NOTÆ. nullam esse, cuivis patet erudito. Factitarunt ejos generis carmina Græci posteriores, haud scio an non uбápбapa, quorum qui copiam volet, quærat apud Zezam in Cassandra Lycophronis enarratione. Alterum Nicetæ scriptum versibus elegantius. Cæterum quod adjectum erat distichon, omisi prorsus, quanquam haud dubie auctor ejus se præclarum in genere novo carminis inveniendo posuisse putaverit, qui de mei quidem judicii sententia multo facturus erat melius, si ad pristinas pangendi carminis leges accommodatum aliquod epigramma condidisset. Hoc vero hujusmodi est: Νυσσαέων αγακλειτοῖο τόδε πρήγμα, Ατρεκέως ἀγορεύον τὴν μερόπων τετρακτύν. Voluit significare, confectum libruin hunc esse ab Gregorio inter Nyssenos illustrissimo, qui præclare quaternionem hominis enarret. Versus ipsos appellavit ελεγειοηρώους ἐκ τοῦ ἐναντίου. Itaque sic eos legi voluit, inchoatos a voce postrema, duabus tamen primis in collocatione præcedente dictionibus transpositis: Τετρακτύν μερόπων τὴν ἀτρεκέως ἀγορεύον, Πρῆγμα τόδε τοῖο Νυσσαίων ἀγακλεῖ. Sed de his satis. Ne tamen pro eis ejectis nibil reponeretur, Theodori Prodomi versus substitui, quibus, nisi fallor, æqui lectores magis delectabuntur, quanquain et ipsi eo tempore facti sint, quo jam vetus elegantia doctrinæ mirum quantum in Græcia degeneraverat. VARIORUM gum cum inspexissem, reperi hunc etiam commentarium, quem in Latinum sermonem Dionysius quidam (a) transtulisset. Legi interpretationem hujus cupide, quod jam decrevissem labore meo supersedere. Sed enim tantum abest, lector, ut ab instituto me Dionysius revocarit, ut cum vel paulum progressus essem, animadverterem magis etiam mihi elaborandum, ne bono thesauro litteratæ sapientiæ studiosi diutius carerent. Nam uti philosophus ille princeps aiebat, esse suas scholas et ȧxpoάoɛię, quas appellabat, editas, et non editas: sic videbam Gregorium conversum esse et non conversum, imo, si verum dicere velim, indigne fœda pollutum barbaria planeque perversum. Addita est Joan. Cononis epistola, scripta ante annos (nisi fallor) sexaginta, qua se conversionem hanc nonmihil emendasse quibusdam in locis profitetur, idque de fragmento Græco, cam si leges, facile intelliges, me iniquum censorem laboris alieni non esse. Atque ut gustum quendam percipere quivis possit qualis hæc sit interpretatio Dionysii, brevissime locum unum et alterum attingam: de quo vel infra mediocritatem Græcis litteris eruditi statuere possint, ecquæ fuerit in Dionysio Græcæ linguæ peritia. Nam doctiores si ejus conversionem inspiciant, baud dubie pronuntiabunt, una, quod dicitur litura tolli errata omnia posse. Non longe abiero, in ipso lemmate primi capitis verba sunt Gregorii: Afyrσις περὶ τῶν προγεγονότων τῆς τοῦ ἀνθρώπου γενέGew. Id Latine, sic opinor dixeris: Narratio de iis quæ hominis ortum præcessere. Dionysius hæc: Expositio eorum quæ prius in hominis formatione peracta monstrantur. In capite 15, Gregorius ait: οἷα ἦν τὰ βασίλεια κατὰ τὴν τῶν Ἱεροσολύμων πόλιν· Quam præclara Jerosolymis erani palatiu? Dionysius, qui nesciret quid inter τὰ βασίλεια εἰ τὰς βα Gheto interesset, vertit: Qualia regna erani in urbe Jerosolyma. Ne tamen quis existimet boc fortassis incuria librariorum irrepsisse, bis etiam deinceps repetitur, ποῦ τοίνυν ἐκεῖνα τὰ βασίλεια; Dionysius, Ubi igitur illud regnum? et paulo post, τῇ τούτων καταστροφή συνερειπώθη καὶ τὰ βασίLɛta, quod itidem ille sic convertit: Et cum eorum subversione regnum quoque est destructum. Denique ne longum faciam, consideret lector interpretationem extremi lemmatis. Nam cum ejus hæc sint verba, θεωρία τις ιατρικωτέρα περὶ τῆς τοῦ σώματος ἡμῶν κατασκευῆς δι' ὀλίγων· Dionysius sic expres sit, ut vel de hoc uno perspicere quis possit, qualis haberi labor ipsius debeat etiam post adhibitam a Conone, viro cæteroqui docto, ut apparet, limam. De bona, inquit, corporis constitutione sive habitudine contemplatio medicinalis. Gregorius autem eo lemmate significat, se in extrenio libello suo breviter propositurum quamdam altius ex ipsa medicina repetitam structuræ corporis humani contemplation nem. Hæc indicare libuit, non quo veterem interpretem, more nunc nimio apud quosdam opere recepto, traducerem; sed candide cum lectoribus communicarem, quibus causis adductus retexere non dubitaverim, quod is apte quatuor sæcula, densissimis omnem doctrinæ elegantiam tenebris obtegentibus, molitus esset. Enimvero rem ipsam aggrediar; hoc est, de quibusdam hoc in Commentario locis lectores admonebo. Proœmium Gregorii ad Petrum fratrem, Latine visum hactenus non est, quod sciain; nam conversionem bujus, adjunctam interpretationi Dionysianæ equidem nullam vidi. De epigrammatis quod dicani aliud nihil est, nisi me priora duo de tribus, quæ Aldinum exemplar habet, voluisse tantum convertere, quorum primum factum est versibus senariis iambicis (uti quidem auctor voluisse videtur) per profecto ineptis, nam rationem pedum in eis observatam De bis verbis apparet hujus libri, continua cœteroqui serie scripti, in capita distinctiones factas illas quidem esse ab auctore; sed subjectas proœmio, sicuti nos etiam fecimus. Ea vero quasi lemmata certis deinde locis inserta quibusdam ab aliis esse, multa indicio sunt. Nam et Græco in exemplari aliter collocantur atque in Latina Dionysii editione, qui secutus est distinctionem librorum, quibus ipse usus est, et multa perperam sunt posita quæ referri ad alia loca debebant. In lenimate cap. 24, quædam sustuli, nam adjecta erant hæc verba, ὡς ἄν τις καὶ τῶν ἔξωθεν προσαχθείη πιστεῦσαι τῇ Γραφῇ περὶ ἀναστάσεως διδασκούσῃ - huc est, Για να etiam aliquis_ab Ecclesiæ doctrina alienus (nam hos exteros Græci theologi vocabant) adducatur ut Litteris sacris de resurrectione docentibus fidem habeat. Videbam nihil in hoc capite tale proponi, alque etiam hæc referenda esse ad caput quod proxime consequitur. Dionysium deinde animadverti fecisse idem quod ego statueram. In lemmate capitis 29, quod dicitur, μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ψυχῇ τε καὶ σώ ματι τὴν αἰτίαν τῆς ὑπάρξεως εἶναι: putavi recte et perspicue vocem, allay, per eam reddi, quæ Græcis est apxh, nobis principium, nam usurpantur hæ promiscue a philosophis in disputationibus hujusmodi; noster etiam Gregorius infra in ipsa disputatione ait, μίαν αὐτῷ καὶ κοινὴν τῆς συστάσεως try ápxhv únotlosoba, si quis totam loci sententiam diligenter considerabit, idem mecum statuet. " Col. 159 B. Sed ubi nobis Anom. Pro Anomœis, apud Dionysium Eunomiani leguntur, idem utraque lectione significante. Nam Eunomiani etiain 'AvóHotot dicebantur, quod dissimilem Patri Filium esse docebant. Tradit hoc eximius Nazianzeni Gregorii interpres Elias, Cretæ metropolitanus, in enarratione orationis adversus Eunomianos, quam Gregorius podiάe appellavit. Quia vero necdum publice visus est is Eliæ commentarius (b), utilis profecto et elegantissimus, quo mirifice Nazianzeni sublimis tam verbis quam sententiis oratio illustratur; placet ipsius verba hoc in loco ponere, quæ lucem, (ut opinor) aliquam legentibus hæc afferent. pò; Evopravous, inquit, explicans orationis argumentum, ὁ λόγος, τοὺς τῆς αἱρέσεως Εὐνομίου, τοῦ δια (a) Cognomento Exiguus. Vide Patrologie Latine toim. LXVII. Exstat in editione nostra Nazianzeni. Vide tom. XXXVI Patr. Græcæ.

δεξαμένου τὴν αἵρεσιν 'Αετίου τοῦ Σύρου, καὶ προσθήκαις βλασφημίας ταύτην αὐξήσαντος, καὶ ἐν Κυ ζίκῳ ἐπισκοπήσαντος. Ἀρειανὸς δὲ ὁ ᾿Αέτιος· τούτους δὲ τοὺς Ευνομιανοὺς καὶ ᾿Ανομοίους λέγουσι, καὶ Ἐξουκοντίους· διότι ἀνόμοιον τῷ Πατρὶ καὶ ἐξ οὐκ ὄντων διαρρήδην ἐδογμάτιζον τὸν Υἱόν, hæc ille. Quibus significare voluit, Gregorium scripsisse orationem hanc ad Eunomianos, sectatores videlicet Eunomii. Fuisse autem Eunomium Aetii Syri successorem in propagatione doctrinæ impiæ et absurdæ, quam etiain exsecrandis opinionibus adauxerit, eumdem Cyzicenæ urbis antistitem fuisse; Aetium autem Arii fuisse discipulum: atque_hos Eunomianos etiam appellatos esse Anomœos, et Exucontios, propterea quod Filium Patri dissimilem esse, deque nihilo ortum, manifesto traderent. Quæ omnia vera esse patet de ipsius Gregorii verbis, nam Eunomianos reprehendens, qui controversias de doctrina Ecclesiæ coram impiis in judicium deducerent, inquit: Τί γέννησιν ἀκούει Θεοῦ, καὶ κτίσιν, καὶ Θεὸν ἐξ οὐκ ὄντων, καὶ ἕτερα ὁ πικρὸς τῶν λεYoμevwv ȧxpoaths; Quamobrem, ait, vel generationem Dei, vel etiain creationem, vel ortum ipsius de nihilo, et cætera, audit acerbus his ipsis in rebus arbiter? quibus verbis significat Eunomnianos usos fuisse, quoties de Filio Dei dissererent. Habes igitur breviter indicatam a nobis rationem, lector, quamobrem et in Græcis libris Anomæi, et in conversione Dionysii, Eunomiapi recte legatur. Eliam quidem ipsum cum Gregorio nos, si vitam facultatesque Deus Opt. Max. concesserit, propediem exbibituri sumus, utrumque Latine loquentem studio et industria nostra, quin et Gregorii quædam hactenus non visa, in lucem boni publici causa proferemus. Col. 143 D. De his enim verbis. Pro vocabulo ¿wTIxfv, quo vivendi vis significatur, animadverti manu exaratis in libris positum esse σωματικὴν δύνα-. Id indicandum esse putabam, quanquam ipse lectionem priorem probarem. Gregorius quidem ipse non multo post vocal τελείαν ἐν σώματι ζωήν, quod libri scripti lectionem confirmare videtur. Col. 146 A. Ex quo illæ semper. Pro się postκὴν τῶν τρεφομένων, liber manuscriptus habebat tw pepo, non incommode: quando referri hoc et ad τὸ κατάλληλον, et ad προσάγουσα potest. Ibid. Sensus tamen. Pro καὶ τὸ κατ' αἴσθησιν οι κονομῆσαι. Liber idem manuscriptus habebat οίκονομεῖσθαι. Ibid. C. Licet hæc de Apost. Quod exstare dicit hæc Pauli verba in Epistola ad Ephesios, si profectum ab ipso est Gregorio, μνημονικόν σφάλμα ριtari debet; sin a librariis paqixóv. Nam reperiuntur hæc in Epistola ad Thessalonicenses altera, capite quinto. Dionysius vertit: Nam et Apostolum tale aliquid cognoscimus intimare ubi pro Thessalonicensibus orans ait, Col. 150 C. Tanquam plectrum. Ad verba màñxtpov dixņy, adjecta vox erat in libro manuscripto opɣavixou, rectene, an secus dispiciat qui volet; nam nos notas solummodo quasdam adjicere decrevimus, non integras omnium explicationes, quæ occurrunt. Ibid. Ωσπερ ἐν συνωδίᾳ τινί. Hæc verti, mutuo consensu: diversam ab Aldina, ipsaque etiam manu exarata editione scripturam secutus: hæc enim habebat ὥσπερ ἐν συνόδῳ: Aldina vero ἐν συνοδία, pro quo ovvydig restitur, quando sic legendum esse verba Gregorii cætera declarant, si quis ea diligentius consideret. Ibid. D. Tibiæ similem. Meatum tibiæ consimilem dixi, qui Græcis est audosions, quod vocabulum học loco reposui, cum in editione Aldina legeretur tdy aúλdy dh, liber autem manuscriptus opinionem mean comprobaret. Vocabulum proxime hoc antecedens xvxλotépwę retinui, cum in manuscripto legeretur xuxhotspɛis, sententia prorsus eadem. Col. 151 A. Quod colum vocant. Pro ¿0µóv, quod colum verti, scriptum erat in libro manu exarato, tołę περὶ τὸν ἰσθμὸν χόνδροις, hoc est cartilaginibus qua sunt circa isthmum: sic autem appellant interiora versus guttur oris loca Græci, sumpta voce hac ab iis terrarum regionibus, quæ quasdam angustias habent, protendente se inter maria duo quodam quasi terræ collo: sicuti fit in isthmo Corinthiensi: estque adeo inter duo maria looµóc, quod terras inter fretum, ut Siculum, ut Hellesponticum, ut Bosphoranum, cætera. Utrum vero vocabulum rectius hoc loco retineatur, dispiciant, qui volent, ex anatomicis: mihi satis est, indicasse scripturanı veterem. Quod autem eodem hoc loco legitur YeYWνοτέραν τὴν ἠχὴν ἀπεργάζεται, in eo pro τὴν ἠχήν legebatur in manuscripto libro authy, quod referri videtur ad pwvfv, idem utraque lectione significante. Col. 151 B. Si grave molestumque. Legebatur in Aldina editione, Εἰς τὸ βαρύ τε καὶ ἐπίπονον τῆς κατὰ τὴν βρῶσιν λατρείας τοῖς χείλεσι τὴν χρείαν τοῦ σώ μatos Enоpíčoμеy, quæ cum esse corrupta viderem, pro elę substitui nostra in editione ɛt, et ante thy χρείαν addidimus πρός: ut jam plana sit sententia, quam in conversione expressimus. Ibid. C. Mentis oppidum. Cum legeretur in A.- dina editione, κατὰ τὴν τοῦ νοῦ πόλιν, pro κατά reposui xal, quod animadverterem mendis plurimis apud scriptores Græcos occasionem præbuisse ductus elegantes litterarum, quibus non magno spatio litteræ plusculæ interdum comprehenduntur. De hoc vir maxima doctrina et humanitate Guillelmus Canterus, quem ut amicum præcipuum benevolentiæ causa nomino, multa extremio in Aristida suo notavit. Col. 154 B. Menti insinuata. Cum in exemplari Aldina esset, Είσοιχιζόμενον, ἡ γεῦσις, ἡ ὄσφρησις, ἡ ἀκοὴ, πολλάκις δὲ ἡ ἀφὴ, καὶ ἡ ὄψις, non dubitavi locum depravatum sic emendare, ut legerem: ) YEÚσει. ἡ ὀσφρήσει, ἢ ἀκοῇ, πολλάκις δὲ καὶ τῇ ἀφῇ, καὶ Tet: quod probaturos hontines eruditos confido. Ibid. D. Per sensum divers. Legebatur antehac, ὅταν αἰσθητικαῖς δυνάμεσι, pro quo restitui: ὁ ἐν αἰσθητικαῖς δυνάμεσι. Hoc enim ipsa verborum sententia postulat; etiam Dionysius ita legit. Est Col. 158 C. Quem ab isthmi. Hunc locum, ductus et conjecturis et rationibus, sic restitui, cum antea legeretur, ἐπὶ τὸν ἠθμοειδῆ· pro quo, ισθμοειδῆ reposui. Est autem paulo etiam ante significaturn in annotatione Col. 151 A, pro µóv, scriptum in libro manu exarato fuisse, tobμov, cap. 9. Quapropter idem arbitror accidisse in boc loco. enim ea verborum Gregorii sententia, gustatu fieri per nervorum surculos, qui a meninge profecti per cervicis vertebras tandem ad os deferantur. Nam qui fieri potest, ut in how sive colo fiat gustatus, qui sunt musculi circa colum? Quod, nisi vehementer fallor, lingua gustatus est organum: sunt autem linguæ radices in toµ, quapropter ortos a cerebri membrana surculos nerveos musculis in tou inseri putandum est, itaque gustatum fieri. Sed hæc medicis, præsertimque peritis disciplinæ quam àvatopixhy vocant, relinquo. Infra auiem reposui, votεpòv átµóv, ex libro manuscripto, udum halitum, pro voce pov, quod est in editis. Ei non multo post, pro βάσιν, legebatur μύσιν; quod mutandum tamen non putavi. Col. 166 C. Somno laxatum. Pro dúoi proieĭ διὰ τοῦ ὕπνου, liber manuscriptus habebat, ἐπι joɛi, quæ lectio mihi quidem non incommoda visa est, retinui tamen Aldinam. Ibid. Cum sol radios. Pro ötav niλán, legebatur in libro manuscripto 6n, mihi quidem videtur efficacitas, ut ita dixerim, major in hoc esse, quam in mán. Et Gregorius noster in extremo capite, non procul a principio, verbo diausus est, cum ait, tres in primis esse fa-

cultatés vitæ nostræ tanquam administras, quarum prima calore suo cuncta diaðάλst, ele. Ibid. D. Paulatim evap. Retinui lectionem libri Aldini, ἐξατμιζόμενοι διαφυροῦνται, passim se permiscent; quanquam statuerem, rectius in libro manu exarato legi diaçopoūvtal, boc est sparguntur. Paulo post legitur, μηχανικῆς μολυβδίνης, pro quo ex libro manuscripto restitui, unxavn; μολυβδίνης. Ibid. Sensu in corpore. Pro ȧτpeμovns & Th owµati tñs alołýews, liber manuscriptus pepo σης habebat sensu eodem, paulo posι συνδιεξιούσης, pro suvdieovat quod secutus sum. Col. 167 A. In rectum extendatur. Pro &t' súbɛlaç ȧmotɛival, velus ille, quem dixi, liber habebat anoκριθῆναι. Εt paulo post, pro αποληφθέντος, ἀπολει cźvtos, quod indicare volui, quanquam neutrum probarem. Ibid. C. Licet hoc quoque. Cum antea legeretur, τεκμήριον δὲ τὸ, καὶ ἐν τόποις τε καὶ ἀμηχάνοις πολύ λάκις δοκεῖν εἶναι, καὶ ἕτερα, reposui lectionem geNuinan, τεκμήριον δὲ τὸ, καὶ ἐν ἀτόποις. καὶ ἐν ἀμηχάνοις πολλάκις, etc., adjulus in hoc manifesta libri veteris scriptura. Ibid. D. Itaque mihi. Aldini libri cum haberent, φημὶ δὲ τῆς κατὰ τὸν νοῦν καὶ τὴν αἴσθησιν ἐνερ Yalas, admonuit me liber manuscriptus esse legendum, ταῖς κατὰ τὸν νοῦν καὶ τὴν αἴσθησιν ἐνεργείαις, de quo plana et perspicua sententia colligitur, animno secundum facultates præstantissimas quiescente, secundum mentis nimirum et sensuum actiones, solam partem illain, quæ nutriendi vim habet, nobis dormientibus officium facere. Quod quidem ¡La esse, uti Gregorius tradidit, quanquam probari de philosophorum libris etiam posset: tamen omissis horum testimoniis elegantissimos poetæ veteris Petronii Arbitri versus potius recitandos pitavi, qui nuper antiquis in schedis inventi, et a G. Cantero prolati sunt. Somnia quæ mentes ludunt volitantibus umbris, Non delabra deum, nec ab æthere numina mittunt? Sed sibi quisque facit: nam cum prostrata sopore i Languent membra, quies et mens sine pondere ludunt. Quidquid luce fuit, tenebris agit: oppida bello Qui quatit, et flammis miserandas sævil in urbes, Tela videt, versasque acies, et funera regum, Aique exundantes perfuso sanguine campos. Qui cansas orare solent, legesque, forumque, Et pavido cernunt inclusum corde tribunal. Condit avarus opes, defossumque invenit aurum. Venator saltus canibus quatit, ertpit undis, Aut premit eversam periturus navita puppim. Scribit amatori meretrix: dat adultera munus: Et canis in somnis leporis vestigia latrat. In noctis spatio miserorum vulnera durant. lisce in versibus, lector, plane rotundis et præclare factis, vides idem dici, quod Gregorius tradidit. Nam quod noster ait, quiescere præstantissimas animi per somnum facultates, quibus solis profecta a prudentia, integræque mentis actiones sint tribuendæ, id Petronius sic extulit, ut dicat renten quietemque per somnum sine pondere ludere. Pro perfuso autem sanguine, potius esse legendum profuso, existimo. Et versus penultimus, canis in somnis leporis vestigia latrat. sententiam habet non plane diversam ab ea, quæ est in versu Theocriteo, in Idyllio ad Diophantum: πᾶσα κύων ἄρεως μαντεύεται. omnem caniculam in somniis sibi quasi vaticinando panes polliceri. De quo ipso patet, effici a parte in nobis rationis experte insomnia, cæteroqui nobis cum animantibus ratione carentibus communia non forent. Ibid. Per vim animi. Cum esset in editis libris, ἅπερ αὐτὴ διὰ τοῦ μνημονευτικοῦ τῆς ψυχῆς είδους Évetumwon, secutus auctoritatem libri veteris mannscripti, pro aut reposui auto quod referendum esse ad τὸ θρεπτικόν, facile quivis intelligit. Ibid. Sed confusis. Aldinis in libris cum legeretur, ἀλλὰ πεφορημέναις τισὶ καὶ ἀκολούθοις ἀπάταις Tepiлhaviμevos, idque vitio non carere perspicerem: consulto libro manuscripto, inveni legendum esse πεφυρμέναις τισὶ καὶ ἀκολούθοῖς ἀπάταις, etc. Est autem facilis litteræ in o commutatio: sicut apparet de iis etiam, quæ supra significavi de hoc ipso verbo, et in cap. 2, non procul a fine, inoxelGoal thy ny habet Aldina editio, cum legendum omnino sit τὴν ύλην. Col. 170 C. Simul mentem. Retinui lectionen Aldinam, tametsi pro ἠρεμοῦντος συγκαταπαύεσθαι, legeretur in vetere libro ἠρεμοῦντι συγκαταπαύε σθαι. 1bid. Non eleganter. Aldihi libri habent, où xat' ἀριθμὸν προάγει τὸ μέλος· pro quo reposui vocem multo magis huic loco convenientem, quam in libro manuscripto reperi, οὐ κατὰ ῥυθμὸν προ άγει, etc. Ibid. D. Velamentis. Retinui lectionem Aldinam, προκαλύμμασι τισιν ἀμφιβόλοις ἐπινυστάζουσα. Liber autein vetus habebat, προκαλύμμασί τισιν ἀναμ φιβόλοις ἐπιδιστάζουσα: quam lectionem apnotare volui, non indicata sententia inea; verbum quidem διστάζειν Hesychius interpretatur, διχονοεῖν, καὶ ἀπορεῖν καὶ ἀμφιβάλλειν. Col. 171 D. Consentanea. Katzfly to erat in libro vetere scriptum: quod retinui. Editi habent, καταλήλλως. Col. 174 A. Quod igitur. "Onep buбlvbelong ind τῆς νόσου τῆς νήψεως ἡ φύσις έπασχεν. in luis verbis νήψεως vocabulum significationem habet συνέσεως, vel νουνεχείας, deductum a verbo νήφειν. Nam sobrii maxime sapimus: cum to výpsty sil ἄρθρον φρενών, secundum illud ἐπιχαρμεῖον, quod ad Quintum Fr. M. Cicero recitat. Itaque sic de verbo ad verbum locus hic sonat: Quod igitur hebetata per vim morbi intelligentia naturæ accidit, etc. Col. 178 A. Prope a vita. Retinui lectionem pristinam, ὡς οὐ πόῤῥω τῆς φυσικῆς ταύτης, etc., quod eorum natura prope a vita illa rerum naturalium absit. Hoc tamen indicare volui, me hoc loco, et supra in cap. 8 animadvertisse, Dionysium φυσικήν ζωήν, quæ, ut Gregorius ait, περὶ τὰ αὐτὰ Bewpɛitat, interpretatum esse surcularem, quapropter cogitare copi, unne legerit quoixhy (why, vitam plantis convenientem? Tametsi ne hoc quidem ignorem, philosophos cæteros etiam naturalem animam dicere, quæ in plantis exsistat. Ibid. C. Etiam exterius. Cum in Aldinis libris legeretur, οὐ γὰρ περιλαμβάνεται τὰ ἀτώματα περι· Lauбáver t, quain minima facta mutatione, quod sic legi debere non dubitarem. Ibid. D. Touzor ovx. In lemmale, pro toúty ovx όντων reposui, τούτων οὐκ ὄντων cum hæc noi sint in exemplo principe, videlicet in Deo; postulat hoc verborum sententia. Col. 179 D. Idcirco rursus. Pro ñtig åpa yévoitO Xɛpaɣwyla, sicut hactenus legebatur, reposui ɛč TIS &pa, sensu plano, et cuivis perspicuo. Col. 182 A. Inveniemus. Pro espioxoµɛv, restitui euphooμev. Leviusculum hoc, sed indicandum tamen putavi ut nibil me temere loco veluti movisse lector intelligeret, quantunivis non magni momenti esse videretur. Col. 186 C. Idcirco per hanc. Ut esset lectori magis aliquanto perspicua orationis sententia, liberius converti hunc locum, luculentius, ô tɩç enim, quod bis positum hic a Gregorio est, cum sit de:- χτικόν, lautumdem valet atque άτομόν τι, quemadmodum dialectici loquuntur. Nam cum in aliquem intuens, hunc hominem dico, non speciem intelligo, sed individuum. Sic ergo Gregorius noster

ait, verba isthæc intelligenda, Faciamus hominem ad imaginem nostram (Gen. 1, 26): nimirum de tota specie, non de Adamo, qui est, 8 tig &vôpwño;, hoc est individuum. Feci hoc eo lubentius, quod viderem hæc confuse et sine ratione a Dionysio reddita. Ibid. D. Non enim imago. Aldina editio habet, Ev τινι τῶν καθ᾿ αὐτὴν θεωρουμένων, pro quo legendum censui τῶν καθ᾿ αὐτόν, non uni alicui concessa est homini peculiariter. Et paulo post, ante πᾶσιν ὡσαύτως, collocavit particulam ὅτι, quæ desiderabatur. Col. 187 B. Equidem hac. ProwoTię note wy, restitui öötig, quæ vox ad λóyoç refertur, sensu manifesto. Col. 190 B. Eadem igitur. In Aldina editione leF tur, οὗτος ἂν καὶ ἐπὶ τῶν βραχύ τι, etc. Ego vero οὗτος commutavi in ὁ αὐτὸς, id quod referri debet ad sova póños, quæ verba præcedunt, atque ita etiam verti. Col. 191 A. In quibus dupl. Aldina editic babet διαγλύφους μορφάς pro διγλύφους μορφάς sic enim necessario legendum est. Col. 194 A. Ab hac enim. Dinturnam irati animi acerbitatem dixi, quo vocabulum užvic exprimereur. Nam hoc Græcis ἐπίμονον χόλον significat, ut Didymus tradidit. Eustathius etiam napà tò µéveiv vocem ipsam deducit, hoc est, a durando. Distinguit enim haec tria, μήνιν, ὀργήν, εἰ θυμὸν, μῆνιν Hit esse μόνιμον ὀργὴν, παρὰ τὸ μένειν· iram durabilem, ut ita dixerim, et quæ non facile exstinguitur, dictam a durando, opri esse tradit pav ἀντιλυπήσεως, παρὰ τὸ ὀρέγειν μονιμώτερόν τι δή Mousavupó;, hoc est, esse libidinem ulciscendi sese, vicissimque inferendæ injuriæ, dictam ab óptTev, quod valet appetere. Significare autem perturbationem durabilioren, quam quæ per vocem θυμός intelligitur. Nam θυμόν dici παρὰ τὸ θύειν, ὅ ἐστιν ὁρμᾶν, connoveri subito, ut sit θυμός quasi Θύαμος, quo significetur κίνησις καὶ ζέσις περικαρδίου aluatos, hoc est, commotio et quidam veluti fervor sanguinis cordi vicini. Idem patet de libello Definitionum Gregorii Nazianzeni, quem hactenus non visum publice, in lucem (Deo juvante) proferemus. Sic enim ille versibus iambicis, quibus eo in libello usus est, θυμός deliniit, et ὀργήν. θυμὸς μὲν ἔστιν ἀθρόα ζέσις φρενός. ὀργὴ δὲ θυμὸς ἐμμένων, ὁ δ' εἰς κακῶν Μνήμην λοχῶν τε, μνησικακία τυγχάνει. Est fervor animi subitus iracundia. Sed ira durabilior hac: addas cui Si damna et insidias, fiet µvņoixaxía. Denique Gregorius noster hoc etiam significavit, cum θυμόν appellat ὠκύμορόν τι, quiddam nimirum momentaneum. et cito evanescens instar bullæ. Col. 195 D. Momentaneum. Cum in libris Aldinis legeretur τὴν παροδικὴν καὶ ἀπόρρητον ταύτην τρο 9fv, non cohærere verba hæc animadvertebani: ilaque pro ἀπόῤῥητον reposui ἀποῤῥυτον, quod est a fluendo factum, sicut infra Gregorius in extremo capite usus est ejusdem originis vocabulo èñipAutos ühn, aliunde affluens materies. Col. 196 B. Exitium occultent. Legebatur in Aldina editione, έγκεκρυμμένην ἔχοντα τὴν διαφοράν, e Dionysius etiam sic legerat. Vertit enim permi stam differentiam. Ego vere non dubitavi ab utroque dissentire, ac pro diapopáv restituere diapopáv. Namn paulo ante dixit Gregorius noster, ¿v τῷ βάθει τὸν ὄλεθρον οἷόν τινα δόλον ἐγκεκρυμμένον Exovca. In fundo mali pernicies est veluti quædam fraus latens. Quod igitur ibi est a poc, id hoc loco est diayłopá, sententia ipsa plana et perspieua. Vitia, inquit, omnia prima vice videntur expetenda, cum exitium occultent. Et non multo post, ipsum hoc diapopã; vocabulum rursus usurpavil, οὗ (nimirum τοῦ κακοῦ τὴν γνῶσιν, θανάτου καὶ διαφθορᾶς ἀρχὴν γίνεσθαι. Mali dicit cognitionem, quæ fat per experientiam, causam initiumPATROL. GR. XLIV. que mortis et interitus esse. Sed enim satis hoe jam arbitror esse declaratum. Col. 202 D. Rotundi corporis. Libet hoc loco discriminą umbraruin, quas sphærica sive rotunda corpora efficiunt, oculis subjicere, quo verba Gregorii sint iis aliquando clariora, qui exercitati minus in philosophia sunt. Aut corpus sphæricum lucem emittens, opposito corpore sphærico solido et non pellucido, sive quod diapavé; non est, minus est; aut par, aut majus. Si minus, umbram eflicit ejusmodi, quæ propter corpus solidum minorem diametron habebit: quoque recedet ab illo longius, eo fiet amplior cum orbis umbra, tum ejusdem dimetiens. Ši æqualia sunt utraque corpora, æqualis etiam ipsis erit umbra. Si denique majus erit lucidum corpus, umbra minor etiam opaco corpore, diametrum ejus quod attinet, jacietur. Sed enim antequam hæc singula figuris propositis in plano declarem, fuerit operæ pretium, theorema quoddam demonstrando a nobis quasi constitui, quo percepto erunt cætera deinceps facillima. Est autem hujusmodi: Omne sphæricum corpus, a quo lux spargitur, illustrat corpus itidem sphæricum, se minus plus quam dimidia parte, etc. Reliqua omissa sunt. In eo quidem, quod ait Gregorius xatá vútov tô σκότος κωνοειδῶς κατακλείεσθαι, tenebras a tergo coni instar claudi: sic intelliges xata vútov, ac si diceret, ea ex parte, qua parte nos umbra cooperti continentur. Nam ut homo intuiturus aliquid, vertit ad id partem corporis anteriorem: sic existimato, terræ partem, quam sol respicit, anteriorem; aversam vero a sole, quasi quoddam ejus tergum esse. Col. 203 A. Ut rursus in luce. Aldina editio corrupta hoc loco est, verbis neque collatis recte, neque distinctis; sic enim habet: Пlády v pwri βιοτεύσομεν κατὰ τὸ ἀπειροπλάσιον, ὡς πρὸς τὸ τῆς xaxias uerpov, etc. Ego vero sic ea collocavi et distinxi: Πάλιν ἐν φωτὶ βιοτεύσομεν, ὡς κατὰ τὸ ameipondáciov mpòs to the xaxias µéτpov, e'c. Itaque locum hunc etiam sum interpretatus. Dionysius quidem monstra verborum habet, quæ me non intelligere fateor. Sic enim reddidit: Rursus versemur in lumine per sæcula nullis comprehensa termiwis, veluti mensuram umbræ bonorum superexcellentem substantiam. Sequentis in capitis lemmale μια χρόνον τισὶ περιόδοις, reposui χρόνων. capitis autem initio, allà to the axoloubias, etc. particulam to supervacaneam sustuli. Ibid. D. Nam Adamus. Thivov nλásµa, Adam ab Adamah, terra, eam sie dictam volunt a rubedine; rubram enim esse in oriente. Quin et sanguis eadem lingua dictus a colore rubro. Col. 207 D. Deus es exercit. 'O Oɛò; twv duvápawv, reddidi libens, qui Deus es exercituum. Na in lingua principe, de qua sunt hæc conversa, vocabulum usurpatum, nisi fallor, significat copias et exercitus, sicut et Græcum δυνάμεις sape ἀντὶ tuv arpatiŵy sumitur. Annotavit hoc Theodoretus non procul ab initio libelli sui, quem appellavit θείων δογμάτων επιτομήν, ubi de Dei nominibus Hebraicis agit. Eam cum nonnullis aliis Theodoreti scriptis cum anno superiore convertissem, amisi nescio quo fato, subreptum nebulonis cujusdam furto, qui in chartis diligenter compactis aliquid esse nummorum suspicatus erat. Aderat tum mihi vir doctissimus Theophilus Petri F. Dasypodius Argentinensis, LL. prolytes, qui sane casum hune permoleste ferebat. Nam forte me Basileam iter facientein benevolentiæ causa deducebat, cum de illorum librorum editione cogitarem: quos jam antea illustri domino Georgio Erpachii coniti promiseram. Sed hæc Demus protervis in mare Creticum Portare ventis.....

ut ait elegantissimus poeta; potiusque in id incumbamus, ut alia significatione studium nostrum erga comitem sapientissimum, et ordinis sui facile principem, etiam eruditione doctrinæ, declaremus, in no fortunari conatum animi nostri a Deo Optimo Maximo petimus, et fortunatum iri confidimus. Col. 210 B. Nunquam apparentibus. Liber Aldinus habebat, εἰς τὸ μὴ ἐκ φαινομένων τὰ βλεπόμενα γεYovávat, nimiruin corrupte. Facilis autem emendatio cum ex sensu, tum Apostoli verbis, legendum enim: Ἐκ τῶν μὴ φαινομένων τὰ βλεπόμ. γεγον., etc. Col. 215 A. Et elegantiam. Pro eo quod est in editione Aldina, τὸν ἐκφανισμὸν τοῦ κάλλους ἐκείvou, malui legere, toy &paviouóv: cujus vocis vim Græce docti intelligunt. Etiam non multo post, initio sexti et vicesimi capitis, iterum ab Gregorio est usurpata, cum ait: 'Apxalwv vexpŵy tòv apavi opóv. Elegans autem hic locus est, in quo recte reipublicae Judzorun eversio, quæ sub Vespasiano ac Tito impp. accidit, ad probandum resurrectionem ex mortuis fore, producitur. Nam Dominus ipse huic statim subjicit vaticinium eversionis tñs xa8dov, cum qua judicium de genere humano ex morte resuscitato conjungetur. Quod si illis eventus respondit (et respondit omnino, quemadmodum historiarum nonumenta testantur), nimirum et proximum vaticinium exitus comprobabit, sed hæc extra, quod aiunt, oleas. Verum abduxit me longius cogitatio de vi vocis apavioµoù, quæ aptissinie gentis hujus exitio declarando congruit. Sæculis enim totis jam quindecim ne vestigiuni quidem reipublicæ ipsorum apparuit, adeo abolita sunt omnia inque nihilum redacta.· Col. 222 A. Prodigio. Libri Aldini habent, &' ¿vpуeστépoυ Baúμato;, efficaciore miraculo. Ego scripsisse Gregorium non dubito, δι' εναργεστέρου θαύ patos, illustriori miraculo: itaque hac in editione locum hunc legi volui. Quin et Dionysius eodem modo legit; vertit enim, Manifesto miraculo. Sunt eædem voces etiam infra inter se permutatæ, sicuti suo loco notabitur. fbid. D. Commigrantes. Πρὸς τὴν ζωὴν ἀναλύον caç, converti, rursus in vitam commigrantes. Atque hoc loco facere non possum, quin quæ hujus verbi vis sit ostendam; arbitror autem, Græcæ linguæ studiosis operam meam non ingratam futuram esse. Duo sunt apud Græcos vocabula, καταλύειν et άναAusiv, quorum diversa est significatio. Nam xataAúetv, significationem inter alias elegantem habet, aliquo divertere. Plutarchus Poplicola, nisi fallor, ὅπου κατέλυον οἱ πρέσβεις, quas in des legati diverterant. Codex Plutarchianus ad manum non erat, cæteroqui locum quæsivissem, existimo tamen esse hæc ipsius in Poplicola verba, quo loco de Vindicio servo narrat. Hinc et xarάAvaiç, vocabulum militare, de quo Hesychius in voce σταθμοί, et κατάλυμα pro καταγωγίῳ diversorio usurpatur. Historia sacra in commemoratione de ortu secundum humanam naturau Christi: Non erat locus tv TỶ xatalúpati, in diversorio (Luc. 11, 7). 'Avahúsiv contra significat, de loco migrare, in quo fueris: sive ávaxáµntɛty, ut ait Elias Crete antistes, quodam loco verbum hoc explicans. Sic interpretari verba Paulina Phil. Melanchth. solebat, inðujíav ἔχων εἰς τὸ ἀναλῦσαι καὶ εἶναι σὺν Χριστῷ· cum singulari desiderio tenear migrandi, ut sim cum Christo. Eleganter profecto: nam sic Græci loquun. tur. Indicabo locuin tantum unum, ne longius lectorem detineam. Athenæus in libro, si recte memini, Astro 11, dixit hac significatione, ἀναλύειν ἐκ τοῦ δείπνου, abire de convivio. Noster quidem Gregorius eodem modo vocem hanc cepit, nou hoc tantum loco, sed etiam aliis. In cap. 14, sub finem: Εἰς φθορὰν ἀναλύσει την κίνησιν Verget motus ipsius ad interitum. Quin etiain id quod hoc loco dixit, πρὸς τὴν ζωὴν ἀναλύειν, paulo post quasi explicat verbo nave10εiv, quod valet redire, ἐξ αὐτῶν τῶν ἐπὶ ζωὴν ἐξ ἀναστάσεως επανE266vtwv. Didicimus hoc etiam ab iis, inquit, qui per resurrectionem in vitam redierunt. Et in capite sequenti, cum dixisset, τὴν γῆν πρὸς τὴν γῆν avalúa, terram ad terram reduci: subjecit, ἀλλὰ καὶ τὸν ἀέρα προσχωρεῖν τῷ ὁμοφύλῳ· sed et aerem ad res sibi cognatas se conferre, quibus in verbis vides τὸ ἀναλύεσθαι explicari per προσχωρείν. Eadem significatione Gregorius et avalúεV usurpavit in cap. 27. Et nomer ortum a verbo ἀνάλυσις, pro reditu sive ávaxáµfet, ut Elias interpretatur, earumdem rerum ad statum pristinum, in cap. prox. sequente, itemque 27. Veruni modus ≥y tai; σχολικαῖς παρασημειώσεσι ταύταις aliquis esto. Col. 223 A. Valere jussis. Utrumque opinor recte legitur, οι ερρώσθαι φράσαντες, εἰ ἔῤῥωσθε· sicuti Latina etiam in lingua, valere jubere, et valedicere. Col. 226 C. Quis obsecro. Verbis hisce, tę TÓVOS τῇ θείᾳ δυνάμει κωλύσαι τῶν οἰκείων την συνδρο unv; lioc est, Quis labor divinæ potestati fuerit cognatorum concursum impedire? His ergo verbis mendun subesse opinor. Dionysius certe negantem particulam inseruit, divina potestate non prohibente. Quanquam ipsius etiam conversio sic est confusa hoc loco, ut colligi de ea sensus nullus queat, quod nisi vidissem apud ipsum verbum prohibere, suspicari quis potuisset, pro xwlúcar, legendum ávůσat sensu non incommodo. Si animus ipse quod sibi cognatum est colligit, quanto magis Deus eflicere potest, ut in resurrectione quod suum est quisque recuperet? Sed enim consideranda hæc aliis relinquo. Cum ait, Qui de principiis scripserunt, intelligit Origenem Leonidæ F. quem plerique Græci, inque his Nicephorus, fere xaxóopova vocant: credo propterea, quod pravarum quarumdam absurdarumque opinionum auctor exstiterit. Scripsit Origenes librum Пɛpl doxŵr, De Christianæ religionis principiis, ut ego quidem titulum hunc intelligo; nam libros non legi, quanquam exstent etiamnum. Inter cæteros errores hujus fuit et is quem Gregorius noster hic preclare refutavit, περὶ προϋποστάσεως Ty quxwv, ortus ex scholis et disputationibus Platonicis. Sic enim scripsit Elias Cretensis antistes, Nazianzeni interpres, cujus etiam verba libet hic ponere. Οὗτος, inquit de Platone, καὶ τὸ περὶ προ ὑπάρξεως ψυχῶν δόγμα προτεφλυαρημένον ἐκράτυνε, μεταβαίνειν ἀπὸ τοῦδε σώματος ληρῶν εἰς ἐκεῖνο, καὶ αὖθις εἰς ἕτερον, καὶ περιόδους τοιαύτας τελεῖν κατὰ ἀναλογίαν τῶν ἰδίων ἁμαρτημάτων. Idem Plato doctrinam absurdam, quæ animos ante corpora tradit exsistere, acceptam ab aliis comprobavit. Animos nimirum de aliis corporibus in alia migrare, ac pro delictorum suorum vitiorumque ratione circuitus hujusmodi citius tardiusve absolvere. Hactenus Elias: qui quod ab aliis doctrinam hanc accepisse Platonem ait, intelligendum est de Pythagora, et illius sectatoribus, quos ut audiret Plato, in Italiam navigasse dicitur. Hæc putabam idcirco addenda, quod Dionysium non intellexisse locum hunc videbam, imo ne id quidem quod diceret. Sic enim reddidit: Qui,ante nos de principatibus disputantes, veluti quamdam pestilentiam protulerunt, quod in conversatione propria animæ exsistant. Col. 254 B. Eorum vero qui. Legebatur hoc loco in libris editis ab Aldo, τῶν δὲ γεννεωτέραν τοῦ σώματος τὴν ψυχὴν εἶναι λεγόντων, quæ verba cum esse corrupta viderem, sic ea restitui. Tŵy s γενεωτέραν (quanquam malim simpliciter extrita γε particula, τῶν δὲ νεωτέραν) τοῦ σώματος τὴν ψυ xv, etc., quibus jam in verbis aperta est, planaque Sententia, Gregorii etiam instituto consentanea nam explosis Platonicis et Origenicis ineptiis, qui animum corpore priorem esse tradebant, ait se ålterius etiam partis confutationem mente præceptam

VARIORUM habere, nimirum illorum qui ortu posteriorem animum corpore statuebant. Col. 235 B. Prius reipsa. Retinui lectionem Aldini exemplaris, προϋπάρχειν ἢ προγένεσθαι· quan quam veteres aliter legisse animadverterim, nimirum προϋπάρχειν ἢ ἐπιγίνεσθαι. Ut sit sententia hujusmodi cum nihil horum altero vel in natura prius exsistat, vel posterius oriatur, atque hic sensus mihi quidem non displicet. Animadverti pri. mum hoc, cum Dionysii conversionem inspexissem. Sunt enim illius verba: Nihil ante subsistere in naturæ ratione, vel post accidere dicimus. Col. 235 C. natura insita. Libri editi habent, the Εγκειμένης φυσικῶς πρὸς τὴν ἐνέργειαν, ταύτης μεθtotapévns. Hic primum distinctionis notam post ενέργειαν sustuli, deinde ταύτης mutavi in αὐτῆς· itaque sensus bic efficitur: Non externa facultas ingreditur, sed facultas insita corpori a natura, ad actiones suas accedit. Ibid. D. Sed ab animato. Editio Aldina sic habet: ἀλλ' ἐξ ἐμψύχου καὶ ζῶντος, καὶ διὰ τοῦτό φαμεν εὖλογον εἶναι καὶ μὴ νεκρὸν καὶ ἄψυχον, etc. Quater vides conjunctionem xat non magno intervallo repeti, bis recte, bis prave, rationeque plane aliena ab Gregorii nostri elegantia. Quamobrem sic fuisse ab ipso hac scripla non dubito, ἀλλ' ἐξ ἐμψύχου καὶ ζῶντος· διὰ τοῦτό φαμεν εὔλογον εἶναι, μὴ νεκρὸν καὶ ἄψυχον οἴεσθαι, etc. Accurate singula si quis consideraverit, cum quæ antecedunt, tum quæ consequuntur, idem mecum statuet. Col. 238 D. Oratione illust. Cum editi Aldinis typis libri habeant, λόγου παντὸς ἐναργέστερον, ego legere analo εναργέστερον διηγεῖται, explical evidentius splendidinsque et illustrius etiam tibi natura effectionum animi in corpore varietatem, quam ulla possit oratio. Equidem non nego, posse locum etiam hic esse voci tvɛYESTEROV. Sed nescio qui fiat, ut potius alterum illud usurpatum ab Gregorio statuam. Tradunt oratores, inque his Hermogenes, ornamentum in oratione præclarius nullum esse, quam si quædam in ea sit ¿vápyɛta. Nullam vero noster ait Gregorius orationem tam ¿vapyň fingi posse, quam non exsuperet natura in effectionum animi varietate demonstranda. Habes sententiam meam, lector: tu tibi quod arriserit deligito, quando sua cuique sponsa, ut est in proverbio. Col. 259 D. Ne ulla in re. Recte, nisi plane fallor, hunc locum restitui. Nam cum in Aldinis libris legeretur, ὡς εἰς μηδὲν τῆς ἔξωθεν φωνῆς ἐπιδύσεσθαι, οὗτος γὰρ τῶν πνευματικών προβάτων ὁ νόμος καθώς φησιν ὁ Κύριος τό, etc., sic ea_mutavi, ὡς εἰς μηδὲν τῆς ἔξωθεν φωνῆς ἐπιδεῖσθαι (οὗτος γὰρ τῶν πνευμ. etc., altera παρενθέσεως nota post vo cem quvns, qua: sequitur, collocata. Nam Cueba prorsus hoc loco non conveniebat, cui admodum est litteris similis vox ἐπιδεῖσθαι, atque etiam similior devɛoba, quæ idem significat. Sententia quidem aperta est, quam in conversione expressimus, omissam ab interprete veteri. Quod autem ait, idcirco non debere nos hominum, qui vero in terris Dei coetu comprehensi non fuerunt, monumenta desiderare, quia scriptum sit, Oves meæ vocem meam audiunt (Joan. x, 27): potest id quidem defendi, sed multo præclarius a quodanı existimo dictum esse scriptore ecclesiastico, to xaλὴν ὅπου ἄν ποθ' εὑρεθείη, τῆς ἀληθείας ἴδιον εἶναι· Quod bonum sit, ubicunque tandem reperiatur, debere veritatis proprium censeri. Galenus certe præclare de his commentatus est, cujus illa vox egregia, hymnum se Deo naturæ auctori hac ipsa in commentatione pangere. Intelligit autem Galenum Gregorius, cum ait, quosdam, quem ad usum corporis membra facta sint, indagasse et explicasse. Nam antecessit ille Gregorium non multis annis; vixit euim Galenus, M. Antonino Aug. imperante, illo niNOTÆ mirum sæculo, quod et principem litteratum, et maximam eruditorum in omni disciplinarum genere copiam habuit. Meminit Galeni Nazianzenus in oratione de Cæsario fratre funebri; ac Theodoretus etiam, Gregorii nostri fere æqualis. Col. 243 A. Instar marinor. Qui sint Balásσio: TVEÚμoves, non intelligo, nisi quod piscis genus esse suspicor. Ibid. Č. Quæ cum nutu. Retinui lectionem, quam in libris Aldinis reperi, ἅμα νεύματι γινομένη, quæ cum nutu fit. Dionysius autem sic vertit, ut appareat, eum haud dubie legisse, apa vohpati: expres sit enim, Cum intellecta proveniens. Rectius Latine dixeris, ἅμα νοήματι γινομένη, Quæ fit cum cognitione, quod sic intelligo, tantam esse in palpebraruni motu celeritatem, quanta mentis sit in cogitando. Atque hoc verum esse, patet etiam de verbis Nazianzeni, quæ in oratione лept Oɛodoylas, prolixa illa et admirabili, exstant. Μόνῳ τῷ βούλεσθαι ὁμοῦ κινεῖται ἡ ὄψις, καὶ ταυτὸν τῶν πάσχει. Col. 246 C. vicino pulm. 'Ex toū napaxsiµićνου πνεύμονος. Sic enim legere malui, quain ἐκ τοῦ παρακειμένου πνεύματος. Col. 247 B. Præcipuum. Quod Latine dixi præcipuum, Græce est xupiwtatov. Sic enim legere malui, sententia loci tantum non hoc manifesto requirente. Aldina vero editio xatpuratov habet: quod plane huc non quadrat. Est enim xalptov, quod nos letale dicimus, ut xaipios manyń, vulnus letale, etc. Col. 247 D. Quanto enim. Quanto magis ignescit, Græce dicitur: ὅσῳ ἔμπυρον διὰ τῆς γείτ. γίνο Oɛp. etc. Sententia, lector, aperta est et perspicua, voce umupov, quasi rursus antiquam in possessionem niissa, unde vi alterius erat ejecta. Nam_in editione Aidina legitur άπειρον, pro έμπυρον. Est et non infrequens apud Graecos τοῦ ἀπολύτου, ἀντὶ τοῦ συγκριτικοῦ θέσις· hoc est, positivos gradus pro comparativis, uti loquuntur grammatici, usurpari; sicut hic tumupov dici vides, pro čow ¿µxyρώτερον γίνεται. Col. 250 B. Principium et radix. "Aphtiva xat ῥίζαν, sic enim lego, non αρχικήν τινα, quemadmo dum est in iis libris qui sunt expressi typis. Declarant hoc verba statim subjecta, περὶ τὴν ἑτέραν aphy. Non conveniebat hoc principium alteri vitse principio arctiore per vicinitatem loco conjungi. Ibid. D. De terrea statua. Terream statuam, tov γῆῖνον ἡμῶν ἀνδριάντα. Libri Aldiui vitiumn manifestum habent, τῶν γηίνων ἡμῶν. Col. 251 A. Musculorum. Quod in editione Aldina est μuwv apxal;, musculorum principiis, retinui. Dionysius autem vertit, Medullarum principiis. Itaque legisse ipsum pro μvwv, quod est nostris in libris, μυελών, necesse est. Quod an rectius huic loco conveniat, dispiciat qui volet. Mihi sat est hoc lectori obiter indicasse. Col. 251 C. In junco odor. 'Ev solvw, sic enin legendum censeo, non ἐν σχίνῳ, quemadmodum est in libris editis. Nam cur lentiscum Gregorius cum lauro conjungeret, ac inter ɛлvoz nunieraret, non video. Exolvos autem juncus est odoratus: de quo, si voles, Dioscoridem consule, primi in libri capite 18. Paulo post cum scriptum esset, xal ó toû μúhov xulós, reposui, tou µàov, nam de mali succo Gregorius loquitur. Ibid. Purpureum. Τὸ πορφυραῖον τῆς ὑακίνθου βαφῆς, sic enim lego, vel της υακινθίνης βαφής. Αιdina editio habet υακίνθης βαφῆς, prave. Col. 255 C. Quasi perfecta. Aldinis in libris legebatur, ott μ TERɛla EV TOUTOIS, etc., quæ cum esse viderem transposita, mutavi collocationem ita, ut legatur: nôti Tedsía ÈV TOút., non quod perfecta sit in ejusmodi rebus anima, etc. Hæc habui. lector, quæ tecum hoc tempore communicarem. Tuum erit, optimam in partem qualemiqualem animi mei conatum ac studium interpretari; quod ut facias opto, facturumque confido.

IN EUMDEM LIBRUM DE OPIFICIO HOMINIS FRONTO DUCÆUS S. J. THEOL. Laudanda sane est opera, quam in hoc Nysseni libro nova interpretatione illustrando posuit nupe. rus interpres, sed majorem a lectoribus gratiam iniisset, si quibus in locis aut de mendo suspectus, aut mutilus Græcus textus videbatur, ad antiquioreni interpretem recurrere gravatus non essel, neque tam sinistram de illo concipere opinionem voTuisset. Non enim ante annos tantum quadringentos, ut perperam scripsit, auctoris librum in Latinum sermonem convertit Dionysius Romanus, cognomento Exiguus, sed ante mille ac paulo plures, hoc est altero a morte Gregorii sæculo, cum, ut testatur Beda libr. De sex ælatibus mundi, Paschales circulos scripserit anno Dominicæ incarnationis 10xxx11, a quo et illos inchoavit. Is fuit annus Diocletiani CCXLVIII, post consulatum Lampadii et Orestis, quo etiam codex Justiniani orbi promulgatus est neque tam densis ævi sui tenebris obsessam habuit inentem, ut non aliquando felicius, quam novi istius Evangelii præcones aut mystæ sanctorum Patrum sensum perspectum habuerit. Potuit igitur tam velns interpres emendatiore Græco libro uti, cujus lectionem ex vestigiis interpretationis Latinæ pervestigandam merito admonet vir clarissimus Jacobus Billius lib. Observationum 1, cap. 37, eumque, deúτegov πhouy nobis esse debere, ut antiquiores ejusmodi interpretes verbum verbo studiose reddentes consulamus. Quamobrem ne hoc quoque damni faceret lector, et in quibus locis claudicasse nova hæc interpretatio videretur, ea veteris supplemento fulciretur, faciendum nobis censuimus, ut de iis lectorem admoneremus, deque illis Scripturæ sententiis, quarum ad fontem digitum ille non intendisset: cujusmodi est illa in exordio libri pag. 44, Μικρὸς ὅλος ἂν ὁ κόσμος χρημά zwv pávn, desumpta ex cap. xvII Proverbiorum Salomonis, cujus versui 40 subjiciuntur ista in Complutens et Plantiniana editionib., ToÛ RISTOŬ ὅλος ὁ κόσμος τῶν χρημάτων, τοῦ δὲ ἀπίστου οὐδὲ 6666;. Fidelis totus ornatus pecuniarum, at infidelis neque obolus. Aptius e Græco expressit llieronymus in cap. XLV Ezechielis, Ejus qui fidelis est, totus mundus divitiarum: illius autem, qui infidelis est, neque obolus, et Ambrosius lib. 1 De Jacob cap. 8, Fideli totus mundus divitiarum, et in psal. XLVIII, Non habent divitias infidi, non possessionem. Fideli enim totus mundus possessio est. Col. 123 C. Episcopi Nysseni. Prima editio Latinæ interpretationis Dionysii, quæ prodiit an. 1537, Coloniæ ex officina Melchioris Noveiani, hune titulum præferebat: Gregorii episcopi Nysseni de creatione hominis liber. At in quibusdam codicibus manuscriptis cum Parisiensibus, tum Augustanis aliorum operum ejusdem auctoris titulo additur&pxEnixónov. Leuvenclaius etiam in epitome Vitæ ejus, quam huic operi prælixit, Nysseno quidem apud Caesaream principem Cappadocia urbem, Gregorio vero cognomento Theologo gubernandæ apud novain Romam Ecclesiæ curam utrique cum titulo patriarchæ decretam fuisse a concilio Constantinopolitano œcumenico i tradidit (a): quem errorem incrustare voluit Is. Casaubonus, et extraordinario metropoleos honore decoratam fuisse Nyssam urbem finxit duum locorum patrocinio nixus. Prior est in Epistola ad Flavianum, ubi sub finem ita loquitur: El κατὰ τὴν ἱερωσύνην τὸ ἀξίωμα κρίνοιτο, ἴση παρὰ τῆς συνόδου καὶ μία γέγονεν ἀμφοτέρων ἡ προνομία, μᾶλλον δὲ ἡ φροντὶς τῆς τῶν κοινῶν διορθώσεως, ἐν to loov Ext. Quod si ex sacerdotio dignitas a'sti- (a) In notis ad epist. Nyss. ad Eustathiam. tomanda venit, par et idem a synodo concessum utrique privilegium est, vel potius cura emendationis publica, idque in eo quod jure pari esse jussi sumus. At hæc de synodo provinciali possunt intelligi, in qua uterque fuerat episcopus ordinatus, non de secunda ecumenica, quæ profecto, si quod privilegium civitati Nyssæ tribuisset, hac nimirum adhibita cautione illud temperasset, quam et prima synodus. Nicæna expressit can. 7, cum Jerosolymitanam sedem voluit τιμᾶσθαι σωζομένου τῇ μητροπόλει τοῦ ¿§:wµaros. Salva tamen metropoli sua dignitate, quæ profecto salva non fuisset, si pari jure sedes utraque esse Nyssæ et Cæsareæ jussa esset. Alter locus apud Socratem est lib. v, cap. 8, ubi de episcopis, qui Constantinopoli convenerant, agit, xal natpiȧpχας κατέστησαν διανειμάμενοι τὰς ἐπαρχίας, ὥστε τοὺς ὑπὲρ διοίκησιν ἐπισκόπους ταῖς ὑπερορίοις ἐχε κλησίαις μὴ ὑπερβαίνειν. Disperitis provinciis patri archas constituunt, deciduntque ut nullus episcopus relicta sua diœcesi ad externas Ecclesias demigraret; tuın addit Thraciæ patriarchatum obvenisse Nectariu, Ponticæ vero diœcesis patriarchatum Helladio Cæsared Cappadociæ post Basilium episcopo, Gregorio fratri Basilii Nysse et Otreio Melitina, contigisse. Nondum videlicet in ecclesiastico pulvere adeo sese exercuerat Casaubonus, ut ad lectionem mi IV (b) doctiss. et illustriss. cardinalis Baronii pervenisset, ex quo discere potuisset hallucinatum esse Socratem ac perperam intellecta sanctione imperatoris Theodosii, quam exhibet titulus codicis Theodosiani 1, De fide catholica 1. m, hæc de institutis patriarchatibus protulisse: Sozomenam vero felicius ex ejusdem edicti sententia non ad distinguendas provincias, sed ad dignoscendos vere catholicos voluisse id ab imperatore esse sancitum, νόμον ἔθετο παραδοθῆναι τὰς πανταχοῦ Ἐκκλησίας τοῖς ἐν ὑποστάσεσι τριῶν προσώπων ισοτίμων καὶ τὴν αὐ τὴν ὁμολογοῦσι θεότητα, τούτοις δὲ εἶναι τοὺς κοινωνοῦντας τῷ Νεκταρίῳ ἐν Κωνσταντινουπόλει, legem edidit, ut Ecclesiæ ubivis gentium collectæ illis committerentur qui in substantiis trium personarum eadem dignitate præditarum unam et eamdem confilerentur divinitatem; hos porro esse qui congruerent in fide cum Nectario Constantinopolitano, in Egypto cum Timotheo Alexandrino, in Orientalibus Ecclesiis cum Diodoro Tarsensi et cum Pelagio Laodicensi, in civitatibus vero Ponti cum Helladio Cresariensi, cum Gregorio Nyssæ, et Otreio Melitenæ episcopo. At est inauditum in una eademque diocesi plures fuisse patriarchas; qui potuit igitur unius diœceseos Orientis duobus episcopis Tarsensi et Laodiceno, præterito Antiocheno, Ponticæ iteni diacesis patriarchatus tribus episcopis Cappadoci, Cæsariensi, Nysseno, et Melitinensi obvenire? Certe in Notitia quam Leuvenclaius ipse cum Jure GræcoRomano vulgavit, ex dispositione Leonis imperat. cognomento Philosophi, pag. 90, sic effertur áŘIS προκαθεδρίας τῶν ὑπὸ τὸν ἀποστολικὸν θρόνον Κωνσταντινουπόλεως τελούντων μητροπολιτῶν, καὶ τῶν ὑπ' αὐτοὺς ἐπισκόπων α. τῷ Καππαδοκίας, α'. ὁ Νύσ σης, β'. ὁ Καμουλιανῶν, γ'. ὁ τῶν Βασιλικῶν θερμών, δ. ὁ Κισσοῦ, ε'. ὁ Ἑαΐσσων. ς'. ὁ Σοριάδος, ζ'. δ' Αραθίας, η'. ὁ τῶν Αἰπολίων. Οrdo presidentia metropolitanorum qui subsunt apostolico throno Constantinopolis, et subjectorum eis episcoporum: 1. Nyssenus; 2. Camulianorum; 5. Regiarum Thermarum; 4. Cissi; 5. Evaissorum; 6. Seriadis; 7. Arathiæ; 8. Epoliorum. In veteri codice provinciali, quem nuper edidit vir eruditissimus Aubertus Miræns, sub sede Antiochena metropoles plures enumeran- (b) P. 58, num. 77.

VARIORUM tur. quarum prima est Tyrus, secunda Tarsus; falsum igitur est ad illa usque tempora quibus hæ Notitia sunt editæ vel Nyssain metropoleos, vel Melitinam, vel Tarsum patriarchatus honore fuisse decoratas, cum nec ex Notitia Leonis Philosophi, neque ex ea quam regnante Andronico Palæologo editam profert Theodori Balsamonis Nomocanon, id constet, nec inter illas reperiatur Nyssa, quæ novo ac posterioris aevi proprio more τῆς ἀρχιεπισκοπῆς archiepiscopatus titulo absque ulla in episcopos jurisdictione sunt ornatæ, quasque idem jus Græco-Romanum exhibet. Col. 160 C. Calidiores spargit. Dionysius aliter, infusa imbribus terra cum radiis solis fola fuerit; legit nimirum, ut scriptum exhibet alius codex calamo exaratus, quod testatur Leuvencl. daßán, non ἐπιλάμψῃ. Utitur eodem verbo alibi pag. 128, ὧν ἡ μὲν διαθάλπει τὸ πᾶν τῇ θερμότητι. Quarum quæ prima est, calore suo cuncta fovet. Col. 161 A. Mentoque uvulam. Tapyapɛwvas vertit fauces Dionysius, hunc locum sic efferens: mentum quidem deorsum ad fauces quadam concavatione pertrahit. Proprie tamen yapyapew Latinis gurgulio est, sive caro fungosa oblonga, a palato juxta Harium ineatus in os propendens, superiori parte latior, inferiori vero in modum pyramidis acula, quæ ad vocis modulationem facit, unde et mλnxxpov, plectrum dicitur. Eam Plinius lib. 11, cap. 37, uvam appellat. Quod inter eas uvæ nomine ultimo dependet palato, homini tantum est. In quem locum annotat Dalecampius, Eam partem gurgulionem potius appellari: uvam autem morbi nomen esse. Julius Pollux lib. 1, num. 22: Tapyapεwv el voońcas φλεγμαίνοι καὶ εἰς ὠχρότητα μετατραπῇ, σταφυλή xadelta. Gurgulio si ægrotus intumescal et in pallorem convertatur, uva vocatur. Aetius tamen Amidenus, medicus et ipse celebris, lib. vm, cap. 40, docet gurgulionem et columellam vocari, et uvam, quo nomine accipienda est quædam in eo affectio, cum scilicet uvæ acino simile summum gurgulionis apparet. Licet igitur apud medicos uva solam affectionem aut morbum ex inflammatione gurgulionis natum significet, apud alios tamen auctores hanc eamdem partein corporis secundum naturam se habentem gurgulionem, columellam, uvam, et uvulam constat appellari, quemadmodum et apud Aristotelem lib. 1 De historia animalium, cap. 11, legimus eamdem columellam, si intumescat et inflammetur, otaquity, uvam vocari, licet inter medicos id ab Archigene dictum reprehendat Galenus lib. v De morbis xarà rorovs, quod non quamvis inflammationem vel affectionem, sed eam qua laxior ex influxione redditus sit inferna parte crassior gurgulio, a medicis uvam appellandam esse contendat. Col. 191 A. Postquam more. Non hoc proprie sonant Græca, sed vox powors id significat, quod alili melius expressit interpres infra, στῆναι τὴν μοώδη τοῦ χρόνου κίνησιν. Fluxus ille temporis molu quiesceret ita quoque fluxam et caducam hanc esse generationem hic innuit. Dionysius scripsit hoc loco Vere namque jumento similis factus est, qui hanc animalem generationem in sua natura suscepit. Hoc tamen alibi dixit etiam Nyssenus col. 203 B, ubi meminit τοῦ τῆς γεννήσεως είδους, δι' οὗ γεννᾶται τὰ ἄλογα, ζωοδεστέρας γενέσεως. Col. 194 D. Idcirco sæpe. Male interpuncta sunt ista; collocanda enim est distinctio post voceni, præstantia. Dionysius vertit, Idcirco plerunque contingit ut munera divina ignoret nostra miseria, pulcherrima imagini fœdissimam faciem passionis obducens: nam perturbationes animi sive passiones, quæ ex contubernio corporis oriuntur, tà áðŋ σαρκός appellat. Ibid. Quod si quem. Απιστεῖσθαι ποιεῖ τὸν ἄνο Opwzov. Quod si quis animi morbis obnoxius carnique deditus efficit, ut hominem divina pulchritudine exornatum esse non credas; Dionysius mentem auNOTÆ. ctoris melius quam Leuvenclaius expresserat. Nam si viliosus quisque vel carni deditus non sinit de homine credi, quod sit divina pulchritudine'decoratus, sed ille. Col. 195 C. Vescimini. Locus est Proverbior. vi, 5: Φάγετε τὸν ἐμὸν ἄρτον, καὶ πίετε οἶνον, ὃν ἐκέpaca Spiv. Comedile panem meum, et bibile vinum, quod miscui vobis. Apud Isaiam autem hoc tantum lego, ἀντλήσατε ὕδωρ μετ' εὐφροσύνης Haurile aquam cum gaudio, cap. XII, 5. At lætitiam bibere alibi dixit, cap. xxv, 6: ἐπὶ τὸ ὄρος τοῦτο πίονται supposúvηy, super montem istum bibent lætitiam. Hic etiam pro μεγαλοφωνίας, aptius fortasse legeretur Heyaloqutas, hortatur eos, qui sublimitatem vocis ejus exaudire possent. Solent enim Patres hunc prophetam payaλópuvov appellare: Gregorius Nazianz. orat. ut, p. 50: Καιρός γάρ μοι τὰ αὐτὰ τῷ μεγα λοφωνοτάτῳ τῶν προφητῶν Ἡσαΐα συμφθέγξασθαι, Tempus est ut iisdem verbis utar, quibus Isaias vocis sublimitate prophetas omnes antecellens. Joan. Chrysostomus homil. in locum Act. 1: Saulus adhuc spirans, ὁ γὰρ μεγαλοφωνότατος Ἡσαΐας, ὁ τῶν παραδόξων όψεων θεωρός. Nam Isaias, qui sublimitate vocis cæteris antecellit, qui mirabilium illarum spectator visionum ſuit. Col. 198 B. Nam uterque delicias. Pro spons legisse videtur Dionysius popñs, dum vertit, Utrique enim hujus cibi unam gratiam professi sunt. Dixerat enim antea, την παροδικήν ταύτην τροφήν. Sic ergo esset interpretandum: Nam uterque cibi concessi unum beneficium arbitratur verum illud bonum, paulo post, Dux vitæ, Græce est, & apxnyos The Swñs, quod editionis Vulgatæ verbis Latine a Dionysio convertitur, auctor vitæ, Actor, 111, 15: tòv δὲ ἀρχηγὸν τῆς ζωῆς ἀπεκτείνατε· Auctorem vero vita interfecistis. Col. 207 D. Quæ multis etiam. Non hoc vult Gregorius multis nos sæculis præcessisse patriarchas, sed utitur verbis Apostoli ad Hebræos XI, 43, a Vulgatæ auctore sic expressis, sed a longe eas adspicientes, et salutantes, et confitentes, quia peregrini. Col. 210 A. Quasi ante capere. Dionysius vertit, debemus conservationis optimæ studiis inhærentes, futuræ gratiæ antiquitateni ipsam venerabilem æquanimiter opperiri. Sed ne hic quidem expressit vim verbi, роеμлорɛúɛobat, quod ad merita operum nostro - rum tuenda valet plurimum, quæ solet Scriptura cum negotiatorum et trapezitarum arte comparare, qui lucrum aliquod acquirunt. Sic locutus est Gregorius Nazianz., orat. 20, De Basilio, pag. 326: Baσιλείαν εὕρατο μείζον τοῦ ἔργου τὸ πάρεργον ἐμποpɛvoάuevos Regnum invenit, plusque in ea re quam obiler agebat, quam in ea, quæ præcipuæ ipsi curæ erat, lucri fecit. Hic ergo sie interpretari potes, recla vivendi ratione futuram illam gratiam multo ante sibi acquirere. Col. 211 C. Perinde æternumn. Non dixit dîôtov, sed ἀγέννητον, quod idem hoc loco valet quod ἀγέvntov, increatum. non conditum. Dionysius scripserat: Qui materialem causam juxta ingeniti rationem, sic enim corrigendum, bonæ naturæ coæquare contendit. Hoc est, æque increatum vult esse illud materiale principium, atque ipse creator est increatus. flic locus comparatus cum altero germano suo in disputatione de anima cum sorore Macrina non mediocriter illustrabitur, ac vicissim juvabit, Si illic quoque legatur, suffragante præsertim codice ms. illustriss. cardinalis Bonzii, pag. 671: "HTɩS ὑλικὴ φύσις ἔξω τῆς θείας ουσίας αντεξαχθήσεται τῷ Θεῷ κατὰ τὸ ἀγέννητον τῇ ἀϊδιότητι τοῦ ὄντος παρtouµévn. Aut aliqua natura materialis extra divinam essentiam introducetur, et cum Deo comparabitur, sic ut cum sempiternitate ejus qui est, ratione proprietatis ingeniti adæquetur. Idem etiam de Manichæis ab eadem mente Gregorius Nazianz., orat. 1. De Filio. pag. 569: Οὐκ ἂν μὲν συγχωρήσαιεν εἶναι μόνου Θεοῦ τὸ ἀγέννητον οἱ καὶ τὴν ὕλην καὶ τὴν ἰδέαν συνεισάγοντες ὡς ἀγέννητα. Atqui solius Dei

VARIORUM ingenitum esse minime concesserim, qui_materiam quoque el formam ut ingenitas induxerint. Paulo ante in eadem oratione, idem Nazianzenus, tòàyévvátov, τὸ ἄναρχον καὶ μὴ ἐκτισμένον, ingenitum, quod principio caret, et increatum est, et Justinus in Cohortatione ad Græcos, pag. 16, toùs yevηTOÙÇ ἢ δημιουργητους γινομένους, genitos sive condiLos nascentes. Augustinus De hæresibus ad Quodvultdeum, iste duo principia, inter se diversa alque adversa, eademque æterna et coæterna, hoc est semper fuisse composuit, et refutat hanc hæresim, lib. 1, c. 3, Contra Julianum Pelagian. et Epiphanius hæres. 66. Col. 218 C. Publico in concilio. Marciv, 22: Et venit quidam de archisynagogis. Merito sane reprehendit Seb. Castellionem Beza in 1v Matth. quod Guvaywyny collegium vertat, eum angustioris sit significationis, et quia factum erat peculiare hoc momen Ecclesiis Judæorum. Idem etiam in xvı Matth. scribens, Exxanolav ait melius Latine reddi ecclesiam, quod communis loquendi consuetudo fecerit, ut pro cœtu eorum accipiatur, qui Christum profitentur; et in responsione ad eumdem CastelHonem arguit illum quod paganorum vocibus sacras Litteras profanaret, neminemque jam judicii hominem ait non cohorruisse cum beatos illos angelos audiret in genios, esse transformatos. At qui cæteris hæc vitio vertit, suo se calculo damnat, cum non mode Vulgatæ Latinæ auctorem sæpe suggillet tanquam minus Latinitatis studiosum, sed ab Ecclesiæ subinde sanctorumque Patrum locutionibus, et quod capitale magis est, ab eorum placitis ac dogmatibus quam longissime discedat. Eque obscurum et ineptum est illud col. 221 B, Εν φωνῇ ἀρχαγγέλου. Per vocem divinorum nuntiorum principis, v. col. 221 C, mpdę nístiv tñs àvaatásews, ad persuasionem de resurrectione, et infra ixzdŋolav, Dei cœtum, cum usitatis apud ChristiaNos vocibus, archangeli, fidei et Ecclesiæ, fuisset utendum, quandoquidem apud paganos etiam in sacris nefas fait a receptis formulis conceptisque sacerdotum verbis recedere. Col. 250 B. De principiis scripserunt. Carpit et suggillat hoc loco Dionysium Leuvencl. quod hæc ita sit interpretatus, ut non intellexisse videatur, quod diceret; sed immodesuam ejus agnitio propria: inscitiæ repressisset, si vel ipsos Origenis libros Latine conversos a limine salutare voluisset. Năm et in ipsa præfatione sic ait: Istos exigis, ut interpreter, id est, rep! ȧpxwv, quod vel de principiis vel de polestatibus dici potest, quo minus debuit mirari novus interpres ita scriptum fuisse a veteri, de principatibus disputantes; tametsi, cum dicat Pamphilus martyr in Apologetico in illis libris ostendi quæ sint illa quæ manifeste ecclesiastica prædicatione tradita sint, et quæ sint quæ non aperte definiun. tur, de principiis potius Christianæ fidei illic agi probabilius est. Pro nuov autem legit Dionysius, Lopov, vitiosum codicem nactus, quam ob causam vertit, pestilentiam, sed hac voce magna quædam intelligitur multitudo quam in disputatione de resurrectione cum Macrina vocal žvý Tivà tŵu fuxwv, nationes quasdam animarum. Ei Allustrari adinodum potest ex isto locus ille, præcipue si tertium quemdam interpretantem adhibeaHus in consilium, qui Justiniani imperatoris librum sive tractatum vertit, editum inter epistolas pontisicum, quæ quintam synodum generalem præcedunt, et utraque lingua exhibetur tom. H edit. Romanæ, pag. 635. In eo quippe magna pars capitis hnjus libri Nysseniani citatur, et ad revincendos Origenis errores, cum multis aliis profertur. Ac primum illud èv διαζούσῃ πολιτεία Justiniani liber aliter extulit, δῆμον ἐν ἰδιαζούσῃ πόλει, interpres dixit, veluti quemdam populum in propria urbe ante substitisse, Leuvenelaius, quamdam nationem seorsum quadam in republica exsistere. In disputatione vero cum Macriua, ἔθνη τινὰ τῶν ψυχῶν ἐν ἰδιαζύσῃ των πολ NOTÆ. Tzig BioTeúovta, Sifanus vertit, nationes quasdam animarum esse ponant in peculiari quadam civitate viventes. Rectius tamen, opinor, Dionysius hoc loco dixit, quod in conversatione propria animæ exsistant, hoc est separatæ a corporibus degant, ut paulo post dixit, cel. 229 D, èv lòla rivi xataSTAGE POSIOTEúetv, proprio quodam in statu vivere, et col. 232 Β, ἀποσπασθεῖσα τῆς ὑψηλοτέρας πολιτείας † Yux, animus de conditione ac statu excelsiore de jectus, et col. 233 B, ¿y'Ɛautŵy Brotɛvely, quod perperain Leuvencl. inter se degere, Dionysius recte, apud se, Justiniani interpres optime, qui vivere animas separatas ante corpoream vitam asseverat. Hieronymus his suffragatur, cujus hæc verba sunt epist. 61, in Joannem Jerosolym., dum Origenis errores enumerat: Quod in hoc corpore quasi in carcere sunt animæ religatæ, et antequam homo fieret inter rationabiles creaturas in cœlestibus commorale; et rursus post aliquot paginas, Quærimus uirum animæ, antequam plasmaretur Adam de terra, proprium statum habuerint, vixerint, mortuæ sint alque substiterint. Cæterum quod ad hanc poÛnapęɩv animarum attinet, in libris, qui nunc Latine tantuin editi, hoc tantum legimus lib. 1 el vII, anima non cum corporibus ſacía, sed extrinsecus probatur inserta, quia nimirum, ut ait Hieronym. epist. 54, multa fuerunt a Rufino interprete subtracta, quæ apertamı ejus impietatem monstrare potuissent. At in illo eodem Justiniani tractatu proferuntur Græce, pag. 655, περὶ τῆς προϋπάρξεως ψυχῶν, De animarum praexsistentia, ἐξ ἰδίας αἰτίας τῶν μὴ προσεχόντων ἑαυτοῖς ἀγρύπνως, γίνονται τάχιον ἢ βράδιον μετα πτώσεις. Επ propria culpa minime sibi vigilanter attendentium fiunt citius aut serius delapsiones. Col. 231 C. Nam is tandem. Aptius Dionysius, Mali namque statio virtutis est initium. Justinian. interp.: Ubi enim malitia sistitur, succedit impetus ad virtutem atqui virtus in irrationalibus nulla est, vel si malis ita, Mali enim cessatio, conversionis ad virtutem initium est. Siquidem, ut ait Horatius lib. ep: 1, vers. 41, 42: Virtus est vitium fugere, et sapientia prima Stultitia caruisse. Cleobuli apophthegma est, ἀρετῆς ἐστιν οἰκεῖον κακίαν μισεῖν. Col. 252 Α. Περὶ τῆς μετενσωματώσεως. In traclatu Justiniani legimus in textu μετεμψυχώσεως, in margine petɛvowµμatwosw;. Interpres vetus, quæ de animorum ex aliis in alia corpora migratione prodita sunt. Usus est priori voce Pamphilus in Apologia pro Origene scribens nonam criminationem inter ea quæ illi impingebantur hanc esse, et ultimam quæ cum omni infamatione dispergitur, μETEvowμatwoεws, id est, quod humanas animas in muta animalia, vel serpentes, vel pecudes asserat transmutari per mortem. Posteriorem usurpat Hieronymus epist. 39, ad Avitum, ubi allatis Origenis verbis subdit: Hæc dicens perspicue_μstaxa aty Pythagoræ Platonisque defendit. Eamdem animarum transmigrationem appellat etiam Dubayoaxous pulous, Pythagoricas fabulas. Aristoteles lib. 1 De anima, cap. 4. Ibid. pro 0άuvos šçu, legitur apud Justinian. xa fáμvoi; èçoita, interpr. et fuisse arbusculam. Cæterum apud Justinianum emendandun est ex hoc loco, παρὰ τὸν ἀΐδιον καὶ ἀσώμα τον, pro αϊδίων καὶ ἀσωμάτων. Col. 238 D. Ad te ipsum resp. Dionysius fidelius expressit verba Scripturæ. Attende temetipsum, sicut ait Moses, et quasi in libro sic historiam operationis animæ perleges. Deuteronomii iv, 23, ait Moyses, πρόσεχε σεαυτῷ, καὶ φύλαξον τὴν ψυχήν σου σφόδρα, μὴ ἐπιλάθῃ πάντας τοὺς λόγους. Attende tibi ipsi, σε custodi animam tuam valde: nequando oblivisearis omnium verborum. Habuit et homiliam de his verbis Moysis Basilius Magnus, in qua sic etiam ea expouit, ut frater ipsius hic noster auctor, mpósɛyɛ

σεαυτῷ, τουτέστι πανταχόθεν σεαυτόν περισκόπει ἀκοίμητον ἔχε πρὸς τὴν σεαυτοῦ φυλακὴν τὸ τῆς ψυ xñs dupa. Attende tibi ipsi, hoc est teipsum omni ex parte collustra, et circumspice, animæ oculum ac solertem tui ipsius custodiam habeto pervigilem et insomnem. Εt post pauca, πρόσεχε σεαυτῷ, τουτέστι τῇ ψυχῇ σου, ταύτην κατακόσμει. Ἐξέτασον σαυτὸν τις εἴ. Γνώθι σαυτοῦ τὴν φύσιν, ὅτι θνητὸν μέν σου τὸ σῶμα, ἀθάνατος δὲ ἡ ψυχή. Col. 245 A. Marinorum. Qui sint hi marini pulmones scire se negat Leuncl.: discere potuit ex Aristotele testacea generis esse animalia; sic enim lib. v, cap. 15, De historia animalium, xol of xaλoúμενοι πνεύμονες αυτόματοι. Qui pulmones appellantur sponte proveniunt. Plinius lib. 1x, c. 46, Gregorio suffragatur de iisdem agens: testis enim ait, quibusdamn siliceis nullum esse sensum, multis eamdem natu̟ram quæ fruceis, ut pulmonibus et stellis, et lib. xviu, c. 35, Pulmones marini in pelago plurimum dierum hiemem portendunt. Postremo Dioscorides lib. 11, c. 36, Πνεύμων πρόσφατος λεανθεῖ ποδαγρών τας καὶ χυμεθλιῶντας ὠφελεῖ καταπλασσόμενος. Ρο dagris pernionibusque utiliter illinitur concisus recens marinus pulmo; in quem locum annotat Marcellus Vergilius interpres eos fruticum magis habere naturam quain piscium, et in eorum celisu atque ordine potius habendos quæ a veteribus Græeis (whyuta a medio inter plantas et auimalia habitu dicta sunt. Col. 251 A. In junco. Nihil necesse fuit, opinor, receptam lectionem iinmutare, ἐν δάφνῃ καὶ ἐν oxolve, et in lentisco: poluit enim Gregorius inter euvoa dévôpa, lentiscum numerare, cum ille ipse Dioscorides, quem pro junco odorato Leuncl. citat, lib. 1. c. 77, lentiscum tradal, stóµatog súwdlav ποιεῖν διαμασσωμένην, commanducatam suavitatem oris commendare, et ex eadem arbore nasci resinanı quæ inde lentiscina et mastiche dicitur, quæ sit xot espubh; xat wons, et friabilis et odorata. Vide etiam Plinium lib. xiu, cap. 20. IN LIBRUM DE VITA MOSIS FRONTO DUCÆUS. Qua diligentia, qua fide Georgius Trapezuntius, vir alioqui doctissimus et natione Græcus, in sauetorum Patrum interpretatione versatus fuerit, cum muiltas sæpenumero periodos in unius membri compendium redigeret, alias omitteret, aut suis additamentis interpolaret, nisi ex disertissimi Jacobi Billii in Damascenum, Jac. Grynæi in Eusebium, et aliorum in Cyrillum cæterosque doctores observationibus didicisse lectorem arbitrarer, tam multis in locis lacunas a nobis indicari explendas, aut lectoris cursum interpellari tot notis ne insolens videretur et importunum, reformidarem. Noluimus tamen opus tam eximium præclaris sententiis mutilatum jacere, sed partim ex editione Lugdunensi apud Batavos, partim ex codice ms. V. c. Joan. Vulcobii Bellopratensis abbatis, quæ majoris momenti esse videbantur, qua correximus, qua Græcis vocibus adjunctis illustravimus ante annos decem, cum hujus auctoris editio Latina Lutetiæ in lucem prodiret, et nunc adjungendas Græco-Latinæ Notas istas recognoscere conati sumus, licet illi præesse per otium non liceret, et simul suscepto Chrysostomianæ interpretationis pensum absolvere, longum sane fuisset et superflui laboris omnia loca indicare, quæ ad Græci codicis fidem emendata et integra interpretatione sunt expressa, quæ hanc editionem cum antiquioribus comparanti facile occurrent, sed ubi vel citata Scripturæ verba minus cum Septuaginta versione Græca conveniunt, vel similibus aliorum Patrum sententiis illustranda visa sunt, his eam in remn brevibus scholiis lectorum studio censuimus obsequendum. Col. 299 B. Ut modestæ. Interpres ediderat, ut hæc senectus modestiæ tuæ mandata suscipiat, majores obedientia in te profecto vires habebit, cum ælas tua nostro exemplo mayis roborata fuerit. Videtur legisse cum Lugdunensi edit.: Παιδοτρίβηθείσης σου the veót. non ut habuit ms. Vulcob. oinisso παιδοτριβηθείσης τῆς νεότητος. Itaque hic scribendum, juventus tua fuerit erudita. o Ibid. E. Planum id ita faciam. Subjiciebantur his quædam ab interprete, quoruin sententiam neque liber excussus, neque mis. Vulg. agnoscit, idcirco illa sustulimus. Cum perfectum dicatur, quod finen suum atque terminum ita consecutum est, ul mikil sibi desit, nihit deficiat. Sed in his quidem quæ sensu percipiuntur, certis quibusdam terminis continentur omnia, ut verbi causa in quanto tam continuo quam discreto propriis quibusdam terminis omnis mensura concluditur. Col. 303 A. Sufficiet ut sit. Aberravit a recto itinere interpres, quia facem non vidit, thy toù mUPcou fuxhy arpwoxt. Neque enim ista vertit, quæ videtur legisse, atque imitando expressisse Michael Psellus libro De operatione dæmonum, pag. 92: Mh σύ μοι τῆς ἀληθοῦς ἐξηγήσω τρίβου, καθάπερ πυρσός ἐπὶ θαλαττίας σκοτομήνης· ἀναφανείς. Sic enim emendandum eum locuin censeo. Nisi tu me veram in viam reduxisses, tanquam fax in pharo ad discu tiendum maris illuni nocte. caliginem affulgens. Ibid. B. Neque Sion ut. Trapezuntius contra mentem auctoris, Nec Sion illa," Dei domicilium determinatus quidem locus est, ut littera sonare videtur. Asserit nimirum domicilium esse Dei Sion, quod negat Gregorius, quemadmodum et negavit notum esse in sola Judæa Deum David psal. Lxxv, 2: 12: Γνωστὸς ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ ὁ Θεός. Nolus in Judea Deus, et psal. cxxxi, 13: Ἡρετίσατο αὐτὴν κατοικίαν ἑαυ . Elegit eam in habitationem sibi. Col. 504 C. Mammillam alienig. Immutavimus, quod scripserat Trapezuntius, mammillam omnino fastidiens, et corrigendum monuimus Onλýv. Scribit enim Josephus lib. 1, cap. 5, non quamvis mammillam, sed Ægyptiarum tantum nutricum aversatum esse Moysen infantem, ideoque Mariau sororem ejus regis filiam monuisse, ut Hebræam aliquam accerseret, tumque matrem ejus adductam: Μὴ προσιεμένου δὲ αὐτοῦ τὴν θηλὴν, ἀλλ' ἀποστρα φέντος, καὶ τοῦτ' ἐπὶ πολλῶν ποιήσαντος, εἶπε· Μάτην, ὦ βασίλισσα, ταύτας ἐπὶ τροφῇ τοῦ παιδὸς μετακαλῇ τὰς γυνναῖκας, αἱ μηδὲν πρὸς αὐτὸν συγγενὲς ἔχου atv. Quo non admittente mammam, sed aversante, idque cum alia post aliam adduceretur, Nihil agis, regina, inquit, dum nutrices infanti adhibes alieni generis mulieres. Col. 307 B. Sed fallaciam. Hæc in compendium redegerat interpres, non sine dispendio sensus auctoris. Sed qui ex virga Moysi vere animatus eral, magorum virgas, re ligna, visus deceptione dracones facile devoravit. Tunc consentientes. Sed præstigias et speciem oculis apparentem interpretatio nostra clarius exprimit, cui suffragatur et Tertullianus De

anima cap. 57. Solent dæmones phantasmata præstare, et corpora fingere, quibus exteriores oculos circumveniant. Corpora enim videbantur Pharaoni et Egyptiis magicarum virgarum dracones, sed Moysis veritas mendacium eorum devoravit, et apud Justinum quæst. ad Orthodox. 26: Twy dziµówy payτασάντων τὰς ὄψεις τῶν ὁρώντων τὸν μὴ ὄφιν ὁρᾷν wę boi. Dæmonum operatione spectantium oculos præstigiis decipientium, ut, serpens qui non essel, tanquam serpentem cernerent. Col. 510 A. Ut specie. Omiserat bic multa interpres, quæ tamen adjecisse operæ pretium fuit, ut constaret existimasse Gregorium a Moyse admonitos fuisse Judæos, ut ab Ægyptiis specie comino, dationis accepia vasa secum auferrent: quod ad eam quæstionem pertinet, quam tractat S. August. lib. xxII. c. 72, contra Faustum, num Dens jusserit Hebræis, ut ab Ægyptiis commodato vasa peterent. Et forte secundum suas voluntates, inquit, magis permissi sunt facere ista, quam jussi: sed eis Deus permissionem suam per famulum suum Moysen innotescere voluit, quando mandavit ut diceret, ut ab Ægyptɛis sibi commodanda peterent, quæ auferrent. Exponit causam et æquitatem præcepti Philo Judæus lib. De vita Moysis, po μy wy napi πάντα τὸν χρόνον ὑπηρέτησαν ἀναγκαῖον μισθὸν και μιζόμενοι, εἶτα ὑπὲρ ὧν κατεδουλώθησαν ἐν ἐλάττοσι καὶ οὐχὶ τοῖς ἴσοις ἀντιλυποῦντες. Primum ut dixturni laboris necessariam compensationem reciperen!, deinde ut pro acceptis tempore quo servierant, injuriis si non pro merito, aliquid tamen damni rependerent. Et Nicetas in Scholiis ad orat. 42, Nazianzeni De Paschate, Οὐκ ἦν δὲ ἀδίκου κρίσεως οὐδὲ κατὰ τὴν ἱστορίαν κελεῦσαι τοὺς πλεῖστα μου χθήσαντας σκυλεῦσαι τοὺς Αἰγυπτίους, ἀλλὰ καὶ σφόδρα ἀδεκάστου κριτοῦ ἄξιον εἶναι τῆς τροφῆς ἀπολαύειν τὴν ἐργάτην θεσπίζοντας. Neque vero iniqui judicii erat, ne quidem secundum historiam imperure is qui diuturnis laboribus afflicti fuerant, ut Egyptios spoliarent, sed admodum etiam integri atque incorrupti judicis æquum esse pronuntiantis, ut operarius alimento fruatur. Col. 311 B. Ablata amaritudine. Trapezuntius ediderat, ablata putredine. Res narratur Exodi xv, 23, ὕδωρ ἐκ Με ρας πικρόν, αquam de Merrhia amaram. Tertullianus adversus Judæos, 13, Lignum, quo Moyses aquam amaram indulcavit. Vocem Hebraicam Meppá LXX interpretati sunt Numer. xxxiit, 8, πικρία:. Col. 512 D. O dypotxixis. Hæc non agnoscit interpretatio Trapezunt, et videntur olere glossema, nec suo loco posita: siquidem concinnius esδει. κατὰ τὸ σχῆμα τοῦ κορίου σπέρματος, ο άγροικικῶς λέγεται κολίανδ. Sed ut apud Athenaeum lib. suspicantur quidam legend x:σsúбtov dáγεται ἐπὶ συνόδου ἀγροικικῆς, Cissybium dicitur in conventu rusticorum, quod ei quadret ligneum poculum; ita peculiariter inter rusticos usurpatam esse vocem τοῦ κολιάνδρου, indicabit hic locus, quemadmodum et Aristophanis Equitum scholiastes scribit suo tempore dictum fuisse xodiavôpov, quod ab illo poeta dicitur xoplavov. Galenus item ait vetustiores Græcos nominasse xoplavvov, quod recentiores oniñes xópiov appellant. Sic apud Hippocratem legimus lib. 11 De victus ratione, xoplavov Ospuòv xxl oratió, Coriandrum calidum et sistendi vim habens. Videmus tamen apud LXX satis anLiquos auctores Exodi avi, 14, vocem xópiov usurpari, Antów woel xópiny deuxóv, subtile ul coriandrum album, itemque Exod. XVI, 32, et Numer. 1, 7, ὡσεὶ σπέρμα κορίου ἐστί, quasi semen est coriandri. Dioscorides lib. 1, c. 64, a Græcis xóptov, vel xoplavov vocari tradit, ab Ægyptiis Oxtov. ab Afris Yolo, quod suffragatur et favet iis qui linguam Punicam oriundam volunt esse ab Hebræa, quæ coriandrum appellat. Col. 314 A. Est in hac historia. Legebatur an1568 tea, transformabatur, præterquam die sabbati. Nam cum hæc dies. Emendandum in Græco ex varia lectione marginis, τῇ περὶ τῆς τροφῆς ταύτης, est in historia de cibo isto quiddam aliud mirabile: panio post sublato profano diei Veneris nomine tō Parasceves substituimus, quod et apud Græcos et in Latina vulgata retinetur. Redegerat hic multa in compendium interpres, non sine sensus auctoris dispendio. Ibid. D. Cum au'em eodem. Ilic quoque multa fuerant omissa, ut illud de pane cœlitus misso, de ministerio nubis interdiu noctuque exhibito, et alia quibus germana sunt illa apud Gregorium Theologum Basilii Magni contubernalem, qui Nysseno germanus fuit, orat. 3, adversus Julianum, Στύλος νεφέλης ἐπισκιάζων ἡμέρας, στύλος πυρὸς φωτίζων νυκτὸς, καὶ ὁδηγοῦντες ἀμφότεροι· ἄρτος θήμενος ἐν ἐρήμῳ, ὅψον ἐξ οὐρανοῦ πεμπόμενον, ὁ μὲν τῇ χρεία σύμμετρος, τὸ δὲ καὶ ὑπὲρ τὴν χρείαν ὕδωρ ἐκ πέτρας τὸ μὲν ἐκδιδόμενον, τὸ δὲ γλυκαινό pevov. Nubis columna interdiu obumbrans, ignis columna noctà splendorem afferens, atque ambre iter præmonstrantes: panis in deserto pluviæ instar ſusus, opsonium e cœlo missum. ille necessitati correspordens, hoc etiam supra necessitatem impertitum: aqua e petra partim manans, partim edulcata. Col. 315 B. Cum cœlitus. Aut aliter legerat, aut hæc male intellexerat interpres dum ederet, cum sonitus desuper veluti buccinæ disrumpere subjecta locorum spatia videretur, nec apte dicitur articulatus sonitus, sed vox. Ibid. D. Nam divinæ. Hæc in editione Græca Raphelengii quadrato inclusa inserebantur textui ex codice R. in quibus emendandum ex ms. V., πρὸς γὰρ τὸ ἄδυτον, εἰ παρεισδύς: adjecta sunt etiam Latine conversa interpretationi Georgii Trapezunt. Col. 319 A. Leges accipit. Trapez. leges posuit, quasi legisset, voμotel, et paulo post vertit, superhumeralia variis coloribus, quibus tentorium ornabatur, ac insuper auro distinxit. Atqui non thy oxqvhv. vel τὸ ἐπίσπαστρον, tentorium, sed τὸ καταπέτασμα velum, cum superhumerali, de quo Exodi xxviII, 8, Καὶ τὸ ὕφασμα τῶν ἐπωμίδων ἔσται ἐκ χρυσίου και θαροῦ καὶ ὑακίνθου καὶ κοκκίνου διανενησμένου καὶ βύσσου κεκλωσμένης, Εt conlerius superhumeralium erit ex auro, et hyacintho, et purpura, et coccino retorto, et bysso nela, sicut et de velo Exodi xxvı, 31. Et facies velum de hyacintho, etc. Ibid. D. Uncinos quoque. Omiserat interpres, quibus superhumeralia connectuntur, Tómas enim recte conjecit legendum non pra; Margunius episcopus Græcus: sic enim appellat hic auctor, quas àsmdlsxz; dicit Scriptura Exod. xxvi, 13, et ἀσπίδας, καὶ ποιήσεις ἀσπιδίσκας ἐκ χρυσίου και Bapo5. S. August. Quæst. in Exod. 115, aspidiscas, alii uncinos vertunt, vulgata fibulas, | Machab. x, 89, Απέστειλεν αὐτῷ πόρπην χρυσήν, Misit ei fiba - lam auream. Pagninus palas, sed et fibulas nos posse interpretari fatetur. Vide infra col. 590 C. Addidit hic interpres, et catenulas smaragdos, quemadmodum et in loco Exodi sequitur, xat molhosis. δύο κροσσωτὰ ἐκ χρυσίου, et facies duus calenulas ex auro sed in textu Gregorii nulla vox est qua: catenulas significet. tas, Ibid. B. Fimbriarum. Hæc addita sunt e Græco: cæterum Hieronymus epist. 128, my vertit subuculam, et ita tunicam hyacinthinam appellat: κοσύμβων fit mentio Exodi xxvi, 39, καὶ κόσυμβος X!TÚV EX BÚGJOU, el nodi tunicarum ex bysso, vel ut alii vertunt, et fimbria, qui et zoµÙ vestes fimbriatas intelligunt. S. August. Quæst. 114, testatur quosdam Latine reddidisse Exodi xvi, 4, ×σчµбwróv, tunica cum cornibus, quod honestius putarunt, quam si dicerent cum cirris, qui bene dispositi ornamento esse vestibus solent. Tamen ad fimbrias hi cirri possent referri, quibus ora vestium

$369 ornatur; nam et Hesychius xoovµбwróν exponit κροσσωτόν fubriatum, et Pollux κόσυμβον, pro nodo crinium accipit, quos referunt fimbriæ. Vide infra col. 390 C. Porro quod sequitur de capitis villa, sic expresserat Trapezunt., In his erat lamina et capulium Pontificis, ubi quid caputii nomine sibi velit, non video. Gregorius scripsit to petwriÒ:OV πétaàov, laminam fronti impositam, de qua hæc præcipiuntur Exodi xxv, 36, Kal na τον χρυσοῦν καθαρὸν, καὶ ἔσται ἐπὶ τοῦ μετώπου 'Aapwv, Et facies laminam auream puram, et erit super fronte Aaron. Hieronymus quidem epist. 128, capitium appellat partem vestis sive tunicæ qua collo induitur apertæ; sed hoc illud est, quod LXX vocant περιστόμιον Exoli xvi, 32. S. August. Quæst. 118 in Exod. peristomium vocavit, id est qua caput ejiciatur. Aliud sonat capitium apud Varronem, nimirum muliebre tegumentum, sive quo pectus vinciebatur. Rursus omiserat hic interpres èa verba quæ præcedebant jam notata, nempe, † te αὐτῆς κεφαλῆς ταινία υακινθίνη πᾶσα, Tum capitis vitta, quæ tota fuit hyacinthina: de qua uimirum agitur Exodi xxvi, 37, apud LXX, Kal mosLS αὐτὸ ἐπὶ ὑακίνθου κεκλωσμένης. Εt impones eam super hyacinthum fortam. Vulgata Latina et Hieronymus epist. citata vittam hyacinthinam appellant, ut hic Gregorius tatvlav, sed ea voce totam ipsam tiaram videtur indicare. Ibid. D. Nec humano. In editione Raphel. lectio fuit e margine retrahenla, Οὐδεμιᾶς ἀνθρωπίνης συνεργείας εἰς τὸ μέν. Nam hæc omnia fuerant ab interprete omissa. Col. 322 A. Cumque sua irac. Hæc quoque suppressa fuerant, quorum sententia exprimitur Exoli xxxιι, 14, Καὶ ὀργισθεὶς θυμῷ Μωϋσῆς ἔρριψε τὰς dúo máxaç, Et iratus ira Moyses projecit duas tabulas. Ita Phinees Numer. xxv, 11, quia zelo commotus est adversus fornicatorem, iram Dei dicitur a filiis Israel avertisse. Psal. cv, 50, Stetit Phinees, el placavit. Col. 323 A. Sicut Moyses. Paulo durius fuit, quod pro his subjecerat interpres, tum Moyses quoque visus est propter perfidiam dubitasse: aliud enim est perfidum, aliud incredulum esse, Numeror. xx, 12: Quia non credidistis mihi, ut sanctificaretis me coram filiis Israel. Unde Hieron. in Zachariæ cap. 11: Propter aquam contradictionis Moyses et Aaron condemnati sunt, ne terram repromissionis intrarent, et S. August. in Psal. cv: Dubitanter enim petram percussit. Hinc offendit, hinc audire meruit, ut moreretur, ne intraret in terram promissionis. Perturbulus enim murmure populi infidelis non tenuit fiduciam, qualem debuit. Col. 526 A. Eorum qui ante. Hæc omissa a Trapezunt. restituimus: at in Græco legebat V. πpoελακότων, non προλωλεκότων. Ibid. B. Ut e contra. Ediderat Trapezunt., Vi apertæ essent divinationes: at Gregorius proph. appellat, ut fert varia lectio marginis edit. Rapheleng., ὡς προφητείας ἄντικρυς εἶναι. Addidinius ex cod. V. post ενεργείας hac verba ἐκ θείας ἐπιπνοίας. Για S. August. Quæst. 48, in Numer. de hoc ipso Balaam Deinde ire permissus est dicere, ut jam per ipsum prophetia clarissima proferretur. Nam omnino permissus non est dicere quod volebat, sed quod virtute Spiritus cogebatur, et Tertullianus IV in Marcionem 28, Balaam propheta simul spiritu implebatur non ad quam venerat maledictionem, sed quam illi ipsa hora Spiritus suggerebat, benedictionem pronuntiabat. Col. 329 A. Biάsytat. In edit. Græca Rapheleng. subjiciebatur asteriscus lacunam hic esse indicans, quam additis ex cod. V., his verbis explevimus, Kiβωτῷ πρὸς τὸ μὴ γενέσθαι βύθιον τὸν τῷ ῥείθρῳ δο θέντα κατασφαλίζονται. Addidimus etiam interpretationi Latinæ, Si quando vita necessitate bona pignora cogantur fluctibus vitæ hujus exponere, x:6w4570 tóv vero arculam vertere maluimus, quam fiscellam, quod non ex virgulis, sed ex saviowy, ex asseribus illam compingat, ut Exodi xxv, 10, xal mohoɛis XI6wtov paptupiou, interpretantur, et facies arcam testimonii. Porro LXX Exodi 11, 3, Oxy appellant illud vascutum, in quo positus fuit Moyses. hoc est thecam sive arculam, ut in Complutensi et Plantiniana edit. legitur: at in Vaticana 016tv, apud Cyrillum 646nv. Interpres Origenis genus tegminis esse docet ex virgis, aut ex papyro contextum, vel etiam ex arborum cortice formatum. Scholiastæ Græco in Notis Flaminii Nobilii est arca ex papyro. Vox Hebræo 727 in hoc solo Exodi loco vertitur Græce 016n, in multis aliis Geneseos x16wτóc, in quibus de arca Noe agitur, quæ ex asseribus et ipsa confecta. Col. 330 A. Lacrymis parcat. Quæ sequuntur, usque ad finem periodi adjecimus e Græco excuso expressa, et paulo post nomine doctrinæ exterioris intellige τὴν ἔξωθεν φιλοσοφίαν philosophiam pagan rum. Cæterum pro, in filium adoptaverit, hic melius vertes illud ὑποβαλλομένη τὸν υἱόν, flium sibi supposuerit, hoc est tanquam Sобouaiov, et supposititium partum sibi tribui voluerit. Nam qui per adoptionem vel per adrogationem asciscitur filius, gradum liberorum obtinet cum a parente in cujus erat potestate, in jure ceditur, aut cum sui juris sit, in alienam se potestatem tradit ab alio genitus, at supposititius sive subjectus filius ut loquitur Jurisconsultus 1. 11 De Carbon, edicto tanquam að ipso patre generatus, aut a matre partu editus sup. ponitur, unde crimen suppositi partus 1. x, cod. ad legein Corneliam De falsis; Eusebius lib. 1x De praparat. evang. cap. 3. Ex Artapano veteri historico tradit Merrin Palmanothæ reg. filiam, Steipav ὑπάρχουσαν ὑποβαλέσθαι τινὸς τῶν Ἰουδαίων παι δίων· τοῦτο δὲ Μώϋσον ὠνομάσαι, quod Trapez. vertit, Puerum, quoniam ipsa non pareret, Juaaum adoplasse, quem Juda'i Moysen appellant. At emendans interpretationem Grynæus sic edidit: Hanc aulem sterilem exsistentem, subjecisse quemdam Judæorum infaniem, eumque Moysen appellasse. Philo Judus De vita Mosis, Υἱὸν ποιεῖται, τὰ περὶ τὸν ὄγκον τῆς γαστρὸς τεχνάσατα πρότερον, ἵνα γνήσιος, ἀλλὰ μὴ ὑποβολιμαῖος νομισθῇ, Facit filium supposititium, quæ jam ante muliebri arte finxerat se gravidam, ut natirus putaretur, non ascititius. Sic igitur intelligendum est illud Justin in Exhortat. ad Græcos p. 8: Διὰ τὸ ὑπὸ θυγατρὸς βασιλέως εἰς παιδὸς οἰκειῶσθαι χώραν, quod a regis filia in filii locum fuerit adoplatus, vel potius, in filii locum ascitus, et ut ait Ezechielus poeta apud Clementem Alex. Strom. 1, educatus, we and onháyxvwwv čŵv, perinde quasi ex visceribus ipsius editus fuisset. Hinc lucem accepit etiam alter Nysseni locus col. 305 A, ɛÛÜÛÇ οἰκειώσασθαι εἰς υἱοῦ τάξιν ἀναληφθῆναι. Ibid. B. Atque inutilia. Hæc inseruimus huic periodo, qua in compendium redegit interpres ea, quæ iribus expresserat Gregorius, ob ea que sequintur in Græc. col. 529 C. Καὶ ἀτελεσφόρητοι πρὶν εἰς τὸ φῶς ἐλθεῖν τῆς θεογνωσίας ἀμβλίσκονται. Sic de philosophis sentit Clemens Alexand. 8 Strom.: Ol φιλόσοφοι τῶν Ἑλλήνων Θεὸν ὀνομάζοντες, οὐ γινώσκουσι, μὴ σέβουσι, κατὰ Θεὸν τὸν Θεόν. Col. 550 D. Qua Judaica. Restituta sunt hæc ab interprete subtracta usque ad illa verba, atque Moysen imitatur. Eos nimirum castigat, quos, ut ait Hieronymus epist. 84, Totos possidet Tullius, qui Plautum sumunt in manus. Et si quando Prophetas legere cœperint, sermo horret incultus, Ciceroniani denique potius quam Christiani vocandi sunt. Col. 351 C. Deus autem est. Quæ sequuntur usque ad illa, ne a stellis defluxa, interpretis verbis adjecta sunt, in quibus alluditur ad illa loca Jorn, XIV, 6: Ego sum via, veritas et vita; Joan. viii, 12: Ego sum lux mundi. Theodoretus etiam quæstione 6 in Exodum visionem illam significasse vult unigenitum Dei Filium humanitatem nostram assumentem,

et virginalem uterum inhabitantem, immaculatam servaturum matris virginitatem; idem Bernardus serm. De beata Virgine. Col. 335 B. To avavęs. In edit. Græca Rapheleng. legebatur p. 75, to avapepés, reposuimus, quod habuit codex V., et conjecit interpretem legisse vir doctus, τὸ ἀναυξές, τὸ ἀμείωτον. Ideoque Justinus Quæst. 113 ad Orthod. recte dicit, Teletov de axpws τὸ καθ' ὁτιοῦν προσθήκην ἢ αὔξησιν μὴ δεχόμενον, Perfectum autem summe est, quod re nulla prorsus accessionem vel incrementum recepit. Col. 334 A. Pellium amictus. Qui alibi sæpe multa subtraxit, hic de suo quiddam addiderat Trapezurtius, amictus pelliceus, ac terrestris et sordidus passionum æstus; possunt tamen non incommode perturbationes hoc amictu pelliceo designari. Sic Ambrosius De Isaac et anima: Talis Moyses cui dicitur, Solve calceamentum pedum tuorum, ut vocaturus populum ad Dei regnum prius carnis exuvias deponeret, el nudo spiritu vestigioque mentis incederet, et lib. De fſuga saeculi cap. 5, Solve vincula sæculi, relinque calceamentum, quod terrenum est. Col. 335 D. Hoc est verbum. Interpres aliud fortasse legit, cum scripsit, In manu retinens, fidei videlicet ensem, quo serp. Hæc videntur ad illum Apostoli locum referenda Roman. x, 8, Tour' ESTI τὸ ῥῆμα τῆς πίστεως, ἢ κηρύσσομεν, Hoc est verbum fidei, quod prædicumus, et I. ad Timoth. iv, 6, 'Evτρεφόμενος τοῖς λόγοις τῆς πίστεως, Enatritus verbis fidei. Paulo post adhæsit mendum ex ms. ex quo editio Raphelengii expressa, xal áñóóusov, corrigendum ex V., ἀκροβυστον. Col. 338 B. Sed et materialem. Aberant ab interpretatione ista, quæ tamen a rei veritate minime sunt aliena. Siquidem ex antiquis philosophis multi Deum esse corporeum tradiderunt, ut docel Aristot. 4, Physic. tex. 52, et Eusebius De præpar. evang. lib. iv, c. 6, ut Thales, qui mundum esse Deum, Stoici artificiosum ignem, Anaximenes aerium, Xenocrates coelesti corpore, Epicurus humano simili præditum asserebant, de quibus Cicero De natura deorum. Ibid. B. Utpote horum. Quid legerit Trapezuntius non video, sed longe abiit ab auctoris mente, cujus hæc verba sunt tam in excoso quam in calamo exarato libro, quæ expressimus loco eorum quæ ediderat ille, horum dogmatum partu tanquam non divino, et ab Ecclesia Christiana alieno exsulSans. Col. 339 A. Horum autem. Hic quoque multa fuerant ab interprete omissa, quæ restituimus ex libro excuso a Rapheleng. in quo tamen correximus illud αἰσθήσεις τῶν αὐτοεστέρων et substituimus in ejus locum αίσθ. ἀνεκτοτέρων. Col. 542 A. Fratres enim. Prior locus est Proverb. XVII, 17, qui de bonis fratribus intelligendus, ἐπὶ τῶν χρηστοτέρων· posterior de malis, ἐπὶ τῶν ἐναντίων, de contrariis Jeremiæ 15, 4, Omnis frater supplantatione supplantabit, ut e Græco vertit Hieronymus: atque ita melius exprimitur Hebraismus, ex quo Vulgata supplantans supplantabit; nam et apud Suidam, répon est, ὁ δόλος καὶ ἡ ἐπιβουλή. Vox eliam Hebræ apy qua usus est Jeremias non modo p culcaneum, sed et eius vertitur psal. XL, 10, supplantatio, et IV Reg. x, 19, 'Iŋou moroεV EV Epvisu, Jeu fecit in supplantatione, quod reddit Latine vulgata, Jehu faciebat hoc insidiose. Ibid. C. Tanquam acie, interpres, tanquam aurum igne, sic doloribus comprobati. Atqui non ab auro, sed a ferro similitudinem auctor vel metaphoram sumit, dum verbo utitur, στο μοῦσθαι· man στομῶσαι olor pov est candens ferrum in aquam frigidam immergere et roborare; otóµwµa, ferrum, cujus acies chalybe roborata est: qua voce utitur Scriptura Ecclesiastici xxαι, 51, Κάμινος δοκιμάζει στόμωμα v Bao Fornax probat aciem ferri in tinctura, Vulgata, ferrum durum. Comparationem ex hac metaphora texit Gregorius Nazian. orat., 2, in Julian., καὶ τῷ διωγμῷ ῥώσαντες τὰς ψυχὰς εἰς εὐσέβειαν, καὶ ὥσπερ σίδηρον θερμὸν ὕδατι τοῖς κινδύνοις στο pwovies Persecutionibus animas ad pietatem roborantes, ac periculis, ut aqua. calens ferrum obduranles. Col. 343 B. Utitur insidiis. Non ut antea ex Trapezuntio, utitur viis, quasi esset dolç. Sic et Augustinus lib. xxII, c. 18, De civit. Dei, expressit illud Ephes. tv, 14, πρὸς τὴν μεθοδείαν τῆς πλά vns, ad machinationem erroris; Vulgata, ad ciscumventionem erroris. Alterum locum bic citatum ita quoque vertit Tertul. v, in Marcionem, 18: In qua stemus ad machinationes diaboli, ex Apost. Ephes. vi, 1, στῆναι πρὸς τὰς μεθοδείας τοῦ διαβό Aou, stare adversus insidias diaboli. Ibid. D. Quod si falsum. Tota hæc periodus addita est interpretationi, cujus sententia consonat iis quæ paulo ante dixit, deinde facile singula speculabimur, quod est Græce δυνατὸν τοῖς καθ' ἔκαστον ἐφαρμόσαι τὸ νόημα. Potest singulis sensus accommodari, qui nimirum generatim est expositus. Col. 347 A. Quod autem ista. Trapezuntius ediderat, Quod vero induratum adeo tyrarnum fuisse dicitur, non te perturbet, neque idcirco nequitiæ suæ pœnas evasisse ipsum putes, quoniam potentia quasi coactus peccaret: simile namque. At intererat lectorum scire, qua ratione probaret auctor Pharaonem ex necessitate non peccasse. Similem profert Hieron. ep. 150, quæst. 10, Si hoc ita est, et pro voluntate sua miseretur Israeli, et indural Pharaonem ergo frustra queritur atque causatur nos vel bona non fecisse, vel fecisse mala; cum in potestate ipsius sit et voluntate absque bonis et malis operibus vel eligere aliquem vel abjicere. Clemens item Alexand. 1 Strom. Οὔθ' αἱ τιμαί, οὔθ' αἱ κολάσεις δίκαιαι, μὴ τῆς ψυχῆς ἐχούσης τὴν ἐξουσίαν τῆς ὁρμῆς καὶ ἀφορμῆς, ἀλλ' ἀκουσίου τῆς κακίας οὔσης. Nec honores nec supplicia justa sunt, si anima non habeat liberam potestatem et abstinendi, sed sit vitium involuntarium. Porro initio sequentis paginæ suppresserat expositionem loci Apostoli interpres, qui est Rom. 1, 16, Tradidit eos Deus in passiones ignominiæ; nam et alibi solet hæc testimonia Scripturæ copulare, ut hom. 11 in Eccl. p. 388, ubi de hac ipsa libertate arbitrii agitur. Col. 350 B. Quod si postquam. Horum loco alia scripserat interpres. Quod si postquam tridue Egyptii tenebris laborarunt, adapertis per pænitentiam eculis illico viderunt, non injuria, præsertim cum palpabiles illæ tenebræ tam verbo, quam_sensu peccati ac ignorantiæ tenebris conveniant. Hanc a peccato libertatem nostram a Crucifixo factam tenebrasque ignorantiæ morte ac resurrectione ipsius repulsas ab historia significata crediderim maxime cum ibi Moyses.pro Egyptiis qui sensilibus tenebris laborabant, et hic Christus pro peccatoribus qui delictorum tenebris obfuscantur manus extenderit. ALqui non Ægyptiorum oculos per poenitentiam apertos fuisse, dicit Gregorius, sed liguram eos fuisse illorum, qui per poenitentiam visum mentis recipiunt per agnitionem Christi ad virtutem a vitio traducti. Reliqua de Christi comparatione cum Moyse, quod uterque manus extenderit, ab interprete paraphraste potius munus obeunte quam interpretis, sunt adjecta. Quamobrem haud tuto satis ejus fide nisus quispiam illud τουτέστι καθὼς πολλάκις εἴπαμεν τῶν κακῶς ζώντων καὶ τὴν ἔκτασιν τῶν χειρῶν τοῦ Χριστοῦ μὴ προσκυνούντων, margini editionis Lugduno Batavæ adjecit. unde postea in textum irrepsit, licet a manuscriptis abesset, et videretur hoc potius ab interprete nunc mutilante nunc dilatante sententias auctoris assutum. Hic tamen addendum post illa verba, palpa - biles illæ tenebræ, quod ab eo prætermissum est, sicut narrat historia, καθώς φησιν ἱστορία.

YARIORUM Col. 351 A. Arte ipsos extractos. Trapezunt. Arte ipsos in cutem ut appareant traxerit. Non animadvertit solitos veteres niedicos per quædam εμετικά φάρ paxa, quæ vomitum provocarent, stomachum ægrorum pravis aggestis humoribus oneratum levare. Plinius lib. xxvi, cap. 3. Damnavit Asclepiades vomitiones tunc supra modum frequentes, et cap. 8 De Tithymali Succo agens bibunt eum ut purgent vomitione, et alvo soluta, alias stomacho inutilem. Unde apud Ciceronem lib. x, ep. 50 ad Atticum, unctus est, accubuit, petixhy agebat. Et solebant singulis mensibus Hippocratis tempore potixǹy agere, vo. mituque stomachum levare, quibus valetudo curæ erat; ut ejus indicat liber De salubri diæta. Ibid. D. Dexteræ vel. Scripserat Trapez. nesciunt ad dextram aut sinistram declinare: putans fortasse alludi ad illud Deuteron. 11, 27: Non declinabimus neque ad dexteram neque ad sinistram, cum usurpentur potius verba Jonæ proph. 111, 2, OltivEŞ οὐκ ἔγνωσαν δεξιὰν αὐτῶν, οὐδὲ ἀριστεράν, quod Vulgata dixit, Qui non sciunt quid sit inter dexteram et sinistram. Col. 355 C. Sed igni ut contigit. Etsi properabat interpres quoque, non debuit tamen ea præterire, quæ de ossibus non comminuendis, deque celeritate adhibenda fuerant a Gregorio expressa, de quibus agitur, et cap. xi, 46, Exodi. Paulo post etiam in locum eorum quæ de peregrini aut viatoris babitu sequuntur ibid. D. substituerat quædam de nomine Phase vel transitus a sensu auctoris aliena. Quare patet etiam a nomine (transitum enim comestionem illam appellavit) quid illis rerum involucris voluerit significare. Col. 358 D. Hoc est ossa verbi. Sic enim emendandum, ut olim admonuimus, cum primum has Notas edidimus: at Trapez. scripserat: Altiora te non quæras, id est, noli ossa Christi conterere; non enim eges scientia ipsorum. Ita quidem Vulgata Lat. Ecclesi. 1, 22, Altiora te ne quæsieris, et fortiora te ne scrutatus fueris; editio Vaticana, Χάλε πώτερά σου μὴ ζήτει, καὶ ἰσχυρότερά του μὴ ἐξο ¿rače Difficiliora te ne quæsieris, et fortiora te ne scrutatus fueris. Apud Theodoretum lib. 1, cap. 4, Historic citat Alexander episc. in ep. sua, Καὶ ὑψηλότερά σου μὴ ἐξέταζε· Εt sublimiora te ne scruteris. Apud Cyprianum 11, Testim. 53: Altiora te ne quasieris, et fortiora te ne scrutatus fueris. Illud porro quod sequitur, non enim est tibi opus occulto, est ex eodem cap. vers. 23. Sed Vulgatæ Latina verbis uti necesse non fuit, cum e Græco Nysseni hæc verteret Trapezunt. Col. 359 A. Quod præcepto Moysis. Hæc quoque multis egregiis sententiis inutilavit interpres, quas e Græco restituimus, et nonnullas contrarii plane sensus in locum earum substituerat, Non quia pretia magnæ longa'que servitutis exigenda putaret; non enim in mendacio exigendu erant. Imo dozziv τισιν εύλογον εἶναι τὸ ἔργον, ait, τὰ μισθώματα παρὰ τῶν Αἰγυπτίων εισπράττεσθαι. Tale quid Tertul hanus it, in Marcion., 20. Reposcant Ægyptii de Hebræis vasa aurea el argentea: contra Hebræi mutuas petitiones instituunt allegantes argentea; contra Hebræi mutuas petitiones instituunt allegantes sibi quoque suorun: nomine mercedes restitui oportere illius operariæ servitutis pro laterinis deductis, pro civitatibus et villis ædificatis. August. idem contra Faustum libr. XXII, cap. 7: Quid absurdum est si Egyptii ab Hebræis, homines inique dominantes ab hominibus liberis, quorum etiam mercedis pro eorum tam duris et injustis laboribus ſuerant debitores, rebus terrenis privari meruerunt? Idem pluribus confirmat illud de gentilium doctrina Christianis amplectenda lib. 11, De ductr. Christ., c. 140, et Socrat. lib. 1, cap. 14. Ibid. C. Transferre jubemur. Ilic merito inclamare Virgilianum illud potuimus: Fratrem ne desere, frater. Nam cum a Sozomeno lib. v, hist. cap. NOTÆ. 17, Nicephoro lib. x, cap. 25, et aliis tanquam eximium quoddam exemplar inter eos, qui gentilium disciplinis eruditi ad Ecclesiam illustrandam se contulerunt, celebretur Basilius, nefas erat eum a Greg. germano prætermitti. Ac Sozomenus quidem ait: Οτι Βασίλειός τε καὶ Γρηγόριος οἱ Καπ παδόκαι παρευδοκιμούντες τοὺς τότε ρήτορας· Βαsilium et Gregorium Cappadoces omnibus illius ætatis rhetoribus laudem præripientes, Juliani imperatoris animum offendisse, vel potius, ut melius vertit interpres Nicephori, ejus temporis oratores longe superantes, ne iis tantum qui in scholis docebant præferri videantur. Aug. vero lib. 1 De doctrina Christiana, cap. 40, cum Ægyptiorum opibus conferens disciplinas gentilium videtur hæc quæ ab interprete fuerant suppressa legisse: Nonne aspicimus quanto auro el argento et veste suffarcinatus exierit de Egypto Cyprianus doctor suavissimus, el martyr beatissimus, quanto Lactantius quanto Victorinus, Optatus, Hilarius? Col. 362 C. Lapis est haud. Hic lapis exciderat ex funda interpretis, vel eum consulto prætermiserat: sic enim scripserat: Nonne quasi hasta tremens iræ impetus est? Nonne quasi effrenati equi? At Græca sine interrogationis nota exhibet eliam manuscriptus, ex quo restituimus vocem, Ouμwons, quæ aberat ab editione Rapheleng. Annotavit hoc loco David Hoeschelius, σφενδονήταν οι σφεν doviny legi apud Lucianum, illud etiain apud Diodorum Siculum, Xiphilin. et Themestium, apud Joan. Chrysost. etiam in lib. De sacerdotio Sovathy. Tristatarum mentio fit Exodi xiv, 7: Καὶ ἔλαβεν ἐξακόσια ἄρματα εκλεκτὰ καὶ τριστάτας ¿πÌ návτwv· Et accepit sexcentos currus electos et duces super omnes; Vulgata Lat. Et duces totius exercitus, et IV Reg., vii, 2, xal ànexpión ó tpitás, Vulgata, respondens unus de ducibus: nec aliud sonat vox Hebræa, Hieronymus in xxi Ezechielis. Duces et magistratus, sive tristatas, quos nos principes principum interpretati sumus. De quibus et in Exodo legimus, electos ascensores tristalas. Exodi xv. 4. Peculiarem tamen Græcæ vocis notionem explicat Scholiastes Græcus ex Origene et Nysseno, in Catena in canticum Moysi docens, contra hostes habuisse antiquos magnos currus, adeo ut tres homines caperent, αν ὁ μὲν ἡνιόχει, ὁ δὲ ὑπερήσπιζεν, ὁ δὲ ἐμάχετο· Quorum unus aurige officio fungebatur, aller protegebat, terlius pugnabat, vel unus quidem auriga erat, alii vero certabant. Interpres Origenis homil. 6 in Exodum vertens, electos ascensores, videtur legisse àvaбáτας, ubi et τριστάτας, ternos statores reddit Exodi xv, 3, ubi cum curribus junguntur, et probabilius est eos ascensores curruum potius quam singularium equorum fuisse. Col. 366 A. Ab his fit. Corrigendum, ab his fieri videmus: sic enim scribi jusseramus, expuncta interpretatione Trapezuntii; quæ membrum istud a præcedente periodo divulserat hoc modo: Obtemperat etiam Moysi divinæ majestatis cultor, quod nunc quoque. Eadem verba leguntur Exodi xiv, 31: Ἐπίστευσαν τῷ Θεῷ καὶ Μωϋσῇ τῷ θεράποντι αΰ-. Tou⚫ Et crediderunt Deo et Moysi servc ejus. Citatur in eamdem sententiam hic locus ab Athanasio Alex. in libro ad Serapionem, De Spiritu sancto, p. 355; Ἐὰν δὲ ἀκούσωσιν τῆς Γραφῆς λεγούσης ἐν τῇ Ἐξόδῳ, Καὶ ἐπίστευσαν τῷ Θεῷ καὶ Μωϋσῃ τῷ θερά ποντι αὐτοῦ, ἆρα συναριθμήσουσι τῷ Θεῷ τὸν Μωϋ σῆν, καὶ μετὰ τὸν Θεὸν οὐ νοήσουσι τὸν Υἱὸν, ἀλλὰ μόνον τὸν Μωϋσῆν; Quod si audiant Scripturam in Exodo dicentem: Et crediderunt Deo, et Moysi ejus, num recensebunt cum Deo Mosem, et post Deum non intelligent Filium, sed Mosem solum? Ita supplendam hanc vocem utique censeo. Addenduin paulo post interpretis verbis, sacerdotibus suia juxta dictum Apostoli obediunt et subjacent. Hebr. x111, 17: Obedite prapositis vestris et subjacele eis.

Col. 367 A. Fontibus Apost. Addidimus, ac sub umbra palmarum requievit, is jam ad suscipiendum Deum fit idoneus. Lapis enim. Quæ expressa e Græco textu Raph. apud quem mendose antea àvaπαυσόμενος legebatur, non ut in Vat. ἀναπαυσάμε5. Meminit antea septuaginta palmarum, quæ inventæ sunt in Elim Exodi xv, 27. Ibid. C. Novit enim. Trapezuntius legisse videtir, ¿ìlà xxl luµalveola, vel quid tale, dum vertit: Nam cum sit panis, ignorat labefieri, sic in carnem verti: vel certe scripsit, non ignorat lac fieri, ut ut sit, alludit Greg. ad illud Apostoli Hebr. v. 12: Facti estis quibus lacte opus sit, non solido cibo; et Rom. xiv, 2, Qui autem infirmus est, olus manducat. Emendandum in Græcis apud Greg. ex vestigiis interpretationis τῷ προσφερομένῳ. Col. 369 C. To dè ¿n rov rart. Defuisse in excuso quædam olim monueram in Notis, ita restituenda ex cod. V.: Τὸ δὲ ἐκ τοῦ ἐναντίου νοούμενον παρασκευὴ οὔτε ἔστιν, οὔτε λέγεται· τὴν γὰρ τῶν ἀγαθῶν στέρησιν οὐκ ἄν τις εἰκότως παρασκευήν, ἀλλ' ἔκπτωσιν ὀνομάσεις. Paulo post addidimus liæc ab interprete omissa, Paratus exercitus dux, ac deinde belli dat tesseram. Sic enim loquuntur et LXX Judicum x1, 6, Eimate on ovenua, dicite tesseram, et Machab. vII, 23, Kat Soùs σúvonua ɛoū Bonostas Et dato signo adjutorii Dei. II Machab. χρί, 15: Δοὺς δὲ τοῖς περὶ αὐτὸν σύνθεμα Θεοῦ vixns Et dato signo suis Dei victoriæ. Signum intellige tesseram, nam ut apud poetam, Æn. vis, vers. 637: It bello tessera signum. Col. 371 B. Verum enim. Trapezuntius quid legerit, conjice ex his quæ sustulimus: Verum enim sacerdotium concessæ sibi gratiæ auxilio utens, sensum legis, etc. Porro videtur apicem paulo post appellare transversam lineam litteris appictam similem iis quas litterarum titulos dicimus, quomodo etiam Didymus antennam xspalav vocari docet, et Plutarchus in Numa, xepalas ypaµµñs, apices lineæ, quod quidquid eminet ut cornu in animalibus xspaia dicatur. Apices litterarum apud Gellium dici putant quidam accentuum notas. lib. xi, eap. 29, sed falluntur: at licet illæ apud Hebræos non essent ætate Christi, ut neque puncta vocalium, Græci tamen Patres apicum nomine transversas quasdam notas litterarum intellexerunt, unde Theophylactus in v Matthæi, 18: Alii autem iota et apicem decem legis præcepta dicunt, alii autem crucem, nam crucis iota est rectum lignum. et apex transversum. Col. 375 A. Si quis vero Moyses. Trapez. compendiosus, Si quis vero Moyses est, poterit etiam alius ascendere, sonitusque tubarum magis ascendendo majores sentire. In ms. V. legebatur, révo:to ἂν καὶ ἐπιπολὴ τῆς ἀνόδου. Ubi fortasse corrigendum ènimodú, ut apud Herodianum lib. vii: 'Eπtπολυ τῆς πόλεως διώκοντες οἱ στρατιῶται προύδηGav. Persequentes milites longe intra urbem sunt progressi. Col. 376 C. Kataσalejovtal. Emendandum est ex ms. V. xatakaovat lapidabuntur. Exodi enim xix, 15 legimus: Εν γὰρ λίθοις λιθοβολιθήσεται· Omnis qui tetigerit montem lapidibus lapidabitur. Paulo post, pro ἐγγίνηται ms. V. habuit εγγίνεται et constanter cum excuso γνῶσις τῆς εὐσεβείας, non tñg dàŋbelas, ut præ se ferebat interpretatio vulgata. Col. 378 B. Quam qui intravit. Hæc verba deleri jusseram, que supersunt ex hac interpretatione Trapezuntii manca et obscura, quam qui intravit, qui per caliginem didicit, ut fiat firmior hæc sententia. Exo. xx, 21, scriptum est, 10 siç tòv yvóçov, venit ad caliginem, et cap. 19, 9: ¿v σTÚA vecéans, in columna nubis, ubi Vulgata Lat. in cali gine nubis. Dictio Hebræa, qua utitur hoc loco, vertitur hic a LXX, veréin, et Exodi xwv, 20 yvóçoç. Et rursus quod est cap. xxiv, 16: 'Ex Héσou vegeλns, Vulgata reddit,.de medio caliginis. Col. 379 A. Deus tuba. Scripserat Trapezunt. Calum tuba desuper: nec aliter ms. V. toáλmoɛY ó oúpavòs avшBev, at in excuso libr. p. 10, sic erat, 14, ἐσάλπισεν ὁ Θεὸς ἄνωθεν quæ propius accedunt ad Zachariæ verba c. ix. 14, Καὶ Κύριος ὁ Θεὸς ἐν σάλπιγγι σαλπιεῖ, εἰ Dominus Deus in tuba canet. Cf. etiam psalmi xvi, 14, vel Ecclesiastici Χινι, 21, Εβρόντησεν ἐξ οὐρανοῦ ὁ Κύριος. Intonuit de cœlo Dominus. Ibid. B. Columnæ aureæ. In ms. V. sic interpungebantur ista, στύλοι χρύσεα βάσεσιν ἀργυραῖς ἐρηρισμένοι, καὶ κεφαλαῖς ὡσαύτως ἀργυραῖς ἐπιπρέ ποντες πάλιν ἕτεροι, Columnæ aured basibus argenteis inhærentes, quæ capita pariter argentea condecorant, vel quæ capitibus pariter argenteis sunt insignes: aliæ rursus columna. Tametsi, ut verum fatear, nondum nobis occurrit in hac descriptione tabernaculi columna aurea cum capite ac basi argenteis, aut argentea cum capite ac basi æreis. Habes quidem Exodi xxvi, 21, Báσsis autwv ȧpyupa;, bases earum argenteas, quas enim tabulas Vulgata Lati. otúlous, columnas vocant Septuaginta, et rursus Exo. xXVI, 32, in Vulgata legimus: Quatuor columnæ deaurata capila habebani aurea, el bases argenteas. Item apud LXX: Ἐπὶ τεσσάρων στύλων ασήπτων κεχρυσωμέ νων χρυσίῳ, καὶ αἱ κεφαλίδες αὐτῶν χρυσαῖ καὶ βάσεις αὐτῶν ἀργυραῖ. Super quatuor columnas imputri. biles deauratas auro, et capitula eorum aurea, et bases earum argenteæ. Atque hæ sunt fortassis columnæ quas non κεχρυσωμένους στύλους deauratas, sed xpusous, aureas appellat. Sunt præterea Exodi xxvi, 27, aliæ columnæ quæ bases æreas habent, sed capita aurea, non ærea, etc. xxvii, 17, columnæ atrii basibus æñeis sunt impositæ, sed capitibus argenteis, non æreis decoratæ. Col. 379 D. Priori part. Interpres ediderat, Priori parti sancta erant; occultæ vero parti atque reconditæ Sancta sanctorum. Prior pars tabernaculi dicitur a Septuaginta tò äytov, sanctum a Vulgata Lat. suncluarium, Exodi xxvi, 33, posterior vero to "AYLOV Twv ȧylwv, Sanctum sanctorum, et ita vocatur in Pentateucho: at lib. III. Regum viii, 6: ElayέpoUSIV οἱ ἱερεῖς τὴν κιβωτὸν εἰς τὸν τόπον αὐτῆς εἰς τὰ Ἅγια Tuv ȧylwy. Inferunt sacerdotes arcum in locum suum, in Sancta sanctorum. Utrobique vox flebræa Codech quæ sanctum, vel sanctitatem significat vertitur täytov, vel à "Ayia, itemque II. Paralipom. iv, 22, et in Epist. ad Hebræos idcirco legimus, c. ix. 3, Ἡ λεγομένη Αγια τῶν ἁγίων, quod dicitur Sancta sanctorum. Vulgata sanctuarium alıquando dixit, et Pagninus ex Hebræo, Sanctum et Sanctum sanctorum; at fidus interpres utramque appellationem, si possit, non debet confundere, vel unam pro altera substituere, vide infra col. 387. Col. 382 D. Propterea quod. Hæc aberant ab interpretatione, quæ consentiunt cum iis quæ docet Apostolus ad Hebraeos x, 20: Διὰ τοῦ παραπετάσματος, τοῦτ' ἔστι τῆς σαρκὸς αὐτοῦ· Per velamen, id est, curnem suam. Itaque merito admonent quidam quadruplicem illam materiam, ex qua velum templi contextum erat, quatuor elementa designasse. Hieronymus epist. 128: Quatuor colores ad quatuor elementa referuntur, ex quibus universa subsistunt: byssus terræ deputatur, quia ex terra gignitur; purpura mari, quia ex ejus cochleolis tingitur; hyacinthus aeri propter coloris similitudinem; coccus igni et etheri. Vide Origenem homil. 13 in Exodum. Col. 581 C. Luter erat. Trapezunt. Talis urna erat Joannes, lavans in Jordane ad pœnitentiam homines. Baptismus Joannis dicitur baptismus praitentiæ, ut distinguatur a baptismo Christi, qui dicitur baptismus adoptionis. Basilius in exhortatione ad baptismum: Ἰωάννης ἐκήρυσσε βάπτισμα μετα νοίας, καὶ ἐξεπορεύετο πρὸς αὐτὸν πᾶσα ἡ Ἰουδαίας.

VARIORUM Κύριος κηρύσσει βάπτισμα· υἱοθεσίας, καὶ τίς τῶν εἰς αὐτὸν ἠλπικότων οὐχ ὑπακούσεται; Ἐκεῖνο εἰσαγω γικὸν τὸ βάπτισμα, τοῦτο τελειωτικόν Joann. bapti smum pœnitentia prædicabat, et ad eum Judæa omnis accedebat. Dominus baptismum adoptionis filiorum prædicat; quis igitur eorum qui sperant in eum, non obediet? Initiatorium erat illud baptisma, hoc vero perfectorium. Joan. Chrysostomus hom. 1. in Matth. Δείξας, ὅτι τὸ ἑαυτοῦ οὐδὲν πλέον ἔχει τοῦ πρὸς μετάνοιαν αὐτοὺς ἀγαγεῖν· οὐ γὰρ εἶπεν ὕδατι ἀφέσεως, ἀλλὰ μετανοίας τίθησι, καὶ τὸ αὐτοῦ, τὸ τῆς ἀφάτου δι pɛāç yeμov Ubi suum nihil amplius quidquam habere monstravit, quam ut eos duceret ad pœnitentiam; won enim dixit in aqua remissionis, sed pœnitentiæ; tum demum ponit etiam Christi baptisma ineffabilium donorum liberalitate cumulatum. Ibid. Aulœa vero quæ. Legisse videtur Trapezuntius, tàç dè aúlás, dum vertit, Atria vero quæ inter se complicata, sic Exodi xxvII, 9: Kal Tothoɛls auλhy th oxyvñ; Et facies atrium tabernaculo; sed in excuso et ius. V. erat, τὰς δὲ αὐλαίας, αἳ διὰ τῆς μετ' αλλήλων συμβολῆς τὴν σκηνήν. Alludit ad illud Exodi sxvi, 5: Καὶ πέντε αὐλαῖαι ἔσονται ἐξ ἀλλή λων συνεχόμεναι, ἡ ἑτέρα ἐξ ἑτέρας· Ει quinque au loa erunt mutuo conjuncta, alterum ex altero, et v, 5, κατὰ συμβολὴν τῆς δευτέρας, juxta copulationem secundæ. Aulæa cum Augustino Quæst. in Exodum maluimus dicere, quam cortinas, ut habet editio Antuerpiana ex Vulgata Lat. quod apud Catonem et Plinium, et similes auctores Latinos cortinæ proprie vasa piumbea potius sonent, vel ærea, vel etiam tripodas quam vela aut tapetas. Invaluerat tamen hic usus vocis jam inde a tempore Augustini, cujus hæc verba sunt, quæst. 174 in Exodum: AvLalaç quas Græci appellant, Latini aulæa perhibent, quas cortinas vulgo vocant. Non ergo decem atria fieri jussit, sicut quidam negligentes interpretati sunt: non enim aulas, sed aulæas dixit. Veruin hæc postrema Græce potius scribenda sunt: non enim ablás, sed abdalas. Interpres Origenis homil. 9 in Exodum in hoc cuin Trapezuntio lapsus est. Col. 587 A. Que carnem. Hæc omiserat interpres, quibus eorum confirmatur sententia qui locum ilTum Apostoli Cor. ix, 27, non aliter exponant et hanc ipsam corporis macerationem illis suadere contendunt. Nam in quibusdam exemplaribus vetustis legitur, ύποπιέζω μου τὸ σῶμα, defectum opprimo corpus meum, in aliis montáw, lividum reddo. Sed et apud Clementem 3 Stromatum, et apud Gregor. Nazianz. orat. contra Eunomianos, et Joan. Chrysost. nostrum homil. 6 ad Antiochenos legitur, now, pa. 96 edit. Morell. Tous lõputas τῆς ἀρετῆς ὑπομένοντες, κατὰ τὸν Παύλου λόγον, ὑπο πιέζοντες τὸ σῶμα καὶ δουλαγωγοῦντες· Sudores virtulis sustinentes secundum Paulum corpus castiganles, el in servitutem redigentes. Origenes de bis ipsis caprarum pilis et bysso. hom. 15 in Exod.: Macero corpus meum, et in servitutem subjicio. Sic ergo est offerre et byssum retortam, carnem abstinentia, vigiliis el meditationum labore conficere: offeruntur et pili caprarum. Pilus vero species est emortua exsanguis et exanimis. Hanc qui offert ostendit in se sensum peccati jam mortuum. Ibid. B. Subucula. Trapezunt. ediderat, in quo est tunica et pectorale. Vox modus, reperitur Exodi xxv!!!, 51: Καὶ ποιήσεις ὑποδύτην ποδήρη ὅλον ὑακίνθινον. Εt facies iunicam talarem tolan hyacinthinam, quam et modhon solum appellavit eodem capite v. 4. Quam autem hic Gregorius vocat ἐπενδύτην in Εxodo puto dici επωμίδα alleraul vestem pontificis, sive ephod. Nam Hieronymus testatur Aquilam et Theodotionen) appellasse έm¿vδυμα, quod LXX dixerunt ἐπωμίδα, superhumerale, sed corrigendus est locus ex codicibus manuseriplis, quos vidimus, et citavimus in Notis ad Epistolas llieronymi epist. 128: Septuaginta èπwµíða, id est, superhumerale appellant, Aquila ènévôupa, id NOTÆ. est supervestimentum, nos ephòd suo ponimus nomine. Theodoretus quoque in 1. Paralipomen. et alibi monet Aquilam vertisse, τὸ ἐφοὺδ ἐπένδυμα. Eadem vox reperitur et apud eumden Hieronymum epist. 30, ubi perperam tunicæ inferiori ac talari tribuitur, quæ potius Evôupa simpliciter est dicenda, quamobreni ex iisdem codicibus ita restituendus est locus ille, quod scilicet Ĕvduµa, et quod llebræo sermone vocatur Mail subteriorem tunicam, επένδυμα vero, id est, inwµis, quod Hebraice dicitur ephod, superius pallium significet. Clemens demuin Alexan drin. 5 Stromat. p. 235 edit. Florent.: Pasi di xal τὸ ἔνδυμα τὸν ποδήρη τὴν κατὰ σάρκα προφητεύειν oixovoµlav' Aiunt autem indumentum,vestem, inquam, talarem, pradicere carnis susceptæ dispensationem. Hieronymus ibidem odúry vertit, subuculam epist. scilicet 128, quem hic secuti sumus, polest ei tunica subterior, sive inferior appellari. Ibid. Et vitta. Interpres, et tiara cum lamina super eam. Atqui distinguenda est vitta hyacinthina a tiara, siquidem legimus Exodi xxv. 37, præcipi de lamina aurea: Ligabisque eam vitta hyacinthina, et erit super tiaram. Ita quidem Vulgata Lat., at LXX: Καὶ ἐπιθήσεις τὸ πέταλον ἐπὶ ὑακίνθου κεκλωσμένης, καὶ ἔσται ἐπὶ τῆς μίτρας· Εt impones laminam super hyacinthum tortam, et erit super mitram. Itaque mirum sane videri potest quod est apud Theodoretum quæst. 60 in Exodum capiti impositam fuisse xídaptv, id est infulam, que cœlum repræsentabat, et frontem texisse tavlay, quam Septuaginta mitram appellaverunt: siquidem Hebræa dictio a Septuaginta in Exodo nunc xioapię nunc μέτρα vertitur, nusquam ταινία villa, ad ci daris non est vitta, sed revinctus tænia vittave rotundus pileolus, Hieronymus epist. 28: Quartum genus est vestimenti rotundum pileolum quasi sphæra media sit divisa, et pars una ponatur in capite: hoc Græci et nostri trápavy, nonnulli galerum vocant. Porro idem Hieronymus ibidem docet in ipso Bationali fuisse d½λwoiv, id est manifestationem, quam fortasse Trapezuntius indicium vertit, non judicium, sed Gregorius noster tatvlav, vittain, hic appellat totum ipsum galerum sive cidarim ut antea, col. Col. 394 A. Atque ex ore. Expunximus, quæ adjecerat interpres, cum in Græco sensus eorum non inveniretur. Omnis enim circa simulacra error e vita hominum ablatus est, nec amplius nostrorum principum pietate a pio credentium ore debitus, què Christiana freli laudatissima professione impietati servientia idolorum templa deleverunt. Mystice exponit hoc loco Gregorius illud Exodi xxx11, 20: Vitulum contrivit usque ad pulverem, quem sparsit in aquam et dedit ex eo potum filiis Israel. Ibid. D. Si quis est. Ita quidem Vulgata Lat. sed ad verbum e Græco, esset, Si quis ad Dominum, veniat ad me. In Complutensi et Plantiniana editione, el tɩg πpòs Kuplov. Si quis a Domino; at in Vaticana et Basiliensi, ut habet Gregorius omissa conjunctione, tis xpòç Kúpiov; nec aliter Augustinus in libro Locution. de Exodo: Quis ad Dominum? Col. 395 D. Implevistis. Sic ad verbum maluimus, quam cum Trapezuntio, consecrastis manus vestras, ut habet etiam Vulgata, Exodi xxx, 29 ex Hebræo: nec aliud sonat verbum Hebraicum, quod nonnunquam a LXX vertitur pov, ut II Paralipom. xxix, 31, ubi etiam Vulgata, "Implestis manns vestras, nonnunquam τελειοῦν, ut Exodi xxx, 10: Τελειώσεις tas xɛipas 'Aapwy. Consecrabis manus Aaronis, Vulgata, Initiabis. Sed Hebraismus e Græco interpre· Lanti conservandus fuit, quod et fecit Hieronymus dum Scripturam secundum LXX citat Epist. ad Geruntii filias: Implestis hodie manus vestras Domino. Col. 397 A. Nam si rerum. Hæc addimus interpretationi, quibus alludit ad illum Pauli locum

VARIORUM I Corinth. 1, 3, Sed in tabulis cordis carnalibus, et Corinth. 11, 10, Spiritus omnia scrutatur, etiam profunda Dei. Post pauca supplevimus quod deerat in excuso pag. 125 edit Rapheleng. Ènel dè πposéπεσε τῆς ἁμαρτίας ὁ ήχος, et pro ἐξ οίνου ἀρχόντων emendavimus, olvou adóvtwv ex cod. ms. V. quomodo etiam legisse videtur interpres. Potuit tainen altera lectio retineri, tanquam ex ipso textu Exodi SXK11, 17: Φωνὴν ἐξαρχόντων οίνου ἐγὼ ἀκούω· νοcem præcinentium vinum ego audio. Est enim verbum musicorum apet, ut I Reg. xxix, 5: "Q ἐξῆρχον ἐν χοροίς Cui exordiebantur vel præcinebant in choris, ita ut Gregorio sit, & olvou &px=V idem quod εξάρχειν οίνου, Vulgata dixit, Vocem cantantium ego audio. Col. 402 A. Ad majora consurgat. Ut appareat, quo sint ista referenda, non est abstinendum ab ipsis Apostoli verbis, desiderio impulsa sese ad ea quæ priora sunt, extendat, ut ait Apostolus, et semper ad altiora pervolet. Philippens. 111, 44, tolç dè ἔμπροσθεν ἐπεκτεινόμενος, ad ea vero quæ sunt priora extendens meipsum. Col. 405 C. Sed fluctuans. Locus est Ephes. iv, 14, κλυδωνιζόμενοι καὶ περιφερόμενοι παντὶ ἀνέμῳ Tns didaaxailas, fluctuantes, et circumferimur omni vento doctrina. Trapezunt. scripserat: sed mobilis atque fluctuans cogitationibus variis oppressus el conquassatus is nunquam, etc. Col. 407 C. Hoc est post Dominum. His truncata erat hæc periodus, in qua et locum illum in Græco emendavimus ex uis. V., Τσόν ἐστι τῷ κατόπιν αὐτὸν toū Ocoū elvai. Legis præceptum iisdein verbis concipitur apud.LXX. Denteron. xii, 4. 'Orlaw Kuplov τοῦ Θεοῦ ὑμῶν πορεύεσθε· Post Dominum Deum vestrum ambulate, quod Vulgata Lat. Dominum Deum vestrum sequimini. Porro hinc etiam videri potest snum illud hausisse præceptum philosophus, de quo Clemens Alexand. 2 Strom. p. 168: 'O'Aбpadu ἐπορεύθη καθάπερ ἐλάλησεν αὐτῷ ὁ Κύριος. Εντευ θεν ἀρυσάμενός τις τῶν παρ' Ελλησι σοφῶν, τὸ, Επου Θεῷ, ἀπεφθέγξατο Abraham ambulavit sicut loculus est ei Dominus. Cum hinc hausisset quidam ex Græcorum sapientibus, illud dictum protulit, Deum sequere. Citatur in eamdem sententiam hic locus Deuteronomii 4 Strom. p. 253, sed ab interprete Scripturæ caput notatum non est: 'Axovor 8° οἶμαι καὶ θεραπευταὶ Θεοῦ πάντες οἱ ἐνάρετοι· Sunt autem, ut opinor, Dei sectatores et cultores omnes, qui virtute sunt præditi. Col. 410 C. Vultures. Legebatur antea: Milvos cadaveribus pasci, et pretiosis unguentis emori aiunt. Milvus proprie ixtivos est Græcis, you vultur: atqui hoc de vulturibus etiam narrat Clemens Alexand. Pædag. cap. 8, eos unguenta odisse: Μὴ λάθωμεν, ὥσπερ οἱ γύπες τὰ μύρα βδελυττόμε ναι, ἢ οἱ κάνθαροι. Τούτους γὰρ ῥοδίνῳ χρισθέντας μύρῳ τελευταν λέγουσι· Ne forte sicut vultures απ unguentis abhorreamus, aut sicut scarabei: Hos enim rosarum unguento delibutos mori inquiunt. Qui locus corum sententiæ suffragatur, qui apud Plinium lib. xı Historiæ cap. 53, sic legunt, vultures, qui alios odores appetunt, unguento quidem necantur, scarabei rosa. Idem Aristoteles in mirabilib. auscultut.; Theophrastus De odoribus; Palladius in Vita Chrysost. et Plutarchus in lib. contra Epicurum, Μῦρα καὶ θυμιάματα δυσχεραίνειν ὡς κάνθαροι καὶ YURES, unguenta el suffitus cantharorum et vuliurum more aversari, et in Compendio de absurdis Stoicorum Scarabeos ait τὸ μῦρον ἀπολιπεῖν, τὰ δὲ Evowŋ diwxely: unguentis omissis, male olentia seclari. Col. 411 D. Specimen autem. Adjecimus ista verbis interpretis, qui et hic verterat, Jesum vero audiens racemum ex ligno pendentem, quasi hoc de Domino nostro Jesu Christo, ac non polius de Jesu Nave F. sive Josue sit intelligendum. Historia exploratorum legitur Numeror. xili, 24, de sanguine uvæ quod NOTÆ. est in Vulgata Lat. Deuteron. xxxii, 44, apud LXX: Καὶ αἷμα σταφυλῆς ἔπινον οἶνον· Ui sanguinem u biberent vinum. Col. 414 A. Nam qui postquam. Hic multa erant ¿vaxólovŝa in interpretatione Trapezuntii, quæ restituimus: sed usus tamen fuit emendatiore codice Græco cum scripsit lapsi, bonorum privatione ac doloris perpessione in deserto condemnentur, quasi essel, τῷ λιμῷ καὶ τῷ χωρισμῷ τῆς τῶν ἀγαθῶν μετ ouglas, non ut habet editio Raphel. p. 138, et mus. Γ., τῷ λιμῷ καὶ τῶν λογισμῶν τῆς τῶν ἀγαθῶν. Ιtaque altera lectio in altera editione Græca erit amplectenda. Ibid. Nam hic quidem. Trapezuntii interpretationem ita deformarat typographorum incuria, ut apud eum legeretur: Etenim ut asserit historia, serpentibus ipsis turpis illa cupiditas imminebat; serpentes quippe venenoso morsu homines invadebant. Similem sententiam habes sub finem pagina: 'H twy &TÓTOWY ἐπιθυμία τους θανατηφόρους ὄφεις ἐκ τῆς γῆς ἐπισπά zat· Ìllicitarum rerum cupiditas ex terra mortiferos serpentes immittit. Col. 415. Docet igitur. Ab interprete hoc tantum expressum est: Docet igitur meo judicio his kistoria, finem supercilii, alque superbiæ definitionem sic edicere. Intelligit Nyssenus, innuitque supplicium Dathan, Core et Abiron, quod narratur Numeror, xvi, 31, Dirupta est terra sub pedibus eorum. Col. 418. Tabernaculo appos. potion or to Ov izopiw. Sic erat in excuso et ius. V. ante altare posuit, vel si nialis, □portionat, apposuit altari. Legimus tamen Numerorum xvi, 4, virgas non in altari, sed in tabernaculo positas fuisse: Kal OhGELS autis tỷ oxu Et pones eas in tabernaculo. Ambros. in Apocalyps., c. 2: Ipsa etiam virga in tabernaculo floruit, nucesque produxit: quia in tabernaculo Ecclesiæ postea Vetus Testamentum flores spiritalium sensuum protulit. Est ergo Nysseni µvnμονικὸν ἁμάρτημα. Col. 419. Cauteriatam. Trapezunt., Hujus conscientia est injusta. Maluimus Vulgate Latinæ verba usurpare, quo citius animadverteret lector alludere Gregorium ad locum Apostoli I Tim. 1v, 2: Yevδολόγων κεκαυτηριασμένων τὴν συνείδησιν, quæ vertit Novatianus antiquus auctor apud Tertullianum lib. De Trinit., c. 29: Mendacia loquentium, cauteriatam habentium conscientiam suam. Hieronym. in c. x Zachariæ, falsiloquorum, cauteriatam habentium conscientiam suam. Ambrosius in Epist. I ad Timoth. Quorum cauteriatam dicit conscientiam hoc est simulatione corruptam; quia, sicut caulerium corium corrumpit et notam infligit, ita et fallacia conscientiam, quæ dolo malevolentiæ aliud facit et aliud profitetur, denotat ad perditionem. Non Jegerat bos auctores imperitus Beza, cum vulgatam et Erasmum reprehenderet, malletque verti locuri Apostoli, quorum conscientia cauterio resecta est, quod nimirum xaven pláže sit partem aliquam putrem cauterio amputare, sed absurdum videatur aliquem dici cauterio notatam habere conscientiam, nec minus quam si quis dicat cum caput babere, cui caput ense sit amputatum. At enim cum ex libris medicorum constet non ad resecanda solum membra, sed etiam ad intercipiendas fluxiones, ad sistendum sanguinis profluvium et maligna ulcera cauterium adhiberi, nihil aliud egit hac reprehensione sua Calvinianus hic censor, quam ut inscitian suam proderet, qui vel ex ipso Nonio Marcello discere potuit stigmatias dictos a veteribus servos famosos ac nocentes, quibus nota aliqua inusta erat, ut semper appareret: unde apud Senecam lib. De benefic., c. 37. Philippus rex militi ingrato jubet stigmata inscribi ingratum hospitem testantia: ita Theophylactus hunc locum exponit Pauli Quia vero conscii sibi sunt multæ impuritatis, propterea conscientia eorum indelebiles habet inuslas notas sordidæ vitæ.

Ibid. Si virtuti. Scripsisse puto interpretem, virtuti tritam albamque: nec aliud præferebat ms. V. quam quod editio Lugdunensis, in cujus margine legimus sive ex conjectura, sive ex alio codice λεαι· vouévny, tritam et complanatam. Quod autem adjecimus paulo post verbis interpretis, mercede conductus, καὶ μισθωθέντα παρὰ τοῦ κρατοῦντος, ad illud cap. xxi, v. 7. Numerorum referendum est: Perrexerunt seniores Moab habentes divinationis pretium in manibus suis. At Nyssenus hac voce avtelwv non tam pretium quam artem vel instrumenta divinationis videtur significari velle, cum ait ut Balaanı: Τὰ μαντεία διὰ χειρὸς ἔχειν αὐτὸν καὶ παρὰ τῶν οἰωνῶν συμβουλεύεσθαι: quem locum ita de integro verti posse monueram ibid. D, defenduntur. Porro augurandi artem professum esse memoratum Balaam testatur historia, cum divinationes illum habuisse dicit in manibus, et ab avibus consilium petiisse, atque adeo præ cæteris ex ruditu asinæ nonnunquam ignota didicisse: cujus vocem, etc. Legimus quidem Numeror. XXII, 7, apud LXX: Καὶ ἐπορεύθη ή γερουσία Μωάβ, καὶ τὰ μαν τεῖα ἐν ταῖς χερσὶν αὐτῶν. Εt abiit senatus Moab, et divinationes in manibus eorum, seu, ut alii malunt, divinacula: sed hæc non ipsum Balaam in manibus suis habuisse divinationes testantur, verum legatos regis Balaac. Citatur tamen hic locus in eamdem sententiam a Basilio bujus fratre epist. 80 ad Eustathium: Καὶ Βαλὰμ οἰωνιστής τις καὶ μάντις, καὶ διὰ χειρὸς τὰ μαντεία φέρων, καθώς φησιν ἡ Γραφή. Quin et ipse Balaam augur cum esset et divinator perque manum vaticinia ferret, ut Scriptura refert. Origenis hæc sunt Homil. 13 in Numeros: In illis divinationis artibus, quas curiositas humana posuit, sunt quædam quæ Scriptura quidem divinacula nominavit, gentilis autem consuetudo vel tripodas vel cortinas, vel aliis ejusmodi vocabulis appellat, quæ quasi ad hoc ipsum consecrata moveri ab eis et contrectari solent. Idem etiam Augustinus quæst. 74 in Numer.: Nunquidnam ipsi divinabant, an aliqua ferebant, unde faceret Balaam, quo possit divinare, tanquam aliqua, quæ in sacrificiis incenderentur, aut quomodo impenderentur, et ideo dictæ sunt divinationes, quia per hæc ille poterat divinare? Vatablus demum vocem Hebræam concedit vel pretia divinationum, vel genera divinationum somare, vel ea quibus opus habebat ad divinandum. Sed alterum illud de consulendis avibus non video, quo spectet, nisi forte ad illud Numer. xxiv, 1: Οὐκ ἐπορεύθη κατὰ τὸ εἰωθὸς εἰς συνάντησιν τοῖς oluvs. Non abiit secundum consuetudinem in occursum avibus. Col. 424 B. ALEGE2000a. Legebatur in editione Lugdunensi διεξελθ.... τῆς θείας δίκης, et admonuit vir doctus in margine legendum videri cum interprete, διεξελθοῦσα κατεπράινε τῆς θείας: at in ms. scriptum offendimus, διεξελθεῖν καὶ ἔστησε, unde legendum conjicimus διεξῆλθε καὶ ἔστησε, divinam iram sedarunt, Numer. xxv, 14: Kał traúcaτo † πληγὴ ἀπὸ τῶν υἱῶν Ἰσραήλ. Εt cessavit plaga a fliis Israel. Psal. cv, 30: Καὶ ἐκόπασεν ἡ θραύσις, el cessavit quassatio. Paulo post addidimus interpretationi, et rationi quæ post ipsos occ. formidab. fuerunt. Fit quidem mentio Amalech, pugnantis cum filiis Israel Exodi xvII, 8, ac deinceps Chananæi Regis Arad Num. xx1, 4, et Seon Regis Amorrhæorum Num. xxvII, 21, sed illud de populo territo ab Israelitis peculiariter habetur de Moabitis Numer. xxii. 3. Καὶ ἐφοβήθη Μωάβ τὸν λαὸν σφό Spa. Et timuit Moab populum valde. Col. 423. Quasi in potestate. Hæc ad finem usque periodi sunt adjuncta verbis interpretis, qui et locum Salomonis ita verterat, Ne calces ardentės nudo pede carbones, nec ignem in sinu deponas, et addidit quispiam in margine Prov. VIII, sed citatur cap. νι, ν. 27. Κατὰ τὴν διάνοιαν, οὐ κατὰ τὸ ῥητόν. Sic enim habet, ἀποδήσει τις πῦρ ἐν κόλπῳ, τὰ δὲ ἱμάτια οὐ κατακαύσει, ἢ περιπατήσει τις ἐπ' ἀνθράκων πυ ρὸς, τοὺς δὲ πόδας οὐ κατακαύσει; Alligabit quis ignem in sinu, ac vestimenta non comburet? aut ambulabit aliquis super carbones, pedes vero non comburet? Col. 426 C. Viæ ducem. Omiserat hæc interpres, et quæ sequuntur sic in compendium redegerat, est illuminatus, mensam ex divinis deliciis sibi præparavit, sicque videtur τρυφῆς legisse, non τροφής. Paulo post quod de Phinees præclaro facinore additur, ab eodern suppressum repræsentavimus. Col. 427 C. Tanquam Circæi. Elegantem hanc collationem Circæi poculi spelunca potius Calypsus occultaverat Trapezuntius, ac silentio involverat, cui similis illa Ciceronis Actione in Verrem: Sic repente e vestigio ex homine tanquam aliquo Circæo poculo factus est Verres, redit ad se atque ad mores suos. Nota est fabula ex Odyss. 20. Col. 430 A. Nam cum ad imag. Restituimus hic quoque suppressa quamplurima, et inter cætera nomen ejus ad quem liber ab auctore missus est, qui sive Cæsarius fuerit ille Gregorii Nazianzeni frater, sive quis alius, ignotus esse lectori non debuit, cun et in ms. nomen ejus exstaret. Ibid. C. Quasi mercutores. Admonueram in his Notis hic adjicienda nounulla, quæ adjecta sunt, et tainen nescio quo casu clausula libri est omissa, quam ad explendam editionis Lugdunensis lacunam e codice Vulcobiano exscripseram, the diavolas εὑρεθῇ. Πολλὰ δ', εὖ οἶδα, εὑρεθήσεται, κοινὸν πάντως ἔσται τὸ κέρδος. Quidquid auten a te sublata ad sublimiores divinioresque res mente tua fuerit inventum: multa namque, sat scio, invenientur: commune procul dubio lucrum erit in Christo Jesu Domino nostro, cui gloria et imperium in sæcula. Amen. IN EXPOSITIONEM ECCLESIASTÆ IDEM FRONTO DUCÆUS. Contulimus Latinam nanc interpretationem cum codice Græco manuscripto doctissimi viri Federici Morelli regii professoris, qui emendatior quibusdam in locis eo fuisse videtur, quo plæ memoriæ Gentianus Hervetus canonicus Rhemensis usus est, cujus diligentiæ ac sedulitati multorum Ecclesiæ Doclorum ac Patrum opera Latinitate donata debemus: mox etiam altero ex regia bibliotheca impetrato codice ms. prioris varias lectiones istius suffragio confirmavimus. Jam vero dum bas Notas nostras in secunda editione recensemus, id potissimum observamus, an ex earum præscripto vel emendationum Græco textui vel Latino interpretationis fidelioris subsidia sint allata, quæ subjunctis similibus Scripturæ Patrumve locis mox etiam erunt fulcienda vel illustranda. Atque in primis illud

immutavimus, col. 620 Β, ὡς τὰ τῶν ἐν ψάμμῳ παιBiwv, quod verterat interpres, ut quæ in campo arenoso sunt ædificia, quod legisset fortasse naiδίων τὰ ἐν πεδίῳ ψάμμου. Comprobat banc emendla - tionem huic germana sententia col. 625 C, nãsa γὰρ καὶ ἀνθρώπων σπουδή νηπίων ἀντικρὺς ἐστι τὰ £ni fáuμov àúppata, Chrysostom. in Psal. CXLII, p. 575. Τα παιδία τὰ μικρὰ ἀστραγάλους καὶ τὰς opalpas xal tá totaūta µsɣáha zídavτa: Parvi pueri talos, pilas et hujusmodi ludicra magni faciunt. Col. 623 B. Ex magnitudine. Notarat in margine quispiam Rom. 1, quasi alluderet auctor ad illud Apostoli, Rom. 1, 20, Invisibilia ipsius per ea quæ facta sunt, etc. Sed usurpat verba Sapientiæ Salomonis cap. xiii. 5. Ἐκ μεγέθους καλλονῆς κτισμά των ἀναλόγως, ubi notandum convenire locum hune Gregorii cum Vaticana editione, non cum Plantiniana vel Complutensi, ubi legitur. Ex peysθους καὶ καλλονῆς καὶ κτισμάτων, εἰ ἀναλόγως redditur per analogiam, quod Vaticana quam secuti sumus, per proportionem, aptius omnino quam quod hic interpres convenienter, aut quod interpres Chrysostomiffomil.4, in Genesin, decenter, Gregorius Magnus, xxvi, Moralium cap. 6, intelligibiliter, ut Vulgata Lat. cognoscibiliter, Vatablus intelligit cognosci Deum comparatum proportione quadani cum creaturis, ut ex hac pulchritudine creaturarum quæ sub sensum cadit, aliam creatoris mens nostra multo præstantiorem intelligat. Ibid. C. Et quod videt. Scripserat Hervelus: Et quod videt creat. Hujus enim procreatrix est cognitio, quasi se legisse arbitraretur, Extioa, non éxtńσατο, εἰ ἀναλόγως κτίσις, non κτῆσις. Porro εί dŋois peritiam et cognitionem sonat; sed si visionem hic malis, utrumque designat ea vox, qua usi sumus. Hanc nostram correctionem Reg. ms. confirmavit. Col. 625 A.At the poohxns. Sic emendavimus, cum in ms. M. legeretur, avavęǹs dià tò mpobɛival ɛiozel diaµévovsa. Interpres ediderat, suscipit mare per priorem nullum unquam accipiens augmentum, fortasse legerat, dià toù πpoßɛïvai. Sic idem Gregorius infra de eodem mari loquens, col. 628 B. 'AXλ' ἐν τῷ ἴσῳ διαμένει πληρώματι, καθάπερ οὐδεμιᾶς αὐτῇ ἐξ ὑδάτων γινομένης προσθήκης. In nis. h. scriptum postea comperi, διὰ τῆς προσθήκης. Col. 626 C. Nam cum passa. Interpres, Nam cum vita nostra ingressa fuerit, fit etiam lux quoque nostra terrena. Quasi esset ynivóv, non úróyɛlov, el sic loquitur paulo post, col. 625 C, TroyεLOS & κατὰ τὸ ἀντικείμενον τὸ βόρειον ὑπέρχεται μέρος. Quando autem est sub terra borealem subit partem. col. 627 Tempus certaminis. Hervetus, tibi autem sensus est tempus exiguum. Scriptum forte reperit, aloboɛws, non ¿iews, ut habuit ms. M. vel ut rectius ms. R. &02σews, quem sequimur. Ab eadem est mente illud Chrysostomi Panegyrico in S. Julianum, p. 606, edit. Paris., ALÀ TOUTO TOÙS μÈV πÓτους συνεκλήρωσε τῷ βραχεῖ καὶ προσκαίρῳ αἰῶνι, τοὺς δὲ στεφάνους ἐταμιεύσατο τῷ ἀγήρῳ καὶ ἀθανάτῳ· Propterea labores quidem cum brevi ac temporario sæculo copulavit: coronas autem æterno alque immortali reservavit. Exiguis nimirum limitibus circumscripta est vita nostra, neque condignæ sunt passiones hujus ad futuram gloriam. (Rom. VIII, 18.) Ibid. C. Res inutilis. Inepta lectio est, quam et ms. H. et quo usus est interpres, exhibent, unde ille verterat, vel verbum stultum, vel res stulta vanitatis, ex eo pulchre librum. At nos scribendum monueramnus, ἀνόητον πρᾶγμα, sufragante conjecturæ et interpretationi nostræ regio codice. Sic enim cum definiret vanitatem, et genera ejus explicaret dixit ante, col. 621 Α, τά τινος ἐναντίου γεγεννημένου εἰς ἀνόητον περιέλθῃ ὁ πόνος. Chrysostomus in eus qui novilumnia observant p. 296, Καὶ ποτὲ μὲν ὡς ἀνόνητα πονῶν, ποτὲ δὲ ὡς περιττὰ ἐν ἀργίᾳ καὶ πονηρία βιώ ostal· Interdum quasi inaniter, interdum quasi su1384 pervacance laborans in otio et nequitia vitam deget. Arbitratus suni aliquando legendum hoc loco i tł avvytov opa, vel verbum inutile, sed cum antea dixerit col. 619 D, Ψόφον ἀργὸν χωρὶς σημασίας ἐν σχήματι λέξεως, otiosum sonum sine ulla significatione vanum esse, et ib. d. Ματαιότης ἐστὶν ἡ ῥῆμα ἀδιανόητον ἢ πρᾶγμα ἀνόνητον, vanitatem esse rel verbum quod sub intelligentiam non cadit, vel rem inutilem, jam nihil mutandum censeo, et hic ver tendum quoque, verbum quod nihil significat, vel significatione caret. Col. 630 A. Fluctibus qui nos. Interpres fluctibus, qui nos exprimunt. In ins. quoque legimus, ÈXTVπούντων ἡμᾶς, quod existimavit deductum a verbo EXTUTOUν lervetus, quod exprimere sonat, vel eflingere; sed affertur in vulgatis lexicis èxturéopal, exponiturque, sonare, crepure, si mendo caret, quasi compositum sit ex tunew significante idem quod ψοφέω. lta fortasse hic idem valeret quod περικτι πεῖν circumsonare, quemadmodum et περιβομβεῖν circumstrepere, citatur etiam ex Nazianz. Tep:бoμ6ɛiobal thy ȧropáv, forum personare. Basilius Epist. 79 Eustathio, Επιστολαῖς αἷς συνέγραψαν καθ᾿ ἡμῶν πᾶσαν περικτυπήσαντες τὴν ἀκοήν, famosique epistolis contra pos scriptis omnium ubique auribus ingesserunt. Ibid. D. Sed adhuc vir; interpres, sed est adhuc homo. Virilem ætatem ait excessisse non videri, nam, ut ait Sapiens, Cani sunt sensus hominis. (Sapient. iv, 9.) Col 635 A. Bonorum nobis. Vitiosa fortasse lectio fefellit interpretem, cujus hæc verba erant, conversa est natura, in malorum versamur oblivione; sed et in Greco hic emendandum est ἐν λήθῃ τῶν ἀγαθῶν ἐγενόμεθα. Ibid. A. Non est memoria. Ilæc quæ mutilata erant el truncata, restituimus e Græco textu codicis utriusque R. et M. qui reliqua verba “Scripturæ subjiciebant ex cap. 1, 2 Eccle. ita ut cum Vaticanis Bibliis convenirent nisi quod μετὰ τῶν γενομένων habuerunt pro μετὰ τῶν γενησομένων. Et intelligendos esse homines futuros, non ea quæ facta sunt, constat ex vulgata Latina, recordatio apud eos qui ſuturi sunt in novissimo. Et ex Symmacho παρὰ τοῖς ἐσομένοις μετὰ ταῦτα, apud eos qui futuri sunt in posterum, male igitur Hervetus, cum iis quæ postremo facta sunt. Ibid. C. Nos igitur. Hæc ab interprete fuerant omissa: quod vero sequitur de coryphæo chori videtur imitatus S. Joan. Chrysostomus in exordio sermonis, quem Kalendis habuit in dictum Apostoli, Omnia in gloriam Dei, Kabáπερ χορὸς τὸν κορυφαῖον ἐπιζητεῖ καὶ ναυτῶν πλή ρωμα τὸν κυβερνήτην, οὕτω καὶ τῶν ἱερέων σύλλο γος τὸν ἀρχιερέα καὶ κοινὸν πατέρα τήμερον. Quemadmodum chorus præsultorem, et nautarum multitudo gubernatorem inquirit: sic et sacerdotum cœtus Pontificem hodie suum et communem patrem Flavianum desiderat. Ibid. D. An non omnino. Monueram scribendum, quando constitutus fui rex ab ipso super monteni sanctum ejus, prædicans præceptum Domini, non ut erat antea præceptum ejus, licet hæc lectio astruatur ab Hilario apud quem legitur, adnuntians præceptum ejus, et apud Cyprianum i testimon. adnuntians imperium ejus, apud Augustinum, prædicans præceptum ejus at Nysseni textus cum Græco LXX vulgato consentit, psal. 11, 6. Col. 638 A. Neque eo qui med. Scripserat interp. Neque qui mederetur ei, quod morbo laborabat, et paulo post, propterea ei cor, ut quæreret el consideraret de omnibus. Restituimus, ut Græcus textus exigebat. Col. 642 D. Ut propterea. In Græco ms. M. fuit tô ἀξιόπιστον ἔχειν. Immutavimus quod erat apud it terpretem, ut propterea sit fide dignus, et corrigendum admonuimus τὸ ἀξιόπιστον οὐκ ἔχειν. fic enim plane profitetur se experium esse, que vituperal of

traducit. Hanc conjecturam nostram postea manuseriptus regius comprobavit, in quo scriptum offendimus τὸ ἀναξιόπιστον ἔχειν. Col. 643 B. Ad incrementum. Ita maluimus, quam ut antea, ad propositam sibi cognitionem; nam ita paulo post locutus est, τὸν τῆς δυναστείας ὄγκον ηύξησε τῇ τῆς δυναστείας προσθήκη. Ex quo alterum similem priorem emaculavimus, in quo legebatur οἶκον τῆς βασιλ. Col. 646 C. Sed cum in illis. Corruperant verba interpretis priores editiones, aut apographo textus Græci corrupto usus fuerat, sic enim erat, sed cum in illis fuisset exercitatus, per se moribus prius recte præstitisset, et a risu alienum gravemque et constantem, per quæ a studiosis, etc. Šed in Græco emendandum est ανένδοτον. Ibid. D. Ut qui sponte. Interp. ut qui vel invitus indecore: quasi esset, &xovoiws, non ut in M. ¿xovsiwe doxnuovwv. Ita Chrysost. Serm. De mansuetudine iram vocat ἑκούσιον δαίμονα, voluntarium damonem. Col. 647 A. Vinum traheret. In ms. M. EλxúσEL legebatur, non ut in Bibliis Germanicis et aliis quibusdam libris Exoet dissolvet; sed alteram lectionem Vaticana editio, et antiqua vulgata Latina tuentur, ex qua Hieronymus, ut truherem in vino carnem meam. Ibid. C. Ut dominatum. Hoc tantum scripserat Hervetus, deduxit me in sapientia, per quam dominatum obtinui in lætitiam. Græce est ent suppoGúv, ut in vulgatis Bibliis Græcis; at in Vaticana legimus τοῦ κρατῆσαι ἐπ᾿ εὐφροσύνην. Ut obtinerem lætitiam. Confirmat hanc lectionem paraphrasis Gregorii Thaumat. Εγκράτεια δὲ δουλοῦται ἐπιθυplav. Continentia autem in servitutem redigit cupiditatem. Hieronymus tamen in textu Latino e Græco expresso sic ishæc edidit, ut obtinerem stultitiam, ut videatur legisse thy appoaúvny, et in vulgata ex Hebræo, ut animum meum transferrem ad sapientiam, devitaremque stultitiam. Col. 650 A. Quæ cum aliqua. Interp. quæ cum aliqua circumstantia accidunt, replotaσię non circumstantia solum, sed et calamitatem et fortunæ casum sonat, ut vidit alibi Hervetus apud Clementen 1 Strom. pag. 148, περιστάσει κέχρηται τοιαύτῃ, tali fortunæ casu usus est, et iv Strom. pag. 216: Τοῖς περιστατικοῖς περιπίπτειν ἡμᾶς τὸν Κύριον Bouλnova Voluisse Dominum ut in casus incideremus, poluisset addere adversos. Nam præcesseral, διώκεσθε καὶ φονεύεσθε· Patimini persecutionem, et morte afficimini. Rursus hoc loco illud, xatá yɛ tòv kµòv àóyov, verterat, Hoc est, ut mei auctoris est sententia, minus apte cum non Ecclesiastæ, sed suam sententiam indicet Nyssenus, ut postea dicet, col. 724 Α. Αὐλαὶ δ᾽ ἂν εἶεν τοῦ Κυρίου κατά γε τὸν ἐμὸν λόγον αἱ ἀρεται. Atria autem Domini sunt meo quidem judicio virtutes. Col. 654 A. Qui purpuras. Interpres ediderat, ex iis qui mare subeunt urinatoribus; at hoc loco non de quibusvis urinatoribus agitur, sed de iis tantum, qui purpurarum conchylia piscantur, et apud Pollucem πορφυρευταὶ εἰ σπογγοθήραι vocantur. Clemens Alexand. lib. 11 Pædagog. cap. 10, 'Avάyovtal δὲ οἱ πορφυρευταὶ καὶ αὐτὰ τὰ κογχύλια • Quin etiam earum tinctores et purpuræ infectores, et ipsa conchylia in magno habentur pretio: mallem, tinctores et purpurarum piscatores, et ipsa conchylia advehuntur. Пoppupɛutás nonnulli purpurarios appellant et purpuratores, aut spongiatores, Jureconsulti murilegulos lib. x1, Cod. 7, De murileyulis et monelariis. Ibid. Propterea quod ei. Legebatur antea, Proplerea quod ejus summa sit potestas; ad id enim, quod velatur. Sed aptius adhuc ita interpretabere, Propterea quod ei proponitur id quod desiderat, ut co pro libilo utatur. Sic apud Zosimum lib. 11: 'Aλ ἐνεδίδου τῷ κατ' ἐξουσίαν ἅπαντα πράττειν. Sed inPATROL GR. XLIV. dulgens animi libidini omnia pro imperio agebat. Hoc nimirum est quod ait ille inter poetas vani tatis magister lib. 11, Maratoreɣrlaç. Nilimur in vetitum semper cupimusque negata. Ibid. D. Niliaca. Mendose scriptum interpres legerat hunc locum, verteratque, Nili et Numeniæ metalla. In ms. M. piriter corrupte, καὶ τὰ τῆς Νουμηνείας ἀναζητεῖται· at in regio codice Medico Νουμηδείας pro Νουμη - dlaç cujus regionis fodinæ ac lapicidinæ marmora pretiosa mittebant Romam et in Orientem. Plin. lib. iv, cap. 3: Tusca fluvius Numidiæ finis; nec præter marmoris Numidici ferarumque proventum aliud insigne, itemque lib. xxxvi, cap. 6: Nepos fertur habuisse columnas solidas e marmore Carystio aut Lunensi. M. Lepidus primus limina ex Numidico marmore posuit. Addidimus et verba Latinæ Greg. interpretationi, quib. Phrygii lapidis meminit, quemadmodum et infra col. 658 B, et de eodem Plinius quoque scribit lib. xxxvi, cap. 17. Col. 655 B. Quod clavis. Hervetus, quod clavis eliditur, ms. M. mendose of toy did twv klwv Exxpoτούμενον άργυρον. Unde suspicabamur emendandum уxpoτоúμevov, aut quod clavis impingitur, vel affigitur, argentum, ut dixit Clemens Alex. libr. 11 Pedag. cap 11: καὶ τοὺς ἤλους τοῖς καττύμασιν ἐγκατακρούειν ἀξιοῦσιν, clavos soleis infigere quum censent. Suspicionem nostram postea ms. R. confirmavit. Paulo post ex conjectura pro, cupiditas per eos qui sunt amentes præcedens, substituimus, per ea quæ sunt inutilia, quod emendandum sit avoνήτων pro ἀνοήτων. Ibid. Non πρὸς κόμπον legisse videtur Herv., sed лpos oxonóv putant ad scopum portas, sed plane vitiose. Simile illud Homil. 4, in Eccle. τὸ γὰρ τοσοῦτον εἰς τύφον; Quid enim tantum facit ad fastum? Col. 658 A. Eloquia igne. Interp. eloquia candentia, nεлupwμéva igne purgata dicuntur, ut Psal x1, 7: Eloquia Domini argentum igne examinatum, et Psal. cxvi11, 40: Ignitum eloquium tuum vehementer, hoc est, лелupwμévov igne purgatum. Ubi Hieronym. ex Hebræo, Probatus sermo tuus, non quod candens sit sicut ignis aut fulgidus, sed quod purus sit, et sine scoriis ut argentum excoctum et igne purgatum. Col. 658 D. Suum exornat. 'E§aotixwv elç xáλλoç ms. M. emendatius R. ¿§¤oxwv, unde expressit Herv. suum exercet ædificium, atque ¿aoxɛiv non exercere solum, sed et comere sonat et exornare. Adjecimus paulo post ex ms. Col. 659 dissolutionem articulorum. Col. 663 A. Ut et natatus. Pro vit legisse videtur interpres veavíaɩç, juvenibus, sed ex ms. Regio corrigendum vñç, ut et natatus voluptatem afferat iis, qui corpora expurgant, vel abluunt. Id enim hic significat paropuveobas, quod in illo versu Hesiodi apud Clem. lib. 111 Pæd. cap. 5: µnde yuvaixelų) λουτρῷ χρόα φαιδρύνεσθαι: Corpus fentineo non ex purgare lavacro, non exhilarare, ut scrips. Herv. ibid. et hoc loco, vers. est apud Hesiod. aub ún. Operum. Col. 670 B. Quod consilium. Hæc duo membra nunc accedunt interpretationi ut paulo post, pro πόρται correximus πόρπαι, ut in simili loco antea in lib. De vit. Mosis, p. 83, edit. Lugdun. Clemens etiam lib. 11, cap. 42, Pædag., euumerat inter similes muliebris mundi quisquilias πeρόνας, ἀμφιλέας, όρμους. Fibulas, amphileas, monilia, et Daniel., cap. v, vers. 28: toy paviáxŋy tov χρυσὸν περιέθηκαν περὶ τὸν τράχηλον αὐτοῦ, torquem aureum circumposuerunt circa collum ejus: qui locus eorum favet sententiæ, qui bac voce designari censent specieni twv nepiτpaɣndiwv xal nepidepatwy inter ornamenta collaria, quomodo et Polybius paviáxas nominat Gallorum collaria ornamenta, ψέλλιον 8 φοροῦσι περὶ τὸν τράχηλον. Col. 675 C. Non ut Hervetus volebat, in anima id quod est serpentium voluptatis. Nam quæ Dioscorides lib. I, cap. 45, et alibi ἔρπητας εἰ ἐρπηδόνας vocat, ea Plinius et Latini ulcera manantia, et ulcera serpentia vocant vel putrescentia. Paulus Ægineta ed by Google

$387 herpelis nomen usurpat: emendavimus hic v xax cum ms. scriptum haberet top) xaivw. Col. 678 A. Sed pars possessionis. Interp. sed pars creaturæ esset, et post pauca, ut quia aliqua ex iis quæ orla sunt creatura lætitiam colligerem. In ms. M. legebatur etiam peploa xtioaws, sed emendandum xhows constat ex duobus qui sequuntur loεἰς, οἷον ἀπό τινος κτήματος, et μερίδα τὴν κτῆσιν Aéyw. Convenit inter omnes Scripturæ interpretes uɛpida, partem vel portionem,dici sortem vel pos sessionein, hæreditatem, præmium, vel quidquid alicui ferendum vel possidendum obtingit, phrasi Hebraica, ut Psal. xv, 5, Κύριος μερίς της κληρονομίας pov Dominus pars hæreditatis meæ; et Num. xvIII, 20: Ὅτι ἐγὼ μερίς σου κληρονομία σου" Ego pars tua et hæreditas tua; quodque dixerunt LXX: '16où dédwxx πᾶν ἐπιδέκατον ἐν Ἰσραὴλ ἐν κλήρῳ· Ecce dedi omnem decimam in Israel in hæreditate vel sorte. Hieronyın. vertit, omnes decimas Israelis in possessionem. Hanc quoque correctionem Regius ms. comprobavit. Porro sub finem paginæ scribendum, per omnem sensum dicit, vel excogitans, quibus se potitum esse omnibus sensib. dicit, did másne aisbńGaws. Col. 679 C. Quis est homo qui. Hæc verba Scripturæ cap. 2, 12, sic expresserat Hervet. Qui est homo qui veniet, post consilium, quæcu¡que ipsum fecit? In editione Romana, paulo aliter Græcus texius, ὓς ἐλεύσεται ὀπίσω τῆς βουλῆς τὰ ὅσα ἐποίηGey authy, quæ fecerunt ipsum. In aliis libris sic est: Πάντα ὅσα ἐποίησεν ἐν αὐτῇ· Omnia quæcunque fecit in eo, quibus hæc Nyssen lectio suffragatur; vult enim Deum omnia in sapientia fecisse, Psal. c, 24, et sapientiam istam consilium appellat. Quis ergo assequetur omnia quæ sapientia Dei fecit? quod dixit Hieronymus ex Hebræo, ut sequi possit regem factorem suum? Col. 687 A. Et electio. Non ui ex vulgata Latina scripserat Hervetus, et afflictio spiritus: at LXX Græce ediderunt xal polpet, quod in Vaticana vertitur, et præsumptio spiritus, aliis est, electio spiritus. Hieronymus ex antiqua Græci textus interpretatione, Omnia vanitas et pastio venti. Ita pluribus aliis in locis electionis vocem substituimus, quam et interpres usurpandam sibi censuit inf. Col. 695 Β. ἐν τῇ προαιρέσει καρδίας αὐτ zou, in libera electione cordis sui. Col. 690 B. Non intueri. Aliter interpres ex trajectione particule negative, ut persuadeat intueri eu quæ non apparent; at huic sententiæ auctoris quam restituimus, similis est et germana Basilii germani ejus illa, qua suadet in homilia quadam ph προσηλοῦσθαι τοῖς βιωτικοῖς, μt non adhæreamus rebus saculi hujus, et rursus, ποιεῖται ὁ ἀντιλέγων thy paxy, ex iis quæ videntur pugnam excitat. Ibid. C. Cum stulto autem. Gr. Evansson. Hervetus, stalto autem exstinguitur, etiam monimentum, sed corrigendum est ex R. συναπεσβέσθη, cum stulto exstinguitur, et adjecimus ea quæ subindicant locum Davidis Psal. 1x, 7. Απώλετο τὸ μνημόσυνον αὐτῶν μετ' ἤχου • Periit memoria eorum cum sonitu. Nam et ita explicat hujus additamenti sensum Chrysost. in Comment., Καὶ τοῦτο δὴ τῆς τοῦ θεοῦ κηδε μονίας τὸ μὴ λανθανόντως ταῦτα ποιεῖν. Τὸ περιφανὲς οὖν δηλοῖ τῆς ἀπωλείας. Porro hoc est etiam Dei providentiæ quod non facit hoc latenter: significat ergo quam manifestum explicat hujus additamenti sensum Chrysost. in Comment., xat touto dh toi; τοῦ θεοῦ κηδεμονίας το sit exitium, et Theodoret. Τὸ δὲ μετ' ἤχου τὸ ἔκδηλον τῆς ἀπωλείας σημαίνει ἀπὸ τῶν σεισμῷ πιπτουσῶν οἰκιῶν· Nam cum sonitu hoc significal ex metaphora domorum, quæ aliquo terræ motu concussæ concidunt. Col. 691 B. Et pulchras port. Interp. aliter, et turres et pulcherrima, quæ excitantur opera, quasi esset καὶ τὰ κάλλιστα avastata el paulo post, Incertum est autem, an non vitii materiam efficiant opes, atqui non id vult Gregor., sed incertum esse, num hæres ad explendas libitlines suas relictis opibus sit abusurus: Ab1389 sumet hæres Cæcuba dignior, Servala centum clarib, el mero tinget pavimentum superbo. Horat. l. 11, Ode 14, quod ipsum innuunt illa verba Salom. Eccle. ut, 19. Εἰ ἐξουσιάσεται ἐν παντὶ μόχθῳ μου, quod vertit interpres hic paulo post, et an poleslulem exercebit in omni labore meo. In edit. Plantin., et si licentiosus erit in labore meo, quam interpret. confirmat illud 1 Nehemiæ v, 15. Οἱ ἐκτετιναγμένης αὐτῶν ἐξουσιάσονται ἐπὶ τὸν λαόν· Excussi eorum potestatem exercebunt adversus populum: quod vulgata Latina sic extulit, et ministri eorum depresserunt populum, et I Machab. x, 70, Ait tí volá ky' ἡμᾶς τοῖς ὄρεσι • Quare potestatem exerces adversus nos in montibus. Convenit demum cum istis quod ex Polybio afferunt, Εξουσιαστικώτερον τοῦ καθήxovtos· Majore cum licentia quam decebat. Hiero nym. hoc Salomoni accidisse admonet; non enim similem sui filium Roboam habuit. Col. 694 B. Cognoscit. Ad verbum esset, quoniam cognoscit. Cæterum in omnibus Veteris Testamenti exemplarib. aliter exhibetur hic locus ex cap. 2, v. 22; in Plantin. edit. ylvetat to avowy, in Valicana, "Οτι γίνεται ἐν τῷ ἀνθρώπῳ ἐν παντὶ μόχθῳ autou. Quoniam fit in homine in omni labore suo. Hieronym. ex LXX. Quid enim fit homini in omni labore suo? Symmachus, ört yàp ReplyÉɣovev; Quid enim amplius fuit? omnium clarissime vulgata Lai. Quid enim proderit homini de omni labore suo? al Nyssenus pro γίνεται legit in aliquo libro γινώ oxst, paulo post col. 693 pro nápе autoɔ̃ sine ipso scriptum fortasse offenderat interpres nap' Eautou vertens, a seipso. Hieronym. quis comedit, et parcit sine illo? Ibid. Sed justitia. Ita quidem ms. M., sed apud Apostolum alio modo legitur ad Rom. τιν, 17. Δικαιοσύνη καὶ εἰρήνη καὶ χαρὰ ἐν πνεύματι ayi Sed justitia et pax el gaudium in Spiritu sancto. Postremo scripserat interpres Peccatori dedit afflictionem, ut addat, et congregel ei, qui est bonus in conspectu Dei: at леpisaσμóc non afflictionem, ut habet Latina vulgata, sed occupationem sonat, uL c. 1, 13, περισπασμὸν πονηρὸν ἔδωκεν ὁ θεός; Vul gata, Hanc occupationem pessimam dedit Deus. Symmachus etiam hic edidit ασχολίαν. Col. 698 D. Quod nimium. In ms. M. sic erat 6 TOU halɛiv, et poterat videri præceptum innui Pythagoricum silentii, alius vero loqui prohibuit, sel manifestum mendum sustulit collatio cum regio codice tò líav; sequitur énim quod a Thalete phi losopho pronuntiatum est undèy ayav. Ne quid nimis, vel ut auctor est Diogenes Laert. a Pythagora, vel ut Aristoteles in Rhetoricis, a Biante. Col. 699 D. Quod autem nondum. Male antea, quod autem est constantis ætatis, adolescentiam enim indicat, quæ nondum ad virilis ætatis robur firmitatemque pervenit. Col. 702 D. Cum quispiam. Locus est Isaiæ xxvi, 16. Διὰ τὸν φόβον σου ἐν γαστρὶ ἐλάβομεν, καὶ ὠδινή σαμεν, καὶ ἐτέχομεν πνεῦμα σωτηρίας σου· Proper timorem tuum in utero accepimus, et parturivimus, et peperimus Spiritum salutis tuæ. Citatur idem locus inf. libr. De Virginit. c. 19, p. 598, paulo post interpres scripserat tempus filiorum ad vitam, quasi legisset, καιρός τέκνων εἰς ζωὴν ποι τίκτων, variens, vel gignens. Col. 703 C. Qui semper. Ilervet., qui omnino crucifigi, neque citantur, aut usurpautur verba Pauli ad Cor. sed ad Galatas 11, 20, ✗pLOTŲ GUVEσTaúpu pat. Cum Christo crucifixus sum, ut vertit Hieronyin. in c. XLI Isaiæ. Col. 706 A. Sed ejus qui superseminat. Scripsimus ex ms. Μ. ἀλλὰ τοῦ παρασπείραντος, quod ferve tus omiserat. Ut enim παραπρεσβεύειν est perperam legatione fungi, sic napaonelpst intelligo idem valere, quod perperam seminare, quasi alludat ad parabolam, de qua Luce VIII, 12: Qui autem secus viam, hi sunt qui audiunt; deinde venit diabolus el tollit verbum, vel potius ad alterain Matth. xını, 25,

Venit inimicus et superseminavit zizania. Hæc scripseram antequam in manus nostras veniret regius codex ms., in quo emendatior et amplior erat hæc sententia, ἀλλὰ τοῦ παρασπείραντος τὰ ζιζάνια, ἢ τοῦ παραφυτεύοντος τῷ δεσποτικῷ ἀμπελῶνι τὴν Σοδοpixiv xàŋuatlóz, quæ omnia aberant a lib. x interpretis. Col. 718 C. Sion enim. Admonueram Græca sonare, Sion enim mons est, qui super arcem Hierosolymorum eminet, vel apparet, non cum Herveto; Sion enim est, quo Hierosolymorum fastigium supereminet. Hic enim axzpav ut apud Plutarchum in Coriolano idem valere censendum est, quod wote siç αὐτὴν φθάσαι τὴν ἀκρόπολιν, ut pervenius ad ipsam arcem virtutum; Psal. u, 6, super Sion montem sancium. Col. 723 C. Non des. Hæc aliter citantur a Nysseno atque in vulgatis Bibliis, Psal. cxx, 3, µh &ons, et où vʊorážet, quo pacto etiam scriptum est apud Chrysostomum et Theodoretum. Aquila item vertit, Εἰς σφαλμὸν πόδας σου. Ne des in prolapsionem pedes tuos; Symmachus, μὴ δῴης περιτραπήναι: Ne des subverti. At in Plantiniana editione, un δῴη εἰ μηδὲ νυστάξη legitur non det, et, neque dormitet, quæ cum Hieronymi ex Hebræo interpretatione magis conveniunt. Hervetus ediderat, et non dormitet: Vulgatam Latinam potius quam aliquem Græcum codicem secutus. Col. 727 B. Ex ore vestro. Sic maluimus cum Græco textu consentire, quain editam ab interprete lectionem retinere ex ore tuo. Nam in ms. M. µwv, in regio ut et apud Apostolum, juwy scriptum est, Omnis sermo malus ex ore vestro non procedat. Sic enim verterunt epithetum caлpó; Cyprianus epist. 42, et Hieronymus in Commentario, quos sequi debuit Theod. Beza potius quam judicium suum: quod si sola antithesi nitatur, vertendum illi fuit, omnis sermo ruinosus, non ut edidit sermo putris, nam in antithesi fit ædificationis mentio, non fructus. Porro hic notandum lectori Catholico suffragio textus Nysseni confirmari Latine Vulgatæ lectionein illam, ad ædificationem fidei, πpos nixodoμt, quomodo etiam legitur in codice, quem Claromontanum Beza vocal, et apud Cyprianum epistola citata et III Testimonior. 13, Hieronym. vertit ad @difcalionem opportunitatis, quod etiam textus Græcus Apostoli nunc exhibet, sed mutatum fuisse suspicatur ab interprete Latino propter euphoniam, imo quorumdam codicum auctoritate nixum illum fuisse constat ex ejusmodi locis, qui lectionem illam astruunt. Col. 731 D. Nondum enim. Perperam antea versum fuerat, Nondum seipsam, ut nostri libri fert sententia, novit creatura. Sed pendet sententia us1390 que ad illa extrema verba periodi, in quibus cum Socrate videtur loqui, Quae supra nos, nihil ad nos; apud Lactantium lib. III, c. 20, divinar. institut.. Addidimus interpretationi, quomodo id quod non est, substantiam accipiat, πῶς τὸ μὴ ὂν οὐσιοῦται, quod verti etiam potest, quod non est, procreetur; nam ita obolwoty, procreationem apud Irenæum Latine reddi monet doctissimus Billius lib. 1, c. 33, Observationum, et Budaeus, τὸν Λόγον οὐσιωθῆναι ἐξ ἡμῶν interpretatur Verbum Dei ex nobis substantiam sumpsisse. Sic apud Justinum in Expositione fidei, p. 303, legimus, Thy cápxa els Adyov overworval. Carnem in Verbum substantia transiisse, vel in Verbi substantiam transiisse, et Ad Gracos adhortat., p. 6, καὶ καθ᾿ ἑαυτὸ οὐσιῶσθαι, et per seipsam constitisse, vel, a se ipsa substantiam accepisse, sive, procreatam esse. Col. 747 C. Sic igitur didicimus. Hervetus addebat, pugnam sic quoque capessite, quasi scriptum offendissel avataμ6άveσe: at ms. M. suspensa sententia usque ad finem alterius periodi ἀντιλαμβάνε σθαι μαθεῖν προσήκει καὶ τὸ ἕτερον μέρος, cui suf to fragatur et liber R. Paulo post in loco Apostoli ad Rom. v, I, reposuimus, pacem habemus quo pacto etiam legitur in nonnullis Vulgata Latina exemplaribus et apud Origenem in textu, licet in Commentario sit, pacem habemus, quod plerique vulgati libri præ se ferunt. Col. 751 B. Cochleari autem. Græce of St repóvn, quæ vox non cochlear proprie, sed fibulam sonat, ut Job XL, 20, Symmachus vertil, ¿v nepává τpuhealthy piva, in fibula perforabitur nasum, quod LXX &½³ıç de páxovta v ȧyxlopy, Duces autem draconem in hamo. Hic autem indicari videtur genus aliquod instrumenti ferrei, quo ad mensam veteres uterentur, quales illæ sunt furciculæ, quibus in Italia passini, et in Gallia nonnulli cibos tractant. Cæterum in iis quæ sequuntur mendosus liber Græcus vitiosam peperit interpretationem, quod apparatu convivatoris ipse quidem recte est usus, 'cum ipse qui apparaverat causam eorum quæ erant eventura sed malus usus, etc. At nos monueramus emendandum videri, εἰς κακὸν ἀπεχρήσατο αὐτοῦ τοῦ παρασκεύασ. τὴν αἰτίαν τῶν ἐκβησομ. οὐ προstoquáσavtos. Hoc enim indicat fibulam vel furciculam illam ad cibos captandos non ad oculum expungendum paratam fuisse. Postremo sustulimus vocem bonorum, ex hac interpretis sententia infra col. 754 A. Si autem bonus est, qui est auctor et causa bonorum, bona omnino sunt, cum Græce tantum sil, εἰ δὲ ἀγαθὸς ὁ τῶν πάντων αἴτιος. Nam ut ait Tertullianus 1, in Marcionem, 13, Nihil indignum se Deus fecit; ergo nec mundus Deo indignus. IN HOMILIAS IN CANTICUM CANTICORUM FRONTO DUCÆUS. Coperat jam excudi Græcus harum homiliarum textus, jamque ad finem secundæ progressa erat editio eruta ex apographo, cujus copia Claudio Morello civi Parisiensi ac typographo ab amico facta erat, cum ad manus nostras alterum exemplar nobilissimi viri Francisci Olivarii pervenit multo emendatius atque adeo locupletius eo, quem Morellianum appellabimus, hac nota designatum M. ut alterum ista Ol. Siquidem in illo priori undecim tantum reperta sunt priores homiliæ, in posteriori omnes quindecim, et omnes fere lacunæ ac mende quibus depravatum fuisse colligimus codicem, quo Hervetus interpres est usus, illum deformarant; posterio autem similior fuit ei quem nactum fuisse constat Joann. Leunclavium, cum interpretationem suam Ba-: sileæ editam anno Christi 1570 adornaret, quam absoluta demum ista sumus adepti, dum has notas ad genuinam lectionem a depravatione codicum, et interpretum minus accurata versione asserendam attexeremus. Quia tamen adjunctæ margini fuerant apographi variantes lectiones ex Morelliano excerptæ, sæpe contigit ut operæ typographici, non Olivarii, sed Morelli exemplar secuti sint, neque delectum earum fuerit ausus corrector facere arbi-

VARIORUM trii sui quam ob cansam id nobis faciendum erit, ut quæ potissimum lectio sit amplectenda moneamus. Primum igitur notandum est in Olivarii codice titulum huic operi dari ejusmodi 'Olµáde Γρηγόριος πρόλογος τῆς ἑρμηνείας τοῦ ᾄσματος τῶν dopatwy. Olympiadi Gregorius. Prologus expositionis Cantici canticorum. In editione vero Leunclavii Basiliensi, Gregorius episc. Nyssæ pudicissimam Olympiadem in Domino salvere jubet: in Morelli codice εξήγησις ἀκριβὴς εἰς τὰ "Ασματα τῶν ἀσμά. Twv. Enarratio accurata in Cantica canticorum; sed hi tituli pro arbitrio antiquorum varii sunt præfixi. Col. 756 B. Пaploraσbai. Amplexus est variam lectionem codicis Ol. typographus, et tamen verbum ιέναι retinuit ex M. sic autem scribendum, παρίστα σθαι τῇ λέξει τῶν ἁγ. γρ. δοκεῖ, in altero erat παρίσταται εἰ διά πάντων ἰέναι δοκεῖν. Leuncl. erisiimant sacrarum litterarum dictioni esse inhærendum, omisit, διὰ πάντων vel διὰ παντός, perpetuo vel in omnibus. Col. 758 D. Filios procreet. Interpres ediderat. Propheta sit procreatus, atqui παιδοποιεῖσθαι medii verbi notione accipit etiam Leuncl. ex scorto sobolem procreat, et clarum est præceptum Osee 1, 2, Et fac filios fornicationum, neque assentiendum contendit Nyssenus illis, qui, ut ait Cyrillus Alexand. Αναπείθουσι παραιτεῖσθαι τὸ γράμμα καὶ τῆς ἱστο ρίας τὸ εἰκαῖον καταψηφίζεσθαι, Persuadent litteram repudiare, et historiam vanitatis condemnare, neque, ut ait Theodoretus, iis assentiendum est, qui non verentur dicere verba hæc rebus esse destituta, et quod Deus quidem ea jusserit, non tamen propheta fuerit assecutus; nec istain visionem fuisse imaginariam quasi nihil fuerit juxta litteram perpetratum, ut scribit Hieronymus, sed præter sensum historicum multis in Scripturæ locis allegoricum mysticumque sensum esse quærendum. Col. 762 B. Quo pacto dicit. Non ut antea erat, quemadmodum dicit Theologus, ex vitiosa lectione M. Dus ooi 6 coloyos, post illa verba, in medio autem esse, pene integram periodum addidimus, ex Ol., quan et Leunclaius veram agnoscit. Sicut scriptum est Genes. 1, 34, Viditque Deus cuncta quæ fecerat, et erant valde bona. Col. 771 A. De gravi carne. Foedum hoc loco mendum M. et illius calamo exarati libri, quo interpres utebatur, ineptam peperit versionem, avti σαρκὸς Μαρίας γενόμενον pro βαρείας, pro carne Mariæ factus pura intelligentia. Leunclaius minime vitiosum nactus librum, pro carne gravi pura mens reddatur. Col. 779 A. Quia ergo. Contrariam sententiam expresserat interpres, oportet ori addere potum, qui attrahitur ex fonte.Sic quoque vitiose M. posiva στόματι τὴν ἐκ τῆς πηγῆς. At integrius et emendatius aller Quoniam igitur is, qui e fonte potum altrahere vult necesse est os ad aquam apponat. Ita loquebatur et Virgilianus ille pastor Eclo, 11. Necdum illis labra admovi, sed condita servo. Paulo post elegantem locutionem omissam restituimus déπpaç inimpostovans. Leuncl. nulla carnali lepra caliginem offundente. Ibid. C. Sensum. Locutus est Proverbior. 11, 5, licet aliquantulum innulatus, τότε συνήσεις φόβον Κυρίου, καὶ ἐπίγνωσιν Θεοῦ εὑρήσεις. Tunc intelliges timorem Domini, et scientiam Dei invenies. Periodo quæ proximam sequitur, vinum enim et lac, suuni sensum restituimus, quam ita Hervetus ediderat, Quod enim gustus est lac et vinum; si illa sint ejasmodi, ut cadant sub intelligentiam, quæ ea omnino, etc. Col. 783 A. Ut in vasis. Depravata Scriptura suavis istius comparationis odorem corruperat; legebatur enim in Μ. ὡς ἐπὶ τῶν ἁγίων pro ἀγγείων, unde interpres, ut in sanctis quorum effusum fuerit unguentum, et αποληφθείσης ἐκ τῶν ἁγίων, ex νανοNOTÆ. ribus sanctorum excepta qualitate. Ac Leuncl. Perinde ac fieri consuevit in vasis, et ex obscura quadam de nidoribus in vase relicta qualitate. Ex his poterit lector intelligere, quid hæc editio cæteris præstet. Nam in utroque interprete multos defectus suppiemus. Col. 787 B. Αulπα. Προπύλαια μὲν γὰρ ἐκ κλει twv Spagµátwv, hæc videtur lectio fuisse corrupta codicis, quo usus est interpres, vestibula quidem erant ex insignibus terturis. Nec multo sanior ea, quam præ se fert ms. M.;at cum ms. Ol. consentit Leuncl. αὐλεῖαι μὲν γὰρ ἐκ λινών. Nam externus tabernaculi hujus ornatus ex aulæis quæ vulgaris essent telæ, velisque de caprarum pilis, nisi forte Ex λιτῶν pro ἐκ λινών, reperit; scriptum est autem Exodus xxvi, 1: Καὶ τῇ σκηνῇ ποιήσεις δέκα αυ λαίας ἐκ βύσσου κεκλωσμένης, καὶ ὑακίνθου καὶ Topçúpaç: Et facies tabernaculo decem cortinas de bysso retorta et hyacintho et purpura. S. August. quæst. ult. in Exod. avdalaç, quas Græci appellant, Latini aulæa perhibent, quas cortinas vulgo vocant. Polluci lib. VII, c. 7, Búngos Alvou tɩ ɛidos map' 'IvSol Byssus est lini quædam species, apud Indos, et Plin. lib. xix, c. 1. Asbestino lino principatum in toto orbe dari, scribit, proximum byssino. Linum quoque numerat inter ea materiæ genera ex qui bus tabernaculi ornamenta confecta, lib. De vita Moysis, col. 32 Α, ἑτέροις δὲ λίνον, καὶ ἄλλοις τρίχες πρὸς τὰς ὑφασμάτων χρείας. Col. 790 D. Licet mea, Breviora fuerunt hæc et mutila apud Hervetum, Nunc mihi informata fuit pulchritudo, propterea quod at Leuncl. Tametsi enim nunc in me pulchritudo lucet, quæ mihi propierea est impressa, quod rectitudo me dilexerit. пов Col. 791 C. Et virgo meretrix. Hoc addidimus interpretationi, quod aberat etiam a ms. M., item a Leunclavii textu, et meretrix fil virgo, el Ethiopes nitidi. Scripserat Hervetus, et splendidi Ethiopes, neuter assecutus est genuinam vocis λaupol significationem, quam vel pueri sciunt candorem sonare sive albedinem cuni splendore conjunctam itaque recte Vulgatæ auctor, quod est Jacobi 11, 2, Ev Eσonti daµmpḍ, in veste candida, vertit, non ut Theodor. Beza, veste splendida, et Lucæ xxm, 41, ubi dicitur Christus ab Herode amictus ἐσθῆτα λαμmpáv veste alba, scribit ille, veste splendida, et tamen contendit ineptus ille veterum censor Herodem Romani moris non ignarum voluisse illum notare quasi candidatum imperii: atqui non splendida, sed candida vestis dicebatur ea qua induebantur, qui magistratum ambiebant. Polybius certe daµnpay dicere maluit idcirco petitoruni togam quam auxfv. Plutarchus in præceptis conjugalib. p. 144, Oi xpoción τες ἐλέφασιν ἐσθῆτα λαμπραν οὐ λαμβάνουσιν, οὐδὲ poivixidas oi raúpois. Qui ad elephantos accedunt, candido, qui ad tauros puniceo vestitu non utuntur. Male Xylander splendido; non enim id colorem significat, sed fulgorem, et aurata vestis splendida potest dici, quæ alba tamen non est. Col. 799 A. Quæ damnata est. Hervetus corruptanı nactus lectionem aberravit, et ex vicinia urbium in viam reductus non est, M. ms. συγκαταδικασθεῖσα tolç dópois, Gomorrha, quæ in domibus posuit condemnationes; at Leunclaius, Gomorrha una cum Sodomis condemnata, Deuteron. xxx11, 33, Fel draconum vinum eorum, el venenum aspidum insanabile Græce, Ovμds Spaxóvtwy, ira draconum, male bic Leunclavius, draconum insanabilis animus in pravis Sodomæorum torcularibus ebulliit. Utitur enim locutione sumpta ex Joule 11, 24, Καὶ ὑπερχυθήσονται ai àŋvol oľveu· Et redundabunt torcularia vino; rursuis c. III, 13, Πλήρης ή ληνὸς ὑπερχεῖται τὰ ὑπο Afia Plenum est torcular, redundant torcularia. Sic ergo hic intepretari potes, Ira draconum ixsanabili prava Sodomorum torcularia redundarunt. Ibid. B. O quantos. Hæc periodus a ms. M. et ab interpretatione Herveti exsulabat, sed asserta est et

reducta ab Ol. et Leunclavius eam ea expressit: paulo post etiam interpres uterque legisse videtur, ὡραῖος βότρυς ὁ ἡλιάζων τῷ εἴδει, Hervetus. Botrus, qui præ se fert formam solis. Leuncl. qui specie sua Solem refert. At the Lexica vulgata exponunt, in Heliæa subdiali consessu Atheniensium judicare, vel ad solem expandere, a apricuri, hiḍy autem, solem referre, solis instar candicare, ovoa soli expositum esse, itaque wμévos potius hic, racemus a sole ustus dicendus esset, vel wv, solis instar candicans; at ms. Ol. idɩáľwv, utrum aptius sit, lector judicet. Col. 803 B. Cum ergo ea. M. ms. Enel oùv Ev µóνον ἔχει ἡ νοητὴ καὶ αῦλος φύσις, ὡσαύτως ἡ δέ. Hervetus similein secutus librum: Cum ergo una sola ea, quæ intelligentia percipitur, et est materiæ expers natura habet, id quod semper similiter et eodem modo se habet, transit autem. Nec multo melius Leuncl., Quando igitur una tantum res eodem modo se semper habeat; at Eppovov ut retineamus quod suggerit Ol. suadet quod sequitur toÛ ESTŵTO; OXIζόμενος, εἰ τὸ ἑστὸς καταλιπών. Col. 810 C. Equilatui. Ti pov. Hervetus, Equis meis, Leuncl. equæ meæ. Nec aliter Ambrosius lib. 1, De Isaac, et in Psalm. CXVIII. serm. 8, ubi tamen inquit non unam equam divitis regis accipiendam, sed absolute pro equitatu, et in homili. Origenis est, equitatui meo, quod ambiguitas Græcæ vocis facile patitur, ut observat Flaminius Nobilius, et confirmatur hoc loco a Nysseno, qui agnoscit, innixhy Súvaμiv, copias equestres, et ab interprete libri l Machabæorum iv, 1. Καὶ παρενέβαλε χιλίαν ἵππον ἐκλεκτήν. Εt assumpsit mille equites electos. Col. 819 B. Stratores. Addidimus vocem hanc ab interprete omissam, ex utroque manuscripto, quam agnoscit etiam Leuncl. qui regi equum instruunt, per ornatus anteriores. Vetus Onomasti con Græco-Latinum strator, &vaboɛús. Spartianus in Antonino Caracal. Denique cum illum in equum strator ejus levaret, pugione latus ejus confodit. Qui equuin domini ephippio sternit, ipsumque in equum sustollit, strator vocatur. In Glossario, &TOLpaschs vertitur Metator, qui scilicet domum præparat aut designat lib. xii, Cod. Justin. est titulus 24, De stratoribus, et constitutio Valentiniani et Valentis imp. Col. 822 C. Per odorandi. Hujus quoque membri accessio nititur auctoritate utriusque ms. M. et Ol. et Leunclaviani codicis, ex quo ille, odoratu quasitum attingit, quasi corporis cujusdam propriesatem olfaciendi vi percipiens; ut Hervetus xpwμatos videtur legisse, non xpwróg, nisi forte pro colore ipsam vocem xpwtós accipiendam putavit, ut apud Aristotelem et Xenophontem accipi, Budæus et alii annotarunt non solum pro corpore: tamen hic aptius Leunclavius corpus intellexit, ex quo niamat odor proprium olfactus objectum. Hic ergo scribe, veluti cujusdam corporis proprietate ab odorandi facultate percepta. Col. 823 A. Qualecunque. Male in ms. M. Öte Oté. Unde interpres ediderat, quod illum quidem quando est in essentia, quod eorum, etc., nos suffragante etiam altero interprete veram sententiam restituimus. Col. 829 Α. Διὰ τοῦ ἄνθους. Ita dixerat antea col. 828 c. Κυπρίζοντος, ὅπερ ἐστὶν ἀνθοῦντος. Apud Suidam etiam legimus κηριάζουσαι ἀνθοῦσαι, pro quo apud Hesychium est xumpi ovoat rectius. Sic enim legitur Cantic. 11, 15. Αἱ ἄμπελοι ἡμῶν κυπρί Sovoat Vites nostræ florentes Biblia Germanica xvplovoi vineæ nostræ germinant,et Hebraicanı vocem TOD germinare exponit auctor Indicis Græci. Paguinus quoque pleraque verba Hebraica florere simul et germinare, oriri et pullulare docet significare. Vulgata Latina ex Hebræo ibidem vertit etiam, vi. nea nostra floruit. At Leunclavium miror hic cripsisse, Racemus meus flore suo maturescens, simplicius fuisset, flore suo pullulans sive germinans. Sequebatur apud Hervetum, qui seipsum super ligna ferebat, ostendens, mendose quippe legerat, ut habet ms. Μ. ἐπὶ ξύλων ἀναφέρων, αἱ Numer. 111, 24, scriptum est, Kal pay autov &n' dvapopeño. Et tulerunt eum in vectibus, Leuncl. qui ligneis in fulcris ostendit sese Col. 834 B. Sive enim. Quid legerit interpres non facile suspicari poteris, sive enim ad auri speciem coloratur, eumdem etiam materiæ splendorem in M. eral είτε γὰρ πρὸς χρυσοῦ εἶδος χραίνεται κατὰ τάς, Lennclavius autem, Nam sive speculum aurum versus respiciat, aurum apparet. At paulo post pro τὴν κοινωνίαν τοῦ κάλλους, videtur legisse Herv. ut habet idem ms. Μ. τὴν οἰκονομίαν τοῦ κάλλους, attrahens dispensationem pulchritudinis, Leuncl. pulchritudinis communionem attraxisti. Col. 839 C. Nata enim sum. Foedus error in hunc locum irrepserat. et purissimum liliorum candorem infecerat, scriptumque fuerat: Nascitur enim lilium ex convallibus. Quod autem lilium et colore et odore reliquis floribus antecellat, ideo xpivov Basil:xóv a Græcis dicitur regius flos apud Dioscoridem lib. m, c. 107; Plinius lib. xxi, c. 5, Lilium rosæ nobilitate proximum est, nec ulli florum excelsitas major; candor ejus eximius. Col. 843 A. Nam lilium. Mutilus erat in M. hic locus, ut in eo quo usus est Hervetus, spinis usque adeo, ut cum forma habeat etiam boni odoris delectationem ακάνθας τὸ κρίνον μέχρι. Leuncl.: Etenim lilium saltem speciei fragrantiæque ratione delectationem quamdam habet. At necesse non fuit illud saltem adjici; superat enim sylvam reliquamı lilium; at superatur a pomo. In sequenti pagina totum locum illum addidimus, in quo verba Davidis ex psalm. cxviii, citantur. Col. 847 B. Fulciri quippe. Hoc membrum ex utroque codice Graco addidimus, quam accessionem etiamnum confirmat Leuncl., quemadmodum et alteram sub finem col. istius D, ut domus tectum; sed paulo post illud τὸ συνεχὲς ἐφ' ὑπτίου Tivos cum interpretatur, altoque in loco confertim positus, varietatem quamdam aspectui exhibet, indical se legisse fortasse ἐφ' ὑψηλού τινος, et κατ' Έψιν, cum Ol. nοι κατὰ τὴν πέψιν cum M., ex quo Hervetus, in aliquo loco supino et æquabili sibi unitus per coctionem variatur. Col. 855 A. Rejicit Eccles. Interpres ediderat, existimationem describit. Legit nimirum ut præfert Μ. καταγράφεται: rectius Οl. παραγράφεται cum quo Leuncl. consentit: opinionem nostram quadam quasi exceptione summovet. Col. 862 B. Ejus qui omnia. M. Toutou may Èniβλέψειε· cui similis lectio manuscripti ex quo Hervetus, Hoc quilibet viderit. At cum altero ms. Ol. Leuncl. Caprea visus acumen in eo, qui universum hoc intuetur, notat. Alludit fortasse ad illum Ecclesiastici locum xLu, 16. "Ηλιος φωτίζων κατὰ Täν Et sol illuminans per omnia respexit. Deo tribuens, quod Salomon Soli, vel certe illius Jobi dicti sensum exprimens, de Deo loquentis c. xxvii, 24. Αὐτὸς γὰρ τὴν ὑπ᾽ οὐρανὸν πᾶσαν popa. Ipse enim omnem orbem terrarum perspicit, vulgata, et omnia quæ sub cœlo sunt respicit. Confirmat etymologiam τñs dopxádos Plinius lib. xxVIII, c. 11, qui capreas et dorcades lippire negat, quod herbas quasdam edant. Etymologus, dopxas mapà τὸ δέρκω τὸ βλέπω, οξυδερκές γὰρ καὶ ζῶον εὐόμε ματον. Col. 863 A. Plantam. Μ. ἐπιβάλλει τὸν χριστόν. Hervetus æque mendoso usus libro, ex æquo Christus immittit, at lyvos legit alter interpres. Is ergo pariter omnia vestigiis suis subjicit. Sed Ixvos, ut apud profanos auctores, non solum illud signum sonat, quod pes incedentis solo imprimit, ipsam etiam pedis imam partem, ita in Scriptura pro planta pedis vel ipso pede sumitur, eademque vox

pva et [xvos Hebræapy calcaneus et planta vestigium vertitur. Unde Deuteron. xi, 24. Tónov ἐν ἂν πατήσῃ τὸ ἴχνος του ποδός σου Locum quem calcaverit vestigium pedis vestri. Vulgata, quem calcaveril pes vester. Ezechiel, xxx11, 15. Kal lxvos κτήνους μὴ καταπατήσῃ αὐτό. El vestigium jumenti non calcabit eam. Ibid. D. Sed stat per. Hoc membrum adjecimus ex O1. et Leuncl. qui tamen hic dormitavit, neque potuit manuscripti mendi scopulum evitare quem Hervetus transiliit. Legebatur enim in M. ὑπογράφει τὴν τοῦ ἀέρος χάριν ὁ πλάστης τοῦ àépos, quod ipse vertit, depingit aeris gratiam ipse auctor aeris, atqui locus Davidis, qui sequitur, admonebat corrigendum τοῦ ἔαμος. Col. 867 C. Sit aspectus. ŏfıç et aspectum et facien sonat: sed hic aptius scribes cuin Leuncl. Quo enim pacto fieri potest ut in speculo venusla facies conspiciatur. Paulo post lacunam explevimus libri M. et interpretationis Herveti additis illis ἐπειδὴ ἀνέστη καὶ τὸ ἀγαθὸν ἔδειξεν, ubi tamen corrigendum, xat to ȧyab, ut antea dixerat, xat πλησίον γίνεται, et paulo post τῷ φωτὶ προσεγ ylozoz Leuncl., et vultum suum obvertit bono, vitiis a tergo collocatis. Sic locutus est Clemens Alexand. VII. Strom. pag. 307. "Iva of aviπpóσωποι τῶν ἀγαλμάτων ἱστάμενοι πρὸς ἀνατολὴν τρέ Teobal didácxwvtat, Ut qui stabant vultu converso ad simulacra ad Orientem verti docerentur. Col. 886 A. Sicul truncus. Ea est lectio vulgatorum Bibliorum, ex quibus textus Cantici descriptus est,quia litteris fugientibus plerumque in libro, calamo exarato 01. expressus erat, in aliis editioni - bus, ut in Vaticana, ὡς στελέχη καπνού τεθυμια μένη σμύρναν καὶ λίβανον, sicut trunci (umi, incensa myrrha et thure; sed vera lectio Nysseni postea exhibetur in fragmento ab interprete omisso, et a nobis addito col. 895 Β. Τεθυμιαμένη σμύρνα καὶ Alбavos Incensa myrrha et thus. Hervetus scripserat loco, sicut virgultum fumi ex suffitibus myr - The et thuris et universi pulveris aromatarii; pene ad verbum Latinam vulgatam secutus; unclavius utrobique: Instar stipitum fumi aromatibus suffita tam myrrha quam thure adeoque pulveribus aromatarii? Theodoretus fatetur obscuram esse compositionem apud LXX, quod minus Hebræorum linguæ deservierint: itaque Aquilam vertisse cum Symmacho, sicut similitudo fumi ex suffimento. Imitatur autem et virgulam sæpe suffimento fumus in aere veluti expressus. Alii ex Symmacho proferunt ὡς ἀναθυμίασις, sicut incensi evaporatio. at LeCol. 887 D. Ad lectum vitæ. Hervetus ediderat, vitæ materialis humano corpore obumbratus; at Leunclavium postea comperimus vertisse ex libro textuque Græco nostro simili, et miratur quo pacto tectus umbra descenderit ad inferæ hujus vitæ cubile, humani corporis natura ex materie crassa constante tanquam umbra quadam obvelatus, pro εἴσκιος Μ. σύσκιος, rectius. Col. 890 C. Sub tegmine. Sic maluimus, quam cum interprete, supra petram, Leuncl. sub tecto petræ anteriori muro vicinæ: neuter observavit usurpari verba Scripturæ ex cap. 11, v. 14. Cantici, Vide col. 858 C. Ibid. Dignam censet. Interpres hoc tantum addebat, eo qui loquitur. Rursus est; at Leunclavius agnoscit eamdem sententiam a nobis subjunctam his verbis, ipsum loquentis vultum clare intueri cupit, ejusque sermonem ab ipso excipere non amplius per alios loquente, aptius tamen illud ¿¿ioi vertes postulat, quam aut cupit, aut dignam censet. Hæc conveniunt cum verbis Apostoli ad Hebræos 1, 4. Multifariam multisque modis, etc. Col. 891 B. 1s qui sublimia. Immutavimus Herveli verba promoveatur ad altos montes, seu ita se gerat ijs qui superne habet mentem, videtur legisse ་ τὰ ὑψηλὰ ὄρη, non ὀρεγόμενον. Μ. habuit τῶν ὑψη λῶν ὀρέων. Εt infra δι' ἀκριβείας. At nostra le ctioni suffragatur Leuncl., qui expetit illa sublimia, quo minus ulterius progrediatur; sed periodum hic perperam finit, et alteram inchoat ex sequentibus, cum adhuc sententia pendeat. Panlo post inseruimus versum Davidis ex psalmo xv, 12. ab interprete prætermissum, ubi observandum in aliis libris illud xúxhy aŭtos, jungi cum altera parte versus κύκλῳ αὐτοῦ ἡ σκηνὴ αὐτοῦ, In circuitu ejus tabernaculum ejus, quemadmodum et in vulgata Lat. Col. 894 B. Ut eo solum. Hæc a nobis adjecta sunt, usque ad illa verba, cujus omne signum. eaque necessaria fuisse, neque supposititia indicat alter interpres, dum Græca sic exprimit, Tamen agnoscit id quod quæreret, hoc ipsum esse, quod exsistere deprehendatur ex eo solo, quod quid sit percipi nequeat. In M. erat τῷ ἐν μόνῳ τό, corrige τὸ ἐν povo tw. Ita Chrysostomus orat. 1, De incomprehensibili Dei nat: pag. 352. Ότι αναρχός ἐστι καὶ ἀπ γέννητος καὶ ἀΐδιος οἶδα, τὸ δὲ πῶς, οὐκ οἶδα. Οὐ γὰρ δέχεται λογισμὸς πῶς οἷόν τε οὐσίαν εἶναι μήτε παρ' ἑαυτῆς μήτε παρ' ἑτέρου τὸ εἶναι ἔχουσαν. Deuin non inceptum, non genitum, sempiternum esse Deum non ignoro, sed quo pacto ita sit, intelligere nequev. Et orat. 5, p. 387. Τοσοῦτον ἀπαιτούμεθα μόνον εἰδέναι, ὅτι ἐστὶ Θεὸς, οὐχὶ περιεργάζεσθαι αὐτοῦ chy oùslav Requiritur a nobis, ut Deum esse sciamus, non ut quid Deus sit indagemus, et auctor noster homil. 7. In Ecclesiast. col. 732 A. ȧyaπῶσα τοσοῦτον μόνον γνῶναι περὶ τοῦ ὑπερκειμένου, ὅσον πεισθῆναι, ὅτι ἄλλο τι παρὰ τὴν τῶν γινωσκο μévwv qúsiv Es. Vide etiam orat. 1, in illa verba, Faciamus hominem. Col. 895 A. Sed præcedamus. Hic quoque trium quatuorve periodorum nova facta est accessio, quæ in interpretatione Herveti desiderabantur, et in ms. M. in Basiliensi deinde non omissas eas fuisse comperimus pag. 569. Itaque ad proxime sequentia nostra progrediatur oratio, si qua forte ratione; eademque confirmat emendationem nostram, qua indicavimus legendum hic esse ἀπὸ δόξης εἰς δόξαν ex Apostolo_ Cor. 1, 18, μεταμορφούμεθα ἀπὸ δόξης εἰς δόξαν, καθάπερ ἀπὸ Κυρίου πνεύματος. Leunclavins scripsit, qui de gloria in gloriam per sublimiorum cupiditatem transformantur. Paulo post pro ἐῤῥιζονται. Μ. ἐνριζοῦνται, emendandum, ένα ριζονται. Col. 898 D. Quem qui accipit. Quæ sequuntur interpres sic edidit, simul cum eo conversatur plenus fumo divisi spiritus, αὐτῷ ἄμα οι μεμυρισμένου legerit, pro ἐν τῷ ἄσθματι εἰ με μυρισμένου, M. ms. mendose item ἐν τῷ ᾆσματι ὕπνου συγγίνεται τοῦ μεμερισμένου. Αι Leuncl. quem si quis per respirationem attrahit, fragrantiam quamdam adipiscitur, spiritu illo abundante omni odore suavi repletus. Col. 902 C. Sed una omnibus. Hæc aberant ab interprete usque ad pares numero, et a ms. non item a Leuncl. Ex iis omnibus una facta est eximia, quæ sola inter cæteras germinavit. Rursum Jesus ille Nava filius lapides tot e Jordane sumit: historia refertur Numer. xvII, 5, et Josue iv, 1, et Hebr. ix. 4. Col. 906 B. Non enim. Additum est hoc nembrum interpretationi, quod admittere videtur Leunclavius Nec enim illam in ætatem ea cadere possunt, in ms. M. brevius itidem fuit, où yip χωρεῖ τὸ πάθος ή νηπιότης. Non enim capax ist per turbationis infantia. Col. 907 A. Quis enim. Interpres, Quis est hic pacificus? is qui interemit, quasi legisset ó siprixó at consentit cum Ol. codex M. Le unci. Nam quis tam pacificus ut ille qui hostilizatem omnem confodit? Ephesior. 11. 16, interficiens inimicitiam in semetipso. Paulo post addidimus ex

mis. Ol. qu. per se ac sponte volvuntur, quæ mutualus est ex Propheta Zacharia ix, 16: Aióti 2.100 ἅγιοι κυλίονται ἐπὶ γῆς αὐτοῦ· Nam lapides sancti volvuntur in terram ejus. Alter interpres dixit, saxa viva, quæque sponte sua, quemadmodum ait vales quidam, ad murorum harmoniam provolvuntur. In ins. M. emendatius legebatur xulioµévous. Ibid. C. Israel sit Dominus. In ms. M. prorsus ita legebatur ut in eo codice quo usus est interpres, Kúριον καὶ παρὰ τῆς βασιλείας αὐτοῦ, ὅτι αὐτός ἐστιν Basileus. Israel sit Dominus a regno quoque ejus, quoniam ipse est Rex. Judæorum accipimus testimonium; sed quæ interseruimus ex mis. Ol. plane ut genuina Leunel. agnoscit: Quod autem Dominus sit Rex Israelicus, etiam hostes ipsius testati sunt, qui ad crucem subscripserunt confessionem suam, qua regnum ei tribuunt. Col. 911 C. Lignea vero. Aliter scripserat Hervetos, quod manuscriptum fortasse lacuna et vitiosa interpunctione corruptum nactus esset, quæ et in Morelliano apparebant, fortusse per hæc nos esse vasa lignea et fictilia, et quos reprobos fecit in inobedientia, et fictilia per lignum fecit peccatum, nos fecit vasa lignea fictilibus. Pro dignitate autem. Legit ergo απεδοκίμασε pro ἀπεγαίωσε, verum in Basiliensi editione sic Latine reddebantur Græca quæ edidimus: Quædam vero lignea et testacea, fortasse nos per illa denotans, quos inobedientia quasi gypsavil, et testaceos reddidit, sicut et commissum in ligno peccatum nos ex aureis vasa lignea effecit. Verum amoyaloūv, non gypsare, sed in terram vertere, vel terrenum reddere sonat etiam apud Artemidorum ut notat Bud:eus, et Zosimus lib. v Histor. sic dixit Κιμμέριον Βόσπορον ἀπογαιωθέντα, quod idem Leunclavius vertit, Cimmerium Bosphorum ad terra formam redactum. Ibid. D. Qui clam foret. M. ms. ¿ mostρéquiv τῶν τοιούτων κέδρων τὴν ὕλην et ex simili Graeco textu Hervetus, Libanus convertens ejusmodi cedrorum materiam, ad nihilum redigetur, sed a nobis stat Leunclav. et ὑποτρέφων legit et δένδρων. Libanus, qui materiei talium arborum alimenta suppeditat. Col. 922 C. Neque si per aliquam. Hoc membrum solus ms. Ol. suggessit; nam ab altero interprete non agnoscitur: neque si deuratur, quidquam eorum, quæ fiunt, sentit. Jul. Pollux lib. vii, c. 34, xoµµwτικῆς κομμοῦν καὶ πέκειν; artis comptoria esse capillos comere et pectere, unde et Clemens lib. ut, c. 2 Padagogi, καὶ τὴν ἡμέραν κομμωτικῇ προστε τήκασι θαλαμενόμεναι, ornandi artificio toto die sunt affixe, incluse conclavi. Porro capillos sensu carere rursus ait homil. 15. Col. 926 D. Ecclesia opus. Lectionem ms. Ol. quæ amplior videbatur, repræsentavimus; in altero ms. sic erat, κατενοήσαμεν εἰς ὀδόντων χρείαν τῇ ἐκκλησία πληροῦντες ἐν τῷ διαλεπτύνειν. Jam ex utriusque comparatione poterit verior lectio coalescere, si ita scribatur, w; dovtwy xpslay on 'Exxλnσία πληροῦντος ἐν τῷ διαλέπτ. animadvertimus, ut pole qui Ecclesiæ dentium loco esset, dum comminuendo conciliaret dogmatibus claritatem. Vide infra de dentibus hom. 15. Col. 930 B. Qui genas. ms. Ol. rapɛlaïç trɩmpéTOYTO; sed appictam margini variantem lectionem ex ms. M. arripuit typographus, quam et Hervetus expresserat, per ruborem qui apte fervet in genis, at Leunclav. nunc per ruborem in genis insignem pudicitiam percommode laudat. Col. 934 D. Eam turrim. Mutata interpunctio sensum mutat: si ergo ut in ms. M. virgula post voceni aspiɛotolyioµévny collocetur, ille quem expressimus sensus emerġet sin post vocem rúpYov ponatur, ut in ms. Ol., rectius ita cum Leunclavio interpretabere. Et arbitror equidem significari nobis per hanc clypeorum multitudinem angelorum custodiam quæ turrim ejusmodi undique cingat. Her1398 vetus repizotolytoμévov perperam legisse videtur. Existimo autem eam turrim clypcorum multitudine in orbem circumdatam significare angelicum præsidium. Col. 935 A. Millia abund. In utroque ms. EUθηνούντων legitur, at in vulgatis Bibliis εὐθυμούν Twv, lætantium, Hieronymus ex Hebræo abundantium ex aliorum sententia proprie vox Hebræa exigeret Empoúvtwv, concupiscentium. Hæc varia lectio psalmi LXVII, 18, quam profert etiam ex quibusdam libris auctor Indicis Græci Veteris testamenti, a Flaminio Nobilio non est annotata. Alter Davidis locus est psal. cxvii, 72, quem interpres omiserat. Leunclavius scriptum forte reperit eðυHouvewv, Lætantium chiliades. Ibid. B. Quibus collum. Mendose in ms. M. ods ἐπιπέφυκε τὰς πρακτικάς, quæ vitiosa lectio et interpunctio in errorem induxit Leunclavium, cum vertit, Humeros intelligimus, quibus efficaciter agendi studia incumbunt, et quibus brachia nostram salutem operantur. Aptius Hervetus dictionem collum repetiit, quod adnatum esse humeris ait Gregorius ut Basilius ejus frater Homil. I in Hexaem. ursæ perbreve esse humeroque ingestum collum. Beaxus, καὶ τοῖς ὤμοις ἐνδεδυκὼς ὁ τραχὴ κεφαλή δι' ὀλίγων σφονδύλων πρὸς τὴν ράχιν συνάπτεται. Caput per colli paucas admodum vertebras spine dorsi unitum esse. Origenes quoque Homil. 4 in Numeros docet eos sacerdotes qui sarcinas opertas et velatas humeris portant, significare sacra mysteria actu operum potius quam scientiæ revelatione esse cognoscenda, itaque per humeros opera indicari. Porro in tribus quæ sequuntur periodis, verum auctoris sensum restituimus ab interprete ignoratum, cujus verba consulto bie prætermittimus. Ibid. D. Iis qui sciunt. Vitiosa lectio versionem alienissimam pepererat. Legit Hervetus, ut est in ms. Μ, τοῖς ἐπανισταμένοις ὁ Θεὸς ἔρχεται καὶ ποῦ Úmáyst. Affert iis qui surgunt Deus venit, et quo recedis: at in ms. Οι. τοῖς ἐπισταμένοις, ὅθεν ἔρ Xetat, et ita corrigendus est hic locus: Joan. mm, 8, scriptum est, ἀλλ' οὐκ οἶδας πόθεν ἔρχεται καὶ ποῦ máyet. Sed nescis unde veniat, et quo vadat. Applicat Spiritui sancto Nyssenus, quæ in Evangelio sunt dicta de vento. Col. 938 D. Testificans ejusmodi. Ambiguitas vocis est, in causa fuit, ut aberraret a mente auctoris interpres scribens, testificans quod ei cur sit probatio ecclesia. Αι τοιοῦτον μέλος intelligit tale membrum corporis, cui comparatur doctor ecclesiasticus nempe mamillam. Mentio fit paulo post twy μελῶν τῆς Ἐκκλησίας, membrorum Ecclesia, porro ex ms. M emendandum est, úлоτpέpovσa, quod per se alit ubera? et in eodem legebatur ὅτι τὸ καθαρὸν εὐοδοῦται πρὸς τὴν τῶν, et fortasse τὸ δοκίμιον commodius scriberetur hoc sensu, membro Ecclesiæ inesse peritiam explorandi, quod puritatem prospero successu retineat, dum inter pura lilia pascitur, acute cernens vel certe to doxtov idem valebit quod doxipacia, qua voce utitur in Epist. ad Letoium can. 4 Όπως ἂν τῇ ἑαυτοῦ δοκιμασίᾳ ἐκκρίνῃ τὴν τοῦ θεραπευομένου κατάστασιν, Ut sua probatione de ejus, cui medela adhibetur, statu judicet. Col. 942 B. Tu autem. Hic duarum periodorum facta est accessio, quam et approbat editio Basiliensis, et quod sequitur, κἂν διαπαντὸς ὁ καθαρὸς Txapoia male expresserat Herv. etiam si sil mundo corde, qui potest aspicere. Tangit duo loca Scripturæ Cor. 11, 9; et Matth. v, 8. Col. 946 A. Exuisset. Addendum, instar naturæ rationis expertis obbrutuit, malis studiis. Id enim exigunt Græca verba Gregorii, quemadmodum, et quæ adjecimus col. 946 A, quod a bellua natura superetur, quod utrumque additamentum Leunclavius approbat, tametsi minus apte alterum. exprimit, postquam natura belluæ hujus rerum poiita est. Non enim dixit κατακρατησάσης τῆς φύσ σεως, sed κατακρατήσαντος του θηρίου.

VARIORUM NOTE. Col. 947 A. Cor indidisti. Verterat hic et alibi in• terpres cordificasti nos, cujus inusitati verbi loco dixisse videtur S. Ambrosius in psal. CXVIII, serm. 1, Corde nos cepisti ab uno oculorum tuorum, et in serm. 16, Cor meum cepisti: at in Germanicis Bibliis non ἐκαρδίωσας scriptum est, sed έκχαρ Slwoas. Stupefecisti nos, cum tamen exigerent grammaticæ regulæ ἐξεκαρδίωσας, si ἐκκαρδιοῦν sit stupefacere. In Vaticana et Plantiniana Bibliorum editione ut hic apud Gregorium legitur txapBlusas, quod Leunclavius recte, cor indidisti, quemadmodum et uxwoas est, animasti, non, animam abstulisti, sic neque exapstwoas, cor abstulisti. Vulgata tamen ex Hebræo, Vulnerasti cor meum. V. Editio 0ápouvas, Ildere fecisti; Symmachus apud Theodoretum, excitasti et exponit idem, exapwoas, cor meum stupore affecisti, et alii tres Patres, in tui desiderium inflammasti. Col. 949 C. Aprel de navews. Interpres in ms. fegit ut est in M. &pxɛt bé, alter autem ei imperat. Sed Ol. ms. &pyet, cui suffragatur Leunclav. altero plane quiescente. Sub finem homiliæ col. 952 C, verum item sensum restituimus illi loco, xal f θέσις τοῦ τραχήλου quem lervetus sic ediderat. Εἰ torques colli tui divinum habent jugum, cum susceperis in le perfectionem. At Leunclav. Et colli tui conditio perfectionem consecuta est, cum jugum divinum in se receperit. Col. 955 A. Nisi ipsa primum. Interp. nisi ipsa primum esset soror Domini, atqui dixit Earthy inolŋoe, quod Leunclavius, nisi prius sese Domini sororem effecisset per bona opera: quod in disputatione de meritis operum non mediocriter polest valere. Col. 958 A. Cultus exhibebatur. Amplexus est lectionem ms. M. typographus, quam etiam in suo repererat interpres, omnia quæ cum igne habuerunt affinitatem. At ms. Ol. non diotela legit, sed aytoriav et Leunclav. aliaque omnia quæcunque per ignem offerebantur. Est enim aɣiaotɛla cultus deorum Suidæ, apud quem ȧyiastia, scribitur, et apud etymologum aytoría, sicut et hic apud Gregorium). Ibid. D. Quæ ei accedit. Hoc membrum loco movimus, ne ad laudem posset referri, non ad copiam donorum, ut Græca sonant. De verbo лpoσpepcoba vide quæ infra annotabimus in col. 1083 ,sed et immutavimus quod hic scripserat interpres, intelligis ex disciplinis, quænam sit doctrina: quippe lectionem exprimens M ms. νοεῖς δὲ πάντως ἐκ τῶν μαθημάτων τὴν διδασκαλίαν ἥτις ἐστί. At Leunclavius legit μαθημάτων, et διδάσκαλον, et haud dubie animadvertis ex ipsa doctrina, quænam sit illa magistra. Paulo post inάuevo exhibet mis. Ol. pervolantem pratum, et Leunclav. in pratum quis involans: non ut mis. M. ¿ptoráμɛvov et Hervetus, sed stantem in prato inspiratorum a Deo. Col. 966 C. Primum obvio. Sie maluimus quam cum Hervelo, ñS APOXELPOV JÉĘEwę, quæ nunc habemus in manibus: nam póxɛɩpov, inventu facilem, promptuin et omnibus obvium sensum appellant Græci Patres, quem alii litteralem vel historicum qui nimirum ex ipsa prima vocum nativa significa. tione pendet. Leunclav. Si quis saltem ipsa nuda verba, et omnibus obvia intueatur. Col. 970 B. Et nutrial. Υποτρέφουσα, non υπο expέpovoa, ut præ se ferebat interpres, contineat et avertat, uterque tamen noster ms. priorem tuetur lectionem et Leuncl. amaro gustatu contineat et alat. Sub finem hujus paginæ pro, in primis et glandibus scripsimus, quod prunis Damascenis aut glandibus, Leunclav. sita in perceptione brabylorum, vel nucum, vel similium fructuum, sed à Spáбulz Suidæ επιπι τὰ καλούμενα Δαμασκηνά. Clearchus apud Athenæum L. ut dicit Ροδίους καὶ Σικελιώτας βράβυλα καλεῖν τὰ κοκκύμηλα, Rhodius et Siculos pruna vocare brabyla, sed fructum esse pruno vulgari ambitu minorem. Col. 971 C. Sunt enim unum. Interpres, sire atrumque, sive perfectæ virtutis sive divinitatis acquisitionem. Sed hæc mutila erant et obscura. Paulo post pro Fistula, scripsimus, calamus, et cinnamo, mum. Licet enim xáλapos, arundinem etiam significet ex qua fistula fit pastoralis, quæ et canna dicitur, quod ex canna conficiatur: tamen a Latinis auctoribus dicitur non fistula, sed calamus odoratus, ut a Plinio lib. x11, c. 22, aliquem Dioscorides lib. 1, c. 17, κάλαμον ἀρωματικόν, alii κάλαμον είοSuov appellant, vel etiam juncum odoratum. Ibid. D. Cinnamomum. Mendose ms. M. traɣádλεσθαι pro ἐπαγγέλλεσθαι, quod mendum adhaserat etiam libro interpretis, cinnamomi autem variam et multiplicem operationem exsultare. Leuncl. astipulatur alteri m3. O1. multiplicem et variam efficacitatem polliceri. Porro ut recte admonet Delrius noster, quæ hodie canela dicitur vernacula lingua, potius est casia veterum, etsi nonnulli hæc duo confundant. Col. 974 D. De Amalthea. Vitiosa scriptio narrationem fabulosam magis deformavit; nam pro xpr to in mis. M. erat xpitov, ut in libro ms. Herveto forte fuit xptou: quam ob causam verterat, quod de Amalthea fabulose Græcam confixit narrationem, quam fabulantur fuisse nutricem illius arietis. Certum est tamen Joven Cretensem designari, ut ex libro Leunclavii constat, quam Cretensis illius nutricem fuisse fabulantur, et Lactantio lib. 1, c. 21, Ipsius Cretici Jovis sacra capella est Amalthaw Nymphæ, quæ uberibus suis aluit infantem, de qua Germanicus Cæsar in Aratæo carmine: Si bere Jupiter infans: Ubera Cretaa mulsit fidissima capræ, Sidere quæ claro gratum testatur alumnum. Idem tradit ex Mnasea Hyginus lib. 1. c. De Heniocho, sed ex Parmenisco non Nymphain, sed capram id nominis habuisse docet, cum addit ad Melisseæ Cretæ regis filias Jovem esse delatum, quæ quod lac non haberent, ei admisisse capramı Amalibæam nomine. Diodorus Siculus scribit lib. v Nymphas Jovem sibi commendatum melle cibasse, xai τῆς αἰγὸς τῆς ὀνομαζομένης Αμαλθαίας τὸν μαστὸν εἰς διατροφὴν παρείχοντο. Εt capra Amalthaæ ut vocatur ubera ad pleniorem nutricationem ei porrexerunt. Simile postea mendum insederat illi loco à οὖν ἐπίστευσε, quorum loco in mis. M erat & οὖν ἐπίστασαι τοῖς περὶ τῆς, et lervetus quasi esset èploratai. Sene ergo sistit sancta Scriptura in quæ narrantur? Col. 978 D. Sicut fons. Antea vitiose, sicut dicit Apostolus, Ex Deo exii et venio, quo vitio laborat ei ms. Μ. καθώς φησιν ὁ ᾿Απόστολος. Certum est tamen hæc esse Domini verba Joan. vm, 42, Ex Deo processi et veni, cui similis alius Joan. xvi, 27, Deo exivi, utrobique est εov. Col. 983 A. In Proverbio. Hoc est in libro Proverbiorum, quem locum non consuluit Leunclavius, cum vertit, nomine tenus secundus, appellatur, cum nemini secundus ac prosper sit, Proverb. xxvi, 16. Ita scriptum est: Βορέας σκληρὸς ἄνεμος, ονόματι δὲ ἐπιδέξιος καλεῖται. Boreas asper venius, nomine autem dexter vocatur. Itaque hic interpunctio corrigenda est. Paulo post pro illis verbis, ut adversus animi perturbationes et vitia obtineat dominatum, substituimus, ea quæ ad. a. p. et v. obtinebit dominatum. Adjecimus Græco textui vocem xpátos ex M. quæ deerat in Ol., sed in utroque mendose scriplum erat αναδύσασθαι pro αναδήσασθαι. Similis locutio Gregorii Nazianzeni orat. 20 Eiç Bagilelor pag. 319, de Maximo agentis, Opácsi Te modi ῥέων καὶ φιλονεικῶν τὸ τῆς ἀσεβείας κράτος ἀναδί Gaobat. Ingenti audacia furens, atque impietatis principatum consequi summo studio contendens. Leuncl. hic interpretatur, quæ sibi adversus animi vitia imperium usurpat.

Col. 987 A. Ut eum assequi. Hoc membrum ab interprete omissum agnoscit ut verum Leunclavius, ut assequi eum inferiores possint: at non animadvertit, paulo post illa verba τῇ ἑτοιμασίᾳ τῆς xapolas mutuatum esse Gregorium a Davide Psal. ix, 41, Præparationem cordis eorum audivit auris tua; vertit enim, promptoque corde illi gratificatur. Denique Hervetus, qui scribit, promptoque et parato corde eam prævenit. Atqui hæc præparatio cordis est sponsæ, quæ præevenitur, non cordis sponsi. linde Theodoretus in Psal. ΙΧ, τὴν δὲ ἑτοιμασίαν τὴν πρόθεσιν ὁ Σύμμαχος είρηκεν. Οίδας, φησίν, ἀκρι 6ῶς, τίνος ἐπιθυμοῦσιν οἱ πένητες, καὶ ποίαν πρόθεav Exovaly. Prapurationem Symmachus dixit propositum. Nosti, inquit, diligenter, cujus rei cupidi sint pauperes, et quod habeant propositum. Col. 987 D. In præsenti. In mis. M. mendum bæsit, cui simile Herveti librum infecerat, to napóv ἐστι κρηπίς, ἀλλὰ τὸν ἑαυτοῦ τὸ μέλι. In eo enim quod adest, est fundamentum, sed ex seipso mel efficit, quando in suo favo fructus. Leunclavius nonnihil ab auctoris mente discedit, licet lectionem nactus nostra germanam, ή πικρὶς, ἀλλ᾽ ὄψον kavt, nimirum lactucæ transitoriis adhibentur, sed quem ad panem obsonii loco mel adhibeatur, posteaquam suo tempore, etc., atqui panem istum vult auctor in obsonium sibi mel effici, vel eum sibi mel obsonium ellicere, vel adhibere mel obsonii loco quemadmodum postea fieri sitienti craterem. Quininio commodius fortasse ad præcedentem periodum ita referrentur ista, ut verbum ylverai cum voce tà putá jungeretur, hoc sensu, plantæ nimirum hortorum istorum fructus producunt, et plantæ fiunt myrrha, flunt panis, flunt crater: quanquam foc de fructibus plantarum aptius intelligitur. Illud νερο πρὸς τὸ παρόν idem sonat quod ex prasenti rerum statu, hoc est dum in hac vita versamur, agrestes fiunt lactucæ: suos enim vult Dominus in hoc sæculo tentari et affigi. Col. 990 D. Orationi. Interpres ediderat, orationum ineffabilium bene dispensas interpretationem. Et paulo post scripserat, quæ dicebat Agrippa, nos Festi nomen reposuimus; nec aliter legisse in suo libro Leunclavium constat ex interpretatione. Sic igitur, Actorum XXVI, 25, scriptum se. Non insanio, optime Feste, sed veritatis et sobrietatis verba loquor: sed aderat tamen et audiebat ista rex Agrippa cum Festo. Col. 994 C. Propterea quod. Hoc membrum ab utroque manuscripto suppeditatum mirati sumus ab Herveto prætermissum, non a Leunclavio, qui uberius dixit. Solet enim illi quod præstantius ac melius est, quasi caligo quadam offundi ab eo, quod est pejus. Cui sententiæ gemina est illa Philonis in libro, quem de hoc argumento conscripsit, лept TOū τὸ χεῖρον τῷ κρείττονι φιλεῖν ἐπιτίθεσθαι, de eo, quod deterius potiori soleat insidiari. Col. 1002 A. Fuit aliquando. Interp. Nempe quod sponsa quidem esset nigra, et sequentis periodi initium pariter restitutum est, quam ita perverteral. Deinde cum essent superati qui in ipsa pugnaverunt. Atqui seipsam dicit fuisse nigram, se vineam non custodiisse, ac proinde fuisse superatain, non vicisse, ut antea locutus est col. 797 B, Hybels Und τῶν πολεμίων τὸν ἀμπελῶνα οὐκ ἐφύλαξα. Ita et Leunclav.,quo tempore ab iis victa, qui in ipsa depuġnabant, vineam suam non custodiit. Sub finem paginæ nigrore ignorantiæ. scripsimus, ȧyvolas, non cum Hervelo, amentiæ, quasi legissel avolas, quo pacto mendose in ms. M. scriptum fuit: sed Leunclavii liber alteri ms. Ol. suffragatur, ignorutionum nigredine per aquam ablutaquodque jam præcesserit, ὅτι ἑαυτὴν ἀγνοήσατα. Col. 1005 C. Ex hac gutta. Hervetus, ipsum fluvium, qui per hanc guttam efficitur. Non conjunxit voces illas διὰ τῆς ψεκάδος cum verbo αναλογίσασθαι, sel quasi esset τὸν διὰ τῆς ψεκάδος γεννηθέντα, at Leunclav. Quid existimandum sit ipsum Dei flumen posse, colligi ratiocinando de hac ipsa gulta potest. Col. 1006 D. Nec facile possit. Addidimus hic multa præterita ab interprete ex Evangelio citata. Matth. x, 16, et Marci it, 21, ad finem usque periodi istius loco scripserat hoc tantum interpres fit scissura deterior, adeo ut ex eo aperta sit deformitas. Propterea dicit. Leunclavius autem eadem adjicit, et ita vertit locum Marci, supplementum ipsum tollit novum a veteri, et pejor scissura fit. Sed illud tollit ambiguum est: potest enim conjungi cum voce Towμа quarto casu, quasi homo ipse auferat supplenientum vestis, vel ut τὸ πλή pwua sit in recto, quasi supplementum vel plenitudo tollat, sive detrahat aliquid de veste trita, quæ ad eam implendam et sarciendam erat addita. In sequenti periodo citatur locus ex Proverbiis xx111, 21, Πᾶς γὰρ μέθυσος καὶ πορνοκόπος πτωχεύσει, καὶ ἐνδύσεται διερρηγμένα καὶ ῥακώδη πᾶς ὑπνώ 8ns. Omnis enim ebrius et scortator mendicabit, et induetur diruptis et laceris omnis somnolentus. In Germanicis Bibliis mopvoxónos vertitur leno. sed apud Hesychium non solum est ὁ ἑταιροτρόφος, sive πορνοβοσκός, sed etiam ὁ πόρνος, quæ vos in Novo Testamento passim scortatorem et fornicatorem sonat, non ganeonem, ut hoc ipso in loco vertit Leunclavius.Sic Ecclesiastici xx111, 22. 'Av0pw nópvw nās āptos tibús. Vulgata Lat. Homini forni cario omnis panis dulcis. Col. 1007 C. Lutum illud. Non xitŵva ¿ñobinBevta dixit, ut videntur legisse Hervetus et Leunclavius resumpturam se tunicam illam rejectam, sed πηλὸν ἀποβληθέντα, ut antea, πηλοῦ ιλύος, et πηλοῦ τῆς ἡδονῆς nientionem fecerat. Col. 1010 D. Quod sit intelligitur. Expunximus ineptam lectionem, qua duæ istæ periodi copulatæ in una fuerant, qui intelligitur per opera quod forte sit in futuro sæculo: quasi non in hoc quoque sæculo Deus esse intelligatur ex operibus: sed et in duabus sequentibus periodis sensum immutatuni restituimus, quem exhibet quoque Leunclavius, hac sola dictione ponixwę omissa. Col. 1011 C. Quid sit homo. Ita quidem legitffr in M., sed verior lectio Ol. τί κατ᾽ οὐσίαν ὁ οὐρανός totty ex qua Leunclav., quid cœlum natura sua exsistat, vel sol, vel quid aliud ex rerum mirabilium numero. Nata videtur varietas ex similitudine compendiariæ scriptionis & oůvòs, et ó &voç, apud antiquarios; et in sequenti periodo, quæ perperam ab hac fuerat avulsa legit Hervetus on Spoɛitat, sed Bewpɛital. Ea de causa cor divinam aspicit operationem, aspicit, inquam: neque minus vitiose scriptum fuit in M. προνοείται πρὸς τὴν θείαν, sed astipulatur Ol. codici Leunclav. Merito cor ad affectionum divinarum considerationem consternatur, sed ab ejus interpretatione discessimus paulo post, ubi verterat, Τὸ καθαρὸν καὶ ἄϋλον τοῦ νυμφίου xáλlos. Puritatem et pulchritudinem sponsi expertem rerum crassarum: usus est verbo pocioła: Dominus Matth. xxiv, 6, 'Upate in Spoεions. Videte, ne turbemini, et Apostolus II. Thessal. 11. Mhite Oposiσθε διὰ πνεύματος. Neque terreamini per spiritum. Col. 1016 B. Пpòs tôv màoūtov. Interpres videtur legisse po thy ThoÛy, ad enarrationis navigationem intenta est. Et hæc fortasse aptior esset lectio. Mirum tamen est, cum xvбpvhing loyos dicatur, car interpres gubernatoris in locum proretam substituerit, qui proræ, non puppi, quæ clavum continet, præest. Addidimus etiam omissam ab eodem interpretationem illorum verborum καὶ πλήσῃ τὸ Ιστίον. Col. 1015 D. Esse repletos. Ita maluimus, quam cum Leunclavio, digitos meos integros non nisi myrrham esse: nam rλt, pwμa twv Saxtúλwv, est, id quod digiti continent, quod illos complet, ut πλήρωμα γίνεται τῆς πόλεως apud Aristotelem Politic. iv, quæ civitatem complent. Ita psalm. xXIII,

་ 1. Τοῦ Κυρίου ἡ γῆ, καὶ τὸ πλήρωμα αὐτῆς. Domini est terra et plenitudo ejus, ubi Didymus in Catena intelligit πάντα τὰ πληροῦντα ταύτην ἔθνη, genies omnes, quæ terram complent; unde et hic dicitur paulo post πεπληρώσθαι τοὺς δακτύλους τοῦ ἀρώ ματος τούτου. Col. 1019 B. Myrrhæ pleni. Emendandum est, digiti_mei_myrrham uberem, el in Græco oμúpvav pn. Est enim error antiquarii, sive illius qui apographum tradendum operis typographicis exscripsit, et obscurioribus litterarum ductibus est deceptus. In hunc tamen sensum recidit Hebreus textus, ex quo Vulgatæ auctor, et digiti mei myrrha probatissima. Nam eadem vox Hebraica ouviunois vertitur 1V Reg. πιι, 4, ἀργύριον συντμήσεως, από gentum æstimationis, et xxIII, 16. apyúpiov dóxipov, argentum probatum. Col. 1022 B. Fructus. Immutavit Pauli verba, non seusum ad Romanos vi, 23. Tà yàp &fiúvia tỶ ἁμαρτίας ὁ θάνατος: Stipendia enim peccati mors. via enim exponit Gregorius Nazianzen. oral. 9, ad Julianum p. 155. Td Basilixov σctηpéσiov xal τὰς ὑπαρχούσας ἐκ νόμων τοῖς ἀξιώμασι δωρεάς. Regiam annonam, et ea munera quæ iis qui dignitates obtinent, lege constituta sunt. Et præcesserat apud Paulum ibidem, ἔχετε τὸν καρπὸν ὑμῶν ὡς ἀγιαopov, habetis fructum vestrum in sanctificationem. Ibid. D. Inter duas. Legisse videtur interpres τῶν δύο ζων, γιο τῶν δύο ζωῶν, dum ita vertit, qui inter duas vivere cognoscitur: ut perempta priore latis experti victoriam tribuat. Non vidit scilicet alludi ad locum illum prophetæ Habacuc 1, 2, 'Ev μέσῳ δύο ζωῶν γνωσθήσῃ. In medio duarum vitarum cognosceris; atque ita legendum docent Eusebius lib. v. Evangel. demonstrul. cap. 15. Miãs yàp ouσης τῆς κατὰ Θεὸν ζωῆς, καὶ θατέρας τῆς κατὰ ἄνε θρωπον, καὶ τῆς μὲν θνητῆς, τῆς δὲ ἀϊδίου, ἀμφοτέρων εἰκότως ὁ Κύριος διὰ πείρας ἐλθὼν ἐν μέσῳ δύο ζωῶν γνωσθῆναι λέγεται κατὰ τὴν τῶν θ' ἑρμηνείαν. Cum enim una secundum Deum sit vita et altera secundum hominem, et illa quidem mortalis, hac vero sempiterna, merito cum vtramque expertus esset Dominus, alque eo modo venisset, in medio duarum vitarum esse cognitus dicitur, ex interpretatione, quam Septuaginta ediderunt. Et Theodoretus in Abucum in. 'Eμol δὲ δοκεῖ μὴ ζῶα, ἀλλὰ ζωὰς εἰρηκέναι τὸν Προ ή την τήν τε παροῦσαν καὶ τὴν μέλλουσαν ὧν μέσος ὁ δι καιος κριτής ἀναφαίνεται, Mihi vero videtur non animalia, sed vitas propheta dixisse præsentem et futuram, quarum medius judex justus exsistit. Col. 1025 A. Interpres addebat, sed semper proficiendo superiora ingrediatur, et extra percepta procedat. Itaque legisse videtur ἀλλὰ πάντοτε διὰ προ xons. Eligat lector utrum malit: fortasse utroque aplius erit: πάντως omnino. Paulo post καταπο voüvtos maluimus verti affligente, quam superante; sic enim scriptum est Exod. 11, 11. Kazavohaa; & τὸν πόνον αὐτῶν ὁρᾷ ἄνθρωπον Αἰγύπτιον τύπτοντά tiva 'E6pačov. Considerans autem afflictionem illo - rum videt Egyptium hominem percutientem Hebræum. Vulgata item ex Hebræo dixit percutientem. Col. 1028 D. "Ooov Exsivó ġott. Emendandum ex manuscripto O1. Exelvó; E. Leuncl. in Basiliensi editione verterat, Propterea hic etiam anima vocat Sermonem quantum potest, nec potest quantum vult: quippe que plus velit quam possit, imo ne tantum quidem velle potest, quantum velle vult: ideoque tantum vult, quantum toto animi studio velle potest. Fortasse scripserat, quantum ille vult, quasi legisset, ὅσον ἐκεῖνος βούλεται nimirum λόγος Sermo, aut verbum. Nos manuscripti textus sensum expressimus. Col. 1031 D. Manum suam. Non animadvertit interpres locum esse psalmi cui, 7, Κύριος φυλάξει σε, Κύριος σκέπη σοι, ἐπὶ χεῖρα δεξιάν σου Domi m's custodiet te Dominus protectio tua super manum dexteram tuam. Chrysostomus exponit, and μεταφορᾶς δὲ τῶν ἐν παρατάξει ἑστώτων παρὰ τὴν χεῖρά σου στήσεται την δεξιάν. metaphora autem eorum qui stant in acie, stabit ad manum tuam des teram. Theodoretus jungit hunc cum altero psalmi xv, 8, loco Providebam Dominum in conspectu meo semper, quoniam a dextris est mihi ne commovear. Et hoc in loco igitur, inquit, eum prope manum tuam dexteram exsistentem te protecturum, et custoditurum, et omni auxilio dignaturum. Non ergo suam, sed populi sui dexteram tegit Deus: quamobrem hic scribendum: qui dum custodit, manum dexteram protegit. Col. 1034 D. notatus verbero. Atqui non dixit µaoriɣias, quæ vox verberonem et dignum verberibus hominem sonat, sed styμatias, stigmatius, quod stigmate notatum et compunctum servum sive jure, sive injuria. Col. 1035 B. Quem assequi. φωνεῖ τὸν ἀνέφικτον. Leunclavius, vocat eum qui vocuri non potest. Atqui locutionem eamdem melius ante expresserat col. 1029 Α. Ἐπεὶ οὖν ἀνέφικτός ἐστιν τῇ τοῦ καλοῦν to; ¿pµñj. Itaque cum is, qui vocal, assequi studio suo vocatum non posset. Col. 1037 C. "Allow. Emendandum videtur toū &yabou, quo pacto legisse interpretem verisimile est, item quoque sub finem, homiliae ἐν τῷ καιρίῳ ταξάαν [sic] interpretabatur, jaculatione dilectionis nequaquam frustranea, pro lethali plaga percussa. Col. 1039 A. Exsecranda perjuria. Aberravit ab auctoris mente Leunclavius, quod Scripturæ locum non animadvertit ab eo exponi. Sic enim seriplum est Zachariæ. v, 5. Αὕτη ἡ ἀρὰ καὶ εἰσελεύ σεται εἰς τὸν οἶκον τοῦ κλέπτου, καὶ εἰς τὸν οἶκον τοῦ ὀμνύοντος τῷ ὀνόματί μου ἐπὶ ψεύδει. Hæc est exsecratio, et ingredietur in domum furis, et in domum jurantis in nomine meo menduciter. Ait falcem volantem esse exsecrationem vel maledictionem quæ ulciscitur perjuria. Unde Cyrillus in Commentario, Αρὰ γὰρ θεία τοὺς ψευδορκεῖν εἰωθότας καὶ μονονουχί δρεπάνω τοὺς ὑβριστὲς ἀπο κείρουσα χόρτον ἀποφανεῖ δωμάτων, καὶ πυρὶ δώσει τροφὴν καὶ εἰς οἶκον ἀνδρὸς εἰσελθοῦσα τοιούτου συντελέσει τε πάλιν αὐτὸν καὶ καταδονήσει γεννικώς. Maledictio enim divina pejerare solitos plane occupabit, et propemodum falce protervos demetens fenum tectorum reddet, et igni alimentum dabit, et in domum talis viri ingressa ipsum conficiet, et agitabil strenue. Theodoretus eodein modo intelligit: 'Apav τὴν τιμωρίαν ἐκάλεσε τὴν κατὰ πᾶσαν χωροῦσαν τὴν οἰκουμένην καὶ τοὺς τὴν ἀδικίαν ἐργασαμένους ἐπαYouévny. Maledictionem punitionem appellavit in omnem orbem terrarum pervadentem, que omnibus iniquitatem in se admittentibus infertur. Sic igitur hic interpretare, ejicit e vita maledictionem, quæ infertur ob perjuria, dum per juramenti prohibitionem olio falcem astringit. Ibid. C. De sententia Michaeæ. Memoriæ lapsus est; non enim apud Michæam, sed apud Zachariam reperiuntur ista c. Is: "Οτι εἴ τι ἀγαθὸν αὐτοῦ, καὶ εἴ τι καλὸν παρ' αὐτοῦ. Qμία si quid bonum ejus. et si quid pulchrum ab ipso. Ita legitur in Germanicis Bibliis rap autoυ, quam lectionem Gregorius confirmat, in aliis tantum est, xaλòv aútov. Quasi nimirum idipsum velit, quod apostolus Jacobus 1, 17: Omne datum optimum et omne donum perfectum desursum esse descendens a Patre luminum. Cyrillus in Commentario non aliter interpungit, ac sensus Gregorii requirit: "Out at dyabby, autoυ, xal el ti καλόν, παρ' αὐτοῦ δῆλον, καὶ ὅτι τοῦ πάντα ἡμῖν τὰ πρὸς εὐσέβειαν διανέμοντος Θεοῦ. Quasi si quid bonum, ejus est, et si quid honestum, ab ipso est, nempe a Deo omnia nobis ad pietatem largiente. Theodoretus pariter in textu legens παρ' αὐτοῦ, sic explicat: Αὐτὸς, φησὶ, καὶ οἶνον καὶ· σῖτον χορηγεῖ· ὁ μὲν οὖν ἀληθὴς Θεὸς τοιαῦτα καὶ ἐργάζεται καὶ χαρίζεται. Ipse, inquit, vinum et frumentum donat. Deus quidem verus talia et conficit et largitur. Denique apud

Hieronymum in textu ex LXX: Et si quid bonum, ab eo, frumentum juvenibus. Col. 1042 C. Aliam conversionem. Aliam verborum istorum versionem ex editione quinta Hexapli Origenis esse depromptam annotavit hoc loco interpres quod inter reliqua fragmenta veterum interpretum Græcorum a se collecta Flaminius Nobilius non retulit. Paulo post mendum a nobis sublatum est, ubi in ms. τὰ τῷ Θεῷ δοκοῦντα legebatur prο Θεῷ οἰκειοῦντα. Rursus supra 1041 αναλωτικήν v Onplwy verterat interpres absumendi quasdam bestias: quasi cum lateret dictionem Onplov apud medicos et alios auctores peculiariter de bestiis venenatis intelligi, quæ ictu morsuve relinquunt venenum, unde quod Dioscorides lib. 1, c. 120, de vitice dixit: Καὶ τὰ φύλλα ὑποθυμιώμενα καὶ ὑποστρωννύμενα θηρία διώκει. Καὶ καταπλασσόμενα ἐπὶ τῶν θηριοδήκτων βοηθεῖ. Plinius, lib. xxiv, c. 9, interpretatus est: Et illinuntur utraque folia adversus aranearum morsus, vel perunctis tantum suffitu aut substratum fugant venenata. Idem etiam de cervis hoc ipsum tradit quod hic Gregorius, lib. 11, c. 32: Est cervis cum serpente pugna; vestigant_cavernas, nariumque spiritu extrahunt renitentes. Ideo singulare abigendis serpentibus odor adusto cervino cornu. Hinc illud apud Tertullianum De pallio, cap. 3: Taceo cervum, quod ipse atalis suæ arbiter serpente pastus veneno languesci in juventutem. Origenes omil. 3 in Canticum: De cervis diximus quod sancti quique accipiuntur, qui ob hoc in mundum venerunt, ut serpentis venena perimerent. Itaque inde nomen accepit, auctor Plutarch. lib. De solertia animalium: Ελάφῳ καὶ τοὔνομα πεποίηται παρώνυμον οὐ τῆς ἐλαφρότητος, ἀλλὰ τῆς ἔλξεως τοῦ Opews. Cerro non a cursus, sed serpentes attrahendi facilitate elaphi nomen apud Græcos est. Idcirco recle hic scripsimus, absumendi bestias venenalas: et Homil. 5 in Canticum supra, col. 861, c. to avaλwtiby Onpiwy vertendum est, ut et bestias venenatas absumant. Porro quod LXX dixerunt, &v duváμent, in virtutibus aut potestatibus. Quinta editio edidit, xatȧ twv dopxádoy, quia 3 tsabi capream sonal, ut Cantic. 11, 9, öµoio; = dopxáôt, similis capreæ, et Nr saba duvav virtutem et exercitum, ut Genes. xxi, 27, ὁ ἀρχιστράτηγος τῆς δυνάμεως, est dux exercitus, sive magister militiae. Col. 1051 C. Uno modo. Interpres scriptum offendisse videtur ἐν τροπῇ, non ἑνὶ τρόπῳ, dum vertit, Quia vero in mutatione consistit qualibet caro, sed quod addit, in mutatione consistere corpus humanum non indicat. nou Col. 1034. C. Gaude, gratia. Leunclavius hic mutationis avidus, more Protestantium, qui rebus novis student, noluit usurpare verba Vulgatæ editionis Latinæ, Ave, gratia plena, sed scripsit, Gaude, per gratiam dilecta, ut Erasmus, gratiosa, et Beza, gratis dilecta, Castellio, accepta. Sed cumi admittat Beza participium passivum κεχαριτωμένη deductum a verbo zapitów, quo utitur Paulus Ephes. 1, 6, negare non potest ut illic yapiwsey indicat non Deum nos gratis dilexisse, verum amabiles et dilectione dignos reddidisse, ita quoque sanctissimam Virginem, dum xexapitwμśvý dicitur, designari gratis a Deo difectam solum, aut Dei favore præventam, sed unice charam Deo fuisse ostendi, et gratia ad habitum inhærente repletam, atque infusis virtutibus ac donis, quæ in justificatione donari solent. Ita locum exponit Apostoli Joan, Chrysostomus Homil. 1 in cap. 1 ad Ephes.: Oox sinev ἐχαρίσατο, ἀλλ' ἐχαρίτωσεν ἡμᾶς, τοῦτ' ἔστιν οὐ μάτὸν ἁμαρτημάτων ἀπήλλαξεν, ἀλλὰ καὶ ἐπεράστους Enoise. Non dixit, quam gratis donavit, sed gra: os fecit, hoc est, non solum liberavit a peccatis, sed etiam fecit amabiles; et addit exemplum, ut si quis homínem morbo confectum et senio, statim formosum fecerit juvenem; et Theodoretus: Dignos qui amaremur Ros effecit mors Domini; per illam enim peccatorum depositis maculis divinæ imaginis ckaraclerem recepimus. Denique Ecclesiastici xvIII, 17. Καὶ ἀμφότερα παρὰ ἀνδρὶ κεχαριτωμένῳ. Vulgata vertit, sed utraque cum homine justificato, alii ad verbum, cum homine gratioso, quoniam gratia gratum faciens et justificatio se mutuo sequuntur. Col. 1055 C. Guttis aquæ. "Ydatos legitur in ms. O, non vuxtós, nocturnis, ut reperit scriptum interpres, aut ipse sponte corrigendum censuit, fortasse quia supra in ipso texto præcessit col. 999 C. Yɛxádwv vuxtós, gultis noctis. Ita paulo post omiserat idem interpres, Únd TOÙ SOU Aóyou, a Verbo divino, vel a Deo Verbo significari existimo. Paulo post perverterat ordinem Leuncl. scribens, publicanus ille, et alter prædo el persecutor. Col. 1058 C. Alius videns. Notavimus locum ex lib. 1 Regum, c. 18, 41, ubi propheta dicitur olim esse dictus videns. Τάδε ἔλεγον ἕκαστος ἐν τῷ που ρεύεσθαι ἐπερωτᾶν τὸν Θεόν· Δεύρο, καὶ πορευθώμεν πρὸς τὸν βλέποντα. Hæc loquebantur unusquisque, cum iret ad interrogandum Deum: Veni, et eamus ad videntem. Symmachus autem eo loco Græco vertit: Τὸν γὰρ Προφήτην τότε εκάλουν, κατὰ τὸ ἀρχαῖον Ορῶντα Νam prophetam tum temporis antiquo more vocabant videntem. Ergo idem verbum Hebraicum et βλέπων et ὁρῶν Grece reddidit, sed et ab ipsis LXX cadem notione usurpatur I Paralipom. ιν, 25: Τούτους ηρίθμησε, καὶ ἔστησε Δαβὶδ καὶ Exμouth & ópy. Hos numeravit, et constituit David et Samuel videns, utrobique est 7 quod etiam Gen. xLI, 33. GXEлtoμal vertitur. Col. 1083 A. Contingit incredulos. Leuncl., contingit incredulos, quasi scriptum esset, twv ȧnίστων pro τῶν ἀσπίδων; nec illi venit in mentem ut ad İsaiæ textum hæc referret, quem hic adnotarat exponi. Sic enim est cap. x, 8: Kal maldiov μικρὸν ἐπὶ κοίτην ἐκγόνων ἀσπίδων τὴν χεῖρα ἐπιβαλεῖ, καὶ οὐ μὴ κακοποιήσουσι• Et puer parvulus in foraminibus, et in cubile fetuum aspidum manum immillet, et non lædent. Paulo post idem interpres ediderat Atque etium una cum hoc principe malorum initio sublimitates: atqui non cum principe initio sublimitates ait corruere, sed cum Libano concidere, hoc est sublimitates adversus veritatem erectas. Hæc enim pertinent ad finem capitis decini Isa. v, 34, Ὁ δὲ Λίβανος σὺν τοῖς ὑψηλοῖς πεGɛital At Libanus cum excelsis cadet. At sublimitatum quæ se erigunt meminit Apostolus 1 Cor., x. 5: Καὶ πᾶν ὕψωμα επαιρόμενον κατὰ τῆς γνώσεως Θεοῦ· Εt omnem altitudinem extollenteni se adversus scientiam Dei. Denique Ecclesiast. x, 14, dicitur, Αρχὴ ὑπερηφανία ἁμαρτίας· Initium pec cati superbia. Ibid. D. Salubriter utuntur. Recte hunc Salomonis versiculum interpretatus est, nihil fortasse de illa Proverbiorum sententia cogitans, cap. VI, v. 6, cujus Gregorius voces usurpat: Hopson mpd;· την μέλισσαν, καὶ μάθε ὡς ἐργάτις ἐστὶν, ἧς τοὺς πόνους βασιλεῖς τε καὶ ἰδιῶται πρὸς ὑγίειαν προσο pépovrai Vel proficiscere ad apem, et disce quod operatrix est, cujus labores et reges et privati_ad sanitatem afferunt. Sic enim Latine convertunt Basilienses Veteris Testamenti editiones, non animadverso usu verbi poσyépɛσbai quod idem nonnunquam valet, quod cibum sumere, ut apud Plutarchum Alexandro, ἰχθύας προσφέρεσθαι sonat, vesci piscibus, ita quoque nóvous πpоoуépɛσða, laboribus apis vesci, vel eos in cibum assumere significat, et apud Nyssenum µédi, & ßasidɛis πpooyépovtal, mel, quod reges in cibum assumunt. Citat eodem modo focum istum S. Ambrosius lib. v In Hexacmeron, c. 21: Operationem quoque quam venerabilem operatur, cujus labores reges el mediocres ad salutem · sumunt; et paulo post: Regibus pariter ac mediocribus aquali suavitate dulcescit. Tractat eamdeni sententiam noster auctor in sermone De deitate Filii et Spiritus, ci; dyielav imidos, quæ licet

absit ab Hebræo, tamen a Græcią Patribus frequenter usurpatur. Col. 1086 B. Quibus cujuslibet. Restitui, ni fallor, hunc locum vitiosa interpunctione atque interpretatione non mediocriter inobscuratum; sic enim Leuncl. Illi videlicet, qui universam hominum naturam per primitias massæ suæ sibi circumdedit, quæ cujuslibet nationis pars aliqua continebatur. Atqui massai Gregorius non dicit fuisse Christi, sed naturæ humanæ, ex qua suam carnem delibavit; neque relativum ἐν ᾖ, fuit ad φύσιν ἀνθρωπί vny, seď ad àñaphy referendum: siquidem humana natura non aliquam partem Judaicæ vel Græcæ nationis, sed totam nationem Judaicam, et omnes alias continebat: primitias igitur sive carnem Christi dicit aliquam partem fuisse singularum na- • tionum, quia totius massæ, hoc est naturæ humanæ, pars erat. His germani suut alii nostri auctoris loci, ut in Catechetico libro, cap. 32: 'Eneidh yap οὐκ ἄλλοθεν, ἀλλ' ἐκ τοῦ ἡμετέρου φυράματος ή θεο δόχος σὰρξ ἦν· Quoniam enim non aliunde quam ex Nostra massa caro erat, quæ Deum susceperat; item Homil. de occursu Domini: 'Aytáčel dè tỷ Ocỹ xal Πατρὶ οὐ μόνον τὰ τῶν ἀνθρώπων πρωτότοκα, ἀλλ' ἤδη καὶ πᾶν τὸ ἀνθρώπινον φύλον διὰ τῆς ἐν αὐτῷ ἀπαρχῆς τοῦ ἡμετέρου φυράματος Sanctificat autem Deo et Patri non solum hominum primogenitos, sed etiam omne genus humanum per eas quas in sese sumpsit, nostre masse primitias. Col. 1087 B. Ego cognato. Perperam ordinem inverterat interpres, Meus es, cognatus meus, et ipsius ego sum. At hoc primum dicit sponsa se a sponso pendere. Sic Theodoretus exponit: Ego ex eo pendeo, et illi meipsam dicavi; nam ipse me orbi prætulit, sibique copulavit. Justus Orgelitanus: Ego regnum Christi, Christus rex meus. Ego corpus ejus, ipse caput meum. Apud Hebræos quando possessiomis vel dominii mentio fit, solet dandi casus vim habere genitivi. Eadem ratione col. 1095 correximus quod Leunclavius scripserat, eaque de causa vita Christus est, quod est Græce, tμot to Cv, eaque de causa miki vivere Christus est, vel, ut sponsa loquitur, Ego cognato meo. Quæ deprompta sunt ex Apostolo Ad Philippenses 1, 21, et ostendunt ineptam esse Theodori Bezæ versionem, qui Calvinam secutus, quem doctissimum appellat interpretem, in hoc loco Pauli existimat sicut in proposiLione, sic etiam in ratione Christum esse utriusque membri subjectum, quasi intelligatur, xatà tô šňv et xarà τ¿ àñоavɛiv, quamobrem interpretatur. Mihi enim Christus est et in vita et in morte lucrum. Atqui Gregorius hic ita citat ea verba, ut Christum dicat vitam suam esse sponga non lucrum. Ibid. C. Ut sit splendor. Interpres, ut splendor Dei nostri nobis contingat. Substituimus in horum locum verba Vulgatæ Lat. et locum Davidis annotavimus. Paulo post erat in ms. lacuna; desunt enim Græca verba, quibus exprimantur illa, quæ virgulis sunt duabus inclusa, quidquid tandem fuerit sive fuligo. Rursus addimus illa quæ interpres omiserat ibid. A, vita sua conspicuum se reddit. Col. 1097 C. Kal εµrspiñatɛir. Mendose ms. liber repetebat, xal èvoixɛiv, nos substituimus genuinam lectionem ex Apostolo 11 Cor. vi, 16, Evoκήσω ἐν αὐτοῖς, καὶ ἐμπεριπατήσω· Habitabo in εἰς et inambulabo. Levit. xxvi, 12: Kai iµnepinathow ἐν ὑμῖν, καὶ ἔσομαι ὑμῶν Θεός· Εt ambulabo inter vos, et ero vester Deus. Illud igitur ¿µmpiñatɛiv est ex Levitico; illud autem ¿voixɛly ex propheta Ezechiele, inquit Beza: veruntamen Græce apud illum legitur tantum c. xxxv, 27: Kal xataoxfjvwais μου ἐν αὐτοῖς, καὶ ἔσομαι αὐτοῖς Θεὸς, καὶ αὐτοὶ ἔσονταί μοι λαός. Et erit tabernaculum meum in eis, el ero eis Deus, et ipsi erunt mihi populus, nec in tota prophetia Ezechielis reperitur verbum vorxɛiv. Ad sensum igitur citavit Scripturam Apostolus non ad verbum. Col. 1106 A. Quæ bene incedunt. Ad verbum esset: Inter quatuor illa, quæ prospere gradiuntur, unum hoc etiam ex iis quæ bene incedunt, esse numeratum, hircum ducentèm caprarum gregem. Locus autem est Prov. 117, 51: Τρία δέ ἐστιν, ἃ σύνδως πορεύεται, καὶ τὸ τέταρτον καλῶς διαβαίνει· σκύ μνος λέοντος ἰσχυρότερος κτηνῶν, ὃς ἀποστρέφεται, οὐδὲ καταπτήσσει κτήνος, καὶ ἀλέκτωρ εμπεριπα τῶν θηλείαις εὐψύχως, καὶ τράγος ἡγούμενος αιτ πολίου, καὶ βασιλεὺς δημηγορῶν ἐν ἔθνει· Tria sunt quæ prospere gradiuntur, et quartum quod bene incedit; catulns leonis fortior bestiis, qui non avertitur, neque horret bestiam, el gallus magnanimiter circa gallinas obambulans, et hircus præcedens gregem caprarum, et rex concionans in populo. Paulo ante col. 1105, post adverbium poσrows addendum ág Hoofstal, ex ms. quod a librario nimium festiBante prætermissum est. Col. 1111 C. Ferre uterum. Alludit ad illud Isaiæ χχνί, 18: Διὰ τὸν φόβον σου ἐν γαστρὶ ἐλάβομεν, καὶ ὠδινήσαμεν, καὶ ἐτέκομεν πνεῦμα σωτηρίας· Pro pler timorem tuum in utero accepimus, et parturivimus, et peperimus spiritum salutis. IN LIBRUM DE IMAGINE DEI FRONTONIS DUCÆI NOTÆ. Vindicant hunc libellum Nysseno codex antiquissimus Regiæ Bibliothecae Melicee, itemque alter, qui inter manuscriptos ducis Bavariæ libros servatur, ut ex eorum Catalogo liquet, numero 40, Nysseni liber De imagine sive creatione hominis. Ac licet in altera ex duabus homiliis, quæ adjungi solent B. Basilii Orationibus in Hexaemeron, sed Nysseni sunt propriæ (non enim plures quam novem Basilio tribuit Suidas), de hac quæstione disseruerit, hoc tamen non impedivit quominus ut verum Nysseni opus agnosceretur illud De hominis opifi. cio; sic neque vetabit quidquam quominus hoc tanquam verum ejus yévv絤 legamus. Notum enim est sanctos Patres sæpius de eodem argumento tractatus habere, vel libros scribere solitos, atque bunc ipsum Gregorium de pauperum amore, de professione Christiana, de resurrectione pluribus locis disseruisse. Porro similitudinem illam ab oculo sumptam usurpat etiam Gregorius Nazianz. in Tetrastichis. Τάλλα βλέπων ὀφθαλμός, αὑτὸν οὐ βλέπει. Τούτου χάριν σύμβουλον εἰς ἅπαντ' ἔχειν. Oculus tuetur cætera, at se non videt: Ergo monitorem rebus in cunctis habe. Cic. Tusc. I, ut oculus, sic animus sese non videns, alia cernit. Philo Jud. περὶ τῶν μετονομαζομένων, non longe ab initio, Ὁ ἐν ἑκάστῳ νοῦς ἄγνωστος hulv kori. Mens quæ in unoquoque inest, incognita nobis est.

ORDO RERUM QUA IN HOC TUMO CONTINENTUR. Co.. 1330 D. IIt Methodio visum est. Citat hunc eumdem Methodium postea in suo symposio, cujus meminit et Hieronymus in catalogo script. his verbis Methodius Olympi Lyciæ, et postea Tyri episcopus, nitidi compositique sermonis, adversus Porphyrium conſecit libros, et symposium decem virginum, de resurrectione opus egregium et multa alia, quæ vulgo lectitantur, et ad extremun novissimæ persecutionis, sive ut alii affirmant sub Decio et Valeriano in Chalcide Græciæ martyrio coronatus est. Et lib. 1, Apologiæ adversus Ruftinum, eumdem appellat martyrem clarissimum et eloquentissimum; et in x cap. Danielis virum disertissimum. Epiphanius hæresi 64 fragmentum ejus profert ex lib. De resurrectione contra Origenem, et vocal &vôpa λóyiov καὶ σφόδρα περὶ τῆς ἀληθείας ἀγωνισάμενον, virum doctum, et qui pro veritate plurimum decertavit. Col. 1331 D. Cum lapis aliquis. Præcipue si allidatur lapidi, quem pyritem vocat Augustinus lib. xxi. De civit. Dei cap 5, ex Plinio lib. vit, cap. 2, et lib. LVI, cap. 19 Pyritarum genus est lapidum plurimum habens ignis. In exploratoribus castrorum maxime n cessarii, qui clavo vel altero lapide scintillas edunt, quæ excepte sulphuratis aut fungis aridis vel foliis dicto celerius igne'n prorbent. Usus est eadem comparatione Gregorius Nazianzenus orat. 31. Aoyiσμὸν δὲ εἶναι τὸν ταύτην ἐκκαλούμενον, ἵνα ἡ φύσις εἰς ἔργον προέλθῃ, καθάπερ λίθος πυρίτης σιδήρῳ κρουσθείς, καὶ οὕτω σίδηρος γένηται· Rationem enim esse, quæ eam excitet, ut natura in opus prodeat, quemadmodum silex ferro putšalus, atque ita ferrum fat. Seul corrigendum suspicor οὕτω σπινθήρ γένηtas, atque ita scintilla fiat, vel, igniculus fiat, ut in eadem orat. dixit τὸν σπινθῆρα τοῦ καλοῦ διὰ τῆς poaiptaew; ȧvátas, ac virtutis igniculum per arbitrii libertatem exsuscitans. Sic Dioscorides lib. v,.. cap. 143 ait thy mupleŋv onɩvēñpas à préval, scintillas edere et τὸ ἐκ πυρίτου φῶς non ferrum, sed flamma vel igniculus elicitur. Col. 1334 C. Non obscurum est nostram. Similem Trinitatis figuram animadversam in auimia nostra reperies apud Athanasium in quæstionibus Evi dè ἡ ψυχὴ τοῦ ἀνθρώπου μία μέν, τρισυπόστατος δὲ, τρία πρόσωπα ἔχει ἡ ψυχή· καὶ πῶς ἄκουσον. Εστιν ἡ ψυχὴ ἐν πρόσωπον, ἡ δὲ ψυχὴ γεννᾷ τὸν λόγον, καὶ ἰδοὺ ὁ λόγος ἄλλο πρόσωπον ἡ ψυχή ἐκπορεύει καὶ τὴν πνοὴν, καὶ ἰδοὺ ἡ πνοὴ ἄλλο προatomov Est autem anima hominis una quidem, sed tribus subsistentiis constans, tres subsistentias habet anima; et quomodo? audi. Est anima una subsisten- (ia, anima vero generat rationem, et ecce ratio altera subsistentia: anima autem mittit spiritum; el ecce spiritus tertia subsistentia. Cæterum hic vocein dyɛvvfitov reddidi, ingeniti, quod a Latinis Patribus usurpetur hac notione, ut minime genitum sonet, Hilario 2. De Trinitate qui et lib. vi ejus loco utitur voce innascibilis, et Augustino lib. v et xv. De Trinit. Col. 1335 B. Apostolum hominem. Quo loco id dixerit Apostolus, non liquet mihi quidem certe alius nunc non occurrit locus præter bunc Colossens. I, 15, "Ος ἐστιν εἰκὼν τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου, πρωτότοκος πάσης κτίσεως. Qui est imago Dei invi sibilis, primogenitus omnis creaturæ. Atqui de Curisto dicitur hoc, non de homine quovis. Legimus quiden 1 Cor. x1, 7. Virum esse cixóva xal dóžav Ozou, Imaginein et gloriam Dei, et Christum Dominum esse εἰκόνα Θεοῦ imaginem Dei, sed τὸν ἄνθρωπον εἶναι κατ' εἰκόνα Θεοῦ τοῦ ἀοράτου non legimus: itaque memoria lapsus hic quoque videtur Nyssenus. Ibid. Sapientes profani. Hieronymus accedit interpres Gregorii scribens in Ezechielis: Plerique juxta Platonem rationale animæ, et irascitivum, et concupiscitivum, quod ille loyixóv et Ouuixóv et ἐπιθυμητικόν vocat: sic enim emendandum est ad hominem et leonem ac vitulum referunt. Apud Platonem lib. x Politic. lego to loyixòv tñs Luxñs, quod Cicero lib. De divinat. vertit, Ea pars animi, quæ mentis et rationis sit particeps, el to optixov, ea pars animi quæ voluptate alitur, et to Ouμocidés, tertia pars animi, in qua irarum exsistit ardor. Col. 1339 A. Neque adventitio. In ms. legebatur, Οὐ κτιστῶς, ἀλλ᾽ ἐπεισάκτως, corrigimus οὐ κτιστῶς, οὐδ᾽ ἐπεισάκτως Est enim ἐπείσακτον Dionysio quod ascititium et adventitium est, ut apud Justi. num in Dialogo pag. 286, απολιπεῖν ἐπείσαξιν, hæreditatem adventitiam relinquere. Et paulo post, tanquam figuris quibusdam, pro ὥσπερ τίνων, legimus ὥσπερ τύπων τινῶν χαρακτηρίζεται. Ibid. B. Neque Pater, neque Filius ante. Addidimus post oute mathp, illud of' Yió, quod sequeretur verbum pluralis numeri poïñxv, et sensus id exigere videretur Col. 1342 B. Tanquam in speculo. Emendandum est in Graco καθὼς ἐν ἐσόπτρῳ, pro καθώς ἐν ἐσόπτρῳ; et rursus, εἰ μὴ φοβερόν έστι legendum fortasse, εἰ μὴ φορτικόν ἐστι, νεὶ σφαλερόν ἐστι, vel Nisi forte insolens sit, aut, importunum, aut periculosum vel si manuscripti lectionem retinere malis, nisi forte reformidandum sit dicere.