527 S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS - 328 ponit eximia Christi præcepta, et quomodo observentur a Christianis declarat (n. 15), nempe de castitate, de charitate in omnes et liberalitate in pauperes, de patientia (n. 16) et de vitando jurejurando, et de obedientia regibus præstanda (n 17), et solvendis vectigalibus. Tam bene affectos cives si spernant imperatores, minatur eis Justinus futurum post mortem judicium (n. 18), quod ipsi gentiles scriptores agnoscunt, Christiani vero multo magis, qui et resurrectionem sperant, eamque non difficiliorem Deo esse putant (n. 19), quam ipsam creationem. Huic dogmati nonnulla affinia dixere gentiles (n. 20); quare æquum non est ut soli Christiani flugrent invidia. Sic etiam quæ de Filio Dei ejusque in cœlum ascen sione (n. 21), de Verbi generatione (n. 22), ejusque incarnatione et morte docent, absurda videri non debent, cum tum multa poete de filiis Jovis nugati fuerint. In secunda parte pollicetur (n. 23) se tria probaturum. 1° Veritatem a solis Christianis doceri. 2° Filium Dei vere incarnatum. 3 Fabulas opera dæmonum inventas, ut Christi adventus fabula videretur. Veritatem a Christianis doceri, eosque non aliam ob causam vexari probat. 1º Quia (n. 24) illis solis non licet quod aliis omnibus permillitur. 2° Quia (n. 25) solus veritatis amor adducere eos potuit, ut cultum Dei morte proposita ample- cterentur. 3° Quia (n. 26) si quis veritatem religionis Christiana erroribus corrumpat, hunc persecutionon altinget, saltem ob hæresim. Non audet asserere Justinus hæreticos nefanda illa scelera committere; sed Christianos ita ab eis abhorrere declarat, ut ne pueros quidem exponere fas esse pulent (n. 27). Sibi ipsis nocent qui Christianos calumniantur (n. 28), et cum diabolo in ignem millentur. Quanta sit morum castitas apud Christianos, demonstrul (n. 29) ex cujusdam adolescen- tis facto, cui opponit Antinoum. Filium Dei vere incarnatum esse demonstrat (n. 29, 31) ex pluribus prophetarum oraculis, in quibus recensendis regu- las tradit (n. 36, 39) ad discernendum quisnam in Scripturis loquatur: fatum ex his prædictionibus minime sequi decta- rat (n. 33, 31); eosque minime innocuos esse monel (n. 46), qui ante Christi incarnationem vixerunt. Ex his autem pro- pheliis resurrectionem mortuorum, quæ nondum evenit, confirmari probas (n. 52): tum concludit (n. 53) certissimis ar- gumentis niti fidem Christianorum, qui oculis suis vident impleri quæ olim prædicta fuerunt de conversione gentium, et reprobatione Judæorum. Probat denique (n. 54) fabulas de filiis Jovis (id enim ad religionis veritatem et antiquitatem valere existimabat) inspiratione dæmonum inventus fuisse, ut Filii Dei adventus fabula videretur. Nihil tamen de cruce suspicati poetæ (n. 55), cujus potentiam et utilitatem Justinus ex rebus sub aspectum cadentibus et magni apud ethnicos momenti commendat. Eodem consilio (n. 56, 58) dæmones induxere Simonem et Marcionem. Sed nihil aliud perficere potuerunt (n. 57), nisi ut Christianos improbi odissent. Ipse etiam: Plato quæ de mundi creatione (n. 59) el de Filii decussatione (n. 60) tertiis circa tertium dixit, eu ex Moyse derivavit. In tertia parte (n. 61) Justinus exponit quomodo sese Christiani Deo consecrent in baptismo, de quo cum aliquid audissent dæmones (n. 62), aspersiones et lavacra induxerunt. Sic etiam ex his quæ Christus Moysi dixerat, instituerunt ut calceos solverent qui templa ingrediebuntur. Non enim Deus Pater apparuil Moysi (n. 63), sed Filius; et Judæi, qui Patrem apparuisse volunt, nec Putrem nec Filium norunt. Eidem dæmonum artificio tribuuntur (n. 64) fabulæ de Pro- serpina et Minerva. Redit ad propositum Justinus: quomodo consacretur Eucharistia (n. 65), et quid sit (n 66), et quæ 1ɔla series eorum (n. 67), quæ in Synaxibus agebantur, exponit: ac imperatores in conclusione admonet (n. 68), ut si ea, quæ hactenus dixerat, nuga videantur, saltem capitali supplicio diona non videantur. Subjungit Apologia epistolani Adriani in gratiam Christianorum dalam. TOY AYTOY IOYETINOY ΑΠΟΛΟΓΙΑ ΠΡΩΤΗ ΥΠΕΡ ΧΡΙΣΤΙΑΝΩΝ ΠΡΟΣ ΑΝΤΩΝΙΝΟΝ ΤΟΝ ΕΥΣΕΒΗ EJUSDEM JUSTINI APOLOGIA PRIMA PRO CHRISTIANIS AD ANTONINUM PIUM. Pio Augusto Cæsari, et Verissimo filio philosopho, et Lucio philosopho Cæsaris natura filio, Pii autem adoptivo, doctrinæ amatori, sacroque senatui, et bium, Hist. lib. iv, c. 12, ubi hoc exoraium Apolo- giæ S. Justini refertur. Sed vitium videtur hæc apud Eusebium scriptura. 1° Etsi legitur phoσó- you in multis codicibus, non desunt alii in quibus habemus goody. Quatuor ejusmodi citantur a Valesio, quibus alius ex Colbertinis adjungendus. De eodein Lucio legimus in Apol. 2, n. 2, ppuλo- σόφῳ Καίσαρος παιδί, sicque habent non solum codices quibus usus est Valesius, sed etiam _multi alii quos consului; uno tantum excepto. 3° Verisi- nilius multo est hunc philosophi titulum Lucio Vero viventi, laudandi causa, quam veluti quod- Εὐσεβεῖ Σεβαστῷ Καίσαρι, Οὐηρισσίμῳ υἱῷ φιλοσόφῳ, καὶ Λουκίῳ φιλοσόφῳ (25) Καίσαρος φύσει υἱῷ, καὶ Εὐσεβοῦς εἰσποιητῷ, ἐραστῇ παιδείας (26), ἱερᾷ τε dam cognomen ipsius patri mortuo tributum fuisse. bium loco mox citato vertit, doctrinæ amatori. At in adnotationibus reddendum putat, litterarum slu- dioso. Unde concludit legendum esse proσópou, an qosów, quia cum Lucius vocetur litterarum stu- diosus, quod de philosopho dici non solet, philoso- phi nomen ipsius patri potius tribuendum. Ipse Grabius, etsi legit φιλοσόφου, fatetur tamen παι Selaç nomine rhetoricen et poeticen, non philoso- phiam, designari. Sed eruditis illis viris non favent antiqui scriptores. Nam Plato in Sophista, p. 229, edit. H. St., maɩdɛtav opponit ignorationi. In Gorgia 441. Imperatori Tito Elio Adriano Antonino A (25) Φιλοσόφῳ. Legitur φιλοσόφου apud Euse- 1. Αὐτοκράτορι Τίτῳ Αἰλίῳ Αδριανῷ ᾿Αντωνίνῳ (26) Haideiac. Valesius in contextu apud Euse-

527 S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS - 328 ponit eximia Christi præcepta, et quomodo observentur a Christianis declarat (n. 15), nempe de castitate, de charitate in omnes et liberalitate in pauperes, de patientia (n. 16) et de vitando jurejurando, et de obedientia regibus præstanda (n 17), et solvendis vectigalibus. Tam bene affectos cives si spernant imperatores, minatur eis Justinus futurum post mortem judicium (n. 18), quod ipsi gentiles scriptores agnoscunt, Christiani vero multo magis, qui et resurrectionem sperant, eamque non difficiliorem Deo esse putant (n. 19), quam ipsam creationem. Huic dogmati nonnulla affinia dixere gentiles (n. 20); quare æquum non est ut soli Christiani flugrent invidia. Sic etiam quæ de Filio Dei ejusque in cœlum ascen sione (n. 21), de Verbi generatione (n. 22), ejusque incarnatione et morte docent, absurda videri non debent, cum tum multa poete de filiis Jovis nugati fuerint. In secunda parte pollicetur (n. 23) se tria probaturum. 1° Veritatem a solis Christianis doceri. 2° Filium Dei vere incarnatum. 3 Fabulas opera dæmonum inventas, ut Christi adventus fabula videretur. Veritatem a Christianis doceri, eosque non aliam ob causam vexari probat. 1º Quia (n. 24) illis solis non licet quod aliis omnibus permillitur. 2° Quia (n. 25) solus veritatis amor adducere eos potuit, ut cultum Dei morte proposita ample- cterentur. 3° Quia (n. 26) si quis veritatem religionis Christiana erroribus corrumpat, hunc persecutionon altinget, saltem ob hæresim. Non audet asserere Justinus hæreticos nefanda illa scelera committere; sed Christianos ita ab eis abhorrere declarat, ut ne pueros quidem exponere fas esse pulent (n. 27). Sibi ipsis nocent qui Christianos calumniantur (n. 28), et cum diabolo in ignem millentur. Quanta sit morum castitas apud Christianos, demonstrul (n. 29) ex cujusdam adolescen- tis facto, cui opponit Antinoum. Filium Dei vere incarnatum esse demonstrat (n. 29, 31) ex pluribus prophetarum oraculis, in quibus recensendis regu- las tradit (n. 36, 39) ad discernendum quisnam in Scripturis loquatur: fatum ex his prædictionibus minime sequi decta- rat (n. 33, 31); eosque minime innocuos esse monel (n. 46), qui ante Christi incarnationem vixerunt. Ex his autem pro- pheliis resurrectionem mortuorum, quæ nondum evenit, confirmari probas (n. 52): tum concludit (n. 53) certissimis ar- gumentis niti fidem Christianorum, qui oculis suis vident impleri quæ olim prædicta fuerunt de conversione gentium, et reprobatione Judæorum. Probat denique (n. 54) fabulas de filiis Jovis (id enim ad religionis veritatem et antiquitatem valere existimabat) inspiratione dæmonum inventus fuisse, ut Filii Dei adventus fabula videretur. Nihil tamen de cruce suspicati poetæ (n. 55), cujus potentiam et utilitatem Justinus ex rebus sub aspectum cadentibus et magni apud ethnicos momenti commendat. Eodem consilio (n. 56, 58) dæmones induxere Simonem et Marcionem. Sed nihil aliud perficere potuerunt (n. 57), nisi ut Christianos improbi odissent. Ipse etiam: Plato quæ de mundi creatione (n. 59) el de Filii decussatione (n. 60) tertiis circa tertium dixit, eu ex Moyse derivavit. In tertia parte (n. 61) Justinus exponit quomodo sese Christiani Deo consecrent in baptismo, de quo cum aliquid audissent dæmones (n. 62), aspersiones et lavacra induxerunt. Sic etiam ex his quæ Christus Moysi dixerat, instituerunt ut calceos solverent qui templa ingrediebuntur. Non enim Deus Pater apparuil Moysi (n. 63), sed Filius; et Judæi, qui Patrem apparuisse volunt, nec Putrem nec Filium norunt. Eidem dæmonum artificio tribuuntur (n. 64) fabulæ de Pro- serpina et Minerva. Redit ad propositum Justinus: quomodo consacretur Eucharistia (n. 65), et quid sit (n 66), et quæ 1ɔla series eorum (n. 67), quæ in Synaxibus agebantur, exponit: ac imperatores in conclusione admonet (n. 68), ut si ea, quæ hactenus dixerat, nuga videantur, saltem capitali supplicio diona non videantur. Subjungit Apologia epistolani Adriani in gratiam Christianorum dalam. TOY AYTOY IOYETINOY ΑΠΟΛΟΓΙΑ ΠΡΩΤΗ ΥΠΕΡ ΧΡΙΣΤΙΑΝΩΝ ΠΡΟΣ ΑΝΤΩΝΙΝΟΝ ΤΟΝ ΕΥΣΕΒΗ EJUSDEM JUSTINI APOLOGIA PRIMA PRO CHRISTIANIS AD ANTONINUM PIUM. Pio Augusto Cæsari, et Verissimo filio philosopho, et Lucio philosopho Cæsaris natura filio, Pii autem adoptivo, doctrinæ amatori, sacroque senatui, et bium, Hist. lib. iv, c. 12, ubi hoc exoraium Apolo- giæ S. Justini refertur. Sed vitium videtur hæc apud Eusebium scriptura. 1° Etsi legitur phoσó- you in multis codicibus, non desunt alii in quibus habemus goody. Quatuor ejusmodi citantur a Valesio, quibus alius ex Colbertinis adjungendus. De eodein Lucio legimus in Apol. 2, n. 2, ppuλo- σόφῳ Καίσαρος παιδί, sicque habent non solum codices quibus usus est Valesius, sed etiam _multi alii quos consului; uno tantum excepto. 3° Verisi- nilius multo est hunc philosophi titulum Lucio Vero viventi, laudandi causa, quam veluti quod- Εὐσεβεῖ Σεβαστῷ Καίσαρι, Οὐηρισσίμῳ υἱῷ φιλοσόφῳ, καὶ Λουκίῳ φιλοσόφῳ (25) Καίσαρος φύσει υἱῷ, καὶ Εὐσεβοῦς εἰσποιητῷ, ἐραστῇ παιδείας (26), ἱερᾷ τε dam cognomen ipsius patri mortuo tributum fuisse. bium loco mox citato vertit, doctrinæ amatori. At in adnotationibus reddendum putat, litterarum slu- dioso. Unde concludit legendum esse proσópou, an qosów, quia cum Lucius vocetur litterarum stu- diosus, quod de philosopho dici non solet, philoso- phi nomen ipsius patri potius tribuendum. Ipse Grabius, etsi legit φιλοσόφου, fatetur tamen παι Selaç nomine rhetoricen et poeticen, non philoso- phiam, designari. Sed eruditis illis viris non favent antiqui scriptores. Nam Plato in Sophista, p. 229, edit. H. St., maɩdɛtav opponit ignorationi. In Gorgia 441. Imperatori Tito Elio Adriano Antonino A (25) Φιλοσόφῳ. Legitur φιλοσόφου apud Euse- 1. Αὐτοκράτορι Τίτῳ Αἰλίῳ Αδριανῷ ᾿Αντωνίνῳ (26) Haideiac. Valesius in contextu apud Euse-

πους ἀδικεῖν, μᾶλλον δὲ ἑαυτοὺς, οἳ οὐ κρίσει, ἀλλὰ πάθει τὰ πράγματα επάγειν (34) ἀξιοῦτε. Καλὴν δὲ καὶ μόνην δικαίαν πρόκλησιν (35) ταύτην πᾶς ὁ σω φρονῶν ἀποφανεῖται, τὸ τοὺς ἀρχομένους τὴν εὐθύ νην τοῦ ἑαυτῶν βίου καὶ λόγου ἄληπτον παρέχειν· ὁμοίως δ᾽ αὖ καὶ τοὺς ἄρχοντας μὴ βίᾳ μηδὲ τυραν νίδι, ἀλλ᾽ εὐσεβείᾳ καὶ φιλοσοφίᾳ ἀκολουθοῦντας, τὴν ψῆφον τίθεσθαι. Οὕτως γὰρ ἂν καὶ οἱ ἄρχοντες καὶ οἱ ἀρχόμενοι ἀπολαύοιεν τοῦ ἀγαθοῦ. Ἔφη γάρ που και τις τῶν παλαιῶν (36)· « "Αν μὴ οἱ ἄρχοντες φι- λοσοφήσωσι καὶ οἱ ἀρχόμενοι, οὐκ ἂν εἴη τὰς πόλεις εὐδαιμονῆσαι. » Ημέτερον οὖν ἔργον, καὶ βίου καὶ μαθημάτων τὴν ἐπίσκεψιν πᾶσι παρέχειν, ὅπως ὑπὲρ τῶν (37) ἀγνοεῖν τὰ ἡμέτερα νομιζόντων, τὴν τιμω ρίαν ὧν ἂν πλημμελῶσι τυφλώττοντες αὐτῶν, αὐτοῖς ὀφλήσωμεν· ὑμέτερον δὲ, ὡς αἱρεῖ λόγος, ἀκούοντας, ἀγαθοὺς εὑρίσκεσθαι κριτάς. Αναπολόγητον γὰρ λοι- πὸν μαθοῦσιν, ἢν μὴ τὰ δίκαια ποιήσητε, ὑπάρξει πρὸς Θεόν. ἀληθὴς λόγος διὰ φήμην πονηρὰν ἀναιτίους ἀνθρώ Β ὡς πρέπον ἐστὶ, μᾶλλον δὲ κολάζειν ὡς πρέπον ἐστὶν, ἄλλον δὲ κολά- ζειν· δέ ; τινά. μᾶλλον δὲ κολάζειν μον., κολάζεσθαι μᾶλλον κολά- ζειν, κολάζεσθαι αὐτούς) Εξε τάζεσθαι Κολάζεσθαι δὲ τοὺς οὐκ ἀκολούθως τοῖς διδάγμασιν αὐτοῦ βιοῦντας — ἀξιοῦμεν Οττο. - ἐτάζειν, την πρόκλησιν οὔτε κακὸν κρίνεται ἄνευ τῶν ὑποπιπτουσῶν τῷ ὀνόματι πράξεων· ἐπεὶ, ὅσον τε ἐκ τοῦ κατηγορου- μένου (58) ἡμῶν ὀνόματος, χρηστότατοι ὑπάρχομεν. Ἀλλ᾽ ἐπεὶ οὐ τοῦτο δίκαιον ἡγούμεθα, διὰ τὸ ὄνομα, ἐὰν κακοὶ ἐλεγχώμεθα, αἰτεῖν ἀφίεσθαι, πάλιν, εἰ μηδὲν διά τε τὴν προσηγορίαν τοῦ ὀνόματος, καὶ διὰ τὴν πολιτείαν εὑρισκόμεθα ἀδικοῦντες, ὑμέτερον ἀγω- νιᾶσαί ἐστι, μὴ, ἀδίκως κολάζοντες τοὺς μὴ έλεγχο μένους, τῇ δίκῃ κόλασιν ὀφλήσητε. Ἐξ ὀνόματος μὲν γὰρ ἢ ἔπαινος, ἢ κόλασις οὐκ ἂν εὐλόγως γένοιτο, ἢν μή τι ἐνάρετον ἢ φαῦλον δι' ἔργων ἀποδείκνυσθαι προκλήσεσιν ἐμ- μένων, τὴν πρόκλησιν τοῦτο γὰρ ἡ πρόκλησις, ὅπως μὴ ὑπὲρ τῶν. αὐτῶν μαζί τυφλώττοντες. οι τυφλώττοντες αὐτῶν, αὐτοὶ ὀφλή σωμεν. αὐτὰ ὀφλήσωμεν. τὸ ἐπικατηγορούμενον ὄνομα τὸ ἐπικατηγορούμενον ὄνομα τῆς φιλοσοφίας. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS guere quisquam habeat, ratio vera non præcipit, ut. A ob malum rumorem hominibus innocentibus inju- rias faciatis, vel potius vobismetipsis, qui non ju- dicio, sed affectu negotia facessere in animum in- ducitis. Atque hanc quidem præclaram esse so- lamque justam conditionen) sanus quisque pronun- tialit, ut innoxiam quidem privati et inculpatam vitæ et doctrina suæ rationem exhibeant ; similiter autem et qui præsunt, non vim et tyrannidem, sed pietatem et philosophiam sequentes, sententiam dicant. Sic enim et in iis qui præsunt, et in iis qui parent, præclare agatur. Dixit enim alicubi qui- dam veterum : Nisi philosophentur et qui regunt ét qui reguntur, fieri non possit ut beatæ sint civi- tates. » Nostrum igitur nunus est, ut vitæ et do- ctrinæ nostræ inspiciendæ copiam omnibus facia- mus, ne pro iis, qui res nostras sibi videntur igno- rare, plenam eorum, quæ cæcutientes peccaverint, ipsi debeamus. Vestrum autem, ut audita, quemad- modum ratio præscribit, causa, boni judices repe- riamini. Nihil enim deinceps excusationis, re cognita, apud Deum relinquetur, si æqua non fece- ritis. malum dijudicatur sine subjectis nomini actionibus; etenim quantum ad nomen, quo appellamur, op- timi sumus: sed quia æquum esse non censemus, ut propter nomen, si mali esse arguamur, absolu- tionem petamus ; rursus si nec ob nominis appella- tionem, nec ob vivendi rationem quidquam pecca- c mus, vestrum est elaborare, ne plectendis injuste – hominibus non convictis pœnas justitiæ debeatis. Ex nomine enim nec laus nec pœna merito exsti- terit, nisi quid egregie possit, aut improbe factum probari. Nam quicunque coram vobis accusantur, fuerint, pro eo atque par est puniri, seu potius (ipsimet nos) illa punire. Sed hæc quoque interpretatio non sa- tisfacit. Maranus igitur pro legit ut quemlibet alium punire decet, ita puniantur. At vero, ut jam Thalemannus intellexit, obstat debebat esse Quæ cum ita sint, recte omnino Thirlbius verba delenda esse existimavit. Nam, ut Heumannus (Miscell. Lips. vol. III, p. It, p. 225, sq.) observat, aliquis hujus loci lector, qui perperam scriptum esse putavit, adscripsit in margine D quæ verba librarius in textum recepit et con- nexionis causa de inseruit. Sed erravit V. D. in eo, quod correctorem recte mutasse censet; etenim Braunio notante (sc. hoc loco vim obtinet passivam, id quod ex antecedente apparet aliisque ex locis, quorum hunc tantummodo afferemus nostro haud dissimilem : (infra num. 16, in ine. tal, examinare, lil. ut Observat. sacr. cap. 6; sed necessaria non videtur hæc emendatio. enim hac voce designatur provocatio in jns, sed po- tius, ut sæpe alias, lata ad componendain aut aver- tendam discordiam conditio. Pyrrhus apud Plutar- chun, p. 389, accepit conditionem Lysimachi postulantis ut Macedoniam inter se par- tirentur. Sylla apud eumdem, p. 466, accepit con- ditionem Archelai pacem postulantis. In lib. De con- suetud. Rom. Adituus Herculis stans conditionibus, Larentiam convivio exceptain Herculi tradidit. Ex his illustrari potest Philostorgii locus lib. ix, p. 519, non belle a Valesio redditus. Demophilus et qui cum eo Cyzicum ordi- nandi episcopi causa venerant, dicuntur accepisse conditionem a Cyzicenis latam, et Aelium ac Eunomium anathemale damnasse, hæc enim erat conditio. De rep., quod a Philone quoque refertur p. et a Cicerone ep. ad Q. fratrem. Idemn et Marco An- tonino semper in ore fuisse adnotatum a Julio Ca- pitolino in Vita ejus cap. 27. SYLBURG. lib. ut Observat. sucr. cap. 6, legendum esse Idem existinat delendum esse Sed tamen fieri potest hæc scri- ptura, ut Justini stylo non aliena. Idem enim valet ac qui ex eis sive inter illos cæcutiunt. Ibidem legendum videtur Non belle Grabius legit tur, nequaquam significatur hac voce, sed ipsum . nomen quo appellantur Christiani. Sic infra n. 7, aliam interpretatio- nem non patitur. Et n. 27: 4. Nominis quidem appellatione nec bonum nec (34) Τὰ πράγματα ἐπάγειν. Billius legendum pu- (55) Πρόκλησιν. Conditionem reddidi : neque 4. Ονόματος μὲν οὖν προσωνυμίᾳ οὔτε ἀγαθὸν (56) Τις τῶν παλαιῶν. Dictum est Platonis, lib. ν (37) "Οπως ὑπὲρ τῶν. Recte admonuit Billius, (58) Κατηγορουμένου. Nomen, quod crimini da-

δύνηται. Καὶ γὰρ τοὺς κατηγορουμένους ἐφ' ὑμῶν Α κάντας (39) πρὶν ἐλεγχθῆναι οὐ τιμωρεῖτε· ἐφ' ἡμῶν δὲ τὸ ὄνομα ὡς ἔλεγχον λαμβάνετε, καίπερ, ὅσον γε ἐκ τοῦ ὀνόματος, τοὺς κατηγοροῦντας μᾶλλον κολάζειν ἐφείλετε. Χριστιανοί (40) γὰρ εἶναι κατη- γορούμεθα· τὸ δὲ χρηστὸν (41) μισεῖσθαι οὐ δίκαιον. Καὶ πάλιν, ἐὰν μέν τις τῶν κατηγορουμένων εξαρνος γένηται, τῇ φωνῇ μὴ εἶναι φήσας, ἀφίετε αὐτὸν, ὡς μηδὲν ἐλέγχειν ἔχοντες ἁμαρτάνοντα· ἐὰν δέ τις όμο λογήσῃ (42) είναι, διὰ τὴν ὁμολογίαν κολάζετε δέον καὶ τὴν τοῦ ὁμολογοῦντος βίον εὐθύνειν καὶ τὸν τοῦ ἀρνουμένου, όπως διὰ τῶν πράξεων ὁποῖος ἐστιν ἕκα στις φαίνηται. Ον γὰρ τρόπον παραλαβόντες τινὲς παρὰ τοῦ διδασκάλου Χριστοῦ μὴ ἀρνεῖσθαι ἐξεταζό- μενοι παρακελεύονται (43), τὸν αὐτὸν τρόπον κακῶς ζῶντες, ἴσως ἀφορμάς παρέχουσι τοῖς ἄλλως (44) καταλέγειν τῶν πάντων Χριστιανῶν ἀσέβειαν καὶ ἀδικίαν αἱρουμένοις. Οὐκ ὀρθῶς μὲν οὐδὲ τοῦτο πράτ- τεται· καὶ γάρ του φιλοσοφίας ὄνομα και σχῆμα ἐπιγράφονται τινες οἳ οὐδὲν ἄξιον τῆς ὑποσχέσεως πράττουσι. Γινώσκετε δ᾽ ὅτι καὶ οἱ τὰ ἐναντία δοξά σαντες καὶ δογματίσαντες τῶν παλαιῶν (45), τῷ ἑνὶ χρηστότατοι ἀπὸ τοῦ χρηστοῦ, χρηστού, χρηστότατοι, &λπlw εύχρηστος Θεῷ. » σιγῶντα κηρύγματα, τοῖς ἄλλως αἱρουμένοις καταλέγειν ἀσέβειαν καὶ ἀδικίαν τῶν πάντων Χριστιανῶν. ἄλλοις ει ὡς ἀσέβειαν. APOLOGIA I PRO CHRISTIANIS eos poena non afficitis antequam convincantur. In B rom. Male in editionibus Paris. et German. ' Jµŵv TÁVTWY. legendum putant hoc in loco et in alio simili n. 7, Xpravo!; propterea quod Justinus hanc vocem idem esse putal ac do xoŋotóv, unde etiam supra, quantum ad ipsum nomen sumus. In quo quidem Ș. martyrem respicere putant ad usıta- tam, at eruditorum non pauci opinati sunt, Chresti C per ridiculum pronuntiandi rationem. Sed hæc sen- Entia parum mihi, fateor, arridet. Nam 1º Justinus Christi nomen deducit ab ungendo in Apol. 2, n. 5. attinet, esse optimos, atque hoc nomen odio haberi non debere, quia to xprotów odisse injustum est; minime derivat hanc vocem sive a bonitate, sed ab unctione, quam rem utilem et optimam judicat. Hoc nomen si deduxisset and tou non dixisset, optimi sumus, nec superlativo usus fuisset, qui satis commode apponi potuit, si Christianorum nomen ex re optima derivetur: at perabsurde adhiberetur, si anò toŭ Xprotou deducatur. 3° Justini sententiam illustrat Theophilus Antiochenus, qui in lib 1, n. 1, ait : Fateor me esse Christianum, ac fero hoc nomen Deo acceptum, sperans me utilem esse Deo, Elypratos elvai to Beq. Quibus verbis designat necessitudinem intercedentem inter Christianos D e tò xprotów, non quod prima vox ab altera derive- fur, sed quia, ut ipse ait n.12, toò Xplotòv hồi xai ɛŬ- ypŋσtóvést!, id quod unctum est, suave et bonum est. Don tam pervulgata fuit apud ethnicos, quam exis- timarunt eruditi viri. Nam si perpauca excipias, ut dialogum, qui Philopatris inscribitur apud Lucia- ɓam, ubi Chrestus legitur, et Suetonium qui Judæos, ‹ impulsore Chresto, assidue tumultuantes › Roma Claudio expulsos narrat, ubique pronuntiatur Christus et Christiani, in epistola Plinii ad Traja- num, atque etiam Adriani apud Vopisc. in Saturn. p. 245; apud Cornelium Tacitum Annal. lib. xv, apud Lacianum in Proteo et Alexandro, et in libris Celsi, cujus tam multa in Christum et Christianos contumeliose dicta referuntur ab Origene. Hinc illa ethnicorum dicta : ‹ Christianos ad leonem. › Terɩ., De spectac…: ‹ Bonus vir Caius Seius tantum quod nobis autem nomen argumenti loco sumitis; quam- vis, quantum ad ipsum nomen attinet, in eos potius qui illud deferunt, animadvertere deberetis. Accu- samur enim qnod Christiani simus: bonum au- tem odio haberi contra justitiam est. Deinde vero, si quis ex his qui accusantur negatorem se præbeat, verbo negans se esse Christianum, dimittitis tan- quam nihil babentes quod eum peccare arguatis. Si quis autem confiteatur, pœnam ob ipsam con- fessionem irrogatis, cum et confitentis et negantis vitam excutere oporteat, ut ex actionibus qualis quisque sit intelligatur. Quemadmodum enimn qui- dam, cum a magistro Christo didicerint non negare, interrogati hortatorum munere funguntur : sic qui male vivunt, ausam fortasse iis præbent, qui aliunde ad affingendam omnibus Christianis impietatem et injustitiam parati sunt. Neque id recte comparatuhi est. Quidam enim philosophiæ nomen et habitum præ se ferunt, qui nihil dignum hoc promisso fa- ciunt; nec vos latet eos, qui contraria olim inter se sensere ac docuere, nomine uno appellari philo- , Christianus. Apol. c. 3. Quamobrem vitiosa pronun- tiatio apud paucos obrepserat, neque id contumelia causa, ut viri docti existimarunt, sed errore, ut patet ex Tertulliano et Lactantio. Etiam cum cor- rupte a vobis, inquit Tertullianus, I ad Nat. cap. 3, Chrestiani pronuntiamur (nam ne nominis quidem ipsius liquido certi estis), sic quoque de suavitate vel bonitate modulatum est. » Et Lactantius lib. 1v, cap. Sed exponenda hujus nominis ratio pro- pter ignorantium errorem, qui eum immutata littera Christum (lege Chrestum) solent dicere. » — Tò 8¿ xonotór.. Non ignorat S. Martyr veram nominis Christiani originem, ut apparet ex Apol. 1, c. 12, p. A. et II, c. 6, p. 44. E.; nec ideo cum Syl- burgio, Lango et Grabio legendum Xpŋoviavol. Ve- hementer vero antiqui tum sacri tum profani scri- ptores, Attici imprimis, Plato et Demosthenes in ejusmodi lusibus etymologicis et quidem in hac ipsa voce xpnotós elaborarunt. Cf. Grotius ad Matth. 1, 21, et Dionys. Petav. in Epiph., tom. II, p. 53. BRAUNIUS. Cf. et Wolf. ad Theoph. 1, p. 7. - omittunt cæteri religionis defensores, in primis Ter- tullianus, qui Apologeticum ab hoc exorditur argu- mento, ac præsides, cum Christianos negare coge- rent, sic loqui solitos refert: Sic autem solelis, inquit, dicere homicidæ : Nega, laniari jubete sa- crilegum, si confiteri perseveraverit. Corruptus lo cus sic videtur emendari posse: Sic enim soletis dicere: Homicida, nega: laniari jubeo te sacrilegum, si confiteri perseveraveris. ▸ Apologeticilla ipsa obstinatio, quam expro- bratis, magistra est. Unde etiam martyres vo- cantur a Gregorio Nazianzeno orat. 20, p. 319. Vid. Clem. Strom. iv, p. 503. tionibus tots dos, quæ scriptura placuit Grabio, quia non vidit hanc esse debere horum verborum constructionem, Thirl- bius non plus vidit quam Grabius. Legendum enim putat addendumn ante oi tiv maàalŵv, nec vertendum, qui contraria vele- ribus senserunt. Vide infra n. 7; Athenagoram, n. 2; Tertull., ad Nut., ubi sic loquítur : « Quot denique (59) Evpwr zártaç. Ita R. Steph. et codex Cla- (40) Xpioziaroi. Sylburgius, Langus et Grabius 2. Cum ait hoc loco Christianos, quantum ad nomen (41) Tô đè xonơtór. Chresti pronuntiandi ratio (42) 'Oμotornon. Judiciorum iniquitatem 'non (43) Παρακελεύονται. Sic Tertullianus sub finem (44) Toiç àlawç. Ita H. Steph. et miss. Male in edi- (45) Tŵr zulutŵr. Sic construenda hæc verba,

ὀνόματι προσαγορεύονται φιλόσοφοι· καὶ τούτων τι νὲς ἀθεότητα ἐδίδαξαν. Καὶ τὸν Δία ἀσελγῆ ἅμα τοῖς αὐτοῦ παισὶν οἱ γενόμενοι ποιηταὶ καταγγέλλουσι κἀκείνων τὰ διδάγματα οἱ μετερχόμενοι οὐκ είργονται πρὸς ὑμῶν· ἆθλα δὲ καὶ τιμὰς τοῖς εὐφώνως ὑβρίο ζουσι τούτους (46) τίθετε. μηδὲν ἀδικεῖν, μηδὲ τὰ ἄθεα ταῦτα δοξάζειν, οὐ κρίσ σεις (47) εξετάζετε, ἀλλὰ ἀλόγῳ πάθει καὶ μάστιγι δαιμόνων φαύλων ἐξελαυνόμενοι, ἀκρίτως κολάζετε μὴ φροντίζοντες. Εἰρήσεται γὰρ ταληθές (48) · ἐπεὶ τὸ παλαιὸν δαίμονες φαῦλοι, ἐπιφανείας ποιησάμε νοι, καὶ γυναῖκας ἐμοίχευσαν, καὶ παῖδας διέφθειραν, καὶ φόβητρα ἀνθρώποις ἔδειξαν, ὡς καταπλαγῆναι τοὺς οἱ λόγῳ τὰς γινομένας πράξεις οὐκ ἔκρινον, Β ἀλλὰ δέει συνηρπασμένοι, καὶ μὴ ἐπιστάμενοι, δαί- ὑβρίζουσι τούτοις, ΠΟΠ τί δὴ οὖν τοῦτ᾽ ἂν εἴη ἐφ' ἡμῶν... δοξάζειν. ἐφ' ἡμῶν μονας εἶναι φαύλους, θεοὺς προσωνόμαζον, καὶ ὀνό ματι ἕκαστον προσηγόρευον, ὅπερ ἕκαστος αὐτῷ τῶν δαιμόνων ἐτίθετο. Οτε δὲ Σωκράτης λόγῳ ἀληθεῖ καὶ ἐξεταστικῶς ταῦτα εἰς φανερὸν ἐπειρᾶτο φέρειν, καὶ ἀπάγειν τῶν δαιμόνων τοὺς ἀνθρώπους, καὶ αὐ τοὶ (49) οἱ δαίμονες διὰ τῶν χαιρόντων τῇ κακία ἀνθρώπων ἐνήργησαν ὡς ἄθεον καὶ ἀσεβῆ ἀποκτεῖναι, λέγοντες καινὰ εἰσφέρειν αὐτὸν δαιμόνια. Καὶ ὁμοίως ἐφ' ἡμῶν τὸ αὐτὸ ἐνεργοῦσιν. Οὐ γὰρ μόνον Ελ- λησι (50) διὰ Σωκράτους ὑπὸ Λόγου ἠλέγχθη ταῦτα, ἀλλὰ καὶ ἐν βαρβάροις ὑπ' αὐτοῦ τοῦ Λόγου μορφω θέντος καὶ ἀνθρώπου γενομένου, καὶ Ἰησοῦ Χριστοῦ κληθέντος. Ο πεισθέντες ἡμεῖς, τοὺς ταῦτα πρά ξαντας δαίμονας οὐ μόνον μὴ ὀρθοὺς εἶναι φαμέν, ἀλλὰ κακοὺς καὶ ἀνοσίους δαίμονας, οἳ οὐδὲ τοῖς ἀρε τὴν ποθοῦσιν ἀνθρώποις τὰς πράξεις ὁμοίας ἔχουσι. μεν τῶν τοιούτων νομιζομένων θεῶν ἄθεοι εἶναι, ἀλλ᾽ οὐχὶ τοῦ ἀληθεστάτου, καὶ πατρὸς δικαιοσύνης καὶ σωφροσύνης, καὶ τῶν ἄλλων ἀρετῶν, ἀνεπιμίκτου τε κακίας Θεοῦ· ἀλλ' ἐκεῖνόν τε, καὶ τὸν παρ' αὐτοῦ Υἱὸν ἐλθόντα καὶ διδάξαντα ἡμᾶς ταῦτα (51), καὶ τὸν τῶν ἄλλων ἑπομένων καὶ ἐξομοιουμένων ἀγαθῶν ἀγε γέλων στρατόν, Πνεῦμά τε το προφητικόν σεβόμεθα, μὴ θεούς, μὴ ὀρθούς. καὶ αὐτόν, εἰ μὴ θεούς ; δαιμόνια. Οττο. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS sophos. Ac eorum quidem nonnulli nullos deos esse A docuerunt. Jovem etiam poetæ una cum ejus filiis in pudicum decantant, quorum fabulas qui agunt, non prohibentur a vobis, sed deos sonora voce exa- gitantibus præmia et honores ponitis. hil mali facturos, nec impia illa opinaturos pollice- mur, non judicia examinatis, sed affectu a ratione alieno, ac malorum daemonum flagello agitati, ani- madvertere indicta causa parvi penditis. Dicetur enim id quod res est. Pravi olim damones, cum præ- sentiam suam exhiberent, stupra mulieribus et pueris intulerunt, ac terricula hominibus monstrarunt, ita ut percellerentur qui id quod fiebat non ratione B dijudicabant, sed metu correpti, ac malos denones esse ignari, deos appellabant, et eo quemque desi- gnabant nomine, quod sibi quisque damon impo- suisset. Postquam autem Socrates vera et exquisita ratione hæc in lucem proferre, et a dæmonibus ho- mines abducere conatus est; ipsi dæmones homi- num nequitia gaudentium opera perfecerunt, ut velut atheus et impius necaretur, nova ab eo dæ- sonia induci dictitantes. Hoc idem contra nos pariter moliuntur. Neque enim apud Græcos solum hæc a Verbo per Socratem convicia, sed apud bar- baros etiam ab ipso illo Verbo forma induto, et ho- mine facto ac Jesu Christo appellato. Cui cum cre- damus, dæmones, qui hæc perpetrarunt, non modo bonos esse non dicimus, sed etiam malos et nefan- C dos dæmones, qui ne hominibus quidem virtutis cu- pidis similes actiones habeant. atheos quidem nos esse confitemur, si de opinatis ejusmodi diis agatur; secus vero si de verissimo illo, et justitiæ ac temperantiæ, ac cæterarum vir- tutum Patre, nulla admisto vitiositate Deo. Sed eum et Filium qui ab eo venit ac nos ista docuit, et cæterorum qui illum assectantur, eique assimilati sunt, bonorum angelorum exercitum, et Spiritum philosophi dicuntur, nec tamen legem philosophiæ adimplènt? Omnes nomen de professionibus ge- stant; seducant nomen (forte, sed vacat nomen) pro- fessionis præstantia. Qui superficie vocabuli infa- mant veritatem, non statim sunt qui dicuntur, sed D quia non sunt, frustra dicuntur, cap. 5. rou. Editi quam scripturam vitio carere animadverterant Billius, Sylburg. et Grab. Hic tria testimonia satis similia citat Thirl- bius ex lib. ut Theophili Antioch. et aliud ex La- ctantio lib. v, c. 20. hunc locum illustravimus mutata interpunctione. Sic enim antea legebatur : Paulo ante, illud eodeni modo usurpatur. aperte declarat Justinus, dæmonum flagellis incitari qui ita judicant, id Tertullianus lenius et obscurius insinuat: Suspecta sit vobis ista perversitas, in- quit, Apol. c. 2, ne qua vis lateat in occulto, quæ vos adversus formam, adversus naturam judicandi, contra ipsas quoque leges ministret. › Quod quidem verbum positum videtur pro administret, sive regat et incitet. De dæmonibus eadem habes in Apol. 2, n. 4. Thirlbius, et paulo post pro Huic postremæ emendationi tantum tribuit, ut rem tam claram exemplis aut rationibus confir- mare nihil aliud esse dicat nisi lectoribus convicium facere. Nibil sane incommodi esset, si scripsisset Justinus sed cum aliter scri- ptum habeamus, et utraque scriptura apte et com- mode posita sit, quid opus est sana ac minime corrupta emendare?Καινὰ Cf. Xenoph. Memorabil., c. 1, et Platonis Apol. Socr. post Perionium observarunt. exstiterit protestantium de hoc Justini testimonio adversus catholicos dimicatio, interpretationis meæ defensionem, quæ satis commode linibus notæ in- cludi non poterat, in Præfationem conjeci. 5. Quid hæc igitur sibi volunt? Erga nos, qui ni- 5. Τί δὴ οὖν τοῦτ' ἂν εἴη ; ἐφ' ἡμῶν ὑπισχνουμένων 6. Inde ortum ut athei appellaremur. Atque (46) Υβρίζουσι τούτους. ita codex Regius et Cla- (47) Οὐ κρίσεις. Grabius legit οὐ κρίσει. Τolumn (48) Εἰρήσεται γὰρ ταληθές. Quod palam et 6. Ενθένδε καὶ ἄθεοι κεκλήμεθα. Καὶ ὁμολογοῦ (49) Καὶ αὐτοί. Legendum pronuntiat καὶ αὐτόν (50) Ἕλλησι. Legendumn ἐν Ἕλλησι jam multi (51) Καὶ διδάξαντα ἡμᾶς ταῦτα. Cum magna

ἑαυτοὺς δι' ἔργων δείξωσι, τῆς μετ' αὐτοῦ ἀναστρο- φῆς καταξιωθῆναι προσειλήφαμεν συμβασιλεύοντας, ἀφθάρτους καὶ ἀπαθεῖς γενομένους. Ον τρόπον γὰρ τὴν ἀρχὴν οὐκ ὄντας ἐποίησε, τὸν αὐτὸν ἡγούμεθα τρόπον, διὰ τὸ ἑλέσθαι τοὺς αἱρουμένους τὰ αὐτῷ ἀρεστὰ, καὶ ἀφθαρσίας καὶ συνουσίας καταξιωθῆναι. Τὸ μὲν γὰρ τὴν ἀρχὴν γενέσθαι, οὐχ ἡμέτερον ἦν· τὸ δ' ἐξακολουθῆσαι οἷς φίλον αὐτῷ αἱρουμένους δι' ὧν αὐτὸς ἐδωρήσατο λογικῶν δυνάμεων, πείθει τε καὶ εἰς πίστιν ἄγει ἡμᾶς. Καὶ ὑπὲρ πάντων ἀνθρώπων ἡγούμεθα εἶναι, τῷ μὴ είργεσθαι (64) ταῦτα μανθά- νειν, ἀλλὰ καὶ προτρέπεσθαι ἐπὶ ταῦτα. Ὅπερ (65) γὰρ · οὐκ ηδυνήθησαν οἱ ἀνθρώπειοι νόμοι πρᾶξαι, ταῦτα ὁ λόγος (66) θείος ὢν εἰργάσατο, εἰ μὴ οἱ φαῦλοι δαί μονες κατεσκέδασαν πολλὰ ψευδῆ καὶ ἄθεα κατηγορή- ματα, σύμμαχον λαβόντες τὴν ἐν ἑκάστῳ κακὴν πρὸς Β πάντα καὶ ποικίλην φύσει ἐπιθυμίαν, ὧν οὐδὲν πρόσ ἐστιν ἡμῖν. ἡμᾶς, ἀκρίτως ἀνθρώπινον λέγειν ἡμᾶς ὑπειλήφατε, ἡμῶν τὴν μετὰ Θεοῦ λεγόντων, ὡς καὶ ἐκ τοῦ ἀνετα- ζομένους ὑφ' ὑμῶν ὁμολογεῖν εἶναι Χριστιανούς, γινώσκοντες τῷ ὁμολογοῦντι θάνατον την ζημίαν κεῖσθαι, φαίνεται. Εἰ γὰρ ἀνθρώπινον βασιλείαν προσ- εδοκώμεν, και ήρνούμεθα ὅπως μὴ ἀναιρώμεθα, καὶ λανθάνειν ἐπειρώμεθα, ὅπως τῶν προσδοκωμένων τύχωμεν. Αλλ' ἐπεὶ οὐκ εἰς τὸ νῦν τὰς ἐλπίδας ἔχου μεν, ἀναιρούντων οὐ πεφροντίκαμεν, τοῦ καὶ πάντως ἐσμεν πάντων μᾶλλον ἀνθρώπων, οι ταῦτα δοξάζομεν, ὡς λαθεῖν Θεόν, κακουργὸν, ἢ πλεονέκτην, ἢ ἐπίδου- λον, ἢ ἐνάρετον, ἀδύνατον εἶναι, καὶ ἕκαστον ἐπ' αἰω νέαν κόλασιν ἢ σωτηρίαν κατ᾽ ἀξίαν τῶν πράξεων πορεύεσθαι. Εἰ γὰρ οἱ πάντες ἄνθρωποι ταῦτα ἐγίνω- σκον, οὐκ ἄν τις τὴν κακίαν πρὸς ὀλίγον ᾑρεῖτο, γινώ- σκων πορεύεσθαι ἐπ᾽ αἰωνίαν διὰ πυρὸς καταδίκην, ἀλλ' ἐκ παντὸς τρόπου ἑαυτὸν συνεῖχε καὶ ἐκόσμει ἀρετῇ, ὅπως τῶν παρὰ τοῦ Θεοῦ τύχῃ ἀγαθῶν, καὶ τῶν κολαστηρίων ἀπηλλαγμένος εἴη. Οὐ γὰρ διὰ τοὺς ὑφ᾽ ὑμῶν κειμένους νόμους (68) καὶ κολάσεις πειρῶν- τὸ μὴ εἰργεσθαι. μίο; Οττο. γος θεῖος ἂν εἰργάσατο, γινώσκοντας τῷ ὁμολογοῦντι. ὁ Λόγος Θεὸς ὤν, σχοντες, σώματος καὶ πάντως. παντός πάντως. παντί παντός. βροτοῖς ἅπασι κατθανεῖν ὀφείλεται. APOLOGIA I PRO CHRISTIANIS. A voluntati exhibuerint, adepturos accepimus, ut cumn gunt Sic reddimnus hunc locum, ut pulla supersit difficultas. Confirmat hunc sensum Justinas, dum ait Evangelium latius manaturum fuisse, nisi falsa crimina obstitissent. Davisius notavit, astipulantibus Gallandio et Brau- ergo recepi. et infra Sed ejus emendatio, si prima vox exci- piatur, aliis non probatur. Libenter legeren Verbum, cum Deus sit, hæc prastitissel. Sic etiam legit Thirlbius. Quod spectat ad illud yvw- similia passim apud Justinum exempla oc- currunt. Sed hac absurda emenslatio loci integri et sani. Infra eadem occurrit loquendi ratio 1. 53. Grabius putat excidisse ex utroque loco vocem ob proximum illud Scd si B eo degant, atque una regnent corruptionis et per- pessionis expertes. Quemadmodum enim ab initio non exsistentes creavit, eodem modo futurum cre- dimus, ut qui elegerint quæ ipsi placent, ob hanc eligendi rationem immortalitate et Dei convictu et consuetudine dignentur. Nam ut a principio fiere- nus, in nobis situm non erat; ut autem ea sequa- mur quæ ipsi placent, adhibitis ad eligendum ra- tionalibus facultatibus, quas ab eo accepimus, id ipse nobis persuadet et ad fidem nos adducit. At- que id quidem ad omnes homines pertinere arbi- tramur, eo quod non arceantur ab his discendis, sed potius hortatu ad ea incitentur. Quod enim non potuerant leges humanæ perficere, id verbum divinum præstitisset, nisi mali dæmones sociam ad omnia et adjutricem adhibentes malam in unoquo- que et variam natura cupiditatem, multa falsa et inòpia crimina, quorum nullius conscii nobis su- nus, in vulgus sparsissent. auditis, bumanum perperam suspicamini, cum il- lud, quod cum Deo est, dicamus; ut vel ex eo patet quod a vobis interrogali faleamur nos esse Chri- stianos, quamvis mortis pænam confitenti positam sciamus. Nam si humaņum regnum exspectarenius, negaremus profecto interitus vitandi causa, et la- tere conaremur, ad ea quæ exspectamus conse- quenda. Sed quia spes in rebus præsentibus po- sitas non habemus, interfectores parvi pendimus, C cum præsertim mors omnino declinari non possit. D maxime et auxiliarii ad pacem sumus, qui hæc do- cemus, fieri omnino non posse ut Deum lateat male- ficus, aut avarus, aut insidiator, aut virtute prædi- tus, ac unumquemque ad æternam, sive ponam, sive salutem pro meritis actionum suarum proficisci. Nam si hæc cognita omnibus hominibus essent, ne- mo vitium ad breve tempus eligeret, cum se ad æternam ignis condemnationem proficisci sciret; sed sese omnino contineret ac virtute exornaret, tum ad bona, quæ a Deo promittuntur, consequen- quid addendum esset huic loco, qui profecto men- dosus non est, addendnm esset ut in Αpol. u, n. 11, non vero Nihil etiam mutat eru- ditus editor Londinensis, qui Justini vulgatam le- ctionem firmat hoc versu Euripidis, lianus S. Martyris vestigiis, « Sed quanta auctoritas, inquit, legum humanarum, cum illas et evadere ho- mini contingat plerumque in admissis delitescenti, et aliquando contemnere ex involuntate vel necessitate delinquenti.... enimvero nos, qui sub Deo omnium speculatore dispungimur, quique æternam ab eo poenam providemus, merito soli innocentiæ occurri- inus, et pro scientiae plenitudine et pro latebrarum diflicultate et pro magnitudine cruciatus, non diu- turni, verum sempiterni, eum timentes quem timere debebit et ipse qui timentes judicat, Deum non proconsulem timentes. » Apol. c. 45. Similia apud Origenem leguntur, lib. IV contra Cels., p. 200, cl apud Euseb. Præp. lib. xv, c. 5. 11. Καὶ ὑμεῖς, ἀκούσαντες βασιλείαν προσδοκώντας (67) ἀποθανεῖν ὀφειλομένου. 12. Αρωγοί δ' ὑμῖν καὶ σύμμαχοι πρὸς εἰρήνην (64) Τῷ μὴ εἰργεσθαι. Frustra hic nonnulli le- (65) Απερ. Hoc pro vulg. ὅπερ legendum probe (66) Ταῦτα ὁ λόγος. Legit Perionius τοῦτο ὁ λό- (67) Τοῦ καὶ πάντως. Η. Steph. legendum putat τοῦ 11. Vos autem, cum regnum a nobis exspectari 12. Vobis autem adjutores omnium hominum (68) Κειμένους νόμους. Satis praeclare Tertul

Α ται λανθάνειν ἀδικοῦντες· ἀνθρώπους δ' ὄντας λαν θάνειν ὑμᾶς δυνατὸν ἐπιστάμενοι ἀδικοῦσιν. Εἰ ἔμε θον (69) καὶ ἐπείσθησαν Θεὸν ἀδύνατον εἶναι λαθεῖν· τι, οὐ μόνον πραττόμενον, ἀλλὰ καὶ βουλευόμενον, καν διὰ τὰ ἐπικείμενα (70) ἐκ παντός τρόπου κόσμιοι ἦσαν, ὡς καὶ ὑμεῖς συμφήσετε. Αλλ᾽ ἐοίκατε δεδιέναι μή πάντες δικαιοπραγήσωσι, καὶ ὑμεῖς οὓς κολάζετε γον, ἀλλ' οὐκ ἀρχόντων ἀγαθῶν. Πεπείσμεθα δ' ἐκ δαιμόνων φαύλων, οἳ καὶ παρὰ τῶν ἀλόγως βιούντων αἰτοῦσι θύματα καὶ θεραπείας, καὶ ταῦτα (72), εκ προέφημεν, ἐνεργεῖσθαι· ἀλλ᾽ οὐχ ὑμᾶς, οι γε εὐσε βείας καὶ φιλοσοφίας ὀρέγεσθε, άλογόν τι πράξαι (73) ὑπειλήφαμεν. Εἰ δὲ καὶ ὑμεῖς ὁμοίως τοῖς ἀνοήτοις τὰ ἔθη πρὸ τῆς ἀληθείας τιμᾶτε, πράττετε δύνασθε. Τοσοῦτον (74) δὲ δύνανται καὶ ἄρχοντες πρὸ τῆς ἀλη θείας δόξαν τιμῶντες, ὅσον καὶ λῃσταὶ ἐν ἐρημίᾳ. Ότι δ' οὐ καλλιερήσετε (75), ὁ λόγος ἀποδείκνυσιν, οὗ βα- σιλικώτατον (76) καὶ δικαιότατον ἄρχοντα μετὰ τὸν γεννήσαντα Θεόν, οὐδένα οίδαμεν ὄντα. Ὃν γὰρ τρόπον διαδέχεσθαι πενίας, ἢ πάθη, ἢ ἀδοξίας πατρικὰς ὑφαι ροῦνται πάντες· οὕτως καὶ ὅσα ἂν ὑπαγορεύσῃ ὁ Λό γος μὴ δεῖν αἱρεῖσθαι, ὁ νουνεχὴς οὐχ αἱρήσεται (77). Γενήσεσθαι ταῦτα πάντα προείπε, φημὶ (78), ὁ ἡμέ Αθηναῖοι, ἐμὲ μὲν ὁρῶντες ἐστεφανωμένον, ὑμεῖς ἤδη καμὲ καταθύσατε. Τὸ γὰρ πρότερον οὐ S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS da, tum ad fugienda supplicia. Neque enim qui pec- cant, ii propter positas a vobis leges et pœnas late- re conantur; sed cum se consequi posse sciant, ut vos, ut pote homines, lateant, iniqua faciunt. At si didicissent et persuasum haberent fleri non posse, ut Deum quidquam lateat, non modo factum, sed etiamn cogitatum; saltem propter impendentia supplicia honestatem omnino colerent; id quod et a vobis concedetur. Sed speciem datis metuentium, ne omnes æqua faciant, nec jam habeatis, in quos animadvertatis. Carnificum sane id foret, non bono- rum principum. Persuasum autem habemus, malo- ruin dæmonum operatione, qui hostias et cultum ab hominibus præter rationem viventibus petunt, hæc quoque, ut jam diximus, fieri. Vos autem, qui pietatis et philosophiæ studiosi estis, nihil præter rationem facturos arbitramur. Quod si ipsi quoque, itidem ut homines insipientes, veritati consuetudi- nem anteponitis, quod in vestra potestate situm est, facile. Plus autem non possunt ne ipsi quidem principes, si veritati opinionen anteponant, quam latrones in solitudine. At vos miniure litaturos Verbum declarat, quo magis regium, magisque ju- stum principem, secundum genitorem illius Deum, hil addit Thirlbius, sed legit oi yàp dɩà toùs, elc. ‹ Qui enim propter leges et pœnas a vobis eonsti- tutas contendunt latere injuste agentes (quoniam vero sciunt fieri posse ut vos, utpote qui homines estis, lateant, injuste agunt), si edocti essent, etc. Haec legendi ratio prima specie arridere possit, sed C prorsus rejicietur, si expendatur attentius. Hic enim Justinus quam potentior sit humanis legibus Chri- stiana doctrina demonstrat hoc argumento, quod spem fallendi ista præripiat, hæ vero relinquant. Statuit itaque latendi studio in hominibus improbis non auctoritatem legum commendari, sed infirmi- tatem argui, nec legum metu ac reverentia late- bras ad facinus quæri, sed spe facinoris absconden - di, quæ si tollatur, non jain facinus committetur. Utrum hæc inepta et fulsu videri debent ac fœdu depravatio, an peracuta sententia, in qua perver- tenda vir doctissimus desudavit ? Deo supplicia. В Sylburgius posuit, xolásate. - [Ut hanc libertatem dicendi leniamus eamque cum debita regiæ majestati reverentia, quantum fieri potest, conciliemus, ob- servandum est Justinum imperatori ejusque filiis D quos alloquebatur, nequaquam attribuere tam per- versum consilium, ut eos metuere suspicetur ne omnes æqua faciant. Hanc cogitationem improbis hominibus injici a dæmonibus declarat: imperato- res nihil præter rationem facturos confidit. Non suam erg propriam opinionem aut suspicionem profert, sed id objicit, quod nonnulli ex imperatorum agendi ratione colligere possent; quasi diceret : Christianos persequi, quorum tam utilis ad vitium exstirpandum doctrina, hominum videtur esse me- Gentium, ne omnes æqua faciant. In his quæ se- quuntur, Carnificum sane iḍ foret, non bonorum Frincipum, fidenter bujus vitii turpitudinem decla- rat, ut illud in imperatorem ejusque filios minime cadere demonstret.] Ex Addendis et Emendandis. gitationem et metum ne omnes æqua faciant. B ol xal videtur mutandum. Paral., cap. 58, ut monet Grabius. alii sic accipiunt, quasi S. Martyr imperatores lita- tures (h. e. prosperos successus habituros) neget, si dæmones colere, ac victimas illis offerre pergant. At perspicuum est Justinum de injusta Christiano- rum nece expostulare, ac imperatores litaturos ne- gare, si veritatem consuetudini posthabeant, et, uk solent latrones in solitudine, Christianos furori suɔ immolent. Simili sensu, sed non sine ironia Demo- nax, teste Luciano in ejus Vita, p. 549: "Avôpɛç ràp mnquit, xalieptoare. Cum me coronatum, Athenienses, vi- dealis, mactate me. Hactenus enim non litastis. Pro- vocat ergo Athenienses Demonax, ut se coronatum mactent, si tare velint. Contra imperatoribus de- nuntiat Justinus eos non litaturos," si Christianos immolent: idque ab ipso Verbo demonstratum esse declarat. hic prædicat Justinus, ut ostendat nunquam defu. turos, qui ab eo adjuti præcepta ejus sequi malint, quam patrias superstitiones. ligendum putat, etiamsi patrio more sint recepta, ul accurata sit comparatio inter ea quæ a Verbo pro- hibita vir prudens mon eliget, et ea quæ quisque a patribus hæreditate accipere reformidat. ante dixit Justinus, nempe imperatores non litatūros, si Christianos mactent, idque a Verbo demonstrari et doceri. Quare non incommode illud, inquum, usurpat, ubi explicare instituit quomodo Verbum docuerit inanes fore persecutorum conatus. Duplici enim rationis momento veritatem Christi prædi- ctionis demonstrat. Ac primum quidem repetit ex ipsius Christi majestate, qui, cum summum exer- ceat cum Patre imperium, Christianos suos ita ro- borabit, ut quæcunque fugere præceperit, ab iis re- fugiant, ut alii homines a paupertate et morbis et ignominia refugere solent. Sed quia de Christi di- (69) Εἰ ἔμαθον. Legit Sylburgius εἰ δ' ἔμαθον. Νί (70) Διὰ τὰ ἐπικείμενα. Iupendentia videlicet a (71) Kolderɛ. Legendum videtur xolants, vel, ut (72) Kal ravra. Nempe absurdissimam illam co- (73) Пpaa. 11. Steph. mallet pážev, sed nihil (71) ἔτι οὐχ έξετε. Δημίων δ' ἂν εἴη τὸ τοιοῦτον ἔρω (74) Toσovtor. Hæc citata a Joan. Damasc., 1 (75) Οὐ καλλιερήσετε. Hanc vocem Langus et (76) Οὗ βασιλικώτατον. Verbi omnipotentiam (77) Ovx alphoɛrai. Non male Grabius subintel- (78) Inui. Refertur hoc verbum ad ea quæ paulo

τέρας διδάσκαλος καὶ τοῦ Πατρὸς πάντων καὶ Δεσπό- του Θεοῦ Υἱὸς καὶ ἀπόστολος ὢν Ἰησοῦς Χριστός, ἀφ᾽ οὗ καὶ τὸ Χριστιανοὶ ἐπονομάζεσθαι ἐσχήκαμεν ὅθεν καὶ βέβαιοι γινόμεθα πρὸς τὰ δεδιδαγμένα ὑπ' αὐτοῦ πάντα, ἐπειδὴ ἔργῳ φαίνεται γινόμενα όσα φθάσας γενέσθαι προεἶπεν· ὅπερ Θεοῦ ἔργον ἐστί - πρὶν ἢ γενέσθαι εἶπε (79), καὶ οὕτως δειχθήναι γινό- μενον ώς προείρηται. "Ην μὲν οὖν καὶ ἐπὶ τούτοις παυσαμένους μηδὲν προστιθέναι, λογισαμένους ὅτι δίκαιά τε καὶ ἀληθῆ ἀξιοῦμεν· ἀλλ᾽ ἐπεὶ γνωρίζο- μὲν οὐ ῥᾷον (80) ἀγνοίᾳ κατεχομένην ψυχήν συντόμως μεταβάλλειν, ὑπὲρ τοῦ πεῖσαι τοὺς φιλαλήθεις, μικρά προσθεῖναι προεθυμήθημεν, εἰδότες ὅτι οὐκ ἀδύνατον, ἀληθείας παρατεθείσης, ἄγνοιαν φυγείν. τοῦδε τοῦ παντὸς σεβόμενοι, ανενδεξ αἱμάτων καὶ σπονδῶν καὶ θυμιαμάτων, ὡς ἐδιδάχθημεν, λέγοντες, λόγω εὐχῆς καὶ εὐχαριστίας ἐφ᾽ οἷς προσφερόμεθα πάσιν (81), ὅτη δύναμις αἰνοῦντες (μόνην ἀξίαν αὐτοῦ τιμήν ταύτην παραλαβόντες, τὸ τὰ ὑπ' ἐκείνου εἰς δια τροφήν γενόμενα, οὐ πυρὶ δαπανᾷν, ἀλλ᾽ ἑαυτοῖς καὶ τοῖς δεομένοις προσφέρειν (82), ἐκείνῳ δὲ εὐχαρί- στους ὄντας, διὰ λόγου πομπὰς καὶ ὕμνους (85) πέμ- κειν) ὑπέρ τε τοῦ γεγονέναι (84), καὶ τῶν εἰς εὐρω- στον πόρων πάντων, ποιοτήτων μὲν γενῶν, καὶ μετ ταβολών ὡρῶν, καὶ τοῦ πάλιν ἐν ἀφθαρσίᾳ γενέσθαι διὰ πίστιν τὴν ἐν αὐτῷ αἰτήσεις πέμποντες, τις σω φρονῶν οὐχ ὁμολογήσει; Τὸν διδάσκαλόν τε τούτων γενόμενον ἡμῖν, καὶ εἰς τοῦτο γεννηθέντα Ἰησοῦν Χριστὸν τὸν σταυρωθέντα ἐπὶ Ποντίου Πιλάτου, τοῦ διὰ λόγου δέον ἀναίμακτον θυσίαν καὶ τὴν λογικὴν προσάγειν λατρείαν. διὰ λόγου διά λόγου διὰ λόγου πομπὲς καὶ ὕμνους πέμπειν APOLOGIA I PRO CHRISTIANIS. A novimus neminem. Quemadmodum enim nemo est, qui paupertatem aut morbos aut ignominiam ha- reditate a parentibus accipere non refugiat; sic quæcunque Verbum eligi non debere docuerit, ea vir sanæ mentis baud eliget. Futura bæc, inquam, omnia prædixit magister noster, Parentis et Domini omnium Dei Filius et apostolus Jesus Christus, a quo etiam habuimus, ut Christiani appellaremur. Unde et confirmamur in omnibus, quæ ille docuit : quandoquidem reipsa videmus evenire, quæcunque futura prædixit. Quod quidem Dei opus est, res antequan Gant prædicere, easque quemadmodum prædictæ fuerunt, ita factas exhiberi. Licebat igitur hoc loco desinentibus nihil amplius addere, justa a nobis et vera postulari cogitantibus. Sed quia difficile esse novimus mentem ignoratione obsessam subito immutari, pauca statuimus adjicere, ut veritatis amatoribus persuadeamus: haud ignari posse fieri, ut veritate in medio posita, ignoratio pellatur. atheos nequaquain nos esse, qui opificem hujusce universitatis colimus, eum nec sanguinis, nec liba- ininun, nec suffimentorum indigum esse, ut edocti sumus, asserentes; sed verbis precationem et gra- tiarum actionem habentibus, in his omnibus quæ offerimus, eum, quantum possumus, laudantes pro creationis benefcio, pro omnibus ad bonan valetudinem adjumentis, pro diversarum rerum qualitatibus, ac vicissitudinibus tempestatum, et propter fidem, qua illi credimus, precibus euni orantes ut rursus incorrupti fiamus; `quippe cum hanc solam colendi rationem illo dignam esse edo- cti simus, quæ ab eo ad alendum creata sunt, non igne consumere, sed ad nostros et pauperuui usus C offerre, ac gratuin ei animum præstantes, rationa- vinitate non fatebantur ethnici, aliud argumentum repetit Justinus ex ipso prædicationis eventu, quo Christianos ita firmari et roborari docet, ut ipsa persecutio addat animos, nedum persecutores opta- los sibi successus polliceri possint. Grabins cum Beutenti:e serieën minus videret, lacunam et hiatum suspicatns esl. . describit lib. iii, cap. 2, ut ante observavit Gra- bius. ‹ Si non facile est ab errore apprehensam re- sipiscere animam, sed non omnino impossibile est errorem effugere apposita veritate. › tus qua o ferimus, id est, i: omnibus sacrificiis nu- stris, sive quoties sacrificamus. Neque enim apud Christianos varia erant, ut apud Judæos,atque ethnicos, sacrificiorum genera. offerre, quia scilicet eorum, quæ oblata fuerant a fidelibus, pars in pauperum usus servabatur. mos bic vocari tum Psalmos Davidis, tum a Chri- stianis ipsis composita carmina, quæ in ecclesia cantari solebant. Pompæ autem nihil aliud viden- tur esse, quam ritus et cæremoniæ in administran- dis sacramentis, eucharistiæ præsertim et baptismi, solitæ observari. Pompæ autem vocari non solent mysteria religionis Christianæ. Quid enim aliud sunt pompz, nisi c theatrorum insania, ut ait Cy- rillus Hierosolyu., catech. mystagog. 1, equorum cursus in hippodromiis, venationes in circo, et re- liqua hujuscemodi vanitas? Sed quia hæc in ho- . -- norem deorum fiebant, et Christiani qui has fugie- bant superstitiones, nullum numinis cultum retinere videbantur, docet Justinus suas illos pompas cele- brare, sed cum ratione et veritate. Non absimili sensu Tertullianus mysteria religionis Christiana: comparat cum spectaculis gentilium. Hæ volupta- tes, inquit, hæc spectacula Christianoram, sancta, perpetua, gratuita, » etc., lib. De spectac., c. 29. Et auctor libri De speciaculis, apud Cyprianum : • Habet, inquit, Christianus spectacula meliora, si velit. » → [lutra Justinus, nempe n. 65, declarat Christianos per nomen Filii et Spiritus sancti, et ejus Jesum Christum et per Spiritum sanctum lau- dari. Sed hoc loco illud non videtur idem valere ac per Verbum, sed rationalem cultum desi- gnare, ut apud Athenagoram Legat. n. 13, ubi lau- D datur Christianorum victima incruenta et cultus rationalis, Interdum apud Justi num idem est ac verbis, ut n. 55. Is qui praet dicitur n. 67, admonitionem et adhortationem suscipere. Quod si idem esse velimus, ac verbis pom- pas et hymnos mittere, quem sensum Perionius et Gelenius secuti sunt; pompæ illæ idem erunt ac preces, quod quidem fateor inihi non multum arri- dere.] Ex Addendis et Emendandis. - apposui, satis idonea videtur ad Græcam orationem illustrandum. Sed quia eumdem usum in Latina in- terpretatione præbere non poterat, mutandus fuit ordo verborum, et quæ media erant, postrema feci. 13. Quis igitur sanæ mentis homo non fateatur 13. Άθεοι μὲν οὖν ὡς οὐκ ἐσμέν, τὸν δημιουργὸν Β (79) Εἶχε Legendum εἰπεῖν. (80) οὐ ῥᾷον. Hæc freneis pene ad verbum (81) Εξ' οἷς προσφερόμεθα πᾶσιν. In his omni (82) Προσφέρειν. Ad nostros et pauperum us48 (35) Πομπὰς καὶ ὕμνους. Satis perspicitur hym- 1. 67, in omnibus oblationibus Deum per Filium (84) Ὑπέρ τε τοῦ γεγονέναι. Parenthesis, quam

ἐπιτρόπου, Υἱὸν αὐτοῦ τοῦ ὄντως Θεοῦ μαθόντες, καὶ ἐν δευτέρᾳ χώρα ἔχοντες, Πνεῦμά τε προφητικὸν ἐν τρίτη τάξει, ὅτι μετὰ λόγου τιμῶμεν, ἀποδείξομεν. Ἐνταῦθα γὰρ μανίαν ἡμῶν καταφαίνονται, δευτέραν χώραν μετὰ τὸν ἄτρεπτον καὶ ἀεὶ ὄντα Θεὸν, καὶ γεννήτορατῶν ἁπάντων, ἀνθρώπῳ σταυρωθέντι διδό ναι ἡμᾶς λέγοντες· ἀγνοοῦντες τὸ ἐν τούτῳ μυστή ριον, ᾧ προσέχειν ὑμᾶς ἐξηγουμένων ἡμῶν προτρε πόμεθα. Α γενομένου ἐν Ἰουδαίᾳ ἐπὶ χρόνοις Τιβερίου Καίσαρος διαβεβλημένοι (85) ὑφ' ἡμῶν δαίμονες ἐξαπατήσω- Β σιν ὑμᾶς, καὶ ἀποτρέψωσι τοῦ ὅλως ἐντυχεῖν καὶ συνιέναι τὰ λεγόμενα· (ἀγωνίζονται γὰρ ἔχειν ὑμᾶς δούλους καὶ ὑπηρέτας, καὶ ποτὲ μὲν δι᾿ ὀνείρων ἐπιφανείας, ποτὲ δ' αὖ διὰ μαγικών στροφών χει ροῦνται πάντας τοὺς οὐκ ἔσθ' ὅπως ὑπὲρ τῆς αὐτῶν σωτηρίας ἀγωνιζομένους ·) ὃν τρόπον (86) καὶ ἡμεῖς, μετὰ τὸ τῷ λόγῳ πεισθῆναι, ἐκείνων μὲν ἀπέστη- μεν, Θεῷ δὲ μόνῳ τῷ ἀγεννήτῳ διὰ τοῦ Υἱοῦ ἑπό μεθα, οἱ πάλαι μὲν πορνείαις χαίροντες, νῦν δὲ σω φροσύνην μόνην ἀσπαζόμενοι· οἱ δὲ καὶ μαγικαῖς τέχναις χρώμενοι, ἀγαθῷ καὶ ἀγεννήτῳ Θεῷ ἑαυτοὺς ἀνατεθεικότες· χρημάτων δὲ καὶ κτημάτων οἱ πότ ρους παντὸς μᾶλλον στέργοντες, νῦν καὶ ἃ ἔχομεν εἰς κοινὸν φέροντες, καὶ παντὶ δεομένῳ κοινωνοῦν- τες· οἱ μισάλληλοι δὲ καὶ ἀλληλοφόνοι, καὶ πρὸς τοὺς οὐχ ὁμοφύλους διὰ τὰ ἔθη (87) ἑστίας κοινὰς μὴ ποιούμενοι, νῦν μετὰ τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ Χρι στοῦ, ὁμοδίαιτοι γινόμενοι, καὶ ὑπὲρ τῶν ἐχθρῶν εὐχόμενοι, καὶ τοὺς ἀδίκως μισοῦντας πείθειν πει- ρώμενοι, ὅπως οἱ κατὰ τὰς τοῦ Χριστοῦ (88) καλὰς ὑποθημοσύνας βιώσαντες, εὐέλπιδες ὦσι, σὺν ἡμῖν τῶν αὐτῶν παρὰ τοῦ πάντων δεσπόζοντος Θεοῦ τυ χεῖν. Ἵνα δὲ μὴ σοφίζεσθαι ὑμᾶς δόξωμεν, ὀλίγων τινῶν τῶν παρ' αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ διδαγμάτων Οὐ νομίζουσιν οὐδὲ ἀξιοῦσι κοινωνίαν εἶναι πρὸς Διόνυσον "Ηρα: φυ λάσσονται δὲ συμμιγνύναι τὰ ἱερὰ, καὶ τὰς Αθή νησιν ἱερείας ἀπαντώσας φασὶν ἀλλήλαις προσαγο- ρεύειν, μηδὲ ὅλως κιττὸν εἰς τὸ τῆς Ηρας κομί ζεσθαι τέμενος. προαγο ρεύειν; οὐ προσαγο- ρεύειν. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS libus eum pompis et hymnis celebrare? Nostrum au- tem harum rerum doctorem, natum ad hoc munus Jesum Christum, ac sub Pontio Pilato, Judææ, tem- proribus Tiberii Caesaris, præside crucifixum, veri Dei Filium esse edocti, ipsumque secundo loco, Spiritum autem propheticum tertio labentes ordi- ne, non sine ratione a nobis coli demonstrabimus. Hoc enim loco insaniæ nos accusant, post immuta- bileɩn et sempiternum et Patrem omnium Deum ho- mini crucifixo alterum locum a nobis dictitantes deferri, mysterium hujus rei ignorantes, quod dum exponimus, ut attente audiatis hortamur. nobis damones vos decipiant, atque ab his, quæ dicimus, omnino legendis atque intelligendis avertant, cavendum vobis denuntiamus (contendunt enim summopere, ut vos servos et ministros habeant; ac nunc qui- dem per somniorum visa, nunc per magicas præsti- gias eos omnes capiunt, qui de sua salute nihil la- borant) : quemadmodum et nos, postquam Verbo credidimus, ab istis quidem descivimus, ac solum ingenitum Deum per ejus Filium sequimur; et qui olim stupris gaudebamus, nunc castimoniam unice amplectimur ; qui magicis etiam artibus utebamur, bono et ingenito nos consecravimus Deo; qui pe- cuniarum et possessionum vias omnibus antiquio- res habebamus, nunc etiam ea quæ possidemus in commune conferimus, et cum indigentibus quibus- que communicamus; qui mutuis odiis et cædibus pugnabamus, et cum iis qui tribules nostri non C essent, communem focum ob diversa instituta non Labebamus, nunc postquam Christus apparuit, convictores sumus, et pro inimicis oramus; et qui nos iniquis odiis prosequuntur, eos suadendo ſle- ctere conamur, ut qui secundum præclara Christi præcepta vixerint, bonam spem habeant eadem se ac nos a dominatore oinnium Deo consecuturos. Sed ne vobis verba dare videamur, operæ pretium tea in dæmones dixit; quo sensu dicebat Tertullia- nus in libro Ad Scapulum, cap.2: Dæniones au- tem non tantum respuimus, verum et revincimus, et quotidie traducimus, et de hominibus expelli- mus, sicut plurimis notum est, nem adversus daemonum insidias. Ethnicos monet Justinus, ut caveant ne decipiantur a dæmonibus et a Christiana religione abducantur: tum ait Chri- stianos ad hunc modum, id est, dum fraudes dæ- monum perspiciunt, et Christianæ doctrinæ assen- tiuntur, a daemonibus discessisse. longe præclarissimum, cæteris religionis defensori- bus frequentatum, conversionem totius orbis ex omni vitiorum ac superstitionum genere ad veri Dei cultum, ex perpetuis internecionibus ad conspi- rantem in omnibus rebus consensum. Illa autem institutorum varietas, quæ ne focum quidem inter cos qui ejusdem tribus non essent, cominunem esse sinebat, cum ad legum in reipublicæ administra- tione, tum etiam ad religionum dissimilitudinem videtur pertinere. Primum dissensionis genus de- pingit Eusebius in orat. De laud. Const., p. 617. Summam etiam distractionem pariebat varietas re- D ligionum, cum alii alios deos celerent, et eadem res alibi Deus, alibi victima esset. Hujus rei apud Eusebium Præpar. Evangel. lib. 111, cap. 1, insigne testimonium habemus ex libro Plutarchi De Dada- lis Platœensibus, corruptum illud quidem, sed ta- men quod facile emendetur: Legendum putat Vigerus al soluta omnia si legatur Nullam prorsus Junoni cum Baccho societa- tem et communionem esse pronuntiant, eoque dili- genter cavent ne amborum sacra misceantur; ac sa- cerdotes narrant Athenis, si sibi invicem occurrant, inter se non salutare, nec omnino hederam in tem- plum Junonis inferri. Ex religionum varietate bella, seditiones ac cædes exoriri observat Athanasius in Orat. contra gentes, n. 25. non repugnet, commode tamen posset expungi, isque sensus exstaret: Eos suadendo-flectere cona- mur, ut secundum præclara Christi præcepta vi- ventes, bonam spem habeant, etc. 14. Nam ne supra exagitati 14. Προλέγομεν γὰρ ὑμῖν φυλάξασθαι μὴ οἱ προ- (85) Προδιαβεβλημένοι. Ad ea respicit quæ an- (36) Ὃν τρόπον. Hæc referenda sunt ad cautio- (87) Διὰ τὰ ἔθη. Tangit S. Martyr argumentum (88) Οἱ κατὰ τὰς τοῦ Χριστοῦ. Quamvis illud of

ἐπιμνησθῆναι καλῶς ἔχειν πρὸ τῆς ἀποδείξεως ήγη- Α σάμεθα, καὶ ὑμέτερον ἔστω, ὡς δυνατών (89) βασι- λέων, ἐξετάσαι εἰ ἀληθῶς (90) ταῦτα δεδιδαγμεθα καὶ διδάσκομεν. Βραχεῖς δὲ καὶ σύντομοι παρ' αὐτοῦ λόγο: γεγόνασιν. Οὐ γὰρ σοφιστής ὑπῆρχεν, ἀλλὰ δύναμις (91) Θεοῦ ὁ λόγος αὐτοῦ ἦν. ὓς ἂν ἐμβλέψῃ γυναικὶ πρὸς τὸ ἐπιθυμῆσαι αὐτ τῆς, ἤδη ἐμοίχευσε τῇ καρδίᾳ παρὰ τῷ Θεῷ. Καί· Εἰ ὁ ὀφθαλμός σου ὁ δεξιὸς σκανδαλίζει σε, Εκκο- των αὐτόν· συμφέρει γάρ σοι μονόφθαλμον εἰσ- ελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ἢ μετὰ των δύο πεμφθῆναι εἰς τὸ αἰώνιον πῦρ. Και· "Ος γαμεῖ ἀπολελυμένην ἀφ' ἑτέρου ἀνδρὸς, μοιχᾶ- ται. Καί· Εἰσί τινες οἵτινες ευνουχίσθησαν ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων· εἰσὶ δὲ οἱ ἐγεννήθησαν εὐνοῦχοι εἰσὶ δὲ οἱ εὐνούχισαν ἑαυτοὺς διὰ τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν· πλὴν οὐ πάντες τοῦτο χωροῦσιν. Ὥσπερ καὶ οἱ νόμῳ ἀνθρωπίνῳ διγαμίας (92) ποιού- μενοι, ἁμαρτωλοὶ παρὰ τῷ ἡμετέρω Διδασκάλῳ εἰσὶ, καὶ οἱ προσβλέποντες γυναικὶ πρὸς τὸ ἐπιθυ μῆσαι αὐτῆς. Οὐ γὰρ (93) μόνον ὁ μοιχεύων ἔργῳ ἐκβέβληται παρ' αὐτῷ, ἀλλὰ καὶ ὁ μοιχεῦσαι βου λόμενος· ὡς οὐ τῶν ἔργων φανερῶν μόνον τῷ Θεῷ, ἀλλὰ καὶ τῶν ἐνθυμημάτων. Καὶ πολλοί τινες καὶ πολλαί, ἐξηκοντοῦται καὶ ἑβδομηκοντοῦται, οἱ ἐκ παίδων ἐμαθητεύθησαν τῷ Χριστῷ, ἄφθοροι διαμέ νουσι· καὶ εὔχομαι κατὰ πᾶν γένος ἀνθρώπων τοιού τους δεῖξαι. Τί γὰρ καὶ λέγομεν τὸ ἀναρίθμητον πλῆθος τῶν ἐξ ἀκολασίας μεταβαλόντων καὶ ταῦτα μαθόντων ; Οὐ γὰρ τους δικαίους, οὐδὲ τοὺς σώφρονας εἰς μετάνοιαν ἐκάλεσεν ὁ Χριστός, ἀλλὰ τοὺς ἀσε βεῖς καὶ ἀκολάστους, καὶ ἀδίκους. Εἶπε δὲ οὕτως· Οὐκ ἦλθον καλέσαι δικαίους, ἀλλὰ ἁμαρτωλούς εἰς μετάνοιαν. Θέλει γὰρ ὁ Πατὴρ ὁ οὐράνιος τὴν μετάνοιαν τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ἢ τὴν κόλασιν αὐτοῦ. Περὶ δὲ τοῦ στέργειν ἅπαντας, ταῦτα ἐδίδαξεν · Εἰ ἀγαπᾶτε τοὺς ἀγαπῶντας ὑμᾶς, τί καινὸν ποιεῖτε; * Β πως ὡς δὴ συνετών, εἰ ἀληθῶς, διγαμίας "Ωσπερ νόμῳ ἀνθρωπίνῳ οι διγαμίας ποιούμενοι, APOLOGIA I PRO CHRISTIANIS. esse duximus, pauca quaedam ex ipsius Laristi Matth. v, 28, 29, 32. Matth. xix, 12. . præceptis, antequam ad demonstrationem venia- mus, commemorare. Vobis autem convenit, ut po- tentibus regibus, expendere an revera hæc didi- cerimus et doceamus. Breve autem et concisum fuit illius dicendi genus; non enim sophista erat, sed ejus oratio virtus Dei fuit. inspexerit mulierem ad concupiscendum eam, jam mæchatus est in corde apud Deum. Et Si oculus tuus dexter scandalizat te, erue eum. Expedit enim tibi unum oculum habentem ingredi in regnum cœlo- rum, potius quam cum duobus mitti in ignem æter- num. Et : Qui ducit repudiatam ab altero viro, mœ- chatur. El : Sunt quidam qui eunuchi facti sunt ab hominibus ; sunt autem qui nati sunt eunuchi; sunt qui seipsos eunuchos fecerunt propter regnum calorum : sed non omnes hoc capiunt. Quemadmodum etiam ii qui ex lege humana duplex matrimonium ineunt, ita et qui mulierem aspiciunt ad concupiscendum eam, peccatores sunt apud Magistrum nostrum. Non enim is solum ab eo ejicitur, qui re et actu machatur, sed etiam qui mochari vult; quippe cum Deo non facta solum, sed etiam cogitata pa- teant. Ac multi quidem et multæ annos sexaginta et septuaginta nati, qui a pueris Christi disciplina imbuti sunt, incorrupti perseverant; talesque in omni hominum genere monstraturum me profiteor. Quid enim innumerabilem eorum multitudinem di- cain, qui ex lascivia sese receperunt atque hæc didicerunt? Non enim justos neque castos ad pœ- nitentiam vocavit Christus, seul impios, et incon- tinentes, et injustos. Sic enim inquit: Non veni vocare justos, sed peccatores ad pœnitentiam *. Pœ- nitentiam namque mavult quam pœnam cœlestis Pater. De cunctis autem hominibus diligentis ita docuit : Si diligitis eos qui vos diligunt, quid novi facitis? hoc enim et fornicatores faciunt. Ego vero dico vobis : Orate pro inimicis vestris, et diligite eos s* Matth. IX, 13. C quia ad ejusmodi rerum con- siderationem non potentia opus est, sed sapientia. Sed quo major erat imperatorum potestas, eo ma- gis illos decebat veritatis inquisitio, præsertim in D his rebus ob quas homines innocentes damnaban- tur. Hinc Justinus Apol. 2, n. 3, paratumn se esse demonstrans coram imperatoribus Crescentem re- fellere, ait : Regium sane hoc opus fuerit. etc. Is enim sensus esse possit: Utrum hec, qua didicimus et docemus, vera sint. Sed Ju- stinus Christi præcepta in medio ponere statuit, ne verba dare videatur, dum tantam esse Christia- norum sanctitatem asseverat. Itaque non dubitat quin Christianorum innocentia in tuto futura sit, si bæc illos a Christo accepisse et docere conslet : alque id unum ad expendendum et examinandum proponit. dunt: Virtus Dei et Verbum ejus fuit. Est sane Christus Dei virtus et Verbum; sed Justinus id hoc luco non tangit; de adhibito a Christo disserendi genere loquitur. Quamobrem multo aptius et com- modius reddideris: Neque enim erat sophista, sed ipsius sermo virtus Dei erat, quia videlicet Christi sermo cum rebus inanimis imperabat, tum etiain, ut ait Origenes lib. contr. Cels., p. 55, occultam quamdam in audientium animis persuasionem effi- ciebat. > vituperantur, sed quæ non soluto priore vinculo contrahuntur. Illius enim mens ex testimoniis, quæ ab eo referuntur, existimanda ; et cum in testinio- niis citatis nihil sit de secundis nuptiis, probabile non est illum ea de re loqui voluisse. Posset etiam nomine adulterium intelligi, quasi scri- plum esset : etc. Quemadmodum apud leges humanas peccatores sunt, qui duplex matrimonium ineunt, ita, etc. Sed sensus, quem in interpretando secu- tus sum, magis mibi arridet. hares., 11, 32, § 1, p. 165, ed. Massuet, S. Marty- ris vestigiis : Apud quem, inquit, non solum qui mæchatur expellitur, sed et qui mæœchari vult. OrrU 15. Περὶ μὲν οὖν σωφροσύνης τοσοῦτον εἶπεν· 15. Itaque de castitate tantumdem dixit: Qui (89) Ως δυνατών. Legendum putavit H. Stepha (90) Ambigua videri possent hæc Justini verba, (91) Ἀλλὰ δύναμις. Langus et Grabius sic red- (92) Διγαμίας. Non secundae nuptiæ hic a Justino (95) Οὐ γάρ... βουλόμενος. Irenæus quoque Adv

πειραθέντες. Περὶ δὲ τοῦ μὴ ὀμνύναι ὅλως, τἀληθῆ δὲ λέγειν ἀεὶ, οὕτως παρεκελεύσατο· Μὴ ὁμότητε ὅλως· ἔστω δὲ ὑμῶν τὸ Ναὶ ναί· καὶ τὸ Οὐ εν· τὸ δὲ περισσὸν τούτων ἐκ τοῦ πονηροῦ. Ως δὲ καὶ τὸν Θεὸν μόνον δεῖ προσκυνεῖν, οὕτως ἔπει σεν, εἰπών Μεγίστη εντολή ἐστι· Κύριον τὸν Θεόν σου προσκυνήσεις, καὶ αὐτῷ μόνῳ λα τρεύσεις ἐξ ὅλης τῆς καρδίας σου, καὶ ἐξ ὅλης τῆς ἰσχύος σου, Κύριον τὸν Θεὸν τὸν ποιή- σαντά σε. Καὶ προσελθόντος αὐτῷ τινος, καὶ εἰ- πόντος· Διδάσκαλε αγαθέ, ἀπεκρίνατο λέγων· Οὐ δεὶς ἀγαθές, εἰ μὴ μόνος ὁ Θεὸς ὁ ποιήσας τὰ πάντα. Οι δ' ἂν μὴ εὑρίσκωνται βιοῦντες ὡς ἐδί- δαξε, γνωριζέσθωσαν μὴ ὄντες Χριστιανοί, κἂν λέ- γωσιν διὰ γλώττης τὰ τοῦ Χριστοῦ διδάγματα· οὐ γὰρ τοὺς μόνον λέγοντας, ἀλλὰ τοὺς καὶ τὰ ἔργα πράττοντας, σωθήσεσθαι ἔφη. Εἶπε γὰρ οὕτως· Οὐχὶ πᾶς ὁ λέγων μοι, Κύριε, Κύριε, εἰσελεύσε ται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ἀλλ' ὁ ποιῶν τὸ θέλημα τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Ὃς γὰρ ἀκούει μου, καὶ ποιεῖ ἃ λέγω, ἀκούει τοῦ ἀποστείλαντός με. Πολλοὶ δὲ ἐροῦσι μοι· Κύριε, Κύριε, οὐ τῷ σῷ ὀνόματι ἐφάγομεν καὶ ἐπίομεν, καὶ δυνάμεις ἐποιήσαμεν; Καὶ τότε ἐρῶ αὐτοῖς· Αποχωρεῖτε ἀπ' ἐμοῦ ἐργάται τῆς ἀνομίας. Τότε κλαυθμὸς ἔσται, καὶ βρυγμὲς τῶν ἐδόντων· ὅταν οἱ μὲν δίκαιοι λάμψωσιν ὡς δ ἥλιος· οἱ δὲ ἄδικοι πέκπωνται (90') εἰςτὸ αἰώνιον της. Πολλοὶ γὰρ ἥξουσιν ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου, έξωθεν μὲν ἐνδεδυμένοι δέρματα προβάτων, ἔσωθεν δὲ ὄντες λύκοι ἅρπαγες· ἐκ τῶν ἔργων αὐτῶν ἐπιγνώσεσθε αὐτούς. Πᾶν δὲ δένδρον μὴ ποιοῦν καρπὸν καλὸν ἐκκόπτεται καὶ εἰς πῦρ βάλλεται. Κολάζεσθαι δὲ τοὺς οὐκ ἀκολούθως τοῖς διδάγμασιν αὐτοῦ βιοῦντας, λεγομένους δὲ μόνον Χριστιανούς, καὶ ὑφ᾽ ὑμῶν ἀξιοῦμεν. ταγμένοις πανταχοῦ πρὸ πάντων πειρώμεθα φέρειν, ὡς ἐδιδάχθημεν παρ' αὐτοῦ. Κατ' ἐκεῖνο γὰρ τοῦ καιροῦ προσελθόντες τινὲς, ἠρώτων αὐτὸν, εἰ δεῖ Καίσαρι φόρους τελεῖν· καὶ ἀπεκρίνατο· Εἶπατέ μοι, τίνος εἰκόνα τὸ νόμισμα ἔχει; Οἱ δὲ ἔφα- σαν Καίσαρος· καὶ πάλιν ἀνταπεκρίνατο αὐτοῖς· Ἀπόδοτε οὖν τὰ Καίσαρος τῷ Καίσαρι, καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ. Οθεν Θεὸν μὲν μόνον προσκυ-D νοῦμεν· ὑμῖν δὲ πρὸς τὰ ἄλλα χαίροντες ὑπηρετοῦ- μεν, βασιλεῖς καὶ ἄρχοντας ἀνθρώπων ὁμολογοῦντες, καὶ εὐχόμενοι μετὰ τῆς βασιλικῆς δυνάμεως καὶ σώφρονα τὸν λογισμὸν ἔχοντας ὑμᾶς εὑρεθῆναι. Εἰ δὲ καὶ ἡμῶν εὐχομένων καὶ πάντα εἰς φανερὸν τιθέντων ἀφροντιστήσετε, οὐδὲν ἡμεῖς βλαβησόμεθα, πιστεύοντες, μᾶλλον δὲ καὶ πεπεισμένοι, κατ' ἀξίαν τῶν πράξεων ἕκαστον τίσειν διὰ πυρὸς αἰωνίου δί- κας, καὶ πρὸς ἀναλογίαν ὧν ἔλαβε δυνάμεων παρὰ Θεοῦ, τὸν λόγον ἀπαιτηθήσεσθαι, ὡς ὁ Χριστὸς APOLOGIA PRO CHRISTIANIS A vel exploratis eorum moribus quibuscum contrahe- B C bant. Ne autem juremus omnino, sed vera semp‹r dicamus, sic præcepit: Ne jurelis omnino, sed sit vestrum : Est, est ; et : Non, non ; quod autem lis abundantius est, a malo est 55. Deum porro solum colendum esse, ita suasit, dicens : Maximum man- datum est Dominum Deum tuum adorabis, atque illum solum coles ex toto corde tuo, et ex lola for- titudine tua ; Dominum Deum tuum, qui fecit te 50. Et accedente ad eum quodam, atque dicente: Ma- gister bone : respondit inquiens : Nemo bonus, pre- terquam solus Deus 37, qui condidit omnia. Qui au- tem non ita comperiuntur vivere, quemadmodum docuit, eos pro certo constet non esse Christianos, quamvis lingua pronuntient Christi doctrinam. Non enim eos qui tantunimodo dicunt, sed qui fa- cta etiam exhibent, salvos esse futuros dixit. Sic enim ait: Non omnis qui dicit mihi, Domine, Do- mine, introibit in regnum cœlorum; sed qui facit vo- luntatem Patris mei qui in cœlis est 58. Nam qui me audit, et qua dico facit, eum audit qui misit me 59. Permulti autem dicent mihi: Domine, Domine, nonne in nomine tuo edimus et bibimus, et virtutes præstitimus * ? Et tunc dicam eis: Discedite a me qui operamini iniquitatem ". Ibi tum fletus erit et stridor dentium, cum justi quidem ut sol fulge- bunt, injusti autem mittentur in ignem sempiter- num “. Multi siquidem venient sub nomine meo, extrinsecus ovium pellibus induti, cum intrinsecus lupi sint rapaces. Ex operibus eorum cognoscelis illos. Omnis autem arbor non faciens fructum sc- num, exciditur, et in ignem conjicitur 63. Cæterum qui non consentanee præceptis illius vivunt, ac no- mine tenus Christiani sunt, hi ut a vobis quoque pumiantur, rogamus. census iis, quibus hoc munus commisistis, primi omnium pendamus, quemadinodum ab eo sumus instituti. Illo namque tempore accedentes quidam, percunctati sunt ex illo, an Cæsari vectigalia pen- dere oporteat? qui responsum hoc ab eo retulere: Dicite, inquit, mihi, cujus imaginem nummus ha- bet? Qui ubi dixissent, Casaris : Reddite igitur, ait, quæ Casaris sunt, Casari; et qua Dei, Deo 64. Proinde nos solum Deum adoramus; vobis autem in rebus aliis læli servimus, reges ac principes homi- num esse agnoscentes, et simul precantes, ut cum regia potestate sanam quoque mentem obtinere comperiamini. Quod si nos precantes, atque omnia in lucem proferentes non curaveritis: nihil nos quidem capiemus detrimenti, quippe cum creda- mus, vel potius persuasum habeamus, pro actio- num meritis unumquemque pœnas per æternum ignem daturum, et pro ratione acceptarum a Deo Matth. vii, 21. lb., 24. ib 21. ** Matth. xxii, 17, 19, 20, 21. » Matth. v, 34, 37. Marc. XII, 30. Matth. xix, 6, 17. * Luc. xuit, 26. • Malth. xuit, 42. Matth. vii, 15, 16, 19. • 17. Φόρους δὲ καὶ εἰσφοράς τοῖς ὑφ' ὑμῶν τε 17. Illud etiam studio nobis est, ut vectigalia et (56) Πέμψωνται conj. Davis., sed pessime.

πειραθέντες. Περὶ δὲ τοῦ μὴ ὀμνύναι ὅλως, τἀληθῆ δὲ λέγειν ἀεὶ, οὕτως παρεκελεύσατο· Μὴ ὁμότητε ὅλως· ἔστω δὲ ὑμῶν τὸ Ναὶ ναί· καὶ τὸ Οὐ εν· τὸ δὲ περισσὸν τούτων ἐκ τοῦ πονηροῦ. Ως δὲ καὶ τὸν Θεὸν μόνον δεῖ προσκυνεῖν, οὕτως ἔπει σεν, εἰπών Μεγίστη εντολή ἐστι· Κύριον τὸν Θεόν σου προσκυνήσεις, καὶ αὐτῷ μόνῳ λα τρεύσεις ἐξ ὅλης τῆς καρδίας σου, καὶ ἐξ ὅλης τῆς ἰσχύος σου, Κύριον τὸν Θεὸν τὸν ποιή- σαντά σε. Καὶ προσελθόντος αὐτῷ τινος, καὶ εἰ- πόντος· Διδάσκαλε αγαθέ, ἀπεκρίνατο λέγων· Οὐ δεὶς ἀγαθές, εἰ μὴ μόνος ὁ Θεὸς ὁ ποιήσας τὰ πάντα. Οι δ' ἂν μὴ εὑρίσκωνται βιοῦντες ὡς ἐδί- δαξε, γνωριζέσθωσαν μὴ ὄντες Χριστιανοί, κἂν λέ- γωσιν διὰ γλώττης τὰ τοῦ Χριστοῦ διδάγματα· οὐ γὰρ τοὺς μόνον λέγοντας, ἀλλὰ τοὺς καὶ τὰ ἔργα πράττοντας, σωθήσεσθαι ἔφη. Εἶπε γὰρ οὕτως· Οὐχὶ πᾶς ὁ λέγων μοι, Κύριε, Κύριε, εἰσελεύσε ται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ἀλλ' ὁ ποιῶν τὸ θέλημα τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Ὃς γὰρ ἀκούει μου, καὶ ποιεῖ ἃ λέγω, ἀκούει τοῦ ἀποστείλαντός με. Πολλοὶ δὲ ἐροῦσι μοι· Κύριε, Κύριε, οὐ τῷ σῷ ὀνόματι ἐφάγομεν καὶ ἐπίομεν, καὶ δυνάμεις ἐποιήσαμεν; Καὶ τότε ἐρῶ αὐτοῖς· Αποχωρεῖτε ἀπ' ἐμοῦ ἐργάται τῆς ἀνομίας. Τότε κλαυθμὸς ἔσται, καὶ βρυγμὲς τῶν ἐδόντων· ὅταν οἱ μὲν δίκαιοι λάμψωσιν ὡς δ ἥλιος· οἱ δὲ ἄδικοι πέκπωνται (90') εἰςτὸ αἰώνιον της. Πολλοὶ γὰρ ἥξουσιν ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου, έξωθεν μὲν ἐνδεδυμένοι δέρματα προβάτων, ἔσωθεν δὲ ὄντες λύκοι ἅρπαγες· ἐκ τῶν ἔργων αὐτῶν ἐπιγνώσεσθε αὐτούς. Πᾶν δὲ δένδρον μὴ ποιοῦν καρπὸν καλὸν ἐκκόπτεται καὶ εἰς πῦρ βάλλεται. Κολάζεσθαι δὲ τοὺς οὐκ ἀκολούθως τοῖς διδάγμασιν αὐτοῦ βιοῦντας, λεγομένους δὲ μόνον Χριστιανούς, καὶ ὑφ᾽ ὑμῶν ἀξιοῦμεν. ταγμένοις πανταχοῦ πρὸ πάντων πειρώμεθα φέρειν, ὡς ἐδιδάχθημεν παρ' αὐτοῦ. Κατ' ἐκεῖνο γὰρ τοῦ καιροῦ προσελθόντες τινὲς, ἠρώτων αὐτὸν, εἰ δεῖ Καίσαρι φόρους τελεῖν· καὶ ἀπεκρίνατο· Εἶπατέ μοι, τίνος εἰκόνα τὸ νόμισμα ἔχει; Οἱ δὲ ἔφα- σαν Καίσαρος· καὶ πάλιν ἀνταπεκρίνατο αὐτοῖς· Ἀπόδοτε οὖν τὰ Καίσαρος τῷ Καίσαρι, καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ. Οθεν Θεὸν μὲν μόνον προσκυ-D νοῦμεν· ὑμῖν δὲ πρὸς τὰ ἄλλα χαίροντες ὑπηρετοῦ- μεν, βασιλεῖς καὶ ἄρχοντας ἀνθρώπων ὁμολογοῦντες, καὶ εὐχόμενοι μετὰ τῆς βασιλικῆς δυνάμεως καὶ σώφρονα τὸν λογισμὸν ἔχοντας ὑμᾶς εὑρεθῆναι. Εἰ δὲ καὶ ἡμῶν εὐχομένων καὶ πάντα εἰς φανερὸν τιθέντων ἀφροντιστήσετε, οὐδὲν ἡμεῖς βλαβησόμεθα, πιστεύοντες, μᾶλλον δὲ καὶ πεπεισμένοι, κατ' ἀξίαν τῶν πράξεων ἕκαστον τίσειν διὰ πυρὸς αἰωνίου δί- κας, καὶ πρὸς ἀναλογίαν ὧν ἔλαβε δυνάμεων παρὰ Θεοῦ, τὸν λόγον ἀπαιτηθήσεσθαι, ὡς ὁ Χριστὸς APOLOGIA PRO CHRISTIANIS A vel exploratis eorum moribus quibuscum contrahe- B C bant. Ne autem juremus omnino, sed vera semp‹r dicamus, sic præcepit: Ne jurelis omnino, sed sit vestrum : Est, est ; et : Non, non ; quod autem lis abundantius est, a malo est 55. Deum porro solum colendum esse, ita suasit, dicens : Maximum man- datum est Dominum Deum tuum adorabis, atque illum solum coles ex toto corde tuo, et ex lola for- titudine tua ; Dominum Deum tuum, qui fecit te 50. Et accedente ad eum quodam, atque dicente: Ma- gister bone : respondit inquiens : Nemo bonus, pre- terquam solus Deus 37, qui condidit omnia. Qui au- tem non ita comperiuntur vivere, quemadmodum docuit, eos pro certo constet non esse Christianos, quamvis lingua pronuntient Christi doctrinam. Non enim eos qui tantunimodo dicunt, sed qui fa- cta etiam exhibent, salvos esse futuros dixit. Sic enim ait: Non omnis qui dicit mihi, Domine, Do- mine, introibit in regnum cœlorum; sed qui facit vo- luntatem Patris mei qui in cœlis est 58. Nam qui me audit, et qua dico facit, eum audit qui misit me 59. Permulti autem dicent mihi: Domine, Domine, nonne in nomine tuo edimus et bibimus, et virtutes præstitimus * ? Et tunc dicam eis: Discedite a me qui operamini iniquitatem ". Ibi tum fletus erit et stridor dentium, cum justi quidem ut sol fulge- bunt, injusti autem mittentur in ignem sempiter- num “. Multi siquidem venient sub nomine meo, extrinsecus ovium pellibus induti, cum intrinsecus lupi sint rapaces. Ex operibus eorum cognoscelis illos. Omnis autem arbor non faciens fructum sc- num, exciditur, et in ignem conjicitur 63. Cæterum qui non consentanee præceptis illius vivunt, ac no- mine tenus Christiani sunt, hi ut a vobis quoque pumiantur, rogamus. census iis, quibus hoc munus commisistis, primi omnium pendamus, quemadinodum ab eo sumus instituti. Illo namque tempore accedentes quidam, percunctati sunt ex illo, an Cæsari vectigalia pen- dere oporteat? qui responsum hoc ab eo retulere: Dicite, inquit, mihi, cujus imaginem nummus ha- bet? Qui ubi dixissent, Casaris : Reddite igitur, ait, quæ Casaris sunt, Casari; et qua Dei, Deo 64. Proinde nos solum Deum adoramus; vobis autem in rebus aliis læli servimus, reges ac principes homi- num esse agnoscentes, et simul precantes, ut cum regia potestate sanam quoque mentem obtinere comperiamini. Quod si nos precantes, atque omnia in lucem proferentes non curaveritis: nihil nos quidem capiemus detrimenti, quippe cum creda- mus, vel potius persuasum habeamus, pro actio- num meritis unumquemque pœnas per æternum ignem daturum, et pro ratione acceptarum a Deo Matth. vii, 21. lb., 24. ib 21. ** Matth. xxii, 17, 19, 20, 21. » Matth. v, 34, 37. Marc. XII, 30. Matth. xix, 6, 17. * Luc. xuit, 26. • Malth. xuit, 42. Matth. vii, 15, 16, 19. • 17. Φόρους δὲ καὶ εἰσφοράς τοῖς ὑφ' ὑμῶν τε 17. Illud etiam studio nobis est, ut vectigalia et (56) Πέμψωνται conj. Davis., sed pessime.

γενέσθαι διαβεβαιούμενος, πρὶν ἰδεῖν γενόμενον, ἐπι- Α στεύσατε; Οὐκ ἄν τις τολμήσειεν ἀντειπεῖν. Τὸν αὐτὸν οὖν τρόπον, διὰ τὸ μήπω έωρακέναι ὑμᾶς ἀνα- στάντα νεκρὸν, ἀπιστία ἔχει. Αλλ' όν τρόπον τὴν ἀρχὴν οὐκ ἂν ἐπιστεύσατε ἐκ τῆς μικρᾶς ρανίδος δυ νατὸν τοιούτους γενέσθαι, καὶ ὁρᾶτε γινομένους· τὸν αὐτὸν τρόπον λογίσασθε, ὅτι διαλυθέντα (5), καὶ δίκην σπερμάτων εἰς γῆν διαλυθέντα τὰ ἀνθρώπεια σώ ματα, κατά καιρόν προστάξει Θεοῦ ἀναστῆναι, καὶ ἀφθαρσίαν ἐνδύσασθαι, οὐκ ἀδύνατον. Ποίαν γὰρ ἀξίαν Θεοῦ δύναμιν λέγουσιν οἱ φάσκοντες εἰς ἐκεῖνο χωρεῖν ἕκαστον, ἐξ οὗ περ ἐγένετο, καὶ παρὰ ταῦτα μηδὲν ἄλλο δύνασθαι μηδὲ τὸν Θεὸν, οὐκ ἔχομεν λέ- γειν· ἀλλ᾽ ἐκεῖνο συνορῶμεν, ὅτι οὐκ ἂν ἐπίστευσαν δυνατὸν εἶναι τοιούτους ποτὲ γενέσθαι, ὁποίους καὶ ἑαυτοὺς, καὶ τὸν σύμπαντα κόσμον, καὶ ἐξ ὁποίων γεγενημένα ὁρῶσι. Κρεῖττον δὲ πιστεύειν καὶ τὰ τῇ ἑαυτῶν φύσει καὶ ἀνθρώποις ἀδύνατα, ἢ ὁμοίως τοῖς ἄλλοις ἀπιστεῖν, προειλήφαμεν· ἐπειδὴ καὶ τὸν ἡμέ τερον Διδάσκαλον Ἰησοῦν Χριστὸν ἔγνωμεν εἰπόντα· Τὰ ἀδύνατα παρὰ ἀνθρώποις δυνατὰ παρὰ Θεῷ. Καί· Μὴ φοβεῖσθε τοὺς ἀναιροῦντας ὑμᾶς, καὶ μετὰ ταῦτα μὴ δυναμένους τι ποιῆσαι, εἶπε· φο βήθητε δὲ τὸν μετὰ τὸ ἀποθανεῖν δυνάμενον καὶ ψυχὴν καὶ σώμα εἰς γέενναν ἐμβαλεῖν. Ἡ δὲ γέ- εννά ἐστι τόπος ἔνθα κολάζεσθαι μέλλουσιν οἱ ἀδί- πως βιώσαντες, καὶ μὴ πιστεύοντες ταῦτα γενήσε- σθαι ἔσα ὁ Θεὸς διὰ τοῦ Χριστοῦ ἐδίδαξε. β τῶν φθαρτῶν ἀνάλωσιν διὰ πυρὸς ἔφασαν. Οἱ λεγόμε- νοι δὲ Στωϊκοὶ φιλόσοφοι καὶ αὐτὸν τὸν Θεὸν εἰς πῦρ ἀναλύεσθαι δογματίζουσι, καὶ αὖ πάλιν κατὰ μετα- βολὴν τὸν κόσμον γενέσθαι λέγουσιν. Ἡμεῖς δὲ κρεῖττόν τι τῶν μεταβαλλομένων νοοῦμεν τὸν πάν των ποιητὴν θεόν. Εἰ οὖν καὶ ὁμοίως τινὰ τοῖς παρ' ὑμῖν τιμωμένοις ποιηταῖς καὶ φιλοσόφοις λέγομεν, ἕνα δὲ καὶ μειζόνως καὶ θείως (5), καὶ μόνοι μετά ἀποδείξεως, τί παρὰ πάντας ἀδίκως μισούμεθα; τῷ γὰρ λέγειν ἡμᾶς, ὑπὸ Θεοῦ πάντα κεκοσμῆσθαι καὶ γεγενήσθαι, Πλάτωνος δόξομεν λέγειν δόγμα· τῷ δὲ ἐκπύρωσιν γενέσθαι, Στωϊκῶν· τῷ δὲ κολάζεσθαι ἐν αἰσθήσει καὶ μετὰ θάνατον οὖσας τὰς τῶν ἀδίκων ψυχάς, τὰς δὲ τῶν σπουδαίων ἀπηλλαγμένας τῶν τιμωριών εὖ διάγειν, ποιηταῖς καὶ φιλοσόφοις τὰ αὐτὰ λέγειν δόξομεν. Τῷ δὲ καὶ μὴ δεῖν χειρῶν ἀν- θρώποις (6) προσκυνεῖν, Μενάνδρῳ τῷ κωμικῷ, καὶ * ἀναλυθέντα. διαλαθέντα χειρῶν ἔργοις ἀνθρώπους. χείρονι ἀνθρώπους. Χειρών ἔργοις ἀνθρώπους. χειρῶν ἀνθρώ ποις. έργα χειρῶν ἀνθρώπου; Η. χειρῶν ἔργοις ἀνθρώπους, ἔργοις χειρῶν ἀνθρώπων ἀνθρωπίνων ; χειρῶν ἀνθρώπων ἔργοις ; χείρονι ἀνθρώπους. χειρῶν ἀνθρωπίνων ἔργοις, χειρῶν ἔργοις ἀνθρώπους, APOLOGIA I PRO CHRISTIANIS. num priusquam videretis factum, crederetis ? Ne C Matth. XIX, 26. Matth. X, 28. ad marg. Salius videtur ita legere quam cum Grabio. infra et apud Lactantium lib. vi. cap. 15, Sylbur gins et Grabins admonuerunt. Vide infra De Si- bylla quæst. et resp. ad orthodoxos. monuerunt. H. Stephanus legendo Sed legendum potius Cum enim levior erit mutatio, tum etiam sententiæ Justini aptior. Cur enim ait ex Menandro et aliis poetis opi- D mo contradicere audebit. Eodem modo quia non- dum vidistis mortuum ad vitam revocatum, incre- duli estis. Sed quemadmodum nunquam omnino credidissetis tales vos ex parva gutta fieri posse, et tamen factos videtis; eodem modo fieri posse existimate, ut dissoluta hominum corpora, et instar seminum in terram resoluta, Dei jussu, certo tem- pore resurgant et incorruptionem induant. Nam qui unumquodque in id unde exstitit redire, ac præter- ea ne Deum quidem quidquam aliud posse dicunt, ji statuere non possumus ecquam Deo dignam po- tentiam relinquant. Sed illud perspicimus, nequa- quam eos credituros fuisse tales se et universum mundum fieri posse, quales et ex qualibus factos vident. Satius autem esse ea credere, quæ et no- stræ naturæ et aliorum hominum vires superant, quam pariter cum aliis incredulos esse, accepimus. Quandoquidem et Magistrum nostrum Jesum Chri- stum ita dixisse scimus: Quæ, impossibilia apud homines, possibilia apud Deum *. Item: Ne timea- tis eos qui occidunt vos, ac deinceps nihil facere possunt; eum vero timete qui post mortem polest et animam et corpus conjicere in gehennam 7. Est autem gehenna locus ubi punientur qui injuste vixerint, nec ea crediderint futura, quæcunque Deus per Christum docuit. ruptioni obnoxia sunt, igne consumptum iri dixe- runt. Philosophi illi, qui dicuntur Stoici, Deum ipsum in ignem resolvi docent, ac mundum post immutationem rursus oriri dicunt. Nos autem præ- stantius aliquid mutabilibus rebus creatorem om- nium Deum credimus. Igitur si quædam similia his, qui apud vos in pretio sunt, poetis et philosophis, quædam autem plenius et divinius disserimus, id- que soli cum demonstratione; cur supra omnes in- justis odiis dagramus? Dum enim a Deo dicimus ornata et facta omnia, Platonis sententiam proferre videbimur: dum condagrationem fore, Stoicorum: dum autem improborum animas, etiam post mor- tem, sensu præditas puniri, bonorum a suppliciis liberas beate agere; eadem ac poetæ et philosophi dicere videbimur. Dan homines id quod ipsis pejus est colere non debere; idem dicimus quod - ficem esse majorem opere, nisi ut probet deos qui ab hominibus fabricantur, pejores esse homini- bus ac proinde ab iis coli non debere? Vide supra versus Menandri, lib. De monarchia. Vulgo vitiose Wolfius conjicit Stephan. (in edit. Epist. ad Diogn. p. 44), vel aut Davis., Ma- ram, Sylburg. et Braun. pre- bant sed vulgata lectioni propius est haud dubie id quod præ cæteris etiam H. Stephano, Grabio cl Thälemanno placet. Egregie facit ad nostram seri 20. Καὶ Σίβυλλα δὲ καὶ Ὕστασπις (4) γενήσεσθαι (5) Διαλυθέντα. In codice Claromontano legitur (4) Υστάσπις. Legendum esse Υστάσπης, ut (5) Καὶ θείως. Legendum θειοτέρως jam multi (6) Χειρῶν ἀνθρώποις. Hunc locum emendat 20. Ac Sibylla quidem et Hystaspes ea, quae cor-

γενέσθαι διαβεβαιούμενος, πρὶν ἰδεῖν γενόμενον, ἐπι- Α στεύσατε; Οὐκ ἄν τις τολμήσειεν ἀντειπεῖν. Τὸν αὐτὸν οὖν τρόπον, διὰ τὸ μήπω έωρακέναι ὑμᾶς ἀνα- στάντα νεκρὸν, ἀπιστία ἔχει. Αλλ' όν τρόπον τὴν ἀρχὴν οὐκ ἂν ἐπιστεύσατε ἐκ τῆς μικρᾶς ρανίδος δυ νατὸν τοιούτους γενέσθαι, καὶ ὁρᾶτε γινομένους· τὸν αὐτὸν τρόπον λογίσασθε, ὅτι διαλυθέντα (5), καὶ δίκην σπερμάτων εἰς γῆν διαλυθέντα τὰ ἀνθρώπεια σώ ματα, κατά καιρόν προστάξει Θεοῦ ἀναστῆναι, καὶ ἀφθαρσίαν ἐνδύσασθαι, οὐκ ἀδύνατον. Ποίαν γὰρ ἀξίαν Θεοῦ δύναμιν λέγουσιν οἱ φάσκοντες εἰς ἐκεῖνο χωρεῖν ἕκαστον, ἐξ οὗ περ ἐγένετο, καὶ παρὰ ταῦτα μηδὲν ἄλλο δύνασθαι μηδὲ τὸν Θεὸν, οὐκ ἔχομεν λέ- γειν· ἀλλ᾽ ἐκεῖνο συνορῶμεν, ὅτι οὐκ ἂν ἐπίστευσαν δυνατὸν εἶναι τοιούτους ποτὲ γενέσθαι, ὁποίους καὶ ἑαυτοὺς, καὶ τὸν σύμπαντα κόσμον, καὶ ἐξ ὁποίων γεγενημένα ὁρῶσι. Κρεῖττον δὲ πιστεύειν καὶ τὰ τῇ ἑαυτῶν φύσει καὶ ἀνθρώποις ἀδύνατα, ἢ ὁμοίως τοῖς ἄλλοις ἀπιστεῖν, προειλήφαμεν· ἐπειδὴ καὶ τὸν ἡμέ τερον Διδάσκαλον Ἰησοῦν Χριστὸν ἔγνωμεν εἰπόντα· Τὰ ἀδύνατα παρὰ ἀνθρώποις δυνατὰ παρὰ Θεῷ. Καί· Μὴ φοβεῖσθε τοὺς ἀναιροῦντας ὑμᾶς, καὶ μετὰ ταῦτα μὴ δυναμένους τι ποιῆσαι, εἶπε· φο βήθητε δὲ τὸν μετὰ τὸ ἀποθανεῖν δυνάμενον καὶ ψυχὴν καὶ σώμα εἰς γέενναν ἐμβαλεῖν. Ἡ δὲ γέ- εννά ἐστι τόπος ἔνθα κολάζεσθαι μέλλουσιν οἱ ἀδί- πως βιώσαντες, καὶ μὴ πιστεύοντες ταῦτα γενήσε- σθαι ἔσα ὁ Θεὸς διὰ τοῦ Χριστοῦ ἐδίδαξε. β τῶν φθαρτῶν ἀνάλωσιν διὰ πυρὸς ἔφασαν. Οἱ λεγόμε- νοι δὲ Στωϊκοὶ φιλόσοφοι καὶ αὐτὸν τὸν Θεὸν εἰς πῦρ ἀναλύεσθαι δογματίζουσι, καὶ αὖ πάλιν κατὰ μετα- βολὴν τὸν κόσμον γενέσθαι λέγουσιν. Ἡμεῖς δὲ κρεῖττόν τι τῶν μεταβαλλομένων νοοῦμεν τὸν πάν των ποιητὴν θεόν. Εἰ οὖν καὶ ὁμοίως τινὰ τοῖς παρ' ὑμῖν τιμωμένοις ποιηταῖς καὶ φιλοσόφοις λέγομεν, ἕνα δὲ καὶ μειζόνως καὶ θείως (5), καὶ μόνοι μετά ἀποδείξεως, τί παρὰ πάντας ἀδίκως μισούμεθα; τῷ γὰρ λέγειν ἡμᾶς, ὑπὸ Θεοῦ πάντα κεκοσμῆσθαι καὶ γεγενήσθαι, Πλάτωνος δόξομεν λέγειν δόγμα· τῷ δὲ ἐκπύρωσιν γενέσθαι, Στωϊκῶν· τῷ δὲ κολάζεσθαι ἐν αἰσθήσει καὶ μετὰ θάνατον οὖσας τὰς τῶν ἀδίκων ψυχάς, τὰς δὲ τῶν σπουδαίων ἀπηλλαγμένας τῶν τιμωριών εὖ διάγειν, ποιηταῖς καὶ φιλοσόφοις τὰ αὐτὰ λέγειν δόξομεν. Τῷ δὲ καὶ μὴ δεῖν χειρῶν ἀν- θρώποις (6) προσκυνεῖν, Μενάνδρῳ τῷ κωμικῷ, καὶ * ἀναλυθέντα. διαλαθέντα χειρῶν ἔργοις ἀνθρώπους. χείρονι ἀνθρώπους. Χειρών ἔργοις ἀνθρώπους. χειρῶν ἀνθρώ ποις. έργα χειρῶν ἀνθρώπου; Η. χειρῶν ἔργοις ἀνθρώπους, ἔργοις χειρῶν ἀνθρώπων ἀνθρωπίνων ; χειρῶν ἀνθρώπων ἔργοις ; χείρονι ἀνθρώπους. χειρῶν ἀνθρωπίνων ἔργοις, χειρῶν ἔργοις ἀνθρώπους, APOLOGIA I PRO CHRISTIANIS. num priusquam videretis factum, crederetis ? Ne C Matth. XIX, 26. Matth. X, 28. ad marg. Salius videtur ita legere quam cum Grabio. infra et apud Lactantium lib. vi. cap. 15, Sylbur gins et Grabins admonuerunt. Vide infra De Si- bylla quæst. et resp. ad orthodoxos. monuerunt. H. Stephanus legendo Sed legendum potius Cum enim levior erit mutatio, tum etiam sententiæ Justini aptior. Cur enim ait ex Menandro et aliis poetis opi- D mo contradicere audebit. Eodem modo quia non- dum vidistis mortuum ad vitam revocatum, incre- duli estis. Sed quemadmodum nunquam omnino credidissetis tales vos ex parva gutta fieri posse, et tamen factos videtis; eodem modo fieri posse existimate, ut dissoluta hominum corpora, et instar seminum in terram resoluta, Dei jussu, certo tem- pore resurgant et incorruptionem induant. Nam qui unumquodque in id unde exstitit redire, ac præter- ea ne Deum quidem quidquam aliud posse dicunt, ji statuere non possumus ecquam Deo dignam po- tentiam relinquant. Sed illud perspicimus, nequa- quam eos credituros fuisse tales se et universum mundum fieri posse, quales et ex qualibus factos vident. Satius autem esse ea credere, quæ et no- stræ naturæ et aliorum hominum vires superant, quam pariter cum aliis incredulos esse, accepimus. Quandoquidem et Magistrum nostrum Jesum Chri- stum ita dixisse scimus: Quæ, impossibilia apud homines, possibilia apud Deum *. Item: Ne timea- tis eos qui occidunt vos, ac deinceps nihil facere possunt; eum vero timete qui post mortem polest et animam et corpus conjicere in gehennam 7. Est autem gehenna locus ubi punientur qui injuste vixerint, nec ea crediderint futura, quæcunque Deus per Christum docuit. ruptioni obnoxia sunt, igne consumptum iri dixe- runt. Philosophi illi, qui dicuntur Stoici, Deum ipsum in ignem resolvi docent, ac mundum post immutationem rursus oriri dicunt. Nos autem præ- stantius aliquid mutabilibus rebus creatorem om- nium Deum credimus. Igitur si quædam similia his, qui apud vos in pretio sunt, poetis et philosophis, quædam autem plenius et divinius disserimus, id- que soli cum demonstratione; cur supra omnes in- justis odiis dagramus? Dum enim a Deo dicimus ornata et facta omnia, Platonis sententiam proferre videbimur: dum condagrationem fore, Stoicorum: dum autem improborum animas, etiam post mor- tem, sensu præditas puniri, bonorum a suppliciis liberas beate agere; eadem ac poetæ et philosophi dicere videbimur. Dan homines id quod ipsis pejus est colere non debere; idem dicimus quod - ficem esse majorem opere, nisi ut probet deos qui ab hominibus fabricantur, pejores esse homini- bus ac proinde ab iis coli non debere? Vide supra versus Menandri, lib. De monarchia. Vulgo vitiose Wolfius conjicit Stephan. (in edit. Epist. ad Diogn. p. 44), vel aut Davis., Ma- ram, Sylburg. et Braun. pre- bant sed vulgata lectioni propius est haud dubie id quod præ cæteris etiam H. Stephano, Grabio cl Thälemanno placet. Egregie facit ad nostram seri 20. Καὶ Σίβυλλα δὲ καὶ Ὕστασπις (4) γενήσεσθαι (5) Διαλυθέντα. In codice Claromontano legitur (4) Υστάσπις. Legendum esse Υστάσπης, ut (5) Καὶ θείως. Legendum θειοτέρως jam multi (6) Χειρῶν ἀνθρώποις. Hunc locum emendat 20. Ac Sibylla quidem et Hystaspes ea, quae cor-

ψυχῆς ἔννοια τοιαύτη περὶ θεῶν, ὡς καὶ αὐτὸν τὸν Α ἡγεμόνα καὶ γεννήτορα πάντων κατ᾿ αὐτοὺς Δία, πατροφόντην τε καὶ πατρὸς τοιούτου γεγονέναι, ἔρωτι σε κακῶν καὶ αἰσχρῶν ἡδονῶν ἥττω γενόμενον, ἐπὶ Γανυμήδην καὶ τὰς πολλὰς μοιχευθείσας γυναῖκας ἐλθεῖν, καὶ τοὺς αὐτοῦ παῖδας τὰ ὅμοια πράξαντας παραδέξασθαι (14)! 'Αλλ', ὡς προέφημεν, οἱ φαῦλοι δαίμονες ταῦτα ἔπραξαν. Απαθανατίζεσθαι δὲ ἡμεῖς μόνους δεδιδαγμεθα τοὺς ὁσίως καὶ ἐναρέτως ἐγγὺς Θεῷ βιοῦντας, κολάζεσθαι δὲ τοὺς ἀδίκως, καὶ μὴ μεταβάλλοντας, ἐν αἰωνίῳ πυρὶ πιστεύομεν. κοινῶς μόνον ἄνθρωπος, διὰ σοφίαν ἄξιος υἱὸς Θεοῦ λέγεσθαι· πατέρα γὰρ ἀνδρῶν τε θεῶν τε πάντες συγγραφεῖς τὸν Θεὸν καλοῦσιν (16). Εἰ δὲ καὶ ἰδίως (17) παρὰ τὴν κοινὴν γένεσιν γεγενῆσθαι αὐ- τὸν ἐκ Θεοῦ λέγομεν Λόγον Θεοῦ, ὡς προέφημεν, κοινὸν τοῦτο ἔστω ὑμῖν τοῖς τὸν Ἑρμῆν λόγον τὸν παρὰ Θεοῦ ἀγγελτικὸν λέγουσιν. Εἰ δὲ αἰτιάσαιτό τις ἐσταυρῶσθαι αὐτὸν, καὶ τοῦτο κοινὸν τοῖς προκατη- ριθμημένοις παθοῦσιν υἱοῖς, καθ᾽ ὑμᾶς, τοῦ Διὸς ὑπάρ- χει. Εκείνων τε γὰρ οὐχ ὅμοια τὰ πάθη τοῦ θανά- του, ἀλλὰ διάφορα ἱστορεῖται· ὥστε μηδὲ τὸ ἴδιον τοῦ πάθους ἧττονα δοκεῖν εἶναι τοῦτον. Αλλ', ὡς υποσχόμεθα, προϊόντος τοῦ λόγου καὶ κρείττονα ἀπο δείξομεν· μᾶλλον δὲ καὶ ἀποδέδεικται. Ο γὰρ κρείτ των (18) ἐκ τῶν πράξεων φαίνεται. Εἰ δὲ καὶ διὰ παρθένου γεγεννήσθαι (19) φέρομεν, κοινὸν καὶ τοῦτο πρὸς τὸν Περσέα ἔστω ὑμῖν. "Ο δὲ λέγομεν χωλούς, Όττο. Τα έργα δείξει τῶν λόγων σαφέστερον. Β Γενόμενος ἐκ γυναι- κός, τίι : Ανὴρ διὰ τῆς γυναικός, ρ. : Εγεννήθη διὰ γυναικὸς, ἵνα τοὺς γεννηθέντας ἀναγεννήσῃ. Πρὸ μὲν τοῦ κατελθεῖν καὶ διὰ τῆς παρθένου τεχθῆναι, λόγος ἦν μόνον. APOLOGIA I PRO CHRISTIANIS. diis cogitatio, ut ipsum ducem ac genitorem om- let ac filios suscipere, ut interpretes existimarunt, sed idem ac credere et assentiri. Ex hoc enim verbo pendet tota verborum complexio. bium sententia lib. Adversus Gentes : c Sed con- cedamus, inquit, interdum manum vestris opina- tionibus dantes, unum Christum fuisse de nobis, Bentis, animæ, corporis fragilitatis et conditionis unies; nonne dignus a nobis est tantorum ob mu- nerum gratiam Deus dici, Deusque sentiri? > c. 2. sententia: Ne mirum vobis videatur, si Verbum Dei non sonum vocalem, non rem inanimam, sed verum Filium, veramque personam dicimus, non factam, sed genitam. Commune id esse ducite cum iis, qui ipsum etiam Mercurium, sermoneni a Deo internuntium appellant. Vide dialog. n. et 128. libr. 11, c. 3, n. 5, ut a Grabio observatum est : • Qui enim melior est, inquit, ex operibus osten- ditur. › Simileın sententiam, ut ex profano aliquo scriptore . cilal Isidorus Pelusiota epist. 158, lib. 18: Opera probabunt clarius sermonibus. Lango hæc ratio loquendi, ut ad Valentinianorum errores accommodata: eam exagitat Tertullianus in libro De carne Christi, cap. 20, et in Scripturis joveairi negat. Displicet etiam Hieronymo, qui in Comment, in epist. ad Galat. p. 267, sic loquitur : • Diligenter attendite, inquit, quod non dixerit, factum per mulierem, quod Marcion et cæteræ hæ- reses volunt, quæ putativam Christi carnem simu- lant, sed ex muliere, ut non per illam, sed ex illa natus esse credatur. Sed, quod pace S. Hiero- PATROL. GR. VI. C D nium secundum illos Jovem, parricidam et ex patrø parricida ortum fuisse, ac malarum et turpium vo- luptatum amore captum ad Ganymedem multasque mulieres ab eo constupratas venisse, ac ejus filios similia fecisse credat! Sed hac, ut diximus, pravi damones perpetrarunt. Nos autem immortalitatem eos consequi solos didicimus, qui Deum vitæ san- clitate et virtute propius contingunt; qui autem improbe vivunt nec immutantur, eos igne æterno credimus puniri. 22. Filius autem Dei, qui Jesus vocatur, etiam si homo tantum esset communi conditione, propter sapientiam dignus foret, qui Filius Dei diceretur. Parentem enim virumque deumque scri- ptores omnes appellant Deum. Quod si modo sin- gulari et a communi creatiore diverso genitum illum ex Deo dicimus Verbum Dei; id ei, ut jam diximus, commune esse credite cum iis qui Mer- curium sermonem a Deo internuntium appellant. Si quis autem crucifixum esse objiciat : est id quo que commune cum supradictis Jovis, ut vestra fert opinio, filiis, qui perpessiones non effugerunt. Illo- rum enim non similes, sed diversæ mortis perpes- siones narrantur, ita ut Jesus, ne ob singulare qui dem perpessionis genus, inferior sit. Sed et præ- stantiorem esse, ut promisimus, procedente ora- tione demonstrabimus; vel potius jam demonstra- tum est. Præstantior enim quisque ex actionibus nymi dixerim, nec Marcion dicebat Jesum per Vir- ginem natum esse, is enim Christum subito Ca- pharnaum e cœlo venisse tingebat; nec merito ne- getur hanc loquendi rationem in Scriptura exstare. Demonstrat enim Basilius in libro De Spiritu Sancto, cap. 5, utramque præpositionem tá et § idem sonare, et argumenti loco sumit quod Paulus, qui in epist. ad Galatas dixit : facius ex muliere, idem in epist. ad Cor. dixe- vir per mulierem. Hinc idem Basilius in orat. 2:), Genitus est per mulierem, ut eos qui nati erant regeneraret. Multa occurrunt ejusmodi exempla apud sanctos Patres. Justinus non eo solum in loco, qui nunc in manibus est, sed etiam in multis aliis ita loquitur. Sic etiam apud Eusebium lib. i contra Marcel. cap. : Vide p. Julius Firmstus De profan. relig. : « Per virginem Mariam ac Spi- ritum sanctum Christus natus.» Hilarius lib. ¡v De Trin. n. : « Per virginem natus ex Spiritu san- cto. Augustinus in lib. De anima n. 27: ‹ Mu- lier ex viro facta est, ut postea vir per mulierem nasceretur. Eamdem vocem usurpat Cyrillus Ale- xandrinus Thesaur. p. 96. In hymno, quem canimus in honorem B. V. Marie : Beata cœli nuntio, Fecunda sancto Spiritu, Desideratus gentibus Cujus per alvum fusus est. Non ergo in eo, si proprie loquamur, Valentiniani peccabant, quod Filium per Mariam genitum dice- rent; sed quod ex Maria genitum negarent, atque, ut ait Tertullianus, c. contra Valentinianos delatuin in Virginem transmeatorio potius quam generatorio more processisse; per ipsam, non ex ipsa; non matrem eam, sed viam passum› docerent. 22. Υιός δὲ Θεοῦ (15) ὁ Ἰησοῦς λεγόμενος, εἰ καὶ (14) Παραδέξασθαι. lllud verbum non idem va- (15) Υἱὸς δὲ Θεοῦ. Similis prorsus apud Arno- (16) Prz czleris Homerus. Vide Cohort. ad Græc., (17) Εἰ δὲ καὶ ἰδίως. Hujus loci ea videtur esse (18) Ο γὰρ κρείττων. Hæc Irenæus imitatur (19) Διὰ παρθένου γεγεννήσθαι. Μolesta fuit

Α νων· καὶ τοὺς πειθομένους ἐλεοῦμεν· τοὺς δὲ τούτων αἰτίους δαίμονας γνωρίζομεν. Β Κυρίου Η ἀνάληψιν τοῦ Κυρίου ρ. 187, οι ἀνέλευσιν άνοδον ἀνάληψιν, προεβάλλοντο. τρίτον. ἀνδριάντι ὡς θεὸς τετίμηται μεταξύ τῶν δύο γεφυρῶν ἔχων ἐπιγραφήν, τοῦ Χριστοῦ εἰς οὐρανὸν, προεβάλοντο (34) οἱ δαίμονες ἀνθρώπους τινὰς λέγοντας ἑαυτοὺς εἶναι θεούς· οἳ οὐ μόνον οὐκ ἐδιώχθησαν ὑφ' ὑμῶν, ἀλλὰ καὶ τιμῶν κατ ηξιώθησαν. Σίμωνα μέν τινα Σαμαρέα, τὸν ἀπὸ κώ μης λεγομένης Γίττων (35), ὃς ἐπὶ Κλαυδίου Καίσα- ρος διὰ τῆς τῶν ἐνεργούντων δαιμόνων τέχνης δυνά- μεις ποιήσας μαγικὰς ἐν τῇ πόλει (36) ὑμῶν βασιλίδι Ρώμῃ, θεὸς ἐνομίσθη, καὶ ἀνδριάντι παρ' ὑμῶν ὡς θεὸς τετίμηται, ὃς ἀνδριὰς ἀνεγήγερται (57) ἐν τῷ Τίβερι ποταμῷ, μεταξὺ τῶν δύο γεφυρῶν, ἔχων ἐπι- γραφὴν Ῥωμαϊκὴν ταύτην, Σίμωνι δέῳ σάγκτῳ (58). Καὶ σχεδόν πάντες μὲν Σαμαρεῖς, ὀλίγοι δὲ καὶ ἐ ἄλλοις ἔθνεσιν, ὡς τὸν πρῶτον θεὸν ἐκεῖνον ὁμολο γοῦντες, προσκυνοῦσι (39)· καὶ Ἑλένην τινὰ, τὴν συμπερινοστήσασαν αὐτῷ κατ' ἐκεῖνο τοῦ καιροῦ, πρό- τερον ἐπὶ τέγους σταθεῖσαν (40), τὴν ἀπ' αὐτοῦ (41) ἔννοιαν πρώτην γενομένην λέγουσι. Μένανδρον δε τινα, καὶ αὐτὸν Σαμαρέα, τὸν ἀπὸ κώμης Καππαρε ταΐας, γενόμενον μαθητὴν τοῦ Σίμωνος, ἐνεργηθέντα καὶ ὑπὸ τῶν δαιμονίων, καὶ ἐν 'Αντιοχεία γενόμενον, πολλοὺς ἐξαπατήσαι διά μαγικής τέχνης οίδαμεν. "Ος καὶ τοὺς αὐτῷ ἑπομένους ὡς μηδὲ ἀποθνήσκοιεν ἔπεισε· καὶ νῦν εἰσί τινες ἀπ' ἐκείνου τοῦτο ὁμολο γοῦντες. Μαρκίωνα δέ τινα Ποντικὸν, ὃς καὶ νῦν ἔτι ἐστὶ διδάσκων τους πειθομένους, ἄλλον τινὰ νομί ζειν μείζονα (42) του δημιουργοῦ Θεόν· ὃς κατὰ ἐκεῖνον καὶ προσκυνοῦσι. Φοινίκης. συμπερινοστήσασαν, περινοστήσασαν. ὑπ' αὐτοῦ. ἔννοιας οἰστρηθέντα καὶ αὐτὸν ὑπό. S. JUSTINI PHILOSOPII ET MARTYRIS pler Briseidem pellicem perniciem afferret w. Miscret nos eorum qui ista credunt, horumque au- ctores esse dæmones novimus. mones immisere homines quosdam, qui se deos esse dicerent; quos non modo non iusectati estis, sed etiam auxistis honoribus. Simonem quemdam Samaritanum e vico Gittum dicto, qui sub Claudio Cæsare, cum magica miracula, dæmonum in eo operantium arte, in regia vestra urbe Romæ edi- disset, deus existimatus est, et a vobis, tanquam deus, statua honoratus, quæ statua erecta est in insula Tiberina inter duos pontes, habens hane Romanam inscriptionem : Simoni deo sancio. Hunc Samaritani pene omnes et ex aliis gentibus non- nulli primum deum esse confitentur, eumque ado- rant : ac Helenam quandam, quæ eum hoc tempore ubique assectata est, cum antea in lupanari pro- stitisset, primam ejus notionem esse dictitant. Me- nandrum etiam quemdam, pariter Samaritanum e vico Capparetæa, ac Simonis discipulum, dæmo- num quoque operatione fretum multis, cum Antio- chiæ versaretur, arte magica illusisse scimus. Is sectatoribus suis illud etiam persuasit, nunquain ipsos esse morituros; et ex illius disciplina adhuc supersunt nonnulli hoc profitentes. Marcionem etiam quemdam Ponticum, qui etiamnum superest ac discipulos docet alium quemdam agnoscere ma- jorem mundi opifice Deum. Hic in omni hominum genere demonum adjumento perfecit, ut multi in C os Hliad. vi. veritatem in Cbristianis solam odio haberi constet. Si quis a dæmonibus immissus Christianam reli- gionem erroribus corrumpat, hune persecutio non attingit. Inde manifesta conclusio persecutionum auctores esse dæmones, ac solam illos veritatem insectari. apud Eusebium, qui totum hunc de Simone locum inseruit lib. Hisi., cap. 13. Habent etiam Syncellus Chronograph. p. el Zomoras Annal. tom. II, observat Thirlbius, qui aut a Justino usur- pari solere ait, non vero ac exempla re- D petit ex dialog. n. 39, 82, 87. nostri uterque codex nis. Eusebium; vitiosam esse Eusebii scripturam adver- sus Antonium Van Dale probat Thirlbius ex verbo- rum constructione absurda admodum, si hæc verba desit, futura, etc. Equidem verba hæc non delebo, sed his textum carere posse fateor. tham partem, ubi de hac Justini narratione disse- rimus. ' gebatur, Melius Eusebius quem secuti sunius. Paulo ante translata ex Eusebio in edi tones Graco Latinas vox cum R. Stephanus et mss. habeant clore fretus, pro Tertullianus reddidit injectionem. . Et se quidem, inquit, lib. De anima, cap. 34, finxit summum patrem, illam vero injectionem suam primam, qua injecerat an- gelos et archangelos condere. › Injectio aliis in lo- cis apud Tertullianum eodem sensu usurpatur velut cum in lib. De pudic. c. 15, citat illud ex secunda ad Cor. Non ignoramus injectiones ejus. Corrupta sunt quæ de Simone apud eumdem leguntur in appendice ad librum De præscript. Hic ausus est summam se dicere virtutem, id est, summum Deum, mundum autem ab angelis suis institutum. A dæmone se oberrante, qui esset sapientia, de- scendisse quærendum apud Judæos. › Liquet legen- clum, e ad Æonen se oberrantem, » etc. Docebaut Gnostici, quorum parens erat Simion magus, unum ex Lonibus, quem vocabant Achanoth, id est sa- pientiam, a summo Deo in inferiora decidisse. Hæc autem erat Helena Simonis, quam quidem, velut ovem perditam, Simon a se quæsitam esse, seque eo consilio descendisse dicebat, ut post Iren eum testatur Tertullianus. De anima cap. 34. Mox Ei seb. lib. iv, e. 11. 26. Tertio, post Christi in cœlum ascensum dæ- (33) Τρίτον δ' ὅτι. Tertium hoc argumentum, ut (33) Μετὰ τὴν ἀνέλευσιν. Legitur ἀνάληψιν τοῦ (54) Προεβάλοντο. lu: ex Eusebio posui. Editi (55) Γίττων. lia Eusebius. Αι R. Stephanus et (56) Ἐν τῇ πόλει. Euseb. ἐπὶ τῇ πόλει ὑμῶν τῇ. (37) Ὃς ἀνδριὰς ἀνεγήγερται. Hac desunt apud (38) Σίμωνι δέῳ σάγκτῳ. Vide Prafationis ter- (39) Προσκυνοῦσι. Male in editionibus Justini le- 26. Τρίτον δ' ὅτι (52) καὶ μετὰ τὴν ἀνέλευσιν (53) (40) Σταθεῖσαν. Addit Eusebius ἐν Τύρῳ τῆς (41) Τὴν ἀπ' αὐτοῦ. Sic emendavi Eusebio 20- (47) Μείζονα. Euseb. εἶναι νομίζειν μείζω, list.

λήψεως, πολλοὺς πεποίηκε βλασφημίας λέγειν, καὶ ἀρνεῖσθαι τὴν ποιητὴν τοῦδε τοῦ παντὸς Θεόν· ἄλλον δέ τινα, ὡς ὄντα μείζονα, τα μείζονα (44) παρὰ τοῦ τον ὁμολογεῖν πεποιηκέναι. Πάντες οἱ ἀπὸ τούτων (45) ὁρμώμενοι, ὡς ἔφημεν (46), Χριστιανοὶ καλοῦνται, δν τρόπον καὶ οἱ οὐ κοινωνοῦντες τῶν αὐτῶν δογμά- των τοῖς φιλοσόφοις, τὸ ἐπικατηγορούμενον ὄνομα τῆς φιλοσοφίας κοινὸν ἔχουσιν. Εἰ δὲ καὶ τὰ δύσφημα ἐκεῖνα μυθολογούμενα έργα πράττουσι, λυχνίας μὲν ἀνατροπὴν, καὶ τὰς ἀνέδην μίξεις, καὶ ἀνθρωπείων σαρχῶν βοράς (47), οὐ γινώσκομεν· ἀλλ' ὅτι μὴ διώ- κονται, μηδὲ φονεύονται ὑφ᾽ ὑμῶν, κἂν διὰ τὰ δόγ ματα (48), ἐπιστάμεθα. Εστι δὲ ἡμῖν καὶ σύνταγμα κατὰ πασῶν τῶν γεγενημένων αἱρέσεων συντεταγμέ- τον (49) · ᾧ εἰ βούλεσθε ἐντυχεῖν, δώσομεν. ἀσεβῶμεν, ἐκτιθέναι καὶ τὰ γεννώμενα (51), πονη- ρῶν εἶναι δεδιδάγμεθα· πρῶτον μὲν, ὅτι τοὺς πάν τις σχεδὸν ὁρῶμεν ἐπὶ πορνείᾳ προάγοντας οὐ μόνον τὰς κόρας, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἄρσενας· καὶ δν τρόπον λέ- γονται οἱ παλαιοὶ ἀγέλας βοῶν ἢ αἰγῶν ἢ προβάτων τρέφειν, ἢ ἱππων φορβάδων, οὕτω νῦν καὶ παῖδας (52) - πέπεικε βλάσφημα λέγειν καὶ ἀρνεῖσθαι τὸν ποιη- τὴν τοῦδε τοῦ παντὸς Πατέρα εἶναι τοῦ Χριστοῦ. οὐ κοινῶν ὄντων δογμάτων τοῖς φιλοσόφοις, τὸ ἐπι- καλούμενον, Θυέστεια δείπνα οι Οιδιποδείους μίξεις Αι μηδὲν ἀδικῶμεν. ἀδικῶ θένα: τὰ γεννώμενα. ἐκτιθέναι παρ- γενόμενα, πονηρόν. APOLOGIA I PRO CHRISTIANIS. xây (43) yƐvoç ávůρúnwy did the tŵy dayµóvwy ouλ- A blasphemias erumperent, ac universi creatorem Duos Marcion inducebat deos, alterum opificem, qui mundum fabricavit, alterum majorem, qui præstan- tiora condidit; illum negandum docebat, hunc con- fitendum. OTTO. B unde magnum in Valesii interpretatione erratum. C Sic enim reddit : Alium vero quemdam longe itlo præstantiorem hoc universum condidisse affirma- vend. Nihil magis pugnat cum principiis Marcio- nis, qui mundum a summo illo Christi Patre conditum negabat. Ipse Valesius in notis agno- seit legendum esse tà pelļova ut apud Justinum. Cum Marcion hunc mundum a vero Deo crea- tam negaret, dicebat esse et illi conditionem suam et suum mundum et suum cœlum; Tertull. 1, Marc., c. 15. Itaque Deo suo invisibilia > tribue- bat, ibid. c. 16. Sed cum probarent catholici absurdum dictu esse; ‹ ejus esse invisibilia, qui nihil visibile præmiserit à magisque congruere, ‹ ejus esse majora, cujus et magna; › respondebant Marcionitæ: Suflicit unicum hoc opus Deo no- stro, quod hominem liberavit summa et præcipua bonitate sua, et omnibus locustis anteponenda. » etc. nibus, quæ Christianis gentiles (coll. Apoll. 11, c. ) et Judæi (Dial. .Tr. c. 10, 17, c. ) aflingere so- lebant, nempe (Athenag. Legal. p. Chr., c. 3. Hist. eccl. et Epist. Eccl. Vien, el Lugdun. ap. Euseb. v, c. 1. [Tom. II.] p. 11.) audias Cæcilium paganum in Minuc. Felic. Octavio c. et c. 30. OTTO. primo, hæreticos a persecutione tutos et immunes esse. Deinde, si qui ex illis occidantur, saltem non occidi ob ipsorum opiniones, sed quia (sic enim intel- ligendum videtur) facinus aliquod commisere. Quo autem argumento utitur S. Justinus, ut probet so- lam in Christianis veritatem puniri et dainnari, eo- dem alii Patres usi sunt, ut veritatem in sola re- Deum Christi patrem esse negarent, et alium quem- dam, utpote majorem, majora quam illum perfe- cisse profiterentur. Qui ab istorum disciplina pro- fecti sunt, ii omnes, ut diximus, appellantur Chri- stiani; quemadmodum et qui judicia cum philoso- pbis communia non habent, commune nomen ex philosophia ductum habent. An vero etiam nefanda illa et fabulosa facinora perpetrent, lucernæ eversio- nem, promiscuos concubitus, carnium humanarum epulas, non scimus. eos a vobis nec vexari nec occidi, saltem ob ipsorum opiniones, novimus. Est autem liber a nobis contra omnes quæ exstite. runt hæreses compositus, quem, si legere libeat, vobis trademus. impie faciamus, pueros etiam recens natos expo- nere hominum improborum esse didicimus. Primo quidem quia omnes fere hujusmodi videmus ad stupra non puellas solum, sed etiam masculos pro- duci et quemadmodum narrantur antiqui greges et armenta boum vel caprarum, vel ovium, vel gre- periri catholica Ecclesia probarent. Ait Cyprianus ep. 58, omnem sæcularem potestatem adversus Ecclesiam Christi subito prorupisse, ut... osten- deret Dominus quæ esset Ecclesia... qui essent quos inimicus lacesseret, quibus ut suis parceret. Neque enim persequitur et impugnat Christi adversarius nisi castra et milites Christi. Hæreticos prostratos semel et suos factos contemnit et præterit. › Vide ep. et S. Iren. lib. 1v, c. 33, n. et Acta S. Montani martyris et sociorum n. 14. esse contendunt Legit etian Hey Billius approbante Thirlbio. Sed cur emendemus quod minime mendosum est? Imo illud verbum, 8:6- xwµɛv, aptius mihi videtur ad significandum homi- cidium. Hæc enim est S. Justini sententia. Nata occasione ex hæreticis, de quibus nescire se dixerat, utrum nefanda illa committerent necne, asseveral de Christianis, eos ita ab his sceleribus remotos esse, ut etiam pueros exponere nefas ducant, ne aut aliquem vexent et opprimant, committendo ut puer non susceptus intereat aut impietatis rei fiant; si susceptus ad nefanda et impia, ut ipse ap- pellat, flagitia educetur. Hæc enim duo gravissima mala ex puerorum exponendorum more consequi docet. Adducti sunt viri doctissimi, ut àɔ̃‹xŵµɛy huc intruderent, quia infra n. 28, Justinus injustitiam cum impietate conjungit. Sed ibi alia de re loquitur. Piget referre alias conjecturas, tum H. Stephani qui legendum putal altoúμeða öte, tum Perionii et Grabii, quorum primus legit alter vel maidwv. Sed necesse non est quidquam mutare, idque ex interpungendi ratione à nobis adhibita satis perspicitur. De his gregibus citantur a Grabio Tatianus n. et Clemens Alex. 11, Pædag., c. 4, de vectigalibus, quæ ad imperatores redibant, vide Sueton. in Calig. et Lamprid. in Alex. Sever. Abro- gatum hoc vectigal lege ult. tit. xi, lib. x1, cod. Just. Ita Thirlbius qui et de incestis flagitiis inde consequentibus citat Clem. Alex. Pædug. lib, 1, p. 265; Lactantium lib. vi, c. 20; Minuciam &31 Tertull. Apol. cap. et ad Nat. cap. 16. 27. Ἡμεῖς δὲ, ἵνα μηδένα διώκωμεν (50), μηδὲ (43) Ὃς κατὰ πᾶν, elc. Euseb. ὃς καὶ κατὰ πᾶν... (44) Tà µɛľlora. Hæc desunt apud Eusebium; (45) Πάντες οἱ ἀπὸ τούτων. Eusebius καὶ πάντες. (46) Dc kynuer. Euseb. wg Épaμev, et mox: Kal D (47) Λυχνίας... βοράς. De horrendis istis crimi- (48) Kār cvà cả ôóryaza. Duo docet S. Martyr: 27. Nos autem ne quem vexemus, aut quidquam (49) Συντεταγμένον. Deest apud Eusebium. (50) Auxwuer. H. Steph. et Grabius legendum (51) Καὶ τὰ γεννώμενα. Mallet Thirlbius καὶ ἐκτι (52) Καὶ παῖδας. Legendum putal Grabius παῖδες

Α εἰς τὸ αἰσχρῶς χρῆσθαι μόνον· καὶ ὁμοίως θηλειῶν καὶ ἀνδρογύνων καὶ ἀῤῥητοποιῶν πλῆθος κατὰ πᾶν ἔθνος ἐπὶ τούτου τοῦ ἄγους ἔστηκε. Καὶ τούτων μισθοὺς καὶ εἰσφορὰς καὶ τέλη λαμβάνετε, δέον ἐκκόψαι ἀπὸ τῆς ὑμε τέρας (55) οἰκουμένης. Καὶ τῶν τούτοις χρωμένων τὶς, πρὸς τῇ ἀθέῳ καὶ ἀσεβεῖ καὶ ἀκρατεῖ μίξει, εἰ τύχοι, τέχνῳ ἢ συγγενεῖ, ἢ ἀδελφῷ μίγνυται. Οἱ δὲ καὶ τὰ ἑαυτῶν τέκνα καὶ τὰς ὁμοζύγους προαγωγεύονται. Καὶ φανερῶς εἰς κιναιδίαν ἀποκόπτονταί τινες, καὶ εἰς μη- τέρα θεῶν τὰ μυστήρια ἀναφέρουσι, καὶ παρὰ παντὸ τῶν νομιζομένων παρ' ὑμῖν θεῷ (34), ὄφις σύμβολον μέγα καὶ μυστήριον ἀναγράφεται. Καὶ τὰ φανερῶς ὑμῖν πραττόμενα καὶ τιμώμενα, ὡς ἀνατετραμμέ νου (55) καὶ οὐ παρόντος φωτὸς θείου (56), ἡμῖν προσγράφετε. "Οπερ ἀπηλλαγμένοις ἡμῖν τοῦ πράτ τειν τι τούτων οὐ βλάβην φέρει, ἀλλὰ τοῖς πράττουσε καὶ ψευδομαρτυροῦσι μᾶλλον. νων, ὄφις καλεῖται, καὶ σατανᾶς, καὶ διάβολος, ὡς καὶ ἐκ τῶν ἡμετέρων συγγραμμάτων ἐρευνήσαντες μαθεῖν δύνασθε· ὃν εἰς τὸ πῦρ πεμφθήσεσθαι μετὰ τῆς αὐτοῦ στρατιᾶς καὶ τῶν ἑπομένων ἀνθρώπων, κολασθησο. μένους τὴν ἀπέραντον αἰῶνα, προεμήνυσεν ὁ Χριστός. Καὶ γὰρ ἡ ἐπιμονὴ τοῦ μηδέπω τοῦτο πρᾶξαι τὸν Θεὸν, διὰ τὸ ἀνθρώπινον γένος γεγένηται. Προγινώ- σκει γάρ τινας ἐκ μετανοίας σωθήσεσθαι μέλλοντας, καί τινας μηδέπω ἴσως γεννηθέντας. Καὶ τὴν ἀρχὴν νοερὸν καὶ δυνάμενον αἱρεῖσθαι τἀληθῆ, καὶ εὖ πράτ- τειν, τὸ γένος τὸ ἀνθρώπινον πεποίηκεν, ὥστ᾽ ἀναπο λόγητον εἶναι τοῖς πᾶσιν ἀνθρώποις παρὰ τῷ Θεῷ· λογικοὶ γὰρ καὶ θεωρητικοὶ γεγένηνται. Εἰ δέ τις ἀπιστεῖ μέλειν τούτων τῷ Θεῷ, ἢ μὴ εἶναι αὐτὸν διὰ τέχνης (57) ὁμολογήσει· ἢ ὄντα χαίρειν κακίᾳ φήσει, ή λίθῳ εοικότα μένειν, καὶ μηθὲν εἶναι ἀρε τὴν μηδὲ κακίαν, δόξῃ δὲ μόνον τοὺς ἀνθρώπους ἢ ἀγαθὰ ἢ κακὰ ταῦτα ἡγεῖσθαι· ἤπερ μεγίστη ἀσέτ βεια καὶ ἀδικία ἐστί. δεικτέον ὑπ' αὐγὰς τοῦ Θεοῦ τὸ τίμημα. αὐγὰς Θεοῦ γῆς ἀτεχνῶς Αἱ διὰ τέχνης S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS galium equorum aluisse, ita nunc et pueros ad turpes duntaxat usus; et feminarum pariter ac am- bigui sexus hominum, ac nefanda patrantium turba ad hoc piaculum apud omnes gentes prostat. Atque ex his mercedes et tributa et vectigalia percipitis, cum eos ex orbe vestro exterminari oporteret. Quibus qui utitur, is præter neſandum et impium ac impudicum concubitum cum filio, si ita sors ferat, aut cognato aut fratre miscetur. Sunt qui liberos etiam suos et uxores prostituant: Ac palam et aperte quidam ad cynædicam turpitudinem eviran- tur, atque in matrem deorum hæc mysteria refe- runt ; atque apud unumquemque eorum, quos existi- matis, deorun, magnum serpens symbolum ac my- sterium recensetur. Igitur quæ palam et aperte a vobis aguntur et coluntur, ea nobis ascribitis, quasi ea divino lumine everso et exstincto perpetremus. Quod quidem nobis, qui non ii sumus ut quidquam qui ea ipsi faciunt et in alios falso conferunt. serpens vocatur et Satana et diabolus, ut potestis ex litteris nostris scrutando perspicere. Hunc Chri- stus præmonstravit cum ipsius exercitu et assectan- tibus hominibus in ignem missum iri, ut in infini- tum ævum excrucientur. Interposita enim mora, quominus id Deus hactenus perficeret, pro- pter humanum genus contigit. Prævidet enim quos- dam ex pœnitentia salutem consecuturos, quos- dam vero nondum esse natos. Et ab initio quidem humanum genus intelligentia et vera eligendi ac recta faciendi facultate præditum creavit, ita ut omnibus hominibus nulla apud Deum relinquatur excusatio. Ratione enim præditi et ad intelligen- dum apti et habiles creati sunt. Si quis autem hæc Deum curare neget, is vel eum non esse astute profitebitur; vel si sit, pravitate gaudere aut lapidi similem manere dicet, nec quidquam esse virtutem aut vitium, sed sola opinione hæc ab hominibus bona aut mala judicari; quæ sane maxima impie- tas et injustitia est. tentia Quæ palain et aperte facitis, ea a nobis in tenebris fieri dictitatis. Sic interpretari malui, quam cum aliis interpretibus hæc ad ipsos ethnicos re- ferre, quasi divinum lumen sive ratio inversa in illis esset, dum hoc agunt. Videtur Justinus ethnicorum mores cum affictis nomini Christiano criminibus sic comparare, ut etiamsi ea Christiani admitterent, ethnicis tamen palam et aperte perpetrantibus con- cederent. Iniquitatem ethnicorum eodem modo castigat Tertullianus ad Nat., cap, 16. • Verum jam laudate, inquit, consiliumn incesti verecundi, quod adulteram noctem commenti sumus, ne aut lucem aut veram noctem contaminaremus, quod etiam luminibus terrenis parcendum existimavimus, quod nostram quoque conscientiam ludimus: quod- cunque enim facinus, si volumus (leg. si velamnus) suspicamur. Cæterum incesta vestra pro sua liber- taté et luce omni et nocte omni et tota cœli con- scientia fruuntur, quodque felicius proveniat cum palam misceatis incesta toto conscio cœlo, soli ipsi B c D ejusmodi faciamus, minime nocet, sed iis potius, ignoratis : nos vero etiam in tenebris scelera no- stra recognoscere possumus. »Vide Apol. 2, n. 14. ltem Athenag. Apol. n. 34. hoc loco, sed lucem oculis corporis affulgentem designat. Sic Clemens Pedag. lib. iit, cap. xi, præ- cipit vetulis ut canos non inficiant, sed in lucem Dei efferant, id quod maxime venerandum est, àva- Essei, teste Josepho 11, Bel. Jud. cap. 7, cum naturæ darent operam, diligenter sese veste contegebant ne lucem divinam contaminarent. Observat Eusta- thius in lliad. p. 832. Diem ab Homero saerami vocari, ac ipsam noctem apud Hesiodum eodem modo appellari. Hinc etiam terram sacram, muros sacros dici solere idem scriptor docet, pag. 789, in Iliad. vel lib. ut Observ. sacr., cap. 6. Red- dit Grabius: Non confitebitur ex arte sive opificio Dei eum exsistere. aliquid asserere, idem est ac non palam et aperte illud statuere, sed cum artificio quodam. Nam qui Deum humana non 28. Apud nos enim princeps malorum dæmonum (53) Vide initium Apol. Athenagore, (54) Θεῷ. Legi posset θεῶν. Sylburgius. (55) Ὡς ἀνατετραμμένου. Huc redit tola sen- 28. Παρ' ἡμῖν μὲν γὰρ ὁ ἀρχηγέτης τῶν κακῶν δαιμό (56) Φωτὸς θείου. Lumen illud Dei non rationem (57) Διὰ τέχνης. Legendum putat Billius διαχε

αναληφθεὶς θανατωθῇ, καὶ ὦμεν ἀνδροφόνοι. Αλλ' ή τὴν ἀρχὴν οὐκ ἐγαμοῦμεν, εἰ μὴ ἐπὶ παίδων ἀνα- τροφή, ἢ παραιτούμενοι τὸ γήμασθαι, τέλεον ἐνεγ κρατευόμεθα. Καὶ ἤδη τὶς τῶν ἡμετέρων, ὑπὲρ τοῦ πεῖσαι ὑμᾶς ὅτι οὐκ ἔστιν ἡμῖν μυστήριον ἡ ἀνέ Την μίξις, βιβλίδιον ἀνέδωκεν ἐν ᾿Αλεξανδρείᾳ Φί ληκι (59) ἡγεμονεύοντι, ἀξιῶν ἐπιτρέψαι ἰατρῷ τοὺς διδύμους αὐτοῦ ἀφελεῖν. "Ανευ γὰρ τῆς τοῦ ἡγεμό- νας ἐπιτροπῆς τοῦτο πράττειν ἀπειρῆσθαι οἱ ἐκεῖ ἰα τροὶ ἔλεγον. Καὶ μηδόλως βουληθέντος Φίληκος ὑπο- γράψαι, ἐφ' ἑαυτοῦ μείνας (60) ὁ νεανίσκος, ἠρκέ- σθη τῇ ἑαυτοῦ καὶ τῶν ὁμογνωμόνων συνειδήσει. Οὐκ ἄτοπον δὲ ἐπιμνησθῆναι ἐν τούτοις ἡγησάμεθα καὶ ᾿Αντινόου τοῦ νῦν γεγενημένου, ὃν καὶ πάντες ὡς θεὸν διὰ φόβου (61) σέβειν ώρμηντο, ἐπιστάμε- " να τίς τε ἦν καὶ πόθεν ὑπῆρχεν. καὶ τὸν παρ' ἡμῖν λεγόμενον Χριστόν, ἄνθρωπον ἐξ ἀνθρώπων ὄντα, μαγικῇ τέχνῃ &ς λέγομεν δυνάμεις πεποιηκέναι, καὶ δόξαι διὰ τοῦτο Υἱὸν Θεοῦ εἶναι, τὴν ἀπόδειξιν (62) ἤδη ποιησόμεθα, οὐ τοῖς λέγουσι πιστεύοντες, ἀλλὰ τοῖς προφητεύουσι (63) πρὶν ἢ γενέσθαι, κατ᾿ ἀνάγκην πειθόμενοι, διὰ τὸ καὶ ὄψει Φήλικι Φήλικος. τὰς ἐτέχθη μένειν, ἢ ἐφ' ἑνὶ γάμῳ, Δόξαν δὲ αὐτῷ οὐράνιον περιποιεῖ μείνας ἐφ' ἑαυτοῦ, μένειν ἐφ' ἑαυτῷ, μένειν ἐφ' ἑαυτῆς τὸ λοιπὸν ἠξίου. διά φόβον τοῦ προστα APOLOGIA I PRO CHRISTIANIS. carare dicebant, hi palam et aperte non dicebant Deum non esse, aut eam vitiis gaudere aut lapidi similem esse. Sed cum nefanda hæc commenta ex eorum sententia sequerentur, videbantur Justino astate profiteri quod totidem verbis efferre non au- debant. In Dialogo cum Tryphone n. 54, colligit Ju- stinos ex his verbis: Lavabit in sanguine uvæ ami- clum suum, sanguinem Christi, ut sanguinem uvæ, a solo Deo formatum fuisse. Sed quia res totidem verbis non declaratur, sed figura quadam involvi- tor, ait Justiņus hoc mysterium per artem quam- dam a Scriptura indicari, did ns téxvns. Legit Thirlbius & àváyxns ac reddit, aut eum non esse confuleatur necesse est, ridetque illud Perionii, arte el astutia. siani ab exponendis liberis abhorreant. gius posuit et mox Qui praerat Egypto vocabatur præfectus Augustalis, ejusque sedes erat Alexandriæ, ut patet ex cod. Theod. tom. ▼, p. 270. stinus adolescentem in virginitatis proposito perse- verasse, et cum hujus laudis testimonium ab ipsis ethnicis impetrare non posset, sua et aliorum idem sentientium conscientia contentum fuisse. Propo- situm continentiæ sic designant antiqui. Mos est Christianis, inquit Athenagoras Legat. n. 33: olos vel qualis quis- que natus est permanere, vel semel nubere. Clemens Alex. Șirom. 11, p. 461, de eo qui secundis nuptiis abstinet : Gloriam sibi cælestem conciliat in seipso manens. In libro Constitut, apost., cap. 1, de ju- niore vidua sic statuitur: ‹ Si manserit in se sin- gularis (ɛl pɛlvy ¿q' čavtñs) donum habens vidui- tatis, beata reperietur. › Hinc etiam in libr. Her- inæ mandat. 4: « Qui nubit nou peccat: sed si per se manserit, magnum sibi conquirit honorem apud Dominum, Forte legendum si super se manse- rit; sic enim legitur in eodem capite n.1: ‹ Præ- ceptum est vobis ut cœlibes maneatis; › pro qui- exponuntur, non susceptus intereat, et homicidæ simus. Sed vel omnino matrimonium non inimus nisi ad liberorum educationem; vel si a nuptiis re- fugimus, perpetuo nos continemus. Jamque nostro - rum quidam, ut vobis persuaderet non esse myste- rium apud nos promiscuum concubitum, obtulit li- bellum Felici Alexandriæ præfecto, rogans ut me- dico licentiam daret testes ipsi resecandi. id enim sine præfecti licentia facere interdictum sibi illius urbis medici dicebant. Sed cum Felix omnino sub- scribere noluisset, adolescens in continentia el virginitate permanens, sua et eorum, qui idem ac ipse sentiebant, conscientia contentus fuit. Mihi autem haud absurdum videtur hoc loco mentionem quem omnes ut deum cum metu colere cœperunt, cum quis esset et unde perspectum haberent. injicere illius, qui nuper exstitit, Antinoi, B C D minus et is qui apud nos dicitur Christus, homo ex hominibus arte magica quæ dicimus miracula ediderit, ac propterea Filius Dei esse visus sit, jam demonstrationem instituemus, non dicentibus credentes, sed futura antequam fiant, prædi- centibus necessario Gidem habentes, eo quod ipsis bus verbis legitur ad marginem, super vos ma- nere. S. Methodius orat. apud Combefis. p. 85, ait Paulum hortari unicis nuptiis contentum. Eodem modo loquitur S. Basilius ep. 217, can. 60. Gregorius Nyssenus in Vita S. Ma- crinæ p. 180, testatur eam, defuncto adolescente cui destinata erat, statuisse perpetuam virgini- tatem servare, Adriani metu adductos esse homines, ut Antinoum colerent. Atque ita quidem statuendum esset, si legeremus ut apud Eusebium dià çóɓov, per vim et metum, ut interpretatur Valesius. Sed longe præ- clarior ac verior erit sententia, si legamus dia pó- 600, ac ita reddamus: anquam Deum cum melu colere cœperunt, vel ut Deum metuere et colere cœpe- runt. Non enim ipse Adrianus imperii sui aucto- ritate homines terruit, sed ipsius Antinoi, tanquam magni cujusdam Dei, metus animis incussus. Huic enin attributa, teste Spartiano in Adriani Vita, urbs de ejusdem dicta nomine, templa in illius ho- norem, sacri ludi, sacerdotes et prophetæ. Hæc ho- minibus timorem incusserunt. At vim non intulit, qui id humanitate sua consecutus est, ut testatur Athenagoras n. Apol. Nititur Thirlbius testi- monio S. Athanasii, qui in orat. contra Gentes, p. 9, ait Antinoum adorari Gavros, ob metum illius qui id jusserat. Maxima sane auctoritas S. Athanasii, sed eum cum Athenagora conciliabimus in adnotatione ad hunc locum Athe- nagoræ. At Justinus conciliari non posset, si lega- mus dɩà çóɓov nihil aliud addendo; tunc enim ter- ror intelligi hac voce deberet. loco promiserat sese probaturum, nempe Filium Dei hoininen factum fuisse. Paulo ante legendum áv beln, idque vidit Thirlbius qui eidem objectioni observat Irenæum eodem modo occurrere lib. 1, c. et Lactantium lib. v, c. 3. Tɛúsast, sed tamen ad marg. apposita lectio vuls gala. 99. Καὶ πάλιν (58), μὴ τῶν ἐκτεθέντων τὶς μὴ Δ 50. Όπως δὲ μή τις αντιτιθεὶς ἡμῖν, τί κωλύει (58) Kał zálır. Aliam affert rationem cur Chri- (59) Anxɩ. Ita R. Stephanus et mss. Sylbur- (60) 'Ey' šavtov µsíraç. His verbis indicat Ju- 29. Deinde vero metuimas, ne quis ex iis, qui 30. Sed ne quis nobis opponat nihil obstare, quo- (61) Aià góбov. Putarunt interpretes ipsius (62) Thr àлódɛur. Exsequitur quod secundo (65) Τοῖς προφητεύουσι. Clarom. Τοῖς προφη

ὡς προεφητεύθη ὁρᾷν γενόμενα καὶ γινόμενα· Υπερ κατεσκεύασε. ὁ βασιλεύς. βασιλεύοντι δε ρεῖ, βασιλεύων ἱερεύς βασιλεὺς Ηρώδης. Πρέσβεις εὐθὺς ἔπεμψε πρὸς τὸν τῆς Ἰουδαίας ἀρχιερέα και βασι- λέα· ὁ γὰρ αὐτὸς ἦν. τῶν Ιουδ. τότε βασιλεύοντι Ηρώ δη, κ.τ.λ. βασιλ. Ηρ. ἀρχιερεύοντι Ελεαζάρῳ ἀρχιερεὺς Ελεάζαρος βασιλεὺς Ηρώ δης. μεγίστη καὶ ἀληθεστάτη ἀπόδειξις καὶ ὑμῖν, ὡς να μίζομεν, φανήσεται. Θεοῦ προφῆται, δι' ὧν τὸ προφητικὸν Πνεῦμα προε κήρυξε τὰ γενήσεσθαι μέλλοντα, πρὶν ἢ γενέσθαι· καὶ τούτων οἱ ἐν Ἰουδαίοις κατὰ καιροὺς γενόμενοι βασιλεῖς, τὰς προφητείας ὡς ἐλέχθησαν ότε προεφη τεύοντο, τῇ ἰδίᾳ αὐτῶν Ἑβραΐδι φωνῇ ἐν βιβλίοις ὑπ' αὐτῶν τῶν προφητῶν συντεταγμένας κτώμενοι, περιεῖπον. Ὅτε δὲ Πτολεμαῖος ὁ Αἰγυπτίων βασιλεύς βιβλιοθήκην κατεσκεύαζε (64), καὶ τὰ πάντων ἀντ θρώπων συγγράμματα συνάγειν ἐπειράθη, πυθόμε νος καὶ περὶ τῶν προφητειῶν τούτων, προσέπεμψε τῷ τῶν Ἰουδαίων τότε βασιλεύοντι Ηρώδῃ (65), ἀξιῶν διαπεμφθῆναι αὐτῷ τὰς βίβλους τῶν προφη τειῶν. Καὶ ὁ μὲν βασιλεὺς Ηρώδης τῇ προειρημένῃ Ἑβραΐδι αὐτῶν φωνῇ γεγραμμένας διεπέμψατο. Ἐπειδὴ δὲ οὐκ ἦν γνώριμα τὰ ἐν αὐταῖς γεγραμ μένα τοῖς Αἰγυπτίοις, πάλιν αὐτὸν ἠξίωσε πέμψας τοὺς μεταβαλοῦντας αὐτὰς εἰς τὴν Ἑλλάδα φωνὴν ἀνθρώπους ἀποστείλαι. Καὶ τούτου γενομένου, ἔμει ναν αἱ βίβλοι καὶ παρ' Αἰγυπτίοις μέχρι τοῦ δεῦρο, καὶ πανταχοῦ παρὰ πᾶσιν εἰσιν Ἰουδαίοις· οἳ καὶ ἀναγινώσκοντες οὐ συνιᾶσι τὰ εἰρημένα, ἀλλ' ἐχθροὺς ἡμᾶς καὶ πολεμίους ἡγοῦνται, ὁμοίως ὑμῖν ἀναι ροῦντες καὶ κολάζοντες ἡμᾶς ὁπόταν δύνωνται, ὡς καὶ πεισθῆναι δύνασθε. Καὶ γὰρ ἐν τῷ νῦν γεγενη- μένῳ (66) Ἰουδαϊκῷ πολέμῳ, Βαροχέας ὁ τῆς Ἰουδαίων ἀποστάσεως ἀρχηγέτης, Χριστιανούς μό- νους εἰς τιμωρίας δεινὰς (67), εἰ μὴ ἀρνοῖντο Ίη- ἱερεῖ βασιλεύων ἱερεύς, Ηρώ- δης ἀβλεψία Όττο. γενομένῳ οι Βαρχωχέβας οι εκέλευεν ἄγεσθαι. $75 S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS oculis ita, ut prædicta fuerant, evenisse et evenire A videamus ; quæ sane demonstratio vobis quo- que, ut arbitramur, maxima et verissima vide bitur. B prophetæ exstitere, per quos Spiritus propheticus futura prænuntiavit antequam fierent. Horum va- ticinia diligenter asservabant, qui secundum tem- porum seriem in Judæa regnarunt, cum ea, ut ex ore vaticinantium emissa fuerant, propria Hebræo- rum lingua in libris ab ipsis prophetis conscripta possiderent. Ptolemus autem rex Ægyptiorum, cum bibliothecain construeret, ac omnium homi- num scripta comportare conaretur, certior de his quoque vaticiniis factus, Herodem tunc Judæorum regem per legatos rogavit, ut libros prophetarum & ad se mitteret. Ac rex quidem Herodes ea quam diximus Hebræorum lingua scriptos misit. Sed cum nota Ægyptiis non essent, quæ scripta in illis erant, iterum legatis missis ab eo petiit, ut ad se mitte- ret, qui hos libros in Græcum sermonem transfer- rent. Quod cum factum esset, apud Ægyptios quo- que hactenus libri manserunt, ac ubique apud omnes exstant Judæos, qui quamvis legant, non ta- men quid dicatur intelligunt, sed nos pro inimicis et hostibus habent, et non secus ac vos, necem no- bis, cum hujus rei potestatem nacti sunt, et sup- plicia inferunt; id quod vobis facile persuaderi po- test. Nam in bello Judaico, quod nuper confectum est, dux Judæorum defectionis Barchochebas solos Christianos ad gravia supplicia, nisi Jesum Chri- stum negarent et blasphemiis appeterent, abripi burg. C potius librariis, quam Justino tribui debeat. Certe redundat illud vocabulum, saltem post has voces Videtur ergo ex margine in contextumm irrepsisse. Grabius legendum putat et paulo post pro Firmat hanc legendi rationem Philonis Testimonio, qui pontificem, ad quem legatos misit Ptolemæus, regnum cum sacerdotio obtinuisse scri- bit lib. ut De vit. Moys., p. : Legatos confestim misit ad Judæorum pontificem et regem; idem enim tunc erat. Aliam iuit viam Usserius dissert. 2, in LXX in- terpr., p. 31. Nihil prorsus emendat, sed ex dictis D Justini conjicit Cleopatram, quæ priore biblio- theca in cineres redacta novam in Serapeo consti- tuit, ab Herode idem fere beneficium, ac olim a sumnino sacerdote Ptolemæum, impetrasse, ut com dices Hebræos ac Græcan interpretationem eru- ditis manibus castigatam ad se mitteret; quam- obrem Justinum temporibus quidem graviter er- rasse, sed tamen aliquam veri umbram assecu- tum esse.-Τῷ Manifestus anachronismus, cum certum sit Ptolemæum (Philadelphum) multum tempore Herodem præcessisse. Langus igitur Sylburgio astipulante Justinum notavit pro scri- bere debuisse Hemque paulo post pro Grabius, ominem culpam illius erroris trans- ferens in scribam aliquem reipublicæ Judaica minus gnarum, › conjicit Martyrem non 'Hpósŋ, sed scripsisse et mox id quod firmare studet Philonis testimonio (vid. Co- hort. ad Gr. n. 13, ubi eliam Alexandrinæ versio- nis origo narratur), qui pontificem, ad quem legatos misit Ptolemæus, regnum cum sacerdo- tio obtinuisse scribit. Thalemannus vocem opinatur ex margine irrepsisse, cui ascripsis- set imperitus quidam nesciens, pontificem quoque regem dici posse; idem jam Pearsonus et Maranus statuerant. Fabricius (Biblioth. gr. ed. Harl. vol. VII, p. 60) Usserio assentitur existimanti (De Græ- ca LXX interpretum versione synt. Lond. 4, p. ), Justinum mira quadam Phila- delphi et Cleopatra bibliothecarum historiam com- miscuisse. Istarum quapiam conjecturarum si cui placuerit, ego non invidebo; scilicet nævus videtur potius Justino quam librariis attribuendus esse. nem non docte interpretatus Banagius ac narrato- rem haud liberaliter refellit. Queritur Justinus martyr, inquit Hist. Jud. lib. vi, part. 1, cap. 9, n. 21, quod Barchochebas solos impugnaret Christia- nos, solosque illos trucidaret, quia religionem suam ejurare nolebant.... sed quis credat ethnicos, quibus bellum intulerat, ab ejus crudelitate tutos fuisse ? » Levis animadversio Banagium errore ex- solvere poterat. Non enim negat Justinus crude- lem in ipsos etiam ethnicos fuisse Barchochebam, sed barbarum in solos Christianos fuisse tortorem, iisque solis horrenda supplicia, nisi religionem suam ejurarent, parasse testatur. 31. Quidam igitur homines inter Judaeos Dei (64) Κατεσκεύαζε. Ιta R. Stephanus et mss. Syl (65) Ηρώδη. Manifestus naevus; sed qui imperitis 31. Ανθρωποι οὖν τινες ἐν Ἰουδαίοις γεγένηνται (66) Γεγενημένῳ. Euseb. loco mox citato habet (67) Μόνους εις τιμωρίας δεινάς. Hunc narratio-

ὡς προεφητεύθη ὁρᾷν γενόμενα καὶ γινόμενα· Υπερ κατεσκεύασε. ὁ βασιλεύς. βασιλεύοντι δε ρεῖ, βασιλεύων ἱερεύς βασιλεὺς Ηρώδης. Πρέσβεις εὐθὺς ἔπεμψε πρὸς τὸν τῆς Ἰουδαίας ἀρχιερέα και βασι- λέα· ὁ γὰρ αὐτὸς ἦν. τῶν Ιουδ. τότε βασιλεύοντι Ηρώ δη, κ.τ.λ. βασιλ. Ηρ. ἀρχιερεύοντι Ελεαζάρῳ ἀρχιερεὺς Ελεάζαρος βασιλεὺς Ηρώ δης. μεγίστη καὶ ἀληθεστάτη ἀπόδειξις καὶ ὑμῖν, ὡς να μίζομεν, φανήσεται. Θεοῦ προφῆται, δι' ὧν τὸ προφητικὸν Πνεῦμα προε κήρυξε τὰ γενήσεσθαι μέλλοντα, πρὶν ἢ γενέσθαι· καὶ τούτων οἱ ἐν Ἰουδαίοις κατὰ καιροὺς γενόμενοι βασιλεῖς, τὰς προφητείας ὡς ἐλέχθησαν ότε προεφη τεύοντο, τῇ ἰδίᾳ αὐτῶν Ἑβραΐδι φωνῇ ἐν βιβλίοις ὑπ' αὐτῶν τῶν προφητῶν συντεταγμένας κτώμενοι, περιεῖπον. Ὅτε δὲ Πτολεμαῖος ὁ Αἰγυπτίων βασιλεύς βιβλιοθήκην κατεσκεύαζε (64), καὶ τὰ πάντων ἀντ θρώπων συγγράμματα συνάγειν ἐπειράθη, πυθόμε νος καὶ περὶ τῶν προφητειῶν τούτων, προσέπεμψε τῷ τῶν Ἰουδαίων τότε βασιλεύοντι Ηρώδῃ (65), ἀξιῶν διαπεμφθῆναι αὐτῷ τὰς βίβλους τῶν προφη τειῶν. Καὶ ὁ μὲν βασιλεὺς Ηρώδης τῇ προειρημένῃ Ἑβραΐδι αὐτῶν φωνῇ γεγραμμένας διεπέμψατο. Ἐπειδὴ δὲ οὐκ ἦν γνώριμα τὰ ἐν αὐταῖς γεγραμ μένα τοῖς Αἰγυπτίοις, πάλιν αὐτὸν ἠξίωσε πέμψας τοὺς μεταβαλοῦντας αὐτὰς εἰς τὴν Ἑλλάδα φωνὴν ἀνθρώπους ἀποστείλαι. Καὶ τούτου γενομένου, ἔμει ναν αἱ βίβλοι καὶ παρ' Αἰγυπτίοις μέχρι τοῦ δεῦρο, καὶ πανταχοῦ παρὰ πᾶσιν εἰσιν Ἰουδαίοις· οἳ καὶ ἀναγινώσκοντες οὐ συνιᾶσι τὰ εἰρημένα, ἀλλ' ἐχθροὺς ἡμᾶς καὶ πολεμίους ἡγοῦνται, ὁμοίως ὑμῖν ἀναι ροῦντες καὶ κολάζοντες ἡμᾶς ὁπόταν δύνωνται, ὡς καὶ πεισθῆναι δύνασθε. Καὶ γὰρ ἐν τῷ νῦν γεγενη- μένῳ (66) Ἰουδαϊκῷ πολέμῳ, Βαροχέας ὁ τῆς Ἰουδαίων ἀποστάσεως ἀρχηγέτης, Χριστιανούς μό- νους εἰς τιμωρίας δεινὰς (67), εἰ μὴ ἀρνοῖντο Ίη- ἱερεῖ βασιλεύων ἱερεύς, Ηρώ- δης ἀβλεψία Όττο. γενομένῳ οι Βαρχωχέβας οι εκέλευεν ἄγεσθαι. $75 S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS oculis ita, ut prædicta fuerant, evenisse et evenire A videamus ; quæ sane demonstratio vobis quo- que, ut arbitramur, maxima et verissima vide bitur. B prophetæ exstitere, per quos Spiritus propheticus futura prænuntiavit antequam fierent. Horum va- ticinia diligenter asservabant, qui secundum tem- porum seriem in Judæa regnarunt, cum ea, ut ex ore vaticinantium emissa fuerant, propria Hebræo- rum lingua in libris ab ipsis prophetis conscripta possiderent. Ptolemus autem rex Ægyptiorum, cum bibliothecain construeret, ac omnium homi- num scripta comportare conaretur, certior de his quoque vaticiniis factus, Herodem tunc Judæorum regem per legatos rogavit, ut libros prophetarum & ad se mitteret. Ac rex quidem Herodes ea quam diximus Hebræorum lingua scriptos misit. Sed cum nota Ægyptiis non essent, quæ scripta in illis erant, iterum legatis missis ab eo petiit, ut ad se mitte- ret, qui hos libros in Græcum sermonem transfer- rent. Quod cum factum esset, apud Ægyptios quo- que hactenus libri manserunt, ac ubique apud omnes exstant Judæos, qui quamvis legant, non ta- men quid dicatur intelligunt, sed nos pro inimicis et hostibus habent, et non secus ac vos, necem no- bis, cum hujus rei potestatem nacti sunt, et sup- plicia inferunt; id quod vobis facile persuaderi po- test. Nam in bello Judaico, quod nuper confectum est, dux Judæorum defectionis Barchochebas solos Christianos ad gravia supplicia, nisi Jesum Chri- stum negarent et blasphemiis appeterent, abripi burg. C potius librariis, quam Justino tribui debeat. Certe redundat illud vocabulum, saltem post has voces Videtur ergo ex margine in contextumm irrepsisse. Grabius legendum putat et paulo post pro Firmat hanc legendi rationem Philonis Testimonio, qui pontificem, ad quem legatos misit Ptolemæus, regnum cum sacerdotio obtinuisse scri- bit lib. ut De vit. Moys., p. : Legatos confestim misit ad Judæorum pontificem et regem; idem enim tunc erat. Aliam iuit viam Usserius dissert. 2, in LXX in- terpr., p. 31. Nihil prorsus emendat, sed ex dictis D Justini conjicit Cleopatram, quæ priore biblio- theca in cineres redacta novam in Serapeo consti- tuit, ab Herode idem fere beneficium, ac olim a sumnino sacerdote Ptolemæum, impetrasse, ut com dices Hebræos ac Græcan interpretationem eru- ditis manibus castigatam ad se mitteret; quam- obrem Justinum temporibus quidem graviter er- rasse, sed tamen aliquam veri umbram assecu- tum esse.-Τῷ Manifestus anachronismus, cum certum sit Ptolemæum (Philadelphum) multum tempore Herodem præcessisse. Langus igitur Sylburgio astipulante Justinum notavit pro scri- bere debuisse Hemque paulo post pro Grabius, ominem culpam illius erroris trans- ferens in scribam aliquem reipublicæ Judaica minus gnarum, › conjicit Martyrem non 'Hpósŋ, sed scripsisse et mox id quod firmare studet Philonis testimonio (vid. Co- hort. ad Gr. n. 13, ubi eliam Alexandrinæ versio- nis origo narratur), qui pontificem, ad quem legatos misit Ptolemæus, regnum cum sacerdo- tio obtinuisse scribit. Thalemannus vocem opinatur ex margine irrepsisse, cui ascripsis- set imperitus quidam nesciens, pontificem quoque regem dici posse; idem jam Pearsonus et Maranus statuerant. Fabricius (Biblioth. gr. ed. Harl. vol. VII, p. 60) Usserio assentitur existimanti (De Græ- ca LXX interpretum versione synt. Lond. 4, p. ), Justinum mira quadam Phila- delphi et Cleopatra bibliothecarum historiam com- miscuisse. Istarum quapiam conjecturarum si cui placuerit, ego non invidebo; scilicet nævus videtur potius Justino quam librariis attribuendus esse. nem non docte interpretatus Banagius ac narrato- rem haud liberaliter refellit. Queritur Justinus martyr, inquit Hist. Jud. lib. vi, part. 1, cap. 9, n. 21, quod Barchochebas solos impugnaret Christia- nos, solosque illos trucidaret, quia religionem suam ejurare nolebant.... sed quis credat ethnicos, quibus bellum intulerat, ab ejus crudelitate tutos fuisse ? » Levis animadversio Banagium errore ex- solvere poterat. Non enim negat Justinus crude- lem in ipsos etiam ethnicos fuisse Barchochebam, sed barbarum in solos Christianos fuisse tortorem, iisque solis horrenda supplicia, nisi religionem suam ejurarent, parasse testatur. 31. Quidam igitur homines inter Judaeos Dei (64) Κατεσκεύαζε. Ιta R. Stephanus et mss. Syl (65) Ηρώδη. Manifestus naevus; sed qui imperitis 31. Ανθρωποι οὖν τινες ἐν Ἰουδαίοις γεγένηνται (66) Γεγενημένῳ. Euseb. loco mox citato habet (67) Μόνους εις τιμωρίας δεινάς. Hunc narratio-

σιν αὐτὸν πάλιν παραγενησόμενον· ὅπερ ὄψει ὑμῖν Β πάρεστιν ἰδεῖν, καὶ ἔργῳ πεισθῆναι. Εκ πάντων γὰρ γενῶν ἀνθρώπων προσδοκῶσι τὸν ἐν Ἰουδαίᾳ σταυ ρωθέντα, μεθ᾿ ἂν εὐθὺς δοριάλωτος ὑμῖν ἡ γῆ Ἰου δαίων παρεδόθη. Τὸ δὲ, Δεσμεύων πρὸς ἄμπελον τὸν πῶλον αὐτοῦ, καὶ πλύνων τὴν στολὴν αὐτοῦ ἐν αἵματι σταφυλῆς, σύμβολον δηλωτικὸν ἦν τῶν γενησομένων τῷ Χριστῷ, καὶ τῶν ὑπ' αὐτοῦ πρα- χθησομένων. Πῶλος γάρ τις ὄνου εἱστήκει ἔν τινι εἰσόδῳ χώμης πρὸς ἄμπελον (73) δεδεμένος, ὃν ἐκέ λευσεν ἀγαγεῖν αὐτῷ τότε τοὺς γνωρίμους αὐτοῦ, καὶ ἀχθέντος ἐπιβὰς ἐκάθισε, καὶ εἰσελήλυθεν εἰς τὰ Ἱεροσόλυμα, ἔνθα τὸ μέγιστον ἱερὸν ἦν Ἰουδαίων, δ ὑφ᾽ ὑμῶν ὕστερον κατεστράφη. Καὶ μετὰ ταῦτα ἐσταυρώθη, ὅπως τὸ λεἶπον τῆς προφητείας συντε λεσθῇ. Τὸ γὰρ, Πλύνων τὴν στολὴν αὐτοῦ ἐν αι- ματι σταφυλῆς, προαγγελτικὸν ἦν τοῦ πάθους οὗ πάσχειν ἔμελλε, δι' αἵματος καθαίρων τοὺς πιστεύον τας αὐτῷ. Ἡ γὰρ κεκλημένη ὑπὸ τοῦ θείου Πνεύμα τος διὰ τοῦ προφήτου στολή, οἱ πιστεύοντες αὐτῷ εἰσιν ἄνθρωποι, ἐν οἷς οἰκεῖ τὸ παρὰ τοῦ Θεοῦ σπέρ- μα, ὁ Λόγος (74). Τὸ δὲ εἰρημένον αἷμα τῆς σταφυ λῆς σημαντικὸν τοῦ ἔχειν μὲν αἷμα τὸν φανησόμενον, ἀλλ' οὐκ ἐξ ἀνθρωπείου σπέρματος, ἀλλ' ἐκ θείας δυνάμεως. Ἡ δὲ πρώτη δύναμις (75) μετὰ τὸν Πατ τέρα πάντων και Δεσπότην Θεὸν, καὶ Υἱὸς, ὁ Λόγος ἐστίν· ὃς τίνα τρόπον σαρκοποιηθεὶς ἄνθρωπος γέ- γονεν, ἐν τοῖς ἑξῆς ἐροῦμεν. Ον τρόπον γὰρ τὸ τῆς ἀμπέλου αἷμα οὐκ ἄνθρωπος πεποίηκεν, ἀλλ' ὁ Θεὸς, οὕτως καὶ τοῦτο ἐμηνύετο (76) οὐκ ἐξ ἀνθρωπείου σπέρματος γενήσεσθαι τὸ αἷμα, ἀλλ᾽ ἐκ δυνάμεως Θεοῦ, ὡς προέφημεν. Καὶ Ησαΐας δὲ ἄλλος προφή της τὰ αὐτὰ δι' ἄλλων ῥήσεων προφητεύων, οὕτως εἶπεν· Ἀνατελεῖ ἄστρον (77) ἐξ ᾿Ιακώβ, καὶ ἄν θος ἀναβήσεται ἀπὸ τῆς ῥίζης Ιεσσαί· καὶ ἐπὶ τὸν βραχίονα αὐτοῦ ἔθνη ἐλπιοῦσιν. Αστρον δὲ φωτεινὸν ἀνέτειλε, καὶ ἄνθος ἀνέβη ἀπὸ τῆς ῥίζης Ἰεσσαὶ, οὗτος ὁ Χριστός. Διὰ γὰρ παρθένου τῆς ἀπὸ τοῦ σπέρματος Ἰακώβ, τοῦ γενομένου πα τρὸς Ἰούδα, τοῦ δεδηλωμένου Ἰουδαίων πατρὸς, διὰ δυνάμεως Θεοῦ ἀπεκυήθη· καὶ Ἰεσσαὶ προπά τωρ μὲν κατὰ τὸ λόγιον γεγένηται· τοῦ δὲ Ἰακώβ καὶ τοῦ Ἰούδα κατὰ γένους διαδοχὴν υἱὸς ὑπῆρχεν. τεχθησόμενος διὰ τοῦ Ἡσαΐου προεφητεύθη, ἀκού τὸ πνεῦμα, Εμφυτον παντὶ γένει ἀνθρώπων σπέρμα τοῦ Λόγου, ει η. : κατὰ σπερματικού Λόγου μέρος. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS rei experientia credere. Ex omni enim hominum genere exspectant illum in Judæa crucifixum, post quem statim bello capta Judæorum terra vobis tra- dila est. Istud porro, ligans ad vilem pullum suum, et lavans in sanguine uvæ stolam suam, symbolum erat res significans partim Christo eventuras, par- tim ab ipso gerendas. Nam pullus quidam asinæ stabat in quodam introitu vici ad vitem alligatus; quem cum sibi a discipulis tunc adduci jussisset, adductum conscendit, eique insidens Jerosolymam ingressus est, ubi maximum Judæorum templum erat, quod postea a vobis eversum est. Ac postea in crucem actus est, ut quod reliquum erat pro- phetiæ expleretur. Nam illud lavans in sanguine uvæ stolam suam, passionem illam prænuntiabat, quam erat passurus, sanguine eos expians qui ipsi cre- dunt. Nam quæ dicitur a divino Spiritu per prophe- tam stola, homines sunt ei credentes, in quibus illud a Deo semen babitat Verbum. Quod autem dicitur sanguis uvæ, id significabat eum, qui appariturus erat, sanguinem quidem babiturum, sed non ex hu- mano semine, verum ex divina virtute. Prima au- tem secundum parentem omnium et Dominum Virtus et Filius, Verbum est; quod quomodo in- carnatum homo factum sit, deinceps dicemus. Quem- admodum enim uvæ sanguinem non homo fecit, sed Deus ita et hic sanguis significabatur non ex humano sanguine, sed ex virțute Dei, ut 'jam diximus, futurus. Atque Isaias alius propheta eadem verbis diversis prædicens sic fatur : Orietur stella ex Jacob et flos e radice,Jesse ascendet, et in brachium ejus gentes sperabunt 1. Stella sane lucida exorta est, et flos ascendit e radice Jesse, hic Christus. Nam ex Virgine seminis Jacobi, qui Judæ pater exstitit (Judam autem Judæorum patrem esse osten- dimus) per viuutem Dei genitus est. Ac Jesse qui- dem proavus Christi secundum oraculum fuit; Ja- cobi autem et Judæ filius secundum generis succes- sionem. C conceptis verbis Isaias prædixerit, audite. Sic au- * Isa. X1, 1. gatum fuisse nec Evangelista narrant, nec ipse Ju- stinus in Dialogo n. 75, ubi hanc prophetiam ube- rius explicat. dum existimat Grabius tum quia Spiritui melius convenit, ut in fidelibus dicatur habitare; tum quia non multo post, nempe n. 33, Verbum vo- catur Spiritus. Scio equidem Verbo interdum a Justino Špiritus nonien attribui; at hoc loco non incommode vocatur semen. Sic in Apol. 2, n. : Verbum esse virtutem illam, quæ obumbravit Vir- gini; quodque illud num. sequenti vocat Spiritum fuit apud sanctos Patres ante et post Justinum, ut pluribus demonstrat doctissimus S. Hilarii Operum editor, Praefat. n. 2. quidem emendatio satis apla videtur, sed minimne necessaria. Balaami oraculum, Orietur stella ex Jacob, apud Irenæum citari lib. 111, c. 9, et Isaiæ in antiquissimo Vossii codice attribui, ut eidem prophetæ a Ju- stino tribuitur. Sed hæc ratio non me deterret quo- minus credam Justinum, dum Scripturam memori - ter citat, ex duobus oraculis, Balaam et Isaiæ, vnum fecisse. 33. Jam vero quemadmodum ex virgine oriturum 35. Καὶ πάλιν ὡς αὐτολεξεί διὰ παρθένου μὲν. (73) Πρὸς ἄμπελοr. Hunc pullum ad vitem alli- p sanctum, id novum videri non debet, sed usitatum (74) Τὸ παρὰ τοῦ Θεοῦ σπέρμα, ὁ Λόγος. Legen- (75) 'Η δὲ πρώτη δύναμις. Quod ait Justinus (76) Τοῦτο ἐμηνύετο. Legit τούτου Thirlbius, quæ (77) ᾿Ανατελεῖ ἄστρον. Observat Grabius hoc

ἡ ἐλαχίστη εἶ ἐν τοῖς ἡγεμόσιν Ἰούδα· ἐκ σοῦ γὰρ Β Εt το ἐξελεύσεται ἡγούμενος ἔστις ποιμανεῖ τὸν λαόν μου. Κώμη δέ τις ἐστὶν ἐν τῇ χώρᾳ Ἰουδαίων, ἀπέ χουσα σταδίους τριακονταπέντε Ἱεροσολύμων, ἐν ᾗ ἐγεννήθη (82) Ἰησοῦς Χριστός, ὡς καὶ μαθεῖν δύνα- σθε ἐκ τῶν ἀπογραφῶν τῶν γενομένων ἐπὶ Κυρηνίου τοῦ ὑμετέρου, ἐν Ἰουδαίᾳ πρώτου γενομένου ἐπιτρό που (83). πους γεννηθεὶς ὁ Χριστὸς, ἄχρις ἀνδρωθῇ (84), ὅπερ καὶ γέγονεν, ἀκούσατε τῶν προειρημένων εἰς τοῦτο. Ἔστι δὲ ταῦτα (85)· Παιδίον ἐγεννήθη ἡμῖν, καὶ νεανίσκος ἡμῖν ἀπεδόθη· οὗ ἡ ἀρχὴ ἐπὶ τῶν ὤμων, μηνυτικὸν τῆς δυνάμεως τοῦ σταυροῦ, ᾧ προσέ θηκε τοὺς ὤμους σταυρωθείς, ὡς προϊόντος τοῦ λόγου σαφέστερον δειχθήσεται. Καὶ πάλιν ὁ αὐτὸς προφή- της Ησαΐας θεοφορούμενος τῷ Πνεύματι τῷ προφη - τικῷ, ἔφη· Ἐγὼ ἐξεπέτασα τὰς χεῖράς μου ἐπὶ λαὸν ἀπειθοῦντα καὶ ἀντιλέγοντα, ἐπὶ τοὺς πο ρευομένους ἐν ὁδῷ οὐ καλῇ. Αἰτοῦσί με νῦν κρί σιν, καὶ ἐγγίζειν Θεῷ τολμῶσιν. Καὶ πάλιν ἐν ἄλ λοις λόγοις δι' ἑτέρου προφήτου λέγει· Αὐτοὶ ὤρυ- ξάν μου πόδας καὶ χεῖρας, καὶ ἔβαλον κλῆρον ἐπὶ τὸν ἱματισμόν μου. Καὶ ὁ μὲν Δαβίδ, ὁ βασιλεὺς καὶ προφήτης, ὁ εἰπὼν ταῦτα, οὐδὲν τούτων ἔπαθεν . Ιη- σοῦς δὲ Χριστὸς ἐξετάθη τὰς χεῖρας, σταυρωθεὶς ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων ἀντιλεγόντων αὐτῷ καὶ φασκόντων μὴ εἶναι αὐτὸν Χριστόν. Καὶ γὰρ, ὡς εἶπεν ὁ Προφήτης, διασύροντες αὐτὸν, ἐκάθισαν ἐπὶ βήματος, καὶ εἶπον· Κρῖνον ἡμῖν (86). Τὸ δὲ, ὤρυξαν μου χεῖρας καὶ πόδας, ἐξήγησις τῶν ἐν τῷ σταυρῷ παγέντων ἐν ταῖς χερσὶ καὶ τοῖς ποσὶν αὐτοῦ ἥλων ἦν. Καὶ μετὰ τὸ σταυρῶσαι αὐτὸν, ἔβαλον κλῆρον ἐπὶ τὸν ἱματισμόν αὐτοῦ, καὶ ἐμερίσαντο ἑαυτοῖς οἱ σταυρώσαντες αὐτ τόν. Καὶ ταῦτα ὅτι γέγονε, δύνασθε μαθεῖν ἐκ τῶν ἐπὶ Ποντίου Πιλάτου γενομένων ἄκτων. Καὶ ὅτι ῥη τῶς καθεσθησόμενος ἐπὶ πῶλον ὄνου, καὶ εἰσελευσό- μενος εἰς τὰ Ἱεροσόλυμα προεφήτευτο (86%), ἑτέρου προφήτου τοῦ Σοφονίου (87) τὰς τῆς προφητείας λέξεις ἄχρις ἀν- δρωθῇ S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS nequaquam minima es in principibus Juda : ex te enim egredietur dur, qui pascet populum meum 1. Est autem vicus quidam in terra Judæorum, stadiis triginta quinque Hierosolymis distans, ubi natus est Jesus Christus, quemadmodum et ex descriptio- nibus census discere potestis, quæ sub Cyrenio, pri- mo vestro in Judæa præside, confectæ sunt. cæteros homines usque ad ætatem virilem. lateret, id quod evenit; quæ prædicta sint ea de re audi- te. Sic autem habent : Puer natus est nobis, et ado- lescentulus datus est nobis : cujus super humeros im- perium ejus, indicium potentiæ crucis, cui affixus humeros applicuit, quemadmodum progressu ora- tionis clarius demonstrabitur. Rursus idem prophe- ta Isaias divinitus afflatus a Spiritu prophetico dixit: Expandi manus meas ad populum incredu- !um et contradicentem, ad eos qui incedunt in via non fona. Postulant nunc a me judicium et appropin- quare Deo audent 75. Ac rursus aliis verbis per alium prophetam ait: Ipsi foderunt meas manus et pedes, et jecerunt sortem super vestimentum meum 7. Ac David quidem, rex et propheta, qui hæc dixit, nihil horum passus est. Christi autem Jesu manus expansæ fuerunt, cum a Judæis crucifigeretur contradicentibus et asserentibus eutn non esse Christum. Nam et il- lun, ut dixit propheta, per ludibrium in tribunali collocarunt et dixerunt, Judica nobis. Illud autem, Foderunt meas manus el pedes, narratio erat clave- rum, qui in cruce manibus ejus et pedibus infixi sunt. postquam eum crucifixerunt, sorte duxe- runt ejus vestimentum, illudque inter se partiti sunt qui eum crucifixerant. Atque bæc ita gesta esse ex actis sub Pontio Pilato confectis discere potestis. Quod autem diserte prædictum fuerat eum asinæ pullo sessurum et Hierosolymam ingressurum, pro- nuntiata ab alio propheta Sophonia vaticinii verba dabimus. Sic autem habent: Lætare vehementer fi- Mich. v, B C ” Psal. xxı, 18. et ignotum fuisse demonstrat. ficari procuratorem, sed præfectum; hujusque ob- D namn Grabius et non solum cum Lango aliquod de servationis auctorem citat Grotium. Sed tamen accuratius mihi videtur rectorem aut præsidem Judææ aut Syriæ attribuere, quam præfectum. De hoc Cyrenio, sive Quirinio, vide Vales. in Euseb. v, 5. silentio et vita obscuriore usque ad baptismum, sed de Judæorum erga illum animo, qui eum regem et Deum suum esse non cognoverunt. Dixerat enim antea Justinus, nempe n. 31, Christum a prophe- tis, ut invisum et ignotum et crucifixum præ- nuntiari. Probat hoc loco Christum ignotum fuisse Judæis, quia principatum ex ipsa cruce adeptus est, En quam scilicet Judæi illum ignorantes egerunt. Et n. : « Christum non modo non cognoverunt, sed eliam crucifixerunt. » Quare cum ignoratio et invi- dia et crux simul conjuncta sint, illud virilem ætatem non excludit, sed potius in- cludit, ac Christum ab ipso ortu usque ad ætatem virilem et extremum vitæ tempus Judæis invisuın obscura Christi vita testimonium, sed etiam pro- missa n. 31, de Christi miraculis et de invidia Ju- dæorum oracula excidisse ex hoc loco pronuntiat; sed prorsus immerito. Nam ex his quæ promisit Justinus, duo exsequitur hoc loco, nempe Christum singulos ætatum gradus peracturum, el invisum ac ignotum ac crucifixum iri. Id autem optime probat ex testimonio, in quo et varii gradus ætatis Christi commemorantur, et imperium illius ex ipsa cruce repetitur. Quid ergo huic orationi deesse possit? De miraculis aget n. 48, de invidia Judæorum agit hoc ipso in loco, ut per se patet. legatio Matth. xxvi, inquit Langus. enim hæc Zachariæ, non "Sophonia verba, inquit R. Stephanus. Zacharia tribuuntur in Dialogo n. 53, ut observat Grabius. 35. Quod autem futurum erat ut Christus natus 55. Ὡς δὲ καὶ λήσειν ἔμελλε τοὺς ἄλλους ἀνθρώ- 2. * Isa. IX, 6. το Isa. Lxv, 2 ; Lv, 2. (82) Ἐν ᾗ ἐγεννήθη. Vide Dialog. n. 77. (83) Επιτρόπου. Negat Grabius hac voce signi (85) ῾Εστι δὲ ταῦτα. Longum huc inducit lacus- (84) Αχρις άνδρωθῇ. Non hic agitur de Christi (86) Κρῖνον ἡμῖν. Sententiæ, non verborum al- (86) Legendum προεπεφήτευτο. (87) του Σοφονίου. Μνημονικόν ἁμάρτημα. Sunt

ἐροῦμεν. Εἰσὶ δὲ αὗται· Χαῖρε σφόδρα, θύγατερ Σιών, κήρυσσε, θύγατερ Ἱερουσαλήμ. Ἰδοὺ όβα- σιλεύς σου έρχεταί σοι πρᾶος, ἐπιβεβηκὼς ἐπὶ ἔνον, καὶ πῶλον υἱὸν ὑποζυγίου. ὡς ἀπὸ προσώπου ἀκούητε, μὴ ἀπ' αὐτῶν τῶν ἐμ- πεπνευσμένων λέγεσθαι νομίσητε, ἀλλ' ἀπὸ τοῦ κι νοῦντος αὐτοὺς θείου λόγου (88). Ποτὲ μὲν γὰρ ὡς προαγγελτικῶς τὰ μέλλοντα γενήσεσθαι λέγει, ποτὲ δ᾽ ὡς ἀπὸ προσώπου τοῦ Δεσπότου πάντων καὶ Πα- τρὸς Θεοῦ φθέγγεται, ποτὲ δὲ ὡς ἀπὸ προσώπου τοῦ Χριστοῦ, ποτὲ δὲ ὡς ἀπὸ προσώπου λαῶν ἀποκρινο- μένων τῷ Κυρίῳ, ἢ τῷ Πατρὶ αὐτοῦ· ὁποῖον καὶ ἐπὶ τῶν παρ' ὑμῖν συγγραφέων ἰδεῖν ἔστιν, ἕνα μὲν τὸν τὰ πάντα συγγράφοντα όντα, πρόσωπα δὲ τὰ διαλε γόμενα παραφέροντα (89). Οπερ μὴ νοήσαντες οἱ ἔχοντες τὰς βίβλους τῶν προφητῶν Ἰουδαῖοι, οὐκ ἐγνώ- μπα, οὔτε παραγενόμενον τόν Χριστόν, ἀλλὰ καὶ ἡμᾶς τοὺς λέγοντας παραγεγενῆσθαι αὐτὸν, καὶ ὡς προκεκήρυκτο ἀποδεικνύντας ἐσταυρῶσθαι ὑπ' αὐ τῶν, μεσοῦσιν. προσώπου τοῦ Πατρὸς (90) ἐλέχθησαν διὰ Ἡσαΐου τοῦ προειρημένου προφήτου οἶδε οἱ λόγοι· Ἔγνω βοῦς τὸν κτησάμενον, καὶ ὄνος τὴν φάτνην τοῦ κυρίου αὐτοῦ· Ἰσραὴλ δέ με οὐκ ἔγνω, καὶ ὁ λαός μου (91) οὐ συνῆκεν. Οὐαὶ ἔθνος ἁμαρτωλόν, λαὸς πλήρης ἁμαρτιῶν, σπέρμα πονηρ'ν! υἱοὶ ἄνομοι, ἐγκατελίπετε τὸν Κύριον. Καὶ πάλιν ἀλλαχοῦ, ὅταν λέγῃ ὁ αὐτὸς προφήτης ὁμοίως ἀπὸ τοῦ Πατρός· Ποιέν μοι οἶκον οικοδομήσετε; λέγει Κύριος. Ο ουρανός μοι θρόνος, καὶ ἡ γῆ ὑποπόδιον τῶν που δῶν μου. Καὶ πάλιν ἀλλαχοῦ· Τὰς νουμηνίας ὑμῶν καὶ τὰ σάββατα μισεῖ ἡ ψυχή μου, καὶ μεγάλην ἡμέραν νηστείας καὶ ἀργίαν οὐκ ἀνέχομαι· οὐδ᾽ ἂν ἔρχησθε ἐφθῆναι μοι, εισακούσομαι ὑμῶν. Πλήρεις αἵματος αἱ χεῖρες ὑμῶν. Κἂν φέρητε σε μίδαλιν, θυμίαμα, βδέλυγμα μοι ἐστί· στέαρ άρ τῶν καὶ αἷμα ταύρων οὐ βούλομαι. Τίς γὰρ ἐξε- ζήτησε ταῦτα ἐκ τῶν χειρῶν ὑμῶν;'Αλλὰ διάλυε πάντα σύνδεσμον ἀδικίας, διάσπα στραγγαλιὰς βιαίων συναλλαγμάτων· ἄστεγον καὶ γυμνόν σκέπε, διαθρυπτε πεινῶντι τὸν ἄρτον σου. Ὁποῖα μὲν οὖν ἐστι καὶ τὰ διδασκόμενα διὰ τῶν προφητῶν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ (92), νοεῖν δύνασθε. προφητικὸν Πνεῦμα, οὕτως φθέγγεται· Ἐγὼ ἐξεπέ- τασα τὰς χεῖράς μου ἐπὶ λαὸν ἀπειθοῦντα καὶ ἀν 9. - ενηργοῦντο ἐξεφώνησαν. Β Εt παραφέρειν παραφέροντα τὸν συγγρά φοντα. • προσώπου τοῦ Θεοῦ, APOLOGIA I PRO CHRISTIANIS. A lia Sion : prædica flia Hierusalem : Ecce rex luus venit tibi mitis, asino insidens et pullo filio subjuga- lis 77. Zach. 15, verbum prophetas movere dicitur, quia quidquid verborum proferebant, id eis inspirabatur. Dicun- tur n. nulla alia re efferri quam verbo divino. Ea loquebantur quæ ipsis inspirabantur, inquit Albenagoras Legai. n. 8, & Isa. 1, 3. Isa. LXVI, 1. persona efferri auditis, non ab his qui affati fue- runt, sed ab eo, quod illos movebat, verbo divino dicta existimate. Interdum enim prænuntiantis mo- re futura exponit, interdum ut ex persona Domini omnium et Patris Dei loquitur, interdum ut ex per- sona Christi, interdum ut ex persona populo- rum Domino aut ejus Patri respondentium loquitur. Quale est quod et apud vestros scriptores cernere licet, apud quos unus quidem scribit omnia, collo- quentes autem personas inducit. Quod cum non in- tellexissent Judaei, quorum in manibus sunt libri prophetarum, nec Christum advenientem cognove runt, sed et nos, qui advenisse dicimus, et ab illis, ut prædictum fuerat, crucifixum demonstramus odio prosequuntur. sunt ex persona Patris per eum, quem diximus, prophetam Isaiam hæc verba : Cognovit bos posses- sorem suum el asinus præsepe domini sui : Israel au- tem me non cognovit, et populus me non intellexit. Væ genti peccatrici, populo pleno peccatis, semini nequam. Filii iniqui, deseruistis Dominum 78. rur- sum alibi, cum idem propheta similiter ex persona Patris dicit : Qualem mihi adificabilis domum ? dim G cit Dominus. Calum sedes mea, et terra scabellum pedum meorum. Ac rursum alibi : Neomenias ve- stras, et Sabbata odit anima mea. Et diem magnum jejunii, et otium non fero; neque si venialis ut appa- reatis mihi, exaudiam vos. Plenæ sunt manus vestræ sanguine. Etiamsi offeratis similam, incensum, abo- minatio mihi est. Adipem agnorum et sanguinem hir- corum nolo. Quis enim quæsivit hæc de manibus ve- stris ? Sed dissolve omnem colligaturam iniquitatis; disrumpe obligationes violentorum contractuum; va- gam et nudum lege ; frange esurienti panem tuum Qualia ergo sint ea, quæ per prophetas docentur ex persona Dei, intelligere potestis. D Spiritus propheticus, sic fatur : Expandi manus meas ad populum incredulum et contradicentem, ad Isa. 1, 14. Isa.xvil, 6. forex, persona colloquentes diverse. Atque ita vide- tar legisse Langus. Sed tamen nihil mutandum duxi, quia verbum nonnunquam apud Justinum idem valet ac iuducere. Vide Dialog., n. 69. Illud ergo refertur ad Lango et Sylburgio nomen Filii hic Patris nomini substituere. Utrumque merito reprehendit Grabins. Grabius, atque ita legi infra n. 59. ita accipienda hæc verba quasi scriptum esset ånd Patris videlicet. Ita haec verba intellexit Thirlbius. Vide infra u 44. 50. Ὅταν δὲ τὰς λέξεις τῶν προφητῶν λεγομένας 37. Ἵνα δὲ καὶ τοῦτο ὑμῖν φανερὸν γένηται, ἀπὸ 58. Ὅταν δὲ ἀπὸ προσώπου τοῦ Χριστοῦ λέγῃ τὸ (83) Κινούντος αὐτοὺς θείου λόγου. Divinum 36. Sed curn prophetarum verba velut aliqua ex 37. Atque ut id etiam perspectum habeatis; dicta 38. Quando autem ex persona Christi loquitur (89) Παραφέροντα. Non male legeretur διαφέ- (90) Τοῦ Πατρός. Miror unde in mentem venerit (91) Λαός μου. Legendum esse λαός με inonet (92) Ἀπὸ τοῦ Θεοῦ. Non dicit ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, sed

Α τιλέγοντα, ἐπὶ τοὺς πορευομένους ἐν ὁδῷ οὐ καλῇ. γὰρ αὐτοῦ, ἐξέστρεφον τὰ χείλη, καὶ ἐκίνουν τὰς ἑαυτόν. Καὶ πάλιν· Τὸν νωτόν μου τέθεικα εἰς μάστιγας, καὶ τὰς σιαγόνας μου εἰς ῥαπίσματα, τὸ δὲ πρόσω ωπόν μου οὐκ ἀπέστρεψα ἀπὸ αἰσχύνης ἐμπτυ σμάτων· καὶ ὁ Κύριος βοηθός μου ἐγένετο· διὰ τοῦτο οὐκ ἐνετράπην, ἀλλ' ἔθηκα τὸ πρόσωπόν μου ὡς στερεὰν πέτραν, καὶ ἔγνων ὅτι οὐ μὴ αἰ- σχυνθῶ, ὅτι ἐγγίζει ὁ δικαιώσας με. Καὶ πάλιν ὅταν λέγῃ· Αὐτοὶ ἔβαλον κλῆρον ἐπὶ τὸν ἱματισμόν μου, καὶ ὠρυξαν μου πόδας καὶ χεῖρας. Ἐγὼ δὲ ἐκοιμήθην καὶ ὕπνωσα, καὶ ἀνέστην, ὅτι Κύριος ἀντελάβετό μου. Καὶ πάλιν ὅταν λέγῃ· Ελάλησαν ἐν χείλεσιν, ἐκίνησαν κεφαλὴν, λέγοντες· 'Ρυσά- σθω ἑαυτόν. "Ατινα πάντα γέγονεν (95) ὑπὸ τῶν Ἰου δαίων τῷ Χριστῷ, μαθεῖν δύνασθε. Σταυρωθέντος κεφαλὰς, λέγοντες· Ὁ νεκροὺς ἀνεγείρας φυσάσθω λαλῇ τὸ προφητικὸν Πνεῦμα, οὕτως λέγει· Ἐκ γὰρ Σιὼν ἐξελεύσεται νόμος, καὶ λύγος Κυρίου ἐξ Ιε- ρουσαλήμ. Καὶ κρινεῖ ἀνὰ μέσον ἐθνῶν, καὶ ἐλέγ ξει λαόν πολύν. Καὶ συγκόψουσι τὰς μαχαίρας αὐτῶν εἰς ἄροτρα, καὶ τὰς ζιβύνας αὐτῶν εἰς δρό πανα, καὶ οὐ μὴ λήψονται ἔθνος ἐπὶ ἔθνος μάχαι ραν, καὶ οὐ μὴ μάθωσιν ἔτι πολεμεῖν. Καὶ ὅτι οὔ- τως γέγονε, πεισθῆναι δύνασθε. ᾿Απὸ γὰρ Ἱερουσαλὴμ ἄνδρες δεκαδύο τὸν ἀριθμὸν ἐξῆλθον εἰς τὸν κόσμον, καὶ οὗτοι ἰδιῶται, λαλεῖν μὴ δυνάμενοι· διὰ δὲ Θεοῦ δυνάμεως ἐμήνυσαν παντὶ γένει ἀνθρώπων, ὡς ἀπε- στάλησαν ὑπὸ τοῦ Χριστοῦ διδάξαι πάντας τὸν τοῦ Θεοῦ λόγον· καὶ οἱ πάλαι ἀλληλοφόνται οὐ μόνον οὐ πολεμοῦμεν τοὺς ἐχθροὺς, ἀλλ' ὑπὲρ τοῦ μηδὲ ψεύδε σθαι, μηδ' ἐξαπατῆσαι τοὺς ἐξετάζοντας, ἡδέως, όμο λογοῦντες τὸν Χριστὸν, ἀποθνήσκομεν. Δυνατὸν γὰρ ἦν τὸ λεγόμενον· Ἡ γλῶσσ' (94) ὀμώμοκεν, ἡ δὲ φρὴν ἀνώμοτος, ποιεῖν ἡμᾶς εἰς τοῦτο. Γελοῖον ἤδη (95) πράγμα, ὑμῖν μὲν τοὺς συντιθεμένους καὶ καταλεγομένους στρατιώτας, καὶ πρὸ τῆς ἑαυτῶν ζωῆς, καὶ γονέων, καὶ πατρίδος, καὶ πάντων τῶν οἰκείων, τὴν ὑμετέ ραν ἀσπάζεσθαι ὁμολογίαν, μηδὲν ἄφθαρτον δυναμέ νων ὑμῶν αὐτοῖς παρασχεῖν· ἡμᾶς δὲ, ἀφθαρσίας ἐρῶντας, μὴ πάνθ' ὑπομεῖναι ὑπὲρ τοῦ τὰ ποθού- μενα παρὰ τοῦ δυναμένου δοῦναι λαβεῖν. τὴν διδαχὴν αὐτοῦ, καὶ μηνυσάντων τὴν ἐπιφά- νειαν, προεῤῥέθη, τοῦ προειρημένου προφήτου καὶ βασιλέως οὕτως εἰπόντος διὰ τοῦ προφητικοῦ Πνεύ ματος· Ἡμέρα τῇ ἡμέρᾳ ἐρεύγεται ῥῆμα, καὶ νὺξ τῇ νυκτὶ ἀναγγέλλει γνώσιν. Οὐκ εἰσὶ λαλια γέγονεν μαθεῖν, γεγονέναι. δ' εἴη, ᾗ δέ εἴη δέ. ή δή. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS cos qui incedunt in via non bona s. Et iterum : Dor- sum meum dedi ad flagella, et genus meas ad ala- pas : et faciem meam non averti a confusione sputo- rum, et Dominus auxiliator meus factus est : propterea non sum confusus, sed posui faciem meam, sicut so- lidam petram : et novi quoniam non confundar; quia juxta est, qui justificavit me³. Ac rursum cum di- cit : Super vestem meam miserunt sortem, et foderunt pedes meos et manus". Ego autem dormivi el som- num cepi, et exsurrexi; quia Dominus suscepit mess Et rursum cum ait : Locuti sunt labiis, moverunt caput, dicentes: Liberet seipsum 86. Quæ omnia a Judæis Christo accidisse cognoscere potestis. Nam crucifixo eo distorserunt labia, et capita moverunt, dicentes : Qui mortuos excitavit, liberet seipsum 87. vaticinans loquitur, sic ait : Ex Sion enim exibit ex, et verbum Domini de Hierusalem. Et judicabit inter gentes, et arguet populum multum. Et contun- dent gladios suos in aratra, et lunceas suas in fal- ces; et non levabit gens contra gentem gladium, et non discent amplius belligerare 88. Atque id ital evenisse persuaderi vobis potest. Hierosolymis enim viri numero duodecim in mundum profecti sunt, iique imperiti nec dicendi facultate præditi ; sed Dei virtute communiti denuntiarunt omni ho- minum generi missos se esse a Christo, ut omnes verbum Dei docerent; et qui olim cædibus mutuis grassabamur, non modo cum inimicis bellum non gerimus, sed etiam ne mentiamur, aut eos qui in- terrogant decipiamus, libenter Christum confitendo morimur. Facile enim erat, ut quod dicitur : Jurata lingua, non tamen jurata mens, nos quoque imitaremur. Sed ridiculum foret, ut obstricti a vobis sacramento et conscripti milites fidem vobis datam, qui nibil illis potestis incorrupti præstare, et suæ ipsoruni vitæ et parentibus et pa- triæ et omnibus propinquis præponant; nos autem, qui incorruptæ vitæ cupidi sumus, non perferamus oninia, ut optata ab eo, qui potest præstare, cou- sequamur. ejus doctrinam prædicaverunt et adventum nuntia- runt, supradicto propheta et rege sic dicente per Spiritum propheticum : Dies diei eructat verbum, et nox nocti annuntiat sermonem. Non sunt loquelæ neque sermones, quorum non audiantur voces eorum. Isa. Lxv, 2. ss Isa. L, 6. p C Psal. xxi, 8. Matth. xxvII, st Psal. 111, 6. s Psal. xxi, 19. verbo aut ut placet Sylburgio, vel potius cuin Grabio legendum hæc desumpta esse ex medio Euripidis Hippolylo, et a Cicerone sic reddi sub finem lib. Offic. : • Jurata lingua, animum injuratum gero. vel Thirlb. vel Ex levissima mu- tatione Oito post Grabium edidit EDIT. PATROL. Davidis verba in mystico sensu accepit Justinus, præeunte ipso S. Paulo Ron. x, 18. Ita Grabius, cujus nota a Thirlbio adoptata. 39. Quando autem Spiritus propheticus ut futura B 40. Audite quomodo et de iis prædictum sit, qui 39. 88 Isa.11, 3. 39. "Οταν δὲ ὡς προφητεῦον τὰ μέλλοντα γίνεσθαι 40. Ακούσατε δὲ πῶς καὶ περὶ τῶν κηρυξάντων (96) (93) Γέγονεν. Vel præmittendum ὡς alterutri (94) Ἡ γλῶσσα. Monet Grabius post Halloixnum (95) Γελοῖον ἤδη. Billius legit δέ, Sylburg. δ' ἦν (96) Περὶ τῶν κηρυξάντων. De SS. apostolis hæc

Α τιλέγοντα, ἐπὶ τοὺς πορευομένους ἐν ὁδῷ οὐ καλῇ. γὰρ αὐτοῦ, ἐξέστρεφον τὰ χείλη, καὶ ἐκίνουν τὰς ἑαυτόν. Καὶ πάλιν· Τὸν νωτόν μου τέθεικα εἰς μάστιγας, καὶ τὰς σιαγόνας μου εἰς ῥαπίσματα, τὸ δὲ πρόσω ωπόν μου οὐκ ἀπέστρεψα ἀπὸ αἰσχύνης ἐμπτυ σμάτων· καὶ ὁ Κύριος βοηθός μου ἐγένετο· διὰ τοῦτο οὐκ ἐνετράπην, ἀλλ' ἔθηκα τὸ πρόσωπόν μου ὡς στερεὰν πέτραν, καὶ ἔγνων ὅτι οὐ μὴ αἰ- σχυνθῶ, ὅτι ἐγγίζει ὁ δικαιώσας με. Καὶ πάλιν ὅταν λέγῃ· Αὐτοὶ ἔβαλον κλῆρον ἐπὶ τὸν ἱματισμόν μου, καὶ ὠρυξαν μου πόδας καὶ χεῖρας. Ἐγὼ δὲ ἐκοιμήθην καὶ ὕπνωσα, καὶ ἀνέστην, ὅτι Κύριος ἀντελάβετό μου. Καὶ πάλιν ὅταν λέγῃ· Ελάλησαν ἐν χείλεσιν, ἐκίνησαν κεφαλὴν, λέγοντες· 'Ρυσά- σθω ἑαυτόν. "Ατινα πάντα γέγονεν (95) ὑπὸ τῶν Ἰου δαίων τῷ Χριστῷ, μαθεῖν δύνασθε. Σταυρωθέντος κεφαλὰς, λέγοντες· Ὁ νεκροὺς ἀνεγείρας φυσάσθω λαλῇ τὸ προφητικὸν Πνεῦμα, οὕτως λέγει· Ἐκ γὰρ Σιὼν ἐξελεύσεται νόμος, καὶ λύγος Κυρίου ἐξ Ιε- ρουσαλήμ. Καὶ κρινεῖ ἀνὰ μέσον ἐθνῶν, καὶ ἐλέγ ξει λαόν πολύν. Καὶ συγκόψουσι τὰς μαχαίρας αὐτῶν εἰς ἄροτρα, καὶ τὰς ζιβύνας αὐτῶν εἰς δρό πανα, καὶ οὐ μὴ λήψονται ἔθνος ἐπὶ ἔθνος μάχαι ραν, καὶ οὐ μὴ μάθωσιν ἔτι πολεμεῖν. Καὶ ὅτι οὔ- τως γέγονε, πεισθῆναι δύνασθε. ᾿Απὸ γὰρ Ἱερουσαλὴμ ἄνδρες δεκαδύο τὸν ἀριθμὸν ἐξῆλθον εἰς τὸν κόσμον, καὶ οὗτοι ἰδιῶται, λαλεῖν μὴ δυνάμενοι· διὰ δὲ Θεοῦ δυνάμεως ἐμήνυσαν παντὶ γένει ἀνθρώπων, ὡς ἀπε- στάλησαν ὑπὸ τοῦ Χριστοῦ διδάξαι πάντας τὸν τοῦ Θεοῦ λόγον· καὶ οἱ πάλαι ἀλληλοφόνται οὐ μόνον οὐ πολεμοῦμεν τοὺς ἐχθροὺς, ἀλλ' ὑπὲρ τοῦ μηδὲ ψεύδε σθαι, μηδ' ἐξαπατῆσαι τοὺς ἐξετάζοντας, ἡδέως, όμο λογοῦντες τὸν Χριστὸν, ἀποθνήσκομεν. Δυνατὸν γὰρ ἦν τὸ λεγόμενον· Ἡ γλῶσσ' (94) ὀμώμοκεν, ἡ δὲ φρὴν ἀνώμοτος, ποιεῖν ἡμᾶς εἰς τοῦτο. Γελοῖον ἤδη (95) πράγμα, ὑμῖν μὲν τοὺς συντιθεμένους καὶ καταλεγομένους στρατιώτας, καὶ πρὸ τῆς ἑαυτῶν ζωῆς, καὶ γονέων, καὶ πατρίδος, καὶ πάντων τῶν οἰκείων, τὴν ὑμετέ ραν ἀσπάζεσθαι ὁμολογίαν, μηδὲν ἄφθαρτον δυναμέ νων ὑμῶν αὐτοῖς παρασχεῖν· ἡμᾶς δὲ, ἀφθαρσίας ἐρῶντας, μὴ πάνθ' ὑπομεῖναι ὑπὲρ τοῦ τὰ ποθού- μενα παρὰ τοῦ δυναμένου δοῦναι λαβεῖν. τὴν διδαχὴν αὐτοῦ, καὶ μηνυσάντων τὴν ἐπιφά- νειαν, προεῤῥέθη, τοῦ προειρημένου προφήτου καὶ βασιλέως οὕτως εἰπόντος διὰ τοῦ προφητικοῦ Πνεύ ματος· Ἡμέρα τῇ ἡμέρᾳ ἐρεύγεται ῥῆμα, καὶ νὺξ τῇ νυκτὶ ἀναγγέλλει γνώσιν. Οὐκ εἰσὶ λαλια γέγονεν μαθεῖν, γεγονέναι. δ' εἴη, ᾗ δέ εἴη δέ. ή δή. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS cos qui incedunt in via non bona s. Et iterum : Dor- sum meum dedi ad flagella, et genus meas ad ala- pas : et faciem meam non averti a confusione sputo- rum, et Dominus auxiliator meus factus est : propterea non sum confusus, sed posui faciem meam, sicut so- lidam petram : et novi quoniam non confundar; quia juxta est, qui justificavit me³. Ac rursum cum di- cit : Super vestem meam miserunt sortem, et foderunt pedes meos et manus". Ego autem dormivi el som- num cepi, et exsurrexi; quia Dominus suscepit mess Et rursum cum ait : Locuti sunt labiis, moverunt caput, dicentes: Liberet seipsum 86. Quæ omnia a Judæis Christo accidisse cognoscere potestis. Nam crucifixo eo distorserunt labia, et capita moverunt, dicentes : Qui mortuos excitavit, liberet seipsum 87. vaticinans loquitur, sic ait : Ex Sion enim exibit ex, et verbum Domini de Hierusalem. Et judicabit inter gentes, et arguet populum multum. Et contun- dent gladios suos in aratra, et lunceas suas in fal- ces; et non levabit gens contra gentem gladium, et non discent amplius belligerare 88. Atque id ital evenisse persuaderi vobis potest. Hierosolymis enim viri numero duodecim in mundum profecti sunt, iique imperiti nec dicendi facultate præditi ; sed Dei virtute communiti denuntiarunt omni ho- minum generi missos se esse a Christo, ut omnes verbum Dei docerent; et qui olim cædibus mutuis grassabamur, non modo cum inimicis bellum non gerimus, sed etiam ne mentiamur, aut eos qui in- terrogant decipiamus, libenter Christum confitendo morimur. Facile enim erat, ut quod dicitur : Jurata lingua, non tamen jurata mens, nos quoque imitaremur. Sed ridiculum foret, ut obstricti a vobis sacramento et conscripti milites fidem vobis datam, qui nibil illis potestis incorrupti præstare, et suæ ipsoruni vitæ et parentibus et pa- triæ et omnibus propinquis præponant; nos autem, qui incorruptæ vitæ cupidi sumus, non perferamus oninia, ut optata ab eo, qui potest præstare, cou- sequamur. ejus doctrinam prædicaverunt et adventum nuntia- runt, supradicto propheta et rege sic dicente per Spiritum propheticum : Dies diei eructat verbum, et nox nocti annuntiat sermonem. Non sunt loquelæ neque sermones, quorum non audiantur voces eorum. Isa. Lxv, 2. ss Isa. L, 6. p C Psal. xxi, 8. Matth. xxvII, st Psal. 111, 6. s Psal. xxi, 19. verbo aut ut placet Sylburgio, vel potius cuin Grabio legendum hæc desumpta esse ex medio Euripidis Hippolylo, et a Cicerone sic reddi sub finem lib. Offic. : • Jurata lingua, animum injuratum gero. vel Thirlb. vel Ex levissima mu- tatione Oito post Grabium edidit EDIT. PATROL. Davidis verba in mystico sensu accepit Justinus, præeunte ipso S. Paulo Ron. x, 18. Ita Grabius, cujus nota a Thirlbio adoptata. 39. Quando autem Spiritus propheticus ut futura B 40. Audite quomodo et de iis prædictum sit, qui 39. 88 Isa.11, 3. 39. "Οταν δὲ ὡς προφητεῦον τὰ μέλλοντα γίνεσθαι 40. Ακούσατε δὲ πῶς καὶ περὶ τῶν κηρυξάντων (96) (93) Γέγονεν. Vel præmittendum ὡς alterutri (94) Ἡ γλῶσσα. Monet Grabius post Halloixnum (95) Γελοῖον ἤδη. Billius legit δέ, Sylburg. δ' ἦν (96) Περὶ τῶν κηρυξάντων. De SS. apostolis hæc

APOLOGIA I PRO CHRISTIANIS. οὐδὲ λόγοι ὧν οὐχὶ ἀκούονται αἱ φωναὶ αὐτῶν. Εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος αὐτῶν, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης τὰ ῥήματα αὐτ τῶν. Ἐν τῷ ἡλίῳ ἔθετο τὸ σκήνωμα αὐτοῦ, καὶ αὐτὸς, ὡς νυμφίος εκπορευόμενος ἐκ πιστοῦ αὐτ τοῦ, ἀγαλλιάσεται ὡς γίγας δραμεῖν ὁδόν. Πρὸς τούτοις δὲ καὶ λόγων ἑτέρων τῶν προφητευθέντων δι' αὐτοῦ τοῦ Δαβίδ, καλῶς ἔχον καὶ οἰκείως ἐπι- μνησθῆναι λελογισμεθα· ἐξ ὧν μαθεῖν ὑμῖν πάρεστι, πῶς προτρέπεται ζῇν τοὺς ἀνθρώπους τὸ προφητικόν Πνεῦμα· καὶ πῶς μηνύει τὴν γεγενημένην Ηρώδου τοῦ βασιλέως Ἰουδαίων, καὶ αὐτῶν Ἰουδαίων, καὶ Πιλάτου τοῦ ὑμετέρου παρ' αὐτοῖς γενομένου ἐπιτρό που, σὺν τοῖς αὐτοῦ στρατιώταις κατὰ τοῦ Χριστοῦ συνέλευσιν (97)· καὶ ὅτι πιστεύεσθαι ἔμελλεν ὑπὸ τῶν ἐκ παντὸς γένους ἀνθρώπων· καὶ ὅτι αὐτὸν Υἱὸν Β κελεῖ ὁ Θεὸς, καὶ ὑποτάσσειν αὐτῷ πάντας ἐχθροὺς ἐπήγγελται· καὶ πῶς οἱ δαίμονες (98), ὅσον ἐπ' αὐ- τας, τήν τε τοῦ πατρὸς πάντων καὶ δεσπότου Θεοῦ, καὶ τὴν αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ ἐξουσίαν φυγεῖν πειρῶν- και καὶ ὡς εἰς μετάνοιαν καλεῖ πάντας ὁ Θεὸς, πρὶν ἐλθεῖν τὴν ἡμέραν τῆς κρίσεως. Είρηνται δὲ οὕτως· Μακάριος ἀνὴρ ὃς οὐκ ἐπορεύθη ἐν βουλῇ ἀσεβῶν, καὶ ἐν ὁδῷ ἁμαρτωλῶν οὐκ ἔστη, καὶ ἐπὶ καθέδραν λοιμῶν· οὐκ ἐκάθισεν· ἀλλ᾽ ἢ ἐν τῷ νόμῳ Κυρίου τὸ θέλημα αὐτοῦ, καὶ ἐν τῷ νόμῳ αὐτοῦ μελετήσει ἡμέρας καὶ νυκτός. Καὶ ἔσται ὡς τὸ ξύλον τὸ πεφυτευμένον παρὰ τὰς διεξό δους τῶν ὑδάτων, ὁ τὸν καρπὸν αὐτοῦ δώσει ἐν καιρῷ αὐτοῦ, καὶ τὸ φύλλον αὐτοῦ οὐκ ἀποῤῥυή σεται, καὶ πάντα ὅσα ἂν ποιῇ κατευοδωθήσεται. Οὐχ οὕτως οἱ ἀσεβεῖς, οὐχ οὕτως, ἀλλ' ἢ ὡσεὶ χνοῦς, ὃν ἐκρίπτει ὁ ἄνεμος ἀπὸ προσώπου τῆς γῆς. Διὰ τοῦτο οὐκ ἀναστήσονται ἀσεβεῖς ἐν κρίσ σει, οὐδὲ ἁμαρτωλοὶ ἐν βουλῇ δικαίων. Ὅτι για νώσκει Κύριος ὁδὸν δικαίων, καὶ ὁδὸς ἀσεβῶν ἀπολεῖται. Ἵνα τί ἐφρύαξαν ἔθνη, καὶ λαοὶ ἐμελέ- τησαν καινά (99); Παρέστησαν οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς, καὶ οἱ ἄρχοντες συνήχθησαν ἐπὶ τὸ αὐτὸ κατὰ τοῦ Κυρίου, καὶ κατὰ τοῦ Χριστοῦ αὐτοῦ, λέγοντες· Διαρρήξωμεν τοὺς δεσμοὺς αὐτῶν, καὶ ἀποῤῥίψω μὲν ἀφ' ἡμῶν τὸν ζυγὸν αὐτῶν. Ὁ κατοικῶν ἐν οὐρανοῖς ἐκγελάσεται αὐτοὺς, καὶ ὁ Κύριος ἐκμυ κτηριεῖ αὐτούς. Τότε λαλήσει πρὸς αὐτοὺς ἐν ὀργῇ αὐτοῦ, καὶ ἐν τῷ θυμῷ αὑτοῦ ταράξει αὐτούς. Ἐγὼ Εt δὲ κατεστάθην βασιλεὺς ὑπ' αὐτοῦ, ἐπὶ Σιὼν ὅρος τὸ ἅγιον αὐτοῦ, διαγγέλλων τὸ πρόσταγμα Κυρίου. Κύριος είπε πρός με Υιός μου εἶ σύ· ἐγὼ σήμερον γεγέννηκά σε. Αἴτησαι παρ' ἐμοῦ, καὶ δώσω σοι ἔθνη τὴν κληρονομίαν σου, καὶ τὴν κατάσχεσίν σου τὰ πέρατα τῆς γῆς. Ποιμανεῖς αὐτοὺς ἐν ῥάβδος σιδηρᾷ· ὡς σκεύη κεραμέως συντρίψεις » αυτούς. Καὶ νῦν, βασιλεῖς, σύνετε, παιδεύθητε, κενά. Καινά. κενά. A In omnem terram exivit sonus eorum, et in fines crbis terræ verba eorum. In sole posuit tabernaculum suum, et ipse tanquam sponsus procedens de thalamo suo exsultabit ut gigas ad currendam viam *. His autem alia quoque ejasdem Davidīs vaticinia adji- cere, præclarum ac bujus loci proprium esse duxi- mus, ex quibus discere potestis, quomodo homines vivere Spiritus propheticus hortetur, quomodo fa- ctam ab Herode Judæorum rege ipsisque Judæis cum Pilato, vestro apud eos procuratore, ejusque mili- tibus adversus Christum coitionem narret; quo- modo credituros in illum qui ex omni hominum genere vocati sunt, eumque a Deo Filium vocari dicat, ac Patrem polliceri subjecturum se illi omnes inimicos ; tum etiam quomodo dæmones, quantum in ipsis est, parentis universorum et Domini Dei, ipsiusque Christi potestatem effugere conentur; quomodo denique omnes Deus ad penitentiam vo cet, antequam dies judicii adveniat. Sunt autem his elata verbis: Beatus vir qui non abiit in consilio impiorum, et in via peccatorum non slelit : et in ca- thedra pestilentiæ non sedit. Sed in lege Domini voluntas ejus : et in lege ejus meditabitur die, ac nocte. Et erit tanquam lignum, quod plantatum est secus decursus aquarum ; quod fructum suum dabit in tempore suo. Et folium ejus non defluet ; et omnia quæcunque faciet, prosperabuntur. Non sic impii, non sic; sed tanquam pulvis, quem projicit ventus a facie terræ. Ideo non resurgent impii in judicio, neque peccatores in consilio justorum. Quoniam novit C Dominus viam justorum; et iter impiorum peribit. Quare fremuerunt gentes, et populi meditati sunt inania? Astiterunt reges terræ : et principes convenerunt in unum adversus Dominum, et adver- sus Christum ejus, dicentes: Dirumpamus vincula eorum : et projiciamus a nobis jugum ipsorum. Qui habitat in cœlis, irridebit eos : et Dominus subsan- nabit eos. Tunc loquetur ad eos in ira sua, et in furore suo conturbabit eos. Ego autem constitutus sum rex ab eo, super Sion montem sanctum ejus, prædicans præceptum Domini. Dominus dixit ad me: Filius meus es tu: ego hodie genui te. Postula a me, et dabo tibi genies hæreditatem tuam, et possess sionem tuam terminos terræ. Reges eos in virga fer- D rea : tanquam vasa fguli confringes eos. nunc, Psal. xviii, 2. * Psal. et 11, per totum. giis in Scriptura interpretanda insistit Justinus. Vide Act. iv, 27. GRABIUS et THIRLBIUS. mabai in hoc psalmo, quem mox referet, dicere, dirumpamus vincula eorum. Quare videtur principes illos, qui initio psalmi memorantur, dæmones in- reges, in!elligite : erudimini, omnes qui judicati: 1er- ram. Servite Domino in timore: et exsultate ei cum tremore. Apprehendite disciplinam, nequando ira- scutur Dominus, et pereatis de via justa. Cum exar- serit in brevi ira ejus: beati omnes qui confidunt in eo". tellexisse. Omnes editores legi volunt Cum vero etiam octo versionis Alexandrina (ed. Holm.) codd. mss. nostram exhibeant lectionein, prorsus non est mutanda. Orto. (17) Συνέλευσιν. Hic quoque apostolorum vesti (98) Καὶ πῶς οἱ δαίμονες. Dæinones ergo existi- (99) Καινά. Manifestum librariorum erratum pro

Β Α νον, Μάχαιρα ὑμᾶς κατέδεται, οὐ λέγει διὰ μαχαι- ρῶν φονευθήσεσθαι τοὺς παρακούσαντας, ἀλλ᾽ ἡ μάχαιρα τοῦ Θεοῦ ἐστι τὸ πῦρ (12), οὗ βορά γίνον- ται οἱ τὰ φαῦλα πράττειν αἱρούμενοι. Διὰ τοῦτο λέγει, Μάχαιρα ὑμᾶς κατέδεται. Τὸ γὰρ στόμα Κυρίου ἐλάλησεν. Εἰ δὲ καὶ περὶ τεμνούσης καὶ αὐτίκα ἀπαλλασσούσης μαχαίρας ἔλεγεν, οὐκ ἂν εἶπε, κατέδεται. Ὥστε καὶ Πλάτων εἰπὼν, Αιτία ἑλομένου (13), Θεὸς δ' ἀναίτιος, παρὰ Μωσέως τοῦ προφήτου λαβὼν εἶπε. Πρεσβύτερος γὰρ Μωσῆς καὶ πάντων τῶν ἐν Ἕλλησι συγγραφέων· καὶ πάντα ὅσα περὶ ἀθανασίας ψυχῆς, ἡ τιμωριῶν τῶν μετὰ θάνατον, ἢ θεωρίας οὐρανίων, ἢ τῶν ὁμοίων δογμά των, καὶ φιλόσοφοι καὶ ποιηταὶ ἔφασαν, παρὰ τῶν προφητῶν τὰς ἀφορμὰς λαβόντες, καὶ νοῆσαι δεδύ- νηνται, καὶ ἐξηγήσαντο · ὅθεν παρὰ πᾶσι σπέρματα ἀληθείας δοκεῖ εἶναι. Ελέγχονται δὲ μὴ ἀκριβῶς νοήσαντες, ὅταν ἐναντία αὐτοὶ ἑαυτοῖς λέγωσιν. Ὥστε ὅ φαμεν πεπροφητεῦσθαι τὰ μέλλοντα γίνε σθαι, οὐ διὰ τὸ εἱμαρμένης ἀνάγκῃ πράττεσθαι λέ γομεν· ἀλλὰ προγνώστου τοῦ Θεοῦ ὄντος τῶν μελ λόντων ὑπὸ πάντων ἀνθρώπων πραχθήσεσθαι, καὶ δόγματος ὄντος παρ' αὐτῶν (14) κατ᾽ ἀξίαν τῶν πράξεων ἕκαστον ἀμείψεσθαι μέλλοντα τῶν ἀνθρώ- πων, καὶ τὰ παρ' αὐτοῦ κατ' ἀξίαν τῶν πραττομέ- νων ἀπαντήσεσθαι, διὰ τοῦ προφητικοῦ Πνεύματος προλέγει, εἰς ἐπίτασιν καὶ ἀνάμνησιν ἀεὶ ἄγων τὸ τῶν ἀνθρώπων γένος, δεικνὺς ὅτι καὶ μέλον ἐστὶν αὐτῷ, καὶ προνοεῖται αὐτῶν. Κατ' ενέργειαν δὲ τῶν φαύλων δαιμόνων, θάνατος ωρίσθη (45) κατὰ τῶν τὰς Υστάσπου, ἢ Σιβύλλης, ἢ τῶν προφητῶν βί- βλους ἀναγινωσκόντων, ὅπως διὰ τοῦ φόβου ἀπο- στρέψωσιν ἐντυγχάνοντας τοὺς ἀνθρώπους τῶν και λῶν γνῶσιν λαβεῖν, αὐτοῖς δὲ δουλεύοντας κατέχω- σιν· ὅπερ εἰς τέλος οὐκ ἴσχυσαν πρᾶξαι. Αφόβως μὲν γὰρ οὐ μόνον ἐντυγχάνομεν αὐταῖς, ἀλλὰ καὶ ὑμῖν, ὡς ὁρᾶτε, εἰς ἐπίσκεψιν φέρομεν, ἐπιστάμενοι πᾶσιν εὐάρεστα φανήσεσθαι. Κἂν ὀλίγους δὲ πείσω- μεν, τα μέγιστα κερδήσαντες ἐσόμεθα· ὡς γεωρ γοὶ γὰρ ἀγαθοὶ παρὰ τοῦ δεσπόζοντος τὴν ἀμοιβὴν ἕξομεν. ὁ Πατὴρ τῶν πάντων Θεὸς μετὰ τὸ ἀναστῆσαι ἐκ νε- κρῶν αὐτὸν ἔμελλε, καὶ κατέχειν ἕως ἂν πατάξῃ τοὺς ἐχθραίνοντας αὐτῷ δαίμονας, καὶ συντελεσθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν προεγνωσμένων αὐτῷ ἀγαθῶν γινομέ- νων καὶ ἐναρέτων, δι' οὓς καὶ μηδέπω τὴν ἐπικύρω Μάχαιρα ὑμᾶς καὶ πῦρ κατέδεται. νεί παρ' αὐτῷ ει μέλλοντι. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS B sint qui non paruerint ; sed gladius Dei ignis est, cujus esca fiunt qui mala patrare in animum indu- cunt. Hinc ait : Gladius depascet vos : os enim Do- mini locutum est. Quod si de secante et confestim dimittente gladio loqueretur, non diceret, de- pascet. Quapropter quod ait Plato: Culpa eli- gentis, Deus extra culpam, a Moyse propheta inu- tuatus dixit. Antiquior enim Moyses omnibus etiam Græcorum scriptoribus. Atque omnia quæcunque de immortalitate animæ, vel pœnis post mortem, vel cœlestium rerum contemplatione vel similibus sententiis tum philosophi, tum poetæ dixerunt, sum- pto ex prophetis argumento et intelligere res illas potuerunt et exposuerunt. Hinc omnibus videntur inesse veritatis semina. Sed minus accurate ab ¡His cognitam fuisse ex eo liquet, quod contraria sibi- metipsis dicant. Quod ergo res futuras dicimus prædictas fuisse, non eo dicimus, quod fati neces- sitate ſant; sed cum Deus futuras omnium homi- num actiones prævideat, cumque apud euin sin- gulos homines pro meritis actionum remuneratu- rum, statutum sit ut a se etiam digna actionibus pramia rependantur; per Spiritum propheticum prædicit, semper ad animi altentionem ac recorda- tionem vocans hominum genus, seque eorum cu- ram gerere ac illis providere demonstrans. Malo- rum autem dæmonum operatione sancita mors est in eos, qui legunt Hystaspis aut Sibyllæ aut prophetarum libros; tum ut metu homines deter- reant, quominus his legendis bonarum rerum co- gnitionem assequantur, tum ut eos sibi servos re- tineant; quod quidem in perpetuum efficere non potuerunt. Impavide enim non solum illos legimus, sed vobis etiam, ut videtis, inspiciendos offerimus, cum futurum sciamus, ut grati omnibus videan- tur. Atque etiamsi paucis pėrsuadeamus, maxima tamen lucra faciemus. Nam ut boni agricolæ merce- dem a Bomino percipiemus. stum in cœlum evecturus erat, cuin eum ex mor- C tuis excitassel, ibique retenturus donec percutiat inimicos ei damones, ac nnmerus præcognitorum ab eo bonorum et virtute præditorum expleatur, D propter quos etiam conflagrationem nondum indu- Alexandrinus Protrept., p. 60, qui verba Isaiæ sic cilat : GRA- BIUS. publ., desumpta sunt, et citantur a Clem. Alexand. Strom. v, p. et Theodoreto lib. adversus Gracos. IDEM. Ut intelligatur S. mar- tyris sententia, in memoriain revocandum est quod paulo ante dicebat n. 43, fatum ineluctabile in eo positum esse, ut bonis et malis præmia rependan- tur; non vero ut hic bonus sit, iste malus. Sic igi- tur hoc loco judicium, quod de singulis hominibus instituendum est, distinguitur ab ea lege, et veluti ineluctabili, ut ipse appellat, fato, quo bonis et malis æqua merces solvenda. Atque huc redit tota sententia: Statutum apud Deum, ut cum singuli homines ab eo judicandi sint, justa virtuti et vitio remuneratio tribuatur. occurrant dicenda, quam ut his notæ angustiis con- tineantur, hujus rei examen visum est rejiciendum in Praefat. part. lll. 45. Quod autem parens universorum Deus Chri- 45. Ὅτι δὲ ἀγαγεῖν τὸν Χριστὸν εἰς τὸν οὐρανὸν (12) Η μάχαιρα... τὸ πῦρ. Hæc imitatur Clemens (15) Αιτία ελομένου. Hæc e libro decimo De re- (14) Παρ' αὐτῶν. Legendum videtur παρ' αὐτόν (15) Θάνατος ωρίσθη. De hac lege cum plura

σιν (16) πεποίηται· ἐπακούσατε τῶν εἰρημένων διὰ Α Δαβίδ τοῦ προφήτου. Ἔστι δὲ ταῦτα· Εἶπεν ὁ Κύ ριος τῷ Κυρίῳ μου· Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου υποπόδιον τῶν ποδῶν σου. Ράβδον δυνάμεως ἐξαποστελεῖ σοι Κύριος ἐξ Ἱερουσαλήμ· καὶ κατακυρίευε ἐν μέσῳ τῶν ἐχθρῶν σου. Μετὰ σοῦ ἡ ἀρχὴ ἐν ἡμέρᾳ τῆς δυ- νάμεώς σου ἐν ταῖς λαμπρότησι τῶν ἁγίων σου. Ἐκ γαστρὸς πρὸ ἑωσφόρου ἐγέννησά σε. Τὸ οὖν εἰρημένον, Ράβδον δυνάμεως ἐξαποστελεῖ σοι ἐξ Ἱερουσαλήμ, προαγγελτικὸν τοῦ λόγου τοῦ ἰσχυροῦ, ἂν ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ οἱ ἀπόστολοι αὐτοῦ ἐξελθόντες, πανταχοῦ ἐκήρυξαν. Καίπερ θανάτου (17) ὁρισθέντος κατὰ τῶν διδασκόντων, ἢ ὅλως ὁμολογούντων τὸ δνομα τοῦ Χριστοῦ, ἡμεῖς πανταχοῦ καὶ ἀσπαζό- μεθα, καὶ διδάσκομεν. Εἰ δὲ καὶ ὑμεῖς ὡς ἐχθροὶ εντεύξεσθε τοῖσδε τοῖς λόγοις, οὐ πλέον τι δύνασθε, ὡς προέφημεν, τοῦ φονεύειν· ὅπερ ἡμῖν μὲν οὐδε μίαν βλάβην φέρει· ὑμῖν δὲ καὶ πᾶσι τοῖς ἀδίκως ἐχθραίνουσι, καὶ μὴ μετατιθεμένοις, κόλασιν διὰ πυρὸς αἰωνίαν ἐργάζεται. τὴν (18) τῶν δεδιδαγμένων ὑφ' ἡμῶν εἴπωσι, προ ἐτῶν ἑκατὸν πεντήκοντα (19) γεγεννῆσθαι τὸν Χριστὸν λέγειν ἡμᾶς ἐπὶ Κυρηνίου, δεδιδαχέναι δὲ ἅ φαμεν διδάξαι αὐτὸν ὕστερον χρόνοις ἐπὶ Ποντίου Πιλάτου, καὶ ἐπικαλῶσιν (20), ὡς ἀνευθύνων ὄντων τῶν προ γεγενημένων πάντων ἀνθρώπων, φθάσαντες τὴν ἀπο ρίαν λυσώμεθα. Τὸν Χριστὸν πρωτότοκον τοῦ Θεοῦ εἶναι ἐδιδάχθημεν, καὶ προς μηνύσαμεν λόγον όντα (21), οὗ πᾶν γένος ἀνθρώπων μετέσχε· καὶ οἱ μετὰ λόγου βιώσαντες Χριστιανοί εἰσι, κἂν ἄθεοι ἐνομίσθησαν· οἷον ἐν Ἕλλησι μὲν Σωκράτης καὶ Ηράκλειτος, καὶ οἱ ὅμοιοι αὐτοῖς· ἐν βαρβάροις δὲ ᾽Αβραὰμ, καὶ ᾿Ανα- νέας, καὶ Αζαρίας, καὶ Μισαήλ, καὶ Ἠλίας, καὶ ἄλλοι πολλοί, ὧν τὰς πράξεις ἢ τὰ ὀνόματα καταλέγειν μακρὸν εἶναι ἐπιστάμενοι, τανῦν παραιτούμεθα. Ὥστε καὶ οἱ προγενόμενοι ἄνευ λόγου βιώσαντες ἄχρηστοι καὶ ἐχθροὶ τῷ Χριστῷ ἦσαν, καὶ φονεῖς τῶν μετὰ λόγου βιούντων· οἱ δὲ μετὰ λόγου βιώ σαντες καὶ βιοῦντες Χριστιανοί (22), καὶ ἄφοβοι, καὶ ἀτάραχοι ὑπάρχουσι. Δι' ήν δ' αἰτίαν διὰ δυνάμεως τοῦ λόγου κατὰ τὴν τοῦ Πατρὸς πάντων καὶ Δεσπότου Θεοῦ βουλὴν, διὰ Παρθένου ἄνθρωπος ἀπεκυήθη, καὶ Ἰησοῦς ἐπωνομάσθη, καὶ σταυρωθεὶς ἀποθανὼν ἀνέ Β Εt ρωσιν ἡμεῖς. Οττο. επικλῶσιν. ἐγκαλῶσι Χρηστιανοί, APOLOGIA I PRO CHRISTIANIS. , xit; audite propheta Davidis verba, quæ sunt s Psal. cis, 1-3. num. et 12. C ejusmodi Dixit Dominus Domino meo: sede a dextris meis : donec ponam inimicos tuos scabel- lum pedum tuorum. Virgam virtutis emittet tibi Dominus ex Hierusalem: et dominare in medio ini- micorum tuorum. Tecum principatus in die polen- tiæ tuæ in splendoribus sanctorum tuorum. Ex utero ante luciferum genui teº. Quod igitur dieturn est Virgam virtutis emittet tibi ex Hierusalem, præsignificatio erat potentis illius doctrinæ, quam ejus apostoli Hierosolymis profecti ubique praedi- caverunt. Et quamvis mors decreta et constituta sit docentibus aut omnino confitentibus nomen Christi, nos ubique et amplectimur et docemus. Quod si vos quoque lræc animo inimico legetis, nihil amplius, ut jam diximus ®, polestis quam oc- cidere. Quod sane nullum nobis damnum affert, vobis autem ac omnibus injusto odio indulgentibus, nec pœnitentiam agentibus, æternum per ignem supplicium conficit. docuimus detorquenda, Christum dicant ante annos centum et quinquaginta natum a nobis dici sub Cyrenio, ac post illud tempus ea docuisse, quæ ipsum docuisse dicimus, sub Pontio Pilato; indeque consequi objiciant, ut insontes sint homines omnes, qui ante illud tempus fuere; dubitationis solutionem occupabimus. Christum primogenitum Dei esse ac rationem illam, cujus omne hominum genus par- ticeps erat, didicimus, et supra declaravimus. qui cum ratione vixerunt, Christiani sunt, etiamsi athei existimati sint; quales apud Græcos fuere Socrates et Heraclitus; apud barbaros autem Abraham, Ananias, Azarias, Misael et Elias, ae multi alii quorum actionibus aut nominibus recen- sendis, quia longum id esse scinus, nunc super- sedemus. Similiter qui olim absque ratione vixere improbi et Christo inimici fuere, et eorum, qui cum ratione vivebant, homicidæ. Qui vero cum ra- tione vixerunt et vivunt, Christiani sunt atque im- pavidi et intrepidi. Quam autem ob causam per virtutem Verbi secundum Patris universorum et Domini Dei voluntatem ex Virgine genitus sit et Jesus cognominatus, ac crucifixus et mortuus re- observavit Billius lib. Observ. sacr., cap. 6, idque probat ex aliis locis, in quibus Justinus hanc vocem usurpat, nempe hujus Apol. n. et 60, et Apol. 2, n. 6. verba Thirlbius, vel paulo post ante prorsus mendose. His enim occurrit Justinus, quæ ad detorquenda illius dicta magis quam ad refel- lenda spectabant. Tertullianus ad nationes 1, c. 7: Igitur ætati nostræ rondum anni CCL; sed paulo post, c. : Ut supra, in- quit, cdidimus, alatis nostra nondum anni ccc. Claromontanus ad marginem Non magis necessaria Langi emendatio, qui legi posse existi- mat, incusent, objiciant. Justinus de Verbo locutus est; præcipue vero n. 5, 10, 12, 23, 32. Sed Christum esse rationem illam, cujus omnes homines sunt participes præcipue do - cet in Apologia secunda n. et 9. tyris sententia, sed quia illam obscurare nonnulli tentarunt, eorum commenta refelluntur in Præfa- tione. Quod autem nonnulli legendum putant hoc etiam loco id supra explosinius n. 4. 46. Ἵνα δὲ μή τινες ἀλογισταίνοντες εἰς ἀποτρο 46. Ne qui autem a ratione aberrantes, ad ea quæ (16) Τὴν ἐπικύρωσιν. Legendum esse επιπύ- D (20) Επικαλῶσιν. R. Steph. ad calcem et codex (17) Καίπερ θανάτου. Præmittit και ante hæc (18) Αποτροπήν. Idem legit ανατροπήν, sed (19) Numerus rotundus. Similiter alii Patres, ut (21) Προεμηνύσαμεν λόγον όντα. Jam spe (22) Χριστιανοί είσι. Non obscura est S. mar

στη, καὶ ἀνελήλυθεν εἰς οὐρανὸν, ἐκ τῶν διὰ τοσού Β 48. δεὶς κατανοεῖ. Ἀπὸ προσώπου ἀδικίας ἦρται ὁ ἐκ τοῦ μέσου (28). των εἰρημένων ὁ νουνεχής καταλαβεῖν δυνήσεται. Ἡμεῖς δὲ, οὐκ ἀναγκαίου ὄντος τανῦν τοῦ περὶ τῆς ἀποδείξεως τούτου λόγου, ἐπὶ τὰς ἐπειγούσας ἀπο· δείξεις πρὸς τὸ παρὸν χωρήσωμεν. • ἔμελλεν, ἀκούσατε τῶν εἰρημένων ὑπὸ τοῦ προφητι κοῦ Πνεύματος. Είρηνται δὲ οἱ λόγοι ὡς ἀπὸ προσώ που λαῶν θαυμαζόντων τὰ γεγενημένα. Εἰσὶ δὲ οἵδε Εγενήθη ἔρημος Σιών, ὡς ἔρημος ἐγενήθη Ιε- ρουσαλήμ· εἰς κατάραν ὁ οἶκος, τὸ ἅγιον ἡμῶν· καὶ ἡ δόξα ἣν εὐλόγησαν οι πατέρες ἡμῶν, ἐμβο νήθη πυρίκαυστος· καὶ πάντα τὰ ἔνδοξα αὐτῆς συνέπεσε. Καὶ ἐπὶ τούτοις ἀνέσχου, καὶ ἐσιώπη- σας, καὶ ἐταπείνωσας ἡμᾶς σφόδρα. Καὶ ὅτι ἠρή- μωτο (23) Ἱερουσαλήμ, ὡς προείρητο γεγενῆσθαι, πεπεισμένοι ἐστέ. Εἴρηται δὲ καὶ περὶ τῆς ἐρημώ σεως αὐτῆς, καὶ περὶ τοῦ μὴ ἐπιτραπήσεσθαι μηδένα αὐτῶν οἰκεῖν, διὰ Ἡσαΐου τοῦ προφήτου οὕτως· Ἡ γῆ αὐτῶν ἔρημος· ἔμπροσθεν αὐτῶν οἱ ἐχθροὶ αὐτῶν αὐτὴν φάγονται, καὶ οὐκ ἔσται (24) ἐξ αὐτῶν ὁ κατοικῶν ἐν αὐτῇ. Οτι δὲ φυλάσσεται ὑφ᾽ ὑμῶν, ὅπως μηδεὶς ἐν αὐτῇ γένηται, καὶ θάνατος (25) κατὰ τοῦ καταλαμβανομένου Ιουδαίου εἰσιόντος ὥρι σται, ἀκριβῶς ἐπίστασθε (26). νεκροὺς ἀνεγερεῖν ὁ ἡμέτερος Χριστὸς προεφητεύθη, ἀκούσατε τῶν λελεγμένων. Εστι δὲ ταῦτα· Τῇ παρ- ουσίᾳ αὐτοῦ ἁλεῖται χωλὸς ὡς ἔλαφος, καὶ τρανὴ ἔσται γλῶσσα μογιλάλων· τυφλοὶ ἀνα βλέψουσι, καὶ λεπροί καθαρισθήσονται, καὶ νε- κροὶ ἀναστήσονται, καὶ περιπατήσουσιν. Ὅτι τε ταῦτα ἐποίησεν, ἐκ τῶν ἐπὶ Ποντίου Πιλάτου γενο- μένων αὐτῷ (27) μαθεῖν δύνασθε. Πῶς τε προμεμή- νυται ὑπὸ τοῦ προφητικοῦ Πνεύματος ἀναιρεθησόμε νος ἅμα τοῖς ἐπ' αὐτὸν ἐλπίζουσιν ἀνθρώποις, ἀκού σατε τῶν λεχθέντων διὰ Ἡσαΐου. Ἔστι δὲ ταῦτα· Ἴδε ὡς ὁ δίκαιος ἀπώλετο, καὶ οὐδεὶς ἐκδέχεται τῇ καρδίᾳ· καὶ ἄνδρες δίκαιοι αίρονται, καὶ οὐ δίκαιος, καὶ ἔσται ἐν εἰρήνῃ ἡ ταφὴ αὐτοῦ, ἦρτα ὅτι οἱ οὐ προσδοκήσαντες αὐτὸν λαοὶ τῶν ἐθνῶν προσ- κυνήσουσιν αὐτόν· οἱ δὲ ἀεὶ προσδοκῶντες Ἰουδαίοι ἀγνοήσουσι παραγενόμενον αὐτόν· ἐλέχθησαν δὲ οἱ λόγοι ὡς ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ. Εἰσὶ δὲ οὗτοι· Ἐμφανὴς ἐγενήθην τοῖς ἐμὲ μὴ ἐπερωτῶσιν. εὑρέθην τοῖς ἐμὲ μὴ ζητοῦσιν. Εἶπον, Ιδού είμι ᾑρήμωτο, γενέσθαι γενήσεσθαι. Οττο. ἡ ταφὴ αὐτοῦ ἦρται ἐκ τοῦ μέσου, κι S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS surrexit et in curiam redierit, facile ex his, quæ tot A verbis disseruimus, vir prudens intelligat. Nunc autem cum minus necessaria sit hujus rei demon- stratio, ad ea quæ magis urgent, demonstranda progrediamur. dæorum terra vastaretur; audite quid dicat pro- pheticus Spiritus. Sunt autem verba velut ex per- sona populorum id, quod acciderat, admirantium ad hunc modum expressa: Deserta facta est Sion, tanquam desolata facta est Hierusalem: in male- dictionem domus, sanctuarium nostrum : et gloria, cui benedixerunt patres nostri, facta est igni com- busta, et omnia gloriosa ejus conciderunt. Et super omnibus his sustinuisti, et tacuisti et humiliasti nos valde s. Porro Hierusalem in solitudinem redactam fuisse, sicut prædictum fuerat, persuasum vobis est. Illam autem in solitudinem redactum iri, nec cuiquam illorum permissum iri eam incolere, sic per Isaiam prophetam dictum est: Terra eorum de- seria : in conspectu eorum inimici eorum ipsam co- medunt; et non erit ex illis habitans in ea 98. Ca- vere autem vos ne quis Judæus in ea sit, ac mortem ingredienti Judæo, si deprehendatur, con- stitutam esse, præclare nostis. Atque illud etiam prædictum esse, Chri- stum nostrum morbos omnes curaturum et mor- tuos excitaturum, ex his verbis audite: In adventu ejus saliet claudus sicut cervus et diserta erit lingua mulorum; cæci videbunt, et leprosi mundabuntur, et mortui resurgent et ambulabunt . Quæ quidem & ab eo facta esse ex confectis sub Pontio Pilato Actis discere potestis. Quo etiam modo Spiritus propheticus eum cum hominibus in eum speranti - bus occisum iri prædixerit, audite Isaiæ verba, quæ sic habent: Ecce quomodo periit justus, et nemo percipit corde: et viri justi tolluntur, el nemo considerat. A facie injustitiæ sublatus est justus, et erit in pace sepultura ejus, sublatus est e medio ‘. ut eum populi gentium adorarent, qui minime ex- spectabant, Judi vero qui semper exspectabant, advenientem non agnoscerent. Hæc autem velut ex ipsius Christi persona dicta sunt in hunc modum : Manifestus factus sum non interrogantibus me: in- ventus sum ab his, qui me non quærebant. Dixi, Isa. LXIV, 10-12. 7. C D 9s Isa. 1, convenientius mihi videtur in solitudinem redacta fuerat. Ibidem Sylburgius mallet vel Sed mihi videtur Justinus praeter- itum tempus usurpare, quia in ipsa prophetia idem tempus usurpatur. so Isa. xxxv, 6. logi n. 16. Isa. Lvit, 1. Jeremia dicta esse de Babylone cap. L, v. 5. Vide Jerem. ut, v. 15. c. 16. Vide Valesium ad Euseb. Hist. eccl., 19, 6. ut supra n. 33, Casaubonus admonuit exercit. ult., p. 554. n. 37, This- bius observavit. 47. Quod ergo illud etiam futurum erat, ut Ju- 49. Ac rursum quomodo futurum Isaias dixerit, 47. Ὅτι οὖν καὶ ἐκπορθηθήσεσθαι ἡ γῆ Ἰουδαίων 48. Οτι δὲ καὶ θεραπεύσειν πάσας νόσους, καὶ 49. Καὶ πάλιν πῶς δι' αὐτοῦ Ἡσαΐου λέλεκται, (23) Ηρήμωτο. Nonnulli malunt ήρήμωται. Sed (24) Καὶ οὐκ ἔσται. Observat Thirlbius hæc (45) Καὶ θάνατος. De hac lege vide Not. ad Dia- (26) Ejusdem interdicti meminit in Dialogo, (27) Γενομένων αὐτῷ. Legendum esse ἄκτων, (28) Πρται ἐκ τοῦ μέσου. Legitur in Dialogo

στη, καὶ ἀνελήλυθεν εἰς οὐρανὸν, ἐκ τῶν διὰ τοσού Β 48. δεὶς κατανοεῖ. Ἀπὸ προσώπου ἀδικίας ἦρται ὁ ἐκ τοῦ μέσου (28). των εἰρημένων ὁ νουνεχής καταλαβεῖν δυνήσεται. Ἡμεῖς δὲ, οὐκ ἀναγκαίου ὄντος τανῦν τοῦ περὶ τῆς ἀποδείξεως τούτου λόγου, ἐπὶ τὰς ἐπειγούσας ἀπο· δείξεις πρὸς τὸ παρὸν χωρήσωμεν. • ἔμελλεν, ἀκούσατε τῶν εἰρημένων ὑπὸ τοῦ προφητι κοῦ Πνεύματος. Είρηνται δὲ οἱ λόγοι ὡς ἀπὸ προσώ που λαῶν θαυμαζόντων τὰ γεγενημένα. Εἰσὶ δὲ οἵδε Εγενήθη ἔρημος Σιών, ὡς ἔρημος ἐγενήθη Ιε- ρουσαλήμ· εἰς κατάραν ὁ οἶκος, τὸ ἅγιον ἡμῶν· καὶ ἡ δόξα ἣν εὐλόγησαν οι πατέρες ἡμῶν, ἐμβο νήθη πυρίκαυστος· καὶ πάντα τὰ ἔνδοξα αὐτῆς συνέπεσε. Καὶ ἐπὶ τούτοις ἀνέσχου, καὶ ἐσιώπη- σας, καὶ ἐταπείνωσας ἡμᾶς σφόδρα. Καὶ ὅτι ἠρή- μωτο (23) Ἱερουσαλήμ, ὡς προείρητο γεγενῆσθαι, πεπεισμένοι ἐστέ. Εἴρηται δὲ καὶ περὶ τῆς ἐρημώ σεως αὐτῆς, καὶ περὶ τοῦ μὴ ἐπιτραπήσεσθαι μηδένα αὐτῶν οἰκεῖν, διὰ Ἡσαΐου τοῦ προφήτου οὕτως· Ἡ γῆ αὐτῶν ἔρημος· ἔμπροσθεν αὐτῶν οἱ ἐχθροὶ αὐτῶν αὐτὴν φάγονται, καὶ οὐκ ἔσται (24) ἐξ αὐτῶν ὁ κατοικῶν ἐν αὐτῇ. Οτι δὲ φυλάσσεται ὑφ᾽ ὑμῶν, ὅπως μηδεὶς ἐν αὐτῇ γένηται, καὶ θάνατος (25) κατὰ τοῦ καταλαμβανομένου Ιουδαίου εἰσιόντος ὥρι σται, ἀκριβῶς ἐπίστασθε (26). νεκροὺς ἀνεγερεῖν ὁ ἡμέτερος Χριστὸς προεφητεύθη, ἀκούσατε τῶν λελεγμένων. Εστι δὲ ταῦτα· Τῇ παρ- ουσίᾳ αὐτοῦ ἁλεῖται χωλὸς ὡς ἔλαφος, καὶ τρανὴ ἔσται γλῶσσα μογιλάλων· τυφλοὶ ἀνα βλέψουσι, καὶ λεπροί καθαρισθήσονται, καὶ νε- κροὶ ἀναστήσονται, καὶ περιπατήσουσιν. Ὅτι τε ταῦτα ἐποίησεν, ἐκ τῶν ἐπὶ Ποντίου Πιλάτου γενο- μένων αὐτῷ (27) μαθεῖν δύνασθε. Πῶς τε προμεμή- νυται ὑπὸ τοῦ προφητικοῦ Πνεύματος ἀναιρεθησόμε νος ἅμα τοῖς ἐπ' αὐτὸν ἐλπίζουσιν ἀνθρώποις, ἀκού σατε τῶν λεχθέντων διὰ Ἡσαΐου. Ἔστι δὲ ταῦτα· Ἴδε ὡς ὁ δίκαιος ἀπώλετο, καὶ οὐδεὶς ἐκδέχεται τῇ καρδίᾳ· καὶ ἄνδρες δίκαιοι αίρονται, καὶ οὐ δίκαιος, καὶ ἔσται ἐν εἰρήνῃ ἡ ταφὴ αὐτοῦ, ἦρτα ὅτι οἱ οὐ προσδοκήσαντες αὐτὸν λαοὶ τῶν ἐθνῶν προσ- κυνήσουσιν αὐτόν· οἱ δὲ ἀεὶ προσδοκῶντες Ἰουδαίοι ἀγνοήσουσι παραγενόμενον αὐτόν· ἐλέχθησαν δὲ οἱ λόγοι ὡς ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ. Εἰσὶ δὲ οὗτοι· Ἐμφανὴς ἐγενήθην τοῖς ἐμὲ μὴ ἐπερωτῶσιν. εὑρέθην τοῖς ἐμὲ μὴ ζητοῦσιν. Εἶπον, Ιδού είμι ᾑρήμωτο, γενέσθαι γενήσεσθαι. Οττο. ἡ ταφὴ αὐτοῦ ἦρται ἐκ τοῦ μέσου, κι S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS surrexit et in curiam redierit, facile ex his, quæ tot A verbis disseruimus, vir prudens intelligat. Nunc autem cum minus necessaria sit hujus rei demon- stratio, ad ea quæ magis urgent, demonstranda progrediamur. dæorum terra vastaretur; audite quid dicat pro- pheticus Spiritus. Sunt autem verba velut ex per- sona populorum id, quod acciderat, admirantium ad hunc modum expressa: Deserta facta est Sion, tanquam desolata facta est Hierusalem: in male- dictionem domus, sanctuarium nostrum : et gloria, cui benedixerunt patres nostri, facta est igni com- busta, et omnia gloriosa ejus conciderunt. Et super omnibus his sustinuisti, et tacuisti et humiliasti nos valde s. Porro Hierusalem in solitudinem redactam fuisse, sicut prædictum fuerat, persuasum vobis est. Illam autem in solitudinem redactum iri, nec cuiquam illorum permissum iri eam incolere, sic per Isaiam prophetam dictum est: Terra eorum de- seria : in conspectu eorum inimici eorum ipsam co- medunt; et non erit ex illis habitans in ea 98. Ca- vere autem vos ne quis Judæus in ea sit, ac mortem ingredienti Judæo, si deprehendatur, con- stitutam esse, præclare nostis. Atque illud etiam prædictum esse, Chri- stum nostrum morbos omnes curaturum et mor- tuos excitaturum, ex his verbis audite: In adventu ejus saliet claudus sicut cervus et diserta erit lingua mulorum; cæci videbunt, et leprosi mundabuntur, et mortui resurgent et ambulabunt . Quæ quidem & ab eo facta esse ex confectis sub Pontio Pilato Actis discere potestis. Quo etiam modo Spiritus propheticus eum cum hominibus in eum speranti - bus occisum iri prædixerit, audite Isaiæ verba, quæ sic habent: Ecce quomodo periit justus, et nemo percipit corde: et viri justi tolluntur, el nemo considerat. A facie injustitiæ sublatus est justus, et erit in pace sepultura ejus, sublatus est e medio ‘. ut eum populi gentium adorarent, qui minime ex- spectabant, Judi vero qui semper exspectabant, advenientem non agnoscerent. Hæc autem velut ex ipsius Christi persona dicta sunt in hunc modum : Manifestus factus sum non interrogantibus me: in- ventus sum ab his, qui me non quærebant. Dixi, Isa. LXIV, 10-12. 7. C D 9s Isa. 1, convenientius mihi videtur in solitudinem redacta fuerat. Ibidem Sylburgius mallet vel Sed mihi videtur Justinus praeter- itum tempus usurpare, quia in ipsa prophetia idem tempus usurpatur. so Isa. xxxv, 6. logi n. 16. Isa. Lvit, 1. Jeremia dicta esse de Babylone cap. L, v. 5. Vide Jerem. ut, v. 15. c. 16. Vide Valesium ad Euseb. Hist. eccl., 19, 6. ut supra n. 33, Casaubonus admonuit exercit. ult., p. 554. n. 37, This- bius observavit. 47. Quod ergo illud etiam futurum erat, ut Ju- 49. Ac rursum quomodo futurum Isaias dixerit, 47. Ὅτι οὖν καὶ ἐκπορθηθήσεσθαι ἡ γῆ Ἰουδαίων 48. Οτι δὲ καὶ θεραπεύσειν πάσας νόσους, καὶ 49. Καὶ πάλιν πῶς δι' αὐτοῦ Ἡσαΐου λέλεκται, (23) Ηρήμωτο. Nonnulli malunt ήρήμωται. Sed (24) Καὶ οὐκ ἔσται. Observat Thirlbius hæc (45) Καὶ θάνατος. De hac lege vide Not. ad Dia- (26) Ejusdem interdicti meminit in Dialogo, (27) Γενομένων αὐτῷ. Legendum esse ἄκτων, (28) Πρται ἐκ τοῦ μέσου. Legitur in Dialogo

Α τόν· τῷ μώλωπι αὐτοῦ ἡμεῖς ἰάθημεν. Πάντες ὡς πρόβατα επλανήθημεν, ἄνθρωπος τῇ ὁδῷ αὐτοῦ ἐπλανήθη· καὶ παρέδωκεν αὐτὸν ταῖς ἁμαρτίαις ἡμῶν, καὶ αὐτὸς διὰ τὸ κεκακῶσθαι οὐκ ἀνοίγει τὸ στόμα αὐτοῦ. Ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη, καὶ ὡς ἀμνὸς ἐναντίον τοῦ κείροντος αὐτὸν ἄφων νος, οὕτως οὐκ ἀνοίγει τὸ στόμα αὐτοῦ. Ἐν τῇ ταπεινώσει αὐτοῦ ἡ κρίσις αὐτοῦ ἤρθη. Μετά οὖν τὸ σταυρωθῆναι αὐτὸν, καὶ οἱ γνώριμοι αὐτοῦ πάντες ἀπέστησαν, ἀρνησάμενοι αὐτόν· ὕστερον δὲ, ἐκ νεκρῶν ἀναστάντος, καὶ ὀφθέντος αὐτοῖς, καὶ ταῖς προφητείαις ἐντυχεῖν, ἐν αἷς πάντα ταῦτα προ είρητο γενησόμενα, διδάξαντος, καὶ εἰς οὐρανὸν ἀνερχόμενον ἰδόντες, καὶ πιστεύσαντες, καὶ δύναμιν ἐκεῖθεν αὐτοῖς πεμφθεῖσαν παρ' αὐτοῦ λαβόντες, καὶ εἰς πᾶν γένος ἀνθρώπων ἐλθόντες, ταῦτα ἐδίδαξαν, καὶ ἀπό στολοι προσηγορεύθησαν. ὁ ταῦτα πάσχων ἀνεκδιήγητον ἔχει τὸ γένος, καὶ βα- σιλεύει τῶν ἐχθρῶν, ἔφη οὕτως· Τὴν γενεὰν αὐτοῦ τις διηγήσεται; ὅτι αἵρεται ἀπὸ τῆς γῆς ἡ ζωὴ αὐτοῦ· ἀπὸ τῶν ἀνομιῶν αὐτῶν ἥκει εἰς θάνα Εt τον. Καὶ δώσω τους πονηροὺς ἀντὶ τῆς ταφῆς αὐτοῦ, καὶ τοὺς πλουσίους ἀντὶ τοῦ θανάτου αὐτ τοῦ· ὅτι ἀνομίαν οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ εὑρέθη δό λος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ· καὶ Κύριος βούλεται καθαρίσαι αὐτὸν τῆς πληγῆς. Ἐὰν δῶται περὶ ἁμαρτίας, ἡ ψυχὴ ὑμῶν ὄψεται σπέρμα μακρό- βιον. Καὶ βούλεται Κύριος ἀφελεῖν ἀπὸ πόνου τὴν ψυχὴν αὐτοῦ, δεῖξαι αὐτῷ φῶς, καὶ πλά σαι τῇ συνέσει, δικαιῶσαι δίκαιον εὖ δουλεύοντα πολλοῖς· καὶ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν αὐτὸς ἀνοίσει· διὰ τοῦτο αὐτὸς κληρονομήσει πολλοὺς. καὶ τῶν ἰσχυρῶν μεριεῖ σκύλα· ἀνθ' ὧν παρεδόθη εἰς θά νατον ἡ ψυχὴ αὐτοῦ, καὶ ἐν τοῖς ἀνόμοις ἐλο- γίσθη, καὶ αὐτὸς ἁμαρτίας πολλῶν ἀνήνεγκε, καὶ διὰ τὰς ἀνομίας αὐτῶν αὐτὸς παρεδόθη. Ως δὲ καὶ εἰς τὸν οὐρανὸν ἔμελλεν ἀνιέναι, καθώς προε φητεύθη, ἀκούσατε· ἐλέχθη δὲ οὕτως· Αρατε πύ- λας οὐρανῶν, ἀνοίχθητε, ἵνα εἰσέλθῃ ὁ βασι λεὺς τῆς δόξης. Τίς ἐστιν οὗτος ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης; Κύριος κραταιός και Κύριος δυνατός. Ὡς δὲ καὶ ἐξ οὐρανῶν παραγίνεσθαι μετὰ δόξης μέλλει, ἀκούσατε καὶ τῶν εἰρημένων εἰς τοῦτο διὰ Ἱερεμίου (54) τοῦ προφήτου. Ἔστι δὲ ταῦτα· Ἰδοὺ ὡς υἱὸς ἀνθρώπου ἔρχεται ἐπάνω τῶν νεφελῶν τοῦ οὐρανοῦ, καὶ οἱ ἄγγελοι αὐτοῦ σὺν αὐτῷ. Ἐπειδὴ τοίνυν τὰ γενόμενα ἤδη πάντα απο δείκνυμεν πρὶν ἢ γενέσθαι προκεκηρύχθαι διὰ τῶν προφητῶν, ἀνάγκη καὶ περὶ τῶν ὁμοίως προφητευθέν των, μελλόντων δὲ γίνεσθαι, πίστιν ἔχειν, ὡς πάντως γενησομένων. Ον γὰρ τρόπον τὰ ἤδη γενόμενα, προ κεκηρυγμένα καὶ ἀγνοούμενα ἀπέβη, τὸν αὐτὸν τρό- πον καὶ τὰ λείποντα, κἂν ἀγνοῆται καὶ ἀπιστῆ ται (55), ἀποβήσονται. Δύο γὰρ αὐτοῦ παρουσίας προεκήρυξαν οἱ προφῆται· μίαν μὲν, τὴν ἤδη γενο- • και S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS ctionem non aperuit os suum. Sicut ovis ad victimam ductus est; et sicut agnus coram tondente mutus, sic non aperuit os suum. In humilitate sua judicium ejus sublatum est *. Postquam igitur crucifixus est, ab eo etiam discipuli omnes defecerunt, eum negan - tes; rursusque ex mortuis redivivus cum eis appa- ruisset, et prophetias, in quibus futura hæc omnia prædictum fuerat, legere docuisset, illumque ascen- dentem in coelum vidissent, et credidissent, ac vir- tute, quam inde illis immisit, accepta, ad omne hominum genus profecti essent; hæc docuere et apostoli appellati sunt. ticus eum, qui hæc patitur, non enarrabile genus habere, et inimicis suis imperare, sic locutus est : Generationem ejus quis enarrabit? Quia tollitur de terra vila ejus. Ab iniquitatibus eorum transit in mortem. dabo pessimos pro sepultura ejus, et di- vites pro morte illius. Quia iniquitatem non fecit, neque inventus est dolus in ore ejus : et Dominus 1ult mundare eum a plaga. Si datus fuerit pro pec- cato, anima vestra videbit semen longævum. Et vult Dominus auferre de dolore animam ejus, ostendere ei lucem, et formare intelligentia, justificare justum bene servientem multis. Et peccata nostṛa ipse por- tabit; propterea ipse possidebit multos, et fortium dividet spolia, pro eo quod tradita est ad mortem anima ejus; et in iniquis reputatus est, et ipse pec- cata multorum tulit, et propter iniquitates eorum traditus est. Quomodo autem et in cœlum ascen- surum esse illum prædictum sit, audite. Sic enim dictum est : Tollile porias calorum : aperimini, ut ingrediatur rex gloriæ. Quis est iste rex gloriæ ? Dominus fortis, et Dominus potens. Quomodo au- tem et de cœlis venturus sit cuin gloria, audite quæ ea de re dicta sunt per Jeremiam prophetam. Sic autern se habent: Ecce tanquam filius hominis venit in nubibus cœli, et angeli ejus cum eoº. ostendimus prædicta, antequam evenirent, per prophetas fuisse; necesse est et ea, quæ similiter prædicta sunt, ac aliquando evenient, omnino eventura credere. Quemadmodum enim ea quæ jam evenerunt, prædieta et ignorata evenerunt; ita et quæ supersunt, quamvis ignorentur ac non cre- dantur, evenient. Duos enim illius adventus præ- dixerunt prophetæ : unum quidem, qui jam exhi- C D 52. Isa. LIII, 1-8. * Ibid., 8-12. Psal. XXIII, 7. * Dan. vil, 13. cum, sed Danielis, jam multi observarunt, 31. Nobis autem ut ostenderet Spiritus prophe- B 51. Ἵνα δὲ μηνύσῃ ἡμῖν το προφητικ, Πνεῦμα, ὅτι 52. Quoniam igitur quæ evenerunt, jam omnia (54) Διὰ Ἱερεμίου. Non Jeremiæ esse hunc lu- (55) Καὶ ἀπιστῆται. lla Clarom. Editi ἀπιστεί

Α τὸ δὲ Ἰουδαϊκὸν καὶ Σαμαρειτικὸν φύλον, Ἰσραὴλ καὶ οἶκος Ἰακώβ κέκληνται. ὡς δὲ προεφητεύθη ότι πλείονες οἱ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν πιστεύοντες τῶν ἀπὸ Ἰου δαίων καὶ Σαμαρέων, τὰ προφητευθέντα ἀπαγγελού μεν. Ἐλέχθη δὲ οὕτως· Εὐφράνθητι στείρα ἡ οὐ τίκτουσα, ῥῆξον καὶ βόησον ἡ οὐκ ωδίνουσα, ότι πολλὰ τὰ τέκνα τῆς ἐρήμου μᾶλλον, ἢ τῆς ἐχού σης τὸν ἄνδρα. Ἔρημα γὰρ ἦν πάντα τὰ ἔθνη ἀλη θινοῦ Θεοῦ, χειρῶν ἔργοις λατρεύοντα· Ἰουδαῖοι δὲ καὶ Σαμαρεῖς, ἔχοντες τὸν παρὰ τοῦ Θεοῦ λόγον διὰ τῶν προφητῶν παραδοθέντα αὐτοῖς, καὶ ἀεὶ προσδοκή σαντες τὸν Χριστὸν, παραγενόμενον ἠγνόησαν, πλὴν ὀλίγων τινῶν, οὓς προείπε τὸ ἅγιον προφητικὸν Πνεῦ μα διὰ Ἡσαΐου σωθήσεσθαι. Εἶπε δὲ ὡς ἀπὸ προσώ που αὐτῶν· Εἰ μὴ Κύριος ἐγκατέλιπεν ἡμῖν σπέρ Β μα, ὡς Σόδομα και Γόμορρα ἂν ἐγενήθημεν. Σόδο μα γὰρ καὶ Γόμοῤῥα πόλεις τινὲς ἀσεβῶν ἀνδρῶν ἱστοροῦνται ὑπὸ Μωσέως γενόμεναι, ἃς πυρὶ καὶ θείῳ καύσας ὁ Θεὸς κατέστρεψε, μηδενὸς τῶν ἐν αὐτ ταῖς σωθέντος, πλὴν ἀλλοεθνοῦς τινος Χαλδαίου τὸ γένος, ᾧ ὄνομα Λώτ· σὺν ᾧ καὶ θυγατέρες διεσώθη- σαν. Καὶ τὴν πᾶσαν αὐτῶν χώραν ἔρημον καὶ κεκαυ μένην οὖσαν, καὶ ἄγονον μένουσαν, οι βουλόμενοι ὁρᾶν ἔχουσιν. Ὡς δὲ καὶ ἀληθέστεροι οἱ ἀπὸ τῶν ἐθ νῶν (41) καὶ πιστότεροι προεγινώσκοντο, ἀπαγγελοῦ- μεν τὰ εἰρημένα διὰ Ἡσαΐου τοῦ προφήτου. Εφη δε οὕτως· Ἰσραὴλ ἀπερίτμητος τὴν καρδίαν, τὰ δὲ έθνη τὴν ἀκροβυστίαν. Τὰ τοσαῦτα γοῦν ὁρώμενα, πειθὼ καὶ πίστιν τοῖς τἀληθὲς ἀσπαζομένοις καὶ μὴ φιλοδοξούσι, μηδὲ ὑπὸ παθῶν ἀρχομένοις, μετὰ λόγου ἐμφορῆσαι δύναται. ποιητῶν οὐδεμίαν ἀπόδειξιν φέρουσι τοῖς ἐκμανθά νουσι νέοις· καὶ ἐπὶ ἀπάτῃ (42) καὶ ἀπαγωγῇ τοῦ ἀνθρωπείου γένους εἰρῆσθαι ἀποδείκνυμεν κατ' ενέρ γειαν τῶν φαύλων δαιμόνων. Ακούσαντες γὰρ διά τῶν προφητῶν κηρυσσόμενον παραγενησόμενον τὸν Χριστὸν, καὶ κολασθησομένους διὰ πυρὸς τοὺς ἀπε βεῖς τῶν ἀνθρώπων, προεβάλλοντο πολλοὺς λεχθή ναι (45) λεγομένους υἱοὺς τῷ Διὶ, νομίζοντες δυνή σεσθαι ἐνεργῆσαι τερατολογίαν ἡγήσασθαι τοὺς ἀν- θρώπους τὰ περὶ τὸν Χριστὸν, καὶ ὁμοίως τοῖς ὑπὸ τεχθῆναι, Περσέα λεχθῆναι προεβάλλοντο, τεχθῆναι γενομένους υιούς, καὶ ὅμοια S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS nera a prophetico Spiritu gentes vocantur; Judaicæ autem et Samaritanæ tribus, Israel et domus Jacob. Quomodo autem prædictum sit plures ex gentibus credituros, quam ex Judæis et Samaritanis, vati- cinium afferemus, quod sic habet : Lætare, sterilis quæ non paris; erumpe et clama, quæ non parturis, quoniam multo plures sunt filii desertæ, quam ejus quæ habet virum *. Desertæ namque erant et veri Dei ignǝræ gentes omnes manuum opera colentes. Judæi autem et Samaritani, qui Dei verbum sibi per prophetas traditum habebant, et Christum semper exspectaverant, advenientem et præsentem non agnoverunt, paucis exceptis quos salvos fore Spiritus propheticus per Isaiam prædixit. Lo- cutus autem est velut ex eorum persona: Nisi Do- minus reliquisset nobis semen, quasi Sodoma et Go morrha facti essemus 17. Sodoma enim et Gomorrha memorantur a Moyse civitates quædam hominum impiorum fuisse, quas Deus igne et sulphure crematas evertit, nemine in eis servato, præter inquilinum quemdam, Chaldæum genere nomine Loth, quicum filiæ incolumes evaserunt. Hanc regionem omnem de- sertam et exustam esse et sterilem manere, possunt cernere qui voluerint. Quemadmodum autem et verio- res qui ex gentibus, et fideliores præcogniti fuerint, Isaiæ prophetæ dicta referemus, quæ sic habent: Israel incircumcisus corde, gentes autem præputio 18, Tol ergo et tanta ante oculos posita persuasione. et fidem iis, qui verum amplectuntur, nec opinio- nes sectantur, nec cupiditatibus serviunt, ratione nixam afferre possunt. dunt, nullam prorsus demonstrationem ediscen- tibus adolescentibus proferunt; sed hæc decipiendi et abducendi humani generis causa, maloruni dæ- monum operatione dicta demonstramus. Cum enin prædicari a prophetis audissent venturuin esse Christum, ac impios homines excruciatum iri ; perfecerunt ut multi dicerentur geniti Jøve filli; rati efficere se posse, ut quæ ad Christum spectant, ea homines prodigiosas fabulas, et iis quæ a poetis dicta sunt, similia existimarent. Atque hæc vul Isa. Liv, 1. Isa. 1, 9. Jer. 18, 26. C prima specie cum Justino pugnare Irenæus, qui plus negotii in ethnicis, quam in Judæis ad Chri- stum convertendis fuisse docet. ‹ Quapropter plus laborabat, inquit lib. iv, c. 24, qui in gentes apo- stolatum acceperat, quam qui in circumcisione præ- conabantur Filium Dei. Illos enim adjuvabant Scri- pturæ quas confirmavit Dominus et adimplevit talis veniens, qualis et prædicatur. Hic vero peregrina quædam eruditio et nova doctrina deos gentium non solum non esse deos, sed et idola esse dæmo- biorum; esse autem unum Deum...... et hujus Verbum naturaliter quidem invisibilem palpabi- lem et visibilem in hominibus factum. Sed obser- vandum est Irenæum in hoc Judæos cum ethnicis comparare, quod in istis Moyses quoddam veluti fundamentum jecisset, cui facilius deinceps super- struerent apostoli; in ethnicis autem docendis ini- tjum prædicandi ab ipsis elementis, ab ipsa Dei .. singularitate faciendum esset. Sed libentius et ge- nerosius ethnicos crèdidisse assentitur Irenæus, qui sic ibidem loquitur : ‹ Generosior autem rursus fides ostenditur, sermonem Dei assequentium sine instructione litterarum. » stinus n. 25, prolaturum se promiserat, hoc erat tertium, quod nunc de fabulis poetarum ad homines a fide avertendos excogitatis aggreditur. deri possit nempe eos qui geniti ex Jove dicuntur. Sed cum non multo post dicat Justinus tov nihil mutandum. Non enim dicit Justinus perfecisse dæmones, ut gigneretur Perseus, sed ut genitus diceretur. Fru- stra ergo legendum contendit Clericus, tom. Ili Biblioth. select. Legendo sana erunt omnia. Mox Thirlbius legendum conjicit. 54. Qui vero fabulosa poetarum commenta tra- (41) Αληθέστεροι οἱ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν. Videtur D 54. Οἱ δὲ παραδιδόντες τὰ μυθοποιηθέντα ὑπὸ τῶν (42) Καὶ ἐπὶ ἀπάτῃ. Ex tribus, quæ supra du- (43) Λεχθῆναι. Prima specie convenientius vi-

Α τὸ δὲ Ἰουδαϊκὸν καὶ Σαμαρειτικὸν φύλον, Ἰσραὴλ καὶ οἶκος Ἰακώβ κέκληνται. ὡς δὲ προεφητεύθη ότι πλείονες οἱ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν πιστεύοντες τῶν ἀπὸ Ἰου δαίων καὶ Σαμαρέων, τὰ προφητευθέντα ἀπαγγελού μεν. Ἐλέχθη δὲ οὕτως· Εὐφράνθητι στείρα ἡ οὐ τίκτουσα, ῥῆξον καὶ βόησον ἡ οὐκ ωδίνουσα, ότι πολλὰ τὰ τέκνα τῆς ἐρήμου μᾶλλον, ἢ τῆς ἐχού σης τὸν ἄνδρα. Ἔρημα γὰρ ἦν πάντα τὰ ἔθνη ἀλη θινοῦ Θεοῦ, χειρῶν ἔργοις λατρεύοντα· Ἰουδαῖοι δὲ καὶ Σαμαρεῖς, ἔχοντες τὸν παρὰ τοῦ Θεοῦ λόγον διὰ τῶν προφητῶν παραδοθέντα αὐτοῖς, καὶ ἀεὶ προσδοκή σαντες τὸν Χριστὸν, παραγενόμενον ἠγνόησαν, πλὴν ὀλίγων τινῶν, οὓς προείπε τὸ ἅγιον προφητικὸν Πνεῦ μα διὰ Ἡσαΐου σωθήσεσθαι. Εἶπε δὲ ὡς ἀπὸ προσώ που αὐτῶν· Εἰ μὴ Κύριος ἐγκατέλιπεν ἡμῖν σπέρ Β μα, ὡς Σόδομα και Γόμορρα ἂν ἐγενήθημεν. Σόδο μα γὰρ καὶ Γόμοῤῥα πόλεις τινὲς ἀσεβῶν ἀνδρῶν ἱστοροῦνται ὑπὸ Μωσέως γενόμεναι, ἃς πυρὶ καὶ θείῳ καύσας ὁ Θεὸς κατέστρεψε, μηδενὸς τῶν ἐν αὐτ ταῖς σωθέντος, πλὴν ἀλλοεθνοῦς τινος Χαλδαίου τὸ γένος, ᾧ ὄνομα Λώτ· σὺν ᾧ καὶ θυγατέρες διεσώθη- σαν. Καὶ τὴν πᾶσαν αὐτῶν χώραν ἔρημον καὶ κεκαυ μένην οὖσαν, καὶ ἄγονον μένουσαν, οι βουλόμενοι ὁρᾶν ἔχουσιν. Ὡς δὲ καὶ ἀληθέστεροι οἱ ἀπὸ τῶν ἐθ νῶν (41) καὶ πιστότεροι προεγινώσκοντο, ἀπαγγελοῦ- μεν τὰ εἰρημένα διὰ Ἡσαΐου τοῦ προφήτου. Εφη δε οὕτως· Ἰσραὴλ ἀπερίτμητος τὴν καρδίαν, τὰ δὲ έθνη τὴν ἀκροβυστίαν. Τὰ τοσαῦτα γοῦν ὁρώμενα, πειθὼ καὶ πίστιν τοῖς τἀληθὲς ἀσπαζομένοις καὶ μὴ φιλοδοξούσι, μηδὲ ὑπὸ παθῶν ἀρχομένοις, μετὰ λόγου ἐμφορῆσαι δύναται. ποιητῶν οὐδεμίαν ἀπόδειξιν φέρουσι τοῖς ἐκμανθά νουσι νέοις· καὶ ἐπὶ ἀπάτῃ (42) καὶ ἀπαγωγῇ τοῦ ἀνθρωπείου γένους εἰρῆσθαι ἀποδείκνυμεν κατ' ενέρ γειαν τῶν φαύλων δαιμόνων. Ακούσαντες γὰρ διά τῶν προφητῶν κηρυσσόμενον παραγενησόμενον τὸν Χριστὸν, καὶ κολασθησομένους διὰ πυρὸς τοὺς ἀπε βεῖς τῶν ἀνθρώπων, προεβάλλοντο πολλοὺς λεχθή ναι (45) λεγομένους υἱοὺς τῷ Διὶ, νομίζοντες δυνή σεσθαι ἐνεργῆσαι τερατολογίαν ἡγήσασθαι τοὺς ἀν- θρώπους τὰ περὶ τὸν Χριστὸν, καὶ ὁμοίως τοῖς ὑπὸ τεχθῆναι, Περσέα λεχθῆναι προεβάλλοντο, τεχθῆναι γενομένους υιούς, καὶ ὅμοια S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS nera a prophetico Spiritu gentes vocantur; Judaicæ autem et Samaritanæ tribus, Israel et domus Jacob. Quomodo autem prædictum sit plures ex gentibus credituros, quam ex Judæis et Samaritanis, vati- cinium afferemus, quod sic habet : Lætare, sterilis quæ non paris; erumpe et clama, quæ non parturis, quoniam multo plures sunt filii desertæ, quam ejus quæ habet virum *. Desertæ namque erant et veri Dei ignǝræ gentes omnes manuum opera colentes. Judæi autem et Samaritani, qui Dei verbum sibi per prophetas traditum habebant, et Christum semper exspectaverant, advenientem et præsentem non agnoverunt, paucis exceptis quos salvos fore Spiritus propheticus per Isaiam prædixit. Lo- cutus autem est velut ex eorum persona: Nisi Do- minus reliquisset nobis semen, quasi Sodoma et Go morrha facti essemus 17. Sodoma enim et Gomorrha memorantur a Moyse civitates quædam hominum impiorum fuisse, quas Deus igne et sulphure crematas evertit, nemine in eis servato, præter inquilinum quemdam, Chaldæum genere nomine Loth, quicum filiæ incolumes evaserunt. Hanc regionem omnem de- sertam et exustam esse et sterilem manere, possunt cernere qui voluerint. Quemadmodum autem et verio- res qui ex gentibus, et fideliores præcogniti fuerint, Isaiæ prophetæ dicta referemus, quæ sic habent: Israel incircumcisus corde, gentes autem præputio 18, Tol ergo et tanta ante oculos posita persuasione. et fidem iis, qui verum amplectuntur, nec opinio- nes sectantur, nec cupiditatibus serviunt, ratione nixam afferre possunt. dunt, nullam prorsus demonstrationem ediscen- tibus adolescentibus proferunt; sed hæc decipiendi et abducendi humani generis causa, maloruni dæ- monum operatione dicta demonstramus. Cum enin prædicari a prophetis audissent venturuin esse Christum, ac impios homines excruciatum iri ; perfecerunt ut multi dicerentur geniti Jøve filli; rati efficere se posse, ut quæ ad Christum spectant, ea homines prodigiosas fabulas, et iis quæ a poetis dicta sunt, similia existimarent. Atque hæc vul Isa. Liv, 1. Isa. 1, 9. Jer. 18, 26. C prima specie cum Justino pugnare Irenæus, qui plus negotii in ethnicis, quam in Judæis ad Chri- stum convertendis fuisse docet. ‹ Quapropter plus laborabat, inquit lib. iv, c. 24, qui in gentes apo- stolatum acceperat, quam qui in circumcisione præ- conabantur Filium Dei. Illos enim adjuvabant Scri- pturæ quas confirmavit Dominus et adimplevit talis veniens, qualis et prædicatur. Hic vero peregrina quædam eruditio et nova doctrina deos gentium non solum non esse deos, sed et idola esse dæmo- biorum; esse autem unum Deum...... et hujus Verbum naturaliter quidem invisibilem palpabi- lem et visibilem in hominibus factum. Sed obser- vandum est Irenæum in hoc Judæos cum ethnicis comparare, quod in istis Moyses quoddam veluti fundamentum jecisset, cui facilius deinceps super- struerent apostoli; in ethnicis autem docendis ini- tjum prædicandi ab ipsis elementis, ab ipsa Dei .. singularitate faciendum esset. Sed libentius et ge- nerosius ethnicos crèdidisse assentitur Irenæus, qui sic ibidem loquitur : ‹ Generosior autem rursus fides ostenditur, sermonem Dei assequentium sine instructione litterarum. » stinus n. 25, prolaturum se promiserat, hoc erat tertium, quod nunc de fabulis poetarum ad homines a fide avertendos excogitatis aggreditur. deri possit nempe eos qui geniti ex Jove dicuntur. Sed cum non multo post dicat Justinus tov nihil mutandum. Non enim dicit Justinus perfecisse dæmones, ut gigneretur Perseus, sed ut genitus diceretur. Fru- stra ergo legendum contendit Clericus, tom. Ili Biblioth. select. Legendo sana erunt omnia. Mox Thirlbius legendum conjicit. 54. Qui vero fabulosa poetarum commenta tra- (41) Αληθέστεροι οἱ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν. Videtur D 54. Οἱ δὲ παραδιδόντες τὰ μυθοποιηθέντα ὑπὸ τῶν (42) Καὶ ἐπὶ ἀπάτῃ. Ex tribus, quæ supra du- (43) Λεχθῆναι. Prima specie convenientius vi-

Α ταῖς προγεγραμμέναις προφητείαις, Ἰσχυρὸς ὡς γίγας δραμεῖν ὁδὸν, τὸν Ἡρακλέα ἰσχυρὸν, καὶ ἐχε περινοστήσαντα τὴν πᾶσαν γῆν ἔφασαν. "Οτε δὲ πάλιν ἔμαθον προφητευθέντα θεραπεύσειν αὐτὸν πᾶσαν νόσον, καὶ νεκροὺς ἀνεγερεῖν, τὸν. Ασκληπιὸν παρ- ήνεγκαν. υἱῶν τοῦ Διὸς τὸ σταυρωθῆναι ἐμιμήσαντο. Οὐ γὰρ ἐνοεῖτο αὐτοῖς, συμβολικῶς, ὡς προδεδήλωται, τῶν εἰς τοῦτο εἰρημένων πάντων λελεγμένων· ὅπερ, ὡς προεἶπεν ὁ προφήτης, το μέγιστον σύμβολον τῆς ἰσχύος καὶ ἀρχῆς αὐτοῦ ὑπάρχει, ὡς καὶ ἐκ τῶν ὑπ' ὄψιν πιπτόντων δείκνυται. Κατανοήσατε γὰρ πάντα Β τὰ ἐν τῷ κόσμῳ, εἰ ἄνευ τοῦ σχήματος τούτου διοι κεῖται, ἢ κοινωνίαν ἔχειν δύναται. Θάλασσα μὲν γὰρ (50) οὐ τέμνεται, ἢν μὴ τοῦτο τὸ τρόπαιον, δ καλεῖται ἱστίον, ἐν τῇ νηῒ σῶον μείνῃ· γῆ δὲ οὐκ ἀροῦται ἄνευ αὐτοῦ· σκαπανεῖς δὲ τὴν ἐργασίαν οὐ ποιοῦνται, οὐδὲ βαναυσουργοὶ ὁμοίως, εἰ μὴ διὰ τῶν τὸ σχῆμα τοῦτο ἐχόντων εργαλείων. Τὸ δὲ ἀνθρώ - πειον σχῆμα (51) οὐδενὶ ἄλλῳ τῶν ἀλόγων ζώων δια- φέρει, ἢ τῷ ὀρθόν τε εἶναι, καὶ ἔκτασιν χειρῶν ἔχειν, καὶ ἐν τῷ προσώπῳ ἀπὸ τοῦ μετωπίου τετα γμένον τὸν λεγόμενον μυξωτῆρα φέρειν, δι' οὗ ἡ τε ἀναπνοή ἐστι τῷ ζώῳ, καὶ οὐδὲν ἄλλο δείκνυσιν ἢ τὸ σχῆμα τοῦ σταυροῦ. Καὶ διὰ τοῦ προφήτου δὲ ἐλέχθη οὕτως· Πνεῦμα προ προσώπου (52) ἡμῶν, Χριστὸς Κύριος. Καὶ τὰ παρ' ὑμῖν δὲ σύμβολα τὴν τοῦ σχή ματος τούτου δύναμιν δηλοῖ · λλωμεν (53) καὶ τῶν τροπαίων δι' ὧν αἵ τε πρόοδοι ὑμῶν πανταχοῦ γίνονται· τῆς ἀρχῆς καὶ δυνάμεως τὰ σημεῖα ἐν τούτοις δει κνύντες, εἰ καὶ μὴ νοοῦντες τοῦτο πράττετε. Καὶ τῶν παρ' ὑμῖν ἀποθνησκόντων αὐτοκρατόρων τὰς εἰκόν νας (54) ἐπὶ τούτῳ τῷ σχήματι ἀνατίθετε, καὶ θεοὺς διὰ γραμμάτων (55) επονομάζετε. Καὶ διὰ λόγου Ο λλωμεν βιξι, βιξιλλῶν; τῶν βιξιλλῶν τῶν καλουμένων βιξιλλῶν. λέγω δὲ τὰ τῶν καλου- μένων παρ' ὑμῖν βιξιλλών. και δι' ἐπιγραμμάτων. διὰ διαγραμ S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS fuisse ac totum terrarum orbem peragrasse dixe- runt. Rursus postquam prædictum esse didicerunt, morbos omnes curaturum et mortuos excitaturum, Aesculapium induxerunt. cuntur, Jovis filiorum crucis supplicium imitati sunt. Neque enim illis in mentem venerat, eo quod non sine symbolis, ut demonstravimus, dicta fue- rint, quæcunque dicta ea de re fuerant; quæ qui- dem, ut supra dixit propheta *, maximum est ejus el potestatis et principatus signum, quemadmodum ex his etiam, quæ sub aspectum cadunt, ostendi- tur. Intuemini enim animo quæcunque in mundo versantur, an sine hac figura administrari, commercio inter se conjungi possint. Mare non se inditur, nisi tropaeum illud, quod dicitur velum, integrum in navi maneat. Terra vero absque eo non aratur; fossores opus non faciunt, nec in- nuarii pariter artifices nisi adhibitis hanc figuram præferentibus instrumentis. Humana autem forma non alia re ab animantibus rationis expertibus differt, nisi quod erecta est, et extensionem ma- nuum habet, et in vultu nasum a fronte prominen- tem gerit, qui et animali ad respirationem usui est, nec aliud quam crucis formam ostendit. Propheta quoque sic locutus est: Spiritus ante faciem no- stram Christus Dominus 25. Hujus etiam figuræ vim declarant vexillorum apud vos et tropæorum signa, quibuscum semper in publicum proceditis, ac in eis vestri imperii et potestatis insignia constitui- tis, licet id non animadvertentes faciatis. Quin et morientium apud vos imperatorum imagines in supra n. 35. Thren. 1V, 20. 1• Non immerito dæmonibus acceptum refert quid- quid poetæ de filiis Jovis finxerunt. 2° Neque etiam illud dubitari possit, quod S. martyr usu et expe- rientia videtur perspexisse, fabulas poetarum eth- icis permultis ansain attulisse Christianorum do- ctrine rejiciende. Trypho Judaeus Dialog. n. 70, rejicit, ut poetarum de Perseo fabulam, quod Justinus de Filio Dei ex Virgine genito docebat. Sed quod Bacchi fabulam ex prophetia Jacob, Herculis ex psalmi verbis deductam fuisse putat, id profecto Jongius tractum videtur. Julius Firmicus multas similiter fabulas, ex iis quæ de Christo prædicta erant, imitatione a dæmonibus expressas putat lib. De prof. relig. tionem Clericus, ut declamatoriam rationem. › Sed tamen etsi ejusmodi argumenta non multum habent per seipsa ponderis, inepta tamen videri non debent in disputatione adversus ethnicos, qui nibil cruce magis ignominiosum ducebant. Non in- sulsa visa sunt acutissimo scriptori Tertulliano, qui Justinum, ut modo videbimus, imitatus est. Quæ autem de crucis similitudine, cum navis antennis et jugo et hominis figura, dicit Justinus, ea sic ex- primit imitando Minucius Felix p. 286. Edit. Lugd. Batav. : ‹ Signum crucis naturaliter visimus in navi, cum velis tumentibus vehitur, cum expansis palmulis vehitur, et cum erigitur jugum, crucis signum est, et cum howo porrectis manibus Deuin Pura mente veneratur. Vid. Llieron. epist. ad Heliod. B pori nostro, inquit Tertullianus ad Nal. c. 12, tacita et secreta linea crucis situs est. in vulgata LXX interpretum editione, et apud Ire- næum lib. 111, cap. 10, n. 4, et apud Tertullianum Adv. Praxeam c. 14, ubi legitur, Spiritus persona ejus, Christus Dominus. Cuin Justino consentiunt Constitutiones apostolicæ lib. v, c. 20. GRABIUS. D præbet codex Claromontanus, in quo secunda manu ante illud additur ex quo intelligitur legendum esse nec mirum si vocem La- tinam Græci librarii deformarunt. In codice ms. tantum spatii ad hunc hiatum explendum relictum est, quantum quatuor ant quinque syllabis satis fuisset. Forte ergo legendum vel Plura addit Thirlbius qui hunc locum in codice Claromontano consulendum cu- ravit. Legendum enim putat Eadem sententia occurrit apud Tertullianum Apol. cap. 16, et Minuciumn Fe licem pag. 286. uibus loqui videtur Tertullianus, cum ait: ‹ Omnes illi imaginum suggestus monilia crucum sunt, ▸ Apologer. 16. Vide r ad Nat., 12. Mallet Grabius 55. Nusquam autem nec in ullo eorum, qui di- (50) Θάλασσα μέν γάρ. Carpit hanc ratiocina 55. Αλλ' οὐδαμοῦ οὐδ᾽ ἐπί τινος τῶν λεγομένων (51) Τὸ δὲ ἀνθρώπειον σχῆμα. Ipsi quoque cor- (52) Πνεύμα πρὸ προσώπου. Deest praepositio (53) * λλωμεν. Hujus lacunæ reparandæ copiam (54) Αὐτοκρατόρων τὰς εἰκόνας. De his imagi- (55) Διὰ γραμμάτων. Sylburgius legendum μι

ὧν καὶ σχήματος τοῦ φαινομένου, όση δύναμις, προ- τρεψάμενοι ὑμᾶς, ἀνεύθυνοι οἴδαμεν λοιπὸν ὄντες, νἂν ὑμεῖς ἀπιστεῖτε· τὸ γὰρ ἡμέτερον γέγονε καὶ πεπέρανται. φανερώσεως τοῦ Χριστοῦ εἰπεῖν τοὺς λεχθέντας υἱοὺς τῷ Διὶ γεγονέναι· ἀλλ᾽ ἐπειδὴ φανερωθέντος αὐτοῦ καὶ γενομένου ἐν ἀνθρώποις, καὶ ὅπως διὰ τῶν προ φητῶν προεκεκήρυκτο ἔμαθον, καὶ ἐν παντὶ γένει πιο στενόμενον καὶ προσδοκώμενον ἔγνωσαν, πάλιν, ὡς προεδηλώσαμεν, προεβάλλοντο ἄλλους· Σίμωνα μὲν καὶ Μένανδρον ἀπὸ Σαμαρείας· οἳ καὶ μαγικὰς δυνά- Β μεις ποιήσαντες, πολλοὺς ἐξηπάτησαν, καὶ ἔτι ἀπα- τωμένους ἔχουσι. Καὶ γὰρ παρ' ὑμῖν, ὡς προέφημεν, ἐν τῇ βασιλίδι Ῥώμῃ ἐπὶ Κλαυδίου Καίσαρος γενό- μενος ὁ Σίμων, καὶ τὴν ἱερὰν σύγκλητον καὶ τὸν δῆ- μου Ρωμαίων εἰς τοσοῦτο καταπλήξατε, ὡς θεὸν νομισθῆναι, καὶ ἀνδριάντι, ὡς τοὺς ἄλλους παρ' ὑμῖν τιμωμένους θεούς, τιμηθῆναι. Ὅθεν τήν τε ἱερὰν σύγκλητον, καὶ τὸν δῆμον τὸν ὑμέτερον, συνεπιγνώ- μονας ταύτης ἡμῶν τῆς ἀξιώσεως παραλαβεῖν αὐτοῦ- μεν· ἶν' εἴ τις εἴη τοῖς ἀπ' ἐκείνου διδάγμασι κατε- χόμενος, τἀληθὲς μαθών, τὴν πλάνην φυγεῖν δυνηθῇ καὶ τὸν ἀνδριάντα, εἰ βούλεσθε, καθαιρήσατε. ة πελάσει τῶν ἀσεβῶν, οἱ φαῦλοι δαίμονες πεῖσαι δύο νανται· ὅνπερ τρόπον οὐδὲ λαθεῖν τὸν Χριστὸν παρα- " γενόμενον ίσχυσαν πρᾶξαι, ἀλλ' ἐκεῖνο μόνον, τοὺς ἀλόγως βιοῦντας, καὶ ἐμπαθῶς ἐν ἔθεσι φαύλοις τε- θραμμένους, καὶ φιλοδοξοῦντας (57), ἀναιρεῖν ἡμᾶς καὶ μισεῖν δύνανται ποιῆσαι. Οὓς οὐ μόνον οὐ μισοῦ μεν, ἀλλ' ὡς δείκνυται, ἐλεοῦντες, μεταθέσθαι πεῖσαι βουλόμεθα. Οὐ γὰρ δεδοίκαμεν θάνατον, τοῦ πάντως ἀποθανεῖν ὁμολογουμένου, καὶ μηδενὸς ἄλλου καινοῦ, ἀλλ' ἡ τῶν αὐτῶν ἐν τῇδε τῇ διοικήσει ὄντων· ὧν εἰ με κύρος (58) τοὺς μετασχόντας κἂν ἐνιαυτοῦ ἔχῃ, ἵνα ἀεὶ ὦσι καὶ ἀπαθεῖς καὶ ἀνενδεείς, τοῖς ἡμετέροις διδάγμασι προσέχειν δεῖ. Εἰ δ᾽ ἀπιστοῦσι μηδὲν εἶναι μετὰ θάνατον, ἀλλ' εἰς ἀναισθησίαν χωρεῖν τοὺς ἀπο θνήσκοντας ἀποφαίνονται, παθῶν τῶν ἐνταῦθα καὶ μάτων, διὰ γραμμάτων ἐν στοαῖς καὶ τοίχοις καὶ μνήμασι γραφομένων, δόξους δόξα τω κόρος APOLOGIA I PRO CHRISTIANIS. A hanc formam consecratis, eosque litteris inscriptis appellatis deos. Cum vos igitur et verbis et figuræ omnibus conspicuæ consideratione cohortati pro viribus simus, nos deinceps extra culpam fu- turos novimus, etiamsi increduli maneatis. Quod enim in nobis situm erat, id perfectum et abso- lutam est. tequam Christus apparuisset, filios illos inducere, qui ex Jove geniti dicuntur ; sed postquam ille pre- diit, atque inter homines versatus est, cum et quomodo a prophetis prænuntiatus esset, didicis- sent, ac illum in omni hominum genere credi et exspectari cognoscerent, rursus, ut jam demon- stravimus ", alios immiserunt; Simonem et Me- C supra n. 16. supra n. 20. nandrum Samaritanos, qui magicis miraculis edi- tis multos deceperunt, atque etiamnum deceptos tenent. Nam cum apud vos in regia urbe Roma, ut jam dixi, imperante Claudio Caesare, Simon versa- rewir, el sacrum senatum et populum Romanum ita admiratione perculsit, ut deus existimaretur, et statua, velut alii qui a vobis coluntur dii, donare- tur. Quapropter oramus, ut et sacrum senatum et populum Romanum una vobiscum hujus nostri sup plicis libelli cognitores asciscatis, ut si quis ejus doctrina implicatus sit, veritate cognita, errorem possit effugere; et statuam, si ita vobis placet, de- jicite. plicium con@agrationem improbi demones persua- dere possunt; quemadmodum nec perficere potue- ; verum id unum rant, ut Christi adventus lateret *7 moliri possunt, ut qui præter rationem vivant et fagitiose in pravis institutis nutriti sunt, et opi- nionum amatores sunt, occidant nos et oderint; quos non modo non odimus, sed etiam, ut mani- festum est, misericordia commoti persuadere illis cupimus, ut immutentur et convertantur. Neque enim mortem timemus, cum omnino moriendum esse constet, nec quidquam novi, sed eadem in bac rerum administratione occurrant, quarum satietas si vel annum unum perfruentes capit, debent ii ut æternam et perpessionis expertem, ac nullius rei Neque enim nullam esse ad impiorum supplicium conflagrationem pravi dæmones persuadere possunt; id est, cum homines liberi sint, ac sua bonis et ma- lis servetur merces, boni ex malis possunt fieri, et ab errore ad veritatem converti, Summam necessi- tudinem statuere solet Justinus, ut videri potest num. et 43, inter libertatem hominis et futurum judicium. sed nihil mutandum fatetur. Vertit Hal- D cognita veritate errorem effugere possit. Tum addit : Loixius Vit. Justin. p. 242, per decreta. Notissima est et Græcis et Latinis hæc loquendi ratio. Popu- ms hortabatur Tiberium Gracchum per litteras in porticibus, in muris et monumentis in- scriptas, Plut. in Gracch. p. 828. Hinc etiam apud Ciceronem, « incisæ aut inscriptæ litteræ s in orat. pro Domo. Incisa litteræ, divinæ virtutis testes sempiternæ, › 14. Philip. Et iv Verr. ‹ Et Romæ vidimus in basi statuarum maximis litteris inci- sain, a communi Siciliæ datas. › qnendi, id est de extremo judicio, occasionem su- mit Justinus ex his quæ paulo ante dixerat. Modo enim optabat senatum et populum Romanum una cam imperatore de Christianorum causa cogno- scere; ut si quis Simonis doctrinæ implicatus sil, reddidi opinionum amatores. Nam ejusmodi locis opponitur veritati. Vide num. 2, et et Apol. 2, n. 3. fatebitur, quisquis sensum, quem in inter- pretatione expressimus, cum eo conferet, qui ex apposita negatione consequeretur. Ita etiam Thirl- bius. 56. Satis autem pravis dæmonibus' non fuit, an- 56. Οὐκ ἠρκέσθησαν δὲ οἱ φαῦλοι δαίμονες πρὸ τῆς 57. Οὐ γὰρ μὴ γενέσθαι (56) τὴν ἐκπύρωσιν ἐπὶ 57. Neque enim nullam esse ad impiorum sup- (56) Οὐ γὰρ μὴ γενέσθαι. De conflagratione lo- (57) Φιλοδοξούντας. Sic etiam paulo post φιλο- (58) ἂν εἰ μὴ κόρος. Legendlumn esse ὧν εἰ μὲν

Α χρειῶν ἡμᾶς δυόμενοι εὐεργετοῦσιν, ἑαυτοὺς δὲ φαύ λους (59) καὶ μισανθρώπους καὶ φιλοδόξους δειχνου - σιν. Οὐ γὰρ ὡς ἀπαλλάξοντες ἡμᾶς ἀναιροῦσιν, ἀλλο ὡς ἀποστεροῦντες ζωῆς καὶ ἡδονῆς φονεύουσι. Β . μεν, προεβάλλοντο οἱ φαῦλοι δαίμονες· ὃς ἀρνεῖσθαι μὲν τὸν ποιητὴν τῶν οὐρανίων καὶ γηΐνων ἁπάντων Θεὸν, καὶ τὸν προκηρυχθέντα διὰ τῶν προφητῶν Χρι στὸν Υἱὸν αὐτοῦ, καὶ νῦν διδάσκει· ἄλλον δέ τινα κατα αγγέλλει παρὰ τὸν δημιουργὸν τὸν πάντων Θεὸν, καὶ ὁμοίως ἕτερον υἱόν (60) ᾧ πολλοί, πεισθέντες ὡς μόνῳ τἀληθῆ ἐπισταμένῳ, ἡμῶν καταγελῶσιν, ἀπό δειξιν μηδεμίαν περὶ ὧν λέγουσιν ἔχοντες· ἀλλὰ ἀλό γως, ὡς ὑπὸ λύκου ἄρνες συνηρπασμένοι, βορὰ τῶν ἀθέων δογμάτων καὶ δαιμόνων γίνονται. Οὐ γὰρ ἄλλο τι ἀγωνίζονται οἱ λεγόμενοι δαίμονες, ἢ ἀπάγειν τοὺς ἀνθρώπους ἀπὸ τοῦ ποιήσαντος Θεοῦ, καὶ τοῦ πρωτο γόνου αὐτοῦ Χριστοῦ. Καὶ τοὺς μὲν τῆς γῆς μὴ ἐπαι. ρεσθαι δυναμένους τοῖς γηΐνοις καὶ χειροποιήτοις προσήλωσαν, καὶ προσηλοῦσι· τοὺς δὲ ἐπὶ θεωρίαν θείων ὁρμῶντας, ὑπεκκρούοντες, ἢν μή λογισμόν σώφρονα καὶ καθαρὸν καὶ ἀπαθῆ βίον ἔχωσιν, εἰς ἀσέβειαν ἐμβάλλουσιν. (λέγομεν δὲ τοῦ λόγου τοῦ διὰ τῶν προφητῶν (61)) λαβόντα τὸν Πλάτωνα μάθητε τὸ εἰπεῖν, ὕλην ἄμορ φον οὖσαν στρέψαντα (62) τὸν Θεὸν κόσμον ποιῆσαι, ἀκούσατε τῶν αὐτολεξεὶ εἰρημένων διὰ Μωσέως τοῦ προδεδηλωμένου πρώτου προφήτου, καὶ πρεσβυτέρου τῶν ἐν Ἕλλησι συγγραφέων· δι᾿ οὗ μηνυον τὸ προ- φητικὸν Πνεῦμα πῶς τὴν ἀρχὴν καὶ ἐκ τίνων ἐδη μιούργησεν ὁ Θεὸς τὸν κόσμον, ἔφη οὕτως· Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν. Ἡ δὲ γῆ ἦν ἀόρατος καὶ ἀκατασκεύαστος, καὶ σκότος ἐπάνω τῆς ἀβύσσου· καὶ Πνεῦμα Θεοῦ ἐπεφέρετο ἐπάνω τῶν ὑδάτων. Καὶ εἶπεν ὁ Θεὸς, Γενηθήτω φῶς· καὶ ἐγένετο οὕτως . Ωστε λόγῳ Θεοῦ ἐκ τῶν ὑποκειμένων καὶ προδηλωθέντων διὰ Μωσέως, γεγενῆσθαι τὸν πάντα κόσμον, καὶ Πλά- "9 λαλήσαντος. S. JUSTINI PHILOSOPIII ET MARTYRIS indigentem vitam consequantur, animum ad insti- tuta nostra adjungere. Si vero nihil reliquum esse post mortem credunt, atque in statum sensus expertem morientes cadere pronuntiant; bene de nobis marentur, quod nos hujus vitæ perpessionibus ac necessariis muneribus liberent, seipsos autem improbos et inhumanos et opinionum amatores præbent. Neque enim occidunt ut liberent, sed ut vita et voluptate spolient. , pravi dæmones immiserunt, qui creatorem cœle- stium ac terrestrium omnium Deum et prænuntia- tum a prophetis Christum ejus Filium etiamnum negare docet, alium autem quemdam præter crea- torem universorum Deum prædicat, ac similiter alium filium. Huic multi credentes ut soli verum scienti, nos irrident, nullam eorum quæ dicunt de- monstrationem habentes; sed stufte velut agni a lupo rapti, in prædam impiis opinionibus et dæmo- nibus cedunt. Nihil enim aliud contendunt et pu- guant ii qui dicuntur dæmones, nisi ut homines a creatore Deo el primogenito ejus Christo abducant. Ac eos quidem, qui se humo tollere nequeunt, ter- renis et manufactis rebus alixerunt et aligunt; qui autem se ad contemplationem rerum cœlestium erigunt, eos supplantando, nisi sano sint judicio et puram et vacuam animi perturbationibus vitam degant, in impietatem impingunt. ctrina per prophetas vulgata, acceptum esse intel- ligatis, quod dixit Plato, Deum, cum materiam informem vertisset, mundum fecisse; audite quid totidem verbis dixerit Moyses, primus prophetarum et scriptoribus omnibus vetustior, ut supra demon- stravimus 39, per quem Spiritus propheticus quo- modo mundum Deus initio et ex quibus condiderit, declarat his verbis: In principio fecit Deus cœlum et terram. Terra autem erat invisibilis et incompo- sita, et tenebræ super abyssum: et Spiritus Dei fe- rebatur super aquam. Et dixit Deus: Fiat lux: el facta est lux. Verbo igitur Dei ex subjectis et a Moyse designatis rebus mundum universum esse conditum et Plato, et qui eadem ac ille dicunt, et nos ipsi didicimus, vobisque licet idem perspicere. C supra n. 26. num. et 54. profert Thirlbius ex Apologia Socratis apud Plato- nem p. 41. admittebat Marcion, quo alii nonnulli, qui Christum a Jesu dividebant. Ipse enim Jesum sine carne, ac totum Deum esse lingebat. Sed cum eum conten- deret, non Creatoris, seul Dei praestantioris esse li- lium et Christum; suum Creatori Filium et Christum relinquebat, ac fatebatur Filium et Spiritum et substantiam Creatoris esse Christum ejus. > Ter- tul., lib. 111, c. 7. non autem, ut Grabius et Thirlbius post Sylbur- gium, Quinetiam Thirlbius legendum Sylburgius; sic enim infra loquitur Justinus. Illud autem observandum est Platonis de mundi crea- tione sententiam non sine exceptione a sancto mar- tyre laudari. Nam dum solam materiæ dispositio- nem considerat, non immerito Platonem laudat, qui tam multà præclare ea de re scripsit; sed suam ab eo dissensionem declarat, dum universum mun- dum ex subjectis rebus et a Moyse demonstratis, id est ex coelo et terra, quæ Deus in principio crea- vit, perfectum esse pronuntiat. Platonis senten- tiam simili modo laudant Clemens Strom. v, pag. 591, et Theodoretus initio lib. Iv adv. Gracos. 58. Marcionem etiam Ponticum, ut diximus 18 59. Atque ut a doctoribus nostris, id est a do- 58. Καὶ Μαρκίωνα δὲ τὸν ἀπὸ Πόντου, ὡς προέφη- 59. Ἵνα 'δὲ καὶ παρὰ τῶν ἡμετέρων διδασκάλων (59) 'Εαυτοὺς δὲ φαύλους. Similem sententiam p eonjicit παρὰ τοῦ ἡμετέρου διδασκάλου. (60) "Ετερον υιόν. Duos filios non eodem sensu (61) Διὰ τῶν προφητῶν. Supple κηρυχθέντος, (62) Στρέψαντα. Legi posse τρέψαντα existimat

ποιεῖν· κρίνατε ὀρφανῷ, καὶ δικαιώσατε χήραν· καὶ δεῦτε, καὶ διαλεχθῶμεν, λέγει Κύριος. Καὶ ἐὰν ὦσιν αἱ ἁμαρτίαι ὑμῶν ὡς φοινικοῦν, ὡσεὶ ἔριον λευκανῶ· καὶ ἐὰν ὦσιν ὡς κόκκινον, ὡς χιόνα λευ- κανώ. Ἐὰν δὲ μὴ εἰσακούσητέ μου, μάχαιρα ὑμᾶς κατέδεται. Τὸ γὰρ στόμα Κυρίου ελάλησε ταῦτα. Καὶ λόγον δὲ εἰς τοῦτο παρὰ τῶν ἀποστόλων ἐμάθο μὲν τοῦτον. Ἐπειδὴ τὴν πρώτην (71) γένεσιν ἡμῶν ἀγνοοῦντες, κατ' ανάγκην γεγενήμεθα ἐξ ὑγρᾶς σπου ρᾶς κατὰ μίξιν τὴν τῶν γονέων πρὸς ἀλλήλους, καὶ ἐνέθεσι φαύλοις καὶ πονηραῖς ἀναστροφαῖς γεγόναμεν, ὅπως μὴ ἀνάγκης τέκνα μηδὲ ἀγνοίας μένωμεν, ἀλλὰ προαιρέσεως καὶ ἐπιστήμης, ἀφέσεώς τε άμαρ- τῶν ὑπὲρ ὧν προημάρτομεν τύχωμεν ἐν τῷ ὕδατι, επονομάζεται τῷ ἑλομένῳ ἀναγεννηθῆναι, καὶ με τανοήσαντι ἐπὶ τοῖς ἡμαρτημένοις, τὸ τοῦ Πατρὸς Β τῶν ὅλων καὶ Δεσπότου Θεοῦ ὄνομα· αὐτὸ τοῦτο μό- τον ἐπιλέγοντες (72), τοῦτον λουσόμενον ἄγοντες ἐπὶ τὸ λουτρόν. Ονομα γὰρ τῷ ἀῤῥήτῳ Θεῷ οὐδεὶς ἔχει εἰπεῖν· εἰ δέ τις τολμήσειεν εἶναι λέγειν, μέμηνε τὴν ένωτον μανίαν. Καλεῖται δὲ τοῦτο τὸ λουτρὸν φω τισμός, ὡς φωτιζομένων τὴν διάνοιαν τῶν ταῦτα μαν θανόντων. Καὶ ἐπ' ὀνόματος δὲ Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ σταυρωθέντος ἐπὶ Ποντίου Πιλάτου, καὶ ἐπ' ὀνόματος Πνεύματος ἁγίου, ὃ διὰ τῶν προφητῶν προεκήρυξε τὰ κατὰ τὸν Ἰησοῦν πάντα, ὁ φωτιζόμενος λούεται. νες διὰ τοῦ προφήτου (73) κεκηρυγμένον, ἐνήργησαν καὶ ῥαντίζειν ἑαυτοὺς τοὺς εἰς τὰ ἱερὰ αὐτῶν ἐπιβ- βαίνοντας, καὶ προσιέναι αὐτοῖς μέλλοντας, λοιβὰς καὶ ανίστας ἀποτελοῦντας· τέλεον δὲ καὶ λούεσθαι ἀπιόν- τας (74) πρὶν ἐλθεῖν ἐπὶ τὰ ἱερὰ ἔνθα ίδρυνται, ενερ- γοῦσι. Καὶ γὰρ τὸ ὑπολύεσθαι ἐπιβαίνοντας τοῖς ἱεροῖς, καὶ τοῖς αὐτοῖς (75) τοὺς θρησκεύοντας κει λεύεσθαι ὑπὸ τῶν ἱερατευόντων, ἐκ τῶν συμβάντων Μωσεῖ τῷ εἰρημένῳ προφήτῃ μαθόντες οἱ δαίμονες ἐμιμήσαντο. Κατ' ἐκεῖνο γὰρ τοῦ καιροῦ ὅτε Μωσης ἐκελεύσθη κατελθὼν εἰς Αἴγυπτον ἐξαγαγεῖν τὸν ἐκεῖ λαὸν τῶν Ἰσραηλιτών, ποιμαίνοντος αὐτοῦ ἐν τῇ ᾿Αρα- δικῇ γῇ πρόβατα τοῦ πρὸς μητρὸς θείου (76), ἐν ἰδέα πυρὸς ἐκ βάτου προσωμίλησεν αὐτῷ ὁ ἡμέτερος Χρι- τὸς, καὶ εἶπεν· Υπόλυσαι τὰ ὑποδήματά σου, καὶ προσελθὼν ἄκουσον. Ὁ δὲ, ὑπολυσάμενος καὶ * επιλέγοντες τούτῳ, λου σόμενον. αὐτὸ τοῦτο μόνον ἐπιλέ- γοντος τοῦ τὸν λουσόμενον ἄγοντος, έν τέ- λεσι τέλεον, ἅπαντας ἱερατεύοντας ἁπιόντας. #1 APOLOGIA I PRO CHRISTIANIS. tanquam lanam dealbabo; et si fuerint ut coccinum, sicut nivem dealbabo. Si autem non audieritis me, gladius devorabil vos. Os enim Domini locutum est hæc ". Hanc autem hujus rei rationem ab apostolis accepinius. Quando quidem primam nostram gene rationem ignorantes, necessitate quadam ex hu- mido semine per nutuam parentum mistionem ge- niti sumus, atque in pravis moribus et nefariis institutis educati: ut necessitatis et ignorationis filii non maneamus, sed electionis et scientiæ, eɩ remissionem peccatorum, quæ prius commisimus, consequamur in aqua; super eo qui regenerari vo- luerit, et peccatorum pœnitentiam egerit, parentis omnium et Domini Dei nomen pronuntiatur, atque ptizandum ad lavacrum deducimus. Nemo est enim qui nomen dicere non enarrabili Deo possit, aut si quis dicere audeat nomen illi inesse, is perdite in- sanit. Vocatur autem lavacrum illud illuminatio, eo quod mente illuminentur qui hæc discunt. Sed et in nomine Jesu Christi sub Pontio Pilato cru- cifixi, et in nomine Spiritus sancti, qui per pro- phetas omnia ad Jesum spectantia prænuntiavit, is qui illuminatur, abluitur. A minus. Et si fuerint peccata vestra quasi phæniceum, hoc ipsum tantummodo appellamus, cum eum ba- Isa. 1, 16-20. * Exod. 111, 5. C phetam praedicatum audissent, perfecerunt, ut qui templa eorum ingrediuntur, iisque supplicaturi sunt et libamina ac nidores delaturi, seipsos aquæ aspersione lustrarent: atque illud etiam perficiunt, ut proficiscentes penitus lavent, antequam templa, ubi iidem dæmones collocati sunt, deveniant. Nam et quod sacerdotés jubent, ut calceos solvant, qui templa ingrediuntur et iisdem rebus damones com lunt, id demones ex his, quæ supradicto propheta Moysi evenerunt, cognitum imitati sunt. Quo enim tempore Moyses in Egyptum descendere et popu - lum Israeliticum ibi commorantem educere jussus est, pascentem illum in Arabia oves avunculi ma- terni Christus noster in specie ignis e rubo allo- cutus est, ac dixit : Solve calceamentu tua, et acce- dens audi ¹. Tum ille calceamentis depositis acce- baptizandum non ab uno, sed a pluribus ad lava- crum duci. paulo ante testimonium attulit. Liunt cum doctrina S. Augustini : « Natos non ex bouro, quo bona sunt nuptiae, inquit 1, De peccat. merit., n. 28, sed ex malo concupiscentiæ, quo bene quidem utuntur nuptiæ, de quo tamen eru- bescunt et nuptiæ, reos diabolus parvulos tenet... Ex hac concupiscentia carnis.... quæcunque nasci- tar proles, originali est obligata peccato, nisi in illo renascatur, quem sine ista concupiscentia Virgo concepit. Bou est cum Grabio legere Legit Thirlbius hoc tantum ap- pellante eo, qui baptizandum ducit ad lavacrum. Hanc emendationem plurimi facio, ac si quis eam am- plectatur, minime obstabo. Νon tamen ei assentior, iam quia ejusmodi participia non inusitata sunt bius hic multa excogitat. Legendum putat, vel pro vel aut pro Nihil mutat Grabius, sed subintelligit dæmonibus. Satius videtur rebus subintelligere. S. martyr hauserit. Forte memoria effluente ma- ternum avunculum pro socero sumpsit. Conjicit Thirlbius eum in Moysem transferre, quod Jacobo convenit. 62. Καὶ τὸ λουτρὸν δὴ τοῦτο ἀκούσαντες οἱ δαίμο 62. Atque hoc lavacrum dæmones cum per pro- (73) Διὰ τοῦ προφήτου. Isaiam intelligit, cujus (71) Επειδὴ τὴν πρώτην. Hæc mirifice consen- D S. martyri (vide supra n. 55), tum quia supra dixis (72) Αὐτὸ τοῦτο μόνον ἐπιλέγοντες. Necesse (74) Τέλεον δὲ καὶ λούεσθαι ἀπιόντας. Thirl- (75) Τοῖς αὐτοῖς. Legit τοῖς ναοῖς Sylburgius. (76) Τοῦ πρὸς μητρὸς θείου. Mirum unde hæc

41 APOLOGIA II PRO CHRISTIANIS. 442 nem deſendendam aptissimo, nempe auctoritate et imperio Christianorum in dæmones, quos ubique terrarum per nomen Jesu ex corporibus hominum expelluni. Dei justitia in puniendis dæmonibus aliquando elucebit ; sed cum tanta sint Christi incarnationis beneficia, æquum est × mundus propter Christianos conservetur (n. 8). Quare nondum Deus de dæmonibus tot malorum auctoribus sumit sup- plicion; sed in ignem æternum mittentur, cum fiet conflagratio, quæ tamen ex ſato non eveniet, quia fatum nec libertati nec virtuti locum relinquit. Christianorum virtutem et inocentiam ex ipsis persecutionibus commendari probat (n. 9). 1° Si semper opera dæmonum inrisi fuere, qui aliquam veritatis scintillam assecuti sunt (n. 10), quanto majora dæmonum odia esse debent in Christianos, qui totam veritatem ac totum Verbum incarnatum complectuntur, ac dæmones expellendo, æterna illis supplicia denun tiant, quæ profecto (n. 11) negari 88 non possunt, nisi aut Deus negetur aut providentia. Non in hoc solum invisi dæmo- nibus Christiani (n. 12), quod veritatem, cujus sciutillæ tantum ad oculos philosophorum fulserant, ac totum Verbum agnoverint; sed in eo etiam, quod Christus sua ipsius potestate præstiterit, ut homines etiam imperiti et operarii gloriam el metum et mortem contemnerent. 2. Christianorum in persecutionibus constantia declarat (n. 13) eos vera et æterna bona seclari, ac virtutis solidam et expressam effigiem assecutos esse. 3° Nihil aptius persecutionibus ad propulsundam crimi- ■■m suspicionem (n. 14) Quomodo enim tam libenter mortem oppeterent Christiani, si ita viverent, ut eos vivere ethnici dictitabant? Illorum innocentiam Justinus ex hac animi fortitudine perspexit, et a Platonis doctrina ad Christianam tonge præstantiorem transiit (n. 15). Postremo (n. 16) rogal imperatores, ut hunc libellum auctoritate sua comprobent. ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΟΥ TOY ΑΠΟΛΟΓΙΑ ΔΕΥΤΕΡΑ ΥΠΕΡ ΧΡΙΣΤΙΑΝΩΝ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΡΩΜΑΙΩΝ ΣΥΓΚΛΗΤΟΝ. EJUSDEM JUSTINI APOLOGIA SECUNDA PRO CHRISTIANIS AD SENATUM ROMANUM. ὑμῶν γενόμενα ἐπὶ Οὐρδίκου, ὦ Ῥωμαῖοι, καὶ τὰ τανταχοῦ ὁμοίως ὑπὸ τῶν ἡγουμένων αλόγως πρατ τόμενα, ἐξηνάγκασε με ὑπὲρ ὑμῶν (38), ὁμοιοπαθῶν ὅντων, καὶ ἀδελφῶν (39), κἂν ἀγνοῆτε, καὶ μὴ θέλητε διὰ τὴν δόξαν τῶν νομιζομένων ἀξιωμάτων, τὴν τῶν ἐκ τῶν λόγων σύναξιν (40) ποιήσασθαι. Πανταχού γέρ, ὃς ἂν σωφρονίζηται ὑπὸ πατρὸς, ἢ γείτονος, ἢ είπνου, η φίλου, ἢ ἀδελφοῦ, ἢ ἀνδρὸς, ἢ γυναικὸς κατ' έλλειψιν, χωρὶς τῶν πεισθέντων τοὺς ἀδίκους καὶ ἀκολάττους ἐν αἰωνίῳ πυρὶ κολασθήσεσθαι, τοὺς δ᾽ ἐναρέτους, καὶ ὁμοίως Χριστῷ βιώσαντας, ἐν ἀπα- Θεία συγγενέσθαι (44) τῷ Θεῷ (λέγομεν δὲ τῶν γενο- péve Xprotivv), did to dvoµetáETOV al piùfio- μένων Χριστιανῶν), δυσμετάθετον φιλήδο locutio ab Homero profecta et præ cæteris ab oralo- ribus atque sophistis in deliciis habita. BRAUNIUS. Non autem mutavimus dé in te, hoc quamvis melius se habere videatur. OTTO. phanus melius multo quam aliæ editiones nép kaŭv, ‹ pro nobis qui ejusdem ac vos naturæ et fra- tres vestri sunius. Non scribebat Justinus pro Christianis quia fratres erant ethnicoruin, sed ethni- cos ad veritatem adducere cupiebat, quia fratres erant Christianorum. Declarat sub finein Apologiæ hoc unum sibi in scribendo propositum fuisse, ut ethnicos ab errore revocaret. Vide Apol. 1, n. 7. Similiter Tertullianus ad Scapulam cap. 1: ‹ Ma- gisque damnati quam absoluti gaudemus. Itaque hunc libellum nou uobis timentes misimus, sed vo- p heri et nudius tertius gesta sunt, et quæ similiter ubique a judicibus præter rationém fiunt, coege- runt me pro vobis, qui ejusdem ac nos naturæ, atque etiam si ignoretis ac nolitis propter opinata- rum dignitatum splendorem, fratres nostri estis, banc orationem componere. Ubique enim, exceptis iis, qui improbos et libidinosos æterno igne excru- ciatum iri, virtutis autem cultores, quìque similiter ac Christus vixerint, extra perpessionem omnem cum Deo victuros persuasum habent (eos dicimus qui Christiani facti sunt), his, inquam, exceptis, si quis a patre vel vicino, vel filio, vel amico, vel fra- tre, vel viro, vel uxore ob delictum castigetur; bis et omnibus inimicis nostris. Ὑπὲρ ἡμῶν. Codd. mss. Stephan. et Maran., Spov. Sic Braunius quo- que, quanquam verum cognovit, scilicet et sensus lectionem a nobis receptam fagitat et similitudo exordii Apologiæ prioris. Solent autem ista prono- mina a librariis hand raro confundi. OTTO. cap. 39. Fratres autem etiam vestri sumus, jure naturæ matris unius, etsi vos parum homines, quia mali fratres. patet. Sic infra num. 15: Tousde toÙÇ hoyous ouv8- tagaev. Vide Dialog. num. 81. Grabius. obat, sed alibi aoristum pro futuro usurpat noster. SYLBURGIUS. 1. Καὶ τὰ χθὲς δὲ καὶ πρώην (37) ἐν τῇ πόλει Α΄ (57) Καὶ τὰ χθὲς δὲ καὶ πρώην. Proverbialis est (38) 'Yzép vµŵr, Sic. mss.; codices et R. Ste- 1. Εt quæ in urbe vestra, Romani, sub Urbico (39) Kal doɛlpar. Sic Tertullianus Apologet. (40) Σύναξιν. Legendum esse σύνταξιν per se (41) Συγγενέσθαι. Maluit Perionius συγγενήσε

41 APOLOGIA II PRO CHRISTIANIS. 442 nem deſendendam aptissimo, nempe auctoritate et imperio Christianorum in dæmones, quos ubique terrarum per nomen Jesu ex corporibus hominum expelluni. Dei justitia in puniendis dæmonibus aliquando elucebit ; sed cum tanta sint Christi incarnationis beneficia, æquum est × mundus propter Christianos conservetur (n. 8). Quare nondum Deus de dæmonibus tot malorum auctoribus sumit sup- plicion; sed in ignem æternum mittentur, cum fiet conflagratio, quæ tamen ex ſato non eveniet, quia fatum nec libertati nec virtuti locum relinquit. Christianorum virtutem et inocentiam ex ipsis persecutionibus commendari probat (n. 9). 1° Si semper opera dæmonum inrisi fuere, qui aliquam veritatis scintillam assecuti sunt (n. 10), quanto majora dæmonum odia esse debent in Christianos, qui totam veritatem ac totum Verbum incarnatum complectuntur, ac dæmones expellendo, æterna illis supplicia denun tiant, quæ profecto (n. 11) negari 88 non possunt, nisi aut Deus negetur aut providentia. Non in hoc solum invisi dæmo- nibus Christiani (n. 12), quod veritatem, cujus sciutillæ tantum ad oculos philosophorum fulserant, ac totum Verbum agnoverint; sed in eo etiam, quod Christus sua ipsius potestate præstiterit, ut homines etiam imperiti et operarii gloriam el metum et mortem contemnerent. 2. Christianorum in persecutionibus constantia declarat (n. 13) eos vera et æterna bona seclari, ac virtutis solidam et expressam effigiem assecutos esse. 3° Nihil aptius persecutionibus ad propulsundam crimi- ■■m suspicionem (n. 14) Quomodo enim tam libenter mortem oppeterent Christiani, si ita viverent, ut eos vivere ethnici dictitabant? Illorum innocentiam Justinus ex hac animi fortitudine perspexit, et a Platonis doctrina ad Christianam tonge præstantiorem transiit (n. 15). Postremo (n. 16) rogal imperatores, ut hunc libellum auctoritate sua comprobent. ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΟΥ TOY ΑΠΟΛΟΓΙΑ ΔΕΥΤΕΡΑ ΥΠΕΡ ΧΡΙΣΤΙΑΝΩΝ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΡΩΜΑΙΩΝ ΣΥΓΚΛΗΤΟΝ. EJUSDEM JUSTINI APOLOGIA SECUNDA PRO CHRISTIANIS AD SENATUM ROMANUM. ὑμῶν γενόμενα ἐπὶ Οὐρδίκου, ὦ Ῥωμαῖοι, καὶ τὰ τανταχοῦ ὁμοίως ὑπὸ τῶν ἡγουμένων αλόγως πρατ τόμενα, ἐξηνάγκασε με ὑπὲρ ὑμῶν (38), ὁμοιοπαθῶν ὅντων, καὶ ἀδελφῶν (39), κἂν ἀγνοῆτε, καὶ μὴ θέλητε διὰ τὴν δόξαν τῶν νομιζομένων ἀξιωμάτων, τὴν τῶν ἐκ τῶν λόγων σύναξιν (40) ποιήσασθαι. Πανταχού γέρ, ὃς ἂν σωφρονίζηται ὑπὸ πατρὸς, ἢ γείτονος, ἢ είπνου, η φίλου, ἢ ἀδελφοῦ, ἢ ἀνδρὸς, ἢ γυναικὸς κατ' έλλειψιν, χωρὶς τῶν πεισθέντων τοὺς ἀδίκους καὶ ἀκολάττους ἐν αἰωνίῳ πυρὶ κολασθήσεσθαι, τοὺς δ᾽ ἐναρέτους, καὶ ὁμοίως Χριστῷ βιώσαντας, ἐν ἀπα- Θεία συγγενέσθαι (44) τῷ Θεῷ (λέγομεν δὲ τῶν γενο- péve Xprotivv), did to dvoµetáETOV al piùfio- μένων Χριστιανῶν), δυσμετάθετον φιλήδο locutio ab Homero profecta et præ cæteris ab oralo- ribus atque sophistis in deliciis habita. BRAUNIUS. Non autem mutavimus dé in te, hoc quamvis melius se habere videatur. OTTO. phanus melius multo quam aliæ editiones nép kaŭv, ‹ pro nobis qui ejusdem ac vos naturæ et fra- tres vestri sunius. Non scribebat Justinus pro Christianis quia fratres erant ethnicoruin, sed ethni- cos ad veritatem adducere cupiebat, quia fratres erant Christianorum. Declarat sub finein Apologiæ hoc unum sibi in scribendo propositum fuisse, ut ethnicos ab errore revocaret. Vide Apol. 1, n. 7. Similiter Tertullianus ad Scapulam cap. 1: ‹ Ma- gisque damnati quam absoluti gaudemus. Itaque hunc libellum nou uobis timentes misimus, sed vo- p heri et nudius tertius gesta sunt, et quæ similiter ubique a judicibus præter rationém fiunt, coege- runt me pro vobis, qui ejusdem ac nos naturæ, atque etiam si ignoretis ac nolitis propter opinata- rum dignitatum splendorem, fratres nostri estis, banc orationem componere. Ubique enim, exceptis iis, qui improbos et libidinosos æterno igne excru- ciatum iri, virtutis autem cultores, quìque similiter ac Christus vixerint, extra perpessionem omnem cum Deo victuros persuasum habent (eos dicimus qui Christiani facti sunt), his, inquam, exceptis, si quis a patre vel vicino, vel filio, vel amico, vel fra- tre, vel viro, vel uxore ob delictum castigetur; bis et omnibus inimicis nostris. Ὑπὲρ ἡμῶν. Codd. mss. Stephan. et Maran., Spov. Sic Braunius quo- que, quanquam verum cognovit, scilicet et sensus lectionem a nobis receptam fagitat et similitudo exordii Apologiæ prioris. Solent autem ista prono- mina a librariis hand raro confundi. OTTO. cap. 39. Fratres autem etiam vestri sumus, jure naturæ matris unius, etsi vos parum homines, quia mali fratres. patet. Sic infra num. 15: Tousde toÙÇ hoyous ouv8- tagaev. Vide Dialog. num. 81. Grabius. obat, sed alibi aoristum pro futuro usurpat noster. SYLBURGIUS. 1. Καὶ τὰ χθὲς δὲ καὶ πρώην (37) ἐν τῇ πόλει Α΄ (57) Καὶ τὰ χθὲς δὲ καὶ πρώην. Proverbialis est (38) 'Yzép vµŵr, Sic. mss.; codices et R. Ste- 1. Εt quæ in urbe vestra, Romani, sub Urbico (39) Kal doɛlpar. Sic Tertullianus Apologet. (40) Σύναξιν. Legendum esse σύνταξιν per se (41) Συγγενέσθαι. Maluit Perionius συγγενήσε

APOLOGIA II PRO CHRISTIANIS. νὴν εἶναι. Καὶ ἡ μὲν βιβλίδιόν σοι τῷ αὐτοκράτορι ἀναδέδωκε, πρότερον συγχωρηθῆναι αὐτῇ διοικήσα- σθαι τὰ ἑαυτῆς ἀξιοῦσα· ἔπειτα ἀπολογήσασθαι περὶ του κατηγορήματος μετὰ τὴν τῶν πραγμάτων αὐτῆς διοίκησιν (50). Καὶ συνεχώρησας τοῦτο. Ὁ δὲ ταύτης ποτὲ ἀνὴρ, πρὸς ἐκείνην μὲν μὴ δυνάμενος τανῦν ἔτι λέγειν (51), πρὸς Πτολεμαῖόν τινα, ὃν Ουρδι κος (52) εκολάσατο, διδάσκαλον ἐκείνης (53) τῶν Χριστιανών μαθημάτων γενόμενον, ἐτράπετο διὰ τοῦδε τοῦ τρόπου. Ἑκατόνταρχον εἰς δεσμὰ ἐμβα- λόντα τὸν Πτολεμαῖον, φίλον αὐτῷ ὑπάρχοντα, ἔπεισε λαβέσθαι τοῦ Πτολεμαίου, καὶ ἀνερωτῆσαι αὐτὸ τούτο μόνον, εἰ Χριστιανός ἐστι (54). Καὶ τὸν Πτολε μαῖον, φιλαλήθη, ἀλλ' οὐκ ἀπατηλὸν οὐδὲ ψευδολόγον τὴν γνώμην ὄντα, ὁμολογήσαντα ἑαυτὸν εἶναι Χρι- στιανών, ἐν δεσμοῖς γενέσθαι ὁ ἑκατόνταρχος πε- Β ποίηκε, καὶ ἐπὶ πολὺν χρόνον ἐν τῷ δεσμωτηρίῳ ἐπελάσατο. Τελευταῖον δὲ, ὅτε ἐπὶ Οὔρδικον ἦλθεν (55) ὁ ἄνθρωπος, ὁμοίως αὐτὸ τοῦτο μόνον ἐξητάσθη, εἰ εξη Χριστιανός. Καὶ πάλιν, τὰ καλὰ ἑαυτῷ συνεπι- στάμενος διὰ τὴν ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ διδαχὴν, τὸ διδα- σκάλιον (56) τῆς θείας ἀρετῆς ὡμολόγησεν. Ὁ γὰρ ἀρνούμενος ὁτιοῦν (57), ή κατεγνωκώς τοῦ πράγμα- τος, έξαρνος γίνεται, ἢ ἑαυτὸν ἀνάξιον ἐπιστάμενος καὶ ἀλλότριον τοῦ πράγματος, τὴν ὁμολογίαν φεύγει· ὧν οὐδὲν πρόσεστι τῷ ἀληθινῷ Χριστιανῷ. Καὶ τοῦ Οὐρδίκου κελεύσαντος αὐτὸν ἀπαχθῆναι, Λούκιος τις, καὶ αὐτὸς ὢν Χριστιανὸς, ὁρῶν τὴν ἀλόγως οὕτως γενομένην κρίσιν, πρὸς τὸν Οὔρβικον ἔφη· • Τίς ἡ αἰτία ; Τοῦ (58) μήτε μοιχόν, μήτε πόρνον, μήτε ἀνδροφόνον, μήτε λωποδύτην, μήτε ἅρπαγα, μήτε ἁπλῶς ἀδίκημά τι πράξαντα ἐλεγχόμενον, ὀνό μετος δὲ Χριστιανοῦ (59) προσωνυμίαν ὁμολογοῦντα τὸν ἄνθρωπον τοῦτον ἐκολάσω (60); Οὐ πρέποντα μετὰ τὴν τῶν πρα- γμάτων αὐτῆς διοίκησιν ὑπέσχετο. ὑπο- σχομένη. Ουρίκιος. ὦ Οὔρβικε, ν Ούρικος εκολάσατο μα αὐτὸ τοῦτο μόνον εἰ Χριστιανός ἐστι, ἀνερ. εἰ αὐτὸ τοῦτο μόνον ὁμοίως αὐτὸ τοῦτο μόνον ἐξητάσθη, εἰ εἴη Χριστιανός. αὐτόν αὐτό Οττο. ὅτι οὐκ εἴη. ὁτιοῦν ᾖ. παθήματος δὲ Χριστοῦ, ἔγνω αὕτη, ἔγνωκαν οὗτοι, ἔγνωσαν οὗτοι. κολάσαι, τίς ἡ αἰτία δι' ήν. τίνι αἰτίᾳ τόν. perator, oblato postulavit, ut prius sibi domui suæ prospicere liceret; deinde domesticis rebus com- positis, responsuram se accusationi. Atque id qui- dem annuisti. At illius quondam maritus, qui tum adversus eam non jam dicere poterat, in Ptole- mæum quemdam, quem Urbicus supplicio affecit, quique mulieris in re Christiana magister fuerat, impetum suum vertit hoc modo. Centurioni cui- dam amico suo persuasit, ut Ptolemæum in carce- rem conjecturus apprehenderet, idque tantum in- terrogaret, an esset Christianus. Tum Ptolemus, ut erat veritatis cultor et animo a fraude et men- dacio alienus, cum se Christianum esse confessus esset, in vincula conjectus est a centurione, diu- A esset Christiana. Atque illa quidem libello tibi, im- que ab eo in carcere afflictus. Postremo corain Uro Ensebiana R. Steph. editione Sed postremum verbum exemplo Valesii sustuli, quod nec Rufino, nec Nicephoro cognitum, in uno tantum Regio co- Aice recentiore invenitur. Sic enim reddit Rufinus: • Et illa quidem libellumn tibi obtulit, imperator, ut primo permitteretur ei rem familiarem ordinare; tum deinde responderet objectis. › Habet alius co- dex e Colbertina Bibliotheca, itidem recens, se de iis solitum usurpari, qui litem persequuntur, ut observatum est ad epist. S. Basilii. codicibus mss. et editis Sed cum a Justi- no vocetur Urbicus semel et iterum initio orationis, atque etiam infra satius videtur in his etiam, quæ ex Eusebio desumpta sunt, eamdem scripturam sequi. Id enim consentit, ut observat Valesius, et cum veteri inscriptione, in qua vocatur Q. Lollius Urbicus, et cum Apuleio qui in sua De- fensione non procul ab initio, præfecturæ Urbanæ, quam ider gessit Urbicus, non obscure meminit. Haec aulem verba leguntur in omnibus Eusebii mss. codicibus, sed apud Nice- phorum desunt. Rufinus videtur illa in interpre- Lando neglexisse, quod quidem et Valesio accidit. sed fru- stra in S. Justino emendetur quidquid minus orna- tum grammaticis videtur. C D bico adductus, similiter id unum interrogatus est, an esset Christianus; ac præclare sibi ob traditam a Christo doctrinam conscius, institutionem divinæ virtutis iterum confessus est. Nam qui negat quid- piam, vel ideo negat, quod rem ipsam con- demnet; vel se ipse indignum illa et alienum judi cans, confessionem fugit; quorum neutrum inest vero Christiano. Cum igitur Urbicus ad suppli- cium abduci Ptolemæum jussisset; Lucius quidam, qui et ipse Christianus erat, tam alienum a ratio- ne judicium videns, sic Urbicum compellavit : • Quid causæ est ? Cur huic homini nec adulterii nec stupri reo, nec homicidæ, nec furi, nec raptori, nec ullius maleficii convicto, sed tantum Christiani nominis appellationem confitenti pœnam irroga ve- ris? Non ut decet pium imperatorem, nec ut philo- sophum Cæsaris filium, nec ut sacrosanctum sena- tuni, judicas, Urbice. » Tum ille nihil aliud re- H. Stephano et Pearsono, pro vulg. reponendum censeo, vel tota librario- rum natione repugnante, cum præsertim mox se- quatur Astipulatur Gezius, nisi quod scribit; sed bene se habet. sebii codicibus mss. Girmatam, nec Pearsono, Gal- landio et Goezio improbatam, reponere non dubi- lavi. OTTO. in duobus Colbertinis antiquioribus, et duobus Re- giis, quoruin unus valde antiquus. inter Regios valde antiquus. Sic etiam et Nicepho- rus, melius profecto, quam ut in editis Justini et Eusebii Videtur Rufinus legisse Reddit enim : : Qui negat quod est, sine dubio culpabile judicat esse quod negat. › cujus rei causa, vel, cur. EDIT. PATROL. legitur in Clarom. et Reg. et R. Steph. : quæ quidem, omissis iis quæ ex Euse- bio desumpta diximus, conjunguntur cum his supe- rioribus verbis pro quibus tamen habet Clarom. et Reg. vel saltem past has voces ad- dendum Legii Thirlbius Vide Dialog. n. 20. (50) Διοίκησιν. Legebatur in editis nostris et in (51) λέγειν. Verbum forensibus negotiis aptum, (52) Ὃν Ουρβικος. Legitur in omnibus Eusebii (55) 'Εκείνης. Η. Stephanus legit ἐκείνῃ, et paulo (54) ᾿Ανερωτῆσαι αὐτὸ τοῦτο μόνον, el. Ita cum (55) Pro vulgato ἦλθεν, vocem ἤχθη, optimis Eu- (56) Διδασκάλιον. Melius forte διδασκαλεῖον, ut (57) Ότιοῦν. Ita tres Colbertini codices et alius (58) Τοῦ μιν τίνος, subintelligendo χάριν, id est, (59) Ονόματος δὲ Χριστιανοῦ. Pro bis vocibus (60) Εκολάσω. Legendum putat Η. Steph. σὲ

APOLOGIA II PRO CHRISTIANIS. νὴν εἶναι. Καὶ ἡ μὲν βιβλίδιόν σοι τῷ αὐτοκράτορι ἀναδέδωκε, πρότερον συγχωρηθῆναι αὐτῇ διοικήσα- σθαι τὰ ἑαυτῆς ἀξιοῦσα· ἔπειτα ἀπολογήσασθαι περὶ του κατηγορήματος μετὰ τὴν τῶν πραγμάτων αὐτῆς διοίκησιν (50). Καὶ συνεχώρησας τοῦτο. Ὁ δὲ ταύτης ποτὲ ἀνὴρ, πρὸς ἐκείνην μὲν μὴ δυνάμενος τανῦν ἔτι λέγειν (51), πρὸς Πτολεμαῖόν τινα, ὃν Ουρδι κος (52) εκολάσατο, διδάσκαλον ἐκείνης (53) τῶν Χριστιανών μαθημάτων γενόμενον, ἐτράπετο διὰ τοῦδε τοῦ τρόπου. Ἑκατόνταρχον εἰς δεσμὰ ἐμβα- λόντα τὸν Πτολεμαῖον, φίλον αὐτῷ ὑπάρχοντα, ἔπεισε λαβέσθαι τοῦ Πτολεμαίου, καὶ ἀνερωτῆσαι αὐτὸ τούτο μόνον, εἰ Χριστιανός ἐστι (54). Καὶ τὸν Πτολε μαῖον, φιλαλήθη, ἀλλ' οὐκ ἀπατηλὸν οὐδὲ ψευδολόγον τὴν γνώμην ὄντα, ὁμολογήσαντα ἑαυτὸν εἶναι Χρι- στιανών, ἐν δεσμοῖς γενέσθαι ὁ ἑκατόνταρχος πε- Β ποίηκε, καὶ ἐπὶ πολὺν χρόνον ἐν τῷ δεσμωτηρίῳ ἐπελάσατο. Τελευταῖον δὲ, ὅτε ἐπὶ Οὔρδικον ἦλθεν (55) ὁ ἄνθρωπος, ὁμοίως αὐτὸ τοῦτο μόνον ἐξητάσθη, εἰ εξη Χριστιανός. Καὶ πάλιν, τὰ καλὰ ἑαυτῷ συνεπι- στάμενος διὰ τὴν ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ διδαχὴν, τὸ διδα- σκάλιον (56) τῆς θείας ἀρετῆς ὡμολόγησεν. Ὁ γὰρ ἀρνούμενος ὁτιοῦν (57), ή κατεγνωκώς τοῦ πράγμα- τος, έξαρνος γίνεται, ἢ ἑαυτὸν ἀνάξιον ἐπιστάμενος καὶ ἀλλότριον τοῦ πράγματος, τὴν ὁμολογίαν φεύγει· ὧν οὐδὲν πρόσεστι τῷ ἀληθινῷ Χριστιανῷ. Καὶ τοῦ Οὐρδίκου κελεύσαντος αὐτὸν ἀπαχθῆναι, Λούκιος τις, καὶ αὐτὸς ὢν Χριστιανὸς, ὁρῶν τὴν ἀλόγως οὕτως γενομένην κρίσιν, πρὸς τὸν Οὔρβικον ἔφη· • Τίς ἡ αἰτία ; Τοῦ (58) μήτε μοιχόν, μήτε πόρνον, μήτε ἀνδροφόνον, μήτε λωποδύτην, μήτε ἅρπαγα, μήτε ἁπλῶς ἀδίκημά τι πράξαντα ἐλεγχόμενον, ὀνό μετος δὲ Χριστιανοῦ (59) προσωνυμίαν ὁμολογοῦντα τὸν ἄνθρωπον τοῦτον ἐκολάσω (60); Οὐ πρέποντα μετὰ τὴν τῶν πρα- γμάτων αὐτῆς διοίκησιν ὑπέσχετο. ὑπο- σχομένη. Ουρίκιος. ὦ Οὔρβικε, ν Ούρικος εκολάσατο μα αὐτὸ τοῦτο μόνον εἰ Χριστιανός ἐστι, ἀνερ. εἰ αὐτὸ τοῦτο μόνον ὁμοίως αὐτὸ τοῦτο μόνον ἐξητάσθη, εἰ εἴη Χριστιανός. αὐτόν αὐτό Οττο. ὅτι οὐκ εἴη. ὁτιοῦν ᾖ. παθήματος δὲ Χριστοῦ, ἔγνω αὕτη, ἔγνωκαν οὗτοι, ἔγνωσαν οὗτοι. κολάσαι, τίς ἡ αἰτία δι' ήν. τίνι αἰτίᾳ τόν. perator, oblato postulavit, ut prius sibi domui suæ prospicere liceret; deinde domesticis rebus com- positis, responsuram se accusationi. Atque id qui- dem annuisti. At illius quondam maritus, qui tum adversus eam non jam dicere poterat, in Ptole- mæum quemdam, quem Urbicus supplicio affecit, quique mulieris in re Christiana magister fuerat, impetum suum vertit hoc modo. Centurioni cui- dam amico suo persuasit, ut Ptolemæum in carce- rem conjecturus apprehenderet, idque tantum in- terrogaret, an esset Christianus. Tum Ptolemus, ut erat veritatis cultor et animo a fraude et men- dacio alienus, cum se Christianum esse confessus esset, in vincula conjectus est a centurione, diu- A esset Christiana. Atque illa quidem libello tibi, im- que ab eo in carcere afflictus. Postremo corain Uro Ensebiana R. Steph. editione Sed postremum verbum exemplo Valesii sustuli, quod nec Rufino, nec Nicephoro cognitum, in uno tantum Regio co- Aice recentiore invenitur. Sic enim reddit Rufinus: • Et illa quidem libellumn tibi obtulit, imperator, ut primo permitteretur ei rem familiarem ordinare; tum deinde responderet objectis. › Habet alius co- dex e Colbertina Bibliotheca, itidem recens, se de iis solitum usurpari, qui litem persequuntur, ut observatum est ad epist. S. Basilii. codicibus mss. et editis Sed cum a Justi- no vocetur Urbicus semel et iterum initio orationis, atque etiam infra satius videtur in his etiam, quæ ex Eusebio desumpta sunt, eamdem scripturam sequi. Id enim consentit, ut observat Valesius, et cum veteri inscriptione, in qua vocatur Q. Lollius Urbicus, et cum Apuleio qui in sua De- fensione non procul ab initio, præfecturæ Urbanæ, quam ider gessit Urbicus, non obscure meminit. Haec aulem verba leguntur in omnibus Eusebii mss. codicibus, sed apud Nice- phorum desunt. Rufinus videtur illa in interpre- Lando neglexisse, quod quidem et Valesio accidit. sed fru- stra in S. Justino emendetur quidquid minus orna- tum grammaticis videtur. C D bico adductus, similiter id unum interrogatus est, an esset Christianus; ac præclare sibi ob traditam a Christo doctrinam conscius, institutionem divinæ virtutis iterum confessus est. Nam qui negat quid- piam, vel ideo negat, quod rem ipsam con- demnet; vel se ipse indignum illa et alienum judi cans, confessionem fugit; quorum neutrum inest vero Christiano. Cum igitur Urbicus ad suppli- cium abduci Ptolemæum jussisset; Lucius quidam, qui et ipse Christianus erat, tam alienum a ratio- ne judicium videns, sic Urbicum compellavit : • Quid causæ est ? Cur huic homini nec adulterii nec stupri reo, nec homicidæ, nec furi, nec raptori, nec ullius maleficii convicto, sed tantum Christiani nominis appellationem confitenti pœnam irroga ve- ris? Non ut decet pium imperatorem, nec ut philo- sophum Cæsaris filium, nec ut sacrosanctum sena- tuni, judicas, Urbice. » Tum ille nihil aliud re- H. Stephano et Pearsono, pro vulg. reponendum censeo, vel tota librario- rum natione repugnante, cum præsertim mox se- quatur Astipulatur Gezius, nisi quod scribit; sed bene se habet. sebii codicibus mss. Girmatam, nec Pearsono, Gal- landio et Goezio improbatam, reponere non dubi- lavi. OTTO. in duobus Colbertinis antiquioribus, et duobus Re- giis, quoruin unus valde antiquus. inter Regios valde antiquus. Sic etiam et Nicepho- rus, melius profecto, quam ut in editis Justini et Eusebii Videtur Rufinus legisse Reddit enim : : Qui negat quod est, sine dubio culpabile judicat esse quod negat. › cujus rei causa, vel, cur. EDIT. PATROL. legitur in Clarom. et Reg. et R. Steph. : quæ quidem, omissis iis quæ ex Euse- bio desumpta diximus, conjunguntur cum his supe- rioribus verbis pro quibus tamen habet Clarom. et Reg. vel saltem past has voces ad- dendum Legii Thirlbius Vide Dialog. n. 20. (50) Διοίκησιν. Legebatur in editis nostris et in (51) λέγειν. Verbum forensibus negotiis aptum, (52) Ὃν Ουρβικος. Legitur in omnibus Eusebii (55) 'Εκείνης. Η. Stephanus legit ἐκείνῃ, et paulo (54) ᾿Ανερωτῆσαι αὐτὸ τοῦτο μόνον, el. Ita cum (55) Pro vulgato ἦλθεν, vocem ἤχθη, optimis Eu- (56) Διδασκάλιον. Melius forte διδασκαλεῖον, ut (57) Ότιοῦν. Ita tres Colbertini codices et alius (58) Τοῦ μιν τίνος, subintelligendo χάριν, id est, (59) Ονόματος δὲ Χριστιανοῦ. Pro bis vocibus (60) Εκολάσω. Legendum putat Η. Steph. σὲ

APOLOGIA II PRO CHRISTIANIS. νὴν εἶναι. Καὶ ἡ μὲν βιβλίδιόν σοι τῷ αὐτοκράτορι ἀναδέδωκε, πρότερον συγχωρηθῆναι αὐτῇ διοικήσα- σθαι τὰ ἑαυτῆς ἀξιοῦσα· ἔπειτα ἀπολογήσασθαι περὶ του κατηγορήματος μετὰ τὴν τῶν πραγμάτων αὐτῆς διοίκησιν (50). Καὶ συνεχώρησας τοῦτο. Ὁ δὲ ταύτης ποτὲ ἀνὴρ, πρὸς ἐκείνην μὲν μὴ δυνάμενος τανῦν ἔτι λέγειν (51), πρὸς Πτολεμαῖόν τινα, ὃν Ουρδι κος (52) εκολάσατο, διδάσκαλον ἐκείνης (53) τῶν Χριστιανών μαθημάτων γενόμενον, ἐτράπετο διὰ τοῦδε τοῦ τρόπου. Ἑκατόνταρχον εἰς δεσμὰ ἐμβα- λόντα τὸν Πτολεμαῖον, φίλον αὐτῷ ὑπάρχοντα, ἔπεισε λαβέσθαι τοῦ Πτολεμαίου, καὶ ἀνερωτῆσαι αὐτὸ τούτο μόνον, εἰ Χριστιανός ἐστι (54). Καὶ τὸν Πτολε μαῖον, φιλαλήθη, ἀλλ' οὐκ ἀπατηλὸν οὐδὲ ψευδολόγον τὴν γνώμην ὄντα, ὁμολογήσαντα ἑαυτὸν εἶναι Χρι- στιανών, ἐν δεσμοῖς γενέσθαι ὁ ἑκατόνταρχος πε- Β ποίηκε, καὶ ἐπὶ πολὺν χρόνον ἐν τῷ δεσμωτηρίῳ ἐπελάσατο. Τελευταῖον δὲ, ὅτε ἐπὶ Οὔρδικον ἦλθεν (55) ὁ ἄνθρωπος, ὁμοίως αὐτὸ τοῦτο μόνον ἐξητάσθη, εἰ εξη Χριστιανός. Καὶ πάλιν, τὰ καλὰ ἑαυτῷ συνεπι- στάμενος διὰ τὴν ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ διδαχὴν, τὸ διδα- σκάλιον (56) τῆς θείας ἀρετῆς ὡμολόγησεν. Ὁ γὰρ ἀρνούμενος ὁτιοῦν (57), ή κατεγνωκώς τοῦ πράγμα- τος, έξαρνος γίνεται, ἢ ἑαυτὸν ἀνάξιον ἐπιστάμενος καὶ ἀλλότριον τοῦ πράγματος, τὴν ὁμολογίαν φεύγει· ὧν οὐδὲν πρόσεστι τῷ ἀληθινῷ Χριστιανῷ. Καὶ τοῦ Οὐρδίκου κελεύσαντος αὐτὸν ἀπαχθῆναι, Λούκιος τις, καὶ αὐτὸς ὢν Χριστιανὸς, ὁρῶν τὴν ἀλόγως οὕτως γενομένην κρίσιν, πρὸς τὸν Οὔρβικον ἔφη· • Τίς ἡ αἰτία ; Τοῦ (58) μήτε μοιχόν, μήτε πόρνον, μήτε ἀνδροφόνον, μήτε λωποδύτην, μήτε ἅρπαγα, μήτε ἁπλῶς ἀδίκημά τι πράξαντα ἐλεγχόμενον, ὀνό μετος δὲ Χριστιανοῦ (59) προσωνυμίαν ὁμολογοῦντα τὸν ἄνθρωπον τοῦτον ἐκολάσω (60); Οὐ πρέποντα μετὰ τὴν τῶν πρα- γμάτων αὐτῆς διοίκησιν ὑπέσχετο. ὑπο- σχομένη. Ουρίκιος. ὦ Οὔρβικε, ν Ούρικος εκολάσατο μα αὐτὸ τοῦτο μόνον εἰ Χριστιανός ἐστι, ἀνερ. εἰ αὐτὸ τοῦτο μόνον ὁμοίως αὐτὸ τοῦτο μόνον ἐξητάσθη, εἰ εἴη Χριστιανός. αὐτόν αὐτό Οττο. ὅτι οὐκ εἴη. ὁτιοῦν ᾖ. παθήματος δὲ Χριστοῦ, ἔγνω αὕτη, ἔγνωκαν οὗτοι, ἔγνωσαν οὗτοι. κολάσαι, τίς ἡ αἰτία δι' ήν. τίνι αἰτίᾳ τόν. perator, oblato postulavit, ut prius sibi domui suæ prospicere liceret; deinde domesticis rebus com- positis, responsuram se accusationi. Atque id qui- dem annuisti. At illius quondam maritus, qui tum adversus eam non jam dicere poterat, in Ptole- mæum quemdam, quem Urbicus supplicio affecit, quique mulieris in re Christiana magister fuerat, impetum suum vertit hoc modo. Centurioni cui- dam amico suo persuasit, ut Ptolemæum in carce- rem conjecturus apprehenderet, idque tantum in- terrogaret, an esset Christianus. Tum Ptolemus, ut erat veritatis cultor et animo a fraude et men- dacio alienus, cum se Christianum esse confessus esset, in vincula conjectus est a centurione, diu- A esset Christiana. Atque illa quidem libello tibi, im- que ab eo in carcere afflictus. Postremo corain Uro Ensebiana R. Steph. editione Sed postremum verbum exemplo Valesii sustuli, quod nec Rufino, nec Nicephoro cognitum, in uno tantum Regio co- Aice recentiore invenitur. Sic enim reddit Rufinus: • Et illa quidem libellumn tibi obtulit, imperator, ut primo permitteretur ei rem familiarem ordinare; tum deinde responderet objectis. › Habet alius co- dex e Colbertina Bibliotheca, itidem recens, se de iis solitum usurpari, qui litem persequuntur, ut observatum est ad epist. S. Basilii. codicibus mss. et editis Sed cum a Justi- no vocetur Urbicus semel et iterum initio orationis, atque etiam infra satius videtur in his etiam, quæ ex Eusebio desumpta sunt, eamdem scripturam sequi. Id enim consentit, ut observat Valesius, et cum veteri inscriptione, in qua vocatur Q. Lollius Urbicus, et cum Apuleio qui in sua De- fensione non procul ab initio, præfecturæ Urbanæ, quam ider gessit Urbicus, non obscure meminit. Haec aulem verba leguntur in omnibus Eusebii mss. codicibus, sed apud Nice- phorum desunt. Rufinus videtur illa in interpre- Lando neglexisse, quod quidem et Valesio accidit. sed fru- stra in S. Justino emendetur quidquid minus orna- tum grammaticis videtur. C D bico adductus, similiter id unum interrogatus est, an esset Christianus; ac præclare sibi ob traditam a Christo doctrinam conscius, institutionem divinæ virtutis iterum confessus est. Nam qui negat quid- piam, vel ideo negat, quod rem ipsam con- demnet; vel se ipse indignum illa et alienum judi cans, confessionem fugit; quorum neutrum inest vero Christiano. Cum igitur Urbicus ad suppli- cium abduci Ptolemæum jussisset; Lucius quidam, qui et ipse Christianus erat, tam alienum a ratio- ne judicium videns, sic Urbicum compellavit : • Quid causæ est ? Cur huic homini nec adulterii nec stupri reo, nec homicidæ, nec furi, nec raptori, nec ullius maleficii convicto, sed tantum Christiani nominis appellationem confitenti pœnam irroga ve- ris? Non ut decet pium imperatorem, nec ut philo- sophum Cæsaris filium, nec ut sacrosanctum sena- tuni, judicas, Urbice. » Tum ille nihil aliud re- H. Stephano et Pearsono, pro vulg. reponendum censeo, vel tota librario- rum natione repugnante, cum præsertim mox se- quatur Astipulatur Gezius, nisi quod scribit; sed bene se habet. sebii codicibus mss. Girmatam, nec Pearsono, Gal- landio et Goezio improbatam, reponere non dubi- lavi. OTTO. in duobus Colbertinis antiquioribus, et duobus Re- giis, quoruin unus valde antiquus. inter Regios valde antiquus. Sic etiam et Nicepho- rus, melius profecto, quam ut in editis Justini et Eusebii Videtur Rufinus legisse Reddit enim : : Qui negat quod est, sine dubio culpabile judicat esse quod negat. › cujus rei causa, vel, cur. EDIT. PATROL. legitur in Clarom. et Reg. et R. Steph. : quæ quidem, omissis iis quæ ex Euse- bio desumpta diximus, conjunguntur cum his supe- rioribus verbis pro quibus tamen habet Clarom. et Reg. vel saltem past has voces ad- dendum Legii Thirlbius Vide Dialog. n. 20. (50) Διοίκησιν. Legebatur in editis nostris et in (51) λέγειν. Verbum forensibus negotiis aptum, (52) Ὃν Ουρβικος. Legitur in omnibus Eusebii (55) 'Εκείνης. Η. Stephanus legit ἐκείνῃ, et paulo (54) ᾿Ανερωτῆσαι αὐτὸ τοῦτο μόνον, el. Ita cum (55) Pro vulgato ἦλθεν, vocem ἤχθη, optimis Eu- (56) Διδασκάλιον. Melius forte διδασκαλεῖον, ut (57) Ότιοῦν. Ita tres Colbertini codices et alius (58) Τοῦ μιν τίνος, subintelligendo χάριν, id est, (59) Ονόματος δὲ Χριστιανοῦ. Pro bis vocibus (60) Εκολάσω. Legendum putat Η. Steph. σὲ

S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS πράττομεν, καὶ δι᾿ ἣν ἐξεταζόμενοι ἀφόβως ὁμολο γοῦμεν. Οὐκ εἰκῆ τὸν κόσμον πεποιηκέναι τὸν Θεὸν δεδιδάγμεθα, ἀλλ᾽ ἢ διὰ τὸ ἀνθρώπειον γένος· χαίρειν τε τοῖς τὰ προσόντα αὐτῷ μιμουμένοις προέφη- μεν (85), ἀπαρέσκεσθαι δὲ τοῖς τὰ φαῦλα ἀσπαζομέ νοις, ἢ λόγῳ, ἢ ἔργῳ. Εἰ οὖν πάντες ἑαυτοὺς φονεύ σομεν, τοῦ καὶ γεννηθῆναι (86) τινα, καὶ μαθητευθής ναι εἰς τὰ θεῖα διδάγματα, ἢ καὶ μὴ εἶναι τὸ ἀνθρώ πειον γένος, ὅσον ἐφ' ἡμῖν, αἴτιοι ἐσόμεθα, ἐναντίον τῇ τοῦ Θεοῦ βουλῇ καὶ αὐτοὶ ποιοῦντες, ἐὰν τοῦτο πράξωμεν. Ἐξεταζόμενοι δὲ οὐκ ἀρνούμεθα, διὰ τὸ συνεπίστασθαι ἑαυτοῖς μηδὲν φαῦλον, ἀσεβὲς δὲ ἡγού μενοι μὴ κατὰ πάντα ἀληθεύειν, δ καὶ φίλον τῷ Θεῷ γινώσκομεν· ὑμᾶς δὲ καὶ τῆς ἀδίκου προλήψεως ἀπαλ λάξαι νῦν σπεύδοντες. πράγματα μὴ παρέχετε· ἐρῶ δι᾿ ἣν αἰτίαν τοῦτο οὐ Β θῆναι Διὰ τί δὲ οὐ βοη- θεῖσθε διωκόμενοι; φασί. • στοιχεία Καὶ θεῖον τούτοις νόμον τάξας. Θεὸν ὡμολογοῦμεν βοηθόν, οὐκ ἂν, ὡς λέγομεν, ὑπὸ ἀδίκων κρατούμεθα καὶ ἐτιμωρούμεθα, καὶ τοῦτο διαλύσω. Ὁ Θεὸς τὸν πάντα κόσμον ποιήσας, καὶ τὰ ἐπίγεια ἀνθρώποις ὑποτάξας, καὶ τὰ οὐράνια στοιχεία εἰς αὔξησιν καρπῶν, καὶ ὡρῶν μεταβολαῖς (88) και σμήσας, καὶ θεῖον τοῦτον νόμον τάξας, ἃ καὶ αὐτὰ δι' ἀνθρώπους φαίνεται πεποιηκώς, τὴν μὲν τῶν ἀνθρώ πων καὶ τῶν ὑπὸ τὸν οὐρανὸν πρόνοιαν ἀγγέλοις, οὓς ἐπὶ τούτοις ἔταξε, παρέδωκεν. Οἱ δ' ἄγγελοι, παρα σάντες τήνδε τὴν τάξιν, γυναικῶν μίξεσιν (89) ἡττή- θησαν, καὶ παῖδας ἐτέκνωσαν, οἱ εἰσιν οἱ λεγόμενοι δαίμονες· καὶ προσέτι λοιπὸν τὸ ἀνθρώπειον γένος ἑαυτοῖς ἐδούλωσαν· τὰ μὲν διὰ μαγικῶν γραφών (90), τὰ δὲ διὰ φόβων καὶ τιμωριῶν ἐπέφερον, τὰ δὲ διὰ διδαχῆς θυμάτων καὶ θυμιαμάτων καὶ σπονδῶν, ὧν ἐνδεείς γεγόνασι μετὰ τὸ πάθεσιν ἐπιθυμιῶν δουλω θῆναι· καὶ εἰς ἀνθρώπους φόνους, πολέμους, μοι χείας, ἀκολασίας, καὶ πᾶσαν κακίαν ἔσπειραν. Οθεν καὶ ποιηταὶ καὶ μυθολόγοι, ἀγνοοῦντες τοὺς ἀγγέλους, καὶ τοὺς ἐξ αὐτῶν γεννηθέντας δαίμονας (91), ταῦτα πρᾶξαι εἰς ἄῤῥενας καὶ θηλείας, καὶ πόλεις καὶ ἔθνη, ἅπερ συνέγραψαν, εἰς αὐτὸν τὸν Θεὸν, καὶ τοὺς ὡς ἀπ' αὐτοῦ σπορᾷ γενομένους· υἱοὺς, καὶ τῶν λεχθέν των (92) εκείνου ἀδελφῶν, καὶ τέκνων ὁμοίως τῶν Ο πὸν ἀνθρώπ. Διὰ μαγικών στροφών, οι ὧν ἐπέφερον καὶ τοὺς λεχθέντας ἐκείνον ἀδελφοὺς καὶ τέκνα ὁμοίως τὰ ἀπ' αὐτῶν ἐκείνων. negotia facessite ; » dicam quid causa sit, cur id non A faciamus, et cur interrogati impavide confiteamur. Non frustra mundum a Deo conditur esse didici- mus, sed propter humanum genus; placere autem illi jam diximus eos, qui illum imitantur, contra displicere qui deteriora vel dicto vel facto am- plectuntur. Igitur si omnes nobis ipsi manus allera- nus, quominus quisquam gignatur, aut divina do- ctrina imbuatur, aut etiam quominus exstet huma- num genus, in causa, quantum in nobis est, erimus, ipsi quoque contra Dei consilium venientes, si ita faciamus. Interrogati autemn non negamus, tum quod nullius mali nobis conscii simus, tum quod impium existimemus veritatem in omnibus non dicere, cum id Deo gratum esse sciamus; tum etiam quod vos opinione inique anticipata nunc liberare studeamus. eventurum, si Deum adjutorem profiteremur, ut ini- qui, quemadmodum dicimus, dominatu suo nos premerent ac suppliciis afficerent; id quoque a me dissolvetur. Deus qui mundum universum crea- vit, cum terrena hominibus subjecisset, ac cœlestia elementa, quæ et ipsa hominis causa ab eo creata esse liquet, ad frugum proventum, et temporum conversiones adornasset, atque hanc divinam legem sanxisset, hominum ac rerum sub cœlo positarum curam angelis, quos huic præfecit muneri, commi- sit. Angeli autem ordinem institutum prætergressi¸ in stupra cuin mulieribus prolapsi sunt ac filios sus- ceperunt eos, qui dæmones appellati; atque etiam postea genus humanum sibi in servitutem addixe- runt, partim scriptis magicis, partim terroribus et suppliciis inferendis, partim sacrificiis, suflimentis et libaminibus edocendis; quibus rebus egere cœ- perunt, ex quo cupiditatum morbis emancipati sunt; denique in humanum genus cædes, bella, adulte- ria, flagitia atque omne vitiorum genus prosemina- runt. Hinc poeta et fabularum scriptores, cum an- gelos ignorarent progenitosque ex illis dæmones ea in masculos et feminas, in urbes et nationes perpe- trasse, quæ litteris mandabant; in ipsum Deum, ac monuere Perionius et Sylburgius. ethnicos testatur Clemens Alexandrinus, qui eorum dicta sic refert Strom. iv, p. : Cur autem auxilium vo bis non fertur, cum persecutio in vos movetur? in- quiunt. s servat Thirlbius, et esse solem et lunam et alia sidera demonstrat ex Justini Dialogo nn. et cjusdem viri eruditi alia observatio, qui legendum putat : Apol. 1, n. 5. Hæc de angelis sententia a Philone Judæo lib. De gigant. et a Josepho Antiq. ad scri- plores nestros pervenit, quorum pluribus eo magis arrisit, quod ipsi philosophi deos nidorum esse avi- dos faterentur. Vide Lucianum lib. De sacrificiis, C Plutarchum lib., De Iside, non longe ab initio, Por- phyrium De abstin. animal. n. 42. Mox forte to 201– n. : idem observat. Mor etiam legendum esse admonet. nus a Thirlbio citatus Apol. cap. : . Sed quo- modo de augelis quibusdam sua sponte corruptis corruptior gens dæmonum evaserit damnata a Deo cum generis auctoribus et cum eo, quem diximus, principe, apud litteras sanctas cognoscitur. » Alii, ut Athenagoras Apol. n. 25, gigantes ex angelis ge- nitos dixere. peracute illustrari ab eodem doctissimo editore. Legit enim Sed tamen bac generationum series, Neptunus et Pluto, cornmque filii et nepotes, respondere angelis, dæmonibus et heroibus videtur. 5. Si quem autem hæc cogitatio subeat, minime (85) Apol. 1, n, 10. (86) Τοῦ καὶ γεννηθῆναι. Legendum μὴ γεννη- (87) Εἰ δέ τινα ὑπέλθοι. lu solitos esse objicere (88) Μεταβολαῖς. Legendum esse μεταβολάς on- 85. Vide Theophil. lib. 1, n. 4. Valde mihi arridet (89) Γυναικών μίξεσιν. Eadem habemus in 5. Εἰ δέ τινα ὑπέλθοι (87) καὶ ἡ ἔννοια αὕτη, ὅτι εἰ (90) Διὰ μαγικῶν γραφών. Legitur in Apol. I, (91) Γεννηθέντας δαίμονας. Sic etiam Tertullia- (92) Τῶν λεχθέντων. Hæc quoque mihi videntur

μενα (5), καὶ ἀλλοιούμενα, καὶ ἀναλυόμενα εἰς τὰ Δ αὐτὰ ἀεὶ, φθαρτῶν μόνων φανήσονται κατάληψιν ἐσχηκέναι, καὶ αὐτὸν τὸν Θεὸν διά τε τῶν μερῶν διά τε τοῦ ὅλου ἐν πάσῃ κακίᾳ γινόμενον· ἢ μηδὲν εἶναι κακίαν, μηδ' ἀρετήν· ὅπερ καὶ παρὰ πᾶσαν σώφρονα ἔννοιαν, καὶ λόγον, καὶ νοῦν ἐστί. κἂν τὸν ἠθικὸν λόγον (6) κόσμιοι γεγόνασιν, ὡς καὶ Εν τισιν οἱ ποιηταὶ διὰ τὸ ἔμφυτον παντὶ γένει ἀνθρώ- των σπέρμα τοῦ λόγου με μισῆσθαι καὶ πεφονεῦσθαι οίδαμεν. Ηράκλειτον μέν, ὡς προέφημεν, καὶ Μου σώνιον (7) δὲ ἐν τοῖς καθ' ἡμᾶς, καὶ ἄλλους οἴδαμεν. ὺς γὰρ ἐσημάναμεν, πάντας τοὺς κἂν ὁπωσδήποτε κατὰ λόγον βιοῦν σπουδάζοντας, καὶ κακίαν φεύγειν, μισεῖσθαι ἀεὶ ἐνήργησαν οἱ δαίμονες. Οὐδὲν δὲ θαυ μαστὸν, εἰ τοὺς κατὰ σπερματικοῦ (8) λόγου μέρος, ἀλλὰ κατὰ τὴν τοῦ παντὸς Λόγου, ὅ ἐστι Χριστοῦ, γνῶσιν καὶ θεωρίαν, πολὺ μᾶλλον μισεῖσθαι οἱ δαί μονες ἐλεγχόμενοι ἐνεργοῦσιν· οἱ τὴν ἀξίαν κόλασιν καὶ τιμωρίαν κομίσονται, ἐν αἰωνίῳ πυρὶ ἐγκλει σθέντες. Εἰ γὰρ ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων ἤδη διὰ τοῦ ἀνα- ματος Ἰησοῦ Χριστοῦ ἡττῶνται, δίδαγμά ἐστι (9) τῆς καὶ μελλούσης αὐτοῖς καὶ τοῖς λατρεύουσιν αὐτοῖς ἐσομένης (10) ἐν πυρὶ αἰωνίῳ κολάσεως. Οὕτως γὰρ καὶ οἱ προφῆται πάντες προεκήρυξαν γενήσεσθαι, καὶ Ἰησοῦς ὁ ἡμέτερος διδάσκαλος ἐδίδαξε. ὀνό παρὰ τρεπόμενα παρατρεπόμενα, και φθαρτών, οι Θεόν φήσουσι. ἐσχηκέναι καὶ αὐτὸν τὸν κατὰ τὸν ἠθικὸν λόγον. διὰ τὴν παρρησίαν καὶ τὸ ἐλεγκτικὸν καὶ τὸ ὑπερ βάλλον τῆς ἐλευθερίας : λόγου μέρος βιοῦν σπουδάζοντας, Ἡ ὄντως ἀλήθεια Β παρ' ἡμῖν δείκνυται μόνοις· ἐπεὶ πρόσωπον μὲν τῆς δεικνυμένης ἀληθείας ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, τὸ πράγμα δὲ ἡ δύναμις τῆς πίστεως, ἡ καὶ παντὸς οὗτινοσουν ἐναντιουμένου καὶ αὐτοῦ ὅλου ἐνισταμένου τοῦ κόσμου πλεονάζουσα. • μελλούσης..... ἔσεσθαι. APOLOGIA II PRO CHRISTIANIS. vel Deum nihil aliud esse statuent præter ea quæ sita interpretatione perspicuum esse spero. Legen dem videtur, pro et addendum ante post sup- plendum est Verbum vide- lor referri posse ad has voces Bóv. Allata interpretatio confirmatur ex gemello Apologia primæ loco n. 28, ubi pariter Justinus ex Stoicorum de fato sententia hæc incommoda con- sequi pronuntiat, ut vel Dei natura evertatur, vel virtutem ac vitium nihil prorsus esse statuatur. Vide infra n. seq. conjiciunt Sed inutilis pror- sus conjectura in contextu minime corrupto. men dubium esse potest quin hic noster Musonius Tyrrhenus ille philosophus Stoicus sit quem Suidas Nerone interfectum narrat. TAIRLEIUS. o, ut integra sit sententia. Mox autem post subaudiendum est quas voces paulo ante positas non necesse fuit repetere. Nou hoc solum discrimen inter ethnicos et Christia- BOS ponit Justinus, quod primi particulam veritatis cognoverint, Christiani vero totum Verbum incar- Batum complectantur; sed etiam quod Christiani ab boc Verbo incarnato sanati fuerint, n. 13, ac sua ipsius potestate Christus præstiterit, ut homi- nes etiam imperiti et operarii gloriam et inetum et mortem contemnerent. Sæpe observat Clemens Alexandrinus, ut Strom. 1, p. et 298, ethnicos philosophos particulam aliquam veritatis arripuisse. Sic loquitur Strom. vi, p. 674: PATROL, GR. VI. vertuntur et immutantur et in eadem semper resol- vuntur, sicque nullius rei, quæ quidem corruptioni non sit obnoxia, notionem habere, ac Deum ipsum tum per partes, tum per universum in omni mise- ria et nequitia constituere videbuntur ; vel nihil esse vitium, neque virtutem; quod ab omni sana no tione et ratione et mente alienum est. bus dixerunt, præclare sese habuerunt, id quod poetis interdum contigit propter insitum omni bo minum generi rationis semen; eos qui ab hac di- sciplina profecti sunt, odiis flagrasse et occisos esse scimus. Heraclitum quidem, ut antea diximus, et Musonium in his qui nostra ætate floruerunt et alios novimus. Fecere enim semper atque effecere dæ- mones, quemadmodum demonstravimus, ut qui quovis modo secundum rationem vivere et vitium fugere studerent, ii omnes odio haberentur. Minime autem mirum si, qui non ad partem aliquam ra- tionis disseminatæ vitam instituere student, sed ad totius Verbi, id est Christi, cognitionem et con- templationem, in eos multo majora convicti demo nes odia concitant; qui quidem debitas pœnas ac supplicia in æterno igne inclusi persolvent. Nam si jam ab hominibus per nomen desu Christi supe rantur, documentum est futuri illis et eorum culto- ribus in æterno igne supplicii. Ita enim et prophetæ omnes prænuntiaverunt ſuturum, et magister nöster Jesus edocuit. C D Quæ vere est veritas apud nos solos ostenditur. Nam veritatis, quæ ostendi.. tur, persona quidem est Filius Dei: res vero virtus idei, quæ quodcunque ei adversatur, ac ipsum etiam totum mundum repugnantem superat.» Viðd Protrept. p. 69. potestas æterno eos igne damnatum iri probat, non solum quia Christianæ doctrinæ, quæ id docet, veritas hoc miraculo confirmatur, sed etiam quia Christiani cum dæmones expellerent, æternum illis ignem_minitabantur. Hinc Tertullianus Apologet. cap. : • Omnnis hæc nostra, inquit, in illos do minatio et potestas de nominatione Christi valet et de commemoratione eorum quæ sibi a Deo per ar- bitrum Christum imminentia exspectant. Christum timentes in Deo et Deum in Christo subjiciuntur servis Dei et Christi. lta de contextu, deque allatu nostro, contemplatione et repræsentationé ignis il- lius correpti, etiam de corporibus nostro imperio excedunt inviti et dolentes, et vobis præsentibus erubescentes. [Præter rationes, quæ supra affe- runtur, cur Christianorum in expellendis dæmo- nibus potestas argumentum sit destinati malis illis spiritibus supplicii, hæc etiam afferri potest, quod demones torquerentur dum eos Christiani adjura- rent. Vid. Præf. part. 11, c. x1, n. 5.] — Ex Adden- dis et Emendandis. jam nonnulli observarunt, legeretur Digifized by Google 8. Καὶ τοὺς ἀπὸ τῶν Στωϊκῶν δὲ δογμάτων, ἐπειδὴ (5) Παρατρεπόμενα. Locum perobscurum appo- (6) Κἂν τὸν ἠθικὸν λόγον. Quidam legendum (7) Μουσώνιον. Musonii multi fuerunt. Vix ta- (8) Κατὰ σπερματικού. Præmittenda particula 8. Quia tamen Stoici in his saltem, quæ de mori- (9) Διδαγμά ἐστι. Hæc damonum pellendorum (10) Μελλούσης.... ἐσομένης. Commodius, ut

μιζομένων φιλοσόφων, ὅτι κόμποι καὶ φόβητρά ἐστι τὰ λεγόμενα ὑφ᾿ ἡμῶν, ὅτι κολάζονται ἐν αἰωνίῳ πυρὶ οἱ ἄδικοι, καὶ διὰ φόβον, ἀλλ' οὐ διὰ τὸ καλὸν εἶναι καὶ ἀρεστὸν, ἐναρέτως βιοῦν τοὺς ἀνθρώπους ἀξιοῦ μεν, βραχυεπῶς πρὸς τοῦτο ἀποκρινούμαι, ὅτι, εἰ μὴ τοῦτό ἐστιν, οὔτε ἔστι Θεὸς, ἢ εἰ ἔστιν, οὐ μέλει αὐτῷ τῶν ἀνθρώπων, καὶ οὐδέν ἐστιν ἀρετή, οὐδὲ κακία, καὶ ὡς προέφημεν, ἀδίκως τιμωροῦσιν οἱ νομοθέται τοὺς παραβαίνοντας τὰ διατεταγμένα καλά. Αλλ' ἐπεὶ οὐκ ἄδικοι ἐκεῖνοι, καὶ ὁ αὐτῶν πατὴρ (11) τὰ αὐτὰ αὐτῷ πράττειν διὰ τοῦ λόγου διδάσκων, οἱ τού- τοις συντιθέμενοι οὐκ ἄδικοι (12). Ἐὰν δέ τις τοὺς διαφόρους νόμους τῶν ἀνθρώπων προβάληται, λέγων ὅτι παρ' οἷς μὲν ἀνθρώποις τάδε καλὰ, τάδε αἰσχρὰ Β νενόμισται, παρ᾽ ἄλλοις δὲ τὰ παρ᾽ ἐκείνοις αἰσχρὰ καλά, καὶ τὰ καλὰ αἰσχρὰ νομίζεται, ἀκουέτω καὶ τῶν εἰς τοῦτο λεγομένων. Καὶ νόμους διατάξασθαι τῇ ἑαυτῶν κακίᾳ ὁμοίους τους πονηροὺς ἀγγέλους ἐπιστάμεθα, οἷς χαίρουσιν οἱ ὅμοιοι γενόμενοι ἄνθρω ποι· καὶ ὀρθὸς λόγος παρελθὼν (15), οὐ πάσας δό ξας, οὐδὲ πάντα δόγματα καλὰ ἀποδείκνυσιν, ἀλλὰ τὰ μὲν φαῦλα, τὰ δὲ ἀγαθά· ὥστε μοι καὶ πρὸς τοὺς τοιούτους τὰ αὐτὰ καὶ τὰ ὅμοια ειρήσεται, καὶ λε χθήσεται διὰ πλειόνων, ἐὰν χρεία ᾖ. Τανῦν δὲ ἐπὶ τὸ προκείμενον ἀνέρχομαι. Νομοθέτης γὰρ καὶ πηγὴ νόμων αὐτός, ὑφ' οὗ πάντες οἱ κατὰ μέρος να μοθέται. « θέμενοι, ἄδικοι, τὰ αὐτὰ αὐτοῖς. δασκαλίας φαίνεται τὰ ἡμέτερα· διὰ τοῦτο (14) λογι κὸν τὸ ὅλον τὸν φανέντα δι' ἡμᾶς Χριστὸν γεγονέναι, καὶ σῶμα, καὶ Λόγον, καὶ ψυχήν. Οσα γὰρ καλῶς ἀεὶ ἐφθέγξαντο καὶ εὗρον οἱ φιλοσοφήσαντες ή νομο θετήσαντες, κατὰ Λόγου μέρος εὑρέσεως καὶ θεωρίας ἐστὶ πονηθέντα αὐτοῖς. Ἐπειδὴ δὲ οὐ πάντα τὰ τοῦ Λόγου ἐγνώρισαν, ὅς ἐστι Χριστὸς, καὶ ἐναντία ἑαυ τοῖς πολλάκις εἶπον. Καὶ οἱ προγεγραμμένοι (15) τοῦ Χριστοῦ κατὰ τὸ ἀνθρώπινον (16), λόγῳ πειραθέντες τὰ πράγματα θεωρῆσαι καὶ ἐλέγξαι, ὡς ἀσεβεῖς καὶ περίεργοι εἰς δικαστήρια ήχθησαν. Ὁ πάντων δὲ αὐτ τῶν εὐτονώτερος πρὸς τοῦτο γενόμενος Σωκράτης τὰ αὐτὰ ἡμῖν ἐνεκλήθη. Καὶ γὰρ ἔφασαν αὐτὸν καινὰ δαιμόνια (17) εἰσφέρειν, καὶ οὓς ἡ πόλις νομίζει λογικόν Κατὰ τὴν τοῦ παντὸς λόγου γνῶσιν. μένοι, Απομνημ. 1, S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS stimantur philosophi, strepitus inanes esse ac ter- ricula, quæ de improborum in igne æterno crucia- tibus dicimus, ac nostram eo spectare sententiam, ut virtutem homines metu conducti colant, non pro- pter ipsius pulchritudinem, nec quia illis placet; paucis respondebo, nisi ita se res habeat, vel Deum non esse, vel, si sit, nullam hominum curam ge- rere, nec quidquam esse virtutem et vitium, ac ini- que a legum latoribus puniri, qui præclara instituta transgrediuntur. Sed quia iniqui non sunt, eorum- que parens eadem quæ ipse facit, facere per Ver- bum præcipit; iniqui sunt, qui eis non obse- quuntur. Si quis autem varias hominum leges obji- ciat, et apud alios quidem præclara quædam et quæ- dam turpia censeri dicat ; sed quæ apud istos tur. pia, apud alios præclara, et quæ præclara, turpia existimari; is audiat quid ea qnoque de re dicamus. Cum leges ab improbis angelis accommodate ad eorum nequitiam institutas scimus, quibus similes eorum homines delectantur; tum vero recta ratio adveniens, non omnes opiniones, nec decreta omnia praeclara esse demonstrat, sed quædam mala, quae danı bona. Quare ejusmodi hominibus eadem dicam et similia, et uberius, si opus erit, disseram. Nunc ad propositum redeo. doctrina sublimiores, quia quidquid ad Verbum pertinet, id exstitit Christus qui pro nobis apparuit, nempe corpus et Verbum et anima. Quæcunque enim præclare unquam dixere aut excogitavere phi- losophi aut legum latores, hæc invento et conside- rato aliqua ex parte Verbo elaborarunt. Sed quia non omnia quæ sunt Verbi, id est Christi, cogno- verunt, persæpe secum ipsis pugnantia dixerunt. Et qui Christo secundum humanam naturain antiqui- ores unamquamque rem ratione investigare aut refellere aggressi sunt, ii ut impii et curiosi iu judi- cium abducti fuere. Quorum omnium longe firmis- simus hac in re Socrates in eadem ac nos crimina vocatus est. Nova enim dixerunt ab eo damonia C lib. De sacrif. Abel., pag. : Εst emiin legislator et fons legum ipse, sub quo omnes particulares legislatores. Et Ter- D tullianus Apol. : « Dum tamen scialis ipsas, in- quit, leges quoque vestras, quæ videntur ad inno- centiam pergere, de divina lege, ut antiquiore, for- mam mutuatas. • Vid. Aug. 1, De lib. arbitr., n. 15. aut quis sensus ex hac periodo erui possit, non video. Necesse non est cum Syl- burgio legere Hæc enim est sen- tentia : Cum legislatores alia facere, alia fugere precipiant, ac ipse Deus legem nobis imposuerit; inde sequitur hominem libero arbitrio non carere, ac proinde iniquos esse qui legislatoribus non ob- sequuntur. Videtur autem Justinus locum Evangelii indicare, ubi jubet Christus ut imitemur Patrem celestem, Luc. vi, 35; Matth. v, 45. Mon de humana ratione accipi debere patet ex his quæ sequuntur, tum etiam ex Apol. 1, n. et 10. Quare paulo post ait Justinus se eadem adversus ejusmodi homines dicturum; eadem nempe ac ea quæ Verbum docuerat, dum vocem singulari sensu hic usurpari. Non enim significat id quod rationis est particeps, sed quidquid ad Verbum pertinet, seu totam Verbi personam et utramque naturam. Sic paulo ante n. : Hæc illu strari possunt ex bis verbis S. Augustini serin. 214, n. 7: Totus Filius Dei Verbum et homo, atque, ut expressius dicam, Verbum, anima et caro. > ut in Apol. 1, n. 45. TH RLBIUS. Christi humanitatem, secundum quam antiquiores fuere philosophi, quam cum aliis interpretibus red- dere, « pro captu humano. Xenoph. p. 412. THINLBIUS. - 9. Sed ne quis forte idem dicat, quod ii qui exi- A 10. Liquet ergo res nostras esse omni humana 9. Ἵνα δὲ μή τις εἴπῃ τὸ λεγόμενον ὑπὸ τῶν να (11) ῾Ο αὐτῶν πατήρ. Similia loquitur Philo (12) Οὐκ ἄδικοι. Legendumn οἱ τούτοις οὐ συντι (15) Λόγος παρελθών. Hæc de Verbo incarnate, 10. Μεγαλειότερα μὲν οὖν πάσης ἀνθρωπείου δι (14) Διὰ τοῦτο. Legendum διὰ τό, et observan- (15) Οι προγεγραμμένοι. Legendum προγεγενη - (16) Κατὰ τὸ ἀνθρώπινον. Malim hæc referre ad (17) Καινὰ δαιμόνια. Plato Apol. Socr. p. 24,

μιζομένων φιλοσόφων, ὅτι κόμποι καὶ φόβητρά ἐστι τὰ λεγόμενα ὑφ᾿ ἡμῶν, ὅτι κολάζονται ἐν αἰωνίῳ πυρὶ οἱ ἄδικοι, καὶ διὰ φόβον, ἀλλ' οὐ διὰ τὸ καλὸν εἶναι καὶ ἀρεστὸν, ἐναρέτως βιοῦν τοὺς ἀνθρώπους ἀξιοῦ μεν, βραχυεπῶς πρὸς τοῦτο ἀποκρινούμαι, ὅτι, εἰ μὴ τοῦτό ἐστιν, οὔτε ἔστι Θεὸς, ἢ εἰ ἔστιν, οὐ μέλει αὐτῷ τῶν ἀνθρώπων, καὶ οὐδέν ἐστιν ἀρετή, οὐδὲ κακία, καὶ ὡς προέφημεν, ἀδίκως τιμωροῦσιν οἱ νομοθέται τοὺς παραβαίνοντας τὰ διατεταγμένα καλά. Αλλ' ἐπεὶ οὐκ ἄδικοι ἐκεῖνοι, καὶ ὁ αὐτῶν πατὴρ (11) τὰ αὐτὰ αὐτῷ πράττειν διὰ τοῦ λόγου διδάσκων, οἱ τού- τοις συντιθέμενοι οὐκ ἄδικοι (12). Ἐὰν δέ τις τοὺς διαφόρους νόμους τῶν ἀνθρώπων προβάληται, λέγων ὅτι παρ' οἷς μὲν ἀνθρώποις τάδε καλὰ, τάδε αἰσχρὰ Β νενόμισται, παρ᾽ ἄλλοις δὲ τὰ παρ᾽ ἐκείνοις αἰσχρὰ καλά, καὶ τὰ καλὰ αἰσχρὰ νομίζεται, ἀκουέτω καὶ τῶν εἰς τοῦτο λεγομένων. Καὶ νόμους διατάξασθαι τῇ ἑαυτῶν κακίᾳ ὁμοίους τους πονηροὺς ἀγγέλους ἐπιστάμεθα, οἷς χαίρουσιν οἱ ὅμοιοι γενόμενοι ἄνθρω ποι· καὶ ὀρθὸς λόγος παρελθὼν (15), οὐ πάσας δό ξας, οὐδὲ πάντα δόγματα καλὰ ἀποδείκνυσιν, ἀλλὰ τὰ μὲν φαῦλα, τὰ δὲ ἀγαθά· ὥστε μοι καὶ πρὸς τοὺς τοιούτους τὰ αὐτὰ καὶ τὰ ὅμοια ειρήσεται, καὶ λε χθήσεται διὰ πλειόνων, ἐὰν χρεία ᾖ. Τανῦν δὲ ἐπὶ τὸ προκείμενον ἀνέρχομαι. Νομοθέτης γὰρ καὶ πηγὴ νόμων αὐτός, ὑφ' οὗ πάντες οἱ κατὰ μέρος να μοθέται. « θέμενοι, ἄδικοι, τὰ αὐτὰ αὐτοῖς. δασκαλίας φαίνεται τὰ ἡμέτερα· διὰ τοῦτο (14) λογι κὸν τὸ ὅλον τὸν φανέντα δι' ἡμᾶς Χριστὸν γεγονέναι, καὶ σῶμα, καὶ Λόγον, καὶ ψυχήν. Οσα γὰρ καλῶς ἀεὶ ἐφθέγξαντο καὶ εὗρον οἱ φιλοσοφήσαντες ή νομο θετήσαντες, κατὰ Λόγου μέρος εὑρέσεως καὶ θεωρίας ἐστὶ πονηθέντα αὐτοῖς. Ἐπειδὴ δὲ οὐ πάντα τὰ τοῦ Λόγου ἐγνώρισαν, ὅς ἐστι Χριστὸς, καὶ ἐναντία ἑαυ τοῖς πολλάκις εἶπον. Καὶ οἱ προγεγραμμένοι (15) τοῦ Χριστοῦ κατὰ τὸ ἀνθρώπινον (16), λόγῳ πειραθέντες τὰ πράγματα θεωρῆσαι καὶ ἐλέγξαι, ὡς ἀσεβεῖς καὶ περίεργοι εἰς δικαστήρια ήχθησαν. Ὁ πάντων δὲ αὐτ τῶν εὐτονώτερος πρὸς τοῦτο γενόμενος Σωκράτης τὰ αὐτὰ ἡμῖν ἐνεκλήθη. Καὶ γὰρ ἔφασαν αὐτὸν καινὰ δαιμόνια (17) εἰσφέρειν, καὶ οὓς ἡ πόλις νομίζει λογικόν Κατὰ τὴν τοῦ παντὸς λόγου γνῶσιν. μένοι, Απομνημ. 1, S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS stimantur philosophi, strepitus inanes esse ac ter- ricula, quæ de improborum in igne æterno crucia- tibus dicimus, ac nostram eo spectare sententiam, ut virtutem homines metu conducti colant, non pro- pter ipsius pulchritudinem, nec quia illis placet; paucis respondebo, nisi ita se res habeat, vel Deum non esse, vel, si sit, nullam hominum curam ge- rere, nec quidquam esse virtutem et vitium, ac ini- que a legum latoribus puniri, qui præclara instituta transgrediuntur. Sed quia iniqui non sunt, eorum- que parens eadem quæ ipse facit, facere per Ver- bum præcipit; iniqui sunt, qui eis non obse- quuntur. Si quis autem varias hominum leges obji- ciat, et apud alios quidem præclara quædam et quæ- dam turpia censeri dicat ; sed quæ apud istos tur. pia, apud alios præclara, et quæ præclara, turpia existimari; is audiat quid ea qnoque de re dicamus. Cum leges ab improbis angelis accommodate ad eorum nequitiam institutas scimus, quibus similes eorum homines delectantur; tum vero recta ratio adveniens, non omnes opiniones, nec decreta omnia praeclara esse demonstrat, sed quædam mala, quae danı bona. Quare ejusmodi hominibus eadem dicam et similia, et uberius, si opus erit, disseram. Nunc ad propositum redeo. doctrina sublimiores, quia quidquid ad Verbum pertinet, id exstitit Christus qui pro nobis apparuit, nempe corpus et Verbum et anima. Quæcunque enim præclare unquam dixere aut excogitavere phi- losophi aut legum latores, hæc invento et conside- rato aliqua ex parte Verbo elaborarunt. Sed quia non omnia quæ sunt Verbi, id est Christi, cogno- verunt, persæpe secum ipsis pugnantia dixerunt. Et qui Christo secundum humanam naturain antiqui- ores unamquamque rem ratione investigare aut refellere aggressi sunt, ii ut impii et curiosi iu judi- cium abducti fuere. Quorum omnium longe firmis- simus hac in re Socrates in eadem ac nos crimina vocatus est. Nova enim dixerunt ab eo damonia C lib. De sacrif. Abel., pag. : Εst emiin legislator et fons legum ipse, sub quo omnes particulares legislatores. Et Ter- D tullianus Apol. : « Dum tamen scialis ipsas, in- quit, leges quoque vestras, quæ videntur ad inno- centiam pergere, de divina lege, ut antiquiore, for- mam mutuatas. • Vid. Aug. 1, De lib. arbitr., n. 15. aut quis sensus ex hac periodo erui possit, non video. Necesse non est cum Syl- burgio legere Hæc enim est sen- tentia : Cum legislatores alia facere, alia fugere precipiant, ac ipse Deus legem nobis imposuerit; inde sequitur hominem libero arbitrio non carere, ac proinde iniquos esse qui legislatoribus non ob- sequuntur. Videtur autem Justinus locum Evangelii indicare, ubi jubet Christus ut imitemur Patrem celestem, Luc. vi, 35; Matth. v, 45. Mon de humana ratione accipi debere patet ex his quæ sequuntur, tum etiam ex Apol. 1, n. et 10. Quare paulo post ait Justinus se eadem adversus ejusmodi homines dicturum; eadem nempe ac ea quæ Verbum docuerat, dum vocem singulari sensu hic usurpari. Non enim significat id quod rationis est particeps, sed quidquid ad Verbum pertinet, seu totam Verbi personam et utramque naturam. Sic paulo ante n. : Hæc illu strari possunt ex bis verbis S. Augustini serin. 214, n. 7: Totus Filius Dei Verbum et homo, atque, ut expressius dicam, Verbum, anima et caro. > ut in Apol. 1, n. 45. TH RLBIUS. Christi humanitatem, secundum quam antiquiores fuere philosophi, quam cum aliis interpretibus red- dere, « pro captu humano. Xenoph. p. 412. THINLBIUS. - 9. Sed ne quis forte idem dicat, quod ii qui exi- A 10. Liquet ergo res nostras esse omni humana 9. Ἵνα δὲ μή τις εἴπῃ τὸ λεγόμενον ὑπὸ τῶν να (11) ῾Ο αὐτῶν πατήρ. Similia loquitur Philo (12) Οὐκ ἄδικοι. Legendumn οἱ τούτοις οὐ συντι (15) Λόγος παρελθών. Hæc de Verbo incarnate, 10. Μεγαλειότερα μὲν οὖν πάσης ἀνθρωπείου δι (14) Διὰ τοῦτο. Legendum διὰ τό, et observan- (15) Οι προγεγραμμένοι. Legendum προγεγενη - (16) Κατὰ τὸ ἀνθρώπινον. Malim hæc referre ad (17) Καινὰ δαιμόνια. Plato Apol. Socr. p. 24,

μιζομένων φιλοσόφων, ὅτι κόμποι καὶ φόβητρά ἐστι τὰ λεγόμενα ὑφ᾿ ἡμῶν, ὅτι κολάζονται ἐν αἰωνίῳ πυρὶ οἱ ἄδικοι, καὶ διὰ φόβον, ἀλλ' οὐ διὰ τὸ καλὸν εἶναι καὶ ἀρεστὸν, ἐναρέτως βιοῦν τοὺς ἀνθρώπους ἀξιοῦ μεν, βραχυεπῶς πρὸς τοῦτο ἀποκρινούμαι, ὅτι, εἰ μὴ τοῦτό ἐστιν, οὔτε ἔστι Θεὸς, ἢ εἰ ἔστιν, οὐ μέλει αὐτῷ τῶν ἀνθρώπων, καὶ οὐδέν ἐστιν ἀρετή, οὐδὲ κακία, καὶ ὡς προέφημεν, ἀδίκως τιμωροῦσιν οἱ νομοθέται τοὺς παραβαίνοντας τὰ διατεταγμένα καλά. Αλλ' ἐπεὶ οὐκ ἄδικοι ἐκεῖνοι, καὶ ὁ αὐτῶν πατὴρ (11) τὰ αὐτὰ αὐτῷ πράττειν διὰ τοῦ λόγου διδάσκων, οἱ τού- τοις συντιθέμενοι οὐκ ἄδικοι (12). Ἐὰν δέ τις τοὺς διαφόρους νόμους τῶν ἀνθρώπων προβάληται, λέγων ὅτι παρ' οἷς μὲν ἀνθρώποις τάδε καλὰ, τάδε αἰσχρὰ Β νενόμισται, παρ᾽ ἄλλοις δὲ τὰ παρ᾽ ἐκείνοις αἰσχρὰ καλά, καὶ τὰ καλὰ αἰσχρὰ νομίζεται, ἀκουέτω καὶ τῶν εἰς τοῦτο λεγομένων. Καὶ νόμους διατάξασθαι τῇ ἑαυτῶν κακίᾳ ὁμοίους τους πονηροὺς ἀγγέλους ἐπιστάμεθα, οἷς χαίρουσιν οἱ ὅμοιοι γενόμενοι ἄνθρω ποι· καὶ ὀρθὸς λόγος παρελθὼν (15), οὐ πάσας δό ξας, οὐδὲ πάντα δόγματα καλὰ ἀποδείκνυσιν, ἀλλὰ τὰ μὲν φαῦλα, τὰ δὲ ἀγαθά· ὥστε μοι καὶ πρὸς τοὺς τοιούτους τὰ αὐτὰ καὶ τὰ ὅμοια ειρήσεται, καὶ λε χθήσεται διὰ πλειόνων, ἐὰν χρεία ᾖ. Τανῦν δὲ ἐπὶ τὸ προκείμενον ἀνέρχομαι. Νομοθέτης γὰρ καὶ πηγὴ νόμων αὐτός, ὑφ' οὗ πάντες οἱ κατὰ μέρος να μοθέται. « θέμενοι, ἄδικοι, τὰ αὐτὰ αὐτοῖς. δασκαλίας φαίνεται τὰ ἡμέτερα· διὰ τοῦτο (14) λογι κὸν τὸ ὅλον τὸν φανέντα δι' ἡμᾶς Χριστὸν γεγονέναι, καὶ σῶμα, καὶ Λόγον, καὶ ψυχήν. Οσα γὰρ καλῶς ἀεὶ ἐφθέγξαντο καὶ εὗρον οἱ φιλοσοφήσαντες ή νομο θετήσαντες, κατὰ Λόγου μέρος εὑρέσεως καὶ θεωρίας ἐστὶ πονηθέντα αὐτοῖς. Ἐπειδὴ δὲ οὐ πάντα τὰ τοῦ Λόγου ἐγνώρισαν, ὅς ἐστι Χριστὸς, καὶ ἐναντία ἑαυ τοῖς πολλάκις εἶπον. Καὶ οἱ προγεγραμμένοι (15) τοῦ Χριστοῦ κατὰ τὸ ἀνθρώπινον (16), λόγῳ πειραθέντες τὰ πράγματα θεωρῆσαι καὶ ἐλέγξαι, ὡς ἀσεβεῖς καὶ περίεργοι εἰς δικαστήρια ήχθησαν. Ὁ πάντων δὲ αὐτ τῶν εὐτονώτερος πρὸς τοῦτο γενόμενος Σωκράτης τὰ αὐτὰ ἡμῖν ἐνεκλήθη. Καὶ γὰρ ἔφασαν αὐτὸν καινὰ δαιμόνια (17) εἰσφέρειν, καὶ οὓς ἡ πόλις νομίζει λογικόν Κατὰ τὴν τοῦ παντὸς λόγου γνῶσιν. μένοι, Απομνημ. 1, S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS stimantur philosophi, strepitus inanes esse ac ter- ricula, quæ de improborum in igne æterno crucia- tibus dicimus, ac nostram eo spectare sententiam, ut virtutem homines metu conducti colant, non pro- pter ipsius pulchritudinem, nec quia illis placet; paucis respondebo, nisi ita se res habeat, vel Deum non esse, vel, si sit, nullam hominum curam ge- rere, nec quidquam esse virtutem et vitium, ac ini- que a legum latoribus puniri, qui præclara instituta transgrediuntur. Sed quia iniqui non sunt, eorum- que parens eadem quæ ipse facit, facere per Ver- bum præcipit; iniqui sunt, qui eis non obse- quuntur. Si quis autem varias hominum leges obji- ciat, et apud alios quidem præclara quædam et quæ- dam turpia censeri dicat ; sed quæ apud istos tur. pia, apud alios præclara, et quæ præclara, turpia existimari; is audiat quid ea qnoque de re dicamus. Cum leges ab improbis angelis accommodate ad eorum nequitiam institutas scimus, quibus similes eorum homines delectantur; tum vero recta ratio adveniens, non omnes opiniones, nec decreta omnia praeclara esse demonstrat, sed quædam mala, quae danı bona. Quare ejusmodi hominibus eadem dicam et similia, et uberius, si opus erit, disseram. Nunc ad propositum redeo. doctrina sublimiores, quia quidquid ad Verbum pertinet, id exstitit Christus qui pro nobis apparuit, nempe corpus et Verbum et anima. Quæcunque enim præclare unquam dixere aut excogitavere phi- losophi aut legum latores, hæc invento et conside- rato aliqua ex parte Verbo elaborarunt. Sed quia non omnia quæ sunt Verbi, id est Christi, cogno- verunt, persæpe secum ipsis pugnantia dixerunt. Et qui Christo secundum humanam naturain antiqui- ores unamquamque rem ratione investigare aut refellere aggressi sunt, ii ut impii et curiosi iu judi- cium abducti fuere. Quorum omnium longe firmis- simus hac in re Socrates in eadem ac nos crimina vocatus est. Nova enim dixerunt ab eo damonia C lib. De sacrif. Abel., pag. : Εst emiin legislator et fons legum ipse, sub quo omnes particulares legislatores. Et Ter- D tullianus Apol. : « Dum tamen scialis ipsas, in- quit, leges quoque vestras, quæ videntur ad inno- centiam pergere, de divina lege, ut antiquiore, for- mam mutuatas. • Vid. Aug. 1, De lib. arbitr., n. 15. aut quis sensus ex hac periodo erui possit, non video. Necesse non est cum Syl- burgio legere Hæc enim est sen- tentia : Cum legislatores alia facere, alia fugere precipiant, ac ipse Deus legem nobis imposuerit; inde sequitur hominem libero arbitrio non carere, ac proinde iniquos esse qui legislatoribus non ob- sequuntur. Videtur autem Justinus locum Evangelii indicare, ubi jubet Christus ut imitemur Patrem celestem, Luc. vi, 35; Matth. v, 45. Mon de humana ratione accipi debere patet ex his quæ sequuntur, tum etiam ex Apol. 1, n. et 10. Quare paulo post ait Justinus se eadem adversus ejusmodi homines dicturum; eadem nempe ac ea quæ Verbum docuerat, dum vocem singulari sensu hic usurpari. Non enim significat id quod rationis est particeps, sed quidquid ad Verbum pertinet, seu totam Verbi personam et utramque naturam. Sic paulo ante n. : Hæc illu strari possunt ex bis verbis S. Augustini serin. 214, n. 7: Totus Filius Dei Verbum et homo, atque, ut expressius dicam, Verbum, anima et caro. > ut in Apol. 1, n. 45. TH RLBIUS. Christi humanitatem, secundum quam antiquiores fuere philosophi, quam cum aliis interpretibus red- dere, « pro captu humano. Xenoph. p. 412. THINLBIUS. - 9. Sed ne quis forte idem dicat, quod ii qui exi- A 10. Liquet ergo res nostras esse omni humana 9. Ἵνα δὲ μή τις εἴπῃ τὸ λεγόμενον ὑπὸ τῶν να (11) ῾Ο αὐτῶν πατήρ. Similia loquitur Philo (12) Οὐκ ἄδικοι. Legendumn οἱ τούτοις οὐ συντι (15) Λόγος παρελθών. Hæc de Verbo incarnate, 10. Μεγαλειότερα μὲν οὖν πάσης ἀνθρωπείου δι (14) Διὰ τοῦτο. Legendum διὰ τό, et observan- (15) Οι προγεγραμμένοι. Legendum προγεγενη - (16) Κατὰ τὸ ἀνθρώπινον. Malim hæc referre ad (17) Καινὰ δαιμόνια. Plato Apol. Socr. p. 24,

μιζομένων φιλοσόφων, ὅτι κόμποι καὶ φόβητρά ἐστι τὰ λεγόμενα ὑφ᾿ ἡμῶν, ὅτι κολάζονται ἐν αἰωνίῳ πυρὶ οἱ ἄδικοι, καὶ διὰ φόβον, ἀλλ' οὐ διὰ τὸ καλὸν εἶναι καὶ ἀρεστὸν, ἐναρέτως βιοῦν τοὺς ἀνθρώπους ἀξιοῦ μεν, βραχυεπῶς πρὸς τοῦτο ἀποκρινούμαι, ὅτι, εἰ μὴ τοῦτό ἐστιν, οὔτε ἔστι Θεὸς, ἢ εἰ ἔστιν, οὐ μέλει αὐτῷ τῶν ἀνθρώπων, καὶ οὐδέν ἐστιν ἀρετή, οὐδὲ κακία, καὶ ὡς προέφημεν, ἀδίκως τιμωροῦσιν οἱ νομοθέται τοὺς παραβαίνοντας τὰ διατεταγμένα καλά. Αλλ' ἐπεὶ οὐκ ἄδικοι ἐκεῖνοι, καὶ ὁ αὐτῶν πατὴρ (11) τὰ αὐτὰ αὐτῷ πράττειν διὰ τοῦ λόγου διδάσκων, οἱ τού- τοις συντιθέμενοι οὐκ ἄδικοι (12). Ἐὰν δέ τις τοὺς διαφόρους νόμους τῶν ἀνθρώπων προβάληται, λέγων ὅτι παρ' οἷς μὲν ἀνθρώποις τάδε καλὰ, τάδε αἰσχρὰ Β νενόμισται, παρ᾽ ἄλλοις δὲ τὰ παρ᾽ ἐκείνοις αἰσχρὰ καλά, καὶ τὰ καλὰ αἰσχρὰ νομίζεται, ἀκουέτω καὶ τῶν εἰς τοῦτο λεγομένων. Καὶ νόμους διατάξασθαι τῇ ἑαυτῶν κακίᾳ ὁμοίους τους πονηροὺς ἀγγέλους ἐπιστάμεθα, οἷς χαίρουσιν οἱ ὅμοιοι γενόμενοι ἄνθρω ποι· καὶ ὀρθὸς λόγος παρελθὼν (15), οὐ πάσας δό ξας, οὐδὲ πάντα δόγματα καλὰ ἀποδείκνυσιν, ἀλλὰ τὰ μὲν φαῦλα, τὰ δὲ ἀγαθά· ὥστε μοι καὶ πρὸς τοὺς τοιούτους τὰ αὐτὰ καὶ τὰ ὅμοια ειρήσεται, καὶ λε χθήσεται διὰ πλειόνων, ἐὰν χρεία ᾖ. Τανῦν δὲ ἐπὶ τὸ προκείμενον ἀνέρχομαι. Νομοθέτης γὰρ καὶ πηγὴ νόμων αὐτός, ὑφ' οὗ πάντες οἱ κατὰ μέρος να μοθέται. « θέμενοι, ἄδικοι, τὰ αὐτὰ αὐτοῖς. δασκαλίας φαίνεται τὰ ἡμέτερα· διὰ τοῦτο (14) λογι κὸν τὸ ὅλον τὸν φανέντα δι' ἡμᾶς Χριστὸν γεγονέναι, καὶ σῶμα, καὶ Λόγον, καὶ ψυχήν. Οσα γὰρ καλῶς ἀεὶ ἐφθέγξαντο καὶ εὗρον οἱ φιλοσοφήσαντες ή νομο θετήσαντες, κατὰ Λόγου μέρος εὑρέσεως καὶ θεωρίας ἐστὶ πονηθέντα αὐτοῖς. Ἐπειδὴ δὲ οὐ πάντα τὰ τοῦ Λόγου ἐγνώρισαν, ὅς ἐστι Χριστὸς, καὶ ἐναντία ἑαυ τοῖς πολλάκις εἶπον. Καὶ οἱ προγεγραμμένοι (15) τοῦ Χριστοῦ κατὰ τὸ ἀνθρώπινον (16), λόγῳ πειραθέντες τὰ πράγματα θεωρῆσαι καὶ ἐλέγξαι, ὡς ἀσεβεῖς καὶ περίεργοι εἰς δικαστήρια ήχθησαν. Ὁ πάντων δὲ αὐτ τῶν εὐτονώτερος πρὸς τοῦτο γενόμενος Σωκράτης τὰ αὐτὰ ἡμῖν ἐνεκλήθη. Καὶ γὰρ ἔφασαν αὐτὸν καινὰ δαιμόνια (17) εἰσφέρειν, καὶ οὓς ἡ πόλις νομίζει λογικόν Κατὰ τὴν τοῦ παντὸς λόγου γνῶσιν. μένοι, Απομνημ. 1, S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS stimantur philosophi, strepitus inanes esse ac ter- ricula, quæ de improborum in igne æterno crucia- tibus dicimus, ac nostram eo spectare sententiam, ut virtutem homines metu conducti colant, non pro- pter ipsius pulchritudinem, nec quia illis placet; paucis respondebo, nisi ita se res habeat, vel Deum non esse, vel, si sit, nullam hominum curam ge- rere, nec quidquam esse virtutem et vitium, ac ini- que a legum latoribus puniri, qui præclara instituta transgrediuntur. Sed quia iniqui non sunt, eorum- que parens eadem quæ ipse facit, facere per Ver- bum præcipit; iniqui sunt, qui eis non obse- quuntur. Si quis autem varias hominum leges obji- ciat, et apud alios quidem præclara quædam et quæ- dam turpia censeri dicat ; sed quæ apud istos tur. pia, apud alios præclara, et quæ præclara, turpia existimari; is audiat quid ea qnoque de re dicamus. Cum leges ab improbis angelis accommodate ad eorum nequitiam institutas scimus, quibus similes eorum homines delectantur; tum vero recta ratio adveniens, non omnes opiniones, nec decreta omnia praeclara esse demonstrat, sed quædam mala, quae danı bona. Quare ejusmodi hominibus eadem dicam et similia, et uberius, si opus erit, disseram. Nunc ad propositum redeo. doctrina sublimiores, quia quidquid ad Verbum pertinet, id exstitit Christus qui pro nobis apparuit, nempe corpus et Verbum et anima. Quæcunque enim præclare unquam dixere aut excogitavere phi- losophi aut legum latores, hæc invento et conside- rato aliqua ex parte Verbo elaborarunt. Sed quia non omnia quæ sunt Verbi, id est Christi, cogno- verunt, persæpe secum ipsis pugnantia dixerunt. Et qui Christo secundum humanam naturain antiqui- ores unamquamque rem ratione investigare aut refellere aggressi sunt, ii ut impii et curiosi iu judi- cium abducti fuere. Quorum omnium longe firmis- simus hac in re Socrates in eadem ac nos crimina vocatus est. Nova enim dixerunt ab eo damonia C lib. De sacrif. Abel., pag. : Εst emiin legislator et fons legum ipse, sub quo omnes particulares legislatores. Et Ter- D tullianus Apol. : « Dum tamen scialis ipsas, in- quit, leges quoque vestras, quæ videntur ad inno- centiam pergere, de divina lege, ut antiquiore, for- mam mutuatas. • Vid. Aug. 1, De lib. arbitr., n. 15. aut quis sensus ex hac periodo erui possit, non video. Necesse non est cum Syl- burgio legere Hæc enim est sen- tentia : Cum legislatores alia facere, alia fugere precipiant, ac ipse Deus legem nobis imposuerit; inde sequitur hominem libero arbitrio non carere, ac proinde iniquos esse qui legislatoribus non ob- sequuntur. Videtur autem Justinus locum Evangelii indicare, ubi jubet Christus ut imitemur Patrem celestem, Luc. vi, 35; Matth. v, 45. Mon de humana ratione accipi debere patet ex his quæ sequuntur, tum etiam ex Apol. 1, n. et 10. Quare paulo post ait Justinus se eadem adversus ejusmodi homines dicturum; eadem nempe ac ea quæ Verbum docuerat, dum vocem singulari sensu hic usurpari. Non enim significat id quod rationis est particeps, sed quidquid ad Verbum pertinet, seu totam Verbi personam et utramque naturam. Sic paulo ante n. : Hæc illu strari possunt ex bis verbis S. Augustini serin. 214, n. 7: Totus Filius Dei Verbum et homo, atque, ut expressius dicam, Verbum, anima et caro. > ut in Apol. 1, n. 45. TH RLBIUS. Christi humanitatem, secundum quam antiquiores fuere philosophi, quam cum aliis interpretibus red- dere, « pro captu humano. Xenoph. p. 412. THINLBIUS. - 9. Sed ne quis forte idem dicat, quod ii qui exi- A 10. Liquet ergo res nostras esse omni humana 9. Ἵνα δὲ μή τις εἴπῃ τὸ λεγόμενον ὑπὸ τῶν να (11) ῾Ο αὐτῶν πατήρ. Similia loquitur Philo (12) Οὐκ ἄδικοι. Legendumn οἱ τούτοις οὐ συντι (15) Λόγος παρελθών. Hæc de Verbo incarnate, 10. Μεγαλειότερα μὲν οὖν πάσης ἀνθρωπείου δι (14) Διὰ τοῦτο. Legendum διὰ τό, et observan- (15) Οι προγεγραμμένοι. Legendum προγεγενη - (16) Κατὰ τὸ ἀνθρώπινον. Malim hæc referre ad (17) Καινὰ δαιμόνια. Plato Apol. Socr. p. 24,

ἀλλ᾽ οὐ συνοίσει ὑμῖν πρὸς ἄνδρας τὰ τῶν ποιητῶν Β εἰδότας λέγειν· ἴσασι γὰρ τὴν ὑπ' αὐτῶν γελοιοτά- την περὶ θεῶν θεογονίαν (46) λεγομένην, ὡς ἔστιν ἡμῖν ἀπὸ τοῦ (47) κορυφαιοτάτου παρ' ὑμῖν καὶ πρώ του τῶν ποιητῶν Ὁμήρου μανθάνειν. Οὗτος γὰρ πρῶτον μὲν τὴν τῶν θεῶν γένεσιν ἐξ ὕδατος τὴν ἀρχὴν ἐσχηκέναι φησίν· οὕτω γὰρ γέγραφεν, Ωκεανόν τε θεῶν γένεσιν, καὶ μητέρα Τηθύν. Επειτα δὲ καὶ ἃ περὶ τοῦ πρώτου παρ' αὐτοῖς νομι ζομένου θεοῦ λέγει, ἂν καὶ πατέρα ονομάζει πολ λάκις ἀνδρῶν τε θεῶν τε, ἀναγκαῖον ὑπομνῆσαι· ἔφη γάρ, Ζεὺς ὅστ' ἀνθρώπων ταμίης πολέμοιο τέτυκται. Αὐτὸν τοίνυν οὐ πολέμου ταμίαν μόνον τῷ στρατεύ ματι, ἀλλὰ καὶ ἐπιορκίας (48) Τρωσὶ διὰ τῆς αὐ τοῦ θυγατρός αἴτιον γεγενῆσθαί φησι· καὶ τοῦτον ἐρῶντα, καὶ σχετλιάζοντα, καὶ ὀλοφυρόμενον, καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων θεῶν ἐπιβουλευόμενον "Ομηρος εἰσά- γει, καὶ ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ ἑαυτοῦ παιδὸς λέγοντα, "Ω μοι ἐγὼν, ὅτε μοι Σαρπηδόνα φίλτατον ἀνδρῶν Μοῖρ᾽ ὑπὸ Πατρόκλοιο Μενοιτιάδαο δαμῆναι ποτὲ δὲ ὑπὲρ τοῦ Εκτορος· "Ω πόποι, ή φίλον ἄνδρα διωκόμενον περὶ τεῖχος Οφθαλμοῖσιν ὁρῶμαι, ἐμὸν δ᾽ ὀλοφύρεται ἦτορ Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν κατὰ τῆς τοῦ Διὸς ἐπιβουλῆς λέγει, ἴσασιν οἱ ἐντυγχάνοντες τοῖς ἔπεσι τούτοις Οππότε μιν ξυνδῆσαι Ολύμπιοι ἤθελον ἄλλοι, "Ηρη τ' ἠδὲ Ποσειδάων καὶ Παλλάς Αθήνη. Καὶ εἰ μὴ τὸν, δν Βριάρεων καλέουσι θεοί, ὑπέδει σαν οἱ μάκαρες θεοί, ἐδέδετο ἂν ὑπ' αὐτῶν ὁ Ζεύς. Οσα δὲ καὶ περὶ τῆς ἐρωτικῆς τοῦ Διὸς ἀκολασίας Όμηρος λέγει, ἀναγκαῖον δι' αὐτῶν (49) ὑμᾶς ὑπου μνῆσαι ὧν εἴρηκε ῥητῶν. Ἔφη γὰρ αὐτὸν οὕτω (50) πρὸς τὴν "Ηραν λέγειν· Οὐ γὰρ πώποτέ μ' ὧδε θεᾶς ἔρος, οὐδὲ γυναικὸς θυμὸν ἐνὶ στήθεσσι περιπροχυθεὶς ἐδάμασσεν· Οὐδ' οπότ' ἠρασάμην Ιξιονίης αλόχοιο, Οὐδ' ὅτε περ Δανάης καλλισφύρου Ακρισιώνης, Οὐδ᾽ ὅτε Φοίνικος κούρης τηλεκλειτοῖο (54), Οὐδ' ὅτε περ Σεμέλης, οὐδ' Αλκμήνης ἐνὶ Θήβῃ, Οὐδ᾽ ὅτε Δήμητρος καλλιπλοκάμοιο ανάσσης, Οὐδ᾽ ὁπότε Λητοῦς ἐρικυδέος, οὐδέ σεν αὐτῆς. Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν ἐκ τῆς Ὁμήρου ποιήσεως ἔξεστι μανθάνειν, καὶ ὅσα ὑπὸ ἀνθρώπων πεπόνθασιν, ἀκόλουθόν ἐστιν ὑπομνῆσαι νυνί. "Αρεα Ξ, ν. 311. • Τ. ν. 294. • Π. ν. 433. • ν. 399. ἀπὸ τῶν τοῦ. ὑμᾶς ὑπομνῆσαι, δι' ὧν εἴρηκε ῥητῶν. κλητοίο. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS proderit apud eos qui in poetis versati sunt. Norunt A enim illorum perridiculam de deorum origine sen- tentiam, quemadmodum ex celeberrimo apud vos et principe poetarum Homero discere possumus. Primo enim ille generationem deorum ex aqua ini- tium habuisse dicit. Ita enim scribit: Oceanum deorum originem et matrem Tethyn. Deinde vero et quid de primo apud eos opinato dicat Deo, quem etiam sæpe patrem appellat ho- minumque deumque, necessarium est subjicere : inquit enim : Jupiter qui hominum dispensator belli est. Hunc sane non tantum copiis militaribus auctorem belli, sed Trojanis etiamn, per Gliam ejus, perjurii Causam fuisse dicit (45); eumdemque amantem et lamentantem et insidiis ab aliis diis appetitum Ho- merus inducit, et nunc de filio suo dicentem : Hei mihi, quod mihi Sarpedonem charissimum vi- [rorum Fatale est a Patroclo Menætiade interfici, nunc autem de Hectore: murum Proh malum, certe dilectum virum fugatum circa Oculis video : meum autem angitur cor. Quæ vero de aliorum deorum adversus Jovem insi- diis memoret, intelligunt qui versus hosce legunt : Quo tempore eum colligare cælites voluerunt cæleri, Junoque, et Neptunus, et Pallas Minerva. Ac nisi quem Briarea vocant dii, extimuissent bea- ta illa numina, vinctus ab eis fuisset Jupiter. Enin- vero quæ etiam de impotentibus Jovis amoribus Homerus canat, necesse est vobis, totidem illius verbis referendis, exponere. Sic enim illum ait cum Junone loqui: Non enim unquam mihi sic deæ amor, neque mu- [lieris Animum pectoribus circumfusus domuit: Neque quando captus ſui amore Ixioniæ uxoris, Neque quando Danaes formose Acrisii filiæ, Neque quando captus fui amore Phœnicis filiæ in- [clyti, Neque quando Semeles, neque Alcmenes in Thebis, Neque quando Cereris pulchricomæ reginæ, Nec quando Latonæ valde illustris, neque tui ipsius. Quæ porro de aliis. ibidem diis ex Homeri poe- mate cognoscere liceat, et quot et quanta ab ho- minibus pertulerint, consentaneum est nunc com- C D Iliad. Iliad. Iliad. Iliad. E, v. 525. exstitisse Trojanis, quia, cum Menelaum Paris ad certamen singulare provocasset, ac Trojanos inter et Græcos jurejurando interposito convenisset, ut uter vinceret, is Helenam haberet, Venus, quam pater reprimere debuisset, victum Paridem eripuit et Helenam simul abduxit, ut in libro tertio Iliadis narratur. R. St. * Iliad. X. v. 168. * Iliad. A, codicis. Male in editis ad marg. et alia manu. (45) Observat Perionius Jovem perjurii causam (46) Θεογονίαν. Θεολογίαν in quodam codice (47) Ἀπὸ τοῦ. Sic emendavimus ope Colbertini (48) Επιορκίας. Legitur πολιορκίας in Colbert. (49) Δι' αὐτῶν. Sic habet Reg. 3 : Αναγκαῖον (50) ούτω. Clarom. οὕτως. (51) Τηλεκλειτοίο. Reg. 3, et Clarom. τηλε-

ἀλλ᾽ οὐ συνοίσει ὑμῖν πρὸς ἄνδρας τὰ τῶν ποιητῶν Β εἰδότας λέγειν· ἴσασι γὰρ τὴν ὑπ' αὐτῶν γελοιοτά- την περὶ θεῶν θεογονίαν (46) λεγομένην, ὡς ἔστιν ἡμῖν ἀπὸ τοῦ (47) κορυφαιοτάτου παρ' ὑμῖν καὶ πρώ του τῶν ποιητῶν Ὁμήρου μανθάνειν. Οὗτος γὰρ πρῶτον μὲν τὴν τῶν θεῶν γένεσιν ἐξ ὕδατος τὴν ἀρχὴν ἐσχηκέναι φησίν· οὕτω γὰρ γέγραφεν, Ωκεανόν τε θεῶν γένεσιν, καὶ μητέρα Τηθύν. Επειτα δὲ καὶ ἃ περὶ τοῦ πρώτου παρ' αὐτοῖς νομι ζομένου θεοῦ λέγει, ἂν καὶ πατέρα ονομάζει πολ λάκις ἀνδρῶν τε θεῶν τε, ἀναγκαῖον ὑπομνῆσαι· ἔφη γάρ, Ζεὺς ὅστ' ἀνθρώπων ταμίης πολέμοιο τέτυκται. Αὐτὸν τοίνυν οὐ πολέμου ταμίαν μόνον τῷ στρατεύ ματι, ἀλλὰ καὶ ἐπιορκίας (48) Τρωσὶ διὰ τῆς αὐ τοῦ θυγατρός αἴτιον γεγενῆσθαί φησι· καὶ τοῦτον ἐρῶντα, καὶ σχετλιάζοντα, καὶ ὀλοφυρόμενον, καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων θεῶν ἐπιβουλευόμενον "Ομηρος εἰσά- γει, καὶ ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ ἑαυτοῦ παιδὸς λέγοντα, "Ω μοι ἐγὼν, ὅτε μοι Σαρπηδόνα φίλτατον ἀνδρῶν Μοῖρ᾽ ὑπὸ Πατρόκλοιο Μενοιτιάδαο δαμῆναι ποτὲ δὲ ὑπὲρ τοῦ Εκτορος· "Ω πόποι, ή φίλον ἄνδρα διωκόμενον περὶ τεῖχος Οφθαλμοῖσιν ὁρῶμαι, ἐμὸν δ᾽ ὀλοφύρεται ἦτορ Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν κατὰ τῆς τοῦ Διὸς ἐπιβουλῆς λέγει, ἴσασιν οἱ ἐντυγχάνοντες τοῖς ἔπεσι τούτοις Οππότε μιν ξυνδῆσαι Ολύμπιοι ἤθελον ἄλλοι, "Ηρη τ' ἠδὲ Ποσειδάων καὶ Παλλάς Αθήνη. Καὶ εἰ μὴ τὸν, δν Βριάρεων καλέουσι θεοί, ὑπέδει σαν οἱ μάκαρες θεοί, ἐδέδετο ἂν ὑπ' αὐτῶν ὁ Ζεύς. Οσα δὲ καὶ περὶ τῆς ἐρωτικῆς τοῦ Διὸς ἀκολασίας Όμηρος λέγει, ἀναγκαῖον δι' αὐτῶν (49) ὑμᾶς ὑπου μνῆσαι ὧν εἴρηκε ῥητῶν. Ἔφη γὰρ αὐτὸν οὕτω (50) πρὸς τὴν "Ηραν λέγειν· Οὐ γὰρ πώποτέ μ' ὧδε θεᾶς ἔρος, οὐδὲ γυναικὸς θυμὸν ἐνὶ στήθεσσι περιπροχυθεὶς ἐδάμασσεν· Οὐδ' οπότ' ἠρασάμην Ιξιονίης αλόχοιο, Οὐδ' ὅτε περ Δανάης καλλισφύρου Ακρισιώνης, Οὐδ᾽ ὅτε Φοίνικος κούρης τηλεκλειτοῖο (54), Οὐδ' ὅτε περ Σεμέλης, οὐδ' Αλκμήνης ἐνὶ Θήβῃ, Οὐδ᾽ ὅτε Δήμητρος καλλιπλοκάμοιο ανάσσης, Οὐδ᾽ ὁπότε Λητοῦς ἐρικυδέος, οὐδέ σεν αὐτῆς. Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν ἐκ τῆς Ὁμήρου ποιήσεως ἔξεστι μανθάνειν, καὶ ὅσα ὑπὸ ἀνθρώπων πεπόνθασιν, ἀκόλουθόν ἐστιν ὑπομνῆσαι νυνί. "Αρεα Ξ, ν. 311. • Τ. ν. 294. • Π. ν. 433. • ν. 399. ἀπὸ τῶν τοῦ. ὑμᾶς ὑπομνῆσαι, δι' ὧν εἴρηκε ῥητῶν. κλητοίο. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS proderit apud eos qui in poetis versati sunt. Norunt A enim illorum perridiculam de deorum origine sen- tentiam, quemadmodum ex celeberrimo apud vos et principe poetarum Homero discere possumus. Primo enim ille generationem deorum ex aqua ini- tium habuisse dicit. Ita enim scribit: Oceanum deorum originem et matrem Tethyn. Deinde vero et quid de primo apud eos opinato dicat Deo, quem etiam sæpe patrem appellat ho- minumque deumque, necessarium est subjicere : inquit enim : Jupiter qui hominum dispensator belli est. Hunc sane non tantum copiis militaribus auctorem belli, sed Trojanis etiamn, per Gliam ejus, perjurii Causam fuisse dicit (45); eumdemque amantem et lamentantem et insidiis ab aliis diis appetitum Ho- merus inducit, et nunc de filio suo dicentem : Hei mihi, quod mihi Sarpedonem charissimum vi- [rorum Fatale est a Patroclo Menætiade interfici, nunc autem de Hectore: murum Proh malum, certe dilectum virum fugatum circa Oculis video : meum autem angitur cor. Quæ vero de aliorum deorum adversus Jovem insi- diis memoret, intelligunt qui versus hosce legunt : Quo tempore eum colligare cælites voluerunt cæleri, Junoque, et Neptunus, et Pallas Minerva. Ac nisi quem Briarea vocant dii, extimuissent bea- ta illa numina, vinctus ab eis fuisset Jupiter. Enin- vero quæ etiam de impotentibus Jovis amoribus Homerus canat, necesse est vobis, totidem illius verbis referendis, exponere. Sic enim illum ait cum Junone loqui: Non enim unquam mihi sic deæ amor, neque mu- [lieris Animum pectoribus circumfusus domuit: Neque quando captus ſui amore Ixioniæ uxoris, Neque quando Danaes formose Acrisii filiæ, Neque quando captus fui amore Phœnicis filiæ in- [clyti, Neque quando Semeles, neque Alcmenes in Thebis, Neque quando Cereris pulchricomæ reginæ, Nec quando Latonæ valde illustris, neque tui ipsius. Quæ porro de aliis. ibidem diis ex Homeri poe- mate cognoscere liceat, et quot et quanta ab ho- minibus pertulerint, consentaneum est nunc com- C D Iliad. Iliad. Iliad. Iliad. E, v. 525. exstitisse Trojanis, quia, cum Menelaum Paris ad certamen singulare provocasset, ac Trojanos inter et Græcos jurejurando interposito convenisset, ut uter vinceret, is Helenam haberet, Venus, quam pater reprimere debuisset, victum Paridem eripuit et Helenam simul abduxit, ut in libro tertio Iliadis narratur. R. St. * Iliad. X. v. 168. * Iliad. A, codicis. Male in editis ad marg. et alia manu. (45) Observat Perionius Jovem perjurii causam (46) Θεογονίαν. Θεολογίαν in quodam codice (47) Ἀπὸ τοῦ. Sic emendavimus ope Colbertini (48) Επιορκίας. Legitur πολιορκίας in Colbert. (49) Δι' αὐτῶν. Sic habet Reg. 3 : Αναγκαῖον (50) ούτω. Clarom. οὕτως. (51) Τηλεκλειτοίο. Reg. 3, et Clarom. τηλε-

ἀλλ᾽ οὐ συνοίσει ὑμῖν πρὸς ἄνδρας τὰ τῶν ποιητῶν Β εἰδότας λέγειν· ἴσασι γὰρ τὴν ὑπ' αὐτῶν γελοιοτά- την περὶ θεῶν θεογονίαν (46) λεγομένην, ὡς ἔστιν ἡμῖν ἀπὸ τοῦ (47) κορυφαιοτάτου παρ' ὑμῖν καὶ πρώ του τῶν ποιητῶν Ὁμήρου μανθάνειν. Οὗτος γὰρ πρῶτον μὲν τὴν τῶν θεῶν γένεσιν ἐξ ὕδατος τὴν ἀρχὴν ἐσχηκέναι φησίν· οὕτω γὰρ γέγραφεν, Ωκεανόν τε θεῶν γένεσιν, καὶ μητέρα Τηθύν. Επειτα δὲ καὶ ἃ περὶ τοῦ πρώτου παρ' αὐτοῖς νομι ζομένου θεοῦ λέγει, ἂν καὶ πατέρα ονομάζει πολ λάκις ἀνδρῶν τε θεῶν τε, ἀναγκαῖον ὑπομνῆσαι· ἔφη γάρ, Ζεὺς ὅστ' ἀνθρώπων ταμίης πολέμοιο τέτυκται. Αὐτὸν τοίνυν οὐ πολέμου ταμίαν μόνον τῷ στρατεύ ματι, ἀλλὰ καὶ ἐπιορκίας (48) Τρωσὶ διὰ τῆς αὐ τοῦ θυγατρός αἴτιον γεγενῆσθαί φησι· καὶ τοῦτον ἐρῶντα, καὶ σχετλιάζοντα, καὶ ὀλοφυρόμενον, καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων θεῶν ἐπιβουλευόμενον "Ομηρος εἰσά- γει, καὶ ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ ἑαυτοῦ παιδὸς λέγοντα, "Ω μοι ἐγὼν, ὅτε μοι Σαρπηδόνα φίλτατον ἀνδρῶν Μοῖρ᾽ ὑπὸ Πατρόκλοιο Μενοιτιάδαο δαμῆναι ποτὲ δὲ ὑπὲρ τοῦ Εκτορος· "Ω πόποι, ή φίλον ἄνδρα διωκόμενον περὶ τεῖχος Οφθαλμοῖσιν ὁρῶμαι, ἐμὸν δ᾽ ὀλοφύρεται ἦτορ Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν κατὰ τῆς τοῦ Διὸς ἐπιβουλῆς λέγει, ἴσασιν οἱ ἐντυγχάνοντες τοῖς ἔπεσι τούτοις Οππότε μιν ξυνδῆσαι Ολύμπιοι ἤθελον ἄλλοι, "Ηρη τ' ἠδὲ Ποσειδάων καὶ Παλλάς Αθήνη. Καὶ εἰ μὴ τὸν, δν Βριάρεων καλέουσι θεοί, ὑπέδει σαν οἱ μάκαρες θεοί, ἐδέδετο ἂν ὑπ' αὐτῶν ὁ Ζεύς. Οσα δὲ καὶ περὶ τῆς ἐρωτικῆς τοῦ Διὸς ἀκολασίας Όμηρος λέγει, ἀναγκαῖον δι' αὐτῶν (49) ὑμᾶς ὑπου μνῆσαι ὧν εἴρηκε ῥητῶν. Ἔφη γὰρ αὐτὸν οὕτω (50) πρὸς τὴν "Ηραν λέγειν· Οὐ γὰρ πώποτέ μ' ὧδε θεᾶς ἔρος, οὐδὲ γυναικὸς θυμὸν ἐνὶ στήθεσσι περιπροχυθεὶς ἐδάμασσεν· Οὐδ' οπότ' ἠρασάμην Ιξιονίης αλόχοιο, Οὐδ' ὅτε περ Δανάης καλλισφύρου Ακρισιώνης, Οὐδ᾽ ὅτε Φοίνικος κούρης τηλεκλειτοῖο (54), Οὐδ' ὅτε περ Σεμέλης, οὐδ' Αλκμήνης ἐνὶ Θήβῃ, Οὐδ᾽ ὅτε Δήμητρος καλλιπλοκάμοιο ανάσσης, Οὐδ᾽ ὁπότε Λητοῦς ἐρικυδέος, οὐδέ σεν αὐτῆς. Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν ἐκ τῆς Ὁμήρου ποιήσεως ἔξεστι μανθάνειν, καὶ ὅσα ὑπὸ ἀνθρώπων πεπόνθασιν, ἀκόλουθόν ἐστιν ὑπομνῆσαι νυνί. "Αρεα Ξ, ν. 311. • Τ. ν. 294. • Π. ν. 433. • ν. 399. ἀπὸ τῶν τοῦ. ὑμᾶς ὑπομνῆσαι, δι' ὧν εἴρηκε ῥητῶν. κλητοίο. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS proderit apud eos qui in poetis versati sunt. Norunt A enim illorum perridiculam de deorum origine sen- tentiam, quemadmodum ex celeberrimo apud vos et principe poetarum Homero discere possumus. Primo enim ille generationem deorum ex aqua ini- tium habuisse dicit. Ita enim scribit: Oceanum deorum originem et matrem Tethyn. Deinde vero et quid de primo apud eos opinato dicat Deo, quem etiam sæpe patrem appellat ho- minumque deumque, necessarium est subjicere : inquit enim : Jupiter qui hominum dispensator belli est. Hunc sane non tantum copiis militaribus auctorem belli, sed Trojanis etiamn, per Gliam ejus, perjurii Causam fuisse dicit (45); eumdemque amantem et lamentantem et insidiis ab aliis diis appetitum Ho- merus inducit, et nunc de filio suo dicentem : Hei mihi, quod mihi Sarpedonem charissimum vi- [rorum Fatale est a Patroclo Menætiade interfici, nunc autem de Hectore: murum Proh malum, certe dilectum virum fugatum circa Oculis video : meum autem angitur cor. Quæ vero de aliorum deorum adversus Jovem insi- diis memoret, intelligunt qui versus hosce legunt : Quo tempore eum colligare cælites voluerunt cæleri, Junoque, et Neptunus, et Pallas Minerva. Ac nisi quem Briarea vocant dii, extimuissent bea- ta illa numina, vinctus ab eis fuisset Jupiter. Enin- vero quæ etiam de impotentibus Jovis amoribus Homerus canat, necesse est vobis, totidem illius verbis referendis, exponere. Sic enim illum ait cum Junone loqui: Non enim unquam mihi sic deæ amor, neque mu- [lieris Animum pectoribus circumfusus domuit: Neque quando captus ſui amore Ixioniæ uxoris, Neque quando Danaes formose Acrisii filiæ, Neque quando captus fui amore Phœnicis filiæ in- [clyti, Neque quando Semeles, neque Alcmenes in Thebis, Neque quando Cereris pulchricomæ reginæ, Nec quando Latonæ valde illustris, neque tui ipsius. Quæ porro de aliis. ibidem diis ex Homeri poe- mate cognoscere liceat, et quot et quanta ab ho- minibus pertulerint, consentaneum est nunc com- C D Iliad. Iliad. Iliad. Iliad. E, v. 525. exstitisse Trojanis, quia, cum Menelaum Paris ad certamen singulare provocasset, ac Trojanos inter et Græcos jurejurando interposito convenisset, ut uter vinceret, is Helenam haberet, Venus, quam pater reprimere debuisset, victum Paridem eripuit et Helenam simul abduxit, ut in libro tertio Iliadis narratur. R. St. * Iliad. X. v. 168. * Iliad. A, codicis. Male in editis ad marg. et alia manu. (45) Observat Perionius Jovem perjurii causam (46) Θεογονίαν. Θεολογίαν in quodam codice (47) Ἀπὸ τοῦ. Sic emendavimus ope Colbertini (48) Επιορκίας. Legitur πολιορκίας in Colbert. (49) Δι' αὐτῶν. Sic habet Reg. 3 : Αναγκαῖον (50) ούτω. Clarom. οὕτως. (51) Τηλεκλειτοίο. Reg. 3, et Clarom. τηλε-

ἀλλ᾽ οὐ συνοίσει ὑμῖν πρὸς ἄνδρας τὰ τῶν ποιητῶν Β εἰδότας λέγειν· ἴσασι γὰρ τὴν ὑπ' αὐτῶν γελοιοτά- την περὶ θεῶν θεογονίαν (46) λεγομένην, ὡς ἔστιν ἡμῖν ἀπὸ τοῦ (47) κορυφαιοτάτου παρ' ὑμῖν καὶ πρώ του τῶν ποιητῶν Ὁμήρου μανθάνειν. Οὗτος γὰρ πρῶτον μὲν τὴν τῶν θεῶν γένεσιν ἐξ ὕδατος τὴν ἀρχὴν ἐσχηκέναι φησίν· οὕτω γὰρ γέγραφεν, Ωκεανόν τε θεῶν γένεσιν, καὶ μητέρα Τηθύν. Επειτα δὲ καὶ ἃ περὶ τοῦ πρώτου παρ' αὐτοῖς νομι ζομένου θεοῦ λέγει, ἂν καὶ πατέρα ονομάζει πολ λάκις ἀνδρῶν τε θεῶν τε, ἀναγκαῖον ὑπομνῆσαι· ἔφη γάρ, Ζεὺς ὅστ' ἀνθρώπων ταμίης πολέμοιο τέτυκται. Αὐτὸν τοίνυν οὐ πολέμου ταμίαν μόνον τῷ στρατεύ ματι, ἀλλὰ καὶ ἐπιορκίας (48) Τρωσὶ διὰ τῆς αὐ τοῦ θυγατρός αἴτιον γεγενῆσθαί φησι· καὶ τοῦτον ἐρῶντα, καὶ σχετλιάζοντα, καὶ ὀλοφυρόμενον, καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων θεῶν ἐπιβουλευόμενον "Ομηρος εἰσά- γει, καὶ ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ ἑαυτοῦ παιδὸς λέγοντα, "Ω μοι ἐγὼν, ὅτε μοι Σαρπηδόνα φίλτατον ἀνδρῶν Μοῖρ᾽ ὑπὸ Πατρόκλοιο Μενοιτιάδαο δαμῆναι ποτὲ δὲ ὑπὲρ τοῦ Εκτορος· "Ω πόποι, ή φίλον ἄνδρα διωκόμενον περὶ τεῖχος Οφθαλμοῖσιν ὁρῶμαι, ἐμὸν δ᾽ ὀλοφύρεται ἦτορ Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν κατὰ τῆς τοῦ Διὸς ἐπιβουλῆς λέγει, ἴσασιν οἱ ἐντυγχάνοντες τοῖς ἔπεσι τούτοις Οππότε μιν ξυνδῆσαι Ολύμπιοι ἤθελον ἄλλοι, "Ηρη τ' ἠδὲ Ποσειδάων καὶ Παλλάς Αθήνη. Καὶ εἰ μὴ τὸν, δν Βριάρεων καλέουσι θεοί, ὑπέδει σαν οἱ μάκαρες θεοί, ἐδέδετο ἂν ὑπ' αὐτῶν ὁ Ζεύς. Οσα δὲ καὶ περὶ τῆς ἐρωτικῆς τοῦ Διὸς ἀκολασίας Όμηρος λέγει, ἀναγκαῖον δι' αὐτῶν (49) ὑμᾶς ὑπου μνῆσαι ὧν εἴρηκε ῥητῶν. Ἔφη γὰρ αὐτὸν οὕτω (50) πρὸς τὴν "Ηραν λέγειν· Οὐ γὰρ πώποτέ μ' ὧδε θεᾶς ἔρος, οὐδὲ γυναικὸς θυμὸν ἐνὶ στήθεσσι περιπροχυθεὶς ἐδάμασσεν· Οὐδ' οπότ' ἠρασάμην Ιξιονίης αλόχοιο, Οὐδ' ὅτε περ Δανάης καλλισφύρου Ακρισιώνης, Οὐδ᾽ ὅτε Φοίνικος κούρης τηλεκλειτοῖο (54), Οὐδ' ὅτε περ Σεμέλης, οὐδ' Αλκμήνης ἐνὶ Θήβῃ, Οὐδ᾽ ὅτε Δήμητρος καλλιπλοκάμοιο ανάσσης, Οὐδ᾽ ὁπότε Λητοῦς ἐρικυδέος, οὐδέ σεν αὐτῆς. Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν ἐκ τῆς Ὁμήρου ποιήσεως ἔξεστι μανθάνειν, καὶ ὅσα ὑπὸ ἀνθρώπων πεπόνθασιν, ἀκόλουθόν ἐστιν ὑπομνῆσαι νυνί. "Αρεα Ξ, ν. 311. • Τ. ν. 294. • Π. ν. 433. • ν. 399. ἀπὸ τῶν τοῦ. ὑμᾶς ὑπομνῆσαι, δι' ὧν εἴρηκε ῥητῶν. κλητοίο. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS proderit apud eos qui in poetis versati sunt. Norunt A enim illorum perridiculam de deorum origine sen- tentiam, quemadmodum ex celeberrimo apud vos et principe poetarum Homero discere possumus. Primo enim ille generationem deorum ex aqua ini- tium habuisse dicit. Ita enim scribit: Oceanum deorum originem et matrem Tethyn. Deinde vero et quid de primo apud eos opinato dicat Deo, quem etiam sæpe patrem appellat ho- minumque deumque, necessarium est subjicere : inquit enim : Jupiter qui hominum dispensator belli est. Hunc sane non tantum copiis militaribus auctorem belli, sed Trojanis etiamn, per Gliam ejus, perjurii Causam fuisse dicit (45); eumdemque amantem et lamentantem et insidiis ab aliis diis appetitum Ho- merus inducit, et nunc de filio suo dicentem : Hei mihi, quod mihi Sarpedonem charissimum vi- [rorum Fatale est a Patroclo Menætiade interfici, nunc autem de Hectore: murum Proh malum, certe dilectum virum fugatum circa Oculis video : meum autem angitur cor. Quæ vero de aliorum deorum adversus Jovem insi- diis memoret, intelligunt qui versus hosce legunt : Quo tempore eum colligare cælites voluerunt cæleri, Junoque, et Neptunus, et Pallas Minerva. Ac nisi quem Briarea vocant dii, extimuissent bea- ta illa numina, vinctus ab eis fuisset Jupiter. Enin- vero quæ etiam de impotentibus Jovis amoribus Homerus canat, necesse est vobis, totidem illius verbis referendis, exponere. Sic enim illum ait cum Junone loqui: Non enim unquam mihi sic deæ amor, neque mu- [lieris Animum pectoribus circumfusus domuit: Neque quando captus ſui amore Ixioniæ uxoris, Neque quando Danaes formose Acrisii filiæ, Neque quando captus fui amore Phœnicis filiæ in- [clyti, Neque quando Semeles, neque Alcmenes in Thebis, Neque quando Cereris pulchricomæ reginæ, Nec quando Latonæ valde illustris, neque tui ipsius. Quæ porro de aliis. ibidem diis ex Homeri poe- mate cognoscere liceat, et quot et quanta ab ho- minibus pertulerint, consentaneum est nunc com- C D Iliad. Iliad. Iliad. Iliad. E, v. 525. exstitisse Trojanis, quia, cum Menelaum Paris ad certamen singulare provocasset, ac Trojanos inter et Græcos jurejurando interposito convenisset, ut uter vinceret, is Helenam haberet, Venus, quam pater reprimere debuisset, victum Paridem eripuit et Helenam simul abduxit, ut in libro tertio Iliadis narratur. R. St. * Iliad. X. v. 168. * Iliad. A, codicis. Male in editis ad marg. et alia manu. (45) Observat Perionius Jovem perjurii causam (46) Θεογονίαν. Θεολογίαν in quodam codice (47) Ἀπὸ τοῦ. Sic emendavimus ope Colbertini (48) Επιορκίας. Legitur πολιορκίας in Colbert. (49) Δι' αὐτῶν. Sic habet Reg. 3 : Αναγκαῖον (50) ούτω. Clarom. οὕτως. (51) Τηλεκλειτοίο. Reg. 3, et Clarom. τηλε-

ἀλλ᾽ οὐ συνοίσει ὑμῖν πρὸς ἄνδρας τὰ τῶν ποιητῶν Β εἰδότας λέγειν· ἴσασι γὰρ τὴν ὑπ' αὐτῶν γελοιοτά- την περὶ θεῶν θεογονίαν (46) λεγομένην, ὡς ἔστιν ἡμῖν ἀπὸ τοῦ (47) κορυφαιοτάτου παρ' ὑμῖν καὶ πρώ του τῶν ποιητῶν Ὁμήρου μανθάνειν. Οὗτος γὰρ πρῶτον μὲν τὴν τῶν θεῶν γένεσιν ἐξ ὕδατος τὴν ἀρχὴν ἐσχηκέναι φησίν· οὕτω γὰρ γέγραφεν, Ωκεανόν τε θεῶν γένεσιν, καὶ μητέρα Τηθύν. Επειτα δὲ καὶ ἃ περὶ τοῦ πρώτου παρ' αὐτοῖς νομι ζομένου θεοῦ λέγει, ἂν καὶ πατέρα ονομάζει πολ λάκις ἀνδρῶν τε θεῶν τε, ἀναγκαῖον ὑπομνῆσαι· ἔφη γάρ, Ζεὺς ὅστ' ἀνθρώπων ταμίης πολέμοιο τέτυκται. Αὐτὸν τοίνυν οὐ πολέμου ταμίαν μόνον τῷ στρατεύ ματι, ἀλλὰ καὶ ἐπιορκίας (48) Τρωσὶ διὰ τῆς αὐ τοῦ θυγατρός αἴτιον γεγενῆσθαί φησι· καὶ τοῦτον ἐρῶντα, καὶ σχετλιάζοντα, καὶ ὀλοφυρόμενον, καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων θεῶν ἐπιβουλευόμενον "Ομηρος εἰσά- γει, καὶ ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ ἑαυτοῦ παιδὸς λέγοντα, "Ω μοι ἐγὼν, ὅτε μοι Σαρπηδόνα φίλτατον ἀνδρῶν Μοῖρ᾽ ὑπὸ Πατρόκλοιο Μενοιτιάδαο δαμῆναι ποτὲ δὲ ὑπὲρ τοῦ Εκτορος· "Ω πόποι, ή φίλον ἄνδρα διωκόμενον περὶ τεῖχος Οφθαλμοῖσιν ὁρῶμαι, ἐμὸν δ᾽ ὀλοφύρεται ἦτορ Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν κατὰ τῆς τοῦ Διὸς ἐπιβουλῆς λέγει, ἴσασιν οἱ ἐντυγχάνοντες τοῖς ἔπεσι τούτοις Οππότε μιν ξυνδῆσαι Ολύμπιοι ἤθελον ἄλλοι, "Ηρη τ' ἠδὲ Ποσειδάων καὶ Παλλάς Αθήνη. Καὶ εἰ μὴ τὸν, δν Βριάρεων καλέουσι θεοί, ὑπέδει σαν οἱ μάκαρες θεοί, ἐδέδετο ἂν ὑπ' αὐτῶν ὁ Ζεύς. Οσα δὲ καὶ περὶ τῆς ἐρωτικῆς τοῦ Διὸς ἀκολασίας Όμηρος λέγει, ἀναγκαῖον δι' αὐτῶν (49) ὑμᾶς ὑπου μνῆσαι ὧν εἴρηκε ῥητῶν. Ἔφη γὰρ αὐτὸν οὕτω (50) πρὸς τὴν "Ηραν λέγειν· Οὐ γὰρ πώποτέ μ' ὧδε θεᾶς ἔρος, οὐδὲ γυναικὸς θυμὸν ἐνὶ στήθεσσι περιπροχυθεὶς ἐδάμασσεν· Οὐδ' οπότ' ἠρασάμην Ιξιονίης αλόχοιο, Οὐδ' ὅτε περ Δανάης καλλισφύρου Ακρισιώνης, Οὐδ᾽ ὅτε Φοίνικος κούρης τηλεκλειτοῖο (54), Οὐδ' ὅτε περ Σεμέλης, οὐδ' Αλκμήνης ἐνὶ Θήβῃ, Οὐδ᾽ ὅτε Δήμητρος καλλιπλοκάμοιο ανάσσης, Οὐδ᾽ ὁπότε Λητοῦς ἐρικυδέος, οὐδέ σεν αὐτῆς. Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν ἐκ τῆς Ὁμήρου ποιήσεως ἔξεστι μανθάνειν, καὶ ὅσα ὑπὸ ἀνθρώπων πεπόνθασιν, ἀκόλουθόν ἐστιν ὑπομνῆσαι νυνί. "Αρεα Ξ, ν. 311. • Τ. ν. 294. • Π. ν. 433. • ν. 399. ἀπὸ τῶν τοῦ. ὑμᾶς ὑπομνῆσαι, δι' ὧν εἴρηκε ῥητῶν. κλητοίο. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS proderit apud eos qui in poetis versati sunt. Norunt A enim illorum perridiculam de deorum origine sen- tentiam, quemadmodum ex celeberrimo apud vos et principe poetarum Homero discere possumus. Primo enim ille generationem deorum ex aqua ini- tium habuisse dicit. Ita enim scribit: Oceanum deorum originem et matrem Tethyn. Deinde vero et quid de primo apud eos opinato dicat Deo, quem etiam sæpe patrem appellat ho- minumque deumque, necessarium est subjicere : inquit enim : Jupiter qui hominum dispensator belli est. Hunc sane non tantum copiis militaribus auctorem belli, sed Trojanis etiamn, per Gliam ejus, perjurii Causam fuisse dicit (45); eumdemque amantem et lamentantem et insidiis ab aliis diis appetitum Ho- merus inducit, et nunc de filio suo dicentem : Hei mihi, quod mihi Sarpedonem charissimum vi- [rorum Fatale est a Patroclo Menætiade interfici, nunc autem de Hectore: murum Proh malum, certe dilectum virum fugatum circa Oculis video : meum autem angitur cor. Quæ vero de aliorum deorum adversus Jovem insi- diis memoret, intelligunt qui versus hosce legunt : Quo tempore eum colligare cælites voluerunt cæleri, Junoque, et Neptunus, et Pallas Minerva. Ac nisi quem Briarea vocant dii, extimuissent bea- ta illa numina, vinctus ab eis fuisset Jupiter. Enin- vero quæ etiam de impotentibus Jovis amoribus Homerus canat, necesse est vobis, totidem illius verbis referendis, exponere. Sic enim illum ait cum Junone loqui: Non enim unquam mihi sic deæ amor, neque mu- [lieris Animum pectoribus circumfusus domuit: Neque quando captus ſui amore Ixioniæ uxoris, Neque quando Danaes formose Acrisii filiæ, Neque quando captus fui amore Phœnicis filiæ in- [clyti, Neque quando Semeles, neque Alcmenes in Thebis, Neque quando Cereris pulchricomæ reginæ, Nec quando Latonæ valde illustris, neque tui ipsius. Quæ porro de aliis. ibidem diis ex Homeri poe- mate cognoscere liceat, et quot et quanta ab ho- minibus pertulerint, consentaneum est nunc com- C D Iliad. Iliad. Iliad. Iliad. E, v. 525. exstitisse Trojanis, quia, cum Menelaum Paris ad certamen singulare provocasset, ac Trojanos inter et Græcos jurejurando interposito convenisset, ut uter vinceret, is Helenam haberet, Venus, quam pater reprimere debuisset, victum Paridem eripuit et Helenam simul abduxit, ut in libro tertio Iliadis narratur. R. St. * Iliad. X. v. 168. * Iliad. A, codicis. Male in editis ad marg. et alia manu. (45) Observat Perionius Jovem perjurii causam (46) Θεογονίαν. Θεολογίαν in quodam codice (47) Ἀπὸ τοῦ. Sic emendavimus ope Colbertini (48) Επιορκίας. Legitur πολιορκίας in Colbert. (49) Δι' αὐτῶν. Sic habet Reg. 3 : Αναγκαῖον (50) ούτω. Clarom. οὕτως. (51) Τηλεκλειτοίο. Reg. 3, et Clarom. τηλε-

ἀλλ᾽ οὐ συνοίσει ὑμῖν πρὸς ἄνδρας τὰ τῶν ποιητῶν Β εἰδότας λέγειν· ἴσασι γὰρ τὴν ὑπ' αὐτῶν γελοιοτά- την περὶ θεῶν θεογονίαν (46) λεγομένην, ὡς ἔστιν ἡμῖν ἀπὸ τοῦ (47) κορυφαιοτάτου παρ' ὑμῖν καὶ πρώ του τῶν ποιητῶν Ὁμήρου μανθάνειν. Οὗτος γὰρ πρῶτον μὲν τὴν τῶν θεῶν γένεσιν ἐξ ὕδατος τὴν ἀρχὴν ἐσχηκέναι φησίν· οὕτω γὰρ γέγραφεν, Ωκεανόν τε θεῶν γένεσιν, καὶ μητέρα Τηθύν. Επειτα δὲ καὶ ἃ περὶ τοῦ πρώτου παρ' αὐτοῖς νομι ζομένου θεοῦ λέγει, ἂν καὶ πατέρα ονομάζει πολ λάκις ἀνδρῶν τε θεῶν τε, ἀναγκαῖον ὑπομνῆσαι· ἔφη γάρ, Ζεὺς ὅστ' ἀνθρώπων ταμίης πολέμοιο τέτυκται. Αὐτὸν τοίνυν οὐ πολέμου ταμίαν μόνον τῷ στρατεύ ματι, ἀλλὰ καὶ ἐπιορκίας (48) Τρωσὶ διὰ τῆς αὐ τοῦ θυγατρός αἴτιον γεγενῆσθαί φησι· καὶ τοῦτον ἐρῶντα, καὶ σχετλιάζοντα, καὶ ὀλοφυρόμενον, καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων θεῶν ἐπιβουλευόμενον "Ομηρος εἰσά- γει, καὶ ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ ἑαυτοῦ παιδὸς λέγοντα, "Ω μοι ἐγὼν, ὅτε μοι Σαρπηδόνα φίλτατον ἀνδρῶν Μοῖρ᾽ ὑπὸ Πατρόκλοιο Μενοιτιάδαο δαμῆναι ποτὲ δὲ ὑπὲρ τοῦ Εκτορος· "Ω πόποι, ή φίλον ἄνδρα διωκόμενον περὶ τεῖχος Οφθαλμοῖσιν ὁρῶμαι, ἐμὸν δ᾽ ὀλοφύρεται ἦτορ Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν κατὰ τῆς τοῦ Διὸς ἐπιβουλῆς λέγει, ἴσασιν οἱ ἐντυγχάνοντες τοῖς ἔπεσι τούτοις Οππότε μιν ξυνδῆσαι Ολύμπιοι ἤθελον ἄλλοι, "Ηρη τ' ἠδὲ Ποσειδάων καὶ Παλλάς Αθήνη. Καὶ εἰ μὴ τὸν, δν Βριάρεων καλέουσι θεοί, ὑπέδει σαν οἱ μάκαρες θεοί, ἐδέδετο ἂν ὑπ' αὐτῶν ὁ Ζεύς. Οσα δὲ καὶ περὶ τῆς ἐρωτικῆς τοῦ Διὸς ἀκολασίας Όμηρος λέγει, ἀναγκαῖον δι' αὐτῶν (49) ὑμᾶς ὑπου μνῆσαι ὧν εἴρηκε ῥητῶν. Ἔφη γὰρ αὐτὸν οὕτω (50) πρὸς τὴν "Ηραν λέγειν· Οὐ γὰρ πώποτέ μ' ὧδε θεᾶς ἔρος, οὐδὲ γυναικὸς θυμὸν ἐνὶ στήθεσσι περιπροχυθεὶς ἐδάμασσεν· Οὐδ' οπότ' ἠρασάμην Ιξιονίης αλόχοιο, Οὐδ' ὅτε περ Δανάης καλλισφύρου Ακρισιώνης, Οὐδ᾽ ὅτε Φοίνικος κούρης τηλεκλειτοῖο (54), Οὐδ' ὅτε περ Σεμέλης, οὐδ' Αλκμήνης ἐνὶ Θήβῃ, Οὐδ᾽ ὅτε Δήμητρος καλλιπλοκάμοιο ανάσσης, Οὐδ᾽ ὁπότε Λητοῦς ἐρικυδέος, οὐδέ σεν αὐτῆς. Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν ἐκ τῆς Ὁμήρου ποιήσεως ἔξεστι μανθάνειν, καὶ ὅσα ὑπὸ ἀνθρώπων πεπόνθασιν, ἀκόλουθόν ἐστιν ὑπομνῆσαι νυνί. "Αρεα Ξ, ν. 311. • Τ. ν. 294. • Π. ν. 433. • ν. 399. ἀπὸ τῶν τοῦ. ὑμᾶς ὑπομνῆσαι, δι' ὧν εἴρηκε ῥητῶν. κλητοίο. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS proderit apud eos qui in poetis versati sunt. Norunt A enim illorum perridiculam de deorum origine sen- tentiam, quemadmodum ex celeberrimo apud vos et principe poetarum Homero discere possumus. Primo enim ille generationem deorum ex aqua ini- tium habuisse dicit. Ita enim scribit: Oceanum deorum originem et matrem Tethyn. Deinde vero et quid de primo apud eos opinato dicat Deo, quem etiam sæpe patrem appellat ho- minumque deumque, necessarium est subjicere : inquit enim : Jupiter qui hominum dispensator belli est. Hunc sane non tantum copiis militaribus auctorem belli, sed Trojanis etiamn, per Gliam ejus, perjurii Causam fuisse dicit (45); eumdemque amantem et lamentantem et insidiis ab aliis diis appetitum Ho- merus inducit, et nunc de filio suo dicentem : Hei mihi, quod mihi Sarpedonem charissimum vi- [rorum Fatale est a Patroclo Menætiade interfici, nunc autem de Hectore: murum Proh malum, certe dilectum virum fugatum circa Oculis video : meum autem angitur cor. Quæ vero de aliorum deorum adversus Jovem insi- diis memoret, intelligunt qui versus hosce legunt : Quo tempore eum colligare cælites voluerunt cæleri, Junoque, et Neptunus, et Pallas Minerva. Ac nisi quem Briarea vocant dii, extimuissent bea- ta illa numina, vinctus ab eis fuisset Jupiter. Enin- vero quæ etiam de impotentibus Jovis amoribus Homerus canat, necesse est vobis, totidem illius verbis referendis, exponere. Sic enim illum ait cum Junone loqui: Non enim unquam mihi sic deæ amor, neque mu- [lieris Animum pectoribus circumfusus domuit: Neque quando captus ſui amore Ixioniæ uxoris, Neque quando Danaes formose Acrisii filiæ, Neque quando captus fui amore Phœnicis filiæ in- [clyti, Neque quando Semeles, neque Alcmenes in Thebis, Neque quando Cereris pulchricomæ reginæ, Nec quando Latonæ valde illustris, neque tui ipsius. Quæ porro de aliis. ibidem diis ex Homeri poe- mate cognoscere liceat, et quot et quanta ab ho- minibus pertulerint, consentaneum est nunc com- C D Iliad. Iliad. Iliad. Iliad. E, v. 525. exstitisse Trojanis, quia, cum Menelaum Paris ad certamen singulare provocasset, ac Trojanos inter et Græcos jurejurando interposito convenisset, ut uter vinceret, is Helenam haberet, Venus, quam pater reprimere debuisset, victum Paridem eripuit et Helenam simul abduxit, ut in libro tertio Iliadis narratur. R. St. * Iliad. X. v. 168. * Iliad. A, codicis. Male in editis ad marg. et alia manu. (45) Observat Perionius Jovem perjurii causam (46) Θεογονίαν. Θεολογίαν in quodam codice (47) Ἀπὸ τοῦ. Sic emendavimus ope Colbertini (48) Επιορκίας. Legitur πολιορκίας in Colbert. (49) Δι' αὐτῶν. Sic habet Reg. 3 : Αναγκαῖον (50) ούτω. Clarom. οὕτως. (51) Τηλεκλειτοίο. Reg. 3, et Clarom. τηλε-

ἀλλ᾽ οὐ συνοίσει ὑμῖν πρὸς ἄνδρας τὰ τῶν ποιητῶν Β εἰδότας λέγειν· ἴσασι γὰρ τὴν ὑπ' αὐτῶν γελοιοτά- την περὶ θεῶν θεογονίαν (46) λεγομένην, ὡς ἔστιν ἡμῖν ἀπὸ τοῦ (47) κορυφαιοτάτου παρ' ὑμῖν καὶ πρώ του τῶν ποιητῶν Ὁμήρου μανθάνειν. Οὗτος γὰρ πρῶτον μὲν τὴν τῶν θεῶν γένεσιν ἐξ ὕδατος τὴν ἀρχὴν ἐσχηκέναι φησίν· οὕτω γὰρ γέγραφεν, Ωκεανόν τε θεῶν γένεσιν, καὶ μητέρα Τηθύν. Επειτα δὲ καὶ ἃ περὶ τοῦ πρώτου παρ' αὐτοῖς νομι ζομένου θεοῦ λέγει, ἂν καὶ πατέρα ονομάζει πολ λάκις ἀνδρῶν τε θεῶν τε, ἀναγκαῖον ὑπομνῆσαι· ἔφη γάρ, Ζεὺς ὅστ' ἀνθρώπων ταμίης πολέμοιο τέτυκται. Αὐτὸν τοίνυν οὐ πολέμου ταμίαν μόνον τῷ στρατεύ ματι, ἀλλὰ καὶ ἐπιορκίας (48) Τρωσὶ διὰ τῆς αὐ τοῦ θυγατρός αἴτιον γεγενῆσθαί φησι· καὶ τοῦτον ἐρῶντα, καὶ σχετλιάζοντα, καὶ ὀλοφυρόμενον, καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων θεῶν ἐπιβουλευόμενον "Ομηρος εἰσά- γει, καὶ ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ ἑαυτοῦ παιδὸς λέγοντα, "Ω μοι ἐγὼν, ὅτε μοι Σαρπηδόνα φίλτατον ἀνδρῶν Μοῖρ᾽ ὑπὸ Πατρόκλοιο Μενοιτιάδαο δαμῆναι ποτὲ δὲ ὑπὲρ τοῦ Εκτορος· "Ω πόποι, ή φίλον ἄνδρα διωκόμενον περὶ τεῖχος Οφθαλμοῖσιν ὁρῶμαι, ἐμὸν δ᾽ ὀλοφύρεται ἦτορ Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν κατὰ τῆς τοῦ Διὸς ἐπιβουλῆς λέγει, ἴσασιν οἱ ἐντυγχάνοντες τοῖς ἔπεσι τούτοις Οππότε μιν ξυνδῆσαι Ολύμπιοι ἤθελον ἄλλοι, "Ηρη τ' ἠδὲ Ποσειδάων καὶ Παλλάς Αθήνη. Καὶ εἰ μὴ τὸν, δν Βριάρεων καλέουσι θεοί, ὑπέδει σαν οἱ μάκαρες θεοί, ἐδέδετο ἂν ὑπ' αὐτῶν ὁ Ζεύς. Οσα δὲ καὶ περὶ τῆς ἐρωτικῆς τοῦ Διὸς ἀκολασίας Όμηρος λέγει, ἀναγκαῖον δι' αὐτῶν (49) ὑμᾶς ὑπου μνῆσαι ὧν εἴρηκε ῥητῶν. Ἔφη γὰρ αὐτὸν οὕτω (50) πρὸς τὴν "Ηραν λέγειν· Οὐ γὰρ πώποτέ μ' ὧδε θεᾶς ἔρος, οὐδὲ γυναικὸς θυμὸν ἐνὶ στήθεσσι περιπροχυθεὶς ἐδάμασσεν· Οὐδ' οπότ' ἠρασάμην Ιξιονίης αλόχοιο, Οὐδ' ὅτε περ Δανάης καλλισφύρου Ακρισιώνης, Οὐδ᾽ ὅτε Φοίνικος κούρης τηλεκλειτοῖο (54), Οὐδ' ὅτε περ Σεμέλης, οὐδ' Αλκμήνης ἐνὶ Θήβῃ, Οὐδ᾽ ὅτε Δήμητρος καλλιπλοκάμοιο ανάσσης, Οὐδ᾽ ὁπότε Λητοῦς ἐρικυδέος, οὐδέ σεν αὐτῆς. Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν ἐκ τῆς Ὁμήρου ποιήσεως ἔξεστι μανθάνειν, καὶ ὅσα ὑπὸ ἀνθρώπων πεπόνθασιν, ἀκόλουθόν ἐστιν ὑπομνῆσαι νυνί. "Αρεα Ξ, ν. 311. • Τ. ν. 294. • Π. ν. 433. • ν. 399. ἀπὸ τῶν τοῦ. ὑμᾶς ὑπομνῆσαι, δι' ὧν εἴρηκε ῥητῶν. κλητοίο. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS proderit apud eos qui in poetis versati sunt. Norunt A enim illorum perridiculam de deorum origine sen- tentiam, quemadmodum ex celeberrimo apud vos et principe poetarum Homero discere possumus. Primo enim ille generationem deorum ex aqua ini- tium habuisse dicit. Ita enim scribit: Oceanum deorum originem et matrem Tethyn. Deinde vero et quid de primo apud eos opinato dicat Deo, quem etiam sæpe patrem appellat ho- minumque deumque, necessarium est subjicere : inquit enim : Jupiter qui hominum dispensator belli est. Hunc sane non tantum copiis militaribus auctorem belli, sed Trojanis etiamn, per Gliam ejus, perjurii Causam fuisse dicit (45); eumdemque amantem et lamentantem et insidiis ab aliis diis appetitum Ho- merus inducit, et nunc de filio suo dicentem : Hei mihi, quod mihi Sarpedonem charissimum vi- [rorum Fatale est a Patroclo Menætiade interfici, nunc autem de Hectore: murum Proh malum, certe dilectum virum fugatum circa Oculis video : meum autem angitur cor. Quæ vero de aliorum deorum adversus Jovem insi- diis memoret, intelligunt qui versus hosce legunt : Quo tempore eum colligare cælites voluerunt cæleri, Junoque, et Neptunus, et Pallas Minerva. Ac nisi quem Briarea vocant dii, extimuissent bea- ta illa numina, vinctus ab eis fuisset Jupiter. Enin- vero quæ etiam de impotentibus Jovis amoribus Homerus canat, necesse est vobis, totidem illius verbis referendis, exponere. Sic enim illum ait cum Junone loqui: Non enim unquam mihi sic deæ amor, neque mu- [lieris Animum pectoribus circumfusus domuit: Neque quando captus ſui amore Ixioniæ uxoris, Neque quando Danaes formose Acrisii filiæ, Neque quando captus fui amore Phœnicis filiæ in- [clyti, Neque quando Semeles, neque Alcmenes in Thebis, Neque quando Cereris pulchricomæ reginæ, Nec quando Latonæ valde illustris, neque tui ipsius. Quæ porro de aliis. ibidem diis ex Homeri poe- mate cognoscere liceat, et quot et quanta ab ho- minibus pertulerint, consentaneum est nunc com- C D Iliad. Iliad. Iliad. Iliad. E, v. 525. exstitisse Trojanis, quia, cum Menelaum Paris ad certamen singulare provocasset, ac Trojanos inter et Græcos jurejurando interposito convenisset, ut uter vinceret, is Helenam haberet, Venus, quam pater reprimere debuisset, victum Paridem eripuit et Helenam simul abduxit, ut in libro tertio Iliadis narratur. R. St. * Iliad. X. v. 168. * Iliad. A, codicis. Male in editis ad marg. et alia manu. (45) Observat Perionius Jovem perjurii causam (46) Θεογονίαν. Θεολογίαν in quodam codice (47) Ἀπὸ τοῦ. Sic emendavimus ope Colbertini (48) Επιορκίας. Legitur πολιορκίας in Colbert. (49) Δι' αὐτῶν. Sic habet Reg. 3 : Αναγκαῖον (50) ούτω. Clarom. οὕτως. (51) Τηλεκλειτοίο. Reg. 3, et Clarom. τηλε-

ἀλλ᾽ οὐ συνοίσει ὑμῖν πρὸς ἄνδρας τὰ τῶν ποιητῶν Β εἰδότας λέγειν· ἴσασι γὰρ τὴν ὑπ' αὐτῶν γελοιοτά- την περὶ θεῶν θεογονίαν (46) λεγομένην, ὡς ἔστιν ἡμῖν ἀπὸ τοῦ (47) κορυφαιοτάτου παρ' ὑμῖν καὶ πρώ του τῶν ποιητῶν Ὁμήρου μανθάνειν. Οὗτος γὰρ πρῶτον μὲν τὴν τῶν θεῶν γένεσιν ἐξ ὕδατος τὴν ἀρχὴν ἐσχηκέναι φησίν· οὕτω γὰρ γέγραφεν, Ωκεανόν τε θεῶν γένεσιν, καὶ μητέρα Τηθύν. Επειτα δὲ καὶ ἃ περὶ τοῦ πρώτου παρ' αὐτοῖς νομι ζομένου θεοῦ λέγει, ἂν καὶ πατέρα ονομάζει πολ λάκις ἀνδρῶν τε θεῶν τε, ἀναγκαῖον ὑπομνῆσαι· ἔφη γάρ, Ζεὺς ὅστ' ἀνθρώπων ταμίης πολέμοιο τέτυκται. Αὐτὸν τοίνυν οὐ πολέμου ταμίαν μόνον τῷ στρατεύ ματι, ἀλλὰ καὶ ἐπιορκίας (48) Τρωσὶ διὰ τῆς αὐ τοῦ θυγατρός αἴτιον γεγενῆσθαί φησι· καὶ τοῦτον ἐρῶντα, καὶ σχετλιάζοντα, καὶ ὀλοφυρόμενον, καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων θεῶν ἐπιβουλευόμενον "Ομηρος εἰσά- γει, καὶ ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ ἑαυτοῦ παιδὸς λέγοντα, "Ω μοι ἐγὼν, ὅτε μοι Σαρπηδόνα φίλτατον ἀνδρῶν Μοῖρ᾽ ὑπὸ Πατρόκλοιο Μενοιτιάδαο δαμῆναι ποτὲ δὲ ὑπὲρ τοῦ Εκτορος· "Ω πόποι, ή φίλον ἄνδρα διωκόμενον περὶ τεῖχος Οφθαλμοῖσιν ὁρῶμαι, ἐμὸν δ᾽ ὀλοφύρεται ἦτορ Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν κατὰ τῆς τοῦ Διὸς ἐπιβουλῆς λέγει, ἴσασιν οἱ ἐντυγχάνοντες τοῖς ἔπεσι τούτοις Οππότε μιν ξυνδῆσαι Ολύμπιοι ἤθελον ἄλλοι, "Ηρη τ' ἠδὲ Ποσειδάων καὶ Παλλάς Αθήνη. Καὶ εἰ μὴ τὸν, δν Βριάρεων καλέουσι θεοί, ὑπέδει σαν οἱ μάκαρες θεοί, ἐδέδετο ἂν ὑπ' αὐτῶν ὁ Ζεύς. Οσα δὲ καὶ περὶ τῆς ἐρωτικῆς τοῦ Διὸς ἀκολασίας Όμηρος λέγει, ἀναγκαῖον δι' αὐτῶν (49) ὑμᾶς ὑπου μνῆσαι ὧν εἴρηκε ῥητῶν. Ἔφη γὰρ αὐτὸν οὕτω (50) πρὸς τὴν "Ηραν λέγειν· Οὐ γὰρ πώποτέ μ' ὧδε θεᾶς ἔρος, οὐδὲ γυναικὸς θυμὸν ἐνὶ στήθεσσι περιπροχυθεὶς ἐδάμασσεν· Οὐδ' οπότ' ἠρασάμην Ιξιονίης αλόχοιο, Οὐδ' ὅτε περ Δανάης καλλισφύρου Ακρισιώνης, Οὐδ᾽ ὅτε Φοίνικος κούρης τηλεκλειτοῖο (54), Οὐδ' ὅτε περ Σεμέλης, οὐδ' Αλκμήνης ἐνὶ Θήβῃ, Οὐδ᾽ ὅτε Δήμητρος καλλιπλοκάμοιο ανάσσης, Οὐδ᾽ ὁπότε Λητοῦς ἐρικυδέος, οὐδέ σεν αὐτῆς. Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν ἐκ τῆς Ὁμήρου ποιήσεως ἔξεστι μανθάνειν, καὶ ὅσα ὑπὸ ἀνθρώπων πεπόνθασιν, ἀκόλουθόν ἐστιν ὑπομνῆσαι νυνί. "Αρεα Ξ, ν. 311. • Τ. ν. 294. • Π. ν. 433. • ν. 399. ἀπὸ τῶν τοῦ. ὑμᾶς ὑπομνῆσαι, δι' ὧν εἴρηκε ῥητῶν. κλητοίο. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS proderit apud eos qui in poetis versati sunt. Norunt A enim illorum perridiculam de deorum origine sen- tentiam, quemadmodum ex celeberrimo apud vos et principe poetarum Homero discere possumus. Primo enim ille generationem deorum ex aqua ini- tium habuisse dicit. Ita enim scribit: Oceanum deorum originem et matrem Tethyn. Deinde vero et quid de primo apud eos opinato dicat Deo, quem etiam sæpe patrem appellat ho- minumque deumque, necessarium est subjicere : inquit enim : Jupiter qui hominum dispensator belli est. Hunc sane non tantum copiis militaribus auctorem belli, sed Trojanis etiamn, per Gliam ejus, perjurii Causam fuisse dicit (45); eumdemque amantem et lamentantem et insidiis ab aliis diis appetitum Ho- merus inducit, et nunc de filio suo dicentem : Hei mihi, quod mihi Sarpedonem charissimum vi- [rorum Fatale est a Patroclo Menætiade interfici, nunc autem de Hectore: murum Proh malum, certe dilectum virum fugatum circa Oculis video : meum autem angitur cor. Quæ vero de aliorum deorum adversus Jovem insi- diis memoret, intelligunt qui versus hosce legunt : Quo tempore eum colligare cælites voluerunt cæleri, Junoque, et Neptunus, et Pallas Minerva. Ac nisi quem Briarea vocant dii, extimuissent bea- ta illa numina, vinctus ab eis fuisset Jupiter. Enin- vero quæ etiam de impotentibus Jovis amoribus Homerus canat, necesse est vobis, totidem illius verbis referendis, exponere. Sic enim illum ait cum Junone loqui: Non enim unquam mihi sic deæ amor, neque mu- [lieris Animum pectoribus circumfusus domuit: Neque quando captus ſui amore Ixioniæ uxoris, Neque quando Danaes formose Acrisii filiæ, Neque quando captus fui amore Phœnicis filiæ in- [clyti, Neque quando Semeles, neque Alcmenes in Thebis, Neque quando Cereris pulchricomæ reginæ, Nec quando Latonæ valde illustris, neque tui ipsius. Quæ porro de aliis. ibidem diis ex Homeri poe- mate cognoscere liceat, et quot et quanta ab ho- minibus pertulerint, consentaneum est nunc com- C D Iliad. Iliad. Iliad. Iliad. E, v. 525. exstitisse Trojanis, quia, cum Menelaum Paris ad certamen singulare provocasset, ac Trojanos inter et Græcos jurejurando interposito convenisset, ut uter vinceret, is Helenam haberet, Venus, quam pater reprimere debuisset, victum Paridem eripuit et Helenam simul abduxit, ut in libro tertio Iliadis narratur. R. St. * Iliad. X. v. 168. * Iliad. A, codicis. Male in editis ad marg. et alia manu. (45) Observat Perionius Jovem perjurii causam (46) Θεογονίαν. Θεολογίαν in quodam codice (47) Ἀπὸ τοῦ. Sic emendavimus ope Colbertini (48) Επιορκίας. Legitur πολιορκίας in Colbert. (49) Δι' αὐτῶν. Sic habet Reg. 3 : Αναγκαῖον (50) ούτω. Clarom. οὕτως. (51) Τηλεκλειτοίο. Reg. 3, et Clarom. τηλε-

ἀλλ᾽ οὐ συνοίσει ὑμῖν πρὸς ἄνδρας τὰ τῶν ποιητῶν Β εἰδότας λέγειν· ἴσασι γὰρ τὴν ὑπ' αὐτῶν γελοιοτά- την περὶ θεῶν θεογονίαν (46) λεγομένην, ὡς ἔστιν ἡμῖν ἀπὸ τοῦ (47) κορυφαιοτάτου παρ' ὑμῖν καὶ πρώ του τῶν ποιητῶν Ὁμήρου μανθάνειν. Οὗτος γὰρ πρῶτον μὲν τὴν τῶν θεῶν γένεσιν ἐξ ὕδατος τὴν ἀρχὴν ἐσχηκέναι φησίν· οὕτω γὰρ γέγραφεν, Ωκεανόν τε θεῶν γένεσιν, καὶ μητέρα Τηθύν. Επειτα δὲ καὶ ἃ περὶ τοῦ πρώτου παρ' αὐτοῖς νομι ζομένου θεοῦ λέγει, ἂν καὶ πατέρα ονομάζει πολ λάκις ἀνδρῶν τε θεῶν τε, ἀναγκαῖον ὑπομνῆσαι· ἔφη γάρ, Ζεὺς ὅστ' ἀνθρώπων ταμίης πολέμοιο τέτυκται. Αὐτὸν τοίνυν οὐ πολέμου ταμίαν μόνον τῷ στρατεύ ματι, ἀλλὰ καὶ ἐπιορκίας (48) Τρωσὶ διὰ τῆς αὐ τοῦ θυγατρός αἴτιον γεγενῆσθαί φησι· καὶ τοῦτον ἐρῶντα, καὶ σχετλιάζοντα, καὶ ὀλοφυρόμενον, καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων θεῶν ἐπιβουλευόμενον "Ομηρος εἰσά- γει, καὶ ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ ἑαυτοῦ παιδὸς λέγοντα, "Ω μοι ἐγὼν, ὅτε μοι Σαρπηδόνα φίλτατον ἀνδρῶν Μοῖρ᾽ ὑπὸ Πατρόκλοιο Μενοιτιάδαο δαμῆναι ποτὲ δὲ ὑπὲρ τοῦ Εκτορος· "Ω πόποι, ή φίλον ἄνδρα διωκόμενον περὶ τεῖχος Οφθαλμοῖσιν ὁρῶμαι, ἐμὸν δ᾽ ὀλοφύρεται ἦτορ Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν κατὰ τῆς τοῦ Διὸς ἐπιβουλῆς λέγει, ἴσασιν οἱ ἐντυγχάνοντες τοῖς ἔπεσι τούτοις Οππότε μιν ξυνδῆσαι Ολύμπιοι ἤθελον ἄλλοι, "Ηρη τ' ἠδὲ Ποσειδάων καὶ Παλλάς Αθήνη. Καὶ εἰ μὴ τὸν, δν Βριάρεων καλέουσι θεοί, ὑπέδει σαν οἱ μάκαρες θεοί, ἐδέδετο ἂν ὑπ' αὐτῶν ὁ Ζεύς. Οσα δὲ καὶ περὶ τῆς ἐρωτικῆς τοῦ Διὸς ἀκολασίας Όμηρος λέγει, ἀναγκαῖον δι' αὐτῶν (49) ὑμᾶς ὑπου μνῆσαι ὧν εἴρηκε ῥητῶν. Ἔφη γὰρ αὐτὸν οὕτω (50) πρὸς τὴν "Ηραν λέγειν· Οὐ γὰρ πώποτέ μ' ὧδε θεᾶς ἔρος, οὐδὲ γυναικὸς θυμὸν ἐνὶ στήθεσσι περιπροχυθεὶς ἐδάμασσεν· Οὐδ' οπότ' ἠρασάμην Ιξιονίης αλόχοιο, Οὐδ' ὅτε περ Δανάης καλλισφύρου Ακρισιώνης, Οὐδ᾽ ὅτε Φοίνικος κούρης τηλεκλειτοῖο (54), Οὐδ' ὅτε περ Σεμέλης, οὐδ' Αλκμήνης ἐνὶ Θήβῃ, Οὐδ᾽ ὅτε Δήμητρος καλλιπλοκάμοιο ανάσσης, Οὐδ᾽ ὁπότε Λητοῦς ἐρικυδέος, οὐδέ σεν αὐτῆς. Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν ἐκ τῆς Ὁμήρου ποιήσεως ἔξεστι μανθάνειν, καὶ ὅσα ὑπὸ ἀνθρώπων πεπόνθασιν, ἀκόλουθόν ἐστιν ὑπομνῆσαι νυνί. "Αρεα Ξ, ν. 311. • Τ. ν. 294. • Π. ν. 433. • ν. 399. ἀπὸ τῶν τοῦ. ὑμᾶς ὑπομνῆσαι, δι' ὧν εἴρηκε ῥητῶν. κλητοίο. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS proderit apud eos qui in poetis versati sunt. Norunt A enim illorum perridiculam de deorum origine sen- tentiam, quemadmodum ex celeberrimo apud vos et principe poetarum Homero discere possumus. Primo enim ille generationem deorum ex aqua ini- tium habuisse dicit. Ita enim scribit: Oceanum deorum originem et matrem Tethyn. Deinde vero et quid de primo apud eos opinato dicat Deo, quem etiam sæpe patrem appellat ho- minumque deumque, necessarium est subjicere : inquit enim : Jupiter qui hominum dispensator belli est. Hunc sane non tantum copiis militaribus auctorem belli, sed Trojanis etiamn, per Gliam ejus, perjurii Causam fuisse dicit (45); eumdemque amantem et lamentantem et insidiis ab aliis diis appetitum Ho- merus inducit, et nunc de filio suo dicentem : Hei mihi, quod mihi Sarpedonem charissimum vi- [rorum Fatale est a Patroclo Menætiade interfici, nunc autem de Hectore: murum Proh malum, certe dilectum virum fugatum circa Oculis video : meum autem angitur cor. Quæ vero de aliorum deorum adversus Jovem insi- diis memoret, intelligunt qui versus hosce legunt : Quo tempore eum colligare cælites voluerunt cæleri, Junoque, et Neptunus, et Pallas Minerva. Ac nisi quem Briarea vocant dii, extimuissent bea- ta illa numina, vinctus ab eis fuisset Jupiter. Enin- vero quæ etiam de impotentibus Jovis amoribus Homerus canat, necesse est vobis, totidem illius verbis referendis, exponere. Sic enim illum ait cum Junone loqui: Non enim unquam mihi sic deæ amor, neque mu- [lieris Animum pectoribus circumfusus domuit: Neque quando captus ſui amore Ixioniæ uxoris, Neque quando Danaes formose Acrisii filiæ, Neque quando captus fui amore Phœnicis filiæ in- [clyti, Neque quando Semeles, neque Alcmenes in Thebis, Neque quando Cereris pulchricomæ reginæ, Nec quando Latonæ valde illustris, neque tui ipsius. Quæ porro de aliis. ibidem diis ex Homeri poe- mate cognoscere liceat, et quot et quanta ab ho- minibus pertulerint, consentaneum est nunc com- C D Iliad. Iliad. Iliad. Iliad. E, v. 525. exstitisse Trojanis, quia, cum Menelaum Paris ad certamen singulare provocasset, ac Trojanos inter et Græcos jurejurando interposito convenisset, ut uter vinceret, is Helenam haberet, Venus, quam pater reprimere debuisset, victum Paridem eripuit et Helenam simul abduxit, ut in libro tertio Iliadis narratur. R. St. * Iliad. X. v. 168. * Iliad. A, codicis. Male in editis ad marg. et alia manu. (45) Observat Perionius Jovem perjurii causam (46) Θεογονίαν. Θεολογίαν in quodam codice (47) Ἀπὸ τοῦ. Sic emendavimus ope Colbertini (48) Επιορκίας. Legitur πολιορκίας in Colbert. (49) Δι' αὐτῶν. Sic habet Reg. 3 : Αναγκαῖον (50) ούτω. Clarom. οὕτως. (51) Τηλεκλειτοίο. Reg. 3, et Clarom. τηλε-

ἀλλ᾽ οὐ συνοίσει ὑμῖν πρὸς ἄνδρας τὰ τῶν ποιητῶν Β εἰδότας λέγειν· ἴσασι γὰρ τὴν ὑπ' αὐτῶν γελοιοτά- την περὶ θεῶν θεογονίαν (46) λεγομένην, ὡς ἔστιν ἡμῖν ἀπὸ τοῦ (47) κορυφαιοτάτου παρ' ὑμῖν καὶ πρώ του τῶν ποιητῶν Ὁμήρου μανθάνειν. Οὗτος γὰρ πρῶτον μὲν τὴν τῶν θεῶν γένεσιν ἐξ ὕδατος τὴν ἀρχὴν ἐσχηκέναι φησίν· οὕτω γὰρ γέγραφεν, Ωκεανόν τε θεῶν γένεσιν, καὶ μητέρα Τηθύν. Επειτα δὲ καὶ ἃ περὶ τοῦ πρώτου παρ' αὐτοῖς νομι ζομένου θεοῦ λέγει, ἂν καὶ πατέρα ονομάζει πολ λάκις ἀνδρῶν τε θεῶν τε, ἀναγκαῖον ὑπομνῆσαι· ἔφη γάρ, Ζεὺς ὅστ' ἀνθρώπων ταμίης πολέμοιο τέτυκται. Αὐτὸν τοίνυν οὐ πολέμου ταμίαν μόνον τῷ στρατεύ ματι, ἀλλὰ καὶ ἐπιορκίας (48) Τρωσὶ διὰ τῆς αὐ τοῦ θυγατρός αἴτιον γεγενῆσθαί φησι· καὶ τοῦτον ἐρῶντα, καὶ σχετλιάζοντα, καὶ ὀλοφυρόμενον, καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων θεῶν ἐπιβουλευόμενον "Ομηρος εἰσά- γει, καὶ ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ ἑαυτοῦ παιδὸς λέγοντα, "Ω μοι ἐγὼν, ὅτε μοι Σαρπηδόνα φίλτατον ἀνδρῶν Μοῖρ᾽ ὑπὸ Πατρόκλοιο Μενοιτιάδαο δαμῆναι ποτὲ δὲ ὑπὲρ τοῦ Εκτορος· "Ω πόποι, ή φίλον ἄνδρα διωκόμενον περὶ τεῖχος Οφθαλμοῖσιν ὁρῶμαι, ἐμὸν δ᾽ ὀλοφύρεται ἦτορ Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν κατὰ τῆς τοῦ Διὸς ἐπιβουλῆς λέγει, ἴσασιν οἱ ἐντυγχάνοντες τοῖς ἔπεσι τούτοις Οππότε μιν ξυνδῆσαι Ολύμπιοι ἤθελον ἄλλοι, "Ηρη τ' ἠδὲ Ποσειδάων καὶ Παλλάς Αθήνη. Καὶ εἰ μὴ τὸν, δν Βριάρεων καλέουσι θεοί, ὑπέδει σαν οἱ μάκαρες θεοί, ἐδέδετο ἂν ὑπ' αὐτῶν ὁ Ζεύς. Οσα δὲ καὶ περὶ τῆς ἐρωτικῆς τοῦ Διὸς ἀκολασίας Όμηρος λέγει, ἀναγκαῖον δι' αὐτῶν (49) ὑμᾶς ὑπου μνῆσαι ὧν εἴρηκε ῥητῶν. Ἔφη γὰρ αὐτὸν οὕτω (50) πρὸς τὴν "Ηραν λέγειν· Οὐ γὰρ πώποτέ μ' ὧδε θεᾶς ἔρος, οὐδὲ γυναικὸς θυμὸν ἐνὶ στήθεσσι περιπροχυθεὶς ἐδάμασσεν· Οὐδ' οπότ' ἠρασάμην Ιξιονίης αλόχοιο, Οὐδ' ὅτε περ Δανάης καλλισφύρου Ακρισιώνης, Οὐδ᾽ ὅτε Φοίνικος κούρης τηλεκλειτοῖο (54), Οὐδ' ὅτε περ Σεμέλης, οὐδ' Αλκμήνης ἐνὶ Θήβῃ, Οὐδ᾽ ὅτε Δήμητρος καλλιπλοκάμοιο ανάσσης, Οὐδ᾽ ὁπότε Λητοῦς ἐρικυδέος, οὐδέ σεν αὐτῆς. Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν ἐκ τῆς Ὁμήρου ποιήσεως ἔξεστι μανθάνειν, καὶ ὅσα ὑπὸ ἀνθρώπων πεπόνθασιν, ἀκόλουθόν ἐστιν ὑπομνῆσαι νυνί. "Αρεα Ξ, ν. 311. • Τ. ν. 294. • Π. ν. 433. • ν. 399. ἀπὸ τῶν τοῦ. ὑμᾶς ὑπομνῆσαι, δι' ὧν εἴρηκε ῥητῶν. κλητοίο. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS proderit apud eos qui in poetis versati sunt. Norunt A enim illorum perridiculam de deorum origine sen- tentiam, quemadmodum ex celeberrimo apud vos et principe poetarum Homero discere possumus. Primo enim ille generationem deorum ex aqua ini- tium habuisse dicit. Ita enim scribit: Oceanum deorum originem et matrem Tethyn. Deinde vero et quid de primo apud eos opinato dicat Deo, quem etiam sæpe patrem appellat ho- minumque deumque, necessarium est subjicere : inquit enim : Jupiter qui hominum dispensator belli est. Hunc sane non tantum copiis militaribus auctorem belli, sed Trojanis etiamn, per Gliam ejus, perjurii Causam fuisse dicit (45); eumdemque amantem et lamentantem et insidiis ab aliis diis appetitum Ho- merus inducit, et nunc de filio suo dicentem : Hei mihi, quod mihi Sarpedonem charissimum vi- [rorum Fatale est a Patroclo Menætiade interfici, nunc autem de Hectore: murum Proh malum, certe dilectum virum fugatum circa Oculis video : meum autem angitur cor. Quæ vero de aliorum deorum adversus Jovem insi- diis memoret, intelligunt qui versus hosce legunt : Quo tempore eum colligare cælites voluerunt cæleri, Junoque, et Neptunus, et Pallas Minerva. Ac nisi quem Briarea vocant dii, extimuissent bea- ta illa numina, vinctus ab eis fuisset Jupiter. Enin- vero quæ etiam de impotentibus Jovis amoribus Homerus canat, necesse est vobis, totidem illius verbis referendis, exponere. Sic enim illum ait cum Junone loqui: Non enim unquam mihi sic deæ amor, neque mu- [lieris Animum pectoribus circumfusus domuit: Neque quando captus ſui amore Ixioniæ uxoris, Neque quando Danaes formose Acrisii filiæ, Neque quando captus fui amore Phœnicis filiæ in- [clyti, Neque quando Semeles, neque Alcmenes in Thebis, Neque quando Cereris pulchricomæ reginæ, Nec quando Latonæ valde illustris, neque tui ipsius. Quæ porro de aliis. ibidem diis ex Homeri poe- mate cognoscere liceat, et quot et quanta ab ho- minibus pertulerint, consentaneum est nunc com- C D Iliad. Iliad. Iliad. Iliad. E, v. 525. exstitisse Trojanis, quia, cum Menelaum Paris ad certamen singulare provocasset, ac Trojanos inter et Græcos jurejurando interposito convenisset, ut uter vinceret, is Helenam haberet, Venus, quam pater reprimere debuisset, victum Paridem eripuit et Helenam simul abduxit, ut in libro tertio Iliadis narratur. R. St. * Iliad. X. v. 168. * Iliad. A, codicis. Male in editis ad marg. et alia manu. (45) Observat Perionius Jovem perjurii causam (46) Θεογονίαν. Θεολογίαν in quodam codice (47) Ἀπὸ τοῦ. Sic emendavimus ope Colbertini (48) Επιορκίας. Legitur πολιορκίας in Colbert. (49) Δι' αὐτῶν. Sic habet Reg. 3 : Αναγκαῖον (50) ούτω. Clarom. οὕτως. (51) Τηλεκλειτοίο. Reg. 3, et Clarom. τηλε-

ἀλλ᾽ οὐ συνοίσει ὑμῖν πρὸς ἄνδρας τὰ τῶν ποιητῶν Β εἰδότας λέγειν· ἴσασι γὰρ τὴν ὑπ' αὐτῶν γελοιοτά- την περὶ θεῶν θεογονίαν (46) λεγομένην, ὡς ἔστιν ἡμῖν ἀπὸ τοῦ (47) κορυφαιοτάτου παρ' ὑμῖν καὶ πρώ του τῶν ποιητῶν Ὁμήρου μανθάνειν. Οὗτος γὰρ πρῶτον μὲν τὴν τῶν θεῶν γένεσιν ἐξ ὕδατος τὴν ἀρχὴν ἐσχηκέναι φησίν· οὕτω γὰρ γέγραφεν, Ωκεανόν τε θεῶν γένεσιν, καὶ μητέρα Τηθύν. Επειτα δὲ καὶ ἃ περὶ τοῦ πρώτου παρ' αὐτοῖς νομι ζομένου θεοῦ λέγει, ἂν καὶ πατέρα ονομάζει πολ λάκις ἀνδρῶν τε θεῶν τε, ἀναγκαῖον ὑπομνῆσαι· ἔφη γάρ, Ζεὺς ὅστ' ἀνθρώπων ταμίης πολέμοιο τέτυκται. Αὐτὸν τοίνυν οὐ πολέμου ταμίαν μόνον τῷ στρατεύ ματι, ἀλλὰ καὶ ἐπιορκίας (48) Τρωσὶ διὰ τῆς αὐ τοῦ θυγατρός αἴτιον γεγενῆσθαί φησι· καὶ τοῦτον ἐρῶντα, καὶ σχετλιάζοντα, καὶ ὀλοφυρόμενον, καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων θεῶν ἐπιβουλευόμενον "Ομηρος εἰσά- γει, καὶ ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ ἑαυτοῦ παιδὸς λέγοντα, "Ω μοι ἐγὼν, ὅτε μοι Σαρπηδόνα φίλτατον ἀνδρῶν Μοῖρ᾽ ὑπὸ Πατρόκλοιο Μενοιτιάδαο δαμῆναι ποτὲ δὲ ὑπὲρ τοῦ Εκτορος· "Ω πόποι, ή φίλον ἄνδρα διωκόμενον περὶ τεῖχος Οφθαλμοῖσιν ὁρῶμαι, ἐμὸν δ᾽ ὀλοφύρεται ἦτορ Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν κατὰ τῆς τοῦ Διὸς ἐπιβουλῆς λέγει, ἴσασιν οἱ ἐντυγχάνοντες τοῖς ἔπεσι τούτοις Οππότε μιν ξυνδῆσαι Ολύμπιοι ἤθελον ἄλλοι, "Ηρη τ' ἠδὲ Ποσειδάων καὶ Παλλάς Αθήνη. Καὶ εἰ μὴ τὸν, δν Βριάρεων καλέουσι θεοί, ὑπέδει σαν οἱ μάκαρες θεοί, ἐδέδετο ἂν ὑπ' αὐτῶν ὁ Ζεύς. Οσα δὲ καὶ περὶ τῆς ἐρωτικῆς τοῦ Διὸς ἀκολασίας Όμηρος λέγει, ἀναγκαῖον δι' αὐτῶν (49) ὑμᾶς ὑπου μνῆσαι ὧν εἴρηκε ῥητῶν. Ἔφη γὰρ αὐτὸν οὕτω (50) πρὸς τὴν "Ηραν λέγειν· Οὐ γὰρ πώποτέ μ' ὧδε θεᾶς ἔρος, οὐδὲ γυναικὸς θυμὸν ἐνὶ στήθεσσι περιπροχυθεὶς ἐδάμασσεν· Οὐδ' οπότ' ἠρασάμην Ιξιονίης αλόχοιο, Οὐδ' ὅτε περ Δανάης καλλισφύρου Ακρισιώνης, Οὐδ᾽ ὅτε Φοίνικος κούρης τηλεκλειτοῖο (54), Οὐδ' ὅτε περ Σεμέλης, οὐδ' Αλκμήνης ἐνὶ Θήβῃ, Οὐδ᾽ ὅτε Δήμητρος καλλιπλοκάμοιο ανάσσης, Οὐδ᾽ ὁπότε Λητοῦς ἐρικυδέος, οὐδέ σεν αὐτῆς. Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν ἐκ τῆς Ὁμήρου ποιήσεως ἔξεστι μανθάνειν, καὶ ὅσα ὑπὸ ἀνθρώπων πεπόνθασιν, ἀκόλουθόν ἐστιν ὑπομνῆσαι νυνί. "Αρεα Ξ, ν. 311. • Τ. ν. 294. • Π. ν. 433. • ν. 399. ἀπὸ τῶν τοῦ. ὑμᾶς ὑπομνῆσαι, δι' ὧν εἴρηκε ῥητῶν. κλητοίο. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS proderit apud eos qui in poetis versati sunt. Norunt A enim illorum perridiculam de deorum origine sen- tentiam, quemadmodum ex celeberrimo apud vos et principe poetarum Homero discere possumus. Primo enim ille generationem deorum ex aqua ini- tium habuisse dicit. Ita enim scribit: Oceanum deorum originem et matrem Tethyn. Deinde vero et quid de primo apud eos opinato dicat Deo, quem etiam sæpe patrem appellat ho- minumque deumque, necessarium est subjicere : inquit enim : Jupiter qui hominum dispensator belli est. Hunc sane non tantum copiis militaribus auctorem belli, sed Trojanis etiamn, per Gliam ejus, perjurii Causam fuisse dicit (45); eumdemque amantem et lamentantem et insidiis ab aliis diis appetitum Ho- merus inducit, et nunc de filio suo dicentem : Hei mihi, quod mihi Sarpedonem charissimum vi- [rorum Fatale est a Patroclo Menætiade interfici, nunc autem de Hectore: murum Proh malum, certe dilectum virum fugatum circa Oculis video : meum autem angitur cor. Quæ vero de aliorum deorum adversus Jovem insi- diis memoret, intelligunt qui versus hosce legunt : Quo tempore eum colligare cælites voluerunt cæleri, Junoque, et Neptunus, et Pallas Minerva. Ac nisi quem Briarea vocant dii, extimuissent bea- ta illa numina, vinctus ab eis fuisset Jupiter. Enin- vero quæ etiam de impotentibus Jovis amoribus Homerus canat, necesse est vobis, totidem illius verbis referendis, exponere. Sic enim illum ait cum Junone loqui: Non enim unquam mihi sic deæ amor, neque mu- [lieris Animum pectoribus circumfusus domuit: Neque quando captus ſui amore Ixioniæ uxoris, Neque quando Danaes formose Acrisii filiæ, Neque quando captus fui amore Phœnicis filiæ in- [clyti, Neque quando Semeles, neque Alcmenes in Thebis, Neque quando Cereris pulchricomæ reginæ, Nec quando Latonæ valde illustris, neque tui ipsius. Quæ porro de aliis. ibidem diis ex Homeri poe- mate cognoscere liceat, et quot et quanta ab ho- minibus pertulerint, consentaneum est nunc com- C D Iliad. Iliad. Iliad. Iliad. E, v. 525. exstitisse Trojanis, quia, cum Menelaum Paris ad certamen singulare provocasset, ac Trojanos inter et Græcos jurejurando interposito convenisset, ut uter vinceret, is Helenam haberet, Venus, quam pater reprimere debuisset, victum Paridem eripuit et Helenam simul abduxit, ut in libro tertio Iliadis narratur. R. St. * Iliad. X. v. 168. * Iliad. A, codicis. Male in editis ad marg. et alia manu. (45) Observat Perionius Jovem perjurii causam (46) Θεογονίαν. Θεολογίαν in quodam codice (47) Ἀπὸ τοῦ. Sic emendavimus ope Colbertini (48) Επιορκίας. Legitur πολιορκίας in Colbert. (49) Δι' αὐτῶν. Sic habet Reg. 3 : Αναγκαῖον (50) ούτω. Clarom. οὕτως. (51) Τηλεκλειτοίο. Reg. 3, et Clarom. τηλε-

ἀλλ᾽ οὐ συνοίσει ὑμῖν πρὸς ἄνδρας τὰ τῶν ποιητῶν Β εἰδότας λέγειν· ἴσασι γὰρ τὴν ὑπ' αὐτῶν γελοιοτά- την περὶ θεῶν θεογονίαν (46) λεγομένην, ὡς ἔστιν ἡμῖν ἀπὸ τοῦ (47) κορυφαιοτάτου παρ' ὑμῖν καὶ πρώ του τῶν ποιητῶν Ὁμήρου μανθάνειν. Οὗτος γὰρ πρῶτον μὲν τὴν τῶν θεῶν γένεσιν ἐξ ὕδατος τὴν ἀρχὴν ἐσχηκέναι φησίν· οὕτω γὰρ γέγραφεν, Ωκεανόν τε θεῶν γένεσιν, καὶ μητέρα Τηθύν. Επειτα δὲ καὶ ἃ περὶ τοῦ πρώτου παρ' αὐτοῖς νομι ζομένου θεοῦ λέγει, ἂν καὶ πατέρα ονομάζει πολ λάκις ἀνδρῶν τε θεῶν τε, ἀναγκαῖον ὑπομνῆσαι· ἔφη γάρ, Ζεὺς ὅστ' ἀνθρώπων ταμίης πολέμοιο τέτυκται. Αὐτὸν τοίνυν οὐ πολέμου ταμίαν μόνον τῷ στρατεύ ματι, ἀλλὰ καὶ ἐπιορκίας (48) Τρωσὶ διὰ τῆς αὐ τοῦ θυγατρός αἴτιον γεγενῆσθαί φησι· καὶ τοῦτον ἐρῶντα, καὶ σχετλιάζοντα, καὶ ὀλοφυρόμενον, καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων θεῶν ἐπιβουλευόμενον "Ομηρος εἰσά- γει, καὶ ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ ἑαυτοῦ παιδὸς λέγοντα, "Ω μοι ἐγὼν, ὅτε μοι Σαρπηδόνα φίλτατον ἀνδρῶν Μοῖρ᾽ ὑπὸ Πατρόκλοιο Μενοιτιάδαο δαμῆναι ποτὲ δὲ ὑπὲρ τοῦ Εκτορος· "Ω πόποι, ή φίλον ἄνδρα διωκόμενον περὶ τεῖχος Οφθαλμοῖσιν ὁρῶμαι, ἐμὸν δ᾽ ὀλοφύρεται ἦτορ Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν κατὰ τῆς τοῦ Διὸς ἐπιβουλῆς λέγει, ἴσασιν οἱ ἐντυγχάνοντες τοῖς ἔπεσι τούτοις Οππότε μιν ξυνδῆσαι Ολύμπιοι ἤθελον ἄλλοι, "Ηρη τ' ἠδὲ Ποσειδάων καὶ Παλλάς Αθήνη. Καὶ εἰ μὴ τὸν, δν Βριάρεων καλέουσι θεοί, ὑπέδει σαν οἱ μάκαρες θεοί, ἐδέδετο ἂν ὑπ' αὐτῶν ὁ Ζεύς. Οσα δὲ καὶ περὶ τῆς ἐρωτικῆς τοῦ Διὸς ἀκολασίας Όμηρος λέγει, ἀναγκαῖον δι' αὐτῶν (49) ὑμᾶς ὑπου μνῆσαι ὧν εἴρηκε ῥητῶν. Ἔφη γὰρ αὐτὸν οὕτω (50) πρὸς τὴν "Ηραν λέγειν· Οὐ γὰρ πώποτέ μ' ὧδε θεᾶς ἔρος, οὐδὲ γυναικὸς θυμὸν ἐνὶ στήθεσσι περιπροχυθεὶς ἐδάμασσεν· Οὐδ' οπότ' ἠρασάμην Ιξιονίης αλόχοιο, Οὐδ' ὅτε περ Δανάης καλλισφύρου Ακρισιώνης, Οὐδ᾽ ὅτε Φοίνικος κούρης τηλεκλειτοῖο (54), Οὐδ' ὅτε περ Σεμέλης, οὐδ' Αλκμήνης ἐνὶ Θήβῃ, Οὐδ᾽ ὅτε Δήμητρος καλλιπλοκάμοιο ανάσσης, Οὐδ᾽ ὁπότε Λητοῦς ἐρικυδέος, οὐδέ σεν αὐτῆς. Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν ἐκ τῆς Ὁμήρου ποιήσεως ἔξεστι μανθάνειν, καὶ ὅσα ὑπὸ ἀνθρώπων πεπόνθασιν, ἀκόλουθόν ἐστιν ὑπομνῆσαι νυνί. "Αρεα Ξ, ν. 311. • Τ. ν. 294. • Π. ν. 433. • ν. 399. ἀπὸ τῶν τοῦ. ὑμᾶς ὑπομνῆσαι, δι' ὧν εἴρηκε ῥητῶν. κλητοίο. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS proderit apud eos qui in poetis versati sunt. Norunt A enim illorum perridiculam de deorum origine sen- tentiam, quemadmodum ex celeberrimo apud vos et principe poetarum Homero discere possumus. Primo enim ille generationem deorum ex aqua ini- tium habuisse dicit. Ita enim scribit: Oceanum deorum originem et matrem Tethyn. Deinde vero et quid de primo apud eos opinato dicat Deo, quem etiam sæpe patrem appellat ho- minumque deumque, necessarium est subjicere : inquit enim : Jupiter qui hominum dispensator belli est. Hunc sane non tantum copiis militaribus auctorem belli, sed Trojanis etiamn, per Gliam ejus, perjurii Causam fuisse dicit (45); eumdemque amantem et lamentantem et insidiis ab aliis diis appetitum Ho- merus inducit, et nunc de filio suo dicentem : Hei mihi, quod mihi Sarpedonem charissimum vi- [rorum Fatale est a Patroclo Menætiade interfici, nunc autem de Hectore: murum Proh malum, certe dilectum virum fugatum circa Oculis video : meum autem angitur cor. Quæ vero de aliorum deorum adversus Jovem insi- diis memoret, intelligunt qui versus hosce legunt : Quo tempore eum colligare cælites voluerunt cæleri, Junoque, et Neptunus, et Pallas Minerva. Ac nisi quem Briarea vocant dii, extimuissent bea- ta illa numina, vinctus ab eis fuisset Jupiter. Enin- vero quæ etiam de impotentibus Jovis amoribus Homerus canat, necesse est vobis, totidem illius verbis referendis, exponere. Sic enim illum ait cum Junone loqui: Non enim unquam mihi sic deæ amor, neque mu- [lieris Animum pectoribus circumfusus domuit: Neque quando captus ſui amore Ixioniæ uxoris, Neque quando Danaes formose Acrisii filiæ, Neque quando captus fui amore Phœnicis filiæ in- [clyti, Neque quando Semeles, neque Alcmenes in Thebis, Neque quando Cereris pulchricomæ reginæ, Nec quando Latonæ valde illustris, neque tui ipsius. Quæ porro de aliis. ibidem diis ex Homeri poe- mate cognoscere liceat, et quot et quanta ab ho- minibus pertulerint, consentaneum est nunc com- C D Iliad. Iliad. Iliad. Iliad. E, v. 525. exstitisse Trojanis, quia, cum Menelaum Paris ad certamen singulare provocasset, ac Trojanos inter et Græcos jurejurando interposito convenisset, ut uter vinceret, is Helenam haberet, Venus, quam pater reprimere debuisset, victum Paridem eripuit et Helenam simul abduxit, ut in libro tertio Iliadis narratur. R. St. * Iliad. X. v. 168. * Iliad. A, codicis. Male in editis ad marg. et alia manu. (45) Observat Perionius Jovem perjurii causam (46) Θεογονίαν. Θεολογίαν in quodam codice (47) Ἀπὸ τοῦ. Sic emendavimus ope Colbertini (48) Επιορκίας. Legitur πολιορκίας in Colbert. (49) Δι' αὐτῶν. Sic habet Reg. 3 : Αναγκαῖον (50) ούτω. Clarom. οὕτως. (51) Τηλεκλειτοίο. Reg. 3, et Clarom. τηλε-

ἀλλ᾽ οὐ συνοίσει ὑμῖν πρὸς ἄνδρας τὰ τῶν ποιητῶν Β εἰδότας λέγειν· ἴσασι γὰρ τὴν ὑπ' αὐτῶν γελοιοτά- την περὶ θεῶν θεογονίαν (46) λεγομένην, ὡς ἔστιν ἡμῖν ἀπὸ τοῦ (47) κορυφαιοτάτου παρ' ὑμῖν καὶ πρώ του τῶν ποιητῶν Ὁμήρου μανθάνειν. Οὗτος γὰρ πρῶτον μὲν τὴν τῶν θεῶν γένεσιν ἐξ ὕδατος τὴν ἀρχὴν ἐσχηκέναι φησίν· οὕτω γὰρ γέγραφεν, Ωκεανόν τε θεῶν γένεσιν, καὶ μητέρα Τηθύν. Επειτα δὲ καὶ ἃ περὶ τοῦ πρώτου παρ' αὐτοῖς νομι ζομένου θεοῦ λέγει, ἂν καὶ πατέρα ονομάζει πολ λάκις ἀνδρῶν τε θεῶν τε, ἀναγκαῖον ὑπομνῆσαι· ἔφη γάρ, Ζεὺς ὅστ' ἀνθρώπων ταμίης πολέμοιο τέτυκται. Αὐτὸν τοίνυν οὐ πολέμου ταμίαν μόνον τῷ στρατεύ ματι, ἀλλὰ καὶ ἐπιορκίας (48) Τρωσὶ διὰ τῆς αὐ τοῦ θυγατρός αἴτιον γεγενῆσθαί φησι· καὶ τοῦτον ἐρῶντα, καὶ σχετλιάζοντα, καὶ ὀλοφυρόμενον, καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων θεῶν ἐπιβουλευόμενον "Ομηρος εἰσά- γει, καὶ ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ ἑαυτοῦ παιδὸς λέγοντα, "Ω μοι ἐγὼν, ὅτε μοι Σαρπηδόνα φίλτατον ἀνδρῶν Μοῖρ᾽ ὑπὸ Πατρόκλοιο Μενοιτιάδαο δαμῆναι ποτὲ δὲ ὑπὲρ τοῦ Εκτορος· "Ω πόποι, ή φίλον ἄνδρα διωκόμενον περὶ τεῖχος Οφθαλμοῖσιν ὁρῶμαι, ἐμὸν δ᾽ ὀλοφύρεται ἦτορ Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν κατὰ τῆς τοῦ Διὸς ἐπιβουλῆς λέγει, ἴσασιν οἱ ἐντυγχάνοντες τοῖς ἔπεσι τούτοις Οππότε μιν ξυνδῆσαι Ολύμπιοι ἤθελον ἄλλοι, "Ηρη τ' ἠδὲ Ποσειδάων καὶ Παλλάς Αθήνη. Καὶ εἰ μὴ τὸν, δν Βριάρεων καλέουσι θεοί, ὑπέδει σαν οἱ μάκαρες θεοί, ἐδέδετο ἂν ὑπ' αὐτῶν ὁ Ζεύς. Οσα δὲ καὶ περὶ τῆς ἐρωτικῆς τοῦ Διὸς ἀκολασίας Όμηρος λέγει, ἀναγκαῖον δι' αὐτῶν (49) ὑμᾶς ὑπου μνῆσαι ὧν εἴρηκε ῥητῶν. Ἔφη γὰρ αὐτὸν οὕτω (50) πρὸς τὴν "Ηραν λέγειν· Οὐ γὰρ πώποτέ μ' ὧδε θεᾶς ἔρος, οὐδὲ γυναικὸς θυμὸν ἐνὶ στήθεσσι περιπροχυθεὶς ἐδάμασσεν· Οὐδ' οπότ' ἠρασάμην Ιξιονίης αλόχοιο, Οὐδ' ὅτε περ Δανάης καλλισφύρου Ακρισιώνης, Οὐδ᾽ ὅτε Φοίνικος κούρης τηλεκλειτοῖο (54), Οὐδ' ὅτε περ Σεμέλης, οὐδ' Αλκμήνης ἐνὶ Θήβῃ, Οὐδ᾽ ὅτε Δήμητρος καλλιπλοκάμοιο ανάσσης, Οὐδ᾽ ὁπότε Λητοῦς ἐρικυδέος, οὐδέ σεν αὐτῆς. Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν ἐκ τῆς Ὁμήρου ποιήσεως ἔξεστι μανθάνειν, καὶ ὅσα ὑπὸ ἀνθρώπων πεπόνθασιν, ἀκόλουθόν ἐστιν ὑπομνῆσαι νυνί. "Αρεα Ξ, ν. 311. • Τ. ν. 294. • Π. ν. 433. • ν. 399. ἀπὸ τῶν τοῦ. ὑμᾶς ὑπομνῆσαι, δι' ὧν εἴρηκε ῥητῶν. κλητοίο. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS proderit apud eos qui in poetis versati sunt. Norunt A enim illorum perridiculam de deorum origine sen- tentiam, quemadmodum ex celeberrimo apud vos et principe poetarum Homero discere possumus. Primo enim ille generationem deorum ex aqua ini- tium habuisse dicit. Ita enim scribit: Oceanum deorum originem et matrem Tethyn. Deinde vero et quid de primo apud eos opinato dicat Deo, quem etiam sæpe patrem appellat ho- minumque deumque, necessarium est subjicere : inquit enim : Jupiter qui hominum dispensator belli est. Hunc sane non tantum copiis militaribus auctorem belli, sed Trojanis etiamn, per Gliam ejus, perjurii Causam fuisse dicit (45); eumdemque amantem et lamentantem et insidiis ab aliis diis appetitum Ho- merus inducit, et nunc de filio suo dicentem : Hei mihi, quod mihi Sarpedonem charissimum vi- [rorum Fatale est a Patroclo Menætiade interfici, nunc autem de Hectore: murum Proh malum, certe dilectum virum fugatum circa Oculis video : meum autem angitur cor. Quæ vero de aliorum deorum adversus Jovem insi- diis memoret, intelligunt qui versus hosce legunt : Quo tempore eum colligare cælites voluerunt cæleri, Junoque, et Neptunus, et Pallas Minerva. Ac nisi quem Briarea vocant dii, extimuissent bea- ta illa numina, vinctus ab eis fuisset Jupiter. Enin- vero quæ etiam de impotentibus Jovis amoribus Homerus canat, necesse est vobis, totidem illius verbis referendis, exponere. Sic enim illum ait cum Junone loqui: Non enim unquam mihi sic deæ amor, neque mu- [lieris Animum pectoribus circumfusus domuit: Neque quando captus ſui amore Ixioniæ uxoris, Neque quando Danaes formose Acrisii filiæ, Neque quando captus fui amore Phœnicis filiæ in- [clyti, Neque quando Semeles, neque Alcmenes in Thebis, Neque quando Cereris pulchricomæ reginæ, Nec quando Latonæ valde illustris, neque tui ipsius. Quæ porro de aliis. ibidem diis ex Homeri poe- mate cognoscere liceat, et quot et quanta ab ho- minibus pertulerint, consentaneum est nunc com- C D Iliad. Iliad. Iliad. Iliad. E, v. 525. exstitisse Trojanis, quia, cum Menelaum Paris ad certamen singulare provocasset, ac Trojanos inter et Græcos jurejurando interposito convenisset, ut uter vinceret, is Helenam haberet, Venus, quam pater reprimere debuisset, victum Paridem eripuit et Helenam simul abduxit, ut in libro tertio Iliadis narratur. R. St. * Iliad. X. v. 168. * Iliad. A, codicis. Male in editis ad marg. et alia manu. (45) Observat Perionius Jovem perjurii causam (46) Θεογονίαν. Θεολογίαν in quodam codice (47) Ἀπὸ τοῦ. Sic emendavimus ope Colbertini (48) Επιορκίας. Legitur πολιορκίας in Colbert. (49) Δι' αὐτῶν. Sic habet Reg. 3 : Αναγκαῖον (50) ούτω. Clarom. οὕτως. (51) Τηλεκλειτοίο. Reg. 3, et Clarom. τηλε-

ἀλλ᾽ οὐ συνοίσει ὑμῖν πρὸς ἄνδρας τὰ τῶν ποιητῶν Β εἰδότας λέγειν· ἴσασι γὰρ τὴν ὑπ' αὐτῶν γελοιοτά- την περὶ θεῶν θεογονίαν (46) λεγομένην, ὡς ἔστιν ἡμῖν ἀπὸ τοῦ (47) κορυφαιοτάτου παρ' ὑμῖν καὶ πρώ του τῶν ποιητῶν Ὁμήρου μανθάνειν. Οὗτος γὰρ πρῶτον μὲν τὴν τῶν θεῶν γένεσιν ἐξ ὕδατος τὴν ἀρχὴν ἐσχηκέναι φησίν· οὕτω γὰρ γέγραφεν, Ωκεανόν τε θεῶν γένεσιν, καὶ μητέρα Τηθύν. Επειτα δὲ καὶ ἃ περὶ τοῦ πρώτου παρ' αὐτοῖς νομι ζομένου θεοῦ λέγει, ἂν καὶ πατέρα ονομάζει πολ λάκις ἀνδρῶν τε θεῶν τε, ἀναγκαῖον ὑπομνῆσαι· ἔφη γάρ, Ζεὺς ὅστ' ἀνθρώπων ταμίης πολέμοιο τέτυκται. Αὐτὸν τοίνυν οὐ πολέμου ταμίαν μόνον τῷ στρατεύ ματι, ἀλλὰ καὶ ἐπιορκίας (48) Τρωσὶ διὰ τῆς αὐ τοῦ θυγατρός αἴτιον γεγενῆσθαί φησι· καὶ τοῦτον ἐρῶντα, καὶ σχετλιάζοντα, καὶ ὀλοφυρόμενον, καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων θεῶν ἐπιβουλευόμενον "Ομηρος εἰσά- γει, καὶ ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ ἑαυτοῦ παιδὸς λέγοντα, "Ω μοι ἐγὼν, ὅτε μοι Σαρπηδόνα φίλτατον ἀνδρῶν Μοῖρ᾽ ὑπὸ Πατρόκλοιο Μενοιτιάδαο δαμῆναι ποτὲ δὲ ὑπὲρ τοῦ Εκτορος· "Ω πόποι, ή φίλον ἄνδρα διωκόμενον περὶ τεῖχος Οφθαλμοῖσιν ὁρῶμαι, ἐμὸν δ᾽ ὀλοφύρεται ἦτορ Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν κατὰ τῆς τοῦ Διὸς ἐπιβουλῆς λέγει, ἴσασιν οἱ ἐντυγχάνοντες τοῖς ἔπεσι τούτοις Οππότε μιν ξυνδῆσαι Ολύμπιοι ἤθελον ἄλλοι, "Ηρη τ' ἠδὲ Ποσειδάων καὶ Παλλάς Αθήνη. Καὶ εἰ μὴ τὸν, δν Βριάρεων καλέουσι θεοί, ὑπέδει σαν οἱ μάκαρες θεοί, ἐδέδετο ἂν ὑπ' αὐτῶν ὁ Ζεύς. Οσα δὲ καὶ περὶ τῆς ἐρωτικῆς τοῦ Διὸς ἀκολασίας Όμηρος λέγει, ἀναγκαῖον δι' αὐτῶν (49) ὑμᾶς ὑπου μνῆσαι ὧν εἴρηκε ῥητῶν. Ἔφη γὰρ αὐτὸν οὕτω (50) πρὸς τὴν "Ηραν λέγειν· Οὐ γὰρ πώποτέ μ' ὧδε θεᾶς ἔρος, οὐδὲ γυναικὸς θυμὸν ἐνὶ στήθεσσι περιπροχυθεὶς ἐδάμασσεν· Οὐδ' οπότ' ἠρασάμην Ιξιονίης αλόχοιο, Οὐδ' ὅτε περ Δανάης καλλισφύρου Ακρισιώνης, Οὐδ᾽ ὅτε Φοίνικος κούρης τηλεκλειτοῖο (54), Οὐδ' ὅτε περ Σεμέλης, οὐδ' Αλκμήνης ἐνὶ Θήβῃ, Οὐδ᾽ ὅτε Δήμητρος καλλιπλοκάμοιο ανάσσης, Οὐδ᾽ ὁπότε Λητοῦς ἐρικυδέος, οὐδέ σεν αὐτῆς. Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν ἐκ τῆς Ὁμήρου ποιήσεως ἔξεστι μανθάνειν, καὶ ὅσα ὑπὸ ἀνθρώπων πεπόνθασιν, ἀκόλουθόν ἐστιν ὑπομνῆσαι νυνί. "Αρεα Ξ, ν. 311. • Τ. ν. 294. • Π. ν. 433. • ν. 399. ἀπὸ τῶν τοῦ. ὑμᾶς ὑπομνῆσαι, δι' ὧν εἴρηκε ῥητῶν. κλητοίο. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS proderit apud eos qui in poetis versati sunt. Norunt A enim illorum perridiculam de deorum origine sen- tentiam, quemadmodum ex celeberrimo apud vos et principe poetarum Homero discere possumus. Primo enim ille generationem deorum ex aqua ini- tium habuisse dicit. Ita enim scribit: Oceanum deorum originem et matrem Tethyn. Deinde vero et quid de primo apud eos opinato dicat Deo, quem etiam sæpe patrem appellat ho- minumque deumque, necessarium est subjicere : inquit enim : Jupiter qui hominum dispensator belli est. Hunc sane non tantum copiis militaribus auctorem belli, sed Trojanis etiamn, per Gliam ejus, perjurii Causam fuisse dicit (45); eumdemque amantem et lamentantem et insidiis ab aliis diis appetitum Ho- merus inducit, et nunc de filio suo dicentem : Hei mihi, quod mihi Sarpedonem charissimum vi- [rorum Fatale est a Patroclo Menætiade interfici, nunc autem de Hectore: murum Proh malum, certe dilectum virum fugatum circa Oculis video : meum autem angitur cor. Quæ vero de aliorum deorum adversus Jovem insi- diis memoret, intelligunt qui versus hosce legunt : Quo tempore eum colligare cælites voluerunt cæleri, Junoque, et Neptunus, et Pallas Minerva. Ac nisi quem Briarea vocant dii, extimuissent bea- ta illa numina, vinctus ab eis fuisset Jupiter. Enin- vero quæ etiam de impotentibus Jovis amoribus Homerus canat, necesse est vobis, totidem illius verbis referendis, exponere. Sic enim illum ait cum Junone loqui: Non enim unquam mihi sic deæ amor, neque mu- [lieris Animum pectoribus circumfusus domuit: Neque quando captus ſui amore Ixioniæ uxoris, Neque quando Danaes formose Acrisii filiæ, Neque quando captus fui amore Phœnicis filiæ in- [clyti, Neque quando Semeles, neque Alcmenes in Thebis, Neque quando Cereris pulchricomæ reginæ, Nec quando Latonæ valde illustris, neque tui ipsius. Quæ porro de aliis. ibidem diis ex Homeri poe- mate cognoscere liceat, et quot et quanta ab ho- minibus pertulerint, consentaneum est nunc com- C D Iliad. Iliad. Iliad. Iliad. E, v. 525. exstitisse Trojanis, quia, cum Menelaum Paris ad certamen singulare provocasset, ac Trojanos inter et Græcos jurejurando interposito convenisset, ut uter vinceret, is Helenam haberet, Venus, quam pater reprimere debuisset, victum Paridem eripuit et Helenam simul abduxit, ut in libro tertio Iliadis narratur. R. St. * Iliad. X. v. 168. * Iliad. A, codicis. Male in editis ad marg. et alia manu. (45) Observat Perionius Jovem perjurii causam (46) Θεογονίαν. Θεολογίαν in quodam codice (47) Ἀπὸ τοῦ. Sic emendavimus ope Colbertini (48) Επιορκίας. Legitur πολιορκίας in Colbert. (49) Δι' αὐτῶν. Sic habet Reg. 3 : Αναγκαῖον (50) ούτω. Clarom. οὕτως. (51) Τηλεκλειτοίο. Reg. 3, et Clarom. τηλε-

ἀλλ᾽ οὐ συνοίσει ὑμῖν πρὸς ἄνδρας τὰ τῶν ποιητῶν Β εἰδότας λέγειν· ἴσασι γὰρ τὴν ὑπ' αὐτῶν γελοιοτά- την περὶ θεῶν θεογονίαν (46) λεγομένην, ὡς ἔστιν ἡμῖν ἀπὸ τοῦ (47) κορυφαιοτάτου παρ' ὑμῖν καὶ πρώ του τῶν ποιητῶν Ὁμήρου μανθάνειν. Οὗτος γὰρ πρῶτον μὲν τὴν τῶν θεῶν γένεσιν ἐξ ὕδατος τὴν ἀρχὴν ἐσχηκέναι φησίν· οὕτω γὰρ γέγραφεν, Ωκεανόν τε θεῶν γένεσιν, καὶ μητέρα Τηθύν. Επειτα δὲ καὶ ἃ περὶ τοῦ πρώτου παρ' αὐτοῖς νομι ζομένου θεοῦ λέγει, ἂν καὶ πατέρα ονομάζει πολ λάκις ἀνδρῶν τε θεῶν τε, ἀναγκαῖον ὑπομνῆσαι· ἔφη γάρ, Ζεὺς ὅστ' ἀνθρώπων ταμίης πολέμοιο τέτυκται. Αὐτὸν τοίνυν οὐ πολέμου ταμίαν μόνον τῷ στρατεύ ματι, ἀλλὰ καὶ ἐπιορκίας (48) Τρωσὶ διὰ τῆς αὐ τοῦ θυγατρός αἴτιον γεγενῆσθαί φησι· καὶ τοῦτον ἐρῶντα, καὶ σχετλιάζοντα, καὶ ὀλοφυρόμενον, καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων θεῶν ἐπιβουλευόμενον "Ομηρος εἰσά- γει, καὶ ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ ἑαυτοῦ παιδὸς λέγοντα, "Ω μοι ἐγὼν, ὅτε μοι Σαρπηδόνα φίλτατον ἀνδρῶν Μοῖρ᾽ ὑπὸ Πατρόκλοιο Μενοιτιάδαο δαμῆναι ποτὲ δὲ ὑπὲρ τοῦ Εκτορος· "Ω πόποι, ή φίλον ἄνδρα διωκόμενον περὶ τεῖχος Οφθαλμοῖσιν ὁρῶμαι, ἐμὸν δ᾽ ὀλοφύρεται ἦτορ Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν κατὰ τῆς τοῦ Διὸς ἐπιβουλῆς λέγει, ἴσασιν οἱ ἐντυγχάνοντες τοῖς ἔπεσι τούτοις Οππότε μιν ξυνδῆσαι Ολύμπιοι ἤθελον ἄλλοι, "Ηρη τ' ἠδὲ Ποσειδάων καὶ Παλλάς Αθήνη. Καὶ εἰ μὴ τὸν, δν Βριάρεων καλέουσι θεοί, ὑπέδει σαν οἱ μάκαρες θεοί, ἐδέδετο ἂν ὑπ' αὐτῶν ὁ Ζεύς. Οσα δὲ καὶ περὶ τῆς ἐρωτικῆς τοῦ Διὸς ἀκολασίας Όμηρος λέγει, ἀναγκαῖον δι' αὐτῶν (49) ὑμᾶς ὑπου μνῆσαι ὧν εἴρηκε ῥητῶν. Ἔφη γὰρ αὐτὸν οὕτω (50) πρὸς τὴν "Ηραν λέγειν· Οὐ γὰρ πώποτέ μ' ὧδε θεᾶς ἔρος, οὐδὲ γυναικὸς θυμὸν ἐνὶ στήθεσσι περιπροχυθεὶς ἐδάμασσεν· Οὐδ' οπότ' ἠρασάμην Ιξιονίης αλόχοιο, Οὐδ' ὅτε περ Δανάης καλλισφύρου Ακρισιώνης, Οὐδ᾽ ὅτε Φοίνικος κούρης τηλεκλειτοῖο (54), Οὐδ' ὅτε περ Σεμέλης, οὐδ' Αλκμήνης ἐνὶ Θήβῃ, Οὐδ᾽ ὅτε Δήμητρος καλλιπλοκάμοιο ανάσσης, Οὐδ᾽ ὁπότε Λητοῦς ἐρικυδέος, οὐδέ σεν αὐτῆς. Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν ἐκ τῆς Ὁμήρου ποιήσεως ἔξεστι μανθάνειν, καὶ ὅσα ὑπὸ ἀνθρώπων πεπόνθασιν, ἀκόλουθόν ἐστιν ὑπομνῆσαι νυνί. "Αρεα Ξ, ν. 311. • Τ. ν. 294. • Π. ν. 433. • ν. 399. ἀπὸ τῶν τοῦ. ὑμᾶς ὑπομνῆσαι, δι' ὧν εἴρηκε ῥητῶν. κλητοίο. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS proderit apud eos qui in poetis versati sunt. Norunt A enim illorum perridiculam de deorum origine sen- tentiam, quemadmodum ex celeberrimo apud vos et principe poetarum Homero discere possumus. Primo enim ille generationem deorum ex aqua ini- tium habuisse dicit. Ita enim scribit: Oceanum deorum originem et matrem Tethyn. Deinde vero et quid de primo apud eos opinato dicat Deo, quem etiam sæpe patrem appellat ho- minumque deumque, necessarium est subjicere : inquit enim : Jupiter qui hominum dispensator belli est. Hunc sane non tantum copiis militaribus auctorem belli, sed Trojanis etiamn, per Gliam ejus, perjurii Causam fuisse dicit (45); eumdemque amantem et lamentantem et insidiis ab aliis diis appetitum Ho- merus inducit, et nunc de filio suo dicentem : Hei mihi, quod mihi Sarpedonem charissimum vi- [rorum Fatale est a Patroclo Menætiade interfici, nunc autem de Hectore: murum Proh malum, certe dilectum virum fugatum circa Oculis video : meum autem angitur cor. Quæ vero de aliorum deorum adversus Jovem insi- diis memoret, intelligunt qui versus hosce legunt : Quo tempore eum colligare cælites voluerunt cæleri, Junoque, et Neptunus, et Pallas Minerva. Ac nisi quem Briarea vocant dii, extimuissent bea- ta illa numina, vinctus ab eis fuisset Jupiter. Enin- vero quæ etiam de impotentibus Jovis amoribus Homerus canat, necesse est vobis, totidem illius verbis referendis, exponere. Sic enim illum ait cum Junone loqui: Non enim unquam mihi sic deæ amor, neque mu- [lieris Animum pectoribus circumfusus domuit: Neque quando captus ſui amore Ixioniæ uxoris, Neque quando Danaes formose Acrisii filiæ, Neque quando captus fui amore Phœnicis filiæ in- [clyti, Neque quando Semeles, neque Alcmenes in Thebis, Neque quando Cereris pulchricomæ reginæ, Nec quando Latonæ valde illustris, neque tui ipsius. Quæ porro de aliis. ibidem diis ex Homeri poe- mate cognoscere liceat, et quot et quanta ab ho- minibus pertulerint, consentaneum est nunc com- C D Iliad. Iliad. Iliad. Iliad. E, v. 525. exstitisse Trojanis, quia, cum Menelaum Paris ad certamen singulare provocasset, ac Trojanos inter et Græcos jurejurando interposito convenisset, ut uter vinceret, is Helenam haberet, Venus, quam pater reprimere debuisset, victum Paridem eripuit et Helenam simul abduxit, ut in libro tertio Iliadis narratur. R. St. * Iliad. X. v. 168. * Iliad. A, codicis. Male in editis ad marg. et alia manu. (45) Observat Perionius Jovem perjurii causam (46) Θεογονίαν. Θεολογίαν in quodam codice (47) Ἀπὸ τοῦ. Sic emendavimus ope Colbertini (48) Επιορκίας. Legitur πολιορκίας in Colbert. (49) Δι' αὐτῶν. Sic habet Reg. 3 : Αναγκαῖον (50) ούτω. Clarom. οὕτως. (51) Τηλεκλειτοίο. Reg. 3, et Clarom. τηλε-

ἀλλ᾽ οὐ συνοίσει ὑμῖν πρὸς ἄνδρας τὰ τῶν ποιητῶν Β εἰδότας λέγειν· ἴσασι γὰρ τὴν ὑπ' αὐτῶν γελοιοτά- την περὶ θεῶν θεογονίαν (46) λεγομένην, ὡς ἔστιν ἡμῖν ἀπὸ τοῦ (47) κορυφαιοτάτου παρ' ὑμῖν καὶ πρώ του τῶν ποιητῶν Ὁμήρου μανθάνειν. Οὗτος γὰρ πρῶτον μὲν τὴν τῶν θεῶν γένεσιν ἐξ ὕδατος τὴν ἀρχὴν ἐσχηκέναι φησίν· οὕτω γὰρ γέγραφεν, Ωκεανόν τε θεῶν γένεσιν, καὶ μητέρα Τηθύν. Επειτα δὲ καὶ ἃ περὶ τοῦ πρώτου παρ' αὐτοῖς νομι ζομένου θεοῦ λέγει, ἂν καὶ πατέρα ονομάζει πολ λάκις ἀνδρῶν τε θεῶν τε, ἀναγκαῖον ὑπομνῆσαι· ἔφη γάρ, Ζεὺς ὅστ' ἀνθρώπων ταμίης πολέμοιο τέτυκται. Αὐτὸν τοίνυν οὐ πολέμου ταμίαν μόνον τῷ στρατεύ ματι, ἀλλὰ καὶ ἐπιορκίας (48) Τρωσὶ διὰ τῆς αὐ τοῦ θυγατρός αἴτιον γεγενῆσθαί φησι· καὶ τοῦτον ἐρῶντα, καὶ σχετλιάζοντα, καὶ ὀλοφυρόμενον, καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων θεῶν ἐπιβουλευόμενον "Ομηρος εἰσά- γει, καὶ ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ ἑαυτοῦ παιδὸς λέγοντα, "Ω μοι ἐγὼν, ὅτε μοι Σαρπηδόνα φίλτατον ἀνδρῶν Μοῖρ᾽ ὑπὸ Πατρόκλοιο Μενοιτιάδαο δαμῆναι ποτὲ δὲ ὑπὲρ τοῦ Εκτορος· "Ω πόποι, ή φίλον ἄνδρα διωκόμενον περὶ τεῖχος Οφθαλμοῖσιν ὁρῶμαι, ἐμὸν δ᾽ ὀλοφύρεται ἦτορ Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν κατὰ τῆς τοῦ Διὸς ἐπιβουλῆς λέγει, ἴσασιν οἱ ἐντυγχάνοντες τοῖς ἔπεσι τούτοις Οππότε μιν ξυνδῆσαι Ολύμπιοι ἤθελον ἄλλοι, "Ηρη τ' ἠδὲ Ποσειδάων καὶ Παλλάς Αθήνη. Καὶ εἰ μὴ τὸν, δν Βριάρεων καλέουσι θεοί, ὑπέδει σαν οἱ μάκαρες θεοί, ἐδέδετο ἂν ὑπ' αὐτῶν ὁ Ζεύς. Οσα δὲ καὶ περὶ τῆς ἐρωτικῆς τοῦ Διὸς ἀκολασίας Όμηρος λέγει, ἀναγκαῖον δι' αὐτῶν (49) ὑμᾶς ὑπου μνῆσαι ὧν εἴρηκε ῥητῶν. Ἔφη γὰρ αὐτὸν οὕτω (50) πρὸς τὴν "Ηραν λέγειν· Οὐ γὰρ πώποτέ μ' ὧδε θεᾶς ἔρος, οὐδὲ γυναικὸς θυμὸν ἐνὶ στήθεσσι περιπροχυθεὶς ἐδάμασσεν· Οὐδ' οπότ' ἠρασάμην Ιξιονίης αλόχοιο, Οὐδ' ὅτε περ Δανάης καλλισφύρου Ακρισιώνης, Οὐδ᾽ ὅτε Φοίνικος κούρης τηλεκλειτοῖο (54), Οὐδ' ὅτε περ Σεμέλης, οὐδ' Αλκμήνης ἐνὶ Θήβῃ, Οὐδ᾽ ὅτε Δήμητρος καλλιπλοκάμοιο ανάσσης, Οὐδ᾽ ὁπότε Λητοῦς ἐρικυδέος, οὐδέ σεν αὐτῆς. Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν ἐκ τῆς Ὁμήρου ποιήσεως ἔξεστι μανθάνειν, καὶ ὅσα ὑπὸ ἀνθρώπων πεπόνθασιν, ἀκόλουθόν ἐστιν ὑπομνῆσαι νυνί. "Αρεα Ξ, ν. 311. • Τ. ν. 294. • Π. ν. 433. • ν. 399. ἀπὸ τῶν τοῦ. ὑμᾶς ὑπομνῆσαι, δι' ὧν εἴρηκε ῥητῶν. κλητοίο. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS proderit apud eos qui in poetis versati sunt. Norunt A enim illorum perridiculam de deorum origine sen- tentiam, quemadmodum ex celeberrimo apud vos et principe poetarum Homero discere possumus. Primo enim ille generationem deorum ex aqua ini- tium habuisse dicit. Ita enim scribit: Oceanum deorum originem et matrem Tethyn. Deinde vero et quid de primo apud eos opinato dicat Deo, quem etiam sæpe patrem appellat ho- minumque deumque, necessarium est subjicere : inquit enim : Jupiter qui hominum dispensator belli est. Hunc sane non tantum copiis militaribus auctorem belli, sed Trojanis etiamn, per Gliam ejus, perjurii Causam fuisse dicit (45); eumdemque amantem et lamentantem et insidiis ab aliis diis appetitum Ho- merus inducit, et nunc de filio suo dicentem : Hei mihi, quod mihi Sarpedonem charissimum vi- [rorum Fatale est a Patroclo Menætiade interfici, nunc autem de Hectore: murum Proh malum, certe dilectum virum fugatum circa Oculis video : meum autem angitur cor. Quæ vero de aliorum deorum adversus Jovem insi- diis memoret, intelligunt qui versus hosce legunt : Quo tempore eum colligare cælites voluerunt cæleri, Junoque, et Neptunus, et Pallas Minerva. Ac nisi quem Briarea vocant dii, extimuissent bea- ta illa numina, vinctus ab eis fuisset Jupiter. Enin- vero quæ etiam de impotentibus Jovis amoribus Homerus canat, necesse est vobis, totidem illius verbis referendis, exponere. Sic enim illum ait cum Junone loqui: Non enim unquam mihi sic deæ amor, neque mu- [lieris Animum pectoribus circumfusus domuit: Neque quando captus ſui amore Ixioniæ uxoris, Neque quando Danaes formose Acrisii filiæ, Neque quando captus fui amore Phœnicis filiæ in- [clyti, Neque quando Semeles, neque Alcmenes in Thebis, Neque quando Cereris pulchricomæ reginæ, Nec quando Latonæ valde illustris, neque tui ipsius. Quæ porro de aliis. ibidem diis ex Homeri poe- mate cognoscere liceat, et quot et quanta ab ho- minibus pertulerint, consentaneum est nunc com- C D Iliad. Iliad. Iliad. Iliad. E, v. 525. exstitisse Trojanis, quia, cum Menelaum Paris ad certamen singulare provocasset, ac Trojanos inter et Græcos jurejurando interposito convenisset, ut uter vinceret, is Helenam haberet, Venus, quam pater reprimere debuisset, victum Paridem eripuit et Helenam simul abduxit, ut in libro tertio Iliadis narratur. R. St. * Iliad. X. v. 168. * Iliad. A, codicis. Male in editis ad marg. et alia manu. (45) Observat Perionius Jovem perjurii causam (46) Θεογονίαν. Θεολογίαν in quodam codice (47) Ἀπὸ τοῦ. Sic emendavimus ope Colbertini (48) Επιορκίας. Legitur πολιορκίας in Colbert. (49) Δι' αὐτῶν. Sic habet Reg. 3 : Αναγκαῖον (50) ούτω. Clarom. οὕτως. (51) Τηλεκλειτοίο. Reg. 3, et Clarom. τηλε-

ἀλλ᾽ οὐ συνοίσει ὑμῖν πρὸς ἄνδρας τὰ τῶν ποιητῶν Β εἰδότας λέγειν· ἴσασι γὰρ τὴν ὑπ' αὐτῶν γελοιοτά- την περὶ θεῶν θεογονίαν (46) λεγομένην, ὡς ἔστιν ἡμῖν ἀπὸ τοῦ (47) κορυφαιοτάτου παρ' ὑμῖν καὶ πρώ του τῶν ποιητῶν Ὁμήρου μανθάνειν. Οὗτος γὰρ πρῶτον μὲν τὴν τῶν θεῶν γένεσιν ἐξ ὕδατος τὴν ἀρχὴν ἐσχηκέναι φησίν· οὕτω γὰρ γέγραφεν, Ωκεανόν τε θεῶν γένεσιν, καὶ μητέρα Τηθύν. Επειτα δὲ καὶ ἃ περὶ τοῦ πρώτου παρ' αὐτοῖς νομι ζομένου θεοῦ λέγει, ἂν καὶ πατέρα ονομάζει πολ λάκις ἀνδρῶν τε θεῶν τε, ἀναγκαῖον ὑπομνῆσαι· ἔφη γάρ, Ζεὺς ὅστ' ἀνθρώπων ταμίης πολέμοιο τέτυκται. Αὐτὸν τοίνυν οὐ πολέμου ταμίαν μόνον τῷ στρατεύ ματι, ἀλλὰ καὶ ἐπιορκίας (48) Τρωσὶ διὰ τῆς αὐ τοῦ θυγατρός αἴτιον γεγενῆσθαί φησι· καὶ τοῦτον ἐρῶντα, καὶ σχετλιάζοντα, καὶ ὀλοφυρόμενον, καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων θεῶν ἐπιβουλευόμενον "Ομηρος εἰσά- γει, καὶ ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ ἑαυτοῦ παιδὸς λέγοντα, "Ω μοι ἐγὼν, ὅτε μοι Σαρπηδόνα φίλτατον ἀνδρῶν Μοῖρ᾽ ὑπὸ Πατρόκλοιο Μενοιτιάδαο δαμῆναι ποτὲ δὲ ὑπὲρ τοῦ Εκτορος· "Ω πόποι, ή φίλον ἄνδρα διωκόμενον περὶ τεῖχος Οφθαλμοῖσιν ὁρῶμαι, ἐμὸν δ᾽ ὀλοφύρεται ἦτορ Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν κατὰ τῆς τοῦ Διὸς ἐπιβουλῆς λέγει, ἴσασιν οἱ ἐντυγχάνοντες τοῖς ἔπεσι τούτοις Οππότε μιν ξυνδῆσαι Ολύμπιοι ἤθελον ἄλλοι, "Ηρη τ' ἠδὲ Ποσειδάων καὶ Παλλάς Αθήνη. Καὶ εἰ μὴ τὸν, δν Βριάρεων καλέουσι θεοί, ὑπέδει σαν οἱ μάκαρες θεοί, ἐδέδετο ἂν ὑπ' αὐτῶν ὁ Ζεύς. Οσα δὲ καὶ περὶ τῆς ἐρωτικῆς τοῦ Διὸς ἀκολασίας Όμηρος λέγει, ἀναγκαῖον δι' αὐτῶν (49) ὑμᾶς ὑπου μνῆσαι ὧν εἴρηκε ῥητῶν. Ἔφη γὰρ αὐτὸν οὕτω (50) πρὸς τὴν "Ηραν λέγειν· Οὐ γὰρ πώποτέ μ' ὧδε θεᾶς ἔρος, οὐδὲ γυναικὸς θυμὸν ἐνὶ στήθεσσι περιπροχυθεὶς ἐδάμασσεν· Οὐδ' οπότ' ἠρασάμην Ιξιονίης αλόχοιο, Οὐδ' ὅτε περ Δανάης καλλισφύρου Ακρισιώνης, Οὐδ᾽ ὅτε Φοίνικος κούρης τηλεκλειτοῖο (54), Οὐδ' ὅτε περ Σεμέλης, οὐδ' Αλκμήνης ἐνὶ Θήβῃ, Οὐδ᾽ ὅτε Δήμητρος καλλιπλοκάμοιο ανάσσης, Οὐδ᾽ ὁπότε Λητοῦς ἐρικυδέος, οὐδέ σεν αὐτῆς. Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν ἐκ τῆς Ὁμήρου ποιήσεως ἔξεστι μανθάνειν, καὶ ὅσα ὑπὸ ἀνθρώπων πεπόνθασιν, ἀκόλουθόν ἐστιν ὑπομνῆσαι νυνί. "Αρεα Ξ, ν. 311. • Τ. ν. 294. • Π. ν. 433. • ν. 399. ἀπὸ τῶν τοῦ. ὑμᾶς ὑπομνῆσαι, δι' ὧν εἴρηκε ῥητῶν. κλητοίο. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS proderit apud eos qui in poetis versati sunt. Norunt A enim illorum perridiculam de deorum origine sen- tentiam, quemadmodum ex celeberrimo apud vos et principe poetarum Homero discere possumus. Primo enim ille generationem deorum ex aqua ini- tium habuisse dicit. Ita enim scribit: Oceanum deorum originem et matrem Tethyn. Deinde vero et quid de primo apud eos opinato dicat Deo, quem etiam sæpe patrem appellat ho- minumque deumque, necessarium est subjicere : inquit enim : Jupiter qui hominum dispensator belli est. Hunc sane non tantum copiis militaribus auctorem belli, sed Trojanis etiamn, per Gliam ejus, perjurii Causam fuisse dicit (45); eumdemque amantem et lamentantem et insidiis ab aliis diis appetitum Ho- merus inducit, et nunc de filio suo dicentem : Hei mihi, quod mihi Sarpedonem charissimum vi- [rorum Fatale est a Patroclo Menætiade interfici, nunc autem de Hectore: murum Proh malum, certe dilectum virum fugatum circa Oculis video : meum autem angitur cor. Quæ vero de aliorum deorum adversus Jovem insi- diis memoret, intelligunt qui versus hosce legunt : Quo tempore eum colligare cælites voluerunt cæleri, Junoque, et Neptunus, et Pallas Minerva. Ac nisi quem Briarea vocant dii, extimuissent bea- ta illa numina, vinctus ab eis fuisset Jupiter. Enin- vero quæ etiam de impotentibus Jovis amoribus Homerus canat, necesse est vobis, totidem illius verbis referendis, exponere. Sic enim illum ait cum Junone loqui: Non enim unquam mihi sic deæ amor, neque mu- [lieris Animum pectoribus circumfusus domuit: Neque quando captus ſui amore Ixioniæ uxoris, Neque quando Danaes formose Acrisii filiæ, Neque quando captus fui amore Phœnicis filiæ in- [clyti, Neque quando Semeles, neque Alcmenes in Thebis, Neque quando Cereris pulchricomæ reginæ, Nec quando Latonæ valde illustris, neque tui ipsius. Quæ porro de aliis. ibidem diis ex Homeri poe- mate cognoscere liceat, et quot et quanta ab ho- minibus pertulerint, consentaneum est nunc com- C D Iliad. Iliad. Iliad. Iliad. E, v. 525. exstitisse Trojanis, quia, cum Menelaum Paris ad certamen singulare provocasset, ac Trojanos inter et Græcos jurejurando interposito convenisset, ut uter vinceret, is Helenam haberet, Venus, quam pater reprimere debuisset, victum Paridem eripuit et Helenam simul abduxit, ut in libro tertio Iliadis narratur. R. St. * Iliad. X. v. 168. * Iliad. A, codicis. Male in editis ad marg. et alia manu. (45) Observat Perionius Jovem perjurii causam (46) Θεογονίαν. Θεολογίαν in quodam codice (47) Ἀπὸ τοῦ. Sic emendavimus ope Colbertini (48) Επιορκίας. Legitur πολιορκίας in Colbert. (49) Δι' αὐτῶν. Sic habet Reg. 3 : Αναγκαῖον (50) ούτω. Clarom. οὕτως. (51) Τηλεκλειτοίο. Reg. 3, et Clarom. τηλε-

ἀλλ᾽ οὐ συνοίσει ὑμῖν πρὸς ἄνδρας τὰ τῶν ποιητῶν Β εἰδότας λέγειν· ἴσασι γὰρ τὴν ὑπ' αὐτῶν γελοιοτά- την περὶ θεῶν θεογονίαν (46) λεγομένην, ὡς ἔστιν ἡμῖν ἀπὸ τοῦ (47) κορυφαιοτάτου παρ' ὑμῖν καὶ πρώ του τῶν ποιητῶν Ὁμήρου μανθάνειν. Οὗτος γὰρ πρῶτον μὲν τὴν τῶν θεῶν γένεσιν ἐξ ὕδατος τὴν ἀρχὴν ἐσχηκέναι φησίν· οὕτω γὰρ γέγραφεν, Ωκεανόν τε θεῶν γένεσιν, καὶ μητέρα Τηθύν. Επειτα δὲ καὶ ἃ περὶ τοῦ πρώτου παρ' αὐτοῖς νομι ζομένου θεοῦ λέγει, ἂν καὶ πατέρα ονομάζει πολ λάκις ἀνδρῶν τε θεῶν τε, ἀναγκαῖον ὑπομνῆσαι· ἔφη γάρ, Ζεὺς ὅστ' ἀνθρώπων ταμίης πολέμοιο τέτυκται. Αὐτὸν τοίνυν οὐ πολέμου ταμίαν μόνον τῷ στρατεύ ματι, ἀλλὰ καὶ ἐπιορκίας (48) Τρωσὶ διὰ τῆς αὐ τοῦ θυγατρός αἴτιον γεγενῆσθαί φησι· καὶ τοῦτον ἐρῶντα, καὶ σχετλιάζοντα, καὶ ὀλοφυρόμενον, καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων θεῶν ἐπιβουλευόμενον "Ομηρος εἰσά- γει, καὶ ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ ἑαυτοῦ παιδὸς λέγοντα, "Ω μοι ἐγὼν, ὅτε μοι Σαρπηδόνα φίλτατον ἀνδρῶν Μοῖρ᾽ ὑπὸ Πατρόκλοιο Μενοιτιάδαο δαμῆναι ποτὲ δὲ ὑπὲρ τοῦ Εκτορος· "Ω πόποι, ή φίλον ἄνδρα διωκόμενον περὶ τεῖχος Οφθαλμοῖσιν ὁρῶμαι, ἐμὸν δ᾽ ὀλοφύρεται ἦτορ Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν κατὰ τῆς τοῦ Διὸς ἐπιβουλῆς λέγει, ἴσασιν οἱ ἐντυγχάνοντες τοῖς ἔπεσι τούτοις Οππότε μιν ξυνδῆσαι Ολύμπιοι ἤθελον ἄλλοι, "Ηρη τ' ἠδὲ Ποσειδάων καὶ Παλλάς Αθήνη. Καὶ εἰ μὴ τὸν, δν Βριάρεων καλέουσι θεοί, ὑπέδει σαν οἱ μάκαρες θεοί, ἐδέδετο ἂν ὑπ' αὐτῶν ὁ Ζεύς. Οσα δὲ καὶ περὶ τῆς ἐρωτικῆς τοῦ Διὸς ἀκολασίας Όμηρος λέγει, ἀναγκαῖον δι' αὐτῶν (49) ὑμᾶς ὑπου μνῆσαι ὧν εἴρηκε ῥητῶν. Ἔφη γὰρ αὐτὸν οὕτω (50) πρὸς τὴν "Ηραν λέγειν· Οὐ γὰρ πώποτέ μ' ὧδε θεᾶς ἔρος, οὐδὲ γυναικὸς θυμὸν ἐνὶ στήθεσσι περιπροχυθεὶς ἐδάμασσεν· Οὐδ' οπότ' ἠρασάμην Ιξιονίης αλόχοιο, Οὐδ' ὅτε περ Δανάης καλλισφύρου Ακρισιώνης, Οὐδ᾽ ὅτε Φοίνικος κούρης τηλεκλειτοῖο (54), Οὐδ' ὅτε περ Σεμέλης, οὐδ' Αλκμήνης ἐνὶ Θήβῃ, Οὐδ᾽ ὅτε Δήμητρος καλλιπλοκάμοιο ανάσσης, Οὐδ᾽ ὁπότε Λητοῦς ἐρικυδέος, οὐδέ σεν αὐτῆς. Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν ἐκ τῆς Ὁμήρου ποιήσεως ἔξεστι μανθάνειν, καὶ ὅσα ὑπὸ ἀνθρώπων πεπόνθασιν, ἀκόλουθόν ἐστιν ὑπομνῆσαι νυνί. "Αρεα Ξ, ν. 311. • Τ. ν. 294. • Π. ν. 433. • ν. 399. ἀπὸ τῶν τοῦ. ὑμᾶς ὑπομνῆσαι, δι' ὧν εἴρηκε ῥητῶν. κλητοίο. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS proderit apud eos qui in poetis versati sunt. Norunt A enim illorum perridiculam de deorum origine sen- tentiam, quemadmodum ex celeberrimo apud vos et principe poetarum Homero discere possumus. Primo enim ille generationem deorum ex aqua ini- tium habuisse dicit. Ita enim scribit: Oceanum deorum originem et matrem Tethyn. Deinde vero et quid de primo apud eos opinato dicat Deo, quem etiam sæpe patrem appellat ho- minumque deumque, necessarium est subjicere : inquit enim : Jupiter qui hominum dispensator belli est. Hunc sane non tantum copiis militaribus auctorem belli, sed Trojanis etiamn, per Gliam ejus, perjurii Causam fuisse dicit (45); eumdemque amantem et lamentantem et insidiis ab aliis diis appetitum Ho- merus inducit, et nunc de filio suo dicentem : Hei mihi, quod mihi Sarpedonem charissimum vi- [rorum Fatale est a Patroclo Menætiade interfici, nunc autem de Hectore: murum Proh malum, certe dilectum virum fugatum circa Oculis video : meum autem angitur cor. Quæ vero de aliorum deorum adversus Jovem insi- diis memoret, intelligunt qui versus hosce legunt : Quo tempore eum colligare cælites voluerunt cæleri, Junoque, et Neptunus, et Pallas Minerva. Ac nisi quem Briarea vocant dii, extimuissent bea- ta illa numina, vinctus ab eis fuisset Jupiter. Enin- vero quæ etiam de impotentibus Jovis amoribus Homerus canat, necesse est vobis, totidem illius verbis referendis, exponere. Sic enim illum ait cum Junone loqui: Non enim unquam mihi sic deæ amor, neque mu- [lieris Animum pectoribus circumfusus domuit: Neque quando captus ſui amore Ixioniæ uxoris, Neque quando Danaes formose Acrisii filiæ, Neque quando captus fui amore Phœnicis filiæ in- [clyti, Neque quando Semeles, neque Alcmenes in Thebis, Neque quando Cereris pulchricomæ reginæ, Nec quando Latonæ valde illustris, neque tui ipsius. Quæ porro de aliis. ibidem diis ex Homeri poe- mate cognoscere liceat, et quot et quanta ab ho- minibus pertulerint, consentaneum est nunc com- C D Iliad. Iliad. Iliad. Iliad. E, v. 525. exstitisse Trojanis, quia, cum Menelaum Paris ad certamen singulare provocasset, ac Trojanos inter et Græcos jurejurando interposito convenisset, ut uter vinceret, is Helenam haberet, Venus, quam pater reprimere debuisset, victum Paridem eripuit et Helenam simul abduxit, ut in libro tertio Iliadis narratur. R. St. * Iliad. X. v. 168. * Iliad. A, codicis. Male in editis ad marg. et alia manu. (45) Observat Perionius Jovem perjurii causam (46) Θεογονίαν. Θεολογίαν in quodam codice (47) Ἀπὸ τοῦ. Sic emendavimus ope Colbertini (48) Επιορκίας. Legitur πολιορκίας in Colbert. (49) Δι' αὐτῶν. Sic habet Reg. 3 : Αναγκαῖον (50) ούτω. Clarom. οὕτως. (51) Τηλεκλειτοίο. Reg. 3, et Clarom. τηλε-

ἀλλ᾽ οὐ συνοίσει ὑμῖν πρὸς ἄνδρας τὰ τῶν ποιητῶν Β εἰδότας λέγειν· ἴσασι γὰρ τὴν ὑπ' αὐτῶν γελοιοτά- την περὶ θεῶν θεογονίαν (46) λεγομένην, ὡς ἔστιν ἡμῖν ἀπὸ τοῦ (47) κορυφαιοτάτου παρ' ὑμῖν καὶ πρώ του τῶν ποιητῶν Ὁμήρου μανθάνειν. Οὗτος γὰρ πρῶτον μὲν τὴν τῶν θεῶν γένεσιν ἐξ ὕδατος τὴν ἀρχὴν ἐσχηκέναι φησίν· οὕτω γὰρ γέγραφεν, Ωκεανόν τε θεῶν γένεσιν, καὶ μητέρα Τηθύν. Επειτα δὲ καὶ ἃ περὶ τοῦ πρώτου παρ' αὐτοῖς νομι ζομένου θεοῦ λέγει, ἂν καὶ πατέρα ονομάζει πολ λάκις ἀνδρῶν τε θεῶν τε, ἀναγκαῖον ὑπομνῆσαι· ἔφη γάρ, Ζεὺς ὅστ' ἀνθρώπων ταμίης πολέμοιο τέτυκται. Αὐτὸν τοίνυν οὐ πολέμου ταμίαν μόνον τῷ στρατεύ ματι, ἀλλὰ καὶ ἐπιορκίας (48) Τρωσὶ διὰ τῆς αὐ τοῦ θυγατρός αἴτιον γεγενῆσθαί φησι· καὶ τοῦτον ἐρῶντα, καὶ σχετλιάζοντα, καὶ ὀλοφυρόμενον, καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων θεῶν ἐπιβουλευόμενον "Ομηρος εἰσά- γει, καὶ ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ ἑαυτοῦ παιδὸς λέγοντα, "Ω μοι ἐγὼν, ὅτε μοι Σαρπηδόνα φίλτατον ἀνδρῶν Μοῖρ᾽ ὑπὸ Πατρόκλοιο Μενοιτιάδαο δαμῆναι ποτὲ δὲ ὑπὲρ τοῦ Εκτορος· "Ω πόποι, ή φίλον ἄνδρα διωκόμενον περὶ τεῖχος Οφθαλμοῖσιν ὁρῶμαι, ἐμὸν δ᾽ ὀλοφύρεται ἦτορ Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν κατὰ τῆς τοῦ Διὸς ἐπιβουλῆς λέγει, ἴσασιν οἱ ἐντυγχάνοντες τοῖς ἔπεσι τούτοις Οππότε μιν ξυνδῆσαι Ολύμπιοι ἤθελον ἄλλοι, "Ηρη τ' ἠδὲ Ποσειδάων καὶ Παλλάς Αθήνη. Καὶ εἰ μὴ τὸν, δν Βριάρεων καλέουσι θεοί, ὑπέδει σαν οἱ μάκαρες θεοί, ἐδέδετο ἂν ὑπ' αὐτῶν ὁ Ζεύς. Οσα δὲ καὶ περὶ τῆς ἐρωτικῆς τοῦ Διὸς ἀκολασίας Όμηρος λέγει, ἀναγκαῖον δι' αὐτῶν (49) ὑμᾶς ὑπου μνῆσαι ὧν εἴρηκε ῥητῶν. Ἔφη γὰρ αὐτὸν οὕτω (50) πρὸς τὴν "Ηραν λέγειν· Οὐ γὰρ πώποτέ μ' ὧδε θεᾶς ἔρος, οὐδὲ γυναικὸς θυμὸν ἐνὶ στήθεσσι περιπροχυθεὶς ἐδάμασσεν· Οὐδ' οπότ' ἠρασάμην Ιξιονίης αλόχοιο, Οὐδ' ὅτε περ Δανάης καλλισφύρου Ακρισιώνης, Οὐδ᾽ ὅτε Φοίνικος κούρης τηλεκλειτοῖο (54), Οὐδ' ὅτε περ Σεμέλης, οὐδ' Αλκμήνης ἐνὶ Θήβῃ, Οὐδ᾽ ὅτε Δήμητρος καλλιπλοκάμοιο ανάσσης, Οὐδ᾽ ὁπότε Λητοῦς ἐρικυδέος, οὐδέ σεν αὐτῆς. Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν ἐκ τῆς Ὁμήρου ποιήσεως ἔξεστι μανθάνειν, καὶ ὅσα ὑπὸ ἀνθρώπων πεπόνθασιν, ἀκόλουθόν ἐστιν ὑπομνῆσαι νυνί. "Αρεα Ξ, ν. 311. • Τ. ν. 294. • Π. ν. 433. • ν. 399. ἀπὸ τῶν τοῦ. ὑμᾶς ὑπομνῆσαι, δι' ὧν εἴρηκε ῥητῶν. κλητοίο. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS proderit apud eos qui in poetis versati sunt. Norunt A enim illorum perridiculam de deorum origine sen- tentiam, quemadmodum ex celeberrimo apud vos et principe poetarum Homero discere possumus. Primo enim ille generationem deorum ex aqua ini- tium habuisse dicit. Ita enim scribit: Oceanum deorum originem et matrem Tethyn. Deinde vero et quid de primo apud eos opinato dicat Deo, quem etiam sæpe patrem appellat ho- minumque deumque, necessarium est subjicere : inquit enim : Jupiter qui hominum dispensator belli est. Hunc sane non tantum copiis militaribus auctorem belli, sed Trojanis etiamn, per Gliam ejus, perjurii Causam fuisse dicit (45); eumdemque amantem et lamentantem et insidiis ab aliis diis appetitum Ho- merus inducit, et nunc de filio suo dicentem : Hei mihi, quod mihi Sarpedonem charissimum vi- [rorum Fatale est a Patroclo Menætiade interfici, nunc autem de Hectore: murum Proh malum, certe dilectum virum fugatum circa Oculis video : meum autem angitur cor. Quæ vero de aliorum deorum adversus Jovem insi- diis memoret, intelligunt qui versus hosce legunt : Quo tempore eum colligare cælites voluerunt cæleri, Junoque, et Neptunus, et Pallas Minerva. Ac nisi quem Briarea vocant dii, extimuissent bea- ta illa numina, vinctus ab eis fuisset Jupiter. Enin- vero quæ etiam de impotentibus Jovis amoribus Homerus canat, necesse est vobis, totidem illius verbis referendis, exponere. Sic enim illum ait cum Junone loqui: Non enim unquam mihi sic deæ amor, neque mu- [lieris Animum pectoribus circumfusus domuit: Neque quando captus ſui amore Ixioniæ uxoris, Neque quando Danaes formose Acrisii filiæ, Neque quando captus fui amore Phœnicis filiæ in- [clyti, Neque quando Semeles, neque Alcmenes in Thebis, Neque quando Cereris pulchricomæ reginæ, Nec quando Latonæ valde illustris, neque tui ipsius. Quæ porro de aliis. ibidem diis ex Homeri poe- mate cognoscere liceat, et quot et quanta ab ho- minibus pertulerint, consentaneum est nunc com- C D Iliad. Iliad. Iliad. Iliad. E, v. 525. exstitisse Trojanis, quia, cum Menelaum Paris ad certamen singulare provocasset, ac Trojanos inter et Græcos jurejurando interposito convenisset, ut uter vinceret, is Helenam haberet, Venus, quam pater reprimere debuisset, victum Paridem eripuit et Helenam simul abduxit, ut in libro tertio Iliadis narratur. R. St. * Iliad. X. v. 168. * Iliad. A, codicis. Male in editis ad marg. et alia manu. (45) Observat Perionius Jovem perjurii causam (46) Θεογονίαν. Θεολογίαν in quodam codice (47) Ἀπὸ τοῦ. Sic emendavimus ope Colbertini (48) Επιορκίας. Legitur πολιορκίας in Colbert. (49) Δι' αὐτῶν. Sic habet Reg. 3 : Αναγκαῖον (50) ούτω. Clarom. οὕτως. (51) Τηλεκλειτοίο. Reg. 3, et Clarom. τηλε-

ἀλλ᾽ οὐ συνοίσει ὑμῖν πρὸς ἄνδρας τὰ τῶν ποιητῶν Β εἰδότας λέγειν· ἴσασι γὰρ τὴν ὑπ' αὐτῶν γελοιοτά- την περὶ θεῶν θεογονίαν (46) λεγομένην, ὡς ἔστιν ἡμῖν ἀπὸ τοῦ (47) κορυφαιοτάτου παρ' ὑμῖν καὶ πρώ του τῶν ποιητῶν Ὁμήρου μανθάνειν. Οὗτος γὰρ πρῶτον μὲν τὴν τῶν θεῶν γένεσιν ἐξ ὕδατος τὴν ἀρχὴν ἐσχηκέναι φησίν· οὕτω γὰρ γέγραφεν, Ωκεανόν τε θεῶν γένεσιν, καὶ μητέρα Τηθύν. Επειτα δὲ καὶ ἃ περὶ τοῦ πρώτου παρ' αὐτοῖς νομι ζομένου θεοῦ λέγει, ἂν καὶ πατέρα ονομάζει πολ λάκις ἀνδρῶν τε θεῶν τε, ἀναγκαῖον ὑπομνῆσαι· ἔφη γάρ, Ζεὺς ὅστ' ἀνθρώπων ταμίης πολέμοιο τέτυκται. Αὐτὸν τοίνυν οὐ πολέμου ταμίαν μόνον τῷ στρατεύ ματι, ἀλλὰ καὶ ἐπιορκίας (48) Τρωσὶ διὰ τῆς αὐ τοῦ θυγατρός αἴτιον γεγενῆσθαί φησι· καὶ τοῦτον ἐρῶντα, καὶ σχετλιάζοντα, καὶ ὀλοφυρόμενον, καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων θεῶν ἐπιβουλευόμενον "Ομηρος εἰσά- γει, καὶ ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ ἑαυτοῦ παιδὸς λέγοντα, "Ω μοι ἐγὼν, ὅτε μοι Σαρπηδόνα φίλτατον ἀνδρῶν Μοῖρ᾽ ὑπὸ Πατρόκλοιο Μενοιτιάδαο δαμῆναι ποτὲ δὲ ὑπὲρ τοῦ Εκτορος· "Ω πόποι, ή φίλον ἄνδρα διωκόμενον περὶ τεῖχος Οφθαλμοῖσιν ὁρῶμαι, ἐμὸν δ᾽ ὀλοφύρεται ἦτορ Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν κατὰ τῆς τοῦ Διὸς ἐπιβουλῆς λέγει, ἴσασιν οἱ ἐντυγχάνοντες τοῖς ἔπεσι τούτοις Οππότε μιν ξυνδῆσαι Ολύμπιοι ἤθελον ἄλλοι, "Ηρη τ' ἠδὲ Ποσειδάων καὶ Παλλάς Αθήνη. Καὶ εἰ μὴ τὸν, δν Βριάρεων καλέουσι θεοί, ὑπέδει σαν οἱ μάκαρες θεοί, ἐδέδετο ἂν ὑπ' αὐτῶν ὁ Ζεύς. Οσα δὲ καὶ περὶ τῆς ἐρωτικῆς τοῦ Διὸς ἀκολασίας Όμηρος λέγει, ἀναγκαῖον δι' αὐτῶν (49) ὑμᾶς ὑπου μνῆσαι ὧν εἴρηκε ῥητῶν. Ἔφη γὰρ αὐτὸν οὕτω (50) πρὸς τὴν "Ηραν λέγειν· Οὐ γὰρ πώποτέ μ' ὧδε θεᾶς ἔρος, οὐδὲ γυναικὸς θυμὸν ἐνὶ στήθεσσι περιπροχυθεὶς ἐδάμασσεν· Οὐδ' οπότ' ἠρασάμην Ιξιονίης αλόχοιο, Οὐδ' ὅτε περ Δανάης καλλισφύρου Ακρισιώνης, Οὐδ᾽ ὅτε Φοίνικος κούρης τηλεκλειτοῖο (54), Οὐδ' ὅτε περ Σεμέλης, οὐδ' Αλκμήνης ἐνὶ Θήβῃ, Οὐδ᾽ ὅτε Δήμητρος καλλιπλοκάμοιο ανάσσης, Οὐδ᾽ ὁπότε Λητοῦς ἐρικυδέος, οὐδέ σεν αὐτῆς. Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν ἐκ τῆς Ὁμήρου ποιήσεως ἔξεστι μανθάνειν, καὶ ὅσα ὑπὸ ἀνθρώπων πεπόνθασιν, ἀκόλουθόν ἐστιν ὑπομνῆσαι νυνί. "Αρεα Ξ, ν. 311. • Τ. ν. 294. • Π. ν. 433. • ν. 399. ἀπὸ τῶν τοῦ. ὑμᾶς ὑπομνῆσαι, δι' ὧν εἴρηκε ῥητῶν. κλητοίο. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS proderit apud eos qui in poetis versati sunt. Norunt A enim illorum perridiculam de deorum origine sen- tentiam, quemadmodum ex celeberrimo apud vos et principe poetarum Homero discere possumus. Primo enim ille generationem deorum ex aqua ini- tium habuisse dicit. Ita enim scribit: Oceanum deorum originem et matrem Tethyn. Deinde vero et quid de primo apud eos opinato dicat Deo, quem etiam sæpe patrem appellat ho- minumque deumque, necessarium est subjicere : inquit enim : Jupiter qui hominum dispensator belli est. Hunc sane non tantum copiis militaribus auctorem belli, sed Trojanis etiamn, per Gliam ejus, perjurii Causam fuisse dicit (45); eumdemque amantem et lamentantem et insidiis ab aliis diis appetitum Ho- merus inducit, et nunc de filio suo dicentem : Hei mihi, quod mihi Sarpedonem charissimum vi- [rorum Fatale est a Patroclo Menætiade interfici, nunc autem de Hectore: murum Proh malum, certe dilectum virum fugatum circa Oculis video : meum autem angitur cor. Quæ vero de aliorum deorum adversus Jovem insi- diis memoret, intelligunt qui versus hosce legunt : Quo tempore eum colligare cælites voluerunt cæleri, Junoque, et Neptunus, et Pallas Minerva. Ac nisi quem Briarea vocant dii, extimuissent bea- ta illa numina, vinctus ab eis fuisset Jupiter. Enin- vero quæ etiam de impotentibus Jovis amoribus Homerus canat, necesse est vobis, totidem illius verbis referendis, exponere. Sic enim illum ait cum Junone loqui: Non enim unquam mihi sic deæ amor, neque mu- [lieris Animum pectoribus circumfusus domuit: Neque quando captus ſui amore Ixioniæ uxoris, Neque quando Danaes formose Acrisii filiæ, Neque quando captus fui amore Phœnicis filiæ in- [clyti, Neque quando Semeles, neque Alcmenes in Thebis, Neque quando Cereris pulchricomæ reginæ, Nec quando Latonæ valde illustris, neque tui ipsius. Quæ porro de aliis. ibidem diis ex Homeri poe- mate cognoscere liceat, et quot et quanta ab ho- minibus pertulerint, consentaneum est nunc com- C D Iliad. Iliad. Iliad. Iliad. E, v. 525. exstitisse Trojanis, quia, cum Menelaum Paris ad certamen singulare provocasset, ac Trojanos inter et Græcos jurejurando interposito convenisset, ut uter vinceret, is Helenam haberet, Venus, quam pater reprimere debuisset, victum Paridem eripuit et Helenam simul abduxit, ut in libro tertio Iliadis narratur. R. St. * Iliad. X. v. 168. * Iliad. A, codicis. Male in editis ad marg. et alia manu. (45) Observat Perionius Jovem perjurii causam (46) Θεογονίαν. Θεολογίαν in quodam codice (47) Ἀπὸ τοῦ. Sic emendavimus ope Colbertini (48) Επιορκίας. Legitur πολιορκίας in Colbert. (49) Δι' αὐτῶν. Sic habet Reg. 3 : Αναγκαῖον (50) ούτω. Clarom. οὕτως. (51) Τηλεκλειτοίο. Reg. 3, et Clarom. τηλε-

ἀλλ᾽ οὐ συνοίσει ὑμῖν πρὸς ἄνδρας τὰ τῶν ποιητῶν Β εἰδότας λέγειν· ἴσασι γὰρ τὴν ὑπ' αὐτῶν γελοιοτά- την περὶ θεῶν θεογονίαν (46) λεγομένην, ὡς ἔστιν ἡμῖν ἀπὸ τοῦ (47) κορυφαιοτάτου παρ' ὑμῖν καὶ πρώ του τῶν ποιητῶν Ὁμήρου μανθάνειν. Οὗτος γὰρ πρῶτον μὲν τὴν τῶν θεῶν γένεσιν ἐξ ὕδατος τὴν ἀρχὴν ἐσχηκέναι φησίν· οὕτω γὰρ γέγραφεν, Ωκεανόν τε θεῶν γένεσιν, καὶ μητέρα Τηθύν. Επειτα δὲ καὶ ἃ περὶ τοῦ πρώτου παρ' αὐτοῖς νομι ζομένου θεοῦ λέγει, ἂν καὶ πατέρα ονομάζει πολ λάκις ἀνδρῶν τε θεῶν τε, ἀναγκαῖον ὑπομνῆσαι· ἔφη γάρ, Ζεὺς ὅστ' ἀνθρώπων ταμίης πολέμοιο τέτυκται. Αὐτὸν τοίνυν οὐ πολέμου ταμίαν μόνον τῷ στρατεύ ματι, ἀλλὰ καὶ ἐπιορκίας (48) Τρωσὶ διὰ τῆς αὐ τοῦ θυγατρός αἴτιον γεγενῆσθαί φησι· καὶ τοῦτον ἐρῶντα, καὶ σχετλιάζοντα, καὶ ὀλοφυρόμενον, καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων θεῶν ἐπιβουλευόμενον "Ομηρος εἰσά- γει, καὶ ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ ἑαυτοῦ παιδὸς λέγοντα, "Ω μοι ἐγὼν, ὅτε μοι Σαρπηδόνα φίλτατον ἀνδρῶν Μοῖρ᾽ ὑπὸ Πατρόκλοιο Μενοιτιάδαο δαμῆναι ποτὲ δὲ ὑπὲρ τοῦ Εκτορος· "Ω πόποι, ή φίλον ἄνδρα διωκόμενον περὶ τεῖχος Οφθαλμοῖσιν ὁρῶμαι, ἐμὸν δ᾽ ὀλοφύρεται ἦτορ Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν κατὰ τῆς τοῦ Διὸς ἐπιβουλῆς λέγει, ἴσασιν οἱ ἐντυγχάνοντες τοῖς ἔπεσι τούτοις Οππότε μιν ξυνδῆσαι Ολύμπιοι ἤθελον ἄλλοι, "Ηρη τ' ἠδὲ Ποσειδάων καὶ Παλλάς Αθήνη. Καὶ εἰ μὴ τὸν, δν Βριάρεων καλέουσι θεοί, ὑπέδει σαν οἱ μάκαρες θεοί, ἐδέδετο ἂν ὑπ' αὐτῶν ὁ Ζεύς. Οσα δὲ καὶ περὶ τῆς ἐρωτικῆς τοῦ Διὸς ἀκολασίας Όμηρος λέγει, ἀναγκαῖον δι' αὐτῶν (49) ὑμᾶς ὑπου μνῆσαι ὧν εἴρηκε ῥητῶν. Ἔφη γὰρ αὐτὸν οὕτω (50) πρὸς τὴν "Ηραν λέγειν· Οὐ γὰρ πώποτέ μ' ὧδε θεᾶς ἔρος, οὐδὲ γυναικὸς θυμὸν ἐνὶ στήθεσσι περιπροχυθεὶς ἐδάμασσεν· Οὐδ' οπότ' ἠρασάμην Ιξιονίης αλόχοιο, Οὐδ' ὅτε περ Δανάης καλλισφύρου Ακρισιώνης, Οὐδ᾽ ὅτε Φοίνικος κούρης τηλεκλειτοῖο (54), Οὐδ' ὅτε περ Σεμέλης, οὐδ' Αλκμήνης ἐνὶ Θήβῃ, Οὐδ᾽ ὅτε Δήμητρος καλλιπλοκάμοιο ανάσσης, Οὐδ᾽ ὁπότε Λητοῦς ἐρικυδέος, οὐδέ σεν αὐτῆς. Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν ἐκ τῆς Ὁμήρου ποιήσεως ἔξεστι μανθάνειν, καὶ ὅσα ὑπὸ ἀνθρώπων πεπόνθασιν, ἀκόλουθόν ἐστιν ὑπομνῆσαι νυνί. "Αρεα Ξ, ν. 311. • Τ. ν. 294. • Π. ν. 433. • ν. 399. ἀπὸ τῶν τοῦ. ὑμᾶς ὑπομνῆσαι, δι' ὧν εἴρηκε ῥητῶν. κλητοίο. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS proderit apud eos qui in poetis versati sunt. Norunt A enim illorum perridiculam de deorum origine sen- tentiam, quemadmodum ex celeberrimo apud vos et principe poetarum Homero discere possumus. Primo enim ille generationem deorum ex aqua ini- tium habuisse dicit. Ita enim scribit: Oceanum deorum originem et matrem Tethyn. Deinde vero et quid de primo apud eos opinato dicat Deo, quem etiam sæpe patrem appellat ho- minumque deumque, necessarium est subjicere : inquit enim : Jupiter qui hominum dispensator belli est. Hunc sane non tantum copiis militaribus auctorem belli, sed Trojanis etiamn, per Gliam ejus, perjurii Causam fuisse dicit (45); eumdemque amantem et lamentantem et insidiis ab aliis diis appetitum Ho- merus inducit, et nunc de filio suo dicentem : Hei mihi, quod mihi Sarpedonem charissimum vi- [rorum Fatale est a Patroclo Menætiade interfici, nunc autem de Hectore: murum Proh malum, certe dilectum virum fugatum circa Oculis video : meum autem angitur cor. Quæ vero de aliorum deorum adversus Jovem insi- diis memoret, intelligunt qui versus hosce legunt : Quo tempore eum colligare cælites voluerunt cæleri, Junoque, et Neptunus, et Pallas Minerva. Ac nisi quem Briarea vocant dii, extimuissent bea- ta illa numina, vinctus ab eis fuisset Jupiter. Enin- vero quæ etiam de impotentibus Jovis amoribus Homerus canat, necesse est vobis, totidem illius verbis referendis, exponere. Sic enim illum ait cum Junone loqui: Non enim unquam mihi sic deæ amor, neque mu- [lieris Animum pectoribus circumfusus domuit: Neque quando captus ſui amore Ixioniæ uxoris, Neque quando Danaes formose Acrisii filiæ, Neque quando captus fui amore Phœnicis filiæ in- [clyti, Neque quando Semeles, neque Alcmenes in Thebis, Neque quando Cereris pulchricomæ reginæ, Nec quando Latonæ valde illustris, neque tui ipsius. Quæ porro de aliis. ibidem diis ex Homeri poe- mate cognoscere liceat, et quot et quanta ab ho- minibus pertulerint, consentaneum est nunc com- C D Iliad. Iliad. Iliad. Iliad. E, v. 525. exstitisse Trojanis, quia, cum Menelaum Paris ad certamen singulare provocasset, ac Trojanos inter et Græcos jurejurando interposito convenisset, ut uter vinceret, is Helenam haberet, Venus, quam pater reprimere debuisset, victum Paridem eripuit et Helenam simul abduxit, ut in libro tertio Iliadis narratur. R. St. * Iliad. X. v. 168. * Iliad. A, codicis. Male in editis ad marg. et alia manu. (45) Observat Perionius Jovem perjurii causam (46) Θεογονίαν. Θεολογίαν in quodam codice (47) Ἀπὸ τοῦ. Sic emendavimus ope Colbertini (48) Επιορκίας. Legitur πολιορκίας in Colbert. (49) Δι' αὐτῶν. Sic habet Reg. 3 : Αναγκαῖον (50) ούτω. Clarom. οὕτως. (51) Τηλεκλειτοίο. Reg. 3, et Clarom. τηλε-

ἀλλ᾽ οὐ συνοίσει ὑμῖν πρὸς ἄνδρας τὰ τῶν ποιητῶν Β εἰδότας λέγειν· ἴσασι γὰρ τὴν ὑπ' αὐτῶν γελοιοτά- την περὶ θεῶν θεογονίαν (46) λεγομένην, ὡς ἔστιν ἡμῖν ἀπὸ τοῦ (47) κορυφαιοτάτου παρ' ὑμῖν καὶ πρώ του τῶν ποιητῶν Ὁμήρου μανθάνειν. Οὗτος γὰρ πρῶτον μὲν τὴν τῶν θεῶν γένεσιν ἐξ ὕδατος τὴν ἀρχὴν ἐσχηκέναι φησίν· οὕτω γὰρ γέγραφεν, Ωκεανόν τε θεῶν γένεσιν, καὶ μητέρα Τηθύν. Επειτα δὲ καὶ ἃ περὶ τοῦ πρώτου παρ' αὐτοῖς νομι ζομένου θεοῦ λέγει, ἂν καὶ πατέρα ονομάζει πολ λάκις ἀνδρῶν τε θεῶν τε, ἀναγκαῖον ὑπομνῆσαι· ἔφη γάρ, Ζεὺς ὅστ' ἀνθρώπων ταμίης πολέμοιο τέτυκται. Αὐτὸν τοίνυν οὐ πολέμου ταμίαν μόνον τῷ στρατεύ ματι, ἀλλὰ καὶ ἐπιορκίας (48) Τρωσὶ διὰ τῆς αὐ τοῦ θυγατρός αἴτιον γεγενῆσθαί φησι· καὶ τοῦτον ἐρῶντα, καὶ σχετλιάζοντα, καὶ ὀλοφυρόμενον, καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων θεῶν ἐπιβουλευόμενον "Ομηρος εἰσά- γει, καὶ ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ ἑαυτοῦ παιδὸς λέγοντα, "Ω μοι ἐγὼν, ὅτε μοι Σαρπηδόνα φίλτατον ἀνδρῶν Μοῖρ᾽ ὑπὸ Πατρόκλοιο Μενοιτιάδαο δαμῆναι ποτὲ δὲ ὑπὲρ τοῦ Εκτορος· "Ω πόποι, ή φίλον ἄνδρα διωκόμενον περὶ τεῖχος Οφθαλμοῖσιν ὁρῶμαι, ἐμὸν δ᾽ ὀλοφύρεται ἦτορ Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν κατὰ τῆς τοῦ Διὸς ἐπιβουλῆς λέγει, ἴσασιν οἱ ἐντυγχάνοντες τοῖς ἔπεσι τούτοις Οππότε μιν ξυνδῆσαι Ολύμπιοι ἤθελον ἄλλοι, "Ηρη τ' ἠδὲ Ποσειδάων καὶ Παλλάς Αθήνη. Καὶ εἰ μὴ τὸν, δν Βριάρεων καλέουσι θεοί, ὑπέδει σαν οἱ μάκαρες θεοί, ἐδέδετο ἂν ὑπ' αὐτῶν ὁ Ζεύς. Οσα δὲ καὶ περὶ τῆς ἐρωτικῆς τοῦ Διὸς ἀκολασίας Όμηρος λέγει, ἀναγκαῖον δι' αὐτῶν (49) ὑμᾶς ὑπου μνῆσαι ὧν εἴρηκε ῥητῶν. Ἔφη γὰρ αὐτὸν οὕτω (50) πρὸς τὴν "Ηραν λέγειν· Οὐ γὰρ πώποτέ μ' ὧδε θεᾶς ἔρος, οὐδὲ γυναικὸς θυμὸν ἐνὶ στήθεσσι περιπροχυθεὶς ἐδάμασσεν· Οὐδ' οπότ' ἠρασάμην Ιξιονίης αλόχοιο, Οὐδ' ὅτε περ Δανάης καλλισφύρου Ακρισιώνης, Οὐδ᾽ ὅτε Φοίνικος κούρης τηλεκλειτοῖο (54), Οὐδ' ὅτε περ Σεμέλης, οὐδ' Αλκμήνης ἐνὶ Θήβῃ, Οὐδ᾽ ὅτε Δήμητρος καλλιπλοκάμοιο ανάσσης, Οὐδ᾽ ὁπότε Λητοῦς ἐρικυδέος, οὐδέ σεν αὐτῆς. Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν ἐκ τῆς Ὁμήρου ποιήσεως ἔξεστι μανθάνειν, καὶ ὅσα ὑπὸ ἀνθρώπων πεπόνθασιν, ἀκόλουθόν ἐστιν ὑπομνῆσαι νυνί. "Αρεα Ξ, ν. 311. • Τ. ν. 294. • Π. ν. 433. • ν. 399. ἀπὸ τῶν τοῦ. ὑμᾶς ὑπομνῆσαι, δι' ὧν εἴρηκε ῥητῶν. κλητοίο. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS proderit apud eos qui in poetis versati sunt. Norunt A enim illorum perridiculam de deorum origine sen- tentiam, quemadmodum ex celeberrimo apud vos et principe poetarum Homero discere possumus. Primo enim ille generationem deorum ex aqua ini- tium habuisse dicit. Ita enim scribit: Oceanum deorum originem et matrem Tethyn. Deinde vero et quid de primo apud eos opinato dicat Deo, quem etiam sæpe patrem appellat ho- minumque deumque, necessarium est subjicere : inquit enim : Jupiter qui hominum dispensator belli est. Hunc sane non tantum copiis militaribus auctorem belli, sed Trojanis etiamn, per Gliam ejus, perjurii Causam fuisse dicit (45); eumdemque amantem et lamentantem et insidiis ab aliis diis appetitum Ho- merus inducit, et nunc de filio suo dicentem : Hei mihi, quod mihi Sarpedonem charissimum vi- [rorum Fatale est a Patroclo Menætiade interfici, nunc autem de Hectore: murum Proh malum, certe dilectum virum fugatum circa Oculis video : meum autem angitur cor. Quæ vero de aliorum deorum adversus Jovem insi- diis memoret, intelligunt qui versus hosce legunt : Quo tempore eum colligare cælites voluerunt cæleri, Junoque, et Neptunus, et Pallas Minerva. Ac nisi quem Briarea vocant dii, extimuissent bea- ta illa numina, vinctus ab eis fuisset Jupiter. Enin- vero quæ etiam de impotentibus Jovis amoribus Homerus canat, necesse est vobis, totidem illius verbis referendis, exponere. Sic enim illum ait cum Junone loqui: Non enim unquam mihi sic deæ amor, neque mu- [lieris Animum pectoribus circumfusus domuit: Neque quando captus ſui amore Ixioniæ uxoris, Neque quando Danaes formose Acrisii filiæ, Neque quando captus fui amore Phœnicis filiæ in- [clyti, Neque quando Semeles, neque Alcmenes in Thebis, Neque quando Cereris pulchricomæ reginæ, Nec quando Latonæ valde illustris, neque tui ipsius. Quæ porro de aliis. ibidem diis ex Homeri poe- mate cognoscere liceat, et quot et quanta ab ho- minibus pertulerint, consentaneum est nunc com- C D Iliad. Iliad. Iliad. Iliad. E, v. 525. exstitisse Trojanis, quia, cum Menelaum Paris ad certamen singulare provocasset, ac Trojanos inter et Græcos jurejurando interposito convenisset, ut uter vinceret, is Helenam haberet, Venus, quam pater reprimere debuisset, victum Paridem eripuit et Helenam simul abduxit, ut in libro tertio Iliadis narratur. R. St. * Iliad. X. v. 168. * Iliad. A, codicis. Male in editis ad marg. et alia manu. (45) Observat Perionius Jovem perjurii causam (46) Θεογονίαν. Θεολογίαν in quodam codice (47) Ἀπὸ τοῦ. Sic emendavimus ope Colbertini (48) Επιορκίας. Legitur πολιορκίας in Colbert. (49) Δι' αὐτῶν. Sic habet Reg. 3 : Αναγκαῖον (50) ούτω. Clarom. οὕτως. (51) Τηλεκλειτοίο. Reg. 3, et Clarom. τηλε-

ἀλλ᾽ οὐ συνοίσει ὑμῖν πρὸς ἄνδρας τὰ τῶν ποιητῶν Β εἰδότας λέγειν· ἴσασι γὰρ τὴν ὑπ' αὐτῶν γελοιοτά- την περὶ θεῶν θεογονίαν (46) λεγομένην, ὡς ἔστιν ἡμῖν ἀπὸ τοῦ (47) κορυφαιοτάτου παρ' ὑμῖν καὶ πρώ του τῶν ποιητῶν Ὁμήρου μανθάνειν. Οὗτος γὰρ πρῶτον μὲν τὴν τῶν θεῶν γένεσιν ἐξ ὕδατος τὴν ἀρχὴν ἐσχηκέναι φησίν· οὕτω γὰρ γέγραφεν, Ωκεανόν τε θεῶν γένεσιν, καὶ μητέρα Τηθύν. Επειτα δὲ καὶ ἃ περὶ τοῦ πρώτου παρ' αὐτοῖς νομι ζομένου θεοῦ λέγει, ἂν καὶ πατέρα ονομάζει πολ λάκις ἀνδρῶν τε θεῶν τε, ἀναγκαῖον ὑπομνῆσαι· ἔφη γάρ, Ζεὺς ὅστ' ἀνθρώπων ταμίης πολέμοιο τέτυκται. Αὐτὸν τοίνυν οὐ πολέμου ταμίαν μόνον τῷ στρατεύ ματι, ἀλλὰ καὶ ἐπιορκίας (48) Τρωσὶ διὰ τῆς αὐ τοῦ θυγατρός αἴτιον γεγενῆσθαί φησι· καὶ τοῦτον ἐρῶντα, καὶ σχετλιάζοντα, καὶ ὀλοφυρόμενον, καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων θεῶν ἐπιβουλευόμενον "Ομηρος εἰσά- γει, καὶ ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ ἑαυτοῦ παιδὸς λέγοντα, "Ω μοι ἐγὼν, ὅτε μοι Σαρπηδόνα φίλτατον ἀνδρῶν Μοῖρ᾽ ὑπὸ Πατρόκλοιο Μενοιτιάδαο δαμῆναι ποτὲ δὲ ὑπὲρ τοῦ Εκτορος· "Ω πόποι, ή φίλον ἄνδρα διωκόμενον περὶ τεῖχος Οφθαλμοῖσιν ὁρῶμαι, ἐμὸν δ᾽ ὀλοφύρεται ἦτορ Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν κατὰ τῆς τοῦ Διὸς ἐπιβουλῆς λέγει, ἴσασιν οἱ ἐντυγχάνοντες τοῖς ἔπεσι τούτοις Οππότε μιν ξυνδῆσαι Ολύμπιοι ἤθελον ἄλλοι, "Ηρη τ' ἠδὲ Ποσειδάων καὶ Παλλάς Αθήνη. Καὶ εἰ μὴ τὸν, δν Βριάρεων καλέουσι θεοί, ὑπέδει σαν οἱ μάκαρες θεοί, ἐδέδετο ἂν ὑπ' αὐτῶν ὁ Ζεύς. Οσα δὲ καὶ περὶ τῆς ἐρωτικῆς τοῦ Διὸς ἀκολασίας Όμηρος λέγει, ἀναγκαῖον δι' αὐτῶν (49) ὑμᾶς ὑπου μνῆσαι ὧν εἴρηκε ῥητῶν. Ἔφη γὰρ αὐτὸν οὕτω (50) πρὸς τὴν "Ηραν λέγειν· Οὐ γὰρ πώποτέ μ' ὧδε θεᾶς ἔρος, οὐδὲ γυναικὸς θυμὸν ἐνὶ στήθεσσι περιπροχυθεὶς ἐδάμασσεν· Οὐδ' οπότ' ἠρασάμην Ιξιονίης αλόχοιο, Οὐδ' ὅτε περ Δανάης καλλισφύρου Ακρισιώνης, Οὐδ᾽ ὅτε Φοίνικος κούρης τηλεκλειτοῖο (54), Οὐδ' ὅτε περ Σεμέλης, οὐδ' Αλκμήνης ἐνὶ Θήβῃ, Οὐδ᾽ ὅτε Δήμητρος καλλιπλοκάμοιο ανάσσης, Οὐδ᾽ ὁπότε Λητοῦς ἐρικυδέος, οὐδέ σεν αὐτῆς. Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν ἐκ τῆς Ὁμήρου ποιήσεως ἔξεστι μανθάνειν, καὶ ὅσα ὑπὸ ἀνθρώπων πεπόνθασιν, ἀκόλουθόν ἐστιν ὑπομνῆσαι νυνί. "Αρεα Ξ, ν. 311. • Τ. ν. 294. • Π. ν. 433. • ν. 399. ἀπὸ τῶν τοῦ. ὑμᾶς ὑπομνῆσαι, δι' ὧν εἴρηκε ῥητῶν. κλητοίο. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS proderit apud eos qui in poetis versati sunt. Norunt A enim illorum perridiculam de deorum origine sen- tentiam, quemadmodum ex celeberrimo apud vos et principe poetarum Homero discere possumus. Primo enim ille generationem deorum ex aqua ini- tium habuisse dicit. Ita enim scribit: Oceanum deorum originem et matrem Tethyn. Deinde vero et quid de primo apud eos opinato dicat Deo, quem etiam sæpe patrem appellat ho- minumque deumque, necessarium est subjicere : inquit enim : Jupiter qui hominum dispensator belli est. Hunc sane non tantum copiis militaribus auctorem belli, sed Trojanis etiamn, per Gliam ejus, perjurii Causam fuisse dicit (45); eumdemque amantem et lamentantem et insidiis ab aliis diis appetitum Ho- merus inducit, et nunc de filio suo dicentem : Hei mihi, quod mihi Sarpedonem charissimum vi- [rorum Fatale est a Patroclo Menætiade interfici, nunc autem de Hectore: murum Proh malum, certe dilectum virum fugatum circa Oculis video : meum autem angitur cor. Quæ vero de aliorum deorum adversus Jovem insi- diis memoret, intelligunt qui versus hosce legunt : Quo tempore eum colligare cælites voluerunt cæleri, Junoque, et Neptunus, et Pallas Minerva. Ac nisi quem Briarea vocant dii, extimuissent bea- ta illa numina, vinctus ab eis fuisset Jupiter. Enin- vero quæ etiam de impotentibus Jovis amoribus Homerus canat, necesse est vobis, totidem illius verbis referendis, exponere. Sic enim illum ait cum Junone loqui: Non enim unquam mihi sic deæ amor, neque mu- [lieris Animum pectoribus circumfusus domuit: Neque quando captus ſui amore Ixioniæ uxoris, Neque quando Danaes formose Acrisii filiæ, Neque quando captus fui amore Phœnicis filiæ in- [clyti, Neque quando Semeles, neque Alcmenes in Thebis, Neque quando Cereris pulchricomæ reginæ, Nec quando Latonæ valde illustris, neque tui ipsius. Quæ porro de aliis. ibidem diis ex Homeri poe- mate cognoscere liceat, et quot et quanta ab ho- minibus pertulerint, consentaneum est nunc com- C D Iliad. Iliad. Iliad. Iliad. E, v. 525. exstitisse Trojanis, quia, cum Menelaum Paris ad certamen singulare provocasset, ac Trojanos inter et Græcos jurejurando interposito convenisset, ut uter vinceret, is Helenam haberet, Venus, quam pater reprimere debuisset, victum Paridem eripuit et Helenam simul abduxit, ut in libro tertio Iliadis narratur. R. St. * Iliad. X. v. 168. * Iliad. A, codicis. Male in editis ad marg. et alia manu. (45) Observat Perionius Jovem perjurii causam (46) Θεογονίαν. Θεολογίαν in quodam codice (47) Ἀπὸ τοῦ. Sic emendavimus ope Colbertini (48) Επιορκίας. Legitur πολιορκίας in Colbert. (49) Δι' αὐτῶν. Sic habet Reg. 3 : Αναγκαῖον (50) ούτω. Clarom. οὕτως. (51) Τηλεκλειτοίο. Reg. 3, et Clarom. τηλε-

ἀλλ᾽ οὐ συνοίσει ὑμῖν πρὸς ἄνδρας τὰ τῶν ποιητῶν Β εἰδότας λέγειν· ἴσασι γὰρ τὴν ὑπ' αὐτῶν γελοιοτά- την περὶ θεῶν θεογονίαν (46) λεγομένην, ὡς ἔστιν ἡμῖν ἀπὸ τοῦ (47) κορυφαιοτάτου παρ' ὑμῖν καὶ πρώ του τῶν ποιητῶν Ὁμήρου μανθάνειν. Οὗτος γὰρ πρῶτον μὲν τὴν τῶν θεῶν γένεσιν ἐξ ὕδατος τὴν ἀρχὴν ἐσχηκέναι φησίν· οὕτω γὰρ γέγραφεν, Ωκεανόν τε θεῶν γένεσιν, καὶ μητέρα Τηθύν. Επειτα δὲ καὶ ἃ περὶ τοῦ πρώτου παρ' αὐτοῖς νομι ζομένου θεοῦ λέγει, ἂν καὶ πατέρα ονομάζει πολ λάκις ἀνδρῶν τε θεῶν τε, ἀναγκαῖον ὑπομνῆσαι· ἔφη γάρ, Ζεὺς ὅστ' ἀνθρώπων ταμίης πολέμοιο τέτυκται. Αὐτὸν τοίνυν οὐ πολέμου ταμίαν μόνον τῷ στρατεύ ματι, ἀλλὰ καὶ ἐπιορκίας (48) Τρωσὶ διὰ τῆς αὐ τοῦ θυγατρός αἴτιον γεγενῆσθαί φησι· καὶ τοῦτον ἐρῶντα, καὶ σχετλιάζοντα, καὶ ὀλοφυρόμενον, καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων θεῶν ἐπιβουλευόμενον "Ομηρος εἰσά- γει, καὶ ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ ἑαυτοῦ παιδὸς λέγοντα, "Ω μοι ἐγὼν, ὅτε μοι Σαρπηδόνα φίλτατον ἀνδρῶν Μοῖρ᾽ ὑπὸ Πατρόκλοιο Μενοιτιάδαο δαμῆναι ποτὲ δὲ ὑπὲρ τοῦ Εκτορος· "Ω πόποι, ή φίλον ἄνδρα διωκόμενον περὶ τεῖχος Οφθαλμοῖσιν ὁρῶμαι, ἐμὸν δ᾽ ὀλοφύρεται ἦτορ Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν κατὰ τῆς τοῦ Διὸς ἐπιβουλῆς λέγει, ἴσασιν οἱ ἐντυγχάνοντες τοῖς ἔπεσι τούτοις Οππότε μιν ξυνδῆσαι Ολύμπιοι ἤθελον ἄλλοι, "Ηρη τ' ἠδὲ Ποσειδάων καὶ Παλλάς Αθήνη. Καὶ εἰ μὴ τὸν, δν Βριάρεων καλέουσι θεοί, ὑπέδει σαν οἱ μάκαρες θεοί, ἐδέδετο ἂν ὑπ' αὐτῶν ὁ Ζεύς. Οσα δὲ καὶ περὶ τῆς ἐρωτικῆς τοῦ Διὸς ἀκολασίας Όμηρος λέγει, ἀναγκαῖον δι' αὐτῶν (49) ὑμᾶς ὑπου μνῆσαι ὧν εἴρηκε ῥητῶν. Ἔφη γὰρ αὐτὸν οὕτω (50) πρὸς τὴν "Ηραν λέγειν· Οὐ γὰρ πώποτέ μ' ὧδε θεᾶς ἔρος, οὐδὲ γυναικὸς θυμὸν ἐνὶ στήθεσσι περιπροχυθεὶς ἐδάμασσεν· Οὐδ' οπότ' ἠρασάμην Ιξιονίης αλόχοιο, Οὐδ' ὅτε περ Δανάης καλλισφύρου Ακρισιώνης, Οὐδ᾽ ὅτε Φοίνικος κούρης τηλεκλειτοῖο (54), Οὐδ' ὅτε περ Σεμέλης, οὐδ' Αλκμήνης ἐνὶ Θήβῃ, Οὐδ᾽ ὅτε Δήμητρος καλλιπλοκάμοιο ανάσσης, Οὐδ᾽ ὁπότε Λητοῦς ἐρικυδέος, οὐδέ σεν αὐτῆς. Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν ἐκ τῆς Ὁμήρου ποιήσεως ἔξεστι μανθάνειν, καὶ ὅσα ὑπὸ ἀνθρώπων πεπόνθασιν, ἀκόλουθόν ἐστιν ὑπομνῆσαι νυνί. "Αρεα Ξ, ν. 311. • Τ. ν. 294. • Π. ν. 433. • ν. 399. ἀπὸ τῶν τοῦ. ὑμᾶς ὑπομνῆσαι, δι' ὧν εἴρηκε ῥητῶν. κλητοίο. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS proderit apud eos qui in poetis versati sunt. Norunt A enim illorum perridiculam de deorum origine sen- tentiam, quemadmodum ex celeberrimo apud vos et principe poetarum Homero discere possumus. Primo enim ille generationem deorum ex aqua ini- tium habuisse dicit. Ita enim scribit: Oceanum deorum originem et matrem Tethyn. Deinde vero et quid de primo apud eos opinato dicat Deo, quem etiam sæpe patrem appellat ho- minumque deumque, necessarium est subjicere : inquit enim : Jupiter qui hominum dispensator belli est. Hunc sane non tantum copiis militaribus auctorem belli, sed Trojanis etiamn, per Gliam ejus, perjurii Causam fuisse dicit (45); eumdemque amantem et lamentantem et insidiis ab aliis diis appetitum Ho- merus inducit, et nunc de filio suo dicentem : Hei mihi, quod mihi Sarpedonem charissimum vi- [rorum Fatale est a Patroclo Menætiade interfici, nunc autem de Hectore: murum Proh malum, certe dilectum virum fugatum circa Oculis video : meum autem angitur cor. Quæ vero de aliorum deorum adversus Jovem insi- diis memoret, intelligunt qui versus hosce legunt : Quo tempore eum colligare cælites voluerunt cæleri, Junoque, et Neptunus, et Pallas Minerva. Ac nisi quem Briarea vocant dii, extimuissent bea- ta illa numina, vinctus ab eis fuisset Jupiter. Enin- vero quæ etiam de impotentibus Jovis amoribus Homerus canat, necesse est vobis, totidem illius verbis referendis, exponere. Sic enim illum ait cum Junone loqui: Non enim unquam mihi sic deæ amor, neque mu- [lieris Animum pectoribus circumfusus domuit: Neque quando captus ſui amore Ixioniæ uxoris, Neque quando Danaes formose Acrisii filiæ, Neque quando captus fui amore Phœnicis filiæ in- [clyti, Neque quando Semeles, neque Alcmenes in Thebis, Neque quando Cereris pulchricomæ reginæ, Nec quando Latonæ valde illustris, neque tui ipsius. Quæ porro de aliis. ibidem diis ex Homeri poe- mate cognoscere liceat, et quot et quanta ab ho- minibus pertulerint, consentaneum est nunc com- C D Iliad. Iliad. Iliad. Iliad. E, v. 525. exstitisse Trojanis, quia, cum Menelaum Paris ad certamen singulare provocasset, ac Trojanos inter et Græcos jurejurando interposito convenisset, ut uter vinceret, is Helenam haberet, Venus, quam pater reprimere debuisset, victum Paridem eripuit et Helenam simul abduxit, ut in libro tertio Iliadis narratur. R. St. * Iliad. X. v. 168. * Iliad. A, codicis. Male in editis ad marg. et alia manu. (45) Observat Perionius Jovem perjurii causam (46) Θεογονίαν. Θεολογίαν in quodam codice (47) Ἀπὸ τοῦ. Sic emendavimus ope Colbertini (48) Επιορκίας. Legitur πολιορκίας in Colbert. (49) Δι' αὐτῶν. Sic habet Reg. 3 : Αναγκαῖον (50) ούτω. Clarom. οὕτως. (51) Τηλεκλειτοίο. Reg. 3, et Clarom. τηλε-

ἀλλ᾽ οὐ συνοίσει ὑμῖν πρὸς ἄνδρας τὰ τῶν ποιητῶν Β εἰδότας λέγειν· ἴσασι γὰρ τὴν ὑπ' αὐτῶν γελοιοτά- την περὶ θεῶν θεογονίαν (46) λεγομένην, ὡς ἔστιν ἡμῖν ἀπὸ τοῦ (47) κορυφαιοτάτου παρ' ὑμῖν καὶ πρώ του τῶν ποιητῶν Ὁμήρου μανθάνειν. Οὗτος γὰρ πρῶτον μὲν τὴν τῶν θεῶν γένεσιν ἐξ ὕδατος τὴν ἀρχὴν ἐσχηκέναι φησίν· οὕτω γὰρ γέγραφεν, Ωκεανόν τε θεῶν γένεσιν, καὶ μητέρα Τηθύν. Επειτα δὲ καὶ ἃ περὶ τοῦ πρώτου παρ' αὐτοῖς νομι ζομένου θεοῦ λέγει, ἂν καὶ πατέρα ονομάζει πολ λάκις ἀνδρῶν τε θεῶν τε, ἀναγκαῖον ὑπομνῆσαι· ἔφη γάρ, Ζεὺς ὅστ' ἀνθρώπων ταμίης πολέμοιο τέτυκται. Αὐτὸν τοίνυν οὐ πολέμου ταμίαν μόνον τῷ στρατεύ ματι, ἀλλὰ καὶ ἐπιορκίας (48) Τρωσὶ διὰ τῆς αὐ τοῦ θυγατρός αἴτιον γεγενῆσθαί φησι· καὶ τοῦτον ἐρῶντα, καὶ σχετλιάζοντα, καὶ ὀλοφυρόμενον, καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων θεῶν ἐπιβουλευόμενον "Ομηρος εἰσά- γει, καὶ ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ ἑαυτοῦ παιδὸς λέγοντα, "Ω μοι ἐγὼν, ὅτε μοι Σαρπηδόνα φίλτατον ἀνδρῶν Μοῖρ᾽ ὑπὸ Πατρόκλοιο Μενοιτιάδαο δαμῆναι ποτὲ δὲ ὑπὲρ τοῦ Εκτορος· "Ω πόποι, ή φίλον ἄνδρα διωκόμενον περὶ τεῖχος Οφθαλμοῖσιν ὁρῶμαι, ἐμὸν δ᾽ ὀλοφύρεται ἦτορ Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν κατὰ τῆς τοῦ Διὸς ἐπιβουλῆς λέγει, ἴσασιν οἱ ἐντυγχάνοντες τοῖς ἔπεσι τούτοις Οππότε μιν ξυνδῆσαι Ολύμπιοι ἤθελον ἄλλοι, "Ηρη τ' ἠδὲ Ποσειδάων καὶ Παλλάς Αθήνη. Καὶ εἰ μὴ τὸν, δν Βριάρεων καλέουσι θεοί, ὑπέδει σαν οἱ μάκαρες θεοί, ἐδέδετο ἂν ὑπ' αὐτῶν ὁ Ζεύς. Οσα δὲ καὶ περὶ τῆς ἐρωτικῆς τοῦ Διὸς ἀκολασίας Όμηρος λέγει, ἀναγκαῖον δι' αὐτῶν (49) ὑμᾶς ὑπου μνῆσαι ὧν εἴρηκε ῥητῶν. Ἔφη γὰρ αὐτὸν οὕτω (50) πρὸς τὴν "Ηραν λέγειν· Οὐ γὰρ πώποτέ μ' ὧδε θεᾶς ἔρος, οὐδὲ γυναικὸς θυμὸν ἐνὶ στήθεσσι περιπροχυθεὶς ἐδάμασσεν· Οὐδ' οπότ' ἠρασάμην Ιξιονίης αλόχοιο, Οὐδ' ὅτε περ Δανάης καλλισφύρου Ακρισιώνης, Οὐδ᾽ ὅτε Φοίνικος κούρης τηλεκλειτοῖο (54), Οὐδ' ὅτε περ Σεμέλης, οὐδ' Αλκμήνης ἐνὶ Θήβῃ, Οὐδ᾽ ὅτε Δήμητρος καλλιπλοκάμοιο ανάσσης, Οὐδ᾽ ὁπότε Λητοῦς ἐρικυδέος, οὐδέ σεν αὐτῆς. Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν ἐκ τῆς Ὁμήρου ποιήσεως ἔξεστι μανθάνειν, καὶ ὅσα ὑπὸ ἀνθρώπων πεπόνθασιν, ἀκόλουθόν ἐστιν ὑπομνῆσαι νυνί. "Αρεα Ξ, ν. 311. • Τ. ν. 294. • Π. ν. 433. • ν. 399. ἀπὸ τῶν τοῦ. ὑμᾶς ὑπομνῆσαι, δι' ὧν εἴρηκε ῥητῶν. κλητοίο. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS proderit apud eos qui in poetis versati sunt. Norunt A enim illorum perridiculam de deorum origine sen- tentiam, quemadmodum ex celeberrimo apud vos et principe poetarum Homero discere possumus. Primo enim ille generationem deorum ex aqua ini- tium habuisse dicit. Ita enim scribit: Oceanum deorum originem et matrem Tethyn. Deinde vero et quid de primo apud eos opinato dicat Deo, quem etiam sæpe patrem appellat ho- minumque deumque, necessarium est subjicere : inquit enim : Jupiter qui hominum dispensator belli est. Hunc sane non tantum copiis militaribus auctorem belli, sed Trojanis etiamn, per Gliam ejus, perjurii Causam fuisse dicit (45); eumdemque amantem et lamentantem et insidiis ab aliis diis appetitum Ho- merus inducit, et nunc de filio suo dicentem : Hei mihi, quod mihi Sarpedonem charissimum vi- [rorum Fatale est a Patroclo Menætiade interfici, nunc autem de Hectore: murum Proh malum, certe dilectum virum fugatum circa Oculis video : meum autem angitur cor. Quæ vero de aliorum deorum adversus Jovem insi- diis memoret, intelligunt qui versus hosce legunt : Quo tempore eum colligare cælites voluerunt cæleri, Junoque, et Neptunus, et Pallas Minerva. Ac nisi quem Briarea vocant dii, extimuissent bea- ta illa numina, vinctus ab eis fuisset Jupiter. Enin- vero quæ etiam de impotentibus Jovis amoribus Homerus canat, necesse est vobis, totidem illius verbis referendis, exponere. Sic enim illum ait cum Junone loqui: Non enim unquam mihi sic deæ amor, neque mu- [lieris Animum pectoribus circumfusus domuit: Neque quando captus ſui amore Ixioniæ uxoris, Neque quando Danaes formose Acrisii filiæ, Neque quando captus fui amore Phœnicis filiæ in- [clyti, Neque quando Semeles, neque Alcmenes in Thebis, Neque quando Cereris pulchricomæ reginæ, Nec quando Latonæ valde illustris, neque tui ipsius. Quæ porro de aliis. ibidem diis ex Homeri poe- mate cognoscere liceat, et quot et quanta ab ho- minibus pertulerint, consentaneum est nunc com- C D Iliad. Iliad. Iliad. Iliad. E, v. 525. exstitisse Trojanis, quia, cum Menelaum Paris ad certamen singulare provocasset, ac Trojanos inter et Græcos jurejurando interposito convenisset, ut uter vinceret, is Helenam haberet, Venus, quam pater reprimere debuisset, victum Paridem eripuit et Helenam simul abduxit, ut in libro tertio Iliadis narratur. R. St. * Iliad. X. v. 168. * Iliad. A, codicis. Male in editis ad marg. et alia manu. (45) Observat Perionius Jovem perjurii causam (46) Θεογονίαν. Θεολογίαν in quodam codice (47) Ἀπὸ τοῦ. Sic emendavimus ope Colbertini (48) Επιορκίας. Legitur πολιορκίας in Colbert. (49) Δι' αὐτῶν. Sic habet Reg. 3 : Αναγκαῖον (50) ούτω. Clarom. οὕτως. (51) Τηλεκλειτοίο. Reg. 3, et Clarom. τηλε-

ἀλλ᾽ οὐ συνοίσει ὑμῖν πρὸς ἄνδρας τὰ τῶν ποιητῶν Β εἰδότας λέγειν· ἴσασι γὰρ τὴν ὑπ' αὐτῶν γελοιοτά- την περὶ θεῶν θεογονίαν (46) λεγομένην, ὡς ἔστιν ἡμῖν ἀπὸ τοῦ (47) κορυφαιοτάτου παρ' ὑμῖν καὶ πρώ του τῶν ποιητῶν Ὁμήρου μανθάνειν. Οὗτος γὰρ πρῶτον μὲν τὴν τῶν θεῶν γένεσιν ἐξ ὕδατος τὴν ἀρχὴν ἐσχηκέναι φησίν· οὕτω γὰρ γέγραφεν, Ωκεανόν τε θεῶν γένεσιν, καὶ μητέρα Τηθύν. Επειτα δὲ καὶ ἃ περὶ τοῦ πρώτου παρ' αὐτοῖς νομι ζομένου θεοῦ λέγει, ἂν καὶ πατέρα ονομάζει πολ λάκις ἀνδρῶν τε θεῶν τε, ἀναγκαῖον ὑπομνῆσαι· ἔφη γάρ, Ζεὺς ὅστ' ἀνθρώπων ταμίης πολέμοιο τέτυκται. Αὐτὸν τοίνυν οὐ πολέμου ταμίαν μόνον τῷ στρατεύ ματι, ἀλλὰ καὶ ἐπιορκίας (48) Τρωσὶ διὰ τῆς αὐ τοῦ θυγατρός αἴτιον γεγενῆσθαί φησι· καὶ τοῦτον ἐρῶντα, καὶ σχετλιάζοντα, καὶ ὀλοφυρόμενον, καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων θεῶν ἐπιβουλευόμενον "Ομηρος εἰσά- γει, καὶ ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ ἑαυτοῦ παιδὸς λέγοντα, "Ω μοι ἐγὼν, ὅτε μοι Σαρπηδόνα φίλτατον ἀνδρῶν Μοῖρ᾽ ὑπὸ Πατρόκλοιο Μενοιτιάδαο δαμῆναι ποτὲ δὲ ὑπὲρ τοῦ Εκτορος· "Ω πόποι, ή φίλον ἄνδρα διωκόμενον περὶ τεῖχος Οφθαλμοῖσιν ὁρῶμαι, ἐμὸν δ᾽ ὀλοφύρεται ἦτορ Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν κατὰ τῆς τοῦ Διὸς ἐπιβουλῆς λέγει, ἴσασιν οἱ ἐντυγχάνοντες τοῖς ἔπεσι τούτοις Οππότε μιν ξυνδῆσαι Ολύμπιοι ἤθελον ἄλλοι, "Ηρη τ' ἠδὲ Ποσειδάων καὶ Παλλάς Αθήνη. Καὶ εἰ μὴ τὸν, δν Βριάρεων καλέουσι θεοί, ὑπέδει σαν οἱ μάκαρες θεοί, ἐδέδετο ἂν ὑπ' αὐτῶν ὁ Ζεύς. Οσα δὲ καὶ περὶ τῆς ἐρωτικῆς τοῦ Διὸς ἀκολασίας Όμηρος λέγει, ἀναγκαῖον δι' αὐτῶν (49) ὑμᾶς ὑπου μνῆσαι ὧν εἴρηκε ῥητῶν. Ἔφη γὰρ αὐτὸν οὕτω (50) πρὸς τὴν "Ηραν λέγειν· Οὐ γὰρ πώποτέ μ' ὧδε θεᾶς ἔρος, οὐδὲ γυναικὸς θυμὸν ἐνὶ στήθεσσι περιπροχυθεὶς ἐδάμασσεν· Οὐδ' οπότ' ἠρασάμην Ιξιονίης αλόχοιο, Οὐδ' ὅτε περ Δανάης καλλισφύρου Ακρισιώνης, Οὐδ᾽ ὅτε Φοίνικος κούρης τηλεκλειτοῖο (54), Οὐδ' ὅτε περ Σεμέλης, οὐδ' Αλκμήνης ἐνὶ Θήβῃ, Οὐδ᾽ ὅτε Δήμητρος καλλιπλοκάμοιο ανάσσης, Οὐδ᾽ ὁπότε Λητοῦς ἐρικυδέος, οὐδέ σεν αὐτῆς. Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν ἐκ τῆς Ὁμήρου ποιήσεως ἔξεστι μανθάνειν, καὶ ὅσα ὑπὸ ἀνθρώπων πεπόνθασιν, ἀκόλουθόν ἐστιν ὑπομνῆσαι νυνί. "Αρεα Ξ, ν. 311. • Τ. ν. 294. • Π. ν. 433. • ν. 399. ἀπὸ τῶν τοῦ. ὑμᾶς ὑπομνῆσαι, δι' ὧν εἴρηκε ῥητῶν. κλητοίο. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS proderit apud eos qui in poetis versati sunt. Norunt A enim illorum perridiculam de deorum origine sen- tentiam, quemadmodum ex celeberrimo apud vos et principe poetarum Homero discere possumus. Primo enim ille generationem deorum ex aqua ini- tium habuisse dicit. Ita enim scribit: Oceanum deorum originem et matrem Tethyn. Deinde vero et quid de primo apud eos opinato dicat Deo, quem etiam sæpe patrem appellat ho- minumque deumque, necessarium est subjicere : inquit enim : Jupiter qui hominum dispensator belli est. Hunc sane non tantum copiis militaribus auctorem belli, sed Trojanis etiamn, per Gliam ejus, perjurii Causam fuisse dicit (45); eumdemque amantem et lamentantem et insidiis ab aliis diis appetitum Ho- merus inducit, et nunc de filio suo dicentem : Hei mihi, quod mihi Sarpedonem charissimum vi- [rorum Fatale est a Patroclo Menætiade interfici, nunc autem de Hectore: murum Proh malum, certe dilectum virum fugatum circa Oculis video : meum autem angitur cor. Quæ vero de aliorum deorum adversus Jovem insi- diis memoret, intelligunt qui versus hosce legunt : Quo tempore eum colligare cælites voluerunt cæleri, Junoque, et Neptunus, et Pallas Minerva. Ac nisi quem Briarea vocant dii, extimuissent bea- ta illa numina, vinctus ab eis fuisset Jupiter. Enin- vero quæ etiam de impotentibus Jovis amoribus Homerus canat, necesse est vobis, totidem illius verbis referendis, exponere. Sic enim illum ait cum Junone loqui: Non enim unquam mihi sic deæ amor, neque mu- [lieris Animum pectoribus circumfusus domuit: Neque quando captus ſui amore Ixioniæ uxoris, Neque quando Danaes formose Acrisii filiæ, Neque quando captus fui amore Phœnicis filiæ in- [clyti, Neque quando Semeles, neque Alcmenes in Thebis, Neque quando Cereris pulchricomæ reginæ, Nec quando Latonæ valde illustris, neque tui ipsius. Quæ porro de aliis. ibidem diis ex Homeri poe- mate cognoscere liceat, et quot et quanta ab ho- minibus pertulerint, consentaneum est nunc com- C D Iliad. Iliad. Iliad. Iliad. E, v. 525. exstitisse Trojanis, quia, cum Menelaum Paris ad certamen singulare provocasset, ac Trojanos inter et Græcos jurejurando interposito convenisset, ut uter vinceret, is Helenam haberet, Venus, quam pater reprimere debuisset, victum Paridem eripuit et Helenam simul abduxit, ut in libro tertio Iliadis narratur. R. St. * Iliad. X. v. 168. * Iliad. A, codicis. Male in editis ad marg. et alia manu. (45) Observat Perionius Jovem perjurii causam (46) Θεογονίαν. Θεολογίαν in quodam codice (47) Ἀπὸ τοῦ. Sic emendavimus ope Colbertini (48) Επιορκίας. Legitur πολιορκίας in Colbert. (49) Δι' αὐτῶν. Sic habet Reg. 3 : Αναγκαῖον (50) ούτω. Clarom. οὕτως. (51) Τηλεκλειτοίο. Reg. 3, et Clarom. τηλε-

ἀλλ᾽ οὐ συνοίσει ὑμῖν πρὸς ἄνδρας τὰ τῶν ποιητῶν Β εἰδότας λέγειν· ἴσασι γὰρ τὴν ὑπ' αὐτῶν γελοιοτά- την περὶ θεῶν θεογονίαν (46) λεγομένην, ὡς ἔστιν ἡμῖν ἀπὸ τοῦ (47) κορυφαιοτάτου παρ' ὑμῖν καὶ πρώ του τῶν ποιητῶν Ὁμήρου μανθάνειν. Οὗτος γὰρ πρῶτον μὲν τὴν τῶν θεῶν γένεσιν ἐξ ὕδατος τὴν ἀρχὴν ἐσχηκέναι φησίν· οὕτω γὰρ γέγραφεν, Ωκεανόν τε θεῶν γένεσιν, καὶ μητέρα Τηθύν. Επειτα δὲ καὶ ἃ περὶ τοῦ πρώτου παρ' αὐτοῖς νομι ζομένου θεοῦ λέγει, ἂν καὶ πατέρα ονομάζει πολ λάκις ἀνδρῶν τε θεῶν τε, ἀναγκαῖον ὑπομνῆσαι· ἔφη γάρ, Ζεὺς ὅστ' ἀνθρώπων ταμίης πολέμοιο τέτυκται. Αὐτὸν τοίνυν οὐ πολέμου ταμίαν μόνον τῷ στρατεύ ματι, ἀλλὰ καὶ ἐπιορκίας (48) Τρωσὶ διὰ τῆς αὐ τοῦ θυγατρός αἴτιον γεγενῆσθαί φησι· καὶ τοῦτον ἐρῶντα, καὶ σχετλιάζοντα, καὶ ὀλοφυρόμενον, καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων θεῶν ἐπιβουλευόμενον "Ομηρος εἰσά- γει, καὶ ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ ἑαυτοῦ παιδὸς λέγοντα, "Ω μοι ἐγὼν, ὅτε μοι Σαρπηδόνα φίλτατον ἀνδρῶν Μοῖρ᾽ ὑπὸ Πατρόκλοιο Μενοιτιάδαο δαμῆναι ποτὲ δὲ ὑπὲρ τοῦ Εκτορος· "Ω πόποι, ή φίλον ἄνδρα διωκόμενον περὶ τεῖχος Οφθαλμοῖσιν ὁρῶμαι, ἐμὸν δ᾽ ὀλοφύρεται ἦτορ Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν κατὰ τῆς τοῦ Διὸς ἐπιβουλῆς λέγει, ἴσασιν οἱ ἐντυγχάνοντες τοῖς ἔπεσι τούτοις Οππότε μιν ξυνδῆσαι Ολύμπιοι ἤθελον ἄλλοι, "Ηρη τ' ἠδὲ Ποσειδάων καὶ Παλλάς Αθήνη. Καὶ εἰ μὴ τὸν, δν Βριάρεων καλέουσι θεοί, ὑπέδει σαν οἱ μάκαρες θεοί, ἐδέδετο ἂν ὑπ' αὐτῶν ὁ Ζεύς. Οσα δὲ καὶ περὶ τῆς ἐρωτικῆς τοῦ Διὸς ἀκολασίας Όμηρος λέγει, ἀναγκαῖον δι' αὐτῶν (49) ὑμᾶς ὑπου μνῆσαι ὧν εἴρηκε ῥητῶν. Ἔφη γὰρ αὐτὸν οὕτω (50) πρὸς τὴν "Ηραν λέγειν· Οὐ γὰρ πώποτέ μ' ὧδε θεᾶς ἔρος, οὐδὲ γυναικὸς θυμὸν ἐνὶ στήθεσσι περιπροχυθεὶς ἐδάμασσεν· Οὐδ' οπότ' ἠρασάμην Ιξιονίης αλόχοιο, Οὐδ' ὅτε περ Δανάης καλλισφύρου Ακρισιώνης, Οὐδ᾽ ὅτε Φοίνικος κούρης τηλεκλειτοῖο (54), Οὐδ' ὅτε περ Σεμέλης, οὐδ' Αλκμήνης ἐνὶ Θήβῃ, Οὐδ᾽ ὅτε Δήμητρος καλλιπλοκάμοιο ανάσσης, Οὐδ᾽ ὁπότε Λητοῦς ἐρικυδέος, οὐδέ σεν αὐτῆς. Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν ἐκ τῆς Ὁμήρου ποιήσεως ἔξεστι μανθάνειν, καὶ ὅσα ὑπὸ ἀνθρώπων πεπόνθασιν, ἀκόλουθόν ἐστιν ὑπομνῆσαι νυνί. "Αρεα Ξ, ν. 311. • Τ. ν. 294. • Π. ν. 433. • ν. 399. ἀπὸ τῶν τοῦ. ὑμᾶς ὑπομνῆσαι, δι' ὧν εἴρηκε ῥητῶν. κλητοίο. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS proderit apud eos qui in poetis versati sunt. Norunt A enim illorum perridiculam de deorum origine sen- tentiam, quemadmodum ex celeberrimo apud vos et principe poetarum Homero discere possumus. Primo enim ille generationem deorum ex aqua ini- tium habuisse dicit. Ita enim scribit: Oceanum deorum originem et matrem Tethyn. Deinde vero et quid de primo apud eos opinato dicat Deo, quem etiam sæpe patrem appellat ho- minumque deumque, necessarium est subjicere : inquit enim : Jupiter qui hominum dispensator belli est. Hunc sane non tantum copiis militaribus auctorem belli, sed Trojanis etiamn, per Gliam ejus, perjurii Causam fuisse dicit (45); eumdemque amantem et lamentantem et insidiis ab aliis diis appetitum Ho- merus inducit, et nunc de filio suo dicentem : Hei mihi, quod mihi Sarpedonem charissimum vi- [rorum Fatale est a Patroclo Menætiade interfici, nunc autem de Hectore: murum Proh malum, certe dilectum virum fugatum circa Oculis video : meum autem angitur cor. Quæ vero de aliorum deorum adversus Jovem insi- diis memoret, intelligunt qui versus hosce legunt : Quo tempore eum colligare cælites voluerunt cæleri, Junoque, et Neptunus, et Pallas Minerva. Ac nisi quem Briarea vocant dii, extimuissent bea- ta illa numina, vinctus ab eis fuisset Jupiter. Enin- vero quæ etiam de impotentibus Jovis amoribus Homerus canat, necesse est vobis, totidem illius verbis referendis, exponere. Sic enim illum ait cum Junone loqui: Non enim unquam mihi sic deæ amor, neque mu- [lieris Animum pectoribus circumfusus domuit: Neque quando captus ſui amore Ixioniæ uxoris, Neque quando Danaes formose Acrisii filiæ, Neque quando captus fui amore Phœnicis filiæ in- [clyti, Neque quando Semeles, neque Alcmenes in Thebis, Neque quando Cereris pulchricomæ reginæ, Nec quando Latonæ valde illustris, neque tui ipsius. Quæ porro de aliis. ibidem diis ex Homeri poe- mate cognoscere liceat, et quot et quanta ab ho- minibus pertulerint, consentaneum est nunc com- C D Iliad. Iliad. Iliad. Iliad. E, v. 525. exstitisse Trojanis, quia, cum Menelaum Paris ad certamen singulare provocasset, ac Trojanos inter et Græcos jurejurando interposito convenisset, ut uter vinceret, is Helenam haberet, Venus, quam pater reprimere debuisset, victum Paridem eripuit et Helenam simul abduxit, ut in libro tertio Iliadis narratur. R. St. * Iliad. X. v. 168. * Iliad. A, codicis. Male in editis ad marg. et alia manu. (45) Observat Perionius Jovem perjurii causam (46) Θεογονίαν. Θεολογίαν in quodam codice (47) Ἀπὸ τοῦ. Sic emendavimus ope Colbertini (48) Επιορκίας. Legitur πολιορκίας in Colbert. (49) Δι' αὐτῶν. Sic habet Reg. 3 : Αναγκαῖον (50) ούτω. Clarom. οὕτως. (51) Τηλεκλειτοίο. Reg. 3, et Clarom. τηλε-

ἀλλ᾽ οὐ συνοίσει ὑμῖν πρὸς ἄνδρας τὰ τῶν ποιητῶν Β εἰδότας λέγειν· ἴσασι γὰρ τὴν ὑπ' αὐτῶν γελοιοτά- την περὶ θεῶν θεογονίαν (46) λεγομένην, ὡς ἔστιν ἡμῖν ἀπὸ τοῦ (47) κορυφαιοτάτου παρ' ὑμῖν καὶ πρώ του τῶν ποιητῶν Ὁμήρου μανθάνειν. Οὗτος γὰρ πρῶτον μὲν τὴν τῶν θεῶν γένεσιν ἐξ ὕδατος τὴν ἀρχὴν ἐσχηκέναι φησίν· οὕτω γὰρ γέγραφεν, Ωκεανόν τε θεῶν γένεσιν, καὶ μητέρα Τηθύν. Επειτα δὲ καὶ ἃ περὶ τοῦ πρώτου παρ' αὐτοῖς νομι ζομένου θεοῦ λέγει, ἂν καὶ πατέρα ονομάζει πολ λάκις ἀνδρῶν τε θεῶν τε, ἀναγκαῖον ὑπομνῆσαι· ἔφη γάρ, Ζεὺς ὅστ' ἀνθρώπων ταμίης πολέμοιο τέτυκται. Αὐτὸν τοίνυν οὐ πολέμου ταμίαν μόνον τῷ στρατεύ ματι, ἀλλὰ καὶ ἐπιορκίας (48) Τρωσὶ διὰ τῆς αὐ τοῦ θυγατρός αἴτιον γεγενῆσθαί φησι· καὶ τοῦτον ἐρῶντα, καὶ σχετλιάζοντα, καὶ ὀλοφυρόμενον, καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων θεῶν ἐπιβουλευόμενον "Ομηρος εἰσά- γει, καὶ ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ ἑαυτοῦ παιδὸς λέγοντα, "Ω μοι ἐγὼν, ὅτε μοι Σαρπηδόνα φίλτατον ἀνδρῶν Μοῖρ᾽ ὑπὸ Πατρόκλοιο Μενοιτιάδαο δαμῆναι ποτὲ δὲ ὑπὲρ τοῦ Εκτορος· "Ω πόποι, ή φίλον ἄνδρα διωκόμενον περὶ τεῖχος Οφθαλμοῖσιν ὁρῶμαι, ἐμὸν δ᾽ ὀλοφύρεται ἦτορ Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν κατὰ τῆς τοῦ Διὸς ἐπιβουλῆς λέγει, ἴσασιν οἱ ἐντυγχάνοντες τοῖς ἔπεσι τούτοις Οππότε μιν ξυνδῆσαι Ολύμπιοι ἤθελον ἄλλοι, "Ηρη τ' ἠδὲ Ποσειδάων καὶ Παλλάς Αθήνη. Καὶ εἰ μὴ τὸν, δν Βριάρεων καλέουσι θεοί, ὑπέδει σαν οἱ μάκαρες θεοί, ἐδέδετο ἂν ὑπ' αὐτῶν ὁ Ζεύς. Οσα δὲ καὶ περὶ τῆς ἐρωτικῆς τοῦ Διὸς ἀκολασίας Όμηρος λέγει, ἀναγκαῖον δι' αὐτῶν (49) ὑμᾶς ὑπου μνῆσαι ὧν εἴρηκε ῥητῶν. Ἔφη γὰρ αὐτὸν οὕτω (50) πρὸς τὴν "Ηραν λέγειν· Οὐ γὰρ πώποτέ μ' ὧδε θεᾶς ἔρος, οὐδὲ γυναικὸς θυμὸν ἐνὶ στήθεσσι περιπροχυθεὶς ἐδάμασσεν· Οὐδ' οπότ' ἠρασάμην Ιξιονίης αλόχοιο, Οὐδ' ὅτε περ Δανάης καλλισφύρου Ακρισιώνης, Οὐδ᾽ ὅτε Φοίνικος κούρης τηλεκλειτοῖο (54), Οὐδ' ὅτε περ Σεμέλης, οὐδ' Αλκμήνης ἐνὶ Θήβῃ, Οὐδ᾽ ὅτε Δήμητρος καλλιπλοκάμοιο ανάσσης, Οὐδ᾽ ὁπότε Λητοῦς ἐρικυδέος, οὐδέ σεν αὐτῆς. Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν ἐκ τῆς Ὁμήρου ποιήσεως ἔξεστι μανθάνειν, καὶ ὅσα ὑπὸ ἀνθρώπων πεπόνθασιν, ἀκόλουθόν ἐστιν ὑπομνῆσαι νυνί. "Αρεα Ξ, ν. 311. • Τ. ν. 294. • Π. ν. 433. • ν. 399. ἀπὸ τῶν τοῦ. ὑμᾶς ὑπομνῆσαι, δι' ὧν εἴρηκε ῥητῶν. κλητοίο. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS proderit apud eos qui in poetis versati sunt. Norunt A enim illorum perridiculam de deorum origine sen- tentiam, quemadmodum ex celeberrimo apud vos et principe poetarum Homero discere possumus. Primo enim ille generationem deorum ex aqua ini- tium habuisse dicit. Ita enim scribit: Oceanum deorum originem et matrem Tethyn. Deinde vero et quid de primo apud eos opinato dicat Deo, quem etiam sæpe patrem appellat ho- minumque deumque, necessarium est subjicere : inquit enim : Jupiter qui hominum dispensator belli est. Hunc sane non tantum copiis militaribus auctorem belli, sed Trojanis etiamn, per Gliam ejus, perjurii Causam fuisse dicit (45); eumdemque amantem et lamentantem et insidiis ab aliis diis appetitum Ho- merus inducit, et nunc de filio suo dicentem : Hei mihi, quod mihi Sarpedonem charissimum vi- [rorum Fatale est a Patroclo Menætiade interfici, nunc autem de Hectore: murum Proh malum, certe dilectum virum fugatum circa Oculis video : meum autem angitur cor. Quæ vero de aliorum deorum adversus Jovem insi- diis memoret, intelligunt qui versus hosce legunt : Quo tempore eum colligare cælites voluerunt cæleri, Junoque, et Neptunus, et Pallas Minerva. Ac nisi quem Briarea vocant dii, extimuissent bea- ta illa numina, vinctus ab eis fuisset Jupiter. Enin- vero quæ etiam de impotentibus Jovis amoribus Homerus canat, necesse est vobis, totidem illius verbis referendis, exponere. Sic enim illum ait cum Junone loqui: Non enim unquam mihi sic deæ amor, neque mu- [lieris Animum pectoribus circumfusus domuit: Neque quando captus ſui amore Ixioniæ uxoris, Neque quando Danaes formose Acrisii filiæ, Neque quando captus fui amore Phœnicis filiæ in- [clyti, Neque quando Semeles, neque Alcmenes in Thebis, Neque quando Cereris pulchricomæ reginæ, Nec quando Latonæ valde illustris, neque tui ipsius. Quæ porro de aliis. ibidem diis ex Homeri poe- mate cognoscere liceat, et quot et quanta ab ho- minibus pertulerint, consentaneum est nunc com- C D Iliad. Iliad. Iliad. Iliad. E, v. 525. exstitisse Trojanis, quia, cum Menelaum Paris ad certamen singulare provocasset, ac Trojanos inter et Græcos jurejurando interposito convenisset, ut uter vinceret, is Helenam haberet, Venus, quam pater reprimere debuisset, victum Paridem eripuit et Helenam simul abduxit, ut in libro tertio Iliadis narratur. R. St. * Iliad. X. v. 168. * Iliad. A, codicis. Male in editis ad marg. et alia manu. (45) Observat Perionius Jovem perjurii causam (46) Θεογονίαν. Θεολογίαν in quodam codice (47) Ἀπὸ τοῦ. Sic emendavimus ope Colbertini (48) Επιορκίας. Legitur πολιορκίας in Colbert. (49) Δι' αὐτῶν. Sic habet Reg. 3 : Αναγκαῖον (50) ούτω. Clarom. οὕτως. (51) Τηλεκλειτοίο. Reg. 3, et Clarom. τηλε-

ἀλλ᾽ οὐ συνοίσει ὑμῖν πρὸς ἄνδρας τὰ τῶν ποιητῶν Β εἰδότας λέγειν· ἴσασι γὰρ τὴν ὑπ' αὐτῶν γελοιοτά- την περὶ θεῶν θεογονίαν (46) λεγομένην, ὡς ἔστιν ἡμῖν ἀπὸ τοῦ (47) κορυφαιοτάτου παρ' ὑμῖν καὶ πρώ του τῶν ποιητῶν Ὁμήρου μανθάνειν. Οὗτος γὰρ πρῶτον μὲν τὴν τῶν θεῶν γένεσιν ἐξ ὕδατος τὴν ἀρχὴν ἐσχηκέναι φησίν· οὕτω γὰρ γέγραφεν, Ωκεανόν τε θεῶν γένεσιν, καὶ μητέρα Τηθύν. Επειτα δὲ καὶ ἃ περὶ τοῦ πρώτου παρ' αὐτοῖς νομι ζομένου θεοῦ λέγει, ἂν καὶ πατέρα ονομάζει πολ λάκις ἀνδρῶν τε θεῶν τε, ἀναγκαῖον ὑπομνῆσαι· ἔφη γάρ, Ζεὺς ὅστ' ἀνθρώπων ταμίης πολέμοιο τέτυκται. Αὐτὸν τοίνυν οὐ πολέμου ταμίαν μόνον τῷ στρατεύ ματι, ἀλλὰ καὶ ἐπιορκίας (48) Τρωσὶ διὰ τῆς αὐ τοῦ θυγατρός αἴτιον γεγενῆσθαί φησι· καὶ τοῦτον ἐρῶντα, καὶ σχετλιάζοντα, καὶ ὀλοφυρόμενον, καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων θεῶν ἐπιβουλευόμενον "Ομηρος εἰσά- γει, καὶ ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ ἑαυτοῦ παιδὸς λέγοντα, "Ω μοι ἐγὼν, ὅτε μοι Σαρπηδόνα φίλτατον ἀνδρῶν Μοῖρ᾽ ὑπὸ Πατρόκλοιο Μενοιτιάδαο δαμῆναι ποτὲ δὲ ὑπὲρ τοῦ Εκτορος· "Ω πόποι, ή φίλον ἄνδρα διωκόμενον περὶ τεῖχος Οφθαλμοῖσιν ὁρῶμαι, ἐμὸν δ᾽ ὀλοφύρεται ἦτορ Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν κατὰ τῆς τοῦ Διὸς ἐπιβουλῆς λέγει, ἴσασιν οἱ ἐντυγχάνοντες τοῖς ἔπεσι τούτοις Οππότε μιν ξυνδῆσαι Ολύμπιοι ἤθελον ἄλλοι, "Ηρη τ' ἠδὲ Ποσειδάων καὶ Παλλάς Αθήνη. Καὶ εἰ μὴ τὸν, δν Βριάρεων καλέουσι θεοί, ὑπέδει σαν οἱ μάκαρες θεοί, ἐδέδετο ἂν ὑπ' αὐτῶν ὁ Ζεύς. Οσα δὲ καὶ περὶ τῆς ἐρωτικῆς τοῦ Διὸς ἀκολασίας Όμηρος λέγει, ἀναγκαῖον δι' αὐτῶν (49) ὑμᾶς ὑπου μνῆσαι ὧν εἴρηκε ῥητῶν. Ἔφη γὰρ αὐτὸν οὕτω (50) πρὸς τὴν "Ηραν λέγειν· Οὐ γὰρ πώποτέ μ' ὧδε θεᾶς ἔρος, οὐδὲ γυναικὸς θυμὸν ἐνὶ στήθεσσι περιπροχυθεὶς ἐδάμασσεν· Οὐδ' οπότ' ἠρασάμην Ιξιονίης αλόχοιο, Οὐδ' ὅτε περ Δανάης καλλισφύρου Ακρισιώνης, Οὐδ᾽ ὅτε Φοίνικος κούρης τηλεκλειτοῖο (54), Οὐδ' ὅτε περ Σεμέλης, οὐδ' Αλκμήνης ἐνὶ Θήβῃ, Οὐδ᾽ ὅτε Δήμητρος καλλιπλοκάμοιο ανάσσης, Οὐδ᾽ ὁπότε Λητοῦς ἐρικυδέος, οὐδέ σεν αὐτῆς. Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν ἐκ τῆς Ὁμήρου ποιήσεως ἔξεστι μανθάνειν, καὶ ὅσα ὑπὸ ἀνθρώπων πεπόνθασιν, ἀκόλουθόν ἐστιν ὑπομνῆσαι νυνί. "Αρεα Ξ, ν. 311. • Τ. ν. 294. • Π. ν. 433. • ν. 399. ἀπὸ τῶν τοῦ. ὑμᾶς ὑπομνῆσαι, δι' ὧν εἴρηκε ῥητῶν. κλητοίο. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS proderit apud eos qui in poetis versati sunt. Norunt A enim illorum perridiculam de deorum origine sen- tentiam, quemadmodum ex celeberrimo apud vos et principe poetarum Homero discere possumus. Primo enim ille generationem deorum ex aqua ini- tium habuisse dicit. Ita enim scribit: Oceanum deorum originem et matrem Tethyn. Deinde vero et quid de primo apud eos opinato dicat Deo, quem etiam sæpe patrem appellat ho- minumque deumque, necessarium est subjicere : inquit enim : Jupiter qui hominum dispensator belli est. Hunc sane non tantum copiis militaribus auctorem belli, sed Trojanis etiamn, per Gliam ejus, perjurii Causam fuisse dicit (45); eumdemque amantem et lamentantem et insidiis ab aliis diis appetitum Ho- merus inducit, et nunc de filio suo dicentem : Hei mihi, quod mihi Sarpedonem charissimum vi- [rorum Fatale est a Patroclo Menætiade interfici, nunc autem de Hectore: murum Proh malum, certe dilectum virum fugatum circa Oculis video : meum autem angitur cor. Quæ vero de aliorum deorum adversus Jovem insi- diis memoret, intelligunt qui versus hosce legunt : Quo tempore eum colligare cælites voluerunt cæleri, Junoque, et Neptunus, et Pallas Minerva. Ac nisi quem Briarea vocant dii, extimuissent bea- ta illa numina, vinctus ab eis fuisset Jupiter. Enin- vero quæ etiam de impotentibus Jovis amoribus Homerus canat, necesse est vobis, totidem illius verbis referendis, exponere. Sic enim illum ait cum Junone loqui: Non enim unquam mihi sic deæ amor, neque mu- [lieris Animum pectoribus circumfusus domuit: Neque quando captus ſui amore Ixioniæ uxoris, Neque quando Danaes formose Acrisii filiæ, Neque quando captus fui amore Phœnicis filiæ in- [clyti, Neque quando Semeles, neque Alcmenes in Thebis, Neque quando Cereris pulchricomæ reginæ, Nec quando Latonæ valde illustris, neque tui ipsius. Quæ porro de aliis. ibidem diis ex Homeri poe- mate cognoscere liceat, et quot et quanta ab ho- minibus pertulerint, consentaneum est nunc com- C D Iliad. Iliad. Iliad. Iliad. E, v. 525. exstitisse Trojanis, quia, cum Menelaum Paris ad certamen singulare provocasset, ac Trojanos inter et Græcos jurejurando interposito convenisset, ut uter vinceret, is Helenam haberet, Venus, quam pater reprimere debuisset, victum Paridem eripuit et Helenam simul abduxit, ut in libro tertio Iliadis narratur. R. St. * Iliad. X. v. 168. * Iliad. A, codicis. Male in editis ad marg. et alia manu. (45) Observat Perionius Jovem perjurii causam (46) Θεογονίαν. Θεολογίαν in quodam codice (47) Ἀπὸ τοῦ. Sic emendavimus ope Colbertini (48) Επιορκίας. Legitur πολιορκίας in Colbert. (49) Δι' αὐτῶν. Sic habet Reg. 3 : Αναγκαῖον (50) ούτω. Clarom. οὕτως. (51) Τηλεκλειτοίο. Reg. 3, et Clarom. τηλε-

ἀλλ᾽ οὐ συνοίσει ὑμῖν πρὸς ἄνδρας τὰ τῶν ποιητῶν Β εἰδότας λέγειν· ἴσασι γὰρ τὴν ὑπ' αὐτῶν γελοιοτά- την περὶ θεῶν θεογονίαν (46) λεγομένην, ὡς ἔστιν ἡμῖν ἀπὸ τοῦ (47) κορυφαιοτάτου παρ' ὑμῖν καὶ πρώ του τῶν ποιητῶν Ὁμήρου μανθάνειν. Οὗτος γὰρ πρῶτον μὲν τὴν τῶν θεῶν γένεσιν ἐξ ὕδατος τὴν ἀρχὴν ἐσχηκέναι φησίν· οὕτω γὰρ γέγραφεν, Ωκεανόν τε θεῶν γένεσιν, καὶ μητέρα Τηθύν. Επειτα δὲ καὶ ἃ περὶ τοῦ πρώτου παρ' αὐτοῖς νομι ζομένου θεοῦ λέγει, ἂν καὶ πατέρα ονομάζει πολ λάκις ἀνδρῶν τε θεῶν τε, ἀναγκαῖον ὑπομνῆσαι· ἔφη γάρ, Ζεὺς ὅστ' ἀνθρώπων ταμίης πολέμοιο τέτυκται. Αὐτὸν τοίνυν οὐ πολέμου ταμίαν μόνον τῷ στρατεύ ματι, ἀλλὰ καὶ ἐπιορκίας (48) Τρωσὶ διὰ τῆς αὐ τοῦ θυγατρός αἴτιον γεγενῆσθαί φησι· καὶ τοῦτον ἐρῶντα, καὶ σχετλιάζοντα, καὶ ὀλοφυρόμενον, καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων θεῶν ἐπιβουλευόμενον "Ομηρος εἰσά- γει, καὶ ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ ἑαυτοῦ παιδὸς λέγοντα, "Ω μοι ἐγὼν, ὅτε μοι Σαρπηδόνα φίλτατον ἀνδρῶν Μοῖρ᾽ ὑπὸ Πατρόκλοιο Μενοιτιάδαο δαμῆναι ποτὲ δὲ ὑπὲρ τοῦ Εκτορος· "Ω πόποι, ή φίλον ἄνδρα διωκόμενον περὶ τεῖχος Οφθαλμοῖσιν ὁρῶμαι, ἐμὸν δ᾽ ὀλοφύρεται ἦτορ Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν κατὰ τῆς τοῦ Διὸς ἐπιβουλῆς λέγει, ἴσασιν οἱ ἐντυγχάνοντες τοῖς ἔπεσι τούτοις Οππότε μιν ξυνδῆσαι Ολύμπιοι ἤθελον ἄλλοι, "Ηρη τ' ἠδὲ Ποσειδάων καὶ Παλλάς Αθήνη. Καὶ εἰ μὴ τὸν, δν Βριάρεων καλέουσι θεοί, ὑπέδει σαν οἱ μάκαρες θεοί, ἐδέδετο ἂν ὑπ' αὐτῶν ὁ Ζεύς. Οσα δὲ καὶ περὶ τῆς ἐρωτικῆς τοῦ Διὸς ἀκολασίας Όμηρος λέγει, ἀναγκαῖον δι' αὐτῶν (49) ὑμᾶς ὑπου μνῆσαι ὧν εἴρηκε ῥητῶν. Ἔφη γὰρ αὐτὸν οὕτω (50) πρὸς τὴν "Ηραν λέγειν· Οὐ γὰρ πώποτέ μ' ὧδε θεᾶς ἔρος, οὐδὲ γυναικὸς θυμὸν ἐνὶ στήθεσσι περιπροχυθεὶς ἐδάμασσεν· Οὐδ' οπότ' ἠρασάμην Ιξιονίης αλόχοιο, Οὐδ' ὅτε περ Δανάης καλλισφύρου Ακρισιώνης, Οὐδ᾽ ὅτε Φοίνικος κούρης τηλεκλειτοῖο (54), Οὐδ' ὅτε περ Σεμέλης, οὐδ' Αλκμήνης ἐνὶ Θήβῃ, Οὐδ᾽ ὅτε Δήμητρος καλλιπλοκάμοιο ανάσσης, Οὐδ᾽ ὁπότε Λητοῦς ἐρικυδέος, οὐδέ σεν αὐτῆς. Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν ἐκ τῆς Ὁμήρου ποιήσεως ἔξεστι μανθάνειν, καὶ ὅσα ὑπὸ ἀνθρώπων πεπόνθασιν, ἀκόλουθόν ἐστιν ὑπομνῆσαι νυνί. "Αρεα Ξ, ν. 311. • Τ. ν. 294. • Π. ν. 433. • ν. 399. ἀπὸ τῶν τοῦ. ὑμᾶς ὑπομνῆσαι, δι' ὧν εἴρηκε ῥητῶν. κλητοίο. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS proderit apud eos qui in poetis versati sunt. Norunt A enim illorum perridiculam de deorum origine sen- tentiam, quemadmodum ex celeberrimo apud vos et principe poetarum Homero discere possumus. Primo enim ille generationem deorum ex aqua ini- tium habuisse dicit. Ita enim scribit: Oceanum deorum originem et matrem Tethyn. Deinde vero et quid de primo apud eos opinato dicat Deo, quem etiam sæpe patrem appellat ho- minumque deumque, necessarium est subjicere : inquit enim : Jupiter qui hominum dispensator belli est. Hunc sane non tantum copiis militaribus auctorem belli, sed Trojanis etiamn, per Gliam ejus, perjurii Causam fuisse dicit (45); eumdemque amantem et lamentantem et insidiis ab aliis diis appetitum Ho- merus inducit, et nunc de filio suo dicentem : Hei mihi, quod mihi Sarpedonem charissimum vi- [rorum Fatale est a Patroclo Menætiade interfici, nunc autem de Hectore: murum Proh malum, certe dilectum virum fugatum circa Oculis video : meum autem angitur cor. Quæ vero de aliorum deorum adversus Jovem insi- diis memoret, intelligunt qui versus hosce legunt : Quo tempore eum colligare cælites voluerunt cæleri, Junoque, et Neptunus, et Pallas Minerva. Ac nisi quem Briarea vocant dii, extimuissent bea- ta illa numina, vinctus ab eis fuisset Jupiter. Enin- vero quæ etiam de impotentibus Jovis amoribus Homerus canat, necesse est vobis, totidem illius verbis referendis, exponere. Sic enim illum ait cum Junone loqui: Non enim unquam mihi sic deæ amor, neque mu- [lieris Animum pectoribus circumfusus domuit: Neque quando captus ſui amore Ixioniæ uxoris, Neque quando Danaes formose Acrisii filiæ, Neque quando captus fui amore Phœnicis filiæ in- [clyti, Neque quando Semeles, neque Alcmenes in Thebis, Neque quando Cereris pulchricomæ reginæ, Nec quando Latonæ valde illustris, neque tui ipsius. Quæ porro de aliis. ibidem diis ex Homeri poe- mate cognoscere liceat, et quot et quanta ab ho- minibus pertulerint, consentaneum est nunc com- C D Iliad. Iliad. Iliad. Iliad. E, v. 525. exstitisse Trojanis, quia, cum Menelaum Paris ad certamen singulare provocasset, ac Trojanos inter et Græcos jurejurando interposito convenisset, ut uter vinceret, is Helenam haberet, Venus, quam pater reprimere debuisset, victum Paridem eripuit et Helenam simul abduxit, ut in libro tertio Iliadis narratur. R. St. * Iliad. X. v. 168. * Iliad. A, codicis. Male in editis ad marg. et alia manu. (45) Observat Perionius Jovem perjurii causam (46) Θεογονίαν. Θεολογίαν in quodam codice (47) Ἀπὸ τοῦ. Sic emendavimus ope Colbertini (48) Επιορκίας. Legitur πολιορκίας in Colbert. (49) Δι' αὐτῶν. Sic habet Reg. 3 : Αναγκαῖον (50) ούτω. Clarom. οὕτως. (51) Τηλεκλειτοίο. Reg. 3, et Clarom. τηλε-

ἀλλ᾽ οὐ συνοίσει ὑμῖν πρὸς ἄνδρας τὰ τῶν ποιητῶν Β εἰδότας λέγειν· ἴσασι γὰρ τὴν ὑπ' αὐτῶν γελοιοτά- την περὶ θεῶν θεογονίαν (46) λεγομένην, ὡς ἔστιν ἡμῖν ἀπὸ τοῦ (47) κορυφαιοτάτου παρ' ὑμῖν καὶ πρώ του τῶν ποιητῶν Ὁμήρου μανθάνειν. Οὗτος γὰρ πρῶτον μὲν τὴν τῶν θεῶν γένεσιν ἐξ ὕδατος τὴν ἀρχὴν ἐσχηκέναι φησίν· οὕτω γὰρ γέγραφεν, Ωκεανόν τε θεῶν γένεσιν, καὶ μητέρα Τηθύν. Επειτα δὲ καὶ ἃ περὶ τοῦ πρώτου παρ' αὐτοῖς νομι ζομένου θεοῦ λέγει, ἂν καὶ πατέρα ονομάζει πολ λάκις ἀνδρῶν τε θεῶν τε, ἀναγκαῖον ὑπομνῆσαι· ἔφη γάρ, Ζεὺς ὅστ' ἀνθρώπων ταμίης πολέμοιο τέτυκται. Αὐτὸν τοίνυν οὐ πολέμου ταμίαν μόνον τῷ στρατεύ ματι, ἀλλὰ καὶ ἐπιορκίας (48) Τρωσὶ διὰ τῆς αὐ τοῦ θυγατρός αἴτιον γεγενῆσθαί φησι· καὶ τοῦτον ἐρῶντα, καὶ σχετλιάζοντα, καὶ ὀλοφυρόμενον, καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων θεῶν ἐπιβουλευόμενον "Ομηρος εἰσά- γει, καὶ ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ ἑαυτοῦ παιδὸς λέγοντα, "Ω μοι ἐγὼν, ὅτε μοι Σαρπηδόνα φίλτατον ἀνδρῶν Μοῖρ᾽ ὑπὸ Πατρόκλοιο Μενοιτιάδαο δαμῆναι ποτὲ δὲ ὑπὲρ τοῦ Εκτορος· "Ω πόποι, ή φίλον ἄνδρα διωκόμενον περὶ τεῖχος Οφθαλμοῖσιν ὁρῶμαι, ἐμὸν δ᾽ ὀλοφύρεται ἦτορ Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν κατὰ τῆς τοῦ Διὸς ἐπιβουλῆς λέγει, ἴσασιν οἱ ἐντυγχάνοντες τοῖς ἔπεσι τούτοις Οππότε μιν ξυνδῆσαι Ολύμπιοι ἤθελον ἄλλοι, "Ηρη τ' ἠδὲ Ποσειδάων καὶ Παλλάς Αθήνη. Καὶ εἰ μὴ τὸν, δν Βριάρεων καλέουσι θεοί, ὑπέδει σαν οἱ μάκαρες θεοί, ἐδέδετο ἂν ὑπ' αὐτῶν ὁ Ζεύς. Οσα δὲ καὶ περὶ τῆς ἐρωτικῆς τοῦ Διὸς ἀκολασίας Όμηρος λέγει, ἀναγκαῖον δι' αὐτῶν (49) ὑμᾶς ὑπου μνῆσαι ὧν εἴρηκε ῥητῶν. Ἔφη γὰρ αὐτὸν οὕτω (50) πρὸς τὴν "Ηραν λέγειν· Οὐ γὰρ πώποτέ μ' ὧδε θεᾶς ἔρος, οὐδὲ γυναικὸς θυμὸν ἐνὶ στήθεσσι περιπροχυθεὶς ἐδάμασσεν· Οὐδ' οπότ' ἠρασάμην Ιξιονίης αλόχοιο, Οὐδ' ὅτε περ Δανάης καλλισφύρου Ακρισιώνης, Οὐδ᾽ ὅτε Φοίνικος κούρης τηλεκλειτοῖο (54), Οὐδ' ὅτε περ Σεμέλης, οὐδ' Αλκμήνης ἐνὶ Θήβῃ, Οὐδ᾽ ὅτε Δήμητρος καλλιπλοκάμοιο ανάσσης, Οὐδ᾽ ὁπότε Λητοῦς ἐρικυδέος, οὐδέ σεν αὐτῆς. Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν ἐκ τῆς Ὁμήρου ποιήσεως ἔξεστι μανθάνειν, καὶ ὅσα ὑπὸ ἀνθρώπων πεπόνθασιν, ἀκόλουθόν ἐστιν ὑπομνῆσαι νυνί. "Αρεα Ξ, ν. 311. • Τ. ν. 294. • Π. ν. 433. • ν. 399. ἀπὸ τῶν τοῦ. ὑμᾶς ὑπομνῆσαι, δι' ὧν εἴρηκε ῥητῶν. κλητοίο. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS proderit apud eos qui in poetis versati sunt. Norunt A enim illorum perridiculam de deorum origine sen- tentiam, quemadmodum ex celeberrimo apud vos et principe poetarum Homero discere possumus. Primo enim ille generationem deorum ex aqua ini- tium habuisse dicit. Ita enim scribit: Oceanum deorum originem et matrem Tethyn. Deinde vero et quid de primo apud eos opinato dicat Deo, quem etiam sæpe patrem appellat ho- minumque deumque, necessarium est subjicere : inquit enim : Jupiter qui hominum dispensator belli est. Hunc sane non tantum copiis militaribus auctorem belli, sed Trojanis etiamn, per Gliam ejus, perjurii Causam fuisse dicit (45); eumdemque amantem et lamentantem et insidiis ab aliis diis appetitum Ho- merus inducit, et nunc de filio suo dicentem : Hei mihi, quod mihi Sarpedonem charissimum vi- [rorum Fatale est a Patroclo Menætiade interfici, nunc autem de Hectore: murum Proh malum, certe dilectum virum fugatum circa Oculis video : meum autem angitur cor. Quæ vero de aliorum deorum adversus Jovem insi- diis memoret, intelligunt qui versus hosce legunt : Quo tempore eum colligare cælites voluerunt cæleri, Junoque, et Neptunus, et Pallas Minerva. Ac nisi quem Briarea vocant dii, extimuissent bea- ta illa numina, vinctus ab eis fuisset Jupiter. Enin- vero quæ etiam de impotentibus Jovis amoribus Homerus canat, necesse est vobis, totidem illius verbis referendis, exponere. Sic enim illum ait cum Junone loqui: Non enim unquam mihi sic deæ amor, neque mu- [lieris Animum pectoribus circumfusus domuit: Neque quando captus ſui amore Ixioniæ uxoris, Neque quando Danaes formose Acrisii filiæ, Neque quando captus fui amore Phœnicis filiæ in- [clyti, Neque quando Semeles, neque Alcmenes in Thebis, Neque quando Cereris pulchricomæ reginæ, Nec quando Latonæ valde illustris, neque tui ipsius. Quæ porro de aliis. ibidem diis ex Homeri poe- mate cognoscere liceat, et quot et quanta ab ho- minibus pertulerint, consentaneum est nunc com- C D Iliad. Iliad. Iliad. Iliad. E, v. 525. exstitisse Trojanis, quia, cum Menelaum Paris ad certamen singulare provocasset, ac Trojanos inter et Græcos jurejurando interposito convenisset, ut uter vinceret, is Helenam haberet, Venus, quam pater reprimere debuisset, victum Paridem eripuit et Helenam simul abduxit, ut in libro tertio Iliadis narratur. R. St. * Iliad. X. v. 168. * Iliad. A, codicis. Male in editis ad marg. et alia manu. (45) Observat Perionius Jovem perjurii causam (46) Θεογονίαν. Θεολογίαν in quodam codice (47) Ἀπὸ τοῦ. Sic emendavimus ope Colbertini (48) Επιορκίας. Legitur πολιορκίας in Colbert. (49) Δι' αὐτῶν. Sic habet Reg. 3 : Αναγκαῖον (50) ούτω. Clarom. οὕτως. (51) Τηλεκλειτοίο. Reg. 3, et Clarom. τηλε-

ἀλλ᾽ οὐ συνοίσει ὑμῖν πρὸς ἄνδρας τὰ τῶν ποιητῶν Β εἰδότας λέγειν· ἴσασι γὰρ τὴν ὑπ' αὐτῶν γελοιοτά- την περὶ θεῶν θεογονίαν (46) λεγομένην, ὡς ἔστιν ἡμῖν ἀπὸ τοῦ (47) κορυφαιοτάτου παρ' ὑμῖν καὶ πρώ του τῶν ποιητῶν Ὁμήρου μανθάνειν. Οὗτος γὰρ πρῶτον μὲν τὴν τῶν θεῶν γένεσιν ἐξ ὕδατος τὴν ἀρχὴν ἐσχηκέναι φησίν· οὕτω γὰρ γέγραφεν, Ωκεανόν τε θεῶν γένεσιν, καὶ μητέρα Τηθύν. Επειτα δὲ καὶ ἃ περὶ τοῦ πρώτου παρ' αὐτοῖς νομι ζομένου θεοῦ λέγει, ἂν καὶ πατέρα ονομάζει πολ λάκις ἀνδρῶν τε θεῶν τε, ἀναγκαῖον ὑπομνῆσαι· ἔφη γάρ, Ζεὺς ὅστ' ἀνθρώπων ταμίης πολέμοιο τέτυκται. Αὐτὸν τοίνυν οὐ πολέμου ταμίαν μόνον τῷ στρατεύ ματι, ἀλλὰ καὶ ἐπιορκίας (48) Τρωσὶ διὰ τῆς αὐ τοῦ θυγατρός αἴτιον γεγενῆσθαί φησι· καὶ τοῦτον ἐρῶντα, καὶ σχετλιάζοντα, καὶ ὀλοφυρόμενον, καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων θεῶν ἐπιβουλευόμενον "Ομηρος εἰσά- γει, καὶ ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ ἑαυτοῦ παιδὸς λέγοντα, "Ω μοι ἐγὼν, ὅτε μοι Σαρπηδόνα φίλτατον ἀνδρῶν Μοῖρ᾽ ὑπὸ Πατρόκλοιο Μενοιτιάδαο δαμῆναι ποτὲ δὲ ὑπὲρ τοῦ Εκτορος· "Ω πόποι, ή φίλον ἄνδρα διωκόμενον περὶ τεῖχος Οφθαλμοῖσιν ὁρῶμαι, ἐμὸν δ᾽ ὀλοφύρεται ἦτορ Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν κατὰ τῆς τοῦ Διὸς ἐπιβουλῆς λέγει, ἴσασιν οἱ ἐντυγχάνοντες τοῖς ἔπεσι τούτοις Οππότε μιν ξυνδῆσαι Ολύμπιοι ἤθελον ἄλλοι, "Ηρη τ' ἠδὲ Ποσειδάων καὶ Παλλάς Αθήνη. Καὶ εἰ μὴ τὸν, δν Βριάρεων καλέουσι θεοί, ὑπέδει σαν οἱ μάκαρες θεοί, ἐδέδετο ἂν ὑπ' αὐτῶν ὁ Ζεύς. Οσα δὲ καὶ περὶ τῆς ἐρωτικῆς τοῦ Διὸς ἀκολασίας Όμηρος λέγει, ἀναγκαῖον δι' αὐτῶν (49) ὑμᾶς ὑπου μνῆσαι ὧν εἴρηκε ῥητῶν. Ἔφη γὰρ αὐτὸν οὕτω (50) πρὸς τὴν "Ηραν λέγειν· Οὐ γὰρ πώποτέ μ' ὧδε θεᾶς ἔρος, οὐδὲ γυναικὸς θυμὸν ἐνὶ στήθεσσι περιπροχυθεὶς ἐδάμασσεν· Οὐδ' οπότ' ἠρασάμην Ιξιονίης αλόχοιο, Οὐδ' ὅτε περ Δανάης καλλισφύρου Ακρισιώνης, Οὐδ᾽ ὅτε Φοίνικος κούρης τηλεκλειτοῖο (54), Οὐδ' ὅτε περ Σεμέλης, οὐδ' Αλκμήνης ἐνὶ Θήβῃ, Οὐδ᾽ ὅτε Δήμητρος καλλιπλοκάμοιο ανάσσης, Οὐδ᾽ ὁπότε Λητοῦς ἐρικυδέος, οὐδέ σεν αὐτῆς. Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν ἐκ τῆς Ὁμήρου ποιήσεως ἔξεστι μανθάνειν, καὶ ὅσα ὑπὸ ἀνθρώπων πεπόνθασιν, ἀκόλουθόν ἐστιν ὑπομνῆσαι νυνί. "Αρεα Ξ, ν. 311. • Τ. ν. 294. • Π. ν. 433. • ν. 399. ἀπὸ τῶν τοῦ. ὑμᾶς ὑπομνῆσαι, δι' ὧν εἴρηκε ῥητῶν. κλητοίο. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS proderit apud eos qui in poetis versati sunt. Norunt A enim illorum perridiculam de deorum origine sen- tentiam, quemadmodum ex celeberrimo apud vos et principe poetarum Homero discere possumus. Primo enim ille generationem deorum ex aqua ini- tium habuisse dicit. Ita enim scribit: Oceanum deorum originem et matrem Tethyn. Deinde vero et quid de primo apud eos opinato dicat Deo, quem etiam sæpe patrem appellat ho- minumque deumque, necessarium est subjicere : inquit enim : Jupiter qui hominum dispensator belli est. Hunc sane non tantum copiis militaribus auctorem belli, sed Trojanis etiamn, per Gliam ejus, perjurii Causam fuisse dicit (45); eumdemque amantem et lamentantem et insidiis ab aliis diis appetitum Ho- merus inducit, et nunc de filio suo dicentem : Hei mihi, quod mihi Sarpedonem charissimum vi- [rorum Fatale est a Patroclo Menætiade interfici, nunc autem de Hectore: murum Proh malum, certe dilectum virum fugatum circa Oculis video : meum autem angitur cor. Quæ vero de aliorum deorum adversus Jovem insi- diis memoret, intelligunt qui versus hosce legunt : Quo tempore eum colligare cælites voluerunt cæleri, Junoque, et Neptunus, et Pallas Minerva. Ac nisi quem Briarea vocant dii, extimuissent bea- ta illa numina, vinctus ab eis fuisset Jupiter. Enin- vero quæ etiam de impotentibus Jovis amoribus Homerus canat, necesse est vobis, totidem illius verbis referendis, exponere. Sic enim illum ait cum Junone loqui: Non enim unquam mihi sic deæ amor, neque mu- [lieris Animum pectoribus circumfusus domuit: Neque quando captus ſui amore Ixioniæ uxoris, Neque quando Danaes formose Acrisii filiæ, Neque quando captus fui amore Phœnicis filiæ in- [clyti, Neque quando Semeles, neque Alcmenes in Thebis, Neque quando Cereris pulchricomæ reginæ, Nec quando Latonæ valde illustris, neque tui ipsius. Quæ porro de aliis. ibidem diis ex Homeri poe- mate cognoscere liceat, et quot et quanta ab ho- minibus pertulerint, consentaneum est nunc com- C D Iliad. Iliad. Iliad. Iliad. E, v. 525. exstitisse Trojanis, quia, cum Menelaum Paris ad certamen singulare provocasset, ac Trojanos inter et Græcos jurejurando interposito convenisset, ut uter vinceret, is Helenam haberet, Venus, quam pater reprimere debuisset, victum Paridem eripuit et Helenam simul abduxit, ut in libro tertio Iliadis narratur. R. St. * Iliad. X. v. 168. * Iliad. A, codicis. Male in editis ad marg. et alia manu. (45) Observat Perionius Jovem perjurii causam (46) Θεογονίαν. Θεολογίαν in quodam codice (47) Ἀπὸ τοῦ. Sic emendavimus ope Colbertini (48) Επιορκίας. Legitur πολιορκίας in Colbert. (49) Δι' αὐτῶν. Sic habet Reg. 3 : Αναγκαῖον (50) ούτω. Clarom. οὕτως. (51) Τηλεκλειτοίο. Reg. 3, et Clarom. τηλε-

ἀλλ᾽ οὐ συνοίσει ὑμῖν πρὸς ἄνδρας τὰ τῶν ποιητῶν Β εἰδότας λέγειν· ἴσασι γὰρ τὴν ὑπ' αὐτῶν γελοιοτά- την περὶ θεῶν θεογονίαν (46) λεγομένην, ὡς ἔστιν ἡμῖν ἀπὸ τοῦ (47) κορυφαιοτάτου παρ' ὑμῖν καὶ πρώ του τῶν ποιητῶν Ὁμήρου μανθάνειν. Οὗτος γὰρ πρῶτον μὲν τὴν τῶν θεῶν γένεσιν ἐξ ὕδατος τὴν ἀρχὴν ἐσχηκέναι φησίν· οὕτω γὰρ γέγραφεν, Ωκεανόν τε θεῶν γένεσιν, καὶ μητέρα Τηθύν. Επειτα δὲ καὶ ἃ περὶ τοῦ πρώτου παρ' αὐτοῖς νομι ζομένου θεοῦ λέγει, ἂν καὶ πατέρα ονομάζει πολ λάκις ἀνδρῶν τε θεῶν τε, ἀναγκαῖον ὑπομνῆσαι· ἔφη γάρ, Ζεὺς ὅστ' ἀνθρώπων ταμίης πολέμοιο τέτυκται. Αὐτὸν τοίνυν οὐ πολέμου ταμίαν μόνον τῷ στρατεύ ματι, ἀλλὰ καὶ ἐπιορκίας (48) Τρωσὶ διὰ τῆς αὐ τοῦ θυγατρός αἴτιον γεγενῆσθαί φησι· καὶ τοῦτον ἐρῶντα, καὶ σχετλιάζοντα, καὶ ὀλοφυρόμενον, καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων θεῶν ἐπιβουλευόμενον "Ομηρος εἰσά- γει, καὶ ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ ἑαυτοῦ παιδὸς λέγοντα, "Ω μοι ἐγὼν, ὅτε μοι Σαρπηδόνα φίλτατον ἀνδρῶν Μοῖρ᾽ ὑπὸ Πατρόκλοιο Μενοιτιάδαο δαμῆναι ποτὲ δὲ ὑπὲρ τοῦ Εκτορος· "Ω πόποι, ή φίλον ἄνδρα διωκόμενον περὶ τεῖχος Οφθαλμοῖσιν ὁρῶμαι, ἐμὸν δ᾽ ὀλοφύρεται ἦτορ Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν κατὰ τῆς τοῦ Διὸς ἐπιβουλῆς λέγει, ἴσασιν οἱ ἐντυγχάνοντες τοῖς ἔπεσι τούτοις Οππότε μιν ξυνδῆσαι Ολύμπιοι ἤθελον ἄλλοι, "Ηρη τ' ἠδὲ Ποσειδάων καὶ Παλλάς Αθήνη. Καὶ εἰ μὴ τὸν, δν Βριάρεων καλέουσι θεοί, ὑπέδει σαν οἱ μάκαρες θεοί, ἐδέδετο ἂν ὑπ' αὐτῶν ὁ Ζεύς. Οσα δὲ καὶ περὶ τῆς ἐρωτικῆς τοῦ Διὸς ἀκολασίας Όμηρος λέγει, ἀναγκαῖον δι' αὐτῶν (49) ὑμᾶς ὑπου μνῆσαι ὧν εἴρηκε ῥητῶν. Ἔφη γὰρ αὐτὸν οὕτω (50) πρὸς τὴν "Ηραν λέγειν· Οὐ γὰρ πώποτέ μ' ὧδε θεᾶς ἔρος, οὐδὲ γυναικὸς θυμὸν ἐνὶ στήθεσσι περιπροχυθεὶς ἐδάμασσεν· Οὐδ' οπότ' ἠρασάμην Ιξιονίης αλόχοιο, Οὐδ' ὅτε περ Δανάης καλλισφύρου Ακρισιώνης, Οὐδ᾽ ὅτε Φοίνικος κούρης τηλεκλειτοῖο (54), Οὐδ' ὅτε περ Σεμέλης, οὐδ' Αλκμήνης ἐνὶ Θήβῃ, Οὐδ᾽ ὅτε Δήμητρος καλλιπλοκάμοιο ανάσσης, Οὐδ᾽ ὁπότε Λητοῦς ἐρικυδέος, οὐδέ σεν αὐτῆς. Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν ἐκ τῆς Ὁμήρου ποιήσεως ἔξεστι μανθάνειν, καὶ ὅσα ὑπὸ ἀνθρώπων πεπόνθασιν, ἀκόλουθόν ἐστιν ὑπομνῆσαι νυνί. "Αρεα Ξ, ν. 311. • Τ. ν. 294. • Π. ν. 433. • ν. 399. ἀπὸ τῶν τοῦ. ὑμᾶς ὑπομνῆσαι, δι' ὧν εἴρηκε ῥητῶν. κλητοίο. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS proderit apud eos qui in poetis versati sunt. Norunt A enim illorum perridiculam de deorum origine sen- tentiam, quemadmodum ex celeberrimo apud vos et principe poetarum Homero discere possumus. Primo enim ille generationem deorum ex aqua ini- tium habuisse dicit. Ita enim scribit: Oceanum deorum originem et matrem Tethyn. Deinde vero et quid de primo apud eos opinato dicat Deo, quem etiam sæpe patrem appellat ho- minumque deumque, necessarium est subjicere : inquit enim : Jupiter qui hominum dispensator belli est. Hunc sane non tantum copiis militaribus auctorem belli, sed Trojanis etiamn, per Gliam ejus, perjurii Causam fuisse dicit (45); eumdemque amantem et lamentantem et insidiis ab aliis diis appetitum Ho- merus inducit, et nunc de filio suo dicentem : Hei mihi, quod mihi Sarpedonem charissimum vi- [rorum Fatale est a Patroclo Menætiade interfici, nunc autem de Hectore: murum Proh malum, certe dilectum virum fugatum circa Oculis video : meum autem angitur cor. Quæ vero de aliorum deorum adversus Jovem insi- diis memoret, intelligunt qui versus hosce legunt : Quo tempore eum colligare cælites voluerunt cæleri, Junoque, et Neptunus, et Pallas Minerva. Ac nisi quem Briarea vocant dii, extimuissent bea- ta illa numina, vinctus ab eis fuisset Jupiter. Enin- vero quæ etiam de impotentibus Jovis amoribus Homerus canat, necesse est vobis, totidem illius verbis referendis, exponere. Sic enim illum ait cum Junone loqui: Non enim unquam mihi sic deæ amor, neque mu- [lieris Animum pectoribus circumfusus domuit: Neque quando captus ſui amore Ixioniæ uxoris, Neque quando Danaes formose Acrisii filiæ, Neque quando captus fui amore Phœnicis filiæ in- [clyti, Neque quando Semeles, neque Alcmenes in Thebis, Neque quando Cereris pulchricomæ reginæ, Nec quando Latonæ valde illustris, neque tui ipsius. Quæ porro de aliis. ibidem diis ex Homeri poe- mate cognoscere liceat, et quot et quanta ab ho- minibus pertulerint, consentaneum est nunc com- C D Iliad. Iliad. Iliad. Iliad. E, v. 525. exstitisse Trojanis, quia, cum Menelaum Paris ad certamen singulare provocasset, ac Trojanos inter et Græcos jurejurando interposito convenisset, ut uter vinceret, is Helenam haberet, Venus, quam pater reprimere debuisset, victum Paridem eripuit et Helenam simul abduxit, ut in libro tertio Iliadis narratur. R. St. * Iliad. X. v. 168. * Iliad. A, codicis. Male in editis ad marg. et alia manu. (45) Observat Perionius Jovem perjurii causam (46) Θεογονίαν. Θεολογίαν in quodam codice (47) Ἀπὸ τοῦ. Sic emendavimus ope Colbertini (48) Επιορκίας. Legitur πολιορκίας in Colbert. (49) Δι' αὐτῶν. Sic habet Reg. 3 : Αναγκαῖον (50) ούτω. Clarom. οὕτως. (51) Τηλεκλειτοίο. Reg. 3, et Clarom. τηλε-

ἀλλ᾽ οὐ συνοίσει ὑμῖν πρὸς ἄνδρας τὰ τῶν ποιητῶν Β εἰδότας λέγειν· ἴσασι γὰρ τὴν ὑπ' αὐτῶν γελοιοτά- την περὶ θεῶν θεογονίαν (46) λεγομένην, ὡς ἔστιν ἡμῖν ἀπὸ τοῦ (47) κορυφαιοτάτου παρ' ὑμῖν καὶ πρώ του τῶν ποιητῶν Ὁμήρου μανθάνειν. Οὗτος γὰρ πρῶτον μὲν τὴν τῶν θεῶν γένεσιν ἐξ ὕδατος τὴν ἀρχὴν ἐσχηκέναι φησίν· οὕτω γὰρ γέγραφεν, Ωκεανόν τε θεῶν γένεσιν, καὶ μητέρα Τηθύν. Επειτα δὲ καὶ ἃ περὶ τοῦ πρώτου παρ' αὐτοῖς νομι ζομένου θεοῦ λέγει, ἂν καὶ πατέρα ονομάζει πολ λάκις ἀνδρῶν τε θεῶν τε, ἀναγκαῖον ὑπομνῆσαι· ἔφη γάρ, Ζεὺς ὅστ' ἀνθρώπων ταμίης πολέμοιο τέτυκται. Αὐτὸν τοίνυν οὐ πολέμου ταμίαν μόνον τῷ στρατεύ ματι, ἀλλὰ καὶ ἐπιορκίας (48) Τρωσὶ διὰ τῆς αὐ τοῦ θυγατρός αἴτιον γεγενῆσθαί φησι· καὶ τοῦτον ἐρῶντα, καὶ σχετλιάζοντα, καὶ ὀλοφυρόμενον, καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων θεῶν ἐπιβουλευόμενον "Ομηρος εἰσά- γει, καὶ ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ ἑαυτοῦ παιδὸς λέγοντα, "Ω μοι ἐγὼν, ὅτε μοι Σαρπηδόνα φίλτατον ἀνδρῶν Μοῖρ᾽ ὑπὸ Πατρόκλοιο Μενοιτιάδαο δαμῆναι ποτὲ δὲ ὑπὲρ τοῦ Εκτορος· "Ω πόποι, ή φίλον ἄνδρα διωκόμενον περὶ τεῖχος Οφθαλμοῖσιν ὁρῶμαι, ἐμὸν δ᾽ ὀλοφύρεται ἦτορ Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν κατὰ τῆς τοῦ Διὸς ἐπιβουλῆς λέγει, ἴσασιν οἱ ἐντυγχάνοντες τοῖς ἔπεσι τούτοις Οππότε μιν ξυνδῆσαι Ολύμπιοι ἤθελον ἄλλοι, "Ηρη τ' ἠδὲ Ποσειδάων καὶ Παλλάς Αθήνη. Καὶ εἰ μὴ τὸν, δν Βριάρεων καλέουσι θεοί, ὑπέδει σαν οἱ μάκαρες θεοί, ἐδέδετο ἂν ὑπ' αὐτῶν ὁ Ζεύς. Οσα δὲ καὶ περὶ τῆς ἐρωτικῆς τοῦ Διὸς ἀκολασίας Όμηρος λέγει, ἀναγκαῖον δι' αὐτῶν (49) ὑμᾶς ὑπου μνῆσαι ὧν εἴρηκε ῥητῶν. Ἔφη γὰρ αὐτὸν οὕτω (50) πρὸς τὴν "Ηραν λέγειν· Οὐ γὰρ πώποτέ μ' ὧδε θεᾶς ἔρος, οὐδὲ γυναικὸς θυμὸν ἐνὶ στήθεσσι περιπροχυθεὶς ἐδάμασσεν· Οὐδ' οπότ' ἠρασάμην Ιξιονίης αλόχοιο, Οὐδ' ὅτε περ Δανάης καλλισφύρου Ακρισιώνης, Οὐδ᾽ ὅτε Φοίνικος κούρης τηλεκλειτοῖο (54), Οὐδ' ὅτε περ Σεμέλης, οὐδ' Αλκμήνης ἐνὶ Θήβῃ, Οὐδ᾽ ὅτε Δήμητρος καλλιπλοκάμοιο ανάσσης, Οὐδ᾽ ὁπότε Λητοῦς ἐρικυδέος, οὐδέ σεν αὐτῆς. Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν ἐκ τῆς Ὁμήρου ποιήσεως ἔξεστι μανθάνειν, καὶ ὅσα ὑπὸ ἀνθρώπων πεπόνθασιν, ἀκόλουθόν ἐστιν ὑπομνῆσαι νυνί. "Αρεα Ξ, ν. 311. • Τ. ν. 294. • Π. ν. 433. • ν. 399. ἀπὸ τῶν τοῦ. ὑμᾶς ὑπομνῆσαι, δι' ὧν εἴρηκε ῥητῶν. κλητοίο. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS proderit apud eos qui in poetis versati sunt. Norunt A enim illorum perridiculam de deorum origine sen- tentiam, quemadmodum ex celeberrimo apud vos et principe poetarum Homero discere possumus. Primo enim ille generationem deorum ex aqua ini- tium habuisse dicit. Ita enim scribit: Oceanum deorum originem et matrem Tethyn. Deinde vero et quid de primo apud eos opinato dicat Deo, quem etiam sæpe patrem appellat ho- minumque deumque, necessarium est subjicere : inquit enim : Jupiter qui hominum dispensator belli est. Hunc sane non tantum copiis militaribus auctorem belli, sed Trojanis etiamn, per Gliam ejus, perjurii Causam fuisse dicit (45); eumdemque amantem et lamentantem et insidiis ab aliis diis appetitum Ho- merus inducit, et nunc de filio suo dicentem : Hei mihi, quod mihi Sarpedonem charissimum vi- [rorum Fatale est a Patroclo Menætiade interfici, nunc autem de Hectore: murum Proh malum, certe dilectum virum fugatum circa Oculis video : meum autem angitur cor. Quæ vero de aliorum deorum adversus Jovem insi- diis memoret, intelligunt qui versus hosce legunt : Quo tempore eum colligare cælites voluerunt cæleri, Junoque, et Neptunus, et Pallas Minerva. Ac nisi quem Briarea vocant dii, extimuissent bea- ta illa numina, vinctus ab eis fuisset Jupiter. Enin- vero quæ etiam de impotentibus Jovis amoribus Homerus canat, necesse est vobis, totidem illius verbis referendis, exponere. Sic enim illum ait cum Junone loqui: Non enim unquam mihi sic deæ amor, neque mu- [lieris Animum pectoribus circumfusus domuit: Neque quando captus ſui amore Ixioniæ uxoris, Neque quando Danaes formose Acrisii filiæ, Neque quando captus fui amore Phœnicis filiæ in- [clyti, Neque quando Semeles, neque Alcmenes in Thebis, Neque quando Cereris pulchricomæ reginæ, Nec quando Latonæ valde illustris, neque tui ipsius. Quæ porro de aliis. ibidem diis ex Homeri poe- mate cognoscere liceat, et quot et quanta ab ho- minibus pertulerint, consentaneum est nunc com- C D Iliad. Iliad. Iliad. Iliad. E, v. 525. exstitisse Trojanis, quia, cum Menelaum Paris ad certamen singulare provocasset, ac Trojanos inter et Græcos jurejurando interposito convenisset, ut uter vinceret, is Helenam haberet, Venus, quam pater reprimere debuisset, victum Paridem eripuit et Helenam simul abduxit, ut in libro tertio Iliadis narratur. R. St. * Iliad. X. v. 168. * Iliad. A, codicis. Male in editis ad marg. et alia manu. (45) Observat Perionius Jovem perjurii causam (46) Θεογονίαν. Θεολογίαν in quodam codice (47) Ἀπὸ τοῦ. Sic emendavimus ope Colbertini (48) Επιορκίας. Legitur πολιορκίας in Colbert. (49) Δι' αὐτῶν. Sic habet Reg. 3 : Αναγκαῖον (50) ούτω. Clarom. οὕτως. (51) Τηλεκλειτοίο. Reg. 3, et Clarom. τηλε-

ἀλλ᾽ οὐ συνοίσει ὑμῖν πρὸς ἄνδρας τὰ τῶν ποιητῶν Β εἰδότας λέγειν· ἴσασι γὰρ τὴν ὑπ' αὐτῶν γελοιοτά- την περὶ θεῶν θεογονίαν (46) λεγομένην, ὡς ἔστιν ἡμῖν ἀπὸ τοῦ (47) κορυφαιοτάτου παρ' ὑμῖν καὶ πρώ του τῶν ποιητῶν Ὁμήρου μανθάνειν. Οὗτος γὰρ πρῶτον μὲν τὴν τῶν θεῶν γένεσιν ἐξ ὕδατος τὴν ἀρχὴν ἐσχηκέναι φησίν· οὕτω γὰρ γέγραφεν, Ωκεανόν τε θεῶν γένεσιν, καὶ μητέρα Τηθύν. Επειτα δὲ καὶ ἃ περὶ τοῦ πρώτου παρ' αὐτοῖς νομι ζομένου θεοῦ λέγει, ἂν καὶ πατέρα ονομάζει πολ λάκις ἀνδρῶν τε θεῶν τε, ἀναγκαῖον ὑπομνῆσαι· ἔφη γάρ, Ζεὺς ὅστ' ἀνθρώπων ταμίης πολέμοιο τέτυκται. Αὐτὸν τοίνυν οὐ πολέμου ταμίαν μόνον τῷ στρατεύ ματι, ἀλλὰ καὶ ἐπιορκίας (48) Τρωσὶ διὰ τῆς αὐ τοῦ θυγατρός αἴτιον γεγενῆσθαί φησι· καὶ τοῦτον ἐρῶντα, καὶ σχετλιάζοντα, καὶ ὀλοφυρόμενον, καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων θεῶν ἐπιβουλευόμενον "Ομηρος εἰσά- γει, καὶ ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ ἑαυτοῦ παιδὸς λέγοντα, "Ω μοι ἐγὼν, ὅτε μοι Σαρπηδόνα φίλτατον ἀνδρῶν Μοῖρ᾽ ὑπὸ Πατρόκλοιο Μενοιτιάδαο δαμῆναι ποτὲ δὲ ὑπὲρ τοῦ Εκτορος· "Ω πόποι, ή φίλον ἄνδρα διωκόμενον περὶ τεῖχος Οφθαλμοῖσιν ὁρῶμαι, ἐμὸν δ᾽ ὀλοφύρεται ἦτορ Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν κατὰ τῆς τοῦ Διὸς ἐπιβουλῆς λέγει, ἴσασιν οἱ ἐντυγχάνοντες τοῖς ἔπεσι τούτοις Οππότε μιν ξυνδῆσαι Ολύμπιοι ἤθελον ἄλλοι, "Ηρη τ' ἠδὲ Ποσειδάων καὶ Παλλάς Αθήνη. Καὶ εἰ μὴ τὸν, δν Βριάρεων καλέουσι θεοί, ὑπέδει σαν οἱ μάκαρες θεοί, ἐδέδετο ἂν ὑπ' αὐτῶν ὁ Ζεύς. Οσα δὲ καὶ περὶ τῆς ἐρωτικῆς τοῦ Διὸς ἀκολασίας Όμηρος λέγει, ἀναγκαῖον δι' αὐτῶν (49) ὑμᾶς ὑπου μνῆσαι ὧν εἴρηκε ῥητῶν. Ἔφη γὰρ αὐτὸν οὕτω (50) πρὸς τὴν "Ηραν λέγειν· Οὐ γὰρ πώποτέ μ' ὧδε θεᾶς ἔρος, οὐδὲ γυναικὸς θυμὸν ἐνὶ στήθεσσι περιπροχυθεὶς ἐδάμασσεν· Οὐδ' οπότ' ἠρασάμην Ιξιονίης αλόχοιο, Οὐδ' ὅτε περ Δανάης καλλισφύρου Ακρισιώνης, Οὐδ᾽ ὅτε Φοίνικος κούρης τηλεκλειτοῖο (54), Οὐδ' ὅτε περ Σεμέλης, οὐδ' Αλκμήνης ἐνὶ Θήβῃ, Οὐδ᾽ ὅτε Δήμητρος καλλιπλοκάμοιο ανάσσης, Οὐδ᾽ ὁπότε Λητοῦς ἐρικυδέος, οὐδέ σεν αὐτῆς. Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν ἐκ τῆς Ὁμήρου ποιήσεως ἔξεστι μανθάνειν, καὶ ὅσα ὑπὸ ἀνθρώπων πεπόνθασιν, ἀκόλουθόν ἐστιν ὑπομνῆσαι νυνί. "Αρεα Ξ, ν. 311. • Τ. ν. 294. • Π. ν. 433. • ν. 399. ἀπὸ τῶν τοῦ. ὑμᾶς ὑπομνῆσαι, δι' ὧν εἴρηκε ῥητῶν. κλητοίο. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS proderit apud eos qui in poetis versati sunt. Norunt A enim illorum perridiculam de deorum origine sen- tentiam, quemadmodum ex celeberrimo apud vos et principe poetarum Homero discere possumus. Primo enim ille generationem deorum ex aqua ini- tium habuisse dicit. Ita enim scribit: Oceanum deorum originem et matrem Tethyn. Deinde vero et quid de primo apud eos opinato dicat Deo, quem etiam sæpe patrem appellat ho- minumque deumque, necessarium est subjicere : inquit enim : Jupiter qui hominum dispensator belli est. Hunc sane non tantum copiis militaribus auctorem belli, sed Trojanis etiamn, per Gliam ejus, perjurii Causam fuisse dicit (45); eumdemque amantem et lamentantem et insidiis ab aliis diis appetitum Ho- merus inducit, et nunc de filio suo dicentem : Hei mihi, quod mihi Sarpedonem charissimum vi- [rorum Fatale est a Patroclo Menætiade interfici, nunc autem de Hectore: murum Proh malum, certe dilectum virum fugatum circa Oculis video : meum autem angitur cor. Quæ vero de aliorum deorum adversus Jovem insi- diis memoret, intelligunt qui versus hosce legunt : Quo tempore eum colligare cælites voluerunt cæleri, Junoque, et Neptunus, et Pallas Minerva. Ac nisi quem Briarea vocant dii, extimuissent bea- ta illa numina, vinctus ab eis fuisset Jupiter. Enin- vero quæ etiam de impotentibus Jovis amoribus Homerus canat, necesse est vobis, totidem illius verbis referendis, exponere. Sic enim illum ait cum Junone loqui: Non enim unquam mihi sic deæ amor, neque mu- [lieris Animum pectoribus circumfusus domuit: Neque quando captus ſui amore Ixioniæ uxoris, Neque quando Danaes formose Acrisii filiæ, Neque quando captus fui amore Phœnicis filiæ in- [clyti, Neque quando Semeles, neque Alcmenes in Thebis, Neque quando Cereris pulchricomæ reginæ, Nec quando Latonæ valde illustris, neque tui ipsius. Quæ porro de aliis. ibidem diis ex Homeri poe- mate cognoscere liceat, et quot et quanta ab ho- minibus pertulerint, consentaneum est nunc com- C D Iliad. Iliad. Iliad. Iliad. E, v. 525. exstitisse Trojanis, quia, cum Menelaum Paris ad certamen singulare provocasset, ac Trojanos inter et Græcos jurejurando interposito convenisset, ut uter vinceret, is Helenam haberet, Venus, quam pater reprimere debuisset, victum Paridem eripuit et Helenam simul abduxit, ut in libro tertio Iliadis narratur. R. St. * Iliad. X. v. 168. * Iliad. A, codicis. Male in editis ad marg. et alia manu. (45) Observat Perionius Jovem perjurii causam (46) Θεογονίαν. Θεολογίαν in quodam codice (47) Ἀπὸ τοῦ. Sic emendavimus ope Colbertini (48) Επιορκίας. Legitur πολιορκίας in Colbert. (49) Δι' αὐτῶν. Sic habet Reg. 3 : Αναγκαῖον (50) ούτω. Clarom. οὕτως. (51) Τηλεκλειτοίο. Reg. 3, et Clarom. τηλε-

ἀλλ᾽ οὐ συνοίσει ὑμῖν πρὸς ἄνδρας τὰ τῶν ποιητῶν Β εἰδότας λέγειν· ἴσασι γὰρ τὴν ὑπ' αὐτῶν γελοιοτά- την περὶ θεῶν θεογονίαν (46) λεγομένην, ὡς ἔστιν ἡμῖν ἀπὸ τοῦ (47) κορυφαιοτάτου παρ' ὑμῖν καὶ πρώ του τῶν ποιητῶν Ὁμήρου μανθάνειν. Οὗτος γὰρ πρῶτον μὲν τὴν τῶν θεῶν γένεσιν ἐξ ὕδατος τὴν ἀρχὴν ἐσχηκέναι φησίν· οὕτω γὰρ γέγραφεν, Ωκεανόν τε θεῶν γένεσιν, καὶ μητέρα Τηθύν. Επειτα δὲ καὶ ἃ περὶ τοῦ πρώτου παρ' αὐτοῖς νομι ζομένου θεοῦ λέγει, ἂν καὶ πατέρα ονομάζει πολ λάκις ἀνδρῶν τε θεῶν τε, ἀναγκαῖον ὑπομνῆσαι· ἔφη γάρ, Ζεὺς ὅστ' ἀνθρώπων ταμίης πολέμοιο τέτυκται. Αὐτὸν τοίνυν οὐ πολέμου ταμίαν μόνον τῷ στρατεύ ματι, ἀλλὰ καὶ ἐπιορκίας (48) Τρωσὶ διὰ τῆς αὐ τοῦ θυγατρός αἴτιον γεγενῆσθαί φησι· καὶ τοῦτον ἐρῶντα, καὶ σχετλιάζοντα, καὶ ὀλοφυρόμενον, καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων θεῶν ἐπιβουλευόμενον "Ομηρος εἰσά- γει, καὶ ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ ἑαυτοῦ παιδὸς λέγοντα, "Ω μοι ἐγὼν, ὅτε μοι Σαρπηδόνα φίλτατον ἀνδρῶν Μοῖρ᾽ ὑπὸ Πατρόκλοιο Μενοιτιάδαο δαμῆναι ποτὲ δὲ ὑπὲρ τοῦ Εκτορος· "Ω πόποι, ή φίλον ἄνδρα διωκόμενον περὶ τεῖχος Οφθαλμοῖσιν ὁρῶμαι, ἐμὸν δ᾽ ὀλοφύρεται ἦτορ Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν κατὰ τῆς τοῦ Διὸς ἐπιβουλῆς λέγει, ἴσασιν οἱ ἐντυγχάνοντες τοῖς ἔπεσι τούτοις Οππότε μιν ξυνδῆσαι Ολύμπιοι ἤθελον ἄλλοι, "Ηρη τ' ἠδὲ Ποσειδάων καὶ Παλλάς Αθήνη. Καὶ εἰ μὴ τὸν, δν Βριάρεων καλέουσι θεοί, ὑπέδει σαν οἱ μάκαρες θεοί, ἐδέδετο ἂν ὑπ' αὐτῶν ὁ Ζεύς. Οσα δὲ καὶ περὶ τῆς ἐρωτικῆς τοῦ Διὸς ἀκολασίας Όμηρος λέγει, ἀναγκαῖον δι' αὐτῶν (49) ὑμᾶς ὑπου μνῆσαι ὧν εἴρηκε ῥητῶν. Ἔφη γὰρ αὐτὸν οὕτω (50) πρὸς τὴν "Ηραν λέγειν· Οὐ γὰρ πώποτέ μ' ὧδε θεᾶς ἔρος, οὐδὲ γυναικὸς θυμὸν ἐνὶ στήθεσσι περιπροχυθεὶς ἐδάμασσεν· Οὐδ' οπότ' ἠρασάμην Ιξιονίης αλόχοιο, Οὐδ' ὅτε περ Δανάης καλλισφύρου Ακρισιώνης, Οὐδ᾽ ὅτε Φοίνικος κούρης τηλεκλειτοῖο (54), Οὐδ' ὅτε περ Σεμέλης, οὐδ' Αλκμήνης ἐνὶ Θήβῃ, Οὐδ᾽ ὅτε Δήμητρος καλλιπλοκάμοιο ανάσσης, Οὐδ᾽ ὁπότε Λητοῦς ἐρικυδέος, οὐδέ σεν αὐτῆς. Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν ἐκ τῆς Ὁμήρου ποιήσεως ἔξεστι μανθάνειν, καὶ ὅσα ὑπὸ ἀνθρώπων πεπόνθασιν, ἀκόλουθόν ἐστιν ὑπομνῆσαι νυνί. "Αρεα Ξ, ν. 311. • Τ. ν. 294. • Π. ν. 433. • ν. 399. ἀπὸ τῶν τοῦ. ὑμᾶς ὑπομνῆσαι, δι' ὧν εἴρηκε ῥητῶν. κλητοίο. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS proderit apud eos qui in poetis versati sunt. Norunt A enim illorum perridiculam de deorum origine sen- tentiam, quemadmodum ex celeberrimo apud vos et principe poetarum Homero discere possumus. Primo enim ille generationem deorum ex aqua ini- tium habuisse dicit. Ita enim scribit: Oceanum deorum originem et matrem Tethyn. Deinde vero et quid de primo apud eos opinato dicat Deo, quem etiam sæpe patrem appellat ho- minumque deumque, necessarium est subjicere : inquit enim : Jupiter qui hominum dispensator belli est. Hunc sane non tantum copiis militaribus auctorem belli, sed Trojanis etiamn, per Gliam ejus, perjurii Causam fuisse dicit (45); eumdemque amantem et lamentantem et insidiis ab aliis diis appetitum Ho- merus inducit, et nunc de filio suo dicentem : Hei mihi, quod mihi Sarpedonem charissimum vi- [rorum Fatale est a Patroclo Menætiade interfici, nunc autem de Hectore: murum Proh malum, certe dilectum virum fugatum circa Oculis video : meum autem angitur cor. Quæ vero de aliorum deorum adversus Jovem insi- diis memoret, intelligunt qui versus hosce legunt : Quo tempore eum colligare cælites voluerunt cæleri, Junoque, et Neptunus, et Pallas Minerva. Ac nisi quem Briarea vocant dii, extimuissent bea- ta illa numina, vinctus ab eis fuisset Jupiter. Enin- vero quæ etiam de impotentibus Jovis amoribus Homerus canat, necesse est vobis, totidem illius verbis referendis, exponere. Sic enim illum ait cum Junone loqui: Non enim unquam mihi sic deæ amor, neque mu- [lieris Animum pectoribus circumfusus domuit: Neque quando captus ſui amore Ixioniæ uxoris, Neque quando Danaes formose Acrisii filiæ, Neque quando captus fui amore Phœnicis filiæ in- [clyti, Neque quando Semeles, neque Alcmenes in Thebis, Neque quando Cereris pulchricomæ reginæ, Nec quando Latonæ valde illustris, neque tui ipsius. Quæ porro de aliis. ibidem diis ex Homeri poe- mate cognoscere liceat, et quot et quanta ab ho- minibus pertulerint, consentaneum est nunc com- C D Iliad. Iliad. Iliad. Iliad. E, v. 525. exstitisse Trojanis, quia, cum Menelaum Paris ad certamen singulare provocasset, ac Trojanos inter et Græcos jurejurando interposito convenisset, ut uter vinceret, is Helenam haberet, Venus, quam pater reprimere debuisset, victum Paridem eripuit et Helenam simul abduxit, ut in libro tertio Iliadis narratur. R. St. * Iliad. X. v. 168. * Iliad. A, codicis. Male in editis ad marg. et alia manu. (45) Observat Perionius Jovem perjurii causam (46) Θεογονίαν. Θεολογίαν in quodam codice (47) Ἀπὸ τοῦ. Sic emendavimus ope Colbertini (48) Επιορκίας. Legitur πολιορκίας in Colbert. (49) Δι' αὐτῶν. Sic habet Reg. 3 : Αναγκαῖον (50) ούτω. Clarom. οὕτως. (51) Τηλεκλειτοίο. Reg. 3, et Clarom. τηλε-

ἀλλ᾽ οὐ συνοίσει ὑμῖν πρὸς ἄνδρας τὰ τῶν ποιητῶν Β εἰδότας λέγειν· ἴσασι γὰρ τὴν ὑπ' αὐτῶν γελοιοτά- την περὶ θεῶν θεογονίαν (46) λεγομένην, ὡς ἔστιν ἡμῖν ἀπὸ τοῦ (47) κορυφαιοτάτου παρ' ὑμῖν καὶ πρώ του τῶν ποιητῶν Ὁμήρου μανθάνειν. Οὗτος γὰρ πρῶτον μὲν τὴν τῶν θεῶν γένεσιν ἐξ ὕδατος τὴν ἀρχὴν ἐσχηκέναι φησίν· οὕτω γὰρ γέγραφεν, Ωκεανόν τε θεῶν γένεσιν, καὶ μητέρα Τηθύν. Επειτα δὲ καὶ ἃ περὶ τοῦ πρώτου παρ' αὐτοῖς νομι ζομένου θεοῦ λέγει, ἂν καὶ πατέρα ονομάζει πολ λάκις ἀνδρῶν τε θεῶν τε, ἀναγκαῖον ὑπομνῆσαι· ἔφη γάρ, Ζεὺς ὅστ' ἀνθρώπων ταμίης πολέμοιο τέτυκται. Αὐτὸν τοίνυν οὐ πολέμου ταμίαν μόνον τῷ στρατεύ ματι, ἀλλὰ καὶ ἐπιορκίας (48) Τρωσὶ διὰ τῆς αὐ τοῦ θυγατρός αἴτιον γεγενῆσθαί φησι· καὶ τοῦτον ἐρῶντα, καὶ σχετλιάζοντα, καὶ ὀλοφυρόμενον, καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων θεῶν ἐπιβουλευόμενον "Ομηρος εἰσά- γει, καὶ ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ ἑαυτοῦ παιδὸς λέγοντα, "Ω μοι ἐγὼν, ὅτε μοι Σαρπηδόνα φίλτατον ἀνδρῶν Μοῖρ᾽ ὑπὸ Πατρόκλοιο Μενοιτιάδαο δαμῆναι ποτὲ δὲ ὑπὲρ τοῦ Εκτορος· "Ω πόποι, ή φίλον ἄνδρα διωκόμενον περὶ τεῖχος Οφθαλμοῖσιν ὁρῶμαι, ἐμὸν δ᾽ ὀλοφύρεται ἦτορ Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν κατὰ τῆς τοῦ Διὸς ἐπιβουλῆς λέγει, ἴσασιν οἱ ἐντυγχάνοντες τοῖς ἔπεσι τούτοις Οππότε μιν ξυνδῆσαι Ολύμπιοι ἤθελον ἄλλοι, "Ηρη τ' ἠδὲ Ποσειδάων καὶ Παλλάς Αθήνη. Καὶ εἰ μὴ τὸν, δν Βριάρεων καλέουσι θεοί, ὑπέδει σαν οἱ μάκαρες θεοί, ἐδέδετο ἂν ὑπ' αὐτῶν ὁ Ζεύς. Οσα δὲ καὶ περὶ τῆς ἐρωτικῆς τοῦ Διὸς ἀκολασίας Όμηρος λέγει, ἀναγκαῖον δι' αὐτῶν (49) ὑμᾶς ὑπου μνῆσαι ὧν εἴρηκε ῥητῶν. Ἔφη γὰρ αὐτὸν οὕτω (50) πρὸς τὴν "Ηραν λέγειν· Οὐ γὰρ πώποτέ μ' ὧδε θεᾶς ἔρος, οὐδὲ γυναικὸς θυμὸν ἐνὶ στήθεσσι περιπροχυθεὶς ἐδάμασσεν· Οὐδ' οπότ' ἠρασάμην Ιξιονίης αλόχοιο, Οὐδ' ὅτε περ Δανάης καλλισφύρου Ακρισιώνης, Οὐδ᾽ ὅτε Φοίνικος κούρης τηλεκλειτοῖο (54), Οὐδ' ὅτε περ Σεμέλης, οὐδ' Αλκμήνης ἐνὶ Θήβῃ, Οὐδ᾽ ὅτε Δήμητρος καλλιπλοκάμοιο ανάσσης, Οὐδ᾽ ὁπότε Λητοῦς ἐρικυδέος, οὐδέ σεν αὐτῆς. Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν ἐκ τῆς Ὁμήρου ποιήσεως ἔξεστι μανθάνειν, καὶ ὅσα ὑπὸ ἀνθρώπων πεπόνθασιν, ἀκόλουθόν ἐστιν ὑπομνῆσαι νυνί. "Αρεα Ξ, ν. 311. • Τ. ν. 294. • Π. ν. 433. • ν. 399. ἀπὸ τῶν τοῦ. ὑμᾶς ὑπομνῆσαι, δι' ὧν εἴρηκε ῥητῶν. κλητοίο. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS proderit apud eos qui in poetis versati sunt. Norunt A enim illorum perridiculam de deorum origine sen- tentiam, quemadmodum ex celeberrimo apud vos et principe poetarum Homero discere possumus. Primo enim ille generationem deorum ex aqua ini- tium habuisse dicit. Ita enim scribit: Oceanum deorum originem et matrem Tethyn. Deinde vero et quid de primo apud eos opinato dicat Deo, quem etiam sæpe patrem appellat ho- minumque deumque, necessarium est subjicere : inquit enim : Jupiter qui hominum dispensator belli est. Hunc sane non tantum copiis militaribus auctorem belli, sed Trojanis etiamn, per Gliam ejus, perjurii Causam fuisse dicit (45); eumdemque amantem et lamentantem et insidiis ab aliis diis appetitum Ho- merus inducit, et nunc de filio suo dicentem : Hei mihi, quod mihi Sarpedonem charissimum vi- [rorum Fatale est a Patroclo Menætiade interfici, nunc autem de Hectore: murum Proh malum, certe dilectum virum fugatum circa Oculis video : meum autem angitur cor. Quæ vero de aliorum deorum adversus Jovem insi- diis memoret, intelligunt qui versus hosce legunt : Quo tempore eum colligare cælites voluerunt cæleri, Junoque, et Neptunus, et Pallas Minerva. Ac nisi quem Briarea vocant dii, extimuissent bea- ta illa numina, vinctus ab eis fuisset Jupiter. Enin- vero quæ etiam de impotentibus Jovis amoribus Homerus canat, necesse est vobis, totidem illius verbis referendis, exponere. Sic enim illum ait cum Junone loqui: Non enim unquam mihi sic deæ amor, neque mu- [lieris Animum pectoribus circumfusus domuit: Neque quando captus ſui amore Ixioniæ uxoris, Neque quando Danaes formose Acrisii filiæ, Neque quando captus fui amore Phœnicis filiæ in- [clyti, Neque quando Semeles, neque Alcmenes in Thebis, Neque quando Cereris pulchricomæ reginæ, Nec quando Latonæ valde illustris, neque tui ipsius. Quæ porro de aliis. ibidem diis ex Homeri poe- mate cognoscere liceat, et quot et quanta ab ho- minibus pertulerint, consentaneum est nunc com- C D Iliad. Iliad. Iliad. Iliad. E, v. 525. exstitisse Trojanis, quia, cum Menelaum Paris ad certamen singulare provocasset, ac Trojanos inter et Græcos jurejurando interposito convenisset, ut uter vinceret, is Helenam haberet, Venus, quam pater reprimere debuisset, victum Paridem eripuit et Helenam simul abduxit, ut in libro tertio Iliadis narratur. R. St. * Iliad. X. v. 168. * Iliad. A, codicis. Male in editis ad marg. et alia manu. (45) Observat Perionius Jovem perjurii causam (46) Θεογονίαν. Θεολογίαν in quodam codice (47) Ἀπὸ τοῦ. Sic emendavimus ope Colbertini (48) Επιορκίας. Legitur πολιορκίας in Colbert. (49) Δι' αὐτῶν. Sic habet Reg. 3 : Αναγκαῖον (50) ούτω. Clarom. οὕτως. (51) Τηλεκλειτοίο. Reg. 3, et Clarom. τηλε-

ἀλλ᾽ οὐ συνοίσει ὑμῖν πρὸς ἄνδρας τὰ τῶν ποιητῶν Β εἰδότας λέγειν· ἴσασι γὰρ τὴν ὑπ' αὐτῶν γελοιοτά- την περὶ θεῶν θεογονίαν (46) λεγομένην, ὡς ἔστιν ἡμῖν ἀπὸ τοῦ (47) κορυφαιοτάτου παρ' ὑμῖν καὶ πρώ του τῶν ποιητῶν Ὁμήρου μανθάνειν. Οὗτος γὰρ πρῶτον μὲν τὴν τῶν θεῶν γένεσιν ἐξ ὕδατος τὴν ἀρχὴν ἐσχηκέναι φησίν· οὕτω γὰρ γέγραφεν, Ωκεανόν τε θεῶν γένεσιν, καὶ μητέρα Τηθύν. Επειτα δὲ καὶ ἃ περὶ τοῦ πρώτου παρ' αὐτοῖς νομι ζομένου θεοῦ λέγει, ἂν καὶ πατέρα ονομάζει πολ λάκις ἀνδρῶν τε θεῶν τε, ἀναγκαῖον ὑπομνῆσαι· ἔφη γάρ, Ζεὺς ὅστ' ἀνθρώπων ταμίης πολέμοιο τέτυκται. Αὐτὸν τοίνυν οὐ πολέμου ταμίαν μόνον τῷ στρατεύ ματι, ἀλλὰ καὶ ἐπιορκίας (48) Τρωσὶ διὰ τῆς αὐ τοῦ θυγατρός αἴτιον γεγενῆσθαί φησι· καὶ τοῦτον ἐρῶντα, καὶ σχετλιάζοντα, καὶ ὀλοφυρόμενον, καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων θεῶν ἐπιβουλευόμενον "Ομηρος εἰσά- γει, καὶ ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ ἑαυτοῦ παιδὸς λέγοντα, "Ω μοι ἐγὼν, ὅτε μοι Σαρπηδόνα φίλτατον ἀνδρῶν Μοῖρ᾽ ὑπὸ Πατρόκλοιο Μενοιτιάδαο δαμῆναι ποτὲ δὲ ὑπὲρ τοῦ Εκτορος· "Ω πόποι, ή φίλον ἄνδρα διωκόμενον περὶ τεῖχος Οφθαλμοῖσιν ὁρῶμαι, ἐμὸν δ᾽ ὀλοφύρεται ἦτορ Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν κατὰ τῆς τοῦ Διὸς ἐπιβουλῆς λέγει, ἴσασιν οἱ ἐντυγχάνοντες τοῖς ἔπεσι τούτοις Οππότε μιν ξυνδῆσαι Ολύμπιοι ἤθελον ἄλλοι, "Ηρη τ' ἠδὲ Ποσειδάων καὶ Παλλάς Αθήνη. Καὶ εἰ μὴ τὸν, δν Βριάρεων καλέουσι θεοί, ὑπέδει σαν οἱ μάκαρες θεοί, ἐδέδετο ἂν ὑπ' αὐτῶν ὁ Ζεύς. Οσα δὲ καὶ περὶ τῆς ἐρωτικῆς τοῦ Διὸς ἀκολασίας Όμηρος λέγει, ἀναγκαῖον δι' αὐτῶν (49) ὑμᾶς ὑπου μνῆσαι ὧν εἴρηκε ῥητῶν. Ἔφη γὰρ αὐτὸν οὕτω (50) πρὸς τὴν "Ηραν λέγειν· Οὐ γὰρ πώποτέ μ' ὧδε θεᾶς ἔρος, οὐδὲ γυναικὸς θυμὸν ἐνὶ στήθεσσι περιπροχυθεὶς ἐδάμασσεν· Οὐδ' οπότ' ἠρασάμην Ιξιονίης αλόχοιο, Οὐδ' ὅτε περ Δανάης καλλισφύρου Ακρισιώνης, Οὐδ᾽ ὅτε Φοίνικος κούρης τηλεκλειτοῖο (54), Οὐδ' ὅτε περ Σεμέλης, οὐδ' Αλκμήνης ἐνὶ Θήβῃ, Οὐδ᾽ ὅτε Δήμητρος καλλιπλοκάμοιο ανάσσης, Οὐδ᾽ ὁπότε Λητοῦς ἐρικυδέος, οὐδέ σεν αὐτῆς. Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν ἐκ τῆς Ὁμήρου ποιήσεως ἔξεστι μανθάνειν, καὶ ὅσα ὑπὸ ἀνθρώπων πεπόνθασιν, ἀκόλουθόν ἐστιν ὑπομνῆσαι νυνί. "Αρεα Ξ, ν. 311. • Τ. ν. 294. • Π. ν. 433. • ν. 399. ἀπὸ τῶν τοῦ. ὑμᾶς ὑπομνῆσαι, δι' ὧν εἴρηκε ῥητῶν. κλητοίο. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS proderit apud eos qui in poetis versati sunt. Norunt A enim illorum perridiculam de deorum origine sen- tentiam, quemadmodum ex celeberrimo apud vos et principe poetarum Homero discere possumus. Primo enim ille generationem deorum ex aqua ini- tium habuisse dicit. Ita enim scribit: Oceanum deorum originem et matrem Tethyn. Deinde vero et quid de primo apud eos opinato dicat Deo, quem etiam sæpe patrem appellat ho- minumque deumque, necessarium est subjicere : inquit enim : Jupiter qui hominum dispensator belli est. Hunc sane non tantum copiis militaribus auctorem belli, sed Trojanis etiamn, per Gliam ejus, perjurii Causam fuisse dicit (45); eumdemque amantem et lamentantem et insidiis ab aliis diis appetitum Ho- merus inducit, et nunc de filio suo dicentem : Hei mihi, quod mihi Sarpedonem charissimum vi- [rorum Fatale est a Patroclo Menætiade interfici, nunc autem de Hectore: murum Proh malum, certe dilectum virum fugatum circa Oculis video : meum autem angitur cor. Quæ vero de aliorum deorum adversus Jovem insi- diis memoret, intelligunt qui versus hosce legunt : Quo tempore eum colligare cælites voluerunt cæleri, Junoque, et Neptunus, et Pallas Minerva. Ac nisi quem Briarea vocant dii, extimuissent bea- ta illa numina, vinctus ab eis fuisset Jupiter. Enin- vero quæ etiam de impotentibus Jovis amoribus Homerus canat, necesse est vobis, totidem illius verbis referendis, exponere. Sic enim illum ait cum Junone loqui: Non enim unquam mihi sic deæ amor, neque mu- [lieris Animum pectoribus circumfusus domuit: Neque quando captus ſui amore Ixioniæ uxoris, Neque quando Danaes formose Acrisii filiæ, Neque quando captus fui amore Phœnicis filiæ in- [clyti, Neque quando Semeles, neque Alcmenes in Thebis, Neque quando Cereris pulchricomæ reginæ, Nec quando Latonæ valde illustris, neque tui ipsius. Quæ porro de aliis. ibidem diis ex Homeri poe- mate cognoscere liceat, et quot et quanta ab ho- minibus pertulerint, consentaneum est nunc com- C D Iliad. Iliad. Iliad. Iliad. E, v. 525. exstitisse Trojanis, quia, cum Menelaum Paris ad certamen singulare provocasset, ac Trojanos inter et Græcos jurejurando interposito convenisset, ut uter vinceret, is Helenam haberet, Venus, quam pater reprimere debuisset, victum Paridem eripuit et Helenam simul abduxit, ut in libro tertio Iliadis narratur. R. St. * Iliad. X. v. 168. * Iliad. A, codicis. Male in editis ad marg. et alia manu. (45) Observat Perionius Jovem perjurii causam (46) Θεογονίαν. Θεολογίαν in quodam codice (47) Ἀπὸ τοῦ. Sic emendavimus ope Colbertini (48) Επιορκίας. Legitur πολιορκίας in Colbert. (49) Δι' αὐτῶν. Sic habet Reg. 3 : Αναγκαῖον (50) ούτω. Clarom. οὕτως. (51) Τηλεκλειτοίο. Reg. 3, et Clarom. τηλε-

ἀλλ᾽ οὐ συνοίσει ὑμῖν πρὸς ἄνδρας τὰ τῶν ποιητῶν Β εἰδότας λέγειν· ἴσασι γὰρ τὴν ὑπ' αὐτῶν γελοιοτά- την περὶ θεῶν θεογονίαν (46) λεγομένην, ὡς ἔστιν ἡμῖν ἀπὸ τοῦ (47) κορυφαιοτάτου παρ' ὑμῖν καὶ πρώ του τῶν ποιητῶν Ὁμήρου μανθάνειν. Οὗτος γὰρ πρῶτον μὲν τὴν τῶν θεῶν γένεσιν ἐξ ὕδατος τὴν ἀρχὴν ἐσχηκέναι φησίν· οὕτω γὰρ γέγραφεν, Ωκεανόν τε θεῶν γένεσιν, καὶ μητέρα Τηθύν. Επειτα δὲ καὶ ἃ περὶ τοῦ πρώτου παρ' αὐτοῖς νομι ζομένου θεοῦ λέγει, ἂν καὶ πατέρα ονομάζει πολ λάκις ἀνδρῶν τε θεῶν τε, ἀναγκαῖον ὑπομνῆσαι· ἔφη γάρ, Ζεὺς ὅστ' ἀνθρώπων ταμίης πολέμοιο τέτυκται. Αὐτὸν τοίνυν οὐ πολέμου ταμίαν μόνον τῷ στρατεύ ματι, ἀλλὰ καὶ ἐπιορκίας (48) Τρωσὶ διὰ τῆς αὐ τοῦ θυγατρός αἴτιον γεγενῆσθαί φησι· καὶ τοῦτον ἐρῶντα, καὶ σχετλιάζοντα, καὶ ὀλοφυρόμενον, καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων θεῶν ἐπιβουλευόμενον "Ομηρος εἰσά- γει, καὶ ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ ἑαυτοῦ παιδὸς λέγοντα, "Ω μοι ἐγὼν, ὅτε μοι Σαρπηδόνα φίλτατον ἀνδρῶν Μοῖρ᾽ ὑπὸ Πατρόκλοιο Μενοιτιάδαο δαμῆναι ποτὲ δὲ ὑπὲρ τοῦ Εκτορος· "Ω πόποι, ή φίλον ἄνδρα διωκόμενον περὶ τεῖχος Οφθαλμοῖσιν ὁρῶμαι, ἐμὸν δ᾽ ὀλοφύρεται ἦτορ Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν κατὰ τῆς τοῦ Διὸς ἐπιβουλῆς λέγει, ἴσασιν οἱ ἐντυγχάνοντες τοῖς ἔπεσι τούτοις Οππότε μιν ξυνδῆσαι Ολύμπιοι ἤθελον ἄλλοι, "Ηρη τ' ἠδὲ Ποσειδάων καὶ Παλλάς Αθήνη. Καὶ εἰ μὴ τὸν, δν Βριάρεων καλέουσι θεοί, ὑπέδει σαν οἱ μάκαρες θεοί, ἐδέδετο ἂν ὑπ' αὐτῶν ὁ Ζεύς. Οσα δὲ καὶ περὶ τῆς ἐρωτικῆς τοῦ Διὸς ἀκολασίας Όμηρος λέγει, ἀναγκαῖον δι' αὐτῶν (49) ὑμᾶς ὑπου μνῆσαι ὧν εἴρηκε ῥητῶν. Ἔφη γὰρ αὐτὸν οὕτω (50) πρὸς τὴν "Ηραν λέγειν· Οὐ γὰρ πώποτέ μ' ὧδε θεᾶς ἔρος, οὐδὲ γυναικὸς θυμὸν ἐνὶ στήθεσσι περιπροχυθεὶς ἐδάμασσεν· Οὐδ' οπότ' ἠρασάμην Ιξιονίης αλόχοιο, Οὐδ' ὅτε περ Δανάης καλλισφύρου Ακρισιώνης, Οὐδ᾽ ὅτε Φοίνικος κούρης τηλεκλειτοῖο (54), Οὐδ' ὅτε περ Σεμέλης, οὐδ' Αλκμήνης ἐνὶ Θήβῃ, Οὐδ᾽ ὅτε Δήμητρος καλλιπλοκάμοιο ανάσσης, Οὐδ᾽ ὁπότε Λητοῦς ἐρικυδέος, οὐδέ σεν αὐτῆς. Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν ἐκ τῆς Ὁμήρου ποιήσεως ἔξεστι μανθάνειν, καὶ ὅσα ὑπὸ ἀνθρώπων πεπόνθασιν, ἀκόλουθόν ἐστιν ὑπομνῆσαι νυνί. "Αρεα Ξ, ν. 311. • Τ. ν. 294. • Π. ν. 433. • ν. 399. ἀπὸ τῶν τοῦ. ὑμᾶς ὑπομνῆσαι, δι' ὧν εἴρηκε ῥητῶν. κλητοίο. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS proderit apud eos qui in poetis versati sunt. Norunt A enim illorum perridiculam de deorum origine sen- tentiam, quemadmodum ex celeberrimo apud vos et principe poetarum Homero discere possumus. Primo enim ille generationem deorum ex aqua ini- tium habuisse dicit. Ita enim scribit: Oceanum deorum originem et matrem Tethyn. Deinde vero et quid de primo apud eos opinato dicat Deo, quem etiam sæpe patrem appellat ho- minumque deumque, necessarium est subjicere : inquit enim : Jupiter qui hominum dispensator belli est. Hunc sane non tantum copiis militaribus auctorem belli, sed Trojanis etiamn, per Gliam ejus, perjurii Causam fuisse dicit (45); eumdemque amantem et lamentantem et insidiis ab aliis diis appetitum Ho- merus inducit, et nunc de filio suo dicentem : Hei mihi, quod mihi Sarpedonem charissimum vi- [rorum Fatale est a Patroclo Menætiade interfici, nunc autem de Hectore: murum Proh malum, certe dilectum virum fugatum circa Oculis video : meum autem angitur cor. Quæ vero de aliorum deorum adversus Jovem insi- diis memoret, intelligunt qui versus hosce legunt : Quo tempore eum colligare cælites voluerunt cæleri, Junoque, et Neptunus, et Pallas Minerva. Ac nisi quem Briarea vocant dii, extimuissent bea- ta illa numina, vinctus ab eis fuisset Jupiter. Enin- vero quæ etiam de impotentibus Jovis amoribus Homerus canat, necesse est vobis, totidem illius verbis referendis, exponere. Sic enim illum ait cum Junone loqui: Non enim unquam mihi sic deæ amor, neque mu- [lieris Animum pectoribus circumfusus domuit: Neque quando captus ſui amore Ixioniæ uxoris, Neque quando Danaes formose Acrisii filiæ, Neque quando captus fui amore Phœnicis filiæ in- [clyti, Neque quando Semeles, neque Alcmenes in Thebis, Neque quando Cereris pulchricomæ reginæ, Nec quando Latonæ valde illustris, neque tui ipsius. Quæ porro de aliis. ibidem diis ex Homeri poe- mate cognoscere liceat, et quot et quanta ab ho- minibus pertulerint, consentaneum est nunc com- C D Iliad. Iliad. Iliad. Iliad. E, v. 525. exstitisse Trojanis, quia, cum Menelaum Paris ad certamen singulare provocasset, ac Trojanos inter et Græcos jurejurando interposito convenisset, ut uter vinceret, is Helenam haberet, Venus, quam pater reprimere debuisset, victum Paridem eripuit et Helenam simul abduxit, ut in libro tertio Iliadis narratur. R. St. * Iliad. X. v. 168. * Iliad. A, codicis. Male in editis ad marg. et alia manu. (45) Observat Perionius Jovem perjurii causam (46) Θεογονίαν. Θεολογίαν in quodam codice (47) Ἀπὸ τοῦ. Sic emendavimus ope Colbertini (48) Επιορκίας. Legitur πολιορκίας in Colbert. (49) Δι' αὐτῶν. Sic habet Reg. 3 : Αναγκαῖον (50) ούτω. Clarom. οὕτως. (51) Τηλεκλειτοίο. Reg. 3, et Clarom. τηλε-

ἀλλ᾽ οὐ συνοίσει ὑμῖν πρὸς ἄνδρας τὰ τῶν ποιητῶν Β εἰδότας λέγειν· ἴσασι γὰρ τὴν ὑπ' αὐτῶν γελοιοτά- την περὶ θεῶν θεογονίαν (46) λεγομένην, ὡς ἔστιν ἡμῖν ἀπὸ τοῦ (47) κορυφαιοτάτου παρ' ὑμῖν καὶ πρώ του τῶν ποιητῶν Ὁμήρου μανθάνειν. Οὗτος γὰρ πρῶτον μὲν τὴν τῶν θεῶν γένεσιν ἐξ ὕδατος τὴν ἀρχὴν ἐσχηκέναι φησίν· οὕτω γὰρ γέγραφεν, Ωκεανόν τε θεῶν γένεσιν, καὶ μητέρα Τηθύν. Επειτα δὲ καὶ ἃ περὶ τοῦ πρώτου παρ' αὐτοῖς νομι ζομένου θεοῦ λέγει, ἂν καὶ πατέρα ονομάζει πολ λάκις ἀνδρῶν τε θεῶν τε, ἀναγκαῖον ὑπομνῆσαι· ἔφη γάρ, Ζεὺς ὅστ' ἀνθρώπων ταμίης πολέμοιο τέτυκται. Αὐτὸν τοίνυν οὐ πολέμου ταμίαν μόνον τῷ στρατεύ ματι, ἀλλὰ καὶ ἐπιορκίας (48) Τρωσὶ διὰ τῆς αὐ τοῦ θυγατρός αἴτιον γεγενῆσθαί φησι· καὶ τοῦτον ἐρῶντα, καὶ σχετλιάζοντα, καὶ ὀλοφυρόμενον, καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων θεῶν ἐπιβουλευόμενον "Ομηρος εἰσά- γει, καὶ ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ ἑαυτοῦ παιδὸς λέγοντα, "Ω μοι ἐγὼν, ὅτε μοι Σαρπηδόνα φίλτατον ἀνδρῶν Μοῖρ᾽ ὑπὸ Πατρόκλοιο Μενοιτιάδαο δαμῆναι ποτὲ δὲ ὑπὲρ τοῦ Εκτορος· "Ω πόποι, ή φίλον ἄνδρα διωκόμενον περὶ τεῖχος Οφθαλμοῖσιν ὁρῶμαι, ἐμὸν δ᾽ ὀλοφύρεται ἦτορ Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν κατὰ τῆς τοῦ Διὸς ἐπιβουλῆς λέγει, ἴσασιν οἱ ἐντυγχάνοντες τοῖς ἔπεσι τούτοις Οππότε μιν ξυνδῆσαι Ολύμπιοι ἤθελον ἄλλοι, "Ηρη τ' ἠδὲ Ποσειδάων καὶ Παλλάς Αθήνη. Καὶ εἰ μὴ τὸν, δν Βριάρεων καλέουσι θεοί, ὑπέδει σαν οἱ μάκαρες θεοί, ἐδέδετο ἂν ὑπ' αὐτῶν ὁ Ζεύς. Οσα δὲ καὶ περὶ τῆς ἐρωτικῆς τοῦ Διὸς ἀκολασίας Όμηρος λέγει, ἀναγκαῖον δι' αὐτῶν (49) ὑμᾶς ὑπου μνῆσαι ὧν εἴρηκε ῥητῶν. Ἔφη γὰρ αὐτὸν οὕτω (50) πρὸς τὴν "Ηραν λέγειν· Οὐ γὰρ πώποτέ μ' ὧδε θεᾶς ἔρος, οὐδὲ γυναικὸς θυμὸν ἐνὶ στήθεσσι περιπροχυθεὶς ἐδάμασσεν· Οὐδ' οπότ' ἠρασάμην Ιξιονίης αλόχοιο, Οὐδ' ὅτε περ Δανάης καλλισφύρου Ακρισιώνης, Οὐδ᾽ ὅτε Φοίνικος κούρης τηλεκλειτοῖο (54), Οὐδ' ὅτε περ Σεμέλης, οὐδ' Αλκμήνης ἐνὶ Θήβῃ, Οὐδ᾽ ὅτε Δήμητρος καλλιπλοκάμοιο ανάσσης, Οὐδ᾽ ὁπότε Λητοῦς ἐρικυδέος, οὐδέ σεν αὐτῆς. Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν ἐκ τῆς Ὁμήρου ποιήσεως ἔξεστι μανθάνειν, καὶ ὅσα ὑπὸ ἀνθρώπων πεπόνθασιν, ἀκόλουθόν ἐστιν ὑπομνῆσαι νυνί. "Αρεα Ξ, ν. 311. • Τ. ν. 294. • Π. ν. 433. • ν. 399. ἀπὸ τῶν τοῦ. ὑμᾶς ὑπομνῆσαι, δι' ὧν εἴρηκε ῥητῶν. κλητοίο. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS proderit apud eos qui in poetis versati sunt. Norunt A enim illorum perridiculam de deorum origine sen- tentiam, quemadmodum ex celeberrimo apud vos et principe poetarum Homero discere possumus. Primo enim ille generationem deorum ex aqua ini- tium habuisse dicit. Ita enim scribit: Oceanum deorum originem et matrem Tethyn. Deinde vero et quid de primo apud eos opinato dicat Deo, quem etiam sæpe patrem appellat ho- minumque deumque, necessarium est subjicere : inquit enim : Jupiter qui hominum dispensator belli est. Hunc sane non tantum copiis militaribus auctorem belli, sed Trojanis etiamn, per Gliam ejus, perjurii Causam fuisse dicit (45); eumdemque amantem et lamentantem et insidiis ab aliis diis appetitum Ho- merus inducit, et nunc de filio suo dicentem : Hei mihi, quod mihi Sarpedonem charissimum vi- [rorum Fatale est a Patroclo Menætiade interfici, nunc autem de Hectore: murum Proh malum, certe dilectum virum fugatum circa Oculis video : meum autem angitur cor. Quæ vero de aliorum deorum adversus Jovem insi- diis memoret, intelligunt qui versus hosce legunt : Quo tempore eum colligare cælites voluerunt cæleri, Junoque, et Neptunus, et Pallas Minerva. Ac nisi quem Briarea vocant dii, extimuissent bea- ta illa numina, vinctus ab eis fuisset Jupiter. Enin- vero quæ etiam de impotentibus Jovis amoribus Homerus canat, necesse est vobis, totidem illius verbis referendis, exponere. Sic enim illum ait cum Junone loqui: Non enim unquam mihi sic deæ amor, neque mu- [lieris Animum pectoribus circumfusus domuit: Neque quando captus ſui amore Ixioniæ uxoris, Neque quando Danaes formose Acrisii filiæ, Neque quando captus fui amore Phœnicis filiæ in- [clyti, Neque quando Semeles, neque Alcmenes in Thebis, Neque quando Cereris pulchricomæ reginæ, Nec quando Latonæ valde illustris, neque tui ipsius. Quæ porro de aliis. ibidem diis ex Homeri poe- mate cognoscere liceat, et quot et quanta ab ho- minibus pertulerint, consentaneum est nunc com- C D Iliad. Iliad. Iliad. Iliad. E, v. 525. exstitisse Trojanis, quia, cum Menelaum Paris ad certamen singulare provocasset, ac Trojanos inter et Græcos jurejurando interposito convenisset, ut uter vinceret, is Helenam haberet, Venus, quam pater reprimere debuisset, victum Paridem eripuit et Helenam simul abduxit, ut in libro tertio Iliadis narratur. R. St. * Iliad. X. v. 168. * Iliad. A, codicis. Male in editis ad marg. et alia manu. (45) Observat Perionius Jovem perjurii causam (46) Θεογονίαν. Θεολογίαν in quodam codice (47) Ἀπὸ τοῦ. Sic emendavimus ope Colbertini (48) Επιορκίας. Legitur πολιορκίας in Colbert. (49) Δι' αὐτῶν. Sic habet Reg. 3 : Αναγκαῖον (50) ούτω. Clarom. οὕτως. (51) Τηλεκλειτοίο. Reg. 3, et Clarom. τηλε-

ἀλλ᾽ οὐ συνοίσει ὑμῖν πρὸς ἄνδρας τὰ τῶν ποιητῶν Β εἰδότας λέγειν· ἴσασι γὰρ τὴν ὑπ' αὐτῶν γελοιοτά- την περὶ θεῶν θεογονίαν (46) λεγομένην, ὡς ἔστιν ἡμῖν ἀπὸ τοῦ (47) κορυφαιοτάτου παρ' ὑμῖν καὶ πρώ του τῶν ποιητῶν Ὁμήρου μανθάνειν. Οὗτος γὰρ πρῶτον μὲν τὴν τῶν θεῶν γένεσιν ἐξ ὕδατος τὴν ἀρχὴν ἐσχηκέναι φησίν· οὕτω γὰρ γέγραφεν, Ωκεανόν τε θεῶν γένεσιν, καὶ μητέρα Τηθύν. Επειτα δὲ καὶ ἃ περὶ τοῦ πρώτου παρ' αὐτοῖς νομι ζομένου θεοῦ λέγει, ἂν καὶ πατέρα ονομάζει πολ λάκις ἀνδρῶν τε θεῶν τε, ἀναγκαῖον ὑπομνῆσαι· ἔφη γάρ, Ζεὺς ὅστ' ἀνθρώπων ταμίης πολέμοιο τέτυκται. Αὐτὸν τοίνυν οὐ πολέμου ταμίαν μόνον τῷ στρατεύ ματι, ἀλλὰ καὶ ἐπιορκίας (48) Τρωσὶ διὰ τῆς αὐ τοῦ θυγατρός αἴτιον γεγενῆσθαί φησι· καὶ τοῦτον ἐρῶντα, καὶ σχετλιάζοντα, καὶ ὀλοφυρόμενον, καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων θεῶν ἐπιβουλευόμενον "Ομηρος εἰσά- γει, καὶ ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ ἑαυτοῦ παιδὸς λέγοντα, "Ω μοι ἐγὼν, ὅτε μοι Σαρπηδόνα φίλτατον ἀνδρῶν Μοῖρ᾽ ὑπὸ Πατρόκλοιο Μενοιτιάδαο δαμῆναι ποτὲ δὲ ὑπὲρ τοῦ Εκτορος· "Ω πόποι, ή φίλον ἄνδρα διωκόμενον περὶ τεῖχος Οφθαλμοῖσιν ὁρῶμαι, ἐμὸν δ᾽ ὀλοφύρεται ἦτορ Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν κατὰ τῆς τοῦ Διὸς ἐπιβουλῆς λέγει, ἴσασιν οἱ ἐντυγχάνοντες τοῖς ἔπεσι τούτοις Οππότε μιν ξυνδῆσαι Ολύμπιοι ἤθελον ἄλλοι, "Ηρη τ' ἠδὲ Ποσειδάων καὶ Παλλάς Αθήνη. Καὶ εἰ μὴ τὸν, δν Βριάρεων καλέουσι θεοί, ὑπέδει σαν οἱ μάκαρες θεοί, ἐδέδετο ἂν ὑπ' αὐτῶν ὁ Ζεύς. Οσα δὲ καὶ περὶ τῆς ἐρωτικῆς τοῦ Διὸς ἀκολασίας Όμηρος λέγει, ἀναγκαῖον δι' αὐτῶν (49) ὑμᾶς ὑπου μνῆσαι ὧν εἴρηκε ῥητῶν. Ἔφη γὰρ αὐτὸν οὕτω (50) πρὸς τὴν "Ηραν λέγειν· Οὐ γὰρ πώποτέ μ' ὧδε θεᾶς ἔρος, οὐδὲ γυναικὸς θυμὸν ἐνὶ στήθεσσι περιπροχυθεὶς ἐδάμασσεν· Οὐδ' οπότ' ἠρασάμην Ιξιονίης αλόχοιο, Οὐδ' ὅτε περ Δανάης καλλισφύρου Ακρισιώνης, Οὐδ᾽ ὅτε Φοίνικος κούρης τηλεκλειτοῖο (54), Οὐδ' ὅτε περ Σεμέλης, οὐδ' Αλκμήνης ἐνὶ Θήβῃ, Οὐδ᾽ ὅτε Δήμητρος καλλιπλοκάμοιο ανάσσης, Οὐδ᾽ ὁπότε Λητοῦς ἐρικυδέος, οὐδέ σεν αὐτῆς. Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν ἐκ τῆς Ὁμήρου ποιήσεως ἔξεστι μανθάνειν, καὶ ὅσα ὑπὸ ἀνθρώπων πεπόνθασιν, ἀκόλουθόν ἐστιν ὑπομνῆσαι νυνί. "Αρεα Ξ, ν. 311. • Τ. ν. 294. • Π. ν. 433. • ν. 399. ἀπὸ τῶν τοῦ. ὑμᾶς ὑπομνῆσαι, δι' ὧν εἴρηκε ῥητῶν. κλητοίο. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS proderit apud eos qui in poetis versati sunt. Norunt A enim illorum perridiculam de deorum origine sen- tentiam, quemadmodum ex celeberrimo apud vos et principe poetarum Homero discere possumus. Primo enim ille generationem deorum ex aqua ini- tium habuisse dicit. Ita enim scribit: Oceanum deorum originem et matrem Tethyn. Deinde vero et quid de primo apud eos opinato dicat Deo, quem etiam sæpe patrem appellat ho- minumque deumque, necessarium est subjicere : inquit enim : Jupiter qui hominum dispensator belli est. Hunc sane non tantum copiis militaribus auctorem belli, sed Trojanis etiamn, per Gliam ejus, perjurii Causam fuisse dicit (45); eumdemque amantem et lamentantem et insidiis ab aliis diis appetitum Ho- merus inducit, et nunc de filio suo dicentem : Hei mihi, quod mihi Sarpedonem charissimum vi- [rorum Fatale est a Patroclo Menætiade interfici, nunc autem de Hectore: murum Proh malum, certe dilectum virum fugatum circa Oculis video : meum autem angitur cor. Quæ vero de aliorum deorum adversus Jovem insi- diis memoret, intelligunt qui versus hosce legunt : Quo tempore eum colligare cælites voluerunt cæleri, Junoque, et Neptunus, et Pallas Minerva. Ac nisi quem Briarea vocant dii, extimuissent bea- ta illa numina, vinctus ab eis fuisset Jupiter. Enin- vero quæ etiam de impotentibus Jovis amoribus Homerus canat, necesse est vobis, totidem illius verbis referendis, exponere. Sic enim illum ait cum Junone loqui: Non enim unquam mihi sic deæ amor, neque mu- [lieris Animum pectoribus circumfusus domuit: Neque quando captus ſui amore Ixioniæ uxoris, Neque quando Danaes formose Acrisii filiæ, Neque quando captus fui amore Phœnicis filiæ in- [clyti, Neque quando Semeles, neque Alcmenes in Thebis, Neque quando Cereris pulchricomæ reginæ, Nec quando Latonæ valde illustris, neque tui ipsius. Quæ porro de aliis. ibidem diis ex Homeri poe- mate cognoscere liceat, et quot et quanta ab ho- minibus pertulerint, consentaneum est nunc com- C D Iliad. Iliad. Iliad. Iliad. E, v. 525. exstitisse Trojanis, quia, cum Menelaum Paris ad certamen singulare provocasset, ac Trojanos inter et Græcos jurejurando interposito convenisset, ut uter vinceret, is Helenam haberet, Venus, quam pater reprimere debuisset, victum Paridem eripuit et Helenam simul abduxit, ut in libro tertio Iliadis narratur. R. St. * Iliad. X. v. 168. * Iliad. A, codicis. Male in editis ad marg. et alia manu. (45) Observat Perionius Jovem perjurii causam (46) Θεογονίαν. Θεολογίαν in quodam codice (47) Ἀπὸ τοῦ. Sic emendavimus ope Colbertini (48) Επιορκίας. Legitur πολιορκίας in Colbert. (49) Δι' αὐτῶν. Sic habet Reg. 3 : Αναγκαῖον (50) ούτω. Clarom. οὕτως. (51) Τηλεκλειτοίο. Reg. 3, et Clarom. τηλε-

ἀλλ᾽ οὐ συνοίσει ὑμῖν πρὸς ἄνδρας τὰ τῶν ποιητῶν Β εἰδότας λέγειν· ἴσασι γὰρ τὴν ὑπ' αὐτῶν γελοιοτά- την περὶ θεῶν θεογονίαν (46) λεγομένην, ὡς ἔστιν ἡμῖν ἀπὸ τοῦ (47) κορυφαιοτάτου παρ' ὑμῖν καὶ πρώ του τῶν ποιητῶν Ὁμήρου μανθάνειν. Οὗτος γὰρ πρῶτον μὲν τὴν τῶν θεῶν γένεσιν ἐξ ὕδατος τὴν ἀρχὴν ἐσχηκέναι φησίν· οὕτω γὰρ γέγραφεν, Ωκεανόν τε θεῶν γένεσιν, καὶ μητέρα Τηθύν. Επειτα δὲ καὶ ἃ περὶ τοῦ πρώτου παρ' αὐτοῖς νομι ζομένου θεοῦ λέγει, ἂν καὶ πατέρα ονομάζει πολ λάκις ἀνδρῶν τε θεῶν τε, ἀναγκαῖον ὑπομνῆσαι· ἔφη γάρ, Ζεὺς ὅστ' ἀνθρώπων ταμίης πολέμοιο τέτυκται. Αὐτὸν τοίνυν οὐ πολέμου ταμίαν μόνον τῷ στρατεύ ματι, ἀλλὰ καὶ ἐπιορκίας (48) Τρωσὶ διὰ τῆς αὐ τοῦ θυγατρός αἴτιον γεγενῆσθαί φησι· καὶ τοῦτον ἐρῶντα, καὶ σχετλιάζοντα, καὶ ὀλοφυρόμενον, καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων θεῶν ἐπιβουλευόμενον "Ομηρος εἰσά- γει, καὶ ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ ἑαυτοῦ παιδὸς λέγοντα, "Ω μοι ἐγὼν, ὅτε μοι Σαρπηδόνα φίλτατον ἀνδρῶν Μοῖρ᾽ ὑπὸ Πατρόκλοιο Μενοιτιάδαο δαμῆναι ποτὲ δὲ ὑπὲρ τοῦ Εκτορος· "Ω πόποι, ή φίλον ἄνδρα διωκόμενον περὶ τεῖχος Οφθαλμοῖσιν ὁρῶμαι, ἐμὸν δ᾽ ὀλοφύρεται ἦτορ Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν κατὰ τῆς τοῦ Διὸς ἐπιβουλῆς λέγει, ἴσασιν οἱ ἐντυγχάνοντες τοῖς ἔπεσι τούτοις Οππότε μιν ξυνδῆσαι Ολύμπιοι ἤθελον ἄλλοι, "Ηρη τ' ἠδὲ Ποσειδάων καὶ Παλλάς Αθήνη. Καὶ εἰ μὴ τὸν, δν Βριάρεων καλέουσι θεοί, ὑπέδει σαν οἱ μάκαρες θεοί, ἐδέδετο ἂν ὑπ' αὐτῶν ὁ Ζεύς. Οσα δὲ καὶ περὶ τῆς ἐρωτικῆς τοῦ Διὸς ἀκολασίας Όμηρος λέγει, ἀναγκαῖον δι' αὐτῶν (49) ὑμᾶς ὑπου μνῆσαι ὧν εἴρηκε ῥητῶν. Ἔφη γὰρ αὐτὸν οὕτω (50) πρὸς τὴν "Ηραν λέγειν· Οὐ γὰρ πώποτέ μ' ὧδε θεᾶς ἔρος, οὐδὲ γυναικὸς θυμὸν ἐνὶ στήθεσσι περιπροχυθεὶς ἐδάμασσεν· Οὐδ' οπότ' ἠρασάμην Ιξιονίης αλόχοιο, Οὐδ' ὅτε περ Δανάης καλλισφύρου Ακρισιώνης, Οὐδ᾽ ὅτε Φοίνικος κούρης τηλεκλειτοῖο (54), Οὐδ' ὅτε περ Σεμέλης, οὐδ' Αλκμήνης ἐνὶ Θήβῃ, Οὐδ᾽ ὅτε Δήμητρος καλλιπλοκάμοιο ανάσσης, Οὐδ᾽ ὁπότε Λητοῦς ἐρικυδέος, οὐδέ σεν αὐτῆς. Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν ἐκ τῆς Ὁμήρου ποιήσεως ἔξεστι μανθάνειν, καὶ ὅσα ὑπὸ ἀνθρώπων πεπόνθασιν, ἀκόλουθόν ἐστιν ὑπομνῆσαι νυνί. "Αρεα Ξ, ν. 311. • Τ. ν. 294. • Π. ν. 433. • ν. 399. ἀπὸ τῶν τοῦ. ὑμᾶς ὑπομνῆσαι, δι' ὧν εἴρηκε ῥητῶν. κλητοίο. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS proderit apud eos qui in poetis versati sunt. Norunt A enim illorum perridiculam de deorum origine sen- tentiam, quemadmodum ex celeberrimo apud vos et principe poetarum Homero discere possumus. Primo enim ille generationem deorum ex aqua ini- tium habuisse dicit. Ita enim scribit: Oceanum deorum originem et matrem Tethyn. Deinde vero et quid de primo apud eos opinato dicat Deo, quem etiam sæpe patrem appellat ho- minumque deumque, necessarium est subjicere : inquit enim : Jupiter qui hominum dispensator belli est. Hunc sane non tantum copiis militaribus auctorem belli, sed Trojanis etiamn, per Gliam ejus, perjurii Causam fuisse dicit (45); eumdemque amantem et lamentantem et insidiis ab aliis diis appetitum Ho- merus inducit, et nunc de filio suo dicentem : Hei mihi, quod mihi Sarpedonem charissimum vi- [rorum Fatale est a Patroclo Menætiade interfici, nunc autem de Hectore: murum Proh malum, certe dilectum virum fugatum circa Oculis video : meum autem angitur cor. Quæ vero de aliorum deorum adversus Jovem insi- diis memoret, intelligunt qui versus hosce legunt : Quo tempore eum colligare cælites voluerunt cæleri, Junoque, et Neptunus, et Pallas Minerva. Ac nisi quem Briarea vocant dii, extimuissent bea- ta illa numina, vinctus ab eis fuisset Jupiter. Enin- vero quæ etiam de impotentibus Jovis amoribus Homerus canat, necesse est vobis, totidem illius verbis referendis, exponere. Sic enim illum ait cum Junone loqui: Non enim unquam mihi sic deæ amor, neque mu- [lieris Animum pectoribus circumfusus domuit: Neque quando captus ſui amore Ixioniæ uxoris, Neque quando Danaes formose Acrisii filiæ, Neque quando captus fui amore Phœnicis filiæ in- [clyti, Neque quando Semeles, neque Alcmenes in Thebis, Neque quando Cereris pulchricomæ reginæ, Nec quando Latonæ valde illustris, neque tui ipsius. Quæ porro de aliis. ibidem diis ex Homeri poe- mate cognoscere liceat, et quot et quanta ab ho- minibus pertulerint, consentaneum est nunc com- C D Iliad. Iliad. Iliad. Iliad. E, v. 525. exstitisse Trojanis, quia, cum Menelaum Paris ad certamen singulare provocasset, ac Trojanos inter et Græcos jurejurando interposito convenisset, ut uter vinceret, is Helenam haberet, Venus, quam pater reprimere debuisset, victum Paridem eripuit et Helenam simul abduxit, ut in libro tertio Iliadis narratur. R. St. * Iliad. X. v. 168. * Iliad. A, codicis. Male in editis ad marg. et alia manu. (45) Observat Perionius Jovem perjurii causam (46) Θεογονίαν. Θεολογίαν in quodam codice (47) Ἀπὸ τοῦ. Sic emendavimus ope Colbertini (48) Επιορκίας. Legitur πολιορκίας in Colbert. (49) Δι' αὐτῶν. Sic habet Reg. 3 : Αναγκαῖον (50) ούτω. Clarom. οὕτως. (51) Τηλεκλειτοίο. Reg. 3, et Clarom. τηλε-

ἀλλ᾽ οὐ συνοίσει ὑμῖν πρὸς ἄνδρας τὰ τῶν ποιητῶν Β εἰδότας λέγειν· ἴσασι γὰρ τὴν ὑπ' αὐτῶν γελοιοτά- την περὶ θεῶν θεογονίαν (46) λεγομένην, ὡς ἔστιν ἡμῖν ἀπὸ τοῦ (47) κορυφαιοτάτου παρ' ὑμῖν καὶ πρώ του τῶν ποιητῶν Ὁμήρου μανθάνειν. Οὗτος γὰρ πρῶτον μὲν τὴν τῶν θεῶν γένεσιν ἐξ ὕδατος τὴν ἀρχὴν ἐσχηκέναι φησίν· οὕτω γὰρ γέγραφεν, Ωκεανόν τε θεῶν γένεσιν, καὶ μητέρα Τηθύν. Επειτα δὲ καὶ ἃ περὶ τοῦ πρώτου παρ' αὐτοῖς νομι ζομένου θεοῦ λέγει, ἂν καὶ πατέρα ονομάζει πολ λάκις ἀνδρῶν τε θεῶν τε, ἀναγκαῖον ὑπομνῆσαι· ἔφη γάρ, Ζεὺς ὅστ' ἀνθρώπων ταμίης πολέμοιο τέτυκται. Αὐτὸν τοίνυν οὐ πολέμου ταμίαν μόνον τῷ στρατεύ ματι, ἀλλὰ καὶ ἐπιορκίας (48) Τρωσὶ διὰ τῆς αὐ τοῦ θυγατρός αἴτιον γεγενῆσθαί φησι· καὶ τοῦτον ἐρῶντα, καὶ σχετλιάζοντα, καὶ ὀλοφυρόμενον, καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων θεῶν ἐπιβουλευόμενον "Ομηρος εἰσά- γει, καὶ ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ ἑαυτοῦ παιδὸς λέγοντα, "Ω μοι ἐγὼν, ὅτε μοι Σαρπηδόνα φίλτατον ἀνδρῶν Μοῖρ᾽ ὑπὸ Πατρόκλοιο Μενοιτιάδαο δαμῆναι ποτὲ δὲ ὑπὲρ τοῦ Εκτορος· "Ω πόποι, ή φίλον ἄνδρα διωκόμενον περὶ τεῖχος Οφθαλμοῖσιν ὁρῶμαι, ἐμὸν δ᾽ ὀλοφύρεται ἦτορ Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν κατὰ τῆς τοῦ Διὸς ἐπιβουλῆς λέγει, ἴσασιν οἱ ἐντυγχάνοντες τοῖς ἔπεσι τούτοις Οππότε μιν ξυνδῆσαι Ολύμπιοι ἤθελον ἄλλοι, "Ηρη τ' ἠδὲ Ποσειδάων καὶ Παλλάς Αθήνη. Καὶ εἰ μὴ τὸν, δν Βριάρεων καλέουσι θεοί, ὑπέδει σαν οἱ μάκαρες θεοί, ἐδέδετο ἂν ὑπ' αὐτῶν ὁ Ζεύς. Οσα δὲ καὶ περὶ τῆς ἐρωτικῆς τοῦ Διὸς ἀκολασίας Όμηρος λέγει, ἀναγκαῖον δι' αὐτῶν (49) ὑμᾶς ὑπου μνῆσαι ὧν εἴρηκε ῥητῶν. Ἔφη γὰρ αὐτὸν οὕτω (50) πρὸς τὴν "Ηραν λέγειν· Οὐ γὰρ πώποτέ μ' ὧδε θεᾶς ἔρος, οὐδὲ γυναικὸς θυμὸν ἐνὶ στήθεσσι περιπροχυθεὶς ἐδάμασσεν· Οὐδ' οπότ' ἠρασάμην Ιξιονίης αλόχοιο, Οὐδ' ὅτε περ Δανάης καλλισφύρου Ακρισιώνης, Οὐδ᾽ ὅτε Φοίνικος κούρης τηλεκλειτοῖο (54), Οὐδ' ὅτε περ Σεμέλης, οὐδ' Αλκμήνης ἐνὶ Θήβῃ, Οὐδ᾽ ὅτε Δήμητρος καλλιπλοκάμοιο ανάσσης, Οὐδ᾽ ὁπότε Λητοῦς ἐρικυδέος, οὐδέ σεν αὐτῆς. Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν ἐκ τῆς Ὁμήρου ποιήσεως ἔξεστι μανθάνειν, καὶ ὅσα ὑπὸ ἀνθρώπων πεπόνθασιν, ἀκόλουθόν ἐστιν ὑπομνῆσαι νυνί. "Αρεα Ξ, ν. 311. • Τ. ν. 294. • Π. ν. 433. • ν. 399. ἀπὸ τῶν τοῦ. ὑμᾶς ὑπομνῆσαι, δι' ὧν εἴρηκε ῥητῶν. κλητοίο. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS proderit apud eos qui in poetis versati sunt. Norunt A enim illorum perridiculam de deorum origine sen- tentiam, quemadmodum ex celeberrimo apud vos et principe poetarum Homero discere possumus. Primo enim ille generationem deorum ex aqua ini- tium habuisse dicit. Ita enim scribit: Oceanum deorum originem et matrem Tethyn. Deinde vero et quid de primo apud eos opinato dicat Deo, quem etiam sæpe patrem appellat ho- minumque deumque, necessarium est subjicere : inquit enim : Jupiter qui hominum dispensator belli est. Hunc sane non tantum copiis militaribus auctorem belli, sed Trojanis etiamn, per Gliam ejus, perjurii Causam fuisse dicit (45); eumdemque amantem et lamentantem et insidiis ab aliis diis appetitum Ho- merus inducit, et nunc de filio suo dicentem : Hei mihi, quod mihi Sarpedonem charissimum vi- [rorum Fatale est a Patroclo Menætiade interfici, nunc autem de Hectore: murum Proh malum, certe dilectum virum fugatum circa Oculis video : meum autem angitur cor. Quæ vero de aliorum deorum adversus Jovem insi- diis memoret, intelligunt qui versus hosce legunt : Quo tempore eum colligare cælites voluerunt cæleri, Junoque, et Neptunus, et Pallas Minerva. Ac nisi quem Briarea vocant dii, extimuissent bea- ta illa numina, vinctus ab eis fuisset Jupiter. Enin- vero quæ etiam de impotentibus Jovis amoribus Homerus canat, necesse est vobis, totidem illius verbis referendis, exponere. Sic enim illum ait cum Junone loqui: Non enim unquam mihi sic deæ amor, neque mu- [lieris Animum pectoribus circumfusus domuit: Neque quando captus ſui amore Ixioniæ uxoris, Neque quando Danaes formose Acrisii filiæ, Neque quando captus fui amore Phœnicis filiæ in- [clyti, Neque quando Semeles, neque Alcmenes in Thebis, Neque quando Cereris pulchricomæ reginæ, Nec quando Latonæ valde illustris, neque tui ipsius. Quæ porro de aliis. ibidem diis ex Homeri poe- mate cognoscere liceat, et quot et quanta ab ho- minibus pertulerint, consentaneum est nunc com- C D Iliad. Iliad. Iliad. Iliad. E, v. 525. exstitisse Trojanis, quia, cum Menelaum Paris ad certamen singulare provocasset, ac Trojanos inter et Græcos jurejurando interposito convenisset, ut uter vinceret, is Helenam haberet, Venus, quam pater reprimere debuisset, victum Paridem eripuit et Helenam simul abduxit, ut in libro tertio Iliadis narratur. R. St. * Iliad. X. v. 168. * Iliad. A, codicis. Male in editis ad marg. et alia manu. (45) Observat Perionius Jovem perjurii causam (46) Θεογονίαν. Θεολογίαν in quodam codice (47) Ἀπὸ τοῦ. Sic emendavimus ope Colbertini (48) Επιορκίας. Legitur πολιορκίας in Colbert. (49) Δι' αὐτῶν. Sic habet Reg. 3 : Αναγκαῖον (50) ούτω. Clarom. οὕτως. (51) Τηλεκλειτοίο. Reg. 3, et Clarom. τηλε-

ἀλλ᾽ οὐ συνοίσει ὑμῖν πρὸς ἄνδρας τὰ τῶν ποιητῶν Β εἰδότας λέγειν· ἴσασι γὰρ τὴν ὑπ' αὐτῶν γελοιοτά- την περὶ θεῶν θεογονίαν (46) λεγομένην, ὡς ἔστιν ἡμῖν ἀπὸ τοῦ (47) κορυφαιοτάτου παρ' ὑμῖν καὶ πρώ του τῶν ποιητῶν Ὁμήρου μανθάνειν. Οὗτος γὰρ πρῶτον μὲν τὴν τῶν θεῶν γένεσιν ἐξ ὕδατος τὴν ἀρχὴν ἐσχηκέναι φησίν· οὕτω γὰρ γέγραφεν, Ωκεανόν τε θεῶν γένεσιν, καὶ μητέρα Τηθύν. Επειτα δὲ καὶ ἃ περὶ τοῦ πρώτου παρ' αὐτοῖς νομι ζομένου θεοῦ λέγει, ἂν καὶ πατέρα ονομάζει πολ λάκις ἀνδρῶν τε θεῶν τε, ἀναγκαῖον ὑπομνῆσαι· ἔφη γάρ, Ζεὺς ὅστ' ἀνθρώπων ταμίης πολέμοιο τέτυκται. Αὐτὸν τοίνυν οὐ πολέμου ταμίαν μόνον τῷ στρατεύ ματι, ἀλλὰ καὶ ἐπιορκίας (48) Τρωσὶ διὰ τῆς αὐ τοῦ θυγατρός αἴτιον γεγενῆσθαί φησι· καὶ τοῦτον ἐρῶντα, καὶ σχετλιάζοντα, καὶ ὀλοφυρόμενον, καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων θεῶν ἐπιβουλευόμενον "Ομηρος εἰσά- γει, καὶ ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ ἑαυτοῦ παιδὸς λέγοντα, "Ω μοι ἐγὼν, ὅτε μοι Σαρπηδόνα φίλτατον ἀνδρῶν Μοῖρ᾽ ὑπὸ Πατρόκλοιο Μενοιτιάδαο δαμῆναι ποτὲ δὲ ὑπὲρ τοῦ Εκτορος· "Ω πόποι, ή φίλον ἄνδρα διωκόμενον περὶ τεῖχος Οφθαλμοῖσιν ὁρῶμαι, ἐμὸν δ᾽ ὀλοφύρεται ἦτορ Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν κατὰ τῆς τοῦ Διὸς ἐπιβουλῆς λέγει, ἴσασιν οἱ ἐντυγχάνοντες τοῖς ἔπεσι τούτοις Οππότε μιν ξυνδῆσαι Ολύμπιοι ἤθελον ἄλλοι, "Ηρη τ' ἠδὲ Ποσειδάων καὶ Παλλάς Αθήνη. Καὶ εἰ μὴ τὸν, δν Βριάρεων καλέουσι θεοί, ὑπέδει σαν οἱ μάκαρες θεοί, ἐδέδετο ἂν ὑπ' αὐτῶν ὁ Ζεύς. Οσα δὲ καὶ περὶ τῆς ἐρωτικῆς τοῦ Διὸς ἀκολασίας Όμηρος λέγει, ἀναγκαῖον δι' αὐτῶν (49) ὑμᾶς ὑπου μνῆσαι ὧν εἴρηκε ῥητῶν. Ἔφη γὰρ αὐτὸν οὕτω (50) πρὸς τὴν "Ηραν λέγειν· Οὐ γὰρ πώποτέ μ' ὧδε θεᾶς ἔρος, οὐδὲ γυναικὸς θυμὸν ἐνὶ στήθεσσι περιπροχυθεὶς ἐδάμασσεν· Οὐδ' οπότ' ἠρασάμην Ιξιονίης αλόχοιο, Οὐδ' ὅτε περ Δανάης καλλισφύρου Ακρισιώνης, Οὐδ᾽ ὅτε Φοίνικος κούρης τηλεκλειτοῖο (54), Οὐδ' ὅτε περ Σεμέλης, οὐδ' Αλκμήνης ἐνὶ Θήβῃ, Οὐδ᾽ ὅτε Δήμητρος καλλιπλοκάμοιο ανάσσης, Οὐδ᾽ ὁπότε Λητοῦς ἐρικυδέος, οὐδέ σεν αὐτῆς. Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν ἐκ τῆς Ὁμήρου ποιήσεως ἔξεστι μανθάνειν, καὶ ὅσα ὑπὸ ἀνθρώπων πεπόνθασιν, ἀκόλουθόν ἐστιν ὑπομνῆσαι νυνί. "Αρεα Ξ, ν. 311. • Τ. ν. 294. • Π. ν. 433. • ν. 399. ἀπὸ τῶν τοῦ. ὑμᾶς ὑπομνῆσαι, δι' ὧν εἴρηκε ῥητῶν. κλητοίο. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS proderit apud eos qui in poetis versati sunt. Norunt A enim illorum perridiculam de deorum origine sen- tentiam, quemadmodum ex celeberrimo apud vos et principe poetarum Homero discere possumus. Primo enim ille generationem deorum ex aqua ini- tium habuisse dicit. Ita enim scribit: Oceanum deorum originem et matrem Tethyn. Deinde vero et quid de primo apud eos opinato dicat Deo, quem etiam sæpe patrem appellat ho- minumque deumque, necessarium est subjicere : inquit enim : Jupiter qui hominum dispensator belli est. Hunc sane non tantum copiis militaribus auctorem belli, sed Trojanis etiamn, per Gliam ejus, perjurii Causam fuisse dicit (45); eumdemque amantem et lamentantem et insidiis ab aliis diis appetitum Ho- merus inducit, et nunc de filio suo dicentem : Hei mihi, quod mihi Sarpedonem charissimum vi- [rorum Fatale est a Patroclo Menætiade interfici, nunc autem de Hectore: murum Proh malum, certe dilectum virum fugatum circa Oculis video : meum autem angitur cor. Quæ vero de aliorum deorum adversus Jovem insi- diis memoret, intelligunt qui versus hosce legunt : Quo tempore eum colligare cælites voluerunt cæleri, Junoque, et Neptunus, et Pallas Minerva. Ac nisi quem Briarea vocant dii, extimuissent bea- ta illa numina, vinctus ab eis fuisset Jupiter. Enin- vero quæ etiam de impotentibus Jovis amoribus Homerus canat, necesse est vobis, totidem illius verbis referendis, exponere. Sic enim illum ait cum Junone loqui: Non enim unquam mihi sic deæ amor, neque mu- [lieris Animum pectoribus circumfusus domuit: Neque quando captus ſui amore Ixioniæ uxoris, Neque quando Danaes formose Acrisii filiæ, Neque quando captus fui amore Phœnicis filiæ in- [clyti, Neque quando Semeles, neque Alcmenes in Thebis, Neque quando Cereris pulchricomæ reginæ, Nec quando Latonæ valde illustris, neque tui ipsius. Quæ porro de aliis. ibidem diis ex Homeri poe- mate cognoscere liceat, et quot et quanta ab ho- minibus pertulerint, consentaneum est nunc com- C D Iliad. Iliad. Iliad. Iliad. E, v. 525. exstitisse Trojanis, quia, cum Menelaum Paris ad certamen singulare provocasset, ac Trojanos inter et Græcos jurejurando interposito convenisset, ut uter vinceret, is Helenam haberet, Venus, quam pater reprimere debuisset, victum Paridem eripuit et Helenam simul abduxit, ut in libro tertio Iliadis narratur. R. St. * Iliad. X. v. 168. * Iliad. A, codicis. Male in editis ad marg. et alia manu. (45) Observat Perionius Jovem perjurii causam (46) Θεογονίαν. Θεολογίαν in quodam codice (47) Ἀπὸ τοῦ. Sic emendavimus ope Colbertini (48) Επιορκίας. Legitur πολιορκίας in Colbert. (49) Δι' αὐτῶν. Sic habet Reg. 3 : Αναγκαῖον (50) ούτω. Clarom. οὕτως. (51) Τηλεκλειτοίο. Reg. 3, et Clarom. τηλε-

ἀλλ᾽ οὐ συνοίσει ὑμῖν πρὸς ἄνδρας τὰ τῶν ποιητῶν Β εἰδότας λέγειν· ἴσασι γὰρ τὴν ὑπ' αὐτῶν γελοιοτά- την περὶ θεῶν θεογονίαν (46) λεγομένην, ὡς ἔστιν ἡμῖν ἀπὸ τοῦ (47) κορυφαιοτάτου παρ' ὑμῖν καὶ πρώ του τῶν ποιητῶν Ὁμήρου μανθάνειν. Οὗτος γὰρ πρῶτον μὲν τὴν τῶν θεῶν γένεσιν ἐξ ὕδατος τὴν ἀρχὴν ἐσχηκέναι φησίν· οὕτω γὰρ γέγραφεν, Ωκεανόν τε θεῶν γένεσιν, καὶ μητέρα Τηθύν. Επειτα δὲ καὶ ἃ περὶ τοῦ πρώτου παρ' αὐτοῖς νομι ζομένου θεοῦ λέγει, ἂν καὶ πατέρα ονομάζει πολ λάκις ἀνδρῶν τε θεῶν τε, ἀναγκαῖον ὑπομνῆσαι· ἔφη γάρ, Ζεὺς ὅστ' ἀνθρώπων ταμίης πολέμοιο τέτυκται. Αὐτὸν τοίνυν οὐ πολέμου ταμίαν μόνον τῷ στρατεύ ματι, ἀλλὰ καὶ ἐπιορκίας (48) Τρωσὶ διὰ τῆς αὐ τοῦ θυγατρός αἴτιον γεγενῆσθαί φησι· καὶ τοῦτον ἐρῶντα, καὶ σχετλιάζοντα, καὶ ὀλοφυρόμενον, καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων θεῶν ἐπιβουλευόμενον "Ομηρος εἰσά- γει, καὶ ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ ἑαυτοῦ παιδὸς λέγοντα, "Ω μοι ἐγὼν, ὅτε μοι Σαρπηδόνα φίλτατον ἀνδρῶν Μοῖρ᾽ ὑπὸ Πατρόκλοιο Μενοιτιάδαο δαμῆναι ποτὲ δὲ ὑπὲρ τοῦ Εκτορος· "Ω πόποι, ή φίλον ἄνδρα διωκόμενον περὶ τεῖχος Οφθαλμοῖσιν ὁρῶμαι, ἐμὸν δ᾽ ὀλοφύρεται ἦτορ Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν κατὰ τῆς τοῦ Διὸς ἐπιβουλῆς λέγει, ἴσασιν οἱ ἐντυγχάνοντες τοῖς ἔπεσι τούτοις Οππότε μιν ξυνδῆσαι Ολύμπιοι ἤθελον ἄλλοι, "Ηρη τ' ἠδὲ Ποσειδάων καὶ Παλλάς Αθήνη. Καὶ εἰ μὴ τὸν, δν Βριάρεων καλέουσι θεοί, ὑπέδει σαν οἱ μάκαρες θεοί, ἐδέδετο ἂν ὑπ' αὐτῶν ὁ Ζεύς. Οσα δὲ καὶ περὶ τῆς ἐρωτικῆς τοῦ Διὸς ἀκολασίας Όμηρος λέγει, ἀναγκαῖον δι' αὐτῶν (49) ὑμᾶς ὑπου μνῆσαι ὧν εἴρηκε ῥητῶν. Ἔφη γὰρ αὐτὸν οὕτω (50) πρὸς τὴν "Ηραν λέγειν· Οὐ γὰρ πώποτέ μ' ὧδε θεᾶς ἔρος, οὐδὲ γυναικὸς θυμὸν ἐνὶ στήθεσσι περιπροχυθεὶς ἐδάμασσεν· Οὐδ' οπότ' ἠρασάμην Ιξιονίης αλόχοιο, Οὐδ' ὅτε περ Δανάης καλλισφύρου Ακρισιώνης, Οὐδ᾽ ὅτε Φοίνικος κούρης τηλεκλειτοῖο (54), Οὐδ' ὅτε περ Σεμέλης, οὐδ' Αλκμήνης ἐνὶ Θήβῃ, Οὐδ᾽ ὅτε Δήμητρος καλλιπλοκάμοιο ανάσσης, Οὐδ᾽ ὁπότε Λητοῦς ἐρικυδέος, οὐδέ σεν αὐτῆς. Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν ἐκ τῆς Ὁμήρου ποιήσεως ἔξεστι μανθάνειν, καὶ ὅσα ὑπὸ ἀνθρώπων πεπόνθασιν, ἀκόλουθόν ἐστιν ὑπομνῆσαι νυνί. "Αρεα Ξ, ν. 311. • Τ. ν. 294. • Π. ν. 433. • ν. 399. ἀπὸ τῶν τοῦ. ὑμᾶς ὑπομνῆσαι, δι' ὧν εἴρηκε ῥητῶν. κλητοίο. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS proderit apud eos qui in poetis versati sunt. Norunt A enim illorum perridiculam de deorum origine sen- tentiam, quemadmodum ex celeberrimo apud vos et principe poetarum Homero discere possumus. Primo enim ille generationem deorum ex aqua ini- tium habuisse dicit. Ita enim scribit: Oceanum deorum originem et matrem Tethyn. Deinde vero et quid de primo apud eos opinato dicat Deo, quem etiam sæpe patrem appellat ho- minumque deumque, necessarium est subjicere : inquit enim : Jupiter qui hominum dispensator belli est. Hunc sane non tantum copiis militaribus auctorem belli, sed Trojanis etiamn, per Gliam ejus, perjurii Causam fuisse dicit (45); eumdemque amantem et lamentantem et insidiis ab aliis diis appetitum Ho- merus inducit, et nunc de filio suo dicentem : Hei mihi, quod mihi Sarpedonem charissimum vi- [rorum Fatale est a Patroclo Menætiade interfici, nunc autem de Hectore: murum Proh malum, certe dilectum virum fugatum circa Oculis video : meum autem angitur cor. Quæ vero de aliorum deorum adversus Jovem insi- diis memoret, intelligunt qui versus hosce legunt : Quo tempore eum colligare cælites voluerunt cæleri, Junoque, et Neptunus, et Pallas Minerva. Ac nisi quem Briarea vocant dii, extimuissent bea- ta illa numina, vinctus ab eis fuisset Jupiter. Enin- vero quæ etiam de impotentibus Jovis amoribus Homerus canat, necesse est vobis, totidem illius verbis referendis, exponere. Sic enim illum ait cum Junone loqui: Non enim unquam mihi sic deæ amor, neque mu- [lieris Animum pectoribus circumfusus domuit: Neque quando captus ſui amore Ixioniæ uxoris, Neque quando Danaes formose Acrisii filiæ, Neque quando captus fui amore Phœnicis filiæ in- [clyti, Neque quando Semeles, neque Alcmenes in Thebis, Neque quando Cereris pulchricomæ reginæ, Nec quando Latonæ valde illustris, neque tui ipsius. Quæ porro de aliis. ibidem diis ex Homeri poe- mate cognoscere liceat, et quot et quanta ab ho- minibus pertulerint, consentaneum est nunc com- C D Iliad. Iliad. Iliad. Iliad. E, v. 525. exstitisse Trojanis, quia, cum Menelaum Paris ad certamen singulare provocasset, ac Trojanos inter et Græcos jurejurando interposito convenisset, ut uter vinceret, is Helenam haberet, Venus, quam pater reprimere debuisset, victum Paridem eripuit et Helenam simul abduxit, ut in libro tertio Iliadis narratur. R. St. * Iliad. X. v. 168. * Iliad. A, codicis. Male in editis ad marg. et alia manu. (45) Observat Perionius Jovem perjurii causam (46) Θεογονίαν. Θεολογίαν in quodam codice (47) Ἀπὸ τοῦ. Sic emendavimus ope Colbertini (48) Επιορκίας. Legitur πολιορκίας in Colbert. (49) Δι' αὐτῶν. Sic habet Reg. 3 : Αναγκαῖον (50) ούτω. Clarom. οὕτως. (51) Τηλεκλειτοίο. Reg. 3, et Clarom. τηλε-

ἀλλ᾽ οὐ συνοίσει ὑμῖν πρὸς ἄνδρας τὰ τῶν ποιητῶν Β εἰδότας λέγειν· ἴσασι γὰρ τὴν ὑπ' αὐτῶν γελοιοτά- την περὶ θεῶν θεογονίαν (46) λεγομένην, ὡς ἔστιν ἡμῖν ἀπὸ τοῦ (47) κορυφαιοτάτου παρ' ὑμῖν καὶ πρώ του τῶν ποιητῶν Ὁμήρου μανθάνειν. Οὗτος γὰρ πρῶτον μὲν τὴν τῶν θεῶν γένεσιν ἐξ ὕδατος τὴν ἀρχὴν ἐσχηκέναι φησίν· οὕτω γὰρ γέγραφεν, Ωκεανόν τε θεῶν γένεσιν, καὶ μητέρα Τηθύν. Επειτα δὲ καὶ ἃ περὶ τοῦ πρώτου παρ' αὐτοῖς νομι ζομένου θεοῦ λέγει, ἂν καὶ πατέρα ονομάζει πολ λάκις ἀνδρῶν τε θεῶν τε, ἀναγκαῖον ὑπομνῆσαι· ἔφη γάρ, Ζεὺς ὅστ' ἀνθρώπων ταμίης πολέμοιο τέτυκται. Αὐτὸν τοίνυν οὐ πολέμου ταμίαν μόνον τῷ στρατεύ ματι, ἀλλὰ καὶ ἐπιορκίας (48) Τρωσὶ διὰ τῆς αὐ τοῦ θυγατρός αἴτιον γεγενῆσθαί φησι· καὶ τοῦτον ἐρῶντα, καὶ σχετλιάζοντα, καὶ ὀλοφυρόμενον, καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων θεῶν ἐπιβουλευόμενον "Ομηρος εἰσά- γει, καὶ ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ ἑαυτοῦ παιδὸς λέγοντα, "Ω μοι ἐγὼν, ὅτε μοι Σαρπηδόνα φίλτατον ἀνδρῶν Μοῖρ᾽ ὑπὸ Πατρόκλοιο Μενοιτιάδαο δαμῆναι ποτὲ δὲ ὑπὲρ τοῦ Εκτορος· "Ω πόποι, ή φίλον ἄνδρα διωκόμενον περὶ τεῖχος Οφθαλμοῖσιν ὁρῶμαι, ἐμὸν δ᾽ ὀλοφύρεται ἦτορ Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν κατὰ τῆς τοῦ Διὸς ἐπιβουλῆς λέγει, ἴσασιν οἱ ἐντυγχάνοντες τοῖς ἔπεσι τούτοις Οππότε μιν ξυνδῆσαι Ολύμπιοι ἤθελον ἄλλοι, "Ηρη τ' ἠδὲ Ποσειδάων καὶ Παλλάς Αθήνη. Καὶ εἰ μὴ τὸν, δν Βριάρεων καλέουσι θεοί, ὑπέδει σαν οἱ μάκαρες θεοί, ἐδέδετο ἂν ὑπ' αὐτῶν ὁ Ζεύς. Οσα δὲ καὶ περὶ τῆς ἐρωτικῆς τοῦ Διὸς ἀκολασίας Όμηρος λέγει, ἀναγκαῖον δι' αὐτῶν (49) ὑμᾶς ὑπου μνῆσαι ὧν εἴρηκε ῥητῶν. Ἔφη γὰρ αὐτὸν οὕτω (50) πρὸς τὴν "Ηραν λέγειν· Οὐ γὰρ πώποτέ μ' ὧδε θεᾶς ἔρος, οὐδὲ γυναικὸς θυμὸν ἐνὶ στήθεσσι περιπροχυθεὶς ἐδάμασσεν· Οὐδ' οπότ' ἠρασάμην Ιξιονίης αλόχοιο, Οὐδ' ὅτε περ Δανάης καλλισφύρου Ακρισιώνης, Οὐδ᾽ ὅτε Φοίνικος κούρης τηλεκλειτοῖο (54), Οὐδ' ὅτε περ Σεμέλης, οὐδ' Αλκμήνης ἐνὶ Θήβῃ, Οὐδ᾽ ὅτε Δήμητρος καλλιπλοκάμοιο ανάσσης, Οὐδ᾽ ὁπότε Λητοῦς ἐρικυδέος, οὐδέ σεν αὐτῆς. Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν ἐκ τῆς Ὁμήρου ποιήσεως ἔξεστι μανθάνειν, καὶ ὅσα ὑπὸ ἀνθρώπων πεπόνθασιν, ἀκόλουθόν ἐστιν ὑπομνῆσαι νυνί. "Αρεα Ξ, ν. 311. • Τ. ν. 294. • Π. ν. 433. • ν. 399. ἀπὸ τῶν τοῦ. ὑμᾶς ὑπομνῆσαι, δι' ὧν εἴρηκε ῥητῶν. κλητοίο. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS proderit apud eos qui in poetis versati sunt. Norunt A enim illorum perridiculam de deorum origine sen- tentiam, quemadmodum ex celeberrimo apud vos et principe poetarum Homero discere possumus. Primo enim ille generationem deorum ex aqua ini- tium habuisse dicit. Ita enim scribit: Oceanum deorum originem et matrem Tethyn. Deinde vero et quid de primo apud eos opinato dicat Deo, quem etiam sæpe patrem appellat ho- minumque deumque, necessarium est subjicere : inquit enim : Jupiter qui hominum dispensator belli est. Hunc sane non tantum copiis militaribus auctorem belli, sed Trojanis etiamn, per Gliam ejus, perjurii Causam fuisse dicit (45); eumdemque amantem et lamentantem et insidiis ab aliis diis appetitum Ho- merus inducit, et nunc de filio suo dicentem : Hei mihi, quod mihi Sarpedonem charissimum vi- [rorum Fatale est a Patroclo Menætiade interfici, nunc autem de Hectore: murum Proh malum, certe dilectum virum fugatum circa Oculis video : meum autem angitur cor. Quæ vero de aliorum deorum adversus Jovem insi- diis memoret, intelligunt qui versus hosce legunt : Quo tempore eum colligare cælites voluerunt cæleri, Junoque, et Neptunus, et Pallas Minerva. Ac nisi quem Briarea vocant dii, extimuissent bea- ta illa numina, vinctus ab eis fuisset Jupiter. Enin- vero quæ etiam de impotentibus Jovis amoribus Homerus canat, necesse est vobis, totidem illius verbis referendis, exponere. Sic enim illum ait cum Junone loqui: Non enim unquam mihi sic deæ amor, neque mu- [lieris Animum pectoribus circumfusus domuit: Neque quando captus ſui amore Ixioniæ uxoris, Neque quando Danaes formose Acrisii filiæ, Neque quando captus fui amore Phœnicis filiæ in- [clyti, Neque quando Semeles, neque Alcmenes in Thebis, Neque quando Cereris pulchricomæ reginæ, Nec quando Latonæ valde illustris, neque tui ipsius. Quæ porro de aliis. ibidem diis ex Homeri poe- mate cognoscere liceat, et quot et quanta ab ho- minibus pertulerint, consentaneum est nunc com- C D Iliad. Iliad. Iliad. Iliad. E, v. 525. exstitisse Trojanis, quia, cum Menelaum Paris ad certamen singulare provocasset, ac Trojanos inter et Græcos jurejurando interposito convenisset, ut uter vinceret, is Helenam haberet, Venus, quam pater reprimere debuisset, victum Paridem eripuit et Helenam simul abduxit, ut in libro tertio Iliadis narratur. R. St. * Iliad. X. v. 168. * Iliad. A, codicis. Male in editis ad marg. et alia manu. (45) Observat Perionius Jovem perjurii causam (46) Θεογονίαν. Θεολογίαν in quodam codice (47) Ἀπὸ τοῦ. Sic emendavimus ope Colbertini (48) Επιορκίας. Legitur πολιορκίας in Colbert. (49) Δι' αὐτῶν. Sic habet Reg. 3 : Αναγκαῖον (50) ούτω. Clarom. οὕτως. (51) Τηλεκλειτοίο. Reg. 3, et Clarom. τηλε-

ἀλλ᾽ οὐ συνοίσει ὑμῖν πρὸς ἄνδρας τὰ τῶν ποιητῶν Β εἰδότας λέγειν· ἴσασι γὰρ τὴν ὑπ' αὐτῶν γελοιοτά- την περὶ θεῶν θεογονίαν (46) λεγομένην, ὡς ἔστιν ἡμῖν ἀπὸ τοῦ (47) κορυφαιοτάτου παρ' ὑμῖν καὶ πρώ του τῶν ποιητῶν Ὁμήρου μανθάνειν. Οὗτος γὰρ πρῶτον μὲν τὴν τῶν θεῶν γένεσιν ἐξ ὕδατος τὴν ἀρχὴν ἐσχηκέναι φησίν· οὕτω γὰρ γέγραφεν, Ωκεανόν τε θεῶν γένεσιν, καὶ μητέρα Τηθύν. Επειτα δὲ καὶ ἃ περὶ τοῦ πρώτου παρ' αὐτοῖς νομι ζομένου θεοῦ λέγει, ἂν καὶ πατέρα ονομάζει πολ λάκις ἀνδρῶν τε θεῶν τε, ἀναγκαῖον ὑπομνῆσαι· ἔφη γάρ, Ζεὺς ὅστ' ἀνθρώπων ταμίης πολέμοιο τέτυκται. Αὐτὸν τοίνυν οὐ πολέμου ταμίαν μόνον τῷ στρατεύ ματι, ἀλλὰ καὶ ἐπιορκίας (48) Τρωσὶ διὰ τῆς αὐ τοῦ θυγατρός αἴτιον γεγενῆσθαί φησι· καὶ τοῦτον ἐρῶντα, καὶ σχετλιάζοντα, καὶ ὀλοφυρόμενον, καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων θεῶν ἐπιβουλευόμενον "Ομηρος εἰσά- γει, καὶ ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ ἑαυτοῦ παιδὸς λέγοντα, "Ω μοι ἐγὼν, ὅτε μοι Σαρπηδόνα φίλτατον ἀνδρῶν Μοῖρ᾽ ὑπὸ Πατρόκλοιο Μενοιτιάδαο δαμῆναι ποτὲ δὲ ὑπὲρ τοῦ Εκτορος· "Ω πόποι, ή φίλον ἄνδρα διωκόμενον περὶ τεῖχος Οφθαλμοῖσιν ὁρῶμαι, ἐμὸν δ᾽ ὀλοφύρεται ἦτορ Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν κατὰ τῆς τοῦ Διὸς ἐπιβουλῆς λέγει, ἴσασιν οἱ ἐντυγχάνοντες τοῖς ἔπεσι τούτοις Οππότε μιν ξυνδῆσαι Ολύμπιοι ἤθελον ἄλλοι, "Ηρη τ' ἠδὲ Ποσειδάων καὶ Παλλάς Αθήνη. Καὶ εἰ μὴ τὸν, δν Βριάρεων καλέουσι θεοί, ὑπέδει σαν οἱ μάκαρες θεοί, ἐδέδετο ἂν ὑπ' αὐτῶν ὁ Ζεύς. Οσα δὲ καὶ περὶ τῆς ἐρωτικῆς τοῦ Διὸς ἀκολασίας Όμηρος λέγει, ἀναγκαῖον δι' αὐτῶν (49) ὑμᾶς ὑπου μνῆσαι ὧν εἴρηκε ῥητῶν. Ἔφη γὰρ αὐτὸν οὕτω (50) πρὸς τὴν "Ηραν λέγειν· Οὐ γὰρ πώποτέ μ' ὧδε θεᾶς ἔρος, οὐδὲ γυναικὸς θυμὸν ἐνὶ στήθεσσι περιπροχυθεὶς ἐδάμασσεν· Οὐδ' οπότ' ἠρασάμην Ιξιονίης αλόχοιο, Οὐδ' ὅτε περ Δανάης καλλισφύρου Ακρισιώνης, Οὐδ᾽ ὅτε Φοίνικος κούρης τηλεκλειτοῖο (54), Οὐδ' ὅτε περ Σεμέλης, οὐδ' Αλκμήνης ἐνὶ Θήβῃ, Οὐδ᾽ ὅτε Δήμητρος καλλιπλοκάμοιο ανάσσης, Οὐδ᾽ ὁπότε Λητοῦς ἐρικυδέος, οὐδέ σεν αὐτῆς. Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν ἐκ τῆς Ὁμήρου ποιήσεως ἔξεστι μανθάνειν, καὶ ὅσα ὑπὸ ἀνθρώπων πεπόνθασιν, ἀκόλουθόν ἐστιν ὑπομνῆσαι νυνί. "Αρεα Ξ, ν. 311. • Τ. ν. 294. • Π. ν. 433. • ν. 399. ἀπὸ τῶν τοῦ. ὑμᾶς ὑπομνῆσαι, δι' ὧν εἴρηκε ῥητῶν. κλητοίο. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS proderit apud eos qui in poetis versati sunt. Norunt A enim illorum perridiculam de deorum origine sen- tentiam, quemadmodum ex celeberrimo apud vos et principe poetarum Homero discere possumus. Primo enim ille generationem deorum ex aqua ini- tium habuisse dicit. Ita enim scribit: Oceanum deorum originem et matrem Tethyn. Deinde vero et quid de primo apud eos opinato dicat Deo, quem etiam sæpe patrem appellat ho- minumque deumque, necessarium est subjicere : inquit enim : Jupiter qui hominum dispensator belli est. Hunc sane non tantum copiis militaribus auctorem belli, sed Trojanis etiamn, per Gliam ejus, perjurii Causam fuisse dicit (45); eumdemque amantem et lamentantem et insidiis ab aliis diis appetitum Ho- merus inducit, et nunc de filio suo dicentem : Hei mihi, quod mihi Sarpedonem charissimum vi- [rorum Fatale est a Patroclo Menætiade interfici, nunc autem de Hectore: murum Proh malum, certe dilectum virum fugatum circa Oculis video : meum autem angitur cor. Quæ vero de aliorum deorum adversus Jovem insi- diis memoret, intelligunt qui versus hosce legunt : Quo tempore eum colligare cælites voluerunt cæleri, Junoque, et Neptunus, et Pallas Minerva. Ac nisi quem Briarea vocant dii, extimuissent bea- ta illa numina, vinctus ab eis fuisset Jupiter. Enin- vero quæ etiam de impotentibus Jovis amoribus Homerus canat, necesse est vobis, totidem illius verbis referendis, exponere. Sic enim illum ait cum Junone loqui: Non enim unquam mihi sic deæ amor, neque mu- [lieris Animum pectoribus circumfusus domuit: Neque quando captus ſui amore Ixioniæ uxoris, Neque quando Danaes formose Acrisii filiæ, Neque quando captus fui amore Phœnicis filiæ in- [clyti, Neque quando Semeles, neque Alcmenes in Thebis, Neque quando Cereris pulchricomæ reginæ, Nec quando Latonæ valde illustris, neque tui ipsius. Quæ porro de aliis. ibidem diis ex Homeri poe- mate cognoscere liceat, et quot et quanta ab ho- minibus pertulerint, consentaneum est nunc com- C D Iliad. Iliad. Iliad. Iliad. E, v. 525. exstitisse Trojanis, quia, cum Menelaum Paris ad certamen singulare provocasset, ac Trojanos inter et Græcos jurejurando interposito convenisset, ut uter vinceret, is Helenam haberet, Venus, quam pater reprimere debuisset, victum Paridem eripuit et Helenam simul abduxit, ut in libro tertio Iliadis narratur. R. St. * Iliad. X. v. 168. * Iliad. A, codicis. Male in editis ad marg. et alia manu. (45) Observat Perionius Jovem perjurii causam (46) Θεογονίαν. Θεολογίαν in quodam codice (47) Ἀπὸ τοῦ. Sic emendavimus ope Colbertini (48) Επιορκίας. Legitur πολιορκίας in Colbert. (49) Δι' αὐτῶν. Sic habet Reg. 3 : Αναγκαῖον (50) ούτω. Clarom. οὕτως. (51) Τηλεκλειτοίο. Reg. 3, et Clarom. τηλε-

ἀλλ᾽ οὐ συνοίσει ὑμῖν πρὸς ἄνδρας τὰ τῶν ποιητῶν Β εἰδότας λέγειν· ἴσασι γὰρ τὴν ὑπ' αὐτῶν γελοιοτά- την περὶ θεῶν θεογονίαν (46) λεγομένην, ὡς ἔστιν ἡμῖν ἀπὸ τοῦ (47) κορυφαιοτάτου παρ' ὑμῖν καὶ πρώ του τῶν ποιητῶν Ὁμήρου μανθάνειν. Οὗτος γὰρ πρῶτον μὲν τὴν τῶν θεῶν γένεσιν ἐξ ὕδατος τὴν ἀρχὴν ἐσχηκέναι φησίν· οὕτω γὰρ γέγραφεν, Ωκεανόν τε θεῶν γένεσιν, καὶ μητέρα Τηθύν. Επειτα δὲ καὶ ἃ περὶ τοῦ πρώτου παρ' αὐτοῖς νομι ζομένου θεοῦ λέγει, ἂν καὶ πατέρα ονομάζει πολ λάκις ἀνδρῶν τε θεῶν τε, ἀναγκαῖον ὑπομνῆσαι· ἔφη γάρ, Ζεὺς ὅστ' ἀνθρώπων ταμίης πολέμοιο τέτυκται. Αὐτὸν τοίνυν οὐ πολέμου ταμίαν μόνον τῷ στρατεύ ματι, ἀλλὰ καὶ ἐπιορκίας (48) Τρωσὶ διὰ τῆς αὐ τοῦ θυγατρός αἴτιον γεγενῆσθαί φησι· καὶ τοῦτον ἐρῶντα, καὶ σχετλιάζοντα, καὶ ὀλοφυρόμενον, καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων θεῶν ἐπιβουλευόμενον "Ομηρος εἰσά- γει, καὶ ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ ἑαυτοῦ παιδὸς λέγοντα, "Ω μοι ἐγὼν, ὅτε μοι Σαρπηδόνα φίλτατον ἀνδρῶν Μοῖρ᾽ ὑπὸ Πατρόκλοιο Μενοιτιάδαο δαμῆναι ποτὲ δὲ ὑπὲρ τοῦ Εκτορος· "Ω πόποι, ή φίλον ἄνδρα διωκόμενον περὶ τεῖχος Οφθαλμοῖσιν ὁρῶμαι, ἐμὸν δ᾽ ὀλοφύρεται ἦτορ Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν κατὰ τῆς τοῦ Διὸς ἐπιβουλῆς λέγει, ἴσασιν οἱ ἐντυγχάνοντες τοῖς ἔπεσι τούτοις Οππότε μιν ξυνδῆσαι Ολύμπιοι ἤθελον ἄλλοι, "Ηρη τ' ἠδὲ Ποσειδάων καὶ Παλλάς Αθήνη. Καὶ εἰ μὴ τὸν, δν Βριάρεων καλέουσι θεοί, ὑπέδει σαν οἱ μάκαρες θεοί, ἐδέδετο ἂν ὑπ' αὐτῶν ὁ Ζεύς. Οσα δὲ καὶ περὶ τῆς ἐρωτικῆς τοῦ Διὸς ἀκολασίας Όμηρος λέγει, ἀναγκαῖον δι' αὐτῶν (49) ὑμᾶς ὑπου μνῆσαι ὧν εἴρηκε ῥητῶν. Ἔφη γὰρ αὐτὸν οὕτω (50) πρὸς τὴν "Ηραν λέγειν· Οὐ γὰρ πώποτέ μ' ὧδε θεᾶς ἔρος, οὐδὲ γυναικὸς θυμὸν ἐνὶ στήθεσσι περιπροχυθεὶς ἐδάμασσεν· Οὐδ' οπότ' ἠρασάμην Ιξιονίης αλόχοιο, Οὐδ' ὅτε περ Δανάης καλλισφύρου Ακρισιώνης, Οὐδ᾽ ὅτε Φοίνικος κούρης τηλεκλειτοῖο (54), Οὐδ' ὅτε περ Σεμέλης, οὐδ' Αλκμήνης ἐνὶ Θήβῃ, Οὐδ᾽ ὅτε Δήμητρος καλλιπλοκάμοιο ανάσσης, Οὐδ᾽ ὁπότε Λητοῦς ἐρικυδέος, οὐδέ σεν αὐτῆς. Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν ἐκ τῆς Ὁμήρου ποιήσεως ἔξεστι μανθάνειν, καὶ ὅσα ὑπὸ ἀνθρώπων πεπόνθασιν, ἀκόλουθόν ἐστιν ὑπομνῆσαι νυνί. "Αρεα Ξ, ν. 311. • Τ. ν. 294. • Π. ν. 433. • ν. 399. ἀπὸ τῶν τοῦ. ὑμᾶς ὑπομνῆσαι, δι' ὧν εἴρηκε ῥητῶν. κλητοίο. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS proderit apud eos qui in poetis versati sunt. Norunt A enim illorum perridiculam de deorum origine sen- tentiam, quemadmodum ex celeberrimo apud vos et principe poetarum Homero discere possumus. Primo enim ille generationem deorum ex aqua ini- tium habuisse dicit. Ita enim scribit: Oceanum deorum originem et matrem Tethyn. Deinde vero et quid de primo apud eos opinato dicat Deo, quem etiam sæpe patrem appellat ho- minumque deumque, necessarium est subjicere : inquit enim : Jupiter qui hominum dispensator belli est. Hunc sane non tantum copiis militaribus auctorem belli, sed Trojanis etiamn, per Gliam ejus, perjurii Causam fuisse dicit (45); eumdemque amantem et lamentantem et insidiis ab aliis diis appetitum Ho- merus inducit, et nunc de filio suo dicentem : Hei mihi, quod mihi Sarpedonem charissimum vi- [rorum Fatale est a Patroclo Menætiade interfici, nunc autem de Hectore: murum Proh malum, certe dilectum virum fugatum circa Oculis video : meum autem angitur cor. Quæ vero de aliorum deorum adversus Jovem insi- diis memoret, intelligunt qui versus hosce legunt : Quo tempore eum colligare cælites voluerunt cæleri, Junoque, et Neptunus, et Pallas Minerva. Ac nisi quem Briarea vocant dii, extimuissent bea- ta illa numina, vinctus ab eis fuisset Jupiter. Enin- vero quæ etiam de impotentibus Jovis amoribus Homerus canat, necesse est vobis, totidem illius verbis referendis, exponere. Sic enim illum ait cum Junone loqui: Non enim unquam mihi sic deæ amor, neque mu- [lieris Animum pectoribus circumfusus domuit: Neque quando captus ſui amore Ixioniæ uxoris, Neque quando Danaes formose Acrisii filiæ, Neque quando captus fui amore Phœnicis filiæ in- [clyti, Neque quando Semeles, neque Alcmenes in Thebis, Neque quando Cereris pulchricomæ reginæ, Nec quando Latonæ valde illustris, neque tui ipsius. Quæ porro de aliis. ibidem diis ex Homeri poe- mate cognoscere liceat, et quot et quanta ab ho- minibus pertulerint, consentaneum est nunc com- C D Iliad. Iliad. Iliad. Iliad. E, v. 525. exstitisse Trojanis, quia, cum Menelaum Paris ad certamen singulare provocasset, ac Trojanos inter et Græcos jurejurando interposito convenisset, ut uter vinceret, is Helenam haberet, Venus, quam pater reprimere debuisset, victum Paridem eripuit et Helenam simul abduxit, ut in libro tertio Iliadis narratur. R. St. * Iliad. X. v. 168. * Iliad. A, codicis. Male in editis ad marg. et alia manu. (45) Observat Perionius Jovem perjurii causam (46) Θεογονίαν. Θεολογίαν in quodam codice (47) Ἀπὸ τοῦ. Sic emendavimus ope Colbertini (48) Επιορκίας. Legitur πολιορκίας in Colbert. (49) Δι' αὐτῶν. Sic habet Reg. 3 : Αναγκαῖον (50) ούτω. Clarom. οὕτως. (51) Τηλεκλειτοίο. Reg. 3, et Clarom. τηλε-

ἀλλ᾽ οὐ συνοίσει ὑμῖν πρὸς ἄνδρας τὰ τῶν ποιητῶν Β εἰδότας λέγειν· ἴσασι γὰρ τὴν ὑπ' αὐτῶν γελοιοτά- την περὶ θεῶν θεογονίαν (46) λεγομένην, ὡς ἔστιν ἡμῖν ἀπὸ τοῦ (47) κορυφαιοτάτου παρ' ὑμῖν καὶ πρώ του τῶν ποιητῶν Ὁμήρου μανθάνειν. Οὗτος γὰρ πρῶτον μὲν τὴν τῶν θεῶν γένεσιν ἐξ ὕδατος τὴν ἀρχὴν ἐσχηκέναι φησίν· οὕτω γὰρ γέγραφεν, Ωκεανόν τε θεῶν γένεσιν, καὶ μητέρα Τηθύν. Επειτα δὲ καὶ ἃ περὶ τοῦ πρώτου παρ' αὐτοῖς νομι ζομένου θεοῦ λέγει, ἂν καὶ πατέρα ονομάζει πολ λάκις ἀνδρῶν τε θεῶν τε, ἀναγκαῖον ὑπομνῆσαι· ἔφη γάρ, Ζεὺς ὅστ' ἀνθρώπων ταμίης πολέμοιο τέτυκται. Αὐτὸν τοίνυν οὐ πολέμου ταμίαν μόνον τῷ στρατεύ ματι, ἀλλὰ καὶ ἐπιορκίας (48) Τρωσὶ διὰ τῆς αὐ τοῦ θυγατρός αἴτιον γεγενῆσθαί φησι· καὶ τοῦτον ἐρῶντα, καὶ σχετλιάζοντα, καὶ ὀλοφυρόμενον, καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων θεῶν ἐπιβουλευόμενον "Ομηρος εἰσά- γει, καὶ ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ ἑαυτοῦ παιδὸς λέγοντα, "Ω μοι ἐγὼν, ὅτε μοι Σαρπηδόνα φίλτατον ἀνδρῶν Μοῖρ᾽ ὑπὸ Πατρόκλοιο Μενοιτιάδαο δαμῆναι ποτὲ δὲ ὑπὲρ τοῦ Εκτορος· "Ω πόποι, ή φίλον ἄνδρα διωκόμενον περὶ τεῖχος Οφθαλμοῖσιν ὁρῶμαι, ἐμὸν δ᾽ ὀλοφύρεται ἦτορ Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν κατὰ τῆς τοῦ Διὸς ἐπιβουλῆς λέγει, ἴσασιν οἱ ἐντυγχάνοντες τοῖς ἔπεσι τούτοις Οππότε μιν ξυνδῆσαι Ολύμπιοι ἤθελον ἄλλοι, "Ηρη τ' ἠδὲ Ποσειδάων καὶ Παλλάς Αθήνη. Καὶ εἰ μὴ τὸν, δν Βριάρεων καλέουσι θεοί, ὑπέδει σαν οἱ μάκαρες θεοί, ἐδέδετο ἂν ὑπ' αὐτῶν ὁ Ζεύς. Οσα δὲ καὶ περὶ τῆς ἐρωτικῆς τοῦ Διὸς ἀκολασίας Όμηρος λέγει, ἀναγκαῖον δι' αὐτῶν (49) ὑμᾶς ὑπου μνῆσαι ὧν εἴρηκε ῥητῶν. Ἔφη γὰρ αὐτὸν οὕτω (50) πρὸς τὴν "Ηραν λέγειν· Οὐ γὰρ πώποτέ μ' ὧδε θεᾶς ἔρος, οὐδὲ γυναικὸς θυμὸν ἐνὶ στήθεσσι περιπροχυθεὶς ἐδάμασσεν· Οὐδ' οπότ' ἠρασάμην Ιξιονίης αλόχοιο, Οὐδ' ὅτε περ Δανάης καλλισφύρου Ακρισιώνης, Οὐδ᾽ ὅτε Φοίνικος κούρης τηλεκλειτοῖο (54), Οὐδ' ὅτε περ Σεμέλης, οὐδ' Αλκμήνης ἐνὶ Θήβῃ, Οὐδ᾽ ὅτε Δήμητρος καλλιπλοκάμοιο ανάσσης, Οὐδ᾽ ὁπότε Λητοῦς ἐρικυδέος, οὐδέ σεν αὐτῆς. Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν ἐκ τῆς Ὁμήρου ποιήσεως ἔξεστι μανθάνειν, καὶ ὅσα ὑπὸ ἀνθρώπων πεπόνθασιν, ἀκόλουθόν ἐστιν ὑπομνῆσαι νυνί. "Αρεα Ξ, ν. 311. • Τ. ν. 294. • Π. ν. 433. • ν. 399. ἀπὸ τῶν τοῦ. ὑμᾶς ὑπομνῆσαι, δι' ὧν εἴρηκε ῥητῶν. κλητοίο. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS proderit apud eos qui in poetis versati sunt. Norunt A enim illorum perridiculam de deorum origine sen- tentiam, quemadmodum ex celeberrimo apud vos et principe poetarum Homero discere possumus. Primo enim ille generationem deorum ex aqua ini- tium habuisse dicit. Ita enim scribit: Oceanum deorum originem et matrem Tethyn. Deinde vero et quid de primo apud eos opinato dicat Deo, quem etiam sæpe patrem appellat ho- minumque deumque, necessarium est subjicere : inquit enim : Jupiter qui hominum dispensator belli est. Hunc sane non tantum copiis militaribus auctorem belli, sed Trojanis etiamn, per Gliam ejus, perjurii Causam fuisse dicit (45); eumdemque amantem et lamentantem et insidiis ab aliis diis appetitum Ho- merus inducit, et nunc de filio suo dicentem : Hei mihi, quod mihi Sarpedonem charissimum vi- [rorum Fatale est a Patroclo Menætiade interfici, nunc autem de Hectore: murum Proh malum, certe dilectum virum fugatum circa Oculis video : meum autem angitur cor. Quæ vero de aliorum deorum adversus Jovem insi- diis memoret, intelligunt qui versus hosce legunt : Quo tempore eum colligare cælites voluerunt cæleri, Junoque, et Neptunus, et Pallas Minerva. Ac nisi quem Briarea vocant dii, extimuissent bea- ta illa numina, vinctus ab eis fuisset Jupiter. Enin- vero quæ etiam de impotentibus Jovis amoribus Homerus canat, necesse est vobis, totidem illius verbis referendis, exponere. Sic enim illum ait cum Junone loqui: Non enim unquam mihi sic deæ amor, neque mu- [lieris Animum pectoribus circumfusus domuit: Neque quando captus ſui amore Ixioniæ uxoris, Neque quando Danaes formose Acrisii filiæ, Neque quando captus fui amore Phœnicis filiæ in- [clyti, Neque quando Semeles, neque Alcmenes in Thebis, Neque quando Cereris pulchricomæ reginæ, Nec quando Latonæ valde illustris, neque tui ipsius. Quæ porro de aliis. ibidem diis ex Homeri poe- mate cognoscere liceat, et quot et quanta ab ho- minibus pertulerint, consentaneum est nunc com- C D Iliad. Iliad. Iliad. Iliad. E, v. 525. exstitisse Trojanis, quia, cum Menelaum Paris ad certamen singulare provocasset, ac Trojanos inter et Græcos jurejurando interposito convenisset, ut uter vinceret, is Helenam haberet, Venus, quam pater reprimere debuisset, victum Paridem eripuit et Helenam simul abduxit, ut in libro tertio Iliadis narratur. R. St. * Iliad. X. v. 168. * Iliad. A, codicis. Male in editis ad marg. et alia manu. (45) Observat Perionius Jovem perjurii causam (46) Θεογονίαν. Θεολογίαν in quodam codice (47) Ἀπὸ τοῦ. Sic emendavimus ope Colbertini (48) Επιορκίας. Legitur πολιορκίας in Colbert. (49) Δι' αὐτῶν. Sic habet Reg. 3 : Αναγκαῖον (50) ούτω. Clarom. οὕτως. (51) Τηλεκλειτοίο. Reg. 3, et Clarom. τηλε-

ἀλλ᾽ οὐ συνοίσει ὑμῖν πρὸς ἄνδρας τὰ τῶν ποιητῶν Β εἰδότας λέγειν· ἴσασι γὰρ τὴν ὑπ' αὐτῶν γελοιοτά- την περὶ θεῶν θεογονίαν (46) λεγομένην, ὡς ἔστιν ἡμῖν ἀπὸ τοῦ (47) κορυφαιοτάτου παρ' ὑμῖν καὶ πρώ του τῶν ποιητῶν Ὁμήρου μανθάνειν. Οὗτος γὰρ πρῶτον μὲν τὴν τῶν θεῶν γένεσιν ἐξ ὕδατος τὴν ἀρχὴν ἐσχηκέναι φησίν· οὕτω γὰρ γέγραφεν, Ωκεανόν τε θεῶν γένεσιν, καὶ μητέρα Τηθύν. Επειτα δὲ καὶ ἃ περὶ τοῦ πρώτου παρ' αὐτοῖς νομι ζομένου θεοῦ λέγει, ἂν καὶ πατέρα ονομάζει πολ λάκις ἀνδρῶν τε θεῶν τε, ἀναγκαῖον ὑπομνῆσαι· ἔφη γάρ, Ζεὺς ὅστ' ἀνθρώπων ταμίης πολέμοιο τέτυκται. Αὐτὸν τοίνυν οὐ πολέμου ταμίαν μόνον τῷ στρατεύ ματι, ἀλλὰ καὶ ἐπιορκίας (48) Τρωσὶ διὰ τῆς αὐ τοῦ θυγατρός αἴτιον γεγενῆσθαί φησι· καὶ τοῦτον ἐρῶντα, καὶ σχετλιάζοντα, καὶ ὀλοφυρόμενον, καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων θεῶν ἐπιβουλευόμενον "Ομηρος εἰσά- γει, καὶ ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ ἑαυτοῦ παιδὸς λέγοντα, "Ω μοι ἐγὼν, ὅτε μοι Σαρπηδόνα φίλτατον ἀνδρῶν Μοῖρ᾽ ὑπὸ Πατρόκλοιο Μενοιτιάδαο δαμῆναι ποτὲ δὲ ὑπὲρ τοῦ Εκτορος· "Ω πόποι, ή φίλον ἄνδρα διωκόμενον περὶ τεῖχος Οφθαλμοῖσιν ὁρῶμαι, ἐμὸν δ᾽ ὀλοφύρεται ἦτορ Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν κατὰ τῆς τοῦ Διὸς ἐπιβουλῆς λέγει, ἴσασιν οἱ ἐντυγχάνοντες τοῖς ἔπεσι τούτοις Οππότε μιν ξυνδῆσαι Ολύμπιοι ἤθελον ἄλλοι, "Ηρη τ' ἠδὲ Ποσειδάων καὶ Παλλάς Αθήνη. Καὶ εἰ μὴ τὸν, δν Βριάρεων καλέουσι θεοί, ὑπέδει σαν οἱ μάκαρες θεοί, ἐδέδετο ἂν ὑπ' αὐτῶν ὁ Ζεύς. Οσα δὲ καὶ περὶ τῆς ἐρωτικῆς τοῦ Διὸς ἀκολασίας Όμηρος λέγει, ἀναγκαῖον δι' αὐτῶν (49) ὑμᾶς ὑπου μνῆσαι ὧν εἴρηκε ῥητῶν. Ἔφη γὰρ αὐτὸν οὕτω (50) πρὸς τὴν "Ηραν λέγειν· Οὐ γὰρ πώποτέ μ' ὧδε θεᾶς ἔρος, οὐδὲ γυναικὸς θυμὸν ἐνὶ στήθεσσι περιπροχυθεὶς ἐδάμασσεν· Οὐδ' οπότ' ἠρασάμην Ιξιονίης αλόχοιο, Οὐδ' ὅτε περ Δανάης καλλισφύρου Ακρισιώνης, Οὐδ᾽ ὅτε Φοίνικος κούρης τηλεκλειτοῖο (54), Οὐδ' ὅτε περ Σεμέλης, οὐδ' Αλκμήνης ἐνὶ Θήβῃ, Οὐδ᾽ ὅτε Δήμητρος καλλιπλοκάμοιο ανάσσης, Οὐδ᾽ ὁπότε Λητοῦς ἐρικυδέος, οὐδέ σεν αὐτῆς. Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν ἐκ τῆς Ὁμήρου ποιήσεως ἔξεστι μανθάνειν, καὶ ὅσα ὑπὸ ἀνθρώπων πεπόνθασιν, ἀκόλουθόν ἐστιν ὑπομνῆσαι νυνί. "Αρεα Ξ, ν. 311. • Τ. ν. 294. • Π. ν. 433. • ν. 399. ἀπὸ τῶν τοῦ. ὑμᾶς ὑπομνῆσαι, δι' ὧν εἴρηκε ῥητῶν. κλητοίο. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS proderit apud eos qui in poetis versati sunt. Norunt A enim illorum perridiculam de deorum origine sen- tentiam, quemadmodum ex celeberrimo apud vos et principe poetarum Homero discere possumus. Primo enim ille generationem deorum ex aqua ini- tium habuisse dicit. Ita enim scribit: Oceanum deorum originem et matrem Tethyn. Deinde vero et quid de primo apud eos opinato dicat Deo, quem etiam sæpe patrem appellat ho- minumque deumque, necessarium est subjicere : inquit enim : Jupiter qui hominum dispensator belli est. Hunc sane non tantum copiis militaribus auctorem belli, sed Trojanis etiamn, per Gliam ejus, perjurii Causam fuisse dicit (45); eumdemque amantem et lamentantem et insidiis ab aliis diis appetitum Ho- merus inducit, et nunc de filio suo dicentem : Hei mihi, quod mihi Sarpedonem charissimum vi- [rorum Fatale est a Patroclo Menætiade interfici, nunc autem de Hectore: murum Proh malum, certe dilectum virum fugatum circa Oculis video : meum autem angitur cor. Quæ vero de aliorum deorum adversus Jovem insi- diis memoret, intelligunt qui versus hosce legunt : Quo tempore eum colligare cælites voluerunt cæleri, Junoque, et Neptunus, et Pallas Minerva. Ac nisi quem Briarea vocant dii, extimuissent bea- ta illa numina, vinctus ab eis fuisset Jupiter. Enin- vero quæ etiam de impotentibus Jovis amoribus Homerus canat, necesse est vobis, totidem illius verbis referendis, exponere. Sic enim illum ait cum Junone loqui: Non enim unquam mihi sic deæ amor, neque mu- [lieris Animum pectoribus circumfusus domuit: Neque quando captus ſui amore Ixioniæ uxoris, Neque quando Danaes formose Acrisii filiæ, Neque quando captus fui amore Phœnicis filiæ in- [clyti, Neque quando Semeles, neque Alcmenes in Thebis, Neque quando Cereris pulchricomæ reginæ, Nec quando Latonæ valde illustris, neque tui ipsius. Quæ porro de aliis. ibidem diis ex Homeri poe- mate cognoscere liceat, et quot et quanta ab ho- minibus pertulerint, consentaneum est nunc com- C D Iliad. Iliad. Iliad. Iliad. E, v. 525. exstitisse Trojanis, quia, cum Menelaum Paris ad certamen singulare provocasset, ac Trojanos inter et Græcos jurejurando interposito convenisset, ut uter vinceret, is Helenam haberet, Venus, quam pater reprimere debuisset, victum Paridem eripuit et Helenam simul abduxit, ut in libro tertio Iliadis narratur. R. St. * Iliad. X. v. 168. * Iliad. A, codicis. Male in editis ad marg. et alia manu. (45) Observat Perionius Jovem perjurii causam (46) Θεογονίαν. Θεολογίαν in quodam codice (47) Ἀπὸ τοῦ. Sic emendavimus ope Colbertini (48) Επιορκίας. Legitur πολιορκίας in Colbert. (49) Δι' αὐτῶν. Sic habet Reg. 3 : Αναγκαῖον (50) ούτω. Clarom. οὕτως. (51) Τηλεκλειτοίο. Reg. 3, et Clarom. τηλε-

ἀλλ᾽ οὐ συνοίσει ὑμῖν πρὸς ἄνδρας τὰ τῶν ποιητῶν Β εἰδότας λέγειν· ἴσασι γὰρ τὴν ὑπ' αὐτῶν γελοιοτά- την περὶ θεῶν θεογονίαν (46) λεγομένην, ὡς ἔστιν ἡμῖν ἀπὸ τοῦ (47) κορυφαιοτάτου παρ' ὑμῖν καὶ πρώ του τῶν ποιητῶν Ὁμήρου μανθάνειν. Οὗτος γὰρ πρῶτον μὲν τὴν τῶν θεῶν γένεσιν ἐξ ὕδατος τὴν ἀρχὴν ἐσχηκέναι φησίν· οὕτω γὰρ γέγραφεν, Ωκεανόν τε θεῶν γένεσιν, καὶ μητέρα Τηθύν. Επειτα δὲ καὶ ἃ περὶ τοῦ πρώτου παρ' αὐτοῖς νομι ζομένου θεοῦ λέγει, ἂν καὶ πατέρα ονομάζει πολ λάκις ἀνδρῶν τε θεῶν τε, ἀναγκαῖον ὑπομνῆσαι· ἔφη γάρ, Ζεὺς ὅστ' ἀνθρώπων ταμίης πολέμοιο τέτυκται. Αὐτὸν τοίνυν οὐ πολέμου ταμίαν μόνον τῷ στρατεύ ματι, ἀλλὰ καὶ ἐπιορκίας (48) Τρωσὶ διὰ τῆς αὐ τοῦ θυγατρός αἴτιον γεγενῆσθαί φησι· καὶ τοῦτον ἐρῶντα, καὶ σχετλιάζοντα, καὶ ὀλοφυρόμενον, καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων θεῶν ἐπιβουλευόμενον "Ομηρος εἰσά- γει, καὶ ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ ἑαυτοῦ παιδὸς λέγοντα, "Ω μοι ἐγὼν, ὅτε μοι Σαρπηδόνα φίλτατον ἀνδρῶν Μοῖρ᾽ ὑπὸ Πατρόκλοιο Μενοιτιάδαο δαμῆναι ποτὲ δὲ ὑπὲρ τοῦ Εκτορος· "Ω πόποι, ή φίλον ἄνδρα διωκόμενον περὶ τεῖχος Οφθαλμοῖσιν ὁρῶμαι, ἐμὸν δ᾽ ὀλοφύρεται ἦτορ Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν κατὰ τῆς τοῦ Διὸς ἐπιβουλῆς λέγει, ἴσασιν οἱ ἐντυγχάνοντες τοῖς ἔπεσι τούτοις Οππότε μιν ξυνδῆσαι Ολύμπιοι ἤθελον ἄλλοι, "Ηρη τ' ἠδὲ Ποσειδάων καὶ Παλλάς Αθήνη. Καὶ εἰ μὴ τὸν, δν Βριάρεων καλέουσι θεοί, ὑπέδει σαν οἱ μάκαρες θεοί, ἐδέδετο ἂν ὑπ' αὐτῶν ὁ Ζεύς. Οσα δὲ καὶ περὶ τῆς ἐρωτικῆς τοῦ Διὸς ἀκολασίας Όμηρος λέγει, ἀναγκαῖον δι' αὐτῶν (49) ὑμᾶς ὑπου μνῆσαι ὧν εἴρηκε ῥητῶν. Ἔφη γὰρ αὐτὸν οὕτω (50) πρὸς τὴν "Ηραν λέγειν· Οὐ γὰρ πώποτέ μ' ὧδε θεᾶς ἔρος, οὐδὲ γυναικὸς θυμὸν ἐνὶ στήθεσσι περιπροχυθεὶς ἐδάμασσεν· Οὐδ' οπότ' ἠρασάμην Ιξιονίης αλόχοιο, Οὐδ' ὅτε περ Δανάης καλλισφύρου Ακρισιώνης, Οὐδ᾽ ὅτε Φοίνικος κούρης τηλεκλειτοῖο (54), Οὐδ' ὅτε περ Σεμέλης, οὐδ' Αλκμήνης ἐνὶ Θήβῃ, Οὐδ᾽ ὅτε Δήμητρος καλλιπλοκάμοιο ανάσσης, Οὐδ᾽ ὁπότε Λητοῦς ἐρικυδέος, οὐδέ σεν αὐτῆς. Τίνα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων θεῶν ἐκ τῆς Ὁμήρου ποιήσεως ἔξεστι μανθάνειν, καὶ ὅσα ὑπὸ ἀνθρώπων πεπόνθασιν, ἀκόλουθόν ἐστιν ὑπομνῆσαι νυνί. "Αρεα Ξ, ν. 311. • Τ. ν. 294. • Π. ν. 433. • ν. 399. ἀπὸ τῶν τοῦ. ὑμᾶς ὑπομνῆσαι, δι' ὧν εἴρηκε ῥητῶν. κλητοίο. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS proderit apud eos qui in poetis versati sunt. Norunt A enim illorum perridiculam de deorum origine sen- tentiam, quemadmodum ex celeberrimo apud vos et principe poetarum Homero discere possumus. Primo enim ille generationem deorum ex aqua ini- tium habuisse dicit. Ita enim scribit: Oceanum deorum originem et matrem Tethyn. Deinde vero et quid de primo apud eos opinato dicat Deo, quem etiam sæpe patrem appellat ho- minumque deumque, necessarium est subjicere : inquit enim : Jupiter qui hominum dispensator belli est. Hunc sane non tantum copiis militaribus auctorem belli, sed Trojanis etiamn, per Gliam ejus, perjurii Causam fuisse dicit (45); eumdemque amantem et lamentantem et insidiis ab aliis diis appetitum Ho- merus inducit, et nunc de filio suo dicentem : Hei mihi, quod mihi Sarpedonem charissimum vi- [rorum Fatale est a Patroclo Menætiade interfici, nunc autem de Hectore: murum Proh malum, certe dilectum virum fugatum circa Oculis video : meum autem angitur cor. Quæ vero de aliorum deorum adversus Jovem insi- diis memoret, intelligunt qui versus hosce legunt : Quo tempore eum colligare cælites voluerunt cæleri, Junoque, et Neptunus, et Pallas Minerva. Ac nisi quem Briarea vocant dii, extimuissent bea- ta illa numina, vinctus ab eis fuisset Jupiter. Enin- vero quæ etiam de impotentibus Jovis amoribus Homerus canat, necesse est vobis, totidem illius verbis referendis, exponere. Sic enim illum ait cum Junone loqui: Non enim unquam mihi sic deæ amor, neque mu- [lieris Animum pectoribus circumfusus domuit: Neque quando captus ſui amore Ixioniæ uxoris, Neque quando Danaes formose Acrisii filiæ, Neque quando captus fui amore Phœnicis filiæ in- [clyti, Neque quando Semeles, neque Alcmenes in Thebis, Neque quando Cereris pulchricomæ reginæ, Nec quando Latonæ valde illustris, neque tui ipsius. Quæ porro de aliis. ibidem diis ex Homeri poe- mate cognoscere liceat, et quot et quanta ab ho- minibus pertulerint, consentaneum est nunc com- C D Iliad. Iliad. Iliad. Iliad. E, v. 525. exstitisse Trojanis, quia, cum Menelaum Paris ad certamen singulare provocasset, ac Trojanos inter et Græcos jurejurando interposito convenisset, ut uter vinceret, is Helenam haberet, Venus, quam pater reprimere debuisset, victum Paridem eripuit et Helenam simul abduxit, ut in libro tertio Iliadis narratur. R. St. * Iliad. X. v. 168. * Iliad. A, codicis. Male in editis ad marg. et alia manu. (45) Observat Perionius Jovem perjurii causam (46) Θεογονίαν. Θεολογίαν in quodam codice (47) Ἀπὸ τοῦ. Sic emendavimus ope Colbertini (48) Επιορκίας. Legitur πολιορκίας in Colbert. (49) Δι' αὐτῶν. Sic habet Reg. 3 : Αναγκαῖον (50) ούτω. Clarom. οὕτως. (51) Τηλεκλειτοίο. Reg. 3, et Clarom. τηλε-

ἡμῖν ὑποδειξάντων, καὶ φαχίν τινα ἐκ χαλκοῦ κατ- Α εσκευασμένον, ἐν ᾧ τὰ λείψανα αὐτῆς σώζεσθαι έλεγον. Ἔφασκον δὲ μετὰ πάντων ὧν διηγοῦντο καὶ τοῦτο, ὡς παρὰ τῶν προγόνων ἀκηκοότες, ὅτι οἱ ἐκλαμβάνοντες τους χρησμούς τηνικαῦτα, ἐκτὸς παι δεύσεως ὄντες .. πολλαχοῦ τῆς τῶν μέτρων ἀκριβείας διήμαρτον· καὶ ταύτην ἔλεγον αἰτίαν εἶναι τῆς ἐνίων ἐπῶν ἀμετρίας, τῆς μὲν χρησμῳδοῦ μετὰ τὸ πεπαῦσθαι (64) τῆς κατοχῆς καὶ τῆς ἐπιπνοίας μή μεμνημένης τῶν εἰρημένων, τῶν δὲ ὑπογραφέων δι᾿ ἀπαιδευσίαν τῆς τῶν μέτρων ἀκριβείας ἐκπεπτωκός των. Διὰ τοῦτο τοίνυν τὸν Πλάτωνα, εἰς τοὺς τῆς Σιβύλλης ἀφορῶντα χρησμοὺς περὶ τῶν χρησμῳδῶν· τοῦτ᾽ εἰρηκέναι δῆλον. Ἔφη γὰρ οὕτως· « Οταν κατορθῶσι λέγοντες πολλὰ καὶ μεγάλα πράγματα, μηδὲν εἰδότες ὧν λέγουσι. ποιητικοῖς μέτροις τὰ τῆς ἀληθοῦς θεοσεβείας πράγμα- Β τα, οὐδὲ ἐν τῇ παρ' ὑμῖν εὐδοκιμούσῃ παιδεύσει, ἀφέ- μενοι λοιπὸν τῆς τῶν μέτρων καὶ λόγων ἀκριβείας, τοῖς ὑπ' αὐτῆς (65) εἰρημένοις ἀφιλονείκως προσ- έχοντες, γνώτε πόσων ὑμῖν ἀγαθῶν αἰτία ἔσται, τὴν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἄφιξιν σαφῶς καὶ φανερῶς προαγορεύουσα· ὅς, τοῦ Θεοῦ ὑπάρ- χων λόγος ἀχώριστος (66) δυνάμει, τὸν κατ' εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν Θεοῦ πλασθέντα ἀναλαβὼν ἄνθρωπον, τῆς τῶν ἀρχαίων ἡμᾶς προγόνων ἀνέμνησε θεοσε Γείας, ἦν οἱ ἐξ αὐτῶν γενόμενοι άνθρωποι καταλι τόντες, διδασκαλία βασκάνου δαίμονος, ἐπὶ τὴν τῶν μὴ θεῶν ἐτράπησαν θρησκείαν. Εἰ δέ τις ὄχνος ὑμῖν ἐνοχλεῖ πίστεως περὶ τῆς τοῦ ἀνθρώπου πλάσεως, πείσθητε τούτοις, οἷς ἔτι προσέχειν οἴεσθε δεῖν, καὶ γνώστε ὅτι τὸ παρ' ὑμῖν χρηστήριον, ἀξιωθὲν ὑπό τινος ὕμνον τοῦ παντοκράτορος ἐκδοῦναι Θεοῦ, οὕτως ἐν μέσῳ τοῦ ὕμνου ἔφη· ὓς πρῶτον πλάσας (67) μερόπων, Ἀδὰμ δὲ κα [λέσσας. ο Καὶ τοῦτον σώζεσθαι τὸν ὕμνον παρὰ πολλοῖς ὧν ἴσμεν συμβαίνει, εἰς ἔλεγχον τῶν μὴ πείθεσθαι τῇ ὑπὸ πάντων μαρτυρουμένῃ ἀληθείᾳ βουλομένων. Εἰ τοί νυν, ὦ ἄνδρες Έλληνες, μὴ προτιμοτέραν (68) ἡγεῖ- σε τῆς ὑμῶν αὐτῶν σωτηρίας τὴν περὶ τῶν μὴ ὄντων θεῶν ψευδή φαντασίαν, πείσθητε, ὥσπερ ἔφην, τῇ ἀρχαιοτάτῃ καὶ σφόδρα παλαιᾷ Σιβύλλῃ, ἧς τὰς βίβλους ἐν πάσῃ τῇ οἰκουμένῃ σώζεσθαι συμβαίνει, περὶ μὲν τῶν λεγομένων θεῶν, ὡς μὴ ὄντων, ἀπό τινος δυνατῆς ἐπιπνοίας διὰ χρησμῶν ἡμᾶς διδα- σκούσῃ· περὶ δὲ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χρι- στοῦ μελλούσης ἔσεσθαι παρουσίας, καὶ περὶ πάν των τῶν ὑπ' αὐτοῦ γίνεσθαι μελλόντων, σαφῶς καὶ φανερῶς (69) προαναφωνούσῃ. Έσται γὰρ ὑμῖν ἀναγ- τὸ πεπαῦσθαι. - COHORTATIO AD GRÆCOS.. nonnullis versibus desit; quippe cum ipsa, postquam teneri et allari desierat, nihil eorum, quæ dixerat, recordaretur; librarii autem ob imperitiam ab ac- curata numerorum observatione aberrassent. Qua de causa Platonem ad Sibyllæ oracula respicientem idem de vatibus prouuntiasse liquet. Sic enim ait : Cum prospere vaticinantur, multa et magna di- centes, nec quidquam eorum quæ dicunt intelli- gentes. C vera religio sita est, nec in ea, quæ apud vos in pretio est, eruditione; omissa deinceps numerorum et verborum exquisita ratione, citra contentionis - studium quid a Sibylla dicatur animadvertite, et quanta vobis allatura sit bona, perspicite, clare et aperte Salvatoris nostri Jesu Christi adventum præ- nuntians; qui cum sit Dei Verbum, virtute et po- - tentia ab eo inseparabile, hominem ad imaginem et similitudinem Dei creatum assumens, revocavit no- bis in memoriam priscorum parentum religionem, qua relicta eorum posteri, invidi dæmonis monitis et doctrina ad deos, qui nulli sunt, colendos defle- xerunt. Si qua autem vobis obstrepit dubitatio, quominus fidem hominis creationi adhibeatis, iis credite, quos adhuc audiendos putatis, et seitote oraculun vestrum, cum a quodam rogalum esset, ut hymnum in Deum omnipotentem ederet, sic in medio hymno dixisse : Qui primum mortalem effinxit, Adamque vocavit. Atque nunc bymnum a multis quos novimus ser- vari contingit, ad eos arguendos, qui veritati om nium testimonio confirmatæ assentiri nolunt. Ve- stram igitur salutem, Græci, si falso de diis, qui nulli sunt, commento potiorem ducitis, credite, ut jam dixi, Sibyllæ antiquissimæ et vetustissimæ, cujus libri per totum orbem servantur, quæque ex potenti quodam allatu deos qui dicuntur, nullos esse per oracula nos docet, ac de futuro Salvatoris nostri Jesu Christi adventu, ac rebus omnibus D quas gesturus erat, clare et aperte prænuntial. Erit Sic etiam ad calcem R. S. ut in text. Ex his verbis certo statuere possumus, si minus totam librorum Sibyllinorum complexionem, qua- lem hodie habemus, saltem eas partes ejusmodi librorum, quæ claram et apertam Christi adventus of omnium rerum ab eo gerendarum prædictionem enim vobis harum rerum cognitio, necessaria quæ- dam ad sanctorum hominum vaticinia præmeditatio. Quod si quis ab antiquissimis apud eos appellatis continent, jam tum, scribente Justino, in unum veluti corpus redactas fuisse. Nihil sane suspicatus est Justinus, quamvis omnes horum librorum pa- ginæ fraudem clamitent. Sed tamen non gravissi- mum mihi videtur illud erratum. Antequam enimı libri Sibyllini otiosi hominis manu fabricarentur, invaluerat apud Christianes quædam de Sibylla opi- nio, quæ et artificem ad opus suscipiendum inci- tasse et operi fidem et auctoritatem videtur conci- liasse. Jamdudum enim constabat Christi adventum a Sibylla prædictum fuisse, sive id illi, ut Balaamo, concessum fuerit, sive tota res, ut multæ aliæ, ex Hebræorum traditione fluxerit. Cur enim Hermas 58. Πλὴν ἀλλ᾽ ἐπειδήπερ, ὦ ἄνδρες Ἕλληνες, οὐκ ἐν 38. Sed quia nec in poeticis numeris, ο Græci,. (54) Μετὰ τὸ πεπαῦσθαι. Reg. 5 et Clarom. διὰ (65) Υπ' αὐτῆς. R. δι. ὑπ' αὐτοῖς. Codices mss. (66) Αχώριστος. Golb. ἀχώρητος. (67) Πλάσας. R. St. ad calcem ἀναπλάσας. (58) Προτιμοτέραν. Colb. προθυμοτέραν (69) Καὶ περὶ πάντων.... σαφῶς καὶ φανερῶς.

Αληθείας, θρησκείας τε τῆς εἰς τὸν ἕνα καὶ πάντων δεσπότην, παρεισδύσα εἰς εἰδωλοποιίας εξέτρεψε βα σκανία τὸ ὑπερβάλλον τῆς τῶν ἀνθρώπων μεγαλειό τητος· καὶ πολλῷ χρόνῳ μεῖναν τὸ περισσὸν ἔθος, ὡς οἰκείαν καὶ ἀληθῆ τὴν πλάνην τοῖς πολλοῖς παρα- δίδωσι. Φιλανθρώπου δὲ ἢ μᾶλλον φιλοθέου ἔργον ἐστὶν, ὑπομνῆσαι τοὺς ἅπερ ὤφειλον εἰδέναι παρα- λελοιπότες. Ην μὲν γὰρ καθ' αὐτὴν ἀρκετὴ ἡ ἀλή- θεια δεικνύναι ἐκ τῶν συνεχόντων (75) ὑπὸ τὸν πόλον τὴν τοῦ δημιουργήσαντος ταῦτα τάξιν (74). Λήθη δὲ κὰ τὸ μακρόθυμον τοῦ Θεοῦ περικρατήσασα τῆς τῶν ἀνθρώπων γνώμης, ἐρᾳδιούργησε, τὸ μόνῳ τῷ ὄν πως θεῷ πρέπον ὄνομα, ἐπὶ θνητούς μεταφέρουσα καὶ δι᾿ ὀλίγων νομὴν πονηρίας ἔσχον οἱ πολλοὶ, ἀμαυ- ρούμενοι τῇ εἰς τὸ βέβαιον καὶ ἄτρεπτον γνώσει οχλική συνηθεία. Οἱ μὲν γὰρ τοκαταρχήν εἰς τιμὴν Β τῶν ὑπερεχόντων, τελετὰς καὶ λειτουργίας τελοῦν- τες, ἀμνηστίαν τοῖς μετ' αὐτοὺς τῆς καθολικῆς (75) δόξης ἐνέβαλον· ἐγὼ δὲ, ὡς μικρῷ πρόσθεν ὑπέστην, φιλοθέῳ τῇ γνώμῃ (76) κεχρημένος, φιλανθρώπῳ χρήσομαι τῇ φωνῇ, καὶ παρίστημι τοῖς γε νοῦν ἔχουσι, δέον ὑπάρχειν πᾶσι τοῖς κεχρημένοις τῇ τῶν των διοικήσει, άτρεπτον ἔχειν τὴν εἰς τὸν πάντων γνώστην θρησκείαν. Τοῦτο δὲ οὐ λόγῳ καλλωπίζων φράσω, ἀποδείξει δὲ τῇ ἐκ τῶν κατὰ τὸ παλαιὸν εἰς τὸ παντελὲς τῆς Ἑλληνικῆς ἱστορίας (77) ποιήσει κεχρημένος, ἐκ τῶν πᾶσι κοινῇ δεδομένων γραμμά των. Εξ ὧν γὰρ οἱ πάνυ τὰς τῶν εἰδώλων θρησκείας νόμου τοῖς πολλοῖς παρέδοσαν, μαθόντες ἐξ αὐτῶν ἀγνώτες τοῦ ἐλεγχθήσονται ὑπὸ τῶν παρ' αὐτοῖς ποιητῶν καὶ μελογράφων. λόγων (78) σύνταξιν ἐκθεὶς, καὶ τὴν περὶ Θεοῦ τοῦ μένου εξήνεγκε φωνήν, ώς λέγει· Χώριζε θνητῶν τὸν Θεὸν (78'), καὶ μὴ δόκει Ὅμοιον σαυτῷ σάρκινον καθεστάναι. Οὐκ οἶσθα δ᾽ αὐτόν· ποτὲ μὲν ὡς πῦρ φαίνεται συνεχομένων, "Ος πρότερον μὲν ἐπὶ τῶν καθόλου λόγων λεγόμενος είναι βασιλέως, οὐδὲν εύλογον, οὐδὲ καθολικὴν ἐφρόνησεν, ἀλλ᾽ ὑπέπτωκεν ἀρὰ προφητικῇ τῇ λεγούσῃ· Οὐαὶ τοῖς προφη τεύουσιν ἀπὸ καρδίας αὐτῶν καὶ τὸ καθόλου μὴ βλέπουσιν. Οὐ γὰρ συνῆκε τὴν καθόλου πρόνοιαν, οὐδὲ τὴν κρίσιν ὑπείδετο τοῦ περὶ πάντων καὶ διὰ τάντων καὶ ἐπὶ πᾶσι. Διὸ καὶ τῆς μὲν καθολικῆς αὐτοῦ Ἐκκλησίας γέγονε πολέμιος. • καθολικός, φιλανθρώπου ἢ μᾶλλον φιλοθέου ἔργον. τὰς τῶν εἰδώλων θρησκείας νόμον τοῖς πολλοῖς παρ έδοσαν, τῆς τῶν εἰδώλων θρησκείας, LIBER DE MONARCHIA A Domino debiti cognitionem accepisset; subrepens invidia humanæ dignitatis præstantiam ad simula- cra fingenda avertit; ac postquam diu inveteravit superstitiosa consuetudo, errorem, ut vernaculumn et verum quidpiam, multis commendat. Est autem hominis amore in homines vel potius in Deum ac- censi, eos commonefacere, qui quæ scire debebant prætermiserunt. Ac veritas quidem satis habet in seipsa virium, ut ex his, quæ sub polo concurrunt, illius, qui hæc creavit, ordinem demonstret. Sed postquam oblivio propter Dei patientiam mentes hominum occupavit, facinus aggressa est, et nomen soli vero Deo congruens ad mortales transtulit; et a paucis nequitiæ contagio ad multos pervenit, in quibus stabilium et immutabilium rerum cognitio- nem consuetudo popularis obscuravit. Nam qui inim tie in principum honorem mysteria et publica mu- nera instituere, oblivionem catholicæ opinionis posteris Injecerunt. Ego autem, ut paulo ante posui, animo utens Deum amante, ular voce hominibus. amica, ac copiam facio iis qui sana mente præditi sunt, quanquam id quidem omnibus qui universo- rum temperatione utuntur, inesse deberet, ut om- nium coguitorem immutabili cultu prosequantur. Hoc autem non pigmentis verborum exprimam, seu argumentis omnino utar ex vetusta Græcorun histo riæ poesi repetitis, et ex contritis omnium usu lit- teris. Ex quibus enim monumentis præclari simula- crorum cultores hanc plebi superstitionem instar legis imposuerunt, ex his edocebuntur, et a suis C ipsorum poetis desipere arguentur. compositi rationein exponens, hæc etiam de singu- lari Deo pronuntiat : Deum amovelo longius mortalibus, Nec tibi parem esse, carne amictum finxeris. Namque haud scis illum: nunc ut implacabilis relor c ex his quæ sub coelo conti- Dentor. » ordo a creatore institutus. Sic infra, n. 2, Sopho- cles dicitur ordinem unius Dei demonstrare. pellat eam, quæ de unius Dei cultu omnium animis D iusita, antequam simulacrorum cultus induceretur, ubique terrarum vigebat. Eodem sensu hanc vocem usurpat Dionysius Alexandrinus in epistola ad Her- mammonen apud Euseb. Ηist. lib. vi, c. 40, ubi sic loquitur de Macriano : • Qui initio quί- dem cum id est rationalis iinperator diceretur, nibil rationi consonum, nihil catholicum sensit. Sed imprecationi propheticæ subjacuit, quæ sic babet: Vi his qui prophetant ex corde suo, nec quod universumi est vident. Nam neque providentiam universa moderantem intellexit, nec animo reputa- vit judicium illius, qui ante omnia et in omnibus et super omnia est. Quocirca catholicæ illius Eccle- siæ hostis fuit. › loco affinxit Dupinus: Postquam divinis testimoniis usus sum, humanis utar. Sed liquet hæc verba ad illud referri, ut Sylburgius et Tillemontius obser vant, quod antea dixerat Justinus, Quare sic etiam reddi posset hic locus: Argu- mentis omnino utar ex vetusta Græcarum litterarum poesi, et ex .contritis omnium usu monumentis, ▸ Paulo post laudanda videtur, etsi minus necessaria, doctissimi Potteri emendatio, qui pro his vocibus, legendum putat simulacrorum cultus legem tradiderunt. videtur Justinus indicare. Hunc autem Eschylum Grotius juniorem esse existimat in notis ad Excerpta Trag. et Comn. Strom. v, et Euseb. Præd. xiu, c. 13, et Grotio. 2. Πρῶτος μὲν γὰρ Αισχύλος τὴν τῶν καθ᾽ αὑτὸν 2. Ac primus quidem Æschylus operis a se 37 (73) Ἐκ τῶν συνεχόντων. Melius fortasse lege- (74) Την... τάξιν. Creatoris ordo idem est ac (75) Τῆς καθολικῆς. Catholicam opinionem ap- (76) Φιλοθέῳ τῇ γνώμῃ. Hanc sententiam huic (77) Ιστορία hoc loco idem valet ac littere.. (78) Τῶν καθ' αὐτὸν λόγων. Prologum aliquem (78) Τὸν Θεόν. Additus articulus ex Clements

[ια, τος, εἰ μιας νέφει τε νεφέλη ἅπλατος ὁρμή, ἄπλατον ὁρμῇ, ἄπλαστον ὁρμῇ, ἄπλα- τος ἀπρόσιτος, ἄπειρος, που λύς. χ᾽ ὕδατος συστήματα. Δεσ πότου πάντα, δυνατὴ γὰρ δόξα ὑψίστου Θεοῦ. ἐτιμήθη. Α Απλαστον (79) ὁρμῆ, ποτέ δ' ὕδωρ, ποτὲ δὲ γνδ φος Καὶ θηρσὶν αὐτὸς γίνεται παρεμφερής, Ανέμῳ, νέφει τε κἀστραπῇ, βροντῇ, βροχῇ. Ὑπηρετεῖ δ' αὐτῷ θάλασσα, καὶ πέτραι, Καὶ πᾶσα πηγή, χ' ύδατος συστήματα. Τρέμει δ' ὄρη, καὶ γαῖα, καὶ πελώριος Βυθὸς θαλάσσης, κωρέων ὕψος μέγα, Ὅταν ἐπιβλέψῃ γοργόν ὄμμα δεσπότου. Πάντα δύναται (80) γάρ δόξα δ' ὑψίστου Θεοῦ. Οὐ μόνον δὲ οὗτος τὴν περὶ Θεοῦ ἐμυήθη (81) γνώ σιν, ἀλλὰ καὶ Σοφοκλῆς τὴν τοῦ μόνου ποιητοῦ τῶν ὅλων καὶ ἑνὸς Θεοῦ ἱστορεῖ τάξιν οὕτως· Ὃς οὐρανόν τ' ἔτευξε (83), καὶ γαῖαν μακράν, Πόντου τε χαροπὸν οἶδμα, κἀνέμων βίας. Θνητοὶ δὲ πολλοὶ, καρδίαν πλανώμενοι, Ἱδρυσάμεσθα, πημάτων παραψυχὰς (84), Θεῶν ἀγάλματ' ἐκ λίθων, ἢ χαλκέων (85), Η χρυσοτεύκτων, ἢ ἐλεφαντίνων τύπους· Θυσίας τε τούτοις, καὶ καλὰς πανηγύρεις Τεύχοντες (86), οὕτως εὐσεβεῖν νομίζομεν. ᾿Αλλὰ καὶ Φιλήμων, τὰ ἀρχαῖα εὐπορήσας φράσαι, κοινωνεῖ τῇ περὶ τῶν ὄντων γνώσει, ὡς γράφει· Θεὸν δὲ ποῖον, εἰπέ μοι, νομιστέον; Τὸν πάνθ' ὁρῶντα, καὑτὸν οὐχ ὁρώμενον. Μαρτυρήσει δέ μοι καὶ Ὀρφεὺς, ὁ παρεισάγων τους τριακοσίους εξήκοντα θεοὺς, ἐν τῷ Διαθήκαις ἐπι γραφομένῳ βιβλίῳ, οπότε μετανοῶν ἐπὶ τούτῳ φαί- νεται ἐξ ὧν γράφει · Φθέγξομαι (87) οἷς θέμις ἐστί· θύρας δ' ἐπίθεσθε [βέβηλοι Πάντες ὁμῶς· σὺ δ' ἄκουε φαεσφόρου έκγον [Μήνης Μουσαῖ· ἐξερέω γὰρ ἀληθέα· μηδέ σε τὰ πρὶν Ἐν στήθεσσι φανέντα φίλης αἰῶνος ἀμέρσῃ Εἰς δὲ λόγον θεῖον βλέψας, τούτῳ προσέδρευε, Ιθύνων κραδίης νοερὸν κύτος, εὖ τ' ἐπίβαινε Ἀτραπιτοῦ, μοῦνον δ' ἐσόρα κόσμοιο άνακτα. Εἰς ἔστ' αὐτογενής, ἑνὸς ἔκγονα πάντα τέτε- [κται· Ἐν δ᾽ αὐτοῖς αὐτὸς περιγίγνεται, οὐδέ τις αὐτὸν Εἰσοράς θνητῶν, αὐτὸς δέ γε πάντας ὁρᾶται. Οὗτος δ' ἐξ ἀγαθοῖο κακὸν θνητοῖσι δίδωσι, Καὶ πόλεμον κρυόεντα, καὶ ἄλγεα δακρυόεντα. Οὐδέ τις ἔσθ' ἔτερος, χωρὶς μεγάλοιο ἄνακτος Αὐτὸν δ᾽ οὐχ ὁρόω. Περὶ γὰρ νέφος ἐστήρικται· Πᾶσι γὰρ θνητοῖς θνηταὶ κόραι εἰσὶν ἐν ὅσσοις, Ασθενέες δ' ιδέειν Δία τὸν πάντων μεδέοντα. παραψυχήν. λων. στέφοντες, νέμοντες. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET. MARTYRIS Videtur ignis, nunc tenebra, nunc aquæ. Apparel, ipsis fit par interdum ſeris, Pluviæ el'tonitru, fulguri, euro, nubibus. Ministrat illi pontus et saxa horrida, Fontes, et usquam quidquid undarum fluit. Hunc terra, montes, hunc et immensi tremit Maris profundum, et collium cacumina, Domini severa aspexerint cum lumina. Namque omnia polest ; laus Dei est allissimi. Non hic solus Dei cognitione initiatus; sed et So- phocles singularis omnium creatoris et unius Dei. sic ordinem describit : Unus profecto est, unus est tantum Deus,. Cali, solique machinam qui condidit, Vadumque ponticæruleum, et vim spiritus. At ducta cæco errore gens mortalium Commenta, cladis in suæ solatium, est Formas deorum saxeas aut æreas, Aurove ductas fusili, aut eburneas. Ilis victimarum sanguinem, his festos dies Cum dedicamus, esse nos remur pios. Sed et Philemon, qui in antiquis rebus exponendis copiosus est, a veri cognitione alienus non videtur. Sic enim scribit : Qualem æstimare, dic mihi, decet Deum? Qui cuncta cernit, nulli at ipse cernitur. Quinetiam ipse Orpheus, qui trecentos sexaginta deos induxerat, testis erit meæ sententia in libro, quem Præcepta inscripsit, ubi illum erroris poni- tuisse patet ex his quæ scribit : Loquar quibus fas est : portas occludile, profani Omnes simul. Tu vero audi, luciferæ fili lunæ Musae, dicam enim vera; nec te quæ prius In corde meo animadvertisti, privent beata vita; Ad verbum divinum respiciens, illi asside, Dirigens cordis intelligens profundum, et rectam in- [cede Viam, et solum respice mundi regem. Unus est ex se genitus; ab uno quæcunque sunt geni- creata sunt. In illis ipse versatur, nec quisquam illum Videt mortalium, ipse autem omnes videt. Ilic ex bono malum hominibus dat, Et bellum horribile et dolores lacrymosos. Nec ullus est alius prater magnum regem. Illum autem non video. Nam circa illum nubes con- stituta est. Omnibus autem mortalibus mortales sunt pupillæ in Luculis, Infirmæ videre Jovem omnium regnantem. B C pro τε.-Potterus obser- vat satius esse legere vel, ut apud Eusebium, quam illam Grotii emen dationem adoptare, siquidem est apud grammaticos In iisdem versibus Æschyli scribendum monet Ex Addendis et Emendan- dis. - Grotium; sed apud Clem. et Euseb. sic legitur: marg. cutus sum, ita reddiderunt, Unus profecto, etc. Ges- merus in Legat. Athenag.: Unus revera est, etc. Sed accuratius videtur hunc in modum reddi posse: Est unus, idque certum habe, unus est Deus. marg. et sic R. St. ad calcem. Sic Grotius videtur legendum existimasse. Vertit enim Simulacra divum facta saxo aut arbore. Jul., p. 52. At Clemens Strom. v et Euseb. et Theo- doret. habent coronantes. Sic etiam R. St. ad calcem, Melius multo Clemens Alex. in Ex- hort. ad gentes habet in codicibus nostris mss. et apud Stephanum. Sed in editionibus Graeco-Latinis desumpti fuere ex Co- hort., n. 45, ubi consuli possunt qua observavimus. Vide initium lib. u Theophiti. (79) Απλαστον. Sic emendavit Grotius pro άπλα- D (80) Πάντα δύναται. Hic versus non legitur apud (81) Εμνήθη. R. St. ad calcem et Claromn. ad (82) Hunc versum plerique interpretes, quos se- (82) Εἷς ταῖς ἀληθείαισιν, εἰς ἐστὶν Θεός, (83) Έτευξε. Claren. prima manu ἔτευχε ad (84) Παραψυχάς. Clem., Euseb. et Theodoret. (85) Ἢ χαλκέων. Theodoret. ἐκ λίθων τε καὶ ξύ (86) Τεύχοντες. Sic etiam Grotius, Cyrillus (87) Φθέγξομαι. Hic versus cum sequenti deest

Ο καλῶς. πράσσει καλώς. - Ηθική ποίη σις, Οττο. Α Δὶς ἐξαμαρτάνοντες (94) οὐκ εὐγνωμόνως. Ἔστιν γὰρ, ἔστιν· εἰ δέ τις πράσσει κακώς (95), Κακός κεφυκώς, τον χρόνον κερδαινέτω· Χρόνῳ γὰρ οὗτος ὕστερον δώσει δίκην. προσφέρεται ὁ Θεὸς, ἀλλ᾽ εὐθύτητι τὰς τιμωρίας προσνέμει ἑκάστῳ, μαρτυρήσει (96) μοι Φιλήμων πάλιν· Εἴ τις δὲ θυσίαν προσφέρων, ὦ Πάμφιλε, Ταύρων τὶ πλῆθος, ἢ ἐρίφων (97), ἢ τὴ Δία Ἑτέρων τοιούτων, ἢ κατασκευάσματα, Χρυσᾶς ποιήσας χλαμύδας, ήτοι πορφύρας, Ἢ δι' ἐλέφαντος ἢ σμαράγδου ζώδια, Εὔνουν νομίζει τὸν Θεὸν καθεστάναι, Πλανᾶτ' ἐκεῖνος, καὶ φρένας κούφας έχει. Δεῖ γὰρ τὸν ἄνδρα χρήσιμον καθεστάναι, Μὴ παρθένους φθείροντα, καὶ μοιχώμενον, Κλέπτοντα, καὶ σφάζοντα χρημάτων χάριν, Β Τἀλλότρια βλέποντα, κἀπιθυμοῦντα Ἤτοι γυναικὸς, πολυτελούς ἢ δώματος, Η κτήσεως, παιδός τε, παιδίσκης θ' ἁπλῶς, ἵππων, βοῶν τὸ σύνολον, ἢ κτηνῶν. Τι δή; Μηδὲ βελόνης ἐν ἅμμ' ἐπιθυμῇς, Πάμφιλε Ὁ γὰρ Θεὸς βλέπει σε πλησίον παρών, ὓς ἔργοις ἥδεται δικαίοις, οὐκ ἀδίκοις· Πονοῦντα δ' ἐᾷ τὸν ἴδιον ὑψῶσαι βίον, Τὴν γῆν ἀροῦντα νύκτα καὶ τὴν ἡμέραν. Θεῷ δὲ θῦε διὰ τέλους δίκαιος ὢν, Μὴ λαμπρὸς ὢν ταῖς χλαμύσιν, ὡς τῇ καρδίᾳ. Βροντῆς ἀκούσας, μηδαμῶς πόρρω φύγης, Μηδὲν συνειδὼς αὐτὸς αὐτῷ (98), δέσποτα. Ὁ γὰρ Θεὸς βλέπει σε πλησίον παρών. Πάλιν τε Πλάτων ἐν Τιμαίῳ· « Εἰ δέ τις τούτων έρ- γψ (99) σκοπούμενος βάσανον λαμβάνοιτο, τῆς ἀν θρωπίνης καὶ θείας φύσεως ηγνοηκὼς ἂν εἴη τὸ διά φορον, ὅτι Θεὸς μὲν τὰ πολλὰ (1) εἰς ἓν συγκεράννυ- ται, καὶ πάλιν ἐξ ἑνὸς εἰς πολλὰ διαλύειν ἱκανὸς, ὡς (2) ἐπιστάμενος ἅμα καὶ δυνατὸς ὤν· ἀνδρῶν δὲ οὐδεὶς οὐδέτερα τούτων ἱκανὸς οὔτ᾽ ἐστὶ νῦν, οὔτ᾽ εἰσαὖθις ἔσται ποτέ. ο ἁγίου καὶ τελείου ὀνόματος, ὅπερ παραδόσει ματαία τινὲς ἀπηνέγκαντο ὡς Θεῷ (5), Μένανδρος ἐν Ηνιόχω λέγει· Οὐδείς μ' ἀρέσκει περιπατῶν ἔξω θεός, Μετὰ γραὸς (4), οὐδ᾽ εἰς οἰκίας παρεισιών Ἐπὶ τοῦ σανιδίου. Τὸν δίκαιον δεῖ Θεὸν Οίκοι μένειν σώζοντα τοὺς ἱδρυμένους. Ὁ αὐτὸς Μένανδρος ἐν Ἱερείᾳ· Οὐθεὶς δι' ἀνθρώπου Θεὺς σώζει, γύναι, Ἑτέρου τὸν ἕτερον· εἰ γὰρ ἕλκει τινὰ Θεὸν σαυτῷ. τῶν ἔργων. Μου βάσανον πάντα. μετά πάντα. ἱκανός τούτων. Οὐδεὶς οἰκίαν παρείπων ἐπὶ τοῦ σανιδίου. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS Duplex merentes mente non sana scelus. Est ille namque, est; prosperæ res sed cui erunt, Cum non probus sit; tempus apponat lucro. Huic namque pœnas inferet tandem dies. placari Deum, sed summa æquitate pœnas ad eo cuique irrogari, testis iterum acccdel Phile- mon : Si proferens quis victimas, o Pamphile, Boum caprumve copiam, vel per Jovem Alia similia; aut arte facta munera, Aurore chlamydes splendidas vel purpura, Sive ex smaragdo signa, sive eburnea, Placare sperat talibus donis Deum; Haud sanus errat ac levem mentem gerit. Probum esse namque oportet omnino virum, Non inferentem stupra nuptæ aut virgini, Lucrive causa furta vel credes; neque Aliena spectantem, ac deinde conjugis Male appetentem aut superbarum ædium, Aut prædiorum, vel puellæ, aut vernulæ, Pecorisve, taurumve, aut equum. Quo hæc pertinent? Acum vel unam haud concupiscas, Pamphile, Te namque cernit haud procul sedens Deus, Quem facta mulcent æqua, iniqua displicent : Laboriosum rebus uti prosperis Sinit, colentem rura noctu et per diem. Deo æquitatem semper observans lita, Magisque corde splendeas quam vestibus. Tonitru audias si, ne procul confugeris, here, tibi ipse si nihil consciveris. Te namque cernit haud procul sedens Deus. Et rursus Plato in Timæo • Horum autem ex- plorationem et probationem si quis ipso opere ag- grediatur; is divinæ ac humanæ naturæ ignoret discrimen quippe cum Deus multa in unum com- miscere, ac rursus unum in multa possit dissol vere, utpote scientia et potestate præditus; neutri autem quisquam hominum aut nunc idoneus sit, aut unquam sit futurus. › . tur participes es e sancti et perfecti nominis, quod quidem vana traditione quidam, tanquam dii, acce- perunt, Menander ait in Heniocho, sive Auriga : Non mihi placebit ambulans foris Deus, Anum comitem habens, atque ventitans domos Cum tabula oportet quippe justus ut Deus, Domi manendo sit salus colentibus. Idem Menander in Hierea, sive in Sacerdote : Homini salutem non Deus dat alterum, Mulier, per hominem; namque homo si quem Deum Clem. et Euseb. series, ut legamus Neque enim hoc loco idem valet ac perpetrat, sed res prospe- ras aut adversas significat; et cum adversæ hic non congruant, legendum Spu- apud Clementem, Eusebium et Grotiuin. rios esse primus monuit Brunckius, sive Gnomici poetæ Græci (Argentor. 1784, 8), p. 556; in iis tamen Boeckhius (Gr. tragœdiæ prin- cipum Æsch., Soph., Eurip., num ea quæ supersunt genuina omnia sint, etc., p. sq.) non dubitat quin nonnulta vere Menandri sint, alia ab interpo- latore mutata aut adjecta videri. causa. C editi nostri Editi nostri ex Platone desumpsi. Codices ss. et R. St. ad calcem Platone, ut prorsus necessaria ad sententiæ seriem. Mox idem Plato suppeditavit vocem post hort., p. et Grotio, qui toti etiam versui emen- dando opem inlerunt. Sic enim habebant editi no- stri : 4. Libaminibus autem et incensis malorum non 5. De illis autem qui apud nonnullos existiman- (94) Δὶς ἐξαμαρτάνοντες. Deest hic versus apud (95) Πράσσει κακῶς. Postulat omnino sententiæ (96) Φιλήμων. Menandro tribuuntur hi versus (97) Ερίφων. Clemens ῥίφων, metri servandi 4. Καὶ ὅτι οὐ σπονδῇ καὶ θυμιάματι κακούργων 5. Περὶ δὲ τῶν δοκούντων παρὰ τισὶ μετέχειν τοῦ (98) Αὐτῷ. Sic ex Grotio emendavi. Habebam (99) "Εργ. Ita Plato, p. 1072, edit. Francofrt. (1) Τὰ πολλά. Sic etiam Plato. Ealiti nostri (2) Καὶ πάλιν... ἱκανὸς, ὡς. Hæc desumpsi ex (3) Ὡς θεῷ. Legendum ὡς θεο!. (4) Μετὰ γραός. Hæc addita ex Clemente. Επ

471 S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS hominem ex hominibus natum fateri, eumque, si modo Christus sit, hanc dignitatem accurata legis observatione conse- cutum existimare. His tribus sic respondet Justinus, ut a postremo, quod forte majoris momenti videbatur, initium ducat. 1° Itaque In- daicas de lege et de Christo, quem hominem ex hominibus sibi fingebant, opiniones refellit (n. 67, 68). 2° (n. 69, 70). In his quæ poetæ de Baccho, Hercule, Esculapio ac Perseo mentiti sunt, artificia diaboli ostendit, quem oracula propheta- rum imilatum esse existimabat. 3° Cum Judæi, rejecta septuaginta seniorum interpretatione, scriptum esse dicerent: • Ecce adolescentula, › exagitat (n. 71) iniquum illorum de hac interpretatione judicium, ex qua etiam multa illos testi- monia sustulisse dicit Horum nonnulla, Tryphonis rogalu, profert (n. 72, 73), quorum postremum: Dominus regnavit a ligno. Sed cum hunc Psalmum ad Christum referri non posse Trypho contenderet (n. 74), satis ei facere conatur Justinus et alia Scripturæ loca colligit (n. 75, 76), in quibus pariter majestas divinitatis cum carnis humilitate con jungitur. His expeditis, quæ adversus Isaiæ prophetiam, Ecce virgo concipiet, objecerat Trypho, demonstrat Justinus (n. 77, rusalem el regno mille annorum quæstiones explicuit (n. 79, 81), ac nata occasione ex Apocalypsis testimonio, nonnulle disseruit (n. 82) de dono prophetiæ apud Christianos et de prædictis a Christo persecutionibus el hæresibus; tum verc Judæos hortatur, ut ne ex hæreticis et malis Christianis ansam arripiant Christo maledicendi et Scripturæ prave interpre- tandæ. Frustra enim Ezechiam ab illis obtrudi, ut ea eludant quæ, ut in psalmo Dixit Dominus, ita etiam in hac pro- phetia, Ecce virgo, non de Ezechia, sed de solo Christo Justinus dicta demonstrat (n. 83,84). Sic etiam psalmum xx, ad Ezechiam perabsurde referri ostendit (n. 85) : seque charitate adduci declarat, ul mulia pridie disputata repetat in gratiam eorum qui non adfuerant. Nati ex Virgine Dei mysterio tot Scripturæ testimoniis propugnato, novus Justino nascebatur labor in Christi cruce si militer defendenda. Mulia ergo colligit (n. 86), quæ lignum crucis in Veleri Testamento præsignificaverant; et cum Try pho ex his verbis, Egredietur virga de radice Jesse, qua Justinus citaverat, occasionem cepisset quærendi cur Christus, cum Deus sit, opus habuerit Spiritu sancto, Justinus huic quæstioni respondet (n. 87, 88). Negat Trypho adduci se posse, ut ignominiam crucis agnoscat, propterea quod maledictus a Deo omnis qui pendet in ligno. » Tum Justinus quantum sit crucis robur, ex manibus Moysis extensis, ex benedictione data Josepho et serpente exaltato demonstrat (n 90,91): nonnulla de interpretandis Scripturis principia ponit (n. 92, 93), ac tandem locum a Tryphone objectum explicar (n. 94). Idem mysterium aliis testimoniis Scripturæ defendit (n. 95), 101 his præsertim, Foderunt manus meas, elc Quin etiam totum Psalmum recital (n. 97, 105) ac singulos versus interpretatur. Resurrectionem Christi probat ex fine ejusdem psalmi et ex Jone historia (n. 106, 107, 108), qua Judæis a Christo objecta, non modo Ninivitas imitati non sunt, sed etiam per totum orbem miserunt, qui Christum et Christianos teterrimis calumniis in invidiam vocarent. De Christi ascensione nihil dicit hoc loco, forte quia satis multa ea de re supra di xeral n. 85. PARS III. Ninivitarum conversio, quam Christiani imitati sunt, Judæi vero nequaquam, opportunum Justino introitum dedit in tertiam partem hujus Dialogi: Probat conversionem gentium prædictam esse a Michæa (n. 109, 110), ac multa alia colligit (n. 111), quibus gentium per Christi sanguinem liberatio præsignificata fuit. Exiles et jejunas Judæorurn interpretationes refellit (n. 112), ac Josue figuram Christi fuisse, gentesque per Christum in terram sanctam introducturn iri, et ab eo secundam circumcisionem longe Judaica præstantiorem accepisse ostendit (n. 113, 114). Idem dogma confir- mat (n. 115, 116, 117, 118) ex Zachariæ visione et Malachia de sacrificio Christianorum prædictione, quam ex Christs sacerdotio confirmat, aliisque ejus titulis. Eosdem Christianos populum esse, et populum longe sanctiorem Judais de monstrat, ac genus Abrahæ ejusque filio et nepoti promissum (n. 119, 120); et benedictionem in ipso Christo promissam non ad proselytos Judæorum, sed ad Christianos spectare, qui verus Israel sunt et filii Dei (eo quod Christus sit Filius Dei et Israel, et Deus qui apparuit antiquis, a Deo Patre, ut ignis ex igne, genitus, Dominus a Domino Patre distinctus) et lætantur cum populo Dei, ut prophetæ prædixerunt, ac vocationem suam morum sanctitate comprobant, cum Judæi summa semper impietate Deum offenderint et offendant (n. 121, 133). Ecclesiae etiam figuras et prædictiones ostendit (n. 134, 139) in connubiis Jacob, cui aliud semen promissum, Judæis reprobis successurum; et in arca Noe et benedictionibus, quas Noe filiis dedit. In hac Ecclesia nullum discrimen servo- rum et liberorum (n. 140), ac frustra Judæi filios se esse Abrahæ gloriantur, quos quidem sua culpa cecidisse probat (n. 11). Hac peracta disputatione; (n. 142), cum Justinus taceret, gratias ei Trypho perhonorificas agit suo et sociorum nomine, ac fuustum navigationem apprecatur: vicissimque Justinus peramice eos discedens salutat, seque illis nihis melius precari posse declarat, quam ut ad Christi cognitionem perveniant. ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΟΥ ΠΡΟΣ ΤΡΥΦΩΝΑ ΙΟΥΔΑΙΟΝ ΔΙΑΛΟΓΟΣ EJUSDEM JUSTINI DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDÆO tatus, Moysem longe praferendum esse philosophis declarat. Ambulanti mihi mane in xysti spatiis - eccl. iv, 18), Ephesi erat. Eodem in loco Apollo- περιπάτοις συναντήσας τις μετὰ καὶ ἄλλων, Φιλό σοφε, χαῖρε, ἔφη. Καὶ ἅμα εἰπὼν τοῦτο, ἐπιστραφεὶς nium disputare solitum esse Philostratus scribit iv, 3, et viii, 26, referente Thirlbio. Otto. 78) hanc prophetiam in Christo adimpletam fuisse ; et postquam interpositas a Judæo de angelis, et de instauratione Je 1. Justinus a Judæis ob philosophi vestem salu- A 1. Περιπατοῦντί μοι έωθεν ἐν τοῖς τοῦ ξύστου (47) (47) Evorov. Hie xystus, si fides Eusebio (Hist.

471 S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS hominem ex hominibus natum fateri, eumque, si modo Christus sit, hanc dignitatem accurata legis observatione conse- cutum existimare. His tribus sic respondet Justinus, ut a postremo, quod forte majoris momenti videbatur, initium ducat. 1° Itaque In- daicas de lege et de Christo, quem hominem ex hominibus sibi fingebant, opiniones refellit (n. 67, 68). 2° (n. 69, 70). In his quæ poetæ de Baccho, Hercule, Esculapio ac Perseo mentiti sunt, artificia diaboli ostendit, quem oracula propheta- rum imilatum esse existimabat. 3° Cum Judæi, rejecta septuaginta seniorum interpretatione, scriptum esse dicerent: • Ecce adolescentula, › exagitat (n. 71) iniquum illorum de hac interpretatione judicium, ex qua etiam multa illos testi- monia sustulisse dicit Horum nonnulla, Tryphonis rogalu, profert (n. 72, 73), quorum postremum: Dominus regnavit a ligno. Sed cum hunc Psalmum ad Christum referri non posse Trypho contenderet (n. 74), satis ei facere conatur Justinus et alia Scripturæ loca colligit (n. 75, 76), in quibus pariter majestas divinitatis cum carnis humilitate con jungitur. His expeditis, quæ adversus Isaiæ prophetiam, Ecce virgo concipiet, objecerat Trypho, demonstrat Justinus (n. 77, rusalem el regno mille annorum quæstiones explicuit (n. 79, 81), ac nata occasione ex Apocalypsis testimonio, nonnulle disseruit (n. 82) de dono prophetiæ apud Christianos et de prædictis a Christo persecutionibus el hæresibus; tum verc Judæos hortatur, ut ne ex hæreticis et malis Christianis ansam arripiant Christo maledicendi et Scripturæ prave interpre- tandæ. Frustra enim Ezechiam ab illis obtrudi, ut ea eludant quæ, ut in psalmo Dixit Dominus, ita etiam in hac pro- phetia, Ecce virgo, non de Ezechia, sed de solo Christo Justinus dicta demonstrat (n. 83,84). Sic etiam psalmum xx, ad Ezechiam perabsurde referri ostendit (n. 85) : seque charitate adduci declarat, ul mulia pridie disputata repetat in gratiam eorum qui non adfuerant. Nati ex Virgine Dei mysterio tot Scripturæ testimoniis propugnato, novus Justino nascebatur labor in Christi cruce si militer defendenda. Mulia ergo colligit (n. 86), quæ lignum crucis in Veleri Testamento præsignificaverant; et cum Try pho ex his verbis, Egredietur virga de radice Jesse, qua Justinus citaverat, occasionem cepisset quærendi cur Christus, cum Deus sit, opus habuerit Spiritu sancto, Justinus huic quæstioni respondet (n. 87, 88). Negat Trypho adduci se posse, ut ignominiam crucis agnoscat, propterea quod maledictus a Deo omnis qui pendet in ligno. » Tum Justinus quantum sit crucis robur, ex manibus Moysis extensis, ex benedictione data Josepho et serpente exaltato demonstrat (n 90,91): nonnulla de interpretandis Scripturis principia ponit (n. 92, 93), ac tandem locum a Tryphone objectum explicar (n. 94). Idem mysterium aliis testimoniis Scripturæ defendit (n. 95), 101 his præsertim, Foderunt manus meas, elc Quin etiam totum Psalmum recital (n. 97, 105) ac singulos versus interpretatur. Resurrectionem Christi probat ex fine ejusdem psalmi et ex Jone historia (n. 106, 107, 108), qua Judæis a Christo objecta, non modo Ninivitas imitati non sunt, sed etiam per totum orbem miserunt, qui Christum et Christianos teterrimis calumniis in invidiam vocarent. De Christi ascensione nihil dicit hoc loco, forte quia satis multa ea de re supra di xeral n. 85. PARS III. Ninivitarum conversio, quam Christiani imitati sunt, Judæi vero nequaquam, opportunum Justino introitum dedit in tertiam partem hujus Dialogi: Probat conversionem gentium prædictam esse a Michæa (n. 109, 110), ac multa alia colligit (n. 111), quibus gentium per Christi sanguinem liberatio præsignificata fuit. Exiles et jejunas Judæorurn interpretationes refellit (n. 112), ac Josue figuram Christi fuisse, gentesque per Christum in terram sanctam introducturn iri, et ab eo secundam circumcisionem longe Judaica præstantiorem accepisse ostendit (n. 113, 114). Idem dogma confir- mat (n. 115, 116, 117, 118) ex Zachariæ visione et Malachia de sacrificio Christianorum prædictione, quam ex Christs sacerdotio confirmat, aliisque ejus titulis. Eosdem Christianos populum esse, et populum longe sanctiorem Judais de monstrat, ac genus Abrahæ ejusque filio et nepoti promissum (n. 119, 120); et benedictionem in ipso Christo promissam non ad proselytos Judæorum, sed ad Christianos spectare, qui verus Israel sunt et filii Dei (eo quod Christus sit Filius Dei et Israel, et Deus qui apparuit antiquis, a Deo Patre, ut ignis ex igne, genitus, Dominus a Domino Patre distinctus) et lætantur cum populo Dei, ut prophetæ prædixerunt, ac vocationem suam morum sanctitate comprobant, cum Judæi summa semper impietate Deum offenderint et offendant (n. 121, 133). Ecclesiae etiam figuras et prædictiones ostendit (n. 134, 139) in connubiis Jacob, cui aliud semen promissum, Judæis reprobis successurum; et in arca Noe et benedictionibus, quas Noe filiis dedit. In hac Ecclesia nullum discrimen servo- rum et liberorum (n. 140), ac frustra Judæi filios se esse Abrahæ gloriantur, quos quidem sua culpa cecidisse probat (n. 11). Hac peracta disputatione; (n. 142), cum Justinus taceret, gratias ei Trypho perhonorificas agit suo et sociorum nomine, ac fuustum navigationem apprecatur: vicissimque Justinus peramice eos discedens salutat, seque illis nihis melius precari posse declarat, quam ut ad Christi cognitionem perveniant. ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΟΥ ΠΡΟΣ ΤΡΥΦΩΝΑ ΙΟΥΔΑΙΟΝ ΔΙΑΛΟΓΟΣ EJUSDEM JUSTINI DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDÆO tatus, Moysem longe praferendum esse philosophis declarat. Ambulanti mihi mane in xysti spatiis - eccl. iv, 18), Ephesi erat. Eodem in loco Apollo- περιπάτοις συναντήσας τις μετὰ καὶ ἄλλων, Φιλό σοφε, χαῖρε, ἔφη. Καὶ ἅμα εἰπὼν τοῦτο, ἐπιστραφεὶς nium disputare solitum esse Philostratus scribit iv, 3, et viii, 26, referente Thirlbio. Otto. 78) hanc prophetiam in Christo adimpletam fuisse ; et postquam interpositas a Judæo de angelis, et de instauratione Je 1. Justinus a Judæis ob philosophi vestem salu- A 1. Περιπατοῦντί μοι έωθεν ἐν τοῖς τοῦ ξύστου (47) (47) Evorov. Hie xystus, si fides Eusebio (Hist.

471 S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS hominem ex hominibus natum fateri, eumque, si modo Christus sit, hanc dignitatem accurata legis observatione conse- cutum existimare. His tribus sic respondet Justinus, ut a postremo, quod forte majoris momenti videbatur, initium ducat. 1° Itaque In- daicas de lege et de Christo, quem hominem ex hominibus sibi fingebant, opiniones refellit (n. 67, 68). 2° (n. 69, 70). In his quæ poetæ de Baccho, Hercule, Esculapio ac Perseo mentiti sunt, artificia diaboli ostendit, quem oracula propheta- rum imilatum esse existimabat. 3° Cum Judæi, rejecta septuaginta seniorum interpretatione, scriptum esse dicerent: • Ecce adolescentula, › exagitat (n. 71) iniquum illorum de hac interpretatione judicium, ex qua etiam multa illos testi- monia sustulisse dicit Horum nonnulla, Tryphonis rogalu, profert (n. 72, 73), quorum postremum: Dominus regnavit a ligno. Sed cum hunc Psalmum ad Christum referri non posse Trypho contenderet (n. 74), satis ei facere conatur Justinus et alia Scripturæ loca colligit (n. 75, 76), in quibus pariter majestas divinitatis cum carnis humilitate con jungitur. His expeditis, quæ adversus Isaiæ prophetiam, Ecce virgo concipiet, objecerat Trypho, demonstrat Justinus (n. 77, rusalem el regno mille annorum quæstiones explicuit (n. 79, 81), ac nata occasione ex Apocalypsis testimonio, nonnulle disseruit (n. 82) de dono prophetiæ apud Christianos et de prædictis a Christo persecutionibus el hæresibus; tum verc Judæos hortatur, ut ne ex hæreticis et malis Christianis ansam arripiant Christo maledicendi et Scripturæ prave interpre- tandæ. Frustra enim Ezechiam ab illis obtrudi, ut ea eludant quæ, ut in psalmo Dixit Dominus, ita etiam in hac pro- phetia, Ecce virgo, non de Ezechia, sed de solo Christo Justinus dicta demonstrat (n. 83,84). Sic etiam psalmum xx, ad Ezechiam perabsurde referri ostendit (n. 85) : seque charitate adduci declarat, ul mulia pridie disputata repetat in gratiam eorum qui non adfuerant. Nati ex Virgine Dei mysterio tot Scripturæ testimoniis propugnato, novus Justino nascebatur labor in Christi cruce si militer defendenda. Mulia ergo colligit (n. 86), quæ lignum crucis in Veleri Testamento præsignificaverant; et cum Try pho ex his verbis, Egredietur virga de radice Jesse, qua Justinus citaverat, occasionem cepisset quærendi cur Christus, cum Deus sit, opus habuerit Spiritu sancto, Justinus huic quæstioni respondet (n. 87, 88). Negat Trypho adduci se posse, ut ignominiam crucis agnoscat, propterea quod maledictus a Deo omnis qui pendet in ligno. » Tum Justinus quantum sit crucis robur, ex manibus Moysis extensis, ex benedictione data Josepho et serpente exaltato demonstrat (n 90,91): nonnulla de interpretandis Scripturis principia ponit (n. 92, 93), ac tandem locum a Tryphone objectum explicar (n. 94). Idem mysterium aliis testimoniis Scripturæ defendit (n. 95), 101 his præsertim, Foderunt manus meas, elc Quin etiam totum Psalmum recital (n. 97, 105) ac singulos versus interpretatur. Resurrectionem Christi probat ex fine ejusdem psalmi et ex Jone historia (n. 106, 107, 108), qua Judæis a Christo objecta, non modo Ninivitas imitati non sunt, sed etiam per totum orbem miserunt, qui Christum et Christianos teterrimis calumniis in invidiam vocarent. De Christi ascensione nihil dicit hoc loco, forte quia satis multa ea de re supra di xeral n. 85. PARS III. Ninivitarum conversio, quam Christiani imitati sunt, Judæi vero nequaquam, opportunum Justino introitum dedit in tertiam partem hujus Dialogi: Probat conversionem gentium prædictam esse a Michæa (n. 109, 110), ac multa alia colligit (n. 111), quibus gentium per Christi sanguinem liberatio præsignificata fuit. Exiles et jejunas Judæorurn interpretationes refellit (n. 112), ac Josue figuram Christi fuisse, gentesque per Christum in terram sanctam introducturn iri, et ab eo secundam circumcisionem longe Judaica præstantiorem accepisse ostendit (n. 113, 114). Idem dogma confir- mat (n. 115, 116, 117, 118) ex Zachariæ visione et Malachia de sacrificio Christianorum prædictione, quam ex Christs sacerdotio confirmat, aliisque ejus titulis. Eosdem Christianos populum esse, et populum longe sanctiorem Judais de monstrat, ac genus Abrahæ ejusque filio et nepoti promissum (n. 119, 120); et benedictionem in ipso Christo promissam non ad proselytos Judæorum, sed ad Christianos spectare, qui verus Israel sunt et filii Dei (eo quod Christus sit Filius Dei et Israel, et Deus qui apparuit antiquis, a Deo Patre, ut ignis ex igne, genitus, Dominus a Domino Patre distinctus) et lætantur cum populo Dei, ut prophetæ prædixerunt, ac vocationem suam morum sanctitate comprobant, cum Judæi summa semper impietate Deum offenderint et offendant (n. 121, 133). Ecclesiae etiam figuras et prædictiones ostendit (n. 134, 139) in connubiis Jacob, cui aliud semen promissum, Judæis reprobis successurum; et in arca Noe et benedictionibus, quas Noe filiis dedit. In hac Ecclesia nullum discrimen servo- rum et liberorum (n. 140), ac frustra Judæi filios se esse Abrahæ gloriantur, quos quidem sua culpa cecidisse probat (n. 11). Hac peracta disputatione; (n. 142), cum Justinus taceret, gratias ei Trypho perhonorificas agit suo et sociorum nomine, ac fuustum navigationem apprecatur: vicissimque Justinus peramice eos discedens salutat, seque illis nihis melius precari posse declarat, quam ut ad Christi cognitionem perveniant. ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΟΥ ΠΡΟΣ ΤΡΥΦΩΝΑ ΙΟΥΔΑΙΟΝ ΔΙΑΛΟΓΟΣ EJUSDEM JUSTINI DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDÆO tatus, Moysem longe praferendum esse philosophis declarat. Ambulanti mihi mane in xysti spatiis - eccl. iv, 18), Ephesi erat. Eodem in loco Apollo- περιπάτοις συναντήσας τις μετὰ καὶ ἄλλων, Φιλό σοφε, χαῖρε, ἔφη. Καὶ ἅμα εἰπὼν τοῦτο, ἐπιστραφεὶς nium disputare solitum esse Philostratus scribit iv, 3, et viii, 26, referente Thirlbio. Otto. 78) hanc prophetiam in Christo adimpletam fuisse ; et postquam interpositas a Judæo de angelis, et de instauratione Je 1. Justinus a Judæis ob philosophi vestem salu- A 1. Περιπατοῦντί μοι έωθεν ἐν τοῖς τοῦ ξύστου (47) (47) Evorov. Hie xystus, si fides Eusebio (Hist.

ἂν ηὐχόμεθα αὐτῷ δι' ὅλης νυκτὸς καὶ ἡμέρας. Τοῦτο δὲ ὅπῃ αὐτοῖς τελευτᾷ, οὐ χαλεπὸν συννοῆσαι. "Αδεια γὰρ καὶ ἐλευθερία λέγειν καὶ ἕπεσθαι τοῖς δοξάζουσι ταῦτα, ποιεῖν τε ὅ τι βούλονται καὶ λέγειν, μήτε κά λασιν φοβουμένοις (57), μήτε ἀγαθὸν ἐλπίζουσί τι ἐκ Θεοῦ. Πῶς γάρ ; οἶγε ἀεὶ ταὐτὰ ἔσεσθαι λέγουσι, καὶ ἐπ' ἐμὲ καὶ σὲ (58) ἔμπαλιν βιώσεσθαι ὁμοίως, μήτε κρείσσονας, μήτε χείρους γεγονότας. "Αλλοι δέ τι νες (59), ὑποστησάμενοι ἀθάνατον καὶ ἀσώματον τὴν ψυχὴν, οὔτε, κακόν τι δράσαντες, ἡγοῦνται δώσειν δί κὴν (ἀπαθὲς γὰρ τὸ ἀσώματον), οὔτε, ἀθανάτου αὐτῆς ὑπαρχούσης, δέονται τι τοῦ Θεοῦ ἔτι. καὶ σοῦ οὐκ ἔτι καὶ τοῦ καθέκαστα (56), ἐπεὶ οὐδ᾽ ἑκάστα τεὶ τοῦ καθέκαστον, βουμένους οι ελπίζοντας δοξάζουσι. Ελευθερία ἕπεται τοῖς δοξάζουσι ταῦτα, ποιεῖν τε ὅ τι βούλον ται καὶ λέγειν. ἔμπαλιν. ἐπ' έτι, ὅσιοι, όλβιοι, « σοφοί, Καὶ ὅς, ἀστεῖον ὑπομειδιάσας, Σὺ δὲ πῶς, ἔφη, περὶ τούτων φρονεῖς, καὶ τίνα γνώμην περί Θεοῦ, ἔχεις, καὶ τίς ἡ σὴ φιλοσοφία; Εἰπὲ ἡμῖν. . Ἔστι γὰρ τῷ ὄντι φιλοσοφία μέγιστον κτῆμα, καὶ τι μιώτατον Θεῷ, ᾧ τε (60) προσάγει καὶ συνίστησιν ἡμᾶς μόνη· καὶ ὅσιοι ὡς ἀληθῶς οὗτοί εἰσιν, οἱ φιλο- σοφίᾳ τὸν νοῦν προσεσχηκότες. Τί ποτε δέ ἐστι φιλο σοφία, καὶ οὗ χάριν κατεπέμφθη εἰς τοὺς ἀνθρώπους, τοὺς πολλοὺς λέληθεν. Οὐ γὰρ ἂν Πλατωνικοὶ ἦσαν οὐδὲ Στωϊκοί, οὐδὲ Περιπατητικοί, οὐδὲ Θεωρητι κοὶ (61), οὐδὲ Πυθαγορικοί, μιᾶς οὔσης (62) ταύτης ἐπιστήμης. Οἱ δὲ χάριν πολύκρανος ἐγενήθη, θέλω εἰπεῖν. Συνέβη τοῖς πρώτοις αψαμένοις αὐτῆς, καὶ διὰ τοῦτο ἐνδόξοις γενομένοις, ἀκολουθῆσαι τοὺς ἔπει- τα, μηδὲν ἐξετάσαντας ἀληθείας πέρι καταπλαγέν τας δὲ μόνον τὴν καρτερίαν αὐτῶν καὶ τὴν ἐγκρά- τειαν καὶ τὸ ξένον τῶν λόγων, ταῦτα ἀληθῆ νομίσαι Οὗτοι διμερῆ τὴν φιλοσοφίαν νομίσαντες, ὥσπερ ὁ ᾿Αριστοτέλης καὶ Πλάτων, θεω ρηματικήν τε καὶ πρακτικήν· αὐτοῦ συνέντες δηλον- ὅτι καὶ νοήσαντες, ὡς οἰκεῖόν ἐστιν ἄνθρωπος φύσει, πράξει καὶ ἐπιστήμη. Μηδεὶς οὖν ἡμῖν τὴν φιλοσοφίαν εἰς πολλὰ διαιρείτω, μηδὲ εἰς πολλά τεμνέτω· μᾶλλον δὲ μὴ πολλὰς ἐκ μιᾶς ποιείτω. Ωστ περ γὰρ ἀλήθεια μία, οὕτω δὲ καὶ φιλοσοφία. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS item ; neque enim fore ut eum tota nocte ac die A precaremur. Hoc autem quonam illis evadat, diff- cile non est intelligere. Proposita enim est his, qui ita sentiunt, disserendi et sequendi quo libuerit impunitas et licentia, ac agendi quidquid voluerint et dicendi, nec supplicium metuentibus, nec boni quidquam a Deo sperantibus. Quomodo enim me- tuant au! sperent qui eadem semper futura dicunt, meque et te eodem rursus modo victuros, nec nie- liores factos, nec deteriores? Alii quidam, cum im- mortalem et incorpoream animam esse ponant, nec pœnas daturos se putant, si quid mali fecerint (pati enim non potest quod incorporeum est) nec jam Deo, cum immortalis sit anima, quidquam in- digent. Tum ille urbane subridens: Tu vero, inquit, his B de rebus quid censes, et quæ tua de Deo senten- tia, et quæ philosophia? Expone nobis. - adhæsisse Platonicis. Equidem tibi, inquam, quid mihi videatur edisseram. Est enim revera maxima possessio philosophia, ac plurimi apud Deum pretii, ad quem nos perducit, cuique nos sola commendat; vereque illi sancti sunt qui animum ad philosophian adjungunt. Quid autein sit philo- sophia, et quam ob causam ad homines demissa, plerosque latet. Nam nec Platonici essent, nec Stoici, nec Peripatetici, nec Theoretici, nec Pythagorici; cum una sit hæc scientia. Unde au- tem multiceps evaserit, juvat dicere. Usu venit, ut iis, qui philosophiam primi attigerunt, et ea re clari exstitere, successores nulla veri adhibita in- vestigatione, adbarerent; ac tantum eoruin con- Hæc in Peripatelicos et Cyrenaicos dicta crediderim, qui preces rejicie- bant. Vid. Strom. vul, p. 722, et adv. Celsum, p. 68. ad marg. Sic etiamn R. Sie- phanus ad calcem. Sed non necessaria emendatio; hæc enim referuntur ad Si Justinus semper sequeretur nitidum dicendi genus, valde mini arrideret hæc Perionii emendatio : Pro legendum videtur ut aduo- nut Sylburgius. de quibus loquitur infra num. 5. post pro videtur Langus legisse feli- ces, sed nulla prorsus ratione. Loquitur enim Justinus non de philosophia ethnicoruin, sed de Christiana doctrina, quam infra num. 8, declarat solam esse certam atque utilem philosophiam, se- que tunc demum fuisse philosophum, cum factus est Christianus. Thirlbii ergo legendum conjicientis, inutilis conjectura. reticos appellat, non iidem sunt, ac Sceptici, ut existimavit Langus, sive Pyrrhonii, qui quærendi et investigandi finem non faciebant, cum nibil prorsus allirmare auderent. Sed theoretica pbilo- C D sophia ea est, quæ in contemplandis rebus versa- tur, nec ad actionem transit. Hinc Julianus impe- rator or. 6, p. : Philosophiam (Cynici) in duas partes dividunt, uti Aristoteles et Plato, spe- culativam et practicam; in quo recte illud viden- tur animadvertisse, hominem natura ad scientiam et actionem esse comparatum. » Isidorus Pelusiota, lib. 11, epist. 201, tres philosophiæ species distin- guit, quarum primam, quæ in actione versatur, veluti fundamentumn esse statuit; aliam, quam lo- gicam appellat, veluti ornamentum; tertiam theo- reticam, sive speculativam, veluti fastigium et co- ronidem. Non alio sensu videtur hanc vocem usur- pare Justinus, nec immerito Theoreticos cum aliis. sectis exagitat, cum vera philosophia non minus præclare factis, quam rerum consideratione debeat commendari. cf. Gell. Noct. Att., x1, 5. - oratione, p. 184, sic loquitur : «Ne- mo ergo philosophiam nobis in plures partes divi- dal, vel potius plures ex una facial. Ut enim veri- tas una est, ita et philosophia. Hactenus præclare Julianus; sed in eo turpiter labitur, quod plures vias, id est, varia ethnicarum superstitionum iu- stituta ad hanc veritatem ducere existimet, 2. Narrat se pluribus gustatis philosophis tandem (56) Τοῦ καθέκαστα. Manet Sylburgius τῶν καθ- (57) Φοβουμένοις. In cod. Reg. et Clarom. φο- (58) Καὶ σέ. Sic cod. Clarom. Editi habent ές (59) "Αλλοι δέ τινες. Nonnullos notat Platonicos (60) Θεῷ, ᾧ τε. Legit Sylburgius Θεῷ τε. Paulo (61) Θεωρητικοί. Philosophi, quos Justinus Theo- 2. Εγώ σοι, ἔφην, ἐρῶ, ὅ γέ μοι καταφαίνεται. (62) Μιᾶς οὔσης. Julianus imperator in sexta

Β Η παρὰ τοῦ διδασκάλου ἕκαστος ἔμαθεν· εἶτα καὶ αὐτοὺς, τοῖς ἔπειτα παραδόντας τοιαῦτα ἅττα καὶ αλλα τούτοις προσεοικότα, τοῦτο κληθῆναι τούνομα ὅπερ ἐκαλεῖτο ὁ πατὴρ τοῦ λόγου. Εγώ τε, κατ' ἀρ χὰς οὕτω παθῶν καὶ αὐτὸς συμβαλεῖν τούτων ἑνὶ, ἐπέδωκα ἐμαυτὸν Στωϊκῷ τινί· καὶ διατρίψας ἱκανὸν μετ' αὐτοῦ χρόνον, ἐπεὶ οὐδὲν πλέον εγίνετό μοι περὶ Θεοῦ οὐδὲ γὰρ αὐτὸς ἠπίστατο, οὐδὲ ἀναγκαίαν Έλεγε ταύτην εἶναι τὴν μάθησιν), τούτου μὲν ἀπηλ- λάγην, ἐπ' ἄλλον δὲ ἦκα, Περιπατητικὸν καλούμενον, δριμύν, ὡς ᾤετο. Καί μου ανασχόμενος οὗτος τὰς πρώτας ἡμέρας, ἠξίου με ἔπειτα μισθὸν ὁρίσαι, ὡς μὴ ἀνωφελής ή συνουσία γίγνοιτο ἡμῖν. Καὶ αὐτὸν ἐγὼ διὰ ταύτην τὴν αἰτίαν κατέλιπον, μηδὲ φιλόσο τον οἰηθεὶς ὅλως. Τῆς δὲ ψυχῆς ἔτι μου σπαργώσης ἀκοῦσαι τὸ ἴδιον καὶ τὸ ἐξαίρετον τῆς φιλοσοφίας, προσῆλθον εὐδοκιμούντι μάλιστα Πυθαγορείῳ, ἀνδρὶ πολὺ ἐπὶ τῇ σοφίᾳ φρονοῦντι. Κάπειτα, ὡς διελέ- χθην αὐτῷ, βουλόμενος ἀκροατής αὐτοῦ καὶ συνου σιαστής γενέσθαι, «Τί δαί, ὡμίλησας, ἔφη, μουσικῇ, καὶ ἀστρονομίᾳ, καὶ γεωμετρία; Η δοκεῖς κατόψε σθαί τι τῶν εἰς εὐδαιμονίαν συντελούντων, εἰ μὴ ταῦτα πρώτον διδαχθείης, ἃ τὴν ψυχὴν ἀπὸ τῶν αἰσθητῶν περισπάσει, καὶ τοῖς νοητοῖς αὐτὴν παρασκευάσει χρησίμην, ὥστε αὐτὸ κατιδεῖν τὸ καλὸν, καὶ αὐτὸ ὅ ἐστιν ἀγαθόν ; › Πολλά τε ἐπαινέσας ταῦτα τὰ μαθή ματα, καὶ ἀναγκαῖα εἰπὼν, ἀπέπεμπέ με, ἐπεὶ αὐτ τῷ ὡμολόγησα μὴ εἰδέναι. Ἐδυσφόρουν οὖν, ὡς τὸ εἰκὸς, ἀποτυχὼν τῆς ἐλπίδος, καὶ μᾶλλον ᾗ ἐπίστα σθαί τι αὐτὸν ᾠόμην. Πάλιν τε τὸν χρόνον σκοπῶν ὄν ἔμελλον ἐκτρίβειν περὶ ἐκεῖνα τὰ μαθήματα, οὐκ ἐνειχόμην εἰς μακρὰν ἀποτιθέμενος. Ἐν ἀμηχανίᾳ δέ μου ὄντος, ἔδοξέ μοι καὶ τοῖς Πλατωνικοῖς ἐντυ χεῖν· πολὺ γὰρ καὶ τούτων ἦν κλέος· καὶ δὴ νεωστὶ ἐπιδημήσαντι τῇ ἡμετέρα πόλει συνετῷ ἀνδρὶ, καὶ προύχοντι ἐν τοῖς Πλατωνικοῖς, συνδιέτριβον ὡς τὰ μάλιστα, καὶ προέκοπτον, καὶ πλεῖστον ὅσον ἑκάστης ἡμέρας ἐπεδίδουν. Καί με ᾔρει (65) σφόδρα ἡ τῶν ἀτωμάτων νόησις, καὶ ἡ θεωρία τῶν ἰδεῶν ἀνεπτέ- ρου (64) μοι την φρόνησιν, ὀλίγου τε ἐντὸς χρόνου ωμην σοφός γεγονέναι, καὶ ὑπὸ βλακείας ἤλπιζον αὐτίκα κατάγεσθαι τὸν Θεόν· τοῦτο γὰρ τέλος τῆς Πλάτωνος φιλοσοφίας (65). πολλῆς ἠρεμίας εμφορηθῆναι, καὶ τὸν τῶν ἀνθρώ των (66) αλεείναι πάτον, επορευόμην εἰς τὶ χωρίον οὐ μακράν θαλάσσης. Πλησίον δέ μου γενομένου ἐκείνου τοῦ τόπου, ἔνθα ἔμελλον ἀφικόμενος πρὸς ταῦτά με εἷλε. Οντα. ζ, ν. 201, οἷος ἀλᾶτο Ὃν θυμὸν κατέδων, πατον ἀνθρώπων ἀλεείνων. DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDÆO. nus admirati, ea crederent vera, quæ a suo quis- que magistro didicissent; et cuun eadem ipsi suis quoque successoribus et alia quædam affinia tradi- dissent, eo nomine designarentur, quo appellatus fuisset doctrinæ pater. Ego quoque cum initio cu- perem horum alicui in sermonem venire, dedi me cuidam Stoico; satisque cum eo versatus diu, cum nihilo plura scirem de Deo (nam nec sciebat ipse, meque hanc scientiam necessariam putabat) ab eo discessi, atque ad alium me contuli, quem Peripa- teticum vocabant, hominem, ut sibi ipse videba- tur, peraculum. Cumque is me primis diebus per- tulisset, rogavit postea ut de mercede transigerem, quo fructuosa nobis esset inter nos consuetudo. A stantiam et continentiam, et novum sermonum ge Hac ipsa de causa missum illum feci, ne philoso- phum quidem omnino arbitratus. Sed cum animus adhuc studio flagraret id quod philosophiæ pro- prium et præcipuum est audiendi; celeberrimum adii Pythagoreun, hominem de sapientia valde gloriantem. Deinde ut collocutus sum cum eo, au- ditor illius et familiaris fieri cupiens: Quid ergo, inquit ille, dedisti operam musica, astronomiæ et geometria? An putas perspecturum te quidquam eorum, quæ beatæ vitæ conducunt, nisi hæc prius didiceris, quæ animum a rebus sensum moventi- bus abstrahent et ad ea, quæ mente percipiuntur, idoneum efficient, ut ipsum pulchrum et ipsum bo- num intueatur? Cum has disciplinas pluribus lau- dasset, ac necessarias prædicasset, dimisit me a C se, postquam ei confessus sum me nescire. Fere bam igitur, ut par erat, moleste quod spe excidis sem; eoque magis quod mihi aliquid scire videre- tur. Rursus cum tempus illud considerarem, quod mihi in his disciplinis conterendum erat, non fere- bam me in longum tempus rejici. In hac consilii inopia visum est ut ad Platoniços me conferrem (erant enim magno in pretio) ac cum viro quodam prudenti, qui recens in urbem nostram advenerat, at- que inter Platouicos excellebat, plurimum versabar, proficiebamque et quotidie mihi quam maximæ acces siones fiebant. Efferebat me vehementer incorpo- rearum reruîn intelligentia, ac meæ menti alas ad- debat idearum contemplatio; sapiensque mihi videbat intra breve tempus evasisse, ac præ stoli- ditate in spem veneram videndi protinus Dei. Hic enim finis est Platonis philosophiæ. tain fuisse observat Stephanus. At Sylburgius pro- hat retinendum pɛ ex simili loquendi ratione sub Suem orationis adversus Gracos, gressus suos in philosophia Platonica studio, ele- ganter utitur hac phrasi Platonicis usitatissima. THIRLBIUS. le ophis, qui finem alibi ponebant, Platonicos præ- fert Augustinus De civ. Dei, viii, : « Cedant igitur - quam inanis sit scientia philosophorum. Sic affectus cum vellem aliquando plurima solitudine animum explere, atque hominum vestigia vitare, profectus sum in agrum quemdam non remotum a hi omnes illis philosophis qui non dixerunt beatum hominem fruentem corpore vel fruentem animo, sed fruentein Deo: non sicut corpore vel seipso ani- mus, aut sicut amico amicus, sed sicut luce ocu- lus. » Cf. c. 12. meri Iliad. de Bellerophonte : SYLBURGIUS. 5. Καί μου οὕτως διακειμένου, ἐπεὶ ἔδοξέ ποτε D (65) και με ᾑρει. Τα pro ήρεσκε, placebat, posi- (64) Ανεπτέρου μοι τ. φρόνησιν. Narrans pro- (65) Τοῦτο γὰρ τ. τ. Πλ. φιλ. Quare cateris phi 3. Justini conversio. Senex quidam ei demonstrat (66) Τὸν τῶν ἀνθρώπων. AHusio est ad illud llo-

Εμαυτῷ ἔσεσθαι, παλαιός τις πρεσβύτης, ιδέσθαι Τu οὐκ εὐκαταφρόνητος, πρῖον καὶ σεμνὸν ἦθος ἐμφαί νων, ὀλίγον ἀποδέων μου, παρείπετο. Ὡς δὲ ἐπε- στράφην εἰς αὐτὸν, ὑποστὰς ἑνητένισα δριμύτερον αὐτῷ. Και ός, Γνωρίζεις με ; ἔφη. Ηρνησάμην ἐγώ. Τί οὖν, μοὶ ἔφη, οὕτως με κατανοεῖς ; Θαυμάζω, ἔφην, ὅτι ἔτυχες ἐν τῷ αὐτῷ μοι γενέ- σθαι· οὐ γὰρ προσεδόκησα ὄψεσθαί τινα ἀνδρῶν ἐν θάδε. Ὁ δὲ, Οἰκείων τινῶν, φησί μοι, πεφρόντικα. Ού- τοι δέ μοι εἰσὶν ἀπόδημοι· ἔρχομαι οὖν καὶ αὐτὸς σκοπήσων τὰ περὶ αὐτούς, εἰ ἄρα φανήσονται που Β θεν. Σὺ δὲ τί ἐνθάδε ; ἐμοὶ ἐκεῖνος. μὴ ἐναντία δρώσαις, ἀνεμπόδιστος. μὴ δράσαις. λόγοι Χαίρω, ἔφην, ταῖς τοιαύταις διατριβαῖς, ἀνεμπό διστος γάρ μοι ὁ διάλογος πρὸς ἐμαυτὸν γίνεται, μὴ ἐναντία δρώσαις ώσανεί (67) · φιλολογία τε αντι- κώτατά ἐστι τὰ τοιάδε χωρία. Φιλόλογος (68) οὖν τις εἴ σύ, ἔφη, φιλεργὸς δὲ οὐδαμῶς οὐδὲ φιλαλήθης; οὐδὲ πειρᾷ πρακτικὸς εἶ- ναι μᾶλλον ἢ σοφιστής; Τί δ' ἂν, ἔφην ἐγώ, τούτου μεῖζον ἀγαθὸν (69) ἄν τις ἐργάσαιτο, τοῦ δεῖξαι μὲν τὸν λόγον ἡγεμονεύον- τα (70) πάντων· συλλαβόντα δὲ, καὶ ἐπ' αὐτῷ ὀχού μενον (71), καθορᾷν τὴν τῶν ἄλλων πλάνην καὶ τὰ ἐκείνων ἐπιτηδεύματα, ὡς οὐδὲν ὑγιὲς ὁρῶσιν, οὐδὲ Θεῷ φίλον. "Ανευ δὲ φιλοσοφίας καὶ ὀρθοῦ λόγου οὐκ ἂν τῷ παρείη φρόνησις. Διὸ χρὴ πάντα ἄνθρωπον φιλοσοφεῖν, καὶ τοῦτο μέγιστον καὶ τιμιώτατον Ερ- ἀγαθόν, μεῖζον ἀγαθὸν ἐργάζεσθαι έργον, Διὸ χρὴ πάντα ἄνθρ. φιλο- σοφεῖν καὶ τοῦτο μέγιστον καὶ τιμιώτατον έργον ἡγεῖσθαι. Φιλόλογος οὖν τις εἴ σύ, φιλεργὸς δὲ οὐδαμῶς. Οττο. Περὶ αὐτο κράτορος λογισμού, « διῶξαι μὲν τὸν λόγον, Τὸν γοῦν βέλτιστον τῶν ἀνθρωπίνων λόγων λαβόντα καὶ δυσεξελεγητότατον, ἐπὶ τούτου ὀχούμε νον, ὥσπερ ἐπὶ σχεδίας, κινδυνεύοντα διαπλεῦσαι τὸν βίον, εἰ μή τις δύναιτο ἀσφαλέστερον καὶ ἀκινδυνό τερον ἐπὶ βεβαιοτέρου οχήματος, ἢ λόγου θείου τινὸς, διαπορευθῆναι. ἐπιβάτην, $79 S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS mari. Cumque propinquarem huic loco, ad quem A cum venissem, mecum eram futurus; senior qui- dam, non sane aspectu contemnendus, gravitatem et comitatem præ se ferens, modico me intervallo assectabatur. Conversus in eum substiti, atque ocu- los in eum acrius defixi. Tum ille, Mene, inquit, cognoscis? Negavi ego. Quid me igitur, inquit, ita contemplaris? Miror, inquam, assecutum te esse, ut mecum in eodem loco esses; neque enim fore exspectabam, ut quemquam hic viderem. Sollicitus sum, inquit, de meorum nonnullis ; hi peregre mihi abierunt; veni ergo et ipse spectatum, pa sese mihi alicunde ostensuri sint? vero, quidnam hic rerum? Delector, inquam, ejusmodi deambulationibus, in quibus, cum nihil occurrat, quod interpellare possit, mecum ipse liberrime colloquor. Sunt enim hæc loca philologiæ aptissima. Sermonum ergo, inquit ille, amator es, factorum autem et veritatis nequaquam, nec actuosus esse conaris potius quam sophista? Tum ego : Quid, inquam, majus meliusve facere quisquam possit, quam si rationem omnibus impe- rare demonstret, illamque apprehendens, eique veluti insidens aliorum errores et studia conside- ret, quomodo nihil agant quod sanum sit, nihil quod Deo placeat. Prudentia autem sine philoso- plia et recta ratione inesse nemini potest. ldcirco – omni homini philosophandum est, atque hoc maxi- atque hæc collocanda aute Sed necesse non videtur accuratissi- mam verborum constructionem a S. Justino petere. Perionius legendum conjiciebat quoddam, quod Latine reddere non potui. Nam cum verba, orationem, litteras et doctrinam signi- ficent, Justinus, ut jam nonnulli observarunt, po- stremno sensu hanc vocem usurpat, sed ita a sene exagitatur, quasi primo sensu usurpasset. Philoso- phus et Christianus tantum videntur differre Ter- tulliano, quantum ‹ verborum et factorum opera- tor, » Apol. 47. C quod nullo modo ferri potest. Quis tandem dixerit? Videlicet repo- D hendum est uti ante me Thirlbius observa- vit. Etenim paulo infra : Utrobique autem antecedentia respiciun- tur semis verba: Filio hæc accipi non debent, sed de ratione seu cogitatione divina, quo sensu ait Cicero Tuscul. 1: ( Domina omnium et regina ratio. Nam 1. Plato nis locus, quem Justinus, ut modo videbimus, imitatur, ad cogitationem Dei pertinet, Verbum illius et Filium ne minima quidem ex parte con- (ingit. 2º Cuni Justinus hæc cum sene loqueretur, id est, auno circiter 132, nondum disputationes de Verbo Dei in Platonicis scholis fervebant, ut de- monstrabimus, si Deus dederit, in libro De di- vinitate Christi. S. martyris verba satis quadrant cum hoc titulo unius ex libris Josephi : De ratione summo imperio prædita. » Legent quibus pla- cebit eruditi Thirlbii conjectura; sed eam fateor mihi non placere. done, p. 85, elaborandum esse ait, ut c humana- rum rationum unam aliquam, quæ quidem optima sit, et ad refellendum difficillima, apprehendentes eique insidentes, tanquam rate hujus vitæ pericula enavigemus; nisi quis possit firmiore aliquo vehi- culo, aut divina aliqua ratione apprehensa Intius traduci. » Refert hoc testimonium Thirlbius, atque aliud indicat in Phædone, p. 246. Atque hac quidem de divina et humana ratione dicta Justi num adhuc Platonicum non dedecebant. At Chri- stiani nequaquam nos rationi omnibus imperanti, sive Verbo Deo, se ipsum potius Verbum nobis in- sidere dicunt. Christus sanctis moxet̃obat dicitur apud Eusebium in Psalm., pag. 193; Gregor. Nyss. bonil. 5, in Cantic., Cyril. Alex. in Joan., p. 389, et in Prophet., p. et 573. Hinc Gregorius Nazianzenus Verbum appellat sessorem, oral. 34. Hieronymnus in Epist. ad Salvinam : Nostrum est, inquit, voluptatis ardorem majore Christi amore restinguere, et lasciviens jumentumi frenis inediæ subjugare: ut non libidinem, sod ci- bos quærat ac desideret, et sessorem Spiritum sau, ctum moderato atque composito portet incessu. » (67) Ὡσανεί. Sylburgius legendum putat ώσανεί (68) Φιλόλογος. Inest Græco sermoni acumen (69) Εργον. In libris mistis et editis legitur (70) Τον λόγον ἡγεμονεύοντα. De Verbo Dei (71) Οχούμενor. Imitatur Platonen qui in Pha-

τέρω σώματι λοιδοροῖντο. Νῦν δ' ἐάσωμεν οὕτω. καὶ σοὶ ὡς λέγεις συγκεχωρήσθω. Ἐκεῖνο δέ μοι εἰπὲ, ἕως ἐν τῷ σώματί ἐστιν ἡ ψυχή, βλέπει, ἢ ἀπαλλα γεῖσα τούτου ; Καὶ ἕως μὲν ἔστιν ἐν ἀνθρώπου είδει, δυνατὸν αὐτῇ, φημί, ἐγγενέσθαι διὰ τοῦ νοῦ κι· μάλιστα δὲ ἀπολυθεῖσα τοῦ σώματος, καὶ αὐτὴ καθ' ἑαυτὴν γε νομένη, τυγχάνει οὗ ἦρα πάντα τὸν χρόνον πάν- (80). των Η καὶ μέμνηται τούτου πάλιν ἐν ἀνθρώπῳ γενο- μένη ; Οὐ μοι δοκεῖ, ἔφην. Τί οὖν ὄφελος ταῖς ἰδούσαις, ἢ τί πλέον τοῦ μὴ Πόντος ὁ ἰδὼν ἔχει, εἰ μηδὲ αὐτὸ τοῦτο, ὅτι εἶδε, μέμνηται : Οὐκ ἔχω εἰπεῖν, ἦν δ' ἐγώ. Δἱ δὲ ἀνάξιαι ταύτης τῆς θέας κριθεῖσαι, τί πά σχουσιν ; ἔφη. Εἰς τινα θηρίων ἐνδεσμεύονται σώματα· καὶ αὕτη ἐστὶ κόλασις αὐτῶν 88. Οὕδασιν οὖν ὅτι διὰ ταύτην τὴν αἰτίαν ἐν τοιούτοις εἰσὶ σώμασι, καὶ ὅτι ἐξήμαρτόν τι ; Οὐ νομίζω. Οὐδὲ ταύταις ἄρα όφελός τι τῆς κολάσεως, ὡς ἔοικεν (81)· ἀλλ᾽ οὐδὲ κολάζεσθαι αὐτὰς λέγοιμι, εἰ μὴ ἀντιλαμβάνονται τῆς κολάσεως. Οὐ γάρ. οὔτε οὖν ὁρῶσι τὸν Θεὸν αἱ ψυχαί, οὔτε μεταμεί βουσιν εἰς ἕτερα σώματα· έδοσαν (82) γὰρ ἂν, ὅτι κοι λάζονται (83) οὕτως, καὶ ἐφοβοῦντο ἂν καὶ τὸ τυχόν ἐξαμαρτεῖν ὕστερον. Νοεῖν δὲ αὐτὰς δύνασθαι, ὅτι ἔστι Θεὸς, καὶ δικαιοσύνη καὶ εὐσέβεια καλὸν, κἀγὼ συν τίθεμαι, ἔφη. Ορθώς λέγεις, εἶπον. φα· οὐδὲ γὰρ ὅ τί ποτέ ἐστι ψυχὴ ἔχουσιν εἰπεῖν. Οὐκ ἔοικεν. Οὐδὲ μὴν ἀθάνατον χρή λέγειν αὐτήν· ὅτι, εἰ ἀθά νατός ἐστι, καὶ ἀγέννητος δηλαδή. Αγέννητος δὲ καὶ ἀθάνατός ἐστι κατά τινας λεγο μένους Πλατωνικούς. Η καὶ τὸν κόσμον σὺ ἀγέννητον λέγεις ; Εἰσὶν οἱ λέγοντες, ού μέντοι γε αὐτοῖς συγκατα τίθεμαι ἐγώ. πάντων πάντα. ὑπὲρ πάντων, πάντων μάλιστα. πάντως, συγγίνεσθαι διὰ τοῦ νοῦ, οὐκ ἔοικεν, ι ᾔδοσαν, ήλθοσαν, ᾔδεισαν, ᾔδεσαν, ᾔδεισαν. DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDÆO. A nostro factura. Nunc autem id omittamus, ac tibi Plat. Phædon., p. 72, 76, 92, et Phædr. 249. Tim. p. 42. pro legitur Sylburgius legendum con- jicit vel Malim legere atque ita placuit Pearsono. Paulo ante legit Thirlbius, quod mihi non videtur necessarium. Justini potius videtur esse dictum quam senis. Sed si Justino tribuatur, legendum erit, uit ex paulo post, non videlur. B C D ila esse, ut dicis, concedatur. Sed hoc mihi re- sponde, utrum anima Deum videat quamdiu in corpore est, an postquam eo soluta? Quandiu in hominis forma est, inquam, polest id mente consequi; sed tum maxime, cum corpore soluta est, ac secum ipsa versatur, fit omnino el in omne ævum rei adamatæ compos. An etiam vidisse se meminit, cum ad hominem redit? Non mihi videtur, inquam. Quid igitur prodest vidisse; aut qui vidit quid amplius habet quam qui non vidit, si ne illud qui- dem ipsum, nempe vidisse se, habet in memo- ria? Non possum id statuere, inquam. Quæ vero indignæ judicatæ sunt, quæ viderent, quid patiuntur? inquit ille. In aliqua ferarum corpora, velut in vincula con- jiciuntur, atque hæc illarum pœna est. Noverunt igitur hanc ob causam sese in illis esse corporibus, atque aliquid a se peccatum esse? Non puto. Nibil igitur utilitatis videntur ex pœna percipere; imo ne puniri quidem eas dixerim, si poenam non sentiunt. Non sane. Non ergo Deum vident animæ, nec migrant in alia corpora; scirent enim sese ita puniri, ac metuerent ne quid deinceps vel leviter peccarent. Quod an- tem intelligere possint Deum esse, ac justitiam et pietatem praeclarum quidpiam esse, id ipse, inquit, assentior. - Recte dicis, inquam. Nihil igitur his de rebus sciunt isti philosophi ; nec enim quid sit anima explicare possunt. Idem mihi videtur. Neque etiam immortalis dicenda est; nam si im- mortalis, etiam profecto ingenita. Increatam autem et immortalem existimant non- nulli, qui Platonici dicuntur. Sed tu an ipsum mundum ingenitum dicis? Sunt qui dicant, sed his ego non assentior. ss Phædon., p. et 67. Phædon., p. et patum ita est ut in sacris Billiis et similia ; alioqui legi posset etiamn SYL- BURGIUS. Legitur in utroque cod. ms. ex quo confirmatur observatio Sylburgii, nempe le- gendum Id etiam observavit Thirlbius. metempsychosin utuntur Irenæus lib. 11, Clemens Alexandrinus, Eclog. prophet. n. 17, Tertullianus lib. De anima cap. 11. Ibidem JEBB. 5. Οὐδὲν οὖν ἴσασι περὶ τούτων ἐκεῖνοι οἱ φιλόσο (6) Πάντα τὸν χρόνον πάντων. In cod. Clarom. (81) Τῆς κολάσεως, ὡς ἔοικεν. lllud ὡς ἔοικεν 5. Neque etiam natura sua immortalis est anima. (82) Ήδοσαν. Si ab auctore scriptum est, usur- (85) "Οτι κολάζονται. Eodem argumento adversus

Οὐ γὰρ συνοπτὰ οὐδὲ συννοητὰ πᾶσιν ἐστιν, εἰ μή τῳ Θεὸς δῷ συνιέναι. οὐ πᾶσιν 'Ην γὰρ τῷ ὄντι τοῖς κακοῖς εὐωχία ὁ βίος, πονηρευσαμένοις ἔπειτα τε λευτῶσιν, εἰ μὴ ἦν ἀθάνατος ἡ ψυχὴ, ἔρμαιον ὁ θά νατος. « Ορθῶς ποιῶν. Τίνα γὰρ λόγον ἔχει, σῶμα οὕτω στερεὸν καὶ ἀντιτυπίαν ἔχον, καὶ σύνθετον, καὶ ἀλ λοιούμενον, καὶ φθίνον, καὶ γινόμενον ἑκάστης ἡμέ ρας, μὴ ἀπ' ἀρχῆς τινος ἡγεῖσθαι γεγονέναι; εἰ δ᾽ ὁ κόσμος γεννητός, ἀνάγκη καὶ τὰς ψυχὰς γεγονέναι, καὶ οὐκ εἶναί ποι τάχα. Διὰ γὰρ τοὺς ἀνθρώπους ἐγένοντο καὶ τὰ ἄλλα ζῶα, εἰ ὅλως κατ' ἰδίαν, και μὴ μετὰ τῶν ἰδίων σωμάτων φήσεις αὐτὰς γεγο νέναι. Οὕτως δοκεῖ ὀρθῶς ἔχειν. Οὐκ ἄρα ἀθάνατοι ; Οὐκ, ἐπειδὴ καὶ ὁ κόσμος γεννητὸς ἡμῖν ἐφάνη. ᾿Αλλὰ μὴν οὐδὲ ἀποθνήσκειν φημὶ πάσας τὰς ψυ χὰς (84) ἐγώ ἔρμαιον γὰρ ἦν (85) ὡς ἀληθῶς τοῖς κακοῖς. Ἀλλὰ τί ; τὰς μὲν τῶν εὐσεβῶν, ἐν κρείττονί ποι χώρῳ μένειν, τὰς δὲ ἀδίκους καὶ πονηρὰς ἐν χείρονι, τὸν τῆς κρίσεως ἐκδεχομένας χρόνον τότε (86). Οὕτως αἱ μὲν, ἄξιαι τοῦ Θεοῦ φανεῖσθαι (87), οὐκ ἀποθνήσκουσιν ἔτι· αἱ δὲ κολάζονται ἔστ᾽ ἂν αὐτὰς καὶ εἶναι καὶ κολάζεσθαι ὁ Θεὸς θέλῃ. *Αρα τοιοῦτόν ἐστιν ὁ λέγεις, οἷον καὶ Πλάτων ἐν Τιμαίῳ κι αἰνίσσεται περὶ τοῦ κόσμου, λέγων, ὅτι αὐτὸς μὲν καὶ φθαρτός ἐστιν ᾗ γέγονεν, οὐ λυθήσε ται δὲ, οὐδὲ τεύξεται θανάτου μοίρας, διὰ τὴν βούλη- σιν τοῦ Θεοῦ; τοῦτ' αὐτό σοι δοκεῖ καὶ περὶ ψυχῆς καὶ ἁπλῶς πάντων πέρι λέγεσθαι; "Όσα γάρ έστι (88) μετὰ τὸν Θεὸν ἢ ἔσται ποτέ, ταῦτα φύσιν φθαρτὴν ἔχειν (89), καὶ οἷά τε ἐξαφανισθῆναι καὶ μὴ εἶναι ἔτι. Μόνος γὰρ ἀγέννητος καὶ ἄφθαρτος ὁ Θεὸς, καὶ διὰ τοῦτο Θεός ἐστι· τὰ δὲ λοιπὰ πάντα μετὰ τοῦτον γεννητὰ καὶ φθαρτά. Τούτου χάριν καὶ ἀποθνήσκου σιν αἱ ψυχαὶ καὶ κολάζονται· ἐπεὶ, εἰ ἀγέννητοι ἦσαν οὔτ᾽ ἂν ἐξημάρτανον, οὔτε ἀφροσύνης ἀνάπλεω ἦσαν, οὐδὲ δειλαὶ καὶ θρασείαι πάλιν· ἀλλ᾽ οὐδὲ ἑκοῦσαί πότε εἰς σύας ἐχώρουν (90) καὶ ὄφεις καὶ κύνας· οὐδὲ μὴν ἀναγκάζεσθαι αὐτὰς θέμις, εἴπερ εἰσὶν ἀγέν χρόνον ποτέ. όπως αἱ μὲν οὐκ ἀποθνήσκωσιν ἔτι, αἱ δὲ κολάζονται. φανείσαι άξιαι τῷ Θεῷ φανεῖσθαι. εἶτα ἔλαβε. των αἰνίσσεται, ἔχει. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS Recte facis. Quam enim habet rationem corpus A adeo solidum et durum et coagmentatum, quodque immutatur, perit et nascitur quotidie, non ab ali- qua causa ortum censere? Quod si mundus genitus est, necesse est animas quoque genitas esse, ac posse nullas esse. Sunt enim factæ hominum et cæterorum animalium causa, si omnino separatim ac non una cum propriis corporibus genitas dices. Videtur hoc recte se habere. Non ergo immortales sunt? Non; siquidem statuimus mundum esse genitum, Non tamen perire dico ullas animas; vere enim dc lucro id esset improbis. Quid igitur? Piorum quidem animas in meliore loco manere, iniquorum autem et malorum in deteriore, judicii tempus ex- spectantes. Sic ista, cum Deo dignæ judicata fue- rint, non jamn moriuntur; hæ vero puniuntur, quandiu eas esse et puniri Deus voluerit. B Num, quæso, quod dicis tale est, quale id quod et Plato subobscure tradit de mundo, corruptioni obnoxium dicens, quatenus genitus est; ſu- turuin tainen propter Dei voluntatem, ut nec sol- vatur, nec in mortis fatum incurrat? Idem tibi pla- cet de anima ac generatim de omnibus dici? Quæ- cunque enim post Deum sunt, aut erunt aliquando ea naturam habent corruptioni obnoxiam, ac talia sunt ut aboleri possint, ac jam nulla esse. Solus enim Deus est, qui nec genitus sit, nec corruptioni c obnoxius, ac propterea Deus est; reliqua vero om- nia, quæ post eum sunt, genita et corruptioni ob- noxia. Hoc ipsum causa est, cur animæ et mo- riantur et puniantur. Nam si ingenitæ essent, nec peccarent, nec stultitia redundarent, nec ignavæ essent, nec rursum feroces; neque etiam sua sponte Plato in Timæo, p. 41. mus, sic verti poterit: Non omnes ego animas perire dico; sed reddere malui : « Nullas animas perire dico. › Sæpe hæc loquendi ratio in eamdem sententiam usurpatur; velut cum idem senex ait Justino sub finem colloquii : Liquet illud idem sonare ac nemini. Locus ille, qui nunc in manibus est, in aliam sententiam accipi non potest. Nullas prorsus animas mori exi- stimat senex, ne malorum quidem, quia id illis in lucro futurum esset. Si quas porro excipiendas pu- tasset quæ morerentur, non alias excepisset, quam maloruin. Nemo enim suspicabitur eum animas justorum interituras credidisse. Ergo cum nomina- tim malorum animas non mori pronuntiat, omnibus prorsus æternitatem astruit. utitur Justinus Apol. 1, n. 18. Sed ante Justinum Theano Pythagorica, teste Clemente Alexandrino Strom. 1, p. 492. scripserat: Esset enim revera mnalis epulum vita, et post scelera morientibus, si anima immortalis non esset, mors in lucro foret. Clemens eodem in loco et D Isidorus Pelus. lib. ut, epist. 203, similem Platonis sententiam referunt ex Timæo. ac legendum putal Ibidem legit Sed ejusmodi conjecturas referre piget. Legendum esse admonuit Sylburgius, al- que ita legitur in editionibus Græco-Latinis, ex- reptis tamen Londinensibus. Thirlbius mallet hæc omnia tribuuntur seni, usque ad hæc verba Sic etiam R. Stephanus et Langus vi- dentur existimasse. Sed hæc omnia Justino cogor restituere. Neque enim senex dixisset animas in corpora belluarum migrare; nefas in eum trans- ferre hoc Platonicum commentum. vel lege Justinus, animas neutiquam in alia corpora mi- grare. Fortasse igitur hic eas indicat, quæ sunt iu brutis; scilicet c. 4, in omnibus easdem esse cons tendit. OTTO. (84) Πάσας τὰς ψυχάς. Si verbum verbo redda- (85) Έρμαιον γὰρ ἦν. Eodem rationis momento (86) Χρόνον τότε. Satis aple Thitlbius emendat, (87) Φανεῖσθαι. Ita R. Stephanus et mss. codices. (88) "Οσα γάρ ἐστι. In prima editione Londinensi (89) ῎Εχειν. Supple id quod supra legitur, Πλά- (90) Εἰς σύας ἐχώρουν, etc. Concesserat supra

νητος. Τὸ γὰρ ἀγέννητον (91) τῷ ἀγεννήτῳ ὅμοιόν ἐστι καὶ ἴσον καὶ ταὐτὸν, καὶ οὔτε δυνάμει οὔτε τιμῇ προ- κριθείη ἂν θατέρου τὸ ἕτερον· ὅθεν οὐδὲ πολλά ἐστι τὰ ἀγέννητα. Εἰ γὰρ διαφορά τις ἦν ἐν αὐτοῖς, οὐκ ἂν εὕροις ἀναζητῶν τὸ αἴτιον τῆς διαφορᾶς, ἀλλ᾽ ἐπ' ἄπειρον ἀεὶ τὴν διάνοιαν πέμπων, ἐπὶ ἑνός ποτε στήσῃ ἀγεννήτου καμῶν, καὶ τοῦτο φήσεις ἁπάντων αίτιον. Εἶτα έλαθε (92), φημὶ ἐγὼ (93), Πλάτωνα και Πυθαγόραν, σοφοὺς ἄνδρας, οι ὥσπερ τεῖχος ἡμῖν καὶ ἔρεισμα φιλοσοφίας εξεγένοντο ; γύρου, οὐδὲ ἁπλῶς οὐδενὸς ὅλως τοιαῦτα δοξάζοντος. Τὸ γὰρ ἀληθὲς οὕτως ἔχει· μάθοις δ᾽ ἂν ἐντεῦθεν. Η Η ψυχή ήτοι ζωή ἐστιν, ἡ ζωὴν ἔχει. Εἰ μὲν οὖν ζωή ἐστιν, ἄλλο τι ἂν ποιήσειε ζῆν, οὐχ ἑαυτὴν, ὡς καὶ κίνησις (94) ἄλλο τι κινήσεις μᾶλλον ἢ ἑαυτήν. Ὅει δὲ τῇ ψυχὴ, οὐδεὶς ἀντείποι. Εἰ δὲ ζῇ, οὐ ζωή οὖσα ζῇ (95), ἀλλὰ μεταλαμβάνουσα τῆς ζωῆς· ἔτε ρον δέ τι τὸ μετέχον τινὸς ἐκείνου οὗ μετέχει· ζωῆς δὲ ψυχὴ μετέχει, ἐπεὶ ζῇν αὐτὴν ὁ Θεὸς βούλεται· οὕτως ἄρα καὶ οὐ μεθέξει ποτέ, ὅταν αὐτὴν μὴ θέλοι ζην. Οὐ γὰρ δι' αὐτῆς (96) ἐστὶ τὸ ζῆν ὡς τοῦ Θεοῦ· ἀλλὰ ὥσπερ ἄνθρωπος οὐ διαπαντός ἐστιν, οὐδὲ σύν εστιν ἀεὶ τῇ ψυχῇ τὸ σῶμα, ἀλλ' ὅτε ἂν δέῃ λυθῆ καὶ τὴν ἁρμονίαν ταύτην, καταλείπει ἡ ψυχὴ τὸ σῶμα, καὶ ὁ ἄνθρωπος οὐκ ἔστιν· οὕτως καὶ ὅταν δέῃ τὴν εἶτα έλαθε, "Εστιν σὺν δὴ κατ' ἐμὴν δόξαν διαιρετέον τάδε· τί τὸ ὂν μὲν ἀεὶ, γένεσιν δὲ οὐκ ἔχον· καὶ τί τὸ γιγνόμενον μὲν, ἂν δὲ οὐδέποτε. Τὸ μὲν δὴ νοήσει μετὰ λόγου περι- - κἀγὼ συντίθεμαι, ἔφη, Πᾶσα ληπτὸν ἀεὶ κατὰ ταὐτὰ ὂν, τὸ δ' αὖ δόξῃ μετ᾿ αἰσθή- η ψυχή, αθάνατος Τὸ γὰρ ἀεικίνητον, αθάνατον. Το σεως ἀλόγου δοξαστον, γιγνόμενον καὶ ἀπολλύμενον. Οὕτω δὴ πᾶν ὅσον ἦν ὁρατὸν παραλαβών, οὐχ ἡσυχίαν ἄγον, ἀλλὰ κινούμενον πλημμελῶς καὶ ἀτάκτους, εἰς τάξιν αὐτὸ ἤγαγεν ἐξ αταξίας. εἶτα ταῦτα. είτε ἔλαβε. ἄλλο κινοῦν καὶ ἄλλου κινούμενον, παῦλαν ἔχον κινήσεως, παύλαν ἔχει ζωῆς. Μόνον δὲ τὸ αὐτὸ κινοῦν, ἅτε οὐκ ἀπολεῖπον ἑαυτὸ, οὔποτε λήγει κι νούμενον. « αὐτῆς DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDÆO. A in sues unquam migrarent et serpentes et canes. Imo nefas illas cogi, si ingenitae sunt. Ingenitum enim ingenito simile est et par et idem, nec pote- state aut dignitate alterum alteri præferatur ; unde non multa sunt ingenita. Nam si quid inter illa dis- criminis foret, nunquam tamen hujus discriminis causam investigando reperias; sed cogitationem semper in infinitatem immittens, tandem in aliquo ingenito defessus harebis, illudque omnium causan esse dices. An vero Platonem, aiebam, et Pytha- goram bæc latuere, homines sapientes, qui nobis veluti murus et propugnaculum philosophiæ exsti- tere B specie in senem conferenda, ut Platoni, qui ma- c teriam æternam et increatam putabat, adversantia. Sed quanto magis magisque considero, videtur inihi Justinus loqui pergere. 1. Non modo nullum indi- cium incœptæ hic a sene orationis ; sed etiam quod paulo post ait Justinus id cum supe rioribus verbis nexum et conjunctum est. 2° Paulo ante dicit Justinus solum Deum esse ingenitum, quare non mirum, si hic duo esse ingenita negat. Secum quidem pugnabat Plato, ut probat Justi- nus Cohort. n. 22, cum materiam æternam et increa- tam assereret, Deo æqualem et ingeuitam negaret. Sed tamen ita illum sensisse manifestum est. Nam initio Timæi duo tantum entia distinguit, quorum alterum semper est, nunquam vero fit, alterum vero fit et nascitur semper, nec unquam est. hil Platonem moror, inquit ille, nec Pythagoram, nec quemquam omnino, qui talia opinetur. Sic enim se veritas habet, idque inde perspicies. Anima vel vita est, vel vitam habet. Quod si vita est, aliud quidpiam vivere faciat, non seipsam, sicut et motus aliud quidpiam moveat potius quam seipsum. Animam autem vivere, nemo negaverit. Sed si vivit, non ideo vivit, quod vita sit, sed quod vita particeps. Aliud autem id quod alicujus est parti- ceps, aliud id ipsum cujus est particeps. Vitæ autem anima est particeps, eo quod eam Deus vivere velit : sic etiam particeps aliquando non erit, cum eam Deus vivere nolet. Neque enim ut Dei, ita etiam animæ propria vita est. Sed quem- admodum homo non semper constat, neque set; nunc quærit absolvendi causa an id latuerit Platonem. Justinum loqui incipere probet. Neque enim his ver- bis novus semper loquendi ordo designatur. Supra enim legimus, quamvis senex satis multa sine interpellatione dixisset. Hic autem videtur Justinus illud, ‹ inquam › interponere, quia quæstionem absolvebat, cujus primum membrum jam antea proposuerat. Irenaeus, lib. 1i, c. 34. • Anima, inquit, ipsa quidem non est vita; participatur autem a Deo sibi præstitam vitam. Refellit autem senex hoc loco sententiam Platonis, qui in Phædone p. 105, animam immorta- lem esse demonstrat, quia ‹ quidquid complectitur anima, semper illi vitam affert, nec proinde con- trarium illius, quod semper affert, accipere possit. > Idem Plato in Phædro p. 245, sic loquitur : Ad hoc secundum genus refert quidquid sensibus percipi potest, ac proinde ipsam etiam materiam. Hinc non multo post ait: e Deum, cum accepisset quidquid videri potest, illud minime quietumi, sed temere et sine ordine agitatum, ex confusione in ordinem adduxisse. » Forte etiam Justinus, dum duo ingenita esse negal, animum ad ipsam materiam non ad- vertit, seul de mundo, qui ex materia factus est, ac de rebus loquitur quæ universo mundo con- tinentur. Legendum potius videtur Hic enim membrum alterum habemus quæstionis a Jus- tino propositæ. Supra quæsierat utrum id, quod dicebat senex, ad Platonis sententiam revocari pos- PATROL. GR. VI. Omnis anima immortalis. Quod enim semper movetur, immortale est. Quod autem aliud movet et ab alio movetur, cum finem habeat motus, finem habet vitæ. Illud solum, quod seipsum movet, cum seipsum non derelinquat, nunquam desinit mo- veri. Contra senex animam a seipsa nec motum nec vitam accipere pronuntiat. Sensit Justinus Platonem ab eo refelli; si quidem sene desinente ait : « Quonam ergo jam quis utatur magistro, aut unde adjuvetur, si ne isti quidem (Plato videlicet et Pythagoras) verum viderunt?, cogit sententia series, quæ huc tola redit, ut animain non a seipsa vivere et moveri constel, seu, quod idem est, nequaquam ut Dei, ita illius propriam esse vitam. 6. Οὐδὲν ἐμοὶ, ἔφη, μέλει Πλάτωνος, οὐδὲ Πυθα (91) Τὸ γὰρ ἀγέννητον. Videbantur hæc prima 6. Hæc Plaloni et aliis philosophis ignota. -Ni- (93) Φημί ἐγώ. Frustra hæc aliquis objiciat, ut (94) Κίνησις. Mallet Sylburgius ή κίνησις. (95) Οὐ ζωὴ οὖσα ζῇ. Imitatus est hunc locun (92) Εἶτα έλαθε. Legit Thirlbius, vel ᾗ ταῦτα vel (96) Δι' αὐτῆς. Ut legamus ίδιον αὐτῆς pro &

πνεῦμα, καὶ οὐκ ἔστιν ἡ ψυχὴ ἔτι, ἀλλὰ καὶ αὐτὴν ὅθεν ἐλήφθη, ἐκεῖσε χωρεῖ πάλιν. Α ψυφὴν μηκέτι εἶναι, ἀπέστη ἀπ' αὐτῆς τὸ ζωτικὸν πόθεν ὠφεληθείη τις, εἰ μηδὲ ἐν τούτοις τὸ ἀληθές ἐστιν ; Εγένοντό τινες πρὸ πολλοῦ χρόνου πάντων τούτων τῶν νομιζομένων φιλοσόφων παλαιότεροι, μακάριοι, καὶ δίκαιοι, καὶ θεοφιλεῖς, θείῳ πνεύματι λαλήσαν τες, καὶ τὰ μέλλοντα θεσπίσαντες, ἃ δὴ νῦν γίνεται · προφήτας δὲ αὐτοὺς καλοῦσιν. Οὗτοι μόνοι τὸ ἀληθὲς ἐμοί. είχε έχει. καὶ εἶδον καὶ ἐξεῖπον ἀνθρώποις, μήτ' εὐλαβηθέντες μήτε δυσωπηθέντες τινὰ, μὴ ἡττημένοι δόξης, ἀλλὰ μόνα ταῦτα εἰπόντες ἃ ἤκουσαν καὶ ἃ εἶδον, ἁγίῳ πληρωθέντες Πνεύματι. Συγγράμματα δὲ αὐτῶν ἔτι καὶ νῦν διαμένει, καὶ ἔστιν ἐντυχόντα τούτοις πλεῖστον ὠφεληθῆναι καὶ περὶ ἀρχῶν, καὶ περὶ τέλους, καὶ ὧν χρὴ εἰδέναι τὸν φιλόσοφον, πιστεύσαντα ἐκείνοις. Οὐ γὰρ μετὰ ἀποδείξεως πεποίηνται τότε (97) τους λόγους, ἅτε ἀνωτέρω πάσης ἀποδείξεως ὄντες ἀξιόπιστοι μάρ τυρες τῆς ἀληθείας· τὰ δὲ ἀποβάντα καὶ ἀποβαίνοντα εξαναγκάζει συντίθεσθαι τοῖς λελαλημένοις δι' αὐτῶν. Καίτοι γε καὶ διὰ τὰς δυνάμεις ἂς ἐπετέλουν, πιο στεύεσθαι δίκαιοι ἦσαν· ἐπειδὴ καὶ τὸν ποιητὴν τῶν ὅλων Θεὸν καὶ Πατέρα ἐδόξαζον, καὶ τὸν παρ' αὐτοῦ Χριστὸν Υἱὸν αὐτοῦ κατήγγελλον· ὅπερ οἱ ἀπὸ τοῦ πλάνου καὶ ἀκαθάρτου πνεύματος εμπιπλάμενοι ψευ δοπροφῆται οὔτε ἐποίησαν οὔτε ποιοῦσιν, ἀλλὰ δυνά- μεις τινὰς ἐνεργεῖν εἰς κατάπληξιν τῶν ἀνθρώπων τολμῶσι, καὶ τὰ τῆς πλάνης πνεύματα καὶ δαιμόνια δοξολογοῦσιν. Εὔχου δέ σοι πρὸ πάντων φωτὸς ἀνοι- χθῆναι πύλας· οὐ γὰρ συνοπτὰ οὐδὲ συννοητὰ πᾶσιν ἐστιν, εἰ μή τῳ Θεὸς δῷ συνιέναι καὶ ὁ Χριστὸς αὐτ τοῦ. καιρὸς οὐκ ἔστι λέγειν, ᾤχετο, κελεύσας διώκειν αὐτά· καὶ οὐκ ἔτι αὐτὸν εἶδον. Ἐμοῦ (98) δὲ παρα- χρῆμα πῦρ ἐν τῇ ψυχῇ ἀνήφθη, καὶ ἔρως ἔχει με τῶν προφητῶν, καὶ τῶν ἀνδρῶν ἐκείνων οἱ εἰσι Χριστοῦ φίλοι· διαλογιζόμενός τε πρὸς ἐμαυτὸν τοὺς λόγους αὐτοῦ, ταύτην μόνην εύρισκον φιλοσοφίαν ἀσφαλῆ τε καὶ σύμφορον. Οὕτως δὴ καὶ διὰ ταῦτα φιλόσοφος ἐγώ. Βουλοίμην (99) δ' ἂν καὶ πάντας, ἴσον ἐμοὶ θυ μὲν ποιησαμένους, μὴ ἀφίστασθαι τῶν τοῦ Σωτῆρος λόγων. Δέος γάρ τι ἔχουσιν ἐν ἑαυτοῖς, καὶ ἱκανοὶ δυσ- ωπῆσαι τοὺς ἐκτρεπομένους τῆς ὀρθῆς ὁδοῦ, ἀνά παυσίς τε ἡδίστη γίνεται τοῖς ἐκμελετῶσιν αὐτούς. Εἰ οὖν τι καὶ σοὶ περὶ σεαυτοῦ μέλει, καὶ ἀντιποιή σωτηρίας, καὶ ἐπὶ τῷ Θεῷ πέποιθας, ἅπερ οὐκ ἄλλο S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS perpetuo corpus cum anima conjunctum est ; sed cum solvi oportet hanc harmoniam, relinquit cor- pus anima, nec jam exstat homo : sic etiam, cum animam non jam esse oportuerit, discedit ab ea spiritus vitalis, nec jam exstat anima, sed et ipsa unde educta est, eo revertitur. Quonam ergo jam quis, inquam, utatur magi- stro, aut unde adjuvetur, si ne isti quidem verum viderunt ? Exstitere longe ab hoc tempore viri quidam istis omnibus, qui philosophi existimantur, antiquiores, beati et justi et Deo chari, qui Spiritu sancto al- Nante locuti sunt, et futura vaticinati sunt, quæ quidem nunc funt: propheta vocantur. Hi verum B soli et viderunt, et hominibus nuntiarunt, neminem metuentes, neminem reveriti, nec gloriæ cupiditate victi, sed ea tantum prædicantes, quæ audierant et viderant Spirìtu sancto repleti. Exstant adhuc eo- rum scripta, quæ si quis legat, plurimum inde et ad principiorum et ad fnis et ad eorum quæ phi- losophus scire debet, cognitionem adipisci poterit, fidem illis habens. Neque enim tunc demonstra- tionibus in disserendo utebantur; quippe cum supra demonstrationem omnem gravissimi testes fuerint veritatis; sed quæ evenerunt et eveniunt, assentiri cogunt eorum vaticiniis. Quanquam etiam ob mi- racula quæ ediderunt, digni fuere, quibus credere- tur; siquidem creatorem universorum Deum et Pa- trem celebrabant, et missum ab eo Christum, qui Filius ejus est, hominibus nuntiabant; quod qui- dem falsi prophetæ, mendaci et impuro spiritu re- pleti, nec fecere, nec faciunt, sed quædam prodigia edere audent ad percellendos homines, ac spiritus erroris et damonia celebrant. Tu vero aule omnia precare lucis portas tibi aperiri; neque enim hac quisquam perspicere et intelligere possit, nisi cui Deus intelligere dederit et Christus ejus. - accenditur. • Hæc ille et multa alia cum dixisset, quæ referre non est hujus temporis, abiens præce- pit ut ea meditando persequerer; neque eum am- plius vidi. Mihi vero statim in animo ignis accensus est, meque amor invasit prophetarum et hominum ¡llorum, qui Christi sunt amici. Cumque illius ser- mones apud animum proponerem, hanc solam re- periebam philosophiam, quæ quidem tuta et utilis foret. Ad hunc ego modum atque hac de causa philosophus. Vellem equidem ut omnes rationem meæ similem ineuntes, a Salvatoris doctrina nou aberrarent. Habet enim in se terribilem quamdam majestatem, et ad eos permovendos idonea est, qui de recta via deflexerunt; his autem, qui eam me- nus. gere Μox idem pro C D c. 29, coll. c. 35, et Theophilus Ant. (ad Autol. 1, c. 14), cum Veteris Testamenti tum scriptorum propheticorum lectione ad rem Christianam pervo- nere. 7. Veritatis cognitio a prophetis solis pelenda. 7. Τίνι οὖν, φημι, ἔτι τις χρήσαιτο διδασκάλη, 8. Justinus ex hoc colloquio ad amorem Christi (97) Τότε. Legendumn ποτέ conjiciebat Pearso (98) 'Eμov. Libet erudito Londinensi editori le- (99) Βουλοίμην... λόγων. Coll. Act. apost. xxvΙ, 8. Ταῦτα καὶ ἔτι ἄλλα πολλὰ εἰπὼν ἐκεῖνος, ἃ νῦν 29. Praeter alios Talianus quoque (Orat. adv. Grac.

τρίῳ (1) τοῦ πράγματος, πάρεστιν ἐπιγνόντι σοι τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ, καὶ τελείῳ (2) γενομένῳ, εύδαι- μονεῖν. Ταῦτά μου, φίλτατε, εἰπόντος, οἱ μετὰ τοῦ Τρύφω νας ἀνεγέλασαν· αὐτὸς δὲ, ὑπομειδιάσας· Τὰ μὲν ἄλλα σου, φησίν, ἀποδέχομαι, καὶ ἄγαμαι τῆς περὶ τὸ θεῖον ὁρμῆς· ἄμεινον δὲ ἦν φιλοσοφεῖν ἔτι σε τὴν Πλάτωνος ἢ ἄλλου του φιλοσοφίαν, ἀσκοῦντα καρτε ρίαν καὶ ἐγκράτειαν καὶ σωφροσύνην, ἢ λόγοις ἐξα- πατηθῆναι ψευδέσι, καὶ ἀνθρώποις ἀκολουθῆσαι ούδε- νὰς ἀξίοις. Μένοντι γάρ σοι ἐν ἐκείνῳ τῷ τῆς φιλο- σοφίας τρόπῳ, καὶ ζῶντι ἀμέμπτως, ἐλπὶς ὑπελεί πετο ἀμείνονος μοίρας· καταλιπόντι δὲ τὸν Θεὸν, καὶ εἰς ἄνθρωπον ἐλπίσαντι, ποία ἔτι περιλείπεται σω τηρία ; Εἰ οὖν καὶ ἐμοῦ θέλεις ἀκοῦσαι, (φίλον γάρ σε ήδη νενόμικα) πρῶτον μὲν περιτεμοῦ, εἶτα φύ λαξον ὡς νενόμισται τὸ σάββατον, καὶ τὰς ἑορτὰς, καὶ τὰς νουμηνίας τοῦ Θεοῦ, καὶ ἁπλῶς τὰ ἐν τῷ νόμῳ γεγραμμένα πάντα ποίει· καὶ τότε σοι ἴσως Έλεος ἔσται παρὰ Θεοῦ. Χριστὸς δὲ, εἰ καὶ γεγένηται, καὶ ἔστι του, ἄγνωστός ἐστι, καὶ οὐδὲ αὐτός πω ἑαυ τὸν ἐπίσταται, οὐδὲ ἔχει δύναμίν τινα μέχρις ἂν ἐλ- θὼν Ηλίας χρίσῃ αὐτὸν, καὶ φανερὸν πᾶσι ποιήσῃ. Ὑμεῖς δὲ, ματαίαν ἀκοὴν παραδεξάμενοι, Χριστὸν ἑαυτοῖς τινὰ ἀναπλάσσετε, καὶ αὐτοῦ χάριν τὰ νῦν ἀσκόπως ἀπόλλυσθε. σαι. Οὐ γὰρ οἶδας ὁ λέγεις· ἀλλὰ πειθόμενος τοῖς δι- δασκάλοις οἳ οὐ συνιᾶσι τὰς Γραφάς, καὶ ἀπομαν τευόμενος λέγεις ὅ τι ἂν σοι ἐπὶ θυμὸν ἔλθοι. Εἰ δὲ βούλοιο τούτου πέρι δέξασθαι (3) λόγον, ὡς οὐ πε- πλανήμεθα, οὐδὲ παυσόμεθα (4) ὁμολογοῦντες τοῦ τον (5), κἂν τὰ ἐξ ἀνθρώπων ἡμῖν ἐπιφέρωνται ἀνείδη, κἂν ὁ δεινότατος ἀπειπεῖν ἀναγκάζῃ τύραννος· παρεστῶτι γὰρ δείξω, ὅτι οὐ κενοῖς ἐπιστεύσαμεν μύθοις, οὐδὲ ἀναποδείκτοις λόγοις, ἀλλὰ μεστοῖς Πνεύματος θείου καὶ δυνάμει βρύουσι, καὶ τεθηλόσι χάριτι. — Ανεγέλασαν οὖν πάλιν οἱ μετ᾿ αὐτοῦ, καὶ ἄκο- - τέλειος τέλειον γίνεσθαι, τελεῖσθαι, Καὶ ἐτελέσθη Ἰσραὴλ τῷ Βεελφεγώρ. Εt Καὶ ἐτελέσθησαν τῷ Βεελφεγώρ. περιδέξασθαι. γάρ παρεστῶτι, γέ. πέρι δέξασθαι, μαθήσῃ. παραδέ ξασθαι. Αγνοοῦντες ὅτι οὔτε τὸν Χριστόν ποτε καταλιπεῖν δυνησόμεθα... οὔτε ἕτερόν τινα σέ- βειν. τοῦτον. DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDÆO. . A ditantur, suavissima est requies. Si qua ergo tui B sum Deum refert: multo melius ad Tryphonein Langus. Inter utramque interpretationem divisit aniinum Londinensis editor. Sed mihi manifestum D videtur, Judaeum designari, qui cum in Moyse et pro- phetis tam multa de Christo legeret, alienus quo- dam modo ab iis, quæ Christum spectant, videri non debebat. tarunt Justini interpretes, Baptismum Sylburgius. Eruditos Londinensis editor Sylburgii Interpre- tationi illudɔ ait obstare, quod vix fieri potuit ut Try- phoni, bomini Judæo, ista sententia vocis satis esset perspecta; quod tamen in tam negligenti scriptore momenti non est maximi. › Sed quomodo idem esse ac initiari, aut ignorare potuit Trypho, aut hanc illi ignorationem attribuere Justinus, cum hæc verba non solum apud profanos scriptores, sed etiam apud sacros hune in sensum usurpentur? Nonne ením, ut multa alia emiuam, legimus num. xxv, 3: psalm. cr, 28: ipsius cura tangeris, si salutis cupidus es, ae Deo confdis, licet tibi, utpote ab ipsa re non alieno, ubi Christum agnoveris ac mysteriis initiatus fue- ris, beate vivere. Cum hæc dixissem, charissime Pompei, ri- serunt socii Tryphonis; ipse autem subridens: Cæ- tera quidem tua, inquit, probo, ac vehemens rerum divinarum studium admiror. Sed satius erat adhuc te philosophari in Platonis aut alterius ejusmodi disciplina, dantem operam constantiæ, continentise et temperantiæ, quam falsis decipi sermonibus, ac hominibus adhærescere nullius pretii. Manenti enim tibi in illo philosophiæ instituto, et citra culpam viventi spes relinquebatur sortis melioris. Deum autein deserenti, et spem in bomine constituenti quid adhuc relinquitur salutis ? Quare si me quo- que audire voles (jam enim te amicum existimo), fac primum ut circumcidaris; deinde observa, ut lege sancitum est, sabbatum et dies festos ac novilunia Dei; uno verbo, quæ in lege scripta sunt, omnia exsequere; tumque tibi forsitan misericordia erit a Deo. Christns autem, si quidem natus est, aut uspiam versatur, ignotus est, necdum se ipse novit, nec uHa virtute præditus est, donec eum adveniens Elias unxerit, et manifestum omnibus fecerit. Vos autern inani auditione excepta Christum vobis quem- 'dam fingitis, et illius causa nunc peritis inconside- rale. lgnoscatur, inquam, Trypho, et condonetur tibi; neque enim scis quid dicas; sed, magistris credulus Scripturas non intelligentibus, et quasi hariolans, quidquid in mentem venerit, loqueris. Quod si id tibi rationibus probari pateris, nos scilicet. dece- plos non esse, nec desituros hunc confteri, etiamsi nobis opprobria ab hominibus inferantur, etiamsi sævissimus deficere cogat tyrannus; præsenti tibi demonstrabo non vanis nos credidisse fabulis, nec destitutis argumento sermonibus, sed Spiritu san- cto plenis ac virtute scatentibus, et gratia efflore- tanus. Editi Τolus hic locus sanatur tum interpungendo ut interpunximus, tum negli- gendo illud post vel legendo Syl- burgius legit Thirlbius e idem valere putat ac c utinam, » ei legit inepta Tryphonis consilia refellat, qui ad circum- cisionem amplectendam hortatus fuerat. Simili modo refelluntur, qui metuere se fingebant, né Christiani, crucifixo relicto, Polycarpum colere in- ciperent. Atque hæc aiebant, »inquit Ecclesia Smyrnensis in Act. S. Polycarpi, ‹ suggerentibus et instantibus Judæis... ignari quod nec Christum une quam derelinquere poterimus... nec alium quem - quam colere. » 9. Συγγνώμη σου, ἔφην, ὦ ἄνθρωπε, καὶ ἀφεθείη (1) "Απερ οὐκ ἀλλοτρίῳ. Hæc Perionius ad ip- (2) Τελείῳ. Perfectionem hac voce designari pu- 9. Christiani non vanis crediderunt sermonibus. (3) Τούτου πέρι δέξασθαι. Ita codex Claromon- (4) Οὐδὲ παυσόμεθα. Hæc dicit Justinus, ut (5) Toūror. Regius codex habet ad marginem się

Α ὁρῶμεν δὲ καὶ πεπείσμεθα (14) διὰ τοῦ ὀνόματος αὐτ τοῦ τοῦ σταυρωθέντος Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἀπὸ τῶν εἰδώ λων καὶ τῆς ἄλλης ἀδικίας προσελθόντας τῷ Θεῷ, καὶ μέχρι θανάτου ὑπομένοντας τὴν ὁμολογίαν καὶ εὐσέ βειαν ποιεῖσθαι· καὶ ἐκ τῶν ἔργων καὶ ἐκ τῆς παρα- κολουθούσης δυνάμεως συνιέναι πᾶσι δυνατόν, ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ καινός νόμος (15), καὶ ἡ καινὴ δια- θήκη, καὶ ἡ προσδοκία τῶν ἀπὸ πάντων τῶν ἐθνῶν αναμενόντων τὰ παρὰ τοῦ Θεοῦ ἀγαθά. Ισραηλιτικὸν γὰρ τὸ ἀληθινὸν, πνευματικὸν, καὶ Ἰούδα γένος, καὶ Ἰακώβ, καὶ Ἰσαάκ, καὶ ᾿Αβραάμ, τοῦ ἐν ἀκροβυστία ἐπὶ τῇ πίστει μαρτυρηθέντος ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, καὶ εὐλο γηθέντος, καὶ πατρὸς πολλῶν ἐθνῶν κληθέντος, ἡμεῖς έσμεν οἱ διὰ τούτου τοῦ σταυρωθέντος Χριστοῦ τῷ Θεῷ προσαχθέντες, ὡς καὶ προκοπτόντων ἡμῖν τῶν Β λόγων ἀποδειχθήσεται. λοις λόγοις Ησαΐας βοᾷ· ι 'Ακούσατέ μου τοὺς λό- γους, καὶ ζήσεται ἡ ψυχὴ ὑμῶν· καὶ διαθήσομαι ὑμῖν διαθήκην αἰώνιον, τὰ ὅσια Δαβὶδ τὰ πιστά. Ἰδοὺ μάρ τυρα (16) αὐτὸν ἔθνεσι δέδωκα· ἔθνη & οὐκ οἴδατί σε, ἐπικαλέσονταί σε· λαοὶ οἳ οὐκ ἐπίστανται σε, κατα- φεύξονται ἐπὶ σέ· ἕνεκεν τοῦ Θεοῦ σου τοῦ ἁγίου Ἰσραὴλ, ὅτι ἐδόξασέ σε. » Τοῦτον αὐτὸν ὑμεῖς ἥτι μώσατε τὸν νόμον, καὶ τὴν καινὴν ἁγίαν αὐτοῦ Δια- θήκην ἐφαυλίσατε· καὶ οὐδὲ νῦν παραδέχεσθε, οὐδὲ μετανοεῖτε πράξαντες κακῶς, ο Ἔτι γὰρ τὰ ὦτα ὑμῶν πέφρακται, οἱ ὀφθαλμοὶ ὑμῶν πεπήρωνται, καὶ πεπάχυνται ἡ καρδία· ο κέκραγεν Ιερεμίας (17), καὶ οὐδ' οὕτως ἀκούετε. Πάρεστιν ὁ νομοθέτης, καὶ οὐχ ὁρᾶτε· πτωχοὶ εὐαγγελίζονται (18), τυφλοί βλέπουσι, καὶ οὐ συνίετε. Δευτέρας ήδη χρεία περιτομῆς, καὶ ὑμεῖς ἐπὶ τῇ σαρκὶ μέγα φρονεῖτε. Σαββατίζειν ὑμᾶς ὁ καινὸς νόμος διαπαντὸς ἐθέλει, καὶ ὑμεῖς μίαν ἀρ γοῦντες ἡμέραν εὐσεβεῖν δοκεῖτε, μὴ νοοῦντες διὰ τί ὑμῖν προσετάγη· καὶ ἐὰν ἄζυμον ἄρτον φάγητε, πε πληρωκέναι τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ φατε. Οὐκ ἐν τούτοις εὐδοκεῖ Κύριος ὁ Θεὸς ἡμῶν· εἴ τίς ἐστιν ἐν ὑμῖν ἐπίορκος ἢ κλέπτης, παυσάσθω· εἴ τις μοιχός, μετα- νοησάτω, καὶ σεσαββάτικε τὰ τρυφερὰ καὶ ἀληθινὰ σάββατα τοῦ Θεοῦ. Εἰ τις καθαρὰς οὐκ ἔχει χείρας, λουσάσθω, καὶ καθαρός ἐστιν (19). Ἰωάννης Ηλίας. ἡ καρδία, κέκρα γεν, ἔσται, οι S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS illudque in lucem gentium; vilemus autem ac per- suasum habemus per nomen ipsius crueifixi Jesu Christi, a simulacris et ab alia nequitia homines ad Deum accedere, ac ne morte quidem proposita a confessione et pietate discedere; cum ex operibus, tum ex consequentibus miraculis licet omnibus in- telligere hunc esse novam legem, et novum Testa- mentum et exspectationem eorum qui ex omnibus gentibus a Deo bona exspectant. Verum enim ls- raeliticum, spiritale, et Judæ genus, et Jacob et Isaac et Abraham, cujus in præputio fdem testi- monio sue comprobavit Deus, eique benedixit, ac patrem multarum gentum vocavit, nos, inquam, hoc genus sumus, qui ad Deum per hunc crucifixum Christum perdueti sumus, quemadmodum et ora- tione nobis procedente demonstrabitur. - C interpretantur. Dicebam etiam et proferebam quod alio loco clamat Isaias: Audite verba mea et vivet anima vestra, et testabor vobis testamen- tum sempiternum, sancta Davidis fidelia: Ecce te- stem populis dedi eum. Gentes quæ non noverunt te, invocabunt de : populi qui nesciunt te, confu- gient ad te, propter Deum tuum sanctum Israelis, quoniam glorificavit te ". » Hanc ipsam legem con- tumelia affecistis, ac Novum illius sanctum Testa- inentum locci fecistis, ac ne nunc quidem recipiws, nec prave factorum penitentiam agitis: • Adhuc enim aures vestræ obturatæ sunt, et oculi vestri obcæcati, et incrassatum est cor vestrum. › Ex- clamat Jeremias, ac ne sic quidem auditis: adest " legislator, nec videlis: pauperes Evangelium susci- piunt, caci vident; nec intelligitis. Altera jam opus est circumcisione ; vos autem in carne plurimum glo- riamiui. Præcipit nova lex, ut perpetuum sabbatum celebretis: vos autem quod inertes estis per unum diem, pii vobis esse videmini, non intelligentes cur id vobis (præscriptum sit et panem absque fer- mento si edatis, a vobis divinam voluntatem imple- tam dicitis. Non hæc Domino Deo nostro placent. Si quis in vobis est perjurus aut fur, desinat; si quis mœchus, pœnitentiam agat; et suavissima ac vera Dei sabbata celebravit. Si quis puras ma- bus non habet, lavet et purus est. sr Isa. LV, 3, 5. quit R. Stephanus. Sed prorsus rejicienda hæc.con- jectura. intelligenda, ut patet ex his quæ modo diximus. Ita etiam visum erudito Londinensi editori, qui in- terpretes reprehendit, quod ita reddiderint, hanc esse novam legem. › pov, ut est apud Septuaginta, quod quidem mibi´ videtur Justini proposito convenientius. Is enim. ejusmodi testimoniis, ut jam observavi, adductus videtur, ut Christum ipsum novam esse legem do- ceret. xit Justino, si Jeremiæ attribuit proxima verba, ‹ Aures vestræ, etc., vel respicit ad superius Je- remiæ testimonium, cujus contemptum exprobrat Judæis. Pro Jeremia Langus in interpretando posuit Isaias : niallet Thirlbius aut Scri- ptum erat in aliis editionibus, etc. Interpunctio, quam secutus sum, probatur Thirlbio. sum Joannis discipulis a Christo dalumn. JEBB. Arcerio placuisse testatur Sylburgius. 12. Ελεγον δὲ ἔτι καὶ προσέφερον, ὅτι καὶ ἐν ἄλω 12. Judæi æternam legem violant, Mosaicam male 13. Isaias docet peccata dimitti per Christi sangui- D (14) Καὶ πεπείσμεθα. Vide mim πεπύσμεθα, ί (15) Οὗτός ἐστιν ὁ καινὸς νόμος. Hæc de Christo (16) Ιδού μάρτυρα. Infra num. 14, μαρτύ 15. Οὐ γὰρ δέ (20) γε εἰς βαλανείον ὑμᾶς ἔπεμ (17) Κέκραγεν Ιερεμίας. Vel memoria hic emu- (18) Πτωχοὶ εὐαγγελίζονται. Respicit ad respon (19) Καθαρός ἐστιν. Frustra legatur καθαρὸς (20) Δέ. δή ed. Ienensis.

Α ὁρῶμεν δὲ καὶ πεπείσμεθα (14) διὰ τοῦ ὀνόματος αὐτ τοῦ τοῦ σταυρωθέντος Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἀπὸ τῶν εἰδώ λων καὶ τῆς ἄλλης ἀδικίας προσελθόντας τῷ Θεῷ, καὶ μέχρι θανάτου ὑπομένοντας τὴν ὁμολογίαν καὶ εὐσέ βειαν ποιεῖσθαι· καὶ ἐκ τῶν ἔργων καὶ ἐκ τῆς παρα- κολουθούσης δυνάμεως συνιέναι πᾶσι δυνατόν, ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ καινός νόμος (15), καὶ ἡ καινὴ δια- θήκη, καὶ ἡ προσδοκία τῶν ἀπὸ πάντων τῶν ἐθνῶν αναμενόντων τὰ παρὰ τοῦ Θεοῦ ἀγαθά. Ισραηλιτικὸν γὰρ τὸ ἀληθινὸν, πνευματικὸν, καὶ Ἰούδα γένος, καὶ Ἰακώβ, καὶ Ἰσαάκ, καὶ ᾿Αβραάμ, τοῦ ἐν ἀκροβυστία ἐπὶ τῇ πίστει μαρτυρηθέντος ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, καὶ εὐλο γηθέντος, καὶ πατρὸς πολλῶν ἐθνῶν κληθέντος, ἡμεῖς έσμεν οἱ διὰ τούτου τοῦ σταυρωθέντος Χριστοῦ τῷ Θεῷ προσαχθέντες, ὡς καὶ προκοπτόντων ἡμῖν τῶν Β λόγων ἀποδειχθήσεται. λοις λόγοις Ησαΐας βοᾷ· ι 'Ακούσατέ μου τοὺς λό- γους, καὶ ζήσεται ἡ ψυχὴ ὑμῶν· καὶ διαθήσομαι ὑμῖν διαθήκην αἰώνιον, τὰ ὅσια Δαβὶδ τὰ πιστά. Ἰδοὺ μάρ τυρα (16) αὐτὸν ἔθνεσι δέδωκα· ἔθνη & οὐκ οἴδατί σε, ἐπικαλέσονταί σε· λαοὶ οἳ οὐκ ἐπίστανται σε, κατα- φεύξονται ἐπὶ σέ· ἕνεκεν τοῦ Θεοῦ σου τοῦ ἁγίου Ἰσραὴλ, ὅτι ἐδόξασέ σε. » Τοῦτον αὐτὸν ὑμεῖς ἥτι μώσατε τὸν νόμον, καὶ τὴν καινὴν ἁγίαν αὐτοῦ Δια- θήκην ἐφαυλίσατε· καὶ οὐδὲ νῦν παραδέχεσθε, οὐδὲ μετανοεῖτε πράξαντες κακῶς, ο Ἔτι γὰρ τὰ ὦτα ὑμῶν πέφρακται, οἱ ὀφθαλμοὶ ὑμῶν πεπήρωνται, καὶ πεπάχυνται ἡ καρδία· ο κέκραγεν Ιερεμίας (17), καὶ οὐδ' οὕτως ἀκούετε. Πάρεστιν ὁ νομοθέτης, καὶ οὐχ ὁρᾶτε· πτωχοὶ εὐαγγελίζονται (18), τυφλοί βλέπουσι, καὶ οὐ συνίετε. Δευτέρας ήδη χρεία περιτομῆς, καὶ ὑμεῖς ἐπὶ τῇ σαρκὶ μέγα φρονεῖτε. Σαββατίζειν ὑμᾶς ὁ καινὸς νόμος διαπαντὸς ἐθέλει, καὶ ὑμεῖς μίαν ἀρ γοῦντες ἡμέραν εὐσεβεῖν δοκεῖτε, μὴ νοοῦντες διὰ τί ὑμῖν προσετάγη· καὶ ἐὰν ἄζυμον ἄρτον φάγητε, πε πληρωκέναι τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ φατε. Οὐκ ἐν τούτοις εὐδοκεῖ Κύριος ὁ Θεὸς ἡμῶν· εἴ τίς ἐστιν ἐν ὑμῖν ἐπίορκος ἢ κλέπτης, παυσάσθω· εἴ τις μοιχός, μετα- νοησάτω, καὶ σεσαββάτικε τὰ τρυφερὰ καὶ ἀληθινὰ σάββατα τοῦ Θεοῦ. Εἰ τις καθαρὰς οὐκ ἔχει χείρας, λουσάσθω, καὶ καθαρός ἐστιν (19). Ἰωάννης Ηλίας. ἡ καρδία, κέκρα γεν, ἔσται, οι S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS illudque in lucem gentium; vilemus autem ac per- suasum habemus per nomen ipsius crueifixi Jesu Christi, a simulacris et ab alia nequitia homines ad Deum accedere, ac ne morte quidem proposita a confessione et pietate discedere; cum ex operibus, tum ex consequentibus miraculis licet omnibus in- telligere hunc esse novam legem, et novum Testa- mentum et exspectationem eorum qui ex omnibus gentibus a Deo bona exspectant. Verum enim ls- raeliticum, spiritale, et Judæ genus, et Jacob et Isaac et Abraham, cujus in præputio fdem testi- monio sue comprobavit Deus, eique benedixit, ac patrem multarum gentum vocavit, nos, inquam, hoc genus sumus, qui ad Deum per hunc crucifixum Christum perdueti sumus, quemadmodum et ora- tione nobis procedente demonstrabitur. - C interpretantur. Dicebam etiam et proferebam quod alio loco clamat Isaias: Audite verba mea et vivet anima vestra, et testabor vobis testamen- tum sempiternum, sancta Davidis fidelia: Ecce te- stem populis dedi eum. Gentes quæ non noverunt te, invocabunt de : populi qui nesciunt te, confu- gient ad te, propter Deum tuum sanctum Israelis, quoniam glorificavit te ". » Hanc ipsam legem con- tumelia affecistis, ac Novum illius sanctum Testa- inentum locci fecistis, ac ne nunc quidem recipiws, nec prave factorum penitentiam agitis: • Adhuc enim aures vestræ obturatæ sunt, et oculi vestri obcæcati, et incrassatum est cor vestrum. › Ex- clamat Jeremias, ac ne sic quidem auditis: adest " legislator, nec videlis: pauperes Evangelium susci- piunt, caci vident; nec intelligitis. Altera jam opus est circumcisione ; vos autem in carne plurimum glo- riamiui. Præcipit nova lex, ut perpetuum sabbatum celebretis: vos autem quod inertes estis per unum diem, pii vobis esse videmini, non intelligentes cur id vobis (præscriptum sit et panem absque fer- mento si edatis, a vobis divinam voluntatem imple- tam dicitis. Non hæc Domino Deo nostro placent. Si quis in vobis est perjurus aut fur, desinat; si quis mœchus, pœnitentiam agat; et suavissima ac vera Dei sabbata celebravit. Si quis puras ma- bus non habet, lavet et purus est. sr Isa. LV, 3, 5. quit R. Stephanus. Sed prorsus rejicienda hæc.con- jectura. intelligenda, ut patet ex his quæ modo diximus. Ita etiam visum erudito Londinensi editori, qui in- terpretes reprehendit, quod ita reddiderint, hanc esse novam legem. › pov, ut est apud Septuaginta, quod quidem mibi´ videtur Justini proposito convenientius. Is enim. ejusmodi testimoniis, ut jam observavi, adductus videtur, ut Christum ipsum novam esse legem do- ceret. xit Justino, si Jeremiæ attribuit proxima verba, ‹ Aures vestræ, etc., vel respicit ad superius Je- remiæ testimonium, cujus contemptum exprobrat Judæis. Pro Jeremia Langus in interpretando posuit Isaias : niallet Thirlbius aut Scri- ptum erat in aliis editionibus, etc. Interpunctio, quam secutus sum, probatur Thirlbio. sum Joannis discipulis a Christo dalumn. JEBB. Arcerio placuisse testatur Sylburgius. 12. Ελεγον δὲ ἔτι καὶ προσέφερον, ὅτι καὶ ἐν ἄλω 12. Judæi æternam legem violant, Mosaicam male 13. Isaias docet peccata dimitti per Christi sangui- D (14) Καὶ πεπείσμεθα. Vide mim πεπύσμεθα, ί (15) Οὗτός ἐστιν ὁ καινὸς νόμος. Hæc de Christo (16) Ιδού μάρτυρα. Infra num. 14, μαρτύ 15. Οὐ γὰρ δέ (20) γε εἰς βαλανείον ὑμᾶς ἔπεμ (17) Κέκραγεν Ιερεμίας. Vel memoria hic emu- (18) Πτωχοὶ εὐαγγελίζονται. Respicit ad respon (19) Καθαρός ἐστιν. Frustra legatur καθαρὸς (20) Δέ. δή ed. Ienensis.

GOS Β Α τὸ κεκακῶσθαι οὐκ ἀνοίγει τὸ στόμα αὐτοῦ· ὡς πρός Εt βατον εἰς σφαγὴν ἤχθη, καὶ ὡς ἀμνὸς ἐναντίον τοῦ κείροντος ἄφωνος, οὕτως οὐκ ἀνοίγει τὸ στόμα αὐτοῦ. Ἐν τῇ ταπεινώσει αὐτοῦ ἡ κρίσις αὐτοῦ ἤρθη. Τὴν δὲ γενεὰν αὐτοῦ τίς διηγήσεται; "Οτι αἴρεται ἀπὸ τῆς γῆς ἡ ζωὴ αὐτοῦ. Ἀπὸ τῶν ἀνομιῶν τοῦ λαοῦ μου ἥκει εἰς θάνατον. Καὶ δώσω τοὺς πονηροὺς ἀντὶ τῆς ταφῆς αὐτοῦ, καὶ τοὺς πλουσίους ἀντὶ τοῦ θανάτου αὐτοῦ · ὅτι ἀνομίαν οὐκ ἐποίησε, καὶ οὐχ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ. Καὶ Κύριος βούλεται καθαρίσαι αὐτὸν τῆς πληγῆς. Ἐὰν δῶται (27) περὶ τῆς ἁμαρ τίας, ἡ ψυχὴ ὑμῶν ὄψεται σπέρμα μακρόβιον. Καὶ βούλεται Κύριος ἀφελεῖν ἀπὸ τοῦ πόνου τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, δεῖξαι αὐτῷ φῶς, καὶ πλάσαι τῇ συνέσει, δι καιῶσαι δίκαιον εὖ δουλεύοντα πολλοῖς. Καὶ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν αὐτὸς ἀνοίσει· διὰ τοῦτο αὐτὸς κλη ρονομήσει πολλούς, καὶ τῶν ἰσχυρῶν μεριεῖ σκύλα, ἀνθ' ὧν παρεδόθη εἰς θάνατον ἡ ψυχὴ αὐτοῦ· καὶ ἐν τοῖς ἀνόμοις ἐλογίσθη, καὶ αὐτὸς ἁμαρτίας πολλῶν ἀνήνεγκε, καὶ διὰ τὰς ἀνομίας αὐτῶν παρεδόθη. Εὐφράνθητι, στεῖρα ἢ οὐ τίκτουσα, ῥῆξον καὶ βόησον, ἡ οὐκ ὠδίνουσα· ὅτι πολλὰ τὰ τέκνα τῆς ἐρήμου μᾶλλον ἢ τῆς ἐχούσης τὸν ἄνδρα. Εἶπε γὰρ Κύριος· Πλάτυνον τὸν τόπον τῆς σκηνῆς σου καὶ τῶν αὐλαί ων (28) σου· πῆξον, μὴ φείσῃ, μάκρυνον τὰ σχο. νίσματά σου, καὶ τοὺς πασσάλους σου κατίσχυσον εἰς τὰ δεξιὰ καὶ εἰς τὰ ἀριστερὰ ἐκπέτασον, καὶ τὸ σπέρμα σου έθνη κληρονομήσει, καὶ πόλεις ήρημω μένας κατοικιεῖς. Μὴ φοβοῦ, ὅτι κατησχύνθης, μηδὲ έντραπῇς, ὅτι ὠνειδίσθης· ὅτι αἰσχύνην αἰώνιον ἐπι λήσῃ, καὶ ὄνειδος τῆς χηρείας σου οὐ μνησθήσῃ· ὅτι Κύριος ἐποίησεν όνομα ἑαυτῷ (29), καὶ ὁ ρυσάμενός » σε αὐτὸς Θεὸς Ἰσραὴλ πάσῃ τῇ γῇ κληθήσεται. Ὡς γυναῖκα (30) καταλελειμμένην καὶ ὀλιγόψυχον, κέ κληκέ σε ὁ Κύριος, ὡς γυναῖκα ἐκ νεότητος μεμισημένην. δῶτε, αὐλαίων σου σφίγξον, μή. καὶ τὰς δέρεις τῶν αὐλέων σου. τὰς δέρεις, γνώσεως τοῦ Θεοῦ, ὁ ὑπὲρ τῆς ἀνομίας τῶν λαῶν τοῦ Θεοῦ γέγονεν, ὡς Ἡσαΐας βοᾷ, ἡμεῖς ἐπιστεύσαμεν, καὶ γνωρίζομεν ὅτι τοῦτ' ἐκεῖνο προηγόρευε τὸ βά πτισμα, τὸ μόνον καθαρίσαι τοὺς μετανοήσαντας δυ νάμενον, τοῦτό ἐστι τὸ ὕδωρ τῆς ζωῆς. Οὓς δὲ ὑμεῖς ὠρύξατε λάκκους ἑαυτοῖς, συντετριμμένοι εἰσὶ καὶ οὐδὲν ὑμῖν χρήσιμοι. Τί γὰρ ὄφελος εκείνου τοῦ βα πτίσματος, δ τὴν σάρκα καὶ μόνον τὸ σῶμα φαιδρύ νει; Βαπτίσθητε τὴν ψυχὴν ἀπὸ ὀργῆς καὶ ἀπὸ πλεο νεξίας, ἀπὸ φθόνου, ἀπὸ μίσους· καὶ ἰδοὺ τὸ σῶμα καθαρόν ἐστι. Τοῦτο γὰρ ἐστι τὸ σύμβολον τῶν ἀζύ- μων, ἵνα μὴ τὰ παλαιὰ τῆς κακῆς ζύμης ἔργα πράτ- τητε. Ὑμεῖς δὲ πάντα σαρκικῶς νενοήκατε, καὶ 1-6. ριος ὁ ποιῶν σε, Κύριος Σαβαώθ ὄνομα αὐτῷ. γυναίκα. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS el sicut agnus coram tondente mutus, sic non aperit os suum. In humilitate sua judicium ejus sublatum est. Generationem ejus quis enarrabit? Quia tollitur de terra vita ejus. Ab iniquitatibus populi mei du- ctus est ad mortem. dabo pessimnos pro sepul- tura ejus, et divites pro morte illius. Quia iniquitatem non fecit, et non est inventus dolus in ore ejus: et Dominus vult mundare eum a plaga. Si datus fuerit pro peccato: anima vestra videbit semen longevum. El vult Dominus auferre de do- lore animam ejus, ostendere ei lucem, et formare intelligentiam, justificare justum bene servientem multis; et peccata nostra ipse portabit; propterea ipse possidebit multos, et fortium dividet spolia: pro eo quod tradita est ad mortem anima ejus, et in iniquis reputatus est, et ipse peccata multorum tulit, et propter iniquitates eorum traditus est. Lætare sterilis, quæ non paris; erumpe, et clama, quæ non parturis; quia multi filii desertæ, quam ejus quæ habet virum. Dixit enim Dominus: Dilata locum tabernaculi tui et tentoriorumuorum; fige, ne parcas, protende funiculos tuos ; et palos tuos con- forta; à dextris et sinistris dilata. Et semen tuum possidebit gentes: et civitates desertas habitare facies. Noli timere, quia confusa es, neque con- fundaris, quia exprobratum tibi est. Confusionem euim æternam oblivisceris; et opprobrii viduitatis Ma memor non eris ultra ; quia Dominus fecit women sibi, et qui eruit te, ipse Deus Israel omni terra vocabitur. Tanquam mulierem derelictam et pusillanimem vocavit Le Dominus, quasi mulierem ab adolescentia odio habitam **. - C conversione cordis per Christum in baptismo data. Haque per lavacrum pœnitentiæ et cognitionis Dei, quod pro peccatis populorum Dei institutum est, nt elamat Isaias, nos credidimus: et testamur ipsum illud ab eo prænuntiatumn baptisma, quod solum pœnitentes expiare potest, hanc esse aquam vitæ. Quas autem vobis ſodistis cisternas, eæ contritæ, ac vobis prorsus inutiles. Quæ enim utilitas illius baptisini, ex quo caro ac solum corpus splende- scat? Baptizetur anima vestra ab iracundia et ava- ritia, ab invidia et odio ; et eece corpus purum est. Hanc enim habent panes azymi significationem, ut »е vetera mali fermenti opera peragatis. Vos autem ” lsa. zıt, 10, usque ad finem, lili per totum, LIV, in utroque loco habent nostri codices mss. ¿àv quod a R. Stephano immutatum fuit, rejecta ad calcem lectione codicum mss. sed ad marginem legitur et ad calcem editionis R. Stephani Habent etiam emunes editi nostri Atque illud quidem, Cappellus e mare giue in textum a Justino inductum putal; sed D Thirlbius hanc lectionem defendit, et cum Justino Isaiam Curterii, Hieronymum, et Aldina et Com- plutensia Biblia monet consentire. Sed tamen bas voces expunxi, quia desunt in mss. codicibus, nec salis graves videntur fuisse causa, cur eas R. Ste- phanus in contextum reciperet. 14. Justitia non in ritibus judaicis posita, sed in (27) Ἐὰν δῶται. Sic etiam in Apol. 1, 51: sed (28) Τῶν αὐλαίων. Habet uterque codex αὐλέων, 14. Διὰ τοῦ λουτροῦ οὖν τῆς μετανοίας καὶ τῆς (29) Κύριος ἐποίησεν όνομα ἑαυτῷ. Biblia: Κύ 30) Ὡς γυναῖκα. Biblia : Οὐχ ὡς γυναίκα-οὐδ᾽ ὡς

ἡγεῖσθε εὐσέβειαν, ἐὰν τοιαῦτα ποιοῦντες τὰς ψυχὰς με μεστωμένοι ἦτε δόλου καὶ πάσης κακίας ἁπλῶς. Διὸ καὶ μετὰ τὰς ἑπτὰ ἡμέρας τῶν ἀζυμοφαγιῶν, νέαν ζύμην (31) φυρᾶσαι ἑαυτοῖς ὁ Θεὸς παρήγγειλε, τουτές στιν ἄλλων ἔργων πρᾶξιν, καὶ μὴ τῶν παλαιῶν καὶ φαύ- λων τὴν μίμησιν. Καὶ ὅτι τοῦτό ἐστιν ο ἀξιοῖ ὑμᾶς οὗτος ὁ καινὸς νομοθέτης, τοὺς προλελεγμένους ὑπ' ἐμοῦ λόγους πάλιν ἀνιστορήσω, μετὰ καὶ τῶν ἄλλων τῶν παραλειφθέντων. Εἴρηνται δὲ ὑπὸ τοῦ Ἡσαΐου οὕτως· • Εισακούσετέ (32) μου, καὶ ζήσεται (35) ή ψυχή ὑμῶν, καὶ διαθήσομαι ὑμῖν διαθήκην αιώνιον, τὰ ὅσια του Δαβίδ τὰ πιστά. Ἰδοὺ μαρτύριον αὐτὸν ἔθνεσι δέδωκα, ἄρχοντα καὶ προστάσσοντα ἔθνεσιν. Εθνη & οὐκ οἴδασί σε, ἐπικαλέσονταί σε· καὶ λαοὶ οἱ οὐκ ἐπίστανται σε καταφεύξονται, ἕνεκεν τοῦ Θεοῦ σου τοῦ ἁγίου Ἰσραὴλ, ὅτι ἐδόξασέ σε. Ζητήσατε τὸν Θεόν· καὶ ἐν τῷ εὑρίσκειν αὐτὸν, ἐπικαλέσασθε, ἡνίκα, ἂν ἐγγίζῃ ὑμῖν. ᾿Απολιπέτω ὁ ἀσεβὴς τὰς ὁδοὺς αὐτοῦ, καὶ ἀνὴρ ἄνομος τὰς βουλὰς αὐτοῦ, καὶ ἐπιστραφήτω ἐπὶ Κύριον, καὶ ἐλεηθήσεται, ὅτι ἐπὶ πολὺ ἀφήσει τὰς ἁμαρτίας ὑμῶν. Οὐ γάρ εἰσιν αἱ βουλαί μου ὥσπερ αἱ βουλαὶ ὑμῶν, οὐδὲ αἱ ὁδοί μου ὥσπερ αἱ ὁδοι ὑμῶν· ἀλλὰ ὅσον ἀπέχει ὁ οὐρανὸς ἀπὸ τῆς γῆς, τοσοῦτον ἀπέχει ἡ ὁδός μου ἀπὸ τῆς ὁδοῦ ὑμῶν, καὶ τὰ διανοήματα ὑμῶν ἀπὸ τῆς διανοίας μου. Ὡς γὰρ ἂν καταθῇ χιών ἢ ὑετὸς ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καὶ οὐκ ἀποστραφήσεται ἕως ἂν μεθύσῃ τὴν γῆν, καὶ ἐκτέκῃ, καὶ ἐκβλαστήσῃ, καὶ δῷ σπέρμα τῷ σπείραντι (34), καὶ ἄρτον εἰς βρῶσιν, οὕτως ἔσται τὸ ῥῆμά μου ἂν ἐξέλθῃ ἐκ τοῦ στόματός μου. Οὐ μὴ ἐπιστραφῇ (35) ἕως ἂν συντελεσθῇ πάντα ὅσα ἠθέλησα, καὶ εὐοδώσω τὰ ἐντάλματά μου. Ἐν γὰρ εὐφροσύνῃ ἐξελεύσεσθε, καὶ ἐν χαρᾷ διδαχθήσεσθε (36). Τὰ γὰρ ὄρη καὶ οἱ βουνοὶ ἐξαλοῦνται προσδεχόμενοι ὑμᾶς, καὶ πάντα τὰ ξύλα τῶν ἀγρῶν ἐπικροτήσει τοῖς κλάδοις· καὶ ἀντὶ τῆς στοιβῆς ἀναβήσεται κυπάρισσος, ἀντὶ δὲ της κονύξης ἀναβήσεται μυρσίνη. Καὶ ἔσται Κύριος εἰς ὄνομα καὶ εἰς σημεῖον αἰώνιον, καὶ οὐκ ἐκλεί ψει. » Τῶν τε λόγων τούτων καὶ τοιούτων εἰρημένων ὑπὸ τῶν προφητῶν, ἔλεγον, ὦ Τρύφων, οἱ μὲν εἴ- ρηνται εἰς τὴν πρώτην παρουσίαν τοῦ Χριστοῦ, ἐν Η καὶ ἄτιμος καὶ ἀειδὴς καὶ θνητὸς φανήσεσθαι κε- κηρυγμένος ἐστίν· οἱ δὲ εἰς τὴν δευτέραν αὐτοῦ παρ- ουσίαν, ὅτε ἐν δόξῃ καὶ ἐπάνω τῶν νεφελῶν παρέ- σται, καὶ έψεται ὁ λαὸς ὑμῶν καὶ γνωριεῖ εἰς ὃν ἐξεκέντησαν, ὡς Ωσηέ (37), εἷς τῶν δώδεκα προφη τῶν, καὶ Δανιήλ προείπον, εἰρημένοι (57') εἰσί. Β τοὺς λόγους. θοῖς, σπείροντι χθήσεσθε Εἰρημένοι. καί, εἰρημένοι εἰσί, DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDÆO. A omnia carnali modo intelligitis, ac pietatem pftatis D quem pupugerunt, quemadmodum Osee unus duo- esse, si, dum hæc facitis, dolo animi vestri et omni prorsus nequitia cumulati sint. Quamobrem præ- cepit Deus, ut postquam septem diebus azymos panes comedistis, novum vobis fermentum subigeretis, hoc est aliorum operum effectionem, non veles rum et malorum imitationem. Ut autem pateat illud ipsum esse, quod a vobis novus hic legislator postulat; recitata a me verba iterum referam cum aliis, quæ prætermissa fuerant. Sic autem ab Isaia proferuntur: « Exaudietis me; et vivet in bonis anima vestra, et constituam vobis testamentum æternum, sancta David fidelia. Ecce testimonium gentibus dedi eum, principem et præcipientem gen- tibus. Gentes quæ nesciunt te, invocabunt te : et po- puli qui ignorant te, ad te confugient; propter B Deum tuum sanctum Israelis, quia glorificavit te. Quærite Deum, et in inveniendo eum, invocale, quando vobis appropinquaverit. Relinquat impius vias suas, et vir iniquus cogitationes suas, el con- vertatur ad Dominum, et misericordiam conseque- tur; quia multum dimittet peccata vestra. Neque enim sunt cogitationes meæ, sicut cogitationes ve- stræ, neque viæ meæ sicut viæ vestræ; sed quan- tum abest cœlum a terra, tantum abest via mea a via vestra, et cogitationes vestræ a mente mea. Quomodo enim si descendat nix aut pluvia de cœlo, et non revertatur, donec inebriet terram, et pro- ducere ac germinare faciat, et det semen semi- nanti, et panem ad comedendum; sic erit verbum meum, quod exierit de ore meo; non revertetur, donec compleat quæ volui, et prospera fecero præ- cepta mea. În lætitia enim egrediemini, et in gau- dio docebimini. Montes emin et colles exsilient exspectantes vos ; et omnia ligna agrorum applau- dent ramis. Et pro stœba ascendet cyparissus; et pro conyza ascendet myrtus. Et erit Dominus in nomen et in signum sempiternum, et non defl- ciet “º. › Ex his et aliis ejusmodi prophetarum dictis, o Trypho, aiebam, alia in primum Christi adven- tum dicta sunt, in quo ingloriam et informeın et mortalem speciem habiturus prædicatur; alia in al- terum ejus adventum, cum in gloria ex nubibus aderit, videbitque populus vester, et agnoscet, in “ Isa. Lv, usque ad finem. muel Jebb ubinam Justinus in Scripturis legerit, præceptum fuisse ut novum fermentum adhibere- tur post septem dies azymorum. Cum præcepisset Dens, ut fermentum ex omnibus finibus Judæorum per septem dies removeretur, nonne hoc præcepto aliud continebatur, ut post dies azymorum novo̟¸ſer- mento uterentur? Utramque lectionem Justino tribuere malim, quam utra sit præferenda examinare. C . decim prophetarum et Daniel prædixerunt. - quod nec in inss. nec apud R. Stephan. legitur. THIRLB. (deducemini). PERIONIUS. (57') In niss. et editis absurde præ mittitur siquidem hac verba, pendeant ab antecedentibus illis, oi de sls, etc. EDIT. PATROL, 15. Καὶ τὴν ἀληθινὴν οὖν τοῦ Θεοῦ νηστείαν μάθε (31) Νέαν ζύμην. Frustra quærit eruditus vir Sa- (32) Εισακούσετε. Supra n. 12: 'Ακούσατέ μου (35) Καὶ ζήσεται. Addunt editiones Paris.ἐν ἀγα 15. Verum jejunium in quo positum. Verum (34) Σπείραντι. Rectius, nisi fallor, apud LXX (35) ᾿Αποστραφῇ ed. lenensis, juxta codd. mss. (36) Διδαχθήσεσθε. Vitiose et corrupte pro δια- (37) Ωσηέ. Lapsu memoria Osee pro Zacharia.

στῆτε. Κέκραγε δὲ Ησαΐας οὕτως· ι ᾿Αναβόησον ἐν Ισχύῖ, καὶ μὴ φείσῃ· ὡς σάλπιγγι ὕψωσαν τὴν φων νήν σου, καὶ ἀνάγγειλον τῷ γένει μου τὰ ἁμαρτή ματα αὐτῶν, καὶ τῷ οἴκῳ Ἰακὼβ τὰς ἀνομίας αὐτῶν. Ἐμὲ ἡμέραν ἐξ ἡμέρας ζητοῦσι, καὶ γνῶναι τὰς ὁδούς μου ἐπιθυμοῦσιν ὡς λαὸς δικαιοσύνην πεποιη- κώς, καὶ κρίσιν Θεοῦ οὐκ ἐγκαταλελοιπώς. Αιτοῦσε με νῦν κρίσιν δικαίαν, καὶ ἐγγίζειν Θεῷ ἐπιθυμοῦ σι, λέγοντες, Τί ὅτι ἐνηστεύσαμεν, καὶ οὐκ εἶδες ; ἐταπεινώσαμεν τὰς ψυχὰς ἡμῶν, καὶ οὐκ ἔγνως; Ἐν γὰρ ταῖς ἡμέραις τῶν νηστειῶν ὑμῶν εὑρίσκετε τα θελήματα ὑμῶν, καὶ πάντας τοὺς ὑποχειρίους ὑμῶν. ὑπονύσσετε. Ἰδοὺ εἰς κρίσεις (38) καὶ μάχας νη- στεύετε, καὶ τύπτετε πυγμαῖς ταπεινόν. Ινα τί μοι Α τε νηστεύειν, ὡς Ἡσαΐας φησὶν, ἵνα τῷ Θεῷ εὐαρε Β νηστεύετε, ὡς σήμερον, ἀκουσθῆναι ἐν κραυγῇ τὴν φωνὴν ὑμῶν; Οὐ ταύτην τὴν νηστείαν ἐγὼ ἐξελεξά μην, καὶ ἡμέραν ταπεινοῦν ἄνθρωπον τὴν ψυχὴν αὐτ τοῦ. Οὐδ' ἂν κάμψης ὡς κρίκον τὸν τράχηλόν σου, καὶ σάκκον καὶ σποδὸν ὑποστρώσῃς, οὐδ᾽ οὕτω καλέ σετε νηστείαν καὶ ἡμέραν (39) δεχτὴν τῷ Κυρίῳ. Οὐχὶ τοιαύτην νηστείαν ἐγὼ ἐξελεξάμην, λέγει Κύ ριος· ἀλλὰ λύε πάντα σύνδεσμον ἀδικίας, διάλυε στραγγαλιὰς βιαίων συναλλαγμάτων, ἀπόστελλε τε θραυσμένους ἐν ἀφέσει, καὶ πᾶσαν συγγραφὴν ἄδι κον διάσπα. Διάθρυπτε πεινῶντι τὸν ἄρτον σου, καὶ πτωχοὺς ἀστέγους εἰσάγαγε εἰς τὸν οἶκόν σου· ἐὰν ἴδῃς γυμνὸν, περίβαλλε, καὶ ἀπὸ τῶν οἰκείων του σπέρματός σου οὐχ ὑπεράψει. Τότε ραγήσεται πρώϊμον τὸ φῶς σου, καὶ τὰ ἱμάτιά (40) σου ταχὺ ἀνατελεῖ · και προπορεύσεται ἔμπροσθέν σου ή δικαιοσύνη σου εἰ εἰς κρίσεις. ἱμάτια, περίβλημα πονηρόν, καὶ ἡ δόξα τοῦ Θεοῦ περιστελεῖ σε. Τότε βοήσῃ, καὶ ὁ Θεὸς εἰσακούσεταί σου· ἔτι λαλοῦντός σου, ἐρεῖ· Ἰδοὺ πάρειμι. Ἐὰν δὲ ἀφέλῃς ἀπὸ σοῦ σύνδεσμον καὶ χει- ροτονίαν, καὶ ῥῆμα γογγυσμοῦ, καὶ διδῷς πεινῶντι τὸν ἄρτον σου ἐκ ψυχῆς, καὶ ψυχὴν τεταπεινωμένην ἐμπλήσης, τότε ἀνατελεῖ ἐν τῷ σκότει τὸ φῶς σου, καὶ τὸ σκότος σου ὡς μεσημβρία, καὶ ἔσται ὁ Θεός σου μετὰ σοῦ διαπαντός, καὶ ἐμπλησθήσῃ καθὰ ἐπι θυμεῖ ἡ ψυχή σου, καὶ τὰ ὀστᾶ σου πιανθήσονται, καὶ ἔσται ὡς κῆπος μεθύων, καὶ πηγὴ ὕδατος, ἡ γῆ ᾗ μὴ ἐξέλιπεν ὕδωρ. » Περιτέμεσθε οὖν τὴν ἀκρο βυστίαν τῆς καρδίας ὑμῶν, ὡς οἱ λόγοι τοῦ Θεοῦ (41) διὰ πάντων τούτων τῶν λόγων ἀξιοῦσι. (μάτια, ἰάματα εν ἱμάτια λόγοι προφῆται, Igitur Dei jejunium discite observare, quemadmo- dum ait Isaias, ut Deo placeatis. Ita autem excla- anat Isaias : e Clama in fortitudine, et ne parcas ; quasi tuba exalta vocem tuam, et annuntia generi meo peccata eorum, et domui Jacob iniquitates eo- rum. Me de die in diem quærunt, et scire vias meas volunt, quasi gens, quæ justitiam fecerit, et judi- cium Dei non dereliquerit. Petunt me nunc judicium justum, et appropinquare Deo cupiunt, dicentes : Quare jejunavimus et non vidisti ? Humiliavimus animas nostras, et non cognovisti? In diebus enim jejuniorum vestrorum invenitis voluntates vestras, et omnes subjectos vobis cæditis: ecce ad lites et jurgia jejunatis et percutitis pugnis humilem; ut quid mihi jejunatis, ut hodie, ut audiatur in clamore Vox vestra ? Non hoc jejunium elegi, ut in die humiliet hono animam suam. Neque, si incurvaveris, quasi circulum, collum tuum, et saccum et cinerem sub- straveris ; nec sic vocabitis jejunium et diem acce- plum Domino. Non tale jejunium elegi, dicit Dom minus. Sed solve omnem colligaturam iniquitatis; dissolve obligationes violentorum contractuum ; dimitte fractos in remissionem, et omnem syngra- pham iniquaı discerpe. Frange esurienti panem tuum, et pauperes sine tecto induc in domum tuam; si videris nudum, operi; et domesticos seminis tui ne despexeris. Tunc erumpet matutinum lumen tuum, et vestimenta tua cito orientur, et præibit in conspectu tuo justitia tua, et gloria Dei B circumdabit te. Tum clamabis, et Deus exaudiet te, C adhuc loquente te dicet: Ecce adsum. Si abstuleris a te colligationem, et manuum complicationem, et verbum murmurationis, et dederis esurienti paneın ex anima tua, et animam humiliatam saturaveris, tunc orietur in tenebris lumen tuum, et tenebræ tuæ erunt sicut meridies, et erit Deus tuus tecum semper, et impleberis, sicut desiderat anima tua; et ossa tua pinguescent, et erunt ut hortus inebria- tus, et fons undæ, aut terra cui aquæ non defi- ciunt . » Circumcidamini igitur præputio cordis vestri, quemadmodum divinæ Scripturæ his omnibus verbis postulant. «¹ Isa, LVIII, 1-11. tes. Aquila, Theodotion et Symmachus, et codex Alexandrinus, et editio Aldina et Complutensis. LXX : TuRLBIUS. Stephanus posuit lápata, recte id quidem et accu- rate, si vera Scripturæ et germana lectio quæratur; sed si hoc tantummodo considerandum nobis judi- cemus, quomodo Justinus legerit, cur_ei vereamur ejusmodi lectionem attribuere, quam Tertullianus, Cyprianus, Ambrosius et Augustinus secuti sunt, ut observavit Nobilius? Eo autem libentius credide- rim Justinum ita legisse, ut habent nostri codices mss. quod interdum hanc vocem, eo sensu usurpet, qui huic loco conveniat. Calumnias Chri- stianis alictas vocal Apol. 11, n. 12; infra num. 116, peccata et pravas actiones hoc nomine apud Zachariam designari ait. Quin- etiam ibidem vestimenta munda, quibus Jesus summus Sacerdos indutus fuit, gloriosam corporum resurrectionem videtur inierpretari, quemadmodum Tertullianus his Isaiæ verbis, et vestimenta citius orientur, › corporum resurrectionem significari existimavit, lib. De resur. c. 27. Sed si Justinus, qui Græcis codicibus utebatur, legit Lali norum interpretum error, qui ‹ vestimenta › hic reddidere, non tam ex intercedente inter similitudine, ut docet ad hunc locum Hiero- nymus, quam ex codicum vitio repetendus. hujus loci nulla dubitatio esse potest, inquit eru- ditus Londinensis editor, qui, si quis audacior criticus pro legeret non magnopere 8. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS (38) Ἰδοὺ εἰς κρίσεις. Sic etiam tres interpre- D (39) Καὶ ἡμέραν. Hæc desunt apud LXX. (40) Ιμάτια. Sic habent codices mss. Sed R. (41) ὺς οἱ λόγοι τοῦ Θεοῦ. « De depravatione

ἀλλὰ ἄνδρας ἐκλεκτούς ἀπὸ Ἱερουσαλήμ ἐκλεξάμε- Α να (51) τότε εξεπέμψατε εἰς πᾶσαν τὴν γῆν, λέγον τες, αἵρεσιν ἄθεον (52) Χριστιανῶν πεφηνέναι, κατα λέγοντές τε (53) ταῦτα ἅπερ καθ' ἡμῶν οἱ ἀγνοοῦν τες ἡμᾶς πάντες (54) λέγουσιν. Ὥστε οὐ μόνον ἑαυ τοῖς ἀδικίας αἴτιοι ὑπάρχετε, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασιν ἁπλῶς ἀνθρώποις· καὶ δικαίως βοᾷ Ἡσαΐας· «Δι' ὑμᾶς τὸ ὄνομά μου βλασφημεῖται ἐν τοῖς ἔθνεσι. » Καί· «Οὐαὶ τῇ ψυχῇ αὐτῶν, διότι βεβούλευται βου- λὴν πονηρὰν καθ᾿ ἑαυτῶν, εἰπόντες· Δήσωμεν τὸν δίκαιον, ὅτι δύσχρηστος ἡμῖν ἐστι. Τοίνυν τὰ γεννή μετα τῶν ἔργων αὐτῶν φάγονται. Οὐαὶ τῷ ἀνόμῳ· πονηρά, κατὰ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν αὐτοῦ, συμβήσε και αὐτῷ. Καὶ πάλιν ἐν ἄλλοις· « Οὐαὶ οἱ ἐπισπώ- μενοι τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν ὡς σχοινίῳ μακρῷ, καὶ ὡς ζυγοῦ ἱμάντι δαμάλεως τὰς ἀνομίας· οἱ λέγοντες, Τὸ τάχος αὐτοῦ ἐγγισάτω, καὶ ἐλθέτω ἡ βουλὴ τοῦ Αγίου Ισραήλ, ἵνα γνῶμεν. Οὐαὶ οἱ λέγοντες τὸ που νηρὸν καλὸν, καὶ τὸ καλὸν πονηρόν (55)· οἱ τιθέντες τὸ φῶς σκότος, καὶ τὸ σκότος φῶς· οἱ τιθέντες τὸ παρόν γλυκύ, καὶ τὸ γλυκὺ πικρόν. Κατὰ οὖν τοῦ μόνου ἀμώμου καὶ δικαίου φωτὸς τοῖς ἀνθρώποις πεμφθέντος παρὰ τοῦ Θεοῦ τὰ πικρὰ καὶ σκοτεινὰ δάσατε. Δύσχρηστος γὰρ ὑμῖν ἔδοξεν εἶναι, βοῶν παρ' ὑμῖν· « Γέγραπται· Ο οἶκός μου οἶκος προσευ- χῆς ἐστιν· ὑμεῖς δὲ πεποιήκατε αὐτὸν σπήλαιον λη- στῶν. Καὶ τὰς τραπέζας τῶν ἐν τῷ ναῷ κολλυδι στῶν κατέστρεψε καὶ ἑβδα. . Οὐαὶ ὑμῖν γραμματεῖς καὶ Φαρισσαίοι ὑποκριταί· ὅτι ἀποδεκατοῦτε τὸ α ἡδύοσμον καὶ τὸ πήγανον, τὴν δὲ ἀγάπην τοῦ Θεοῦ καὶ τὴν κρίσιν οὐ κατανοεῖτε· τάφοι κεκονιαμένοι, Έξωθεν φαινόμενοι ὡραῖοι, ἔσωθεν δε γέμοντες ὀστέων νεκρῶν. » Καὶ τοῖς γραμματεῦσιν· Οὐαὶ ὑμῖν γραμ μετεῖς, ὅτι τὰς κλεῖς ἔχετε, καὶ αὐτοὶ οὐκ εἰσέρ χεσθε (57), καὶ τοὺς εἰσερχομένους κωλύετε, οδη γε τυφλοί. » & Οὐδὲ μετανοεῖτε πράξαντες κακώς. ἐπιλεξάμενοι. ἐκλεξάμενοι τότε ἀπὸ Ἱερουσαλήμ. εἰς ἅπασαν. Αλλά... λέγουσιν. Όττο άθλων, άθεον, Καταλέγον τές τε ταῦτα ἅπερ καθ᾿ ἡμῶν οἱ ἀγνοοῦντες ἡμᾶς πάντες λέγουσιν, ἄθεα καὶ ἄνομα καὶ ἀνόσια οὐκ εἰσήλθετε καὶ τοὺς ἐρχομένους έχω λύσατε. $13 DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDÆO. sorum scelerum non egistis ; sed etiam selectos B « viros tune Hierosolymis in universum orbem mi sistis, impiam Christianorum hæresim prodiisse di- centes, eaque spargentes, quæ in nos ab iis omni- bus, quibus noli non sumus, dicuntur. Itaque non vobis solum iniquitatis causa estis, sed aliis etiam omnibus prorsus hominibus, ac merito clamat Isaias : • Propter vos nomen meum blasphe- matur in gentibus "., El: Væ animæ ipsorum, propterea quod consilium pravum ceperunt adver- sus seipsos, dicentes: Vinciamus justum, quoniam inutilis nobis est. Itaque fructus operum suoruni comedunt. Væ iniquo, mala secundum opera ipsius contingent ei “. Et rursus alibi : ‹ Væ qui trabunt iniquitates suas in funiculo longo, et quasi loro jugi vitulæ iniquitates. Qui dicunt : Celeritas ejus appropinquet, et veniat consilium sancti Israel, ut cognoscamus. Væ qui dicunt malum bonum et bo- num malum, qui ponunt lucem tenebras, et tenebras lucem, qui ponunt amarum dulce et dulce anarum . Itaque id vobis studio habuistis, ut in solam illam inculpatam et justam lucen, quæ hominibus a Deo missa fuerat, acerba et tenebri- cosa et injusta in toto terrarum orbe jactarentur crimina. Importuna enim vobis esse visa est, cum apud vos clamaret : « Scriptum est: Doinus mea, domus orationis est; vos autem fecistis illam spe- luncam latronum *8. › Quinetiam mensas in templo nummulariorum evertit, et exclamavit : « Væ vo- bis, Scribæ et Plarisæi hypocritæ, quia decimatis ha. Lil, 5. • 192. 111, 9. 31, 52. " mentham et rutam, dilectionem autem Dei et judi- cium non consideratis. Sepulcra dealbata, quæ foris videntur speciosa, intus autem plena sunt ossibus mortuis "., Et ad Scribas: • Væ vobis, Scribæ; quia claves habetis, et ipsi non introilis : et introeuntes prohibetis, duces cæci ”.› Isa. v, 18-20. ** Matth. xxı, 13. ctiones mecum communicatæ fuerunt, tres vetustis- simi sic habent cum duobus aliis non ita antiquis. Editiones S. Justini xaxols, quod quidem satis ar- ridet Valesio; at mihi eo minus probatur, quod ipse Justinus antea dicebat n. 12: D Colbertinorum codd. alter Legitur apod Eusebium Ibidem nonnulli codices recentiores Justinus, c. et 117, hu- dæis exprobrat: hos scilicet per totum terrarum orbem misisse, qui Christum ejusque asseclas in suspicionem adducerent. Tertullianus ad nation. 1, c. (Opp. ed. Leopold. p. 1), p. : ‹ Et credidit valgus Judæo. Quod enini aliud genus seminarium est infamiæ nostræ ?, Adde adv. Marc. 111, c. 23, (p. m) p. 140, et adv. Jud. c. (p. 1v), p. 326. sicque edidit R. Stephanus. At Nicephorus babet Ita etiam legit Rufinus. Vide infra p. * Matth. xxiii, 23, 27. Luc. particulam, quæ tamen deerat in vetustissimorum Colbertinorum altero. bent tamen nonnulli codices recentiores ut Ju. stinus. In desumpsit Robertus Stephanus, cum ea in co- dice mss. non reperisset. rari horrenda illa crimina quæ Christianis affingi solebant, nempe Thyesteas cœnas et promiscuos concubitus. Hinc paulo ante dicebat: et num. 108, eamdemn historiam repetens in gratiam eorum qui pridie non adfue- rant, vocal hæc faci- nora. Quo tempore bæ calumniæ a Judæis spargi ceperint inquirimus in Praefat. part. 3. in utroque codice ms. et apud R. Stephanum ad calcem : (56) καὶ ἄδικα καταλεχθῆναι ἐν πάσῃ τῇ γῇ ἐσπου- (51) Εκλεξάμενοι. Vetustissimorum Eusebii (53) "Αθεον. Tres Eusebii codices vetustissimi 108. Ibidem Eusebius πεφάνθαι. (53) Καταλέγοντές τε. Es Eusebio addidimus (54) ἡμᾶς πάντες. Euseb. ἡμᾶς ἅπαντες. 12- (55) Καὶ τὸ καλόν πονηρόν. Hæc e sacro contex- (56) Τὰ πικρὰ καὶ σκοτεινά. Liquet hic memo- (57) Οὐκ εἰσέρχεσθε, etc. Legitur ad marginem

περιτέμνεσθε προχωρεῖν, προϊέναι, μέχρι τῶν ἀῤῥήτων θανάτου τιμω ριῶν. τιμωριών. τὰ μηδὲν βλάπτοντα ἡμᾶς. ὁμολογήσας ἔφης, τὰ ὑπ᾽ ἐκείνου τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν διδαχθέντα, οὐκ ἄτοπον νομίζω πεποιηκέναι καὶ βρα- χέα τῶν ἐκείνου λόγια πρὸς τοῖς προφητικοῖς ἐπιμνη- σθείς. Λούσασθε οὖν, καὶ νῦν καθαροί γένεσθε, καὶ ἀφέλεσθε τὰς πονηρίας ἀπὸ τῶν ψυχῶν ὑμῶν, ὡς δὲ λούσασθαι ὑμῖν τοῦτο τὸ λουτρόν κελεύει ὁ Θεὸς, καὶ περιτέμνεσθαι (58) τὴν ἀληθινὴν περιτομήν. Ἡμεῖς γὰρ καὶ ταύτην ἂν τὴν περιτομὴν τὴν κατὰ σάρκα, καὶ τὰ σάββατα, καὶ τὰς ἑορτὰς πάσας ἁπλῶς ἐφυ λάσσομεν, εἰ μὴ ἔγνωμεν δι' ἣν αἰτίαν καὶ ὑμῖν προσ ετάγη, τουτέστι διὰ τὰς ἀνομίας ὑμῶν καὶ τὴν σκληροκαρδίαν. Εἰ γὰρ ὑπομένομεν πάντα τὰ ἐξ ἀν θρώπων καὶ δαιμόνων φαύλων ενεργούμενα εἰς ἡμᾶς φέρειν, ὡς καὶ μέχρι τῶν ἀῤῥήτων (59), θανάτου καὶ τιμωριῶν, εὐχόμενοι ἐλεηθῆναι καὶ τοὺς τὰ τοιαῦτα διατιθέντας ἡμᾶς καὶ μηδὲ μικρὸν ἀμείβε σθαι μηδένα βουλόμενοι, ὡς ὁ καινὸς νομοθέτης εκε λευσεν ἡμῖν· πῶς οὐχὶ καὶ τὰ μηδὲ βλάπτοντα ἡμᾶς, περιτομὴν δὲ σαρκικὴν λέγω καὶ σάββατα καὶ τὰς Φορτὰς, ἐφυλάσσομεν, ὦ Τρύφων ; τοιαῦτα ὑπομένοντες, οὐχὶ καὶ τὰ ἄλλα πάντα περὶ ὧν νῦν ζητοῦμεν, φυλάσσομεν. Οὐ γὰρ πᾶσιν ἀναγκαία αὕτη ἡ περιτομή, ἀλλ' ὑμῖν μόνοις, ἵνα, ὡς προέφην, ταῦτα πάθητε & νῦν ἐν δίκῃ πάσχετε. Οὐδὲ γὰρ τὸ βάπτισμα ἐκεῖνο τὸ άνωφελὲς τὸ τῶν λάκκων προσλαμβάνομεν· οὐδὲν γὰρ πρὸς τὸ βάπτισμα τοῦτο τὸ τῆς ζωῆς ἐστί. Διὸ καὶ κέκραγεν ὁ Θεὸς, ὅτι ἐγκατελίπετε αὐτὸν πηγήν ζῶσαν, καὶ ὠρύξατε ἑαυτοῖς λάκκους συντετριμμέ νους, οἳ οὐ δυνήσονται συνέχειν ὕδωρ. Καὶ ὑμεῖς μὲν οἱ τὴν σάρκα περιτετμημένοι χρήζετε τῆς ἡμετέρας περιτομῆς· ἡμεῖς δὲ, ταύτην ἔχοντες, οὐδὲν ἐκείνης δεόμεθα. Εἰ γὰρ ἦν ἀναγκαία, ὡς δοκεῖτε, οὐκ ἂν ἀκροβυστον ὁ Θεὸς ἔπλασε τὸν Ἀδὰμ (61), οὐδὲ επέβλεψεν ἐπὶ τοῖς δώροις τοῦ ἐν ἀκροβυστία σαρ χὸς προσενέγκαντος θυσίας ᾿Αβελ, οὐδ᾽ ἂν εὐηρέ στησεν ἐν ἀκροβυστίᾳ Ενώχ, καὶ οὐχ εὑρίσκετο, διότι μετέθηκεν αὐτὸν ὁ Θεός. Λὼτ ἀπερίτμητος (62) ἐκ Σοδόμων ἐσώθη, αὐτῶν ἐκείνων τῶν ἀγγέλων αὐτὸν καὶ τοῦ Κυρίου προπεμψάντων. Νῶς ἀρχὴ γένους· ἀλλ᾽ οὖν ἅμα τοῖς τέκνοις απερίτμητος εἰς τὴν κιβω φυλάσσομεν φυλάσσετε. καὶ ὁ Τρύφων, Τοῦτό ἐστιν φυλάσσετε. ... - S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS instituta sit. Quoniam enim legisti, Trypho, ut ipse confessus es, quæ noster ille Salvator docuit; non absurde mihi fecisse videor, ut brevia quædam illius oracula propheticis adjungerem. Lavamini igitur, ac nunc mundi estote, et auferte nequitias ab animabus vestris '' : quemadmodum jubet Deus, ut hoc lavemini lavacro, et vera circumcisione cir- cumcidamini. Nos enim hanc quoque carnis cir- cumcisionem et sabbata et ferias omnes omnino observaremus, nisi cognitum nobis esset quam ob causam hæc vobis ipsis indicta sint, id est propter iniquitates vestras et cordis duritiem. Nam si con- stanter omnia perferimus, quæcunque in nos ho- mines et dæmones mali moliuntur; ita ut etiaın in- ter horrendas res, mortem et supplicia, iis qui nos ita pertractant, misericordiam exhiberi precemur, nec cuiquam ne leviter quidem rependi velimus, ut nobis præcepit novus Legislator; quomodo non ea etiam quæ nos nihil lædunt, carnis dico circumci- sionem et sabbata et ferias, Trypho, observare mus? - Moyse ob duritiam cordis. Hoc sane est in quo dubii merito hæreamus, cur cum hæc perferatis, non etiam cætera omnia, de quibus nunc quæri- mus, observetis. B Neque enim necessaria est omnibus hæc circum- cisio, sed vobis solis, ut, quemadmodum prædixi, ea patiamiui, quæ merito vestro palinini. Neque C etiam inutilem illum baptismum cisternarum susci- pimus ; nihil enim est ad hunc vitæ baptismum. Ideo etiam exclamat Deus, quod dereliqueritis eum, fontem vivum, et foderitis vobismetipsis cisternas dissipatas, quæ non possunt continere aquam. Ac vos quidem qui carne circumcisi estis, indigetis nostra circumcisione; nos autem cum hanc habeɔ- mus, nihil ista opus habemus. Nam ɛi esset neces- saria, ut existimatis, non fnxisset Deus Adamum cum præputio, nec Abelis dona respexisset, qui in carnis præputio victimas obtulit, nec ei placuis- set in præputio Enoch, qui non est inventus, quia transtulit eum Deus. Loth incircumcisus ex Sodomis salvus evasil, angelis eum et Domino deducentibus. Noe principium generis ; sed tamen una cum filiis in- circumcisus in arcam ingressus est. Incircumcisus " Isa. 1, 16. dum conjicit eruditus Londinensis editor. Sylburgii subaudiendum existimantis vel simile quid, ac Thirlbii legendum conjicientis Satis est interpungere post illam vocem Aptior ejusdem Thirlbii conjectura, dum paulo post legendum monet D disserit, sed Trypho, cujus similem sententiam jam vidimus n. 7. Restituenda ergo hæc verba Tryphoni, et pro legendum Legit editor Londinensis tiocinatio reperitur apud Tertullianum adv. Jud. cap. 1, et Lactantium lib. iv, cap. 18. premunt Irenaeus lib. iv, c. 16, et Tertullianus adv. Jud. c. 2. 18. Christiani legem observarent, nisi scirent cur A 19. Circumcisio ante Abraham ignota. Lex sub (58) Περιτέμνεσθαι. Inutili prorsus opera legen (59) Μέχρι τῶν ἀῤῥήτων. Æque inutilis opera (00) Τοῦτό ἐστιν. Hæc profecto non Justinus 18. Ἐπειδὴ γὰρ ἀνέγνως, ὦ Τρύφων, ὡς αὐτὸς 19. Τοῦτό ἐστιν (60) 8 ἀπορεῖν ἄξιόν ἐστιν, ὅτι (64) Ακροβυστον... τὸν Ἀδάμ. Hæc Justini ra. (62) Λὼτ ἀπερίτμητος. Justini vestigia manifeste

περιτέμνεσθε προχωρεῖν, προϊέναι, μέχρι τῶν ἀῤῥήτων θανάτου τιμω ριῶν. τιμωριών. τὰ μηδὲν βλάπτοντα ἡμᾶς. ὁμολογήσας ἔφης, τὰ ὑπ᾽ ἐκείνου τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν διδαχθέντα, οὐκ ἄτοπον νομίζω πεποιηκέναι καὶ βρα- χέα τῶν ἐκείνου λόγια πρὸς τοῖς προφητικοῖς ἐπιμνη- σθείς. Λούσασθε οὖν, καὶ νῦν καθαροί γένεσθε, καὶ ἀφέλεσθε τὰς πονηρίας ἀπὸ τῶν ψυχῶν ὑμῶν, ὡς δὲ λούσασθαι ὑμῖν τοῦτο τὸ λουτρόν κελεύει ὁ Θεὸς, καὶ περιτέμνεσθαι (58) τὴν ἀληθινὴν περιτομήν. Ἡμεῖς γὰρ καὶ ταύτην ἂν τὴν περιτομὴν τὴν κατὰ σάρκα, καὶ τὰ σάββατα, καὶ τὰς ἑορτὰς πάσας ἁπλῶς ἐφυ λάσσομεν, εἰ μὴ ἔγνωμεν δι' ἣν αἰτίαν καὶ ὑμῖν προσ ετάγη, τουτέστι διὰ τὰς ἀνομίας ὑμῶν καὶ τὴν σκληροκαρδίαν. Εἰ γὰρ ὑπομένομεν πάντα τὰ ἐξ ἀν θρώπων καὶ δαιμόνων φαύλων ενεργούμενα εἰς ἡμᾶς φέρειν, ὡς καὶ μέχρι τῶν ἀῤῥήτων (59), θανάτου καὶ τιμωριῶν, εὐχόμενοι ἐλεηθῆναι καὶ τοὺς τὰ τοιαῦτα διατιθέντας ἡμᾶς καὶ μηδὲ μικρὸν ἀμείβε σθαι μηδένα βουλόμενοι, ὡς ὁ καινὸς νομοθέτης εκε λευσεν ἡμῖν· πῶς οὐχὶ καὶ τὰ μηδὲ βλάπτοντα ἡμᾶς, περιτομὴν δὲ σαρκικὴν λέγω καὶ σάββατα καὶ τὰς Φορτὰς, ἐφυλάσσομεν, ὦ Τρύφων ; τοιαῦτα ὑπομένοντες, οὐχὶ καὶ τὰ ἄλλα πάντα περὶ ὧν νῦν ζητοῦμεν, φυλάσσομεν. Οὐ γὰρ πᾶσιν ἀναγκαία αὕτη ἡ περιτομή, ἀλλ' ὑμῖν μόνοις, ἵνα, ὡς προέφην, ταῦτα πάθητε & νῦν ἐν δίκῃ πάσχετε. Οὐδὲ γὰρ τὸ βάπτισμα ἐκεῖνο τὸ άνωφελὲς τὸ τῶν λάκκων προσλαμβάνομεν· οὐδὲν γὰρ πρὸς τὸ βάπτισμα τοῦτο τὸ τῆς ζωῆς ἐστί. Διὸ καὶ κέκραγεν ὁ Θεὸς, ὅτι ἐγκατελίπετε αὐτὸν πηγήν ζῶσαν, καὶ ὠρύξατε ἑαυτοῖς λάκκους συντετριμμέ νους, οἳ οὐ δυνήσονται συνέχειν ὕδωρ. Καὶ ὑμεῖς μὲν οἱ τὴν σάρκα περιτετμημένοι χρήζετε τῆς ἡμετέρας περιτομῆς· ἡμεῖς δὲ, ταύτην ἔχοντες, οὐδὲν ἐκείνης δεόμεθα. Εἰ γὰρ ἦν ἀναγκαία, ὡς δοκεῖτε, οὐκ ἂν ἀκροβυστον ὁ Θεὸς ἔπλασε τὸν Ἀδὰμ (61), οὐδὲ επέβλεψεν ἐπὶ τοῖς δώροις τοῦ ἐν ἀκροβυστία σαρ χὸς προσενέγκαντος θυσίας ᾿Αβελ, οὐδ᾽ ἂν εὐηρέ στησεν ἐν ἀκροβυστίᾳ Ενώχ, καὶ οὐχ εὑρίσκετο, διότι μετέθηκεν αὐτὸν ὁ Θεός. Λὼτ ἀπερίτμητος (62) ἐκ Σοδόμων ἐσώθη, αὐτῶν ἐκείνων τῶν ἀγγέλων αὐτὸν καὶ τοῦ Κυρίου προπεμψάντων. Νῶς ἀρχὴ γένους· ἀλλ᾽ οὖν ἅμα τοῖς τέκνοις απερίτμητος εἰς τὴν κιβω φυλάσσομεν φυλάσσετε. καὶ ὁ Τρύφων, Τοῦτό ἐστιν φυλάσσετε. ... - S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS instituta sit. Quoniam enim legisti, Trypho, ut ipse confessus es, quæ noster ille Salvator docuit; non absurde mihi fecisse videor, ut brevia quædam illius oracula propheticis adjungerem. Lavamini igitur, ac nunc mundi estote, et auferte nequitias ab animabus vestris '' : quemadmodum jubet Deus, ut hoc lavemini lavacro, et vera circumcisione cir- cumcidamini. Nos enim hanc quoque carnis cir- cumcisionem et sabbata et ferias omnes omnino observaremus, nisi cognitum nobis esset quam ob causam hæc vobis ipsis indicta sint, id est propter iniquitates vestras et cordis duritiem. Nam si con- stanter omnia perferimus, quæcunque in nos ho- mines et dæmones mali moliuntur; ita ut etiaın in- ter horrendas res, mortem et supplicia, iis qui nos ita pertractant, misericordiam exhiberi precemur, nec cuiquam ne leviter quidem rependi velimus, ut nobis præcepit novus Legislator; quomodo non ea etiam quæ nos nihil lædunt, carnis dico circumci- sionem et sabbata et ferias, Trypho, observare mus? - Moyse ob duritiam cordis. Hoc sane est in quo dubii merito hæreamus, cur cum hæc perferatis, non etiam cætera omnia, de quibus nunc quæri- mus, observetis. B Neque enim necessaria est omnibus hæc circum- cisio, sed vobis solis, ut, quemadmodum prædixi, ea patiamiui, quæ merito vestro palinini. Neque C etiam inutilem illum baptismum cisternarum susci- pimus ; nihil enim est ad hunc vitæ baptismum. Ideo etiam exclamat Deus, quod dereliqueritis eum, fontem vivum, et foderitis vobismetipsis cisternas dissipatas, quæ non possunt continere aquam. Ac vos quidem qui carne circumcisi estis, indigetis nostra circumcisione; nos autem cum hanc habeɔ- mus, nihil ista opus habemus. Nam ɛi esset neces- saria, ut existimatis, non fnxisset Deus Adamum cum præputio, nec Abelis dona respexisset, qui in carnis præputio victimas obtulit, nec ei placuis- set in præputio Enoch, qui non est inventus, quia transtulit eum Deus. Loth incircumcisus ex Sodomis salvus evasil, angelis eum et Domino deducentibus. Noe principium generis ; sed tamen una cum filiis in- circumcisus in arcam ingressus est. Incircumcisus " Isa. 1, 16. dum conjicit eruditus Londinensis editor. Sylburgii subaudiendum existimantis vel simile quid, ac Thirlbii legendum conjicientis Satis est interpungere post illam vocem Aptior ejusdem Thirlbii conjectura, dum paulo post legendum monet D disserit, sed Trypho, cujus similem sententiam jam vidimus n. 7. Restituenda ergo hæc verba Tryphoni, et pro legendum Legit editor Londinensis tiocinatio reperitur apud Tertullianum adv. Jud. cap. 1, et Lactantium lib. iv, cap. 18. premunt Irenaeus lib. iv, c. 16, et Tertullianus adv. Jud. c. 2. 18. Christiani legem observarent, nisi scirent cur A 19. Circumcisio ante Abraham ignota. Lex sub (58) Περιτέμνεσθαι. Inutili prorsus opera legen (59) Μέχρι τῶν ἀῤῥήτων. Æque inutilis opera (00) Τοῦτό ἐστιν. Hæc profecto non Justinus 18. Ἐπειδὴ γὰρ ἀνέγνως, ὦ Τρύφων, ὡς αὐτὸς 19. Τοῦτό ἐστιν (60) 8 ἀπορεῖν ἄξιόν ἐστιν, ὅτι (64) Ακροβυστον... τὸν Ἀδάμ. Hæc Justini ra. (62) Λὼτ ἀπερίτμητος. Justini vestigia manifeste

Α λάχανα χόρτου, » τοῦ μὴ ἀκούσεσθε (67) ὡς εἴρηται Β οὐ μὴ ἀκούετε. Τοῦ τὸν ἄνθρωπον τοῦτον ἐκολάσω. τοῦ. φατέ βιβρώ σκεται, Οτι πᾶν λά χανον χόρτος ἐστὶ καὶ βιβρώσκεται. ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, ὅτι ὡς τὰ λάχανα εἰς τροφὴν τῷ ἀν θρώπῳ ἐπεποιήκει ὁ Θεὸς, οὕτως καὶ τὰ ζῶα εἰς κρεωφαγίαν ἐδεδώκει; ᾿Αλλ᾽ ἐπεί τινα τῶν χόρτων οὐκ ἐσθίομεν, οὕτω καὶ διαστολὴν ἔκτοτε τῷ Νῶς διεστάλθαι φατέ. Οὐχ, ὡς ἐξηγεῖσθε, πιστευτέον. Πρῶτον μὲν γὰρ ὅτι πᾶν λάχανον χόρτος ἐστὶ καὶ βιβρώσκεσθαι (68), δυνάμενος λέγειν καὶ κρατύνειν, οὐκ ἐν τούτῳ ἀσχοληθήσομαι. ᾿Αλλὰ εἰ καὶ τὰ λάχανα τοῦ χόρτου διακρίνομεν, μὴ πάντα ἐσθίοντες, οὐ διὰ τὸ εἶναι αὐτὰ κοινὸ ἢ ἀκάθαρτα, οὐκ ἐσθίομεν, ἀλλὰ ἢ διὰ τὸ πικρά, ἢ θανάσιμα, ἢ ἀκανθώδη. Τῶν δὲ γλυκέων πάντων καὶ τροφιμωτάτων καὶ καλλίστων, θαλασσίων τε καὶ χερσαίων, εφιέμεθα καὶ μετέχο μεν. Οὕτω καὶ τῶν ἀκαθάρτων (69) καὶ ἀδίκων καὶ παρανόμων ἀπέχεσθαι ὑμᾶς ἐκέλευσεν ὁ Θεὸς διὰ Μωϋσέως· ἐπειδὴ καὶ τὸ μάννα (70) ἐσθίοντες ἐν τῇ ἐρήμῳ, καὶ τὰ θαυμάσια πάντα ὁρῶντες ὑμῖν ὑπὸ Θεοῦ γινόμενα, μόσχον τὴν χρύσεον ποιήσαντες, προσεκυνεῖτε. Ὥστε δικαίως ἀεὶ βοᾷ· « Υἱοὶ ἀσύνε τοι· οὐκ ἔστι πίστις ἐν αὐτοῖς.» ρων ὑμῶν εἰς σημεῖον, ὡς προέφην, καὶ τὸ σάββατον ἐντέταλται ὁ Θεὸς φυλάσσειν ὑμᾶς, καὶ τὰ ἄλλα προσ τάγματα προσετετάχει· καὶ σημαίνει ὅτι διὰ τὰ ἔθνη, ἵνα μὴ βεβηλωθῇ τὸ ὄνομα αὐτοῦ παρ' αὐτοῖς, διὰ τοῦτο εἴασε τινὰς ἐξ ὑμῶν ὅλως ζῶντας, αὗται αἱ φωναὶ αὐτοῦ τὴν ἀπόδειξιν ποιήσασθαι δύνανται ὑμῖν. Εἰσὶ δὲ εἰρημέναι διὰ τοῦ Ἰεζεκιήλ οὕτως· • Εγώ Κύριος ὁ Θεὸς ὑμῶν· ἐν τοῖς προστάγμασι μου πορεύεσθε, καὶ τὰ δικαιώματά μου φυλάσσετε, καὶ ἐν τοῖς ἐπιτηδεύμασιν Αἰγύπτου μὴ συναναμί γνυσθε, καὶ τὰ σάββατά μου ἁγιάζετς· καὶ ἔσται εἰς σημεῖον ἀνὰ μέσον ἐμοῦ καὶ ὑμῶν, τοῦ γινώσκειν ὅτι ἐγὼ Κύριος ὁ Θεὸς ὑμῶν. Καὶ παρεπικράνατέ με, καὶ τὰ τέκνα ὑμῶν (71) ἐν τοῖς προστάγμασί μου οὐκ ἐπορεύθησαν, καὶ τὰ δικαιώματά μου οὐκ ἐφύ λαξαν, τοῦ ποιεῖν αὐτά· ἃ ποιήσας αὐτὰ ἄνθρωπος, ζήσεται ἐν αὐτοῖς· ἀλλὰ τὰ σάββατά μου ἐβεβήλουν. Καὶ εἶπα τοῦ ἐκχέαι τὸν θυμόν μου ἐπ᾿ αὐτοὺς ἐν τῇ Αt ναν... αὑτῶν. $19 S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS occupari ego : Cur non illud, « ut olera herbæ, eo sensu accipietis, quo dictum est a Deo? Scilicet Deum, quemadmodum herbas hominibus ad victum paraverat, ita animalia dedisse, ut carnem ederent. Sed quia quædam olera non edimus, propterea discrimen jam tum Noe præscriptum esse dicitis. Nequaquam ut exponitis, ita credendum. Primo enim olus omne herbam esse et manducari cum dicere et confirmare possim, in hoc non im- morabor. Sed, etsi olera herbæ discernimus, non omnia edentes, non idcirco quod impura aut im- munda sint, non edimus, sed quod aut amara, aut lethifera, aut spinosa. Dulcia autem et ad alen- dum aptissima quæque et pulcherrima, sive sint maritima, sive terrestria, appetimus et sumimus. Sic etiam ut ab impuris et injustis et rapacibus abstineretis, præcepit vobis Deus per Moysem : quia tum, cum manna ederetis in deserto, et mi- racula omnia vobis a Deo exhibita videretis, vitu- lua aureum confastis et adorastis. Quapropter merito clamat indesinenter : • Filii insipientes, non est fides in ipsis ”. › B ut opus justitiæ. Quod autem propter vestras ac patrum vestrorum iniquitates, in signum, ut jam dixi, sabbatum etiam a vobis Deus jussit observari, et alia præcepta imposuit, quodque significat se propter gentes, ne nomen suum apud eas profana- retur, aliquos omnino ex vobis vivos reliquisse, id vobis ipsa ejus verba demonstrare possunt. Ita C autem sunt per Exechielem expressa : « Ego Do- minus Deus vester in præceptis meis ambulate, et justificationes meas custodite, ét in adinventioni- bus Ægypti ne commisceamini, et sabbata mea sanctificate. Et erit signum inter me et vos ad sciendum quia ego Dominus Deus vester. Et exa- cerbavistis me, et filii vestri in præceptis meis non- ambulaverunt, et justificationes meas non custo- dierunt ad faciendum eas, quas qui fecerit homo, vivet in eis, sabbata autem mea violaverunt. Et dixi effundere furorem meum super eos in de- * Deut. xxx, 6, 20. Reg. et Clarom. et apud R. Stephanum. Legit Peo rioniu· R. Stephanus et Sylburgius illud toũ expungendum duxerunt, atque ex editio- nibus Parisiensibus expunctum fuit; haud tamen scio an immerito expunctum. Nain in Apol. 11, n. 3, refert Justinus dixisse Lucium martyrem Uro bico : utroque loco supplendum videtur xápty ante illud Totum hunc locum, ex quo illud immerito expungendum censebat Sylburgius, ope accuratioris interpunctionis sanatum et illustratum spero. simile adjectivum, aut indicative legendum SYLBURGIUS. Legit Thirlbius, tyris ratiocina.io interpretibus minus perspecta. D Quemadmodum ab oleribus nonnullis abstinemus,' non quod lege ulla vetita sint, sed quod noxia; ita lex abstinendi ab animalibus injustis et rapacibus Noæ imposita non fuit, sed vobis ob peccata hoc jugum imponi oportebat. Frustra ergo Thirlbius bic deesse aliqua multa» opinatus est. naus, lib. 1V, cap. : c ubi conversi sunt, it- quit, ad vituli factionem, et reversi sunt animis suis in Ægyptum, servi pro liberis concupiscentes esse, aptam concupiscentiæ suæ acceperunt servi- tutem, a Deo quidem non abscindentem, in servi- tutis autem jugo dominantem eis. Idem observat Tertullianus lib. 11, adv. Marcionem, cap. 18. AL luculenter eadem sententia exponitur lib. vt Con- stitut. apost., cap. 20. 21. Sabbata instituta sunt ob peccata populi, non (67) Τοῦ μὴ ἀκούσεσθε. Ita legitur in codicibus (68) Βιβρώσκεσθαι. Subaudiendum ἐπιτήδειον, vel (68) Οὕτω καὶ ἀκαθάρτων. Sic se habet S. Mar- 21. Καὶ ὅτι διὰ τὰς ἀδικίας ὑμῶν καὶ τῶν πατέ. (70) Επεὶ καὶ τὸ μάννα, etc. Idem testatur Ire (71) Παρεπικράνατε... ὑμῶν. Biblia : παρεπίκρα

ἐρήμῳ, τοῦ συντελέσα: ὀργήν μου ἐπ᾿ αὐτοὺς, καὶ Δ μήτραν ὅπως ἀφανίσω.» - οὐκ ἐποίησα (72), ὅπως τὸ ὄνομά μου τὸ παράπαν μὴ βεβηλωθῇ ἐνώπιον τῶν ἐθνῶν. Ἑξήγαγον (75) αὐτοὺς κατ' ὀφθαλμοὺς αὐτῶν, καὶ ἐγὼ ἐξῆρα τὴν χεῖρά μου ἐπ' αὐτοὺς ἐν τῇ ἐρήμῳ, τοῦ διασκορπίσαι ἐν τοῖς ἔθνεσι καὶ διασπεῖραι αὐτοὺς ἐν ταῖς χώραις, ἀνθ' ὧν τὰ δικαιώματά μου οὐκ ἐποίησαν, καὶ τὰ προσε τάγματά μου ἀπώσαντο, καὶ τὰ σάββατά μου ἐβεβή λουν, καὶ ἐπίσω τῶν ἐνθυμημάτων τῶν πατέρων αὐτ τῶν ἦσαν οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτῶν. Καὶ ἐγὼ ἔδωκα αὐτοῖς προστάγματα οὐ καλὰ καὶ δικαιώματα, ἐν οἷς οὐ ζή- σονται ἐν αὐτοῖς. Καὶ μιανῶ αὐτοὺς ἐν τοῖς δόμασιν αὐτῶν (74), ἐν τῷ διαπορεύεσθαί με πᾶν διανοίγον διὰ τὰς εἰδωλολατρίας, ἀλλ᾽ οὐ διὰ τὸ ἐνδεὴς εἶναι τῶν Β τοιούτων προσφορῶν, ἐνετείλατο ὁμοίως ταῦτα γίνε- σθαι, ἀκούσατε πῶς περὶ τούτων λέγει διὰ ᾿Αμώς, ἑνὸς τῶν δώδεκα, βοῶν· Οὐαὶ οἱ ἐπιθυμοῦντες τὴν ἡμέραν τοῦ Κυρίου. Ινα τί αὕτη ὑμῖν ἡ ἡμέρα τοῦ Κυρίου; Καὶ αὐτή ἐστι σκότος καὶ οὐ φῶς, ἐν τρόπον ὅταν ἐκφύγῃ ἄνθρωπος ἐκ προσώπου τοῦ λέοντος, καὶ συναντήσῃ αὐτῷ ἡ ἄρκτος, καὶ εἰσπη- δή τη εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ· καὶ ἀπερείσηται τὰς χεῖ μας αὐτοῦ ἐπὶ τὸν τοῖχον, καὶ δάκῃ αὐτὸν ὁ ὄφις. Οὐχὶ σκότος ἡ ἡμέρα τοῦ Κυρίου καὶ οὐ φῶς, καὶ γνέφος οὐκ ἔχων φέγγος αὐτοῖς (75); Μεμίσηκα, ἀπώσμα: τὰς ἑορτὰς ὑμῶν, καὶ οὐ μὴ ὀσφρανθῶ (76) ἐν ταῖς πανηγύρεσιν ὑμῶν· διότι, ἐὰν ἐνέγκητέ μοι τὰ ὁλοκαυτώματα καὶ τὰς θυσίας ὑμῶν, οὐ προστ δέξομαι αὐτὰ, καὶ σωτηρίου (77) ἐπιφανείας ὑμῶν & οὐκ ἐπιβλέψομαι. Απόστησον ἀπ' ἐμοῦ πλῆθος (78) ᾠδῶν σου καὶ ψαλμών (79) · ὀργάνων σου οὐκ ἀκού σομαι. Καὶ κυλισθήσεται ὡς ὕδωρ κρῖμα, καὶ ἡ δικαιοσύνη ὡς χειμάρρους ἄβατος. Μὴ σφάγια καὶ θυσίας προσηνέγκατέ μοι ἐν τῇ ἐρήμῳ, οἶκος Ἰσραήλ; λέγει Κύριος. Καὶ ἀνελάβετε τὴν σκηνὴν τοῦ Μολόχ, καὶ τὸ ἄστρον τοῦ θεοῦ ὑμῶν Ῥαφάν, τοὺς τύπους οἷς ἐποιήσατε ἑαυτοῖς; Καὶ μετοικιῶ ὑμᾶς ἐπέκεινα Δαμασκού, λέγει Κύριος, ὁ Θεὸς ὁ παντοκράτωρ ὄνομα αὐτῷ. Οὐαὶ οἱ κατασπαταλώντες Σιών (80), καὶ τοῖς επεποιθόσιν ἐπὶ τὸ ὄρος Σαμαρείας· οἱ ὠνομασμέ- " σπιν ἐθνῶν ὧν ἐξήγαγον, δόγμασιν αὐτῶν. καὶ ἐμίανα αὐτοὺς ἐν δόγ μασιν αὐτῶν. δώμασιν, αὐτῆς, αυτή, οἱ αὐτῆς, ἡμέρας. θυσίας. σωτήριον. σωτήριον, σωτήριον. » στησον... ἦχον. οὐαὶ τοῖς ἐξουθενοῦσι Σιών. κατασπαταλώντες ἐξουθενεῖν ἐξουδενεῖν εὐθηνοῦσιν ἐν Σιών, ἐξουθενοῦσι. DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDÆO. serto, complere iram meam super eos, et non fect. ut nomen meum omnino non violaretur coram gentibus. Eduxi eos in oculis earum. Et levavi manum meam super eos in deserto, nt disperge- rem in nationibus, et disseminarem eos in regioni- bus, eo quod justificationes meas non fecerant, et præcepta mea repulerant, et sabbata mea violave- rant, et post cogitationes patrum suorum erant oculi ipsorum. Et ego dedi eis præcepta non bona, et justificationes, in quibus non vivent in eis. Et polluam eos in muneribus eorum, cum pertransibo, ut omne adaperiens vulvam aboleam 7. Aique ut perspiciatis, propter peccata populi vestri et simulacrorum cultus, præcepisse illum similiter, ut dona offerrentur, non autem quod iis indige- rel, audite quid de his dicat per Amos unum ex duodecim clamans: Væ desiderantibus diem Domini Utquid hæc vobis dies Domini? Et ea est tenebræ, et non lux. Quomodo cum fu- giat homo a facie leonis, et obviam ei fat ursus, et introeat in domum suam, et innitatur mani - bus suis super parietem, et mordeat eum coluber. Nonne tenebræ dies Domini, et non lux, et ca< ligo non habens splendorem illis ? Odio habui, re- puli festivitates vestras, et non olfaciam in conven tibus vestris. Quia si obtuleritis mihi holocausta, et sacrificia vestra, non suscipiam, et salutaris ap- paritiones vestras non respiciam. Aufer a me mul- Ezech. xx, 19-26. atque ita in plerisque legi observat Nobilius. Aquila, Legitur in utroque codice et sic R. Stephanus ad calcem. dice ms., quam quidem lectionem R. Stephanus rejecit ad calcem, eique aliam in textu non melio- rem, nempe induxit. Satius fuisset scribere in Bibliis. Videtur R. Stephanus, scri- Lewis subaudivisse Theodoretus, et Hieronymus et Tertullianus, et Biblia Aldina et Complutensia et Hebraica. Biblia Ro- mana et codex Alexandrinus addunt THIRLB. ronymus, ut observat Nobilius, legebat PATROL. GR. VI. C titudinem carminum tuorum et psalmorum : organa tua non audiam. Et volvetur sicut aqua judicium, et justitia sicut torrens non vadosus. Nunquid vi- ctimas et hostias obtulistis mihi in solitudine,domus Israel? dicit Dominus. Et assumpsistis tabernacu lum Moloch et sidus dei vestri Remphan, figuras quas fecistis vobis ? Et trausferam vos trans Dama- scum, dicit Dominus, Deus omnipotens nomen ei. Væ iis qui in deliciis versantur in Sion, et qui con- fidunt in monte Samariæ ! Qui nominati gunt in ducibus, vindemiarunt primitias gentium, ingressi Sic enim reddit; ‹ Salutare præsentiæ vestræ non D respiciam. » Monet Thirlbius in Bibliis Ald. et Complut. et apudl Cyrill. Alex. et Theodoret. legi ut apud Justinum, sed tamen legendum esse quia Hebraicum ☐ in aliis locis innumeris LXX interpretes verterunt Vox Hebraica Del sonitum et multitudinem significat. THIRL.BIUS. Videtur utraque inter- prelatio conciliari posse. Nam et idem significare potest ac vorantes et sumptibus consumentes. Sic etiam sive sæpe idem valet in Scripturis ac redigere ad nihi- lum. Cappellus Append. ad Crit. suc. pag. 527, existi- mal LXX scripsisse atque ex hac voce imperitum librarium aut correctorem fecisse 22. Sic etiam sacrificia et oblationes. 22. Καὶ ὅτι διὰ τὰς ἁμαρτίας τοῦ λαοῦ ὑμῶν, καὶ (73) Καὶ οὐκ ἐποίησα. Biblia καὶ ἐποίησα. (73) Εθνῶν ἐξήγαγον. Monet Thiribius legen. (74) Ἐν τοῖς δύμασιν αὐτῶν. Septuaginta ἐν τοῖς (75) Φέγγος αὐτοῖς. Sic legitur in utroque co- (76) Οσφρανθώ. Ita Cyrilius Alexandrinus et (77) Σωτηρίου. Biblia Romana σωτηρίους ; seal Hie (78) Απόστησον.....πλῆθος. Biblia vulg. μετά (79) Καὶ ψαλμῶν. Biblia καὶ ψαλμὸν ὀργάνων. (80) Οὐαὶ οἱ κατασπαταλῶντες Σιών. LXX :

Α γεγένησθε. Εἰ γὰρ πρὸ τοῦ ᾽Αβραὰμ οὐκ ἦν χρεία πε Ο ριτομῆς, οὐδὲ πρὸ Μωϋσέως σαββατισμοῦ καὶ ἑορτῶν καὶ προσφορῶν, οὐδὲ νῦν, μετὰ τὸν κατὰ τὴν βουλὴν τοῦ Θεοῦ δίχα ἁμαρτίας (93) τῆς ἀπὸ γένους τοῦ ᾿Αβραὰμ παρθένου γεννηθέντα Υἱὸν Θεοῦ Ἰησοῦν Χρι στὸν, ὁμοίως ἐστὶ χρεία. Καὶ γὰρ αὐτὸς ὁ ᾿Αβραὰμ ἐν ἀκροβυστίᾳ ὤν, διὰ τὴν πίστιν ἣν ἐπίστευσε τῷ Θεῷ, ἐδικαιώθη καὶ εὐλογήθη, ὡς ἡ Γραφὴ σημαίνει τὴν δὲ περιτομὴν εἰς σημεῖον, ἀλλ᾽ οὐκ εἰς δικαιο σύνην ἔλαβεν, ὡς καὶ αἱ Γραφαὶ καὶ τὰ πράγματα ἀναγκάζει ἡμᾶς ὁμολογεῖν. Ὥστε δικαίως εἴρητο περὶ ἐκείνου τοῦ λαοῦ, ὅτι ἐξολοθρευθήσεται ἡ ψυχή ἐκείνη ἐκ τοῦ γένους αὐτῆς, ἢ οὐ περιτμηθήσεται τῇ ἡμέρᾳ τῇ ὀγδόῃ. Καὶ τὸ μὴ δύνασθαι δὲ τὸ θῆλυ γένος τὴν σαρκικήν περιτομήν λαμβάνειν, δείκνυσιν ὅτι εἰς σημεῖον ἡ περιτομὴ αὕτη δέδοται, ἀλλ᾽ οὐχ ὡς ἔργον δικαιοσύνης. Τὰ γὰρ δίκαια καὶ ἐνάρετα ἅπαντα ὁμοίως καὶ τὰς θηλείας δύνασθαι φυλάσσειν ὁ Θεὸς εποίησεν· ἀλλὰ σχῆμα μὲν τὸ τῆς σαρκὸς ἕτερον καὶ ἕτερον ὁρῶμεν γεγενημένον ἄῤῥενος καὶ θηλείας· διὰ δὲ τοῦτο οὐδὲ δίκαιον οὐδὲ ἄδικον οὐδέτερον αὐτῶν ἐπιστάμεθα, ἀλλὰ δι᾿ εὐσέβειαν καὶ δικαιοσύνην (94). ὦ ἄνδρες, ἔλεγον, ὅτι ἡ ἡμέρα ἡ ὀγδόη μυστήριον τι είχε κηρυσσόμενον διὰ τούτων ὑπὸ τοῦ Θεοῦ μᾶλ λον τῆς ἑβδόμης. ᾿Αλλ᾽ ἵνα τὰ νῦν μὴ ἐπ' ἄλλους ἐκτρέπεσθαι λόγους δοκῶ, σύνετε, βοῦ, ὅτι τὸ αἷμα τῆς περιτομῆς ἐκείνης κατήργηται, καὶ αἵματι σω τηρίῳ πεπιστεύκαμεν· ἄλλη διαθήκη τὰ νῦν, καὶ άλλος ἐξῆλθεν ἐκ Σιών νόμος. Ἰησοῦς Χριστὸς (95) πάντας τοὺς βουλομένους περιτέμνει, ὥσπερ ἄνω θεν ἐκηρύσσετο, πετρίναις μαχαίραις, ίνα γένηται ἔθνος δίκαιον, λαὸς φυλάσσων πίστιν, ἀντιλαμβανό μενος ἀληθείας, καὶ φυλάσσων εἰρήνην. Δεῦτε συν ἐμοὶ πάντες οἱ φοβούμενοι τὸν Θεὸν, οἱ θέλοντες τὰ ἀγαθὰ Ἱερουσαλὴμ ἰδεῖν. Δεῦτε, πορευθῶμεν τῷ φωτὶ Κυρίου· ἀνῆκε γὰρ τὸν λαὸν αὐτοῦ, τὸν οἶκον Ἰακώβ. Δεῦτε πάντα τὰ ἔθνη, συναχθῶμεν εἰς Ἱε ρουσαλὴμ τὴν μηκέτι πολεμουμένην διὰ τὰς ἀνο μίας τῶν λαῶν (96). • Εμφανής γὰρ ἐγενήθην τοῖς ἐμὲ μὴ ζητοῦσιν· εὑρέθην τοῖς ἐμὲ μὴ ἐπερωτῶσι, βοᾷ διὰ Ἡσαΐου· εἶπα, Ἰδού εἰμι, ἔθνεσιν οἳ οὐκ ἐπεκαλέσαντό μου τὸ ὄνομα. Εξεπέτασα τὰς χεῖράς μου ὅλην τὴν ἡμέραν ἐπὶ λαὸν ἀπειθοῦντα καὶ ἀνω ἐκ τῆς νεὶ ἀπὸ τῆς. διὰ Μαρίας μιο δίχα ἁμαρτίας, Διὰ τῆς, κ. τ. λ. ἐκ ἀπό. διά τὸν διὰ τῆς ἀπὸ τοῦ γένους τοῦ ᾿Αβραάμ... Παρθένου γεννηθέντα Υἱὸν τοῦ Θεοῦ Χρι- στόν. Oττο, ὥσπερ ἄνωθεν ἐκηρύσσετο πετρί- ναις μαχαίραις. ἄλλος ἐξῆλθεν ἐκ Σιὼν νό μος, Ἰησοῦς Χριστός, ὅς, δεῦτε, που ρευθῶμεν, ἵνα γένηται ἔθνος δίκαιον λοντες τὰ ἀγαθά, S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS sabbata agant? Manete ut nati estis. Si enin nec ante Abraham circumcisione, nec ante Moysen sabbato, feriis et muneribus opus erat; neque etiam similiter opus est, postquam secundum voluntatem Patris absque peccato ex Virgine ab Abraham oriunda genitus est Filius Dei Jesus Christus. Nam et ipse Abraham, cum in præputio esset, propter dem, qua credidit Deo, justificatus et benedictus est, ut Scriptura demonstrates. Circumcisionem autem in signum, non ad justitiam accepit, ut Scripturæ et res ipse nos cogunt confteri. Quo- circa jure de populo illo dictum est animam, quæ octavo die non circumcidetur, ex genere suo exter- minatum iri. Nam quod genus muliebre circumci- sionem accipere non potest, id argumento est in signum dataın esse, non ut opus justitiæ. Sic enim Deus mulieres fecit, ut quæ justitiam et virtutem spectant, ea pariter ipsæ quoque omnia observare pussent. Ac speciem qui«lem carnis aliam maris, aliam feminæ creatam videmus; at neutrum ea causa justum aut injustum esse perspicimus, sed propter pietatem et justitiam. B — Atque illud quidem vobis poterain, viri, demon- strare, diem octavum potius quam septimum, ali- quid mysterii habuisse, quod per hæc a Deo pro- mulgatum sit. Sed ne nune in alios sermones di- gredi videar, intelligite quod clamo: Sanguis cir- cumcisionis illius obsolevit, sanguini salutari credi- dimas ; aliud nunc foedus, alia ex Sion exivit lex. Jesus Christus omnes, qui voluerint, circumcidit, ut olim prædicatum fuit, cultris lapideis, ut fiat gens justa, populus serrans Gidern, retinens veri- tatis, custodiens pacem. Adeste mihi omnes, qui tunetis Deum, qui bona Jerusalem videre cupilis. Venite, aecedamus ad lucem Domini: liberavit enim populum suum, domum Jacob. Venite, omnes gentes. Conveniamus in Jerusalem, quæ non am- plius expugnatur propter peccata populorum. ‹Ma- nifestatus enim sum his qui me non quærunt : in- ventus eis qui me non interrogant, elamat per Isaiam ss ; dixi, Ecce ego adsum, gentibus quæ non invocaverunt nomen meum. Expandi manus meas tota die ad populum incredulum, et contradicen- ss Gen. xv, 6. Isa. Exv, 1-3. ' non ob speciem carnis, sed ob pietatem et justi- tian, intellige ob pietatein et justitiam observatam aut violatam. Neque enim necesse est mutilum suspicari contextum, ut Langus et alii nonnulli suspicati sunt. post hæc verba et legendum Sed quod legendum proponit Thirlbius id ipse sibi non satisfacere ne- rito fatetur. - In codd. unss. et editis male omittitur præpositio. Maran. desiderat vel Ego reposui, cum propter frequen tem hujus præpositionis usum in ista formula apud Martyrem (cf. Apol. 1, c. 22), tum propter locum gemellum c. : Adde num. 100, etc. et R. Stephanus Sed cum hæc suo loco paulo post occurrant . 25, merito ex aliena sede sublata sunt ius editionibus Graco-Latinis. Quod autem ait Ju- aliam lectionem, nempe etc. Sed ipse fatetur receptam lectionem huic loco aptiorem videri. ditus Justinum hoc loco respicere ad Jerem. cap. 111, et XV, et xxxiv, et supra in his verbis, ad caput xxii Isaise, in istis autem ad cap. xxvi ejusdem pro pheta. Refert ad psalinum cxxvII ista verba, of OE- etc. • 24. Christianorum circumcisio longe prastantior. 24. Καὶ τοῦτο μὲν οὖν δυνατὸν ἦν ἡμῖν ἐπιδεῖξαι, (95) Δίχα ἁμαρτίας. Forte addenda præpositio p stinus utrumque sexum justum esse aut injustum, (94) Δικαιοσύνην. Post hæc verba addunt mss. (95) Νόμος. "Ιησοῦς Χριστός. Proponit Thirlbius (56) Δεῦτε... τῶν λαῶν. Observat idem vir eru-

DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDÆO. πιλέγοντα, τοῖς πορευομένοις ὁδῷ οὐ καλῇ, ἀλλὰ ὀπίσω τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν. Λαὸς ὁ παροξύνων με ἐναντίον μου. κἂν ὀλίγον τόπον οὗτοι οἱ δικαιοῦντες ἑαυτοὺς, καὶ λέγοντες είναι τέκνα Αβραάμ, ὡς διὰ τοῦ Ἡσαΐου βοᾷ τὸ ἅγιον Πνεῦμα, ὡς ἀπὸ προσώπου αὐτῶν λέ- γων τάδε· Επίστρεψον ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ἴδε ἐκ τοῦ οἴκου τοῦ ἁγίου σου καὶ δόξης. Ποῦ δή ἐστιν ὁ ζῆλός σου καὶ ἡ ἰσχύς; Ποῦ ἔστι τὸ πλῆθος τοῦ ἐλέους σου, ὅτι ἠνέσχου ἡμῶν, Κύριε; Σὺ γὰρ ἡμῶν εἶ πατὴρ, ὅτι ᾿Αβραάμ οὐκ ἔγνω ἡμᾶς· καὶ Ἰσραὴλ οὐκ ἀπέγνω ἡμᾶς. Ἀλλὰ σύ, Κύριε πατὴρ ἡμῶν, ῥῦσαι ἡμᾶς· ἀπ᾿ ἀρχῆς τὸ ὄνομά σου ἐφ' ἡμᾶς ἐστι. Τί ἐπλάνησας ἡμᾶς, Κύριε, ἀπὸ τῆς ὁδοῦ σου· ἐσκλή- μυνας ἡμῶν τὴν καρδίαν τοῦ μὴ φοβεῖσθαί σε ; Επί- στρεψον διὰ τοὺς δούλους σου, διὰ τὰς φυλὰς τῆς κληρονομίας σου, ἵνα μικρὸν κληρονομήσωμεν τοῦ δρους τοῦ ἁγίου σου. Εγενόμεθα ὡς τὸ ἀπ' ἀρχῆς, ὅτε οὐκ ἦρξας ἡμῶν, οὐδὲ ἐπεκλήθη τὸ ὄνομά σου ἐφ' ἡμᾶς. Ἐὰν ἀνοίξῃς τὸν οὐρανὸν, τρόμος λήψεται ἀπὸ σοῦ ὄρη, καὶ τακήσονται, ὡς ἀπὸ πυρὸς κηρὸς τήκεται· καὶ κατακαύσει πῦρ τοὺς ὑπεναντίους, καὶ φανερὸν ἔσται τὸ ὄνομά σου ἐν τοῖς ὑπεναντίοις· ἀπὸ προσώπου σου ἔθνη ταραχθήσονται. Οταν ποιῇς τὰ ένδοξα, τρόμος λήψεται ἀπὸ σοῦ ὄρη. ᾿Απὸ τοῦ αἰῶ νος οὐκ ἠκούσαμεν, οὐδὲ οἱ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν εἶδον Θεὸν πλὴν σοῦ. Καὶ τὰ ἔργα σου, ἃ ποιήσεις τοῖς μετ τανοοῦσιν (98), ἔλεον. Συναντήσεται τοῖς ποιοῦσι τὸ δίκαιον, καὶ τῶν ὁδῶν σου μνησθήσονται. Ἰδοὺ σὺ ὠργίσθης, καὶ ἡμεῖς ἡμάρτομεν. Διὰ τοῦτο ἐπλανή θημεν καὶ ἐγενόμεθα ἀκάθαρτοι πάντες, καὶ ὡς ῥά- τος αποκαθημένης πᾶσα ἡ δικαιοσύνη ἡμῶν· καὶ ἐξεῤῥύημεν ὡς φύλλα διὰ τὰς ἀνομίας ἡμῶν· οὕτως ἄνεμος οἴσει ἡμᾶς· καὶ οὐκ ἔστιν ὁ ἐπικαλούμενος τὸ ὄνομά σου, καὶ οὐ μνησθεὶς ἀντιλαβέσθαι σου, ὅτι ἀπέστρεψας τὸ πρόσωπόν σου ἀφ' ἡμῶν, καὶ παρέ- δουκας ἡμᾶς διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν. Καὶ νῦν ἐπίστρεψον, Κύριε, ὅτι λαός (99) σου πάντες ἡμεῖς. Ἡ πόλις τοῦ ἁγίου σου ἐγενήθη ἔρημος, Σιών ὡς ἔρημος ἐγενήθη, Ἱερουσαλὴμ εἰς κατάραν· ὁ οἶκος, τὸ ἅγιον ἡμῶν, καὶ ἡ δόξα ἣν εὐλόγησαν οι πατέρες ἡμῶν, ἐγενήθη πυρίκαυστος· καὶ πάντα τὰ ἔθνη (1) ἔνδοξα συνέπεσε. Καὶ ἐπὶ τούτοις ἀνέσχου, Κύριε, καὶ ἐσιώ πησας, καὶ ἐταπείνωσας ἡμᾶς σφόδρα. » Β σὺν ὑμῖν, καὶ κλη- ρονομήσαι νουσιν, Τὰ ἔργα σου ποιήσει τοῖς μετα νοούσιν έλεον, οὐκ ἐπέγνω ἡμᾶς. Καὶ νῦν, Κύριε, πατὴρ ἡμῶν σύ, ἡμεῖς δὲ πη- λός, ἔργα τῶν χειρῶν σου πάντες. Μὴ ὀργίζου ἡμῖν σφόδρα καὶ μὴ ἐν καιρῷ μνησθῇς ἁμαρτιῶν ἡμῶν· καὶ νῦν ἐπίβλεψον, ὅτι λαός, καὶ νῦν. έθη, έθνη, 550. A tem, qui ambulabant in via non bona, sed post peccata sua. Populus est qui exacerbat me in eon- spectu meo. C * Isa. LXIII, usque ad finem, et LXIV per totum. Londinensibus editoribus probatum. Si quis reti- Dere malit illud referendum erit ad gen- les, quas Justinus jam antea compellabat. Atque bec quidem ad gentes apostrophe minus forte vi- debitor homini cum Judæis in xysto colloquenti convenire; sed tamen eamdem figuram non multo post adbibet Justinus, nempe n. 29. Illud significat Judæos optaturos bona æterna accipere, etiam per gratiam, ut Christiani acci- piunt, non per legem, etiam ut cohaeredes Christi. bis qui exspectant misericordiam., Habet cod. Clarom. Supra legendum -Nobiscum vel paululum loci etiam hæreditate accipere isti cupient, qui seipsos justificant, seque filios Abrahæ esse dicunt: quemadmodum per Isaiam clamat Spiritus sanctus, velut ex persona eorum sic loquens: < Convertere de cœlo, et vide de domo sanctuarii tui, et gloriæ. Ubi est zelus tuus, et fortitudo? Ubi est multitudo misericordiæ tuæ, quia sustinuisti nos, Domine. Tu enim es Pa- ter noster: quia Abraham non cognovit nos, et Israel non cognovit nos. Sed tu, Domine Pater noster, libera nos ; a principio nomen tuum super nos est. Quare seduxisti nos, Domine, de via tua ? Indurasti corda nostra, ne timeremus te? Conver- tere propter servos tuos, propter tribus hæreditatis tuæ, ut modicum hæreditate accipiamus de monte sancto tuo. Facti sumus quasi a principio; cum non dominareris nostri, neque invocatum esset no- men tuum super nos. Si aperueris cœlum, tremor apprehendet ex te montes, et liquescent, sicut cera a facie ignis liquescit; et comburet ignis adversa- rios, et manifestum erit nomen tuum in adversa- riis: a facie tua gentes turbabuntur. Cum feceris gloriosa, treinor apprehendet ex te montes. A 83- culo non audivimus, neque oculi nostri viderunt Deum præter te, et opera tua, quæ facies, nempe penitentiam agentibus, misericordiam. Occurret facientibus justitiam; et viarum tuarum recorda- buntur. Ecce tu iratus es, et nos peccavimus. Idcirco erravimus, et facti sumus quasi immundi omnes, et ut pannus sedentis omnis justitia nostra. Et de- fuximus quasi folia propter iniquitates nostras, sic ventus auferet nos: et non est qui invocet nomen wum, et qui recordatus apprehendat te : quoniam avertisti faciem tuam a nobis, et tradidisti nos propter peccata nostra. Etiam nunc convertere, Do- mine, quia populus tuus omnes nos; civitas sanct tui facta est deserta; Sion quasi solitudo facta est; Jerusalem in maledictionem, domus, sanctua- rium nostrum, et gloria, cui benedixerunt patres nostri, facta est igni combusta; et omnes gloriosæ gentes simul irruerunt. Et super his sustinuisti, Domine, et tacuisti, et humiliasti nos valde *. › ginta : etc. Nisi egregie fal- lor, hæc omnia Justino restituenda sunt; videlicet librario ansam errandi præbuit repetitum Itaque verba ista, dummodo Martyr alibi recitassel, libenter hic insererem textui. OTTO. Αpol. 1, n. 47. Videtur Justinus legisse potius atque hic sensus haud paulo aptior videretur : • Præclarissima quæque instituta ceciderunt. Retinendo vertendum • simul irruerunt. 25. Σὺν ὑμῖν (97) καὶ κληρονομήσαι βουλήσονται (97) Σὺν ὑμῖν. Legit Langus σὺν ἡμῖν. Idque D (98) Μετανοοῦσιν. Legitur apud LXX ὑπομέ 25. Frustra Judæi filios se esse Abrahæ gloriantur. (99) Καὶ νῦν ἐπιστρ., κ., ὅτι λαός, etc. Septua- (1) Τὰ ἔθνη. Deest ea vox apud LXX, et in

Β Τu πλήρους Καὶ ὁ Τρύφων· Τί οὖν ἐστιν λέγεις ; ὅτι οὐ δεὶς ἡμῶν κληρονομήσει ἐν τῷ ὄρει τῷ ἁγίῳ τοῦ Θεοῦ οὐδέν ; διώξαντες καὶ διώκοντες, καὶ μὴ μετανοοῦντες, οὐ κληρονομήσουσιν ἐν τῷ ὄρει τῷ ἁγίῳ οὐδέν. Τὰ δὲ ἔθνη τὰ πιστεύσαντα εἰς αὐτὸν, καὶ μετανοήσαντα ἐφ᾽ οἷς ἥμαρτον, αὐτοὶ κληρονομήσουσι μετὰ τῶν πα τριαρχῶν καὶ τῶν προφητῶν καὶ τῶν δικαίων ὅσοι ἀπὸ Ἰακὼβ γεγέννηνται, εἰ καὶ μὴ σαββατίζουσι, μηδὲ περιτέμνονται, μηδὲ τὰς ἑορτὰς φυλάσσουσι. Πάντως κληρονομήσουσι τὴν ἁγίαν τοῦ Θεοῦ κληρονομίαν. Λέ γει γὰρ ὁ Θεὸς διὰ Ἡσαΐου οὕτως· « Εγώ Κύριος ὁ Θεὸς ἐκάλεσά σε ἐν δικαιοσύνῃ, καὶ κρατήσω τῆς χει ρός σου, καὶ ἰσχύσω σε, καὶ ἔδωκά σε εἰς διαθήκην γένους, εἰς φῶς ἐθνῶν, ἀνοίξαι ὀφθαλμοὺς τυφλῶν, ἐξαγαγεῖν ἐκ δεσμῶν πεπεδημένους, καὶ ἐξ οἴκου φυ λακῆς καθημένους ἐν σκότει. » Καὶ πάλιν· < Ἐξά- ρατε συσσεισμὸν (2) εἰς τὰ ἔθνη· ἰδοὺ γὰρ Κύριος ἐποίησεν ἀκουστὸν ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς. Εἶπατε ταῖς θυγατράσι Σιών· Ἰδοὺ σοὶ ὁ Σωτὴρ παραγέγονεν ἀπέχων τὸν ἑαυτοῦ μισθὸν, καὶ τὸ ἔργον ἀπὸ προσώ που αὐτοῦ, καὶ καλέσει αὐτὸν λαὸν ἅγιον λελυτρωμέ νον ὑπὸ Κυρίου. Σὺ δὲ κληθήσῃ ἐπιζητουμένη πόλις, καὶ οὐ καταλελειμμένη. Τίς οὗτος ὁ παραγινόμενος ἐξ Εδώμ, ἐρύθημα ἱματίων αὐτοῦ ἐκ Βοσόρ ; Οὗτος ὡραῖος ἐν στολῇ, ἀναβαίνων (3) βίᾳ μετὰ ἰσχύος. Ἐγὼ διαλέγομαι δικαιοσύνην καὶ κρίσιν σωτηρίου. Διὰ τί σου ἐρυθρὰ τὰ ἱμάτια, καὶ τὰ ἐνδύματά σου ὡς ἀπὸ πατητοῦ ληνοῦ ; πλήρης (4) καταπεπατημέ νης. Ληνὸν ἐπάτησα μονώτατος, καὶ τῶν ἐθνῶν οὐκ ἔστιν ἀνὴρ μετ᾿ ἐμοῦ· καὶ κατεπάτησα αὐτοὺς ἐν θυμῷ, καὶ κατέθλασα αὐτοὺς ὡς γῆν, καὶ κατήγαγον τὸ αἷμα αὐτῶν εἰς γῆν. Ἡμέρα γὰρ ἀνταποδόσεως ἦλθεν αὐτοῖς, καὶ ἐνιαυτὸς λυτρώσεως πάρεστι. Καὶ ἐπέβλεψα καὶ οὐκ ἦν βοηθὸς, καὶ προσενόησα καὶ οὐδεὶς ἀντελάβετο, καὶ ἐῤῥύσατο ο βραχίων καὶ ὁ θυμός μου ἐπέστη, καὶ κατεπάτησα αὐτοὺς ἐν τῇ ὀργῇ μου, καὶ κατήγαγον τὸ αἷμα αὐτῶν εἰς γῆν. » μενος ἀπὸ τῶν προφητικῶν λόγων λέγεις· ὁ δὲ διαρ ῥήδην κελεύει σαββατίζειν, οὐ μέμνησαι; Διὰ γὰρ Ἡσαΐου οὕτως εἴρηται· « Ἐὰν ἀποστρέψῃς τὸν πόδα σου ἀπὸ τῶν σαββάτων, τοῦ μὴ ποιεῖν τὰ θελήματά σου ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἁγίᾳ, καὶ καλέσῃς τὰ σάββατα τρυφερὰ ἅγια τοῦ Θεοῦ σου, οὐκ ἄρῃς τὸν πόδα σου ἐπ' ἔργον, οὐδὲ μὴ λαλήσῃς λόγον ἐκ τοῦ στόματός πλήρης καταπεπατημένης Ληνὸν ἐπάτησα μονώτατος, S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS Ac Trypho: Quid est quod ais ? neminem no- A strum hæreditate quidquam accepturum esse in mon- te sancto Dei ? cultores salvabuntur, etiamsi legem non servent. Et ego : Non hoc dico; verum, qui Christum per- secuti sunt et persequuntur, atque penitentiam non agunt, nullam capient in monte sancto hære- ditatem. Gentes autem quæ in illum crediderint et pœnitentiam egerint a peccatis, ipsæ hæredita- tem habebunt cum patriarchis et prophetis, et ju- stis quicunque a Jacobo prognati sunt, etiamsi sabbata non servent, neque circumcidantur, ne- que dies festos celebrent. Omnino sanctam Dei hæ- reditatem adibunt. Deus enim per Isaiam ita lo- quitur: e Ego Dominus Deus vocavi te in justitia, et tenebo dexteram tuam, et confortabo te; et dedi te in testamentum generis, in lucem gentium, ad aperiendum oculos cæcorum, ad educendum de vinculis vinctos, et de domo carceris sedentes in tenebris s. Et iterum: • Levate signum in gen- tes. Ecce enim Dominus fecit auditum usque ad extremum terræ. Dicite filiabus Sion: Ecce tibi Salvator venit, habens mercedem suam, et opus a facie sua et vocabit eum populum sanctum, re- demptum a Domino. autem vocaberis requisita civitas, et non derelicta. Quis est iste qui venit de Edom, rubor vestium ejus de Bosor? Iste formosus in stola, ascendens violenter cum fortitudine? Ego loquor justitiam et judicium salutaris. Quare ru- bra sunt vestimenta tua, et indumenta tua veluti a torculari calcato : uvæ calcata plenus ? Torcular unus ipse et solus calcavi, et de genti- bus non est vir mecum: et conculcavi eos in fu- rore, et confregi eos, quasi terram, et deduxi sanguinem eorum in terram. Dies enim retribu- tionis venit eis, et annus redemptionis adest. Et aspexi, et non erat auxiliator; et consideravi, et nullus præbebat auxilium. Et eruit brachium, et furor meus advenit: et conculcavi eos in ira mea, et deduxi in terram sanguinem eorum per Moysen. - Hic Trypho : Cur quæ placent ex propheticis sermonibus selecta recitas; quæ vero nominatim sabbatum observare jubent, eorum non meministi? Sic enim per Isaiam dictum est: ‹ Si averteris pedem tuum in sabbatis, ut non facias voluntates tuas in die sancto, et vocaveris sabbata delicata sancta Dei tui; si non moveris pedem *³ Isa. XLII, 6, 7. Isa. LXII, 10-12; lxiii, 1-6. In Bibliis, monet Sylburgius, atque hanc etiam le- ctionem proposuit ad calcem R. Stephanus. Sic etiam Biblia Romana et cod. Alex. Maluit scri- Dere R. Stephanus. Hæc autem verba, C D sunt Septuaginta inter pretum; sequentibus verbis, quæ non leguntur apud LXX : alia inter- pretatio continetur, quæ quidem videtur tribuenda Justino; prior autem librariis, ut vulgatæ EXX in• terpretationi consona. 26. Judæis nulla salus nisi per Christum, cujus 27. Cur per prophetas eaden Deus præcepit ac (2) Συσσεισμόν. Legendum esse σύσσημον, ut (3) Αναβαίνων. Deest apud LXX. (4) Πλήρης. Sic uterque codex Reg. et Clarom. 26. Κἀγώ, Οὐ τοῦτο, φημὶ, ἀλλ᾽ οἱ τὸν Χριστὸν 27. Καὶ ὁ Τρύφων· Διὰ τί ἅπερ βούλει ἐκλεγό

DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDÆO. σου· καὶ ἔσῃ πεποιθὼς ἐπὶ Κύριον, καὶ ἀναβιβάσει σε ἐπὶ τὰ ἀγαθὰ τῆς γῆς· καὶ ψωμιεῖ σε την κληρο- νομίαν Ἰακὼν τοῦ πατρός σου· τὸ γὰρ στόμα Κυρίου ἐλάλησε ταῦτα. Καγώ· Οὐχ ὡς ἐναντιουμένων μοι τῶν τοιούτων προφητειών, ὦ φίλοι, παρέλιπον αὐτὰς, ἀλλὰ ὡς ὑμῶν νενοηκότων καὶ νοούντων, ὅτι κἂν διὰ πάντων των προφητών κελεύῃ ὑμῖν τὰ αὐτὰ ποιεῖν, ἃ καὶ διὰ Μωυσέως ἐκέλευσε, διὰ τὴ σκληροκάρδιον ὑμῶν καὶ ἀχάριστον εἰς αὐτὸν ἀεὶ τὰ αὐτὰ βοᾷ, ἵνα κἂν οὕτως ποτέ μετανοήσαντες εὐαρεστῆτε αὐτῷ, καὶ μήτε τὰ τέκνα ὑμῶν τοῖς δαιμονίοις θύητε, μήτε (5) κοινωνοὶ κλεπτῶν, καὶ φιλοῦντες δῶρα, καὶ διώκοντες ἀνταπόδομα, ὀρφανοῖς οὐ κρίνοντες, καὶ κρίσει χήρας εὐ προσέχοντες, ἀλλ᾽ οὐδὲ πλήρεις τὰς χεῖρας απ ματος. « Καὶ γὰρ αἱ θυγατέρες Σιὼν ἐπορεύθησαν ἐν ὑψηλῷ τραχήλῳ, καὶ ἐν νεύμασιν ὀφθαλμῶν ἅμα παίζουσαι καὶ σύρουσαι τοὺς χιτῶνας. Καὶ πάντες γὰρ ἐξέκλιναν, βοᾷ, πάντες ἄρα ἠχρειώθησαν. Οὐκ ἔστιν ὁ συνιών, οὐκ ἔστιν ἕως ἑνός. Ταῖς γλώσσαις αὐτῶν ἐδολιοῦσαν (6), τάφος ἀνεῳγμένος ὁ λάρυγξ αὐτῶν· ἱὸς ἀσπίδων ὑπὸ τὰ χείλη αὐτῶν, σύντριμμα καὶ ταλαιπωρία ἐν ταῖς ὁδοῖς αὐτῶν, καὶ ὁδὸν εἰρή- νης οὐκ ἔγνωσαν. » Ωστε δν τρόπον τὴν ἀρχὴν διὰ τὰς κακίας ὑμῶν ταῦτα ἐντέταλτο, ὁμοίως διὰ τὴν ἐν τούτοις ὑπομονὴν (7), μᾶλλον δὲ ἐπίτασιν, διὰ τῶν αὐτῶν εἰς ἀνάμνησιν αὐτοῦ καὶ γνῶσιν ὑμᾶς καλεῖ. Ὑμεῖς δὲ, λαὸς σκληροκάρδιος καὶ ἀσύνετος, καὶ τυφλὸς καὶ χωλός (8), καὶ υἱοὶ οἷς οὐκ ἔστι πίστις ἐν αὐτοῖς, ὡς αὐτὸς λέγει, ἐστὲ, τοῖς χείλεσιν αὐτὸν μόνον τιμῶντες, τῇ δὲ καρδίᾳ πόρρω αὐτοῦ ὄντες, ἰδίας διδασκαλίας καὶ μὴ τὰ ἐκείνου διδά σκοντες. Ἐπεί, εἶπατέ μοι, τοὺς ἀρχιερεῖς ἁμαρτά- νειν (9) τοῖς σάββασι προσφέροντας τὰς προσφοράς ἐβούλετο ὁ Θεός; ἢ τοὺς περιτεμνομένους καὶ περιτέ- μνοντας τῇ ἡμέρᾳ τῶν σαββάτων, κελεύων τῇ ἡμέρᾳ. τῇ ὀγδόῃ ἐκ παντὸς περιτέμνεσθαι τοὺς γεννηθέντας ὁμοίως, κἂν ἡ ἡμέρα τῶν σαββάτων; "Η οὐκ ἠδύ νατο πρὸ μιᾶς ἡμέρας, ἢ μετὰ μίαν ἡμέραν τοῦ σαββάτου ἐνεργεῖν τοὺς γεννωμένους, εἰ ἠπίστατο καχὴν εἶναι ἐν τοῖς σάββασιν; Ἢ καὶ τοὺς πρὸ Μωϋσέως καὶ ᾿Αβραὰμ ὠνομασμένους δικαίους καὶ εὐαρέστως αὐτῷ γενομένους, μήτε τὴν ἀκροβυστίαν περιτετμημένους, μήτε τὰ σάββατα φυλάξαντας, διὰ τί οὐκ ἐδίδασκε ταῦτα ποιεῖν ; Β * ὄντες τυφλὸς καὶ χωρίς Η ΧΧΙΧ, 13. A tuum ad opus, nec locutus fueris verbum ex ore Isa. Lviii, 13,14. ** Isa. 111, 16. Psal. XIII, 3. Verbum videtur posse suppleri, si stylus Justini consideretur attentius. Paulo post &pa po- situm esse pro aµa observat Perionius. Rectius dixeris formam Alexandrinam. Oreo. ita habent editiones Parisienses. contendit eruditus Londinensis editor, tum quia infra u. Judai vocantur ceci et sardi et a Justino et ab Isaia quem citat Justi- tuo; et Domino confides, et perducet te ad bona terræ, et pascet te hæreditate Jacob patris tui. Os enim Domini hæc locutum est 87. › Tum ego Non quod mihi adversentur ejusmodi prophetiæ, eas, amici, prætermisi; sed quod in- tellexeritis et intelligatis, etiamsi Deus vobis per omnes prophetas eadem præcipiat facienda, quæ et per Moysen præcepit; idcirco eadem illum sem- per clamare, propter duritiam cordis vestri, et in- grati in illum animi vitium, ut hoc saltem modo penitentiam aliquando agentes ei placeatis, nec filios vestros dæmoniis immoletis, nec furum par- ticipes sitis, diligentes munera, persequentes re- tributionem, pupillis non judicantes, et judicio viduæ animum non advertentes; denique ut nec manus plenas sanguine habeatis. Nam et filiæ Sion extento ingressæ sunt collo, et nutibus ocu- lorum colludentes, et tunicas trahentes 88. Omnes enim declinaverunt, clamat Scriptura, omnes certe inutiles facti sunt: non est qui intelligat, non est usque ad unum. Linguis suis dolose egerunt; se- pulcrum patens guttur eorum, venenum aspidum sub labiis eorum; contritio et calamitas in viis eorum, et viam pacis non cognaverunt. Quem- admodum ergo. hæc ab initio propter nequitiam vestram præscripserat, sic etiam propter vestram in ea perseverantiam, vel potius animi intentio- nem, per eadem vos Deus ad recordationem sui et cognitionem vocat. Vos autem populus duri cordis et insipiens, et cæcus et claudus, et filii quibus non est fides in ipsis ", quemadmodum ipse ait, labiis tantum illum honorantes, corde autem longe ab eo remoti o, propriam vestram, non illius do- ctrinam docentes. Siquidem, dicite mii, voluitne Deus pontifices peccare, dum sabbatis munera offerunt; aut eos qui circumciduntur et circumci- dunt die sabbati, dum jubet omnino die octavo natos pueros pariter circumcidi, etiamsi dies sabbati fuerit? An non poterat uno ante vel post sabbatum die natos pueros circumcidere, si id nefas esse die sabbati ducebat? Aut qui justi ante Moysen et Abraham appellati sunt, eique accepti exstitere, cum nec circumcisi essent præputio, nec sabbata observarent, cur eos hæc facere non docebat?, *º Deut. xxx11, 20. Isa. nus; tum quia nusquam claudi vocantur. Equidem huic sententiæ libentissime assentirer, si Justinus hoc loco testimonium Isaiæ, in quo cæci et surdi vocantur, explicaret et Judæis eodem modo ac n. 123, objiceret. Praeterea Sudæis exprobratur, quod claudicent in semits suis, Psalm. xvii, 46. Vid. !!! Reg. xv, 21. Forte ad hæc loca respexit Ju- stinus. - Idem argue imitatur Irenæus lib. iv, c. 19. JEBB. mentum repetit Justinus n. 29. 28. Καὶ ὁ Τρύφων· Καὶ πρότερον ἀκηκόαμέν σου D (5) Μήτε. Conjicit Thirlbius legendum μήτε ἦτε. (6) Εδολιοῦσαν. Dorice pro έδολίουν. GALLAND. (7) Υπομονήν. Legit Sylburgius επιμονήν, atque (3) Καὶ τυφλὸς καὶ χωλός. Legendum esse καὶ 26. Vera justitia per Christum comparatur. -- Α ! (9) Τοὺς ἀρχιερεῖς ἁμαρτάνειν. Hunc locum

Α προελθοῦσα ἡ προφητεία. Καὶ διὰ τοῦ ψαλμοῦ (26) τοῦτο εἴρηται, ὦ ἄνδρες. Καὶ ὅτι γλυκύτερα ὑπὲρ μέλι καὶ κηρίον ὁμολογοῦμεν αὐτὰ οἱ σοφισθέντες ἀπ' αὐτῶν, ἐκ τοῦ καὶ μέχρι θανάτου ἀνεξαρτήτους ἡμᾶς γίνεσθαι τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ, φαίνεται. Οτι δὲ καὶ αἰτοῦμεν αὐτὸν οἱ πιστεύοντες εἰς αὐτὸν, ἵνα ἀπὸ τῶν ἀλλοτρίων, τουτέστιν ἀπὸ τῶν πονηρῶν καὶ πλάνων πνευμάτων συντηρήσῃ ἡμᾶς, [ὡς] ἀπὸ προσ- ώπου ἑνὸς τῶν εἰς αὐτὸν πιστευόντων σχηματο ποιήσας ὁ λόγος τῆς προφητείας λέγει, πᾶσι φανε ρόν ἐστιν. ᾿Απὸ γὰρ τῶν δαιμονίων, ἅ ἐστιν ἀλλό τρια τῆς θεοσεβείας τοῦ Θεοῦ, οἷς πάλαι προσεκ νοῦμεν, τὸν Θεὸν ἀεὶ διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ συντηρη θῆναι παρακαλοῦμεν (27), ἵνα μετὰ τὸ ἐπιστρέψαι πρὸς Θεὸν δι᾿ αὐτοῦ ἄμωμοι ὦμεν. Βοηθὸν γὰρ Β ἐκεῖνον καὶ λυτρωτὴν καλοῦμεν· οὗ καὶ τὴν τοῦ ὀνόματος ἰσχὺν καὶ τὰ δαιμόνια τρέμει, και σήμε ρον ἐξορκιζόμενα κατὰ τοῦ ὀνόματος Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ σταυρωθέντος ἐπὶ Ποντίου Πιλάτου, τοῦ γενο- μένου ἐπιτρόπου τῆς Ἰουδαίας, ὑποτάσσεται· ὡς καὶ ἐκ τούτου πᾶσι φανερὸν εἶναι ὅτι ὁ Πατὴρ αύ- τοῦ τοσαύτην ἔδωκεν αὐτῷ δύναμιν, ὥστε καὶ τὰ δαιμόνια ὑποτάσσεσθαι τῷ ὀνόματι αὐτοῦ, καὶ τῇ τοῦ γενομένου πάθους αὐτοῦ οἰκονομία. δύναμις δείκνυται παρακολουθήσασα καὶ παρακολού θοῦσα, πόση ἡ ἐν τῇ ἐνδόξῳ γινομένη αὐτοῦ παρου σέρ; Ὡς υἱὸς γὰρ ἀνθρώπου ἐπάνω νεφελῶν ἐλεύ σεται, ὡς Δανιὴλ ἐμήνυσεν, ἀγγέλων σὺν αὐτῷ ἀφικνουμένων. Εἰσὶ δὲ οἱ λόγο: οὗτοι· • Εθεώρουν ἕως ὅτου θρόνοι ἐτέθησαν· καὶ ὁ Παλαιὸς ἡμερῶν ἐκάθητο, ἔχων περιβολὴν ὡσεὶ χιόνα λευκὴν, καὶ τὸ τρίχωμα τῆς κεφαλῆς αὐτοῦ ὡσεὶ ἔριον καθαρόν. Ὁ θρόνος αὐτοῦ ὡσεὶ φλόξ πυρὸς, οἱ τροχοὶ αὐτοῦ πῦρ φλέγον. Ποταμὸς πυρὸς εἶλκεν ἐκπορευόμενος ἐκ προσώπου αὐτοῦ. Χίλιαι χιλιάδες ἐλειτούργουν αὐ τῷ, καὶ μύρια, μυριάδες παρειστήκεισαν αὐτῷ. Βί Όλοι ἀνεῴχθησαν, καὶ κριτήριον εκάθισεν. Ἐθεώ ρουν τότε τὴν φωνὴν τῶν μεγάλων λόγων, ὧν τὸ κέρας λαλεῖ· καὶ ἀπετυμπανίσθη τὸ θηρίον, καὶ ἀπώλετο τὸ σῶμα αὐτοῦ, καὶ ἐδόθη εἰς καῦσιν που ρός. Καὶ τὰ λοιπὰ θηρία μετεστάθη τῆς ἀρχῆς αὐτ τῶν, καὶ χρόνος ζωῆς τοῖς θηρίοις ἐδόθη έως και ροῦ καὶ χρόνου. Εθεώρουν ἐν δράματι τῆς νυκτὸς,. ὡς ἀπὸ προσώπου. Όττο. . S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS æternam esse illam prophetiam, quæ post Moysis mortem prodiit. Atque id quidem per psalmum dictum fuit, o viri. Hæc autem (judicia Domini ) nobis, quibus sapientiam præstiterunt, dulciora super mel et favum videri ex eo perspicitur, quod ne morte quidem proposita adducamur, ut nomen ejus abnegemus. Illud etiam manifestum omnibus est nos, qui in eum credimus, ab eo petere, ul ‹ ab alienis, id est a nefariis et fallacibus spiri- tibus nos custodiat, quemadmodum prophetiæ sermo ex persona unius eorum, qui in illum cre- dunt, figurate declarat. Nam ut a dæmoniis servemur, quæ a Dei cultu aliena sunt, quæque olim adorabamus, Deum semper per Jesum Chri- stum obsecramus, ut postquam per eum ad Deum conversi fuimus, intaminati simus. Adjutorem enim et redemptorem eum vocamus ; cujus quidem vel nominis potentiam dæmonia ipsa perhor- rescunt; ac hodie per nomen Jesu Christi, qui sub Pontio Pilato Judææ præside crucifixus fuit, adjurata subjiciuntur. Ex quo omnibus patet tan- tam ei datam a Patre potestatem, ut nomini ejus et passionis dispensationi etiam dæmonia sub- jiciantur. in secundo adventu. Quod si potentiam, quæ ejus passionis dispensationem consecuta est et conse- quitur, tantam esse demonstratur; quanta tandem ea futura est in glorioso ejus adventu? Veniet enim tanquam Filius hominis ex allis nubibus, ut Daniel C declaravit, angelis cum eo advenientibus. Sunt au- tem hæc verba Danielis: Aspiciebam donec throxi positi sunt, et Antiquus dierum sedit, habens operi mentum veluti candidam nivem, et casaries capitis ejus, quasi lana munda, thronus ejus quasi flamma ignis, rolæ ejus ignis urens. Fluvius ignis volveba- tur, profluens a facie ejus. Mille millia deservie- bant ei, et dena millia denum millium assistebant ei. Libri aperti sunt, et judicium sedit. Aspiciebam super vocem sermonum grandium, quos coruu lo- quebatur, et distenta est bestia, et interiit corpus ejus, et data est in combustionem ignis. Et a re- liquis etiam bestiis translatus est principatus ea- rum, et tempus vitæ bestiis concessum usque ad gare potuit Justinus æternam legem sub Moyse prodiisse, cum ipse fateatur infra n. 45, in hac lege non ea solum præscribi, quæ ad duritiam cordis instituta sunt, sed ea etiam, quæ natura præclara et pia et justa sunt ? › Cum Justinus legem Moysis, sive Decalogi præcepta traderet, sive alia præscriberet ad duritiam cordis, aut ad rerum fu- turarum præsignificationem, litteram occidentem esse existimabat, utpote scriptam in tabulis lapi- deis, non in cordibus per Spiritum sanctum, qui charitatem diffundit. Hoc ipso in loco Judæorum et Christianorum discrimen inde repetit, quod Christiani judicia Domini dulciora super mel et favum existiment, ac ne, morte quidem proposita, nomen Dei abnegent, non illi quidem propriis vi- ribus, « sed per Christum ad Deum conversi, eum- que adjutorem et redemptorem vocantes, cujus vel D nominis potentiam dæmonia perhorrescunt, ac per nomen Jesu Christi adjurata subjiciuntur. › Miri- fice cum Justino consentit Augustinus, qui in lib. De spiritu et litera pluribus demonstrat : « Legem, ex qua Apostolus neminem dicit justificari, non tantum in illis sacramentis, quæ habuerunt pro- missivas figuras, verum etiam in illis operibus in- telligi, que quisquis fecerit, juste vivil, ubi est et illud, non concupisces, . n. 23. brevitatis causa prætermissus sive a Justino, sive a librariis psalmus : Cœli enarrant. Nonnulla enim ex hoc psalmo explicat Justinus, quasi ipsum antea recitasset, ut quisque legendo animadvertere po- terit. Mox leg. Constil. apost., vuli, c. 11. 31. Si tanta nunc Christi potentia, quanto magis 31. Εἰ δὲ τῇ τοῦ πάθους αὐτοῦ οἰκονομία τοσαύτη (26) Καὶ διὰ τοῦ ψαλμοῦ. Videtur hoc loco (27) Occurrit formula precum huiusmodi in

Α προελθοῦσα ἡ προφητεία. Καὶ διὰ τοῦ ψαλμοῦ (26) τοῦτο εἴρηται, ὦ ἄνδρες. Καὶ ὅτι γλυκύτερα ὑπὲρ μέλι καὶ κηρίον ὁμολογοῦμεν αὐτὰ οἱ σοφισθέντες ἀπ' αὐτῶν, ἐκ τοῦ καὶ μέχρι θανάτου ἀνεξαρτήτους ἡμᾶς γίνεσθαι τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ, φαίνεται. Οτι δὲ καὶ αἰτοῦμεν αὐτὸν οἱ πιστεύοντες εἰς αὐτὸν, ἵνα ἀπὸ τῶν ἀλλοτρίων, τουτέστιν ἀπὸ τῶν πονηρῶν καὶ πλάνων πνευμάτων συντηρήσῃ ἡμᾶς, [ὡς] ἀπὸ προσ- ώπου ἑνὸς τῶν εἰς αὐτὸν πιστευόντων σχηματο ποιήσας ὁ λόγος τῆς προφητείας λέγει, πᾶσι φανε ρόν ἐστιν. ᾿Απὸ γὰρ τῶν δαιμονίων, ἅ ἐστιν ἀλλό τρια τῆς θεοσεβείας τοῦ Θεοῦ, οἷς πάλαι προσεκ νοῦμεν, τὸν Θεὸν ἀεὶ διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ συντηρη θῆναι παρακαλοῦμεν (27), ἵνα μετὰ τὸ ἐπιστρέψαι πρὸς Θεὸν δι᾿ αὐτοῦ ἄμωμοι ὦμεν. Βοηθὸν γὰρ Β ἐκεῖνον καὶ λυτρωτὴν καλοῦμεν· οὗ καὶ τὴν τοῦ ὀνόματος ἰσχὺν καὶ τὰ δαιμόνια τρέμει, και σήμε ρον ἐξορκιζόμενα κατὰ τοῦ ὀνόματος Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ σταυρωθέντος ἐπὶ Ποντίου Πιλάτου, τοῦ γενο- μένου ἐπιτρόπου τῆς Ἰουδαίας, ὑποτάσσεται· ὡς καὶ ἐκ τούτου πᾶσι φανερὸν εἶναι ὅτι ὁ Πατὴρ αύ- τοῦ τοσαύτην ἔδωκεν αὐτῷ δύναμιν, ὥστε καὶ τὰ δαιμόνια ὑποτάσσεσθαι τῷ ὀνόματι αὐτοῦ, καὶ τῇ τοῦ γενομένου πάθους αὐτοῦ οἰκονομία. δύναμις δείκνυται παρακολουθήσασα καὶ παρακολού θοῦσα, πόση ἡ ἐν τῇ ἐνδόξῳ γινομένη αὐτοῦ παρου σέρ; Ὡς υἱὸς γὰρ ἀνθρώπου ἐπάνω νεφελῶν ἐλεύ σεται, ὡς Δανιὴλ ἐμήνυσεν, ἀγγέλων σὺν αὐτῷ ἀφικνουμένων. Εἰσὶ δὲ οἱ λόγο: οὗτοι· • Εθεώρουν ἕως ὅτου θρόνοι ἐτέθησαν· καὶ ὁ Παλαιὸς ἡμερῶν ἐκάθητο, ἔχων περιβολὴν ὡσεὶ χιόνα λευκὴν, καὶ τὸ τρίχωμα τῆς κεφαλῆς αὐτοῦ ὡσεὶ ἔριον καθαρόν. Ὁ θρόνος αὐτοῦ ὡσεὶ φλόξ πυρὸς, οἱ τροχοὶ αὐτοῦ πῦρ φλέγον. Ποταμὸς πυρὸς εἶλκεν ἐκπορευόμενος ἐκ προσώπου αὐτοῦ. Χίλιαι χιλιάδες ἐλειτούργουν αὐ τῷ, καὶ μύρια, μυριάδες παρειστήκεισαν αὐτῷ. Βί Όλοι ἀνεῴχθησαν, καὶ κριτήριον εκάθισεν. Ἐθεώ ρουν τότε τὴν φωνὴν τῶν μεγάλων λόγων, ὧν τὸ κέρας λαλεῖ· καὶ ἀπετυμπανίσθη τὸ θηρίον, καὶ ἀπώλετο τὸ σῶμα αὐτοῦ, καὶ ἐδόθη εἰς καῦσιν που ρός. Καὶ τὰ λοιπὰ θηρία μετεστάθη τῆς ἀρχῆς αὐτ τῶν, καὶ χρόνος ζωῆς τοῖς θηρίοις ἐδόθη έως και ροῦ καὶ χρόνου. Εθεώρουν ἐν δράματι τῆς νυκτὸς,. ὡς ἀπὸ προσώπου. Όττο. . S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS æternam esse illam prophetiam, quæ post Moysis mortem prodiit. Atque id quidem per psalmum dictum fuit, o viri. Hæc autem (judicia Domini ) nobis, quibus sapientiam præstiterunt, dulciora super mel et favum videri ex eo perspicitur, quod ne morte quidem proposita adducamur, ut nomen ejus abnegemus. Illud etiam manifestum omnibus est nos, qui in eum credimus, ab eo petere, ul ‹ ab alienis, id est a nefariis et fallacibus spiri- tibus nos custodiat, quemadmodum prophetiæ sermo ex persona unius eorum, qui in illum cre- dunt, figurate declarat. Nam ut a dæmoniis servemur, quæ a Dei cultu aliena sunt, quæque olim adorabamus, Deum semper per Jesum Chri- stum obsecramus, ut postquam per eum ad Deum conversi fuimus, intaminati simus. Adjutorem enim et redemptorem eum vocamus ; cujus quidem vel nominis potentiam dæmonia ipsa perhor- rescunt; ac hodie per nomen Jesu Christi, qui sub Pontio Pilato Judææ præside crucifixus fuit, adjurata subjiciuntur. Ex quo omnibus patet tan- tam ei datam a Patre potestatem, ut nomini ejus et passionis dispensationi etiam dæmonia sub- jiciantur. in secundo adventu. Quod si potentiam, quæ ejus passionis dispensationem consecuta est et conse- quitur, tantam esse demonstratur; quanta tandem ea futura est in glorioso ejus adventu? Veniet enim tanquam Filius hominis ex allis nubibus, ut Daniel C declaravit, angelis cum eo advenientibus. Sunt au- tem hæc verba Danielis: Aspiciebam donec throxi positi sunt, et Antiquus dierum sedit, habens operi mentum veluti candidam nivem, et casaries capitis ejus, quasi lana munda, thronus ejus quasi flamma ignis, rolæ ejus ignis urens. Fluvius ignis volveba- tur, profluens a facie ejus. Mille millia deservie- bant ei, et dena millia denum millium assistebant ei. Libri aperti sunt, et judicium sedit. Aspiciebam super vocem sermonum grandium, quos coruu lo- quebatur, et distenta est bestia, et interiit corpus ejus, et data est in combustionem ignis. Et a re- liquis etiam bestiis translatus est principatus ea- rum, et tempus vitæ bestiis concessum usque ad gare potuit Justinus æternam legem sub Moyse prodiisse, cum ipse fateatur infra n. 45, in hac lege non ea solum præscribi, quæ ad duritiam cordis instituta sunt, sed ea etiam, quæ natura præclara et pia et justa sunt ? › Cum Justinus legem Moysis, sive Decalogi præcepta traderet, sive alia præscriberet ad duritiam cordis, aut ad rerum fu- turarum præsignificationem, litteram occidentem esse existimabat, utpote scriptam in tabulis lapi- deis, non in cordibus per Spiritum sanctum, qui charitatem diffundit. Hoc ipso in loco Judæorum et Christianorum discrimen inde repetit, quod Christiani judicia Domini dulciora super mel et favum existiment, ac ne, morte quidem proposita, nomen Dei abnegent, non illi quidem propriis vi- ribus, « sed per Christum ad Deum conversi, eum- que adjutorem et redemptorem vocantes, cujus vel D nominis potentiam dæmonia perhorrescunt, ac per nomen Jesu Christi adjurata subjiciuntur. › Miri- fice cum Justino consentit Augustinus, qui in lib. De spiritu et litera pluribus demonstrat : « Legem, ex qua Apostolus neminem dicit justificari, non tantum in illis sacramentis, quæ habuerunt pro- missivas figuras, verum etiam in illis operibus in- telligi, que quisquis fecerit, juste vivil, ubi est et illud, non concupisces, . n. 23. brevitatis causa prætermissus sive a Justino, sive a librariis psalmus : Cœli enarrant. Nonnulla enim ex hoc psalmo explicat Justinus, quasi ipsum antea recitasset, ut quisque legendo animadvertere po- terit. Mox leg. Constil. apost., vuli, c. 11. 31. Si tanta nunc Christi potentia, quanto magis 31. Εἰ δὲ τῇ τοῦ πάθους αὐτοῦ οἰκονομία τοσαύτη (26) Καὶ διὰ τοῦ ψαλμοῦ. Videtur hoc loco (27) Occurrit formula precum huiusmodi in

νιον βασιλείαν ἀναγκάζουσιν. Οὗτος δὲ ὁ ὑμέτερος λεγόμενος Χριστός, ἄτιμος καὶ ἄδοξος γέγονεν, ὡς καὶ τῇ ἐσχάτῃ κατάρᾳ τῇ ἐν τῷ νόμῳ τοῦ Θεοῦ πε ριπεσεῖν· ἐσταυρώθη γάρ. Α ρῶν, ὡς Υἱὸν ἀνθρώπου, παραλαμβάνοντα τὴν αἰών Κἀγὼ πρὸς αὐτόν· Εἰ μὲν, ὦ ἄνδρες, μὴ ἀπὸ τῶν Γραφῶν ὧν προανιστόρησα, τὸ εἶδος αὐτοῦ ἄδοξον, καὶ τὸ γένος αὐτοῦ ἀδιήγητον, καὶ ἀντὶ τοῦ θανάτου αὐτοῦ τοὺς πλουσίους θανατωθήσεσθαι, καὶ τῷ μώ λωπι αὐτοῦ ἡμεῖς ἰάθημεν (31), καὶ ὡς πρόβατον ἀχθήσεσθαι ἐλέγετο, καὶ δύο παρουσίας αὐτοῦ γενή- σεσθαι ἐξηγησάμην, μίαν μὲν ἐν ᾗ ἐξεκεντήθη ὑφ᾽ ὑμῶν, δευτέραν δὲ ὅτε ἐπιγνώσεσθε εἰς ὃν ἐξεκεντή σατε, καὶ κόψονται αἱ φυλαὶ ὑμῶν, φυλὴ πρὸς φυ λὴν, αἱ γυναῖκες κατ' ἰδίαν, καὶ οἱ ἄνδρες κατ' ἰδίαν, ἀσαφῆ καὶ ἄπορα ἐδόκουν λέγειν. Νῦν δὲ διὰ πάντων τῶν λόγων ἀπὸ τῶν παρ' ὑμῖν ἁγίων καὶ προφητικῶν Γραφῶν τὰς πάσας ἀποδείξεις ποιοῦμαι, ἐλπίζων τινὰ ἐξ ὑμῶν δύνασθαι εὑρεθῆναι ἐκ τοῦ κατὰ χάριν τὴν ἀπὸ τοῦ Κυρίου Σαβαώθ περιλειφθέντος (52) εἰς τὴν αἰώνιον σωτηρίαν. Ἵνα οὖν καὶ σαφέστερον ὑμῖν τὸ ζητούμενον νῦν γένηται, ἐρῶ ὑμῖν καὶ ἄλλους λό γους τοὺς εἰρημένους διὰ Δαβὶδ τοῦ μακαρίου· ἐξ ὧν καὶ Κύριον τὸν Χριστὸν ὑπὸ τοῦ ἁγίου προφητικού Πνεύματος λεγόμενον νοήσετε, καὶ τὸν Κύριον πάνω των Πατέρα ἀνάγοντα αὐτὸν ἀπὸ τῆς γῆς, καὶ καθέ ζοντα αὐτὸν ἐν δεξιᾷ αὐτοῦ, ἕως ἂν θῇ τοὺς ἐχθρούς ὑποπόδιον τῶν ποδῶν αὐτοῦ· ὅπερ γίνεται ἐξότου εἰς τὸν οὐρανὸν ἀνελήφθη μετὰ τὸ ἐκ νεκρῶν ἀναστῆναι ὁ ἡμέτερος Κύριος Ἰησοῦς Χριστός, τῶν χρόνων συμ πληρουμένων, καὶ τοῦ βλάσφημα καὶ τολμηρὰ εἰς τὴν Ύψιστον μέλλοντος λαλεῖν ἤδη ἐπὶ θύραις ὄντος (55), καιρὸν καὶ καιροὺς καὶ ἥμισυ καιροῦ διακαθέξειν Δανιὴλ μηνύει. Καὶ ὑμεῖς ἀγνοοῦντες πόσον χρό νον (34) διακατέχειν μέλλει, ἄλλο ἡγεῖσθε. Τὸν γὰρ καιρὸν ἑκατὸν ἔτη ἐξηγεῖσθε λέγεσθαι. Εἰ δὲ ταῦτό ἐστιν, εἰς τὸ ἐλάχιστον τὸν τῆς ἀνομίας ἄνθρωπον τριακόσια πεντήκοντα ἔτη βασιλεῦσαι δεῖ, ἵνα τὸ εἰρημένον ὑπὸ τοῦ ἁγίου Δανιήλ, καὶ καιρῶν (35), δύο μόνους καιροὺς λέγεσθαι ἀριθμήσωμεν. Καὶ ταῦτα δὲ πάντα ἃ ἔλεγον, ἐν παρεκβάσεσι λέγω πρὸς ὑμᾶς, ἵνα ἤδη ποτὲ πεισθέντες τῷ εἰρημένῳ καθ' ὑμῶν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, ὅτι υἱοὶ ἀσύνετοί έστε, καὶ τό· « Διὰ τοῦτο ἰαθῆναι. τος. ει 64. ἰδοὺ προσθήσω τοῦ μεταθεῖναι τὸν λαὸν τοῦτον, καὶ μεταθήσω αὐτοὺς, καὶ ἀφελῶ τὴν σοφίαν τῶν σοφῶν, καὶ τὴν σύνεσιν τῶν συνετῶν αὐτῶν κρύψω, ο παύ- σησθε καὶ ἑαυτοὺς καὶ τοὺς ὑμῶν ἀκούοντας πλανῶν τες, καὶ παρ᾿ ἡμῶν μανθάνοντες (36) τῶν σοφισθέν πεισθέντες. μανθάνητε μανθάνετε, οι καὶ τῷ, S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS el alia ejusmodi Scripturae, gloriosum cogunt et magnum exspectare eum, qui regnum æternum ab Antiquo dierum, tanquam Filius hominis, accipit. Vester autem ille Christus, quem ita vocatis, in- honoratus et inglorius fuit, ita ut etiam in extre- mam illam, quæ in lege Dei sancitur, exsecrationem incurreret. Est enim in crucem actus. B Tum ego ad illum : Si Scripturæ, quas jam reci tavi, non ejus speciem ingloriam fore et genus inenarrabile dicerent, ac pro morte ejus divites morte affectum iri, nosque ejus livore sanatum, ac ipsum tanquam ovem abductum iri; si non expo- suissem duplicem illius adventum, alterum in quo punctus est a vobis, alterum in quo agnoscetis in quem pupugistis, et plangent tribus vestræ, tribus ad tribum, mulieres seorsum, et viri seorsuın; obscura et incerta dicere viderer. Nunc vero in omni sermone ex sanctis apud vos et propheticis Scripturis omnem demonstrandi rationem instituo, sperans vestrum aliquem ex eo reperiri posse se- mine, quod per gratiam Domini Sabaoth reliquum ad salutem æternam factum est. Itaque ut et clarius vobis id quod quærimus, fiat, afferam alia etiam verba a beato illo viro Davide pronuntiata, ex qui- bus Christum intelligetis a sancto prophetico Spi- ritu Dominum etiam vocari, et a Patre omnium Domino e terris revocari, et ad ipsius dextram collocari, donec Pater ponat inimicos scabellum pedum ejus. Quod quidem jam inde fit ex quo in caelum ascendit redivivus ex mortuis Dominus no- c ster Jesus Christus, currentibus ad finem tempori bus, jamque eo pro foribus astante, qui impia et nefanda in Altissimum locuturus est; quem quidem tempus et tempora et dimidium temporis domina- turum Daniel declarat. Vos autem ignari quam sit permansurus diu, aliud existimatis. c Tempus enim centum annos interpretamini. Quod quidem si ita est, hominem iniquitatis trecentos ad minimum et quinquaginta annos regnare oportet, ut id quod a sancto Daniele dictum est, et tempora, o pro duo- bus tantum temporibus numeremus. Hæc autem omnia digrediens a proposito vobis dixi, ut tandem aliquando fidem habentes iis, quæ in vos a Deo dicuntur ", nempe vos esse filios insipientes, item his verbis : « Propterea apponam ut transfe- D ram populum hunc, et transferam eos; et auferam sapientiam sapientum et intelligentiam intelligen- tium ipsorum occultabo 98;> desinatis et vos ipsos et eos qui vos audiunt, in errorem inducere, et a nobis, quibus Christi gratia sapientiam præstitit, edi- * Jer. 1V, 22. Isa. XXIX, 14. net S. Justinus, nec necesse est legere Vid. n. duin ov adinonuit Sylburgius. putum per triennium et sex menses explicat Irenæus, in quibus veniens (Antichristus) regnabit super ter- ram. Iren. adv. hæres., v, 25, § 3, p. ed. Mas- Suet. JEBB. perius verbum Quare nil necesse est legere aut Sylburgio et aliis placuit. Paulo ante legit Thirlbius (31) Καλ... ιάθημεν. Ipsa Scripturæ verba reti- (32) Ἐκ τοῦ... περιλειφθέντος. Supple σπέρμα- (33) Ἐπὶ θύραις ὄντος. Post has voces adden- (34) Πόσον χρόνον, κ. τ. λ. Hunc Danielis com- (55) Καὶ καιρῶν. Clarom. καὶ καιρόν. (36) Μανθάνοντες. Haec referri possunt ad su-

νιον βασιλείαν ἀναγκάζουσιν. Οὗτος δὲ ὁ ὑμέτερος λεγόμενος Χριστός, ἄτιμος καὶ ἄδοξος γέγονεν, ὡς καὶ τῇ ἐσχάτῃ κατάρᾳ τῇ ἐν τῷ νόμῳ τοῦ Θεοῦ πε ριπεσεῖν· ἐσταυρώθη γάρ. Α ρῶν, ὡς Υἱὸν ἀνθρώπου, παραλαμβάνοντα τὴν αἰών Κἀγὼ πρὸς αὐτόν· Εἰ μὲν, ὦ ἄνδρες, μὴ ἀπὸ τῶν Γραφῶν ὧν προανιστόρησα, τὸ εἶδος αὐτοῦ ἄδοξον, καὶ τὸ γένος αὐτοῦ ἀδιήγητον, καὶ ἀντὶ τοῦ θανάτου αὐτοῦ τοὺς πλουσίους θανατωθήσεσθαι, καὶ τῷ μώ λωπι αὐτοῦ ἡμεῖς ἰάθημεν (31), καὶ ὡς πρόβατον ἀχθήσεσθαι ἐλέγετο, καὶ δύο παρουσίας αὐτοῦ γενή- σεσθαι ἐξηγησάμην, μίαν μὲν ἐν ᾗ ἐξεκεντήθη ὑφ᾽ ὑμῶν, δευτέραν δὲ ὅτε ἐπιγνώσεσθε εἰς ὃν ἐξεκεντή σατε, καὶ κόψονται αἱ φυλαὶ ὑμῶν, φυλὴ πρὸς φυ λὴν, αἱ γυναῖκες κατ' ἰδίαν, καὶ οἱ ἄνδρες κατ' ἰδίαν, ἀσαφῆ καὶ ἄπορα ἐδόκουν λέγειν. Νῦν δὲ διὰ πάντων τῶν λόγων ἀπὸ τῶν παρ' ὑμῖν ἁγίων καὶ προφητικῶν Γραφῶν τὰς πάσας ἀποδείξεις ποιοῦμαι, ἐλπίζων τινὰ ἐξ ὑμῶν δύνασθαι εὑρεθῆναι ἐκ τοῦ κατὰ χάριν τὴν ἀπὸ τοῦ Κυρίου Σαβαώθ περιλειφθέντος (52) εἰς τὴν αἰώνιον σωτηρίαν. Ἵνα οὖν καὶ σαφέστερον ὑμῖν τὸ ζητούμενον νῦν γένηται, ἐρῶ ὑμῖν καὶ ἄλλους λό γους τοὺς εἰρημένους διὰ Δαβὶδ τοῦ μακαρίου· ἐξ ὧν καὶ Κύριον τὸν Χριστὸν ὑπὸ τοῦ ἁγίου προφητικού Πνεύματος λεγόμενον νοήσετε, καὶ τὸν Κύριον πάνω των Πατέρα ἀνάγοντα αὐτὸν ἀπὸ τῆς γῆς, καὶ καθέ ζοντα αὐτὸν ἐν δεξιᾷ αὐτοῦ, ἕως ἂν θῇ τοὺς ἐχθρούς ὑποπόδιον τῶν ποδῶν αὐτοῦ· ὅπερ γίνεται ἐξότου εἰς τὸν οὐρανὸν ἀνελήφθη μετὰ τὸ ἐκ νεκρῶν ἀναστῆναι ὁ ἡμέτερος Κύριος Ἰησοῦς Χριστός, τῶν χρόνων συμ πληρουμένων, καὶ τοῦ βλάσφημα καὶ τολμηρὰ εἰς τὴν Ύψιστον μέλλοντος λαλεῖν ἤδη ἐπὶ θύραις ὄντος (55), καιρὸν καὶ καιροὺς καὶ ἥμισυ καιροῦ διακαθέξειν Δανιὴλ μηνύει. Καὶ ὑμεῖς ἀγνοοῦντες πόσον χρό νον (34) διακατέχειν μέλλει, ἄλλο ἡγεῖσθε. Τὸν γὰρ καιρὸν ἑκατὸν ἔτη ἐξηγεῖσθε λέγεσθαι. Εἰ δὲ ταῦτό ἐστιν, εἰς τὸ ἐλάχιστον τὸν τῆς ἀνομίας ἄνθρωπον τριακόσια πεντήκοντα ἔτη βασιλεῦσαι δεῖ, ἵνα τὸ εἰρημένον ὑπὸ τοῦ ἁγίου Δανιήλ, καὶ καιρῶν (35), δύο μόνους καιροὺς λέγεσθαι ἀριθμήσωμεν. Καὶ ταῦτα δὲ πάντα ἃ ἔλεγον, ἐν παρεκβάσεσι λέγω πρὸς ὑμᾶς, ἵνα ἤδη ποτὲ πεισθέντες τῷ εἰρημένῳ καθ' ὑμῶν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, ὅτι υἱοὶ ἀσύνετοί έστε, καὶ τό· « Διὰ τοῦτο ἰαθῆναι. τος. ει 64. ἰδοὺ προσθήσω τοῦ μεταθεῖναι τὸν λαὸν τοῦτον, καὶ μεταθήσω αὐτοὺς, καὶ ἀφελῶ τὴν σοφίαν τῶν σοφῶν, καὶ τὴν σύνεσιν τῶν συνετῶν αὐτῶν κρύψω, ο παύ- σησθε καὶ ἑαυτοὺς καὶ τοὺς ὑμῶν ἀκούοντας πλανῶν τες, καὶ παρ᾿ ἡμῶν μανθάνοντες (36) τῶν σοφισθέν πεισθέντες. μανθάνητε μανθάνετε, οι καὶ τῷ, S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS el alia ejusmodi Scripturae, gloriosum cogunt et magnum exspectare eum, qui regnum æternum ab Antiquo dierum, tanquam Filius hominis, accipit. Vester autem ille Christus, quem ita vocatis, in- honoratus et inglorius fuit, ita ut etiam in extre- mam illam, quæ in lege Dei sancitur, exsecrationem incurreret. Est enim in crucem actus. B Tum ego ad illum : Si Scripturæ, quas jam reci tavi, non ejus speciem ingloriam fore et genus inenarrabile dicerent, ac pro morte ejus divites morte affectum iri, nosque ejus livore sanatum, ac ipsum tanquam ovem abductum iri; si non expo- suissem duplicem illius adventum, alterum in quo punctus est a vobis, alterum in quo agnoscetis in quem pupugistis, et plangent tribus vestræ, tribus ad tribum, mulieres seorsum, et viri seorsuın; obscura et incerta dicere viderer. Nunc vero in omni sermone ex sanctis apud vos et propheticis Scripturis omnem demonstrandi rationem instituo, sperans vestrum aliquem ex eo reperiri posse se- mine, quod per gratiam Domini Sabaoth reliquum ad salutem æternam factum est. Itaque ut et clarius vobis id quod quærimus, fiat, afferam alia etiam verba a beato illo viro Davide pronuntiata, ex qui- bus Christum intelligetis a sancto prophetico Spi- ritu Dominum etiam vocari, et a Patre omnium Domino e terris revocari, et ad ipsius dextram collocari, donec Pater ponat inimicos scabellum pedum ejus. Quod quidem jam inde fit ex quo in caelum ascendit redivivus ex mortuis Dominus no- c ster Jesus Christus, currentibus ad finem tempori bus, jamque eo pro foribus astante, qui impia et nefanda in Altissimum locuturus est; quem quidem tempus et tempora et dimidium temporis domina- turum Daniel declarat. Vos autem ignari quam sit permansurus diu, aliud existimatis. c Tempus enim centum annos interpretamini. Quod quidem si ita est, hominem iniquitatis trecentos ad minimum et quinquaginta annos regnare oportet, ut id quod a sancto Daniele dictum est, et tempora, o pro duo- bus tantum temporibus numeremus. Hæc autem omnia digrediens a proposito vobis dixi, ut tandem aliquando fidem habentes iis, quæ in vos a Deo dicuntur ", nempe vos esse filios insipientes, item his verbis : « Propterea apponam ut transfe- D ram populum hunc, et transferam eos; et auferam sapientiam sapientum et intelligentiam intelligen- tium ipsorum occultabo 98;> desinatis et vos ipsos et eos qui vos audiunt, in errorem inducere, et a nobis, quibus Christi gratia sapientiam præstitit, edi- * Jer. 1V, 22. Isa. XXIX, 14. net S. Justinus, nec necesse est legere Vid. n. duin ov adinonuit Sylburgius. putum per triennium et sex menses explicat Irenæus, in quibus veniens (Antichristus) regnabit super ter- ram. Iren. adv. hæres., v, 25, § 3, p. ed. Mas- Suet. JEBB. perius verbum Quare nil necesse est legere aut Sylburgio et aliis placuit. Paulo ante legit Thirlbius (31) Καλ... ιάθημεν. Ipsa Scripturæ verba reti- (32) Ἐκ τοῦ... περιλειφθέντος. Supple σπέρμα- (33) Ἐπὶ θύραις ὄντος. Post has voces adden- (34) Πόσον χρόνον, κ. τ. λ. Hunc Danielis com- (55) Καὶ καιρῶν. Clarom. καὶ καιρόν. (36) Μανθάνοντες. Haec referri possunt ad su-

ἁγίου Πνεύματος εἰρημένου ἀναμνήσομαι, δν εἰς Σολο μῶνα, τὸν γενόμενον καὶ αὐτὸν βασιλέα ὑμῶν, εἰρῆσθαι λέγετε· εἰς δὲ τὸν Χριστὸν ἡμῶν καὶ αὐτὸς εἴρηται. Ὑμεῖς δὲ ἀπὸ τῶν ὁμωνύμων λέξεων ἑαυτοὺς ἐξα πατᾶτε· ὅπου γὰρ ὁ νόμος τοῦ Κυρίου ἄμωμος ο εἴρηται, οὐχὶ τὸν μετ᾿ ἐκεῖνον μέλλοντα, ἀλλὰ τὸν διὰ Μωϋσέως ἐξηγεῖσθε, τοῦ Θεοῦ βοῶντος, καινὸν νόμον καὶ καινὴν διαθήκην διαθήσεσθαι. Καὶ ὅπου λέλεκται, « Ο Θεὸς, τὸ κρῖμά σου τῷ βασιλεῖ δός, ο ἐπειδὴ βασιλεὺς Σολομών γέγονεν, εἰς αὐτὸν τὸν ψαλ μὸν εἰρῆσθαί φατε, τῶν λόγων τοῦ ψαλμοῦ διαῤῥή δην κηρυσσόντων εἰς τὸν αἰώνιον βασιλέα, τουτέστιν εἰς τὸν Χριστὸν, εἰρῆσθαι. Ὁ γὰρ Χριστὸς βασιλεύς, καὶ ἱερεὺς, καὶ Θεὸς, καὶ Κύριος, καὶ ἄγγελος, καὶ Α οὐδὲν συνήκατε,καὶ ἄλλου ψαλμοῦ τῷ Δαβὶδ (41) ὑπὸ τοῦ ἄνθρωπος, καὶ ἀρχιστράτηγος, καὶ λίθος, καὶ παι- Εt τοῦ διὰ Δαβὶδ ὑπὸ τοῦ. ψαλμὸς τῷ Δαυίδ, η δίον γεννώμενον, καὶ παθητὸς γενόμενος πρῶτον, εἶτα εἰς οὐρανὸν ἀνερχόμενος, καὶ πάλιν παραγινόμενος μετὰ δόξης, καὶ αἰώνιον τὴν βασιλείαν ἔχων κεκή ρυκται, ὡς ἀπὸ πασῶν τῶν Γραφῶν ἀποδείκνυμι. Ἵνα δὲ καὶ εἶπον νοήσητε, τοὺς τοῦ ψαλμοῦ λόγους λέγω· εἰσὶ δ᾽ οὗτοι · Ὁ Θεὸς, τὸ κρῖμά σου τῷ Βα- σιλεῖ δὸς, καὶ τὴν δικαιοσύνην σοῦ τῷ υἱῷ τοῦ Βασι λέως, κρίνειν τὸν λαόν σου ἐν δικαιοσύνῃ καὶ τοὺς πτωχούς σου ἐν κρίσει. Αναλαβέτω τὰ ὄρη εἰρήνην τῷ λαῷ, καὶ οἱ βουνοὶ δικαιοσύνην· κρινεῖ τοὺς πτω χοὺς τοῦ λαοῦ, καὶ σώσει τοὺς υἱοὺς τῶν πενήτων, καὶ ταπεινώσει συκοφάντην, καὶ συμπαραμενεῖ τῷ ἡλίῳ καὶ πρὸ τῆς σελήνης εἰς γενεάς γενεῶν. Κατα- βήσεται ὡς ὑετὸς ἐπὶ πόκον, καὶ ὡσεὶ σταγὼν ἡ στά ζουσα ἐπὶ τὴν γῆν. Ανατελεῖ ἐν ταῖς ἡμέραις αὐτοῦ δικαιοσύνη καὶ πλῆθος εἰρήνης, ἕως οὗ ἀνταναιρεθῇ ἡ σελήνη. Καὶ κατακυριεύσει ἀπὸ θαλάσσης ἕως θα λάσσης, καὶ ἀπὸ ποταμῶν ἕως περάτων τῆς οἰκου μένης. Ενώπιον αὐτοῦ προπεσοῦνται Αιθίοπες, καὶ οἱ ἐχθροὶ αὐτοῦ χοῦν λείξουσι. Βασιλεῖς Θαρσεῖς καὶ νῆσοι δῶρα προσάξουσι· βασιλεῖς Αράβων καὶ Σαββα δῶρα προσάξουσι, καὶ προσκυνήσουσιν αὐτῷ πάντες οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς, καὶ πάντα τὰ ἔθνη δουλεύσουσιν αὐτῷ· ὅτι ἐῤῥύσατο πτωχὸν ἐκ δυνάστου, καὶ πένητα ᾧ οὐχ ὑπῆρχε βοηθός. Φείσεται πτωχοῦ καὶ πένητος, καὶ ψυχὰς πενήτων σώσει· ἐκ τόκου καὶ ἐξ ἀδικίας λυτρώσεται τὰς ψυχὰς αὐτῶν· καὶ ἔντιμον τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἐνώπιον αὐτῶν. Καὶ ζήσεται, καὶ δοθήσεται αὐτῷ ἐκ τοῦ χρυσίου τῆς ᾿Αραβίας, καὶ προσεύξον ται διαπαντὸς περὶ αὐτοῦ· ὅλην τὴν ἡμέραν εὐλο γήσουσιν αὐτόν. Καὶ ἔσται στήριγμα ἐν τῇ γῇ, ἐπ' ἄκρων τῶν ὀρέων ὑπεραρθήσεται· ὑπὲρ τὸν Λίβανον ὁ καρπὸς αὐτοῦ, καὶ ἐξανθήσουσιν ἐκ πόλεως ὡσεὶ χόρτος τῆς γῆς. Ἔσται τὸ ὄνομα αὐτοῦ εὐλογημένον εἰς τοὺς αἰῶνας. Πρὸ τοῦ ἡλίου διαμένει τὸ ὄνομα αὐτοῦ· καὶ ἐνευλογηθήσονται ἐν αὐτῷ πᾶσαι αἱ φυ- λαὶ τῆς γῆς, πάντα τὰ ἔθνη μακαριοῦσιν αὐτόν. Εὐ- λογητός Κύριος ὁ Θεὸς τοῦ Ἰσραὴλ ὁ ποιῶν θαυμά S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS - cujus a vitiis abhorrent Christiani. — Adhuc aulem ut vobis persuadeam nihil vos Scripturarum intelli- gere; alium quoque psalmum Davidi a Spiritu sancto dictatum commemorabo, quem quidem in Salomo- nem,131 qui et ipse rex vester fuit, dictum esse con- tenditis; sed is quoque in Christum nostrum editus est. Vos autem ex æquivocis nominibus fucum vo~ bis ipsi facitis. Ubi enim ‹ lex Donțini immaculata › dicitur, legem intelligitis non illam quæ post Moy- sen futura erat, sed eam quæ per ipsum data est, quamvis Deus clamet se novam legem ac Novum Testamentum instituturum. Et ubi dicitur : • Deus, judicium tuum Regi da'; quia rex fuit Salomon, psalmum in eum dictum esse vultis, quamvis psalmi verba diserte declarent eum editum fuisse in æter- num regem, id est in Christum. Christus enim Rex B et Sacerdos et Deus et Dominus et Angelus et homo et dux exercitus, et lapis et puer natus, ac primo perpessioni obnoxius, deinde in cœlum rediens, et rursus cum gloria veniens, ac regnum habens æter- num prædicatus est; quemadmodum ex omnibus Scripturis demonstre. Ut autem id quod dico intel- ligatis, psalmi verba recitabo, quæ sic se habent : «Deus, judicium tuum Regi da, et justitiam tuam fi- lio Regis; judicare populum tuum in justitia, et pauperes tuos in judicio. Suscipiant montes pacem populo, et colles justitiam. Judicabit pauperes po- puli, et salvos faciet filios pauperum, et humiliabit calumniatorem ; et permanebit cum sole et ante iu- nan in generationes generationum. Descendet sicut pluvia in vellus, et sicut stilla destillans super ter- ram. Orietur in diebus ejus justitia, et abundantia pacis, donec auferatur luna. Et dominabitur a mari usque ad mare, et a fluminibus usque ad terminos orbis terrarum. Coram illo procident Æthiopes, et inimici ejus terram lingent. Reges Tharsis, et in- sufe munera offerent: Reges Arabum et Saba dona adducent. Et adorabunt eum omnes reges terræ, et omnes gentes servient ei; quia liberavit egenum a potente et pauperem cui non erat adjutor. Parcet inopi et pauperi, et animas pauperum salvas faciet. Ex usura et iniquitate redimet animas eorum; et honorabile nomen ejus coram illis. vivel, et da- bitur ei de auro Arabiæ, et orabunt de ipso semper : tota die benedicent ei. Et erit firmamentum in ter- ra : super summos montes extolletur; super Liba- num fructus ejus, et florebunt de civitate, sicut fe- num terræ. Erit nomen ejus benedictum in sæcula : ante solem permanet nomen ejus. Et benedicentur in ipso omnes tribus terra : omnes gentes magni- ficabunt eum. Benedictus Dominus Deus Israel, qui facit mirabilia solus. Et benedictum nomen gloriæ ejus in æternum et in sæculum sæculi: et replebi- tur gloria ejus omnis terra: fiat, fiat. » Et in fine • Psal. xvii, 8. • Psal. Lxxi, 2. Sed mihi videtur Justinus respicere ad psalmi titulum, C quem proinde Davidi dictatum a Spiritu sancto in- telligebat. (41) Τῷ Δαβίδ. Legendum conjicit Cl. Thirlbius

DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDÆO. μεταγνόντες σὺν ἡμῖν, μὴ βλασφημῆτε τὸν διά τε τῶν ἔργων, καὶ τῶν ἀπὸ τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ καὶ νῦν γι νομένων δυνάμεων, καὶ ἀπὸ τῶν τῆς διδαχῆς λόγων, καὶ ἀπὸ τῶν προφητευθεισῶν εἰς αὐτὸν προφητειών, ἄμωμον καὶ ἀνέγκλητον κατὰ πάντα Χριστὸν Ἰησοῦν· ἀλλὰ πιστεύσαντες εἰς αὐτὸν, ἐν τῇ πάλιν γενησο μένη ἐνδόξῳ αὐτοῦ παρουσίᾳ σωθῆτε, καὶ μὴ κατα δικασθῆτε εἰς τὸ πῦρ ὑπ' αὐτοῦ. ἔχοντα ώς λέγεις, καὶ ὅτι παθητὸς Χριστός προεφη- τεύθη μέλλειν εἶναι, καὶ λίθος κέκληται (54), καὶ ἔνω δοξος μετὰ τὴν πρώτην αὐτοῦ παρουσίαν, ἐν ᾗ θητές φαίνεσθαι κεκήρυκτο, ελευσόμενος καὶ κριτὴς πάντων λοιπὸν, καὶ αἰώνιος βασιλεὺς καὶ ἱερεὺς γενησόμενος. Εἰ οὗτος δέ ἐστι περὶ οὗ ταῦτα προεφη τεύθη, ἀπόδειξον. Κἀγώ· Ὡς βούλει, ὦ Τρύφων, ἐλεύσομαι πρὸς ἃς βούλει ταύτας ἀποδείξεις ἐν τῷ ἁρμόζοντι τόπῳ, ἔφην· τὰ νῦν δὲ συγχωρήσεις μοι πρῶτον ἐπιμνη- σθῆναι ὧνπερ βούλομαι προφητειῶν, εἰς ἐπίδειξιν ὅτι καὶ Θεὸς καὶ Κύριος τῶν δυνάμεων ὁ Χριστὸς καὶ Ἰακὼβ καλεῖται ἐν παραβολῇ ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος· καὶ οἱ παρ' ὑμῖν ἐξηγηταί, ὡς Θεός βοά, ἀνόητοί εἰσι, μὴ εἰς τὸν Χριστὸν εἰρῆσθαι λέγοντες, ἀλλ᾽ εἰς Σολομῶνα, ὅτε εἰσέφερε τὴν σκηνὴν τοῦ μαρτυρίου εἰς τὸν ναὸν ἂν ᾠκοδόμησεν. Ἔστι δὲ ψαλ μὲς τοῦ Δαβὶδ οὗτος· « Τοῦ Κυρίου ἡ γῆ καὶ τὸ πλήρωμα αὐτῆς, ἡ οἰκουμένη καὶ πάντες οἱ κατοι- κοῦντες ἐν αὐτῇ. Αὐτὸς ἐπὶ θαλασσῶν ἐθεμελίωσεν αὐτὴν, καὶ ἐπὶ ποταμῶν ἡτοίμασεν αὐτήν. Τίς ἀνα- βήσεται εἰς τὸ ὄρος τοῦ Κυρίου; ἢ τίς στήσεται ἐν τόπῳ ἁγίῳ αὐτοῦ; Αθῶος χερσί, καὶ καθαρὸς τῇ καρδίᾳ· ὃς οὐκ ἔλαβεν ἐπὶ ματαίῳ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ, καὶ οὐκ ὤμοσεν ἐπὶ δόλῳ τῷ πλησίον αὐτοῦ· οὗτος λήψεται εὐλογίαν παρὰ Κυρίου, καὶ ἐλεημοσύνην παρὰ Θεοῦ Σωτῆρος αὐτοῦ. Αὕτη ἡ γενεὰ ζητούντων τὸν Κύριον, ζητούντων τὸ πρόσωπον τοῦ Θεοῦ Ἰα- χώ6 (55). Άρατε πύλας, οἱ ἄρχοντες, ὑμῶν, καὶ ἐπάρο θητε πύλαι αἰώνιοι, καὶ εἰσελεύσεται ἡ Βασιλεὺς τῆς δόξης. Τίς ἐστιν οὗτος ὁ Βασιλεὺς τῆς δόξης; Κύριος κραταιὸς καὶ δυνατὸς ἐν πολέμῳ. Άρατε πύλας, οἱ ἄρχοντες, ὑμῶν, καὶ ἐπάρθητε πύλαι αἰώνιοι, καὶ εἰσ ελεύσεται ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης. Τίς ἐστιν οὗτος ὁ Βασιλεὺς τῆς δόξης ; Κύριος τῶν δυνάμεων, αὐτός ἐστιν ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης, ο Κύριος οὖν τῶν δυνάμεων ὅτι οὐκ ἔστιν ὁ Σολομών, ἀποδέδεικται· ἀλλὰ ὁ ἡμέτερος Χριστὸς ὅτε ἐκ νεκρῶν ἀνέστη καὶ ἀνέβαινεν εἰς τὸν οὐρτών, κελεύονται οἱ ἐν τοῖς οὐρανοῖς ταχθέντες ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἄρχοντες, ἀνοίξαι τὰς πύλας τῶν οὐρα- καθητές προεφητεύθη, Μὴ ἐναντία δρώσαις ὡσανεί, Κατὰ τὴν τοῦ Πατρὸς βουλήν, καὶ Ἰακὼβ καλεῖται ἐν παρα- βολῇ, τὸ πρόσωπόν σου Ἰακώβ. culpatum declarant, Jesum Christum, hlasphemias non evomatis; sed in eum credentes, salutem it secundo ejus adventu, qui gloriosus futurus est consequamini, ac aterno igne ab eo non damne- mini. A de en prænuntiata intaminatum ac in omnibus in- B C Tum Trypho : Sint etiam ista ut dicis; fac Chri- stum lapidem vocatum fuisse; ſac prædictum esse eum passibilem futurum, et post primum ipsius adventum, in quo passibilem venturum oracula præ- nuntiaverant, gloriose rediturum, ac judicem dein- ceps omnium, et æternum regem ac sacerdotem fu- turum. Utrum autem iste sit, de quo hæc prædicta sunt, demonstra. At ego : Ut placet, Trypho, veniam in tempore et loco ad eas, quas petis, demonstrationes; sed munc per te mihi liceat prius commemorare quas volo prophetias; ut Christum demonstrem et Deum et Dominum virtutum et Jacob per similitudinem vocari a Spiritu sancto; vestrosque interpretes, ut Deus clamat, insipientes esse '', qui hæc in Chri- stum dicta non esse contendant, sed in Salomonem, cum tabernaculum testimonii in templum a se ædi- ficatum inferret. Est autein psalmus Davidis iste : ‹ Domini est terra et plenitudo ejus, orbis terra- run, et universi qui habitant in eo. Ipse super ina- ria fundavit eum, et super flumina præparavit eum. Quis ascendet in montem Domini ? aut quis stabit in loco sancto ejus? Innocens manibus et mundo corde ; qui non accepit in vano animam suam, et mon juravit in dolo proximo suo: hic accipiet be- nedictionem a Domino, et misericordiam a Deo Salvatore suo. Ilæc est generatio quærentium Do- minum, quærentium faciem Dei Jacob. Tollite por- tas, principes, vestras, et elevamini, porla æternales, et introibit Rex gloriæ. Quis est iste Rex gloriæ? Dominus fortis et potens in prælio. Tollite portas, principes, vestras, et elevamini, portæ æter- nales: et introibit Rex gloriæ. Quis est iste Rex gloriæ ? Dominus virtutum, ipse est Rex gloriæ 11.9 Dominum ergo virtutum Salomonem non esse de- monstravi “; sed cum Christus noster ex mortuis D resurrexisset, et in coelum ascenderet, jubentur in n. 34. Jer. 1V, medo aximum non despondemus, sed etiam tor- menta ita constanter perferimus, ut pro ipsis etiam persecutoribus preremur. Hanc esse Justini sen- ientiam perspicitur ex Apol. 1, num. 57, et Dialog. mum. 96, et aliis ejusmodi locis. verba, quæ superioribus Justini dictis num. 34, respondent, hunc in locum Cl. Thirlbius irrepsisse patet. Commodius illa quidem ponerentur ante xat idque in interpretando suin PATROL. GR. VI. cœlis ordinati a Deo príncipes aperire portas cœ- lorum, ut intret iste Rex gloriæ, et ascendens se- deat ad dextram Patris, donec ponat inimicos sca- bellum pedum ejus, quemadmodum ex alio psalmo secutus. Sed sæpe in hoc Dialogo accuratissimam verborum constructionem negligit Justinus, ut su- pra pag. 104, in his verbis: et infra n. : et n. initio. nus paulo ante dixit, il videtur suadere, Justinum scripsisse THIRLBIUS. Vide Nobiliumn. Digitized by - Google 56. Κἀκεῖνος ἀπεκρίνατο· Εστω καὶ ταῦτα οὕτως 36. Probat Christum Dominum virtutum vocari.- 22. 11 Psal. xxui per totum. (54) Καὶ λίθος κέκληται. Non video cur hæc (55) Τὸ πρόσωπον τοῦ Θεοῦ Ἰακώβ. Quod Justi-

DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDÆO. μεταγνόντες σὺν ἡμῖν, μὴ βλασφημῆτε τὸν διά τε τῶν ἔργων, καὶ τῶν ἀπὸ τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ καὶ νῦν γι νομένων δυνάμεων, καὶ ἀπὸ τῶν τῆς διδαχῆς λόγων, καὶ ἀπὸ τῶν προφητευθεισῶν εἰς αὐτὸν προφητειών, ἄμωμον καὶ ἀνέγκλητον κατὰ πάντα Χριστὸν Ἰησοῦν· ἀλλὰ πιστεύσαντες εἰς αὐτὸν, ἐν τῇ πάλιν γενησο μένη ἐνδόξῳ αὐτοῦ παρουσίᾳ σωθῆτε, καὶ μὴ κατα δικασθῆτε εἰς τὸ πῦρ ὑπ' αὐτοῦ. ἔχοντα ώς λέγεις, καὶ ὅτι παθητὸς Χριστός προεφη- τεύθη μέλλειν εἶναι, καὶ λίθος κέκληται (54), καὶ ἔνω δοξος μετὰ τὴν πρώτην αὐτοῦ παρουσίαν, ἐν ᾗ θητές φαίνεσθαι κεκήρυκτο, ελευσόμενος καὶ κριτὴς πάντων λοιπὸν, καὶ αἰώνιος βασιλεὺς καὶ ἱερεὺς γενησόμενος. Εἰ οὗτος δέ ἐστι περὶ οὗ ταῦτα προεφη τεύθη, ἀπόδειξον. Κἀγώ· Ὡς βούλει, ὦ Τρύφων, ἐλεύσομαι πρὸς ἃς βούλει ταύτας ἀποδείξεις ἐν τῷ ἁρμόζοντι τόπῳ, ἔφην· τὰ νῦν δὲ συγχωρήσεις μοι πρῶτον ἐπιμνη- σθῆναι ὧνπερ βούλομαι προφητειῶν, εἰς ἐπίδειξιν ὅτι καὶ Θεὸς καὶ Κύριος τῶν δυνάμεων ὁ Χριστὸς καὶ Ἰακὼβ καλεῖται ἐν παραβολῇ ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος· καὶ οἱ παρ' ὑμῖν ἐξηγηταί, ὡς Θεός βοά, ἀνόητοί εἰσι, μὴ εἰς τὸν Χριστὸν εἰρῆσθαι λέγοντες, ἀλλ᾽ εἰς Σολομῶνα, ὅτε εἰσέφερε τὴν σκηνὴν τοῦ μαρτυρίου εἰς τὸν ναὸν ἂν ᾠκοδόμησεν. Ἔστι δὲ ψαλ μὲς τοῦ Δαβὶδ οὗτος· « Τοῦ Κυρίου ἡ γῆ καὶ τὸ πλήρωμα αὐτῆς, ἡ οἰκουμένη καὶ πάντες οἱ κατοι- κοῦντες ἐν αὐτῇ. Αὐτὸς ἐπὶ θαλασσῶν ἐθεμελίωσεν αὐτὴν, καὶ ἐπὶ ποταμῶν ἡτοίμασεν αὐτήν. Τίς ἀνα- βήσεται εἰς τὸ ὄρος τοῦ Κυρίου; ἢ τίς στήσεται ἐν τόπῳ ἁγίῳ αὐτοῦ; Αθῶος χερσί, καὶ καθαρὸς τῇ καρδίᾳ· ὃς οὐκ ἔλαβεν ἐπὶ ματαίῳ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ, καὶ οὐκ ὤμοσεν ἐπὶ δόλῳ τῷ πλησίον αὐτοῦ· οὗτος λήψεται εὐλογίαν παρὰ Κυρίου, καὶ ἐλεημοσύνην παρὰ Θεοῦ Σωτῆρος αὐτοῦ. Αὕτη ἡ γενεὰ ζητούντων τὸν Κύριον, ζητούντων τὸ πρόσωπον τοῦ Θεοῦ Ἰα- χώ6 (55). Άρατε πύλας, οἱ ἄρχοντες, ὑμῶν, καὶ ἐπάρο θητε πύλαι αἰώνιοι, καὶ εἰσελεύσεται ἡ Βασιλεὺς τῆς δόξης. Τίς ἐστιν οὗτος ὁ Βασιλεὺς τῆς δόξης; Κύριος κραταιὸς καὶ δυνατὸς ἐν πολέμῳ. Άρατε πύλας, οἱ ἄρχοντες, ὑμῶν, καὶ ἐπάρθητε πύλαι αἰώνιοι, καὶ εἰσ ελεύσεται ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης. Τίς ἐστιν οὗτος ὁ Βασιλεὺς τῆς δόξης ; Κύριος τῶν δυνάμεων, αὐτός ἐστιν ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης, ο Κύριος οὖν τῶν δυνάμεων ὅτι οὐκ ἔστιν ὁ Σολομών, ἀποδέδεικται· ἀλλὰ ὁ ἡμέτερος Χριστὸς ὅτε ἐκ νεκρῶν ἀνέστη καὶ ἀνέβαινεν εἰς τὸν οὐρτών, κελεύονται οἱ ἐν τοῖς οὐρανοῖς ταχθέντες ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἄρχοντες, ἀνοίξαι τὰς πύλας τῶν οὐρα- καθητές προεφητεύθη, Μὴ ἐναντία δρώσαις ὡσανεί, Κατὰ τὴν τοῦ Πατρὸς βουλήν, καὶ Ἰακὼβ καλεῖται ἐν παρα- βολῇ, τὸ πρόσωπόν σου Ἰακώβ. culpatum declarant, Jesum Christum, hlasphemias non evomatis; sed in eum credentes, salutem it secundo ejus adventu, qui gloriosus futurus est consequamini, ac aterno igne ab eo non damne- mini. A de en prænuntiata intaminatum ac in omnibus in- B C Tum Trypho : Sint etiam ista ut dicis; fac Chri- stum lapidem vocatum fuisse; ſac prædictum esse eum passibilem futurum, et post primum ipsius adventum, in quo passibilem venturum oracula præ- nuntiaverant, gloriose rediturum, ac judicem dein- ceps omnium, et æternum regem ac sacerdotem fu- turum. Utrum autem iste sit, de quo hæc prædicta sunt, demonstra. At ego : Ut placet, Trypho, veniam in tempore et loco ad eas, quas petis, demonstrationes; sed munc per te mihi liceat prius commemorare quas volo prophetias; ut Christum demonstrem et Deum et Dominum virtutum et Jacob per similitudinem vocari a Spiritu sancto; vestrosque interpretes, ut Deus clamat, insipientes esse '', qui hæc in Chri- stum dicta non esse contendant, sed in Salomonem, cum tabernaculum testimonii in templum a se ædi- ficatum inferret. Est autein psalmus Davidis iste : ‹ Domini est terra et plenitudo ejus, orbis terra- run, et universi qui habitant in eo. Ipse super ina- ria fundavit eum, et super flumina præparavit eum. Quis ascendet in montem Domini ? aut quis stabit in loco sancto ejus? Innocens manibus et mundo corde ; qui non accepit in vano animam suam, et mon juravit in dolo proximo suo: hic accipiet be- nedictionem a Domino, et misericordiam a Deo Salvatore suo. Ilæc est generatio quærentium Do- minum, quærentium faciem Dei Jacob. Tollite por- tas, principes, vestras, et elevamini, porla æternales, et introibit Rex gloriæ. Quis est iste Rex gloriæ? Dominus fortis et potens in prælio. Tollite portas, principes, vestras, et elevamini, portæ æter- nales: et introibit Rex gloriæ. Quis est iste Rex gloriæ ? Dominus virtutum, ipse est Rex gloriæ 11.9 Dominum ergo virtutum Salomonem non esse de- monstravi “; sed cum Christus noster ex mortuis D resurrexisset, et in coelum ascenderet, jubentur in n. 34. Jer. 1V, medo aximum non despondemus, sed etiam tor- menta ita constanter perferimus, ut pro ipsis etiam persecutoribus preremur. Hanc esse Justini sen- ientiam perspicitur ex Apol. 1, num. 57, et Dialog. mum. 96, et aliis ejusmodi locis. verba, quæ superioribus Justini dictis num. 34, respondent, hunc in locum Cl. Thirlbius irrepsisse patet. Commodius illa quidem ponerentur ante xat idque in interpretando suin PATROL. GR. VI. cœlis ordinati a Deo príncipes aperire portas cœ- lorum, ut intret iste Rex gloriæ, et ascendens se- deat ad dextram Patris, donec ponat inimicos sca- bellum pedum ejus, quemadmodum ex alio psalmo secutus. Sed sæpe in hoc Dialogo accuratissimam verborum constructionem negligit Justinus, ut su- pra pag. 104, in his verbis: et infra n. : et n. initio. nus paulo ante dixit, il videtur suadere, Justinum scripsisse THIRLBIUS. Vide Nobiliumn. Digitized by - Google 56. Κἀκεῖνος ἀπεκρίνατο· Εστω καὶ ταῦτα οὕτως 36. Probat Christum Dominum virtutum vocari.- 22. 11 Psal. xxui per totum. (54) Καὶ λίθος κέκληται. Non video cur hæc (55) Τὸ πρόσωπον τοῦ Θεοῦ Ἰακώβ. Quod Justi-

και τῶν λόγων. Βλάσφημα γὰρ πολλὰ λέγεις, τὸν σταυρωθέντα τοῦτον ἀξιῶν πείθειν ἡμᾶς γεγενῆσθαι μετὰ Μωϋσέως καὶ Ααρών, καὶ λελαληκέναι αὐτοῖς ἐν στύλω νεφέλης· εἶτα ἄνθρωπον γενόμενον, σταυ- ρωθῆναι, καὶ ἀναβεβηκέναι εἰς τὸν οὐρανὸν, καὶ πά- λιν παραγίνεσθαι (59) ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ προσκυνη τὸν εἶναι. Κἀγὼ ἀπεκρινάμην· οἶδα ὅτι, ὡς ὁ τοῦ Θεοῦ λό γος ἔφη, κέκρυπται ἀφ᾽ ὑμῶν ἡ σοφία ή μεγάλη αὕτη τοῦ ποιητοῦ τῶν ὅλων καὶ παντοκράτορος Θεοῦ. Διὸ συμπαθῶν ὑμῖν προσκάμνειν ἀγωνίζομαι, ὅπως τὰ παράδοξα ἡμῶν ταῦτα νοήσητε· εἰ δὲ μή, ἵνα κἂν αὐτὸς ἀθῶος ὦ ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως. Ἔτι γὰρ καὶ παραδοξοτέρους (60) δοκοῦντας ἄλλους λόγους ἀκού- σε τε· μὴ ταράσσεσθε δὲ, ἀλλὰ μᾶλλον προθυμότεροι γενόμενοι ἀκροαταὶ καὶ ἐξετασταὶ μένετε, καταφρο- νοῦντες τῆς παραδόσεως τῶν ὑμετέρων διδασκάλων· ἐπεὶ οὐ τὰ διὰ τοῦ Θεοῦ (61) ὑπὸ τοῦ προφητικοῦ Πνεύματος ἐλέγχονται νοεῖν δυνάμενοι, ἀλλὰ τὰ ἴδια μᾶλλον διδάσκειν προαιρούμενοι. Ἐν τεσσαρακοστῷ οὖν τετάρτῳ ψαλμῷ ὁμοίως εἴρηται εἰς τὸν Χριστὸν ταῦτα· « Ἐξηρεύξατο ή καρδία μου λόγον ἀγαθόν· λέγω ἐγὼ τὰ ἔργα μου τῷ Βασιλεῖ. Ἡ γλῶσσά μου κάλαμος γραμματέως ὀξυγράφου. Ὡραῖος κάλλει παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων· ἐξεχύθη χάρις ἐν χείλεσί του· διὰ τοῦτο εὐλόγησέ σε ὁ Θεὸς εἰς τὸν αἰῶνα. Περίζωσαι τὴν ῥομφαίαν σου ἐπὶ τὸν μηρόν σου, δυνατέ. Τῇ ὡραιότητί σου καὶ τῷ κάλλει σου καὶ ἔντεινε, καὶ κατευοδοῦ, καὶ βασίλευε, ἕνεκεν ἀληθείας καὶ πραότητος καὶ δικαιοσύνης· καὶ ὁδη- γήσει σε θαυμαστῶς ἡ δεξιά σου. Τὰ βέλη σου ήκου νημένα, δυνατέ, λαοὶ ὑποκάτω σου πεσοῦνται, ἐν καρδίᾳ τῶν ἐχθρῶν τοῦ Βασιλέως. Ο θρόνος σου, ὁ Θεὸς, εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος· ῥάβδος εὐθύτη- τις ἡ ῥάβδος τῆς βασιλείας σου. Ηγάπησας δικαιο- σύνην, καὶ ἐμίσησας ἀνομίαν· διὰ τοῦτο ἔχρισέ σε ὁ Θεός (62) σου ἔλαιον ἀγαλλιάσεως παρὰ τοὺς μετα όχους σου. Σμύρναν καὶ σταχτὴν καὶ κασίαν ἀπὸ τῶν ἱματίων σου, ἀπὸ βάρεων ελεφαντίνων, ἐξ ὧν εὔφρανάν σε. θυγατέρες βασιλέων ἐν τῇ τιμῇ σου. Παρέστη ἡ βασίλισσα ἐκ δεξιῶν σου, ἐν ἱματισμῷ διαχρύσῳ περιβεβλημένη, πεποικιλμένη. Ακουσον, θύγατερ, καὶ ἴδε, καὶ κλῖνον τὸ οὖς σου, καὶ ἐπιλά- που τοῦ λαοῦ σου, καὶ τοῦ οἴκου τοῦ πατρός σου· τὰ διατάγ μετα τοῦ Θεοῦ, νεὶ τὰ τοῦ Θεοῦ διὰ τοῦ προφητι κοῦ Πνεύματος. ὑπὸ τοῦ προφητικοῦ Πνεύματος ελέγχονται, τὰ διὰ τοῦ Θεοῦ. διδασκό μενα ὅπου γὰρ ὁ νόμος... οὐχὶ τὸν μετ' ἐκεῖνον μέλλοντα, ἀλλὰ τὸν διὰ Μωϋσέως ἐξηγεῖσθε. Εt Τον διὰ τῶν προφητῶν νόμον. Εt Ὁ λόγος τῆς προφητείας της διὰ Δαβίδ. DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDÆO. A stris morem gerentes, qui vestrum cuiquam venire B D Ibid. Psal. XLIV, per 1* [sa. xxıx, 14. cam Sylburgio reponere; cum familiares sint Ju- stino temporum immutationes, ac præterea præ- sens pro futuro sæpe usurpetur in ejusmodi locis apud accuratissimos scriptores. detur, quæ de Verbi generatione ex substantia Pa- tris in secunda parte Dialogi edisseret, vel quæ de vocatione gentium et reprobatione Judæorum in tentia parte. vertit Cl. Thirlbius, ut hunc locum, qui minime corruptus est, sanet. Legendum proponit in colloquium lege vetuerunt, ne horum quidem sermonum communionem tecum haberemus. Impie enim multa dicis, crucifixum illum persuadere no- bis postulans cum Moyse et Aarone versatum fuisse, et eos in columna nubis allocutum : deinde hominem factum ac cruci affixum fuisse, et in cœ- lum ascendisse, ac rursus in terram venturum, eumdemque adorandum esse. Tum ego sic respondi: Scio absconditam vobis esse, ut ait divinus sermo, magnam illan creato- ris omnium et omuipotentis Dei sapientiam “. Quare misericordia in vos commotus, contentione omni allaboro, ut hæc nostra, quæ præter opinio nem vestram dicuntur, intelligatis; vel saltem ego crimine vacem in die judicii. Adhuc enim audious, quæ ab opinione vestra magis remota videantur; sed ne turbemini, quin potius alacriores auditores et inquisitores manete, traditionem magistrorum vestrorum contemnentes; eo quippe nomine ar- guuntur a Spiritu sancto, quod intelligere non pos- sint, quæ a Deo docentur, sed sua magis docere studeant 17. In psalmo igitur quadragesimo quarto hæc in Christum similiter dicta sunt 18; ‹ Eructavit cor meum verbum bonum: dico ego opera mea Regi. Lingua mea calamus scribae velociter scriben- tis. Speciosus forma præ filiis hominum; diffusa est gratia in labiis tuis; propterea benedixit te Deus in æternum. Accingere gladio tuo super fe- mur tuum, potentissime. Specie tua, et pulchritu- dine tua et intende, et prospere procede, et regna, propter veritatem et mansuetudinem, et justitiam; et deducet te mirabiliter dextera tua. Sagittæ tuæ acuta, potentissime, populi sub te cadent, in corde inimicorum Regis. Sedes tua, Deus, in sæculum sæ- culi: virga directionis, virga regui tui. Dilexisti justitiam, et odisti iniquitatem ; propterea unxit te Deus, Deus tuus oleo exsultationis præ participi- bus tuis. Myrrha et gutta, et casia, a vestimentis tuis, a domibus eburneis, ex quibus delectaverunt te. Filiæ regum in honore tuo. Astitit regina a dextris tuis, in vestitu deaurato, circumamicta, variegata. Audi, filia, et vide, et inclina aurem tuam: et obliviscere populum tuum et domum pa- tris tui. Et concupiscet Rex decorem tuum; quia ipse est Dominus tuus: et adorabunt eum. Et filia totum. Nec eruditus ille vir, nec alii inter- pretes Justini viderunt illud referri ad verbum quo qui- dem semel animadverso non difficiles erunt hæ vo- ces, Subaudiendum enim aut aliquod simile verbum, quod Justinus le- clori supplendum relinquere solet : Sic enim n. 34: n. 55: n. : Vid. Αpol. I, n. 59. infra n. et 63. (59) Παραγίνεσθαι. Necesse non est hic futurum (60) Καὶ παραδοξοτέρους. Vel ea promittere vi- (61) Οὐ τὰ διὰ τοῦ Θεοῦ. Mullas se in partes (62) Ο Θεός. Legendum ὁ Θεός, ὁ Θεός σου,

και τῶν λόγων. Βλάσφημα γὰρ πολλὰ λέγεις, τὸν σταυρωθέντα τοῦτον ἀξιῶν πείθειν ἡμᾶς γεγενῆσθαι μετὰ Μωϋσέως καὶ Ααρών, καὶ λελαληκέναι αὐτοῖς ἐν στύλω νεφέλης· εἶτα ἄνθρωπον γενόμενον, σταυ- ρωθῆναι, καὶ ἀναβεβηκέναι εἰς τὸν οὐρανὸν, καὶ πά- λιν παραγίνεσθαι (59) ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ προσκυνη τὸν εἶναι. Κἀγὼ ἀπεκρινάμην· οἶδα ὅτι, ὡς ὁ τοῦ Θεοῦ λό γος ἔφη, κέκρυπται ἀφ᾽ ὑμῶν ἡ σοφία ή μεγάλη αὕτη τοῦ ποιητοῦ τῶν ὅλων καὶ παντοκράτορος Θεοῦ. Διὸ συμπαθῶν ὑμῖν προσκάμνειν ἀγωνίζομαι, ὅπως τὰ παράδοξα ἡμῶν ταῦτα νοήσητε· εἰ δὲ μή, ἵνα κἂν αὐτὸς ἀθῶος ὦ ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως. Ἔτι γὰρ καὶ παραδοξοτέρους (60) δοκοῦντας ἄλλους λόγους ἀκού- σε τε· μὴ ταράσσεσθε δὲ, ἀλλὰ μᾶλλον προθυμότεροι γενόμενοι ἀκροαταὶ καὶ ἐξετασταὶ μένετε, καταφρο- νοῦντες τῆς παραδόσεως τῶν ὑμετέρων διδασκάλων· ἐπεὶ οὐ τὰ διὰ τοῦ Θεοῦ (61) ὑπὸ τοῦ προφητικοῦ Πνεύματος ἐλέγχονται νοεῖν δυνάμενοι, ἀλλὰ τὰ ἴδια μᾶλλον διδάσκειν προαιρούμενοι. Ἐν τεσσαρακοστῷ οὖν τετάρτῳ ψαλμῷ ὁμοίως εἴρηται εἰς τὸν Χριστὸν ταῦτα· « Ἐξηρεύξατο ή καρδία μου λόγον ἀγαθόν· λέγω ἐγὼ τὰ ἔργα μου τῷ Βασιλεῖ. Ἡ γλῶσσά μου κάλαμος γραμματέως ὀξυγράφου. Ὡραῖος κάλλει παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων· ἐξεχύθη χάρις ἐν χείλεσί του· διὰ τοῦτο εὐλόγησέ σε ὁ Θεὸς εἰς τὸν αἰῶνα. Περίζωσαι τὴν ῥομφαίαν σου ἐπὶ τὸν μηρόν σου, δυνατέ. Τῇ ὡραιότητί σου καὶ τῷ κάλλει σου καὶ ἔντεινε, καὶ κατευοδοῦ, καὶ βασίλευε, ἕνεκεν ἀληθείας καὶ πραότητος καὶ δικαιοσύνης· καὶ ὁδη- γήσει σε θαυμαστῶς ἡ δεξιά σου. Τὰ βέλη σου ήκου νημένα, δυνατέ, λαοὶ ὑποκάτω σου πεσοῦνται, ἐν καρδίᾳ τῶν ἐχθρῶν τοῦ Βασιλέως. Ο θρόνος σου, ὁ Θεὸς, εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος· ῥάβδος εὐθύτη- τις ἡ ῥάβδος τῆς βασιλείας σου. Ηγάπησας δικαιο- σύνην, καὶ ἐμίσησας ἀνομίαν· διὰ τοῦτο ἔχρισέ σε ὁ Θεός (62) σου ἔλαιον ἀγαλλιάσεως παρὰ τοὺς μετα όχους σου. Σμύρναν καὶ σταχτὴν καὶ κασίαν ἀπὸ τῶν ἱματίων σου, ἀπὸ βάρεων ελεφαντίνων, ἐξ ὧν εὔφρανάν σε. θυγατέρες βασιλέων ἐν τῇ τιμῇ σου. Παρέστη ἡ βασίλισσα ἐκ δεξιῶν σου, ἐν ἱματισμῷ διαχρύσῳ περιβεβλημένη, πεποικιλμένη. Ακουσον, θύγατερ, καὶ ἴδε, καὶ κλῖνον τὸ οὖς σου, καὶ ἐπιλά- που τοῦ λαοῦ σου, καὶ τοῦ οἴκου τοῦ πατρός σου· τὰ διατάγ μετα τοῦ Θεοῦ, νεὶ τὰ τοῦ Θεοῦ διὰ τοῦ προφητι κοῦ Πνεύματος. ὑπὸ τοῦ προφητικοῦ Πνεύματος ελέγχονται, τὰ διὰ τοῦ Θεοῦ. διδασκό μενα ὅπου γὰρ ὁ νόμος... οὐχὶ τὸν μετ' ἐκεῖνον μέλλοντα, ἀλλὰ τὸν διὰ Μωϋσέως ἐξηγεῖσθε. Εt Τον διὰ τῶν προφητῶν νόμον. Εt Ὁ λόγος τῆς προφητείας της διὰ Δαβίδ. DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDÆO. A stris morem gerentes, qui vestrum cuiquam venire B D Ibid. Psal. XLIV, per 1* [sa. xxıx, 14. cam Sylburgio reponere; cum familiares sint Ju- stino temporum immutationes, ac præterea præ- sens pro futuro sæpe usurpetur in ejusmodi locis apud accuratissimos scriptores. detur, quæ de Verbi generatione ex substantia Pa- tris in secunda parte Dialogi edisseret, vel quæ de vocatione gentium et reprobatione Judæorum in tentia parte. vertit Cl. Thirlbius, ut hunc locum, qui minime corruptus est, sanet. Legendum proponit in colloquium lege vetuerunt, ne horum quidem sermonum communionem tecum haberemus. Impie enim multa dicis, crucifixum illum persuadere no- bis postulans cum Moyse et Aarone versatum fuisse, et eos in columna nubis allocutum : deinde hominem factum ac cruci affixum fuisse, et in cœ- lum ascendisse, ac rursus in terram venturum, eumdemque adorandum esse. Tum ego sic respondi: Scio absconditam vobis esse, ut ait divinus sermo, magnam illan creato- ris omnium et omuipotentis Dei sapientiam “. Quare misericordia in vos commotus, contentione omni allaboro, ut hæc nostra, quæ præter opinio nem vestram dicuntur, intelligatis; vel saltem ego crimine vacem in die judicii. Adhuc enim audious, quæ ab opinione vestra magis remota videantur; sed ne turbemini, quin potius alacriores auditores et inquisitores manete, traditionem magistrorum vestrorum contemnentes; eo quippe nomine ar- guuntur a Spiritu sancto, quod intelligere non pos- sint, quæ a Deo docentur, sed sua magis docere studeant 17. In psalmo igitur quadragesimo quarto hæc in Christum similiter dicta sunt 18; ‹ Eructavit cor meum verbum bonum: dico ego opera mea Regi. Lingua mea calamus scribae velociter scriben- tis. Speciosus forma præ filiis hominum; diffusa est gratia in labiis tuis; propterea benedixit te Deus in æternum. Accingere gladio tuo super fe- mur tuum, potentissime. Specie tua, et pulchritu- dine tua et intende, et prospere procede, et regna, propter veritatem et mansuetudinem, et justitiam; et deducet te mirabiliter dextera tua. Sagittæ tuæ acuta, potentissime, populi sub te cadent, in corde inimicorum Regis. Sedes tua, Deus, in sæculum sæ- culi: virga directionis, virga regui tui. Dilexisti justitiam, et odisti iniquitatem ; propterea unxit te Deus, Deus tuus oleo exsultationis præ participi- bus tuis. Myrrha et gutta, et casia, a vestimentis tuis, a domibus eburneis, ex quibus delectaverunt te. Filiæ regum in honore tuo. Astitit regina a dextris tuis, in vestitu deaurato, circumamicta, variegata. Audi, filia, et vide, et inclina aurem tuam: et obliviscere populum tuum et domum pa- tris tui. Et concupiscet Rex decorem tuum; quia ipse est Dominus tuus: et adorabunt eum. Et filia totum. Nec eruditus ille vir, nec alii inter- pretes Justini viderunt illud referri ad verbum quo qui- dem semel animadverso non difficiles erunt hæ vo- ces, Subaudiendum enim aut aliquod simile verbum, quod Justinus le- clori supplendum relinquere solet : Sic enim n. 34: n. 55: n. : Vid. Αpol. I, n. 59. infra n. et 63. (59) Παραγίνεσθαι. Necesse non est hic futurum (60) Καὶ παραδοξοτέρους. Vel ea promittere vi- (61) Οὐ τὰ διὰ τοῦ Θεοῦ. Mullas se in partes (62) Ο Θεός. Legendum ὁ Θεός, ὁ Θεός σου,

ἴσως καὶ διὰ τοῦτο διστάζετε ὁμολογῆσαι ὅτι οὗτές ἐστιν ὁ Χριστὸς, ὡς αἱ Γραφαὶ ἀποδεικνύουσι καὶ τὰ φαινόμενα (67) καὶ τὰ γινόμενα ἐπὶ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ, ἵνα μὴ διώκησθε ὑπὸ τῶν ἀρχόντων, οἳ οὐ παύσονται (68) ἀπὸ τῆς τοῦ πονηροῦ καὶ πλάνου πνεύματος, του όφεως, ενεργείας, θανατοῦντες καὶ διώκοντες τοὺς τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ ὁμολογοῦντας, ἕως πάλιν παρῇ, καὶ καταλύσῃ πάντας, καὶ τὸ κατ' ἀξίαν ἑκάστῳ προσνείμῃ. Καὶ ὁ Τρύφων· Ηδη οὖν τὸν λόγον ἀπόδος ἡμῖν, ὅτι οὗτος ἐν φὴς ἐσταυρῶσθαι καὶ ἀνεληλυθέναι εἰς τὸν οὐρανὸν, ἐστὶν ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ. Ὅτι γὰρ καὶ παθητὸς ὁ Χριστὸς διὰ τῶν Γραφών κηρύσσεται, καὶ μετὰ δόξης πάλιν παραγίνεσθαι (69), καὶ αἰώ νον τὴν βασιλείαν πάντων τῶν ἐθνῶν λήψεσθαι, πά της βασιλείας αὐτῷ ὑποτασσομένης, ἱκανῶς διὰ τῶν προανιστορημένων ὑπὸ σοῦ Γραφῶν ἀποδέδει κται· ὅτι δὲ οὗτός ἐστιν, ἀπόδειξον ἡμῖν. Καγώ · Αποδέδεικται μὲν ἤδη, ὦ ἄνδρες, τοῖς ὦτα ἔχουσι καὶ ἐκ τῶν ὁμολογουμένων ὑφ᾽ ὑμῶν· ἀλλ' ὅπως μὴ νομίσητε ἀπορεῖν με καὶ μὴ δύνασθαι καὶ πρὸς ὁ ἀξιοῦτε ἀποδείξεις ποιεῖσθαι, ὡς ὑπε σχόμην, ἐν τῷ προσήκοντι τόπῳ ποιήσομαι· τὰ νῦν δὲ ἐπὶ τὴν συνάφειαν ὧν ἐποιούμην λόγων ἀπο- τρέχω. θύειν (70) εντέταλται ὁ Θεὸς, τύπος ἦν τοῦ Χρι- στοῦ· οὗ τῷ αἷματι, κατὰ τὸν λόγον τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως, χρίονται τοὺς οἴκους ἑαυτῶν, τουτέστιν ἑαυτοὺς, οἱ πιστεύοντες εἰς αὐτόν. Ὅτι γὰρ τὸ πλά σμα, ὁ ἔπλασεν ὁ Θεὸς τὸν ᾿Αδάμ, οἶκος ἐγένετο τοῦ εμφυσήματος τοῦ παρὰ τοῦ Θεοῦ, καὶ πάντες νοεῖν δύνασθε. Καὶ ὅτι πρόσκαιρος ἦν καὶ αὕτη ἡ ἐντολή, οὕτως ἀποδείκνυμι. Οὐδαμοῦ θύεσθαι τὸ πρόβατον τοῦ Πάσχα ὁ Θεὸς συγχωρεῖ, εἰ μὴ ἐπὶ τόπῳ (71) ᾧ ἐπικέκληται τὸ ὄνομα αὐτοῦ· εἰδὼς ὅτι ἐλεύσον ται ἡμέρας μετὰ τὸ παθεῖν τὸν Χριστὸν, ὅτε καὶ ὁ τόπος τῆς Ἱερουσαλήμ τοῖς ἐχθροῖς ὑμῶν παραδο θήσεται, καὶ παύσονται ἅπασαι ἁπλῶς προσφοραὶ γινόμεναι, καὶ τὸ κελευσθὲν πρόβατον ἐκεῖνο ὀπτὸν που γίνεσθαι, τοῦ πάθους τοῦ σταυροῦ δι' οὗ πά- σχειν ἔμελλεν ὁ Χριστὸς, σύμβολον ἦν. Τὸ γὰρ ἱπτώμενον πρόβατον (72), σχηματιζόμενον ὁμοίως τῷ σχήματι τοῦ σταυροῦ, ὁπτᾶται. Εἷς γὰρ ὄρθιος ὁδελίσκος διαπερονᾶται ἀπὸ τῶν κατωτάτω μερῶν μέχρι τῆς κεφαλῆς, καὶ εἷς πάλιν κατὰ τὸ μετά- ΒΙΟΣ τὸ πλάσμα δ ἔπλασεν ὁ Θεὸς τὸν Αδάμ. τὸ Πάσχα τῷ Πάσχα, DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDÆO. sunt, et quæ in ejus nomine fiunt, Christum esse confiteri, ne vos insectentur principes, qui nefarii et fallacis spiritus, sive serpentis, operatione eos, qui nomen Christi confitentur, occidere et insectari non desinent, donec iterum adsit, et omnes de- struat, et digna cuique præmia rependat. A rant Scripturæ et quæ in omnium oculis posita Hic Trypho : Jam igitur, inquit, rationem nobis affer, cur iste, quem crucifium esse dicis et in cœlum ascendisse, Christus sit Dei. Passibilem enim Christum in Scripturis prædicari, ac rursus cum gloria venturum, et æternum omnium gentium imperium, omnibus regnis ei subjectis, acceptu- B run, satis ex Scripturis a te supra recitatis de C D signare conversionem gentium, sequentibus autem miracula in Christi nomine fieri solita. tyr fore aliquando, ut Ecclesia sub imperatoribus Christianis floreret. Atque in hoc assentientem ha- bet Tertullianum, qui sic loquitur Apologel. cap. : « Sed et Cesares credidissent super Christo, si aut Cæsares non essent sæculo necessarii, aut si et Christiani potuissent esse Cæsares. • obtrudit Sylburgius. Sed non major immutandi contextus necessitas. occurrit, ltaque illud idem valet ac Pascha- monstratuin est. Hunc autem ipsum esse nobis de- monstra. At ego: ld jam, viri, iis qui aures habent, de monstratum est, vel ex his ipsis, quæ a vobis con- cessa sunt; sed ne me putetis hærere, nec ea etiam, quæ pelitis, demonstrare posse, faciam id conve- nienti loco, ut pollicitus sum; nunc autem seriem institutæ orationis prosequor. - bat eorum quæ ad Christum pertinent. Mysterium igitur agni, quem Pascha immolare præcepit Deus, figura erat Christi, cujus sanguine, pro fidei in eum suæ ratione, domos suas inungunt, qui credunt in enin, id est seipsos; nam illud plasma, quod Deus effinxit, nempe Adamum, domum fuisse affati a Deo spiritus, vos quoque omnes intelligere po- testis. Hoc autem ipsum etiam præceptum ad tem- pus datum sic demonstro. Agnum Paschæ Deus' alibi immolari non sinit, quam in loco in quo in- vocatum est nomen ejus; cum sciret venturos post Christi passionem dies, quibus urbs Jerusaleın ho- știbus vestris traderetur, et omnes prorsus obla- tiones fieri desinerent. Atque hic agnus, quein to- tum assari præcipitur, supplici¡ crucis, per quain Christus erat passurus, symbolum erat. Agnus enim qui assatur, ad similitudinem figuræ crucis dispositus assatur. Alterum enim veru ab iufinis partibus ad caput usque recta transfigitur; alte- runi vero secundum scapulas, ad quod etiam ma- lis victima, nec necesse est legere ut erudito Londinensi editori visum est. denter probat legem non æternam esse, ut Judæi sibi fingebant, sed ad tempus datam, usi sunt multi alii scriptores, ut Tertullianus adv. Jud. cap. 5; Eu- sebius Demonstr. evangel. c. 6; S. Joannes Chrysost. Orat. in Jud. ; S. Cyrillus lib. 1x, in Jul. p. 312. epist. De cruce p. 244, et Bochartus Hieroz. part. 1, col. 615, et Georgius Eliezer Edzardus, vir do- ctrinæ Hebraicæ peritissimus, Adnot, ad Avoda Sura cap. 2, p. 234, existimant non cujuslibet agni, sed Paschalis tantum, assationem hic describi, quod mihi non ſit verisimile. Reclamant, nisi fallor, ipsa verba et series orationis. THIRLDIUS. 40. Το μυστήριον οὖν τοῦ προβάτου 8 τὸ Πάσχα (67) Καὶ τὰ φαινόμενα. Videtur his verbis de- (68) Οἱ οὐ παύσονται. Non providebat S. mar- 169) Παραγίνεσθαι. Hic eliam, ut supra, futurum (70) Ο τὸ Πάσχα θύειν. Similis constructio 40. Redit ad leges Mosaicas et figuras fuisse pro- (71) Εἰ μὴ ἐπὶ τόπῳ. Hoc argumento, quod evi- (72) Τὸ γὰρ ὀπτώμενον πρόβατον. Salmasius

ἴσως καὶ διὰ τοῦτο διστάζετε ὁμολογῆσαι ὅτι οὗτές ἐστιν ὁ Χριστὸς, ὡς αἱ Γραφαὶ ἀποδεικνύουσι καὶ τὰ φαινόμενα (67) καὶ τὰ γινόμενα ἐπὶ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ, ἵνα μὴ διώκησθε ὑπὸ τῶν ἀρχόντων, οἳ οὐ παύσονται (68) ἀπὸ τῆς τοῦ πονηροῦ καὶ πλάνου πνεύματος, του όφεως, ενεργείας, θανατοῦντες καὶ διώκοντες τοὺς τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ ὁμολογοῦντας, ἕως πάλιν παρῇ, καὶ καταλύσῃ πάντας, καὶ τὸ κατ' ἀξίαν ἑκάστῳ προσνείμῃ. Καὶ ὁ Τρύφων· Ηδη οὖν τὸν λόγον ἀπόδος ἡμῖν, ὅτι οὗτος ἐν φὴς ἐσταυρῶσθαι καὶ ἀνεληλυθέναι εἰς τὸν οὐρανὸν, ἐστὶν ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ. Ὅτι γὰρ καὶ παθητὸς ὁ Χριστὸς διὰ τῶν Γραφών κηρύσσεται, καὶ μετὰ δόξης πάλιν παραγίνεσθαι (69), καὶ αἰώ νον τὴν βασιλείαν πάντων τῶν ἐθνῶν λήψεσθαι, πά της βασιλείας αὐτῷ ὑποτασσομένης, ἱκανῶς διὰ τῶν προανιστορημένων ὑπὸ σοῦ Γραφῶν ἀποδέδει κται· ὅτι δὲ οὗτός ἐστιν, ἀπόδειξον ἡμῖν. Καγώ · Αποδέδεικται μὲν ἤδη, ὦ ἄνδρες, τοῖς ὦτα ἔχουσι καὶ ἐκ τῶν ὁμολογουμένων ὑφ᾽ ὑμῶν· ἀλλ' ὅπως μὴ νομίσητε ἀπορεῖν με καὶ μὴ δύνασθαι καὶ πρὸς ὁ ἀξιοῦτε ἀποδείξεις ποιεῖσθαι, ὡς ὑπε σχόμην, ἐν τῷ προσήκοντι τόπῳ ποιήσομαι· τὰ νῦν δὲ ἐπὶ τὴν συνάφειαν ὧν ἐποιούμην λόγων ἀπο- τρέχω. θύειν (70) εντέταλται ὁ Θεὸς, τύπος ἦν τοῦ Χρι- στοῦ· οὗ τῷ αἷματι, κατὰ τὸν λόγον τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως, χρίονται τοὺς οἴκους ἑαυτῶν, τουτέστιν ἑαυτοὺς, οἱ πιστεύοντες εἰς αὐτόν. Ὅτι γὰρ τὸ πλά σμα, ὁ ἔπλασεν ὁ Θεὸς τὸν ᾿Αδάμ, οἶκος ἐγένετο τοῦ εμφυσήματος τοῦ παρὰ τοῦ Θεοῦ, καὶ πάντες νοεῖν δύνασθε. Καὶ ὅτι πρόσκαιρος ἦν καὶ αὕτη ἡ ἐντολή, οὕτως ἀποδείκνυμι. Οὐδαμοῦ θύεσθαι τὸ πρόβατον τοῦ Πάσχα ὁ Θεὸς συγχωρεῖ, εἰ μὴ ἐπὶ τόπῳ (71) ᾧ ἐπικέκληται τὸ ὄνομα αὐτοῦ· εἰδὼς ὅτι ἐλεύσον ται ἡμέρας μετὰ τὸ παθεῖν τὸν Χριστὸν, ὅτε καὶ ὁ τόπος τῆς Ἱερουσαλήμ τοῖς ἐχθροῖς ὑμῶν παραδο θήσεται, καὶ παύσονται ἅπασαι ἁπλῶς προσφοραὶ γινόμεναι, καὶ τὸ κελευσθὲν πρόβατον ἐκεῖνο ὀπτὸν που γίνεσθαι, τοῦ πάθους τοῦ σταυροῦ δι' οὗ πά- σχειν ἔμελλεν ὁ Χριστὸς, σύμβολον ἦν. Τὸ γὰρ ἱπτώμενον πρόβατον (72), σχηματιζόμενον ὁμοίως τῷ σχήματι τοῦ σταυροῦ, ὁπτᾶται. Εἷς γὰρ ὄρθιος ὁδελίσκος διαπερονᾶται ἀπὸ τῶν κατωτάτω μερῶν μέχρι τῆς κεφαλῆς, καὶ εἷς πάλιν κατὰ τὸ μετά- ΒΙΟΣ τὸ πλάσμα δ ἔπλασεν ὁ Θεὸς τὸν Αδάμ. τὸ Πάσχα τῷ Πάσχα, DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDÆO. sunt, et quæ in ejus nomine fiunt, Christum esse confiteri, ne vos insectentur principes, qui nefarii et fallacis spiritus, sive serpentis, operatione eos, qui nomen Christi confitentur, occidere et insectari non desinent, donec iterum adsit, et omnes de- struat, et digna cuique præmia rependat. A rant Scripturæ et quæ in omnium oculis posita Hic Trypho : Jam igitur, inquit, rationem nobis affer, cur iste, quem crucifium esse dicis et in cœlum ascendisse, Christus sit Dei. Passibilem enim Christum in Scripturis prædicari, ac rursus cum gloria venturum, et æternum omnium gentium imperium, omnibus regnis ei subjectis, acceptu- B run, satis ex Scripturis a te supra recitatis de C D signare conversionem gentium, sequentibus autem miracula in Christi nomine fieri solita. tyr fore aliquando, ut Ecclesia sub imperatoribus Christianis floreret. Atque in hoc assentientem ha- bet Tertullianum, qui sic loquitur Apologel. cap. : « Sed et Cesares credidissent super Christo, si aut Cæsares non essent sæculo necessarii, aut si et Christiani potuissent esse Cæsares. • obtrudit Sylburgius. Sed non major immutandi contextus necessitas. occurrit, ltaque illud idem valet ac Pascha- monstratuin est. Hunc autem ipsum esse nobis de- monstra. At ego: ld jam, viri, iis qui aures habent, de monstratum est, vel ex his ipsis, quæ a vobis con- cessa sunt; sed ne me putetis hærere, nec ea etiam, quæ pelitis, demonstrare posse, faciam id conve- nienti loco, ut pollicitus sum; nunc autem seriem institutæ orationis prosequor. - bat eorum quæ ad Christum pertinent. Mysterium igitur agni, quem Pascha immolare præcepit Deus, figura erat Christi, cujus sanguine, pro fidei in eum suæ ratione, domos suas inungunt, qui credunt in enin, id est seipsos; nam illud plasma, quod Deus effinxit, nempe Adamum, domum fuisse affati a Deo spiritus, vos quoque omnes intelligere po- testis. Hoc autem ipsum etiam præceptum ad tem- pus datum sic demonstro. Agnum Paschæ Deus' alibi immolari non sinit, quam in loco in quo in- vocatum est nomen ejus; cum sciret venturos post Christi passionem dies, quibus urbs Jerusaleın ho- știbus vestris traderetur, et omnes prorsus obla- tiones fieri desinerent. Atque hic agnus, quein to- tum assari præcipitur, supplici¡ crucis, per quain Christus erat passurus, symbolum erat. Agnus enim qui assatur, ad similitudinem figuræ crucis dispositus assatur. Alterum enim veru ab iufinis partibus ad caput usque recta transfigitur; alte- runi vero secundum scapulas, ad quod etiam ma- lis victima, nec necesse est legere ut erudito Londinensi editori visum est. denter probat legem non æternam esse, ut Judæi sibi fingebant, sed ad tempus datam, usi sunt multi alii scriptores, ut Tertullianus adv. Jud. cap. 5; Eu- sebius Demonstr. evangel. c. 6; S. Joannes Chrysost. Orat. in Jud. ; S. Cyrillus lib. 1x, in Jul. p. 312. epist. De cruce p. 244, et Bochartus Hieroz. part. 1, col. 615, et Georgius Eliezer Edzardus, vir do- ctrinæ Hebraicæ peritissimus, Adnot, ad Avoda Sura cap. 2, p. 234, existimant non cujuslibet agni, sed Paschalis tantum, assationem hic describi, quod mihi non ſit verisimile. Reclamant, nisi fallor, ipsa verba et series orationis. THIRLDIUS. 40. Το μυστήριον οὖν τοῦ προβάτου 8 τὸ Πάσχα (67) Καὶ τὰ φαινόμενα. Videtur his verbis de- (68) Οἱ οὐ παύσονται. Non providebat S. mar- 169) Παραγίνεσθαι. Hic eliam, ut supra, futurum (70) Ο τὸ Πάσχα θύειν. Similis constructio 40. Redit ad leges Mosaicas et figuras fuisse pro- (71) Εἰ μὴ ἐπὶ τόπῳ. Hoc argumento, quod evi- (72) Τὸ γὰρ ὀπτώμενον πρόβατον. Salmasius

καὶ ἑορταὶ, καὶ ἀπεδείχθη διὰ τὸ σκληροκάρδιον ς τοῦ λαοῦ ὑμῶν ταῦτα διατετάχθαι, οὕτως παύσα σθαι ἔδει κατὰ τὴν τοῦ Πατρὸς βουλὴν (79) εἰς τὸν διὰ τῆς ἀπὸ τοῦ γένους τοῦ ᾿Αβραάμ, καὶ φυλῆς Ἰούδα, καὶ Δαβιδ Παρθένου γεννηθέντα Υἱὸν τοῦ Θεοῦ Χριστόν· ὅστις καὶ αἰώνιος νόμος, καὶ καινὴ διαθήκη τῷ παντὶ κόσμῳ ἐκηρύσσετο προελευσόμε- νος, ὡς αἱ προλελεγμέναι προφητείαι σημαίνουσι. Καὶ ἡμεῖς, οἱ διὰ τούτου προσχωρήσαντες τῷ Θεῷ, οὐ ταύτην τὴν κατὰ σάρκα παρελάβομεν περιτομήν, ἀλλὰ πνευματικὴν, ἣν Ενώχ καὶ οἱ ὅμοιοι ἐφύλα ξαν. Ἡμεῖς δὲ, διὰ τοῦ βαπτίσματος αὐτὴν, ἐπειδὴ ἁμαρτωλοὶ ἐγεγόνειμεν (80), διὰ τὸ ἔλεος τὸ παρὰ τοῦ Θεοῦ, ἐλάβομεν, καὶ πᾶσιν ἐφετὸν ὁμοίως λαμ- βάνειν. Περὶ δὲ τοῦ τῆς γενέσεως αὐτοῦ μυστηρίου ἤδη λέγειν κατεπείγοντος, λέγω. Ἡσαΐας οὖν περί τοῦ γένους αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ, ὅτι ἀνεκδιήγητό, ἐστιν ἀνθρώποις, οὕτως ἔφη, ὡς καὶ προγέγραπται· « Τὴν γενεὰν αὐτοῦ τις διηγήσεται; ὅτι αίρεται ἀπὸ τῆς γῆς ἡ ζωὴ αὐτοῦ· ἀπὸ τῶν ἀνομιῶν τοῦ λαοῦ μου ήχθη (81) εἰς θάνατον. » Ὡς ἀνεκδιηγήτου οὖν ὄντος τοῦ γένους τούτου ἀποθνήσκειν μέλλοντος, ἵνα τῷ μώλωπι αὐτοῦ ἰαθῶμεν οἱ ἁμαρτωλοὶ ἄνθρωποι, τὸ προφητικὸν Πνεῦμα ταῦτα εἶπεν. Ετι καὶ ἵνα εν τρόπον γέγονεν ἐν κόσμῳ γεννηθείς, ἐπιγνῶναι ἔχω σιν οἱ πιστεύοντες αὐτῷ ἄνθρωποι, διὰ τοῦ αὐτοῦ Ἡσαΐου τὸ προφητικὸν Πνεῦμα ὡς μέλλει γίνεσθαι προεφήτευσεν οὕτως· ι Καὶ προσέθετο Κύριος λα λῆσαι τῷ ᾿Αχαζ, λέγων· Αἴτησον σεαυτῷ σημεῖον παρὰ Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου, εἰς βάθος, ἢ εἰς ὕψος. Καὶ εἶπεν ᾿Αχάζ· Οὐ μὴ αἰτήσω, οὐδὲ μὴ πειράσω Κύριον. Καὶ εἶπεν Ησαΐας· ᾿Ακούετε δὴ, ὁ οἶκος Δα- 6ίδ· Μὴ μικρὸν ὑμῖν ἀγῶνα παρέχειν ἀνθρώποις ; καὶ πῶς Κυρίῳ παρέχετε ἀγῶνα; Διὰ τοῦτο δώσει Κύριος αὐτὸς ὑμῖν σημεῖον. Ἰδοὺ ἡ Παρθένος ἐν γα στρὶ λήψεται, καὶ τέξεται υἱὸν, καὶ καλέσεται τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουήλ. Βούτυρον καὶ μέλι φάγε ται πρὶν ἢ γνῶναι αὐτὸν ἢ προελέσθαι πονηρὰ, καὶ ἐκλέξασθαι (82) τὸ ἀγαθόν· διότι πρὶν ἢ γνῶναι τὸ παιδίον ἀγαθὸν ἢ κακὸν, ἀπειθεῖ πονηρὰ (82'), τοῦ ἐκλέ- ξασθαι τὸ ἀγαθόν. Διότι πρὶν ἢ (83) γνῶναι τὸ παι δίον καλεῖν πατέρα ή μητέρα, λήψεται δύναμιν 12- μασκοῦ καὶ σκύλα Σαμαρείας έναντι βασιλέως Ασσυ ρίων. Καὶ καταληφθήσεται ἡ γῆ ἣν σὺ σκληρῶς οἴσεις ἀπὸ προσώπου τῶν δύο βασιλέων. Αλλ' ἐπά- μετὰ τὸ σταυρωθῆναι τοῦτον ὃν ἔνδοξον πάλιν παραγενή σεσθαι ἀποδεικνύουσιν αἱ Γραφαί. 41΄: Τῆς κακίας ἐν ᾗ γεγόναμεν. ήχθην. fχει, ξει ὁ Θεὸς ἐπὶ σὲ (84) καὶ ἐπὶ τὸν λαόν σου καὶ ἐπὶ τὸν οἶκον τοῦ πατρός σου ἡμέρας, αἳ οὐδέπω ἥκασιν Προείπον οἱ προφῆται ὅτι ἀπὸ τῶν ἀνομιῶν τοῦ λαοῦ ἀχθήσεται εἰς θάνατον. ἐκλέξεται τὸ ἀγαθόν, 'Απειθεῖ πονηρά. ἀπωθεῖ ἀπειθεῖ πονηρία. καταλειφθήσεται. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS mo circumcisio,a Moyse autem sabbatum et victimæ A et munera et feriæ incœperant, atque, ut demon- stratum est, ob duritiam cordis populi vestri instituta fuerant, ita ea desinere oportebat in eum, qui secundum voluntatem Patris, ex Virgine gene- ris Abrahæ, tribus Juda et stirpis David, genitus est, Filium Dei Christum; qui et lex æterna et novum testamentum universo mundo prædicabatur adventurus, ut jam allata oracula demonstrant. Ac nos quidem, qui per eum ad Deum accessimus, non istam carnis circumcisionem accepimus, sed spiri- tualem, quam Enoch ejusque similes custodierunt ; atque hanc per baptismum, quia in peccatis fuera- mus, misericordia Dei consecuti sumus; licetque omnibus similiter consequi. Sed cum jam urgeat de illius nativitatis mysterio disputatio, id mihi agen- dum est. Isaias igitur de ipsius Christi genere, non enarrabile illud hominibus esse sic asseruit, ut jam scripsimus ‹ Generationem ejus quis enarra- bit? quia tollitur a terra vita ejus : ab iniquitatibus populi mei ductus est in mortem ”. › Qui ergo mo- riturus erat, ut ejus livore homines peccatores sa- naremur, illius genus non enarrabile esse prophe- ticus Spiritus his verbis declarat. Præterea ut pos- sent qui in eum credunt, quonam modo genitus in mundum venerit, agnoscere; per eumdem Isaiam Spiritus propheticus rem, ut erat eventura, præ- dixit his verbis : Et adjecit Dominus loqui ad Achaz, dicens : Pete tibi signum a Domino Deo tuo in profundum, sive in excelsum. Et dixit Achaz : B C Non petam, neque tentabo Dominum. Et dixit Isaias : Audite tunc, domus David : Nunquid parum vobis est certamen præbere hominibus ? et quomodo Domino præbetis certamen? Propterea dabit Do- minus ipse vobis signum. Ecce Virgo in utero con- cipiet, et pariet filium, et vocabitur nomen ejus Emmanuel. Butyrum et mel comedet, antequam sciat, aut praeligat mala et eligat bonum ; quo- niam antequam cognoscat puer bonum, vel malum, reprobat mala, eligendo bonum ". Antequam sciat puer vocare patrem, aut matrem, tollet virtutem Da- masci et spolia Samariæ coram rege Assyriorum ³, et capietur terra, quam tu duriter feres a facie duorum regum. Sed adducet Deus super te, et super populum tuum, et super domum patris tui, dies, D qui necdum venerunt super te, a die, quo abstulit Ephraim a Juda, regem Assyriorum ". Neminem n. 13. ** Isa. Lili, 8. st Isa. vit, 10-15, ss ad Incarnationem, quain Justinus, Patris voluntate factam dicere solet, nt Apol. 1, 11. et ; Apol. 11, n. 5, Dialog. n. 24, 48, 87. Similis verborum constru- ctio, vel librariorum, vel ipsius Justini properantis incuria, animadvertitur in his verbis n. : n. Grabius, De vitiis LXX interpretum, legendum mouet in hoc Dialogi loco ut supra u. 13, et Isa. viii, 4. Isa. VII, 16, 17. Apol. 1, n. 51. Sed reclamat Thirlbius et opponit illud Dialogi num. : atque ita cod. Clarom. (82*) Phrasis insolens. Wol- fus reposuerat (repellit). Si quid mutare li- ceret, mallem cum LXX legere ED. PATROL. trusa fuisse, nec in Isaia reperiri observat R. Ste- phanus. Legitur in Bibliis (79) Κατὰ τ. τ. Π. βουλήν. Hæc referri debent (80) 'Αμαρτωλοὶ ἐγεγόνειμεν. Sic etiam supra (81) "Ηχθη. Legitur in utroque codice ms. (82) Καὶ ἐκλέξασθαι. Iufra n. 66 : πονηρά, (83) Διότι πρὶν ἢ... καταληφθήσεται. Hæc in (84) Επί σέ. Hæc infra n. 66, non leguntur.

καὶ ἑορταὶ, καὶ ἀπεδείχθη διὰ τὸ σκληροκάρδιον ς τοῦ λαοῦ ὑμῶν ταῦτα διατετάχθαι, οὕτως παύσα σθαι ἔδει κατὰ τὴν τοῦ Πατρὸς βουλὴν (79) εἰς τὸν διὰ τῆς ἀπὸ τοῦ γένους τοῦ ᾿Αβραάμ, καὶ φυλῆς Ἰούδα, καὶ Δαβιδ Παρθένου γεννηθέντα Υἱὸν τοῦ Θεοῦ Χριστόν· ὅστις καὶ αἰώνιος νόμος, καὶ καινὴ διαθήκη τῷ παντὶ κόσμῳ ἐκηρύσσετο προελευσόμε- νος, ὡς αἱ προλελεγμέναι προφητείαι σημαίνουσι. Καὶ ἡμεῖς, οἱ διὰ τούτου προσχωρήσαντες τῷ Θεῷ, οὐ ταύτην τὴν κατὰ σάρκα παρελάβομεν περιτομήν, ἀλλὰ πνευματικὴν, ἣν Ενώχ καὶ οἱ ὅμοιοι ἐφύλα ξαν. Ἡμεῖς δὲ, διὰ τοῦ βαπτίσματος αὐτὴν, ἐπειδὴ ἁμαρτωλοὶ ἐγεγόνειμεν (80), διὰ τὸ ἔλεος τὸ παρὰ τοῦ Θεοῦ, ἐλάβομεν, καὶ πᾶσιν ἐφετὸν ὁμοίως λαμ- βάνειν. Περὶ δὲ τοῦ τῆς γενέσεως αὐτοῦ μυστηρίου ἤδη λέγειν κατεπείγοντος, λέγω. Ἡσαΐας οὖν περί τοῦ γένους αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ, ὅτι ἀνεκδιήγητό, ἐστιν ἀνθρώποις, οὕτως ἔφη, ὡς καὶ προγέγραπται· « Τὴν γενεὰν αὐτοῦ τις διηγήσεται; ὅτι αίρεται ἀπὸ τῆς γῆς ἡ ζωὴ αὐτοῦ· ἀπὸ τῶν ἀνομιῶν τοῦ λαοῦ μου ήχθη (81) εἰς θάνατον. » Ὡς ἀνεκδιηγήτου οὖν ὄντος τοῦ γένους τούτου ἀποθνήσκειν μέλλοντος, ἵνα τῷ μώλωπι αὐτοῦ ἰαθῶμεν οἱ ἁμαρτωλοὶ ἄνθρωποι, τὸ προφητικὸν Πνεῦμα ταῦτα εἶπεν. Ετι καὶ ἵνα εν τρόπον γέγονεν ἐν κόσμῳ γεννηθείς, ἐπιγνῶναι ἔχω σιν οἱ πιστεύοντες αὐτῷ ἄνθρωποι, διὰ τοῦ αὐτοῦ Ἡσαΐου τὸ προφητικὸν Πνεῦμα ὡς μέλλει γίνεσθαι προεφήτευσεν οὕτως· ι Καὶ προσέθετο Κύριος λα λῆσαι τῷ ᾿Αχαζ, λέγων· Αἴτησον σεαυτῷ σημεῖον παρὰ Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου, εἰς βάθος, ἢ εἰς ὕψος. Καὶ εἶπεν ᾿Αχάζ· Οὐ μὴ αἰτήσω, οὐδὲ μὴ πειράσω Κύριον. Καὶ εἶπεν Ησαΐας· ᾿Ακούετε δὴ, ὁ οἶκος Δα- 6ίδ· Μὴ μικρὸν ὑμῖν ἀγῶνα παρέχειν ἀνθρώποις ; καὶ πῶς Κυρίῳ παρέχετε ἀγῶνα; Διὰ τοῦτο δώσει Κύριος αὐτὸς ὑμῖν σημεῖον. Ἰδοὺ ἡ Παρθένος ἐν γα στρὶ λήψεται, καὶ τέξεται υἱὸν, καὶ καλέσεται τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουήλ. Βούτυρον καὶ μέλι φάγε ται πρὶν ἢ γνῶναι αὐτὸν ἢ προελέσθαι πονηρὰ, καὶ ἐκλέξασθαι (82) τὸ ἀγαθόν· διότι πρὶν ἢ γνῶναι τὸ παιδίον ἀγαθὸν ἢ κακὸν, ἀπειθεῖ πονηρὰ (82'), τοῦ ἐκλέ- ξασθαι τὸ ἀγαθόν. Διότι πρὶν ἢ (83) γνῶναι τὸ παι δίον καλεῖν πατέρα ή μητέρα, λήψεται δύναμιν 12- μασκοῦ καὶ σκύλα Σαμαρείας έναντι βασιλέως Ασσυ ρίων. Καὶ καταληφθήσεται ἡ γῆ ἣν σὺ σκληρῶς οἴσεις ἀπὸ προσώπου τῶν δύο βασιλέων. Αλλ' ἐπά- μετὰ τὸ σταυρωθῆναι τοῦτον ὃν ἔνδοξον πάλιν παραγενή σεσθαι ἀποδεικνύουσιν αἱ Γραφαί. 41΄: Τῆς κακίας ἐν ᾗ γεγόναμεν. ήχθην. fχει, ξει ὁ Θεὸς ἐπὶ σὲ (84) καὶ ἐπὶ τὸν λαόν σου καὶ ἐπὶ τὸν οἶκον τοῦ πατρός σου ἡμέρας, αἳ οὐδέπω ἥκασιν Προείπον οἱ προφῆται ὅτι ἀπὸ τῶν ἀνομιῶν τοῦ λαοῦ ἀχθήσεται εἰς θάνατον. ἐκλέξεται τὸ ἀγαθόν, 'Απειθεῖ πονηρά. ἀπωθεῖ ἀπειθεῖ πονηρία. καταλειφθήσεται. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS mo circumcisio,a Moyse autem sabbatum et victimæ A et munera et feriæ incœperant, atque, ut demon- stratum est, ob duritiam cordis populi vestri instituta fuerant, ita ea desinere oportebat in eum, qui secundum voluntatem Patris, ex Virgine gene- ris Abrahæ, tribus Juda et stirpis David, genitus est, Filium Dei Christum; qui et lex æterna et novum testamentum universo mundo prædicabatur adventurus, ut jam allata oracula demonstrant. Ac nos quidem, qui per eum ad Deum accessimus, non istam carnis circumcisionem accepimus, sed spiri- tualem, quam Enoch ejusque similes custodierunt ; atque hanc per baptismum, quia in peccatis fuera- mus, misericordia Dei consecuti sumus; licetque omnibus similiter consequi. Sed cum jam urgeat de illius nativitatis mysterio disputatio, id mihi agen- dum est. Isaias igitur de ipsius Christi genere, non enarrabile illud hominibus esse sic asseruit, ut jam scripsimus ‹ Generationem ejus quis enarra- bit? quia tollitur a terra vita ejus : ab iniquitatibus populi mei ductus est in mortem ”. › Qui ergo mo- riturus erat, ut ejus livore homines peccatores sa- naremur, illius genus non enarrabile esse prophe- ticus Spiritus his verbis declarat. Præterea ut pos- sent qui in eum credunt, quonam modo genitus in mundum venerit, agnoscere; per eumdem Isaiam Spiritus propheticus rem, ut erat eventura, præ- dixit his verbis : Et adjecit Dominus loqui ad Achaz, dicens : Pete tibi signum a Domino Deo tuo in profundum, sive in excelsum. Et dixit Achaz : B C Non petam, neque tentabo Dominum. Et dixit Isaias : Audite tunc, domus David : Nunquid parum vobis est certamen præbere hominibus ? et quomodo Domino præbetis certamen? Propterea dabit Do- minus ipse vobis signum. Ecce Virgo in utero con- cipiet, et pariet filium, et vocabitur nomen ejus Emmanuel. Butyrum et mel comedet, antequam sciat, aut praeligat mala et eligat bonum ; quo- niam antequam cognoscat puer bonum, vel malum, reprobat mala, eligendo bonum ". Antequam sciat puer vocare patrem, aut matrem, tollet virtutem Da- masci et spolia Samariæ coram rege Assyriorum ³, et capietur terra, quam tu duriter feres a facie duorum regum. Sed adducet Deus super te, et super populum tuum, et super domum patris tui, dies, D qui necdum venerunt super te, a die, quo abstulit Ephraim a Juda, regem Assyriorum ". Neminem n. 13. ** Isa. Lili, 8. st Isa. vit, 10-15, ss ad Incarnationem, quain Justinus, Patris voluntate factam dicere solet, nt Apol. 1, 11. et ; Apol. 11, n. 5, Dialog. n. 24, 48, 87. Similis verborum constru- ctio, vel librariorum, vel ipsius Justini properantis incuria, animadvertitur in his verbis n. : n. Grabius, De vitiis LXX interpretum, legendum mouet in hoc Dialogi loco ut supra u. 13, et Isa. viii, 4. Isa. VII, 16, 17. Apol. 1, n. 51. Sed reclamat Thirlbius et opponit illud Dialogi num. : atque ita cod. Clarom. (82*) Phrasis insolens. Wol- fus reposuerat (repellit). Si quid mutare li- ceret, mallem cum LXX legere ED. PATROL. trusa fuisse, nec in Isaia reperiri observat R. Ste- phanus. Legitur in Bibliis (79) Κατὰ τ. τ. Π. βουλήν. Hæc referri debent (80) 'Αμαρτωλοὶ ἐγεγόνειμεν. Sic etiam supra (81) "Ηχθη. Legitur in utroque codice ms. (82) Καὶ ἐκλέξασθαι. Iufra n. 66 : πονηρά, (83) Διότι πρὶν ἢ... καταληφθήσεται. Hæc in (84) Επί σέ. Hæc infra n. 66, non leguntur.

καὶ Δανιὴλ ἐξαιτήσωνται ἢ υἱοὺς ἢ θυγατέρας, οὐ μὴ δοθήσεται αὐτοῖς. » Καὶ ἐν τῷ Ησαΐᾳ εἰς τοῦτα αὐτὸ ἔφη οὕτως· « Εἶπε Κύριος ὁ Θεός· Καὶ ἐξελεύ σονται, καὶ ὄψονται τὰ κώλα τῶν παραβεβηκότων ἀνθρώπων. Ὁ γὰρ σκώληξ αὐτῶν οὐ τελευτήσει, καὶ τὸ πῦρ αὐτῶν οὐ σβεσθήσεται, καὶ ἔσονται εἰς δρασιν πάσῃ σαρκί. » Ως τεμόντας (90) ὑμᾶς ἀπὸ τῶν ψυχῶν ὑμῶν τὴν ἐλπίδα ταύτην, σπουδάσαι δεῖ ἐπιγνῶναι δι' ἧς ὁδοῦ ἄφεσις ὑμῖν τῶν ἁμαρτιῶν γενήσεται, καὶ ἐλπὶς τῆς κληρονομίας τῶν κατηγ γελμένων ἀγαθῶν. Ἔστι δ' οὐκ ἄλλη ἢ αὕτη, ἵνα τοῦτον τὸν Χριστὸν ἐπιγνόντες, καὶ λουσάμενοι τὰ ὑπὲρ ἀφέσεως ἁμαρτιῶν διὰ Ἡσαΐου κηρυχθὲν λου- τρὸν (91), ἀναμαρτήτως λοιπὸν ζήσητε. λόγοις τούτοις οἷς λέγεις ἀναγκαίοις οὖσιν ἐξετα σθῆναι, ἀλλ᾽ οὖν κατεπείγοντος τοῦ ἐπερωτήματος, δ ἐξετάσαι βούλομαι, ἀνάσχου μου πρῶτον. Καγώ Όσα βούλει ἐξέταζε, ὥς σοι ἐπέρχεται ἐγὼ γὰρ καὶ μετὰ τὰς ἐξετάσεις καὶ ἀποκρίσεις τοὺς λόγους ἀναλαμβάνειν πειράσομαι καὶ πληρούν. Κἀκεῖνος· Εἰπὲ οὖν μοι, ἔφη· οἱ ζήσαντες κατὰ τὸν νόμον τὸν διαταχθέντα διὰ Μωϋσέως, ζήσονται ὁμοίως τῷ Ἰακὼς καὶ τῷ Ενώχ καὶ τῷ Νῶς, ἐν τῇ τῶν νεκρῶν ἀναστάσει, ἢ οὗ ; Κἀγὼ πρὸς αὐτόν· Εἰπόντος μου, ὦ ἄνθρωπε, τὰ λελεγμένα ὑπὸ τοῦ Ἰεζεκιήλ, ὅτι ικἂν Νῶς καὶ Δανιὴλ καὶ Ἰακὼβ ἐξαιτήσωνται υἱοὺς καὶ θυγατέ ρας, οὐ δοθήσεται αὐτοῖς, ἀλλ᾽ ἕκαστος τῇ αὐτοῦ δικαιοσύνῃ δηλονότι σωθήσεται (92) · ὅτι καὶ τοὺς κατὰ τὸν νόμον τοῦ Μωϋσέως πολιτευσαμένους ὁμοίως σω θήσεσθαι εἶπον. Καὶ γὰρ ἐν τῷ Μωϋσέως νόμῳ τὰ φύσ σει καλὰ καὶ εὐσεβῆ καὶ δίκαια νενομοθέτηται πράτ- τειν τοὺς πειθομένους αὐτοῖς (95)· καὶ πρὸς σκλη- ροκαρδίαν δὲ τοῦ λαοῦ διαταχθέντα γίνεσθαι ὁμοίως ἀναγέγραπται, & καὶ ἔπραττον οἱ ὑπὸ τὸν νόμον. Ἐπεὶ οἱ τὰ καθόλου καὶ φύσει καὶ αἰώνια καλὰ ἐποίουν, εὐάρεστοί εἰσι τῷ Θεῷ, καὶ διὰ τοῦ Χρι- στοῦ τούτου ἐν τῇ ἀναστάσει ὁμοίως τοῖς προγενομέ νοις αὐτῶν δικαίοις, Νῶς καὶ Ενώχ καὶ Ἰακώβ, καὶ εἴ τινες ἄλλοι γεγόνασι, σωθήσονται σὺν τοῖς ἐπιγνοῦσι τὸν Χριστὸν τοῦτον (94) τοῦ Θεοῦ Υἱόν, ὃς καὶ πρὸ ἑωσφόρου καὶ σελήνης ἦν, καὶ διὰ τῆς ** μόντας Οττο. σωθήσεται, δῆλον ὅτι, δικαιοσύνῃ δηλονότι σω θήσεται· δῆλον ὅτι. αὐτῷ, αὐτοῖς γίνεσθαι τινά ἐπιγνοῦσι, S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS vel ob duritiam cordis populi vestri similiter esse A descripta. Atque ita sese rem habere Deus apud Ezechielem pronuntiat in hæc verba : Si Noe et Jacob et Daniel depoposcerint vel filios, vel filias, non dabitur eis “. › Et apud Isaiam in hanc ipsam sententiam ita loquitur: Dixit Dominus Deus : Et egredientur, et videbunt membra prævaricatorum hominum. Vermis eorum non morietur, et ignis eorum non exstinguetur, et erunt in spectaculum omni carni ". › Quapropter hanc spein ex animis vestris recidentes elaborare oportet, ut cognoscatis quanam via ad remissionem peccatorum et spem hereditatis promissorum bonorum perveniatis. Alia autem non est, nisi hæc, ut hunc Christum agnoscentes, ac illo ad peccatorum remissionem cato deinceps vivatis. - Christum salvabuntur. - Tum Trypho : Elsi, in- quit, ea videor interpellare, quæ ad pertractandumn necessaria edisseris; urgente tainen ea questione, quam volo ponere, fac primum ut me perferas. Tum ego Quidquid placuerit interroga, ut in Mentem veniet ; nam etiam post interrogata et re- sponsa orationem resumere conabor et absolvere. At ille: Dic mihi igitur, inquit, qui secundum præ- scripta legis per Moysem institutæ vixerunt, utrum ii necne similiter ac Jacob, Enoch et Noe in resurre- ctione mortuorum vivent? baptismo, quem Isaias prædicavit, abluti sine pec- C Et ego ad illum : Cum ea protuli, Tryplio, quæ ab Ezechiele dicta sunt : «Etiamsi Noe, Da- niel et Jacob filios et filias deprecentur, mini- me eis concessum iri, › sed pro se quemque sua ipsius videlicet justitia salvum fore; eos quoque, qui secundum legem Moysis vixerunt, salvos simi- liter futuros dixi. Nam quæ natura præclara et pia et justa sunt, ea in Moysis lege his, qui legi parent, facienda præscribuntur; et quæ ad duritiam cordis populi jussa sunt observari, ea similiter præscripta sunt, et ab his, qui sub lege erant, observata. Si- quidem qui ea faciebant, quæ universe et natura et perpetuo præclara sunt, ii Deo grati sunt, et per hunc Christum in resurrectione similiter ac ii, qui ante eos justi fuere, Noe, Enoch et Jacob, et si qui alii, aluten consequentur una cum iis, qui hunc Christum Dei Filium agnoscunt, qui et ante lucife- rum et lunam erat, et ex illa Davidici generis Vir- D Ezech. xiv, 20. Isa. LXVI, 24. rocedit Justinus, et hoc loco Jacobi nomen, quod fortasse illius memoriam pro Jobo subiit, aptissi- mum erat ad refellendam Jacobi posterorum arro- gantiam. rum baptismate sunt interpretati, ut Cyprian. adν. Jud., 1, 24. vel, vel, si nihil mutetur, illud intelligen- dum de iis, quæ præcipiuntur in lege. Mox pro legit Cl. Thirlbius. Illud, de iis intelligendum qui post Christi adventum fuere. Neque enim duos ordines salvan- dorum instituit Justinus, quorum alii Christum cognoverint, sive in eum crediderint, alii non; nec quidquam magis alienum a S. martyris do- etrina, quam Christum veteribus patriarchis cogui- tum negare 45. Qui justi ante legem et sub lege fuerunt,per B 45. Καὶ ὁ Τρύφων· Εἰ καὶ ἐγκόπτειν δοκῶ τοῖς (90) ῾Ως τεμόντας. Legendum videtur ὥστε τε (91) Alii quoque ablutionem istam de Christiano- (92) Σωθήσεται. Legit Cl. Thirlbius δικαιοσύνῃ (93) Τοὺς πειθομένους αὐτοῖς. Vel legendum (94) Σὺν τοῖς ἐπιγνοῦσι τὸν Χριστὸν τοῦτον.

Παρθένου ταύτης τῆς ἀπὸ τοῦ γένους τοῦ Δαβίδ γεννηθῆναι σαρκοποιηθεὶς ὑπέμεινεν, ἵνα διὰ τῆς οικονομίας ταύτης ο πονηρευσάμενος τὴν ἀρχὴν ὄφις, καὶ οἱ ἐξομοιωθέντες αὐτῷ ἄγγελοι καταλυθῶσι, καὶ ὁ θάνατος καταφρονηθῇ, καὶ ἐν τῇ δευτέρᾳ αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ παρουσίᾳ ἀπὸ τῶν πιστευόντων αὐτῷ καὶ εὐαρέστως ζώντων παύσηται τέλεον, ὕστερον μηκέτ' ῶν, ὅταν οἱ μὲν εἰς κρίσιν καὶ καταδίκην τοῦ πυρὸς ἀπαύστως κολάζεσθαι πεμφθῶσιν, οἱ δὲ ἐν ἀπαθείᾳ (95) καὶ ἀφθαρσίᾳ καὶ ἀλυπίᾳ καὶ ἀθα νασίᾳ συνῶσιν. σοντες τὰ διὰ Μωϋσέως διαταχθέντα, καὶ πιστεύσω σιν ἐπὶ τοῦτον τὸν σταυρωθέντα Ἰησοῦν, ἐπιγνόντες ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ, καὶ αὐτῷ δέ- δοται τὸ κρῖναι πάντας ἁπλῶς, καὶ αὐτοῦ ἐστιν ἡ αιώνιος βασιλεία, δύνανται καὶ αὐτοὶ σωθῆναι ; ἐπυνθάνετό μου. Κἀγὼ πάλιν· Συσκεψώμεθα κἀκεῖνο, εἰ ἔνεστιν, Έλεγον, φυλάσσειν τὰ διὰ Μωϋσέως διαταχθέντα ἅπαντα νῦν. Κἀκεῖνος ἀπεκρίνατο • Ου. Γνωρίζομεν γὰρ ὅτι (96), ὡς ἔφης, οὔτε πρόβατον τοῦ Πάσχα (97) ἀλλαχόσε θύειν δυνατόν, οὔτε τοὺς τῇ νηστεία κελευσθέντας προσφέρεσθαι χιμάρους, οὔτε τὰς ἄλλας ἁπλῶς ἀπά- σας προσφοράς. Κἀγώ· Τίνα οὖν & δυνατόν (98) ἐστι φυλάσσειν, παρακαλώ, λέγε αὐτός· πεισθήσῃ γὰρ ὅτι, μὴ φυ λάσσων τὰ αἰώνια δικαιώματά (99) τις ἢ πράξας, σωθῆναι ἐκ παντὸς ἔχει. Κἀκεῖνος · Τὸ σαββατίζειν λέγω, καὶ τὸ περιτέμνε σθαι, καὶ τὸ τὰ ἔμμηνα φυλάσσειν, καὶ τὸ βαπτί ζεσθαι ἀψάμενόν τινος ὧν ἀπηγόρευται ὑπὸ Μωϋ σέως, ἢ ἐν συνουσία (1) γενόμενον. Κἀγὼ ἔφην· Αβραὰμ καὶ Ἰσαάκ, καὶ Ἰακώβ, καὶ Νῶς, καὶ Ἰώβ, καὶ εἴ τινες ἄλλοι γεγόνασι πρὸ τού- των ἢ μετὰ τούτους ὁμοίως δίκαιοι, λέγω δὲ καὶ Σάῤῥαν τὴν γυναῖκα τοῦ ᾽Αβραὰμ, καὶ Ῥεβέκκαν τὴν τοῦ Ιστός, καὶ Ῥαχὴλ τὴν τοῦ Ἰακώβ, καὶ Λείαν, καὶ τὰς λοιπὰς ἄλλας τας τοιαύτας, μέχρι τῆς Μωϋσέως τοῦ πιστοῦ θεράποντος μητρός, μηδὲν τούτων φυλά- ξαντας (2), εἰ δοκοῦσιν ὑμῖν σωθήσεσθαι ; Καὶ ὁ Τρύφων ἀπεκρίνατο· Οὐ περιετέτμητο Αβραὰμ καὶ οἱ μετ' αὐτόν; ἔτι. τον, ἐν οὐσίᾳ. ἐξετάσομεν τὸν λόγον. 5T3 DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDÆO. A gine caro factus nasci sustinuit, ut per lane dispen- B Stephanos. ED. PATROL. Judæi jacturam sacrificii variis modis sarcire ten- Labant. « Per diversa, inquit Hilarius in Psal. Lvu, n. 12, speciem sacerdotii illius legitimni et holo- causti et circumcisionis imitantur., S. Phileas martyr, instante Culciano præfecto, ut saltem Deo sacrificaret, ita respondit: ‹ Solis Judæis præce- ptum fuerat sacrificare Deo soli in Hierosolyma. Nunc autem percant Judæi in aliis locis solennia sua celebranies. » De iisdem S. Augustinus, lib. Retract., c. 10, sic loquitur : « Eos et nunc vide- mus sine sacrificiis remansisse, nisi forte quod per Pascha immolant ovem, hoc in sacrificio depute- sationem serpens ille, qui ab initio improbe egit, et assimilati ei angeli profligentur, ac mors contem- natur, et in secundo ipsius Christi adventu ab his, qui in eum credunt, et ita vivunt ut ei placeant, penitus facessat, nec jam ulla sit, cum alii quidem in judicium et condemnationem ignis perpetuɔ cruciandi mittentur, alii vero perpessionis et cor- ruptionis et doloris expertem statum atque immor- talitatem consequentur. - legem etiamnum observet. Probat Justinus eam nihil ad justitiam conferre. - Si qui autem nunc etiam vivere velint, Moysis instituta servando, et credant in hunc Jesum crucifixum, agnoscentes eum esse Chri- stum Dei, eique datum esse omnes omnino judicare, illiusque esse regnum illud quod æternum est; an ii quoque salvi esse possunt? Ita me ille interrogabat, At ego rursum : Id quoque, inquam, una consi- deremus, an nunc liceat omnia servare, quæ per Moysem præscripta sunt. : Respondit ille Nequaquam Agnoscimus enim, quemadmodum dixisti, nec agnum Pascha alibi immolari posse, nec hircos in jejunio jussos offerri, nec cæteras omnes omnino oblationes. Tum ego : Quænam ergo illa sint, quæ possint observari, ipse, quæso, edissere. Tibi enim per- suasum erit posse aliquem, non observatis nec per- C fectis æternis justitiæ præceptis, salutem omnino consequi. D At ille : Sabbata peragere, et circumcidi et men- ses observare, et ablui, si quid a Moyse prohibitum attigeris, vel post concubitum. Tum ego : Abraham, inquam, et Isaac et Jacob et Noe et Job, et si qui alii ante vel post eon justi similiter fuere, Saram dico uxorem Abraha et Rebeccam Isaaci, et Rachelem atque Liam Ja- cobi, et reliquas alias ejusmodi, usque ad Moysis, fidelis illius famuli, matrem, cum nihil horum custodierint, num vobis salutem videntur adepturi ? Respondit Trypho : Non circumcisus est Abrabam, et qui post eum fuere? tur. › Vide Julianum apud Cyrill. Alex., lib. ix, p. 305. quæ vox interpretes in magnam dificullaten conjecerat. tem æternam non observatis illis mandatis, quæ tu ´æterna esse ac nunquam prætermittenda existimas, comparari posse; quippe cum nec circumcisionem, ut paulo post probat Justinus, ii qui ante Abrabani fuerunt, nec cætera instituta ipse Abraham, ejus- que usque ad Moysem posteri observaverint ginem Ita et R. Stephanus ad calcem. Paulo post legendumn videtur 46. Ἐὰν δέ τινες καὶ νῦν ζῇν βούλωνται φυλάσ (95) Ἐν ἀπαθείᾳ. Præpositionem expungit H. (96) Γνωρίζομεν γὰρ ὅτι. Mendose editum fuerat (97) Πρόβατον τοῦ Πάσχα. Pulsi Hierosolymis 46. Quærit Trypho, an salrus sit futurus si quis (98) "Α δυνατόν. Ita codex Clarom. Editi ἀδύνα- (99) Τα αιώνια δικαιώματα. Ιd est, videbis salu- (1) Εν συνουσίᾳ. Codices mss. habent ad mare (2) Φυλάξαντας. Legit Thiribius φυλάξαντες.

Παρθένου ταύτης τῆς ἀπὸ τοῦ γένους τοῦ Δαβίδ γεννηθῆναι σαρκοποιηθεὶς ὑπέμεινεν, ἵνα διὰ τῆς οικονομίας ταύτης ο πονηρευσάμενος τὴν ἀρχὴν ὄφις, καὶ οἱ ἐξομοιωθέντες αὐτῷ ἄγγελοι καταλυθῶσι, καὶ ὁ θάνατος καταφρονηθῇ, καὶ ἐν τῇ δευτέρᾳ αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ παρουσίᾳ ἀπὸ τῶν πιστευόντων αὐτῷ καὶ εὐαρέστως ζώντων παύσηται τέλεον, ὕστερον μηκέτ' ῶν, ὅταν οἱ μὲν εἰς κρίσιν καὶ καταδίκην τοῦ πυρὸς ἀπαύστως κολάζεσθαι πεμφθῶσιν, οἱ δὲ ἐν ἀπαθείᾳ (95) καὶ ἀφθαρσίᾳ καὶ ἀλυπίᾳ καὶ ἀθα νασίᾳ συνῶσιν. σοντες τὰ διὰ Μωϋσέως διαταχθέντα, καὶ πιστεύσω σιν ἐπὶ τοῦτον τὸν σταυρωθέντα Ἰησοῦν, ἐπιγνόντες ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ, καὶ αὐτῷ δέ- δοται τὸ κρῖναι πάντας ἁπλῶς, καὶ αὐτοῦ ἐστιν ἡ αιώνιος βασιλεία, δύνανται καὶ αὐτοὶ σωθῆναι ; ἐπυνθάνετό μου. Κἀγὼ πάλιν· Συσκεψώμεθα κἀκεῖνο, εἰ ἔνεστιν, Έλεγον, φυλάσσειν τὰ διὰ Μωϋσέως διαταχθέντα ἅπαντα νῦν. Κἀκεῖνος ἀπεκρίνατο • Ου. Γνωρίζομεν γὰρ ὅτι (96), ὡς ἔφης, οὔτε πρόβατον τοῦ Πάσχα (97) ἀλλαχόσε θύειν δυνατόν, οὔτε τοὺς τῇ νηστεία κελευσθέντας προσφέρεσθαι χιμάρους, οὔτε τὰς ἄλλας ἁπλῶς ἀπά- σας προσφοράς. Κἀγώ· Τίνα οὖν & δυνατόν (98) ἐστι φυλάσσειν, παρακαλώ, λέγε αὐτός· πεισθήσῃ γὰρ ὅτι, μὴ φυ λάσσων τὰ αἰώνια δικαιώματά (99) τις ἢ πράξας, σωθῆναι ἐκ παντὸς ἔχει. Κἀκεῖνος · Τὸ σαββατίζειν λέγω, καὶ τὸ περιτέμνε σθαι, καὶ τὸ τὰ ἔμμηνα φυλάσσειν, καὶ τὸ βαπτί ζεσθαι ἀψάμενόν τινος ὧν ἀπηγόρευται ὑπὸ Μωϋ σέως, ἢ ἐν συνουσία (1) γενόμενον. Κἀγὼ ἔφην· Αβραὰμ καὶ Ἰσαάκ, καὶ Ἰακώβ, καὶ Νῶς, καὶ Ἰώβ, καὶ εἴ τινες ἄλλοι γεγόνασι πρὸ τού- των ἢ μετὰ τούτους ὁμοίως δίκαιοι, λέγω δὲ καὶ Σάῤῥαν τὴν γυναῖκα τοῦ ᾽Αβραὰμ, καὶ Ῥεβέκκαν τὴν τοῦ Ιστός, καὶ Ῥαχὴλ τὴν τοῦ Ἰακώβ, καὶ Λείαν, καὶ τὰς λοιπὰς ἄλλας τας τοιαύτας, μέχρι τῆς Μωϋσέως τοῦ πιστοῦ θεράποντος μητρός, μηδὲν τούτων φυλά- ξαντας (2), εἰ δοκοῦσιν ὑμῖν σωθήσεσθαι ; Καὶ ὁ Τρύφων ἀπεκρίνατο· Οὐ περιετέτμητο Αβραὰμ καὶ οἱ μετ' αὐτόν; ἔτι. τον, ἐν οὐσίᾳ. ἐξετάσομεν τὸν λόγον. 5T3 DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDÆO. A gine caro factus nasci sustinuit, ut per lane dispen- B Stephanos. ED. PATROL. Judæi jacturam sacrificii variis modis sarcire ten- Labant. « Per diversa, inquit Hilarius in Psal. Lvu, n. 12, speciem sacerdotii illius legitimni et holo- causti et circumcisionis imitantur., S. Phileas martyr, instante Culciano præfecto, ut saltem Deo sacrificaret, ita respondit: ‹ Solis Judæis præce- ptum fuerat sacrificare Deo soli in Hierosolyma. Nunc autem percant Judæi in aliis locis solennia sua celebranies. » De iisdem S. Augustinus, lib. Retract., c. 10, sic loquitur : « Eos et nunc vide- mus sine sacrificiis remansisse, nisi forte quod per Pascha immolant ovem, hoc in sacrificio depute- sationem serpens ille, qui ab initio improbe egit, et assimilati ei angeli profligentur, ac mors contem- natur, et in secundo ipsius Christi adventu ab his, qui in eum credunt, et ita vivunt ut ei placeant, penitus facessat, nec jam ulla sit, cum alii quidem in judicium et condemnationem ignis perpetuɔ cruciandi mittentur, alii vero perpessionis et cor- ruptionis et doloris expertem statum atque immor- talitatem consequentur. - legem etiamnum observet. Probat Justinus eam nihil ad justitiam conferre. - Si qui autem nunc etiam vivere velint, Moysis instituta servando, et credant in hunc Jesum crucifixum, agnoscentes eum esse Chri- stum Dei, eique datum esse omnes omnino judicare, illiusque esse regnum illud quod æternum est; an ii quoque salvi esse possunt? Ita me ille interrogabat, At ego rursum : Id quoque, inquam, una consi- deremus, an nunc liceat omnia servare, quæ per Moysem præscripta sunt. : Respondit ille Nequaquam Agnoscimus enim, quemadmodum dixisti, nec agnum Pascha alibi immolari posse, nec hircos in jejunio jussos offerri, nec cæteras omnes omnino oblationes. Tum ego : Quænam ergo illa sint, quæ possint observari, ipse, quæso, edissere. Tibi enim per- suasum erit posse aliquem, non observatis nec per- C fectis æternis justitiæ præceptis, salutem omnino consequi. D At ille : Sabbata peragere, et circumcidi et men- ses observare, et ablui, si quid a Moyse prohibitum attigeris, vel post concubitum. Tum ego : Abraham, inquam, et Isaac et Jacob et Noe et Job, et si qui alii ante vel post eon justi similiter fuere, Saram dico uxorem Abraha et Rebeccam Isaaci, et Rachelem atque Liam Ja- cobi, et reliquas alias ejusmodi, usque ad Moysis, fidelis illius famuli, matrem, cum nihil horum custodierint, num vobis salutem videntur adepturi ? Respondit Trypho : Non circumcisus est Abrabam, et qui post eum fuere? tur. › Vide Julianum apud Cyrill. Alex., lib. ix, p. 305. quæ vox interpretes in magnam dificullaten conjecerat. tem æternam non observatis illis mandatis, quæ tu ´æterna esse ac nunquam prætermittenda existimas, comparari posse; quippe cum nec circumcisionem, ut paulo post probat Justinus, ii qui ante Abrabani fuerunt, nec cætera instituta ipse Abraham, ejus- que usque ad Moysem posteri observaverint ginem Ita et R. Stephanus ad calcem. Paulo post legendumn videtur 46. Ἐὰν δέ τινες καὶ νῦν ζῇν βούλωνται φυλάσ (95) Ἐν ἀπαθείᾳ. Præpositionem expungit H. (96) Γνωρίζομεν γὰρ ὅτι. Mendose editum fuerat (97) Πρόβατον τοῦ Πάσχα. Pulsi Hierosolymis 46. Quærit Trypho, an salrus sit futurus si quis (98) "Α δυνατόν. Ita codex Clarom. Editi ἀδύνα- (99) Τα αιώνια δικαιώματα. Ιd est, videbis salu- (1) Εν συνουσίᾳ. Codices mss. habent ad mare (2) Φυλάξαντας. Legit Thiribius φυλάξαντες.

581 DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDÆO. 582 τοῦ ἡμετέρου γένους (15) ὁμολογοῦντες αὐτὸν Χρι- Α plius demonstretur, nisi eum electione consecutumn στὸν εἶναι, ἄνθρωπον δὲ ἐξ ἀνθρώπων γενόμενον ἀποφαινόμενοι· οἷς οὐ συντίθεμαι, οὐδ' ἂν (14) πλεί στης (15) ταύτά μοι (16) δοξάσαντες εἴποιεν· ἐπειδὴ οὐκ ἀνθρωπείοις διδάγμασι κεκελεύσμεθα ὑπ' αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ πείθεσθαι, ἀλλὰ τοῖς διὰ τῶν μακαρίων προφητών κηρυχθεῖσι καὶ δι᾿ αὐτοῦ διδαχθεῖσι. esse, ut Christus esset. Sunt enim quidam, amici, ex genere nostro, qui eum Christum esse confi- tentur, quamvis hominem ex hominibus genitum pronuntient; quibus ego non assentior, nec assen- tirer, etiamsi maxima pars, quæ mecum 145 consentit, idem diceret; neque enim humanis do- etrinis jussi sumus ab ipso Christo credere, sed iis quæ a beatis prophetis prædicata et ab ipso tra- dita. α λέγοντες ἄνθρωπον γεγονέναι αὐτὸν, καὶ κατ' ἐκλογὴν κεχρῖσθαι, καὶ Χριστὸν γεγονέναι, πιθανώ τερον ὑμῶν λέγειν τῶν ταῦτα ἅπερ φής λεγόντων. Καὶ γὰρ πάντες ἡμεῖς τὸν Χριστὸν ἄνθρωπον ἐξ ἀν- θρώπων προσδοκῶμεν γενήσεσθαι, καὶ τὸν Ηλίαν χρῖσαι αὐτὸν ἐλθόντα. Ἐὰν δὲ οὗτος φαίνηται ὧν ὁ Χριστὸς, ἄνθρωπον μὲν ἐξ ἀνθρώπων γενόμενον ἐκ καντὸς ἐπίστασθαι δεῖ· ἐκ δὲ τοῦ μηδὲ Ἠλίαν έλη- λυθέναι, οὐδὲ τοῦτον ἀποφαίνομαι εἶναι. Κἀγὼ πάλιν ἐπυθόμην αὐτοῦ· Οὐχὶ Ηλίαν φησὶν B Β Episcopius et alii colligunt hos Justini adversarios communione conjunctos cum eo et cum aliis catho- licis foisse. Bullus et uterque Londinensis editor legunt ἀπὸ τοῦ ὑμετέρου γένους, quia Evionilæ a Judæis orti. Clericus, Hist. eccles., p. 676, legendum esse ἀπὸ τοῦ ἡμετέρου, ac de Ebionitis Justinum non loqui contendit. Levissima mihi lis cum Bullo, tota adversus Episcopium et Clericum erit conten- C tio. Nam retinendum illud and to querépoυ, sed de Ebionitis intelligendum sic probo: 1° His ver- bis, oùd' ay ito, quæ paulo post sequuntur, non solum catholicos omnes, sed etiam plurimas sectas, quae Cbristi divinitatem tenebant, compre- bendit Justinus, ut modo videbimus. Ergo in pau- cis illis bujus dogmatis hostibus non ductam ex Judæis originein considerat, sed quamdam nominis communitatem cum aliis Christianis, tum catholicis, um hæreticis; ac proinde retmendum illud and mů fjetÉpou, ac de Ebionitis accipiendum. 2. Justi- Būs infra 11. 82, de bæreticis agens ait : Kat nap' ἡμῖν νῦν πολλοί εἰσι καὶ ψευδοδιδάσκαλοι. Cur ergo de Ebionitis agens non diceret eos esse ex nostro genere. Vide n. 35, et Apol. 1, n. 26. Quod si Justini verba hæreticis aptari possunt, de aliis quam bæreucis intelligi nou possunt. Constat enim secundo sæculo hæreticos exstitisse, qui Christi divinitatem negarent: at catholicos exstitisse, qui D hanc impietatem profiterentur, nec excluderentur a communione, non modo non constat, sed etiam omnibus testimoniis et historiæ monumentis repu- gnat. Quomodo ergo verba Justini, cum iis, quos tunc certo scimus exstitisse, conveniant, in eos de- torqueantur, quos nullos prorsus povimus? 3° ‹ Nus- tros › appellare solent hæreticos catholici, cum cos Judæis, ut hoc loco Justinus, aut gentilibus op- pouunt. Vide Origen. in Levit. p. 88, în Cels. lib. iit, pag. 118 et 2, De princip, cap. 10. Gregor. Naz. Orat. 37, p. 595. Hieronym. Præfat. lib. xt, in Isai. 4º Justinus duo tantum doctrinæ genera agnoscit, doctrinam Christi et doctrinam spirituum erroris, el cam iis, qui doctrinam erroris spirituum se- quuntur, nullam esse catholicis communionem de clarat, num. 35. Sic etiam hoc ipso in loco, qui monc in manibus est, doctrinam eorum, qui Christi divinitatem negabant, opponit ei doctrinæ, cui - spondet Joannem esse pra-cursorem primi adventus. Et Trypho Mihi quidem videntur, inquit, qui illum hominem fuisse et electione unclum, ac Christum factum esse dicunt, probabilius quam vos, qui ea quæ retulisti, tenetis, dicere. Nam et nos omnes Christum hominem ex hominibus exspecta- mus nasciturum, et ab Elia, quando is venerit, unctum iri. Quod si iste Christus esse videatur, homo ex hominibus omnino existimandus est : sed quia nondum venit Elias, neque hunc Christum esse censeo. Rursus ergo illum percontatus sum: An non Christus jussit ut credamus, quamque ipse tradidit et prophetæ prædicaverunt. Qui ergo cum homini- bus Christum ne ex Virgine quidem natum creden- tibus communicasset? Huic commento repugnant tres Dialogi partes, ut ex analysi præmissa perspici potest. pretatio confirmatur verbis sequentibus, • neque enim humanis doctrinis, etc., quæ rationem continent, cur Justinus huic errori nunquam assen · surus sit, quæcunque ei objiciatur assentiendi cau- sa. Vitiosa ergo hæc Langi interpretatio: «Quibus ego non assentior: neque id sane multi, qui in ea- dem mecum sententia sunt, dixerint. › Inde ortum ut Justinus, cum vehementissimus sit hoc loco, frigidior tamen visus sit Episcopio et Clerico, quani ut illum de hominibus a communione Ecclesiæ ab- scissis loqui crederent. Perionius fere ut Langus: Quibus ego non assentior, nec plurimi, qui idem quod ego sentiant, asseverabunt. Gelenius: ‹ Qui- bus non assentior, ne si maxima quidem esset tur- ba sic opinantium. » Thirlbius non absimilia pro- ponit: Neque, etiamsi multo plures essent, assen- tirer. Sed hæc interpretatio cum nonnulla alia peccat, tum illud etiam quod nihil habet de magna illa eorum, qui idem ac Justinus sentiebant, mul- titudine, quam a Justino commemoratam fuisse patet ex sequentibus Tryphonis verbis. stinum non solis catholicis hoc testimonium tri- buere, sed pluribus etian sectis, quæ Jesum, ut an- tea dicebat, n. 35, et Dominum et Christum esse confitebantur. Si de solis catholicis locutus esset, nọn maximam partem, sed, ut solet, totam Eccle- siam dixisset. Sic enim, ubi de hæreticis loquitur p. 35 et 80, catholicos ita inter se consentire docet, ut nullam prorsus communionem habeant cum iis qui non Christi, sed spirituum erroris doctrinam sequuntur. Hinc etiam n. 63, catholicos velut unam animam esse et unam synagogam docet. Igitur ma- xima illa pars non catholicorum intelligenda est, sed eorum qui nomen Christianorum ferebant. pars, quæ mecum (hactenus) consensit, vel, post- quam mecum (hactenus) consensit, id diceret. › Scripsit R. Stephanus taŭtá pol. 49. Καὶ ὁ Τρύφων· Ἐμοὶ μὲν δοκοῦσιν, εἶπεν, (15) ᾿Απὸ τοῦ ἡμετέρου γένους. Ex his verbis 49. Objicientibus nondum advenisse Eliam re- (14) Ovd är... εlower. Nostra hujus loci inter- (15) IIлsiσrot. Manifestum est ex hac voce Ju- (16) Tavrá µoit. Ad verbum: ‹ Etiamsi maxima

Θεοῦ· « Καγώ μεταθήσω (20) ἀπὸ τοῦ πνεύματος τοῦ Εt ἐν σοὶ ἐπ' αὐτόν. » Κἀκεῖνος· Μάλιστα. Ὡς οὖν, φημί, ἔτι ὄντος τότε ἐν ἀνθρώποις τοῦ Μωσέως, μετέθηκεν ἐπὶ τὸν Ἰησοῦν ὁ Θεὸς ἀπὸ τοῦ ἐν Μωσεῖ πνεύματος, οὕτως καὶ ἀπὸ τοῦ Ηλίου (21) ἐπὶ τὸν Ἰωάννην ἐλθεῖν ὁ Θεὸς δυνατὸς ἦν ποιῆσαι· ἵνα ὥσπερ ὁ Χριστὸς τῇ πρώτη παρου σία ἄδοξος ἐφάνη, οὕτως καὶ τοῦ πνεύματος τοῦ ἐν Ηλίᾳ πάντοτε καθαρεύοντος (22), τοῦ Χριστοῦ (23), άδοξος Η πρώτη παρουσία νοηθῇ. Κρυφίᾳ γὰρ χειρὶ ὁ Κύ μας πολεμεῖν τὸν ᾿Αμαλήκ εἴρηται, καὶ ὅτι ἔπεσεν ὁ ᾿Αμαληκ οὐκ ἀρνήσεσθε. Εἰ δὲ ἐν τῇ ἐνδόξῳ παρ ουσία τοῦ Χριστοῦ πολεμηθήσεσθαι τὸν ᾿Αμαλήκ μόνον λέγεται, ποῖος καρπὸς ἔσται τοῦ λόγου, ὅς φησι· ο Κρυφία χειρὶ ὁ Θεὸς πολεμεῖ τὸν ᾿Αμαλήκ; ο Νοῆσαι (24) δύνασθε ότι κρυφία δύναμις τοῦ Θεοῦ γέγονε τῷ σταυρωθέντι Χριστῷ, δν καὶ τὰ δαιμόνια φρίσσει, καὶ πᾶσαι ἁπλῶς αἱ ἀρχαὶ καὶ ἐξουσίαι τῆς γῆς (25). τρέψεως τῆς πρὸς πολλοὺς περὶ πάντων τῶν ζητου μένων γεγονέναι, καὶ διὰ τοῦτο ἑτοίμως ἔχειν ἀπο- κρίνεσθαι πρὸς πάντα & ἂν ἐπερωτηθῇς. ᾿Απόκριναι οὖν μοι πρότερον, πῶς ἔχεις ἀποδεῖξαι, ὅτι καὶ ἄλ- λος Θεὸς παρὰ τὸν ποιητὴν τῶν ὅλων· καὶ τότε ἀπο δείξεις ὅτι καὶ γεννηθῆναι διὰ τῆς Παρθένου ὑπέ μεινε. Καγώ ἔφην Πρότερόν μοι συγχώρησον εἰπεῖν λό τους τινὰς ἐκ τῆς Ἡσαΐου προφητείας τοὺς εἰρη- μένους περὶ τῆς προελεύσεως ἣν προελήλυθεν αὐτοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τούτου Ἰωάννης ὁ Βαπτιστής και προφήτης γενόμενος. Κἀκεῖνος· Συγχωρῶ Κἀγὼ εἶπον· Ἡσαΐας οὖν περὶ τῆς Ἰωάννου προ ελεύσεως οὕτως προεἶπε· ι Καὶ εἶπεν Εζεκίας πρὸς Ἡσαΐαν· ᾿Αγαθὸς ὁ λόγος Κυρίου ἂν ἐλάλησε· γενέ- σθω εἰρήνη καὶ δικαιοσύνη ἐν ταῖς ἡμέραις μου. * ματος. τὸ τοῦ Ἠλίου τὸ πνεῦμα τοῦ Ἠλίου. Μη νομίσης οὕτω τὴν ἀφαίρεσιν κατὰ ἀπο- κυπὴν καὶ διάζευξιν γίνεσθαι, ἀλλὰ οἷα γένοιτ' ἂν ἀπὸ πυρός... νῦν δὲ τὸ ἐπ' αὐτῷ πνεῦμά ἐστι τὸ σοφὸν, τὸ θείον, το άτμητον, τὸ ἀστεῖον, τὸ ἀδιαίρετον, τὸ πάντη δὲ δι' ὅλων ἐκπεπληρωμένον, ὅπερ ὠφελοῦν οὐ βλάπτε- -αι, μεταδοθὲν ἑτέρῳ, οὐδ᾽ αὖ προτεθὲν ἐλαττοῦται τὴν σύνεσιν, καὶ ἐπιστήμην, καὶ σοφίαν, ο προταθέν να παραταθέν), που κατὰ τὴν ἑκάστου περι γραφὴν ἀπεριγράφως, ο ἀπαθῶς μεριζό μενον καὶ ὁλοσχερῶς μετεχόμενον. πάντοτε καθαρμοσθέντος καθαρμόζοντος) τῷ Χριστῷ. DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDÆO. A cente : « ego transferam de spiritu qui in te esi, Exod. xv11, 16. [sa. XXXIX, 8. XXVII, 18, et Dent. xxxiv, 9, commiscuit Justinus quæ de LXX senioribus dicit Deus Num. xı, 17. THIRLBIUS. At legendum non videtur, ut conjicit Cl. Thirlbius vel ritus iše, de quo Dominus in Joannem transtulit, semper in Elia purus exsistebat, id est minime Izsus aut violatus fuit hac communicatione. Sic enim Philo, lib. De Gigant., pag. 287, de spiritu Meysis, de quo Dominus transtulit, in LXX senio- res : Cave pu- tes hanc ablationem fieri per abscissionem dis- junctionenique, imo potius qualis ab igne fit........ Nanc autem spiritus ille, qui inest Moysi, sapiens est, divinus est, insecabilis, indiv.sibilis, probus, PATBOL. GR. VI. B C in ipsum. › Tum ille : Maxime. Quemadmodum igitur, inquam, cum adhuc Moy- ses inter homines versaretur, transtulit Deus in Jesum ex eo spiritu, qui erat in Moyse; ita ab Elia in Joannem transferre potuit Deus, ut quemad- modum Christus priore adventu inglorius apparuit, ita etiam illius spiritus, qui in Elia purus et integer manebat, itidem ut Christi, inglorius primus ad- ventus intelligeretur. Occulta enim manu Dominus debellare Amalechum dicitur; nec Amalechum cecidisse negabitis. Si vero in glorioso tantum Christi adventu debellatum iri Amalechum dicatur; quis fructus erit Scripturæ dicentis : • Occulta nanu Deus debellat Amalechum *?, Occultam ergo Dei virtutem intelligere potestis in Christo cruci- fixo fuisse, quem dæmones tremunt ac omnes prorsus principatus et potestates terræ. - Christi. Hic Trypho Videris mihi ab assidua cum multis de omnibus rebus controversis con- flictatione venisse, ac propterea paratus esse de omnibus quæ ex te quæruntur, respondere. Mihi igitur prius responde, quomodo demonstrare possis alium etiam esse Deum præter creatorem univer- sorum; tumque demonstrabis eum etiam nasci ex Virgine sustinuisse. Tum ego Prius per te mihi liceat nonnulla ex . Isaia vaticinio verba proferre de illo præcursionis dicta munere, quo ante bunc ipsum Dominum nostrum Jesum Christum Joannes Baptista et pro- pheta perfunctus est. D Per me licet, inquit ille. Tum ego Isaias igitur de Joannis præcursione ita prædixit: ‹ Et dixit Ezechias Isaiæ: Bonum verbum Domini, quod locutus est: Fiat pax et justitia in diebus meis . . Et : • Consolanini po- ubique implens omnia; dum prodest, non læditur, dum communicatur alteri, vel etiam extenditur (legendum enim videtur imminuitur intellectu, scientia et sapientia. » Sic etiam Clemens Strom. vi, p. 673, Spiritum sanctum distribui docet : secundum uniuscujusque circumscriptionem incircumscripte. S. Basilius lib. De Spir. S., c. 9, divinitatem S. Spiritus pro- bat, quia sic dividitur ut ipse nihil patiatur, ita communicatur ut maneat integer, Basilium imita- tur Ambrosius lib. i De Spiritu sancto, c. 8. quæ particula videtur a librariis omissa ob simi- lem sonum syllabæ præcedentis. Legit eruditus Londinensis editor (vel Sed id nemini puto pro- batum iri. cuit Sylburgio. Thirlbius ; sed vide n. 131. 50. Καὶ ὁ Τρύφων· Εοικάς μοι ἐκ πολλῆς προσ (20) Καγώ μεταθήσω. llis quæ leguntur Num. (21) ᾿Απὸ τοῦ Ηλίου. Forte subaudiendum πνεύ- (22) Τοῦ ἐν Ηλίᾳ πάντοτε καθαρεύοντος. Spi- 50. Probatur ex Isaia Joannem esse præcursorem (23) Τοῦ Χριστοῦ. Legendumn ὡς τοῦ Χριστοῦ, (21) Νοῆσαι. Νοῆσαι οὖν, aut aliquid simile pla- (25) Τῆς γῆς. Hæc omnino delenda putat Cl.

τὴν καρδίαν Ἱερουσαλήμ, καὶ παρακαλέσατε αὐτὴν, ὅτι ἐπλήσθη ἡ ταπείνωσις αὐτῆς. Λέλυται αὐτῆς ἡ ἁμαρτία· ὅτι ἐδέξατο ἐκ χειρὸς Κυρίου διπλᾶ τὰ ἁμαρτήματα αὐτῆς. Φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ Ετοιμάσατε τὰς ὁδοὺς Κυρίου· εὐθείας ποιεῖτε τὰς τρίβους τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. Πᾶσα φάραγξ πληρωθήσε ται, καὶ πᾶν ὅρος καὶ βουνὸς ταπεινωθήσεται· καὶ ἔσται πάντα τὰ σκολιὰ εἰς εὐθεῖαν, καὶ ἡ τραχεῖα εἰς ὁδοὺς λείας· καὶ ὀφθήσεται ἡ δόξα Κυρίου, καὶ ὄψεται πᾶσα σὰρξ τὸ σωτήριον τοῦ Θεοῦ· ὅτι Κύριος ἐλάλησε. Φωνὴ λέγοντος· Βόησον· καὶ εἶπον· Τί βοή σω; Πᾶσα σὰρξ χόρτος, καὶ πᾶσα δόξα ἀνθρώπου ὡς ἄνθος χόρτου. Ἐξηράνθη ὁ χόρτος καὶ τὸ ἄνθος αὐτοῦ ἐξέπεσε· τὸ δὲ ῥῆμα Κυρίου μένει εἰς τὸν Καί· . Παρακαλεῖτε τὸν λαὸν, ἱερεῖς λαλήσατε εἰς Β αἰῶνα. Επ' ὅρους ὑψηλοῦ ἀνάβηθι ὁ εὐαγγελιζόμενος Σιών· ὕψωσον τῇ ἰσχύϊ τὴν φωνὴν σου ὁ εὐαγγελιζό μενος Ἱερουσαλήμ. Υψώσατε, μὴ φοβεῖσθε, εἶπον ταῖς πόλεσιν Ἰούδα· Ἰδοὺ ὁ Θεὸς ὑμῶν, Κύριος ἰδοὺ μετ᾿ ἰσχύος ἔρχεται, καὶ ὁ βραχίων μετὰ κυρίας Ερ χεται. Ἰδοὺ ὁ μισθὸς μετ' αὐτοῦ, καὶ τὸ ἔργον ἐναν τίον αὐτοῦ. Ὡς ποιμὴν ποιμανεῖ τὸ ποίμνιον αὐτοῦ, καὶ τῷ βραχίονι συνάξει ἄρνας, καὶ τὴν ἐν γαστρὶ ἔχουσαν παρακαλέσει. Τίς ἐμέτρησε τῇ χειρὶ τὸ ὕδωρ, καὶ τὸν οὐρανὸν σπιθαμῇ, καὶ πᾶσαν τὴν γῆν δρακί; Τίς ἔστησε τὰ ὄρη σταθμῷ, καὶ τὰς νάπας ζυγῷ ; Τίς ἔγνω νοῦν Κυρίου; καὶ τίς αὐτοῦ σύμβουλος ἐγένετο, ὃς συμβιβάσει αὐτόν; Η πρὸς τίνα συνεβου λεύσατο καὶ συνεβίβασεν αὐτόν; "Η τίς ἔδειξεν αὐτῷ κρίσιν; ἢ ὁδὸν συνέσεως τίς ἐγνώρισεν αὐτῷ; Πάντα τὰ ἔθνη ὡς σταγὼν ἀπὸ κάδου, καὶ ὡς ῥοπὴ ζυγού ἐλογίσθησαν, καὶ ὡς πτυελὸς λογισθήσονται. Ὁ δὲ Λίβανος οὐχ ἱκανῶς (26) εἰς καῦσιν, καὶ τὰ τετρά ποδα οὐχ ἱκανὰ εἰς ὁλοκάρπωσιν, καὶ πάντα τὰ ἔθνη οὐδὲν, καὶ εἰς οὐδὲν ἑλογίσθησαν. » βολοι μὲν πάντες οἱ λόγοι τῆς προφητείας ἣν φῂς σύ, ὦ ἄνθρωπε, καὶ οὐδὲν τμητικὸν εἰς ἀπόδειξιν οὗπερ βούλει ἀποδεῖξαι ἔχοντες. Κἀγὼ ἀπεκρινάμην· Εἰ μὲν μὴ ἐπαύσαντο καὶ οὐκέτι ἐγένοντο οἱ προφῆται ἐν τῷ γένει ὑμῶν, ὦ Τρύφων, μετὰ τοῦτον τὸν Ἰωάννην, δῆλον ὅτι ἃ λέγω εἰς Ἰησοῦν τὸν Χριστὸν, ἴσως ἀμφίβολα ενοεῖτε (27) εἶναι τὰ λεγόμενα. Εἰ δὲ Ἰωάννης μὲν προελήλυθε βοῶν τοῖς ἀνθρώποις μετανοεῖν, καὶ Χριστὸς, ἔτι αὐτ ἱκανός ίσως ἀμφίβολα ἐνοεῖτε, • τοῦ καθεζομένου ἐπὶ τοῦ Ἰορδάνου ποταμοῦ, ἐπελ- θὼν ἔπαυσέ τε αὐτὸν τοῦ προφητεύειν (28) καὶ βα- πτίζειν, καὶ εὐηγγελίζετο καὶ αὐτὸς λέγων, ὅτι ἐγγὺς ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, καὶ ὅτι δεῖ αὐτὸν πολλὰ παθεῖν ἀπὸ τῶν γραμματέων καὶ Φαρι σαίων, καὶ σταυρωθῆναι, καὶ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀνα- ἐνοεῖτο, S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS pulum ; sacerdotes, loquimini ad cor Hierusalem, et A consolamini eam; quia repleta est humilitas ejus. Solutum est peccatum illius, quia recepit de manu Domini duplicia peccata sua. Vox clamantis in de- serto Parate vias Domini: rectas facite semitas Dei nostri. Omnis vallis implebitur, et omnis mons et collis humiliabitur et erunt omnia prava in directum, et aspera in vias planas; et apparebit gloria Dəmini : et videbit omnis caro salutare Dei; quia Dominus locutus est. Vox dicentis : Clama, et dixi : Quid clamabo? Omnis caro fenum et omnis gloria hominis, quasi flos feni. Aruit fenum, et flos ejus cecidit; verbum autem Domini manet in sempiternum. Super montem excelsum ascende, qui evangelizas Sion; exalta in fortitudine vocem tuam, qui evangelizas Hierusalem. Exaltate, nolite timere: dic civitatibus Juda: Ecce Deus vester ; Dominus ecce cum virtute venit, et bra- chium cun dominatione venit. Ecce merces cum eo, et opus in conspectu ejus. Sicut pastor pascet gregem suum, et brachio congregabit agnos, el prægnantem consolabitur. Quis mensus est manu aquam, et cœlum palmo et omnem terram pugillo ? quis statuit montes pondere, et saltus statera? Quis cognovit mentem Domini; aut quis consiliarius ejus fuit, qui doceat eum? aut cum quo consilium gniit, et instruxit illum ? Vel quis ostendit ei judi- cium? vel viam intelligentiæ quis ostendit illi ? Om- nes gentes, sicut stilla de situla, et quasi mo- _mentum stateræ reputatæ sunt, et quasi sputum reputabuntur. Libanus autem non sufficit ad com- burendum : et quadrupedia non sufficiunt ad holo- caustam, et cunctæ gentes nihilum et in nihilum reputatæ sunt 4. > - Desinente me dixit Trypho: Ambigua omnia prophetiæ a te allata verba, nec quidquam habent quo decidatur id quod demonstrare vis. C Tunc ego respondi: Si quidem non evenisset, Trypho, ut desinerent, ac jam omnino nulli essent post hunc Joannem in vestro genere prophetæ; quæ videlicet a me in Jesum Christum proferuntur, am- bigue fortasse dicta viderentur. Sed si Joannes qui- dem praecessit clamans hominibus ut poenitentiam D agerent; eique adhuc ad Duvium Jordanem sedenti superveniens Christus finem attulit vaticinandi et baptizandi; ipse autem Evangelium quoque prædi- care cœpit, regnum cœlorum dicens appropinquare, seque multa a Scribis et Pharisæis pati oportere, et crucifigi et tertio die resurgere, ac futurum, ut ite- Isa. XL, 1-17 habemus in Bibliis, admonuit Perionius. Legitur in edit. Paris. deri prophetia verba. Cur ergo ait Justinus forte ambigue dicta vobis vide- rentur. » Si legamus soluta erit difficultas. eamdem sententiam Justinus infra n. 87, inter- pretatur illud Isaiæ: Et requiescet_super eum Spiritus Domini. » Justinum imitatur Tertullianus lib. v in Marcionem, c. 18. 51. Probatur hanc prophetiam esse adimpletam. 51. Καὶ παυσαμένου μου εἶπεν ὁ Τρύφων· Ἀμφί- (26) Οὐχ ἱκανῶς. Erratum esse pro ικανός, ut (27) Ἐνοεῖτε. Dixerat Trypho ambigua sibi vi- (28) Ἔπαυσέ τε αὐτὸν τοῦ προφητεύειν. In

DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDÆO. γενόμενον ὑπ' αὐτοῦ καὶ γνωσθὲν, τὸν Χριστὸν ὄντα Εt αὐτὸν φανερὸν ἐποίει. Καὶ τούτων ἁπάντων γενομέ- νων, καὶ ἀπὸ τῶν Γραφῶν ἀποδεικνυμένων, ὑμεῖς ἔτι σκληροκάρδιοί έστε. Προεφητεύθη δὲ ὑπὸ Ζαχα φίου, ἑνὸς τῶν δώδεκα, τοῦτο μέλλειν γίνεσθαι, οὔτ έως ο Χαίρε σφόδρα, θύγατερ Σιών· ἀλάλαξον, κή- ρυσσε, θύγατερ Ἱερουσαλήμ· Ἰδοὺ ὁ βασιλεύς σου έξει σοι δίκαιος, καὶ σώζων αὐτὸς, καὶ πραΰς, καὶ πτωχὸς, ἐπιβεβηκὼς ἐπὶ ὑποζύγιον καὶ πῶλον ὄνου. Τὸ δὲ καὶ ὄνον ὑποζύγιον ἤδη μετὰ τοῦ πώλου αὐτῆς ὀνομάζειν τὸ προφητικόν πνεῦμα μετὰ τοῦ πατριάρ χου Ἰακώβ, ἐν τῇ κτίσει (42) αὐτὸν ἔχειν, ἀλλὰ καὶ αὐτὸν τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ, ὡς προέφην, ἀμφότερα γὰρ τὰ ζῶα κελεῦσαι ἀγαγεῖν, προαγγελία ἦν καὶ τῶν (45) ἀπὸ τῆς συναγωγῆς ὑμῶν ἅμα τοῖς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν πιστεύειν ἐπ' αὐτὸν μέλλουσιν. Ὡς γὰρ τοῖς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν σύμβολον ἦν ὁ ἀσαγὴς πώλος, οὕτως καὶ τοῖς ἀπὸ τοῦ ὑμετέρου λαοῦ ἡ ὑποσαγής ἄνος. Τὸν γὰρ διὰ τῶν προφητῶν νόμον ἐπικείμενον ἔχετε. ᾿Αλλὰ καὶ διὰ τοῦ προφήτου Ζαχαρίου ὅτι παρ ταχθήσεται αὐτὸς οὗτος ὁ Χριστὸς, καὶ διασκορπι- σθήσονται οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, προεφητεύθη· ὅπερ καὶ γέγονε. Μετὰ γὰρ τὸ σταυρωθῆναι αὐτὸν, οἱ σὺν αὐτῷ ὄντες μαθηταὶ αὐτοῦ διεσκεδάσθησαν μέχρις ὅτε ἀνέστη (44) ἐκ νεκρῶν, καὶ πέπεικεν αὐτοὺς ὅτι οὕτως προεπεφήτευτο περὶ αὐτοῦ παθεῖν αὐτόν· καὶ οὕτω πεισθέντες, καὶ εἰς τὴν πᾶσαν οἰκουμένην ἐξελ- θόντες, ταῦτα ἐδίδαξαν. Οθεν καὶ ἡμεῖς βέβαιοι ἐν τῇ πίστει καὶ μαθητείᾳ αὐτοῦ ἐσμεν, ἐπειδὴ καὶ ἀπὸ τῶν προφητῶν, καὶ ἀπὸ τῶν κατὰ τὴν οἰκουμένην εἰς ὄνομα τοῦ ἐσταυρωμένου ἐκείνου δρωμένων καὶ γενομένων θεοσεβῶν, τὴν πειθὼ ἔχομεν. Ἔστι δὲ τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ Ζαχαρίου ταῦτα· Ρομφαία, εξεγέρ- θητι ἐπὶ τὸν ποιμένα μου, καὶ ἐπ' ἄνδρα τοῦ λαοῦ μα· λέγει Κύριος τῶν δυνάμεων. Πάταξον τὸν ποι- μένα, καὶ διασκορπισθήσονται τὰ πρόβατα αὐτοῦ. ὑπὸ τοῦ πατριάρχου Ἰακὼβ προπεφητευμένον, τό, • Πλυνεῖ ἐν οἴνῳ τὴν στολὴν αὐτοῦ, καὶ ἐν αἵματι σταφυλῆς τὴν περιβολὴν αὐτοῦ· ἡ τὸ τῷ αἵματι αὐτοῦ ἀποπλύνειν μέλλειν τοὺς πιστεύοντας αὐτῷ ἐδήλου. Στολὴν γὰρ αὐτοῦ ἐκάλεσε τὸ ἅγιον Πνεῦμα τοὺς δι᾿ αὐτοῦ ἄφεσιν ἁμαρτιῶν λαβόντας· ἐν οἷς ἀεὶ δυνάμει μὲν πάρεστι, καὶ ἐναργῶς δὲ παρέσται ἐν τῇ δευτέρᾳ ἡ αὐτοῦ παρουσίᾳ. Τὸ δὲ αἷμα τῆς σταφυλῆς εἰπεῖν τὸν λόγον, διὰ τῆς τέχνης δεδήλωκεν, ὅτι αἷμα μὲν Έχει ὁ Χριστὸς οὐκ ἐξ ἀνθρώπου (45) σπέρματος, ἀλλ' ἐκ τῆς τοῦ Θεοῦ δυνάμεως. Ον γὰρ τρόπον τὸ τῆς ἀμπέλου αἷμα οὐκ ἄνθρωπος ἐγέννησεν, ἀλλὰ • Ηλίας ἐλθὼν πρῶ τον ἀποκαθιστῇ πάντα, καὶ πῶς γέγραπται ἐπὶ τὸν υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου, ἵνα πολλὰ πάθῃ καὶ ἐξουδενωθῇ, • χρήσει, κτήσει. χρήσει. γάρ ὡς καὶ ἀπὸ τῆς, τινές, μέχρις ὅτου ἀνέστη. A esse aperte declarabat. cum hæc omnia conti- B " gerit, et ex Scripturis sanctis demonstrentur, adhuc tamen corde obduruistis. Rem ita eventuram Zacharias unus ex duodecim prædixit his verbis : • Lætare vehementer, filia Sion: jubila, annnutia, filia Hierusalem: Ecce Rex tuus veniet tibi justus et salvans ipse, et mitis et pauper, vectus subjugali et pullo asinæ ".» Quod autem spiritus propheticus cum patriarcha Jacob nominatim asinam quoque jugalem cum ipsius pullo ad usus suos ab eo adhi- bitam dicit; deinde etiam quod ipse discipulis, ut jam dixi, præcepit, ut utrumque animal adducerent, id præsignificatio erat eorum etiam, qui ex Syn- agoga vestra simul cum iis, qui ex gentibus credi- turi in eum erant. Quemadmodum enim iis, qui ex gentibus, signum erat pullus, nondum oneri assue- tus; ita et iis, qui ex vestro populo, asina clitel- laria. Nam eam, quæ per prophetas promulgata est, impositam legen habetis. Sed et a Zacharia pro- pheta prædictum fore ut ipse hic Christus percute- retur, ejusque discipuli dispergerentur ; quod et eve nit. Postquam enim cruci aflixus est, dispersi sunt qui cum eo erant discipuli ejus, quoad resurrexit a mortuis, eisque persuasit prædictum de se esse fore ut ita pateretur; atque illi hunc in modum ad credendum adducti, et in totum orbem terrarum profecti hac docuerunt. Hinc et nos in fide et di- sciplina illius confirmamur; quippe cum et ex pro- pletis, et ex iis, quos in nomen illius crucifixi per dendi momenta ducamus. Quæ autem a Zacharia dicta sunt, ita se habent: ‹Framea, excitare super pastorem meum, et super virum populi mei, dicit Dominus exercituum. Percute pastorem et disper- gentur oves ejus 5º. C orbem terrarum Dei cultores factos videmus, cre- Zach. 15, 9. so Zach. x1, 7. b bis ergo verbis Marc. x, 11: agnoscenda Eliæ adventus prædictio ut restituat omnia, et quomodo scriptum est in filium hominis, ut multa paliatur et contemnatur. 1- Ex Addendis et Emendandis. legendum esse vel Melius, mea sen- D Μoyse litteris mandatum est, et a Jacob patriarcha prædictum : e Lavabit in vino stolam suam, et in sanguine uvae amictum suum, futurum significa- bat, ut sanguine suo eos qui in se credunt, ablue- ret. Stolam enim ejus Spiritus sanctus eos vo- cavit, qui per eum peccatorum remissionem acce Perunt, in quibus virtute quidem semper adest, manifeste autem aderit in secundo suo adventu. Quod autem sanguinem uva dicit Scriptura, hac veluti arte declarat sanguinem quidem habere Christum, nequaquam autem ex humano semine, sed ex Dei virtute. Quemadmodum enim uvæ san- < tentia, Μox particula expungenda. uterque ms. Necesse ergo non est legere subaudiendo ut conjiciebat Syl- burgius. ad marginem Sic et R. Stepha- nus ad calcein. 54. Καὶ τὸ ὑπὸ Μωσέως δὲ ἀνιστορημένον, καὶ (62) 'Εν τῇ κτίσει. Sylburgius et alii monuerunt 54. Sanguis uvæ quid significet. - Et quod a (45) Καὶ τῶν. Hunc articulum suppeditavit codes (44) Μέχρις ότε ἀνέστη. Codices mss. habent (45) Οὐκ ἐξ ἀνθρώπου. Legit Thirlbius ἀλλ' οὐκ.

Θεὸς, οὕτως καὶ τὸ τοῦ Χριστοῦ αἷμα οὐκ ἐξ ἀνθρω πείου γένους ἔσεσθαι, ἀλλ' ἐκ Θεοῦ δυνάμεως, προετ μήνυσεν. Ἡ δὲ προφητεία αὕτη, ὦ ἄνδρες, ἣν Ελε γον, ἀποδεικνύει (46) ὅτι οὐκ ἔστιν ὁ Χριστὸς ἄνα θρωπος ἐξ ἀνθρώπων, κατὰ τὸ κοινὸν τῶν ἀνθρώπων γεννηθείς. ταύτης τῆς ἐξηγήσεώς σου, ἐὰν καὶ δι᾿ ἄλλων κρα τύνῃς καὶ τοῦτο τὸ ἀπόρημα· τὰ νῦν δὲ ἤδη ἀναλα- Εὼν τὸν λόγον, ἀπόδειξον ἡμῖν ὅτι ἕτερος Θεὸς παρὰ τὸν ποιητὴν τῶν ὅλων ὑπὸ τοῦ προφητικοῦ Πνεύμα τος ὡμολόγηται εἶναι, φυλαξάμενος λέγειν τὸν ἥλιον καὶ τὴν σελήνην, ἅ γέγραπται τοῖς ἔθνεσι συγκεχω ρηκέναι (47) τὸν Θεὸν ὡς θεοὺς προσκυνεῖν· καὶ τούτῳ τῷ λόγῳ ὥσπερ χρώμενοι (48) προφῆται πολύ Β λάκις λέγουσιν, ὅτι ι Ο Θεός σου Θεὸς τῶν θεῶν ἐστι, καὶ Κύριος τῶν κυρίων, ο προστιθέντες, « Ο μέγας καὶ ἰσχυρὸς καὶ φοβερός, ο πολλάκις. Οὐ γὰρ ὡς ὄντων θεῶν ταῦτα λέγεται, ἀλλ' ὡς τοῦ λόγου διδάσκοντος ἡμᾶς, ὅτι τῶν νομιζομένων θεῶν καὶ κυρίων ὁ τῷ ὄντι Θεὸς ὁ τὰ πάντα ποιήσας, Κύριος μόνος ἐστίν. Ινα γὰρ καὶ τοῦτο ἐλέγξῃ τὸ ἅγιον Πνεῦμα, διὰ τοῦ ἁγίου Δαυὶδ εἶπεν· « Οἱ θεοὶ τῶν ἐθνῶν, νομιζόμενοι θεοί, είδωλα δαιμονίων εἰσὶν, ἀλλ' οὐ θεοί· » καὶ ἐπάγει κατάραν τοῖς ποιοῦσιν αὐτὰ καὶ προσκυνοῦσι. μου προεμήνυσεν. ἀποδεικνύειν Καγώ· Οὐ ταύτας μὲν τὰς ἀποδείξεις ἔμελλον φέ- ρειν, εἶπον, ὦ Τρύφων, δι' ὧν καταδικάζεσθαι τοὺς ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα προσκυνοῦντας ἐπίσταμαι, ἀλλὰ τοιαύτας πρὸς ἃς ἀντειπεῖν μὲν οὐδεὶς δυνήσε ται. Ξέναι δέ σοι δόξουσιν εἶναι, καίπερ καθ' ἡμέραν ἀναγινωσκόμεναι ὑφ᾽ ὑμῶν· ὡς καὶ ἐκ τούτου συν εἶναι ὑμᾶς (49), ὅτι διὰ τὴν ὑμετέραν κακίαν ἀπέ- κρυψεν ὁ Θεὸς ἀφ᾽ ὑμῶν τὸ δύνασθαι νοεῖν τὴν σοφίαν τὴν ἐν τοῖς λόγοις αὐτοῦ, πλὴν τινων οἷς κατὰ χάριν τῆς πολυσπλαγχνίας αὐτοῦ, ὡς ἔφη Ησαΐας, ἐγκα τέλιπε σπέρμα εἰς σωτηρίαν, ἵνα μὴ ὡς Σοδομιτῶν καὶ Γομοῤῥαίων τέλεον καὶ τὸ ὑμέτερον γένος ἀπό ληται. Προσέχετε τοιγαροῦν οἷσπερ μέλλω ἀναμιμνή- σκειν ἀπὸ τῶν ἁγίων Γραφῶν οὐδὲ ἐξηγηθῆναι δεο- μένων (50), ἀλλὰ μόνον ἀκουσθῆναι. Θεοῦ, μηνύων ὅτι ὁ ὀφθεὶς τῷ ᾽Αβραὰμ πρὸς τῇ δρυΐ τῇ Μαμβρῇ Θεὸς, σὺν τοῖς ἅμα αὐτῷ ἐπὶ τὴν Σοδόμων κρίσιν πεμφθεῖσι δύο ἀγγέλοις ὑπὸ ἄλλου τοῦ ἐν τοῖς ὑπερουρανίοις ἀεὶ μένοντος, καὶ οὐδενὶ ὀφθέντος, ἢ ὡς παραχρώμενοι. δεομένων ; Προαγγελία ἦν καὶ τῶν ἀπὸ τῆς συναγωγῆς ὑμῶν ἅμα τοῖς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν πιστεύειν ἐπ' αὐτὸν μέλλουσιν. i S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS guinem non generavit homo, sed Deus; ita et A Christi sanguinem non ex humano semine, sed ex Dei virtute futurum prædixit. Hæc autem ipsa prophetia, quam attuli, o viri, Christum demonstrat non esse hominem ex hominibus communi homi- num more genitum. - citra metaphoram. Promittit Justinus. Tum Trypho respondit: Habebimus etiam in memoria tuam illam interpretationem, si et aliis argumentis hanc quoque quæstionem firmaveris. Nunc autem, revocata unde digressa est oratione, demonstra nobis alium Deum a Spiritu prophetico præter creatorem universorum agnosci; cavens tamen ne solemn et lunam dicas, quæ scriptum est gentibus concessa a Deo fuisse, ut ea tanquam deos cole- rent. Atque hoc loquendi genere quodammodo utentes prophetæ sæpe dicunt: ‹ Deus tuus Deus deorum est, et Dominus dominorum, » sape ad- dentes ‹ magnus et fortis et terribilis “¹ • Neque enim hæc eo dicuntur, quod isti sint dii ; sed quod Scriptura nos doceat ex his, qui existimantur dii et domini, verum illum Deum, qui omnia creavit, solum esse Dominum. Quod quidem ut evinceret Spiritus sanctus, per Davidem dixit: • Dii gen- tium (qui existimantur diij simulacra dæmoniorum sunt, non dii s. Quinetiam dira detestatione eos prosequitur, qui hæc faciunt et colunt. • Tun ego: Non eram, inquam, allaturus, Trypho, has demonstrationes, quibus eos condemnari scio, qui haec et similia colunt ; sed eas quas contra C nemo dicere poterit. Novæ autem tibi videbuntur, quamvis quotidie a vobis legantur, ut vel ex hoc perspectum habeamus vobis, ob vestram nequitiam, a Deo potestatem sapientiæ, quæ illius verbis inest, intelligendae absconditam fuisse, nonnullis exceptis, quibus secundum summæ suæ misericordiæ gratiam, ut ait Isaias“, semen ad salutem reliquit, ne ut Sodomitarum et Gomorrhæorum, ita et genus ve- strum periret. Animum igitur ad ea advertite, quæ ex Scripturis sanctis commemoraturus sum, quas qnidem explicari minime opus erit, sed tantum audiri. Moyses igitur, beatus ille et fdelis Dei famulus, Deum esse declarat eum, qui Abrahæ ad quercum Mambre visus est cum duobus angelis, quos simul cum eo ad judicium Sodomorum misit alius in su- Deut. x, 17. ss Psal. xcv, 5. cap. 1, 9. que ms. et apud R. Stephanum, nec punctum figitur Sed tamen interpunctionem et scripturam editionum Paris. servare malui, quia legendo vertendum esset: • Quam di- cebam demonstrare Christum non esse hominem ex hominibus. > At id sequi ex hoc oraculo non- dum dixit Justinus. teronom., v. 19. Vide infra n. 127. D ferri potest illud neque enim de omnibus generatim Scripturis intelligi debet, sed de iis qui- bus uti statuerat Justinus ad Christí divinitatis de- fensionen. Paulo ante n. 53, similem habemus vel librariorum, vel potius Justini properantis incuriam : 55. Rogat Trypho ut Christus Deus probetur, sed 55. Καὶ ὁ Τρύφων ἀπεκρίνατο· Μεμνησόμεθα καὶ 56. Deus Abrahæ visus a Deo Patre distinguitur.- (46) Αποδεικνύει. Legitur ἀποδεικνύειν in utro (47) Συγκεχωρηκέναι. Respicit ad cap. iv Deu- (48) Ὥσπερ χρώμενοι. Sylb. legendum conjecit, 56. Μωσῆς οὖν ὁ μακάριος και πιστὸς θεράπων (49) Ὑμᾶς. Legendum ἡμᾶς, ut per se patet. (50) Δεομένων. Melius sane δεομένοις, sed tamen

ὁμιλήσαντος δι᾿ ἑαυτοῦ ποτε, ὃν ποιητὴν τῶν ὅλων καὶ πατέρα νοοῦμεν· οὕτω γάρ (51) φησιν· . Ωφθη δὲ αὐτῷ ὁ Θεὸς πρὸς τῇ δρυΐ τῇ Μαμβρή, καθημένου αὐτοῦ ἐπὶ τῇ θύρα τῆς σκηνῆς μεσημβρίας. Αναβλέ- ψας δὲ τοῖς ὀφθαλμοῖς εἶδε· καὶ ἰδοὺ τρεῖς ἄνδρες εἱστήκεισαν ἐπάνω αὐτοῦ· καὶ ἰδὼν συνέδραμεν εἰς συνάντησιν αὐτοῖς ἀπὸ τῆς θύρας τῆς σκηνῆς αὐτοῦ· καὶ προσεκύνησεν ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ εἶπε· ἡ καὶ τὰ λαπά (52) μέχρι τοῦ· « αρθρισε δὲ ᾽Αβραὰμ τῷ πρωί εἰς τὸν τόπον οὗ εἱστήκει έναντι Κυρίου, καὶ ἐπέβλεψεν ἐπὶ πρόσωπον Σοδόμων καὶ Γομόρρας, καὶ ἐπὶ πρόσωπον τῆς γῆς τῆς περιχώρου, καὶ εἶδε· καὶ ἰδοὺ ἀνέβαινε φλόξ ἐκ τῆς γῆς ὡσεὶ ἀτμὶς καμίνου.» – Καὶ παυσάμενος λοιπὸν τοῦ λέγειν, ἐπυθόμην αὐτῶν εἰ ἐνενοήκεισαν τὰ εἰρημένα. - Οἱ δὲ ἔφασαν νενοηκέναι μὲν, μηδὲν δὲ ἔχειν εἰς ἀπόδειξιν τοὺς λελεγμένους λόγους, ὅτι Θεὸς ἢ Κύ ριος ἄλλος τίς ἐστιν, ἢ λέλεκται ἀπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος (55) παρὰ τὸν ποιητὴν τῶν ὅλων. Κἀγὼ πάλιν · Α λέγω, πειράσομαι ὑμᾶς πεῖσαι νήσαντας τὰς Γραφάς, ὅτι ἐστὶ καὶ λέγεται Θεὸς καὶ Κύριος ἕτερος ὑπὸ τὸν ποιητὴν (54) τῶν ὅλων, ὃς καὶ ἄγγελος καλεῖται, διὰ τὸ ἀγγέλλειν τοῖς ἀν θρώποις ὅσαπερ βούλεται αὐτοῖς ἀγγεῖλαι ὁ τῶν ὅλων ποιητὴς, ὑπὲρ ὃν ἄλλος Θεὸς οὐκ ἔστι. Καὶ ἀνιστο ρῶν πάλιν τὰ προλεχθέντα, ἐπυθόμην τοῦ Τρύφωνος· Δοκεῖ σοι ὀφθῆναι ὑπὸ τὴν δρῦν τὴν Μαμβρή ὁ Θεὸς τῷ ᾿Αβραὰμ, ὡς ὁ λόγος λέγει; Κἀκεῖνος • Μάλιστα. - Καὶ εἷς, ἔφην, ἐκείνων ἦν τῶν τριῶν οὓς ἄνδρας ἑωρᾶσθαι τῷ ᾽Αβραὰμ τὸ ἅγιον προφητικὸν Πνεῦμα λέγει ; Κἀκεῖνος· Οὐ· ἀλλὰ ὧπτο μὲν αὐτῷ ὁ Θεὸς πρὸ τῆς τῶν τριῶν ὀπτασίας· εἶτα οἱ τρεῖς ἐκεῖνοι, οὓς ἄνδρας ὁ λόγος ὀνομάζει, ἄγγελοι ἦσαν· δύο μὲν αὐτῶν πεμφθέντες ἐπὶ τὴν Σοδόμων ἀπώλειαν, εἷς δὲ εὐαγγελιζόμενος τῇ Σάῤῥᾳ ὅτι τέκνον ἕξει, ἐφ᾽ ᾧ ἐπέπεμπτο, καὶ ἀπαρτήσας (55) ἀπήλλακτο. Πῶς οὖν, εἶπον, ὁ εἷς τῶν τριῶν γενόμενος ἐν τῇ σκηνή, , ὁ καὶ εἰπὼν, « Εἰς ὥρας ἀνακάμψω πρὸς σὲ, καὶ τῇ Σάββα υἱὸς γενήσεται, » φαίνεται ἐπανελθὼν γενομένου τῇ Σάβῥᾳ υἱοῦ καὶ Θεὸν αὐτὸν ὄντα ὁ προφητικός λόγος κἀκεῖ σημαίνει; Ἵνα δὲ φανερὸν ὑμῖν γένηται δ λέγω, ἀκούσατε τῶν ὑπὸ Μωσέως » Οὐ γὰρ γράφειν πάλιν τὰ αὐτὰ, των πάντων προγεγραμμένων, δοκεί μοι. Οττο.» ὑπά ὑπὲρ τὸν ποιητήν. ὑπὲρ ἂν ἄλλος Θεός οὐκ ἔστι. εἷς τῶν τριῶν γενομένων. DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDÆO. A percoelestibus semper manens, ac nemini unquam Gen. xviii, 1, 2. Gen. xix, 27, 28. - B visus, aut per se quemquam allocutus, quem crea- torem universorum et parentem intelligimus. Sic enim loquitur : « Apparuit autem ei Deus ad quere cum Mambre, cum ille sederet in ostio tabernaculi in meridie. Sed respiciens oculis, vidit: et ecce tres viri stabant supra eum; et videns occurrit obviam illis ab ostio tabernaculi sui, et adoravit super terram, et dixit "; » et cælera usque ad: c Mane autem surgens Abraham, diluculo ivit ad locum, in quo steterat coram Domino; et inspexit in fa- ciem Sodomorum et Gomorrhæ, et in faciem terræ. circumjacentis,et vidit: et ecce, ascendebat flamma de terra, quasi vapor fornacis **. - Cum referendæ Scripturæ finem fecissem, quærebam ex eis an dicta intellexissent. Illi autem intellexisse se responderunt, sed allata verba nihil habere, quod alium quemdam Deum aut Dominum esse, aut a Spiritu sancto dictum esse demonstret præter creatorem universorum. Tum ego rursum : Enitar vobis, inquam, quan- doquidem Scripturas intelligitis, ea quae dico per suadere, nimirum alium esse et dici sub creatore universorum, Deum et Dominum, qui et angelus vocatur, quia nuntiat hominibus quæcunque illis nuntiare vult universorum Creator, supra quem ∙alius non est Deus. Cumque verba jam allata ite- rum referrem, Tryphonem interrogabam: Num Deum existimas sub quercu Mambre Abrahæ, ut C dicit Scriptura, visum esse? Profecto, inquit ille. Num unus, inquam, ex tribus illis erat, quos pro- pheticus spiritus viros appellat, et Abrahæ visos esse narrat? Nequaquam, inquit ille; sed visus est ei Deus, antequam tres apparerent. Tres autem illi, quos Scriptura viros appellat, angeli erant, duo quidem missi ad excidium Sodomorum; unus autem Saræ nuntians futurum ei filium; cujus rei causa missus fuerat, ac abiens discessit, Quomodo igitur, inquam, unum illum ex tribus, qui in tabernaculo dixerat : c In horas revertar add te, et Sare filius nascetur ", reversum esse appa- ret post natum Saræ filium; eumque Deum esse hoc etiam in loco propheticus sermo declarat? Sed ut id quod dico perspicunm vobis et manifestum sit, Gen. xviii, 10. Grabius, idque probat ex iis quæ infra leguntur mum. 56, ubi Justinus hæc a se prius scripta esse declarat. Hæc non Justini, sed librarii verba esse, compendium hic facientis, liquet ex eo quod nam. dicitur: tur et habetur in mss. codicibus, quorum scriptura cum videretur mendosa Roberto Stephano, aliam D in textum, valde vitiosam, induxit, nempe Quod quidem eo magis mihi displicet quod Justinus hoc ipso in loco dicat, Μolestum autem esse hour debet, quad Filium Justinus Patri submittat. Nam ut Filium fonti ac origini totius divinitatis, non ut servom Creatori submittit: idque salis perspicitur ex iis, quæ de Christi divinitate a Justino disputata ant jam observavimus, aut deinceps observabimus. perfecta. Sed minime necessarium id videtur. Mox Cl. Thirlbius (51) Οὕτω γάρ. Dele γάρ, vel lege μηνύει. (52) Καὶ τὰ λοιπά. Hæc a librariis omissa putat (55) ᾿Απὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Melius legere- (54) Ὑπὸ τὸν ποιητήν. Hunc locum ita restitui, (55) Απαρτήσας. Legi posset ἀπαρτίσας, « re

Α διαρρήδην εἰρημένων· ἔστι δὲ ταῦτα· « Ἰδοῦσα δὲ ει Θεός, ὁ ὄντως Θεός, ὁ Θεός, πιο Θεός μέχρι τοῦ δεῦρο. Σάρρα τὸν υἱὸν ᾿Αγαρ τῆς παιδίσκης τῆς Αἰγυπτίας, ὃς ἐγένετο τῷ ᾽Αβραὰμ, παίζοντα μετὰ Ἰσαὰκ τοῦ υἱοῦ αὐτῆς, εἶπε τῷ ᾿Αβραάμ· ἔκβαλε την παιδί- σκην ταύτην καὶ τὸν υἱὸν αὐτῆς· οὐ γὰρ κληρονο μήσει (56) ὁ υἱὸς τῆς παιδίσκης ταύτης μετὰ τοῦ υἱοῦ μου Ἰσαάκ. Σκληρὸν δὲ ἐφάνη τὸ ῥῆμα σφόδρα ἐναντίον 'Αβραὰμ περὶ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ. Εἶπε δὲ ὁ Θεὸς τῷ ᾿Αβραάμ· Μὴ σκληρὸν ἔστω ἐναντίον σου περὶ τοῦ παιδίου καὶ περὶ τῆς παιδίσκης. Πάντα ὅσα ἂν εἴπῃ σοι Σάρρα, ἄκουε τῆς φωνῆς αὐτῆς· ὅτι ἐν Ἰσαὰκ κληθήσεταί σοι σπέρμα. » Νενοήκατε οὖν ὅτι ὁ εἰπὼν τότε ὑπὸ τὴν δρῦν ἐπαναστρέψαι, ὡς προ ηπίστατο ἀναγκαῖον εἶναι τῷ ᾽Αβραὰμ συμβουλεῦσαι ἅπερ ἐβούλετο αὐτὸν Σάββα, επανελήλυθεν ὡς γέν γραπται, καὶ Θεός ἐστιν, ὡς οἱ λόγοι σημαίνουσιν, οὕτως εἰρημένοι· . Εἶπε δὲ ὁ Θεὸς τῷ ᾿Αβραάμ Μὴ σκληρὸν ἔστω ἐναντίον σου περὶ τοῦ παιδίου καὶ περὶ τῆς παιδίσκης; » ἐπυνθανόμην. Καὶ ὁ Τρύφων ἔφη· Μάλιστα· οὐκ ἐκ τούτου δὲ ἀπέδειξας ὅτι ἄλλος ἐστὶν ὁ Θεὸς παρὰ τοῦτον τὸν ὀφθέντα τῷ ᾽Αβραὰμ, ὃς καὶ τοῖς ἄλλοις πατριάρ χαις καὶ προφήταις ὦπτο, ἀλλ' ἡμᾶς ἀπέδειξας οὐκ ὀρθῶς νενοηκότας, ὅτι οἱ τρεῖς, οἱ ἐν τῇ σκηνῇ παρὰ τῷ ᾽Αβραὰμ γενόμενοι, ὅλοι ἄγγελοι ἦσαν. Καὶ πάλιν ἐγώ· Εἰ οὖν καὶ ἀπὸ τῶν Γραφών μὴ εἶχον ἀποδείξαι ὑμῖν, ὅτι εἷς τῶν τριῶν ἐκείνων καὶ ὁ Θεός (57) ἐστι, καὶ ἄγγελος καλεῖται, ἐκ τοῦ ἀγ γέλλειν, ὡς προέφην, οἷσπερ βούλεται τὰ παρ' αυ τοῦ ὁ τῶν ὅλων ποιητὴς Θεὸς, τοῦτον τὸν ἐπὶ τῆς γῆς ἐν ἰδέᾳ ἀνδρὸς ὁμοίως τοῖς σὺν αὐτῷ παραγενο- μένοις δυσὶν ἀγγέλοις φαινόμενον τῷ ᾿Αβραὰμ, τὸν καὶ πρὸ ποιήσεως κόσμου ὄντα Θεὸν, τοῦτο νοεῖν ὑμᾶς εὔλογον ἦν· ὅπερ τὸ πᾶν ἔθνος ὑμῶν νοεῖ. Καὶ πάνυ, ἔφη· οὕτως γὰρ καὶ μέχρι τοῦ δευτέ ρου (58) είχομεν. Κἀγὼ πάλιν εἶπον· Ἐπὶ τὰς Γραφὰς ἐπανελθών, πειράσομαι πεῖσαι ὑμᾶς, ὅτι οὗτος ὅ τε τῷ ᾿Αβραάμ, καὶ τῷ Ἰακώβ, καὶ τῷ Μωσεῖ ὠφθαι λεγόμενος καὶ γεγραμμένος Θεὸς, ἕτερός ἐστι τοῦ πάντα ποιήσαν τοῦ Θεοῦ, ἀριθμῷ λέγω, ἀλλὰ οὐ γνώμῃ. Οὐδὲν γάρ φημι αὐτὸν πεπραχέναι ποτέ (59), ἢ ἅπερ αὐτὸν (60) ὁ τὸν κόσμον ποιήσας, ὑπὲρ ἂν ἄλλος οὐκ ἔστι Θεός, βεβούληται καὶ πρᾶξαι καὶ ὁμιλῆσαι. Καὶ ὁ Τρύφων· Ὅτι οὖν καὶ ἔστιν ἀπόδειξον ἤδη. ἵνα καὶ τούτῳ συνθώμεθα. Οὐ γὰρ παρὰ γνώμην τοῦ ποιητοῦ τῶν ὅλων φάσκειν τι ἢ πεποιηκέναι αὐτὸν, ἢ λελαληκέναι, λέγειν σε υπολαμβάνομεν. ή ώμιληκέναι. καὶ πρᾶξαι καὶ ὁμιλῆσαι πεποιηκέναι αὐτὸν ἢ λελαληκέναι). ἢ εἰπεῖν. Οττο. αυτός, ὁ τ. κ. ποιήσας. Οττο. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS 60% audite quæ conceptis verbis a Moyse dicta sunt; sic autem habent : . Cum vidisset autem Sara f- lium Agar, ancillæ Ægyptiæ, qui genitus fuerat Abrahæ, ludentem cum Isaac filio suo, dixit Abra- hæ: Ejice ancillam hanc et filium ejus; non enim bares filius ancilla hujus cum filio meo Isaac. Du- rum autem visum est verbum valde coram Abra- ham de filio suo. Dixit autem Deus ad Abraham : Ne sit durum coram te de puero et de ancilla ; om- mia quæcunque dixerit tibi Sara, audi vocem ejus; quoniam in Isaac vocabitur tibi seinen ". » Num igitur intellexistis eum, qui tum sub quercu dixerat se reversurum, prout necessarium esse prænosce- bat ea Abrahæ suadere, quæ ab ipso Sara conten- debat, reversum esse, ut scriptum est, et Deum esse, ut hæc verba declarant : ‹ Dixit autem Deus Abrahæ : Ne durum sit coram te super puere et super ancilla? › Ita eos interrogabam. • Respondit Trypho: Maxime; verum ex his mi- nime demonstrasti alium esse Deum, præter hunc, qui Abralæ caterisque patriarchis et prophetis visus est, sed nos probasti minus recte existimasse tres illos, qui in tabernaculo apud Abraham fuerunt, angelos omnes fuisse. B Rursum ego: Siquidem ex Scripturis ipsis demon- strare non possem, unum ex tribus illis Deum esse, et ideo, ut jam dixi, angelum vocari, quod nuntium iis perferat, quibus mandata sua per- ferri vuk universorum creator Deus, merito sane C de ipso iflo qui in terris in viri specie, non secus ac duo comites angeli, visus est Abrahæ, quique ante mundum conditum Deus erat, idem sentiretis, quod tota gens vestra sentit. Omnino, inquit ille; ita enim hactenus tenui- aus. Tum ego rursum : Ad Scripturas, inquam, me re- ferens persuadere vobis conabor hunc ipsum, qui Abrahæ et Jacob et Moysi visus esse dicitur, ac Deus a Scriptura vocatur, alium esse ab eo qui omnia creavit Deo, alium, inquam, numero, non sententia. Nihil enim eum unquam fecisse affirmo, nisi quod eum mundi creator, supra quem alius nou est Deus, facere voluit et dicere. Tum Trypho: Fac igitur hunc esse demonstres, » id quoque tibi assentiamur. Neque enim id te dicere suspicamur, aliquid eum præter sententiam creatoris universorum aut fecisse aut locutum esse. Gen. xxı, 9-12. stino omisso articulo, appellatur, qua in re Alexandrinam loquendi consuetudinem sequitur. Quod si hoc loco articulus est prafixus (sic præter- ea bis tantum : num. et 113), id librarii non admodum attenti errorem sapit. Supremus autem Deus martyre mox vocatur. Οrro. ct Langus legendum monuerunt D -Videtur addendum esse Paulo post enin, (intra : Errandi ansam librario dedit repetitum . Thirlbius, præeunte Clerico, minus recte voluit recle restituerim, pro vulg. quod, ut in aprico est, originem duxit a casu qui sequitur no- minativo, (56) Κληρονομήσει. Regius codex κληρονομήσει σε (57) Ὁ Θεός. Sexcenties Christus, & Λόγος, a Ju- (58) Μέχρι τοῦ δευτέρου. Multo melius Sylburgius (59) Πεπραχέναι ποτέ. Addit Clericus ἢ εἰπεῖν. (60) Αὐτόν. Neminem arbitror dubitaturum quiu

Κἀγὼ εἶπον· Ἡ Γραφὴ οὖν ἡ προλελεγμένη παρ' Α ἐμοῦ τοῦτο φανερὸν ὑμῖν ποιήσει. Ἔστι δὲ ταῦτα· • Ο ήλιος ἐξῆλθεν ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ Λὼτ εἰσῆλθεν εἰς Σηγώρ, καὶ ὁ Κύριος έβρεξεν ἐπὶ Σόδομα θεῖον καὶ πῦρ παρὰ Κυρίου ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ κατ έστρεψε τὰς πόλεις ταύτας καὶ πᾶσαν τὴν περί- Καὶ ὁ τέταρτος τῶν σὺν Τρύφωνι παραμεινάντων ἔφη· Ον οὖν ὁ λόγος διὰ Μωσέως τῶν δύο ἀγγέλων κατελθόντων (61) εἰς Σόδομα, καὶ Κύριον ἕνα (62) ὠνόμασε, παρὰ τοῦτον, καὶ τὸν Θεὸν αὐτὸν [τὸν (62)] ὀφθέντα τῷ ᾽Αβραὰμ λέγειν ἀνάγκη. Οὐ διὰ τοῦτο, ἔφην, μόνον, ὅπερ ἦν, ἐκ παντὸς τρόπου ὁμολογεῖν ἔδει, ὅτι καὶ παρὰ τὸν νοούμενον ποιητὴν τῶν ὅλων ἄλλος τις κυριολογεῖται ὑπὸ τοῦ 80% ἁγίου Πνεύματος· οὐ μόνον δὲ διὰ Μωσέως, ἀλλὰ Β καὶ διὰ Δαυίδ. Καὶ γὰρ καὶ δι' ἐκείνου εἴρηται· Λέγει ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου· Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν που δῶν σου, ν ὡς προείρηκα. Καὶ πάλιν ἐν ἄλλοις λόγοις • Ο θρόνος σου, ὁ Θεὸς, εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος. Ρά- δέος εὐθύτητος ἡ ῥάβδος τῆς βασιλείας σου · ἠγάπη - σας δικαιοσύνην, καὶ ἐμίσησας ἀνομίαν· διὰ τοῦτο ἔχρισέ σε ὁ Θεὸς, ὁ Θεός σου, ἔλαιον ἀγαλλιάσεως παρὰ τοὺς μετόχους σου. » Εἰ οὖν καὶ ἄλλον τινὰ θεολογεῖν καὶ κυριολογεῖν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιόν φατε ὑμεῖς παρὰ τὸν Πατέρα τὸν ὅλων (63) καὶ τὸν Χρι στὸν αὐτοῦ, ἀποκρίνασθέ μοι, ἐμοῦ ἀποδεῖξαι ὑμῖν ὑπισχνουμένου ἀπ' αὐτῶν τῶν Γραφῶν, ὅτι οὐχ εἷς τῶν δύο ἀγγέλων τῶν κατελθόντων εἰς Σόδομά ἐστιν ἐν ἔφη ἡ Γραφὴ Κύριον, ἀλλ' ἐκεῖνον τὸν σὺν αὐτοῖς καὶ Θεὸν λεγόμενον ὀφθέντα τῷ ᾿Αβραάμ. Καὶ ὁ Τρύφων· ᾿Αποδείκνυε· καὶ γὰρ, ὡς ὁρᾶς, * τε ἡμέρα προκόπτει, καὶ ἡμεῖς πρὸς τὰς οὕτως ἐπικινδύνους ἀποκρίσεις οὐκ ἐσμεν ἕτοιμοι· ἐπειδή οὐδενὸς οὐδέποτε ταῦτα ἐρευνῶντος, ἢ ζητοῦντος, ἢ ἀποδεικνύντος ἀκηκόαμεν (64)· καὶ σοῦ λέγοντος Τρίτον καὶ Κύριον ὠνόμασε παρὰ τὸν ἕνα, τοῦτον καὶ Θεὸν αὐτόν, Καὶ Κύριον ὠνόμασε, παρὰ τὸν ἕνα, καὶ Θεὸν, τὸν αὐτὸν τὸν ὀφθέντα, τῶν ὅλων. τὸν ὅλων DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDÆO. OLXOV. > Ego autem : Scriptura, inquam, a me jam allata id vobis ante oculos ponet. Sic autem se habet : • Sol egressus est super terram, et Lot ingressus est Segor; et Dominus pluit super Sodomam sul- phur et ignem a Domino de cœlo, et subvertit civi- tates has, et omnem circa regionem Hic qui cum Tryphone quartus remanserat : Qui igitur, inquit, ex duobus angelis Sodonia petenti- bus solus a Scriptura per Moysem etiam Dominus appellatur, præter eum ipse etiamn Deus, qui Abra- hæ apparuit, necessario dicendus est. Non hanc tantum ob causam, inquam, id quod res est, omnino confiteri oportebat alium quemdamı, præter eum, quem creatorem universorum agnosci- nus, a Spiritu sancto Dominum appellari. Neque C id solum per Moysem, sed etiam per Davidem. Nam et per eum dictum est: Dixit Dominus Domino meo: Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum ”, › ut jam reci- lavi 6. Et rursus alio in loco : • Thronus tuus, Deus, in sæculumn sæculi. Virga directionis virga regni tui. Dilexisti justitiam et odisti iniquitatem ; propterea unxit te Deus, Deus tuus oleo exsultatio- nis præ consortibus tuis ". » Uirum igitur aliun: quemdam a Spiritu sancto, præter Creatorem uni- versorum et Christum ejus, Deum et Dominum vo- cari dicatis, respondete mili; nam vobis recipio de- monstraturum me ex ipsis Scripturis non alterum- duorum angelorum, qui Sodoma petebant, a Scri- ptura Dominum appellari, sed eum qui, cum illis erat, quique Deus Abrabe visus dicitur. Tum Trypho : Demonstra, inquit; nam ul vides, dies procedit, nec ad responsiones ita peri- culosas parati sumus : propterea quod neminem un- quam ista investigantem, aut quæreutem, aut de- monstrantem audivimus; neque te disserentem ļu– * Gen. xix, 23. so Psal. Ciz, 1. 6. 11. 33. « Psal. xliv, 7, 8. in bis verbis unius ex Tryphonis comitibus, quam- vis variæ exstiterint in hoc loco immutando” con- jecturæ. Ut sententiæ series perspiciatur, duo ani- madvertenda sunt. Fatetur Tryphonis comes, id quod Justinus tantopere contendebat, duas esse personas, quibus nomen Domini dandum sit. 2. Sed lolam reni sic interpretatur, quasi angelorum, qui Sodoma petierunt, alter appelletur Dominus præter ipsum Abrahæ conspectum Deum. Duo pariter ob- servanda in Justini responsione; laudat et confirmat id, quod Tryphonis socius concedere videbatur, alium esse, præter Creatorem universorum, qui Dominus a Scriptura dicatur; deinde promittit se demonstraturuni, non alterum ex duobus angelis, qui Sodoma petierunt, a Scriptura Dominum vo- cari, sed eum qui cum illis erat, quique Deus Abra- hæ visus dicitur. Summa ergo inter Justini et ejus adversariorum dicta consensio. expungunt interpretes. Significat enim eum, de quo hic agitur, non solum angelum, sed etiam Dominum vocari. Legendum putatSylburgius, etc. Velhoc modo : etc. Sed hae D a sententia hujus loci longe aberrant. Iren. pag. 208, Sed observat Thirlbins legi infra n. 61, et Apol. 1. n. 13. Fatetur tamen hanc constructionem in aliis casibus non re- periri apud Justinum, ac inde Grabii conjecturam confirmari. cinianus, qui sibi Artemonii nomen imposuit, hæc Tryphonis verba arripuit (part. 11, c. 18), ut Justi- num probet e Platonis schola novam et inauditam opinionem in Ecclesiam induxisse. Quinetiam quod ait supra Justinus (n. 53) testimonia Scripture, quæ objicere Judæis statuerat, nova illis visum iri, inde colligit Artemonius Justinum sibi novitatis con- scium fuisse. Impiam banc temeritatem refellunt non solum scriptores Justino antiquiores, sed ipse etiam Justinus, qui declarat, n. 48, maximam par- tem Christianorum, id est catholicos omnés et plu-' rimas sectas de Christi divinitate consentire. Quo- modo ergo totum orbem terrarum Justinus intra paucos annos nova doctrina imbuere potuisset, ac traditionis apostolicæ vestigia in Ecclestis et in tot sectis delere? (64) Αγγέλων κατελθόντων, etc. Nihil mutandum (62) Καὶ Κύριον ένα. Frustra conjunctionem (62) Ouisit errore Maranus. Οττο. (63) Τον Πατέρα τὸν ὅλων. Legit Grabius 20 (64) Οὐδενὸς οὐδέποτε... ἀκηκόαμεν. Recens 30-

Κἀγὼ εἶπον· Ἡ Γραφὴ οὖν ἡ προλελεγμένη παρ' Α ἐμοῦ τοῦτο φανερὸν ὑμῖν ποιήσει. Ἔστι δὲ ταῦτα· • Ο ήλιος ἐξῆλθεν ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ Λὼτ εἰσῆλθεν εἰς Σηγώρ, καὶ ὁ Κύριος έβρεξεν ἐπὶ Σόδομα θεῖον καὶ πῦρ παρὰ Κυρίου ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ κατ έστρεψε τὰς πόλεις ταύτας καὶ πᾶσαν τὴν περί- Καὶ ὁ τέταρτος τῶν σὺν Τρύφωνι παραμεινάντων ἔφη· Ον οὖν ὁ λόγος διὰ Μωσέως τῶν δύο ἀγγέλων κατελθόντων (61) εἰς Σόδομα, καὶ Κύριον ἕνα (62) ὠνόμασε, παρὰ τοῦτον, καὶ τὸν Θεὸν αὐτὸν [τὸν (62)] ὀφθέντα τῷ ᾽Αβραὰμ λέγειν ἀνάγκη. Οὐ διὰ τοῦτο, ἔφην, μόνον, ὅπερ ἦν, ἐκ παντὸς τρόπου ὁμολογεῖν ἔδει, ὅτι καὶ παρὰ τὸν νοούμενον ποιητὴν τῶν ὅλων ἄλλος τις κυριολογεῖται ὑπὸ τοῦ 80% ἁγίου Πνεύματος· οὐ μόνον δὲ διὰ Μωσέως, ἀλλὰ Β καὶ διὰ Δαυίδ. Καὶ γὰρ καὶ δι' ἐκείνου εἴρηται· Λέγει ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου· Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν που δῶν σου, ν ὡς προείρηκα. Καὶ πάλιν ἐν ἄλλοις λόγοις • Ο θρόνος σου, ὁ Θεὸς, εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος. Ρά- δέος εὐθύτητος ἡ ῥάβδος τῆς βασιλείας σου · ἠγάπη - σας δικαιοσύνην, καὶ ἐμίσησας ἀνομίαν· διὰ τοῦτο ἔχρισέ σε ὁ Θεὸς, ὁ Θεός σου, ἔλαιον ἀγαλλιάσεως παρὰ τοὺς μετόχους σου. » Εἰ οὖν καὶ ἄλλον τινὰ θεολογεῖν καὶ κυριολογεῖν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιόν φατε ὑμεῖς παρὰ τὸν Πατέρα τὸν ὅλων (63) καὶ τὸν Χρι στὸν αὐτοῦ, ἀποκρίνασθέ μοι, ἐμοῦ ἀποδεῖξαι ὑμῖν ὑπισχνουμένου ἀπ' αὐτῶν τῶν Γραφῶν, ὅτι οὐχ εἷς τῶν δύο ἀγγέλων τῶν κατελθόντων εἰς Σόδομά ἐστιν ἐν ἔφη ἡ Γραφὴ Κύριον, ἀλλ' ἐκεῖνον τὸν σὺν αὐτοῖς καὶ Θεὸν λεγόμενον ὀφθέντα τῷ ᾿Αβραάμ. Καὶ ὁ Τρύφων· ᾿Αποδείκνυε· καὶ γὰρ, ὡς ὁρᾶς, * τε ἡμέρα προκόπτει, καὶ ἡμεῖς πρὸς τὰς οὕτως ἐπικινδύνους ἀποκρίσεις οὐκ ἐσμεν ἕτοιμοι· ἐπειδή οὐδενὸς οὐδέποτε ταῦτα ἐρευνῶντος, ἢ ζητοῦντος, ἢ ἀποδεικνύντος ἀκηκόαμεν (64)· καὶ σοῦ λέγοντος Τρίτον καὶ Κύριον ὠνόμασε παρὰ τὸν ἕνα, τοῦτον καὶ Θεὸν αὐτόν, Καὶ Κύριον ὠνόμασε, παρὰ τὸν ἕνα, καὶ Θεὸν, τὸν αὐτὸν τὸν ὀφθέντα, τῶν ὅλων. τὸν ὅλων DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDÆO. OLXOV. > Ego autem : Scriptura, inquam, a me jam allata id vobis ante oculos ponet. Sic autem se habet : • Sol egressus est super terram, et Lot ingressus est Segor; et Dominus pluit super Sodomam sul- phur et ignem a Domino de cœlo, et subvertit civi- tates has, et omnem circa regionem Hic qui cum Tryphone quartus remanserat : Qui igitur, inquit, ex duobus angelis Sodonia petenti- bus solus a Scriptura per Moysem etiam Dominus appellatur, præter eum ipse etiamn Deus, qui Abra- hæ apparuit, necessario dicendus est. Non hanc tantum ob causam, inquam, id quod res est, omnino confiteri oportebat alium quemdamı, præter eum, quem creatorem universorum agnosci- nus, a Spiritu sancto Dominum appellari. Neque C id solum per Moysem, sed etiam per Davidem. Nam et per eum dictum est: Dixit Dominus Domino meo: Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum ”, › ut jam reci- lavi 6. Et rursus alio in loco : • Thronus tuus, Deus, in sæculumn sæculi. Virga directionis virga regni tui. Dilexisti justitiam et odisti iniquitatem ; propterea unxit te Deus, Deus tuus oleo exsultatio- nis præ consortibus tuis ". » Uirum igitur aliun: quemdam a Spiritu sancto, præter Creatorem uni- versorum et Christum ejus, Deum et Dominum vo- cari dicatis, respondete mili; nam vobis recipio de- monstraturum me ex ipsis Scripturis non alterum- duorum angelorum, qui Sodoma petebant, a Scri- ptura Dominum appellari, sed eum qui, cum illis erat, quique Deus Abrabe visus dicitur. Tum Trypho : Demonstra, inquit; nam ul vides, dies procedit, nec ad responsiones ita peri- culosas parati sumus : propterea quod neminem un- quam ista investigantem, aut quæreutem, aut de- monstrantem audivimus; neque te disserentem ļu– * Gen. xix, 23. so Psal. Ciz, 1. 6. 11. 33. « Psal. xliv, 7, 8. in bis verbis unius ex Tryphonis comitibus, quam- vis variæ exstiterint in hoc loco immutando” con- jecturæ. Ut sententiæ series perspiciatur, duo ani- madvertenda sunt. Fatetur Tryphonis comes, id quod Justinus tantopere contendebat, duas esse personas, quibus nomen Domini dandum sit. 2. Sed lolam reni sic interpretatur, quasi angelorum, qui Sodoma petierunt, alter appelletur Dominus præter ipsum Abrahæ conspectum Deum. Duo pariter ob- servanda in Justini responsione; laudat et confirmat id, quod Tryphonis socius concedere videbatur, alium esse, præter Creatorem universorum, qui Dominus a Scriptura dicatur; deinde promittit se demonstraturuni, non alterum ex duobus angelis, qui Sodoma petierunt, a Scriptura Dominum vo- cari, sed eum qui cum illis erat, quique Deus Abra- hæ visus dicitur. Summa ergo inter Justini et ejus adversariorum dicta consensio. expungunt interpretes. Significat enim eum, de quo hic agitur, non solum angelum, sed etiam Dominum vocari. Legendum putatSylburgius, etc. Velhoc modo : etc. Sed hae D a sententia hujus loci longe aberrant. Iren. pag. 208, Sed observat Thirlbins legi infra n. 61, et Apol. 1. n. 13. Fatetur tamen hanc constructionem in aliis casibus non re- periri apud Justinum, ac inde Grabii conjecturam confirmari. cinianus, qui sibi Artemonii nomen imposuit, hæc Tryphonis verba arripuit (part. 11, c. 18), ut Justi- num probet e Platonis schola novam et inauditam opinionem in Ecclesiam induxisse. Quinetiam quod ait supra Justinus (n. 53) testimonia Scripture, quæ objicere Judæis statuerat, nova illis visum iri, inde colligit Artemonius Justinum sibi novitatis con- scium fuisse. Impiam banc temeritatem refellunt non solum scriptores Justino antiquiores, sed ipse etiam Justinus, qui declarat, n. 48, maximam par- tem Christianorum, id est catholicos omnés et plu-' rimas sectas de Christi divinitate consentire. Quo- modo ergo totum orbem terrarum Justinus intra paucos annos nova doctrina imbuere potuisset, ac traditionis apostolicæ vestigia in Ecclestis et in tot sectis delere? (64) Αγγέλων κατελθόντων, etc. Nihil mutandum (62) Καὶ Κύριον ένα. Frustra conjunctionem (62) Ouisit errore Maranus. Οττο. (63) Τον Πατέρα τὸν ὅλων. Legit Grabius 20 (64) Οὐδενὸς οὐδέποτε... ἀκηκόαμεν. Recens 30-

ἀλλὰ χάρις παρὰ Θεοῦ μόνη εἰς τὸ συνιέναι τὰς Γρα- ήνπερ μέλλει. νεὶ ἀληθῶς εἰπεῖν. Ἐγώ εἰμι ὁ Θεὸς ὁ ὀφθείς σοι. φὰς αὐτοῦ ἐδόθη μοι· ἧς χάριτος καὶ πάντας κοινω νοὺς ἀμισθωτὶ καὶ ἀφθόνως παρακαλῶ γίνεσθαι, ὅπως μὴ καὶ τούτου χάριν κρίσιν ὀφλήσω, ἐν ᾗπερ μέλλει κρίσει (66) διὰ τοῦ Κυρίου μου Ἰησοῦ Χριστοῦ ὁ ποιη τῆς τῶν ὅλων Θεὸς ποιεῖσθαι. Καὶ ὁ Τρύφων· Αξίως μὲν θεοσεβείας καὶ τοῦτο πράττεις· ειρωνεύεσθαι δέ μοι δοκεῖς, λέγων δύναμιν λόγων τεχνικῶν μὴ κεκτῆσθαι. Κἀγὼ πάλιν ἀπεκρινάμην· Ἐπεί σοι δοκεῖ ταῦτα οὕτως ἔχειν, ἐχέτω· ἐγὼ δὲ πέπεισμαι ἀληθῶς εἶ και (67). Αλλ' ίνα μᾶλλον τὰς ἀποδείξεις τὰς λοιπάς ἤδη ποιήσωμαι, πρόσεχε τὸν νοῦν. Κἀκεῖνος Λέγε. Κἀγώ· Ὑπὸ Μωσέως, ὦ ἀδελφοί, πάλιν γέγραπται, ἔλεγον, ὅτι οὗτος ὁ ὀφθεὶς τοῖς πατριάρχαις λεγόμε νος Θεός (68), καὶ ἄγγελος καὶ Κύριος λέγεται, ἵνα καὶ ἐκ τούτων ἐπιγνῶτε αὐτὸν ὑπηρετοῦντα τῷ τῶν ὅλων Πατρί, ὡς ἤδη συνέθεσθε, καὶ διὰ πλειόνων πεπεισμένοι βεβαίως μενεῖτε. Εξηγούμενος οὖν διὰ Μωσέως ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ τὰ περὶ Ἰακὼβ τοῦ υἱω νοῦ τοῦ ᾽Αβραὰμ, οὕτως φησί· « Καὶ ἐγένετο ἡνίκα ἐκίσσων τὰ πρόβατα ἐν γαστρὶ λαμβάνοντα, καὶ εἶ δεν τοῖς ὀφθαλμοῖς αὐτὰ ἐν τῷ ὕπνῳ. Καὶ ἰδοὺ, οἱ τράγοι καὶ οἱ κριοὶ ἀναβαίνοντες ἐπὶ τὰ πρόβατα καὶ τὰς αἶγας, διάλευκοι καὶ ποικίλοι καὶ σποδοειδεῖς ῥαντοί. Καὶ εἶπέ μοι ὁ ἄγγελος τοῦ Θεοῦ καθ᾽ ὕπνους Ἰακὼς, Ἰακώβ. Ἐγὼ δὲ εἶπον· Τί ἐστι, Κύριε; Καὶ εἶπεν· 'Ανάβλεψαν τοῖς ὀφθαλμοῖς σου, καὶ ἴδε τοὺς τράγους καὶ τοὺς κριοὺς ἀναβαίνοντας ἐπὶ τὰ πρό βατα καὶ τὰς αίγας, διαλεύκους καὶ ποικίλους καὶ σποδοειδεῖς ῥαντούς. Εώρακα γὰρ ὅσα σοι Λάβαν ποιεῖ. Ἐγώ εἰμι ὁ Θεὸς ὁ ὀφθείς σοι ἐν τῷ τόπῳ Θεοῦ, οὗ ἤλειψάς μοι ἐκεῖ στήλην, καὶ ηΰξω ἐκεῖ εὐα χήν. Νῦν οὖν ἐξελθε καὶ ἀνάστηθι (69) ἐκ τῆς γῆς ταύτης, καὶ ἄπελθε εἰς τὴν γῆν τῆς γενέσεώς σου, καὶ ἔσομαι μετὰ σοῦ. Καὶ πάλιν ἐν ἄλλοις λόγοις περὶ αὐτοῦ τοῦ Ἰακὼβ λέγων, οὕτως φησίν· ο 'Ανα στὰς δὲ τὴν νύχτα ἐκείνην, ἔλαβε τὰς δύο γυναῖκας, καὶ τὰς δύο παιδίσκας, καὶ τὰ ἔνδεκα παιδία αὐτοῦ, καὶ διέβη τὴν διάβασιν τοῦ Ἰαβώχ· καὶ ἔλαβεν αὐτ τοὺς, καὶ διέβη τὸν χειμάρρουν, καὶ διεβίβασε πάντα τὰ αὐτοῦ. Ὑπελείφθη δὲ Ἰακὼβ μόνος· καὶ ἐπάλαιεν ἄγγελος (70) μετ' αὐτοῦ ἕως πρωί. Εἶδε δὲ, ὅτι οὐ δύναται πρὸς αὐτὸν, καὶ ἥψατο τοῦ πλάτους τοῦ μη- ροῦ αὐτοῦ, καὶ ἐνάρκησε τὸ πλάτος τοῦ μηρού Ια- κὼβ ἐν τῷ παλαίειν αὐτὸν μετ᾿ αὐτοῦ. Καὶ εἶπεν αὐτῷ ᾿Αποστειλόν με· ἀνέβη γὰρ ὁ ὄρθρος. Ὁ δὲ εἶπεν· Οὐ μή σε ἀποστείλω, ἐὰν μή με ευλογήσῃς. ἀνάστηθι καὶ ἔξελθε. G08 neque enim milf est ejusmodi facultas, sed tantum A gratra mihi a Deo concessa, ut ejus Scripturas in- telligam ; cujus gratia omnes adhortor ut gratis et copiose participes fiant, ne vel hac de causa con- demner in judicio, quod creator universorum Deus per Dominum meum Jesum Christum facturus est. Hic Trypho: Digne quidem religione hoc etiam facis ; sed mihi dissimulatione uti videris, cum te orationis artificio distinctæ facultatem asse- culum negas. Rursus ego : Quoniam, inquam, hæc ita se ha- bere tibi videntur, ita sane habeant; mihi autem persuasum est verum esse quod dixeram. Sed ut jam reliquas potius demonstrationes persequar, animum adverte. Loquere, inquit ille. Tum ego : Rursus a Moyse, inquam, fratres, scri- ptum est ipsum illum, qui visus patriarchis Deus dicitur, Angelum et Dominum vocari, ut ex his etiam cognoscatis eum parenti universorum mini- strare, quemadmodum jam assensi estis, et con- stanter pluribus argumentis persuasum habere per- getis. Referens igitur per Moysem divinus sermo ea quæ Jacob Abrahæ nepotem spectant, ita loquitur Et factum est, quando concipiebant oves in utero accipientes, et vidi eas oculis in somnis. Et ecce hirci, et arieles ascendentes super ores et capras, subalbi, et varii, et cineritii sparsi. Et dixit mihi angelus Dei per somnum: Jacob, Jacob. Ego autem dixi: Quid est, Domine? et di- xit: Respice oculis tuis, et vide hircos et arietes ascendentes super oves et capras, subalbos, et va- rios, et cineritios sparsos. Vidi enim quæcunque tibi Laban facit. Ego sum Deus, qui apparui tibi in loco Dei: ubi unxisti mihi ibi titulum, et vo- visti ibi votum. Nunc igitur exi, et consurge de terra hac, et abi in terram generationis tuæ; et ero tecum “. Atque iterum alio loco de Jacob loquens, ita dicit: c Surgens autem nocte illa ac- cepit duas uxores, et duas ancillas, et undecim parvulos suos, et transivit transitum Jaboc, et ac- cepit eos, et transivit torrentem, et traduxit om- nia sua. Remansit autem Jacob solus; et luctaba- tur angelus cum eo usque mane. Vidit autem, quia non valet erga eum : et tetigit latitudinem fenioris ejus, et obtorpuit latitudo femoris Jacob, dum lu- ctatur ipse cum co. El dixit ei : Dimitte me, ascendit enim diluculum. At ille dixit : Non te di- mittam, nisi me benedixeris. Dixit autem ei : Quod est nomen tuum? At ille dixit: Jacob. Et dixit ei: Non vocabitur ultra nomen tuum Jacob, sed Israel * Gen. xxxi, 10-13. ΕDIT. PATROL, Cui quidem conjecturæ quantum tribuendum sit, aliorum esto judicium. detur ad ipsius Dei verba, quæ non multo post se- quuntur. B c D steron ; ordo enim verus est SYLB. ita legendum apud Justinum contendit eruditus Londinensis editor, ut infra n. 126. Equidem ei as- sentirer, si Justinus semper cum Bibliis consenti- ret, aut Scripturas semper eodem modo referret. 8. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS (66) Ἐν ᾗπερ μέλλει κρίσει. Η. e. ἐν τῇ κρίσει (67) Αληθῶς εἶναι. Legit Thirlbius ἄλλως εἶναι, (68) ῾Ο ὀφθείς... λεγόμενος Θεός. Respicere vi (69) Έξελθε καὶ ἀνάστηθι, Schema est prothy- (70) Άγγελος. Legitur in Bibliis ἄνθρωπος, atque

DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDÆQ. Εἶπε δὲ αὐτῷ· Τί τὸ ὄνομά σου ἐστίν ; Ὁ δὲ εἶπεν· Ἰακώβ. Εἶπε δὲ αὐτῷ· Οὐ κληθήσεται ἔτι τὸ ὄνομά του Ἰακώβ, ἀλλὰ Ἰσραὴλ ἔσται τὸ ὄνομά σου· ὅτι Εt Οι ἐνίσχυσας μετὰ τοῦ Θεοῦ, καὶ μετὰ ἀνθρώπων δυνα- τὰς ἔσῃ. Ηρώτησε δὲ Ἰακώβ, καὶ εἶπεν· Ανάγγειλόν μα τὸ ὄνομά σου. Καὶ εἶπεν· Ινα τί τοῦτο ἐρωτᾷς τὸ όνομά μου ; Καὶ εὐλόγησεν αὐτὸν ἐκεῖ. Καὶ ἐκάλε- σεν Ἰακὼβ τὸ ὄνομα τοῦ τόπου εκείνου, Εἶδος Θεοῦ· εἶδον γὰρ Θεὸν πρόσωπον πρὸς πρόσωπον, καὶ ἐχάρη ἡ ψυχή μου. Καὶ πάλιν ἐν ἑτέροις περὶ τοῦ αὐτοῦ Ἰακὼβ ἐξαγγέλλων, ταῦτά φησιν· « Ηλθε δὲ Ἰακώβ εἰς Λουκά, ἡ ἐστιν εἰς γῆν Χαναάν, ἢ ἐστι Βαιθήλ, αὐτὸς, καὶ πᾶς ὁ λαὸς ὃς ἦν μετ' αὐτοῦ· καὶ ᾠκοδό- μησεν ἐκεῖ θυσιαστήριον, καὶ ἐκάλεσε τὸ ὄνομα τοῦ τόπου ἐκείνου Βαιθήλ· ἐκεῖ γὰρ ἐφάνη αὐτῷ ὁ Θεὸς ἐν τῷ ἀποδιδράσκειν ἀπὸ προσώπου τοῦ ἀδελφοῦ αὐ- τοῦ Ησαυ. Απέθανε δὲ Δεβόῤῥα ή τροφός Ρεβέκ κας, καὶ ἐτάφη κατωτέρω Βαιθήλ ὑπὸ τὸν βάλανογ Ει καὶ ἐκάλεσεν Ἰακὼβ τὸ ὄνομα αὐτῆς Βάλανον πένθους. Ωφθη δὲ ὁ Θεὸς τῷ Ἰακὼβ ἔτι ἐν Λουζᾷ, ὅτε παρε γένετο ἐκ Μεσοποταμίας τῆς Συρίας, καὶ εὐλόγησεν αὐτόν· καὶ εἶπεν αὐτῷ ὁ Θεός· Τὸ ὄνομά σου Ἰακὼβ οὐ κληθήσεται ἔτι, ἀλλὰ Ἰσραὴλ ἔσται τὸ ὄνομά σου. θεὸς καλεῖται, καὶ Θεός ἐστι, καὶ ἔσται. Καὶ συννευ σάντων ταῖς κεφαλαῖς ἁπάντων, ἔφην εγώ· Καὶ τοὺς λόγους οἱ ἀγγέλλουσι πῶς ὤφθη αὐτῷ φεύγοντι τὸν ἀδελφὸν Ἠσαν, οὗτος καὶ ἄγγελος, καὶ Θεὸς, καὶ Κύριος, καὶ ἐν ἰδέᾳ ἀνδρὸς τῷ ᾽Αβραὰμ φανεὶς, καὶ ἐν ἰδέᾳ ἀνθρώπου αὐτῷ τῷ Ἰακὼβ παλαίσας, ἀναγ- χαῖον εἶναι εἰπεῖν ὑμῖν λογιζόμενος λέγω· εἰσὶ δὲ οὗ τα· ι Καὶ ἐξῆλθεν Ἰακὼν ἀπὸ τοῦ φρέατος τοῦ ὅρ- κου, καὶ ἐπορεύθη εἰς Χαρράν, καὶ ἀπήντησε τόπῳ, καὶ ἐκοιμήθη ἐκεῖ, ἔδυ γὰρ ὁ ἥλιος, καὶ ἔλαβεν ἀπὸ τῶν λίθων τοῦ τόπου, καὶ ἔθηκε πρὸς κεφαλῆς αὐτοῦ, καὶ ἐκοιμήθη ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ, καὶ ἐνυπνιά σθη. Καὶ ἰδοὺ κλίμαξ ἐστηριγμένη ἐν τῇ γῇ, ἧς ἡ κεφαλὴ ἀφικνεῖτο εἰς τὸν οὐρανόν· καὶ οἱ ἄγγελοι τοῦ Θεοῦ ἀνέβαινον καὶ κατέβαινον ἐπ' αὐτῆς. Ὁ δὲ Κύριος ἐστήρικτο ἐπ' αὐτήν. Ὁ δὲ εἶπεν· Ἐγώ εἰμι Κύριος ὁ Θεὸς ᾽Αβραὰμ τοῦ πατρός σου καὶ Ἰσαάκ μὴ φοβοῦ· ἡ γῆ ἐφ᾽ ἧς σὺ καθεύδεις ἐπ' αὐτῆς, σου δώσω αὐτὴν καὶ τῷ σπέρματί σου· καὶ ἔσται τὸ σπέρμα σου ὡς ἡ ἄμμος τῆς γῆς, καὶ πλατυνθήσε τα: εἰς θάλασσαν, καὶ νότον, καὶ βοῤῥᾶν, καὶ ἀνα- τολάς· καὶ ἐνευλογηθήσονται ἐν σοὶ πᾶσαι αἱ φυλαὶ τῆς γῆς, καὶ ἐν τῷ σπέρματί σου. Καὶ ἰδοὺ ἐγὼ μετὰ σοῦ, διαφυλάσσων σε ἐν ὁδῷ πάσῃ ᾗ ἂν πορευ- τῆς καὶ ἀποστρέψω σε εἰς τὴν γῆν ταύτην, ὅτι οὐ μή σε εγκαταλίπω ἕως τοῦ ποιῆσαί με πάντα ὅσα ἐλάλησά σοι. Καὶ ἐξηγέρθη Ἰακὼβ ἐκ τοῦ ὕπνου αυτ τοῦ, καὶ εἶπεν· Ὅτι ἐστὶ Κύριος ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ, ἐγὼ δὲ οὐκ ᾔδειν· καὶ ἐφοβήθη, καὶ εἶπεν· Ὡς φο βερὸς ὁ τόπος οὗτος· οὐκ ἔστι τοῦτο ἀλλ᾽ ἢ οἶκος τοῦ Θεοῦ, καὶ αὕτη ἡ πύλη τοῦ οὐρανοῦ. Καὶ ἀνέστη Ἰακώβ τῷ πρωί, καὶ ἔλαβε τὸν λίθον ὃν ὑπέθηκεν ἐκεῖ πρὸς κεφαλῆς αὐτοῦ· καὶ ἔστησεν αὐτὸν στήλην, καὶ ἐπέχεε τὸ ἔλαιον ἐπὶ τὸ ἄκρον αὐτοῦ (71), καὶ ἐκάλεσεν Ἰακὼν τὸ ὄνομα τοῦ τόπου, Οἶκος Θεοῦ· καὶ Οὐλαμμάους ἦν τὸ ὄνομα τῇ πόλει τὸ πρότερον. » * 6:0 A erit nomen tuum, qui invaluisti cum Deo, et cum hominibus potens eris. Jacob autem interrogavil, et dixit : Annuntia mili nomen tuum. dixit : quid hoc interrogas tu nomen meum? Et benedixit eum ibi. Et vocavit Jacob nomen loci illius, Visio Dei. Vidi enim Deum facie ad faciem; et gavisa est anima mea ". Et item alibi de eodem Jacob verba faciens, hac dicit: • Venit autem Jacob in Luca, quæ est in terra Chanaan, quæ est Bellel, et ipse, et omnis populus, qui erat cum eo ; et ædificavit ibi aram, et vocavit nomen loci Bethel; illic enim apparuit ei Deus, cum ipse fugeret a facie Esau fratris sui. Mortua est aulem Deborra, nutrix Rebeccæ, et sepulta est infra Bethel sub quercu; el vocavit Jacob nomen ejus, Quercuin Bluctus. Apparuit autem Deus ipsi Jacob ad- huc in Luza, quando advenit de Mesopotamia Sy- rix. benedixit eum, et dixit ci Deus: Nomen tuum jam non vocabitur Jacob, sed Israel erit no- men tuum 70. Deus vocatur, et Deus est et erit ; et cum capite omnes annuissent, dixi ego: Illa etiam Scripturæ testimonia, in quibus narratur quomodo ei fratrem Esau fugienti apparuerit ille et angelus et Deus et Dominus, qui et in specie viri Abrahæ visus et in specie hominis cum Jacob luctatus, necesse esse vobis referre arbitror; sunt autem ejusmodi: . Et exiit Jacob a puteo Jura- menti, et profectus est in Charran; et venit ad quemdam locum, et dormivit ibi, occiderat enim sol; et sumpsit ex lapidibus loci, et posuit ad ca- put suum, et dormivit in loco illo, et somniavil. Et ecce scala stabilita super terram, cujus caput pertingebat ad colum, et angeli Dei ascendebant, et descendebant in ea. Et Dominus incumbebat su- per eam; et dixit: Ego sum Dominus Deus Abra- ham patris tui et Isaac, noli timere; terra, super quam dormis super eam, tibi dabo illam, et semini tuo ; et erit semen tuum sicut arena terræ, et di- lalabitur ad mare, et notum, et aquilonem, et ad orientem; et benedicentur in te omnes tribus terra, et in semine tuo. Et ecce ego sum tecum, custodiens te in omni via, quacunque ibis, et re- ducam te in terram hanc; quia te non derelin- quam, donec faciam omnia, quæ locutus sum tibi. Et surrexit Jacob de somno suo, et dixit: Quia Dominus est in loco hoc; ego autem nescie- bam; et timuit, et dixit : Quam terribilis est locus hic; non est hic nisi domus Dei, et hæc porta cœli. Et surrexit Jacob mane, et sumpsit lapidem, quem supposuerat ibi ad caput suum, et statuit il- lum titulum, et superfudit oleum in cacumen ejus; et appellavit Jacob nomen loci, Domus Dei ; et Ulammaus erat nomen civitatis antea ") Gen. XXXI, 22-30. " Gen. xxxv, 6-10. ” Gen. xxvui, 10-19. C " D (71) Ἐπὶ τὸ ἄκρον αὐτοῦ. Sic habet uterque ms. codex. Editi, ἐπὶ τὸ ἄκρον αὐτῆς.

ἀπὸ τῆς βίβλου τῆς Ἐξόδου ἀποδεικνύοντος ὑμῖν, τῶς ὁ αὐτὸς οὗτος καὶ ἄγγελος, καὶ Θεὸς, καὶ Κύριος, καὶ ἀνὴρ, καὶ ἄνθρωπος ᾽Αβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ (72) φανεὶς, ἐν πυρὶ φλογὸς ἐκ βάτου πέφανται καὶ ὡμία λησε τῷ Μωϋσεῖ. Κακείνων ἡδέως καὶ ἀκαμάτως καὶ προθύμως ἀκούειν λεγόντων, ἐπέφερον· Ταῦτα δέ ἐστιν ἐν τῇ βίβλῳ ἢ ἐπιγράφεται Εξοδος· « Μετά δὲ τὰς ἡμέρας τὰς πολλὰς ἐκείνας ἐτελεύτησεν ὁ βασιλεὺς Αἰγύπτου, καὶ κατεστέναξαν οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ ἀπὸ τῶν ἔργων, » καὶ τὰ λοιπὰ μέχρι τοῦ· «Ελθὼν συνάγαγε την γερουσίαν Ισραήλ, καὶ ἐμεῖς πρὸς αὐτούς· Κύριος ὁ Θεὸς τῶν πατέρων ὑμῶν ὤφθη μοι, ὁ Θεὸς ᾽Αβραὰμ, καὶ ὁ Θεὸς Ἰσαάκ, καὶ ὁ Θεὸς Ια- κώβ, λέγων, Ἐπισκοπῇ ἐπισκέπτομαι ὑμᾶς, καὶ ὅσα συμβέβηκεν ὑμῖν ἐν Αἰγύπτῳ. Καὶ ἐπὶ τούτοις ἐπέφερον, "Ω άνδρες, νενοήκατε, λέγων, ὅτι ὅν λέγει Μωσῆς ἄγγελον ἐν πυρὶ φλογὸς λελαληκέναι αὐτῷ, οὗτος αὐτὸς Θεὸς ὢν, σημαίνει τῷ Μωσεῖ, ὅτι αὐτ τός ἐστιν ὁ Θεὸς ᾽Αβραὰμ, καὶ Ἰσαὰκ, καὶ Ἰακώβ ; γων τῶν προλελεγμένων, ἔλεγεν, ἀλλ' ὅτι ἄγγελος μὲν ἦν ὁ ὀφθεὶς ἐν φλογὶ πυρὸς, Θεὸς δὲ ὁ ὁμιλῶν τῷ Μωσεί· ὥστε καὶ ἄγγελον καὶ Θεὸν, δύο ὁμοῦ ὄντας ἐν τῇ τότε ὀπτασία γεγενῆσθαι. Κἀγὼ πάλιν ἀπεκρινάμην Εἰ καὶ τοῦτο γέγονε τότε, ὦ φίλοι, ὡς καὶ ἄγγελον καὶ Θεὸν ὁμοῦ ἐν τῇ ὀπτασίᾳ τῇ τῷ Μωσεί γενομένῃ ὑπάρξαι, ὡς καὶ ἀποδέδεικται ὑμῖν διὰ τῶν προγεγραμμένων λόγων, Ἰακώβ. Ισαάκ. Αt Ὁ ἀποδειχθεὶς ὑμῖν φθαι τῷ ᾿Αβραὰμ καὶ τῷ Ἰακώβ. Ως ἀνὴρ καὶ ἄνθρωπος ᾽Αβραὰμ καὶ Ια- κὼβ φανείς. ᾽Αβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακώβ. Οττο. οὐχ ὁ ποιητὴς τῶν ὅλων ἔσται Θεὸς ὁ τῷ Μωσεί εἰ - πὼν αὐτὸν εἶναι Θεὸν ᾿Αβραὰμ, καὶ Θεὸν Ἰσαὰκ, καὶ Θεὸν Ἰακώβ, ἀλλ᾽ ὁ ἀποδειχθεὶς ὑμῖν ὤφθαι τῷ ᾿Αβραὰμ, καὶ τῷ Ἰακώβ, τῇ τοῦ ποιητοῦ τῶν ὅλων θελήσει ὑπηρετῶν, καὶ ἐν τῇ κρίσει τῶν Σοδόμων τῇ βουλῇ αὐτοῦ ὁμοίως ὑπηρετήσας· ὥστε κἂν, ὥς φα τε, ἔχῃ, ὅτι δύο ἦσαν, καὶ ἄγγελος καὶ Θεὸς, οὐ τὸν ποιητὴν τὸν ὅλων καὶ πατέρα καταλιπόντα τὰ ὑπὲρ οὐρανὸν ἅπαντα, ἐν ὀλίγῳ γῆς μορίῳ (75) πεφάνθαι πᾶς ὁστισοῦν, κἂν μικρὸν νοῦν ἔχων, τολμήσει εἰ πεῖν. Καὶ ὁ Τρύφων· Ἐπειδὴ ἤδη προαποδέδεικται ὅτι ὁ ὀφθεὶς τῷ ᾽Αβραὰμ Θεὸς καὶ Κύριος ὠνομασμένος, ὑπὸ Κυρίου τοῦ ἐν οὐρανοῖς λαβὼν τὰ ἐπαχθέντα τῇ Ο Σοδόμων γῇ, ἐπήγαγε, καὶ νῦν καὶ ἄγγελος (74) ἦν σὺν τῷ φανέντι τῷ Μωσεῖ Θεὸς (75) γεγενημένος, κἂν ἄγγελος. Θεῷ. ἄγγελον καὶ Θεόν. tus. - S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS Hæc cum dixissem, Sustinete me, aiebam, ex libro quoque Exodi vobis demonstrantem, quo- modo ipse ille et angelus et Deus et Dominus et vir et homo, qui Abrahæ et Isaac visus est, in igne flammæ ex rubo apparuerit et collocutus sit cum Moyse. His autem libenter et citra molestiam et alacriter audire se asserentibus: Extant hæc, in- quam, in eo libro qui inscribitur Exodus: ‹ Sed enim post dies multos illos mortuus est rex Ægy- pti, et ingemuerunt filii Israel ab operibus ”, et reliqua usque ad illud : ‹ Vadens congrega senatum Israelis, et dices ad eos: Dominus Deus patrum vestrorum apparuit mihi, Deus Abraham, et Deus Isaac et Deus Jacob, dicens: Visitatione visito vos, et quæcunque accidere vobis in Ægypto ". Ad & hæc adjeci : Intelligitis, o viri, quem angelum Moy.. ses secum in igne flammæ collocutum dicit, eum ipsum, cum Deus sit, declarare Moysi, Deum se esse Abraham et Isaac et Jacob? - est. Et Trypho: Non hoc, inquit, intelligimus ex verbis a te recitatis, sed angelum quidem fuisse eum, qui visus est in igne flammæ, Deum autem cum Moyse collocutum; ita ut duo simul, an- gelus et Deus, in hac tum visione exstiterint. in- B Tum ego rursus respondi : Eliamsi, quam, id tum, amici, factum esset, ut angelus et Deus simul in visione Moysi oblati essent; profecto qui dixit Moysi se Deum esse Abralæ, et Deum C Isaac, et Deum Jacob, is, ut vobis ex verbis jam descriptis demonstratum est, non creator universo- rum Deus erit, sed idem ac ille, quem Abrahæ et Jacob apparuisse, ac Creatoris universorum volun- *tati ministrare, ejusque consilio pariter in Sodo- morum judicio ministrasse demonstratum vobis est; ita ut etiamsi, ut dicitis, duo fuerint et angelus et Deus, nemo tamen non omnino mente captus au- clorem universorum et parentem relictis omnibus supercœlestibus in parva terræ particula visum di- cere audeat. At Trypho Quandoquidem demonstratum est eum, qui visus Abrahæ Deus ac Dominus vocatur, ab eo, qui in cœlis est, Domnino accepisse, quæ terra Sodomorum infixit; nunc, etiam si angelus adfuisset cum Deo qui Moysi apparuit; Deum, qui " Exod. 11, 23. Exod. 111, 16. - locum Isaaci substituendum, vel saltem addendum, Vulgo ut Langus et Thirlbius viderunt. vero Jacob nomen ob antecedentia in locum Isaaci substituendum esse jam Langus vidit. Atque mox c. : Coll. c. 56. Thirlbius maliet : Nemo autem leget D tini loquendi ratione observamus ad n. 127. Liquet enim Tryphonem hic Justino assentiri, et ad præcedentia illius verba respicere. Quare dicere non potuit, et nunc etiam angelus erat Deus cum eo qui apparuit Moysi. Non enim id dixerat Justinus, sed tantum, etiamsi angelus et Deus simul essent. › Sic enim antea 59. Deus a Patre distinctus cum Moyse collocu- A 60. Opiniones Judæorum de eo qui in rubo visus 59. Καὶ ταῦτα εἰπὼν, ᾿Ανάσχεσθέ μου, ἔλεγον, καὶ 60. Καὶ ὁ Τρύφων· Οὐ τοῦτο νοοῦμεν ἀπὸ τῶν λό- (72) Καὶ Ἰσαάκ. Videtur Jacob nomen vel in (73) Εν ὀλίγῳ τῆς μορίῳ. Vide quae de hac Jus- (74) Καὶ νῦν καὶ ἄγγελος. Legendum καὶ νῦν (75) Σὺν τῷ φανέντι τῷ Μωσει Θεός. Legendum

τὸν Θεὸν (76) τὸν ἀπὸ τῆς βάτου ὁμιλήσαντα τῷ Μωσεί, οὐ τὸν ποιητὴν τῶν ὅλων Θεὸν νοήσομεν γε- γονέναι, ἀλλ' ἐκεῖνον τὸν καὶ τῷ ᾿Αβραάμ, καὶ τῷ Ἰσαάκ, καὶ τῷ Ἰακὼν ἀποδειχθέντα πεφανερῶσθαι ὃς καὶ ἄγγελος τοῦ τῶν ὅλων ποιητοῦ Θεοῦ καλεῖται καὶ νοεῖται εἶναι, ἐκ τοῦ διαγγέλλειν τοῖς ἀνθρώ τας τὰ παρὰ τοῦ πατρὸς καὶ ποιητοῦ τῶν ἀπάν των. Κἀγὼ πάλιν· Ηδη μέντοι, ὦ Τρύφων, ἀποδείξω, ὅτι πρὸς τῇ Μωσέως ὀπτασίᾳ αὐτὸς οὗτος μόνος καὶ ἄγγελος καλούμενος, καὶ Θεὸς ὑπάρχων, ὤφθη καὶ προσωμίλησε τῷ Μωσεῖ. Οὕτως γὰρ ἔφη ὁ λόγος· • Ὤφθη δὲ αὐτῷ ἄγγελος Κυρίου ἐν πυρὶ φλογὸς ἐκ βάσου· καὶ ὁρᾷ ὅτι ἡ βάτος καίεται πυρί, ἡ δὲ βάτος οὐ κατεκαίετο. Ὁ δὲ Μωσῆς εἶπε· Παρελθὼν ὄψομαι τὸ δραμα τοῦτο τὸ μέγα, ὅτι οὐ κατακαίεται ἡ βάτος. Ὡς δ' εἶδε Κύριος ὅτι προσάγει ἰδεῖν, ἐκάλεσεν αὐ τὸν Κύριος ἐκ τῆς βάτου. Ον οὖν τρόπον τὸν τῷ Ἰακὼν ὀφθέντα κατὰ τοὺς ὕπνους ἄγγελον ὁ λόγος λέγει, εἶτα αὐτὸν τὸν ὀφθέντα κατὰ τοὺς ὕπνους ἄγ- γελον εἰρηκέναι αὐτῷ, ὅτι· « Ἐγώ εἰμι ὁ Θεὸς ὁ ὀφθείς σοι ὅτε ἀπεδίδρασκες ἀπὸ προσώπου Ησαν τοῦ ἀδελφοῦ σου· ν καὶ ἐπὶ τοῦ ᾽Αβραὰμ ἐν τῇ κρίσ σει τῶν Σοδόμων Κύριον παρὰ Κυρίου τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς τὴν κρίσιν ἐπενηνοχέναι ἔφη· οὕτως καὶ ἐν ταῦθα ὁ λόγος λέγων ἄγγελον Κυρίου ὦφθαι τῷ Μω- σεῖ, καὶ μετέπειτα Κύριον αὐτὸν ὄντα καὶ Θεὸν ση μαίνων, τὸν αὐτὸν λέγει ἂν καὶ διὰ πολλῶν τῶν λε- λεγμένων ὑπηρετοῦντα τῷ ὑπὲρ κόσμον Θεῷ, ὑπὲρ ὂν ἄλλος οὐκ ἔστι, σημαίνει. Β ἀπὸ τῶν Γραφῶν δώσω, ὅτι ἀρχὴν πρὸ πάντων (77) τῶν κτισμάτων ὁ Θεὸς γεγέννηκε δύναμίν τινα ἐξ ἑαυτοῦ λογικὴν, ἥτις καὶ δόξα Κυρίου ὑπὸ τοῦ Πνεύ ματος τοῦ ἁγίου καλεῖται, ποτὲ δὲ Υἱὸς, ποτὲ δὲ Σου φία, ποτὲ δὲ ῎Αγγελος, ποτὲ δὲ Θεὸς, ποτὲ δὲ Κύριος καὶ Λόγος· ποτὲ δὲ ἀρχιστράτηγον ἑαυτὸν λέγει, ἐν ἀνθρώπου μορφή φανέντα τῷ τοῦ Ναυῆ Ἰησοῦ. Ἔχειν γὰρ πάντα προσονομάζεσθαι (78) ἔκ τε τοῦ ὑπηρετεῖν τῷ πατρικῷ βουλήματι, καὶ ἐκ τοῦ ἀπὸ τοῦ Πατρὸς θελήσει γεγενῆσθαι. 'Αλλ' οὐ τοιοῦτον (79) * κεφάλαιον. Τοῦτον ἴσμεν κόσμου τὴν ἀρχήν. ἀρχὴν γενέσεως. ο Έχει, γεγεννῆσθαι, DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDÆO. A ex rubo collocutus est cum Moyse, non creatorem B Exod. 111, 2-4. * Gen. XXXV, 7. mns ex duobus mss. c initio ante omnia, sed principium ante omnia. Neque enim hæc de æterna Filii generatione acci- pienda sunt, sed eum Pater ante mundi creatio- nem principium omnium genuisse dicitur. Non so- lus bune Scripturæ locum ita accepit Justinus. Aquila pro hac voce posuit Taliarus de bac Filii seu Verbi generatione sic loquitur : Athenagoras eodem sensu hanc vocem accepit, Apol. n. 10. Origenes in Joan. p. 17, ex hoc Salomonis loco probat Verbum esse Hoc testimonium eodem ac Justi- Rus sensu intellexit Tertullianus, qui et eodem modo adv. Hermogenem cap. 18, ei adv. Prax. cap. 6, illud citat, et in libro contra Hermogenem cap. 18, sic loquitur: «Habemus etiam illam initium cognoscere quæ dicit : Dominus condidit me ini- lar riarum suarum. lla etiam Irenæus lib. iv, c. 20, universorum Deum intelligemus fuisse, sed eum quem et Abrahæ et Isaac et Jacob apparuisse de- monstratum est, qui etiam universorum creatoris Dei angelus vocatur et esse intelligitur, eo quod a patre et creatore universorum mandata ad homi- nes perferal. Tum ego rursum : Jam demonstrabo, inquam, Trypho, in Moysis visione ipsum illum, qui et an- gelus vocatur et Deus est, solum apparuisse Moysi, et cum eo collocutum esse. Sic enim ait Scriptura : ‹ Apparuit autem ei angelus Domini in igne flammæ ex rubo : et videbat, quod rubus arderet igne et non combureretur. Dixit autem Moyses: Vadens videbo visionem hanc magnam, quia non comburi- tur rubus. Cernens autem Dominus quod accede- ret ad videndum, vocavit eum ex rubo **. » Quem- admodum igitur Scriptura eum, qui Jacobo in som- nis apparuit, angelum appellat, demde ipsum illum, qui in somnis apparuit, angelum ipsi dixisse nar rat : ‹ Ego sum Deus, qui apparui tibi, cum fugeres a facie Esau fratris tui 75; » et sub Abraham in ju- dicio Sodomorum a Domino in cœlis judicium intulisse dixit: ita et hoc loco angelum Domini Moysi apparuisse referens, ac postea Dominum illum et Deum esse declarans, non alium designat, quam quem pluribus testimoniis jam allatis Den supermundano, supra quem alius non est, mini- strare significat. Alio etiam vobis ex Scripturis testimonio, amici, demonstrabo Deum ante omnes res creatas, initium genuisse ex seipso virtutem quamdam rationalem, quæ et gloria Domini a Spiritu sancto vocatur, ac nunc Filius, nunc Sapientia, nunc Angelus, nunc Deus, nunc Dominus et Verbum ; interdum etiam Archiducem se ipse appellat, Jesu filio Navæ in forma hominis apparens (habet enim has omnes appellationes, ex eo quod Patris voluntati mini- stret, et voluntate de Patre genitus sit). Quale est n. 5, et Ambros. lib. De fide, et in Psalm. cx. idque observavit Thrirlbius, qui etiam paulo post legendum contendit sed ipse alibi observat ferri posse vulgatam lectionem. indocto librario; nec ea recepit Langus in interpre- tationem. Hic autem observabimus generationem, de qua disserit Justinus, non esse æternam genera- tionem, sed eam, quam Filio ad mundi creationern prodeunti scriptores antiqui attribuerunt. Nam 1° Exemplum ex verbo humano petitum, Verbum enim aliquod proferentes, verbum gignimus, o ar- gumento est Justinum non de æterna, sed de tem- poraria Dei locutione loqui. 2° Postquam Justinus Salomonis locum retulit. Dominus condidit me, › etc., subjungit illud Genesis, Faciamus ho- minem, quod eodem sensu dictum existimat tionem, ac Filium non simpliciter genitum dicit, 61. Μαρτύριον δὲ καὶ ἄλλο ὑμῖν, ὦ φίλοι, ἔφην, C (76) Τὸν Θεόν. Post has voces articulum addidi- D (77) ᾿Αρχὴν πρὸ πάντων. Reddendum non duxi, 61. Sapientia ex Patre genita, ut ignis ex igne. (78) Ἔχειν γὰρ πάντα προσονομάζεσθαι. Leg. (79) ᾿Αλλ' οὐ τοιοῦτον. Videntur hæc injecta ab 3. Salomonis testimonium refert ad mundi crea-

Α ὁποῖον καὶ ἐφ' ἡμῶν γενόμενον (80) ὁρῶμεν· ἀλλ' οὐ τοιοῦτον, Οττο. - προβαλλόμενον. θείς. ὑπὸ τοῦ Πατρός, ἀπὸ τοῦ Πατρός, λόγον γάρ τινα προβάλλοντες, λόγον γεννώμεν, οὐ κατὰ ἀποτομὴν, ὡς ἐλαττωθῆναι τὸν ἐν ἡμῖν λόγον προβαλλόμενοι· καὶ ὁποῖον ἐπὶ πυρὸς ὁρῶμεν ἄλλο γινόμενον, οὐκ έλαττουμένου ἐκείνου ἐξ οὗ ἡ ἄναψις γέγονεν, ἀλλὰ τοῦ αὐτοῦ μένοντος, καὶ τὸ ἐξ αὐτοῦ ἀναφθὲν, καὶ αὐτὸ ὂν φαίνεται, οὐκ ἐλαττῶσαν ἐκεῖ να ἐξ οὗ ἀνήφθη. Μαρτυρήσει δέ μοι ὁ λόγος τῆς σου φίας, αὐτὸς ὢν οὗτος ὁ Θεὸς ἀπὸ τοῦ Πατρὸς τῶν ὅλων γεννηθείς (81), καὶ λόγος, καὶ σοφία, καὶ δύ ναμις, καὶ δόξα τοῦ γεννήσαντος ὑπάρχων, καὶ διὰ Σολομῶνος φήσαντος ταῦτα (82)· « Ἐὰν ἀναγγείλω ὑμῖν τὰ καθ' ἡμέραν γινόμενα, μνημονεύσω τὰ ἐξ αἰῶνος ἀριθμῆσαι. Κύριος έκτισέ με ἀρχὴν ὁδῶν αὐτ τοῦ (85) εἰς ἔργα αὐτοῦ. Πρὸ τοῦ αἰῶνος ἐθεμελίωσέ με ἐν ἀρχῇ, πρὸ τοῦ τὴν γῆν ποιῆσαι, καὶ πρὸ τοῦ τὰς ἀβύσσους ποιῆσαι, πρὸ τοῦ τὰς πηγὰς προελθεῖν τῶν ὑδάτων, πρὸ τοῦ τὰ ὄρη ἑδρασθῆναι· πρὸ δὲ πάντων τῶν βουνῶν γεννᾷ με. Ὁ Θεὸς ἐποίησε χώραν, καὶ ἀοίκητον, καὶ ἄκρα οἰκούμενα ὑπ' οὐρανόν. Ηνί- και ητοίμαζε τὸν οὐρανὸν, συμπαρήμην αὐτῷ, καὶ ὅτε ἀφώριζε τὸν αὐτοῦ θρόνον ἐπ' ἀνέμων· ἡνίκα ἰσχυρά ἐποίει τὰ ἄνω νέφη, καὶ ὡς ἀσφαλεῖς ἐποίει πηγὰς ἀβύσσου· ἡνίκα ἰσχυρὰ ἐποίει τὰ θεμέλια τῆς γῆς, ήμην παρ' αὐτῷ ἁρμόζουσα. Ἐγὼ ἤμην ᾗ προσέ χαιρε· καθ' ἡμέραν δὲ εὐφραινόμην ἐν προσώπῳ αὐτ τοῦ ἐν παντὶ καιρῷ, ὅτι εὐφραίνετο τὴν οἰκουμένην συντελέσας, καὶ εὐφραίνετο ἐν υἱοῖς ἀνθρώπων. Νῦν οὖν, υἱὲ, ἄκουέ μου. Μακάριος ἀνὴρ ὃς εἰσακούσεται μου, καὶ ἄνθρωπος ὃς τὰς ὁδούς μου φυλάξει, ὑπνῶν ἐμῶν εἰσόδων· αἱ γὰρ ἔξοδοί μου ἔξοδοι ζωῆς, καὶ ήτοίμασται θέλησις παρὰ Κυρίου. Οἱ δὲ εἰς ἐμὲ ἁμαρτάνοντες, ἀσεβοῦσιν εἰς τὰς ἑαυτῶν ψυχάς· καὶ οἱ μισοῦντές με ἀγαπῶσι θάνατον. ο ταῦτα λόγος. Τοῦτο αὐτὸ καὶ γέννημα ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἐγεγέννητο..... καὶ δι' ἀποκα λύψεως τῆς γεγενημένης Ἰησοῦ τῷ τοῦ Ναυῆ, εἶπον, τοῦτο αὐτὸ εἰπόντος. Εt Οὐ σημαίνει ὑμῖν, ὅτι ἄνωθεν καὶ διὰ γαστρὸς ἀνθρωπείας ὁ Θεὸς καὶ Ο Πατὴρ τῶν ὅλων γεννᾶσθαι αὐτὸν ἔμελλε; καὶ ἐν ἑτέροις εἰπών, φήσαντος, ὁδόν. ὁδῶν αὐτοῦ, ὁδῶν, 'Αρχήν Σοφίαν οδόν Π. άγρυπνῶν. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS 6:6 quod in nolis feri videmus; aliquem enim sermo- 1:em proferentes, sermonem gignimus, nec tamen cum abscissione, ita ut sermo ille, qui in nobis est, dum eum proferimus, imminuatur. Quale est etiam quod videmus ex igne alium ignem nasci, non in- minuto eo, ex quo iste accensus est; et qui ex eo accensus est, exstat ipse et apparet, nec eum in- minuit, ex quo accensus est. Testis mihi erit Ver- bum Sapientiæ, ipse ille Deus ex Patre universo- rum genitus, qui et Verbum et Sapientia, et Virtus et gloria est genitoris, per Salomonem hæc locuti : • Cum annuntiavero vobis quæ quotidie fiunt, quæ a sæculo sunt memorans recensebo. Dominus con- didit me initium viarum suarum ad opera sia. Ante sæculum fundavit me in principio, priusquam terram faceret, et priusquam abyssos crearet, priusquam fontes aquarum erumperent, priusquam montes sta- bilirentur; ante omnes colles general me. Deus fecit regionem et solitudinem, et summa loca quæ incoluntur sub cœlo. Cum pararet cœlum, eram cum eo; et cùm designaret thronum suum super ventis; cum firmas faceret summas nubes, el sta- biles efficeret fontes abyssi; cum stabilia faceret fundamenta terræ, eram apud eum componens. Ego eram qua cum gaudebat; quotidie autem le- tabar in conspectu ejus quovis tempore; quoniam delectabatur orbe babitabili consummato, et dele- etabatur in filiis hominum. Nunc igitur, fili, audi me. Beatus vir qui exaudiet me, et homo qui vias meas custodiet, vigilaus ad fores meus quotidie, servans postes introitus mei. Exitus enim mei, exitus vitæ. Et præparata est voluntas a Domino. Qui vero in me delinquunt, impii sunt in suas ipso- rum animas : et qui oderunt me, diligunt mortem 7. 7ª Prov. viii, 21, usque ad finem. sed genitum principium ante omnia opera. ‹ Prin- cipium, inquit, ante omnia opera hæc ipsa pro- genies a Deo genita est. 4° Tatianus Verbi pro- gressum ad mundi creationem exponens, iisdem prorsus utitur exemplis et sententiis ac Justinus hoc loco. Si quis tamen retineat hæc verba, scribenda sunt cum interrogationis nota, ut in edit. Londin. Cæterum generatio de qua martyr loquitur, bic quoque ea est quam Logo ad mundi creationem prodeunti constanter attribuere solet. muit Cl. Thirlbius. Mox malim Non dicit a Patre Deus geni- tus, sed c ex Patre, » ut genera• tionem ex substantia indicet. Eodem spectant om- nia Justini principia, Exemplum ignis ex alio igne accensi demonstrat totam Patris substantiam, om- nia attributa ac proinde et ipsam æternitatem in Filio esse. Hinc etiam Verbum Dei cum hominis by comparatur, quia scilicet nihil Deo Patri magis intimum,” quam ipsius Verbum, cui omnes suas ideas ac totam substantiam tradidit. Essentiæ nue merica unitas inde etiam confirmatur, quod Filius, etsi Deus est de Deo, ut lux de luce, non tamen se- parari potest a Patre. Illa ergo generatio, quam Verbo ad mundi creationem progredienti attribuit Justinus, æternitatem illius statuit, nedum de illa B c quidquam detrahat. Vide num. 128. referendo ad Sed tamen quominus vul- gatam lectionem immutem, hac retineor ratione, quod similia videam apud Justinum exempla. Non multo post, nempe num. 62, legimus : nuni. 63: etc. Vide n. 113, sub finem, ubi pa- riter Deus narrasse dicitur secundam circumcisio- nem a Josue per gladios lapideos peractam fuisse. Ex quo patel Justinum Deo Patri non ea solum Scripturæ testimonia, in quibus Pater loquitur, sed alia etiam interdum attribuere. Non videtur ergo mutandum illud cum satis commode ad Deum Patrem referri possit. Vide n. 91, initio. Vix dubium quin legerit Justinus ut habemus in Bibliis, atque ut emendatum est in edit. Paris. Infra enim n. 129, codex Regius habet in textu et Justinus Christum quidem et et a Salomone appellari observal, vero appellari non dicit. miente librario inducta pro (80) Γενόμενον. Legendum γινόμενον, ut admo- (81) Ὁ Θεὸς ἀπὸ τοῦ Πατρὸς τῶν ὅλων γεννη (84) ἐπ' ἐμαῖς θύραις καθ' ἡμέραν, τηρῶν σταθμούς (82) Φήσαντος ταῦτα. Legere mallem φήσας (83) 'Αρχὴν ὁδῶν αὐτοῦ. Μss. et R. Stephanus, (84) Υπνών. Vitiosa prorsus scriptura a dor=

πείας ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ τῶν ὅλων γεννᾶσθαι (99) αὐτὸν ἔμελλε; Καὶ ἐν ἑτέροις εἰπὼν τοῖς καὶ αὐτοῖς προλελεγμένοις· « Ο θρόνος σου, ὁ Θεὸς, εἰς τὸν αἰῶ να τοῦ αἰῶνος· ῥάβδος εὐθύτητος ἡ ῥάβδος τῆς βα- αλείας σου. Ηγάπησας δικαιοσύνην, καὶ ἐμίσησας ἀνομίαν· διὰ τοῦτο ἔχρισέ σε ὁ Θεὸς, ὁ Θεός σου, ἔλαιον ἀγαλλιάσεως παρὰ τοὺς μετόχους σου. Σμύρ ναν, καὶ στακτὴν, καὶ κασσίαν ἀπὸ τῶν ἱματίων του, ἀπὸ βάρεων ελεφαντίνων, ἐξ ὧν εὔφρανάν σε. θυγατέρες βασιλέων ἐν τῇ τιμῇ σου. Παρέστη ἡ βα- σίλισσα ἐκ δεξιῶν σου, ἐν ἱματισμῷ διαχρύσῳ περι- βεβλημένη, πεποικιλμένη. "Ακουσον, θύγατερ, καὶ ἶδε, καὶ κλίνον τὸ οὖς σου, καὶ ἐπιλάθου τοῦ λαοῦ του, καὶ τοῦ οἴκου τοῦ πατρός σου· καὶ ἐπιθυμήσει ὁ βασιλεὺς τοῦ κάλλους σου· ὅτι αὐτός ἐστι Κύριός σου, καὶ προσκυνήσεις αὐτῷ. » Ὅτι γοῦν καὶ προσ- Β κυνητός ἐστι καὶ Θεὸς καὶ Χριστὸς ὑπὸ τοῦ ταῦτα ποιήσαντος (1) μαρτυρούμενος, καὶ οἱ λόγοι οὗτοι διαρρήδην σημαίνουσι. Καὶ ὅτι τοῖς εἰς αὐτὸν πιο στεύουσιν ὡς οὖσι μια ψυχῇ, καὶ μιᾷ συναγωγῇ, καὶ μιὰ Ἐκκλησίᾳ, ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ (2) ὡς θυγατρί, τῇ Ἐκκλησίᾳ τῇ ἐξ ὀνόματος αὐτοῦ γενομένῃ (3), και μετασχούσῃ τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ (Χριστιανοὶ γὰρ πάντες καλούμεθα, ὁμοίως φανερῶς οἱ λόγοι κηρύσ σωσι, διδάσκοντες ἡμᾶς καὶ τῶν παλαιῶν πατρῴων ἐδῶν ἐπιλαθέσθαι, οὕτως ἔχοντες· «Ακουσον, θύγα- τερ, καὶ ἴδε, καὶ κλῖνον τὸ οὖς σου, καὶ ἐπιλάθου τοῦ λαοῦ σου, καὶ τοῦ οἴκου τοῦ πατρός σου· καὶ ἐπιθυμήσει ὁ βασιλεὺς τοῦ κάλλους σου· ὅτι αὐτός ἐστι Κύριός σου, καὶ προσκυνήσεις αὐτῷ. » Κύριος, καὶ Χριστὸς, καὶ Θεὸς γνωριζόμενος, ὡς αἱ Γραφαί σημαίνουσιν, οἵτινες καὶ ἀπὸ τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ Χριστιανοὶ καλεῖσθαι πάντες ἐσχήκατε· ἡμεῖς δὲ, τοῦ Θεοῦ τοῦ καὶ αὐτὸν τοῦτον ποιήσαντος λα- τρευταὶ ὄντες, οὐ δεόμεθα τῆς ὁμολογίας αὐτοῦ, οὐ Σ τῆς προσκυνήσεως. Καγώ πρὸς ταῦτα εἶπον· "Ο Τρύφων, εἰ ὁμοίως ὑμῖν φιλέριστος καὶ κενὸς ὑπῆρχον, οὐκ ἂν ἔτι προς- έμενον, κοινωνῶν ὑμῖν τῶν λόγων, οὐ συνιέναι τὰ λεγόμενα παρασκευαζομένοις, αλλά τι λέγειν μόνον θήγουσιν ἑαυτούς· νῦν δὲ, ἐπεὶ κρίσιν Θεοῦ δέδοιχα, οὐ φθάνω ἀποφαίνεσθαι περὶ οὐδενὸς τῶν ἀπὸ τοῦ δυνάμει και βουλῇ τοῦ τῶν ὅλων ποτ του Εt Οἴεσθε ἂν ἡμᾶς ποτε, ὦ ἄνδρες, νενοηκέναι δυνηθῇ καὶ ἐν ταῖς Γραφαῖς ταῦτα, εἰ μὴ θελήματι τοῦ θελή- σαντος αὐτὰ ἐλάβομεν χάριν τοῦ νοῆσαι ; τοῦ θελήσαντος αὐτά, τοῦ ταῦτα ποιήσαντος, γομένῃ, γενο- μένη Ἡμεῖς ἐκ τῆς κοιλίας τοῦ Χριστοῦ λατομηθέντες, Ἰσραηλιτικὸν τὸ ἀληθινόν ἐσμεν γένος, εἰ 138: Ὁ γὰρ Χριστός, πρωτότοκος πάσης κτίσεως ὢν καὶ ἀρχὴ, πάλιν ἄλλου γένους γέγονεν τοῦ ἀνα- γεννηθέντος δι' αὐτοῦ. DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDÆO. A Qui quidem et alio in testimonio, quod et ipsum Psal. xLiv, 7-12. dɛv non idem valet ac ‹ cœlitus, › sed idem ac c antiquitus ; ; quo sensu usurpatur n. 24, sive sole solemn et lunamn. Vide quæ dicemus ad n. 77. nihil necesse est immutare. fecit, o nimirum incarnationem et vocationem gen- tium et alia ejusmodi mysteria. Sic enim n. 84, Filii Incarnationem perfectam fuisse docet. n. 119, de lucar- natione et vocatione gentium agens sic loquitur : læc ver- ba, mirifice respondent istis, quibus Thirlbius primo qui- recitatum, dicit: • Sedes tua, Deus, in sæculum sæculi; virga directionis, virga regni tui. Dilexisti justitiam, et odisti iniquitatem ; propterea unxit to Deus, Deus tuus, oleo exsultationis præ participibus tuis. Myrrha, et guila, et casia a vestinentis tuis ; a domibus eburneis, ex quibus delectaverunt te. Filiæ regumn in honore tuo. Astitit regina a dextris tuis, in vestitu deaurato, circumamicta, variegata. Audi, Alia, et vide, et inclina aurem tuam, et obli- viscere populum tuum, et domum patris tui, et concupiscet Rex decorem tuum: quia ipse est Do- minus tuus, et adorabis eum 8. Igitur eum et adorandum esse et Deum, et Christum illius, qui hæc perfecit, testimonio declaratum, manifeste ex his etiam verbis perspicitur. Qui autem in illum credunt, cum una sint anima et una synagoga ac una Ecclesia, idcirco Ecclesiam, quæ ex illius no- mine constituta est, illiusque nominis particeps es: (omnes enim Christiani vocamur), veluti Aliam divina Scriptura compellari, similiter hac verba manifeste demonstrant; quibus illud etiam edoce- mur, ut antiqua patrum mostrorum instituta oblivio- ni tradamus. Sic autem habent : « Audi, filia et vide, et inclina aurem luant, et obliviscere populum tuum et domum Patris tui, et concupiscet rex de- corem tuum: quoniam ipse est Dominus tuus, et adorabis eum. › - testimonia affert Justinus. Hic Trypho Sit sane vester, qui ex gentibus estis, ille Dominus et Christus ac Deus agnitus, quemadmodum Scri- pturæ significant, qui etiam ex ejus nomine habuistis omnes ut Christiani diceremini. Nobis autem, qui Dei, a quo etiam hic ipse factus est, culiores su- mus, nibil opus est, ut eum confiteamur, aut ado- remus. Ad hæc ego : Si vobis, inquam, Trypho, studio contentionis et levitate similis essem, non jam adhuc perseverarem vobiscum communicare ser- mones; quippe qui non ad ea, quæ dicuntur, intel- ligenda vos paretis, sed tantum ad aliquid dicen- dum exacuatis. Nunc autein quia judicium Dei for- D dem Scripturarum auctorem designari suspicatus est, sed postea maluit cum Lango de rerum crea- tore interpretari. quidpiam. ac duo simillima loca pariter immutat, nempe num. et num. 117. Sedl vox illa cum sua sponte percommoda est, tuum pluri bus Justini locis confirmatur. Ait mum. 135: Vid. num. 110. 64. Καὶ ὁ Τρύφων· Έστω ὑμῶν τῶν ἐξ ἐθνῶν Ο (99) Γεννάσθαι. Mallet γεννῆσαι Sylburgius, sed (1) Ὑπὸ τοῦ ταῦτα ποιήσαντος. « Qui hæc per- 64. Neganti Judæo se indigere hoc Christo alia (2) Ο λόγος τοῦ Θεοῦ. Deest είρηται,aul simile (3) Γενομένη. Legendum putat Sylburgius λε

Α γένους ὑμῶν, εἰ μή τις ἐστὶν ἀπὸ τῶν κατὰ χάριν τὴν ἀπὸ Κυρίου Σαβαώθ σωθῆναι δυνάμενος (4) • διὸ κἂν ὑμεῖς πονηρεύησθε, προσμενῷ πρὸς ὁτιοῦν προβαλεῖσθε καὶ ἀντιλέγετε, ἀποκρινόμενος, καὶ τὸ αὐτὸ καὶ πρὸς πάντας ἁπλῶς τοὺς ἐκ παντὸς γένους ἀνθρώπων συζητεῖν ἢ πυνθάνεσθαί μου περὶ τούτων βουλομένους πράττω. Ὅτι οὖν οἱ σωζόμενοι ἀπὸ τοῦ γένους τοῦ ὑμετέρου διὰ τούτου σώσονται, καὶ ἐν τῇ τούτου μερίδι εἰσὶ, τοῖς προλελεγμένοις ὑπ' ἐμοῦ ἀπὸ τῶν Γραφῶν εἰ προσεσχήκειτε, ἐνενήκειτε ἂν ήδη, καμὲ δηλονότι περὶ τούτου οὐκ ἂν ἠρωτήσατε. Πάλιν δὲ ἐρῶ τὰ προλελεγμένα μοι ἀπὸ τοῦ Δαβίδ, καὶ ἀξιῶ ὑμᾶς πρὸς τὸ συνιέναι, μὴ πρὸς τὸ πονη ρεύεσθαι, καὶ ἀντιλέγειν μόνον ἑαυτοὺς ὀτρῦναι. Εἰσὶν οὖν οἱ λόγοι οὓς φησιν ὁ Δαβὶδ οὗτοι · Ὁ Κύριος έδα σίλευσεν (5)· ὀργιζέσθωσαν λαοί· ὁ καθήμενος ἐπὶ τῶν Χερουβίμ· σαλευθήτω ἡ γῆ· Κύριος ἐν Σιών μέγας, καὶ ὑψηλός ἐστιν ἐπὶ πάντας τοὺς λαούς. Ἐξομολογησάσθωσαν τῷ ὀνόματί σου τῷ μεγάλη, ὅτι φοβερὸν καὶ ἅγιόν ἐστι, καὶ τιμὴ βασιλέως κρί σιν ἀγαπᾷ. Σὺ ἡτοίμασας εὐθύτητας· κρίσιν καὶ δικαιοσύνην ἐν Ἰακὼβ σὺ ἐποίησας. Ὑψοῦτε Κύριον τὸν Θεὸν ἡμῶν, καὶ προσκυνεῖτε τῷ ὑποποδίῳ τῶν ποδῶν αὐτοῦ, ὅτι ἅγιός ἐστι. Μωϋσῆς καὶ 'Ααρών ἐν τοῖς ἱερεῦσιν αὐτοῦ, καὶ Σαμουὴλ ἐν τοῖς ἐπικαλουμένοις τὸ ὄνομα αὐτοῦ. Ἐπεκαλοῦντο των Κύριον, καὶ αὐτὸς εἰσήκουεν αὐτῶν· ἐν στύλο νεφέλης ἐλάλει πρὸς αὐτούς· ὅτι ἐφύλασσον τὰ μαρ τύρια αὐτοῦ καὶ τὰ προστάγματα αὐτοῦ, ὁ ἔδωκεν αὐτοῖς. » Καὶ ἐν ἄλλοις τοῖς καὶ αὐτοῖς προανιστο ρημένοις διὰ τοῦ Δαβὶδ λεχθεῖσι λόγοις, οὓς εἰς Σου λομῶνα ἀνοήτως φάσκετε εἰρῆσθαι ἐπιγεγραμμένοις εἰς Σολομῶνα, ἐξ ὧν καὶ τὸ ὅτι εἰς Σολομῶνα οὐκ εἴρηνται ἀποδείκνυται, καὶ ὅτι οὗτος καὶ πρὸ τοῦ ἡλίου ἦν, καὶ οἱ ἀπὸ τοῦ λαοῦ ὑμῶν σωζόμενοι δι' αὐτοῦ σωθήσονται. Εἰσὶ δὲ οὗτοι· «Ὁ Θεὸς, τὸ κρῖμα σου τῷ βασιλεῖ δὸς, καὶ τὴν δικαιοσύνην σου τῷ υἱῷ τοῦ βασιλέως. Κρινεῖ (6) τὸν λαόν σου ἐν δικαιοσύνῃ, καὶ τοὺς πτωχούς σου ἐν κρίσει. Αναλαβέτωσαν τὰ ὄρη τῷ λαῷ εἰρήνην, καὶ οἱ βουνοί δικαιοσύνην. Κρινεῖ τοὺς πτωχοὺς τοῦ λαοῦ, καὶ σώσει τοὺς υἱοὺς τῶν πενήτων, καὶ ταπεινώσει συκοφάντην· καὶ συμ- παραμενεῖ τῷ ἡλίῳ, καὶ πρὸ τῆς σελήνης εἰς γενεὰς γενεῶν, » καὶ τὰ λοιπὰ ἄχρι τοῦ· Πρὸ τοῦ ἡλίου Β διαμένει τὸ ὄνομα αὐτοῦ, καὶ ἐνευλογηθήσονται ἐν αὐτῷ νων, πᾶσαι αἱ φυλαὶ τῆς γῆς. Πάντα τὰ ἔθνη μακαριοῦ σιν αὐτόν. Εὐλογητός Κύριος ὁ Θεὸς Ἰσραὴλ ὁ ποιῶν θαυμάσια μόνος· καὶ εὐλογητὸν τὸ ὄνομα τῆς δόξης αὐτοῦ εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος· καὶ πληρωθήσεται τῆς δόξης αὐτοῦ πᾶσα ἡ γῆ. Γένοιτο, γένοιτο ! » Καλ κρίνειν. Αι S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS mido, de nullo ex vestro genere præjudico, utrum is non sit ex eorum numero, qui secundum gra- tiam Domini Sabaoth salvari possunt. Quapropter quamvis non probe agatis, pergam tamen quidquid a vobis propositum aut contra fuerit dictum, ad id respondere; quod idem etiam adversus omnes omnino ex omni hominum genere, qui his de re- bus aut mecum commentari aut ex me sciscitari voluerint, ſacio. Si igitur animum ad ea quæ ex Scripturis attuli advertissetis!, eos etiam qui ex vestro genere salvantur, per hunc salvari, atque in ejus parte esse intellexissetis profecto, nec me videlicet ea de re essetis percontati. Iterum igitur referam, quæ ex Davide antea protuli *; ac vos oro ut ad intelligendum, non autem ad improbe agendumn et contra tantummodo dicendum vos in- citetis. Davidis autem dicta sic habent. Dominus regnavit, irascantur populi; qui sedet super Che- rubim; moveatur terra. Dominus in Sion magnus et excelsus super omnes populos. Confiteantur no- mini tuo magno, quoniam terribile et sanctum est, et honor regis judicium diligit. Tu parasti dire- etiones. Judicium et justitiam in Jacob tu fecisti. Exaltate Dominum Deum nostrum, et adorate sca- bellum pedum ejus, quoniam sanctus est. Moyses et Aaron in sacerdotibus ejus, et Samuel inter eos qui invocant nomen ejus. Invocabant Dominum, et ipse exaudiebat eos; in columna nubis loquebatur ad eos; quoniam custodiebant testimonia ejus et præcepta ejus, quæ dedit illis ". Sunt etiam alia verba, quæ a Davide pronuntiata et a me fam allata in Salomonem dicta esse, propterea quod in Salomonem iuscripta sunt, insipienter contenditis; sed ex illis demonstratur cum in Salomonem dicta non fuisse, tum etiam hunc ipsum ante solem esse, eosque ex vestro populo, qui sal- vantur, per eum salvatum iri. Sic autem habent : • Deus, judicium tuum Regi da, et justitiam tuam filio Regis. Judicabit populum tuum in justitia, et pauperes tuos in judicio. Suscipiant montes pacem populo, et colles justitian. Judicabit pauperes po- puli, et salvos faciet filios pauperum; et humiliabit calumniatorem ; et permanebit cum sole, et ante lunam in generationes generationum, et re- liqua usque ad : Ante solem permanet nomen D ejus, et benedicentur in ipso omnes tribus terræ; omnes gentes magnificabunt eum. Benedictus Do- minus Deus Israel, qui facit mirabilia solus. Et benedictum nomen gloriæ ejus in sæculum sæculi. Et replebitur gloria ejus omnis terra : Fiat, n. 37. * Psal. xcvAII, 1-7. quod quidem melius est. Christo dictum esse Justinus contendit, hoc prin- cipio fretus, quod jam pluribus argumentis proba- verat, non Patrem Moysi apparuisse, sed Filium. Hac autem mente psalmum illum profert, ut ex his quæ de Domino in Sion magno et judicium et ju- C stitiam in Jacob faciente, tum etiam de Moysi et Aaron dicuntur, Judaicam superbiam refellat, qua se Christi gratia negabat indigere, eosque de- monstret non posse salvari, nisi Christum adorent. marg. R. Stephanus maluit hanc postre mani lectionem in ipsum contextum recipere et alteram ad calcem rejicere. ? (4) Δυνάμενος. Cod. Clarom. ad marg. δυναμέ (5) Ο Κύριος έβασίλευσεν. Hunc psalmum de (6) Κρινεῖ. Sic legitur in utroque codice ms. et ad

ἐκ τῶν ἄλλων ὧν προεἶπον ὁμοίως διὰ Δαβὶδ λελέ- χθαι λόγων, ὅτι ἀπ᾿ ἄκρων τῶν οὐρανῶν προέρχεσθαι ἔμελλεν, καὶ πάλιν εἰς τοὺς αὐτοὺς τόπους ἀνιέναι ἐμηνύετο, ἀναμνήσθητε, ἵνα καὶ Θεὸν ἄνωθεν προελ- θόντα, καὶ ἄνθρωπον ἐν ἀνθρώποις γενόμενον γνω ρίσητε· καὶ πάλιν ἐκεῖνον παραγενησόμενον, ἂν ὁρᾶν μέλλουσι καὶ κόπτεσθαι οἱ ἐκκεντήσαντες αὐτόν. Εἰσὶ δὲ οὗτοι · . Οἱ οὐρανοὶ διηγοῦνται δόξαν Θεοῦ· ποίησιν δὲ χειρῶν αὐτοῦ ἀναγγέλλει τὸ στερέωμα. Ημέρα τῇ ἡμέρᾳ ἐρεύγεται ῥῆμα, καὶ νὺξ τῇ νυχτὶ ἀναγγέλλει γνῶσιν. Οὐκ εἰσὶ λαλιαὶ οὐδὲ λόγοι ὧν εὐχὶ ἀκούονται αἱ φωναὶ αὐτῶν. Εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος αὐτῶν, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης τὰ ῥήματα αὐτῶν. Ἐν τῷ ἡλίῳ ἔθετο τὸ σκήνωμα αὐτοῦ· καὶ αὐτὸς, ὡς νυμφίος εκπορευό μενος ἐκ παστοῦ αὐτοῦ, ἀγαλλιάσεται ὡς γίγας δρα- μεῖν ὁδόν· ἀπ᾿ ἄκρου τοῦ οὐρανοῦ ἡ ἔξοδος αὐτοῦ, καὶ τὸ κατάντημα αὐτοῦ ἕως ἄκρου τοῦ οὐρανοῦ, καὶ εὐκ ἔστιν ἐς ἀποκρυβήσεται τῆς θέρμης αὐτοῦ. ὁ φῶν δυσωπούμενος, οὐκ οἶδα τί φῷ περὶ τῆς Γραφῆς ἣν ἔφη Ησαΐας, καθ᾽ ἦν ὁ Θεὸς οὐδενὶ ἑτέρῳ δοῦναι τὴν δόξαν αὐτοῦ λέγει, οὕτως εἰπών· . Ἐγὼ Κύ ριος ὁ Θεός· τοῦτό μου όνομα· τὴν δόξαν μου ἑτέρῳ δ οὐ μὴ δώσω, οὐδὲ τὰς ἀρετάς μου. » Β Κἀγώ· Εἰ μὲν ἁπλῶς καὶ μὴ μετὰ κακίας τούτους τοὺς λόγους εἰπὼν, ἐσίγησας, ὦ Τρύφων, μήτε τοὺς πρὸ αὐτῶν προειπών, μήτε τοὺς ἐπακολουθοῦντας συνάψας, συγγνωστὸς εἶ· εἰ δὲ χάριν τοῦ νομίζειν δύνασθαι εἰς ἀπορίαν ἐμβάλλειν τὸν λόγον, ἵν᾽ εἴπω ἐναντίας εἶναι τὰς Γραφὰς ἀλλήλαις, πεπλάνησαι. Οὐ γὰρ τολμήσω τοῦτό ποτε ἡ ἐνθυμηθῆναι ἡ εἰπεῖν· ἀλλ᾽ ἐὰν τοιαύτη τις δοκοῦσα εἶναι Γραφή προβληθῇ, καὶ πρόφασιν (7) ἔχῃ ὡς ἐναντία οὖσα, ἐκ παντὸς πεπεισμένος, ὅτι οὐδεμία Γραφὴ τῇ ἑτέρᾳ ἐναντία ἐστὶν, αὐτὸς μὴ νοεῖν μᾶλλον ὁμολογήσω τὰ εἰρη- μένα, καὶ τοὺς ἐναντίας τὰς Γραφὰς ὑπολαμβάνον τας τὸ αὐτὸ φρονεῖν μᾶλλον ἐμοὶ πεῖσαι ἀγωνίσο μαι. Όπως δ᾽ ἂν ᾖς προτεθεικὼς τὸ πρόβλημα, Θεὸς ἐπίσταται. Εγώ δὲ ὡς εἴρηται ὁ λόγος ἀναμνήσω ὑμᾶς, ὅπως καὶ ἐξ αὐτοῦ τούτου γνωρίσητε ὅτι ὁ Θεός τῷ Χριστῷ αὐτοῦ μόνῳ τὴν δόξαν δίδωσιν. Ἀναλήψομαι δὲ βραχεῖς τινὰς λόγους, ὦ ἄνδρες, τοὺς ἐν συναφείᾳ τῶν εἰρημένων ὑπὸ τοῦ Τρύφωνος, καὶ τοὺς ὁμοίως συνημμένους κατ' ἐπακολούθησιν. Οὐ γὰρ ἐξ ἑτέρας περικοπῆς αὐτοὺς ἐρῶ, ἀλλ᾽ ὑφ᾽ ἐν ὥς ο εἰσι συνημμένοι· καὶ ὑμεῖς τὸν νοῦν χρήσατέ μοι. Εἰσὶ δὲ οὗτοι·ο Οὕτω λέγει Κύριος ὁ Θεὸς ὁ ποιήσας τὸν οὐρανὸν καὶ πήξας αὐτὸν, ὁ στερεώσας τὴν γῆν καὶ τὰ ἐν αὐτῇ, καὶ διδοὺς πνοὴν τῷ λαῷ τῷ ἐπ' αὐτῆς, καὶ πνεῦμα τοῖς πατοῦσιν αὐτήν. Εγώ Κύριος ὁ Θεὸς ἐκάλεσά σε ἐν δικαιοσύνῃ, καὶ κρατήσω τῆς χειρός του, καὶ ἰσχύσω σε· καὶ ἔδωκά σε εἰς διαθήκην γέ τους, εἰς φῶς ἐθνῶν, ἀνοίξας ὀφθαλμοὺς τυφλῶν, ἐξα- γαγεῖν ἐκ δεσμῶν πεπεδημένους, καὶ ἐξ οἴκου φυλα- τῆς καθημένους ἐν σκότει. Ἐγὼ Κύριος ὁ Θεός· τοῦτο μου όνομα· τὴν δόξαν μου ἑτέρῳ οὐ μὴ δώσω, DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDÆO. A Fiat › Aliis etiam ex verbis pariter a Davide, C ut supra dixi, pronuntiatis, futurum fuisse, ut ● summo cœlo progrederetur, ejusque in eadein loca indicari reditum recordamini; ut illum et Deum e cœlo prodiisse et hominem inter homines factum esse agnoscatis, ac rursus adventurum, quem quidem videbunt et plangent qui illum pupu- gerunt. Ejusmodi sunt hæc verba : ‹ Cœli enar- rant gloriam Dei, et opus manuum ejus annuntiat firmamentum. Dies diei eructat verbum, et nox nocti annuntial scientian. Non sunt loquelæ, neque sermones, quorum non audiantur voces eorum. In omnem terram exivit sonus eorum, et in fines or- bis terræ verba eorum. In sole posuit tabernaculum suum: et ipse tanquam sponsus procedens de thalamo suo, exsultabit ut gigas ad currendam viam; a summo cœlo egressio ejus. Et occursus ejus usque ad sum- mum cœli : nec est qui se abscondat a calore ejus *. › dare. Locum explicat Justinus. - llic Trypho : Tot Scripturarum, inquit, auctoritate permotus, incer- tus sum animi quid de illa Scriptura dicam, qua Deus apud Isaiam nulli alii gloriam suam daturum se esse declarat his verbis: «Ego Dominus Deus : hoc nomen meum: et gloriam meam alteri nom dabo, neque virtutes meas ▸ At ego : Si simpliciter, inquam, ac citra maligni- tatem his verbis recitatis conticuisti, Trypho, nee ea præfatus quæ præcedunt, nec quæ consequuntur, subjungens; tibi ignosci potest. Sin autem ob eam causam, quod te existimaveris disputationem in, eas angustias conjicere posse, ut Scripturas in- ter se dicerem pugnare; errasti. Id enim nunquam . audebo nec cogitare nec dicere; sed si qua propo- natur Scriptura, quæ ejusmodi esse videatur, et prætextum, quasi esset alteri contraria, præbeat, cum persuasum habeam nullam Scripturam alteri contrariam esse, fatebor potius me non intelligere quæ dicuntur, et iis, qui Scripturas inter se pu- gnare suspicantur, ut idem potius ac ego sentiant, persuadere conabor. Quo autem animo hanc quæ- stionem posueris, novit Deus. Ego autem Scripturam vobis, ita ut expressa est, in memoriam redigam, ut etiam ex hac cognoscatis Deum soli Christo suo D gloriam dare. Resumam autem pauca quædam verba, viri, ex quibus ea, quæ protulit Trypho, nexa et continuata sunt ; deinde ea similiter, qua consecutione conjuncta sunt. Neque enim alio ex loco proferam, sed ita ut se habent, in unum nexa et cohærentia. Ac vos mihi animum advertite. Sunt autem ejusmodi : . Sic dicit Dominus Deus, qui fecit cœlum, et defxit illud, qui firmavit terram, et quæ in ea, et qui dat spirationein populo qui super eau, et spiritum calcantibus eam. Ego Dominus Deus vocavi te in justitia, el tenebo dexteram tuam, et confortabo te : et dedi te iu testamentum generis, in lucem gentium, • Psal, Lxxi per totum. Psal. xviii, 1-7. Isa. XLII, 8. 65. Καὶ ὁ Τρύφων ἔφη· Ὑπὸ τῶν τοσούτων Γρα- 65. Objicit Judæus Deum suum gloriam alteri non (7) Πρόφασιν. Duo codices mss. habent ad marginem ὑπόφασιν.

Α οὐδὲ τὰς ἀρετάς μου τοῖς γλυπτοῖς. Τὰ ἀπ' ἀρχῆς ἰδοὺ ἥκει· καινὰ ἃ ἐγὼ ἀναγγέλλω, καὶ πρὸ τοῦ ἀναγ γεῖλαι ἐδηλώθη ὑμῖν. Υμνήσατε τῷ Θεῷ ὕμνον και νόν· ἀρχὴ αὐτοῦ ἀπ᾿ ἄκρου τῆς γῆς· οἱ καταβαίνοντες τὴν θάλασσαν (8), καὶ πλέοντες ἀεὶ, νῆσοι καὶ οἱ κατοικοῦντες αὐτάς. Ευφράνθητι, ἔρημος, καὶ αἱ κῶ- μαι αὐτῶν, καὶ αἱ ἐπαύλεις, καὶ οἱ κατοικοῦντες Κη- δὰρ εὐφρανθήσονται, καὶ οἱ κατοικοῦντες πέτραν ἀπ᾿ ἄκρου τῶν ὀρέων βοήσονται· δώσουσι τῷ Θεῷ δόξαν· τὰς ἀρετὰς αὐτοῦ ἐν ταῖς νήσοις ἀναγγελοῦσι. Κύριος ὁ Θεὸς τῶν δυνάμεων ἐξελεύσεται, συντρί ψει πόλεμον, ἐπεγερεί ζῆλον, καὶ βοήσεται ἐπὶ τοὺς ἐχθροὺς μετ' ἰσχύος. » Καὶ ταῦτα εἰπὼν, ἔφην πρὸς αὐτούς· Νενοήκατε, ὦ φίλοι, ὅτι ὁ Θεὸς λέγει δώσειν τούτῳ, ὅν εἰς φῶς ἐθνῶν κατέστησε, δόξαν, καὶ οὐκ ἄλλῳ τινί· ἀλλ᾽ οὐχ ὡς ἔφη Τρύφων, ὡς ἑαυτῷ κατ έχοντος τοῦ Θεοῦ τὴν δόξαν; Καὶ ὁ Τρύφων ἀπεκρίνατο· Νενοήκαμεν καὶ τοῦτο πέραινε τοιγαροῦν καὶ τὰ ἐπίλοιπα τοῦ λόγου. ἀρχὴν ἐπεπαύμην ἀποδεικνύων, ὅτι ἐκ Παρθένου γεν νητὸς, καὶ διὰ Παρθένου γεννηθῆναι αὐτὸν διὰ Ἡσαΐου ἐπεπροφήτευτο, καὶ αὐτὴν τὴν προφητείαν πάλι ἔλεγον. Ἔστι δὲ αὕτη· «Καὶ προσέθετο Κύριος λα- λῆσαι τῷ ᾿Αχαζ λέγων· Αἴτησαι σεαυτῷ σημεῖον παρὰ Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου, εἰς βάθος ἢ εἰς ὕψος. Καὶ εἶ- πεν ᾿Αχάζ· Οὐ μὴ αἰτήσω, οὐδὲ μὴ πειράσω Κύριον. Καὶ εἶπεν Ησαΐας· ᾿Ακούσατε δὴ, οἶκος Δαβίδ· μὲ μικρὸν ὑμῖν ἀγῶνα παρέχειν ἀνθρώποις; καὶ πῶς Κυρίῳ παρέχετε ἀγῶνα; Διὰ τοῦτο δώσει Κύριος αὐτ τὸς ὑμῖν σημεῖον· Ἰδοὺ ἡ Παρθένος ἐν γαστρὶ λήψε ται, καὶ τέξεται υἱόν· καὶ καλέσουσι τὸ ὄνομα αὐτ τοῦ Ἐμμανουήλ · βούτυρον καὶ μέλι φάγεται· πρὶν ἢ γνῶναι αὐτὸν ἢ προελέσθαι πονηρὰ, ἐκλέξεται τὸ ἀγαθόν. Δίοτι πρὶν ἢ γνῶναι τὸ παιδίον κακὸν ἢ ἀγα θὸν, ἀπειθεῖ πονηρὰ (9) τοῦ ἐκλέξασθαι τὸ ἀγαθόν. Δίοτι πρὶν ἢ γνῶναι τὸ παιδίον καλεῖν πατέρα μητέρα, λήψεται δύναμιν Δαμασκοῦ, καὶ τὰ σκύλα Σαμαρείας ἔναντι βασιλέως Ασσυρίων, καὶ κατα ληφθήσεται ἡ γῆ, σκληρῶς οἴσεις (10) ἀπὸ προσώ που τῶν δύο βασιλέων. ᾿Αλλ᾽ ἐπάξει ὁ Θεὸς ἐπὶ σὲ, καὶ ἐπὶ τὸν λαόν σου, καὶ ἐπὶ τὸν οἶκον τοῦ πατρός σου ἡμέρας αἳ οὐδέπω ἥκασιν ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἧς ἀφεῖλεν Ἐφραὶμ ἀπὸ Ἰούδα, τὸν βασιλέα Ασσυρίων. Καὶ ἐπέφερον· Ὅτι μὲν οὖν ἐν τῷ γένει τοῦ κατὰ σάρκα ᾽Αβραὰμ (11) οὐδεὶς οὐδέποτε ἀπὸ Παρθέ νου γεγέννηται, οὐδὲ λέλεκται γεγεννημένος, ἀλλ᾽ º¹ θάλασσαν, πλέοντες ἀεὶ, νῆσοι, πλέοντες αὐτὴν αἱ νῆσοι, πλέοντες, αἱ νῆσοι. πονηρίαις. Τὸ παιδίον κακὸν ἢ ἀγαθὸν, ἀπειθεῖ παγηρά (τοῦ ἐκλέξασθαί τὸ ἀγαθόν. Διότι πρὶν ἢ γνῶναι τό σὺ σκληρῶς οἴσεις. κατὰ σάρκα. Τῷ κατὰ σάρκα τοῦ ᾿Αβραάμ. • S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS ad aperiendum oculos cæcorum, ad educendum de vinculis vinctos, et de domo carceris, se- dentes in tenebris. Ego Dominus Deus, hoc no- men meum: gloriam meam alteri non dabo, ne- que virtutes meas sculptilibus. Quæ ab initio, ecce veniunt; nova, quæ ego annuntio, et antequam an- nuntientur, manifestata sunt vobis. Canite Domino canticum novum, principatus ejus a summo terræ. Descendentes in mare, et navigantes semper, in- sule et habitatores earum, Lætare, desertum, et vici corum, et villæ ; et habitatores Cedar lætabuntur, et B qui habitant in petra de summitate montium cla- mabunt; dabunt Deo gloriam ; virtutes ejus in in- sulis nuntiabunt. Dominus Deus virtutum egredie- tur, conteret bellum, excitabit zelum, et clamabit super inimicos cum fortitudine ª. • His recitatis, ita eos compeltavi : Intellexistis, amici, Deum decla- rare sese ei, quem constituit in lucem gentium, nec ipsi, ut dixit Trypho, gloriam Deum retinere? Tum Trypho : ld quoque, inquit, intelleximus. Absolve igitur quæ dicenda supererant. - ulli alii gloriam daturum; nequaquam autem sibi Isa. vit, 17. Tum ego revocato sermone, quem initio intermi- seram, cum eum ex Virgine genitum esse, atque hanc ex Virgine generationem per Isaiam præ- dictam fuisse demonstrarem, ipsum vaticiniun. denuo recitavi in hæc verba : « Et adjecit Dominus loqui ad Achaz, dicens: Pete tibi ipsi signum a Domino Deo tuo in profundum, sive in excelsum. Et dixit Achaz : Non pelan, neque tentabo Domi- C num. Et dixit Isaias : Audite nunc, domus David : Nunquid parum vobis est certamen præbere bomi- nibus? et quomodo Domino præbetis certamen ? Propterea dabit Dominus ipse vobis signum. Ecce Virgo in utero concipiet, et pariet alium, et voca- bunt nomen ejus Emmanuel : butyrum et mel co- medet; antequam scial, aut præeligat mala, eliget bonum. Quoniam antequam cognoscat puer malum aut bonum, reprobat malitiam, eligendo bonum". Quia, antequam sciat puer vocare patrem aut ma- trem, tollet virtutem Damasci, et spolia Samariæ coram rege Assyriorum, et capietur terra, quam su duriter ſeres, a facie duorum regum". Sed ad- ducet Deus super te, et super populum tuum, el super domum patris tui, dies, qui necdum vene- runt ab eo die, quo abstulit Ephraim a Juda, re- gem Assyriorum". › Deinde hæc adjeci : Neminem quidem in Abrahæ secundum carnem genere ex- stitisse, præter hunc Christuin nostrum, qui ex Isa. XLII, 5-13. * Isa. vit, 10-16. so Isa. viti, 4. sed prepositionen non habent nostri codices mss. Μox pro legit Thirlbius ut in Bibliis, vel saltem nem Sed præterea in codice Claromon- tano deleta sunt haec verba : ad marg.) Sic enimn locus refertur supra num. 45. 'TuIRLBIUS. Transpositionis ejusmodi exempla ha- bemus ii. 45. Forte etiam legendum cum Thirlbio, ut num. : 66. Κἀγὼ πάλιν ἀναλαβὼν τὸν λόγον, ὁπόθεν τὴν 66. Deum ex Virgine genitum probat ex Isaia. (8) Καταβαίνοντες τὴν θάλασσαν. Editi εἰς τὴν (9) Πονηρά. Legitur in utroque codice ad margi (10) Σκληρῶς οἴσεις. Legendum sine dubio ἣν (11) Τοῦ κατὰ σάρκα Αβραάμ. Pro τοῦ ᾿Αβραὰμ

DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDÆO. Η οὗτος ὁ ἡμέτερος Χριστός, πᾶσι φανερόν ἐστι. Δ ἔχει· « Ἰδοὺ ἡ Παρθένος ἐν γαστρὶ λήψεται, καὶ τέξεται υἱόν·, ἀλλ᾽, « Ἰδοὺ ἡ νεάνις ἐν γαστρὶ λήψεται, και τέξεται υἱὸν, » καὶ τὰ ἑξῆς λοιπὰ, ὡς ἔφης. Εστι δὲ ἡ πᾶσα προφητεία λελεγμένη εἰς Εζεκίαν (12), εἰς ὃν καὶ ἀποδείκνυται ἀποβάντα κατὰ τὴν προφητείαν ταύτην. Ἐν δὲ τοῖς τῶν λεγο μένων Ελλήνων μύθοις λέλεκται, ὅτι Περσεὺς ἐκ Δανάης παρθένου οὔσης, ἐν χρυσοῦ μορφῇ δεύσαν τος ἐπ' αὐτὴν τοῦ παρ' αὐτοῖς Διὸς καλουμένου, γε- γέννηται· καὶ ὑμεῖς τὰ αὐτὰ ἐκείνοις λέγοντες, αἰ- δεῖσθαι ὀφείλετε, καὶ μᾶλλον ἄνθρωπον ἐξ ἀνθρώπων γενόμενον λέγειν τὸν Ἰησοῦν τοῦτον· καὶ ἐὰν ἀπο- δείκνυτε ἀπὸ τῶν Γραφῶν, ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ Χρι- στὸς, διὰ τὸ ἐννόμως καὶ τελέως πολιτεύεσθαι αὐτ τὸν, κατηξιώσθαι τοῦ ἐκλεγῆναι εἰς Χριστόν· ἀλλὰ μὴ τερατολογεῖν τολμᾶτε, ὅπως μήτε ὁμοίως τοῖς Έλλησι μωραίνειν ἐλέγχησθε. Καὶ ἐγὼ πρὸς ταῦτα ἔφην· Ο Τρύφων, ἐκεῖνό σε πεπείσθαι βούλομαι, καὶ πάντας ἁπλῶς ἀνθρώπους, ὅτι, κἂν γελοιάζοντες ἢ ἐπιτωθάζοντες χείρονα λέ- γητε, οὐκ ἐκστήσετε με τῶν προκειμένων, ἀλλ᾽ ἐξ ὧν εἰς ἔλεγχον νομίζετε προβάλλειν λόγων τε ή πραγμάτων, ἐξ αὐτῶν τὰς ἀποδείξεις τῶν ὑπ' ἐμοῦ λεγομένων μετὰ μαρτυρίας τῶν Γραφῶν ἀεὶ ποιή- σομαι. Οὐκ ὀρθῶς μέντοι οὐδὲ φιλαλήθως ποιεῖς, κἀκεῖνα περὶ ὧν ἀεὶ (13) συγκαταθέσεις ἡμῖν γε- γένηνται, ὅτι διὰ τὸ σκληροκάρδιον τοῦ λαοῦ ὑμῶν διὰ Μωϋσέως τινὲς τῶν ἐντολῶν τεθειμέναι εἰσὶν, αναλύειν πειρώμενος. Εφης γὰρ διὰ τὸ ἐννόμως που λιτεύεσθαι ἐκλελέχθαι αὐτὸν, καὶ Χριστόν γεγενή- σθαι, εἰ ἄρα οὗτος ἀποδειχθείη ών. Καὶ ὁ Τρύφων· Σὺ γὰρ ὡμολόγησας (14) ἡμῖν, ἔφη, ὅτι καὶ περιετμήθη, καὶ τὰ ἄλλα τὰ νόμιμα τὰ διὰ Μωϋσέως διαταχθέντα εφύλαξε. Κἀγὼ ἀπεκρινάμην· Ωμολόγησά τε καὶ ὁμολογῶ· ἀλλ' οὐχ ὡς δικαιούμενον αὐτὸν διὰ τούτων ώμολό γησα ὑπομεμενηκέναι πάντα, ἀλλὰ τὴν οἰκονομίαν ἀπαρτίζοντα, ἣν ἤθελεν ὁ Πατὴρ αὐτοῦ καὶ τῶν ὅλων ποιητὴς, καὶ Κύριος, καὶ Θεός. Καὶ γὰρ τὸ ἀποθα· νεῖν σταυρωθέντα ὁμολογῶ ὑπομεῖναι αὐτὸν, καὶ τὸ ἄνθρωπον γενέσθαι, καὶ τοσαῦτα παθεῖν ὅσα διέθε σαν αὐτὸν οἱ ἀπὸ τοῦ γένους ὑμῶν. Ἐπεὶ πάλιν, ὦ Τρύφων, μὴ συντίθεσθε (15) οἷς φθάνεις συντεθει Οττο. ἀεὶ περὶ ὧν. συντίθεσθε. συντίθεσαι. έπεὶ δὲ πάλιν, Virgine natus esset aut natus diceretur, omnibus perspicuum est. B c D aire non potuisse, infra num. contra Trypho- Dem probatur. transpositum fuisse, ac legendum Non enim ea de re semper convenerat Justinum inter et Judæos, sed potius Judæi, postquam Veteris et Novi Testamenti distinctionem admiserant, semper ad ingenium redibant, ac Justinum cogebant tam sæpe eamdem quæstionem revolvere. Sed tamen illud da hanc potest habere sententiam, Judæos semper argumentis Justini cessisse, quoties ea de re dis- • • - eum ob legis observationem electum dici. Justinus de lege, ut antea, disserit. Tum Trypho respondit : Scriptura non habet : • Ecce Virgo in utero con- cipiet, et pariet filium, sed : « Ecce adolescentula in utero concipiet et pariet filium, › et quæ ordine sequuntur, ut a te recitata sunt. Tota autem pro- phetia in Ezechiam dicta est, in quem etiam eve- nisse demonstrantur, quæ hoc oraculo con- tinentur. Perhibetur autem in eorum, qui Græci dicuntur, fabulis, Perseum ex Danae virgine, cum in auri forma influxisset in eam is qui apud illos dicitur Jupiter, genitum esse; ac vos sane pudere deberet eadem illis dicere; satiusque esset homi- nem ex hominibus genitum fateri hunc Jesum, ac si ipsum Christum esse ex Scripturis demonstretis, ob consentaneam legi et perfectam vitam id hono- ris consecutum dicere, ut in Christum eligeretur. Sed monstra et portenta audacter effutire non de- betis, ne pariter ac Græci desipere arguamini. Ad hæc ego : Persuasum tibi, inquam, Trypho, et omnibus omnino hominibus esse volo, etiamsi jocando et cachinnando adhuc pejora dicatis, non tamen futurum ut me a proposito dimoveatis; sed quibus ex verbis aut rebus expeditam vobis esse refellendi rationem putatis, ex his demonstrationes eorum, quæ a me dicuntur, cum testimonio Scri- plurarum semper deducam. Caeterum nec recte fa- cis, nec ut veri amatorem decet, qui ea etiam, de quibus semper inter nos convenerat, nempe præ cepta quædam vobis a Moyse ob duritiem cordis populi vestri posita fuisse, dissolvere coneris. Dixist enim, eo quod convenienter legi viveret, electuna, eum esse et factum Christum, si tamen eum de-. monstretur esse Christum. Hic Trypho : Ipse enim nobis, inquit, confessus es et circumcisum eum esse, et cæteras leges per Moysem institutas servasse. Tum ego : Confessus suin, inquam, et confiteor; sed non idcirco omnia eum sustinuisse confessus sum, quod per ea justificaretur, sed ut dispensatio- nem perficeret, quam Pater ipsius, et universorum creator ac Dominus et Deus volebat. Nam et eunu confiteor cruci affixum meri non refugisse, et hʊ- minem fieri, et ea pati quæcunque in eum vestri generis homines ausi sunt. Sed quia rursus, Try- · pho, ab iis discedis, quibus modo assentiebaris, . seruit. tenus non vidimus: nec tamen putandum est in- cum, ubi id confitebatur, intercidisse, ut suspicatus est Perionius. Interdum enim Justinus ea, quæ loco suo non retulerat, alibi, data occasione, comme- morat. Vide infra n. 80. ex quo R. Stephanus fecit Sed videtur scripsisse Justinus Legendum ut Thirlbius admonuit. 67. Καὶ ὁ Τρύφων ἀπεκρίνατο· Ἡ Γραφὴ οὐκ (12) Hujus prophetie eventum in Ezechiam eve (15) Περὶ ὧν ἀεί. Videtur prima specie illud ἀεί 67. Comparat Trypho Jesum cum Perseo. Mallet (14) Ομολόγησας. Justinum id conftentem hac- (15) Συντίθεσθε. Uterque codex ms. συντίθεσθαι,

DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDÆO. Η οὗτος ὁ ἡμέτερος Χριστός, πᾶσι φανερόν ἐστι. Δ ἔχει· « Ἰδοὺ ἡ Παρθένος ἐν γαστρὶ λήψεται, καὶ τέξεται υἱόν·, ἀλλ᾽, « Ἰδοὺ ἡ νεάνις ἐν γαστρὶ λήψεται, και τέξεται υἱὸν, » καὶ τὰ ἑξῆς λοιπὰ, ὡς ἔφης. Εστι δὲ ἡ πᾶσα προφητεία λελεγμένη εἰς Εζεκίαν (12), εἰς ὃν καὶ ἀποδείκνυται ἀποβάντα κατὰ τὴν προφητείαν ταύτην. Ἐν δὲ τοῖς τῶν λεγο μένων Ελλήνων μύθοις λέλεκται, ὅτι Περσεὺς ἐκ Δανάης παρθένου οὔσης, ἐν χρυσοῦ μορφῇ δεύσαν τος ἐπ' αὐτὴν τοῦ παρ' αὐτοῖς Διὸς καλουμένου, γε- γέννηται· καὶ ὑμεῖς τὰ αὐτὰ ἐκείνοις λέγοντες, αἰ- δεῖσθαι ὀφείλετε, καὶ μᾶλλον ἄνθρωπον ἐξ ἀνθρώπων γενόμενον λέγειν τὸν Ἰησοῦν τοῦτον· καὶ ἐὰν ἀπο- δείκνυτε ἀπὸ τῶν Γραφῶν, ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ Χρι- στὸς, διὰ τὸ ἐννόμως καὶ τελέως πολιτεύεσθαι αὐτ τὸν, κατηξιώσθαι τοῦ ἐκλεγῆναι εἰς Χριστόν· ἀλλὰ μὴ τερατολογεῖν τολμᾶτε, ὅπως μήτε ὁμοίως τοῖς Έλλησι μωραίνειν ἐλέγχησθε. Καὶ ἐγὼ πρὸς ταῦτα ἔφην· Ο Τρύφων, ἐκεῖνό σε πεπείσθαι βούλομαι, καὶ πάντας ἁπλῶς ἀνθρώπους, ὅτι, κἂν γελοιάζοντες ἢ ἐπιτωθάζοντες χείρονα λέ- γητε, οὐκ ἐκστήσετε με τῶν προκειμένων, ἀλλ᾽ ἐξ ὧν εἰς ἔλεγχον νομίζετε προβάλλειν λόγων τε ή πραγμάτων, ἐξ αὐτῶν τὰς ἀποδείξεις τῶν ὑπ' ἐμοῦ λεγομένων μετὰ μαρτυρίας τῶν Γραφῶν ἀεὶ ποιή- σομαι. Οὐκ ὀρθῶς μέντοι οὐδὲ φιλαλήθως ποιεῖς, κἀκεῖνα περὶ ὧν ἀεὶ (13) συγκαταθέσεις ἡμῖν γε- γένηνται, ὅτι διὰ τὸ σκληροκάρδιον τοῦ λαοῦ ὑμῶν διὰ Μωϋσέως τινὲς τῶν ἐντολῶν τεθειμέναι εἰσὶν, αναλύειν πειρώμενος. Εφης γὰρ διὰ τὸ ἐννόμως που λιτεύεσθαι ἐκλελέχθαι αὐτὸν, καὶ Χριστόν γεγενή- σθαι, εἰ ἄρα οὗτος ἀποδειχθείη ών. Καὶ ὁ Τρύφων· Σὺ γὰρ ὡμολόγησας (14) ἡμῖν, ἔφη, ὅτι καὶ περιετμήθη, καὶ τὰ ἄλλα τὰ νόμιμα τὰ διὰ Μωϋσέως διαταχθέντα εφύλαξε. Κἀγὼ ἀπεκρινάμην· Ωμολόγησά τε καὶ ὁμολογῶ· ἀλλ' οὐχ ὡς δικαιούμενον αὐτὸν διὰ τούτων ώμολό γησα ὑπομεμενηκέναι πάντα, ἀλλὰ τὴν οἰκονομίαν ἀπαρτίζοντα, ἣν ἤθελεν ὁ Πατὴρ αὐτοῦ καὶ τῶν ὅλων ποιητὴς, καὶ Κύριος, καὶ Θεός. Καὶ γὰρ τὸ ἀποθα· νεῖν σταυρωθέντα ὁμολογῶ ὑπομεῖναι αὐτὸν, καὶ τὸ ἄνθρωπον γενέσθαι, καὶ τοσαῦτα παθεῖν ὅσα διέθε σαν αὐτὸν οἱ ἀπὸ τοῦ γένους ὑμῶν. Ἐπεὶ πάλιν, ὦ Τρύφων, μὴ συντίθεσθε (15) οἷς φθάνεις συντεθει Οττο. ἀεὶ περὶ ὧν. συντίθεσθε. συντίθεσαι. έπεὶ δὲ πάλιν, Virgine natus esset aut natus diceretur, omnibus perspicuum est. B c D aire non potuisse, infra num. contra Trypho- Dem probatur. transpositum fuisse, ac legendum Non enim ea de re semper convenerat Justinum inter et Judæos, sed potius Judæi, postquam Veteris et Novi Testamenti distinctionem admiserant, semper ad ingenium redibant, ac Justinum cogebant tam sæpe eamdem quæstionem revolvere. Sed tamen illud da hanc potest habere sententiam, Judæos semper argumentis Justini cessisse, quoties ea de re dis- • • - eum ob legis observationem electum dici. Justinus de lege, ut antea, disserit. Tum Trypho respondit : Scriptura non habet : • Ecce Virgo in utero con- cipiet, et pariet filium, sed : « Ecce adolescentula in utero concipiet et pariet filium, › et quæ ordine sequuntur, ut a te recitata sunt. Tota autem pro- phetia in Ezechiam dicta est, in quem etiam eve- nisse demonstrantur, quæ hoc oraculo con- tinentur. Perhibetur autem in eorum, qui Græci dicuntur, fabulis, Perseum ex Danae virgine, cum in auri forma influxisset in eam is qui apud illos dicitur Jupiter, genitum esse; ac vos sane pudere deberet eadem illis dicere; satiusque esset homi- nem ex hominibus genitum fateri hunc Jesum, ac si ipsum Christum esse ex Scripturis demonstretis, ob consentaneam legi et perfectam vitam id hono- ris consecutum dicere, ut in Christum eligeretur. Sed monstra et portenta audacter effutire non de- betis, ne pariter ac Græci desipere arguamini. Ad hæc ego : Persuasum tibi, inquam, Trypho, et omnibus omnino hominibus esse volo, etiamsi jocando et cachinnando adhuc pejora dicatis, non tamen futurum ut me a proposito dimoveatis; sed quibus ex verbis aut rebus expeditam vobis esse refellendi rationem putatis, ex his demonstrationes eorum, quæ a me dicuntur, cum testimonio Scri- plurarum semper deducam. Caeterum nec recte fa- cis, nec ut veri amatorem decet, qui ea etiam, de quibus semper inter nos convenerat, nempe præ cepta quædam vobis a Moyse ob duritiem cordis populi vestri posita fuisse, dissolvere coneris. Dixist enim, eo quod convenienter legi viveret, electuna, eum esse et factum Christum, si tamen eum de-. monstretur esse Christum. Hic Trypho : Ipse enim nobis, inquit, confessus es et circumcisum eum esse, et cæteras leges per Moysem institutas servasse. Tum ego : Confessus suin, inquam, et confiteor; sed non idcirco omnia eum sustinuisse confessus sum, quod per ea justificaretur, sed ut dispensatio- nem perficeret, quam Pater ipsius, et universorum creator ac Dominus et Deus volebat. Nam et eunu confiteor cruci affixum meri non refugisse, et hʊ- minem fieri, et ea pati quæcunque in eum vestri generis homines ausi sunt. Sed quia rursus, Try- · pho, ab iis discedis, quibus modo assentiebaris, . seruit. tenus non vidimus: nec tamen putandum est in- cum, ubi id confitebatur, intercidisse, ut suspicatus est Perionius. Interdum enim Justinus ea, quæ loco suo non retulerat, alibi, data occasione, comme- morat. Vide infra n. 80. ex quo R. Stephanus fecit Sed videtur scripsisse Justinus Legendum ut Thirlbius admonuit. 67. Καὶ ὁ Τρύφων ἀπεκρίνατο· Ἡ Γραφὴ οὐκ (12) Hujus prophetie eventum in Ezechiam eve (15) Περὶ ὧν ἀεί. Videtur prima specie illud ἀεί 67. Comparat Trypho Jesum cum Perseo. Mallet (14) Ομολόγησας. Justinum id conftentem hac- (15) Συντίθεσθε. Uterque codex ms. συντίθεσθαι,

Α στασθε, ὦ φίλοι, ἔφην, ὅτι πολλούς λόγους τοὺς Β ἀποκεκαλυμμένως (22) καὶ ἐν παραβολαῖς ἢ μυστη ρίοις, ἢ ἐν συμβόλοις ἔργων λελεγμένους, οι μετ' ἐκείνους τοὺς εἰπόντας ἢ πράξαντας γενόμενοι προ φῆται ἐξηγήσαντο. Καὶ μάλα, ἔφη ὁ Τρύφων. Ἐὰν οὖν ἀποδείξω την προφητείαν ταύτην του Ἡσαΐου εἰς τοῦτον τὸν ἡμέτερον Χριστὸν εἰρημέ- νην, ἀλλ' οὐκ εἰς τὸν Εζεκίαν, ὥς φατε ὑμεῖς, οὐχὶ καὶ ἐν τούτῳ δυσωπήσω ὑμᾶς μὴ πείθεσθαι τοῖς δι- δασκάλοις ὑμῶν, οἵτινες τολμῶσι λέγειν, τὴν ἐξήγη- σιν ἣν ἐξηγήσαντο οἱ Ἑβδομήκοντα ὑμῶν πρεσβύτερος παρὰ Πτολεμαίῳ τῷ τῶν Αἰγυπτίων βασιλεῖ γενόμενοι, μὴ εἶναι ἕν τισιν ἀληθῆ; “Α γὰρ ἂν διαρρήδην ἐν ταῖς Γραφαῖς φαίνονται ἐλέγχοντα αὐτῶν τὴν ἀνόη τον καὶ φίλαυτον γνώμην, ταῦτα τολμῶσι λέγειν μὴ οὕτω γεγράφθαι. "Α δὲ ἂν καὶ ἕλκειν (25) πρὸς ἀ νομίζουσι δύνασθαι ἁρμόζειν πράξεις ἀνθρωπείους, ταῦτα οὐκ εἰς τοῦτον τὸν ἡμέτερον Ἰησοῦν Χριστὸν εἰρῆσθαι λέγουσιν, ἀλλ᾽ εἰς ὃν αὐτοὶ ἐξηγεῖσθαι ἐπι- χειροῦσιν. Ὁποῖον καὶ τὴν Γραφὴν ταύτην, περὶ ἧς ἡ νῦν ὁμιλία ἐστὶν, ἐδίδαξαν ὑμᾶς, λέγοντες εἰς Εζεκίαν αὐτὴν εἰρῆσθαι· ὅπερ, ὡς ὑπεσχόμην, ἀποδείξω ψεύδεσθαι αὐτούς. Ας δ᾽ ἂν λέγωμεν αυ τοῖς Γραφάς, αἳ διαῤῥήδην τὸν Χριστὸν καὶ παθη τὸν καὶ προσκυνητὸν καὶ Θεὸν ἀποδεικνύουσιν, ἃς καὶ προανιστόρησα ὑμῖν, ταύτας εἰς Χριστὸν μὲν εἰρῆσθαι ἀναγκαζόμενοι συντίθενται, τοῦτον δὲ μὴ εἶναι τὸν Χριστὸν τολμῶσι λέγειν· ἐλεύσεσθαι δὲ καὶ παθεῖν, καὶ βασιλεῦσαι, καὶ προσκυνητὸν γενέσθαι Ο Θεόν (24) ὁμολογοῦσιν· ὅπερ γελοῖον καὶ ἀνόητον δ ὁμοίως (25) ἀποδείξω. ᾿Αλλ᾽ ἐπεὶ κατεπείγει με (26) πρότερον πρὸς τὰ ὑπὸ σοῦ ἐν γελοίῳ τρόπῳ εἰρη μένα ἀποκρίνασθαι, πρὸς ταῦτα τὰς ἀποκρίσεις ποιήσομαι, καὶ πρὸς τὰ ἐπίλοιπα ἐς ὕστερον τὰς ἀποδείξεις δώσω. μένως, παρακεκαλυμμένως, ἀποκαλύπτω Επικεκαλυμμένως. ἀποκεκαλυμμένως, ἀποκαλύπτω, ἀπ᾿ εἰ ἐπί Εἰσὶ δὲ εἰρημένοι οἱ λόγοι)... ἐπικεκαλυμμένως. παρακεκαλυμμένως Οττο. νομίζουσι, πρὸς ἃς νομίζουσι δύνασθα: ἁρμόζειν. παραποιήσας ὁ λεγόμενος διάβολος ἐν τοῖς Ἕλλησι λεχθῆναι ἐποίησεν, ὡς καὶ διὰ τῶν ἐν Αἰγύπτῳ μάτ γων ἐνήργησε, καὶ διὰ τῶν ἐπὶ Ἠλία ψευδοπροφη - τῶν, καὶ ταῦτα βεβαίαν μου τὴν ἐν ταῖς Γραφαῖς γνῶσιν καὶ πίστιν κατέστησεν. Ὅταν γὰρ Διόνυσεν μὲν υἱὸν τοῦ Διὸς ἐκ μίξεως ἢν μεμίχθαι (26) αὐτὸν τῇ Σεμέλῃ, γεγενῆσθαι λέγωσι, καὶ τοῦτον εὑρετὴν ἀμπέλου γενόμενον, καὶ διασπαραχθέντα καὶ ἀποθα καὶ Θεόν, προσκυνητὸν Θεόν, κατεπείγομαι, Περὶ δὲ τοῦ τῆς γενέσεως αὐτοῦ μυστηρίου ἤδη λέγειν κατεπείγοντος λέγω. (26') "Ην μεμίχθαι. λέγουσι, S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS aut in parabolis dicta, aut mysteriis et actio- num quarumdam signis adumbrata, a prophetis post eos, qui hæc dixere aut egere, exortis fuisse explicata. Maxime, inquit Trypho: Si ergo hanc Isaiæ prophetiam in nostrum hune Christum, minime vero in Ezechianı, ut vobis pla- cet, dictam esse demonstravero; an non id quoque a vobis impetrabo, ut ne fiden: magistris vestris habeatis, qui interpretationem a Septuaginta ve- stris senioribus apud Ptolemæum Ægyptiorum re- gem adornatam quibusdam in rebus veram non esse audent pronuntiare? Nam quæ diserte in Scri- pturis insipientem eorum et sui amantem sen • tentiam arguere manifestum est, ea negare audent ita esse scripta. Quæ vero trahere et ad humanas actiones accommodare posse sibi videntur, ea as- serunt non in nostrum hunc Jesum Christum esse dicta, sed in quem ipsis interpretari placet. Sic Scripturam illam, de qua nunc agimus, docuerunt vos in Ezechiam esse dictam, in quo quidem, ut promisi, mentiri eos demonstrabo. Quando autem eis Scripturas illas objicimus, quæ supra a me recitatæ Christum conceptis verbis passibilem et adorandum et Deum demonstrant; assentiuntur illi quidem necessitate adducti in Christum dictas esse; sed hunc negare audent Christum esse, venturum autem et passurum et regnaturum et adorandum Deum fore confitentur; quod quidem ridiculum et stultum esse pariter demonstrabo. Sed quia festinatione urgeor, ut iis prius respondeam, quæ per ridiculum a te dicta sunt, his quidem respon- debo, ac postea ad ea, quæ supersunt, demon- stranda progrediar. - bulas de Baccho, Hercule et Esculapio. Probe igitur scias, Trypho (sic enim pergebam), quæ cor- rupit et adulteravit is qui dicitur diabolus, atque at apud Graecos narrarentur, perfecit, quemadmo- dum et per magos in Ægypto et per falsos, Eliæ tempore, prophetas operatus est, his meam in Scri- pturis intelligentiam et fidem confirmari. Nam cum Bacchum ex Jovis cum Semele consuetudine geni- vel potius existimat eruditus Thirlbius. Nihil prorsus mutandum, cum verbum nonnunquam idem sit ac abs- condo. Vide infra num. 90. – Sic lego pro vulg. quod, cun significatus (aperte : nuspiam vero idem est ac abscondo, ut Maran. temere slaluit) non in rem quadret, nullo prorsus modo potest ferri. Facillime autem a librario non satis attento confundebantur; vid. exemplum n. not. cf. praeterea n. 130. (sc. Thirlbius cur praeferat (c. 76) nescio. diendum ac legendum SYLBURGIUS. & jicit eruditus Loudnensis editor legendum quia paulo ante et uum. 64, ita legitur; sed fatetur in aliis locis legi ut num. et 126. ut in edit. Paris., vel delendum ő, ut existimavit Sylburgius. dilus Londinensis editor sed eum re fellit ipse Justinus qui ait n. : Subintelligitur nec semel occurrit relativum ista ratione cum infinitivo copulatum, ut erudito Outoui notatum est. L. PATROL, 69. Diabolus, dum veritatem æmulatur, invexit fa- (22) Αποκεκαλυμμένως. Legendum ἐπικεκαλυμ- D (23) "Α δὲ ἂν καὶ ἔλκειν. Post hoc verbum subau- 69. Εὖ ἴσθι οὖν, ὦ Τρύφων, λέγων επέφερον, ὅτι (24) Καὶ προσκυνητὸν γενέσθαι Θεόν. Con. (25) “Ο ὁμοίως. Vel legendum ἀνόητον ἂν ὁμοίως, (26) Κατεπείγει με. Legendum pronuntiat eru-

DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDÆO νόντα ἀναστῆναι, εἰς οὐρανόν τε ἀνεληλυθέναι ἱστο- ρῶσι, καὶ οἶνον ἐν τοῖς μυστηρίοις αὐτοῦ παραφέρω σιν (27), οὐχὶ τὴν προλελεγμένην ὑπὸ Μωϋσέως ἀνα- γραφείσαν Ἰακὼν τοῦ πατριάρχου προφητείαν μεμι μῆσθαι αὐτὸν νοῦ; Ἐπὰν δὲ τὸν Ἡρακλέα ἰσχυρὸν καὶ περινοστήσαντα πᾶσαν τὴν γῆν, καὶ αὐτὸν τῷ Διὶ ἐξ ᾿Αλκμήνης γενόμενον, καὶ ἀποθανόντα εἰς οὐρανὸν ἀνεληλυθέναι λέγωσιν, οὐχὶ τὴν, « Ἰσχυρὸν (28) ὡς γίγας δραμεῖν ὁδὸν αὐτοῦ, ὁ περὶ Χριστοῦ λελεγμέ στην Γραφὴν ὁμοίως με μιμῆσθαι νοῶ; Ὅταν δὲ τὸν Ασκληπιὸν νεκροὺς ἀνεγείραντα, καὶ τὰ ἄλλα πάθη θεραπεύσαντα παραφέρῃ, οὐχὶ τὰς περὶ Χριστοῦ ὁμοίως προφητείας μεμιμῆσθαι τοῦτον καὶ ἐπὶ τούτῳ φημί; Ἐπεὶ δὲ οὐκ ἀνιστόρησα πρὸς ὑμᾶς τοιαύτην Γραφὴν ἢ σημαίνει τὸν Χριστὸν ταῦτα ποιήσειν, καὶ μιας τινὸς ἀναγκαίως ἐπιμνησθήσομαι· ἐξ ἧς καὶ συν- εἶναι ὑμῖν δυνατόν, πῶς καὶ τοῖς ἐρήμοις γνώσεως Θεοῦ, λέγω δὲ τοῖς ἔθνεσιν, οἳ καὶ ὀφθαλμοὺς ἔχοντες οὐχ εώρων, οὐδὲ καρδίαν ἔχοντες συνίεσαν, τὰ ἐξ ὕλης κατασκευάσματα προσκυνοῦντες, ὁ λόγος προέλεγεν ἀρνηθῆναι αὐτὰ, καὶ ἐλπίζειν ἐπὶ τοῦτον τὸν Χριστόν. Εἴρηται δὲ οὕτως· « Εὐφράνθητι, ἔρημος ἡ διψῶσα· ἀγαλλιάσθω ἔρημος, καὶ ἐξανθείτω ὡς κρίνον· καὶ ἐξανθήσει, καὶ ἀγαλλιάσεται τὰ ἔρημα τοῦ Ἰορδάνου - καὶ ἡ δόξα τοῦ Λιβάνου ἐδόθη αὐτῇ, καὶ ἡ τιμὴ τοῦ Καρμήλου. Καὶ ὁ λαός μου έψεται τὸ ὕψος Κυρίου καὶ τὴν δόξαν τοῦ Θεοῦ. Ἰσχύσατε, χεῖρες ανειμέναι καὶ γόνατα παραλελυμένα. Παρακαλεῖσθε, οἱ ὀλιγόψυχοι τῇ καρδίᾳ· ἰσχύσατε, μὴ φοβεῖσθε. Ἰδοὺ ὁ Θεὸς ἡμῶν κρίσιν ἀνταποδίδωσι καὶ ἀνταποδώσει. Αὐτὸς ἥξει καὶ σώσει ἡμᾶς. Τότε ἀνοιχθήσονται ὀφθαλμοὶ τυφλών, καὶ ὦτα χωρῶν ἀκούσονται. Τότε ἀλεῖται ὡς ἔλαφος ὁ χωλός, καὶ τρανή ἔσται γλῶσσα μογιλάλων· ὅτι ἐρω μάγη ἐν ἐρήμῳ ὕδωρ, καὶ φάραγξ ἐν τῇ διψώσῃ (29), καὶ ἡ ἄνυδρος ἔσται εἰς ἕλη· καὶ εἰς διψῶσαν γῆν πηγή ὕδατος ἔσται. Πηγή ύδατος ζῶντος παρὰ Θεοῦ ἐν τῇ ἐρήμῳ, γνώσεως Θεοῦ, τῇ τῶν ἐθνῶν γῇ ἀνέ Έλυσεν οὗτος ὁ Χριστός· ὃς καὶ ἐν τῷ γένει ὑμῶν * καὶ ἦνον. οἶνον. παραφέ Ὅταν δὲ τὸν Ἀσκληπιὸν... παραφέρῃ. ένον, παραφέρωσι, περιφέρωσι. — "Ονον. οίνον. όνον, Οἱ δνοι ἐν ταῖς πομπαῖς αὐτοῦ Διονύσου) θαμίζουσι. μ. 598. Οττο. ἀγαλλιάσεται ὡς γίγας. ισχυρός κατὰ δὲ τὸ τάχος μιμεῖσθαι γίγαντά τινα μετὰ πολλῆς διατρέχοντα ρώμης καὶ ισχύος. ᾿Αναβαίνων βία μετὰ ἰσχύος, Ἐκ δὲ τοῦ ἐπὶ θάτερα τεταμένον εἶναι τὸ ὄρος δι' ἀγκώνων μη νοειδῶν ταῖς φάραγξιν ἐπιζευγνύμενον, τὰ βάσιμα τῆς ὑπωρείας ἀποτειχίσει. Ἐν τῇ. γῇ. Γ Οττο. - cerptum ac mortuum resurrexisse ac in cœlum ascendisse perhibent, et vinum in ejus mysteria in- ducunt, nonne prædictum illud Jacobi oraculum, quod Moyses litteris mandavit, a diabolo imitatione expressum intelligo? Cum autem Herculem fortem fuisse et totum orbem terrarum peragrasse dicunt, eumdemque Jovi ex Alcnene genitum, et post mor- tem in cœ∙lum ascendisse, nonne Scripturam illam, quæ de Christo dicit : « Fortis ut gigas ad curren- dum viam suam ", » similiter eum initatum intel- ligo? Cum autem AEsculapium mortuos excilanleu et alios morbos curantein inducit, nonne edita de Christo vaticinia in hoc quoque similiter imitatum dixerim ? Sed quia nullam vobis ejusinodi Scriptu- A tum dicunt, eumque iuventorem vitis fuisse, et lis B ram attuli, quæ Christum hæc facturum demonstra- Psal. xviii, 6. babet ad marginem Sic etiam Robertus Stephanus ad calcem. Sed in Apologia 1, num. 54, probavimus legendum esse Verbum pety videtur hoc loco idem sonare ac præter fas et veritatem inducere. Sic paulo post de eodem dia- holo : Eodem verbo utitur Apol. 1, num. 54. Itaque assentiri mon possum erudito Thirlbio pronuntianti omnino legen- dum et pro Codd. mss. et editi At hic vero, quemadmo- dum in loco_parallelo Apol. 1, num. 54, est omnino scribendum quod et uterque cod. mstus ad marginem habet et editores, Marano excepto, pro- bant. Constat asinum Baccho sacrum fuisse. Plinius Hist. nat. XXIV, c. (ed. Paris., tom. IV), p. : ‹ Ferulæ asinis gratissimo sunt in pabulo, cæteris vero jumentis præsentaneɔ veneno; qua de causa il animal Libero Patri assignatur, cui et ferula. › Phurnutus De nat. deor., p. 77, ed. Ald. : (sc. Adule Hygin. Poet. astron. (Mythogr. lat., ed. Amstelod.), bi eadem pertractantur. Sed in hac Apol., n. 40, C D ret, necessario aliquam unam commemorabo, ex qua intelligere poteritis, quomodo etiam hominibus instar deserti, quantum ad Dei cognitionem attinet, sese habentibus (gentes intelligo), qui oculos ha- bentes non videbant, et cor habentes non intellige- bant, simulacra ex materia fabrefacta adorantes; quomodo, inquam, his Scriptura prænuntiet fora, ut simulacris nuntium remittant, et in hunc Chri- stum sperent. Sic autem expressa est: ‹ Lætare, desertum sitiens; exsultet solitudo, et floreat quași lilium et efflorescent et exsultabunt deserta Jorda- nis, et gloria Libani data est ei, et honor Carmeli. Et populus meus videbit altitudinem Domini et gloriam Dei. Confortamini, manus remissæ et ge- nua dissoluta. Consolamini vos, pusillanimes corde, confortamini, nolite timere. Ecce Deus noster ju- dicium retribuit, et retribuet : ipse veniet, et sal vabit nos. Tunc aperientur oculi cæcorum, et aures surdorum audient. Tunc saliet sicut cervus clau- dus et expedita erit lingua balborum; quia scissa est in deserto aqua, et torrens in terra sitienti; et erit inaquosa in paludes, et in sitiente terra fons et in Dialogo, num. 64, habenus Forte illud explicationis causa ap- positum a Justino. Sic enim Theodoretus ad hunc locum observat solemn, Suspicari etiam aliquis possit duas prophe tias a Justino conjungi, nempe cum Davidica illam Isaiae supra memoratam, num. : vel, ut conjicit Cl. Thirlpius, duas versiones Hebraici textus 71225. que in editionibus Londinensibus servata est, per- absurde habet, et vallis in siticulosa, › Liceat mihi nata occasione ex hac voce, locum in epist. Ba- silii non belle a me reditum emendare. Sic loquitur Basilius solitudinen suam describens : Sic reddendum : & Mous autem, eo quod in alteram partem extendatur, per curvatos anfractus torrentibus junctus pervias mon- Lis infimas partes intercludit. - Sic solus Justinus. Septuaginta, Saepe enim T et con- funduntur in codicibus. (27) Καὶ οἶνον... παραφέρωσιν. Uterque codex (23) Ἰσχυρόν. Legitur ισχυρός in Apol. 1, n. 54, (29) Καὶ φάραγξ ἐν τῇ διψώση. Langi versio,

πηρούς (50), καὶ κωφούς, καὶ χωλοὺς ἰάσατο, τὸν μὲν ἄλλεσθαι, τὸν δὲ καὶ ἀκούειν, τὸν δὲ καὶ ὁρᾷν τῷ λέ γῳ αὐτοῦ ποιήσας. Καὶ νεκροὺς δὲ ἀναστήσας, καὶ ζῇν ποιήσας, καὶ διὰ τῶν ἔργων ἐδυσώπει τοὺς τότε όντας ἀνθρώπους, ἐπιγνῶναι αὐτόν. Οἱ δὲ καὶ ταῦτα ὁρῶντες γινόμενα, φαντασίαν μαγικὴν γίνεσθαι ἔλε γον. Καὶ γὰρ μάγον εἶναι αὐτὸν ἐτόλμων λέγειν καὶ λαοπλάνον. Αὐτὸς δὲ καὶ ταῦτα ἐποίει πείθων καὶ τοὺς ἐπ' αὐτὸν πιστεύειν μέλλοντας· ὅτι κἄν τις ἐν λώδῃ τινὶ σώματος ὑπάρχων, φύλαξ τῶν παραδεδο μένων ὑπ' αὐτοῦ διδαγμάτων ὑπάρξῃ, ὁλόκληρον απο τὸν ἐν τῇ δευτέρᾳ αὐτοῦ παρουσίᾳ, μετὰ τοῦ καὶ ἀθά νατον καὶ ἄφθαρτον καὶ ἀλύπητον ποιῆσαι, ἀναστήσει. Δ πέφανται, καὶ τοὺς ἐκ γενετῆς καὶ κατὰ τὴν σάρκα παρα διδοῦσι 'Ησαίου πιος ποιῆσαι, Τὸ ὑπ' Ησαίου ὁμοίως. δόντες λέγωσιν ἐκ πέτρας γεγενῆσθαι αὐτὸν, καὶ σπήλαιον καλῶσι τὸν τόπον ἔνθα μυεῖν (31) τοὺς πειθομένους αὐτῷ παραδιδοῦσιν, ἐνταῦθα οὐχὶ τὸ εἰρημένον ὑπὸ Δανιήλ, ὅτι λίθος ἄνευ χειρῶν ἐτμήθη ἐξ ὅρους μεγάλου, μεμιμῆσθαι αὐτοὺς ἐπίσταμαι, καὶ ταῦτα ποιῆσαι ὁμοίως (32), οὗ καὶ τοὺς λόγους πάν τας (35) μιμήσασθαι ἐπεχείρησαν; Δικαιοπραξίας γὰρ λόγους και παρ' ἐκείνοις (34) λέγεσθαι ἐτεχνά σαντο. Τοὺς δὲ εἰρημένους λόγους τοῦ Ἡσαΐου, ἀναγ καίως ἀνιστορήσω ὑμῖν, ὅπως ἐξ αὐτῶν γνῶτε ταῦθ' οὕτως ἔχειν. Εἰσὶ δὲ οὗτοι·ι ᾿Ακούσατε, οἱ πόρρωθεν, & ἐποίησα· γνώσονται (35) οἱ ἐγγίζοντες τὴν ἰσχύν μου. Απέστησαν οἱ ἐν Σιών ἄνομοι· λήψεται τρόμος τους ἀσεβεῖς. Τίς ἀναγγελεῖ ὑμῖν τὸν τόπον τὸν αἰώνιον ; Πορευόμενον ἐν δικαιοσύνῃ, λαλοῦντα εὐθεῖαν ὁδὸν, μισοῦντα ἀνομίαν καὶ ἀδικίαν, καὶ τὰς χεῖρας άφω σιωμένον (36) ἀπὸ δώρων, βαρύνων ὦτα, ἵνα μὴ ἀκούσῃ κρίσιν ἄδικον αἵματος· καμμύων τοὺς ὀφθαλ- μούς, ἵνα μὴ ἴδῃ ἀδικίαν· οὗτος οἰκήσει ἐν ὑψηλῷ σπηλαίῳ πέτρας ἰσχυρᾶς. "Αρτος δοθήσεται αὐτῷ, καὶ τὸ ὕδωρ αὐτοῦ πιστόν. Βασιλέα μετά δόξης όψεσθε, καὶ οἱ ὀφθαλμοὶ ὑμῶν ἄψονται πόῤῥωθεν. Η ψυχή γεγενῆσθαι ριο γεγεννήσθαι, Μείνατε ὡς γεγένησθε. ετεχνάσαντο Τίς ἀναγγ. λεῖ ὑμῖν ὅτι πῦρ καίεται; - S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS aqua erit ". » Fons aquæ viva a Deo in terra, quan- tum ad cognitionem Dei spectal, deserta, gentium videlicet, scaturivit hic Christus, qui et in vestra gente apparuit, ac homines ab ipso ortu et secundum carnem cæcos et surdos et claudos sa- navit, verbo suo eliciens, ut alius quidem exsiliret, alius audiret, alius videret. Quinetiam mortuos ex- suscitans et vitæ restituens, etiam ex operibus ho- mines illius ætatis excitabat, nt eum agnoscerent. Isti autem cum hæc etiam feri viderent, magicas esse praestigias dicebant; eumn enim ningum et pe- puli deceptorem dicere audebant. Hæc autem ipse eo quoque consilio faciebat, ut et credituris sibi hominibus persuaderet, etiamsi quis aliquo corpo- ris vitio laboret, modo tradita a se præcepta custodiat, integrum illum a se in secundo sue adventu, ac præterea immortalem, et corruptionis et doloris expertem excitatum iri. vaticiniis delorta. Cum autem ii qui Mithræ tra- dunt mysteria, eum ex petra genitum dicunt, et speluncam vocant locum illum, ubi ab eo initiari perhibent eos qui ipsi credunt; nonne hic illos imitatos scio id quod a Daniele dictum est, lapidem abscissum esse sine manibus ex magno monte, et quod ab Isaia similiter, cujus omnia etiam verba ¡mitari conati sunt? Machinati enim sunt, ut ser- mones etiam apud istos de justitiæ observatione haberentur. Necesse est autem Isaiæ verba vobis referam, ut ex illis perspiciatis ita sese rem habe- re. Sunt autem ejusmodi : « Audite, qui longe estis, quæ feci : scient, qui appropinquant fortitudinem uroam. Recesserunt, qui erant in Sion iniqui; ap- prehendet tremor impios. Quis annuntiabit vobis locum æternum ? Qui ambulat in justitia, qui loqui tur rectam viam, odit iniquitatem, et injustitiamn, et manus purus habet a muneribus; qui obturat aures, ut non audiat judicium sanguinis injustumn, claudit oculos, ne videat iniquitatem : iste habita- bit in excelsa spelunca petræ fortissimæ. Panis ei dalitur, et aqua ejus fidelis. Regem cum gloria vi- ** Isa. xxxv, 1.7. sis editor cæcos hic non ‹ mutilos › esse inter- pretandum. Idem dicendum de simili loco Apol. 1, u. 22. ab ipso iuitiari qui ipsi credunt. . Illud enim arcanum quidpiam significat, nec graude mysterium fuisset, si id tantum dixissent sese in spelunca initiandi munere perfungi. Vide infra num. 78. opus est immutatione ut corruptus hic locus sane- tur. Plaaa enim erunt omnia, si vel lega- pro vel sic : sacerdotes Mithræ omnia Isaiæ verba mox referenda imitatos esse, idque ut probet, unico contentus est exemplo, nempe justitiæ præceptis, quæ illi, ut in his Isaiæ verbis : • Qui ambulat in justitia, o etc., tradere solebant. Multa alia omisit Justinus, ut fa- cilia et obvia. Nam cum Mithra idem sit ac ignis, id manifeste respondet igni de quo Isaias. Et cum Ju: Linus monuerit eos, qui initiantur, ab ipso Mi- C & D thra initiatos dici, necesse non erat admonere id ex his Isaiæ verbis imitatione expressum: Regem cum gloria videbitis. › Panis et aqua memorautur ab Isaia. Sic etiam in his Mithræ mysteriis panem et aquæ poculum apponi testatur Justinus Apol. E. Paulo ante sive errore librariorum, sive quod eadem sit utriusque verbi significatio. Dicebat Justinus Judais n. : nempe Mithræ sacerdotes. Quare illud non de Mithra sacerdotibus intelligendum, sed sub- audiendi dæmones. Vide Apol. 1, n. 54. conjunctio in utroque codice ins. et in Bibliis Ro- manis. Non deesse in Complut, et Ald. et Curterii Isaia observat Thirlbius. tem accusativi manifestum sunt librariorum erra- tum, quorum etiam negligentia omissa hæc verba, quæ cum Justini proposito faciebant : 70. Sic etiam Mithræ mysteria ex Danielis et Isaiæ B (50) Πηρούς. Recte observat erulitus Londinen- (31) Ενθα μυεῖν. Vertendum duxi, ubi tradunt (32) Καὶ ταῦτα ποιῆσαι ὁμοίως. Non magna (35) Οὗ καὶ τοὺς λόγους πάντας. Ail Justinus 70. Οταν δὲ οἱ τὰ τοῦ Μίθρου μυστήρια παραδι (34) Καὶ παρ' ἐκείνοις. . Etiam apud istos, (55) Γνώσονται. Elili καὶ γνώσονται. Sed deest (36) 'Αφωσιωμένον. Biblia ἀποσειόμενον. Ηi an

ὑμῶν μελετήσει φόβον Κυρίου. Ποῦ ἐστιν ὁ γραμ- ματικός, ποῦ εἰσὶν οἱ βουλεύοντες; Ποῦ ἔστιν ὁ ἀρι ὑμῶν τοὺς τρεφομένους, μικρὸν καὶ μέγαν λαόν ; οὐ συνεβουλεύσαντο, οὐδὲ ᾔδεισαν βάθη φωνῶν, ὥστε μὴ ἀκοῦσαι. Λαὸς πεφαυλισμένος, καὶ οὐκ ἔστι τῷ ἀκούοντι σύνεσις. » Ὅτι μὲν οὖν καὶ ἐν ταύτῃ τῇ προφητεία περὶ τοῦ ἄρτου ἂν παρέδωκεν ἡμῖν ὁ ἡμέτερος Χριστὸς ποιεῖν εἰς ἀνάμνησιν τοῦ τε σω ματοποιήσασθαι (37) αὐτὸν διὰ τοὺς πιστεύοντας εἰς αὐτὸν, δι' οὓς καὶ παθητὸς γέγονε· καὶ περὶ τοῦ που αἵματος αὐτοῦ παρέδω πεν εὐχαριστοῦντας ποιεῖν, φαίνεται. Καὶ ὅτι βασιλέα τοῦτον αὐτὸν μετά δόξης ἀνόμεθα, αὕτη ἡ προφητεία δηλοῖ· καὶ ὅτι λαὸς ὁ εἰς αὐτὸν πιστεύειν προεγνω- σμένος μελετήσειν (38) φόβον Κυρίου προέγνωστο, εἶται αἱ λέξεις τῆς προφητείας βοῶσι· καὶ ὅτι οἱ τὰ Β γράμματα τῶν Γραφῶν ἐπίστασθαι λογιζόμενοι καὶ ἀκούοντες τῶν προφητειῶν οὐκ ἔχουσι σύνεσιν, ὁμοίως οὗται αἱ Γραφαὶ κεκράγασιν. Ὅταν δὲ, ὦ Τρύφων, ἔφην, ἐκ παρθένου γεγεννῆσθαι τὸν Περσέα ἀκούσω, καὶ τοῦτο μιμήσασθαι τὸν πλάνον ὄφιν συνίημι. συντεθειμένοις καλῶς ἐξηγεῖσθαι (59) τὰ ὑπὸ τῶν πα ρὰ Πτολεμαίῳ τῷ Αἰγυπτίων γενομένῳ βασιλεῖ ἐδω δομήκοντα πρεσβυτέρων· ἀλλ᾽ αὐτοὶ ἐξηγεῖσθαι πει- ρῶνται. Καὶ ὅτι πολλὰς Γραφὰς τέλεον περιεῖλον (40) { DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDÆO. A debitis; oculi vestri videbunt de longe; anima ve- xal plou, & eiç áváµvysiv toū aïµatos auto mapsów- vociferantur. Quando autem ex virgine genitum serpentem imitatum intelligo. stra meditabitur timorem Domini. Ubi est littera- tus? Ubi sunt consiliatores? Ubi est, qui numerat eos, qui nutriuntur, parvum et magnuin populum? Quocum consilia non agitarunt, neque profundita- tem vocum sciverunt, ita ut non audirent. Populus vitiosus, et non est audienti intelligentia”. › Li- quet igitur in bac quoque prophetia et de pane illo prædici, quem nobis Christus noster facere præce- pit in memoriam corporis a se propter eos, qui in ipsum credunt, assumpti, propter quos et passibilis factus est; et de calice, quem in memo- riam sanguinis sui cum gratiarum actione fieri præ- cepit. Atque hunc ipsum Regem gloria circumfluen- tem nos visuros eadem prophetia declarat ; ac fu- turum etiam ut populus, qui in euin prænosceba- tur crediturus, timorem Dei meditaretur, id præ- cognitum fuisse, ipsa prophetiæ verba clamant; denique eos qui litteras Scripturarum scire sibi videntur, prophetiarum intelligentiam, etiam cum eas audiunt, non habere, simmliter hæ Scripturæ audio Perseum, id quoque, Trypho, fraudulentum Isa. XXXIII, 13-19. - ex qua etiam nonnulla sustulerunt. Sed minine mihi probantur magistri vestri, qui Septuaginta illos senes apud Ptolemæum Ægyptiorum regem recte interpretatos esse assentiri nolunt, sed ipsi sis Justinus eucharistiam ad recordationem Incar- pationis celebrari docet. Prima, eaque apertissima, quia dum caro illa offertur in altari, eam pro no- bis in utero Virginis formatam, et in cruce passam recordamur. Alteram affert ipse Justinus in Apolo- gia prima, ubi docet quemadmodum per Verbi om- ripotentiam mysterium Incarnationis peractuin est, ita ejusdem Verbi omnipotentia panem et vinum fieri corpus et sanguinem Christi. Vide Apol. 1, n. 66, et Præfat. part. I. ms. pɛɛɛ. Manifestus error sublatus în editt. Paris. pretari aggrediuntur, › id de tota Scriptura, id est de Aquila versione ante aliquot annos elaborata, D intelligendum non puto, sed de quibusdam locis, de quibus litem Judæi movebant. Nam • Interpre- tationem Septuaginta seniorum in nonnullis tantum locis reprehendebant, cætera probabant, n. et discrepabat. 2. Idem persuadent ipsæ Justini que- rela; aliud est enim testimonia e veteri interpreta- tione expangere, quod unum queritur Justinus; aliud novam elaborare. 3º Dum ait Justinus, n. 72, testi- monium Jeremiæ recisum a Judæis ex Septuaginta seniorum interpretatione, sed tamen adhuc exstare in nonnullis eorum exemplaribus, satis declarat Don desiisse Judæos hac interpretatione uti, ac exemplarium, quæ apud eos servabantur, varieta- tem in eo positam, quod alia haberent hoc testi- monium, alia non haberent. Nulla hic ergo alia quærenda interpretatio quam Septuaginta seniorum. ipeorum, quod, teste Hieronymo, ei in Hebræo el Septuaginta Interpretibus, hoc tantum discrimen animadvertit Justinus inter Judæos et septuaginta interpretes, quod Judæi legendum contenderen! Showpev, Septuaginta vero interpretes haberent &pwμev, n. 136. - Mirum cur Justinus crimini vertat Judæis, quod Septuaginta interpretationem quibusdam in rebus veram non esse dicerent. Com scriberet Cohortationem ad Græcos Justinus, crede- bat Septuaginta illos viros, dum pro se quisque se- paration inclusi laborabant, magno miraculo iu omnibus verbis et sententiis inter se consensisse. Sed hanc fabulam, nec in prima Apologia, ubi agit de Septuaginta Interpretibus, commemorat, nec in Dialogo illius credendæ onus imponit Judæis : ex quo quidem non levis conjectura est eam Justinum aut missam fecisse, aut saltem suspectam habere coepisse. Cur ergo tam moleste fert, quod quibus- dam in rebus veram non esse Judæi pronuntient? Inde ortum puto S. martyris animi dolorent, quod Judæi hauc interpretationem non solum contextui, sed etiam veritati et sanæ doctrinæ absonam dice- rent. Urebat eos doctrina Verbi incarnati, nec eam in Septuaginta interpretatione patienter ferebant: quare septuaginta illos viros recle interpretatos esse assentiri nolebant, n. 71. Eo libentius Justini que- relas in hanc sententiam accipio, quod ipse inter- dum aliter ac Septuaginta interpretari non dubi- tet, nedum accuratissimant illorum diligentiam nonnunquam requirere piacula esse duceret. Ex Addendis et Emendandis. - Hebraicum mambus Judæorum violatum fuisse volunt, non facit Justinus, quem luce clarius est, ut Simonius, Hist. crit. lib. 11, cap. 18, et Martia- næus noster in Def. text. Hebr. p. 168, observa- runt, de sola interpretatione Septuaginta interpre- 71. Αλλ' οὐχὶ τοῖς διδασκάλοις ὑμῶν πείθομαι, μὴ 71. Judæi rejiciunt Septuaginta interpretationem, (37) Tov te owɲaroñoñσaσbai. Duabus de cau- C apud alios interpretes totum fere discrepabat a (38) Mɛlethoɛir. R. Stephanus et uterque cod. (39) Καλῶς ἐξηγεῖσθαι. Mallet Sylburgius έξη- 10. Quod autem addit Justinus, ipsi inter- 72. At versio Aquile innumeris locis a Septuaginta 4. Denique in illo Isaia testimonio, Væ animæ (40) Télɛor rɛpiɛïdor. Cum his, qui contextum

Α μηνῦον ὅτι οὐκ ἔστιν ὅμοιος τοῖς τῶν ἐθνῶν θεοῖς· ἐκεῖνα γὰρ εἴδωλά ἐστι δαιμονίων (49). Αλλ' ὅπως τὸ λεγόμενον νοήσητε, τὸν πάντα ψαλμὸν ἀπαγγελῶ ὑμῖν. Ἔστι δὲ οὗτος· «Ασατε τῷ Κυρίῳ ᾆσμα καινόν ᾄσατε τῷ Κυρίῳ, πᾶσα ἡ γῆ· ᾄσατε τῷ Κυρίῳ, καὶ εὐλογήσατε τὸ ὄνομα αὐτοῦ. Εὐαγγελίζεσθε ἡμέραν ἐξ ἡμέρας τὸ σωτήριον αὐτοῦ. Ἀναγγείλατε ἐν τοῖς ἔθνεσι τὴν δόξαν αὐτοῦ, ἐν πᾶσι τοῖς λαοῖς τὰ θαυμάσια αυτ τοῦ· ὅτι μέγας Κύριος, καὶ αἰνετὸς σφόδρα· φοβερός ἐστιν ὑπὲρ πάντας τοὺς θεούς· ὅτι πάντες οἱ θεοὶ τῶν ἐθνῶν δαιμόνια· ὁ δὲ Κύριος τοὺς οὐρανοὺς ἐποίησεν. Ἐξομολόγησις καὶ ὡραιότης ἐνώπιον αὐτοῦ· ἁγιω σύνη καὶ μεγαλοπρέπεια ἐν τῷ ἁγιάσματι αὐτοῦ. Ἐνέγκατε τῷ Κυρίῳ, αἱ πατριαὶ τῶν ἐθνῶν, ἐνέγκατε τῷ Κυρίῳ δόξαν καὶ τιμήν· ἐνέγκατε τῷ Κυρίῳ δόξαν ἐν ὀνόματι αὐτοῦ. Αίρετε θυσίας, καὶ εἰσπορεύεσθε εἰς τὰς αὐλὰς αὐτοῦ· προσκυνήσατε τῷ Κυρίῳ ἐν αὐτ λῇ ἁγίᾳ αὐτοῦ. Σαλευθήτω ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ πα σα ἡ γῆ· εἴπατε ἐν τοῖς ἔθνεσιν· Ὁ Κύριος ἐβασί- λευσε (50). Καὶ γὰρ κατώρθωσε τὴν οἰκουμένην, ήτις οὐ σαλευθήσεται· κρινεῖ λαοὺς ἐν εὐθύτητι. Εὐφραι νέσθωσαν οἱ οὐρανοὶ, καὶ ἀγαλλιάσθω ἡ γῆ· σαλευ θήσεται ἡ θάλασσα καὶ τὸ πλήρωμα αὐτῆς. Χαρήσε ται τὰ πεδία καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτοῖς. Ἀγαλλιάσονται πάντα τὰ ξύλα τοῦ δρυμοῦ ἀπὸ προσώπου Κυρίου· ὅτι ἔρχεται, ὅτι ἔρχεται κρῖναι τὴν γῆν. Κρινεῖ τὴν οἰ κουμένην ἐν δικαιοσύνῃ, καὶ λαοὺς ἐν τῇ ἀληθείᾳ αὐτοῦ. » Καὶ ὁ Τρύφων· Εἰ μὲν, ὡς ἔφης, είπε, παρέγρα ψάν (51) τι ἀπὸ τῶν Γραφῶν οἱ ἄρχοντες τοῦ λαοῦ, Ο Θεὸς δύναται ἐπίστασθαι· ἀπίστῳ δὲ ἔοικε τὸ τοι οῦτον. Πάντες οἱ θεοὶ τῶν ἐθνῶν εἴδωλά έστι δαιμονίων, επ Πάντες οἱ θεοὶ τῶν ἐθνῶν δαιμόνια, Πάντες οἱ θεοὶ τῶν ἐθνῶν εἴδωλα. λου, περιέγραψαν ο περιέγρα- ψαν, περιγεγράφθαι πα- ραγεγράφθαι. περιγράφω τέλεον περιεῖ- Ναί, ἔφην, ἀπίστῳ ἔοικε. Φοβερώτερον γάρ ἐστε τῆς μοσχοποιΐας ἣν ἐποίησαν (52), ἐπὶ γῆς μάννα πεπλησμένοι, καὶ τοῦ τὰ τέκνα θύειν τοῖς δαιμονίοις, ἢ τοῦ αὐτοὺς τοὺς προφήτας ανηρηκέναι. ᾿Αλλὰ δὴ, ἔφην, μοὶ νομίζεσθε (53) μηδὲ ἀκηκοέναι ἂς εἶπον περὶ τοῦ κεκλοφέναι αὐτοὺς Γραφάς. Ὑπὲρ αὐταρ κείας γὰρ αἱ τοσαῦται προανιστορημέναι εἰσὶν εἰς ἀπόδειξιν τῶν ζητηθέντων μετὰ τῶν λεχθήσεσθαι λον αφείλοντο, περιέκοψαν, ἐξέκοψαν, η 72, γεγράφθαι οι παρέγραψαν. παρα γράφουσι, πα ραγράφειν ἢ παρεξηγεῖσθαι ἧς ἐποίησαν, εἶπον περὶ τοῦ ἃς εἶπον περικεκοφέναι. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS psalmo asserit, eumque diis gentium similem non esse declarat; illos enim esse simulacra dæmonio- rum. Sed ut quid dicatur intelligatis, totum vobis psalmum recitabo. Sic autem habet : • Cantate Do- mino canticum novum; cantate Domino, omnis terra. Cantale Domnino, et benedicite nomen ejus ; bene nuntiate de die in diem salutare ejus. Annun- tiate in gentibus gloriam. ejus, in omnibus populis mirabilia ejus. Quoniam magnus Dominus, et laut- dabilis nimis ; terribilis est super omnes deos. Quo- miam omnes dii gentium, damonia; Dominus au- tem cœlos fecit. Confessio et pulchritudo in con- spectu ejus; sanctitas et magnificentia in sancti- ficatione ejus. Afferte Domino, patriæ gen- tium; afferte Domino gloriam et honorem; afferte Domino gloriam in nomine ejus. Tollite hostias, et introite in atria ejus; adorate Dominum in atrio sancto ejus. Commoveatur a facie ejus universa terra ; dicite in gentibus : Dominus regnavit. Ele- nim correxit orbem terra, qui non commovebitur ; judicabit populos in æquitate. Lætentur coeli, et exsultet terra; commoveatur mare, et plenitudo ejus. Gaudebunt campi, et omnia quæ in eis sunt. Exsultabunt omnia ligna silvæ a facie Domini ; quoniam venit, quoniam venit judicare terram. Ju- dicabit orbeni terræ in æquitate, et populos in ve- ritate sua • Hic Trypho: Utrum ex Scripturis, inquit, ali- quid, ut asseris, principes populi deleverint, Deus scire potest. Cæterum videtur id incredibile. Sane, inquam, incredibile videtur. Est enim hor- ribilius quidpiam, quam quod ab eis commissum est, cum vitulum, nanna in terris expleti, confla- runt, aut eum filios immolarunt dæmoniis, aut cum ipsos prophetas occiderunt. Sed mihi, aiebam, exi- stimate nihil vos audiisse de Scripturis, quas furto ab iis sublatas dixi. Satis enim superque sufliciunt ad demonstrationem eorum quæ in quæstionem • Psal. xcvii per totun. B Ita citatur, n. 44, et Apol. 1, n. 41, et apud Irenæumn, ipsa psalmi recitatione et infra, n. et 83. Hæc observatio est Cl. Thirlbii, qui hanc lectionem : duabus lectionibus coaluisse putat, nempe ps. xcv: et Paralip. xvi, : cum Justinus ita legendum contendat; sed nota est librariorum in ejusmodi rebus audacia. deleverunt. » Sic etiam R. Ste- phanus ad calcem. c Omnino legendum pronuntiat eruditus Londinensis editor, et supra n. 71, pro eo quod legitur Verbum aptius quadral cum aliis verbis a Justino usurpatis, n. 71, et Scripturæ enim testi- monia reciderunt Judai, dum Scripturam atque ita scriptum esse contendunt. Hic n. 84, duo tantum ab eis postulat Justinus, quod audeant Scripturas ; et n. 68, hæc duo tantum eis objicit artificia, quod testimonia, quibus premebantur, aut non ita scri- pla esse ut a Christianis proferebantur, aut in Christum dicta non esse contenderent. atque ita R. Stephanus ad calcem. Sylburgius. Ibidem legit Thirlbius & etc., vel Utraque probabi lis emendatio, sed primam ipse non immerito ina- is probat, (49) Είδωλά ἐστι δαιμονίων. Hic psalmi locus D 1. 111, c. 6, et Clem. Alex. p. 54. Aliter Justinus in (50) ῾Εβασίλευσε. Mirum non adli ἀπὸ τοῦ ξύ (51) Παρέγραψαν. Uterque codex ad marginem 73. Sed tamen haud scio an retinere possimus napa- (52) "Ην ἐποίησαν. Uterque codex ad marginem (55) Νομίζεσθε. Legi posse νομίζετε admonuit

μελλόντων παρ' ἡμῖν (54) παραπεφυλαγμένων. τὰς ἀνιστόρησας αὐτὰς, επιστάμεθα. Περὶ δὲ τοῦ ψαλμοῦ τούτου, ὃν τελευταῖον ἔφης ἀπὸ τῶν Δαβιδ λόγων, οὐ δοκεῖ μοι εἰς ἄλλον τινὰ εἰρῆσθαι, ἀλλ' εἰς τὸν Πατέρα τὸν καὶ τοὺς οὐρανοὺς καὶ τὴν γῆν ποιήσαντα. Σὺ δ' αὐτὸν φῂς εἰς τὸν παθητὸν τοῦτον, δν καὶ Χριστὸν εἶναι σπουδάζεις ἀποδεικνύναι, εἰ ρῆσθαι. Β Καὶ ἀπεκρινάμην· Διὰ λέξεως ἦν τὸ ἅγιον Πνεῦμα ἐν τούτῳ τῷ ψαλμῷ ἀνεφθέγξατο, νοήσατε λέγοντός μου, παρακαλῶ· καὶ γνώσεσθε οὔτε κακῶς με λέ- γειν, οὔθ᾽ ὑμᾶς (55) ὄντως κεκηλῆσθαι· οὕτως γὰρ ἂν καὶ πολλὰ ἄλλα νοῆσαι τῶν ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύμα της εἰρημένων καθ᾿ ἑαυτοὺς γενόμενοι δυνήσεσθε. • Ασατε τῷ Κυρίῳ ᾆσμα καινόν· ᾄσατε τῷ Κυρίῳ πᾶσα ἡ γῆ· ᾄσατε τῷ Κυρίῳ, καὶ εὐλογήσατε τὸ ὄνομα αὐτοῦ. Εὐαγγελίζεσθε ἡμέραν ἐξ ἡμέρας τὸ σωτήριον αὐτοῦ, ἐν πᾶσι τοῖς λαοῖς τὰ θαυμάσια αὐτοῦ. » Ὡς τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ τῶν ὅλων ἄδοντας καὶ ψάλλοντας τοὺς ἀπὸ πάσης τῆς γῆς γνόντας τὸ σωτήρων τοῦτο μυστήριον, τουτέστι τὸ πάθος τοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ τούτους ἔσωσεν, ἐνδιάγοντας, κελεύει; ἐπιγνόντας ὅτι καὶ αἰνετὸς, καὶ φοβερὸς, καὶ ποιη- τῆς τοῦ τε οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς, ὁ τοῦτο τὸ σωτήριον ὑπὲρ τοῦ ἀνθρωπείου γένους ποιήσας, τὸν καὶ μετὰ τὸ σταυρωθῆναι ἀποθνήσκοντα, καὶ βασιλεύειν (56) πάσης τῆς γῆς κατηξιωμένον ὑπ᾽ αὐτοῦ. • Ως καὶ διὰ τῆς γῆς (57) εἰς ἣν οὗτος εἰσπορεύεται εἰς αὐτὴν, καὶ ἐγκαταλείψουσί με, καὶ διασκεδάσουσι τὴν διαθήκην μου ήν διεθέμην αὐτοῖς ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ (58)· καὶ καταλείψω αὐτοὺς, καὶ ἀποστρέψω τὸ πρόσωπόν μου ἀπ' αὐτῶν· καὶ ἔσται κατάβρωμα, καὶ εὑρήσουσιν αυτόν κακὰ πολλὰ καὶ θλίψεις· καὶ Ὡς καὶ διὰ τῆς γῆς εἰς ἣν ἔφη εἰσάξειν τοὺς πατέρας ὑμῶν, φαίνεται· ἔφη δὲ οὕτως. • Οὗτος ὁ λαὸς ἐκπορνεύσει ὀπίσω θεῶν ἀλλο- τρίων τῆς γῆς. τῆς γῆς Καὶ ὀργισθήσομαι θυμῷ εἰς αὐτούς. DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDAEO. A veniunt, tot jam antea allata Scriptura, prætcr C viderunt. Dialogi n. 9, ubi Justinus probaturum se pollicetur, Christianos non vanis, ut dixerat Trypho, credi- disse sermonibus. cere operæ pretium est. Cum inoleste ferret Try- pbo, quod psalmus Cantate Domino canticum DOVOM: cantate Domino omnis terra, › ad Chri- D stum referretur; ita rem temperat Justinus, ut partim Patri, partim Filio psalmum hunc tribuat. Nam Deo Patri, qui est laudabilis et terribilis et calos fecit, gratias agi declarat, quod salutare suam constituerit, nempe Filium crucifixum et re- snseitatum, et regnantem in universa terra. Itaque ad Patrem refert primam psalmi partem, alteram astem, nempe, Dominus regnavit a ligno, › elc., Filio reservat. manifestum est. Nonnulli, ut Grabius et Londinen- ses editores, inter hæc verba et ea quæ præcedunt, knem prioris, colloquii et initium secundi deside- rant. Sed tamen vix tria aut quatuor verba desunt. 4• Semper Justinus versatur in ea digressione, ad quam eum vocaverat Trypho, nec redit ad propo- ɛitum, id est ad explicationem hujus prophetiæ: Lae Virgo, o nisi n. 77. 2. Quidquid disserit PATROL. GR. VI. - eas, quæ apud vos servatæ deinceps proferentur. autem ab his verbis: ‹ Dicite in gentibus quia Do- minus, » etc. Tum Trypho : Scimus, inquit, rom gatu nostro eas a te recitatas esse. At psalmus ille, quem postremum ex Davidis oraculis recita- sti, non mihi videtur in alium dictus esse, quam in Patrem, qui cœlum et terram creavit. Tu vero dictum esse contendis in istum perpessionibus ob- noxium, quem et Christum esse conaris demon- strare. Ad hæc ego: Locutionem a Spiritu sancto in hoc psalmo pronuntiatam adhibenti mihi, animum, quæso, advertite; ac videbitis nec me improbe di- cere, nec vos prorsus lactatos fuisse; sic enim et multa alia ex Spiritus sancti dictis per vos ipsi, cum a me discesseritis, intelligere poteritis. ‹ Can- tate Domino canticum novum: Cantate Domino om- nis terra. Cantate Domino, et benedicite nomini ejus. Annuntiate de die in diem salutare ejus, in omnibus populis mirabilia ejus. » Hortatur ut qui ex toto terrarum orbe salutare illud mysterium, id est passionem Christi, per quam a Deo sunt salvati, cognoscunt, ii Deo et Patri universorum indesinen- ter canant et psallant; agnoscentes laudabilem et terribilem et conditorem cœli et terræ eum esse, a quo hæc salus humano generi facta est, ille vide- licet qui postquam cruci affixus et mortuus est, regno totius orbis terrarum ab eo conatus est. . Et exsurgens hic populus fornicabitur post deos alienos terræ, in quam hic ingreditur, ut ha- bitet in ea, et derelinquent me; et dissipabunt te- stamentum meum, quod testatus sum eis in die illa; et derelinquam eos, et avertam faciem meam ab eis; et erit esca, et invenient eum mala multa, et tribulationes; et dicet in die illa: Quoniam non usque ad n. illum 77, eo spectat, ut probetur Chri- stum esse Dominum regnantem a ligno. Hinc sub finem n. 76, concludit Justinus prophetas præ- dixisse Christum passurum et postea regnaturum. 3• Eodem spectant duo illa testimonia psalmo ‹ Can- tate, subjuncta, quorum in primo fit mentio de terra promissa, in quam Judæi introducti sunt; in altero Deus, qui hanc terram dedit, nomen suum Jesum esse declarat. Hæc autem testimonia · nou alio tendunt, nisi ut probetur in Christo humilitas carnis et majestas regni. Unde statim addit Justi- nus eum, qui regnum accipit æternum, a Daniele ‹ tanquam filium hominis › vocari. Quare non plura hoc loco deesse crediderim, quam quæ Ju- stinus dicere solet, cum ab uno testimonio ad aliud transit. Desunt etiam priora verba testimonii ex Deuteronomio petiti; atque in hunc modum vide- tur lacuna expleri posse : Quemadmodum et per terram perspicitur, in quam se introducturum dixit patres vestros. Sic autem loquitur., Verba vero Scripturæ sic ex- plenda : Videtur repetitio harum vocum locum errandi librariis dedisse. tur in Bibliis : 74. Καὶ ὁ Τρύφων ἔφη· Οτι δι' ἡμᾶς ἀξιώσαν (34) Παρ' ἡμῖν. Legendum παρ' ὑμῖν jam multi (55) Οὔθ' ὑμᾶς. Melius profecto ἡμᾶς, ut initio (56) Καὶ βασιλεύειν. Sententia seriem perspie (57) Ὡς καὶ διὰ τῆς γῆς. Hic aliquid deesse 74. Patri altribuit initium psalmi xcv. Christo (58) Ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ. Aute hæc verba legi-

ο ἐρεῖ τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ· Διότι οὐκ ἔστι Κύριος ὁ Θεός μου ἐν ἡμῖν, εὕροσάν με τὰ κακὰ ταῦτα. Ἐγὼ σε ἀποστροφῇ ἀποστρέψω τὸ πρόσωπόν μου ἀπ' αὐτῶν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ διὰ πάσας τὰς κακίας ἂς ἐποίησαν, ὅτι ἐπέστρεψαν ἐπὶ θεοὺς ἀλλοτρίους. » ὄνομα τοῦ Θεοῦ, καὶ Ἰησοῦς ἦν, δ λέγει τῷ ᾽Αβραὰμ μὴ δεδηλῶσθαι, μηδὲ τῷ Ἰακώβ (59), διὰ Μωϋσέως ἐν μυστηρίῳ ὁμοίως ἐξηγγέλθη, καὶ ἡμεῖς νενοηκα μεν. Οὕτως δὲ εἴρηται· « Καὶ εἶπε Κύριος τῷ Μωϋ- σεῖ· Εἰπὲ τῷ λαῷ τούτῳ· Ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστέλλω τὸν ἄγγελόν μου πρὸ προσώπου σου, ἵνα φυλάσσῃ σε ἐν τῇ ὁδῷ, ὅπως εἰσαγάγῃ σε εἰς τὴν γῆν, ἣν ἡτοίμασά σοι. Πρόσεχε αὐτῷ, καὶ εἰσάκουε αὐτοῦ· μὴ ἀπείθει αὐτῷ. Οὐ γὰρ μὴ ὑποστείληταί σε· τὸ γὰρ ὄνομά μου ἐστὶν ἐπ' αὐτῷ. » Τίς οὖν εἰς τὴν γῆν εἰσήγαγε τοὺς πατέρας ὑμῶν, ἤδη ποτὲ νοήσατε, ὅτι ὁ ἐν τῷ ὀνόματι τούτῳ ἐπονομασθεὶς Ἰησοῦς (60), πρότερον Αὐτῆς καλούμενος. Εἰ γὰρ τοῦτο νοήσετε, καὶ ὅτι τὸ ὄνομα αὐτοῦ εἰπόντος (61) τῷ Μωϋσεῖ· « Τὸ γὰρ ὄνομά μου ἐστὶν ἐπ᾿ αὐτῷ, » Ἰησοῦς ἦν, ἐπιγνώ- σεσθε. Καὶ γὰρ καὶ Ἰσραήλ (62) αὐτὸς ἦν καλούμε νος, καὶ τὸν Ἰακὼβ τούτῳ τῷ ὀνόματι ὁμοίως μετω νομάχει. Οτι δὲ καὶ ἄγγελοι καὶ ἀπόστολοι τοῦ Θεοῦ λέγονται οἱ ἀγγέλλειν τὰ παρ' αὐτοῦ ἀποστελλόμενοι προφῆται, ἐν τῷ Ησαΐα δεδήλωται. Λέγει γὰρ ἐκεῖ ὁ Ἡσαΐας· Ἀπόστειλόν με. » Καὶ ὅτι προφήτης ἰσχυρὸς καὶ μέγας γέγονεν ὁ ἐπονομασθεὶς τῷ Ἰησ σοῦ ὀνόματι, φανερὸν πᾶσιν ἐστιν. Εἰ οὖν ἐν τοσαύ ταις μορφαῖς οἴδαμεν πεφανερῶσθαι τὸν Θεὸν ἐκείνῳ (63) τῷ ᾽Αβραὰμ καὶ τῷ Ἰακώβ, καὶ τῷ Μωϋσεῖ, πῶς ἀποροῦμεν καὶ ἀπιστοῦμεν κατὰ τὴν τοῦ Πατρὸς τῶν ὅλων βουλὴν, καὶ ἄνθρωπον αὐτὸν διὰ Παρθένου γεννηθῆναι μὴ δεδυνῆσθαι, καὶ ταῦτα ἔχοντες Γραφὰς τοιαύτας (64), ἐξ ὧν συννοῆσαι ἔστι διαῤῥήδην ὅτι κατὰ τὴν τοῦ Πατρὸς βουλὴν καὶ τοῦτο γέγονεν; νιὴλ τὸν παραλαμβάνοντα τὴν αἰώνιον βασιλείαν οὐκ αὐτὸ τοῦτο αινίσσεται ; τὸ γὰρ ο ὡς υἱὸν ἀν θρώπου » εἰπεῖν, φαινόμενον μὲν καὶ γενόμενον ἄν θρωπον μηνύει, οὐκ ἐξ ἀνθρωπίνου δὲ σπέρματος ὑπάρχοντα δηλοῖ. Καὶ τὸ λίθον τοῦτον εἰπεῖν ἄνευ χειρῶν τμηθέντα, ἐν μυστηρίῳ τὸ αὐτὸ κέκραγε. Τὸ γὰρ ἄνευ χειρῶν εἰπεῖν αὐτὸν ἐκτετμῆσθαι, ὅτι οὐκ ἔστιν (65) ἀνθρώπινον ἔργον, ἀλλὰ τῆς βουλῆς τοῦ * μηδὲ τῷ Ισαάκ, τοὺς πατέρας ὑμῶν. τοῦ τοῦ εἰπόντος. Τὸ οὖν Ἰσραὴλ ὄνομα τοῦτο σημαίνει, ἄνθρωπος νικῶν δύναμιν, ία ἐδήλου S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS est Dominos meus in nobis, invenerunt me mala hæc. Ego autem avertendo avertam faciem meam ab eis in die illa, propter omnia mala quæ fece- runt; quoniam abierunt ad deos alienos ¹. › A batur. — In libro autem Exodi nomen ipsius Dei, quod nec Abrahæ nec Jacobo declaratum dicit, etiam Jesum fuisse, Moyses arcane similiter pro- nuntiat, nosque intelleximus. Sic autem dictum est : e Et dixit Dominus Moysi: Dic populo isti: Ecce ego mitto angelum meum ante faciem tuam, ut custodiat te in via, et introducat te in terram, ‘quam paravi tibi. Observa eum et audi eum: non rebella ei. Non enim dimittet te : nomen namque meun est in eo ³. › Quis igitur patres vestros in B terram introduxerit tandem aliquando considerate; ille nimirum, qui hoc nomine cognominatus est Jesus, cum Auses antea vocaretur. Nam si id con- sideraveritis, Illud quoque intelligelis, nomen il- lius, qui dixit Moysi: «Nomen nanique meum est in eo, Jesum fuisse. Nam et Israel ipse vocaba- tur, et hoc Jacobo cognomen imposuit. Angelos autem et apostolos Dei vocari prophetas illos, qui ad nuntianda ejus mandata mittuntur, apud Isaiaın declaratur. Ibi enim dicit Isaias : c Mitte me '. Fortem autem et magnum prophetam fuisse eum, qui Jesu cognomen accepit, omnibus perspicuum est. Igitur si tot in formis Deum Abrahæ et Jacob et Moysi visum esse scimus, cur hæremus incerti, nec credere volumus eum secundum voluntatem C Patris universorum etiam hominem ex Virgine nasci potnisse; cum præsertim tot habeamus Scri- pturas, ex quibus aperte intelligere liceat id φuo- que de Patris voluntate factum esse? , stas et imperium. Nam Daniel, cum c tanquam filium hominis › appellat eum, qui regnum æternum accipit ; nonne id ipsum innuit ? Quod enim c tan- quain filium hominis *› dicit, hominem quidem visum et factum esse significat, ex semine autem bumano constitutum non fuisse declarat. Et cum eum lapidem sine manibus abscissum vocat; idem clamat arcane. Nam quod eum sine manibus ab- Deut. xɩxı, 16-18. • Exod. XXIII, 20. • Isa. vi, 8. • Dan. vil, 13. anie hæc verba addendum censuerunt: quia sic habetur in Exodo cap. vi. Sed nis mium multa emendanda erunt, si emendetur quid- quid a Bibliis discrepat. apud Tertullianum in in Marc., cap. 16, et Lactan- Lium, l. iv, c. 17, et Cyrillum Alexandrinum, I. IIL, in Jul. Interrogationis nota apponi posset post Eusebium Præpar. evangel. lib. 1, c. 10, Saturnum non videtur Israelem appellasse ob naturam divi- nam, sed habita ratione futuræ aliquando incar- nationis. Ait enim infra n. 125: igitur valet hoc Israelis nomen, Homo vincens vir- Lutem. el 100. plere aliquod ex verbis paulo ante præcedentibus, vel verbum quod paulo post occurrit. 75. Ipsius Dei nomen in Exodo Jesum fuisse pro- 76. Εx aliis locis probatur eudem Christi maje - 75. Ἐν δὲ τῷ βιβλίῳ τῆς Ἐξόδου, ὅτι αὐτοῦ τὸ 76. Οταν γὰρ ι ὡς υἱὸν ἀνθρώπου ο λέγῃ Δα- (59) Μηδὲ τῷ ᾿Ιακώβ. Perionius et alii nonnulli D Israelis nomine appellabant. At Christum Justinus (60) Ἐπονομασθεὶς Ἰησοῦς. Similia habemus (61) Αὐτοῦ εἰπόντος. Legendum, ni fallor, αὐτ (62) Καὶ γὰρ καὶ Ισραήλ. Phenices, ut est apud (65) Ἐκείνῳ. Mallet Sylburgius ἐκεῖνον. (64) Τοιαύτας. Legit Thirlbius τοσαύτας, ut n. 68 (65) "Οτι οὐκ ἔστιν. Hic non difficile est sup-

προβάλλοντος αὐτὸν Πατρὸς τῶν ὅλων Θεοῦ. Καὶ τὸ Ησαΐαν φάναι, « τὴν γενεὰν αὐτοῦ τίς διηγήσεται ; ν ἀνεκδιήγητον ἔχοντα τὸ γένος αὐτὸν ἐδήλου. Οὐδεὶς γὰρ, ἄνθρωπος ὢν ἐξ ἀνθρώπων, ἀνεκδιήγητον ἔχει τὸ γένος. Καὶ τὸ τὸν Μωϋσέα εἰπεῖν πλύνειν (66) αὐτὸν τὴν στολὴν αὐτοῦ ἐν αἵματι σταφυλῆς, οὐχ δ καὶ ἤδη πολλάκις πρὸς ὑμᾶς παρακεκαλυμμένως πει προφητευκένας (67) αὐτὸν εἶπον, ἐστίν; ὅτι αἷμα μὲν ἔχειν αὐτὸν προεμήνυεν, ἀλλ' οὐκ ἐξ ἀνθρώπων· ἐν τρόπον τὸ τῆς ἀμπέλου αἷμα οὐκ ἄνθρωπος ἐγέν νησεν, ἀλλ᾽ ὁ Θεός. Καὶ Ἡσαΐας δὲ μεγάλης βουλῆς ἄγγελον αὐτὸν εἰπὼν, οὐχὶ τούτων ὧνπερ ἐδίδαξεν ἐλθὼν, διδάσκαλόν αὐτὸν γεγενῆσθαι προεκήρυσσεν; Α γὰρ μεγάλα ἐβεβούλευτο ὁ Πατήρ εἰς τε πάντας τοὺς εὐαρέστους γενομένους αὐτῷ καὶ γενησομένους ἀνθρώπους, καὶ τοὺς ἀποστάντας τῆς βουλῆς αὐτοῦ ὁμοίως ἀνθρώπους ἢ ἀγγέλους, οὗτος μόνος ἀπαρα καλύπτως ἐδίδαξεν, εἰπών· « Ηξουσιν ἀπὸ ἀνατο λῶν [καὶ δυσμῶν (68)], καὶ ἀνακλιθήσονται μετά ᾿Αβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼβ ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν· οἱ δὲ υἱοὶ τῆς βασιλείας ἐκβληθήσονται εἰς τὸ σκότος τὸ ἐξώτερον. » Καί· • Πολλοὶ ἐροῦσί μα τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ· Κύριε, Κύριε, οὐ τῷ σῷ ὀνό ματι ἐφάγομεν καὶ ἐπίομεν καὶ προεφητεύσαμεν καὶ Επιμόνια ἐξεβάλομεν; Καὶ ἐρῶ αὐτοῖς· ᾿Αναχωρεῖτε ἀπ' ἐμοῦ. » Καὶ ἐν ἄλλοις λόγοις οἷς καταδικάζειν τοὺς ἀναξίους μὴ σώζεσθαι μέλλει, ἔφη ἐρεῖν· • Υπάγετε εἰς τὸ σκότος τὸ ἐξώτερον, δ ήτοίμασεν ὁ Πατήρ τῷ Σατανᾷ καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ. Καὶ πάλιν ἐν ἑτέροις λόγοις ἔφη· . Δίδωμι ὑμῖν ἐξου- σίαν καταπατεῖν ἐπάνω ὄφεων, καὶ σκορπίων, καὶ σκολοπενδρῶν, καὶ ἐπάνω πάσης δυνάμεως τοῦ ἐχθροῦ. » Καὶ νῦν ἡμεῖς οἱ πιστεύοντες ἐπὶ τὸν σταυρωθέντα ἐπὶ Ποντίου Πιλάτου Ἰησοῦν Κύριον ἡμῶν, τὰ δαιμόνια πάντα καὶ πνεύματα πονηρά ἐξορκίζοντες, ὑποτασσόμενα ἡμῖν ἔχομεν. Εἰ γὰρ διὰ τῶν προφητῶν παρακεκαλυμμένως κεκήρυκτο παθητὸς γενησόμενος ὁ Χριστὸς, καὶ μετὰ ταῦτα πάντων κυριεύσων, ἀλλ᾽ οὖν γε ὑπ' οὐδενὸς (69) νοεί σθαι ἐδύνατο, μέχρις αὐτὸς ἔπεισε τοὺς ἀποστόλους ἐν ταῖς Γραφαῖς ταῦτα κεκηρύχθαι διαῤῥήδην. Ἐβόα γὰρ πρὸ τοῦ σταυρωθῆναι· Δεῖ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀν- θρώπου πολλὰ παθεῖν, καὶ ἀποδοκιμασθῆναι ὑπὸ τῶν Γραμματέων καὶ Φαρισαίων, καὶ σταυρωθῆναι, καὶ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀναστῆναι. » Καὶ Δαβὶδ δὲ πρὸ ἡλίου καὶ σελήνης (70) ἐκ γαστρός γεννηθήσεσθαι Ει : • γενήσεσθαι γεγενήσθαι. τευκέναι. "Ανω DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDÆO. A scissum fuisse dicit, idem valet ac eum non esse riores, quas paravit Pater Satanæ et angelis ejus,, et rursus aliis verbis ait : ‹ Do vobis potestatem calcandi super serpentes, et scorpiones, et scolo- pendras, et super omnem virtutem inimici *. Et nunc qui in crucifixum sub Pontio Pilato Jesum Dominum nostrum credimus, damonia omnia et malos spiritus adjurando potestati nostra subjici- mus. Quamvis enim tecte per prophetas prædica- tum fuisset Christum esse passurum, ac postea omnibus imperaturum, id tamen a nemine intelligi poterat, donec ipse discipulis persuasit haec in Scripturis nominatim esse prædicata. Clamabat enim antequam in crucem ageretur : • Oportet Fi- lium hominis multa pati et rejici a Scribis et Pha- risæis, et crucifigi, et tertia die resurgere ³. › Et David futurum fuisse ante solem et lunam D prædicavit, ut ex utero secundum Patris volunta- hominum opus, sed voluntatis illius, qui eumn pro- duxit, Patris universorum Dei. Et quod Isaias di- cit : « Generationem ejus quis enarrabit?, genus eum non enarrabile habere demonstrat. Nemo eniin est qui, cum homo ex hominibus sit, genus habeat non enarrabile. Et quod Moyses dixit suam illum stolam in sanguine uva lavaturum, nonne id ipsum est, quod sæpe vos monui arcane ab eo prænuntia- tum; ita ut sanguinem quidem ei inesse significa- verit, sed nequaquam ex hominibus; quemadmo- dum uvæ sanguinem non homo generavit, sed Deus? Et quod eum Isaias magni consilii Angelum vocat, nonne eorum, quæ adveniens edocuit, magi- strum illum et doctorem futurum prænuntiabat ? B Magna enim Patris consilia tum in omnes, qui ipsi placuerant et placituri erant, homines, tum in de- sciscentes ab ejus voluntate homines pariter et an- geles, solus hic aperte edocuit, cum ita diceret : C Venient ab Oriente et Occidente, et recumbent cum Abraham, et Isaac, et Jacob in regno coelo- rum; filii autem regni ejicientur in tenebras exte- riores . . Multi dicent mihi in illa die : Do- mine, Domine, nonne in nonine tuo edimus et bi- bimus et prophetavimus et dæmonia ejecimus? Et dicam eis : Discedite a me '. . Et aliis verbis, qui- bus indignos qui salventur condemnaturus est, di- cturum se declaravit : Abite in tenebras exte- • Isa. Lili, 8. • Matth. vu, 11. Matth. vii, 22. * Luc. x, 19. ' Luc. ix, 22. gius, et paulo post legi posse observal pro Sic etiam codex Claromontanus ad mar- ginem. Vulgata lectio reperitur ad marginem codi- cus Regii. sa, reponimus ex editione Ienensi. Edit. Patr. Christum esse magni consilii angelum, et ab eo homines maximarum rerum cognitionem accepis- se. Simillima disserit Irenæus lib. iv, c. 26, n. 1. plicare cur Justinus, cum his verbis, c ex utero ante Luciferum genui te, nativitatem ex utero Virginis intelligat, illud tamen c ante Luciferum, idein esse putet ac ante solem et lunam. Non enim Christus ex Maria ante solem et lunam genitus. Tertulliani, qui Justinum imitatur, clarior et aper- tior sententia. Christum enim ex utero Mariæ ge- nitum dicit ante Luciferum, quia nocte in lucem editus est, lib. v in Marc., cap. 10. At Justinus ‹ ante Luciferum, idem esse vult ac ante solem et lunam. Quo sensu non prædixit David Christum ante solem et lunam de Maria nasciturum, sed fu- turum fuisse ante solemn et lunam ut de Virgine na~ sceretur. Similein locum vidimnus supra n. . (66) Πλύνειν. Αplius existimat πλυνεῖν Sylbur- (67) Πεπροφητευκέναι. Codex Regius προσεφη- (68) Verba καὶ δυσμῶν, in editione Marani omis- (69) 'Αλλ' οὖν γε ὑπ᾽ οὐδενός. Probare pergit (70) Πρὸ ἡλίου καὶ σελήνης. Non facile est ex-

προβάλλοντος αὐτὸν Πατρὸς τῶν ὅλων Θεοῦ. Καὶ τὸ Ησαΐαν φάναι, « τὴν γενεὰν αὐτοῦ τίς διηγήσεται ; ν ἀνεκδιήγητον ἔχοντα τὸ γένος αὐτὸν ἐδήλου. Οὐδεὶς γὰρ, ἄνθρωπος ὢν ἐξ ἀνθρώπων, ἀνεκδιήγητον ἔχει τὸ γένος. Καὶ τὸ τὸν Μωϋσέα εἰπεῖν πλύνειν (66) αὐτὸν τὴν στολὴν αὐτοῦ ἐν αἵματι σταφυλῆς, οὐχ δ καὶ ἤδη πολλάκις πρὸς ὑμᾶς παρακεκαλυμμένως πει προφητευκένας (67) αὐτὸν εἶπον, ἐστίν; ὅτι αἷμα μὲν ἔχειν αὐτὸν προεμήνυεν, ἀλλ' οὐκ ἐξ ἀνθρώπων· ἐν τρόπον τὸ τῆς ἀμπέλου αἷμα οὐκ ἄνθρωπος ἐγέν νησεν, ἀλλ᾽ ὁ Θεός. Καὶ Ἡσαΐας δὲ μεγάλης βουλῆς ἄγγελον αὐτὸν εἰπὼν, οὐχὶ τούτων ὧνπερ ἐδίδαξεν ἐλθὼν, διδάσκαλόν αὐτὸν γεγενῆσθαι προεκήρυσσεν; Α γὰρ μεγάλα ἐβεβούλευτο ὁ Πατήρ εἰς τε πάντας τοὺς εὐαρέστους γενομένους αὐτῷ καὶ γενησομένους ἀνθρώπους, καὶ τοὺς ἀποστάντας τῆς βουλῆς αὐτοῦ ὁμοίως ἀνθρώπους ἢ ἀγγέλους, οὗτος μόνος ἀπαρα καλύπτως ἐδίδαξεν, εἰπών· « Ηξουσιν ἀπὸ ἀνατο λῶν [καὶ δυσμῶν (68)], καὶ ἀνακλιθήσονται μετά ᾿Αβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼβ ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν· οἱ δὲ υἱοὶ τῆς βασιλείας ἐκβληθήσονται εἰς τὸ σκότος τὸ ἐξώτερον. » Καί· • Πολλοὶ ἐροῦσί μα τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ· Κύριε, Κύριε, οὐ τῷ σῷ ὀνό ματι ἐφάγομεν καὶ ἐπίομεν καὶ προεφητεύσαμεν καὶ Επιμόνια ἐξεβάλομεν; Καὶ ἐρῶ αὐτοῖς· ᾿Αναχωρεῖτε ἀπ' ἐμοῦ. » Καὶ ἐν ἄλλοις λόγοις οἷς καταδικάζειν τοὺς ἀναξίους μὴ σώζεσθαι μέλλει, ἔφη ἐρεῖν· • Υπάγετε εἰς τὸ σκότος τὸ ἐξώτερον, δ ήτοίμασεν ὁ Πατήρ τῷ Σατανᾷ καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ. Καὶ πάλιν ἐν ἑτέροις λόγοις ἔφη· . Δίδωμι ὑμῖν ἐξου- σίαν καταπατεῖν ἐπάνω ὄφεων, καὶ σκορπίων, καὶ σκολοπενδρῶν, καὶ ἐπάνω πάσης δυνάμεως τοῦ ἐχθροῦ. » Καὶ νῦν ἡμεῖς οἱ πιστεύοντες ἐπὶ τὸν σταυρωθέντα ἐπὶ Ποντίου Πιλάτου Ἰησοῦν Κύριον ἡμῶν, τὰ δαιμόνια πάντα καὶ πνεύματα πονηρά ἐξορκίζοντες, ὑποτασσόμενα ἡμῖν ἔχομεν. Εἰ γὰρ διὰ τῶν προφητῶν παρακεκαλυμμένως κεκήρυκτο παθητὸς γενησόμενος ὁ Χριστὸς, καὶ μετὰ ταῦτα πάντων κυριεύσων, ἀλλ᾽ οὖν γε ὑπ' οὐδενὸς (69) νοεί σθαι ἐδύνατο, μέχρις αὐτὸς ἔπεισε τοὺς ἀποστόλους ἐν ταῖς Γραφαῖς ταῦτα κεκηρύχθαι διαῤῥήδην. Ἐβόα γὰρ πρὸ τοῦ σταυρωθῆναι· Δεῖ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀν- θρώπου πολλὰ παθεῖν, καὶ ἀποδοκιμασθῆναι ὑπὸ τῶν Γραμματέων καὶ Φαρισαίων, καὶ σταυρωθῆναι, καὶ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀναστῆναι. » Καὶ Δαβὶδ δὲ πρὸ ἡλίου καὶ σελήνης (70) ἐκ γαστρός γεννηθήσεσθαι Ει : • γενήσεσθαι γεγενήσθαι. τευκέναι. "Ανω DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDÆO. A scissum fuisse dicit, idem valet ac eum non esse riores, quas paravit Pater Satanæ et angelis ejus,, et rursus aliis verbis ait : ‹ Do vobis potestatem calcandi super serpentes, et scorpiones, et scolo- pendras, et super omnem virtutem inimici *. Et nunc qui in crucifixum sub Pontio Pilato Jesum Dominum nostrum credimus, damonia omnia et malos spiritus adjurando potestati nostra subjici- mus. Quamvis enim tecte per prophetas prædica- tum fuisset Christum esse passurum, ac postea omnibus imperaturum, id tamen a nemine intelligi poterat, donec ipse discipulis persuasit haec in Scripturis nominatim esse prædicata. Clamabat enim antequam in crucem ageretur : • Oportet Fi- lium hominis multa pati et rejici a Scribis et Pha- risæis, et crucifigi, et tertia die resurgere ³. › Et David futurum fuisse ante solem et lunam D prædicavit, ut ex utero secundum Patris volunta- hominum opus, sed voluntatis illius, qui eumn pro- duxit, Patris universorum Dei. Et quod Isaias di- cit : « Generationem ejus quis enarrabit?, genus eum non enarrabile habere demonstrat. Nemo eniin est qui, cum homo ex hominibus sit, genus habeat non enarrabile. Et quod Moyses dixit suam illum stolam in sanguine uva lavaturum, nonne id ipsum est, quod sæpe vos monui arcane ab eo prænuntia- tum; ita ut sanguinem quidem ei inesse significa- verit, sed nequaquam ex hominibus; quemadmo- dum uvæ sanguinem non homo generavit, sed Deus? Et quod eum Isaias magni consilii Angelum vocat, nonne eorum, quæ adveniens edocuit, magi- strum illum et doctorem futurum prænuntiabat ? B Magna enim Patris consilia tum in omnes, qui ipsi placuerant et placituri erant, homines, tum in de- sciscentes ab ejus voluntate homines pariter et an- geles, solus hic aperte edocuit, cum ita diceret : C Venient ab Oriente et Occidente, et recumbent cum Abraham, et Isaac, et Jacob in regno coelo- rum; filii autem regni ejicientur in tenebras exte- riores . . Multi dicent mihi in illa die : Do- mine, Domine, nonne in nonine tuo edimus et bi- bimus et prophetavimus et dæmonia ejecimus? Et dicam eis : Discedite a me '. . Et aliis verbis, qui- bus indignos qui salventur condemnaturus est, di- cturum se declaravit : Abite in tenebras exte- • Isa. Lili, 8. • Matth. vu, 11. Matth. vii, 22. * Luc. x, 19. ' Luc. ix, 22. gius, et paulo post legi posse observal pro Sic etiam codex Claromontanus ad mar- ginem. Vulgata lectio reperitur ad marginem codi- cus Regii. sa, reponimus ex editione Ienensi. Edit. Patr. Christum esse magni consilii angelum, et ab eo homines maximarum rerum cognitionem accepis- se. Simillima disserit Irenæus lib. iv, c. 26, n. 1. plicare cur Justinus, cum his verbis, c ex utero ante Luciferum genui te, nativitatem ex utero Virginis intelligat, illud tamen c ante Luciferum, idein esse putet ac ante solem et lunam. Non enim Christus ex Maria ante solem et lunam genitus. Tertulliani, qui Justinum imitatur, clarior et aper- tior sententia. Christum enim ex utero Mariæ ge- nitum dicit ante Luciferum, quia nocte in lucem editus est, lib. v in Marc., cap. 10. At Justinus ‹ ante Luciferum, idem esse vult ac ante solem et lunam. Quo sensu non prædixit David Christum ante solem et lunam de Maria nasciturum, sed fu- turum fuisse ante solemn et lunam ut de Virgine na~ sceretur. Similein locum vidimnus supra n. . (66) Πλύνειν. Αplius existimat πλυνεῖν Sylbur- (67) Πεπροφητευκέναι. Codex Regius προσεφη- (68) Verba καὶ δυσμῶν, in editione Marani omis- (69) 'Αλλ' οὖν γε ὑπ᾽ οὐδενός. Probare pergit (70) Πρὸ ἡλίου καὶ σελήνης. Non facile est ex-

Εt λώς Σαμάρειαν καλεῖ (82). Οτι δὲ Δαμασκὸς τῆς Αραβικῆς γῆς ἦν καὶ ἔστιν, εἰ καὶ νῦν προσνενέ- μεται (83) τῇ Συροφοινίκῃ λεγομένῃ, οὐδ' ὑμῶν τι νὸς ἀρνήσασθαι δύνανται. Ὥστε καλὸν ἂν εἴη ὑμᾶς, ὦ ἄνδρες, ἃ μὴ νενοήκατε, παρὰ τῶν λαβόντων χά- ριν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν τῶν Χριστιανῶν μανθάνειν· ἀλλὰ μὴ κατὰ πάντα ἀγωνίζεσθαι τὰ ὑμέτερα διδάγ μετα κρατύνειν, ἀτιμάζοντας τὰ τοῦ Θεοῦ. Διὸ καὶ εἰς ἡμᾶς μετετέθη ἡ χάρις αὕτη, ὡς Ἡσαΐας φησίν, εἰπὼν οὕτως· « Εγγίζει μοι ὁ λαὸς οὗτος· τοῖς χείλε σιν αὐτῶν τιμῶσί με, ἡ δὲ καρδία αὐτῶν πόρρω ἀπέχει ἀπ' ἐμοῦ· μάτην δὲ σέβονταί με, εντάλματα ἀνθρώπων καὶ διδασκαλίας διδάσκοντες. Διὰ τοῦτο ἰδοὺ ἐγὼ προσθήσω τοῦ μεταθεῖναι τὸν λαὸν τοῦτον, καὶ μεταθήσω. αὐτούς. Καὶ ἀφελῶ τὴν σοφίαν τῶν σοφῶν αὐτῶν, τὴν δὲ σύνεσιν τῶν συνετῶν ἀθετήσω. » δὲ τὰς Γραφάς, ὡς ἐδηλοῦτο ἀπὸ τοῦ προσώπου αὐτ τοῦ, εἶπε πρὸς μέ· Τὰ μὲν τοῦ Θεοῦ ἅγιά ἐστιν· αἱ δὲ ὑμέτεραι εξηγήσεις τετεχνασμέναι εἰσὶν, ὡς φαίνεται καὶ ἐκ τῶν ἐξηγημένων ὑπὸ σοῦ, μᾶλλον δὲ καὶ βλάσφημοι· ἀγγέλους γὰρ πονηρευσαμένους καὶ ἀποστάντας τοῦ Θεοῦ λέγεις. Καγω, ἐνδοτικώτερον τῇ φωνῇ παρασκευάσαι αὐτ τὸν βουλόμενος πρὸς τὸ ἀκούειν μου, ἀπεκρινάμην λέγων· "Αγαμαί σου, ἄνθρωπε, τὸ εὐλαβὲς τοῦτο, καὶ εὔχομαι τὴν αὐτὴν διάθεσίν σε ἔχειν καὶ περὶ ἐν διακονεῖν γεγραμμένοι εἰσὶν οἱ ἄγγελοι, ὡς Δα- νιήλ φησιν, ὅτι ὡς υἱὸς ἀνθρώπου πρὸς τὸν Παλαιὸν τῶν ἡμερῶν προσάγεται (84), καὶ αὐτῷ δίδοται πᾶσα βασιλεία εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος. Ἵνα δὲ γνωρίζης, εἶπον, ὦ ἄνθρωπε, μὴ ἡμετέρᾳ τόλμη χρησαμένους τὴν ἐξήγησιν ταύτην, ἣν μέμφη, περ παῆσθαι ἡμᾶς, μαρτυρίαν σοι ἀπ' αὐτοῦ τοῦ Ἡσα- του δώσω, ότι πονηροὺς ἀγγέλους κατῳκηκέναι καὶ κατοικεῖν λέγει καὶ ἐν Τάνει τῇ Αἰγυπτία χώρα. Εἰσὶ δὲ οἱ λόγοι οὗτοι· « Οὐαὶ τέκνα ἀποστάται· τάδε λέγει Κύριος· Ἐποιήσατε βουλὴν οὐ δι᾿ ἐμοῦ, καὶ συνθήκας οὐ διὰ τοῦ πνεύματός μου, προσθείναι ἁμαρτίας ἐφ᾽ ἁμαρτίαις· οἱ πονηρευόμενοι (85) και ταδῆναι εἰς Αἴγυπτον (ἐμὲ δὲ οὐκ ἠρώτησαν) τοῦ βοηθηθῆναι ὑπὸ Φαραώ, καὶ σκεπασθῆναι σκέπην Αἰγυπτίων. Εσται γὰρ ὑμῖν ἡ σκέπη Φαραὼ εἰς αἰσχύνην, καὶ τοῖς πεποιθόσιν ἐπ᾿ Αἰγυπτίους ὄνει δος· ὅτι εἰσὶν ἐν Τάνει ἀρχηγοὶ ἄγγελοι πονηροί. Μάτην κοπιάσουσι πρὸς λαὸν, ὃς οὐκ ὠφελήσει αὐ τῆς εἰς βοήθειαν, ἀλλ᾽ εἰς αἰσχύνην καὶ ὄνειδος. » ᾿Αλλὰ καὶ Ζαχαρίας φησίν, ὡς καὶ αὐτὸς ἐμνημό 13, 14. η DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDÆO. 66% in omnibus dimicare et contendere, ut doctrinam vestram divina contempta stabiliatis. Quare etiam in nos translata est hæc gratia, ut ait Isaias his verbis : ‹ Appropinquat mihi populus iste : labiis suis honorant me, cor autem eorum longe est a me ; sed frustra me colunt, 'præcepta hominum ac doctrinas docentes. Propterea ecce ego adjiciam ut transferam populum istum; et transferam eos. auferam sapientiam sapientium ipsorum, et pru- dentiam prudentum abolebo 18. A est ex nobis Christianis, discere; nequaquam autem GC D - defecisse. — Hic Trypho subirascens quidem, sed tamen Scripturas reveritus, ut ex ejus vultu pate- bal, ita dixit ad me : Sancta quidem eloquia Dei; sed vestræ interpretationes, ut vel ex his, que a te exposita sunt, apparet, arte compositæ, vel po- tius impiæ. Angelos enim improbe se gessisse, et a Deo defecisse dicis. Tum ego remissiori voce, ut eum ad me audien- duin præpararem, ita respondi : Admiror, Try- plo, tuam illam religionem, teque eodem animo aflici precor in eum, cui scriptum est angelos mi- nistrare; quemadmodum ait Daniel ", euin tanquam Gilium hominis ad Antiquum dierum adduci, eique regnuin omne dari in sæculum sæculi. Atque ut perspectum habeas, Trypho, nequaquam propria nos audacia adductos esse, ut eam, de qua quere- ris, interpretationem adhiberemus; testimonium tibi ex ipso Isaia proferam, qui Tanaim quoque in regione Ægypti malos angelos habitasse ait et ha- bitare. Sunt autem hæc verba : ‹ Væ filii deserto- res, hæc dicit Dominus. Fecistis consilium, non per me, et pacta non per spiritum meum, ut adderetis peccata peccatis; maligne agentes, ut de scenderetis in Ægyptum (me autem non interroga- verunt) ut acciperent auxilium a Pharaone, et tege- rentur umbraculo Ægyptiorum. Erit enim vobis protectio Pharaonis in confusionem, et his qui con- fidunt in Egyptiis opprobrium. Sunt enim in Tani principes, angeli maligni. Frustra laborabunt ad po- pulum, qui eis nou proderit ad auxilium, sed ad confusionem, et opprobriuo 47. . Sed et Zacharias dicit, quemadmodum ipse commemorasti, diabo- Isa. xxx, » Isa. xxıx, 13. cap. vii, v. habet Tertullianus lib. adv. Judeos, c. 9, p. 135, dicens : Spolia autem Samariæ, ipsos magos, qui com illum cognovissent, et muneribus honorassent, quasi Dominum et regein sub testimonio indicis et ducis stella spolia sunt facti Samariæ, i. e. idolola- triæ, credentes videlicet in Christum. Idololatriam enim Samariæ nomine notavit, ut ignominiosæ ob idololatriam qua desciverat tunc a Deo sub rege Hieroboamn. Confer ejusdem lib. m adv. Marcion. c. 13, p. 404. JEBB.— Magos Tertullianus spolia Sa- mariæ non, ut Justinus, appellatos existimat quia diaboli præda fuerant, sed quia ipsius Christi. 1.5. cap. iii, v. 1. divisione sequitur Tertullianus, qui Damascum in Syrophonicem transcriptum esse asserit ex distin- ctione Syriarum a Romanis scilicet facta. Tertull. adv. Judæos c. 9. Atque huic suffragantur Eusebius et Hieronymus, Phœniciæ ascribentes Damascum. Syrophoenices autem sunt medii inter Syros et Phœ- nices, atque occupant regiones in utriusque conti- nio sitas, Hieropolim puta Chalcidem el Marsyæ tractum; quibus accessere Damascus et Abila Ly- saniæ; quas Cœlesyriæ ascribunt Ptolomæus et Stra- bo. Bochart. Canaan., lib. 1, c. 1, p. 365. Jane. pe angelis. 79. Καὶ ὁ Τρύφων, ὑπαγανακτῶν μὲν, αἰδούμενος Β 79. Probat contra Tryphonem malos angelos a Deo (82) Εκείνην καλῶς Σαμάρειαν καλεῖ. Similia (85) Νιν προσνενέμηται, etc. Justinum in hac (84) Προσάγεται. Supple at his qui astunt, nem- (85) Πονηρευόμενοι. In Bibliis πορευόμενοι.

νευσας, ὅτι ὁ διάβολος ειστήκει ἐκ δεξιῶν Ἰησου του Εt Β ξάμενος. ἐποίησαν. Καὶ ἐποίησαν ὡσαύτως οἱ ἐπαοι- δοὶ ταῖς φαρμακείαις αὐτῶν ἐξαγαγεῖν σκνίφα, καὶ οὐκ ἠδύναντο. επείρασαν. πρὶν ἐλθεῖν ἱερέως, ἀντικεῖσθαι αὐτῷ· καὶ εἰπεῖν (86)· « Επιτις μήσαι σοι Κύριος ὁ ἐκδεξάμενος (87) Ἱερουσαλήμ. » Καὶ πάλιν ἐν τῷ Ἰὼβ γέγραπται, ὡς καὶ αὐτὸς ἔφης, ὅτι οἱ ἄγγελοι ἦλθον στῆναι ἔμπροσθεν Κυ ρίου, καὶ ὁ διάβολος ἅμα αὐτοῖς ἐληλύθει. Καὶ ὑπὸ Μωϋσέως ἐν ἀρχῇ τῆς Γενέσεως ὄφιν πλανήσαντα τὴν Εναν γεγραμμένον ἔχομεν, καὶ κεκατηραμένον. Καὶ ἐν Αἰγύπτῳ ὅτι μάγοι ἦσαν ἐξισοῦσθαι (88) τῇ δυ νάμει τῇ ἐνεργουμένῃ διὰ τοῦ πιστοῦ θεράποντος Μωϋσέως ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, ἔγνωμεν· καὶ Δαβιδ ὅτι οἱ θεοὶ τῶν ἐθνῶν δαιμόνιά εἰσιν, εἶπεν, ἐπίστασθε. σὲ, ὦ ἄνθρωπε, ὅτι ἀσφαλὴς ἐν πᾶσι σπουδάζεις εἶναι ταῖς Γραφαῖς προσπλεκόμενος. Εἰπὲ δέ μοι, ἀληθῶς ὑμεῖς ἀνοικοδομηθῆναι τὸν τόπον Ἱερουσα λὴμ τοῦτον ὁμολογεῖτε, καὶ συναχθήσεσθαι τὸν λαὸν ὑμῶν, καὶ εὐφρανθῆναι σὺν τῷ Χριστῷ ἅμα τοῖς (89) πατριάρχαις καὶ τοῖς προφήταις, καὶ τοῖς ἀπὸ τοῦ ἡμετέρου γένους, ἢ καὶ τῶν προσηλύτων γενομένων πρὶν ἐλθεῖν ὑμῶν τὸν Χριστὸν, προσδοκάτε ἢ ἵνα δό- ξης περικρατεῖν ἡμῶν ἐν ταῖς ζητήσεσι, πρὸς τὸ ταῦτα ὁμολογεῖν ἐχώρησας; Κἀγὼ εἶπον· Οὐχ οὕτω τάλας ἐγώ, ὦ Τρύφων, ὡς ἕτερα λέγειν παρ' & φρονῶ. Ὁμολόγησα (90) οὖν σοι καὶ πρότερον, ὅτι ἐγὼ μὲν καὶ ἄλλοι πολλοὶ ταῦτα φρονοῦμεν, ὡς καὶ πάντως ἐπίστασθε (91) τοῦτο γε νησόμενον· πολλοὺς δ᾽ αὖ καὶ τῶν τῆς καθαρᾶς (92) καὶ εὐσεβοῦς ὄντων Χριστιανῶν γνώμης, τοῦτο μὴ γνωρίζειν ἐσήμανα σοι. Τοὺς γὰρ λεγομένους μὲν Χριστιανούς, ὄντας δὲ ἀθέους καὶ ἀσεβεῖς αἱρεσιώ τας, ὅτι κατὰ πάντα βλάσφημα καὶ ἄθεα καὶ ἀνόητα διδάσκουσιν, ἐδήλωσά σοι. "Οτι δ' οὐκ ἐφ' ὑμῶν μό S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS lu stetisse a dextris Jesu sacerdotis ut adversa A retur ei, et Dominum dixisse : • Increpet te Domni nus, qui suscepit Hierusalem. › Ac rursum in libro Job" scriptum est, ut et ipse dixisti, angelos ve- nisse ut assisterent coram Domino; et diabolum una cum illis adfuisse. Et a Moyse in principio Ge- nesis scriptum habemus Evam a serpente deceptain fuisse, eumque diris devotum. in Egypto ma- gos scimus conatos esse imitari virtutem illam, quam per fidelen famulum Deus operabatur. Nec yos latet dixisse Davidem : « Dii gentium dæmo- nia 30. » - pugnant plures catholici. Ad hæc Trypho : Jam tibi, inquit, dixi, id a te in omnibus provideri, ut Scripturis implicatus in tuto verseris. Sed age dic mihi : vere hunc vos Hierosolymorum locum in- ștauratum iri fatemini, ac populum vestrum con- gregatum iri, et cum Christo beate victurum ex- spectatis una cum patriarchis et prophetis, lisque qui ex nostro genere fuerunt, vel etiam nobis se adjunxerunt antequam Christus vester veniret; an ut nos videaris abunde in controversiis superare, eo confugisti ut hæc fatereris? Tum ego: Non ita miser sum, inquam, Try- pho, ut aliud dicam, aliud sentiam. Tibi igitur et antea confessus sum, me et multos alios hæc sen- tire, ita ut omnino perspectum habeamus sic futu- rum : at mullos rursus, eosque ex illo Christiano- rum genere, quod piam et puram sequitur senten- Wiam, id non agnoscere tibi signifcavi. Nam quod " spectat ad eos, qui Christiani quidem dicuntur, sed athei et impii sunt hæretici, blasphema illos in omnibus et impia et insana docere tibi demonstravį. cap. I, v. 6. Psal. xcy, 5. vox non omittitur infra n. 115. locus sanetur, legendum videtur Sic enim Εxod. vult, v. : Melius forte C ctore; cum patriarchis et prophetis, ut sociis ejus- D «lem felicitatis. Interpunctio ante com- mode sublata in edit. Londineusi. derint quæ Justinus de Hierosolymoruin instaura- tione disseruisse se narrat, an cùm sancto martyri Dialogum scribenti hactenus in mentem non venis- sent, nunc oblata occasione commemorantur? Equi- dem locum non video, ex quo hæc excidere potue- rint; nihil enim mancum, nihil hiulcum in superiori parte Dialogi. Quamobrem multo matin ab ipso Justino, quam ab ipsis librariis præterinissa dicere. Quid enim mirum, si longa ac variis rebus impli- cata disputatio non eo semper ordine referatur, quo habita fuerat? Atque hujus rei exemplum non Longe repetendum. Nam supra n. 79, referuntur Tryphonis de angelis dicta; sed non tam multa referuntur, quam multa ille dixerat. Ille enim Za- chariæ et Jubi testimonia citavit, quæ Justinus, dum illius verba refert, brevitatis causa prætermi- sit. Videtur Justinus de instauratione Hierosoly- morum disseruisse in prima parte Dialogi n. 45, ubi de iis agit, qui ex gente Judæoruin in resurre- ctione salvabuntur. monuit Cl. Thirlbius, cui tamen non multum pro- batur hæc emendatio. Equidem ita legendo quid supersit difficultatis non video. næus, quod equidem miror in tam pacifico martyre. • Quoniam autem, inquit lib. v, c. 41, quidam ex his qui putantur recte credidisse, supergrediuntur ordinem promotionis justorum, et motus meditatio- nis ad incorruptelam ignorant, hæreticos sensus in se habentes. » Et cap. 9: ‹ Quoniam igitur trans- feruntur quorumdam sententiæ ab hæreticis sermo- nibus, et sunt ignorantes dispositiones Dei et my- sterium justoruin resurrectionis et regni, quod est principium incorruptelæ, per quod regnum qui di- gui fuerint, paulatim assuescunt capere Deum, etc. Quamvis autem hic Irenæus a sua lenitate aliquan- tum discedat, his tamen verbis, ‹hæreticos sensus in se habentes, non hæresim existimandus est si- gnificare, sed opiniones, quæ sua sponte pietatem non lædentes, hæreticis ad impietatem usui erant, et translatæ videbantur ab hæreticis sermoni- bus. 80. Justini sententia de regno mille annorum. Re- (86) Καὶ εἰπεῖν. Subaudiendum τὸν Κύριον, quæ (87) ῾Ο ἐκδεξάμενος. Infra n. 115, legitur έκλε - (88) Μάγοι ἦσαν ἐξισοῦσθαι. Ut corruptus hic (89) Αμα τοῖς. Cum Christo, ut beate vitæ au- (90) Ομολόγησα. Utrum injuria temporum exci- 80. Καὶ ὁ Τρύφων πρὸς ταῦτα ἔφη· Εἶπον πρὸς (91) Επίστασθε. Legendum επίστασθαι, ut ad- (92) Καὶ τῶν τῆς καθαρᾶς. Durior multo Ire