Diplomatic text · TLG-E clean (TLG2062.094, span-fill upgrade) — PG column chips mark the printed columns.
Et quid dico canones ecclesiasticos? Neque in genti lium judiciis, neque in barbarorum tribunalibus talia attentata sunt umquam: imo vero neque Scythæ, ne que Sauromatæ umquam judicarunt, judicium dandum uni parti, absente ea quæ accusatur, et vitante non judicium, sed inimicitias, et invocante multa millia _judicum, et protestante coram toto orbe declaratu ram se non esse ream, depulsuramque crimina, et ostensuram suam in omnibus innocentiam. Hæc igitur omnia cum ita se habere intellexeritis a dominis meis piissimis fratribus nostris episcopis, obsecro ut præ stetis id quod petent officii. Quo non solum nobis gratificabimini, sed et Ecclesiarum universitati, mer cedemque accepturi estis a Deo, qui nihil non pro pter Ecclesiarum pacem facere dignatur. Semper vale, et ora pro me, domine reverendissime et sanctissime³. Apud Palladium epistola sic desinit: semper facere dignatur. Hæc etiam scripta est ad Venerium episcopum Mediolani, et ad Chromatium Aquileia episcopum. Utram que epistolam infra habes ad Venerium, nempe Mediola ñensem, et ad Chromatium Aquileiensem. JOANNES IN DOMINO SALUTEM (a). Corpus quidem nostrum uno tantum loco tenetur; caritatis autem ala in universo orbe circumvolitat. Proinde licet tanta itineris intercapedine separati simus, a pietate tamen vestra non absumus, sed quo tidie vobis præsentes sumus': caritatis enim oculis videmus vestram illam fortitudinem, sincerum affe clum, constantiamque non mutabilem, consolatio nemque illam magnam, perpetuam, atque stabilem, quam nobis affertis. Quanto enim fluctus extolluntur sublimius, et plures latent scopuli, vehementioresque sunt tempestates, tanto magis vigilantia vestra auge tur: neque vos tanta viæ prolixitas, neque tantuni temporis intervallum, neque rerum difficultates se gniores reddiderunt: sed perseveranter imitamini optimos gubernatores, qui tunc maxime vigiles sunt, cum excitari fluctus, mare intumescere et multum aquarum fragorem, profundissimamque interdiu no etem ingruere vident. Eapropter et gratias vobis habemus multas, et desideramus quidem ad vos dare crebras literas, id quod nobis maximo foret solatio. Verum quia nobis hoc denegat solitudo hujus loci, neque facile ad nos pervenire valent, non modo qui istuc pergunt, sed nec ii qui in vicino habitant, tum quod longe distet, atque extremis finibus locus iste situs sit, in quo residemus, tum quod latrones vias illas undique obsideant: precamur ut diuturnum si lentium nostrumi efficiat, ut magis nobis condoleatis, quam ut nos reos putetis negligentiæ. Quod enim non ex incuria silentium ortum sit, vel inde liquet, quod post longum temporis spatium venerabilem et dilectum Joannem presbyterum, Paulumque diaconum nacti, et scribendi et gratias vobis agendi finem non faciamus, quia paterna majorem erga nos benevolen tiam declarastis. Nam quantum in vestra pietate 1 Hæc, vobis præsentes sumus, desunt in Fabric.; et tunc sic construitur phrasis: Sed quotidie caritatis oculis videmus, etc. Juxta Frontonem Ducæum legendum est, qui isthinc venivut. Equidem vix aliter sensus quadraret. (a) Collata cum Fabric., Vatic. et Regio uno; scripta anno, ut piutatur, 400. situm fuit, jam res omnes sedatæ et emendatæ, et sublata omnia scandala fuissent, gauderentque Ec clesiæ tranquilla et sincera pace: et essent plane secunda omnia, ac contemptæ leges violatæque pa trum constitutiones vindicatæ forent. At quoniam reipsa nihil tale contigit, cum ii qui priora aggressi sunt, novis ea sceleribus cumulare contendant: nolo equidem omnia, quæ interim gesta sunt, sigillatim recensere, quandoquidem non solum epistolæ, sed et historiæ modum transcenderet narratio; cæterumi vestram oro vigilantiam, ut licet illi omnia tumultibus impleverint, laboraverintque morbis incurabilibus, et pœnitentiæ non capacibus, cum tamen curare mor bos illorum statueritis, malis ne cedatis, neve animum despondeatis, considerata tanti operis magnitudine. Certamen enim illud ferme pro toto orbe est, pro Ecclesiis dejectis atque prostratis, pro populis dis persis, pro clero divexato, pro episcopis exsulibus, pro constitutionibus patrum violatis. Et idcirco iterum atque iterum, et sæpius vestram oramus diligentiam, ut quanto major est tempestas, tanto majus adhibea tur studium. Exspectemus quidem futurum, ut res aliquanto amplius corrigantur. Quod si minus fiel, vos vestram coronam paratam apud misericordem Deum habetis et hi, qui injuria afficiuntur, conso lationem ex fervore caritatis vestræ non parvam accipient: nam et nos tertium nunc annum in exsilio versantes, in fame, peste, bello, continuis obsidioni bus, solitudine incredibili, quotidiana morte, et Isau ricis gladiis, non mediocriter consolantur stabilis et constans vester affectus ac fiducia, mirificeque oble ctatur benefica et sincera vestra caritas. Hic noster murus, hæc securitas, hic portus absque fluctibus, hic innumerorum bonorum thesaurus, hæc lætitiæ mirificæque voluptatis causa est. Etsi in desolatio rem, quam sit iste, locum iterum abigemur, non parvam binc habentes nostrarum afflictionum conso lationem abimus.
PG 52:529ΙΝΝΟΚΕΝΤΙΩ ΕΠΙΣΚΟΠΩ ΡΩΜΗΣ. Τῷ δεσπότῃ μου τῷ αἰδεσιμωτάτῳ, καὶ θεοφιλεστάτῳ ἐπισκόπῳ Ἰννοκεντίῳ Ἰωάννης ἐν Κυ-ρίῳ χαίρειν. α. Καὶ πρὸ τῶν γραμμάτων οἶμαι τῶν ἡμετέρων ἀκηκοέναι τὴν εὐλάβειαν ὑμῶν τὴν παρανομίαν τὴν ἐνταῦθα τολμηθεῖσαν. Τὸ γὰρ μέγεθος τῶν δεινῶν οὐδὲ ἓν μέρος σχεδὸν τῆς οἰκουμένης ἀφῆκεν ἀνήκοον εἶναι τῆς χαλεπῆς ταύτης τραγῳδίας· καὶ γὰρ πρὸς αὐτὰς τῆς γῆς τὰς ἐσχατιὰς φέρουσα ἡ φήμη τὰ γενόμενα, πολὺν πανταχοῦ θρῆνον καὶ ὀλοφυρμὸν εἰργάσατο. Ἀλλ’ ἐπειδὴ οὐ θρηνεῖν δεῖ μόνον, ἀλλὰ καὶ διορθοῦν καὶ σκοπεῖν, ὅπως ἂν ὁ χαλεπώτατος οὗτος τῆς Ἐκκλησίας σταίη χειμών· ἀναγκαῖον εἶ-ναι ἐνομίσαμεν τοὺς κυρίους μου τοὺς τιμιωτάτους καὶ εὐλαβεστάτους ἐπισκόπους Δημήτριον, Πανσό-φιον, Πάππον, καὶ Εὐγένιον πεῖσαι τάς τε ἑαυτῶν ἀφεῖναι, καὶ πελάγους κατατολμῆσαι τοσού-
529
S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP.
530
MONITUM IN EPISTOLAS DUAS JOANNIS CHRYSOSTOMI AD INNOCENTIUM PAPAM,
Inque Epistolam Innocentii ad Chrysostomum, et in alteram ad clerum et populum Constantinopolitanum,
itemque in Epistolam Honorii ad Arcadium circa ea que in depositione Joannis Chrysostomi gesta fuerant; demum in Epistolam Joannis Chrysostomi ad episcopos et presbyteros ob pietatem in carcere inclusos.
Cur ordinem Epistolarum qualis in duabus Morelli Editionibus a Frontone Ducão statutus fuit, servaverimus, infra in Monito in Epistolas ad Olympiadem, et in reliquas Chrysostomi epistolas pluribus declaramus. Jam quæstio est de duabus Chrysostomi ad Innocentium papam epistolis, deque epistola Innocentii ad Joannem Chrysostomum, necnon de altera Innocentii ad clerum et populum Constantinopolitanum; quibus accedit alia Honorii Imperatoris ad Arcadium fratrem, alteraque item Chrysostomi ad episcopos et presbyteros ob pietatem in carcere inclusos. Quarum epistolarum duæ priores extra ordinem
aliarum sequentium a Frontone Ducæo positæ fuere epistolæ vero Innocentii ad Chrysostomum, et ad
clerum a Sozomeno allatæ nunc primum epistolis Chrysostomi subjunguntur, quia ad eamdem negotiorum seriem pertinent; quemadmodum et epistola Honorii ad Arcadium quæ autem his subjungitur
epistola ad episcopos et presbyteros ob pietatem in carcere inclusos, a Frontone Ducão post duas Chrysostomi ad Innocentium epistolas, extra ordinem et numerum sequentium epistolarum posita fuerat. De
singulis autem hisce epistolis hic commemoratis agendum.
Epistola prima ad Innocentium Papam scripta fuit post Pascha, antequam Chrysostomus in secundum
exsilium pergeret, a quo numquam rediit. Quam temporis notam hinc mutuamur, quod Chrysostomus,
postquam omnia recensuit, quæ ab adventu Theophili Constantinopolim gesta sunt, postquam de Pseudosynodo, ubi ipse depositus fuerat, egit, et se destitutum restitutumque fuisse commemoravit, deindeque iterum exagitatuin et accusatum, et ex ecclesia pulsum; postquam violentam irruptionem in ecclesiam et in baptisterium factam enarravit: hic gradum sistit, nec ea quæ postea gesta sunt et quidem
atrocissima commemorat. Cum autem, ut observat Baronius ad annum 404, ‹ cunctas res gestas ordine
temporis dispositas narrat, orationemque ad ea quæ in magno sabbato acta sunt perducit, sed de aliis
quæ postea gravissima contigerunt, ne quidquam scribat: plane declarat, co tempore illam se dedisse
epistolam, quo contigerunt ea, quæ novissime in ipsa litteris commendavit. Post Pascha igitur anni 404
hanc epistolam scripsit: nam Ubi illuxit dies, inquit in hac epistola Chrysostomus, omnis civitas extra
muros sub arbores, et in memora emigravit, ibi festum diem celebrans, quasi oves dispersa.
,
Recensitis igitur iis, quæ contra canones gesta sunt, Innocentium obsecrat, ut sibi condoleat, et nihil
non agat ut hic malorum finis sit. Sæpius autem Innocentium solum alloquitur; nonnumquam tamen
episcopos in plurali, quod sciret Innocentium hanc epistolam vicinis episcopis ostensurum esse.
SECUNDAM AD INNOCENTIUM EPISTOLAM misit cum jam tertium annum in exsilio ageret, ut ipse in episto-
[15] ΙΝΝΟΚΕΝΤΙΩ ΕΠΙΣΚΟΠΩ ΡΩΜΗΣ.
Τῷ δεσπότῃ μου τῷ αἰδεσιμωτάτῳ, καὶ θεοφιλεστάτῳ ἐπισκότῳ Ἰννοκεντίῳ Ἰωάννης ἐν Κυ
ρίῳ χαίρειν.
1
α'. Καὶ πρὸ τῶν γραμμάτων οἶμαι τῶν ἡμετέρων
ἀκηκοέναι τὴν εὐλάβειαν ὑμῶν τὴν παρανομίαν τὴν
ἐνταῦθα τολμηθεῖσαν. Τὸ γὰρ μέγεθος τῶν δεινῶν
οὐδὲ ἓν μέρος σχεδὸν τῆς οἰκουμένης ἀφῆκεν ἀνήκοον
είναι τῆς χαλεπῆς ταύτης τραγῳδίας· καὶ γὰρ πρὸς
αὐτὰς ὁ τῆς γῆς τὰς ἐσχατιάς φέρουσα ἡ φήμη τὰ
γενόμενα, πολὺν πανταχοῦ θρήνον καὶ ὀλοφυρμὸν
εἰργάσατο. Αλλ' ἐπειδὴ οὐ θρηνεῖν δεῖ μόνον, ἀλλὰ
καὶ διορθοῦν καὶ σκοπεῖν, ὅπως ἂν ὁ χαλεπώτατος
οὗτος τῆς Ἐκκλησίας σταίη χειμών· ἀναγκαῖον εἶ
ναι ἐνομίσαμεν τους κυρίους μου τους τιμιωτάτους
καὶ εὐλαβεστάτους ἐπισκόπους Δημήτριον, Πανσόφιον, [316] Πάππον, καὶ Εὐγένιον πεῖσαι τάς τε
ἑαυτῶν ἀφεῖναι, καὶ πελάγους κατατολμῆσαι τοσού-
• Maxima pars mss. πρὸς αὐτάς. Edit. εἰς αὐτάς. Infra,
πεῖσαι τάς τε ἑαυτῶν ἀφεῖναι, subaudi ἐκκλησίας. Sic omnes
tmss. et Editi. Mos omnes mss. δραμεῖν. Edit. ἀναδραμεῖν.
• Duo mss. τοὺς τιμιωτάτους καὶ ἀγαπητοὺς τῶν διακόνων,
quæ lectio melior videtur, quam editorum τὸν διάκονον.
Palladius habet ἀγαπητούς διακόνους Παύλον καὶ Κυριακόν.
Ibid. Ca.slinianus αὐτοὶ δὲ ὡς ἕνι δι' ἐπιστολῆς ἐν βραχείᾳ.
του, καὶ μακρὰν ἀποδημίαν στείλασθαι, καὶ πρὸς
τὴν ὑμετέραν δραμεῖν ἀγάπην, καὶ πάντα σαφώς
ἀναδιδάξαντας, ταχίστην παρασκευάσα: γενέσθαι τὴν
διόρθωσιν, οἷς καὶ τοὺς τιμιωτάτους καὶ ἀγαπητοὺς
τῶν διακόνων ὁ Παῦλον καὶ Κυριακὸν συνεπέμψαμεν· καὶ αὐτοὶ δὲ ὡς ἐν εἴδει ἐπιστολῆς, ἐν βραχεί
διδάξομεν ὑμῶν τὴν ἀγάπην τὰ γεγενημένα. Ο γὰρ
τῆς Ἐκκλησίας τῆς ἐν ᾿Αλεξανδρείᾳ τὴν προεδρίαν
εγχειρισθείς Θεόφιλος, εντυχόντων τινῶν τῷ εὐσεβε
στάτῳ βασιλεί κατ' αὐτοῦ, κελευσθεὶς ἀφικέσθαι
μόνος, συναγαγών μεθ' ἑαυτοῦ πλῆθος Αἰγυπτίων
ἐπισκόπων οὐκ ὀλίγων παραγίνεται, καθάπερ ἐκ
προοιμίων δεῖξαι βουλόμενος, ὅτι εἰς πόλεμον καὶ
παράταξιν ἀφίκται· εἶτα τῆς μεγάλης καὶ θεοφιλούς
Κωνσταντινουπόλεως ἐπιβὰς, οὐκ εἰς ἐκκλησίαν εἰσἦλθε κατὰ τὸ εἰωθὸς καὶ τὸν ἄνωθεν κρατήσαντα
θεσμὸν, οὐχ ἡμῖν συνεγένετο, οὐ λόγου μετέδωκεν,
οὐκ εὐχῆς, οὐ κοινωνίας· ἀλλ᾽ ἀποβὰς τοῦ πλοίου,
καὶ τὰ πρόθυρα τῆς ἐκκλησίας παραδραμων, ἔξω
που τῆς πόλεως ἀπελθὼν ηυλίζετο, καὶ πολλὰ παρα
PG 52:530του, καὶ μακρὰν ἀποδημίαν στείλασθαι, καὶ πρὸς τὴν ὑμετέραν δραμεῖν ἀγάπην, καὶ πάντα σαφῶς ἀναδιδάξαντας, ταχίστην παρασκευάσαι γενέσθαι τὴν διόρθωσιν, οἷς καὶ τοὺς τιμιωτάτους καὶ ἀγαπητοὺς τῶν διακόνων Παῦλον καὶ Κυριακὸν συνεπέμψα-μεν· καὶ αὐτοὶ δὲ ὡς ἐν εἴδει ἐπιστολῆς, ἐν βραχεῖ διδάξομεν ὑμῶν τὴν ἀγάπην τὰ γεγενημένα. Ὁ γὰρ τῇς Ἐκκλησίας τῆς ἐν Ἀλεξανδρείᾳ τὴν προεδρίαν ἐγχειρισθεὶς Θεόφιλος, ἐντυχόντων τινῶν τῷ εὐσεβε-στάτῳ βασιλεῖ κατ’ αὐτοῦ, κελευσθεὶς ἀφικέσθαι μόνος, συναγαγὼν μεθ’ ἑαυτοῦ πλῆθος Αἰγυπτίων ἐπισκόπων οὐκ ὀλίγων παραγίνεται, καθάπερ ἐκ προοιμίων δεῖξαι βουλόμενος, ὅτι εἰς πόλεμον καὶ παράταξιν ἀφῖκται· εἶτα τῆς μεγάλης καὶ θεοφιλοῦς Κωνσταντινουπόλεως ἐπιβὰς, οὐκ εἰς ἐκκλησίαν εἰς-ῆλθε κατὰ τὸ εἰωθὸς καὶ τὸν ἄνωθεν κρατήσαντα θεσμὸν, οὐχ ἡμῖν συνεγένετο, οὐ λόγου μετέδωκεν, οὐκ εὐχῆς, οὐ κοινωνίας· ἀλλ’ ἀποβὰς τοῦ πλοίου, καὶ τὰ πρόθυρα τῆς ἐκκλησίας παραδραμὼν, ἔξω που τῆς πόλεως ἀπελθὼν ηὐλίζετο, καὶ πολλὰ παρα-
καλεσάντων ἡμῶν καὶ αὐτὸν καὶ τοὺς μετ’ αὐτοῦ παραγενομένους παρ’ ἡμῖν καταχθῆναι (καὶ γὰρ ἅπαν-τα ηὐτρέπιστο, καὶ καταγώγια, καὶ ὅσα εἰκὸς ἦν) οὔτε ἐκεῖνοι, οὔτε αὐτὸς ἠνέσχετο. Ταῦτα ὁρῶντες ἡμεῖς, καὶ ἐν ἀπορίᾳ ἦμεν πολλῇ, μηδὲ τὴν αἰτίαν δυνά-μενοι τῆς ἀδίκου ταύτης ἀπεχθείας εὑρεῖν· ἀλλ’ ὅμως τὰ παρ’ ἑαυτῶν ἐπληροῦμεν, τὸ πρέπον ἡμῖν αὐτοῖς ποιοῦντες, καὶ συνεχῶς αὐτὸν παρακαλοῦντες συγγενέσθαι τε ἡμῖν, καὶ εἰπεῖν, τίνος ἕνεκεν τοσοῦ-τον ἐκ προοιμίων ἀνεῤῥίπισε πόλεμον, καὶ τηλικαύ-την διεσκέδασε πόλιν. Ὡς δὲ οὐδὲ αὐτὸς ἠβούλετο λέγειν τὴν αἰτίαν, οἵ τε κατηγοροῦντες αὐτοῦ ἐπέ-κειντο, καλέσας ἡμᾶς ὁ εὐσεβέστατος βασιλεὺς, ἐκέ-λευσε πέραν ἔνθα διέτριβεν ἀπιέναι, καὶ τῆς κατ’ αὐτοῦ ἀκούειν ὑποθέσεως. Καὶ γὰρ καὶ ἔφοδον, καὶ σφαγὰς, καὶ ἕτερα ἐνεκάλουν μυρία· ἀλλ’ ἡμεῖς καὶ τοὺς νόμους τῶν πατέρων εἰδότες, καὶ τὸν ἄνδρα αἰδούμενοι καὶ τιμῶντες, καὶ αὐτοῦ δὲ τὰ γράμματα ἔχοντες τὰ δηλοῦντα μὴ δεῖν ὑπερορίους ἕλκεσθαι
PG 52:531τὰς δίκας, ἀλλ’ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις τὰ τῶν ἐπαρχιῶν γυμνάζεσθαι, οὐ κατεδεξάμεθα δικάσαι, ἀλλὰ καὶ μετὰ πολλῆς παρῃτησάμεθα τῆς σφοδρότητος. Ὁ δὲ ὥσπερ τοῖς προτέροις ἐπαγωνιζόμενος, τὸν ἀρχι-διάκονον καλέσας τὸν ἐμὸν, ἐξ αὐθεντίας πολλῆς, ὥσπερ ἤδη χηρευούσης τῆς Ἐκκλησίας, καὶ οὐκ ἐχούσης ἐπίσκοπον, δι’ ἐκείνου τὸν κλῆρον ἅπαντα πρὸς ἑαυτὸν μετέστησε· καὶ ἀνάστατοι αἱ ἐκκλησίαι ἐγένοντο, ἀπαγομένων τῶν ἐν ἑκάστῃ κληρικῶν, καὶ παρασκευαζομένων λιβέλλους διδόναι καθ’ ἡμῶν, καὶ πρὸς κατηγορίαν ἀλειφομένων. Καὶ ταῦτα ποιήσας ἔπεμπε, καὶ ἐκάλει ἡμᾶς εἰς δικαστήριον, μηδέπω τὰς καθ’ ἑαυτοῦ ἀποδυσάμενος αἰτίας, ὃ μάλιστα καὶ παρὰ κανόνας καὶ παρὰ πάντας τοὺς νόμους ἦν. β. Ἀλλ’ ἡμεῖς συνειδότες ὅτι οὐ πρὸς δικαστήριον ἀφικόμεθα (ἢ γὰρ ἂν μυριάκις παρεγενόμεθα), ἀλλὰ πρὸς ἐχθρὸν καὶ πολέμιον, καθάπερ τά τε ἔμπρο-σθεν γεγενημένα καὶ τὰ μετὰ ταῦτα ἐδήλωσεν, ἀπε-στάλκαμεν πρὸς αὐτὸν ἐπισκόπους, τὸν Πισινοῦντος Δημήτριον, τὸν Ἀπαμείας Εὐλύσιον, τὸν Ἀππια-ρίας Λουπίκινον, πρεσβυτέρους δὲ, Γερμανὸν καὶ Σευῆρον, μετὰ τῆς προσηκούσης ἡμῖν ἐπιεικείας ἀπο-κρινόμενοι, καὶ λέγοντες μὴ παραιτεῖσθαι κρίσιν, ἀλλ’ ἐχθρὸν πρόδηλον καὶ πολέμιον φανερόν. Ὁ γὰρ μηδέπω λιβέλλους δεξάμενος, καὶ τοιαῦτα ἐκ προοι-μίων ποιήσας, καὶ ἀποῤῥήξας ἑαυτὸν Ἐκκλησίας, κοινωνίας, εὐχῆς, καὶ κατηγόρους ἀλείφων, καὶ κλῆ-ρον μεθιστὰς, καὶ ἐκκλησίαν ἐρημῶν· πῶς ἂν ᾖ δί-καιος ἐπὶ τὸν τοῦ δικαστοῦ θρόνον ἀναβαίνειν οὐδα-μόθεν αὐτῷ προσήκοντα; Οὐδὲ γὰρ ἀκόλουθόν ἐστι τὸν ἐξ Αἰγύπτου τοὺς ἐν Θρᾴκῃ δικάζειν, καὶ τοῦτον ὑπεύθυνον αἰτίας ὄντα, καὶ ἐχθρὸν καὶ πολέμιον.
Ἀλλ’ ὅμως οὐδὲν αἰδεσθεὶς, ἀλλὰ ἅπερ βεβούλευτο πληρῶσαι ἐπειγόμενος, ἡμῶν δηλωσάντων, ὅτι ἕτοιμοί ἐσμεν καὶ ἑκατὸν καὶ χιλίων ἐπισκόπων παρόντων ἀποδύσασθαι τὰ ἐγκλήματα, καὶ δεῖξαι ὄντας καθα-ροὺς ἑαυτοὺς, ὥσπερ οὖν καὶ ἐσμὲν, οὐκ ἠνέσχετο· ἀλλὰ ἀπόντων ἡμῶν, καὶ σύνοδον ἐπικαλουμένων, καὶ κρίσιν ἐπιζητούντων, καὶ οὐκ ἀκρόασιν φευγόν-των, ἀλλ’ ἀπέχθειαν φανερὰν, καὶ κατηγόρους ἐδέ-χετο, καὶ τοὺς παρ’ ἐμοῦ γενομένους ἀκοινωνήτους ἔλυε, καὶ παρ’ αὐτῶν ἐκείνων οὐδέπω τὰ ἐγκλήματα ἀποδυσαμένων λιβέλλους ἐλάμβανε, καὶ ὑπομνήματα ἔπραττε, ἅπερ ἅπαντα παρὰ θεσμὸν καὶ κανόνων ἀκολουθίαν ἦν. Τί δὲ δεῖ πολλὰ λέγειν; Οὐκ ἀπέστη πάντα ποιῶν; καὶ πραγματευόμενος, ἕως ἡμᾶς μετὰ δυναστείας καὶ αὐθεντίας πάσης καὶ τῆς πόλεως καὶ τῆς ἐκκλησίας ἐξέβαλε, καὶ πρὸς ἑσπέραν βαθεῖαν, τοῦ δήμου παντὸς ἠμῖν ἐπισυρομένου. Ἑλκόμενος ὑπὸ τοῦ κουριώσου τῆς πόλεως ἐν μέσῃ τῇ πόλει, καὶ πρὸς βίαν συρόμενος κατηγόμην, καὶ εἰς πλοῖον ἐνεβαλλόμην, καὶ διὰ νυκτὸς ἔπλεον, ἐπειδὴ σύνοδον πρὸς δικαίαν ἀκρόασιν προεκαλούμην. Τίς ταῦτα ἀδακρυτὶ, κἂν λιθίνην ἔχῃ καρδίαν, ἀκού-σειεν; Ἀλλ’ ἐπειδὴ, καθάπερ ἔφθην εἰπὼν, οὐ θρηνεῖν μόνον τὰ κακῶς γινόμενα, ἀλλὰ καὶ διορθοῦν δεῖ, παρακαλῶ τὴν ὑμετέραν ἀγάπην διαναστῆναι, καὶ συναλγῆσαι, καὶ πάντα ποιῆσαι, ὥστε στῆναι ταύτῃ τὰ κακά. Οὐδὲ γὰρ ἐνταῦθα τὰ τῆς παρανομίας αὐ-τοῖς κατέλυσεν, ἀλλὰ καὶ μετὰ ταῦτα τοῖς προτέ-ροις ἐπαποδύετο. Ἐπειδὴ γὰρ ὁ εὐσεβέστατος βα-σιλεὺς ἐπιπηδήσαντας αὐτοὺς τῇ ἐκκλησίᾳ ἀναισχύντως ἐξέβαλε, καὶ πολλοὶ τῶν παρόντων ἐπι-σκόπων ἰδόντες αὐτῶν τὴν παρανομίαν, εἰς τὰς αὐ-τῶν ἀνεχώρησαν, τὴν ἔφοδον αὐτῶν ὥσπερ πυράν τινα πάντα ἐπινεμομένην φεύγοντες, ἡμεῖς μὲν πάλιν εἰς τὴν πόλιν ἐκαλούμεθα, καὶ εἰς τὴν ἐκ-κλησίαν, ἧς ἀδίκως ἐξεβλήθημεν, ἐπισκόπων τε ἡμᾶς πλειόνων ἢ τριάκοντα εἰσαγόντων, καὶ τοῦ θεοφι-λεστάτου βασιλέως νοτάριον εἰς τοῦτο ἀποστείλαν-τος, ἐκεῖνος δὲ ἐδραπέτευσεν εὐθέως. Τίνος ἕνεκεν καὶ διὰ τί; Εἰσιόντες παρεκαλοῦμεν τὸν θεοφιλέστα-τον βασιλέα, σύνοδον συναγαγεῖν εἰς ἐκδικίαν τῶν γεγενημένων. Συνειδὼς τοίνυν ἅπερ ἕδρασε, καὶ τὸν ἔλεγχον δεδοικὼς, καὶ γραμμάτων βασιλικῶν παντα-χοῦ διαπεμφθέντων, πάντοθεν πάντας συναγόντων, λάθρα μέσων νυκτῶν εἰς ἀκάτιον ἑαυτὸν ἐμβαλὼν, οὕτως ἀπέδρα τοὺς μεθ’ ἑαυτοῦ πάντας ἐπαγό-μενος. γ. Ἀλλ’ ἡμεῖς οὐδὲ οὕτως ἔστημεν, διὰ τὸ τῷ συν-ειδότι θαῤῥεῖν τῷ ἡμετέρῳ, τὰ αὐτὰ πάλιν παρακα-λοῦντες τὸν εὐσεβέστατον βασιλέα. Ὃς καὶ πρεπόντως αὐτοῦ ποιῶν τῇ εὐσεβείᾳ, ἔπεμψε πρὸς αὐτὸν πάλιν καλῶν αὐτὸν ἐξ Αἰγύπτου, καὶ τοὺς μετ’ αὐτοῦ πάν-τας, ὥστε δοῦναι λόγον τῶν γεγενημένων, καὶ μὴ τὰ ἀδίκως οὕτως ἐκ μιᾶς μοίρας, καὶ ἀπόντων ἡμῶν τολμηθέντα, καὶ παρὰ τοσούτους κανόνας, νομίζειν ἀρκεῖν εἰς ἀπολογίαν ἑαυτῷ. Ὁ δὲ οὐδὲ τῶν βασιλικῶν
PG 52:532ἠνέσχετο γραμμάτων, ἀλλ’ ἔμενεν οἴκοι, προβαλλό-μενος στάσιν τοῦ δήμου, καὶ σπουδὴν ἄκαιρόν τινων δῆθεν ἀντεχομένων αὐτοῦ· καίτοι γε πρὸ τῶν γραμ-μάτων τῶν βασιλικῶν αὐτὸς οὗτος ὁ δῆμος μυρίαις αὐτὸν ἦν πλύνας λοιδορίαις. Ἀλλ’ οὐ ταῦτα περι-εργαζόμεθα νῦν, ἀλλ’ ἐκεῖνο δεῖξαι βουλόμενοι, ὅτι κακουργῶν ἀπελήφθη, ταῦτα εἰρήκαμεν. Πλὴν οὐδὲ μετὰ ταῦτα ἡμεῖς ἡσυχάσαμεν, ἀλλ’ ἐπεκείμεθα ἀξιοῦντες δικαστήριον γενέσθαι κατὰ πεῦσιν καὶ ἀπόκρισιν· ἕτοιμοι γὰρ εἶναι ἐλέγομεν δεῖξαι ἑαυτούς τε ἀνευθύνους ὄντας, ἐκείνους δὲ τὰ ἔσχατα παρανο-μήσαντας. Καὶ γὰρ ἦσάν τινες Σύροι τῶν ποτε μετ’ αὐτοῦ παρόντων, ἐνταῦθα ἀπολειφθέντες, οἳ κοινῇ μετ’ αὐτοῦ τὸ πᾶν ἔδρασαν· καὶ προσίεμεν ἕτοιμοι δικάζεσθαι, καὶ πολλάκις ἠνωχλήσαμεν ὑπὲρ τούτου, ἀξιοῦντες τὰ ὑπομνήματα ἡμῖν δοθῆναι, ἢ λιβέλλους κατηγοριῶν, ἢ φύσιν ἐγκλημάτων γνωρισθῆναι, ἢ αὐτοὺς τοὺς κατηγόρους· καὶ οὐδενὸς τούτων τετυχή-καμεν, ἀλλὰ πάλιν ἐξεβλήθημεν τῆς Ἐκκλησίας. Πῶς ἂν τὰ ἐντεῦθεν διηγησαίμην λοιπὸν πᾶσαν ὑπερβαί-νοντα τραγῳδίαν; τίς ταῦτα παραστήσει λόγος; ποία χωρὶς φρίκης δέξεται ἀκοή; Ἡμῶν γὰρ αὐτὰ, καθά-περ ἔμπροσθεν εἶπον, προτεινόντων, ἀθρόον στρατιω-τῶν πλῆθος αὐτῷ τῷ μεγάλῳ σαββάτῳ, πρὸς ἑσπέραν λοιπὸν τῆς ἡμέρας ἐπειγομένης, ταῖς ἐκκλησίαις ἐπεισελθόντες, τὸν κλῆρον ἅπαντα τὸν σὺν ἡμῖν πρὸς βίαν ἐξέβαλον, καὶ ὅπλοις τὸ βῆμα περιεστοίχιστο. Καὶ γυναῖκες τῶν εὐκτηρίων οἴκων πρὸς τὸ βάπτι-σμα ἀποδυσάμεναι κατ’ αὐτὸν τὸν καιρὸν γυμναὶ ἔφυγον ὑπὸ τοῦ φόβου τῆς χαλεπῆς ταύτης ἐφόδου, οὐδὲ τὴν πρέπουσαν γυναιξὶν εὐσχημοσύνην συγ-χωρούμεναι περιθέσθαι· πολλαὶ δὲ καὶ τραύματα δεξάμεναι ἐξεβάλλοντο, καὶ αἵματος αἱ κολυμβῆθραι ἐπληροῦντο, καὶ τὰ ἱερὰ ἀπὸ τῶν αἱμάτων ἐφοινίς-σετο νάματα. Καὶ οὐδὲ ἐνταῦθα εἱστήκει τὸ δεινόν. Ἀλλ’ ἔνθα τὰ ἅγια ἀπέκειντο εἰσελθόντες οἱ στρα-τιῶται, ὧν ἔνιοι, καθὼς ἔγνωμεν, ἀμύητοι ἦσαν, πάντα τε ἑώρων τὰ ἔνδον, καὶ τὸ ἁγιώτατον αἷμα τοῦ Χριστοῦ, ὡς ἐν τοσούτῳ θορύβῳ, εἰς τὰ τῶν προ-ειρημένων στρατιωτῶν ἱμάτια ἐξεχεῖτο· καὶ ὡς ἐν αἰχμαλωσίᾳ βαρβαρικῇ πάντα ἐτολμᾶτο. Καὶ ὁ δῆμος πρὸς τὴν ἐρημίαν ἠλαύνετο, καὶ πᾶς ὁ λαὸς ἔξω τῆς πόλεως διέτριβε, καὶ κεναὶ ἐν ἑορτῇ τοιαύτῃ τῶν λαῶν αἱ ἐκκλησίαι ἐγίνοντο, καὶ πλείους ἢ τεσσα-ράκοντα ἐπίσκοποι οἱ κοινωνοῦντες ἡμῖν μετὰ τοῦ λαοῦ καὶ τοῦ κλήρου εἰκῆ καὶ μάτην ἠλαύνοντο· καὶ ὀλολυγαὶ, καὶ θρῆνοι, καὶ πηγαὶ δακρύων πανταχοῦ κατὰ τὰς ἀγορὰς, κατὰ τὰς οἰκίας, κατὰ τὰς ἐρημίας, καὶ πᾶν τῆς πόλεως μέρος τῶν συμφο-ρῶν ἐπληροῦτο τούτων· διὰ γὰρ τὴν ὑπερβολὴν τῆς παρανομίας οὐχ οἱ πάσχοντες μόνον, ἀλλὰ καὶ οἱ
μηδὲν τοιοῦτον ὑπομένοντες συνήλγουν ἡμῖν, οὐχ οἱ ὁμόδοξοι μόνον, ἀλλὰ καὶ αἱρετικοὶ, καὶ Ἰουδαῖοι καὶ Ἕλληνες, καὶ ὡς τῆς πόλεως κατὰ κράτος ἁλούσης, οὕτως ἐν θορύβοις καὶ ταραχαῖς καὶ ὀλολυγαῖς ἅπαντα ἦν. Καὶ ταῦτα ἐτολμᾶτο παρὰ γνώμην τοῦ εὐσεβε-
PG 52:533στάτου βασιλέως, νυκτὸς καταλαβούσης, ἐπισκόπων αὐτὰ κατασκευαζόντων, καὶ πολλαχοῦ στρατηγούν-των, οἳ οὐκ ᾐσχύνοντο καμπιδούκτορας ἀντὶ διακόνων προηγουμένους ἕχοντες. Ἡμέρας δὲ γενομένης, πᾶσα ἡ πόλις ἕξω τῶν τειχῶν μετῳκίζετο ὑπὸ δένδρα καὶ νάπας, καθάπερ πρόβατα διεσπαρμένα τὴν ἑορτὴν ἐπιτελοῦντες. δ. Ἔξεστιν ὑμῖν τὰ ἐντεῦθεν λογίσασθαι λοιπὸν ἅπαντα· ὥσπερ γὰρ ἔφθην εἰπὼν, οὐχ οἷόν τε πάντα ἐπελθεῖν τῷ λόγῳ καθ’ ἕκαστον γινόμενα. Τὸ δὴ χα-λεπὸν, ὅτι τοσαῦτα καὶ τηλικαῦτα κακὰ οὐδέπω καὶ νῦν λύσιν ἔλαβεν, ἀλλ’ οὐδὲ ἐλπίδα λύσεως· ἀλλ’ ἐκτείνεται καθ’ ἑκάστην ἡμέραν τὸ δεινὸν, καὶ γέλως γεγόναμεν τοῖς πολλοῖς μᾶλλον δὲ γελᾷ μὲν οὐδεὶς, κἂν μυριάκις παράνομος ᾖ, θρηνοῦσι δὲ πάντες, ὅπερ ἔφην, τὸν κολοφῶνα τῶν κακῶν, τὴν καινὴν ταύτην παρανομίαν. Τί ἄν τις εἴποι τὰς τῶν λοιπῶν Ἐκκλησιῶν τα-ραχάς; Οὐδὲ γὰρ ἐνταῦθα ἔστη τὸ κακὸν, ἀλλὰ καὶ μέχρι τῆς ἕω ἔφθασε. Καθάπερ γὰρ ἀπὸ κεφαλῆς πονηροῦ ῥεύματος ἐκχυθέντος, τὰ λοιπὰ διαφθείρεται μέρη, οὕτω δὴ καὶ νῦν ὥσπερ ἐκ πηγῆς τῆς μεγάλης ταύτης πόλεως τῶν κακῶν ἀρξαμένων, ὁδῷ τὰ τῶν θορύβων πανταχοῦ προέβη, καὶ κλῆροι πανταχοῦ ἐπανέστησαν ἐπισκόποις, καὶ ἐπίσκοποι ἐπισκόπων, καὶ λαοὶ μὲν λαῶν διεσχίσθησαν, οἱ δὲ μέλλουσι, καὶ πανταχοῦ τῶν κακῶν ὠδῖνες, καὶ τῆς οἰ-κουμένης ἁπάσης ἀνατροπή. Μαθόντες τοίνυν ἅπαντα, κύριοί μου τιμιώτατοι καὶ εὐλαβέστατοι, τὴν προς-ήκουσαν ὑμῖν ἀνδρείαν καὶ σπουδὴν ἐπιδείξασθε, ὥστε παρανομίαν τοσαύτην ἐπεισελθοῦσαν ταῖς Ἐκκλησίαις ἀναστεῖλαι. Εἰ γὰρ τοῦτο κρατήσειε τὸ ἔθος, καὶ ἐξὸν γένηται τοῖς βουλομένοις εἰς τὰς ἀλλοτρίας ἀπιέ-ναι παροικίας ἐκ τοσούτων διαστημάτων, καὶ ἐκβάλ-λειν οὓς ἂν ἐθέλοι τις, κατ’ ἐξουσίαν ἰδίαν πράττειν, ἅπερ ἂν ἐθέλωσιν, ἴστε ὅτι πάντα οἰχήσεται, καὶ πό-λεμός τις ἀκήρυκτος πᾶσαν ἐπιδραμεῖται τὴν οἰκου-μένην, πάντων πάντας βαλλόντων καὶ βαλλομένων. Ἵνα οὖν μὴ τοσαύτη σύγχυσις καταλάβῃ τὴν ὑφ’ ἥλιον πᾶσαν, ἐπιστεῖλαι παρακλήθητε τὰ μὲν οὕτω παρανόμως γεγενημένα ἀπόντων ἡμῶν, καὶ ἐκ μιᾶς μοίρας, καὶ οὐ παραιτησαμένων κρίσιν, μηδεμίαν ἔχειν ἰσχὺν, ὥσπερ οὖν οὐδὲ ἔχει τῇ οἰκείᾳ φύσει· τοὺς δὲ τοιαῦτα παρανομήσαντας ἐλεγχομένους τῷ ἐπιτιμίῳ ὑποβάλλεσθαι τῶν ἐκκλησιαστικῶν νόμων· ἡμᾶς δὲ τοὺς οὐχ ἁλόντας, οὐκ ἐλεγχομένους, οὐκ ἀποδειχθέντας ὑπευθύνους, τῶν γραμμάτων τῶν ὑμε-τέρων δότε ἀπολαύειν συνεχῶς, καὶ τῆς ἀγάπης, καὶ πάντων τῶν ἄλλων, ὧνπερ καὶ ἔμπροσθεν. Εἰ δὲ βού-λοιντο καὶ νῦν οἱ τὰ τοιαῦτα παρανομήσαντες ἐγκλή-ματα γυμνάζειν, ἐφ’ οἷς ἡμᾶς ἀδίκως ἐξέβαλον, ὑπομνημάτων ἡμῖν οὐ δοθέντων, οὐ λιβέλλων, οὐ κατηγόρων φανέντων· δικαστηρίου καθίσαντος ἀδε-κάστου, καὶ δικασόμεθα, καὶ ἀπολογησόμεθα, καὶ ἀποδείξομεν ἑαυτοὺς ἀνευθύνους τῶν ἐπαγομένων ἡμῖν, ὥσπερ οὖν καὶ ἐσμέν· τὰ γὰρ νῦν γεγενημένα παρ’ αὐτῶν πάσης ἐκτός ἐστιν ἀκολουθίας, καὶ παν-
533
S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP.
Ανέσχετο γραμμάτων, ἀλλ' ἔμενεν οἴκοι, προβαλλό
μενος στάσιν τοῦ δήμου, καὶ σπουδὴν ἄκαιρόν τινων
δῆθεν ἀντεχομένων αὐτοῦ· καίτοι γε πρὸ τῶν γραμμάτων τῶν βασιλικῶν αὐτὸς οὗτος ὁ δῆμος μυρίας
αὐτὸν ἦν πλύνας λοιδορίαις 4. Αλλ' οὐ ταῦτα περιεργαζόμεθα νῦν, ἀλλ' ἐκεῖνο δεῖξαι βουλόμενοι, ὅτι
κακουργῶν ἀπελήφθη, ταῦτα εἰρήκαμεν. Πλὴν οὐδὲ
μετὰ ταῦτα ἡμεῖς ἡσυχάσαμεν, ἀλλ᾽ ἐπεκείμεθα
ἀξιοῦντες – δικαστήριον γενέσθαι κατὰ πεῦσιν καὶ
ἀπόκρισιν· ἕτοιμοι γὰρ εἶναι ἐλέγομεν δεῖξαι ἑαυτούς
τε ἀνευθύνους ὄντας, ἐκείνους δὲ τὰ ἔσχατα παρανο
μήσαντας. Καὶ γὰρ ἦσάν τινες Σύροι τῶν ποτε μετ'
αὐτοῦ παρόντων, ἐνταῦθα ἀπολειφθέντες, οι κοινῇ
μετ' αὐτοῦ ε τὸ πᾶν ἔδρασαν· καὶ προσίεμεν ἕτοιμοι
δικάζεσθαι, καὶ πολλάκις ἠνωχλήσαμεν ὑπὲρ τούτου,
ἀξιοῦντες τὰ ὑπομνήματα ἡμῖν δοθῆναι, ἢ λιβέλλους
κατηγοριών, ἢ φύσιν ἐγκλημάτων γνωρισθῆναι, ἢ
αὐτοὺς τοὺς κατηγόρους· καὶ οὐδενὸς τούτων τετυχήκαμεν, ἀλλὰ πάλιν ἐξεβλήθημεν τῆς Ἐκκλησίας. Πῶς
ἂν τὰ ἐντεῦθεν διηγησαίμην λοιπὸν πᾶσαν ὑπερβαίνοντα τραγῳδίαν; τίς ταῦτα παραστήσει λόγος; ποία
χωρὶς φρίκης δέξεται ἀκοή; Ημῶν γὰρ αὐτὰ, καθάπερ ἔμπροσθεν εἶπον, προτεινόντων, αθρόον στρατιω·
τῶν πλῆθος αὐτῷ τῷ μεγάλῳ σαββάτῳ, πρὸς ἑσπέραν
λοιπὸν τῆς ἡμέρας ἐπειγομένης α, ταῖς ἐκκλησίαις
ἐπεισελθόντες, τὸν κλῆρον ἅπαντα τὸν σὺν ἡμῖν πρὸς
βίαν ἐξέβαλον, καὶ ὅπλοις τὸ βῆμα περιεστοίχιστο.
Καὶ γυναῖκες τῶν εὐκτηρίων οἴκων πρὸς τὸ βάπτισμα ἀποδυσάμεναι κατ' αὐτὸν τὸν καιρὸν γυμναὶ [519]
ἔφυγον ὑπὸ τοῦ φόβου τῆς χαλεπῆς ταύτης ἐφόδου,
οὐδὲ τὴν πρέπουσαν γυναιξὶν εὐσχημοσύνην συγχωρούμεναι περιθέσθαι· πολλαὶ δὲ καὶ τραύματα
δεξάμεναι ἐξεβάλλοντο, καὶ αἵματος αἱ κολυμβήθρας
ἐπληροῦντο, καὶ τὰ ἱερὰ ἀπὸ τῶν αἱμάτων ἐφοινίσ
σε το νάματα. Καὶ οὐδὲ ἐνταῦθα εἱστήκει τὸ δεινόν.
Αλλ' ἔνθα τὰ ἅγια ἀπέκειντο εἰσελθόντες οἱ στρατ
τιῶται, ὧν ἔνιοι, καθὼς ἔγνωμεν, ἀμύητοι ἦσαν,
πάντα τε ἑώρων τὰ ἔνδον, καὶ τὸ ἁγιώτατον αἷμα
τοῦ Χριστοῦ, ὡς ἐν τοσούτῳ θορύβῳ, εἰς τὰ τῶν προ
ειρημένων στρατιωτῶν ἱμάτια ἐξεχεῖτο· καὶ ὡς ἐν
αἰχμαλωσία βαρβαρικῇ πάντα τολμᾶτο. Καὶ ὁ δῆμος
πρὸς τὴν ἐρημίαν ἡλαύνετο, καὶ πᾶς ὁ λαὸς ἔξω τῆς
πόλεως διέτριβε, καὶ κεναὶ ἐν ἑορτῇ τοιαύτῃ τῶν
λαῶν αἱ ἐκκλησίαι ἐγίνοντο, καὶ πλείους ἢ τεσσαράκοντα ἐπίσκοποι οἱ κοινωνοῦντες ἡμῖν μετὰ τοῦ
λαοῦ καὶ τοῦ κλήρου εἰκῆ καὶ μάτην ἠλαύνοντο·
καὶ ὀλολυγαί, καὶ θρῆνοι ", καὶ πηγαὶ δακρύων
πανταχοῦ κατὰ τὰς ἀγορὰς, κατὰ τὰς οἰκίας, κατὰ
τὰς ἐρημίας, καὶ πᾶν τῆς πόλεως μέρος τῶν συμφοτῶν ἐπληροῦτο 1 τούτων· διὰ γὰρ τὴν ὑπερβολὴν τῆς
παρανομίας οὐχ οἱ πάσχοντες μόνον, ἀλλὰ καὶ οἱ
μηδὲν τοιοῦτον ὑπομένοντες συνήλγουν ἡμῖν, οὐχ οἱ
ὁμόδοξοι μόνον, ἀλλὰ καὶ αἱρετικοὶ, καὶ Ἰουδαῖοι καὶ
Ἕλληνες, καὶ ὡς τῆς πόλεως κατὰ κράτος ἁλούσης,
οὕτως ἐν θορύβοις καὶ ταραχαῖς καὶ ὀλολυγαῖς ἅπαντα
ἦν. Καὶ ταῦτα ἐτολμᾶτο παρὰ γνώμην τοῦ εὐσεβε
a Duo mss. αὐτὸν ἔβαλε λοιδορίαις.
b Tres mss. ἀλλ' ἐπεθέμεθα ἀξιοῦντες. Infra ἐλέγομεν deest in tribus mss.
• Omnes mss. uno excepto oἱ καὶ μετ' αὐτοῦ. Infra tres
mss. ἢ λιβέλλους κατηγόρων, et sic eliam Palladius.
d Sic ms. pene omnes. Editi male ἐπιγινομένης. Hic
locus afertur a Nicephoro Call. lib. xuit, cap. 49.
e Ass. pene omnes ολολυγαὶ καὶ οἰμωγαὶ καὶ κωκυτοὶ καὶ
Θρήνοι.
f Morel. et Montr.... ἐρημίας, καὶ κατὰ πᾶν... ἐπληροῦτο,
male, siquidem verbum ἐπληροῦτο non habet ad quod referatur. Præpositionem xatá delevimus cum Savilio. Edit.
531
στάτου βασιλέως, νυκτός καταλαβούσης, ἐπισκόπων
αὐτὰ κατασκευαζόντων, καὶ πολλαχοῦ στρατηγούν
των, οἳ οὐκ ᾐσχύνοντο καμπιδούκτορας ἀντὶ διακόνων
προηγουμένους ἔχοντες. Ημέρας δὲ γενομένης, πᾶσα
ἡ πόλις ἔξω τῶν τειχῶν μετῳκίζετο ὑπὸ δένδρα και
νάπας, καθάπερ πρόβατα διεσπαρμένα τὴν ἑορτὴν
ἐπιτελοῦντες.
δ. Εξεστιν ὑμῖν τὰ ἐντεῦθεν λογίσασθαι λοιπὸν
ἅπαντα· ὥσπερ γὰρ ἔφθην εἰπὼν, οὐχ οἷόν τε πάντα
ἐπελθεῖν τῷ λόγῳ καθ᾽ ἕκαστον γινόμενα. Τὸ δὴ χαλεπὸν, ὅτι τοσαῦτα καὶ τηλικαῦτα κακὰ οὐδέπω καὶ
νῦν λύσιν ἔλαβεν, ἀλλ' οὐδὲ ἐλπίδα λύσεως· ἀλλ'
ἐκτείνεται 6 καθ' ἑκάστην ἡμέραν τὸ δεινὸν, καὶ
γέλως γεγόναμεν τοῖς πολλοῖς μᾶλλον δὲ γελᾷ μὲν
οὐδεὶς, κἂν μυριάκις παράνομος ᾖ, θρηνοῦσι δὲ
πάντες, ὅπερ ἔφην, τὸν κολοφώνα τῶν κακῶν, τὴν
καινὴν ταύτην παρανομίαν.
Τί ἄν τις εἴποι τὰς τῶν λοιπῶν Ἐκκλησιῶν τα
ραχάς; Οὐδὲ γὰρ ἐνταῦθα ἔστη τὸ κακὸν, ἀλλὰ καὶ
μέχρι τῆς ἕω ἔφθασε. Καθάπερ γὰρ ἀπὸ κεφαλῆς
πονηροῦ ρεύματος ἐκχυθέντος, τα λοιπά διαφθείρεται
μέρη, οὕτω δὴ καὶ νῦν ὥσπερ ἐκ πηγῆς τῆς μεγάλης
ταύτης πόλεως τῶν κακῶν ἀρξαμένων, ὁδῷ τὰ τῶν
θορύβων πανταχοῦ προέβη, καὶ κλῆροι πανταχοῦ
ἐπανέστησαν ἐπισκόποις, καὶ ἐπίσκοποι ἐπισκόπων,
καὶ λαοὶ μὲν λαῶν διεσχίσθησαν η, οἱ δὲ μέλλουσι,
[520] καὶ πανταχοῦ τῶν κακῶν ὠδῖνες, καὶ τῆς οἰ
κουμένης ἁπάσης ἀνατροπή. Μαθόντες τοίνυν ἅπαντα,
κύριοί μου τιμιώτατοι καὶ εὐλαβέστατοι, τὴν προσήκουσαν ὑμῖν ἀνδρείαν καὶ σπουδὴν ἐπιδείξασθε, ὥστε
παρανομίαν τοσαύτην ἐπεισελθοῦσαν ταῖς Ἐκκλησίαις
ἀναστείλαι ἰ. Εἰ γὰρ τοῦτο κρατήσειε τὸ ἔθος, καὶ
ἐξὸν γένηται τοῖς βουλομένοις εἰς τὰς ἀλλοτρίας ἀπιέκαι παροικίας ἐκ τοσούτων διαστημάτων, καὶ ἐκβάλλειν οὓς ἂν ἐθέλοι τις, κατ' ἐξουσίαν ἰδίαν πράττειν 1,
ἅπερ ἂν ἐθέλωσιν, ἴστε ὅτι πάντα οιχήσεται, καὶ πόλεμός τις ἀκήρυκτος πᾶσαν ἐπιδραμεῖται τὴν οἰκου
μένην, πάντων πάντας βαλλόντων καὶ βαλλομένων.
Ἵνα οὖν μὴ τοσαύτη σύγχυσις καταλάβῃ τὴν ὑφ᾽
ἥλιον πᾶσαν, ἐπιστεῖλαι παρακλήθητε και τὰ μὲν οὕτω
παρανόμως γεγενημένα ἀπόντων ἡμῶν, καὶ ἐκ μιᾶς
μοίρας, καὶ οὐ παραιτησαμένων κρίσιν, μηδεμίαν
ἔχειν ἰσχὺν, ὥσπερ οὖν οὐδὲ ἔχει τῇ οἰκείᾳ φύσει 1τοὺς δὲ τοιαῦτα παρανομήσαντας ελεγχομένους τῷ
ἐπιτιμίῳ ὑποβάλλεσθαι τῶν ἐκκλησιαστικῶν νόμων·
ἡμᾶς δὲ τοὺς οὐχ ἀλόντας, οὐκ ἔλεγχομένους, οὐκ
ἀποδειχθέντας ὑπευθύνους, τῶν γραμμάτων τῶν ὑμετέρων δότε ἀπολαύειν συνεχῶς, καὶ τῆς ἀγάπης, καὶ
πάντων τῶν ἄλλων, ὧνπερ καὶ ἔμπροσθεν. Εἰ δὲ βού
λοιντο καὶ νῦν οἱ τὰ τοιαῦτα παρανομήσαντες ἐγκλή
ματα γυμνάζειν, ἐφ᾽ οἷς ἡμᾶς ἀδίκως ἐξέβαλον,
ὑπομνημάτων ἡμῖν οὐ δοθέντων, οὐ λιβέλλων, οὐ
κατηγόρων φανέντων· δικαστηρίου καθίσαντος ἀδε
κάστου, καὶ δικασόμεθα, καὶ ἀπολογησόμεθα, καὶ
ἀποδείξομεν ἑαυτοὺς ἀνευθύνους τῶν ἐπαγομένων
ἡμῖν, ὥσπερ οὖν καὶ ἑσμέν· τὰ γὰρ νῦν γεγενημένα
παρ' αὐτῶν πάσης ἐκτός ἐστιν ἀκολουθίας, καὶ παν
k
6 Tres mss. et Palladius ἀλλ' ἐπιτείνεται. Edit. ἀλλ' έχε
τείνεται.
h Alii καὶ κλῆροι πολλαχοῦ ἐπανέστησαν, ἐπίσκοποι ἐπι
σκόποις, καὶ λαοὶ διεσχίσθησαν. Palladius καὶ κληρικοί.
1 Duo mss. ἀναστείλητε. Palladius ἀποστείλαι.
j Quatuor mss. πράττοντας. Palladius πράττοντες.
k Editi παρακλήθητι, tres mss. παρακλήθητε, recte, nam
plurimos alloquitur. Palladius παρακαλώ.
1 Sic omnes inss. recle: Edili τὴν οἰκείαν φύσιν.
τὸς νόμου καὶ κανόνος ἐκκλησιαστικοῦ. Καὶ τί λέγω κανόνος ἐκκλησιαστικοῦ; Οὐδὲ ἐν τοῖς ἔξω μὲν οὖν δικαστηρίοις τοιαῦτα ἐτολμήθη ποτὲ, μᾶλλον δὲ οὐδὲ ἐν βαρβαρικῷ δικαστηρίῳ, οὐδὲ Σκύθαι, οὐδὲ Σαυ-ρομάται οὕτως ἄν ποτε ἐδίκασαν ἐκ μιᾶς μοίρας κρί-ναντες, ἀπόντος τοῦ αἰτιωμένου, παραιτουμένου οὐ κρίσιν, ἀλλ’ ἀπέχθειαν, καλοῦντος δικαστὰς μυρίους, ἀνεύθυνον ἑαυτὸν εἶναι λέγοντος, καὶ τῆς οἰκουμένης παρούσης ἀποδύσασθαι τὰς αἰτίας, καὶ δεῖξαι ἑαυτὸν ἐν ἅπασιν ἀθῶον ὄντα. Ταῦτα οὖν πάντα λογισάμε-νοι, καὶ παρὰ τῶν κυρίων μου τῶν εὐλαβεστάτων
533
S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP.
Ανέσχετο γραμμάτων, ἀλλ' ἔμενεν οἴκοι, προβαλλό
μενος στάσιν τοῦ δήμου, καὶ σπουδὴν ἄκαιρόν τινων
δῆθεν ἀντεχομένων αὐτοῦ· καίτοι γε πρὸ τῶν γραμμάτων τῶν βασιλικῶν αὐτὸς οὗτος ὁ δῆμος μυρίας
αὐτὸν ἦν πλύνας λοιδορίαις 4. Αλλ' οὐ ταῦτα περιεργαζόμεθα νῦν, ἀλλ' ἐκεῖνο δεῖξαι βουλόμενοι, ὅτι
κακουργῶν ἀπελήφθη, ταῦτα εἰρήκαμεν. Πλὴν οὐδὲ
μετὰ ταῦτα ἡμεῖς ἡσυχάσαμεν, ἀλλ᾽ ἐπεκείμεθα
ἀξιοῦντες – δικαστήριον γενέσθαι κατὰ πεῦσιν καὶ
ἀπόκρισιν· ἕτοιμοι γὰρ εἶναι ἐλέγομεν δεῖξαι ἑαυτούς
τε ἀνευθύνους ὄντας, ἐκείνους δὲ τὰ ἔσχατα παρανο
μήσαντας. Καὶ γὰρ ἦσάν τινες Σύροι τῶν ποτε μετ'
αὐτοῦ παρόντων, ἐνταῦθα ἀπολειφθέντες, οι κοινῇ
μετ' αὐτοῦ ε τὸ πᾶν ἔδρασαν· καὶ προσίεμεν ἕτοιμοι
δικάζεσθαι, καὶ πολλάκις ἠνωχλήσαμεν ὑπὲρ τούτου,
ἀξιοῦντες τὰ ὑπομνήματα ἡμῖν δοθῆναι, ἢ λιβέλλους
κατηγοριών, ἢ φύσιν ἐγκλημάτων γνωρισθῆναι, ἢ
αὐτοὺς τοὺς κατηγόρους· καὶ οὐδενὸς τούτων τετυχήκαμεν, ἀλλὰ πάλιν ἐξεβλήθημεν τῆς Ἐκκλησίας. Πῶς
ἂν τὰ ἐντεῦθεν διηγησαίμην λοιπὸν πᾶσαν ὑπερβαίνοντα τραγῳδίαν; τίς ταῦτα παραστήσει λόγος; ποία
χωρὶς φρίκης δέξεται ἀκοή; Ημῶν γὰρ αὐτὰ, καθάπερ ἔμπροσθεν εἶπον, προτεινόντων, αθρόον στρατιω·
τῶν πλῆθος αὐτῷ τῷ μεγάλῳ σαββάτῳ, πρὸς ἑσπέραν
λοιπὸν τῆς ἡμέρας ἐπειγομένης α, ταῖς ἐκκλησίαις
ἐπεισελθόντες, τὸν κλῆρον ἅπαντα τὸν σὺν ἡμῖν πρὸς
βίαν ἐξέβαλον, καὶ ὅπλοις τὸ βῆμα περιεστοίχιστο.
Καὶ γυναῖκες τῶν εὐκτηρίων οἴκων πρὸς τὸ βάπτισμα ἀποδυσάμεναι κατ' αὐτὸν τὸν καιρὸν γυμναὶ [519]
ἔφυγον ὑπὸ τοῦ φόβου τῆς χαλεπῆς ταύτης ἐφόδου,
οὐδὲ τὴν πρέπουσαν γυναιξὶν εὐσχημοσύνην συγχωρούμεναι περιθέσθαι· πολλαὶ δὲ καὶ τραύματα
δεξάμεναι ἐξεβάλλοντο, καὶ αἵματος αἱ κολυμβήθρας
ἐπληροῦντο, καὶ τὰ ἱερὰ ἀπὸ τῶν αἱμάτων ἐφοινίσ
σε το νάματα. Καὶ οὐδὲ ἐνταῦθα εἱστήκει τὸ δεινόν.
Αλλ' ἔνθα τὰ ἅγια ἀπέκειντο εἰσελθόντες οἱ στρατ
τιῶται, ὧν ἔνιοι, καθὼς ἔγνωμεν, ἀμύητοι ἦσαν,
πάντα τε ἑώρων τὰ ἔνδον, καὶ τὸ ἁγιώτατον αἷμα
τοῦ Χριστοῦ, ὡς ἐν τοσούτῳ θορύβῳ, εἰς τὰ τῶν προ
ειρημένων στρατιωτῶν ἱμάτια ἐξεχεῖτο· καὶ ὡς ἐν
αἰχμαλωσία βαρβαρικῇ πάντα τολμᾶτο. Καὶ ὁ δῆμος
πρὸς τὴν ἐρημίαν ἡλαύνετο, καὶ πᾶς ὁ λαὸς ἔξω τῆς
πόλεως διέτριβε, καὶ κεναὶ ἐν ἑορτῇ τοιαύτῃ τῶν
λαῶν αἱ ἐκκλησίαι ἐγίνοντο, καὶ πλείους ἢ τεσσαράκοντα ἐπίσκοποι οἱ κοινωνοῦντες ἡμῖν μετὰ τοῦ
λαοῦ καὶ τοῦ κλήρου εἰκῆ καὶ μάτην ἠλαύνοντο·
καὶ ὀλολυγαί, καὶ θρῆνοι ", καὶ πηγαὶ δακρύων
πανταχοῦ κατὰ τὰς ἀγορὰς, κατὰ τὰς οἰκίας, κατὰ
τὰς ἐρημίας, καὶ πᾶν τῆς πόλεως μέρος τῶν συμφοτῶν ἐπληροῦτο 1 τούτων· διὰ γὰρ τὴν ὑπερβολὴν τῆς
παρανομίας οὐχ οἱ πάσχοντες μόνον, ἀλλὰ καὶ οἱ
μηδὲν τοιοῦτον ὑπομένοντες συνήλγουν ἡμῖν, οὐχ οἱ
ὁμόδοξοι μόνον, ἀλλὰ καὶ αἱρετικοὶ, καὶ Ἰουδαῖοι καὶ
Ἕλληνες, καὶ ὡς τῆς πόλεως κατὰ κράτος ἁλούσης,
οὕτως ἐν θορύβοις καὶ ταραχαῖς καὶ ὀλολυγαῖς ἅπαντα
ἦν. Καὶ ταῦτα ἐτολμᾶτο παρὰ γνώμην τοῦ εὐσεβε
a Duo mss. αὐτὸν ἔβαλε λοιδορίαις.
b Tres mss. ἀλλ' ἐπεθέμεθα ἀξιοῦντες. Infra ἐλέγομεν deest in tribus mss.
• Omnes mss. uno excepto oἱ καὶ μετ' αὐτοῦ. Infra tres
mss. ἢ λιβέλλους κατηγόρων, et sic eliam Palladius.
d Sic ms. pene omnes. Editi male ἐπιγινομένης. Hic
locus afertur a Nicephoro Call. lib. xuit, cap. 49.
e Ass. pene omnes ολολυγαὶ καὶ οἰμωγαὶ καὶ κωκυτοὶ καὶ
Θρήνοι.
f Morel. et Montr.... ἐρημίας, καὶ κατὰ πᾶν... ἐπληροῦτο,
male, siquidem verbum ἐπληροῦτο non habet ad quod referatur. Præpositionem xatá delevimus cum Savilio. Edit.
531
στάτου βασιλέως, νυκτός καταλαβούσης, ἐπισκόπων
αὐτὰ κατασκευαζόντων, καὶ πολλαχοῦ στρατηγούν
των, οἳ οὐκ ᾐσχύνοντο καμπιδούκτορας ἀντὶ διακόνων
προηγουμένους ἔχοντες. Ημέρας δὲ γενομένης, πᾶσα
ἡ πόλις ἔξω τῶν τειχῶν μετῳκίζετο ὑπὸ δένδρα και
νάπας, καθάπερ πρόβατα διεσπαρμένα τὴν ἑορτὴν
ἐπιτελοῦντες.
δ. Εξεστιν ὑμῖν τὰ ἐντεῦθεν λογίσασθαι λοιπὸν
ἅπαντα· ὥσπερ γὰρ ἔφθην εἰπὼν, οὐχ οἷόν τε πάντα
ἐπελθεῖν τῷ λόγῳ καθ᾽ ἕκαστον γινόμενα. Τὸ δὴ χαλεπὸν, ὅτι τοσαῦτα καὶ τηλικαῦτα κακὰ οὐδέπω καὶ
νῦν λύσιν ἔλαβεν, ἀλλ' οὐδὲ ἐλπίδα λύσεως· ἀλλ'
ἐκτείνεται 6 καθ' ἑκάστην ἡμέραν τὸ δεινὸν, καὶ
γέλως γεγόναμεν τοῖς πολλοῖς μᾶλλον δὲ γελᾷ μὲν
οὐδεὶς, κἂν μυριάκις παράνομος ᾖ, θρηνοῦσι δὲ
πάντες, ὅπερ ἔφην, τὸν κολοφώνα τῶν κακῶν, τὴν
καινὴν ταύτην παρανομίαν.
Τί ἄν τις εἴποι τὰς τῶν λοιπῶν Ἐκκλησιῶν τα
ραχάς; Οὐδὲ γὰρ ἐνταῦθα ἔστη τὸ κακὸν, ἀλλὰ καὶ
μέχρι τῆς ἕω ἔφθασε. Καθάπερ γὰρ ἀπὸ κεφαλῆς
πονηροῦ ρεύματος ἐκχυθέντος, τα λοιπά διαφθείρεται
μέρη, οὕτω δὴ καὶ νῦν ὥσπερ ἐκ πηγῆς τῆς μεγάλης
ταύτης πόλεως τῶν κακῶν ἀρξαμένων, ὁδῷ τὰ τῶν
θορύβων πανταχοῦ προέβη, καὶ κλῆροι πανταχοῦ
ἐπανέστησαν ἐπισκόποις, καὶ ἐπίσκοποι ἐπισκόπων,
καὶ λαοὶ μὲν λαῶν διεσχίσθησαν η, οἱ δὲ μέλλουσι,
[520] καὶ πανταχοῦ τῶν κακῶν ὠδῖνες, καὶ τῆς οἰ
κουμένης ἁπάσης ἀνατροπή. Μαθόντες τοίνυν ἅπαντα,
κύριοί μου τιμιώτατοι καὶ εὐλαβέστατοι, τὴν προσήκουσαν ὑμῖν ἀνδρείαν καὶ σπουδὴν ἐπιδείξασθε, ὥστε
παρανομίαν τοσαύτην ἐπεισελθοῦσαν ταῖς Ἐκκλησίαις
ἀναστείλαι ἰ. Εἰ γὰρ τοῦτο κρατήσειε τὸ ἔθος, καὶ
ἐξὸν γένηται τοῖς βουλομένοις εἰς τὰς ἀλλοτρίας ἀπιέκαι παροικίας ἐκ τοσούτων διαστημάτων, καὶ ἐκβάλλειν οὓς ἂν ἐθέλοι τις, κατ' ἐξουσίαν ἰδίαν πράττειν 1,
ἅπερ ἂν ἐθέλωσιν, ἴστε ὅτι πάντα οιχήσεται, καὶ πόλεμός τις ἀκήρυκτος πᾶσαν ἐπιδραμεῖται τὴν οἰκου
μένην, πάντων πάντας βαλλόντων καὶ βαλλομένων.
Ἵνα οὖν μὴ τοσαύτη σύγχυσις καταλάβῃ τὴν ὑφ᾽
ἥλιον πᾶσαν, ἐπιστεῖλαι παρακλήθητε και τὰ μὲν οὕτω
παρανόμως γεγενημένα ἀπόντων ἡμῶν, καὶ ἐκ μιᾶς
μοίρας, καὶ οὐ παραιτησαμένων κρίσιν, μηδεμίαν
ἔχειν ἰσχὺν, ὥσπερ οὖν οὐδὲ ἔχει τῇ οἰκείᾳ φύσει 1τοὺς δὲ τοιαῦτα παρανομήσαντας ελεγχομένους τῷ
ἐπιτιμίῳ ὑποβάλλεσθαι τῶν ἐκκλησιαστικῶν νόμων·
ἡμᾶς δὲ τοὺς οὐχ ἀλόντας, οὐκ ἔλεγχομένους, οὐκ
ἀποδειχθέντας ὑπευθύνους, τῶν γραμμάτων τῶν ὑμετέρων δότε ἀπολαύειν συνεχῶς, καὶ τῆς ἀγάπης, καὶ
πάντων τῶν ἄλλων, ὧνπερ καὶ ἔμπροσθεν. Εἰ δὲ βού
λοιντο καὶ νῦν οἱ τὰ τοιαῦτα παρανομήσαντες ἐγκλή
ματα γυμνάζειν, ἐφ᾽ οἷς ἡμᾶς ἀδίκως ἐξέβαλον,
ὑπομνημάτων ἡμῖν οὐ δοθέντων, οὐ λιβέλλων, οὐ
κατηγόρων φανέντων· δικαστηρίου καθίσαντος ἀδε
κάστου, καὶ δικασόμεθα, καὶ ἀπολογησόμεθα, καὶ
ἀποδείξομεν ἑαυτοὺς ἀνευθύνους τῶν ἐπαγομένων
ἡμῖν, ὥσπερ οὖν καὶ ἑσμέν· τὰ γὰρ νῦν γεγενημένα
παρ' αὐτῶν πάσης ἐκτός ἐστιν ἀκολουθίας, καὶ παν
k
6 Tres mss. et Palladius ἀλλ' ἐπιτείνεται. Edit. ἀλλ' έχε
τείνεται.
h Alii καὶ κλῆροι πολλαχοῦ ἐπανέστησαν, ἐπίσκοποι ἐπι
σκόποις, καὶ λαοὶ διεσχίσθησαν. Palladius καὶ κληρικοί.
1 Duo mss. ἀναστείλητε. Palladius ἀποστείλαι.
j Quatuor mss. πράττοντας. Palladius πράττοντες.
k Editi παρακλήθητι, tres mss. παρακλήθητε, recte, nam
plurimos alloquitur. Palladius παρακαλώ.
1 Sic omnes inss. recle: Edili τὴν οἰκείαν φύσιν.
PG 52:534ἀδελφῶν ἡμῶν τῶν ἐπισκόπων σαφέστερον ἅπαντα μαθόντες, τὴν παρ’ ἑαυτῶν ἡμῖν εἰσενεγκεῖν σπουδὴν παρακλήθητε. Οὕτω γὰρ οὐχ ἡμῖν μόνοις χαριεῖσθε, ἀλλὰ καὶ τῷ κοινῷ τῶν Ἐκκλησιῶν, καὶ τὸν παρὰ τοῦ Θεοῦ λήψεσθε μισθὸν, τοῦ διὰ τὴν τῶν Ἐκκλη-σιῶν εἰρήνην πάντα ποιοῦντος. Διηνεκῶς ἐῤῥωμένος ὑπερεύχου μου, δέσποτα τιμιώτατε καὶ ὁσιώτατε.
Continue reading PG 52: Epistolae ad Cyriacum episcopum →≣ entire volume