AUCTORUM ET OPERUM QUI IN HOC TOMO VI CONTINENTUR. Oratio ad Græcos Cohortatio ad Græcos De monarchia Apologia prima pro Christianis Apologia secunda Dialogus cum Tryphone Judæo col. Oratio adversus Græcos Legatio pro Christianis De resuèrectione mortuorum Libri tres ad Autolycum Irrisio gentilium philosophorum. Appendix ad S. Justinum, Tatianum et Theophilum. Joannis Henrici Nolte conjectura et emendationes in omnes hujus voluminis scriptores. Ex Typis MIGNE, au Petit-Montrouge.

DE SUPERIORIBUS EDITIONIBUS, DE S. JUSTINI ET ALIORUM RELIGIONIS DEFENSORUM DOCTRINA, EORUMQUE GESTIS AC SCRIPTIS DISSERITUR. Præter operam in his scriptoribus interpretandis navatam, aut in eorum contextu variis observationi bos illustrando, plurima supersunt consulto in hanc præfationem rejecta. Postulat enim instituti mei ratio, ut et de superioribus editionibus aliquid dicam, et quid in hac nova conatus sim, edisseram. Se quitur alia res longe majoris momenti, horum religionis defensorum ac præcipue S. Justini doctrina, quam quidem ubi obscura et difficultatibus obstructa est, 'illustrare et explicare; ubi perperam oppu gnata, defendere conabor. Neque etiam in eo genere, quod et antiquitatis investigatione suavissimum est, et ad ipsorum dogmatum defensionem perutile, labori parcendum duxi, id est in rebus gestis et scriptis Jastini, Tatiani, Athenagoræ et Theophili expendendis et dijudicandis. Erit itaque hujus præfationis pars triplex: In prima de superioribus horum scriptorum editionibus, et de hac omnium novissima disseram; in secunda de nonnullis Justini atque etiam Tatiani et Athenagoræ et Theophili sententiis; in tertia de eorum rebus-gestis et scriptis. De superioribus editionibus operum S. Justini martyris, Tatiani, Athenagoræ, Theophili Antiocheni et Hermiæ. nes Græcorum ad Christianos. Testatur doctissimus De editionibus Græcis operum S. Justini variisque Fabricius utramque Apologiam Grace jampridem interpretibus. Prodierat Lutetiæ Græce et Latine, anno 1539, ex officina Guillardi, Cohortatio S. Justini ad Græcos, sed omnia S. martyris opera Græce primus edidit Robertus Stephanus anno 1551, Regiis typis, cum la tentem hunc thesaurum e Bibliotheca Regia eruisset. Accurata viri celeberrimi diligentia, quæ tot operi bus nobilitata est, eamdemn in hac editione laudem meruit. Sed, ut fieri non potest ut omnem prorsus maculam humana natura caveat, nonnulla, quan quam perraro, aliter ac in codice ms. exstabant, partim imprudens excusit, partim de industria ut sententiam leniret, quæ ipsi durior videbatur. Quin etiam, quod quidem incuriæ tribuendum, brevem quamdam adversus gentiles pertractationem, seu po tius observationum complexionem, semel post Con futationem Aristotelis dogmatum satis accurate, ite rum post Quæstiones ad orthodoxos non sine lacuna et pluribus mendis edidit. Opera Justini a Rob. Stephano sine materiæ de lectu, sine genuinorum et spuriorum discrimine, ut in codice ms, invenerat, hunc in modum disposita Epistola ad Zenam et Serenum, Cohortatio ad Græ cos, Dialogus cum Tryphone Judaro, Apologia pro Christianis ad senatum, Apologia ad Antoninum, De Dei monarchia, nonnullorum Aristotelis dogmatum Confutatio, Quæstiones Christianorum ad Græcos, Quæstiones et responsiones ad orthodoxos, Quæstio Romæ editam fuisse a Zannero in 8, cum Gregorii Thaumaturgi, Athanasii, Basilii, Gregorii Nazian zeni et Chrysostomi nonnullis, curante Hieron. Bunello, S. J. Cum Justini operum utilitas Græce nescientibus clausa esset, eruditorum nonnulli Latinis eum litteris illustrare aggressi sunt. Qua quidem in palæstra pri mus enituit vir Græcis Latinisque litteris instructu3 Joachimus Perionius, Cormoriacensis monasterii, ordinis S. Bened. monachus et theologiæ doctor. Prodiit illius opus anno 1554 in folio apud Jacobum Dupuis. Præmittitur Latinæ interpretationi brevis Justini Vita ex ipsius operibus collecta. Post singu las pertractationes notæ apponuntur ad contextum illustrandum. Deceptus Perionius primis Expositio nis fidei verbis, quibus testatur Pseudo-Justinus satis multis se contra Judæos atque gentiles disse ruisse, præmittenda huic fidei Expositioni putavit, Dialogum, duas Apologias, Cohortationem et Libel lum de monarchid; deinde post Expositionem fidei, sive rectæ confessionis, locum concessit Epistolæ ad Zenam et Serenum, variis Quæstionibus ac de mum Aristotelis dogmatum Confutationi. Sciebat ta men Perionius, idque ipse observat in prima nota tione ad Expositionem fidei, Justinum ante in gen tiles, quam in Judæos stylum acuisse. Sed tamen eum ordinem sequendum duxit, quem a sancto mar tyre indicatum putabat..

Perionii interpretatio magis elegans quam accu- Paulo ante dixerat: Majores nostri, Platonica dis rata, ut eruditorum nonnulli non sine aculeis in in terpretem notarunt. Sed indulgentia utendum vide tur in eum, qui neminem habens, quem sequeretur, aliis in hac periculosa alea præivit. Statuerat primo Perionius, quemadmodum ipse narrat in Admonitione ad lectorem, non omnes Ju stini libros simul edere, sed brevibus paginis alios aliis temporibus, pro eo ordine quem illis assignan dum judicabat. Sed consilium mutavit, ac omnia Justini opera uno et eodem volumine comprehendit, sic tamen ut non defraudaret illustres viros, quo rum se nomini aliquos S. martyris libros dedicatu rum promiserat. Hinc Dialogus nuncupatur Othoni Castalonio cardinali, in quo quidem laudat theologiæ in amplissimo dignitatis gradu studium; quippe qui sibi hujus scientiæ cognitionem, posteaquam ex humanitatis studiis mirificos fructus Nicolao Beraldo eruditissimo eloquentissimoque præceptore usus ce pisset, non solum jucundam et utilem, sed etiam ne cessariam per omne vitæ tempus esse duxisset. Satis apte describit Perionius, quis tum esset rei littera riæ status, cum veterum librorum et inveniendorum et in publicam lucem edendorum studia ferverent, præcipue ex quo Franciscus ), qui mirum in modum elaboravit ut ex Græcia atque Judæa, ut ait Perio nius, magna librorum Græcorum atque Hebraicorum multitudo comportaretur, multos non Gallos modo, sed etiam Italos atque Hispanos et Germanos pul cherrimo exemplo incitaverat. Utraque Apologia Joanni Burgio Olivetani in Bi turigibus cœnobii abbati nuncupata, quem dudum Perionius in amicitiam ascitum, non desinebat et ad retinendam perpetuandamque studiorum rationem et ad munus præfecturæ ex sua dignitate et ex suorum utilitate exsequendum incitare. ciplina plane repudiata, Aristotelicam in hac prin cipe omnium academia et comprobaverunt ipsi, et a suis probari retinerique voluerunt. Itaque Justini amore et studio non adeo effertur, ut victum ab eo Aristotelem patet. Quinetiam hoc vere possum dice re, inquit, Aristoteleos, si velint (quoniam suis tan tum rationibus alque principiis eum Justinus hoc loco refellit, neque enim alieni a religione nostra homines scriptorum divinorum testimoniis urgeri possunt), fa cile posse ad ea, quæ contra eum, sublata religione nostra, valere vult, respondere: cum præsertim nulla się adeo debilis maleque instituta disciplina,. cujus homines principis sui decreta defendere non possint. Anno sequenti, id est 1555, prodiit Basileæ, ac iterum Parisiis excusa est anno 1575 alia interpre tatio, adornata a Sigismundo Gelenio, qui cum in ipso cursu mortuus interruptum opus reliquisset, absolvendum suscepit vir quidam Græce et Latire peritus qui, ut testatur Nicolaus episcopus in Ad monitione ad lectorem, non solum libros postremos fecit Latinos, sed multos etiam locos in prioribus, ubi carmina ex auctoribus fuerant allegata, quæ Ge lenius ne suæ interpretationis cursum moraretur, transilierat….. supplevit, sensu tamen magis quam carmine, etiamsi poeta sit eximius, exhibito... ex cellens etium multis aliis Dei donis, maxime autem restituendis utriusque linguæ scriptorum depravatio nibus: de quo tanto parcius loquar, quanto id notius est pluribus. Cohortatio ad Græcos et Liber de monarckia sub Francisci Boheri episcopi Macloviensis nomine ap parent, cui Perionius ejusque avunculo Dionysio Briconeto abbati Cormœriacensi et episcopo Maclo viensi plurimum debebat. Nam cum Perionio beni gnitatem suam claudere vellent qui ei litteris Lute tiæ operam danti omnia suppeditaverant, ubi id comperit Briconetus, suis illum opibus fovit, eum que moriens Francisco Bohero, cujus non minus prolixa fuit beneficentia, commendavit. Cum Expositionem fidei genuinum esse Justini fe tum existimaret Perionius, nec labis Nestorianæ maculas, quibus hoc opus inustum est, animadver tisset, non putavit se ullum librum, qui majores præstantioresque res contineret, posse millere Carolo Lotharingo cardinali, adjunxitque Epistolam ad Ze nam el Serenum, et quinque Quæstiones Christiano rum ad Græcos. Reliquæ Quæstiones Francisco Tur nonio cardinali inscribuntur. Supererat Aristotelis Confutatio: hanc in nomine Philiberti Baboi epi scopi Engolismensis edidit, satisque ingenue timo rem suum fatetur, ne hujus libri lectione alii a le gena♪ Aristotele magis quam Platone deterreantur. Extremi libri, qui erudito viro ad interpretan duin relicti sunt, videntur esse Aristot. dogmat. Confutatio, Quæstiones ad orthodox. atque aliæ Christianorum ad Græcos et Græcorum ad Christia nos Quæstiones. Hæc enim accuratius, quam solet Gelenius, fuere reddita. Dignum erat eruditi viri nomen, quod posteris proderetur: sed forte a li brario prætermissum, ut illius modestiæ parceret. In hac editione retinetur operum ordo quem Rɔ bertus Stephanus observaverat. In editione Pari siensi, quæ anno 1575 prodiit, adjuncta est S. Hip polyti oratio de consummatione mundi et Antichristo, et secundo Adventu Domini Jesu Christi ex inter pretatione Joannis Pici. Joannes Langus Silesius tertiam interpretationem anno 1565 in lucem emisit Basileæ, additis com îmentariis. Opus absolverat antequam Perionii et Gelenii elucubrationes in ejus manus venirent; sed, iis perlectis, testatur non modo operæ suæ non se pœnituisse, sed etiam animos accessisse, ut eam hominum judiciis libentius committeret. Sua illum spes non fefellit; nam ejus interpretatio aliis ante ponitur; sed tamen etsi non tam licenter interpre tatur quam Gelenius, nec tam sæpe labitur quam Perionius, suis tamen erratis non caret, quorum nonnulla effugisset, si Perionii et Gelenii inter pretationes cum pretationes cum sua diligenter contulisset; ut omittam illam imitando utroque clariorem sæpe et elegantiorem fieri potuisse. Langi interpretationi

bonor habitus fuit in editionibus, quæ postea prod- addidit,þet juxta quorumdam Neotericorum doctorum Jerunt, excepta tamen Bibliotheca Patrum Colo- doctrinam, qui ab eo nominati non ita pridem de niensi anni 1618, in quam recepta fuit interpreta- cesserunt. Non enim, ut opinor, aliter, sicut dixi, tio Perionii. illis satisfacere potuit. Nec dubito quin princeps is, qua est prudentia præditus, de suo ipsius consilio, si per seditiosorum kominum importunitatem licuis set, pro novellis scriptoribus antiquos Patres, Græcos et Latinos fuerit repositurus. Langi opus consideranti mihi mirari subřit ho minis sententiam de controversiis, quæ tum magno æsta fervebant. In epistola nuncupatoria ad Maxi milianum Bohemiæ regem luget exortas ab annis plus minus quadraginta in Germania et aliis locis dissensiones. At eo consensu, qui his de rebus an tea vigebat nec vigere inter catholicos desiit, mi mime movetur. Sanctos Patres plurimi facere vi detur, contenditque eorum, tanquam Ecclesiæ lu cernarum, magnam in ea esse debere auctoritatem non privatim tantum apud singulos, verum etiam pu blice in conventibus sacris et conciliis apud mortales universos, quibus nomine et gloria Christi et salute propria nihil est prius et antiquius. At ille sanctorum Patrum laudator quam male suis ipse stat principiis et præceptis obsequitur' Nam dum commentatur insignem Justini locum Apol. 1, mum. 65, ubi S. martyr tam diserte et con stanter asseverat panem et vinum fieri corpus et sanguinem Christi, quam ipsum Verbum hominem esse factum; quid huic testimonio opponit Langus? Unus illi pro omnibus Patribus est Valentinus Cra tealdus, presbyter Vratislaviensis, quem in Græcis litteris præceptorem habuerat. Hoc monstratore et magistro fretus, Christi verba, Hoc est corpus meum, kic est sanguis meus, per causam explicandi et explanandi invertere non dubitat hunc in mo dum: Corpus meum est hoc, nempe panis et cibus spiritualis el virus qui de cœlo descendit; sanguis meus est boc, nempe potus spiritualis, vivificus et celestis. Justitiam putativam sic exagitat: Fides hujus modi, inquit, plurimum olhoɛt et doxhoɛt, id est existimatione et opinione concipitur, substantia ca rens, el juslilia putativa nititur et consistit, habitura etiam (ut verendum est) consentaneam sibi munera tionem pulativam et retributionem imaginariam. Et homines otio perditi, qui in dubium vocant, an bene factis opus sit Christiano ad salutem, quid aliud agunt, quam quod manifesto ostendunt, se in dispu tationem ambiguam deducere Dominica et apostolica oracula (prophetica omitto) luce clariora, et de eo rum veritate dubitare? Hæc in eadem epistola le guntur. Memorabilis est narrata a Lango seditionis ob justificationis controversiam exortæ historia. Sub orta fuit proximis annis, inquit, p. 12, in quadam Germaniæ ditione de justificatione hominis schola stica contentio, quæ deinde in apertam discessionem ita evasit, ut clerus ibi prope omnis a principe de scisceret. Neque ille ratione alia suis satisfacere po tuit, quam ut publico proposito edicto, quod primitus ab ipsis Ecclesiæ sanctæ (undamentis jactis decre tum fuit, statueret, ut juxta sententiam apostoli Pauli justificatio doceretur. Verum constitutioni ei In disponendis S. Justini operibus materiam se cutus est, ac Justinum in tres tomos divisit, quo rum primo continentur Cohortatio, Liber de monar chia, duæ Apologiæ quibus adjungitur Athena goræ Legatio, denique Aristotelis dogmatum Con futatio cum Appendice, ut apud [Robertum Ste phanum, et Quæstiones Christianorum ad Græcos. Tomum secundum implet Dialogus cum Tryphone, tertium Expositio fideí, Epistola ad Zenam et Sere num, Quæstiones et Responsiones ad orthodoxos cum Quæstionibus Græcorum ad Christianos. Ante hos interpretes Joannes Picus Mirandula nus Cohortationem ad Græcos Latine reddiderat; quæ interpretatio inter ejus opera edita est Argen torati auno 1507, et Basil. 1528, in fol., in Jo. Si chardi Antidoto contra hæreses, et in Micropresby tico 1350, et Orthodoxographo 1551, 1569, atque iterum inter Jo. Francisci Pici opera Basil. 1601, in fol.; Refutationem Aristotelis dogmatum vertit Latine Guillelmus Postellus, Parisiis ann. 1553, in 8°. Habuit etiam Justinus qui eum Gallica lingua il lustrarent. Opera omnia a Roberto Stephano edita Gallice reddidit Joannes de Maumont anno 1554, atque hanc elucubrationem Monlucii Valentiæ epi scopi hortatu susceptam et typis Michaelis Vasco sani excusam, cardinali Lotharingiæ nuncupavit. Hæc interpretatio iterum excusa anno 1559 apud eumdem. Eadem lingua Cohortationem ad Græcos anno 1580 Paris. Martinus Dupin; majorem Apo logiam Chanutus anno 1670; Epistolam ad Dio gnetum Paris. anno 1725 P. le Gras Oratorii sa cerdos reddiderunt. Cum delituisset Chanutus sub nomine Petri Fondet, iterum hæc interpretatio excusa est anno 1686, sub vero interpretis nomine. Germanice Cohortationem ad Græcos illustravit Caspar Hedio anno 1530, cum Historia ecclesiastica Eusebii, Socratis, etc. Argentorati in fol.; Justini, Tertulliani et Minucii Felicis pro Christiana reli gione Apologias, Vincentiique Lirinensis Commoni torium, Anglice nuper vertit, et prolegomenis ac notis illustravit D. Keevius, Londini 1710. 8º, 2 vol. De editionibus S. Justini operum Græco-Latinis. Justini opera Græce et Latine edidit Fridericus Sylburgius, cum Joannis Langi interpretatione. anno 1693, Heidelbergæ apud Commelin., additis duobus operibus anno 1592 ab. Henrico Stephano editis, Oratione ad Græcos et Epistola ad Diogne

sum. Huic editioni decus et pretium addidit Syl- ▲ nam, de utravis in vernaculas, quibus hanc cum burgius cum indicibus copiosis, tum variis obser vationibus, quas aut suo nomine, aut a Jo. Arcerio, Davide Hoeschelio, Hieronymo Voltio acceptas, aut ex Billii Observationibus sacris depromptas appo suit. Hæc editio semel et iterum Parisiis anno 1615 et 1636 recusa est, comprehensis eodem vo lumine Athenagora, Theophilo Antiocheno, Ta tiano et Hermia, nec non subjecta Justini operibus Lansselii Jesuitæ dissertatione adversus Casauboni in Baronium Animadversiones. Editio Coloniensis, sive Vitebergensis, anni 1686, præter ea quæ Pa risiensibus continentur, habet Commentarios Chri stiani Kortholti in Baronium, Athenagoram, Theo philum et Tatianum. Non commiserunt eruditi Angli, ut ad Justinum illustrandam nihil operæ et studii contulisse vide rentur. Novissime, inquit Fabricius, tom. V, p. 61, vir doctus Thomas Creech, cui Lucretius mulium debet, novæ Justini editioni manum admovit Oxoniæ. Sed mox miser ipse deplorandi sibi fali auctor, etiam ea quæ affecta habuit, voluit aboleri. Joannes Ernestus Grabe edidit Oxoniæ anno 1700 majorem Apologiam in 8°, cum Latina Joannis Langi versione quamplurimis in locis correcta, subjunctis emendationibus et notis variorum, pluribusque novis additis, annexis insuper ad calcem adnotationibus Langi et Kortholti, præmissa vero Langi præfatione, qua summam hujus Apologiæ enarravit. Eadem in urbe ac eumdem in modum prodiere anno 1703, Oratio utraque adversus Græcos, cum Libro de mo narchia et minore Apologia, cum notis Roberti et Henrici Stephanorum, Grabii et aliorum. Subjunctæ ad calcem adnotationes Langi et Kortholti. Laus bujus laboris debita H. Hutchino. Cum superesset Dialogus, in eo illustrando Samuel Jebb eadem via et ratione versatus est, qua Grabius et Hutchinus in prædictis operibus, nisi quod paucissimas notas apposuit, easque ex Syiburgio fere semper desum ptas. Prodiit opus pariter in 8° Londini anno 1719. Prodiere Londini Græce et Latine anno 1722 Justini philosophi et martyris Apologiæ duæ et Dia logus cum Tryphone Judæo cum notis et emendatio nibus Styani Thirlbii. Eruditi viri observationes in explicanda antiquitate, in contextu emendando, at que etiam in conferendis Scripturæ locis cum edi tionibus Bibliorum et Patribus versantur. Ad insi gnem de angelis locum, de quo agemus in secunda præfationis parte, admonet sibi statutum esse in hoc opere controversias theologicas non attingere. Nus quam videtur ab hoc consilio discedere. Nullus dubito quin laudem et approbationem vir egregie instructus Græcis Latinisque litteris me ruisset, si novam adornasset interpretationem; sed cur ab hoc labore refugerit, his se usum rationibus declarat. Tantum abfuit, inquit, ut novam mihi versionem conficiendam esse putarem, ut propius nihil factum sit, quam ut nullam ederem: quippe qui et omnibus versionibus de Græca lingua in Lati doctorum incredibilem paucitatem, tum semidocto rum et sciolorum multitudinem præcipue, ni fallor, debemus, capitalis hostis sim, et hunc ridiculum mo rem adjungendi libris Græcis Latinas interpretatio nes, Græcarum litterarum labem et perniciem exsti tisse semper existimaverim. Compendii bibliopolæ rationem habui, cui etiam hoc concessi, ut versionem in extremum libri non saltem ablegarem. Quomodo in emendanda Langi versione proces serit, operæ pretium est ex ipso discere. In emen danda, inquit, Langi versione Latinitatis rationem nullam habui, quippe quam nihil nisi una litura emendare poterat; neque ipsam sententiam meis pon deribus, quod et ipsum non minoris laboris fuisset, haud scio an etiam majoris, quam novam versionem facere, sed quadam populari trutina leviterque et remisse, ut invitus et humilem operam ægre devorans, examinavi. Ad calcem appositæ adnotationes nonnullæ Pear sonii ex bibliotheca regia Cantabrigiensi erutæ, quas doctus editor non magni facit. Sequuntur notæ Davisii in Apologiam 1, quas ab hoc doctis simo viro perhumaniter missas Cl. Thirlbius luce publica donavit, ut et grati animi sui et eruditionis Davisii monumentum essent. Indices rerum et ver borum debentur Sylburgio. In epistola nuncupato ria, quæ nobilissimo viro Guillelmo domino Craven inscripta præfationis locum ac modum sortitur, doctus editor sanctorum Patrum lectionis patroci nium suscipit, ac de criticæ utilitate et difficultate disserit, tum de Justino judicium suum interponit, ac demum operæ suæ rationem explanat. Non molli brachio vellicat eos, quibus sordent antiqui Patres. Est autem, inquit, aliud hominum genus, qui, quanquam cum indoctis disputare non soleo, paucis tamen redarguendi sunt. Hisi theologium nesciunt, nihil sciunt, inque id studium sedulo sibi inoumbere videntur: sed tamen antiquos Paires, sive arrogantia, seu id quod dicunt, revera sentiunt, sua lectione indignos habent. Nimirum boni theologi esse Scriptura svla niti contendunt, eam et quidquid nostra scire intersit, et quidquid ad intelligentiam sui opus sit, continere: qui secus sentiunt, eos horri bile convitium scriptori ejus Deo facere, eoque Pa trum nullum usum esse posse, neque ullam auctori tatem antiquitutis, neque vetustissimos Scripturæ interpretes anteferendos esse recentissimis. Quod de perspicuitate Scripturæ dicunt, primo perridiculum et absurdum est; deinde cujus criminis adversarios ineple reos agunt, etiam impium. Absurdum est, quod omnes sentiunt non esse perspicuum, id omnibus esse perspicuum probare conari. Impium est, quod factum non esse manifestum sit, id Deum aut fecisse, aut rebus humanis non satis consuluisse affirmare. Neînini ve ritatem amanti non placebit hoc de hominibus supra caput absurdis judicium. Quam ardua res sit et difficilis critica, hac inter alias ratiɔne demonstrat. Quid enim, inquit, aliud

causæ esse polest, cur in tanta multitudine emenda terum, non tantum apud nos, reliquosque populos aquilonares, quos iniquus sol, ille verus Phœbus, que agitante calescunt ingenia, nisi limis ex longinquo non respicit, verum etiam apud vividos illos ingenio sosque Gallos, omniumque musarum vel populares, vel vicinos, divinæ solertiæ homines, Italos, vix sin gulis ætatibus tres aliqui aut quatuor rem feliciter gesserint, nisi rei quædam incredibilis magnitudo ac difficultas? Hæc ea mente a me non referuntur, ut vel iis applaudam, quæ de popularibus suis non timide, vel ea ostentem, quæ de Gallis honorifice statuit, sed ut ex his etiam quisque perspiciat, quam ingenua et sincera sit eruditi viri et sen tiendi et quid sentiat dicendi libertas. In epistola nuncupatoria, quæ Willelmi episcopi Wigorniensis et regii eleemosynarii nomen præ ſert, declarat eruditus editor hujus laboris susci piendi hanc sibi occasionem et causam exstitisse, quod cum ferverent haud ita pridem in Anglia de summis fidei capitibus controversiæ, ac omnes athei smi machinas in hoc conversas videret, ut sub spe cie naturalis religionis excolendæ paganismo via ster neretur; Tatiani Orationem ad reprimendos im pietatis progressus utilem fore sperasset, quippe qui luculentissime demonstret religionem hanc omnem naturalem quam dicimus, misellum quid dam esse, parumque admodum valere ad excolen dum animum, moresque informandos, nisi insuper legis Christianæ lumen accedat. Athenagoræ Liber de resurrectione mortuorum ante Legationem sive Apologiam prodiit. Hunc De variis editionibus Tatiani, Athenagoræ, Theophili enim Latine reddidit Georgius Valla, cujus inter et Hermia. Prima omnium Tatiani Orationis editionum debe tur Joanni Frisio, qui cum hujus Orationis exem plar manuscriptum, ac variis ex alio codice lectio þibus inspersum Venetiis ab Arnoldo Arlenio Para xylo accepisset, hoc præsidio fretus Orationem Tatiani Tiguri Græco vulgavit in folio anno 1546, apud Froschoverum, cum Antonii Melissa et Ma ximi sententiis ac Theophilo ad Autolycum. Ad oram hujus editionis leguntur cum variæ illæ quas dixi lectiones, tum etiam breves nonnullæ Conradi Gesneri notæ, quicum Frisius codicem suum com municaverat. Eodem anno ac eadem in urbe Con radus Gesnerus vulgavit in folio Latinam Tatiani cum prolixis notis interpretationem, quæ postea sæpius recusa in Bibliothecis Patrum', Paris. an. 1575, 1589, 1610, Colon. 1618, Lugdun. 1677. Græce et Latine prodiit Tatianus Basileæ inter Orthodoxographos anno 1555 et Parisiis in Auctua rio Bibliothecæ Patrum an. 1624, cum Ducæi no tis, et post opera Justini martyris in editionibus Paris. an. 1615 et 1636, et Colon. seu potius Vi tebergensi anno 1686, cui postremæ editioni additə Kortholti notæ. Sed has omnes editiones diligentiæ et eruditionis laude superat Oxoniensis in 8. anni 1700, quam ⚫ debemus Willhelmo Worth archidiacono Wigor niensi. Is Conradi Gesneri interpretationem non nullis in locis emendavit, opus in certa quædam capita distribuit, aliorum notis adjunxit suas, ac varias lectiones e tribus excerptas codicibus inter contextum et notas ordine disposuit. Ad calcem appositæ Georgii Bulli observationes de Christi divinitate, Kortholti notæ, et dissertatio demni Nicolai le Nourri monachi Benedictini. Se quitur llermiæ opusculum, quod cum Tatiano Worthus conjungendum duxit; deinde indices ac Landem erudita celeberrimi abbatis de Longuerue dissertatio, quam Worthus a Petro Hallixio post absolītum opus acceperat ea lege et conditione, us eruditus dissertationis auctor celaretur. pretatio Venetiis in fol. excusa cum aliis variorum operibus, anno 1498. Multa etiam ex hoc libro in terpretatus est Marsilius Ficinus, quæ in secundo illius operum tomo leguntur. Idem opus litteris La tinis illustravit Petrus Nannios, ac primus Græce vulgavit cum sua interpretatione Paris. et Lovanii anno 1541 in 4°. Hæc editio Græco-Latina repe tita est Basileæ in folio anno 1550 in Micropresby tico, et inter Orthodoxographos anno 1555 in fol. Latine tantum idem opus ex Nannii interpretatione refertur post Philonis Judæi opera Latine reddita a Gelenio Basil. 1552 in 8°. In Legatione sive Apologia tres interpretes elabo rarunt, Conradus Gesnerus, qui Græce et Latine cum notis hoc opus edidit in 8• Tiguri anno 1557 et Basileæ anno 1558; Joannes Langus, qui inter opera Justini Latine a se edita in fol. Basileæ an. 1565 Apologiam Athenagoræ ob materiæ similitu dinem inseruit; tertius denique Suffridus Petri, qui cum uberioribus notis idem opus Latine red ditum vulgavit Coloniæ in 8. an. 1567. Langi in terpretatio servata fuit in editione Basileensi: Suf frido honor habitus in editionibus Lipsiensibus an nis 1684 et 1685. Cæteræ quas deinceps nume rabimus interpretationen Gesneri retinuerunt. Utrumque opus, Legatio et Liber de resurrectione mortuorum, Latine editum est in Bibliothecis Pa trum, Lutetiæ annis 1575, 1589, 1609; Coloniæ 1618; Lugduni 1677 Græce et Latine cum notis; Parisiis in 8º, an. 1657, ab Henrico Stephano quem immerito auctor Historiæ general. scriptorum sa crorum et ecclesiasticorum novam interpretatio nem adornasse existimavit: item Tiguri 1559 et 1560 fol. inter theologorum aliquot Græcorum ve terum orthodoxorum scripta; in Auctuario Biblio thecæ Patrum, Parisiis 1624, item post opera Ju stini 1615, 1636, 1686; Oxonii in 12, cum brevibus notis Felli episcopi Oxoniensis 1682; Lipsiæ in 2. 1684, 1685, cum notis Rechenbergii, qui interpre tationem Suffridi retinuit. Alia Oxoniæ prodiit editio anno 1706 in 3°,

dorito juniorem esse Hermiam existimat, et Wiln. Worthi notis ad calcem Tatiani, Oxon. 1700, 8°. teris præstantior, opera Eduardi Dechair, qui va- lei codice collatus, additis ejusdem Galei, qui Theo rias lectiones ex uno codice Regiæ bibliothecæ Pa risiensis et nonnullis Anglicanis nactus, hoc præ sidio ad contextum emendandum usus est, inter pretationes Gesneri et Naonii pluribus locis emen davit, notasque eruditas adjunxit, et ad calcem observationes Suffridi, Langi, Kortholti et Re chenbergii, et nonnulla ex Baronio, Halloixio, Dod wello et Bullo excerpta apposuit. Non defuere qui Athenagoram litteris vernaculis illustrarent. Librum de resurrectione Italice vertit Hieronymus Faleti Venetiis apud Aldum in 4º, anno 1557, si Fabricio credimus; 1556, si auctori Hist. general. scriptor. sacr. et eccles. Annum 1546 assi gnat eruditus editor Eduardus Dechair. Anglice idem opus prodiit interprete Richardo Pordero, Londini anno 1573. Apologiam Gallice edidit Guido Gaussartus in 8°, Paris. 1574. Anglice utrumque opus David Humphreyus in 8°, Londini 1714. Te statur doctissimus Fabricius exstare utriusque ope ris Gallicam interpretationem, quæ Arnoldo Fer rono debetur. Jam diximus S. Theophilum Græce primum pro diisse, una cum Tatiano, Tiguri in fol. anno 1546, opera Joannis Frisii. In eadem urbe ac eodem anno prodiit Latine ex interpretatione Conradi Clauseri, quæ quidem interpretatio habetur in Bi bliothecis Patrum, Paris. 1575, 1589, 1609, 1644; Colon. 1618; Lugd. 1677. Græce autem et Latine exstat hoc opus inter Orthodoxographos an. 1555; Basil. in fol. in Auctuario Bibliothecæ Patrum; Paris. 1624, cum notis Frontonis Ducæi: post ope ra S. Justini Paris. 1615, 1636 et Colon. seu potius Vittebergæ 1686. Anno 1684 prodiit Oxonii in 12 nova editio li brorum ad Autolycum, opera Joannis Felli episco pi Oxoniensis, qui codicem ms. e bibliotheca Bod leiana habuit, ac interpretationem Clauseri non nullis in locis emendavit, brevesque notas ad junxit. Concedant hæ omnes editiones Hamburgensi, quæ prodiit anno 1724 in 8° opera Jo. Christo phori Woli pastoris ad D. Cathar. Hamburg. et scholarchæ. Is contextum contulit cum Bodleiano codice et regio Parisiensi, suisque et aliorum no tis illustravit ac interpretationem pluribus locis emendavit. Hermias, inquit Fabricius, vidit lucem primum ez Jo. Jacobi Fuggeri codice cum versione Raphae lis Seileri Augustani, Basil. 1553 in 8º, additus De metrii Cydonii orationi de morte contemnenda: al que inter veteres aliquot theologos Græcos, excusos Tiguri anno 1560 fol., Græce et Latine curante Ge snero. Deinde ut Latinas editiones in Bibliothecis Patrum repetitas omittam, Græce et Latine iterum cum castigationibus Frontonis Ducæi in Auctuario Ducœano Paris. 1624 in fol., tom. I, et ad calcem Justini martyris Paris. 1615, 1656 et Colon. si ve potius Villebergæ 1686 in fol. Denique cum Th. Gu Paucis exponitur quid in hac nova editione tenta tum sit. Non longa oratione lectores tenebo, ut eís labo ris mei rationem exponam, qui quidem eruditorum judicio commissus, non tam a me laudandus ae prædicandus est, quam excusationis venia erratis et maculis, quæ in arduo et difficili opere parum cavi, exposcenda. Multæ profecto magnæque difficultates in his ve teribus monumentis occurrerunt. Magna librarii vul nera fecere, sive nonnullis omittendis, sive immu tandis, sive etiam, id quod in toto capite Apologiæ 2 S. Justini observavi, in locum non suum trans ferendis. Huc accedit stylus nec verborum electione concinnus, nec constructione accuratus, præsertim in Dialogo S. Justini, qui dum studio fervet defen dendæ veritatis, non modo projicit ornamenta di cendi, sed etiam sermonis perspicuitati parum consulit. Tatiani lepores elegantesque picturæ sæpe non minus negotii facessunt, quam incomptus inornatusque sermo, adeo ut visus sit interpretibus et criticis Crescentem Cynicum aculeis defigere, dum mimos nativis coloribus describit. Operosa nonnunquam rerum profanarum apud hos scripto res explanatio; sed haud scio an operosius fuerit, non dico quid illi de Christi divinitate sentiant per spicere (mirus enim est illorum ardor animi in hoc defendendo dogmate et aperta in prædicando testi monia), sed argumenta nonnulla, quibus in hoc genere utuntur, explanare et omnibus vestigiis persequi. Subsidio fuere ad hæc expedienda mss. codices, interpunctionis mutatio, parenthesis, ubi opus fuit, appositio, attenta denique locorum difficilium cou sideratio et cum aliis ejusdem aut diversi scripto ris collatio. Hæc autem sine pluribus notis, iisque interdum prolixis, navari non potuerunt; sed ta men habita est cura brevitatis. Tædium mihi pro fecto et legentibus peperissem, justoque gravior voluminis sarcina fuisset, si commentarios Langi, Perionii, Kortholti et aliorum apposuissem, si locis communibus res ecclesiasticas et profanas illustra re libuisset, et quidquid alii aut minus commode interpretati sunt, aut minus docte opinati, quid quid a Bibliis nostris habent discriminis citata a Justino et Theophilo testimonia, colligere. In his omnibus delectu opus esse duxi: Adnotationum operam intra contextus et scriptoris sententiæ in telligentiam soleo coercere; virorum eruditorum, qui ante me utiliter laborarunt, observationes, ubi mihi minus probantur, paucis refello: ubi viden tur adoptandæ, libenter ascisco, sic tamen ut ple rumque in brevius cogantur, nec debita quisquam laude fraudetur. Novam interpretationem præcipue desiderabant

post Papebrochium edidi, et fragmentis operum deperditorum Justini, Tatiani et Theophili. ■traque Justini Apologia, Liber de monarchia et Actis martyrii S. Justini, quæ Græce et Latine Dialogus, Athenagoræ Liber de resurrectione et tres Ebri Theophili. Satis fuit in Oratione Justini ad Græcos, Epistola ad Diognetum et Hermiæ opu sculo interpretationem pluribus locis emendare. In boc autem labore id curæ fuit, ut verbum verbo fi dus interpres redderem, nec mihi sine necessaria causa licentiam sumerem. Æque enim religio esset aut de veritate quidquam negligentia deterere, aut eam, quasi debilis et infirma sit, astu exaggerare. Itaque molestum fortasse nonnullis erit testimonia ad dogmatum defensionem præclarissima, sed quæ soła interpretum auctoritate nitebantur, in hac mea interpretatione non reperire: quale est illud ex Ju stini Dialogo, n. 88: Humanum genus per Adam in mortem et fraudem seductionemque serpentis conci derat; ut interim propriam pro se maligne agentium cujusque culpam taceam. Citatum etiam fuit illud Theophili ex libro 11: Quod autem sibi per injuriam et inobedientiam homo accersiverat, id ei nunc do ral Deus, per suam humanitatem et misericordiam faciens homines sibi obsequentes. Contextus in causa exstitit, car his testimoniis mea interpretatio care ret. Sed hoc damnum, si tamen damnum videri de bet, multa alia compensabunt, quæ certis ratio aibus adductus ita reddidi, ut scriptoris sententia in clarissima luce posita sit, ac tota lis dirimatur. Operum ordinem, qui ad arbitrium in superiori bus editionibus institutus fuerat, ex temporis notis dirigendum esse duxi. Non tamen disjunctæ S. Ju stini Apologiæ. Rejecti in Appendicem suppositi Ju stino libri, inter quos præceptorum pietate eminet Epistola ad Zenam et Serenum: sed quam certum et manifestum est eam Justini non esse, tam ob scurum et incertum est quo potissimum scripta sit tempore. Sequuntur duo opera, S. martyris quidem nomine òb errorum venenum indigna, sed tamen satis idonea, quæ legendi et cognoscendi studia commoveant: Expositio rectæ confessionis, in qua spirat hæresis Nestoriana; et Quæstiones ac respon siones ad orthodoxos, quæ Pelagianis maculis in signes sunt. Aliæ Quæstiones et Confutatio Aristo telis dogmatum mirabili styli similitudine eumdem parentem referunt ac Quæstiones et responsiones ad orthodoxos. Secunda pars Appendicis assignata fuit Usui fuere duo recentes mss. codices, quibus omnia Justini tam genuina quam supposita opera continentur, alter e Regia bibliotheca olim 2270, nunc 450, alter ex Claromontana. Præterea ad Cohortationem adhibiti regii codices perantiqui, nunc 451 et 174, olim 2271, et 2919; et Colbertinus, qui nunc regius est 19. Ad Epistolam ad Zenam et Serenum regii codices 451 et 174, ac præterea duo Claromontani, qui tamen ita gemelli sunt, ut ex eodem codice uterque descriptus sit vel alter ex altero. lidem Claromontani codices cum regiis 938 ct 1268, et duobus Coislinianis, quorum primus decimi sæculi esse creditur, ad Expositionem fidei emendandam profuerunt. Confutatio Aristotelis do gmatum collata cum regio 2153. Athenagoræ Legatio collata cum duobus regiis 451, 174, tribus Romanis, quorum duo ex Ottoboniana, alius ex Vaticana bi bliotheca, Claromontano et alio ex bibliotheca in stitutionis Oratorii Parisiensis. Ejusdem Liber de resurrectione collatus cum iisdem codicibus regiis 451, 174, 450, et duobus Claromontanis, quibus accessere variæ lectiones olim ab eruditissimo Bi got e ms. codice collectæ, quæ in bibliotheca San germanensi asservantur. Liber 111 Theophili colla tus cum regio 887. Hermias cum duobus Romanis, altero Vaticano et altero Ottoboniano. Romanorum codicum varias lectiones debeo duobus eruditis nostræ congregationis in curia Romana procurato ribus, D. Etiennot et D. Petro Maloet, quorum pri mus Legationem Athenagoræ cum duobus Ottobo nianis contulit. Postulat grati animi officium, ut et doctissimorum Regiæ bibliothecæ custodum D. Boi vin et D. de Targnies et eorum, qui illis successore, eximiam in me adjuvando humanitatean commemo rem. Prolixa etiam et benefica in me voluntas ex stitit reverendi Patris Harduini, quem nemo nescit bibliothecæ collegii Parisiensis societatis Jesu diu præfectum fuisse. Ad testimonia Justini, quæ ab Eusebio referuntur, adhibui varias lectiones ex codicibus mss. excerptas, quæ mecum ab uno ex nostris novam editionem Eusebii Historiæ præpa rante communicatæ fuerunt. Digized by Google

Quemadmodum vas si, postquam confectum fue rit, vitii aliquid habeat, refunditur et refingitur, ut novum et integrum fiat; idem homini mors affert quodam enim modo confringitur, ut sanus in re surrectione inveniatur, id est mundus, justus et immortalis. > III. Justini vestigia premit Tatianus, et genera- munis est. In eamdem sententiam ait, n. 26 tim cum omnibus hominibus communicat peccatum Adami. ‹ Ac initio quidem, inquit n. 43, spiritus animæ convictor erat, sed eam sequi nolentem de seruit. Et n. 11: ‹ Non nati sumus ut moreremur, sed nostra culpa morimur. Perdidit nos libera vo luntas; servi facti sumus qui liberi eramus; per peccatum venditi sumus. Nihil mali factum est a Deo; nos ipsi produximus vitiositatem; eam vero qui produxerunt, denuo etiam repudiare possunt. ▸ Statuit Tatianus ut miserias, quæ ex peccato Adami Buxeruut, ita etiam illius peccatum ad nos omnes pertinere. Quemadmodum cum eo perditi et in ser vitutem redacti et venditi ac mortui sumus, ita etiam cum illo vitiositatem produximus. Non mirum ergo si Tatianus, magistri Justini ve stigiis, primos deorum multitudinis monstratores, paradiso ejectos fuisse ob hoc scelus et mortales factos fuisse dicit: ‹ Verbi autem potentia, inquit n. 7, cum in se prævideret quid esset, non illud quidem fato, sed libera eligentium voluntate even turum; futurarum rerum eventus prædicebat, ac nequitiam interdictis prohibebat, eos autem lauda hat, qui boni permanerent. Postquam autem ho mines unum aliquem præter cæteros, propterea quod primogenitus erat, callidiorem assectati sunt, az eum etsi legi Dei obluctabatur, pro Deo habue runt; tum Verbi potentia et inceptorem profligatæ temeritatis et ejus sectatores a sua consuetudine Persuasum erat Theophilo nos cum Adamo morte damnatos non esse, nisi quia in Adamo peccavi mus; neque enim Deum innocuis hanc pœnam impositurum fuisse; ne ipse mortis auctor esse vi deretur. Si immortalem ab initio fecisset, deum eum fecisset, inquit n. 27; rursus si mortalem, videretur Deus causa illius mortis esse. ▸ De Christi gratia. 1. Charitas, quæ legem adimplet, per fidem impetratur. 11. Hæc fides charitate animata gratiæ donum est. III. Quam potens quamque efficax hæc gratia. IV. Unica semper exstitit salutis via, fides charitate animata, quam gratia largitur. V. Quam immerito Justinus salu tem æternam Socratis et Heracliti agnovisse dicatur. VI. Testimonia de Christi gratia ex Epistola ad Dio gnetum et Tatiani Oratione. 1. Ut lapsus homo sanetur, unicum remedium agnoscit Justinus, fidem quæ per charitatem ope ratur, eamque gratuitæ et omnipotentis gratiæ do num esse declarat. Judæi, in quibus flectendis et permovendis mira biles exstitere charitatis Justini conatus, hanc præ cipue moram eruditæ illius disputationi attulerunt, exclusit. Atque is quidem, qui ad imaginem Dei quod legem sibi et filiorum Abrahæ dignitatem factus erat, discedente ab eo potentiore spiritu, fit mortalis; ille autem primogenitus propter trans gressionem et ignorationem dæmon esse incepit. › Mira bic et digna quæ observetur rerum confusio. Peccatum Adami cum peccato posteriorum, ać rursus istorum peccatum cum Adami peccato con funditur, quasi unum prorsus esset delictum. Unde illud, nisi quia in Adamo posteri peccarunt, et ab Adamo profluxit illa cordis pravitas, cui ho mines libere obsequendo cultum deorum induxe runt? satis magna esse ad salutem præsidia ducerent. Justinum hortatur Trypho initio colloquii, ut primo circumcidatur, deinde observet, ut lege san citum est, Sabbata et dies festos et neomenias Dei, ac prorsus omnia faciat quæ in lege scripta sunt. Sic enim fortasse misericordiam illi a Deo futuram. Miratur Trypho, cur Christiani, cum tanto virtutis colendæ studio ferantur, legem Mosis non obser vent, n. 10. Auctor est eis, ut Christum Deum ex Virgine genitum credere desinant, eumque po tius hominem ex hominibus genitum dicant, ac legis accurata observatione consecutum at Christus esset, n. 67. In hoc errore indormiebant Judæi, a IV. Multa etiam occurrunt apud Theophilum An tiochenum testimonia, in quibus peccatum Adami, ut unam et commune omnibus peccatum descri bitur. ‹ Feræ autem dicuntur, inquit lib. 11, n. 17, magistris suis decepti et lactati, a quibus hanc å¬Ì toū Ompɛúɛgða!, id est ex eo quod efferatæ fue rint: nihil enim mali a Deo factum, sed bona om nia et valde bona; sed peccatum hominis eas in vitium abduxit. Homine enim de via deflectente, ipsæ quoque simul deflexerunt. Quemadmodum enim dominus domus cum præclare se gerit, ne cessitatem servis aßert recte vivendi; si vero pec caverit, eadem servi peccabunt; eodem modo con tigit ut bomo, qui dominus erat, peccaret et servi qua peccarent. Cum autem redierit homo ad id quod secundum naturam est et finem peccandi ſe cerit, belluæ quoque in pristinam mansuetudinem restituentur.» Ut reditus ad justitiam non soli Adamo, ita nec lapsus tribuitur; sed omnium com etiam stultissimam opinionem acceperant, omni bus ex semine Abrahæ secundum carnem editis, etiamsi peccatores et increduli et in Deum contu maces fuerint, regnum æternum datum iri, n. 140. Cum tanta esset Judæorum in lege fiducia, non segniter Justinus in hoc minuendo errore elaboraı, ac eadem sæpe repetere non pigratur. Demonstrat justitiam non in præputii, sed in cordis circumei sione, non in externa jejuniorum et Sabbatorum observatione positam esse, sed in interioribus ani mi affectionibus, quas cum externis operibus con jungi prophetæ præcipiunt. Hunc in usum testimo nia ex Isaia et Mose depromit, n. 14 et 15. Uno verbo nullam agnoscit justitiam, quæ non ex cha

ritate proficiscatur. ‹ Bifariam igitur, inquit n. 93, milem fidem simus. Quemadmodum enim ille voci distributa omni justitia, in Deum et homines, qui cunque, ait Scriptura, diligit Dominum Deum ex toto corde et ex totis viribus et proximum ut se ipsum •, is vere justus fuerit. › Nullam prorsus ignorationem admittit ne in perditissimis quidem, qua peccati expers sit quidquid fit contra hoc du plex præceptum. Sic enim ibidem loquitur: «Namı quæ semper et ubique justa sunt ac totam justitiam in omni hominum genere exhibet Deus; nec ullum est genus, quod ignoret adulterium esse matum et fornicationem et homicidium et quæcunque alia similia. Quæ quidem etiamsi omnes faciant, non tamen assequuntur ut, cum ea faciunt, inique a se fieri ignorent, iis exceptis, quicunque impuro spi ritu pleni, vel prava institutione et malis moribus ac nefariis legibus corrupti, naturales notiones amiserunt, vel potius inhibitas tenent. › Sed charitatem, quæ sola legem adimplet, fide comparari docet. ‹ Qui ex gentibus, inquit n. 52, per Christi fidem Dei cultores et justi facti sumus, rursus eum venturum exspectamus. Hanc fidem charitate animatam eorum propriam esse statuit, m. 13 et 14, ‹ qui nou jam hircorum et ovium san guine expiantur, aut vitulæ cinere, similæve obla tionibus, sed fide per sanguinem Christi et mortem ejus, qui ea ipsa de causa mortuus est. Probat id sanctus martyr ex capite LII Isaiæ, ubi Christus peccata nostra portare, et vulneratus propter de licta nostra dicitur, nosque ejus livore sanari. Ex quo concludit quanta sit baptismi Christianorum sanctitas. Itaque per lavacrum pœnitentiæ, in quit, et cognitionis Dei, quod pro peccatis populo rum Dei institutum est, ut clamat Isaias, nos cre didimus; et testamur ipsum illud ab eo prænuntia tum baptisma, quod solum poenitentes expiare potest, hanc esse aquam vitæ. › c II. Duplici nomine conversionem cordis Christo attribuit, tum quia gratuita gratia voluntatem præ occupat, tuin quia potenter in nobis operatur velle et perficere. Gratuitam Christi gratiam pluribus locis prædicat. ‹ Quid dicam, inquit Apol. 1, p. 62, innumerabilem eorum multitudineın, qui ex intem perantia conversi sunt, atque hæc didicerunt? Non enim justos aut pudicos ad pœnitentiam vocavit Christus, sed impios et impudicos et injustos. Sic enim ait: Non veni vocare justos, sed peccatores ad pænitentiam. Christianos eodem modo ac Abraham vocatos esse pronuntiat Dialog., n. 119, ubi sic lo quitur Quid igitur amplius hic Abrahæ gratifi catur Christus? Quod simili vocatione eum vocavit, eum e terra, quam incolebat, exire jussit, ac per illam vocem nos omnes vocavit,et exivimus ex illo instituto, in quo prave communi aliorum terræ in colarum more vivebamus; et cum Abraham sanctæ terræ hæredes erimus, hæreditatem in infinitum vum accipientes, quippe cum filii Abrahæ per si Matth. xxi, 37. 7 Matth. 18, Dei credidit et reputatum est ei ad justitiam; ita et nos postquam veci Dei tum per apostolos Christi denuo prædicatæ, tum per prophetas promulgatæ credidimus, ad mortem usque omnibus rebus quæ in mundo sunt renuntiavimus. › Sæpe alias descri bit deterrimam illam gentilium vitam ac omnibus vitiis cumulatam, qualem Christiani duxerant ante quam a Christo vocarentur. Hinc cum sibi conscius esset non meruisse se ut ad fidem perveniret, pro Judæis precari non dubitabat, quos non modo non mereri, ut a Christo vocarentur, sed etiam omnes furoris sui conatus in Christianorum perniciem convertere videbat: «Nos autem, inquit Judæis, n. 108, nec vos odimus, nec eos qui talem de nobis opinionem a vobis acceperunt; sed precamur ut vel nunc saltem pœnitentiam agentes, misericordiam consequamini a perhumano et mirum in modum misericorde universorum parente Deo.» Dei judi cium admiratur Justinus in hoc Judæorum et Chri stianorum discrimine. Nec frustra nos in eum credidimus, inquit num. 118, nec ab iis, qui ita do cuerunt, decepti sumus; sed et admirabili Dei pro videntia id contigit, ut vobis, qui Dei amantes et prudentes existimamini, nec estis tamen, prudentio res nos et religiosiores inveniremur per vocationem novi et æterni testamenti, id est Christi. Hanc doctrinam acceperat Justinus ab optime sene, cujus ex sermone initium habuit Christi c> gnoscendi. Sic ille discedens a Justino perorat Dialog., n. 7: ‹ Tibi vero precare ante omnia lucis portas recludi, neque enim hæc quisquam intelligere et perspicere possit, nisi cui Deus intelligere dede rit et Christus ejus. Hæc autem non de singulari quadam ac sublimiori mysteriorum cognitione, sed de fide accipi debere ex eo perspicitur, quod Justino nondum ad Christum converso non congruebat sub limis illa et extra ordinem mysteriorum cognitie, sed fides et assensus fidei elementis, quæ senex ei tradere cœperat. Id confirmatur ex aliis locis. ‹ No bis igitur, inquit Dialog., n. 100, Christus revela vit omnia, quæcunque ex Scripturis per gratiam ejus intelleximus, eum agnoscentes primogenitum Dei esse et ante res omnes creatas, et patriarcha rum filium, ut qui ex Virgine ab eis orta caro fa ctus, informis homo et inglorius et perpessionibus obnoxius fieri sustinuerit. › Et n. 149: ‹ Putatis futurum unquain fuisse, ut hæc in Scripturis intelli gere possemus, nisi voluntate illius, qui hæc vo luit, gratiam accepissemus intelligendi? llinc etiam n. 121 < Nobis datum est, ut eum audiamus et intelligamus, et salvemur per hunc Christum, et res Patris omnes cognoscamus.» Non dubitabat Justinus, quin quos Deus prædestinavit conformes fieri imaginis Filii sui, iis certissima ad salutem auxilia præparaverit. In Dialogo quem habuit cum Judæis, molestiam, quam ex illorum percipiebat 13. * Jac. 11, 23. • Rom. viii, 2′).

mur et dæmones superamus, cum ex vitio ad vir tutem emergimus, id Christi potentiæ tribuendum est; non minus profecto, quam cuin dæmonia ex corporibus pelluntur. Id quoque declarat Justinus. Adjutorem enim illum, inquit ejusdem Dialog., n. 30, et Redemptorem appellamus, cujus vel no minis potentiam dæmonia ipsa perhorrescunt, ac hodie per nomen Jesu Christi sub Pontio Pilato Judææ præside crucifixi adjurata subjiciuntur. › pertinacia, ea spe molliebat, horum aliquem ex eo virtutem habuit.» Quod ergo a dæmonibus libera reperiri posse semine, quod reliquum ad salutem eternam factum est, n. 32. Et n. 64: ‹ Nunc autem quia judicium Dei formido, de nullo ex vestro ge nere præjudico, utrum is non sit ex eorum genere, qui secundum gratiam Domini Sabaoth salvari pos sant. Quapropter quamvis non probe agatis; pergam tamen quidquid a vobis propositum aut contra fuerit dictum, ad id respondere. › Quod gratuita misericordia aliis conceditur, id justo judicio aliis non concedi docet n. 55: ‹ Non eram, inquam, al laturus, Trypho, has demonstrationes, quibus eos condemnari scio, qui hæc et similia colunt, sed eas, quas contra nemo dicere poterit. Novæ autem tibi videbuntur, quamvis quotidie a vobis legantur, ut vel ex hoc perspectum habeamus, vobis ob vestram nequitiam a Deo potestatem sapientiæ, quæ illius verbis inest, intelligendæ absconditam fuisse, ron nullis exceptis, quibus secundum summæ suæ mi sericordiæ gratiam, ut ait Isaias, semen ad salutem reliquit, ne ut Sodomitarum et Gomorrhæorum, ita et genus vestrum periret. › Concessa in deserto curatio his qui serpentum morsibus fuerant vulnerati, imago et figura exstitit salutis, quam a Christo accipimus. ‹ Atque illam etiam figuram, illudque signum, inquit Dialog. n. 91, quod adversus serpentium morsus Israeli in stitutum est, ad eorum salutem erectum esse liquet, qui jam tum prænuntiatam fuisse credunt et mor tem serpenti per eum, qui crucifigendus erat, futu ram, et salutem iis qui serpentis morsibus læsi ad eum, a quo crueifixus ille Filius in mundum mis sus est, confugiunt. › Crucis potentiam, quam unicornis cornibus in Scriptura designari putat, sic ibidem S. martyr prædicat: • Illud autem, His cornibus gentes pelet inde usque ab extremo terræ, id quod hodie in om nibus gentibus factum videmus demonstrat. Cornu enim petiti, id est compuncti ex omnibus gentibus ab inanibus simulacris et dæmonibus ad Deum con versi sunt.» Charitas, quam Christus diffundit in III. Quam potens sit quamque efficax Christi gra tia, quæ nos ex servitute in libertatem vindicat, ex nonnullis testimoniis modo citatis existimari potest, velut ex iis quæ Justino a venerabili sene dicta re tali. Fidem illam in Deum incarnatum, quæ nos penitus renovat, ex illius omnipotenti voluntate repetit, qui Filium suum incarnari voluit. «Putatis futorum unquam fuisse, ut hæc in Scripturis inte!- corda nostra, sæpe a Justino depingitur sub imagine ligere possemus, ni voluntate illius qui hæc voluit, gratiam accepissemus intelligendi 10? Christi po tentiam in gentium conversione mirifice elucere docet. ‹ Hæc, inquit Apol. 11, n. 10, Christus moster propria sua virtute perfecit.» Mox Christia norum constantiam describens, ait: «Hæc enim virtus Patris inenarrabilis fecit, non humani ser monis instrumenta.» Christi autem potentiam non une solum enituisse existimat, cuin et apostolis invictam ad prædicandum Evangelium constantiam aflavit, et eorum qui apostolos audiebant corda aperuit, sed etiam cum magos ad præsepe, in quo infans jacebat, attraxit. Sic enim loquitur Dialog. ■. 78: Nam et quod dicit Isaias: Accipiet virtu tem Damasci et spolia Samariæ ", significabat ne- claræ illius Petræ, quæ et in eorum corda, qui per fariò dæmonis, qui habitabat Damasci, potestatem a Christo statim atque natus esset, victum iri, quod quidem factum esse demonstratur. Magi enim, qui ut spolia rapti fuerant ad malas quasque actio nes, ad quas eos ille dæmon impellebat, ubi Chri stum adoratum venerant, defecere, ut manifestum est, ab ea, quæ illos ut spolia rapuerat, potestate, quam nobis arcane Scriptura Damasci habitare in dicat.» Et n. 88: ‹ Atque illud etiam vobis testi monio sit, quod vobis dixi ab Arabiæ magis factum, qui eum statim ac puer natus est, venisseut, adora verunt eun. Nam ut in lucem editus est, suam ** Dialog., n. 119. 19 Isa. VIII, 4. * Josue 1, 2. circumcisionis et circumcisionem, quam Josue euftris lapideis peregit ", figuram exstitisse putat ius circumcisionis, quam a Christo accipimus. Præclare ergo in nobis agitur, inquit Diuloy. n. 114, qui cultris lapideis circumcisi sumus se cunda circumcisione. Prima enim illa vestra ferro peracta est et peragitur: duro enim corde perma netis. Nostra autem circumcisio, quæ secunda nn mero post vestram instituta est, per lapides acutos, id est per sermones. apostolorum summi illius angu laris lapidis et sine manibus abscissi, circumcidit nos a simulacrorum cultu et ab omni prorsus pra vitate. Quorum corda ita sunt pravitate circumcisa, ut læti mortem oppetamus propter nomen præ ipsum diligunt Patrem universorum, aquam vivam emittit et eos potat, qui aquam vitæ sitiunt, › Mirabilem illam cordis circumcisionem, quam a Christo accipimus, novam quamdam generationem et creationem esse pronuntiat S. martyr Scriptu rarum auctoritate fretus. Nos, inquit, n. 135, ex Christi utero recisi verum sumus Israeliticum genus. Et n. 138: Christus cum primogenitus esset omnis creaturæ, rursus etiam factus est prin cipium alterius generis ab ipso regenerati per aquam et fidem et lignum, que mysterium crucis continetur. >

est, et simulacrorum cultores et justorum interfe etores vos præbuistis.» Hinc tam sæpe observat circumcisionem, Sabbata, ferias et sacrificia Judæis ob peccata, veluti jugum, imposita fuisse, atque ul eorum reprimeretur improbitas, n. 18, 19, 23, 91 et seqq. Christianorum autem baptismo Spiritune sanctum conferri; novum testamentum, non ut prius,. sed sine metu et tremore et fulguribus institutunɔ fuisse,n. 67, ac duo intelligenda esse Judæ semina et duo genera, quemadmodum duas domus Jacob, al terum ex sanguine et carne, alterum ex spiritu, n. 135. Tanti nɔomenti esse ducit legem a gratia distin guere, ut in hac distinctione cognitionem omnium mysteriorum reponere non dubitet, n. 44; religio mis Christianæ proprium esse docet hanc distinctio, nem demonstrare,n. 67. Non minus elucet Christi potentia in perseve- charitatem declarastis, sed semper, ut manifestum rantiæ dono. Stolam ejus, inquit n. 54, Spi ritus sanctus eos vocavit, qui per eum remissionem peccatorum acceperunt, in quibus virtute quidem semper adest, manifeste autem aderit in secundo adventu. Victores facit Christi gratia ex tenta tionibus, quibus nos diabolus impugnare non desi nit. Sed ut vobis rationem reddam, inquit n. 116, de revelatione Jesu Christi sancti, repeto sermonem, ac dico hanc quoque revelationem in nos factam esse, qui in Christum summum sacer dotem, hunc crucifixum, credimus; qui cum in stupris ac omni prorsus sordida actione versaremur, per gratiam nostro Jesu, secundum voluntatem ipsius Patris, concessam, sordida omnia quibus in duti erainus, mala exuimus: quibus diabolus instat semper adversans, ac omnes ad se trahere volens; sed angelus Dei, id est virtus Dei nobis per Jesum Christum immissa, increpat eum et a nobis disce dit. Ac tanquam ex igne extracti sumus, cum prio ribus peccatis exuti, tum ex tribulatione eruendi, et ex incendio nobis a diabolo ejusque omnibus mi nistris immisso; ex quibus nos etiam rursus se extracturum Jesus Dei Filius, ac præparatis vestibus nos induturum, si mandata ejus observemus, et regnum æternum provisurum promisit. › Ex nova hac generatione, quam a Christo acce pimus, sive ex illa charitate quam in corda nostra diffundit, præclara Justinus argumenta ducit ac de fensionem religionis Christianæ. ‹ Si ergo novum testamentum, inquit Dialog. n. 11, Deus institu tum iri prædicavit, illudque in Incen gentium, vi demus autem ac persuasum habemus per nomen ipsius Jesu Christi crucifixi, a simulacris et ab alia nequitia homines ad Deum accedere, ac ne morte quidem proposita a confessione et pietate disce dere; cum ex operibus, tum ex consequentibus mi raculis licet intelligere hunc esse novam legem et novum testamentum, et exspectationem eorum qui ex omnibus gentibus a Deo bona exspectant. › Sæpe alias Christum esse novam illam legem in vetere promissam contendit, quia scilicet Christus ipse per Spiritum suum in nobis habitat 1, atque hanc le gem in cordibus nostris scribit. Atque in hoc maxi mum Christiani et Judæi discrimen constituit. Fa telur quæ natura præclara el pia et justa sunt, ea in lege Mosis his qui legi parent, n. 45, facienda præscribi. Legem autem illam, quæ post mortem Mosis prodiit, utpote in psalmo xix memorata, Christianorum propriam esse et in eorum cordibus scriptam sic probat, n. 30: Ilæc autem judicia Domini nobis, quibus sapientiam præstiterunt dul ciora super mel et favum videri, ex eo perspicitur, quod ne morte quidem proposita adducamur, ut no men ejus abnegemus. › Judæos autem sic compellat, n. 93: ‹ Vos autem neque in Deum, neque in pro phetas, neque in vosmetipsos amorem unquam aut **Rom. vi, 11. "Jac. 11, 23. " Ezech. xiv, 20. IV. Fidem illam charitate animatam, que gra tuitæ et potentis gratiæ donum est, semper ad sa lutem fuisse necessariam, id est sub lege Moysis et ante ipsam legem, pluribus locis luculenter docet Justinus. Nam et ipse Abraham, inquit n. 25, cum in præputio esset, per fidem, qua credidit Deo, justificatus et benedictus est ".» Vid. n. 92. Nul los prorsus electos agnoscit qui non banc Abrahæ fidem imitati fuerint. Sic enim refellit stultam il lam opinionem, qua inflati Judæi salvos se ob de ductam ab Abrahamo originem futuros putabant. Nemo, inquit n. 44, ne ex illo quidem semine quidquam accipere potest, præter eos, qui animo assimilati fuerint fidei Abrahæ, et mysteria omnia cognoverint, id est alia quædam præcepta ad Dei cultuin et justitiæ observationem, alia autem præ cepta et opera vel ad Christi mysterium, vel ob du ritiam cordis populi vestri similiter esse descripta,» Hanc distinctionem præceptorum requirit ad salu tem, quia si quis justitiam in sola circumcisione et Sabbato et feriis positam existimet, et summa le gis æternæ oblivione versabitur, nec proinde salvus esse poterit. Justinum autem de illis etiam tempori bus loqui, quæ ante Incarnationem Domini fluxe runt, manifestum est ex his quæ statim addit Atque ita sese rem habere Deus apud Ezechic lem pronuntiat in hæc verba: Si Noe, et Job et Daniel depoposcerint vel filios vel filias, non dabi tur eis 1*.» Ipse Justinus paulo post declarat se de iis, qui sub lege fuerunt, hæc dixisse. Quærenti enim Tryphoni num ii, qui legem Mosis servarunt, salvi sint futuri cum justis, qui aute Mosem vi xerunt,ŝic respondet Justinus: ‹ Cum ea protuli, Trypho, quæ ab Ezechiele dicta sunt, Etiamsi Noe, Daniel et Job filios el filias suas deprecentur, mini me eis concessum iri, sed pro se quemque sua ip sius videlicet justitia salvum fore; eos quoque qui secundum legem Moysis vixerunt, salvos similiter futuros dixi. › Ad ea, quæ hoc loco disputat Justinus, infra re

lucem suam prætenderit. Idem docet Dialog. n. observare debuissent qui de illo detraxerunt: sta 93, nempe nihil prorsus prætexi posse ab his qui legem Dei violant, etiamsi perditissimi et corru plissimi sint. 2º Si Justinus salutem æternam philosophis, qui ante Christum fuerant, concessisse dicitur, eadem illi erga eos qui post Christum fuere, ac ipsi Justi no æquales erant, lenitas et indulgentia erit attri buenda. Nam de utrisque dicit: Qui cum ratione vixerunt et vivunt, Christiani sunt et impavidi ac in trepidi. tuit malorum dæmonum molitione persecutiones in Christianos excitari: quod quidem ne videatur in credibile, ea sumit argumenti loco, quæ viris vir tutis laude insignibus evenerunt. Vera necne exsti terit illorum virtus non examinat: satis ei est de monstrare, odio habitos fuisse, qui quovis modo secundum rationem vivere et vitium fugere studue rint, Apol. 2, num. 8. Nemo sane dixerit veras virtutes a Justino in athletis laudatas fuisse; quia tamen honorifica de illis erant hominum judicia, id ad usus suos adjungit ut Christianis, quorum tanta erat in morte oppetenda animi fortitudo, eadem. laus non denegaretur. ‹ Qui autem vera bona, in quit Apol. 2, n. 11, ac minime fucata internoscunt, 3. Christianos esse dicit eos, qui vitam rationi consentaneam duxerunt, ut Socratem et Heracli tum; non quod isti per fidem in Christi sanguinem liberati a peccatis fuerint, sed quia quidquid scien- Bii virtutis beneficio incorrupti. Quod quidem et tiæ et virtutis in eis eluxit, id Christianum est, ul pote cum Christianis faciens et a Verbo omnem. hominem illuminante donatum. «Quæcunque, in quit Apol. 2, n. 10, præclare unquam dixere aut excogitavere philosophi aut legum latores, hæc in vento et considerato aliqua ex parte Verbo elabo rarunt. › Et n. 13: ‹ Quæcunque apud alios omnes præclare dicta, ea nostra sunt Christianorum.› Sic Tertullianus omnes homines naturaliter Christianos. esse dicit, quia, natura duce, nonnulla dicere so lent, quæ Christiana sunt. Deus magnus et Deus bonus, et quod Deus dederit, omnium vox est. Ju d.cem quoque contestatur illum, Deus videt, et Deo commendo et Deus mihi reddet. 0 testimo nium animæ naturaliter Christianæ!» Quid mirum ergo si Christianos vocat Justinus eos qui unum Deum esse docuerunt? Horum omnium, inquit Apol. 2, n. 10, longe firmissimus hac in re Socra tes in eadem ac nos crimina vocatus est. Nova enim demonia dixerunt ab eo induci, et quos civitas exi stimat deos, ab eo non existimari. > At minime dissimulavit Justinus quid ejusmodi hominibus in Verbum incarnatum non credentibus defuerit, tum in iis, quæ ad cognitionem veritatis spectant, tum in iis quæ ad vitam et mores. Postquam enim Verbi omne humanum genus particeps esse docuit, proti nus revocat in memoriam, quæ antea de Incarna tionis causa dixerat; nimirum ut indicet quid inter sit inter eos, qui a Verbo aliquam veritatis parti culam acceperunt, et eos, qui in idem Verbum incarnatum crediderunt. Hinc in Apol. 2, n. 8 et 10, declarat Christianos non ad partem aliquam disseminatæ rationis vitam instituere, sed ad totius, id est Christi cognitionem et contemplationem. Par ticulam veritatis coguitam fuisse philosophis fate tur, sed obscure, ita ut secum ipsi pugnantia docue rint, n. 13, at eos tantum docet sanari posse, qui in Christum credunt. Natum enim, inquit, ex in genito et non enarrabili Deo Verbum secundum Deum adoramus; quandoquidem propter nos homo factum est, ut perpessionum nostrarum particeps factum medelam illis faceret.» 4º Inest Justini verbis acuta ratiocinatio, quam de Christianis ac de athletis, iisque qui res ejus modi gessere quales poetæ de celebratis hominum opinione diis scripsere, non insulsissimus quisque existimare debet, hoc ductus argumento, quod mortem, quæ videtur fugienda, contemnamus. › Ut de athletis, ita et de philosophis loquitur Justi nus: ex opinata utrorumque virtute id excerpit commodi ad defensionem religionis, ut qui de istis. honorifice judicant, eos de Christianis non sine summa iniquitate detrahere demonstret. VI. Præstantissimæ ad Diognetum epistolæ auctor observat tandiu homines in summo miseriæ statu. relictos fuisse, ut tandem aliquando a Filio Dei re dempti immeritos se gratiam accepisse faterentur. Quandiu igitur, inquit n. 8, prudens suum con silium in mysterio retinebat, neglectui nos habere, nullamque nostri curam gerere videbatur..... Om nia igitur apud se sciebat una cum Filio, œcono mica sua scientia. Cæterum usque ad superius. tempus sivit nos pro libito incertis motibus agitari, dum a voluptatibus et cupiditatibus transversi ra peremur non quidem quod ullo modo peccatis. nostris gauderet, sed ea tolerans; neque illud quo injustitia exercebatur tempus approbans, sed men tem justitiæ creans, ut cum eo tempore convicti essemus e propriis operibus, vita esse indigni, tunc Dei benignitas nos ea dignaretur. › Deum hominem factum fuisse probat ex illius ad ventus dignissimo monumento, cordium conver sione et stabili ac firma justitia, quam ab eo Chri stiani accipiunt. Observat non ministrum aliquem aut angelum a Deo missum fuisse, sed ipsum opi ficem et Creatorem omnium. Non vides, inquit B. 7, quo plures suppliciis afficiuntur, tanto majo rem aliorum esse numerum? Hæc non videntur ab hominibus fieri: hæc adventus ejus sunt indicia? Quis enim ex hominibus omnibus norat quid esset Deus, priusquam ipse venisset?, Dei voluntati ac ceptum refert quidquid nobis inest charitatis. Postquam autem, inquit, n. 10, illum cognoveris, quanta te impletum iri lætitia existimas? Aut quan tum diliges eum qui prior te ita dilexerit? Cum autem diligere cœperis, imitator benignitatis ejus

eris. Ac ne mireris posse hominem esse imitato- stum crucifixum, agnoscentes eum esse Christum rem Dei. Potest eo volente. › Tatianus, qui nondun acceptam a S. Justino doctrinam projecerat, eum scripsit adversus gen tiles, de auxilio Spiritus sancti, quem a Deo incar nato accipimus, nonnulla disserit, quæ prætermit tenda hoc loco non videntur. Per se anima, iu quit num. 13, nihil aliud est quam tenebræ, nec quidquam in ea luminosum. Atque id ipsum est quod dicitur: Tenebræ lucem non comprehende TER". Neque enim anima spiritum servavit, sed ab eo servata est et lux tenebras apprehendit. Est autem Verbum divina lux; tenebræ vero imperita anima. Quapropter si degat solitaria, deorsum ad materiam vergit, una cum, carne moriens. Cum di vino autem Spiritu copulata, non caret auxilio; sed eo ascendit quo deducitur a Spiritu. Hujus enim sedes in supernis; illius generatio in inferio ribus locis. Ac initio quidem spiritus animæ con victor erat, sed eam sequi nolentem deseruit, › Et, n. 15: Ac talis quidem naturæ species, si se instar templi habeat, libenter illud incolit Deus per legatum Spiritum. Si vero tale non fuerit taberna culum, præstat homo belluis sola voce articulata; cætera vero ejusdem est ac illæ vivendi rationis, qui non sit similitudo Dei. › Et, n. 20: «Alæ enim erant animæ Spiritus sanctus, quem cum peccaudo projecisset, volavit instar pulli et humi decidit; cœlesti autem convictu delapsa inferiorum com mercium appetivit……... Potest autem quisquis nudus est boc ornamentum consequi et ad veterem co guationem redire. › ut Expenditur S. Justini agendi ratio cum Christianis adhuc legem observantibus. 1. Communicat cum his hominibus Justinus, sed cautiones adhibet. II. Hanc lenitatem ipsum etiam tempus postu labat. III. Non solus ita sensit Justinus. 1. Qui Justinum cum Ebionitis Christi divinita tem negantibus pacem el communionem fovisse et fovendam existimasse volunt, his satis responsum est in observationibus ad n. 48 Dialogi, vel potius satis eos refellit ipsius loci, quo abutebantur, ac curatior quam in superioribus editionibus interpre tatio. Quod autem spectat ad eos, qui e circumci sione ad Christum conversi, nonnulla Judaica insti tuta cum accurata in Christum Dominum fide jun gebant; hos constat a S. martyre rejectos non fuisse. Non tamen vituperabitur concessa infirmis homini bus venia, si consideremus cum Tillemontio, quibus eam Justinus conditionibus restringat, quæque in Ecclesia de ejusmodi hominibus judicia aut paulo ante Justinum facta fuissent, aut tunc etiam fie rent. Justinum sic interrogat Trypho, n. 46: ‹ Si qui autem, inquit, etiamnum ita vivere velint, ut Moysis instituta servent, et credant in hunc Jesum Chri 18 Juan 1, 5. Dei, eique datum esse omnes omnino judicare, ac regnum ejus esse sempiternum; an ii quoque salvi esse possunt? › Visa est quæstio S. martyri non facilis ad solvendum: examinandum esse putat utrum hæe legis observatio ab imbecillitate quadam animi proficiscatur, an a stulta opinione quasi lex necessaria sit ad salutem. Quare breviter repetit quod pluribus antea disseruerat, legis Mosaicæ præcepta ob duritiam cordis Judæorum instituta esse, ut variis hisce rebus admoniti Deum semper ante oculos haberent, sed ne sic quidem illos a simulacrorum cultu revocatos fuisse: contra Chri stianos ne iis sacrificent, quibus olim sacrificave rant, extrema supplicia perferre, et persuasum ha bere, quæ ob duritiam cordis Judæorum instituta sunt, ea nihil ad justitiæ et pietatis observationem conferre. Tum Trypho: «Si quis hæc ita se habere sciens, præterquam quod hunc Christum esse agnoscat eique videlicet credat et obediat, hæc quoque instituta servare voluerit; utrum is salvabitur? › Sic respondet Justinus: ‹ Ut mihi quidem vi detur, o Trypho, ejusmodi hominem salvum dico futurum; si modo cæteris hominibus, id est iis qui ex gentibus per Christum ab errore circumcisi sunt, omnino persuadere non conetur, ut eadem ac ipse observent. Quale est quod et initio disputa tionis faciebas, cum pronuntiares salvum me non futurum, nisi hæc observarem. › Rursum sic interrogat Trypho: Cur igitur dixisti: Ut mihi quidem videtur, salvus erit, nisi quia sunt, qui tales negent salvos futuros?, Re spondet Justinus: Sunt, inquam, o Trypho, qui que cum eis nec sermonis, nec hospitii commu nione conjungi audeant; quibus ego non assentior. sed si ob animi infirmitatem etiam quæcunque nunc possunt ex iis, quæ a Mose propter duritiam cordis populi instituta novimus, cum spe in hunc Christum et æternorum ac naturalium justitiæ et pietatis præceptorum observatione conjungere vo luerint; modo cum Christianis et fidelibus vivera non recusent, nec iis, ut jam dixi, suadeant, ut si militer ac ipsi circumcidantur, aut Sabbata et alia ejusmodi custodiant, eos suscipiendos esse, et cum iis omnium rerum communionem, ut cuin homini-' bus eodem modo affectis et fratribus tenendam esse censeo. › Si quos tamen ex Christianis Judæi ad legem fidei addendam adduxerint, eorum, qui fue rint decepti, salutem non omnino desperat. ‹ Qui vero ab eis ad legis observationem cum confessione in Christum Dei conjungendam adducti fuerint, eos forsitan etiam salutem adepturos suspicor. Liquel a Justino iis, quos ut fratres diligendos et omni charitatis ac communionis significatione devinciendos putat, duas tamen imponi conditiones. Prima est ut ne legem ad salutem necessariam existiment. Dat illis

veniam, si ob animi imbecillitatem legem observent; etiam Scripturarum auctoritate declinandos; hu secus vero, si spem suam in Mosaicis institutis, non in Christi sanguine constituant. Ipse Trypho hanc conditionem acceperat; nam cum dixisset Justinus, quæ ad duritiam cordis instituta sunt, nihil ad justi tiæ et pietatis observationem conferre; sic eum ex cipit Trypho Quid si quis, cum hæc ita se habere scial, etc. Altera conditio est ut Judæi ad Christum conversi æquabili jure cum Christianis incircum cisis vivant, nec quemquam ad legis observationem adhortentur. Quamobrem non temere in hanc sen tentiam adductus est Justinus, sed inita subducta que ratione, nec sine provisione incommodorum, quæ ex ea consequi poterant. II. Sed, quod Justinum maxime tutatur, tum cum hæc dissereret, vixdum viginti anni, ut observat Tillemontius, effluxerant, ex quo lex Mosaica in Ec clesia Hierosolymitana desita erat observari. Certa et explorata res est ex Eusebii et Sulpicii Severi testimoniis. Eusebius sic loquitur Hist., lib. iv, c. 5 Illud tantum ex veterum scriptorum monu mentis didici, ad illam usque obsessionem Judæo ruin, quæ imperante Adriano contigit, quindecim episcopos continua successione illi Ecclesiæ præ fuisse, quos omnes origine Hebræos fuisse memo rant, et fidem Christi sincere atque ex animo sus cepisse. Adeo ut ab illis, qui de hujusmodi rebus judicium ferre poterant, episcopali officio dignis simi censerentur. Quippe tunc temporis universa Hierosolymorum Ecclesia conflata erat ex Hebræis fidelibus, qui jam inde ab apostolorum ætate ad illam usque obsidionem permanserant, quo Judæi iterum a Romanis deficientes, maximis præliis do miti atque expugnati sunt.» Sulpicius Severus de bac loquens extrema obsidione, hæc addit: «Quod quidem Christianæ fidei proficiebat; quia tum pene omnes Christum Deum sub legis observatione cre debant. Nimirum id Domino ordinante dispositum, ut legis servitus a libertate fidei atque Ecclesiæ tol Jeretur. Ita tum primum Marcus ex gentibus apud Hierosolymam episcopus fuit. › jusinodi hominem si perurgeas ad communes homi num cibos, nec dicas eum aliter posse salvari, vet ad fidem Christi et gratiam pervenire, nisi sumptis his quos refugit cibis, tunc vere bonum spiritalis sententiæ blasphematur. Idem Origenes initio libri contra Celsum tria distinguit Judæorum Christianam fidem profitentium genera. Alii pristi nos ritus reliquerant, cum eos spiritualiter intel ligi debere existimarent; alii spirituali sensu in terpretabantur, nec tamen observare desinebant; alii denique litterali sensui affixi observabant. Qui. cum spirituali explicatione conjungebant ipsam ri tuum observationem, non alii videntur esse, quam ii, qui legem ad salutem necessariam non esse fa tebantur, ac solam spem in Christo ponendam, cujus divinitatem cum aliis omnibus Ecclesiæ dogmatibus credebant. Qui Recognitionum libros et Clementinas homilias S. Clementi supposuit, scriptor Justino æqualis aut suppar, videtur ex hoc Nazaræorum, sive Christiano rum legem observantium numero fuisse. Nam cum Christi divinitatem pluribus locis prædicet, eumque Filium Dei et filium hominis, Filium ab initio ex sistentem, Filium cœli et terræ constitutorem vocet homil. 18, idem tamen Mosaicæ legis retinentior videtur. Hinc Petrus sexcentis locis inducitur lustra tiones Judaicas aut ipse usurpans, aut aliis præci piens, nec cum ethnicis baptismo nondum initiatis. comedens. Post epistolam Petri ad Jacobum, indu citur Jacobus graviter sanciens, ut libri Prædica tionis Petri, nisi fideli circumciso, nemini commit tantur. Hunc Pseudo-Clementem eo tempore vi xisse, quo legis observatio nondum ab omnibus instar hæresis damnabatur, argumento esse pos sunt, quæ et de Ecclesia et de episcopis præclare dicta interdum occurrunt. Ecclesiam navi comparat in ep. Clem. ad Jacob. p. 538, cujus proretam epi scopum, nautas presbyteros appellat. Debitam epi scopis obedientiam commendat pluribus locis, ut Recogn. lib. 11, cap. 66, homil. 3, p. 597 et 598. Laudanda sane eorum animi moderatio, qui Evangelium Mosaicis cæremoniis permiscere desie runt, ubi eas animadverterunt sine aliorum offen 11. Non solus in lenitatem inclinabat Justinus; paucos sibi adversari indicat. Sunt, inquam, o Trypho, quique cum talibus nec colloquii nec ho spitii communione conjungi audeant; quibus ego sione observari non posse. At non defuerunt qui se non assentior. › Lenitatem Justini confirmat Ori genes lib. vn in Epist. ad Rom., ubi sic loquitur Christus etiamsi incarnatus non fuisset, tamen natura imperium in omnes haberet. Non vult ratio nabiles spiritus ad obedientiam legis suæ violenter inflectere, sed exspectat ut sponte veniant, et vo Juntate non necessitate bonum quærant, et docendo magis quam temperando, invitando potius quam extorquendo, persuadeat. Tametsi quis Judæus, verbi gratia, aut ex his, qui Severiani Tatianique appellantur, velit Christo credere; putet tamen non parum inesse momenti in observantia continentiæ, vel eorum ciborum qui lege prohibentur, vel quos quasi castitati adversantes existimant nonnulli ab his institutis, in quibus nati fuerant, abstrahi non paterentur. Nondum victa fuerat eorum perti nacia sæculo quarto, ut ex Hieronymo discimus. ‹ Usque hodie, inquit in epist. 80, per totas Orien tis Synagogas inter Judæos hæresis est, quæ dici tur Minæorum et a Pharisæis usque nunc damnatur, quos vulgo Nazaræos nuncupant, qui credunt in Filium Dei natum de virgine Maria, et eum esse dicunt qui sub Pontio Pilato passus est et resur rexit, in quem et nos credimus. Sed dum volunt et Judæi esse et Christiani, nec Judæi sunt nec Chri stiani. Non immerito Hieronymus tantam perti naciam ut hæresim notavit, cum præsertim ejus modi homines ab Ecclesia catholica discessissent.

Marcion phantasma esse dicebat, ac carnem hu- ut panis minime mutatus, sed a Christo corporis manam indignam prorsus esse sentiebat, quæ Dei caro fieret: error impius stare non poterat cum Ecclesiæ fide de eucharistiæ sacramento.. Si corpus animale Christo el carnem celestem, ut Valenti niani, attribuisset Marcion, non tam absurde secum pugnasset in celebrando eucharistiae sacramento. Sed cum Christi corpus merum phantasma esse contenderet, idem de illo asseverari poterat, quod de hæreticis idem sentientibus dixerat S. Ignatius in epist. ad Smyrn., eos non confiteri euchari stiam esse carnem Salvatoris nostri Jesu Christi, quæ pro peccatis nostris passa est. Sed tamen Marcion, quamvis sibi ipse necessita tem imposuisset idem sentiendi, ac vetustiores illi hæretici, nihil tamen in his, quæ ad euchari stiam spectant, turbare audebat: solitus ex Evan gelio recidere quidquid cum erroribus suis conci liare posse desperabat, reveritus fuerat verba a Christo in consecranda eucharistia pronuntiata, ut testatur Tertullianus, lib. 11, c. 49. Dubius ergo et incertus Tertullianus quonam evadat Marcion, duplici illum nodo constringere conatur, illumque eo redigere, ut vel errorem suum de Christi carne ejuret, si catholicam de eucharistia fidem retinet; vel si illam abnegat, impietatem suam aperte prodat. Itaque observat Tertullianus corpus Christi in eucharistia non in eo statu nobis exhiberi, in quo exhibitum fuerat, dum in terris ab hominibus vide retur, sed in figura, sive in sacramento panis et vini. Inde aptissima ducitur conclusio, solidum cor pus, non phantasma Christo tribuendum; siquidem phantasma figuram capere non potest, res vacua cir cumscribi non potest signis exterioribus panis et vini, nec quidquam absurdius foret, quam a vacuo hominis phantasmate et vacua corporis humani effigie, aliam effigiem et figuram, sub qua delite scal, assumi. vice adoptatus dicatur: «Aut si propterea panens corpus sibi fecit, quia corporis carebat veritate ergo panem debuit tradere pro nobis. Faciebat ad vanitatem Marcionis, ut panis pro nobis crucifige retur. Suspicatur, non asseverat Tertullianus i:a sensisse Marcionem: sed quid valeat hæc suspicio nobis expendendum est. 1° Absurda illa panis in corpus Christi adoptio nunquam Marcioui in men tem venisset, nisi hanc ei necessitatem imposuisset impium phantastici corporis Christi commentum; non existimasset panis substantiam in eucharistia manere, si suam Christi corpori substantiam reli quisset. Catholici ergo omnes, quibuscum Marcion adversa fronte pugnabat, non panem in euchari stia, sed verum Christi corpus esse credebant. Deinde illud saltem concessisset Marcion, si vera Tertulliani conjectura, Verbum in eucharistia cum pane hypostatice conjunctum adorari. At unde banc opinionem aut Marcion suscipere, aut Mar cioni potuit attribuere Tertullianus, nisi quia uier que verba Christi, Hoc est corpus meum, eo sensu, qui primus menti occurrit, accipiebat, ac inter utrumque conveniebat, clara esse et perspicua verba rem grandem his verbis promitti et ex hiberi? Tertulliani conjecturam confirmat Euthymius Pa nopl., part. 11, tit. 2. Is enim testatur Armenos, qui unam in Christo naturam admittebant et corpus Christi in divinitatem conversum esse sentiebant, negasse eucharistiam esse corpus Christi, sed divi nitatis corpus dicere solitos esse. VII. Si ne illi quidem, qui Christo phantasticum corpus affingebant, Christum in eucharistia præsen tem adorari et sumi negabant; quanto magis extra suspicionem esse debet egregius religionis defensor Athenagoras, etiamsi, ut contendit Petrus Allixius in dissert. De sanguine D. N. J. C., corpora nostra post resurrectionem sine sanguine futura existi masset? Quin etiam ipse Allixius inter eos, quos sanguinem in corporibus redivivis negat admi sisse, citat Petrum Mansur, qui in epist. inter opera S. Joannis Damasceni tom. 1 exstante asserit qui dem corpus immortale sanguine carere, sed tamen, Intererat ergo Tertulliani observare et admonere corpus Christi eucharisticum non in ea figura, sive effigie et specie apponi, quam habuit in terris, sed in figura et specie panis. Atque hæc illius ratioci natio non solum Marcionem arctissime premebat, sed etiam duo nobis observanda et concludenda suppeditat; primo, verum Christi corpus in eucha- id quod astute tacuit Allixius, deterrimam hanc ristia nobis donari, siquidem in hoc sacramento figuram accipere non posset, si res vacua et phan tasma esset: deinde nihil panis superesse præter speciem, sive figuram; si quidem ex Marcionis sen tentia sequeretur figuram vacuam sub vacua figura delitescere: quod quidem nunquam observasset Tertullianus, si panis substantiam cum ipsa figura et specie superesse sensisset. Sed quia verisimile non erat de eucharistia Mar cionem ac Ecclesiam sentire, suspicatur Tertullia nus Christi verba, Hoc est corpus meum, sic a Mar cione intelligi, quasi panem sibi Christus in corpus adoptasset; unde colligit panem pro nobis tradi et crucifigi debuisse, si Christi verba sic accipiantur, sententiam cum catholica de eucharistia fide sic conciliat, ut corpus Christi in eucharistia, non quale in cœlo est, sed quale in utero Virginis fuit, apponi declaret. Si qui ergo antiqui scriptores id sensissent, quod eos sensisse pertendit Allixius, non idcirco constarel cos a catholica de eucharistia fide discessisse. At nulla ratio probat Athenagorain hoc de corporibus redivivis errore laborasse. Hoc tantum contendit, ut observat in dissert. advers. Allix. vir doctissimus Jac. Boileau, art. 2, p. 39, sanguinem non, ut in hac mortali vita, ita etiam in jınınortali obnoxium corruptioni futurum. Occurrit Athenagoras in libro De resur. mort., n. 4, iis, qui huic dogmati opponunt corpora hu

sustinuisse. De animæ immortalitate et dæmonum ac malorum hominum ante extremum judicium statu. consecratum diaconi ad absentes pertulisse, cali- est eos dispensandarum oblationum partes aliquas cem præsentibus distribuisse dicantur, quod qui dem Ecclesiæ consuetudini consentaneum reperie tar. Restringi profecto debent S. martyris verba, ■bi de absentibus agitur, et de solo pane consecrato intelligendum quod ait: Qui apud nos dicuntur diaconi panem, et vinum, et aquam, in quibus gratiæ octæ sunt, unicuique præsentium participanda distri buunt et ad absentes perferunt. Ad absentes enim solus panis consecratus perferri solebat. Simili ratione restringendum id quod de præsentibus di citur; hi enim ad altare accedebant et primam speciem de manu sacerdotis sumebant; calix distri buebatur a diaconis. Usitata erat Justino hæc duo rum verborum ad res diversas pertinentium con I. Justini testimonia de immortalitate animarum. II. Cum his non pugnant quæ leguntur initio Dialogi. III. Ta tianus defenditur adversus doctissimum abbatem de Longuerue. IV. Scripturæ et Patrum testimonia favent Justino et Tatiano. V. Dæmones nondum igne torqueri existimat Justinus. VI. De malis hominibus aliud sentit, 1. Postquam disserui de subsidiis a Christo Sal vatore ad æternam vitam concessis, sequitur ut quid Justinus de animarum statu post mortem, quid de justorum resurrectione, sive de regno mille junctio; exemplum supra vidimus cap. 4, ubi de annorum senserit, examinem. Sed quia exstant angelis Justini testimonium expendimus. Aliud ha bemus his in verbis Dialog., n. 82. Ne Scripturas et Christum blasphemiis appetatis aut prave inter pretari studeatis. › Ut blasphemiæ ad Christum, prava interpretatio ad Scripturas referenda, ita in diaconorum muniis eadem adhibenda distinctio, ita ut calicem præs-ntibus distribuisse, alteram speciem ad absentes pertulisse dicantur. Sic etiam Tertullianus De pudic., c. 1: Ex metu et voto æterni ignis et regni. Altero in loco non dicit Justinus eu charistiam præsentibus distribui a diaconis, sed tautum ad absentes ferri, quod quidem facile est de prima specie intelligere. Ait enim Eorum, in quibus gratiæ actæ sunt, distributio fit et commu nicatio unicuique præsentium, et absentibus per diaconos mittitur. Allata a Valesio exempla in notis ad Hist. Euseb., p. 136 et 318, de solo calice accipi debent. Quod enim ait auctor libelli De se piem gradibus Ecclesiæ, t. V Hieronymi, p. 402 Sicut in sacerdote consecratio, ita in ministro est sacramenti dispensatio... ille oblata sanctifical, hic sanctificata dispensat; id ipse paulo post de calice exponit, quem post consecrationem omnium sacramentorum a diacono tradi testatur. Diaconos Justinus excludere videtur ab earum rerum dispensatione, quas fideles ad cleri victum et cultum offerebant. Sic enim loquitur, n. 67 Qui abundant et volunt, suo arbitrio quod quis que vult largitur, et quod colligitur apud eum, qui præest, deponitur, ac ipse subvenit pupillis et vi duis, et iis qui vel ob morbum, vel aliam ob cau sam egent, tum etiam iis qui in vinculis sunt et advenientibus peregre hospitibus; uno verbo om sium indigentium curam suscipit. › Hæc tamen sic explicari possunt, ut summa auctoritas penes epi scopos fuisse dicatur, administratio episcopali au ctoritati subjecta penes diaconos. Nam cum in Constit. apost., lib. 11, c. 25, eadem tribuatur epi scopo potestas, ac in bac Justiui narratione; post en, c. 31 et 32, præscribitur diaconis ut nihil pror sus injussu episcopi largiantur; quod argumento 80° Isai. 1, 20. nonnulla cum apud S. martyrem, tum apud discipu lum ejus Tatianum, quæ cum animarum immorta litate pugnare non pauci existiment, nihil prius fa ciendum, quam ut accurate vestigem, quid uterque his de rebus senserit; an suppliciis animas ita im minutum iri crediderint, ut tandem aliquando ad ni hilum redeant. Quod spectat ad Justinum, didicerat ab ipso Pla tone immortalitatem animarum, nec probabile est eum in Christiana religione dedidicisse, si quid boni e Platonicis scholis attulisset. Quin potius æterni tatem pœnarum, quæ impiis in altera vita infligun tur, ut proprium Christianæ religionis dogma, ne Platoni quidem cognitum defendit. Similiter qui dem Plato, dicit in Apologia 1, n. 8, improbos cum ad Rhadamanthum et Minoem venerint, punitum iri ab illis dixit. Nos autem idem illis eventurum di cimus, sed a Christo; idque exsistentibus in iisdem corporibus una cum suis animabus, ac æterna pœna plectendis, non mille annorum circuitu, ut iste di xit, definita. Docet, n. 17, Christianos credere et persuasum habere unumquemque.pro meritis actio num suarum pœnas igne æterno daturum, tum sie imperatores alloquitur, n. 18: • Respicite finem cujusque superiorum imperatorum, qui communem omnibus mortem obierunt: quæ si in statum sen sus expertem evaderet, de lucro esset improbis om nibus. Sed quia sensus mañet in iis omnibus qui exstiterunt, ac supplicia æterna reposita sunt; ne vos pigeat bæc vera esse persuaderi ac credere. > Eterno igni nullum omnino finem statuere potuit, cum hunc errorem in Platone exagitet, ac impro bis de lucro futurum dicat, si in statuin sensus ex pertem evaderent. Hæc confirmantur ex n. 52, ubi sic ait: «Quod autem dictum est. ***: Gladius depa scel vos, non hanc vim et sententiam habet, ut glạ dio necandi sint qui non paruerint; sed gladius Dei ignis est, cujus esca fiunt, qui mala patrare in animum inducunt. Hinc ait: Gladius depascet vos. Os enim Domini locutum est. Quod si de secante et confestim dimittente gladio loqueretur, non diceret, depascel.

quibus nonnulli plurima in humanum genus mala æternis cruciatibus ducitur, nihil magis consenta proficisci existimabant. Negat Tatianus ejusmodi animas eadem ac dæmones præstare, sed in certis simi principii loco statuit eas, cum e corpore mi graverint, superesse et immortales esse. Hominem immortalitatis imaginem a Verbo creatum dicit, num. 7. Non aliam ergo mortem animæ suspicatus est Tatianus, præter eam, quæ a peccatis Spiritum sanctum arcentibus proficiscitur. Sic enim statuit hominem, si templum sancti Spiritus non fuerit, sola voce a belluis differre, cætera vero ejusdem esse ac illas conditionis, ut qui non sit similitudo Dei. Minime ergo nimirum si mortuos existimat, qui se a Spiritu sancto abstraxerunt. De ejusmodi morte accipiendum quod ait, n. 9. Quid est quod ex fato præ avaritia vigilas? Cur ex fato sæpe cupidus sæpe moreris?, In eamdem sententiam ait dæmones et quotidie mori cum homines peccare docent, et tum maxime morituros, cum in supplicia detrudentur. ‹ Dæmo nes non facile moriuntur, inquit, n. 14, sunt enim carnis expertes, sed viventes mortis instituta exercent; toties nimirum et ipsi morientes, quo ties ad peccandum sectatores suos erudierint. Ita que quod nunc illis præcipuum est, ut similiter ac homines non moriantur, id minime effugient, cum incipient puniri, nec vitæ æternæ participes mor tem quamdam in immortalitate sortientur. Quem admodum enim nos, quibus nunc mori facile contingit, postea cum voluptate immortalitatem, vel dolorem cum immortalitate percipiemus; sic et dæmones qui præsenti vita ad peccandum abu tuntur, ac per totam vitam moriuntur, rursus im mortalitatem habebunt natura quidem eamdem ac dum viverent, supplicii autem ratione similem il lorum hominum, qui ex animi sui sententia ges sere, quidquid dæmones viventibus præscripse rant. IV. Hue redigi potest tota Justini et Tatiani de animæ immortalitate doctrina: hanc negant sua na tura immortalem esse, sed tantum Dei voluntate; mortalem illam dicunt quatenus in vitia labitur. neum Scripturæ et Patrum loquendi consuetudini. Nihil aliud sibi vult secunda mors in Apocalypsi pluribus locis memorata”. Mors illa, quæ per unum hominem intravit ", mors est animæ et corporis. Diabolus ad operandam duplam mortem nostram, inquit Augustinus, lib. iv De Trin., n. 15, simplam attulit suam. Per impietatem namque mortuus est in spiritu. Idem, lib. xiv, n. 6 ‹ Habet quippe et anima mortem suam, cum vila beata caret.» Et lib. 1, n. 15% ‹ Ipsa mutabilitas non inconvenienter mortalitas dicitur, secundum quam et anima dicitur mori. › Plura colligere non libet in re manifesta et explorata. V. Satis superque monstratum spero nihil Justi num de immortalitate animarum sensisse, quod von Christi martyre dignissimum sit; at alia non levis superest quæstio, an dæmones et malos homines jam nunc igne torqueri crediderit. Vix dubium quin Justinus supplicia dæmonum ad extremum et generale judicium dilata putaverit. Id diserte docet in locis modo citatis discipulus illius Tatianus, qui nondum a magistri doctrina defece rat, cum orationem adversus Græcos scriberet. S. martyris sententia ex his verbis perspici polest in Apol., 1, n. 28: Apud nos enim, inquit, prin ceps malorum dæmonum serpens vocatur et Sata nas' et diabolus, ut potestis ex litteris nostris scrutando perspicere. Hunc præmonstravit Chri stus cum ipsius exercitu et assectantibus hominibus in ignem missum iri, ut in infinitum ævum excru cientur. Interposita enim mora, quominus id Deus hactenus perficeret, propter humanum genus con tigit. › In eamdem sententianı spectat quod S. mar lyr r Irenæo teste dicebat, dæmonein, antequam Chirl stus veniret, nondum certo scivisse sese damnatum esse, ita ut seipse stulta illa opinione frustraretur, quasi Deum latuisset. Bene, inquit, lib. v, c. 26, Irenæus, Justinus dixit quoniam ante Domini adventum nunquam ausus est Satanas blasphe mare Deum: quippe nondum sciens suam damna tionem. Observat Petavius, lib. 1, De angelis, Utraque loquendi ratio usitata apud antiquos. S. C. 3 et 4, hanc Justini opinionem quoad ignora Irenæus animas Dei voluntate, non sua natura im mortales esse docet. ‹Quemadmodum enim cœ lum, inquit, lib. 11, c. 34, n. 2, et reliquæ stellæ, et omnia ornamenta ipsorum, cum ante non es sent, facta sunt, et multo tempore perseverant se candum voluntatem Dei; sic et de animabus, et de spiritibus, et omnino de omnibus his, quæ facta sunt, cogitans quis minime peccabit, quando om nia, quæ facta sunt, initium quidem facturæ suæ habeant, perseverant autem quoadusque ea Deus et esse et perseverare voluerit. Quod autem spe ctat ad illam animæ mortem, quæ ex nequitia et * Rom. v, 12. ” Apoc. xx, 14; xxı, 8. tionem damnationis secutos esse auctorem carmi num in Marcionem, l. 1 C. 3; Eusebium, lib. 1v Hist., c. 18; Epiphanium hæres. 39; Isidorum Pe lusiotam libr. 11, epist. 90; ŒEcumenium in cap. ult., 1 Petr.; nec immerito inde sequi existimat hos scriptores diaboli in æterno igne supplicia in ex tremum judicium dilata credidisse. At quod iisdem Patribus attribuit lib. 1, cap. 8, Dæmonem spem nonnullam habuisse obtinendæ per Christum salutis, id Epiphanio quidem attribui po test; id enim aperte declarat; at Justini et eorum, qui illius verba aut retulerunt, ut Irenæus et

debent diabolum interim cruciatu omni eximere. Quod quidem ex his S. Hilarii verbis probatur ‹ Adventu enim Domini, inquit in psalm. cXLIII, confracta et contrita diaboli potestas est, cum fidei sanctorum hominum subjectus est, non quod non adhuc potentiæ suæ maximas habeat vires, sed per id quod utcunque subjectus est, præsentis subjectionis conditione ultioni et pœnæ legitimæ præparatur: ut nunc per hanc eamdem subjectio nem tactus fumet, licet nondum totus uratur: sed per id quod interim fumare potuit, et uri posse noscendus est. › His adjungere possumus quod ait iden Hilarius lib. contra Constantium, n. 8, dæ mones ad martyrum veneranda ossa mugire, et uri sine ignibus: quod quidem multi alii antiqui scri plores testati sunt, ut eruditæ ad hunc S. Hilarii locum adnotationes probant.” VI. S. martyr nequaquam ut dæmonum, ita et malorum hominum cruciatus in extremum judi cium rejicit. Videri tamen posset rejicere in testi moniis supra allatis, in quibus malos homines cum dæmonibus conjungit, et utrisque parata esse ignis supplicia decernit. At alibi diserte declarat malo rum animas modo torqueri. Sic loquitur in Cohort., n. 55: ‹ Nihil enim in majores vestros peccabitis, si nunc in contrariam illorum errori partem ferri velitis; quos quidem verisimile est nunc in inferno sera pœnitentia ductos lugere; ac si fieri posset ut inde vobis nuntiarent, quæ sibi post finem hujus Eusebins, aut, ut auctor carminis in Marcionem, & ad extremum judicium rejiciunt, non idcirco videri Isidorus et Ecumenius, imitati sunt, alia videtur esse causa. Hanc enim rationem affert Irenæus cur diabolo Justinus nondum de sua damnatione ex ploratum fuisse dixisset, ‹ quoniam et in parabo bis et allegoriis a prophetis sic de eo dictum est. Post autem adventum Domini ex sermonibus Christi et apostolorum ejus discens manifeste, quoniam ignis æternus ei præparatus est ex sua voluntate abscedenti a Deo, et omnibus qui sine pœnitentia perseverant in apostasia: per hujusmodi bomines blasphemiat eum Deum, qui judicium importat, quasi jam condemnatus, et peccatum suæ apostasiæ Conditori suo imputat, et non suæ voluntati et sententiæ: quemadmodum et qui supergrediuntur leges, et pœnas dant, queruntur de legislatoribus, sed non de semetipsis. Nullum hic vestigium spei in Christum Dominum; dubitationem Satanæ ac sortis suæ ignorationem ex eo repetit, quod illius condemnatio non tam aperte in Veteri Testa mento, quam in Novo fuisset prædicata. Quin etiam Satanam Irenæus eo stultitiæ existimat pervenisse, ut Denm latere tentaret, non per seipsum, sed per hæreticos blasphemando. Nam ipse per semet ipsum, inquit ibidem Irenæus, nude non audet Hasphemare suum Dominum, quemadmodum et initio per serpentem reduxit hominem, quasi la tens Deum.» Nunquam ergo Justinus et Irenæus opinati sunt Satanai sperasse in Christum; sed potias summam illius stultitiam arguunt, qui se Deum latere posse existimaverit. Quod autem de bita illi ignis supplicia ad extremum judicium re‐ jiciunt; hanc opinionem Petavius, lib. 111, De an gelis, cap. 4, spectatissimis quibusque Patribus, inter quos recensere poterat Hilarium in Psal. cxlını, probatam, a S. Thoma sine erroris nota memo ratain et a Cajetano sine erroris crimine fuisse propugnatam contendit. ‹ Veterum opinio, inquit, etsi boc tempore recepta non est, quia dæmones damnationis suæ pœnas omnes expendere, quæ quidem essentiales vocantur, theologt fere sentiunt; non est tamen erroris, nedum hæresis accusandus qui asserat diabolum, et ejus angelos, nondum extremo ac summo supplicio cruciari, sive ignis efficientiam experiri, in qua damnationis illorum, quod ad sensum et perpessionem attinet, summa consistit. Idem de Cajetano sic loquitur: «Cajetani sententiam catholicæ fidei contrariam non esse certum est. Nam neque Scriptura, neque conci Gum allum hactenus docuit dæmones extrema illa supplicia perputi, quæ parata iis esse ipse judex dicit. Unde eruditus operum S. Irenæi editor D. Renatus Massuet, dissert. 3, art. 9, captum in manifesta calumnia Grabium et constrictum tenet, Romanam Ecclesiam reprehendere ausum, quod ut in aliis, ita et in hoc a sanctorum Patrum, ipso rumque sui fundatorum, Petri et Pauli, sententia dis cesserit. vitæ evenerunt, nosceretis profecto quantis vos malis liberatos velint.» Et in Apologia 1, n. 12 ● Vobis autem adjutores omnium hominum maxime et auxiliarii ad pacem sumus, qui hæc docemus, fieri omnino non posse, ut Deum lateat maleficus, aut avarus, aut insidiator, aut virtute præditus, ac unumquemque ad æternum sive pœnam, sive salutem pro meritis actionum proficisci. › Et n. 20 ‹ Cum autem iniquorum animas puniri sensu etiam post mortem præditas dicimus, bonorum autem a suppliciis liberatas præclare se habere, eadem ac poetæ et philosophi dicere videbimur. › Liquet Ju stinum de animarum ante resurrectionem statu tiare. Sic etiam senex ille Christianus, cujus testi agere jamque iniquos cruciatibus addictos pronun monium supra attuli, malorum animas in deteriore loco judicium dicebat exspectare. Quamobrem cum ait Justinus malos homines cum dæmonibus post judicium extremum æterno igni addictum iri, id de novo illo statu aceipiendum, in quo non jam sola anima, sed ipsum etiam corpus cum anima torque bitur. Ipsa Justini sententia de venturo ad Antichristum debellandum Christo, ac illum et obedientes ei in stagnum ignis, ut ait Irenæus, lib. iv, cap. 30, missuro, argumento est illum agnovisse inflicta malis hominibus ante extremum judicium ignis Cæterum sancti Patres, dum ignis supplicium supplicia.

De his quæ ad regnum mille annorum pertinent. 1. De animarum statu usque ad resurrectionem sententia Justini. H. De Antichristo. [H. De Eliæ adventu et Ju dæorum conversione. IV. De secundo Christi adventu. Sic loquitur Justinus, quasi statim judicium futurum sit. V. Nihil Justinus admittit, quod redivivis corporibus non congruat. nio non videtur Justino præcipuus esse hæretico rum error: inde illlus potissimum orta indignatio, quod resurrectionis et Creatoris odio hæc dice rent. In Actis martyrii S. Justini hæc legimus Tum præfectus conversus ad Justinum dixit Avdi tu qui eloquens esse diceris, et putas te ve ram disciplinam tenere. Si flagellis cæsus capite plectaris, persuasumne habes fore ut in cœlum ascendas?» Cui Justinus: ‹ Spero, inquit, me ha biturum quod habent qui Christi dogmata serva verint, si hæc ipsa quæ dicis perpessus fuero. Scio enim omnibus qui ita vixerint, divinam gratiam conservari, quoad totus mundus consummetur. › Ad hæc præfectus Rusticus: Ergo futurum opi naris, ut in cœlum ascendas, mercedem aliquam recepturus? Non opinor, inquit Justinus, sed scio et hoc tam certum habeo, ut nihil dubitem. › Diffi cile non est animadvertere quid intersit inter præ fecti interrogationem et responsionem Justini. Præ fectus putabat martyres sperare se in cœlum sta tim evolaturos, ac scire avet an Justinus eadem spe teneatur. Justinus non obscure mercedem illam in tempus resurrectionis rejicit, ac divinum gratiam conservari, ait, quoad totus mundus consummetur. I. Celeberrima Millenariorum sententia, in qua defendenda secundas post Papiam sustinuit Justi nus, plura continet opinionum commenta, quorum alia S. martyri affingi non debent, alia ab eo pro pulsari non possunt. Accusantur Millenarii quod sanctis Dei visionem ante generalem omnium re surrectionem denegent; quod ante hanc genera lein resurrectionem justos omnes in hanc vitam redituros, et mille annis cum Christo Jerosolymis victuros dicant; quod in hoc terreno Christi regno circumcisionem et Sabbata, sunimamque volupta tum etiam corporearum copiam somnient. Expen deudum nobis est his de rebus quid Justinus sta tutum habuerit; nec illud omittendum, an hoc erratum, quod ei cum pluribus Patribus commune est, tanti existimandum sit, ut eorum in aliis rebus testimonii auctoritas minuatur. Quæ de sanctorum ante Incarnationem statu dixit Justinus, ea immerito nonnulli existimarunt, de his etiam, qui post Christi ascensionem obierunt, dicta esse. Cum sibi persuasisset S. martyr aui mam Samuelis vere artis magicæ opera evocatam fuisse, inde colligebat animas justorum nondum ab omni malarum virtutum dominatu liberas ante Incarnationein fuisse. Apparet autem, inquit Dia log., n. 105, ‘animas ejusmodi justorum et prophe tarum, sub potestatem talium virtutum cecidisse, qualem virtutem et in ventriloqua illa fuisse rebus ipsis declaratur.» Absurda sane opinio, sed quæ multo absurdior foret, si, id quod neque Justino, neque aliis, qui similia dixerunt, affingi debet, is tribueretur malis virtutibus in sanctos dominatus, ut eos arbitrio suo vexarent et multarent. Hoc tan tum ex Justini verbis colligitur, id dæmonibus in terdum, Deo permittente, in sanctorum animas licuisse, quod semel diabolo in ipsius Christi cor pus, non sine Christi permissu, licuit. Sed quocunque in loco animas sanctorum ante resurrectionem collocet Justinus, jam tum eas bea titudine æterna et Dei visione perfrui non obscure declarat in utraque Apologia. Hanc enim causam affert cur Christiani libenter mortem oppetant pro Christo Apol., 1, n. 8: Vivere nolumus obstricti mendacio. Æternæ enim ac puræ vitæ cupidi ad domicilium cum Deo universorum Patre et opifice promissum contendimus ac properamus ad confi tendum, cum persuasum habeamus et credamus hæc bona ab illis comparari posse, qui factis suis testati Deo fuerint se illum sectatos esse, ac illud apud eum domicilium adamasse, ubi nulla vitiosi tas reluctatur. In capite præcedenti duo alia ex eadem Apologia retuli testimonia, quorum in altero ait ab hac vita unumquemque ad æternam sive pœ nam, sive salutem pro meritis actionum proficisci; in altero animas bonorum e corpore exeuntes bea tas esse pronuntiat. In Apol. 2, n. 2, sic de Lucio martyre, abripi jusso ad supplicium, loquitur: At Quod autem spectat ad sanctos post Christi ascen- ille gratias etiam agebat, cum se ab improbis sionein mortuos, vehemens sane exstitit Justinus in hæreticis illis refellendis, qui animas, statim atque e corpore solutæ essent, in cœlorum apsi dem evehebant, ita ut nihil prorsus ad beatitudi nem accessurum dicerent, nec ullam resurrectio nis spem aut desiderium relinquerent. Sic loquitur Dialog., n. 80: Si incidistis in nonnullos, qui Christiani quidem vocantur, hæc autem minime tenent, sed etiam Deum Abrahæ, et Deum Isaac, et Deum Jacob blasphemiis appetere audent, ac nul lam esse mortuorum resurrectionem, sed statim atque moriantur, animas suas in cœlum suscipi dicunt; cavete ne eos existimetis Christianos. › Illa de animabus statim in cœlum avolantibus opi ejusmodi dominis ad Patrem ac regem cœlorum proficisci cognosceret.» Vid. n. 4. Non solus inter eos, qui mille annorum regnum admittunt, ita sen sit Justinus. Martyres eximios habere videtur [re næus. Sic enim de illis loquitur lib. 1v, c. 33, n. 9: Ecclesia omni in loco ob eam quam habet erga Deum dilectionem, multitudinem martyrum præmittit ad Patrem., Be omnibus sanctis La ctantius lib. 111, cap. 12: ‹Illi tamen, inquit, qui de immortalitate disputant animi, intelligere debue runt ideo propositam nobis esse virtutem, ut per domitis libidinibus, rerumque terrestrium cupiditate superata, puræ ac victrices animæ ad Deum, id est, ad originem suam revertantur. › S. Methodius, qui

notis cognosci possit Patres non errare, cum ea Incarn., c. 1. Quis non videt ejusmodi conjecturam nos docent, quæ ab apostolis accepisse se dicunt aut ab apostolicis viris. Ecce enim dogma falsum, tradi tione maxime venerabili fundatum. Postquam hæc retulit Barbeyracus, de suo addit: «Diu exspecta bit auctor Diarii solutionem suæ difficultatis. › Si quod unquam exstitit sophisma, sive quatuor ex terminis constans syllogismus; hic profecto ex stat et manifeste deprehenditur. Falsa reperitur opinio, quam ad se unus aliquis scriptor ab aposto licis viris pervenisse dicit: ergo in suspicionem ve nire debet tota illa traditio et dogmatum complexio, quam apostoli a Christo acceptam toti Ecclesiæ, non privato alicui, prædicandam et omnibus sæcu lis conservandam commiserunt. Unus ex scriptori bus ecclesiasticis erravit et errorem aliis propina vit, dum nonnulla se accepisse ab apostolicis viris ait; suspecta ergo universa Ecclesia, dum summo consensu declarat se ab apostolis accepisse do ctrinam. Plures ecclesiastici scriptores minus belle ratiocinati sunt, dum unum aliquem antiquiorem sequuntur ducem in rebus obscuris et incertis nulla ergo illis attribuenda auctoritas, dum in ma nifestis et certissimis pro universæ Ecclesiæ fide decertant. Haud quidem facile veritas inveniretur, vel potius inveniri omnino non posset, si illam apostoli pri vatis hominibus commisissent, qui eam arbitrio suo, ut in sectis philosophorum, tractarent: at pretiosum illud depositum Ecclesiæ per totum or bem diffusæ tradiderunt. Illud autem depositum, de quo Ecclesia nec detrahi quidquam nec superaddi patitur, non ita semper omnibus suis partibus cla rum et perspicuum est, quin difficiles oriantur in terdum quæstiones, ac dogmata nonnulla ab his ¡psis, qui totius traditionis servantissimi sunt, mi nus considerate lædantur. Hoc unum ergo quæri deberet, quibus notis dignoscatur propria cujusque scriptoris opinio ab his, quæ commissam Ecclesiæ traditionem prædicant. At hunc laborem ipsi nobis sancti Patres minuerunt. 1° Ipsam dogmatis summam sedulo discernunt sancti Patres ab iis, quæ aut ad explicanda Scri pturæ obscuriora foca aut ad solvendas hæreticorum tricas et cavillationes disserunt. Primogenitum omnis creaturæ Filium Dei nunc ob naturam huma nam, nunc ob divinam dictum existimant; Ariano rum et Eunomianorum sophismata non semper uno et eodem modo ab omnibus solvuntur; de diei ignoratione nunc hoc, nunc illud dici patiuntur; modo nihil Christo affingatur, quod Deo indignum sit. Num difficile est in ejusmodi rebus ipsum dogma ab iis, quæ ad illius defensionem afferuntur, distin guere? Origenes, dum conjiciendo luxuriat, nescio quo pacto in Virgine Deirara, quæ cruci tam ge nerose tamque constanter astitit, constantiam ac Armam Filio patiente fidem desiderat, homil. 27 in Lucam. Origenem imitatus Basilius, epist. 260, ac nonnulli alii, quos recenset Petavius, lib. xiv De eruditis scriptoribus, ut est hominum ingenium, aliud agentibus excidisse? Quinetiam in iis, quæ traditioni et Scripturæ maxime consentanea disse runt, si tamen res sint nondum ab omnibus cognitæ et dijudicatæ, non eamdem fiduciam præseferunt ac in rebus Ecclesiæ judicio firmatis. Consultus ab Honorato episcopo S. Augustinus, num episcopo et clericis fugere liceat, imminente obsidionis aut ex cidii periculo, regulas statuit in epist. 228, in qui bus summa ipsius sapientia enitescit; sed tamen sic desinitllæc tibi, quia me consuluisti, frater dilectissime, qua existimavi veritate et certa chari tate rescripsi, sed ne meliorem, si inveneris, se quaris sententiam non præscripsi. › 2. Qui tam difficile esse putant veras et falsas traditiones internoscere, horum iniquitas eo mani festior, quod ipsi scriptores ecclesiastici, si qua in re aberrent a vero, opinionis commentum longe aliter defendant ac catholicam traditionem defen dere solent. Ut pauca de innumeris afferam exem planum Justinus Septuaginta interpretuin eodem modo ac prophetarum inspirationem prædicat? Ju dæos in hoc tantum castigat, n. 68, 71, 72, quod elaboratain apud Ptolemæum interpretationem im mutare et vituperare audeant; minime vero, quod divinitus inspiratam non credant. Christianos esse negat eos, qui resurrectionem non credunt, Dial., n. 80. At ibidem regni terrestris commentum sic defendit, ut puræ et integræ fidei testimonium ad versariis tribuat. Profitetur quidem se et resurre ctionem et regnum mille annorum agnoscere, et si qui recte in omnibus sentiunt Christiani, id est in iis etiam, que obscura et minime decisa. Nam alibi, nempe n. 39, catholicos fatetur totius doctrinæ a Christo traditæ retinentissimos esse. Quis nescit Cyprianum et Firmilianum in ea concertatione, quam cum Stephano habuerunt, sic propriam opi nionem tenuisse, ut aliter sentire fas esse conce derent, atque id unum arctissime defenderent, quod ab adversariis non negari quidem, sed tamen suspi ciendo hæreticorum baptismate lædi et everti puta bant, nempe Spiritum sanctum extra Ecclesiam ha beri non posse? 3. Quoties hæreses prodiere, magnum semper veritati præsidium in antiquis Patribus positum fuit; nec eorum testimonio auctoritatem detraxit, si quid aliis in rebus aut minus vidissent, aut mi nus accurate disseruissent. Nonnulla in Origene S. Athanasius non probabat; sed tamen illius testimo nium de Verbo consubstantiali, ut telum inelucta bile, in Arianos vibravit, tom. 1, p. 232. S. Augu stinus in re obscura ac nondum decisa non patitur sibi, Origenis, Didymi, Eusebii Emiseni, Theodori Heracleotæ et S. Joannis Chrysostomi testimoniis, legem imponi ac eam libertatem eripi, quæ in ejus modi rebus concedenda est, ep. 82, n. 3 et 23. At in defendenda peccati originalis et gratiæ doctrina Pelagianos premit testimoniis Cypriani, Hilarii,

Gregorii et Ambrosii, eosque sic alloquitur: No- omnes in Creatorem universorum Deum credimus, vos bæreticos vos antiqua catholica fides, quam modo oppugnare cœpistis, a præclarissimis, qui fuerunt aute nos, doctoribus prædicata demonstrat. › Op. imperf. lib. 1, n. 9. Neque ergo nixa unius aut alterius hominis testimonio traditio fundatam totius Ecclesia consensu traditionem debilitat, nec de corum pondere, quæ ad catholicæ doctrinæ defen sionem antiqui scriptores docuerunt, detrahere de bet leve aliquod in rebus obscuris erratum, aut mi nus commoda difficilis Scripturæ loci interpretatio. cum per nomen primogeniti illius Filii sordidis vestibus, id est peccatis, exuti et per verbum vocationis in flammati, verum genus sacerdotale Dei sumus. › His autem verbis, instar unius hominis, unitatem Ecclesiæ catholicæ designari cum per se patet, tum ex aliis locis confirmari potest. Ait, n. 42, pravos homines postquam Christo submissi et dociles facti sunt, omnes instar unius puelli factos esse, ac addit Quale est etiam quod in corpore videre licet, multa membra numerentur, omnia unum sunt et vocantur corpus. Eadem de causa, n. 63, Eccle siam in psalmo XLIV sic compellari observat: Audi, filia, et vide. Adeo autem exploratum erat Justino nec unitatem Ecclesiæ rumpi posse, nec traditam ei veritatem ab errore superari, ut quæcunque orian tur sectæ, has catholicis non metuendi et hærendi, sed firmius et acrius in fide et unitate perstandi occasionem esse declaret. ‹ Ex eo etiam, inquit Dialog. n. 55, quod ejusmodi exstent homines, qui se esse Christianos profiteantur, et Jesum, qui cru cifixus est, Dominum et Christum confiteri, nec tamen illius doctrinam teneant, sed eam, quæ est a spiritibus erroris; nos qui veræ ac puræ Jesu Chri sti doctrinæ discipuli sumus, firmiores in fide et constantiores simus in spe ab eo nuntiata. Quæ enim in suo nɔmine eventura prædixit, ea oculis et effectu ad exitum perducta cernimus. Dixit enim Multi venient in nomine meo", etc. Et: Erunt schismata et hæreses ª³. › Nihil aliud ergo catholicis afferunt schismata et hæreses, nisi ut prædictiones Christi ad exitum perduci intelligant et in fide fir miores evadant. Quod si unitas aut veritas in Ec clesia deficere possent, nullus esset error, qui non Ecclesiæ doctrinam in discrimen adduceret; nullum schisma, a quo non esset evertendæ unitatis peri culum. 4• Si quid sancti Patres minus commode sense rint aut dixerint, id neque hæreticis tradi debet, neque ab hæreticis jure arripi potest. Docuerat Cyprianus baptismum extra Ecclesiam validum non esse idem senserunt Donatistæ et Cypriani nomen erroris sui propugnaculum esse voluerunt. Sed ta. men S. martyris testimonium Augustinus eripere Donatistis non dubitat, et secundum De baptismo librum sic exorditur: «Quantum pro nobis, inquit, boc est pro pace catholica faciant ea, quæ tanquam es auctoritate beati Cypriani adversus nos a parte Dunati proferuntur, et quantum sint adversus eos a quibus proferuntur, adjuvante Domino, demon strare proposui.» Si quis igitur spreto Ecclesiæ cousensu id nunc defendere audeat, quod olim Ju stians de regno mille annorum opinatus est, huic maxime adversabitur Justinus, cui tanto in pretio fuit Ecclesiæ auctoritas. Quidquid enim de Chri stianæ religionis ornamentis et donis prædicat, quidquid eum¸de distinctione novi et veteris testa menti, quidquid de nova illa creatione, quam a Christo accipimus, disserentem in secunda hujus præfationis parte vidimus, id Ecclesiæ catholicæ, exclasis omnibus sectis, proprium esse ducebat. Id ipse testatur in Dialogo, n. 116, ubi sic loquitur ‹ Nos qui per nomen Jesu instar unius hominis De gestis et scriptis Justini, Tatiani, Athenagoræ et Theophili Antiocheni. De Justini patria et ortu, institutione puerili et conversione. I. S. Jostinos in Palæstina gentilis natus. II. Circa annum 114 natum conjicimus. III. De ejus studiis ac magistris. IV. Mirabilis conversionis modus. V. Qua in urbe et quo anno conversus. 1. De plerisque S. Justini gestis et scriptis, cum tam multæ sint tamque discrepantes eruditorum sententiæ, facile intelligo me in lubrico et difficili loco versari. Quapropter totam rem sic administrare el pertractare conabor, ut nec asseveranter pro ponam quæ dubia et incerta sunt, nec quæ maxime probabilia levibus ratiunculis posthabeam. Si quid autem certi et explorati occurrat, id instar principii adhibendum erit, tum ad refellenda opinionum commenta, tum ad confirmanda, quæ minus belle in dubium vocata fuerant. S. martyr initio majoris Apologiæ patriam ap pellat Flaviam Neapolim Syriæ Palæstineæ, ac pa trem sibi Priscum fuisse, avum Bacchium testa, tur *: Justinus Prisci filius, Bacchii nepos, Flavia Neapolis in Syria Palæstinæ civium. Hæc civitas, » Matth. xxiv, 5. ¹³ | Cor. x1, 19. 3ª Antiq. lib. xi, c. 8.

mos erat, operam dedit utilem aliquando ad ethni- senex, ita contemplaris? Mirari se respondit Ju cos refellendos futuram. Rhetoricæ artis non valde studiosnm fuisse dicas, si pleraque illius scripta consideres, in quibus veritatem non ille quidem sime nervis, nec sine summa vi ingenii defendit; at nulla prorsus orationis 'ornamenta ad illius de fensionem adhibenda existimavit. Quid tamen in boc genere posset, indicio est Cohortatio ad Græcos, quæ elegantiori, quam alia ejus opera, dicendi ge mere splendescit. At nullius disciplinæ vehemen tius quam philosophiæ studiis exarsit: et cum exi mium amorem veritatis considero, quem pericli tandis philosophorum sectis declaravit, divinam Providentiain admiror, quæ sic illius animum ad amandam veritatem inclinabat, ut cum eam fru stra apud philosophos quæsiisset, gratuito Chri sti dono ad ipsius oculos affulgentem arriperet avide, constanter defenderet. Primum philosophiæ magistrum habuit Stoicum quemdam, ac satis diu cum eo versatus est. Sed cum se nihilo plura de Deo scire animadverteret (nam nec sciebat ipse Stoicus, neque hanc scien tiam necessariam putabat), ab eo discessit, seque ad alium contulit, quem Peripateticum dicebant, hominem, ut sibi ipse videbatur, peracutum. Sed eam paucis post diebus de mercede agentem mis sum fecit, ne philosophum quidem existimans. Non tamen deterritus, quod sibi in duobus magi stris adeundis parum successisset, confugit ad ce leberrimum Pythagoreum, hominem de sapientia valde gloriantem. Sed is hanc conditionem Justino tulit, ut antequam ad ipsius boni, ac ipsius pulchri considerationem assurgeret, musicæ, astronomiæ el geometriæ daret operam. Permolestum id acci dit Justino, qui cum tempus in his disciplinis con terere nollet, Platonicos adiit, seque viro prudenti, qui recens, inquit, in urbem nostram advenerat, in disciplinam tradidit. stinus, quod ibi potissimum sibi occurrisset, ubi se a nemine visum iri sperabat. Sollicitus sum, in quit senex, de ineorum nonnullis: hi peregre mihi abierunt; quamobrem spectatum veni an sese mihi alicunde ostensuri sint. Tu vero quidnam bic rerum geris? › Postquam demonstravit Justinus se philo sophie studiosum esse ac meditandi causa illuc ve nisse; tum senex oblata occasione ea disserit, quæ ex eo audita retulit Justinus initio Dialogi cum Try phone. Longius colloquium quam ut illud hoc loco referam. Satis est observare eximiam senis pru dentiam, qui cum Justinum videret de philosophis inflatius sentientem, sic ejus animum pertractavit, ut primo illius scientiæ, de qua tantopere gloriaba tur, inanitatem ostenderet; deinde quibus ex fon tibus haurienda sit veritas edoceret. Postquam enim Justinus nec Pythagoram nec Platonem ad veri cognitionem pervenisse cognovit, quæsivit ex sene quibus tandem magistris utendum sit, si ve rum ne isti quidem viderint. Quare senex præcla rum dicendi campum ingressus, veritatem a pre phetis petendam esse demonstrat, eosque laudɔt et commendat ab antiquitate qua philosophos longe superant, a Spiritu sancto quo afflante vaticinati sunt, ab eventu prædictarum rerum, a summa in edendis oraculis libertate et constantia, a miraculis quibus vaticinia sua confirmarunt, ab ipsa denique oraculorum sanctitate Deum mundi creatorem ejus que Christum unice celebrantium. Tandem disce dens Justinum hortatur, ut hæc meditando perse quatur, eorumque intelligentiam a Deo postulet; a nemine enim perspici et intelligi posse, nisi cui Deus intelligere dederit et Christus ejus. IV. Plurimum proficiebat in hoc instituto Justi nus; sed illius in contemplandis rebus incorporeis progressos eo redibant, ut sapiens sibi ipse videre tur evasisse, ac præ stoliditate in spem videndi pro tious Dei veniret. Non ei profecto magis Platonica decreta, quam aliorum philosophorum sectæ ad interioris corruptelæ cognitionem, ad vitiorum emendationem profuissent, nisi eu Christus ad saniorem philosophiam vocasset. Quomodo id con tigerit ex initio Dialogi, quemadmodum et ea quæ modo narravi, cognoscimus. Elatus idearum contemplatione Justinus, com. mentandi causa in agrum non remotum a mari pro fectus est; cumque fugiens bominum vestigia ei loco propinquaret, ubi secum ipse sine interpella tione versaturus esset; præter illius exspectationem contigit, uf eum modico intervallo assectaretur se nex quidam, cujus in vultu comis residebat gravi tas. Conversus Justinus substitit, ác in eum oculos acrius defixit. Tum senex: ‹ Mene, inquit, cogno scis? Negavit Justinus. Quid me igitur, inquit Non amplius vidit hunc senem Justinus, sed se ejus colloquio adductum fatetur, ut Christianæ phi losophiæ nomen daret. ‹ Hæc ille, inquit in Dialogo, et multa alia cum dixisset, quæ referre non est hu jus temporis, abiens præcepit ut ea meditando per sequerer; neque illum amplius vidi. Mihi vero sta tim in anima ignis exarsit, meque amor propheta rum et Christi amicorum invasit. Cumque illius sermones apud animum proponerem, hanc solam reperiebam pbilosophiam, quæ quidem tuta et uti lis foret. Ad hunc ego modum atque hac de causa philosophus. Multa igitur alia disseruerat senex, quæ Justinus hoc loco referenda non judicat; nec generatim et subobscure, ut existimat Tillemontius, de Christo locutus fuerat; sed ad accuratain de scenderat religionis expositionem, ita ut Justinus ei acceptum referre non dubitet, quod in Dialogo ex quisitis rationibus demonstrat, non ab operibus le gis, sed ab incarnati Filii Dei gratia salutem profi cisci, Dialog. n. Suspicatus est llalloixius angelorum aliquem sub forma senis Justino visum fuisse. Id vero similli mum videri debere pronuntiat Tillemontius, si cou sideretur subitus ille et improvisus hominis occur sus in loco nullis hominum vestigiis trito, colloquiUMI

Christianorum agnovisse se dicat, cum eos ad µɛɣádwę ¿¦¤¯xɛl, eum ex ascetarum numéro mortem et ad omnia quæ terribilia existimantur, im pavidos videret. Sed 1° etsi persecutio resedit anno 126, fieri ta men potuit, quod sæpe alias factum est, ut præ sides vel populi clamoribus adducti, vel odio Chri stianæ religionis incitati, in Christianos injussu imperatoris sævirent. 2° Etiamsi nullum prorsus exstitisset martyrium, cum Justinus conversus est, Christianorum constantiam in cruciatibus agno scere et laudare potuit, non solum quia recens me moria eorum, quæ in persecutione passi fuerant, banc eis laudem omnium judicio tribuebat; sed etiam quia in ipsa pace impavidum præ se animum ferebant, religionem illam profitentes, quæ gravis simis seinper objecta erat procellis. Hinc Justinus ia Dialogo, quem cum Judæis habuit pacis tem pore, constantiam Christianorum in morte perfe renda perpetuo laudat, nec futurum sperat ut hanc religionem principes aliquando vexare desinant, n. 30. Ipse Tryphon fateri cogitur, n. 45, mirabi lem esse hane Christianorum constantiam; quin etiam in eos jocatur, n. 7, quod Christi causa mi sere pereant. Mirum ergo videri non deberet, Justinus pacis tempore hanc in Christianis virtu tem agnovisset. De Justini vivendi genere, sacerdotio et primis ad versus gentiles scriptis. 1. Videtur Justinus asceta et presbyter fuisse. II. Astro untur illi duæ adversus Græcos orationes. III. Quo tem pore scripta Cohortatio. IV. Refellitur Casimirus Oudi nus. V. Alia oratio minus belle Justino videtur attri buta. VI. Liber De monarchia minime mutilus. Eusebii locus, qui mutilum esse persuaserat, nova interpreta tione explicatur. I. Postquam S. martyr Christianorum mysteriis ¡uitiatus est, non segnem operam posuit in evol vendis Scripturis sacris, et ea Christianæ doctrinæ cognitione comparanda, quæ non cuivis e Christia norum vulgo, sed homini erudito et ad religionis defensionem nato congrueret. Quantum habuerit um Scripturæ sacræ, declarat illius cum Judæo Tryphone Dialogus, in quo et immensam prope modum testimoniorum silvam depromit, quam qui dem memoriter in ipso congressu et colloquio ne œsse fuit recitari, et Scripturam ipsam sic inter pretatur, ut Judaicam pertinaciam perfringat. Non desunt tamen qui sanctum martyrem in hoc genere parvi faciant, et Scripturæ intelligentiam in eo de siderent, propterea quod allegoricis interpretation nibus nimium, ut ipsi existimant, indulgeat. flaud equidem negavero nonnulla apud Justinum occur rere, quæ longius tracta videantur; sed inter has umbras eminent atque euitescunt alia plurima, quæ mirifice, comprobant, hominum doctissimorum ju dicio, id quod S. martyr grati animi causa testatur, hane gratiam sibi a Deo concessam esse, ut illius Scripturas intelligeret, Dialog. n. 58. Non minus vitæ sanctitate quam doctrina micuit dustinus. Non obscure indicant Epiphanii verba, fuisse, qui communibus Christianorum omnium præceptis propria quædam austerioris vitæ insti tuta adjungebant, ut testatur Origenes, lib. v contra Celsum. Cum Epiphanii testimonio satis consentit tota Justini vita, quæ in scribendo et docendo ac augendis Ecclesiæ utilitatibus consumpta civilibus undis mersari non potuit. Forte hujus vitæ auste rioris insigne fuit pallium illud, quod Jastinus ge rebat. Illum enim annis post conversionem circiter viginti in Ephesini Xysti spatiis ambulantem ex hoc ornatu philosophum esse Trypho et alii Judæi judicarunt. Observat Tillemontius non insuetum fuisse pallium austeriorem vitam profitentibus, ut Tertulliano, ut martyri Porphyrio apud Eusebium De mart. Palæst., cap. 11. Si quis tamen Justinum hoc indumento, ut philosophiæ signi usum esse velit; negat idem scriptor id posse reprehendi, ac Justini hac in re imitatorem profert magnum He raclam, Alexandrinum patriarcham, qui philoso phicum pallium cum Christi sacerdotio conjun gebat. Idem ante Justinum a S. Aristide factum testatur Hieronymus in libro De scriptoribus eccle siasticis. Presbyterum fuisse Justinum opinatur Tillemon tius, propterea quod baptismi cæremonias sic de scribit, ut illius administrandi munus sustinuisse videatur. Nos autem, inquit Apol. 1, n. 65, post quam eum, qui credidit et assensus est, sic ablui mus, ad eos qui dicuntur fratres, in locum ubi con gregati sunt, adducimus, communes preces animo intento facturi. Erat ergo Justinus ex eorum nu mero qui baptizabant, et baptizatum deducebant ad locum ubi fratres congregati erant. Alio in loco recenset se inter principes populi Christiani, seque in hoc perfungendo munere a principibus populi Judaici longe discrepare profitetur. Et nos igitur timore adducti, inquit Dialog. n. 82, sermones se cundum Scripturas conferre studemus, minime au tem pecuniæ aut gloriæ cupiditate, aut amore vo luptatis. Nullum enim ex bis est vitiis, cujus nos quisquam arguere possit. Neque enim similiter ac principes populi vestri vivere volumus, quibus Deus hoc probrum objicit: Principes vestri socii furum, diligentes munera, persequentes retributionem.» Sa cerdotium Justini ex ejus Actis confirmari polest, ex quibus illud saltem colligitur ecclesiam in ea domo, in qua degebat, fuisse, nec eum, quandiu Romæ fuit, alium conventus locum obire solitum fuisse. Quærenti enim præfecto quem in locum Christiani convenirent, et suos Justinus discipulos congregaret, respondet Justinus se nullum alium conventus locum cognoscere præter domum in qua manebat. Videtur ipse præfectus sacerdotalem in Justino dignitatem agnoscere, dum ejus socios sic interrogat: Christianos vos fecit Justinus? Gratiam sacerdotii in Justino vacuam non fuisse declarant eximia in Ecclesiam merita, quam non solum et viva voce et scriptis pietatem spirantibus, ut multi

quam hodie non fateatur. Sed cum pluribus locis versuum Sibyllinorum, præsertim vero lib. vä, M. Antoninus, qui ab Adriano adoptatus est anno 138, et M. Aurelius et Lucius Verus eodem anno ab Antonino adoptati, ut Adriani successores de signentur; liquet hos libros ante annum 138, qui postremus fuit Adriani, fabricatos non fuisse; ac proinde elucubrationem Justini, in qua hi libri toto orbe asservari dicuntur, ad Antonini potius quam ad Adriani imperium esse referendam. Pariter in Justinum optime convenit, quod auctor prædictio, ut eam ex eventis fictam fuisse vix quis hujus operis vidisse se narrat Alexandriæ vestigia cellularum, in quibus Septuaginta interpretes ela borasse ferebantur, et Cumis in Campania sacel lam Sibyllæ. Cum natus esset in Palæstina Justinus ac præterea studiorum causa, ut vidimus, pere grinatus sit, perfacile potuit Alexandriam proficisci, nec difficilius Cumas invisere, cum Romam peteret. Quod autem in tota oratione demonstrat veritatis cognitionem non ab ethnicis scriptoribus, sed a prophetis petendam esse; an quidquam Justino magis congruat, qui ad religionem Christianam couversus fuerat, cum eadem ex sene subito occur rente audiisset? Romæ scriptum est hoc opus, siquidem Justinus Italiam peragraverat, ac proinde Romam venerat. At S. martyr postquam Romam advenit, semel tantum ex hac urbe egressus est, ut modo videbi opere posterior est. Stylum si quis consideret attentius, omnino cum aliis Justini operibus consentire fatebitur, ut ob- mus, idque post primam Apologiam, quæ hoc servat Bullus probante Tillemontio. Inest tamen huic orationi quidam nitor, quem in aliis Justini scriptis desideres. Sed quid mirum, si Justinus, qui hanc orationem non multo post conversionem scripsit, expolitius dicendi genus in his primordiis persecutus est? Deinde vero idem illi propositum non fuit in hoc opere ac in Apologiis, quas obtulit imperatoribus. Hic leniter disputat cum ethnicis, et ea pertractat, quæ sermonis concinitati locum dabant. Apologiæ autem non mansueta disputa tione, sed acerrimis querelis continentur; nec Justinus in illo dolore, quem ex molestissimo Ecclesiæ tempore capiebat, valde laborabat, quam eleganter et ornate diceret. III. Ex bac autem disserendi ratione existimare licet quo tempore scripta fueriţ oratio. Videtur nulla tunc sæviisse persecutio. Neque enim, si quotidie fusus fuisset Christianorum sanguis, otium aut voluntas fuisset S. martyri de Platonis ęt Aristotelis dissensione, ac de aliis ejusmodi rebus tam copiose disserendi, et antiquitatis laudein ethnicis scriptoribus præripiendi, nulla interim de Christianorum suppliciis facta mentione. Verisimile ergo est hanc orationem scriptam fuisse primis Antonini annis, antequam persecutio, quæ sub hoc imperatore Ecclesiam alixit, acriora Justini studia ad religionis defensionem excitaret. Illud certe vix dubitari possit, ante Apologias hoc opus elucubra tum esse, quod quædam potius adversus ethnicos velitatio, quam plena religionis defensio esse vide tar, et satis quidem scite profanam eruditionem ad ethnicos refellendos convertit, at in explicandis religionis Christianæ principiis non immoratur. Cur autem illud ad Autonini potius quam ad Adriani tempora referam, hoc utor argumento, quod ci tentur in eo Sibyllini versus. Quod enim legitur, n. 38, Sibyllæ libros toto orbe servari, eamque de futuro Salvatoris adventu et de omnibus rebus quas gesturus erat, clare et aperte prænuntiare, his verbis Sibyllini, quales hodie exstant, libri indicantur, in quibus tam aperta est rerum a Christo gerendarum ***** Cohort., t. I, p. 187 IV. Nec criticorum omnium consensus, nec tot notæ quibus Justinus hujus orationis parens di gnoscitur, Casimirum Oudinum deterruerunt, quo minus in suo De scriptoribus ecclesiasticis commen tario suppositum S. martyri pronuntiaret. Quinque rationibus nititųṛ 86***, de quibus judicium erit erndit lectoris. 1º Negat in Justinum ex parentibus ethni cis natum convenire, quod ait auctor hujus ora tionis se divinorum majorum sacra el pielalem sequi. At Oudinum decepit minus accurata Langi, ut jam observavimus, interpretatio. 2. Observat Justinum in Dialogo Judæis obji cere, quod interpretationem Septuaginta rejiciant, eamque corruperint; auctorem vero Paræneticæ orationis statuere versionem Septuaginta interpre tum incorrupte in Judæorum synagogis asservulam, a Judæis agnitam fuisse, et contra adversarios quoscunque adhibitam. Sed annon fieri potuit ut Justinus, cum banc orationem scriberet, nondum quidquam audiisset de Judæorum facinore? Quin etiam verisimile est nondum Judæos dedisse ma teriam criminationibus quibus eos in Dialoge pre mit Justinus: ibi enim, n. 73, recens esse eorum facinus declarat. Non majoris ponderis tertia et quarta ratio. Su init argumenti loco quod Justinus in Apologia lectionem Hystaspis et Sibyllarum et prophetarum capitali supplicio interdictam queritur, quod Pla tonem in omnibus operibus laudat impendio; contra auctor Paræneticæ orationis Platonem floc cifacit et insectatur, ac non modo libros Sibyllinos per totum orbem sparsos esse testatur, sed etiam facile esse illis, qui sacraș Scripturas legere nol lent, ex Sibyllæ carmine primordia nostræ religio nis addiscere. Unde etiam omnes ibidem ad illorum lectionem hortatur. Vereor ne otio abuti videar, dum ejusmodi rạ tiunculas refello. Justinus ut in aliis operibus, ita etiam in hac oratione laudat in Platone nonnulla rum sententiarum cum Moysis doctrina similitudia

posse, præter eam quæ futurorum curiosam inqui- num e vico Gittum dicto, qui sub Claudio Cæsare, sitionem prohibebat. Erat enim hoc crimen longe maximum illis temporibus, ac novis rebus studere el nefaria consilia intendere videbatur, si quis de salute imperatoris responsa peteret. Unde Tertul lianus, Apol. 35, ut probet immerito Christianos vocari publicos hostes, quia imperatoribus, neque veros, neque mentientes, neque temerarios honores dicant, observat eos, qui in his Cæsari deferendis magna studia significant, sæpe animo esse Cæsari non amico et astrologos de illius salute consulere, cujus rei suspicio in Christianos non cadit. «Eadém officia dependant, inquit, et qui astrologos et au gures et aruspices et magos de Cesarum capite consultant, quas artes ab angelis desertoribus pro ditas et a Deo interdictas ne suis quidem causis adhibent Christiani.» Refert Lucianus in Alexandro callidum hujus hominis artificium, qui cum undique per libellos consuleretur, si qui ex divitibus de re bus magni momenti consulerent, non reddebat eorum libellos, sed apud se retinebat, ut cum illi captos se et constrictos intelligerent, periculum, in quod se ipsi stulte conjecerant, magnis muneribus redimerent. Erat ergo capite sancitum ne quis de rebus Cæ sari aut reipublicæ eventuris inquireret, ac libros evolveret, in quibus futura prædicuntur. Hanc le gem Justinus dæmonum astu et molitione fixam faisse existimat, nimirum ut homines a legendis Prophetis deterrerentur: sua illam experientia do cere potuit, multos hoc metu detentos fuisse, quo minus prophetarum scripta tangere auderent. At Christianorum alia exstitit causa. Notum omnibus erat eos detestari quidquid ad auguria et aruspici nam pertinet, ac grande piaculum arbitrari dæmo mes consulere; nec prophetas proferebant in iis quæ ad reipublicæ administrationem pertinent, sed in iis quæ ad salutem æternam; neque ut futura curiose cognoscerent, sed potius ut ea, quæ Jesu Christo et Christianis evenerant, multis ante sæcu lis prævisa et prædicta demonstrarent. Ab homini bus sic animo,affectis, nihil Cæsaribus metuendum erat: impune poterant Sibyllæ et Hystaspis et Pro phetarum libros evolvere; suspicio non erat futu ros reipublicæ eventus ab eis inquiri; satisque le pide Aurelianus in epistola ad senatum, quam Vo piscas nobis prodidit, dicebat: «Miror vos, Patres sancti; tam diu de aperiendis Sibyllinis dubitasse libris, quasi in Christianorum ecclesia, non in templo deorum omnium tractaretis. Non mirum ergo si prophetarum scripta et alia bis similia gentiles sine periculo legere non poterant; Chri stiani vero et sine suspicione ea legebant; et res prædietas ad exitum perductas esse ostendendo, gratam admirationem in animis excitabant. III. Controversiæ non levi materiam dederunt, quæ a Justino in eadem Apologia de statua Simoni Mago erecta dicantur. Sic enim, num. 26: ‹ Dæ mones immiserunt Simonem quemdam Samarita cum magica miracula, dæmonum în eo operantium arte, in regia vestra urbe Roma edidisset, deus existimatus est et a vobis tanquam deus statua ho noratus: quæ statua erecta est in insula Tiberina inter duos pontes, habens hanc Romanam inscri ptionem Simoni deo sancto. Et num. 56: ‹ Dæ mones immiserunt Simonem et Menandrum Sama ritanos, qui magicis miraculis editis nultos dece perunt, atque etiamnum deceptos tenent. Nam cum apud vos in regia urbe Roma, ut jam dixi, impe rante Claudio Cæsare, Simon versaretur: et sacrum senatum et populum Romanum ita admiratione perculsit, ut deus existimaretur, et statua velut alii, qui a vobis coluntur, dii donaretur. Quapropter oramus, ut et sacrum senatum et populum Roma num ura vobiscum hujus nostri supplicis libelli cognitores asciscatis, ut si quis ejus doctrina im plicatus sit, veritate cognita, errorem possit effu gere; et statuam, si ita vobis placet, dejicite..> Narrata a Justino historia semper in pretio et honore exstiterat, eique pondus addiderant Tertul liani, Eusebii, Cyrilli Jerosolymitani, Augustini et Theodoreti, a quibus idem asseveratur, testimonia, donec fidem et auctoritatem apud eruditos non paucos detraheret inventa sub Gregorio XIII quæ dam statua. ‹ Ante annos puto quinque, inquit ad >nnum 44 Baronius, Gregorio XIII pontifice, in ea dem insula Tiberina, e ruderibus lapis est effossus, tali inscriptione notatus SEX. POMPEIUS 8. P. E. COL. MUSSIANUS Præsefert lapis ipse basim, super quam statua locata esset, sed exiguam: nec enim cum valde angusta sit, capax esse videtur alicujus simulacri humanæ staturæ similis. › Nominum quædam est similitudo inter hanc inscriptionem et eam, quæ a Justino refertur; congruit etiam locus: reperta enim statua Semonis Sangi dei in insula Tiberina, in qua Simonem deum sanctum narrat Justinus fuisse consecratum. Inde nata pluribus eruditis non suspicio solum, sed etiam firma persuasio de ceptum fuisse Justinum ignoratione Latinitatis, et ab eo Simonen deuin sanctum ex Semone Sango deo fabricatum fuisse. Sed parte ex alia reclamant alii non ignobiles critici, imprimis Tillemontius, quorum rationibus, difficile est non assentiri, IV. Unico prorsus argumento nituntur qui Justi num oscitantem errasse volunt, nempe nominum similitudine. Levissimi enim momenti est quod ob jicit Valesius (not. in Euseb. lib. 11) non solere Ro manos divinitatem hominibus vivis tribuere, aut deos appellare sanctos. Ut omittam exempla non deesse hominum ante mortem diis ascriptorum, ut Neryllini apud Athenagoram, num. 26, satis est meminisse tunc imperasse Claudium, cujus sub imperio nihil tam absurdum fuit, quod non impetrari ¸et perfici

Apologia prima in silentio et oblivione non jacebat, postulavit, ut sibi prius domui suæ prospicere lice sed in tabulariis publicis deposita erat ac hominum mentibus hærebat, præsertim imperatoris Marci Aurelii, quein latere non poterat Antoninum Justi. no benigne et liberaliter annuisse. Eadem de causa nomen suum brevi Apologiæ non inscripsit, cum id in majore non omisisset; quia scilicet notus erat tum ex ipso illo opere, quod tam optatos habuerat successus, tum ex fama, quam ipse sibi inter phi losophos eruditis disputationibus pepererat. 2º Cum brevem Apologiam offerret Justinus, jam tum Crescentis in eum odia fervebant; diem ex die exspectabat, ut a Crescente in judicium capitis vo caretur, n. 4, nec sua illum decepit exspectatio, teste Eusebio, lib. 1v, c. 16. Quare ab hac Apologia ad Justini mortem non tantum temporis, quantum a prima, quam multæ res gestæ Justini consecutæ sunt, effluere potuit. 3 Si utraque Apologia distinctum ac diversum opus, ut ex allatis rationum momentis patet, ne cesse est alteram sub Antonino, alteram sub M. Aurelio scriptam ſateamur. Neque enim verisimile fit missum ab Antonino in omnes provincias æquis simum edictum ita Romæ sub ejusdem imperatoris oculis spretum et violatum fuisse, ut novam Apolo giam Justinus offerre cogeretur. 4. Manifestum est inter utramque Apologiam ut materiæ, ita etiam temporum discrimen. Plus enim doloris et animi Justinus in secunda significat, quam in prima, id quod ex utriusque exordio satis appa ret. Crudeliora commemorat in Christianos faci nora; et cum în prima * dixisset, nullum ex Chri stianis confessum esse de criminibus huic nomini afflictis, sed si quis ob scelus damnatus sit, non ut Christianum condemnatum esse; narrat in secun da gentiles tanto furore arsisse, ut Christiano rum servos aut pueros aut mulierculas gravissimis cruciatibus fabulosa illa crimina cogerent confiteri. Tam inimica Christianis tempora non Antonini qui illis favit, sed M. Aurelii imperium redolent, qui ne maximo quidem beneficio provocatus æquum se illis præbuit. Lucius imperator, Marci collega, eodem modo in hac Apologia designatur ac in prima. Sic enim Lu cius martyr alloquitur Urbicum Non ut decet Pium imperatorem, non ut philosophum Cæsaris filium, non ut sacrosanctumn senatum, judicas, Urbice. Si his in verbis non possumus Lucium non agnoscere; in titulo Pii, qui alteri imperatori tribuitur, non Antoninus agnoscendus est, sed Mar cus, cui etsi nondum senatus hujus nominis hono rem decreverat, mirum tamen aut incommodum videri non debet, si ei a privatis hominibus, quales erant Lucius et Justinus, defertur. Unus compellatur imperator in hac Apol., ubi de muliere in judicium a marito vocata dicitur Atque illa quidem libello tibi, imperator, oblato ret…….. Atque id quidem annuisti. › Inde Valesius hanc Apologiam Antonino oblatam colligit: at pror sus immerito. Nam Justinus, n. 3, 14 et 15, plures compellat, ut regia potestate præditos. Sic etiam in Actis S. Justini præfectus dicit Justino, n. 1 Primo diis crede et imperatoribus obsequere. > At idem unum commemorat, dum sententiam capita lem profert: «Qui diis sacrificare et imperatoris præcepto parere noluerunt, flagello cæsi ad capita lem poenam abducantur. Videntur ergo nunc unus nunc plures nominari imperatores soliti fuisse; nec proinde necesse est cum Tillemontio hanc Apologiam aut ante Lucii reditum ex Oriente aut post illius mortem oblațam suspicari. Aliud argumentum repetit Valesius ex Urbici nomine, quem sub Antonino præfectum Urbis fnisse ex Apologia Apuleii Antonino oblata contendit. At præterquam quọd is, qui memoratos Justini Apolo gia martyres damnavit, prætorii præfectus esse potuit; nihil vetat eumdem Urbis præfectum fuisse sub Antonino et Marco. Apologia Apuleii, ut ob servat Tillemontius, sub Marco potius scripta quam sub Antonino, quem divum appellat. De Justini martyrio. 1. De Justini in oppugnandis philosophis constantia. II. Prædicit cos sibi insidiaturos, idque evenit. III. De tem pore et Actis martyrii. I. Nihil Justino optatius evenire poterat, quam post tot labores et pericula vitam ipsam pro Chri sto profundere. Illum constantia Christianorum in cruciatibus perferendis magna ex parte permove rat ad amplectendam religionem Christianam, ei que persuaserat eos insontes et puros esse a cri minibus, quæ illis affingebantur. In defendenda re Ligione "¹ sæpissime hoc argumento utitur, nempe Christianorum in cruciatibus perferendis constan tia, ut discrimen novæ ac veteris legis ostendat, et lestamentum, quod olim Deus promiserat, im pletum et omnibus conspicuum esse demonstret. Uno verbo tota Justini vita meditatio quædam ex stitit martyrii. Nullam docendæ veritatis occasio nem prætermittebat, semper sperans bonam se terram inventurum, ac Dei judicium metuens, si per ipsum stetisset, quominus aliquis ad veritatis cognitionem perveniret. Neminem reveritus, etiam si e vestigio discerpi oportuisset, unum id studio habebat, ut verum in omnibus diceret. Cum Apo logiam offerret pro fratribus, atque audacter pete ret ut ad Acta deponeretur; præter periculum, quod illi ab hac egregia actione imminebat, in aliud se ipse conjiciebat, Samaritanos, quæ gens improba erat et ad omne facinus parata, palam et aperte incusando, quod homini mago summi Dei titulum et honorem deferrent 6. Sed haud scio an impavidi animi maxiinum spc "N. 2, 7, 8. 60 N. 12. 01 Apol. 2, 11. 12. "Dialog. n. 120.

schisma, sed vehemens dissensio, cujus sedandæ ecclesías et eidem auctoritati paruisse; cum ali.e spes affulgebat. non velarentur, aliæ socias suas velari moleste fer rent, et idcirco apud eos, qui auctoritate præerant, agerent ut velum detraheretur. Tota res in Eccle sia agebatur, nec dum ab ea Tertullianus disces serat. ‹ Apud nos usque proxime utrique consuetu, dini communicabatur. Quinetiam in hoc libro opponit adversariis suis exteras ecclesias, quibus cum et se et adversarios communione conjunctos esse declarat. Non possumus, inquit, cap. 2, respuere consuetudinem, quam damnare non possu nius, utpote non extraneam, quia non extraneorum, cam quibus scilicet communicamus jus pacis et nomen fraternitatis. Una nobis et illis fides, unus Deus, unus Christus, eadem spes, eadem lavacri sacramenta. Semel dixerim una Ecclesia sumus. ▸ Quam dissimilia hæc sunt impiis et inhonestis con viciis, quæ postea Tertullianus nec modum ullum nec consilium retinens in Ecclesiam effudit: velut cum ait in libro De pudicitia, cap. 1: ‹ Erit igitur et hic adversus psychicos titulus, adversus meæ quoque sententiæ retro penes illos societatem, quo magis hoc mihi in notam levitatis objectent. Nun quam societatis repudium delicti præjudicium es!, quasi non facilius sit errare cum pluribus, quando veritas cum paucis ametur. › Scripturam Pastoris ait, cap. 11, inter apocrypha referri, ab omni con cilio Ecclesiarum etiam vestrarum, inquit, Catholi cos alloquens. Negat Catholicis iuesse Spiritum sanctum quia illum in Montano non agnoscunt. Trium Romanorum pontificum communionem el approbationem sibi conciliare conati sunt Monta nistæ, sed operam luserunt. Rem discimus ex his Tertulliani verbis contra Prax., c. 1: «Idem (Pra xeas) tunc episcopum Romanum agnoscentem jam prophetias Montani, Prisca, Maximillæ, et ex ea agnitione pacem Ecclesiis Asiæ et Phrygiæ inferen tem, falsa de ipsis prophetis et Ecclesiis eorum as severando, et præcessorum ejus auctoritates de fendendo, coegit et litteras pacis revocare jam emissas, et a proposito recipiendorum charisma tum concessare. Hujus pontificis, qui pene a Montanistis deceptus fuit, præcessores indicati hoc Joco alii esse non possunt, quam Soter sub quo secta prodiit, et Eleutherus cui Victor successit anno 192. Itaque Victore Ecclesiam Romanam re gente aut saltem in primordiis illius pontificatus, id est annis viginti et amplius post Montani pri mordia, nondum Montanistæ ab Ecclesia discesse rant, nondum ab ea erant ejecti. Verisimile est homines superbos repulsam hanc non tulisse pa tienter; sed tamen plures anni ab hoc eventu effluxerunt, antequam schisma palam et aperte erumperet. Nam Tertullianus, quem verisimile est Romæ, cum hæc agerentur, fuisse, in hac urbe Montanista factus est, si eam Hieronymo fidem habemus, quæ illi hac in re non videtur deneganda. Is enim in libro De script. eccles. narrat Tertullia num invidia et contumeliis clericorum Ecclesiæ Ro- C‹ Itaque isti, inquit “, qui alium Paracletum in manæ ad Montani dogma delapsum. Rediit tamen in Africam nondum schismaticus: nam Catholicis permistus erat, iisque audientibus Praxeam, qui ex Italia in Africam venerat, ibique errorem suum spargebat, fregit et convicit, atque hæresim coegit ejurare; tum demum schisma conflatum. Totamı rem sic ipse narrat, cap. 1 in Prax.: ‹ Fruticave rant avenæ Praxeanæ, hic quoque superseminatæ, dormientibus multis in simplicitate doctrinæ; tra ductæ dehinc per queni Deus voluit, etiam avulsæ videbantur. Denique caverat pristinum doctor de emendatione sua: et manet chirographum apud psychicos, apud quos tunc gesta res est: exinde silentium). Et nos quidem postea agnitio Paracleti et defensio disjunxit a psychieis. Accurata est Tertulliani ratio loquendi: non illum sola agnitio falsi Paracleti, sed maxime defensio disjunxit a Catholicis. Nimirum agnoverat antequam schisma tice defenderet. IV. Tertullianum non statim ac Montanista fa ctus est, ab Ecclesiæ communione exteriore disces sisse testis est liber De velandis virginibus, cujus scribendi occasio, ut jam vidimus, exstitit orta in ter Montanistarum et Catholicorum virgines in jis dem ecclesiis et sub iisdem pastoribus dissensio. Necesse est enim utrasque in easdem convenisse * Cap. 12. apostolis et per apostolos receperunt, quem nec in prophetis propriis agnitum, jam nec in apostolis possident, age nunc vel de apostolico instrumento doceant maculas carnis post baptisma respersæ, pœnitentia dilui posse. › Et cap. 21: ‹ Quid nunc et ad Ecclesiam, et quidem tuam psychice?> Tillemontius, qui Montanistas existimat sectam ab Ecclesia abscissam fuisse antequam ei nomen daret Tertullianus, hanc opinionem accepit ab his libri De fuga verbis: < Dicitis enim, quoniam in condite convenimus, simul convenimus et plures concurrimus in Ecclesiam; quærimur a nationibus et timemus ne turbentur nationes, cap. III. Existi mavit vir doctissimus hic describi synaxes Montani starum: at ipsos Catholicos, a quibus consultus fue rat, hæc dicentes inducit Tertullianus, atque hanc causam afferentes, cur fugiendum sit, et a conventi bus abstinendum, quia nimirum, si Christiani solitas synaxes obeant, hæc multitudo facile deprehendatur a gentilibus. Unde Tertullianus addit: Annon sci tis quod Deus omnium sit Dominus? Et si velit Deus, tunc persecutionem patieris; si vero noluerit, tunc silebunt nationes.» Ilinc etiam auctor est ei qui consulebat, ut si interdiu non potest, saltem nocte et cum paucis conveniat, si non licet cum multitudine. ‹ Postremo, si colligere interdiu non

3° Ne illud quidem probabile est Athenagoram alla cum Montano consuetudine aut doctrinæ consen sione conjunctum fuisse. Nam quod de secundis nuptiis statuit, id ex Christi verbis, Quicunque di miserit uxorem suam et aliam duxerit, mæcha tur, subtiliter ratiocinando deducit: at novæ prophetiæ auctoritas minime illi in mentem venit. Atque in hoc manifesta est illius a Montanistis dissensio. Isti enim unicas nuptias neque a Christo neque ab apostolis præscriptas fatebantur, sed a Paracleto, quem a Christo datum Montano et Pri scillæ et Maximillæ dicebant, ut quoniam humana mediocritas omnia semel capere non poterat, paula lim dirigeretur et ordinaretur et ad perfectum perduce retur disciplina ab illo vicario Domini Spiritu sancto, TERTULL. De vel.virg., c. 1. Nihil simile Athenagoras designat; solis Christi verbis nititur. Neque etiam de Montanistis, sed de Christianis ait, nuin. 33, unumquemque vel qualis natus est manere, vel unicis in nuptiis. prophetiæ insignia sine prophetica gratia sibi arro- tis scelus nequitia Montanistarum pervenerit. gantes egregie depingit, lib. iv, cap. 33, n. 6. At schismatis scelus falsæ prophetiæ adjunctum ab eis fuisse non dicit. Non tamen dubium esset quin tune schismatici fuerint, si de illis dictum esset illud Irenæi ¹º: ‹ Alii vero ut donum Spiritus frustrentur, quod in novissimis temporibus secunduin placitum Patris effusum est in humanum genus, illam spe ciem non admittunt, quæ est secundum Joannis Evangelium, in qua Paracletu se missurum Domi nus promisit; sed simul et Evangelium et prophe ticum repellunt Spiritum. › Miror eruditis viris Tillemontio et novissimæ editionis auctori visum esse Irenæum de Montanistis loqui. Quomodo enim S. Joannis Evangelium ob sancti Spiritus premis sionem rejecissent, quos constat in illis Joannis locis, ubi Spiritus promittitur, præcipuum sectæ suæ præsidium constituisse? Quæ sequuntur Ire næum de Montanistis non loqui confirmant, elsi augent difficultatem dignoscendi quosnam potissi mum exagitet. Addit enim: Infelices vere, qui pseudoprophetæ quidem esse volunt, propheticam vero gratiam repellunt ab Ecclesia; similia patien tes his qui propter eos qui in hypocrisi veniunt, etiam a fratrum communione se abstinent. Datur autem intelligi, quod hujusmodi neque apostolum Paulum recipiant.» Discimus ex his verbis non nullos exstitisse, qui a communione sese removerent, ne cum hypocritis communicarent. Cum his com parat eos qui S. Joannis Evangelium rejiciebant, quia in hoc maxime Evangelio promittitur Spiritus sanctus. Utrique ergo peccabant inconsiderato eo rum qui sanctis rebus abutuntur, odio; atque ut ii, qui a communione abscedebant, ita se gerebant, quia plus æquo infensi erant hypocritis communicanti bus; ita necesse est ut eos qui Evangelium Joannis et promissionem sancti Spiritus rejiciebant, id fe cisse dicamus propter eos qui Evangelio et promis sione abutebantur. Quare non Montanistæ Evange lium S. Joannis rejecisse dicendi sunt, sed potius "dum eo, ad causæ suæ defensionem abutuntur, il tius rejiciendi ansam immoderatis adversariis dedisse. Si minus statuere possumus quo potissimum tem pore Montanistæ schismatici fuerint; illud saltem as severare licet, scribente Apologiam Athenagora et multis post annis, nondum eos ab Ecclesia catholica discessisse. VI. Hæc accurate explorare conatus sum, ut habeamus quid de fide Athenagoræ statuamus. Ac 1° quidem asseverare possumus secundas nuptias ab eo minime damnatas fuisse. Quomodo enim illas damnasset, quas ne Montanus quidem lunc temporis condemnare audebat? 2° Etiamsi Athena goras Montani partibus se addixisset, non tamen illius nomini labes schismatis inhærere deberet, cun anno 176 quo scribebat, ac pluribus postea elapsis annis nondum ad extremum illud schisma ** Lib. 111, c. 11, n. 9. * Matth. xix, VII. Non justior accusandi Athenagoræ causa ex illius de prophetarum exstasi dictis ducitur. Nam 1° etiamsi non fuisset ex illorum numero, qui sta tim animadverterunt quid vitii inesset exstasibus Montanistarum et oritura ex his hominibus mala prospexerunt; non idcirco Montani non dico schi smati, sed vel doctrinæ addictus dici posset. In illa enim dissensione, quam de Montanistis inter Catholicos exortam narrat Eusebius, Hist., iv, 3, quicunque prophetias Montani non damnabant vel etiam probabant, non idcirco Montano regendos se committebant et quandiu Catholicis permisti fuere Montanistæ, haud dubium quin multi eos laudaverint et ab eis laudati fuerint, nec tamen eorum vivendi et sentiendi rationes secuti sint. Ex quo etiam patet quam iniquum quamque absurdumı foret, exprobrare Ecclesiae catholicæ cultum mu lierum Montani sectæ addictarum, quia scilicet sanctæ Perpetuæ et sanctæ Felicitatis Acta colle eta sunt ab homine sicut prophetias, ut est in præ fatione, ita et visiones novas agnoscente et hono rante. Difficile est Montanistis invidere scriptorem ita illis temporibus de novis prophetiis loquentem Montani sectatorem fuisse contendit Valesius, ne gat Ruinartius. Sed si is Montanista fuit, non id circo Montanistis sanctæ illæ martyres tradende; aut certe eamdem notam non effugiet S. Rutilius martyr, quem quidem, etsi Montanum sperneret, magnis tainen laudibus ornavit Tertullianus, lib. De fuga in persec., c. 5. 2° Ne illud quidem dici potest Montanistas ab Athenagora rejectos et damnatos non fuisse. Nam S. Clemens Alex. hanc sectam inter hæreses re censet, sed tamen prophetas, itidem ut Athena goras, in exstasi locutos agnoscit, et pseudopro phetas omnes, qui ante Christum fuerant, fures

cit, 'antiquissimus codex Coislinianus, nisi fecti,' Acta passionis Justini ad Kalend. Jun. Græce, egregie fallor, numero 276 insignitus: is est mem branaceus, decimi sæculi circiter, foliorum 278; fuit Lauræ S. Athanasii in monte Atho, in cate chumenis ibi repositus per Sophronium monachum, at dicitur fol. 271 verso. Cf. Bernardus de Mont faucon: Bibliotheca Coisliniana, olim Segueriana, dive mss. omnium Græcorum, quæ in ea continentur, accurata descriptio, etc. (Parisiis 1715, fol. ), p. 389 sq. Separatim cum versione Latina prodiit Justini Mart. ȧródɛiĘiç resurrectionis carnis. Fragmentum in solemnita'e paschali a. C. 1766 editum cum observationibus historico-criticis a Guil. Abrah. Teller. Helmstadii in typograph. acad. vid. Schnorriæ; apud J. D. G. Schnorrium. Textum Maranianum dedit, Grabianum in tri bus aut quatuor tantum retinens locis. Denique dontaxat Græce invenitur illud fragmentum in Chrestomathia patristica ad usus eorum qui histo riam dogmatum Christianorum accuratius discere cupiunt adornata a J. Christ. Guil. Augusti. Vol. 1 (Lips. apud J. Theoph. Dykium 1812, p. 3 sqq. Acta martyrii Justini et sociorum ex Latina car dinalis Guilielmi Sirleti interpretatione primus ad diem 12 Junii evulgavit Aloys. Lipomanus in Vitt. Sancit. Patrum, tom. VII,¡ p. 11 (Rom. 1558, 4), p. 184; editor Vitas omnes, quæ illius tomi parte» continentur, refert per Simeonem Metaphrasten partim descriptas, partim collectas in monasterio Cryptæ Ferratæ inventas fuisse. Sirletiana Actorum Justinianorum versio posthac repetita est in Laur. Surii Sanctorum vitis ad diem 12 Junii jam supra memoratum, quo die illa habet Meta phrastes (Colon. Agripp. 1618, fol.), p. 182 sq., in Cas. Baronii Annalibus ecclesiasticis, ad ann. 165, tom. Il (edit. noviss. Colon. Agr. 1685, fol.), p. 163 sqq., et liberius in Petri Halloixii S. Justini phil. et mari. vita et documentis, 1. c., p. 181 sqq. Ex illo autem Cryptæ Ferrata msto codice beneficio Emmanuelis Schellstratii, bibliotheca istius præ cum adnotationibus primus edidit Dan. Papebro chius in Actis sanctorum Junii, illustr. a God. Henschenio, Dan. Papebrochio, Franc. Bærtio et Conr. Janningo, tom. 1 (Antwerp. 1695, fol.), p. 20 sq., ista translatione Sirletiana e regione posita. Quam, in paucis diversam, etiam Theodoricus Rui nartus in sua Acta primorum martyrum sincera et selecta (Amsteld. 1713, fol.), p. 58 sqq. intulit. Ex Baronii Annalibus desumpsit ac Dialogo cum Tryphone, Londini a. 1719 edito præmisit Sam. Jebb. In editione Benedictina exstant in Append., p. 11, p. 585 sqq. Hæc Acta ait Maranus p. 584 non nunc primum Græce prodeunt, sed tamen accurate eruditi sodalis manu, domini Petri Maloët, congregationis nostræ in curia Romana olim procuratoris, e codice Vaticano 655 fuere de scripta. › Est haud dubie idem ille codex mstus, qui in bibliotheca Cryptæ Ferratæ quondam ser vabatur Ex editione Benedictina transiit mar tyrium in Andr. Gallandii Bibliothecam vett. Pa trum, etc., tom. 1, p. 624 sqq. Optime vero illud edidit Alexius Symmachus Mazochius: Commentar. in vetus marmoreum Neapolitanie ecclesiæ Kalenda rium (Neapol. 1763), tom. II, p. 443 sqq. (rec. in Gallandii Biblioth., l. c., p. 711 sqq.). Hic Græcum Bollandianorum exemplar, unde etiam J. A. Göz (Justin. d. Märt. zweite Apol., etc., p. 143 sqq.) textum repetiit, versionem adjiciens germanicam, secutus, vetus (Sirleti) interpretatio cum plerum que sententias venetur magis quam verba, novam castiorem ac simpliciorem interpretationem exhi buit, quam in perpaucis tantum mutatam nos quo que transtulimus; præterea martyrium prolixis notis et disquisitionibus illustrare conatus est. Excerpta ex Justini scriptis sunt in J. F. Burgií Chrestomath. patrist. Græc., fasc. 1 (Vratisl. 1756, 8), p. 1 sqq.; plura, sed Latine, reperiuntur in Francisci Rous Mella Patrum, etc. (Lond. 1650, 8), p. 21 sqq. II.· DE JUSTINI CODICIBUS IN ALIAS LINGUAS VERSIS. Fro Paulo post editionem Stephani principem, Græce risiis apud Guil. Julianum: 1575, 8 et Joanne nescientes ut Justinum adire possent, prodierunt Latinæ operum Justinianorum interpretationes, auctoribus Joachimo Perionio, Benedictino Cor inœriacensi, qui observationes quoque ad textum illustrandum addidit, Lutetiæ Paris. apud Jac. Du pays 1554, fol., tom. If in 4 vol. (rec. in Biblioth. magna vell. Patrum, Colon. 1618, fol., tom. II, p. 1 sqq.); Sigismundo Gelenio, Bojemo, Basilea apud Hier. Frobenium 1555, fol., atque inde Pa De bujus monasterii (ordinis S. Basilii) bi bliotheca vid. Frider. Blume: Iter Italicum, toin. II (Hal. 1827, 8), p. 191 sqq. Cf. Fr. Blume 1. c., tom. Ill (lal. 1830, 8), Lango, Silesio, qui etiam commentarios indiceeque adjecit, Basil. per Ambrosium et Aurelium, benios fratres, 1565, fol., tom. III in 1 vol. (rec. sine comment. in Max. Biblioth. vett. Patrum, Lugd. 1677, fol., tom. II, p. 11, p. 5 sqq.). Hæc versio, licet duobus cæteris, elegantibus magis quam accuratis, longe præstantior sit, tamen ipsa vitiis cujuslibet generis scatet; quorum haud pauca Langus evitasset, si Perionii et Gelenii elucubra Huic editioni Parisiensi adjuncta est B. Hip polyti Oratio de consummatione mundi et Anti christo et secundo adventu Domini Jesu Christi, ex interpretatione Joannis Pici.

tiones cum sua diligenter contulisset. Sed-ut nar- dissertation about the right use of the Fathers. Ly rat in epist. nuncupat. p. 26—opus ante absolverat, quam illæ in ipsius manus venerunt. Jam vero ante tres illos interpretes, textum Ste phanianum secutos, Cohortationem ad Græcos La tine (ex antiquo quodam codice msto) vertit Joann. Francisc. Picus Mirandulanus; quæ interpretatio edita est in Pici Opp.; Argentor. 1507, atque ite rum Basil. 1601, fol., in Joann. Sichardi Antidoto contra diversas omnium fere sæculorum hæreses, elc. (Basil. 1528, fol.), p. 112 sqq., in Mixрoлрεσбτ Mixpoñpeσ6vti x vett. quorumdam theologorum (Basil. 1550, fol.), pag. 31 sqq., et in Joann. Jạc. Grynæi Monumentis SS. Patrum orthodoxographis, h. e. theologiæ sacræ ac fidei doctt. LXXXV, etc. (Basil. 1559, fol.), p. 1947 sqq. Separatim: Justini phil. et mart. ad monitorius gentium liber, Latine, Joann. Francisc. Pico, Mirandulæ domino, interprete, nunc denuo ad exemplar Græcum collatus et qua licuit fide recogni tus. Parisiis in ædibus Carola Guillarda. 1538, in-4°. Hæc monenda erant de translationibus Lati nis præterea cxstant Gallica: Les Œuvres de saint Justin, philosophe et martyr, mises de grec en françois par Jean de Maumont, avec brièves annotations et emendations de faultes. Paris, de l'imprimerie de Michel de Vas cosan, 1554, fol. Hæc interpretatio emendatior apud eumdem anno 1559 denuo excusa est. Exhortation aux Grecs, traduite en françois par Martin Dupin. Paris, 1580, in-8º. Seconde Apologie de saint Justin pour les Chré tiens, traduite en françois par Pierre Fondet. Pa ris, chez veuve Charl. Savreux, 1670, in-12. Sub illius nomine cum Chanutus delituisset, iterum hæc interpretatio typis est anno 1686 descripta sub vero interpretis nomine. Epistre à Diognet, attribuée à saint Justin, dans laquelle l'auteur, sur les ruines de l'idololâtrie et du judaisme, établit les fondemens de la religion chres tienne; traduite de l'original grec [par P. Le Gras]. Paris, chez Nic. Pierre Armand, 1725, in-12. William Reever, M. A. Rector of Cranefort in Mid dlesex. London, printed for A. and J. Churchill at the Black-Swan in Pater-Noster-Row. 1710, in-8°. Voll. II. Eadem interpretatio ibid. a. 1716 recusa est. Justin Martyr's Dialogue with Trypho the Jew; translated from the greek into english, with noies, chiefly for the advantage of english readers, a preli minary dissertation and a short analysis. By II. Brown, M. A. Vicar of Ther-swell in Glocestershire. Rivington, 1755, in-8°. Voll. II. St. Justin, the Philosopher and Martyr, his Ex hortations to the gentiles; translated from the greek by the Rev. Thom. Moses. London, Witch. 1757, in-8° Non tam integram versionem quam excerpta præ bet hocce opus: Les Pères de l'Eglise, traduits en français, ouvrage publié par M. de Genoude et dédié à Monseigneur l'archevêque de Paris. Tom. 1. (A Pa ris, chez Sapia, libraire-éditeur, rues de Sèvres, 16, et du Doyenné, 12, 1837, in-8°), p. 305 sqq. Anglica The Apologies of Justin Martyr, Ter tullian and Minucius Felix in defense of the christian religion, with the Commonitory of Vincentius Liri nensis, concerning the primitive rule of faith, trans luted from their originals with notes for the advan tage chiefly of english readers and a preliminary dis course upon each author. Together with a prefatory Restant tantummodo hæc Psendo - Justini scripta: Justini Epistola [ad Zenam et Serenum] de vita Christiana, Latine, in Claudii Chantelou, nion. Bened. Bibliotheca Patrum ascetica, etc. Tom. 1 Germanicæ Das Buch Justini, eines Philosophi und Martyrs, an die Heiden. In welchem er erma net, dieweil sy den waren Gotsdienst von irn Poeten und Philosophen nit lernen mögen, das sy Mosi, den Propheten und Christo glauben sollen, in: Chronica der alten Christlichen Kirchen auss Eusebio, Ruffi no, Sozomeno, Theodoreto, Tertulliano, Justino, Cy priano und Plinio durch D. Caspar Hedio verteutscht (Strasb. 1529, fol.), p. ccxciv b. sqq. Uti non Eu sebium, sed Rufinum Germanice illustravit, sic in Cohortatione reddenda haud dubie Pici est inter pretationem secutus. S. Justini zwey Briefe an Diognetum, Zenam una Serenum, verteutscht durch Joh. Otto Glüsing, in ejusdem: Briefe und Schriften der Apostol. Männer (Hamb. 1723, in-8°), p. 425 sqq. S. Justini Brief an den Diognet, aus dem Griechi schen übersetzt durch Augustin Gabriel Gehlen, in Bremer und Verdensche Biblioth. Vol. 1, p. 11 (lamb. 1753, in 8º), p. 221 sqq. Eamdem epistolam vertit J. M. Sailer: Briefe aus allen Jahrhunderten der christl. Zeitrechnung, fasc. 1 (Monac. 1800, in-8°), p. 39 sqq. Justins des Märtyrers, eines christl. Philosophen aus dem Anfang des zweiten Jahrhunderts, Gespräck von der Wahrheit und Göttlichkeit der christ. Reli gion mit dem Juden Tryphon. Aus dem Griech, über setzt und mit einer Vorrede nebst dem Leben Justins begleitet von N. von Brunn, Pfarrer zu St. Martin. Basel 1822, in-8°. Fere nihil nisi titulum Dialo gus præbuit huic libro: Tryphon und Justin oder vom Judentum. Mit einer Vorrede an Herrn Moses Men delssohn von Franz Güssmann. Wien 1785, in-8º. Des heiligen Weisen und Blutzeugen Justinus (I.) Schutzschrift für die Christen, in: Denkmale der christl. Glaubens-u. Sittenlehre aus allen Jahrhun derten gewählt und übersetzt von J. M. Denis. T. 1, fasc. 11 (Vindob. 1795, in-8°), p. 21 sqq. Justinus des Märtyrers zweite Apologie und Beweis (Paris. 1661, 4), p. 1 sqq., atque: S. Justini mart. Eversio falsorum Aristotelis dogmatum, Latine, Guil. Postello, in tenebrarum Babylonicarum dispulsionem interprete. Paris. and Sebast. N vellium 1552, 16.