, οἶμαι, διὰ τού- των ὁ λόγος, ὅτι ὁ ἰδεῖν τὸν Θεὸν ἐπιθυμῶν, ἐν τῷ ἀεὶ αὐτῷ ἀκολουθεῖν ὁρᾷ τὸ ποθούμενον, καὶ ἡ τοῦ προσώπου αὐτοῦ θεωρία ἐστὶν ἡ ἄπαυστος πρὸς αὐτ IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XII. in quo sumus, ingressio est ad bona supra nos po sita. Hanc igitur egressionem egressa est anima, Verbo usa duce, quod dixit: Ego sum et via, et ostium; si quis per me ingrediatur, is et ingredietur et egredietur : ita ut nunquam nec ingrediundi nec egrediundi finem faciat: sed desinat ubi profi- ciendo superiora est ingressus, et semper extra illa versetur, quæ fuerint a se comprehensa. Sic olim Mosem quoque facies illa Domini desiderata præ- teriit sic ejusdem legislatoris anima semper extra id progrediebatur, in quo erat, sequendo Verbum præcedens. B c D so Joann. X, 9. Exod. xxxii, 17. Quis enim ignorat gradus illos, quos conscendit Moses, qui semper major reddebatur, et nunquam proficiundi amplius finem faciebat? Major factus est initio, cum Ægyptiorum regno sublimius oppro- brium Christi duceret: ac Dei cum populo affligi mallet, quam temporariam peccati fruitionem ha- bere. Rursum major factus est, curn Ægyplio He- bræum affligente, hominem alienum a natione sua morte multat, Israeliticum propugnans. Et intelligis omnino incrementi modum in his, considerata figu- rate historia. Rursum major seipso fit, cum longo tempore per commentationem in solitudine vitam hominibus ignotam ageret. Deinde ab igne, qui erat in rubo, illustratur. Secundum hoc præter lu- cis radios oculis perceptus etiam auditus ipsius fulgore quodam perfunditur. Ad haec pedes sues cadaveroso tegumento denudat; baculo dracones Ægyptios absumit; nationem suam Pharaonis ty- rannide liberal; per nubem suorum ductor est; dividit mare; tyrannidem demergit; Marrham dul- cem reddit; saxum mollit; angelorum cibo satura- tur; audit tubas; audacter montem ardentem con- scendit; in verticem pervenit; nubem subit; cați- ginem intrat, in qua Deus erat; foedus accipit; fit sol, dum fulgens e vultu lumen emittit, ad quod accedere propius nemo posset. Et qui tandem ali- quis omnes ipsius ascensus variasque Dei pateln- ctiones verbis enumeret? Nihilominus vir tantus ac talis, qui tantis rebus interfuerat, et usque adeo in sublime ad Deum penetraverat, insatiabiliter ampliora concupiscit, ac suppliciter petit, ut Deum facie possit intueri. Atqui jam ante testata fuera! Scriptura, factam ei fuisse copiam conversationis cum Deo de facie ad faciem. Nibilominus neque id quod colloqueretur cum Deo quasi amicus cum amico, neque quod familiariter cum eo conversa- retur, inhibere cupiditatem ejus poterat, ut ulte- riora non expeteret. Si gratiam, inquit, inveni co- ram te, patefacito mihi teipsum ita, ut agnoscere te possim. Et is qui gratiam hanc ipsi facturum se pollicetur, uti rogatus erat (cum quidemn diceret, Novi le supra omnes *), præterit eum in divino loco in petra, manu divina tectum : ita ut vix post trans- itum posteriora Dei conspiceret. Quibus verbis. ut equidem arbitror, docemur, eum qui videre :

Α τὸν πορεία, πρόσω διὰ τὸ κατόπιν ἔπεσθαι τῷ λόγῳ κατορθουμένη. Οὕτω τοίνυν καὶ νῦν ἡ ψυχή, ὅτε ἀνέστη διὰ τοῦ θανάτου, ὅτε ἐπληρώθη τῆς σμύρνης, ὅτε προσήγαγε τῷ κλείθρῳ διὰ τῶν ἔργων τὰς χεῖρας, καὶ ἐσοικίσασθαι τὸν ποθούμενον ἤλπισε· τότε ὁ μὲν παρέρχεται, ἡ δὲ ἐξέρχεται, οὐκέτι μένουσα ἐν οἷς ἦν· ἀλλὰ τοῦ Λόγου ἐπὶ τὰ πρόσω προηγουμένου έφα- πτομένη. Ο δὲ ἐφεξῆς λόγος μᾶλλον ἡμῖν βεβαιοί τὴν προσ θεωρηθεῖσαν διάνοιαν, ὅτι οὐκ ἐν τῷ καταλαμβάνε- σθαι τὸ μέγεθος τῆς θείας γνωρίζεται φύσεως, ἀλλ᾽ ἐν τῷ παριέναι πᾶσαν καταληπτικὴν φαντασίαν καὶ δύναμιν. Ἡ γὰρ ἐκβᾶσα ἤδη τὴν φύσιν ψυχὴ, ὡς ἂν μηδενὶ τῶν συνήθων πρὸς τὴν γνῶσιν τῶν ἀοράτων κωλύοιτο· οὔτε ζητοῦσα τὸ μὴ εὑρισκόμενον ίσταται, οὔτε καλοῦσα τὸ ἀνεκφώνητον παύεται. Φησὶ γάρ ὅτι Εζήτησα αὐτὸν, καὶ οὐχ εὗρον αὐτόν. Πῶς γὰρ ἂν εὑρεθείη, δ μηνύει τῶν γινωσκομένων οὐδέν; οὐκ εἶδος, οὐ χρῶμα, οὐ περιγραφή, οὐ ποσότης, οὐ τόπος, οὐ σχῆμα, οὐ στοχασμός, οὐκ εἰκασμός, οὐκ ἀναλογία· ἀλλὰ πάσης καταληπτικῆς ἐφόδου ἐξώτε ρον ἀεὶ εὑρισκόμενον, ἐκφεύγει πάντως τὴν τῶν ζη- τούντων λαβήν διὰ τοῦτό φησιν, Αὐτὸν ἐζήτησα, διὰ τῶν εὑρητικῶν τῆς ψυχῆς δυνάμεων, ἐν λογισμοῖς καὶ νοήμασι · καὶ πάντως ἐξώτερος ἦν, τὸν προσ εγγισμὸν τῆς διανοίας διαδιδράσκων. Ὁ δὲ παντὸς γνωριστικοῦ χαρακτῆρος ἐξώτερος ἀεὶ εὑρισκόμενος, πῶς ἂν διά τινος ὀνομαστικῆς σημασίας περιληφθείη; Τούτου χάριν ἐπινοεῖ μὲν παντοίαν όνομάτων δύναμιν εἰς τὴν τοῦ ἀφράστου ἀγαθοῦ σημασίαν, ἡττᾶται δὲ πᾶσα φραστικὴ λόγου δύναμις, καὶ τῆς ἀληθείας ἐλάτ των ἐλέγχεται. Διό φησιν· Ἐγὼ μὲν ἐκάλουν ὡς ἐδυνάμην, ἐπινοοῦσα φωνὰς ἐνδεικτικὰς τῆς ἀφρά στον μακαριότητος· ὁ δὲ κρείττων ἦν τῆς τῶν ση μαινομένων ἐνδείξεως . Οἷον δὴ ποιεῖ καὶ ὁ μέγας Δαβίδ, πολλάκις μυρίοις ονόμασι τὸ θεῖον καλῶν, καὶ ἡττᾶσθαι τῆς ἀληθείας ὁμολογῶν. Σὺ γάρ, φησίν, δ Θεός, οἰκτείρμων, καὶ ἐλεήμων, μακρόθυμος, καὶ πολυέλεος, καὶ ἀληθινὸς, καὶ ἰσχὺς, καὶ στερέωμα, καταφυγὴ, καὶ δύναμις, καὶ βοηθὸς, καὶ ἀντιλήπτωρ, καὶ κέρας σωτηρίας, καὶ τὰ τοιαῦτα. Καὶ πάλιν ὁμολογεῖ ὅτι ὄνομα αὐτοῦ ἐν πάσῃ τῇ γῇ οὐχὶ γινε σκεται, ἀλλὰ θαυμάζεται. Ὡς θαυμαστὸν γὰρ, φησί, τὸ ὄνομά σου ἐν πάσῃ τῇ γῇ! Οὕτως φησὶ καὶ πρὸς τὸν Μανωὲ ὁ περὶ τοῦ παιδὸς αὐτοῦ χρη- ματίσας, ὅτε ηρωτήθη περὶ τοῦ ὀνόματος, ότι θαυ- μαστόν ἐστι τοῦτο καὶ κρεῖττον ἢ ὥστε ὑπὸ τῆς ἀν- θρωπίνης ἀκοῆς χωρηθῆναι. Διὰ τοῦτο καὶ ἡ ψυχὴ τὸν Λόγον καλεῖ μὲν ὡς δύναται· δύναται δὲ οὐχ ὡς βούλεται. Βούλεται γὰρ πλέον ἢ δύναται· οὐ μὴν οὐδὲ τοσοῦτον θελήσεται, ὅσον ἐκεῖνό ἐστιν, ἀλλ᾽ ὅσον βουληθῆναι ἡ προαίρεσις δύναται. Ἐπεὶ οὖν ἀνέφι- κτός ἐστιν ὁ καλούμενος τῇ τοῦ καλοῦντος ὁρμῇ, διὰ τοῦτό φησιν· Ἐκάλεσα αὐτὸν, καὶ οὐχ ὑπήκουσε μου. S. GREGÓRII NYSSENI leum cupiat, desiderii compotem fieri semper se- quendo, et divinæ faciei contemplatio est ad. Deum nunquam interrupta progressio, quæ tum demuin nobis præclare succedit, cum Verbum a tergo se- quimur. Sic igitur nunc etiam posteaquam anima per mortem surrexit, posteaquam myrrha repleta est, posteaquam per opera manus admovit claustro, seque intromissuram desideratum speravit, tum demum ille quidem præterit, hæc vero egreditur, Verbum tangens, quod ad ulteriora ducit. B non amplius manens in iis, in quibus erat, `sed Quæ autem sequuntur verba, magis etiam con- firmant consideratam a nobis hactenus sententiam: non cognosci naturæ divinæ magnitudinem in per- cipiendo, sed in eo quod omnem imaginationem ac vim, qua quid comprehenditur, praetereat. Nam quæ extra naturam suam egressa jam anima est, ne ab ulla re consuela impediatur in cognitione rerum sub oculos non cadentium : neque inqui- rendi hoc, quod non inveniebat, finem facit, neque vocare desinit, quod cæteroqui neminis efferri voce potest. Sic enim ait : Quæsivi eum, et non inveni eum. Nam quo pacto inveniri posset, quod nullæ res nobis cognita ostendere possunt? non forma, non color, non circumscriptio, non quantitas, non locus, non figura, non conjectura, non assimilatio, non proportio, sed quod semper extra omnem per- ceptionis viam positum, comprehensionem perve- stigantium plane fugit. Propterea, inquit, quæesivi eum per animi facultates eas, quæ inveniendi vi C præditæ sunt, per ratiocinationes et cogitationes; at extra hæc omnia positus erat, accessum mentis propiorem effugiens. Qui vero semper reperitur omni nota cărere, de qua possit agnosci, quo pacto queat is per indicationem aliquam vocum percipi? Hanc ob causam excogitat quidem vim vocabulorum omnis generis, ad explicationem boni ejus ineſſa- bilis, sed enim omnis vis orationis, qua quid effer- tur, inferior est, et minimne veritatem æquare con- vincitur. idcirco ait: Vocavi quidem (quantum potui) excogitando voces quibus ineffabilis illa bea- titudo commonstraretur; at ille major erat, quam qui per has significationes indicari posset. Facit hoc sæpenumero etiam magnus ille David, infinitis nominibus Numen divinum compellans, ac nihilo- minus veritatem se non assequi fatetur. Tu, in- quit, Deus es, miserator, longanimus, multae mi sericordiæ, verax ", tu robur, firmamentum, re- fugium, vis, adjutor, opitulator, cornu salutis ", aliaque talia. Rursum David idem fatetur nomen ejus in tota terra notum non esse, sed tantum esse in admiratione. Quam admirabile, ait, nomen tuum est per universam terram "! Sic etiam ad Manoen inquit is qui vaticinium ei de filio edebat, cum interrogatus de nomine, respondet : id quidem est admirabile mihi, ac sublimius quam cujus esse capax auris humana possit ". Propterea hic etiam anima vocat Verbum quantum potest, nec potest tantum quantum vult: quippe quæ plus velit, quam possit, imo ne tantum quidem velle potest, quantum « P.al. C \, D sqq. Psa: xvil, . 9. Psal. viii, 1. **Judic. xını, 18.

Α τὸν πορεία, πρόσω διὰ τὸ κατόπιν ἔπεσθαι τῷ λόγῳ κατορθουμένη. Οὕτω τοίνυν καὶ νῦν ἡ ψυχή, ὅτε ἀνέστη διὰ τοῦ θανάτου, ὅτε ἐπληρώθη τῆς σμύρνης, ὅτε προσήγαγε τῷ κλείθρῳ διὰ τῶν ἔργων τὰς χεῖρας, καὶ ἐσοικίσασθαι τὸν ποθούμενον ἤλπισε· τότε ὁ μὲν παρέρχεται, ἡ δὲ ἐξέρχεται, οὐκέτι μένουσα ἐν οἷς ἦν· ἀλλὰ τοῦ Λόγου ἐπὶ τὰ πρόσω προηγουμένου έφα- πτομένη. Ο δὲ ἐφεξῆς λόγος μᾶλλον ἡμῖν βεβαιοί τὴν προσ θεωρηθεῖσαν διάνοιαν, ὅτι οὐκ ἐν τῷ καταλαμβάνε- σθαι τὸ μέγεθος τῆς θείας γνωρίζεται φύσεως, ἀλλ᾽ ἐν τῷ παριέναι πᾶσαν καταληπτικὴν φαντασίαν καὶ δύναμιν. Ἡ γὰρ ἐκβᾶσα ἤδη τὴν φύσιν ψυχὴ, ὡς ἂν μηδενὶ τῶν συνήθων πρὸς τὴν γνῶσιν τῶν ἀοράτων κωλύοιτο· οὔτε ζητοῦσα τὸ μὴ εὑρισκόμενον ίσταται, οὔτε καλοῦσα τὸ ἀνεκφώνητον παύεται. Φησὶ γάρ ὅτι Εζήτησα αὐτὸν, καὶ οὐχ εὗρον αὐτόν. Πῶς γὰρ ἂν εὑρεθείη, δ μηνύει τῶν γινωσκομένων οὐδέν; οὐκ εἶδος, οὐ χρῶμα, οὐ περιγραφή, οὐ ποσότης, οὐ τόπος, οὐ σχῆμα, οὐ στοχασμός, οὐκ εἰκασμός, οὐκ ἀναλογία· ἀλλὰ πάσης καταληπτικῆς ἐφόδου ἐξώτε ρον ἀεὶ εὑρισκόμενον, ἐκφεύγει πάντως τὴν τῶν ζη- τούντων λαβήν διὰ τοῦτό φησιν, Αὐτὸν ἐζήτησα, διὰ τῶν εὑρητικῶν τῆς ψυχῆς δυνάμεων, ἐν λογισμοῖς καὶ νοήμασι · καὶ πάντως ἐξώτερος ἦν, τὸν προσ εγγισμὸν τῆς διανοίας διαδιδράσκων. Ὁ δὲ παντὸς γνωριστικοῦ χαρακτῆρος ἐξώτερος ἀεὶ εὑρισκόμενος, πῶς ἂν διά τινος ὀνομαστικῆς σημασίας περιληφθείη; Τούτου χάριν ἐπινοεῖ μὲν παντοίαν όνομάτων δύναμιν εἰς τὴν τοῦ ἀφράστου ἀγαθοῦ σημασίαν, ἡττᾶται δὲ πᾶσα φραστικὴ λόγου δύναμις, καὶ τῆς ἀληθείας ἐλάτ των ἐλέγχεται. Διό φησιν· Ἐγὼ μὲν ἐκάλουν ὡς ἐδυνάμην, ἐπινοοῦσα φωνὰς ἐνδεικτικὰς τῆς ἀφρά στον μακαριότητος· ὁ δὲ κρείττων ἦν τῆς τῶν ση μαινομένων ἐνδείξεως . Οἷον δὴ ποιεῖ καὶ ὁ μέγας Δαβίδ, πολλάκις μυρίοις ονόμασι τὸ θεῖον καλῶν, καὶ ἡττᾶσθαι τῆς ἀληθείας ὁμολογῶν. Σὺ γάρ, φησίν, δ Θεός, οἰκτείρμων, καὶ ἐλεήμων, μακρόθυμος, καὶ πολυέλεος, καὶ ἀληθινὸς, καὶ ἰσχὺς, καὶ στερέωμα, καταφυγὴ, καὶ δύναμις, καὶ βοηθὸς, καὶ ἀντιλήπτωρ, καὶ κέρας σωτηρίας, καὶ τὰ τοιαῦτα. Καὶ πάλιν ὁμολογεῖ ὅτι ὄνομα αὐτοῦ ἐν πάσῃ τῇ γῇ οὐχὶ γινε σκεται, ἀλλὰ θαυμάζεται. Ὡς θαυμαστὸν γὰρ, φησί, τὸ ὄνομά σου ἐν πάσῃ τῇ γῇ! Οὕτως φησὶ καὶ πρὸς τὸν Μανωὲ ὁ περὶ τοῦ παιδὸς αὐτοῦ χρη- ματίσας, ὅτε ηρωτήθη περὶ τοῦ ὀνόματος, ότι θαυ- μαστόν ἐστι τοῦτο καὶ κρεῖττον ἢ ὥστε ὑπὸ τῆς ἀν- θρωπίνης ἀκοῆς χωρηθῆναι. Διὰ τοῦτο καὶ ἡ ψυχὴ τὸν Λόγον καλεῖ μὲν ὡς δύναται· δύναται δὲ οὐχ ὡς βούλεται. Βούλεται γὰρ πλέον ἢ δύναται· οὐ μὴν οὐδὲ τοσοῦτον θελήσεται, ὅσον ἐκεῖνό ἐστιν, ἀλλ᾽ ὅσον βουληθῆναι ἡ προαίρεσις δύναται. Ἐπεὶ οὖν ἀνέφι- κτός ἐστιν ὁ καλούμενος τῇ τοῦ καλοῦντος ὁρμῇ, διὰ τοῦτό φησιν· Ἐκάλεσα αὐτὸν, καὶ οὐχ ὑπήκουσε μου. S. GREGÓRII NYSSENI leum cupiat, desiderii compotem fieri semper se- quendo, et divinæ faciei contemplatio est ad. Deum nunquam interrupta progressio, quæ tum demuin nobis præclare succedit, cum Verbum a tergo se- quimur. Sic igitur nunc etiam posteaquam anima per mortem surrexit, posteaquam myrrha repleta est, posteaquam per opera manus admovit claustro, seque intromissuram desideratum speravit, tum demum ille quidem præterit, hæc vero egreditur, Verbum tangens, quod ad ulteriora ducit. B non amplius manens in iis, in quibus erat, `sed Quæ autem sequuntur verba, magis etiam con- firmant consideratam a nobis hactenus sententiam: non cognosci naturæ divinæ magnitudinem in per- cipiendo, sed in eo quod omnem imaginationem ac vim, qua quid comprehenditur, praetereat. Nam quæ extra naturam suam egressa jam anima est, ne ab ulla re consuela impediatur in cognitione rerum sub oculos non cadentium : neque inqui- rendi hoc, quod non inveniebat, finem facit, neque vocare desinit, quod cæteroqui neminis efferri voce potest. Sic enim ait : Quæsivi eum, et non inveni eum. Nam quo pacto inveniri posset, quod nullæ res nobis cognita ostendere possunt? non forma, non color, non circumscriptio, non quantitas, non locus, non figura, non conjectura, non assimilatio, non proportio, sed quod semper extra omnem per- ceptionis viam positum, comprehensionem perve- stigantium plane fugit. Propterea, inquit, quæesivi eum per animi facultates eas, quæ inveniendi vi C præditæ sunt, per ratiocinationes et cogitationes; at extra hæc omnia positus erat, accessum mentis propiorem effugiens. Qui vero semper reperitur omni nota cărere, de qua possit agnosci, quo pacto queat is per indicationem aliquam vocum percipi? Hanc ob causam excogitat quidem vim vocabulorum omnis generis, ad explicationem boni ejus ineſſa- bilis, sed enim omnis vis orationis, qua quid effer- tur, inferior est, et minimne veritatem æquare con- vincitur. idcirco ait: Vocavi quidem (quantum potui) excogitando voces quibus ineffabilis illa bea- titudo commonstraretur; at ille major erat, quam qui per has significationes indicari posset. Facit hoc sæpenumero etiam magnus ille David, infinitis nominibus Numen divinum compellans, ac nihilo- minus veritatem se non assequi fatetur. Tu, in- quit, Deus es, miserator, longanimus, multae mi sericordiæ, verax ", tu robur, firmamentum, re- fugium, vis, adjutor, opitulator, cornu salutis ", aliaque talia. Rursum David idem fatetur nomen ejus in tota terra notum non esse, sed tantum esse in admiratione. Quam admirabile, ait, nomen tuum est per universam terram "! Sic etiam ad Manoen inquit is qui vaticinium ei de filio edebat, cum interrogatus de nomine, respondet : id quidem est admirabile mihi, ac sublimius quam cujus esse capax auris humana possit ". Propterea hic etiam anima vocat Verbum quantum potest, nec potest tantum quantum vult: quippe quæ plus velit, quam possit, imo ne tantum quidem velle potest, quantum « P.al. C \, D sqq. Psa: xvil, . 9. Psal. viii, 1. **Judic. xını, 18.

Α τὸν πορεία, πρόσω διὰ τὸ κατόπιν ἔπεσθαι τῷ λόγῳ κατορθουμένη. Οὕτω τοίνυν καὶ νῦν ἡ ψυχή, ὅτε ἀνέστη διὰ τοῦ θανάτου, ὅτε ἐπληρώθη τῆς σμύρνης, ὅτε προσήγαγε τῷ κλείθρῳ διὰ τῶν ἔργων τὰς χεῖρας, καὶ ἐσοικίσασθαι τὸν ποθούμενον ἤλπισε· τότε ὁ μὲν παρέρχεται, ἡ δὲ ἐξέρχεται, οὐκέτι μένουσα ἐν οἷς ἦν· ἀλλὰ τοῦ Λόγου ἐπὶ τὰ πρόσω προηγουμένου έφα- πτομένη. Ο δὲ ἐφεξῆς λόγος μᾶλλον ἡμῖν βεβαιοί τὴν προσ θεωρηθεῖσαν διάνοιαν, ὅτι οὐκ ἐν τῷ καταλαμβάνε- σθαι τὸ μέγεθος τῆς θείας γνωρίζεται φύσεως, ἀλλ᾽ ἐν τῷ παριέναι πᾶσαν καταληπτικὴν φαντασίαν καὶ δύναμιν. Ἡ γὰρ ἐκβᾶσα ἤδη τὴν φύσιν ψυχὴ, ὡς ἂν μηδενὶ τῶν συνήθων πρὸς τὴν γνῶσιν τῶν ἀοράτων κωλύοιτο· οὔτε ζητοῦσα τὸ μὴ εὑρισκόμενον ίσταται, οὔτε καλοῦσα τὸ ἀνεκφώνητον παύεται. Φησὶ γάρ ὅτι Εζήτησα αὐτὸν, καὶ οὐχ εὗρον αὐτόν. Πῶς γὰρ ἂν εὑρεθείη, δ μηνύει τῶν γινωσκομένων οὐδέν; οὐκ εἶδος, οὐ χρῶμα, οὐ περιγραφή, οὐ ποσότης, οὐ τόπος, οὐ σχῆμα, οὐ στοχασμός, οὐκ εἰκασμός, οὐκ ἀναλογία· ἀλλὰ πάσης καταληπτικῆς ἐφόδου ἐξώτε ρον ἀεὶ εὑρισκόμενον, ἐκφεύγει πάντως τὴν τῶν ζη- τούντων λαβήν διὰ τοῦτό φησιν, Αὐτὸν ἐζήτησα, διὰ τῶν εὑρητικῶν τῆς ψυχῆς δυνάμεων, ἐν λογισμοῖς καὶ νοήμασι · καὶ πάντως ἐξώτερος ἦν, τὸν προσ εγγισμὸν τῆς διανοίας διαδιδράσκων. Ὁ δὲ παντὸς γνωριστικοῦ χαρακτῆρος ἐξώτερος ἀεὶ εὑρισκόμενος, πῶς ἂν διά τινος ὀνομαστικῆς σημασίας περιληφθείη; Τούτου χάριν ἐπινοεῖ μὲν παντοίαν όνομάτων δύναμιν εἰς τὴν τοῦ ἀφράστου ἀγαθοῦ σημασίαν, ἡττᾶται δὲ πᾶσα φραστικὴ λόγου δύναμις, καὶ τῆς ἀληθείας ἐλάτ των ἐλέγχεται. Διό φησιν· Ἐγὼ μὲν ἐκάλουν ὡς ἐδυνάμην, ἐπινοοῦσα φωνὰς ἐνδεικτικὰς τῆς ἀφρά στον μακαριότητος· ὁ δὲ κρείττων ἦν τῆς τῶν ση μαινομένων ἐνδείξεως . Οἷον δὴ ποιεῖ καὶ ὁ μέγας Δαβίδ, πολλάκις μυρίοις ονόμασι τὸ θεῖον καλῶν, καὶ ἡττᾶσθαι τῆς ἀληθείας ὁμολογῶν. Σὺ γάρ, φησίν, δ Θεός, οἰκτείρμων, καὶ ἐλεήμων, μακρόθυμος, καὶ πολυέλεος, καὶ ἀληθινὸς, καὶ ἰσχὺς, καὶ στερέωμα, καταφυγὴ, καὶ δύναμις, καὶ βοηθὸς, καὶ ἀντιλήπτωρ, καὶ κέρας σωτηρίας, καὶ τὰ τοιαῦτα. Καὶ πάλιν ὁμολογεῖ ὅτι ὄνομα αὐτοῦ ἐν πάσῃ τῇ γῇ οὐχὶ γινε σκεται, ἀλλὰ θαυμάζεται. Ὡς θαυμαστὸν γὰρ, φησί, τὸ ὄνομά σου ἐν πάσῃ τῇ γῇ! Οὕτως φησὶ καὶ πρὸς τὸν Μανωὲ ὁ περὶ τοῦ παιδὸς αὐτοῦ χρη- ματίσας, ὅτε ηρωτήθη περὶ τοῦ ὀνόματος, ότι θαυ- μαστόν ἐστι τοῦτο καὶ κρεῖττον ἢ ὥστε ὑπὸ τῆς ἀν- θρωπίνης ἀκοῆς χωρηθῆναι. Διὰ τοῦτο καὶ ἡ ψυχὴ τὸν Λόγον καλεῖ μὲν ὡς δύναται· δύναται δὲ οὐχ ὡς βούλεται. Βούλεται γὰρ πλέον ἢ δύναται· οὐ μὴν οὐδὲ τοσοῦτον θελήσεται, ὅσον ἐκεῖνό ἐστιν, ἀλλ᾽ ὅσον βουληθῆναι ἡ προαίρεσις δύναται. Ἐπεὶ οὖν ἀνέφι- κτός ἐστιν ὁ καλούμενος τῇ τοῦ καλοῦντος ὁρμῇ, διὰ τοῦτό φησιν· Ἐκάλεσα αὐτὸν, καὶ οὐχ ὑπήκουσε μου. S. GREGÓRII NYSSENI leum cupiat, desiderii compotem fieri semper se- quendo, et divinæ faciei contemplatio est ad. Deum nunquam interrupta progressio, quæ tum demuin nobis præclare succedit, cum Verbum a tergo se- quimur. Sic igitur nunc etiam posteaquam anima per mortem surrexit, posteaquam myrrha repleta est, posteaquam per opera manus admovit claustro, seque intromissuram desideratum speravit, tum demum ille quidem præterit, hæc vero egreditur, Verbum tangens, quod ad ulteriora ducit. B non amplius manens in iis, in quibus erat, `sed Quæ autem sequuntur verba, magis etiam con- firmant consideratam a nobis hactenus sententiam: non cognosci naturæ divinæ magnitudinem in per- cipiendo, sed in eo quod omnem imaginationem ac vim, qua quid comprehenditur, praetereat. Nam quæ extra naturam suam egressa jam anima est, ne ab ulla re consuela impediatur in cognitione rerum sub oculos non cadentium : neque inqui- rendi hoc, quod non inveniebat, finem facit, neque vocare desinit, quod cæteroqui neminis efferri voce potest. Sic enim ait : Quæsivi eum, et non inveni eum. Nam quo pacto inveniri posset, quod nullæ res nobis cognita ostendere possunt? non forma, non color, non circumscriptio, non quantitas, non locus, non figura, non conjectura, non assimilatio, non proportio, sed quod semper extra omnem per- ceptionis viam positum, comprehensionem perve- stigantium plane fugit. Propterea, inquit, quæesivi eum per animi facultates eas, quæ inveniendi vi C præditæ sunt, per ratiocinationes et cogitationes; at extra hæc omnia positus erat, accessum mentis propiorem effugiens. Qui vero semper reperitur omni nota cărere, de qua possit agnosci, quo pacto queat is per indicationem aliquam vocum percipi? Hanc ob causam excogitat quidem vim vocabulorum omnis generis, ad explicationem boni ejus ineſſa- bilis, sed enim omnis vis orationis, qua quid effer- tur, inferior est, et minimne veritatem æquare con- vincitur. idcirco ait: Vocavi quidem (quantum potui) excogitando voces quibus ineffabilis illa bea- titudo commonstraretur; at ille major erat, quam qui per has significationes indicari posset. Facit hoc sæpenumero etiam magnus ille David, infinitis nominibus Numen divinum compellans, ac nihilo- minus veritatem se non assequi fatetur. Tu, in- quit, Deus es, miserator, longanimus, multae mi sericordiæ, verax ", tu robur, firmamentum, re- fugium, vis, adjutor, opitulator, cornu salutis ", aliaque talia. Rursum David idem fatetur nomen ejus in tota terra notum non esse, sed tantum esse in admiratione. Quam admirabile, ait, nomen tuum est per universam terram "! Sic etiam ad Manoen inquit is qui vaticinium ei de filio edebat, cum interrogatus de nomine, respondet : id quidem est admirabile mihi, ac sublimius quam cujus esse capax auris humana possit ". Propterea hic etiam anima vocat Verbum quantum potest, nec potest tantum quantum vult: quippe quæ plus velit, quam possit, imo ne tantum quidem velle potest, quantum « P.al. C \, D sqq. Psa: xvil, . 9. Psal. viii, 1. **Judic. xını, 18.

Α τὸν πορεία, πρόσω διὰ τὸ κατόπιν ἔπεσθαι τῷ λόγῳ κατορθουμένη. Οὕτω τοίνυν καὶ νῦν ἡ ψυχή, ὅτε ἀνέστη διὰ τοῦ θανάτου, ὅτε ἐπληρώθη τῆς σμύρνης, ὅτε προσήγαγε τῷ κλείθρῳ διὰ τῶν ἔργων τὰς χεῖρας, καὶ ἐσοικίσασθαι τὸν ποθούμενον ἤλπισε· τότε ὁ μὲν παρέρχεται, ἡ δὲ ἐξέρχεται, οὐκέτι μένουσα ἐν οἷς ἦν· ἀλλὰ τοῦ Λόγου ἐπὶ τὰ πρόσω προηγουμένου έφα- πτομένη. Ο δὲ ἐφεξῆς λόγος μᾶλλον ἡμῖν βεβαιοί τὴν προσ θεωρηθεῖσαν διάνοιαν, ὅτι οὐκ ἐν τῷ καταλαμβάνε- σθαι τὸ μέγεθος τῆς θείας γνωρίζεται φύσεως, ἀλλ᾽ ἐν τῷ παριέναι πᾶσαν καταληπτικὴν φαντασίαν καὶ δύναμιν. Ἡ γὰρ ἐκβᾶσα ἤδη τὴν φύσιν ψυχὴ, ὡς ἂν μηδενὶ τῶν συνήθων πρὸς τὴν γνῶσιν τῶν ἀοράτων κωλύοιτο· οὔτε ζητοῦσα τὸ μὴ εὑρισκόμενον ίσταται, οὔτε καλοῦσα τὸ ἀνεκφώνητον παύεται. Φησὶ γάρ ὅτι Εζήτησα αὐτὸν, καὶ οὐχ εὗρον αὐτόν. Πῶς γὰρ ἂν εὑρεθείη, δ μηνύει τῶν γινωσκομένων οὐδέν; οὐκ εἶδος, οὐ χρῶμα, οὐ περιγραφή, οὐ ποσότης, οὐ τόπος, οὐ σχῆμα, οὐ στοχασμός, οὐκ εἰκασμός, οὐκ ἀναλογία· ἀλλὰ πάσης καταληπτικῆς ἐφόδου ἐξώτε ρον ἀεὶ εὑρισκόμενον, ἐκφεύγει πάντως τὴν τῶν ζη- τούντων λαβήν διὰ τοῦτό φησιν, Αὐτὸν ἐζήτησα, διὰ τῶν εὑρητικῶν τῆς ψυχῆς δυνάμεων, ἐν λογισμοῖς καὶ νοήμασι · καὶ πάντως ἐξώτερος ἦν, τὸν προσ εγγισμὸν τῆς διανοίας διαδιδράσκων. Ὁ δὲ παντὸς γνωριστικοῦ χαρακτῆρος ἐξώτερος ἀεὶ εὑρισκόμενος, πῶς ἂν διά τινος ὀνομαστικῆς σημασίας περιληφθείη; Τούτου χάριν ἐπινοεῖ μὲν παντοίαν όνομάτων δύναμιν εἰς τὴν τοῦ ἀφράστου ἀγαθοῦ σημασίαν, ἡττᾶται δὲ πᾶσα φραστικὴ λόγου δύναμις, καὶ τῆς ἀληθείας ἐλάτ των ἐλέγχεται. Διό φησιν· Ἐγὼ μὲν ἐκάλουν ὡς ἐδυνάμην, ἐπινοοῦσα φωνὰς ἐνδεικτικὰς τῆς ἀφρά στον μακαριότητος· ὁ δὲ κρείττων ἦν τῆς τῶν ση μαινομένων ἐνδείξεως . Οἷον δὴ ποιεῖ καὶ ὁ μέγας Δαβίδ, πολλάκις μυρίοις ονόμασι τὸ θεῖον καλῶν, καὶ ἡττᾶσθαι τῆς ἀληθείας ὁμολογῶν. Σὺ γάρ, φησίν, δ Θεός, οἰκτείρμων, καὶ ἐλεήμων, μακρόθυμος, καὶ πολυέλεος, καὶ ἀληθινὸς, καὶ ἰσχὺς, καὶ στερέωμα, καταφυγὴ, καὶ δύναμις, καὶ βοηθὸς, καὶ ἀντιλήπτωρ, καὶ κέρας σωτηρίας, καὶ τὰ τοιαῦτα. Καὶ πάλιν ὁμολογεῖ ὅτι ὄνομα αὐτοῦ ἐν πάσῃ τῇ γῇ οὐχὶ γινε σκεται, ἀλλὰ θαυμάζεται. Ὡς θαυμαστὸν γὰρ, φησί, τὸ ὄνομά σου ἐν πάσῃ τῇ γῇ! Οὕτως φησὶ καὶ πρὸς τὸν Μανωὲ ὁ περὶ τοῦ παιδὸς αὐτοῦ χρη- ματίσας, ὅτε ηρωτήθη περὶ τοῦ ὀνόματος, ότι θαυ- μαστόν ἐστι τοῦτο καὶ κρεῖττον ἢ ὥστε ὑπὸ τῆς ἀν- θρωπίνης ἀκοῆς χωρηθῆναι. Διὰ τοῦτο καὶ ἡ ψυχὴ τὸν Λόγον καλεῖ μὲν ὡς δύναται· δύναται δὲ οὐχ ὡς βούλεται. Βούλεται γὰρ πλέον ἢ δύναται· οὐ μὴν οὐδὲ τοσοῦτον θελήσεται, ὅσον ἐκεῖνό ἐστιν, ἀλλ᾽ ὅσον βουληθῆναι ἡ προαίρεσις δύναται. Ἐπεὶ οὖν ἀνέφι- κτός ἐστιν ὁ καλούμενος τῇ τοῦ καλοῦντος ὁρμῇ, διὰ τοῦτό φησιν· Ἐκάλεσα αὐτὸν, καὶ οὐχ ὑπήκουσε μου. S. GREGÓRII NYSSENI leum cupiat, desiderii compotem fieri semper se- quendo, et divinæ faciei contemplatio est ad. Deum nunquam interrupta progressio, quæ tum demuin nobis præclare succedit, cum Verbum a tergo se- quimur. Sic igitur nunc etiam posteaquam anima per mortem surrexit, posteaquam myrrha repleta est, posteaquam per opera manus admovit claustro, seque intromissuram desideratum speravit, tum demum ille quidem præterit, hæc vero egreditur, Verbum tangens, quod ad ulteriora ducit. B non amplius manens in iis, in quibus erat, `sed Quæ autem sequuntur verba, magis etiam con- firmant consideratam a nobis hactenus sententiam: non cognosci naturæ divinæ magnitudinem in per- cipiendo, sed in eo quod omnem imaginationem ac vim, qua quid comprehenditur, praetereat. Nam quæ extra naturam suam egressa jam anima est, ne ab ulla re consuela impediatur in cognitione rerum sub oculos non cadentium : neque inqui- rendi hoc, quod non inveniebat, finem facit, neque vocare desinit, quod cæteroqui neminis efferri voce potest. Sic enim ait : Quæsivi eum, et non inveni eum. Nam quo pacto inveniri posset, quod nullæ res nobis cognita ostendere possunt? non forma, non color, non circumscriptio, non quantitas, non locus, non figura, non conjectura, non assimilatio, non proportio, sed quod semper extra omnem per- ceptionis viam positum, comprehensionem perve- stigantium plane fugit. Propterea, inquit, quæesivi eum per animi facultates eas, quæ inveniendi vi C præditæ sunt, per ratiocinationes et cogitationes; at extra hæc omnia positus erat, accessum mentis propiorem effugiens. Qui vero semper reperitur omni nota cărere, de qua possit agnosci, quo pacto queat is per indicationem aliquam vocum percipi? Hanc ob causam excogitat quidem vim vocabulorum omnis generis, ad explicationem boni ejus ineſſa- bilis, sed enim omnis vis orationis, qua quid effer- tur, inferior est, et minimne veritatem æquare con- vincitur. idcirco ait: Vocavi quidem (quantum potui) excogitando voces quibus ineffabilis illa bea- titudo commonstraretur; at ille major erat, quam qui per has significationes indicari posset. Facit hoc sæpenumero etiam magnus ille David, infinitis nominibus Numen divinum compellans, ac nihilo- minus veritatem se non assequi fatetur. Tu, in- quit, Deus es, miserator, longanimus, multae mi sericordiæ, verax ", tu robur, firmamentum, re- fugium, vis, adjutor, opitulator, cornu salutis ", aliaque talia. Rursum David idem fatetur nomen ejus in tota terra notum non esse, sed tantum esse in admiratione. Quam admirabile, ait, nomen tuum est per universam terram "! Sic etiam ad Manoen inquit is qui vaticinium ei de filio edebat, cum interrogatus de nomine, respondet : id quidem est admirabile mihi, ac sublimius quam cujus esse capax auris humana possit ". Propterea hic etiam anima vocat Verbum quantum potest, nec potest tantum quantum vult: quippe quæ plus velit, quam possit, imo ne tantum quidem velle potest, quantum « P.al. C \, D sqq. Psa: xvil, . 9. Psal. viii, 1. **Judic. xını, 18.

Α τὸν πορεία, πρόσω διὰ τὸ κατόπιν ἔπεσθαι τῷ λόγῳ κατορθουμένη. Οὕτω τοίνυν καὶ νῦν ἡ ψυχή, ὅτε ἀνέστη διὰ τοῦ θανάτου, ὅτε ἐπληρώθη τῆς σμύρνης, ὅτε προσήγαγε τῷ κλείθρῳ διὰ τῶν ἔργων τὰς χεῖρας, καὶ ἐσοικίσασθαι τὸν ποθούμενον ἤλπισε· τότε ὁ μὲν παρέρχεται, ἡ δὲ ἐξέρχεται, οὐκέτι μένουσα ἐν οἷς ἦν· ἀλλὰ τοῦ Λόγου ἐπὶ τὰ πρόσω προηγουμένου έφα- πτομένη. Ο δὲ ἐφεξῆς λόγος μᾶλλον ἡμῖν βεβαιοί τὴν προσ θεωρηθεῖσαν διάνοιαν, ὅτι οὐκ ἐν τῷ καταλαμβάνε- σθαι τὸ μέγεθος τῆς θείας γνωρίζεται φύσεως, ἀλλ᾽ ἐν τῷ παριέναι πᾶσαν καταληπτικὴν φαντασίαν καὶ δύναμιν. Ἡ γὰρ ἐκβᾶσα ἤδη τὴν φύσιν ψυχὴ, ὡς ἂν μηδενὶ τῶν συνήθων πρὸς τὴν γνῶσιν τῶν ἀοράτων κωλύοιτο· οὔτε ζητοῦσα τὸ μὴ εὑρισκόμενον ίσταται, οὔτε καλοῦσα τὸ ἀνεκφώνητον παύεται. Φησὶ γάρ ὅτι Εζήτησα αὐτὸν, καὶ οὐχ εὗρον αὐτόν. Πῶς γὰρ ἂν εὑρεθείη, δ μηνύει τῶν γινωσκομένων οὐδέν; οὐκ εἶδος, οὐ χρῶμα, οὐ περιγραφή, οὐ ποσότης, οὐ τόπος, οὐ σχῆμα, οὐ στοχασμός, οὐκ εἰκασμός, οὐκ ἀναλογία· ἀλλὰ πάσης καταληπτικῆς ἐφόδου ἐξώτε ρον ἀεὶ εὑρισκόμενον, ἐκφεύγει πάντως τὴν τῶν ζη- τούντων λαβήν διὰ τοῦτό φησιν, Αὐτὸν ἐζήτησα, διὰ τῶν εὑρητικῶν τῆς ψυχῆς δυνάμεων, ἐν λογισμοῖς καὶ νοήμασι · καὶ πάντως ἐξώτερος ἦν, τὸν προσ εγγισμὸν τῆς διανοίας διαδιδράσκων. Ὁ δὲ παντὸς γνωριστικοῦ χαρακτῆρος ἐξώτερος ἀεὶ εὑρισκόμενος, πῶς ἂν διά τινος ὀνομαστικῆς σημασίας περιληφθείη; Τούτου χάριν ἐπινοεῖ μὲν παντοίαν όνομάτων δύναμιν εἰς τὴν τοῦ ἀφράστου ἀγαθοῦ σημασίαν, ἡττᾶται δὲ πᾶσα φραστικὴ λόγου δύναμις, καὶ τῆς ἀληθείας ἐλάτ των ἐλέγχεται. Διό φησιν· Ἐγὼ μὲν ἐκάλουν ὡς ἐδυνάμην, ἐπινοοῦσα φωνὰς ἐνδεικτικὰς τῆς ἀφρά στον μακαριότητος· ὁ δὲ κρείττων ἦν τῆς τῶν ση μαινομένων ἐνδείξεως . Οἷον δὴ ποιεῖ καὶ ὁ μέγας Δαβίδ, πολλάκις μυρίοις ονόμασι τὸ θεῖον καλῶν, καὶ ἡττᾶσθαι τῆς ἀληθείας ὁμολογῶν. Σὺ γάρ, φησίν, δ Θεός, οἰκτείρμων, καὶ ἐλεήμων, μακρόθυμος, καὶ πολυέλεος, καὶ ἀληθινὸς, καὶ ἰσχὺς, καὶ στερέωμα, καταφυγὴ, καὶ δύναμις, καὶ βοηθὸς, καὶ ἀντιλήπτωρ, καὶ κέρας σωτηρίας, καὶ τὰ τοιαῦτα. Καὶ πάλιν ὁμολογεῖ ὅτι ὄνομα αὐτοῦ ἐν πάσῃ τῇ γῇ οὐχὶ γινε σκεται, ἀλλὰ θαυμάζεται. Ὡς θαυμαστὸν γὰρ, φησί, τὸ ὄνομά σου ἐν πάσῃ τῇ γῇ! Οὕτως φησὶ καὶ πρὸς τὸν Μανωὲ ὁ περὶ τοῦ παιδὸς αὐτοῦ χρη- ματίσας, ὅτε ηρωτήθη περὶ τοῦ ὀνόματος, ότι θαυ- μαστόν ἐστι τοῦτο καὶ κρεῖττον ἢ ὥστε ὑπὸ τῆς ἀν- θρωπίνης ἀκοῆς χωρηθῆναι. Διὰ τοῦτο καὶ ἡ ψυχὴ τὸν Λόγον καλεῖ μὲν ὡς δύναται· δύναται δὲ οὐχ ὡς βούλεται. Βούλεται γὰρ πλέον ἢ δύναται· οὐ μὴν οὐδὲ τοσοῦτον θελήσεται, ὅσον ἐκεῖνό ἐστιν, ἀλλ᾽ ὅσον βουληθῆναι ἡ προαίρεσις δύναται. Ἐπεὶ οὖν ἀνέφι- κτός ἐστιν ὁ καλούμενος τῇ τοῦ καλοῦντος ὁρμῇ, διὰ τοῦτό φησιν· Ἐκάλεσα αὐτὸν, καὶ οὐχ ὑπήκουσε μου. S. GREGÓRII NYSSENI leum cupiat, desiderii compotem fieri semper se- quendo, et divinæ faciei contemplatio est ad. Deum nunquam interrupta progressio, quæ tum demuin nobis præclare succedit, cum Verbum a tergo se- quimur. Sic igitur nunc etiam posteaquam anima per mortem surrexit, posteaquam myrrha repleta est, posteaquam per opera manus admovit claustro, seque intromissuram desideratum speravit, tum demum ille quidem præterit, hæc vero egreditur, Verbum tangens, quod ad ulteriora ducit. B non amplius manens in iis, in quibus erat, `sed Quæ autem sequuntur verba, magis etiam con- firmant consideratam a nobis hactenus sententiam: non cognosci naturæ divinæ magnitudinem in per- cipiendo, sed in eo quod omnem imaginationem ac vim, qua quid comprehenditur, praetereat. Nam quæ extra naturam suam egressa jam anima est, ne ab ulla re consuela impediatur in cognitione rerum sub oculos non cadentium : neque inqui- rendi hoc, quod non inveniebat, finem facit, neque vocare desinit, quod cæteroqui neminis efferri voce potest. Sic enim ait : Quæsivi eum, et non inveni eum. Nam quo pacto inveniri posset, quod nullæ res nobis cognita ostendere possunt? non forma, non color, non circumscriptio, non quantitas, non locus, non figura, non conjectura, non assimilatio, non proportio, sed quod semper extra omnem per- ceptionis viam positum, comprehensionem perve- stigantium plane fugit. Propterea, inquit, quæesivi eum per animi facultates eas, quæ inveniendi vi C præditæ sunt, per ratiocinationes et cogitationes; at extra hæc omnia positus erat, accessum mentis propiorem effugiens. Qui vero semper reperitur omni nota cărere, de qua possit agnosci, quo pacto queat is per indicationem aliquam vocum percipi? Hanc ob causam excogitat quidem vim vocabulorum omnis generis, ad explicationem boni ejus ineſſa- bilis, sed enim omnis vis orationis, qua quid effer- tur, inferior est, et minimne veritatem æquare con- vincitur. idcirco ait: Vocavi quidem (quantum potui) excogitando voces quibus ineffabilis illa bea- titudo commonstraretur; at ille major erat, quam qui per has significationes indicari posset. Facit hoc sæpenumero etiam magnus ille David, infinitis nominibus Numen divinum compellans, ac nihilo- minus veritatem se non assequi fatetur. Tu, in- quit, Deus es, miserator, longanimus, multae mi sericordiæ, verax ", tu robur, firmamentum, re- fugium, vis, adjutor, opitulator, cornu salutis ", aliaque talia. Rursum David idem fatetur nomen ejus in tota terra notum non esse, sed tantum esse in admiratione. Quam admirabile, ait, nomen tuum est per universam terram "! Sic etiam ad Manoen inquit is qui vaticinium ei de filio edebat, cum interrogatus de nomine, respondet : id quidem est admirabile mihi, ac sublimius quam cujus esse capax auris humana possit ". Propterea hic etiam anima vocat Verbum quantum potest, nec potest tantum quantum vult: quippe quæ plus velit, quam possit, imo ne tantum quidem velle potest, quantum « P.al. C \, D sqq. Psa: xvil, . 9. Psal. viii, 1. **Judic. xını, 18.

θέριστρον. Οσα δὲ τοῖς εἰρημένοις ἡ νύμφη προστίθησι, και Α σκυθρωποτέραν κατὰ τὸ πρόχειρον ἔχῃ τὴν ἔνδειξιν ἀλλ᾽ ἐμοὶ δοκεῖ πρὸς τὸν αὐτὸν σκοπὸν.βλέπειν, καὶ τῆς τῶν ὑψηλοτέρων ἀναβάσεως ἔχεσθαι. Φησὶ γὰρ, Ευροσάν με οι φύλακες οἱ κυκλοῦντες ἐν τῇ πό λει. Επάταξαν με, ἐτραυμάτισαν με, ἦραν τὸ θέριστρον ἀπ' ἐμοῦ οἱ φύλακες τῶν τειχέων. Ταῦτα γὰρ ἴσως δόξει τισὶν ὀδυρομένης μᾶλλον, ἤπερ εὐφραι νομένης εἶναι τὰ ῥήματα, τὸ Ἐπάταξαν, καὶ ἔτραυ μάτισαν, καὶ ἦραν τὸ θέριστρον· τῷ δὲ ἀκριβῶς ἐπεσκεμμένῳ τὴν τῶν λεγομένων διάνοιαν, μεγαλαυ- χουμένης ἐπὶ τοῖς καλλίστοις εἰσὶν αἱ φωναί. Οὕτως δ᾽ ἂν γένοιτο ἡμῖν καταφανὲς τὸ λεγόμενον° Μικρὸν πρὸ τούτων ἐν τοῖς κατόπιν, καθαρεύειν αὐτὴν παν- τὸς προκαλύμματος ὁ λόγος μαρτύρεται, ἐν ᾧ φησιν ἐκ προσώπου τῆς νύμφης, ὅτι Εξεδυσάμην τὸν χιτῶνά μου, πῶς ἐνδύσομαι αὐτόν ; Ἐνταῦθα δὲ πάλιν ἀφῃρῆσθαι λέγει αὐτῆς τὸ θέριστρον. Περι- βόλαιον δὲ νυμφικόν ἐστι τὸ θέριστρον, συγκαλύπτον μετὰ τῆς κεφαλῆς καὶ τὸ πρόσωπον, καθὼς καὶ περὶ τῆς Ρεβέκκας λέγει ἡ ἱστορία. Πῶς οὖν ἡ γυμνω θεῖσα παντὸς περιβλήματος, ἔτι τὸ θέριστρον ἔχει, ὅπερ νῦν αὐτῆς ἀφαιροῦνται οἱ φύλακες ; Η δῆλον διὰ τῶν εἰρημένων ἐστὶν, ὅσον ἀπ' ἐκείνου πάλιν ἐπὶ τὸ ὑψηλότερον διὰ προκοπῆς ανελήλυθεν ; Η γὰρ ἀπεκδυσαμένη τὸν παλαιὸν χιτῶνα, καὶ πά σης περιβολῆς καθαρεύσασα, τοσοῦτον ἑαυτῆς γί- νεται καθαρωτέρα, ὡς συγκρίσει τῆς ἄρτι γενο- μένης αὐτῇ καθαρότητος, μὴ δοκεῖν ἀπεκδεδῦσθαι τὸ περιβόλαιον· ἀλλ᾽ εὑρεῖν τι πάλιν μετὰ τὴν γύμνωσιν ἐκείνην περὶ αὐτὴν ὁ ἀποθῆται. Οὕτως ἡ πρὸς τὸ θεῖον ἄνοδος, τοῦ ἀεὶ εὑρισκομένου τι περὶ αὐτὴν παχύ περ ἐνδείκνυσι. Διὰ τοῦτο τῆς νῦν καθαρότητος τῇ συγκρίσει ή προγεγραμμένη τοῦ χιτῶνος ἐκείνου γύμνωσις, ὡς κάλυμμα πάλιν περιαιρείται παρὰ τῶν εὑρισκόντων αὐτήν. Οὗτοι δέ εἰσιν οἱ φύλακες οἱ κυκλοῦντες τὴν πόλιν· ψυχὴ δὲ ἡ πόλις · ἧς διὰ τοῦ πατάξαι καὶ τραυματίσαι περι ελόντες τὸ θέριστρον, ὧν ἔργον ἐστὶ τὸ φυλάσσειν τὰ τείχη τῆς πόλεως. Ὅτι μὲν οὖν ἀγαθόν τί ἐστιν ἡ τοῦ θερίστρου περιαίρεσις, ὥστε ἐλεύθερον τοῦ προ- καλύμματος τὸν ὀφθαλμόν, ἀπαραποδίστως ενατενί ζειν τῷ ποθουμένῳ κάλλει, οὐκ ἄν τις ἀμφιβάλλοι πρὸς τὸν Ἀπόστολον βλέπων, ὃς τῇ δυνάμει τοῦ πνεύ ματος τὴν τοῦ καλύμματος περιαίρεσιν ἀνατίθησι λέγων· "Οταν δὲ ἐπιστρέψῃ πρὸς Κύριον, περι- αιρεῖται τὸ κάλυμμα· ὁ δὲ Κύριος, τὸ πνεῦμά ἐστιν. Ὅτι δὲ τὸ τοῦ ἀγαθοῦ παρασκευαστικὸν καὶ αὐτὸ πάντως ἐστὶν ἀγαθὸν, οὐκ ἄν τις ἀμφιβάλλοι τῶν ἐπισταμένων πρὸς τὸ ἀκόλουθον βλέπειν. Εἰ τοίνυν ἀγαθὸν ἡ τοῦ καλύμματος περιαίρεσις, ἀγα θὸν ἂν εἴη πάντως καὶ ἡ πληγή, καὶ τὸ τραῦμα, δι' ὧν κατορθοῦται ἡ περιαίρεσις. 'Αλλ' ἐπειδὴ κατὰ τὴν πρόχειρον ἔννοιαν, ἀηδία τις ἐμφαίνεται τοῖς ῥή- ματι τούτοις· ἄλγημα γὰρ ἐνδείκνυται ἡ φωνὴ τοῦ, χχιν, 65. ][ IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XII. illud est, sed quantum toto animi studio velle potest. Itaque cum is qui vocat, assequi studio sno voca- tum non possit, idcirco dicitur, Vocavi eum, et non audiit me. B Quæ autem porro his adjicit sponsa, quanquam primo velut intuitu tristiorem quamdam indicatio- nem habeant, mea tamen sententia eumdem ad scopum spectare, et habere significationem ascen- sus ad sublimiora videntur. Ait enim : Offender- runt me custodes qui in urbe circumeunt. Percusse- runt me, vulneraverunt me, abstulerunt peplum a me custodes murorum. Videbuntur hæc fortasse nonnullis esse lugentis potius verba, quam ejus quæ læta sit; præsertim illa, percusserunt me, vulneraverunt me, abstulerunt peplum. Verum si quis accurate consideret eorum, quæ dicuntur, m'entem : potius sunt voces gloriose jactantis sese ob res pulcherrimas. Id autem hoc quodam modo perspicuum nobis erit. Paulo ante testimonium sponsæ perhibetur, quod inununis sit ab omni velamine, cum in ejus persona dicitur: Exui tu- nicam meam, quomodo induam illam ? Hic rursum ait ipsa ademptum sibi esse peplum, sive Quo vocabulo pallium sponsale signifcatur, quod una cum capite faciem quoque obvelat, quemad- modum est in historia de Rebecca ". Qui ergo nu- data vestimentis omnibus, peplum adbuc habet, quem ei nunc custodes civitatis adimunt? Numnain forte de verbis hisce perspicitur, quantum ab en tempore rursum in sublime pergendo perfecerit ? Nam ea quæ jam ante tunicam veterem exuerat, et ab omni pallio immunis erat, usque adeo se- ipsa fit purior, ut ad priora comparata hac recenti puritate, non exuisse antehac pallium videatur; sed rursus invenisse post nudationem illam, quod deponat. Sic ascensus ad sublimitatem illam di- vinam semper aliquid ostendit rei crassæ, præter id quod quovis tempore deprehenditur. Idcirco tu- nicæ illius prioris ademptio, collata cum præsenti puritate, rursum et ipsa quasi quoddam velanien- tum tollitur ab illis, qui eam reperiunt. Sunt au- tem ii custodes, in urbe circumeuntes ( et urbs hæc anima est), qui verberando ac vulnerando pe- plum adiuunt, et quibus hoc datum negotii, ut civitatis muros custodiant. Enimvero ademptionem pepli bonum quiddam esse, ut oculus liberatus a velamine puchritudinem desideratam absque impe dimiento intueatur, nemo dubitabit, qui ad Aposto- c D lum respiciet. Is enim ad vim spiritus refert vela- Gen. Cur. v, 16. C minis ademptionem, cum ait: Ubi vero conversus fuerit ad Dominum, tcllitur velamen : Dominus au- tem spiritus ille est ". Neque vero dubitari potest ab iis, qui rerum seriem et consequentiam intueri norunt, etiam id quod ad bonum præparat on- nino bonum esse. Quare si velaminis ademptio bonum quiddam est, omnino etiam tum verbera- tionem, tum vulnus in bonis ponemus, quod per ea fiat adeniptio. Sed quia sensu primum obvio insuave quiddam de verbis his elucet (etenim

'Επάταξαν με· καὶ τοῦ, Ετραυμάτισαν με, καλῶς ἂν έχει κατανοήσαι πρῶτον τῆς ἁγίας Γραφῆς τὴν τῶν τοιούτων ῥημάτων χρῆσιν, εἴπου πρὸς τὸ κρεῖττον αὐτῶν τὴν μνήμην πεποίηται· εἶθ' οὕτως θεωρῆσαι τῶν ἐνταῦθα λεγομένων την δύναμιν. Πῶς ῥύεται ἡ σοφία τὴν τοῦ νέου ψυχὴν ἀπὸ θα νάτου ; Τί συμβουλεύει ποιεῖν, ἵνα μὴ ἀποθάνῃ ὁ νέος, αὐτῆς ἀκούσωμεν τῆς σοφίας. Ἐὰν πατάξῃς αὐτὸν ῥάβδῳ, φησὶν, οὐ μὴ ἀποθάνῃ. Σὺ μὲν γὰρ ἐάβδῳ πατάξεις αὐτὸν, τὴν δὲ ψυχὴν αὐτοῦ ῥύσῃ ἐκ θανάτου. Ἔοικε τοίνυν ἀθανασίαν ἑρμηνεύειν ἡ τοῦ Ἐπάταξαν λέξις, καθὼς ὁ λόγος φησίν· ὅτι Ἐὰν πατάξῃς τῇ ῥάβδῳ, οὐ μὴ ἀποθάνῃ, καὶ ὅτι οὐκ ἔστιν ἄλλως ῥυσθῆναι τὴν ψυχὴν ἐκ τοῦ θανάτου, ἐὰν μὴ κατά χθῃ τῇ ῥάβδῳ· καλὸν ἄρα τὸ παταχθῆναι, διὰ τῶν εἰρημένων ἡμῖν ἀποδέδειχται. Διότι καλόν ἐστιν ὡς ἀληθῶς τὸ ἐκ θανάτου τὴν ψυχὴν ῥυσθῆναι. Οὕτω ποιεῖν καὶ τὸν Θεὸν ὁ προφήτης φησίν, διὰ τοῦ ἀπο- κτείνειν ζωοποιοῦντα, καὶ διὰ τοῦ πατάσσειν ἰώμενον. Ἐγὼ γὰρ, φησίν, ἀποκτενῶ, καὶ ζῆν ποιήσω· πατάξω, κἀγὼ ιάσομαι. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ μέγας Δε διδ οὐχὶ πληγὴν εἶπεν, ἀλλὰ παράκλησιν ἐκ τῆς τοιαύτης γίνεσθαι ῥάβδου, λέγων· Ἡ ῥάβδος σου, καὶ ἡ βακτηρία σου, αὗται με παρεκάλεσαν· δι' ὧν γίνεται καὶ θείας τραπέζης ἑτοιμασία, καὶ ὅσα κατὰ τὸ ἀκόλουθον περιέχει ἡ ψαλμῳδία· καὶ τὸ ἐπὶ τῆς κεφαλῆς ἔλαιον, καὶ ὁ τοῦ ποτηρίου ἄκρατος, ὁ τὴν νηφάλιον μέθην ἐργαζόμενος, καὶ ὁ καλῶς αὐτὸν καταδιώκων ἔλεος, καὶ ἡ ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ Θεοῦ μα κροδίωσις. Εἰ οὖν ταῦτα παρέχει ἡ γλυκεῖα ἐκείνη πληγή κατά τε την παροιμιώδη διδασκαλίαν, καὶ κατὰ τὴν τοῦ Προφήτου φωνήν· ἀγαθὸν ἄρα ἐστὶ τὸ παταχθῆναι τῇ ῥάβδῳ, ἀφ' οὗ ἐστι τῶν τοιούτων ἀγα θῶν εὐθηνία. Μάλλον δὲ τὸ παρεθὲν πρὸ τῶν εἰρημέ νων ἐξετάσωμεν. Παρῆλθε τῇ νύμφης ὁ Λόγος, ἀνέφικτος τῇ λαβῇ τῆς ποθούσης γενόμενος· παρῆλθε δὲ οὐχ ὥστε καὶ καταλιπεῖν ἢν παρέδραμεν, ἀλλ᾿ ὥστε μάλλον αὐτὴν πρὸς ἑαυτὸν ἐπισπάσασθαι. Φησί γάρ· ὅτι 'Η ψυχή μου ἐξῆλθεν ἐν λόγῳ αὐτοῦ. Ἐξέρχεται τοίνυν ἀπὸ τοῦ ἐν ᾧ ἦν ἡ ψυχὴ, καὶ οὕτως ἀπὸ τῶν φυλασσόντων την πόλιν εὑρίσκεται· Εὔροσαν γὰρ, φησί, μὲ οἱ φύλακες, οἱ κυκλοῦντες τὴν πόλιν. Αt Εἰ μὲν οὖν οἱ κίνδυνοι ᾅδου εὗρον αὐτὴν, ἢ λῃστὰς αὐτὴν εὑρέσθαι λέγει· χαλεπὸν ἦν τὸ τοιούτων αὐ τὴν εὔρημα γενέσθαι. Ο γὰρ κλέπτης οὐκ ἔρχεται, εἰ μὴ ἵνα κλέψῃ, καὶ θύσῃ, καὶ ἀπολέσῃ. Εἰ δὲ οἱ φύλακες αὐτὴν εὑρίσκουσιν οἱ κυκλοῦντες ἐν τῇ πό λει, μακαριστή πάντως ἐστὶ τῆς τοιαύτης εὑρήσεως Ο γὰρ ὑπὸ τοῦ φύλακος εὑρεθείς, ὑπὸ λῃστῶν κλα πῆναι οὐ δύναται. Τίνες οὖν εἰσιν οἱ φύλακες ; Τίνες ἄλλοι, ἢ πάντως οἱ ὑπηρέται, οἱ φυλάτσοντες τὸν Ἰσραήλ; Τοῦ διὰ τῆς φυλακής την δεξιάν χείρα σκέποντος; Τοῦ ἀπὸ παντὸς κακοῦ τὴν ψυχὴν φυσ λάσσειν πεπιστευμένου; ὓς καὶ εἰσόδου καὶ ἐξεδον S. GREGORII NYSSENI vox illa, percusserunt, ac vulnerarunt me, dolenter A proferri videtur ), recte facturi sumus, si primum hujusmodi verborum in sacris Litteris usum obser- vaverimus, num forte hæc de re bona usurpata reperiantur, atque ita deinde vim eorum quæ di- cuntur hic, consideraverimus. cum B " C Quo pacto sapientia de morte juvenis animam liberet, quid faciendum consulat, ut ne morte per- eat juvenis, ex ipsamet audiamus. Si virga, in- quit, percusseris eum, non morietur ". Nam tu quidem virga eum cades, verum animam ejus morti eripies. Quare videtur vox percutiendi, hoc loco notare immortalitatem, cum dicatur: Si per- cusseris eum virga, non morietur. Item quod sub- jiciatur, aliter animam ejus de morte liberari non posse, quam si virga cædatur. Itaque de his verbis demonstratur, bonum esse cædi ; cum revera bo num sit, animam a morte liberari. Sic et Deum agere vates ait, occidendo vivificantem, et percu- tiendo sanantem. Ego, inquit, interficiam et vivi- ficabo; percutiam, el rursum ipse sanabo 8. Pro- pterea magnus etiam David ille non vulnus, sed consolationem oriri de hujusmodi virga dixit, ait: Virga tua et baculus tuus, ipsa consolata sunt me". Et quidem per hæc mensam sibi divinam parari tradit, itemque alia quæcunque psalmus ille secundum haec recenset: verbi gratia, oleum in capite, merum in poculo, quod ebrietatem illam sobriam eliciat, misericordia pulchre ipsum pro- sequens et longa in domo Dei mora. Quod si hæc dulcis illa verberatio suppeditat, quemadmodum. et Proverbiorum liber, et Propheta hic docent : nimirum virga cædi bonum est, que tantorum bonorum fertilitatem et copiam contineat. Enim- vero recte fecerimus, si etiam id quod ante hæc verba omissuni a nobis est, inquiramus. Præteriit sponsam Verbum sic, ut illa tantopere desiderans ipsum, non tamen prehendendo consecuta sit: præteriit autem, non ut deserat præteritam, sed ut magis eam ad sese attrahat. Sic enim ipsamet ait : Anima mea egressa est ad sermonem ejus. Pri- urum igitur illo de loco egreditur auima, in quo erat: atque ita invenitur ab iis qui urbem custo- diunt. Hæc enim verba sequuntur: Offenderunt me custodes, qui in urbe circumeunt. Quod si ergo vel inferni pericula eam invenissent, vel ab latronibus inventam diceret, gravis profecto casus is foret. Nam fur non venit, nisi ut furetur, et maclet, et perdal ". si custodes eam inveniunt, qui in urbe circumeunt, omnino talem ob inventionem beata prædicari debet.Nam qui a custode repertus est, a latronibus subduci furtim nequit. Quinam igitur illi custodes sunt ? quinam alii, quam ministri ejus, qui custodit Israelem 71? qui excubando manum suam dexteram tegit ; cui anima omnia malo custodienda oredita est ? qui ingressus et egressionis est custos? is nimirum est urbis ille custos de quo dicitur : D • Prov. xxm, 15. 68. Deut. xxxu, 39. ** Psal. xx11, 4. Joann. x, 10. "Psal cxx, 4.

'Επάταξαν με· καὶ τοῦ, Ετραυμάτισαν με, καλῶς ἂν έχει κατανοήσαι πρῶτον τῆς ἁγίας Γραφῆς τὴν τῶν τοιούτων ῥημάτων χρῆσιν, εἴπου πρὸς τὸ κρεῖττον αὐτῶν τὴν μνήμην πεποίηται· εἶθ' οὕτως θεωρῆσαι τῶν ἐνταῦθα λεγομένων την δύναμιν. Πῶς ῥύεται ἡ σοφία τὴν τοῦ νέου ψυχὴν ἀπὸ θα νάτου ; Τί συμβουλεύει ποιεῖν, ἵνα μὴ ἀποθάνῃ ὁ νέος, αὐτῆς ἀκούσωμεν τῆς σοφίας. Ἐὰν πατάξῃς αὐτὸν ῥάβδῳ, φησὶν, οὐ μὴ ἀποθάνῃ. Σὺ μὲν γὰρ ἐάβδῳ πατάξεις αὐτὸν, τὴν δὲ ψυχὴν αὐτοῦ ῥύσῃ ἐκ θανάτου. Ἔοικε τοίνυν ἀθανασίαν ἑρμηνεύειν ἡ τοῦ Ἐπάταξαν λέξις, καθὼς ὁ λόγος φησίν· ὅτι Ἐὰν πατάξῃς τῇ ῥάβδῳ, οὐ μὴ ἀποθάνῃ, καὶ ὅτι οὐκ ἔστιν ἄλλως ῥυσθῆναι τὴν ψυχὴν ἐκ τοῦ θανάτου, ἐὰν μὴ κατά χθῃ τῇ ῥάβδῳ· καλὸν ἄρα τὸ παταχθῆναι, διὰ τῶν εἰρημένων ἡμῖν ἀποδέδειχται. Διότι καλόν ἐστιν ὡς ἀληθῶς τὸ ἐκ θανάτου τὴν ψυχὴν ῥυσθῆναι. Οὕτω ποιεῖν καὶ τὸν Θεὸν ὁ προφήτης φησίν, διὰ τοῦ ἀπο- κτείνειν ζωοποιοῦντα, καὶ διὰ τοῦ πατάσσειν ἰώμενον. Ἐγὼ γὰρ, φησίν, ἀποκτενῶ, καὶ ζῆν ποιήσω· πατάξω, κἀγὼ ιάσομαι. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ μέγας Δε διδ οὐχὶ πληγὴν εἶπεν, ἀλλὰ παράκλησιν ἐκ τῆς τοιαύτης γίνεσθαι ῥάβδου, λέγων· Ἡ ῥάβδος σου, καὶ ἡ βακτηρία σου, αὗται με παρεκάλεσαν· δι' ὧν γίνεται καὶ θείας τραπέζης ἑτοιμασία, καὶ ὅσα κατὰ τὸ ἀκόλουθον περιέχει ἡ ψαλμῳδία· καὶ τὸ ἐπὶ τῆς κεφαλῆς ἔλαιον, καὶ ὁ τοῦ ποτηρίου ἄκρατος, ὁ τὴν νηφάλιον μέθην ἐργαζόμενος, καὶ ὁ καλῶς αὐτὸν καταδιώκων ἔλεος, καὶ ἡ ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ Θεοῦ μα κροδίωσις. Εἰ οὖν ταῦτα παρέχει ἡ γλυκεῖα ἐκείνη πληγή κατά τε την παροιμιώδη διδασκαλίαν, καὶ κατὰ τὴν τοῦ Προφήτου φωνήν· ἀγαθὸν ἄρα ἐστὶ τὸ παταχθῆναι τῇ ῥάβδῳ, ἀφ' οὗ ἐστι τῶν τοιούτων ἀγα θῶν εὐθηνία. Μάλλον δὲ τὸ παρεθὲν πρὸ τῶν εἰρημέ νων ἐξετάσωμεν. Παρῆλθε τῇ νύμφης ὁ Λόγος, ἀνέφικτος τῇ λαβῇ τῆς ποθούσης γενόμενος· παρῆλθε δὲ οὐχ ὥστε καὶ καταλιπεῖν ἢν παρέδραμεν, ἀλλ᾿ ὥστε μάλλον αὐτὴν πρὸς ἑαυτὸν ἐπισπάσασθαι. Φησί γάρ· ὅτι 'Η ψυχή μου ἐξῆλθεν ἐν λόγῳ αὐτοῦ. Ἐξέρχεται τοίνυν ἀπὸ τοῦ ἐν ᾧ ἦν ἡ ψυχὴ, καὶ οὕτως ἀπὸ τῶν φυλασσόντων την πόλιν εὑρίσκεται· Εὔροσαν γὰρ, φησί, μὲ οἱ φύλακες, οἱ κυκλοῦντες τὴν πόλιν. Αt Εἰ μὲν οὖν οἱ κίνδυνοι ᾅδου εὗρον αὐτὴν, ἢ λῃστὰς αὐτὴν εὑρέσθαι λέγει· χαλεπὸν ἦν τὸ τοιούτων αὐ τὴν εὔρημα γενέσθαι. Ο γὰρ κλέπτης οὐκ ἔρχεται, εἰ μὴ ἵνα κλέψῃ, καὶ θύσῃ, καὶ ἀπολέσῃ. Εἰ δὲ οἱ φύλακες αὐτὴν εὑρίσκουσιν οἱ κυκλοῦντες ἐν τῇ πό λει, μακαριστή πάντως ἐστὶ τῆς τοιαύτης εὑρήσεως Ο γὰρ ὑπὸ τοῦ φύλακος εὑρεθείς, ὑπὸ λῃστῶν κλα πῆναι οὐ δύναται. Τίνες οὖν εἰσιν οἱ φύλακες ; Τίνες ἄλλοι, ἢ πάντως οἱ ὑπηρέται, οἱ φυλάτσοντες τὸν Ἰσραήλ; Τοῦ διὰ τῆς φυλακής την δεξιάν χείρα σκέποντος; Τοῦ ἀπὸ παντὸς κακοῦ τὴν ψυχὴν φυσ λάσσειν πεπιστευμένου; ὓς καὶ εἰσόδου καὶ ἐξεδον S. GREGORII NYSSENI vox illa, percusserunt, ac vulnerarunt me, dolenter A proferri videtur ), recte facturi sumus, si primum hujusmodi verborum in sacris Litteris usum obser- vaverimus, num forte hæc de re bona usurpata reperiantur, atque ita deinde vim eorum quæ di- cuntur hic, consideraverimus. cum B " C Quo pacto sapientia de morte juvenis animam liberet, quid faciendum consulat, ut ne morte per- eat juvenis, ex ipsamet audiamus. Si virga, in- quit, percusseris eum, non morietur ". Nam tu quidem virga eum cades, verum animam ejus morti eripies. Quare videtur vox percutiendi, hoc loco notare immortalitatem, cum dicatur: Si per- cusseris eum virga, non morietur. Item quod sub- jiciatur, aliter animam ejus de morte liberari non posse, quam si virga cædatur. Itaque de his verbis demonstratur, bonum esse cædi ; cum revera bo num sit, animam a morte liberari. Sic et Deum agere vates ait, occidendo vivificantem, et percu- tiendo sanantem. Ego, inquit, interficiam et vivi- ficabo; percutiam, el rursum ipse sanabo 8. Pro- pterea magnus etiam David ille non vulnus, sed consolationem oriri de hujusmodi virga dixit, ait: Virga tua et baculus tuus, ipsa consolata sunt me". Et quidem per hæc mensam sibi divinam parari tradit, itemque alia quæcunque psalmus ille secundum haec recenset: verbi gratia, oleum in capite, merum in poculo, quod ebrietatem illam sobriam eliciat, misericordia pulchre ipsum pro- sequens et longa in domo Dei mora. Quod si hæc dulcis illa verberatio suppeditat, quemadmodum. et Proverbiorum liber, et Propheta hic docent : nimirum virga cædi bonum est, que tantorum bonorum fertilitatem et copiam contineat. Enim- vero recte fecerimus, si etiam id quod ante hæc verba omissuni a nobis est, inquiramus. Præteriit sponsam Verbum sic, ut illa tantopere desiderans ipsum, non tamen prehendendo consecuta sit: præteriit autem, non ut deserat præteritam, sed ut magis eam ad sese attrahat. Sic enim ipsamet ait : Anima mea egressa est ad sermonem ejus. Pri- urum igitur illo de loco egreditur auima, in quo erat: atque ita invenitur ab iis qui urbem custo- diunt. Hæc enim verba sequuntur: Offenderunt me custodes, qui in urbe circumeunt. Quod si ergo vel inferni pericula eam invenissent, vel ab latronibus inventam diceret, gravis profecto casus is foret. Nam fur non venit, nisi ut furetur, et maclet, et perdal ". si custodes eam inveniunt, qui in urbe circumeunt, omnino talem ob inventionem beata prædicari debet.Nam qui a custode repertus est, a latronibus subduci furtim nequit. Quinam igitur illi custodes sunt ? quinam alii, quam ministri ejus, qui custodit Israelem 71? qui excubando manum suam dexteram tegit ; cui anima omnia malo custodienda oredita est ? qui ingressus et egressionis est custos? is nimirum est urbis ille custos de quo dicitur : D • Prov. xxm, 15. 68. Deut. xxxu, 39. ** Psal. xx11, 4. Joann. x, 10. "Psal cxx, 4.

'Επάταξαν με· καὶ τοῦ, Ετραυμάτισαν με, καλῶς ἂν έχει κατανοήσαι πρῶτον τῆς ἁγίας Γραφῆς τὴν τῶν τοιούτων ῥημάτων χρῆσιν, εἴπου πρὸς τὸ κρεῖττον αὐτῶν τὴν μνήμην πεποίηται· εἶθ' οὕτως θεωρῆσαι τῶν ἐνταῦθα λεγομένων την δύναμιν. Πῶς ῥύεται ἡ σοφία τὴν τοῦ νέου ψυχὴν ἀπὸ θα νάτου ; Τί συμβουλεύει ποιεῖν, ἵνα μὴ ἀποθάνῃ ὁ νέος, αὐτῆς ἀκούσωμεν τῆς σοφίας. Ἐὰν πατάξῃς αὐτὸν ῥάβδῳ, φησὶν, οὐ μὴ ἀποθάνῃ. Σὺ μὲν γὰρ ἐάβδῳ πατάξεις αὐτὸν, τὴν δὲ ψυχὴν αὐτοῦ ῥύσῃ ἐκ θανάτου. Ἔοικε τοίνυν ἀθανασίαν ἑρμηνεύειν ἡ τοῦ Ἐπάταξαν λέξις, καθὼς ὁ λόγος φησίν· ὅτι Ἐὰν πατάξῃς τῇ ῥάβδῳ, οὐ μὴ ἀποθάνῃ, καὶ ὅτι οὐκ ἔστιν ἄλλως ῥυσθῆναι τὴν ψυχὴν ἐκ τοῦ θανάτου, ἐὰν μὴ κατά χθῃ τῇ ῥάβδῳ· καλὸν ἄρα τὸ παταχθῆναι, διὰ τῶν εἰρημένων ἡμῖν ἀποδέδειχται. Διότι καλόν ἐστιν ὡς ἀληθῶς τὸ ἐκ θανάτου τὴν ψυχὴν ῥυσθῆναι. Οὕτω ποιεῖν καὶ τὸν Θεὸν ὁ προφήτης φησίν, διὰ τοῦ ἀπο- κτείνειν ζωοποιοῦντα, καὶ διὰ τοῦ πατάσσειν ἰώμενον. Ἐγὼ γὰρ, φησίν, ἀποκτενῶ, καὶ ζῆν ποιήσω· πατάξω, κἀγὼ ιάσομαι. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ μέγας Δε διδ οὐχὶ πληγὴν εἶπεν, ἀλλὰ παράκλησιν ἐκ τῆς τοιαύτης γίνεσθαι ῥάβδου, λέγων· Ἡ ῥάβδος σου, καὶ ἡ βακτηρία σου, αὗται με παρεκάλεσαν· δι' ὧν γίνεται καὶ θείας τραπέζης ἑτοιμασία, καὶ ὅσα κατὰ τὸ ἀκόλουθον περιέχει ἡ ψαλμῳδία· καὶ τὸ ἐπὶ τῆς κεφαλῆς ἔλαιον, καὶ ὁ τοῦ ποτηρίου ἄκρατος, ὁ τὴν νηφάλιον μέθην ἐργαζόμενος, καὶ ὁ καλῶς αὐτὸν καταδιώκων ἔλεος, καὶ ἡ ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ Θεοῦ μα κροδίωσις. Εἰ οὖν ταῦτα παρέχει ἡ γλυκεῖα ἐκείνη πληγή κατά τε την παροιμιώδη διδασκαλίαν, καὶ κατὰ τὴν τοῦ Προφήτου φωνήν· ἀγαθὸν ἄρα ἐστὶ τὸ παταχθῆναι τῇ ῥάβδῳ, ἀφ' οὗ ἐστι τῶν τοιούτων ἀγα θῶν εὐθηνία. Μάλλον δὲ τὸ παρεθὲν πρὸ τῶν εἰρημέ νων ἐξετάσωμεν. Παρῆλθε τῇ νύμφης ὁ Λόγος, ἀνέφικτος τῇ λαβῇ τῆς ποθούσης γενόμενος· παρῆλθε δὲ οὐχ ὥστε καὶ καταλιπεῖν ἢν παρέδραμεν, ἀλλ᾿ ὥστε μάλλον αὐτὴν πρὸς ἑαυτὸν ἐπισπάσασθαι. Φησί γάρ· ὅτι 'Η ψυχή μου ἐξῆλθεν ἐν λόγῳ αὐτοῦ. Ἐξέρχεται τοίνυν ἀπὸ τοῦ ἐν ᾧ ἦν ἡ ψυχὴ, καὶ οὕτως ἀπὸ τῶν φυλασσόντων την πόλιν εὑρίσκεται· Εὔροσαν γὰρ, φησί, μὲ οἱ φύλακες, οἱ κυκλοῦντες τὴν πόλιν. Αt Εἰ μὲν οὖν οἱ κίνδυνοι ᾅδου εὗρον αὐτὴν, ἢ λῃστὰς αὐτὴν εὑρέσθαι λέγει· χαλεπὸν ἦν τὸ τοιούτων αὐ τὴν εὔρημα γενέσθαι. Ο γὰρ κλέπτης οὐκ ἔρχεται, εἰ μὴ ἵνα κλέψῃ, καὶ θύσῃ, καὶ ἀπολέσῃ. Εἰ δὲ οἱ φύλακες αὐτὴν εὑρίσκουσιν οἱ κυκλοῦντες ἐν τῇ πό λει, μακαριστή πάντως ἐστὶ τῆς τοιαύτης εὑρήσεως Ο γὰρ ὑπὸ τοῦ φύλακος εὑρεθείς, ὑπὸ λῃστῶν κλα πῆναι οὐ δύναται. Τίνες οὖν εἰσιν οἱ φύλακες ; Τίνες ἄλλοι, ἢ πάντως οἱ ὑπηρέται, οἱ φυλάτσοντες τὸν Ἰσραήλ; Τοῦ διὰ τῆς φυλακής την δεξιάν χείρα σκέποντος; Τοῦ ἀπὸ παντὸς κακοῦ τὴν ψυχὴν φυσ λάσσειν πεπιστευμένου; ὓς καὶ εἰσόδου καὶ ἐξεδον S. GREGORII NYSSENI vox illa, percusserunt, ac vulnerarunt me, dolenter A proferri videtur ), recte facturi sumus, si primum hujusmodi verborum in sacris Litteris usum obser- vaverimus, num forte hæc de re bona usurpata reperiantur, atque ita deinde vim eorum quæ di- cuntur hic, consideraverimus. cum B " C Quo pacto sapientia de morte juvenis animam liberet, quid faciendum consulat, ut ne morte per- eat juvenis, ex ipsamet audiamus. Si virga, in- quit, percusseris eum, non morietur ". Nam tu quidem virga eum cades, verum animam ejus morti eripies. Quare videtur vox percutiendi, hoc loco notare immortalitatem, cum dicatur: Si per- cusseris eum virga, non morietur. Item quod sub- jiciatur, aliter animam ejus de morte liberari non posse, quam si virga cædatur. Itaque de his verbis demonstratur, bonum esse cædi ; cum revera bo num sit, animam a morte liberari. Sic et Deum agere vates ait, occidendo vivificantem, et percu- tiendo sanantem. Ego, inquit, interficiam et vivi- ficabo; percutiam, el rursum ipse sanabo 8. Pro- pterea magnus etiam David ille non vulnus, sed consolationem oriri de hujusmodi virga dixit, ait: Virga tua et baculus tuus, ipsa consolata sunt me". Et quidem per hæc mensam sibi divinam parari tradit, itemque alia quæcunque psalmus ille secundum haec recenset: verbi gratia, oleum in capite, merum in poculo, quod ebrietatem illam sobriam eliciat, misericordia pulchre ipsum pro- sequens et longa in domo Dei mora. Quod si hæc dulcis illa verberatio suppeditat, quemadmodum. et Proverbiorum liber, et Propheta hic docent : nimirum virga cædi bonum est, que tantorum bonorum fertilitatem et copiam contineat. Enim- vero recte fecerimus, si etiam id quod ante hæc verba omissuni a nobis est, inquiramus. Præteriit sponsam Verbum sic, ut illa tantopere desiderans ipsum, non tamen prehendendo consecuta sit: præteriit autem, non ut deserat præteritam, sed ut magis eam ad sese attrahat. Sic enim ipsamet ait : Anima mea egressa est ad sermonem ejus. Pri- urum igitur illo de loco egreditur auima, in quo erat: atque ita invenitur ab iis qui urbem custo- diunt. Hæc enim verba sequuntur: Offenderunt me custodes, qui in urbe circumeunt. Quod si ergo vel inferni pericula eam invenissent, vel ab latronibus inventam diceret, gravis profecto casus is foret. Nam fur non venit, nisi ut furetur, et maclet, et perdal ". si custodes eam inveniunt, qui in urbe circumeunt, omnino talem ob inventionem beata prædicari debet.Nam qui a custode repertus est, a latronibus subduci furtim nequit. Quinam igitur illi custodes sunt ? quinam alii, quam ministri ejus, qui custodit Israelem 71? qui excubando manum suam dexteram tegit ; cui anima omnia malo custodienda oredita est ? qui ingressus et egressionis est custos? is nimirum est urbis ille custos de quo dicitur : D • Prov. xxm, 15. 68. Deut. xxxu, 39. ** Psal. xx11, 4. Joann. x, 10. "Psal cxx, 4.

'Επάταξαν με· καὶ τοῦ, Ετραυμάτισαν με, καλῶς ἂν έχει κατανοήσαι πρῶτον τῆς ἁγίας Γραφῆς τὴν τῶν τοιούτων ῥημάτων χρῆσιν, εἴπου πρὸς τὸ κρεῖττον αὐτῶν τὴν μνήμην πεποίηται· εἶθ' οὕτως θεωρῆσαι τῶν ἐνταῦθα λεγομένων την δύναμιν. Πῶς ῥύεται ἡ σοφία τὴν τοῦ νέου ψυχὴν ἀπὸ θα νάτου ; Τί συμβουλεύει ποιεῖν, ἵνα μὴ ἀποθάνῃ ὁ νέος, αὐτῆς ἀκούσωμεν τῆς σοφίας. Ἐὰν πατάξῃς αὐτὸν ῥάβδῳ, φησὶν, οὐ μὴ ἀποθάνῃ. Σὺ μὲν γὰρ ἐάβδῳ πατάξεις αὐτὸν, τὴν δὲ ψυχὴν αὐτοῦ ῥύσῃ ἐκ θανάτου. Ἔοικε τοίνυν ἀθανασίαν ἑρμηνεύειν ἡ τοῦ Ἐπάταξαν λέξις, καθὼς ὁ λόγος φησίν· ὅτι Ἐὰν πατάξῃς τῇ ῥάβδῳ, οὐ μὴ ἀποθάνῃ, καὶ ὅτι οὐκ ἔστιν ἄλλως ῥυσθῆναι τὴν ψυχὴν ἐκ τοῦ θανάτου, ἐὰν μὴ κατά χθῃ τῇ ῥάβδῳ· καλὸν ἄρα τὸ παταχθῆναι, διὰ τῶν εἰρημένων ἡμῖν ἀποδέδειχται. Διότι καλόν ἐστιν ὡς ἀληθῶς τὸ ἐκ θανάτου τὴν ψυχὴν ῥυσθῆναι. Οὕτω ποιεῖν καὶ τὸν Θεὸν ὁ προφήτης φησίν, διὰ τοῦ ἀπο- κτείνειν ζωοποιοῦντα, καὶ διὰ τοῦ πατάσσειν ἰώμενον. Ἐγὼ γὰρ, φησίν, ἀποκτενῶ, καὶ ζῆν ποιήσω· πατάξω, κἀγὼ ιάσομαι. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ μέγας Δε διδ οὐχὶ πληγὴν εἶπεν, ἀλλὰ παράκλησιν ἐκ τῆς τοιαύτης γίνεσθαι ῥάβδου, λέγων· Ἡ ῥάβδος σου, καὶ ἡ βακτηρία σου, αὗται με παρεκάλεσαν· δι' ὧν γίνεται καὶ θείας τραπέζης ἑτοιμασία, καὶ ὅσα κατὰ τὸ ἀκόλουθον περιέχει ἡ ψαλμῳδία· καὶ τὸ ἐπὶ τῆς κεφαλῆς ἔλαιον, καὶ ὁ τοῦ ποτηρίου ἄκρατος, ὁ τὴν νηφάλιον μέθην ἐργαζόμενος, καὶ ὁ καλῶς αὐτὸν καταδιώκων ἔλεος, καὶ ἡ ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ Θεοῦ μα κροδίωσις. Εἰ οὖν ταῦτα παρέχει ἡ γλυκεῖα ἐκείνη πληγή κατά τε την παροιμιώδη διδασκαλίαν, καὶ κατὰ τὴν τοῦ Προφήτου φωνήν· ἀγαθὸν ἄρα ἐστὶ τὸ παταχθῆναι τῇ ῥάβδῳ, ἀφ' οὗ ἐστι τῶν τοιούτων ἀγα θῶν εὐθηνία. Μάλλον δὲ τὸ παρεθὲν πρὸ τῶν εἰρημέ νων ἐξετάσωμεν. Παρῆλθε τῇ νύμφης ὁ Λόγος, ἀνέφικτος τῇ λαβῇ τῆς ποθούσης γενόμενος· παρῆλθε δὲ οὐχ ὥστε καὶ καταλιπεῖν ἢν παρέδραμεν, ἀλλ᾿ ὥστε μάλλον αὐτὴν πρὸς ἑαυτὸν ἐπισπάσασθαι. Φησί γάρ· ὅτι 'Η ψυχή μου ἐξῆλθεν ἐν λόγῳ αὐτοῦ. Ἐξέρχεται τοίνυν ἀπὸ τοῦ ἐν ᾧ ἦν ἡ ψυχὴ, καὶ οὕτως ἀπὸ τῶν φυλασσόντων την πόλιν εὑρίσκεται· Εὔροσαν γὰρ, φησί, μὲ οἱ φύλακες, οἱ κυκλοῦντες τὴν πόλιν. Αt Εἰ μὲν οὖν οἱ κίνδυνοι ᾅδου εὗρον αὐτὴν, ἢ λῃστὰς αὐτὴν εὑρέσθαι λέγει· χαλεπὸν ἦν τὸ τοιούτων αὐ τὴν εὔρημα γενέσθαι. Ο γὰρ κλέπτης οὐκ ἔρχεται, εἰ μὴ ἵνα κλέψῃ, καὶ θύσῃ, καὶ ἀπολέσῃ. Εἰ δὲ οἱ φύλακες αὐτὴν εὑρίσκουσιν οἱ κυκλοῦντες ἐν τῇ πό λει, μακαριστή πάντως ἐστὶ τῆς τοιαύτης εὑρήσεως Ο γὰρ ὑπὸ τοῦ φύλακος εὑρεθείς, ὑπὸ λῃστῶν κλα πῆναι οὐ δύναται. Τίνες οὖν εἰσιν οἱ φύλακες ; Τίνες ἄλλοι, ἢ πάντως οἱ ὑπηρέται, οἱ φυλάτσοντες τὸν Ἰσραήλ; Τοῦ διὰ τῆς φυλακής την δεξιάν χείρα σκέποντος; Τοῦ ἀπὸ παντὸς κακοῦ τὴν ψυχὴν φυσ λάσσειν πεπιστευμένου; ὓς καὶ εἰσόδου καὶ ἐξεδον S. GREGORII NYSSENI vox illa, percusserunt, ac vulnerarunt me, dolenter A proferri videtur ), recte facturi sumus, si primum hujusmodi verborum in sacris Litteris usum obser- vaverimus, num forte hæc de re bona usurpata reperiantur, atque ita deinde vim eorum quæ di- cuntur hic, consideraverimus. cum B " C Quo pacto sapientia de morte juvenis animam liberet, quid faciendum consulat, ut ne morte per- eat juvenis, ex ipsamet audiamus. Si virga, in- quit, percusseris eum, non morietur ". Nam tu quidem virga eum cades, verum animam ejus morti eripies. Quare videtur vox percutiendi, hoc loco notare immortalitatem, cum dicatur: Si per- cusseris eum virga, non morietur. Item quod sub- jiciatur, aliter animam ejus de morte liberari non posse, quam si virga cædatur. Itaque de his verbis demonstratur, bonum esse cædi ; cum revera bo num sit, animam a morte liberari. Sic et Deum agere vates ait, occidendo vivificantem, et percu- tiendo sanantem. Ego, inquit, interficiam et vivi- ficabo; percutiam, el rursum ipse sanabo 8. Pro- pterea magnus etiam David ille non vulnus, sed consolationem oriri de hujusmodi virga dixit, ait: Virga tua et baculus tuus, ipsa consolata sunt me". Et quidem per hæc mensam sibi divinam parari tradit, itemque alia quæcunque psalmus ille secundum haec recenset: verbi gratia, oleum in capite, merum in poculo, quod ebrietatem illam sobriam eliciat, misericordia pulchre ipsum pro- sequens et longa in domo Dei mora. Quod si hæc dulcis illa verberatio suppeditat, quemadmodum. et Proverbiorum liber, et Propheta hic docent : nimirum virga cædi bonum est, que tantorum bonorum fertilitatem et copiam contineat. Enim- vero recte fecerimus, si etiam id quod ante hæc verba omissuni a nobis est, inquiramus. Præteriit sponsam Verbum sic, ut illa tantopere desiderans ipsum, non tamen prehendendo consecuta sit: præteriit autem, non ut deserat præteritam, sed ut magis eam ad sese attrahat. Sic enim ipsamet ait : Anima mea egressa est ad sermonem ejus. Pri- urum igitur illo de loco egreditur auima, in quo erat: atque ita invenitur ab iis qui urbem custo- diunt. Hæc enim verba sequuntur: Offenderunt me custodes, qui in urbe circumeunt. Quod si ergo vel inferni pericula eam invenissent, vel ab latronibus inventam diceret, gravis profecto casus is foret. Nam fur non venit, nisi ut furetur, et maclet, et perdal ". si custodes eam inveniunt, qui in urbe circumeunt, omnino talem ob inventionem beata prædicari debet.Nam qui a custode repertus est, a latronibus subduci furtim nequit. Quinam igitur illi custodes sunt ? quinam alii, quam ministri ejus, qui custodit Israelem 71? qui excubando manum suam dexteram tegit ; cui anima omnia malo custodienda oredita est ? qui ingressus et egressionis est custos? is nimirum est urbis ille custos de quo dicitur : D • Prov. xxm, 15. 68. Deut. xxxu, 39. ** Psal. xx11, 4. Joann. x, 10. "Psal cxx, 4.

Β φύλαξ· ἐκεῖνος ἐστιν ὁ φύλαξ τῆς πόλεως, περὶ οὗ & φησιν· ὅτι Ἐὰν μὴ Κύριος φυλάξῃ πόλιν, εἰς μάτην ηγρύπνησεν ὁ φυλάσσων. Τὰ τοίνυν λει τουργικά πνεύματα, τὰ εἰς διακονίαν ἀποστελλόμενα διὰ τοὺς μέλλοντας κληρονομεῖν σωτηρίαν, ενδείκνυ ται διὰ τῶν φυλάκων ὁ λόγος τῶν κυκλούντων τὴν πάλιν. Ψυχὴ δὲ, καθὼς εἴρηται ὁ λόγος, ἐστὶ τὸ τοῦ Θεοῦ οἰκητήριον. Παρὰ τούτων οὖν εὑρέθη, φησίν, ἡ ψυχή, ὡς εὑρέθη ποτὲ παρὰ τοῦ καλοῦ ποιμένος τὸ πρόβατον, ἐφ' οὗ πᾶσαι τῶν ἀγελῶν αἱ χορεῖαι πρὸς εὐφροσύνην συνεκινήθησαν, κατὰ τὴν τοῦ Κυρίου φωνήν. Οὕτως εὑρέθη ποτὲ καὶ ἡ δραχμὴ ὑπὸ τοῦ λύχνου, ἐφ' ᾗ χαίρουσι πάντες οἱ φίλοι τε καὶ οἱ γείτονες. Τοιοῦτον εὕρεμα καὶ ὁ Δαβὶδ ὁ δοῦλος τοῦ Κυρίου γίνεται, καθὼς καὶ ἡ ψαλμωδία φησὶν ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ· ὅτι Εὗρον Δαβὶδ τὸν δοῦλόν μου, ἐν ἐλαίῳ ἁγίῳ μου ἔχρισα αὐτόν. “ὓς ἐπειδὴ κτῆμα τοῦ εὑρόντος ἐγένετο, ἀκούσωμεν οἴων ἀξιοῦ- ται· "Η χείρ μου, φησίν, συναντιλήψεται αὐτῷ, καὶ ὁ βραχίων μου κατισχύσει αὐτόν· καὶ συγ κόψω ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ τοὺς ἐχθροὺς αὐτοῦ, καὶ τοὺς μισοῦντας αὐτὸν τροπώσομαι· καὶ ὅσα ἄλλα ὁ τῆς εὐλογίας περιέχει κατάλογος. Οὐκοῦν καλόν ἐστιν εὑρεθῆναι ὑπὸ τῶν κυκλούντων τὴν πό λιν τὴν ψυχὴν ἀγγέλων. Οὕτω γὰρ νοεῖν ὁ μέγας Δαβὶδ ὑποτίθεται λέγων· Παρεμβαλεῖ ὁ ἄγγελος Κυρίου κύκλῳ τῶν φοβουμένων αὐτὸν, καὶ ῥύσε- ται αὐτούς. Οὐκοῦν ἡ εἰποῦσα, ὅτι οἱ φυλακές με επάταξαν, προσθήκην τινὰ γεγενῆσθαι αὐτῆς τῆς ἐπὶ τὸ ἄνω προκοπῆς ἐκαυχήσατο. Εἰ δὲ καὶ ἐν τραύματι γεγενῆσθαι λέγει, τὴν ἐν βάθει γενομένην αὐτῇ διὰ τῆς θείας ῥάβδου τύπον τῷ λόγῳ παρίστης σιν. Οὐ γὰρ ἐπιπόλαιον τῆς πνευματικῆς ῥάβδου την ἐνέργειαν ἐφ' ἑαυτῆς δέχεται, ὡς μὴ ἐπιγνωσθῆναι τὸν τόπον ἐν ᾧ τὴν ῥάβδον ἐδέξατο· ἀλλ' ἐπίσημος διὰ τοῦ τραύματος δείκνυται ἡ πληγή, ᾗ ἐγκαυχᾶται ἡ νύμφη. Τὸ δὲ λεγόμενον τοιοῦτόν ἐστιν· Ἡ θεία ῥάβδος ἐκείνη, καὶ ἡ παρακλητικὴ βακτηρία, ἡ διὰ τοῦ πατάσσειν ἐνεργοῦσα τὴν ἴασιν, τὸ Πνεῦμά ἐστιν· οὗ καρπὸς τά τε ἄλλα τῶν ἀγαθῶν ὅσα Παῦλος ἡρί- θμησε, καὶ μετὰ τῶν ἄλλων ἡ παιδαγωγὸς τῆς ἐν αρέτου πολιτείας εγκράτεια. Οὕτω γὰρ καὶ Παῦλος ὁ τῶν τοιούτων πληγῶν στιγματίας τοῖς τραύμασι τούτοις ἐπαγαλλόμενος ἔλεγεν· ὅτι τὰ στίγματα τοῦ Χριστοῦ ἐν τῷ σώματί μου περιφέρω. Δεικνύς τὴν ἐν παντὶ κακῷ ἀσθένειαν, δι' ἧς ἡ κατὰ Χριστὸν δύναμις ἐν ἀρετῇ τελειοῦτα:. Καλόν οὖν καὶ τὸ τραῦμα διὰ τῶν εἰρημένων ἡμῖν ἀναπέφηνεν, δι' οὗ γέγονεν αὐτῇ τοῦ θερίστρου ή περιαίρεσις. Ὥστε ἀνακαλυ φθῆναι αὐτῇ τὸ τῆς ψυχῆς κάλλος, μηκέτι ἐπισκο τοῦντος τοῦ ἐπιβλήματος. Αλλ' ἐπαναλάβωμεν πάλιν ἀνακεφαλαιωσάμενοι τὴν τῶν εἰρημένων διάνοιαν. Ἡ πρὸς τὸν Θεὸν ὁρῶσα ψυχὴ, καὶ τὸν ἀγαθὸν ἐκεῖνον πόθον τοῦ ἀφθάρτου κάλλους ἀναλαμβάνουσα, ἀεὶ νέαν τὴν πρὸς τὸ ὑπερ- το IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XII. qui custodil *. Quamobrem spiritus illi ministra- tores, qui ad ministerium mittuntur propter eos, qui salutis hæredes futuri sunt re, per custodes in his verbis denotantur, qui in civitate cir- cumire dicuntur. Civitas autem illa, quemadmo- dum indicavimus, anima est, domicilium illud Dei. Ab his igitur inventa est anima, sicut aliquando a pastore bono reperta illa ovis est, ob quam inven- tam greges universi tripudiando ad lætitiam pariter commoti sunt, quemadmodum ipse Dominus ait. Sic per lucernam aliquando et drachma reperta est, ob quam lætantur amici ac vicini omnes ". Sic etiani servus ille Dei David reperitur, quemadmodum psalmus in persona Dei loquitur: Inveni Davidem servum meum, oleo meo sacro inunzi eum ". Postca- quam vero is possessio illius esse cœpit qui eum repererat, audiamus qualia consequatur : Manus, inquit, mea feret ipsi opem, et brachium meum ro- bur addet ei. Nihil in eo proficiet hostis, et filius ini- quitatis non amplius affliget ipsum. Adversarios ejus a facie ipsius concidam, et convertam in fu- gam illos qui odio ipsum persequuntur". Quibus adde cætera quæcunque bene precantis ille cata- logus continet. Quamobrem bonum est offendi ab angelis, qui civitatem, animam scilicet circumeunt. Sic sentire nos magnus ille David jubet, cum ait : Castrametabitur angelus Domini undique circum timentes eum, et liberabit illos ". Quæ igitur aitige verberatam a custodibus, gloriatur se in prefectuad altiora nonnihil accessionis consecutam. Quod autem vulneratam se quoque commemorat, declarat ictum divinæ virge ad ima penetrasse. Non enim extrema velut in superficie virgæ illius spiritualis efficacitatem percepit, ut ictus vestigium agnosci nullum possit, sed plaga hræc ob vulnus in- signis conspicitur, propter quam ipsam se sponsa jactat. Est autem hujusmodi quædam in his sen tentia: Virga illa divina, et baculus consolatorius, qui per ipsam verberationem efficaciter sanat, Spiritus est cujus fructus cum alia quædain sunt bona, quæcunque Paulus commemoravit, tum in- ter hæc ipsa temperantia, magistra vitæ virtuti consentaneæ. Sic enim Paulus ipse, hujusmodi Nisi Dominus civitatem custodial, frustra vigilat is, D plagis notatus verbero, exsultans ob hæc vulnera C Psal. cxxvi, 1. Hebr. 1, 14. * Luc. xv. 9. * ** Galat. vi, 17. j] Cor. xii, 9. PATROL GR. XLIV. in eo inquit: Stigmata Christi meo in corpore circum- fero '*. Quibus verbis indicare voluit imbecillitatern in omni malo suam, per quam Christi vis in vir- tute perficitur”. Videmus igitur ex illis quæ dixi- mus, etiam præclarum hoc vulnus esse, per quod sponse peplus ademptus sit: ita ut jam animan pulchritudo sit revelata, non amplius offundente illi caliginem amictu. Enim vero repetamus hæc rursum, summatim eorum quæ dicta sunt collecta sententia. Anima illa quæ Deum intuetur, et semel pulchritudinem interitui nulli subjectam desiderare cœpit, seniper Psal. LXXXVIII, 21. ibid. 22, 24. " Psal. xxx, &

Β φύλαξ· ἐκεῖνος ἐστιν ὁ φύλαξ τῆς πόλεως, περὶ οὗ & φησιν· ὅτι Ἐὰν μὴ Κύριος φυλάξῃ πόλιν, εἰς μάτην ηγρύπνησεν ὁ φυλάσσων. Τὰ τοίνυν λει τουργικά πνεύματα, τὰ εἰς διακονίαν ἀποστελλόμενα διὰ τοὺς μέλλοντας κληρονομεῖν σωτηρίαν, ενδείκνυ ται διὰ τῶν φυλάκων ὁ λόγος τῶν κυκλούντων τὴν πάλιν. Ψυχὴ δὲ, καθὼς εἴρηται ὁ λόγος, ἐστὶ τὸ τοῦ Θεοῦ οἰκητήριον. Παρὰ τούτων οὖν εὑρέθη, φησίν, ἡ ψυχή, ὡς εὑρέθη ποτὲ παρὰ τοῦ καλοῦ ποιμένος τὸ πρόβατον, ἐφ' οὗ πᾶσαι τῶν ἀγελῶν αἱ χορεῖαι πρὸς εὐφροσύνην συνεκινήθησαν, κατὰ τὴν τοῦ Κυρίου φωνήν. Οὕτως εὑρέθη ποτὲ καὶ ἡ δραχμὴ ὑπὸ τοῦ λύχνου, ἐφ' ᾗ χαίρουσι πάντες οἱ φίλοι τε καὶ οἱ γείτονες. Τοιοῦτον εὕρεμα καὶ ὁ Δαβὶδ ὁ δοῦλος τοῦ Κυρίου γίνεται, καθὼς καὶ ἡ ψαλμωδία φησὶν ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ· ὅτι Εὗρον Δαβὶδ τὸν δοῦλόν μου, ἐν ἐλαίῳ ἁγίῳ μου ἔχρισα αὐτόν. “ὓς ἐπειδὴ κτῆμα τοῦ εὑρόντος ἐγένετο, ἀκούσωμεν οἴων ἀξιοῦ- ται· "Η χείρ μου, φησίν, συναντιλήψεται αὐτῷ, καὶ ὁ βραχίων μου κατισχύσει αὐτόν· καὶ συγ κόψω ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ τοὺς ἐχθροὺς αὐτοῦ, καὶ τοὺς μισοῦντας αὐτὸν τροπώσομαι· καὶ ὅσα ἄλλα ὁ τῆς εὐλογίας περιέχει κατάλογος. Οὐκοῦν καλόν ἐστιν εὑρεθῆναι ὑπὸ τῶν κυκλούντων τὴν πό λιν τὴν ψυχὴν ἀγγέλων. Οὕτω γὰρ νοεῖν ὁ μέγας Δαβὶδ ὑποτίθεται λέγων· Παρεμβαλεῖ ὁ ἄγγελος Κυρίου κύκλῳ τῶν φοβουμένων αὐτὸν, καὶ ῥύσε- ται αὐτούς. Οὐκοῦν ἡ εἰποῦσα, ὅτι οἱ φυλακές με επάταξαν, προσθήκην τινὰ γεγενῆσθαι αὐτῆς τῆς ἐπὶ τὸ ἄνω προκοπῆς ἐκαυχήσατο. Εἰ δὲ καὶ ἐν τραύματι γεγενῆσθαι λέγει, τὴν ἐν βάθει γενομένην αὐτῇ διὰ τῆς θείας ῥάβδου τύπον τῷ λόγῳ παρίστης σιν. Οὐ γὰρ ἐπιπόλαιον τῆς πνευματικῆς ῥάβδου την ἐνέργειαν ἐφ' ἑαυτῆς δέχεται, ὡς μὴ ἐπιγνωσθῆναι τὸν τόπον ἐν ᾧ τὴν ῥάβδον ἐδέξατο· ἀλλ' ἐπίσημος διὰ τοῦ τραύματος δείκνυται ἡ πληγή, ᾗ ἐγκαυχᾶται ἡ νύμφη. Τὸ δὲ λεγόμενον τοιοῦτόν ἐστιν· Ἡ θεία ῥάβδος ἐκείνη, καὶ ἡ παρακλητικὴ βακτηρία, ἡ διὰ τοῦ πατάσσειν ἐνεργοῦσα τὴν ἴασιν, τὸ Πνεῦμά ἐστιν· οὗ καρπὸς τά τε ἄλλα τῶν ἀγαθῶν ὅσα Παῦλος ἡρί- θμησε, καὶ μετὰ τῶν ἄλλων ἡ παιδαγωγὸς τῆς ἐν αρέτου πολιτείας εγκράτεια. Οὕτω γὰρ καὶ Παῦλος ὁ τῶν τοιούτων πληγῶν στιγματίας τοῖς τραύμασι τούτοις ἐπαγαλλόμενος ἔλεγεν· ὅτι τὰ στίγματα τοῦ Χριστοῦ ἐν τῷ σώματί μου περιφέρω. Δεικνύς τὴν ἐν παντὶ κακῷ ἀσθένειαν, δι' ἧς ἡ κατὰ Χριστὸν δύναμις ἐν ἀρετῇ τελειοῦτα:. Καλόν οὖν καὶ τὸ τραῦμα διὰ τῶν εἰρημένων ἡμῖν ἀναπέφηνεν, δι' οὗ γέγονεν αὐτῇ τοῦ θερίστρου ή περιαίρεσις. Ὥστε ἀνακαλυ φθῆναι αὐτῇ τὸ τῆς ψυχῆς κάλλος, μηκέτι ἐπισκο τοῦντος τοῦ ἐπιβλήματος. Αλλ' ἐπαναλάβωμεν πάλιν ἀνακεφαλαιωσάμενοι τὴν τῶν εἰρημένων διάνοιαν. Ἡ πρὸς τὸν Θεὸν ὁρῶσα ψυχὴ, καὶ τὸν ἀγαθὸν ἐκεῖνον πόθον τοῦ ἀφθάρτου κάλλους ἀναλαμβάνουσα, ἀεὶ νέαν τὴν πρὸς τὸ ὑπερ- το IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XII. qui custodil *. Quamobrem spiritus illi ministra- tores, qui ad ministerium mittuntur propter eos, qui salutis hæredes futuri sunt re, per custodes in his verbis denotantur, qui in civitate cir- cumire dicuntur. Civitas autem illa, quemadmo- dum indicavimus, anima est, domicilium illud Dei. Ab his igitur inventa est anima, sicut aliquando a pastore bono reperta illa ovis est, ob quam inven- tam greges universi tripudiando ad lætitiam pariter commoti sunt, quemadmodum ipse Dominus ait. Sic per lucernam aliquando et drachma reperta est, ob quam lætantur amici ac vicini omnes ". Sic etiani servus ille Dei David reperitur, quemadmodum psalmus in persona Dei loquitur: Inveni Davidem servum meum, oleo meo sacro inunzi eum ". Postca- quam vero is possessio illius esse cœpit qui eum repererat, audiamus qualia consequatur : Manus, inquit, mea feret ipsi opem, et brachium meum ro- bur addet ei. Nihil in eo proficiet hostis, et filius ini- quitatis non amplius affliget ipsum. Adversarios ejus a facie ipsius concidam, et convertam in fu- gam illos qui odio ipsum persequuntur". Quibus adde cætera quæcunque bene precantis ille cata- logus continet. Quamobrem bonum est offendi ab angelis, qui civitatem, animam scilicet circumeunt. Sic sentire nos magnus ille David jubet, cum ait : Castrametabitur angelus Domini undique circum timentes eum, et liberabit illos ". Quæ igitur aitige verberatam a custodibus, gloriatur se in prefectuad altiora nonnihil accessionis consecutam. Quod autem vulneratam se quoque commemorat, declarat ictum divinæ virge ad ima penetrasse. Non enim extrema velut in superficie virgæ illius spiritualis efficacitatem percepit, ut ictus vestigium agnosci nullum possit, sed plaga hræc ob vulnus in- signis conspicitur, propter quam ipsam se sponsa jactat. Est autem hujusmodi quædam in his sen tentia: Virga illa divina, et baculus consolatorius, qui per ipsam verberationem efficaciter sanat, Spiritus est cujus fructus cum alia quædain sunt bona, quæcunque Paulus commemoravit, tum in- ter hæc ipsa temperantia, magistra vitæ virtuti consentaneæ. Sic enim Paulus ipse, hujusmodi Nisi Dominus civitatem custodial, frustra vigilat is, D plagis notatus verbero, exsultans ob hæc vulnera C Psal. cxxvi, 1. Hebr. 1, 14. * Luc. xv. 9. * ** Galat. vi, 17. j] Cor. xii, 9. PATROL GR. XLIV. in eo inquit: Stigmata Christi meo in corpore circum- fero '*. Quibus verbis indicare voluit imbecillitatern in omni malo suam, per quam Christi vis in vir- tute perficitur”. Videmus igitur ex illis quæ dixi- mus, etiam præclarum hoc vulnus esse, per quod sponse peplus ademptus sit: ita ut jam animan pulchritudo sit revelata, non amplius offundente illi caliginem amictu. Enim vero repetamus hæc rursum, summatim eorum quæ dicta sunt collecta sententia. Anima illa quæ Deum intuetur, et semel pulchritudinem interitui nulli subjectam desiderare cœpit, seniper Psal. LXXXVIII, 21. ibid. 22, 24. " Psal. xxx, &

Β φύλαξ· ἐκεῖνος ἐστιν ὁ φύλαξ τῆς πόλεως, περὶ οὗ & φησιν· ὅτι Ἐὰν μὴ Κύριος φυλάξῃ πόλιν, εἰς μάτην ηγρύπνησεν ὁ φυλάσσων. Τὰ τοίνυν λει τουργικά πνεύματα, τὰ εἰς διακονίαν ἀποστελλόμενα διὰ τοὺς μέλλοντας κληρονομεῖν σωτηρίαν, ενδείκνυ ται διὰ τῶν φυλάκων ὁ λόγος τῶν κυκλούντων τὴν πάλιν. Ψυχὴ δὲ, καθὼς εἴρηται ὁ λόγος, ἐστὶ τὸ τοῦ Θεοῦ οἰκητήριον. Παρὰ τούτων οὖν εὑρέθη, φησίν, ἡ ψυχή, ὡς εὑρέθη ποτὲ παρὰ τοῦ καλοῦ ποιμένος τὸ πρόβατον, ἐφ' οὗ πᾶσαι τῶν ἀγελῶν αἱ χορεῖαι πρὸς εὐφροσύνην συνεκινήθησαν, κατὰ τὴν τοῦ Κυρίου φωνήν. Οὕτως εὑρέθη ποτὲ καὶ ἡ δραχμὴ ὑπὸ τοῦ λύχνου, ἐφ' ᾗ χαίρουσι πάντες οἱ φίλοι τε καὶ οἱ γείτονες. Τοιοῦτον εὕρεμα καὶ ὁ Δαβὶδ ὁ δοῦλος τοῦ Κυρίου γίνεται, καθὼς καὶ ἡ ψαλμωδία φησὶν ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ· ὅτι Εὗρον Δαβὶδ τὸν δοῦλόν μου, ἐν ἐλαίῳ ἁγίῳ μου ἔχρισα αὐτόν. “ὓς ἐπειδὴ κτῆμα τοῦ εὑρόντος ἐγένετο, ἀκούσωμεν οἴων ἀξιοῦ- ται· "Η χείρ μου, φησίν, συναντιλήψεται αὐτῷ, καὶ ὁ βραχίων μου κατισχύσει αὐτόν· καὶ συγ κόψω ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ τοὺς ἐχθροὺς αὐτοῦ, καὶ τοὺς μισοῦντας αὐτὸν τροπώσομαι· καὶ ὅσα ἄλλα ὁ τῆς εὐλογίας περιέχει κατάλογος. Οὐκοῦν καλόν ἐστιν εὑρεθῆναι ὑπὸ τῶν κυκλούντων τὴν πό λιν τὴν ψυχὴν ἀγγέλων. Οὕτω γὰρ νοεῖν ὁ μέγας Δαβὶδ ὑποτίθεται λέγων· Παρεμβαλεῖ ὁ ἄγγελος Κυρίου κύκλῳ τῶν φοβουμένων αὐτὸν, καὶ ῥύσε- ται αὐτούς. Οὐκοῦν ἡ εἰποῦσα, ὅτι οἱ φυλακές με επάταξαν, προσθήκην τινὰ γεγενῆσθαι αὐτῆς τῆς ἐπὶ τὸ ἄνω προκοπῆς ἐκαυχήσατο. Εἰ δὲ καὶ ἐν τραύματι γεγενῆσθαι λέγει, τὴν ἐν βάθει γενομένην αὐτῇ διὰ τῆς θείας ῥάβδου τύπον τῷ λόγῳ παρίστης σιν. Οὐ γὰρ ἐπιπόλαιον τῆς πνευματικῆς ῥάβδου την ἐνέργειαν ἐφ' ἑαυτῆς δέχεται, ὡς μὴ ἐπιγνωσθῆναι τὸν τόπον ἐν ᾧ τὴν ῥάβδον ἐδέξατο· ἀλλ' ἐπίσημος διὰ τοῦ τραύματος δείκνυται ἡ πληγή, ᾗ ἐγκαυχᾶται ἡ νύμφη. Τὸ δὲ λεγόμενον τοιοῦτόν ἐστιν· Ἡ θεία ῥάβδος ἐκείνη, καὶ ἡ παρακλητικὴ βακτηρία, ἡ διὰ τοῦ πατάσσειν ἐνεργοῦσα τὴν ἴασιν, τὸ Πνεῦμά ἐστιν· οὗ καρπὸς τά τε ἄλλα τῶν ἀγαθῶν ὅσα Παῦλος ἡρί- θμησε, καὶ μετὰ τῶν ἄλλων ἡ παιδαγωγὸς τῆς ἐν αρέτου πολιτείας εγκράτεια. Οὕτω γὰρ καὶ Παῦλος ὁ τῶν τοιούτων πληγῶν στιγματίας τοῖς τραύμασι τούτοις ἐπαγαλλόμενος ἔλεγεν· ὅτι τὰ στίγματα τοῦ Χριστοῦ ἐν τῷ σώματί μου περιφέρω. Δεικνύς τὴν ἐν παντὶ κακῷ ἀσθένειαν, δι' ἧς ἡ κατὰ Χριστὸν δύναμις ἐν ἀρετῇ τελειοῦτα:. Καλόν οὖν καὶ τὸ τραῦμα διὰ τῶν εἰρημένων ἡμῖν ἀναπέφηνεν, δι' οὗ γέγονεν αὐτῇ τοῦ θερίστρου ή περιαίρεσις. Ὥστε ἀνακαλυ φθῆναι αὐτῇ τὸ τῆς ψυχῆς κάλλος, μηκέτι ἐπισκο τοῦντος τοῦ ἐπιβλήματος. Αλλ' ἐπαναλάβωμεν πάλιν ἀνακεφαλαιωσάμενοι τὴν τῶν εἰρημένων διάνοιαν. Ἡ πρὸς τὸν Θεὸν ὁρῶσα ψυχὴ, καὶ τὸν ἀγαθὸν ἐκεῖνον πόθον τοῦ ἀφθάρτου κάλλους ἀναλαμβάνουσα, ἀεὶ νέαν τὴν πρὸς τὸ ὑπερ- το IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XII. qui custodil *. Quamobrem spiritus illi ministra- tores, qui ad ministerium mittuntur propter eos, qui salutis hæredes futuri sunt re, per custodes in his verbis denotantur, qui in civitate cir- cumire dicuntur. Civitas autem illa, quemadmo- dum indicavimus, anima est, domicilium illud Dei. Ab his igitur inventa est anima, sicut aliquando a pastore bono reperta illa ovis est, ob quam inven- tam greges universi tripudiando ad lætitiam pariter commoti sunt, quemadmodum ipse Dominus ait. Sic per lucernam aliquando et drachma reperta est, ob quam lætantur amici ac vicini omnes ". Sic etiani servus ille Dei David reperitur, quemadmodum psalmus in persona Dei loquitur: Inveni Davidem servum meum, oleo meo sacro inunzi eum ". Postca- quam vero is possessio illius esse cœpit qui eum repererat, audiamus qualia consequatur : Manus, inquit, mea feret ipsi opem, et brachium meum ro- bur addet ei. Nihil in eo proficiet hostis, et filius ini- quitatis non amplius affliget ipsum. Adversarios ejus a facie ipsius concidam, et convertam in fu- gam illos qui odio ipsum persequuntur". Quibus adde cætera quæcunque bene precantis ille cata- logus continet. Quamobrem bonum est offendi ab angelis, qui civitatem, animam scilicet circumeunt. Sic sentire nos magnus ille David jubet, cum ait : Castrametabitur angelus Domini undique circum timentes eum, et liberabit illos ". Quæ igitur aitige verberatam a custodibus, gloriatur se in prefectuad altiora nonnihil accessionis consecutam. Quod autem vulneratam se quoque commemorat, declarat ictum divinæ virge ad ima penetrasse. Non enim extrema velut in superficie virgæ illius spiritualis efficacitatem percepit, ut ictus vestigium agnosci nullum possit, sed plaga hræc ob vulnus in- signis conspicitur, propter quam ipsam se sponsa jactat. Est autem hujusmodi quædam in his sen tentia: Virga illa divina, et baculus consolatorius, qui per ipsam verberationem efficaciter sanat, Spiritus est cujus fructus cum alia quædain sunt bona, quæcunque Paulus commemoravit, tum in- ter hæc ipsa temperantia, magistra vitæ virtuti consentaneæ. Sic enim Paulus ipse, hujusmodi Nisi Dominus civitatem custodial, frustra vigilat is, D plagis notatus verbero, exsultans ob hæc vulnera C Psal. cxxvi, 1. Hebr. 1, 14. * Luc. xv. 9. * ** Galat. vi, 17. j] Cor. xii, 9. PATROL GR. XLIV. in eo inquit: Stigmata Christi meo in corpore circum- fero '*. Quibus verbis indicare voluit imbecillitatern in omni malo suam, per quam Christi vis in vir- tute perficitur”. Videmus igitur ex illis quæ dixi- mus, etiam præclarum hoc vulnus esse, per quod sponse peplus ademptus sit: ita ut jam animan pulchritudo sit revelata, non amplius offundente illi caliginem amictu. Enim vero repetamus hæc rursum, summatim eorum quæ dicta sunt collecta sententia. Anima illa quæ Deum intuetur, et semel pulchritudinem interitui nulli subjectam desiderare cœpit, seniper Psal. LXXXVIII, 21. ibid. 22, 24. " Psal. xxx, &

Β • Α κείμενον ἐπιθυμίαν ἔχει, οὐδέποτε κόρῳ τὸν πόθον ἀμβλύνουσα. Διὰ τοῦτο πάντοτε τοῖς ἔμπροσθεν ἐπεκτεινομένη οὐ παύεται, καὶ ἀπὸ τοῦ ἐν ᾧ ἐστιν ἐξιοῦσα καὶ πρὸς τὸν ἐνδότερον εἰσδυομένη, ἐν ᾧ οὔπω ἐγένετο· καὶ τὸ πάντοτε θαυμαστὸν αὐτῇ καὶ μέγα φαινόμενον, κατώτερον ποιουμένη τοῦ ἐφεξῆς, διὰ τὸ περικαλλέστερον πάντως εἶναι τοῦ προκατει λημμένου τὸ ἀεὶ εὑρισκόμενον. Καθὼς καὶ ὁ Παῦλος καθ᾿ ἡμέραν ἀπέθνησκεν, ἐπειδὴ πάντοτε πρὸς και νήν τινα μετείη ζωήν, νεκρὸς ἀεὶ τῷ παρωχηκότι για νόμενος, καὶ λήθην τῶν προδιηνυσμένων ποιούμενος. Διὰ τοῦτο καὶ ἡ πρὸς τὸν νυμφίον τρέχουσα νύμφη, στάσιν τινὰ τῆς ἐπὶ τὸ μεῖζον προκοπῆς οὐχ ευρίσκει. Παραδείσους ποιεῖ ῥοῶν διὰ στόματος ἀρώματα ῥέον- τας. Τροφὴν ἑτοιμάζει τῷ Δεσπότῃ τῆς κτίσεως, τοῖς ιδίοις αὐτὸν δεξιουμένη καρποῖς. Πηγάζει κήπους. Φρέαρ γίνεται ὕδατος ζῶντος . Ὅλη καλὴ καὶ ἄμω μος δείκνυται κατὰ τὴν μαρτυρίαν τοῦ Λόγου. Πάλιν ὑπὲρ ταῦτα γενομένη, αἰσθάνεται μεγαλοπρεπέστε ρον, προϊόντος τοῦ Λόγου, πληρουμένου κατὰ τὴν · κεφαλὴν τῆς δρόσου, καὶ τῶν τῆς νυκτὸς ψεκάδων, τῶν ἐν τοῖς βοστρύχοις γινομένων. Νίπτετα: τοὺς πόδας, τὸν χιτῶνα ἐκδύεται, σμύρναν διὰ τῶν χειρῶν ἀποστάζει. Προσάγει τῷ κλείθρῳ τὰς χεῖρας, ἀνοίγει τὴν εἴσοδον, ζητεῖ τὸν μὴ καταλαμβανόμενον, φωνεῖ τὸν ἀνέφικτον. Εὑρίσκεται ὑπὸ τῶν φυλάκων. Δέχε ται ἐφ' ἑαυτῆς τὴν πατάσσουσαν ῥάβδον. Μιμείται τὴν πέτραν, περὶ ἧς φησιν ὁ Προφήτης· ὅτι Επά ταξε πέτραν, καὶ ἔῤῥυσαν ὕδατα. Ορᾷς εἰς ὅσον ἀνέδραμεν ὕψος ἡ νύμφη; Διὰ τοῦτο πατασσομένη, ὥσπερ ἡ ἀκρότομος ὑπὸ τοῦ Μωϋσέως· ἵνα καθ' ὁμοιότητα ἐκείνης, καὶ αὕτη πηγάσῃ τοῖς διψῶσι τὸν Λόγον, ἐκ τῆς πηγῆς ἀνομβρήσαντα. Εἶτα ἐπὶ τούτοις γυμνοῖ τὸ κάλλος τῆς ὄψεως, τῶν φυλάκων αὐτῆς περιελόντων τὸ θέριστρον. Ταῦτά ἐστιν ἡ κατὰ τὸν τόπον τοῦτον ἡμεῖς καταλαβεῖν ἡδυνήθημεν. Φθόνος δὲ οὐδεὶς, γενέσθαι τινὶ παρὰ τοῦ ἀποκαλύπτοντος τὰ κεκρυμμένα μυστήρια ψυχωφελεστέραν τὴν θεω- ρίαν ἐν τοῖς προκειμένοις. Ἴσως δέ τις φήσει καὶ τοῦ Ἠσαΐου τὴν ὀπτασίαν ἔχειν τινὰ πρὸς τὰ προ- κείμενα ῥητὰ κοινωνίαν. Εκείνην λέγω τὴν ὀπτα- σίαν, ὅτε ἀποθανόντος τοῦ λεπροῦ βασιλέως, έωρα- κέναι φησὶ τὸν ἐπὶ τοῦ ὑψηλοῦ τε καὶ ἐπηρμένου θρόνου μεγαλοπρεπῶς προκαθήμενον· οὗ σχῆμα μὲν καὶ μέγεθος καὶ εἶδος ἰδεῖν οὐκ ἐχώρησεν. Η γὰρ ἂν εἶπε πάντως, εἴπερ ἐχώρησε, καθάπερ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ὧν εἶδεν ἐποίησε, πτέρυγας ἀριθμήσας, καὶ στάσιν καὶ πτῆσιν διηγησάμενος. Φωνῆς δὲ μόν νης ἀκηκοέναι φησίν, ὅτε ἐπήρθη τὸ ὑπέρθυρον ὑπὸ τῆς τῶν Σεραφίμ ὑμνῳδίας, καὶ ὁ οἶκος ἐπλήσθη καπνοῦ, καὶ δι᾿ ἑνὸς τῶν Σεραφὶμ ἐπεβλήθη τῷ στό ματι τοῦ Προφήτου διάπυρος ἄνθραξ· οὗ γενομένου οὐ τὰ χείλη μόνον, ἀλλὰ καὶ ἡ ἀκοὴ πρὸς τὴν τοῦ λόγου ὑποδοχὴν καθαρίζεται. Ὡς γὰρ ἐνταῦθα πατα- χθῆναι λέγει, καὶ τραυματισθῆναι παρὰ τῶν φυλά κων ἡ νύμφη, καὶ οὕτω γυμνωθῆναι τῆς τοῦ θερί στρου περιβολῆς· οὕτω κἀκεῖ ἀντὶ μὲν τοῦ θερίστρου S. GREGORII NYSSENI recenti quadam supra nos positi boni cupiditate accenditur, nulla satietate desiderium hoc hebe- tante. Propterea semper ad anteriora contendens, nusquam desinit inde prodire, ubi est, et ad inte- riora penetrare, ubi necdum fuit. Eadem quid- quid quovis ei tempore admirandum ac magnum offertur, inferius ulteriori esse statuit: propterea quod pulchrius omnino est prius percepto, quod semper invenitur. Quemadmodum et Paulus quo- tidie moriebatur, ex quo semper ad novam quam- dam vitam contendebat, mortuus vitæ præteritæ, ac eorum quæ jam confecerat obliviscens. Eam ob causam et sponsa, quæ ad sponsum cursu con- tendit, quietem a profectu ad majora nullam inve- nit. Efficit ex ore suo paradisos malorum punico- rum, qui aromatis duant. Cibum parat creatura- rum Domino, suis eum fructibus excipiens. Hor- tos in modum fontium ex sese distillat. Fit pu- teus aquæ viva. Tota pulchra et reprehensionis expers ipsius Verbi testimonio declaratur. Rursum altius his evecta, Verbum magnificentius accedens animadvertit, cujus esset caput rore plenum, et cincinni guttas nocturnas continerent. Abluit pe- des, tunicam exuit, myrrham e manibus distillat. Admovet claustro manus, aditum patefacit, quæ- rit eum qui non comprehenditur, vocat eum quem assequi non possumus, offenditur a custo- dibus. Virgam verberantem sponte sua recipit. Imitatur saxum illud de quo Vates ait : Percussit saxum, et aquæ profluxerunt 81. Viden' quantam ad sublimitatem sponsa pervenerit? Eam nimirum ob ausam percussa, velut a Mose rupes illa ferie- batur, ut ad similitudinem illius et ipsa Verbum Dei de vulnere imbris instar effusum, pro sitien- tibus quasi quamdam scaturiginem emittat. Se- cundum hæc ostendit denudatam faciei venusta- tem, posteaquam ei peplum custodes ademerunt. Hæc sunt, quæ de hoc loco percipi a nobis potue- runt. Nemini autem invidebimus, si ab eo qui abs- condita mysteria revelat, contemplationem ho- rum majori cum animorum utilitate conjunctam consequetur. Fortassis etiam dixerit aliquis, Isaiæ vatis visionem affine quid habere cum verbis hic nobis propositis. Illam dico visionem cum mortuo C rege lepra infecto, vidisse ait sese quemdam in D sublimi et elevato solio magnifice in oculis om- nium sedentem : cujus et figuræ, et formæ, et magnitudinis perspiciendæ capax non fuerit. Omnino enim hæc prodidisset, si quidem fuisset eorum capax, sicut in cæteris etiam, quæ con- spexit, fecit, dum alas enumerat, et statum vola- tumque commemorat. Saltem se vocem quamdam audisse dicit, summotumque loco fuisse limen su- perius per concentum hymnorum Seraphim, et fumo domum completam, ignitumque carbonem ab uno ex Seraphim in vs vatis injectum fuisse, quo facto, non modo labia, sed etiam aures ipsius ad * I Cor. xv, 13. "Psal. Lxxvi{, 20.

Β • Α κείμενον ἐπιθυμίαν ἔχει, οὐδέποτε κόρῳ τὸν πόθον ἀμβλύνουσα. Διὰ τοῦτο πάντοτε τοῖς ἔμπροσθεν ἐπεκτεινομένη οὐ παύεται, καὶ ἀπὸ τοῦ ἐν ᾧ ἐστιν ἐξιοῦσα καὶ πρὸς τὸν ἐνδότερον εἰσδυομένη, ἐν ᾧ οὔπω ἐγένετο· καὶ τὸ πάντοτε θαυμαστὸν αὐτῇ καὶ μέγα φαινόμενον, κατώτερον ποιουμένη τοῦ ἐφεξῆς, διὰ τὸ περικαλλέστερον πάντως εἶναι τοῦ προκατει λημμένου τὸ ἀεὶ εὑρισκόμενον. Καθὼς καὶ ὁ Παῦλος καθ᾿ ἡμέραν ἀπέθνησκεν, ἐπειδὴ πάντοτε πρὸς και νήν τινα μετείη ζωήν, νεκρὸς ἀεὶ τῷ παρωχηκότι για νόμενος, καὶ λήθην τῶν προδιηνυσμένων ποιούμενος. Διὰ τοῦτο καὶ ἡ πρὸς τὸν νυμφίον τρέχουσα νύμφη, στάσιν τινὰ τῆς ἐπὶ τὸ μεῖζον προκοπῆς οὐχ ευρίσκει. Παραδείσους ποιεῖ ῥοῶν διὰ στόματος ἀρώματα ῥέον- τας. Τροφὴν ἑτοιμάζει τῷ Δεσπότῃ τῆς κτίσεως, τοῖς ιδίοις αὐτὸν δεξιουμένη καρποῖς. Πηγάζει κήπους. Φρέαρ γίνεται ὕδατος ζῶντος . Ὅλη καλὴ καὶ ἄμω μος δείκνυται κατὰ τὴν μαρτυρίαν τοῦ Λόγου. Πάλιν ὑπὲρ ταῦτα γενομένη, αἰσθάνεται μεγαλοπρεπέστε ρον, προϊόντος τοῦ Λόγου, πληρουμένου κατὰ τὴν · κεφαλὴν τῆς δρόσου, καὶ τῶν τῆς νυκτὸς ψεκάδων, τῶν ἐν τοῖς βοστρύχοις γινομένων. Νίπτετα: τοὺς πόδας, τὸν χιτῶνα ἐκδύεται, σμύρναν διὰ τῶν χειρῶν ἀποστάζει. Προσάγει τῷ κλείθρῳ τὰς χεῖρας, ἀνοίγει τὴν εἴσοδον, ζητεῖ τὸν μὴ καταλαμβανόμενον, φωνεῖ τὸν ἀνέφικτον. Εὑρίσκεται ὑπὸ τῶν φυλάκων. Δέχε ται ἐφ' ἑαυτῆς τὴν πατάσσουσαν ῥάβδον. Μιμείται τὴν πέτραν, περὶ ἧς φησιν ὁ Προφήτης· ὅτι Επά ταξε πέτραν, καὶ ἔῤῥυσαν ὕδατα. Ορᾷς εἰς ὅσον ἀνέδραμεν ὕψος ἡ νύμφη; Διὰ τοῦτο πατασσομένη, ὥσπερ ἡ ἀκρότομος ὑπὸ τοῦ Μωϋσέως· ἵνα καθ' ὁμοιότητα ἐκείνης, καὶ αὕτη πηγάσῃ τοῖς διψῶσι τὸν Λόγον, ἐκ τῆς πηγῆς ἀνομβρήσαντα. Εἶτα ἐπὶ τούτοις γυμνοῖ τὸ κάλλος τῆς ὄψεως, τῶν φυλάκων αὐτῆς περιελόντων τὸ θέριστρον. Ταῦτά ἐστιν ἡ κατὰ τὸν τόπον τοῦτον ἡμεῖς καταλαβεῖν ἡδυνήθημεν. Φθόνος δὲ οὐδεὶς, γενέσθαι τινὶ παρὰ τοῦ ἀποκαλύπτοντος τὰ κεκρυμμένα μυστήρια ψυχωφελεστέραν τὴν θεω- ρίαν ἐν τοῖς προκειμένοις. Ἴσως δέ τις φήσει καὶ τοῦ Ἠσαΐου τὴν ὀπτασίαν ἔχειν τινὰ πρὸς τὰ προ- κείμενα ῥητὰ κοινωνίαν. Εκείνην λέγω τὴν ὀπτα- σίαν, ὅτε ἀποθανόντος τοῦ λεπροῦ βασιλέως, έωρα- κέναι φησὶ τὸν ἐπὶ τοῦ ὑψηλοῦ τε καὶ ἐπηρμένου θρόνου μεγαλοπρεπῶς προκαθήμενον· οὗ σχῆμα μὲν καὶ μέγεθος καὶ εἶδος ἰδεῖν οὐκ ἐχώρησεν. Η γὰρ ἂν εἶπε πάντως, εἴπερ ἐχώρησε, καθάπερ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ὧν εἶδεν ἐποίησε, πτέρυγας ἀριθμήσας, καὶ στάσιν καὶ πτῆσιν διηγησάμενος. Φωνῆς δὲ μόν νης ἀκηκοέναι φησίν, ὅτε ἐπήρθη τὸ ὑπέρθυρον ὑπὸ τῆς τῶν Σεραφίμ ὑμνῳδίας, καὶ ὁ οἶκος ἐπλήσθη καπνοῦ, καὶ δι᾿ ἑνὸς τῶν Σεραφὶμ ἐπεβλήθη τῷ στό ματι τοῦ Προφήτου διάπυρος ἄνθραξ· οὗ γενομένου οὐ τὰ χείλη μόνον, ἀλλὰ καὶ ἡ ἀκοὴ πρὸς τὴν τοῦ λόγου ὑποδοχὴν καθαρίζεται. Ὡς γὰρ ἐνταῦθα πατα- χθῆναι λέγει, καὶ τραυματισθῆναι παρὰ τῶν φυλά κων ἡ νύμφη, καὶ οὕτω γυμνωθῆναι τῆς τοῦ θερί στρου περιβολῆς· οὕτω κἀκεῖ ἀντὶ μὲν τοῦ θερίστρου S. GREGORII NYSSENI recenti quadam supra nos positi boni cupiditate accenditur, nulla satietate desiderium hoc hebe- tante. Propterea semper ad anteriora contendens, nusquam desinit inde prodire, ubi est, et ad inte- riora penetrare, ubi necdum fuit. Eadem quid- quid quovis ei tempore admirandum ac magnum offertur, inferius ulteriori esse statuit: propterea quod pulchrius omnino est prius percepto, quod semper invenitur. Quemadmodum et Paulus quo- tidie moriebatur, ex quo semper ad novam quam- dam vitam contendebat, mortuus vitæ præteritæ, ac eorum quæ jam confecerat obliviscens. Eam ob causam et sponsa, quæ ad sponsum cursu con- tendit, quietem a profectu ad majora nullam inve- nit. Efficit ex ore suo paradisos malorum punico- rum, qui aromatis duant. Cibum parat creatura- rum Domino, suis eum fructibus excipiens. Hor- tos in modum fontium ex sese distillat. Fit pu- teus aquæ viva. Tota pulchra et reprehensionis expers ipsius Verbi testimonio declaratur. Rursum altius his evecta, Verbum magnificentius accedens animadvertit, cujus esset caput rore plenum, et cincinni guttas nocturnas continerent. Abluit pe- des, tunicam exuit, myrrham e manibus distillat. Admovet claustro manus, aditum patefacit, quæ- rit eum qui non comprehenditur, vocat eum quem assequi non possumus, offenditur a custo- dibus. Virgam verberantem sponte sua recipit. Imitatur saxum illud de quo Vates ait : Percussit saxum, et aquæ profluxerunt 81. Viden' quantam ad sublimitatem sponsa pervenerit? Eam nimirum ob ausam percussa, velut a Mose rupes illa ferie- batur, ut ad similitudinem illius et ipsa Verbum Dei de vulnere imbris instar effusum, pro sitien- tibus quasi quamdam scaturiginem emittat. Se- cundum hæc ostendit denudatam faciei venusta- tem, posteaquam ei peplum custodes ademerunt. Hæc sunt, quæ de hoc loco percipi a nobis potue- runt. Nemini autem invidebimus, si ab eo qui abs- condita mysteria revelat, contemplationem ho- rum majori cum animorum utilitate conjunctam consequetur. Fortassis etiam dixerit aliquis, Isaiæ vatis visionem affine quid habere cum verbis hic nobis propositis. Illam dico visionem cum mortuo C rege lepra infecto, vidisse ait sese quemdam in D sublimi et elevato solio magnifice in oculis om- nium sedentem : cujus et figuræ, et formæ, et magnitudinis perspiciendæ capax non fuerit. Omnino enim hæc prodidisset, si quidem fuisset eorum capax, sicut in cæteris etiam, quæ con- spexit, fecit, dum alas enumerat, et statum vola- tumque commemorat. Saltem se vocem quamdam audisse dicit, summotumque loco fuisse limen su- perius per concentum hymnorum Seraphim, et fumo domum completam, ignitumque carbonem ab uno ex Seraphim in vs vatis injectum fuisse, quo facto, non modo labia, sed etiam aures ipsius ad * I Cor. xv, 13. "Psal. Lxxvi{, 20.

Β • Α κείμενον ἐπιθυμίαν ἔχει, οὐδέποτε κόρῳ τὸν πόθον ἀμβλύνουσα. Διὰ τοῦτο πάντοτε τοῖς ἔμπροσθεν ἐπεκτεινομένη οὐ παύεται, καὶ ἀπὸ τοῦ ἐν ᾧ ἐστιν ἐξιοῦσα καὶ πρὸς τὸν ἐνδότερον εἰσδυομένη, ἐν ᾧ οὔπω ἐγένετο· καὶ τὸ πάντοτε θαυμαστὸν αὐτῇ καὶ μέγα φαινόμενον, κατώτερον ποιουμένη τοῦ ἐφεξῆς, διὰ τὸ περικαλλέστερον πάντως εἶναι τοῦ προκατει λημμένου τὸ ἀεὶ εὑρισκόμενον. Καθὼς καὶ ὁ Παῦλος καθ᾿ ἡμέραν ἀπέθνησκεν, ἐπειδὴ πάντοτε πρὸς και νήν τινα μετείη ζωήν, νεκρὸς ἀεὶ τῷ παρωχηκότι για νόμενος, καὶ λήθην τῶν προδιηνυσμένων ποιούμενος. Διὰ τοῦτο καὶ ἡ πρὸς τὸν νυμφίον τρέχουσα νύμφη, στάσιν τινὰ τῆς ἐπὶ τὸ μεῖζον προκοπῆς οὐχ ευρίσκει. Παραδείσους ποιεῖ ῥοῶν διὰ στόματος ἀρώματα ῥέον- τας. Τροφὴν ἑτοιμάζει τῷ Δεσπότῃ τῆς κτίσεως, τοῖς ιδίοις αὐτὸν δεξιουμένη καρποῖς. Πηγάζει κήπους. Φρέαρ γίνεται ὕδατος ζῶντος . Ὅλη καλὴ καὶ ἄμω μος δείκνυται κατὰ τὴν μαρτυρίαν τοῦ Λόγου. Πάλιν ὑπὲρ ταῦτα γενομένη, αἰσθάνεται μεγαλοπρεπέστε ρον, προϊόντος τοῦ Λόγου, πληρουμένου κατὰ τὴν · κεφαλὴν τῆς δρόσου, καὶ τῶν τῆς νυκτὸς ψεκάδων, τῶν ἐν τοῖς βοστρύχοις γινομένων. Νίπτετα: τοὺς πόδας, τὸν χιτῶνα ἐκδύεται, σμύρναν διὰ τῶν χειρῶν ἀποστάζει. Προσάγει τῷ κλείθρῳ τὰς χεῖρας, ἀνοίγει τὴν εἴσοδον, ζητεῖ τὸν μὴ καταλαμβανόμενον, φωνεῖ τὸν ἀνέφικτον. Εὑρίσκεται ὑπὸ τῶν φυλάκων. Δέχε ται ἐφ' ἑαυτῆς τὴν πατάσσουσαν ῥάβδον. Μιμείται τὴν πέτραν, περὶ ἧς φησιν ὁ Προφήτης· ὅτι Επά ταξε πέτραν, καὶ ἔῤῥυσαν ὕδατα. Ορᾷς εἰς ὅσον ἀνέδραμεν ὕψος ἡ νύμφη; Διὰ τοῦτο πατασσομένη, ὥσπερ ἡ ἀκρότομος ὑπὸ τοῦ Μωϋσέως· ἵνα καθ' ὁμοιότητα ἐκείνης, καὶ αὕτη πηγάσῃ τοῖς διψῶσι τὸν Λόγον, ἐκ τῆς πηγῆς ἀνομβρήσαντα. Εἶτα ἐπὶ τούτοις γυμνοῖ τὸ κάλλος τῆς ὄψεως, τῶν φυλάκων αὐτῆς περιελόντων τὸ θέριστρον. Ταῦτά ἐστιν ἡ κατὰ τὸν τόπον τοῦτον ἡμεῖς καταλαβεῖν ἡδυνήθημεν. Φθόνος δὲ οὐδεὶς, γενέσθαι τινὶ παρὰ τοῦ ἀποκαλύπτοντος τὰ κεκρυμμένα μυστήρια ψυχωφελεστέραν τὴν θεω- ρίαν ἐν τοῖς προκειμένοις. Ἴσως δέ τις φήσει καὶ τοῦ Ἠσαΐου τὴν ὀπτασίαν ἔχειν τινὰ πρὸς τὰ προ- κείμενα ῥητὰ κοινωνίαν. Εκείνην λέγω τὴν ὀπτα- σίαν, ὅτε ἀποθανόντος τοῦ λεπροῦ βασιλέως, έωρα- κέναι φησὶ τὸν ἐπὶ τοῦ ὑψηλοῦ τε καὶ ἐπηρμένου θρόνου μεγαλοπρεπῶς προκαθήμενον· οὗ σχῆμα μὲν καὶ μέγεθος καὶ εἶδος ἰδεῖν οὐκ ἐχώρησεν. Η γὰρ ἂν εἶπε πάντως, εἴπερ ἐχώρησε, καθάπερ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ὧν εἶδεν ἐποίησε, πτέρυγας ἀριθμήσας, καὶ στάσιν καὶ πτῆσιν διηγησάμενος. Φωνῆς δὲ μόν νης ἀκηκοέναι φησίν, ὅτε ἐπήρθη τὸ ὑπέρθυρον ὑπὸ τῆς τῶν Σεραφίμ ὑμνῳδίας, καὶ ὁ οἶκος ἐπλήσθη καπνοῦ, καὶ δι᾿ ἑνὸς τῶν Σεραφὶμ ἐπεβλήθη τῷ στό ματι τοῦ Προφήτου διάπυρος ἄνθραξ· οὗ γενομένου οὐ τὰ χείλη μόνον, ἀλλὰ καὶ ἡ ἀκοὴ πρὸς τὴν τοῦ λόγου ὑποδοχὴν καθαρίζεται. Ὡς γὰρ ἐνταῦθα πατα- χθῆναι λέγει, καὶ τραυματισθῆναι παρὰ τῶν φυλά κων ἡ νύμφη, καὶ οὕτω γυμνωθῆναι τῆς τοῦ θερί στρου περιβολῆς· οὕτω κἀκεῖ ἀντὶ μὲν τοῦ θερίστρου S. GREGORII NYSSENI recenti quadam supra nos positi boni cupiditate accenditur, nulla satietate desiderium hoc hebe- tante. Propterea semper ad anteriora contendens, nusquam desinit inde prodire, ubi est, et ad inte- riora penetrare, ubi necdum fuit. Eadem quid- quid quovis ei tempore admirandum ac magnum offertur, inferius ulteriori esse statuit: propterea quod pulchrius omnino est prius percepto, quod semper invenitur. Quemadmodum et Paulus quo- tidie moriebatur, ex quo semper ad novam quam- dam vitam contendebat, mortuus vitæ præteritæ, ac eorum quæ jam confecerat obliviscens. Eam ob causam et sponsa, quæ ad sponsum cursu con- tendit, quietem a profectu ad majora nullam inve- nit. Efficit ex ore suo paradisos malorum punico- rum, qui aromatis duant. Cibum parat creatura- rum Domino, suis eum fructibus excipiens. Hor- tos in modum fontium ex sese distillat. Fit pu- teus aquæ viva. Tota pulchra et reprehensionis expers ipsius Verbi testimonio declaratur. Rursum altius his evecta, Verbum magnificentius accedens animadvertit, cujus esset caput rore plenum, et cincinni guttas nocturnas continerent. Abluit pe- des, tunicam exuit, myrrham e manibus distillat. Admovet claustro manus, aditum patefacit, quæ- rit eum qui non comprehenditur, vocat eum quem assequi non possumus, offenditur a custo- dibus. Virgam verberantem sponte sua recipit. Imitatur saxum illud de quo Vates ait : Percussit saxum, et aquæ profluxerunt 81. Viden' quantam ad sublimitatem sponsa pervenerit? Eam nimirum ob ausam percussa, velut a Mose rupes illa ferie- batur, ut ad similitudinem illius et ipsa Verbum Dei de vulnere imbris instar effusum, pro sitien- tibus quasi quamdam scaturiginem emittat. Se- cundum hæc ostendit denudatam faciei venusta- tem, posteaquam ei peplum custodes ademerunt. Hæc sunt, quæ de hoc loco percipi a nobis potue- runt. Nemini autem invidebimus, si ab eo qui abs- condita mysteria revelat, contemplationem ho- rum majori cum animorum utilitate conjunctam consequetur. Fortassis etiam dixerit aliquis, Isaiæ vatis visionem affine quid habere cum verbis hic nobis propositis. Illam dico visionem cum mortuo C rege lepra infecto, vidisse ait sese quemdam in D sublimi et elevato solio magnifice in oculis om- nium sedentem : cujus et figuræ, et formæ, et magnitudinis perspiciendæ capax non fuerit. Omnino enim hæc prodidisset, si quidem fuisset eorum capax, sicut in cæteris etiam, quæ con- spexit, fecit, dum alas enumerat, et statum vola- tumque commemorat. Saltem se vocem quamdam audisse dicit, summotumque loco fuisse limen su- perius per concentum hymnorum Seraphim, et fumo domum completam, ignitumque carbonem ab uno ex Seraphim in vs vatis injectum fuisse, quo facto, non modo labia, sed etiam aures ipsius ad * I Cor. xv, 13. "Psal. Lxxvi{, 20.

τὸ ὑπέρθυρον αίρεται, ὥστε ἀνεμπόδιστον αὐτῷ γε- νέσθαι τῶν ἐν τοῖς ἀδύτοις τὴν θεωρίαν· ἀντὶ δὲ τῶν φυλάκων τὰ Σεραφὶμ ὀνομάζεται· ἀντὶ δὲ τῆς ῥάσ- δου, ὁ ἄνθραξ · ἀντὶ δὲ τῆς πληγῆς, ἡ καῦσις. Κοινὸν δὲ τὸ πέρας ἐπί τε τῆς νύμφης, καὶ ἐπὶ τῆς τοῦ προφήτου ψυχῆς, ἡ καθαρότης ἐστίν. Ὡς οὖν ὁ προφήτης διὰ τοῦ ἄνθρακος οὐχὶ ἀλγύνεται καιόμενος, ἀλλὰ δοξάζεται λαμπρυνόμενος, οὕτως καὶ ἐνταῦθα ἡ νύμφη, οὐκ ὀδύνην ἐκ τῆς πληγῆς αἰτια- ται, ἀλλ᾽ ἐπικαυχάται τῇ τῆς παρρησίας προσθήκη, τῇ ἀφαιρέσει τοῦ προκαλύμματος, δ θέριστρον ὁ λόγος ὠνόμασεν. Ἔστι δὲ καὶ ἄλλην τινὰ διάνοιαν Β ἐν τοῖς προκειμένοις εὑρεῖν, οὐδὲν τῶν τεθεωρημέ νων ἀπάδουσαν. Ἡ γὰρ ἐξελθοῦσα ψυχὴ ἐν τῷ λόγῳ αὐτοῦ, καὶ ζητοῦσα μὲν τὸν οὐχ εὑρισκόμενον· ἀνα- καλοῦσα δὲ τὸν τῇ σημασίᾳ τῶν ὀνομάτων ἀνέφικτον, διδάσκεται παρὰ τῶν φυλάκων, ὅτι τοῦ ἀνεφίκτου ἐρᾷ, καὶ τοῦ ἀκαταλήπτου ἐφίεται. Δι' ὧν τρόπον τινὰ πλήσσεται καὶ τραυματίζεται τῇ ἀνελπιστίᾳ τοῦ ποθουμένου, ἀτελῆ τε καὶ ἀναπόλαυστον τοῦ ἄλλου τὴν ἐπιθυμίαν νομίσασα. ᾿Αλλὰ περιαιρεῖται τὸ τῆς λύπης θέριστρον, διὰ τοῦ μαθεῖν ὅτι τὸ ἀεὶ προκό πτειν ἐν τῷ ζητεῖν, καὶ τὸ μηδέποτε τῆς ἀνόδου παύεσθαι, τουτέστιν ἡ ἀληθὴς τοῦ ποθουμένου ἀπό- λαυσις, τῆς πάντοτε πληρουμένης ἐπιθυμίας, ἑτέραν ἐπιθυμίαν τοῦ ὑπερκειμένου γεννώσης. Ὡς οὖν περι- είλετο τῆς ἀνελπιστίας τὸ θέριστρον, καὶ ἴδε τὸ ἀνο ἐλπιστόν τε καὶ ἀπερίγραπτον τοῦ ἀγαπωμένου κάλο λος ἐν πάσῃ τῇ ἀἰδιότητι τῶν αἰώνων κρείττον ἀεὶ εὑρισκόμενον· ἐν σφοδροτέρῳ τείνεται πόθῳ, καὶ μη- νύει τῷ ἀγαπωμένῳ διὰ τῶν τῆς Ἱερουσαλήμ θυγα τέρων τὴν τῆς καρδίας διάθεσιν, ὅτι τὸ ἐκλεκτὸν βέλος τοῦ Θεοῦ ἐν ἑαυτῇ δεξαμένη, διὰ τῆς κατὰ τὴν πίστιν ἀκίδος βέβληται τὴν καρδίαν, ἐν τῷ καιρίῳ δεξαμένη τὴν τῆς ἀγάπης τοξείαν. Θεὸς δέ ἐστιν ἡ ἀγάπη, κατὰ τὴν Ἰωάννου φωνήν· ᾧ πρέπει δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ ΙΓ'. Ωρκισα ὑμᾶς, θυγατέρες Ιερουσαλήμ, ἐν ταῖς δυνάμεσι, καὶ ἐν ταῖς ἰσχύσεσι τοῦ ἀγροῦ, ἐὰν εὕρητε τὸν ἀδελφιδόν μου, τί ἀπαγγείλητε αὐτῷ; ὅτι τετρωμένη ἀγάπης ἐγώ εἰμι. Τί ἀδελφιδός σου ἀπὸ ἀδελφιδού, ὦ καλὴ ἐν γυναιξίν ; ὅτι οὕτως ἔρκισας ἡμᾶς ; ἀδελφιδός μου λευκὸς καὶ πυῤῥὸς, ἐκλελοχισμένος ἀπὸ μυριάδων. Κεφαλὴ αὐτοῦ χρυσίον Κεφὰς, βόστρυχοι αὐτοῦ ἑλαταὶ, μέλανες ὡς κόραξ· ὀφθαλμοὶ αὐτοῦ ὡς περιστε καὶ ἐπὶ πληρώματα ὑδάτων, λελουμέναι ἐν γὰ- λακτι, καθήμεναι ἐπὶ πληρώματα ὑδάτων. Ο διὰ Μωϋσέως μὲν νομοθετήσας τὰ τοῦ νόμου μυστήρια· πληρώσας δὲ δι᾿ ἑαυτοῦ ὅλον τὸν νόμον καὶ τοὺς προφήτας, καθὼς ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ φησίν ὅτι οὐκ ἦλθον καταλῦσαι τὸν νόμον, ἀλλὰ πλη IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XIII. A recipienda verba purgarentur. Nimirum ut hic contemplari absque impedimento quæ in adytis mentio; pro virga, carbonis; pro verbere, ustionis. autem dilectio est, quemadmodum Joannes ait", Ainen. percussam se sponsa dicit, ac vulneratam a cu- stodibus, eoque pacto nudatam pepli amictu : sic ibi pepli quidem loco limen superius tollitur, ut essent posset; pro custodibus vero, Seraphim fit sn J. an. iv, 16. ss Matth. v, 17. C D Cæterum unis et in sponsæ et in prophetæ animo idem est, nimirum puritas. Quapropter uti vates per carbonem ustus dolorem nullum sentit, sed ampliorem gloriam illustratus consequitur: sic etiam hoc loco sponsa non de ullo ex vulnere do- lore queritur, sed audacter etiam libereque pro- pter ademptionem velaminis, quod hic peplum ap- pellatur, sese jactat. Etiam alius quidam sensus ex verbis hisce potest elici, minime ab iis quæ consideravimus hactenus abhorrens. Etenim anima egressa ad sermonem ejus, et quærens illum qui non reperitur, vocans eum qui nulla indicatione vocum comprehendi potest, a custodibus docetur, adamari ab ea quod nemo consequi possit, et expeti quod sub perceptionem non cadat, quo fit, ut illa quodam modo propter desperationem con- sequendi quod desiderat, verberetur ac vulneribus afficiatur arbitrata cupiditatem hanc fine suo excidere, neque se bono illo potiri posse. Verum adimitur hic ei mæroris peplus, dum discit ve- ram desiderati fruitionem esse, semper in quæ- rendo proficere, neque unquam in progressu cessare, semper ea cupiditate, cui quovis tempore satisfit, aliam cupiditatem sublimiorum gignente. Postquam hoc modo desperationis peplum sibi ademit, infinitamque ac nullis descriptam terminis dilecti venustatem vidit, quæ per omnem sæculo- rum æternitatem semper major ac major esse de- prehenditur, vehementiori desiderio inflammatur, animique sui affectionem per filias Jerusalem di- lecto significat, nimirum quod electo Dei telo intra se recepto per fidei cuspidem, vulneratà corde sit, jaculatione dilectionis in letali loco accepta. Deus quem decet gloria et imperium infinitis sæculis. HOMILIA XIII. CAP. V, 78. Jurejurando astrinxi vos, flic Jeru- salem, in potestatibus ac viribus agri : si inveneritis cognatum meum, quid renuntiabitis ei? quod a dile- ctione vulnerata sim ego. 9. Quid differt cognatus tuus a cognato, o formosa inter mulieres? quid cognatus tuus a cognato differt, quod ita jurejurando nos astrin- xeris ? 18. Cognatus meus est candidus ac rubicundus, electus ex decem millibus. 11. Caput ejus, aurum Ce- phaz : cincinni ejus abietes, nigri tanquam corvus. ablute lacte, sedentes juxta copias aquarum. Is qui per Mosem quidem legis initia sancivit, per se vero implevit universam legem et prophetas, quemadmodum sit in Evangelio : Non veni ad dis- solvendam legem, sed implendam : qui ira sublata 12. Oculi ejus sicut columbæ, ad aquarum copias,

τὸ ὑπέρθυρον αίρεται, ὥστε ἀνεμπόδιστον αὐτῷ γε- νέσθαι τῶν ἐν τοῖς ἀδύτοις τὴν θεωρίαν· ἀντὶ δὲ τῶν φυλάκων τὰ Σεραφὶμ ὀνομάζεται· ἀντὶ δὲ τῆς ῥάσ- δου, ὁ ἄνθραξ · ἀντὶ δὲ τῆς πληγῆς, ἡ καῦσις. Κοινὸν δὲ τὸ πέρας ἐπί τε τῆς νύμφης, καὶ ἐπὶ τῆς τοῦ προφήτου ψυχῆς, ἡ καθαρότης ἐστίν. Ὡς οὖν ὁ προφήτης διὰ τοῦ ἄνθρακος οὐχὶ ἀλγύνεται καιόμενος, ἀλλὰ δοξάζεται λαμπρυνόμενος, οὕτως καὶ ἐνταῦθα ἡ νύμφη, οὐκ ὀδύνην ἐκ τῆς πληγῆς αἰτια- ται, ἀλλ᾽ ἐπικαυχάται τῇ τῆς παρρησίας προσθήκη, τῇ ἀφαιρέσει τοῦ προκαλύμματος, δ θέριστρον ὁ λόγος ὠνόμασεν. Ἔστι δὲ καὶ ἄλλην τινὰ διάνοιαν Β ἐν τοῖς προκειμένοις εὑρεῖν, οὐδὲν τῶν τεθεωρημέ νων ἀπάδουσαν. Ἡ γὰρ ἐξελθοῦσα ψυχὴ ἐν τῷ λόγῳ αὐτοῦ, καὶ ζητοῦσα μὲν τὸν οὐχ εὑρισκόμενον· ἀνα- καλοῦσα δὲ τὸν τῇ σημασίᾳ τῶν ὀνομάτων ἀνέφικτον, διδάσκεται παρὰ τῶν φυλάκων, ὅτι τοῦ ἀνεφίκτου ἐρᾷ, καὶ τοῦ ἀκαταλήπτου ἐφίεται. Δι' ὧν τρόπον τινὰ πλήσσεται καὶ τραυματίζεται τῇ ἀνελπιστίᾳ τοῦ ποθουμένου, ἀτελῆ τε καὶ ἀναπόλαυστον τοῦ ἄλλου τὴν ἐπιθυμίαν νομίσασα. ᾿Αλλὰ περιαιρεῖται τὸ τῆς λύπης θέριστρον, διὰ τοῦ μαθεῖν ὅτι τὸ ἀεὶ προκό πτειν ἐν τῷ ζητεῖν, καὶ τὸ μηδέποτε τῆς ἀνόδου παύεσθαι, τουτέστιν ἡ ἀληθὴς τοῦ ποθουμένου ἀπό- λαυσις, τῆς πάντοτε πληρουμένης ἐπιθυμίας, ἑτέραν ἐπιθυμίαν τοῦ ὑπερκειμένου γεννώσης. Ὡς οὖν περι- είλετο τῆς ἀνελπιστίας τὸ θέριστρον, καὶ ἴδε τὸ ἀνο ἐλπιστόν τε καὶ ἀπερίγραπτον τοῦ ἀγαπωμένου κάλο λος ἐν πάσῃ τῇ ἀἰδιότητι τῶν αἰώνων κρείττον ἀεὶ εὑρισκόμενον· ἐν σφοδροτέρῳ τείνεται πόθῳ, καὶ μη- νύει τῷ ἀγαπωμένῳ διὰ τῶν τῆς Ἱερουσαλήμ θυγα τέρων τὴν τῆς καρδίας διάθεσιν, ὅτι τὸ ἐκλεκτὸν βέλος τοῦ Θεοῦ ἐν ἑαυτῇ δεξαμένη, διὰ τῆς κατὰ τὴν πίστιν ἀκίδος βέβληται τὴν καρδίαν, ἐν τῷ καιρίῳ δεξαμένη τὴν τῆς ἀγάπης τοξείαν. Θεὸς δέ ἐστιν ἡ ἀγάπη, κατὰ τὴν Ἰωάννου φωνήν· ᾧ πρέπει δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ ΙΓ'. Ωρκισα ὑμᾶς, θυγατέρες Ιερουσαλήμ, ἐν ταῖς δυνάμεσι, καὶ ἐν ταῖς ἰσχύσεσι τοῦ ἀγροῦ, ἐὰν εὕρητε τὸν ἀδελφιδόν μου, τί ἀπαγγείλητε αὐτῷ; ὅτι τετρωμένη ἀγάπης ἐγώ εἰμι. Τί ἀδελφιδός σου ἀπὸ ἀδελφιδού, ὦ καλὴ ἐν γυναιξίν ; ὅτι οὕτως ἔρκισας ἡμᾶς ; ἀδελφιδός μου λευκὸς καὶ πυῤῥὸς, ἐκλελοχισμένος ἀπὸ μυριάδων. Κεφαλὴ αὐτοῦ χρυσίον Κεφὰς, βόστρυχοι αὐτοῦ ἑλαταὶ, μέλανες ὡς κόραξ· ὀφθαλμοὶ αὐτοῦ ὡς περιστε καὶ ἐπὶ πληρώματα ὑδάτων, λελουμέναι ἐν γὰ- λακτι, καθήμεναι ἐπὶ πληρώματα ὑδάτων. Ο διὰ Μωϋσέως μὲν νομοθετήσας τὰ τοῦ νόμου μυστήρια· πληρώσας δὲ δι᾿ ἑαυτοῦ ὅλον τὸν νόμον καὶ τοὺς προφήτας, καθὼς ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ φησίν ὅτι οὐκ ἦλθον καταλῦσαι τὸν νόμον, ἀλλὰ πλη IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XIII. A recipienda verba purgarentur. Nimirum ut hic contemplari absque impedimento quæ in adytis mentio; pro virga, carbonis; pro verbere, ustionis. autem dilectio est, quemadmodum Joannes ait", Ainen. percussam se sponsa dicit, ac vulneratam a cu- stodibus, eoque pacto nudatam pepli amictu : sic ibi pepli quidem loco limen superius tollitur, ut essent posset; pro custodibus vero, Seraphim fit sn J. an. iv, 16. ss Matth. v, 17. C D Cæterum unis et in sponsæ et in prophetæ animo idem est, nimirum puritas. Quapropter uti vates per carbonem ustus dolorem nullum sentit, sed ampliorem gloriam illustratus consequitur: sic etiam hoc loco sponsa non de ullo ex vulnere do- lore queritur, sed audacter etiam libereque pro- pter ademptionem velaminis, quod hic peplum ap- pellatur, sese jactat. Etiam alius quidam sensus ex verbis hisce potest elici, minime ab iis quæ consideravimus hactenus abhorrens. Etenim anima egressa ad sermonem ejus, et quærens illum qui non reperitur, vocans eum qui nulla indicatione vocum comprehendi potest, a custodibus docetur, adamari ab ea quod nemo consequi possit, et expeti quod sub perceptionem non cadat, quo fit, ut illa quodam modo propter desperationem con- sequendi quod desiderat, verberetur ac vulneribus afficiatur arbitrata cupiditatem hanc fine suo excidere, neque se bono illo potiri posse. Verum adimitur hic ei mæroris peplus, dum discit ve- ram desiderati fruitionem esse, semper in quæ- rendo proficere, neque unquam in progressu cessare, semper ea cupiditate, cui quovis tempore satisfit, aliam cupiditatem sublimiorum gignente. Postquam hoc modo desperationis peplum sibi ademit, infinitamque ac nullis descriptam terminis dilecti venustatem vidit, quæ per omnem sæculo- rum æternitatem semper major ac major esse de- prehenditur, vehementiori desiderio inflammatur, animique sui affectionem per filias Jerusalem di- lecto significat, nimirum quod electo Dei telo intra se recepto per fidei cuspidem, vulneratà corde sit, jaculatione dilectionis in letali loco accepta. Deus quem decet gloria et imperium infinitis sæculis. HOMILIA XIII. CAP. V, 78. Jurejurando astrinxi vos, flic Jeru- salem, in potestatibus ac viribus agri : si inveneritis cognatum meum, quid renuntiabitis ei? quod a dile- ctione vulnerata sim ego. 9. Quid differt cognatus tuus a cognato, o formosa inter mulieres? quid cognatus tuus a cognato differt, quod ita jurejurando nos astrin- xeris ? 18. Cognatus meus est candidus ac rubicundus, electus ex decem millibus. 11. Caput ejus, aurum Ce- phaz : cincinni ejus abietes, nigri tanquam corvus. ablute lacte, sedentes juxta copias aquarum. Is qui per Mosem quidem legis initia sancivit, per se vero implevit universam legem et prophetas, quemadmodum sit in Evangelio : Non veni ad dis- solvendam legem, sed implendam : qui ira sublata 12. Oculi ejus sicut columbæ, ad aquarum copias,

τὸ ὑπέρθυρον αίρεται, ὥστε ἀνεμπόδιστον αὐτῷ γε- νέσθαι τῶν ἐν τοῖς ἀδύτοις τὴν θεωρίαν· ἀντὶ δὲ τῶν φυλάκων τὰ Σεραφὶμ ὀνομάζεται· ἀντὶ δὲ τῆς ῥάσ- δου, ὁ ἄνθραξ · ἀντὶ δὲ τῆς πληγῆς, ἡ καῦσις. Κοινὸν δὲ τὸ πέρας ἐπί τε τῆς νύμφης, καὶ ἐπὶ τῆς τοῦ προφήτου ψυχῆς, ἡ καθαρότης ἐστίν. Ὡς οὖν ὁ προφήτης διὰ τοῦ ἄνθρακος οὐχὶ ἀλγύνεται καιόμενος, ἀλλὰ δοξάζεται λαμπρυνόμενος, οὕτως καὶ ἐνταῦθα ἡ νύμφη, οὐκ ὀδύνην ἐκ τῆς πληγῆς αἰτια- ται, ἀλλ᾽ ἐπικαυχάται τῇ τῆς παρρησίας προσθήκη, τῇ ἀφαιρέσει τοῦ προκαλύμματος, δ θέριστρον ὁ λόγος ὠνόμασεν. Ἔστι δὲ καὶ ἄλλην τινὰ διάνοιαν Β ἐν τοῖς προκειμένοις εὑρεῖν, οὐδὲν τῶν τεθεωρημέ νων ἀπάδουσαν. Ἡ γὰρ ἐξελθοῦσα ψυχὴ ἐν τῷ λόγῳ αὐτοῦ, καὶ ζητοῦσα μὲν τὸν οὐχ εὑρισκόμενον· ἀνα- καλοῦσα δὲ τὸν τῇ σημασίᾳ τῶν ὀνομάτων ἀνέφικτον, διδάσκεται παρὰ τῶν φυλάκων, ὅτι τοῦ ἀνεφίκτου ἐρᾷ, καὶ τοῦ ἀκαταλήπτου ἐφίεται. Δι' ὧν τρόπον τινὰ πλήσσεται καὶ τραυματίζεται τῇ ἀνελπιστίᾳ τοῦ ποθουμένου, ἀτελῆ τε καὶ ἀναπόλαυστον τοῦ ἄλλου τὴν ἐπιθυμίαν νομίσασα. ᾿Αλλὰ περιαιρεῖται τὸ τῆς λύπης θέριστρον, διὰ τοῦ μαθεῖν ὅτι τὸ ἀεὶ προκό πτειν ἐν τῷ ζητεῖν, καὶ τὸ μηδέποτε τῆς ἀνόδου παύεσθαι, τουτέστιν ἡ ἀληθὴς τοῦ ποθουμένου ἀπό- λαυσις, τῆς πάντοτε πληρουμένης ἐπιθυμίας, ἑτέραν ἐπιθυμίαν τοῦ ὑπερκειμένου γεννώσης. Ὡς οὖν περι- είλετο τῆς ἀνελπιστίας τὸ θέριστρον, καὶ ἴδε τὸ ἀνο ἐλπιστόν τε καὶ ἀπερίγραπτον τοῦ ἀγαπωμένου κάλο λος ἐν πάσῃ τῇ ἀἰδιότητι τῶν αἰώνων κρείττον ἀεὶ εὑρισκόμενον· ἐν σφοδροτέρῳ τείνεται πόθῳ, καὶ μη- νύει τῷ ἀγαπωμένῳ διὰ τῶν τῆς Ἱερουσαλήμ θυγα τέρων τὴν τῆς καρδίας διάθεσιν, ὅτι τὸ ἐκλεκτὸν βέλος τοῦ Θεοῦ ἐν ἑαυτῇ δεξαμένη, διὰ τῆς κατὰ τὴν πίστιν ἀκίδος βέβληται τὴν καρδίαν, ἐν τῷ καιρίῳ δεξαμένη τὴν τῆς ἀγάπης τοξείαν. Θεὸς δέ ἐστιν ἡ ἀγάπη, κατὰ τὴν Ἰωάννου φωνήν· ᾧ πρέπει δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ ΙΓ'. Ωρκισα ὑμᾶς, θυγατέρες Ιερουσαλήμ, ἐν ταῖς δυνάμεσι, καὶ ἐν ταῖς ἰσχύσεσι τοῦ ἀγροῦ, ἐὰν εὕρητε τὸν ἀδελφιδόν μου, τί ἀπαγγείλητε αὐτῷ; ὅτι τετρωμένη ἀγάπης ἐγώ εἰμι. Τί ἀδελφιδός σου ἀπὸ ἀδελφιδού, ὦ καλὴ ἐν γυναιξίν ; ὅτι οὕτως ἔρκισας ἡμᾶς ; ἀδελφιδός μου λευκὸς καὶ πυῤῥὸς, ἐκλελοχισμένος ἀπὸ μυριάδων. Κεφαλὴ αὐτοῦ χρυσίον Κεφὰς, βόστρυχοι αὐτοῦ ἑλαταὶ, μέλανες ὡς κόραξ· ὀφθαλμοὶ αὐτοῦ ὡς περιστε καὶ ἐπὶ πληρώματα ὑδάτων, λελουμέναι ἐν γὰ- λακτι, καθήμεναι ἐπὶ πληρώματα ὑδάτων. Ο διὰ Μωϋσέως μὲν νομοθετήσας τὰ τοῦ νόμου μυστήρια· πληρώσας δὲ δι᾿ ἑαυτοῦ ὅλον τὸν νόμον καὶ τοὺς προφήτας, καθὼς ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ φησίν ὅτι οὐκ ἦλθον καταλῦσαι τὸν νόμον, ἀλλὰ πλη IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XIII. A recipienda verba purgarentur. Nimirum ut hic contemplari absque impedimento quæ in adytis mentio; pro virga, carbonis; pro verbere, ustionis. autem dilectio est, quemadmodum Joannes ait", Ainen. percussam se sponsa dicit, ac vulneratam a cu- stodibus, eoque pacto nudatam pepli amictu : sic ibi pepli quidem loco limen superius tollitur, ut essent posset; pro custodibus vero, Seraphim fit sn J. an. iv, 16. ss Matth. v, 17. C D Cæterum unis et in sponsæ et in prophetæ animo idem est, nimirum puritas. Quapropter uti vates per carbonem ustus dolorem nullum sentit, sed ampliorem gloriam illustratus consequitur: sic etiam hoc loco sponsa non de ullo ex vulnere do- lore queritur, sed audacter etiam libereque pro- pter ademptionem velaminis, quod hic peplum ap- pellatur, sese jactat. Etiam alius quidam sensus ex verbis hisce potest elici, minime ab iis quæ consideravimus hactenus abhorrens. Etenim anima egressa ad sermonem ejus, et quærens illum qui non reperitur, vocans eum qui nulla indicatione vocum comprehendi potest, a custodibus docetur, adamari ab ea quod nemo consequi possit, et expeti quod sub perceptionem non cadat, quo fit, ut illa quodam modo propter desperationem con- sequendi quod desiderat, verberetur ac vulneribus afficiatur arbitrata cupiditatem hanc fine suo excidere, neque se bono illo potiri posse. Verum adimitur hic ei mæroris peplus, dum discit ve- ram desiderati fruitionem esse, semper in quæ- rendo proficere, neque unquam in progressu cessare, semper ea cupiditate, cui quovis tempore satisfit, aliam cupiditatem sublimiorum gignente. Postquam hoc modo desperationis peplum sibi ademit, infinitamque ac nullis descriptam terminis dilecti venustatem vidit, quæ per omnem sæculo- rum æternitatem semper major ac major esse de- prehenditur, vehementiori desiderio inflammatur, animique sui affectionem per filias Jerusalem di- lecto significat, nimirum quod electo Dei telo intra se recepto per fidei cuspidem, vulneratà corde sit, jaculatione dilectionis in letali loco accepta. Deus quem decet gloria et imperium infinitis sæculis. HOMILIA XIII. CAP. V, 78. Jurejurando astrinxi vos, flic Jeru- salem, in potestatibus ac viribus agri : si inveneritis cognatum meum, quid renuntiabitis ei? quod a dile- ctione vulnerata sim ego. 9. Quid differt cognatus tuus a cognato, o formosa inter mulieres? quid cognatus tuus a cognato differt, quod ita jurejurando nos astrin- xeris ? 18. Cognatus meus est candidus ac rubicundus, electus ex decem millibus. 11. Caput ejus, aurum Ce- phaz : cincinni ejus abietes, nigri tanquam corvus. ablute lacte, sedentes juxta copias aquarum. Is qui per Mosem quidem legis initia sancivit, per se vero implevit universam legem et prophetas, quemadmodum sit in Evangelio : Non veni ad dis- solvendam legem, sed implendam : qui ira sublata 12. Oculi ejus sicut columbæ, ad aquarum copias,

τὸ ὑπέρθυρον αίρεται, ὥστε ἀνεμπόδιστον αὐτῷ γε- νέσθαι τῶν ἐν τοῖς ἀδύτοις τὴν θεωρίαν· ἀντὶ δὲ τῶν φυλάκων τὰ Σεραφὶμ ὀνομάζεται· ἀντὶ δὲ τῆς ῥάσ- δου, ὁ ἄνθραξ · ἀντὶ δὲ τῆς πληγῆς, ἡ καῦσις. Κοινὸν δὲ τὸ πέρας ἐπί τε τῆς νύμφης, καὶ ἐπὶ τῆς τοῦ προφήτου ψυχῆς, ἡ καθαρότης ἐστίν. Ὡς οὖν ὁ προφήτης διὰ τοῦ ἄνθρακος οὐχὶ ἀλγύνεται καιόμενος, ἀλλὰ δοξάζεται λαμπρυνόμενος, οὕτως καὶ ἐνταῦθα ἡ νύμφη, οὐκ ὀδύνην ἐκ τῆς πληγῆς αἰτια- ται, ἀλλ᾽ ἐπικαυχάται τῇ τῆς παρρησίας προσθήκη, τῇ ἀφαιρέσει τοῦ προκαλύμματος, δ θέριστρον ὁ λόγος ὠνόμασεν. Ἔστι δὲ καὶ ἄλλην τινὰ διάνοιαν Β ἐν τοῖς προκειμένοις εὑρεῖν, οὐδὲν τῶν τεθεωρημέ νων ἀπάδουσαν. Ἡ γὰρ ἐξελθοῦσα ψυχὴ ἐν τῷ λόγῳ αὐτοῦ, καὶ ζητοῦσα μὲν τὸν οὐχ εὑρισκόμενον· ἀνα- καλοῦσα δὲ τὸν τῇ σημασίᾳ τῶν ὀνομάτων ἀνέφικτον, διδάσκεται παρὰ τῶν φυλάκων, ὅτι τοῦ ἀνεφίκτου ἐρᾷ, καὶ τοῦ ἀκαταλήπτου ἐφίεται. Δι' ὧν τρόπον τινὰ πλήσσεται καὶ τραυματίζεται τῇ ἀνελπιστίᾳ τοῦ ποθουμένου, ἀτελῆ τε καὶ ἀναπόλαυστον τοῦ ἄλλου τὴν ἐπιθυμίαν νομίσασα. ᾿Αλλὰ περιαιρεῖται τὸ τῆς λύπης θέριστρον, διὰ τοῦ μαθεῖν ὅτι τὸ ἀεὶ προκό πτειν ἐν τῷ ζητεῖν, καὶ τὸ μηδέποτε τῆς ἀνόδου παύεσθαι, τουτέστιν ἡ ἀληθὴς τοῦ ποθουμένου ἀπό- λαυσις, τῆς πάντοτε πληρουμένης ἐπιθυμίας, ἑτέραν ἐπιθυμίαν τοῦ ὑπερκειμένου γεννώσης. Ὡς οὖν περι- είλετο τῆς ἀνελπιστίας τὸ θέριστρον, καὶ ἴδε τὸ ἀνο ἐλπιστόν τε καὶ ἀπερίγραπτον τοῦ ἀγαπωμένου κάλο λος ἐν πάσῃ τῇ ἀἰδιότητι τῶν αἰώνων κρείττον ἀεὶ εὑρισκόμενον· ἐν σφοδροτέρῳ τείνεται πόθῳ, καὶ μη- νύει τῷ ἀγαπωμένῳ διὰ τῶν τῆς Ἱερουσαλήμ θυγα τέρων τὴν τῆς καρδίας διάθεσιν, ὅτι τὸ ἐκλεκτὸν βέλος τοῦ Θεοῦ ἐν ἑαυτῇ δεξαμένη, διὰ τῆς κατὰ τὴν πίστιν ἀκίδος βέβληται τὴν καρδίαν, ἐν τῷ καιρίῳ δεξαμένη τὴν τῆς ἀγάπης τοξείαν. Θεὸς δέ ἐστιν ἡ ἀγάπη, κατὰ τὴν Ἰωάννου φωνήν· ᾧ πρέπει δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ ΙΓ'. Ωρκισα ὑμᾶς, θυγατέρες Ιερουσαλήμ, ἐν ταῖς δυνάμεσι, καὶ ἐν ταῖς ἰσχύσεσι τοῦ ἀγροῦ, ἐὰν εὕρητε τὸν ἀδελφιδόν μου, τί ἀπαγγείλητε αὐτῷ; ὅτι τετρωμένη ἀγάπης ἐγώ εἰμι. Τί ἀδελφιδός σου ἀπὸ ἀδελφιδού, ὦ καλὴ ἐν γυναιξίν ; ὅτι οὕτως ἔρκισας ἡμᾶς ; ἀδελφιδός μου λευκὸς καὶ πυῤῥὸς, ἐκλελοχισμένος ἀπὸ μυριάδων. Κεφαλὴ αὐτοῦ χρυσίον Κεφὰς, βόστρυχοι αὐτοῦ ἑλαταὶ, μέλανες ὡς κόραξ· ὀφθαλμοὶ αὐτοῦ ὡς περιστε καὶ ἐπὶ πληρώματα ὑδάτων, λελουμέναι ἐν γὰ- λακτι, καθήμεναι ἐπὶ πληρώματα ὑδάτων. Ο διὰ Μωϋσέως μὲν νομοθετήσας τὰ τοῦ νόμου μυστήρια· πληρώσας δὲ δι᾿ ἑαυτοῦ ὅλον τὸν νόμον καὶ τοὺς προφήτας, καθὼς ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ φησίν ὅτι οὐκ ἦλθον καταλῦσαι τὸν νόμον, ἀλλὰ πλη IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XIII. A recipienda verba purgarentur. Nimirum ut hic contemplari absque impedimento quæ in adytis mentio; pro virga, carbonis; pro verbere, ustionis. autem dilectio est, quemadmodum Joannes ait", Ainen. percussam se sponsa dicit, ac vulneratam a cu- stodibus, eoque pacto nudatam pepli amictu : sic ibi pepli quidem loco limen superius tollitur, ut essent posset; pro custodibus vero, Seraphim fit sn J. an. iv, 16. ss Matth. v, 17. C D Cæterum unis et in sponsæ et in prophetæ animo idem est, nimirum puritas. Quapropter uti vates per carbonem ustus dolorem nullum sentit, sed ampliorem gloriam illustratus consequitur: sic etiam hoc loco sponsa non de ullo ex vulnere do- lore queritur, sed audacter etiam libereque pro- pter ademptionem velaminis, quod hic peplum ap- pellatur, sese jactat. Etiam alius quidam sensus ex verbis hisce potest elici, minime ab iis quæ consideravimus hactenus abhorrens. Etenim anima egressa ad sermonem ejus, et quærens illum qui non reperitur, vocans eum qui nulla indicatione vocum comprehendi potest, a custodibus docetur, adamari ab ea quod nemo consequi possit, et expeti quod sub perceptionem non cadat, quo fit, ut illa quodam modo propter desperationem con- sequendi quod desiderat, verberetur ac vulneribus afficiatur arbitrata cupiditatem hanc fine suo excidere, neque se bono illo potiri posse. Verum adimitur hic ei mæroris peplus, dum discit ve- ram desiderati fruitionem esse, semper in quæ- rendo proficere, neque unquam in progressu cessare, semper ea cupiditate, cui quovis tempore satisfit, aliam cupiditatem sublimiorum gignente. Postquam hoc modo desperationis peplum sibi ademit, infinitamque ac nullis descriptam terminis dilecti venustatem vidit, quæ per omnem sæculo- rum æternitatem semper major ac major esse de- prehenditur, vehementiori desiderio inflammatur, animique sui affectionem per filias Jerusalem di- lecto significat, nimirum quod electo Dei telo intra se recepto per fidei cuspidem, vulneratà corde sit, jaculatione dilectionis in letali loco accepta. Deus quem decet gloria et imperium infinitis sæculis. HOMILIA XIII. CAP. V, 78. Jurejurando astrinxi vos, flic Jeru- salem, in potestatibus ac viribus agri : si inveneritis cognatum meum, quid renuntiabitis ei? quod a dile- ctione vulnerata sim ego. 9. Quid differt cognatus tuus a cognato, o formosa inter mulieres? quid cognatus tuus a cognato differt, quod ita jurejurando nos astrin- xeris ? 18. Cognatus meus est candidus ac rubicundus, electus ex decem millibus. 11. Caput ejus, aurum Ce- phaz : cincinni ejus abietes, nigri tanquam corvus. ablute lacte, sedentes juxta copias aquarum. Is qui per Mosem quidem legis initia sancivit, per se vero implevit universam legem et prophetas, quemadmodum sit in Evangelio : Non veni ad dis- solvendam legem, sed implendam : qui ira sublata 12. Oculi ejus sicut columbæ, ad aquarum copias,

Α ρῶσαι· ὁ τῇ μὲν ἀναιρέσει τῆς ὀργῆς συνεξαλείψας τὸν φόνον, τῷ δὲ ἀφανισμῷ τῆς ἐπιθυμίας συνεξελαύ- νων τῆς μοιχείας τὸ ἄγος· οὗτος ἐκβάλλει τοῦ βίου καὶ τὴν ἐκ τῆς ἐπιορκίας κατάραν, τῇ ἀπαγορεύσει τοῦ ὅρκου πεδήσας ἐν ἀπραξία τὸ δρέπανον. Οὐ γάρ ἐστι δυνατὸν ὅρκου γενέσθαι παράβασιν, μὴ ὄντος ὅρκου. Διό φησιν· Ἡκούσατε ὅτι ἐῤῥέθη ἀρχαίοις· Οὐκ ἐπιορκήσεις, ἀποδώσεις δὲ τῷ Κυρίῳ τοὺς ὅρκους σου. Εγώ λέγω σοι, φησί, μὴ ὀμέσαι ὅλως· μήτε ἐν τῷ οὐρανῷ, ὅτι θρόνος ἐστὶ τοῦ Θεοῦ· μήτε ἐν Ἱερουσαλήμ, ὅτι πόλις ἐστὶ τοῦ μεγάλου βασιλέως· μήτε ἐν τῇ κεφαλῇ σου ὁμό- σεις· ὅτι οὐ δύνασαι ποιῆσαι τρίχα λευκὴν ἢ μέλαιναν, Εστω δὲ ὑμῶν ὁ λόγος τό, Ναι, ναι· καὶ τὸ, Οὔ, οὐ· τὸ δὲ περισσότερον τούτων, ἐκ τοῦ διαβόλου ἐστίν. Ἡ δὲ διὰ τοῦ Ἄσματος τῶν ᾀσμάτων ἐπὶ τελειότητι μεμαρτυρημένη ψυχή, καὶ περιελομένη μὲν τῆς ψυχῆς τὸ κάλυμμα ἐν τῇ ἀπεκ- δύσει τοῦ παλαιοῦ χιτῶνος, τοῦ τε προσώπου τὸ θέριστρον ἀποβαλοῦσα, ὅπερ νοοῦμεν πᾶσαν διστά ζουσάν τε καὶ κραδαινομένην διάνοιαν, ὥστε καθαρῶς τε καὶ ἀναμφιβόλως πρὸς τὴν ἀλήθειαν βλέπειν, δρο κίζει τὰς θυγατέρας Ιερουσαλήμ, οὔτε κατὰ τοῦ θείου θρόνου, ὃν οὐρανὸν ὀνομάζει ὁ λόγος· οὔτε κατὰ τῶν Θεοῦ βασιλείων οἷς ὄνομά ἐστιν Ἱερουσαλήμ οὐ μὴν οὔτε κατὰ τῆς κεφαλῆς τῆς τιμίας, ἧς αἱ τρίχες ούτε λευκαί, οὔτε μέλαιναι γενέσθαι δύναν- ται· ἀλλ' ἐπὶ τὸν ἀγρὸν μεταφέρει τὸν ὅρκον, κατὰ τῶν ἐν αὐτῷ δυνάμεων τὸν ὁρκισμὸν ἐπάγουσα ταῖς νεάνισι λέγουσα· Ωρκισα ὑμᾶς, θυγατέρες Ιε- ρουσαλήμ, ἐν ταῖς δυνάμεσι καὶ ἰσχύσεσι τοῦ δρυμοῦ. Ὅτι μὲν οὖν ἡ δι' ὅλου μαρτυρηθείσα είναι καλὴ καὶ παντὸς καθαρεύουσα μώμου, οὐδὲν φθέγα γεται τῶν περιττῶν, ὁ τῆς τοῦ διαβόλου μερίδος ἐστίν· ἀλλ' ἐκ τοῦ Θεοῦ ποιεῖται τὸν λόγον, παρ' οὗ, κατὰ τὸν Μιχαίαν, εἴ τι ἀγαθόν ἐστι, καὶ εἴ τι καλόν. καὶ παρὰ ταῦτα οὐδέν· παντὶ δῆλόν ἐστι, τῷ παρὰ τῆς δεσποτικῆς μαρτυρίας διδαχθέντι, τὰ προσόντα τῇ νύμφη πλεονεκτήματα. Ἡ γὰρ ἀφεῖσα πάντα τὰ ἀπηγορευμένα εἴδη τοῦ ὅρκου, καὶ μήτε τὴν βασι λεύουσαν πόλιν, μήτε τὸν θρόνον τοῦ μεγάλου βασι- λέως ὅρκιον ταῖς νεάνισι ποιησαμένη· διὰ τούτου γὰρ παιδευόμεθα πόσον ἀπέχειν ἡμᾶς χρὴ τοῦ κατατολ μὰν τοῦ Θεοῦ ἐν τοῖς ὅρκοις, ὅτι οὔτε τὸν θρόνον, οὔτε τὴν πόλιν ἐν τῷ ὅρκῳ παραλαμβάνειν ἐπιτρεπό μεθα · φεισαμένη τε πρὸς τούτοις τῆς κεφαλῆς τῆς τιμίας, ἣν ἐν τοῖς ἐφεξῆς χρυσῆν εἶναι διαγράφει τῷ λόγῳ· ἧς αἱ τρίχες οὔτε λευκαί εἰσιν, οὔτε μέσ λαιναι· πῶς γὰρ ἂν ἡ μελανθείη χρυσός, ἢ πρὸς τὸ λευκὸν εἶδος μεταχρωσθείη; πάντως ὅτι τοιοῦτόν τινα προτείνει τὸν ὁρκισμὸν ταῖς παρθένοις, ὃς οὐχὶ τῷ εὐαγγελικῷ μάχεται νόμῳ, καὶ ἐπαίνου γίνεται τοῖς ὀμωμοκόσιν ὑπόθεσις, κατὰ τὴν τοῦ Προφήτου φω νήν, ἤ φησιν· ὅτι Ἐπαινηθήσεται πᾶς ὁ ὀμνύων ἐν αὐτῷ. Ὥστε τὴν τῶν λεγομένων διάνοιαν μὴ ἔξω εἶναι τοῦ διπλοῦ, ᾧ πιστοῦσθαι βούλεται τὴν ἀλή θειαν ὁ εὐαγγελικός νόμος, λένων· Ἔστω δὲ ὑμῶν Β S. GREGORII NYSSENI cadem etiam abolevit, et una con cupiditate adulterium quoque sustulit: hic igitur ejicit etiam C e vita exsecranda perjuria, dum per juramenti prohibitionem otio quasi falcem astrinxit. Ne- que enim fieri potest ut juramentum quis non ser- vet, si juramentum nullum sit. Propterea inquit : Audistis dictum fuisse priscis illis: Non pejerabis, sed reddes Domino juramenta tua. Ego vero dico vobis, ne juretis omnino : neque per cœlum, quia so- lium Dei est; neque per Jerosolyma, quia urbs est magni regis; neque per caput tuum jurabis, quia non potes capillum album aut nigrum facere. Esto autem sermo rester, Etiam, etiam : et Non, non : quod autem supra hæc abundat, ex diabolo est 84. At anima, cui Canticum hoc eximium perfectionis te- stimonium tribuit, cui cordis velamen est adem- ptum in depositione tunicæ veteris, quæ theristrum faciem tegens abjecit, per quod intelligimus om- nem cogitationem dubitantem quasique palpitan- tem, ita ut jam pure ac sine dubitatione veritatem intueatur hæc igitur jurejurando filias Jerusa- lem astringit, neque per solium divinum, quod cœlum esse dicitur : neque per Dei regiam, quæ Jerosolymia vocatur; neque per venerandum il- lud caput, cujus capilli nec albi nec nigri fieri possunt, sed ad agrum juramentum suum trans- fert, per potestates ejus juvenculis jusjurandum deferens, cum ait : Jurejurando astrinxi vos, filiæ Jerusalem, in potestatibus ac viribus agri. Enim- vero illam, cui perhibitum est testimonium, quod tota sit pulchra, et omni labe careat, nihil superva- caneum proferre (quod quidem diaboli est), sed ex Deo loqui, a quo (de sententia Michææ vatis) ex- sistit, si quid bonum, et si quid pulchrum est, ac præter hæc nihil, perspicere quivis potest, qui ex testimonio Domini edoctus est quibus ex rebus sponsa excellat. Etenim cum omittat omnes pro- hibitas juramenti species, neque per urbem regiam, neque per magni regis solium hasce juvenculas astringat (quo discimus quantum abesse a nobis debeat ut audacter abutamur in juramentis Deo, cum neque solii, neque civitatis illius men- tionem in jurejurando faciundi copia nobis fiat ); cum parcat item venerando capiti, quod deinceps ut aureum depingit, cujus capilli nec alli nec ni- D gri sint; (qui enim vel denigrari possit aurum, vel albo colore obduci?) omnino tale jusjurandum virginibus hisce proponit, quod neque cum evan- gelica lege pugnet, et laudis materiem præstantibus ipsum suppeditet, quemadmodum ait Propheta : Laudabitur omnis qui jurat per eum 88. Quo fit adeo ut eorum quæ hic dicuntur sententia non careat illo gemino quo veritatem comprobari lex Evangelica vult: cum inquit, Esto autem sermo vester, Eliam, etiam : et Non, nom. Quare si pro- hibetur in juramentis ne assumatur solium regis, et civitas in qua regia est, et verum illud caput, Matth. v, 35-36. ns Psal. L311, 12.

Α ρῶσαι· ὁ τῇ μὲν ἀναιρέσει τῆς ὀργῆς συνεξαλείψας τὸν φόνον, τῷ δὲ ἀφανισμῷ τῆς ἐπιθυμίας συνεξελαύ- νων τῆς μοιχείας τὸ ἄγος· οὗτος ἐκβάλλει τοῦ βίου καὶ τὴν ἐκ τῆς ἐπιορκίας κατάραν, τῇ ἀπαγορεύσει τοῦ ὅρκου πεδήσας ἐν ἀπραξία τὸ δρέπανον. Οὐ γάρ ἐστι δυνατὸν ὅρκου γενέσθαι παράβασιν, μὴ ὄντος ὅρκου. Διό φησιν· Ἡκούσατε ὅτι ἐῤῥέθη ἀρχαίοις· Οὐκ ἐπιορκήσεις, ἀποδώσεις δὲ τῷ Κυρίῳ τοὺς ὅρκους σου. Εγώ λέγω σοι, φησί, μὴ ὀμέσαι ὅλως· μήτε ἐν τῷ οὐρανῷ, ὅτι θρόνος ἐστὶ τοῦ Θεοῦ· μήτε ἐν Ἱερουσαλήμ, ὅτι πόλις ἐστὶ τοῦ μεγάλου βασιλέως· μήτε ἐν τῇ κεφαλῇ σου ὁμό- σεις· ὅτι οὐ δύνασαι ποιῆσαι τρίχα λευκὴν ἢ μέλαιναν, Εστω δὲ ὑμῶν ὁ λόγος τό, Ναι, ναι· καὶ τὸ, Οὔ, οὐ· τὸ δὲ περισσότερον τούτων, ἐκ τοῦ διαβόλου ἐστίν. Ἡ δὲ διὰ τοῦ Ἄσματος τῶν ᾀσμάτων ἐπὶ τελειότητι μεμαρτυρημένη ψυχή, καὶ περιελομένη μὲν τῆς ψυχῆς τὸ κάλυμμα ἐν τῇ ἀπεκ- δύσει τοῦ παλαιοῦ χιτῶνος, τοῦ τε προσώπου τὸ θέριστρον ἀποβαλοῦσα, ὅπερ νοοῦμεν πᾶσαν διστά ζουσάν τε καὶ κραδαινομένην διάνοιαν, ὥστε καθαρῶς τε καὶ ἀναμφιβόλως πρὸς τὴν ἀλήθειαν βλέπειν, δρο κίζει τὰς θυγατέρας Ιερουσαλήμ, οὔτε κατὰ τοῦ θείου θρόνου, ὃν οὐρανὸν ὀνομάζει ὁ λόγος· οὔτε κατὰ τῶν Θεοῦ βασιλείων οἷς ὄνομά ἐστιν Ἱερουσαλήμ οὐ μὴν οὔτε κατὰ τῆς κεφαλῆς τῆς τιμίας, ἧς αἱ τρίχες ούτε λευκαί, οὔτε μέλαιναι γενέσθαι δύναν- ται· ἀλλ' ἐπὶ τὸν ἀγρὸν μεταφέρει τὸν ὅρκον, κατὰ τῶν ἐν αὐτῷ δυνάμεων τὸν ὁρκισμὸν ἐπάγουσα ταῖς νεάνισι λέγουσα· Ωρκισα ὑμᾶς, θυγατέρες Ιε- ρουσαλήμ, ἐν ταῖς δυνάμεσι καὶ ἰσχύσεσι τοῦ δρυμοῦ. Ὅτι μὲν οὖν ἡ δι' ὅλου μαρτυρηθείσα είναι καλὴ καὶ παντὸς καθαρεύουσα μώμου, οὐδὲν φθέγα γεται τῶν περιττῶν, ὁ τῆς τοῦ διαβόλου μερίδος ἐστίν· ἀλλ' ἐκ τοῦ Θεοῦ ποιεῖται τὸν λόγον, παρ' οὗ, κατὰ τὸν Μιχαίαν, εἴ τι ἀγαθόν ἐστι, καὶ εἴ τι καλόν. καὶ παρὰ ταῦτα οὐδέν· παντὶ δῆλόν ἐστι, τῷ παρὰ τῆς δεσποτικῆς μαρτυρίας διδαχθέντι, τὰ προσόντα τῇ νύμφη πλεονεκτήματα. Ἡ γὰρ ἀφεῖσα πάντα τὰ ἀπηγορευμένα εἴδη τοῦ ὅρκου, καὶ μήτε τὴν βασι λεύουσαν πόλιν, μήτε τὸν θρόνον τοῦ μεγάλου βασι- λέως ὅρκιον ταῖς νεάνισι ποιησαμένη· διὰ τούτου γὰρ παιδευόμεθα πόσον ἀπέχειν ἡμᾶς χρὴ τοῦ κατατολ μὰν τοῦ Θεοῦ ἐν τοῖς ὅρκοις, ὅτι οὔτε τὸν θρόνον, οὔτε τὴν πόλιν ἐν τῷ ὅρκῳ παραλαμβάνειν ἐπιτρεπό μεθα · φεισαμένη τε πρὸς τούτοις τῆς κεφαλῆς τῆς τιμίας, ἣν ἐν τοῖς ἐφεξῆς χρυσῆν εἶναι διαγράφει τῷ λόγῳ· ἧς αἱ τρίχες οὔτε λευκαί εἰσιν, οὔτε μέσ λαιναι· πῶς γὰρ ἂν ἡ μελανθείη χρυσός, ἢ πρὸς τὸ λευκὸν εἶδος μεταχρωσθείη; πάντως ὅτι τοιοῦτόν τινα προτείνει τὸν ὁρκισμὸν ταῖς παρθένοις, ὃς οὐχὶ τῷ εὐαγγελικῷ μάχεται νόμῳ, καὶ ἐπαίνου γίνεται τοῖς ὀμωμοκόσιν ὑπόθεσις, κατὰ τὴν τοῦ Προφήτου φω νήν, ἤ φησιν· ὅτι Ἐπαινηθήσεται πᾶς ὁ ὀμνύων ἐν αὐτῷ. Ὥστε τὴν τῶν λεγομένων διάνοιαν μὴ ἔξω εἶναι τοῦ διπλοῦ, ᾧ πιστοῦσθαι βούλεται τὴν ἀλή θειαν ὁ εὐαγγελικός νόμος, λένων· Ἔστω δὲ ὑμῶν Β S. GREGORII NYSSENI cadem etiam abolevit, et una con cupiditate adulterium quoque sustulit: hic igitur ejicit etiam C e vita exsecranda perjuria, dum per juramenti prohibitionem otio quasi falcem astrinxit. Ne- que enim fieri potest ut juramentum quis non ser- vet, si juramentum nullum sit. Propterea inquit : Audistis dictum fuisse priscis illis: Non pejerabis, sed reddes Domino juramenta tua. Ego vero dico vobis, ne juretis omnino : neque per cœlum, quia so- lium Dei est; neque per Jerosolyma, quia urbs est magni regis; neque per caput tuum jurabis, quia non potes capillum album aut nigrum facere. Esto autem sermo rester, Etiam, etiam : et Non, non : quod autem supra hæc abundat, ex diabolo est 84. At anima, cui Canticum hoc eximium perfectionis te- stimonium tribuit, cui cordis velamen est adem- ptum in depositione tunicæ veteris, quæ theristrum faciem tegens abjecit, per quod intelligimus om- nem cogitationem dubitantem quasique palpitan- tem, ita ut jam pure ac sine dubitatione veritatem intueatur hæc igitur jurejurando filias Jerusa- lem astringit, neque per solium divinum, quod cœlum esse dicitur : neque per Dei regiam, quæ Jerosolymia vocatur; neque per venerandum il- lud caput, cujus capilli nec albi nec nigri fieri possunt, sed ad agrum juramentum suum trans- fert, per potestates ejus juvenculis jusjurandum deferens, cum ait : Jurejurando astrinxi vos, filiæ Jerusalem, in potestatibus ac viribus agri. Enim- vero illam, cui perhibitum est testimonium, quod tota sit pulchra, et omni labe careat, nihil superva- caneum proferre (quod quidem diaboli est), sed ex Deo loqui, a quo (de sententia Michææ vatis) ex- sistit, si quid bonum, et si quid pulchrum est, ac præter hæc nihil, perspicere quivis potest, qui ex testimonio Domini edoctus est quibus ex rebus sponsa excellat. Etenim cum omittat omnes pro- hibitas juramenti species, neque per urbem regiam, neque per magni regis solium hasce juvenculas astringat (quo discimus quantum abesse a nobis debeat ut audacter abutamur in juramentis Deo, cum neque solii, neque civitatis illius men- tionem in jurejurando faciundi copia nobis fiat ); cum parcat item venerando capiti, quod deinceps ut aureum depingit, cujus capilli nec alli nec ni- D gri sint; (qui enim vel denigrari possit aurum, vel albo colore obduci?) omnino tale jusjurandum virginibus hisce proponit, quod neque cum evan- gelica lege pugnet, et laudis materiem præstantibus ipsum suppeditet, quemadmodum ait Propheta : Laudabitur omnis qui jurat per eum 88. Quo fit adeo ut eorum quæ hic dicuntur sententia non careat illo gemino quo veritatem comprobari lex Evangelica vult: cum inquit, Esto autem sermo vester, Eliam, etiam : et Non, nom. Quare si pro- hibetur in juramentis ne assumatur solium regis, et civitas in qua regia est, et verum illud caput, Matth. v, 35-36. ns Psal. L311, 12.

Α ρῶσαι· ὁ τῇ μὲν ἀναιρέσει τῆς ὀργῆς συνεξαλείψας τὸν φόνον, τῷ δὲ ἀφανισμῷ τῆς ἐπιθυμίας συνεξελαύ- νων τῆς μοιχείας τὸ ἄγος· οὗτος ἐκβάλλει τοῦ βίου καὶ τὴν ἐκ τῆς ἐπιορκίας κατάραν, τῇ ἀπαγορεύσει τοῦ ὅρκου πεδήσας ἐν ἀπραξία τὸ δρέπανον. Οὐ γάρ ἐστι δυνατὸν ὅρκου γενέσθαι παράβασιν, μὴ ὄντος ὅρκου. Διό φησιν· Ἡκούσατε ὅτι ἐῤῥέθη ἀρχαίοις· Οὐκ ἐπιορκήσεις, ἀποδώσεις δὲ τῷ Κυρίῳ τοὺς ὅρκους σου. Εγώ λέγω σοι, φησί, μὴ ὀμέσαι ὅλως· μήτε ἐν τῷ οὐρανῷ, ὅτι θρόνος ἐστὶ τοῦ Θεοῦ· μήτε ἐν Ἱερουσαλήμ, ὅτι πόλις ἐστὶ τοῦ μεγάλου βασιλέως· μήτε ἐν τῇ κεφαλῇ σου ὁμό- σεις· ὅτι οὐ δύνασαι ποιῆσαι τρίχα λευκὴν ἢ μέλαιναν, Εστω δὲ ὑμῶν ὁ λόγος τό, Ναι, ναι· καὶ τὸ, Οὔ, οὐ· τὸ δὲ περισσότερον τούτων, ἐκ τοῦ διαβόλου ἐστίν. Ἡ δὲ διὰ τοῦ Ἄσματος τῶν ᾀσμάτων ἐπὶ τελειότητι μεμαρτυρημένη ψυχή, καὶ περιελομένη μὲν τῆς ψυχῆς τὸ κάλυμμα ἐν τῇ ἀπεκ- δύσει τοῦ παλαιοῦ χιτῶνος, τοῦ τε προσώπου τὸ θέριστρον ἀποβαλοῦσα, ὅπερ νοοῦμεν πᾶσαν διστά ζουσάν τε καὶ κραδαινομένην διάνοιαν, ὥστε καθαρῶς τε καὶ ἀναμφιβόλως πρὸς τὴν ἀλήθειαν βλέπειν, δρο κίζει τὰς θυγατέρας Ιερουσαλήμ, οὔτε κατὰ τοῦ θείου θρόνου, ὃν οὐρανὸν ὀνομάζει ὁ λόγος· οὔτε κατὰ τῶν Θεοῦ βασιλείων οἷς ὄνομά ἐστιν Ἱερουσαλήμ οὐ μὴν οὔτε κατὰ τῆς κεφαλῆς τῆς τιμίας, ἧς αἱ τρίχες ούτε λευκαί, οὔτε μέλαιναι γενέσθαι δύναν- ται· ἀλλ' ἐπὶ τὸν ἀγρὸν μεταφέρει τὸν ὅρκον, κατὰ τῶν ἐν αὐτῷ δυνάμεων τὸν ὁρκισμὸν ἐπάγουσα ταῖς νεάνισι λέγουσα· Ωρκισα ὑμᾶς, θυγατέρες Ιε- ρουσαλήμ, ἐν ταῖς δυνάμεσι καὶ ἰσχύσεσι τοῦ δρυμοῦ. Ὅτι μὲν οὖν ἡ δι' ὅλου μαρτυρηθείσα είναι καλὴ καὶ παντὸς καθαρεύουσα μώμου, οὐδὲν φθέγα γεται τῶν περιττῶν, ὁ τῆς τοῦ διαβόλου μερίδος ἐστίν· ἀλλ' ἐκ τοῦ Θεοῦ ποιεῖται τὸν λόγον, παρ' οὗ, κατὰ τὸν Μιχαίαν, εἴ τι ἀγαθόν ἐστι, καὶ εἴ τι καλόν. καὶ παρὰ ταῦτα οὐδέν· παντὶ δῆλόν ἐστι, τῷ παρὰ τῆς δεσποτικῆς μαρτυρίας διδαχθέντι, τὰ προσόντα τῇ νύμφη πλεονεκτήματα. Ἡ γὰρ ἀφεῖσα πάντα τὰ ἀπηγορευμένα εἴδη τοῦ ὅρκου, καὶ μήτε τὴν βασι λεύουσαν πόλιν, μήτε τὸν θρόνον τοῦ μεγάλου βασι- λέως ὅρκιον ταῖς νεάνισι ποιησαμένη· διὰ τούτου γὰρ παιδευόμεθα πόσον ἀπέχειν ἡμᾶς χρὴ τοῦ κατατολ μὰν τοῦ Θεοῦ ἐν τοῖς ὅρκοις, ὅτι οὔτε τὸν θρόνον, οὔτε τὴν πόλιν ἐν τῷ ὅρκῳ παραλαμβάνειν ἐπιτρεπό μεθα · φεισαμένη τε πρὸς τούτοις τῆς κεφαλῆς τῆς τιμίας, ἣν ἐν τοῖς ἐφεξῆς χρυσῆν εἶναι διαγράφει τῷ λόγῳ· ἧς αἱ τρίχες οὔτε λευκαί εἰσιν, οὔτε μέσ λαιναι· πῶς γὰρ ἂν ἡ μελανθείη χρυσός, ἢ πρὸς τὸ λευκὸν εἶδος μεταχρωσθείη; πάντως ὅτι τοιοῦτόν τινα προτείνει τὸν ὁρκισμὸν ταῖς παρθένοις, ὃς οὐχὶ τῷ εὐαγγελικῷ μάχεται νόμῳ, καὶ ἐπαίνου γίνεται τοῖς ὀμωμοκόσιν ὑπόθεσις, κατὰ τὴν τοῦ Προφήτου φω νήν, ἤ φησιν· ὅτι Ἐπαινηθήσεται πᾶς ὁ ὀμνύων ἐν αὐτῷ. Ὥστε τὴν τῶν λεγομένων διάνοιαν μὴ ἔξω εἶναι τοῦ διπλοῦ, ᾧ πιστοῦσθαι βούλεται τὴν ἀλή θειαν ὁ εὐαγγελικός νόμος, λένων· Ἔστω δὲ ὑμῶν Β S. GREGORII NYSSENI cadem etiam abolevit, et una con cupiditate adulterium quoque sustulit: hic igitur ejicit etiam C e vita exsecranda perjuria, dum per juramenti prohibitionem otio quasi falcem astrinxit. Ne- que enim fieri potest ut juramentum quis non ser- vet, si juramentum nullum sit. Propterea inquit : Audistis dictum fuisse priscis illis: Non pejerabis, sed reddes Domino juramenta tua. Ego vero dico vobis, ne juretis omnino : neque per cœlum, quia so- lium Dei est; neque per Jerosolyma, quia urbs est magni regis; neque per caput tuum jurabis, quia non potes capillum album aut nigrum facere. Esto autem sermo rester, Etiam, etiam : et Non, non : quod autem supra hæc abundat, ex diabolo est 84. At anima, cui Canticum hoc eximium perfectionis te- stimonium tribuit, cui cordis velamen est adem- ptum in depositione tunicæ veteris, quæ theristrum faciem tegens abjecit, per quod intelligimus om- nem cogitationem dubitantem quasique palpitan- tem, ita ut jam pure ac sine dubitatione veritatem intueatur hæc igitur jurejurando filias Jerusa- lem astringit, neque per solium divinum, quod cœlum esse dicitur : neque per Dei regiam, quæ Jerosolymia vocatur; neque per venerandum il- lud caput, cujus capilli nec albi nec nigri fieri possunt, sed ad agrum juramentum suum trans- fert, per potestates ejus juvenculis jusjurandum deferens, cum ait : Jurejurando astrinxi vos, filiæ Jerusalem, in potestatibus ac viribus agri. Enim- vero illam, cui perhibitum est testimonium, quod tota sit pulchra, et omni labe careat, nihil superva- caneum proferre (quod quidem diaboli est), sed ex Deo loqui, a quo (de sententia Michææ vatis) ex- sistit, si quid bonum, et si quid pulchrum est, ac præter hæc nihil, perspicere quivis potest, qui ex testimonio Domini edoctus est quibus ex rebus sponsa excellat. Etenim cum omittat omnes pro- hibitas juramenti species, neque per urbem regiam, neque per magni regis solium hasce juvenculas astringat (quo discimus quantum abesse a nobis debeat ut audacter abutamur in juramentis Deo, cum neque solii, neque civitatis illius men- tionem in jurejurando faciundi copia nobis fiat ); cum parcat item venerando capiti, quod deinceps ut aureum depingit, cujus capilli nec alli nec ni- D gri sint; (qui enim vel denigrari possit aurum, vel albo colore obduci?) omnino tale jusjurandum virginibus hisce proponit, quod neque cum evan- gelica lege pugnet, et laudis materiem præstantibus ipsum suppeditet, quemadmodum ait Propheta : Laudabitur omnis qui jurat per eum 88. Quo fit adeo ut eorum quæ hic dicuntur sententia non careat illo gemino quo veritatem comprobari lex Evangelica vult: cum inquit, Esto autem sermo vester, Eliam, etiam : et Non, nom. Quare si pro- hibetur in juramentis ne assumatur solium regis, et civitas in qua regia est, et verum illud caput, Matth. v, 35-36. ns Psal. L311, 12.

ὁ λόγος τὸ, Ναί, ναί· καὶ τὸ, Οὐ, οὐ. Εἰ τοίνυν ἐν τοῖς ὁρκίοις νοήμασι κωλύεται μὲν ὁ θρόνος τοῦ βα- σιλέως παραλαμβάνεσθαι· κωλύεται δὲ καὶ ἡ πόλις, ἐν ᾗ τὰ βασίλεια· κωλύεται δὲ ὡσαύτως καὶ ἡ ἀλη θινὴ κεφαλὴ περὶ τὴν τοῦ ὅρκου παράληψιν· μόνον δὲ τὸ Ναὶ, καὶ τὸ Ού, συγκεχώρηται, δι' ἀμφοτέρων κατὰ τὸ ἴσον τῆς ἀληθείας ἐν τῷ Ναὶ θεωρουμένης· δῆλον ἂν εἴη, ὅτι καὶ νῦν ὁ ταῖς νεάνισιν ἐπαγόμενος ὅρκος παρὰ τῆς νύμφης, περὶ τὴν τοῦ Ναὶ διάνοιαν ἀναγράφεται, ὅπου χρὴ ἔρηρεισμένην ἡμῶν εἶναι τὴν τῆς ψυχῆς συγκατάθεσιν. Ἔχει δὲ ἡ λέξις οὕτως· Ωρκισα ὑμᾶς, θυγατέρες Ἱερουσαλήμ, ἐν ταῖς δυνάμεσι καὶ ἰσχύσεσι τοῦ ἀγροῦ· ἐὰν εὕρητε τὸν ἀδελφιδόν μου, τί ἀπαγγελεῖτε αὐτῷ; ὅτι τετρωμένη ἀγάπης ἐγώ. Ταῦτα δὲ τεθεώρηται μὲν ἤδη καὶ ἐν τοῖς φθάσα- σιν, ὡς ἡ ἀκολουθία τῶν νοημάτων ἐνέβαλεν. Εἰρή- σεται δὲ καὶ νῦν διὰ βραχέων τὰ εὑρισκόμενα. Αμε- Β τάθετόν τι πράγμα τὸν ὅρκον εἶναί φησιν ὁ ᾿Απόστο λος, βεβαιοῦντα δι' αὐτοῦ τὴν ἀλήθειαν, καὶ πάσης αὐτὸν ἀντιλογίας πέρας ορίζεται εἶναι, εἰς τὴν τῶν ἐγνωσμένων βεβαίωσιν. Ἐπάγει τοίνυν τὸν ὁρκισμὸν ταῖς παρθένοις ἡ νύμφη, ὥστε ἀπαράβατον φυλαχθῆ- ναι αὐταῖς τὸ λεγόμενον. Ἀλλ᾽ ἐπειδὴ πᾶς ὅρκος κατὰ τοῦ μείζονος γίνεται, καθώς φησιν ὁ ᾿Απόστο λος· οὐ γὰρ ἄν τις ὅρκον ποιήσαιτο ἑαυτοῦ ἀτιμότε- ρον· σκοπῆσαι προσήκει τί ταῖς νεάνισιν ἐν τῷ ὅρκῳ παρὰ τῆς νύμφης μείζον προτείνεται. Ἄρχισα ὑμᾶς, φησὶν, ὦ θυγατέρες Ἱερουσαλὴμ, ἐν ταῖς δυνάμεσι καὶ ἰσχύσεσι τοῦ ἀγροῦ. Τί οὖν τὸ ὑπὲρ ἡμᾶς ἐν τούτοις ἐστίν; ἀγρὸν γὰρ τὸν κόσμον διὰ τῆς τροπικῆς σημασίας νοεῖσθαι, οὐκ ἀμφιβάλλομεν, οὕτω τοῦ Κυρίου καὶ ὀνομάσαντος τὸν κόσμον καὶ ἑρμηνεύσαντος. Δί τοίνυν πολλαὶ δυνάμεις καὶ ἰσχύες τοῦ κόσμου τίνες εἰσὶν αἱ τῷ ὅρκῳ προκείμεναι, ἃς χρὴ μείζονας ἡμῶν νομισθῆναι, ἵνα ἰσχὺν λάβῃ πρὸς βεβαίωσιν τῆς ἀληθείας ὁ ὄρχος κατὰ τῶν μειζόνων γενόμενος ; Οὐκοῦν ἀναγκαῖον ἂν εἴη παραθέσθαι πρὸς τὴν σαφήνειαν τῶν προκειμένων ἑτέραν ἔκδοσιν ἑρμηνευτικὴν τῶν ῥητῶν, ἔχουσαν οὕτως· Ὥρκισα ὑμᾶς,θυγατέρες Ιερουσαλήμ, κατὰ τῶν δορκάδων καὶ κατὰ τῶν ἐλάφων τοῦ ἀγροῦ. Διδασκόμεθα τοίνυν διὰ τῶν ὀνομάτων τούτων ἐν τίνι ἐστὶν ἡ τοῦ κόσμου τούτου ἰσχὺς, καὶ ἐν τίνι ἡ δύναμις, ἃ πρὸς βεβαίω- σιν τῆς ἀληθείας διὰ τοῦ ὅρκου παραλαμβάνεται. Δύο ἐστὶ τὰ τῷ Θεῷ οἰκειοῦντα τὸν ἄνθρωπον. Εν μέν, τὸ ἀπλανὲς τῆς περὶ τὸ ὄντως ἂν ὑπολήψεως, ὥστε μὴ ταῖς ἐπατημέναις ὑπονοίαις εἰς ἐθνικάς τε καὶ αἱρετικὰς περὶ τοῦ θείου δόξας ἐκφέρεσθαι, ὅπερ ἐστὶν ὡς ἀληθῶς τὸ Ναί. Τὸ δ' ἕτερον, ὁ καθαρὸς λο- γισμὸς, ὁ πᾶσαν ἐμπαθῆ διάθεσιν τῆς ψυχῆς ἐξορί ζων· ὅπερ οὐδ᾽ ἀπὸ τοῦ Ναὶ ἠλλοτρίωται. Τῆς τοίνυν διπλῆς ταύτης τῶν ἀγαθῶν ἕξεως, ὧν ἡ μὲν πρὸς τὸ ὄντως ὃν ἀναβλέπειν ποιεῖ· ἡ δὲ φυγαδεύει τὰ πάθη τὰ τὴν ψυχὴν λυμαινόμενα· ἡ τῶν δορκάδων καὶ τῶν ἐλάφων μνήμη, διὰ συμβόλων γνωρίζει τὴν δύνα- μιν. Τούτων γὰρ ἡ μὲν ἁπλανῶς ὁρᾷ, ἡ δὲ βρωτικήν τινα καὶ ἀναλωτικὴν τῶν θηρίων δύναμιν ἔχει. Τοῦτο τοίνυν προτείνει ταῖς παρθένοις ἡ νύμφη τὸ Ναί, τό τε εὐσεβῶς δεῖν πρὸς τὸ θεῖον βλέπειν, καὶ καθαρῶς το IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XIII. A solum vero conceditur usurpandum Etiam, et Non, in quorum utroque veritas ex æquo per Eliam conspiciatur: manifestum est hic quoque delatum a sponsa juvenculis jusjurandum in affirmando versari, ubi confirmari assensum animi nostri oportet. Verba sunt hujusmodi : Jurejurando as- trinxi vos, filiæ Jerusalem, in potestatibus ac viri- bus agri : si inveneritis cognatum meum, quid re- nuntiabitis ei? quod a dilectione vulnerata sim ego. Atque hæc considerata sunt a nobis etiam supe- rius, prout sententiarum series nobis suggerebat. Nihilominus etiam modo, quod invenimus, indi- Hebr, vi, 16. Matth. XIII, 38. C D care breviter libet. Ait Apostolus jusjurandum esse quiddam quod mutari nequeat, quodque per se veritatem confirmet, et omnis adeo controversiæ finis sit, ad confirmandum ea quæ cognoverimus **. Quamobrem sponsa jusjurandum virginibus de- fert, ut quidquid dictura sint, ratum plene servent. Quia vero juramentum omne per majus aliquid concipitur, quemadmodum ait Apostolus, quippe quod nemo per id quod se vilius sit jusjuran- dum præstet: idcirco nobis erit considerandum quidnam sit illud majus per quod juvenculis sponsa juramentum deferture Jurejurando, inquit, astrinxi vos, filiæ Jerusalem, in potestatibus ac viribus agri. Quid in his continetur, quod supra nos positum sit? Nam per agrum significatione Agurata mundum intelligi non dubitamus, cum hac voce Dominus et appellet et interpretetur mun- dum ". Quænam sunt, igitur multæ potestates et vires mundi juramento huic adhibitæ, quas existi- mare debeamus nobis majores esse, ut jusjuran- dum per majores quam nos simus conceptum ad confirmandam veritatem robur accipiat? Equidem necessarium arbitror ut ad declarationem loci propositi aliam conversionem hæc verba interpre tantem apponamus, quæ quidem est hujusmodi : Jurejurando astrinxi vos, fliæ Jerusalem, per ca- preas et per hinnulos agri. Per quæ vocabula doce- mur in quo tum robur mundi hujus, tum vis sita sit: quæ quidem ad confirmationem veritatis in juramento adhibentur. Duæ sunt omnino res quæ hominem cum Deo conjungunt. Earum altera est, opinio non errans in eo quod revera exsistit, ita ut per cogitationes erroneas quis ad ethnicas et hæreticas de Dei natura sententias non exorbitet. Atque hoc revera est illud Etiam. Altera est ratio- cinatio pura, quæ omnem vitiosam animi affectio- nem velut eliminat: quod ipsum quoque ab hoc Etiam non est separatum. Itaque duplicis hujus bonorum habitus (quorum alter facit ut id quod vere exsistit intueamur, alter abigit animi morbos et vitia, quibus ille corrumpitur) vim nobis quasi per quædam signa caprearum et hinnulorum mentio

ὁ λόγος τὸ, Ναί, ναί· καὶ τὸ, Οὐ, οὐ. Εἰ τοίνυν ἐν τοῖς ὁρκίοις νοήμασι κωλύεται μὲν ὁ θρόνος τοῦ βα- σιλέως παραλαμβάνεσθαι· κωλύεται δὲ καὶ ἡ πόλις, ἐν ᾗ τὰ βασίλεια· κωλύεται δὲ ὡσαύτως καὶ ἡ ἀλη θινὴ κεφαλὴ περὶ τὴν τοῦ ὅρκου παράληψιν· μόνον δὲ τὸ Ναὶ, καὶ τὸ Ού, συγκεχώρηται, δι' ἀμφοτέρων κατὰ τὸ ἴσον τῆς ἀληθείας ἐν τῷ Ναὶ θεωρουμένης· δῆλον ἂν εἴη, ὅτι καὶ νῦν ὁ ταῖς νεάνισιν ἐπαγόμενος ὅρκος παρὰ τῆς νύμφης, περὶ τὴν τοῦ Ναὶ διάνοιαν ἀναγράφεται, ὅπου χρὴ ἔρηρεισμένην ἡμῶν εἶναι τὴν τῆς ψυχῆς συγκατάθεσιν. Ἔχει δὲ ἡ λέξις οὕτως· Ωρκισα ὑμᾶς, θυγατέρες Ἱερουσαλήμ, ἐν ταῖς δυνάμεσι καὶ ἰσχύσεσι τοῦ ἀγροῦ· ἐὰν εὕρητε τὸν ἀδελφιδόν μου, τί ἀπαγγελεῖτε αὐτῷ; ὅτι τετρωμένη ἀγάπης ἐγώ. Ταῦτα δὲ τεθεώρηται μὲν ἤδη καὶ ἐν τοῖς φθάσα- σιν, ὡς ἡ ἀκολουθία τῶν νοημάτων ἐνέβαλεν. Εἰρή- σεται δὲ καὶ νῦν διὰ βραχέων τὰ εὑρισκόμενα. Αμε- Β τάθετόν τι πράγμα τὸν ὅρκον εἶναί φησιν ὁ ᾿Απόστο λος, βεβαιοῦντα δι' αὐτοῦ τὴν ἀλήθειαν, καὶ πάσης αὐτὸν ἀντιλογίας πέρας ορίζεται εἶναι, εἰς τὴν τῶν ἐγνωσμένων βεβαίωσιν. Ἐπάγει τοίνυν τὸν ὁρκισμὸν ταῖς παρθένοις ἡ νύμφη, ὥστε ἀπαράβατον φυλαχθῆ- ναι αὐταῖς τὸ λεγόμενον. Ἀλλ᾽ ἐπειδὴ πᾶς ὅρκος κατὰ τοῦ μείζονος γίνεται, καθώς φησιν ὁ ᾿Απόστο λος· οὐ γὰρ ἄν τις ὅρκον ποιήσαιτο ἑαυτοῦ ἀτιμότε- ρον· σκοπῆσαι προσήκει τί ταῖς νεάνισιν ἐν τῷ ὅρκῳ παρὰ τῆς νύμφης μείζον προτείνεται. Ἄρχισα ὑμᾶς, φησὶν, ὦ θυγατέρες Ἱερουσαλὴμ, ἐν ταῖς δυνάμεσι καὶ ἰσχύσεσι τοῦ ἀγροῦ. Τί οὖν τὸ ὑπὲρ ἡμᾶς ἐν τούτοις ἐστίν; ἀγρὸν γὰρ τὸν κόσμον διὰ τῆς τροπικῆς σημασίας νοεῖσθαι, οὐκ ἀμφιβάλλομεν, οὕτω τοῦ Κυρίου καὶ ὀνομάσαντος τὸν κόσμον καὶ ἑρμηνεύσαντος. Δί τοίνυν πολλαὶ δυνάμεις καὶ ἰσχύες τοῦ κόσμου τίνες εἰσὶν αἱ τῷ ὅρκῳ προκείμεναι, ἃς χρὴ μείζονας ἡμῶν νομισθῆναι, ἵνα ἰσχὺν λάβῃ πρὸς βεβαίωσιν τῆς ἀληθείας ὁ ὄρχος κατὰ τῶν μειζόνων γενόμενος ; Οὐκοῦν ἀναγκαῖον ἂν εἴη παραθέσθαι πρὸς τὴν σαφήνειαν τῶν προκειμένων ἑτέραν ἔκδοσιν ἑρμηνευτικὴν τῶν ῥητῶν, ἔχουσαν οὕτως· Ὥρκισα ὑμᾶς,θυγατέρες Ιερουσαλήμ, κατὰ τῶν δορκάδων καὶ κατὰ τῶν ἐλάφων τοῦ ἀγροῦ. Διδασκόμεθα τοίνυν διὰ τῶν ὀνομάτων τούτων ἐν τίνι ἐστὶν ἡ τοῦ κόσμου τούτου ἰσχὺς, καὶ ἐν τίνι ἡ δύναμις, ἃ πρὸς βεβαίω- σιν τῆς ἀληθείας διὰ τοῦ ὅρκου παραλαμβάνεται. Δύο ἐστὶ τὰ τῷ Θεῷ οἰκειοῦντα τὸν ἄνθρωπον. Εν μέν, τὸ ἀπλανὲς τῆς περὶ τὸ ὄντως ἂν ὑπολήψεως, ὥστε μὴ ταῖς ἐπατημέναις ὑπονοίαις εἰς ἐθνικάς τε καὶ αἱρετικὰς περὶ τοῦ θείου δόξας ἐκφέρεσθαι, ὅπερ ἐστὶν ὡς ἀληθῶς τὸ Ναί. Τὸ δ' ἕτερον, ὁ καθαρὸς λο- γισμὸς, ὁ πᾶσαν ἐμπαθῆ διάθεσιν τῆς ψυχῆς ἐξορί ζων· ὅπερ οὐδ᾽ ἀπὸ τοῦ Ναὶ ἠλλοτρίωται. Τῆς τοίνυν διπλῆς ταύτης τῶν ἀγαθῶν ἕξεως, ὧν ἡ μὲν πρὸς τὸ ὄντως ὃν ἀναβλέπειν ποιεῖ· ἡ δὲ φυγαδεύει τὰ πάθη τὰ τὴν ψυχὴν λυμαινόμενα· ἡ τῶν δορκάδων καὶ τῶν ἐλάφων μνήμη, διὰ συμβόλων γνωρίζει τὴν δύνα- μιν. Τούτων γὰρ ἡ μὲν ἁπλανῶς ὁρᾷ, ἡ δὲ βρωτικήν τινα καὶ ἀναλωτικὴν τῶν θηρίων δύναμιν ἔχει. Τοῦτο τοίνυν προτείνει ταῖς παρθένοις ἡ νύμφη τὸ Ναί, τό τε εὐσεβῶς δεῖν πρὸς τὸ θεῖον βλέπειν, καὶ καθαρῶς το IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XIII. A solum vero conceditur usurpandum Etiam, et Non, in quorum utroque veritas ex æquo per Eliam conspiciatur: manifestum est hic quoque delatum a sponsa juvenculis jusjurandum in affirmando versari, ubi confirmari assensum animi nostri oportet. Verba sunt hujusmodi : Jurejurando as- trinxi vos, filiæ Jerusalem, in potestatibus ac viri- bus agri : si inveneritis cognatum meum, quid re- nuntiabitis ei? quod a dilectione vulnerata sim ego. Atque hæc considerata sunt a nobis etiam supe- rius, prout sententiarum series nobis suggerebat. Nihilominus etiam modo, quod invenimus, indi- Hebr, vi, 16. Matth. XIII, 38. C D care breviter libet. Ait Apostolus jusjurandum esse quiddam quod mutari nequeat, quodque per se veritatem confirmet, et omnis adeo controversiæ finis sit, ad confirmandum ea quæ cognoverimus **. Quamobrem sponsa jusjurandum virginibus de- fert, ut quidquid dictura sint, ratum plene servent. Quia vero juramentum omne per majus aliquid concipitur, quemadmodum ait Apostolus, quippe quod nemo per id quod se vilius sit jusjuran- dum præstet: idcirco nobis erit considerandum quidnam sit illud majus per quod juvenculis sponsa juramentum deferture Jurejurando, inquit, astrinxi vos, filiæ Jerusalem, in potestatibus ac viribus agri. Quid in his continetur, quod supra nos positum sit? Nam per agrum significatione Agurata mundum intelligi non dubitamus, cum hac voce Dominus et appellet et interpretetur mun- dum ". Quænam sunt, igitur multæ potestates et vires mundi juramento huic adhibitæ, quas existi- mare debeamus nobis majores esse, ut jusjuran- dum per majores quam nos simus conceptum ad confirmandam veritatem robur accipiat? Equidem necessarium arbitror ut ad declarationem loci propositi aliam conversionem hæc verba interpre tantem apponamus, quæ quidem est hujusmodi : Jurejurando astrinxi vos, fliæ Jerusalem, per ca- preas et per hinnulos agri. Per quæ vocabula doce- mur in quo tum robur mundi hujus, tum vis sita sit: quæ quidem ad confirmationem veritatis in juramento adhibentur. Duæ sunt omnino res quæ hominem cum Deo conjungunt. Earum altera est, opinio non errans in eo quod revera exsistit, ita ut per cogitationes erroneas quis ad ethnicas et hæreticas de Dei natura sententias non exorbitet. Atque hoc revera est illud Etiam. Altera est ratio- cinatio pura, quæ omnem vitiosam animi affectio- nem velut eliminat: quod ipsum quoque ab hoc Etiam non est separatum. Itaque duplicis hujus bonorum habitus (quorum alter facit ut id quod vere exsistit intueamur, alter abigit animi morbos et vitia, quibus ille corrumpitur) vim nobis quasi per quædam signa caprearum et hinnulorum mentio

Α ἐν ἀπαθείᾳ παρατρέχειν τὸν βίον· ὧν κατορθουμένων, τὸ ἀμετάθετον πρᾶγμα ἐν ἡμῖν βεβαιοῦται τὸ Ναί. Οὗτος γάρ ἐστιν ὁ τὴν ἀλήθειαν πιστούμενος όρκος, ὃν πᾶς ὀμνύων ἐν αὐτῷ ἐπαινεῖται, καθώς φησιν ὁ Προφήτης. ᾿Αληθῶς γὰρ ὁ ἐν τοῖς δύο τούτοις τὸ ἀσφαλὲς ἐν ἑαυτῷ κατορθώσας, ἔν τε τῷ λόγῳ τῆς πίστεως, ὅταν ἀπλανῶς πρὸς τὴν ἀλήθειαν βλέπῃ, καὶ ἐν τῷ τρόπῳ τῆς ζωῆς, ὅταν παντὸς καθαρεύῃ τοῦ ἐκ πονηρίας μολύσματος· οὗτος ὀμνύει τῷ Κυ ρίῳ, μὴ ἀναβῆναι ἐπὶ κλίνης στρωμνῆς, μὴ δοῦναι ὕπνον τοῖς ὀφθαλμοῖς αὐτοῦ, μηδὲ νυσταγμὸν τοῖς βλεφάροις, ἕως οὗ εὕρῃ ἐν ἑαυτῷ τόπον τῷ Κυρίῳ, σκήνωμα τῷ ἐν αὐτῷ οἰκοῦντι γενόμενος. Εἰ τοίνυν ἐσμὲν καὶ ἡμεῖς τῆς ἄνω Ἱερουσαλὴμ τέκνα, ἀκού σωμεν τῆς διδασκάλου νύμφης, πῶς ἔστιν ἰδεῖν τὸν Β ποθούμενον . Τί οὖν φησιν ; Ἐὰν ὅρκιον ἑαυτοῖς τοῦτο ποιήσω μεν, τὸ ἐν ταῖς δυνάμεσιν εἶναι τῶν διορατικῶν δορ- κάδων, καὶ ἐν ταῖς ἰσχύσεσι τῶν ἀφανιστικῶν τῆς κακίας ἐλάφων· ἔστι διὰ τούτων ἰδεῖν τὸν καθαρὸν νυμφίον, τὸν τῆς ἀγάπης τοξότην, καὶ εἰπεῖν πρὸς αὐτὸν τὴν ἑκάστου ψυχήν, ὅτι Τετρωμένη ἀγάπης εἰμί. Καλὰ δὲ εἶναι τῆς ἀγάπης τα τραύματα καὶ παρὰ τῆς Παροιμίας ἐμάθομεν, ἡ φησιν· Αἱρετὰ μὲν τοῦ φίλου τὰ τραύματα, κακὰ δὲ τῆς ἔχθρας καὶ τὰ φιλήματα. Τίς δὲ φίλος, οὗ τὰ τραύματα τῶν φιλημάτων τοῦ ἐχθροῦ προτιμότερα; Παντί δηλόν ἐστι, τῷ μὴ ἀγνοοῦντι τὰ τῆς σωτηρίας μυστήρια. Φίλος μὲν γὰρ ἐστιν ἀληθινός τε καὶ βέβαιος, ὁ καὶ ἐχθροὺς γενομένους ἡμᾶς τοῦ ἀγαπᾷν μὴ παυσάμε νος· ἐχθρὸς δὲ ἄπιστός τε καὶ ἀνήμερος, ὁ μηδὲν ἠδικηκότας ὑπαγαγὼν τῷ θανάτῳ. Τραῦμα τοῖς πρω- τοπλάστοις ἐδόκει ἡ διὰ τῆς ἐντολῆς γενομένη του κακοῦ ἀπαγόρευσις. Τραῦμα γὰρ ἐνομίσθη ἡ τοῦ ἡδέος ἀλλοτρίωσις· φίλημα δὲ ἡ πρὸς τὸ ἡδὺ καὶ ἐμφανὲς προτροπή. Αλλ' ἔδειξεν ἡ πεῖρα, ὅτι τὰ νομιζόμενα τοῦ φίλου τραύματα τῶν φιλημάτων ἦν τοῦ ἐχθροῦ λυσιτελέστερα καὶ αἱρετώτερα. Ἐπεὶ οὖν συνέστησεν ἑαυτοῦ τὴν ἀγάπην ὁ καλὸς ἐραστὴς τῶν ἡμετέρων ψυχῶν, δι' ὧν καὶ ἁμαρτωλῶν ἡμῶν Χρι στὸς ὑπὲρ ἡμῶν ἀπέθανε· διὰ τοῦτο ἀντερασθεῖσα ἡ νύμφη τοῦ ἀγαπήσαντος δείκνυσιν ἐν ἑαυτῇ ἐγκείμε νον διὰ βάθους τῆς ἀγάπης τὸ βέλος· τουτέστι τὴν τῆς θεότητος αὐτοῦ κοινωνίαν. Ἡ γὰρ ἀγάπη ἐστὶν ὁ Θεὸς, καθὼς εἴρηται, ἡ διὰ τῆς κατὰ τὴν πίστιν ἀκίδος τῇ καρδίᾳ ἐγγενομένη. Εἰ δὲ χρὴ καὶ ὄνομα τοῦ βέλους τούτου εἰπεῖν, εὕρομεν παρὰ τοῦ Παύλου ἐμάθομεν, ὅτι τὸ βέλος τοῦτό ἐστι πίστις δι' ἀγάπης ενεργουμένη. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν ἐχέτω ὡς αὐτῷ δοκεῖ· ἴδωμεν δὲ καὶ τὴν παρὰ τῶν παρθένων προσαχθεῖσαν ἐρώτησιν τῇ διδασκάλῳ. Τί ἀδελφιδός σου ἀπὸ ἀδελφιδοῦ, ἡ καλὴ ἐν γυναιξίν ; τί ἀδελφιδός σου ἀπὸ ἀδελφι S. GREGORII NYSSENI declarat. Nam ex his altera sine errore cernit, al- ter vim comedendi et absumendi venenatas bestias habet. Hoc igitur Etiam sponsa virginibus propo- nit, nimirum religiose Numen divinum intuendum esse, ac pure vitam hanc sine vitiis quasi trans- currendam quæ si præstentur, stabilitur in nobis illud Etiam, quod mutari nequit. Nam est jusju- randum illud, quod veritati fidem astruit, et quod, si quis in eo praestet, laudatur, quemadmodum ait Propheta. Vere enim is qui in duobus hisce certi- tudinem sibi comparat, nimirum in verbo fidei, ut sine errore veritatem aspiciat, et in ratione vivendi, si ab omni pravitatis inquinatione purus sit, is igitur vere jurat Domino ", non se ascensurum in lectulum sibi stratum, neque somnum oculis suis concessurum, vel dormitationem palpebris, donec in se locum Domino repererit, factus tabernaculum ejus in ipso habitantis. Quamobrem si nos quoque su- pernæ illius Jerusalem filii sumus, audiamus sponsam magistram, qui desideratus cerni possit. Quid igitur inquit? si hoc jurejurando nosmet astrinxerimus, futuros nos in potestatibus caprea- rum acri præditarum visu, et in viribus cervorum qui malum abolent; tum vero licebit purum illum sponsum cernere, qui dilectionem ejaculatur : tum licebit animæ cujusvis ad eum dicere: Vulnerata sum a dilectione. Bona vero dilectionis esse vul- nera, etiam Proverbiorum e libro didicimus, qui ait Optabilia sunt amici vulnera, hostis autem etiam oscula mala sunt ". Quisnam vero sit ami- cus ille, cujus vulnera sint osculis hostilibus po- tiora, perspicuum cuivis est salutis mysteria non ignoranti. Etenim verus ac certus amicus est is, qui nos etiam hostes redditos diligere non desiit : hostis autem immanis, et cum quo nulla coiri ami- citia potest, nobis ille est, qui nulla re a nobis læsus morti nos subjecit. Vulnus esse putabant illi primum conditi homines interdictum de vitando malo, quod Dei mandato continebatur. Etenim vul- Ierationem esse opinabantur, abigi se a re jucun- da: osculum vero, exhortationem ad id quod esset suave aspectuque pulchrum. Verum experientia demonstravit quod ea quæ existimarentur esse vulnera profecta ab amico, longe tum utiliora, tum O stabiliora osculis bostis essent. Quia igitur pro- bavit dilectionem suam a nobis præclarus ille pro- cus animarum nostrarum, qua Christus adductus etiam tum cum adhuc peccatores essemus, pro nobis mortuus est: idcirco sponsa vicissim amore incensa erga illum qui ipsam dilexerat, demon- strat jacens in se dilectionis telum imo in pectore, boc est, divinitatis ipsius communicationem. Nam Deus est dilectio, quemadmodum diximus, quæ per fidei cuspidem in cor penetrat. Quod si etiam teli Paulo dicemus, nimirum hoc telum esse fidem Enimvero hæc ita se habeant, uti cuique vide- bitur : nunc videamus et illam interrogationem, quan virgines magistra suæ proponunt : Quid differt cognatus tuus a cognato, o formosa inter Psal. CXXXΙ, C D hujus nomen indicandum est, quod didicimus' per dilectionem efficaciter se declarantem. 5. 89 Prov. XXVII, 6. » Galat. v. 6.

Α ἐν ἀπαθείᾳ παρατρέχειν τὸν βίον· ὧν κατορθουμένων, τὸ ἀμετάθετον πρᾶγμα ἐν ἡμῖν βεβαιοῦται τὸ Ναί. Οὗτος γάρ ἐστιν ὁ τὴν ἀλήθειαν πιστούμενος όρκος, ὃν πᾶς ὀμνύων ἐν αὐτῷ ἐπαινεῖται, καθώς φησιν ὁ Προφήτης. ᾿Αληθῶς γὰρ ὁ ἐν τοῖς δύο τούτοις τὸ ἀσφαλὲς ἐν ἑαυτῷ κατορθώσας, ἔν τε τῷ λόγῳ τῆς πίστεως, ὅταν ἀπλανῶς πρὸς τὴν ἀλήθειαν βλέπῃ, καὶ ἐν τῷ τρόπῳ τῆς ζωῆς, ὅταν παντὸς καθαρεύῃ τοῦ ἐκ πονηρίας μολύσματος· οὗτος ὀμνύει τῷ Κυ ρίῳ, μὴ ἀναβῆναι ἐπὶ κλίνης στρωμνῆς, μὴ δοῦναι ὕπνον τοῖς ὀφθαλμοῖς αὐτοῦ, μηδὲ νυσταγμὸν τοῖς βλεφάροις, ἕως οὗ εὕρῃ ἐν ἑαυτῷ τόπον τῷ Κυρίῳ, σκήνωμα τῷ ἐν αὐτῷ οἰκοῦντι γενόμενος. Εἰ τοίνυν ἐσμὲν καὶ ἡμεῖς τῆς ἄνω Ἱερουσαλὴμ τέκνα, ἀκού σωμεν τῆς διδασκάλου νύμφης, πῶς ἔστιν ἰδεῖν τὸν Β ποθούμενον . Τί οὖν φησιν ; Ἐὰν ὅρκιον ἑαυτοῖς τοῦτο ποιήσω μεν, τὸ ἐν ταῖς δυνάμεσιν εἶναι τῶν διορατικῶν δορ- κάδων, καὶ ἐν ταῖς ἰσχύσεσι τῶν ἀφανιστικῶν τῆς κακίας ἐλάφων· ἔστι διὰ τούτων ἰδεῖν τὸν καθαρὸν νυμφίον, τὸν τῆς ἀγάπης τοξότην, καὶ εἰπεῖν πρὸς αὐτὸν τὴν ἑκάστου ψυχήν, ὅτι Τετρωμένη ἀγάπης εἰμί. Καλὰ δὲ εἶναι τῆς ἀγάπης τα τραύματα καὶ παρὰ τῆς Παροιμίας ἐμάθομεν, ἡ φησιν· Αἱρετὰ μὲν τοῦ φίλου τὰ τραύματα, κακὰ δὲ τῆς ἔχθρας καὶ τὰ φιλήματα. Τίς δὲ φίλος, οὗ τὰ τραύματα τῶν φιλημάτων τοῦ ἐχθροῦ προτιμότερα; Παντί δηλόν ἐστι, τῷ μὴ ἀγνοοῦντι τὰ τῆς σωτηρίας μυστήρια. Φίλος μὲν γὰρ ἐστιν ἀληθινός τε καὶ βέβαιος, ὁ καὶ ἐχθροὺς γενομένους ἡμᾶς τοῦ ἀγαπᾷν μὴ παυσάμε νος· ἐχθρὸς δὲ ἄπιστός τε καὶ ἀνήμερος, ὁ μηδὲν ἠδικηκότας ὑπαγαγὼν τῷ θανάτῳ. Τραῦμα τοῖς πρω- τοπλάστοις ἐδόκει ἡ διὰ τῆς ἐντολῆς γενομένη του κακοῦ ἀπαγόρευσις. Τραῦμα γὰρ ἐνομίσθη ἡ τοῦ ἡδέος ἀλλοτρίωσις· φίλημα δὲ ἡ πρὸς τὸ ἡδὺ καὶ ἐμφανὲς προτροπή. Αλλ' ἔδειξεν ἡ πεῖρα, ὅτι τὰ νομιζόμενα τοῦ φίλου τραύματα τῶν φιλημάτων ἦν τοῦ ἐχθροῦ λυσιτελέστερα καὶ αἱρετώτερα. Ἐπεὶ οὖν συνέστησεν ἑαυτοῦ τὴν ἀγάπην ὁ καλὸς ἐραστὴς τῶν ἡμετέρων ψυχῶν, δι' ὧν καὶ ἁμαρτωλῶν ἡμῶν Χρι στὸς ὑπὲρ ἡμῶν ἀπέθανε· διὰ τοῦτο ἀντερασθεῖσα ἡ νύμφη τοῦ ἀγαπήσαντος δείκνυσιν ἐν ἑαυτῇ ἐγκείμε νον διὰ βάθους τῆς ἀγάπης τὸ βέλος· τουτέστι τὴν τῆς θεότητος αὐτοῦ κοινωνίαν. Ἡ γὰρ ἀγάπη ἐστὶν ὁ Θεὸς, καθὼς εἴρηται, ἡ διὰ τῆς κατὰ τὴν πίστιν ἀκίδος τῇ καρδίᾳ ἐγγενομένη. Εἰ δὲ χρὴ καὶ ὄνομα τοῦ βέλους τούτου εἰπεῖν, εὕρομεν παρὰ τοῦ Παύλου ἐμάθομεν, ὅτι τὸ βέλος τοῦτό ἐστι πίστις δι' ἀγάπης ενεργουμένη. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν ἐχέτω ὡς αὐτῷ δοκεῖ· ἴδωμεν δὲ καὶ τὴν παρὰ τῶν παρθένων προσαχθεῖσαν ἐρώτησιν τῇ διδασκάλῳ. Τί ἀδελφιδός σου ἀπὸ ἀδελφιδοῦ, ἡ καλὴ ἐν γυναιξίν ; τί ἀδελφιδός σου ἀπὸ ἀδελφι S. GREGORII NYSSENI declarat. Nam ex his altera sine errore cernit, al- ter vim comedendi et absumendi venenatas bestias habet. Hoc igitur Etiam sponsa virginibus propo- nit, nimirum religiose Numen divinum intuendum esse, ac pure vitam hanc sine vitiis quasi trans- currendam quæ si præstentur, stabilitur in nobis illud Etiam, quod mutari nequit. Nam est jusju- randum illud, quod veritati fidem astruit, et quod, si quis in eo praestet, laudatur, quemadmodum ait Propheta. Vere enim is qui in duobus hisce certi- tudinem sibi comparat, nimirum in verbo fidei, ut sine errore veritatem aspiciat, et in ratione vivendi, si ab omni pravitatis inquinatione purus sit, is igitur vere jurat Domino ", non se ascensurum in lectulum sibi stratum, neque somnum oculis suis concessurum, vel dormitationem palpebris, donec in se locum Domino repererit, factus tabernaculum ejus in ipso habitantis. Quamobrem si nos quoque su- pernæ illius Jerusalem filii sumus, audiamus sponsam magistram, qui desideratus cerni possit. Quid igitur inquit? si hoc jurejurando nosmet astrinxerimus, futuros nos in potestatibus caprea- rum acri præditarum visu, et in viribus cervorum qui malum abolent; tum vero licebit purum illum sponsum cernere, qui dilectionem ejaculatur : tum licebit animæ cujusvis ad eum dicere: Vulnerata sum a dilectione. Bona vero dilectionis esse vul- nera, etiam Proverbiorum e libro didicimus, qui ait Optabilia sunt amici vulnera, hostis autem etiam oscula mala sunt ". Quisnam vero sit ami- cus ille, cujus vulnera sint osculis hostilibus po- tiora, perspicuum cuivis est salutis mysteria non ignoranti. Etenim verus ac certus amicus est is, qui nos etiam hostes redditos diligere non desiit : hostis autem immanis, et cum quo nulla coiri ami- citia potest, nobis ille est, qui nulla re a nobis læsus morti nos subjecit. Vulnus esse putabant illi primum conditi homines interdictum de vitando malo, quod Dei mandato continebatur. Etenim vul- Ierationem esse opinabantur, abigi se a re jucun- da: osculum vero, exhortationem ad id quod esset suave aspectuque pulchrum. Verum experientia demonstravit quod ea quæ existimarentur esse vulnera profecta ab amico, longe tum utiliora, tum O stabiliora osculis bostis essent. Quia igitur pro- bavit dilectionem suam a nobis præclarus ille pro- cus animarum nostrarum, qua Christus adductus etiam tum cum adhuc peccatores essemus, pro nobis mortuus est: idcirco sponsa vicissim amore incensa erga illum qui ipsam dilexerat, demon- strat jacens in se dilectionis telum imo in pectore, boc est, divinitatis ipsius communicationem. Nam Deus est dilectio, quemadmodum diximus, quæ per fidei cuspidem in cor penetrat. Quod si etiam teli Paulo dicemus, nimirum hoc telum esse fidem Enimvero hæc ita se habeant, uti cuique vide- bitur : nunc videamus et illam interrogationem, quan virgines magistra suæ proponunt : Quid differt cognatus tuus a cognato, o formosa inter Psal. CXXXΙ, C D hujus nomen indicandum est, quod didicimus' per dilectionem efficaciter se declarantem. 5. 89 Prov. XXVII, 6. » Galat. v. 6.

Α ἐν ἀπαθείᾳ παρατρέχειν τὸν βίον· ὧν κατορθουμένων, τὸ ἀμετάθετον πρᾶγμα ἐν ἡμῖν βεβαιοῦται τὸ Ναί. Οὗτος γάρ ἐστιν ὁ τὴν ἀλήθειαν πιστούμενος όρκος, ὃν πᾶς ὀμνύων ἐν αὐτῷ ἐπαινεῖται, καθώς φησιν ὁ Προφήτης. ᾿Αληθῶς γὰρ ὁ ἐν τοῖς δύο τούτοις τὸ ἀσφαλὲς ἐν ἑαυτῷ κατορθώσας, ἔν τε τῷ λόγῳ τῆς πίστεως, ὅταν ἀπλανῶς πρὸς τὴν ἀλήθειαν βλέπῃ, καὶ ἐν τῷ τρόπῳ τῆς ζωῆς, ὅταν παντὸς καθαρεύῃ τοῦ ἐκ πονηρίας μολύσματος· οὗτος ὀμνύει τῷ Κυ ρίῳ, μὴ ἀναβῆναι ἐπὶ κλίνης στρωμνῆς, μὴ δοῦναι ὕπνον τοῖς ὀφθαλμοῖς αὐτοῦ, μηδὲ νυσταγμὸν τοῖς βλεφάροις, ἕως οὗ εὕρῃ ἐν ἑαυτῷ τόπον τῷ Κυρίῳ, σκήνωμα τῷ ἐν αὐτῷ οἰκοῦντι γενόμενος. Εἰ τοίνυν ἐσμὲν καὶ ἡμεῖς τῆς ἄνω Ἱερουσαλὴμ τέκνα, ἀκού σωμεν τῆς διδασκάλου νύμφης, πῶς ἔστιν ἰδεῖν τὸν Β ποθούμενον . Τί οὖν φησιν ; Ἐὰν ὅρκιον ἑαυτοῖς τοῦτο ποιήσω μεν, τὸ ἐν ταῖς δυνάμεσιν εἶναι τῶν διορατικῶν δορ- κάδων, καὶ ἐν ταῖς ἰσχύσεσι τῶν ἀφανιστικῶν τῆς κακίας ἐλάφων· ἔστι διὰ τούτων ἰδεῖν τὸν καθαρὸν νυμφίον, τὸν τῆς ἀγάπης τοξότην, καὶ εἰπεῖν πρὸς αὐτὸν τὴν ἑκάστου ψυχήν, ὅτι Τετρωμένη ἀγάπης εἰμί. Καλὰ δὲ εἶναι τῆς ἀγάπης τα τραύματα καὶ παρὰ τῆς Παροιμίας ἐμάθομεν, ἡ φησιν· Αἱρετὰ μὲν τοῦ φίλου τὰ τραύματα, κακὰ δὲ τῆς ἔχθρας καὶ τὰ φιλήματα. Τίς δὲ φίλος, οὗ τὰ τραύματα τῶν φιλημάτων τοῦ ἐχθροῦ προτιμότερα; Παντί δηλόν ἐστι, τῷ μὴ ἀγνοοῦντι τὰ τῆς σωτηρίας μυστήρια. Φίλος μὲν γὰρ ἐστιν ἀληθινός τε καὶ βέβαιος, ὁ καὶ ἐχθροὺς γενομένους ἡμᾶς τοῦ ἀγαπᾷν μὴ παυσάμε νος· ἐχθρὸς δὲ ἄπιστός τε καὶ ἀνήμερος, ὁ μηδὲν ἠδικηκότας ὑπαγαγὼν τῷ θανάτῳ. Τραῦμα τοῖς πρω- τοπλάστοις ἐδόκει ἡ διὰ τῆς ἐντολῆς γενομένη του κακοῦ ἀπαγόρευσις. Τραῦμα γὰρ ἐνομίσθη ἡ τοῦ ἡδέος ἀλλοτρίωσις· φίλημα δὲ ἡ πρὸς τὸ ἡδὺ καὶ ἐμφανὲς προτροπή. Αλλ' ἔδειξεν ἡ πεῖρα, ὅτι τὰ νομιζόμενα τοῦ φίλου τραύματα τῶν φιλημάτων ἦν τοῦ ἐχθροῦ λυσιτελέστερα καὶ αἱρετώτερα. Ἐπεὶ οὖν συνέστησεν ἑαυτοῦ τὴν ἀγάπην ὁ καλὸς ἐραστὴς τῶν ἡμετέρων ψυχῶν, δι' ὧν καὶ ἁμαρτωλῶν ἡμῶν Χρι στὸς ὑπὲρ ἡμῶν ἀπέθανε· διὰ τοῦτο ἀντερασθεῖσα ἡ νύμφη τοῦ ἀγαπήσαντος δείκνυσιν ἐν ἑαυτῇ ἐγκείμε νον διὰ βάθους τῆς ἀγάπης τὸ βέλος· τουτέστι τὴν τῆς θεότητος αὐτοῦ κοινωνίαν. Ἡ γὰρ ἀγάπη ἐστὶν ὁ Θεὸς, καθὼς εἴρηται, ἡ διὰ τῆς κατὰ τὴν πίστιν ἀκίδος τῇ καρδίᾳ ἐγγενομένη. Εἰ δὲ χρὴ καὶ ὄνομα τοῦ βέλους τούτου εἰπεῖν, εὕρομεν παρὰ τοῦ Παύλου ἐμάθομεν, ὅτι τὸ βέλος τοῦτό ἐστι πίστις δι' ἀγάπης ενεργουμένη. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν ἐχέτω ὡς αὐτῷ δοκεῖ· ἴδωμεν δὲ καὶ τὴν παρὰ τῶν παρθένων προσαχθεῖσαν ἐρώτησιν τῇ διδασκάλῳ. Τί ἀδελφιδός σου ἀπὸ ἀδελφιδοῦ, ἡ καλὴ ἐν γυναιξίν ; τί ἀδελφιδός σου ἀπὸ ἀδελφι S. GREGORII NYSSENI declarat. Nam ex his altera sine errore cernit, al- ter vim comedendi et absumendi venenatas bestias habet. Hoc igitur Etiam sponsa virginibus propo- nit, nimirum religiose Numen divinum intuendum esse, ac pure vitam hanc sine vitiis quasi trans- currendam quæ si præstentur, stabilitur in nobis illud Etiam, quod mutari nequit. Nam est jusju- randum illud, quod veritati fidem astruit, et quod, si quis in eo praestet, laudatur, quemadmodum ait Propheta. Vere enim is qui in duobus hisce certi- tudinem sibi comparat, nimirum in verbo fidei, ut sine errore veritatem aspiciat, et in ratione vivendi, si ab omni pravitatis inquinatione purus sit, is igitur vere jurat Domino ", non se ascensurum in lectulum sibi stratum, neque somnum oculis suis concessurum, vel dormitationem palpebris, donec in se locum Domino repererit, factus tabernaculum ejus in ipso habitantis. Quamobrem si nos quoque su- pernæ illius Jerusalem filii sumus, audiamus sponsam magistram, qui desideratus cerni possit. Quid igitur inquit? si hoc jurejurando nosmet astrinxerimus, futuros nos in potestatibus caprea- rum acri præditarum visu, et in viribus cervorum qui malum abolent; tum vero licebit purum illum sponsum cernere, qui dilectionem ejaculatur : tum licebit animæ cujusvis ad eum dicere: Vulnerata sum a dilectione. Bona vero dilectionis esse vul- nera, etiam Proverbiorum e libro didicimus, qui ait Optabilia sunt amici vulnera, hostis autem etiam oscula mala sunt ". Quisnam vero sit ami- cus ille, cujus vulnera sint osculis hostilibus po- tiora, perspicuum cuivis est salutis mysteria non ignoranti. Etenim verus ac certus amicus est is, qui nos etiam hostes redditos diligere non desiit : hostis autem immanis, et cum quo nulla coiri ami- citia potest, nobis ille est, qui nulla re a nobis læsus morti nos subjecit. Vulnus esse putabant illi primum conditi homines interdictum de vitando malo, quod Dei mandato continebatur. Etenim vul- Ierationem esse opinabantur, abigi se a re jucun- da: osculum vero, exhortationem ad id quod esset suave aspectuque pulchrum. Verum experientia demonstravit quod ea quæ existimarentur esse vulnera profecta ab amico, longe tum utiliora, tum O stabiliora osculis bostis essent. Quia igitur pro- bavit dilectionem suam a nobis præclarus ille pro- cus animarum nostrarum, qua Christus adductus etiam tum cum adhuc peccatores essemus, pro nobis mortuus est: idcirco sponsa vicissim amore incensa erga illum qui ipsam dilexerat, demon- strat jacens in se dilectionis telum imo in pectore, boc est, divinitatis ipsius communicationem. Nam Deus est dilectio, quemadmodum diximus, quæ per fidei cuspidem in cor penetrat. Quod si etiam teli Paulo dicemus, nimirum hoc telum esse fidem Enimvero hæc ita se habeant, uti cuique vide- bitur : nunc videamus et illam interrogationem, quan virgines magistra suæ proponunt : Quid differt cognatus tuus a cognato, o formosa inter Psal. CXXXΙ, C D hujus nomen indicandum est, quod didicimus' per dilectionem efficaciter se declarantem. 5. 89 Prov. XXVII, 6. » Galat. v. 6.

Α ἐν ἀπαθείᾳ παρατρέχειν τὸν βίον· ὧν κατορθουμένων, τὸ ἀμετάθετον πρᾶγμα ἐν ἡμῖν βεβαιοῦται τὸ Ναί. Οὗτος γάρ ἐστιν ὁ τὴν ἀλήθειαν πιστούμενος όρκος, ὃν πᾶς ὀμνύων ἐν αὐτῷ ἐπαινεῖται, καθώς φησιν ὁ Προφήτης. ᾿Αληθῶς γὰρ ὁ ἐν τοῖς δύο τούτοις τὸ ἀσφαλὲς ἐν ἑαυτῷ κατορθώσας, ἔν τε τῷ λόγῳ τῆς πίστεως, ὅταν ἀπλανῶς πρὸς τὴν ἀλήθειαν βλέπῃ, καὶ ἐν τῷ τρόπῳ τῆς ζωῆς, ὅταν παντὸς καθαρεύῃ τοῦ ἐκ πονηρίας μολύσματος· οὗτος ὀμνύει τῷ Κυ ρίῳ, μὴ ἀναβῆναι ἐπὶ κλίνης στρωμνῆς, μὴ δοῦναι ὕπνον τοῖς ὀφθαλμοῖς αὐτοῦ, μηδὲ νυσταγμὸν τοῖς βλεφάροις, ἕως οὗ εὕρῃ ἐν ἑαυτῷ τόπον τῷ Κυρίῳ, σκήνωμα τῷ ἐν αὐτῷ οἰκοῦντι γενόμενος. Εἰ τοίνυν ἐσμὲν καὶ ἡμεῖς τῆς ἄνω Ἱερουσαλὴμ τέκνα, ἀκού σωμεν τῆς διδασκάλου νύμφης, πῶς ἔστιν ἰδεῖν τὸν Β ποθούμενον . Τί οὖν φησιν ; Ἐὰν ὅρκιον ἑαυτοῖς τοῦτο ποιήσω μεν, τὸ ἐν ταῖς δυνάμεσιν εἶναι τῶν διορατικῶν δορ- κάδων, καὶ ἐν ταῖς ἰσχύσεσι τῶν ἀφανιστικῶν τῆς κακίας ἐλάφων· ἔστι διὰ τούτων ἰδεῖν τὸν καθαρὸν νυμφίον, τὸν τῆς ἀγάπης τοξότην, καὶ εἰπεῖν πρὸς αὐτὸν τὴν ἑκάστου ψυχήν, ὅτι Τετρωμένη ἀγάπης εἰμί. Καλὰ δὲ εἶναι τῆς ἀγάπης τα τραύματα καὶ παρὰ τῆς Παροιμίας ἐμάθομεν, ἡ φησιν· Αἱρετὰ μὲν τοῦ φίλου τὰ τραύματα, κακὰ δὲ τῆς ἔχθρας καὶ τὰ φιλήματα. Τίς δὲ φίλος, οὗ τὰ τραύματα τῶν φιλημάτων τοῦ ἐχθροῦ προτιμότερα; Παντί δηλόν ἐστι, τῷ μὴ ἀγνοοῦντι τὰ τῆς σωτηρίας μυστήρια. Φίλος μὲν γὰρ ἐστιν ἀληθινός τε καὶ βέβαιος, ὁ καὶ ἐχθροὺς γενομένους ἡμᾶς τοῦ ἀγαπᾷν μὴ παυσάμε νος· ἐχθρὸς δὲ ἄπιστός τε καὶ ἀνήμερος, ὁ μηδὲν ἠδικηκότας ὑπαγαγὼν τῷ θανάτῳ. Τραῦμα τοῖς πρω- τοπλάστοις ἐδόκει ἡ διὰ τῆς ἐντολῆς γενομένη του κακοῦ ἀπαγόρευσις. Τραῦμα γὰρ ἐνομίσθη ἡ τοῦ ἡδέος ἀλλοτρίωσις· φίλημα δὲ ἡ πρὸς τὸ ἡδὺ καὶ ἐμφανὲς προτροπή. Αλλ' ἔδειξεν ἡ πεῖρα, ὅτι τὰ νομιζόμενα τοῦ φίλου τραύματα τῶν φιλημάτων ἦν τοῦ ἐχθροῦ λυσιτελέστερα καὶ αἱρετώτερα. Ἐπεὶ οὖν συνέστησεν ἑαυτοῦ τὴν ἀγάπην ὁ καλὸς ἐραστὴς τῶν ἡμετέρων ψυχῶν, δι' ὧν καὶ ἁμαρτωλῶν ἡμῶν Χρι στὸς ὑπὲρ ἡμῶν ἀπέθανε· διὰ τοῦτο ἀντερασθεῖσα ἡ νύμφη τοῦ ἀγαπήσαντος δείκνυσιν ἐν ἑαυτῇ ἐγκείμε νον διὰ βάθους τῆς ἀγάπης τὸ βέλος· τουτέστι τὴν τῆς θεότητος αὐτοῦ κοινωνίαν. Ἡ γὰρ ἀγάπη ἐστὶν ὁ Θεὸς, καθὼς εἴρηται, ἡ διὰ τῆς κατὰ τὴν πίστιν ἀκίδος τῇ καρδίᾳ ἐγγενομένη. Εἰ δὲ χρὴ καὶ ὄνομα τοῦ βέλους τούτου εἰπεῖν, εὕρομεν παρὰ τοῦ Παύλου ἐμάθομεν, ὅτι τὸ βέλος τοῦτό ἐστι πίστις δι' ἀγάπης ενεργουμένη. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν ἐχέτω ὡς αὐτῷ δοκεῖ· ἴδωμεν δὲ καὶ τὴν παρὰ τῶν παρθένων προσαχθεῖσαν ἐρώτησιν τῇ διδασκάλῳ. Τί ἀδελφιδός σου ἀπὸ ἀδελφιδοῦ, ἡ καλὴ ἐν γυναιξίν ; τί ἀδελφιδός σου ἀπὸ ἀδελφι S. GREGORII NYSSENI declarat. Nam ex his altera sine errore cernit, al- ter vim comedendi et absumendi venenatas bestias habet. Hoc igitur Etiam sponsa virginibus propo- nit, nimirum religiose Numen divinum intuendum esse, ac pure vitam hanc sine vitiis quasi trans- currendam quæ si præstentur, stabilitur in nobis illud Etiam, quod mutari nequit. Nam est jusju- randum illud, quod veritati fidem astruit, et quod, si quis in eo praestet, laudatur, quemadmodum ait Propheta. Vere enim is qui in duobus hisce certi- tudinem sibi comparat, nimirum in verbo fidei, ut sine errore veritatem aspiciat, et in ratione vivendi, si ab omni pravitatis inquinatione purus sit, is igitur vere jurat Domino ", non se ascensurum in lectulum sibi stratum, neque somnum oculis suis concessurum, vel dormitationem palpebris, donec in se locum Domino repererit, factus tabernaculum ejus in ipso habitantis. Quamobrem si nos quoque su- pernæ illius Jerusalem filii sumus, audiamus sponsam magistram, qui desideratus cerni possit. Quid igitur inquit? si hoc jurejurando nosmet astrinxerimus, futuros nos in potestatibus caprea- rum acri præditarum visu, et in viribus cervorum qui malum abolent; tum vero licebit purum illum sponsum cernere, qui dilectionem ejaculatur : tum licebit animæ cujusvis ad eum dicere: Vulnerata sum a dilectione. Bona vero dilectionis esse vul- nera, etiam Proverbiorum e libro didicimus, qui ait Optabilia sunt amici vulnera, hostis autem etiam oscula mala sunt ". Quisnam vero sit ami- cus ille, cujus vulnera sint osculis hostilibus po- tiora, perspicuum cuivis est salutis mysteria non ignoranti. Etenim verus ac certus amicus est is, qui nos etiam hostes redditos diligere non desiit : hostis autem immanis, et cum quo nulla coiri ami- citia potest, nobis ille est, qui nulla re a nobis læsus morti nos subjecit. Vulnus esse putabant illi primum conditi homines interdictum de vitando malo, quod Dei mandato continebatur. Etenim vul- Ierationem esse opinabantur, abigi se a re jucun- da: osculum vero, exhortationem ad id quod esset suave aspectuque pulchrum. Verum experientia demonstravit quod ea quæ existimarentur esse vulnera profecta ab amico, longe tum utiliora, tum O stabiliora osculis bostis essent. Quia igitur pro- bavit dilectionem suam a nobis præclarus ille pro- cus animarum nostrarum, qua Christus adductus etiam tum cum adhuc peccatores essemus, pro nobis mortuus est: idcirco sponsa vicissim amore incensa erga illum qui ipsam dilexerat, demon- strat jacens in se dilectionis telum imo in pectore, boc est, divinitatis ipsius communicationem. Nam Deus est dilectio, quemadmodum diximus, quæ per fidei cuspidem in cor penetrat. Quod si etiam teli Paulo dicemus, nimirum hoc telum esse fidem Enimvero hæc ita se habeant, uti cuique vide- bitur : nunc videamus et illam interrogationem, quan virgines magistra suæ proponunt : Quid differt cognatus tuus a cognato, o formosa inter Psal. CXXXΙ, C D hujus nomen indicandum est, quod didicimus' per dilectionem efficaciter se declarantem. 5. 89 Prov. XXVII, 6. » Galat. v. 6.

δοῦ, ὅτι οὕτως ώρκισας ἡμᾶς; Τοιαύτην δέ τινα. δοκεί μοι περιέχειν ἡ ῥῆσις διάνοιαν, καθὼς ἡ ἀκο- λουθία τῶν προεξητασμένων εἰκάζειν δίδωσιν· Ἐπειδὴ γὰρ αἱ παρθένοι εἶδον τὴν καλὴν ἔξοδον τῆς ψυχῆς νύμφης, ὅτε προσεφύη τῷ λόγῳ ἡ εἰποῦσα, ὅτι Ἐξῆλθεν ἡ ψυχή μου ἐν λόγῳ αὐτοῦ. Καὶ ἔγνω- σαν, ὅτι ἐζήτει ἐξελθοῦσα τὸν διὰ σημείων οὐχ εὑρι- σκόμενον, καὶ ἐκάλει βοῶσα τὸν οὐχ ὑπακούσαντα τοῖς ὀνόμασι· διὰ τοῦτό φασι, Πῶς ἐπιγνῶμεν αὐτὸν ἡμεῖς, τὸν μηδενὶ σημείῳ γνωριστικῷ εὑρισκόμε- νον, ὅς οὔτε ὑπακούει καλούμενος, οὔτε κρατεῖται ζητούμενος; Περίελε τοίνυν καὶ σὺ τῶν ὀφθαλμῶν τῶν ἡμετέρων τὰ θέριστρα, ὅπερ ἐποίησαν ἐπὶ σοὶ οἱ τῆς πόλεως φύλακες, ἵνα τις γένηται ἡμῖν ὁδηγία πρὸς τὸ ζητούμενον. Εἰπὲ, τίς ἐστιν ἀδελφιδός σου, καθ' ὅ ἐστιν ἐν τῷ λόγῳ τῆς φύσεως. Δὸς ἡμῖν ἔφο- Β δον τῆς ἐπιγνώσεως αὐτοῦ, διὰ γνωριστικών τινων τεκμηρίων, σὺ τοῦ καλοῦ πληρωθεῖσα, καὶ διὰ τοῦτο γενομένη καλὴ ἐν γυναιξί. Γνώρισον ἡμῖν τὸ ζητού- μενον, καὶ δίδαξον ἡμᾶς, δι' ὧν εὑρίσκεται σημείων ὁ ἀόρατος, ὡς μηνύσαι αὐτῷ περὶ τοῦ βέλους τῆς ἀγάπης, ᾧ μέσῳ τέτρωσαι τὴν καρδίαν, διὰ τῆς γλυκείας ὀδύνης τὸν πόθον ἐπαύξουσα. Κρείττον δὲ ἂν εἴη, πάλιν τὴν αὐτὴν ῥῆσιν ἐπαναλαβεῖν ἐπὶ λέ- ξεως, ὡς ἂν ἐφαρμόσοι ἡ τοῖς ῥητοῖς ἐκτεθεῖσα διά- νοια. Τι ἀδελφιδός σου ἀπὸ ἀδελφιδοῦ, ἡ καλὴ ἐν γυναιξί ; τί ἀδελφιδός σου ἀπὸ ἀδελφιδοῦ, ὅτι οὕτως ἔρκισας ἡμᾶς ; 'Ακούσωμεν τοίνυν τῆς ἀκριβῶς περιελομένης τὸ θέριστρον, καὶ ἀνακεκα λυμμένης, τῷ τῆς ψυχῆς ὀφθαλμῷ βλεπούσης πρὸς τὴν ἀλήθειαν· πῶς ὑπογράφει αὐταῖς τὸ ζητούμενον; πῶς ζωγραφεῖ τῷ λόγῳ τοῦ ποθουμένου τὸν χαρα- κτήρα ; πῶς ὑπ' ὄψιν ἄγει ταῖς παρθένοις τὸν ἀγνοούμενον; Ἐπειδὴ γὰρ τοῦ Χριστοῦ, τὸ μὲν ἄκτι στόν ἐστι, τὸ δὲ κτιστόν· λέγομεν δὲ ἄκτιστον εἶναι αὐτοῦ, τὸ ἀϊδιόν τε καὶ προαιώνιον, καὶ ποιητικὸν πάντων τῶν ὄντων, κτιστὸν δὲ τὸ κατὰ τὴν ὑπὲρ ἡμῶν οἰκονομίαν συσχηματισθὲν τῷ σώματι τῆς τα πεινώσεως ἡμῶν· μᾶλλον δὲ δι' αὐτῶν τῶν θείων ῥημάτων τὴν περὶ τούτου διάνοιαν βέλτιον ἂν εἴη παραθέσθαι τῷ λόγῳ. Ακτιστον λέγομεν τὸν ἐν ἀρχῇ Εντα Λόγον, τὸν δι' οὗ τὰ πάντα ἐγένετο, καὶ οὗ χω ρὶς τῶν γεγονότων ἐστὶν οὐδέν· κτιστὸν δὲ, τὸν σάρκα γενόμενον, καὶ ἐν ἡμῖν σκηνώσαντα, οὗ καὶ σαρκωθέντος ἡ ἐμφαινομένη δόξα δηλοῖ, ὅτι Θεὸς ἐφανερώθη ἐν σαρκί, Θεὸς πάντως ὁ μονογενής, ὁ ἐν τοῖς κόλποις ὢν τοῦ Πατρὸς, οὕτως εἰπόντος τοῦ Ἰωάννου, ὅτι Ἐθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ· καί τοι τὸ φαινόμενον ἄνθρωπος ἦν, ἀλλὰ τὸ δι' αὐτοῦ γνωρι ζόμενον, Δόξαν φησὶν ὡς μονογενοῦς παρὰ Πατρός, πλήρη χάριτος καὶ ἀληθείας. Ἐπειδή τοίνυν τὸ μὲν ἄκτιστον αὐτοῦ, καὶ προαιώνιον, καὶ ἀΐδιον, ἄληπτον μὲν καθ᾿ ὅλου πάσῃ φύσει καὶ ἀνεκφώνητον· τὸ δὲ διὰ σαρκὸς ἡμῖν φανερωθὲν, δύναται ποσῶς καὶ ἐς γνῶσιν ἐλθεῖν· τούτου χάριν πρὸς ταῦτα ἀεὶ ἡ διδά- σκαλος βλέπει, καὶ περὶ τούτων ποιεῖται τὸν λόγον, ὅσα δύναται γενέσθαι χωρητὰ τοῖς ἀκούουσι. Λέγω IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XIII. B ila jurejurando nos astrinxeris? Ea verba talem mihi continere sensum videntur, quemadmodum ex ipsa rerum jain inquisitarum serie conjicere li- cet: Quia viderunt virgines præclaram illam ani- mæ, quæ sponsa est, egressionem, cum Verbo se adjungeret, his verbis usæ : Egressa est anima mea ad sermonem ejus ; quia item cognoverunt, quod egressa quæsierit illum, qui per signa ne- quit inveniri, ac vocaverit eum qui nominum appellationibus non adhibet aurem : idcirco jamm quærunt hoc quodammodo : Qui nos agnoscemus eum qui nullo signo reperiri potest unde agno- scatur? quippe cum vocatus non audiat, et quæsi- tus non comprehendatur? Adime nostris etiam oculis vela, quod tibi custodes civitatis fecerunt, ut quamdam quasi manuductionem ad id quod quærimus consequamur. Dicito, quis sit cognatus tuus, quatenus rerum in natura exsistit. Comninon- strato nobis viam cognitionis ejus per argumenta quedam, de quibus agnosci possit, o tu quæ pul- chra facta es inter mulieres, propterea quod illo bono repleta sis. Indicato nobis quod quærimus. Doceto nos per quæ signa reperiatur is qui non cernitur, ut significemus ipsi de dilectionis telo, quo per medium cor vulnerata es, augens deside- rium tuum per hunc dolorem. Fuerit autem me- kus rursus de verbo ad verbum hoc dictum repe- tere, ut exposita modo sententia verbis ipsis ac- commodetur. Quid difert cognatus iuus a cognato, A mulieres ? quid cognatus tuus a cognato differt, quod D es Joan. 1, 3. c o formosa inter mulieres? quid cognatus tuus a co- gnato differt, quod ita jurejurando nos astrinxe- ris? Hinc jam audiamus eạm cui velum faciei prorsus ademptum est, quæque aperto animi oculo veritatem intuetur: quo pacto describit eis quod quærebant: qui depingit ad vivum oratione sua formam desiderati ? qui sub aspectum statuit virgi- nibus eum quem ignorabant? Quia enim in Christo quiddam creatum est, quiddam increatum : et in- creatum vocamus illud ipsum quod æternum est, ac sæculis prius, et a quo res universæ conditæ sunt creatum vero, quod ob susceptam nostri causa administrationem conformatum est ad simi- litudinem corporis humilitatis nostræ. Vel potius fuerit atque melius per ipsa verba divina senten- tiam horum subjicere quasi oculis. Increatum di- cimus Verbum, quod initio rerum exsistebat, et semper erat apud Deum, et erat Deus Verbum, per quod facta sunt omnia, et sine quo nihil eorum factum est quæ facta sunt ". Creatum autem illum dicimus, qui caro factus est, et sibi tabernaculum in nobis exstruxit, in quo etiain incarnato elucens gloria indicat quod Deus patefactus (sit in carne : omnino, inquam, Deus unigena ille, qui Patris in sinibus exsistit, cum ita Joannes dixerit : Con- speximus gloriam ejus (atqui homo erat quod cer- nebatur, verum id quod per illum cognoscebatur,

δοῦ, ὅτι οὕτως ώρκισας ἡμᾶς; Τοιαύτην δέ τινα. δοκεί μοι περιέχειν ἡ ῥῆσις διάνοιαν, καθὼς ἡ ἀκο- λουθία τῶν προεξητασμένων εἰκάζειν δίδωσιν· Ἐπειδὴ γὰρ αἱ παρθένοι εἶδον τὴν καλὴν ἔξοδον τῆς ψυχῆς νύμφης, ὅτε προσεφύη τῷ λόγῳ ἡ εἰποῦσα, ὅτι Ἐξῆλθεν ἡ ψυχή μου ἐν λόγῳ αὐτοῦ. Καὶ ἔγνω- σαν, ὅτι ἐζήτει ἐξελθοῦσα τὸν διὰ σημείων οὐχ εὑρι- σκόμενον, καὶ ἐκάλει βοῶσα τὸν οὐχ ὑπακούσαντα τοῖς ὀνόμασι· διὰ τοῦτό φασι, Πῶς ἐπιγνῶμεν αὐτὸν ἡμεῖς, τὸν μηδενὶ σημείῳ γνωριστικῷ εὑρισκόμε- νον, ὅς οὔτε ὑπακούει καλούμενος, οὔτε κρατεῖται ζητούμενος; Περίελε τοίνυν καὶ σὺ τῶν ὀφθαλμῶν τῶν ἡμετέρων τὰ θέριστρα, ὅπερ ἐποίησαν ἐπὶ σοὶ οἱ τῆς πόλεως φύλακες, ἵνα τις γένηται ἡμῖν ὁδηγία πρὸς τὸ ζητούμενον. Εἰπὲ, τίς ἐστιν ἀδελφιδός σου, καθ' ὅ ἐστιν ἐν τῷ λόγῳ τῆς φύσεως. Δὸς ἡμῖν ἔφο- Β δον τῆς ἐπιγνώσεως αὐτοῦ, διὰ γνωριστικών τινων τεκμηρίων, σὺ τοῦ καλοῦ πληρωθεῖσα, καὶ διὰ τοῦτο γενομένη καλὴ ἐν γυναιξί. Γνώρισον ἡμῖν τὸ ζητού- μενον, καὶ δίδαξον ἡμᾶς, δι' ὧν εὑρίσκεται σημείων ὁ ἀόρατος, ὡς μηνύσαι αὐτῷ περὶ τοῦ βέλους τῆς ἀγάπης, ᾧ μέσῳ τέτρωσαι τὴν καρδίαν, διὰ τῆς γλυκείας ὀδύνης τὸν πόθον ἐπαύξουσα. Κρείττον δὲ ἂν εἴη, πάλιν τὴν αὐτὴν ῥῆσιν ἐπαναλαβεῖν ἐπὶ λέ- ξεως, ὡς ἂν ἐφαρμόσοι ἡ τοῖς ῥητοῖς ἐκτεθεῖσα διά- νοια. Τι ἀδελφιδός σου ἀπὸ ἀδελφιδοῦ, ἡ καλὴ ἐν γυναιξί ; τί ἀδελφιδός σου ἀπὸ ἀδελφιδοῦ, ὅτι οὕτως ἔρκισας ἡμᾶς ; 'Ακούσωμεν τοίνυν τῆς ἀκριβῶς περιελομένης τὸ θέριστρον, καὶ ἀνακεκα λυμμένης, τῷ τῆς ψυχῆς ὀφθαλμῷ βλεπούσης πρὸς τὴν ἀλήθειαν· πῶς ὑπογράφει αὐταῖς τὸ ζητούμενον; πῶς ζωγραφεῖ τῷ λόγῳ τοῦ ποθουμένου τὸν χαρα- κτήρα ; πῶς ὑπ' ὄψιν ἄγει ταῖς παρθένοις τὸν ἀγνοούμενον; Ἐπειδὴ γὰρ τοῦ Χριστοῦ, τὸ μὲν ἄκτι στόν ἐστι, τὸ δὲ κτιστόν· λέγομεν δὲ ἄκτιστον εἶναι αὐτοῦ, τὸ ἀϊδιόν τε καὶ προαιώνιον, καὶ ποιητικὸν πάντων τῶν ὄντων, κτιστὸν δὲ τὸ κατὰ τὴν ὑπὲρ ἡμῶν οἰκονομίαν συσχηματισθὲν τῷ σώματι τῆς τα πεινώσεως ἡμῶν· μᾶλλον δὲ δι' αὐτῶν τῶν θείων ῥημάτων τὴν περὶ τούτου διάνοιαν βέλτιον ἂν εἴη παραθέσθαι τῷ λόγῳ. Ακτιστον λέγομεν τὸν ἐν ἀρχῇ Εντα Λόγον, τὸν δι' οὗ τὰ πάντα ἐγένετο, καὶ οὗ χω ρὶς τῶν γεγονότων ἐστὶν οὐδέν· κτιστὸν δὲ, τὸν σάρκα γενόμενον, καὶ ἐν ἡμῖν σκηνώσαντα, οὗ καὶ σαρκωθέντος ἡ ἐμφαινομένη δόξα δηλοῖ, ὅτι Θεὸς ἐφανερώθη ἐν σαρκί, Θεὸς πάντως ὁ μονογενής, ὁ ἐν τοῖς κόλποις ὢν τοῦ Πατρὸς, οὕτως εἰπόντος τοῦ Ἰωάννου, ὅτι Ἐθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ· καί τοι τὸ φαινόμενον ἄνθρωπος ἦν, ἀλλὰ τὸ δι' αὐτοῦ γνωρι ζόμενον, Δόξαν φησὶν ὡς μονογενοῦς παρὰ Πατρός, πλήρη χάριτος καὶ ἀληθείας. Ἐπειδή τοίνυν τὸ μὲν ἄκτιστον αὐτοῦ, καὶ προαιώνιον, καὶ ἀΐδιον, ἄληπτον μὲν καθ᾿ ὅλου πάσῃ φύσει καὶ ἀνεκφώνητον· τὸ δὲ διὰ σαρκὸς ἡμῖν φανερωθὲν, δύναται ποσῶς καὶ ἐς γνῶσιν ἐλθεῖν· τούτου χάριν πρὸς ταῦτα ἀεὶ ἡ διδά- σκαλος βλέπει, καὶ περὶ τούτων ποιεῖται τὸν λόγον, ὅσα δύναται γενέσθαι χωρητὰ τοῖς ἀκούουσι. Λέγω IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XIII. B ila jurejurando nos astrinxeris? Ea verba talem mihi continere sensum videntur, quemadmodum ex ipsa rerum jain inquisitarum serie conjicere li- cet: Quia viderunt virgines præclaram illam ani- mæ, quæ sponsa est, egressionem, cum Verbo se adjungeret, his verbis usæ : Egressa est anima mea ad sermonem ejus ; quia item cognoverunt, quod egressa quæsierit illum, qui per signa ne- quit inveniri, ac vocaverit eum qui nominum appellationibus non adhibet aurem : idcirco jamm quærunt hoc quodammodo : Qui nos agnoscemus eum qui nullo signo reperiri potest unde agno- scatur? quippe cum vocatus non audiat, et quæsi- tus non comprehendatur? Adime nostris etiam oculis vela, quod tibi custodes civitatis fecerunt, ut quamdam quasi manuductionem ad id quod quærimus consequamur. Dicito, quis sit cognatus tuus, quatenus rerum in natura exsistit. Comninon- strato nobis viam cognitionis ejus per argumenta quedam, de quibus agnosci possit, o tu quæ pul- chra facta es inter mulieres, propterea quod illo bono repleta sis. Indicato nobis quod quærimus. Doceto nos per quæ signa reperiatur is qui non cernitur, ut significemus ipsi de dilectionis telo, quo per medium cor vulnerata es, augens deside- rium tuum per hunc dolorem. Fuerit autem me- kus rursus de verbo ad verbum hoc dictum repe- tere, ut exposita modo sententia verbis ipsis ac- commodetur. Quid difert cognatus iuus a cognato, A mulieres ? quid cognatus tuus a cognato differt, quod D es Joan. 1, 3. c o formosa inter mulieres? quid cognatus tuus a co- gnato differt, quod ita jurejurando nos astrinxe- ris? Hinc jam audiamus eạm cui velum faciei prorsus ademptum est, quæque aperto animi oculo veritatem intuetur: quo pacto describit eis quod quærebant: qui depingit ad vivum oratione sua formam desiderati ? qui sub aspectum statuit virgi- nibus eum quem ignorabant? Quia enim in Christo quiddam creatum est, quiddam increatum : et in- creatum vocamus illud ipsum quod æternum est, ac sæculis prius, et a quo res universæ conditæ sunt creatum vero, quod ob susceptam nostri causa administrationem conformatum est ad simi- litudinem corporis humilitatis nostræ. Vel potius fuerit atque melius per ipsa verba divina senten- tiam horum subjicere quasi oculis. Increatum di- cimus Verbum, quod initio rerum exsistebat, et semper erat apud Deum, et erat Deus Verbum, per quod facta sunt omnia, et sine quo nihil eorum factum est quæ facta sunt ". Creatum autem illum dicimus, qui caro factus est, et sibi tabernaculum in nobis exstruxit, in quo etiain incarnato elucens gloria indicat quod Deus patefactus (sit in carne : omnino, inquam, Deus unigena ille, qui Patris in sinibus exsistit, cum ita Joannes dixerit : Con- speximus gloriam ejus (atqui homo erat quod cer- nebatur, verum id quod per illum cognoscebatur,

δοῦ, ὅτι οὕτως ώρκισας ἡμᾶς; Τοιαύτην δέ τινα. δοκεί μοι περιέχειν ἡ ῥῆσις διάνοιαν, καθὼς ἡ ἀκο- λουθία τῶν προεξητασμένων εἰκάζειν δίδωσιν· Ἐπειδὴ γὰρ αἱ παρθένοι εἶδον τὴν καλὴν ἔξοδον τῆς ψυχῆς νύμφης, ὅτε προσεφύη τῷ λόγῳ ἡ εἰποῦσα, ὅτι Ἐξῆλθεν ἡ ψυχή μου ἐν λόγῳ αὐτοῦ. Καὶ ἔγνω- σαν, ὅτι ἐζήτει ἐξελθοῦσα τὸν διὰ σημείων οὐχ εὑρι- σκόμενον, καὶ ἐκάλει βοῶσα τὸν οὐχ ὑπακούσαντα τοῖς ὀνόμασι· διὰ τοῦτό φασι, Πῶς ἐπιγνῶμεν αὐτὸν ἡμεῖς, τὸν μηδενὶ σημείῳ γνωριστικῷ εὑρισκόμε- νον, ὅς οὔτε ὑπακούει καλούμενος, οὔτε κρατεῖται ζητούμενος; Περίελε τοίνυν καὶ σὺ τῶν ὀφθαλμῶν τῶν ἡμετέρων τὰ θέριστρα, ὅπερ ἐποίησαν ἐπὶ σοὶ οἱ τῆς πόλεως φύλακες, ἵνα τις γένηται ἡμῖν ὁδηγία πρὸς τὸ ζητούμενον. Εἰπὲ, τίς ἐστιν ἀδελφιδός σου, καθ' ὅ ἐστιν ἐν τῷ λόγῳ τῆς φύσεως. Δὸς ἡμῖν ἔφο- Β δον τῆς ἐπιγνώσεως αὐτοῦ, διὰ γνωριστικών τινων τεκμηρίων, σὺ τοῦ καλοῦ πληρωθεῖσα, καὶ διὰ τοῦτο γενομένη καλὴ ἐν γυναιξί. Γνώρισον ἡμῖν τὸ ζητού- μενον, καὶ δίδαξον ἡμᾶς, δι' ὧν εὑρίσκεται σημείων ὁ ἀόρατος, ὡς μηνύσαι αὐτῷ περὶ τοῦ βέλους τῆς ἀγάπης, ᾧ μέσῳ τέτρωσαι τὴν καρδίαν, διὰ τῆς γλυκείας ὀδύνης τὸν πόθον ἐπαύξουσα. Κρείττον δὲ ἂν εἴη, πάλιν τὴν αὐτὴν ῥῆσιν ἐπαναλαβεῖν ἐπὶ λέ- ξεως, ὡς ἂν ἐφαρμόσοι ἡ τοῖς ῥητοῖς ἐκτεθεῖσα διά- νοια. Τι ἀδελφιδός σου ἀπὸ ἀδελφιδοῦ, ἡ καλὴ ἐν γυναιξί ; τί ἀδελφιδός σου ἀπὸ ἀδελφιδοῦ, ὅτι οὕτως ἔρκισας ἡμᾶς ; 'Ακούσωμεν τοίνυν τῆς ἀκριβῶς περιελομένης τὸ θέριστρον, καὶ ἀνακεκα λυμμένης, τῷ τῆς ψυχῆς ὀφθαλμῷ βλεπούσης πρὸς τὴν ἀλήθειαν· πῶς ὑπογράφει αὐταῖς τὸ ζητούμενον; πῶς ζωγραφεῖ τῷ λόγῳ τοῦ ποθουμένου τὸν χαρα- κτήρα ; πῶς ὑπ' ὄψιν ἄγει ταῖς παρθένοις τὸν ἀγνοούμενον; Ἐπειδὴ γὰρ τοῦ Χριστοῦ, τὸ μὲν ἄκτι στόν ἐστι, τὸ δὲ κτιστόν· λέγομεν δὲ ἄκτιστον εἶναι αὐτοῦ, τὸ ἀϊδιόν τε καὶ προαιώνιον, καὶ ποιητικὸν πάντων τῶν ὄντων, κτιστὸν δὲ τὸ κατὰ τὴν ὑπὲρ ἡμῶν οἰκονομίαν συσχηματισθὲν τῷ σώματι τῆς τα πεινώσεως ἡμῶν· μᾶλλον δὲ δι' αὐτῶν τῶν θείων ῥημάτων τὴν περὶ τούτου διάνοιαν βέλτιον ἂν εἴη παραθέσθαι τῷ λόγῳ. Ακτιστον λέγομεν τὸν ἐν ἀρχῇ Εντα Λόγον, τὸν δι' οὗ τὰ πάντα ἐγένετο, καὶ οὗ χω ρὶς τῶν γεγονότων ἐστὶν οὐδέν· κτιστὸν δὲ, τὸν σάρκα γενόμενον, καὶ ἐν ἡμῖν σκηνώσαντα, οὗ καὶ σαρκωθέντος ἡ ἐμφαινομένη δόξα δηλοῖ, ὅτι Θεὸς ἐφανερώθη ἐν σαρκί, Θεὸς πάντως ὁ μονογενής, ὁ ἐν τοῖς κόλποις ὢν τοῦ Πατρὸς, οὕτως εἰπόντος τοῦ Ἰωάννου, ὅτι Ἐθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ· καί τοι τὸ φαινόμενον ἄνθρωπος ἦν, ἀλλὰ τὸ δι' αὐτοῦ γνωρι ζόμενον, Δόξαν φησὶν ὡς μονογενοῦς παρὰ Πατρός, πλήρη χάριτος καὶ ἀληθείας. Ἐπειδή τοίνυν τὸ μὲν ἄκτιστον αὐτοῦ, καὶ προαιώνιον, καὶ ἀΐδιον, ἄληπτον μὲν καθ᾿ ὅλου πάσῃ φύσει καὶ ἀνεκφώνητον· τὸ δὲ διὰ σαρκὸς ἡμῖν φανερωθὲν, δύναται ποσῶς καὶ ἐς γνῶσιν ἐλθεῖν· τούτου χάριν πρὸς ταῦτα ἀεὶ ἡ διδά- σκαλος βλέπει, καὶ περὶ τούτων ποιεῖται τὸν λόγον, ὅσα δύναται γενέσθαι χωρητὰ τοῖς ἀκούουσι. Λέγω IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XIII. B ila jurejurando nos astrinxeris? Ea verba talem mihi continere sensum videntur, quemadmodum ex ipsa rerum jain inquisitarum serie conjicere li- cet: Quia viderunt virgines præclaram illam ani- mæ, quæ sponsa est, egressionem, cum Verbo se adjungeret, his verbis usæ : Egressa est anima mea ad sermonem ejus ; quia item cognoverunt, quod egressa quæsierit illum, qui per signa ne- quit inveniri, ac vocaverit eum qui nominum appellationibus non adhibet aurem : idcirco jamm quærunt hoc quodammodo : Qui nos agnoscemus eum qui nullo signo reperiri potest unde agno- scatur? quippe cum vocatus non audiat, et quæsi- tus non comprehendatur? Adime nostris etiam oculis vela, quod tibi custodes civitatis fecerunt, ut quamdam quasi manuductionem ad id quod quærimus consequamur. Dicito, quis sit cognatus tuus, quatenus rerum in natura exsistit. Comninon- strato nobis viam cognitionis ejus per argumenta quedam, de quibus agnosci possit, o tu quæ pul- chra facta es inter mulieres, propterea quod illo bono repleta sis. Indicato nobis quod quærimus. Doceto nos per quæ signa reperiatur is qui non cernitur, ut significemus ipsi de dilectionis telo, quo per medium cor vulnerata es, augens deside- rium tuum per hunc dolorem. Fuerit autem me- kus rursus de verbo ad verbum hoc dictum repe- tere, ut exposita modo sententia verbis ipsis ac- commodetur. Quid difert cognatus iuus a cognato, A mulieres ? quid cognatus tuus a cognato differt, quod D es Joan. 1, 3. c o formosa inter mulieres? quid cognatus tuus a co- gnato differt, quod ita jurejurando nos astrinxe- ris? Hinc jam audiamus eạm cui velum faciei prorsus ademptum est, quæque aperto animi oculo veritatem intuetur: quo pacto describit eis quod quærebant: qui depingit ad vivum oratione sua formam desiderati ? qui sub aspectum statuit virgi- nibus eum quem ignorabant? Quia enim in Christo quiddam creatum est, quiddam increatum : et in- creatum vocamus illud ipsum quod æternum est, ac sæculis prius, et a quo res universæ conditæ sunt creatum vero, quod ob susceptam nostri causa administrationem conformatum est ad simi- litudinem corporis humilitatis nostræ. Vel potius fuerit atque melius per ipsa verba divina senten- tiam horum subjicere quasi oculis. Increatum di- cimus Verbum, quod initio rerum exsistebat, et semper erat apud Deum, et erat Deus Verbum, per quod facta sunt omnia, et sine quo nihil eorum factum est quæ facta sunt ". Creatum autem illum dicimus, qui caro factus est, et sibi tabernaculum in nobis exstruxit, in quo etiain incarnato elucens gloria indicat quod Deus patefactus (sit in carne : omnino, inquam, Deus unigena ille, qui Patris in sinibus exsistit, cum ita Joannes dixerit : Con- speximus gloriam ejus (atqui homo erat quod cer- nebatur, verum id quod per illum cognoscebatur,

δοῦ, ὅτι οὕτως ώρκισας ἡμᾶς; Τοιαύτην δέ τινα. δοκεί μοι περιέχειν ἡ ῥῆσις διάνοιαν, καθὼς ἡ ἀκο- λουθία τῶν προεξητασμένων εἰκάζειν δίδωσιν· Ἐπειδὴ γὰρ αἱ παρθένοι εἶδον τὴν καλὴν ἔξοδον τῆς ψυχῆς νύμφης, ὅτε προσεφύη τῷ λόγῳ ἡ εἰποῦσα, ὅτι Ἐξῆλθεν ἡ ψυχή μου ἐν λόγῳ αὐτοῦ. Καὶ ἔγνω- σαν, ὅτι ἐζήτει ἐξελθοῦσα τὸν διὰ σημείων οὐχ εὑρι- σκόμενον, καὶ ἐκάλει βοῶσα τὸν οὐχ ὑπακούσαντα τοῖς ὀνόμασι· διὰ τοῦτό φασι, Πῶς ἐπιγνῶμεν αὐτὸν ἡμεῖς, τὸν μηδενὶ σημείῳ γνωριστικῷ εὑρισκόμε- νον, ὅς οὔτε ὑπακούει καλούμενος, οὔτε κρατεῖται ζητούμενος; Περίελε τοίνυν καὶ σὺ τῶν ὀφθαλμῶν τῶν ἡμετέρων τὰ θέριστρα, ὅπερ ἐποίησαν ἐπὶ σοὶ οἱ τῆς πόλεως φύλακες, ἵνα τις γένηται ἡμῖν ὁδηγία πρὸς τὸ ζητούμενον. Εἰπὲ, τίς ἐστιν ἀδελφιδός σου, καθ' ὅ ἐστιν ἐν τῷ λόγῳ τῆς φύσεως. Δὸς ἡμῖν ἔφο- Β δον τῆς ἐπιγνώσεως αὐτοῦ, διὰ γνωριστικών τινων τεκμηρίων, σὺ τοῦ καλοῦ πληρωθεῖσα, καὶ διὰ τοῦτο γενομένη καλὴ ἐν γυναιξί. Γνώρισον ἡμῖν τὸ ζητού- μενον, καὶ δίδαξον ἡμᾶς, δι' ὧν εὑρίσκεται σημείων ὁ ἀόρατος, ὡς μηνύσαι αὐτῷ περὶ τοῦ βέλους τῆς ἀγάπης, ᾧ μέσῳ τέτρωσαι τὴν καρδίαν, διὰ τῆς γλυκείας ὀδύνης τὸν πόθον ἐπαύξουσα. Κρείττον δὲ ἂν εἴη, πάλιν τὴν αὐτὴν ῥῆσιν ἐπαναλαβεῖν ἐπὶ λέ- ξεως, ὡς ἂν ἐφαρμόσοι ἡ τοῖς ῥητοῖς ἐκτεθεῖσα διά- νοια. Τι ἀδελφιδός σου ἀπὸ ἀδελφιδοῦ, ἡ καλὴ ἐν γυναιξί ; τί ἀδελφιδός σου ἀπὸ ἀδελφιδοῦ, ὅτι οὕτως ἔρκισας ἡμᾶς ; 'Ακούσωμεν τοίνυν τῆς ἀκριβῶς περιελομένης τὸ θέριστρον, καὶ ἀνακεκα λυμμένης, τῷ τῆς ψυχῆς ὀφθαλμῷ βλεπούσης πρὸς τὴν ἀλήθειαν· πῶς ὑπογράφει αὐταῖς τὸ ζητούμενον; πῶς ζωγραφεῖ τῷ λόγῳ τοῦ ποθουμένου τὸν χαρα- κτήρα ; πῶς ὑπ' ὄψιν ἄγει ταῖς παρθένοις τὸν ἀγνοούμενον; Ἐπειδὴ γὰρ τοῦ Χριστοῦ, τὸ μὲν ἄκτι στόν ἐστι, τὸ δὲ κτιστόν· λέγομεν δὲ ἄκτιστον εἶναι αὐτοῦ, τὸ ἀϊδιόν τε καὶ προαιώνιον, καὶ ποιητικὸν πάντων τῶν ὄντων, κτιστὸν δὲ τὸ κατὰ τὴν ὑπὲρ ἡμῶν οἰκονομίαν συσχηματισθὲν τῷ σώματι τῆς τα πεινώσεως ἡμῶν· μᾶλλον δὲ δι' αὐτῶν τῶν θείων ῥημάτων τὴν περὶ τούτου διάνοιαν βέλτιον ἂν εἴη παραθέσθαι τῷ λόγῳ. Ακτιστον λέγομεν τὸν ἐν ἀρχῇ Εντα Λόγον, τὸν δι' οὗ τὰ πάντα ἐγένετο, καὶ οὗ χω ρὶς τῶν γεγονότων ἐστὶν οὐδέν· κτιστὸν δὲ, τὸν σάρκα γενόμενον, καὶ ἐν ἡμῖν σκηνώσαντα, οὗ καὶ σαρκωθέντος ἡ ἐμφαινομένη δόξα δηλοῖ, ὅτι Θεὸς ἐφανερώθη ἐν σαρκί, Θεὸς πάντως ὁ μονογενής, ὁ ἐν τοῖς κόλποις ὢν τοῦ Πατρὸς, οὕτως εἰπόντος τοῦ Ἰωάννου, ὅτι Ἐθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ· καί τοι τὸ φαινόμενον ἄνθρωπος ἦν, ἀλλὰ τὸ δι' αὐτοῦ γνωρι ζόμενον, Δόξαν φησὶν ὡς μονογενοῦς παρὰ Πατρός, πλήρη χάριτος καὶ ἀληθείας. Ἐπειδή τοίνυν τὸ μὲν ἄκτιστον αὐτοῦ, καὶ προαιώνιον, καὶ ἀΐδιον, ἄληπτον μὲν καθ᾿ ὅλου πάσῃ φύσει καὶ ἀνεκφώνητον· τὸ δὲ διὰ σαρκὸς ἡμῖν φανερωθὲν, δύναται ποσῶς καὶ ἐς γνῶσιν ἐλθεῖν· τούτου χάριν πρὸς ταῦτα ἀεὶ ἡ διδά- σκαλος βλέπει, καὶ περὶ τούτων ποιεῖται τὸν λόγον, ὅσα δύναται γενέσθαι χωρητὰ τοῖς ἀκούουσι. Λέγω IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XIII. B ila jurejurando nos astrinxeris? Ea verba talem mihi continere sensum videntur, quemadmodum ex ipsa rerum jain inquisitarum serie conjicere li- cet: Quia viderunt virgines præclaram illam ani- mæ, quæ sponsa est, egressionem, cum Verbo se adjungeret, his verbis usæ : Egressa est anima mea ad sermonem ejus ; quia item cognoverunt, quod egressa quæsierit illum, qui per signa ne- quit inveniri, ac vocaverit eum qui nominum appellationibus non adhibet aurem : idcirco jamm quærunt hoc quodammodo : Qui nos agnoscemus eum qui nullo signo reperiri potest unde agno- scatur? quippe cum vocatus non audiat, et quæsi- tus non comprehendatur? Adime nostris etiam oculis vela, quod tibi custodes civitatis fecerunt, ut quamdam quasi manuductionem ad id quod quærimus consequamur. Dicito, quis sit cognatus tuus, quatenus rerum in natura exsistit. Comninon- strato nobis viam cognitionis ejus per argumenta quedam, de quibus agnosci possit, o tu quæ pul- chra facta es inter mulieres, propterea quod illo bono repleta sis. Indicato nobis quod quærimus. Doceto nos per quæ signa reperiatur is qui non cernitur, ut significemus ipsi de dilectionis telo, quo per medium cor vulnerata es, augens deside- rium tuum per hunc dolorem. Fuerit autem me- kus rursus de verbo ad verbum hoc dictum repe- tere, ut exposita modo sententia verbis ipsis ac- commodetur. Quid difert cognatus iuus a cognato, A mulieres ? quid cognatus tuus a cognato differt, quod D es Joan. 1, 3. c o formosa inter mulieres? quid cognatus tuus a co- gnato differt, quod ita jurejurando nos astrinxe- ris? Hinc jam audiamus eạm cui velum faciei prorsus ademptum est, quæque aperto animi oculo veritatem intuetur: quo pacto describit eis quod quærebant: qui depingit ad vivum oratione sua formam desiderati ? qui sub aspectum statuit virgi- nibus eum quem ignorabant? Quia enim in Christo quiddam creatum est, quiddam increatum : et in- creatum vocamus illud ipsum quod æternum est, ac sæculis prius, et a quo res universæ conditæ sunt creatum vero, quod ob susceptam nostri causa administrationem conformatum est ad simi- litudinem corporis humilitatis nostræ. Vel potius fuerit atque melius per ipsa verba divina senten- tiam horum subjicere quasi oculis. Increatum di- cimus Verbum, quod initio rerum exsistebat, et semper erat apud Deum, et erat Deus Verbum, per quod facta sunt omnia, et sine quo nihil eorum factum est quæ facta sunt ". Creatum autem illum dicimus, qui caro factus est, et sibi tabernaculum in nobis exstruxit, in quo etiain incarnato elucens gloria indicat quod Deus patefactus (sit in carne : omnino, inquam, Deus unigena ille, qui Patris in sinibus exsistit, cum ita Joannes dixerit : Con- speximus gloriam ejus (atqui homo erat quod cer- nebatur, verum id quod per illum cognoscebatur,

γειαν χειραγωγεί τὰς παρθένους. Οπερ δὴ καὶ ὁ μέγας Ιωάννης πεποίηκεν, μὲν ἀπ᾿ ἀρχῆς ἦν, σιωπήσας· ὅ δὲ ἑωράκαμεν καὶ ἀκηκόαμεν, καὶ αἱ χεῖρες ἡμῶν ἐψηλάφησαν περὶ τοῦ λόγου τῆς ἀλη θείας, τοῦτο δι' ἐπιμελείας διηγησάμενος. Φησὶν οὖν πρὸς αὐτὰς ἡ νύμφη· Ἀδελφιδός μου λευκὸς καὶ πυῤῥὸς, ἐκλελογισμένος ἀπὸ μυριάδων. Κεφαλή αὐτοῦ χρυσίον Κεφάς· βόστρυχοι αὐτοῦ ἐλάται, μέλανες ὡς κόραξ· οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτοῦ ὡς περι- στεραὶ ἐπὶ πληρώματα ὑδάτων, λελουμέναι ἐν γάλακτι, καθήμεναι ἐπὶ πληρώματα ὑδάτων. Σια γόνες αὐτοῦ ὡς φιάλαι τοῦ ἀρώματος φύουσαι μυρεψικά. Χείλη αὐτοῦ κρίνα στάζοντα σμύρναν πλήρη· χεῖρες αὐτοῦ τορευταί, χρυσαῖ, πεπλη- ρωμέναι θαρσείς· κοιλία αὐτοῦ πυξίον ἐλεφάντι- νον ἐπὶ λίθου σαπφείρου· κνῆμαι αὐτοῦ, στύλοι Β μαρμάρινοι, τεθεμελιωμένοι ἐπὶ βάσεις χρυσᾶς· εἶδος αὐτοῦ ὡς Λίβανος ἐκλεκτὸς, ὡς κέδροι. Φάρυγξ αὐτοῦ γλυκασμοί, καὶ ὅλος ἐπιθυμία· οὗτος ἀδελφιδός μου, καὶ οὗτος πλησίον μου, θυγατέρες Ιερουσαλήμ. Ταῦτα πάντα δι' ὧν ἡ τοῦ κάλλους γέγονεν ὑπογραφή, οὐ τῶν ἀοράτων τε καὶ ἀκαταλήπτων τῆς θεότητός ἐστιν ἐνδεικτικά· ἀλλὰ τῶν κατ' οἰκονομίαν φανερωθέντων, ὅτε ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη, τὴν ἀνθρωπίνην ἐνδυσάμενος φύσιν, δι' ὧν κατὰ τὸν ἀπο- στολικὸν λόγον, καὶ τὰ ἀόρατα αὐτοῦ τοῖς ποιήμασι νοούμενα καθορᾶται, διὰ τῆς τοῦ ἐκκλησιαστικού κόσ σμου κατασκευῆς φανερούμενα. Κόσμου γὰρ κτίσις ἐστὶν ἡ τῆς Ἐκκλησίας κατασκευή· ἐν ᾗ κατὰ τὴν τοῦ προφήτου φωνὴν καὶ ὁ οὐρανὸς κτίζεται καινός • ὅπερ ἐστὶ τὸ στερέωμα τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως, καθὼς ὁ Παῦλός φησι, καὶ γῆ καινὴ κατασκευάζεται, ἡ πίνουσα τὸν ἐπ' αὐτὴν ἐρχόμενον ὑετὸν, καὶ ἄν θρωπος πλάσσεται ἄλλος, ὁ διὰ τῆς ἄνωθεν γεννή σεως ἀνακαινιζόμενος κατ' εἰκόνα τοῦ κτίσαντος αὐ τόν· καὶ φωστήρων φύσις ἑτέρα γίνεται, περὶ ὧν φησιν, ὅτι Ὑμεῖς ἐστε τὸ φῶς τοῦ κόσμου· καὶ, Εν οἷς φαίνεσθε ὡς φωστῆρες ἐν κόσμῳ· καὶ ἀστέρες πολλοί, οἱ ἐν τῷ στερεώματι τῆς πίστεως ἀνατέλλοντες. Καὶ οὔπω τοῦτο θαυμαστὸν, εἰ πλήθη ἄστρων ἐστὶν, ἐν τῷ καινῷ τούτῳ κόσμῳ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἀριθμούμενα καὶ ὀνομαζόμενα, ὧν τὰ ὀνόματα ὁ ποιητὴς τῶν τοιούτων ἄστρων ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἀπο- γεγράφθαι λέγει. Οὕτω γὰρ ἤκουσα τοῦ δημιουργοῦ τῆς καινῆς κτίσεως πρὸς τοὺς ἰδίους αὐτοῦ φωστῆ ρας λέγοντος· ὅτι τὰ ὀνόματα ὑμῶν ἐγγέγραπται ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Οὐ τοῦτο τοίνυν μόνον τῆς καινῆς κτί- σεώς ἐστι τὸ παράδοξον, ὅτι ἄστρων πλῆθος ἐν αὐτῇ δημιουργείται παρὰ τοῦ Λόγου· ἀλλ' ὅτι καὶ πολλοὶ ἥλιοι κτίζονται, ταῖς τῶν ἀγαθῶν ἔργων ἀκτῖσι τὴν οἰκουμένην φωτίζοντες· οὕτως εἰπόντος τοῦ ποιητού τῶν τοιούτων ἡλίων· Λαμψάτω τὸ φῶς ὑμῶν ἔμε προσθεν τῶν ἀνθρώπων· καὶ, Τότε οἱ δίκαιοι λάμψουσιν ὡς ὁ ἥλιος. Ωσπερ τοίνυν ὁ πρὸς τὸν αἰσθητὸν ἀπιδὼν κόσμον, καὶ τὴν ἐμφαινομένην τῷ κάλλει τῶν ὄντων σοφίαν κατανοήσας, ἀναλογίζεται IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XIII. manu ducit. Idem etiam magnus ille Joannes ſe- cit, cuin eo quod initio rerum erat silentio præ- terito, studiose commeinorat illud quod vidimus, quod audivimus, et attrectarunt manus nostræ de verbo vitæ. Respondit igitur illis sponsa : Cognatus meus est candidus et rubicundus, electus ex decem millibus. Caput ejus, aurum Cephaz : cin- cinni ejus abietes, nigri tanquam corvus. Oculi ejus sicut columbæ, ad aquarum copias, ablutæ lacte, se- dentes juxta copias aquarum. Maxillæ ipsius tanquam aromatis phialæ, quæ proferunt unguenta. Labra ejus sunt lilia, distillantia myrrham uberem. Manus illius ejus tabella eburnea, in lapide sapphiro. Crura tortiles, aured, plena Tharsis. Venter illius columnæ marmoreæ, fundatæ super aureas bases. Species ipsius, ut electus Libanus, ut cedri. Guttur ejus dulcedines, ac nihil nisi desiderium est. Hic est cognatus meus, et hic proximus meus, filiæ Jerusalem. Hæc nimirum omnia, per quæ venustas ejus depingitur, non quæ in divinitate cerni perci- pique nequeunt, indicant : sed illa quæ admini- strationis tempore patefacta sunt, cuin in terra conspectus est, et humana indutus natura cum ho- minibus versatus fuit, per quæ, ut apostolicis ver- bis utamur, etiam illa cernuntur quæ in ipso vi- deri nequeunt, dum ex ipsis factis intelliguntur, hoc est, dum per opificium mundi ecclesiastici pa- tefiunt". Nam opificium Ecclesiæ quasi quædam mundi creatio est, in qua secundum illam pro- phetæ vocem, et cœlum novum creatur, quod est firmamentum fidei in Christum, ut Paulus loqui- tur, et terra nova paratur, quæ imbrem in se delatum bibat: et alius homo formatur, qui per generationem supernam renovatur ad imaginem Creatoris et luminarium natura fit alia, de qui- bus dicitur : Vos estis mundi lumen 1. Item : In A sed eas ad factam in carne patefactionem Dei quasi G es [ Joan. 1. 1. Rom. 1, 20. • Luc. x,20. • Matth. v, 16. quibus lucetis conspicui tanquam luminaria in mundos : multa denique sidera, quæ in fidei Gr- mamento exoriuntur. Neque mirum videri debet, esse magnam siderum multitudinem, quæ in hoc mundo a Deo numerantur ac nominatim appellan - tur, quorum etiam nomina ipse Opifex in cœlis consignari ait. Sic enim audio novi opificii coudi- D torem ad luminaria sua dicere : Nomina vestra in cœlis inscripta sunt. Nec solum hoc novum est in illo novo rerum opificio, quod magnam siderum multitudinem in eo condat Verbum, sed quod etianı soles multi creentur, qui bonorum operum radiis orbem illustrent. Sic enim ait is, qui soles ejus- modi condit Splendeat lux vestra coram homini- bus*. Item: Fulgebunt id temporis justi tanquam sol ipse. Quemadmodum igitur is qui sensilem hunc mundum aspexit, et lucentem in ipsa rerum pulchritudine sapientiam consideravit, ratiocinando æstimat per ea quæ sub oculos cadunt pulchritu- ”Isa. Lxv, 17. "I Timoth. m, 15. 'Matth. v, 14. • Philipp. u, * Matth. xii. 45. 15.

γειαν χειραγωγεί τὰς παρθένους. Οπερ δὴ καὶ ὁ μέγας Ιωάννης πεποίηκεν, μὲν ἀπ᾿ ἀρχῆς ἦν, σιωπήσας· ὅ δὲ ἑωράκαμεν καὶ ἀκηκόαμεν, καὶ αἱ χεῖρες ἡμῶν ἐψηλάφησαν περὶ τοῦ λόγου τῆς ἀλη θείας, τοῦτο δι' ἐπιμελείας διηγησάμενος. Φησὶν οὖν πρὸς αὐτὰς ἡ νύμφη· Ἀδελφιδός μου λευκὸς καὶ πυῤῥὸς, ἐκλελογισμένος ἀπὸ μυριάδων. Κεφαλή αὐτοῦ χρυσίον Κεφάς· βόστρυχοι αὐτοῦ ἐλάται, μέλανες ὡς κόραξ· οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτοῦ ὡς περι- στεραὶ ἐπὶ πληρώματα ὑδάτων, λελουμέναι ἐν γάλακτι, καθήμεναι ἐπὶ πληρώματα ὑδάτων. Σια γόνες αὐτοῦ ὡς φιάλαι τοῦ ἀρώματος φύουσαι μυρεψικά. Χείλη αὐτοῦ κρίνα στάζοντα σμύρναν πλήρη· χεῖρες αὐτοῦ τορευταί, χρυσαῖ, πεπλη- ρωμέναι θαρσείς· κοιλία αὐτοῦ πυξίον ἐλεφάντι- νον ἐπὶ λίθου σαπφείρου· κνῆμαι αὐτοῦ, στύλοι Β μαρμάρινοι, τεθεμελιωμένοι ἐπὶ βάσεις χρυσᾶς· εἶδος αὐτοῦ ὡς Λίβανος ἐκλεκτὸς, ὡς κέδροι. Φάρυγξ αὐτοῦ γλυκασμοί, καὶ ὅλος ἐπιθυμία· οὗτος ἀδελφιδός μου, καὶ οὗτος πλησίον μου, θυγατέρες Ιερουσαλήμ. Ταῦτα πάντα δι' ὧν ἡ τοῦ κάλλους γέγονεν ὑπογραφή, οὐ τῶν ἀοράτων τε καὶ ἀκαταλήπτων τῆς θεότητός ἐστιν ἐνδεικτικά· ἀλλὰ τῶν κατ' οἰκονομίαν φανερωθέντων, ὅτε ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη, τὴν ἀνθρωπίνην ἐνδυσάμενος φύσιν, δι' ὧν κατὰ τὸν ἀπο- στολικὸν λόγον, καὶ τὰ ἀόρατα αὐτοῦ τοῖς ποιήμασι νοούμενα καθορᾶται, διὰ τῆς τοῦ ἐκκλησιαστικού κόσ σμου κατασκευῆς φανερούμενα. Κόσμου γὰρ κτίσις ἐστὶν ἡ τῆς Ἐκκλησίας κατασκευή· ἐν ᾗ κατὰ τὴν τοῦ προφήτου φωνὴν καὶ ὁ οὐρανὸς κτίζεται καινός • ὅπερ ἐστὶ τὸ στερέωμα τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως, καθὼς ὁ Παῦλός φησι, καὶ γῆ καινὴ κατασκευάζεται, ἡ πίνουσα τὸν ἐπ' αὐτὴν ἐρχόμενον ὑετὸν, καὶ ἄν θρωπος πλάσσεται ἄλλος, ὁ διὰ τῆς ἄνωθεν γεννή σεως ἀνακαινιζόμενος κατ' εἰκόνα τοῦ κτίσαντος αὐ τόν· καὶ φωστήρων φύσις ἑτέρα γίνεται, περὶ ὧν φησιν, ὅτι Ὑμεῖς ἐστε τὸ φῶς τοῦ κόσμου· καὶ, Εν οἷς φαίνεσθε ὡς φωστῆρες ἐν κόσμῳ· καὶ ἀστέρες πολλοί, οἱ ἐν τῷ στερεώματι τῆς πίστεως ἀνατέλλοντες. Καὶ οὔπω τοῦτο θαυμαστὸν, εἰ πλήθη ἄστρων ἐστὶν, ἐν τῷ καινῷ τούτῳ κόσμῳ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἀριθμούμενα καὶ ὀνομαζόμενα, ὧν τὰ ὀνόματα ὁ ποιητὴς τῶν τοιούτων ἄστρων ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἀπο- γεγράφθαι λέγει. Οὕτω γὰρ ἤκουσα τοῦ δημιουργοῦ τῆς καινῆς κτίσεως πρὸς τοὺς ἰδίους αὐτοῦ φωστῆ ρας λέγοντος· ὅτι τὰ ὀνόματα ὑμῶν ἐγγέγραπται ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Οὐ τοῦτο τοίνυν μόνον τῆς καινῆς κτί- σεώς ἐστι τὸ παράδοξον, ὅτι ἄστρων πλῆθος ἐν αὐτῇ δημιουργείται παρὰ τοῦ Λόγου· ἀλλ' ὅτι καὶ πολλοὶ ἥλιοι κτίζονται, ταῖς τῶν ἀγαθῶν ἔργων ἀκτῖσι τὴν οἰκουμένην φωτίζοντες· οὕτως εἰπόντος τοῦ ποιητού τῶν τοιούτων ἡλίων· Λαμψάτω τὸ φῶς ὑμῶν ἔμε προσθεν τῶν ἀνθρώπων· καὶ, Τότε οἱ δίκαιοι λάμψουσιν ὡς ὁ ἥλιος. Ωσπερ τοίνυν ὁ πρὸς τὸν αἰσθητὸν ἀπιδὼν κόσμον, καὶ τὴν ἐμφαινομένην τῷ κάλλει τῶν ὄντων σοφίαν κατανοήσας, ἀναλογίζεται IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XIII. manu ducit. Idem etiam magnus ille Joannes ſe- cit, cuin eo quod initio rerum erat silentio præ- terito, studiose commeinorat illud quod vidimus, quod audivimus, et attrectarunt manus nostræ de verbo vitæ. Respondit igitur illis sponsa : Cognatus meus est candidus et rubicundus, electus ex decem millibus. Caput ejus, aurum Cephaz : cin- cinni ejus abietes, nigri tanquam corvus. Oculi ejus sicut columbæ, ad aquarum copias, ablutæ lacte, se- dentes juxta copias aquarum. Maxillæ ipsius tanquam aromatis phialæ, quæ proferunt unguenta. Labra ejus sunt lilia, distillantia myrrham uberem. Manus illius ejus tabella eburnea, in lapide sapphiro. Crura tortiles, aured, plena Tharsis. Venter illius columnæ marmoreæ, fundatæ super aureas bases. Species ipsius, ut electus Libanus, ut cedri. Guttur ejus dulcedines, ac nihil nisi desiderium est. Hic est cognatus meus, et hic proximus meus, filiæ Jerusalem. Hæc nimirum omnia, per quæ venustas ejus depingitur, non quæ in divinitate cerni perci- pique nequeunt, indicant : sed illa quæ admini- strationis tempore patefacta sunt, cuin in terra conspectus est, et humana indutus natura cum ho- minibus versatus fuit, per quæ, ut apostolicis ver- bis utamur, etiam illa cernuntur quæ in ipso vi- deri nequeunt, dum ex ipsis factis intelliguntur, hoc est, dum per opificium mundi ecclesiastici pa- tefiunt". Nam opificium Ecclesiæ quasi quædam mundi creatio est, in qua secundum illam pro- phetæ vocem, et cœlum novum creatur, quod est firmamentum fidei in Christum, ut Paulus loqui- tur, et terra nova paratur, quæ imbrem in se delatum bibat: et alius homo formatur, qui per generationem supernam renovatur ad imaginem Creatoris et luminarium natura fit alia, de qui- bus dicitur : Vos estis mundi lumen 1. Item : In A sed eas ad factam in carne patefactionem Dei quasi G es [ Joan. 1. 1. Rom. 1, 20. • Luc. x,20. • Matth. v, 16. quibus lucetis conspicui tanquam luminaria in mundos : multa denique sidera, quæ in fidei Gr- mamento exoriuntur. Neque mirum videri debet, esse magnam siderum multitudinem, quæ in hoc mundo a Deo numerantur ac nominatim appellan - tur, quorum etiam nomina ipse Opifex in cœlis consignari ait. Sic enim audio novi opificii coudi- D torem ad luminaria sua dicere : Nomina vestra in cœlis inscripta sunt. Nec solum hoc novum est in illo novo rerum opificio, quod magnam siderum multitudinem in eo condat Verbum, sed quod etianı soles multi creentur, qui bonorum operum radiis orbem illustrent. Sic enim ait is, qui soles ejus- modi condit Splendeat lux vestra coram homini- bus*. Item: Fulgebunt id temporis justi tanquam sol ipse. Quemadmodum igitur is qui sensilem hunc mundum aspexit, et lucentem in ipsa rerum pulchritudine sapientiam consideravit, ratiocinando æstimat per ea quæ sub oculos cadunt pulchritu- ”Isa. Lxv, 17. "I Timoth. m, 15. 'Matth. v, 14. • Philipp. u, * Matth. xii. 45. 15.

γειαν χειραγωγεί τὰς παρθένους. Οπερ δὴ καὶ ὁ μέγας Ιωάννης πεποίηκεν, μὲν ἀπ᾿ ἀρχῆς ἦν, σιωπήσας· ὅ δὲ ἑωράκαμεν καὶ ἀκηκόαμεν, καὶ αἱ χεῖρες ἡμῶν ἐψηλάφησαν περὶ τοῦ λόγου τῆς ἀλη θείας, τοῦτο δι' ἐπιμελείας διηγησάμενος. Φησὶν οὖν πρὸς αὐτὰς ἡ νύμφη· Ἀδελφιδός μου λευκὸς καὶ πυῤῥὸς, ἐκλελογισμένος ἀπὸ μυριάδων. Κεφαλή αὐτοῦ χρυσίον Κεφάς· βόστρυχοι αὐτοῦ ἐλάται, μέλανες ὡς κόραξ· οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτοῦ ὡς περι- στεραὶ ἐπὶ πληρώματα ὑδάτων, λελουμέναι ἐν γάλακτι, καθήμεναι ἐπὶ πληρώματα ὑδάτων. Σια γόνες αὐτοῦ ὡς φιάλαι τοῦ ἀρώματος φύουσαι μυρεψικά. Χείλη αὐτοῦ κρίνα στάζοντα σμύρναν πλήρη· χεῖρες αὐτοῦ τορευταί, χρυσαῖ, πεπλη- ρωμέναι θαρσείς· κοιλία αὐτοῦ πυξίον ἐλεφάντι- νον ἐπὶ λίθου σαπφείρου· κνῆμαι αὐτοῦ, στύλοι Β μαρμάρινοι, τεθεμελιωμένοι ἐπὶ βάσεις χρυσᾶς· εἶδος αὐτοῦ ὡς Λίβανος ἐκλεκτὸς, ὡς κέδροι. Φάρυγξ αὐτοῦ γλυκασμοί, καὶ ὅλος ἐπιθυμία· οὗτος ἀδελφιδός μου, καὶ οὗτος πλησίον μου, θυγατέρες Ιερουσαλήμ. Ταῦτα πάντα δι' ὧν ἡ τοῦ κάλλους γέγονεν ὑπογραφή, οὐ τῶν ἀοράτων τε καὶ ἀκαταλήπτων τῆς θεότητός ἐστιν ἐνδεικτικά· ἀλλὰ τῶν κατ' οἰκονομίαν φανερωθέντων, ὅτε ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη, τὴν ἀνθρωπίνην ἐνδυσάμενος φύσιν, δι' ὧν κατὰ τὸν ἀπο- στολικὸν λόγον, καὶ τὰ ἀόρατα αὐτοῦ τοῖς ποιήμασι νοούμενα καθορᾶται, διὰ τῆς τοῦ ἐκκλησιαστικού κόσ σμου κατασκευῆς φανερούμενα. Κόσμου γὰρ κτίσις ἐστὶν ἡ τῆς Ἐκκλησίας κατασκευή· ἐν ᾗ κατὰ τὴν τοῦ προφήτου φωνὴν καὶ ὁ οὐρανὸς κτίζεται καινός • ὅπερ ἐστὶ τὸ στερέωμα τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως, καθὼς ὁ Παῦλός φησι, καὶ γῆ καινὴ κατασκευάζεται, ἡ πίνουσα τὸν ἐπ' αὐτὴν ἐρχόμενον ὑετὸν, καὶ ἄν θρωπος πλάσσεται ἄλλος, ὁ διὰ τῆς ἄνωθεν γεννή σεως ἀνακαινιζόμενος κατ' εἰκόνα τοῦ κτίσαντος αὐ τόν· καὶ φωστήρων φύσις ἑτέρα γίνεται, περὶ ὧν φησιν, ὅτι Ὑμεῖς ἐστε τὸ φῶς τοῦ κόσμου· καὶ, Εν οἷς φαίνεσθε ὡς φωστῆρες ἐν κόσμῳ· καὶ ἀστέρες πολλοί, οἱ ἐν τῷ στερεώματι τῆς πίστεως ἀνατέλλοντες. Καὶ οὔπω τοῦτο θαυμαστὸν, εἰ πλήθη ἄστρων ἐστὶν, ἐν τῷ καινῷ τούτῳ κόσμῳ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἀριθμούμενα καὶ ὀνομαζόμενα, ὧν τὰ ὀνόματα ὁ ποιητὴς τῶν τοιούτων ἄστρων ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἀπο- γεγράφθαι λέγει. Οὕτω γὰρ ἤκουσα τοῦ δημιουργοῦ τῆς καινῆς κτίσεως πρὸς τοὺς ἰδίους αὐτοῦ φωστῆ ρας λέγοντος· ὅτι τὰ ὀνόματα ὑμῶν ἐγγέγραπται ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Οὐ τοῦτο τοίνυν μόνον τῆς καινῆς κτί- σεώς ἐστι τὸ παράδοξον, ὅτι ἄστρων πλῆθος ἐν αὐτῇ δημιουργείται παρὰ τοῦ Λόγου· ἀλλ' ὅτι καὶ πολλοὶ ἥλιοι κτίζονται, ταῖς τῶν ἀγαθῶν ἔργων ἀκτῖσι τὴν οἰκουμένην φωτίζοντες· οὕτως εἰπόντος τοῦ ποιητού τῶν τοιούτων ἡλίων· Λαμψάτω τὸ φῶς ὑμῶν ἔμε προσθεν τῶν ἀνθρώπων· καὶ, Τότε οἱ δίκαιοι λάμψουσιν ὡς ὁ ἥλιος. Ωσπερ τοίνυν ὁ πρὸς τὸν αἰσθητὸν ἀπιδὼν κόσμον, καὶ τὴν ἐμφαινομένην τῷ κάλλει τῶν ὄντων σοφίαν κατανοήσας, ἀναλογίζεται IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XIII. manu ducit. Idem etiam magnus ille Joannes ſe- cit, cuin eo quod initio rerum erat silentio præ- terito, studiose commeinorat illud quod vidimus, quod audivimus, et attrectarunt manus nostræ de verbo vitæ. Respondit igitur illis sponsa : Cognatus meus est candidus et rubicundus, electus ex decem millibus. Caput ejus, aurum Cephaz : cin- cinni ejus abietes, nigri tanquam corvus. Oculi ejus sicut columbæ, ad aquarum copias, ablutæ lacte, se- dentes juxta copias aquarum. Maxillæ ipsius tanquam aromatis phialæ, quæ proferunt unguenta. Labra ejus sunt lilia, distillantia myrrham uberem. Manus illius ejus tabella eburnea, in lapide sapphiro. Crura tortiles, aured, plena Tharsis. Venter illius columnæ marmoreæ, fundatæ super aureas bases. Species ipsius, ut electus Libanus, ut cedri. Guttur ejus dulcedines, ac nihil nisi desiderium est. Hic est cognatus meus, et hic proximus meus, filiæ Jerusalem. Hæc nimirum omnia, per quæ venustas ejus depingitur, non quæ in divinitate cerni perci- pique nequeunt, indicant : sed illa quæ admini- strationis tempore patefacta sunt, cuin in terra conspectus est, et humana indutus natura cum ho- minibus versatus fuit, per quæ, ut apostolicis ver- bis utamur, etiam illa cernuntur quæ in ipso vi- deri nequeunt, dum ex ipsis factis intelliguntur, hoc est, dum per opificium mundi ecclesiastici pa- tefiunt". Nam opificium Ecclesiæ quasi quædam mundi creatio est, in qua secundum illam pro- phetæ vocem, et cœlum novum creatur, quod est firmamentum fidei in Christum, ut Paulus loqui- tur, et terra nova paratur, quæ imbrem in se delatum bibat: et alius homo formatur, qui per generationem supernam renovatur ad imaginem Creatoris et luminarium natura fit alia, de qui- bus dicitur : Vos estis mundi lumen 1. Item : In A sed eas ad factam in carne patefactionem Dei quasi G es [ Joan. 1. 1. Rom. 1, 20. • Luc. x,20. • Matth. v, 16. quibus lucetis conspicui tanquam luminaria in mundos : multa denique sidera, quæ in fidei Gr- mamento exoriuntur. Neque mirum videri debet, esse magnam siderum multitudinem, quæ in hoc mundo a Deo numerantur ac nominatim appellan - tur, quorum etiam nomina ipse Opifex in cœlis consignari ait. Sic enim audio novi opificii coudi- D torem ad luminaria sua dicere : Nomina vestra in cœlis inscripta sunt. Nec solum hoc novum est in illo novo rerum opificio, quod magnam siderum multitudinem in eo condat Verbum, sed quod etianı soles multi creentur, qui bonorum operum radiis orbem illustrent. Sic enim ait is, qui soles ejus- modi condit Splendeat lux vestra coram homini- bus*. Item: Fulgebunt id temporis justi tanquam sol ipse. Quemadmodum igitur is qui sensilem hunc mundum aspexit, et lucentem in ipsa rerum pulchritudine sapientiam consideravit, ratiocinando æstimat per ea quæ sub oculos cadunt pulchritu- ”Isa. Lxv, 17. "I Timoth. m, 15. 'Matth. v, 14. • Philipp. u, * Matth. xii. 45. 15.

Δ διὰ τῶν ὁρωμένων τὸ ἀόρατον κάλλος, καὶ τὴν πη γὴν τῆς σοφίας, ἧς ἡ ἀπόῤῥοια τὴν τῶν ὄντων συν εστήσατο φύσιν· οὕτω καὶ ὁ πρὸς τὸν καινὸν τοῦτον κόσμον τῆς κατὰ τὴν Ἐκκλησίαν κτίσεως βλέπων, ὁρᾷ ἐν αὐτῷ τὸν πάντα ἐν πᾶσιν ὄντὰ καὶ γινόμενον, διὰ τῶν χωρητῶν τε καὶ καταλαμβανομένων ὑπὸ τῆς πίστεως ἡμῶν χειραγωγούμενος τὴν γνῶσιν πρὸς τὸ ἀχώρητον. Οὗ χάριν ἐπειδὴ ταύτην προσάγουσι τῇ πρὸς τὸ τέλειον ἀναδραμούσῃ ψυχῇ τὴν αἴτησιν αἱ παρθένοι ψυχαὶ τοῦ γνωρισθῆναι αὐταῖς τὸν ποθούσ μενον· διὰ τῶν ἐπὶ σωτηρίᾳ φανερωθέντων ἡμῖν ὑπο- γράφει ταῖς παρθένοις τὰ τοῦ ζητουμένου γνωρί- σματα. Καὶ πᾶσαν τὴν Ἐκκλησίαν ἓν σῶμα τοῦ νυμφίου ποιήσασα, ίδιόν τι νόημα δι' ἑκάστου τῶν μελῶν ἐν τῇ ὑπογραφῇ τοῦ κάλλους ἐνδείκνυται, δι' Β ὧν ὅλων ἐκ τῶν κατὰ μέρος θεωρουμένων, τὸ τοῦ σώματος κάλλος συναπαρτίζεται. Ἀρχὴν οὖν ποιεῖται τῆς διδασκαλίας τὴν προσεχή καὶ οἰκείαν ἡμῖν. Ἐκ γὰρ τοῦ σώματος τῆς κατηχή- σεως ἄρχεται· ὥσπερ δὴ καὶ ὁ Ματθαῖος πεποίηκεν, ἐκ τοῦ ᾿Αβραάμ τε καὶ Δαβὶδ γενεαλογήσας τὸ κατὰ σάρκα μυστήριον, τῷ μεγάλῳ Ἰωάννῃ ἐταμιεύσατο τοῖς ἤδη διὰ τούτων στοιχειωθεῖσι τὴν ἐξ ἀϊδίου νοου- μένην ἀρχὴν, καὶ τὸν τῇ ἀρχῇ συγκατανοούμενον Λόγον εὐαγγεβίσασθαι. Διὰ τούτων τοίνυν τῶν νοημάτ των ή νύμφη μυσταγωγεῖ τὰς νεάνιδας, ὅτι οὐ πρό τερον ἐπὶ τὸ ἄληπτόν τε καὶ ἀόριστον εὐαχθήσεται ἡμῶν ἡ διάνοια, πρὶν τῷ ὀφθέντι διὰ τῆς πίστεως περιδράξασθαι· τὸ δὲ ὀφθὲν ἡ τῆς σαρκός ἐστι φύσις. Εἰποῦσα γάρ· ὅτι Αδελφιδός μου λευκὸς καὶ πυρ ῥός· διὰ τῆς τῶν δύο χρωμάτων τούτων μίξεως τὸ τῆς σαρκὸς ἰδίωμα ὑπογράφει τῷ λόγῳ.Τοῦτο δὲ καὶ ἐν τοῖς ἔμπροσθεν ἐποίησε, μῆλον αὐτὸν ὀνομάσασα οὗ πρὸς ἑκάτερον τῶν χρωμάτων σύγκρατον καθορά- ται τὸ εἶδος. Λευκόν τε γάρ ἐστι τὸ μῆλον καὶ ἐρυ- θραίνεται· τὴν τοῦ αἵματος, οἶμαι, φύσιν συμβολικῶς ἐνδεικνύμενος διὰ τοῦ ἐρυθήματος. Αλλ' ἐπειδὴ πᾶσα σὰρξ ἑνὶ τρόπῳ συνίσταται, γάμου πάντως ὁδο- ποιοῦντος τὸν τόκον τοῖς εἰς τὴν ζωὴν ταύτην περι οὔτι διὰ γενέσεως, ὡς ἂν μή τις σαρκὸς γένεσιν περὶ τὸ μυστήριον τῆς εὐσεβείας παραδεξάμενος, πρὸς τὰ τῆς φύσεως ἔργα καὶ πάθη τὴν διάνοιαν κατολισθή σειεν, ὁμοιογενῆ πᾶσι κἀκείνης τῆς σαρκὸς τὴν γένε σιν ἐννοήσας· τούτου χάριν τὸν κοινωνήσαντα σαρκὸς καὶ αἵματος λευκὸν μὲν εἶναι καὶ πυῤῥὸν ὡμολόγησε, διὰ τῶν δύο χρωμάτων τὴν τοῦ σώματος φύσιν αίνισ σομένη, οὐ μὴν ὁμοιότροπον αὐτοῦ τὴν λοχείαν τῷ κοινῷ τόκῳ γεγενῆσθαι λέγει. Ἀλλ᾿ ἐκ πασῶν τῶν μυριάδων τῶν ἀφ' οὗ γεγόνασιν ἄνθρωποι, καὶ εἰς προσελεύσεται ῥέουσα διὰ τοῦ τόκου τῶν ἐπιγινομέ νων ἡ φύσις, μόνος οὗτός ἐστι τῷ καινῷ τῆς λοχείας εἴδει τῆς ζωῆς ταύτης αψάμενος· ᾧ οὐχὶ συνήργησε πρὸς τὸ γενέσθαι ἡ φύσις, ἀλλ' ὑπηρέτησε. Διὰ τοῦτο, φησὶν, ὅτι λευκὸς καὶ ὁ πυῤῥὸς οὗτος, ὁ διὰ σαρκὸς καὶ αἷματος ἐπιδημήσας τῷ βίῳ, μόνος ἐστὶν ἐκ πα- σῶν τῶν μυριάδων ἐκ τῆς παρθενικῆς καθαρότητος S. GREGORII NYSSENI dinem illam inaspectabilem, et fontem sapientia, cujus effluxio rerum naturam in corpus hoc rede- git sic qui mundum hunc novum in opificio Ec- clesiæ aspicit, videt in eo illum qui in omnibus est omnia, manu quasi ducens cognitionem suam ad id cujus capaces non sumus, per illa quæ com - prehendi ac percipi a natura nostra possunt. Quamobrem cum hæ virgines (quæ sunt animæ) petitionem hanc suam proponunt illi quæ jam ad perfectionem cursu contenderat, ut per ipsam li- ceat eis innotescere desideratum: per ea quæ sa- lutis nostræ causa patefacta nobis sunt, quasi de- lineat eis indicia, de quibus agnoscere quæsitum possint. Adeoque de tota Ecclesia uno sponsi cor- pore facto, peculiarem quemdam sensum de quo- libet membro in pulchritudinis descriptione osten- dit quibus universis singulation consideratis, ele- gantia corporis tota conformatur et absolvitur. Orditur vero doctrinam hanc a principio non procul a nobis remoto, neque alieno. Etenim a corpore incipit instructionem, quemadmodum et Matthæus fecit *. Nam is ab Adamo et Davide repe- tito longa serie carnis assumptæ mysterio, magno ¿li Joanni in his velut elementis et principiis con- stitutis reservavit ut illud principium, quod ab aeterno intelligitur, et Verbum quod una cuin hoc principio intelligitur, Evangelio suo describeret. Per has igitur sententias sponsa juvenculas velut initiat, cum mens nostra non prius ad illud incom- prehensibile ac infinitum perveniat, quam id quod patefactum est, fide complectatur. Et patefactum illud, carnis est natura. Cum enim ait : Cognatus meus est candidus et rubicundus : per banc duorum colorum misturam carnem peculiariter describit. Et fecit hoc etiam superius, ubi eum malum ap- pellavit cujus forma ex utroque colore temperata . conspicitur; nam malum et candidum est, et ru- bet : indicante, ut arbitror, quasi per quoddamn symbolumn hoc ipso rubore naturam sanguinis. Quia vero uno modo constituitur quælibet caro, conjugio quasi viam struente partui per genera- tionem in omnibus hanc vitam ingredientibus, ne quis carnis ortu in hoc mysterio pietatis concesso, ad naturæ opera et affectiones cogitando delaba- tur, existimando carnis hujus generationem per- inde comparatam esse, ut in aliis omnibus ; id- circo eum qui nostræ carnis et sanguinis particeps factus est, candidum quidem illum ac rubicundum esse fatetur, per duos hosce colores obscuriuscule corporis naturam indicans, non tamen consimili ratione prorsus editum in lucem ait, qua commu- niter homines gignuntur. Nimifum inter omnes ho- minum myriades, ex quo illi esse cœperunt, et quousque veluti fluende natura succedentium sibi per partum progredietur, solus hic nova quadam partus specie in hanc vitam venit cui ad nascen- dum natura non cooperata est, sed serviit. Matth. 1,2 sqq. : c D

Δ διὰ τῶν ὁρωμένων τὸ ἀόρατον κάλλος, καὶ τὴν πη γὴν τῆς σοφίας, ἧς ἡ ἀπόῤῥοια τὴν τῶν ὄντων συν εστήσατο φύσιν· οὕτω καὶ ὁ πρὸς τὸν καινὸν τοῦτον κόσμον τῆς κατὰ τὴν Ἐκκλησίαν κτίσεως βλέπων, ὁρᾷ ἐν αὐτῷ τὸν πάντα ἐν πᾶσιν ὄντὰ καὶ γινόμενον, διὰ τῶν χωρητῶν τε καὶ καταλαμβανομένων ὑπὸ τῆς πίστεως ἡμῶν χειραγωγούμενος τὴν γνῶσιν πρὸς τὸ ἀχώρητον. Οὗ χάριν ἐπειδὴ ταύτην προσάγουσι τῇ πρὸς τὸ τέλειον ἀναδραμούσῃ ψυχῇ τὴν αἴτησιν αἱ παρθένοι ψυχαὶ τοῦ γνωρισθῆναι αὐταῖς τὸν ποθούσ μενον· διὰ τῶν ἐπὶ σωτηρίᾳ φανερωθέντων ἡμῖν ὑπο- γράφει ταῖς παρθένοις τὰ τοῦ ζητουμένου γνωρί- σματα. Καὶ πᾶσαν τὴν Ἐκκλησίαν ἓν σῶμα τοῦ νυμφίου ποιήσασα, ίδιόν τι νόημα δι' ἑκάστου τῶν μελῶν ἐν τῇ ὑπογραφῇ τοῦ κάλλους ἐνδείκνυται, δι' Β ὧν ὅλων ἐκ τῶν κατὰ μέρος θεωρουμένων, τὸ τοῦ σώματος κάλλος συναπαρτίζεται. Ἀρχὴν οὖν ποιεῖται τῆς διδασκαλίας τὴν προσεχή καὶ οἰκείαν ἡμῖν. Ἐκ γὰρ τοῦ σώματος τῆς κατηχή- σεως ἄρχεται· ὥσπερ δὴ καὶ ὁ Ματθαῖος πεποίηκεν, ἐκ τοῦ ᾿Αβραάμ τε καὶ Δαβὶδ γενεαλογήσας τὸ κατὰ σάρκα μυστήριον, τῷ μεγάλῳ Ἰωάννῃ ἐταμιεύσατο τοῖς ἤδη διὰ τούτων στοιχειωθεῖσι τὴν ἐξ ἀϊδίου νοου- μένην ἀρχὴν, καὶ τὸν τῇ ἀρχῇ συγκατανοούμενον Λόγον εὐαγγεβίσασθαι. Διὰ τούτων τοίνυν τῶν νοημάτ των ή νύμφη μυσταγωγεῖ τὰς νεάνιδας, ὅτι οὐ πρό τερον ἐπὶ τὸ ἄληπτόν τε καὶ ἀόριστον εὐαχθήσεται ἡμῶν ἡ διάνοια, πρὶν τῷ ὀφθέντι διὰ τῆς πίστεως περιδράξασθαι· τὸ δὲ ὀφθὲν ἡ τῆς σαρκός ἐστι φύσις. Εἰποῦσα γάρ· ὅτι Αδελφιδός μου λευκὸς καὶ πυρ ῥός· διὰ τῆς τῶν δύο χρωμάτων τούτων μίξεως τὸ τῆς σαρκὸς ἰδίωμα ὑπογράφει τῷ λόγῳ.Τοῦτο δὲ καὶ ἐν τοῖς ἔμπροσθεν ἐποίησε, μῆλον αὐτὸν ὀνομάσασα οὗ πρὸς ἑκάτερον τῶν χρωμάτων σύγκρατον καθορά- ται τὸ εἶδος. Λευκόν τε γάρ ἐστι τὸ μῆλον καὶ ἐρυ- θραίνεται· τὴν τοῦ αἵματος, οἶμαι, φύσιν συμβολικῶς ἐνδεικνύμενος διὰ τοῦ ἐρυθήματος. Αλλ' ἐπειδὴ πᾶσα σὰρξ ἑνὶ τρόπῳ συνίσταται, γάμου πάντως ὁδο- ποιοῦντος τὸν τόκον τοῖς εἰς τὴν ζωὴν ταύτην περι οὔτι διὰ γενέσεως, ὡς ἂν μή τις σαρκὸς γένεσιν περὶ τὸ μυστήριον τῆς εὐσεβείας παραδεξάμενος, πρὸς τὰ τῆς φύσεως ἔργα καὶ πάθη τὴν διάνοιαν κατολισθή σειεν, ὁμοιογενῆ πᾶσι κἀκείνης τῆς σαρκὸς τὴν γένε σιν ἐννοήσας· τούτου χάριν τὸν κοινωνήσαντα σαρκὸς καὶ αἵματος λευκὸν μὲν εἶναι καὶ πυῤῥὸν ὡμολόγησε, διὰ τῶν δύο χρωμάτων τὴν τοῦ σώματος φύσιν αίνισ σομένη, οὐ μὴν ὁμοιότροπον αὐτοῦ τὴν λοχείαν τῷ κοινῷ τόκῳ γεγενῆσθαι λέγει. Ἀλλ᾿ ἐκ πασῶν τῶν μυριάδων τῶν ἀφ' οὗ γεγόνασιν ἄνθρωποι, καὶ εἰς προσελεύσεται ῥέουσα διὰ τοῦ τόκου τῶν ἐπιγινομέ νων ἡ φύσις, μόνος οὗτός ἐστι τῷ καινῷ τῆς λοχείας εἴδει τῆς ζωῆς ταύτης αψάμενος· ᾧ οὐχὶ συνήργησε πρὸς τὸ γενέσθαι ἡ φύσις, ἀλλ' ὑπηρέτησε. Διὰ τοῦτο, φησὶν, ὅτι λευκὸς καὶ ὁ πυῤῥὸς οὗτος, ὁ διὰ σαρκὸς καὶ αἷματος ἐπιδημήσας τῷ βίῳ, μόνος ἐστὶν ἐκ πα- σῶν τῶν μυριάδων ἐκ τῆς παρθενικῆς καθαρότητος S. GREGORII NYSSENI dinem illam inaspectabilem, et fontem sapientia, cujus effluxio rerum naturam in corpus hoc rede- git sic qui mundum hunc novum in opificio Ec- clesiæ aspicit, videt in eo illum qui in omnibus est omnia, manu quasi ducens cognitionem suam ad id cujus capaces non sumus, per illa quæ com - prehendi ac percipi a natura nostra possunt. Quamobrem cum hæ virgines (quæ sunt animæ) petitionem hanc suam proponunt illi quæ jam ad perfectionem cursu contenderat, ut per ipsam li- ceat eis innotescere desideratum: per ea quæ sa- lutis nostræ causa patefacta nobis sunt, quasi de- lineat eis indicia, de quibus agnoscere quæsitum possint. Adeoque de tota Ecclesia uno sponsi cor- pore facto, peculiarem quemdam sensum de quo- libet membro in pulchritudinis descriptione osten- dit quibus universis singulation consideratis, ele- gantia corporis tota conformatur et absolvitur. Orditur vero doctrinam hanc a principio non procul a nobis remoto, neque alieno. Etenim a corpore incipit instructionem, quemadmodum et Matthæus fecit *. Nam is ab Adamo et Davide repe- tito longa serie carnis assumptæ mysterio, magno ¿li Joanni in his velut elementis et principiis con- stitutis reservavit ut illud principium, quod ab aeterno intelligitur, et Verbum quod una cuin hoc principio intelligitur, Evangelio suo describeret. Per has igitur sententias sponsa juvenculas velut initiat, cum mens nostra non prius ad illud incom- prehensibile ac infinitum perveniat, quam id quod patefactum est, fide complectatur. Et patefactum illud, carnis est natura. Cum enim ait : Cognatus meus est candidus et rubicundus : per banc duorum colorum misturam carnem peculiariter describit. Et fecit hoc etiam superius, ubi eum malum ap- pellavit cujus forma ex utroque colore temperata . conspicitur; nam malum et candidum est, et ru- bet : indicante, ut arbitror, quasi per quoddamn symbolumn hoc ipso rubore naturam sanguinis. Quia vero uno modo constituitur quælibet caro, conjugio quasi viam struente partui per genera- tionem in omnibus hanc vitam ingredientibus, ne quis carnis ortu in hoc mysterio pietatis concesso, ad naturæ opera et affectiones cogitando delaba- tur, existimando carnis hujus generationem per- inde comparatam esse, ut in aliis omnibus ; id- circo eum qui nostræ carnis et sanguinis particeps factus est, candidum quidem illum ac rubicundum esse fatetur, per duos hosce colores obscuriuscule corporis naturam indicans, non tamen consimili ratione prorsus editum in lucem ait, qua commu- niter homines gignuntur. Nimifum inter omnes ho- minum myriades, ex quo illi esse cœperunt, et quousque veluti fluende natura succedentium sibi per partum progredietur, solus hic nova quadam partus specie in hanc vitam venit cui ad nascen- dum natura non cooperata est, sed serviit. Matth. 1,2 sqq. : c D

Δ διὰ τῶν ὁρωμένων τὸ ἀόρατον κάλλος, καὶ τὴν πη γὴν τῆς σοφίας, ἧς ἡ ἀπόῤῥοια τὴν τῶν ὄντων συν εστήσατο φύσιν· οὕτω καὶ ὁ πρὸς τὸν καινὸν τοῦτον κόσμον τῆς κατὰ τὴν Ἐκκλησίαν κτίσεως βλέπων, ὁρᾷ ἐν αὐτῷ τὸν πάντα ἐν πᾶσιν ὄντὰ καὶ γινόμενον, διὰ τῶν χωρητῶν τε καὶ καταλαμβανομένων ὑπὸ τῆς πίστεως ἡμῶν χειραγωγούμενος τὴν γνῶσιν πρὸς τὸ ἀχώρητον. Οὗ χάριν ἐπειδὴ ταύτην προσάγουσι τῇ πρὸς τὸ τέλειον ἀναδραμούσῃ ψυχῇ τὴν αἴτησιν αἱ παρθένοι ψυχαὶ τοῦ γνωρισθῆναι αὐταῖς τὸν ποθούσ μενον· διὰ τῶν ἐπὶ σωτηρίᾳ φανερωθέντων ἡμῖν ὑπο- γράφει ταῖς παρθένοις τὰ τοῦ ζητουμένου γνωρί- σματα. Καὶ πᾶσαν τὴν Ἐκκλησίαν ἓν σῶμα τοῦ νυμφίου ποιήσασα, ίδιόν τι νόημα δι' ἑκάστου τῶν μελῶν ἐν τῇ ὑπογραφῇ τοῦ κάλλους ἐνδείκνυται, δι' Β ὧν ὅλων ἐκ τῶν κατὰ μέρος θεωρουμένων, τὸ τοῦ σώματος κάλλος συναπαρτίζεται. Ἀρχὴν οὖν ποιεῖται τῆς διδασκαλίας τὴν προσεχή καὶ οἰκείαν ἡμῖν. Ἐκ γὰρ τοῦ σώματος τῆς κατηχή- σεως ἄρχεται· ὥσπερ δὴ καὶ ὁ Ματθαῖος πεποίηκεν, ἐκ τοῦ ᾿Αβραάμ τε καὶ Δαβὶδ γενεαλογήσας τὸ κατὰ σάρκα μυστήριον, τῷ μεγάλῳ Ἰωάννῃ ἐταμιεύσατο τοῖς ἤδη διὰ τούτων στοιχειωθεῖσι τὴν ἐξ ἀϊδίου νοου- μένην ἀρχὴν, καὶ τὸν τῇ ἀρχῇ συγκατανοούμενον Λόγον εὐαγγεβίσασθαι. Διὰ τούτων τοίνυν τῶν νοημάτ των ή νύμφη μυσταγωγεῖ τὰς νεάνιδας, ὅτι οὐ πρό τερον ἐπὶ τὸ ἄληπτόν τε καὶ ἀόριστον εὐαχθήσεται ἡμῶν ἡ διάνοια, πρὶν τῷ ὀφθέντι διὰ τῆς πίστεως περιδράξασθαι· τὸ δὲ ὀφθὲν ἡ τῆς σαρκός ἐστι φύσις. Εἰποῦσα γάρ· ὅτι Αδελφιδός μου λευκὸς καὶ πυρ ῥός· διὰ τῆς τῶν δύο χρωμάτων τούτων μίξεως τὸ τῆς σαρκὸς ἰδίωμα ὑπογράφει τῷ λόγῳ.Τοῦτο δὲ καὶ ἐν τοῖς ἔμπροσθεν ἐποίησε, μῆλον αὐτὸν ὀνομάσασα οὗ πρὸς ἑκάτερον τῶν χρωμάτων σύγκρατον καθορά- ται τὸ εἶδος. Λευκόν τε γάρ ἐστι τὸ μῆλον καὶ ἐρυ- θραίνεται· τὴν τοῦ αἵματος, οἶμαι, φύσιν συμβολικῶς ἐνδεικνύμενος διὰ τοῦ ἐρυθήματος. Αλλ' ἐπειδὴ πᾶσα σὰρξ ἑνὶ τρόπῳ συνίσταται, γάμου πάντως ὁδο- ποιοῦντος τὸν τόκον τοῖς εἰς τὴν ζωὴν ταύτην περι οὔτι διὰ γενέσεως, ὡς ἂν μή τις σαρκὸς γένεσιν περὶ τὸ μυστήριον τῆς εὐσεβείας παραδεξάμενος, πρὸς τὰ τῆς φύσεως ἔργα καὶ πάθη τὴν διάνοιαν κατολισθή σειεν, ὁμοιογενῆ πᾶσι κἀκείνης τῆς σαρκὸς τὴν γένε σιν ἐννοήσας· τούτου χάριν τὸν κοινωνήσαντα σαρκὸς καὶ αἵματος λευκὸν μὲν εἶναι καὶ πυῤῥὸν ὡμολόγησε, διὰ τῶν δύο χρωμάτων τὴν τοῦ σώματος φύσιν αίνισ σομένη, οὐ μὴν ὁμοιότροπον αὐτοῦ τὴν λοχείαν τῷ κοινῷ τόκῳ γεγενῆσθαι λέγει. Ἀλλ᾿ ἐκ πασῶν τῶν μυριάδων τῶν ἀφ' οὗ γεγόνασιν ἄνθρωποι, καὶ εἰς προσελεύσεται ῥέουσα διὰ τοῦ τόκου τῶν ἐπιγινομέ νων ἡ φύσις, μόνος οὗτός ἐστι τῷ καινῷ τῆς λοχείας εἴδει τῆς ζωῆς ταύτης αψάμενος· ᾧ οὐχὶ συνήργησε πρὸς τὸ γενέσθαι ἡ φύσις, ἀλλ' ὑπηρέτησε. Διὰ τοῦτο, φησὶν, ὅτι λευκὸς καὶ ὁ πυῤῥὸς οὗτος, ὁ διὰ σαρκὸς καὶ αἷματος ἐπιδημήσας τῷ βίῳ, μόνος ἐστὶν ἐκ πα- σῶν τῶν μυριάδων ἐκ τῆς παρθενικῆς καθαρότητος S. GREGORII NYSSENI dinem illam inaspectabilem, et fontem sapientia, cujus effluxio rerum naturam in corpus hoc rede- git sic qui mundum hunc novum in opificio Ec- clesiæ aspicit, videt in eo illum qui in omnibus est omnia, manu quasi ducens cognitionem suam ad id cujus capaces non sumus, per illa quæ com - prehendi ac percipi a natura nostra possunt. Quamobrem cum hæ virgines (quæ sunt animæ) petitionem hanc suam proponunt illi quæ jam ad perfectionem cursu contenderat, ut per ipsam li- ceat eis innotescere desideratum: per ea quæ sa- lutis nostræ causa patefacta nobis sunt, quasi de- lineat eis indicia, de quibus agnoscere quæsitum possint. Adeoque de tota Ecclesia uno sponsi cor- pore facto, peculiarem quemdam sensum de quo- libet membro in pulchritudinis descriptione osten- dit quibus universis singulation consideratis, ele- gantia corporis tota conformatur et absolvitur. Orditur vero doctrinam hanc a principio non procul a nobis remoto, neque alieno. Etenim a corpore incipit instructionem, quemadmodum et Matthæus fecit *. Nam is ab Adamo et Davide repe- tito longa serie carnis assumptæ mysterio, magno ¿li Joanni in his velut elementis et principiis con- stitutis reservavit ut illud principium, quod ab aeterno intelligitur, et Verbum quod una cuin hoc principio intelligitur, Evangelio suo describeret. Per has igitur sententias sponsa juvenculas velut initiat, cum mens nostra non prius ad illud incom- prehensibile ac infinitum perveniat, quam id quod patefactum est, fide complectatur. Et patefactum illud, carnis est natura. Cum enim ait : Cognatus meus est candidus et rubicundus : per banc duorum colorum misturam carnem peculiariter describit. Et fecit hoc etiam superius, ubi eum malum ap- pellavit cujus forma ex utroque colore temperata . conspicitur; nam malum et candidum est, et ru- bet : indicante, ut arbitror, quasi per quoddamn symbolumn hoc ipso rubore naturam sanguinis. Quia vero uno modo constituitur quælibet caro, conjugio quasi viam struente partui per genera- tionem in omnibus hanc vitam ingredientibus, ne quis carnis ortu in hoc mysterio pietatis concesso, ad naturæ opera et affectiones cogitando delaba- tur, existimando carnis hujus generationem per- inde comparatam esse, ut in aliis omnibus ; id- circo eum qui nostræ carnis et sanguinis particeps factus est, candidum quidem illum ac rubicundum esse fatetur, per duos hosce colores obscuriuscule corporis naturam indicans, non tamen consimili ratione prorsus editum in lucem ait, qua commu- niter homines gignuntur. Nimifum inter omnes ho- minum myriades, ex quo illi esse cœperunt, et quousque veluti fluende natura succedentium sibi per partum progredietur, solus hic nova quadam partus specie in hanc vitam venit cui ad nascen- dum natura non cooperata est, sed serviit. Matth. 1,2 sqq. : c D

Β ἐκλελοχισμένος· οὗ ἀσυνδύαστος μὲν ἡ κυοφορία, & ἀμόλυντος δὲ ἡ λοχεία, ανώδυνος δὲ ἡ ὠδίς· οὗ θάλα μος ἡ τοῦ Ὑψίστου δύναμις, οἷόν τις νεφέλη τὴν παρ θενίαν ἐπισκιάζουσα· πυρσὸς δὲ γαμήλιος ἡ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἔλλαμψις· κλίνη δὲ ἡ ἀπάθεια, καὶ γάμος ἡ ἀφθαρσία. Ο τοίνυν ἐκ τῶν τοιούτων γενόμενος, καλῶς ἐκλελοχισμένος ἐκ πασῶν τῶν μυριάδων κατα ωνομάσθη· ὅπερ τὸ μὴ ἐκ λέχους αὐτὸν εἶναι σημαί- νει. Τούτου γὰρ μόνου χωρὶς λοχείας ή γέννησις, ὥσπερ καὶ χωρὶς γάμου ἡ σύστασις. Οὐ γὰρ ἔστιν ἐπὶ τῆς ἀφθόρου τε καὶ ἀπειρογάμου κυρίως τὸ ὄνομα τῆς λοχείας εἰπεῖν· διότι παρθενίας τε καὶ λοχείας ἀσύμ- βατά ἐστι περὶ τὴν αὐτὴν τὰ ὀνόματα. Αλλ' ὥσπερ Υἱὸς ἐδόθη ἡμῖν ἄνευ Πατρός· οὕτω καὶ τὸ παιδίον ἄνευ λοχείας γεγέννηται. Ως γὰρ οὐκ ἔγνω ἡ Παρθένος ὅπως ἐν τῷ σώματι αὐτῆς τὸ θεοδόχον συνέστη σῶμα· οὕτως οὐδὲ τοῦ τόκου ᾔσθετο, μαρτυρούσης της προφη - τείας αὐτῇ τὸ ἀνώδυνον τῆς ὠδῖνος. Φησὶ γὰρ Ησαΐας, Πρὶν ἐλθεῖν τοὺς πόνους τῶν ὠδίνων, ἐξέφυγε καὶ ἔτεκεν ἄρσεν. Διὰ τοῦτο ἐκλελογισμένος καὶ ξε νίζων καθ' ἑκάτερον τὴν ἀκολουθίαν τῆς φύσεως, οὔτε ἀρξάμενος ἐξ ἡδονῆς, οὔτε προελθὼν διὰ πόνου. Καὶ τοῦτο κατὰ τὸ ἀκόλουθον γίνεται, καὶ οὐκ ἔξω τοῦ εἰκότος ἐστίν. Ἐπειδὴ γὰρ ἡ τὸν θάνατον διὰ τῆς ἁμαρτίας ἐπεισάγουσα τῇ φύσει, ἐν λύπαις καὶ πό νοις τίκτειν κατεδικάσθη, ἔδει πάντως τὴν τῆς ζωῆς μητέρα ἀπὸ χαρᾶς τε τῆς κυοφορίας ἄρξασθαι, καὶ διὰ χαρᾶς τελειῶσαι τὸν τόκον. Χαῖρε γάρ, φησί, κ8- χαριτωμένη, πρὸς αὐτὴν ὁ ἀρχάγγελος, ἐκβάλλων τῇ φωνῇ τὴν λύπην τὴν ἐξ ἀρχῆς ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας ἀποκληρωθεῖσαν τῷ τόκῳ. Οὗτος μὲν οὖν ἐστιν ὁ τῷ καινῷ τε καὶ ἰδιάζοντι τῆς γεννήσεως ἐκ πασῶν τῶν μυριάδων μόνος τοιοῦτος γενόμενος, ὁ λευκός τε καὶ πυῤῥὸς διὰ τὴν σάρκα καὶ τὸ αἷμα καλῶς ώνομασμέν νος, καὶ ἐκλελοχισμένος ἀπὸ μυριάδων, διὰ τὴν ἄφθαρτόν τε καὶ ἀπαθὴ τοῦ τόκου παρὰ τοὺς λοιποὺς ιδιότητα. Η τάχα καὶ διὰ τὰ λοιπὰ τῆς γεννήσεως εἴδη τὰ διὰ τῆς λοχείας γινόμενα, ταύτην ἐφήρμοσεν αὐτῷ τὴν φωνὴν ἡ νύμφη. Οὐκ ἀγνοεῖς δὲ πάντως ὁσάκις ἐγεννήθη ὁ πάσης τῆς κτίσεως πρωτότοκος ἐν πολλοῖς ἀδελφοῖς, πρωτότοκος ἐκ νεκρῶν· ὁ πρῶτος λύσας τὰς ὠδῖνας τοῦ θανάτου, καὶ πᾶσι τὸν ἐκ νεκρῶν τόκον ὁδοποιήσας διὰ τῆς ἀναστάσεως. Ἐν πᾶσι μὲν γὰρ τούτοις ἐγεννήθη, οὐ μὴν διὰ λοχείας παρῆλθεν εἰς γέννησιν. "Η τε γὰρ ἐκ τοῦ ὕδατος γένεσις τὸ τῆς λοχείας πάθος οὐ παρεδέξατο, καὶ ἡ ἐκ νεκρῶν παλιγο γεννεσία, καὶ ἡ τῆς θείας ταύτης κτίσεως πρωτοτοκία, ἀλλ' ἐν πᾶσι τούτοις καθαρεύει τῆς λοχείας ὁ τόκος. Διὰ τοῦτό φησιν, Εκλελογισμένος ἀπὸ μυριάδων. Οἷον δὲ αὐτοῦ τὸ κάλλος ἐν τοῖς καθ᾽ ἕκαστον μέλεσι διηγεῖται, καιρὸς δὲ ἂν εἴη κατανοῆσαι διὰ τῶν εἰρη μένων. Κεφαλὴ αὐτοῦ, χρυσίον Κεράζ. Ἡ δὲ IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XIII. B Propterea inquit candidum hunc et rubicundum, qui per carnem et sanguinem in hac vita versatus est, solum ex universis hominum myriadibus de puritate virginea electum esse, cujus conceptio duorum a conjunctione profecta non sit, partus minime inquinatus, parturigo doloris expers : cujus thalamus, Altissimi potestas quasi quædam nubes virginitatem ipsam inumbrans, fax nuptialis Spi- ritus sancti splendor, cubile vitiorum expers conditio, nuptiæ puritas incorrupta. Qui ex tali- bus ortus est, recte appellatur electus ex universis myriadibus : quo quidem significatur, non ex con- jugali toro ipsum existere. Nam hujus solius ge- neratio parturiginem non habuit, quemadmodum et sine conjugio cœpit exsistere. Neque enim pro- prie parturiginis vocabulum usurpari de illa incor- rupta et conjugium non experta potest, propterea quod virginitas et parturigo in eadem concurrere nequeant. Nimirum uti datus nobis absque Paire Filius, sic etiam puer bic absque parturigine natus est. Utque Virgo ipsa non cognovit quo pacto in corpore ipsius corpus illud divinitatem recipiens coaluerit sic ne partum quidem sensit, etiam Isaia propheta de illa testante, quod parturigo ipsius doloris expers fuerit, cum ait : Priusquam labores parturiginum venissent, liberata marem pe- perit”. Idcirco et electus fuit, et utraque parte na- turæ ordinem innovavit. Nec enim e voluptate cœ- pit exsistere, neque per dolores in lucem prodiit. Αtque hoc ft ratione quadam consentanea, mini- C meque absurdum est. Cum enim illa quæ mortem in naturam per peccatum introduxit, condemnata sit ut in doloribus laboribusque pariat, oportebat omnino matrem vitæ tam conceptionem a lætitia inchoare, quam partum in lætitia perficere. Nimi- rum ait ad eam princeps ille angelus : Gaude, gratia plena. Qua voce mæstitiam illam abigit, quæ re- rum initio propter peccatum partui est imposita. Hic igitur ille est qui nova quadam ac peculiari generationis ratione ex myriadibus universis solus talis natus est, et candidus ac rubicundus recte appellatus propter carnem et sanguinem, electus ex decem millibus, propter incorruptam et vitio- rum expertem proprietatem partus, diversam a partu reliquorum. Vel fortassis hanc ei vocem ac- commodavit sponsa, propter cæteras generationis ipsius species, quæ et ipsæ parturiginis non sunt expertes. Nec ignorare potes, quoties sit genitus is qui totius opificii primigenius est, primigenius inter multos fratres, primigenius ex mortuis, qui primus mortis parturigines solvit, ac per resur- rectionem suam universis viam ad partum ex mortuis aperuit. Nam in his omnibus natus est, neque tamen per parturiginem editus. Nam nativitas per aquam parturiginis dolorem non admisit, nec item ex mortuis regeneratio, nec divini illius opificii primogenitura, sed in omnibus hisce partus ex- fers doloris fuit. Hæc causa est, quamobrem dicat: Electus ex decem millibus. Isa. LXVI, D Cæterum tempus jam fuerit ut etiam considere- mus ex prælectis verbis qualis illius elegantia sin- gulis in membris commemoretur. Caput ejus, in- 7. * Luc. 1, 28.

Β ἐκλελοχισμένος· οὗ ἀσυνδύαστος μὲν ἡ κυοφορία, & ἀμόλυντος δὲ ἡ λοχεία, ανώδυνος δὲ ἡ ὠδίς· οὗ θάλα μος ἡ τοῦ Ὑψίστου δύναμις, οἷόν τις νεφέλη τὴν παρ θενίαν ἐπισκιάζουσα· πυρσὸς δὲ γαμήλιος ἡ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἔλλαμψις· κλίνη δὲ ἡ ἀπάθεια, καὶ γάμος ἡ ἀφθαρσία. Ο τοίνυν ἐκ τῶν τοιούτων γενόμενος, καλῶς ἐκλελοχισμένος ἐκ πασῶν τῶν μυριάδων κατα ωνομάσθη· ὅπερ τὸ μὴ ἐκ λέχους αὐτὸν εἶναι σημαί- νει. Τούτου γὰρ μόνου χωρὶς λοχείας ή γέννησις, ὥσπερ καὶ χωρὶς γάμου ἡ σύστασις. Οὐ γὰρ ἔστιν ἐπὶ τῆς ἀφθόρου τε καὶ ἀπειρογάμου κυρίως τὸ ὄνομα τῆς λοχείας εἰπεῖν· διότι παρθενίας τε καὶ λοχείας ἀσύμ- βατά ἐστι περὶ τὴν αὐτὴν τὰ ὀνόματα. Αλλ' ὥσπερ Υἱὸς ἐδόθη ἡμῖν ἄνευ Πατρός· οὕτω καὶ τὸ παιδίον ἄνευ λοχείας γεγέννηται. Ως γὰρ οὐκ ἔγνω ἡ Παρθένος ὅπως ἐν τῷ σώματι αὐτῆς τὸ θεοδόχον συνέστη σῶμα· οὕτως οὐδὲ τοῦ τόκου ᾔσθετο, μαρτυρούσης της προφη - τείας αὐτῇ τὸ ἀνώδυνον τῆς ὠδῖνος. Φησὶ γὰρ Ησαΐας, Πρὶν ἐλθεῖν τοὺς πόνους τῶν ὠδίνων, ἐξέφυγε καὶ ἔτεκεν ἄρσεν. Διὰ τοῦτο ἐκλελογισμένος καὶ ξε νίζων καθ' ἑκάτερον τὴν ἀκολουθίαν τῆς φύσεως, οὔτε ἀρξάμενος ἐξ ἡδονῆς, οὔτε προελθὼν διὰ πόνου. Καὶ τοῦτο κατὰ τὸ ἀκόλουθον γίνεται, καὶ οὐκ ἔξω τοῦ εἰκότος ἐστίν. Ἐπειδὴ γὰρ ἡ τὸν θάνατον διὰ τῆς ἁμαρτίας ἐπεισάγουσα τῇ φύσει, ἐν λύπαις καὶ πό νοις τίκτειν κατεδικάσθη, ἔδει πάντως τὴν τῆς ζωῆς μητέρα ἀπὸ χαρᾶς τε τῆς κυοφορίας ἄρξασθαι, καὶ διὰ χαρᾶς τελειῶσαι τὸν τόκον. Χαῖρε γάρ, φησί, κ8- χαριτωμένη, πρὸς αὐτὴν ὁ ἀρχάγγελος, ἐκβάλλων τῇ φωνῇ τὴν λύπην τὴν ἐξ ἀρχῆς ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας ἀποκληρωθεῖσαν τῷ τόκῳ. Οὗτος μὲν οὖν ἐστιν ὁ τῷ καινῷ τε καὶ ἰδιάζοντι τῆς γεννήσεως ἐκ πασῶν τῶν μυριάδων μόνος τοιοῦτος γενόμενος, ὁ λευκός τε καὶ πυῤῥὸς διὰ τὴν σάρκα καὶ τὸ αἷμα καλῶς ώνομασμέν νος, καὶ ἐκλελοχισμένος ἀπὸ μυριάδων, διὰ τὴν ἄφθαρτόν τε καὶ ἀπαθὴ τοῦ τόκου παρὰ τοὺς λοιποὺς ιδιότητα. Η τάχα καὶ διὰ τὰ λοιπὰ τῆς γεννήσεως εἴδη τὰ διὰ τῆς λοχείας γινόμενα, ταύτην ἐφήρμοσεν αὐτῷ τὴν φωνὴν ἡ νύμφη. Οὐκ ἀγνοεῖς δὲ πάντως ὁσάκις ἐγεννήθη ὁ πάσης τῆς κτίσεως πρωτότοκος ἐν πολλοῖς ἀδελφοῖς, πρωτότοκος ἐκ νεκρῶν· ὁ πρῶτος λύσας τὰς ὠδῖνας τοῦ θανάτου, καὶ πᾶσι τὸν ἐκ νεκρῶν τόκον ὁδοποιήσας διὰ τῆς ἀναστάσεως. Ἐν πᾶσι μὲν γὰρ τούτοις ἐγεννήθη, οὐ μὴν διὰ λοχείας παρῆλθεν εἰς γέννησιν. "Η τε γὰρ ἐκ τοῦ ὕδατος γένεσις τὸ τῆς λοχείας πάθος οὐ παρεδέξατο, καὶ ἡ ἐκ νεκρῶν παλιγο γεννεσία, καὶ ἡ τῆς θείας ταύτης κτίσεως πρωτοτοκία, ἀλλ' ἐν πᾶσι τούτοις καθαρεύει τῆς λοχείας ὁ τόκος. Διὰ τοῦτό φησιν, Εκλελογισμένος ἀπὸ μυριάδων. Οἷον δὲ αὐτοῦ τὸ κάλλος ἐν τοῖς καθ᾽ ἕκαστον μέλεσι διηγεῖται, καιρὸς δὲ ἂν εἴη κατανοῆσαι διὰ τῶν εἰρη μένων. Κεφαλὴ αὐτοῦ, χρυσίον Κεράζ. Ἡ δὲ IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XIII. B Propterea inquit candidum hunc et rubicundum, qui per carnem et sanguinem in hac vita versatus est, solum ex universis hominum myriadibus de puritate virginea electum esse, cujus conceptio duorum a conjunctione profecta non sit, partus minime inquinatus, parturigo doloris expers : cujus thalamus, Altissimi potestas quasi quædam nubes virginitatem ipsam inumbrans, fax nuptialis Spi- ritus sancti splendor, cubile vitiorum expers conditio, nuptiæ puritas incorrupta. Qui ex tali- bus ortus est, recte appellatur electus ex universis myriadibus : quo quidem significatur, non ex con- jugali toro ipsum existere. Nam hujus solius ge- neratio parturiginem non habuit, quemadmodum et sine conjugio cœpit exsistere. Neque enim pro- prie parturiginis vocabulum usurpari de illa incor- rupta et conjugium non experta potest, propterea quod virginitas et parturigo in eadem concurrere nequeant. Nimirum uti datus nobis absque Paire Filius, sic etiam puer bic absque parturigine natus est. Utque Virgo ipsa non cognovit quo pacto in corpore ipsius corpus illud divinitatem recipiens coaluerit sic ne partum quidem sensit, etiam Isaia propheta de illa testante, quod parturigo ipsius doloris expers fuerit, cum ait : Priusquam labores parturiginum venissent, liberata marem pe- perit”. Idcirco et electus fuit, et utraque parte na- turæ ordinem innovavit. Nec enim e voluptate cœ- pit exsistere, neque per dolores in lucem prodiit. Αtque hoc ft ratione quadam consentanea, mini- C meque absurdum est. Cum enim illa quæ mortem in naturam per peccatum introduxit, condemnata sit ut in doloribus laboribusque pariat, oportebat omnino matrem vitæ tam conceptionem a lætitia inchoare, quam partum in lætitia perficere. Nimi- rum ait ad eam princeps ille angelus : Gaude, gratia plena. Qua voce mæstitiam illam abigit, quæ re- rum initio propter peccatum partui est imposita. Hic igitur ille est qui nova quadam ac peculiari generationis ratione ex myriadibus universis solus talis natus est, et candidus ac rubicundus recte appellatus propter carnem et sanguinem, electus ex decem millibus, propter incorruptam et vitio- rum expertem proprietatem partus, diversam a partu reliquorum. Vel fortassis hanc ei vocem ac- commodavit sponsa, propter cæteras generationis ipsius species, quæ et ipsæ parturiginis non sunt expertes. Nec ignorare potes, quoties sit genitus is qui totius opificii primigenius est, primigenius inter multos fratres, primigenius ex mortuis, qui primus mortis parturigines solvit, ac per resur- rectionem suam universis viam ad partum ex mortuis aperuit. Nam in his omnibus natus est, neque tamen per parturiginem editus. Nam nativitas per aquam parturiginis dolorem non admisit, nec item ex mortuis regeneratio, nec divini illius opificii primogenitura, sed in omnibus hisce partus ex- fers doloris fuit. Hæc causa est, quamobrem dicat: Electus ex decem millibus. Isa. LXVI, D Cæterum tempus jam fuerit ut etiam considere- mus ex prælectis verbis qualis illius elegantia sin- gulis in membris commemoretur. Caput ejus, in- 7. * Luc. 1, 28.

Β ἐκλελοχισμένος· οὗ ἀσυνδύαστος μὲν ἡ κυοφορία, & ἀμόλυντος δὲ ἡ λοχεία, ανώδυνος δὲ ἡ ὠδίς· οὗ θάλα μος ἡ τοῦ Ὑψίστου δύναμις, οἷόν τις νεφέλη τὴν παρ θενίαν ἐπισκιάζουσα· πυρσὸς δὲ γαμήλιος ἡ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἔλλαμψις· κλίνη δὲ ἡ ἀπάθεια, καὶ γάμος ἡ ἀφθαρσία. Ο τοίνυν ἐκ τῶν τοιούτων γενόμενος, καλῶς ἐκλελοχισμένος ἐκ πασῶν τῶν μυριάδων κατα ωνομάσθη· ὅπερ τὸ μὴ ἐκ λέχους αὐτὸν εἶναι σημαί- νει. Τούτου γὰρ μόνου χωρὶς λοχείας ή γέννησις, ὥσπερ καὶ χωρὶς γάμου ἡ σύστασις. Οὐ γὰρ ἔστιν ἐπὶ τῆς ἀφθόρου τε καὶ ἀπειρογάμου κυρίως τὸ ὄνομα τῆς λοχείας εἰπεῖν· διότι παρθενίας τε καὶ λοχείας ἀσύμ- βατά ἐστι περὶ τὴν αὐτὴν τὰ ὀνόματα. Αλλ' ὥσπερ Υἱὸς ἐδόθη ἡμῖν ἄνευ Πατρός· οὕτω καὶ τὸ παιδίον ἄνευ λοχείας γεγέννηται. Ως γὰρ οὐκ ἔγνω ἡ Παρθένος ὅπως ἐν τῷ σώματι αὐτῆς τὸ θεοδόχον συνέστη σῶμα· οὕτως οὐδὲ τοῦ τόκου ᾔσθετο, μαρτυρούσης της προφη - τείας αὐτῇ τὸ ἀνώδυνον τῆς ὠδῖνος. Φησὶ γὰρ Ησαΐας, Πρὶν ἐλθεῖν τοὺς πόνους τῶν ὠδίνων, ἐξέφυγε καὶ ἔτεκεν ἄρσεν. Διὰ τοῦτο ἐκλελογισμένος καὶ ξε νίζων καθ' ἑκάτερον τὴν ἀκολουθίαν τῆς φύσεως, οὔτε ἀρξάμενος ἐξ ἡδονῆς, οὔτε προελθὼν διὰ πόνου. Καὶ τοῦτο κατὰ τὸ ἀκόλουθον γίνεται, καὶ οὐκ ἔξω τοῦ εἰκότος ἐστίν. Ἐπειδὴ γὰρ ἡ τὸν θάνατον διὰ τῆς ἁμαρτίας ἐπεισάγουσα τῇ φύσει, ἐν λύπαις καὶ πό νοις τίκτειν κατεδικάσθη, ἔδει πάντως τὴν τῆς ζωῆς μητέρα ἀπὸ χαρᾶς τε τῆς κυοφορίας ἄρξασθαι, καὶ διὰ χαρᾶς τελειῶσαι τὸν τόκον. Χαῖρε γάρ, φησί, κ8- χαριτωμένη, πρὸς αὐτὴν ὁ ἀρχάγγελος, ἐκβάλλων τῇ φωνῇ τὴν λύπην τὴν ἐξ ἀρχῆς ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας ἀποκληρωθεῖσαν τῷ τόκῳ. Οὗτος μὲν οὖν ἐστιν ὁ τῷ καινῷ τε καὶ ἰδιάζοντι τῆς γεννήσεως ἐκ πασῶν τῶν μυριάδων μόνος τοιοῦτος γενόμενος, ὁ λευκός τε καὶ πυῤῥὸς διὰ τὴν σάρκα καὶ τὸ αἷμα καλῶς ώνομασμέν νος, καὶ ἐκλελοχισμένος ἀπὸ μυριάδων, διὰ τὴν ἄφθαρτόν τε καὶ ἀπαθὴ τοῦ τόκου παρὰ τοὺς λοιποὺς ιδιότητα. Η τάχα καὶ διὰ τὰ λοιπὰ τῆς γεννήσεως εἴδη τὰ διὰ τῆς λοχείας γινόμενα, ταύτην ἐφήρμοσεν αὐτῷ τὴν φωνὴν ἡ νύμφη. Οὐκ ἀγνοεῖς δὲ πάντως ὁσάκις ἐγεννήθη ὁ πάσης τῆς κτίσεως πρωτότοκος ἐν πολλοῖς ἀδελφοῖς, πρωτότοκος ἐκ νεκρῶν· ὁ πρῶτος λύσας τὰς ὠδῖνας τοῦ θανάτου, καὶ πᾶσι τὸν ἐκ νεκρῶν τόκον ὁδοποιήσας διὰ τῆς ἀναστάσεως. Ἐν πᾶσι μὲν γὰρ τούτοις ἐγεννήθη, οὐ μὴν διὰ λοχείας παρῆλθεν εἰς γέννησιν. "Η τε γὰρ ἐκ τοῦ ὕδατος γένεσις τὸ τῆς λοχείας πάθος οὐ παρεδέξατο, καὶ ἡ ἐκ νεκρῶν παλιγο γεννεσία, καὶ ἡ τῆς θείας ταύτης κτίσεως πρωτοτοκία, ἀλλ' ἐν πᾶσι τούτοις καθαρεύει τῆς λοχείας ὁ τόκος. Διὰ τοῦτό φησιν, Εκλελογισμένος ἀπὸ μυριάδων. Οἷον δὲ αὐτοῦ τὸ κάλλος ἐν τοῖς καθ᾽ ἕκαστον μέλεσι διηγεῖται, καιρὸς δὲ ἂν εἴη κατανοῆσαι διὰ τῶν εἰρη μένων. Κεφαλὴ αὐτοῦ, χρυσίον Κεράζ. Ἡ δὲ IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XIII. B Propterea inquit candidum hunc et rubicundum, qui per carnem et sanguinem in hac vita versatus est, solum ex universis hominum myriadibus de puritate virginea electum esse, cujus conceptio duorum a conjunctione profecta non sit, partus minime inquinatus, parturigo doloris expers : cujus thalamus, Altissimi potestas quasi quædam nubes virginitatem ipsam inumbrans, fax nuptialis Spi- ritus sancti splendor, cubile vitiorum expers conditio, nuptiæ puritas incorrupta. Qui ex tali- bus ortus est, recte appellatur electus ex universis myriadibus : quo quidem significatur, non ex con- jugali toro ipsum existere. Nam hujus solius ge- neratio parturiginem non habuit, quemadmodum et sine conjugio cœpit exsistere. Neque enim pro- prie parturiginis vocabulum usurpari de illa incor- rupta et conjugium non experta potest, propterea quod virginitas et parturigo in eadem concurrere nequeant. Nimirum uti datus nobis absque Paire Filius, sic etiam puer bic absque parturigine natus est. Utque Virgo ipsa non cognovit quo pacto in corpore ipsius corpus illud divinitatem recipiens coaluerit sic ne partum quidem sensit, etiam Isaia propheta de illa testante, quod parturigo ipsius doloris expers fuerit, cum ait : Priusquam labores parturiginum venissent, liberata marem pe- perit”. Idcirco et electus fuit, et utraque parte na- turæ ordinem innovavit. Nec enim e voluptate cœ- pit exsistere, neque per dolores in lucem prodiit. Αtque hoc ft ratione quadam consentanea, mini- C meque absurdum est. Cum enim illa quæ mortem in naturam per peccatum introduxit, condemnata sit ut in doloribus laboribusque pariat, oportebat omnino matrem vitæ tam conceptionem a lætitia inchoare, quam partum in lætitia perficere. Nimi- rum ait ad eam princeps ille angelus : Gaude, gratia plena. Qua voce mæstitiam illam abigit, quæ re- rum initio propter peccatum partui est imposita. Hic igitur ille est qui nova quadam ac peculiari generationis ratione ex myriadibus universis solus talis natus est, et candidus ac rubicundus recte appellatus propter carnem et sanguinem, electus ex decem millibus, propter incorruptam et vitio- rum expertem proprietatem partus, diversam a partu reliquorum. Vel fortassis hanc ei vocem ac- commodavit sponsa, propter cæteras generationis ipsius species, quæ et ipsæ parturiginis non sunt expertes. Nec ignorare potes, quoties sit genitus is qui totius opificii primigenius est, primigenius inter multos fratres, primigenius ex mortuis, qui primus mortis parturigines solvit, ac per resur- rectionem suam universis viam ad partum ex mortuis aperuit. Nam in his omnibus natus est, neque tamen per parturiginem editus. Nam nativitas per aquam parturiginis dolorem non admisit, nec item ex mortuis regeneratio, nec divini illius opificii primogenitura, sed in omnibus hisce partus ex- fers doloris fuit. Hæc causa est, quamobrem dicat: Electus ex decem millibus. Isa. LXVI, D Cæterum tempus jam fuerit ut etiam considere- mus ex prælectis verbis qualis illius elegantia sin- gulis in membris commemoretur. Caput ejus, in- 7. * Luc. 1, 28.

Εβραϊκή λέξις, εἰ πρὸς τὴν ἡμετέραν μεταληφθείη Β φωνὴν, τὸ καθαρόν τε καὶ ἀνόθευτον, καὶ πάσης ἐπι- μιξίας αλλότερον χρυσίον διὰ τῆς φωνῆς ταύτης δείκνυται. Ανερμήνευτον δέ μοι δοκεῖν καταλελοι πέναι τὴν τοῦ Κεφὰς λέξιν, οἱ τὰς φωνὰς τῶν Ἑβραίων ἐξελληνίσαντες, διὰ τὸ μὴ εὑρεῖν ἐν τοῖς Ελληνικοῖς ρήμασι μηδεμίαν φωνὴν ἐξαγγελτικὴν τῆς ἐμφάσεως τῆς ἐνθεωρουμένης τῇ Ἑβραΐδι φωνῇ. Ἡμεῖς δὲ τοῦτο μαθόντες, ὅτι τὸ εἰλικρινῶς καθαρὸν, καὶ πάσης ύλης ῥυπαρᾶς ἀμιγές τε καὶ ἀπαράδεκτον ἡ τοιαύτη λέξις ἐνδείκνυται· ταῦτα περὶ τοῦ προκειμένου ῥητοῦ νοεῖν ἐναγόμεθα, ὅτι κεφαλὴ τοῦ σώματος τῆς Ἐκε κλησίας ἐστὶν ὁ Χριστός. Χριστὸν δὲ νῦν λέγομεν οὐ πρὸς τὸ ἀΐδιον τῆς θεότητος ἀναπέμποντες τοῦτο τὸ ὄνομα, ἀλλὰ πρὸς τὸν θεοδόχον ἄνθρωπον, τὸν ἐπὶ γῆς ὀφθέντα, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συναναστραφέντα, τὸν τῆς παρθενίας βλαστόν, ἐν ᾧ κατῴκησε πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος σωματικῶς, τὴν ἀπαρχὴν τοῦ κοινοῦ φυράματος, δι' οὗ ὁ Λόγος τὴν φύσιν ἡμῶν περιεβάλετο, ποιήσας αὐτὴν ἀκήρατον, πάντων τῶν συμπεφυκότων αὐτῇ παθημάτων ἐκκαθαρθεῖσαν. Οὕτω γάρ φησι περὶ αὐτοῦ ὁ προφήτης, ὅτι 'Αμαρτίαν οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ, τοῦ πεπειραμένου κατὰ πάντα καθ' ομοιότητα τῆς φύσεως ἡμῶν, χωρὶς ἁμαρτίας. Ἡ μὲν οὖν κεφαλὴ τοῦ σώματος τῆς Ἐκκλησίας, ἡ πάσης τῆς φύσεως ἡμῶν ἀπαρχὴ, τὸ καθαρόν τε καὶ πάσης κακίας ἀμι- γές τε καὶ ἀπαράδεκτον χρυσίον ἐστίν· οἱ βόστρυχοι δὲ οἱ ποτε ζοφώδεις καὶ μέλανες, καὶ τοῖς κόραξιν όμοιούμενοι τῷ εἴδει, ἐκείνοις λέγω τοῖς κόραξιν, οἷς ἔργον ἐστί, τὸ τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐκκόπτειν, κατὰ τὸν παροιμιώδη λόγον, καὶ τοῖς νεοσσοῖς τῶν ἀετῶν βρῶμα τους πηρωθέντας τῶν ὁρατικῶν αἰσθητηρίων παρασκευάζειν, οὗτοι ἐλάται τὰ ὑψηλά τε καὶ οὐρα νομήκη δένδρα γινόμενοι, διὰ τὸ ἀναδραμεῖν ἐκ γῆς ἐπὶ τὸ οὐράνιον ύψος, προσθήκη τοῦ κάλλους γίνονται τοῦ νυμφίου, τῆς θείας κεφαλῆς αὐτοῦ ἐξαρτήσαντες. Οὐκ ἀγνοεῖ δὲ πάντως τις τί τῶν βοστρύχων τούτων ἔργον ἐστὶν, ἐν τοῖς ἄνω μαθὼν παρ' αὐτῆς τῆς τοῦ νυμφίου φωνῆς· ὅτι, Οι βόστρυχοι μου ἐπλήσθη- σαν ψεκάδων ὕδατος. Ἐκείνου οὖν εἰσιν οἱ ψεκά- ζοντες βόστρυχοι, παρὰ τῶν προφητῶν νεφέλαι όνο μαζόμενοι, ἀφ᾽ ὧν γίνεται τῆς διδασκαλίας ὁ ὄμβρος, ὁ τὰς ἀψύχους ἀρούρας ποτίζων πρὸς τὴν εὐκαρπίαν τῶν τοῦ Θεοῦ γεωργίων. Αποστόλους δὲ οἶμαι τροπι κῶς τοὺς βοστρύχους ὑπὸ τοῦ Θεοῦ λόγου σημαίνε- σθαι ὧν τινες ἦσαν πρότερον ζοφώδεις τοῖς τοῦ βίου ἐπιτηδεύμασιν, ὁ λῃστὴς, ὁ τελώνης, ὁ διώκτης, καὶ εἴ τις ἄλλος τοιοῦτος κατὰ τὸν μέλανά τε καὶ σαρκο- βόρον τῶν ὀφθαλμῶν ἀφανιστικὸν κόρακα. Λέγω δὲ τὸν ἄρχοντα τοῦ σκότους τῆς ἐξουσίας, καθώς φησιν ὁ ἀπὸ κόρακος ἐλάτη γενόμενος, καὶ διὰ τοῦτο βό- στρυχος τῆς θείας κεφαλῆς χρηματίσας. Ότι πρότε ρον ὧν βλάσφημος καὶ διώκτης καὶ ὑβριστής, ἕως ἣν κόραξ, πρὸς τὴν χάριν ταύτην μετεσκευάσθη, βόστρυ χος γενόμενος τῇ οὐρανίᾳ δρόσῳ διάβροχος, ὁ παντὶ τῷ σώματι τῆς Ἐκκλησίας τὸν τῶν ἀποκρύφων τε καὶ ¹¹ S. GREGORII NYSSENI quit, aurum Cephaz. Vos autem illa Hebraica si nostram in linguam transferatur, aurum purum et intactum significat, quodque omni mistura caret. Atque hanc vocem non conversam mihi reliquisse propterea videntur, qui hæc de Hebræis Græca ſe- cerunt, quod non reperirent in lingua Græca voca- bulum ullum quo emphasis Hebraici nominis enuntiari posset. Nos autem, cognito vocem bujus modi significare quiddam sincere purum, quodque nullam sordidæ materiei misturam admittat, hoc ut de dicto proposito statuamus, adducimur, nimi- rum corporis Ecclesiæ caput esse Christum. Chri- stum vero nunc didicimus, non boc nomen ad æternitatem deitatis extendentes, sed ad hominem deitatem in se recipientem, qui conspectus in terra est, et cum hominibus versatus, ipsius videlicet virginitatis germen, in quo babitavit omnis pleni- tudo deitatis corporaliter, ipsas primitias commu- nis massæ, per quam Verbum naturam nostram induit, redditam immaculatam, et ab omnibus ad- hærentibus ei naturaliter vitiis expurgatam. Sic enim propheta de ipso loquitur: Peccatum non fecit, neque inventa est dolus in ore ipsius*, qui tentatus est per omnia ad similitudinem naturæ nostra absque peccato 10. Corporis igitur Eccle- siæ caput, et totius naturæ primitiæ, aurum est purum et alienum ab ouini vitiositatis mistura. Cincinni vero, tenebricosi aliquando et nigri, spe- cieque sua corvis consimiles, illis, inquam, corvis, qui occupantur in hoc, ut oculos condigant, quem - C admodum in Proverbio est, ac pullis aquilaruın in cibum parent illos, in quibus cernendi organa mu- tilarint; bi ergo cincinni abietes facti, nimirum sublimes et a terra in coelum tendentes arbores, venustatem sponsi accessione quadam augent, divi- num illius ad caput aptati. Neque vero potes igno- rare quodnam sit horum cincinnorum munus, cum superius ex ipsis sponsi verbis id intellexeris. Cincinui, ait, mei referti sunt qutiis aqua. Qua- propter illi sunt gultam rorantes cincinni, qui a prophetis nubes appellantur, a quibus doctrinæ imber ille oritur, qui arva inanimata rigat ad agri- culuionis divina fertilitatem. Adeoque apostolos hic figurate per cincinnos a verbo divino signidi- cari existimo, quorum nonnulli prius ob instituta D vitæ suæ caliginosi erant, verbi gratia, latro, pu- blicanus ille, et alter perseculor, et si quis præ- terea fuit consimilis nigro, carnivoro, oculorum corruptori corvo. Per hunc autem intelligo prin- cipem potestatis tenebrarum, quemadmodum lo- quitur. is qui ex corvo factus abies, propterea cin- cinnus divini capitis audit. Cum enim prius et blasphemus esset, et persecutor, et violenter inju- rius, quam scilicet diu corvus erat, ad hanc gra- tiam transformatus est, ut factus cincinnus, et cœlesti rore perfusus, universo Ecclesiæ corpori accanorum obscurorumque mysteriorum sermonem ' isa. Lili, ; Petr. 11, 22. " llebr. iv, 15. Ephes 11, 2. Timoth. 1, 13.

Εβραϊκή λέξις, εἰ πρὸς τὴν ἡμετέραν μεταληφθείη Β φωνὴν, τὸ καθαρόν τε καὶ ἀνόθευτον, καὶ πάσης ἐπι- μιξίας αλλότερον χρυσίον διὰ τῆς φωνῆς ταύτης δείκνυται. Ανερμήνευτον δέ μοι δοκεῖν καταλελοι πέναι τὴν τοῦ Κεφὰς λέξιν, οἱ τὰς φωνὰς τῶν Ἑβραίων ἐξελληνίσαντες, διὰ τὸ μὴ εὑρεῖν ἐν τοῖς Ελληνικοῖς ρήμασι μηδεμίαν φωνὴν ἐξαγγελτικὴν τῆς ἐμφάσεως τῆς ἐνθεωρουμένης τῇ Ἑβραΐδι φωνῇ. Ἡμεῖς δὲ τοῦτο μαθόντες, ὅτι τὸ εἰλικρινῶς καθαρὸν, καὶ πάσης ύλης ῥυπαρᾶς ἀμιγές τε καὶ ἀπαράδεκτον ἡ τοιαύτη λέξις ἐνδείκνυται· ταῦτα περὶ τοῦ προκειμένου ῥητοῦ νοεῖν ἐναγόμεθα, ὅτι κεφαλὴ τοῦ σώματος τῆς Ἐκε κλησίας ἐστὶν ὁ Χριστός. Χριστὸν δὲ νῦν λέγομεν οὐ πρὸς τὸ ἀΐδιον τῆς θεότητος ἀναπέμποντες τοῦτο τὸ ὄνομα, ἀλλὰ πρὸς τὸν θεοδόχον ἄνθρωπον, τὸν ἐπὶ γῆς ὀφθέντα, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συναναστραφέντα, τὸν τῆς παρθενίας βλαστόν, ἐν ᾧ κατῴκησε πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος σωματικῶς, τὴν ἀπαρχὴν τοῦ κοινοῦ φυράματος, δι' οὗ ὁ Λόγος τὴν φύσιν ἡμῶν περιεβάλετο, ποιήσας αὐτὴν ἀκήρατον, πάντων τῶν συμπεφυκότων αὐτῇ παθημάτων ἐκκαθαρθεῖσαν. Οὕτω γάρ φησι περὶ αὐτοῦ ὁ προφήτης, ὅτι 'Αμαρτίαν οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ, τοῦ πεπειραμένου κατὰ πάντα καθ' ομοιότητα τῆς φύσεως ἡμῶν, χωρὶς ἁμαρτίας. Ἡ μὲν οὖν κεφαλὴ τοῦ σώματος τῆς Ἐκκλησίας, ἡ πάσης τῆς φύσεως ἡμῶν ἀπαρχὴ, τὸ καθαρόν τε καὶ πάσης κακίας ἀμι- γές τε καὶ ἀπαράδεκτον χρυσίον ἐστίν· οἱ βόστρυχοι δὲ οἱ ποτε ζοφώδεις καὶ μέλανες, καὶ τοῖς κόραξιν όμοιούμενοι τῷ εἴδει, ἐκείνοις λέγω τοῖς κόραξιν, οἷς ἔργον ἐστί, τὸ τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐκκόπτειν, κατὰ τὸν παροιμιώδη λόγον, καὶ τοῖς νεοσσοῖς τῶν ἀετῶν βρῶμα τους πηρωθέντας τῶν ὁρατικῶν αἰσθητηρίων παρασκευάζειν, οὗτοι ἐλάται τὰ ὑψηλά τε καὶ οὐρα νομήκη δένδρα γινόμενοι, διὰ τὸ ἀναδραμεῖν ἐκ γῆς ἐπὶ τὸ οὐράνιον ύψος, προσθήκη τοῦ κάλλους γίνονται τοῦ νυμφίου, τῆς θείας κεφαλῆς αὐτοῦ ἐξαρτήσαντες. Οὐκ ἀγνοεῖ δὲ πάντως τις τί τῶν βοστρύχων τούτων ἔργον ἐστὶν, ἐν τοῖς ἄνω μαθὼν παρ' αὐτῆς τῆς τοῦ νυμφίου φωνῆς· ὅτι, Οι βόστρυχοι μου ἐπλήσθη- σαν ψεκάδων ὕδατος. Ἐκείνου οὖν εἰσιν οἱ ψεκά- ζοντες βόστρυχοι, παρὰ τῶν προφητῶν νεφέλαι όνο μαζόμενοι, ἀφ᾽ ὧν γίνεται τῆς διδασκαλίας ὁ ὄμβρος, ὁ τὰς ἀψύχους ἀρούρας ποτίζων πρὸς τὴν εὐκαρπίαν τῶν τοῦ Θεοῦ γεωργίων. Αποστόλους δὲ οἶμαι τροπι κῶς τοὺς βοστρύχους ὑπὸ τοῦ Θεοῦ λόγου σημαίνε- σθαι ὧν τινες ἦσαν πρότερον ζοφώδεις τοῖς τοῦ βίου ἐπιτηδεύμασιν, ὁ λῃστὴς, ὁ τελώνης, ὁ διώκτης, καὶ εἴ τις ἄλλος τοιοῦτος κατὰ τὸν μέλανά τε καὶ σαρκο- βόρον τῶν ὀφθαλμῶν ἀφανιστικὸν κόρακα. Λέγω δὲ τὸν ἄρχοντα τοῦ σκότους τῆς ἐξουσίας, καθώς φησιν ὁ ἀπὸ κόρακος ἐλάτη γενόμενος, καὶ διὰ τοῦτο βό- στρυχος τῆς θείας κεφαλῆς χρηματίσας. Ότι πρότε ρον ὧν βλάσφημος καὶ διώκτης καὶ ὑβριστής, ἕως ἣν κόραξ, πρὸς τὴν χάριν ταύτην μετεσκευάσθη, βόστρυ χος γενόμενος τῇ οὐρανίᾳ δρόσῳ διάβροχος, ὁ παντὶ τῷ σώματι τῆς Ἐκκλησίας τὸν τῶν ἀποκρύφων τε καὶ ¹¹ S. GREGORII NYSSENI quit, aurum Cephaz. Vos autem illa Hebraica si nostram in linguam transferatur, aurum purum et intactum significat, quodque omni mistura caret. Atque hanc vocem non conversam mihi reliquisse propterea videntur, qui hæc de Hebræis Græca ſe- cerunt, quod non reperirent in lingua Græca voca- bulum ullum quo emphasis Hebraici nominis enuntiari posset. Nos autem, cognito vocem bujus modi significare quiddam sincere purum, quodque nullam sordidæ materiei misturam admittat, hoc ut de dicto proposito statuamus, adducimur, nimi- rum corporis Ecclesiæ caput esse Christum. Chri- stum vero nunc didicimus, non boc nomen ad æternitatem deitatis extendentes, sed ad hominem deitatem in se recipientem, qui conspectus in terra est, et cum hominibus versatus, ipsius videlicet virginitatis germen, in quo babitavit omnis pleni- tudo deitatis corporaliter, ipsas primitias commu- nis massæ, per quam Verbum naturam nostram induit, redditam immaculatam, et ab omnibus ad- hærentibus ei naturaliter vitiis expurgatam. Sic enim propheta de ipso loquitur: Peccatum non fecit, neque inventa est dolus in ore ipsius*, qui tentatus est per omnia ad similitudinem naturæ nostra absque peccato 10. Corporis igitur Eccle- siæ caput, et totius naturæ primitiæ, aurum est purum et alienum ab ouini vitiositatis mistura. Cincinni vero, tenebricosi aliquando et nigri, spe- cieque sua corvis consimiles, illis, inquam, corvis, qui occupantur in hoc, ut oculos condigant, quem - C admodum in Proverbio est, ac pullis aquilaruın in cibum parent illos, in quibus cernendi organa mu- tilarint; bi ergo cincinni abietes facti, nimirum sublimes et a terra in coelum tendentes arbores, venustatem sponsi accessione quadam augent, divi- num illius ad caput aptati. Neque vero potes igno- rare quodnam sit horum cincinnorum munus, cum superius ex ipsis sponsi verbis id intellexeris. Cincinui, ait, mei referti sunt qutiis aqua. Qua- propter illi sunt gultam rorantes cincinni, qui a prophetis nubes appellantur, a quibus doctrinæ imber ille oritur, qui arva inanimata rigat ad agri- culuionis divina fertilitatem. Adeoque apostolos hic figurate per cincinnos a verbo divino signidi- cari existimo, quorum nonnulli prius ob instituta D vitæ suæ caliginosi erant, verbi gratia, latro, pu- blicanus ille, et alter perseculor, et si quis præ- terea fuit consimilis nigro, carnivoro, oculorum corruptori corvo. Per hunc autem intelligo prin- cipem potestatis tenebrarum, quemadmodum lo- quitur. is qui ex corvo factus abies, propterea cin- cinnus divini capitis audit. Cum enim prius et blasphemus esset, et persecutor, et violenter inju- rius, quam scilicet diu corvus erat, ad hanc gra- tiam transformatus est, ut factus cincinnus, et cœlesti rore perfusus, universo Ecclesiæ corpori accanorum obscurorumque mysteriorum sermonem ' isa. Lili, ; Petr. 11, 22. " llebr. iv, 15. Ephes 11, 2. Timoth. 1, 13.

σκοτεινῶν μυστηρίων λόγον ἐπιψεκάζων. Τούτους μὲν λέγεσθαι παρὰ τῆς νύμφης βοστρύχους ὑπενοή- σαμεν, οἱ τῆς χρυσῆς κεφαλῆς ἀπηρτημένοι οὐ μικρὰν δι' ἑαυτῶν ποιοῦσι προσθήκην τῆς ὥρας, τῇ τοῦ πνεύματος αὔρα περισοβούμενοι. Οὗτοι στέφανοι για νονται κάλλους τῇ ἀκηράτῳ κεφαλῇ, κοσμοῦντες αὐτ τὴν τῷ ἰδίῳ κυκλώματι. Περὶ τούτων γάρ μοι δοκεῖ λέγειν ἡ προφητεία, ὅτι Ἔθηκας ἐπὶ τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ στέφανον ἐκ λίθου τιμίου. Ὥστε αὐτοὺς δι' ἑκατέρων νοεῖσθαι τῶν νοημάτων, εὐπρεπεῖς τε βοστρύχους, καὶ λίθους τιμίους, δι' αὐτῶν τὴν κεφα λὴν καλλωπίζοντας. Β Ακόλουθον δ᾽ ἂν εἴη καὶ τὰ περὶ τῶν ὀφθαλμῶν εἰρημένα θεωρῆσαι τῷ λόγῳ. Εστι δὲ ἡ λέξις αὕτη Οφθαλμοὶ αὐτοῦ περιστεραὶ ἐπὶ πληρώματα υδά- των, λελουμέναι ἐν γάλακτι, καθήμεναι ἐπὶ πλη- ρώματα ὑδάτων. Ἡ δὲ τῶν εἰρημένων διάνοια τῆς μὲν καταλήψεως ἡμῶν ἐστιν ὑψηλοτέρα. Ο γὰρ ἂν ἐννοήσωμεν περὶ τούτων ἔλαττον εἶναι τῆς ἀληθείας οιόμεθα· σκοπουμένοις δὲ δι' ἐπιμελείας ἡμῖν, τοιαύτη τις ἔδοξεν εἶναι· Φησί που τῶν ἑαυτοῦ λόγων ὁ θεῖος Απόστολος, μὴ δύνασθαι λέγειν τὸν ὀφθαλμὸν τῇ χειρί, χρείαν σου οὐκ ἔχω· δόγμα διὰ τούτων ποιού- μενος, ὅτι δι' ἀμφοτέρων προσήκει τῷ σώματι τῆς Ἐκκλησίας πράττειν καλῶς, τοῦ διορατικοῦ τῆς ἀληθείας συγκεκραμένου πρὸς τὸ δραστήριον· οὔτε τῆς θεωρίας καθ᾿ ἑαυτὴν τὴν ψυχὴν τελειούσης, εἰ μὴ καὶ τὰ ἔργα παρῇ, τὰ τὸν ἠθικὸν κατορθοῦντα βίον· οὔτε τῆς πρακτικῆς φιλοσοφίας αὐτάρκη παρ- εχομένης τὴν ὠφέλειαν, μὴ τῆς ἀληθινῆς εὐσεβείας τῶν γινομένων καθηγουμένης. Εἰ τοίνυν ἀναγκαία τῶν ὀφθαλμῶν πρὸς τὰς χεῖράς ἐστιν ἡ συζυγία, τάχα προσαγόμεθα διὰ τῶν εἰρημένων, πρῶτον μὲν τοὺς ὀφθαλμοὺς, οἵτινές εἰσι, κατανοῆσαι· ἔπειτα δὲ καὶ τὸν περὶ αὐτῶν ἔπαινον ἐν θεωρίᾳ λαβεῖν· τὸν δὲ περὶ τῶν χειρῶν λόγον τῷ ἰδίῳ ταμιευσόμεθα τόπῳ· ὀφθαλ μῶν γὰρ ἴδιον ἐκ φύσεως ἔργον ἐστὶ τὸ ὁρᾷν· διὸ κατὰ τὴν τοπικὴν θέσιν πάντων ὑπέρκεινται τῶν αἰσθητηρίων, εἰς ὁδηγίαν τοῦ παντὸς σώματος προ- τεταγμένοι παρὰ τῆς φύσεως. Οταν οὖν τοὺς τῆς ἀληθείας καθηγουμένους παρὰ τῆς θείας Γραφῆς οὔτ τως ονομαζομένους ἀκούσωμεν, ὧν ὁ μέν τις ἐλέγετο Βλέπων, ἕτερος δὲ ὁ Ορῶν· ἄλλος δὲ Σκοπὸς παρὰ τῷ Θεῷ οὕτω διὰ τῆς προφητείας ὠνομασμένος· ἐναγόμεθα διὰ τούτων, τοὺς ἐφορᾶν καὶ ἐπιβλέπειν καὶ ἐπισκοπεῖν τεταγμένους, ὀφθαλμοὺς ἐνταῦθα νο μίζειν κατονομάζεσθαι. Τὸ δὲ περὶ αὐτοὺς θαῦμα καθ' ὁμοιότητά τινα συγκριτικὴν γίνεσθαι διδασκό μεθα, τῆς πρὸς τὸ κρεῖττον παραθέσεως τὸ κάλλος αὐτῶν ὑπογραφούσης. Φησί γάρ· ὅτι Οφθαλμοὶ ὡς περιστεραί . Καλὸς γὰρ ὡς ἀληθῶς τῶν τοιούτων ὀμμάτων ἔπαινος ἡ ἀκακία, ἣν κατορθοῦσιν οἱ μηκέτι τῷ σαρκώδει βίῳ μολυνόμενοι, ἀλλὰ ζῶντές τε καὶ στοιχοῦντες τῷ πνεύματι. Ο γὰρ πνευματικὸς καὶ ἄϋλος βίος τῷ τῆς περιστερᾶς εἴδει χαρακτηρίζεται, ἐπειδὴ καὶ αὐτὸ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον οὕτως ὤφθη παρά τοῦ Ἰωάννου ἐκ τῶν οὐρανῶν ἐπὶ τὸ ὕδωρ ἱπτάμενον. IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XIII. A roratim instillaret. Hos igitur appellari a spousa B C cincinnos existimamus, qui aureo capiti adhæ- rentes non parum sponsi pulchritudinem augent, ab aura spiritus agitati. Atque iidem illius imma- culati capitis pulcherrimum sertum) sunt, ornantes illud ambitu suo. Etenim de his locum illum pro- phetiæ accipio: Posuisti in caput ejus coronam ex lapide pretioso 's_14. Ita ut per appellationem utram- que intelligantur, quippe qui sint et cincinni de- cori, et magni pretii lapides, ornamenti aliquid ex se capiti conferentes. Nunc ordinis ratio postulat ut etiam illa quæ de oculis dicuntur consideremus : quæ quidem hæc sunt: Oculi ejus sicut columbæ. ad aquarum co- pias, lota in lacte, sedentes super plenitudines aqua- rum. Horum autem verborum sententia perceptione quidem nostra sublimior est; inferius enim esse ipsa veritate arbitramur,quidquid de eis cogitave- rimus; sed tamen studiose illam considerantibus, lyjusmodi quædam esse videtur: Ait alicubi suis in commentariis divinus ille Apostolus, non posse oculum manui dicere, Non mihi te opus est : qui- bus verbis docere vult, debere corpus Ecclesiæ ab utroque recte comparatum esse, taun perspiciendi veritate, quam agendi vi inter se quasi temperata : quippe quod neque contemplatio per se animam perficiat, nisi adsint et opera vitam egregiam ab- solventia; neque philosophia occupata in agendo satis sit utilis, nisi vera pietas eorum quæ fiunt dux sit. Quare si necessaria est hæc oculorum et manuum conjunctio, fortasse jam propius per hæc ipsa Pauli verba adducimur ad considerandum, primo quinam sint oculi, deinde ad comprehenden- dam animi contemplatione laudem horum. Quod au- tem de manibus dicitur, suo loco reservabimus. Oculorum a natura proprium munus est cernere. Propterea loci etiam situ supra sensuum reliquo- rum organa collocati sunt, ad ductanduin univer- sum corpus a natura ordinati. Quare cum illos, qui ad veritatem duces sunt, appellari a sacris Lit- teris audimus ita, ut alius dicatur Videns, alius, Cernens 1, alius Speculator a Deo Prophetarum in libris vocetur, adducimur eo, ut statuamus illos qui ad ceruendum, et inspiciendum, et specu- landum ordinati sunt, oculos hic appellari. Eorum vero admiranda præstantia per comparationem quamdain declaratur, depingente hujus adjectione pulchritudinem illorum. Ait enim: Oculi ejus sicul columbæ. Præclara nimirum in hujusmodi oculis laus est, expers malitiæ simplicitas, quæ in illos cadit, qui nondum a vita carnali polluti sunt, sel vivunt et ambulant spiritu. Etenim spiritualis el immunis a rebus crassis vita per columbæ speciem exprimitur cum sanctus etiam Spiritus hac specie conspectus ab Joanne sit de cœlis super aquam vo- lare. Quare illum qui ut Ecclesiæ corpori sit oculi Ezech. 111, 17. D Cor. xii, 21. Reg. 1x, 11. 18_14 Psal. xx, 4.

σκοτεινῶν μυστηρίων λόγον ἐπιψεκάζων. Τούτους μὲν λέγεσθαι παρὰ τῆς νύμφης βοστρύχους ὑπενοή- σαμεν, οἱ τῆς χρυσῆς κεφαλῆς ἀπηρτημένοι οὐ μικρὰν δι' ἑαυτῶν ποιοῦσι προσθήκην τῆς ὥρας, τῇ τοῦ πνεύματος αὔρα περισοβούμενοι. Οὗτοι στέφανοι για νονται κάλλους τῇ ἀκηράτῳ κεφαλῇ, κοσμοῦντες αὐτ τὴν τῷ ἰδίῳ κυκλώματι. Περὶ τούτων γάρ μοι δοκεῖ λέγειν ἡ προφητεία, ὅτι Ἔθηκας ἐπὶ τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ στέφανον ἐκ λίθου τιμίου. Ὥστε αὐτοὺς δι' ἑκατέρων νοεῖσθαι τῶν νοημάτων, εὐπρεπεῖς τε βοστρύχους, καὶ λίθους τιμίους, δι' αὐτῶν τὴν κεφα λὴν καλλωπίζοντας. Β Ακόλουθον δ᾽ ἂν εἴη καὶ τὰ περὶ τῶν ὀφθαλμῶν εἰρημένα θεωρῆσαι τῷ λόγῳ. Εστι δὲ ἡ λέξις αὕτη Οφθαλμοὶ αὐτοῦ περιστεραὶ ἐπὶ πληρώματα υδά- των, λελουμέναι ἐν γάλακτι, καθήμεναι ἐπὶ πλη- ρώματα ὑδάτων. Ἡ δὲ τῶν εἰρημένων διάνοια τῆς μὲν καταλήψεως ἡμῶν ἐστιν ὑψηλοτέρα. Ο γὰρ ἂν ἐννοήσωμεν περὶ τούτων ἔλαττον εἶναι τῆς ἀληθείας οιόμεθα· σκοπουμένοις δὲ δι' ἐπιμελείας ἡμῖν, τοιαύτη τις ἔδοξεν εἶναι· Φησί που τῶν ἑαυτοῦ λόγων ὁ θεῖος Απόστολος, μὴ δύνασθαι λέγειν τὸν ὀφθαλμὸν τῇ χειρί, χρείαν σου οὐκ ἔχω· δόγμα διὰ τούτων ποιού- μενος, ὅτι δι' ἀμφοτέρων προσήκει τῷ σώματι τῆς Ἐκκλησίας πράττειν καλῶς, τοῦ διορατικοῦ τῆς ἀληθείας συγκεκραμένου πρὸς τὸ δραστήριον· οὔτε τῆς θεωρίας καθ᾿ ἑαυτὴν τὴν ψυχὴν τελειούσης, εἰ μὴ καὶ τὰ ἔργα παρῇ, τὰ τὸν ἠθικὸν κατορθοῦντα βίον· οὔτε τῆς πρακτικῆς φιλοσοφίας αὐτάρκη παρ- εχομένης τὴν ὠφέλειαν, μὴ τῆς ἀληθινῆς εὐσεβείας τῶν γινομένων καθηγουμένης. Εἰ τοίνυν ἀναγκαία τῶν ὀφθαλμῶν πρὸς τὰς χεῖράς ἐστιν ἡ συζυγία, τάχα προσαγόμεθα διὰ τῶν εἰρημένων, πρῶτον μὲν τοὺς ὀφθαλμοὺς, οἵτινές εἰσι, κατανοῆσαι· ἔπειτα δὲ καὶ τὸν περὶ αὐτῶν ἔπαινον ἐν θεωρίᾳ λαβεῖν· τὸν δὲ περὶ τῶν χειρῶν λόγον τῷ ἰδίῳ ταμιευσόμεθα τόπῳ· ὀφθαλ μῶν γὰρ ἴδιον ἐκ φύσεως ἔργον ἐστὶ τὸ ὁρᾷν· διὸ κατὰ τὴν τοπικὴν θέσιν πάντων ὑπέρκεινται τῶν αἰσθητηρίων, εἰς ὁδηγίαν τοῦ παντὸς σώματος προ- τεταγμένοι παρὰ τῆς φύσεως. Οταν οὖν τοὺς τῆς ἀληθείας καθηγουμένους παρὰ τῆς θείας Γραφῆς οὔτ τως ονομαζομένους ἀκούσωμεν, ὧν ὁ μέν τις ἐλέγετο Βλέπων, ἕτερος δὲ ὁ Ορῶν· ἄλλος δὲ Σκοπὸς παρὰ τῷ Θεῷ οὕτω διὰ τῆς προφητείας ὠνομασμένος· ἐναγόμεθα διὰ τούτων, τοὺς ἐφορᾶν καὶ ἐπιβλέπειν καὶ ἐπισκοπεῖν τεταγμένους, ὀφθαλμοὺς ἐνταῦθα νο μίζειν κατονομάζεσθαι. Τὸ δὲ περὶ αὐτοὺς θαῦμα καθ' ὁμοιότητά τινα συγκριτικὴν γίνεσθαι διδασκό μεθα, τῆς πρὸς τὸ κρεῖττον παραθέσεως τὸ κάλλος αὐτῶν ὑπογραφούσης. Φησί γάρ· ὅτι Οφθαλμοὶ ὡς περιστεραί . Καλὸς γὰρ ὡς ἀληθῶς τῶν τοιούτων ὀμμάτων ἔπαινος ἡ ἀκακία, ἣν κατορθοῦσιν οἱ μηκέτι τῷ σαρκώδει βίῳ μολυνόμενοι, ἀλλὰ ζῶντές τε καὶ στοιχοῦντες τῷ πνεύματι. Ο γὰρ πνευματικὸς καὶ ἄϋλος βίος τῷ τῆς περιστερᾶς εἴδει χαρακτηρίζεται, ἐπειδὴ καὶ αὐτὸ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον οὕτως ὤφθη παρά τοῦ Ἰωάννου ἐκ τῶν οὐρανῶν ἐπὶ τὸ ὕδωρ ἱπτάμενον. IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XIII. A roratim instillaret. Hos igitur appellari a spousa B C cincinnos existimamus, qui aureo capiti adhæ- rentes non parum sponsi pulchritudinem augent, ab aura spiritus agitati. Atque iidem illius imma- culati capitis pulcherrimum sertum) sunt, ornantes illud ambitu suo. Etenim de his locum illum pro- phetiæ accipio: Posuisti in caput ejus coronam ex lapide pretioso 's_14. Ita ut per appellationem utram- que intelligantur, quippe qui sint et cincinni de- cori, et magni pretii lapides, ornamenti aliquid ex se capiti conferentes. Nunc ordinis ratio postulat ut etiam illa quæ de oculis dicuntur consideremus : quæ quidem hæc sunt: Oculi ejus sicut columbæ. ad aquarum co- pias, lota in lacte, sedentes super plenitudines aqua- rum. Horum autem verborum sententia perceptione quidem nostra sublimior est; inferius enim esse ipsa veritate arbitramur,quidquid de eis cogitave- rimus; sed tamen studiose illam considerantibus, lyjusmodi quædam esse videtur: Ait alicubi suis in commentariis divinus ille Apostolus, non posse oculum manui dicere, Non mihi te opus est : qui- bus verbis docere vult, debere corpus Ecclesiæ ab utroque recte comparatum esse, taun perspiciendi veritate, quam agendi vi inter se quasi temperata : quippe quod neque contemplatio per se animam perficiat, nisi adsint et opera vitam egregiam ab- solventia; neque philosophia occupata in agendo satis sit utilis, nisi vera pietas eorum quæ fiunt dux sit. Quare si necessaria est hæc oculorum et manuum conjunctio, fortasse jam propius per hæc ipsa Pauli verba adducimur ad considerandum, primo quinam sint oculi, deinde ad comprehenden- dam animi contemplatione laudem horum. Quod au- tem de manibus dicitur, suo loco reservabimus. Oculorum a natura proprium munus est cernere. Propterea loci etiam situ supra sensuum reliquo- rum organa collocati sunt, ad ductanduin univer- sum corpus a natura ordinati. Quare cum illos, qui ad veritatem duces sunt, appellari a sacris Lit- teris audimus ita, ut alius dicatur Videns, alius, Cernens 1, alius Speculator a Deo Prophetarum in libris vocetur, adducimur eo, ut statuamus illos qui ad ceruendum, et inspiciendum, et specu- landum ordinati sunt, oculos hic appellari. Eorum vero admiranda præstantia per comparationem quamdain declaratur, depingente hujus adjectione pulchritudinem illorum. Ait enim: Oculi ejus sicul columbæ. Præclara nimirum in hujusmodi oculis laus est, expers malitiæ simplicitas, quæ in illos cadit, qui nondum a vita carnali polluti sunt, sel vivunt et ambulant spiritu. Etenim spiritualis el immunis a rebus crassis vita per columbæ speciem exprimitur cum sanctus etiam Spiritus hac specie conspectus ab Joanne sit de cœlis super aquam vo- lare. Quare illum qui ut Ecclesiæ corpori sit oculi Ezech. 111, 17. D Cor. xii, 21. Reg. 1x, 11. 18_14 Psal. xx, 4.

Α Οὐκοῦν τὸν ἀντὶ ὀφθαλμῶν τῷ σώματι τῆς Ἐκκλησίας ὑπὸ τοῦ Θεοῦ τεταγμένον, εἰ μέλει καθαρῶς ἐπισκο πεῖν τε καὶ ἐπιβλέπειν, πᾶσαν τὴν ἐκ κακίας λήμην ἀποκλύσασθαι προσήκει τῷ ὕδατι. Εστι δὲ οὐχ ἓν ὕδωρ νιπτικὸν τῶν ὀμμάτων, ἀλλὰ πολλὰ τῶν τοιού- των υδάτων εἶναί φησι τὰ πληρώματα. Οσαι γάρ εἰσιν ἀρεταῖ, τοσαύτας χρὴ τὰς τῶν καθαρσίων ὑδά των ἐννοῆσαι πηγὰς, δι' ὧν οἱ ὀφθαλμοὶ γίνονται ἀεὶ ἑαυτῶν καθαρώτεροι· οἷον πηγὴ τοῦ καθαρσίου ὕδατός ἐστιν ἡ σωφροσύνη· ἄλλη πηγή τοιαύτη ἡ ταπεινο φροσύνη, ἡ ἀλήθεια, καὶ ἡ δικαιοσύνη, καὶ ἡ ἀνδρεία, καὶ ἡ τοῦ ἀγαθοῦ ἐπιθυμία, καὶ ἡ τοῦ κακοῦ ἀλλο τρίωσις. Ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα ὕδατά ἐστιν ἐκ μιᾶς μὲν πηγῆς, διαφόρων δὲ ῥείθρων εἰς ἐν ἀθροιζόμενα πλήρωμα, δι' ὧν πάσης ἐκ πάθους λήμης γίνεται τοῖς ὀφθαλμοῖς τὰ καθάρσια. Αλλ' εἰσὶ μὲν ἐπὶ τὰ πληρώματα τῶν ὑδάτων οἱ ὀφθαλμοί, οἱ διὰ τῆς ἀκε- ραιότητος καὶ ἀκακίας ταῖς περιστεραῖς ὁμοιωμένοι· λουτρὸν δὲ αὐτοῖς τὸ γάλα φησὶν, οὕτως εἰπόντος τοῦ λόγου· ὅτι Λελουμέναι ἐν γάλακτι. Πρέπων δὲ τοῖς τοιούτοις όμμασιν ἔπαινος τὸ τῷ γάλακτι τὴν τοιαύτην περιστερὰν λουομένην ἐνωραΐζεσθαι. Αληθής γάρ ἐστιν ἡ τοῦ γάλακτος παρατήρησις, ὅτι μόνον τοῦτο τοιαύτην ἔχει τὴν ἰδιότητα, τὸ μὴ ἐμφαίνεσθαι αὐτῷ εἴδωλόν τινος καὶ ὁμοίωμα. Πάντα γὰρ ὅσα τῆς ὑγρᾶς ἐστι φύσεως, καθ' ὁμοιότητα των κατόπτρων διὰ τοῦ λείου τῆς ἐπιφανείας τῶν ἐς αὐτὰ βλεπόντων ἀντι- φαίνεσθαι παρασκευάζει τὰ ὁμοιώματα. Ἐν μόνῳ δὲ τῷ γάλακτι ἡ τοιαύτη ειδωλοποιΐα χώραν οὐκ ἔχει, Οὗ χάριν, τοιοῦτος τῶν τῆς Ἐκκλησίας ὀφθαλμῶν ἐστιν ὁ τελεώτατος ἔπαινος, τὸ μηδὲν ἀνυπόστατόν τε καὶ πεπλανημένον καὶ μάταιον παρὰ τὴν τῶν ὄντων ἀλήθειαν σκιογράφειν ἑαυτοῖς δι' ἀπάτης, ἀλλὰ τὸν ὄντως ὄντα βλέπειν, τὰς δὲ ἠλητευμένας τοῦ τῇδε βίου ὄψεις τε καὶ φαντασίας μὴ παραδέχεσθαι. Διὰ τοῦτο πρὸς τὴν καθαρότητα τῶν ὀμμάτων ὑπὸ τῆς τελείας ψυχῆς τὸ τοῦ γάλακτος λουτρὸν ἀσφαλὲς ἐκρίθη. Ο δ' ἐφεξῆς λόγος, νόμος ἐστὶ τοῖς ἐπαίουσι, περὶ & χρὴ τοὺς ὀφθαλμοὺς τὴν σπουδὴν ἔχειν. Καθήμε ναι γάρ, φησὶν, ἐπὶ πληρώματα ὑδάτων. Τὴν γὰρ διηνεκή προσεδρείαν τῆς περὶ τὰ θεῖα μαθήματα προσοχῆς ὁ τοιοῦτος ὑποτίθεται λόγος, δι' ὧν ἐπαινεῖ τοὺς καθαροὺς ὀφθαλμούς· καὶ ἡμᾶς διδάσκων, ὅπως ἂν τὸ ἴδιον κάλλος τῶν ὀφθαλμῶν ἀναλάβοιμεν, ἀεὶ προσκαθήμενοι τοῖς τῶν ὑδάτων πληρώμασιν· ὡς οἵ γε πολλοὶ τῶν εἰς ὀφθαλμοὺς τεταγμένων καταλιπόντες τὸ τοῖς τοιούτοις πληρώμασι προσεδρεύειν, τοῖς Βαβυ- λωνίοις ποταμοῖς παρακάθηνται, πληροῦντες τὴν ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ γεγενημένην ἐπὶ τῶν τοιούτων και τηγορίαν. Εμὲ ἐγκατέλιπον πηγὴν ὕδατος ζῶντος, καὶ ὤρυξαν ἑαυτοῖς λάκκους συντετριμμένους, οἱ οὐ δύνανται συνέχειν ύδωρ. Μάθημα οὖν ἐστιν, ὅπως γένοιτο ἂν καλὸς ὀφθαλμὸς ἐμπρέπων τε καὶ ἐναρ- μόζων τῇ χρυσῇ κεφαλῇ, τὸ εἶναι αὐτὸν ἀκέραιον μὲν κατὰ τὴν περιστερὰν, ἀπλανῆ τε καὶ ἀνεξαπά τητον κατὰ τὴν τοῦ γάλακτος φύσιν, μηδεμια πλάνη S. GREGORII NYSSENI loco, divinitus ordinatus est, si quidem pure spe- culatoris et inspectoris munere fungi velit, omnern vitiositatis lippitudinem abluere aqua convenit. Et aqua non una est, qua oculi abstergendo repur- gantur, sed complures hic esse dicuntur ejusmodi aquarum copiæ. Nam quot virtutes sunt, tot esse hujusmodi lustralium aquarum fontes existiman- dum est, per quos oculi semper seipsis puriores fiunt. Verbi gratia, temperantia lustralis aquæ fons quidam est : alius humililas, veritas, justitia, fortitudo, - boni cupiditas, mali aversatio. Hæ et aliæ aquæ, de uno quidem illæ fonte, sed diversis quasi fluentis in unum collectis quædam sunt co- piosa plenitudo, per quæ oculi ab omni vitiosa lippitudine repurgantur. Quanquam vero ad aqua- rum copias sunt illi oculi, qui ob integritatem ac simplicitatem columbis comparantur; nihilominus lavacrum eorum lac esse dicitur, his verbis hisce: Ablutæ lacte. Conveniens autem laus hujusmodi oculis tribuitur, cum lacte columba talis ablui, venustaque reddi commemoratur. Nam vere hoc in lacte observatum est, solum inter humida proprie tatem hanc habere, quod in eo nullius rei simula- crum ac similitudo conspiciatur. Etenim res omnes quæ humidæ naturæ sunt, ad similitudinem specu- lorum, ob lævitatem superficiei, faciunt ut inspi- cientium in eas vicissim ex ipsis imagines reluceant. In solo autem lacte hujusmodi simulacrorum ex- pressio locum non habet. Quo fit ut hæc oculorum B Ecclesia sit laus perfectissimna, quod nihil quod c non subsistat in rerum natura, nihil erroneum, ni- hil vanum præter ipsam rerum veritatem, velut um- bratili quodam simulacro fraudulenter repræsen- tent : sed ipsissimam veritatem intueantur, erro- neis hujus vitæ spectris et imaginationibus nequa- quam admissis. Propterea lactis lavacrum perfecta hæc anima certum esse remedium statuit ad oculo- rum puritatem. C Quæ porro sequuntur verba, quasi lex quædam, præscribunt auditoribus quibus rebus studiose in- tenti esse oculi debeant. Sedentes, inquit, juxta co- pias aquarum. Nimirum perpetuam velut assiduita- tem attentionis in discendis rebus divinis nostræ dictum hoc requirit, dum puros oculos laudat : do- D cens interim nos quo pacto pulchritudinem oculo- rum consequi possimus, nimirum nunquam non ad aquarum copias sedendo. Præsertim cum multi ex iis qui oculorum locum obtinent, omissa hujusmodi copiis aquarum assidendi diligentia, ad flumina Ba- bylonis desideant, facientes id quod in Dei persona in hujusmodi hominibus reprehenditur. Relique- runt me, inquit, fontem aquæ rivæ, ac foderunt sibi puleos perforatos, qui aquam continere nequeunt 18. Itaque docemur hoc dicto qui fieri oculus pulcher possit, ut decus aliquod habeat omninoque conveniat aureo capiti : nimirum si labe careat, ad exemplum columbæ, et instar naturæ lactis ab erroribus et frau- Jerem. 11, 15.

Α Οὐκοῦν τὸν ἀντὶ ὀφθαλμῶν τῷ σώματι τῆς Ἐκκλησίας ὑπὸ τοῦ Θεοῦ τεταγμένον, εἰ μέλει καθαρῶς ἐπισκο πεῖν τε καὶ ἐπιβλέπειν, πᾶσαν τὴν ἐκ κακίας λήμην ἀποκλύσασθαι προσήκει τῷ ὕδατι. Εστι δὲ οὐχ ἓν ὕδωρ νιπτικὸν τῶν ὀμμάτων, ἀλλὰ πολλὰ τῶν τοιού- των υδάτων εἶναί φησι τὰ πληρώματα. Οσαι γάρ εἰσιν ἀρεταῖ, τοσαύτας χρὴ τὰς τῶν καθαρσίων ὑδά των ἐννοῆσαι πηγὰς, δι' ὧν οἱ ὀφθαλμοὶ γίνονται ἀεὶ ἑαυτῶν καθαρώτεροι· οἷον πηγὴ τοῦ καθαρσίου ὕδατός ἐστιν ἡ σωφροσύνη· ἄλλη πηγή τοιαύτη ἡ ταπεινο φροσύνη, ἡ ἀλήθεια, καὶ ἡ δικαιοσύνη, καὶ ἡ ἀνδρεία, καὶ ἡ τοῦ ἀγαθοῦ ἐπιθυμία, καὶ ἡ τοῦ κακοῦ ἀλλο τρίωσις. Ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα ὕδατά ἐστιν ἐκ μιᾶς μὲν πηγῆς, διαφόρων δὲ ῥείθρων εἰς ἐν ἀθροιζόμενα πλήρωμα, δι' ὧν πάσης ἐκ πάθους λήμης γίνεται τοῖς ὀφθαλμοῖς τὰ καθάρσια. Αλλ' εἰσὶ μὲν ἐπὶ τὰ πληρώματα τῶν ὑδάτων οἱ ὀφθαλμοί, οἱ διὰ τῆς ἀκε- ραιότητος καὶ ἀκακίας ταῖς περιστεραῖς ὁμοιωμένοι· λουτρὸν δὲ αὐτοῖς τὸ γάλα φησὶν, οὕτως εἰπόντος τοῦ λόγου· ὅτι Λελουμέναι ἐν γάλακτι. Πρέπων δὲ τοῖς τοιούτοις όμμασιν ἔπαινος τὸ τῷ γάλακτι τὴν τοιαύτην περιστερὰν λουομένην ἐνωραΐζεσθαι. Αληθής γάρ ἐστιν ἡ τοῦ γάλακτος παρατήρησις, ὅτι μόνον τοῦτο τοιαύτην ἔχει τὴν ἰδιότητα, τὸ μὴ ἐμφαίνεσθαι αὐτῷ εἴδωλόν τινος καὶ ὁμοίωμα. Πάντα γὰρ ὅσα τῆς ὑγρᾶς ἐστι φύσεως, καθ' ὁμοιότητα των κατόπτρων διὰ τοῦ λείου τῆς ἐπιφανείας τῶν ἐς αὐτὰ βλεπόντων ἀντι- φαίνεσθαι παρασκευάζει τὰ ὁμοιώματα. Ἐν μόνῳ δὲ τῷ γάλακτι ἡ τοιαύτη ειδωλοποιΐα χώραν οὐκ ἔχει, Οὗ χάριν, τοιοῦτος τῶν τῆς Ἐκκλησίας ὀφθαλμῶν ἐστιν ὁ τελεώτατος ἔπαινος, τὸ μηδὲν ἀνυπόστατόν τε καὶ πεπλανημένον καὶ μάταιον παρὰ τὴν τῶν ὄντων ἀλήθειαν σκιογράφειν ἑαυτοῖς δι' ἀπάτης, ἀλλὰ τὸν ὄντως ὄντα βλέπειν, τὰς δὲ ἠλητευμένας τοῦ τῇδε βίου ὄψεις τε καὶ φαντασίας μὴ παραδέχεσθαι. Διὰ τοῦτο πρὸς τὴν καθαρότητα τῶν ὀμμάτων ὑπὸ τῆς τελείας ψυχῆς τὸ τοῦ γάλακτος λουτρὸν ἀσφαλὲς ἐκρίθη. Ο δ' ἐφεξῆς λόγος, νόμος ἐστὶ τοῖς ἐπαίουσι, περὶ & χρὴ τοὺς ὀφθαλμοὺς τὴν σπουδὴν ἔχειν. Καθήμε ναι γάρ, φησὶν, ἐπὶ πληρώματα ὑδάτων. Τὴν γὰρ διηνεκή προσεδρείαν τῆς περὶ τὰ θεῖα μαθήματα προσοχῆς ὁ τοιοῦτος ὑποτίθεται λόγος, δι' ὧν ἐπαινεῖ τοὺς καθαροὺς ὀφθαλμούς· καὶ ἡμᾶς διδάσκων, ὅπως ἂν τὸ ἴδιον κάλλος τῶν ὀφθαλμῶν ἀναλάβοιμεν, ἀεὶ προσκαθήμενοι τοῖς τῶν ὑδάτων πληρώμασιν· ὡς οἵ γε πολλοὶ τῶν εἰς ὀφθαλμοὺς τεταγμένων καταλιπόντες τὸ τοῖς τοιούτοις πληρώμασι προσεδρεύειν, τοῖς Βαβυ- λωνίοις ποταμοῖς παρακάθηνται, πληροῦντες τὴν ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ γεγενημένην ἐπὶ τῶν τοιούτων και τηγορίαν. Εμὲ ἐγκατέλιπον πηγὴν ὕδατος ζῶντος, καὶ ὤρυξαν ἑαυτοῖς λάκκους συντετριμμένους, οἱ οὐ δύνανται συνέχειν ύδωρ. Μάθημα οὖν ἐστιν, ὅπως γένοιτο ἂν καλὸς ὀφθαλμὸς ἐμπρέπων τε καὶ ἐναρ- μόζων τῇ χρυσῇ κεφαλῇ, τὸ εἶναι αὐτὸν ἀκέραιον μὲν κατὰ τὴν περιστερὰν, ἀπλανῆ τε καὶ ἀνεξαπά τητον κατὰ τὴν τοῦ γάλακτος φύσιν, μηδεμια πλάνη S. GREGORII NYSSENI loco, divinitus ordinatus est, si quidem pure spe- culatoris et inspectoris munere fungi velit, omnern vitiositatis lippitudinem abluere aqua convenit. Et aqua non una est, qua oculi abstergendo repur- gantur, sed complures hic esse dicuntur ejusmodi aquarum copiæ. Nam quot virtutes sunt, tot esse hujusmodi lustralium aquarum fontes existiman- dum est, per quos oculi semper seipsis puriores fiunt. Verbi gratia, temperantia lustralis aquæ fons quidam est : alius humililas, veritas, justitia, fortitudo, - boni cupiditas, mali aversatio. Hæ et aliæ aquæ, de uno quidem illæ fonte, sed diversis quasi fluentis in unum collectis quædam sunt co- piosa plenitudo, per quæ oculi ab omni vitiosa lippitudine repurgantur. Quanquam vero ad aqua- rum copias sunt illi oculi, qui ob integritatem ac simplicitatem columbis comparantur; nihilominus lavacrum eorum lac esse dicitur, his verbis hisce: Ablutæ lacte. Conveniens autem laus hujusmodi oculis tribuitur, cum lacte columba talis ablui, venustaque reddi commemoratur. Nam vere hoc in lacte observatum est, solum inter humida proprie tatem hanc habere, quod in eo nullius rei simula- crum ac similitudo conspiciatur. Etenim res omnes quæ humidæ naturæ sunt, ad similitudinem specu- lorum, ob lævitatem superficiei, faciunt ut inspi- cientium in eas vicissim ex ipsis imagines reluceant. In solo autem lacte hujusmodi simulacrorum ex- pressio locum non habet. Quo fit ut hæc oculorum B Ecclesia sit laus perfectissimna, quod nihil quod c non subsistat in rerum natura, nihil erroneum, ni- hil vanum præter ipsam rerum veritatem, velut um- bratili quodam simulacro fraudulenter repræsen- tent : sed ipsissimam veritatem intueantur, erro- neis hujus vitæ spectris et imaginationibus nequa- quam admissis. Propterea lactis lavacrum perfecta hæc anima certum esse remedium statuit ad oculo- rum puritatem. C Quæ porro sequuntur verba, quasi lex quædam, præscribunt auditoribus quibus rebus studiose in- tenti esse oculi debeant. Sedentes, inquit, juxta co- pias aquarum. Nimirum perpetuam velut assiduita- tem attentionis in discendis rebus divinis nostræ dictum hoc requirit, dum puros oculos laudat : do- D cens interim nos quo pacto pulchritudinem oculo- rum consequi possimus, nimirum nunquam non ad aquarum copias sedendo. Præsertim cum multi ex iis qui oculorum locum obtinent, omissa hujusmodi copiis aquarum assidendi diligentia, ad flumina Ba- bylonis desideant, facientes id quod in Dei persona in hujusmodi hominibus reprehenditur. Relique- runt me, inquit, fontem aquæ rivæ, ac foderunt sibi puleos perforatos, qui aquam continere nequeunt 18. Itaque docemur hoc dicto qui fieri oculus pulcher possit, ut decus aliquod habeat omninoque conveniat aureo capiti : nimirum si labe careat, ad exemplum columbæ, et instar naturæ lactis ab erroribus et frau- Jerem. 11, 15.

Α Οὐκοῦν τὸν ἀντὶ ὀφθαλμῶν τῷ σώματι τῆς Ἐκκλησίας ὑπὸ τοῦ Θεοῦ τεταγμένον, εἰ μέλει καθαρῶς ἐπισκο πεῖν τε καὶ ἐπιβλέπειν, πᾶσαν τὴν ἐκ κακίας λήμην ἀποκλύσασθαι προσήκει τῷ ὕδατι. Εστι δὲ οὐχ ἓν ὕδωρ νιπτικὸν τῶν ὀμμάτων, ἀλλὰ πολλὰ τῶν τοιού- των υδάτων εἶναί φησι τὰ πληρώματα. Οσαι γάρ εἰσιν ἀρεταῖ, τοσαύτας χρὴ τὰς τῶν καθαρσίων ὑδά των ἐννοῆσαι πηγὰς, δι' ὧν οἱ ὀφθαλμοὶ γίνονται ἀεὶ ἑαυτῶν καθαρώτεροι· οἷον πηγὴ τοῦ καθαρσίου ὕδατός ἐστιν ἡ σωφροσύνη· ἄλλη πηγή τοιαύτη ἡ ταπεινο φροσύνη, ἡ ἀλήθεια, καὶ ἡ δικαιοσύνη, καὶ ἡ ἀνδρεία, καὶ ἡ τοῦ ἀγαθοῦ ἐπιθυμία, καὶ ἡ τοῦ κακοῦ ἀλλο τρίωσις. Ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα ὕδατά ἐστιν ἐκ μιᾶς μὲν πηγῆς, διαφόρων δὲ ῥείθρων εἰς ἐν ἀθροιζόμενα πλήρωμα, δι' ὧν πάσης ἐκ πάθους λήμης γίνεται τοῖς ὀφθαλμοῖς τὰ καθάρσια. Αλλ' εἰσὶ μὲν ἐπὶ τὰ πληρώματα τῶν ὑδάτων οἱ ὀφθαλμοί, οἱ διὰ τῆς ἀκε- ραιότητος καὶ ἀκακίας ταῖς περιστεραῖς ὁμοιωμένοι· λουτρὸν δὲ αὐτοῖς τὸ γάλα φησὶν, οὕτως εἰπόντος τοῦ λόγου· ὅτι Λελουμέναι ἐν γάλακτι. Πρέπων δὲ τοῖς τοιούτοις όμμασιν ἔπαινος τὸ τῷ γάλακτι τὴν τοιαύτην περιστερὰν λουομένην ἐνωραΐζεσθαι. Αληθής γάρ ἐστιν ἡ τοῦ γάλακτος παρατήρησις, ὅτι μόνον τοῦτο τοιαύτην ἔχει τὴν ἰδιότητα, τὸ μὴ ἐμφαίνεσθαι αὐτῷ εἴδωλόν τινος καὶ ὁμοίωμα. Πάντα γὰρ ὅσα τῆς ὑγρᾶς ἐστι φύσεως, καθ' ὁμοιότητα των κατόπτρων διὰ τοῦ λείου τῆς ἐπιφανείας τῶν ἐς αὐτὰ βλεπόντων ἀντι- φαίνεσθαι παρασκευάζει τὰ ὁμοιώματα. Ἐν μόνῳ δὲ τῷ γάλακτι ἡ τοιαύτη ειδωλοποιΐα χώραν οὐκ ἔχει, Οὗ χάριν, τοιοῦτος τῶν τῆς Ἐκκλησίας ὀφθαλμῶν ἐστιν ὁ τελεώτατος ἔπαινος, τὸ μηδὲν ἀνυπόστατόν τε καὶ πεπλανημένον καὶ μάταιον παρὰ τὴν τῶν ὄντων ἀλήθειαν σκιογράφειν ἑαυτοῖς δι' ἀπάτης, ἀλλὰ τὸν ὄντως ὄντα βλέπειν, τὰς δὲ ἠλητευμένας τοῦ τῇδε βίου ὄψεις τε καὶ φαντασίας μὴ παραδέχεσθαι. Διὰ τοῦτο πρὸς τὴν καθαρότητα τῶν ὀμμάτων ὑπὸ τῆς τελείας ψυχῆς τὸ τοῦ γάλακτος λουτρὸν ἀσφαλὲς ἐκρίθη. Ο δ' ἐφεξῆς λόγος, νόμος ἐστὶ τοῖς ἐπαίουσι, περὶ & χρὴ τοὺς ὀφθαλμοὺς τὴν σπουδὴν ἔχειν. Καθήμε ναι γάρ, φησὶν, ἐπὶ πληρώματα ὑδάτων. Τὴν γὰρ διηνεκή προσεδρείαν τῆς περὶ τὰ θεῖα μαθήματα προσοχῆς ὁ τοιοῦτος ὑποτίθεται λόγος, δι' ὧν ἐπαινεῖ τοὺς καθαροὺς ὀφθαλμούς· καὶ ἡμᾶς διδάσκων, ὅπως ἂν τὸ ἴδιον κάλλος τῶν ὀφθαλμῶν ἀναλάβοιμεν, ἀεὶ προσκαθήμενοι τοῖς τῶν ὑδάτων πληρώμασιν· ὡς οἵ γε πολλοὶ τῶν εἰς ὀφθαλμοὺς τεταγμένων καταλιπόντες τὸ τοῖς τοιούτοις πληρώμασι προσεδρεύειν, τοῖς Βαβυ- λωνίοις ποταμοῖς παρακάθηνται, πληροῦντες τὴν ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ γεγενημένην ἐπὶ τῶν τοιούτων και τηγορίαν. Εμὲ ἐγκατέλιπον πηγὴν ὕδατος ζῶντος, καὶ ὤρυξαν ἑαυτοῖς λάκκους συντετριμμένους, οἱ οὐ δύνανται συνέχειν ύδωρ. Μάθημα οὖν ἐστιν, ὅπως γένοιτο ἂν καλὸς ὀφθαλμὸς ἐμπρέπων τε καὶ ἐναρ- μόζων τῇ χρυσῇ κεφαλῇ, τὸ εἶναι αὐτὸν ἀκέραιον μὲν κατὰ τὴν περιστερὰν, ἀπλανῆ τε καὶ ἀνεξαπά τητον κατὰ τὴν τοῦ γάλακτος φύσιν, μηδεμια πλάνη S. GREGORII NYSSENI loco, divinitus ordinatus est, si quidem pure spe- culatoris et inspectoris munere fungi velit, omnern vitiositatis lippitudinem abluere aqua convenit. Et aqua non una est, qua oculi abstergendo repur- gantur, sed complures hic esse dicuntur ejusmodi aquarum copiæ. Nam quot virtutes sunt, tot esse hujusmodi lustralium aquarum fontes existiman- dum est, per quos oculi semper seipsis puriores fiunt. Verbi gratia, temperantia lustralis aquæ fons quidam est : alius humililas, veritas, justitia, fortitudo, - boni cupiditas, mali aversatio. Hæ et aliæ aquæ, de uno quidem illæ fonte, sed diversis quasi fluentis in unum collectis quædam sunt co- piosa plenitudo, per quæ oculi ab omni vitiosa lippitudine repurgantur. Quanquam vero ad aqua- rum copias sunt illi oculi, qui ob integritatem ac simplicitatem columbis comparantur; nihilominus lavacrum eorum lac esse dicitur, his verbis hisce: Ablutæ lacte. Conveniens autem laus hujusmodi oculis tribuitur, cum lacte columba talis ablui, venustaque reddi commemoratur. Nam vere hoc in lacte observatum est, solum inter humida proprie tatem hanc habere, quod in eo nullius rei simula- crum ac similitudo conspiciatur. Etenim res omnes quæ humidæ naturæ sunt, ad similitudinem specu- lorum, ob lævitatem superficiei, faciunt ut inspi- cientium in eas vicissim ex ipsis imagines reluceant. In solo autem lacte hujusmodi simulacrorum ex- pressio locum non habet. Quo fit ut hæc oculorum B Ecclesia sit laus perfectissimna, quod nihil quod c non subsistat in rerum natura, nihil erroneum, ni- hil vanum præter ipsam rerum veritatem, velut um- bratili quodam simulacro fraudulenter repræsen- tent : sed ipsissimam veritatem intueantur, erro- neis hujus vitæ spectris et imaginationibus nequa- quam admissis. Propterea lactis lavacrum perfecta hæc anima certum esse remedium statuit ad oculo- rum puritatem. C Quæ porro sequuntur verba, quasi lex quædam, præscribunt auditoribus quibus rebus studiose in- tenti esse oculi debeant. Sedentes, inquit, juxta co- pias aquarum. Nimirum perpetuam velut assiduita- tem attentionis in discendis rebus divinis nostræ dictum hoc requirit, dum puros oculos laudat : do- D cens interim nos quo pacto pulchritudinem oculo- rum consequi possimus, nimirum nunquam non ad aquarum copias sedendo. Præsertim cum multi ex iis qui oculorum locum obtinent, omissa hujusmodi copiis aquarum assidendi diligentia, ad flumina Ba- bylonis desideant, facientes id quod in Dei persona in hujusmodi hominibus reprehenditur. Relique- runt me, inquit, fontem aquæ rivæ, ac foderunt sibi puleos perforatos, qui aquam continere nequeunt 18. Itaque docemur hoc dicto qui fieri oculus pulcher possit, ut decus aliquod habeat omninoque conveniat aureo capiti : nimirum si labe careat, ad exemplum columbæ, et instar naturæ lactis ab erroribus et frau- Jerem. 11, 15.

τῶν ἀνυποστάτων φαντασιούμενον· προσκαθῆσθαι δὲ διὰ παραμονῆς καὶ προσεδρείας τοῖς πληρώμασι τῶν θείων ὑδάτων, καθ᾽ ὁμοιότητα τοῦ ξύλου τοῦ παρὰ τὰς διεξόδους τῶν ὑδάτων πεφυτευμένου καὶ οὐ μεθι- σταμένου. Οὕτω γὰρ ὅτε καρπὸς ἐπὶ τοῦ ἰδίου και ροῦ προβληθήσεται, καὶ ὁ κλάδος ἀειθαλής φυλαχθή σεται τῇ εὐχροίᾳ τῶν φύλλων περισοβούμενος. Νυνὶ δὲ τῶν ὀφθαλμῶν τῶν πνευματικῶν τούτων ὑδάτων καταμελοῦντες, καὶ τῆς τοῦ λόγου προσεδρείας μικρά φροντίζοντες, ήτοι τὸν τῆς φιλοχρηματίας ἑαυτοῖς λάκκον ὀρύσσουσιν, ἢ τὴν κενοδοξίαν λατομοῦσιν, ἢ τὴν ὑπερηφανίαν φρεωρυχοῦσιν, ἢ ἄλλους τινὰς λάκ κους ἀπάτης μετ' ἐπιμελείας ὀρύσσουσιν, οἳ συνέχειν εἰς τὸ διηνεκὲς τὸ σπουδαζόμενον αὐτοῖς ὕδωρ, φύσιν οὐκ ἔχουσιν, ἀεὶ τῆς ὧδε τιμῆς τε, καὶ δυναστείας, καὶ δόξης, περὶ ἦν ἐστιν ἡ σπουδὴ τοῖς πολλοῖς, ὁμοῦ τῷ συστῆναι διαῤῥεούσης, καὶ οὐδὲν ἔχνος τῆς μα ταίας σπουδῆς ἐν τοῖς ἡ πατημένοις καταλιπούσης. Τοιούτους εἶναι βούλεται τοὺς ὁρῶντάς τε καὶ ἐπι- σκοποῦντας ὁ Λόγος, ὧν χρή προβεβλῆσθαι μὲν, οἷόν τινα ὀφρύων περιβολὴν, τὴν τῶν θείων διδαγμάτων ἀσφάλειαν· ἐπικαλύπτεσθαι δὲ τῇ σωφροσύνῃ καθάπερ τινὶ βλεφάρων περιβολῇ τὸ καθαρόν τε καὶ στίλβον τῆς πολιτείας, μήποτε ἡ τῆς οἰήσεως δοκὸς ἐμπεσοῦσα τῷ καθαρῷ τῆς κόρης, ἐμποδὼν γένηται πρὸς τὴν δρασιν. Τίς δὲ κατὰ τοὺς ὀφθαλμοὺς τῶν μελῶν τοῦ νυμφίου ἐστὶν ὁ ἔπαινος, ἐν τοῖς ἐφεξῆς Θεοῦ διδόντος ἐπελευσόμεθα· χάριτι τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ ΙΔ'. Σιαγόνες αὐτοῦ ὡς φιάλαι τοῦ ἀρώματος φύου σαι μυρεψικά. Χείλη αὐτοῦ κρίνα στάζοντα σμύρ- ναν πλήρη. Χεῖρες αὐτοῦ τορευταί, χρυσαῖ, περ πληρωμέναι θαρσεῖς. Κοιλία αὐτοῦ πυξίον έλε- φάντινον ἐπὶ λίθου σαπφείρου. Κνῆμαι αὐτοῦ στύλοι μαρμάρινοι, τεθεμελιωμένοι ἐπὶ βάσεις χρυσᾶς. Εἶδος αὐτοῦ, ὡς Λίβανος ἐκλεκτὸς ὡς κέδροι. Φάρυγξ αὐτοῦ γλυκασμοὶ καὶ ὅλος ἐπι θυμία. Οὗτος ἀδελφιδός μου, καὶ οὗτος πλησίον μου, θυγατέρες ῾Ιερουσαλήμ. Ο τῷ ἀδόλῳ γάλακτι τρέφων τὸ νηπιάζον ἔτι τῆς πνευματικῆς ἡλικίας, τροφὸς καθώς φησιν αὐτὸς ὁ ᾿Απόστολος, τῶν ἀρτιγενῶν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ γινόμε- / νος· ταμιεύεται τὸν τῆς σοφίας ἄρτον τοῖς τελειωθεῖσι κατὰ τὸν ἔσω ἄνθρωπον, εἰπών· Σοφίαν δὲ λαλοῦ- μεν ἐν τοῖς τελείοις· οἳ διὰ τὴν τῶν ἀγαθῶν διδα- γμάτων ἕξιν γεγυμνασμένα ἔχοντες τὰ αἰσθητήρια τῆς ψυχῆς, τοῦ ἄρτου τῆς σοφίας εὐπαράδεκτοι γίνον ται, τοῖς λεπτοποιοῦσιν ἐν τοῖς ὁδοῦσι τὸν λογισμὸν, σιαγόνος ἐς τροφὴν προσδεόμενοι χρὴ τοίνυν εἶναι καὶ σιαγόνας ἐν τῷ σώματι Χριστοῦ τοῖς μηκέτι προσανέ- χουσι τῇ θηλῇ τοῦ Λόγου· ἀλλ᾽ ἤδη τῆς στερεωτέρας ἐφιέμενοι τροφῆς, περὶ ὧν νῦν ποιεῖται λόγον ή νύμφη λέγουσα οὕτως· Σιαγόνες αὐτοῦ ὡς φιάλαι τοῦ αρώματος φύουσαι μυρεψικά. Τὸ μὲν οὖν ἀκολού- θως ἔχειν τὸν περὶ τῶν σιαγόνων λόγον τοῖς περὶ τὸν ὀφθαλμὸν θεωρηθεῖσι, παντὶ δῆλον ἂν εἴη τῷ 1º • IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XIV. A dibus immunis sit, a nullo rerum non subsistentium B llebr. v, 13. Cor. 11, 6. D errore illusus ; denique constanter et assidue divina- rum aquarum copiis assideat, instar ligni quod aqua- rum ad rivos plantatum, nusquam loco suo dimovetur. Sic enim et fructus suo tempore proferetur, et ra- mi eleganter coloratis foliis perpetuo florentes con- servabuntur, aura eos circumstrepente. At nunc plerique oculi spirituales neglectis aquis hisce, ac parvi facientes assiduitatem in verbo Dei, vel ava- ritiæ sibi lacum fodiunt, vel in vanæ gloriæ lapidi- cinis versantur, vel in superbiæ puteo effodiendo laborant, vel alios denique lacus erroris studiose fudiunt, quorum natura sic comparata non est, ut aquam illam tantopere perpetuo possint expetitam continere, semper hujus vitæ honore, potentia, gloria, quas res mirifice multi expetunt, una cum ortu suo diffluentibus, nullumque vestigium inanis operæ in deceptis relinquentibus. Tales ergo vult esse inspe ctores ac speculatores Dei Verbum,quorum superci- lia quodam vallo munita sint, nimirum divinorum dogmatum certitudine : quique tegant humilitate, veluti quodam palpebrarum ambitu, vitæ suæ puri. tatein ac splendorem, ne trabs arrogantiæ in pu- pillae puritatem illapsa, visui sit impedimento. Ca- terum quæ post oculos cæterorum sponsi mem- brorum sint encomia, deinceps Deo dante percur- remus : idque per gratiam Domini nostri Jesu Christi, cui æternum gloria tribuatur. Amen. HOMILIA XIV. CAP. v, 13. Maxillæ ipsius tanquam aromatis phiala,quæ proferunt unguenta. Labra ejus sunt lilia, distillantia myrrham uberem. 14. Manus illius torti- les, aureæ, plenæTharsis. Venter ejus tabella eburnea, in lapide sapphiro. 15. Crura illius columnæ mar- moreæ, fundatæ super aureas bases. 16. Species ipsius, ut electus Libanus, ut cedri. Guttur ejus dulcedo ac nil nisi desiderium est. Hic est cognatus meus, et hic proximus meus, filiæ Jerusalem. Qui lacte simplici puerilem adhuc spiritualis ætatis teneritatem alit ", infantium (ut Apostolus loquitur) in Ecclesia nutritor, is panem sapientiæ perfectis secundum hominem interiorem reservat. Sic enim Paulus ait: Sapientiam loquimur inter perfectos nimirum qui propter habitum, quem in audienda bona doctrina sunt assecuti, sensus animi exercitatos habent: ut facile panem sapien- tiæ recipere possint, cum ad alendum opus sit etiam maxilla, quæ ratiocinationum dentibus cibum hunc comminuat. Quapropter et maxillas in cor- pore Christi esse necesse est iis qui non amplius papilla Verbi adhærent, sed cibum jam solidiorem expetunt, de quibus nunc sponsa loquitur in hisce verbis: Maxillæ ipsius tanquam aromatis phialæ quæ proferunt unguenta. Enimvero poscere seriem ipsam, ut de maxillis dicatur, oculis jam conside-

τῶν ἀνυποστάτων φαντασιούμενον· προσκαθῆσθαι δὲ διὰ παραμονῆς καὶ προσεδρείας τοῖς πληρώμασι τῶν θείων ὑδάτων, καθ᾽ ὁμοιότητα τοῦ ξύλου τοῦ παρὰ τὰς διεξόδους τῶν ὑδάτων πεφυτευμένου καὶ οὐ μεθι- σταμένου. Οὕτω γὰρ ὅτε καρπὸς ἐπὶ τοῦ ἰδίου και ροῦ προβληθήσεται, καὶ ὁ κλάδος ἀειθαλής φυλαχθή σεται τῇ εὐχροίᾳ τῶν φύλλων περισοβούμενος. Νυνὶ δὲ τῶν ὀφθαλμῶν τῶν πνευματικῶν τούτων ὑδάτων καταμελοῦντες, καὶ τῆς τοῦ λόγου προσεδρείας μικρά φροντίζοντες, ήτοι τὸν τῆς φιλοχρηματίας ἑαυτοῖς λάκκον ὀρύσσουσιν, ἢ τὴν κενοδοξίαν λατομοῦσιν, ἢ τὴν ὑπερηφανίαν φρεωρυχοῦσιν, ἢ ἄλλους τινὰς λάκ κους ἀπάτης μετ' ἐπιμελείας ὀρύσσουσιν, οἳ συνέχειν εἰς τὸ διηνεκὲς τὸ σπουδαζόμενον αὐτοῖς ὕδωρ, φύσιν οὐκ ἔχουσιν, ἀεὶ τῆς ὧδε τιμῆς τε, καὶ δυναστείας, καὶ δόξης, περὶ ἦν ἐστιν ἡ σπουδὴ τοῖς πολλοῖς, ὁμοῦ τῷ συστῆναι διαῤῥεούσης, καὶ οὐδὲν ἔχνος τῆς μα ταίας σπουδῆς ἐν τοῖς ἡ πατημένοις καταλιπούσης. Τοιούτους εἶναι βούλεται τοὺς ὁρῶντάς τε καὶ ἐπι- σκοποῦντας ὁ Λόγος, ὧν χρή προβεβλῆσθαι μὲν, οἷόν τινα ὀφρύων περιβολὴν, τὴν τῶν θείων διδαγμάτων ἀσφάλειαν· ἐπικαλύπτεσθαι δὲ τῇ σωφροσύνῃ καθάπερ τινὶ βλεφάρων περιβολῇ τὸ καθαρόν τε καὶ στίλβον τῆς πολιτείας, μήποτε ἡ τῆς οἰήσεως δοκὸς ἐμπεσοῦσα τῷ καθαρῷ τῆς κόρης, ἐμποδὼν γένηται πρὸς τὴν δρασιν. Τίς δὲ κατὰ τοὺς ὀφθαλμοὺς τῶν μελῶν τοῦ νυμφίου ἐστὶν ὁ ἔπαινος, ἐν τοῖς ἐφεξῆς Θεοῦ διδόντος ἐπελευσόμεθα· χάριτι τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ ΙΔ'. Σιαγόνες αὐτοῦ ὡς φιάλαι τοῦ ἀρώματος φύου σαι μυρεψικά. Χείλη αὐτοῦ κρίνα στάζοντα σμύρ- ναν πλήρη. Χεῖρες αὐτοῦ τορευταί, χρυσαῖ, περ πληρωμέναι θαρσεῖς. Κοιλία αὐτοῦ πυξίον έλε- φάντινον ἐπὶ λίθου σαπφείρου. Κνῆμαι αὐτοῦ στύλοι μαρμάρινοι, τεθεμελιωμένοι ἐπὶ βάσεις χρυσᾶς. Εἶδος αὐτοῦ, ὡς Λίβανος ἐκλεκτὸς ὡς κέδροι. Φάρυγξ αὐτοῦ γλυκασμοὶ καὶ ὅλος ἐπι θυμία. Οὗτος ἀδελφιδός μου, καὶ οὗτος πλησίον μου, θυγατέρες ῾Ιερουσαλήμ. Ο τῷ ἀδόλῳ γάλακτι τρέφων τὸ νηπιάζον ἔτι τῆς πνευματικῆς ἡλικίας, τροφὸς καθώς φησιν αὐτὸς ὁ ᾿Απόστολος, τῶν ἀρτιγενῶν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ γινόμε- / νος· ταμιεύεται τὸν τῆς σοφίας ἄρτον τοῖς τελειωθεῖσι κατὰ τὸν ἔσω ἄνθρωπον, εἰπών· Σοφίαν δὲ λαλοῦ- μεν ἐν τοῖς τελείοις· οἳ διὰ τὴν τῶν ἀγαθῶν διδα- γμάτων ἕξιν γεγυμνασμένα ἔχοντες τὰ αἰσθητήρια τῆς ψυχῆς, τοῦ ἄρτου τῆς σοφίας εὐπαράδεκτοι γίνον ται, τοῖς λεπτοποιοῦσιν ἐν τοῖς ὁδοῦσι τὸν λογισμὸν, σιαγόνος ἐς τροφὴν προσδεόμενοι χρὴ τοίνυν εἶναι καὶ σιαγόνας ἐν τῷ σώματι Χριστοῦ τοῖς μηκέτι προσανέ- χουσι τῇ θηλῇ τοῦ Λόγου· ἀλλ᾽ ἤδη τῆς στερεωτέρας ἐφιέμενοι τροφῆς, περὶ ὧν νῦν ποιεῖται λόγον ή νύμφη λέγουσα οὕτως· Σιαγόνες αὐτοῦ ὡς φιάλαι τοῦ αρώματος φύουσαι μυρεψικά. Τὸ μὲν οὖν ἀκολού- θως ἔχειν τὸν περὶ τῶν σιαγόνων λόγον τοῖς περὶ τὸν ὀφθαλμὸν θεωρηθεῖσι, παντὶ δῆλον ἂν εἴη τῷ 1º • IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XIV. A dibus immunis sit, a nullo rerum non subsistentium B llebr. v, 13. Cor. 11, 6. D errore illusus ; denique constanter et assidue divina- rum aquarum copiis assideat, instar ligni quod aqua- rum ad rivos plantatum, nusquam loco suo dimovetur. Sic enim et fructus suo tempore proferetur, et ra- mi eleganter coloratis foliis perpetuo florentes con- servabuntur, aura eos circumstrepente. At nunc plerique oculi spirituales neglectis aquis hisce, ac parvi facientes assiduitatem in verbo Dei, vel ava- ritiæ sibi lacum fodiunt, vel in vanæ gloriæ lapidi- cinis versantur, vel in superbiæ puteo effodiendo laborant, vel alios denique lacus erroris studiose fudiunt, quorum natura sic comparata non est, ut aquam illam tantopere perpetuo possint expetitam continere, semper hujus vitæ honore, potentia, gloria, quas res mirifice multi expetunt, una cum ortu suo diffluentibus, nullumque vestigium inanis operæ in deceptis relinquentibus. Tales ergo vult esse inspe ctores ac speculatores Dei Verbum,quorum superci- lia quodam vallo munita sint, nimirum divinorum dogmatum certitudine : quique tegant humilitate, veluti quodam palpebrarum ambitu, vitæ suæ puri. tatein ac splendorem, ne trabs arrogantiæ in pu- pillae puritatem illapsa, visui sit impedimento. Ca- terum quæ post oculos cæterorum sponsi mem- brorum sint encomia, deinceps Deo dante percur- remus : idque per gratiam Domini nostri Jesu Christi, cui æternum gloria tribuatur. Amen. HOMILIA XIV. CAP. v, 13. Maxillæ ipsius tanquam aromatis phiala,quæ proferunt unguenta. Labra ejus sunt lilia, distillantia myrrham uberem. 14. Manus illius torti- les, aureæ, plenæTharsis. Venter ejus tabella eburnea, in lapide sapphiro. 15. Crura illius columnæ mar- moreæ, fundatæ super aureas bases. 16. Species ipsius, ut electus Libanus, ut cedri. Guttur ejus dulcedo ac nil nisi desiderium est. Hic est cognatus meus, et hic proximus meus, filiæ Jerusalem. Qui lacte simplici puerilem adhuc spiritualis ætatis teneritatem alit ", infantium (ut Apostolus loquitur) in Ecclesia nutritor, is panem sapientiæ perfectis secundum hominem interiorem reservat. Sic enim Paulus ait: Sapientiam loquimur inter perfectos nimirum qui propter habitum, quem in audienda bona doctrina sunt assecuti, sensus animi exercitatos habent: ut facile panem sapien- tiæ recipere possint, cum ad alendum opus sit etiam maxilla, quæ ratiocinationum dentibus cibum hunc comminuat. Quapropter et maxillas in cor- pore Christi esse necesse est iis qui non amplius papilla Verbi adhærent, sed cibum jam solidiorem expetunt, de quibus nunc sponsa loquitur in hisce verbis: Maxillæ ipsius tanquam aromatis phialæ quæ proferunt unguenta. Enimvero poscere seriem ipsam, ut de maxillis dicatur, oculis jam conside-

τῶν ἀνυποστάτων φαντασιούμενον· προσκαθῆσθαι δὲ διὰ παραμονῆς καὶ προσεδρείας τοῖς πληρώμασι τῶν θείων ὑδάτων, καθ᾽ ὁμοιότητα τοῦ ξύλου τοῦ παρὰ τὰς διεξόδους τῶν ὑδάτων πεφυτευμένου καὶ οὐ μεθι- σταμένου. Οὕτω γὰρ ὅτε καρπὸς ἐπὶ τοῦ ἰδίου και ροῦ προβληθήσεται, καὶ ὁ κλάδος ἀειθαλής φυλαχθή σεται τῇ εὐχροίᾳ τῶν φύλλων περισοβούμενος. Νυνὶ δὲ τῶν ὀφθαλμῶν τῶν πνευματικῶν τούτων ὑδάτων καταμελοῦντες, καὶ τῆς τοῦ λόγου προσεδρείας μικρά φροντίζοντες, ήτοι τὸν τῆς φιλοχρηματίας ἑαυτοῖς λάκκον ὀρύσσουσιν, ἢ τὴν κενοδοξίαν λατομοῦσιν, ἢ τὴν ὑπερηφανίαν φρεωρυχοῦσιν, ἢ ἄλλους τινὰς λάκ κους ἀπάτης μετ' ἐπιμελείας ὀρύσσουσιν, οἳ συνέχειν εἰς τὸ διηνεκὲς τὸ σπουδαζόμενον αὐτοῖς ὕδωρ, φύσιν οὐκ ἔχουσιν, ἀεὶ τῆς ὧδε τιμῆς τε, καὶ δυναστείας, καὶ δόξης, περὶ ἦν ἐστιν ἡ σπουδὴ τοῖς πολλοῖς, ὁμοῦ τῷ συστῆναι διαῤῥεούσης, καὶ οὐδὲν ἔχνος τῆς μα ταίας σπουδῆς ἐν τοῖς ἡ πατημένοις καταλιπούσης. Τοιούτους εἶναι βούλεται τοὺς ὁρῶντάς τε καὶ ἐπι- σκοποῦντας ὁ Λόγος, ὧν χρή προβεβλῆσθαι μὲν, οἷόν τινα ὀφρύων περιβολὴν, τὴν τῶν θείων διδαγμάτων ἀσφάλειαν· ἐπικαλύπτεσθαι δὲ τῇ σωφροσύνῃ καθάπερ τινὶ βλεφάρων περιβολῇ τὸ καθαρόν τε καὶ στίλβον τῆς πολιτείας, μήποτε ἡ τῆς οἰήσεως δοκὸς ἐμπεσοῦσα τῷ καθαρῷ τῆς κόρης, ἐμποδὼν γένηται πρὸς τὴν δρασιν. Τίς δὲ κατὰ τοὺς ὀφθαλμοὺς τῶν μελῶν τοῦ νυμφίου ἐστὶν ὁ ἔπαινος, ἐν τοῖς ἐφεξῆς Θεοῦ διδόντος ἐπελευσόμεθα· χάριτι τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ ΙΔ'. Σιαγόνες αὐτοῦ ὡς φιάλαι τοῦ ἀρώματος φύου σαι μυρεψικά. Χείλη αὐτοῦ κρίνα στάζοντα σμύρ- ναν πλήρη. Χεῖρες αὐτοῦ τορευταί, χρυσαῖ, περ πληρωμέναι θαρσεῖς. Κοιλία αὐτοῦ πυξίον έλε- φάντινον ἐπὶ λίθου σαπφείρου. Κνῆμαι αὐτοῦ στύλοι μαρμάρινοι, τεθεμελιωμένοι ἐπὶ βάσεις χρυσᾶς. Εἶδος αὐτοῦ, ὡς Λίβανος ἐκλεκτὸς ὡς κέδροι. Φάρυγξ αὐτοῦ γλυκασμοὶ καὶ ὅλος ἐπι θυμία. Οὗτος ἀδελφιδός μου, καὶ οὗτος πλησίον μου, θυγατέρες ῾Ιερουσαλήμ. Ο τῷ ἀδόλῳ γάλακτι τρέφων τὸ νηπιάζον ἔτι τῆς πνευματικῆς ἡλικίας, τροφὸς καθώς φησιν αὐτὸς ὁ ᾿Απόστολος, τῶν ἀρτιγενῶν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ γινόμε- / νος· ταμιεύεται τὸν τῆς σοφίας ἄρτον τοῖς τελειωθεῖσι κατὰ τὸν ἔσω ἄνθρωπον, εἰπών· Σοφίαν δὲ λαλοῦ- μεν ἐν τοῖς τελείοις· οἳ διὰ τὴν τῶν ἀγαθῶν διδα- γμάτων ἕξιν γεγυμνασμένα ἔχοντες τὰ αἰσθητήρια τῆς ψυχῆς, τοῦ ἄρτου τῆς σοφίας εὐπαράδεκτοι γίνον ται, τοῖς λεπτοποιοῦσιν ἐν τοῖς ὁδοῦσι τὸν λογισμὸν, σιαγόνος ἐς τροφὴν προσδεόμενοι χρὴ τοίνυν εἶναι καὶ σιαγόνας ἐν τῷ σώματι Χριστοῦ τοῖς μηκέτι προσανέ- χουσι τῇ θηλῇ τοῦ Λόγου· ἀλλ᾽ ἤδη τῆς στερεωτέρας ἐφιέμενοι τροφῆς, περὶ ὧν νῦν ποιεῖται λόγον ή νύμφη λέγουσα οὕτως· Σιαγόνες αὐτοῦ ὡς φιάλαι τοῦ αρώματος φύουσαι μυρεψικά. Τὸ μὲν οὖν ἀκολού- θως ἔχειν τὸν περὶ τῶν σιαγόνων λόγον τοῖς περὶ τὸν ὀφθαλμὸν θεωρηθεῖσι, παντὶ δῆλον ἂν εἴη τῷ 1º • IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XIV. A dibus immunis sit, a nullo rerum non subsistentium B llebr. v, 13. Cor. 11, 6. D errore illusus ; denique constanter et assidue divina- rum aquarum copiis assideat, instar ligni quod aqua- rum ad rivos plantatum, nusquam loco suo dimovetur. Sic enim et fructus suo tempore proferetur, et ra- mi eleganter coloratis foliis perpetuo florentes con- servabuntur, aura eos circumstrepente. At nunc plerique oculi spirituales neglectis aquis hisce, ac parvi facientes assiduitatem in verbo Dei, vel ava- ritiæ sibi lacum fodiunt, vel in vanæ gloriæ lapidi- cinis versantur, vel in superbiæ puteo effodiendo laborant, vel alios denique lacus erroris studiose fudiunt, quorum natura sic comparata non est, ut aquam illam tantopere perpetuo possint expetitam continere, semper hujus vitæ honore, potentia, gloria, quas res mirifice multi expetunt, una cum ortu suo diffluentibus, nullumque vestigium inanis operæ in deceptis relinquentibus. Tales ergo vult esse inspe ctores ac speculatores Dei Verbum,quorum superci- lia quodam vallo munita sint, nimirum divinorum dogmatum certitudine : quique tegant humilitate, veluti quodam palpebrarum ambitu, vitæ suæ puri. tatein ac splendorem, ne trabs arrogantiæ in pu- pillae puritatem illapsa, visui sit impedimento. Ca- terum quæ post oculos cæterorum sponsi mem- brorum sint encomia, deinceps Deo dante percur- remus : idque per gratiam Domini nostri Jesu Christi, cui æternum gloria tribuatur. Amen. HOMILIA XIV. CAP. v, 13. Maxillæ ipsius tanquam aromatis phiala,quæ proferunt unguenta. Labra ejus sunt lilia, distillantia myrrham uberem. 14. Manus illius torti- les, aureæ, plenæTharsis. Venter ejus tabella eburnea, in lapide sapphiro. 15. Crura illius columnæ mar- moreæ, fundatæ super aureas bases. 16. Species ipsius, ut electus Libanus, ut cedri. Guttur ejus dulcedo ac nil nisi desiderium est. Hic est cognatus meus, et hic proximus meus, filiæ Jerusalem. Qui lacte simplici puerilem adhuc spiritualis ætatis teneritatem alit ", infantium (ut Apostolus loquitur) in Ecclesia nutritor, is panem sapientiæ perfectis secundum hominem interiorem reservat. Sic enim Paulus ait: Sapientiam loquimur inter perfectos nimirum qui propter habitum, quem in audienda bona doctrina sunt assecuti, sensus animi exercitatos habent: ut facile panem sapien- tiæ recipere possint, cum ad alendum opus sit etiam maxilla, quæ ratiocinationum dentibus cibum hunc comminuat. Quapropter et maxillas in cor- pore Christi esse necesse est iis qui non amplius papilla Verbi adhærent, sed cibum jam solidiorem expetunt, de quibus nunc sponsa loquitur in hisce verbis: Maxillæ ipsius tanquam aromatis phialæ quæ proferunt unguenta. Enimvero poscere seriem ipsam, ut de maxillis dicatur, oculis jam conside-

τῶν ἀνυποστάτων φαντασιούμενον· προσκαθῆσθαι δὲ διὰ παραμονῆς καὶ προσεδρείας τοῖς πληρώμασι τῶν θείων ὑδάτων, καθ᾽ ὁμοιότητα τοῦ ξύλου τοῦ παρὰ τὰς διεξόδους τῶν ὑδάτων πεφυτευμένου καὶ οὐ μεθι- σταμένου. Οὕτω γὰρ ὅτε καρπὸς ἐπὶ τοῦ ἰδίου και ροῦ προβληθήσεται, καὶ ὁ κλάδος ἀειθαλής φυλαχθή σεται τῇ εὐχροίᾳ τῶν φύλλων περισοβούμενος. Νυνὶ δὲ τῶν ὀφθαλμῶν τῶν πνευματικῶν τούτων ὑδάτων καταμελοῦντες, καὶ τῆς τοῦ λόγου προσεδρείας μικρά φροντίζοντες, ήτοι τὸν τῆς φιλοχρηματίας ἑαυτοῖς λάκκον ὀρύσσουσιν, ἢ τὴν κενοδοξίαν λατομοῦσιν, ἢ τὴν ὑπερηφανίαν φρεωρυχοῦσιν, ἢ ἄλλους τινὰς λάκ κους ἀπάτης μετ' ἐπιμελείας ὀρύσσουσιν, οἳ συνέχειν εἰς τὸ διηνεκὲς τὸ σπουδαζόμενον αὐτοῖς ὕδωρ, φύσιν οὐκ ἔχουσιν, ἀεὶ τῆς ὧδε τιμῆς τε, καὶ δυναστείας, καὶ δόξης, περὶ ἦν ἐστιν ἡ σπουδὴ τοῖς πολλοῖς, ὁμοῦ τῷ συστῆναι διαῤῥεούσης, καὶ οὐδὲν ἔχνος τῆς μα ταίας σπουδῆς ἐν τοῖς ἡ πατημένοις καταλιπούσης. Τοιούτους εἶναι βούλεται τοὺς ὁρῶντάς τε καὶ ἐπι- σκοποῦντας ὁ Λόγος, ὧν χρή προβεβλῆσθαι μὲν, οἷόν τινα ὀφρύων περιβολὴν, τὴν τῶν θείων διδαγμάτων ἀσφάλειαν· ἐπικαλύπτεσθαι δὲ τῇ σωφροσύνῃ καθάπερ τινὶ βλεφάρων περιβολῇ τὸ καθαρόν τε καὶ στίλβον τῆς πολιτείας, μήποτε ἡ τῆς οἰήσεως δοκὸς ἐμπεσοῦσα τῷ καθαρῷ τῆς κόρης, ἐμποδὼν γένηται πρὸς τὴν δρασιν. Τίς δὲ κατὰ τοὺς ὀφθαλμοὺς τῶν μελῶν τοῦ νυμφίου ἐστὶν ὁ ἔπαινος, ἐν τοῖς ἐφεξῆς Θεοῦ διδόντος ἐπελευσόμεθα· χάριτι τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ ΙΔ'. Σιαγόνες αὐτοῦ ὡς φιάλαι τοῦ ἀρώματος φύου σαι μυρεψικά. Χείλη αὐτοῦ κρίνα στάζοντα σμύρ- ναν πλήρη. Χεῖρες αὐτοῦ τορευταί, χρυσαῖ, περ πληρωμέναι θαρσεῖς. Κοιλία αὐτοῦ πυξίον έλε- φάντινον ἐπὶ λίθου σαπφείρου. Κνῆμαι αὐτοῦ στύλοι μαρμάρινοι, τεθεμελιωμένοι ἐπὶ βάσεις χρυσᾶς. Εἶδος αὐτοῦ, ὡς Λίβανος ἐκλεκτὸς ὡς κέδροι. Φάρυγξ αὐτοῦ γλυκασμοὶ καὶ ὅλος ἐπι θυμία. Οὗτος ἀδελφιδός μου, καὶ οὗτος πλησίον μου, θυγατέρες ῾Ιερουσαλήμ. Ο τῷ ἀδόλῳ γάλακτι τρέφων τὸ νηπιάζον ἔτι τῆς πνευματικῆς ἡλικίας, τροφὸς καθώς φησιν αὐτὸς ὁ ᾿Απόστολος, τῶν ἀρτιγενῶν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ γινόμε- / νος· ταμιεύεται τὸν τῆς σοφίας ἄρτον τοῖς τελειωθεῖσι κατὰ τὸν ἔσω ἄνθρωπον, εἰπών· Σοφίαν δὲ λαλοῦ- μεν ἐν τοῖς τελείοις· οἳ διὰ τὴν τῶν ἀγαθῶν διδα- γμάτων ἕξιν γεγυμνασμένα ἔχοντες τὰ αἰσθητήρια τῆς ψυχῆς, τοῦ ἄρτου τῆς σοφίας εὐπαράδεκτοι γίνον ται, τοῖς λεπτοποιοῦσιν ἐν τοῖς ὁδοῦσι τὸν λογισμὸν, σιαγόνος ἐς τροφὴν προσδεόμενοι χρὴ τοίνυν εἶναι καὶ σιαγόνας ἐν τῷ σώματι Χριστοῦ τοῖς μηκέτι προσανέ- χουσι τῇ θηλῇ τοῦ Λόγου· ἀλλ᾽ ἤδη τῆς στερεωτέρας ἐφιέμενοι τροφῆς, περὶ ὧν νῦν ποιεῖται λόγον ή νύμφη λέγουσα οὕτως· Σιαγόνες αὐτοῦ ὡς φιάλαι τοῦ αρώματος φύουσαι μυρεψικά. Τὸ μὲν οὖν ἀκολού- θως ἔχειν τὸν περὶ τῶν σιαγόνων λόγον τοῖς περὶ τὸν ὀφθαλμὸν θεωρηθεῖσι, παντὶ δῆλον ἂν εἴη τῷ 1º • IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XIV. A dibus immunis sit, a nullo rerum non subsistentium B llebr. v, 13. Cor. 11, 6. D errore illusus ; denique constanter et assidue divina- rum aquarum copiis assideat, instar ligni quod aqua- rum ad rivos plantatum, nusquam loco suo dimovetur. Sic enim et fructus suo tempore proferetur, et ra- mi eleganter coloratis foliis perpetuo florentes con- servabuntur, aura eos circumstrepente. At nunc plerique oculi spirituales neglectis aquis hisce, ac parvi facientes assiduitatem in verbo Dei, vel ava- ritiæ sibi lacum fodiunt, vel in vanæ gloriæ lapidi- cinis versantur, vel in superbiæ puteo effodiendo laborant, vel alios denique lacus erroris studiose fudiunt, quorum natura sic comparata non est, ut aquam illam tantopere perpetuo possint expetitam continere, semper hujus vitæ honore, potentia, gloria, quas res mirifice multi expetunt, una cum ortu suo diffluentibus, nullumque vestigium inanis operæ in deceptis relinquentibus. Tales ergo vult esse inspe ctores ac speculatores Dei Verbum,quorum superci- lia quodam vallo munita sint, nimirum divinorum dogmatum certitudine : quique tegant humilitate, veluti quodam palpebrarum ambitu, vitæ suæ puri. tatein ac splendorem, ne trabs arrogantiæ in pu- pillae puritatem illapsa, visui sit impedimento. Ca- terum quæ post oculos cæterorum sponsi mem- brorum sint encomia, deinceps Deo dante percur- remus : idque per gratiam Domini nostri Jesu Christi, cui æternum gloria tribuatur. Amen. HOMILIA XIV. CAP. v, 13. Maxillæ ipsius tanquam aromatis phiala,quæ proferunt unguenta. Labra ejus sunt lilia, distillantia myrrham uberem. 14. Manus illius torti- les, aureæ, plenæTharsis. Venter ejus tabella eburnea, in lapide sapphiro. 15. Crura illius columnæ mar- moreæ, fundatæ super aureas bases. 16. Species ipsius, ut electus Libanus, ut cedri. Guttur ejus dulcedo ac nil nisi desiderium est. Hic est cognatus meus, et hic proximus meus, filiæ Jerusalem. Qui lacte simplici puerilem adhuc spiritualis ætatis teneritatem alit ", infantium (ut Apostolus loquitur) in Ecclesia nutritor, is panem sapientiæ perfectis secundum hominem interiorem reservat. Sic enim Paulus ait: Sapientiam loquimur inter perfectos nimirum qui propter habitum, quem in audienda bona doctrina sunt assecuti, sensus animi exercitatos habent: ut facile panem sapien- tiæ recipere possint, cum ad alendum opus sit etiam maxilla, quæ ratiocinationum dentibus cibum hunc comminuat. Quapropter et maxillas in cor- pore Christi esse necesse est iis qui non amplius papilla Verbi adhærent, sed cibum jam solidiorem expetunt, de quibus nunc sponsa loquitur in hisce verbis: Maxillæ ipsius tanquam aromatis phialæ quæ proferunt unguenta. Enimvero poscere seriem ipsam, ut de maxillis dicatur, oculis jam conside-

συνετῶς ἐπαΐοντι. Διὰ τοῦτο γὰρ χρὴ τὸν ὀφθαλμὸν τῷ πληρώματι τῶν πνευματικῶν ὑδάτων προσ εδρεύοντα τῷ ἁπλανεί τε καὶ ἀδόλῳ λούεσθαι γάλακτι, τῇ ἀκάκῳ περιστερᾷ ὁμοιούμενον, ἵνα κοινωνούς ποιήσῃ τῶν ἰδίων ἀγαθῶν πάντας τοὺς ἐς τὸ σῶμα συντελοῦντας τῆς Ἐκκλησίας. Οὗ χάριν καὶ ὁ μέγας Ἠσαΐας, τὸν ἐπὶ τὸ ὄρος τὸ ὑψηλὸν ἀναβάντα διὰ τῆς πολιτείας βοᾷν διακελεύεται λαμπρᾷ τῇ φωνῇ, ὥστε γνῶναι δι' αὐτοῦ τοὺς ἀκούοντας, τὸν μετά Ισχύος ἐρχόμενον Κύριον, καὶ τὸν ἐξουσιάζοντα τῶν ὄντων βραχίονα, τὸν ποιμαίνοντα τὸ ποίμνιον αὐτοῦ, καὶ τοὺς ἄρνας συνάγοντα, καὶ τὰς καλῶς διὰ τῶν ἀγαθῶν ἐλπίδων κυοφορούσας παρακαλοῦντα, τὸν διειληφότα τὸν οὐρανὸν σπιθαμῇ, καὶ πᾶσαν τὴν γῆν δρακὶ περισφίγγοντα· καὶ ὅσα ἄλλα πρὸς τούτοις ή προφητεία φησὶ δεῖν παρὰ τοῦ τῆς ἀκρωρείας ἐπιβεβηκότος κηρύσσεσθαι. Εἰ τοίνυν ἐπὶ τούτων γίνεται τοῖς ὀφθαλμοῖς ἡ ἐκ τῶν ὑδάτων τε καὶ τοῦ γάλακτος δύναμις πρὸς τὴν τῆς ἀληθείας ἐπίγνωσιν, ἀκολούθως ἐπαινοῦνται μετ' ἐκείνους αἱ σιαγόνες, ὧν ἔργον ἐστὶ τὸ λεπτοποιεῖν τὴν τροφὴν δι' ἧς ἡ τοῦ σώματος συντηρείται φύσις καὶ δύναμις. Ιδωμεν τοίνυν ἐν τίνι τῶν σιαγόνων ἐστὶν ὁ ἔπαι-, νος αὐτῆς. ᾿Ακούσωμεν τῆς νύμφης, οἷα περὶ αὐτῶν διεξέρχεται. Σιαγόνες αὐτοῦ, φησίν, ὡς φιάλαι τοῦ ἀρώματος, φύουσαι μυρεψικά. Εἰ τὸ διηπλω μένον τῶν ἐκπωμάτων εἶδος ὁ λόγος σημαίνει τῷ τῆς φιάλης ὀνόματι, ἐν ᾧ κλέπτεται διὰ τῆς κατα- σκευῆς ἡ κοιλότης, οὔτε ἄγαν βαθυνομένου τοῦ σχήματος, οὔτε δι' εὐθείας ἐξυπτιάζοντος, ὡς μήτε κοῖλον ἀκριβῶς εἶναι δοκεῖν, μήτε ἐπίπεδον· εἰ τοί- νυν τὸ τοιοῦτον εἶδος ὑποδείκνυσι διὰ τῆς φιάλης ή νύμφη· ἴδιον ἂν ἔχοι λόγον ἐκ τοῦ σχήματος τούτου τῶν σιαγόνων ὁ ἔπαινος. Εἴποι γὰρ ἄν τις τὸ ἁπλοῦν τε καὶ διηπλωμένον καὶ ἄδολον τῆς διδασκαλίας ἐπαινέσαι τὸν λόγον βουλόμενον μνήμην τῆς φιάλης ποιήσασθαι· ἐν ᾧ τὸ ἀπηγορευμένον ὑπὸ τοῦ Προ- φήτου βάθος συστῆναι οὐ δύναται, τοῦ εἰπόντος • Ρυσθείην ἐκ τῶν μισούντων με, καὶ ἐκ τῶν βα θέων τῶν ὑδάτων. Τὴν οὖν ἐν ἁπλότητι φαινομένη, ἀλήθειαν δίχα τινὸς δολερᾶς κοιλότητός φαμεν διὰ τοῦ ὀνόματος τῆς φιάλης σημαίνεσθαι, ἧς ὕλη μέν ἐστι τὸ ἄρωμα· ἔργον δὲ τὸ φύειν μυρεψικά. Σια- γόνες γὰρ αὐτοῦ ὡς φιάλαι τοῦ ἀρώματος, οὐκ ἐξ ἀργύρου γενόμεναι, ἢ χρυσοῦ, ἢ ὑέλου, ή τινος ἑτέ. ρας ύλης τοιαύτης, ἀλλ' αὐτοῦ τοῦ ἀρώματος ταῦτα ἐξ αὐτῶν φύουσα, δι' ὧν τὰ μύρα κατασκευάζεται. Σαφὴς δὲ πάντως ἐστὶν ἡ διὰ τῶν εἰρημένων τοῖς ῥητοῖς τούτοις ἐνθεωρουμένη διάνοια, ὅτι τῶν και θαρῶν τῆς Ἐκκλησίας ὀμμάτων ἐστὶ τοιαύτην πα- ρασκευάζειν τῷ σώματι τὴν τροφὴν, τῇ λειαντικῇ τῶν σιαγόνων δυνάμει, ὡς μηδὲν βαθύ τε καὶ ὕπου λον ἐν τοῖς λεγομένοις ὁρᾶσθαι· ἀλλ᾽ εἶναι πάντα τηλαυγή τε καὶ ἐλεύθερα, καὶ πάσης δολερᾶς ἐπι- κρύψεως καὶ βαθύτητος κεχωρισμένα· ὡς καὶ νηπίοις εἶναι κατάδηλα, καθώς φησιν ὁ Προφήτης. Η μαρ S. GREGORI NYSSENI talis, cuivis esse perspicuum arbitror, qui pruden- A ter hæc audit. Nam propterea debet ad aquarum spiritualium copiam assidens oculus, erroris ex- perte ac minime fraudulento lacte lavari, similis factus columbæ simplici, ut suorum bonorum par- ticipes reddat omnes qui ad Ecclesiæ corpus per- tinent. Ea de causa magnus etiam Isaias eum qui vita sua jam sublimem in montem ascenderit clara voce clamare jubet, ut ex ipso cognoscant audito- res adventanten cum robore Dominum, et illud ipsum brachium quod cum potestate creatis præ- est cognoscant, eum qui gregem pascit, et agnos colligit, ac per spes bonas egregie fetas oviculas consolatur, qui palmo calum complectitur, et ter- ram universam pugno constringit: quibus adde cetera quæcunque liber hic prophete præterea commemorat illi prædicanda qui montis verticem conscenderit. Quare si eam ipsam ob causam vis aquarum et lactis contingit oculis ad veritatis co- guitionem, recte atque ordine secundum eos ma- xillæ laudantur, quarum munus est nutrimentum comminuere, quo corporis vis ac natura conser- vatur. B Videamus ergo quanam in re sita sit maxillarum laus. Audiamus ipsam sponsam, cujusmodi de eis commemoret. Maxillar ipsius tanquam aromatis phialæ, quæ proferunt unguenta. Quibus in verbis si species illa poculorum patula per appellationem phialæ significatur, quæ ita confecta est, ut omnis concavitas quasi furtim sese subducat oculis, cum figura ejus non nimis profunda sit, neque se in rectumn quasi resupinet, non accurate concava vi- deatur, neque plana; si ergo talem poculorum spe- ciem sponsa per phialam intelligit: nimirum pecu- liaris quædam erit ratio, quamobrem ab hac figura maxillæ laudentur. Nam dicere poterit quispiam," in prædicatione simplicitatis doctrinæ quasi patula minimeque fraudulentæ mentionem phialæ factam esse: in qua vetita profunditas a Propheta locum habere non potest, cumn ait: Eripiat ab iis qui ode- runt me, et ex aquis profundis ". Itaque veritatein, quæ in simplicitate patescit, absque ulla fraudulenta concavitate, per vocem phiale significari dicimus, cujus quidem materies sit aroma, munus autem proferre unguenta. Maxillae ipsius, inquit, tanquam D aromatis phialæ, non ex argento factæ, vel auro, vel vitro, vel alia quapiam hujusmodi materie, sed ipso ex aromate, quod illa proferat de quibus un- guenta parantur. Atque ex his jam haud dubie ho- rum verborum sententia perspicua est: nimirum esse proprium puris Ecclesiæ oculis, ut talem cor- pori cibum præparent, per maxillas comminuendi vi præditas, quo nihil profundum ac latens in iis quæ dicuntur conspiciatur, sed omnia sint dilucida, li- bera, ab omni fraudulenta occultatione ac profun- ditate separata, ita ut pueris etiam manifesta sint, quemadmodum Vates ait, Testimonium Domini est Psal. xvi, 45. C

συνετῶς ἐπαΐοντι. Διὰ τοῦτο γὰρ χρὴ τὸν ὀφθαλμὸν τῷ πληρώματι τῶν πνευματικῶν ὑδάτων προσ εδρεύοντα τῷ ἁπλανεί τε καὶ ἀδόλῳ λούεσθαι γάλακτι, τῇ ἀκάκῳ περιστερᾷ ὁμοιούμενον, ἵνα κοινωνούς ποιήσῃ τῶν ἰδίων ἀγαθῶν πάντας τοὺς ἐς τὸ σῶμα συντελοῦντας τῆς Ἐκκλησίας. Οὗ χάριν καὶ ὁ μέγας Ἠσαΐας, τὸν ἐπὶ τὸ ὄρος τὸ ὑψηλὸν ἀναβάντα διὰ τῆς πολιτείας βοᾷν διακελεύεται λαμπρᾷ τῇ φωνῇ, ὥστε γνῶναι δι' αὐτοῦ τοὺς ἀκούοντας, τὸν μετά Ισχύος ἐρχόμενον Κύριον, καὶ τὸν ἐξουσιάζοντα τῶν ὄντων βραχίονα, τὸν ποιμαίνοντα τὸ ποίμνιον αὐτοῦ, καὶ τοὺς ἄρνας συνάγοντα, καὶ τὰς καλῶς διὰ τῶν ἀγαθῶν ἐλπίδων κυοφορούσας παρακαλοῦντα, τὸν διειληφότα τὸν οὐρανὸν σπιθαμῇ, καὶ πᾶσαν τὴν γῆν δρακὶ περισφίγγοντα· καὶ ὅσα ἄλλα πρὸς τούτοις ή προφητεία φησὶ δεῖν παρὰ τοῦ τῆς ἀκρωρείας ἐπιβεβηκότος κηρύσσεσθαι. Εἰ τοίνυν ἐπὶ τούτων γίνεται τοῖς ὀφθαλμοῖς ἡ ἐκ τῶν ὑδάτων τε καὶ τοῦ γάλακτος δύναμις πρὸς τὴν τῆς ἀληθείας ἐπίγνωσιν, ἀκολούθως ἐπαινοῦνται μετ' ἐκείνους αἱ σιαγόνες, ὧν ἔργον ἐστὶ τὸ λεπτοποιεῖν τὴν τροφὴν δι' ἧς ἡ τοῦ σώματος συντηρείται φύσις καὶ δύναμις. Ιδωμεν τοίνυν ἐν τίνι τῶν σιαγόνων ἐστὶν ὁ ἔπαι-, νος αὐτῆς. ᾿Ακούσωμεν τῆς νύμφης, οἷα περὶ αὐτῶν διεξέρχεται. Σιαγόνες αὐτοῦ, φησίν, ὡς φιάλαι τοῦ ἀρώματος, φύουσαι μυρεψικά. Εἰ τὸ διηπλω μένον τῶν ἐκπωμάτων εἶδος ὁ λόγος σημαίνει τῷ τῆς φιάλης ὀνόματι, ἐν ᾧ κλέπτεται διὰ τῆς κατα- σκευῆς ἡ κοιλότης, οὔτε ἄγαν βαθυνομένου τοῦ σχήματος, οὔτε δι' εὐθείας ἐξυπτιάζοντος, ὡς μήτε κοῖλον ἀκριβῶς εἶναι δοκεῖν, μήτε ἐπίπεδον· εἰ τοί- νυν τὸ τοιοῦτον εἶδος ὑποδείκνυσι διὰ τῆς φιάλης ή νύμφη· ἴδιον ἂν ἔχοι λόγον ἐκ τοῦ σχήματος τούτου τῶν σιαγόνων ὁ ἔπαινος. Εἴποι γὰρ ἄν τις τὸ ἁπλοῦν τε καὶ διηπλωμένον καὶ ἄδολον τῆς διδασκαλίας ἐπαινέσαι τὸν λόγον βουλόμενον μνήμην τῆς φιάλης ποιήσασθαι· ἐν ᾧ τὸ ἀπηγορευμένον ὑπὸ τοῦ Προ- φήτου βάθος συστῆναι οὐ δύναται, τοῦ εἰπόντος • Ρυσθείην ἐκ τῶν μισούντων με, καὶ ἐκ τῶν βα θέων τῶν ὑδάτων. Τὴν οὖν ἐν ἁπλότητι φαινομένη, ἀλήθειαν δίχα τινὸς δολερᾶς κοιλότητός φαμεν διὰ τοῦ ὀνόματος τῆς φιάλης σημαίνεσθαι, ἧς ὕλη μέν ἐστι τὸ ἄρωμα· ἔργον δὲ τὸ φύειν μυρεψικά. Σια- γόνες γὰρ αὐτοῦ ὡς φιάλαι τοῦ ἀρώματος, οὐκ ἐξ ἀργύρου γενόμεναι, ἢ χρυσοῦ, ἢ ὑέλου, ή τινος ἑτέ. ρας ύλης τοιαύτης, ἀλλ' αὐτοῦ τοῦ ἀρώματος ταῦτα ἐξ αὐτῶν φύουσα, δι' ὧν τὰ μύρα κατασκευάζεται. Σαφὴς δὲ πάντως ἐστὶν ἡ διὰ τῶν εἰρημένων τοῖς ῥητοῖς τούτοις ἐνθεωρουμένη διάνοια, ὅτι τῶν και θαρῶν τῆς Ἐκκλησίας ὀμμάτων ἐστὶ τοιαύτην πα- ρασκευάζειν τῷ σώματι τὴν τροφὴν, τῇ λειαντικῇ τῶν σιαγόνων δυνάμει, ὡς μηδὲν βαθύ τε καὶ ὕπου λον ἐν τοῖς λεγομένοις ὁρᾶσθαι· ἀλλ᾽ εἶναι πάντα τηλαυγή τε καὶ ἐλεύθερα, καὶ πάσης δολερᾶς ἐπι- κρύψεως καὶ βαθύτητος κεχωρισμένα· ὡς καὶ νηπίοις εἶναι κατάδηλα, καθώς φησιν ὁ Προφήτης. Η μαρ S. GREGORI NYSSENI talis, cuivis esse perspicuum arbitror, qui pruden- A ter hæc audit. Nam propterea debet ad aquarum spiritualium copiam assidens oculus, erroris ex- perte ac minime fraudulento lacte lavari, similis factus columbæ simplici, ut suorum bonorum par- ticipes reddat omnes qui ad Ecclesiæ corpus per- tinent. Ea de causa magnus etiam Isaias eum qui vita sua jam sublimem in montem ascenderit clara voce clamare jubet, ut ex ipso cognoscant audito- res adventanten cum robore Dominum, et illud ipsum brachium quod cum potestate creatis præ- est cognoscant, eum qui gregem pascit, et agnos colligit, ac per spes bonas egregie fetas oviculas consolatur, qui palmo calum complectitur, et ter- ram universam pugno constringit: quibus adde cetera quæcunque liber hic prophete præterea commemorat illi prædicanda qui montis verticem conscenderit. Quare si eam ipsam ob causam vis aquarum et lactis contingit oculis ad veritatis co- guitionem, recte atque ordine secundum eos ma- xillæ laudantur, quarum munus est nutrimentum comminuere, quo corporis vis ac natura conser- vatur. B Videamus ergo quanam in re sita sit maxillarum laus. Audiamus ipsam sponsam, cujusmodi de eis commemoret. Maxillar ipsius tanquam aromatis phialæ, quæ proferunt unguenta. Quibus in verbis si species illa poculorum patula per appellationem phialæ significatur, quæ ita confecta est, ut omnis concavitas quasi furtim sese subducat oculis, cum figura ejus non nimis profunda sit, neque se in rectumn quasi resupinet, non accurate concava vi- deatur, neque plana; si ergo talem poculorum spe- ciem sponsa per phialam intelligit: nimirum pecu- liaris quædam erit ratio, quamobrem ab hac figura maxillæ laudentur. Nam dicere poterit quispiam," in prædicatione simplicitatis doctrinæ quasi patula minimeque fraudulentæ mentionem phialæ factam esse: in qua vetita profunditas a Propheta locum habere non potest, cumn ait: Eripiat ab iis qui ode- runt me, et ex aquis profundis ". Itaque veritatein, quæ in simplicitate patescit, absque ulla fraudulenta concavitate, per vocem phiale significari dicimus, cujus quidem materies sit aroma, munus autem proferre unguenta. Maxillae ipsius, inquit, tanquam D aromatis phialæ, non ex argento factæ, vel auro, vel vitro, vel alia quapiam hujusmodi materie, sed ipso ex aromate, quod illa proferat de quibus un- guenta parantur. Atque ex his jam haud dubie ho- rum verborum sententia perspicua est: nimirum esse proprium puris Ecclesiæ oculis, ut talem cor- pori cibum præparent, per maxillas comminuendi vi præditas, quo nihil profundum ac latens in iis quæ dicuntur conspiciatur, sed omnia sint dilucida, li- bera, ab omni fraudulenta occultatione ac profun- ditate separata, ita ut pueris etiam manifesta sint, quemadmodum Vates ait, Testimonium Domini est Psal. xvi, 45. C

συνετῶς ἐπαΐοντι. Διὰ τοῦτο γὰρ χρὴ τὸν ὀφθαλμὸν τῷ πληρώματι τῶν πνευματικῶν ὑδάτων προσ εδρεύοντα τῷ ἁπλανεί τε καὶ ἀδόλῳ λούεσθαι γάλακτι, τῇ ἀκάκῳ περιστερᾷ ὁμοιούμενον, ἵνα κοινωνούς ποιήσῃ τῶν ἰδίων ἀγαθῶν πάντας τοὺς ἐς τὸ σῶμα συντελοῦντας τῆς Ἐκκλησίας. Οὗ χάριν καὶ ὁ μέγας Ἠσαΐας, τὸν ἐπὶ τὸ ὄρος τὸ ὑψηλὸν ἀναβάντα διὰ τῆς πολιτείας βοᾷν διακελεύεται λαμπρᾷ τῇ φωνῇ, ὥστε γνῶναι δι' αὐτοῦ τοὺς ἀκούοντας, τὸν μετά Ισχύος ἐρχόμενον Κύριον, καὶ τὸν ἐξουσιάζοντα τῶν ὄντων βραχίονα, τὸν ποιμαίνοντα τὸ ποίμνιον αὐτοῦ, καὶ τοὺς ἄρνας συνάγοντα, καὶ τὰς καλῶς διὰ τῶν ἀγαθῶν ἐλπίδων κυοφορούσας παρακαλοῦντα, τὸν διειληφότα τὸν οὐρανὸν σπιθαμῇ, καὶ πᾶσαν τὴν γῆν δρακὶ περισφίγγοντα· καὶ ὅσα ἄλλα πρὸς τούτοις ή προφητεία φησὶ δεῖν παρὰ τοῦ τῆς ἀκρωρείας ἐπιβεβηκότος κηρύσσεσθαι. Εἰ τοίνυν ἐπὶ τούτων γίνεται τοῖς ὀφθαλμοῖς ἡ ἐκ τῶν ὑδάτων τε καὶ τοῦ γάλακτος δύναμις πρὸς τὴν τῆς ἀληθείας ἐπίγνωσιν, ἀκολούθως ἐπαινοῦνται μετ' ἐκείνους αἱ σιαγόνες, ὧν ἔργον ἐστὶ τὸ λεπτοποιεῖν τὴν τροφὴν δι' ἧς ἡ τοῦ σώματος συντηρείται φύσις καὶ δύναμις. Ιδωμεν τοίνυν ἐν τίνι τῶν σιαγόνων ἐστὶν ὁ ἔπαι-, νος αὐτῆς. ᾿Ακούσωμεν τῆς νύμφης, οἷα περὶ αὐτῶν διεξέρχεται. Σιαγόνες αὐτοῦ, φησίν, ὡς φιάλαι τοῦ ἀρώματος, φύουσαι μυρεψικά. Εἰ τὸ διηπλω μένον τῶν ἐκπωμάτων εἶδος ὁ λόγος σημαίνει τῷ τῆς φιάλης ὀνόματι, ἐν ᾧ κλέπτεται διὰ τῆς κατα- σκευῆς ἡ κοιλότης, οὔτε ἄγαν βαθυνομένου τοῦ σχήματος, οὔτε δι' εὐθείας ἐξυπτιάζοντος, ὡς μήτε κοῖλον ἀκριβῶς εἶναι δοκεῖν, μήτε ἐπίπεδον· εἰ τοί- νυν τὸ τοιοῦτον εἶδος ὑποδείκνυσι διὰ τῆς φιάλης ή νύμφη· ἴδιον ἂν ἔχοι λόγον ἐκ τοῦ σχήματος τούτου τῶν σιαγόνων ὁ ἔπαινος. Εἴποι γὰρ ἄν τις τὸ ἁπλοῦν τε καὶ διηπλωμένον καὶ ἄδολον τῆς διδασκαλίας ἐπαινέσαι τὸν λόγον βουλόμενον μνήμην τῆς φιάλης ποιήσασθαι· ἐν ᾧ τὸ ἀπηγορευμένον ὑπὸ τοῦ Προ- φήτου βάθος συστῆναι οὐ δύναται, τοῦ εἰπόντος • Ρυσθείην ἐκ τῶν μισούντων με, καὶ ἐκ τῶν βα θέων τῶν ὑδάτων. Τὴν οὖν ἐν ἁπλότητι φαινομένη, ἀλήθειαν δίχα τινὸς δολερᾶς κοιλότητός φαμεν διὰ τοῦ ὀνόματος τῆς φιάλης σημαίνεσθαι, ἧς ὕλη μέν ἐστι τὸ ἄρωμα· ἔργον δὲ τὸ φύειν μυρεψικά. Σια- γόνες γὰρ αὐτοῦ ὡς φιάλαι τοῦ ἀρώματος, οὐκ ἐξ ἀργύρου γενόμεναι, ἢ χρυσοῦ, ἢ ὑέλου, ή τινος ἑτέ. ρας ύλης τοιαύτης, ἀλλ' αὐτοῦ τοῦ ἀρώματος ταῦτα ἐξ αὐτῶν φύουσα, δι' ὧν τὰ μύρα κατασκευάζεται. Σαφὴς δὲ πάντως ἐστὶν ἡ διὰ τῶν εἰρημένων τοῖς ῥητοῖς τούτοις ἐνθεωρουμένη διάνοια, ὅτι τῶν και θαρῶν τῆς Ἐκκλησίας ὀμμάτων ἐστὶ τοιαύτην πα- ρασκευάζειν τῷ σώματι τὴν τροφὴν, τῇ λειαντικῇ τῶν σιαγόνων δυνάμει, ὡς μηδὲν βαθύ τε καὶ ὕπου λον ἐν τοῖς λεγομένοις ὁρᾶσθαι· ἀλλ᾽ εἶναι πάντα τηλαυγή τε καὶ ἐλεύθερα, καὶ πάσης δολερᾶς ἐπι- κρύψεως καὶ βαθύτητος κεχωρισμένα· ὡς καὶ νηπίοις εἶναι κατάδηλα, καθώς φησιν ὁ Προφήτης. Η μαρ S. GREGORI NYSSENI talis, cuivis esse perspicuum arbitror, qui pruden- A ter hæc audit. Nam propterea debet ad aquarum spiritualium copiam assidens oculus, erroris ex- perte ac minime fraudulento lacte lavari, similis factus columbæ simplici, ut suorum bonorum par- ticipes reddat omnes qui ad Ecclesiæ corpus per- tinent. Ea de causa magnus etiam Isaias eum qui vita sua jam sublimem in montem ascenderit clara voce clamare jubet, ut ex ipso cognoscant audito- res adventanten cum robore Dominum, et illud ipsum brachium quod cum potestate creatis præ- est cognoscant, eum qui gregem pascit, et agnos colligit, ac per spes bonas egregie fetas oviculas consolatur, qui palmo calum complectitur, et ter- ram universam pugno constringit: quibus adde cetera quæcunque liber hic prophete præterea commemorat illi prædicanda qui montis verticem conscenderit. Quare si eam ipsam ob causam vis aquarum et lactis contingit oculis ad veritatis co- guitionem, recte atque ordine secundum eos ma- xillæ laudantur, quarum munus est nutrimentum comminuere, quo corporis vis ac natura conser- vatur. B Videamus ergo quanam in re sita sit maxillarum laus. Audiamus ipsam sponsam, cujusmodi de eis commemoret. Maxillar ipsius tanquam aromatis phialæ, quæ proferunt unguenta. Quibus in verbis si species illa poculorum patula per appellationem phialæ significatur, quæ ita confecta est, ut omnis concavitas quasi furtim sese subducat oculis, cum figura ejus non nimis profunda sit, neque se in rectumn quasi resupinet, non accurate concava vi- deatur, neque plana; si ergo talem poculorum spe- ciem sponsa per phialam intelligit: nimirum pecu- liaris quædam erit ratio, quamobrem ab hac figura maxillæ laudentur. Nam dicere poterit quispiam," in prædicatione simplicitatis doctrinæ quasi patula minimeque fraudulentæ mentionem phialæ factam esse: in qua vetita profunditas a Propheta locum habere non potest, cumn ait: Eripiat ab iis qui ode- runt me, et ex aquis profundis ". Itaque veritatein, quæ in simplicitate patescit, absque ulla fraudulenta concavitate, per vocem phiale significari dicimus, cujus quidem materies sit aroma, munus autem proferre unguenta. Maxillae ipsius, inquit, tanquam D aromatis phialæ, non ex argento factæ, vel auro, vel vitro, vel alia quapiam hujusmodi materie, sed ipso ex aromate, quod illa proferat de quibus un- guenta parantur. Atque ex his jam haud dubie ho- rum verborum sententia perspicua est: nimirum esse proprium puris Ecclesiæ oculis, ut talem cor- pori cibum præparent, per maxillas comminuendi vi præditas, quo nihil profundum ac latens in iis quæ dicuntur conspiciatur, sed omnia sint dilucida, li- bera, ab omni fraudulenta occultatione ac profun- ditate separata, ita ut pueris etiam manifesta sint, quemadmodum Vates ait, Testimonium Domini est Psal. xvi, 45. C

τυρία Κυρίου πιστή, σοφίζουσα νήπια· ἡ ἐν- τολή Κυρίου τηλαυγής, φωτίζουσα ὀφθαλμούς. Εἰ γὰρ τοιαῦται εἶεν αἱ φιάλαι τοῦ Λόγου, οὐκ ἐκ τῆς γηΐνης ύλης δηλονότι συστήσονται· ἀλλ' ἐκ τοῦ ἀρώματος ἔσται ἡ φύσις· ἐκείνου λέγω τοῦ ἀρώμα- τος, ὁ ὑπὲρ πάντα τὰ ἀρώματά φησιν εἶναι ἡ νύμφη, ἐν τοῖς προοιμίοις τοῦ Ἄσματος. Τοιαύτη φιάλη ή Παῦλος ἦν, ὁ μὴ ἐν πανουργίᾳ τὸν λόγον, ἀλλὰ τῇ φανερώσει τῆς ἀληθείας ἑαυτὸν συνιστάνων. Οὗ ἡ ὕλη τὸ ἐκ γῆς εἶναι ἀπέθετο, ἀφ' οὗ διὰ τοῦ βαπτισμοῦ τὰς λεπίδας τῶν ὀφθαλμῶν τῇ σαρκὶ συναπέβαλεν· ἀλλ᾽ ἐκ τοῦ εὐπνοοῦντος ἀρώματος ἀνεσκευάσθη, τοῦ ἁγίου Πνεύματος τέκνον γενόμενος. ὓς ἐπειδὴ διὰ τῆς τοιαύτης χαλκείας ἐκλογῆς σκεῦος κατεσκευάσθη πρὸς τὴν οἰνοχοΐαν τοῦ λόγου φιάλη γενόμενος, οὐκέτι χρείαν ἔσχεν ἀνθρώπου, τὴν γνῶσιν αὐτῷ τῶν μυ- Β στηρίων ἐγχέοντος· οὐ γὰρ προσανέθετο σαρκὶ καὶ αἷματι· ἀλλ' αὐτὸς ἔφυεν ἐν ἑαυτῷ καὶ ἀνέβρυε τὸν θεῖον ποτόν, διὰ τῆς τοῦ Χριστοῦ εὐωδίας τὰ ποικίλα τῶν ἀρετῶν ἄνθη μυρεψῶν τοῖς ἀκούουσιν, ώστε κατὰ τὰς διαφοράς τε καὶ ἰδιότητας τῶν δεχομένων τὸν λόγον, κατάλληλον εὑρίσκεσαι πρὸς τὴν τοῦ ζητοῦντος χρείαν τὸ ἄρωμα τοῖς Ἰουδαίοις, τοῖς Ελλησι, ταῖς γυναιξί, τοῖς ἀνδράσι, τοῖς δεσπόταις, τοῖς δούλοις, τοῖς γονεῦσι, τοῖς τέκνοις, τοῖς ἀνόμοις, τοῖς ὑπὸ νόμον. Οντως αὐτῷ πολυειδὴς ἦν διὰ πάσης ἀρετῆς κεκραμένη τῆς διδασκαλίας ἡ χάρις, διὰ τῶν ποικίλων διδαγμάτων, καταλλήλως τῇ ἑκάστου χρείᾳ μυρεψούσης τῆς φιάλης τοῖς δεχομένοις τὸν λόγον. Τὰς οὖν τοιαύτας ἐπαινεῖ σιαγόνας ἡ τὸ τοῦ σώματος τοῦ νυμφίου κάλλος διαζωγραφούσα τῷ λόγῳ· καὶ ὅτι πρὸς τοῦτο βλέπει τῶν σιαγόνων ὁ ἔπαινος, ὁ ἐφεξῆς λόγος δι' ἀκολουθίας μαρτύρεται. Ἐπαινεῖται γὰρ μετὰ τὰς σιαγόνας τὰ χείλη, δι' ὧν ὁ ἀρωματίζων λόγος προέρχεται. Οὕτω δὲ ὁ ἔπαι- νος ἔχει· Χείλη αὐτοῦ κρίνα, στάζοντα σμύρναν πλήρη. Δύο κατὰ ταὐτὸν ἀρετὰς μαρτυρεῖ τῷ λόγῳ διὰ τοῦ διπλοῦ ὑποδείγματος· ὧν ἡ μέν ἐστιν ἡ ἀλήθεια, λαμπρά τε καὶ φωτοειδὴς ἐν τοῖς λεγομέ- νοις θεωρουμένη. Τοιοῦτον γὰρ τοῦ κρίνου τὸ εἶδος, οὗ ἡ λαμπρότης, αἴνιγμα τῆς τῶν λεγομένων καθα- ρότητός τε καὶ ἀληθείας ἐστίν. Ετερον δὲ, τὸ μόνην τὴν νοητήν τε καὶ ἄϋλον ζωὴν ὑπὸ τῆς διδασκαλίας προδείκνυσθαι, διὰ τῆς τῶν νοητῶν θεωρίας ἀπονε- κρουμένης τῆς κάτω ζωῆς, τῆς διὰ σαρκός τε καὶ αίματος ενεργουμένης. Ἡ γὰρ ἀποῤῥέουσα ἀπὸ τοῦ σώματος σμύρνα, καὶ πλήρη ποιοῦσα ἑαυτῆς τὴν τοῦ δεχομένου ψυχήν, τῆς τοῦ σώματος νεκρώσεως Έμφασις γίνεται. Πολλαχῇ γὰρ τὸ τοιοῦτον ἐν τῇ και ταχρήσει τῶν θεοπνεύστων λόγων παρατετήρηται, τοῦ θανάτου σημαντικὸν εἶναι τῆς σμύρνης τὸ ὄνομα. Ο τοίνυν τέλειος καὶ καθαρὸς ὀφθαλμός, ὁ τὴν σια- γόνα φιάλην ποιῶν τὴν τὰ μύρα ἐξ αὐτῆς φύουσαν τε καὶ πηγάζουσαν, οὗτος ἀνθεῖ τὰ κρίνα τῶν λόγων διὰ τοῦ στόματος, τῶν τῇ θείᾳ κεκαλλωπισμένων λαμπρότητι. Οὕτω γὰρ τοὺς καθαρούς τε καὶ δι' . IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XIV. IVOR A fidele, ac pueros erudit, praeceptum Domini diluci C D ss Psal. viii, 8, ** Act. 1x, 18. Galat. 1, 16. PATROL. GR. XLIV. dum, oculis lucem afferens ". Nimirum si tales sint Verbi phiale, haud dubie non ex ulla terrena ma- terie confectæ erunt, sed erit ex aromate ipsarum natura, illo inquam aromate, quod excellere omnia aromata cantici hujus initio sponsa ·dicit. Talis phiala Paulus erat, qui non per vafriciem fraudu- lenter docebat, sed aperta veritate seipsum omni- bus probabat. Cajus materies abjiciebat naturam terrestrem, ex quo per baptismum carnis oculoruni squamas deposuit ", ac factus Spiritus sancti filius, ex fragranti aromate de integro instauratus fuit. Idem posteaquam in tali officina electum vas factus est, et quidem phiala, per quam verbum di- vinum propinaretur, non amplius hominis ullius eguit opera, qui mysteriorum ei cognitionem in- funderet (non enim carni acquievit et sanguini "), sed ipse in se protulit divinum illum potum, cujus et scaturiginem velut emisit, dum per Christi fra- grantiam varias virtutes in auditoribus quasi quæ- dam unguenta conficeret, ita ut pro diversitate pro- prietateque recipientium Dei verbum, aroma ipsum conveniens usui ejus, qui illud posceret, reperire- tur, nimirum Judais, Græcis, mulieribus, viris, heris, servis. parentibus, liberis, legi non astrictis, subjectis legi. Tam multiformem ille doctrina gra- tiam habebat, omni virtute temperatam : varia do- cendi ratione, pro necessitate et ex usu cujusque, Dei verbum miscente hac phiala, tanquam arounata quædam pro iis qui illud reciperent. Hujusmodi ergo maxillas laudat, quæ pulchritudinem corporis spousi verbis hisce ad vivum depingit: quodque hoc maxillarum encomium eo spectet, porro se- quentia verba testantur. Etenim post maxillas laudantur labia, per quæ sermo ille conditus aromatibus profertur. Verba encomii hæc sunt : Labra ejus lilia, distillantia myrrham uberem. Duas virtutes simul verbo tri- buit, gemina similitudine. Mforum. alterum veritas est, quæ in dictis et splendida et illustris conspi citur. Nam talis est lilii species, cujus splendor quasi quodam aenigmate puritatem ac veritaten eorum, quæ dicuntur, significat. Alterum est, quod sola sub mentis perceptionem cadens et crassarum rerum expers vita per doctrinam proferatur, ex- stincta vita hac infera, cujus in carne ac sanguine vis conspicitur, per contemplationem rerum quæ mente intelliguntur. Etenim ex ore distillans myrrha, quæ recipientis animum replet, mortifcationem carnis clare denotat. Nam multoties hoc in litteris a Spiritu divino profectis observavimus, appella- tionem myrrhæ mortem significare. Quare perfectus et purus oculus, qui de maxilla phialam efficit, un- guenta ex se proferentem quasi quodam ex fonte, bic ergo sermonum lilia gignit per os illorum, qui divino splendore sunt ornati. Nam sic appellantur ii, qui puri sunt, et ex virtute fragrantiam quamdam

τυρία Κυρίου πιστή, σοφίζουσα νήπια· ἡ ἐν- τολή Κυρίου τηλαυγής, φωτίζουσα ὀφθαλμούς. Εἰ γὰρ τοιαῦται εἶεν αἱ φιάλαι τοῦ Λόγου, οὐκ ἐκ τῆς γηΐνης ύλης δηλονότι συστήσονται· ἀλλ' ἐκ τοῦ ἀρώματος ἔσται ἡ φύσις· ἐκείνου λέγω τοῦ ἀρώμα- τος, ὁ ὑπὲρ πάντα τὰ ἀρώματά φησιν εἶναι ἡ νύμφη, ἐν τοῖς προοιμίοις τοῦ Ἄσματος. Τοιαύτη φιάλη ή Παῦλος ἦν, ὁ μὴ ἐν πανουργίᾳ τὸν λόγον, ἀλλὰ τῇ φανερώσει τῆς ἀληθείας ἑαυτὸν συνιστάνων. Οὗ ἡ ὕλη τὸ ἐκ γῆς εἶναι ἀπέθετο, ἀφ' οὗ διὰ τοῦ βαπτισμοῦ τὰς λεπίδας τῶν ὀφθαλμῶν τῇ σαρκὶ συναπέβαλεν· ἀλλ᾽ ἐκ τοῦ εὐπνοοῦντος ἀρώματος ἀνεσκευάσθη, τοῦ ἁγίου Πνεύματος τέκνον γενόμενος. ὓς ἐπειδὴ διὰ τῆς τοιαύτης χαλκείας ἐκλογῆς σκεῦος κατεσκευάσθη πρὸς τὴν οἰνοχοΐαν τοῦ λόγου φιάλη γενόμενος, οὐκέτι χρείαν ἔσχεν ἀνθρώπου, τὴν γνῶσιν αὐτῷ τῶν μυ- Β στηρίων ἐγχέοντος· οὐ γὰρ προσανέθετο σαρκὶ καὶ αἷματι· ἀλλ' αὐτὸς ἔφυεν ἐν ἑαυτῷ καὶ ἀνέβρυε τὸν θεῖον ποτόν, διὰ τῆς τοῦ Χριστοῦ εὐωδίας τὰ ποικίλα τῶν ἀρετῶν ἄνθη μυρεψῶν τοῖς ἀκούουσιν, ώστε κατὰ τὰς διαφοράς τε καὶ ἰδιότητας τῶν δεχομένων τὸν λόγον, κατάλληλον εὑρίσκεσαι πρὸς τὴν τοῦ ζητοῦντος χρείαν τὸ ἄρωμα τοῖς Ἰουδαίοις, τοῖς Ελλησι, ταῖς γυναιξί, τοῖς ἀνδράσι, τοῖς δεσπόταις, τοῖς δούλοις, τοῖς γονεῦσι, τοῖς τέκνοις, τοῖς ἀνόμοις, τοῖς ὑπὸ νόμον. Οντως αὐτῷ πολυειδὴς ἦν διὰ πάσης ἀρετῆς κεκραμένη τῆς διδασκαλίας ἡ χάρις, διὰ τῶν ποικίλων διδαγμάτων, καταλλήλως τῇ ἑκάστου χρείᾳ μυρεψούσης τῆς φιάλης τοῖς δεχομένοις τὸν λόγον. Τὰς οὖν τοιαύτας ἐπαινεῖ σιαγόνας ἡ τὸ τοῦ σώματος τοῦ νυμφίου κάλλος διαζωγραφούσα τῷ λόγῳ· καὶ ὅτι πρὸς τοῦτο βλέπει τῶν σιαγόνων ὁ ἔπαινος, ὁ ἐφεξῆς λόγος δι' ἀκολουθίας μαρτύρεται. Ἐπαινεῖται γὰρ μετὰ τὰς σιαγόνας τὰ χείλη, δι' ὧν ὁ ἀρωματίζων λόγος προέρχεται. Οὕτω δὲ ὁ ἔπαι- νος ἔχει· Χείλη αὐτοῦ κρίνα, στάζοντα σμύρναν πλήρη. Δύο κατὰ ταὐτὸν ἀρετὰς μαρτυρεῖ τῷ λόγῳ διὰ τοῦ διπλοῦ ὑποδείγματος· ὧν ἡ μέν ἐστιν ἡ ἀλήθεια, λαμπρά τε καὶ φωτοειδὴς ἐν τοῖς λεγομέ- νοις θεωρουμένη. Τοιοῦτον γὰρ τοῦ κρίνου τὸ εἶδος, οὗ ἡ λαμπρότης, αἴνιγμα τῆς τῶν λεγομένων καθα- ρότητός τε καὶ ἀληθείας ἐστίν. Ετερον δὲ, τὸ μόνην τὴν νοητήν τε καὶ ἄϋλον ζωὴν ὑπὸ τῆς διδασκαλίας προδείκνυσθαι, διὰ τῆς τῶν νοητῶν θεωρίας ἀπονε- κρουμένης τῆς κάτω ζωῆς, τῆς διὰ σαρκός τε καὶ αίματος ενεργουμένης. Ἡ γὰρ ἀποῤῥέουσα ἀπὸ τοῦ σώματος σμύρνα, καὶ πλήρη ποιοῦσα ἑαυτῆς τὴν τοῦ δεχομένου ψυχήν, τῆς τοῦ σώματος νεκρώσεως Έμφασις γίνεται. Πολλαχῇ γὰρ τὸ τοιοῦτον ἐν τῇ και ταχρήσει τῶν θεοπνεύστων λόγων παρατετήρηται, τοῦ θανάτου σημαντικὸν εἶναι τῆς σμύρνης τὸ ὄνομα. Ο τοίνυν τέλειος καὶ καθαρὸς ὀφθαλμός, ὁ τὴν σια- γόνα φιάλην ποιῶν τὴν τὰ μύρα ἐξ αὐτῆς φύουσαν τε καὶ πηγάζουσαν, οὗτος ἀνθεῖ τὰ κρίνα τῶν λόγων διὰ τοῦ στόματος, τῶν τῇ θείᾳ κεκαλλωπισμένων λαμπρότητι. Οὕτω γὰρ τοὺς καθαρούς τε καὶ δι' . IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XIV. IVOR A fidele, ac pueros erudit, praeceptum Domini diluci C D ss Psal. viii, 8, ** Act. 1x, 18. Galat. 1, 16. PATROL. GR. XLIV. dum, oculis lucem afferens ". Nimirum si tales sint Verbi phiale, haud dubie non ex ulla terrena ma- terie confectæ erunt, sed erit ex aromate ipsarum natura, illo inquam aromate, quod excellere omnia aromata cantici hujus initio sponsa ·dicit. Talis phiala Paulus erat, qui non per vafriciem fraudu- lenter docebat, sed aperta veritate seipsum omni- bus probabat. Cajus materies abjiciebat naturam terrestrem, ex quo per baptismum carnis oculoruni squamas deposuit ", ac factus Spiritus sancti filius, ex fragranti aromate de integro instauratus fuit. Idem posteaquam in tali officina electum vas factus est, et quidem phiala, per quam verbum di- vinum propinaretur, non amplius hominis ullius eguit opera, qui mysteriorum ei cognitionem in- funderet (non enim carni acquievit et sanguini "), sed ipse in se protulit divinum illum potum, cujus et scaturiginem velut emisit, dum per Christi fra- grantiam varias virtutes in auditoribus quasi quæ- dam unguenta conficeret, ita ut pro diversitate pro- prietateque recipientium Dei verbum, aroma ipsum conveniens usui ejus, qui illud posceret, reperire- tur, nimirum Judais, Græcis, mulieribus, viris, heris, servis. parentibus, liberis, legi non astrictis, subjectis legi. Tam multiformem ille doctrina gra- tiam habebat, omni virtute temperatam : varia do- cendi ratione, pro necessitate et ex usu cujusque, Dei verbum miscente hac phiala, tanquam arounata quædam pro iis qui illud reciperent. Hujusmodi ergo maxillas laudat, quæ pulchritudinem corporis spousi verbis hisce ad vivum depingit: quodque hoc maxillarum encomium eo spectet, porro se- quentia verba testantur. Etenim post maxillas laudantur labia, per quæ sermo ille conditus aromatibus profertur. Verba encomii hæc sunt : Labra ejus lilia, distillantia myrrham uberem. Duas virtutes simul verbo tri- buit, gemina similitudine. Mforum. alterum veritas est, quæ in dictis et splendida et illustris conspi citur. Nam talis est lilii species, cujus splendor quasi quodam aenigmate puritatem ac veritaten eorum, quæ dicuntur, significat. Alterum est, quod sola sub mentis perceptionem cadens et crassarum rerum expers vita per doctrinam proferatur, ex- stincta vita hac infera, cujus in carne ac sanguine vis conspicitur, per contemplationem rerum quæ mente intelliguntur. Etenim ex ore distillans myrrha, quæ recipientis animum replet, mortifcationem carnis clare denotat. Nam multoties hoc in litteris a Spiritu divino profectis observavimus, appella- tionem myrrhæ mortem significare. Quare perfectus et purus oculus, qui de maxilla phialam efficit, un- guenta ex se proferentem quasi quodam ex fonte, bic ergo sermonum lilia gignit per os illorum, qui divino splendore sunt ornati. Nam sic appellantur ii, qui puri sunt, et ex virtute fragrantiam quamdam

τυρία Κυρίου πιστή, σοφίζουσα νήπια· ἡ ἐν- τολή Κυρίου τηλαυγής, φωτίζουσα ὀφθαλμούς. Εἰ γὰρ τοιαῦται εἶεν αἱ φιάλαι τοῦ Λόγου, οὐκ ἐκ τῆς γηΐνης ύλης δηλονότι συστήσονται· ἀλλ' ἐκ τοῦ ἀρώματος ἔσται ἡ φύσις· ἐκείνου λέγω τοῦ ἀρώμα- τος, ὁ ὑπὲρ πάντα τὰ ἀρώματά φησιν εἶναι ἡ νύμφη, ἐν τοῖς προοιμίοις τοῦ Ἄσματος. Τοιαύτη φιάλη ή Παῦλος ἦν, ὁ μὴ ἐν πανουργίᾳ τὸν λόγον, ἀλλὰ τῇ φανερώσει τῆς ἀληθείας ἑαυτὸν συνιστάνων. Οὗ ἡ ὕλη τὸ ἐκ γῆς εἶναι ἀπέθετο, ἀφ' οὗ διὰ τοῦ βαπτισμοῦ τὰς λεπίδας τῶν ὀφθαλμῶν τῇ σαρκὶ συναπέβαλεν· ἀλλ᾽ ἐκ τοῦ εὐπνοοῦντος ἀρώματος ἀνεσκευάσθη, τοῦ ἁγίου Πνεύματος τέκνον γενόμενος. ὓς ἐπειδὴ διὰ τῆς τοιαύτης χαλκείας ἐκλογῆς σκεῦος κατεσκευάσθη πρὸς τὴν οἰνοχοΐαν τοῦ λόγου φιάλη γενόμενος, οὐκέτι χρείαν ἔσχεν ἀνθρώπου, τὴν γνῶσιν αὐτῷ τῶν μυ- Β στηρίων ἐγχέοντος· οὐ γὰρ προσανέθετο σαρκὶ καὶ αἷματι· ἀλλ' αὐτὸς ἔφυεν ἐν ἑαυτῷ καὶ ἀνέβρυε τὸν θεῖον ποτόν, διὰ τῆς τοῦ Χριστοῦ εὐωδίας τὰ ποικίλα τῶν ἀρετῶν ἄνθη μυρεψῶν τοῖς ἀκούουσιν, ώστε κατὰ τὰς διαφοράς τε καὶ ἰδιότητας τῶν δεχομένων τὸν λόγον, κατάλληλον εὑρίσκεσαι πρὸς τὴν τοῦ ζητοῦντος χρείαν τὸ ἄρωμα τοῖς Ἰουδαίοις, τοῖς Ελλησι, ταῖς γυναιξί, τοῖς ἀνδράσι, τοῖς δεσπόταις, τοῖς δούλοις, τοῖς γονεῦσι, τοῖς τέκνοις, τοῖς ἀνόμοις, τοῖς ὑπὸ νόμον. Οντως αὐτῷ πολυειδὴς ἦν διὰ πάσης ἀρετῆς κεκραμένη τῆς διδασκαλίας ἡ χάρις, διὰ τῶν ποικίλων διδαγμάτων, καταλλήλως τῇ ἑκάστου χρείᾳ μυρεψούσης τῆς φιάλης τοῖς δεχομένοις τὸν λόγον. Τὰς οὖν τοιαύτας ἐπαινεῖ σιαγόνας ἡ τὸ τοῦ σώματος τοῦ νυμφίου κάλλος διαζωγραφούσα τῷ λόγῳ· καὶ ὅτι πρὸς τοῦτο βλέπει τῶν σιαγόνων ὁ ἔπαινος, ὁ ἐφεξῆς λόγος δι' ἀκολουθίας μαρτύρεται. Ἐπαινεῖται γὰρ μετὰ τὰς σιαγόνας τὰ χείλη, δι' ὧν ὁ ἀρωματίζων λόγος προέρχεται. Οὕτω δὲ ὁ ἔπαι- νος ἔχει· Χείλη αὐτοῦ κρίνα, στάζοντα σμύρναν πλήρη. Δύο κατὰ ταὐτὸν ἀρετὰς μαρτυρεῖ τῷ λόγῳ διὰ τοῦ διπλοῦ ὑποδείγματος· ὧν ἡ μέν ἐστιν ἡ ἀλήθεια, λαμπρά τε καὶ φωτοειδὴς ἐν τοῖς λεγομέ- νοις θεωρουμένη. Τοιοῦτον γὰρ τοῦ κρίνου τὸ εἶδος, οὗ ἡ λαμπρότης, αἴνιγμα τῆς τῶν λεγομένων καθα- ρότητός τε καὶ ἀληθείας ἐστίν. Ετερον δὲ, τὸ μόνην τὴν νοητήν τε καὶ ἄϋλον ζωὴν ὑπὸ τῆς διδασκαλίας προδείκνυσθαι, διὰ τῆς τῶν νοητῶν θεωρίας ἀπονε- κρουμένης τῆς κάτω ζωῆς, τῆς διὰ σαρκός τε καὶ αίματος ενεργουμένης. Ἡ γὰρ ἀποῤῥέουσα ἀπὸ τοῦ σώματος σμύρνα, καὶ πλήρη ποιοῦσα ἑαυτῆς τὴν τοῦ δεχομένου ψυχήν, τῆς τοῦ σώματος νεκρώσεως Έμφασις γίνεται. Πολλαχῇ γὰρ τὸ τοιοῦτον ἐν τῇ και ταχρήσει τῶν θεοπνεύστων λόγων παρατετήρηται, τοῦ θανάτου σημαντικὸν εἶναι τῆς σμύρνης τὸ ὄνομα. Ο τοίνυν τέλειος καὶ καθαρὸς ὀφθαλμός, ὁ τὴν σια- γόνα φιάλην ποιῶν τὴν τὰ μύρα ἐξ αὐτῆς φύουσαν τε καὶ πηγάζουσαν, οὗτος ἀνθεῖ τὰ κρίνα τῶν λόγων διὰ τοῦ στόματος, τῶν τῇ θείᾳ κεκαλλωπισμένων λαμπρότητι. Οὕτω γὰρ τοὺς καθαρούς τε καὶ δι' . IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XIV. IVOR A fidele, ac pueros erudit, praeceptum Domini diluci C D ss Psal. viii, 8, ** Act. 1x, 18. Galat. 1, 16. PATROL. GR. XLIV. dum, oculis lucem afferens ". Nimirum si tales sint Verbi phiale, haud dubie non ex ulla terrena ma- terie confectæ erunt, sed erit ex aromate ipsarum natura, illo inquam aromate, quod excellere omnia aromata cantici hujus initio sponsa ·dicit. Talis phiala Paulus erat, qui non per vafriciem fraudu- lenter docebat, sed aperta veritate seipsum omni- bus probabat. Cajus materies abjiciebat naturam terrestrem, ex quo per baptismum carnis oculoruni squamas deposuit ", ac factus Spiritus sancti filius, ex fragranti aromate de integro instauratus fuit. Idem posteaquam in tali officina electum vas factus est, et quidem phiala, per quam verbum di- vinum propinaretur, non amplius hominis ullius eguit opera, qui mysteriorum ei cognitionem in- funderet (non enim carni acquievit et sanguini "), sed ipse in se protulit divinum illum potum, cujus et scaturiginem velut emisit, dum per Christi fra- grantiam varias virtutes in auditoribus quasi quæ- dam unguenta conficeret, ita ut pro diversitate pro- prietateque recipientium Dei verbum, aroma ipsum conveniens usui ejus, qui illud posceret, reperire- tur, nimirum Judais, Græcis, mulieribus, viris, heris, servis. parentibus, liberis, legi non astrictis, subjectis legi. Tam multiformem ille doctrina gra- tiam habebat, omni virtute temperatam : varia do- cendi ratione, pro necessitate et ex usu cujusque, Dei verbum miscente hac phiala, tanquam arounata quædam pro iis qui illud reciperent. Hujusmodi ergo maxillas laudat, quæ pulchritudinem corporis spousi verbis hisce ad vivum depingit: quodque hoc maxillarum encomium eo spectet, porro se- quentia verba testantur. Etenim post maxillas laudantur labia, per quæ sermo ille conditus aromatibus profertur. Verba encomii hæc sunt : Labra ejus lilia, distillantia myrrham uberem. Duas virtutes simul verbo tri- buit, gemina similitudine. Mforum. alterum veritas est, quæ in dictis et splendida et illustris conspi citur. Nam talis est lilii species, cujus splendor quasi quodam aenigmate puritatem ac veritaten eorum, quæ dicuntur, significat. Alterum est, quod sola sub mentis perceptionem cadens et crassarum rerum expers vita per doctrinam proferatur, ex- stincta vita hac infera, cujus in carne ac sanguine vis conspicitur, per contemplationem rerum quæ mente intelliguntur. Etenim ex ore distillans myrrha, quæ recipientis animum replet, mortifcationem carnis clare denotat. Nam multoties hoc in litteris a Spiritu divino profectis observavimus, appella- tionem myrrhæ mortem significare. Quare perfectus et purus oculus, qui de maxilla phialam efficit, un- guenta ex se proferentem quasi quodam ex fonte, bic ergo sermonum lilia gignit per os illorum, qui divino splendore sunt ornati. Nam sic appellantur ii, qui puri sunt, et ex virtute fragrantiam quamdam

τυρία Κυρίου πιστή, σοφίζουσα νήπια· ἡ ἐν- τολή Κυρίου τηλαυγής, φωτίζουσα ὀφθαλμούς. Εἰ γὰρ τοιαῦται εἶεν αἱ φιάλαι τοῦ Λόγου, οὐκ ἐκ τῆς γηΐνης ύλης δηλονότι συστήσονται· ἀλλ' ἐκ τοῦ ἀρώματος ἔσται ἡ φύσις· ἐκείνου λέγω τοῦ ἀρώμα- τος, ὁ ὑπὲρ πάντα τὰ ἀρώματά φησιν εἶναι ἡ νύμφη, ἐν τοῖς προοιμίοις τοῦ Ἄσματος. Τοιαύτη φιάλη ή Παῦλος ἦν, ὁ μὴ ἐν πανουργίᾳ τὸν λόγον, ἀλλὰ τῇ φανερώσει τῆς ἀληθείας ἑαυτὸν συνιστάνων. Οὗ ἡ ὕλη τὸ ἐκ γῆς εἶναι ἀπέθετο, ἀφ' οὗ διὰ τοῦ βαπτισμοῦ τὰς λεπίδας τῶν ὀφθαλμῶν τῇ σαρκὶ συναπέβαλεν· ἀλλ᾽ ἐκ τοῦ εὐπνοοῦντος ἀρώματος ἀνεσκευάσθη, τοῦ ἁγίου Πνεύματος τέκνον γενόμενος. ὓς ἐπειδὴ διὰ τῆς τοιαύτης χαλκείας ἐκλογῆς σκεῦος κατεσκευάσθη πρὸς τὴν οἰνοχοΐαν τοῦ λόγου φιάλη γενόμενος, οὐκέτι χρείαν ἔσχεν ἀνθρώπου, τὴν γνῶσιν αὐτῷ τῶν μυ- Β στηρίων ἐγχέοντος· οὐ γὰρ προσανέθετο σαρκὶ καὶ αἷματι· ἀλλ' αὐτὸς ἔφυεν ἐν ἑαυτῷ καὶ ἀνέβρυε τὸν θεῖον ποτόν, διὰ τῆς τοῦ Χριστοῦ εὐωδίας τὰ ποικίλα τῶν ἀρετῶν ἄνθη μυρεψῶν τοῖς ἀκούουσιν, ώστε κατὰ τὰς διαφοράς τε καὶ ἰδιότητας τῶν δεχομένων τὸν λόγον, κατάλληλον εὑρίσκεσαι πρὸς τὴν τοῦ ζητοῦντος χρείαν τὸ ἄρωμα τοῖς Ἰουδαίοις, τοῖς Ελλησι, ταῖς γυναιξί, τοῖς ἀνδράσι, τοῖς δεσπόταις, τοῖς δούλοις, τοῖς γονεῦσι, τοῖς τέκνοις, τοῖς ἀνόμοις, τοῖς ὑπὸ νόμον. Οντως αὐτῷ πολυειδὴς ἦν διὰ πάσης ἀρετῆς κεκραμένη τῆς διδασκαλίας ἡ χάρις, διὰ τῶν ποικίλων διδαγμάτων, καταλλήλως τῇ ἑκάστου χρείᾳ μυρεψούσης τῆς φιάλης τοῖς δεχομένοις τὸν λόγον. Τὰς οὖν τοιαύτας ἐπαινεῖ σιαγόνας ἡ τὸ τοῦ σώματος τοῦ νυμφίου κάλλος διαζωγραφούσα τῷ λόγῳ· καὶ ὅτι πρὸς τοῦτο βλέπει τῶν σιαγόνων ὁ ἔπαινος, ὁ ἐφεξῆς λόγος δι' ἀκολουθίας μαρτύρεται. Ἐπαινεῖται γὰρ μετὰ τὰς σιαγόνας τὰ χείλη, δι' ὧν ὁ ἀρωματίζων λόγος προέρχεται. Οὕτω δὲ ὁ ἔπαι- νος ἔχει· Χείλη αὐτοῦ κρίνα, στάζοντα σμύρναν πλήρη. Δύο κατὰ ταὐτὸν ἀρετὰς μαρτυρεῖ τῷ λόγῳ διὰ τοῦ διπλοῦ ὑποδείγματος· ὧν ἡ μέν ἐστιν ἡ ἀλήθεια, λαμπρά τε καὶ φωτοειδὴς ἐν τοῖς λεγομέ- νοις θεωρουμένη. Τοιοῦτον γὰρ τοῦ κρίνου τὸ εἶδος, οὗ ἡ λαμπρότης, αἴνιγμα τῆς τῶν λεγομένων καθα- ρότητός τε καὶ ἀληθείας ἐστίν. Ετερον δὲ, τὸ μόνην τὴν νοητήν τε καὶ ἄϋλον ζωὴν ὑπὸ τῆς διδασκαλίας προδείκνυσθαι, διὰ τῆς τῶν νοητῶν θεωρίας ἀπονε- κρουμένης τῆς κάτω ζωῆς, τῆς διὰ σαρκός τε καὶ αίματος ενεργουμένης. Ἡ γὰρ ἀποῤῥέουσα ἀπὸ τοῦ σώματος σμύρνα, καὶ πλήρη ποιοῦσα ἑαυτῆς τὴν τοῦ δεχομένου ψυχήν, τῆς τοῦ σώματος νεκρώσεως Έμφασις γίνεται. Πολλαχῇ γὰρ τὸ τοιοῦτον ἐν τῇ και ταχρήσει τῶν θεοπνεύστων λόγων παρατετήρηται, τοῦ θανάτου σημαντικὸν εἶναι τῆς σμύρνης τὸ ὄνομα. Ο τοίνυν τέλειος καὶ καθαρὸς ὀφθαλμός, ὁ τὴν σια- γόνα φιάλην ποιῶν τὴν τὰ μύρα ἐξ αὐτῆς φύουσαν τε καὶ πηγάζουσαν, οὗτος ἀνθεῖ τὰ κρίνα τῶν λόγων διὰ τοῦ στόματος, τῶν τῇ θείᾳ κεκαλλωπισμένων λαμπρότητι. Οὕτω γὰρ τοὺς καθαρούς τε καὶ δι' . IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XIV. IVOR A fidele, ac pueros erudit, praeceptum Domini diluci C D ss Psal. viii, 8, ** Act. 1x, 18. Galat. 1, 16. PATROL. GR. XLIV. dum, oculis lucem afferens ". Nimirum si tales sint Verbi phiale, haud dubie non ex ulla terrena ma- terie confectæ erunt, sed erit ex aromate ipsarum natura, illo inquam aromate, quod excellere omnia aromata cantici hujus initio sponsa ·dicit. Talis phiala Paulus erat, qui non per vafriciem fraudu- lenter docebat, sed aperta veritate seipsum omni- bus probabat. Cajus materies abjiciebat naturam terrestrem, ex quo per baptismum carnis oculoruni squamas deposuit ", ac factus Spiritus sancti filius, ex fragranti aromate de integro instauratus fuit. Idem posteaquam in tali officina electum vas factus est, et quidem phiala, per quam verbum di- vinum propinaretur, non amplius hominis ullius eguit opera, qui mysteriorum ei cognitionem in- funderet (non enim carni acquievit et sanguini "), sed ipse in se protulit divinum illum potum, cujus et scaturiginem velut emisit, dum per Christi fra- grantiam varias virtutes in auditoribus quasi quæ- dam unguenta conficeret, ita ut pro diversitate pro- prietateque recipientium Dei verbum, aroma ipsum conveniens usui ejus, qui illud posceret, reperire- tur, nimirum Judais, Græcis, mulieribus, viris, heris, servis. parentibus, liberis, legi non astrictis, subjectis legi. Tam multiformem ille doctrina gra- tiam habebat, omni virtute temperatam : varia do- cendi ratione, pro necessitate et ex usu cujusque, Dei verbum miscente hac phiala, tanquam arounata quædam pro iis qui illud reciperent. Hujusmodi ergo maxillas laudat, quæ pulchritudinem corporis spousi verbis hisce ad vivum depingit: quodque hoc maxillarum encomium eo spectet, porro se- quentia verba testantur. Etenim post maxillas laudantur labia, per quæ sermo ille conditus aromatibus profertur. Verba encomii hæc sunt : Labra ejus lilia, distillantia myrrham uberem. Duas virtutes simul verbo tri- buit, gemina similitudine. Mforum. alterum veritas est, quæ in dictis et splendida et illustris conspi citur. Nam talis est lilii species, cujus splendor quasi quodam aenigmate puritatem ac veritaten eorum, quæ dicuntur, significat. Alterum est, quod sola sub mentis perceptionem cadens et crassarum rerum expers vita per doctrinam proferatur, ex- stincta vita hac infera, cujus in carne ac sanguine vis conspicitur, per contemplationem rerum quæ mente intelliguntur. Etenim ex ore distillans myrrha, quæ recipientis animum replet, mortifcationem carnis clare denotat. Nam multoties hoc in litteris a Spiritu divino profectis observavimus, appella- tionem myrrhæ mortem significare. Quare perfectus et purus oculus, qui de maxilla phialam efficit, un- guenta ex se proferentem quasi quodam ex fonte, bic ergo sermonum lilia gignit per os illorum, qui divino splendore sunt ornati. Nam sic appellantur ii, qui puri sunt, et ex virtute fragrantiam quamdam

δὲ Χριστὸν ἐνοήσαμεν, ἐν ᾧ ὁ Θεὸς ἦν, τὸν κόσμον ἑαυτῷ καταλλάσσων, κατὰ τὴν Παύλου φωνήν· ὁ ἐν τῇ σαρκὶ διὰ τῶν δυνάμεών τε καὶ τῶν θαυμάτων ἑαυτὸν φανερώσας. Εἰ οὖν ἡ νοηθεῖσα ἡμῖν αὕτη κεφαλὴ χρυσίον ἀκήρατον παρὰ τοῦ λόγου κατωνο μάσθη, διὰ τὸ πάσης ἁμαρτίας ἐκτὸς εἶναι· ὃς Αμαρτίαν οὐκ ἐποίησε, φησὶν, οὐδὲ εὑρέθη ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ δόλος· χρυσᾶς δὲ φησιν εἶναι τὰς χεῖρας ὁ λόγος· πρόδηλόν ἐστι τὸ διὰ τούτων νοούμενον, ὅτι τὸ καθ᾽ ὅλου νοούμενον καθαρόν τε καὶ ἀναμάρτητον, καὶ πάσης κακίας ἀμιγές τε καὶ ἀπα ράδεκτον νομοθετεῖ τῇ χειρὶ ὁ λόγος. Χεῖρα δὲ νοοῦ μεν πάντως τὴν τὰ κοινὰ τῆς Ἐκκλησίας εἰς τὰς τῶν ἐντολῶν χρείας διαχειρίζουσαν, ἧς ἔπαινός ἐστι τὸ ὁμοιωθῆναι τῇ τῆς κεφαλῆς φύσει, κατὰ τὸ καθαρόν τε καὶ ἀναμάρτητον. Καθαρὰ δὲ γίνεται τότε ἡ χεὶρ, Β ὅταν διὰ τῆς τορείας ἅπαν ἀποξύσηται τὸ ἐμποδίζον τῷ κάλλει. Καθάπερ γὰρ πρός τινα ζώου μορφήν ἀποτυποῦντες τὸ μάρμαρον, ἐκεῖνα διὰ τῆς τορείας ἐγγλύφουσι τῷ λίθῳ, καὶ ἐγκολάπτουσιν, ὧν περιαι- ρεθέντων πρὸς τὸ ἀρχέτυπον εἶδος ἀποτυποῦται τὸ μίμημα· οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ κάλλους τῶν τοῦ σώματος τῆς Ἐκκλησίας χειρῶν πολλὰ χρὴ διὰ τῆς τῶν λογι σμῶν τορείας ἀποξεσθῆναι, ἵνα γένηται ἡ χεὶρ χρυσῆ ὡς ἀληθῶς καὶ ἀκήρατος. Πάντως δὲ πρόδηλα πασίν ἐστιν, ὅσα μὴ περιαιρεθέντα τῆς χειρὸς τῷ κάλλει λυμαίνεται, οἷον τὸ ἀνθρωπαρέσκον, τὸ φιλόδοξον, τὸ φιλοκερδές, τὸ μόνον πρὸς τὸ φαινόμενον βλέπειν, τὸ περιφάνειάν τινα ἑαυτῷ διὰ τῶν ἐν χερσὶ πραγμα- τεύεσθαι, τὸ εἰς τρυφὴν καὶ ἀπόλαυσιν ἰδίαν τῇ τῶν ἐντολῶν ἀποκεχρῆσθαι παρασκευῇ· χρὴ πάντα ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα τοῖς τῶν λογισμῶν ὀργάνοις ἀποξυ σάμενον, ἐκεῖνο καταλιπεῖν μόνον τὸ καθαρόν τε καὶ ἀκιβδήλευτον χρυσίον τῆς προαιρέσεως, τὸ τῇ ἀκη- ράτῳ κεφαλῇ ὁμοιούμενον. Σαφέστερον δ' ἂν γένοιτο ἡμῖν τὸ λεγόμενον διὰ τῆς τοῦ ᾿Αποστόλου φωνῆς· ὃς πιστὸν τὸν Θεὸν ὀνομάσας, οὐδὲν ἄλλο καὶ ἐν τοῖς οἰ κονόμοις ζητεῖν ἀξιοῖ, ἢ τὸ πιστὸν εὑρεθῆναι· ού τωσὶ γράψας τῷ ῥήματι. Ο δὲ λοιπόν, ζητεῖται ἐν τοῖς οἰκονόμοις, ἵνα πιστός τις εὑρεθῇ. Οὐκοῦν ὁ πιστὸς καὶ φρόνιμος οἰκονόμος ἀντὶ χειρὸς ὢν τῇ Εκκλησίᾳ, χρυσήν καθ᾽ ὁμοιότητα τῆς κεφαλῆς δεί- κνυσι τὴν χεῖρα τοῦ σώματος, τὸν σοφὸν ἑαυτοῦ δεσπότην διὰ τοῦ βίου μιμούμενος. Οὐκ ἦν τοιαύτη χεὶρ ἐν τῷ τῶν ἀποστόλων σώματι ὁ Ἰούδας ἐκεῖνος, ὁ ἐλεεινός τε καὶ δείλαιος, μᾶλλον δὲ ὁ στυγητὸς καὶ ἀποτρόπαιος, ὃς οἰκονομίαν πτωχῶν πεπιστευμένος, τὴν τῆς φιλοχρηματίας λέπραν οὐκ ἀπεξύσατο· ἀλλὰ φύλαξ ὧν τοῦ γλωσσοκόμου διὰ τοὺς κλέπτοντας, αὐτὸς ἑαυτοῦ κλέπτης ἐγένετο, ὃ ἐν ταῖς χερσὶν είχε διὰ τῶν ἰδίων χειρῶν ὑφαιρούμενος, καὶ οὐ πρὸς τὴν ἐντολὴν, ἀλλὰ πρὸς τὰ χρήματα βλέπων· ὧν ἡ ἀπό λαυσις ἐγένετο· τί ; Αγχόνη ἑκούσιος, ζωῆς ἀλλο τρίωσις, πανολεθρία ψυχῆς, μνημόσυνον πονηρόν, παντὶ τῷ μετ' αὐτὸν χρόνῳ συνεκτεινόμενον. Οὐκοῦν τορευτὰς εἶναι χρὴ καὶ διαγλύφους τὰς χεῖρας, ἵνα περιαιρεθέντων τῶν κακῶν συμπεφυκότων, τὸ λειπό IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XIV. B A in quo Deus erat mundum sibi reconcilians, uti D Cor. v, 19. Isa. Liit, 9; Petr. 11, 22. C Paulus loquitur”: qui se in carne per virtutes ac miracula patefecit. Quod si ergo caput hoc nostrun appellatum fuit aurum immaculatum, propterea quod extra omne peccatum sit (quemadmodum dicitur : Peccatum nullum perpetravit, neque inventa fraus est in ore ipsius *),itidemque hic manus etiam vocantur aureæ: nimirum patet hoc ipso signifi- cari, manus has prorsus esse puras, expertes peccati, alienas ab omni vitiositate. Manum autem appellamus eam, quæ ad usus divinitus præscri- ptos publica bona Ecclesiæ administrat: cujus hæc propria laus est, ut capitis naturæ similis fiat, ratione puritatis peccatorum expertis. Tunc autem manus fit pura, cum tornando totum illud abraserit, quod elegantiæ impedimento est. Quem- admodum enim illi, qui marmor ad figuram anim malis alicujus conformant, ea tornando sculpunt et incidunt lapidi, quibus amputatis ad exemplum princeps simulacrum effingitur: sic etiam in pulchritudine manuum corporis Ecclesia multa per ratiocinationum deradenda sunt tornationem, ut manus vere aurea fiat et pura. Neque vero cui- quam obscura esse possunt, quæ non amputata manus pulchritudini officiant, verbi gratia, stu- diam placendi hominibus, avaritia, ambitio, solunt ad ea respicere quæ sub oculos cadunt, splendo- rem sibi ex rebus præsentibus comparare, ad deli- cias et voluptatem propriam abuti collecto ex Dei mandato penu: quibus quidem universis et ejus generis aliis per instrumenta cogitationum abrasis, solum voluntatis purum illud ac minime adulteri- num aurum relinquendum est, quod immaculato capiti est simile. Et fuerit fortasse quod dicimus magis perspicuum, si per verbum illud Apostcli declaretur: qui posteaquam Deum fidelem appel- lavit, nibil aliud etiam in rei familiaris admini- stratoribus requirit, quam uti quis fidelis reperia- tur s. Sic enim ad verbum scripsit. Reliquum est, quod in administratoribus rei familiaris requiritur, ut quis nimirum fidelis reperiatur. Itaque fidelis et prudens administrator s8 rei familiaris, qui Eccle- siæ manus est loco, sapientem dominum suum in vita imitando, manum corporis ad similitudinem capitis auream reddit. Non erat ejusmodi manus in apostolorum corpore Judas ille miserandus ac miser, vel potius odio dignus et exsecrabilis, cui cum cura esset commissa pauperum, avaritiæ le- pram non abrasit, sed propter fures marsupii cu- stos, ipse sui ipsius fur factus est, dum quod in manibus suis habebat, propriis manibus cleperet, non ad Dei mandatum, sed pecunias ipsas respi- ciens: ex quibus deinde fructum alium nullum per- cepit, nisi strangulationem, spontaneam abruptio nem vitæ, certum animæ interitumi, monumentum sceleratum, quod quidem æternum durabit. Quam- obrem manus esse belle tornatas ac sculptas opor- sr J Cor. 15, 2. Matth. xxiv, 45.

δὲ Χριστὸν ἐνοήσαμεν, ἐν ᾧ ὁ Θεὸς ἦν, τὸν κόσμον ἑαυτῷ καταλλάσσων, κατὰ τὴν Παύλου φωνήν· ὁ ἐν τῇ σαρκὶ διὰ τῶν δυνάμεών τε καὶ τῶν θαυμάτων ἑαυτὸν φανερώσας. Εἰ οὖν ἡ νοηθεῖσα ἡμῖν αὕτη κεφαλὴ χρυσίον ἀκήρατον παρὰ τοῦ λόγου κατωνο μάσθη, διὰ τὸ πάσης ἁμαρτίας ἐκτὸς εἶναι· ὃς Αμαρτίαν οὐκ ἐποίησε, φησὶν, οὐδὲ εὑρέθη ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ δόλος· χρυσᾶς δὲ φησιν εἶναι τὰς χεῖρας ὁ λόγος· πρόδηλόν ἐστι τὸ διὰ τούτων νοούμενον, ὅτι τὸ καθ᾽ ὅλου νοούμενον καθαρόν τε καὶ ἀναμάρτητον, καὶ πάσης κακίας ἀμιγές τε καὶ ἀπα ράδεκτον νομοθετεῖ τῇ χειρὶ ὁ λόγος. Χεῖρα δὲ νοοῦ μεν πάντως τὴν τὰ κοινὰ τῆς Ἐκκλησίας εἰς τὰς τῶν ἐντολῶν χρείας διαχειρίζουσαν, ἧς ἔπαινός ἐστι τὸ ὁμοιωθῆναι τῇ τῆς κεφαλῆς φύσει, κατὰ τὸ καθαρόν τε καὶ ἀναμάρτητον. Καθαρὰ δὲ γίνεται τότε ἡ χεὶρ, Β ὅταν διὰ τῆς τορείας ἅπαν ἀποξύσηται τὸ ἐμποδίζον τῷ κάλλει. Καθάπερ γὰρ πρός τινα ζώου μορφήν ἀποτυποῦντες τὸ μάρμαρον, ἐκεῖνα διὰ τῆς τορείας ἐγγλύφουσι τῷ λίθῳ, καὶ ἐγκολάπτουσιν, ὧν περιαι- ρεθέντων πρὸς τὸ ἀρχέτυπον εἶδος ἀποτυποῦται τὸ μίμημα· οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ κάλλους τῶν τοῦ σώματος τῆς Ἐκκλησίας χειρῶν πολλὰ χρὴ διὰ τῆς τῶν λογι σμῶν τορείας ἀποξεσθῆναι, ἵνα γένηται ἡ χεὶρ χρυσῆ ὡς ἀληθῶς καὶ ἀκήρατος. Πάντως δὲ πρόδηλα πασίν ἐστιν, ὅσα μὴ περιαιρεθέντα τῆς χειρὸς τῷ κάλλει λυμαίνεται, οἷον τὸ ἀνθρωπαρέσκον, τὸ φιλόδοξον, τὸ φιλοκερδές, τὸ μόνον πρὸς τὸ φαινόμενον βλέπειν, τὸ περιφάνειάν τινα ἑαυτῷ διὰ τῶν ἐν χερσὶ πραγμα- τεύεσθαι, τὸ εἰς τρυφὴν καὶ ἀπόλαυσιν ἰδίαν τῇ τῶν ἐντολῶν ἀποκεχρῆσθαι παρασκευῇ· χρὴ πάντα ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα τοῖς τῶν λογισμῶν ὀργάνοις ἀποξυ σάμενον, ἐκεῖνο καταλιπεῖν μόνον τὸ καθαρόν τε καὶ ἀκιβδήλευτον χρυσίον τῆς προαιρέσεως, τὸ τῇ ἀκη- ράτῳ κεφαλῇ ὁμοιούμενον. Σαφέστερον δ' ἂν γένοιτο ἡμῖν τὸ λεγόμενον διὰ τῆς τοῦ ᾿Αποστόλου φωνῆς· ὃς πιστὸν τὸν Θεὸν ὀνομάσας, οὐδὲν ἄλλο καὶ ἐν τοῖς οἰ κονόμοις ζητεῖν ἀξιοῖ, ἢ τὸ πιστὸν εὑρεθῆναι· ού τωσὶ γράψας τῷ ῥήματι. Ο δὲ λοιπόν, ζητεῖται ἐν τοῖς οἰκονόμοις, ἵνα πιστός τις εὑρεθῇ. Οὐκοῦν ὁ πιστὸς καὶ φρόνιμος οἰκονόμος ἀντὶ χειρὸς ὢν τῇ Εκκλησίᾳ, χρυσήν καθ᾽ ὁμοιότητα τῆς κεφαλῆς δεί- κνυσι τὴν χεῖρα τοῦ σώματος, τὸν σοφὸν ἑαυτοῦ δεσπότην διὰ τοῦ βίου μιμούμενος. Οὐκ ἦν τοιαύτη χεὶρ ἐν τῷ τῶν ἀποστόλων σώματι ὁ Ἰούδας ἐκεῖνος, ὁ ἐλεεινός τε καὶ δείλαιος, μᾶλλον δὲ ὁ στυγητὸς καὶ ἀποτρόπαιος, ὃς οἰκονομίαν πτωχῶν πεπιστευμένος, τὴν τῆς φιλοχρηματίας λέπραν οὐκ ἀπεξύσατο· ἀλλὰ φύλαξ ὧν τοῦ γλωσσοκόμου διὰ τοὺς κλέπτοντας, αὐτὸς ἑαυτοῦ κλέπτης ἐγένετο, ὃ ἐν ταῖς χερσὶν είχε διὰ τῶν ἰδίων χειρῶν ὑφαιρούμενος, καὶ οὐ πρὸς τὴν ἐντολὴν, ἀλλὰ πρὸς τὰ χρήματα βλέπων· ὧν ἡ ἀπό λαυσις ἐγένετο· τί ; Αγχόνη ἑκούσιος, ζωῆς ἀλλο τρίωσις, πανολεθρία ψυχῆς, μνημόσυνον πονηρόν, παντὶ τῷ μετ' αὐτὸν χρόνῳ συνεκτεινόμενον. Οὐκοῦν τορευτὰς εἶναι χρὴ καὶ διαγλύφους τὰς χεῖρας, ἵνα περιαιρεθέντων τῶν κακῶν συμπεφυκότων, τὸ λειπό IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XIV. B A in quo Deus erat mundum sibi reconcilians, uti D Cor. v, 19. Isa. Liit, 9; Petr. 11, 22. C Paulus loquitur”: qui se in carne per virtutes ac miracula patefecit. Quod si ergo caput hoc nostrun appellatum fuit aurum immaculatum, propterea quod extra omne peccatum sit (quemadmodum dicitur : Peccatum nullum perpetravit, neque inventa fraus est in ore ipsius *),itidemque hic manus etiam vocantur aureæ: nimirum patet hoc ipso signifi- cari, manus has prorsus esse puras, expertes peccati, alienas ab omni vitiositate. Manum autem appellamus eam, quæ ad usus divinitus præscri- ptos publica bona Ecclesiæ administrat: cujus hæc propria laus est, ut capitis naturæ similis fiat, ratione puritatis peccatorum expertis. Tunc autem manus fit pura, cum tornando totum illud abraserit, quod elegantiæ impedimento est. Quem- admodum enim illi, qui marmor ad figuram anim malis alicujus conformant, ea tornando sculpunt et incidunt lapidi, quibus amputatis ad exemplum princeps simulacrum effingitur: sic etiam in pulchritudine manuum corporis Ecclesia multa per ratiocinationum deradenda sunt tornationem, ut manus vere aurea fiat et pura. Neque vero cui- quam obscura esse possunt, quæ non amputata manus pulchritudini officiant, verbi gratia, stu- diam placendi hominibus, avaritia, ambitio, solunt ad ea respicere quæ sub oculos cadunt, splendo- rem sibi ex rebus præsentibus comparare, ad deli- cias et voluptatem propriam abuti collecto ex Dei mandato penu: quibus quidem universis et ejus generis aliis per instrumenta cogitationum abrasis, solum voluntatis purum illud ac minime adulteri- num aurum relinquendum est, quod immaculato capiti est simile. Et fuerit fortasse quod dicimus magis perspicuum, si per verbum illud Apostcli declaretur: qui posteaquam Deum fidelem appel- lavit, nibil aliud etiam in rei familiaris admini- stratoribus requirit, quam uti quis fidelis reperia- tur s. Sic enim ad verbum scripsit. Reliquum est, quod in administratoribus rei familiaris requiritur, ut quis nimirum fidelis reperiatur. Itaque fidelis et prudens administrator s8 rei familiaris, qui Eccle- siæ manus est loco, sapientem dominum suum in vita imitando, manum corporis ad similitudinem capitis auream reddit. Non erat ejusmodi manus in apostolorum corpore Judas ille miserandus ac miser, vel potius odio dignus et exsecrabilis, cui cum cura esset commissa pauperum, avaritiæ le- pram non abrasit, sed propter fures marsupii cu- stos, ipse sui ipsius fur factus est, dum quod in manibus suis habebat, propriis manibus cleperet, non ad Dei mandatum, sed pecunias ipsas respi- ciens: ex quibus deinde fructum alium nullum per- cepit, nisi strangulationem, spontaneam abruptio nem vitæ, certum animæ interitumi, monumentum sceleratum, quod quidem æternum durabit. Quam- obrem manus esse belle tornatas ac sculptas opor- sr J Cor. 15, 2. Matth. xxiv, 45.

δὲ Χριστὸν ἐνοήσαμεν, ἐν ᾧ ὁ Θεὸς ἦν, τὸν κόσμον ἑαυτῷ καταλλάσσων, κατὰ τὴν Παύλου φωνήν· ὁ ἐν τῇ σαρκὶ διὰ τῶν δυνάμεών τε καὶ τῶν θαυμάτων ἑαυτὸν φανερώσας. Εἰ οὖν ἡ νοηθεῖσα ἡμῖν αὕτη κεφαλὴ χρυσίον ἀκήρατον παρὰ τοῦ λόγου κατωνο μάσθη, διὰ τὸ πάσης ἁμαρτίας ἐκτὸς εἶναι· ὃς Αμαρτίαν οὐκ ἐποίησε, φησὶν, οὐδὲ εὑρέθη ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ δόλος· χρυσᾶς δὲ φησιν εἶναι τὰς χεῖρας ὁ λόγος· πρόδηλόν ἐστι τὸ διὰ τούτων νοούμενον, ὅτι τὸ καθ᾽ ὅλου νοούμενον καθαρόν τε καὶ ἀναμάρτητον, καὶ πάσης κακίας ἀμιγές τε καὶ ἀπα ράδεκτον νομοθετεῖ τῇ χειρὶ ὁ λόγος. Χεῖρα δὲ νοοῦ μεν πάντως τὴν τὰ κοινὰ τῆς Ἐκκλησίας εἰς τὰς τῶν ἐντολῶν χρείας διαχειρίζουσαν, ἧς ἔπαινός ἐστι τὸ ὁμοιωθῆναι τῇ τῆς κεφαλῆς φύσει, κατὰ τὸ καθαρόν τε καὶ ἀναμάρτητον. Καθαρὰ δὲ γίνεται τότε ἡ χεὶρ, Β ὅταν διὰ τῆς τορείας ἅπαν ἀποξύσηται τὸ ἐμποδίζον τῷ κάλλει. Καθάπερ γὰρ πρός τινα ζώου μορφήν ἀποτυποῦντες τὸ μάρμαρον, ἐκεῖνα διὰ τῆς τορείας ἐγγλύφουσι τῷ λίθῳ, καὶ ἐγκολάπτουσιν, ὧν περιαι- ρεθέντων πρὸς τὸ ἀρχέτυπον εἶδος ἀποτυποῦται τὸ μίμημα· οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ κάλλους τῶν τοῦ σώματος τῆς Ἐκκλησίας χειρῶν πολλὰ χρὴ διὰ τῆς τῶν λογι σμῶν τορείας ἀποξεσθῆναι, ἵνα γένηται ἡ χεὶρ χρυσῆ ὡς ἀληθῶς καὶ ἀκήρατος. Πάντως δὲ πρόδηλα πασίν ἐστιν, ὅσα μὴ περιαιρεθέντα τῆς χειρὸς τῷ κάλλει λυμαίνεται, οἷον τὸ ἀνθρωπαρέσκον, τὸ φιλόδοξον, τὸ φιλοκερδές, τὸ μόνον πρὸς τὸ φαινόμενον βλέπειν, τὸ περιφάνειάν τινα ἑαυτῷ διὰ τῶν ἐν χερσὶ πραγμα- τεύεσθαι, τὸ εἰς τρυφὴν καὶ ἀπόλαυσιν ἰδίαν τῇ τῶν ἐντολῶν ἀποκεχρῆσθαι παρασκευῇ· χρὴ πάντα ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα τοῖς τῶν λογισμῶν ὀργάνοις ἀποξυ σάμενον, ἐκεῖνο καταλιπεῖν μόνον τὸ καθαρόν τε καὶ ἀκιβδήλευτον χρυσίον τῆς προαιρέσεως, τὸ τῇ ἀκη- ράτῳ κεφαλῇ ὁμοιούμενον. Σαφέστερον δ' ἂν γένοιτο ἡμῖν τὸ λεγόμενον διὰ τῆς τοῦ ᾿Αποστόλου φωνῆς· ὃς πιστὸν τὸν Θεὸν ὀνομάσας, οὐδὲν ἄλλο καὶ ἐν τοῖς οἰ κονόμοις ζητεῖν ἀξιοῖ, ἢ τὸ πιστὸν εὑρεθῆναι· ού τωσὶ γράψας τῷ ῥήματι. Ο δὲ λοιπόν, ζητεῖται ἐν τοῖς οἰκονόμοις, ἵνα πιστός τις εὑρεθῇ. Οὐκοῦν ὁ πιστὸς καὶ φρόνιμος οἰκονόμος ἀντὶ χειρὸς ὢν τῇ Εκκλησίᾳ, χρυσήν καθ᾽ ὁμοιότητα τῆς κεφαλῆς δεί- κνυσι τὴν χεῖρα τοῦ σώματος, τὸν σοφὸν ἑαυτοῦ δεσπότην διὰ τοῦ βίου μιμούμενος. Οὐκ ἦν τοιαύτη χεὶρ ἐν τῷ τῶν ἀποστόλων σώματι ὁ Ἰούδας ἐκεῖνος, ὁ ἐλεεινός τε καὶ δείλαιος, μᾶλλον δὲ ὁ στυγητὸς καὶ ἀποτρόπαιος, ὃς οἰκονομίαν πτωχῶν πεπιστευμένος, τὴν τῆς φιλοχρηματίας λέπραν οὐκ ἀπεξύσατο· ἀλλὰ φύλαξ ὧν τοῦ γλωσσοκόμου διὰ τοὺς κλέπτοντας, αὐτὸς ἑαυτοῦ κλέπτης ἐγένετο, ὃ ἐν ταῖς χερσὶν είχε διὰ τῶν ἰδίων χειρῶν ὑφαιρούμενος, καὶ οὐ πρὸς τὴν ἐντολὴν, ἀλλὰ πρὸς τὰ χρήματα βλέπων· ὧν ἡ ἀπό λαυσις ἐγένετο· τί ; Αγχόνη ἑκούσιος, ζωῆς ἀλλο τρίωσις, πανολεθρία ψυχῆς, μνημόσυνον πονηρόν, παντὶ τῷ μετ' αὐτὸν χρόνῳ συνεκτεινόμενον. Οὐκοῦν τορευτὰς εἶναι χρὴ καὶ διαγλύφους τὰς χεῖρας, ἵνα περιαιρεθέντων τῶν κακῶν συμπεφυκότων, τὸ λειπό IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XIV. B A in quo Deus erat mundum sibi reconcilians, uti D Cor. v, 19. Isa. Liit, 9; Petr. 11, 22. C Paulus loquitur”: qui se in carne per virtutes ac miracula patefecit. Quod si ergo caput hoc nostrun appellatum fuit aurum immaculatum, propterea quod extra omne peccatum sit (quemadmodum dicitur : Peccatum nullum perpetravit, neque inventa fraus est in ore ipsius *),itidemque hic manus etiam vocantur aureæ: nimirum patet hoc ipso signifi- cari, manus has prorsus esse puras, expertes peccati, alienas ab omni vitiositate. Manum autem appellamus eam, quæ ad usus divinitus præscri- ptos publica bona Ecclesiæ administrat: cujus hæc propria laus est, ut capitis naturæ similis fiat, ratione puritatis peccatorum expertis. Tunc autem manus fit pura, cum tornando totum illud abraserit, quod elegantiæ impedimento est. Quem- admodum enim illi, qui marmor ad figuram anim malis alicujus conformant, ea tornando sculpunt et incidunt lapidi, quibus amputatis ad exemplum princeps simulacrum effingitur: sic etiam in pulchritudine manuum corporis Ecclesia multa per ratiocinationum deradenda sunt tornationem, ut manus vere aurea fiat et pura. Neque vero cui- quam obscura esse possunt, quæ non amputata manus pulchritudini officiant, verbi gratia, stu- diam placendi hominibus, avaritia, ambitio, solunt ad ea respicere quæ sub oculos cadunt, splendo- rem sibi ex rebus præsentibus comparare, ad deli- cias et voluptatem propriam abuti collecto ex Dei mandato penu: quibus quidem universis et ejus generis aliis per instrumenta cogitationum abrasis, solum voluntatis purum illud ac minime adulteri- num aurum relinquendum est, quod immaculato capiti est simile. Et fuerit fortasse quod dicimus magis perspicuum, si per verbum illud Apostcli declaretur: qui posteaquam Deum fidelem appel- lavit, nibil aliud etiam in rei familiaris admini- stratoribus requirit, quam uti quis fidelis reperia- tur s. Sic enim ad verbum scripsit. Reliquum est, quod in administratoribus rei familiaris requiritur, ut quis nimirum fidelis reperiatur. Itaque fidelis et prudens administrator s8 rei familiaris, qui Eccle- siæ manus est loco, sapientem dominum suum in vita imitando, manum corporis ad similitudinem capitis auream reddit. Non erat ejusmodi manus in apostolorum corpore Judas ille miserandus ac miser, vel potius odio dignus et exsecrabilis, cui cum cura esset commissa pauperum, avaritiæ le- pram non abrasit, sed propter fures marsupii cu- stos, ipse sui ipsius fur factus est, dum quod in manibus suis habebat, propriis manibus cleperet, non ad Dei mandatum, sed pecunias ipsas respi- ciens: ex quibus deinde fructum alium nullum per- cepit, nisi strangulationem, spontaneam abruptio nem vitæ, certum animæ interitumi, monumentum sceleratum, quod quidem æternum durabit. Quam- obrem manus esse belle tornatas ac sculptas opor- sr J Cor. 15, 2. Matth. xxiv, 45.

Ο μενον χρυσὸς ᾖ, τῷ τῆς κεφαλῆς κάλλει κατὰ τὸ εἶδος συμβαίνων. Ἡ δὲ τοῦ Θαρσείς λέξις πολύσημός ἐστιν ἐν τῇ γραφικῇ συνηθείᾳ, κατὰ τῆς αὐτῆς διανοίας οὐ πάνε τοτε εὑρισκομένη· ἀλλὰ πολλάκις μὲν πρὸς τὸ κατεγ- νωσμένον, πολλάκις δὲ πρὸς τὸ θεῖόν τε καὶ μακά- › ριον ή σημασία μεταλαμβάνεται. Ὅτε φεύγει ἀπὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ Ἰωνᾶς ὁ προφήτης, ζητεῖ πλοῖον ἐπὶ θαρσείς πορευόμενον. Καὶ ὁ μέγας Δαβὶδ πλοῖον Εt Θαρσείς βιαίῳ πνεύματι λέγει συντρίβεσθαι. Βίαιον πνεῦμα δὲ οἶμαι λέγεσθαι, τὸ τοῖς μαθηταῖς ἐπιφανὲν τοῖς ἐν τῷ ὑπερῴῳ συνειλεγμένοις, δ πρότερον μὲν δι' ἀκοῆς προεγνώσθη, ὥσπερ φερομένης πνοής βιαίας, μετὰ ταῦτα δὲ καὶ τοῖς ὀφθαλμοῖς ἐφανερώθη, εἰς Β γλωσσῶν σχῆμα τυπούμενον, καὶ τῇ ἐκλαμπτική φύσει τοῦ πυρὸς ὁμοιούμενον, δι' οὗ συντρίβεται ἡ πολυσχιδῶς ἐπιπολάζουσα τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει και κία, ἣν πλοῖα θαρσεῖς ὁ Προφήτης ὠνόμασε. Ταῦτα μὲν οὖν ἐστι δι' ὧν τῷ ὀνόματι τούτῳ τὰ χείρω ση- μαίνεται. Ὁ δὲ μέγας Ἰεζεκιήλ εἰς ὑπογραφὴν ἄγων τῆς γενομένης αὐτῷ θεοφανείας τὴν ὀπτασίαν, ἑνὸς τῶν θείων θεαμάτων τὸ εἶδος τῇ λέξει ταῦτα διαση μαίνει λέγων· Καὶ τὸ εἶδος αὐτοῦ ὡς εἶδος Θαρσείς. Φασὶ δὲ οἱ δι' ἀκριβείας τῶν Ἑβραϊκῶν λέξεων τὰς ἐμφάσεις επεσκεμμένοι, τὸ ἀχρωμάτιστόν τε καὶ νοη τὸν καὶ ἀσώματον διὰ τῆς λέξεως ταύτης ἐν τῇ προς φητεία σημαίνεσθαι. Απλῆς τοίνυν οὔσης ἐν τῇ λέξει τῆς σημασίας, ἐπειδὴ πρόδηλόν ἐστιν, ὅτι πρὸς τὰ κρεῖττον νῦν παρελήφθη τὸ ταύτης τῆς φωνῆς σημαί νόμενον· οὐ γὰρ ἄν τις ἔπαινον ἐλαμβάνετο τὸ ὑπαί τιον· ἀκόλουθον ἂν εἴη τοῦτο περὶ τῶν ἐγκωμιαζο μένων ἐννοῆσαι χειρῶν· ὅτι ἀκριβῶς ἀφ' ἑαυτῶν πᾶν τὸ περιττόν τε καὶ σωματώδες ἀποτορεύσασαι πρὸς τὸ θεῖόν τε καὶ νοητὸν μεταβαίνουσι, τὴν ὑλώδη πᾶσαν καὶ βαρείαν περὶ τὰ πράγματα σχέσιν εκτινα ξάμεναι· οἷόν τί φασι καὶ ἐπὶ τῆς σμαραγδίνης βώ λου τοὺς λιθογλύφους εργάζεσθαι. Τὸ γὰρ ἀφεγγες καὶ γεῶδες διὰ τῆς ἀκόνης ἐκδαπανήσαντές τε καὶ ἀποψέξαντες, ἐκεῖνο μόνον καταλείπουσιν ἀδαπάνη- τον, ᾧ καθαρά τέ τις αὐγὴ, χλοερά τε ἅμα καὶ ἐλαιά- ζουσα. "Οπερ μοι δοκεί σαφέστερον ἑρμηνεύων ὁ θεῖος Απόστολος, τοῦτο συμβουλεύειν ἔν τινι τῶν ἑαυτοῦ λόγων, ὅτι χρὴ ἀποσκευάζεσθαι τὴν περὶ τὰ φαινό μενα σχέσιν, πρὸς δὲ τὸ ἀόρατον ταῖς ἐπιθυμίαις ὁρμᾶν. Μὴ σκοπούντων γὰρ ἡμῶν, φησὶ, τὰ βλε πόμενα, ἀλλὰ τὰ μὴ βλεπόμενα. Τὰ γὰρ βλεπό μενα πρόσκαιρα· τὰ δὲ μὴ βλεπόμενα, αιώνια. Ταῦτα μὲν οὖν ἐν τῷ ἐπαίνῳ τῶν χειρῶν ἐνοήσαμεν, πῶς τῆς ὑλώδους προσπαθείας ἐκτορευθεῖται, ἀκή. ρατοι γίνονται, πρὸς τὸ ἄϋλόν τε καὶ νοητὸν ἀλλοιού μεναι διὰ τῆς προαιρέσεως. Χεῖρες γὰρ αὐτοῦ τορευ- ταί, φησί, χρυσαι, πεπληρωμέναι θαρσείς. 81071 S. GREGORII NYSSENI › tôi, ut amputatis iis quæ male adhærent, aurum A supersit quod specie sua capitis pulchritudini re- spondeat. · i O Cæterum vox Tharsis habet ex sacrarum Litte- rarum consuetudine significata complura; neque semper idem velle deprehenditur. Nam sæpenu- mero ad quiddam vituperabile, sæpenumero ad divinum et beatum quiddam ejus significatio trans- fertur. Exempli gratia, quo tempore Jonas vates a Wei conspectu ſugiebat, navim euntem in Tharsis quærit ". magnus ille David ait, navigia Thar- Et sis a spiritu vehementi conteri ". Quibus in verbis spiritum vehementem, ut equidem arbitror, appel- lat eum qui discipulis in cœnaculo collectis appa- ruit, ac primo quidem auditu est cognitus, quasi B ruens Catus violentus; deinde vero etiam oculis patefactus est, linguarum in figuram effictus, ac splendemi ignis naturæ similis factus". Ac per hunc quidem flatum multipliciter humana in natura velut innatans vitiositas conteritur, quam hic Propheta naves Tharsis appellavit. Atque hæc significata sunt vocis hujus, qua pejorem in partem sumitur. At magnus ille Ezechiel visionem oblatæ aliquando sibi patefactionis divinæ describens, speciem unius ex divinis illis spectris hac voce exprimit, cum ait: El species ejus, quasi species Tharsis 3. Tra- dunt autem illi, qui accurate vocum Hebraicarum vim perspectam habent, in hac illius prophetiæ parte per vocabulum hoc significari quiddam quod colorum et corporis sit expers, ac mentis intelli- gentia tantum percipiatur. Cum ergo duplex sit vocis hujus significatum, et vero cuivis pateat, me- liorem in partem hic eam accipi (non enim usur- pari poterat in encomio, quatenus rem vituperabi- lem notat), ordo postulat ut hoc jam consideremus in manibus quæ laudantur : nimirum quod sponte sua quasi tornando detritis omnibus, quæcunque supervacanea et corporea in eis erant, ad sortem divinam ac mente tantum comprehensibilem trans- eant : omni crassa et gravi erga res vitæ hujus affectione excussa. Quale quiddam lapidum scul- plores in massa smaragdina efficere prædicant. Etenim eo, quod lucidum non est, sed terrestre, per cotem absumpto et detrito, solum hoc relin- quunt, in quo splendor quidam viridis et oleæ co- D dorem referens conspicitur. Atque hanc in senten- tiam dici quiddam mihi videtur illustrius ab Apo- stolo, consulente quodam in commentario suo, removeamus affectionem erga res sub aspectum cadentes, et ad id quod cerni nequit desideriis animi contendamus. Ut non spectemus, inquit, ea quæ cernuntur, sed quæ non cernuntur. Nam quæ sub oculos cadunt, momentanea sunt : quæ non cernuntur, æterna ". Hæc igitur in hoc manuum encomio a nobis considerata sunto, quo pacto illæ ab affectione erga res crassas expolitæ, puræ fiant: per institutum animi ad sortem crassarum rerum expertem, quæque inente tantum percipitur, commutata. Manus enim, inquit, illius tortiles, aures, plenæ Tharsis. » Jon. 1, sqa. 3º Ps..l. alvII, 30. Act. 11, 20. Ezech. 1, 16. Cor. 17. 18.

Ο μενον χρυσὸς ᾖ, τῷ τῆς κεφαλῆς κάλλει κατὰ τὸ εἶδος συμβαίνων. Ἡ δὲ τοῦ Θαρσείς λέξις πολύσημός ἐστιν ἐν τῇ γραφικῇ συνηθείᾳ, κατὰ τῆς αὐτῆς διανοίας οὐ πάνε τοτε εὑρισκομένη· ἀλλὰ πολλάκις μὲν πρὸς τὸ κατεγ- νωσμένον, πολλάκις δὲ πρὸς τὸ θεῖόν τε καὶ μακά- › ριον ή σημασία μεταλαμβάνεται. Ὅτε φεύγει ἀπὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ Ἰωνᾶς ὁ προφήτης, ζητεῖ πλοῖον ἐπὶ θαρσείς πορευόμενον. Καὶ ὁ μέγας Δαβὶδ πλοῖον Εt Θαρσείς βιαίῳ πνεύματι λέγει συντρίβεσθαι. Βίαιον πνεῦμα δὲ οἶμαι λέγεσθαι, τὸ τοῖς μαθηταῖς ἐπιφανὲν τοῖς ἐν τῷ ὑπερῴῳ συνειλεγμένοις, δ πρότερον μὲν δι' ἀκοῆς προεγνώσθη, ὥσπερ φερομένης πνοής βιαίας, μετὰ ταῦτα δὲ καὶ τοῖς ὀφθαλμοῖς ἐφανερώθη, εἰς Β γλωσσῶν σχῆμα τυπούμενον, καὶ τῇ ἐκλαμπτική φύσει τοῦ πυρὸς ὁμοιούμενον, δι' οὗ συντρίβεται ἡ πολυσχιδῶς ἐπιπολάζουσα τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει και κία, ἣν πλοῖα θαρσεῖς ὁ Προφήτης ὠνόμασε. Ταῦτα μὲν οὖν ἐστι δι' ὧν τῷ ὀνόματι τούτῳ τὰ χείρω ση- μαίνεται. Ὁ δὲ μέγας Ἰεζεκιήλ εἰς ὑπογραφὴν ἄγων τῆς γενομένης αὐτῷ θεοφανείας τὴν ὀπτασίαν, ἑνὸς τῶν θείων θεαμάτων τὸ εἶδος τῇ λέξει ταῦτα διαση μαίνει λέγων· Καὶ τὸ εἶδος αὐτοῦ ὡς εἶδος Θαρσείς. Φασὶ δὲ οἱ δι' ἀκριβείας τῶν Ἑβραϊκῶν λέξεων τὰς ἐμφάσεις επεσκεμμένοι, τὸ ἀχρωμάτιστόν τε καὶ νοη τὸν καὶ ἀσώματον διὰ τῆς λέξεως ταύτης ἐν τῇ προς φητεία σημαίνεσθαι. Απλῆς τοίνυν οὔσης ἐν τῇ λέξει τῆς σημασίας, ἐπειδὴ πρόδηλόν ἐστιν, ὅτι πρὸς τὰ κρεῖττον νῦν παρελήφθη τὸ ταύτης τῆς φωνῆς σημαί νόμενον· οὐ γὰρ ἄν τις ἔπαινον ἐλαμβάνετο τὸ ὑπαί τιον· ἀκόλουθον ἂν εἴη τοῦτο περὶ τῶν ἐγκωμιαζο μένων ἐννοῆσαι χειρῶν· ὅτι ἀκριβῶς ἀφ' ἑαυτῶν πᾶν τὸ περιττόν τε καὶ σωματώδες ἀποτορεύσασαι πρὸς τὸ θεῖόν τε καὶ νοητὸν μεταβαίνουσι, τὴν ὑλώδη πᾶσαν καὶ βαρείαν περὶ τὰ πράγματα σχέσιν εκτινα ξάμεναι· οἷόν τί φασι καὶ ἐπὶ τῆς σμαραγδίνης βώ λου τοὺς λιθογλύφους εργάζεσθαι. Τὸ γὰρ ἀφεγγες καὶ γεῶδες διὰ τῆς ἀκόνης ἐκδαπανήσαντές τε καὶ ἀποψέξαντες, ἐκεῖνο μόνον καταλείπουσιν ἀδαπάνη- τον, ᾧ καθαρά τέ τις αὐγὴ, χλοερά τε ἅμα καὶ ἐλαιά- ζουσα. "Οπερ μοι δοκεί σαφέστερον ἑρμηνεύων ὁ θεῖος Απόστολος, τοῦτο συμβουλεύειν ἔν τινι τῶν ἑαυτοῦ λόγων, ὅτι χρὴ ἀποσκευάζεσθαι τὴν περὶ τὰ φαινό μενα σχέσιν, πρὸς δὲ τὸ ἀόρατον ταῖς ἐπιθυμίαις ὁρμᾶν. Μὴ σκοπούντων γὰρ ἡμῶν, φησὶ, τὰ βλε πόμενα, ἀλλὰ τὰ μὴ βλεπόμενα. Τὰ γὰρ βλεπό μενα πρόσκαιρα· τὰ δὲ μὴ βλεπόμενα, αιώνια. Ταῦτα μὲν οὖν ἐν τῷ ἐπαίνῳ τῶν χειρῶν ἐνοήσαμεν, πῶς τῆς ὑλώδους προσπαθείας ἐκτορευθεῖται, ἀκή. ρατοι γίνονται, πρὸς τὸ ἄϋλόν τε καὶ νοητὸν ἀλλοιού μεναι διὰ τῆς προαιρέσεως. Χεῖρες γὰρ αὐτοῦ τορευ- ταί, φησί, χρυσαι, πεπληρωμέναι θαρσείς. 81071 S. GREGORII NYSSENI › tôi, ut amputatis iis quæ male adhærent, aurum A supersit quod specie sua capitis pulchritudini re- spondeat. · i O Cæterum vox Tharsis habet ex sacrarum Litte- rarum consuetudine significata complura; neque semper idem velle deprehenditur. Nam sæpenu- mero ad quiddam vituperabile, sæpenumero ad divinum et beatum quiddam ejus significatio trans- fertur. Exempli gratia, quo tempore Jonas vates a Wei conspectu ſugiebat, navim euntem in Tharsis quærit ". magnus ille David ait, navigia Thar- Et sis a spiritu vehementi conteri ". Quibus in verbis spiritum vehementem, ut equidem arbitror, appel- lat eum qui discipulis in cœnaculo collectis appa- ruit, ac primo quidem auditu est cognitus, quasi B ruens Catus violentus; deinde vero etiam oculis patefactus est, linguarum in figuram effictus, ac splendemi ignis naturæ similis factus". Ac per hunc quidem flatum multipliciter humana in natura velut innatans vitiositas conteritur, quam hic Propheta naves Tharsis appellavit. Atque hæc significata sunt vocis hujus, qua pejorem in partem sumitur. At magnus ille Ezechiel visionem oblatæ aliquando sibi patefactionis divinæ describens, speciem unius ex divinis illis spectris hac voce exprimit, cum ait: El species ejus, quasi species Tharsis 3. Tra- dunt autem illi, qui accurate vocum Hebraicarum vim perspectam habent, in hac illius prophetiæ parte per vocabulum hoc significari quiddam quod colorum et corporis sit expers, ac mentis intelli- gentia tantum percipiatur. Cum ergo duplex sit vocis hujus significatum, et vero cuivis pateat, me- liorem in partem hic eam accipi (non enim usur- pari poterat in encomio, quatenus rem vituperabi- lem notat), ordo postulat ut hoc jam consideremus in manibus quæ laudantur : nimirum quod sponte sua quasi tornando detritis omnibus, quæcunque supervacanea et corporea in eis erant, ad sortem divinam ac mente tantum comprehensibilem trans- eant : omni crassa et gravi erga res vitæ hujus affectione excussa. Quale quiddam lapidum scul- plores in massa smaragdina efficere prædicant. Etenim eo, quod lucidum non est, sed terrestre, per cotem absumpto et detrito, solum hoc relin- quunt, in quo splendor quidam viridis et oleæ co- D dorem referens conspicitur. Atque hanc in senten- tiam dici quiddam mihi videtur illustrius ab Apo- stolo, consulente quodam in commentario suo, removeamus affectionem erga res sub aspectum cadentes, et ad id quod cerni nequit desideriis animi contendamus. Ut non spectemus, inquit, ea quæ cernuntur, sed quæ non cernuntur. Nam quæ sub oculos cadunt, momentanea sunt : quæ non cernuntur, æterna ". Hæc igitur in hoc manuum encomio a nobis considerata sunto, quo pacto illæ ab affectione erga res crassas expolitæ, puræ fiant: per institutum animi ad sortem crassarum rerum expertem, quæque inente tantum percipitur, commutata. Manus enim, inquit, illius tortiles, aures, plenæ Tharsis. » Jon. 1, sqa. 3º Ps..l. alvII, 30. Act. 11, 20. Ezech. 1, 16. Cor. 17. 18.

Ο μενον χρυσὸς ᾖ, τῷ τῆς κεφαλῆς κάλλει κατὰ τὸ εἶδος συμβαίνων. Ἡ δὲ τοῦ Θαρσείς λέξις πολύσημός ἐστιν ἐν τῇ γραφικῇ συνηθείᾳ, κατὰ τῆς αὐτῆς διανοίας οὐ πάνε τοτε εὑρισκομένη· ἀλλὰ πολλάκις μὲν πρὸς τὸ κατεγ- νωσμένον, πολλάκις δὲ πρὸς τὸ θεῖόν τε καὶ μακά- › ριον ή σημασία μεταλαμβάνεται. Ὅτε φεύγει ἀπὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ Ἰωνᾶς ὁ προφήτης, ζητεῖ πλοῖον ἐπὶ θαρσείς πορευόμενον. Καὶ ὁ μέγας Δαβὶδ πλοῖον Εt Θαρσείς βιαίῳ πνεύματι λέγει συντρίβεσθαι. Βίαιον πνεῦμα δὲ οἶμαι λέγεσθαι, τὸ τοῖς μαθηταῖς ἐπιφανὲν τοῖς ἐν τῷ ὑπερῴῳ συνειλεγμένοις, δ πρότερον μὲν δι' ἀκοῆς προεγνώσθη, ὥσπερ φερομένης πνοής βιαίας, μετὰ ταῦτα δὲ καὶ τοῖς ὀφθαλμοῖς ἐφανερώθη, εἰς Β γλωσσῶν σχῆμα τυπούμενον, καὶ τῇ ἐκλαμπτική φύσει τοῦ πυρὸς ὁμοιούμενον, δι' οὗ συντρίβεται ἡ πολυσχιδῶς ἐπιπολάζουσα τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει και κία, ἣν πλοῖα θαρσεῖς ὁ Προφήτης ὠνόμασε. Ταῦτα μὲν οὖν ἐστι δι' ὧν τῷ ὀνόματι τούτῳ τὰ χείρω ση- μαίνεται. Ὁ δὲ μέγας Ἰεζεκιήλ εἰς ὑπογραφὴν ἄγων τῆς γενομένης αὐτῷ θεοφανείας τὴν ὀπτασίαν, ἑνὸς τῶν θείων θεαμάτων τὸ εἶδος τῇ λέξει ταῦτα διαση μαίνει λέγων· Καὶ τὸ εἶδος αὐτοῦ ὡς εἶδος Θαρσείς. Φασὶ δὲ οἱ δι' ἀκριβείας τῶν Ἑβραϊκῶν λέξεων τὰς ἐμφάσεις επεσκεμμένοι, τὸ ἀχρωμάτιστόν τε καὶ νοη τὸν καὶ ἀσώματον διὰ τῆς λέξεως ταύτης ἐν τῇ προς φητεία σημαίνεσθαι. Απλῆς τοίνυν οὔσης ἐν τῇ λέξει τῆς σημασίας, ἐπειδὴ πρόδηλόν ἐστιν, ὅτι πρὸς τὰ κρεῖττον νῦν παρελήφθη τὸ ταύτης τῆς φωνῆς σημαί νόμενον· οὐ γὰρ ἄν τις ἔπαινον ἐλαμβάνετο τὸ ὑπαί τιον· ἀκόλουθον ἂν εἴη τοῦτο περὶ τῶν ἐγκωμιαζο μένων ἐννοῆσαι χειρῶν· ὅτι ἀκριβῶς ἀφ' ἑαυτῶν πᾶν τὸ περιττόν τε καὶ σωματώδες ἀποτορεύσασαι πρὸς τὸ θεῖόν τε καὶ νοητὸν μεταβαίνουσι, τὴν ὑλώδη πᾶσαν καὶ βαρείαν περὶ τὰ πράγματα σχέσιν εκτινα ξάμεναι· οἷόν τί φασι καὶ ἐπὶ τῆς σμαραγδίνης βώ λου τοὺς λιθογλύφους εργάζεσθαι. Τὸ γὰρ ἀφεγγες καὶ γεῶδες διὰ τῆς ἀκόνης ἐκδαπανήσαντές τε καὶ ἀποψέξαντες, ἐκεῖνο μόνον καταλείπουσιν ἀδαπάνη- τον, ᾧ καθαρά τέ τις αὐγὴ, χλοερά τε ἅμα καὶ ἐλαιά- ζουσα. "Οπερ μοι δοκεί σαφέστερον ἑρμηνεύων ὁ θεῖος Απόστολος, τοῦτο συμβουλεύειν ἔν τινι τῶν ἑαυτοῦ λόγων, ὅτι χρὴ ἀποσκευάζεσθαι τὴν περὶ τὰ φαινό μενα σχέσιν, πρὸς δὲ τὸ ἀόρατον ταῖς ἐπιθυμίαις ὁρμᾶν. Μὴ σκοπούντων γὰρ ἡμῶν, φησὶ, τὰ βλε πόμενα, ἀλλὰ τὰ μὴ βλεπόμενα. Τὰ γὰρ βλεπό μενα πρόσκαιρα· τὰ δὲ μὴ βλεπόμενα, αιώνια. Ταῦτα μὲν οὖν ἐν τῷ ἐπαίνῳ τῶν χειρῶν ἐνοήσαμεν, πῶς τῆς ὑλώδους προσπαθείας ἐκτορευθεῖται, ἀκή. ρατοι γίνονται, πρὸς τὸ ἄϋλόν τε καὶ νοητὸν ἀλλοιού μεναι διὰ τῆς προαιρέσεως. Χεῖρες γὰρ αὐτοῦ τορευ- ταί, φησί, χρυσαι, πεπληρωμέναι θαρσείς. 81071 S. GREGORII NYSSENI › tôi, ut amputatis iis quæ male adhærent, aurum A supersit quod specie sua capitis pulchritudini re- spondeat. · i O Cæterum vox Tharsis habet ex sacrarum Litte- rarum consuetudine significata complura; neque semper idem velle deprehenditur. Nam sæpenu- mero ad quiddam vituperabile, sæpenumero ad divinum et beatum quiddam ejus significatio trans- fertur. Exempli gratia, quo tempore Jonas vates a Wei conspectu ſugiebat, navim euntem in Tharsis quærit ". magnus ille David ait, navigia Thar- Et sis a spiritu vehementi conteri ". Quibus in verbis spiritum vehementem, ut equidem arbitror, appel- lat eum qui discipulis in cœnaculo collectis appa- ruit, ac primo quidem auditu est cognitus, quasi B ruens Catus violentus; deinde vero etiam oculis patefactus est, linguarum in figuram effictus, ac splendemi ignis naturæ similis factus". Ac per hunc quidem flatum multipliciter humana in natura velut innatans vitiositas conteritur, quam hic Propheta naves Tharsis appellavit. Atque hæc significata sunt vocis hujus, qua pejorem in partem sumitur. At magnus ille Ezechiel visionem oblatæ aliquando sibi patefactionis divinæ describens, speciem unius ex divinis illis spectris hac voce exprimit, cum ait: El species ejus, quasi species Tharsis 3. Tra- dunt autem illi, qui accurate vocum Hebraicarum vim perspectam habent, in hac illius prophetiæ parte per vocabulum hoc significari quiddam quod colorum et corporis sit expers, ac mentis intelli- gentia tantum percipiatur. Cum ergo duplex sit vocis hujus significatum, et vero cuivis pateat, me- liorem in partem hic eam accipi (non enim usur- pari poterat in encomio, quatenus rem vituperabi- lem notat), ordo postulat ut hoc jam consideremus in manibus quæ laudantur : nimirum quod sponte sua quasi tornando detritis omnibus, quæcunque supervacanea et corporea in eis erant, ad sortem divinam ac mente tantum comprehensibilem trans- eant : omni crassa et gravi erga res vitæ hujus affectione excussa. Quale quiddam lapidum scul- plores in massa smaragdina efficere prædicant. Etenim eo, quod lucidum non est, sed terrestre, per cotem absumpto et detrito, solum hoc relin- quunt, in quo splendor quidam viridis et oleæ co- D dorem referens conspicitur. Atque hanc in senten- tiam dici quiddam mihi videtur illustrius ab Apo- stolo, consulente quodam in commentario suo, removeamus affectionem erga res sub aspectum cadentes, et ad id quod cerni nequit desideriis animi contendamus. Ut non spectemus, inquit, ea quæ cernuntur, sed quæ non cernuntur. Nam quæ sub oculos cadunt, momentanea sunt : quæ non cernuntur, æterna ". Hæc igitur in hoc manuum encomio a nobis considerata sunto, quo pacto illæ ab affectione erga res crassas expolitæ, puræ fiant: per institutum animi ad sortem crassarum rerum expertem, quæque inente tantum percipitur, commutata. Manus enim, inquit, illius tortiles, aures, plenæ Tharsis. » Jon. 1, sqa. 3º Ps..l. alvII, 30. Act. 11, 20. Ezech. 1, 16. Cor. 17. 18.

Β ᾿Ακόλουθον δ' ἂν εἴη καὶ τὸν ἐφεξῆς λόγον διασχο- Α πῆσαι, ὃν περὶ τῆς κοιλίας πεποίηται. Ἔχει δὲ ἡ λέξις οὕτως· Κοιλία αὐτοῦ πυξίον ἐλεφάντινον ἐπὶ λίθου σαπφείρου. Ὅτε τῷ Μωϋσῃ τὸν ταῖς λιθίναις δέλτοις ἐγχαραχθέντα νόμον ὁ τῆς φύσεως δίδωσι να μοθέτης, πυξία λίθινα τὰς πλάκας ὠνόμασεν, αἷς ἐνετυπώθη τὰ θεῖα χαράγματα· οὕτως εἰπόντος τοῦ πρὸς τὸν Μωϋσέα περὶ αὐτῶν χρηματίσαντος· ὅτι Ανάβηθι πρὸς μὲ εἰς τὸ ὄρος, καὶ ἴσθι ἐκεῖ, καὶ δώσω σοὶ τὰ πυξία τὰ λίθινα, τὸν νόμον καὶ τὰς ἐντολάς. Μετὰ ταῦτα δὲ, ἐπειδὴ τὸ σωμα τικὸν καὶ γεῶδες ἀπεξύσατο διὰ τῆς Εὐαγγελικῆς σαφηνείας ὁ νόμος· οὐκέτι λίθινον τὸ δεχόμενον τὰ γράμματα πυξίον ἐστίν· ἀλλ᾽ ἐκ τοῦ λαμπροῦ τε καὶ νεοξύστου ἐλέφαντος. Τὸ γὰρ δεκτικὸν τῶν ἐν τολῶν καὶ τῶν νόμων, ὅπερ κοιλία ὠνόμασται, πυ- ξίον εἶναί φησιν ἐλεφάντινον ἐπὶ λίθου σαπφείρου. Πρῶτον δὲ οἶμαι χρῆναι τὸ σωματικὸν ὑπόδειγμα φανερὸν τῷ λόγῳ ποιῆσαι, εἶθ᾽ οὕτως ἐπὶ τὴν θεω- ρίαν τῶν εἰρημένων ἐλθεῖν. Πυκνόν τι ξύλον ἡ πύξις ἐστὶ καὶ ὑπόλευκον, ἀφ᾿ ἧς φιλοτεχνοῦσιν ἑαυτοῖς πίνακας, οἷς τῶν γραμμάτων μέλει. Τὸ τοίνυν τοιοῦ τον πινάκιον τὸ πρὸς τὴν τῶν γραμμάτων χρείαν κατεσκευασμένον, κἂν ἐφ' ἑτέρας ύλης τύχῃ γενό- μενον, πυξίον καταχρηστικῶς ὀνομάζεται. Οὐκοῦν πυξίον ἀκούσαντες, λεῖόν τι σκεῦος ἐπιτήδειον πρὸς γραμμάτων ὑποδοχὴν ἐνενοήσαμεν. Ἐπεὶ τοίνυν γενικόν τι τῶν τοιούτων πινάκων ὄνομα τὸ πυξίον ἐστίν· ἐνταῦθα καὶ τὸ εἶδος τῆς ὕλης τῷ ὑποδεί γματι ὁ λόγος προστίθησιν, οὐκ ἀπὸ ξύλου λέγων, ἀλλ' ἐξ ἐλέφαντος εἶναι τὴν κατασκευήν πυξίου. Φασί δέ, διὰ πολλὴν πυκνότητα καὶ στεῤῥότητα, το τοιοῦ τον ὀστέον άφθορον διαμένειν, ἐφ' ὅτι μήκιστον μη- δεμίαν ἐκ χρόνου βλάβην παραδεχόμενον. Ὁ δὲ σά πφειρος τῷ κυανῷ εἴδει τῆς χροιᾶς εἰς παραμυθίαν τοῦ καμάτου τῶν ὀφθαλμῶν ἐπινοεῖται, τοῖς φιλο πόνως προσανέχουσι τῷ καταγεγραμμένῳ πυξίῳ, φυσικῶς τῆς τοιαύτης αὐγῆς τὰς ὄψεις δι᾿ ἑαυτῆς ἀναπαυούσης. Τὸ μὲν οὖν ὑπόδειγμα, ᾧ διὰ συγκρί σεως ὁμοιοῦται ἡ ἐγκωμιαζομένη τῆς Ἐκκλησίας κοιλία, τοιοῦτόν ἐστιν. Ἐγὼ δὲ παρὰ τῆς προφητείας ἀκούσας τοῦτο διακελευομένης ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ, ὅτι Γράψον ὅρασιν σαφῶς ἐς πυξίον, ἔννοιαν λαμβάνω, τί διὰ τοῦ ὀνόματος τῆς κοιλίας ἐν τῷ ἐπαινουμένῳ σώματι τοῦ Κυρίου προσήκει νοεῖν· εἰ γὰρ τὴν θείαν δρασιν σαφῶς ἐγγράφειν τῷ πυξίῳ ὁ λόγος διακελεύεται, τάχα τὸ καθαρὸν τῆς καρδίας, ᾧ διὰ τῆς μνήμης τὰς θείας δράσεις ἀπογραφόμεθα, τῷ τῆς κοιλίας ὀνόματι διασημαίνει. Καθάπερ ὁ δια στείλας τὸ στόμα τοῦ μεγάλου Ἰεζεκιήλ, καὶ ἐνθεὶς αὐτῷ τὴν κεφαλίδα τοῦ βιβλίου, πλήρη γραμμάτων καθ' ἑκάτερον οὖσαν, κατά τε τὸ ἔξωθεν αὐτοῦ καὶ τὸ ἔσωθεν· φησὶ πρὸς αὐτὸν, ὅτι Το στόμα σου φάγεται, καὶ ἡ κοιλία σου πλησθήσεται. Τὸ διανοητικὸν τῆς ψυχῆς ᾧ ἐναπέθετο τὰ θεῖα μαθήματα, κοιλίαν, προσαγορεύσας. Παραπλη σίως δὲ καὶ τὸν μέγαν Ἱερεμίαν, τὴν ὑπὸ τῶν * IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XIV. Nunc ratio seriei poscit, ut quæ porro de ventre sequuntur, perspiciamus. Sunt autem hujusmodi verba: Venter ejus tabella eburnea in lapide sapphiro. Quo tempore legislator naturæ insculptam lapideis tabulis legem Mosi tradidit, illas ipsas tabulas ap- pellavit lapideas tabellas, quibus divini characteres insculpti erant ". Sic enim Mosem compellat suo de bis ipsis oraculo : Ascende ad me in montem, al- que ibi esto. Tradam enim tibi tabellas lapideas, le- gem ac edicta s. Secundum hæc vero, posteaquam lex sibi quidquid corporcum esset ac terrenum, per claritatem evangelicam quasi poliendo detraxit : non jam amplius id, in quo litteræ perscribuntur, lapidea tabella est: sed facta de splendente ac recens polito ebore. Etenim hoc in loco illud, quod edicta et leges Dei recipit, indicatum voca- bulo ventris, esse tabella eburnea dicitur in lapide sapphiro. Atque hoc exemplum corporeum primo nobis declarandum arbitror, atque ita deinde ad contemplationem verborum indicatorum veniendum. Densum quoddam et subalbum lignum est buxus, de quo tabellas sibi conficiunt, qui scribere volunt. Hujusmodi ergo tabella, scriptionis ad usum con- parata, etiamsi forte alia facta sit ex materie: pyxis (quasi dicas buxeum) appellatur, usurpatione qua- dam vocis non propria. Quare cum vocem hane au- dimus, instrumentum quoddam læve et aptum ad recipiendas litteras intelligimus : et vero cum ge nerale sit vocabulum ad omnes hujusmodi tabulas, idcirco hic etiam materiei species additur. Non C enim dicit ex ligno, sed ebore factum opus hujus tabellæ. Traditur autem hujusmodi ossis eam esse densitaten ac soliditatem, ut diutissime incorru- ptum maneat, nihilque detrimenti a tempore acci- piat. Sapphirus auten colore cæruleum imitante recreat fatigatos eorum oculos, qui studiose in- tenti sunt tabellæ huic litteris repletæ : quod a na- tura sic comparatum fit, ut hujusmodi splendor oculos reficiat. Tale igitur illud est exemplum, cum quo venter Ecclesiæ in hoc encomio compara- tur. Cæterum cum prophetiæ librum in persona Dei hac exhortatione uti audie, Scribe visum hoc, et quidem clare in tabellam: mecum ipse cogito, quid per vocabulum ventris in corpore Domini, D quod hic laudatur, intelligere conveniat. Quia enim Exod. xxxiv, 29. • visum illud divinum clare inscribi tabellæ vult, fortasse cordis puritatem, cui per memoriam visa divina inseribimus, ventris appellatione denotat. Quemadmodum et is, qui magni prophetæ Eze- chielis os aperuit, inque hoc libri volumen posuit utrinque litteris refertum, exterius et interius : ait ad'eum: Comedet os tuum, ac venter tuus replebitur s Quibus in verbis venter appellatur, pars animi in- telligens et ratione pradita, in qua divinitus acce- pta quasi collocabat. Similiter et magnum illum Hieremiam scimus cor suum mirifice a tristibus il- lis cogitationibus affictum, ventrem appellasse, cum Exod. XXIV, 12. ss Ezech. 111. 3.

Β ᾿Ακόλουθον δ' ἂν εἴη καὶ τὸν ἐφεξῆς λόγον διασχο- Α πῆσαι, ὃν περὶ τῆς κοιλίας πεποίηται. Ἔχει δὲ ἡ λέξις οὕτως· Κοιλία αὐτοῦ πυξίον ἐλεφάντινον ἐπὶ λίθου σαπφείρου. Ὅτε τῷ Μωϋσῃ τὸν ταῖς λιθίναις δέλτοις ἐγχαραχθέντα νόμον ὁ τῆς φύσεως δίδωσι να μοθέτης, πυξία λίθινα τὰς πλάκας ὠνόμασεν, αἷς ἐνετυπώθη τὰ θεῖα χαράγματα· οὕτως εἰπόντος τοῦ πρὸς τὸν Μωϋσέα περὶ αὐτῶν χρηματίσαντος· ὅτι Ανάβηθι πρὸς μὲ εἰς τὸ ὄρος, καὶ ἴσθι ἐκεῖ, καὶ δώσω σοὶ τὰ πυξία τὰ λίθινα, τὸν νόμον καὶ τὰς ἐντολάς. Μετὰ ταῦτα δὲ, ἐπειδὴ τὸ σωμα τικὸν καὶ γεῶδες ἀπεξύσατο διὰ τῆς Εὐαγγελικῆς σαφηνείας ὁ νόμος· οὐκέτι λίθινον τὸ δεχόμενον τὰ γράμματα πυξίον ἐστίν· ἀλλ᾽ ἐκ τοῦ λαμπροῦ τε καὶ νεοξύστου ἐλέφαντος. Τὸ γὰρ δεκτικὸν τῶν ἐν τολῶν καὶ τῶν νόμων, ὅπερ κοιλία ὠνόμασται, πυ- ξίον εἶναί φησιν ἐλεφάντινον ἐπὶ λίθου σαπφείρου. Πρῶτον δὲ οἶμαι χρῆναι τὸ σωματικὸν ὑπόδειγμα φανερὸν τῷ λόγῳ ποιῆσαι, εἶθ᾽ οὕτως ἐπὶ τὴν θεω- ρίαν τῶν εἰρημένων ἐλθεῖν. Πυκνόν τι ξύλον ἡ πύξις ἐστὶ καὶ ὑπόλευκον, ἀφ᾿ ἧς φιλοτεχνοῦσιν ἑαυτοῖς πίνακας, οἷς τῶν γραμμάτων μέλει. Τὸ τοίνυν τοιοῦ τον πινάκιον τὸ πρὸς τὴν τῶν γραμμάτων χρείαν κατεσκευασμένον, κἂν ἐφ' ἑτέρας ύλης τύχῃ γενό- μενον, πυξίον καταχρηστικῶς ὀνομάζεται. Οὐκοῦν πυξίον ἀκούσαντες, λεῖόν τι σκεῦος ἐπιτήδειον πρὸς γραμμάτων ὑποδοχὴν ἐνενοήσαμεν. Ἐπεὶ τοίνυν γενικόν τι τῶν τοιούτων πινάκων ὄνομα τὸ πυξίον ἐστίν· ἐνταῦθα καὶ τὸ εἶδος τῆς ὕλης τῷ ὑποδεί γματι ὁ λόγος προστίθησιν, οὐκ ἀπὸ ξύλου λέγων, ἀλλ' ἐξ ἐλέφαντος εἶναι τὴν κατασκευήν πυξίου. Φασί δέ, διὰ πολλὴν πυκνότητα καὶ στεῤῥότητα, το τοιοῦ τον ὀστέον άφθορον διαμένειν, ἐφ' ὅτι μήκιστον μη- δεμίαν ἐκ χρόνου βλάβην παραδεχόμενον. Ὁ δὲ σά πφειρος τῷ κυανῷ εἴδει τῆς χροιᾶς εἰς παραμυθίαν τοῦ καμάτου τῶν ὀφθαλμῶν ἐπινοεῖται, τοῖς φιλο πόνως προσανέχουσι τῷ καταγεγραμμένῳ πυξίῳ, φυσικῶς τῆς τοιαύτης αὐγῆς τὰς ὄψεις δι᾿ ἑαυτῆς ἀναπαυούσης. Τὸ μὲν οὖν ὑπόδειγμα, ᾧ διὰ συγκρί σεως ὁμοιοῦται ἡ ἐγκωμιαζομένη τῆς Ἐκκλησίας κοιλία, τοιοῦτόν ἐστιν. Ἐγὼ δὲ παρὰ τῆς προφητείας ἀκούσας τοῦτο διακελευομένης ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ, ὅτι Γράψον ὅρασιν σαφῶς ἐς πυξίον, ἔννοιαν λαμβάνω, τί διὰ τοῦ ὀνόματος τῆς κοιλίας ἐν τῷ ἐπαινουμένῳ σώματι τοῦ Κυρίου προσήκει νοεῖν· εἰ γὰρ τὴν θείαν δρασιν σαφῶς ἐγγράφειν τῷ πυξίῳ ὁ λόγος διακελεύεται, τάχα τὸ καθαρὸν τῆς καρδίας, ᾧ διὰ τῆς μνήμης τὰς θείας δράσεις ἀπογραφόμεθα, τῷ τῆς κοιλίας ὀνόματι διασημαίνει. Καθάπερ ὁ δια στείλας τὸ στόμα τοῦ μεγάλου Ἰεζεκιήλ, καὶ ἐνθεὶς αὐτῷ τὴν κεφαλίδα τοῦ βιβλίου, πλήρη γραμμάτων καθ' ἑκάτερον οὖσαν, κατά τε τὸ ἔξωθεν αὐτοῦ καὶ τὸ ἔσωθεν· φησὶ πρὸς αὐτὸν, ὅτι Το στόμα σου φάγεται, καὶ ἡ κοιλία σου πλησθήσεται. Τὸ διανοητικὸν τῆς ψυχῆς ᾧ ἐναπέθετο τὰ θεῖα μαθήματα, κοιλίαν, προσαγορεύσας. Παραπλη σίως δὲ καὶ τὸν μέγαν Ἱερεμίαν, τὴν ὑπὸ τῶν * IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XIV. Nunc ratio seriei poscit, ut quæ porro de ventre sequuntur, perspiciamus. Sunt autem hujusmodi verba: Venter ejus tabella eburnea in lapide sapphiro. Quo tempore legislator naturæ insculptam lapideis tabulis legem Mosi tradidit, illas ipsas tabulas ap- pellavit lapideas tabellas, quibus divini characteres insculpti erant ". Sic enim Mosem compellat suo de bis ipsis oraculo : Ascende ad me in montem, al- que ibi esto. Tradam enim tibi tabellas lapideas, le- gem ac edicta s. Secundum hæc vero, posteaquam lex sibi quidquid corporcum esset ac terrenum, per claritatem evangelicam quasi poliendo detraxit : non jam amplius id, in quo litteræ perscribuntur, lapidea tabella est: sed facta de splendente ac recens polito ebore. Etenim hoc in loco illud, quod edicta et leges Dei recipit, indicatum voca- bulo ventris, esse tabella eburnea dicitur in lapide sapphiro. Atque hoc exemplum corporeum primo nobis declarandum arbitror, atque ita deinde ad contemplationem verborum indicatorum veniendum. Densum quoddam et subalbum lignum est buxus, de quo tabellas sibi conficiunt, qui scribere volunt. Hujusmodi ergo tabella, scriptionis ad usum con- parata, etiamsi forte alia facta sit ex materie: pyxis (quasi dicas buxeum) appellatur, usurpatione qua- dam vocis non propria. Quare cum vocem hane au- dimus, instrumentum quoddam læve et aptum ad recipiendas litteras intelligimus : et vero cum ge nerale sit vocabulum ad omnes hujusmodi tabulas, idcirco hic etiam materiei species additur. Non C enim dicit ex ligno, sed ebore factum opus hujus tabellæ. Traditur autem hujusmodi ossis eam esse densitaten ac soliditatem, ut diutissime incorru- ptum maneat, nihilque detrimenti a tempore acci- piat. Sapphirus auten colore cæruleum imitante recreat fatigatos eorum oculos, qui studiose in- tenti sunt tabellæ huic litteris repletæ : quod a na- tura sic comparatum fit, ut hujusmodi splendor oculos reficiat. Tale igitur illud est exemplum, cum quo venter Ecclesiæ in hoc encomio compara- tur. Cæterum cum prophetiæ librum in persona Dei hac exhortatione uti audie, Scribe visum hoc, et quidem clare in tabellam: mecum ipse cogito, quid per vocabulum ventris in corpore Domini, D quod hic laudatur, intelligere conveniat. Quia enim Exod. xxxiv, 29. • visum illud divinum clare inscribi tabellæ vult, fortasse cordis puritatem, cui per memoriam visa divina inseribimus, ventris appellatione denotat. Quemadmodum et is, qui magni prophetæ Eze- chielis os aperuit, inque hoc libri volumen posuit utrinque litteris refertum, exterius et interius : ait ad'eum: Comedet os tuum, ac venter tuus replebitur s Quibus in verbis venter appellatur, pars animi in- telligens et ratione pradita, in qua divinitus acce- pta quasi collocabat. Similiter et magnum illum Hieremiam scimus cor suum mirifice a tristibus il- lis cogitationibus affictum, ventrem appellasse, cum Exod. XXIV, 12. ss Ezech. 111. 3.

Β ᾿Ακόλουθον δ' ἂν εἴη καὶ τὸν ἐφεξῆς λόγον διασχο- Α πῆσαι, ὃν περὶ τῆς κοιλίας πεποίηται. Ἔχει δὲ ἡ λέξις οὕτως· Κοιλία αὐτοῦ πυξίον ἐλεφάντινον ἐπὶ λίθου σαπφείρου. Ὅτε τῷ Μωϋσῃ τὸν ταῖς λιθίναις δέλτοις ἐγχαραχθέντα νόμον ὁ τῆς φύσεως δίδωσι να μοθέτης, πυξία λίθινα τὰς πλάκας ὠνόμασεν, αἷς ἐνετυπώθη τὰ θεῖα χαράγματα· οὕτως εἰπόντος τοῦ πρὸς τὸν Μωϋσέα περὶ αὐτῶν χρηματίσαντος· ὅτι Ανάβηθι πρὸς μὲ εἰς τὸ ὄρος, καὶ ἴσθι ἐκεῖ, καὶ δώσω σοὶ τὰ πυξία τὰ λίθινα, τὸν νόμον καὶ τὰς ἐντολάς. Μετὰ ταῦτα δὲ, ἐπειδὴ τὸ σωμα τικὸν καὶ γεῶδες ἀπεξύσατο διὰ τῆς Εὐαγγελικῆς σαφηνείας ὁ νόμος· οὐκέτι λίθινον τὸ δεχόμενον τὰ γράμματα πυξίον ἐστίν· ἀλλ᾽ ἐκ τοῦ λαμπροῦ τε καὶ νεοξύστου ἐλέφαντος. Τὸ γὰρ δεκτικὸν τῶν ἐν τολῶν καὶ τῶν νόμων, ὅπερ κοιλία ὠνόμασται, πυ- ξίον εἶναί φησιν ἐλεφάντινον ἐπὶ λίθου σαπφείρου. Πρῶτον δὲ οἶμαι χρῆναι τὸ σωματικὸν ὑπόδειγμα φανερὸν τῷ λόγῳ ποιῆσαι, εἶθ᾽ οὕτως ἐπὶ τὴν θεω- ρίαν τῶν εἰρημένων ἐλθεῖν. Πυκνόν τι ξύλον ἡ πύξις ἐστὶ καὶ ὑπόλευκον, ἀφ᾿ ἧς φιλοτεχνοῦσιν ἑαυτοῖς πίνακας, οἷς τῶν γραμμάτων μέλει. Τὸ τοίνυν τοιοῦ τον πινάκιον τὸ πρὸς τὴν τῶν γραμμάτων χρείαν κατεσκευασμένον, κἂν ἐφ' ἑτέρας ύλης τύχῃ γενό- μενον, πυξίον καταχρηστικῶς ὀνομάζεται. Οὐκοῦν πυξίον ἀκούσαντες, λεῖόν τι σκεῦος ἐπιτήδειον πρὸς γραμμάτων ὑποδοχὴν ἐνενοήσαμεν. Ἐπεὶ τοίνυν γενικόν τι τῶν τοιούτων πινάκων ὄνομα τὸ πυξίον ἐστίν· ἐνταῦθα καὶ τὸ εἶδος τῆς ὕλης τῷ ὑποδεί γματι ὁ λόγος προστίθησιν, οὐκ ἀπὸ ξύλου λέγων, ἀλλ' ἐξ ἐλέφαντος εἶναι τὴν κατασκευήν πυξίου. Φασί δέ, διὰ πολλὴν πυκνότητα καὶ στεῤῥότητα, το τοιοῦ τον ὀστέον άφθορον διαμένειν, ἐφ' ὅτι μήκιστον μη- δεμίαν ἐκ χρόνου βλάβην παραδεχόμενον. Ὁ δὲ σά πφειρος τῷ κυανῷ εἴδει τῆς χροιᾶς εἰς παραμυθίαν τοῦ καμάτου τῶν ὀφθαλμῶν ἐπινοεῖται, τοῖς φιλο πόνως προσανέχουσι τῷ καταγεγραμμένῳ πυξίῳ, φυσικῶς τῆς τοιαύτης αὐγῆς τὰς ὄψεις δι᾿ ἑαυτῆς ἀναπαυούσης. Τὸ μὲν οὖν ὑπόδειγμα, ᾧ διὰ συγκρί σεως ὁμοιοῦται ἡ ἐγκωμιαζομένη τῆς Ἐκκλησίας κοιλία, τοιοῦτόν ἐστιν. Ἐγὼ δὲ παρὰ τῆς προφητείας ἀκούσας τοῦτο διακελευομένης ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ, ὅτι Γράψον ὅρασιν σαφῶς ἐς πυξίον, ἔννοιαν λαμβάνω, τί διὰ τοῦ ὀνόματος τῆς κοιλίας ἐν τῷ ἐπαινουμένῳ σώματι τοῦ Κυρίου προσήκει νοεῖν· εἰ γὰρ τὴν θείαν δρασιν σαφῶς ἐγγράφειν τῷ πυξίῳ ὁ λόγος διακελεύεται, τάχα τὸ καθαρὸν τῆς καρδίας, ᾧ διὰ τῆς μνήμης τὰς θείας δράσεις ἀπογραφόμεθα, τῷ τῆς κοιλίας ὀνόματι διασημαίνει. Καθάπερ ὁ δια στείλας τὸ στόμα τοῦ μεγάλου Ἰεζεκιήλ, καὶ ἐνθεὶς αὐτῷ τὴν κεφαλίδα τοῦ βιβλίου, πλήρη γραμμάτων καθ' ἑκάτερον οὖσαν, κατά τε τὸ ἔξωθεν αὐτοῦ καὶ τὸ ἔσωθεν· φησὶ πρὸς αὐτὸν, ὅτι Το στόμα σου φάγεται, καὶ ἡ κοιλία σου πλησθήσεται. Τὸ διανοητικὸν τῆς ψυχῆς ᾧ ἐναπέθετο τὰ θεῖα μαθήματα, κοιλίαν, προσαγορεύσας. Παραπλη σίως δὲ καὶ τὸν μέγαν Ἱερεμίαν, τὴν ὑπὸ τῶν * IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XIV. Nunc ratio seriei poscit, ut quæ porro de ventre sequuntur, perspiciamus. Sunt autem hujusmodi verba: Venter ejus tabella eburnea in lapide sapphiro. Quo tempore legislator naturæ insculptam lapideis tabulis legem Mosi tradidit, illas ipsas tabulas ap- pellavit lapideas tabellas, quibus divini characteres insculpti erant ". Sic enim Mosem compellat suo de bis ipsis oraculo : Ascende ad me in montem, al- que ibi esto. Tradam enim tibi tabellas lapideas, le- gem ac edicta s. Secundum hæc vero, posteaquam lex sibi quidquid corporcum esset ac terrenum, per claritatem evangelicam quasi poliendo detraxit : non jam amplius id, in quo litteræ perscribuntur, lapidea tabella est: sed facta de splendente ac recens polito ebore. Etenim hoc in loco illud, quod edicta et leges Dei recipit, indicatum voca- bulo ventris, esse tabella eburnea dicitur in lapide sapphiro. Atque hoc exemplum corporeum primo nobis declarandum arbitror, atque ita deinde ad contemplationem verborum indicatorum veniendum. Densum quoddam et subalbum lignum est buxus, de quo tabellas sibi conficiunt, qui scribere volunt. Hujusmodi ergo tabella, scriptionis ad usum con- parata, etiamsi forte alia facta sit ex materie: pyxis (quasi dicas buxeum) appellatur, usurpatione qua- dam vocis non propria. Quare cum vocem hane au- dimus, instrumentum quoddam læve et aptum ad recipiendas litteras intelligimus : et vero cum ge nerale sit vocabulum ad omnes hujusmodi tabulas, idcirco hic etiam materiei species additur. Non C enim dicit ex ligno, sed ebore factum opus hujus tabellæ. Traditur autem hujusmodi ossis eam esse densitaten ac soliditatem, ut diutissime incorru- ptum maneat, nihilque detrimenti a tempore acci- piat. Sapphirus auten colore cæruleum imitante recreat fatigatos eorum oculos, qui studiose in- tenti sunt tabellæ huic litteris repletæ : quod a na- tura sic comparatum fit, ut hujusmodi splendor oculos reficiat. Tale igitur illud est exemplum, cum quo venter Ecclesiæ in hoc encomio compara- tur. Cæterum cum prophetiæ librum in persona Dei hac exhortatione uti audie, Scribe visum hoc, et quidem clare in tabellam: mecum ipse cogito, quid per vocabulum ventris in corpore Domini, D quod hic laudatur, intelligere conveniat. Quia enim Exod. xxxiv, 29. • visum illud divinum clare inscribi tabellæ vult, fortasse cordis puritatem, cui per memoriam visa divina inseribimus, ventris appellatione denotat. Quemadmodum et is, qui magni prophetæ Eze- chielis os aperuit, inque hoc libri volumen posuit utrinque litteris refertum, exterius et interius : ait ad'eum: Comedet os tuum, ac venter tuus replebitur s Quibus in verbis venter appellatur, pars animi in- telligens et ratione pradita, in qua divinitus acce- pta quasi collocabat. Similiter et magnum illum Hieremiam scimus cor suum mirifice a tristibus il- lis cogitationibus affictum, ventrem appellasse, cum Exod. XXIV, 12. ss Ezech. 111. 3.

Β ᾿Ακόλουθον δ' ἂν εἴη καὶ τὸν ἐφεξῆς λόγον διασχο- Α πῆσαι, ὃν περὶ τῆς κοιλίας πεποίηται. Ἔχει δὲ ἡ λέξις οὕτως· Κοιλία αὐτοῦ πυξίον ἐλεφάντινον ἐπὶ λίθου σαπφείρου. Ὅτε τῷ Μωϋσῃ τὸν ταῖς λιθίναις δέλτοις ἐγχαραχθέντα νόμον ὁ τῆς φύσεως δίδωσι να μοθέτης, πυξία λίθινα τὰς πλάκας ὠνόμασεν, αἷς ἐνετυπώθη τὰ θεῖα χαράγματα· οὕτως εἰπόντος τοῦ πρὸς τὸν Μωϋσέα περὶ αὐτῶν χρηματίσαντος· ὅτι Ανάβηθι πρὸς μὲ εἰς τὸ ὄρος, καὶ ἴσθι ἐκεῖ, καὶ δώσω σοὶ τὰ πυξία τὰ λίθινα, τὸν νόμον καὶ τὰς ἐντολάς. Μετὰ ταῦτα δὲ, ἐπειδὴ τὸ σωμα τικὸν καὶ γεῶδες ἀπεξύσατο διὰ τῆς Εὐαγγελικῆς σαφηνείας ὁ νόμος· οὐκέτι λίθινον τὸ δεχόμενον τὰ γράμματα πυξίον ἐστίν· ἀλλ᾽ ἐκ τοῦ λαμπροῦ τε καὶ νεοξύστου ἐλέφαντος. Τὸ γὰρ δεκτικὸν τῶν ἐν τολῶν καὶ τῶν νόμων, ὅπερ κοιλία ὠνόμασται, πυ- ξίον εἶναί φησιν ἐλεφάντινον ἐπὶ λίθου σαπφείρου. Πρῶτον δὲ οἶμαι χρῆναι τὸ σωματικὸν ὑπόδειγμα φανερὸν τῷ λόγῳ ποιῆσαι, εἶθ᾽ οὕτως ἐπὶ τὴν θεω- ρίαν τῶν εἰρημένων ἐλθεῖν. Πυκνόν τι ξύλον ἡ πύξις ἐστὶ καὶ ὑπόλευκον, ἀφ᾿ ἧς φιλοτεχνοῦσιν ἑαυτοῖς πίνακας, οἷς τῶν γραμμάτων μέλει. Τὸ τοίνυν τοιοῦ τον πινάκιον τὸ πρὸς τὴν τῶν γραμμάτων χρείαν κατεσκευασμένον, κἂν ἐφ' ἑτέρας ύλης τύχῃ γενό- μενον, πυξίον καταχρηστικῶς ὀνομάζεται. Οὐκοῦν πυξίον ἀκούσαντες, λεῖόν τι σκεῦος ἐπιτήδειον πρὸς γραμμάτων ὑποδοχὴν ἐνενοήσαμεν. Ἐπεὶ τοίνυν γενικόν τι τῶν τοιούτων πινάκων ὄνομα τὸ πυξίον ἐστίν· ἐνταῦθα καὶ τὸ εἶδος τῆς ὕλης τῷ ὑποδεί γματι ὁ λόγος προστίθησιν, οὐκ ἀπὸ ξύλου λέγων, ἀλλ' ἐξ ἐλέφαντος εἶναι τὴν κατασκευήν πυξίου. Φασί δέ, διὰ πολλὴν πυκνότητα καὶ στεῤῥότητα, το τοιοῦ τον ὀστέον άφθορον διαμένειν, ἐφ' ὅτι μήκιστον μη- δεμίαν ἐκ χρόνου βλάβην παραδεχόμενον. Ὁ δὲ σά πφειρος τῷ κυανῷ εἴδει τῆς χροιᾶς εἰς παραμυθίαν τοῦ καμάτου τῶν ὀφθαλμῶν ἐπινοεῖται, τοῖς φιλο πόνως προσανέχουσι τῷ καταγεγραμμένῳ πυξίῳ, φυσικῶς τῆς τοιαύτης αὐγῆς τὰς ὄψεις δι᾿ ἑαυτῆς ἀναπαυούσης. Τὸ μὲν οὖν ὑπόδειγμα, ᾧ διὰ συγκρί σεως ὁμοιοῦται ἡ ἐγκωμιαζομένη τῆς Ἐκκλησίας κοιλία, τοιοῦτόν ἐστιν. Ἐγὼ δὲ παρὰ τῆς προφητείας ἀκούσας τοῦτο διακελευομένης ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ, ὅτι Γράψον ὅρασιν σαφῶς ἐς πυξίον, ἔννοιαν λαμβάνω, τί διὰ τοῦ ὀνόματος τῆς κοιλίας ἐν τῷ ἐπαινουμένῳ σώματι τοῦ Κυρίου προσήκει νοεῖν· εἰ γὰρ τὴν θείαν δρασιν σαφῶς ἐγγράφειν τῷ πυξίῳ ὁ λόγος διακελεύεται, τάχα τὸ καθαρὸν τῆς καρδίας, ᾧ διὰ τῆς μνήμης τὰς θείας δράσεις ἀπογραφόμεθα, τῷ τῆς κοιλίας ὀνόματι διασημαίνει. Καθάπερ ὁ δια στείλας τὸ στόμα τοῦ μεγάλου Ἰεζεκιήλ, καὶ ἐνθεὶς αὐτῷ τὴν κεφαλίδα τοῦ βιβλίου, πλήρη γραμμάτων καθ' ἑκάτερον οὖσαν, κατά τε τὸ ἔξωθεν αὐτοῦ καὶ τὸ ἔσωθεν· φησὶ πρὸς αὐτὸν, ὅτι Το στόμα σου φάγεται, καὶ ἡ κοιλία σου πλησθήσεται. Τὸ διανοητικὸν τῆς ψυχῆς ᾧ ἐναπέθετο τὰ θεῖα μαθήματα, κοιλίαν, προσαγορεύσας. Παραπλη σίως δὲ καὶ τὸν μέγαν Ἱερεμίαν, τὴν ὑπὸ τῶν * IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XIV. Nunc ratio seriei poscit, ut quæ porro de ventre sequuntur, perspiciamus. Sunt autem hujusmodi verba: Venter ejus tabella eburnea in lapide sapphiro. Quo tempore legislator naturæ insculptam lapideis tabulis legem Mosi tradidit, illas ipsas tabulas ap- pellavit lapideas tabellas, quibus divini characteres insculpti erant ". Sic enim Mosem compellat suo de bis ipsis oraculo : Ascende ad me in montem, al- que ibi esto. Tradam enim tibi tabellas lapideas, le- gem ac edicta s. Secundum hæc vero, posteaquam lex sibi quidquid corporcum esset ac terrenum, per claritatem evangelicam quasi poliendo detraxit : non jam amplius id, in quo litteræ perscribuntur, lapidea tabella est: sed facta de splendente ac recens polito ebore. Etenim hoc in loco illud, quod edicta et leges Dei recipit, indicatum voca- bulo ventris, esse tabella eburnea dicitur in lapide sapphiro. Atque hoc exemplum corporeum primo nobis declarandum arbitror, atque ita deinde ad contemplationem verborum indicatorum veniendum. Densum quoddam et subalbum lignum est buxus, de quo tabellas sibi conficiunt, qui scribere volunt. Hujusmodi ergo tabella, scriptionis ad usum con- parata, etiamsi forte alia facta sit ex materie: pyxis (quasi dicas buxeum) appellatur, usurpatione qua- dam vocis non propria. Quare cum vocem hane au- dimus, instrumentum quoddam læve et aptum ad recipiendas litteras intelligimus : et vero cum ge nerale sit vocabulum ad omnes hujusmodi tabulas, idcirco hic etiam materiei species additur. Non C enim dicit ex ligno, sed ebore factum opus hujus tabellæ. Traditur autem hujusmodi ossis eam esse densitaten ac soliditatem, ut diutissime incorru- ptum maneat, nihilque detrimenti a tempore acci- piat. Sapphirus auten colore cæruleum imitante recreat fatigatos eorum oculos, qui studiose in- tenti sunt tabellæ huic litteris repletæ : quod a na- tura sic comparatum fit, ut hujusmodi splendor oculos reficiat. Tale igitur illud est exemplum, cum quo venter Ecclesiæ in hoc encomio compara- tur. Cæterum cum prophetiæ librum in persona Dei hac exhortatione uti audie, Scribe visum hoc, et quidem clare in tabellam: mecum ipse cogito, quid per vocabulum ventris in corpore Domini, D quod hic laudatur, intelligere conveniat. Quia enim Exod. xxxiv, 29. • visum illud divinum clare inscribi tabellæ vult, fortasse cordis puritatem, cui per memoriam visa divina inseribimus, ventris appellatione denotat. Quemadmodum et is, qui magni prophetæ Eze- chielis os aperuit, inque hoc libri volumen posuit utrinque litteris refertum, exterius et interius : ait ad'eum: Comedet os tuum, ac venter tuus replebitur s Quibus in verbis venter appellatur, pars animi in- telligens et ratione pradita, in qua divinitus acce- pta quasi collocabat. Similiter et magnum illum Hieremiam scimus cor suum mirifice a tristibus il- lis cogitationibus affictum, ventrem appellasse, cum Exod. XXIV, 12. ss Ezech. 111. 3.

Β ᾿Ακόλουθον δ' ἂν εἴη καὶ τὸν ἐφεξῆς λόγον διασχο- Α πῆσαι, ὃν περὶ τῆς κοιλίας πεποίηται. Ἔχει δὲ ἡ λέξις οὕτως· Κοιλία αὐτοῦ πυξίον ἐλεφάντινον ἐπὶ λίθου σαπφείρου. Ὅτε τῷ Μωϋσῃ τὸν ταῖς λιθίναις δέλτοις ἐγχαραχθέντα νόμον ὁ τῆς φύσεως δίδωσι να μοθέτης, πυξία λίθινα τὰς πλάκας ὠνόμασεν, αἷς ἐνετυπώθη τὰ θεῖα χαράγματα· οὕτως εἰπόντος τοῦ πρὸς τὸν Μωϋσέα περὶ αὐτῶν χρηματίσαντος· ὅτι Ανάβηθι πρὸς μὲ εἰς τὸ ὄρος, καὶ ἴσθι ἐκεῖ, καὶ δώσω σοὶ τὰ πυξία τὰ λίθινα, τὸν νόμον καὶ τὰς ἐντολάς. Μετὰ ταῦτα δὲ, ἐπειδὴ τὸ σωμα τικὸν καὶ γεῶδες ἀπεξύσατο διὰ τῆς Εὐαγγελικῆς σαφηνείας ὁ νόμος· οὐκέτι λίθινον τὸ δεχόμενον τὰ γράμματα πυξίον ἐστίν· ἀλλ᾽ ἐκ τοῦ λαμπροῦ τε καὶ νεοξύστου ἐλέφαντος. Τὸ γὰρ δεκτικὸν τῶν ἐν τολῶν καὶ τῶν νόμων, ὅπερ κοιλία ὠνόμασται, πυ- ξίον εἶναί φησιν ἐλεφάντινον ἐπὶ λίθου σαπφείρου. Πρῶτον δὲ οἶμαι χρῆναι τὸ σωματικὸν ὑπόδειγμα φανερὸν τῷ λόγῳ ποιῆσαι, εἶθ᾽ οὕτως ἐπὶ τὴν θεω- ρίαν τῶν εἰρημένων ἐλθεῖν. Πυκνόν τι ξύλον ἡ πύξις ἐστὶ καὶ ὑπόλευκον, ἀφ᾿ ἧς φιλοτεχνοῦσιν ἑαυτοῖς πίνακας, οἷς τῶν γραμμάτων μέλει. Τὸ τοίνυν τοιοῦ τον πινάκιον τὸ πρὸς τὴν τῶν γραμμάτων χρείαν κατεσκευασμένον, κἂν ἐφ' ἑτέρας ύλης τύχῃ γενό- μενον, πυξίον καταχρηστικῶς ὀνομάζεται. Οὐκοῦν πυξίον ἀκούσαντες, λεῖόν τι σκεῦος ἐπιτήδειον πρὸς γραμμάτων ὑποδοχὴν ἐνενοήσαμεν. Ἐπεὶ τοίνυν γενικόν τι τῶν τοιούτων πινάκων ὄνομα τὸ πυξίον ἐστίν· ἐνταῦθα καὶ τὸ εἶδος τῆς ὕλης τῷ ὑποδεί γματι ὁ λόγος προστίθησιν, οὐκ ἀπὸ ξύλου λέγων, ἀλλ' ἐξ ἐλέφαντος εἶναι τὴν κατασκευήν πυξίου. Φασί δέ, διὰ πολλὴν πυκνότητα καὶ στεῤῥότητα, το τοιοῦ τον ὀστέον άφθορον διαμένειν, ἐφ' ὅτι μήκιστον μη- δεμίαν ἐκ χρόνου βλάβην παραδεχόμενον. Ὁ δὲ σά πφειρος τῷ κυανῷ εἴδει τῆς χροιᾶς εἰς παραμυθίαν τοῦ καμάτου τῶν ὀφθαλμῶν ἐπινοεῖται, τοῖς φιλο πόνως προσανέχουσι τῷ καταγεγραμμένῳ πυξίῳ, φυσικῶς τῆς τοιαύτης αὐγῆς τὰς ὄψεις δι᾿ ἑαυτῆς ἀναπαυούσης. Τὸ μὲν οὖν ὑπόδειγμα, ᾧ διὰ συγκρί σεως ὁμοιοῦται ἡ ἐγκωμιαζομένη τῆς Ἐκκλησίας κοιλία, τοιοῦτόν ἐστιν. Ἐγὼ δὲ παρὰ τῆς προφητείας ἀκούσας τοῦτο διακελευομένης ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ, ὅτι Γράψον ὅρασιν σαφῶς ἐς πυξίον, ἔννοιαν λαμβάνω, τί διὰ τοῦ ὀνόματος τῆς κοιλίας ἐν τῷ ἐπαινουμένῳ σώματι τοῦ Κυρίου προσήκει νοεῖν· εἰ γὰρ τὴν θείαν δρασιν σαφῶς ἐγγράφειν τῷ πυξίῳ ὁ λόγος διακελεύεται, τάχα τὸ καθαρὸν τῆς καρδίας, ᾧ διὰ τῆς μνήμης τὰς θείας δράσεις ἀπογραφόμεθα, τῷ τῆς κοιλίας ὀνόματι διασημαίνει. Καθάπερ ὁ δια στείλας τὸ στόμα τοῦ μεγάλου Ἰεζεκιήλ, καὶ ἐνθεὶς αὐτῷ τὴν κεφαλίδα τοῦ βιβλίου, πλήρη γραμμάτων καθ' ἑκάτερον οὖσαν, κατά τε τὸ ἔξωθεν αὐτοῦ καὶ τὸ ἔσωθεν· φησὶ πρὸς αὐτὸν, ὅτι Το στόμα σου φάγεται, καὶ ἡ κοιλία σου πλησθήσεται. Τὸ διανοητικὸν τῆς ψυχῆς ᾧ ἐναπέθετο τὰ θεῖα μαθήματα, κοιλίαν, προσαγορεύσας. Παραπλη σίως δὲ καὶ τὸν μέγαν Ἱερεμίαν, τὴν ὑπὸ τῶν * IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XIV. Nunc ratio seriei poscit, ut quæ porro de ventre sequuntur, perspiciamus. Sunt autem hujusmodi verba: Venter ejus tabella eburnea in lapide sapphiro. Quo tempore legislator naturæ insculptam lapideis tabulis legem Mosi tradidit, illas ipsas tabulas ap- pellavit lapideas tabellas, quibus divini characteres insculpti erant ". Sic enim Mosem compellat suo de bis ipsis oraculo : Ascende ad me in montem, al- que ibi esto. Tradam enim tibi tabellas lapideas, le- gem ac edicta s. Secundum hæc vero, posteaquam lex sibi quidquid corporcum esset ac terrenum, per claritatem evangelicam quasi poliendo detraxit : non jam amplius id, in quo litteræ perscribuntur, lapidea tabella est: sed facta de splendente ac recens polito ebore. Etenim hoc in loco illud, quod edicta et leges Dei recipit, indicatum voca- bulo ventris, esse tabella eburnea dicitur in lapide sapphiro. Atque hoc exemplum corporeum primo nobis declarandum arbitror, atque ita deinde ad contemplationem verborum indicatorum veniendum. Densum quoddam et subalbum lignum est buxus, de quo tabellas sibi conficiunt, qui scribere volunt. Hujusmodi ergo tabella, scriptionis ad usum con- parata, etiamsi forte alia facta sit ex materie: pyxis (quasi dicas buxeum) appellatur, usurpatione qua- dam vocis non propria. Quare cum vocem hane au- dimus, instrumentum quoddam læve et aptum ad recipiendas litteras intelligimus : et vero cum ge nerale sit vocabulum ad omnes hujusmodi tabulas, idcirco hic etiam materiei species additur. Non C enim dicit ex ligno, sed ebore factum opus hujus tabellæ. Traditur autem hujusmodi ossis eam esse densitaten ac soliditatem, ut diutissime incorru- ptum maneat, nihilque detrimenti a tempore acci- piat. Sapphirus auten colore cæruleum imitante recreat fatigatos eorum oculos, qui studiose in- tenti sunt tabellæ huic litteris repletæ : quod a na- tura sic comparatum fit, ut hujusmodi splendor oculos reficiat. Tale igitur illud est exemplum, cum quo venter Ecclesiæ in hoc encomio compara- tur. Cæterum cum prophetiæ librum in persona Dei hac exhortatione uti audie, Scribe visum hoc, et quidem clare in tabellam: mecum ipse cogito, quid per vocabulum ventris in corpore Domini, D quod hic laudatur, intelligere conveniat. Quia enim Exod. xxxiv, 29. • visum illud divinum clare inscribi tabellæ vult, fortasse cordis puritatem, cui per memoriam visa divina inseribimus, ventris appellatione denotat. Quemadmodum et is, qui magni prophetæ Eze- chielis os aperuit, inque hoc libri volumen posuit utrinque litteris refertum, exterius et interius : ait ad'eum: Comedet os tuum, ac venter tuus replebitur s Quibus in verbis venter appellatur, pars animi in- telligens et ratione pradita, in qua divinitus acce- pta quasi collocabat. Similiter et magnum illum Hieremiam scimus cor suum mirifice a tristibus il- lis cogitationibus affictum, ventrem appellasse, cum Exod. XXIV, 12. ss Ezech. 111. 3.

προέχοντας ἐν τοῖς ἀποστόλοις Πέτρον, καὶ Ἰάκωβον, Α καὶ Ἰωάννην, στύλους ὠνόμασεν. Ἐπεὶ δὲ καὶ τοῦτο προσήκει μαθεῖν, πῶς ἔστι γενέσθαι στύλον, ὡς ἂν καὶ ἡμεῖς ἄξιοι τῆς τοιαύτης γενοίμεθα κλήσεως· πάλιν καὶ τοῦτο παρὰ τῆς τοῦ Παύλου σοφίας ἀκού ωμεν, ὅς φησι στύλον εἶναι καὶ τὸ ἑδραίωμα τῆς ἀληθείας. Οὐκοῦν χρυσίον μέν ἐστιν ἡ ἀλήθεια, ἡ καὶ βάσις τῶν κνημῶν γινομένη, καὶ τὰς χεῖρας καὶ τὴν κεφαλὴν δι᾿ ἑαυτῆς καλλωπίζουσα. Τὸ δὲ ἑδραίωμα εἰς τὴν τοῦ μαρμάρου τις φύσιν μεταλαβών, οὐχ ἁμαρτήσεται· ὡς εἶναι τοιαύτην τὴν τῶν λεγομένων διάνοιαν· ὅτι Α' κνῆμαι τοῦ σώματος οι μαρμάρινοι στύλοι, τουτέστιν οἱ τῷ λαμπρῷ βίῳ καὶ τῷ ὑγιαί- νοντι λόγῳ τὸ κοινὸν σῶμα τῆς Ἐκκλησίας βαστά ζοντές τε καὶ διερείδοντες· δι' ὧν ἤ τε βάσις τῆς πίστεως ἔχει τὸ πάγιον, καὶ ὁ κατ' ἀρετὴν δρόμος ἀνύεται, καὶ ἐν τοῖς ἄλμασι τῶν θείων ἐλπίδων, ὅλον τὸ σῶμα μετέωρον γίνεται. Διὰ τῶν δύο κατορθοῦται τούτων, ἀληθείας καὶ βεβαιότητος· τοῦ μὲν χρυσοῦ μεταλαμβανομένου πρὸς τὴν ἀλήθειαν, ἥτις κατὰ τὴν Παύλου φωνὴν θεμέλιος τῆς θείας κατασκευῆς γίνε- ταί τε καὶ ὀνομάζεται. Οὕτως γάρ φησιν· ὅτι 18- μέλιον ἄλλον οὐδεὶς δύναται θεῖναι παρὰ τὸν κείμενον, ὅς ἐστιν Ἰησοῦς Χριστός. Χριστὸς δὲ ἐστιν ἡ ἀλήθεια, ᾗ ἐνθεμελιοῦνται αἱ κνῆμαι, οἱ στύ λοι τῆς Ἐκκλησίας. Διὰ τοῦ μαρμάρου νοούντων ἡμῶν τό τε λαμπρὸν τοῦ βίου, καὶ τὸ πρὸς τὴν τῶν ἀγαθῶν διάθεσιν ἐμβριθές τε καὶ ἀμετάθετον. Αλλο ἐπειδὴ πολλοὶ μὲν οἱ στύλοι τοῦ μαρτυρίου τῆς σκη- γῆς, πολλοὶ δὲ καὶ οἱ τὸν τῆς σοφίας οἶκον διαβαστά ζοντες· δύο δὲ νῦν ἐξαρχοῦσιν ὅλον ἀνέχειν ἐφ' ἑαυ τῶν τὸ σῶμα· τάχα πρὸς ἄλλην τινὰ διάνοιαν χρὴ μεταγαγεῖν τὸν σκοπὸν τοῦ αἰνίγματος. Οἶμαι γὰρ διὰ τούτων ἐκεῖνο κατασκευάζεσθαι· τὸ πολυειδεῖς μὲν γίνεσθαι τὰς ἐκ τοῦ νόμου πρὸς ἀρετὴν ὁδηγίας, πολλὰ δὲ καὶ τῆς σοφίας εἶναι τὰ παραγγέλματα, πρὸς τὸν αὐτὸν ὁρῶντα σκοπόν· τὸν συντετμημένον τοῦ Εὐαγγελίου λόγον, εἰς εὐαρίθμητόν τε καὶ συνεσταλ μένον ἀγαγεῖν ἅπασαν τοῦ κατ᾿ ἀρετὴν βίου τὴν τε- λειότητα ἔγνωκεν· οὕτως εἰπόντος τοῦ Κυρίου, ὅτι Εν ταύταις ταῖς δυσὶν ἐντολαῖς, ὅλος ὁ νόμος καὶ οἱ προφῆται κρέμανται. Ἴσον δὲ πάντως ἐστὶν εἰς δύναμιν, ἢ ὑποκρεμάμενον ἀνέχειν τὸ βάρος, ἢ ἐπικείμενον. Εἷς γὰρ δι' ἀμφοτέρων θεωρεῖται ὁ τῆς δυνάμεως τόνος, τοῦ καθ᾿ ἑκάτερον τρόπον τὸ ἄχθος βαστάζοντος. Φέρει γὰρ ὁμοίως δι᾿ ἑαυτοῦ, εἴτε ἐπηρτημένον ἔχει τὸ βάρος, εἴτε ὑπολαμβάνοι τῇ πα λάμῃ τὸ βασταζόμενον. Ἐπεὶ οὖν ὁ μὲν Κύριος ἐν ταύταις φησὶ ταῖς δυσὶν ἐντολαῖς ὅλον τὸν νόμον καὶ τοὺς προφήτας κρέμασθαι· νῦν δὲ ἡ νύμφη δύο στύ λοις ἐπὶ χρυσῶν θεμελίων βεβηκόσι βαστάζεσθαι λέ- γει τὸ σῶμα· καλῶς ἂν ἔχοι πρὸς τὴν θεωρίαν τοῦ κατὰ τὰς κνήμας αινίγματος, συμπαραλαβεῖν τὰς δύο ἐντολὰς ἐκείνας. Τἂν τὴν μὲν, πρώτην ονομάζει ὁ Κύριος, τὴν δὲ, ὁμοίαν τῇ πρώτῃ λέγων· τὸ μὲν ἀγαπᾶν τὸν Θεὸν ἐξ ὅλης τῆς καρδίας καὶ ψυχῆς καὶ δυνάμεως, τὴν πρώτην ἐντολὴν εἶναι· τὸ δὲ τὸν πλη- " IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XIV. B lumnas appellavit ". Et vero quia discere conve D C nit, quo pacto quis fieri columna possit, ut et nos digni hac appellatione flamus : rursus hoc quoque de Pauli sapientia intelligamus, qui columnam ait veritatis et firmamentum esse **. ltaque aurum est veritas, quæ eadem et crurum basis est, et manibus atque capiti ornamentun. aliquod affert. At Armamenti vocem si quis ad mar- moris naturam transferat, non errabit : ita ut-hu- jusmodi verborum sit sententia : Crura videlicet corporis esse columnas marmoreas, hoc est illos, qui illustri vita et sana doctrina commune corpus Ecclesia gestent atque fulciant : per quos et fidei basis firma stat, et virtutis cursus absolvitur, et in sallibus diving spei totum corpus attollitur. Fiunt autem hæc præclare per ista duo, nimirum verita- tem ac firmitatem: ita ut aurum ad veritatem ac- commodetur, quæ de Pauli sententia fundamentum modificii divini est et dicitur. Sic enim ait : Funda- mentum aliud ponere nemo potest, præter id quod positum est, quod est Christus ". Christus autem veritas est, in qua crura fundantur, quæ columnæ sunt Ecclesiæ. Per marmor autem intelligamus vitæ splendorem et constantiam, atque immutabili- tatem in affectione erga illa quæ bona sunt. Quia vero multæ sunt in tabernaculo testimonii columnæ, multæ item sapientiæ domum columnæ fulciunt, cum interim hic duæ sufficiant toti corpori susti- nendo fortassis aliam quamdam ad sententiam ænigmatis hujus scopus referendus est. Arbitror enim hoc astrui per illa, variis videlicet modis ad · virtutem nos per legem duci, ac multa quoque præ- cepta esse sapientiæ, quæ tamen eumdem ad sco- pum respiciant. At concisum Evangelii sermonem ac facilem numeratu, ac velut in pauca contractam vitæ virtuti consentaneæ perfectionem nos ducere cognovit. Ait enim Dominus: Ab hisce duobus mandatis lex tota pendet ac prophetæ “. Idem vero . est, sive quid oneris suspensum de te, sive imposi- tum sustineas. Nam robur illius, qui pondus aliquod gestat, utroque modo consimiliter intenditur.Etenim ferre illud ex æquo dicitur, sive appensum onus sit, sive manu subjecta quid gestet, Quare cum Domi- nús quidem dicat, ab his duobus mandatis legem universam cum prophetis pendere; sponsa vero a duabus columnis, quæ fundamentis aureis innitan- tur, gestari corpus commemoret ; recte fecerimus, si ad contemplationem bujus de cruribus ænigma- tis, duo illa mandata adhibuerimus. Eorum alterum, primum appellat Dominus, alterum, primo simile. Inquit enim, Deum toto corde, et ani- mo, et facultate virium diligere, mandatum pri- mum esse; proximum vero diligere quasi seipsum, ejus vero inandati vim parem esse, quæ sit primi. Paulus etiam, dum quasi quamdam domum, quæ Deum excipiat,magnum illum Timotheum exstruit, duas hasce columnas in eo statuit, quarum alteri * Matth. 11, 40. + Galat. 11, 9. " Timoth. 11, 5. Cor. 11, 11. •

προέχοντας ἐν τοῖς ἀποστόλοις Πέτρον, καὶ Ἰάκωβον, Α καὶ Ἰωάννην, στύλους ὠνόμασεν. Ἐπεὶ δὲ καὶ τοῦτο προσήκει μαθεῖν, πῶς ἔστι γενέσθαι στύλον, ὡς ἂν καὶ ἡμεῖς ἄξιοι τῆς τοιαύτης γενοίμεθα κλήσεως· πάλιν καὶ τοῦτο παρὰ τῆς τοῦ Παύλου σοφίας ἀκού ωμεν, ὅς φησι στύλον εἶναι καὶ τὸ ἑδραίωμα τῆς ἀληθείας. Οὐκοῦν χρυσίον μέν ἐστιν ἡ ἀλήθεια, ἡ καὶ βάσις τῶν κνημῶν γινομένη, καὶ τὰς χεῖρας καὶ τὴν κεφαλὴν δι᾿ ἑαυτῆς καλλωπίζουσα. Τὸ δὲ ἑδραίωμα εἰς τὴν τοῦ μαρμάρου τις φύσιν μεταλαβών, οὐχ ἁμαρτήσεται· ὡς εἶναι τοιαύτην τὴν τῶν λεγομένων διάνοιαν· ὅτι Α' κνῆμαι τοῦ σώματος οι μαρμάρινοι στύλοι, τουτέστιν οἱ τῷ λαμπρῷ βίῳ καὶ τῷ ὑγιαί- νοντι λόγῳ τὸ κοινὸν σῶμα τῆς Ἐκκλησίας βαστά ζοντές τε καὶ διερείδοντες· δι' ὧν ἤ τε βάσις τῆς πίστεως ἔχει τὸ πάγιον, καὶ ὁ κατ' ἀρετὴν δρόμος ἀνύεται, καὶ ἐν τοῖς ἄλμασι τῶν θείων ἐλπίδων, ὅλον τὸ σῶμα μετέωρον γίνεται. Διὰ τῶν δύο κατορθοῦται τούτων, ἀληθείας καὶ βεβαιότητος· τοῦ μὲν χρυσοῦ μεταλαμβανομένου πρὸς τὴν ἀλήθειαν, ἥτις κατὰ τὴν Παύλου φωνὴν θεμέλιος τῆς θείας κατασκευῆς γίνε- ταί τε καὶ ὀνομάζεται. Οὕτως γάρ φησιν· ὅτι 18- μέλιον ἄλλον οὐδεὶς δύναται θεῖναι παρὰ τὸν κείμενον, ὅς ἐστιν Ἰησοῦς Χριστός. Χριστὸς δὲ ἐστιν ἡ ἀλήθεια, ᾗ ἐνθεμελιοῦνται αἱ κνῆμαι, οἱ στύ λοι τῆς Ἐκκλησίας. Διὰ τοῦ μαρμάρου νοούντων ἡμῶν τό τε λαμπρὸν τοῦ βίου, καὶ τὸ πρὸς τὴν τῶν ἀγαθῶν διάθεσιν ἐμβριθές τε καὶ ἀμετάθετον. Αλλο ἐπειδὴ πολλοὶ μὲν οἱ στύλοι τοῦ μαρτυρίου τῆς σκη- γῆς, πολλοὶ δὲ καὶ οἱ τὸν τῆς σοφίας οἶκον διαβαστά ζοντες· δύο δὲ νῦν ἐξαρχοῦσιν ὅλον ἀνέχειν ἐφ' ἑαυ τῶν τὸ σῶμα· τάχα πρὸς ἄλλην τινὰ διάνοιαν χρὴ μεταγαγεῖν τὸν σκοπὸν τοῦ αἰνίγματος. Οἶμαι γὰρ διὰ τούτων ἐκεῖνο κατασκευάζεσθαι· τὸ πολυειδεῖς μὲν γίνεσθαι τὰς ἐκ τοῦ νόμου πρὸς ἀρετὴν ὁδηγίας, πολλὰ δὲ καὶ τῆς σοφίας εἶναι τὰ παραγγέλματα, πρὸς τὸν αὐτὸν ὁρῶντα σκοπόν· τὸν συντετμημένον τοῦ Εὐαγγελίου λόγον, εἰς εὐαρίθμητόν τε καὶ συνεσταλ μένον ἀγαγεῖν ἅπασαν τοῦ κατ᾿ ἀρετὴν βίου τὴν τε- λειότητα ἔγνωκεν· οὕτως εἰπόντος τοῦ Κυρίου, ὅτι Εν ταύταις ταῖς δυσὶν ἐντολαῖς, ὅλος ὁ νόμος καὶ οἱ προφῆται κρέμανται. Ἴσον δὲ πάντως ἐστὶν εἰς δύναμιν, ἢ ὑποκρεμάμενον ἀνέχειν τὸ βάρος, ἢ ἐπικείμενον. Εἷς γὰρ δι' ἀμφοτέρων θεωρεῖται ὁ τῆς δυνάμεως τόνος, τοῦ καθ᾿ ἑκάτερον τρόπον τὸ ἄχθος βαστάζοντος. Φέρει γὰρ ὁμοίως δι᾿ ἑαυτοῦ, εἴτε ἐπηρτημένον ἔχει τὸ βάρος, εἴτε ὑπολαμβάνοι τῇ πα λάμῃ τὸ βασταζόμενον. Ἐπεὶ οὖν ὁ μὲν Κύριος ἐν ταύταις φησὶ ταῖς δυσὶν ἐντολαῖς ὅλον τὸν νόμον καὶ τοὺς προφήτας κρέμασθαι· νῦν δὲ ἡ νύμφη δύο στύ λοις ἐπὶ χρυσῶν θεμελίων βεβηκόσι βαστάζεσθαι λέ- γει τὸ σῶμα· καλῶς ἂν ἔχοι πρὸς τὴν θεωρίαν τοῦ κατὰ τὰς κνήμας αινίγματος, συμπαραλαβεῖν τὰς δύο ἐντολὰς ἐκείνας. Τἂν τὴν μὲν, πρώτην ονομάζει ὁ Κύριος, τὴν δὲ, ὁμοίαν τῇ πρώτῃ λέγων· τὸ μὲν ἀγαπᾶν τὸν Θεὸν ἐξ ὅλης τῆς καρδίας καὶ ψυχῆς καὶ δυνάμεως, τὴν πρώτην ἐντολὴν εἶναι· τὸ δὲ τὸν πλη- " IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XIV. B lumnas appellavit ". Et vero quia discere conve D C nit, quo pacto quis fieri columna possit, ut et nos digni hac appellatione flamus : rursus hoc quoque de Pauli sapientia intelligamus, qui columnam ait veritatis et firmamentum esse **. ltaque aurum est veritas, quæ eadem et crurum basis est, et manibus atque capiti ornamentun. aliquod affert. At Armamenti vocem si quis ad mar- moris naturam transferat, non errabit : ita ut-hu- jusmodi verborum sit sententia : Crura videlicet corporis esse columnas marmoreas, hoc est illos, qui illustri vita et sana doctrina commune corpus Ecclesia gestent atque fulciant : per quos et fidei basis firma stat, et virtutis cursus absolvitur, et in sallibus diving spei totum corpus attollitur. Fiunt autem hæc præclare per ista duo, nimirum verita- tem ac firmitatem: ita ut aurum ad veritatem ac- commodetur, quæ de Pauli sententia fundamentum modificii divini est et dicitur. Sic enim ait : Funda- mentum aliud ponere nemo potest, præter id quod positum est, quod est Christus ". Christus autem veritas est, in qua crura fundantur, quæ columnæ sunt Ecclesiæ. Per marmor autem intelligamus vitæ splendorem et constantiam, atque immutabili- tatem in affectione erga illa quæ bona sunt. Quia vero multæ sunt in tabernaculo testimonii columnæ, multæ item sapientiæ domum columnæ fulciunt, cum interim hic duæ sufficiant toti corpori susti- nendo fortassis aliam quamdam ad sententiam ænigmatis hujus scopus referendus est. Arbitror enim hoc astrui per illa, variis videlicet modis ad · virtutem nos per legem duci, ac multa quoque præ- cepta esse sapientiæ, quæ tamen eumdem ad sco- pum respiciant. At concisum Evangelii sermonem ac facilem numeratu, ac velut in pauca contractam vitæ virtuti consentaneæ perfectionem nos ducere cognovit. Ait enim Dominus: Ab hisce duobus mandatis lex tota pendet ac prophetæ “. Idem vero . est, sive quid oneris suspensum de te, sive imposi- tum sustineas. Nam robur illius, qui pondus aliquod gestat, utroque modo consimiliter intenditur.Etenim ferre illud ex æquo dicitur, sive appensum onus sit, sive manu subjecta quid gestet, Quare cum Domi- nús quidem dicat, ab his duobus mandatis legem universam cum prophetis pendere; sponsa vero a duabus columnis, quæ fundamentis aureis innitan- tur, gestari corpus commemoret ; recte fecerimus, si ad contemplationem bujus de cruribus ænigma- tis, duo illa mandata adhibuerimus. Eorum alterum, primum appellat Dominus, alterum, primo simile. Inquit enim, Deum toto corde, et ani- mo, et facultate virium diligere, mandatum pri- mum esse; proximum vero diligere quasi seipsum, ejus vero inandati vim parem esse, quæ sit primi. Paulus etiam, dum quasi quamdam domum, quæ Deum excipiat,magnum illum Timotheum exstruit, duas hasce columnas in eo statuit, quarum alteri * Matth. 11, 40. + Galat. 11, 9. " Timoth. 11, 5. Cor. 11, 11. •

προέχοντας ἐν τοῖς ἀποστόλοις Πέτρον, καὶ Ἰάκωβον, Α καὶ Ἰωάννην, στύλους ὠνόμασεν. Ἐπεὶ δὲ καὶ τοῦτο προσήκει μαθεῖν, πῶς ἔστι γενέσθαι στύλον, ὡς ἂν καὶ ἡμεῖς ἄξιοι τῆς τοιαύτης γενοίμεθα κλήσεως· πάλιν καὶ τοῦτο παρὰ τῆς τοῦ Παύλου σοφίας ἀκού ωμεν, ὅς φησι στύλον εἶναι καὶ τὸ ἑδραίωμα τῆς ἀληθείας. Οὐκοῦν χρυσίον μέν ἐστιν ἡ ἀλήθεια, ἡ καὶ βάσις τῶν κνημῶν γινομένη, καὶ τὰς χεῖρας καὶ τὴν κεφαλὴν δι᾿ ἑαυτῆς καλλωπίζουσα. Τὸ δὲ ἑδραίωμα εἰς τὴν τοῦ μαρμάρου τις φύσιν μεταλαβών, οὐχ ἁμαρτήσεται· ὡς εἶναι τοιαύτην τὴν τῶν λεγομένων διάνοιαν· ὅτι Α' κνῆμαι τοῦ σώματος οι μαρμάρινοι στύλοι, τουτέστιν οἱ τῷ λαμπρῷ βίῳ καὶ τῷ ὑγιαί- νοντι λόγῳ τὸ κοινὸν σῶμα τῆς Ἐκκλησίας βαστά ζοντές τε καὶ διερείδοντες· δι' ὧν ἤ τε βάσις τῆς πίστεως ἔχει τὸ πάγιον, καὶ ὁ κατ' ἀρετὴν δρόμος ἀνύεται, καὶ ἐν τοῖς ἄλμασι τῶν θείων ἐλπίδων, ὅλον τὸ σῶμα μετέωρον γίνεται. Διὰ τῶν δύο κατορθοῦται τούτων, ἀληθείας καὶ βεβαιότητος· τοῦ μὲν χρυσοῦ μεταλαμβανομένου πρὸς τὴν ἀλήθειαν, ἥτις κατὰ τὴν Παύλου φωνὴν θεμέλιος τῆς θείας κατασκευῆς γίνε- ταί τε καὶ ὀνομάζεται. Οὕτως γάρ φησιν· ὅτι 18- μέλιον ἄλλον οὐδεὶς δύναται θεῖναι παρὰ τὸν κείμενον, ὅς ἐστιν Ἰησοῦς Χριστός. Χριστὸς δὲ ἐστιν ἡ ἀλήθεια, ᾗ ἐνθεμελιοῦνται αἱ κνῆμαι, οἱ στύ λοι τῆς Ἐκκλησίας. Διὰ τοῦ μαρμάρου νοούντων ἡμῶν τό τε λαμπρὸν τοῦ βίου, καὶ τὸ πρὸς τὴν τῶν ἀγαθῶν διάθεσιν ἐμβριθές τε καὶ ἀμετάθετον. Αλλο ἐπειδὴ πολλοὶ μὲν οἱ στύλοι τοῦ μαρτυρίου τῆς σκη- γῆς, πολλοὶ δὲ καὶ οἱ τὸν τῆς σοφίας οἶκον διαβαστά ζοντες· δύο δὲ νῦν ἐξαρχοῦσιν ὅλον ἀνέχειν ἐφ' ἑαυ τῶν τὸ σῶμα· τάχα πρὸς ἄλλην τινὰ διάνοιαν χρὴ μεταγαγεῖν τὸν σκοπὸν τοῦ αἰνίγματος. Οἶμαι γὰρ διὰ τούτων ἐκεῖνο κατασκευάζεσθαι· τὸ πολυειδεῖς μὲν γίνεσθαι τὰς ἐκ τοῦ νόμου πρὸς ἀρετὴν ὁδηγίας, πολλὰ δὲ καὶ τῆς σοφίας εἶναι τὰ παραγγέλματα, πρὸς τὸν αὐτὸν ὁρῶντα σκοπόν· τὸν συντετμημένον τοῦ Εὐαγγελίου λόγον, εἰς εὐαρίθμητόν τε καὶ συνεσταλ μένον ἀγαγεῖν ἅπασαν τοῦ κατ᾿ ἀρετὴν βίου τὴν τε- λειότητα ἔγνωκεν· οὕτως εἰπόντος τοῦ Κυρίου, ὅτι Εν ταύταις ταῖς δυσὶν ἐντολαῖς, ὅλος ὁ νόμος καὶ οἱ προφῆται κρέμανται. Ἴσον δὲ πάντως ἐστὶν εἰς δύναμιν, ἢ ὑποκρεμάμενον ἀνέχειν τὸ βάρος, ἢ ἐπικείμενον. Εἷς γὰρ δι' ἀμφοτέρων θεωρεῖται ὁ τῆς δυνάμεως τόνος, τοῦ καθ᾿ ἑκάτερον τρόπον τὸ ἄχθος βαστάζοντος. Φέρει γὰρ ὁμοίως δι᾿ ἑαυτοῦ, εἴτε ἐπηρτημένον ἔχει τὸ βάρος, εἴτε ὑπολαμβάνοι τῇ πα λάμῃ τὸ βασταζόμενον. Ἐπεὶ οὖν ὁ μὲν Κύριος ἐν ταύταις φησὶ ταῖς δυσὶν ἐντολαῖς ὅλον τὸν νόμον καὶ τοὺς προφήτας κρέμασθαι· νῦν δὲ ἡ νύμφη δύο στύ λοις ἐπὶ χρυσῶν θεμελίων βεβηκόσι βαστάζεσθαι λέ- γει τὸ σῶμα· καλῶς ἂν ἔχοι πρὸς τὴν θεωρίαν τοῦ κατὰ τὰς κνήμας αινίγματος, συμπαραλαβεῖν τὰς δύο ἐντολὰς ἐκείνας. Τἂν τὴν μὲν, πρώτην ονομάζει ὁ Κύριος, τὴν δὲ, ὁμοίαν τῇ πρώτῃ λέγων· τὸ μὲν ἀγαπᾶν τὸν Θεὸν ἐξ ὅλης τῆς καρδίας καὶ ψυχῆς καὶ δυνάμεως, τὴν πρώτην ἐντολὴν εἶναι· τὸ δὲ τὸν πλη- " IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XIV. B lumnas appellavit ". Et vero quia discere conve D C nit, quo pacto quis fieri columna possit, ut et nos digni hac appellatione flamus : rursus hoc quoque de Pauli sapientia intelligamus, qui columnam ait veritatis et firmamentum esse **. ltaque aurum est veritas, quæ eadem et crurum basis est, et manibus atque capiti ornamentun. aliquod affert. At Armamenti vocem si quis ad mar- moris naturam transferat, non errabit : ita ut-hu- jusmodi verborum sit sententia : Crura videlicet corporis esse columnas marmoreas, hoc est illos, qui illustri vita et sana doctrina commune corpus Ecclesia gestent atque fulciant : per quos et fidei basis firma stat, et virtutis cursus absolvitur, et in sallibus diving spei totum corpus attollitur. Fiunt autem hæc præclare per ista duo, nimirum verita- tem ac firmitatem: ita ut aurum ad veritatem ac- commodetur, quæ de Pauli sententia fundamentum modificii divini est et dicitur. Sic enim ait : Funda- mentum aliud ponere nemo potest, præter id quod positum est, quod est Christus ". Christus autem veritas est, in qua crura fundantur, quæ columnæ sunt Ecclesiæ. Per marmor autem intelligamus vitæ splendorem et constantiam, atque immutabili- tatem in affectione erga illa quæ bona sunt. Quia vero multæ sunt in tabernaculo testimonii columnæ, multæ item sapientiæ domum columnæ fulciunt, cum interim hic duæ sufficiant toti corpori susti- nendo fortassis aliam quamdam ad sententiam ænigmatis hujus scopus referendus est. Arbitror enim hoc astrui per illa, variis videlicet modis ad · virtutem nos per legem duci, ac multa quoque præ- cepta esse sapientiæ, quæ tamen eumdem ad sco- pum respiciant. At concisum Evangelii sermonem ac facilem numeratu, ac velut in pauca contractam vitæ virtuti consentaneæ perfectionem nos ducere cognovit. Ait enim Dominus: Ab hisce duobus mandatis lex tota pendet ac prophetæ “. Idem vero . est, sive quid oneris suspensum de te, sive imposi- tum sustineas. Nam robur illius, qui pondus aliquod gestat, utroque modo consimiliter intenditur.Etenim ferre illud ex æquo dicitur, sive appensum onus sit, sive manu subjecta quid gestet, Quare cum Domi- nús quidem dicat, ab his duobus mandatis legem universam cum prophetis pendere; sponsa vero a duabus columnis, quæ fundamentis aureis innitan- tur, gestari corpus commemoret ; recte fecerimus, si ad contemplationem bujus de cruribus ænigma- tis, duo illa mandata adhibuerimus. Eorum alterum, primum appellat Dominus, alterum, primo simile. Inquit enim, Deum toto corde, et ani- mo, et facultate virium diligere, mandatum pri- mum esse; proximum vero diligere quasi seipsum, ejus vero inandati vim parem esse, quæ sit primi. Paulus etiam, dum quasi quamdam domum, quæ Deum excipiat,magnum illum Timotheum exstruit, duas hasce columnas in eo statuit, quarum alteri * Matth. 11, 40. + Galat. 11, 9. " Timoth. 11, 5. Cor. 11, 11. •

Παῦλος οἷόν τινα οἶχον δεκτικὸν τοῦ Θεοῦ κατασκευά ζων τὸν μέγαν Τιμόθεον, τοὺς δύο τούτους ίστησιν ἐν ἑαυτῷ στύλους, τῷ μὲν ὄνομα θέμενος πίστιν, τῷ δὲ ἑτέρῳ συνείδησιν. Διὰ μὲν τῆς πίστεως, τὴν εἰς Θεὸν ἀγάπην τὴν ἐξ ὅλης καρδίας τε καὶ ψυχῆς, καὶ δυνάμεως σημαίνων· διὰ δὲ τῆς ἀγαθῆς συνειδήσεως, τὴν ἀγαπητικὴν εἰς τὸν πλησίον διάθεσιν. Τάχα δὲ οὐκ ἐναντιοῦται τῷ προτέρῳ νοήματι ἡ νῦν ἐφευρε θεῖσα διάνοια. Δι' ἀμφοτέρων γὰρ τούτων ἐστὶ τὸ γενέσθαι στύλους, τοὺς κατὰ Πέτρον, καὶ Ἰάκωβον, καὶ Ἰωάννην, καὶ εἴ τις ἄλλος κατ' ἐκείνους τοῦ τοιούτου ὀνόματος ἄξιος ἢ γέγονεν ή γενήσεται. Ο γὰρ ἐν ταύταις δυσὶν ἐντολαῖς τελειωθείς, στύλος, καὶ ἑδραίωμα τῆς ἀληθείας κατὰ τὴν τοῦ Ἀποστό λου φωνὴν κατασκευάζεται. Ὥστε τοῖς δύο τούτοις κατορθώμασιν ὅλον τὸ σῶμα τῆς ἀληθείας καθάπερ Α σίον ὡς ἑαυτὸν, ἰσοδυναμεῖν τῇ πρώτῃ. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ κνήμαις τισὶν ἐπερείδεσθαι, τοῦ χρυσοῦ θεμελίου τῆς κατὰ τὴν πίστιν βάσεως, τὸ ἀκλινές τε καὶ ἀμετάθετον, καὶ τὸ ἐν παντὶ ἀγαθῷ πάγιον τοῖς λογισμοῖς ἐμποιούντος. Μετὰ δὲ τοὺς ἐπαίνους τούτους, καθάπερ ἀνακε φαλαιουμένη ὅλον του νυμφίου τὸ κάλλος, φησίν Εἶδος αὐτοῦ, ὡς Λίβανος ἐκλεκτός, ὡς κέδροι. Φάρυγξ αὐτοῦ γλυκασμὸς, καὶ ὅλος ἐπιθυμία, οὗτος ἀδελφιδός μου, καὶ οὗτος πλησίον μου, θυγατέρες Ιηρουσαλήμ. Ἐν τούτῳ γὰρ οἶμαι σα φέστερον αὐτὴν διασημαίνειν, ὅτι τὸ περὶ τὸ βλεπό μενον τοῦ νυμφίου κάλλος ἐστὶν ὁ ἔπαινος· ἐκεῖνο φημι τὸ βλεπόμενον, ὃ διὰ τῶν καθ᾿ ἕκαστον μελῶν τῶν συμπληρούντων τὴν Ἐκκλησίαν, σωματοποιεῖ ὁ Απόστολος. Εν γὰρ εἶδος αὐτοῦ φησιν εἶναι τὰς μυ ριάδας τῶν κέδρων, αἷς διείληπται πανταχόθεν ὁ Λέω βανος. Δηλοῦσα διὰ τῶν λεγομένων, ὅτι οὐδὲν ταπει νὸν καὶ χαμαίζηλον συντελεῖ πρὸς τὴν εὐμορφίαν τοῦ σώματος, ἐὰν μή τι κατὰ τὴν κέδρον ὑψηλὸν εἴη, καὶ πρὸς τῇ κορυφῇ ἐπειγόμενον. Μᾶλλον δὲ τὸ παρατεθὲν ἐν τοῖς εἰρημένοις πρῶτον κατανοήσωμεν. Εἶδος αὐτοῦ, φησὶν, ὡς Λίβανος ἐκλεκτός. Ἐκλογὴ δὲ παντὸς πράγματος διὰ τῆς τοῦ ἐναντίου παραθέσεως γίνεται. Ἐπεὶ οὖν ὁμώνυμόν ἐστι τὸ ἀγαθὸν, ἐπί τε τοῦ ὄντως ὄντος τοιούτου, καὶ ἐπὶ τοῦ μὴ ὄντος μὲν, ὑποκρινομένου δὲ δι᾿ ἀπάτης, καὶ δοκοῦντος εἶναι δ οὐκ ἔστιν· ὁ μὴ διαμαρτὼν τῆς τοῦ καλοῦ κρίσεως, τὸ ἐξειλεγμένον ἀγαθὸν ἀντὶ τοῦ ἠπατημένου οὐ προείλετο. Ἐπεὶ οὖν ἐνταῦθα τῷ ἐκλεκτῷ Λιβάνῳ τὸ εἶδος τοῦ νυμφίου προσείκασε, δύο κατὰ τὸ ἀκόλουθον Λιβάνους ὁ λόγος νοεῖν ὑποτίθεται· ἕνα μὲν τὸν πονηρὸν καὶ ἀπόβλητον, τὸν ἴσα τῷ μόσχῳ κατὰ τὴν προφητείαν μετὰ τῶν κέδρων τῶν ἐφ' ἑαυτοῦ συντρι βόμενον, ἕτερον δὲ τὸν ἐκλεκτόν τε καὶ τίμιον, οὗ τὸ κάλλος θεοπρεπές ἐστι καὶ θεοείκελον. Τὸ δὲ νοούμε νον διὰ τῶν εἰρημένων, τοιοῦτόν ἐστιν· Εἷς βασιλεὺς κυρίως τε καὶ ἀληθινῶς καὶ πρώτως ἐστὶν, ὁ βασι λεὺς πάσης τῆς κτίσεως. Ἀλλ' ὅμως καὶ ὁ κοσμο- κράτωρ τοῦ σκότους σεμνύνει ἑαυτὸν τῷ τῆς βασι- λείας ονόματι. Λεγεώνες ἀγγέλων παρὰ τῷ ἀληθινῷ βασιλεῖ, καὶ λεγεώνες δαιμόνων παρὰ τῷ ἄρχοντι τῆς ἐξουσίας τοῦ σκότους. Αρχαὶ καὶ ἐξουσίαι καὶ δυνά- μεις ὑπὸ τὸν βασιλέα τῶν βασιλευόντων, καὶ Κύριον S. GREGORII NYSSENI Adei nomen indit, alteram conscientiam vocat ". Per fidem intelligit dilectionem erga Deum, de toto corde, et animo, et virium facultate profectam : per bonam vero conscientiam, affectionem quamdam erga proximum, cum amore conjunctam. Et for= tassis hæc posterius a nobis inventa sententia, priori sensui non adversatur. Nam per utrumque horum columnas feri licet tales, quales erant Pe- trus, Jacobus, Joannes, et si quis alius hoc nomi- ae vel fuit antehac vel erit deinceps dignus. Nama qui in hisce duobus mandatis perfectus est, is et columna fit et firmamentum veritatis, ut Aposto- lus loquitur. Adeoque duabus hisce præclaris re- bus universum Ecclesiæ corpus quasi quibusdam cruribus innititur, aureo basis illius fundamento, quæ fides est, immobilitatem non mutabilem et constantiam in omni bono animi indente. Post has vero laudes quasi paucis verbis repe- B tens universam sponsi pulchritudinem, ait : Spe- cies ipsius, ut electus Libanus, ut cedri. Guttur ejus dulcedo, ac nil nisi desiderium est, cognatus meus, et proximus mihi, filiæ Jerusalem. Quibus in verbis clarius indicare sponsam arbitror, versari encomium ipsius in ea sponsi pulchritudine, quæ sub aspectum cadat. Id autem intelligo per hoc, quod sub oculos cadit, de quo quasi quoddam cor- pus constituit Apostolus, collectis membris sin- gulis, quæ integram Ecclesiam absolvunt. Ait enim spoņsa unam ipsius speciem esse infinitas illas cedros, quibus undique Libanus cinctus sit. Quibus verbis significat, nihil humile neque abje- ctum ad venustatem corporis illius conferre, nisi sublime sit instar cedri, ac vertice suo sursum G tendat. Satius autem fuerit, ut illud quod primum inter comparationes positum est, consideremus. Species ipsius, inquit, ut electus Libanus. Electio alicujus rei fit, cum juxta eam contrarium quid collocatur. Itaque cum una boni appellatio diversa significet, ac simul de eo usurpetur, quod revera bonum est, et quod tale non est, sed per fraudem esse se bonum simulat, idque videtur esse quod non est : qui in boni dijudicatione non fallitur, quod eximie selecteque bonum est, erroneo et fallaci non præfert. Quamobrem cum hoc loco ad electum Libanum sponsi formam comparat, con- sentanea ratione colligitur, moneri nos ut Libanos esse duos intelligamus, alterum malum et rejicien- dum, qui perinde ac vitulus ille (quemadmodum Propheta loquitur ) una cum cedris suis conte- rendus est : alterum electum et pretiosum, cujus elegantia divina sit, et majestatem insignem præ se ferat. De his autem tale quiddam percipimus: Proprie, vere, ac primarie rex unus est, rex ille rerum omnium creatarum. Nihilominus etiam mundi Dominus, ille tenebrarum rector, regium sibi nomen arrogat. Legiones angelorum sunt ** Timoth. xxi, sqq. Timoth. 11, 45. ** Psal. xxviii, 5, 6. D

Παῦλος οἷόν τινα οἶχον δεκτικὸν τοῦ Θεοῦ κατασκευά ζων τὸν μέγαν Τιμόθεον, τοὺς δύο τούτους ίστησιν ἐν ἑαυτῷ στύλους, τῷ μὲν ὄνομα θέμενος πίστιν, τῷ δὲ ἑτέρῳ συνείδησιν. Διὰ μὲν τῆς πίστεως, τὴν εἰς Θεὸν ἀγάπην τὴν ἐξ ὅλης καρδίας τε καὶ ψυχῆς, καὶ δυνάμεως σημαίνων· διὰ δὲ τῆς ἀγαθῆς συνειδήσεως, τὴν ἀγαπητικὴν εἰς τὸν πλησίον διάθεσιν. Τάχα δὲ οὐκ ἐναντιοῦται τῷ προτέρῳ νοήματι ἡ νῦν ἐφευρε θεῖσα διάνοια. Δι' ἀμφοτέρων γὰρ τούτων ἐστὶ τὸ γενέσθαι στύλους, τοὺς κατὰ Πέτρον, καὶ Ἰάκωβον, καὶ Ἰωάννην, καὶ εἴ τις ἄλλος κατ' ἐκείνους τοῦ τοιούτου ὀνόματος ἄξιος ἢ γέγονεν ή γενήσεται. Ο γὰρ ἐν ταύταις δυσὶν ἐντολαῖς τελειωθείς, στύλος, καὶ ἑδραίωμα τῆς ἀληθείας κατὰ τὴν τοῦ Ἀποστό λου φωνὴν κατασκευάζεται. Ὥστε τοῖς δύο τούτοις κατορθώμασιν ὅλον τὸ σῶμα τῆς ἀληθείας καθάπερ Α σίον ὡς ἑαυτὸν, ἰσοδυναμεῖν τῇ πρώτῃ. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ κνήμαις τισὶν ἐπερείδεσθαι, τοῦ χρυσοῦ θεμελίου τῆς κατὰ τὴν πίστιν βάσεως, τὸ ἀκλινές τε καὶ ἀμετάθετον, καὶ τὸ ἐν παντὶ ἀγαθῷ πάγιον τοῖς λογισμοῖς ἐμποιούντος. Μετὰ δὲ τοὺς ἐπαίνους τούτους, καθάπερ ἀνακε φαλαιουμένη ὅλον του νυμφίου τὸ κάλλος, φησίν Εἶδος αὐτοῦ, ὡς Λίβανος ἐκλεκτός, ὡς κέδροι. Φάρυγξ αὐτοῦ γλυκασμὸς, καὶ ὅλος ἐπιθυμία, οὗτος ἀδελφιδός μου, καὶ οὗτος πλησίον μου, θυγατέρες Ιηρουσαλήμ. Ἐν τούτῳ γὰρ οἶμαι σα φέστερον αὐτὴν διασημαίνειν, ὅτι τὸ περὶ τὸ βλεπό μενον τοῦ νυμφίου κάλλος ἐστὶν ὁ ἔπαινος· ἐκεῖνο φημι τὸ βλεπόμενον, ὃ διὰ τῶν καθ᾿ ἕκαστον μελῶν τῶν συμπληρούντων τὴν Ἐκκλησίαν, σωματοποιεῖ ὁ Απόστολος. Εν γὰρ εἶδος αὐτοῦ φησιν εἶναι τὰς μυ ριάδας τῶν κέδρων, αἷς διείληπται πανταχόθεν ὁ Λέω βανος. Δηλοῦσα διὰ τῶν λεγομένων, ὅτι οὐδὲν ταπει νὸν καὶ χαμαίζηλον συντελεῖ πρὸς τὴν εὐμορφίαν τοῦ σώματος, ἐὰν μή τι κατὰ τὴν κέδρον ὑψηλὸν εἴη, καὶ πρὸς τῇ κορυφῇ ἐπειγόμενον. Μᾶλλον δὲ τὸ παρατεθὲν ἐν τοῖς εἰρημένοις πρῶτον κατανοήσωμεν. Εἶδος αὐτοῦ, φησὶν, ὡς Λίβανος ἐκλεκτός. Ἐκλογὴ δὲ παντὸς πράγματος διὰ τῆς τοῦ ἐναντίου παραθέσεως γίνεται. Ἐπεὶ οὖν ὁμώνυμόν ἐστι τὸ ἀγαθὸν, ἐπί τε τοῦ ὄντως ὄντος τοιούτου, καὶ ἐπὶ τοῦ μὴ ὄντος μὲν, ὑποκρινομένου δὲ δι᾿ ἀπάτης, καὶ δοκοῦντος εἶναι δ οὐκ ἔστιν· ὁ μὴ διαμαρτὼν τῆς τοῦ καλοῦ κρίσεως, τὸ ἐξειλεγμένον ἀγαθὸν ἀντὶ τοῦ ἠπατημένου οὐ προείλετο. Ἐπεὶ οὖν ἐνταῦθα τῷ ἐκλεκτῷ Λιβάνῳ τὸ εἶδος τοῦ νυμφίου προσείκασε, δύο κατὰ τὸ ἀκόλουθον Λιβάνους ὁ λόγος νοεῖν ὑποτίθεται· ἕνα μὲν τὸν πονηρὸν καὶ ἀπόβλητον, τὸν ἴσα τῷ μόσχῳ κατὰ τὴν προφητείαν μετὰ τῶν κέδρων τῶν ἐφ' ἑαυτοῦ συντρι βόμενον, ἕτερον δὲ τὸν ἐκλεκτόν τε καὶ τίμιον, οὗ τὸ κάλλος θεοπρεπές ἐστι καὶ θεοείκελον. Τὸ δὲ νοούμε νον διὰ τῶν εἰρημένων, τοιοῦτόν ἐστιν· Εἷς βασιλεὺς κυρίως τε καὶ ἀληθινῶς καὶ πρώτως ἐστὶν, ὁ βασι λεὺς πάσης τῆς κτίσεως. Ἀλλ' ὅμως καὶ ὁ κοσμο- κράτωρ τοῦ σκότους σεμνύνει ἑαυτὸν τῷ τῆς βασι- λείας ονόματι. Λεγεώνες ἀγγέλων παρὰ τῷ ἀληθινῷ βασιλεῖ, καὶ λεγεώνες δαιμόνων παρὰ τῷ ἄρχοντι τῆς ἐξουσίας τοῦ σκότους. Αρχαὶ καὶ ἐξουσίαι καὶ δυνά- μεις ὑπὸ τὸν βασιλέα τῶν βασιλευόντων, καὶ Κύριον S. GREGORII NYSSENI Adei nomen indit, alteram conscientiam vocat ". Per fidem intelligit dilectionem erga Deum, de toto corde, et animo, et virium facultate profectam : per bonam vero conscientiam, affectionem quamdam erga proximum, cum amore conjunctam. Et for= tassis hæc posterius a nobis inventa sententia, priori sensui non adversatur. Nam per utrumque horum columnas feri licet tales, quales erant Pe- trus, Jacobus, Joannes, et si quis alius hoc nomi- ae vel fuit antehac vel erit deinceps dignus. Nama qui in hisce duobus mandatis perfectus est, is et columna fit et firmamentum veritatis, ut Aposto- lus loquitur. Adeoque duabus hisce præclaris re- bus universum Ecclesiæ corpus quasi quibusdam cruribus innititur, aureo basis illius fundamento, quæ fides est, immobilitatem non mutabilem et constantiam in omni bono animi indente. Post has vero laudes quasi paucis verbis repe- B tens universam sponsi pulchritudinem, ait : Spe- cies ipsius, ut electus Libanus, ut cedri. Guttur ejus dulcedo, ac nil nisi desiderium est, cognatus meus, et proximus mihi, filiæ Jerusalem. Quibus in verbis clarius indicare sponsam arbitror, versari encomium ipsius in ea sponsi pulchritudine, quæ sub aspectum cadat. Id autem intelligo per hoc, quod sub oculos cadit, de quo quasi quoddam cor- pus constituit Apostolus, collectis membris sin- gulis, quæ integram Ecclesiam absolvunt. Ait enim spoņsa unam ipsius speciem esse infinitas illas cedros, quibus undique Libanus cinctus sit. Quibus verbis significat, nihil humile neque abje- ctum ad venustatem corporis illius conferre, nisi sublime sit instar cedri, ac vertice suo sursum G tendat. Satius autem fuerit, ut illud quod primum inter comparationes positum est, consideremus. Species ipsius, inquit, ut electus Libanus. Electio alicujus rei fit, cum juxta eam contrarium quid collocatur. Itaque cum una boni appellatio diversa significet, ac simul de eo usurpetur, quod revera bonum est, et quod tale non est, sed per fraudem esse se bonum simulat, idque videtur esse quod non est : qui in boni dijudicatione non fallitur, quod eximie selecteque bonum est, erroneo et fallaci non præfert. Quamobrem cum hoc loco ad electum Libanum sponsi formam comparat, con- sentanea ratione colligitur, moneri nos ut Libanos esse duos intelligamus, alterum malum et rejicien- dum, qui perinde ac vitulus ille (quemadmodum Propheta loquitur ) una cum cedris suis conte- rendus est : alterum electum et pretiosum, cujus elegantia divina sit, et majestatem insignem præ se ferat. De his autem tale quiddam percipimus: Proprie, vere, ac primarie rex unus est, rex ille rerum omnium creatarum. Nihilominus etiam mundi Dominus, ille tenebrarum rector, regium sibi nomen arrogat. Legiones angelorum sunt ** Timoth. xxi, sqq. Timoth. 11, 45. ** Psal. xxviii, 5, 6. D

Παῦλος οἷόν τινα οἶχον δεκτικὸν τοῦ Θεοῦ κατασκευά ζων τὸν μέγαν Τιμόθεον, τοὺς δύο τούτους ίστησιν ἐν ἑαυτῷ στύλους, τῷ μὲν ὄνομα θέμενος πίστιν, τῷ δὲ ἑτέρῳ συνείδησιν. Διὰ μὲν τῆς πίστεως, τὴν εἰς Θεὸν ἀγάπην τὴν ἐξ ὅλης καρδίας τε καὶ ψυχῆς, καὶ δυνάμεως σημαίνων· διὰ δὲ τῆς ἀγαθῆς συνειδήσεως, τὴν ἀγαπητικὴν εἰς τὸν πλησίον διάθεσιν. Τάχα δὲ οὐκ ἐναντιοῦται τῷ προτέρῳ νοήματι ἡ νῦν ἐφευρε θεῖσα διάνοια. Δι' ἀμφοτέρων γὰρ τούτων ἐστὶ τὸ γενέσθαι στύλους, τοὺς κατὰ Πέτρον, καὶ Ἰάκωβον, καὶ Ἰωάννην, καὶ εἴ τις ἄλλος κατ' ἐκείνους τοῦ τοιούτου ὀνόματος ἄξιος ἢ γέγονεν ή γενήσεται. Ο γὰρ ἐν ταύταις δυσὶν ἐντολαῖς τελειωθείς, στύλος, καὶ ἑδραίωμα τῆς ἀληθείας κατὰ τὴν τοῦ Ἀποστό λου φωνὴν κατασκευάζεται. Ὥστε τοῖς δύο τούτοις κατορθώμασιν ὅλον τὸ σῶμα τῆς ἀληθείας καθάπερ Α σίον ὡς ἑαυτὸν, ἰσοδυναμεῖν τῇ πρώτῃ. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ κνήμαις τισὶν ἐπερείδεσθαι, τοῦ χρυσοῦ θεμελίου τῆς κατὰ τὴν πίστιν βάσεως, τὸ ἀκλινές τε καὶ ἀμετάθετον, καὶ τὸ ἐν παντὶ ἀγαθῷ πάγιον τοῖς λογισμοῖς ἐμποιούντος. Μετὰ δὲ τοὺς ἐπαίνους τούτους, καθάπερ ἀνακε φαλαιουμένη ὅλον του νυμφίου τὸ κάλλος, φησίν Εἶδος αὐτοῦ, ὡς Λίβανος ἐκλεκτός, ὡς κέδροι. Φάρυγξ αὐτοῦ γλυκασμὸς, καὶ ὅλος ἐπιθυμία, οὗτος ἀδελφιδός μου, καὶ οὗτος πλησίον μου, θυγατέρες Ιηρουσαλήμ. Ἐν τούτῳ γὰρ οἶμαι σα φέστερον αὐτὴν διασημαίνειν, ὅτι τὸ περὶ τὸ βλεπό μενον τοῦ νυμφίου κάλλος ἐστὶν ὁ ἔπαινος· ἐκεῖνο φημι τὸ βλεπόμενον, ὃ διὰ τῶν καθ᾿ ἕκαστον μελῶν τῶν συμπληρούντων τὴν Ἐκκλησίαν, σωματοποιεῖ ὁ Απόστολος. Εν γὰρ εἶδος αὐτοῦ φησιν εἶναι τὰς μυ ριάδας τῶν κέδρων, αἷς διείληπται πανταχόθεν ὁ Λέω βανος. Δηλοῦσα διὰ τῶν λεγομένων, ὅτι οὐδὲν ταπει νὸν καὶ χαμαίζηλον συντελεῖ πρὸς τὴν εὐμορφίαν τοῦ σώματος, ἐὰν μή τι κατὰ τὴν κέδρον ὑψηλὸν εἴη, καὶ πρὸς τῇ κορυφῇ ἐπειγόμενον. Μᾶλλον δὲ τὸ παρατεθὲν ἐν τοῖς εἰρημένοις πρῶτον κατανοήσωμεν. Εἶδος αὐτοῦ, φησὶν, ὡς Λίβανος ἐκλεκτός. Ἐκλογὴ δὲ παντὸς πράγματος διὰ τῆς τοῦ ἐναντίου παραθέσεως γίνεται. Ἐπεὶ οὖν ὁμώνυμόν ἐστι τὸ ἀγαθὸν, ἐπί τε τοῦ ὄντως ὄντος τοιούτου, καὶ ἐπὶ τοῦ μὴ ὄντος μὲν, ὑποκρινομένου δὲ δι᾿ ἀπάτης, καὶ δοκοῦντος εἶναι δ οὐκ ἔστιν· ὁ μὴ διαμαρτὼν τῆς τοῦ καλοῦ κρίσεως, τὸ ἐξειλεγμένον ἀγαθὸν ἀντὶ τοῦ ἠπατημένου οὐ προείλετο. Ἐπεὶ οὖν ἐνταῦθα τῷ ἐκλεκτῷ Λιβάνῳ τὸ εἶδος τοῦ νυμφίου προσείκασε, δύο κατὰ τὸ ἀκόλουθον Λιβάνους ὁ λόγος νοεῖν ὑποτίθεται· ἕνα μὲν τὸν πονηρὸν καὶ ἀπόβλητον, τὸν ἴσα τῷ μόσχῳ κατὰ τὴν προφητείαν μετὰ τῶν κέδρων τῶν ἐφ' ἑαυτοῦ συντρι βόμενον, ἕτερον δὲ τὸν ἐκλεκτόν τε καὶ τίμιον, οὗ τὸ κάλλος θεοπρεπές ἐστι καὶ θεοείκελον. Τὸ δὲ νοούμε νον διὰ τῶν εἰρημένων, τοιοῦτόν ἐστιν· Εἷς βασιλεὺς κυρίως τε καὶ ἀληθινῶς καὶ πρώτως ἐστὶν, ὁ βασι λεὺς πάσης τῆς κτίσεως. Ἀλλ' ὅμως καὶ ὁ κοσμο- κράτωρ τοῦ σκότους σεμνύνει ἑαυτὸν τῷ τῆς βασι- λείας ονόματι. Λεγεώνες ἀγγέλων παρὰ τῷ ἀληθινῷ βασιλεῖ, καὶ λεγεώνες δαιμόνων παρὰ τῷ ἄρχοντι τῆς ἐξουσίας τοῦ σκότους. Αρχαὶ καὶ ἐξουσίαι καὶ δυνά- μεις ὑπὸ τὸν βασιλέα τῶν βασιλευόντων, καὶ Κύριον S. GREGORII NYSSENI Adei nomen indit, alteram conscientiam vocat ". Per fidem intelligit dilectionem erga Deum, de toto corde, et animo, et virium facultate profectam : per bonam vero conscientiam, affectionem quamdam erga proximum, cum amore conjunctam. Et for= tassis hæc posterius a nobis inventa sententia, priori sensui non adversatur. Nam per utrumque horum columnas feri licet tales, quales erant Pe- trus, Jacobus, Joannes, et si quis alius hoc nomi- ae vel fuit antehac vel erit deinceps dignus. Nama qui in hisce duobus mandatis perfectus est, is et columna fit et firmamentum veritatis, ut Aposto- lus loquitur. Adeoque duabus hisce præclaris re- bus universum Ecclesiæ corpus quasi quibusdam cruribus innititur, aureo basis illius fundamento, quæ fides est, immobilitatem non mutabilem et constantiam in omni bono animi indente. Post has vero laudes quasi paucis verbis repe- B tens universam sponsi pulchritudinem, ait : Spe- cies ipsius, ut electus Libanus, ut cedri. Guttur ejus dulcedo, ac nil nisi desiderium est, cognatus meus, et proximus mihi, filiæ Jerusalem. Quibus in verbis clarius indicare sponsam arbitror, versari encomium ipsius in ea sponsi pulchritudine, quæ sub aspectum cadat. Id autem intelligo per hoc, quod sub oculos cadit, de quo quasi quoddam cor- pus constituit Apostolus, collectis membris sin- gulis, quæ integram Ecclesiam absolvunt. Ait enim spoņsa unam ipsius speciem esse infinitas illas cedros, quibus undique Libanus cinctus sit. Quibus verbis significat, nihil humile neque abje- ctum ad venustatem corporis illius conferre, nisi sublime sit instar cedri, ac vertice suo sursum G tendat. Satius autem fuerit, ut illud quod primum inter comparationes positum est, consideremus. Species ipsius, inquit, ut electus Libanus. Electio alicujus rei fit, cum juxta eam contrarium quid collocatur. Itaque cum una boni appellatio diversa significet, ac simul de eo usurpetur, quod revera bonum est, et quod tale non est, sed per fraudem esse se bonum simulat, idque videtur esse quod non est : qui in boni dijudicatione non fallitur, quod eximie selecteque bonum est, erroneo et fallaci non præfert. Quamobrem cum hoc loco ad electum Libanum sponsi formam comparat, con- sentanea ratione colligitur, moneri nos ut Libanos esse duos intelligamus, alterum malum et rejicien- dum, qui perinde ac vitulus ille (quemadmodum Propheta loquitur ) una cum cedris suis conte- rendus est : alterum electum et pretiosum, cujus elegantia divina sit, et majestatem insignem præ se ferat. De his autem tale quiddam percipimus: Proprie, vere, ac primarie rex unus est, rex ille rerum omnium creatarum. Nihilominus etiam mundi Dominus, ille tenebrarum rector, regium sibi nomen arrogat. Legiones angelorum sunt ** Timoth. xxi, sqq. Timoth. 11, 45. ** Psal. xxviii, 5, 6. D

Παῦλος οἷόν τινα οἶχον δεκτικὸν τοῦ Θεοῦ κατασκευά ζων τὸν μέγαν Τιμόθεον, τοὺς δύο τούτους ίστησιν ἐν ἑαυτῷ στύλους, τῷ μὲν ὄνομα θέμενος πίστιν, τῷ δὲ ἑτέρῳ συνείδησιν. Διὰ μὲν τῆς πίστεως, τὴν εἰς Θεὸν ἀγάπην τὴν ἐξ ὅλης καρδίας τε καὶ ψυχῆς, καὶ δυνάμεως σημαίνων· διὰ δὲ τῆς ἀγαθῆς συνειδήσεως, τὴν ἀγαπητικὴν εἰς τὸν πλησίον διάθεσιν. Τάχα δὲ οὐκ ἐναντιοῦται τῷ προτέρῳ νοήματι ἡ νῦν ἐφευρε θεῖσα διάνοια. Δι' ἀμφοτέρων γὰρ τούτων ἐστὶ τὸ γενέσθαι στύλους, τοὺς κατὰ Πέτρον, καὶ Ἰάκωβον, καὶ Ἰωάννην, καὶ εἴ τις ἄλλος κατ' ἐκείνους τοῦ τοιούτου ὀνόματος ἄξιος ἢ γέγονεν ή γενήσεται. Ο γὰρ ἐν ταύταις δυσὶν ἐντολαῖς τελειωθείς, στύλος, καὶ ἑδραίωμα τῆς ἀληθείας κατὰ τὴν τοῦ Ἀποστό λου φωνὴν κατασκευάζεται. Ὥστε τοῖς δύο τούτοις κατορθώμασιν ὅλον τὸ σῶμα τῆς ἀληθείας καθάπερ Α σίον ὡς ἑαυτὸν, ἰσοδυναμεῖν τῇ πρώτῃ. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ κνήμαις τισὶν ἐπερείδεσθαι, τοῦ χρυσοῦ θεμελίου τῆς κατὰ τὴν πίστιν βάσεως, τὸ ἀκλινές τε καὶ ἀμετάθετον, καὶ τὸ ἐν παντὶ ἀγαθῷ πάγιον τοῖς λογισμοῖς ἐμποιούντος. Μετὰ δὲ τοὺς ἐπαίνους τούτους, καθάπερ ἀνακε φαλαιουμένη ὅλον του νυμφίου τὸ κάλλος, φησίν Εἶδος αὐτοῦ, ὡς Λίβανος ἐκλεκτός, ὡς κέδροι. Φάρυγξ αὐτοῦ γλυκασμὸς, καὶ ὅλος ἐπιθυμία, οὗτος ἀδελφιδός μου, καὶ οὗτος πλησίον μου, θυγατέρες Ιηρουσαλήμ. Ἐν τούτῳ γὰρ οἶμαι σα φέστερον αὐτὴν διασημαίνειν, ὅτι τὸ περὶ τὸ βλεπό μενον τοῦ νυμφίου κάλλος ἐστὶν ὁ ἔπαινος· ἐκεῖνο φημι τὸ βλεπόμενον, ὃ διὰ τῶν καθ᾿ ἕκαστον μελῶν τῶν συμπληρούντων τὴν Ἐκκλησίαν, σωματοποιεῖ ὁ Απόστολος. Εν γὰρ εἶδος αὐτοῦ φησιν εἶναι τὰς μυ ριάδας τῶν κέδρων, αἷς διείληπται πανταχόθεν ὁ Λέω βανος. Δηλοῦσα διὰ τῶν λεγομένων, ὅτι οὐδὲν ταπει νὸν καὶ χαμαίζηλον συντελεῖ πρὸς τὴν εὐμορφίαν τοῦ σώματος, ἐὰν μή τι κατὰ τὴν κέδρον ὑψηλὸν εἴη, καὶ πρὸς τῇ κορυφῇ ἐπειγόμενον. Μᾶλλον δὲ τὸ παρατεθὲν ἐν τοῖς εἰρημένοις πρῶτον κατανοήσωμεν. Εἶδος αὐτοῦ, φησὶν, ὡς Λίβανος ἐκλεκτός. Ἐκλογὴ δὲ παντὸς πράγματος διὰ τῆς τοῦ ἐναντίου παραθέσεως γίνεται. Ἐπεὶ οὖν ὁμώνυμόν ἐστι τὸ ἀγαθὸν, ἐπί τε τοῦ ὄντως ὄντος τοιούτου, καὶ ἐπὶ τοῦ μὴ ὄντος μὲν, ὑποκρινομένου δὲ δι᾿ ἀπάτης, καὶ δοκοῦντος εἶναι δ οὐκ ἔστιν· ὁ μὴ διαμαρτὼν τῆς τοῦ καλοῦ κρίσεως, τὸ ἐξειλεγμένον ἀγαθὸν ἀντὶ τοῦ ἠπατημένου οὐ προείλετο. Ἐπεὶ οὖν ἐνταῦθα τῷ ἐκλεκτῷ Λιβάνῳ τὸ εἶδος τοῦ νυμφίου προσείκασε, δύο κατὰ τὸ ἀκόλουθον Λιβάνους ὁ λόγος νοεῖν ὑποτίθεται· ἕνα μὲν τὸν πονηρὸν καὶ ἀπόβλητον, τὸν ἴσα τῷ μόσχῳ κατὰ τὴν προφητείαν μετὰ τῶν κέδρων τῶν ἐφ' ἑαυτοῦ συντρι βόμενον, ἕτερον δὲ τὸν ἐκλεκτόν τε καὶ τίμιον, οὗ τὸ κάλλος θεοπρεπές ἐστι καὶ θεοείκελον. Τὸ δὲ νοούμε νον διὰ τῶν εἰρημένων, τοιοῦτόν ἐστιν· Εἷς βασιλεὺς κυρίως τε καὶ ἀληθινῶς καὶ πρώτως ἐστὶν, ὁ βασι λεὺς πάσης τῆς κτίσεως. Ἀλλ' ὅμως καὶ ὁ κοσμο- κράτωρ τοῦ σκότους σεμνύνει ἑαυτὸν τῷ τῆς βασι- λείας ονόματι. Λεγεώνες ἀγγέλων παρὰ τῷ ἀληθινῷ βασιλεῖ, καὶ λεγεώνες δαιμόνων παρὰ τῷ ἄρχοντι τῆς ἐξουσίας τοῦ σκότους. Αρχαὶ καὶ ἐξουσίαι καὶ δυνά- μεις ὑπὸ τὸν βασιλέα τῶν βασιλευόντων, καὶ Κύριον S. GREGORII NYSSENI Adei nomen indit, alteram conscientiam vocat ". Per fidem intelligit dilectionem erga Deum, de toto corde, et animo, et virium facultate profectam : per bonam vero conscientiam, affectionem quamdam erga proximum, cum amore conjunctam. Et for= tassis hæc posterius a nobis inventa sententia, priori sensui non adversatur. Nam per utrumque horum columnas feri licet tales, quales erant Pe- trus, Jacobus, Joannes, et si quis alius hoc nomi- ae vel fuit antehac vel erit deinceps dignus. Nama qui in hisce duobus mandatis perfectus est, is et columna fit et firmamentum veritatis, ut Aposto- lus loquitur. Adeoque duabus hisce præclaris re- bus universum Ecclesiæ corpus quasi quibusdam cruribus innititur, aureo basis illius fundamento, quæ fides est, immobilitatem non mutabilem et constantiam in omni bono animi indente. Post has vero laudes quasi paucis verbis repe- B tens universam sponsi pulchritudinem, ait : Spe- cies ipsius, ut electus Libanus, ut cedri. Guttur ejus dulcedo, ac nil nisi desiderium est, cognatus meus, et proximus mihi, filiæ Jerusalem. Quibus in verbis clarius indicare sponsam arbitror, versari encomium ipsius in ea sponsi pulchritudine, quæ sub aspectum cadat. Id autem intelligo per hoc, quod sub oculos cadit, de quo quasi quoddam cor- pus constituit Apostolus, collectis membris sin- gulis, quæ integram Ecclesiam absolvunt. Ait enim spoņsa unam ipsius speciem esse infinitas illas cedros, quibus undique Libanus cinctus sit. Quibus verbis significat, nihil humile neque abje- ctum ad venustatem corporis illius conferre, nisi sublime sit instar cedri, ac vertice suo sursum G tendat. Satius autem fuerit, ut illud quod primum inter comparationes positum est, consideremus. Species ipsius, inquit, ut electus Libanus. Electio alicujus rei fit, cum juxta eam contrarium quid collocatur. Itaque cum una boni appellatio diversa significet, ac simul de eo usurpetur, quod revera bonum est, et quod tale non est, sed per fraudem esse se bonum simulat, idque videtur esse quod non est : qui in boni dijudicatione non fallitur, quod eximie selecteque bonum est, erroneo et fallaci non præfert. Quamobrem cum hoc loco ad electum Libanum sponsi formam comparat, con- sentanea ratione colligitur, moneri nos ut Libanos esse duos intelligamus, alterum malum et rejicien- dum, qui perinde ac vitulus ille (quemadmodum Propheta loquitur ) una cum cedris suis conte- rendus est : alterum electum et pretiosum, cujus elegantia divina sit, et majestatem insignem præ se ferat. De his autem tale quiddam percipimus: Proprie, vere, ac primarie rex unus est, rex ille rerum omnium creatarum. Nihilominus etiam mundi Dominus, ille tenebrarum rector, regium sibi nomen arrogat. Legiones angelorum sunt ** Timoth. xxi, sqq. Timoth. 11, 45. ** Psal. xxviii, 5, 6. D

Παῦλος οἷόν τινα οἶχον δεκτικὸν τοῦ Θεοῦ κατασκευά ζων τὸν μέγαν Τιμόθεον, τοὺς δύο τούτους ίστησιν ἐν ἑαυτῷ στύλους, τῷ μὲν ὄνομα θέμενος πίστιν, τῷ δὲ ἑτέρῳ συνείδησιν. Διὰ μὲν τῆς πίστεως, τὴν εἰς Θεὸν ἀγάπην τὴν ἐξ ὅλης καρδίας τε καὶ ψυχῆς, καὶ δυνάμεως σημαίνων· διὰ δὲ τῆς ἀγαθῆς συνειδήσεως, τὴν ἀγαπητικὴν εἰς τὸν πλησίον διάθεσιν. Τάχα δὲ οὐκ ἐναντιοῦται τῷ προτέρῳ νοήματι ἡ νῦν ἐφευρε θεῖσα διάνοια. Δι' ἀμφοτέρων γὰρ τούτων ἐστὶ τὸ γενέσθαι στύλους, τοὺς κατὰ Πέτρον, καὶ Ἰάκωβον, καὶ Ἰωάννην, καὶ εἴ τις ἄλλος κατ' ἐκείνους τοῦ τοιούτου ὀνόματος ἄξιος ἢ γέγονεν ή γενήσεται. Ο γὰρ ἐν ταύταις δυσὶν ἐντολαῖς τελειωθείς, στύλος, καὶ ἑδραίωμα τῆς ἀληθείας κατὰ τὴν τοῦ Ἀποστό λου φωνὴν κατασκευάζεται. Ὥστε τοῖς δύο τούτοις κατορθώμασιν ὅλον τὸ σῶμα τῆς ἀληθείας καθάπερ Α σίον ὡς ἑαυτὸν, ἰσοδυναμεῖν τῇ πρώτῃ. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ κνήμαις τισὶν ἐπερείδεσθαι, τοῦ χρυσοῦ θεμελίου τῆς κατὰ τὴν πίστιν βάσεως, τὸ ἀκλινές τε καὶ ἀμετάθετον, καὶ τὸ ἐν παντὶ ἀγαθῷ πάγιον τοῖς λογισμοῖς ἐμποιούντος. Μετὰ δὲ τοὺς ἐπαίνους τούτους, καθάπερ ἀνακε φαλαιουμένη ὅλον του νυμφίου τὸ κάλλος, φησίν Εἶδος αὐτοῦ, ὡς Λίβανος ἐκλεκτός, ὡς κέδροι. Φάρυγξ αὐτοῦ γλυκασμὸς, καὶ ὅλος ἐπιθυμία, οὗτος ἀδελφιδός μου, καὶ οὗτος πλησίον μου, θυγατέρες Ιηρουσαλήμ. Ἐν τούτῳ γὰρ οἶμαι σα φέστερον αὐτὴν διασημαίνειν, ὅτι τὸ περὶ τὸ βλεπό μενον τοῦ νυμφίου κάλλος ἐστὶν ὁ ἔπαινος· ἐκεῖνο φημι τὸ βλεπόμενον, ὃ διὰ τῶν καθ᾿ ἕκαστον μελῶν τῶν συμπληρούντων τὴν Ἐκκλησίαν, σωματοποιεῖ ὁ Απόστολος. Εν γὰρ εἶδος αὐτοῦ φησιν εἶναι τὰς μυ ριάδας τῶν κέδρων, αἷς διείληπται πανταχόθεν ὁ Λέω βανος. Δηλοῦσα διὰ τῶν λεγομένων, ὅτι οὐδὲν ταπει νὸν καὶ χαμαίζηλον συντελεῖ πρὸς τὴν εὐμορφίαν τοῦ σώματος, ἐὰν μή τι κατὰ τὴν κέδρον ὑψηλὸν εἴη, καὶ πρὸς τῇ κορυφῇ ἐπειγόμενον. Μᾶλλον δὲ τὸ παρατεθὲν ἐν τοῖς εἰρημένοις πρῶτον κατανοήσωμεν. Εἶδος αὐτοῦ, φησὶν, ὡς Λίβανος ἐκλεκτός. Ἐκλογὴ δὲ παντὸς πράγματος διὰ τῆς τοῦ ἐναντίου παραθέσεως γίνεται. Ἐπεὶ οὖν ὁμώνυμόν ἐστι τὸ ἀγαθὸν, ἐπί τε τοῦ ὄντως ὄντος τοιούτου, καὶ ἐπὶ τοῦ μὴ ὄντος μὲν, ὑποκρινομένου δὲ δι᾿ ἀπάτης, καὶ δοκοῦντος εἶναι δ οὐκ ἔστιν· ὁ μὴ διαμαρτὼν τῆς τοῦ καλοῦ κρίσεως, τὸ ἐξειλεγμένον ἀγαθὸν ἀντὶ τοῦ ἠπατημένου οὐ προείλετο. Ἐπεὶ οὖν ἐνταῦθα τῷ ἐκλεκτῷ Λιβάνῳ τὸ εἶδος τοῦ νυμφίου προσείκασε, δύο κατὰ τὸ ἀκόλουθον Λιβάνους ὁ λόγος νοεῖν ὑποτίθεται· ἕνα μὲν τὸν πονηρὸν καὶ ἀπόβλητον, τὸν ἴσα τῷ μόσχῳ κατὰ τὴν προφητείαν μετὰ τῶν κέδρων τῶν ἐφ' ἑαυτοῦ συντρι βόμενον, ἕτερον δὲ τὸν ἐκλεκτόν τε καὶ τίμιον, οὗ τὸ κάλλος θεοπρεπές ἐστι καὶ θεοείκελον. Τὸ δὲ νοούμε νον διὰ τῶν εἰρημένων, τοιοῦτόν ἐστιν· Εἷς βασιλεὺς κυρίως τε καὶ ἀληθινῶς καὶ πρώτως ἐστὶν, ὁ βασι λεὺς πάσης τῆς κτίσεως. Ἀλλ' ὅμως καὶ ὁ κοσμο- κράτωρ τοῦ σκότους σεμνύνει ἑαυτὸν τῷ τῆς βασι- λείας ονόματι. Λεγεώνες ἀγγέλων παρὰ τῷ ἀληθινῷ βασιλεῖ, καὶ λεγεώνες δαιμόνων παρὰ τῷ ἄρχοντι τῆς ἐξουσίας τοῦ σκότους. Αρχαὶ καὶ ἐξουσίαι καὶ δυνά- μεις ὑπὸ τὸν βασιλέα τῶν βασιλευόντων, καὶ Κύριον S. GREGORII NYSSENI Adei nomen indit, alteram conscientiam vocat ". Per fidem intelligit dilectionem erga Deum, de toto corde, et animo, et virium facultate profectam : per bonam vero conscientiam, affectionem quamdam erga proximum, cum amore conjunctam. Et for= tassis hæc posterius a nobis inventa sententia, priori sensui non adversatur. Nam per utrumque horum columnas feri licet tales, quales erant Pe- trus, Jacobus, Joannes, et si quis alius hoc nomi- ae vel fuit antehac vel erit deinceps dignus. Nama qui in hisce duobus mandatis perfectus est, is et columna fit et firmamentum veritatis, ut Aposto- lus loquitur. Adeoque duabus hisce præclaris re- bus universum Ecclesiæ corpus quasi quibusdam cruribus innititur, aureo basis illius fundamento, quæ fides est, immobilitatem non mutabilem et constantiam in omni bono animi indente. Post has vero laudes quasi paucis verbis repe- B tens universam sponsi pulchritudinem, ait : Spe- cies ipsius, ut electus Libanus, ut cedri. Guttur ejus dulcedo, ac nil nisi desiderium est, cognatus meus, et proximus mihi, filiæ Jerusalem. Quibus in verbis clarius indicare sponsam arbitror, versari encomium ipsius in ea sponsi pulchritudine, quæ sub aspectum cadat. Id autem intelligo per hoc, quod sub oculos cadit, de quo quasi quoddam cor- pus constituit Apostolus, collectis membris sin- gulis, quæ integram Ecclesiam absolvunt. Ait enim spoņsa unam ipsius speciem esse infinitas illas cedros, quibus undique Libanus cinctus sit. Quibus verbis significat, nihil humile neque abje- ctum ad venustatem corporis illius conferre, nisi sublime sit instar cedri, ac vertice suo sursum G tendat. Satius autem fuerit, ut illud quod primum inter comparationes positum est, consideremus. Species ipsius, inquit, ut electus Libanus. Electio alicujus rei fit, cum juxta eam contrarium quid collocatur. Itaque cum una boni appellatio diversa significet, ac simul de eo usurpetur, quod revera bonum est, et quod tale non est, sed per fraudem esse se bonum simulat, idque videtur esse quod non est : qui in boni dijudicatione non fallitur, quod eximie selecteque bonum est, erroneo et fallaci non præfert. Quamobrem cum hoc loco ad electum Libanum sponsi formam comparat, con- sentanea ratione colligitur, moneri nos ut Libanos esse duos intelligamus, alterum malum et rejicien- dum, qui perinde ac vitulus ille (quemadmodum Propheta loquitur ) una cum cedris suis conte- rendus est : alterum electum et pretiosum, cujus elegantia divina sit, et majestatem insignem præ se ferat. De his autem tale quiddam percipimus: Proprie, vere, ac primarie rex unus est, rex ille rerum omnium creatarum. Nihilominus etiam mundi Dominus, ille tenebrarum rector, regium sibi nomen arrogat. Legiones angelorum sunt ** Timoth. xxi, sqq. Timoth. 11, 45. ** Psal. xxviii, 5, 6. D

ἀναφύῃ, δι' ἧς μεταβάλλεται τοῦ τε λέοντος, καὶ τῆς Β παρδάλεως, καὶ τῶν ἀσπίδων ἡ φύσις πρὸς τὸ τι θασσόν τε καὶ ἡμερον· ὥστε συνδιαιτάσθαι μὲν τῷ μόσχῳ τὸν λέοντα, συναναπαύεσθαι δὲ τῷ ἐρίφῳ τὴν πάρδαλιν, ἐπιστατεῖν δὲ τούτων τὸ παιδίον ἐκεῖνο τὸ νήπιον δ ἐγεννήθη ἡμῖν· οὗ ἡ χεὶρ ἐν τῇ τρώγλῃ τῶν ἀσπίδων γίνεται, καὶ τῶν ἐκγόνων τῆς ἀσπίδος ἐφαπτομένη, καὶ τὸν ἰὸν αὐτῶν ἀπαμβλύνουσα· ὧν γινομένων, φησὶν ὁ Προφήτης, ὅτι καὶ ὁ Λίβανος σὺν τοῖς ὑψηλοῖς πεσεῖται. Οσα δὲ μηνύει διὰ τῶν αἰνι γμάτων τούτων ή προφητεία, ὡς πρόδηλα πᾶσιν ὄντα, περιττὸν ἂν εἴη δι' ἀκριβείας ἐκτίθεσθαι. Τίς γὰρ οὐκ οἶδε τὸ γεννηθὲν ἡμῖν παιδίον, τὸ τῶν ἀσπίδων τῇ χειρὶ ἐφαπτόμενον, οὗ ἡ ἐπιστασία τὰ δηλητή ρια τῶν θηρίων ποιεῖ τοῖς ἡμέροις ὁμόσκηνα, τῆς φυσικής πικρίας λήθην ποιούμενα; Ἐπεὶ οὖν πίπτει διὰ τούτων ὁ Λίβανος ἡ κακία, καὶ συγκαταπίπτει ἡ πρώτη τῶν κακῶν ἀρχὴ, τὰ κατὰ τῆς ἀληθείας ὑψώ ματα· διὰ τοῦτο τῷ ἐκλεκτῷ Λιβάνῳ παρεικάζει ἡ νύμφη τοῦ Κυρίου τὸ κάλλος, οὕτως εἰποῦσα τοῖς βήμασιν· Εἶδος αὐτοῦ, ὡς Λίβανος ἐκλεκτὸς, ὡς κέδροι. Προστίθησι δὲ καὶ τῷ φάρυγγι τὸν κατάλληλον ἔπαινον, γλυκασμόν τε αὐτὸν καὶ ἐπιθυμίαν ὀνομά σασα· ἔχει δὲ ἡ λέξις οὕτως· Φάρυγξ αὐτοῦ γλυ- κασμὸς, καὶ ὅλος ἐπιθυμία. “Ο δὲ περὶ τούτου νοοῦ μεν, τοιοῦτόν ἐστι· Τὸ ὑπὸ τὸν ἀνθερεῶνα μέρος, φάρυγγα καλεῖ ἡ συνήθεια· ᾧ φασι τὸν ἦχον τῇ προς- πτώσει τοῦ ἐκ τῆς ἀρτηρίας πνεύματος ἀπογεν νᾶσθαι περιδονούμενον. Ἐπεὶ οὖν κηρία μέλιτος οἱ καλοί εἰσι λόγοι· λόγου δὲ ὄργανόν ἐστιν ἡ φωνὴ, ἧς ἡ γένεσίς ἐστιν ἐκ φάρυγγος, τάχα τοὺς ὑπηρέτας τε καὶ ὑποφήτας τοῦ λόγου, ἐν οἷς λαλεῖ ὁ Χριστός, τῷ ὀνόματι τούτῳ σημαίνεσθαι νοῶν τις, οὐχ ἁμαρτ τήσεται. Καὶ γὰρ ὁ μέγας Ιωάννης ἐρωτηθεὶς ὅστις είη, φωνὴν ἑαυτὸν κατωνόμασεν, ἐπειδὴ τοῦ Λόγου πρόδρομος ἦν· καὶ ὁ μακάριος Παῦλος δοκιμὴν ἐδίδου τοῦ ἐν αὐτῷ λαλοῦντος Χριστοῦ· οὗ τὴν φωνὴν ἑαυτῷ χρήσας, γλυκασμὸς ἦν δι' ἐκείνου φθεγγόμενος. Καὶ πάντες οἱ προφῆται τὰ φωνητικὰ ἑαυτῶν ὄργανα τῷ ἐνη χοῦντι αὐτοῖς Πνεύματι παραχωρήσαντες, γλυ κασμὸς ἐγίνοντο, τὸ θεῖον μέλι διὰ τοῦ λάρυγγος τοῦ ἰδίου πηγάζοντες, ᾧ βασιλεῖς τε καὶ ἰδιῶται πρὸς ὑγείαν προσφέρονται· οὗ ἡ ἀπόλαυσις οὐκ ἐπικόπτει τὴν ἐπιθυμίαν τῷ κόρῳ, ἀλλὰ τρέφει μᾶλλον διὰ τῆς τῶν ἐπιθυμουμένων μετουσίας τὸν πόθον. Διὰ τοῦτο καὶ ὅλον αὐτὸν ἐπιθυμίαν κατονομάζει, οἷόν τινι δρι σμῷ τὸ τοῦ ζητουμένου κάλλος διὰ ταύτης τῆς φωνῆς υπογράφουσα· Ὅλος γὰρ, φησίν, ἐπιθυμία. Ὡς μας κάρια τὰ μέλη ἐκεῖνα, δι' ὧν τὸ ὅλον ἐπιθυμία για νεται· διὰ τῆς ἐν παντὶ ἀγαθῷ τελειότητος, σύγκρατον ἐκ πάντων τὸ ἐράσμιον ἀπεργαζόμενα κάλλος· ώστε ὅλον μὴ ἐν ὀφθαλμῷ μόνον καὶ χερσὶν ἢ βοστρύχοις, ἀλλὰ καὶ ἐν ποσὶ καὶ ἐν χερσὶ, καὶ ἐν ταῖς κνήμαις, καὶ κατὰ φάρυγγα παραπλησίως ἐπιθυμητὸς εἶναι, μηδενὸς ἐν τοῖς μέλεσι κατὰ τὴν ὑπερβολὴν τοῦ κάλ λους ἐλαττουμένου. S. GREGORII NYSSENI et leonis, et pardi, et aspidum natura commuta- A bitur in cicurem quamdam mansuetudinem: ita ut leo cun vitulo degat, pardalis cum hodo requiem capiat, praesit iis denique puer ille pusillus, qui nobis natus est : cujus manus in cavernam aspi- dum penetrat, et sobolem aspidis attingens, vene- num earum hebetat. Quæ ubi acciderint, futurum ait Propheta, ut et Libanus cum sublimibus cor- ruat. Quæcunque vero hæc prophetia per nigmata indicat, ea tanquam manifesta omnibus, accurate explicare velle, fuerit supervacaneum. Quis enim ignorat puerum illum nobis natum ? qui manu sua contingit aspides, cujus præfectura bestias perni- ciosas sub idem cum cicuribus tectum redigit, na- turalis acerbitatis oblitas? Quare cum Libanus ille, qui est malitia, per hæc corruat, atque etiam una cum hoc principium malorum corruat, subli- mitates nimirum adversus veritatem erectæ : id- circo pulchritudinem Domini sponsa cum Libano electo confert, hisce verbis prolatis: Species ipsius, w electus Libanus, ut cedri. C Addit autem gutturi quoque conveniens enco- mium, cum illud et dulcedinem, et desiderium ap- pellat. Verba sunt hujusmodi: Guttur ejus dulcedo, ac nil nisi desiderium est. Quibus de verbis hujus- modi quiddam nobis ad animum accidit: Partem eam, quæ sub mento est, guttur appellare consue- vimus, a quo sonum conformari tradunt, dum allabitur huc quadam cum illisione spiritus ex ar- teria. Quare cum ſavi mellis sint præclari sermones, et sermonis sit instrumentum vox, cujus ortus e gutture, fortasse ministros et interpretes sermonis, in quibus Christus loquitur, hac voce qui signif- cari cogitat, a vero non aberrabit. Nam et magnus ille Joannes rogatus quis esset, vocem se appella-' vit **, quippe qui Verbi præcursor esset: et beatus ille Paulus documentum edebat loquentis in se Christi, cui quia vacem suam locaverat, nil nisi dulcedo erat per ipsum loquens. Omnes itidem prophetæ, quia Spiritui sonum in eis edenti mem- bra sua vocalia concesserant, nil nisi dulcedo erant, niel divinum e gutture suo, velut e quodam fonte promentes, quo quidem et reges, et privati homines salubriter utuntur : cujus fruitio cupidita- D tem satietate non imminuit, sed multo magis desi- derium per expetitorum participationem alit. Pro- pterea dixit illud nihil esse aliud, quam deside- rium : quasi quadam definitione pulchritudinem quæsiti hac voce describens : Nil, inquit, est, nisi desiderium. Quam beata sunt illa membra, per quæ totum nil nisi desiderium fit : quæque per abso- lutam in omni bono perfectionem, efficiunt amabi- Tem quamdam ex omnibus temperatam venustatem, ita ut universum non modo quod oculos attinet, quod manus, quod cincinnos, sed etiam propter peles, crura, guttur denique sit desiderabile, ne- que membrum ullum in hoc pulchritudinis excellentia deteriore sit conditione, quam cætera. Juall. 1, 25. ”II Cor. xiii, 3.

ἀναφύῃ, δι' ἧς μεταβάλλεται τοῦ τε λέοντος, καὶ τῆς Β παρδάλεως, καὶ τῶν ἀσπίδων ἡ φύσις πρὸς τὸ τι θασσόν τε καὶ ἡμερον· ὥστε συνδιαιτάσθαι μὲν τῷ μόσχῳ τὸν λέοντα, συναναπαύεσθαι δὲ τῷ ἐρίφῳ τὴν πάρδαλιν, ἐπιστατεῖν δὲ τούτων τὸ παιδίον ἐκεῖνο τὸ νήπιον δ ἐγεννήθη ἡμῖν· οὗ ἡ χεὶρ ἐν τῇ τρώγλῃ τῶν ἀσπίδων γίνεται, καὶ τῶν ἐκγόνων τῆς ἀσπίδος ἐφαπτομένη, καὶ τὸν ἰὸν αὐτῶν ἀπαμβλύνουσα· ὧν γινομένων, φησὶν ὁ Προφήτης, ὅτι καὶ ὁ Λίβανος σὺν τοῖς ὑψηλοῖς πεσεῖται. Οσα δὲ μηνύει διὰ τῶν αἰνι γμάτων τούτων ή προφητεία, ὡς πρόδηλα πᾶσιν ὄντα, περιττὸν ἂν εἴη δι' ἀκριβείας ἐκτίθεσθαι. Τίς γὰρ οὐκ οἶδε τὸ γεννηθὲν ἡμῖν παιδίον, τὸ τῶν ἀσπίδων τῇ χειρὶ ἐφαπτόμενον, οὗ ἡ ἐπιστασία τὰ δηλητή ρια τῶν θηρίων ποιεῖ τοῖς ἡμέροις ὁμόσκηνα, τῆς φυσικής πικρίας λήθην ποιούμενα; Ἐπεὶ οὖν πίπτει διὰ τούτων ὁ Λίβανος ἡ κακία, καὶ συγκαταπίπτει ἡ πρώτη τῶν κακῶν ἀρχὴ, τὰ κατὰ τῆς ἀληθείας ὑψώ ματα· διὰ τοῦτο τῷ ἐκλεκτῷ Λιβάνῳ παρεικάζει ἡ νύμφη τοῦ Κυρίου τὸ κάλλος, οὕτως εἰποῦσα τοῖς βήμασιν· Εἶδος αὐτοῦ, ὡς Λίβανος ἐκλεκτὸς, ὡς κέδροι. Προστίθησι δὲ καὶ τῷ φάρυγγι τὸν κατάλληλον ἔπαινον, γλυκασμόν τε αὐτὸν καὶ ἐπιθυμίαν ὀνομά σασα· ἔχει δὲ ἡ λέξις οὕτως· Φάρυγξ αὐτοῦ γλυ- κασμὸς, καὶ ὅλος ἐπιθυμία. “Ο δὲ περὶ τούτου νοοῦ μεν, τοιοῦτόν ἐστι· Τὸ ὑπὸ τὸν ἀνθερεῶνα μέρος, φάρυγγα καλεῖ ἡ συνήθεια· ᾧ φασι τὸν ἦχον τῇ προς- πτώσει τοῦ ἐκ τῆς ἀρτηρίας πνεύματος ἀπογεν νᾶσθαι περιδονούμενον. Ἐπεὶ οὖν κηρία μέλιτος οἱ καλοί εἰσι λόγοι· λόγου δὲ ὄργανόν ἐστιν ἡ φωνὴ, ἧς ἡ γένεσίς ἐστιν ἐκ φάρυγγος, τάχα τοὺς ὑπηρέτας τε καὶ ὑποφήτας τοῦ λόγου, ἐν οἷς λαλεῖ ὁ Χριστός, τῷ ὀνόματι τούτῳ σημαίνεσθαι νοῶν τις, οὐχ ἁμαρτ τήσεται. Καὶ γὰρ ὁ μέγας Ιωάννης ἐρωτηθεὶς ὅστις είη, φωνὴν ἑαυτὸν κατωνόμασεν, ἐπειδὴ τοῦ Λόγου πρόδρομος ἦν· καὶ ὁ μακάριος Παῦλος δοκιμὴν ἐδίδου τοῦ ἐν αὐτῷ λαλοῦντος Χριστοῦ· οὗ τὴν φωνὴν ἑαυτῷ χρήσας, γλυκασμὸς ἦν δι' ἐκείνου φθεγγόμενος. Καὶ πάντες οἱ προφῆται τὰ φωνητικὰ ἑαυτῶν ὄργανα τῷ ἐνη χοῦντι αὐτοῖς Πνεύματι παραχωρήσαντες, γλυ κασμὸς ἐγίνοντο, τὸ θεῖον μέλι διὰ τοῦ λάρυγγος τοῦ ἰδίου πηγάζοντες, ᾧ βασιλεῖς τε καὶ ἰδιῶται πρὸς ὑγείαν προσφέρονται· οὗ ἡ ἀπόλαυσις οὐκ ἐπικόπτει τὴν ἐπιθυμίαν τῷ κόρῳ, ἀλλὰ τρέφει μᾶλλον διὰ τῆς τῶν ἐπιθυμουμένων μετουσίας τὸν πόθον. Διὰ τοῦτο καὶ ὅλον αὐτὸν ἐπιθυμίαν κατονομάζει, οἷόν τινι δρι σμῷ τὸ τοῦ ζητουμένου κάλλος διὰ ταύτης τῆς φωνῆς υπογράφουσα· Ὅλος γὰρ, φησίν, ἐπιθυμία. Ὡς μας κάρια τὰ μέλη ἐκεῖνα, δι' ὧν τὸ ὅλον ἐπιθυμία για νεται· διὰ τῆς ἐν παντὶ ἀγαθῷ τελειότητος, σύγκρατον ἐκ πάντων τὸ ἐράσμιον ἀπεργαζόμενα κάλλος· ώστε ὅλον μὴ ἐν ὀφθαλμῷ μόνον καὶ χερσὶν ἢ βοστρύχοις, ἀλλὰ καὶ ἐν ποσὶ καὶ ἐν χερσὶ, καὶ ἐν ταῖς κνήμαις, καὶ κατὰ φάρυγγα παραπλησίως ἐπιθυμητὸς εἶναι, μηδενὸς ἐν τοῖς μέλεσι κατὰ τὴν ὑπερβολὴν τοῦ κάλ λους ἐλαττουμένου. S. GREGORII NYSSENI et leonis, et pardi, et aspidum natura commuta- A bitur in cicurem quamdam mansuetudinem: ita ut leo cun vitulo degat, pardalis cum hodo requiem capiat, praesit iis denique puer ille pusillus, qui nobis natus est : cujus manus in cavernam aspi- dum penetrat, et sobolem aspidis attingens, vene- num earum hebetat. Quæ ubi acciderint, futurum ait Propheta, ut et Libanus cum sublimibus cor- ruat. Quæcunque vero hæc prophetia per nigmata indicat, ea tanquam manifesta omnibus, accurate explicare velle, fuerit supervacaneum. Quis enim ignorat puerum illum nobis natum ? qui manu sua contingit aspides, cujus præfectura bestias perni- ciosas sub idem cum cicuribus tectum redigit, na- turalis acerbitatis oblitas? Quare cum Libanus ille, qui est malitia, per hæc corruat, atque etiam una cum hoc principium malorum corruat, subli- mitates nimirum adversus veritatem erectæ : id- circo pulchritudinem Domini sponsa cum Libano electo confert, hisce verbis prolatis: Species ipsius, w electus Libanus, ut cedri. C Addit autem gutturi quoque conveniens enco- mium, cum illud et dulcedinem, et desiderium ap- pellat. Verba sunt hujusmodi: Guttur ejus dulcedo, ac nil nisi desiderium est. Quibus de verbis hujus- modi quiddam nobis ad animum accidit: Partem eam, quæ sub mento est, guttur appellare consue- vimus, a quo sonum conformari tradunt, dum allabitur huc quadam cum illisione spiritus ex ar- teria. Quare cum ſavi mellis sint præclari sermones, et sermonis sit instrumentum vox, cujus ortus e gutture, fortasse ministros et interpretes sermonis, in quibus Christus loquitur, hac voce qui signif- cari cogitat, a vero non aberrabit. Nam et magnus ille Joannes rogatus quis esset, vocem se appella-' vit **, quippe qui Verbi præcursor esset: et beatus ille Paulus documentum edebat loquentis in se Christi, cui quia vacem suam locaverat, nil nisi dulcedo erat per ipsum loquens. Omnes itidem prophetæ, quia Spiritui sonum in eis edenti mem- bra sua vocalia concesserant, nil nisi dulcedo erant, niel divinum e gutture suo, velut e quodam fonte promentes, quo quidem et reges, et privati homines salubriter utuntur : cujus fruitio cupidita- D tem satietate non imminuit, sed multo magis desi- derium per expetitorum participationem alit. Pro- pterea dixit illud nihil esse aliud, quam deside- rium : quasi quadam definitione pulchritudinem quæsiti hac voce describens : Nil, inquit, est, nisi desiderium. Quam beata sunt illa membra, per quæ totum nil nisi desiderium fit : quæque per abso- lutam in omni bono perfectionem, efficiunt amabi- Tem quamdam ex omnibus temperatam venustatem, ita ut universum non modo quod oculos attinet, quod manus, quod cincinnos, sed etiam propter peles, crura, guttur denique sit desiderabile, ne- que membrum ullum in hoc pulchritudinis excellentia deteriore sit conditione, quam cætera. Juall. 1, 25. ”II Cor. xiii, 3.

ἀναφύῃ, δι' ἧς μεταβάλλεται τοῦ τε λέοντος, καὶ τῆς Β παρδάλεως, καὶ τῶν ἀσπίδων ἡ φύσις πρὸς τὸ τι θασσόν τε καὶ ἡμερον· ὥστε συνδιαιτάσθαι μὲν τῷ μόσχῳ τὸν λέοντα, συναναπαύεσθαι δὲ τῷ ἐρίφῳ τὴν πάρδαλιν, ἐπιστατεῖν δὲ τούτων τὸ παιδίον ἐκεῖνο τὸ νήπιον δ ἐγεννήθη ἡμῖν· οὗ ἡ χεὶρ ἐν τῇ τρώγλῃ τῶν ἀσπίδων γίνεται, καὶ τῶν ἐκγόνων τῆς ἀσπίδος ἐφαπτομένη, καὶ τὸν ἰὸν αὐτῶν ἀπαμβλύνουσα· ὧν γινομένων, φησὶν ὁ Προφήτης, ὅτι καὶ ὁ Λίβανος σὺν τοῖς ὑψηλοῖς πεσεῖται. Οσα δὲ μηνύει διὰ τῶν αἰνι γμάτων τούτων ή προφητεία, ὡς πρόδηλα πᾶσιν ὄντα, περιττὸν ἂν εἴη δι' ἀκριβείας ἐκτίθεσθαι. Τίς γὰρ οὐκ οἶδε τὸ γεννηθὲν ἡμῖν παιδίον, τὸ τῶν ἀσπίδων τῇ χειρὶ ἐφαπτόμενον, οὗ ἡ ἐπιστασία τὰ δηλητή ρια τῶν θηρίων ποιεῖ τοῖς ἡμέροις ὁμόσκηνα, τῆς φυσικής πικρίας λήθην ποιούμενα; Ἐπεὶ οὖν πίπτει διὰ τούτων ὁ Λίβανος ἡ κακία, καὶ συγκαταπίπτει ἡ πρώτη τῶν κακῶν ἀρχὴ, τὰ κατὰ τῆς ἀληθείας ὑψώ ματα· διὰ τοῦτο τῷ ἐκλεκτῷ Λιβάνῳ παρεικάζει ἡ νύμφη τοῦ Κυρίου τὸ κάλλος, οὕτως εἰποῦσα τοῖς βήμασιν· Εἶδος αὐτοῦ, ὡς Λίβανος ἐκλεκτὸς, ὡς κέδροι. Προστίθησι δὲ καὶ τῷ φάρυγγι τὸν κατάλληλον ἔπαινον, γλυκασμόν τε αὐτὸν καὶ ἐπιθυμίαν ὀνομά σασα· ἔχει δὲ ἡ λέξις οὕτως· Φάρυγξ αὐτοῦ γλυ- κασμὸς, καὶ ὅλος ἐπιθυμία. “Ο δὲ περὶ τούτου νοοῦ μεν, τοιοῦτόν ἐστι· Τὸ ὑπὸ τὸν ἀνθερεῶνα μέρος, φάρυγγα καλεῖ ἡ συνήθεια· ᾧ φασι τὸν ἦχον τῇ προς- πτώσει τοῦ ἐκ τῆς ἀρτηρίας πνεύματος ἀπογεν νᾶσθαι περιδονούμενον. Ἐπεὶ οὖν κηρία μέλιτος οἱ καλοί εἰσι λόγοι· λόγου δὲ ὄργανόν ἐστιν ἡ φωνὴ, ἧς ἡ γένεσίς ἐστιν ἐκ φάρυγγος, τάχα τοὺς ὑπηρέτας τε καὶ ὑποφήτας τοῦ λόγου, ἐν οἷς λαλεῖ ὁ Χριστός, τῷ ὀνόματι τούτῳ σημαίνεσθαι νοῶν τις, οὐχ ἁμαρτ τήσεται. Καὶ γὰρ ὁ μέγας Ιωάννης ἐρωτηθεὶς ὅστις είη, φωνὴν ἑαυτὸν κατωνόμασεν, ἐπειδὴ τοῦ Λόγου πρόδρομος ἦν· καὶ ὁ μακάριος Παῦλος δοκιμὴν ἐδίδου τοῦ ἐν αὐτῷ λαλοῦντος Χριστοῦ· οὗ τὴν φωνὴν ἑαυτῷ χρήσας, γλυκασμὸς ἦν δι' ἐκείνου φθεγγόμενος. Καὶ πάντες οἱ προφῆται τὰ φωνητικὰ ἑαυτῶν ὄργανα τῷ ἐνη χοῦντι αὐτοῖς Πνεύματι παραχωρήσαντες, γλυ κασμὸς ἐγίνοντο, τὸ θεῖον μέλι διὰ τοῦ λάρυγγος τοῦ ἰδίου πηγάζοντες, ᾧ βασιλεῖς τε καὶ ἰδιῶται πρὸς ὑγείαν προσφέρονται· οὗ ἡ ἀπόλαυσις οὐκ ἐπικόπτει τὴν ἐπιθυμίαν τῷ κόρῳ, ἀλλὰ τρέφει μᾶλλον διὰ τῆς τῶν ἐπιθυμουμένων μετουσίας τὸν πόθον. Διὰ τοῦτο καὶ ὅλον αὐτὸν ἐπιθυμίαν κατονομάζει, οἷόν τινι δρι σμῷ τὸ τοῦ ζητουμένου κάλλος διὰ ταύτης τῆς φωνῆς υπογράφουσα· Ὅλος γὰρ, φησίν, ἐπιθυμία. Ὡς μας κάρια τὰ μέλη ἐκεῖνα, δι' ὧν τὸ ὅλον ἐπιθυμία για νεται· διὰ τῆς ἐν παντὶ ἀγαθῷ τελειότητος, σύγκρατον ἐκ πάντων τὸ ἐράσμιον ἀπεργαζόμενα κάλλος· ώστε ὅλον μὴ ἐν ὀφθαλμῷ μόνον καὶ χερσὶν ἢ βοστρύχοις, ἀλλὰ καὶ ἐν ποσὶ καὶ ἐν χερσὶ, καὶ ἐν ταῖς κνήμαις, καὶ κατὰ φάρυγγα παραπλησίως ἐπιθυμητὸς εἶναι, μηδενὸς ἐν τοῖς μέλεσι κατὰ τὴν ὑπερβολὴν τοῦ κάλ λους ἐλαττουμένου. S. GREGORII NYSSENI et leonis, et pardi, et aspidum natura commuta- A bitur in cicurem quamdam mansuetudinem: ita ut leo cun vitulo degat, pardalis cum hodo requiem capiat, praesit iis denique puer ille pusillus, qui nobis natus est : cujus manus in cavernam aspi- dum penetrat, et sobolem aspidis attingens, vene- num earum hebetat. Quæ ubi acciderint, futurum ait Propheta, ut et Libanus cum sublimibus cor- ruat. Quæcunque vero hæc prophetia per nigmata indicat, ea tanquam manifesta omnibus, accurate explicare velle, fuerit supervacaneum. Quis enim ignorat puerum illum nobis natum ? qui manu sua contingit aspides, cujus præfectura bestias perni- ciosas sub idem cum cicuribus tectum redigit, na- turalis acerbitatis oblitas? Quare cum Libanus ille, qui est malitia, per hæc corruat, atque etiam una cum hoc principium malorum corruat, subli- mitates nimirum adversus veritatem erectæ : id- circo pulchritudinem Domini sponsa cum Libano electo confert, hisce verbis prolatis: Species ipsius, w electus Libanus, ut cedri. C Addit autem gutturi quoque conveniens enco- mium, cum illud et dulcedinem, et desiderium ap- pellat. Verba sunt hujusmodi: Guttur ejus dulcedo, ac nil nisi desiderium est. Quibus de verbis hujus- modi quiddam nobis ad animum accidit: Partem eam, quæ sub mento est, guttur appellare consue- vimus, a quo sonum conformari tradunt, dum allabitur huc quadam cum illisione spiritus ex ar- teria. Quare cum ſavi mellis sint præclari sermones, et sermonis sit instrumentum vox, cujus ortus e gutture, fortasse ministros et interpretes sermonis, in quibus Christus loquitur, hac voce qui signif- cari cogitat, a vero non aberrabit. Nam et magnus ille Joannes rogatus quis esset, vocem se appella-' vit **, quippe qui Verbi præcursor esset: et beatus ille Paulus documentum edebat loquentis in se Christi, cui quia vacem suam locaverat, nil nisi dulcedo erat per ipsum loquens. Omnes itidem prophetæ, quia Spiritui sonum in eis edenti mem- bra sua vocalia concesserant, nil nisi dulcedo erant, niel divinum e gutture suo, velut e quodam fonte promentes, quo quidem et reges, et privati homines salubriter utuntur : cujus fruitio cupidita- D tem satietate non imminuit, sed multo magis desi- derium per expetitorum participationem alit. Pro- pterea dixit illud nihil esse aliud, quam deside- rium : quasi quadam definitione pulchritudinem quæsiti hac voce describens : Nil, inquit, est, nisi desiderium. Quam beata sunt illa membra, per quæ totum nil nisi desiderium fit : quæque per abso- lutam in omni bono perfectionem, efficiunt amabi- Tem quamdam ex omnibus temperatam venustatem, ita ut universum non modo quod oculos attinet, quod manus, quod cincinnos, sed etiam propter peles, crura, guttur denique sit desiderabile, ne- que membrum ullum in hoc pulchritudinis excellentia deteriore sit conditione, quam cætera. Juall. 1, 25. ”II Cor. xiii, 3.

ἀναφύῃ, δι' ἧς μεταβάλλεται τοῦ τε λέοντος, καὶ τῆς Β παρδάλεως, καὶ τῶν ἀσπίδων ἡ φύσις πρὸς τὸ τι θασσόν τε καὶ ἡμερον· ὥστε συνδιαιτάσθαι μὲν τῷ μόσχῳ τὸν λέοντα, συναναπαύεσθαι δὲ τῷ ἐρίφῳ τὴν πάρδαλιν, ἐπιστατεῖν δὲ τούτων τὸ παιδίον ἐκεῖνο τὸ νήπιον δ ἐγεννήθη ἡμῖν· οὗ ἡ χεὶρ ἐν τῇ τρώγλῃ τῶν ἀσπίδων γίνεται, καὶ τῶν ἐκγόνων τῆς ἀσπίδος ἐφαπτομένη, καὶ τὸν ἰὸν αὐτῶν ἀπαμβλύνουσα· ὧν γινομένων, φησὶν ὁ Προφήτης, ὅτι καὶ ὁ Λίβανος σὺν τοῖς ὑψηλοῖς πεσεῖται. Οσα δὲ μηνύει διὰ τῶν αἰνι γμάτων τούτων ή προφητεία, ὡς πρόδηλα πᾶσιν ὄντα, περιττὸν ἂν εἴη δι' ἀκριβείας ἐκτίθεσθαι. Τίς γὰρ οὐκ οἶδε τὸ γεννηθὲν ἡμῖν παιδίον, τὸ τῶν ἀσπίδων τῇ χειρὶ ἐφαπτόμενον, οὗ ἡ ἐπιστασία τὰ δηλητή ρια τῶν θηρίων ποιεῖ τοῖς ἡμέροις ὁμόσκηνα, τῆς φυσικής πικρίας λήθην ποιούμενα; Ἐπεὶ οὖν πίπτει διὰ τούτων ὁ Λίβανος ἡ κακία, καὶ συγκαταπίπτει ἡ πρώτη τῶν κακῶν ἀρχὴ, τὰ κατὰ τῆς ἀληθείας ὑψώ ματα· διὰ τοῦτο τῷ ἐκλεκτῷ Λιβάνῳ παρεικάζει ἡ νύμφη τοῦ Κυρίου τὸ κάλλος, οὕτως εἰποῦσα τοῖς βήμασιν· Εἶδος αὐτοῦ, ὡς Λίβανος ἐκλεκτὸς, ὡς κέδροι. Προστίθησι δὲ καὶ τῷ φάρυγγι τὸν κατάλληλον ἔπαινον, γλυκασμόν τε αὐτὸν καὶ ἐπιθυμίαν ὀνομά σασα· ἔχει δὲ ἡ λέξις οὕτως· Φάρυγξ αὐτοῦ γλυ- κασμὸς, καὶ ὅλος ἐπιθυμία. “Ο δὲ περὶ τούτου νοοῦ μεν, τοιοῦτόν ἐστι· Τὸ ὑπὸ τὸν ἀνθερεῶνα μέρος, φάρυγγα καλεῖ ἡ συνήθεια· ᾧ φασι τὸν ἦχον τῇ προς- πτώσει τοῦ ἐκ τῆς ἀρτηρίας πνεύματος ἀπογεν νᾶσθαι περιδονούμενον. Ἐπεὶ οὖν κηρία μέλιτος οἱ καλοί εἰσι λόγοι· λόγου δὲ ὄργανόν ἐστιν ἡ φωνὴ, ἧς ἡ γένεσίς ἐστιν ἐκ φάρυγγος, τάχα τοὺς ὑπηρέτας τε καὶ ὑποφήτας τοῦ λόγου, ἐν οἷς λαλεῖ ὁ Χριστός, τῷ ὀνόματι τούτῳ σημαίνεσθαι νοῶν τις, οὐχ ἁμαρτ τήσεται. Καὶ γὰρ ὁ μέγας Ιωάννης ἐρωτηθεὶς ὅστις είη, φωνὴν ἑαυτὸν κατωνόμασεν, ἐπειδὴ τοῦ Λόγου πρόδρομος ἦν· καὶ ὁ μακάριος Παῦλος δοκιμὴν ἐδίδου τοῦ ἐν αὐτῷ λαλοῦντος Χριστοῦ· οὗ τὴν φωνὴν ἑαυτῷ χρήσας, γλυκασμὸς ἦν δι' ἐκείνου φθεγγόμενος. Καὶ πάντες οἱ προφῆται τὰ φωνητικὰ ἑαυτῶν ὄργανα τῷ ἐνη χοῦντι αὐτοῖς Πνεύματι παραχωρήσαντες, γλυ κασμὸς ἐγίνοντο, τὸ θεῖον μέλι διὰ τοῦ λάρυγγος τοῦ ἰδίου πηγάζοντες, ᾧ βασιλεῖς τε καὶ ἰδιῶται πρὸς ὑγείαν προσφέρονται· οὗ ἡ ἀπόλαυσις οὐκ ἐπικόπτει τὴν ἐπιθυμίαν τῷ κόρῳ, ἀλλὰ τρέφει μᾶλλον διὰ τῆς τῶν ἐπιθυμουμένων μετουσίας τὸν πόθον. Διὰ τοῦτο καὶ ὅλον αὐτὸν ἐπιθυμίαν κατονομάζει, οἷόν τινι δρι σμῷ τὸ τοῦ ζητουμένου κάλλος διὰ ταύτης τῆς φωνῆς υπογράφουσα· Ὅλος γὰρ, φησίν, ἐπιθυμία. Ὡς μας κάρια τὰ μέλη ἐκεῖνα, δι' ὧν τὸ ὅλον ἐπιθυμία για νεται· διὰ τῆς ἐν παντὶ ἀγαθῷ τελειότητος, σύγκρατον ἐκ πάντων τὸ ἐράσμιον ἀπεργαζόμενα κάλλος· ώστε ὅλον μὴ ἐν ὀφθαλμῷ μόνον καὶ χερσὶν ἢ βοστρύχοις, ἀλλὰ καὶ ἐν ποσὶ καὶ ἐν χερσὶ, καὶ ἐν ταῖς κνήμαις, καὶ κατὰ φάρυγγα παραπλησίως ἐπιθυμητὸς εἶναι, μηδενὸς ἐν τοῖς μέλεσι κατὰ τὴν ὑπερβολὴν τοῦ κάλ λους ἐλαττουμένου. S. GREGORII NYSSENI et leonis, et pardi, et aspidum natura commuta- A bitur in cicurem quamdam mansuetudinem: ita ut leo cun vitulo degat, pardalis cum hodo requiem capiat, praesit iis denique puer ille pusillus, qui nobis natus est : cujus manus in cavernam aspi- dum penetrat, et sobolem aspidis attingens, vene- num earum hebetat. Quæ ubi acciderint, futurum ait Propheta, ut et Libanus cum sublimibus cor- ruat. Quæcunque vero hæc prophetia per nigmata indicat, ea tanquam manifesta omnibus, accurate explicare velle, fuerit supervacaneum. Quis enim ignorat puerum illum nobis natum ? qui manu sua contingit aspides, cujus præfectura bestias perni- ciosas sub idem cum cicuribus tectum redigit, na- turalis acerbitatis oblitas? Quare cum Libanus ille, qui est malitia, per hæc corruat, atque etiam una cum hoc principium malorum corruat, subli- mitates nimirum adversus veritatem erectæ : id- circo pulchritudinem Domini sponsa cum Libano electo confert, hisce verbis prolatis: Species ipsius, w electus Libanus, ut cedri. C Addit autem gutturi quoque conveniens enco- mium, cum illud et dulcedinem, et desiderium ap- pellat. Verba sunt hujusmodi: Guttur ejus dulcedo, ac nil nisi desiderium est. Quibus de verbis hujus- modi quiddam nobis ad animum accidit: Partem eam, quæ sub mento est, guttur appellare consue- vimus, a quo sonum conformari tradunt, dum allabitur huc quadam cum illisione spiritus ex ar- teria. Quare cum ſavi mellis sint præclari sermones, et sermonis sit instrumentum vox, cujus ortus e gutture, fortasse ministros et interpretes sermonis, in quibus Christus loquitur, hac voce qui signif- cari cogitat, a vero non aberrabit. Nam et magnus ille Joannes rogatus quis esset, vocem se appella-' vit **, quippe qui Verbi præcursor esset: et beatus ille Paulus documentum edebat loquentis in se Christi, cui quia vacem suam locaverat, nil nisi dulcedo erat per ipsum loquens. Omnes itidem prophetæ, quia Spiritui sonum in eis edenti mem- bra sua vocalia concesserant, nil nisi dulcedo erant, niel divinum e gutture suo, velut e quodam fonte promentes, quo quidem et reges, et privati homines salubriter utuntur : cujus fruitio cupidita- D tem satietate non imminuit, sed multo magis desi- derium per expetitorum participationem alit. Pro- pterea dixit illud nihil esse aliud, quam deside- rium : quasi quadam definitione pulchritudinem quæsiti hac voce describens : Nil, inquit, est, nisi desiderium. Quam beata sunt illa membra, per quæ totum nil nisi desiderium fit : quæque per abso- lutam in omni bono perfectionem, efficiunt amabi- Tem quamdam ex omnibus temperatam venustatem, ita ut universum non modo quod oculos attinet, quod manus, quod cincinnos, sed etiam propter peles, crura, guttur denique sit desiderabile, ne- que membrum ullum in hoc pulchritudinis excellentia deteriore sit conditione, quam cætera. Juall. 1, 25. ”II Cor. xiii, 3.

ἀναφύῃ, δι' ἧς μεταβάλλεται τοῦ τε λέοντος, καὶ τῆς Β παρδάλεως, καὶ τῶν ἀσπίδων ἡ φύσις πρὸς τὸ τι θασσόν τε καὶ ἡμερον· ὥστε συνδιαιτάσθαι μὲν τῷ μόσχῳ τὸν λέοντα, συναναπαύεσθαι δὲ τῷ ἐρίφῳ τὴν πάρδαλιν, ἐπιστατεῖν δὲ τούτων τὸ παιδίον ἐκεῖνο τὸ νήπιον δ ἐγεννήθη ἡμῖν· οὗ ἡ χεὶρ ἐν τῇ τρώγλῃ τῶν ἀσπίδων γίνεται, καὶ τῶν ἐκγόνων τῆς ἀσπίδος ἐφαπτομένη, καὶ τὸν ἰὸν αὐτῶν ἀπαμβλύνουσα· ὧν γινομένων, φησὶν ὁ Προφήτης, ὅτι καὶ ὁ Λίβανος σὺν τοῖς ὑψηλοῖς πεσεῖται. Οσα δὲ μηνύει διὰ τῶν αἰνι γμάτων τούτων ή προφητεία, ὡς πρόδηλα πᾶσιν ὄντα, περιττὸν ἂν εἴη δι' ἀκριβείας ἐκτίθεσθαι. Τίς γὰρ οὐκ οἶδε τὸ γεννηθὲν ἡμῖν παιδίον, τὸ τῶν ἀσπίδων τῇ χειρὶ ἐφαπτόμενον, οὗ ἡ ἐπιστασία τὰ δηλητή ρια τῶν θηρίων ποιεῖ τοῖς ἡμέροις ὁμόσκηνα, τῆς φυσικής πικρίας λήθην ποιούμενα; Ἐπεὶ οὖν πίπτει διὰ τούτων ὁ Λίβανος ἡ κακία, καὶ συγκαταπίπτει ἡ πρώτη τῶν κακῶν ἀρχὴ, τὰ κατὰ τῆς ἀληθείας ὑψώ ματα· διὰ τοῦτο τῷ ἐκλεκτῷ Λιβάνῳ παρεικάζει ἡ νύμφη τοῦ Κυρίου τὸ κάλλος, οὕτως εἰποῦσα τοῖς βήμασιν· Εἶδος αὐτοῦ, ὡς Λίβανος ἐκλεκτὸς, ὡς κέδροι. Προστίθησι δὲ καὶ τῷ φάρυγγι τὸν κατάλληλον ἔπαινον, γλυκασμόν τε αὐτὸν καὶ ἐπιθυμίαν ὀνομά σασα· ἔχει δὲ ἡ λέξις οὕτως· Φάρυγξ αὐτοῦ γλυ- κασμὸς, καὶ ὅλος ἐπιθυμία. “Ο δὲ περὶ τούτου νοοῦ μεν, τοιοῦτόν ἐστι· Τὸ ὑπὸ τὸν ἀνθερεῶνα μέρος, φάρυγγα καλεῖ ἡ συνήθεια· ᾧ φασι τὸν ἦχον τῇ προς- πτώσει τοῦ ἐκ τῆς ἀρτηρίας πνεύματος ἀπογεν νᾶσθαι περιδονούμενον. Ἐπεὶ οὖν κηρία μέλιτος οἱ καλοί εἰσι λόγοι· λόγου δὲ ὄργανόν ἐστιν ἡ φωνὴ, ἧς ἡ γένεσίς ἐστιν ἐκ φάρυγγος, τάχα τοὺς ὑπηρέτας τε καὶ ὑποφήτας τοῦ λόγου, ἐν οἷς λαλεῖ ὁ Χριστός, τῷ ὀνόματι τούτῳ σημαίνεσθαι νοῶν τις, οὐχ ἁμαρτ τήσεται. Καὶ γὰρ ὁ μέγας Ιωάννης ἐρωτηθεὶς ὅστις είη, φωνὴν ἑαυτὸν κατωνόμασεν, ἐπειδὴ τοῦ Λόγου πρόδρομος ἦν· καὶ ὁ μακάριος Παῦλος δοκιμὴν ἐδίδου τοῦ ἐν αὐτῷ λαλοῦντος Χριστοῦ· οὗ τὴν φωνὴν ἑαυτῷ χρήσας, γλυκασμὸς ἦν δι' ἐκείνου φθεγγόμενος. Καὶ πάντες οἱ προφῆται τὰ φωνητικὰ ἑαυτῶν ὄργανα τῷ ἐνη χοῦντι αὐτοῖς Πνεύματι παραχωρήσαντες, γλυ κασμὸς ἐγίνοντο, τὸ θεῖον μέλι διὰ τοῦ λάρυγγος τοῦ ἰδίου πηγάζοντες, ᾧ βασιλεῖς τε καὶ ἰδιῶται πρὸς ὑγείαν προσφέρονται· οὗ ἡ ἀπόλαυσις οὐκ ἐπικόπτει τὴν ἐπιθυμίαν τῷ κόρῳ, ἀλλὰ τρέφει μᾶλλον διὰ τῆς τῶν ἐπιθυμουμένων μετουσίας τὸν πόθον. Διὰ τοῦτο καὶ ὅλον αὐτὸν ἐπιθυμίαν κατονομάζει, οἷόν τινι δρι σμῷ τὸ τοῦ ζητουμένου κάλλος διὰ ταύτης τῆς φωνῆς υπογράφουσα· Ὅλος γὰρ, φησίν, ἐπιθυμία. Ὡς μας κάρια τὰ μέλη ἐκεῖνα, δι' ὧν τὸ ὅλον ἐπιθυμία για νεται· διὰ τῆς ἐν παντὶ ἀγαθῷ τελειότητος, σύγκρατον ἐκ πάντων τὸ ἐράσμιον ἀπεργαζόμενα κάλλος· ώστε ὅλον μὴ ἐν ὀφθαλμῷ μόνον καὶ χερσὶν ἢ βοστρύχοις, ἀλλὰ καὶ ἐν ποσὶ καὶ ἐν χερσὶ, καὶ ἐν ταῖς κνήμαις, καὶ κατὰ φάρυγγα παραπλησίως ἐπιθυμητὸς εἶναι, μηδενὸς ἐν τοῖς μέλεσι κατὰ τὴν ὑπερβολὴν τοῦ κάλ λους ἐλαττουμένου. S. GREGORII NYSSENI et leonis, et pardi, et aspidum natura commuta- A bitur in cicurem quamdam mansuetudinem: ita ut leo cun vitulo degat, pardalis cum hodo requiem capiat, praesit iis denique puer ille pusillus, qui nobis natus est : cujus manus in cavernam aspi- dum penetrat, et sobolem aspidis attingens, vene- num earum hebetat. Quæ ubi acciderint, futurum ait Propheta, ut et Libanus cum sublimibus cor- ruat. Quæcunque vero hæc prophetia per nigmata indicat, ea tanquam manifesta omnibus, accurate explicare velle, fuerit supervacaneum. Quis enim ignorat puerum illum nobis natum ? qui manu sua contingit aspides, cujus præfectura bestias perni- ciosas sub idem cum cicuribus tectum redigit, na- turalis acerbitatis oblitas? Quare cum Libanus ille, qui est malitia, per hæc corruat, atque etiam una cum hoc principium malorum corruat, subli- mitates nimirum adversus veritatem erectæ : id- circo pulchritudinem Domini sponsa cum Libano electo confert, hisce verbis prolatis: Species ipsius, w electus Libanus, ut cedri. C Addit autem gutturi quoque conveniens enco- mium, cum illud et dulcedinem, et desiderium ap- pellat. Verba sunt hujusmodi: Guttur ejus dulcedo, ac nil nisi desiderium est. Quibus de verbis hujus- modi quiddam nobis ad animum accidit: Partem eam, quæ sub mento est, guttur appellare consue- vimus, a quo sonum conformari tradunt, dum allabitur huc quadam cum illisione spiritus ex ar- teria. Quare cum ſavi mellis sint præclari sermones, et sermonis sit instrumentum vox, cujus ortus e gutture, fortasse ministros et interpretes sermonis, in quibus Christus loquitur, hac voce qui signif- cari cogitat, a vero non aberrabit. Nam et magnus ille Joannes rogatus quis esset, vocem se appella-' vit **, quippe qui Verbi præcursor esset: et beatus ille Paulus documentum edebat loquentis in se Christi, cui quia vacem suam locaverat, nil nisi dulcedo erat per ipsum loquens. Omnes itidem prophetæ, quia Spiritui sonum in eis edenti mem- bra sua vocalia concesserant, nil nisi dulcedo erant, niel divinum e gutture suo, velut e quodam fonte promentes, quo quidem et reges, et privati homines salubriter utuntur : cujus fruitio cupidita- D tem satietate non imminuit, sed multo magis desi- derium per expetitorum participationem alit. Pro- pterea dixit illud nihil esse aliud, quam deside- rium : quasi quadam definitione pulchritudinem quæsiti hac voce describens : Nil, inquit, est, nisi desiderium. Quam beata sunt illa membra, per quæ totum nil nisi desiderium fit : quæque per abso- lutam in omni bono perfectionem, efficiunt amabi- Tem quamdam ex omnibus temperatam venustatem, ita ut universum non modo quod oculos attinet, quod manus, quod cincinnos, sed etiam propter peles, crura, guttur denique sit desiderabile, ne- que membrum ullum in hoc pulchritudinis excellentia deteriore sit conditione, quam cætera. Juall. 1, 25. ”II Cor. xiii, 3.

ἀναφύῃ, δι' ἧς μεταβάλλεται τοῦ τε λέοντος, καὶ τῆς Β παρδάλεως, καὶ τῶν ἀσπίδων ἡ φύσις πρὸς τὸ τι θασσόν τε καὶ ἡμερον· ὥστε συνδιαιτάσθαι μὲν τῷ μόσχῳ τὸν λέοντα, συναναπαύεσθαι δὲ τῷ ἐρίφῳ τὴν πάρδαλιν, ἐπιστατεῖν δὲ τούτων τὸ παιδίον ἐκεῖνο τὸ νήπιον δ ἐγεννήθη ἡμῖν· οὗ ἡ χεὶρ ἐν τῇ τρώγλῃ τῶν ἀσπίδων γίνεται, καὶ τῶν ἐκγόνων τῆς ἀσπίδος ἐφαπτομένη, καὶ τὸν ἰὸν αὐτῶν ἀπαμβλύνουσα· ὧν γινομένων, φησὶν ὁ Προφήτης, ὅτι καὶ ὁ Λίβανος σὺν τοῖς ὑψηλοῖς πεσεῖται. Οσα δὲ μηνύει διὰ τῶν αἰνι γμάτων τούτων ή προφητεία, ὡς πρόδηλα πᾶσιν ὄντα, περιττὸν ἂν εἴη δι' ἀκριβείας ἐκτίθεσθαι. Τίς γὰρ οὐκ οἶδε τὸ γεννηθὲν ἡμῖν παιδίον, τὸ τῶν ἀσπίδων τῇ χειρὶ ἐφαπτόμενον, οὗ ἡ ἐπιστασία τὰ δηλητή ρια τῶν θηρίων ποιεῖ τοῖς ἡμέροις ὁμόσκηνα, τῆς φυσικής πικρίας λήθην ποιούμενα; Ἐπεὶ οὖν πίπτει διὰ τούτων ὁ Λίβανος ἡ κακία, καὶ συγκαταπίπτει ἡ πρώτη τῶν κακῶν ἀρχὴ, τὰ κατὰ τῆς ἀληθείας ὑψώ ματα· διὰ τοῦτο τῷ ἐκλεκτῷ Λιβάνῳ παρεικάζει ἡ νύμφη τοῦ Κυρίου τὸ κάλλος, οὕτως εἰποῦσα τοῖς βήμασιν· Εἶδος αὐτοῦ, ὡς Λίβανος ἐκλεκτὸς, ὡς κέδροι. Προστίθησι δὲ καὶ τῷ φάρυγγι τὸν κατάλληλον ἔπαινον, γλυκασμόν τε αὐτὸν καὶ ἐπιθυμίαν ὀνομά σασα· ἔχει δὲ ἡ λέξις οὕτως· Φάρυγξ αὐτοῦ γλυ- κασμὸς, καὶ ὅλος ἐπιθυμία. “Ο δὲ περὶ τούτου νοοῦ μεν, τοιοῦτόν ἐστι· Τὸ ὑπὸ τὸν ἀνθερεῶνα μέρος, φάρυγγα καλεῖ ἡ συνήθεια· ᾧ φασι τὸν ἦχον τῇ προς- πτώσει τοῦ ἐκ τῆς ἀρτηρίας πνεύματος ἀπογεν νᾶσθαι περιδονούμενον. Ἐπεὶ οὖν κηρία μέλιτος οἱ καλοί εἰσι λόγοι· λόγου δὲ ὄργανόν ἐστιν ἡ φωνὴ, ἧς ἡ γένεσίς ἐστιν ἐκ φάρυγγος, τάχα τοὺς ὑπηρέτας τε καὶ ὑποφήτας τοῦ λόγου, ἐν οἷς λαλεῖ ὁ Χριστός, τῷ ὀνόματι τούτῳ σημαίνεσθαι νοῶν τις, οὐχ ἁμαρτ τήσεται. Καὶ γὰρ ὁ μέγας Ιωάννης ἐρωτηθεὶς ὅστις είη, φωνὴν ἑαυτὸν κατωνόμασεν, ἐπειδὴ τοῦ Λόγου πρόδρομος ἦν· καὶ ὁ μακάριος Παῦλος δοκιμὴν ἐδίδου τοῦ ἐν αὐτῷ λαλοῦντος Χριστοῦ· οὗ τὴν φωνὴν ἑαυτῷ χρήσας, γλυκασμὸς ἦν δι' ἐκείνου φθεγγόμενος. Καὶ πάντες οἱ προφῆται τὰ φωνητικὰ ἑαυτῶν ὄργανα τῷ ἐνη χοῦντι αὐτοῖς Πνεύματι παραχωρήσαντες, γλυ κασμὸς ἐγίνοντο, τὸ θεῖον μέλι διὰ τοῦ λάρυγγος τοῦ ἰδίου πηγάζοντες, ᾧ βασιλεῖς τε καὶ ἰδιῶται πρὸς ὑγείαν προσφέρονται· οὗ ἡ ἀπόλαυσις οὐκ ἐπικόπτει τὴν ἐπιθυμίαν τῷ κόρῳ, ἀλλὰ τρέφει μᾶλλον διὰ τῆς τῶν ἐπιθυμουμένων μετουσίας τὸν πόθον. Διὰ τοῦτο καὶ ὅλον αὐτὸν ἐπιθυμίαν κατονομάζει, οἷόν τινι δρι σμῷ τὸ τοῦ ζητουμένου κάλλος διὰ ταύτης τῆς φωνῆς υπογράφουσα· Ὅλος γὰρ, φησίν, ἐπιθυμία. Ὡς μας κάρια τὰ μέλη ἐκεῖνα, δι' ὧν τὸ ὅλον ἐπιθυμία για νεται· διὰ τῆς ἐν παντὶ ἀγαθῷ τελειότητος, σύγκρατον ἐκ πάντων τὸ ἐράσμιον ἀπεργαζόμενα κάλλος· ώστε ὅλον μὴ ἐν ὀφθαλμῷ μόνον καὶ χερσὶν ἢ βοστρύχοις, ἀλλὰ καὶ ἐν ποσὶ καὶ ἐν χερσὶ, καὶ ἐν ταῖς κνήμαις, καὶ κατὰ φάρυγγα παραπλησίως ἐπιθυμητὸς εἶναι, μηδενὸς ἐν τοῖς μέλεσι κατὰ τὴν ὑπερβολὴν τοῦ κάλ λους ἐλαττουμένου. S. GREGORII NYSSENI et leonis, et pardi, et aspidum natura commuta- A bitur in cicurem quamdam mansuetudinem: ita ut leo cun vitulo degat, pardalis cum hodo requiem capiat, praesit iis denique puer ille pusillus, qui nobis natus est : cujus manus in cavernam aspi- dum penetrat, et sobolem aspidis attingens, vene- num earum hebetat. Quæ ubi acciderint, futurum ait Propheta, ut et Libanus cum sublimibus cor- ruat. Quæcunque vero hæc prophetia per nigmata indicat, ea tanquam manifesta omnibus, accurate explicare velle, fuerit supervacaneum. Quis enim ignorat puerum illum nobis natum ? qui manu sua contingit aspides, cujus præfectura bestias perni- ciosas sub idem cum cicuribus tectum redigit, na- turalis acerbitatis oblitas? Quare cum Libanus ille, qui est malitia, per hæc corruat, atque etiam una cum hoc principium malorum corruat, subli- mitates nimirum adversus veritatem erectæ : id- circo pulchritudinem Domini sponsa cum Libano electo confert, hisce verbis prolatis: Species ipsius, w electus Libanus, ut cedri. C Addit autem gutturi quoque conveniens enco- mium, cum illud et dulcedinem, et desiderium ap- pellat. Verba sunt hujusmodi: Guttur ejus dulcedo, ac nil nisi desiderium est. Quibus de verbis hujus- modi quiddam nobis ad animum accidit: Partem eam, quæ sub mento est, guttur appellare consue- vimus, a quo sonum conformari tradunt, dum allabitur huc quadam cum illisione spiritus ex ar- teria. Quare cum ſavi mellis sint præclari sermones, et sermonis sit instrumentum vox, cujus ortus e gutture, fortasse ministros et interpretes sermonis, in quibus Christus loquitur, hac voce qui signif- cari cogitat, a vero non aberrabit. Nam et magnus ille Joannes rogatus quis esset, vocem se appella-' vit **, quippe qui Verbi præcursor esset: et beatus ille Paulus documentum edebat loquentis in se Christi, cui quia vacem suam locaverat, nil nisi dulcedo erat per ipsum loquens. Omnes itidem prophetæ, quia Spiritui sonum in eis edenti mem- bra sua vocalia concesserant, nil nisi dulcedo erant, niel divinum e gutture suo, velut e quodam fonte promentes, quo quidem et reges, et privati homines salubriter utuntur : cujus fruitio cupidita- D tem satietate non imminuit, sed multo magis desi- derium per expetitorum participationem alit. Pro- pterea dixit illud nihil esse aliud, quam deside- rium : quasi quadam definitione pulchritudinem quæsiti hac voce describens : Nil, inquit, est, nisi desiderium. Quam beata sunt illa membra, per quæ totum nil nisi desiderium fit : quæque per abso- lutam in omni bono perfectionem, efficiunt amabi- Tem quamdam ex omnibus temperatam venustatem, ita ut universum non modo quod oculos attinet, quod manus, quod cincinnos, sed etiam propter peles, crura, guttur denique sit desiderabile, ne- que membrum ullum in hoc pulchritudinis excellentia deteriore sit conditione, quam cætera. Juall. 1, 25. ”II Cor. xiii, 3.

ἀναφύῃ, δι' ἧς μεταβάλλεται τοῦ τε λέοντος, καὶ τῆς Β παρδάλεως, καὶ τῶν ἀσπίδων ἡ φύσις πρὸς τὸ τι θασσόν τε καὶ ἡμερον· ὥστε συνδιαιτάσθαι μὲν τῷ μόσχῳ τὸν λέοντα, συναναπαύεσθαι δὲ τῷ ἐρίφῳ τὴν πάρδαλιν, ἐπιστατεῖν δὲ τούτων τὸ παιδίον ἐκεῖνο τὸ νήπιον δ ἐγεννήθη ἡμῖν· οὗ ἡ χεὶρ ἐν τῇ τρώγλῃ τῶν ἀσπίδων γίνεται, καὶ τῶν ἐκγόνων τῆς ἀσπίδος ἐφαπτομένη, καὶ τὸν ἰὸν αὐτῶν ἀπαμβλύνουσα· ὧν γινομένων, φησὶν ὁ Προφήτης, ὅτι καὶ ὁ Λίβανος σὺν τοῖς ὑψηλοῖς πεσεῖται. Οσα δὲ μηνύει διὰ τῶν αἰνι γμάτων τούτων ή προφητεία, ὡς πρόδηλα πᾶσιν ὄντα, περιττὸν ἂν εἴη δι' ἀκριβείας ἐκτίθεσθαι. Τίς γὰρ οὐκ οἶδε τὸ γεννηθὲν ἡμῖν παιδίον, τὸ τῶν ἀσπίδων τῇ χειρὶ ἐφαπτόμενον, οὗ ἡ ἐπιστασία τὰ δηλητή ρια τῶν θηρίων ποιεῖ τοῖς ἡμέροις ὁμόσκηνα, τῆς φυσικής πικρίας λήθην ποιούμενα; Ἐπεὶ οὖν πίπτει διὰ τούτων ὁ Λίβανος ἡ κακία, καὶ συγκαταπίπτει ἡ πρώτη τῶν κακῶν ἀρχὴ, τὰ κατὰ τῆς ἀληθείας ὑψώ ματα· διὰ τοῦτο τῷ ἐκλεκτῷ Λιβάνῳ παρεικάζει ἡ νύμφη τοῦ Κυρίου τὸ κάλλος, οὕτως εἰποῦσα τοῖς βήμασιν· Εἶδος αὐτοῦ, ὡς Λίβανος ἐκλεκτὸς, ὡς κέδροι. Προστίθησι δὲ καὶ τῷ φάρυγγι τὸν κατάλληλον ἔπαινον, γλυκασμόν τε αὐτὸν καὶ ἐπιθυμίαν ὀνομά σασα· ἔχει δὲ ἡ λέξις οὕτως· Φάρυγξ αὐτοῦ γλυ- κασμὸς, καὶ ὅλος ἐπιθυμία. “Ο δὲ περὶ τούτου νοοῦ μεν, τοιοῦτόν ἐστι· Τὸ ὑπὸ τὸν ἀνθερεῶνα μέρος, φάρυγγα καλεῖ ἡ συνήθεια· ᾧ φασι τὸν ἦχον τῇ προς- πτώσει τοῦ ἐκ τῆς ἀρτηρίας πνεύματος ἀπογεν νᾶσθαι περιδονούμενον. Ἐπεὶ οὖν κηρία μέλιτος οἱ καλοί εἰσι λόγοι· λόγου δὲ ὄργανόν ἐστιν ἡ φωνὴ, ἧς ἡ γένεσίς ἐστιν ἐκ φάρυγγος, τάχα τοὺς ὑπηρέτας τε καὶ ὑποφήτας τοῦ λόγου, ἐν οἷς λαλεῖ ὁ Χριστός, τῷ ὀνόματι τούτῳ σημαίνεσθαι νοῶν τις, οὐχ ἁμαρτ τήσεται. Καὶ γὰρ ὁ μέγας Ιωάννης ἐρωτηθεὶς ὅστις είη, φωνὴν ἑαυτὸν κατωνόμασεν, ἐπειδὴ τοῦ Λόγου πρόδρομος ἦν· καὶ ὁ μακάριος Παῦλος δοκιμὴν ἐδίδου τοῦ ἐν αὐτῷ λαλοῦντος Χριστοῦ· οὗ τὴν φωνὴν ἑαυτῷ χρήσας, γλυκασμὸς ἦν δι' ἐκείνου φθεγγόμενος. Καὶ πάντες οἱ προφῆται τὰ φωνητικὰ ἑαυτῶν ὄργανα τῷ ἐνη χοῦντι αὐτοῖς Πνεύματι παραχωρήσαντες, γλυ κασμὸς ἐγίνοντο, τὸ θεῖον μέλι διὰ τοῦ λάρυγγος τοῦ ἰδίου πηγάζοντες, ᾧ βασιλεῖς τε καὶ ἰδιῶται πρὸς ὑγείαν προσφέρονται· οὗ ἡ ἀπόλαυσις οὐκ ἐπικόπτει τὴν ἐπιθυμίαν τῷ κόρῳ, ἀλλὰ τρέφει μᾶλλον διὰ τῆς τῶν ἐπιθυμουμένων μετουσίας τὸν πόθον. Διὰ τοῦτο καὶ ὅλον αὐτὸν ἐπιθυμίαν κατονομάζει, οἷόν τινι δρι σμῷ τὸ τοῦ ζητουμένου κάλλος διὰ ταύτης τῆς φωνῆς υπογράφουσα· Ὅλος γὰρ, φησίν, ἐπιθυμία. Ὡς μας κάρια τὰ μέλη ἐκεῖνα, δι' ὧν τὸ ὅλον ἐπιθυμία για νεται· διὰ τῆς ἐν παντὶ ἀγαθῷ τελειότητος, σύγκρατον ἐκ πάντων τὸ ἐράσμιον ἀπεργαζόμενα κάλλος· ώστε ὅλον μὴ ἐν ὀφθαλμῷ μόνον καὶ χερσὶν ἢ βοστρύχοις, ἀλλὰ καὶ ἐν ποσὶ καὶ ἐν χερσὶ, καὶ ἐν ταῖς κνήμαις, καὶ κατὰ φάρυγγα παραπλησίως ἐπιθυμητὸς εἶναι, μηδενὸς ἐν τοῖς μέλεσι κατὰ τὴν ὑπερβολὴν τοῦ κάλ λους ἐλαττουμένου. S. GREGORII NYSSENI et leonis, et pardi, et aspidum natura commuta- A bitur in cicurem quamdam mansuetudinem: ita ut leo cun vitulo degat, pardalis cum hodo requiem capiat, praesit iis denique puer ille pusillus, qui nobis natus est : cujus manus in cavernam aspi- dum penetrat, et sobolem aspidis attingens, vene- num earum hebetat. Quæ ubi acciderint, futurum ait Propheta, ut et Libanus cum sublimibus cor- ruat. Quæcunque vero hæc prophetia per nigmata indicat, ea tanquam manifesta omnibus, accurate explicare velle, fuerit supervacaneum. Quis enim ignorat puerum illum nobis natum ? qui manu sua contingit aspides, cujus præfectura bestias perni- ciosas sub idem cum cicuribus tectum redigit, na- turalis acerbitatis oblitas? Quare cum Libanus ille, qui est malitia, per hæc corruat, atque etiam una cum hoc principium malorum corruat, subli- mitates nimirum adversus veritatem erectæ : id- circo pulchritudinem Domini sponsa cum Libano electo confert, hisce verbis prolatis: Species ipsius, w electus Libanus, ut cedri. C Addit autem gutturi quoque conveniens enco- mium, cum illud et dulcedinem, et desiderium ap- pellat. Verba sunt hujusmodi: Guttur ejus dulcedo, ac nil nisi desiderium est. Quibus de verbis hujus- modi quiddam nobis ad animum accidit: Partem eam, quæ sub mento est, guttur appellare consue- vimus, a quo sonum conformari tradunt, dum allabitur huc quadam cum illisione spiritus ex ar- teria. Quare cum ſavi mellis sint præclari sermones, et sermonis sit instrumentum vox, cujus ortus e gutture, fortasse ministros et interpretes sermonis, in quibus Christus loquitur, hac voce qui signif- cari cogitat, a vero non aberrabit. Nam et magnus ille Joannes rogatus quis esset, vocem se appella-' vit **, quippe qui Verbi præcursor esset: et beatus ille Paulus documentum edebat loquentis in se Christi, cui quia vacem suam locaverat, nil nisi dulcedo erat per ipsum loquens. Omnes itidem prophetæ, quia Spiritui sonum in eis edenti mem- bra sua vocalia concesserant, nil nisi dulcedo erant, niel divinum e gutture suo, velut e quodam fonte promentes, quo quidem et reges, et privati homines salubriter utuntur : cujus fruitio cupidita- D tem satietate non imminuit, sed multo magis desi- derium per expetitorum participationem alit. Pro- pterea dixit illud nihil esse aliud, quam deside- rium : quasi quadam definitione pulchritudinem quæsiti hac voce describens : Nil, inquit, est, nisi desiderium. Quam beata sunt illa membra, per quæ totum nil nisi desiderium fit : quæque per abso- lutam in omni bono perfectionem, efficiunt amabi- Tem quamdam ex omnibus temperatam venustatem, ita ut universum non modo quod oculos attinet, quod manus, quod cincinnos, sed etiam propter peles, crura, guttur denique sit desiderabile, ne- que membrum ullum in hoc pulchritudinis excellentia deteriore sit conditione, quam cætera. Juall. 1, 25. ”II Cor. xiii, 3.

οὗτός ἐστιν δν μηνύει ταῖς νεάνισιν ὁ τῆς νύμφης λό Β γος, οὗτος ὁ ταῖς θυγατράσιν Ἱερουσαλὴμ παρὰ τῆς ἀχράντου νύμφης δηλούμενος, δι' ὧν φησιν· ὅτι οὔ τες ἀδελφιδός μου, καὶ οὗτος πλησίον μου, θυ γατέρες Ἱερουσαλήμ · ὃν καὶ ἡμεῖς διὰ τῶν δηλω θέντων γνωρισμάτων εὕροιμέν τε καὶ λάβοιμεν ἐπὶ σωτηρίᾳ τῶν ψυχῶν ἡμῶν, διὰ τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος χειραγωγίας· ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Ποῦ ἀπῆλθεν ὁ ἀδελφιδός σου, ἡ καλὴ ἐν γυ ναιξί; Ποῦ ἀπέβλεψεν ὁ ἀδελφιδός σου, καὶ ζη- τήσομεν αὐτὸν μετὰ σοῦ; Ὁ ἀδελφιδός μου κατέβη εἰς κῆπον αὐτοῦ, εἰς φιάλας τοῦ ἀρώμα τος, ποιμαίνειν ἐν κήποις, καὶ συλλέγειν κρίνα. Εγώ τῷ ἀδελφιδῷ μου, καὶ ὁ ἀδελφιδός μου ἐμοὶ, ὁ ποιμαίνων ἐν τοῖς κρίνοις. Καλὴ εἶ, ἡ πλη- σίον μου, ὡς εὐδοκία, ωραία ὡς Ἱερουσαλήμ, θάμβος ὡς στρατιαί τεταγμέναι. Απόστρεψον ὀφθαλμούς σου ἀπεναντίον μου, ὅτι αὐτοὶ ἀνεπτέ ρωσάν με. Τρίχωμά σου ὡς ἀγέλαι τῶν αἰγῶν, αἱ ἀνεφάνησαν ἀπὸ τοῦ Γαλαάδ. Οδόντες σου ὡς ἀγέλαι τῶν κεκαρμένων, αἱ ἀνέβησαν ἀπὸ τοῦ λουτροῦ, αἱ πᾶσαι διδυμεύουσαι, καὶ ἀτεκνοῦσα οὐκ ἔστιν ἐν αὐταῖς. Ὡς σπαρτίον κόκκινον χείλη σου, καὶ ἡ λαλιά σου ὡραία. Ως λέπυ- ρος τῆς ῥόας μῆλον σου ἐκτὸς τῆς σιωπήσεως σου. Εξήκοντα βασίλισσαι, καὶ ἐγδοήκοντα παλλακαὶ, καὶ νεάνιδες ὧν οὐκ ἔστιν ἀριθμός. Μία ἐστὶ περιστερά μου, τελεία μου. Μία ἐστὶ τῇ μητρὶ αὐτῆς, ἐκλεκτὴ τῇ τεκούσῃ αὐτήν. Ὁ ἐκ τῆς πόλεως Ανδρέου καὶ Πέτρου μαρτυρη- θείς εἶναι Φίλιππος ὁ ἀπόστολος · ἐγκώμιον γάρ μοι δοκεῖ τοῦ Φιλίππου τοῦτο, τὸ πολίτην αὐτὸν γενέσθαι τῶν ἀδελφῶν τῶν προθαυμασθέντων ἐν Εὐαγγελίῳ διὰ τῆς περὶ αὐτῶν ἱστορίας. Ὁ μὲν γὰρ ᾿Ανδρέας, ὑποδείξαντος τοῦ Βαπτιστοῦ, τίς ἐστιν ὁ Ἀμνὸς ὁ αἴ- ρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου, αυτός τε τὸ μυστή ριον κατενόησε, κατόπιν τοῦ δειχθέντος ἀκολουθήσας, καὶ ὅπου μένει μαθών· καὶ τῷ ἰδίῳ ἀδελφῷ παρεῖναι τὸν προμηνυθέντα παρὰ τῆς προφητείας εὐαγγελίζε ται. Ο δὲ φθάσας μικροῦ δεῖν τῇ πίστει τὴν ἀκοὴν, ὅλῃ τῇ ψυχῇ προστίθεται τῷ ἀμνῷ, καὶ διὰ τῆς τοῦ ὀνό ματος ὑπαλλαγῆς μεταποιείται παρὰ τοῦ Κυρίου πρὸς τὸ θειότερον· ἀντὶ Σίμωνος Πέτρος καὶ όνομα- σθεὶς, καὶ γενόμενος. Καί τοι τῷ ᾿Αβραὰμ καὶ τῇ Σάρδα πολλοῖς ὕστερον χρόνοις μετὰ πολλὰς θεο φανείας, τῆς ἐκ τῶν ὀνομάτων μεταδίδωσιν εὐλογίας ὁ Κύριος· τὸν μὲν πατέρα, τὴν δὲ ἄρχουσαν διὰ τῆς τῶν ὀνομάτων μεταποιήσεως χειροτονήσας. Ωσαύτως δὲ καὶ ὁ Ἰακὼβ μετὰ τὴν παννύχιον πάλην, ἀξιοῦται τῆς τοῦ Ἰσραὴλ ἐπωνυμίας τε καὶ δυνάμεως. Ὁ δὲ μέγας Πέτρος οὐ κατὰ μικρὸν δι' αὐξήσεως προῆλθεν ἐπὶ τὴν χάριν ταύτην, ἀλλ' ὁμοῦ τε ἤκουσε τοῦ ἀδελ φοῦ, καὶ ἐπίστευσε τῷ ἀμνῷ, καὶ ἐτελειώθη διὰ τῆς πίστεως, καὶ προσφυείς τῇ πέτρα Πέτρος ἐγένετο. Οὗτος τοίνυν ὁ Φίλιππος ὁ ἄξιος τῶν τοσούτων καὶ τη λικούτων πολίτης, ἐπειδὴ εὑρημα τοῦ Κυρίου γενόμενος, καθώς φησιν Εὐαγγέλιον, ὅτι εὑρίσκει τὸν S. GREGORII NYSSENI sit ortus, factus est cognatus noster ; hic igitur ille est, quem sponsa juvenculis indicat, hic est qui filiabus Jerusalem ab integritatis haud violatæ sponsa commonstratur, cum ait : Hic est cognatus meus, et hic proximus meus, filiæ Jerusalem. Illum et nobis per indicia commonstrata reperire et as- sequi contingat, ad salutem animarum nostrarum, idque ductu Spiritus sancti, cui gloria sæculis in- finitis. Amen. HOMILIA XV. CAP. v, 7. 17. Quo abiit cognatus tuus, o pul- chra inter mulieres? quo respexit cognatus tuus, et queremus eum tecum? Cap. VI, 7. 1. Cognatus meus descendit in hortum suum, ad phialas aromatis, ut pascat in hortis, et ut colligat lilia. 2. Ego cognato meo, et cognatus meus mihi, qui pascit inter lilia. 3. Pulchra es, proxima mea, sicut ipsa benevolentia, formosa sicut Jerusalem, stupor tanquam instructæ acies. Coma tua velut greges caprarum, quæ apparuerunt de Galaad. 5. Dentes tui sicut greges tonsarum, quæ de lavacro ascenderunt, et omnes habent fetus gemellos, neque sterilis inter eas ulla est. 6. Labra tua sunt instar funiculi coccinei, et loquela tua elegans est. Malæ tuæ instar corticis mali punici, præter id quod in te relicetur. 7. Seraginta sunt regina, et octoginta concubinæ, et juvencularum non est numerus. Una est columba mea, perfecta mea. 8. Unica est matri suæ, electa illi quæ peperit eam. Philippus ille apostolus, qui ex civitate Petri et Andreæ fuisse perhibetur : etenim hoc mihi videtur encomium quoddam esse Philippi, quod eorum fra- trum civis fuerit, qui primam in Evangelio admi- rationem merentur per ea quæ ipsis acciderunt. Andreas enim, posteaquam Baptista commonstras- set, quinam esset Agnus ille, qui mundi peccatum tolleret, non tantum ipse mysterium hoc animad- vertit, a tergo secutus indicatum, cognito ubinam ille degeret sed etiam fratri suo lætum nuntium affert, advenisse illum quem multo ante vates in- dicarint. At is per fidein auditu prope anteverso, tota anima se agno illi adjungit, unaque cum no- C OMIAIA IE'. mine et ipse a Domino diviniorem ad conditionem D immutatur : pro Simone Petrus et appellatus, et factus. Abrahamo quidem ac Saræ post multas ap- paritiones divinas ex ipsis nominibus Dominus be- nedictionem impertit: cum illum quidem patrem, hanc vero principem, nominum mutatione facta, constituit. Eodem modo Jacob etiam post luctam tota durantem nocte, Israelis cognomen ac vim im- petrat. Verum magnus ille Petrus non paulatim au- gescendo ad hanc gratiam pervenit, sed simul et fratrem audiit, et agno credidit, et per fidem est consummatus, et petræ agglutinatus Petrus factus est. llic ergo Philippus, dignus qui Cantorum ac talium civis esset, posteaquam inventum Domini factus, quemadmodum in Evangelio dicitur, quod 4. Averte oculos a me; nam illi alas mihi reddiderunt.

οὗτός ἐστιν δν μηνύει ταῖς νεάνισιν ὁ τῆς νύμφης λό Β γος, οὗτος ὁ ταῖς θυγατράσιν Ἱερουσαλὴμ παρὰ τῆς ἀχράντου νύμφης δηλούμενος, δι' ὧν φησιν· ὅτι οὔ τες ἀδελφιδός μου, καὶ οὗτος πλησίον μου, θυ γατέρες Ἱερουσαλήμ · ὃν καὶ ἡμεῖς διὰ τῶν δηλω θέντων γνωρισμάτων εὕροιμέν τε καὶ λάβοιμεν ἐπὶ σωτηρίᾳ τῶν ψυχῶν ἡμῶν, διὰ τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος χειραγωγίας· ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Ποῦ ἀπῆλθεν ὁ ἀδελφιδός σου, ἡ καλὴ ἐν γυ ναιξί; Ποῦ ἀπέβλεψεν ὁ ἀδελφιδός σου, καὶ ζη- τήσομεν αὐτὸν μετὰ σοῦ; Ὁ ἀδελφιδός μου κατέβη εἰς κῆπον αὐτοῦ, εἰς φιάλας τοῦ ἀρώμα τος, ποιμαίνειν ἐν κήποις, καὶ συλλέγειν κρίνα. Εγώ τῷ ἀδελφιδῷ μου, καὶ ὁ ἀδελφιδός μου ἐμοὶ, ὁ ποιμαίνων ἐν τοῖς κρίνοις. Καλὴ εἶ, ἡ πλη- σίον μου, ὡς εὐδοκία, ωραία ὡς Ἱερουσαλήμ, θάμβος ὡς στρατιαί τεταγμέναι. Απόστρεψον ὀφθαλμούς σου ἀπεναντίον μου, ὅτι αὐτοὶ ἀνεπτέ ρωσάν με. Τρίχωμά σου ὡς ἀγέλαι τῶν αἰγῶν, αἱ ἀνεφάνησαν ἀπὸ τοῦ Γαλαάδ. Οδόντες σου ὡς ἀγέλαι τῶν κεκαρμένων, αἱ ἀνέβησαν ἀπὸ τοῦ λουτροῦ, αἱ πᾶσαι διδυμεύουσαι, καὶ ἀτεκνοῦσα οὐκ ἔστιν ἐν αὐταῖς. Ὡς σπαρτίον κόκκινον χείλη σου, καὶ ἡ λαλιά σου ὡραία. Ως λέπυ- ρος τῆς ῥόας μῆλον σου ἐκτὸς τῆς σιωπήσεως σου. Εξήκοντα βασίλισσαι, καὶ ἐγδοήκοντα παλλακαὶ, καὶ νεάνιδες ὧν οὐκ ἔστιν ἀριθμός. Μία ἐστὶ περιστερά μου, τελεία μου. Μία ἐστὶ τῇ μητρὶ αὐτῆς, ἐκλεκτὴ τῇ τεκούσῃ αὐτήν. Ὁ ἐκ τῆς πόλεως Ανδρέου καὶ Πέτρου μαρτυρη- θείς εἶναι Φίλιππος ὁ ἀπόστολος · ἐγκώμιον γάρ μοι δοκεῖ τοῦ Φιλίππου τοῦτο, τὸ πολίτην αὐτὸν γενέσθαι τῶν ἀδελφῶν τῶν προθαυμασθέντων ἐν Εὐαγγελίῳ διὰ τῆς περὶ αὐτῶν ἱστορίας. Ὁ μὲν γὰρ ᾿Ανδρέας, ὑποδείξαντος τοῦ Βαπτιστοῦ, τίς ἐστιν ὁ Ἀμνὸς ὁ αἴ- ρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου, αυτός τε τὸ μυστή ριον κατενόησε, κατόπιν τοῦ δειχθέντος ἀκολουθήσας, καὶ ὅπου μένει μαθών· καὶ τῷ ἰδίῳ ἀδελφῷ παρεῖναι τὸν προμηνυθέντα παρὰ τῆς προφητείας εὐαγγελίζε ται. Ο δὲ φθάσας μικροῦ δεῖν τῇ πίστει τὴν ἀκοὴν, ὅλῃ τῇ ψυχῇ προστίθεται τῷ ἀμνῷ, καὶ διὰ τῆς τοῦ ὀνό ματος ὑπαλλαγῆς μεταποιείται παρὰ τοῦ Κυρίου πρὸς τὸ θειότερον· ἀντὶ Σίμωνος Πέτρος καὶ όνομα- σθεὶς, καὶ γενόμενος. Καί τοι τῷ ᾿Αβραὰμ καὶ τῇ Σάρδα πολλοῖς ὕστερον χρόνοις μετὰ πολλὰς θεο φανείας, τῆς ἐκ τῶν ὀνομάτων μεταδίδωσιν εὐλογίας ὁ Κύριος· τὸν μὲν πατέρα, τὴν δὲ ἄρχουσαν διὰ τῆς τῶν ὀνομάτων μεταποιήσεως χειροτονήσας. Ωσαύτως δὲ καὶ ὁ Ἰακὼβ μετὰ τὴν παννύχιον πάλην, ἀξιοῦται τῆς τοῦ Ἰσραὴλ ἐπωνυμίας τε καὶ δυνάμεως. Ὁ δὲ μέγας Πέτρος οὐ κατὰ μικρὸν δι' αὐξήσεως προῆλθεν ἐπὶ τὴν χάριν ταύτην, ἀλλ' ὁμοῦ τε ἤκουσε τοῦ ἀδελ φοῦ, καὶ ἐπίστευσε τῷ ἀμνῷ, καὶ ἐτελειώθη διὰ τῆς πίστεως, καὶ προσφυείς τῇ πέτρα Πέτρος ἐγένετο. Οὗτος τοίνυν ὁ Φίλιππος ὁ ἄξιος τῶν τοσούτων καὶ τη λικούτων πολίτης, ἐπειδὴ εὑρημα τοῦ Κυρίου γενόμενος, καθώς φησιν Εὐαγγέλιον, ὅτι εὑρίσκει τὸν S. GREGORII NYSSENI sit ortus, factus est cognatus noster ; hic igitur ille est, quem sponsa juvenculis indicat, hic est qui filiabus Jerusalem ab integritatis haud violatæ sponsa commonstratur, cum ait : Hic est cognatus meus, et hic proximus meus, filiæ Jerusalem. Illum et nobis per indicia commonstrata reperire et as- sequi contingat, ad salutem animarum nostrarum, idque ductu Spiritus sancti, cui gloria sæculis in- finitis. Amen. HOMILIA XV. CAP. v, 7. 17. Quo abiit cognatus tuus, o pul- chra inter mulieres? quo respexit cognatus tuus, et queremus eum tecum? Cap. VI, 7. 1. Cognatus meus descendit in hortum suum, ad phialas aromatis, ut pascat in hortis, et ut colligat lilia. 2. Ego cognato meo, et cognatus meus mihi, qui pascit inter lilia. 3. Pulchra es, proxima mea, sicut ipsa benevolentia, formosa sicut Jerusalem, stupor tanquam instructæ acies. Coma tua velut greges caprarum, quæ apparuerunt de Galaad. 5. Dentes tui sicut greges tonsarum, quæ de lavacro ascenderunt, et omnes habent fetus gemellos, neque sterilis inter eas ulla est. 6. Labra tua sunt instar funiculi coccinei, et loquela tua elegans est. Malæ tuæ instar corticis mali punici, præter id quod in te relicetur. 7. Seraginta sunt regina, et octoginta concubinæ, et juvencularum non est numerus. Una est columba mea, perfecta mea. 8. Unica est matri suæ, electa illi quæ peperit eam. Philippus ille apostolus, qui ex civitate Petri et Andreæ fuisse perhibetur : etenim hoc mihi videtur encomium quoddam esse Philippi, quod eorum fra- trum civis fuerit, qui primam in Evangelio admi- rationem merentur per ea quæ ipsis acciderunt. Andreas enim, posteaquam Baptista commonstras- set, quinam esset Agnus ille, qui mundi peccatum tolleret, non tantum ipse mysterium hoc animad- vertit, a tergo secutus indicatum, cognito ubinam ille degeret sed etiam fratri suo lætum nuntium affert, advenisse illum quem multo ante vates in- dicarint. At is per fidein auditu prope anteverso, tota anima se agno illi adjungit, unaque cum no- C OMIAIA IE'. mine et ipse a Domino diviniorem ad conditionem D immutatur : pro Simone Petrus et appellatus, et factus. Abrahamo quidem ac Saræ post multas ap- paritiones divinas ex ipsis nominibus Dominus be- nedictionem impertit: cum illum quidem patrem, hanc vero principem, nominum mutatione facta, constituit. Eodem modo Jacob etiam post luctam tota durantem nocte, Israelis cognomen ac vim im- petrat. Verum magnus ille Petrus non paulatim au- gescendo ad hanc gratiam pervenit, sed simul et fratrem audiit, et agno credidit, et per fidem est consummatus, et petræ agglutinatus Petrus factus est. llic ergo Philippus, dignus qui Cantorum ac talium civis esset, posteaquam inventum Domini factus, quemadmodum in Evangelio dicitur, quod 4. Averte oculos a me; nam illi alas mihi reddiderunt.

οὗτός ἐστιν δν μηνύει ταῖς νεάνισιν ὁ τῆς νύμφης λό Β γος, οὗτος ὁ ταῖς θυγατράσιν Ἱερουσαλὴμ παρὰ τῆς ἀχράντου νύμφης δηλούμενος, δι' ὧν φησιν· ὅτι οὔ τες ἀδελφιδός μου, καὶ οὗτος πλησίον μου, θυ γατέρες Ἱερουσαλήμ · ὃν καὶ ἡμεῖς διὰ τῶν δηλω θέντων γνωρισμάτων εὕροιμέν τε καὶ λάβοιμεν ἐπὶ σωτηρίᾳ τῶν ψυχῶν ἡμῶν, διὰ τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος χειραγωγίας· ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Ποῦ ἀπῆλθεν ὁ ἀδελφιδός σου, ἡ καλὴ ἐν γυ ναιξί; Ποῦ ἀπέβλεψεν ὁ ἀδελφιδός σου, καὶ ζη- τήσομεν αὐτὸν μετὰ σοῦ; Ὁ ἀδελφιδός μου κατέβη εἰς κῆπον αὐτοῦ, εἰς φιάλας τοῦ ἀρώμα τος, ποιμαίνειν ἐν κήποις, καὶ συλλέγειν κρίνα. Εγώ τῷ ἀδελφιδῷ μου, καὶ ὁ ἀδελφιδός μου ἐμοὶ, ὁ ποιμαίνων ἐν τοῖς κρίνοις. Καλὴ εἶ, ἡ πλη- σίον μου, ὡς εὐδοκία, ωραία ὡς Ἱερουσαλήμ, θάμβος ὡς στρατιαί τεταγμέναι. Απόστρεψον ὀφθαλμούς σου ἀπεναντίον μου, ὅτι αὐτοὶ ἀνεπτέ ρωσάν με. Τρίχωμά σου ὡς ἀγέλαι τῶν αἰγῶν, αἱ ἀνεφάνησαν ἀπὸ τοῦ Γαλαάδ. Οδόντες σου ὡς ἀγέλαι τῶν κεκαρμένων, αἱ ἀνέβησαν ἀπὸ τοῦ λουτροῦ, αἱ πᾶσαι διδυμεύουσαι, καὶ ἀτεκνοῦσα οὐκ ἔστιν ἐν αὐταῖς. Ὡς σπαρτίον κόκκινον χείλη σου, καὶ ἡ λαλιά σου ὡραία. Ως λέπυ- ρος τῆς ῥόας μῆλον σου ἐκτὸς τῆς σιωπήσεως σου. Εξήκοντα βασίλισσαι, καὶ ἐγδοήκοντα παλλακαὶ, καὶ νεάνιδες ὧν οὐκ ἔστιν ἀριθμός. Μία ἐστὶ περιστερά μου, τελεία μου. Μία ἐστὶ τῇ μητρὶ αὐτῆς, ἐκλεκτὴ τῇ τεκούσῃ αὐτήν. Ὁ ἐκ τῆς πόλεως Ανδρέου καὶ Πέτρου μαρτυρη- θείς εἶναι Φίλιππος ὁ ἀπόστολος · ἐγκώμιον γάρ μοι δοκεῖ τοῦ Φιλίππου τοῦτο, τὸ πολίτην αὐτὸν γενέσθαι τῶν ἀδελφῶν τῶν προθαυμασθέντων ἐν Εὐαγγελίῳ διὰ τῆς περὶ αὐτῶν ἱστορίας. Ὁ μὲν γὰρ ᾿Ανδρέας, ὑποδείξαντος τοῦ Βαπτιστοῦ, τίς ἐστιν ὁ Ἀμνὸς ὁ αἴ- ρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου, αυτός τε τὸ μυστή ριον κατενόησε, κατόπιν τοῦ δειχθέντος ἀκολουθήσας, καὶ ὅπου μένει μαθών· καὶ τῷ ἰδίῳ ἀδελφῷ παρεῖναι τὸν προμηνυθέντα παρὰ τῆς προφητείας εὐαγγελίζε ται. Ο δὲ φθάσας μικροῦ δεῖν τῇ πίστει τὴν ἀκοὴν, ὅλῃ τῇ ψυχῇ προστίθεται τῷ ἀμνῷ, καὶ διὰ τῆς τοῦ ὀνό ματος ὑπαλλαγῆς μεταποιείται παρὰ τοῦ Κυρίου πρὸς τὸ θειότερον· ἀντὶ Σίμωνος Πέτρος καὶ όνομα- σθεὶς, καὶ γενόμενος. Καί τοι τῷ ᾿Αβραὰμ καὶ τῇ Σάρδα πολλοῖς ὕστερον χρόνοις μετὰ πολλὰς θεο φανείας, τῆς ἐκ τῶν ὀνομάτων μεταδίδωσιν εὐλογίας ὁ Κύριος· τὸν μὲν πατέρα, τὴν δὲ ἄρχουσαν διὰ τῆς τῶν ὀνομάτων μεταποιήσεως χειροτονήσας. Ωσαύτως δὲ καὶ ὁ Ἰακὼβ μετὰ τὴν παννύχιον πάλην, ἀξιοῦται τῆς τοῦ Ἰσραὴλ ἐπωνυμίας τε καὶ δυνάμεως. Ὁ δὲ μέγας Πέτρος οὐ κατὰ μικρὸν δι' αὐξήσεως προῆλθεν ἐπὶ τὴν χάριν ταύτην, ἀλλ' ὁμοῦ τε ἤκουσε τοῦ ἀδελ φοῦ, καὶ ἐπίστευσε τῷ ἀμνῷ, καὶ ἐτελειώθη διὰ τῆς πίστεως, καὶ προσφυείς τῇ πέτρα Πέτρος ἐγένετο. Οὗτος τοίνυν ὁ Φίλιππος ὁ ἄξιος τῶν τοσούτων καὶ τη λικούτων πολίτης, ἐπειδὴ εὑρημα τοῦ Κυρίου γενόμενος, καθώς φησιν Εὐαγγέλιον, ὅτι εὑρίσκει τὸν S. GREGORII NYSSENI sit ortus, factus est cognatus noster ; hic igitur ille est, quem sponsa juvenculis indicat, hic est qui filiabus Jerusalem ab integritatis haud violatæ sponsa commonstratur, cum ait : Hic est cognatus meus, et hic proximus meus, filiæ Jerusalem. Illum et nobis per indicia commonstrata reperire et as- sequi contingat, ad salutem animarum nostrarum, idque ductu Spiritus sancti, cui gloria sæculis in- finitis. Amen. HOMILIA XV. CAP. v, 7. 17. Quo abiit cognatus tuus, o pul- chra inter mulieres? quo respexit cognatus tuus, et queremus eum tecum? Cap. VI, 7. 1. Cognatus meus descendit in hortum suum, ad phialas aromatis, ut pascat in hortis, et ut colligat lilia. 2. Ego cognato meo, et cognatus meus mihi, qui pascit inter lilia. 3. Pulchra es, proxima mea, sicut ipsa benevolentia, formosa sicut Jerusalem, stupor tanquam instructæ acies. Coma tua velut greges caprarum, quæ apparuerunt de Galaad. 5. Dentes tui sicut greges tonsarum, quæ de lavacro ascenderunt, et omnes habent fetus gemellos, neque sterilis inter eas ulla est. 6. Labra tua sunt instar funiculi coccinei, et loquela tua elegans est. Malæ tuæ instar corticis mali punici, præter id quod in te relicetur. 7. Seraginta sunt regina, et octoginta concubinæ, et juvencularum non est numerus. Una est columba mea, perfecta mea. 8. Unica est matri suæ, electa illi quæ peperit eam. Philippus ille apostolus, qui ex civitate Petri et Andreæ fuisse perhibetur : etenim hoc mihi videtur encomium quoddam esse Philippi, quod eorum fra- trum civis fuerit, qui primam in Evangelio admi- rationem merentur per ea quæ ipsis acciderunt. Andreas enim, posteaquam Baptista commonstras- set, quinam esset Agnus ille, qui mundi peccatum tolleret, non tantum ipse mysterium hoc animad- vertit, a tergo secutus indicatum, cognito ubinam ille degeret sed etiam fratri suo lætum nuntium affert, advenisse illum quem multo ante vates in- dicarint. At is per fidein auditu prope anteverso, tota anima se agno illi adjungit, unaque cum no- C OMIAIA IE'. mine et ipse a Domino diviniorem ad conditionem D immutatur : pro Simone Petrus et appellatus, et factus. Abrahamo quidem ac Saræ post multas ap- paritiones divinas ex ipsis nominibus Dominus be- nedictionem impertit: cum illum quidem patrem, hanc vero principem, nominum mutatione facta, constituit. Eodem modo Jacob etiam post luctam tota durantem nocte, Israelis cognomen ac vim im- petrat. Verum magnus ille Petrus non paulatim au- gescendo ad hanc gratiam pervenit, sed simul et fratrem audiit, et agno credidit, et per fidem est consummatus, et petræ agglutinatus Petrus factus est. llic ergo Philippus, dignus qui Cantorum ac talium civis esset, posteaquam inventum Domini factus, quemadmodum in Evangelio dicitur, quod 4. Averte oculos a me; nam illi alas mihi reddiderunt.

οὗτός ἐστιν δν μηνύει ταῖς νεάνισιν ὁ τῆς νύμφης λό Β γος, οὗτος ὁ ταῖς θυγατράσιν Ἱερουσαλὴμ παρὰ τῆς ἀχράντου νύμφης δηλούμενος, δι' ὧν φησιν· ὅτι οὔ τες ἀδελφιδός μου, καὶ οὗτος πλησίον μου, θυ γατέρες Ἱερουσαλήμ · ὃν καὶ ἡμεῖς διὰ τῶν δηλω θέντων γνωρισμάτων εὕροιμέν τε καὶ λάβοιμεν ἐπὶ σωτηρίᾳ τῶν ψυχῶν ἡμῶν, διὰ τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος χειραγωγίας· ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Ποῦ ἀπῆλθεν ὁ ἀδελφιδός σου, ἡ καλὴ ἐν γυ ναιξί; Ποῦ ἀπέβλεψεν ὁ ἀδελφιδός σου, καὶ ζη- τήσομεν αὐτὸν μετὰ σοῦ; Ὁ ἀδελφιδός μου κατέβη εἰς κῆπον αὐτοῦ, εἰς φιάλας τοῦ ἀρώμα τος, ποιμαίνειν ἐν κήποις, καὶ συλλέγειν κρίνα. Εγώ τῷ ἀδελφιδῷ μου, καὶ ὁ ἀδελφιδός μου ἐμοὶ, ὁ ποιμαίνων ἐν τοῖς κρίνοις. Καλὴ εἶ, ἡ πλη- σίον μου, ὡς εὐδοκία, ωραία ὡς Ἱερουσαλήμ, θάμβος ὡς στρατιαί τεταγμέναι. Απόστρεψον ὀφθαλμούς σου ἀπεναντίον μου, ὅτι αὐτοὶ ἀνεπτέ ρωσάν με. Τρίχωμά σου ὡς ἀγέλαι τῶν αἰγῶν, αἱ ἀνεφάνησαν ἀπὸ τοῦ Γαλαάδ. Οδόντες σου ὡς ἀγέλαι τῶν κεκαρμένων, αἱ ἀνέβησαν ἀπὸ τοῦ λουτροῦ, αἱ πᾶσαι διδυμεύουσαι, καὶ ἀτεκνοῦσα οὐκ ἔστιν ἐν αὐταῖς. Ὡς σπαρτίον κόκκινον χείλη σου, καὶ ἡ λαλιά σου ὡραία. Ως λέπυ- ρος τῆς ῥόας μῆλον σου ἐκτὸς τῆς σιωπήσεως σου. Εξήκοντα βασίλισσαι, καὶ ἐγδοήκοντα παλλακαὶ, καὶ νεάνιδες ὧν οὐκ ἔστιν ἀριθμός. Μία ἐστὶ περιστερά μου, τελεία μου. Μία ἐστὶ τῇ μητρὶ αὐτῆς, ἐκλεκτὴ τῇ τεκούσῃ αὐτήν. Ὁ ἐκ τῆς πόλεως Ανδρέου καὶ Πέτρου μαρτυρη- θείς εἶναι Φίλιππος ὁ ἀπόστολος · ἐγκώμιον γάρ μοι δοκεῖ τοῦ Φιλίππου τοῦτο, τὸ πολίτην αὐτὸν γενέσθαι τῶν ἀδελφῶν τῶν προθαυμασθέντων ἐν Εὐαγγελίῳ διὰ τῆς περὶ αὐτῶν ἱστορίας. Ὁ μὲν γὰρ ᾿Ανδρέας, ὑποδείξαντος τοῦ Βαπτιστοῦ, τίς ἐστιν ὁ Ἀμνὸς ὁ αἴ- ρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου, αυτός τε τὸ μυστή ριον κατενόησε, κατόπιν τοῦ δειχθέντος ἀκολουθήσας, καὶ ὅπου μένει μαθών· καὶ τῷ ἰδίῳ ἀδελφῷ παρεῖναι τὸν προμηνυθέντα παρὰ τῆς προφητείας εὐαγγελίζε ται. Ο δὲ φθάσας μικροῦ δεῖν τῇ πίστει τὴν ἀκοὴν, ὅλῃ τῇ ψυχῇ προστίθεται τῷ ἀμνῷ, καὶ διὰ τῆς τοῦ ὀνό ματος ὑπαλλαγῆς μεταποιείται παρὰ τοῦ Κυρίου πρὸς τὸ θειότερον· ἀντὶ Σίμωνος Πέτρος καὶ όνομα- σθεὶς, καὶ γενόμενος. Καί τοι τῷ ᾿Αβραὰμ καὶ τῇ Σάρδα πολλοῖς ὕστερον χρόνοις μετὰ πολλὰς θεο φανείας, τῆς ἐκ τῶν ὀνομάτων μεταδίδωσιν εὐλογίας ὁ Κύριος· τὸν μὲν πατέρα, τὴν δὲ ἄρχουσαν διὰ τῆς τῶν ὀνομάτων μεταποιήσεως χειροτονήσας. Ωσαύτως δὲ καὶ ὁ Ἰακὼβ μετὰ τὴν παννύχιον πάλην, ἀξιοῦται τῆς τοῦ Ἰσραὴλ ἐπωνυμίας τε καὶ δυνάμεως. Ὁ δὲ μέγας Πέτρος οὐ κατὰ μικρὸν δι' αὐξήσεως προῆλθεν ἐπὶ τὴν χάριν ταύτην, ἀλλ' ὁμοῦ τε ἤκουσε τοῦ ἀδελ φοῦ, καὶ ἐπίστευσε τῷ ἀμνῷ, καὶ ἐτελειώθη διὰ τῆς πίστεως, καὶ προσφυείς τῇ πέτρα Πέτρος ἐγένετο. Οὗτος τοίνυν ὁ Φίλιππος ὁ ἄξιος τῶν τοσούτων καὶ τη λικούτων πολίτης, ἐπειδὴ εὑρημα τοῦ Κυρίου γενόμενος, καθώς φησιν Εὐαγγέλιον, ὅτι εὑρίσκει τὸν S. GREGORII NYSSENI sit ortus, factus est cognatus noster ; hic igitur ille est, quem sponsa juvenculis indicat, hic est qui filiabus Jerusalem ab integritatis haud violatæ sponsa commonstratur, cum ait : Hic est cognatus meus, et hic proximus meus, filiæ Jerusalem. Illum et nobis per indicia commonstrata reperire et as- sequi contingat, ad salutem animarum nostrarum, idque ductu Spiritus sancti, cui gloria sæculis in- finitis. Amen. HOMILIA XV. CAP. v, 7. 17. Quo abiit cognatus tuus, o pul- chra inter mulieres? quo respexit cognatus tuus, et queremus eum tecum? Cap. VI, 7. 1. Cognatus meus descendit in hortum suum, ad phialas aromatis, ut pascat in hortis, et ut colligat lilia. 2. Ego cognato meo, et cognatus meus mihi, qui pascit inter lilia. 3. Pulchra es, proxima mea, sicut ipsa benevolentia, formosa sicut Jerusalem, stupor tanquam instructæ acies. Coma tua velut greges caprarum, quæ apparuerunt de Galaad. 5. Dentes tui sicut greges tonsarum, quæ de lavacro ascenderunt, et omnes habent fetus gemellos, neque sterilis inter eas ulla est. 6. Labra tua sunt instar funiculi coccinei, et loquela tua elegans est. Malæ tuæ instar corticis mali punici, præter id quod in te relicetur. 7. Seraginta sunt regina, et octoginta concubinæ, et juvencularum non est numerus. Una est columba mea, perfecta mea. 8. Unica est matri suæ, electa illi quæ peperit eam. Philippus ille apostolus, qui ex civitate Petri et Andreæ fuisse perhibetur : etenim hoc mihi videtur encomium quoddam esse Philippi, quod eorum fra- trum civis fuerit, qui primam in Evangelio admi- rationem merentur per ea quæ ipsis acciderunt. Andreas enim, posteaquam Baptista commonstras- set, quinam esset Agnus ille, qui mundi peccatum tolleret, non tantum ipse mysterium hoc animad- vertit, a tergo secutus indicatum, cognito ubinam ille degeret sed etiam fratri suo lætum nuntium affert, advenisse illum quem multo ante vates in- dicarint. At is per fidein auditu prope anteverso, tota anima se agno illi adjungit, unaque cum no- C OMIAIA IE'. mine et ipse a Domino diviniorem ad conditionem D immutatur : pro Simone Petrus et appellatus, et factus. Abrahamo quidem ac Saræ post multas ap- paritiones divinas ex ipsis nominibus Dominus be- nedictionem impertit: cum illum quidem patrem, hanc vero principem, nominum mutatione facta, constituit. Eodem modo Jacob etiam post luctam tota durantem nocte, Israelis cognomen ac vim im- petrat. Verum magnus ille Petrus non paulatim au- gescendo ad hanc gratiam pervenit, sed simul et fratrem audiit, et agno credidit, et per fidem est consummatus, et petræ agglutinatus Petrus factus est. llic ergo Philippus, dignus qui Cantorum ac talium civis esset, posteaquam inventum Domini factus, quemadmodum in Evangelio dicitur, quod 4. Averte oculos a me; nam illi alas mihi reddiderunt.

Φίλιππον ὁ Ἰησοῦς, ἀκόλουθος ἐχειροτονήθη του Λό- γου τοῦ εἰπόντος, ὅτι Ακολούθει μοι· καὶ τῷ φωτὶ τῷ ἀληθινῷ προσεγγίσας, καθάπερ λύχνος ἐκεῖθεν ἔσπασε πρὸς ἑαυτὸν τὴν τοῦ φωτὸς κοινωνίαν· καὶ περιλάμπει τὸν Ναθαναήλ, δαδουχήσας αὐτῷ τὸ τῆς εὐσεβείας μυστήριον, δι' ὧν φησιν· "Ον ἔγραψε Μωϋσῆς καὶ οἱ προφῆται εὑρήκαμεν Ἰησοῦν τὸν ἀπὸ Ναζαρέτ τῆς Γαλιλαίας. Τοῦ δὲ Ναθαναὴλ ἐπιστατικῶς δεξαμένου τὸ Εὐαγγέλιον, διὰ τὸ μετά πάσης ἀκριβείας κατηχεῖσθαι παρὰ τῆς προφητείας + αὐτὸν τὸ περὶ τὸν Κύριον μυστήριον, καὶ εἰδέναι μὲν ὅτι ἐκ Βηθλεὲμ ἡ πρώτη διὰ σαρκὸς γενήσεται θεο- φάνεια, διὰ δὲ τὴν ἐν Ναζάροις διαγωγήν, Ναζαραίος κληθήσεται· πρὸς ἀμφότερα τοίνυν ἀποσκοποῦντος καὶ λογιζομένου, ὅτι ἐν μὲν τῇ τοῦ Δαβὶδ Βηθλεέμ, διὰ τὴν οἰκονομίαν τῆς κατὰ σάρκα γεννήσεως, ἀναγ- " καῖον ἦν γενέσθαι τὸ κατὰ τὸ σπήλαιον καὶ τὰ σπάρ- γανα καὶ τὴν φάτνην μυστήριον· ἡ δὲ Γαλιλαία ἐθνῶν τόπος ἐπονομασθήσεται ποτε τῷ τοῖς ἔθνεσιν ἐμφιλοχωρήσαντι Λόγῳ· καὶ διὰ τοῦτο συνθεμένου τῷ τὸ φῶς αὐτῷ τῆς γνώσεως φάναντι, καὶ εἰπόντος· ὅτι Ἐκ Ναζαρέτ δύναταί τι ἀγαθὸν εἶναι; Τότε ὁδηγὸς πρὸς τὴν χάριν ὁ Φίλιππος γίνεται, λέγων, Ἔρχου καὶ ἴδε. Δι' ὧν καταλιπὼν ὁ Ναθαναὴλ τὴν τοῦ νόμου συχῆν, ἧς ἡ σκιὰ πρὸς τὴν μετουσίαν τοῦ φωτός διεκώλυε, καταλαμβάνει τὸν τὰ φύλλα τῆς συκῆς διὰ τὴν τῶν ἀγαθῶν ἀκαρπίαν ἀποξηραίνοντα. Διὸ καὶ μαρτυρεῖται παρὰ τοῦ Λόγου γνήσιος εἶναι οὐχὶ νόθος Ἰσραηλίτης, ἐν τῷ ἀδόλῳ τῆς προαιρέσεως καθαρὸν ἐφ' ἑαυτοῦ δεικνὺς τὸν χαρακτῆρα τοῦ παe τριάρχου. Ιδε γάρ, φησὶν, Ισραηλίτης ἐν ᾧ δόλος οὐκ ἔστι. + Πρὸς ὅ τι δὲ βλέπει τὸ ἐν τῷ προοιμίῳ διήγημα, φανερόν ἐστι πάντως τοῖς εὐμαθεστέροις ἀκροαταῖς. ἐκ τῆς προτεθείσης κατὰ τὸ ἀκόλουθον ἡμῖν ἀναγνώ- σεως τῆς ἐκ τοῦ ᾿Ασματος τῶν ἀσμάτων. ὡς γὰρ ὁ μὲν ᾿Ανδρέας τῇ φωνῇ τοῦ Ἰωάννου πρὸς τὸν ἀμνὸν ὡδηγήθη· ὁ δὲ Ναθαναήλ φωταγωγηθεὶς παρὰ τοῦ Φιλίππου, καὶ τῆς περιεχούσης αὐτὸν τοῦ νόμου σκιᾶς ἔξω γενόμενος, ἐν τῷ φωτὶ τῷ ἀληθινῷ γίνε- ται· οὕτω καὶ αἱ νεάνιδες πρὸς τὴν εὕρεσιν τοῦ μη- νυθέντος αὐταῖς ἀγαθοῦ καθηγεμόνι χρῶνται τῇ τε λειωθείσῃ διὰ τοῦ κάλλους ψυχῇ · λέγουσαι πρὸς αὐ- τήν· Ποῦ ἀπῆλθεν ὁ ἀδελφιδός σου, ἡ καλὴ ἐν γυναιξί ; Ποῦ ἀπέβλεψεν ὁ ἀδελφιδός σου, καὶ καὶ ζητήσομεν αὐτὸν μετὰ σοῦ; Ακολούθως δὲ προσ άγουσι τῇ διδασκάλῳ τὴν πεῦσιν αἱ παρθένοι ψυχαί, Πρῶτον γὰρ περὶ τοῦ τί ἐστιν ἐποίησαν τὸν λόγον, ἐν τῷ πρὸ ταύτης τῆς ῥήσεως ερωτήματι λέγουσαι· Τι ἀδελφιδός σου, ἡ καλὴ ἐν γυναιξίν ; Οπερ διδαχθεῖσαι διὰ τῶν εἰρημένων σημείων, ὅτι λευκὸς καὶ πυῤῥὸς, καὶ τὰ λοιπὰ δι' ὧν ὑπογράφει τὸ εἶδος τοῦ ζητουμένου, περὶ τοῦ ὅπου πυνθάνονται. Διὸ λέ- γουσι, Ποῦ ἀπῆλθεν ὁ ἀδελφιδός σου, ἢ ποῦ ἀπέ- βλεψεν ; Ἵνα πάντως ὅπου μέν ἐστι μαθοῦσαι, προσο * " IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XV. B A Jesus Philippum invenit, etiam sectator verbi fa- ctus est, qui ad eum dixit, Sequere me 6s : postea quam item verum ad lumen delatus, inde tanquam lychnus ad se participationem lucis attraxit: Na- thanaelum quoque luce sua circunfundit, quasi prælata ipsi face, quod pietatis est mysterium Sunt enim hæc ipsius verba: Invenimus Jesum illum e Nazareth Galilææ, de quo et Moses in lege, et pro- plete scripserunt . Nathanaelo autem sapien- ter latum hunc nuntium accipiente, quod peraccu- rate ex libris vaticiniorum de Domini mysterio edoctus esset, ac sciret in Bethleem quidem pri- mam Dei patefactionem in carne futuram, verum eumdem Nazareth degentem Nazaræi nomen con- secuturum : ad hæc igitur utraque respiciente Na- thanael, secumque perpendente, in Davidis quidem oppido Bethleem necessarium esse ratione nativi- tatis carnalis, antri, fasciarum, et præsepis myste- rium evenire: sed nihilominus Galilæam (qui locus ethnicorum hominum sedes erat) nomen aliquando consecuturam ab eo Verbo, quod libenter ad gentes commigraturum esset: atque hanc ob causam ac- cedente denique Nathanael illius in sententiam, qui lumen hoc cognitionis ei commonstrasset, idque verbis bis declarante : Potest e Nazareth boni ali- quid exsistere ? tum vero tandem Philippus ad hanc gratiam illi se ducem praebet, cum ait : Veni ac vide. Quo factum, ut Nathanael relicta legis ficu, cujus umbra impedimento erat ei, quo minus lucis particeps feret : ad eum perveniret, qui fci folia propter sterilitatem in proferendis bonis exsicca- vit. Eaque de causa testimonium ei Verbum tribuit, quod germanus Israelita, non spurius esset: quippe qui minime fraudulento anini instituto purum in sese patriarchæ illius characterem ostenderet. En, inquit, vere Israelita, in quo dolus non est. Joan. 1, 43. ibid. sqq. Quo autem hæc in exordio spectet narratio, om- nino manifestum est auditoribus non plane inspe ritis ex lectione, quam ordine sic poscente de Can- tico canticorum proposuimus. Quemadmodum enim Andreas quidem per vocem Joannis ad agnum il- lum deductus est ; Nathanaei autem a Philippo ad lucem ductus, et a circumdante ipsum legis umbra digressus, verum ad lumen pervenit : sic etiam hæ juvenculæ ad inventionem indicati eis boni, D anima pulchritudinis perfectionem adepta duce - utuntur, eamque sic compellant: Quo abiit cogna- tus tuus, o pulchra inter mulieres ? quo respexit co- gnatus, et quæremus eum tecum ? Recte autem atque ordine virgines hæ, nimirum animæ, nunc illud interrogant. Primum enim locuta sunt de eo quidnam esset, cum præcedente interrogatione quærunt: Quid cognatus tuus, o pulchra inter mu- lieres? de quo edoctæ per exposita indicia, quod candidus, et rubicundus, et cætera, quibus forma quæsiti descripta est : nunc de loco ubi sit, inter- rogant. Non propterea dicunt, Quo abiit cognatus tuus, vel quo respexit? ut cognito prorsus ubi sit, adorent in illo loco, quo vedes illius steterint : c

Φίλιππον ὁ Ἰησοῦς, ἀκόλουθος ἐχειροτονήθη του Λό- γου τοῦ εἰπόντος, ὅτι Ακολούθει μοι· καὶ τῷ φωτὶ τῷ ἀληθινῷ προσεγγίσας, καθάπερ λύχνος ἐκεῖθεν ἔσπασε πρὸς ἑαυτὸν τὴν τοῦ φωτὸς κοινωνίαν· καὶ περιλάμπει τὸν Ναθαναήλ, δαδουχήσας αὐτῷ τὸ τῆς εὐσεβείας μυστήριον, δι' ὧν φησιν· "Ον ἔγραψε Μωϋσῆς καὶ οἱ προφῆται εὑρήκαμεν Ἰησοῦν τὸν ἀπὸ Ναζαρέτ τῆς Γαλιλαίας. Τοῦ δὲ Ναθαναὴλ ἐπιστατικῶς δεξαμένου τὸ Εὐαγγέλιον, διὰ τὸ μετά πάσης ἀκριβείας κατηχεῖσθαι παρὰ τῆς προφητείας + αὐτὸν τὸ περὶ τὸν Κύριον μυστήριον, καὶ εἰδέναι μὲν ὅτι ἐκ Βηθλεὲμ ἡ πρώτη διὰ σαρκὸς γενήσεται θεο- φάνεια, διὰ δὲ τὴν ἐν Ναζάροις διαγωγήν, Ναζαραίος κληθήσεται· πρὸς ἀμφότερα τοίνυν ἀποσκοποῦντος καὶ λογιζομένου, ὅτι ἐν μὲν τῇ τοῦ Δαβὶδ Βηθλεέμ, διὰ τὴν οἰκονομίαν τῆς κατὰ σάρκα γεννήσεως, ἀναγ- " καῖον ἦν γενέσθαι τὸ κατὰ τὸ σπήλαιον καὶ τὰ σπάρ- γανα καὶ τὴν φάτνην μυστήριον· ἡ δὲ Γαλιλαία ἐθνῶν τόπος ἐπονομασθήσεται ποτε τῷ τοῖς ἔθνεσιν ἐμφιλοχωρήσαντι Λόγῳ· καὶ διὰ τοῦτο συνθεμένου τῷ τὸ φῶς αὐτῷ τῆς γνώσεως φάναντι, καὶ εἰπόντος· ὅτι Ἐκ Ναζαρέτ δύναταί τι ἀγαθὸν εἶναι; Τότε ὁδηγὸς πρὸς τὴν χάριν ὁ Φίλιππος γίνεται, λέγων, Ἔρχου καὶ ἴδε. Δι' ὧν καταλιπὼν ὁ Ναθαναὴλ τὴν τοῦ νόμου συχῆν, ἧς ἡ σκιὰ πρὸς τὴν μετουσίαν τοῦ φωτός διεκώλυε, καταλαμβάνει τὸν τὰ φύλλα τῆς συκῆς διὰ τὴν τῶν ἀγαθῶν ἀκαρπίαν ἀποξηραίνοντα. Διὸ καὶ μαρτυρεῖται παρὰ τοῦ Λόγου γνήσιος εἶναι οὐχὶ νόθος Ἰσραηλίτης, ἐν τῷ ἀδόλῳ τῆς προαιρέσεως καθαρὸν ἐφ' ἑαυτοῦ δεικνὺς τὸν χαρακτῆρα τοῦ παe τριάρχου. Ιδε γάρ, φησὶν, Ισραηλίτης ἐν ᾧ δόλος οὐκ ἔστι. + Πρὸς ὅ τι δὲ βλέπει τὸ ἐν τῷ προοιμίῳ διήγημα, φανερόν ἐστι πάντως τοῖς εὐμαθεστέροις ἀκροαταῖς. ἐκ τῆς προτεθείσης κατὰ τὸ ἀκόλουθον ἡμῖν ἀναγνώ- σεως τῆς ἐκ τοῦ ᾿Ασματος τῶν ἀσμάτων. ὡς γὰρ ὁ μὲν ᾿Ανδρέας τῇ φωνῇ τοῦ Ἰωάννου πρὸς τὸν ἀμνὸν ὡδηγήθη· ὁ δὲ Ναθαναήλ φωταγωγηθεὶς παρὰ τοῦ Φιλίππου, καὶ τῆς περιεχούσης αὐτὸν τοῦ νόμου σκιᾶς ἔξω γενόμενος, ἐν τῷ φωτὶ τῷ ἀληθινῷ γίνε- ται· οὕτω καὶ αἱ νεάνιδες πρὸς τὴν εὕρεσιν τοῦ μη- νυθέντος αὐταῖς ἀγαθοῦ καθηγεμόνι χρῶνται τῇ τε λειωθείσῃ διὰ τοῦ κάλλους ψυχῇ · λέγουσαι πρὸς αὐ- τήν· Ποῦ ἀπῆλθεν ὁ ἀδελφιδός σου, ἡ καλὴ ἐν γυναιξί ; Ποῦ ἀπέβλεψεν ὁ ἀδελφιδός σου, καὶ καὶ ζητήσομεν αὐτὸν μετὰ σοῦ; Ακολούθως δὲ προσ άγουσι τῇ διδασκάλῳ τὴν πεῦσιν αἱ παρθένοι ψυχαί, Πρῶτον γὰρ περὶ τοῦ τί ἐστιν ἐποίησαν τὸν λόγον, ἐν τῷ πρὸ ταύτης τῆς ῥήσεως ερωτήματι λέγουσαι· Τι ἀδελφιδός σου, ἡ καλὴ ἐν γυναιξίν ; Οπερ διδαχθεῖσαι διὰ τῶν εἰρημένων σημείων, ὅτι λευκὸς καὶ πυῤῥὸς, καὶ τὰ λοιπὰ δι' ὧν ὑπογράφει τὸ εἶδος τοῦ ζητουμένου, περὶ τοῦ ὅπου πυνθάνονται. Διὸ λέ- γουσι, Ποῦ ἀπῆλθεν ὁ ἀδελφιδός σου, ἢ ποῦ ἀπέ- βλεψεν ; Ἵνα πάντως ὅπου μέν ἐστι μαθοῦσαι, προσο * " IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XV. B A Jesus Philippum invenit, etiam sectator verbi fa- ctus est, qui ad eum dixit, Sequere me 6s : postea quam item verum ad lumen delatus, inde tanquam lychnus ad se participationem lucis attraxit: Na- thanaelum quoque luce sua circunfundit, quasi prælata ipsi face, quod pietatis est mysterium Sunt enim hæc ipsius verba: Invenimus Jesum illum e Nazareth Galilææ, de quo et Moses in lege, et pro- plete scripserunt . Nathanaelo autem sapien- ter latum hunc nuntium accipiente, quod peraccu- rate ex libris vaticiniorum de Domini mysterio edoctus esset, ac sciret in Bethleem quidem pri- mam Dei patefactionem in carne futuram, verum eumdem Nazareth degentem Nazaræi nomen con- secuturum : ad hæc igitur utraque respiciente Na- thanael, secumque perpendente, in Davidis quidem oppido Bethleem necessarium esse ratione nativi- tatis carnalis, antri, fasciarum, et præsepis myste- rium evenire: sed nihilominus Galilæam (qui locus ethnicorum hominum sedes erat) nomen aliquando consecuturam ab eo Verbo, quod libenter ad gentes commigraturum esset: atque hanc ob causam ac- cedente denique Nathanael illius in sententiam, qui lumen hoc cognitionis ei commonstrasset, idque verbis bis declarante : Potest e Nazareth boni ali- quid exsistere ? tum vero tandem Philippus ad hanc gratiam illi se ducem praebet, cum ait : Veni ac vide. Quo factum, ut Nathanael relicta legis ficu, cujus umbra impedimento erat ei, quo minus lucis particeps feret : ad eum perveniret, qui fci folia propter sterilitatem in proferendis bonis exsicca- vit. Eaque de causa testimonium ei Verbum tribuit, quod germanus Israelita, non spurius esset: quippe qui minime fraudulento anini instituto purum in sese patriarchæ illius characterem ostenderet. En, inquit, vere Israelita, in quo dolus non est. Joan. 1, 43. ibid. sqq. Quo autem hæc in exordio spectet narratio, om- nino manifestum est auditoribus non plane inspe ritis ex lectione, quam ordine sic poscente de Can- tico canticorum proposuimus. Quemadmodum enim Andreas quidem per vocem Joannis ad agnum il- lum deductus est ; Nathanaei autem a Philippo ad lucem ductus, et a circumdante ipsum legis umbra digressus, verum ad lumen pervenit : sic etiam hæ juvenculæ ad inventionem indicati eis boni, D anima pulchritudinis perfectionem adepta duce - utuntur, eamque sic compellant: Quo abiit cogna- tus tuus, o pulchra inter mulieres ? quo respexit co- gnatus, et quæremus eum tecum ? Recte autem atque ordine virgines hæ, nimirum animæ, nunc illud interrogant. Primum enim locuta sunt de eo quidnam esset, cum præcedente interrogatione quærunt: Quid cognatus tuus, o pulchra inter mu- lieres? de quo edoctæ per exposita indicia, quod candidus, et rubicundus, et cætera, quibus forma quæsiti descripta est : nunc de loco ubi sit, inter- rogant. Non propterea dicunt, Quo abiit cognatus tuus, vel quo respexit? ut cognito prorsus ubi sit, adorent in illo loco, quo vedes illius steterint : c

Φίλιππον ὁ Ἰησοῦς, ἀκόλουθος ἐχειροτονήθη του Λό- γου τοῦ εἰπόντος, ὅτι Ακολούθει μοι· καὶ τῷ φωτὶ τῷ ἀληθινῷ προσεγγίσας, καθάπερ λύχνος ἐκεῖθεν ἔσπασε πρὸς ἑαυτὸν τὴν τοῦ φωτὸς κοινωνίαν· καὶ περιλάμπει τὸν Ναθαναήλ, δαδουχήσας αὐτῷ τὸ τῆς εὐσεβείας μυστήριον, δι' ὧν φησιν· "Ον ἔγραψε Μωϋσῆς καὶ οἱ προφῆται εὑρήκαμεν Ἰησοῦν τὸν ἀπὸ Ναζαρέτ τῆς Γαλιλαίας. Τοῦ δὲ Ναθαναὴλ ἐπιστατικῶς δεξαμένου τὸ Εὐαγγέλιον, διὰ τὸ μετά πάσης ἀκριβείας κατηχεῖσθαι παρὰ τῆς προφητείας + αὐτὸν τὸ περὶ τὸν Κύριον μυστήριον, καὶ εἰδέναι μὲν ὅτι ἐκ Βηθλεὲμ ἡ πρώτη διὰ σαρκὸς γενήσεται θεο- φάνεια, διὰ δὲ τὴν ἐν Ναζάροις διαγωγήν, Ναζαραίος κληθήσεται· πρὸς ἀμφότερα τοίνυν ἀποσκοποῦντος καὶ λογιζομένου, ὅτι ἐν μὲν τῇ τοῦ Δαβὶδ Βηθλεέμ, διὰ τὴν οἰκονομίαν τῆς κατὰ σάρκα γεννήσεως, ἀναγ- " καῖον ἦν γενέσθαι τὸ κατὰ τὸ σπήλαιον καὶ τὰ σπάρ- γανα καὶ τὴν φάτνην μυστήριον· ἡ δὲ Γαλιλαία ἐθνῶν τόπος ἐπονομασθήσεται ποτε τῷ τοῖς ἔθνεσιν ἐμφιλοχωρήσαντι Λόγῳ· καὶ διὰ τοῦτο συνθεμένου τῷ τὸ φῶς αὐτῷ τῆς γνώσεως φάναντι, καὶ εἰπόντος· ὅτι Ἐκ Ναζαρέτ δύναταί τι ἀγαθὸν εἶναι; Τότε ὁδηγὸς πρὸς τὴν χάριν ὁ Φίλιππος γίνεται, λέγων, Ἔρχου καὶ ἴδε. Δι' ὧν καταλιπὼν ὁ Ναθαναὴλ τὴν τοῦ νόμου συχῆν, ἧς ἡ σκιὰ πρὸς τὴν μετουσίαν τοῦ φωτός διεκώλυε, καταλαμβάνει τὸν τὰ φύλλα τῆς συκῆς διὰ τὴν τῶν ἀγαθῶν ἀκαρπίαν ἀποξηραίνοντα. Διὸ καὶ μαρτυρεῖται παρὰ τοῦ Λόγου γνήσιος εἶναι οὐχὶ νόθος Ἰσραηλίτης, ἐν τῷ ἀδόλῳ τῆς προαιρέσεως καθαρὸν ἐφ' ἑαυτοῦ δεικνὺς τὸν χαρακτῆρα τοῦ παe τριάρχου. Ιδε γάρ, φησὶν, Ισραηλίτης ἐν ᾧ δόλος οὐκ ἔστι. + Πρὸς ὅ τι δὲ βλέπει τὸ ἐν τῷ προοιμίῳ διήγημα, φανερόν ἐστι πάντως τοῖς εὐμαθεστέροις ἀκροαταῖς. ἐκ τῆς προτεθείσης κατὰ τὸ ἀκόλουθον ἡμῖν ἀναγνώ- σεως τῆς ἐκ τοῦ ᾿Ασματος τῶν ἀσμάτων. ὡς γὰρ ὁ μὲν ᾿Ανδρέας τῇ φωνῇ τοῦ Ἰωάννου πρὸς τὸν ἀμνὸν ὡδηγήθη· ὁ δὲ Ναθαναήλ φωταγωγηθεὶς παρὰ τοῦ Φιλίππου, καὶ τῆς περιεχούσης αὐτὸν τοῦ νόμου σκιᾶς ἔξω γενόμενος, ἐν τῷ φωτὶ τῷ ἀληθινῷ γίνε- ται· οὕτω καὶ αἱ νεάνιδες πρὸς τὴν εὕρεσιν τοῦ μη- νυθέντος αὐταῖς ἀγαθοῦ καθηγεμόνι χρῶνται τῇ τε λειωθείσῃ διὰ τοῦ κάλλους ψυχῇ · λέγουσαι πρὸς αὐ- τήν· Ποῦ ἀπῆλθεν ὁ ἀδελφιδός σου, ἡ καλὴ ἐν γυναιξί ; Ποῦ ἀπέβλεψεν ὁ ἀδελφιδός σου, καὶ καὶ ζητήσομεν αὐτὸν μετὰ σοῦ; Ακολούθως δὲ προσ άγουσι τῇ διδασκάλῳ τὴν πεῦσιν αἱ παρθένοι ψυχαί, Πρῶτον γὰρ περὶ τοῦ τί ἐστιν ἐποίησαν τὸν λόγον, ἐν τῷ πρὸ ταύτης τῆς ῥήσεως ερωτήματι λέγουσαι· Τι ἀδελφιδός σου, ἡ καλὴ ἐν γυναιξίν ; Οπερ διδαχθεῖσαι διὰ τῶν εἰρημένων σημείων, ὅτι λευκὸς καὶ πυῤῥὸς, καὶ τὰ λοιπὰ δι' ὧν ὑπογράφει τὸ εἶδος τοῦ ζητουμένου, περὶ τοῦ ὅπου πυνθάνονται. Διὸ λέ- γουσι, Ποῦ ἀπῆλθεν ὁ ἀδελφιδός σου, ἢ ποῦ ἀπέ- βλεψεν ; Ἵνα πάντως ὅπου μέν ἐστι μαθοῦσαι, προσο * " IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XV. B A Jesus Philippum invenit, etiam sectator verbi fa- ctus est, qui ad eum dixit, Sequere me 6s : postea quam item verum ad lumen delatus, inde tanquam lychnus ad se participationem lucis attraxit: Na- thanaelum quoque luce sua circunfundit, quasi prælata ipsi face, quod pietatis est mysterium Sunt enim hæc ipsius verba: Invenimus Jesum illum e Nazareth Galilææ, de quo et Moses in lege, et pro- plete scripserunt . Nathanaelo autem sapien- ter latum hunc nuntium accipiente, quod peraccu- rate ex libris vaticiniorum de Domini mysterio edoctus esset, ac sciret in Bethleem quidem pri- mam Dei patefactionem in carne futuram, verum eumdem Nazareth degentem Nazaræi nomen con- secuturum : ad hæc igitur utraque respiciente Na- thanael, secumque perpendente, in Davidis quidem oppido Bethleem necessarium esse ratione nativi- tatis carnalis, antri, fasciarum, et præsepis myste- rium evenire: sed nihilominus Galilæam (qui locus ethnicorum hominum sedes erat) nomen aliquando consecuturam ab eo Verbo, quod libenter ad gentes commigraturum esset: atque hanc ob causam ac- cedente denique Nathanael illius in sententiam, qui lumen hoc cognitionis ei commonstrasset, idque verbis bis declarante : Potest e Nazareth boni ali- quid exsistere ? tum vero tandem Philippus ad hanc gratiam illi se ducem praebet, cum ait : Veni ac vide. Quo factum, ut Nathanael relicta legis ficu, cujus umbra impedimento erat ei, quo minus lucis particeps feret : ad eum perveniret, qui fci folia propter sterilitatem in proferendis bonis exsicca- vit. Eaque de causa testimonium ei Verbum tribuit, quod germanus Israelita, non spurius esset: quippe qui minime fraudulento anini instituto purum in sese patriarchæ illius characterem ostenderet. En, inquit, vere Israelita, in quo dolus non est. Joan. 1, 43. ibid. sqq. Quo autem hæc in exordio spectet narratio, om- nino manifestum est auditoribus non plane inspe ritis ex lectione, quam ordine sic poscente de Can- tico canticorum proposuimus. Quemadmodum enim Andreas quidem per vocem Joannis ad agnum il- lum deductus est ; Nathanaei autem a Philippo ad lucem ductus, et a circumdante ipsum legis umbra digressus, verum ad lumen pervenit : sic etiam hæ juvenculæ ad inventionem indicati eis boni, D anima pulchritudinis perfectionem adepta duce - utuntur, eamque sic compellant: Quo abiit cogna- tus tuus, o pulchra inter mulieres ? quo respexit co- gnatus, et quæremus eum tecum ? Recte autem atque ordine virgines hæ, nimirum animæ, nunc illud interrogant. Primum enim locuta sunt de eo quidnam esset, cum præcedente interrogatione quærunt: Quid cognatus tuus, o pulchra inter mu- lieres? de quo edoctæ per exposita indicia, quod candidus, et rubicundus, et cætera, quibus forma quæsiti descripta est : nunc de loco ubi sit, inter- rogant. Non propterea dicunt, Quo abiit cognatus tuus, vel quo respexit? ut cognito prorsus ubi sit, adorent in illo loco, quo vedes illius steterint : c

δεξαμένῳ ἡ εὐφροσύνη. Ο δὲ ἐφεξῆς λόγος διδάσκει ἡμᾶς ποίαις νομαῖς τὰ ποίμνια τοῦ καλοῦ ποιμένος πιαίνεται. Οὐ γὰρ εἰς ἐρήμους τινὰς καὶ ἀκανθοφό- ρους τόπους ἐξελαύνει τὰ πρόβατα, ὥστε την χορτώδη δρέψασθαι πόαν· ἀλλὰ τροφὴ πρόκειται αὐτοῖς τὰ ἐκ τῶν κήπων ἀρώματα· ἀντὶ δὲ χόρτου, τὸ κρίνον γίνε- ται, ὅπερ φησὶ παρὰ τοῦ ποιμένος εἰς διατροφὴν τῶν προβάτων συλλέγεσθαι. Ταῦτα φιλοσοφοῦντος ἡμῖν διὰ τούτων τοῦ λόγου, ὅτι ἡ περιεκτικὴ τῶν ὄντων φύσις καὶ δύναμις, πάντα ἐν ἑαυτῇ περιείργουσα, τόπον ἑαυτῆς καὶ χώρημα ποιεῖται τῶν δεχομένων τὴν καθαρότητα, ἐν οἷς ὁ πολυειδῶς διὰ τῶν ἀρετῶν γεωργούμενος κήπος, κομᾷ μὲν τοῖς τῶν κρίνων ἄν- θεσι, βρύει δὲ τῇ τῶν ἀρωμάτων καρπογονίᾳ. Τὰ μὲν γὰρ κρίνα τοῦ λαμπροῦ καὶ καθαροῦ τῆς διανοίας εἴνιγμα γίνεται· ἡ δὲ τῶν ἀρωμάτων εὔπνοια, τὸ πάσης ἁμαρτιῶν δυσωδίας ἀλλοτρίως ἔχειν. Τοιούτοις οὖν φησι τὸν τῶν λογικῶν ἐπιστάτην ποιμνίων ένανα στρέφεσθαι, ἐν μὲν τοῖς κήποις νομεύοντα, τὰ δὲ κρίνα πρὸς τὴν τῶν προβάτων διατροφὴν κείροντά τε καὶ συλλέγοντα· ἅπερ διὰ τοῦ μεγάλου Παύλου τοῖς προβάτοις προτίθησι τοῦ ἐκ τῆς θείας αποθήκης προ βάλλοντος ἡμῖν τὴν ἐκ τῶν κρίνων διατροφήν· ἔστι δὲ ταῦτα, ὅσα ἀληθῆ, ὅσα σεμνά, ὅσα δίκαια, ὅσα προσφιλή, ὅσα ἄγια, ὅσα εύφημα· εἴ τις ἀρετὴ, καὶ εἴ τις ἔπαινος. Ταῦτά ἐστι, κατά γε τὸν ἐμὸν λόγον, τὰ κρίνα οἷς διατρέφεται παρὰ τοῦ καλοῦ ποιμένος τε καὶ διδασκάλου τὸ ποίμνιον. Ο δὲ ἐφεξῆς λόγος, ἂν ἡ καθαρὰ καὶ ἀκηλίδωτος νύμφη πεποίηται λέγουσα· Ἐγὼ τῷ ἀδελφιδῷ μου, καὶ ὁ ἀδελφιδός μου ἐμοί· κανὼν καὶ ὄρος τῆς κατ' ἀρετήν ἐστι τελειότητος. Μανθάνομεν γὰρ διὰ τούτων, τὸ μὴ δεῖν πλὴν τοῦ Θεοῦ μηδὲν ἐν ἑαυτῷ ἔχειν, μηδὲ πρὸς ἄλλο τι βλέπειν τὴν κεκαθαρμένην ψυχήν· ἀλλ᾽ οὕτως ἑαυτὴν ἐκκαθάραι παντὸς ὑλικοῦ πράγματός τε καὶ νοήματος, ὡς ὅλην δι᾿ ὅλου μετα τεθεῖσαν πρὸς τὸ νοητόν τε καὶ ἄϋλον, ἐναργεστάτην εἰκόνα τοῦ ἀρχετύπου κάλλους ἑαυτὴν ἀπεργάσασθαι. Καὶ ὥσπερ ὁ ἐπὶ τοῦ πίνακος ἰδὼν τὴν γραφὴν δι' ἀκριβείας πρὸς τὴν τοῦ ἀρχετύπου μεμορφωμένην, μίαν ἀμφοτέρων εἶναι τὴν μορφὴν ἀποφαίνεται,καὶ τὸ ἐπὶ τῆς εἰκόνος κάλλος τοῦ πρωτοτύπου λέγων εἶναι, καὶ τὸ ἀρχέτυπον ἐναργῶς ἐν τῷ μιμήματι καθορά- σθαι· τὸν αὐτὸν τρόπον ἡ εἰποῦσα, ὅτι Ἐγὼ τῷ ἀδελφιδῷ μου, καὶ ὁ ἀδελφιδός μου ἐμοί· συμπ μεμορφῶσθαι λέγει τῷ Χριστῷ, τὸ ἴδιον κάλλος ἀπο- λαβοῦσα, τὴν πρώτην της φύσεως ἡμῶν μακαριότητα, κατ' εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν τοῦ πρώτου κάλλους τοῦ ἀληθινοῦ καὶ μόνου ὡραῖσθεῖσα. Καὶ οἷον ἐπὶ τοῦ κατόπτρου γίνεται, ὅταν τεχνικῶς τε καὶ καταλλήλως τῇ χρεία κατεσκευασμένον ᾖ, ἐν καθαρᾷ τῇ ἐπιφανείᾳ δι' ἀκριβείας ἐν ἑαυτῷ δείξει τοῦ ἐπιφανέντος προσ ώπου τὸν χαρακτῆρα· οὕτως ἑαυτὴν ἡ ψυχὴ προσφόρως τῇ χρεία κατασκευάσασα, καὶ πᾶσαν ὑλικὴν ἀποῤῥι ψαμένη κηλίδα, καθαρὸν τοῦ ἀκηράτου κάλλους ἐν ἑαυτῇ τὸ εἶδος ἀνετυπώσατο. Λένει οὖν τὴν φωνὴν IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XV. A factus, divinum et incorruptum vinum in sese res B C Philipp. 1, 8. cipit, quod qui recepit, exhilaratur. Quæ porro sequuntur, indicant cujusmodi pascuis greges pre- clari illius pastoris pinguescant. Non enim ille de serta quædam ad loca spinosaque abigit oves, ut gramen decerpant; sed cibi loco eis hortorum aromata proponit, et pro gramine lilium, quod quidem ipsum ait a pastore ad alendas oves col ligi. Quibus verbis significatur sane quam sapien- ter, naturam illam ac potestatem, quæ universa complectitur et continet, locum et spatium sibi constituere illorum in puritate, qui ipsum reci- piunt, et in quibus multipliciter virtutibus excul- tus hortus liliorum floribus viget, aromatumque fructus copiosos fundit. Nam lilia quidem splendo- ris et puritatis in mente quoddam ænigma sunt ; aromatum vero fragrantia significat affectionem a fœtore peccatorum abhorrentem. In his ergo versari dicit eum, qui ratione præditis gregibus præest : pascentem in hortis, et lilia decerpentem, colli- gentemque in cibum ovium : quæ quidem ipsa ovi- bus magni Pauli opera proponit, qui de divino penu cibum hunc ex liliis congestum nobis objicit. Nam lilia putari debent, quæcunque vera sunt, quæcunque honesta, quæcunque justa, quæcunque pura, quæcunque amabilia, quæcunque boni nomi- nïs : si qua virtus, et si qua laus 68. Hæc sunt ( ut equidem arbitror) lilia, quibus ab illo præclaro pastore ac magistro nutriuntur greges. D ་ Quæ autem sequuntur verba, prolata a pura et labis omnis experte sponsa, cum ait: Ego cognato meo, et cognatus meus mihi : hæc igitur norma sunt ac finitio quædam omnis in virtute perfectionis. Nam ex his discimus, nihil nobis esse præter Deum debere, neque animæ purificatæ ullam ad rem aliam respiciendum esse; sed debere hanc ita se ab omnibus crassis tam rebus, quam cogitatio- nibus expurgare, ut tota translata prorsus ad sta- tum, quem mentis intelligentia percipimus, et qui omnium crassarum rerum texpers est, illustrissi- mum ex se primigenæ pulchritudinis simulacrum eficiat. Utque is, qui in tabula picturami videt accu- rate conformatam ad archetypum, unam utriusque formam esse pronuntiat, imaginis pulchritudinem ipsam esse archetypi pulchritudinem dicens, et archetypum in simulacro clare conspici : eodem modo etiam hac, quæ ait, Ego cognato meo, et co- gnatus meus mihi: pulchritudinem suam conforma- tam ad Christi exemplar dicit, posteaquam naturæ nostræ primam beatitudinem recuperarit, quæ ad imaginem similitudinemque principis et unica ve ræque pulchritudinis ornata erat. Ac veluti specu- lum artificiose et ad usum idonee comparatum, pura in superficie incidentis faciei characterem accurate refert: sic posteaquam anima seipsam idonee comparavit, omnemque vitæ hujus labem abjecit : puram incorruptæ pulchritudinis speciem

δεξαμένῳ ἡ εὐφροσύνη. Ο δὲ ἐφεξῆς λόγος διδάσκει ἡμᾶς ποίαις νομαῖς τὰ ποίμνια τοῦ καλοῦ ποιμένος πιαίνεται. Οὐ γὰρ εἰς ἐρήμους τινὰς καὶ ἀκανθοφό- ρους τόπους ἐξελαύνει τὰ πρόβατα, ὥστε την χορτώδη δρέψασθαι πόαν· ἀλλὰ τροφὴ πρόκειται αὐτοῖς τὰ ἐκ τῶν κήπων ἀρώματα· ἀντὶ δὲ χόρτου, τὸ κρίνον γίνε- ται, ὅπερ φησὶ παρὰ τοῦ ποιμένος εἰς διατροφὴν τῶν προβάτων συλλέγεσθαι. Ταῦτα φιλοσοφοῦντος ἡμῖν διὰ τούτων τοῦ λόγου, ὅτι ἡ περιεκτικὴ τῶν ὄντων φύσις καὶ δύναμις, πάντα ἐν ἑαυτῇ περιείργουσα, τόπον ἑαυτῆς καὶ χώρημα ποιεῖται τῶν δεχομένων τὴν καθαρότητα, ἐν οἷς ὁ πολυειδῶς διὰ τῶν ἀρετῶν γεωργούμενος κήπος, κομᾷ μὲν τοῖς τῶν κρίνων ἄν- θεσι, βρύει δὲ τῇ τῶν ἀρωμάτων καρπογονίᾳ. Τὰ μὲν γὰρ κρίνα τοῦ λαμπροῦ καὶ καθαροῦ τῆς διανοίας εἴνιγμα γίνεται· ἡ δὲ τῶν ἀρωμάτων εὔπνοια, τὸ πάσης ἁμαρτιῶν δυσωδίας ἀλλοτρίως ἔχειν. Τοιούτοις οὖν φησι τὸν τῶν λογικῶν ἐπιστάτην ποιμνίων ένανα στρέφεσθαι, ἐν μὲν τοῖς κήποις νομεύοντα, τὰ δὲ κρίνα πρὸς τὴν τῶν προβάτων διατροφὴν κείροντά τε καὶ συλλέγοντα· ἅπερ διὰ τοῦ μεγάλου Παύλου τοῖς προβάτοις προτίθησι τοῦ ἐκ τῆς θείας αποθήκης προ βάλλοντος ἡμῖν τὴν ἐκ τῶν κρίνων διατροφήν· ἔστι δὲ ταῦτα, ὅσα ἀληθῆ, ὅσα σεμνά, ὅσα δίκαια, ὅσα προσφιλή, ὅσα ἄγια, ὅσα εύφημα· εἴ τις ἀρετὴ, καὶ εἴ τις ἔπαινος. Ταῦτά ἐστι, κατά γε τὸν ἐμὸν λόγον, τὰ κρίνα οἷς διατρέφεται παρὰ τοῦ καλοῦ ποιμένος τε καὶ διδασκάλου τὸ ποίμνιον. Ο δὲ ἐφεξῆς λόγος, ἂν ἡ καθαρὰ καὶ ἀκηλίδωτος νύμφη πεποίηται λέγουσα· Ἐγὼ τῷ ἀδελφιδῷ μου, καὶ ὁ ἀδελφιδός μου ἐμοί· κανὼν καὶ ὄρος τῆς κατ' ἀρετήν ἐστι τελειότητος. Μανθάνομεν γὰρ διὰ τούτων, τὸ μὴ δεῖν πλὴν τοῦ Θεοῦ μηδὲν ἐν ἑαυτῷ ἔχειν, μηδὲ πρὸς ἄλλο τι βλέπειν τὴν κεκαθαρμένην ψυχήν· ἀλλ᾽ οὕτως ἑαυτὴν ἐκκαθάραι παντὸς ὑλικοῦ πράγματός τε καὶ νοήματος, ὡς ὅλην δι᾿ ὅλου μετα τεθεῖσαν πρὸς τὸ νοητόν τε καὶ ἄϋλον, ἐναργεστάτην εἰκόνα τοῦ ἀρχετύπου κάλλους ἑαυτὴν ἀπεργάσασθαι. Καὶ ὥσπερ ὁ ἐπὶ τοῦ πίνακος ἰδὼν τὴν γραφὴν δι' ἀκριβείας πρὸς τὴν τοῦ ἀρχετύπου μεμορφωμένην, μίαν ἀμφοτέρων εἶναι τὴν μορφὴν ἀποφαίνεται,καὶ τὸ ἐπὶ τῆς εἰκόνος κάλλος τοῦ πρωτοτύπου λέγων εἶναι, καὶ τὸ ἀρχέτυπον ἐναργῶς ἐν τῷ μιμήματι καθορά- σθαι· τὸν αὐτὸν τρόπον ἡ εἰποῦσα, ὅτι Ἐγὼ τῷ ἀδελφιδῷ μου, καὶ ὁ ἀδελφιδός μου ἐμοί· συμπ μεμορφῶσθαι λέγει τῷ Χριστῷ, τὸ ἴδιον κάλλος ἀπο- λαβοῦσα, τὴν πρώτην της φύσεως ἡμῶν μακαριότητα, κατ' εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν τοῦ πρώτου κάλλους τοῦ ἀληθινοῦ καὶ μόνου ὡραῖσθεῖσα. Καὶ οἷον ἐπὶ τοῦ κατόπτρου γίνεται, ὅταν τεχνικῶς τε καὶ καταλλήλως τῇ χρεία κατεσκευασμένον ᾖ, ἐν καθαρᾷ τῇ ἐπιφανείᾳ δι' ἀκριβείας ἐν ἑαυτῷ δείξει τοῦ ἐπιφανέντος προσ ώπου τὸν χαρακτῆρα· οὕτως ἑαυτὴν ἡ ψυχὴ προσφόρως τῇ χρεία κατασκευάσασα, καὶ πᾶσαν ὑλικὴν ἀποῤῥι ψαμένη κηλίδα, καθαρὸν τοῦ ἀκηράτου κάλλους ἐν ἑαυτῇ τὸ εἶδος ἀνετυπώσατο. Λένει οὖν τὴν φωνὴν IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XV. A factus, divinum et incorruptum vinum in sese res B C Philipp. 1, 8. cipit, quod qui recepit, exhilaratur. Quæ porro sequuntur, indicant cujusmodi pascuis greges pre- clari illius pastoris pinguescant. Non enim ille de serta quædam ad loca spinosaque abigit oves, ut gramen decerpant; sed cibi loco eis hortorum aromata proponit, et pro gramine lilium, quod quidem ipsum ait a pastore ad alendas oves col ligi. Quibus verbis significatur sane quam sapien- ter, naturam illam ac potestatem, quæ universa complectitur et continet, locum et spatium sibi constituere illorum in puritate, qui ipsum reci- piunt, et in quibus multipliciter virtutibus excul- tus hortus liliorum floribus viget, aromatumque fructus copiosos fundit. Nam lilia quidem splendo- ris et puritatis in mente quoddam ænigma sunt ; aromatum vero fragrantia significat affectionem a fœtore peccatorum abhorrentem. In his ergo versari dicit eum, qui ratione præditis gregibus præest : pascentem in hortis, et lilia decerpentem, colli- gentemque in cibum ovium : quæ quidem ipsa ovi- bus magni Pauli opera proponit, qui de divino penu cibum hunc ex liliis congestum nobis objicit. Nam lilia putari debent, quæcunque vera sunt, quæcunque honesta, quæcunque justa, quæcunque pura, quæcunque amabilia, quæcunque boni nomi- nïs : si qua virtus, et si qua laus 68. Hæc sunt ( ut equidem arbitror) lilia, quibus ab illo præclaro pastore ac magistro nutriuntur greges. D ་ Quæ autem sequuntur verba, prolata a pura et labis omnis experte sponsa, cum ait: Ego cognato meo, et cognatus meus mihi : hæc igitur norma sunt ac finitio quædam omnis in virtute perfectionis. Nam ex his discimus, nihil nobis esse præter Deum debere, neque animæ purificatæ ullam ad rem aliam respiciendum esse; sed debere hanc ita se ab omnibus crassis tam rebus, quam cogitatio- nibus expurgare, ut tota translata prorsus ad sta- tum, quem mentis intelligentia percipimus, et qui omnium crassarum rerum texpers est, illustrissi- mum ex se primigenæ pulchritudinis simulacrum eficiat. Utque is, qui in tabula picturami videt accu- rate conformatam ad archetypum, unam utriusque formam esse pronuntiat, imaginis pulchritudinem ipsam esse archetypi pulchritudinem dicens, et archetypum in simulacro clare conspici : eodem modo etiam hac, quæ ait, Ego cognato meo, et co- gnatus meus mihi: pulchritudinem suam conforma- tam ad Christi exemplar dicit, posteaquam naturæ nostræ primam beatitudinem recuperarit, quæ ad imaginem similitudinemque principis et unica ve ræque pulchritudinis ornata erat. Ac veluti specu- lum artificiose et ad usum idonee comparatum, pura in superficie incidentis faciei characterem accurate refert: sic posteaquam anima seipsam idonee comparavit, omnemque vitæ hujus labem abjecit : puram incorruptæ pulchritudinis speciem

δεξαμένῳ ἡ εὐφροσύνη. Ο δὲ ἐφεξῆς λόγος διδάσκει ἡμᾶς ποίαις νομαῖς τὰ ποίμνια τοῦ καλοῦ ποιμένος πιαίνεται. Οὐ γὰρ εἰς ἐρήμους τινὰς καὶ ἀκανθοφό- ρους τόπους ἐξελαύνει τὰ πρόβατα, ὥστε την χορτώδη δρέψασθαι πόαν· ἀλλὰ τροφὴ πρόκειται αὐτοῖς τὰ ἐκ τῶν κήπων ἀρώματα· ἀντὶ δὲ χόρτου, τὸ κρίνον γίνε- ται, ὅπερ φησὶ παρὰ τοῦ ποιμένος εἰς διατροφὴν τῶν προβάτων συλλέγεσθαι. Ταῦτα φιλοσοφοῦντος ἡμῖν διὰ τούτων τοῦ λόγου, ὅτι ἡ περιεκτικὴ τῶν ὄντων φύσις καὶ δύναμις, πάντα ἐν ἑαυτῇ περιείργουσα, τόπον ἑαυτῆς καὶ χώρημα ποιεῖται τῶν δεχομένων τὴν καθαρότητα, ἐν οἷς ὁ πολυειδῶς διὰ τῶν ἀρετῶν γεωργούμενος κήπος, κομᾷ μὲν τοῖς τῶν κρίνων ἄν- θεσι, βρύει δὲ τῇ τῶν ἀρωμάτων καρπογονίᾳ. Τὰ μὲν γὰρ κρίνα τοῦ λαμπροῦ καὶ καθαροῦ τῆς διανοίας εἴνιγμα γίνεται· ἡ δὲ τῶν ἀρωμάτων εὔπνοια, τὸ πάσης ἁμαρτιῶν δυσωδίας ἀλλοτρίως ἔχειν. Τοιούτοις οὖν φησι τὸν τῶν λογικῶν ἐπιστάτην ποιμνίων ένανα στρέφεσθαι, ἐν μὲν τοῖς κήποις νομεύοντα, τὰ δὲ κρίνα πρὸς τὴν τῶν προβάτων διατροφὴν κείροντά τε καὶ συλλέγοντα· ἅπερ διὰ τοῦ μεγάλου Παύλου τοῖς προβάτοις προτίθησι τοῦ ἐκ τῆς θείας αποθήκης προ βάλλοντος ἡμῖν τὴν ἐκ τῶν κρίνων διατροφήν· ἔστι δὲ ταῦτα, ὅσα ἀληθῆ, ὅσα σεμνά, ὅσα δίκαια, ὅσα προσφιλή, ὅσα ἄγια, ὅσα εύφημα· εἴ τις ἀρετὴ, καὶ εἴ τις ἔπαινος. Ταῦτά ἐστι, κατά γε τὸν ἐμὸν λόγον, τὰ κρίνα οἷς διατρέφεται παρὰ τοῦ καλοῦ ποιμένος τε καὶ διδασκάλου τὸ ποίμνιον. Ο δὲ ἐφεξῆς λόγος, ἂν ἡ καθαρὰ καὶ ἀκηλίδωτος νύμφη πεποίηται λέγουσα· Ἐγὼ τῷ ἀδελφιδῷ μου, καὶ ὁ ἀδελφιδός μου ἐμοί· κανὼν καὶ ὄρος τῆς κατ' ἀρετήν ἐστι τελειότητος. Μανθάνομεν γὰρ διὰ τούτων, τὸ μὴ δεῖν πλὴν τοῦ Θεοῦ μηδὲν ἐν ἑαυτῷ ἔχειν, μηδὲ πρὸς ἄλλο τι βλέπειν τὴν κεκαθαρμένην ψυχήν· ἀλλ᾽ οὕτως ἑαυτὴν ἐκκαθάραι παντὸς ὑλικοῦ πράγματός τε καὶ νοήματος, ὡς ὅλην δι᾿ ὅλου μετα τεθεῖσαν πρὸς τὸ νοητόν τε καὶ ἄϋλον, ἐναργεστάτην εἰκόνα τοῦ ἀρχετύπου κάλλους ἑαυτὴν ἀπεργάσασθαι. Καὶ ὥσπερ ὁ ἐπὶ τοῦ πίνακος ἰδὼν τὴν γραφὴν δι' ἀκριβείας πρὸς τὴν τοῦ ἀρχετύπου μεμορφωμένην, μίαν ἀμφοτέρων εἶναι τὴν μορφὴν ἀποφαίνεται,καὶ τὸ ἐπὶ τῆς εἰκόνος κάλλος τοῦ πρωτοτύπου λέγων εἶναι, καὶ τὸ ἀρχέτυπον ἐναργῶς ἐν τῷ μιμήματι καθορά- σθαι· τὸν αὐτὸν τρόπον ἡ εἰποῦσα, ὅτι Ἐγὼ τῷ ἀδελφιδῷ μου, καὶ ὁ ἀδελφιδός μου ἐμοί· συμπ μεμορφῶσθαι λέγει τῷ Χριστῷ, τὸ ἴδιον κάλλος ἀπο- λαβοῦσα, τὴν πρώτην της φύσεως ἡμῶν μακαριότητα, κατ' εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν τοῦ πρώτου κάλλους τοῦ ἀληθινοῦ καὶ μόνου ὡραῖσθεῖσα. Καὶ οἷον ἐπὶ τοῦ κατόπτρου γίνεται, ὅταν τεχνικῶς τε καὶ καταλλήλως τῇ χρεία κατεσκευασμένον ᾖ, ἐν καθαρᾷ τῇ ἐπιφανείᾳ δι' ἀκριβείας ἐν ἑαυτῷ δείξει τοῦ ἐπιφανέντος προσ ώπου τὸν χαρακτῆρα· οὕτως ἑαυτὴν ἡ ψυχὴ προσφόρως τῇ χρεία κατασκευάσασα, καὶ πᾶσαν ὑλικὴν ἀποῤῥι ψαμένη κηλίδα, καθαρὸν τοῦ ἀκηράτου κάλλους ἐν ἑαυτῇ τὸ εἶδος ἀνετυπώσατο. Λένει οὖν τὴν φωνὴν IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XV. A factus, divinum et incorruptum vinum in sese res B C Philipp. 1, 8. cipit, quod qui recepit, exhilaratur. Quæ porro sequuntur, indicant cujusmodi pascuis greges pre- clari illius pastoris pinguescant. Non enim ille de serta quædam ad loca spinosaque abigit oves, ut gramen decerpant; sed cibi loco eis hortorum aromata proponit, et pro gramine lilium, quod quidem ipsum ait a pastore ad alendas oves col ligi. Quibus verbis significatur sane quam sapien- ter, naturam illam ac potestatem, quæ universa complectitur et continet, locum et spatium sibi constituere illorum in puritate, qui ipsum reci- piunt, et in quibus multipliciter virtutibus excul- tus hortus liliorum floribus viget, aromatumque fructus copiosos fundit. Nam lilia quidem splendo- ris et puritatis in mente quoddam ænigma sunt ; aromatum vero fragrantia significat affectionem a fœtore peccatorum abhorrentem. In his ergo versari dicit eum, qui ratione præditis gregibus præest : pascentem in hortis, et lilia decerpentem, colli- gentemque in cibum ovium : quæ quidem ipsa ovi- bus magni Pauli opera proponit, qui de divino penu cibum hunc ex liliis congestum nobis objicit. Nam lilia putari debent, quæcunque vera sunt, quæcunque honesta, quæcunque justa, quæcunque pura, quæcunque amabilia, quæcunque boni nomi- nïs : si qua virtus, et si qua laus 68. Hæc sunt ( ut equidem arbitror) lilia, quibus ab illo præclaro pastore ac magistro nutriuntur greges. D ་ Quæ autem sequuntur verba, prolata a pura et labis omnis experte sponsa, cum ait: Ego cognato meo, et cognatus meus mihi : hæc igitur norma sunt ac finitio quædam omnis in virtute perfectionis. Nam ex his discimus, nihil nobis esse præter Deum debere, neque animæ purificatæ ullam ad rem aliam respiciendum esse; sed debere hanc ita se ab omnibus crassis tam rebus, quam cogitatio- nibus expurgare, ut tota translata prorsus ad sta- tum, quem mentis intelligentia percipimus, et qui omnium crassarum rerum texpers est, illustrissi- mum ex se primigenæ pulchritudinis simulacrum eficiat. Utque is, qui in tabula picturami videt accu- rate conformatam ad archetypum, unam utriusque formam esse pronuntiat, imaginis pulchritudinem ipsam esse archetypi pulchritudinem dicens, et archetypum in simulacro clare conspici : eodem modo etiam hac, quæ ait, Ego cognato meo, et co- gnatus meus mihi: pulchritudinem suam conforma- tam ad Christi exemplar dicit, posteaquam naturæ nostræ primam beatitudinem recuperarit, quæ ad imaginem similitudinemque principis et unica ve ræque pulchritudinis ornata erat. Ac veluti specu- lum artificiose et ad usum idonee comparatum, pura in superficie incidentis faciei characterem accurate refert: sic posteaquam anima seipsam idonee comparavit, omnemque vitæ hujus labem abjecit : puram incorruptæ pulchritudinis speciem

δεξαμένῳ ἡ εὐφροσύνη. Ο δὲ ἐφεξῆς λόγος διδάσκει ἡμᾶς ποίαις νομαῖς τὰ ποίμνια τοῦ καλοῦ ποιμένος πιαίνεται. Οὐ γὰρ εἰς ἐρήμους τινὰς καὶ ἀκανθοφό- ρους τόπους ἐξελαύνει τὰ πρόβατα, ὥστε την χορτώδη δρέψασθαι πόαν· ἀλλὰ τροφὴ πρόκειται αὐτοῖς τὰ ἐκ τῶν κήπων ἀρώματα· ἀντὶ δὲ χόρτου, τὸ κρίνον γίνε- ται, ὅπερ φησὶ παρὰ τοῦ ποιμένος εἰς διατροφὴν τῶν προβάτων συλλέγεσθαι. Ταῦτα φιλοσοφοῦντος ἡμῖν διὰ τούτων τοῦ λόγου, ὅτι ἡ περιεκτικὴ τῶν ὄντων φύσις καὶ δύναμις, πάντα ἐν ἑαυτῇ περιείργουσα, τόπον ἑαυτῆς καὶ χώρημα ποιεῖται τῶν δεχομένων τὴν καθαρότητα, ἐν οἷς ὁ πολυειδῶς διὰ τῶν ἀρετῶν γεωργούμενος κήπος, κομᾷ μὲν τοῖς τῶν κρίνων ἄν- θεσι, βρύει δὲ τῇ τῶν ἀρωμάτων καρπογονίᾳ. Τὰ μὲν γὰρ κρίνα τοῦ λαμπροῦ καὶ καθαροῦ τῆς διανοίας εἴνιγμα γίνεται· ἡ δὲ τῶν ἀρωμάτων εὔπνοια, τὸ πάσης ἁμαρτιῶν δυσωδίας ἀλλοτρίως ἔχειν. Τοιούτοις οὖν φησι τὸν τῶν λογικῶν ἐπιστάτην ποιμνίων ένανα στρέφεσθαι, ἐν μὲν τοῖς κήποις νομεύοντα, τὰ δὲ κρίνα πρὸς τὴν τῶν προβάτων διατροφὴν κείροντά τε καὶ συλλέγοντα· ἅπερ διὰ τοῦ μεγάλου Παύλου τοῖς προβάτοις προτίθησι τοῦ ἐκ τῆς θείας αποθήκης προ βάλλοντος ἡμῖν τὴν ἐκ τῶν κρίνων διατροφήν· ἔστι δὲ ταῦτα, ὅσα ἀληθῆ, ὅσα σεμνά, ὅσα δίκαια, ὅσα προσφιλή, ὅσα ἄγια, ὅσα εύφημα· εἴ τις ἀρετὴ, καὶ εἴ τις ἔπαινος. Ταῦτά ἐστι, κατά γε τὸν ἐμὸν λόγον, τὰ κρίνα οἷς διατρέφεται παρὰ τοῦ καλοῦ ποιμένος τε καὶ διδασκάλου τὸ ποίμνιον. Ο δὲ ἐφεξῆς λόγος, ἂν ἡ καθαρὰ καὶ ἀκηλίδωτος νύμφη πεποίηται λέγουσα· Ἐγὼ τῷ ἀδελφιδῷ μου, καὶ ὁ ἀδελφιδός μου ἐμοί· κανὼν καὶ ὄρος τῆς κατ' ἀρετήν ἐστι τελειότητος. Μανθάνομεν γὰρ διὰ τούτων, τὸ μὴ δεῖν πλὴν τοῦ Θεοῦ μηδὲν ἐν ἑαυτῷ ἔχειν, μηδὲ πρὸς ἄλλο τι βλέπειν τὴν κεκαθαρμένην ψυχήν· ἀλλ᾽ οὕτως ἑαυτὴν ἐκκαθάραι παντὸς ὑλικοῦ πράγματός τε καὶ νοήματος, ὡς ὅλην δι᾿ ὅλου μετα τεθεῖσαν πρὸς τὸ νοητόν τε καὶ ἄϋλον, ἐναργεστάτην εἰκόνα τοῦ ἀρχετύπου κάλλους ἑαυτὴν ἀπεργάσασθαι. Καὶ ὥσπερ ὁ ἐπὶ τοῦ πίνακος ἰδὼν τὴν γραφὴν δι' ἀκριβείας πρὸς τὴν τοῦ ἀρχετύπου μεμορφωμένην, μίαν ἀμφοτέρων εἶναι τὴν μορφὴν ἀποφαίνεται,καὶ τὸ ἐπὶ τῆς εἰκόνος κάλλος τοῦ πρωτοτύπου λέγων εἶναι, καὶ τὸ ἀρχέτυπον ἐναργῶς ἐν τῷ μιμήματι καθορά- σθαι· τὸν αὐτὸν τρόπον ἡ εἰποῦσα, ὅτι Ἐγὼ τῷ ἀδελφιδῷ μου, καὶ ὁ ἀδελφιδός μου ἐμοί· συμπ μεμορφῶσθαι λέγει τῷ Χριστῷ, τὸ ἴδιον κάλλος ἀπο- λαβοῦσα, τὴν πρώτην της φύσεως ἡμῶν μακαριότητα, κατ' εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν τοῦ πρώτου κάλλους τοῦ ἀληθινοῦ καὶ μόνου ὡραῖσθεῖσα. Καὶ οἷον ἐπὶ τοῦ κατόπτρου γίνεται, ὅταν τεχνικῶς τε καὶ καταλλήλως τῇ χρεία κατεσκευασμένον ᾖ, ἐν καθαρᾷ τῇ ἐπιφανείᾳ δι' ἀκριβείας ἐν ἑαυτῷ δείξει τοῦ ἐπιφανέντος προσ ώπου τὸν χαρακτῆρα· οὕτως ἑαυτὴν ἡ ψυχὴ προσφόρως τῇ χρεία κατασκευάσασα, καὶ πᾶσαν ὑλικὴν ἀποῤῥι ψαμένη κηλίδα, καθαρὸν τοῦ ἀκηράτου κάλλους ἐν ἑαυτῇ τὸ εἶδος ἀνετυπώσατο. Λένει οὖν τὴν φωνὴν IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XV. A factus, divinum et incorruptum vinum in sese res B C Philipp. 1, 8. cipit, quod qui recepit, exhilaratur. Quæ porro sequuntur, indicant cujusmodi pascuis greges pre- clari illius pastoris pinguescant. Non enim ille de serta quædam ad loca spinosaque abigit oves, ut gramen decerpant; sed cibi loco eis hortorum aromata proponit, et pro gramine lilium, quod quidem ipsum ait a pastore ad alendas oves col ligi. Quibus verbis significatur sane quam sapien- ter, naturam illam ac potestatem, quæ universa complectitur et continet, locum et spatium sibi constituere illorum in puritate, qui ipsum reci- piunt, et in quibus multipliciter virtutibus excul- tus hortus liliorum floribus viget, aromatumque fructus copiosos fundit. Nam lilia quidem splendo- ris et puritatis in mente quoddam ænigma sunt ; aromatum vero fragrantia significat affectionem a fœtore peccatorum abhorrentem. In his ergo versari dicit eum, qui ratione præditis gregibus præest : pascentem in hortis, et lilia decerpentem, colli- gentemque in cibum ovium : quæ quidem ipsa ovi- bus magni Pauli opera proponit, qui de divino penu cibum hunc ex liliis congestum nobis objicit. Nam lilia putari debent, quæcunque vera sunt, quæcunque honesta, quæcunque justa, quæcunque pura, quæcunque amabilia, quæcunque boni nomi- nïs : si qua virtus, et si qua laus 68. Hæc sunt ( ut equidem arbitror) lilia, quibus ab illo præclaro pastore ac magistro nutriuntur greges. D ་ Quæ autem sequuntur verba, prolata a pura et labis omnis experte sponsa, cum ait: Ego cognato meo, et cognatus meus mihi : hæc igitur norma sunt ac finitio quædam omnis in virtute perfectionis. Nam ex his discimus, nihil nobis esse præter Deum debere, neque animæ purificatæ ullam ad rem aliam respiciendum esse; sed debere hanc ita se ab omnibus crassis tam rebus, quam cogitatio- nibus expurgare, ut tota translata prorsus ad sta- tum, quem mentis intelligentia percipimus, et qui omnium crassarum rerum texpers est, illustrissi- mum ex se primigenæ pulchritudinis simulacrum eficiat. Utque is, qui in tabula picturami videt accu- rate conformatam ad archetypum, unam utriusque formam esse pronuntiat, imaginis pulchritudinem ipsam esse archetypi pulchritudinem dicens, et archetypum in simulacro clare conspici : eodem modo etiam hac, quæ ait, Ego cognato meo, et co- gnatus meus mihi: pulchritudinem suam conforma- tam ad Christi exemplar dicit, posteaquam naturæ nostræ primam beatitudinem recuperarit, quæ ad imaginem similitudinemque principis et unica ve ræque pulchritudinis ornata erat. Ac veluti specu- lum artificiose et ad usum idonee comparatum, pura in superficie incidentis faciei characterem accurate refert: sic posteaquam anima seipsam idonee comparavit, omnemque vitæ hujus labem abjecit : puram incorruptæ pulchritudinis speciem

δεξαμένῳ ἡ εὐφροσύνη. Ο δὲ ἐφεξῆς λόγος διδάσκει ἡμᾶς ποίαις νομαῖς τὰ ποίμνια τοῦ καλοῦ ποιμένος πιαίνεται. Οὐ γὰρ εἰς ἐρήμους τινὰς καὶ ἀκανθοφό- ρους τόπους ἐξελαύνει τὰ πρόβατα, ὥστε την χορτώδη δρέψασθαι πόαν· ἀλλὰ τροφὴ πρόκειται αὐτοῖς τὰ ἐκ τῶν κήπων ἀρώματα· ἀντὶ δὲ χόρτου, τὸ κρίνον γίνε- ται, ὅπερ φησὶ παρὰ τοῦ ποιμένος εἰς διατροφὴν τῶν προβάτων συλλέγεσθαι. Ταῦτα φιλοσοφοῦντος ἡμῖν διὰ τούτων τοῦ λόγου, ὅτι ἡ περιεκτικὴ τῶν ὄντων φύσις καὶ δύναμις, πάντα ἐν ἑαυτῇ περιείργουσα, τόπον ἑαυτῆς καὶ χώρημα ποιεῖται τῶν δεχομένων τὴν καθαρότητα, ἐν οἷς ὁ πολυειδῶς διὰ τῶν ἀρετῶν γεωργούμενος κήπος, κομᾷ μὲν τοῖς τῶν κρίνων ἄν- θεσι, βρύει δὲ τῇ τῶν ἀρωμάτων καρπογονίᾳ. Τὰ μὲν γὰρ κρίνα τοῦ λαμπροῦ καὶ καθαροῦ τῆς διανοίας εἴνιγμα γίνεται· ἡ δὲ τῶν ἀρωμάτων εὔπνοια, τὸ πάσης ἁμαρτιῶν δυσωδίας ἀλλοτρίως ἔχειν. Τοιούτοις οὖν φησι τὸν τῶν λογικῶν ἐπιστάτην ποιμνίων ένανα στρέφεσθαι, ἐν μὲν τοῖς κήποις νομεύοντα, τὰ δὲ κρίνα πρὸς τὴν τῶν προβάτων διατροφὴν κείροντά τε καὶ συλλέγοντα· ἅπερ διὰ τοῦ μεγάλου Παύλου τοῖς προβάτοις προτίθησι τοῦ ἐκ τῆς θείας αποθήκης προ βάλλοντος ἡμῖν τὴν ἐκ τῶν κρίνων διατροφήν· ἔστι δὲ ταῦτα, ὅσα ἀληθῆ, ὅσα σεμνά, ὅσα δίκαια, ὅσα προσφιλή, ὅσα ἄγια, ὅσα εύφημα· εἴ τις ἀρετὴ, καὶ εἴ τις ἔπαινος. Ταῦτά ἐστι, κατά γε τὸν ἐμὸν λόγον, τὰ κρίνα οἷς διατρέφεται παρὰ τοῦ καλοῦ ποιμένος τε καὶ διδασκάλου τὸ ποίμνιον. Ο δὲ ἐφεξῆς λόγος, ἂν ἡ καθαρὰ καὶ ἀκηλίδωτος νύμφη πεποίηται λέγουσα· Ἐγὼ τῷ ἀδελφιδῷ μου, καὶ ὁ ἀδελφιδός μου ἐμοί· κανὼν καὶ ὄρος τῆς κατ' ἀρετήν ἐστι τελειότητος. Μανθάνομεν γὰρ διὰ τούτων, τὸ μὴ δεῖν πλὴν τοῦ Θεοῦ μηδὲν ἐν ἑαυτῷ ἔχειν, μηδὲ πρὸς ἄλλο τι βλέπειν τὴν κεκαθαρμένην ψυχήν· ἀλλ᾽ οὕτως ἑαυτὴν ἐκκαθάραι παντὸς ὑλικοῦ πράγματός τε καὶ νοήματος, ὡς ὅλην δι᾿ ὅλου μετα τεθεῖσαν πρὸς τὸ νοητόν τε καὶ ἄϋλον, ἐναργεστάτην εἰκόνα τοῦ ἀρχετύπου κάλλους ἑαυτὴν ἀπεργάσασθαι. Καὶ ὥσπερ ὁ ἐπὶ τοῦ πίνακος ἰδὼν τὴν γραφὴν δι' ἀκριβείας πρὸς τὴν τοῦ ἀρχετύπου μεμορφωμένην, μίαν ἀμφοτέρων εἶναι τὴν μορφὴν ἀποφαίνεται,καὶ τὸ ἐπὶ τῆς εἰκόνος κάλλος τοῦ πρωτοτύπου λέγων εἶναι, καὶ τὸ ἀρχέτυπον ἐναργῶς ἐν τῷ μιμήματι καθορά- σθαι· τὸν αὐτὸν τρόπον ἡ εἰποῦσα, ὅτι Ἐγὼ τῷ ἀδελφιδῷ μου, καὶ ὁ ἀδελφιδός μου ἐμοί· συμπ μεμορφῶσθαι λέγει τῷ Χριστῷ, τὸ ἴδιον κάλλος ἀπο- λαβοῦσα, τὴν πρώτην της φύσεως ἡμῶν μακαριότητα, κατ' εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν τοῦ πρώτου κάλλους τοῦ ἀληθινοῦ καὶ μόνου ὡραῖσθεῖσα. Καὶ οἷον ἐπὶ τοῦ κατόπτρου γίνεται, ὅταν τεχνικῶς τε καὶ καταλλήλως τῇ χρεία κατεσκευασμένον ᾖ, ἐν καθαρᾷ τῇ ἐπιφανείᾳ δι' ἀκριβείας ἐν ἑαυτῷ δείξει τοῦ ἐπιφανέντος προσ ώπου τὸν χαρακτῆρα· οὕτως ἑαυτὴν ἡ ψυχὴ προσφόρως τῇ χρεία κατασκευάσασα, καὶ πᾶσαν ὑλικὴν ἀποῤῥι ψαμένη κηλίδα, καθαρὸν τοῦ ἀκηράτου κάλλους ἐν ἑαυτῇ τὸ εἶδος ἀνετυπώσατο. Λένει οὖν τὴν φωνὴν IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XV. A factus, divinum et incorruptum vinum in sese res B C Philipp. 1, 8. cipit, quod qui recepit, exhilaratur. Quæ porro sequuntur, indicant cujusmodi pascuis greges pre- clari illius pastoris pinguescant. Non enim ille de serta quædam ad loca spinosaque abigit oves, ut gramen decerpant; sed cibi loco eis hortorum aromata proponit, et pro gramine lilium, quod quidem ipsum ait a pastore ad alendas oves col ligi. Quibus verbis significatur sane quam sapien- ter, naturam illam ac potestatem, quæ universa complectitur et continet, locum et spatium sibi constituere illorum in puritate, qui ipsum reci- piunt, et in quibus multipliciter virtutibus excul- tus hortus liliorum floribus viget, aromatumque fructus copiosos fundit. Nam lilia quidem splendo- ris et puritatis in mente quoddam ænigma sunt ; aromatum vero fragrantia significat affectionem a fœtore peccatorum abhorrentem. In his ergo versari dicit eum, qui ratione præditis gregibus præest : pascentem in hortis, et lilia decerpentem, colli- gentemque in cibum ovium : quæ quidem ipsa ovi- bus magni Pauli opera proponit, qui de divino penu cibum hunc ex liliis congestum nobis objicit. Nam lilia putari debent, quæcunque vera sunt, quæcunque honesta, quæcunque justa, quæcunque pura, quæcunque amabilia, quæcunque boni nomi- nïs : si qua virtus, et si qua laus 68. Hæc sunt ( ut equidem arbitror) lilia, quibus ab illo præclaro pastore ac magistro nutriuntur greges. D ་ Quæ autem sequuntur verba, prolata a pura et labis omnis experte sponsa, cum ait: Ego cognato meo, et cognatus meus mihi : hæc igitur norma sunt ac finitio quædam omnis in virtute perfectionis. Nam ex his discimus, nihil nobis esse præter Deum debere, neque animæ purificatæ ullam ad rem aliam respiciendum esse; sed debere hanc ita se ab omnibus crassis tam rebus, quam cogitatio- nibus expurgare, ut tota translata prorsus ad sta- tum, quem mentis intelligentia percipimus, et qui omnium crassarum rerum texpers est, illustrissi- mum ex se primigenæ pulchritudinis simulacrum eficiat. Utque is, qui in tabula picturami videt accu- rate conformatam ad archetypum, unam utriusque formam esse pronuntiat, imaginis pulchritudinem ipsam esse archetypi pulchritudinem dicens, et archetypum in simulacro clare conspici : eodem modo etiam hac, quæ ait, Ego cognato meo, et co- gnatus meus mihi: pulchritudinem suam conforma- tam ad Christi exemplar dicit, posteaquam naturæ nostræ primam beatitudinem recuperarit, quæ ad imaginem similitudinemque principis et unica ve ræque pulchritudinis ornata erat. Ac veluti specu- lum artificiose et ad usum idonee comparatum, pura in superficie incidentis faciei characterem accurate refert: sic posteaquam anima seipsam idonee comparavit, omnemque vitæ hujus labem abjecit : puram incorruptæ pulchritudinis speciem

δεξαμένῳ ἡ εὐφροσύνη. Ο δὲ ἐφεξῆς λόγος διδάσκει ἡμᾶς ποίαις νομαῖς τὰ ποίμνια τοῦ καλοῦ ποιμένος πιαίνεται. Οὐ γὰρ εἰς ἐρήμους τινὰς καὶ ἀκανθοφό- ρους τόπους ἐξελαύνει τὰ πρόβατα, ὥστε την χορτώδη δρέψασθαι πόαν· ἀλλὰ τροφὴ πρόκειται αὐτοῖς τὰ ἐκ τῶν κήπων ἀρώματα· ἀντὶ δὲ χόρτου, τὸ κρίνον γίνε- ται, ὅπερ φησὶ παρὰ τοῦ ποιμένος εἰς διατροφὴν τῶν προβάτων συλλέγεσθαι. Ταῦτα φιλοσοφοῦντος ἡμῖν διὰ τούτων τοῦ λόγου, ὅτι ἡ περιεκτικὴ τῶν ὄντων φύσις καὶ δύναμις, πάντα ἐν ἑαυτῇ περιείργουσα, τόπον ἑαυτῆς καὶ χώρημα ποιεῖται τῶν δεχομένων τὴν καθαρότητα, ἐν οἷς ὁ πολυειδῶς διὰ τῶν ἀρετῶν γεωργούμενος κήπος, κομᾷ μὲν τοῖς τῶν κρίνων ἄν- θεσι, βρύει δὲ τῇ τῶν ἀρωμάτων καρπογονίᾳ. Τὰ μὲν γὰρ κρίνα τοῦ λαμπροῦ καὶ καθαροῦ τῆς διανοίας εἴνιγμα γίνεται· ἡ δὲ τῶν ἀρωμάτων εὔπνοια, τὸ πάσης ἁμαρτιῶν δυσωδίας ἀλλοτρίως ἔχειν. Τοιούτοις οὖν φησι τὸν τῶν λογικῶν ἐπιστάτην ποιμνίων ένανα στρέφεσθαι, ἐν μὲν τοῖς κήποις νομεύοντα, τὰ δὲ κρίνα πρὸς τὴν τῶν προβάτων διατροφὴν κείροντά τε καὶ συλλέγοντα· ἅπερ διὰ τοῦ μεγάλου Παύλου τοῖς προβάτοις προτίθησι τοῦ ἐκ τῆς θείας αποθήκης προ βάλλοντος ἡμῖν τὴν ἐκ τῶν κρίνων διατροφήν· ἔστι δὲ ταῦτα, ὅσα ἀληθῆ, ὅσα σεμνά, ὅσα δίκαια, ὅσα προσφιλή, ὅσα ἄγια, ὅσα εύφημα· εἴ τις ἀρετὴ, καὶ εἴ τις ἔπαινος. Ταῦτά ἐστι, κατά γε τὸν ἐμὸν λόγον, τὰ κρίνα οἷς διατρέφεται παρὰ τοῦ καλοῦ ποιμένος τε καὶ διδασκάλου τὸ ποίμνιον. Ο δὲ ἐφεξῆς λόγος, ἂν ἡ καθαρὰ καὶ ἀκηλίδωτος νύμφη πεποίηται λέγουσα· Ἐγὼ τῷ ἀδελφιδῷ μου, καὶ ὁ ἀδελφιδός μου ἐμοί· κανὼν καὶ ὄρος τῆς κατ' ἀρετήν ἐστι τελειότητος. Μανθάνομεν γὰρ διὰ τούτων, τὸ μὴ δεῖν πλὴν τοῦ Θεοῦ μηδὲν ἐν ἑαυτῷ ἔχειν, μηδὲ πρὸς ἄλλο τι βλέπειν τὴν κεκαθαρμένην ψυχήν· ἀλλ᾽ οὕτως ἑαυτὴν ἐκκαθάραι παντὸς ὑλικοῦ πράγματός τε καὶ νοήματος, ὡς ὅλην δι᾿ ὅλου μετα τεθεῖσαν πρὸς τὸ νοητόν τε καὶ ἄϋλον, ἐναργεστάτην εἰκόνα τοῦ ἀρχετύπου κάλλους ἑαυτὴν ἀπεργάσασθαι. Καὶ ὥσπερ ὁ ἐπὶ τοῦ πίνακος ἰδὼν τὴν γραφὴν δι' ἀκριβείας πρὸς τὴν τοῦ ἀρχετύπου μεμορφωμένην, μίαν ἀμφοτέρων εἶναι τὴν μορφὴν ἀποφαίνεται,καὶ τὸ ἐπὶ τῆς εἰκόνος κάλλος τοῦ πρωτοτύπου λέγων εἶναι, καὶ τὸ ἀρχέτυπον ἐναργῶς ἐν τῷ μιμήματι καθορά- σθαι· τὸν αὐτὸν τρόπον ἡ εἰποῦσα, ὅτι Ἐγὼ τῷ ἀδελφιδῷ μου, καὶ ὁ ἀδελφιδός μου ἐμοί· συμπ μεμορφῶσθαι λέγει τῷ Χριστῷ, τὸ ἴδιον κάλλος ἀπο- λαβοῦσα, τὴν πρώτην της φύσεως ἡμῶν μακαριότητα, κατ' εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν τοῦ πρώτου κάλλους τοῦ ἀληθινοῦ καὶ μόνου ὡραῖσθεῖσα. Καὶ οἷον ἐπὶ τοῦ κατόπτρου γίνεται, ὅταν τεχνικῶς τε καὶ καταλλήλως τῇ χρεία κατεσκευασμένον ᾖ, ἐν καθαρᾷ τῇ ἐπιφανείᾳ δι' ἀκριβείας ἐν ἑαυτῷ δείξει τοῦ ἐπιφανέντος προσ ώπου τὸν χαρακτῆρα· οὕτως ἑαυτὴν ἡ ψυχὴ προσφόρως τῇ χρεία κατασκευάσασα, καὶ πᾶσαν ὑλικὴν ἀποῤῥι ψαμένη κηλίδα, καθαρὸν τοῦ ἀκηράτου κάλλους ἐν ἑαυτῇ τὸ εἶδος ἀνετυπώσατο. Λένει οὖν τὴν φωνὴν IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XV. A factus, divinum et incorruptum vinum in sese res B C Philipp. 1, 8. cipit, quod qui recepit, exhilaratur. Quæ porro sequuntur, indicant cujusmodi pascuis greges pre- clari illius pastoris pinguescant. Non enim ille de serta quædam ad loca spinosaque abigit oves, ut gramen decerpant; sed cibi loco eis hortorum aromata proponit, et pro gramine lilium, quod quidem ipsum ait a pastore ad alendas oves col ligi. Quibus verbis significatur sane quam sapien- ter, naturam illam ac potestatem, quæ universa complectitur et continet, locum et spatium sibi constituere illorum in puritate, qui ipsum reci- piunt, et in quibus multipliciter virtutibus excul- tus hortus liliorum floribus viget, aromatumque fructus copiosos fundit. Nam lilia quidem splendo- ris et puritatis in mente quoddam ænigma sunt ; aromatum vero fragrantia significat affectionem a fœtore peccatorum abhorrentem. In his ergo versari dicit eum, qui ratione præditis gregibus præest : pascentem in hortis, et lilia decerpentem, colli- gentemque in cibum ovium : quæ quidem ipsa ovi- bus magni Pauli opera proponit, qui de divino penu cibum hunc ex liliis congestum nobis objicit. Nam lilia putari debent, quæcunque vera sunt, quæcunque honesta, quæcunque justa, quæcunque pura, quæcunque amabilia, quæcunque boni nomi- nïs : si qua virtus, et si qua laus 68. Hæc sunt ( ut equidem arbitror) lilia, quibus ab illo præclaro pastore ac magistro nutriuntur greges. D ་ Quæ autem sequuntur verba, prolata a pura et labis omnis experte sponsa, cum ait: Ego cognato meo, et cognatus meus mihi : hæc igitur norma sunt ac finitio quædam omnis in virtute perfectionis. Nam ex his discimus, nihil nobis esse præter Deum debere, neque animæ purificatæ ullam ad rem aliam respiciendum esse; sed debere hanc ita se ab omnibus crassis tam rebus, quam cogitatio- nibus expurgare, ut tota translata prorsus ad sta- tum, quem mentis intelligentia percipimus, et qui omnium crassarum rerum texpers est, illustrissi- mum ex se primigenæ pulchritudinis simulacrum eficiat. Utque is, qui in tabula picturami videt accu- rate conformatam ad archetypum, unam utriusque formam esse pronuntiat, imaginis pulchritudinem ipsam esse archetypi pulchritudinem dicens, et archetypum in simulacro clare conspici : eodem modo etiam hac, quæ ait, Ego cognato meo, et co- gnatus meus mihi: pulchritudinem suam conforma- tam ad Christi exemplar dicit, posteaquam naturæ nostræ primam beatitudinem recuperarit, quæ ad imaginem similitudinemque principis et unica ve ræque pulchritudinis ornata erat. Ac veluti specu- lum artificiose et ad usum idonee comparatum, pura in superficie incidentis faciei characterem accurate refert: sic posteaquam anima seipsam idonee comparavit, omnemque vitæ hujus labem abjecit : puram incorruptæ pulchritudinis speciem

IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XV. λήμ· θάμβος ὡς τεταγμέναι. Ὅτι μὲν οὖν ἡ δόξα παρὰ τῆς οὐρανίου στρατιᾶς ἀναπέμπεται τῷ ἐν ὑψίστοις Θεῷ ὑπὲρ τῆς ἐν ἀνθρώποις εὐδοκίας ἐν ταῖς ἀκοαῖς τῶν ποιμένων, ὅτε εἶδον γενηθεῖσαν ἐπὶ γῆς τὴν εἰρήνην· καὶ ὅτι πόλις τοῦ μεγάλου βασιλέως Ἱερουσαλὴμ παρὰ τοῦ Δεσπότου πάσης κτίσεως όνο- μάζεται, παντὶ δῆλον ἂν εἴη τῷ τοῖς εὐαγγελικοῖς καθομιλήσαντι λόγοις· ὡς διὰ τούτων μὴ ἀγνοῆσαι ποῖον μαρτυρεῖ τῇ νύμφῃ ὁ Λόγος κάλλος διὰ τῆς πρὸς τὴν Ἱερουσαλήμ καὶ πρὸς τὴν εὐδοκίαν συγκ κρίσεως. Δῆλον γὰρ ὅτι τοῦτο περὶ αὐτῆς ὁ Λόγος ἐνδείκνυται, διὰ τῆς κατορθουμένης ἀνάδου, μέχρις ἐκείνου τὴν ψυχὴν ὑψωθῆναι, ὡς πρὸς τὰ τοῦ Δεσπό του θαύματα ἑαυτὴν ἐπεκτεῖναι. Εἰ γὰρ ὁ ἐν ὑψί στοις Θεὸς, ὧν ἐν τοῖς κόλποις τοῦ Πατρὸς, ὑπὲρ τῆς εὐδοκίας ἐν ἀνθρώποις αἵματι καὶ σαρκὶ κατακιρνά ται, ἵνα γενηθῇ ἐπὶ τῆς γῆς εἰρήνη· δῆλον ὅτι πρὸς ταύτην τὴν εὐδοκίαν, τὸ ἑαυτῆς ὁμοιώσασα κάλλος, τὸν Χριστὸν μιμεῖται τοῖς κατορθώμασιν· ἐκεῖνο για νομένη τοῖς ἄλλοις, ὅπερ ὁ Χριστὸς τῇ φύσει τῶν ἀν- θρώπων ἐγένετο· καθάπερ καὶ ὁ μιμητὴς τοῦ Χριστοῦ Παῦλος ἐποίει, ἑαυτὸν τῆς ζωῆς ἀφορίζων, ἵνα τῷ ἰδίῳ πάθει τὴν σωτηρίαν τοῦ Ἰσραὴλ ἀνταλλάξηται, λέγων· Εὐχόμην ἀνάθεμα εἶναι ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ, ὑπὲρ τῶν ἀδελφῶν μου, τῶν συγγενών μου κατὰ σάρκα. Πρὸς ἂν εἰκότως ἀρμόζει τῇ νύμφῃ τὸ εἰρη- μένον εἰπεῖν, ὅτι Τοιοῦτόν ἐστι τῆς ψυχῆς σου τὸ κάλλος, οἷα ἡ τοῦ Δεσπότου γέγονεν ὑπὲρ ἡμῶν εὐ δοκία, ὃς ἑαυτὸν ἐκένωσε μορφήν δούλου λαβών, καὶ ἔδωκεν ἑαυτὸν ἀντάλλαγμα ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς, καὶ δι᾿ ἡμᾶς ἐπτώχευσε πλούσιος ὤν, ἵνα ἡμεῖς ἐν τῷ θανάτῳ αὐτοῦ ζήσωμεν, καὶ ἐν τῇ πτωχείᾳ πλου τήσωμεν, καὶ ἐν τῇ τῆς δουλείας αὐτοῦ μορφῇ βασι- λεύσωμεν. Τὸ δὲ αὐτῆς μέγεθος, καὶ ἡ τῆς Ἱερουσα- λὴμ ὡραιότης ὁμοίως ἐνδείκνυται, τὴν ἄνω δηλαδή Ἱερουσαλήμ, τὴν ἐλευθέραν, τὴν τῶν ἐλευθέρων μη- τέρα, ἣν πόλιν τοῦ μεγάλου βασιλέως εἶναι παρὰ τῆς Δεσπότου φωνῆς μεμαθήκαμεν. Ἡ γὰρ χωρήσασα ἐν αὐτῇ τὸν ἀχώρητον, ὥστε ἐνοικεῖν αὐτῇ καὶ ἐμπερι- πατεῖν τὸν Θεὸν, τῇ ὡραιότητι τοῦ ἐν αὐτῇ κατοι- κοῦντος καλλωπισθεῖσα, Ἱερουσαλὴμ ἐπουράνιος για νεται, τὸ ἐκείνης κάλλος ἐφ' ἑαυτῆς δεξαμένη· κάλλος δὲ τῆς πόλεως τοῦ βασιλέως καὶ ἡ ὡραιότης, αὐτὸ πάντως ἐστὶ τοῦ βασιλέως τὸ κάλλος. Ἐκεῖνος γάρ ἐστι κατὰ τὸν λόγον τῆς ψαλμῳδίας ἡ ὡραιότης καὶ τὸ κάλλος, πρὸς ἂν ἡ προφητεία φησί· Τῇ ὡραιό τητί σου καὶ τῷ κάλλει σου, καὶ εὔθυνον καὶ κατευοδοῦ, καὶ βασίλευε, ἕνεκεν ἀληθείας, καὶ πραότητος, καὶ δικαιοσύνης. Τούτοις γὰρ τὸ Θεῖον χαρακτηρίζεται, τῇ ἀληθείᾳ λέγω καὶ τῇ δι καιοσύνῃ, καὶ τῇ πραότητι. Η τοίνυν ἐν τοῖς τοιού- τοις κάλλεσι μορφωθεῖσα ψυχή, ὡραία γίνεται ὡς Ἱερουσαλήμ, τῇ τοῦ βασιλέως ὥρᾳ καλλωπισθεῖσα. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν πρόδηλον ἔχει τοῦ τῆς νύμφης κάλ λους τὸν ἔπαινον, τῇ πρὸς τὴν εὐδοκίαν τε καὶ τὴν Ἱερουσαλήμ συγκρίσει πληρούμενον. ᾧ το oùv A Jerusalem, stupor tanquam instructa acies. Gloriam B ab exercitu colesti Deo in altissimis tribui pre declarata in homines benevolentia, idque pastori- bus audientibus, quo tempore illi natam in terra pacem viderant”; itemque magni regis civitatem appellari Jerosolymam a creaturæ totius Domino, neuniui esse obscurum potest, qui evangelicis in libris versatus est. Adeoque sciri de hoc ipse po- test, quantam sponsæ pulchritudinem Verbum tri- buat, cum illam et cum Jerosolyma, et cum bene- volentia comparat. Satis enim perspicuum est, hoc velle Verbum dicere, usque adeo animam in sub ¡ime evectam esse præclaro conscendendi eo- natu, ut jam ad ipsa Domini miracula enitatur. Nam si Deus ille in altissimis, qui est in sinu Pa- tris, declarandæ in homines benevolentiæ causa sanguini et carni miscetur, ut in terra pax oria- tur : planum est illam, quæ ad hanc benevolen- tiam conformavit suam pulchritudinem, præclaris operibus suis Christum imitari: quippe quæ aliis hoc sit, quod Christus humano generi fuit: quem - admodum et Paulus imitator ille Christi faciebat, seipsum a vita velut exterminans, ut cum calami- tate sua salutem Israelis commutaret. Sie enim ait : Optarim anathema esse a Christo, pro fratribus meis, cognatis meis secundum carnem. Eaque de causa dici ad eum non inepte posset, quod hic ad sponsum dicitur: Talis est animi pulchritudo, qualis fuit Domini erga nos benevolentia : qui seipsum exinanivit sumipla servi forma '; et se- ipsum dedit pretium pro mundi vita, et propter nos inops factus est, cum dives esset, ut nos in ipsius morte viveremus, et in ipsius inopia divi- tias consequeremur, et in forma servitutis ipsius regnaremus *. Eadem sponsæ majestas etiam per elegantiam Jerosolymæ significatur : superna vide- licet illius Jerosolymæ, libera, liberorum matris, quam magni regis civitatem esse de Domini dicto intelleximus 7. Etenim quæ comprehendit intra se non comprehensibilem, ita ut habitet et ambulet ir. ea Deus, hæc per habitantis in ea pulehritudinem ornata, eoslestis Jerosolyma fit. Pulchritudo an- tem civitatis regis, et elegantia, ipsius haud dubie regis est pulchritudo. Nam is est (quemadmodu'n in Psalmorum libro dicitur) ipsa elegantia et pul- chritudo, quem et Propheta hoc modo appellat : Elegantia tua et pulchritudine sua dirige, prospe- rare, regna : propter veritatem, et mansuetudinem, et justitiam ". Hi enim pulchritudinis divinæ sunt characteres: veritas, inquam, et justitia, et man- suetudo. Quamobrem anima talibus ornata pul- chritudinibus, fit formosa tanquam Jerusalem, ve- nustate regis cohonestata. Enimvero manitestum hoc sponsæ pulchritudinis encomium est, amplia- catum per comparationem cum ipsa benevolentia et Jerosolyma. D C Luc. 11, 14. XLIV, 5. Rom. 15, PATROL. GB. XLIV. II Cor. vii, sqq. Mattn. v, 35. f'sal. 3. 7 Philipp. 11, 7.

IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XV. λήμ· θάμβος ὡς τεταγμέναι. Ὅτι μὲν οὖν ἡ δόξα παρὰ τῆς οὐρανίου στρατιᾶς ἀναπέμπεται τῷ ἐν ὑψίστοις Θεῷ ὑπὲρ τῆς ἐν ἀνθρώποις εὐδοκίας ἐν ταῖς ἀκοαῖς τῶν ποιμένων, ὅτε εἶδον γενηθεῖσαν ἐπὶ γῆς τὴν εἰρήνην· καὶ ὅτι πόλις τοῦ μεγάλου βασιλέως Ἱερουσαλὴμ παρὰ τοῦ Δεσπότου πάσης κτίσεως όνο- μάζεται, παντὶ δῆλον ἂν εἴη τῷ τοῖς εὐαγγελικοῖς καθομιλήσαντι λόγοις· ὡς διὰ τούτων μὴ ἀγνοῆσαι ποῖον μαρτυρεῖ τῇ νύμφῃ ὁ Λόγος κάλλος διὰ τῆς πρὸς τὴν Ἱερουσαλήμ καὶ πρὸς τὴν εὐδοκίαν συγκ κρίσεως. Δῆλον γὰρ ὅτι τοῦτο περὶ αὐτῆς ὁ Λόγος ἐνδείκνυται, διὰ τῆς κατορθουμένης ἀνάδου, μέχρις ἐκείνου τὴν ψυχὴν ὑψωθῆναι, ὡς πρὸς τὰ τοῦ Δεσπό του θαύματα ἑαυτὴν ἐπεκτεῖναι. Εἰ γὰρ ὁ ἐν ὑψί στοις Θεὸς, ὧν ἐν τοῖς κόλποις τοῦ Πατρὸς, ὑπὲρ τῆς εὐδοκίας ἐν ἀνθρώποις αἵματι καὶ σαρκὶ κατακιρνά ται, ἵνα γενηθῇ ἐπὶ τῆς γῆς εἰρήνη· δῆλον ὅτι πρὸς ταύτην τὴν εὐδοκίαν, τὸ ἑαυτῆς ὁμοιώσασα κάλλος, τὸν Χριστὸν μιμεῖται τοῖς κατορθώμασιν· ἐκεῖνο για νομένη τοῖς ἄλλοις, ὅπερ ὁ Χριστὸς τῇ φύσει τῶν ἀν- θρώπων ἐγένετο· καθάπερ καὶ ὁ μιμητὴς τοῦ Χριστοῦ Παῦλος ἐποίει, ἑαυτὸν τῆς ζωῆς ἀφορίζων, ἵνα τῷ ἰδίῳ πάθει τὴν σωτηρίαν τοῦ Ἰσραὴλ ἀνταλλάξηται, λέγων· Εὐχόμην ἀνάθεμα εἶναι ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ, ὑπὲρ τῶν ἀδελφῶν μου, τῶν συγγενών μου κατὰ σάρκα. Πρὸς ἂν εἰκότως ἀρμόζει τῇ νύμφῃ τὸ εἰρη- μένον εἰπεῖν, ὅτι Τοιοῦτόν ἐστι τῆς ψυχῆς σου τὸ κάλλος, οἷα ἡ τοῦ Δεσπότου γέγονεν ὑπὲρ ἡμῶν εὐ δοκία, ὃς ἑαυτὸν ἐκένωσε μορφήν δούλου λαβών, καὶ ἔδωκεν ἑαυτὸν ἀντάλλαγμα ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς, καὶ δι᾿ ἡμᾶς ἐπτώχευσε πλούσιος ὤν, ἵνα ἡμεῖς ἐν τῷ θανάτῳ αὐτοῦ ζήσωμεν, καὶ ἐν τῇ πτωχείᾳ πλου τήσωμεν, καὶ ἐν τῇ τῆς δουλείας αὐτοῦ μορφῇ βασι- λεύσωμεν. Τὸ δὲ αὐτῆς μέγεθος, καὶ ἡ τῆς Ἱερουσα- λὴμ ὡραιότης ὁμοίως ἐνδείκνυται, τὴν ἄνω δηλαδή Ἱερουσαλήμ, τὴν ἐλευθέραν, τὴν τῶν ἐλευθέρων μη- τέρα, ἣν πόλιν τοῦ μεγάλου βασιλέως εἶναι παρὰ τῆς Δεσπότου φωνῆς μεμαθήκαμεν. Ἡ γὰρ χωρήσασα ἐν αὐτῇ τὸν ἀχώρητον, ὥστε ἐνοικεῖν αὐτῇ καὶ ἐμπερι- πατεῖν τὸν Θεὸν, τῇ ὡραιότητι τοῦ ἐν αὐτῇ κατοι- κοῦντος καλλωπισθεῖσα, Ἱερουσαλὴμ ἐπουράνιος για νεται, τὸ ἐκείνης κάλλος ἐφ' ἑαυτῆς δεξαμένη· κάλλος δὲ τῆς πόλεως τοῦ βασιλέως καὶ ἡ ὡραιότης, αὐτὸ πάντως ἐστὶ τοῦ βασιλέως τὸ κάλλος. Ἐκεῖνος γάρ ἐστι κατὰ τὸν λόγον τῆς ψαλμῳδίας ἡ ὡραιότης καὶ τὸ κάλλος, πρὸς ἂν ἡ προφητεία φησί· Τῇ ὡραιό τητί σου καὶ τῷ κάλλει σου, καὶ εὔθυνον καὶ κατευοδοῦ, καὶ βασίλευε, ἕνεκεν ἀληθείας, καὶ πραότητος, καὶ δικαιοσύνης. Τούτοις γὰρ τὸ Θεῖον χαρακτηρίζεται, τῇ ἀληθείᾳ λέγω καὶ τῇ δι καιοσύνῃ, καὶ τῇ πραότητι. Η τοίνυν ἐν τοῖς τοιού- τοις κάλλεσι μορφωθεῖσα ψυχή, ὡραία γίνεται ὡς Ἱερουσαλήμ, τῇ τοῦ βασιλέως ὥρᾳ καλλωπισθεῖσα. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν πρόδηλον ἔχει τοῦ τῆς νύμφης κάλ λους τὸν ἔπαινον, τῇ πρὸς τὴν εὐδοκίαν τε καὶ τὴν Ἱερουσαλήμ συγκρίσει πληρούμενον. ᾧ το oùv A Jerusalem, stupor tanquam instructa acies. Gloriam B ab exercitu colesti Deo in altissimis tribui pre declarata in homines benevolentia, idque pastori- bus audientibus, quo tempore illi natam in terra pacem viderant”; itemque magni regis civitatem appellari Jerosolymam a creaturæ totius Domino, neuniui esse obscurum potest, qui evangelicis in libris versatus est. Adeoque sciri de hoc ipse po- test, quantam sponsæ pulchritudinem Verbum tri- buat, cum illam et cum Jerosolyma, et cum bene- volentia comparat. Satis enim perspicuum est, hoc velle Verbum dicere, usque adeo animam in sub ¡ime evectam esse præclaro conscendendi eo- natu, ut jam ad ipsa Domini miracula enitatur. Nam si Deus ille in altissimis, qui est in sinu Pa- tris, declarandæ in homines benevolentiæ causa sanguini et carni miscetur, ut in terra pax oria- tur : planum est illam, quæ ad hanc benevolen- tiam conformavit suam pulchritudinem, præclaris operibus suis Christum imitari: quippe quæ aliis hoc sit, quod Christus humano generi fuit: quem - admodum et Paulus imitator ille Christi faciebat, seipsum a vita velut exterminans, ut cum calami- tate sua salutem Israelis commutaret. Sie enim ait : Optarim anathema esse a Christo, pro fratribus meis, cognatis meis secundum carnem. Eaque de causa dici ad eum non inepte posset, quod hic ad sponsum dicitur: Talis est animi pulchritudo, qualis fuit Domini erga nos benevolentia : qui seipsum exinanivit sumipla servi forma '; et se- ipsum dedit pretium pro mundi vita, et propter nos inops factus est, cum dives esset, ut nos in ipsius morte viveremus, et in ipsius inopia divi- tias consequeremur, et in forma servitutis ipsius regnaremus *. Eadem sponsæ majestas etiam per elegantiam Jerosolymæ significatur : superna vide- licet illius Jerosolymæ, libera, liberorum matris, quam magni regis civitatem esse de Domini dicto intelleximus 7. Etenim quæ comprehendit intra se non comprehensibilem, ita ut habitet et ambulet ir. ea Deus, hæc per habitantis in ea pulehritudinem ornata, eoslestis Jerosolyma fit. Pulchritudo an- tem civitatis regis, et elegantia, ipsius haud dubie regis est pulchritudo. Nam is est (quemadmodu'n in Psalmorum libro dicitur) ipsa elegantia et pul- chritudo, quem et Propheta hoc modo appellat : Elegantia tua et pulchritudine sua dirige, prospe- rare, regna : propter veritatem, et mansuetudinem, et justitiam ". Hi enim pulchritudinis divinæ sunt characteres: veritas, inquam, et justitia, et man- suetudo. Quamobrem anima talibus ornata pul- chritudinibus, fit formosa tanquam Jerusalem, ve- nustate regis cohonestata. Enimvero manitestum hoc sponsæ pulchritudinis encomium est, amplia- catum per comparationem cum ipsa benevolentia et Jerosolyma. D C Luc. 11, 14. XLIV, 5. Rom. 15, PATROL. GB. XLIV. II Cor. vii, sqq. Mattn. v, 35. f'sal. 3. 7 Philipp. 11, 7.

IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XV. λήμ· θάμβος ὡς τεταγμέναι. Ὅτι μὲν οὖν ἡ δόξα παρὰ τῆς οὐρανίου στρατιᾶς ἀναπέμπεται τῷ ἐν ὑψίστοις Θεῷ ὑπὲρ τῆς ἐν ἀνθρώποις εὐδοκίας ἐν ταῖς ἀκοαῖς τῶν ποιμένων, ὅτε εἶδον γενηθεῖσαν ἐπὶ γῆς τὴν εἰρήνην· καὶ ὅτι πόλις τοῦ μεγάλου βασιλέως Ἱερουσαλὴμ παρὰ τοῦ Δεσπότου πάσης κτίσεως όνο- μάζεται, παντὶ δῆλον ἂν εἴη τῷ τοῖς εὐαγγελικοῖς καθομιλήσαντι λόγοις· ὡς διὰ τούτων μὴ ἀγνοῆσαι ποῖον μαρτυρεῖ τῇ νύμφῃ ὁ Λόγος κάλλος διὰ τῆς πρὸς τὴν Ἱερουσαλήμ καὶ πρὸς τὴν εὐδοκίαν συγκ κρίσεως. Δῆλον γὰρ ὅτι τοῦτο περὶ αὐτῆς ὁ Λόγος ἐνδείκνυται, διὰ τῆς κατορθουμένης ἀνάδου, μέχρις ἐκείνου τὴν ψυχὴν ὑψωθῆναι, ὡς πρὸς τὰ τοῦ Δεσπό του θαύματα ἑαυτὴν ἐπεκτεῖναι. Εἰ γὰρ ὁ ἐν ὑψί στοις Θεὸς, ὧν ἐν τοῖς κόλποις τοῦ Πατρὸς, ὑπὲρ τῆς εὐδοκίας ἐν ἀνθρώποις αἵματι καὶ σαρκὶ κατακιρνά ται, ἵνα γενηθῇ ἐπὶ τῆς γῆς εἰρήνη· δῆλον ὅτι πρὸς ταύτην τὴν εὐδοκίαν, τὸ ἑαυτῆς ὁμοιώσασα κάλλος, τὸν Χριστὸν μιμεῖται τοῖς κατορθώμασιν· ἐκεῖνο για νομένη τοῖς ἄλλοις, ὅπερ ὁ Χριστὸς τῇ φύσει τῶν ἀν- θρώπων ἐγένετο· καθάπερ καὶ ὁ μιμητὴς τοῦ Χριστοῦ Παῦλος ἐποίει, ἑαυτὸν τῆς ζωῆς ἀφορίζων, ἵνα τῷ ἰδίῳ πάθει τὴν σωτηρίαν τοῦ Ἰσραὴλ ἀνταλλάξηται, λέγων· Εὐχόμην ἀνάθεμα εἶναι ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ, ὑπὲρ τῶν ἀδελφῶν μου, τῶν συγγενών μου κατὰ σάρκα. Πρὸς ἂν εἰκότως ἀρμόζει τῇ νύμφῃ τὸ εἰρη- μένον εἰπεῖν, ὅτι Τοιοῦτόν ἐστι τῆς ψυχῆς σου τὸ κάλλος, οἷα ἡ τοῦ Δεσπότου γέγονεν ὑπὲρ ἡμῶν εὐ δοκία, ὃς ἑαυτὸν ἐκένωσε μορφήν δούλου λαβών, καὶ ἔδωκεν ἑαυτὸν ἀντάλλαγμα ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς, καὶ δι᾿ ἡμᾶς ἐπτώχευσε πλούσιος ὤν, ἵνα ἡμεῖς ἐν τῷ θανάτῳ αὐτοῦ ζήσωμεν, καὶ ἐν τῇ πτωχείᾳ πλου τήσωμεν, καὶ ἐν τῇ τῆς δουλείας αὐτοῦ μορφῇ βασι- λεύσωμεν. Τὸ δὲ αὐτῆς μέγεθος, καὶ ἡ τῆς Ἱερουσα- λὴμ ὡραιότης ὁμοίως ἐνδείκνυται, τὴν ἄνω δηλαδή Ἱερουσαλήμ, τὴν ἐλευθέραν, τὴν τῶν ἐλευθέρων μη- τέρα, ἣν πόλιν τοῦ μεγάλου βασιλέως εἶναι παρὰ τῆς Δεσπότου φωνῆς μεμαθήκαμεν. Ἡ γὰρ χωρήσασα ἐν αὐτῇ τὸν ἀχώρητον, ὥστε ἐνοικεῖν αὐτῇ καὶ ἐμπερι- πατεῖν τὸν Θεὸν, τῇ ὡραιότητι τοῦ ἐν αὐτῇ κατοι- κοῦντος καλλωπισθεῖσα, Ἱερουσαλὴμ ἐπουράνιος για νεται, τὸ ἐκείνης κάλλος ἐφ' ἑαυτῆς δεξαμένη· κάλλος δὲ τῆς πόλεως τοῦ βασιλέως καὶ ἡ ὡραιότης, αὐτὸ πάντως ἐστὶ τοῦ βασιλέως τὸ κάλλος. Ἐκεῖνος γάρ ἐστι κατὰ τὸν λόγον τῆς ψαλμῳδίας ἡ ὡραιότης καὶ τὸ κάλλος, πρὸς ἂν ἡ προφητεία φησί· Τῇ ὡραιό τητί σου καὶ τῷ κάλλει σου, καὶ εὔθυνον καὶ κατευοδοῦ, καὶ βασίλευε, ἕνεκεν ἀληθείας, καὶ πραότητος, καὶ δικαιοσύνης. Τούτοις γὰρ τὸ Θεῖον χαρακτηρίζεται, τῇ ἀληθείᾳ λέγω καὶ τῇ δι καιοσύνῃ, καὶ τῇ πραότητι. Η τοίνυν ἐν τοῖς τοιού- τοις κάλλεσι μορφωθεῖσα ψυχή, ὡραία γίνεται ὡς Ἱερουσαλήμ, τῇ τοῦ βασιλέως ὥρᾳ καλλωπισθεῖσα. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν πρόδηλον ἔχει τοῦ τῆς νύμφης κάλ λους τὸν ἔπαινον, τῇ πρὸς τὴν εὐδοκίαν τε καὶ τὴν Ἱερουσαλήμ συγκρίσει πληρούμενον. ᾧ το oùv A Jerusalem, stupor tanquam instructa acies. Gloriam B ab exercitu colesti Deo in altissimis tribui pre declarata in homines benevolentia, idque pastori- bus audientibus, quo tempore illi natam in terra pacem viderant”; itemque magni regis civitatem appellari Jerosolymam a creaturæ totius Domino, neuniui esse obscurum potest, qui evangelicis in libris versatus est. Adeoque sciri de hoc ipse po- test, quantam sponsæ pulchritudinem Verbum tri- buat, cum illam et cum Jerosolyma, et cum bene- volentia comparat. Satis enim perspicuum est, hoc velle Verbum dicere, usque adeo animam in sub ¡ime evectam esse præclaro conscendendi eo- natu, ut jam ad ipsa Domini miracula enitatur. Nam si Deus ille in altissimis, qui est in sinu Pa- tris, declarandæ in homines benevolentiæ causa sanguini et carni miscetur, ut in terra pax oria- tur : planum est illam, quæ ad hanc benevolen- tiam conformavit suam pulchritudinem, præclaris operibus suis Christum imitari: quippe quæ aliis hoc sit, quod Christus humano generi fuit: quem - admodum et Paulus imitator ille Christi faciebat, seipsum a vita velut exterminans, ut cum calami- tate sua salutem Israelis commutaret. Sie enim ait : Optarim anathema esse a Christo, pro fratribus meis, cognatis meis secundum carnem. Eaque de causa dici ad eum non inepte posset, quod hic ad sponsum dicitur: Talis est animi pulchritudo, qualis fuit Domini erga nos benevolentia : qui seipsum exinanivit sumipla servi forma '; et se- ipsum dedit pretium pro mundi vita, et propter nos inops factus est, cum dives esset, ut nos in ipsius morte viveremus, et in ipsius inopia divi- tias consequeremur, et in forma servitutis ipsius regnaremus *. Eadem sponsæ majestas etiam per elegantiam Jerosolymæ significatur : superna vide- licet illius Jerosolymæ, libera, liberorum matris, quam magni regis civitatem esse de Domini dicto intelleximus 7. Etenim quæ comprehendit intra se non comprehensibilem, ita ut habitet et ambulet ir. ea Deus, hæc per habitantis in ea pulehritudinem ornata, eoslestis Jerosolyma fit. Pulchritudo an- tem civitatis regis, et elegantia, ipsius haud dubie regis est pulchritudo. Nam is est (quemadmodu'n in Psalmorum libro dicitur) ipsa elegantia et pul- chritudo, quem et Propheta hoc modo appellat : Elegantia tua et pulchritudine sua dirige, prospe- rare, regna : propter veritatem, et mansuetudinem, et justitiam ". Hi enim pulchritudinis divinæ sunt characteres: veritas, inquam, et justitia, et man- suetudo. Quamobrem anima talibus ornata pul- chritudinibus, fit formosa tanquam Jerusalem, ve- nustate regis cohonestata. Enimvero manitestum hoc sponsæ pulchritudinis encomium est, amplia- catum per comparationem cum ipsa benevolentia et Jerosolyma. D C Luc. 11, 14. XLIV, 5. Rom. 15, PATROL. GB. XLIV. II Cor. vii, sqq. Mattn. v, 35. f'sal. 3. 7 Philipp. 11, 7.

Τὸν δὲ ἐφεξῆς λόγον ἐγκώμιον μὲν εἶναι τῆς νύμ φης οὐκ ἀμφιβάλλομεν· τὴν δὲ διάνοιαν καθ᾽ ἦν τῷ τοιούτῳ ἐπαίνῳ σεμνύνεται, ἡ τῆς εὐφημίας ταύτης ἀξιωθεῖσα, οὐκ ἔστιν ἐκ τοῦ προχείρου μαθεῖν. Εχει γὰρ ἡ λέξις οὕτως· Θάμβος ὡς δυνάμεις τεταγμέ ναι. Τάχα δ' ἄν τις τοῖς προθεωρηθεῖσιν ἑπόμενος εἴ- ποι, διὰ τῆς πρὸς τὴν ὑπερκόσμιον φύσιν συγκρίσεως μεγαλύνεσθαι ὑπὸ τοῦ λόγου διὰ τῶν ἐπαίνων τὴν νύμφην. Ἐκεῖναι γάρ εἰσιν αἱ τεταγμέναι δυνάμεις, ὅπου αἱ μὲν Εξουσίαι διαπαντὸς ἐν τῷ κυριεύειν εἰσί· κρατοῦσι δὲ δι' ὅλου αἱ Κυριότητες· βεβήκασι δὲ πα- γίως οἱ Θρόνοι, ἀδούλωτοι δὲ μένουσιν αἱ ᾿Αρχαίο εύλο γοῦσι δὲ τὸν Θεὸν ἀδιαλείπτως αἱ δυνάμεις, ἥ τε πτῆς σις τῶν Σεραφίμ οὐχ ἵσταται, καὶ ἡ στάσις οὐ μετα βαίνει· καὶ τὰ Χερουβὶμ ἀνέχοντα τὸν ὑψηλόν τε καὶ επηρμένον θρόνον οὐκ ἀπολήγει· οἵ τε λειτουργοί ποιοῦντες τὸ ἔργον, καὶ ἀκούοντες τῶν λόγων εὐ παύονται. Ἐπεὶ οὖν αἱ ἐξουσίαι αὗται ὑπὸ τοῦ Θεοῦ τεταγμέναι εἰσὶ, καὶ ἡ τάξις τῶν νοητῶν καὶ ὑπερκοσμίων δυνάμεων, ἀσύγχυτος εἰς τὸ διηνεκές μένει, μηδεμιᾶς κακίας ἀνατρεπούσης τὴν εὐταξίαν· διὰ τοῦτο καὶ ἡ πρὸς μίμησιν ἐκείνων ψυχὴ πάντα κατὰ τάξιν καὶ εὐσχημόνως ποιοῦσα, τοιοῦτον ἐφ᾽ ἑαυτῆς κινεῖ τὸ θαῦμα, οἷον ἐν ταῖς δυνάμεσιν ἐκείναις ταῖς τεταγμέναις ἐστίν. Εκπληξις γὰρ ἡ τοῦ θάμ σους ἑρμηνεύεται διάνοια. Διὰ δὲ τῆς ἐκπλήξεως τὸ θαῦμα νοοῦντες, τῆς ἀληθείας οὐχ ἁμαρτάνομεν. Ἡ δὲ τούτοις ἐκ τοῦ ἀκολούθου προκειμένη ῥῆσις. ἀμφίβολα ποιεῖ τὰ πρόσωπα, παρ' οὗ τε εἴρηται, καὶ πρὸς ἂν εἶπεν· ὅτι Απόστρεψον τοὺς ὀφθαλμούς σου ἀπεναντίον ἐμοῦ. "Οτι αὐτοὶ ἀνεπτέρωσαν με. Τοῖς μὲν γὰρ δοκεῖ παρὰ τοῦ Δεσπότου πρὸς τὴν καθαρὰν εἰρῆσθαι ταῦτα ψυχήν· ἐγὼ δὲ τῇ νύμφῃ πρέπειν ὑπονοῦ μᾶλλον τὸ ῥητὸν ἐφαρμόζεσθαι. Ταύτῃ γὰρ κατάλληλον εὑρίσκω τὴν τῶν σημαινομέν νων ὑπὸ τοῦ λόγου διάνοιαν. Τὰ δέ μοι παραστάντα δι' ὀλίγων ἐκθήσομαι. Ηκουσα πολλαχοῦ τῆς θεο- πνεύστου Γραφῆς πτέρυγας εἶναι τῷ Θεῷ διηγου- μένης. Νῦν μὲν τῆς προφητείας λεγούσης, ὅτι Εν σκέπῃ τῶν πτερύγων σου σκεπάσεις μετ καὶ, ὅτι ὑπὸ τὰς πτέρυγας αὐτοῦ ἐλπιεῖς. Πάλιν δὲ τοῦ Μωϋσέως ἐν τῇ μεγάλῃ ᾠδῇ τοῦτο ὑπογρά- φοντος, ἐν οἷς φησιν· ὅτι Διεὶς τὰς πτέρυγας αὐτοῦ ΧΧΙV, 8. ἐδέξατο αὐτούς· καὶ τὸ παρὰ τοῦ Κυρίου πρὸς τὴν Ἱερουσαλὴμ εἰρημένον, ἔτι Ποσάκις ἠθέλησα ἐπι- συναγαγεῖν τὰ τέκνα σου, δν τρόπον ὄρνις συν ἄγει τὰ νοσσία ὑπὸ τὰς πτέρυγας αὐτῆς ! ἃ οὐκ ἔξω τοῦ προκειμένου νοήματος εἴποι τις ἂν εἶναι, πρὸς τὸ ἀκόλουθον βλέπων. Εἰ τοίνυν κατά τινα λόγον ἀπόῤῥητον πτέρυγας εἶναι περὶ τὴν θείαν φύσιν ὁ θεόπνευστος διορίζεται λόγος· ἡ δὲ πρώτη τοῦ ἀν θρώπου κατασκευὴ κατ' εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν Θεοῦ γεγενῆσθαι τὴν φύσιν ἡμῶν μαρτύρεται πάντως ὅτι διὰ πάντων εἶχε κατ' εἰκόνα γενόμενος τὴν πρὸς τὸ ἀρχέτυπον ὁμοιότητα. ᾿Αλλὰ μὴν ἐπτέρωται κατὰ ** S. GREGORII NYSSENI Quæ autem sequuntur, et ipsa sponsæ encomium A esse, non nos quidem dubitamus : verum senten- tiam verborum, per quam hujusmodi laude coho- nestatur ea, quæ digna censetur hac prædicatione, facili et expedito conatu perspicere non possumus. . Verba quidem hujusmodi sunt. Stupor tanquam instructæ acies. Fortasse vero quis hactenus con- sideratis inhærens dixerit, per hanc cum ultra- mundana natura comparationem, amplificari præ- dicando majestatem sponsæ. Nam hæ sunt illæ instructe copia, quippe ubi Potestates. semper do- minantur : perpetuo Dominationes rerum poliun- tur; solide fundati sunt Throui; Principatus nullam in servitutem rediguntur: sine intermissione Deo copia faustis vocibus acclamant, volatus Seraphim non quiescit, et statio non progreditur; Cherubim " sustinere sublimem illum elevatumque thronum non cessant, ministri opus facere, et sermonem audire non desinunt ”. Hæ igitur potestates a Deo cum ordinatæ sint, cumque ordo ille copiarum ul- ramundanarum, quasque mente tantum intelligi mus, æternum non confusus maneat, nulla malitia rationem illam optime constitutam evertente; id- circo etiam anima, quæ ad illarum imitationem ordine decenterque facit omnia, talem sui admi- rationem excitat, qualeı ordinatæ illæ copiæ me- rentur. Nam vox stuporis significationem conster- nationis habet. Per consternationem vero si admi- rationem intelligamus, a veritate non aberrabimus. Cæterum quæ ab his proxima sequuntur verba, ambiguitatem quamdam continent, quanam a per- sona, et ad quanı prolata sint, cum dicitur : Averte oculos tuos a me. Nam illi alas mihi reddiderunt. Nonnullis videtur, hæc a Domino ad animaш puram dici : verum ego magis convenire arbitror, ut hæc ad sponsam referantur. Etenim huic con- gruere sententiam eorum, quæ dicuntur, reperio. Quæ autem mihi occurrunt, exponam breviter. Sæpenumero Scripturam a Deo inspiratam Dei alarum mentionem facere audio. Modo enim ait Propheta Sub tegmine alarum tuarum me teges **. Item: Sub alas ejus sperabis ". Rursum Moses insigni illo in carmine idem his verbis quasi depingit : Diductis alis suis recepit eos ". Nec illud : B C quod a Domino ad Jerosolymam dicitur : Quoties D volui colligere liberos tuos, quemadmodum gallina pullos sub alas suas colligit * ! abhorrere ab hac sententia dicere quis possit, consequentiam ipsam intuens. Quare si profectus a sancto Spirita sermo ratione quadam ineffabili divina in natura esse alas definit, et si primum illud hominis opificium testatur, naturam nostram ad imaginem similitu- dinemque Dei factam esse: omnino patet, factum ad imaginem hujus habuisse per omnia cum arche- typo suo similitudinem. Atqui alas habebat exem- plar princeps, de sententia sacrarum Litterarum : idcirco sequitur humanam quoque naturam sic * Psal. ci, 21. Psal. xvi, 8. Psal. Deut. xxxıı, 11. ** Matth. xx⠀⠀, 37. i

Τὸν δὲ ἐφεξῆς λόγον ἐγκώμιον μὲν εἶναι τῆς νύμ φης οὐκ ἀμφιβάλλομεν· τὴν δὲ διάνοιαν καθ᾽ ἦν τῷ τοιούτῳ ἐπαίνῳ σεμνύνεται, ἡ τῆς εὐφημίας ταύτης ἀξιωθεῖσα, οὐκ ἔστιν ἐκ τοῦ προχείρου μαθεῖν. Εχει γὰρ ἡ λέξις οὕτως· Θάμβος ὡς δυνάμεις τεταγμέ ναι. Τάχα δ' ἄν τις τοῖς προθεωρηθεῖσιν ἑπόμενος εἴ- ποι, διὰ τῆς πρὸς τὴν ὑπερκόσμιον φύσιν συγκρίσεως μεγαλύνεσθαι ὑπὸ τοῦ λόγου διὰ τῶν ἐπαίνων τὴν νύμφην. Ἐκεῖναι γάρ εἰσιν αἱ τεταγμέναι δυνάμεις, ὅπου αἱ μὲν Εξουσίαι διαπαντὸς ἐν τῷ κυριεύειν εἰσί· κρατοῦσι δὲ δι' ὅλου αἱ Κυριότητες· βεβήκασι δὲ πα- γίως οἱ Θρόνοι, ἀδούλωτοι δὲ μένουσιν αἱ ᾿Αρχαίο εύλο γοῦσι δὲ τὸν Θεὸν ἀδιαλείπτως αἱ δυνάμεις, ἥ τε πτῆς σις τῶν Σεραφίμ οὐχ ἵσταται, καὶ ἡ στάσις οὐ μετα βαίνει· καὶ τὰ Χερουβὶμ ἀνέχοντα τὸν ὑψηλόν τε καὶ επηρμένον θρόνον οὐκ ἀπολήγει· οἵ τε λειτουργοί ποιοῦντες τὸ ἔργον, καὶ ἀκούοντες τῶν λόγων εὐ παύονται. Ἐπεὶ οὖν αἱ ἐξουσίαι αὗται ὑπὸ τοῦ Θεοῦ τεταγμέναι εἰσὶ, καὶ ἡ τάξις τῶν νοητῶν καὶ ὑπερκοσμίων δυνάμεων, ἀσύγχυτος εἰς τὸ διηνεκές μένει, μηδεμιᾶς κακίας ἀνατρεπούσης τὴν εὐταξίαν· διὰ τοῦτο καὶ ἡ πρὸς μίμησιν ἐκείνων ψυχὴ πάντα κατὰ τάξιν καὶ εὐσχημόνως ποιοῦσα, τοιοῦτον ἐφ᾽ ἑαυτῆς κινεῖ τὸ θαῦμα, οἷον ἐν ταῖς δυνάμεσιν ἐκείναις ταῖς τεταγμέναις ἐστίν. Εκπληξις γὰρ ἡ τοῦ θάμ σους ἑρμηνεύεται διάνοια. Διὰ δὲ τῆς ἐκπλήξεως τὸ θαῦμα νοοῦντες, τῆς ἀληθείας οὐχ ἁμαρτάνομεν. Ἡ δὲ τούτοις ἐκ τοῦ ἀκολούθου προκειμένη ῥῆσις. ἀμφίβολα ποιεῖ τὰ πρόσωπα, παρ' οὗ τε εἴρηται, καὶ πρὸς ἂν εἶπεν· ὅτι Απόστρεψον τοὺς ὀφθαλμούς σου ἀπεναντίον ἐμοῦ. "Οτι αὐτοὶ ἀνεπτέρωσαν με. Τοῖς μὲν γὰρ δοκεῖ παρὰ τοῦ Δεσπότου πρὸς τὴν καθαρὰν εἰρῆσθαι ταῦτα ψυχήν· ἐγὼ δὲ τῇ νύμφῃ πρέπειν ὑπονοῦ μᾶλλον τὸ ῥητὸν ἐφαρμόζεσθαι. Ταύτῃ γὰρ κατάλληλον εὑρίσκω τὴν τῶν σημαινομέν νων ὑπὸ τοῦ λόγου διάνοιαν. Τὰ δέ μοι παραστάντα δι' ὀλίγων ἐκθήσομαι. Ηκουσα πολλαχοῦ τῆς θεο- πνεύστου Γραφῆς πτέρυγας εἶναι τῷ Θεῷ διηγου- μένης. Νῦν μὲν τῆς προφητείας λεγούσης, ὅτι Εν σκέπῃ τῶν πτερύγων σου σκεπάσεις μετ καὶ, ὅτι ὑπὸ τὰς πτέρυγας αὐτοῦ ἐλπιεῖς. Πάλιν δὲ τοῦ Μωϋσέως ἐν τῇ μεγάλῃ ᾠδῇ τοῦτο ὑπογρά- φοντος, ἐν οἷς φησιν· ὅτι Διεὶς τὰς πτέρυγας αὐτοῦ ΧΧΙV, 8. ἐδέξατο αὐτούς· καὶ τὸ παρὰ τοῦ Κυρίου πρὸς τὴν Ἱερουσαλὴμ εἰρημένον, ἔτι Ποσάκις ἠθέλησα ἐπι- συναγαγεῖν τὰ τέκνα σου, δν τρόπον ὄρνις συν ἄγει τὰ νοσσία ὑπὸ τὰς πτέρυγας αὐτῆς ! ἃ οὐκ ἔξω τοῦ προκειμένου νοήματος εἴποι τις ἂν εἶναι, πρὸς τὸ ἀκόλουθον βλέπων. Εἰ τοίνυν κατά τινα λόγον ἀπόῤῥητον πτέρυγας εἶναι περὶ τὴν θείαν φύσιν ὁ θεόπνευστος διορίζεται λόγος· ἡ δὲ πρώτη τοῦ ἀν θρώπου κατασκευὴ κατ' εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν Θεοῦ γεγενῆσθαι τὴν φύσιν ἡμῶν μαρτύρεται πάντως ὅτι διὰ πάντων εἶχε κατ' εἰκόνα γενόμενος τὴν πρὸς τὸ ἀρχέτυπον ὁμοιότητα. ᾿Αλλὰ μὴν ἐπτέρωται κατὰ ** S. GREGORII NYSSENI Quæ autem sequuntur, et ipsa sponsæ encomium A esse, non nos quidem dubitamus : verum senten- tiam verborum, per quam hujusmodi laude coho- nestatur ea, quæ digna censetur hac prædicatione, facili et expedito conatu perspicere non possumus. . Verba quidem hujusmodi sunt. Stupor tanquam instructæ acies. Fortasse vero quis hactenus con- sideratis inhærens dixerit, per hanc cum ultra- mundana natura comparationem, amplificari præ- dicando majestatem sponsæ. Nam hæ sunt illæ instructe copia, quippe ubi Potestates. semper do- minantur : perpetuo Dominationes rerum poliun- tur; solide fundati sunt Throui; Principatus nullam in servitutem rediguntur: sine intermissione Deo copia faustis vocibus acclamant, volatus Seraphim non quiescit, et statio non progreditur; Cherubim " sustinere sublimem illum elevatumque thronum non cessant, ministri opus facere, et sermonem audire non desinunt ”. Hæ igitur potestates a Deo cum ordinatæ sint, cumque ordo ille copiarum ul- ramundanarum, quasque mente tantum intelligi mus, æternum non confusus maneat, nulla malitia rationem illam optime constitutam evertente; id- circo etiam anima, quæ ad illarum imitationem ordine decenterque facit omnia, talem sui admi- rationem excitat, qualeı ordinatæ illæ copiæ me- rentur. Nam vox stuporis significationem conster- nationis habet. Per consternationem vero si admi- rationem intelligamus, a veritate non aberrabimus. Cæterum quæ ab his proxima sequuntur verba, ambiguitatem quamdam continent, quanam a per- sona, et ad quanı prolata sint, cum dicitur : Averte oculos tuos a me. Nam illi alas mihi reddiderunt. Nonnullis videtur, hæc a Domino ad animaш puram dici : verum ego magis convenire arbitror, ut hæc ad sponsam referantur. Etenim huic con- gruere sententiam eorum, quæ dicuntur, reperio. Quæ autem mihi occurrunt, exponam breviter. Sæpenumero Scripturam a Deo inspiratam Dei alarum mentionem facere audio. Modo enim ait Propheta Sub tegmine alarum tuarum me teges **. Item: Sub alas ejus sperabis ". Rursum Moses insigni illo in carmine idem his verbis quasi depingit : Diductis alis suis recepit eos ". Nec illud : B C quod a Domino ad Jerosolymam dicitur : Quoties D volui colligere liberos tuos, quemadmodum gallina pullos sub alas suas colligit * ! abhorrere ab hac sententia dicere quis possit, consequentiam ipsam intuens. Quare si profectus a sancto Spirita sermo ratione quadam ineffabili divina in natura esse alas definit, et si primum illud hominis opificium testatur, naturam nostram ad imaginem similitu- dinemque Dei factam esse: omnino patet, factum ad imaginem hujus habuisse per omnia cum arche- typo suo similitudinem. Atqui alas habebat exem- plar princeps, de sententia sacrarum Litterarum : idcirco sequitur humanam quoque naturam sic * Psal. ci, 21. Psal. xvi, 8. Psal. Deut. xxxıı, 11. ** Matth. xx⠀⠀, 37. i

Τὸν δὲ ἐφεξῆς λόγον ἐγκώμιον μὲν εἶναι τῆς νύμ φης οὐκ ἀμφιβάλλομεν· τὴν δὲ διάνοιαν καθ᾽ ἦν τῷ τοιούτῳ ἐπαίνῳ σεμνύνεται, ἡ τῆς εὐφημίας ταύτης ἀξιωθεῖσα, οὐκ ἔστιν ἐκ τοῦ προχείρου μαθεῖν. Εχει γὰρ ἡ λέξις οὕτως· Θάμβος ὡς δυνάμεις τεταγμέ ναι. Τάχα δ' ἄν τις τοῖς προθεωρηθεῖσιν ἑπόμενος εἴ- ποι, διὰ τῆς πρὸς τὴν ὑπερκόσμιον φύσιν συγκρίσεως μεγαλύνεσθαι ὑπὸ τοῦ λόγου διὰ τῶν ἐπαίνων τὴν νύμφην. Ἐκεῖναι γάρ εἰσιν αἱ τεταγμέναι δυνάμεις, ὅπου αἱ μὲν Εξουσίαι διαπαντὸς ἐν τῷ κυριεύειν εἰσί· κρατοῦσι δὲ δι' ὅλου αἱ Κυριότητες· βεβήκασι δὲ πα- γίως οἱ Θρόνοι, ἀδούλωτοι δὲ μένουσιν αἱ ᾿Αρχαίο εύλο γοῦσι δὲ τὸν Θεὸν ἀδιαλείπτως αἱ δυνάμεις, ἥ τε πτῆς σις τῶν Σεραφίμ οὐχ ἵσταται, καὶ ἡ στάσις οὐ μετα βαίνει· καὶ τὰ Χερουβὶμ ἀνέχοντα τὸν ὑψηλόν τε καὶ επηρμένον θρόνον οὐκ ἀπολήγει· οἵ τε λειτουργοί ποιοῦντες τὸ ἔργον, καὶ ἀκούοντες τῶν λόγων εὐ παύονται. Ἐπεὶ οὖν αἱ ἐξουσίαι αὗται ὑπὸ τοῦ Θεοῦ τεταγμέναι εἰσὶ, καὶ ἡ τάξις τῶν νοητῶν καὶ ὑπερκοσμίων δυνάμεων, ἀσύγχυτος εἰς τὸ διηνεκές μένει, μηδεμιᾶς κακίας ἀνατρεπούσης τὴν εὐταξίαν· διὰ τοῦτο καὶ ἡ πρὸς μίμησιν ἐκείνων ψυχὴ πάντα κατὰ τάξιν καὶ εὐσχημόνως ποιοῦσα, τοιοῦτον ἐφ᾽ ἑαυτῆς κινεῖ τὸ θαῦμα, οἷον ἐν ταῖς δυνάμεσιν ἐκείναις ταῖς τεταγμέναις ἐστίν. Εκπληξις γὰρ ἡ τοῦ θάμ σους ἑρμηνεύεται διάνοια. Διὰ δὲ τῆς ἐκπλήξεως τὸ θαῦμα νοοῦντες, τῆς ἀληθείας οὐχ ἁμαρτάνομεν. Ἡ δὲ τούτοις ἐκ τοῦ ἀκολούθου προκειμένη ῥῆσις. ἀμφίβολα ποιεῖ τὰ πρόσωπα, παρ' οὗ τε εἴρηται, καὶ πρὸς ἂν εἶπεν· ὅτι Απόστρεψον τοὺς ὀφθαλμούς σου ἀπεναντίον ἐμοῦ. "Οτι αὐτοὶ ἀνεπτέρωσαν με. Τοῖς μὲν γὰρ δοκεῖ παρὰ τοῦ Δεσπότου πρὸς τὴν καθαρὰν εἰρῆσθαι ταῦτα ψυχήν· ἐγὼ δὲ τῇ νύμφῃ πρέπειν ὑπονοῦ μᾶλλον τὸ ῥητὸν ἐφαρμόζεσθαι. Ταύτῃ γὰρ κατάλληλον εὑρίσκω τὴν τῶν σημαινομέν νων ὑπὸ τοῦ λόγου διάνοιαν. Τὰ δέ μοι παραστάντα δι' ὀλίγων ἐκθήσομαι. Ηκουσα πολλαχοῦ τῆς θεο- πνεύστου Γραφῆς πτέρυγας εἶναι τῷ Θεῷ διηγου- μένης. Νῦν μὲν τῆς προφητείας λεγούσης, ὅτι Εν σκέπῃ τῶν πτερύγων σου σκεπάσεις μετ καὶ, ὅτι ὑπὸ τὰς πτέρυγας αὐτοῦ ἐλπιεῖς. Πάλιν δὲ τοῦ Μωϋσέως ἐν τῇ μεγάλῃ ᾠδῇ τοῦτο ὑπογρά- φοντος, ἐν οἷς φησιν· ὅτι Διεὶς τὰς πτέρυγας αὐτοῦ ΧΧΙV, 8. ἐδέξατο αὐτούς· καὶ τὸ παρὰ τοῦ Κυρίου πρὸς τὴν Ἱερουσαλὴμ εἰρημένον, ἔτι Ποσάκις ἠθέλησα ἐπι- συναγαγεῖν τὰ τέκνα σου, δν τρόπον ὄρνις συν ἄγει τὰ νοσσία ὑπὸ τὰς πτέρυγας αὐτῆς ! ἃ οὐκ ἔξω τοῦ προκειμένου νοήματος εἴποι τις ἂν εἶναι, πρὸς τὸ ἀκόλουθον βλέπων. Εἰ τοίνυν κατά τινα λόγον ἀπόῤῥητον πτέρυγας εἶναι περὶ τὴν θείαν φύσιν ὁ θεόπνευστος διορίζεται λόγος· ἡ δὲ πρώτη τοῦ ἀν θρώπου κατασκευὴ κατ' εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν Θεοῦ γεγενῆσθαι τὴν φύσιν ἡμῶν μαρτύρεται πάντως ὅτι διὰ πάντων εἶχε κατ' εἰκόνα γενόμενος τὴν πρὸς τὸ ἀρχέτυπον ὁμοιότητα. ᾿Αλλὰ μὴν ἐπτέρωται κατὰ ** S. GREGORII NYSSENI Quæ autem sequuntur, et ipsa sponsæ encomium A esse, non nos quidem dubitamus : verum senten- tiam verborum, per quam hujusmodi laude coho- nestatur ea, quæ digna censetur hac prædicatione, facili et expedito conatu perspicere non possumus. . Verba quidem hujusmodi sunt. Stupor tanquam instructæ acies. Fortasse vero quis hactenus con- sideratis inhærens dixerit, per hanc cum ultra- mundana natura comparationem, amplificari præ- dicando majestatem sponsæ. Nam hæ sunt illæ instructe copia, quippe ubi Potestates. semper do- minantur : perpetuo Dominationes rerum poliun- tur; solide fundati sunt Throui; Principatus nullam in servitutem rediguntur: sine intermissione Deo copia faustis vocibus acclamant, volatus Seraphim non quiescit, et statio non progreditur; Cherubim " sustinere sublimem illum elevatumque thronum non cessant, ministri opus facere, et sermonem audire non desinunt ”. Hæ igitur potestates a Deo cum ordinatæ sint, cumque ordo ille copiarum ul- ramundanarum, quasque mente tantum intelligi mus, æternum non confusus maneat, nulla malitia rationem illam optime constitutam evertente; id- circo etiam anima, quæ ad illarum imitationem ordine decenterque facit omnia, talem sui admi- rationem excitat, qualeı ordinatæ illæ copiæ me- rentur. Nam vox stuporis significationem conster- nationis habet. Per consternationem vero si admi- rationem intelligamus, a veritate non aberrabimus. Cæterum quæ ab his proxima sequuntur verba, ambiguitatem quamdam continent, quanam a per- sona, et ad quanı prolata sint, cum dicitur : Averte oculos tuos a me. Nam illi alas mihi reddiderunt. Nonnullis videtur, hæc a Domino ad animaш puram dici : verum ego magis convenire arbitror, ut hæc ad sponsam referantur. Etenim huic con- gruere sententiam eorum, quæ dicuntur, reperio. Quæ autem mihi occurrunt, exponam breviter. Sæpenumero Scripturam a Deo inspiratam Dei alarum mentionem facere audio. Modo enim ait Propheta Sub tegmine alarum tuarum me teges **. Item: Sub alas ejus sperabis ". Rursum Moses insigni illo in carmine idem his verbis quasi depingit : Diductis alis suis recepit eos ". Nec illud : B C quod a Domino ad Jerosolymam dicitur : Quoties D volui colligere liberos tuos, quemadmodum gallina pullos sub alas suas colligit * ! abhorrere ab hac sententia dicere quis possit, consequentiam ipsam intuens. Quare si profectus a sancto Spirita sermo ratione quadam ineffabili divina in natura esse alas definit, et si primum illud hominis opificium testatur, naturam nostram ad imaginem similitu- dinemque Dei factam esse: omnino patet, factum ad imaginem hujus habuisse per omnia cum arche- typo suo similitudinem. Atqui alas habebat exem- plar princeps, de sententia sacrarum Litterarum : idcirco sequitur humanam quoque naturam sic * Psal. ci, 21. Psal. xvi, 8. Psal. Deut. xxxıı, 11. ** Matth. xx⠀⠀, 37. i

Τὸν δὲ ἐφεξῆς λόγον ἐγκώμιον μὲν εἶναι τῆς νύμ φης οὐκ ἀμφιβάλλομεν· τὴν δὲ διάνοιαν καθ᾽ ἦν τῷ τοιούτῳ ἐπαίνῳ σεμνύνεται, ἡ τῆς εὐφημίας ταύτης ἀξιωθεῖσα, οὐκ ἔστιν ἐκ τοῦ προχείρου μαθεῖν. Εχει γὰρ ἡ λέξις οὕτως· Θάμβος ὡς δυνάμεις τεταγμέ ναι. Τάχα δ' ἄν τις τοῖς προθεωρηθεῖσιν ἑπόμενος εἴ- ποι, διὰ τῆς πρὸς τὴν ὑπερκόσμιον φύσιν συγκρίσεως μεγαλύνεσθαι ὑπὸ τοῦ λόγου διὰ τῶν ἐπαίνων τὴν νύμφην. Ἐκεῖναι γάρ εἰσιν αἱ τεταγμέναι δυνάμεις, ὅπου αἱ μὲν Εξουσίαι διαπαντὸς ἐν τῷ κυριεύειν εἰσί· κρατοῦσι δὲ δι' ὅλου αἱ Κυριότητες· βεβήκασι δὲ πα- γίως οἱ Θρόνοι, ἀδούλωτοι δὲ μένουσιν αἱ ᾿Αρχαίο εύλο γοῦσι δὲ τὸν Θεὸν ἀδιαλείπτως αἱ δυνάμεις, ἥ τε πτῆς σις τῶν Σεραφίμ οὐχ ἵσταται, καὶ ἡ στάσις οὐ μετα βαίνει· καὶ τὰ Χερουβὶμ ἀνέχοντα τὸν ὑψηλόν τε καὶ επηρμένον θρόνον οὐκ ἀπολήγει· οἵ τε λειτουργοί ποιοῦντες τὸ ἔργον, καὶ ἀκούοντες τῶν λόγων εὐ παύονται. Ἐπεὶ οὖν αἱ ἐξουσίαι αὗται ὑπὸ τοῦ Θεοῦ τεταγμέναι εἰσὶ, καὶ ἡ τάξις τῶν νοητῶν καὶ ὑπερκοσμίων δυνάμεων, ἀσύγχυτος εἰς τὸ διηνεκές μένει, μηδεμιᾶς κακίας ἀνατρεπούσης τὴν εὐταξίαν· διὰ τοῦτο καὶ ἡ πρὸς μίμησιν ἐκείνων ψυχὴ πάντα κατὰ τάξιν καὶ εὐσχημόνως ποιοῦσα, τοιοῦτον ἐφ᾽ ἑαυτῆς κινεῖ τὸ θαῦμα, οἷον ἐν ταῖς δυνάμεσιν ἐκείναις ταῖς τεταγμέναις ἐστίν. Εκπληξις γὰρ ἡ τοῦ θάμ σους ἑρμηνεύεται διάνοια. Διὰ δὲ τῆς ἐκπλήξεως τὸ θαῦμα νοοῦντες, τῆς ἀληθείας οὐχ ἁμαρτάνομεν. Ἡ δὲ τούτοις ἐκ τοῦ ἀκολούθου προκειμένη ῥῆσις. ἀμφίβολα ποιεῖ τὰ πρόσωπα, παρ' οὗ τε εἴρηται, καὶ πρὸς ἂν εἶπεν· ὅτι Απόστρεψον τοὺς ὀφθαλμούς σου ἀπεναντίον ἐμοῦ. "Οτι αὐτοὶ ἀνεπτέρωσαν με. Τοῖς μὲν γὰρ δοκεῖ παρὰ τοῦ Δεσπότου πρὸς τὴν καθαρὰν εἰρῆσθαι ταῦτα ψυχήν· ἐγὼ δὲ τῇ νύμφῃ πρέπειν ὑπονοῦ μᾶλλον τὸ ῥητὸν ἐφαρμόζεσθαι. Ταύτῃ γὰρ κατάλληλον εὑρίσκω τὴν τῶν σημαινομέν νων ὑπὸ τοῦ λόγου διάνοιαν. Τὰ δέ μοι παραστάντα δι' ὀλίγων ἐκθήσομαι. Ηκουσα πολλαχοῦ τῆς θεο- πνεύστου Γραφῆς πτέρυγας εἶναι τῷ Θεῷ διηγου- μένης. Νῦν μὲν τῆς προφητείας λεγούσης, ὅτι Εν σκέπῃ τῶν πτερύγων σου σκεπάσεις μετ καὶ, ὅτι ὑπὸ τὰς πτέρυγας αὐτοῦ ἐλπιεῖς. Πάλιν δὲ τοῦ Μωϋσέως ἐν τῇ μεγάλῃ ᾠδῇ τοῦτο ὑπογρά- φοντος, ἐν οἷς φησιν· ὅτι Διεὶς τὰς πτέρυγας αὐτοῦ ΧΧΙV, 8. ἐδέξατο αὐτούς· καὶ τὸ παρὰ τοῦ Κυρίου πρὸς τὴν Ἱερουσαλὴμ εἰρημένον, ἔτι Ποσάκις ἠθέλησα ἐπι- συναγαγεῖν τὰ τέκνα σου, δν τρόπον ὄρνις συν ἄγει τὰ νοσσία ὑπὸ τὰς πτέρυγας αὐτῆς ! ἃ οὐκ ἔξω τοῦ προκειμένου νοήματος εἴποι τις ἂν εἶναι, πρὸς τὸ ἀκόλουθον βλέπων. Εἰ τοίνυν κατά τινα λόγον ἀπόῤῥητον πτέρυγας εἶναι περὶ τὴν θείαν φύσιν ὁ θεόπνευστος διορίζεται λόγος· ἡ δὲ πρώτη τοῦ ἀν θρώπου κατασκευὴ κατ' εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν Θεοῦ γεγενῆσθαι τὴν φύσιν ἡμῶν μαρτύρεται πάντως ὅτι διὰ πάντων εἶχε κατ' εἰκόνα γενόμενος τὴν πρὸς τὸ ἀρχέτυπον ὁμοιότητα. ᾿Αλλὰ μὴν ἐπτέρωται κατὰ ** S. GREGORII NYSSENI Quæ autem sequuntur, et ipsa sponsæ encomium A esse, non nos quidem dubitamus : verum senten- tiam verborum, per quam hujusmodi laude coho- nestatur ea, quæ digna censetur hac prædicatione, facili et expedito conatu perspicere non possumus. . Verba quidem hujusmodi sunt. Stupor tanquam instructæ acies. Fortasse vero quis hactenus con- sideratis inhærens dixerit, per hanc cum ultra- mundana natura comparationem, amplificari præ- dicando majestatem sponsæ. Nam hæ sunt illæ instructe copia, quippe ubi Potestates. semper do- minantur : perpetuo Dominationes rerum poliun- tur; solide fundati sunt Throui; Principatus nullam in servitutem rediguntur: sine intermissione Deo copia faustis vocibus acclamant, volatus Seraphim non quiescit, et statio non progreditur; Cherubim " sustinere sublimem illum elevatumque thronum non cessant, ministri opus facere, et sermonem audire non desinunt ”. Hæ igitur potestates a Deo cum ordinatæ sint, cumque ordo ille copiarum ul- ramundanarum, quasque mente tantum intelligi mus, æternum non confusus maneat, nulla malitia rationem illam optime constitutam evertente; id- circo etiam anima, quæ ad illarum imitationem ordine decenterque facit omnia, talem sui admi- rationem excitat, qualeı ordinatæ illæ copiæ me- rentur. Nam vox stuporis significationem conster- nationis habet. Per consternationem vero si admi- rationem intelligamus, a veritate non aberrabimus. Cæterum quæ ab his proxima sequuntur verba, ambiguitatem quamdam continent, quanam a per- sona, et ad quanı prolata sint, cum dicitur : Averte oculos tuos a me. Nam illi alas mihi reddiderunt. Nonnullis videtur, hæc a Domino ad animaш puram dici : verum ego magis convenire arbitror, ut hæc ad sponsam referantur. Etenim huic con- gruere sententiam eorum, quæ dicuntur, reperio. Quæ autem mihi occurrunt, exponam breviter. Sæpenumero Scripturam a Deo inspiratam Dei alarum mentionem facere audio. Modo enim ait Propheta Sub tegmine alarum tuarum me teges **. Item: Sub alas ejus sperabis ". Rursum Moses insigni illo in carmine idem his verbis quasi depingit : Diductis alis suis recepit eos ". Nec illud : B C quod a Domino ad Jerosolymam dicitur : Quoties D volui colligere liberos tuos, quemadmodum gallina pullos sub alas suas colligit * ! abhorrere ab hac sententia dicere quis possit, consequentiam ipsam intuens. Quare si profectus a sancto Spirita sermo ratione quadam ineffabili divina in natura esse alas definit, et si primum illud hominis opificium testatur, naturam nostram ad imaginem similitu- dinemque Dei factam esse: omnino patet, factum ad imaginem hujus habuisse per omnia cum arche- typo suo similitudinem. Atqui alas habebat exem- plar princeps, de sententia sacrarum Litterarum : idcirco sequitur humanam quoque naturam sic * Psal. ci, 21. Psal. xvi, 8. Psal. Deut. xxxıı, 11. ** Matth. xx⠀⠀, 37. i

Τὸν δὲ ἐφεξῆς λόγον ἐγκώμιον μὲν εἶναι τῆς νύμ φης οὐκ ἀμφιβάλλομεν· τὴν δὲ διάνοιαν καθ᾽ ἦν τῷ τοιούτῳ ἐπαίνῳ σεμνύνεται, ἡ τῆς εὐφημίας ταύτης ἀξιωθεῖσα, οὐκ ἔστιν ἐκ τοῦ προχείρου μαθεῖν. Εχει γὰρ ἡ λέξις οὕτως· Θάμβος ὡς δυνάμεις τεταγμέ ναι. Τάχα δ' ἄν τις τοῖς προθεωρηθεῖσιν ἑπόμενος εἴ- ποι, διὰ τῆς πρὸς τὴν ὑπερκόσμιον φύσιν συγκρίσεως μεγαλύνεσθαι ὑπὸ τοῦ λόγου διὰ τῶν ἐπαίνων τὴν νύμφην. Ἐκεῖναι γάρ εἰσιν αἱ τεταγμέναι δυνάμεις, ὅπου αἱ μὲν Εξουσίαι διαπαντὸς ἐν τῷ κυριεύειν εἰσί· κρατοῦσι δὲ δι' ὅλου αἱ Κυριότητες· βεβήκασι δὲ πα- γίως οἱ Θρόνοι, ἀδούλωτοι δὲ μένουσιν αἱ ᾿Αρχαίο εύλο γοῦσι δὲ τὸν Θεὸν ἀδιαλείπτως αἱ δυνάμεις, ἥ τε πτῆς σις τῶν Σεραφίμ οὐχ ἵσταται, καὶ ἡ στάσις οὐ μετα βαίνει· καὶ τὰ Χερουβὶμ ἀνέχοντα τὸν ὑψηλόν τε καὶ επηρμένον θρόνον οὐκ ἀπολήγει· οἵ τε λειτουργοί ποιοῦντες τὸ ἔργον, καὶ ἀκούοντες τῶν λόγων εὐ παύονται. Ἐπεὶ οὖν αἱ ἐξουσίαι αὗται ὑπὸ τοῦ Θεοῦ τεταγμέναι εἰσὶ, καὶ ἡ τάξις τῶν νοητῶν καὶ ὑπερκοσμίων δυνάμεων, ἀσύγχυτος εἰς τὸ διηνεκές μένει, μηδεμιᾶς κακίας ἀνατρεπούσης τὴν εὐταξίαν· διὰ τοῦτο καὶ ἡ πρὸς μίμησιν ἐκείνων ψυχὴ πάντα κατὰ τάξιν καὶ εὐσχημόνως ποιοῦσα, τοιοῦτον ἐφ᾽ ἑαυτῆς κινεῖ τὸ θαῦμα, οἷον ἐν ταῖς δυνάμεσιν ἐκείναις ταῖς τεταγμέναις ἐστίν. Εκπληξις γὰρ ἡ τοῦ θάμ σους ἑρμηνεύεται διάνοια. Διὰ δὲ τῆς ἐκπλήξεως τὸ θαῦμα νοοῦντες, τῆς ἀληθείας οὐχ ἁμαρτάνομεν. Ἡ δὲ τούτοις ἐκ τοῦ ἀκολούθου προκειμένη ῥῆσις. ἀμφίβολα ποιεῖ τὰ πρόσωπα, παρ' οὗ τε εἴρηται, καὶ πρὸς ἂν εἶπεν· ὅτι Απόστρεψον τοὺς ὀφθαλμούς σου ἀπεναντίον ἐμοῦ. "Οτι αὐτοὶ ἀνεπτέρωσαν με. Τοῖς μὲν γὰρ δοκεῖ παρὰ τοῦ Δεσπότου πρὸς τὴν καθαρὰν εἰρῆσθαι ταῦτα ψυχήν· ἐγὼ δὲ τῇ νύμφῃ πρέπειν ὑπονοῦ μᾶλλον τὸ ῥητὸν ἐφαρμόζεσθαι. Ταύτῃ γὰρ κατάλληλον εὑρίσκω τὴν τῶν σημαινομέν νων ὑπὸ τοῦ λόγου διάνοιαν. Τὰ δέ μοι παραστάντα δι' ὀλίγων ἐκθήσομαι. Ηκουσα πολλαχοῦ τῆς θεο- πνεύστου Γραφῆς πτέρυγας εἶναι τῷ Θεῷ διηγου- μένης. Νῦν μὲν τῆς προφητείας λεγούσης, ὅτι Εν σκέπῃ τῶν πτερύγων σου σκεπάσεις μετ καὶ, ὅτι ὑπὸ τὰς πτέρυγας αὐτοῦ ἐλπιεῖς. Πάλιν δὲ τοῦ Μωϋσέως ἐν τῇ μεγάλῃ ᾠδῇ τοῦτο ὑπογρά- φοντος, ἐν οἷς φησιν· ὅτι Διεὶς τὰς πτέρυγας αὐτοῦ ΧΧΙV, 8. ἐδέξατο αὐτούς· καὶ τὸ παρὰ τοῦ Κυρίου πρὸς τὴν Ἱερουσαλὴμ εἰρημένον, ἔτι Ποσάκις ἠθέλησα ἐπι- συναγαγεῖν τὰ τέκνα σου, δν τρόπον ὄρνις συν ἄγει τὰ νοσσία ὑπὸ τὰς πτέρυγας αὐτῆς ! ἃ οὐκ ἔξω τοῦ προκειμένου νοήματος εἴποι τις ἂν εἶναι, πρὸς τὸ ἀκόλουθον βλέπων. Εἰ τοίνυν κατά τινα λόγον ἀπόῤῥητον πτέρυγας εἶναι περὶ τὴν θείαν φύσιν ὁ θεόπνευστος διορίζεται λόγος· ἡ δὲ πρώτη τοῦ ἀν θρώπου κατασκευὴ κατ' εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν Θεοῦ γεγενῆσθαι τὴν φύσιν ἡμῶν μαρτύρεται πάντως ὅτι διὰ πάντων εἶχε κατ' εἰκόνα γενόμενος τὴν πρὸς τὸ ἀρχέτυπον ὁμοιότητα. ᾿Αλλὰ μὴν ἐπτέρωται κατὰ ** S. GREGORII NYSSENI Quæ autem sequuntur, et ipsa sponsæ encomium A esse, non nos quidem dubitamus : verum senten- tiam verborum, per quam hujusmodi laude coho- nestatur ea, quæ digna censetur hac prædicatione, facili et expedito conatu perspicere non possumus. . Verba quidem hujusmodi sunt. Stupor tanquam instructæ acies. Fortasse vero quis hactenus con- sideratis inhærens dixerit, per hanc cum ultra- mundana natura comparationem, amplificari præ- dicando majestatem sponsæ. Nam hæ sunt illæ instructe copia, quippe ubi Potestates. semper do- minantur : perpetuo Dominationes rerum poliun- tur; solide fundati sunt Throui; Principatus nullam in servitutem rediguntur: sine intermissione Deo copia faustis vocibus acclamant, volatus Seraphim non quiescit, et statio non progreditur; Cherubim " sustinere sublimem illum elevatumque thronum non cessant, ministri opus facere, et sermonem audire non desinunt ”. Hæ igitur potestates a Deo cum ordinatæ sint, cumque ordo ille copiarum ul- ramundanarum, quasque mente tantum intelligi mus, æternum non confusus maneat, nulla malitia rationem illam optime constitutam evertente; id- circo etiam anima, quæ ad illarum imitationem ordine decenterque facit omnia, talem sui admi- rationem excitat, qualeı ordinatæ illæ copiæ me- rentur. Nam vox stuporis significationem conster- nationis habet. Per consternationem vero si admi- rationem intelligamus, a veritate non aberrabimus. Cæterum quæ ab his proxima sequuntur verba, ambiguitatem quamdam continent, quanam a per- sona, et ad quanı prolata sint, cum dicitur : Averte oculos tuos a me. Nam illi alas mihi reddiderunt. Nonnullis videtur, hæc a Domino ad animaш puram dici : verum ego magis convenire arbitror, ut hæc ad sponsam referantur. Etenim huic con- gruere sententiam eorum, quæ dicuntur, reperio. Quæ autem mihi occurrunt, exponam breviter. Sæpenumero Scripturam a Deo inspiratam Dei alarum mentionem facere audio. Modo enim ait Propheta Sub tegmine alarum tuarum me teges **. Item: Sub alas ejus sperabis ". Rursum Moses insigni illo in carmine idem his verbis quasi depingit : Diductis alis suis recepit eos ". Nec illud : B C quod a Domino ad Jerosolymam dicitur : Quoties D volui colligere liberos tuos, quemadmodum gallina pullos sub alas suas colligit * ! abhorrere ab hac sententia dicere quis possit, consequentiam ipsam intuens. Quare si profectus a sancto Spirita sermo ratione quadam ineffabili divina in natura esse alas definit, et si primum illud hominis opificium testatur, naturam nostram ad imaginem similitu- dinemque Dei factam esse: omnino patet, factum ad imaginem hujus habuisse per omnia cum arche- typo suo similitudinem. Atqui alas habebat exem- plar princeps, de sententia sacrarum Litterarum : idcirco sequitur humanam quoque naturam sic * Psal. ci, 21. Psal. xvi, 8. Psal. Deut. xxxıı, 11. ** Matth. xx⠀⠀, 37. i

δὲ κοκκοβαφεῖ τὸ χεῖλος εἰκάζεται, καὶ τῷ λεπύρῳ Β τῆς ῥόας ἡ παρειά καλλωπίζεται. Εχει δὲ ἡ λέξις οὕτως· Τρίχωμά σου ἀγέλαι τῶν αἰγῶν, αἱ ἀνα- φάνησαν ἀπὸ τοῦ Γαλαάδ. Οδόντες σου ὡς ἀγές λαὶ τῶν κεκαρμένων, αἱ ἀνέβησαν ἀπὸ τοῦ λου τροῦ, αἱ πᾶσαι διδυμεύουσαι, καὶ ἀτεκνοῦσα οὐκ ἔστιν ἐν αὐταῖς. Ὡς σπαρτίον κόκκινον χείλη σου, καὶ ἡ λαλιά σου ωραία. Ὡς λέπυρον ῥόας μῆλόν σου, ἐκτὸς τῆς σιωπήσεώς σου. Τῶν ἀπάν των ἐν τοῖς φθάσασιν ἱκανῶς ἐξητασμένων περιττὸν ἂν εἴη διὰ τῆς τῶν αὐτῶν θεωρημάτων παλιλλογίας όχλον ἐπεισαγαγεῖν τῷ λόγῳ. Εἰ δέ τις καὶ νῦν τὸν περὶ τῶν αὐτῶν λόγον ἐπιζητοίη γενέσθαι, διὰ τοὺς ἀνηκόους τῶν πρώτων εἰς τὰ ῥητὰ ταῦτα θεωρηθέν των· δι᾿ ὀλίγων τὴν διάνοιαν τῶν αἰνιγμάτων ἐπιδρα μούμεθα. Αί τρίχες τοῦ σώματος ιδιάζουσαν ἔχουσι παρὰ τὸ λοιπὸν σῶμα τὴν φύσιν. Παντὸς γὰρ τοῦ σώματος αἰσθητικῇ δυνάμει διακονουμένου, ἧς ἄνευ τοῦ ζῆν φύσιν οὐκ ἔχει· ζωὴ γὰρ τοῦ σώματός ἐστιν ἡ αἴσθησις· μόνας ὁρῶμεν τὰς τρίχας καὶ μέρος οὖσας τοῦ σώματος, καὶ ἀμοιρούσας αἰσθήσεως. Δείκνυσι δὲ ταύτην ἐπὶ τοῦ μέρους τούτου τὴν ἰδιό τητα, τὸ μήτε διὰ καύσεως μήτε διὰ τομῆς καθ' ὁμοιότητα τοῦ ἄλλου σώματος καὶ ταύτας ἀλγύνε σθαι. Ἐπειδὴ τοίνυν κατὰ τὴν Παύλου φωνήν, δόξα τῆς γυναικός ἐστιν ἡ κόμη, διὰ τῶν πλοκάμων τὴν κεφαλὴν ὡραΐζουσα· τοῦτο διὰ τοῦ ἐπαίνου τῶν τῆς νύμφης τριχών διδασκόμεθα, ὅτι χρὴ τοὺς περὶ τὴν κεφαλὴν τῆς νύμφης θεωρουμένους, δι᾽ ὧν ἡ Ἐκκλη σία δοξάζεται, κρείττους τῶν αἰσθήσεων είναι, κρύ πτοντας διὰ τῆς σοφίας τὴν αἴσθησιν. Καθὼς ἡ Παρ οιμία φησίν· ὅτι Σοφοί κρύπτουσιν αἴσθησιν, οἷς οὐχ ὅρασις τοῦ καλοῦ κριτήριον γίνεται, οὔτε τῇ γεύ σει τὸ ἀγαθὸν δοκιμάζεται, οὐκ ὀσφρήσει τε καὶ ἀφῇ, οὐδὲ ἄλλῳ τινὶ αἰσθητηρίῳ ἡ τοῦ καλοῦ ἐπι- τρέπεται κρίσις· ἀλλὰ πάσης νεκρωθείσης αισθήσεως διὰ μόνης τῆς ψυχῆς, τῶν κατ᾽ ἔννοιαν φαινομένων ἀγαθῶν ἐφάπτονται καὶ ἐπορέγονται, καὶ οὕτω δοξά- ζουσι τὴν γυναῖκα, τὴν Ἐκκλησίαν, οὔτε τιμαῖς διογκούμενοι, οὔτε μικροψυχίαις πρὸς τὰ λυπηρὰ συστελλόμενοι· ἀλλὰ κἂν τέμνεσθαι δέῃ διὰ τὴν ἐς Χριστὸν πίστιν, κἂν θηρίοις ἢ πυρὶ βάλλεσθαι, κἂν ἄλλο τι τῶν λυπηρῶν ὑπομένειν, τὴν τῶν τριχών ἀναισθησίαν ἐν τῇ πείρᾳ τῶν ἀλγεινῶν ὑποκρίνονται. Τοιοῦτος ἦν Ἠλίας ὁ ἐκ τοῦ Γαλαάδ ἀνασχὼν δασεί καὶ αὐχμῶντι τῷ σώματι, δέρμασιν αἰγὸς ἐσκεπα- σμένος, πρὸς πᾶσαν ἀπειλὴν τοῦ τυράννου ἀπτόητος. Οσοι τοίνυν κατὰ μίμησιν τῆς τοῦ προφήτου μεγα λοφυΐας τοῦ κόσμου παντὸς ἑαυτοὺς ὑπεραίρουσιν, ὑστερούμενοι, θλιβόμενοι, κακουχούμενοι ἐν ὄρεσι καὶ σπηλαίοις, καὶ ταῖς ὁπαῖς τῆς γῆς, ὧν οὐκ ἔστιν ἄξιος ὁ κόσμος· οὗτοι ἀγεληδόν περὶ τὴν τοῦ παντὸς κεφαλὴν θεωρούμενοι, δόξα γίνονται τῆς Ἐκκλησίας, ἐπὶ τὴν οὐράνιον χάριν τῷ Γαλααδίτη συναναβαί νοντες. Τὸ δὲ τῆς αἰγὸς ζῶον εἰς τὸν τῶν τριχῶν ἔπαινον παρελήφθη, τάχα μὲν, ὅτι καὶ ἡ φύσις τοῦ τοι ύτου S. GREGORII NISSENI . mentum indicatur. Verba sunt hujusmodi : Coma A tua velut greges caprarum, qua apparuerunt de Ga- laad. Dentes tui sicut greges tonsarum, quæ de lavacro ascenderunt, et omnes fetus gemellos ha- bentes, neque sterilis inter eas ulla est. Labra lua sunt instar funiculi coccinei, et loquela tua elegans est. Malæ tuæ instar corticis mali punici, præter id quod in te relicetur. Quæ omnia cum superius sa- tis indagando sint explicata, supervacaneum fuerit, earumdem contemplationum repetitione molestiam orationi nostræ aliquam creare. Quod si quis tamen eliam modo dici nonnihil de iisdem expedit, propter eos, qui nuper nos non audivere : breviter horum ænigmatum sententiam percurremus. Capilli core poris peculiarem quamdam et diversam a reliquo corpore naturam habent. Nam cum corpus univer- sum vis sensilis gubernet, absque qua nemo vivere posset, quod sensus ipse sit vita corporis; solos capillos videmus et partem corporis esse, et sensu tamen carere. Atque hanc partis hujus proprieta- Loun esse, declarat hoc ipsum, quod neque exustione neque sectione, reliqui corporis instar, dolorem capilli percipiant. Itaque cuin de sententia dicti Paulini 86, gloria mulieris sit coma, quippe quæ per cincinnos caput exornet: docemur per hanc capillorum sponsæ prædicationem, debere illos qui in capite sponsa esse intelliguntur, et per quoe gloria Ecclesia accedit, habere sensus in potesta- te sua, perque sapientiam sensum occultare : quem admodum liber Proverbiorum loquitur, cum ait : Sapientes abscondunt sensum : nimirum qui Hоn ex aspectu de bono judicium faciunt, non gustatu bonum explorant, non odoratui, non tactui, non alterius sensus organo æstimationem boni permittunt; sed omni sensu mortificato, per solum animum oblata menti bona amplectuntur et expetunt atque hoc modo mulierem illam, quæ est Ecclesia, gloria quadam exornant, non hono- ribus intumescentes, neque per abjectionem animi rebus tristibus in angustum coacti ; sed in adversis casibus capillorum instar se sensus expertes decla- rantes, etiamsi vel sectio propter fiden in Christum, vel ad bestias, vel in ignem abjectio perferenda sit. Talis erat Elias ille, qui de Galaad ascendit, in horrido squalidoque corpore, caprinis pellibus D fectus, ad omnes tyranni minas nunquam non interritus. Quicunque igitur ad imitationem gene- rosi in hoc propheta animi seipsos supra mèndum hunc universum attollunt, egentes, pressi, afflicti in montibus, antris, cavernis terra, quibus deni- que mundus non est dignus *; bi vero gregatim circa universi hujus caput conspecti, Ecclesia gloria funt, ad coelestem gratiam una cum illo Galaadite ita conscendentes. Cæterum capræ animalis in hac capillorum laudatione mentio facta est, fortasse propterea * Cor. x1, 15. Prov. X, C 14. es fleb. xi, 37, 38.

δὲ κοκκοβαφεῖ τὸ χεῖλος εἰκάζεται, καὶ τῷ λεπύρῳ Β τῆς ῥόας ἡ παρειά καλλωπίζεται. Εχει δὲ ἡ λέξις οὕτως· Τρίχωμά σου ἀγέλαι τῶν αἰγῶν, αἱ ἀνα- φάνησαν ἀπὸ τοῦ Γαλαάδ. Οδόντες σου ὡς ἀγές λαὶ τῶν κεκαρμένων, αἱ ἀνέβησαν ἀπὸ τοῦ λου τροῦ, αἱ πᾶσαι διδυμεύουσαι, καὶ ἀτεκνοῦσα οὐκ ἔστιν ἐν αὐταῖς. Ὡς σπαρτίον κόκκινον χείλη σου, καὶ ἡ λαλιά σου ωραία. Ὡς λέπυρον ῥόας μῆλόν σου, ἐκτὸς τῆς σιωπήσεώς σου. Τῶν ἀπάν των ἐν τοῖς φθάσασιν ἱκανῶς ἐξητασμένων περιττὸν ἂν εἴη διὰ τῆς τῶν αὐτῶν θεωρημάτων παλιλλογίας όχλον ἐπεισαγαγεῖν τῷ λόγῳ. Εἰ δέ τις καὶ νῦν τὸν περὶ τῶν αὐτῶν λόγον ἐπιζητοίη γενέσθαι, διὰ τοὺς ἀνηκόους τῶν πρώτων εἰς τὰ ῥητὰ ταῦτα θεωρηθέν των· δι᾿ ὀλίγων τὴν διάνοιαν τῶν αἰνιγμάτων ἐπιδρα μούμεθα. Αί τρίχες τοῦ σώματος ιδιάζουσαν ἔχουσι παρὰ τὸ λοιπὸν σῶμα τὴν φύσιν. Παντὸς γὰρ τοῦ σώματος αἰσθητικῇ δυνάμει διακονουμένου, ἧς ἄνευ τοῦ ζῆν φύσιν οὐκ ἔχει· ζωὴ γὰρ τοῦ σώματός ἐστιν ἡ αἴσθησις· μόνας ὁρῶμεν τὰς τρίχας καὶ μέρος οὖσας τοῦ σώματος, καὶ ἀμοιρούσας αἰσθήσεως. Δείκνυσι δὲ ταύτην ἐπὶ τοῦ μέρους τούτου τὴν ἰδιό τητα, τὸ μήτε διὰ καύσεως μήτε διὰ τομῆς καθ' ὁμοιότητα τοῦ ἄλλου σώματος καὶ ταύτας ἀλγύνε σθαι. Ἐπειδὴ τοίνυν κατὰ τὴν Παύλου φωνήν, δόξα τῆς γυναικός ἐστιν ἡ κόμη, διὰ τῶν πλοκάμων τὴν κεφαλὴν ὡραΐζουσα· τοῦτο διὰ τοῦ ἐπαίνου τῶν τῆς νύμφης τριχών διδασκόμεθα, ὅτι χρὴ τοὺς περὶ τὴν κεφαλὴν τῆς νύμφης θεωρουμένους, δι᾽ ὧν ἡ Ἐκκλη σία δοξάζεται, κρείττους τῶν αἰσθήσεων είναι, κρύ πτοντας διὰ τῆς σοφίας τὴν αἴσθησιν. Καθὼς ἡ Παρ οιμία φησίν· ὅτι Σοφοί κρύπτουσιν αἴσθησιν, οἷς οὐχ ὅρασις τοῦ καλοῦ κριτήριον γίνεται, οὔτε τῇ γεύ σει τὸ ἀγαθὸν δοκιμάζεται, οὐκ ὀσφρήσει τε καὶ ἀφῇ, οὐδὲ ἄλλῳ τινὶ αἰσθητηρίῳ ἡ τοῦ καλοῦ ἐπι- τρέπεται κρίσις· ἀλλὰ πάσης νεκρωθείσης αισθήσεως διὰ μόνης τῆς ψυχῆς, τῶν κατ᾽ ἔννοιαν φαινομένων ἀγαθῶν ἐφάπτονται καὶ ἐπορέγονται, καὶ οὕτω δοξά- ζουσι τὴν γυναῖκα, τὴν Ἐκκλησίαν, οὔτε τιμαῖς διογκούμενοι, οὔτε μικροψυχίαις πρὸς τὰ λυπηρὰ συστελλόμενοι· ἀλλὰ κἂν τέμνεσθαι δέῃ διὰ τὴν ἐς Χριστὸν πίστιν, κἂν θηρίοις ἢ πυρὶ βάλλεσθαι, κἂν ἄλλο τι τῶν λυπηρῶν ὑπομένειν, τὴν τῶν τριχών ἀναισθησίαν ἐν τῇ πείρᾳ τῶν ἀλγεινῶν ὑποκρίνονται. Τοιοῦτος ἦν Ἠλίας ὁ ἐκ τοῦ Γαλαάδ ἀνασχὼν δασεί καὶ αὐχμῶντι τῷ σώματι, δέρμασιν αἰγὸς ἐσκεπα- σμένος, πρὸς πᾶσαν ἀπειλὴν τοῦ τυράννου ἀπτόητος. Οσοι τοίνυν κατὰ μίμησιν τῆς τοῦ προφήτου μεγα λοφυΐας τοῦ κόσμου παντὸς ἑαυτοὺς ὑπεραίρουσιν, ὑστερούμενοι, θλιβόμενοι, κακουχούμενοι ἐν ὄρεσι καὶ σπηλαίοις, καὶ ταῖς ὁπαῖς τῆς γῆς, ὧν οὐκ ἔστιν ἄξιος ὁ κόσμος· οὗτοι ἀγεληδόν περὶ τὴν τοῦ παντὸς κεφαλὴν θεωρούμενοι, δόξα γίνονται τῆς Ἐκκλησίας, ἐπὶ τὴν οὐράνιον χάριν τῷ Γαλααδίτη συναναβαί νοντες. Τὸ δὲ τῆς αἰγὸς ζῶον εἰς τὸν τῶν τριχῶν ἔπαινον παρελήφθη, τάχα μὲν, ὅτι καὶ ἡ φύσις τοῦ τοι ύτου S. GREGORII NISSENI . mentum indicatur. Verba sunt hujusmodi : Coma A tua velut greges caprarum, qua apparuerunt de Ga- laad. Dentes tui sicut greges tonsarum, quæ de lavacro ascenderunt, et omnes fetus gemellos ha- bentes, neque sterilis inter eas ulla est. Labra lua sunt instar funiculi coccinei, et loquela tua elegans est. Malæ tuæ instar corticis mali punici, præter id quod in te relicetur. Quæ omnia cum superius sa- tis indagando sint explicata, supervacaneum fuerit, earumdem contemplationum repetitione molestiam orationi nostræ aliquam creare. Quod si quis tamen eliam modo dici nonnihil de iisdem expedit, propter eos, qui nuper nos non audivere : breviter horum ænigmatum sententiam percurremus. Capilli core poris peculiarem quamdam et diversam a reliquo corpore naturam habent. Nam cum corpus univer- sum vis sensilis gubernet, absque qua nemo vivere posset, quod sensus ipse sit vita corporis; solos capillos videmus et partem corporis esse, et sensu tamen carere. Atque hanc partis hujus proprieta- Loun esse, declarat hoc ipsum, quod neque exustione neque sectione, reliqui corporis instar, dolorem capilli percipiant. Itaque cuin de sententia dicti Paulini 86, gloria mulieris sit coma, quippe quæ per cincinnos caput exornet: docemur per hanc capillorum sponsæ prædicationem, debere illos qui in capite sponsa esse intelliguntur, et per quoe gloria Ecclesia accedit, habere sensus in potesta- te sua, perque sapientiam sensum occultare : quem admodum liber Proverbiorum loquitur, cum ait : Sapientes abscondunt sensum : nimirum qui Hоn ex aspectu de bono judicium faciunt, non gustatu bonum explorant, non odoratui, non tactui, non alterius sensus organo æstimationem boni permittunt; sed omni sensu mortificato, per solum animum oblata menti bona amplectuntur et expetunt atque hoc modo mulierem illam, quæ est Ecclesia, gloria quadam exornant, non hono- ribus intumescentes, neque per abjectionem animi rebus tristibus in angustum coacti ; sed in adversis casibus capillorum instar se sensus expertes decla- rantes, etiamsi vel sectio propter fiden in Christum, vel ad bestias, vel in ignem abjectio perferenda sit. Talis erat Elias ille, qui de Galaad ascendit, in horrido squalidoque corpore, caprinis pellibus D fectus, ad omnes tyranni minas nunquam non interritus. Quicunque igitur ad imitationem gene- rosi in hoc propheta animi seipsos supra mèndum hunc universum attollunt, egentes, pressi, afflicti in montibus, antris, cavernis terra, quibus deni- que mundus non est dignus *; bi vero gregatim circa universi hujus caput conspecti, Ecclesia gloria funt, ad coelestem gratiam una cum illo Galaadite ita conscendentes. Cæterum capræ animalis in hac capillorum laudatione mentio facta est, fortasse propterea * Cor. x1, 15. Prov. X, C 14. es fleb. xi, 37, 38.

δὲ κοκκοβαφεῖ τὸ χεῖλος εἰκάζεται, καὶ τῷ λεπύρῳ Β τῆς ῥόας ἡ παρειά καλλωπίζεται. Εχει δὲ ἡ λέξις οὕτως· Τρίχωμά σου ἀγέλαι τῶν αἰγῶν, αἱ ἀνα- φάνησαν ἀπὸ τοῦ Γαλαάδ. Οδόντες σου ὡς ἀγές λαὶ τῶν κεκαρμένων, αἱ ἀνέβησαν ἀπὸ τοῦ λου τροῦ, αἱ πᾶσαι διδυμεύουσαι, καὶ ἀτεκνοῦσα οὐκ ἔστιν ἐν αὐταῖς. Ὡς σπαρτίον κόκκινον χείλη σου, καὶ ἡ λαλιά σου ωραία. Ὡς λέπυρον ῥόας μῆλόν σου, ἐκτὸς τῆς σιωπήσεώς σου. Τῶν ἀπάν των ἐν τοῖς φθάσασιν ἱκανῶς ἐξητασμένων περιττὸν ἂν εἴη διὰ τῆς τῶν αὐτῶν θεωρημάτων παλιλλογίας όχλον ἐπεισαγαγεῖν τῷ λόγῳ. Εἰ δέ τις καὶ νῦν τὸν περὶ τῶν αὐτῶν λόγον ἐπιζητοίη γενέσθαι, διὰ τοὺς ἀνηκόους τῶν πρώτων εἰς τὰ ῥητὰ ταῦτα θεωρηθέν των· δι᾿ ὀλίγων τὴν διάνοιαν τῶν αἰνιγμάτων ἐπιδρα μούμεθα. Αί τρίχες τοῦ σώματος ιδιάζουσαν ἔχουσι παρὰ τὸ λοιπὸν σῶμα τὴν φύσιν. Παντὸς γὰρ τοῦ σώματος αἰσθητικῇ δυνάμει διακονουμένου, ἧς ἄνευ τοῦ ζῆν φύσιν οὐκ ἔχει· ζωὴ γὰρ τοῦ σώματός ἐστιν ἡ αἴσθησις· μόνας ὁρῶμεν τὰς τρίχας καὶ μέρος οὖσας τοῦ σώματος, καὶ ἀμοιρούσας αἰσθήσεως. Δείκνυσι δὲ ταύτην ἐπὶ τοῦ μέρους τούτου τὴν ἰδιό τητα, τὸ μήτε διὰ καύσεως μήτε διὰ τομῆς καθ' ὁμοιότητα τοῦ ἄλλου σώματος καὶ ταύτας ἀλγύνε σθαι. Ἐπειδὴ τοίνυν κατὰ τὴν Παύλου φωνήν, δόξα τῆς γυναικός ἐστιν ἡ κόμη, διὰ τῶν πλοκάμων τὴν κεφαλὴν ὡραΐζουσα· τοῦτο διὰ τοῦ ἐπαίνου τῶν τῆς νύμφης τριχών διδασκόμεθα, ὅτι χρὴ τοὺς περὶ τὴν κεφαλὴν τῆς νύμφης θεωρουμένους, δι᾽ ὧν ἡ Ἐκκλη σία δοξάζεται, κρείττους τῶν αἰσθήσεων είναι, κρύ πτοντας διὰ τῆς σοφίας τὴν αἴσθησιν. Καθὼς ἡ Παρ οιμία φησίν· ὅτι Σοφοί κρύπτουσιν αἴσθησιν, οἷς οὐχ ὅρασις τοῦ καλοῦ κριτήριον γίνεται, οὔτε τῇ γεύ σει τὸ ἀγαθὸν δοκιμάζεται, οὐκ ὀσφρήσει τε καὶ ἀφῇ, οὐδὲ ἄλλῳ τινὶ αἰσθητηρίῳ ἡ τοῦ καλοῦ ἐπι- τρέπεται κρίσις· ἀλλὰ πάσης νεκρωθείσης αισθήσεως διὰ μόνης τῆς ψυχῆς, τῶν κατ᾽ ἔννοιαν φαινομένων ἀγαθῶν ἐφάπτονται καὶ ἐπορέγονται, καὶ οὕτω δοξά- ζουσι τὴν γυναῖκα, τὴν Ἐκκλησίαν, οὔτε τιμαῖς διογκούμενοι, οὔτε μικροψυχίαις πρὸς τὰ λυπηρὰ συστελλόμενοι· ἀλλὰ κἂν τέμνεσθαι δέῃ διὰ τὴν ἐς Χριστὸν πίστιν, κἂν θηρίοις ἢ πυρὶ βάλλεσθαι, κἂν ἄλλο τι τῶν λυπηρῶν ὑπομένειν, τὴν τῶν τριχών ἀναισθησίαν ἐν τῇ πείρᾳ τῶν ἀλγεινῶν ὑποκρίνονται. Τοιοῦτος ἦν Ἠλίας ὁ ἐκ τοῦ Γαλαάδ ἀνασχὼν δασεί καὶ αὐχμῶντι τῷ σώματι, δέρμασιν αἰγὸς ἐσκεπα- σμένος, πρὸς πᾶσαν ἀπειλὴν τοῦ τυράννου ἀπτόητος. Οσοι τοίνυν κατὰ μίμησιν τῆς τοῦ προφήτου μεγα λοφυΐας τοῦ κόσμου παντὸς ἑαυτοὺς ὑπεραίρουσιν, ὑστερούμενοι, θλιβόμενοι, κακουχούμενοι ἐν ὄρεσι καὶ σπηλαίοις, καὶ ταῖς ὁπαῖς τῆς γῆς, ὧν οὐκ ἔστιν ἄξιος ὁ κόσμος· οὗτοι ἀγεληδόν περὶ τὴν τοῦ παντὸς κεφαλὴν θεωρούμενοι, δόξα γίνονται τῆς Ἐκκλησίας, ἐπὶ τὴν οὐράνιον χάριν τῷ Γαλααδίτη συναναβαί νοντες. Τὸ δὲ τῆς αἰγὸς ζῶον εἰς τὸν τῶν τριχῶν ἔπαινον παρελήφθη, τάχα μὲν, ὅτι καὶ ἡ φύσις τοῦ τοι ύτου S. GREGORII NISSENI . mentum indicatur. Verba sunt hujusmodi : Coma A tua velut greges caprarum, qua apparuerunt de Ga- laad. Dentes tui sicut greges tonsarum, quæ de lavacro ascenderunt, et omnes fetus gemellos ha- bentes, neque sterilis inter eas ulla est. Labra lua sunt instar funiculi coccinei, et loquela tua elegans est. Malæ tuæ instar corticis mali punici, præter id quod in te relicetur. Quæ omnia cum superius sa- tis indagando sint explicata, supervacaneum fuerit, earumdem contemplationum repetitione molestiam orationi nostræ aliquam creare. Quod si quis tamen eliam modo dici nonnihil de iisdem expedit, propter eos, qui nuper nos non audivere : breviter horum ænigmatum sententiam percurremus. Capilli core poris peculiarem quamdam et diversam a reliquo corpore naturam habent. Nam cum corpus univer- sum vis sensilis gubernet, absque qua nemo vivere posset, quod sensus ipse sit vita corporis; solos capillos videmus et partem corporis esse, et sensu tamen carere. Atque hanc partis hujus proprieta- Loun esse, declarat hoc ipsum, quod neque exustione neque sectione, reliqui corporis instar, dolorem capilli percipiant. Itaque cuin de sententia dicti Paulini 86, gloria mulieris sit coma, quippe quæ per cincinnos caput exornet: docemur per hanc capillorum sponsæ prædicationem, debere illos qui in capite sponsa esse intelliguntur, et per quoe gloria Ecclesia accedit, habere sensus in potesta- te sua, perque sapientiam sensum occultare : quem admodum liber Proverbiorum loquitur, cum ait : Sapientes abscondunt sensum : nimirum qui Hоn ex aspectu de bono judicium faciunt, non gustatu bonum explorant, non odoratui, non tactui, non alterius sensus organo æstimationem boni permittunt; sed omni sensu mortificato, per solum animum oblata menti bona amplectuntur et expetunt atque hoc modo mulierem illam, quæ est Ecclesia, gloria quadam exornant, non hono- ribus intumescentes, neque per abjectionem animi rebus tristibus in angustum coacti ; sed in adversis casibus capillorum instar se sensus expertes decla- rantes, etiamsi vel sectio propter fiden in Christum, vel ad bestias, vel in ignem abjectio perferenda sit. Talis erat Elias ille, qui de Galaad ascendit, in horrido squalidoque corpore, caprinis pellibus D fectus, ad omnes tyranni minas nunquam non interritus. Quicunque igitur ad imitationem gene- rosi in hoc propheta animi seipsos supra mèndum hunc universum attollunt, egentes, pressi, afflicti in montibus, antris, cavernis terra, quibus deni- que mundus non est dignus *; bi vero gregatim circa universi hujus caput conspecti, Ecclesia gloria funt, ad coelestem gratiam una cum illo Galaadite ita conscendentes. Cæterum capræ animalis in hac capillorum laudatione mentio facta est, fortasse propterea * Cor. x1, 15. Prov. X, C 14. es fleb. xi, 37, 38.

ζώου καταλλήλως πρὸς τὴν γένεσιν τῶν τριχῶν κατ- Β η εσκεύασται ὥστε αίνιγμα τοῦ διὰ τῶν τριχῶν κόσμου γενέσθαι τὸ ζῶον, τὸ ταῖς θριξὶ φυσικῶς δασυνόμενον ἢ ὅτι διὰ τῶν πετρῶν ἀνολισθήτως βαίνει, καὶ περὶ τὰς κορυφὰς τῶν ὀρέων ἀναστρέφεται, διὰ τῶν δυσπορεύτων καὶ ἀποτόμων εὐθαρσῶς τὴν πορείαν ποιούμενον· ὅπερ τοῖς τὴν τραχείαν τῆς ἀρετῆς ὁδὸν κατορθοῦσι προσφυῶς". Μᾶλλον δ᾽ ἄν τις εἴποι διὰ τὸ πρὸς πολλὰ τῆς νομικῆς ἱερουργίας ὑπὸ τοῦ νομοθέ του παρειλῆφθαι τὸ ζῶον, συντελεῖν ταύτας τῇ κε- φαλῇ πρὸς ἐγκώμιον. Οἴδα δὲ ἐν τοῖς τῆς Παροιμίας αἰνίγμασιν ἐν τοῖς τέσσαρσι τοῖς εὐοδουμένοις, ἐν καὶ τοῦτο τῶν καλῶς διαβαινόντων ἀπηριθμήσθαι τὸν τράγον τὸν ἡγούμενον τοῦ αἰπολίου. “Ο δὲ περὶ τούτου στοχαστικῶς ὑπονοοῦμεν, τοιοῦτόν ἐστι· Παν ἐπιτήδευμα δι᾽ ἑνὸς ἀρχόμενον εἰς πολλοὺς διαδίδοται· ὡς ἐπὶ τῆς χαλκευτικῆς ἡ Γραφὴ τὸν Θόβελ εὑρετὴν τῆς τέχνης εἰποῦσα, πάντων τῶν μετ' αὐτὸν μετα- χειριζομένων τοῦ σιδήρου τὴν ἐργασίαν ἐς ἐκεῖνον ἀνάγει τὴν ἐπιστήμην· οὕτω καὶ τῆς ποιμαντικῆς ὁ ᾿Αβελ ἡγήσατο, καὶ Κάϊν τῆς γεωργίας, καὶ τὸν Νεβρώδ ἀρχηγὸν λέγει τῆς κυνηγετικῆς ἐπιστήμης, καὶ τῆς ἀμπελουργίας τὸν Νῶς, καὶ τῆς εἰς Θεὸν ἐλπίδος τὸν Ἐνώς φησιν ἄρξασθαι· καὶ πολλὰ τοιαῦτα παρὰ τῆς ἁγίας ἔστι διδαχθῆναι Γραφῆς, ὅτι ενός τι ἐπιτηδεύσαντος εἰσῆλθε κατά μίμησιν εἰς τὸν βίον τὸ ἐπιτήδευμα. Ἐπειδὴ τοίνυν τοῦ θείου ζήλου διαφε- ρόντως κατὰ πᾶσαν ἐξοχὴν ὁ Ἠλίου καθηγήσατο, ὅσοι μετ᾿ ἐκεῖνον τὸν ἐκείνου μιμησάμενοι ζῆλον, τοῖς αὐτοῖς ἴχνεσι τῆς τοῦ προφήτου παῤῥησίας επηκολού- θησαν, αἰπόλιον γεγόνασι τοῦ ἡγησαμένου τῆς τοιαύ- της ζωής, οἵτινες δόξα τῆς Ἐκκλησίας καὶ ἔπαινος γίνονται, εἰς τὸν τῶν τριχῶν καταταγέντες κόσμον, ὧν ἡ αἰσθητικὴ ζωὴ κεχώρισται καὶ ἀλλοτρίωται. Διὰ τῶν ὁμοίων πληροῖ καὶ τοῖς ὁδοῦσι τὸν ἔπαινον. Οὗτοι δ᾽ ἂν εἶεν οἱ τρέφοντες δι᾿ ἑαυτῶν τῆς Ἐκκλη- σίας τὸ σῶμα, οὓς βούλεται μὲν πάντοτε ὡς ἀπὸ λου- τροῦ καθαροὺς ὁρᾶσθαι, ἀπερίττους διὰ παντὸς τὰς τρίχας, ὡς ἀπὸ προσφάτου κουρᾶς· κατὰ δὲ τὸν τό κον τῶν ἀρετῶν διδυμεύοντας, τῆς διπλῆς καθαρό. τητος γενομένους πατέρας, τῆς τε κατὰ ψυχὴν, καὶ τῆς κατὰ σῶμα θεωρουμένης· ὡς ἐξόριστον εἶναι τῶν ὀδόντων τούτων, πᾶν τὸ ἀγονοῦν ἐν τῷ κρείττονι. Τὸ δὲ σπαρτίον τὸ ἐπὶ τοῦ χείλους τιθέμενον, τὴν μεμετρημένην τοῦ λόγου διακονίαν παραδηλοῖ τῷ αἰνίγματι, ὅπερ ὁ Προφήτης φυλακήν τε καὶ θύραν περιοχῆς κατωνόμασεν· ὅταν ἐν καιρῷ ἀνοίγηται τὸ στόμα τοῦ λόγου, καὶ κατὰ καιρὸν κατακλείηται. Μέσ τρου δὲ ὄνομα τὸ σπαρτίον εἶναι, παρὰ τῆς προφη τείας τοῦ Ζαχαρίου μεμαθήκαμεν· ὅτι σπαρτίον γεω μετρικὸν ἐν χερσὶν εἶχεν ὁ ἐν αὐτῷ λαλῶν ἄγγελος. Τότε δὲ μάλιστα τυγχάνει τοῦ μέτρου ὁ λόγος, όταν περικεχρωσμένος τύχῃ τῷ ἐρυθήματι, ὅπερ τοῦ αἰ ματος τοῦ λυτρωσαμένου ἡμᾶς αίνιγμα γίνεται. Ἐὰν μέν τις κατὰ τὸν Παῦλον λαλοῦντα ἔχει ἐν ἑαυτῷ τὸν Χριστὸν, τὸν ἰδίῳ αίματι λυτρωσάμενον ἡμᾶς, οὗτος ἔχει τὸ γεωμετρικὸν σπαρτίον ἐπὶ τοῦ στόματος, τῇ βαφῇ τῇ αἱματώδει καλλωπιζόμενον. IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XV. A quod hujus animalis natura idonee comparata sit ad proferendos pilos : ita ut ornamenti capil- lorum imago quædam hoc ipsum animal sit, quod a natura pilos densos habet. Vel quod per saxa sine ulla pedum offensione tendat, et circa vertices montium versetur, per loca transitu diff- cilia præruptaque fidenter incedens : id quod apte ad eos accommodabitur, qui præclare asperam virtutis viam conficiunt. Denique dixerit forsan aliquis, propterea per has ad capitis encomium aliquid accedere, quod animal hoc ad multa lega- lia sacrificia sit a Mose usurpatum. Scio etiam in ænigmatis libri Proverbiorum inter quatuor illa quæ bene incedunt, numerari hircum ducentem caprarum gregem. De quo nostra quidem hujus- modi conjectura est : Quodvis institutum, ab uno aliquo cceptum, in multos quasi diditur, ut in arte ferraria Litteræ sacræ indicantes auctorem ejus artis esse Thobelum, scientiam eorum omnium, qui post hunc ferri elaborationem tractarunt, ad ipsum referunt. Eodem modo rei pastoriæ primus auctor Abel exstitit, Cain agricultionis, venatoriæ Nembrod, vitium culturæ Noe, Enos in Deum pri- mus sperasse dicitur, adeoque multa de Litteris sacris bujusmodi licet intelligere: nimirum postea- quam unus aliquid instituerit, hoc ipsum institu- tum deinde per imitationem in vitam hominum promanasse. Quamobrem cum in zelo divino pror- sus eximie supra cæteros sese gesserit Elias, quasi dux reliquorum in hac parte factus: quicunque C post illum imitati zelum ejus, vestigia libertatis in hoc propheta secuti sunt, ii velut quidanı grex ca- prarius illius facti sunt, qui princeps talis vitæ auctor exsistit. lidem laus et gloria funt Eccle- siæ, selecti ut capillorum sint ornamentum, cum sensuum vita locum in eis nullum habeat. Eodem modo dentes etiam laudat, per quos fortassis illi sunt intelligendi, qui Ecclesiæ corpus alunt. Hos vult semper conspici puros, quasi digressos primum a lavacro: et pilorum copia minime gravatos esse, quasi recens tonsos ; et virtutum interim fecun- ditate geminis fetibus insignes, ut puritatis du- plicis parentes fiant, tum quæ in animo, tum quæ in corpore conspiciatur: adeoque a dentibus his exterminetur, quidquid in fetificatione boni est sterile. Funiculus autem in labro collocatus, men- sura quadam circumscriptam sermonis usurpatio- nem in ænigmate notat, id quod Propheta custo- diam et ostium compressionis appellavit: cum in tempore ad loquendum os aperitur, et suo tempore rursus occluditur . Funiculum autem mensuræ no- men esse, de libro prophetiæ Zachariæ didicimus”. Habebat enim in manibus angelus in ipso loquens, funiculum quo terram metiri homines solent. Tunc autem oratio maxime suam mensuram consequi- tur, cum a rubedine colorata est, quæ est ænigma ss Psal. cxL, 5. so Zach. 11, 1. sanguinis illius, a quo redempti sumus. Quare si quis ad exemplum Pauli Christum in se loqueu -

ζώου καταλλήλως πρὸς τὴν γένεσιν τῶν τριχῶν κατ- Β η εσκεύασται ὥστε αίνιγμα τοῦ διὰ τῶν τριχῶν κόσμου γενέσθαι τὸ ζῶον, τὸ ταῖς θριξὶ φυσικῶς δασυνόμενον ἢ ὅτι διὰ τῶν πετρῶν ἀνολισθήτως βαίνει, καὶ περὶ τὰς κορυφὰς τῶν ὀρέων ἀναστρέφεται, διὰ τῶν δυσπορεύτων καὶ ἀποτόμων εὐθαρσῶς τὴν πορείαν ποιούμενον· ὅπερ τοῖς τὴν τραχείαν τῆς ἀρετῆς ὁδὸν κατορθοῦσι προσφυῶς". Μᾶλλον δ᾽ ἄν τις εἴποι διὰ τὸ πρὸς πολλὰ τῆς νομικῆς ἱερουργίας ὑπὸ τοῦ νομοθέ του παρειλῆφθαι τὸ ζῶον, συντελεῖν ταύτας τῇ κε- φαλῇ πρὸς ἐγκώμιον. Οἴδα δὲ ἐν τοῖς τῆς Παροιμίας αἰνίγμασιν ἐν τοῖς τέσσαρσι τοῖς εὐοδουμένοις, ἐν καὶ τοῦτο τῶν καλῶς διαβαινόντων ἀπηριθμήσθαι τὸν τράγον τὸν ἡγούμενον τοῦ αἰπολίου. “Ο δὲ περὶ τούτου στοχαστικῶς ὑπονοοῦμεν, τοιοῦτόν ἐστι· Παν ἐπιτήδευμα δι᾽ ἑνὸς ἀρχόμενον εἰς πολλοὺς διαδίδοται· ὡς ἐπὶ τῆς χαλκευτικῆς ἡ Γραφὴ τὸν Θόβελ εὑρετὴν τῆς τέχνης εἰποῦσα, πάντων τῶν μετ' αὐτὸν μετα- χειριζομένων τοῦ σιδήρου τὴν ἐργασίαν ἐς ἐκεῖνον ἀνάγει τὴν ἐπιστήμην· οὕτω καὶ τῆς ποιμαντικῆς ὁ ᾿Αβελ ἡγήσατο, καὶ Κάϊν τῆς γεωργίας, καὶ τὸν Νεβρώδ ἀρχηγὸν λέγει τῆς κυνηγετικῆς ἐπιστήμης, καὶ τῆς ἀμπελουργίας τὸν Νῶς, καὶ τῆς εἰς Θεὸν ἐλπίδος τὸν Ἐνώς φησιν ἄρξασθαι· καὶ πολλὰ τοιαῦτα παρὰ τῆς ἁγίας ἔστι διδαχθῆναι Γραφῆς, ὅτι ενός τι ἐπιτηδεύσαντος εἰσῆλθε κατά μίμησιν εἰς τὸν βίον τὸ ἐπιτήδευμα. Ἐπειδὴ τοίνυν τοῦ θείου ζήλου διαφε- ρόντως κατὰ πᾶσαν ἐξοχὴν ὁ Ἠλίου καθηγήσατο, ὅσοι μετ᾿ ἐκεῖνον τὸν ἐκείνου μιμησάμενοι ζῆλον, τοῖς αὐτοῖς ἴχνεσι τῆς τοῦ προφήτου παῤῥησίας επηκολού- θησαν, αἰπόλιον γεγόνασι τοῦ ἡγησαμένου τῆς τοιαύ- της ζωής, οἵτινες δόξα τῆς Ἐκκλησίας καὶ ἔπαινος γίνονται, εἰς τὸν τῶν τριχῶν καταταγέντες κόσμον, ὧν ἡ αἰσθητικὴ ζωὴ κεχώρισται καὶ ἀλλοτρίωται. Διὰ τῶν ὁμοίων πληροῖ καὶ τοῖς ὁδοῦσι τὸν ἔπαινον. Οὗτοι δ᾽ ἂν εἶεν οἱ τρέφοντες δι᾿ ἑαυτῶν τῆς Ἐκκλη- σίας τὸ σῶμα, οὓς βούλεται μὲν πάντοτε ὡς ἀπὸ λου- τροῦ καθαροὺς ὁρᾶσθαι, ἀπερίττους διὰ παντὸς τὰς τρίχας, ὡς ἀπὸ προσφάτου κουρᾶς· κατὰ δὲ τὸν τό κον τῶν ἀρετῶν διδυμεύοντας, τῆς διπλῆς καθαρό. τητος γενομένους πατέρας, τῆς τε κατὰ ψυχὴν, καὶ τῆς κατὰ σῶμα θεωρουμένης· ὡς ἐξόριστον εἶναι τῶν ὀδόντων τούτων, πᾶν τὸ ἀγονοῦν ἐν τῷ κρείττονι. Τὸ δὲ σπαρτίον τὸ ἐπὶ τοῦ χείλους τιθέμενον, τὴν μεμετρημένην τοῦ λόγου διακονίαν παραδηλοῖ τῷ αἰνίγματι, ὅπερ ὁ Προφήτης φυλακήν τε καὶ θύραν περιοχῆς κατωνόμασεν· ὅταν ἐν καιρῷ ἀνοίγηται τὸ στόμα τοῦ λόγου, καὶ κατὰ καιρὸν κατακλείηται. Μέσ τρου δὲ ὄνομα τὸ σπαρτίον εἶναι, παρὰ τῆς προφη τείας τοῦ Ζαχαρίου μεμαθήκαμεν· ὅτι σπαρτίον γεω μετρικὸν ἐν χερσὶν εἶχεν ὁ ἐν αὐτῷ λαλῶν ἄγγελος. Τότε δὲ μάλιστα τυγχάνει τοῦ μέτρου ὁ λόγος, όταν περικεχρωσμένος τύχῃ τῷ ἐρυθήματι, ὅπερ τοῦ αἰ ματος τοῦ λυτρωσαμένου ἡμᾶς αίνιγμα γίνεται. Ἐὰν μέν τις κατὰ τὸν Παῦλον λαλοῦντα ἔχει ἐν ἑαυτῷ τὸν Χριστὸν, τὸν ἰδίῳ αίματι λυτρωσάμενον ἡμᾶς, οὗτος ἔχει τὸ γεωμετρικὸν σπαρτίον ἐπὶ τοῦ στόματος, τῇ βαφῇ τῇ αἱματώδει καλλωπιζόμενον. IN CANTICA CANTIC. HOMILIA XV. A quod hujus animalis natura idonee comparata sit ad proferendos pilos : ita ut ornamenti capil- lorum imago quædam hoc ipsum animal sit, quod a natura pilos densos habet. Vel quod per saxa sine ulla pedum offensione tendat, et circa vertices montium versetur, per loca transitu diff- cilia præruptaque fidenter incedens : id quod apte ad eos accommodabitur, qui præclare asperam virtutis viam conficiunt. Denique dixerit forsan aliquis, propterea per has ad capitis encomium aliquid accedere, quod animal hoc ad multa lega- lia sacrificia sit a Mose usurpatum. Scio etiam in ænigmatis libri Proverbiorum inter quatuor illa quæ bene incedunt, numerari hircum ducentem caprarum gregem. De quo nostra quidem hujus- modi conjectura est : Quodvis institutum, ab uno aliquo cceptum, in multos quasi diditur, ut in arte ferraria Litteræ sacræ indicantes auctorem ejus artis esse Thobelum, scientiam eorum omnium, qui post hunc ferri elaborationem tractarunt, ad ipsum referunt. Eodem modo rei pastoriæ primus auctor Abel exstitit, Cain agricultionis, venatoriæ Nembrod, vitium culturæ Noe, Enos in Deum pri- mus sperasse dicitur, adeoque multa de Litteris sacris bujusmodi licet intelligere: nimirum postea- quam unus aliquid instituerit, hoc ipsum institu- tum deinde per imitationem in vitam hominum promanasse. Quamobrem cum in zelo divino pror- sus eximie supra cæteros sese gesserit Elias, quasi dux reliquorum in hac parte factus: quicunque C post illum imitati zelum ejus, vestigia libertatis in hoc propheta secuti sunt, ii velut quidanı grex ca- prarius illius facti sunt, qui princeps talis vitæ auctor exsistit. lidem laus et gloria funt Eccle- siæ, selecti ut capillorum sint ornamentum, cum sensuum vita locum in eis nullum habeat. Eodem modo dentes etiam laudat, per quos fortassis illi sunt intelligendi, qui Ecclesiæ corpus alunt. Hos vult semper conspici puros, quasi digressos primum a lavacro: et pilorum copia minime gravatos esse, quasi recens tonsos ; et virtutum interim fecun- ditate geminis fetibus insignes, ut puritatis du- plicis parentes fiant, tum quæ in animo, tum quæ in corpore conspiciatur: adeoque a dentibus his exterminetur, quidquid in fetificatione boni est sterile. Funiculus autem in labro collocatus, men- sura quadam circumscriptam sermonis usurpatio- nem in ænigmate notat, id quod Propheta custo- diam et ostium compressionis appellavit: cum in tempore ad loquendum os aperitur, et suo tempore rursus occluditur . Funiculum autem mensuræ no- men esse, de libro prophetiæ Zachariæ didicimus”. Habebat enim in manibus angelus in ipso loquens, funiculum quo terram metiri homines solent. Tunc autem oratio maxime suam mensuram consequi- tur, cum a rubedine colorata est, quæ est ænigma ss Psal. cxL, 5. so Zach. 11, 1. sanguinis illius, a quo redempti sumus. Quare si quis ad exemplum Pauli Christum in se loqueu -