νευσας, ὅτι ὁ διάβολος ειστήκει ἐκ δεξιῶν Ἰησου του Εt Β ξάμενος. ἐποίησαν. Καὶ ἐποίησαν ὡσαύτως οἱ ἐπαοι- δοὶ ταῖς φαρμακείαις αὐτῶν ἐξαγαγεῖν σκνίφα, καὶ οὐκ ἠδύναντο. επείρασαν. πρὶν ἐλθεῖν ἱερέως, ἀντικεῖσθαι αὐτῷ· καὶ εἰπεῖν (86)· « Επιτις μήσαι σοι Κύριος ὁ ἐκδεξάμενος (87) Ἱερουσαλήμ. » Καὶ πάλιν ἐν τῷ Ἰὼβ γέγραπται, ὡς καὶ αὐτὸς ἔφης, ὅτι οἱ ἄγγελοι ἦλθον στῆναι ἔμπροσθεν Κυ ρίου, καὶ ὁ διάβολος ἅμα αὐτοῖς ἐληλύθει. Καὶ ὑπὸ Μωϋσέως ἐν ἀρχῇ τῆς Γενέσεως ὄφιν πλανήσαντα τὴν Εναν γεγραμμένον ἔχομεν, καὶ κεκατηραμένον. Καὶ ἐν Αἰγύπτῳ ὅτι μάγοι ἦσαν ἐξισοῦσθαι (88) τῇ δυ νάμει τῇ ἐνεργουμένῃ διὰ τοῦ πιστοῦ θεράποντος Μωϋσέως ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, ἔγνωμεν· καὶ Δαβιδ ὅτι οἱ θεοὶ τῶν ἐθνῶν δαιμόνιά εἰσιν, εἶπεν, ἐπίστασθε. σὲ, ὦ ἄνθρωπε, ὅτι ἀσφαλὴς ἐν πᾶσι σπουδάζεις εἶναι ταῖς Γραφαῖς προσπλεκόμενος. Εἰπὲ δέ μοι, ἀληθῶς ὑμεῖς ἀνοικοδομηθῆναι τὸν τόπον Ἱερουσα λὴμ τοῦτον ὁμολογεῖτε, καὶ συναχθήσεσθαι τὸν λαὸν ὑμῶν, καὶ εὐφρανθῆναι σὺν τῷ Χριστῷ ἅμα τοῖς (89) πατριάρχαις καὶ τοῖς προφήταις, καὶ τοῖς ἀπὸ τοῦ ἡμετέρου γένους, ἢ καὶ τῶν προσηλύτων γενομένων πρὶν ἐλθεῖν ὑμῶν τὸν Χριστὸν, προσδοκάτε ἢ ἵνα δό- ξης περικρατεῖν ἡμῶν ἐν ταῖς ζητήσεσι, πρὸς τὸ ταῦτα ὁμολογεῖν ἐχώρησας; Κἀγὼ εἶπον· Οὐχ οὕτω τάλας ἐγώ, ὦ Τρύφων, ὡς ἕτερα λέγειν παρ' & φρονῶ. Ὁμολόγησα (90) οὖν σοι καὶ πρότερον, ὅτι ἐγὼ μὲν καὶ ἄλλοι πολλοὶ ταῦτα φρονοῦμεν, ὡς καὶ πάντως ἐπίστασθε (91) τοῦτο γε νησόμενον· πολλοὺς δ᾽ αὖ καὶ τῶν τῆς καθαρᾶς (92) καὶ εὐσεβοῦς ὄντων Χριστιανῶν γνώμης, τοῦτο μὴ γνωρίζειν ἐσήμανα σοι. Τοὺς γὰρ λεγομένους μὲν Χριστιανούς, ὄντας δὲ ἀθέους καὶ ἀσεβεῖς αἱρεσιώ τας, ὅτι κατὰ πάντα βλάσφημα καὶ ἄθεα καὶ ἀνόητα διδάσκουσιν, ἐδήλωσά σοι. "Οτι δ' οὐκ ἐφ' ὑμῶν μό S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS lu stetisse a dextris Jesu sacerdotis ut adversa A retur ei, et Dominum dixisse : • Increpet te Domni nus, qui suscepit Hierusalem. › Ac rursum in libro Job" scriptum est, ut et ipse dixisti, angelos ve- nisse ut assisterent coram Domino; et diabolum una cum illis adfuisse. Et a Moyse in principio Ge- nesis scriptum habemus Evam a serpente deceptain fuisse, eumque diris devotum. in Egypto ma- gos scimus conatos esse imitari virtutem illam, quam per fidelen famulum Deus operabatur. Nec yos latet dixisse Davidem : « Dii gentium dæmo- nia 30. » - pugnant plures catholici. Ad hæc Trypho : Jam tibi, inquit, dixi, id a te in omnibus provideri, ut Scripturis implicatus in tuto verseris. Sed age dic mihi : vere hunc vos Hierosolymorum locum in- ștauratum iri fatemini, ac populum vestrum con- gregatum iri, et cum Christo beate victurum ex- spectatis una cum patriarchis et prophetis, lisque qui ex nostro genere fuerunt, vel etiam nobis se adjunxerunt antequam Christus vester veniret; an ut nos videaris abunde in controversiis superare, eo confugisti ut hæc fatereris? Tum ego: Non ita miser sum, inquam, Try- pho, ut aliud dicam, aliud sentiam. Tibi igitur et antea confessus sum, me et multos alios hæc sen- tire, ita ut omnino perspectum habeamus sic futu- rum : at mullos rursus, eosque ex illo Christiano- rum genere, quod piam et puram sequitur senten- Wiam, id non agnoscere tibi signifcavi. Nam quod " spectat ad eos, qui Christiani quidem dicuntur, sed athei et impii sunt hæretici, blasphema illos in omnibus et impia et insana docere tibi demonstravį. cap. I, v. 6. Psal. xcy, 5. vox non omittitur infra n. 115. locus sanetur, legendum videtur Sic enim Εxod. vult, v. : Melius forte C ctore; cum patriarchis et prophetis, ut sociis ejus- D «lem felicitatis. Interpunctio ante com- mode sublata in edit. Londineusi. derint quæ Justinus de Hierosolymoruin instaura- tione disseruisse se narrat, an cùm sancto martyri Dialogum scribenti hactenus in mentem non venis- sent, nunc oblata occasione commemorantur? Equi- dem locum non video, ex quo hæc excidere potue- rint; nihil enim mancum, nihil hiulcum in superiori parte Dialogi. Quamobrem multo matin ab ipso Justino, quam ab ipsis librariis præterinissa dicere. Quid enim mirum, si longa ac variis rebus impli- cata disputatio non eo semper ordine referatur, quo habita fuerat? Atque hujus rei exemplum non Longe repetendum. Nam supra n. 79, referuntur Tryphonis de angelis dicta; sed non tam multa referuntur, quam multa ille dixerat. Ille enim Za- chariæ et Jubi testimonia citavit, quæ Justinus, dum illius verba refert, brevitatis causa prætermi- sit. Videtur Justinus de instauratione Hierosoly- morum disseruisse in prima parte Dialogi n. 45, ubi de iis agit, qui ex gente Judæoruin in resurre- ctione salvabuntur. monuit Cl. Thirlbius, cui tamen non multum pro- batur hæc emendatio. Equidem ita legendo quid supersit difficultatis non video. næus, quod equidem miror in tam pacifico martyre. • Quoniam autem, inquit lib. v, c. 41, quidam ex his qui putantur recte credidisse, supergrediuntur ordinem promotionis justorum, et motus meditatio- nis ad incorruptelam ignorant, hæreticos sensus in se habentes. » Et cap. 9: ‹ Quoniam igitur trans- feruntur quorumdam sententiæ ab hæreticis sermo- nibus, et sunt ignorantes dispositiones Dei et my- sterium justoruin resurrectionis et regni, quod est principium incorruptelæ, per quod regnum qui di- gui fuerint, paulatim assuescunt capere Deum, etc. Quamvis autem hic Irenæus a sua lenitate aliquan- tum discedat, his tamen verbis, ‹hæreticos sensus in se habentes, non hæresim existimandus est si- gnificare, sed opiniones, quæ sua sponte pietatem non lædentes, hæreticis ad impietatem usui erant, et translatæ videbantur ab hæreticis sermoni- bus. 80. Justini sententia de regno mille annorum. Re- (86) Καὶ εἰπεῖν. Subaudiendum τὸν Κύριον, quæ (87) ῾Ο ἐκδεξάμενος. Infra n. 115, legitur έκλε - (88) Μάγοι ἦσαν ἐξισοῦσθαι. Ut corruptus hic (89) Αμα τοῖς. Cum Christo, ut beate vitæ au- (90) Ομολόγησα. Utrum injuria temporum exci- 80. Καὶ ὁ Τρύφων πρὸς ταῦτα ἔφη· Εἶπον πρὸς (91) Επίστασθε. Legendum επίστασθαι, ut ad- (92) Καὶ τῶν τῆς καθαρᾶς. Durior multo Ire

νευσας, ὅτι ὁ διάβολος ειστήκει ἐκ δεξιῶν Ἰησου του Εt Β ξάμενος. ἐποίησαν. Καὶ ἐποίησαν ὡσαύτως οἱ ἐπαοι- δοὶ ταῖς φαρμακείαις αὐτῶν ἐξαγαγεῖν σκνίφα, καὶ οὐκ ἠδύναντο. επείρασαν. πρὶν ἐλθεῖν ἱερέως, ἀντικεῖσθαι αὐτῷ· καὶ εἰπεῖν (86)· « Επιτις μήσαι σοι Κύριος ὁ ἐκδεξάμενος (87) Ἱερουσαλήμ. » Καὶ πάλιν ἐν τῷ Ἰὼβ γέγραπται, ὡς καὶ αὐτὸς ἔφης, ὅτι οἱ ἄγγελοι ἦλθον στῆναι ἔμπροσθεν Κυ ρίου, καὶ ὁ διάβολος ἅμα αὐτοῖς ἐληλύθει. Καὶ ὑπὸ Μωϋσέως ἐν ἀρχῇ τῆς Γενέσεως ὄφιν πλανήσαντα τὴν Εναν γεγραμμένον ἔχομεν, καὶ κεκατηραμένον. Καὶ ἐν Αἰγύπτῳ ὅτι μάγοι ἦσαν ἐξισοῦσθαι (88) τῇ δυ νάμει τῇ ἐνεργουμένῃ διὰ τοῦ πιστοῦ θεράποντος Μωϋσέως ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, ἔγνωμεν· καὶ Δαβιδ ὅτι οἱ θεοὶ τῶν ἐθνῶν δαιμόνιά εἰσιν, εἶπεν, ἐπίστασθε. σὲ, ὦ ἄνθρωπε, ὅτι ἀσφαλὴς ἐν πᾶσι σπουδάζεις εἶναι ταῖς Γραφαῖς προσπλεκόμενος. Εἰπὲ δέ μοι, ἀληθῶς ὑμεῖς ἀνοικοδομηθῆναι τὸν τόπον Ἱερουσα λὴμ τοῦτον ὁμολογεῖτε, καὶ συναχθήσεσθαι τὸν λαὸν ὑμῶν, καὶ εὐφρανθῆναι σὺν τῷ Χριστῷ ἅμα τοῖς (89) πατριάρχαις καὶ τοῖς προφήταις, καὶ τοῖς ἀπὸ τοῦ ἡμετέρου γένους, ἢ καὶ τῶν προσηλύτων γενομένων πρὶν ἐλθεῖν ὑμῶν τὸν Χριστὸν, προσδοκάτε ἢ ἵνα δό- ξης περικρατεῖν ἡμῶν ἐν ταῖς ζητήσεσι, πρὸς τὸ ταῦτα ὁμολογεῖν ἐχώρησας; Κἀγὼ εἶπον· Οὐχ οὕτω τάλας ἐγώ, ὦ Τρύφων, ὡς ἕτερα λέγειν παρ' & φρονῶ. Ὁμολόγησα (90) οὖν σοι καὶ πρότερον, ὅτι ἐγὼ μὲν καὶ ἄλλοι πολλοὶ ταῦτα φρονοῦμεν, ὡς καὶ πάντως ἐπίστασθε (91) τοῦτο γε νησόμενον· πολλοὺς δ᾽ αὖ καὶ τῶν τῆς καθαρᾶς (92) καὶ εὐσεβοῦς ὄντων Χριστιανῶν γνώμης, τοῦτο μὴ γνωρίζειν ἐσήμανα σοι. Τοὺς γὰρ λεγομένους μὲν Χριστιανούς, ὄντας δὲ ἀθέους καὶ ἀσεβεῖς αἱρεσιώ τας, ὅτι κατὰ πάντα βλάσφημα καὶ ἄθεα καὶ ἀνόητα διδάσκουσιν, ἐδήλωσά σοι. "Οτι δ' οὐκ ἐφ' ὑμῶν μό S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS lu stetisse a dextris Jesu sacerdotis ut adversa A retur ei, et Dominum dixisse : • Increpet te Domni nus, qui suscepit Hierusalem. › Ac rursum in libro Job" scriptum est, ut et ipse dixisti, angelos ve- nisse ut assisterent coram Domino; et diabolum una cum illis adfuisse. Et a Moyse in principio Ge- nesis scriptum habemus Evam a serpente deceptain fuisse, eumque diris devotum. in Egypto ma- gos scimus conatos esse imitari virtutem illam, quam per fidelen famulum Deus operabatur. Nec yos latet dixisse Davidem : « Dii gentium dæmo- nia 30. » - pugnant plures catholici. Ad hæc Trypho : Jam tibi, inquit, dixi, id a te in omnibus provideri, ut Scripturis implicatus in tuto verseris. Sed age dic mihi : vere hunc vos Hierosolymorum locum in- ștauratum iri fatemini, ac populum vestrum con- gregatum iri, et cum Christo beate victurum ex- spectatis una cum patriarchis et prophetis, lisque qui ex nostro genere fuerunt, vel etiam nobis se adjunxerunt antequam Christus vester veniret; an ut nos videaris abunde in controversiis superare, eo confugisti ut hæc fatereris? Tum ego: Non ita miser sum, inquam, Try- pho, ut aliud dicam, aliud sentiam. Tibi igitur et antea confessus sum, me et multos alios hæc sen- tire, ita ut omnino perspectum habeamus sic futu- rum : at mullos rursus, eosque ex illo Christiano- rum genere, quod piam et puram sequitur senten- Wiam, id non agnoscere tibi signifcavi. Nam quod " spectat ad eos, qui Christiani quidem dicuntur, sed athei et impii sunt hæretici, blasphema illos in omnibus et impia et insana docere tibi demonstravį. cap. I, v. 6. Psal. xcy, 5. vox non omittitur infra n. 115. locus sanetur, legendum videtur Sic enim Εxod. vult, v. : Melius forte C ctore; cum patriarchis et prophetis, ut sociis ejus- D «lem felicitatis. Interpunctio ante com- mode sublata in edit. Londineusi. derint quæ Justinus de Hierosolymoruin instaura- tione disseruisse se narrat, an cùm sancto martyri Dialogum scribenti hactenus in mentem non venis- sent, nunc oblata occasione commemorantur? Equi- dem locum non video, ex quo hæc excidere potue- rint; nihil enim mancum, nihil hiulcum in superiori parte Dialogi. Quamobrem multo matin ab ipso Justino, quam ab ipsis librariis præterinissa dicere. Quid enim mirum, si longa ac variis rebus impli- cata disputatio non eo semper ordine referatur, quo habita fuerat? Atque hujus rei exemplum non Longe repetendum. Nam supra n. 79, referuntur Tryphonis de angelis dicta; sed non tam multa referuntur, quam multa ille dixerat. Ille enim Za- chariæ et Jubi testimonia citavit, quæ Justinus, dum illius verba refert, brevitatis causa prætermi- sit. Videtur Justinus de instauratione Hierosoly- morum disseruisse in prima parte Dialogi n. 45, ubi de iis agit, qui ex gente Judæoruin in resurre- ctione salvabuntur. monuit Cl. Thirlbius, cui tamen non multum pro- batur hæc emendatio. Equidem ita legendo quid supersit difficultatis non video. næus, quod equidem miror in tam pacifico martyre. • Quoniam autem, inquit lib. v, c. 41, quidam ex his qui putantur recte credidisse, supergrediuntur ordinem promotionis justorum, et motus meditatio- nis ad incorruptelam ignorant, hæreticos sensus in se habentes. » Et cap. 9: ‹ Quoniam igitur trans- feruntur quorumdam sententiæ ab hæreticis sermo- nibus, et sunt ignorantes dispositiones Dei et my- sterium justoruin resurrectionis et regni, quod est principium incorruptelæ, per quod regnum qui di- gui fuerint, paulatim assuescunt capere Deum, etc. Quamvis autem hic Irenæus a sua lenitate aliquan- tum discedat, his tamen verbis, ‹hæreticos sensus in se habentes, non hæresim existimandus est si- gnificare, sed opiniones, quæ sua sponte pietatem non lædentes, hæreticis ad impietatem usui erant, et translatæ videbantur ab hæreticis sermoni- bus. 80. Justini sententia de regno mille annorum. Re- (86) Καὶ εἰπεῖν. Subaudiendum τὸν Κύριον, quæ (87) ῾Ο ἐκδεξάμενος. Infra n. 115, legitur έκλε - (88) Μάγοι ἦσαν ἐξισοῦσθαι. Ut corruptus hic (89) Αμα τοῖς. Cum Christo, ut beate vitæ au- (90) Ομολόγησα. Utrum injuria temporum exci- 80. Καὶ ὁ Τρύφων πρὸς ταῦτα ἔφη· Εἶπον πρὸς (91) Επίστασθε. Legendum επίστασθαι, ut ad- (92) Καὶ τῶν τῆς καθαρᾶς. Durior multo Ire

Εφην « Κατὰ γὰρ τὰς ἡμέρας τοῦ ξύλου (7) αἱ ἡμέραι τοῦ λαοῦ μου ἔσονται, τὰ ἔργα τῶν πόνων αὐτῶν πλεο νάσουσιν, ο νενοήκαμεν, ὅτι χίλια ἔτη ἐν μυστηρίῳ μηνύει. Ὡς γὰρ τῷ ᾿Αδάμ εἴρητο ὅτι ᾗ δ᾿ ἂν ἡμέρᾳ φάγῃ ἀπὸ τοῦ ξύλου, ἐν ἐκείνῃ ἀποθανεῖται, έγνωμεν αύ- τὸν μὴ ἀναπληρώσαντα χίλια έτη. Συνήκαμεν καὶ τὸ εἰρημένον, ὅτι (8) ημέρα Κυρίου ώς χίλια έτη (9), εἰς τοῦτο συνάγει. Καὶ ἐπειδὴ καὶ παρ' ἡμῖν ἀνήρ τής, ᾧ ὄνομα Ἰωάννης, εἷς τῶν ἀποστόλων τοῦ Χρι- στοῦ, ἐν ἀποκαλύψει γενομένῃ αὐτῷ χίλια ἔτη ποι ήσειν ἐν Ἱερουσαλὴμ τοὺς τῷ ἡμετέρῳ Χριστῷ πι στεύσαντας προεφήτευσε, καὶ μετὰ ταῦτα τὴν καθο- λικὴν, καὶ, συνελόντι φάναι, αἰωνίαν ὁμοθυμαδὸν ἅμα πάντων ἀνάστασιν γενήσεσθαι καὶ κρίσιν. "Οπερ καὶ ὁ Κύριος ἡμῶν εἶπεν· « "Οτι ούτε γαμήσουσιν (10) ούτε γαμηθήσονται, ἀλλὰ ἰσάγγελοι ἔσονται, τέκνα Β τοῦ Θεοῦ τῆς ἀναστάσεως ὄντες. χαρίσματά ἐστιν. Ἐξ οὗ καὶ αὐτοὶ συνεἶναι ὀφείλετε, ὅτι τὰ πάλαι ἐν τῷ γένει ὑμῶν ὄντα εἰς ἡμᾶς μετε- τέθη. Ονπερ δὲ τρόπον καὶ ψευδοπροφῆται ἐπὶ τῶν παρ' ὑμῖν γενομένων ἁγίων προφητῶν ἦσαν, καὶ παρ' ἡμῖν νῦν πολλοί εἰσι καὶ ψευδοδιδάσκαλοι· οὓς φυλάσσεσθαι προεἶπεν ἡμῖν ὁ ἡμέτερος Κύριος, ὡς ἐν μηδενὶ ὑστερεῖσθαι ἡμᾶς, ἐπισταμένους ὅτι προγνώστης ἦν τῶν μετὰ τὴν ἀνάστασιν αὐτοῦ τὴν ἀπὸ τῶν νεκρῶν, καὶ ἄνοδον τὴν εἰς οὐρανὸν, μελ λόντων γίνεσθαι ἡμῖν. Εἶπε γὰρ ὅτι φονεύεσθαι καὶ μισεῖσθαι διὰ τὸ ὄνομα αὐτοῦ μέλλομεν, καὶ ὅτι ψευ δοπροφῆται καὶ ψευδόχριστοι πολλοὶ ἐπὶ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ παρελεύσονται, καὶ πολλοὺς πλανήσουσιν· ὅπερ καὶ ἔστι. Πολλοὶ γὰρ ἄθεα καὶ βλάσφημα καὶ ἄδικα ἐν ὀνόματι αὐτοῦ παραχαράσσοντες ἐδίδαξαν, καὶ τὰ ἀπὸ τοῦ ἀκαθάρτου πνεύματος διαβόλου ἐμβαλλό μενα ταῖς διανοίαις αὐτῶν ἐδίδαξαν, καὶ διδάσκουσι μέχρι νῦν· οὓς ὁμοίως ὑμῖν μεταπείθειν μὴ πλα νάσθαι ἀγωνιζόμεθα, εἰδότες ὅτι πᾶς ὁ δυνάμενος (12) λέγειν τὸ ἀληθὲς καὶ μὴ λέγων, κριθήσεται ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, ὡς διὰ τοῦ Ἰεζεκιήλ διεμαρτύρατο ὁ Θεὸς εἰ τών, ότι ο σκοπὸν τέθεικά σε τῷ οἴκῳ Ἰούδα. Ἐὰν ** Τοῦ ξύλου. τῆς ζωῆς, εἰρημένον, συνάγειν. καὶ ἔγνωμεν, (μὴ ἀναπλ. = Οττο. τῆς παρὰ Θεῷ διαγω γῆς αἰωνίου καὶ καθαροῦ βίου ἐπιθυμοῦσι. DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDÆO. A Psal. Lxxxix, 4. ss Luc. xx, 35, 36. C (*) In editionibus Graeco-Latinis ad- ditur quod deest in codicibus mss. et apud D R. Stephanum. jam nonnulli mouuerunt. Legere malim cum Thirlbio Sed quod idem legit paulo ante id totum hunc locum perturbal. Verba illa, dies populi Dei erunt secundum dies ligni,» arcane designant mille annos. Nam Deus dicit : • Adamum eodem die, quo de ligno edisset, moriturum esse;, is autem TRANSGRESSUS EST tempus mille annorum ») fere mille annos vixit (Genes. v, 5) : dies igitur Domini est tanquam mille anni, et per mille annos Chri- stus Hierosolymis cum suis regnabit. - Irenaeus Adv. hæres. v, c. 23, § 2, p. 321, ed. Massuet. : ‹ Quidam autem rursus in millesimum annuin revo- cant mortem Adæ : quoniam enim • dies Domini sicut mille anni : » non superposuit (h. e. excessit) autem mille annos, sed intra eos mortuus est, - puli mei erunt : opera laborum eorum multiplica- buntur, » mille annos arcane designari intelligimus. Cum enim Adæ dictum fuisset, quo die de ligno edisset, eo moriturum, mille illumn annos non in- plevisse scinus. Illud etiam : e Dies Domini tanquam mille anni”, › eodem pertinere intelligimus. Huc accedit quod vir apud nos nomine Joannes, unus ex Christi apostolis, in revelatione ipsi facta, mille annos Jerosolymis traducturos prædixit eos, qui Christo nostro crediderint, ac postea generalem, et, ut verbo dicam, æternam unanimiter simul omnium resurrectionem et judicium futurum. Quod quidem et Dominus noster pronuntiavit : « Neque nubent, neque nubentur, sed æquales angelis erunt, cum sint filii Dei resurrectionis”. › stianos. Apud nos enim etiam nunc dona exstant prophetica: ex quo et ipsi intelligere debetis, quæ apud vos olim fuere, ea in nos esse translata. Quemadmodum autem apud vos, cum sancti essent prophetæ, falsi quoque exstiterunt, ita et nunc ejusmodi homines ac falsi doctores apud nos versantur; quos ut caveremus, præmonuit nos Dominus noster, ita ut nihil imparatis nobis eve- niat, quippe cum præscium eum sciamus fuisse eorum, quæ post ipsius resurrectionem ex mortuis et ascensum in cœlum eventura nobis erant. Futurum enim esse dixit, ut occideremur et odio haberemur propter nomen ejus, ac falsi pro- phetæ et falsi Christi in nomine ejus multi pro- dirent et plurimos seducerent; quod quidem et evenit. Multi enim impia et blasphema et iniqua in ejus nomine adulterantes tradiderunt, et quæ ab impuro spiritu diabolo sunt, ea mentibus suis in- jecla docuerunt et etiam nunc docent, Quibus idem quod vobis persuadere conamur, ut ab errore disce- dant; quippe cum perspectum habeamus quicunque verum possit dicere, nec dicat, eum a Deo judi- transgressionis adimplens sententiam, procreationem dicit, postquam omnes homines resurrexerint; non quod justos in illo, quod sibi fingebat, mille annorum regno liberis operam da- turos suspicaretur; sed quia sanctis comnium bono- rum utique spiritualium, ut ait Tertullianus 111, in Marc., c. 24, copia fruentibus cæteros bo- mines consuetam vitæ rationem ducturos existi- mabat. Nemo saue Justinum sine summa temeritate suspectum in hoc genere habere possit, qui diserte docet in Apol. 1, Christianos idcirco ad vitam pro- fundendam paratos esse, quia amatores sunt, quia Joannem, unum ex duodecim, prophetæ apud Chri- stianos munere perfunctum esse; inde nata occasio loquendi de propheticis Christianorum donis. Joannes Damascenus in Parallelis, p. 754. 32. Παρὰ γὰρ ἡμῖν (11) καὶ μέχρι νῦν προφητικὰ (8) Καὶ τὸ εἰρημένον ὅτι. Legendum esse καὶ ὅτι τὸ (9) Χίλια έτη. Locus sic explicandus videtur. 82. Prophetica dona Judæorum translata in Chri- (10) Οὔτε γαμήσουσιν. Desituram liberorum (11) Παρὰ γὰρ ἡμῖν. Quia paulo ante dixerat (12) Πᾶς ὁ δυνάμενος. Citat hanc sententiam

τίκτειν ἔμελλεν· ὅπερ πᾶσαι αἱ νεάνιδες γυναίκες ποιοῦσι πλὴν τῶν στειρῶν· ἃς καὶ αὐτὰς βουληθεὶς ὁ Θεὸς γεννᾶν ποιῆσαι δυνατός. Ἡ μήτηρ γὰρ τοῦ Σαμουὴλ μὴ τίκτουσα, διὰ βουλὴν Θεοῦ τέτοκε· καὶ ἡ γυνὴ τοῦ ἁγίου πατριάρχου Ἀβραὰμ, καὶ Ελισά σετ ἡ τὸν βαπτιστὴν Ἰωάννην τεκοῦσα, καὶ ἄλλαι τινὲς ὁμοίως. Ὥστε οὐκ ἀδύνατον ὑπολαμβάνειν δεῖ ὑμᾶς πάντα δύνασθαι τὸν Θεὸν ὅσα βούλεται. Καὶ μά λιστα ἐπειδὴ ἐπεπροφήτευτο μέλλειν γίνεσθαι, μὴ παραγράφειν ἢ παρεξηγεῖσθαι τολμάτε τὰς προφη τείας· ἐπεὶ ἑαυτοὺς μόνους ἀδικήσετε, τὸν δὲ θεὸν οὐ βλάψετε. Α γμάτων (21) σημαινομένων, εἰ γυνὴ ἀπὸ συνουσίας Σ!!!, 7. Οὐ γὰρ κατακηλήσεσιν ἰσχύειν δοκοῦσιν, ἀλλὰ τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ μετὰ τῆς ἀπαγγε λίας τῶν περὶ αὐτὸν ἱστοριῶν. Οττο. οὐκ ἐδεσπότευσε τῶν δαιμόνων; οὐχὶ πάντας ὑφ᾽ ἐν ὡς ἕνα συνέκλεισεν ; οὐχὶ μέχρι τοῦ σήμερον τοῦτον δεδοίκασιν ; πύλας, οἱ ἄρχοντες, ὑμῶν, καὶ ἐπάρθητε, πύλαι αἰώ νιοι, ἵνα εἰσέλθῃ ὁ Βασιλεὺς τῆς δόξης, ο ὁμοίως εἰς τὸν Ἐζεκίαν τολμῶσί τινες ἐξ ὑμῶν ἐξηγεῖσθαι εἰρῆ σθαι, ἄλλοι δὲ εἰς Σολομῶνα· οὐδὲ εἰς τοῦτον, οὐδὲ εἰς ἐκεῖνον, οὔτε εἰς ἄλλον ἁπλῶς λεγόμενον ὑμῶν βασιλέα δυνατὸν ἀποδειχθῆναι εἰρῆσθαι, εἰς δὲ μόνον τοῦτον τὸν ἡμέτερον Χριστὸν, τὸν ἀειδῆ καὶ ἄτιμον φανέντα, ὡς Ἡσαΐας ἔφη, καὶ Δαβίδ, καὶ πᾶσαι αἱ Γραφαί· ὅς ἐστι Κύριος τῶν δυνάμεων διὰ τὸ θέλημα τοῦ δόντος αὐτῷ Πατρός· ὃς καὶ ἀνέστη ἐκ νεκρῶν, καὶ ἀνῆλθεν εἰς τὸν οὐρανὸν, ὡς καὶ ὁ ψαλμὸς καὶ αἱ ἄλλαι Γραφαὶ ἐδήλουν, καὶ Κύριον αὐτὸν τῶν δυνά μεων κατήγγελλον, ὡς καὶ νῦν ἐκ τῶν ὑπ' ὄψιν γινο μένων ῥᾷον ὑμᾶς πεισθῆναι, ἐὰν θέλητε. Κατὰ γὰρ τοῦ ὀνόματος (22) αὐτοῦ τούτου τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, καὶ πρωτοτόκου πάσης κτίσεως, καὶ διὰ Παρθένου γεννηθέντος καὶ παθητοῦ γενομένου ἀνθρώπου, καὶ σταυρωθέντος ἐπὶ Ποντίου Πιλάτου ὑπὸ τοῦ λαοῦ ὑμῶν καὶ ἀποθανόντος, καὶ ἀναστάντος ἐκ νεκρῶν, καὶ ἀναβάντος εἰς τὸν οὐρανὸν, πᾶν δαιμόνιον ἐξορκιζό μενον νικᾶται καὶ ὑποτάσσεται. Ἐὰν δὲ κατὰ παντὸς ὀνόματος (23) τῶν παρ' ὑμῖν γεγενημένων ἢ βασι- λέων, ἢ δικαίων, ἢ προφητῶν, ἢ πατριαρχῶν ἐξορκί ζητε ὑμεῖς, οὐχ ὑποταγήσεται οὐδὲν τῶν δαιμονίων. Ἀλλ᾽ εἰ ἄρα ἐξορκίζει τις ὑμῶν κατὰ τοῦ Θεοῦ Αβραὰμ (24), καὶ Θεοῦ Ἰσαὰκ, καὶ Θεοῦ Ἰακώβ, ἴσως ὑποταγήσεται. Ηδη μέντοι οἱ ἐξ ὑμῶν ἐπορ κισταὶ τῇ τέχνῃ, ὥσπερ καὶ τὰ ἔθνη, χρώμενοι ἐξορ κίζουσι καὶ θυμιάμασι καὶ καταδέσμοις (25) χρῶν καταδέσμοις χρῶνται ἐπῶν. καταδέσμοις, S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS non habere, ut illi exposuerunt, sed : . Ecce ado- lescentula in utero habebit. » Quasi vero res ma- gnæ significarentur, si mulier ex concubitu pari- tura esset; quod juniores omnes mulleres faciunt, exceptis sterilibus; quanquam ut istæ etiam pariant potest Deus efficere, si velit. Samuelis enim mater cum non pareret, Dei voluntate peperit: sic etiam uxor Abrahæ, sancti illius patriarchæ, et Elisa- bet, quae Joannem Baptistam genuit, et quædamn aliæ similiter. Quapropter nihil omnino suspicari debetis, quod non possit Deus facere, si velit. In- ·primis vero cum prædictum sit ita eventurum, ne prophetias adulterare aut prava interpretatione de- torquere audeatis; si quidem vobis injuriam solis facietis, Deum autem nihil lædetis - Psalmo \v, et ex ejus imperio in dæmones. · Atque hoc etiam vaticinium: • Tollite portas, principes, vestras, et elevamini portæ æternales, ut ingredia- tur Rex gloriæ ",› quidam ex vobis ad Ezechiam interpretando detorquere audent; alii ad Salomo- nem; cum nec in hunc nec in illum, nec in ullum omnino alium ex vestris regibus dictum esse de- monstrari possit, sed tantum in nostrum hunc Christum, qui informis et inglorius apparuit, ut Isaias et David et Scripturæ omnes testantur; qui Do- minus est virtutum per voluntatem Patris hoc ei dan- tis; qui ex mortuis etiam resurrexit et ascen- dit in cœlum, quemadmodum et psalmus et cæteræ Scripturæ demonstrabant, eumque Dominum vir- tutum prædicabant: id quod vobis etiam nunc fa- cile est ex his quæ in omnium oculis geruntur per- spicere, si velitis. Nam per nomen ipsius illius Filii Dei et omnis creaturæ Primogeniti, qui ex Virgine natus est, et homo perpessionibus obnoxius factus, et sub Pontio Pilato a populo vestro crucifixus et mortuus est, ac resurrexit ex mortuis et ascendit in cœlum, dæmonium quodlibet adjuratum vincitur et subjicitur. Si vero per nomen quodlibet eorum, qui apud vos fuerunt, aut regum, aut justorum, aut prophetarnm, aut patriarcharum a vobis adjurentur, nullum subjicietur dæmonium. Si quis tamen ve- strum per Deum Abrahæ et Deum Isaac et Deum Jacob, adjuret, fortasse subjicietur. Jam vero exorci Psal. ti, cap. 27: c Quid enim magnum aut quod si- gnum fieret, in eo quod adolescentula concipiens ex viro peperisset, quod evenit omnibus quæ pa- riunt mulieribus. » THIRLBIUS. Brevis hæc Christi historia non videtur temere addita esse; respiciuntur fortasse antiquæ formulæ exorcizandi. Origenes c. Cels. 1, c. (Opp. ed. de la Rue ton.I) p. : Hæc Judi apud Leontium Constantino- B C D politanum col. 724, tom. Auctarii Novi Bibl. PP. Vide Joseph Antiq. vi, p. 257, et Gregentii Disp. fol. 27. THIRLBIUS. ab erudito Thirlbio Irenæus 1. 11, c. 6, et Origenes v adv. Cels., p. 17, et l. iv, p. 184. Quin etiam te- statur Origenes Deum Abraha, Isaac et Jacob ab ipsis etiam ethnicis in incantationibus et magicis operationibus nominari, ibid., lib. tv. Casaubonus Not. ad M. Anton. I. 1, sanum hunc Justini contextum depravat, legendo luanem hanc conjecturam exagital Thirlbius, qui tamen a Casaubono non discedit in interpretandis quos putat e carmina fuisse, quibus dæmonium, suffimentis ex dæmu‐ 85. Probat Christum esse Dominum virtutum ex (21) Ὡς μεγάλων πραγμάτων, etc. Irenæus lib. (22) Κατὰ γὰρ τοῦ ὀνόματος... ὑποτάσσεται. (25) Κατὰ παντὸς ὀνόματος, etc. Ο Σολομών 85. Καὶ γὰρ τὴν προφητείαν τὴν λέγουσαν, « "Αρατε (24) Κατὰ τοῦ Θεοῦ Ἀβραάμ. Idem docent citati (25) Καὶ θυμιάμασι καὶ καταδέσμοις. Mericus

ται, εἶπον. Ὅτι δὲ καὶ ἄγγελοι καὶ δυνάμεις εἰσὶν οἷς ὁ λόγος ὁ τῆς προφητείας τῆς διὰ Δαβὶδ ἐπᾶραι (26) τὰς πύλας, ἵνα εἰσέλθῃ οὗτος ὁ ἐκ νεκρῶν ἀναστὰς Κύριος τῶν δυνάμεων κατὰ τὸ θέλημα τοῦ Πατρὸς Ἰησοῦς Χριστὸς, ὁ λόγος τοῦ Δαβὶδ ὁμοίως ἀπέδειξεν οὗ καὶ πάλιν ἐπιμνησθήσομαι διὰ τούτους τοὺς μὴ καὶ χθὲς συνόντας ἡμῖν· δι᾿ οὖς καὶ πολλὰ τῶν χθὲς εἰρημένων ἐπὶ κεφαλαίων λέγω. Καὶ νῦν πρὸς ὑμᾶς ἐὰν τοῦτο λέγω, εἰ καὶ ἐταυτολόγησα (27) πολλάκις, οὐκ ἄτοπον εἰπεῖν ἐπίσταμαι. Γελοίον μὲν γὰρ πρᾶ- γμά ἐστιν ὁρᾶν τὸν ἥλιον, καὶ τὴν σελήνην, καὶ τὰ άλλα (28) άστρα τὴν αὐτὴν ὁδὸν ἀεὶ, καὶ τὰς τροπὰς τῶν ὡρῶν ποιεῖσθαι, καὶ τὸν ψηφιστικὸν ἄνδρα, εἰ ἐξετάζει τὸ (29) τὰ δις δύο πόσα ἐστὶ, διὰ τὸ πολλά- τις εἰρηκέναι, ὅτι τέσσαρα, παύσεσθαι τοῦ πάλιν λέ- γειν, ὅτι τέσσαρα, καὶ τὰ ἄλλα ὁμοίως ὅσα παγίως ὁμολογεῖται, ἀεὶ ὡσαύτως λέγεσθαι καὶ ὁμολογεῖσθαι· τὸν δὲ ἀπὸ τῶν Γραφῶν τῶν προφητικῶν ὁμιλίας ποιούμενον ἐξν, καὶ μὴ τὰς αὐτὰς ἀεὶ λέγειν Γραφάς, ἀλλ' ἡγεῖσθαι ἑαυτὸν βέλτιον τῆς Γραφῆς γεννήσαντα εἰπεῖν. Ἔστιν οὖν ὁ λόγος δι' οὗ ἐσήμανε (30) τὸν Θεὸν δηλοῦν, ὅτι καὶ ἄγγελοί εἰσιν ἐν οὐρανῷ, καὶ δυνά μεις, οὗτος· « Αἰνεῖτε τὸν Κύριον ἐκ τῶν οὐρανῶν, αἰνεῖτε αὐτὸν ἐν τοῖς ὑψίστοις. Αἰνεῖτε αὐτὸν πάντες οἱ ἄγγελοι αὐτοῦ, αἰνεῖτε αὐτὸν πᾶσαι αἱ δυνάμεις αὐτοῦ. » Καὶ Μνασέας δέ τις ονόματι τῶν συνελθόντων αὐτ τοῖς τῇ δευτέρᾳ ἡμέρᾳ εἶπε· Καὶ ἡμεῖς χαίρομεν πάλιν πειρωμένου σου τὰ αὐτὰ λέγειν δι' ἡμᾶς. Κἀγὼ εἶπον· Ἀκούσατε, φίλοι, τίνι Γραφῇ πει- θόμενος ταῦτα πράττω. Ἰησοῦς ἐκέλευσεν ἀγαπᾷν καὶ τοὺς ἐχθρούς· ὅπερ καὶ διὰ Ἡσαΐου ἐκεκήρυκτο » κατάδεσμοι, περιάμματα σκυτίδων ἐξαρτήματα κατα- δέσμους θυμιάματα οι καταδέσμους ἄλλων πάντων ἐπορκιστῶν καὶ ἐπαστῶν καὶ φαρμα- κευτῶν μὲ ἰαθέντας, Καταδέσμους φαρμα τείες κελεύει. έπαυτολόγησα. οὐ παύσεσθαι. λέγεσθαι καὶ ποιεῖσθαι. » ὁμολογεῖται DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDÆO. A stas vestros dixi arte adhibita, perinde atque gene Psal. CALVIII, 1. B C niaco fugatum, ita vinciretur, ut redire non pos- set. Incantationes illæ, quæ dicuntur eo spectant apud Platonem 11. De Rep., p. 364, et apud alios scriptores, ut dæmones evocentur et eorum auxilio ad arbitrium magi utantur; apud Ju- stinum autem eo tantum referuntur, ut dæmones expellantur et ne noceant constringantur. Quare non videntur idem esse ac de quibus Eusebius ut Demonstr. Evangel., p. 127, aut apud Talianum; hæc enim ægrotantium corporibus apponi solebant ad morbos sanandos. Sed persuadere mihi non possum apud Justinum carmina esse. Nam 1o Justi- D nus opponit verbis, qnibus Judæos uti solitos esse dixerat. 2° Testan- tur Irenæus et Origenes Judæos per nomen Dei Abrabz, Isaac et Jacob adjurare. His ergo ethnico- rum carminibus non utebantur. 3° Præter carmina adhibebantur quædam veneficia ad expellendos dæ- mones, ut discimus ex Justino, qui in Apol. 11, n. 6, testatur dæmoniacos ab aliis adjuratoribus, incantatoribus et veneficis non sanatos, únd twv quotidie a Christianis sanari. Sic etiam in Actis S. Pionii : e Sicut in omnibus, inquit S. martyr, qui Deum pura mente suspiciunt, angeli adesse festinant; ita veneficis, vel incanta- toribus, vel furorem sub vaticinationis specie per devia rura vendentibus dæmones obsequuntur. › aliquam esse credo ejusmodi speciem. tes adjurare, et suffitibus ac amuletis uti. Angelos autem et virtutes esse, quos Davidicæ prophetiæ sermo portas jubet attollere, ut introeat ille redi- vivus ex mortuis, Dominus virtutum secundum vo- luntatem Patris, Jesus Christus, verba Davidis si- militer demonstrant. Quæ quidem iterum comnme, morabo propter eos qui heri nobiscum non erant, quorum etiam causa multa hesterno die dicta sum- matim refero. Ac nunc quidem si id vobis dixero, etsi sæpe eadem inculcavi, nihil tamen absurdi dicturum esse confido. Ridiculum enim fuerit, solem et lunam videre ac cæteras stellas eamdem semper viam insistere, easdemque tempestatum vices re- ducere: rationum computatorem, si rogetur bis duo quot faciant, etsi sæpe dixerit, quatuor, non tamen idcirco desinere quatuor dicere, et alia ejus- modi quæcumque certo asseverantur eodem semper modo dici et asseverari: eum autem qui ex Scripturis propheticis disserendi rationem depro- mat, missas Scripturas facere, nec easdem semper referre, sed melius aliquid Scriptura pariturum se existimare. Verba autem, quibus Deum declarare dixi angelos et virtutes in cœlo esse, ita se habent: ‹ Laudate Dominum de cœlis, laudate eum in excelsis. Laudate eum omnes angeli ejus, lau- date eum omnes virtutes ejus , Hic unus ex his, qui postridie cum eis venerant Mnaseas nomine, nobis, inquit, pergratum facis quod eadem nostra causa referre instituas. At ego : Audite, inquam, amici, quæ me Scri- plura ut ita facerem, induxerit. Præcepit Jesus ut etiam inimicos diligamus: quod idem et ab Isaia dum vel subaudiendum Saepe a Justino prætermissa ejusmodi verba. Vide n. et 90. Su- pra Justinus nempe n. 56, probavit Christum esse Regem gloriæ et Dominum virtutum et cœlestibus principibus præcipi ut portas suas attollant. Sed ibidem non legimus hæc verba : ‹ Laudate eum omnes angeli ejus, laudate eum omnes virtutes ejus,› quibus tamen Justinus mox dicet se usum fuisse, ut probaret angelos esse, quibus niandatum est ut portas attollerent. Non tamen mancus aut hiulcus ille locus est, neque alius assignari potes!, in quo id præstiterit Justinus. Immerito ergo cul pentur librarii, quod omiserint hæc verba; sed ipsi Justino hoc tribuendum, qui in scribendo Dia- logo nonnulla interdum omittit, quæ postea oppor- tune occurrunt, sive id arte et data opera factum, sive quod nemoria nonnunquam effluat, ac postea res prætermissas revocet. Stephanus δuppeditavit uterque codex ms. lbidem statuit Cl. Thiribius con- nino legendum Sed hunc locum minus intellexit, eumque satis refellit ap- posita post verbum distinctio. Justinum ea repetere quæ pridie dixerat. Ita etiam emendat Cl. Thirlbius. (26) 'Επᾶραι. Ante hanc vocem vel post legen (27) Εταυτολόγησα. Uterque codex ms. et R. (28) 'Αλλα. Hanc vocem, quæ deerat in editis, (24) Εξετάζοι τό. Legendum εξετάζοιτο et mox (30) Εσήμανε. Legendum ἐσήμανα. Liquet enim

Α διὰ πλειόνων, ἐν οἷς καὶ τὸ μυστήριον πάλιν τῆς γενέσεως (31) ἡμῶν, καὶ ἁπλῶς πάντων τῶν τὸν Χριστὸν ἐν Ἱερουσαλήμ (32) φανήσεσθαι προσδοκών των, καὶ δι᾿ ἔργων εὐαρεστεῖν αὐτῷ σπουδαζόντων. Εἰσὶ δὲ οἱ διὰ Ἡσαΐου λόγοι οὗτοι·ι ᾿Ακούσατε τὸ ῥῆμα Κυρίου οἱ τρέμοντες τὸ ῥῆμα αὐτοῦ. Εἶπατε, ἀδελφοὶ ἡμῶν, τοῖς μισοῦσιν ὑμᾶς καὶ βδελυσσομέ νοις, τὸ ὄνομα Κυρίου δοξασθῆναι. Ωφθη ἐν τῇ εὐφροσύνῃ αὐτῶν, κἀκεῖνοι αἰσχυνθήσονται. Φωνή κραυγῆς ἐκ πόλεως, φωνὴ ἐκ ναοῦ (35), φωνή Κυ ρίου ἀποδιδόντος ἀνταπόδοσιν τοῖς ὑπερηφάνοις. Πρὶν ἢ τὴν ὠδίνουσαν τεκεῖν, καὶ πρὶν ἐλθεῖν τὸν πόνον τῶν ὠδίνων, ἐξέτεκεν ἄρσεν. Τίς ἤκουσε τοιοῦτον, καὶ τίς ἑώρακεν οὕτως, εἰ ἔδινεν ἡ γῆ ἐν μιᾷ ἡμέρα εἰ δὲ καὶ τέκοι ἔθνος εἰσάπαξ, ὅτι ἔδινε καὶ ἔτεκε Β Σιὼν τὰ παιδία αὐτῆς; Ἐγὼ δὲ ἔδωκα τὴν προσδο- κίαν ταύτην καὶ οὐ γεννώσῃ (34), εἶπε Κύριος. Ιδού ἐγὼ γεννῶσαν καὶ στεῖραν ἐποίησα, λέγει Κύριος. Εὐφράνθητι Ἱερουσαλήμ, καὶ πανηγυρίσατε πάντες οἱ ἀγαπῶντες αὐτήν. Χαίρετε πάντες ὅσοι πενθεῖτε ἐπ' αὐτὴν, ἵνα θηλάσητε, καὶ ἐμπλησθῆτε ἀπὸ μα στοῦ παρακλήσεως αὐτῆς, ἵνα ἐκθηλάσαντες τρυφή- σητε ἀπὸ εἰσόδου δόξης αὐτοῦ (55). τῆς πάλιν γενέσεως τῆς παλιγγενε σίας. λαοῦ. τὸ σταυρωθῆναι (56) τοῦτον, ὃν ἔνδοξον πάλιν παρα γενήσεσθαι ἀποδεικνύουσιν αἱ Γραφαι, σύμβολον εἶχε τοῦ ξύλου τῆς ζωῆς ὃ ἐν τῷ παραδείσῳ πεφυτεῦσθαι ἐλέλεκτο, καὶ τῶν γενησομένων πᾶσι τοῖς δικαίοις, ἀκούσατε. Μωϋσῆς μετὰ ῥάβδου ἐπὶ τὴν τοῦ λαοῦ ἀπολύτρωσιν ἐπέμφθη· καὶ ταύτην ἔχων μετὰ χεῖρας ἐν ἀρχῇ τοῦ λαοῦ διέτεμε τὴν θάλασσαν. Διὰ ταύτης ἀπὸ τῆς πέτρας ὕδωρ ἀναβλύσαν ἑώρα· καὶ ξύλον βαλὼν εἰς τὸ ἐν Μεῤῥᾷ ὕδωρ, πικρὸν ὂν, γλυκύ ἐποίησε. Ράβδους βαλών Ἰακώβ εἰς τοὺς ληνούς τῶν ὑδάτων, ἐγκισσῆσαι τὰ πρόβατα του μητραδέλ φου, ἵνα τὰ γεννώμενα ἐξ αὐτῶν κτήσηται, ἐπέτυ χεν. Ἐν ῥάβδῳ αὐτοῦ διεληλυθέναι τὸν ποταμὸν ὁ αὐτὸς Ἰακὼβ καυχάται. Κλίμακα ἔφη ἑωρᾶσθαι αὐτ τῷ, καὶ τὸν Θεὸν ἐπ᾿ αὐτῆς ἐστηρίχθαι ἡ Γραφὴ οὐ γεννήσω. αὐτοῦ, καὶ τὸ σταυρωθῆναι, πάλιν παραγενήσεσθαι, Οἶμαι σύμβολον ἔχοντα τὸν σταυ ρὸν τοῦ ξύλου τῆς ζωῆς θέλει. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS pradicatum fuerat pluribus verbis, in quibus etiam nostræ regenerationis mysterium continetur, ac om- miun omnino, qui Christum Hierosolymis visum iri exspectant, eique operibus placere student. Verba Isaiæ hujusmodi sunt: ‹ Audite verbum Do- mini, qui tremitis sermonem ejus; dicite, fratres nostri, iis qui oderunt vos, et abominantur, ut nomen Domini glorificetur. Visus est in lætitia eorum, et illi confundentur. Vox clamoris de civitate, vox de templo, vox Domini retribuentis retributionem su- perbis. Antequam parturiens pariat, et antequam ve- niat labor parturiginum, peperit masculum. Quis audivit tale, et quis vidit sic; si parturivit terra in die una, si vero et peperit gentem nixu uno; quia parturivit, et peperit Sion parvulos suos? Ego au- tem dedi exspectationem hanc, et non parienti, dixit Dominus. Ecce ego parientem et sterilem feci, dicit Dominus. Lætare, Jerusalem, et conventus agite omnes, qui diligitis eam. Gaudele omnes qui- cunque lugetis super eam, ut sugatis, et impleamini ab ubere consolationis ejus; ut postquam suxeritis, deliciis amuatis ab introitu gloriæ ejus ³. › - C riæ figuræ in Vetere Testamento. His recitatis adjeci : Quem autem Scripturæ rursum gloriose, postquam crucifixus fuisset, venturum demonstrant, illius symbolum fuisse tum lignum vitæ, quod di- ctum fuerat in paradiso plantatum fuisse, tum ea quæ omnibus justis eventura erant, audite. Moyses cum virga missus est ad populum liberandum, “ eamque manibus gestans cum populum antecederet, mare dissecuit. Per eam ex petra aquam scaturien- tem vidit; ac, ligno in aquam Merra injecto dulcem ex amara effecit. Virgis Jacob in canales aquarum injectis, consecutus est, ut materni avunculi oves fœtæ fierent; quo fœtus earum ipse possideret. In virga sua transmisisse se luvium idem Jacob glo- riatur: scalam quoque a se visam esse dixit eique • Isa. LXVI, 5.11. Sylburgius vel positum est, ut propria opinio Justini, nequaquam autem ut necessaria ad beatam regenerationem conditio. Quasi dicat Justinus, mysterium regene- rationis nostræ ac omnium prorsus, qui Christum exspectant, quem ego Hierosolyına venturum puto. Cum Justinus explicat illud: Et ipse erit exspe- ctatio gentium, › ut n. et 120, laudat omnes ca- tholicos a communi illa exspectatione, quamvis álii aliter exspectarent, ac plurimi de Hierosolymis minine cogitarent. Que quidem Scriptura etsi ab ipso fonte ci a Septuaginia interpretibus longe discrepat, non idcirco tamen abjudicanda erat Justino, apud quem multæ occurrunt ejusmodi varietates. Sed tamen immutare necessarium non duxi quod superiores editiones adoptaverunt. ut observat eruditus Londinensis editor, si lege. D remus Sed cum multa alia hoc in loco nec cum llebræo, nec cum Septuaginta interpreti- bus congruant, non mutanda videtur lectio, quæ sensum commodum et Justini proposito cohæren- tem habet. que ipsi fonti consentaneum; sed libenter credide- rim Justinum scripsisse quod ad Christum referri potest. Hunc enim ex hoc loco concludit visum iri Hierosolymis, idque satis congruit cum his verbis ab ingressu gloriæ ejus. › gunt Sylburgius et alii sed inutili prorsus opera; cum manifestum sit bac verba referri ad ea quæ sequuntur, nempe ut in interpretatione animadverti potest. Ad oram utriusque codicis ms. apposita est hæc nota, quæ non videtur hominis esse hune lo- cum intelligentis : Videtur mihi dicere Christum rediturum habentem crucem ut signum ligni vitæ. › 86. Ligni crucis, per quod regnavit Christus, va- (31) Πάλιν τῆς γενέσεως. Legendum monuit (32) Εν Ἱερουσαλήμ. Illud, « llierosolymis, (33) Φωνὴ ἐκ ναοῦ. In utroque codice ms. φωνή 134) Οὐ γεννώσῃ. Magis cum Hebræo quadraret, 86. Καὶ ταῦτα εἰπὼν, προσέθηκα· Οτι δὲ μετά (35) Δόξης αὐτοῦ. Legitur αὐτῆς in Bibliis, id- (36) Μετὰ τὸ σταυρωθῆναι. Pro his vocibus le-

δεδήλωκε. Καὶ ὅτι οὐχ ὁ Πατὴρ ἦν, ἀπὸ τῶν Γραφῶν ἀπεδείξαμεν. Καὶ ἐπὶ λίθου καταχέας ἔλαιον ἐν τῷ αὐτῷ τόπῳ Ἰακώβ, στήλην τῷ ὀφθέντι αὐτῷ Θεῷ ἀληλειφέναι ὑπ' αὐτοῦ τοῦ ὀφθέντος αὐτῷ Θεοῦ μαρτ τυρεῖται. Καὶ ὅτι λίθος Χριστὸς διὰ πολλῶν Γραφῶν συμβολικῶς ἐκηρύσσετο, ὁμοίως ἀπεδείξαμεν· καὶ ὅτι τὸ χρίσμα πἂν εἴτε ἐλαίου, εἴτε σταχτῆς, εἴτε τῶν ἄλλων τῶν τῆς συνθέσεως τοῦ μύρου χρισμά- των, τούτου ἦν, ὁμοίως ἀπεδείξαμεν (37), τοῦ Λόγου λέγοντος· « Διὰ τοῦτο ἔχρισέ σε ὁ Θεὸς, ὁ Θεός σου, Ελπιον ἀγαλλιάσεως παρὰ τοὺς μετόχους σου. » Καὶ γὰρ οἱ βασιλεῖς πάντες καὶ οἱ χριστοὶ ἀπὸ τούτου μετέσχον καὶ βασιλεῖς καλεῖσθαι καὶ χριστοί· ὃν τρόπων καὶ αὐτὸς ἀπὸ τοῦ Πατρὸς ἔλαβε τὸ βασι- λεὺς (38), καὶ Χριστὸς, καὶ ἱερεὺς, καὶ ἄγγελος, καὶ ὅσα ἄλλα τοιαῦτα ἔχει ἡ ἔσχε. Ράβδος ἡ Β ρών βλαστόν κομίσασα, ἀρχιερέα αὐτὸν ἀπέδειξε. Ράβδον ἐκ ρίζης Ιεσσαί γενήσεσθαι τὸν Χριστὸν, Ησαΐας προεφήτευσε. Καὶ Δαβίδ· ὡς τὸ ξύλον τὸ πεφυτευμένον παρὰ τὰς διεξόδους τῶν ὑδάτων, ὁ τὸν καρπὸν αὐτοῦ δώσειν ἐν καιρῷ αὐτοῦ, καὶ τὸ φύλλον αὐτοῦ οὐκ ἀποῤῥυήσεσθαι (39), » φησὶν εἶναι τὸν δίκαιον. Καὶ ὡς φοίνιξ ἀνθίσειν ὁ δίκαιος εἴ- ρηται. Ἀπὸ ξύλου τῷ ᾽Αβραὰμ ὤφθη ὁ Θεὸς, ὡς γέγραπται, πρὸς τῇ δρυΐ τῇ Μαμβρῇ (40). Εβδομή κοντα ἰτέας καὶ δώδεκα πηγὰς εὗρεν ὁ λαὸς διαβὰς τὸν Ἰορδάνην (41). Ἐν ῥάβδῳ καὶ βακτηρίῳ παρα- κεκλῆσθαι ὑπὸ τοῦ Θεοῦ Δαβὶδ λέγει. Ξύλον Ελισ σπίας (42) βαλὼν εἰς τὸν Ἰορδάνην ποταμὸν, ἀνή νεγκε τὸν σίδηρον τῆς ἀξίνης, ἐν ᾗ πεπορευμένοι ἦσαν οἱ υἱοὶ τῶν προφητῶν, κόψαι ξύλα εἰς οἰκοδο μὴν τοῦ οἴκου, ἐν ᾧ τὸν νόμον καὶ τὰ προστάγματα τοῦ Θεοῦ λέγειν καὶ μελετᾷν ἐβούλοντο · ὡς καὶ ἡμᾶς βεβαπτισμένους ταῖς βαρυτάταις ἁμαρτίαις ἂς ἐπρά- ξαμεν, διὰ τοῦ σταυρωθῆναι ἐπὶ τοῦ ξύλου καὶ δι' ὕδατος ἀγνίσαι ὁ Χριστὸς ἡμῶν ἐλυτρώσατο, καὶ οἶκον εὐχῆς καὶ προσκυνήσεως ἐποίησε. Καὶ ῥάβδος ἐν ἡ δείξασα Ἰούδαν πατέρα τῶν ἀπὸ Θάμαρ διὰ μέγα μυστήριον (43) γεννηθέντων. με λοιπὸν ὑπολάμβανε ἀνατρέπειν πειρώμενον τὰ ὑπὸ σοῦ λεγόμενα, πυνθάνεσθαι ὅσα ἂν πυνθάνωμαι, ἀλλὰ βούλεσθαι μανθάνειν περὶ τούτων αὐτῶν ὧν ἂν ἐρωτῶ. Εἰπὲ οὖν μοι, διὰ τοῦ Ἡσαΐου εἰπόντος τοῦ ἔφη, θήσει ν margίσται ἐν τῇ Μαμβρῇ. DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDÆO. A Deum innixum fuisse Scripura demonstrat. Porro 'Az- C Patrem non fuisse ex Scripturis demonstravimus; et cum Jacob lapidi oleum infudisset in eodem loco, testimonium accepit ab ipso illo, qui ei ap- paruerat, Deo, quod cippum Deo sibi viso inunxisset. Christum autem lapidis nomine in testimoniis mul- tis Scripturæ arcane designari, et quodcunque unguentum sive olei, sive stactæ, sive aliarum ex unguenti compositione unctionum, ipsius fuisse similiter demonstravimus, Scriptura dicente : « Pro- pterea unxit te, Deus, Deus tuus oleo exsultationis supra consortes tuos ". Nam reges et christi omnes ab eo habuerunt, ut et reges et christi vo- carentur; quemadmodum et ipse a Patre accepit, ut Rex et Christus esset et Sacerdos et Angelus, et quæcunque babet aut habuit. Aaronis virga cuin fruticata esset, pontificem eum declaravit. Virgam e radice Jesse nasciturum esse Christum Isaias prædixit. Et David : ‹ Tanquam lignum, quod plan- tətum est secus decursus aquarum, quod fructum suum dabit in tempore suo, et folium ejus non de- fluet, › ait esse justum ". Dictum etiam illud est, fore ut justus ut palma floreat. Ex ligno visus est Abraliæ Deus, quemadmodum scriptum est, ad quercum Mambre. Septuaginta salices et duodecim fontes invenit populus transmisso Jordane; in virga et baculo David consolationem se a Deo accepisse dicit. Ligno Elisæus in fluvium Jordanem misso, ferrum securis revocavit, quacuên profecti fuerant alii prophetarum, ut ligna cæderent ad ædifcean- dam domum, in qua legem et mandata Dei prædi- care et meditari volebant; quemadmodum et nos peccatis gravissimis, quæ admisimus, demersos Christus noster tum per lignum, in quo crucifsus est, tum per aquam, qua expiamur, liberavit ac domum precationis et adorationis effecit. Virga etiam erat, quæ Judam eorum patrem esse demon- stravit, quos ex Thamar non sine magno mysterio gennerat. - super eum, etc. Explicantur a Justino. Hic Try - pho, cum hæc dixissem, Ne me, inquit, deinceps existimes evertere tentantem quæ a te dicuntur, D percontari quidquid percontatus fuero, sed de luis * Peal. Liv, 8. Psal. 1, 3. monstrasse n. 63, ubi Jesum esse Christum probat his verbis, ‹ Unxit te, Deus, Deus tuus, et Chri- stianos ab eo denominatos asserit. leries corruptela; sed tantum subauditur at- que hoc verbum satis fuit semel ponere, idque innumeris apud Græcos et Latinos scriptores exemplis comprobatum est. Legendum videtur åv- Sic etiam R. Stephanus ad calcem. u observat Thirlb. PATROL. GR. VI. næum lib. iv, c. 17, et in Fragmentis, pag. 347. Justinum etiam imitatur Tertullianus lib. Adv. Jud., c. 13, cum pluribus ligni crucis figuris recensen- dis, tum maxime hoc Elisei miraculo. Vid. Jul. Firm. De errore profan. relig. ex Iren. l. iv, c. 25, ubi hæc de vocatione gentium et reprobatione Judæorum intelliguntur, addit : • Nescio an hoc sit mysterium quod vult noster, certe non absimile est ejus mysteriis. › Sed tamen non soli Justinus et Irenæus, sed multi alii Patres ita censuere, ut videre est apud commentatores, quorum doctissimi quique sententiam Patrum se- quuntur. 87. Objicit Trypho hæc verba, • Et requiescet 87. Καὶ ὁ Τρύφων, εἰπόντος μου ταῦτα, ἔφη· Μή (37) Απεδείξαμεν. Videtur hac Justinus de (38) Τὸ βασιλεύς. Supple είναι vel λέγεσθαι. (50) Δώσεις.... ἀποῤῥνήσεσθαι. Nulla hic con- (40) Τῇ Μαμβρῇ. Codex uterque ms. habet ad (41) Ἰορδάνην. Mare Rubrum, non Jordanem, (42) Ξύλον Ελισσαῖος. Similia habes apud Ire- (43) Διὰ μέγα μυστήριον. Thirlbius loco allato

δεδήλωκε. Καὶ ὅτι οὐχ ὁ Πατὴρ ἦν, ἀπὸ τῶν Γραφῶν ἀπεδείξαμεν. Καὶ ἐπὶ λίθου καταχέας ἔλαιον ἐν τῷ αὐτῷ τόπῳ Ἰακώβ, στήλην τῷ ὀφθέντι αὐτῷ Θεῷ ἀληλειφέναι ὑπ' αὐτοῦ τοῦ ὀφθέντος αὐτῷ Θεοῦ μαρτ τυρεῖται. Καὶ ὅτι λίθος Χριστὸς διὰ πολλῶν Γραφῶν συμβολικῶς ἐκηρύσσετο, ὁμοίως ἀπεδείξαμεν· καὶ ὅτι τὸ χρίσμα πἂν εἴτε ἐλαίου, εἴτε σταχτῆς, εἴτε τῶν ἄλλων τῶν τῆς συνθέσεως τοῦ μύρου χρισμά- των, τούτου ἦν, ὁμοίως ἀπεδείξαμεν (37), τοῦ Λόγου λέγοντος· « Διὰ τοῦτο ἔχρισέ σε ὁ Θεὸς, ὁ Θεός σου, Ελπιον ἀγαλλιάσεως παρὰ τοὺς μετόχους σου. » Καὶ γὰρ οἱ βασιλεῖς πάντες καὶ οἱ χριστοὶ ἀπὸ τούτου μετέσχον καὶ βασιλεῖς καλεῖσθαι καὶ χριστοί· ὃν τρόπων καὶ αὐτὸς ἀπὸ τοῦ Πατρὸς ἔλαβε τὸ βασι- λεὺς (38), καὶ Χριστὸς, καὶ ἱερεὺς, καὶ ἄγγελος, καὶ ὅσα ἄλλα τοιαῦτα ἔχει ἡ ἔσχε. Ράβδος ἡ Β ρών βλαστόν κομίσασα, ἀρχιερέα αὐτὸν ἀπέδειξε. Ράβδον ἐκ ρίζης Ιεσσαί γενήσεσθαι τὸν Χριστὸν, Ησαΐας προεφήτευσε. Καὶ Δαβίδ· ὡς τὸ ξύλον τὸ πεφυτευμένον παρὰ τὰς διεξόδους τῶν ὑδάτων, ὁ τὸν καρπὸν αὐτοῦ δώσειν ἐν καιρῷ αὐτοῦ, καὶ τὸ φύλλον αὐτοῦ οὐκ ἀποῤῥυήσεσθαι (39), » φησὶν εἶναι τὸν δίκαιον. Καὶ ὡς φοίνιξ ἀνθίσειν ὁ δίκαιος εἴ- ρηται. Ἀπὸ ξύλου τῷ ᾽Αβραὰμ ὤφθη ὁ Θεὸς, ὡς γέγραπται, πρὸς τῇ δρυΐ τῇ Μαμβρῇ (40). Εβδομή κοντα ἰτέας καὶ δώδεκα πηγὰς εὗρεν ὁ λαὸς διαβὰς τὸν Ἰορδάνην (41). Ἐν ῥάβδῳ καὶ βακτηρίῳ παρα- κεκλῆσθαι ὑπὸ τοῦ Θεοῦ Δαβὶδ λέγει. Ξύλον Ελισ σπίας (42) βαλὼν εἰς τὸν Ἰορδάνην ποταμὸν, ἀνή νεγκε τὸν σίδηρον τῆς ἀξίνης, ἐν ᾗ πεπορευμένοι ἦσαν οἱ υἱοὶ τῶν προφητῶν, κόψαι ξύλα εἰς οἰκοδο μὴν τοῦ οἴκου, ἐν ᾧ τὸν νόμον καὶ τὰ προστάγματα τοῦ Θεοῦ λέγειν καὶ μελετᾷν ἐβούλοντο · ὡς καὶ ἡμᾶς βεβαπτισμένους ταῖς βαρυτάταις ἁμαρτίαις ἂς ἐπρά- ξαμεν, διὰ τοῦ σταυρωθῆναι ἐπὶ τοῦ ξύλου καὶ δι' ὕδατος ἀγνίσαι ὁ Χριστὸς ἡμῶν ἐλυτρώσατο, καὶ οἶκον εὐχῆς καὶ προσκυνήσεως ἐποίησε. Καὶ ῥάβδος ἐν ἡ δείξασα Ἰούδαν πατέρα τῶν ἀπὸ Θάμαρ διὰ μέγα μυστήριον (43) γεννηθέντων. με λοιπὸν ὑπολάμβανε ἀνατρέπειν πειρώμενον τὰ ὑπὸ σοῦ λεγόμενα, πυνθάνεσθαι ὅσα ἂν πυνθάνωμαι, ἀλλὰ βούλεσθαι μανθάνειν περὶ τούτων αὐτῶν ὧν ἂν ἐρωτῶ. Εἰπὲ οὖν μοι, διὰ τοῦ Ἡσαΐου εἰπόντος τοῦ ἔφη, θήσει ν margίσται ἐν τῇ Μαμβρῇ. DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDÆO. A Deum innixum fuisse Scripura demonstrat. Porro 'Az- C Patrem non fuisse ex Scripturis demonstravimus; et cum Jacob lapidi oleum infudisset in eodem loco, testimonium accepit ab ipso illo, qui ei ap- paruerat, Deo, quod cippum Deo sibi viso inunxisset. Christum autem lapidis nomine in testimoniis mul- tis Scripturæ arcane designari, et quodcunque unguentum sive olei, sive stactæ, sive aliarum ex unguenti compositione unctionum, ipsius fuisse similiter demonstravimus, Scriptura dicente : « Pro- pterea unxit te, Deus, Deus tuus oleo exsultationis supra consortes tuos ". Nam reges et christi omnes ab eo habuerunt, ut et reges et christi vo- carentur; quemadmodum et ipse a Patre accepit, ut Rex et Christus esset et Sacerdos et Angelus, et quæcunque babet aut habuit. Aaronis virga cuin fruticata esset, pontificem eum declaravit. Virgam e radice Jesse nasciturum esse Christum Isaias prædixit. Et David : ‹ Tanquam lignum, quod plan- tətum est secus decursus aquarum, quod fructum suum dabit in tempore suo, et folium ejus non de- fluet, › ait esse justum ". Dictum etiam illud est, fore ut justus ut palma floreat. Ex ligno visus est Abraliæ Deus, quemadmodum scriptum est, ad quercum Mambre. Septuaginta salices et duodecim fontes invenit populus transmisso Jordane; in virga et baculo David consolationem se a Deo accepisse dicit. Ligno Elisæus in fluvium Jordanem misso, ferrum securis revocavit, quacuên profecti fuerant alii prophetarum, ut ligna cæderent ad ædifcean- dam domum, in qua legem et mandata Dei prædi- care et meditari volebant; quemadmodum et nos peccatis gravissimis, quæ admisimus, demersos Christus noster tum per lignum, in quo crucifsus est, tum per aquam, qua expiamur, liberavit ac domum precationis et adorationis effecit. Virga etiam erat, quæ Judam eorum patrem esse demon- stravit, quos ex Thamar non sine magno mysterio gennerat. - super eum, etc. Explicantur a Justino. Hic Try - pho, cum hæc dixissem, Ne me, inquit, deinceps existimes evertere tentantem quæ a te dicuntur, D percontari quidquid percontatus fuero, sed de luis * Peal. Liv, 8. Psal. 1, 3. monstrasse n. 63, ubi Jesum esse Christum probat his verbis, ‹ Unxit te, Deus, Deus tuus, et Chri- stianos ab eo denominatos asserit. leries corruptela; sed tantum subauditur at- que hoc verbum satis fuit semel ponere, idque innumeris apud Græcos et Latinos scriptores exemplis comprobatum est. Legendum videtur åv- Sic etiam R. Stephanus ad calcem. u observat Thirlb. PATROL. GR. VI. næum lib. iv, c. 17, et in Fragmentis, pag. 347. Justinum etiam imitatur Tertullianus lib. Adv. Jud., c. 13, cum pluribus ligni crucis figuris recensen- dis, tum maxime hoc Elisei miraculo. Vid. Jul. Firm. De errore profan. relig. ex Iren. l. iv, c. 25, ubi hæc de vocatione gentium et reprobatione Judæorum intelliguntur, addit : • Nescio an hoc sit mysterium quod vult noster, certe non absimile est ejus mysteriis. › Sed tamen non soli Justinus et Irenæus, sed multi alii Patres ita censuere, ut videre est apud commentatores, quorum doctissimi quique sententiam Patrum se- quuntur. 87. Objicit Trypho hæc verba, • Et requiescet 87. Καὶ ὁ Τρύφων, εἰπόντος μου ταῦτα, ἔφη· Μή (37) Απεδείξαμεν. Videtur hac Justinus de (38) Τὸ βασιλεύς. Supple είναι vel λέγεσθαι. (50) Δώσεις.... ἀποῤῥνήσεσθαι. Nulla hic con- (40) Τῇ Μαμβρῇ. Codex uterque ms. habet ad (41) Ἰορδάνην. Mare Rubrum, non Jordanem, (42) Ξύλον Ελισσαῖος. Similia habes apud Ire- (43) Διὰ μέγα μυστήριον. Thirlbius loco allato

DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDÆO. τάρατος γὰρ ὁ σταυρούμενος (61) ἐν τῷ νόμῳ λέγε- ται εἶναι. Ὥστε πρὸς τοῦτο ἀκμὴν δυσπείστως ἔχω. Παθητὸν μὲν τὸν Χριστὸν ὅτι αἱ Γραφαι κηρύσσουσι, φανερόν ἐστιν· εἰ δὲ διὰ τοῦ ἐν τῷ νόμῳ κεκατηρα- μένου πάθους, βουλόμεθα μαθεῖν, εἰ ἔχεις καὶ περὶ τούτου ἀποδείξαι. Εἰ μὲν μὴ ἔμελλε πάσχειν ὁ Χριστὸς, φημὶ αὐτῷ ἐγώ, μηδὲ προείπον οἱ προφῆται, ὅτι ἀπὸ τῶν ἀνο μιῶν τοῦ λαοῦ ἀχθήσεται εἰς θάνατον, καὶ ἀτιμωθή- σεται, καὶ μαστιχθήσεται, καὶ ἐν τοῖς ἀνόμοις λογι- σθήσεται, καὶ ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἀχθήσεται, οὗ τὸ γένος ἐξηγήσασθαι ἔχειν οὐδένα φησὶν ὁ προ- δ φήτης, καλῶς εἶχε θαυμάζειν. Εἰ δὲ τοῦτό ἐστι τὸ χαρακτηρίζον αὐτὸν καὶ πᾶσι μηνύον, πῶς οὐχὶ καὶ Β ἡμεῖς θαῤῥοῦντες πεπιστεύκαμεν εἰς αὐτόν; καὶ ὅσοι νενήκασι τὰ τῶν προφητῶν, τοῦτον φήσουσιν, οὐκ ἄλ 2ον (63), εἰ μόνον ἀκούσειαν ὅτι οὗτος ἐσταυρωμένος ; φῶν, ἵνα σοι πεισθῶμεν καὶ ἡμεῖς. Παθεῖν μὲν γὰρ, καὶ ὡς πρόβατον ἀχθήσεσθαι οἴδαμεν· εἰ δὲ καὶ σταυ ρωθῆναι, καὶ οὕτως αἰσχρῶς καὶ ἀτίμως ἀποθανεῖν διὰ τοῦ κεκατηραμένου ἐν τῷ νόμῳ θανάτου, ἀπό δείξον ἡμῖν. Ἡμεῖς γὰρ οὐδ᾽ εἰς ἔννοιαν τούτου ἐλ- θεῖν δυνάμεθα. Οἴσθα, ἔφην, ὅτι ὅσα εἶπον καὶ ἐποίησαν οἱ προσ φῆται, ὡς καὶ ὡμολογήθη ὑμῖν (63), παραβολαῖς καὶ τύποις ἀπεκάλυψαν (64), ὡς μὴ ῥᾳδίως τὰ πλεῖστα ὑπὸ πάντων νοηθῆναι, κρύπτοντες τὴν ἐν αὐτοῖς ἀλήθειαν, ὡς καὶ πονῆσαι τοὺς ζητοῦντας εὑρεῖν καὶ μαθεῖν. Οἱ δὲ ἔφησαν· Καὶ ὡμολογήθη ἡμῖν. ᾿Ακούοις ἂν οὖν, φημί, τὸ μετὰ τοῦτο. Μωϋσῆς γὰρ πρῶτος ἐξέφανεν αὐτοῦ ταύτην τὴν δοκοῦσαν κατάραν, δ' ὧν ἐποίησε σημείων. Τίνων τούτων, ἔφη, λέγεις ; Ὅτε ὁ λαός, φημὶ, ἐπολέμει τῷ ᾿Αμαληκ, καὶ δ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, • ὡμολο γήθη ἡμῖν που ἐπεκάλυψαν, ἀπο- καλύπτω τὴν ἐν αὐτοῖς ἀλήθειαν, « A huic quoque rei dandas inclinarem. Utrum autem tam inhoneste Christum crucifixum iri prædictum sit, id nobis dubium videtur. Maledictus enim in lege dicitur, qui crucifigitur; quare admodum difficile sit id mihi persuadere. Passurus quidem Christus manifeste in Scripturis prædicatur; utrum autem maledictum illud in lege supplicii genus passurus, discere volumus, si quid habes ad eam quoque rem demonstrandam. C omissum a Tryplione illud Maledi- clus a Deo, quod apud Septuaginta interpretes et in Hebræo legitur. Solebat enim a Judæis pro in- D famia objici, quod Salvator noster et Dominus sub Dei fuerit maledicto, ut testatur Hieronymus (lib. I in epistolam ad Galalas cap. 5) qui hanc e famno- sissimam quaestionem vocat. Infra Justinus, nem- pe n. 95, ita hunc locum profert: • Maledictus omnis qui pendet in ligno ; : in quo quidem P..ulum sequitur, qui, ut observat llieronymnus, detraxit illud a Deo, » quod apud Septuaginta et in Hebrao le- gitur, et addidit has voces, omnis » et «in ligno, › quæ in Hebræo desunt et apud Septuaginta repe- riuutur. Tertullianus in libro udv. Jud. c. et 3, in Marc. cap. 8, item lib. v adversus eumdem cap. 3, citat hunc locum ut Apostolus, ac nihil prorsus dicit ex quo quæstionem de hoc loco Scripturæ in- ter Judæos et Christianos jam tam enatam fuisse suspicemur. In libro autem adv. Jud. cap. 10, ubi Lotus Scripturæ locus profertur, non omittitur illud a Deo, sed videtur a librariis additum fuisse. Si quidem passurus, inquam, Christus non fuis- set, nec prophetæ prædixissent fore, ut peccatis populi ad mortem abduceretur, afficeretur ignomi mia, flagellis cæderetur, et inter improbos numerare tur, et ut ovis ad occisionem duceretur, cujus genus a nemine enarrari posse asserit propheta; haud abs re esset mirari. Sin autem hæc propria eum no̟ta distinguit et omnibus manifestum facit; quomodo non et nos fidenter in eum credidissemus; et qui- cunque prophetas intelligunt, hunc esse, non alium, si tantum audiant crucifixum esse, non asserent? Moysis. - Nos igitur, inquit, ex Scripturis edoce, ut ipsi quoque tibi assentiamur. Passurum enim et tanquam ovem abductum iri scimus; sed utrum etiam crucifigendus, et tam ignominiose tamque in- boneste morten in lege maledictam obiturus, fac nobis demonstres. Id enim nos ne cogitare quidem possumus. Nosti, inquam, prophetas quæcunque fecerunt aut dixerunt, ea signis et imaginibus, ut inter nos convenit, involvisse, ut non facile pleraque ab om- nibus intelligerentur, et veritatem his dictis et fa.. ctis insitam abscondisse, ut et qui eam invenira et discere studerent, non sine labore id asseque- rentur. Illi autem dixerunt: De hoc sane inter nos con- venit. Audi igitur, inquam, quid sequatur. Moyses enim apparentem illam crucis detestationem primus si- gnis, quæ ab eo expressa sunt, declaravit. Quænam ista, inquit ille? Cum populus, inquam, cum Amalec bellum ge- ut apostoli ab Hebræo discrepantiam explicet. cinationem traustulit, ut multas alias, Tertullianus in librum tertium adversus Marcionem : ‹ Sufficit in meum Christum, inquit cap. 19, solius mortis prophetia. Ex hoc enim quod non est edita qualitas mortis, potuit et per crucem evenisse, tunc alii de- putanda (forte deputandam) si in alium fuisset præ- dicaturn. » post in verbis Tryphonis legitur. Illud enim idem valet ac confessi sumus. infra inter nos convenit, › cui equidem assentirer, si verbum non idem interdum esset ac lego. Mox his verbis, insitam illis veri- tatem, o intelligit, ut patet ex n. 94, et pluribus aliis locis, id quod prophetis propositum fuit, cum Chrie stum ac novam legem factis et dictis prænuntiarent. 90. Καὶ ἡμᾶς οὖν, ἔφη, προβίβασον ἐκ τῶν Γρα- (61) Επικατάρατος γὰρ ὁ σταυρούμενος. Miror 90. Crucem præsignificabant extensæ manus 6. Hieronymus ibidem plures conjecturas facil, (62) Τοῦτον φήσουσιν, οὐκ ἄλλον. Hunc ratio- (63) Ὁμολογήθη ὑμῖν. Legendum ἡμῖν, ut paulo 1. 130 : Τὰ προωμολογημένα ἡμῖν, « ea de guibus (64) Απεκάλυψαν. Legendum conjicit 2 hirlbius

τοῦ Ναυῆ υἱὸς ὁ ἐπονομασθεὶς τῷ Ἰησοῦ ὀνόματι τῆς τέρας. μάχης ἦρχεν, αὐτὸς Μωϋσῆς ηύχετο τῷ Θεῷ, τὰς χεῖ ρας ἑκατέρως (65) ἐκπετάσας· Ὥρ δὲ καὶ ᾿Ααρών ὑπεβάσταζον αὐτὰς πανἦμαρ, ἵνα μὴ κοπωθέντος αὐτοῦ χαλασθῶσιν. Εἰ γὰρ ἐνεδεδώκει τι τοῦ σχήμα- τος τούτου τοῦ τὸν σταυρὸν μιμουμένου, ὡς γέ- γραπται ἐν ταῖς Μωϋσέως γραφαῖς, ὁ λαὸς ἡττᾶτο - εἰ δὲ ἐν τῇ τάξει ἔμενε ταύτῃ, Αμαλήκ ἐνικᾶτο το σοῦτον· καὶ ἰσχύων, διὰ τοῦ σταυροῦ ἴσχυεν. Οὐ γὰρ ὅτι οὕτως ηύχετο Μωϋσῆς, διὰ τοῦτο κρείσσων ὁ λαὸς ἐγίνετο, ἀλλ' ὅτι ἐν ἀρχῇ τῆς μάχης τοῦ ὀνόματος τοῦ Ἰησοῦ ὄντος, αὐτὸς τὸ σημεῖον τοῦ σταυροῦ (66) ἐποίει. Τίς γὰρ οὐκ ἐπίσταται ὑμῶν, ὅτι μάλιστα μὲν ἡ μετὰ οἴκτου καὶ δακρύων εὐχὴ μειλίσσεται τὸν Θεὸν, καὶ ἡ ἐν πρηνεῖ κατακλίσει, καὶ ἐν γόνασιν Β' ὀκλάσαντός τινος; Τοῦτον δὲ τὸν τρόπον ἐπὶ λίθου καθεζόμενος, οὔτε αὐτὸς ηύξατο, οὔτε ἄλλος ὕστερον. Ἔχει δὲ καὶ ὁ. λίθιας σύμβολον, ὡς ἀπέδειξα, πρὸς τὸν Χριστόν. α καθ᾿ ὥραν γεννημάτων. στηρίου τοῦ σταυροῦ ὁ Θεὸς διὰ Μωϋσέως, εἶπεν ἐν εὐλογίᾳ ἐν εὐλόγει τὸν Ἰωσήφ. Από ευλογίας Κυτ ρίου ἡ γῆ αὐτοῦ· ἀπὸ ὡρῶν οὐρανῶν, καὶ δράσων καὶ ἀπὸ ἀβύσσου πηγῶν κάτωθεν, καὶ καθαρῶν, γεν νήματα (67) ἡλίου τροπῶν· καὶ ἀπὸ συνόδων μηνών, καὶ ἀπὸ κορυφῆς ὀρέων ἀρχῆς, καὶ ἀπὸ κορυφῆς βουνῶν, καὶ ποταμῶν ἀεννάων (68), καὶ καρπῶν γῆς πληρώσεως· καὶ τὰ δεκτὰ τῷ ὀφθέντι ἐν τῇ βάτῳ, ἔλθοισαν ἐπὶ κεφαλὴν Ἰωσήφ, καὶ ἐπὶ κορυφῆς. Δο ξασθεὶς ἐν ἀδελφοῖς· πρωτότοκος ταύρου (69) τὸ κάλ λος αὐτοῦ· κέρατα μονοκέρωτος τὰ κέρατα αὐτοῦ· ἐν αὐτοῖς ἔθνη κερατιεῖ ἅμα ἕως ἀπ᾿ ἄκρου τῆς γῆς. » Μονοκέρωτος γὰρ κέρατα οὐδενὸς ἄλλου πράγματος ἢ σχήματος ἔχοι ἄν τις (70) εἰπεῖν καὶ ἀποδεῖξαι, εἰ μὴ τοῦ τύπου ὃς τὸν σταυρὸν δείκνυσιν. (71) Ορθιον ἐπ' ἄκρου τῆς γῆς. ἄν τις. (όρθιον ξύλον). (τὸ ἀνώτατον μέρος : (τὰ ἄκρα, S. JUSTINI PHILOSOPIN ET MARTYRIS reret, ac Nava filius, qui Jesuis cognominatus est, / primus esset in acie, Moyses ipse Deum ora- bat, manihus utrinque extensis: Or autem et Aaron eas toto die sustinebant, ne eo lassato demitteren- tur. Si quid enim de hoc signo crucem imitante remiserat, populus vincebatur, ut in Moysis libris scriptum est: si vero in hoc site permanebat, tandiu vincebatur Amalec, et qui viribus præstabat, per crucem præstabat “. Neque enim propterea populus vincebat, quod Moyses ita precaretur, sed quia cumi nomen Jesu esset in prima acie, ipse crucis signum exhibebat. Quis enim vestrum ignorat ea maxine proce Deum placari, quæ cum ejulatu et lacrymis, ae prono corpore aut flexis genibus funditur? Ad hunc autem modum in lapide sedens nec ipse post- ea, nec alius quisquam oravit. Habet etiam lapis significationem, ut ostendi, Christo convenientem. - serpens erectus. Atque etiam alia Deus ratione per Moysem vim mysterii crucis indicans, dicit in benedictione, qua Josepho benedicit: ● A benedi- ctione Domini terra ejus; ab horis cœli et rore, et ab abysso fontium deorsum et aquarum purarum, ger- mina solis conversionis; et a coitionibus mensium, et a vertice antiquorum montium, et a vertice collium, et fuminum perennium, et fructuum terræ plenitu- dinis ; et accepta ei, qui visus est in rubo, veniant super caput Joseph et verticem. Gloria evectus in- ter fratres, primogenitus tauri pulchritudo ejus; cornua unicornis cornua ejus; in ipsis gentes ven- tilabit simul inde usque ab extremo terræ *. Unicornis enim cornua nemo dicere aut demon- strare possit in alia re aut figura inveniri, nisi in * Exod. xvi, 11. * Deut. xxxı, 13-17. epistola Barnabæ n. 13. Totum hunc locum trans- Lulit Tertullianus in librum adv. Jud. cap. et 3, adv. Marc. c. 18. Existimat etiam Gregorius Na- zianzenus carm. 53, Moysein extendisse mauus in modum crucis. Sed tamen cum Moyses virgam snanibus tenerel, Josue cum Analec pugnante (li- xerat enim : c Gras ego stabo in vertice collis ha- D bens virgam Dei in manu mea ») comique Scriptura, at observat Origenes homil. in Exod., non dical Moysem extendisse manus, sed levasse; dubium nonnullis videtur id quod Justinus et alii plures dixere, Moysem expansis manibus figuram erucis expressisse. Julius Firmicus in libro De errore pro- (an. relig. existimat crucem ex virga a Moyse fa- ctam fuisse. Ait euim: « Ut Amalec vinceretur, ex- tensis manibus Moyses hæc imitatus est cornua : ut facilius impetraret quod magnopere postulabat, crucem sibi fecit ex virga. Et infra: Ut Ama- dec vinceretur, circa virgam Moyses expansis ma- uibus extenditur. › Londinensis editor legendum esse, ut in Bibliis, xal quoi neque in textu neque apud Septuaginta oc- currit, additum fuisse puto ob sequens adjectivum, quod cum fluminibus conveniat, aliquid deesse per- suasit. pit ab his verbis, • Tauri decor ejus, » videtur re- jicere vocem primogenitus ad ea quæ præce- dunt; ac forte ita legisse apud Justinum. Quod au- tem idem Tertullianus mox habet: «Nationes venti- labit pariter usque ad summum terræ, › videtur le- gisse aliud est nisi lignum erectum Cujus ligni, cum aliud lignum transversarium adaptatur, sumnia pars l. e. verles, cui impingebatur titulus aut causa mortis) habet cornu formam pariter utraque transversarii ligni pars prominens h. e. extremitates, quibus m12- nus clavis afligebantur) cornu speciem gerit; aliud etiam cornu in illo ligno cernitur, quod in media cruce fixum est, ut insideant qui cruci afliguntur. Itaque crux composita est ex cornibus unicornis. Tertullianus adv. Jud. c. : « Tauri decor ejus, cornua unicornis cornua ejus, in eis nationes ven- tilabit pariter ad summum usque terræ. Non uti- que rhinoceros destinabatur umcornis vel minotau- rus bicornis, sed Christus in illo significabatur, 91. Crux prædicta in benedictionibus Joseph et cum (65) Εκατέρως. Sylburgius putat legi posse έχα- (66) Σημεῖον τοῦ σταυροῦ. Eadem legimus in (67) Καὶ καθαρῶν, γεννήματα. Existimat eruditus (68) Καὶ ποταμῶν ἀεννάων. Illud καὶ ποταμῶν 91. Καὶ γὰρ δι᾽ ἄλλου μηνύων τὴν ἰσχὺν τοῦ μυσ (69) Πρωτότοκος ταύρου. Tertullianus, qui inci- (70) ῎Εχοι ἄν τις. Sic uterque codex : editi έχει (71) Ορθιον... πεπηγμένον. Grux igitur nibil

ουσ γὰρ τὸ ἓν ἐστι ξύλον, ἀφ' οὗ ἐστι τὸ ἀνώτατον μέρος Α εἰς χέρας ὑπερηρμένον, ὅταν τὸ ἄλλο ξύλον προσαρ μοσθῇ, καὶ ἑκατέρωθεν ὡς κέρατα τῷ ἑνὶ κέρατι (72) παρεξευγμένα τὰ ἄκρα φαίνηται. Καὶ τὸ ἐν τῷ μέσῳ πηγνύμενον, ὡς κέρας καὶ αὐτὸ ἐξέχον ἐστὶν, ἐφ᾽ ᾧ ἐποχοῦνται οἱ σταυρούμενοι· καὶ βλέπεται ὡς χέρας καὶ αὐτὸ σὺν τοῖς ἄλλοις κέρασι συνεσχηματισμένον καὶ πεπηγμένον. Καὶ τὸ, ο Ἐν αὐτοῖς ἔθνη κερατιεῖ ἅμα ἕως ἀπ᾿ ἄκρου τῆς γῆς, ο δηλωτικόν ἐστι τοῦ νῦν γεγενημένου πράγματος ἐν πᾶσι τοῖς ἔθνεσι. Κε- ρατισθέντες γὰρ, τουτέστι κατανυγέντες, οἱ ἐκ πάνω των τῶν ἐθνῶν διὰ τούτου τοῦ μυστηρίου, εἰς τὴν θεοσέβειαν ἐτράπησαν ἀπὸ τῶν ματαίων εἰδώλων καὶ δαιμόνων. Τοῖς δὲ ἀπίστοις τὸ αὐτὸ σχῆμα εἰς και τάλυσιν καὶ καταδίκην δηλοῦται· δν τρόπον ἐν τῷ ἀπ' Αιγύπτου ἐξελθόντι λαῷ διά τε τοῦ τύπου τῆς ἐκτάσεως τῶν χειρῶν τοῦ Μωϋσέως, καὶ τῆς τοῦ Ναυῆ υἱοῦ ἐπικλήσεως τοῦ ὀνόματος Ἰησοῦ, ὁ ᾿Αμα λὴν μὲν ἡττᾶτο, Ἰσραὴλ δὲ ἐνίκα. Καὶ διὰ τοῦ τύ που δὲ καὶ σημείου τοῦ κατὰ τῶν δακόντων τῷ Ισραήλ (73) όφεων ἡ ἀνάθεσις φαίνεται γεγενημέ νη ἐπὶ σωτηρίᾳ τῶν πιστευόντων, ὅτι διὰ τοῦ σταυ ροῦσθαι μέλλοντος θάνατος γενήσεσθαι έκτοτε προς κηρύσσετο τῷ ὄφει· σωτηρία δὲ τοῖς καταδακνομέ νας ὑπ' αὐτοῦ, καὶ προσφεύγουσι τῷ τὸν ἐσταυρω μένον υἱὸν αὐτοῦ πέμψαντι εἰς τὸν κόσμον. Οὐ γὰρ ἐπὶ ὄφιν ἡμᾶς πιστεύειν τὸ προφητικὸν πνεῦμα διὰ Μωϋσέως ἐδίδασκεν, ὁπότε καὶ καταράσθαι (74) αύ τὸν τὴν ἀρχὴν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ δηλοῖ, καὶ ἐν τῷ Ησαΐᾳ ἀναιρεθήσεσθαι ὡς πολέμιον διὰ τῆς μεγάλης μας χαίρας, ἥτις ἐστὶν ὁ Χριστὸς, σημαίνει. παρὰ Θεοῦ λάβοι νοῆσαι τὰ εἰρημένα καὶ γεγενη μένα ὑπὸ τῶν προφητῶν, οὐδὲν αὐτὸν ὀνήσει τὸ τὰς ῥήσεις δοκεῖν λέγειν, ἢ τὰ γεγενημένα, εἰ μὴ λόγον ἔχει καὶ περὶ αὐτῶν ἀποδιδόναι. ᾿Αλλὰ μήτι γε καὶ ευκαταφρόνητα δόξει τοῖς πολλοῖς ὑπὸ τῶν μὴ νοούντων αὐτὰ λεγόμενα; εἰ γάρ τις ἐξετάζειν βού λοιτο ὑμᾶς, ὅτι Ενώχ, καὶ Νῶε ἅμα τοῖς τέκνοις, καὶ εἴ τινες ἄλλοι τοιοῦτοι γεγόνασι, μήτε ἐν περι- τομή γενόμενοι, μήτε σαββατίσαντες, εὐηρέστησαν τῷ * Οττο. γεγενημένη, ἐπ ροεὶ ἀνάθεσις τὸν Ἰσραήλ. DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDÆO. ea quæ crucem exhibet. Rectum enim unum lignum Isa. xxvII, 1. B est, a quo summa pars in cornu attollitur, cum adaptatumn fuerit aliud lignum, et utrinque extrema, veluti cornua uni adjuncta cornu apparuerint, Et illud quod in medio figitur, ut ei insideant qui cru- cifiguntur, ipsum etiam veluti quoddam cornu emi- net, et cornu speciem exhibet cum aliis cornibus conformatum et fixum. Illud autem: «His cornibus gentes petet inde usque ab extremo terræ, › id quod hodie in omnibus gentibus factum videmus, de- monstrat. Cornu enim petiti, id est compuncti per hoc mysterium homines ex omnibus gentibus ab inanibus simulacris et dæmonibus ad Dei cultum conversi sunt. Incredulis autem idem signum in excidium et condemnationem ostenditur: quemadmodum in populo qui ex Ægypto discesse- rat, per illam manuum Moysis extensarum speciem, et per nomen Jesu filio Navæ impositum Amalec quidem vincebatur, Israel autem vincebat. Atque illam etiam figuram, illudque signum quod adver sus serpentium morsus Israeli institutum est, ad eorum salutem erectum esse liquet, qui jam tum. prænuntiatam fuisse credunt et mortem serpenti per eum, qui crucifigendus erat, futuram, et salu- tem iis qui serpentis morsibus læsi ad eum, a quo crucifixus ille Filius in nundum missus est, confugiunt. Neque enim nos in serpentem credere spiritus propheticus per Moysem docebat, quippe cum eum ab initio diris a Deo devotum esse de- monstret, et apud Isaiam magno gladio (is autem Christus) tanquam hostem necatum iri significet *. C taurus ob utramque dispositionem, aliis ferus, ut D jindex, aliis mansuetus, ut salvator, cujus cornua essent crucis extima. Nam et in antenna navis, quæ crucis pars est, cornua extremitates hujus vo- cantur, unicornis autem media stipitepalus., Eadein deprehendes adv. Marc. ui, c. 18. nonnulli corruptum: immerito crediderunt, sensus illustratur. Non enim dicit Justinus unicornis spe- ciem cruci similem esse, neque in unicornis cornu exstantes ramulos, ut opinatus est Sylburgius, animadvertit. Sed cornibus unicornium, quæ in Scriptura memorantur, crucem significari conten- dit, quia crux nihil aliud est, quam unum lignum . erectum, sive unum cornu, cui duo extrema, veluti totidem cornua, adduntur: aliud etiam cornu iu- spicitur in illo ligno, quod in medio crucis lixum est, ut insideant qui crucifiguntur. Hunc locum haud aliter intellexit Tertullianus, qui in libro adv. Jud et ui ade. Marc. cap. 18, sic loquitur : Tauri gantur, non videbitur Deus eamdem semper justitiam docuisse. Si quis igitur magnam hane a Deo gratiam non acceperit, ut prophetarum dicta et. facta intelligat, nihil ei proderit verba et gesta,. quorum rationem, reddere non possit, eloqui videri. . Sed an non etiam contemptu digna multis videbun- tur, si ab his qui non intelligunt proferantur ? Nam. si quis quærere ex vobis velit, cur cum Epoch et Noe cum filiis, et si qui alii ejusmodi, sine circum- decor ejus; cornua unicornis cornua ejus, in eis nationes ventilabit pariter ad summum usque terræ. • Non utique rhinoceros destinabatur unicornis. vel minotaurus bicornis; sed Christus in illo signi- ficabatur, taurus ob utramque dispositionem, aliis ſerus ut judex, aliis mansuetus ut salvator, cujus cornua essent crucis extima. Nam et in antenna navis, quæ crucis pars est, cornua extremitates vocantur; unicornis autem media stipitis palus. › Unicornis ergo cornua crucem repræsentant, quia media stipitis palus, sive, unum illud lignum ere- ctumn, est unicornis quædam, cui alia curuua.ad- duntur, dum aliud lignum adaptatur. quens participium nec necessa est aul rejicere, ut placet Sylbu: gio, aut legere praterito. SYLBURGIUS. 92. Εἰ οὖν τις μὴ μετὰ μεγάλης χάριτος τῆς (72) Τῷ ἑνὶ κέρατι. His verbis loci hujus, quem 92. Nisi Scripturæ cum magna Dei gratia intelli- (73) Τῷ Ἰσραήλ. Referuntur hæc verba ad se- (74) Καταράσθαι. Rectius κατηρᾶσθαι tupore.

Θεῷ, τίς ἡ αἰτία τοῦ δι' ἄλλων προστατών (75) καὶ προσταγών, νομοθεσίας. Εἰ μὴ... Τί ἔξετε ἀποκρίνασθαι ; « συκοφαντης θήσεται ὁ Θεός), οὐδαμόθεν... ὑπ' αὐτοῦ Β νομοθεσίας μετὰ τοσαύτας γενεὰς ἀξιοῦν τὸν Θεὸν δικαιοῦσθαι μὲν τοὺς ἀπὸ Ἀβραὰμ μέχρι Μωϋσέως διὰ περιτομῆς, τοὺς δὲ ἀπὸ Μωϋσέως καὶ διὰ περιτο μῆς, καὶ τῶν ἄλλων ἐντολῶν, τουτέστι σαββάτου, καὶ θυσιῶν, καὶ σποδῶν (76), καὶ προσφορῶν, εἰ μὴ, ὡς προείρηται ὑπ' ἐμοῦ, ἀποδείξετε, ὅτι διὰ τὸ τὸν Θεὸν, προγνώστην ὄντα, ἐγνωκέναι ἄξιον γενησόμενον τὸν λαὸν ὑμῶν ἐκβληθῆναι ἀπὸ τῆς Ἱερουσαλήμ, καὶ μηδένα ἐπιτρέπεσθαι εἰσελθεῖν ἐκεῖ. (Οὐδαμόθεν εἰ μὴ ἀπὸ τῆς περὶ τὴν σάρκα περιτομής. Οὐδὲ γὰρ Αβραὰμ διὰ τὴν περιτομὴν δίκαιος εἶναι ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἐμαρτυρήθη, ἀλλὰ διὰ τὴν πίστιν. Πρὸ τοῦ γὰρ περιτμηθῆναι αὐτὸν εἴρηται περὶ αὐτοῦ οὕτως · Επίστευσε δὲ τῷ Θεῷ ᾽Αβραὰμ, καὶ ἐλογίσθη αὐτῷ εἰς δικαιοσύνην. Καὶ ἡμεῖς οὖν ἐν ἀκροβυστίᾳ τῆς σαρκὸς ἡμῶν πιστεύοντες τῷ Θεῷ διὰ τοῦ Χριστοῦ, καὶ περιτομὴν ἔχοντες τὴν ὠφελοῦσαν ἡμᾶς τοὺς κεκτημένους, τουτέστι τῆς καρδίας, δίκαιοι καὶ ευά ρεστοι τῷ Θεῷ ἐλπίζομεν φανῆναι· ἐπειδὴ καὶ ἤδη μεμαρτυρήμεθα διὰ τῶν προφητικῶν λόγων ὑπ' αὐτ τοῦ. Τὸ δὲ σαββατίζειν (78), καὶ τὰς προσφοράς φέρειν κελευσθῆναι ὑμᾶς, καὶ τόπον εἰς ὄνομα τοῦ Θεοῦ ἐπικληθῆναι ἀνασχέσθαι τὸν Κύριον, ἵνα, ὡς εἰ ρηται, μὴ εἰδωλολατροῦντες καὶ ἀμνημονοῦντες τοῦ Θεοῦ, ἀσεβεῖς καὶ ἄθεοι γένησθε, ὡς ἀεὶ φαίνεσθε γεγενημένοι. (Καὶ ὅτι διὰ ταῦτα ἐνετέταλτο ὁ Θεὸς τὰς περὶ σαββάτων καὶ προσφορῶν ἐντολὰς, προα ποδέδεικται μοι διὰ τῶν προειρημένων· διὰ δὲ τοὺς σήμερον ἐλθόντας, καὶ τὰ αὐτὰ σχεδόν πάντα βούλο μαι ἀναλαμβάνειν.) Ἐπεὶ, εἰ μὴ τοῦτό ἐστι, συκο- φαντηθήσεται ὁ Θεὸς, ὡς μήτε πρόγνωσιν ἔχων, μήτε τὰ αὐτὰ δίκαια πάντας διδάσκων καὶ εἰδένα: καὶ πράττειν· (πολλαὶ γὰρ γενεαὶ ἀνθρώπων πρὸ Μωϋσέως φαίνονται γεγενημέναι·) καὶ οὐκ ἔστι λό- γος ὁ λέγων (79), ὡς οὐκ ἀληθὴς ὁ Θεὸς καὶ δίκαιος, καὶ πᾶσαι αἱ ὁδοὶ αὐτοῦ κρίσεις, καὶ οὐκ ἔστιν ἀδι κία ἐν αὐτῷ. Ἐπειδὴ δὲ ἀληθὴς ὁ Λόγος, καὶ Θεὸς ὑμᾶς τοιούτους μὴ εἶναι ἀσυνέτους καὶ φιλαύτους ἀεὶ βούλεται, ὅπως σωθῆτε μετὰ τοῦ Χριστοῦ (80) εἰ μὴ ἀποδείξετε ὅτι. Καὶ οὐκ ἔστιν ἀληθὴς λόγος ὁ λέ- γων ὡς ἀληθὴς ἀληθινὸς εὐθὺς ὁ Κύριος καὶ δίκαιος. Εύφρανθῆναι μετὰ τοῦ Χριστοῦ. Ιυ- Μετὰ τῶν διὰ S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS cisione et sabbatis placueriut Deo, per alios duces A et legis institutionem tot elapsis ætalibus Deus ju- stificari voluerit, eos quidem, qui ab Abrahamo ad Moysem fuerunt, per circumcisionem, eos autem qui post Moysem, tum per circumcisionem, tum per alia præcepta, id est, sabbatum, victimas, cineres et dona; calumniis appetetur Deus, nisi, ut jam dixi, id causa demonstretis fuisse, quod populum vestrum præescius omnium Deus meriturum cogno- verit, ut Hierosolymis pelleretur, nec cuiquam eo ingredi liceret. Nulla enim re alia dignoscimini, ut jam dixi, nisi ista carnis circumcisione. Neque enim Abrahamum Deus justum per circumcisionem fuisse testatus est, sed per fidem. Ante enim quam cir- cumcisus esset, ita de eo dictum legimus : « Cre- didit Abraham Deo, et reputatum est ei ad justi- tiam“. › Et nos igitur,qui in præputio carnis nostræ credimus Deo per Christum, ac circumcisionem eam habemus, quæ nobis eam adeptis prodest, id est cordis circumcisionem, futurum speramus ut justi et Deo grati reperiamur; si quidem jam etiam ab eo testimonium per propheticos sermones acce- pimus. Quod autem sabbata servare et munera oferre jussi estis, quodque locum de suo nomine Dominus vocari passus est, nisi id propterea factum demonstretis, ne, ut diximus, ad simulacrorum cultum delapsi ac Dei immemores, impii et athei essetis, quales semper vos fuisse patet. (Atque hanc fuisse causam, cur Deus de sabbatis et donis leges sanciret, a me supra demonstratum est, sed propter eos qui hodie venerunt, eadem pæne omnia repetere volo.) Nisi, inquam, ita sit, calum- niis appetetur Deus, quasi nec futurorum prescius sit, nec eamdem omnes justitiam noscere et obser- vare docuerit (multas enim generationes hominum ante Moysem fuisse liquet, nec vera sit Scriptura quæ dicit Deum esse verum et justum, et omnes vias ejus judicia, nec esse iniquitatem in eo. Sed quia vera est Scriptura; etiam Deus tales vos sem- per esse non vult, insipientes et vestri amantes, ut cum Christo, qui placuit Deo, et ab eo, ut ex san- 6. - Gen. IV, legi posse sed eos refellit sequens vo- cabulum Liquet Abraham et Moysem aptissime hic designari. sit, Langus ante hæc verba apposuit ad conclusionem superioris periodi: Quid habebitis quod respon dealis? > Sed lucem huic loco afferre conatus sum ope parenthesis, quam tamen in Latina interpreta- tione servandam non duxi. Sed ut sensum absolve- rem, supra inserui hæc verba : • calumniis appete- tur Deus, : quæ infra occurrunt. Exsĩ. Reposui signum interrogationis. Langus non male subaudit : quid ha bebitis quod respondeatis? Tales conclusiones in sermone quotidiano sæpe omittere solemus. Perpe- ram Maran. ad sensum absolvendum addit : ‹ Ča- lunniis appetetur Deus » (infra enim : et verba C D uncis includit. deesse videbitur, nisi hæc verba referantur ad su- periora Atque inde patet non sine causa longain hanc parenthesim appositam fuisse. mus locus, cujus tamen non difficilis emendatio. Legendum enim : (vel vel Hæc variis ex psalmis desumpta sunt. IHud enim, et omnes viæ ejus judicia, › ex psalmo xxiv, v. 10. Illud c et non est iniquitas in eo, ex psalmo xct decerptum. Ita etiam hunc lo- cum CL. Thirlbius emendat. beatitudinis; quo sensu Paulus Thessal. IV, : Et sic semper cum Domino erimus. Sic etiam supra n. : tilis ergo opera Cl. Thirlbii legentis : (75) Δι' άλλων προστατῶν. Nonnullis videtur (76) Σποδῶν. Legendum σπονδών. THIRLBIUS. (77) γὰρ ἀλλαχόθεν ἐστὲ γνωριζόμενοι, ὡς προέφην, (78) Τὸ δὲ σαββατίζειν... ἵνα. Hic etiam aliquid (79) Καὶ οὐκ ἔστι λόγος ὁ λέγων. Corruptissi- (80) Μετὰ τοῦ Χριστοῦ. Cum Christo, ut auctore

Μ ἐκέλευσε, καὶ ἐθεραπεύοντο οἱ δακνόμενοι· καὶ ταῦτα Α αὐτὸς κελεύσας, μηδενός ὅλως ὁμοίωμα ποιεῖν. Καὶ ὁ ἕτερος τῶν τῇ δευτέρᾳ ἀφιγμένων εἶπεν· Αληθώς εἶπας· οὐκ ἔχομεν λόγον διδόναι. Καὶ γὰρ ἐγὼ περὶ τούτου πολλάκις τους διδασκάλους ηρώτησα, καὶ οὐδείς μοι λόγον ἀπέδωκεν· ὥστε λέγε σὺ ἃ λέ- γεις· προσέχομεν γάρ σοι μυστήριον ἀποκαλύπτοντι δι' ὧν καὶ τὰ τῶν προφητῶν διδάγματα συκοφαντητά ἐστι. Κἀγώ· Ονπερ οὖν τρόπον τὸ σημεῖον διὰ τοῦ χαλκού όφεως γενέσθαι ὁ Θεὸς ἐκέλευσε, καὶ ἀναί- τός ἐστιν, οὕτω δὴ καὶ ἐν τῷ νόμῳ κατάρα κεῖται κατὰ τῶν σταυρουμένων ἀνθρώπων· οὐκ ἔτι δὴ κατὰ τοῦ Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ κατάρα κεῖται, δι' οὗ σώζει πάντας τοὺς κατάρας άξια πράξαντας. ὑπὸ κατάραν δν. Κατὰ τὸν νόμον Μωϋσέως ἐπικατά ρατος γὰρ εἴρηται πᾶς ὃς οὐκ ἐμμένει ἐν τοῖς γε- γραμμένοις ἐν τῷ βιβλίῳ τοῦ νόμου τοῦ ποιῆσαι αὐτά. Καὶ οὐδεὶς ἀκριβῶς πάντα ἐποίησεν, οὐδ᾽ ὑμεῖς τολμήσετε ἀντειπεῖν· ἀλλ᾽ εἰσὶν οἱ μᾶλλον καὶ ἧττον ἀλλήλων τὰ ἐντεταλμένα ἐφύλαξαν. Εἰ δὲ οἱ ὑπὸ τὸν νόμον τοῦτον ὑπὸ κατάραν φαίνονται εἶναι διὰ τὸ μὴ πάντα φυλάξαι, οὐχὶ πολὺ μᾶλλον πάντα τὰ ἔθνη φανήσονται ὑπὸ κατάραν ὄντα καὶ εἰδωλο- ιατροῦντα, καὶ παιδοφθοροῦντα, καὶ τὰ ἄλλα κακὰ ἐρ- γαζόμενα; Εἰ οὖν καὶ τὸν ἑαυτοῦ Χριστὸν ὑπὲρ τῶν ἐκ παντός γένους ἀνθρώπων ὁ Πατὴρ τῶν ὅλων τὰς πάντων κατάρας ἀναδέξασθαι ἐβουλήθη, εἰδὼς ὅτι ἀναστήσει αὐτὸν σταυρωθέντα καὶ ἀποθανόντα, διὰ τί ὡς κεκατη- ραμένου τοῦ ὑπομείναντος κατὰ τὴν τοῦ Πατρὸς βου- λὴν ταῦτα παθεῖν τὸν λόγον ποιεῖτε, καὶ οὐχὶ μᾶλ λον ἑαυτοὺς θρηνεῖτε ; Εἰ γὰρ καὶ ὁ Πατήρ αὐτοῦ, καὶ αὐτὸς παθεῖν ταῦτα αὐτὸν ὑπὲρ τοῦ ἀνθρωπείου γένους ἐνήργησεν, ὑμεῖς οὐχ ὡς γνώμῃ Θεοῦ ὑπηρε- τοῦντες τοῦτο ἐπράξατε. Οὐδὲ γὰρ, τοὺς προφήτας ἀναιρούντες, εὐσέβειαν εἰργάσασθε. Καὶ μή τις ὑμῶν λεγέτω· Εἰ ὁ Πατὴρ αὐτὸν ἠθέλησε ταῦτα παι θεῖν, ἵνα τῷ μώλωπι αὐτοῦ ἴασις γένηται τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων, οὐδὲν ἠδικήσαμεν. Εἰ μὲν οὖν μετα- νοοῦντες ἐπὶ τοῖς ἡμαρτημένοις, καὶ ἐπιγνόντες τοῦ τον εἶναι τὸν Χριστὸν, καὶ φυλάσσοντες αὐτοῦ τὰς ἐντολὰς, ταῦτα φήσετε (89), ἄφεσις ὑμῖν τῶν ἁμαρ- τινῶν ὅτι ἔσται, προεἶπον· εἰ δὲ αὐτοῦ τε ἐκείνου, καὶ τῶν εἰς ἐκεῖνον πιστευόντων καταρᾶσθε, καὶ ὁπόταν ἐξουσίαν ἔχητε, ἀναιρεῖτε, πῶς οὐχὶ καὶ τὸ ἐκείνῳ ἐπιβεβληκέναι τὰς χεῖρας ὑμῶν, ὡς παρὰ ἀδίκων καὶ ἁμαρτωλῶν, καὶ μέχρις ὅλου σκληροκαρδίων καὶ ἀσυ τέτων ἐκζητηθήσεται ; τύπος ἀντίτυπος DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDÆO. 70% eur Moyses serpentem aeneum signo imposuerit, ac fusserit ut eum intuerentur, qui morsibus petiti fuerant, ex quo etiam illi sanabantur; idque cum ipse sanxisset, ne uļļius omnino reř simulacrum fieret. B D Hic alius ex illis, qui postridie venerant: Vera inquit, dixisti; rationem afferre non possumus Nam et ego sæpe ea de re inagistros nostros inter rogavi, nec quisquam mihi rationem reddidit. Qua- propter perge quod dicere instituisti; tibi enim mysterium recludenti attendimus, qua de causa etiam prophetarum oracula calumniis pateant. Tum ego : Quemadmodum Deus signum per serpentem æneum fieri jussit, nec tamen in culpa est; sic in lege maledictio posita est in ho- mines crucifixos, nequaquam autem in Christum Dei, per quem omnes, qui res maledictione dignus gesserunt, a Deo salvantur. - suscepit. Nam omne humanum genus maledi- ctioni obnoxium reperietur. Maledictus enim se- cundum legem Moysis dictus est, quisquis ‹ non permanet in eis quæ scripta sunt in libro legis, ut faciat ea *., Nemo certe omnia accurate obser- vavit (neque id vos negare audebitis), sed alii aliis plus aut minus præcepta observarunt. Quod si eos, qui sub hac lege sunt, sub maledictione esse patei, quod non omnia observaverint; an non multo ma- gis patebit gentes omnes, quæ simulacra colunt, C pueris stupra inferunt, et alia nefarie faciunt, sub maledictione esse? Igitur si pro hominibus ex omni genere suum etiam Christum Parens universorum maledictiones omnium in se suscipere voluit, cum futurum sciret, ut eum crucifixum et mortuuïn excitaret ad vitam; cur de eo, qui secundum Patris voluntatem hæc pati non refugit, quasi is male- dictus fuisset, ita loquimini, ac non potius vos- metipsos lugetis? Etsi enim ab ipso etiam illius Patre perfectum est, ut hæc pro lumano genere pateretur, nequaquam vos id fecistis, ut Dei con- silio inserviretis : neque enim in prophetis occidendis pietatem coluistis. Nec quisquam ex vobis dicat: Si voluit Pater hæc eum pati, ut ejus livore genus humanum sanaretur, nihil nos iniqui fecimus, Quod si hæc ita dicelis, ut vos eorum quæ peccatis poeniteat, atque hunc Christum esse agnoscatis, ejusque mandata servetis; jam dixi futuram vobis peccatorum remissionem. Sed si et ipsum illum et eos, qui in illum credunt, diris agatis, et cum facultas aderit, occidatis; quomodo non etiam ob illatas ei manus pœnæ a vobis, ut ab injustis et peccatoribus et corde omnino obduratis et insi- pientibus, repetentur? * Deut. xxv11, 26. supra n. 47. turæ nos, dum per semetipsam diabolum, id est serpente interfectum su-pendit. Hinc serpens wow Christi seal apud Gregorium Naz. orat. 42. pag. 692, et Stephanum Gobarum, Phot. cod. 252, quæst. 46. luisse Christum hæc pati, ut livore ejms sanare- mur. At nequaquam Judæis concedit, ut se occi- dendo Christo nihil peccasse dicant. 95. Καὶ γὰρ πᾶν γένος ἀνθρώπων εὑρεθήσεται 95. Christus maledictionem nobis debitam in se (89) Ταῦτα φήσετε. Nempe Deum Patrem vo-

Μ ἐκέλευσε, καὶ ἐθεραπεύοντο οἱ δακνόμενοι· καὶ ταῦτα Α αὐτὸς κελεύσας, μηδενός ὅλως ὁμοίωμα ποιεῖν. Καὶ ὁ ἕτερος τῶν τῇ δευτέρᾳ ἀφιγμένων εἶπεν· Αληθώς εἶπας· οὐκ ἔχομεν λόγον διδόναι. Καὶ γὰρ ἐγὼ περὶ τούτου πολλάκις τους διδασκάλους ηρώτησα, καὶ οὐδείς μοι λόγον ἀπέδωκεν· ὥστε λέγε σὺ ἃ λέ- γεις· προσέχομεν γάρ σοι μυστήριον ἀποκαλύπτοντι δι' ὧν καὶ τὰ τῶν προφητῶν διδάγματα συκοφαντητά ἐστι. Κἀγώ· Ονπερ οὖν τρόπον τὸ σημεῖον διὰ τοῦ χαλκού όφεως γενέσθαι ὁ Θεὸς ἐκέλευσε, καὶ ἀναί- τός ἐστιν, οὕτω δὴ καὶ ἐν τῷ νόμῳ κατάρα κεῖται κατὰ τῶν σταυρουμένων ἀνθρώπων· οὐκ ἔτι δὴ κατὰ τοῦ Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ κατάρα κεῖται, δι' οὗ σώζει πάντας τοὺς κατάρας άξια πράξαντας. ὑπὸ κατάραν δν. Κατὰ τὸν νόμον Μωϋσέως ἐπικατά ρατος γὰρ εἴρηται πᾶς ὃς οὐκ ἐμμένει ἐν τοῖς γε- γραμμένοις ἐν τῷ βιβλίῳ τοῦ νόμου τοῦ ποιῆσαι αὐτά. Καὶ οὐδεὶς ἀκριβῶς πάντα ἐποίησεν, οὐδ᾽ ὑμεῖς τολμήσετε ἀντειπεῖν· ἀλλ᾽ εἰσὶν οἱ μᾶλλον καὶ ἧττον ἀλλήλων τὰ ἐντεταλμένα ἐφύλαξαν. Εἰ δὲ οἱ ὑπὸ τὸν νόμον τοῦτον ὑπὸ κατάραν φαίνονται εἶναι διὰ τὸ μὴ πάντα φυλάξαι, οὐχὶ πολὺ μᾶλλον πάντα τὰ ἔθνη φανήσονται ὑπὸ κατάραν ὄντα καὶ εἰδωλο- ιατροῦντα, καὶ παιδοφθοροῦντα, καὶ τὰ ἄλλα κακὰ ἐρ- γαζόμενα; Εἰ οὖν καὶ τὸν ἑαυτοῦ Χριστὸν ὑπὲρ τῶν ἐκ παντός γένους ἀνθρώπων ὁ Πατὴρ τῶν ὅλων τὰς πάντων κατάρας ἀναδέξασθαι ἐβουλήθη, εἰδὼς ὅτι ἀναστήσει αὐτὸν σταυρωθέντα καὶ ἀποθανόντα, διὰ τί ὡς κεκατη- ραμένου τοῦ ὑπομείναντος κατὰ τὴν τοῦ Πατρὸς βου- λὴν ταῦτα παθεῖν τὸν λόγον ποιεῖτε, καὶ οὐχὶ μᾶλ λον ἑαυτοὺς θρηνεῖτε ; Εἰ γὰρ καὶ ὁ Πατήρ αὐτοῦ, καὶ αὐτὸς παθεῖν ταῦτα αὐτὸν ὑπὲρ τοῦ ἀνθρωπείου γένους ἐνήργησεν, ὑμεῖς οὐχ ὡς γνώμῃ Θεοῦ ὑπηρε- τοῦντες τοῦτο ἐπράξατε. Οὐδὲ γὰρ, τοὺς προφήτας ἀναιρούντες, εὐσέβειαν εἰργάσασθε. Καὶ μή τις ὑμῶν λεγέτω· Εἰ ὁ Πατὴρ αὐτὸν ἠθέλησε ταῦτα παι θεῖν, ἵνα τῷ μώλωπι αὐτοῦ ἴασις γένηται τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων, οὐδὲν ἠδικήσαμεν. Εἰ μὲν οὖν μετα- νοοῦντες ἐπὶ τοῖς ἡμαρτημένοις, καὶ ἐπιγνόντες τοῦ τον εἶναι τὸν Χριστὸν, καὶ φυλάσσοντες αὐτοῦ τὰς ἐντολὰς, ταῦτα φήσετε (89), ἄφεσις ὑμῖν τῶν ἁμαρ- τινῶν ὅτι ἔσται, προεἶπον· εἰ δὲ αὐτοῦ τε ἐκείνου, καὶ τῶν εἰς ἐκεῖνον πιστευόντων καταρᾶσθε, καὶ ὁπόταν ἐξουσίαν ἔχητε, ἀναιρεῖτε, πῶς οὐχὶ καὶ τὸ ἐκείνῳ ἐπιβεβληκέναι τὰς χεῖρας ὑμῶν, ὡς παρὰ ἀδίκων καὶ ἁμαρτωλῶν, καὶ μέχρις ὅλου σκληροκαρδίων καὶ ἀσυ τέτων ἐκζητηθήσεται ; τύπος ἀντίτυπος DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDÆO. 70% eur Moyses serpentem aeneum signo imposuerit, ac fusserit ut eum intuerentur, qui morsibus petiti fuerant, ex quo etiam illi sanabantur; idque cum ipse sanxisset, ne uļļius omnino reř simulacrum fieret. B D Hic alius ex illis, qui postridie venerant: Vera inquit, dixisti; rationem afferre non possumus Nam et ego sæpe ea de re inagistros nostros inter rogavi, nec quisquam mihi rationem reddidit. Qua- propter perge quod dicere instituisti; tibi enim mysterium recludenti attendimus, qua de causa etiam prophetarum oracula calumniis pateant. Tum ego : Quemadmodum Deus signum per serpentem æneum fieri jussit, nec tamen in culpa est; sic in lege maledictio posita est in ho- mines crucifixos, nequaquam autem in Christum Dei, per quem omnes, qui res maledictione dignus gesserunt, a Deo salvantur. - suscepit. Nam omne humanum genus maledi- ctioni obnoxium reperietur. Maledictus enim se- cundum legem Moysis dictus est, quisquis ‹ non permanet in eis quæ scripta sunt in libro legis, ut faciat ea *., Nemo certe omnia accurate obser- vavit (neque id vos negare audebitis), sed alii aliis plus aut minus præcepta observarunt. Quod si eos, qui sub hac lege sunt, sub maledictione esse patei, quod non omnia observaverint; an non multo ma- gis patebit gentes omnes, quæ simulacra colunt, C pueris stupra inferunt, et alia nefarie faciunt, sub maledictione esse? Igitur si pro hominibus ex omni genere suum etiam Christum Parens universorum maledictiones omnium in se suscipere voluit, cum futurum sciret, ut eum crucifixum et mortuuïn excitaret ad vitam; cur de eo, qui secundum Patris voluntatem hæc pati non refugit, quasi is male- dictus fuisset, ita loquimini, ac non potius vos- metipsos lugetis? Etsi enim ab ipso etiam illius Patre perfectum est, ut hæc pro lumano genere pateretur, nequaquam vos id fecistis, ut Dei con- silio inserviretis : neque enim in prophetis occidendis pietatem coluistis. Nec quisquam ex vobis dicat: Si voluit Pater hæc eum pati, ut ejus livore genus humanum sanaretur, nihil nos iniqui fecimus, Quod si hæc ita dicelis, ut vos eorum quæ peccatis poeniteat, atque hunc Christum esse agnoscatis, ejusque mandata servetis; jam dixi futuram vobis peccatorum remissionem. Sed si et ipsum illum et eos, qui in illum credunt, diris agatis, et cum facultas aderit, occidatis; quomodo non etiam ob illatas ei manus pœnæ a vobis, ut ab injustis et peccatoribus et corde omnino obduratis et insi- pientibus, repetentur? * Deut. xxv11, 26. supra n. 47. turæ nos, dum per semetipsam diabolum, id est serpente interfectum su-pendit. Hinc serpens wow Christi seal apud Gregorium Naz. orat. 42. pag. 692, et Stephanum Gobarum, Phot. cod. 252, quæst. 46. luisse Christum hæc pati, ut livore ejms sanare- mur. At nequaquam Judæis concedit, ut se occi- dendo Christo nihil peccasse dicant. 95. Καὶ γὰρ πᾶν γένος ἀνθρώπων εὑρεθήσεται 95. Christus maledictionem nobis debitam in se (89) Ταῦτα φήσετε. Nempe Deum Patrem vo-

ἔφη· ι Η ταφὴ αὐτοῦ ἦρται (94) ἐκ τοῦ μέσου· καὶ ἡ δώσω τοὺς πλουσίους ἀντὶ τοῦ θανάτου αὐτοῦ. Καὶ ἐν ἄλλοις πάλιν λόγοις Δαβὶδ εἰς τὸ πάθος καὶ τὸν σταυρὸν ἐν παραβολῇ μυστηριώδει οὕτως εἶπεν ἐν εἰκοστῷ πρώτῳ ψαλμῷ· Ωρυξαν χεῖράς μου καὶ πό- δας μου, ἐξηρίθμησαν πάντα τὰ ὀστᾶ μου. Αὐτοὶ δὲ κατενόησαν καὶ ἐπεῖδόν με· διεμερίσαντο τὰ ἱμάτιά μου ἑαυτοῖς, καὶ ἐπὶ τὸν ἱματισμόν μου ἔβαλον κλῆ ρον. Ὅτε γὰρ ἐσταύρωσαν αὐτὸν, ἐμπήσσοντες τοὺς Έλους, τὰς χεῖρας καὶ τοὺς πόδας αὐτοῦ ὤρυξαν· καὶ οι σταυρώσαντες αὐτὸν ἐμέρισαν τὰ ἱμάτια αὐτοῦ ἑαυτοῖς, λαχμὸν βάλλοντες ἕκαστος κατὰ τὴν τοῦ κλή- ρου ἐπιβολὴν, ὃ ἐκλέξασθαι ἐβεβούλητο (95). Καὶ τοῦ τον αὐτὸν τὸν ψαλμὸν (96) οὐκ εἰς τὸν Χριστὸν εἰρῆ σθαι λέγετε, κατὰ πάντα τυφλώττοντες, καὶ μὴ συν- ιέντες ὅτι οὐδεὶς ἐν τῷ γένει ὑμῶν λεχθείς ποτε βα- σιλεὺς Χριστὸς (97), πόδας καὶ χεῖρας ὠρύγη ζῶν, καὶ διὰ τούτου τοῦ μυστηρίου ἀποθανών, τουτέστι τοῦ σταυρωθῆναι, εἰ μὴ μόνος οὗτος ὁ Ἰησοῦς. . Β τὸ πρὸς τὸν Πατέρα εὐσεβὲς αὐτοῦ ἀκούσητε, καὶ ὡς εἰς ἐκεῖνον πάντα ἀναφέρει, ὡς αὐτὸς δι' ἐκείνου καὶ σωθῆναι ἀπὸ τοῦ θανάτου τούτου αἰτῶν, ἅμα τε δηλῶν ἐν τῷ ψαλμῷ ὁποῖοι ἦσαν οἱ ἐπισυνιστάμενοι κατ' αὐτοῦ, καὶ ἀποδεικνύων, ὅτι ἀληθῶς γέγονεν ἄνθρωπος ἀντιληπτικῶς παθῶν (98). Ἔστι δὲ οὗτος· «Ὁ Θεὸς, ὁ Θεός μου, πρόσχες μοι· ἵνα τί ἐγκατέλι- τές με ; Μακρὰν ἀπὸ τῆς σωτηρίας μου οἱ λόγοι τῶν παραπτωμάτων μου. Ο Θεός μου, κεκράξομαι ἡμέ ρας πρὸς σέ, καὶ οὐκ εἰσακούσῃ· καὶ νυκτὸς, καὶ οὐκ εἰς ἄνοιαν ἐμοί. Σὺ δὲ ἐν ἁγίῳ κατοικεῖς ὁ ἔπαινος τοῦ Ἰσραήλ. Ἐπὶ σοὶ ἤλπισαν οἱ πατέρες ἡμῶν· ήλ- πισαν, καὶ ἐρύσω (99) αὐτούς. Πρὸς σὲ ἐκέκραξαν, καὶ ἐσώθησαν· ἐπὶ σοὶ ἤλπισαν, καὶ οὐ κατησχύνθη- σαν. Ἐγὼ δὲ εἰμι σκώληξ καὶ οὐκ ἄνθρωπος, ὄνειδος ἀνθρώπων, καὶ ἐξουθένημα λαοῦ. Πάντες οἱ θεω- τοῦντές με ἐξεμυκτήρισάν με, καὶ ἐλάλησαν χείλε- σιν, ἐκίνησαν κεφαλήν· Ήλπισεν ἐπὶ Κύριον· ῥυσά- σθω αὐτόν, σωσάτω αὐτὸν, ὅτι θέλει αὐτόν. Ὅτι σὺ εἶ ὁ ἐκσπάσας με ἐκ γαστρός, ἡ ἐλπίς μου ἀπὸ ματ στῶν τῆς μητρός μου· ἐπὶ σὲ ἐπεῤῥίφην ἐκ μήτρας. Από γαστρὸς μητρός μου Θεός μου εἶ σύ· μὴ ἀπο- στῆς ἀπ' ἐμοῦ, ὅτι θλίψις ἐγγὺς, ὅτι οὐκ ἔστιν ὁ βοη θῶν μοι. Περιεκύκλωσάν με μόσχοι πολλοί, ταῦροι Κίονες περιέσχον με. Ἤνοιξαν ἐπ' ἐμὲ τὸ στόμα αυτ τῶν, ὡς λέων ἁρπάζων καὶ ὠρυόμενος. ὡσεὶ ὕδωρ εξεχύθη καὶ διεσκορπίσθη πάντα τὰ ὀστᾶ μου. Εγε ■ Το 17ο ρήνη ή ταφὴ αὐτοῦ, ἡρται, Ει Ἐπὶ τὸν ἱματισμόν μου έβαλον κλῆρον. Χριστός. κός. ἀντιλη πτικῶς παθών DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDÆO. resurrecturum idem Isaias ait : • Sepultura ejus C Isa. Lili, 9. etc. Tertullianus citat hunc locum, ut Justinus, uti contra Marc., c. : « mortem autem et sepulturam et resurrectionem Christi mei, una voce Isaiæ volo ostendere, di- cens : » Sepultura ejus sublata de medio est. • Nec sepulta enim esset nisi mortuus, nec sepultura ejus sublata de medio nisi per resurrectionem.▸ TMALS. Hæc Isaiæ verba leguntur ut in Bibliis su- pra n. 16, et Apol. 1, n. 48. D sublata est e medio, et dabo divites pro morte ipsius 5., Rursus alibi David de passione et cruce sic per arcanam similitudinem locutus est in vicesimo primo psalmo * : « Foderunt manus neas et pedes meos dinumeraverunt omnia ossa mea. Ipsi vero consideraverunt et inspexerunt me : diviseruut sibi vestimenta mea, et super vestem meam miserunt sor- tem. Nam cum eum crucifixerunt, fixis clavis manus ejus et pedes foderunt ; et qui eum crucifixerant, divi- serunt sibi vestimenta ejus, et alea jacta, quod quisque eligere voluerat, id sorti subjecerunt. Atque hunc ipsum psalmum in Christum negatis esse dictum, in omnibus cæcutientes, nec intelligentes nullum unquam in vestro genere regein aut Christum ap- pellatum fuisse, qui pedes et manus vivus perfode- retur, et per hoc mysteriun moreretur, id est cru- ciligerctur, præter hunc solum Jesumn. - . tum quidem psalmum proferam, ut et illius in Pa- trem pietatem audiatis, et quomodo omnia ad eum referat, seque per eum etiam ab hac morte servari pelat ; simul in psalmo declarans quales essent qui in eum insurrexere, seque vere hominem factum fuisse, perpessiones sentientem, demonstrans. Sic autem se habet psalmus: «Deus, Deus meus, respice in me; quare dereliquisti me? Longe a salute mea verba delictorum meorum. Deus meus, cla- mabo ad te per diem, et non exaudies, et nocte, et non ad ignorantiam mihi. Tu autem in sancto habitas, laus Israel. In te speraverunt patres nos stri : speraverunt, et liberasti eos. Ad te clamave- runt, et salvi facti sunt; in te speraverunt, et non sunt confusi. Ego autein sum vermis et non homo; opprobrium hominum, et abjectio populi. Omnes qui conspiciebant me, subsannaverunt me, et lo cuti sunt labiis, moverunt caput : Speravit in Do- minum, eruat eum; salvum faciat eum quoniam vult eum. Quoniam tu es, qui extraxisti ne de ven- tre, spes nea ab uberibus matris meæ, in te pro- jectus sumn ex utero. De ventre matris meæ Deus meus es tu ; ne discedas a me. Quoniam tribulatio proxima est; quoniam non est qui ne adjuvet. Circumdederunt me vituli multi, tauri pingues ob- sederunt me. Aperuerunt super me os suum sicut leo rapiens et rugiens. Sicut aqua effusa sunt et ut in psalmo, tatur Tertullianus adv. Marc. cap. 19. JEBB. THIRLB. Sed tamen ferri potest vulgata scriptura ac eodem redit. Minime vero necesse est legere ut conjecit R. Stephamus. bliis observavit Sylburgius. 98. Καὶ τὸν πάντα δὲ ψαλμὸν εἴποιμι ἂν, ὅπως καὶ (3) Η ταφὴ αὐτοῦ ἦρται. Biblia ἔσται ἐν εἰ (95) Ο εκλέξασθαι ἐβεβούλητο. Legendum έφ' δ, 98. Christi prædictiones in psalmo xxl. Ac to (96) Καὶ τοῦτον αὐτὸν τὸν ψαλμόν. Hæc imni- (97) Βασιλεύς Χριστός. Lege ἢ Χριστός νεὶ καὶ (98) Αντιληπτικώς παθῶν. Melius ἀντιληπτι (99) Ερύσω. Legendum εβρύσω ut infra et in Bi-

ἔφη· ι Η ταφὴ αὐτοῦ ἦρται (94) ἐκ τοῦ μέσου· καὶ ἡ δώσω τοὺς πλουσίους ἀντὶ τοῦ θανάτου αὐτοῦ. Καὶ ἐν ἄλλοις πάλιν λόγοις Δαβὶδ εἰς τὸ πάθος καὶ τὸν σταυρὸν ἐν παραβολῇ μυστηριώδει οὕτως εἶπεν ἐν εἰκοστῷ πρώτῳ ψαλμῷ· Ωρυξαν χεῖράς μου καὶ πό- δας μου, ἐξηρίθμησαν πάντα τὰ ὀστᾶ μου. Αὐτοὶ δὲ κατενόησαν καὶ ἐπεῖδόν με· διεμερίσαντο τὰ ἱμάτιά μου ἑαυτοῖς, καὶ ἐπὶ τὸν ἱματισμόν μου ἔβαλον κλῆ ρον. Ὅτε γὰρ ἐσταύρωσαν αὐτὸν, ἐμπήσσοντες τοὺς Έλους, τὰς χεῖρας καὶ τοὺς πόδας αὐτοῦ ὤρυξαν· καὶ οι σταυρώσαντες αὐτὸν ἐμέρισαν τὰ ἱμάτια αὐτοῦ ἑαυτοῖς, λαχμὸν βάλλοντες ἕκαστος κατὰ τὴν τοῦ κλή- ρου ἐπιβολὴν, ὃ ἐκλέξασθαι ἐβεβούλητο (95). Καὶ τοῦ τον αὐτὸν τὸν ψαλμὸν (96) οὐκ εἰς τὸν Χριστὸν εἰρῆ σθαι λέγετε, κατὰ πάντα τυφλώττοντες, καὶ μὴ συν- ιέντες ὅτι οὐδεὶς ἐν τῷ γένει ὑμῶν λεχθείς ποτε βα- σιλεὺς Χριστὸς (97), πόδας καὶ χεῖρας ὠρύγη ζῶν, καὶ διὰ τούτου τοῦ μυστηρίου ἀποθανών, τουτέστι τοῦ σταυρωθῆναι, εἰ μὴ μόνος οὗτος ὁ Ἰησοῦς. . Β τὸ πρὸς τὸν Πατέρα εὐσεβὲς αὐτοῦ ἀκούσητε, καὶ ὡς εἰς ἐκεῖνον πάντα ἀναφέρει, ὡς αὐτὸς δι' ἐκείνου καὶ σωθῆναι ἀπὸ τοῦ θανάτου τούτου αἰτῶν, ἅμα τε δηλῶν ἐν τῷ ψαλμῷ ὁποῖοι ἦσαν οἱ ἐπισυνιστάμενοι κατ' αὐτοῦ, καὶ ἀποδεικνύων, ὅτι ἀληθῶς γέγονεν ἄνθρωπος ἀντιληπτικῶς παθῶν (98). Ἔστι δὲ οὗτος· «Ὁ Θεὸς, ὁ Θεός μου, πρόσχες μοι· ἵνα τί ἐγκατέλι- τές με ; Μακρὰν ἀπὸ τῆς σωτηρίας μου οἱ λόγοι τῶν παραπτωμάτων μου. Ο Θεός μου, κεκράξομαι ἡμέ ρας πρὸς σέ, καὶ οὐκ εἰσακούσῃ· καὶ νυκτὸς, καὶ οὐκ εἰς ἄνοιαν ἐμοί. Σὺ δὲ ἐν ἁγίῳ κατοικεῖς ὁ ἔπαινος τοῦ Ἰσραήλ. Ἐπὶ σοὶ ἤλπισαν οἱ πατέρες ἡμῶν· ήλ- πισαν, καὶ ἐρύσω (99) αὐτούς. Πρὸς σὲ ἐκέκραξαν, καὶ ἐσώθησαν· ἐπὶ σοὶ ἤλπισαν, καὶ οὐ κατησχύνθη- σαν. Ἐγὼ δὲ εἰμι σκώληξ καὶ οὐκ ἄνθρωπος, ὄνειδος ἀνθρώπων, καὶ ἐξουθένημα λαοῦ. Πάντες οἱ θεω- τοῦντές με ἐξεμυκτήρισάν με, καὶ ἐλάλησαν χείλε- σιν, ἐκίνησαν κεφαλήν· Ήλπισεν ἐπὶ Κύριον· ῥυσά- σθω αὐτόν, σωσάτω αὐτὸν, ὅτι θέλει αὐτόν. Ὅτι σὺ εἶ ὁ ἐκσπάσας με ἐκ γαστρός, ἡ ἐλπίς μου ἀπὸ ματ στῶν τῆς μητρός μου· ἐπὶ σὲ ἐπεῤῥίφην ἐκ μήτρας. Από γαστρὸς μητρός μου Θεός μου εἶ σύ· μὴ ἀπο- στῆς ἀπ' ἐμοῦ, ὅτι θλίψις ἐγγὺς, ὅτι οὐκ ἔστιν ὁ βοη θῶν μοι. Περιεκύκλωσάν με μόσχοι πολλοί, ταῦροι Κίονες περιέσχον με. Ἤνοιξαν ἐπ' ἐμὲ τὸ στόμα αυτ τῶν, ὡς λέων ἁρπάζων καὶ ὠρυόμενος. ὡσεὶ ὕδωρ εξεχύθη καὶ διεσκορπίσθη πάντα τὰ ὀστᾶ μου. Εγε ■ Το 17ο ρήνη ή ταφὴ αὐτοῦ, ἡρται, Ει Ἐπὶ τὸν ἱματισμόν μου έβαλον κλῆρον. Χριστός. κός. ἀντιλη πτικῶς παθών DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDÆO. resurrecturum idem Isaias ait : • Sepultura ejus C Isa. Lili, 9. etc. Tertullianus citat hunc locum, ut Justinus, uti contra Marc., c. : « mortem autem et sepulturam et resurrectionem Christi mei, una voce Isaiæ volo ostendere, di- cens : » Sepultura ejus sublata de medio est. • Nec sepulta enim esset nisi mortuus, nec sepultura ejus sublata de medio nisi per resurrectionem.▸ TMALS. Hæc Isaiæ verba leguntur ut in Bibliis su- pra n. 16, et Apol. 1, n. 48. D sublata est e medio, et dabo divites pro morte ipsius 5., Rursus alibi David de passione et cruce sic per arcanam similitudinem locutus est in vicesimo primo psalmo * : « Foderunt manus neas et pedes meos dinumeraverunt omnia ossa mea. Ipsi vero consideraverunt et inspexerunt me : diviseruut sibi vestimenta mea, et super vestem meam miserunt sor- tem. Nam cum eum crucifixerunt, fixis clavis manus ejus et pedes foderunt ; et qui eum crucifixerant, divi- serunt sibi vestimenta ejus, et alea jacta, quod quisque eligere voluerat, id sorti subjecerunt. Atque hunc ipsum psalmum in Christum negatis esse dictum, in omnibus cæcutientes, nec intelligentes nullum unquam in vestro genere regein aut Christum ap- pellatum fuisse, qui pedes et manus vivus perfode- retur, et per hoc mysteriun moreretur, id est cru- ciligerctur, præter hunc solum Jesumn. - . tum quidem psalmum proferam, ut et illius in Pa- trem pietatem audiatis, et quomodo omnia ad eum referat, seque per eum etiam ab hac morte servari pelat ; simul in psalmo declarans quales essent qui in eum insurrexere, seque vere hominem factum fuisse, perpessiones sentientem, demonstrans. Sic autem se habet psalmus: «Deus, Deus meus, respice in me; quare dereliquisti me? Longe a salute mea verba delictorum meorum. Deus meus, cla- mabo ad te per diem, et non exaudies, et nocte, et non ad ignorantiam mihi. Tu autem in sancto habitas, laus Israel. In te speraverunt patres nos stri : speraverunt, et liberasti eos. Ad te clamave- runt, et salvi facti sunt; in te speraverunt, et non sunt confusi. Ego autein sum vermis et non homo; opprobrium hominum, et abjectio populi. Omnes qui conspiciebant me, subsannaverunt me, et lo cuti sunt labiis, moverunt caput : Speravit in Do- minum, eruat eum; salvum faciat eum quoniam vult eum. Quoniam tu es, qui extraxisti ne de ven- tre, spes nea ab uberibus matris meæ, in te pro- jectus sumn ex utero. De ventre matris meæ Deus meus es tu ; ne discedas a me. Quoniam tribulatio proxima est; quoniam non est qui ne adjuvet. Circumdederunt me vituli multi, tauri pingues ob- sederunt me. Aperuerunt super me os suum sicut leo rapiens et rugiens. Sicut aqua effusa sunt et ut in psalmo, tatur Tertullianus adv. Marc. cap. 19. JEBB. THIRLB. Sed tamen ferri potest vulgata scriptura ac eodem redit. Minime vero necesse est legere ut conjecit R. Stephamus. bliis observavit Sylburgius. 98. Καὶ τὸν πάντα δὲ ψαλμὸν εἴποιμι ἂν, ὅπως καὶ (3) Η ταφὴ αὐτοῦ ἦρται. Biblia ἔσται ἐν εἰ (95) Ο εκλέξασθαι ἐβεβούλητο. Legendum έφ' δ, 98. Christi prædictiones in psalmo xxl. Ac to (96) Καὶ τοῦτον αὐτὸν τὸν ψαλμόν. Hæc imni- (97) Βασιλεύς Χριστός. Lege ἢ Χριστός νεὶ καὶ (98) Αντιληπτικώς παθῶν. Melius ἀντιληπτι (99) Ερύσω. Legendum εβρύσω ut infra et in Bi-

μένων θανατώσειν αὐτὸν, καὶ ὡς κοινὸν ἄνθρωπον ἐν ήδου μένειν (5). . ὁ ἔπαινος τοῦ Ἰσραήλ, ο ἐσήμαινεν, ὅτι ἐπαίνου ἄξιον καὶ θαυμασμού μέλλει ποιεῖν, μετὰ τὸ σταυ ρωθῆναι ἀνίστασθαι μέλλων τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἐκ νε- κρῶν· δ ἀπὸ τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ λαβὼν ἔχει. Ὅτι γὰρ καὶ Ἰακὼν καὶ Ἰσραὴλ καλεῖται ὁ Χριστὸς, ἀπέ- δειξα· καὶ οὐ μόνον ἐν τῇ εὐλογίᾳ καὶ Ἰωσὴφ καὶ Ἰούδα τὰ περὶ αὐτοῦ κεκηρύχθαι ἐν μυστηρίῳ ἀπέ- δειξα· καὶ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ δὲ γέγραπται εἰπών· • Πάντα μοι παραδέδοται ὑπὸ τοῦ Πατρός·» καὶ «Οὐ δεὶς γινώσκει τὸν Πατέρα εἰ μὴ ὁ Υἱός· οὐδὲ τὸν Υἱὸν εἰ μὴ ὁ Πατὴρ καὶ οἷς ἂν ὁ Υἱὸς ἀποκαλύψῃ. » Ἀπεκάλυψεν οὖν ἡμῖν πάντα ὅσα καὶ ἀπὸ τῶν Γρα- φῶν διὰ τῆς χάριτος αὐτοῦ νενοηκαμεν, γνόντες αὐτ τὸν πρωτότοκον μὲν τοῦ Θεοῦ, καὶ πρὸ πάντων τῶν κτισμάτων· καὶ τῶν πατριαρχῶν υἱὸν, ἐπειδὴ διὰ τῆς ἀπὸ γένους αὐτῶν Παρθένου σαρκοποιηθείς, καὶ ἄνθρωπος ἀειδής, ἄτιμος καὶ παθητὸς ὑπέμεινε γε- νέσθαι. Ὅθεν καὶ ἐν τοῖς λόγοις αὐτοῦ ἔφη, ὅτε περὶ τοῦ πάσχειν αὐτὸν μέλλειν διελέγετο, ὅτι « Δεῖ τὸν Τὸν τοῦ ἀνθρώπου πολλὰ παθεῖν, καὶ ἀποδοκιμα- σθῆναι ὑπὸ τῶν Φαρισαίων καὶ Γραμματέων, καὶ σταυρωθῆναι, καὶ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀναστῆναι. ο Υἱὸν οὖν ἀνθρώπου ἑαυτὸν ἔλεγεν, ἤτοι ἀπὸ τῆς γεν νήσεως τῆς διὰ Παρθένου, ἥτις ἦν (ὡς ἔφην) ἀπὸ τοῦ Δαβίδ, καὶ Ἰακώβ, καὶ Ἰσαάκ, καὶ ᾿Αβραὰμ γένους · ἢ διὰ τὸ εἶναι αὐτὸν τὸν ᾿Αβραὰμ πατέρα (6) καὶ τούτων τῶν κατηριθμημένων, ἐξ ὧν κατάγει ἡ Μαρία τὸ γένος. Καὶ γὰρ πατέρας τῶν γεννωμένων ταῖς θυγατράσιν αὐτῶν τέκνων τοὺς τῶν θηλειών γεννήτορας ἐπιστάμεθα. Καὶ γὰρ Υἱὸν Θεοῦ Χριστὸν κατὰ τὴν τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ ἀποκάλυψιν ἐπιγνόντα αὐτὸν ἕνα τῶν μαθητῶν αὐτοῦ Σίμωνα πρότερον και λούμενον ἐπωνόμασε Πέτρον καὶ Υἱὸν Θεοῦ γεγραμ μένον αὐτὸν ἐν τοῖς ἀπομνημονεύμασι τῶν ἀποστόλων αὐτοῦ ἔχοντες, καὶ Υἱὸν αὐτὸν λέγοντες, νενοήκαμεν, καὶ πρὸ πάντων ποιημάτων, ἀπὸ τοῦ Πατρὸς δυνά- μει αὐτοῦ καὶ βουλῇ προελθόντα (ὃς καὶ Σοφία, καὶ Ημέρα (7), καὶ ᾿Ανατολὴ, καὶ Μάχαιρα, καὶ Λίθος, καὶ Ράβδος, καὶ Ἰακώβ, καὶ Ἰσραὴλ, κατ᾿ ἄλλον καὶ ἄλλον τρόπον ἐν τοῖς τῶν προφητῶν λόγοις προσ- ηγόρευται )· καὶ διὰ τῆς Παρθένου ἄνθρωπος γεγονέ- να: (8), ἵνα καὶ δι' ἧς ὁδοῦ ἡ ἀπὸ τοῦ ὄφεως παρα- καὶ τὴν ἀρχὴν ἔλαβε, καὶ διὰ ταύτης τῆς ὁδοῦ καὶ Μένειν. μενεῖν. αὐτοῦ. Αὐτοῦ τὸν Ἀδὰμ πατέρα, « άνθρωπον γε- γονέναι. γέγονε προείρηται, ὑπέμεινεν DIALOGUS CUM TRIPHONE JUDÆO. A ad suam esse, sed ad eorum ignorantiam, qui euun B C Maub. x1, 27. Matth. xv1, 21. Reetius THIBLB. erit sententia nisi legamus Sed ut illustretur totas contextus, necesse est cum Thirlbio legere : vel quia ipsius pater exstitit Adam. locis deducat Justinus non difficile est animadver- Lere. Quo autem in Scripturæ loco Christum ap- pellari Diem existimaverit, non ita facile est pro- D Christum non esse, sed se necem ei illaturos, eum- que, ut communem hominem, in inferis mausurum existimabant. - • hominis. - Quod autem sequitur : e Tu autem in sancto habitas, laus Israel, › declarabat eum rem laude dignam et admiratione facturum, ut qui ter- tio die post crucis supplicium resurrecturus esset ex mortuis : id quod a Patre acceptum habet. Ja- cob enim et Israel probavi Christum vocari; ejus- que res non in sola Josephi et Judæ benedictione arcane prædicatas esse demonstravi, sed etiam in Evangelio dixisse scribitur: ‹ Omnia mihi tradita sunt a Patre : et : Nemo novit Patrem nisi Filius ; neque Filium nisi Pater,et cui Filius revelaverit 5. Nobis igitur revelavit omnia quæcunque etiam ex Scripturis per ejus gratiam intelleximus, eum agno- scentes primogenitum Dei esse, et ante res omnes creatas, et patriarcharum filium, ut qui ex Virgine ab eis orta caro factus, informis homo et inglorius et perpessionibus obnoxius fieri voluerit. Hinc i sermonibus suis dicebat, cum de futura sua pas- sione dissereret : «Oportet Filium hominis multa pati, et reprobaria Pharistis et Scribis et crucifigi et tertia die resurgere › Filium igitur hominis sei- psum dicebat, vel quia natus erat ex Virgine, quæ, ut jam dixi, ex Davidis et Jacobi et Isaaci et Abra- hami genere orta erat; vel quia ipsius pater exsti- tit Abraham et eorum quos recensui, ex quibus ge- nus ducit Maria. Nam qui feminas genuere, eos li- berorun, quos filiæ suscipiunt, patres esse scimus. Nam et unum ex discipulis suis, qui eum revelante ipsius Patre Filium Dei Christum esse agnoverat, Petrum appellavit cum prius Simon vocaretur. Et cum eum Filium Dei esse in commentariis aposto- lorum scriptum legamus, et Filium dicimus illum et esse intelligimus, ac ante omnes res creatas ex Patre, ipsius virtute et voluntate, prodiisse (qui quidem et Sapientia et Dies et Oriens et Gladius et Lapis et Virga et Jacob et Israel alio atque alio modo in prophetarum libris appellatus est) et ex Virgine hominem esse factum, ut qua via initium orta a serpente inobedientia accepit, eadem et dis- solutionem acciperet. Eva enim cum virgo esset et incorrupta, sermone serpentis concepto, inobedien- tiam et mortem peperit. Maria autem Virgo, cuin filem et gaudium percepisset, nuntianti an- nuntiare. Sed tamen videtur in animo habuisse illud psalmi : « Hæc est dies quam fecit Dominus. » Hic enim Christum Diem appellari docet Clemens Alexandrinus,Strom. vi, p. 686. bius ad Iren. p. 429, legendum esse Quod quidem ex apposita parenthesi longe commodius esse patet, quam cum Sylburgio legere aut subaudire vel si mile quid. 100. Τὸ δὲ ἀκόλουθον, « Σὺ δὲ ἐν ἁγίῳ κατοικεῖς, (6) Αὐτὸν τὸν Ἀβραὰμ πατέρα. Nulla prorsus (7) Καὶ Ἡμέρα. Caeteras appellationes quibus ex 100. Quo sensu Christus Jacob et Israel et Filius (8) Ἄνθρωπος γεγονέναι. Recte admonuit Gra-

ζειν δύνασθαι σώζεσθαι. Ὁποῖον καὶ ὑμεῖς ἀεὶ δὴ μήτε, σοφός, εἶναι, ἐπράξατε, ποτὲ μὲν μοσχοποιήσαντες, ἀεὶ δὲ ἀχά- ριστοι, καὶ φονεῖς τῶν δικαίων, καὶ τετυφωμένοι δια τὸ γένος φαινόμενοι. Εἰ γὰρ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ φαί νεται διὰ τὸ εἶναι υἱὸς (16), μήτε κατὰ τὸ εἶναι ἰσχυ ρός, μήτε διὰ τὸ σοφὸς, λέγων δύνασθαι σώζεσθαι, ἀλλὰ πρὸς τὸ ἀναμάρτητος είναι (17), ὡς Ησαΐας φησὶν μηδὲ μέχρι φωνῆς ἡμαρτηκέναι αὐτὸν (ἀνο μίαν γὰρ οὐκ ἐποίησεν οὐδὲ δόλον τῷ στόματι), ἄνευ τοῦ Θεοῦ σωθήσεσθαι μή δύνασθαι, πῶς ὑμεῖς ἢ καὶ οἱ ἄλλοι οἱ ἄνευ τῆς ἐλπίδος ταύτης σωθήσεσθαι προσ- δοκῶντες, οὐχ ἑαυτοὺς ἀπατᾷν λογίζεσθε; θλίψις ἐγγὺς, ὅτι οὐκ ἔστιν ὁ βοηθῶν μοι. Περιχύ κλωσάν με μόσχοι πολλοί, ταῦροι πίονες περιέσχον με. Ἤνοιξαν ἐπ' ἐμὲ τὸ στόμα αὐτῶν, ὡς λέων ἁρπά ζων καὶ ὠρυόμενος. Ωσεὶ ὕδωρ ἐξεχύθη καὶ διεσκορ πίσθη πάντα τὰ ὀστᾶ μου, » τῶν ὁμοίως αὐτῷ συμ- βάντων προαγγελία ἦν. Εκείνης γὰρ τῆς νυκτὸς ὅτε ἀπὸ τοῦ ὄρους (18) τῶν Ἐλαιῶν ἐπῆλθον αὐτῷ οἱ ἀπὸ τοῦ λαοῦ ὑμῶν ὑπὸ τῶν Φαρισαίων καὶ Γραμ ματέων κατὰ τὴν διδασκαλίαν (19) ἐπιπεμφθέντες, ἐχύ- κλωσαν αὐτὸν, οὓς μόσχους κερατιστὰς καὶ προώλεις λόγος ἔλεγε. Καὶ τό· « Ταῦροι πίονες περιέσχον με, ν εἰπεῖν, τοὺς καὶ αὐτοὺς μὲν τὰ ὅμοια τοῖς μόν σχοις ποιήσαντας, ὅτε ήχθη πρὸς τοὺς διδασκάλους ὑμῶν, προέλεγεν. Οὓς ὡς ταύρους διὰ τοῦτο ὁ λόγος εἶπεν, ἐπειδὴ τοὺς ταύρους τοῦ εἶναι μόσχους αἰτίους οἴδαμεν. Ὡς οὖν πατέρες εἰσὶ τῶν μόσχων οἱ ταῦροι, οὕτως οἱ διδάσκαλοι ὑμῶν τοῖς τέκνοις αὐτῶν αἴτιοι ἦσαν τοῦ ἐξελθόντας εἰς τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν συλλα- βεῖν αὐτὸν, καὶ ἄγειν ἐπ' αὐτούς. Καὶ τὸ εἰπεῖν· « Οτι οὐκ ἔστιν ὁ βοηθῶν, ο δηλωτικὸν καὶ αὐτὸ τοῦ γενομένου. Οὐδεὶς γὰρ οὐδὲ μέχρις ἑνὸς ἀνθρώπου βοηθεῖν αὐτῷ ὡς ἀναμαρτήτῳ βοηθὸς ὑπῆρχε. Καὶ τό· ι Ἤνοιξαν ἐπ' ἐμὲ τὸ στόμα αὐτῶν, ὡς λέων ωρυόμενος, ο δηλοῖ τὸν βασιλέα τῶν Ἰουδαίων τότε όντα, καὶ αὐτὸν Ἡρώδην λεγόμενον, διάδοχον γεγε- νημένον Ηρώδου τοῦ, ὅτε ἐγεγέννητο. ἀνελόντος πάντας τοὺς ἐν Βηθλεὲμ ἐκείνου τοῦ καιροῦ γεννη θέντας παῖδας, διὰ τὸ ὑπονοεῖν ἐν αὐτοῖς πάντως εἶναι τὸν περὶ οὗ εἰρήκεισαν αὐτῷ οἱ ἀπὸ ᾿Αραβίας ἐλθόντες μάγοι· μὴ ἐπιστάμενος τὴν τοῦ ἰσχυ ροτέρου πάντων βουλήν, ὡς εἰς Αἴγυπτον τῷ Ἰωσὴφ ἐπὶ τὸ ὄρος. εἰς τὸ δρος καὶ τῶν διδασκάλων. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS ingratos et justorum & lum conflastis, semper autem interfectores, et arrogantia ob genus vestrum in flatos vos exhibuistis. Nam si Filius Dei, nec quia Filius est, nec quia fortis, nec quia sapiens, ser- vari se posse dicit, sed ut esset impeccabilis, quemadmodum ait Isaias " eum nec voce tenus peccasse (iniquitatem enim non fecit, nec dolum ore commisit) sine Deo servari se non posse de- clarat; quomodo vos et alii, qui sine illa spe salu- tem exspectatis, non a vobismetipsis vos decipi cogitatis ? - aut diabolus. Quæ deinde in psalmo dicuntur : • Quoniam tribulatio proxima est, quia non est qui adjuvet me. Circumdederunt me vituli multi, tauri pingues obsederunt me. Aperuerunt super me os suum, sicut leo raplens et rugiens. Velut aqua effusa sunt et dissipata omnia ossa mea : » similiter eorum quæ illi evenerunt, vaticinium fuit. Qua enim nocte ex monte Olivarum in eum irruerunt, quos ex populo vestro Pharisæi et Scribæ pro sua in docendo auctoritate submiserunt, circumdederunt oum illi, ut appellat Scriptura, vituli cornupetæ et præmature exitiosi. Illud autem: ‹ Tauri pingues obsederunt me, eos ipsos prænuntiabat, qui ea- dem ac vituli fecerunt, cum ad magistros vestros adductus est : quos quidem ut tauros Scriptura designat, quia tauros in causa esse scimus, cur exsistant vituli. Quemadmodum ergo tauri vitulo- rum patres sunt, sic magistri vestri filiis suis au- ctores fuerunt, ut in montem Olivarum egressi eum comprehenderent et ad se adducerent. Illud etiam, ‹ Quia non est qui adjuvet,» id quod factum est de- monstrat. Nam ne unus quidem ex omnibus hominibus epem illi ut innocenti tulit. Et illud : « Aperuerunt super me os suum sicut leo rigiens, eum designat quij tum Judaeorum rex erat, Herodes et ipse die etus, successor illius Herodis qui, cum Jesus nalus est, omnes infantes circa illud tempus Bethlehem natos sustulit, quod suspicaretur eum in hoc nu- mero prorsus esse, de quo ex magis ab Arabia ve- nientibus audierat. At consilium illius, qui omnibus fortior est, ignorabat; quomodo Josepho et Mariæ • 189. 2111, 4. Latinis ante has voces appositum est quod quidem etsi ·necessarium esse non inficior, delevi tamen, quia nec in mss. nec apud R. Stephanum reperitur. Sic etiam post additum fuerat quod quidem expungere non dubitavi, ut prorsus inutilė. Dum de humana Christi natura loqni. Nam antea n. 87, cum divinam respiceret, negabat eum Spi- ritus sancti donis opus habuisse. Quin etiam dum de divina Christi natura loquitur, illud semper in- star principii certissimi statuit, Christum à Patre divinam essentiam ac omnia attributa accepisse; quominus miremur, si idem dicit de impeccanția B c D illa, quæ ab anima cum Verbo hypostatice con- juncta separari non poterat. Vertit Langus : e Ne que eo quod inımunis peccato est. › Perionins : Sed quia peccatum in eum cadere non potest. › Gelenius Cum tamen sit innocentissimus. › : monet Thirlbius. Sed si quid mutandum esset, legi oporteret Sic enim infra bis repetitur. Videtur supponere Justinus Ju- dæos ex aliqua montis parte in Christum, qui erat in valle monti subjecta irrnisse. cibus legit Sic etiam paulo ante Pharisæi, Scribæ et magistri. 103. Pharisæi sunt tauri; leo rugiens Herodes (46) Διὰ τὸ εἶναι υἱός. In editionibus Græco- (17) Πρὸς τὸ ἀναμάρτητος εἶναι. Liquet Justi- 103. Τὰ δὲ ἑξῆς εἰρημένα ἐν τῷ ψαλμῷ· « Ότι (48) ᾿Απὸ τοῦ ὄρους. Legendum ἐπὶ τοῦ ὄρους (19) Κατὰ τὴν διδασκαλίαν. Idem pro bis vo

ζειν δύνασθαι σώζεσθαι. Ὁποῖον καὶ ὑμεῖς ἀεὶ δὴ μήτε, σοφός, εἶναι, ἐπράξατε, ποτὲ μὲν μοσχοποιήσαντες, ἀεὶ δὲ ἀχά- ριστοι, καὶ φονεῖς τῶν δικαίων, καὶ τετυφωμένοι δια τὸ γένος φαινόμενοι. Εἰ γὰρ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ φαί νεται διὰ τὸ εἶναι υἱὸς (16), μήτε κατὰ τὸ εἶναι ἰσχυ ρός, μήτε διὰ τὸ σοφὸς, λέγων δύνασθαι σώζεσθαι, ἀλλὰ πρὸς τὸ ἀναμάρτητος είναι (17), ὡς Ησαΐας φησὶν μηδὲ μέχρι φωνῆς ἡμαρτηκέναι αὐτὸν (ἀνο μίαν γὰρ οὐκ ἐποίησεν οὐδὲ δόλον τῷ στόματι), ἄνευ τοῦ Θεοῦ σωθήσεσθαι μή δύνασθαι, πῶς ὑμεῖς ἢ καὶ οἱ ἄλλοι οἱ ἄνευ τῆς ἐλπίδος ταύτης σωθήσεσθαι προσ- δοκῶντες, οὐχ ἑαυτοὺς ἀπατᾷν λογίζεσθε; θλίψις ἐγγὺς, ὅτι οὐκ ἔστιν ὁ βοηθῶν μοι. Περιχύ κλωσάν με μόσχοι πολλοί, ταῦροι πίονες περιέσχον με. Ἤνοιξαν ἐπ' ἐμὲ τὸ στόμα αὐτῶν, ὡς λέων ἁρπά ζων καὶ ὠρυόμενος. Ωσεὶ ὕδωρ ἐξεχύθη καὶ διεσκορ πίσθη πάντα τὰ ὀστᾶ μου, » τῶν ὁμοίως αὐτῷ συμ- βάντων προαγγελία ἦν. Εκείνης γὰρ τῆς νυκτὸς ὅτε ἀπὸ τοῦ ὄρους (18) τῶν Ἐλαιῶν ἐπῆλθον αὐτῷ οἱ ἀπὸ τοῦ λαοῦ ὑμῶν ὑπὸ τῶν Φαρισαίων καὶ Γραμ ματέων κατὰ τὴν διδασκαλίαν (19) ἐπιπεμφθέντες, ἐχύ- κλωσαν αὐτὸν, οὓς μόσχους κερατιστὰς καὶ προώλεις λόγος ἔλεγε. Καὶ τό· « Ταῦροι πίονες περιέσχον με, ν εἰπεῖν, τοὺς καὶ αὐτοὺς μὲν τὰ ὅμοια τοῖς μόν σχοις ποιήσαντας, ὅτε ήχθη πρὸς τοὺς διδασκάλους ὑμῶν, προέλεγεν. Οὓς ὡς ταύρους διὰ τοῦτο ὁ λόγος εἶπεν, ἐπειδὴ τοὺς ταύρους τοῦ εἶναι μόσχους αἰτίους οἴδαμεν. Ὡς οὖν πατέρες εἰσὶ τῶν μόσχων οἱ ταῦροι, οὕτως οἱ διδάσκαλοι ὑμῶν τοῖς τέκνοις αὐτῶν αἴτιοι ἦσαν τοῦ ἐξελθόντας εἰς τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν συλλα- βεῖν αὐτὸν, καὶ ἄγειν ἐπ' αὐτούς. Καὶ τὸ εἰπεῖν· « Οτι οὐκ ἔστιν ὁ βοηθῶν, ο δηλωτικὸν καὶ αὐτὸ τοῦ γενομένου. Οὐδεὶς γὰρ οὐδὲ μέχρις ἑνὸς ἀνθρώπου βοηθεῖν αὐτῷ ὡς ἀναμαρτήτῳ βοηθὸς ὑπῆρχε. Καὶ τό· ι Ἤνοιξαν ἐπ' ἐμὲ τὸ στόμα αὐτῶν, ὡς λέων ωρυόμενος, ο δηλοῖ τὸν βασιλέα τῶν Ἰουδαίων τότε όντα, καὶ αὐτὸν Ἡρώδην λεγόμενον, διάδοχον γεγε- νημένον Ηρώδου τοῦ, ὅτε ἐγεγέννητο. ἀνελόντος πάντας τοὺς ἐν Βηθλεὲμ ἐκείνου τοῦ καιροῦ γεννη θέντας παῖδας, διὰ τὸ ὑπονοεῖν ἐν αὐτοῖς πάντως εἶναι τὸν περὶ οὗ εἰρήκεισαν αὐτῷ οἱ ἀπὸ ᾿Αραβίας ἐλθόντες μάγοι· μὴ ἐπιστάμενος τὴν τοῦ ἰσχυ ροτέρου πάντων βουλήν, ὡς εἰς Αἴγυπτον τῷ Ἰωσὴφ ἐπὶ τὸ ὄρος. εἰς τὸ δρος καὶ τῶν διδασκάλων. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS ingratos et justorum & lum conflastis, semper autem interfectores, et arrogantia ob genus vestrum in flatos vos exhibuistis. Nam si Filius Dei, nec quia Filius est, nec quia fortis, nec quia sapiens, ser- vari se posse dicit, sed ut esset impeccabilis, quemadmodum ait Isaias " eum nec voce tenus peccasse (iniquitatem enim non fecit, nec dolum ore commisit) sine Deo servari se non posse de- clarat; quomodo vos et alii, qui sine illa spe salu- tem exspectatis, non a vobismetipsis vos decipi cogitatis ? - aut diabolus. Quæ deinde in psalmo dicuntur : • Quoniam tribulatio proxima est, quia non est qui adjuvet me. Circumdederunt me vituli multi, tauri pingues obsederunt me. Aperuerunt super me os suum, sicut leo raplens et rugiens. Velut aqua effusa sunt et dissipata omnia ossa mea : » similiter eorum quæ illi evenerunt, vaticinium fuit. Qua enim nocte ex monte Olivarum in eum irruerunt, quos ex populo vestro Pharisæi et Scribæ pro sua in docendo auctoritate submiserunt, circumdederunt oum illi, ut appellat Scriptura, vituli cornupetæ et præmature exitiosi. Illud autem: ‹ Tauri pingues obsederunt me, eos ipsos prænuntiabat, qui ea- dem ac vituli fecerunt, cum ad magistros vestros adductus est : quos quidem ut tauros Scriptura designat, quia tauros in causa esse scimus, cur exsistant vituli. Quemadmodum ergo tauri vitulo- rum patres sunt, sic magistri vestri filiis suis au- ctores fuerunt, ut in montem Olivarum egressi eum comprehenderent et ad se adducerent. Illud etiam, ‹ Quia non est qui adjuvet,» id quod factum est de- monstrat. Nam ne unus quidem ex omnibus hominibus epem illi ut innocenti tulit. Et illud : « Aperuerunt super me os suum sicut leo rigiens, eum designat quij tum Judaeorum rex erat, Herodes et ipse die etus, successor illius Herodis qui, cum Jesus nalus est, omnes infantes circa illud tempus Bethlehem natos sustulit, quod suspicaretur eum in hoc nu- mero prorsus esse, de quo ex magis ab Arabia ve- nientibus audierat. At consilium illius, qui omnibus fortior est, ignorabat; quomodo Josepho et Mariæ • 189. 2111, 4. Latinis ante has voces appositum est quod quidem etsi ·necessarium esse non inficior, delevi tamen, quia nec in mss. nec apud R. Stephanum reperitur. Sic etiam post additum fuerat quod quidem expungere non dubitavi, ut prorsus inutilė. Dum de humana Christi natura loqni. Nam antea n. 87, cum divinam respiceret, negabat eum Spi- ritus sancti donis opus habuisse. Quin etiam dum de divina Christi natura loquitur, illud semper in- star principii certissimi statuit, Christum à Patre divinam essentiam ac omnia attributa accepisse; quominus miremur, si idem dicit de impeccanția B c D illa, quæ ab anima cum Verbo hypostatice con- juncta separari non poterat. Vertit Langus : e Ne que eo quod inımunis peccato est. › Perionins : Sed quia peccatum in eum cadere non potest. › Gelenius Cum tamen sit innocentissimus. › : monet Thirlbius. Sed si quid mutandum esset, legi oporteret Sic enim infra bis repetitur. Videtur supponere Justinus Ju- dæos ex aliqua montis parte in Christum, qui erat in valle monti subjecta irrnisse. cibus legit Sic etiam paulo ante Pharisæi, Scribæ et magistri. 103. Pharisæi sunt tauri; leo rugiens Herodes (46) Διὰ τὸ εἶναι υἱός. In editionibus Græco- (17) Πρὸς τὸ ἀναμάρτητος εἶναι. Liquet Justi- 103. Τὰ δὲ ἑξῆς εἰρημένα ἐν τῷ ψαλμῷ· « Ότι (48) ᾿Απὸ τοῦ ὄρους. Legendum ἐπὶ τοῦ ὄρους (19) Κατὰ τὴν διδασκαλίαν. Idem pro bis vo

Α θρόμβοι κατεχεῖτο, αὐτοῦ εὐχομένου καὶ λέγοντος, ἐν ᾗ μηδενὶ μηδὲν ἀπεκρί- νετο. κυνηγοί πολλοί, καὶ κυνηγοί Ἐν ἄλλοις, κύνες καὶ κυνηγοί πολλοί. Ιd κύνες καὶ κυνηγοί πολλοί, καὶ κυνηγοί, Η συναγωγή τῶν πονηρευομένων, οἷς καὶ κύνας καλεῖ καὶ κυνηγούς, μηνύων, και κυνηγοί. Παρελθέτω, εἰ δυνατὸν, τὸ ποτήριον τοῦτο·, ἐν τρόμου τῆς καρδίας δηλονότι ούσης, καὶ τῶν ὀστῶν ὁμοίως, ἐοικυίας τῆς καρδίας κηρῷ τηκομένῳ εἰς τὴν κοιλίαν· ὅπως εἰδῶμεν ὅτι ὁ Πατὴρ τὸν ἑαυτοῦ Υἱόν καὶ ἐν τοιούτοις πάθεσιν ἀληθῶς γεγονέναι δι' ἡμᾶς βεβούληται, καὶ μὴ λέγωμεν, ὅτι ἐκεῖνος, τοῦ Θεοῦ Υἱὸς ὢν, οὐκ ἀντελαμβάνετο τῶν γινομένων καὶ συμ- βαινόντων αὐτῷ. Καὶ τόν « Ἐξηράνθη ὡς όστρακον ἡ ἰσχύς μου, καὶ ἡ γλῶσσά μου κεκόλληται τῷ λάρυγγί μου, » ὅπερ προεἶπον, τῆς σιγῆς (ἐν μη- ο δενὶ (27) μηδὲν ἀποκρινόμενος ὁ πάντας ἐλέγχων ἀσόφους τοὺς παρ' ὑμῖν διδασκάλους), προαγγε λία ἦν. ὅτι ἐκύκλωσάν με κύνες πολλοί (28) συναγωγή πονηρευομένων περιέσχον με. "Ωρυξαν χειράς μου καὶ πόδας μου. Ἐξηρίθμησαν πάντα τὰ ὀστᾶ μου. Αὐτοὶ δὲ κατενόησαν καὶ ἐπεῖδόν με. Διεμερίσαντο τα ἱμάτιά μου ἑαυτοῖς, καὶ ἐπὶ τὸν ἱματισμόν μου έβα- λον κλῆρον, ο ὡς προεἶπον, προαγγελία ἦν διὰ ποίου θανάτου καταδικάζειν αὐτὸν ἔμελλεν ἡ συναγωγὴ τῶν πονηρευομένων· οὓς καὶ κύνας καλεῖ καὶ κυνηγούς, μηνύων ὅτι αὐτοὶ οἱ κυνηγήσαντες καὶ συνήχθησαν (29) οἱ ἀγωνιζόμενοι ἐπὶ τῷ καταδικάσασθαι (50) αὐτόν. Ὅπερ καὶ ἐν τοῖς ἀπομνημονεύμασι τῶν ἀποστόλων αὐτοῦ γέγραπται γενόμενον. Καὶ ὅτι μετὰ τὸ σταυ ρωθῆναι αὐτὸν, ἐμέρισαν ἑαυτοῖς οἱ σταυρώσαντες αὐτὸν τὰ ἱμάτια αὐτοῦ, ἐδήλωσα. μὴ μακρύνῃς τὴν βοήθειάν σου ἀπ᾿ ἐμοῦ· εἰς τὴν ἀντίληψίν μου πρόσχες. Ῥῦσαι ἀπὸ ῥομφαίας τὴν ψυχήν μου, καὶ ἐκ χειρὸς κυνὸς τὴν μονογενῆ μου (51)· σῶσόν με ἐκ στόματος λέοντος, καὶ ἀπὸ κεράτων μου νοκερώτων τὴν ταπείνωσίν μου· › ὁμοίως πάλιν δι- δασκαλία καὶ προαγγελία τῶν ὄντων αὐτῷ, καὶ συμ- βαίνειν μελλόντων. Μονογενής γὰρ ὅτι ἦν τῷ Πατρὶ ὅτι καὶ αὐτοί. καταδικασθῆναι. τὸν μονογενή σου. τὸν μονογενή σου, ο καλ S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS delicet illius corde et ossibus similiter contremi- scentibus, ac corde speciem habente liquescentis in ventrem cera; ut certo sciremus voluisse Patrem in ejusmodi etiam perpessionibus Filium suum vere propter nos versari, nec diceremus eum, cum Filius Dei esset, non sensisse quæ ei inflicta sunt, quæ- que ei acciderunt. Illud autem : Aruit tanquain testa virtus mea, et lingua mea adhæsit faucibus meis, » silentium illud, de quo jam dixi, prænun- tiabat, cum is, qui vestros omnes insipientes ma- gistros arguere solebat, nullum omnino verbum respondit. me: quoniam circumdederunt me canes multi, con- cìlium malignantium obsedit me. Foderunt manus meas et pedes meos. Dinumeraverunt omnia ossa mea. Ipsi consideraverunt et inspexerunt me. Di- viserunt sibi vestimenta mea, et super vestem meam miserunt sortem; › hæc verba, ut jam dixi, præ- nuntiabant quo mortis genere illum condemnatura esset improborum Synagoga, quos quidem et canes appellat et venatores, indicans ipsos canum ductores etiam congregatos fuisse, qui nihil non moliti sunt, ut eum condemnarent. Quod quidem factum fuisse in ejus apostolorum commentariis perhibetur. Ejus autem vestimenta, postquam crucifixus est, inter se divisisse eos, qui illum crucifixerunt, demonstravi. mine, ne elongaveris auxilium tuum a me: ad de- ſensionem meam conspice. Libera a gladio animam meam et de manu canis unigenitam meam. Salva me ex ore leonis, et a cornibus unicornium humilitatem meam; › similiter eorum, quæ illi in- sunt et eorum quæ illi eventura erant, documentum et prænuntiatio fuit. Unigenitum enim illum Patri ganus cum Sylburgio, Satius est parenthesim apponere. Non enim desunt similia exempla in hoc Dialogo, in quo scri- bendo sæpe Justinus ardorem animni magis quam grammaticas leges sequitur. Vide supra n. 40, 89, 103, et infra n. 110, et Apol. 1, n. 61. sed illud, deest in utro- que cod. ms. Ad oram tamen utriusque scriptum est : est, ● In aliis exemplaribus legitur canes et venatores multi. » Non dubitavit Stephanus hanc scripturam in contextum asciscere. Sed illum ita facturum fuisse non puto, si rem attentius considerasset. Nam Justinum legisse nullo mihi videtur posse argumento probari. Non agnoscunt codices mss. illud nec notæ ad marginem appositæ tantum tribuisset Stephanus, nisi eum movisset Justini ipsius auctoritas, qui paulo post ait : etc. Inde nata suspicio illum legisse Sed tamen illius verba sic explicari possunt, ut sacer- doles et seniores, de quibus hic agitur, canes no- minatim appellati fuisse dicantur, canum autem ductores non conceptis verbis, sed re et sensu, dum D B • scilicet Scriptura, ut observat Justinus, indicat con- cilium ab illis habitum fuisse, ac Synagoga nomine eorum auctoritatem designal. viris Sylburgio et Thirlbio, quorum posterior con- junctionem multo incommodius collocat, legendo Nullum equidem vidi :criptorem, qui hanc voculam sæpius usurparet, quam Justinus; nec semper prima intuitione perspicitur, quo con- silio eam usurpet, sed meditatione et animi con- tentione interdum opus est. Videtur hoc loco eam adhibuisse ut indicaret sacerdotes etiam de summo scelere perpetrando, ut in rebus ad Dei cultuin et gloriam pertinentibus facere solebant, inter se con- siliatos esse. phanus aut calc. Justinus His enim psalmi versibus et ea quæ Christo inerant, et ea quæ illi evenerunt contineri declarat, id est æternam generationem ex Patre et nativitatem ex Virgine. Quin etiam, ideo hæc a Davide dicta existimat, quia unigenitus erat Patri universorum, proprie ex eo Verbum et vir- tus genitus. Hæc autem ei in mentein venire nou potuerunt, nisi quia legebat genitum tuum. › 104. Ει illud : « In pulverem mortis deduxisti 105. Quæ sequuntur in psalmo : « Tu auten, Do- c (27) Εν μηδενί. Nimis operosa immutatio si le- (28) Κύνες πολλοί. Legitur in editis κύνες καὶ 104. Καὶ τό· « Εἰς χοῦν θανάτου κατήγαγές με 105. Τὰ δὲ ἀκόλουθα τοῦ ψαλμοῦ· « Σὺ δὲ, Κύριε, (24) Καὶ συνήχθησαν. Displicet illud και eruditis (30) Καταδικάσασθαι. Reg. ad marg. et R. Ste- (31) Τὴν μονογενῆ μου. Vix dubium quin legerit

τῶν ὅλων οὗτος, ἰδίως ἐξ αὐτοῦ Λόγος καὶ δύναμις γεγενημένος, καὶ ὕστερον ἄνθρωπος διὰ τῆς Παρθέ του γενόμενος, ὡς ἀπὸ τῶν ἀπομνημονευμάτων ἐμά- θομεν, προεδήλωσα. Καὶ ὅτι σταυρωθεὶς ἀπέθανεν, ὁμοίως προείπε. Τὸ γάρ· . Ῥῦσαι ἀπὸ ῥομφαίας τὴν ψυχήν μου, καὶ ἐκ χειρὸς κυνὸς τὴν μονογενῆ μου" σωσόν με ἐκ στόματος λέοντος, καὶ ἀπὸ κεράτων μου νοκερώτων τὴν ταπείνωσίν μου, ο ὁμοίως μηνύοντος δι' οὗ πάθους ἔμελλεν ἀποθνήσκειν, τουτέστι στα ροῦσθαι. Τὸ γὰρ, ο κεράτων μονοκερώτων (32), ὅτι τὸ σχῆμα τοῦ σταυροῦ ἐστι μόνου, προεξηγησάμην ὑμῖν. Καὶ τὸ ἀπὸ ῥομφαίας καὶ στόματος λέοντος καὶ ἐκ χειρὸς κυνὸς αἰτεῖν αὐτὸν τὴν ψυχὴν σωθῆναι, ἵνα μηδεὶς κυριεύσῃ τῆς ψυχῆς αὐτοῦ αἴτησις ἦν· ἵνα, ἡνίκα ἡμεῖς πρὸς τῇ ἐξόδῳ τοῦ βίου γινόμεθα, τὰ αὐτὰ αἰτῶμεν τὸν Θεὸν τὸν δυνάμενον ἀποστρέψαι Β πάντα ἀναιδή, πονηρὸν ἄγγελον, μὴ λαβέσθαι ἡμῶν τῆς ψυχῆς. Καὶ ὅτι μένουσιν αἱ ψυχαί, ἀπέδειξα (33) ὑμῖν ἐκ τοῦ καὶ τὴν Σαμουὴλ ψυχὴν κληθῆναι ὑπὸ τῆς ἐγγαστριμύθου, ὡς ἠξίωσεν ὁ Σαούλ. Φαίνεται δὲ καὶ ὅτι πᾶσαι αἱ ψυχαὶ τῶν οὕτως δικαίων καὶ προφητῶν ὑπὸ ἐξουσίαν ἔπιπτον τῶν τοιούτων δυνάμεων, ὁποία δὴ καὶ ἐν τῇ ἐγγαστριμύθῳ ἐκείνῃ ἐξ αὐτῶν τῶν πραγμάτων ὁμολογεῖται. Οθεν καὶ οὗτος διδάσκει ἡμᾶς καὶ διὰ τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ τὸ πάντως ἀγωνί- ζεσθαι (34), δι' ους γίνεσθαι (35), καὶ πρὸς τῇ ἐξόδω αἰτεῖν μὴ ὑπὸ τοιαύτην τινὰ δύναμιν ὑποπεσεῖν τὰς ψυχὰς ἡμῶν, φαίνεται. Καὶ γὰρ ἀποδιδοὺς τὸ πνεῦμα ἐπὶ τῷ σταυρῷ, εἶπε, ο Πάτερ, εἰς χεῖράς σου παρα- τίθεμαι τὸ πνεῦμά μου· › ὡς καὶ ἐκ τῶν ἀπομνη μονευμάτων καὶ τοῦτο ἔμαθον. Καὶ γὰρ πρὸς τὸ ὑπερβάλλειν τὴν Φαρισαίων πολιτείαν τοὺς μαθητάς αὐτοῦ συνωθῶν· εἰ δὲ μή γε, ἐπίστασθαι ὅτι οὐ σω- θήσονται· ταῦτα εἰρηκέναι ἐν τοῖς ἀπομνημονεύμασι γέγραπται·ι Ἐὰν μὴ περισσεύσῃ ὑμῶν ἡ δικαιοσύνη πλεῖον τῶν Γραμματέων καὶ Φαρισαίων, οὐ μὴ εἰσε έλθητε εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. » παρέχειν αὐτῷ, ὡς ἠξίου, καὶ ἀνήγειρεν αὐτὸν (36) ἐκ τῶν νεκρῶν, καὶ πάντας τους φοβουμένους τὸν Θεόν προέτρεπεν αἰνεῖν τὸν Θεὸν διὰ τὸ ἐλεῆσαι καὶ διὰ τοῦ μυστηρίου τοῦ σταυρωθέντος τούτου πᾶν γέ- νος τῶν πιστευόντων ἀνθρώπων (57) · καὶ ὅτι ἐν μέσῳ τῶν ἀδελφῶν αὐτοῦ ἔστη τῶν ἀποστόλων (οἵ τινες » το Αθ καὶ οὗτος καὶ ὁ Θεός. φαίνεται, ρείν. σῶσαι, καί, διὰ τοῦ μυστηρίου DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDÆU. A universorum esse, proprie Verbum et virtutem ex Cut Pharisæorum vivendi genus superarent ; sin mi- Luc. xvi, 46. Matth. v, 20. eo genitum, atque postea hominem natum ex - Vir- gine, ut ex commentariis didicimus, jain antea de monstravi. Quod autem crucifixus mortem oppetiit, id similiter prædictum. Illud enim: «Erue a gladio animam meam, et de manu canis unicam meam. Salva me ex ore leonis et a cornibus unicornium humilitatem mean, similiter denuntiantis est, quo supplicii genere moriturus esset, id est cruce; illud enim, a cornibus unicornium, › solius crucis for- mam exhibere, vobis antea exposui. Quod autem precatur animam suam a gladio et ex ore leonis et de manu canis liberari, precatio erat, ut ne quis ipsius animnæ dominaretur; ut cum uos ad exitum vitæ venimus, idem a Deo poscamus, qui impuden- tem omnem et malum angelum avertere potest, animam nostram capiat. Atque animas quidem ma- nere, ex eo demonstravi, quod etiam Samuelis anima a ventriloqua Pythonissa, ut petierat Saul, evocata sit. Apparet autem omnes animas ejusmodi justorum et prophetarum, sub potestatem talium virtutum ce- cidisse, qualem virtutem et in ventriloqua illa fuisse rebus ipsis declaratur. Unde et nos etiam per Fi- lium suum, propter quos hæc fieri patet, edocet. Deus ut omnino contendamus, ac in exitu vitæ pre- cemur, ne animæ nostræ sub aliquam ejusmodi po- testatem cadant. Nam eum spiritum in cruce redde- rel, dixit : e Pater, in manus tuas commendo spi- ritum nieum “, ›ut ex apostolorum commentariis id quoque didici. Et cum hortaretur discipulos suos, nus, salvos se non futuros scirent, hæc dixisse in commentariis narratur : ‹ Nisi abundaverit justitia. vestra plus quam Scribarum et Pharisæorum, nou. intrabitis in regnum cœlorum ”ª, - Quod auteum sciebat Patremn suum sibi omnia pre- canti traditurum, seque ab eo ex mortuis excitatum. iri; quodque omnes Deum timentes bortatus est ut Deum laudent, quia etiam per hoc mysterium hu- jus crucifxi misertus est omnis credentium homi num generis: quodque in medio fratrum suorum enitescit ex apposita interpunctione; ex qua patet psalmi verba citari, quorum quidem cum cruce af- finitatem demonstrat n. 91. Vid. Cyrill, cat. 12, n. 15, et cal. 14, n. 19. -- - Col. Samuel. xxviii, sqq. et Apul. 1, c. 18. Idem rum Justino docent Origenes (Homil. in I Reg. XVIII. [Opp. ed. de la Rue, i. 11], p. sqq.) aliique Patres. At vero Tertullianus (De anima c. 57, p. 245), Hieronyinus (Comm. in Math. vi, 31, al.) Pseudo Justinus in Quast. et respons. ad orthod. (resp. ad quest. Lii) et alii, quos Semisch. Justin d. Mártyr. p. 11, p. 463, not. 4, recenset, docent Sa- muelis animam non revera fuisse ab inferis evoca- tam, sed tantummodo spectrum dæmonum machi- nationibus sub Samuelis forma regi apparuisse. Sed mire interdum hic fluctuant Patres (v. c. Basilius), per totam vitam dimicatione hæc videntur intelli- genda, eoque refertur praeceptum Christi, quo:1 paulo post citatur, ut justitiam Pharisæorum supe- remus. Pro legendum hum quod in line periodi perincommode, utpote loco non suo, legitur. SYLBURG. spicuæ sententiæ necesse non est addere verbum ut placet Sylburgio. Sed illud quod le- gitur ante has voces idem valet ac etiam; et Deum etiam proprio Filio non pepercisse, sed pro nobis omnibus illum tradidisse significat. 106. Καὶ ὅτι ἠπίστατο τὸν Πατέρα αὐτοῦ πάντα 106. Christi resurrectio prædicta in fine psalmi. (32) Τὸ γὰρ, κεράτων μονοκερώτων. Locus hic D ut Kortholtus observavit. Οττο. (33) Απέδειξα. Deest haec demonstratio. (34) 'Αγωνίζεσθαι. Destrenua adversus diabolum (35) Δι' οὓς γίνεσθαι. llis verbis jungendum ver- (36) 'Ανήγειρεν αὐτόν. Convenientius ἀνεγε (37) Τῶν πιστευόντων ἀνθρώπων. Clara et per-

τῶν ὅλων οὗτος, ἰδίως ἐξ αὐτοῦ Λόγος καὶ δύναμις γεγενημένος, καὶ ὕστερον ἄνθρωπος διὰ τῆς Παρθέ του γενόμενος, ὡς ἀπὸ τῶν ἀπομνημονευμάτων ἐμά- θομεν, προεδήλωσα. Καὶ ὅτι σταυρωθεὶς ἀπέθανεν, ὁμοίως προείπε. Τὸ γάρ· . Ῥῦσαι ἀπὸ ῥομφαίας τὴν ψυχήν μου, καὶ ἐκ χειρὸς κυνὸς τὴν μονογενῆ μου" σωσόν με ἐκ στόματος λέοντος, καὶ ἀπὸ κεράτων μου νοκερώτων τὴν ταπείνωσίν μου, ο ὁμοίως μηνύοντος δι' οὗ πάθους ἔμελλεν ἀποθνήσκειν, τουτέστι στα ροῦσθαι. Τὸ γὰρ, ο κεράτων μονοκερώτων (32), ὅτι τὸ σχῆμα τοῦ σταυροῦ ἐστι μόνου, προεξηγησάμην ὑμῖν. Καὶ τὸ ἀπὸ ῥομφαίας καὶ στόματος λέοντος καὶ ἐκ χειρὸς κυνὸς αἰτεῖν αὐτὸν τὴν ψυχὴν σωθῆναι, ἵνα μηδεὶς κυριεύσῃ τῆς ψυχῆς αὐτοῦ αἴτησις ἦν· ἵνα, ἡνίκα ἡμεῖς πρὸς τῇ ἐξόδῳ τοῦ βίου γινόμεθα, τὰ αὐτὰ αἰτῶμεν τὸν Θεὸν τὸν δυνάμενον ἀποστρέψαι Β πάντα ἀναιδή, πονηρὸν ἄγγελον, μὴ λαβέσθαι ἡμῶν τῆς ψυχῆς. Καὶ ὅτι μένουσιν αἱ ψυχαί, ἀπέδειξα (33) ὑμῖν ἐκ τοῦ καὶ τὴν Σαμουὴλ ψυχὴν κληθῆναι ὑπὸ τῆς ἐγγαστριμύθου, ὡς ἠξίωσεν ὁ Σαούλ. Φαίνεται δὲ καὶ ὅτι πᾶσαι αἱ ψυχαὶ τῶν οὕτως δικαίων καὶ προφητῶν ὑπὸ ἐξουσίαν ἔπιπτον τῶν τοιούτων δυνάμεων, ὁποία δὴ καὶ ἐν τῇ ἐγγαστριμύθῳ ἐκείνῃ ἐξ αὐτῶν τῶν πραγμάτων ὁμολογεῖται. Οθεν καὶ οὗτος διδάσκει ἡμᾶς καὶ διὰ τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ τὸ πάντως ἀγωνί- ζεσθαι (34), δι' ους γίνεσθαι (35), καὶ πρὸς τῇ ἐξόδω αἰτεῖν μὴ ὑπὸ τοιαύτην τινὰ δύναμιν ὑποπεσεῖν τὰς ψυχὰς ἡμῶν, φαίνεται. Καὶ γὰρ ἀποδιδοὺς τὸ πνεῦμα ἐπὶ τῷ σταυρῷ, εἶπε, ο Πάτερ, εἰς χεῖράς σου παρα- τίθεμαι τὸ πνεῦμά μου· › ὡς καὶ ἐκ τῶν ἀπομνη μονευμάτων καὶ τοῦτο ἔμαθον. Καὶ γὰρ πρὸς τὸ ὑπερβάλλειν τὴν Φαρισαίων πολιτείαν τοὺς μαθητάς αὐτοῦ συνωθῶν· εἰ δὲ μή γε, ἐπίστασθαι ὅτι οὐ σω- θήσονται· ταῦτα εἰρηκέναι ἐν τοῖς ἀπομνημονεύμασι γέγραπται·ι Ἐὰν μὴ περισσεύσῃ ὑμῶν ἡ δικαιοσύνη πλεῖον τῶν Γραμματέων καὶ Φαρισαίων, οὐ μὴ εἰσε έλθητε εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. » παρέχειν αὐτῷ, ὡς ἠξίου, καὶ ἀνήγειρεν αὐτὸν (36) ἐκ τῶν νεκρῶν, καὶ πάντας τους φοβουμένους τὸν Θεόν προέτρεπεν αἰνεῖν τὸν Θεὸν διὰ τὸ ἐλεῆσαι καὶ διὰ τοῦ μυστηρίου τοῦ σταυρωθέντος τούτου πᾶν γέ- νος τῶν πιστευόντων ἀνθρώπων (57) · καὶ ὅτι ἐν μέσῳ τῶν ἀδελφῶν αὐτοῦ ἔστη τῶν ἀποστόλων (οἵ τινες » το Αθ καὶ οὗτος καὶ ὁ Θεός. φαίνεται, ρείν. σῶσαι, καί, διὰ τοῦ μυστηρίου DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDÆU. A universorum esse, proprie Verbum et virtutem ex Cut Pharisæorum vivendi genus superarent ; sin mi- Luc. xvi, 46. Matth. v, 20. eo genitum, atque postea hominem natum ex - Vir- gine, ut ex commentariis didicimus, jain antea de monstravi. Quod autem crucifixus mortem oppetiit, id similiter prædictum. Illud enim: «Erue a gladio animam meam, et de manu canis unicam meam. Salva me ex ore leonis et a cornibus unicornium humilitatem mean, similiter denuntiantis est, quo supplicii genere moriturus esset, id est cruce; illud enim, a cornibus unicornium, › solius crucis for- mam exhibere, vobis antea exposui. Quod autem precatur animam suam a gladio et ex ore leonis et de manu canis liberari, precatio erat, ut ne quis ipsius animnæ dominaretur; ut cum uos ad exitum vitæ venimus, idem a Deo poscamus, qui impuden- tem omnem et malum angelum avertere potest, animam nostram capiat. Atque animas quidem ma- nere, ex eo demonstravi, quod etiam Samuelis anima a ventriloqua Pythonissa, ut petierat Saul, evocata sit. Apparet autem omnes animas ejusmodi justorum et prophetarum, sub potestatem talium virtutum ce- cidisse, qualem virtutem et in ventriloqua illa fuisse rebus ipsis declaratur. Unde et nos etiam per Fi- lium suum, propter quos hæc fieri patet, edocet. Deus ut omnino contendamus, ac in exitu vitæ pre- cemur, ne animæ nostræ sub aliquam ejusmodi po- testatem cadant. Nam eum spiritum in cruce redde- rel, dixit : e Pater, in manus tuas commendo spi- ritum nieum “, ›ut ex apostolorum commentariis id quoque didici. Et cum hortaretur discipulos suos, nus, salvos se non futuros scirent, hæc dixisse in commentariis narratur : ‹ Nisi abundaverit justitia. vestra plus quam Scribarum et Pharisæorum, nou. intrabitis in regnum cœlorum ”ª, - Quod auteum sciebat Patremn suum sibi omnia pre- canti traditurum, seque ab eo ex mortuis excitatum. iri; quodque omnes Deum timentes bortatus est ut Deum laudent, quia etiam per hoc mysterium hu- jus crucifxi misertus est omnis credentium homi num generis: quodque in medio fratrum suorum enitescit ex apposita interpunctione; ex qua patet psalmi verba citari, quorum quidem cum cruce af- finitatem demonstrat n. 91. Vid. Cyrill, cat. 12, n. 15, et cal. 14, n. 19. -- - Col. Samuel. xxviii, sqq. et Apul. 1, c. 18. Idem rum Justino docent Origenes (Homil. in I Reg. XVIII. [Opp. ed. de la Rue, i. 11], p. sqq.) aliique Patres. At vero Tertullianus (De anima c. 57, p. 245), Hieronyinus (Comm. in Math. vi, 31, al.) Pseudo Justinus in Quast. et respons. ad orthod. (resp. ad quest. Lii) et alii, quos Semisch. Justin d. Mártyr. p. 11, p. 463, not. 4, recenset, docent Sa- muelis animam non revera fuisse ab inferis evoca- tam, sed tantummodo spectrum dæmonum machi- nationibus sub Samuelis forma regi apparuisse. Sed mire interdum hic fluctuant Patres (v. c. Basilius), per totam vitam dimicatione hæc videntur intelli- genda, eoque refertur praeceptum Christi, quo:1 paulo post citatur, ut justitiam Pharisæorum supe- remus. Pro legendum hum quod in line periodi perincommode, utpote loco non suo, legitur. SYLBURG. spicuæ sententiæ necesse non est addere verbum ut placet Sylburgio. Sed illud quod le- gitur ante has voces idem valet ac etiam; et Deum etiam proprio Filio non pepercisse, sed pro nobis omnibus illum tradidisse significat. 106. Καὶ ὅτι ἠπίστατο τὸν Πατέρα αὐτοῦ πάντα 106. Christi resurrectio prædicta in fine psalmi. (32) Τὸ γὰρ, κεράτων μονοκερώτων. Locus hic D ut Kortholtus observavit. Οττο. (33) Απέδειξα. Deest haec demonstratio. (34) 'Αγωνίζεσθαι. Destrenua adversus diabolum (35) Δι' οὓς γίνεσθαι. llis verbis jungendum ver- (36) 'Ανήγειρεν αὐτόν. Convenientius ἀνεγε (37) Τῶν πιστευόντων ἀνθρώπων. Clara et per-

ο δάσκαλοι ὑμῶν, ὦ ἄνδρες, τοὺς πάντας λόγους τῆς περικοπῆς ταύτης εἰς τὸν Χριστὸν ὁμολογοῦσιν εἰρῆ σθαι, ἐπίσταμαι· καὶ αὐτὸν ὅτι οὐδέπω φασὶν ἐληλυ- θέναι, καὶ τοῦτο γινώσκω· εἰ δὲ καὶ ἐληλυθέναι λέ γουσιν, οὐ γινώσκεται ὅς ἐστιν, ἀλλ᾽ ὅταν ἐμφανής καὶ ἔνδοξος γένηται, τότε γνωσθήσεται (52) ὅς ἐστι, φασί. Καὶ τότε τὰ εἰρημένα ἐν τῇ περικοπῇ ταύτῃ φασὶν ἀποδήσεσθαι, ώς μηδενὸς μηδέπω καρποῦ ἀπὸ τῶν λόγων τῆς προφητείας γενομένου· ἀλόγιστοι, μὴ συνιέντες ὅπερ διὰ πάντων τῶν λόγων ἀποδέδει- κται, ὅτι δύο παρουσίαι αὐτοῦ κατηγγελμέναι εἰσί· μία μὲν, ἐν ᾗ παθητὸς, καὶ ἄδοξος, καὶ ἄτιμος, καὶ σταυρούμενος κεκήρυκται· ἡ δὲ δευτέρα, ἐν ᾗ μετὰ δόξης ἀπὸ τῶν οὐρανῶν παρέσται, ὅταν καὶ ὁ τῆς ἀποστασίας ἄνθρωπος (55), ὁ καὶ εἰς τὸν Ὕψιστον Β ἔξαλλα λαλῶν ἐπὶ τῆς γῆς ἄνομα τολμήσῃ εἰς ἡμᾶς τοὺς Χριστιανούς, οἵτινες ἀπὸ τοῦ νόμου καὶ τοῦ λό- γου τοῦ ἐπελθόντος ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ (55) διὰ τῶν τοῦ Ἰησοῦ ἀποστόλων τὴν θεοσέβειαν ἐπιγνόντες, ἐπὶ τὸν Θεὸν Ἰακὼς καὶ Θεὸν Ἰσραήλ καταφύγομεν· καὶ οἱ πολέμου καὶ ἀλληλοφονίας καὶ πάσης κακίας μεμεστωμένοι, ἀπὸ πάσης τῆς γῆς τὰ πολεμικὰ δρ- γανα ἕκαστος, τὰς μαχαίρας εἰς ἄροτρα, καὶ τὰς ζιδύνας εἰς γεωργικὰ μετεβάλομεν, καὶ γεωργοῦμεν εὐσέβειαν, δικαιοσύνην, φιλανθρωπίαν, πίστιν, ἐλ είδα τὴν παρ' αὐτοῦ τοῦ Πατρὸς διὰ τοῦ σταυρω θέντος, ὑπὸ τὴν ἄμπελον τὴν ἑαυτοῦ ἕκαστος καθεζό μενοι, τουτέστι μόνῃ τῇ γαμετῇ γυναικὶ ἕκαστος χρώμενοι. Οτι γὰρ ὁ λόγος ὁ προφητικός λέγει, • Καὶ ἡ γυνὴ αὐτοῦ ὡς ἄμπελος εὐθηνοῦσα, ο ἐπί- στασθε. Καὶ ὅτι οὐκ ἔστιν ὁ ἐκφοβῶν καὶ δουλαγωγῶν ἡμᾶς τοὺς ἐπὶ τὸν Ἰησοῦν πεπιστευκότας κατὰ πα σαν τὴν γῆν, φανερόν ἐστι. Κεφαλοτομούμενοι γάρ, καὶ σταυρούμενοι, καὶ θηρίοις παραβαλλόμενοι, καὶ δεσμοῖς καὶ πυρί, καὶ πάσαις ταῖς ἄλλαις βασάνοις, ὅτι οὐκ ἀφιστάμεθα τῆς ὁμολογίας, δῆλόν ἐστιν· ἀλλ᾽ όσωπερ ἂν τοιαῦτά τινα γίνηται, τοσούτῳ μᾶλλον ἄλο λοι πλείονες πιστοὶ καὶ θεοσεβεῖς διὰ τοῦ ὀνόματος τοῦ Ἰησοῦ γίγνονται. Ὁποῖον, ἐὰν ἀμπέλου τις ἐκτέμῃ τὰ καρποφορήσαντα μέρη, εἰς τὸ ἀναβλαστή- και ἑτέρους κλάδους καὶ εὐθαλεῖς καὶ καρποφόρους ἀναδίδωσι· τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ἐφ' ἡμῶν γίνεται. Ἡ γὰρ φυτευθεῖσα ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἄμπελος καὶ σωτή ρος Χριστοῦ, ὁ λαὸς αὐτοῦ ἐστι. Τὰ δὲ λοιπὰ τῆς προφητείας ἐν τῇ δευτέρᾳ αὐτοῦ παρουσίᾳ ἀποδήσε- ται. Τὴν γὰρ ο ἐκτεθλιμμένην (56),, τουτέστιν, ἀπὸ τοῦ κόσμου ὅσον ἐφ' ὑμῖν καὶ τοῖς ἄλλοις ἅπα- » Εx καὶ ἐξωσμένην, DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDÆO. - altera implebitur in secundo adventu. His reci- talis haec addidi : Ac vestros quidem magistros, viri, omnia hujus loci verba in Christum dicta co- fiteri non ignoro; euni autein nondum venisse, id quoque ab eis asseri intelligo; aut si etiam venisse dicant, nondum cognoscitur qualis sit, inquiunt; sed cum manifestus et gloriosus fuerit, tunc cognom scetur qualis sit. Tunc etiam eventura dicunt quæ in hoc testimonio leguntur, quasi nondum ullus prophetiæ fructus exstiterit; homines ratione de- stituti, qui non intelligant, id quod ex omnibus Scripturis demonstratum est, duos Christi adven- tus esse nuntiatos; alterum quidem, in quo per- pessioni obnoxius et inglorius, et ignominia affie- quo cum gloria e cœlis aderit, quando et defectio- nis homo (54) grandia etiam adversus Altissimum in terris loquens, nefanda audebit in nos Christia- nos, qui postquam ex lege et doctrina Hierosolymis egressa rationem colendi Dei per apostolos Jesu cognovimus, ad Deum Jacob et Deum Israel confu- gimus; et qui bello et mutuis caedibus et improbi- tate omni cumulati eramus, in toto terrarum orbe instrumenta quisque bellica, enses in vomeres, ha- stas in agrestia arma mutavimus, aramusque pieta- tem, justitiam, humanitatem, Gdern, spem illam quæ est a Patre per eum qui crucifixus est; sub sua quisque vite sedentes, id est sola quisque legi- tima uxore utentes. Quod enim verbum propheti- cum dicit : . Et uxor ejus sicut vitis abundans ctus, et crucifixus prædicatur; alterum vero, in D. angustiis affectam, hanc labet sententiam quod, Psal. cxxvii, 3. Trypho_n. 8. reddi potest hic locus: Grandia etiam adversus Al- tissimum loquens, in terris nefanda audebit in nos Christianos. Addendis et Emend. data opera imitatur. ‹ Si autem libertatis lex, in- quit lib. iv, c. 34, n. 4, id est verbum Dei ab apo- stolis, qui ab Hierusalem exierunt, annuntiatum in universam terram in tantum transmutationem fe- C id vobis perspectum est. Neminem autem esse, qui nos in Jesum per totum orbem terrarum credentes exterreat, et in servitutem redigat, in promptu est. Dum enim gladio percutimur, dumn crucilgi- mur, dum feris tradimur et vinculis et igni et om- nibus aliis tormentis, a confessione, ut manifestum est, non discedimus. Sed quanto magis magisque talia nobis infliguntur, eo plures alii per nomen Jesu fideles et pii fiunt. Quemadmodum vitis, si quis partes illas ampulet quae fructum ferunt, ita profcit, ut alios forentes et fructiferos palmites rursus proferat; idleum nobis quoque evenit. Plantata enim a Deo et Salvatore Christo vitis, po- pulus ejus est. Reliquum autem prophetiæ in altero ejus adventu ad electum perducetur. Illud enim, quantum in vobis est et cæteris omnibus homiui- cit, ut gladios et lanceas bellatorias in aratra fa- bricaverit ipse, et in falces, quæ donavit ad deme- tendum frumentum, in organa pacifica demutave- rit, et jam nesciunt pugnare, sed percussi et alle- ram præbent maxillam; non de aliquo alio prophe- tæ dixerunt hæc, sed de eo qui fecit ea. Similia habemus apud Tertullianum lib. adv. Jud. c. 3. causa omissa sunt sequentia, ad quæ potissimum referuntur quæ Justinus de Chri- stianis toto orbe expulsis disserit. 110. Pars prophetia jan impleta in Christianis ; 110. Καὶ τελέσας ταῦτα, ἐπεἶπον· Καὶ ὅτι οἱ δι- Α (52) Τότε γνωσθήσεται. Similia jactitabat ipse (53) 'Ο τῆς ἀποστασίας ἄνθρωπος. Vill. n. 32. (54) Quando et defectionis homo, etc. Sic etiamn (55) Ἀπὸ Ἱερουσαλήμ. Hunc locum S. Irenæus (56) Τὴν γὰρ ἐκτεθλιμμένην. llic brevitatis

Α σιν ἀνθρώποις, οὐ μόνον ἀπὸ τῶν κτημάτων τῶν χωροῦσι, οι pυει νηστευόντων διασπώντες. αὐτὸν ὁμολογεῖν πιος αὐτὸς μηνύων. Μωϋσέως. "Οπερ ἐπὶ Χριστοῦ ἔμελλε λέγεσθαι. τὸ λε- λεγμένον ἐπὶ Μωϋσέως. Β ἰδίων, ἕκαστος τῶν Χριστιανῶν ἐκβέβληται, ἀλλὰ καὶ τοῦ κόσμου παντός, ζῆν μηδενὶ Χριστιανῷ συγχω ροῦντες (57). Ὑμεῖς δὲ ἐπὶ τὸν λαὸν ὑμῶν συμβε- βηκέναι τοῦτό φατε. Εἰ δὲ ἐξεβλήθητε πολεμηθέντες, δικαίως μὲν ὑμεῖς ταῦτα πεπόνθατε, ὡς αἱ Γραφαί πᾶσαι μαρτυροῦσιν· ἡμεῖς δὲ, οὐδὲν τοιοῦτον πρά ξαντες μετὰ τὸ ἐπιγνῶναι τὴν ἀλήθειαν τοῦ Θεοῦ, μαρτυρούμεθα ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, σὺν τῷ δικαιοτάτῳ καὶ μόνῳ ἀσπίλῳ καὶ ἀναμαρτήτῳ Χριστῷ, ὅτι ἀπὸ γῆς αιρόμεθα (58). Βοᾷ γὰρ Ησαΐας, κ. Ἰδοὺ ὡς ὁ δίκαιος ἀπώλετο, καὶ οὐδεὶς ἐκδέχεται τῇ καρδίᾳ· καὶ ἄν δρες δίκαιοι αίρονται, καὶ οὐδεὶς κατανοεί. » σθαι τούτου τοῦ Χριστοῦ καὶ ἐπὶ Μωϋσέως (59) προ ελέγετο, προείπον διὰ τοῦ συμβόλου τῶν ἐν τῇ νηστείᾳ προσφερομένων τράγων. Καὶ πάλιν ἐν οἷς ἐποίησαν Μωϋσῆς καὶ Ἰησοῦς, τὸ αὐτὸ προκηρυσσόμενον συμ- βολικῶς ἦν, καὶ λεγόμενον. Ὁ μὲν γὰρ αὐτῶν, τὰς χεῖρας ἐκτείνας, ἐπὶ τοῦ βουνοῦ μέχρις ἑσπέρας ἔμενεν, ὑποβασταζομένων τῶν χειρῶν· ὁ οὐδενὸς ἄλ λου τύπον δείκνυσιν ἢ τοῦ σταυροῦ· ὁ δὲ τῷ Ἰησοῦ ὀνόματι μετονομασθεὶς, ἦρχε τῆς μάχης, καὶ ἐνίκα Ἰσραήλ. "Ην δὲ καὶ τοῦτο ἐπ᾽ ἀμφοτέρων τῶν ἁγίων ἀνδρῶν ἐκείνων, καὶ προφητῶν τοῦ Θεοῦ νοῆσαι γε- γενημένον, ὅτι ἀμφότερα τὰ μυστήρια εἰς αὐτῶν βα- στάσαι οὐκ ἦν δυνατός· λέγω δὲ τὸν τύπον τοῦ σταυ ροῦ καὶ τὸν τύπον τῆς τοῦ ὀνόματος ἐπικλήσεως. Ἑνὸς γὰρ μόνου ἡ ἰσχὺς αὕτη ἐστὶ, καὶ ἦν, καὶ ἔσται, οὗ καὶ τὸ ὄνομα πᾶσα ἀρχὴ (60) δέδιεν, εδί- νουσα ὅτι δι' αὐτοῦ καταλύεσθαι μέλλουσιν. Ὁ οὖν παθητὸς ἡμῶν καὶ σταυρωθεὶς Χριστὸς οὐ κατηράθη ὑπὸ τοῦ νόμου, ἀλλὰ μόνος σώσειν τοὺς μὴ ἀφιστα- μένους τῆς γῆς τέως (61) αὐτοῦ ἐδήλου. Καὶ τοὺς ἐν Αἰγύπτῳ δὲ σωθέντας, ὅτε ἀπώλλυντο τὰ πρω τότοκα τῶν Αἰγυπτίων, τὸ τοῦ Πάσχα ἐῤῥύσατο αἷμα τὸ ἑκατέρωσε τῶν σταθμῶν καὶ τοῦ ὑπερθύρου χρι σθέν. Ην γὰρ τὸ Πάσχα ὁ Χριστὸς, ὁ τυθεὶς ὕστε ρον, ὡς καὶ Ἡσαΐας ἔφη·. Αὐτὸς ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη. • Καὶ ὅτι ἐν ἡμέρᾳ τοῦ Πάσχα συνε λάβετε αὐτὸν, καὶ ὁμοίως ἐν τῷ Πάσχα ἐσταυρώσατε, γέγραπται. Ὡς δὲ τοὺς ἐν Αἰγύπτῳ ἔσωσε τὸ αἷμα τοῦ Πάσχα, οὕτως καὶ τοὺς πιστεύσαντας ῥύσεται ἐκ θανάτου τὸ αἷμα τοῦ Χριστοῦ. Εμελλεν οὖν ὁ Θεὸς πλανᾶσθαι, εἰ μὴ τὸ σημεῖον τοῦτο (69) ἐπὶ τῶν θυ πίστεως, πιστό ἐδηλοῦτο, S. JUSTINI FHILOSOPHII ET MARTYRIS bus, non solum ex propriis possessionibus unus- quisque Christianorum expellitur, sed etiam ex toto terrarum orbe, nec ulli Christiano vitam libe- ram relinquitis. Vos autem in populum vestrum hæc evenisse dicitis; qui quidem, si expulsi estis bello superati, merito hæc passi estis, ut Scripturæ omnes testantur. Nos autem qui nihil tale commi- simus, postquain veritatem Dei cognovimus, 105, inquam, testatur Deus una cum justissimo et solo intaminato et carente peccatis Christo e medio tolli. Clamat enimn Isaias: e Ecce quomodo perit justus et nemo percipit corde, et viri justi tolluntur, ɔt nemo considerat 78. Aliæ figuræ primi adventus, in quo per sanguinem Christi gentes liberata. -- Ac duos quidem hujus Christi adventus arcane etiam Moysis tempore præ- dictos fuisse, jam ex signo hircorum in jejunio oblatorum demonstravi. Et rursum in iis quæ Je- sus et Moyses fecerunt, idem arcane prænuntiatum et dictuin est. Alter enim expansis inanibus in colle ad vesperam usque permansit, cum manus ejus sustentarentur, quod sane nullam aliam nisi crucis figurain exhibet. Alter autem Jesu nomine cognominatus, dus erat pugna, et Israel vincebat. Illud etiam in ambobus illis sanctis viris et Dei pro- phetis factum intelligere est, nempe duo illa my- steria, neutrum illorum portare solum potuisse, id est crucis, et cognominis impositi signum. Est enim et erat et crit unius ac solius ista vis, cujus vel no- n'en principatus omnis reformidat, tabescens quod per illum evertendus sit. Noster igitur passibilis et crucifixus Christus, nequaquam diris lege devo- tus fuit, sed solum se eos servaturum demonstra- bat qui ab ejus fide non discedunt. Ac eos quidem qui in Ægypto servati sunt, cum perirent primo- genita Ægyptiorum, sanguis Paschæ liberavit, po- stibus utrinque et superliminari aspersus. Pascha enim erat Christus, qui postea immolatus est, quemadinodum et Isaias ait: ‹ Ipse tanquam ovis ad occisionem ductus est "., Eum autem die Pa- schæ a vobis comprehensum, ac similiter in Pa- schate crucifixum fuisse scriptumn est. Quemadino- dum autem eos, qui in Ægypto erant, sanguis Pa- D schæ servavit, sic et eos qui crediderint, liberabit Isa. LVII, 1. * Isa. LIII, 7. Sylburgio placet, cum Justinus, ut jam sæpe monuimus, non rigidus sit ejusmodi le- gun observator. Supra n. 40, le- gitur liem n. 101, et Vid. n. 103, et Apol. 1, n. et 62. Irenæus loco jam citato. Supra Justinus dicebat n. : Sic etiam n. 119, malorum angelorum principatus videtur designare, sed etiam terrenas potestates, id est reges et præ- C sides, quibus Christi nomen formidini esse docet n. 117. Justinus, ut pote regni mille annorum de- fensor, existimat reges cum Antichristo conjunctos. a Christo profligatum iri; quod quidem Irenæus lib. v, et Lactantius lib. vit, uherius exponunt. ut observavit Sylburgius. Lex non non maledixit Christo, sed etiam demonstravit eumi unicum esse Salvatorem eorum qui a fide non discedunt, sed ut Moyses in erigendis manibus per- severant. Legi possei sed quia Christus auctor legis est, quatenus Verbum, nihil mutan- dum. crucis intelligere, quia, ut paulo ante dixit, san- guine Israelitæ et superliminare et utrinque po: 111. Duo adventus per duos hircos signifcati. (57) Συγχωρούντες. Necesse non est legere συγ- (58) Ἀπὸ γῆς αἱρόμεθα. Hæc etiam imitatur (59) Ἐπὶ Μωϋσέως. Necesse non est legere ὑπὸ (60) Πᾶσα ἀρχή. His verbis Justinus non solum 111. Καὶ ὅτι δύο παρουσίας συμβολικῶς γενήσε (61) Τῆς γῆς τέως. Manifestus error pro της (62) Τὸ σημεῖον τοῦτο. Videtur Justinus signum

Α σιν ἀνθρώποις, οὐ μόνον ἀπὸ τῶν κτημάτων τῶν χωροῦσι, οι pυει νηστευόντων διασπώντες. αὐτὸν ὁμολογεῖν πιος αὐτὸς μηνύων. Μωϋσέως. "Οπερ ἐπὶ Χριστοῦ ἔμελλε λέγεσθαι. τὸ λε- λεγμένον ἐπὶ Μωϋσέως. Β ἰδίων, ἕκαστος τῶν Χριστιανῶν ἐκβέβληται, ἀλλὰ καὶ τοῦ κόσμου παντός, ζῆν μηδενὶ Χριστιανῷ συγχω ροῦντες (57). Ὑμεῖς δὲ ἐπὶ τὸν λαὸν ὑμῶν συμβε- βηκέναι τοῦτό φατε. Εἰ δὲ ἐξεβλήθητε πολεμηθέντες, δικαίως μὲν ὑμεῖς ταῦτα πεπόνθατε, ὡς αἱ Γραφαί πᾶσαι μαρτυροῦσιν· ἡμεῖς δὲ, οὐδὲν τοιοῦτον πρά ξαντες μετὰ τὸ ἐπιγνῶναι τὴν ἀλήθειαν τοῦ Θεοῦ, μαρτυρούμεθα ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, σὺν τῷ δικαιοτάτῳ καὶ μόνῳ ἀσπίλῳ καὶ ἀναμαρτήτῳ Χριστῷ, ὅτι ἀπὸ γῆς αιρόμεθα (58). Βοᾷ γὰρ Ησαΐας, κ. Ἰδοὺ ὡς ὁ δίκαιος ἀπώλετο, καὶ οὐδεὶς ἐκδέχεται τῇ καρδίᾳ· καὶ ἄν δρες δίκαιοι αίρονται, καὶ οὐδεὶς κατανοεί. » σθαι τούτου τοῦ Χριστοῦ καὶ ἐπὶ Μωϋσέως (59) προ ελέγετο, προείπον διὰ τοῦ συμβόλου τῶν ἐν τῇ νηστείᾳ προσφερομένων τράγων. Καὶ πάλιν ἐν οἷς ἐποίησαν Μωϋσῆς καὶ Ἰησοῦς, τὸ αὐτὸ προκηρυσσόμενον συμ- βολικῶς ἦν, καὶ λεγόμενον. Ὁ μὲν γὰρ αὐτῶν, τὰς χεῖρας ἐκτείνας, ἐπὶ τοῦ βουνοῦ μέχρις ἑσπέρας ἔμενεν, ὑποβασταζομένων τῶν χειρῶν· ὁ οὐδενὸς ἄλ λου τύπον δείκνυσιν ἢ τοῦ σταυροῦ· ὁ δὲ τῷ Ἰησοῦ ὀνόματι μετονομασθεὶς, ἦρχε τῆς μάχης, καὶ ἐνίκα Ἰσραήλ. "Ην δὲ καὶ τοῦτο ἐπ᾽ ἀμφοτέρων τῶν ἁγίων ἀνδρῶν ἐκείνων, καὶ προφητῶν τοῦ Θεοῦ νοῆσαι γε- γενημένον, ὅτι ἀμφότερα τὰ μυστήρια εἰς αὐτῶν βα- στάσαι οὐκ ἦν δυνατός· λέγω δὲ τὸν τύπον τοῦ σταυ ροῦ καὶ τὸν τύπον τῆς τοῦ ὀνόματος ἐπικλήσεως. Ἑνὸς γὰρ μόνου ἡ ἰσχὺς αὕτη ἐστὶ, καὶ ἦν, καὶ ἔσται, οὗ καὶ τὸ ὄνομα πᾶσα ἀρχὴ (60) δέδιεν, εδί- νουσα ὅτι δι' αὐτοῦ καταλύεσθαι μέλλουσιν. Ὁ οὖν παθητὸς ἡμῶν καὶ σταυρωθεὶς Χριστὸς οὐ κατηράθη ὑπὸ τοῦ νόμου, ἀλλὰ μόνος σώσειν τοὺς μὴ ἀφιστα- μένους τῆς γῆς τέως (61) αὐτοῦ ἐδήλου. Καὶ τοὺς ἐν Αἰγύπτῳ δὲ σωθέντας, ὅτε ἀπώλλυντο τὰ πρω τότοκα τῶν Αἰγυπτίων, τὸ τοῦ Πάσχα ἐῤῥύσατο αἷμα τὸ ἑκατέρωσε τῶν σταθμῶν καὶ τοῦ ὑπερθύρου χρι σθέν. Ην γὰρ τὸ Πάσχα ὁ Χριστὸς, ὁ τυθεὶς ὕστε ρον, ὡς καὶ Ἡσαΐας ἔφη·. Αὐτὸς ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη. • Καὶ ὅτι ἐν ἡμέρᾳ τοῦ Πάσχα συνε λάβετε αὐτὸν, καὶ ὁμοίως ἐν τῷ Πάσχα ἐσταυρώσατε, γέγραπται. Ὡς δὲ τοὺς ἐν Αἰγύπτῳ ἔσωσε τὸ αἷμα τοῦ Πάσχα, οὕτως καὶ τοὺς πιστεύσαντας ῥύσεται ἐκ θανάτου τὸ αἷμα τοῦ Χριστοῦ. Εμελλεν οὖν ὁ Θεὸς πλανᾶσθαι, εἰ μὴ τὸ σημεῖον τοῦτο (69) ἐπὶ τῶν θυ πίστεως, πιστό ἐδηλοῦτο, S. JUSTINI FHILOSOPHII ET MARTYRIS bus, non solum ex propriis possessionibus unus- quisque Christianorum expellitur, sed etiam ex toto terrarum orbe, nec ulli Christiano vitam libe- ram relinquitis. Vos autem in populum vestrum hæc evenisse dicitis; qui quidem, si expulsi estis bello superati, merito hæc passi estis, ut Scripturæ omnes testantur. Nos autem qui nihil tale commi- simus, postquain veritatem Dei cognovimus, 105, inquam, testatur Deus una cum justissimo et solo intaminato et carente peccatis Christo e medio tolli. Clamat enimn Isaias: e Ecce quomodo perit justus et nemo percipit corde, et viri justi tolluntur, ɔt nemo considerat 78. Aliæ figuræ primi adventus, in quo per sanguinem Christi gentes liberata. -- Ac duos quidem hujus Christi adventus arcane etiam Moysis tempore præ- dictos fuisse, jam ex signo hircorum in jejunio oblatorum demonstravi. Et rursum in iis quæ Je- sus et Moyses fecerunt, idem arcane prænuntiatum et dictuin est. Alter enim expansis inanibus in colle ad vesperam usque permansit, cum manus ejus sustentarentur, quod sane nullam aliam nisi crucis figurain exhibet. Alter autem Jesu nomine cognominatus, dus erat pugna, et Israel vincebat. Illud etiam in ambobus illis sanctis viris et Dei pro- phetis factum intelligere est, nempe duo illa my- steria, neutrum illorum portare solum potuisse, id est crucis, et cognominis impositi signum. Est enim et erat et crit unius ac solius ista vis, cujus vel no- n'en principatus omnis reformidat, tabescens quod per illum evertendus sit. Noster igitur passibilis et crucifixus Christus, nequaquam diris lege devo- tus fuit, sed solum se eos servaturum demonstra- bat qui ab ejus fide non discedunt. Ac eos quidem qui in Ægypto servati sunt, cum perirent primo- genita Ægyptiorum, sanguis Paschæ liberavit, po- stibus utrinque et superliminari aspersus. Pascha enim erat Christus, qui postea immolatus est, quemadinodum et Isaias ait: ‹ Ipse tanquam ovis ad occisionem ductus est "., Eum autem die Pa- schæ a vobis comprehensum, ac similiter in Pa- schate crucifixum fuisse scriptumn est. Quemadino- dum autem eos, qui in Ægypto erant, sanguis Pa- D schæ servavit, sic et eos qui crediderint, liberabit Isa. LVII, 1. * Isa. LIII, 7. Sylburgio placet, cum Justinus, ut jam sæpe monuimus, non rigidus sit ejusmodi le- gun observator. Supra n. 40, le- gitur liem n. 101, et Vid. n. 103, et Apol. 1, n. et 62. Irenæus loco jam citato. Supra Justinus dicebat n. : Sic etiam n. 119, malorum angelorum principatus videtur designare, sed etiam terrenas potestates, id est reges et præ- C sides, quibus Christi nomen formidini esse docet n. 117. Justinus, ut pote regni mille annorum de- fensor, existimat reges cum Antichristo conjunctos. a Christo profligatum iri; quod quidem Irenæus lib. v, et Lactantius lib. vit, uherius exponunt. ut observavit Sylburgius. Lex non non maledixit Christo, sed etiam demonstravit eumi unicum esse Salvatorem eorum qui a fide non discedunt, sed ut Moyses in erigendis manibus per- severant. Legi possei sed quia Christus auctor legis est, quatenus Verbum, nihil mutan- dum. crucis intelligere, quia, ut paulo ante dixit, san- guine Israelitæ et superliminare et utrinque po: 111. Duo adventus per duos hircos signifcati. (57) Συγχωρούντες. Necesse non est legere συγ- (58) Ἀπὸ γῆς αἱρόμεθα. Hæc etiam imitatur (59) Ἐπὶ Μωϋσέως. Necesse non est legere ὑπὸ (60) Πᾶσα ἀρχή. His verbis Justinus non solum 111. Καὶ ὅτι δύο παρουσίας συμβολικῶς γενήσε (61) Τῆς γῆς τέως. Manifestus error pro της (62) Τὸ σημεῖον τοῦτο. Videtur Justinus signum

ποτε τολμῶσι λέγειν, μηδὲ ἐξηγεῖσθαι· ἢ καὶ ἡμῶν ἐξηγουμένων παραγγέλλουσιν ὑμῖν μηδὲ ὅλως ἐπαίειν, μηδὲ εἰς κοινωνίαν λόγων ἐλθεῖν· οὐχὶ δικαίως ἀκού σονται ἅπερ πρὸς αὐτοὺς ἔφη ὁ ἡμέτερος Κύριος Ἰη σοῦς Χριστός; « Τάφοι κεκονιαμένοι, ἔξωθεν φαινό μενοι ὡραῖοι, καὶ ἔσωθεν γέμοντες ὀστέων νεκρῶν· τὸ ἡδύοσμον ἀποδεκατοῦντες, τὴν δὲ κάμηλον (68) καταπίνοντες, τυφλοί οδηγοί. Ἐὰν οὖν μὴ τῶν δι δαγμάτων τῶν ἑαυτοὺς ὑψούντων καὶ θελόντων Ῥαββι, Ραβδι καλεῖσθαι, καταφρονήσητε, καὶ μετὰ τοιαύ- της ενστάσεως καὶ νοῦ τοῖς προφητικοῖς λόγοις προσ- ἔλθητε, ἵνα τὰ αὐτὰ πάθητε ὑπὸ τῶν ὑμετέρων ἀν θρώπων & καὶ αὐτοὶ οἱ προφῆται ἔπαθον, οὐ δύνασθε ὅλως οὐδὲν ἀπὸ τῶν προφητικῶν ὠφέλιμον λαβεῖν. χαμερπῶς· τὰ δὲ μεγάλα καὶ ἄξια ζητήσεως, μηδέ Καὶ διν λίζοντες τὸν κώνωπα, Ἐπὶ τὴν γῆν. ἐπὶ τὴν τῆς γῆς ἐπίσκεψιν. πολλάκις, Αὐσῆν καλούμενον, ἐκεῖνον τὸν μετὰ τοῦ Χαλὲβ κατάσκοπον εἰς τὴν Χαναὰν ἐπὶ τὴν γῆν (68') ἀποσταλέντα, Ἰησοῦν Μωϋσῆς ἐκάλεσε. Τοῦτο σὺ οὐ ζητεῖς δι' ἣν αἰτίαν ἐποίησεν, οὐκ ἀπορεῖς, οὐδὲ φιλο πευστείς. Τοιγαροῦν λέληθέ σε ὁ Χριστός· καὶ ἀνα- γινώσκων, οὐ συνίης· οὐδὲ νῦν, ἀκούων ὅτι Ἰησοῦς ἐστιν ὁ Χριστὸς ἡμῶν, συλλογίζῃ οὐκ ἀργῶς οὐδ᾽ ὡς ἔτυχεν ἐκείνῳ τεθεῖσθαι τούνομα. ᾿Αλλὰ διὰ τί μὲν ἓν ἄλφα (69) πρώτῳ προσετέθη τῷ ᾽Αβραὰμ ὀνόματι θεολογεῖς, καὶ διὰ τί ἓν ῥῶ τῷ Σάρρας ονόματι, ὁμοίως κομπολογεῖς ; διὰ τί δὲ τὸ πατρόθεν ὄνομα τῷ Αὐσῃ τῷ υἱῷ Ναυῆ ὅλον μετωνόμασται τῷ Ἰησοῦ οὐ ζητεῖς ὁμοίως ; Ἐπειδὴ (70) οὐ μόνον μετωνομά σθη αὐτοῦ τὸ ὄνομα, ἀλλὰ καὶ διάδοχος γενόμενος Μωϋσέως, μόνος τῶν ἀπ' Αἰγύπτου ἐξελθόντων ἐν ἡλι κίᾳ τοιαύτῃ ὄντων, εἰσήγαγεν εἰς τὴν ἁγίαν γῆν τὸν περιλειφθέντα λαόν· καὶ ὃν τρόπον ἐκεῖνος εἰσήγαγεν εἰς τὴν ἁγίαν γῆν τὸν λαὸν, οὐχὶ Μωϋσῆς· καὶ ὡς ἐκεῖνος ἐν κλήρῳ διένειμεν αὐτὴν τοῖς εἰσελθοῦσι μετ' αὐτοῦ, οὕτως καὶ Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς τὴν δια- σπορὰν τοῦ λαοῦ ἐπιστρέψει, καὶ διαμεριεῖ τὴν ἀγα θὴν γῆν ἑκάστῳ· οὐκέτι δὲ κατὰ ταῦτα. Ὁ μὲν γὰρ πρόσκαιρον ἔδωκεν αὐτοῖς τὴν κληρονομίαν, ἅτε οὐ Χριστὸς ὁ Θεὸς ὢν, οὐδὲ Υἱὸς Θεοῦ· ὁ δὲ, μετὰ τὴν ἁγίαν (71) ἀνάστασιν, αἰώνιον ἡμῖν τὴν κατάσχεσιν δώσει. Τὸν ἥλιον ἔστησεν ἐκεῖνος, μετο νομασθείς πρότερον τῷ Ἰησοῦ ὀνόματι, καὶ λαβὼν ἀπὸ τοῦ πνεύματος αὐτοῦ ἰσχύν (72). Οτι γὰρ Ιη- Επειδή. ἐπεὶ δέ, ἁγίαν, αιωνίαν; Οττο. S. JUSTINI PIILOSOPHI ET MARTYRIS prophetæ passi sunt, nullam omnino potestis ex causam cameli femine in hoc vel illo loco nou A dicantur, aut quid sint cameli, quæ feminæ di- cuntur, aut cur tot similæ, tot olei mensuræ in donis offerri solitis; quæ vero magna et investiga- tione digna sunt, ea nunquam dicere aut expli- care audent, vel etiam nobis exponeutibus ne præ- beatis aures, aut in sermonis communionem ve- niatis dehortantur, nonne merito audient, quæ ad eos dixit magister Jesus? . Sepulcra dealbata, ex- trinsecus speciosa, intrinsecus plena ossibus mor- tuorum: menthamn decimantes, camelum autem de- glutientes . » Nisi igitur eorum doctrinam con- temnatis, qui seipsos efferunt, ac Rabbi, Rabbi, appellari volunt, et ea animi constantia ac ea mente ad prophetica scripta accedatis, ut eadem a vestris hominibus patiamini, quæ et ipsi propheticis oraculis utilitatem percipere. - tiusmodi est. Qui cum Caleb in terram Chanaan explo- rator missus est, hunc, ut jam sæpe dixi, cum Auses vocaretur, Jesum Moyses appellavit. lloc tu non. quæris quam ob causam fecerit, non ambigis, non studiose percunctaris. Scilicet lalel te Christus, nec legens intelligis, nec nunc, cum audias Jesum esse Christum nostrum, ratiocinando colligis nec frustra nec temere hoc isti nomen impositum fuisse. Sed cur unum alpha primo Abrahæ nomini additum fuerit, sancte et religiose inquiris, et cur C unum r Saræ nomini, similiter magno apparatu disputas? Cur autem patrium nomen Ausæ filio Nave totum Jesu cognomine permutatum fuerit, non similiter quæris? Sed quia non modo ejus no- men immutatum est, sed etiam Moysis successor factus, solus ex æqualibus ab Ægypto profectis superstitem populum in terram sanctam intro- duxit, quemadmodum non Moyses, sed iste populum in terram sanctam introduxit, eamque iis qui secum ingressi fuerant, sorte distribuit; sic et Jesus di- spersionem populi convertet, ac terram bonam cui- que dividet, non tamen eodem modo. Ille enim temporariam dedit illis haereditatem, utpote qui nec Christus Deus, nec Dei erat Filius. Hic autem post sanctam resurrectionem, æternam nobis pos- sessionem dabit. Solem ille fecit stare, cum prius Jesu appellatione cognominatus fuisset, atque ab ejus Spiritu vires accepisset. Jesum enim ipsum so Matth. xxi, 27. in editionibus Graeco-Latinis hæc verba: quæ in codd. mss. et apud R. Stephanum desunt, ac forte ab ipso Justino me- moriter referente omissa. (68') Dictum pro SYLBURG. rebus totam religionem ponunt, ac maxima quæque negligunt, ut eis exprobrat Justinus, ethnicorum jocis materiam dedisse. Quale fuit illud cujusdam. impii dicterium, qui teste Philone, in Judæorum religionem jocabatur, quod Deus in beneficii loco. unum A nomini Abrahæ addidisset, et Saram una D similiter littera auxisset. Addit Philo hunc homii- nem impietatis pœnas cito dedisse et levi de cansa. vitam laqueo finivisse. De nom. mul. pag. 1053. Vid. Euseb. Fræp. erang. pag. 518. (70). Si legamus clara erit et aperta sententia. Justinus resurrectiones, quarum priorem vocat posteriorem vero illa est fidelium et ju- storum, hæc omnium cæterorum hominum; inter utramque autem collocatum est tempus regni mile anorum. Vid. c. 81. comparationis membrum, deesse putant Sylburgius 113. Josue figura Christi, Quod autem dico is- B (68) Τὴν δὲ κάμηλον. His vocibus præmittuntur (69) “Er älya. Videntur Judæi, dum in ejusmodi 113. Ο δὲ λέγω, τοιοῦτόν ἐστιν. Ἰησοῦν, ὡς προέφην (71) 'Αγίαν. Conjectat Thirlb. ἁγίων. Duas admittit (72) Ἰσχύν. Multa hic verba, nempe allerun

τοῖς ἦν ὁ Μωϋσεῖ καὶ τῷ ᾿Αβραὰμ, καὶ τοῖς ἄλλοις Α ἁπλῶς πατριάρχαις φανεὶς καὶ ὁμιλήσας, τῷ τοῦ Πατρὸς θελήματι ὑπηρετῶν, ἀπέδειξα· ὃς καὶ ἄν θρωπος γεννηθῆναι διὰ τῆς Παρθένου Μαρίας ήλθε, καὶ ἔστιν ἀεὶ, ἐρῶ (75). Οὗτος γὰρ ἐστιν ἀφ' οὗ (74) καὶ τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν, καὶ δι᾿ οὗ ὁ Πατήρ μέλλει καινουργεῖν· οὗτός ἐστιν ὁ ἐν Ἱερουσαλὴμ αἰώνιον φῶς λάμπειν μέλλων· οὗτός ἐστιν ὁ κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ βασιλεὺς Σαλήμ, καὶ αἰώνιος ἱερεὺς Ὑψίστου ὑπάρχων. Ἐκεῖνος λέγεται δευτέραν περιτομὴν (75) μαχαίραις πετρίναις τὸν λαὸν περι- τμηκέναι (ὅπερ κήρυγμα ἦν τῆς περιτομῆς ταύτης ἧς περιέτεμεν ἡμᾶς αὐτὸς Ἰησοῦς Χριστὸς ἀπὸ τῶν λίθων, καὶ τῶν ἄλλων ειδώλων) καὶ θημωνιάς ποιή σας τῶν ἀπὸ ἀκροβυστίας, τουτέστιν ἀπὸ τῆς πλάνης τοῦ κόσμου, ἐν παντὶ τόπῳ περιτμηθέντων πετρίναις Β μαχαίραις, τοῖς Ἰησοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν λόγοις. Ὅτι γὰρ λίθος καὶ πέτρα ἐν παραβολαῖς ὁ Χριστὸς διὰ τῶν προφητῶν ἐκηρύσσετο, ἀποδέδεικταί μοι. Καὶ τὰς μαχαίρας οὖν τὰς πετρίνας τοὺς λόγους αὐτοῦ ἀκουσόμεθα, δι' ὧν ἀπὸ τῆς ἀκροβυστίας οι πλανώ μενοι τοσοῦτοι καρδίας περιτομὴν περιετμήθησαν, Αν περιτμηθῆναι καὶ τοὺς ἔχοντας τὴν ἀπὸ τοῦ Αβραὰμ ἀρχὴν λαβοῦσαν περιτομὴν ὁ Θεὸς διὰ τοῦ Ἰησοῦ προτρεπεν ἔκτοτε, καὶ τοὺς εἰσελθόντας εἰς τὴν γῆν ἐκείνην τὴν ἁγίαν, δευτέραν περιτομήν πε- τρίναις μαχαίραις εἶπον (76) τὸν Ἰησοῦν περιτετμη- κέναι αὐτούς. γῶς (77) πράττεσθαί τι, ὁ τύπος τοῦ μέλλοντος για νεσθαι ἦν, ἐποίει· ἔσθ' ὅτε δὲ καὶ λόγους ἐφθέγξατο περὶ τῶν ἀποβαίνειν μελλόντων, φθεγγόμενον αὐτοὺς ὡς τότε γινομένων ἢ καὶ γεγενημένων. Ην τέχνην ἐρῶ ὃν (προείπον) κατηρά- σατο ὁ Θεός, καὶ ὅτι ἔστιν ἀεὶ ἐρῶ. Αφ' οὗ ἔπαθεν, « Ἀπὸ τούτων ἑτέρα πάλιν αἵρεσις ἀνα- κύπτει τῶν Φρυγών καλουμένη. ἀνάθεμα εἶναι ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ ἀφ᾽ οὗ, ἀφ᾽ οὗ καὶ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ, ὁ ποιήσας τὸν οὐ ρανὸν καὶ τὴν γῆν, ἀφ' οὗ οὐρανὸς φεύξεται καὶ ἡ γῆ. θημωνιάς ποιῆσαι, ποιήσας, Χείραντος χείροντος DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDÆO. illum fuisse, qui Moysi et Abrahæ et aliis omnibus C et Thiribins. Sed non viderunt ipsam comparatio- nem in eo institui, quod alter solem stare fecerit alter ei potestatem tanti miraculi dederit. Pergii in eamdem comparationem Justinus, cum ait cœ- Inm et terram per Christum renovatum iri. His enim verbis indicat, quanto præstantior sit filio Navæ, qui potestatem a Christo acceptam in solem exercuit. quidem conjecturam probare non possuin, quia Ju- sunus hoc loco Christum semper esse docet, ut cjus æternitatem demonstret; at in cœlo semper esse dicere non potuit, quem mox Hierosolymis sit regnaturum. Crediderim ergo illud per pa- renthesim qnamdam hic inseri, ut non multo ante, nempe n. 112, de serpente, vel legendum Vid. infra n. 135. non a quo, ut Langus et Perionius. Eodem sensu Jrsinus de Herode Ascalonit: dicebat n. 52: post quem passus est Christus. Sic etiam Epiphanius ab Encratitis transiens ad Mon- tanistas, ait: Non belle Petavius ita reddit: Ab his alia rursus efflorescit hæresis, quæ Phrygum dicitur. › Non enim ab Encratitis orti Montanistæ, sed, ut existimat Epiphanius, post Encratitas. De Graecis hanc loquendi rationem, ut mulus alias, imitatur Tertullianus, cum ait de Pa- racleto: ‹llic solus a Christo magister et dicendus et verendus. » De virg. vel. cap. 1. Hinc etiamn Gregorius Naz. illud Pauli D patriarchis visus est, et cum eis collocutus, cum Patris voluntati ministraret, jam a me demonstra- tum est; qui et advenit ut homo fieret ex Virgine Maria, ac semper est. Ilic ille est post quem Pater cœlum et terram et per quem renovaturus est; hic ille est qui in Jerusalem æternum lumen fulgebit; hic ille est secundum ordinem Melchisedech rex Sa- lem, et alernus Altissimi sacerdos. Dicitur ille (Josue) secunda circumcisione populum lapideis cultris circumcidisse (quod quidem prædicatio fuit circumcisionis illius, qua nos ipse Jesus Chri- stus a lapidibus et aliis simulacris circumcidit): ac acervos eorum cumulasse, qui a præputio, id est ab errore mundi in omni loco lapideis cultris, Jesu Domini nostri verbis, circumcisi sunt. La- pidem enim et petram in similitudinibus Christum a prophetis vocari jam a me demonstratum est. Lapideos igitur cultros verba ejus intelligemus, per quæ tot a præputio homines, qui in errore versa- bantur, cordis circumcisione circumcisi sunt; qua quidem ut ii etiam circumciderentur, qui circum- cisionem ab Abrahamo initium ducentem habebant, jam tum Deus per Jesum hortabatur; quippe cum eos, qui in sanctam illam terram ingrediebantur, a Jesu secundam circumcisionein cultris lapideis dicat accepisse. - Christo dicuntur. Circumcisio Judæorum longe di- versa ab ea quam Christiani acceperunt. ‹ Interdum enim Spiritus sanctus efficiebat, ut clare aliquid et aperte fieret, quod quidem imago esset futuri; inter- idem esse putat ac maledictum pro fra- tribus fieri post Christum. Orat. 1, p. 24. Hujus lo- quendi rationis, interpretatio, quam plu ribus exemplis confirmavimus, optime convenit huic Justini loco. Admonet enim Judæos janı ve- nisse Christum, eumque semper esse; post eum enim et per eum cœlum et terram a Deo renova- tumiri; quod quidem fieri non potuisse nisi post- quam Christus incarnatus fuisset; et cum hoc my- sterium impletum sit, nihil jam ex hac parte ob- stare quominus mundus renovetur, ac frustra alium a Judaeis Christum exspectari. Legit Cl. Thirlbius: vel vel Sed ejusmodi conjecturarum inutilis labor. Ver- tit Gelenius, per quem coelum terramque Pater condidit, per eumdem instauraturus. » suo ignitatur adv. Jud. cap. 9, et lib. ut in Marcio- nem, cap. 16. Paulo post legere possumus pro quod lanien tolerari potest. At illud omnino necessarium ut hæc verba non ad Christum, sed ad Josue referamus. Quorum enim præputia circumcidit Josue, hi dicuntur figura en- rum exstitisse quos Christus ab errore circumcidit. tur ad Deum, qui docendo in Scripturis Israelitas a Jesu secundam circumcisionem accepisse, horta- tur ad veram circumcisionem. margine Reg. et R. Stephanus ad calcem. Infra pio legit Cl. Thirlbins ut in Apol. 1, n. 50, et in Dialogo n. 13. 114. Εσθ' ὅτε γὰρ τὸ ἅγιον Πνεῦμα καὶ ἐναρ (73) Ερώ. Legit Cl. Thirlbius ἐν οὐρανῷ, quam (74) App' ov. Vertendum duxi‹ post quem, > 114. Regulæ quædam ad dignoscenda quæ de (75) Δευτέραν περιτομήν. Hæc Tertullianus moro (76) Εἶπον. Legendum εἰπών. Hæc enim referun- (77) Εναργώς. Clarom. ἐνεργῶς. Sic etiam in

Α τῷ λαῷ ὑμῶν ἀποκάλυψιν, ἔρχομαι νῦν ἀποδεῖξαι Β ἀποκήρυξιν εἶναι τῶν ὑπὸ τοῦ ἡμετέρου ἱερέως, καὶ Θεοῦ, καὶ Χριστοῦ Υἱοῦ τοῦ Πατρὸς τῶν ὅλων, γίνε σθαι μελλόντων. Ήδη μέν τοι ἐθαύμαζον, ἔφην, διὰ τί καὶ πρὸ μικροῦ ἡσυχίαν ηγάγετε ἐμοῦ λέγοντος, ή πῶς οὐκ ἐπελάβεσθέ μου εἰπόντος ὅτι ὁ τοῦ Ναυῆ υἱὸς τῶν ἐξελθόντων ἀπ' Αἰγύπτου ὁμηλίκων μόνος εἰσῆλθεν εἰς τὴν ἁγίαν γῆν, καὶ οἱ γεγραμμένοι ἀφή λικες τῆς γενεᾶς ἐκείνης. Ωσπερ γὰρ αἱ μυῖαι ἐπὶ τὰ ἕλκη προστρέχετε καὶ ἐφίπτασθε. Κἂν γὰρ μυρία τις εἴπῃ καλῶς, ἐν δὲ μικρὸν ὁτιοῦν εἴη μὴ εὐάρεστον ὑμῖν, ἢ μὴ νοούμενον, ἢ μὴ πρὸς τὸ ἀκριβές, τῶν μὲν πολλῶν καλῶν οὐ πεφροντίκατε, τοῦ δὲ μικροῦ ῥηματίου ἐπιλαμβάνεσθε, καὶ κατασκευάζειν αὐτὸ ὡς ἀσέβημα καὶ ἀδίκημα σπουδάζετε· ἵνα τῇ αὐτῇ ὁμοίᾳ (89) κρίσει ὑπὸ τοῦ Θεοῦ κρινόμενοι, πολύ μᾶλλον ὑπὲρ τῶν μεγάλων τολμημάτων, εἴτε κακῶν πράξεων, εἴτε φαύλων ἐξηγήσεων ἂς παραποιοῦντες ἐξηγεῖσθε, λόγον δώσητε (90). "Ο γὰρ κρίμα κρίνετε, δίκαιόν ἐστιν ὑμᾶς κριθῆναι. ψεως Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ ἁγίου (94) ἀποδιδῶ ὑμῖν, ἀναλαμβάνω τὸν λόγον, καί φημι κἀκείνην τὴν ἀπο κάλυψιν εἰς ἡμᾶς τοὺς ἐπὶ τὸν Χριστὸν ἀρχιερέα τοῦτον τὸν σταυρωθέντα πιστεύοντας γεγενήσθαι· εξ τινες, ἐν πορνείαις καὶ ἁπλῶς πάση ῥυπαρὰ πρά ξει ὑπάρχοντες, διὰ τῆς παρὰ τοῦ ἡμετέρου Ἰησοῦ κατὰ τὸ θέλημα τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ χάριτος τὰ ῥυ- παρὰ πάντα ἃ ἡμφιέσμεθα κακὰ ἀπεδυσάμεθα· οἷς ὁ διάβολος ἐφέστηκεν ἀεὶ ἀντικείμενος, καὶ πρὸς ἑαυ τὸν ἕλκειν πάντας βουλόμενος· καὶ ὁ ἄγγελος τοῦ Θεοῦ, τουτέστιν ἡ δύναμις τοῦ Θεοῦ ἡ πεμφθεῖσα ἡμῖν διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἐπιτιμᾷ αὐτῷ, καὶ ἀφίστα ται ἀφ' ἡμῶν. Καὶ ὥσπερ ἀπὸ πυρὸς ἐξεσπασμένοι ἐσμὲν, ἀπὸ μὲν τῶν ἁμαρτιῶν τῶν προτέρων καθαρι σθέντες, ἀπὸ δὲ τῆς θλίψεως (92) καὶ τῆς πυρώσεως ἣν πυροῦσιν ἡμᾶς ὅ τε διάβολος καὶ οἱ αὐτοῦ ὑπηρέται πάντες· ἐξ ὧν καὶ πάλιν ἀποσπᾷ (95) ἡμᾶς Ἰησοῦς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ἐνδῦσαι ἡμᾶς τὰ ἡτοιμασμένα ἐνδύ- ματα, ἐὰν πράξωμεν αὐτοῦ τὰς ἐντολὰς, ὑπέσχετο, καὶ αἰώνιον βασιλείαν προνοῆσαι ἐπήγγελται. Ον γὰρ τρόπον Ἰησοῦς ἐκεῖνος ὁ λεγόμενος ὑπὸ τοῦ προφή του ἱερεύς, ῥυπαρὰ ἱμάτια ἐφάνη φορῶν, διὰ τὸ γι ναῖκα πόρνην (94) λελέχθαι εἰληφέναι αὐτὸν, καὶ δα- τῇ αὐτῇ καὶ ὁμοία. δῶτε δῴητε. τοῦ Ζαχαρίου, Ἰησοῦ καὶ ἀγγέλου, Ἰησοῦ τοῦ ἱερέως τοῦ μεγάλου. ἐνδῦσαι. ἀποσπᾷ ὃς ἐνδῦσαι. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS fuit, revelationem nune demonstrare aggredior eo- rum, quæ sacerdos noster et Deus et Christus, Pa- tris universorum Filius, facturus erat, prædicatio- nem fuisse. Jam autem miratus sum, inquam, cur paulo ante dicente me quieveritis, nec reprehende- ritis cum dicerem filium Navæ ex æqualibus ab Ægypto profectis solum in terram sanctam ingressum esse cum iis qui hac ætale natu mino- res descripti fuerant. Nam instar muscarum ad ulcera accurritis et advolatis. Si quis enim sexcenta præclare dicat, unum autem quamlibet minutum vobis non placeat aut a vobis non intelligatur, aut minus accuratum sit; de plurimis praeclare dictis parum laboratis, verbulum autem arripitis, illud- que in piaculi ac sceleris loco statuere conamini : ut simili modo a Deo judicati multo magis magno- rum facinorum, sive improbe factorum, sive pra- varum interpretationum, quas adulterando adhi- belis, rationem reddatis. Quo enim judicio judica- tis, eodem vos æquum est judicari. B C Christianis. Sed ut vobis rationem reddam de revelatione Jesu Christi sancti, repeto sermonem ac dico hanc quoque revelationem in nos factam esse, qui in Christum summum sacerdotem, hunc cru- cifixum, credimus : qui cum in stupris ac omni prorsùs sordida actione versaremur, per gratiam a nostro Jesu, secundum voluntatem ipsius Patris coneessam, sordida omnia, quibus induti eramus, mala exuimus, quibus diabolus instat semper ad- versans, ac omnes ad se trahere volens : sed ange- lus Dei, id est virtus Dei, nobis per Jesum Cliri- stum immissa, increpat eum et a nobis discedit. Ac tanquam ex igne extracti sumus, cum prioribus peccatis expurgati, tum ex tribulatione eruendi et ex incendio nobis a diabolo ejusque omnibus mini- stris admoto; ex quibus nos etiam rursus se extra- cturum Jesus Dei Filius, ac præparatis vestibus uos induturum, si mandata ejus observemnus, et re- gnuin æternum provisurum promisit. Quemadmo- dam enim Jesus ille, qui sacerdos a propheta dici- tur, sordida ferens iudumenta visus est, quia for- nicariam illum uxorem accepisse dictum est, ac torris extractus ex igne vocatus, quia remissionem D vel inquit Thirlbius, qui non videat her corrupta esse. » Legendum monet vel vel Fateor mihi hanc corruptelam non apparere, nec video cur revelatio Jesu Christi sancti appellari non possit id quod non multo ante appellatur my- stérium Christi arcane a Zacharia prædicatum. Ter- tullianus, cuicum in ipsius rei summa consentit Justi- nus, sic loquitur loco jam citato : « Sic et apud Zacha- riam, in persona ipsius, iuno et in ipsius nominis sn- cramento, verus summus Sacerdos Patris Christus Jesus, duplici hɔbitu in duos adventus delineatur. › multis, supplendum est aliquod verbum, quo Chris stianos ex persecutionibus, quas diabolus ejusque ministri excitabant, significetur aliquando libera- tum iri, nempe in fine mundi. Tempus enim perse- cutionum aliis terminis non circunscribebat Justi- nus, ut vidimus n. 39. Si quis tamen retinere velit illud (sepe enim præsens pro futuro usurpat Justinus) legendum erit num id commisisse, quod suspicatur Londinensis editor, ut Jesum filium Josedech cum Osea pro- pheta confunderet. Probabilior alia ejusdem con- jectura fornicariam uxorem a Justino vocari eam quæ conjugio illicito ducebatur. Nam Judæi vesti- 116. Αλλ' ἵνα τὸν λόγον τὸν περὶ τῆς ἀποκαλύ 116. Ostenditur quomodo hæc prophetia conveniat (83) Τῇ αὐτῇ ὁμοίᾳ. Legendum monet Sylburgius (90) Δώσητε. Clarom. δώσετε. Sylburgius mallet (94) Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ ἁγίου. 4 Cærus est, (92) ᾿Απὸ δὲ τῆς θλίψεως. Hoc loco, nt in aliis (95) Αποσπᾷ. Legendum ἀποσπᾶν et mox καὶ (94) Γυναῖκα πόρνην. Non probabile est Justi-

ὡς ἐξεσπασμένος ἐκ πυρὸς ἐκλήθη, διὰ τὸ ἄφεσιν Α ἁμαρτιῶν εἰληφέναι, ἐπιτιμηθέντος καὶ τοῦ ἀντικει μένου αὐτῷ διαβόλου· οὕτως ἡμεῖς οἱ διὰ τοῦ Ἰησοῦ ὀνόματος, ὡς εἰς ἄνθρωπος πιστεύσαντες (95) εἰς τὸν ποιητὴν τῶν ὅλων Θεὸν, διὰ τοῦ ὀνόματος τοῦ πρωτοτόκου αὐτοῦ Υἱοῦ, τὰ ῥυπαρὰ ἱμάτια, τουτέστι τὰς ἁμαρτίας, ἀπημφιεσμένοι, πυρωθέντες διὰ τοῦ λόγου της κλήσεως αὐτοῦ, ἀρχιερατικὸν τὸ ἀληθινὸν γένος ἐσμὲν τοῦ Θεοῦ, ὡς καὶ αὐτὸς ὁ Θεὸς μαρτυρεί, εἰπὼν ὅτι ἐν παντὶ τόπῳ ἐν τοῖς ἔθνεσι θυσίας εὐαρέ- στους αὐτῷ καὶ καθαρὰς προσφέροντες(95). Οὐ δέχεται δὲ παρ᾽ οὐδενὸς θυσίας ὁ Θεὸς, εἰ μὴ διὰ τῶν ἱερέων αὐτοῦ. θυσίας, ἃς παρέδωκεν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς γίνεσθαι, τουτέστιν ἐπὶ τῇ εὐχαριστίᾳ τοῦ ἄρτου καὶ τοῦ ποτη- Β ρίου, τὰς ἐν παντὶ τόπῳ τῆς γῆς γινομένας ὑπὸ τῶν Χριστιανῶν, προλαβὼν ὁ Θεὸς, μαρτυρεῖ εὐαρέστους ὑπάρχειν αὐτῷ. Τὰς δὲ ὑφ᾽ ὑμῶν καὶ δι' ἐκείνων ὑμῶν τῶν ἱερέων γινομένας ἀπαναίνεται, λέγων· Καὶ τὰς θυσίας ὑμῶν οὐ προσδέξομαι ἐκ τῶν χει- ρῶν ὑμῶν· διότι ἀπὸ ἀνατολῆς ἡλίου έως δυσμῶν, τὸ όνομά μου δεδόξασται, λέγει, ἐν τοῖς ἔθνεσιν (97) · ‹ ὑμεῖς δὲ βεβηλοῦτε αὐτό. » Καὶ μέχρι νῦν φιλονει- ποῦντες λέγετε, ὅτι τὰς μὲν ἐν Ἱερουσαλὴμ ἐπὶ τῶν ἐκεῖ τότε οἰκούντων Ἰσραηλιτῶν καλουμένων θυσίας οὐ προσδέχεται ὁ Θεός· τὰς δὲ διὰ τῶν ἐν τῇ διασπορά τότε δὴ ὄντων ἀπὸ τοῦ γένους ἐκείνου ἀνθρώπων εὐχὰς προσίεσθαι αὐτὸν εἰρηκέναι, καὶ τὰς εὐχὰς αὐτῶν θυ σίας καλεῖν. Ὅτι μὲν οὖν καὶ εὐχαὶ καὶ εὐχαριστίαι ὑπὸ τῶν ἀξίων γινόμεναι, τέλειαι μόναι καὶ εὐαρεστοί εἰσι τῷ Θεῷ θυσίαι (98), καὶ αὐτός φημι. Ταῦτα γὰρ μόνα καὶ Χριστιανοὶ παρέλαβον ποιεῖν, καὶ ἐπ' ἀνα- μνήσει δὲ τῆς τροφῆς (99) αὐτῶν ξηρᾶς τε καὶ ὑγρᾶς, ἐν ᾗ καὶ τοῦ πάθους πέπονθε δι᾿ αὐτοὺς ὁ Υἱὸς τοῦ πάντες ἔσονται, θυσίαι... προσφέρονται. 12. του, τοῦ ὀνόματος τούτου συμ- προσφέρομεν. Εθνεσι. Καὶ ἐν παντὶ τόπῳ θυμίαμα προσάγεται τῷ ὀνόματί μου καὶ θυσία καθαρά· διότι μέγα τὸ ὄνομά μου ἐν τοῖς ἔθνεσι, τὰς δὲ διὰ τῶν ἐν τῇ διασπορᾷ, ἔθνεσι λέγει. DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDÆO. sabatur, diabolo; ita nos, qui per nomen Jesu instar unius hominis omnnes in Creatorem univer- sorum Deum credimus, per nomen primogeniti illius Filii sordidis vestibus, id est peccatis exuti et per verbum illius vocationis inflammati, verum genus sacerdotale Dei sumus, ut Deus ipse testatur, cum sibi in omni loco in gentibus grata et pura sa- crificia offerri dicit. A nemine autem Deus accipit sacrificia, nisi per ipsius sacerdotes. - peccatorum accepit, etiam increpito, qui ei adver- rum. Hæc autem de precibus Judæorum qui erant in dispersione, accipi non possunt. Qui ergo per il- lius nomen sacrificia ipsi offerunt ea, quæ a Jesu Christo præscripta, id est quæ in eucharistia panis et calicis a Christianis in omni terrarum loco offe- runtur, hos omnes in antecessum Deus gratos sibi • esse testatur. Quæ vero a vobis ac per vestros illos sacerdotes offeruntur, ea respuit, cum dicit : Et sacrificia vestra non suscipiam de manibus vestris : quoniam ab ortu solis usque ad occasum nomen meum glorificatur in gentibus : vos autem profanatis illud 88. Ac vos quidem hactenus conten- tionis studio dicitis Deum quidem sacrificia Hiero- solymis ab his qui tunc ibi Israelita dicti habita- bant, oblata non accipere; eorum autem preces, qui tunc ex illo genere in dispersione erant, gratas C sibi esse dixisse, atque illorum preces sacrificia vocare. Equidem preces et gratiarum actiones, quæ a dignis peraguntur, sola esse perfecta et Deo accepta sacrificia et ipse pronuntio. Hæc enim Christiani quoque sola peragere didicerun:, etiam * Malach. 1, 10. bus sordidis, teste Hieronymo, Jesum indutum fuisse dicebant, vel ob conjugium illicitum, vel ob peccata populi, vel ob squalorem captivitatis. › Conjugium illicitum erat quia alienigenam uxorem duseral. Thiribio. Maranus eliderat verain lectionem in nota eabibens. EDIT. PATROL. lege, cum Thuribio, vel ante aut post plenden Fortasse addendum ex Malach. 1, : quod sequentia postulare videntur; hec enim verba praecipue respiciunt, atque aliter etc., non habebunt quo re- ferantur. Quod, si quis putet Justinum, tum cum hæc citaret, præcedentium tantum rationem ha- buisse ideoque ita mutilata citasse, in sequentibus autem ad integrum locum respexisse, idque verisimi- lius existinet, quam librarium, iteratione vocis deceptum, omisisse intermedia: ego profecto prius illud fieri posse non negaverim, sed posterius multo credibilius habitum iri arbitror. Sed consi- dera istud THIRLBIUS. hoc loco sacrificium et victimam a Christianis of- ferri solitam, quam tot aliis locis baptismum exte- PATROL. GR. VL riorem, in quibus carnis circumcisioni successisse ait circumcisionem cordis, ac cordis conversionem solum esse verum baptisma contendit. Redundant scripta veterum his loquendi rationibus. Sic Tertullianus apud quem sacrificium mundum est simplex ora- tio de conscientia pura › Iv adv. Marc. cap. 1, »gnoscit exterius sacrificium apud ipsos hæreticos, aut saltem ex hoc eorum sacrificio ansam ad eos refellendos capit. Postquam enim fib. 111, cap. 22, retulit Malachiæ verba: ‹ In omni loco sacrificium nomini meo offertur, sacrificium mundum, › sta- tiin addit : « Gloriæ scilicet relatio et benedictio et laus et hymni. Quæ omnia cum in te quoque de- prehendantur, et signaculum frontium, et ecclesia- ruin sacramenta, et munditiæ sacrificiorum, debes jam erumpere uti dicas, spatium (leg. spiritum) Creatoris tuo Christo prophetasse. » dat illud & ut supra n. 48. Illa autem recordatio alimoniæ siccæ et liquidæ videtur esse gratiarum actio, ut in Apol. 1, n. 65, ob acceptum a Deo pa- nem et vinum, quibus quodammodo continetur quid- quid ad hominis alimoniam, siccam scilicet et li- quidam, necessarium est. Justinus enim hoc loco distinguit ab hac recordatione alimoniæ siccæ et liquidæ recordationem passionis Domini. Quomodo celebretur illa recordatio passionis Domini, non erat explicandi locus; sed id facile intelligitur ex eadem Apol. 1, ubi docet Justinus eadem omnipo- tentia, qua Verbum caro factum est, panem et vi- num tieri corpus et sanguinem Christi. Hoc enim semel posito corpus et sanguinem Christi in altari 117. Πάντας οὖν, οι (96) διὰ τοῦ ὀνόματος τούτου 117. Malachia prophetia de sacrificiis Christiano- (95) Πιστεύσαντες. Sic restituimus, monente (955) Προσφέροντες. Vel subintellige εἰσίν, vel (96) Πάντας οὖν οἶ. Vel legendum πάσας οὖν διὰ (97) Το όνομά μου δεδόξασται, λέγει, ἐν τοῖς D (58) Τέλειει μόναι... θυσιαι. Non magis negat (99) Καὶ ἐπ' ἀναμνήσει δὲ τῆς τροφῆς. Redium-

Α Θεοῦ μέμνηται (1). Οὗ τὸ ὄνομα βεβηλωθῆναι κατά Διττῆς οὔσης ἐν ἡμῖν τροφῆς τῆς ἀναγκαιοτάτης, ξηρᾶς τε, ἥτις ἐν σπέρμασι θεωρεῖται καὶ ἄλλοις καρποῖς, ἔτι δὲ καὶ τῆς ὑγρᾶς τῆς θεωρουμένης πρώτως μὲν ἐν ὕδασι, δευτέρως δὲ καὶ ἐν οἴνῳ, ἀπαρχὰς οἱονεὶ τῆς ὅλης ζωογόνου τροφῆς εὐχαρίστως οἱ παλαιοὶ τούς τε ὁλοχύτας ἐν ταῖς θυσίαις προεβάλλοντο ἀπὸ ξηράς τινός τροφῆς, ἀλλὰ μὲν καὶ τὰς σπονδὰς ἐν ἄλλοτε ἄλλῳ ὑγρῷ πρὸς καιρούς. Ο Κέλσος μὲν, ὡς ἀγνοῶν Θεὸν, τὰ χαριστήρια δαίμοσιν ἀποδιδότω· ἡμεῖς δὲ τῷ τοῦ παντὸς δημιουργῷ εὐχαριστοῦντες, καὶ τοὺς μετ᾿ εὐχαριστίας καὶ εὐχῆς τῆς ἐπὶ ταῖς δοθεῖσι προσφερομένους ἄρτους ἐσθίομεν, σῶμα γε νομένους διὰ τὴν εὐχὴν ἅγιόν τι καὶ ἁγιάζον τοὺς μετὰ ὑγιοῦς προθέσεως αὐτῷ χρωμένους. • πᾶσαν τὴν γῆν καὶ βλασφημεῖσθαι οἱ ἀρχιερεῖς τοῦ λαοῦ ὑμῶν καὶ διδάσκαλοι εἰργάσαντο. "Α ῥυπαρὰ καὶ αὐτὰ ἐνδύματα (2) περιτεθέντα ὑφ᾽ ὑμῶν πᾶσι τοῖς ἀπὸ τοῦ ὀνόματος τοῦ Ἰησοῦ γενομένοις Χρι- στιανοῖς, δείξει αἱρόμενα ἀφ᾿ ἡμῶν ὁ Θεὸς, ὅταν πάντας ἀναστήσῃ, καὶ τοὺς μὲν ἐν αἰωνίῳ καὶ ἀλύτῳ βασιλείᾳ ἀφθάρτους καὶ ἀθανάτους καὶ ἀλύ- πους καταστήσῃ, τοὺς δὲ εἰς κόλασιν αἰώνιον πυρὸς παραπέμψῃ. Ὅτι δὲ ἑαυτοὺς πλανᾶτε καὶ ὑμεῖς καὶ οἱ διδάσκαλοι ὑμῶν, ἐξηγούμενοι ὅτι περὶ τῶν ἀπὸ τοῦ γένους ὑμῶν ἐν τῇ διασπορᾷ ὄντων ἔλεγεν ὁ λόγος, ὅτι τὰς εὐχὰς αὐτῶν καὶ θυσίας καθαρὰς καὶ εὐαρέ στους ἐν παντὶ τόπῳ γενομένας ἔλεγεν, ἐπίγνωτε ὅτι ψεύδεσθε, καὶ ἑαυτοὺς κατὰ πάντα ἀπατᾶν πειρά σθε· ὅτι πρῶτον μὲν οὐδὲ νῦν ἀπὸ ἀνατολῶν ἡλίου ἕως δυσμῶν ἐστιν ὑμῶν τὸ γένος, ἀλλ᾽ ἔστι τὰ ἔθνη ἐν οἷς οὐδέπω οὐδεὶς ὑμῶν τοῦ γένους ᾤκησεν. Οὐδὲ ἐν γὰρ ὅλως ἐστὶ τὸ (3) γένος ἀνθρώπων, εἴτε βαρ βάρων, εἴτε Ἑλλήνων, εἴτε ἁπλῶς ὡτινιοῦν ὀνόματι προσαγορευομένων, ἢ ἀμαξοβίων (4) ἢ ἀοίκων (5) κα λουμένων, ἢ ἐν σκηναῖς κτηνοτρόφων οἰκούντων (6), δι' αὐτοῦ ὁ Θεὸς τοῦ Θεοῦ. αἰωνίου πυρός. ἐστί τι. Οὐ γάρ ἐστιν ἐπὶ τῆς οἰκουμένης δῆμος ὁ μὴ μοίραν ἡμετέραν ἔχων. και. ιν, Οττα. (νι, Οὗτος (Ἰωβήλ) ἦν πατήρ οἱ κούντων ἐν σκηναίς, κτηνοτρόφων. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS in recordatione alimoniæ suæ siccæ et liquidæ, in qua etiam passionis, quam Filius Dei propter eos pertulit, recordantur. Hujus nomen nt profanaretur per totum orbem terrarum et blasphemiis appete- retur, principes sacerdotum populi vestri et magi- stri perfecerunt. Sed' hæc ipsa quoque sordida in- dumenta, a vobis imposita iis omnibus, qui ex nomine Jesu facti sunt Christiani, Deus nobis sublata ostendet, cum omnes ad vitam revocabit, et alios quidem in æterno et indissolubili regno in- corruptos et immortales et doloris expertes consti- tuet, alios autem in æternum ignis supplicium de- trudet. Quod autem et ipsi vos decipitis et magistri vestri, dum Scripturam sic interpretamini, quasi de dispersis vestri generis hominibus dicat, eoruum preces et sacrificia in omni loco pura et accepta esse; agnoscite vos mentiri et operam dare ut in omnibus vosmetipsos decipiatis; primum quidem, quia ne nunc quidem ab ortu solis ad occasum dif- fusum est genus vestrum, ac gentes videre est, in quibus nondum quisquam vestrum habitavit. Nul- lum enim omnino genus est sive Gracorum, B C exstare, nemo non facillime animadvertit incruen- tam passionis cruenţæ recordationem. Quod autem spectat ad ipsas species panis et vini, videtur Ju- stinus ab eximia quadam earum simplicitate sacri- ficium Christianorum laudare et commendare. Observat enim Eustathius in Iliad. A, p. 138, edit. Rom., antiquos, ante usum victimarunt, molas lan- tum et libationes obtulisse, ut his veluti primitiis totius alimoniæ humanæ, quæ sicca nimirum et liquida est, gratum animum testarentur. Cum Justini sententia consentit hoc Irenæi testimonium : ‹ Sed et suis discipulis, inquit, dans consilium primitias Deo offerre ex suis creaturis, non quasi indigenti, sed ut ipsi nec infructuosi sint nec ingrati, eum qui ex creatura panis est, accepit et gratias egit, dicens : Hoc est meum corpus. Et calicem similiter qui est ex creatura secundum nos, suum sanguinem con- fessus est, et Novi Testamenti novam docuit obla- lionem, quam Ecclesia ab apostolis.accipiens, in universo mundo offert Deo, et qui alimenta nobis præstat, primitias munerum suorum in Novo Te- D stamento, - lib. iv, cap. 47, n. 5. Sic etiam Orige- nes lib. viii, contra Celsum, p. 399: Ac Cel- sus quidem, ut Deum ignorans, gratias dæmonibus agal; nos aulem, qui gralias Deo agimus, eliam panes illos comedimus, qui cum gratiarum actione et prece ob hæc dona accepta oblati, fiunt per pre- ceu) corpus quoddam sanctum et sanctificans eos qui illo utuntur cum sano proposito. › Lucem etiam Justino afferunt hæc Liturgiæ nostræ verba : ‹ Per quem hæc omnia, Domine, semper bona creas, etc. Vid. Joan. Bona, Liturg. 11, 14. gendum monet Maranus, quamvis in textu mani- Jestum, ut ipsius verbis utar, errorem relincat, nempe, Nobis textum sanare magis placuit. EDIT. PATR. stianis affictas Apol. 11, n. 13. Paulo post legit Thirl- bius Sylburgio Ante Justinum Merinas dixeral lib. u, c. 9, n. : < Omnes nationes quæ sub cœlo sunt, audierunt et crediderunt et uno nomine Filii Dei vocantur. » Testatur etiam Irenæus lib. 311, c. 4, multas gentes barbarorum in Christum credidisse, ‹ sine charta et atramento scriptain habentes per Spiritum in cordibus suis salutem. › Tertullianus cap. adv. Jud., universas gentes in Christum credidisse dicit, et postquam pluri- nías enumeravit, alias multas addendas esse de- clarat, quas fatetur sibi ignotas esse et a se enu- merari non posse. Lactantius in libro De morle persec. c. 3, Ecclesia, post mortem Neronis, sta- tum sic describit: < Manus suas in orientem occi- dentemque porrexit, ut jam nullus esset terrarum angulus tam remotus, quo non religio Dei peuetras. set, nulla denique natio tam feris moribus vivens, ut non suscepto Dei cultu ad justitiæ opera mite- sceret. . Sed hæc Justini et aliorum testimonia ni- mis præfracte sumi non debent. Nam Origenes tract. in Matth., multas esse nationes fatetur, quæ nonduin Evangelii lucem receperint. Ipsos Ju- dæos, quos Justinus in omnibus locis versari negat, rex Agrippa apud Josephum 11, De bello Jud., ita in omnes regiones diffusos esse ait, ut nulla gens sit, in qua non aliqua pars Judæoram reperiatur. od. in, 24, 10; Plin. Ηist. c. 12, § 25; Justin. Hist. 11, 2. Scythia (Plin. 1. c, c. 26), India c. 17, §. 20), Arabia (v, c. 16, §. 16), Aithiopia (vi, c. 50, 5. 5), Numidia (v, c. 5, §. 2). Id. §. : • Saber Scenita. » Cl. Jul. Solin. Polyhist, c. 33. — Gen. IV, : ID. (1) Δι' αὐτοὺς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ μέμνηται. Sic le (2) Ενδύματα. Sic etiam vocat calumnias Chri (5) Οὐδὲ ἐν γὰρ ὅλως ἐστὶ τό. Aplius videtur (4) Αμαξοβίων. Hi fuerunt gens Scythica. Horsl. (5) Αοίκων. Νomades potissimum vixerunt in (6) Er oxnraiç xtnr. oix. Plin. l. c. vi, c. 8,

ἐν οἷς μὴ διὰ τοῦ ὀνόματος τοῦ σταυρωθέντος Ἰησοῦ Α εὐχαὶ καὶ εὐχαριστίαι τῷ Πατρὶ καὶ Ποιητῇ τῶν ὅλων γίνονται. Εἰδότες (7), ὅτι κατ' ἐκεῖνο τοῦ και ροῦ, ὅτε ὁ προφήτης Μαλαχίας τοῦτο ἔλεγεν, οὐδέπω ἡ διασπορὰ ὑμῶν ἐν πάσῃ τῇ γῇ ἐν ὅσῃ νῦν γεγόνατε, ἐγεγένητο, ὡς καὶ ἀπὸ τῶν Γραφῶν ἀποδείκνυται. Εt μετανοήσατε πρὶν ἐλθεῖν τὴν μεγάλην ἡμέραν τῆς κρίσεως, ἐν ᾗ κόπτεσθαι μέλλουσι πάντες οἱ ἀπὸ τῶν φυλών (8) ὑμῶν ἐκκεντήσαντες τοῦτον τὸν Χριστὸν, ὡς ἀπὸ Γραφῆς ἀπέδειξα προειρημένον. Καὶ ὅτι ώμοσε Κύριος ο κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ, » καὶ τί Β τὸ προειρημένον ἐστὶν, ἐξηγησάμην· καὶ ὅτι περὶ τοῦ θάπτεσθαι μέλλοντος καὶ ἀνίστασθαι Χριστοῦ ἦν Η προφητεία τοῦ Ἡσαΐου φήσαντος· « Ἡ ταφὴ αὐτοῦ ἦρται ἐκ τοῦ μέσου, ο προεἶπον· καὶ ὅτι κριτής ζών των καὶ νεκρῶν ἀπάντων αὐτὸς οὗτος ὁ Χριστὸς, εἶ- τὸν ἐν πολλοῖς. Καὶ Νάθαν δὲ ὁμοίως περὶ τούτου λέγων πρὸς Δαβίδ, οὕτως ἐπήνεγκεν· « Ἐγὼ ἔσομαι αὐτῷ εἰς πατέρα, καὶ αὐτὸς ἔσται μοι εἰς υἱὸν, καὶ τὸ ἔλεός μου οὐ μὴ ἀποστήσω ἀπ' αὐτοῦ, καθὼς ἐποίησα ἀπὸ τῶν ἔμπροσθεν αὐτοῦ· καὶ στήσω αὐτὸν ἐν τῷ οἴκῳ μου, καὶ ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ ἕως αἰῶ νος. Καὶ τὸν ἡγούμενον δὲ ἐν τῷ οἴκῳ οὐκ ἄλλον Ἰεζεκιήλ λέγει ἢ τοῦτον αὐτόν. Οὗτος γὰρ ἐξαίρετος ἱερεὺς καὶ αἰώνιος βασιλεὺς, ὁ Χριστὸς, ὡς Υἱὸς Θεοῦ· οὗ ἐν τῇ πάλιν παρουσίᾳ μὴ δόξητε λέγειν Ησαίαν ἢ τοὺς ἄλλους προφήτας θυσίας ἀφ' αἱμά των ἢ σπονδῶν ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον αναφέρεσθαι, ἀλλὰ ἀληθινοὺς καὶ πνευματικούς (θ), αἴνους καὶ εὐ χαριστίας. Καὶ οὐ μάτην ἡμεῖς εἰς τοῦτον πεπιστεύ καμεν, οὐδ᾽ ἐπλανήθημεν ὑπὸ τῶν οὕτως διδαξάντων· ἀλλὰ καὶ θαυμαστῇ προνοίᾳ Θεοῦ τοῦτο γέγονεν, ἵνα ἡμεῖς ὑμῶν τῶν νομιζομένων, οὐκ ὄντων δὲ οὔτε φιληθέων ούτε συνετών, συνετώτεροι καὶ θεοσεβέστε ρο: εὑρεθῶμεν διὰ τῆς κλήσεως τῆς καινῆς καὶ αἰω- νίου Διαθήκης, τουτέστι τοῦ Χριστοῦ. Τοῦτο θαυ- μάζων Ησαΐας ἔφη· ι Καὶ συνέξουσι βασιλεῖς τὸ στόμα αὐτῶν· ὅτι οἷς οὐκ ἀνηγγέλη περὶ αὐτῶν (10), ἄψονται· καὶ οἱ οὐκ ἀκηκόασι, συνήσουσι. Κύριε, τίς ἐπίστευσε τῇ ἀκοῇ ἡμῶν, καὶ ὁ βραχίων Κυρίου τίνι ἀπεκαλύφθη; » Καὶ ταῦτα λέγων, ἔφην, ὦ Τρύ φων, ὡς ἐγχωρεῖ, διὰ τοὺς σήμερον σὺν σοὶ ἀφιγμέ πρῶτον μέν, εἶτα δὲ ὅτι εἰδότες ὅτι, εἰδότες, φαυλῶν, ἀληθινὰς καὶ πνευματικάς, Αὐτοῦ. αὐτῶν. Αt αυτ τοῦ Χριστοῦ) Οττο. DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDRO. vel Hamaxobiorum qui in plaustris degunt, vel no madum qui domibus carent, vel Scenitarum, qui pecora pascentes habitant in tentoriis, nullum, in- quam, ejusmodi genus est, in quo non per nomen crucifixi Jesu preces et gratiarum actiones Patri et sive barbarorum, sive quolibet nomine appellentur, Creatori universorum fiant. Deinde vero quia quo tempore propheta Malachias hæc dicebat, nondum dispersi eratis in omnes illas terræ partes in quibus nunc estis, id quod etiam ex Scriptura perspi- citur. - veniat, in quem credentes Christiani longe religio- siores quam Judæi, Quamobrem satius est, ut contentionis studium deponentes poenitentiam aga tis, antequam venjat magnus ille judicii dies, in quo plangent, quicunque ex vestris tribubus Chri- stum pupugêrunt, prout prædictum a Scripturis docui. Dominum autem jurasse • secundum ordi nem Melchisedech ", et quid sibi velit hæc præ- dictio explicul. Atque hoc Isaiæ vaticinium : ‹ Se- pultura ejus ex medio sublata est, de sepeliendo et resurrecturo Christo editum esse jam demon- stravi "; ipsumque illum Christum vivorum et mor tuorum omnium judicem esse pluribus disserui, Similiter Nathan, cum de eo loqueretur ad Davi❤ dem, sic intulit : « Ego ero illi in patrem, et ipse erit mihi in filium; et misericordiam meam non re- movebo ab eo, sicut feci ab eis qui ante eum erant; et statuam eum in domo mea, et in regno ejus us- que in sæculum”. › Ducem autem in domo non alium Ezechiel, nisi hunc ipsum dicit. Hic enim est eximius sacerdos et rex æternus, Christus, ute pote Filius Dei; cujus in secundo adventu ne existimetis Isaiam aut cæteros prophetas dicere, sacrificia sanguinis aut libationum altari imponi, sed vera et spiritalia, laudes et gratiarum actiones. Nec frustra nos in eum credimus, nec ab iis, qui ita docuerunt, decepti sumus; sed et admirabili Dei providentia id contigit, ut vobis, qui Dei aman- tes et prudentes existimamini, nec estis tainen prudentiores nos et religiosiores iuveniremur per vocationem novi et æterni Testamenti, id est Christi. Hoc ipsum admirans Isaias, dixit : « continebunt reges os suum; quia quibus non est D annuntiatum de eis, videbunt; et qui non audier runt, intelligent. Domine, quis credidit auditui nostro et brachium Domini cui revelatum est ”? › C » Psal. cis, 4. 9º Isa. Lili, 8. supra n. 97. LII, 15, LIII, 1. promittebat se pluribus rationum mo- mentis probaturum absurdam esse Judæorum in- terpretationem. Quare si legamus pro habebimus alterum argumentum, et apla et nexa erit S. martyris gratio, quam illud verbum, penitus deformabat. Sylburgio. Maranus ediderat correctioni Linen Sylburgian:e assentiens. ED. PATROL. on [ Reg, vui, 14, 15. cap. xLiv, 3. Isa, Thirlbius legendum primo conjiciebat, sed postea nihil mutandum duxit. Visa est mihi interpunctio necessaria, nihil amplius. sicque legitur, ut observat eruditus Londinensis editor, in Bibliis et apud scriptores ecclesiasticos. · Vulgo male requirit illud (scil. nexus sententiarum; insuper firmatur c. et Apol. 1, c. 50. Facillime autem wy et ou confunduntur. In textum igitur recepi emendationem. 118. Hortatur ad penitentiam antequam Christus 118. Ὥστε μάλλον παυσάμενοι τοῦ φιλεριστεῖν, (7) Ειδότες. Cumn supra diceret Justinus ὅτι (8) Ἀπὸ τῶν φυλών. Sic restituimus, monente (9) Αλλὰ ἀληθινούς και πνευματικούς. Cl. (10) Περὶ αὐτῶν. Justinus supra περὶ αὐτοῦ,

Α νους ταῦτα λέγειν πειρῶμαι, βραχέως μέντοι καὶ περικεκομμένως. Κἀκεῖνος· Εὖ ποιεῖς, ἔφη· κἂν διὰ πλειόνων δὲ καὶ τὰ αὐτὰ πάλιν λέγῃς, χαίρειν με καὶ τοὺς συν όντας τῇ ἀκροάσει γίνωσκε. ἄνδρες, νενοηκέναι δυνηθῆναι ἐν ταῖς Γραφαῖς ταῦ τα (11), εἰ μὴ θελήματι τοῦ θελήσαντος αὐτὰ ἐλά βομὲν χάριν τοῦ νοῆσαι; ἵνα γένηται καὶ τὸ λε- λεγμένον ἐπὶ Μωϋσέως· « Παρώξυνάν με ἐπ' ἀλλο τρίοις, ἐν βδελύγμασιν αὐτῶν ἐξεπίκραναν με. Ἔθυ σαν δαιμονίοις οἷς οὐκ οἴδασι· καινοὶ καὶ πρόσφατα ἥκασιν, οὓς οὐκ ᾔδεισαν οἱ πατέρες αὐτῶν. Θεὸν τὸν γεννήσαντά σε εγκατέλιπες, καὶ ἐπελάθου Θεοῦ τοῦ • τρέφοντός σε. Καὶ εἶδε Κύριος, καὶ ἐξήλωσε, καὶ Ο Εt Ει παρωξύνθη δι' ὀργὴν υἱῶν αὐτοῦ καὶ θυγατέρων· καὶ εἶπεν· ᾿Αποστρέψω τὸ πρόσωπόν μου ἀπ' αὐτῶν, καὶ δείξω τί ἔσται αὐτοῖς ἐπ' ἐσχάτων· ὅτι γενεὰ ἐξεστραμμένη ἐστὶν, υἱοὶ οἷς οὐκ ἔστι πίστις ἐν αὐτ τοῖς. Αὐτοὶ παρεζήλωσάν με ἐπ᾿ οὐ θεῷ, παρώργι σάν με ἐν τοῖς εἰδώλοις αὐτῶν· κἀγὼ παραζηλώσω αὐτοὺς ἐπ᾽ οὐκ ἔθνει, ἐπ᾿ ἐθνει ἀσυνέτῳ παροργιώ αὐτούς· ὅτι πῦρ ἐκκέκαυται ἐκ τοῦ θυμοῦ μου, καὶ καυθήσεται ἕως ᾅδου. Καταφάγεται τὴν γῆν καὶ τὰ γεννήματα αὐτῆς, φλέξει θεμέλια ὀρέων· συνάξω εἰς αὐτοὺς κακά. » Καὶ μετὰ τὸ ἀναιρεθῆναι τὸν δίκαιον ἐκεῖνον, ἡμεῖς λαὸς ἕτερος ἀνεθήκαμεν, καὶ ἐβλαστή σαμεν στάχυες καινοὶ καὶ εὐθαλεῖς, ὡς ἔφασαν οἱ προφῆται· ι Καὶ καταφεύξονται ἔθνη πολλὰ ἐπὶ τὸν Κύριον ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ εἰς λαὸν, καὶ κατασκηνώ σουσιν ἐν μέσῳ τῆς γῆς πάσης. » Ἡμεῖς δὲ οὐ μόν ναν λαός, ἀλλὰ καὶ λαὸς ἅγιός ἐσμεν, ὡς ἐδείξαμεν ἤδη. « Καὶ καλέσουσιν αὐτὸν λαὸν ἅγιον, λελυτρωμέ νον ὑπὸ Κυρίου. » Οὐκοῦν οὐκ εὐκαταφρόνητος δῆ μός ἐσμεν, οὐδὲ βάρβαρον φύλον, οὐδὲ ὁποῖα Κατ ρῶν (12) ἢ Φρυγῶν ἔθνη· ἀλλὰ καὶ ἡμᾶς ἐξελέξατο ὁ Θεὸς, καὶ ἐμφανὴς ἐγενήθη τοῖς μὴ ἐπερωτῶσιν αὐτόν. • Ἰδοὺ Θεός εἰμι (15), φησὶ, τῷ ἔθνει οἳ οὐκ ἐπεκαλέσαντο τὸ ὄνομά μου. » Τοῦτο γὰρ ἐστιν ἐκεῖνο τὸ ἔθνος ὃ πάλαι τῷ Ἀβραὰμ ὁ Θεὸς ὑπέσχετο, καὶ πατέρα πολλῶν ἐθνῶν θήσειν ἐπηγγείλατο, οὐκ Αράβων, οὐδ᾽ Αἰγυπτίων, οὐδ᾽ Ἰδουμαίων λέγων· ἐπεὶ καὶ Ἰσμαὴλ μεγάλου πατὴρ ἔθνους ἐγένετο, καὶ Ἠσαῦ· καὶ Ἀμανιτῶν ἐστι νῦν πολὺ πλῆθος. Νῶς δὲ καὶ αὐτοῦ ᾽Αβραὰμ πατὴρ ἦν, καὶ ἁπλῶ ἀνθρώπων γένους· ἄλλοι δὲ ἄλλων πρόκει Η χαρίζεται το πλέον ἐνθάδε ὁ Χ διὰ τῆς ὁμοίας έξελθεῖν ἀπὸ τας δι' Οττο. Καρῶν ἡγήσατο βαρβαροφώνων φωνῇ ἐπ παν τηλθομεν S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS Atque hac quidem, Trypho, quantum licet, edisse- rens, propter eos qui tecum hodie venerunt, eadem conor dicere, breviter tamen et concise. At ille : Recte, inquit, facis, ac etiamsi pluribus et eadem iterum dicas, scito me et eos qui adsunt audiendo delectari. missus. Vocati sunt ut Abraham. - Tam ego : Pu- - tatis, o viri, futurum fuisse, ut hæc in Scripturis intelligere possemus, nisi voluntate ejus, qui hæc voluit, intelligendi gratiam accepissemus ? nimirum ut et illud fiat quod tempore Moysis dictum est : - Irritaverunt me in alienis, in abominatio- nibus suis exacerbaverunt me. Sacrificaverunt dæ. moniis, quæ non noverunt : novi et recentes vene- runt, quos non noverunt patres eorum. Deum, qui B te genuit, dereliquisti, et oblitus es Dei nutrientis te. Et vidit Dominus, et zelavit; et exacerbatus est propter iram filiorum suorum et filiarum, et dixit : Avertam faciem mean ab eis, et ostendam quid erit eis in novissimis; quoniam generatio perversa est, filii quibus non est fides in eis. Ipsi ad zelum provocaverunt me in non deo, exacerbaverunt me in idolis suis; et ego provocabo eos ad zelum in non gente; in gente stulta Irritabo illos. Quoniam ignis $7 accensus est ex furore meo : et ardebit usque ad infernum. Devorabit terram et genimina ejus, com- buret fundamenta montium: congregabo in eos mala . . postquam justus ille occisus est, nos populus alter refloruimus, et novæ ac florentes spica germinavimus, quemadmodum dixerunt pro- phetæ : ‹ Et confugient gentes multæ ad Dominum in die illa in populum, et habitabunt in medio uni- versa terra”. . Nos autem non modo populus, sed etiam populus sanctus sumus, ut jam demonstravi- mus • vocabunt eum populum sanctum, re- demptum a Domino 9. : Quapropter non con- temnendus populus sumus, nec barbara natio, nec quales Carum aut Phrygum nationes. Sed nos quo- que elegit Deus et manifestus apparuit non inter- rogantibus eum : « Ecce Deus sum, inquit, genti non invocanti nomen meum 9. Hæc enim illa gens est, quam olim Deus pollicitus est Abrahæ, eumque multarum gentium patrem a se institutum iri promisit, non Arabum, nec Ægyptiorum, nec D Idumæorum patrem futurum dicens. Nam et Ismael pater magnæ gentis exstitit, magnæ etiam Esau, et Ammonitarum magna nunc exstat multitudo. Noe auten ipsius etiam Abrals pater, ac totius prorsus hominum generis fuit; ac alii aliorum progenitores ." Ene * Deut. XIX!ι 16-23. Zach. 11, 11. supra n. gentium. lind, vu, v. : SYLBURG Etiam Phryges magno laborabant c temptu. Cicero, pro Flacco, c. 27, prover commemorat, ‹Phrygem plagis fieri solere - · tv F G Biblij 119. Christiani populus sanctus Abrahæ pro- 119. Εγώ τε αὖ εἶπον· Οἴεσθε ἂν ἡμᾶς ποτέ, (41) H. e. Incarnationem Filii ac vocationem (12) Kapŵr. Allusio est ad Honiericum illud

φίλοι, οὐκέτι ι ἐν τῷ σπέρματι αὐτοῦ › εἶπεν εὐλο- Α γηθήσεσθαι τὰ ἔθνη, ἀλλὰ ἐν αὐτῷ. » Οὕτω δὲ ἐκεῖ ἐστι· « Τό ὄνομα αὐτοῦ εἰς τὸν αἰῶνα ὑπὲρ τὸν ἥλιον ἀνατελεῖ· καὶ ἐνευλογηθήσονται ἐν αὐτῷ πάντα τὰ ‹ ἔθνη. » Εἰ δὲ ἐν τῷ Χριστῷ εὐλογεῖται τὰ ἔθνη πάνω τα, καὶ ἐκ πάντων τῶν ἐθνῶν ἐπὶ τοῦτον πιστεύομεν, καὶ αὐτός ἐστιν ὁ Χριστὸς, καὶ ἡμεῖς οἱ δι᾿ αὐτοῦ εὐλογημένοι. Τὸν μὲν ἥλιον ὁ Θεὸς ἐδεδώκει πρότε ρον εἰς τὸ προσκυνεῖν αὐτὸν, ὡς γέγραπται· καὶ οὐ δένα οὐδέποτε ἰδεῖν ἔστιν ὑπομείναντα διὰ τὴν πρὸς τὸν ἥλιον πίστιν ἀποθανεῖν· διὰ δὲ τὸ ὄνομα τοῦ Ἰησοῦ, ἐκ παντὸς γένους ἀνθρώπων καὶ ὑπομείναν τας καὶ ὑπομένοντας πάντα πάσχειν ὑπὲρ τοῦ μὴ ἀρ νήσασθαι αὐτὸν, ἰδεῖν ἔστι. Πυρωδέστερος γὰρ αὐτοῦ ὁ τῆς ἀληθείας καὶ σοφίας λόγος, καὶ φωτεινότερος μᾶλλον τῶν ἡλίου δυνάμεών ἐστι, καὶ εἰς τὰ βάθη τῆς καρδίας καὶ τοῦ νοῦ εἰσδύνων. "Οθεν καὶ ὁ λόγος ἔφη· ὁ Ὑπὲρ τὸν ἥλιον ἀνατελεῖ τὸ ὄνομα αὐτοῦ. Καὶ πάλιν· ο Ἀνατολὴ ὄνομα αὐτοῦ, ο Ζαχαρίας φη σί. Καὶ περὶ τοῦ αὐτοῦ λέγων εἶπεν, ὅτι ο Κόψονται φυλὴ κατὰ φυλήν. » Εἰ δὲ ἐν τῇ ἀτίμῳ καὶ ἀειδεῖ καὶ ἐξουθενημένη πρώτη παρουσίᾳ αὐτοῦ τοσοῦτον ἔλαμψε καὶ ἴσχυσεν, ὡς ἐν μηδενὶ γένει ἀγνοεῖσθαι αὐτὸν, καὶ ἀπὸ παντὸς μετάνοιαν πεποιῆσθαι ἀπὸ τῆς παλαιᾶς κακῆς ἑκάστου γένους πολιτείας, ὥστε καὶ τὰ δαιμόνια (20) ὑποτάσσεσθαι αὐτοῦ τῷ ὀνόματι, καὶ πάσας τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς βασιλείας (21) τούτου τὸ ὄνομα παρὰ πάντας τοὺς ἀποθανόντας δεδοικέναι· οἷς ἐκ παντὸς τρόπου (22) ἐν τῇ ἐνδόξῳ αὐτοῦ παρου- σία καταλύσει πάντας τοὺς μισήσαντας αὐτὸν καὶ τοὺς αὐτοῦ ἀδίκως ἀποστάντας· τοὺς δὲ ἰδίους ἀναπαύσει, ἀποδιδοὺς αὐτοῖς τὰ προσδοκώμενα πάντα; Ἡμῖν εν ἐδόθη καὶ ἀκοῦσαι καὶ συνεῖναι καὶ σωθῆναι διὰ τούτου τοῦ Χριστοῦ, καὶ τὰ τοῦ Πατρὸς ἐπιγνῶναι πάν τα (25). Διὰ τοῦτο ἔλεγε πρὸς αὐτόν· ο Μέγα σοί ἐστι τοῦ κληθῆναι σε παιδά μου, τοῦ στῆσαι τὰς φυ λὰς τοῦ Ἰακώβ, καὶ τὰς διασπορὰς τοῦ Ἰσραὴλ ἐπιστρέψαι. Τέθεικά σε εἰς φῶς ἐθνῶν, τοῦ εἶναί σε εἰς σωτηρίαν αὐτῶν ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς. • ώς τε. "Ον καὶ τὰ δαιμόνια φρίσσει καὶ πᾶσαι ἁπλῶς αἱ ἀρχαί καὶ ἐξουσίας τῆς γῆς. τῆς γῆς εξουσίαι, παντὸς τρόπου DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDÆO. B adjeci : Per Davidem, amici, de hoc Christa loquens Scriptura non jam in ‹ semine ejus › dicit benedi- ctum iri gentes, sed c in ipso. » Sic autem ibi est: Nomen ejus in sæculum super solem exorietur : et benedicentur in ipso omnes gentes *. » Porro, si in Christo benedicuntur omnes gentes, et ex omnibus gentibus in hunc credimus; cum ipse Chri- stus est, tum nos per eum benedieti. Solem quidem Deus dederat prius ad adorandum, quemadmodum scriptum est * ;:nec quisquam unquam exstitit, qui mortem propter fidem in solem oppeteret. At ex omni genere hominum videre est, qui propter no- men Jesu quælibet supplicia et pertulerint et per- ferant, ne illuin negent. Ardentior enim est illius veritatis et sapientiæ sermo et lucidior multo solis virtutibus, et in recessus cordis et mentis penetrat. Unde et Scriptura dicit : « Super solem orietur no- men ejus. › Et rursus: ‹ Oriens nomen ejus, › in- quit Zacharias³, qui de eodem loquens ait : « Plan- gent tribus secundum tribum. » Quod si in primo adventu, qui inglorius et informis et despectus fuit, tantum resplenduit, ac tantum valuit, ut nulla in gente ignotus sit, sed ubique homines ex veteri cu- jusque gentis malo vivendi genere poenitentiam agant, unde ipsi etiam dæmones ejus nomini sub- jiciuntur, ac principatus omnes. et regna nomen ejus supra omnes defunctos reformidant;, nonne in glorioso adventu omnes prorsus evertet, qui eum oderint et qui ab eo inique defecerint; suos autem inducet in requiem, omnibus eos exspectatis bonis remunerans?. Nobis igitur datum est et audire et intelligere et salvari per hunc Christum, et omnia a Patre revelata cognoscere. Propterea dicebat ad eum : « Magnum est tibi ut voceris servus meus, ut constituas tribus Jacob, et dispersiones Israelis convertas. Posui te in lucem 215. gentium, ut sis in salutem earum usque ad extremum terræ , Psal. Lxxi, 17. Deut. iv, 19. cap. vi, 12. • Isa. XLIX, 6. Sed hæc salis commode referuntur ad ea quæ proxime præcedunt. Perspicuum enim est for- midinen illam, quam Christi nomen dæmonibus et potestatibus terræ incutiebat, fructum esse evan- gelif in toto terrarum orbe prædicati. prædictum esse ostendit føre, ut omnes principatus et regna Christum metuerent. Non possunt de fu- tura regum conversione hæc intelligi, tum quia nunquam illos veritatis insectandæ finem facturos declarat Justinus supra n.39, tum quia praesentem rerum statum indicat, cum ait principatus omnes et regna noinen Christi supra omnes defunctos formidare. Sic etiam supra n. 50, de Christo : Regna et principatus et pote- states his in locis, ut sæpe alias, apud Græcos et Romanos scriptores, idem sonant ac reges et præ- sides et magistratus. Sed quomodo hanc omnium potestatum adversus Christum reverentiam conci- liabimus cum blasphemiis, quas in Christum evo- mebant, et suppliciis, quibus Christianos afficie. bant? Justini testimoniuin multa confirmant. Nen emi.u dubium quin Christianorum miracula, vitæ c sanctitas et crescens ex persecutionibus numerus persecutores ipsos sæpe terruerint. Qui in Christia- nos vehementius clamabant, hi sæpe eorum in mi- raculis a Deo impetrandis potestatem senserant; • Hæc omnia tibi, ait Tertullianus ad Scapulam, Det de officio suggeri possunt, et ab iisdem advoca- tis, qui et ipsi beneficia habent Christianorum, licet acclament quæ volunt. In eodem scripto multa Tertullianus commemorat exempla divinæ ultionis in persecutores Christianorum, ac plures recenset præsides, qui aut in fine vitæ suæ recor- dati sunt deliquisse, quod vexassent Christianos; aut eis faverunt; nec omittit Severi imperatoris in eos æquitatem et benevolentiam. Nemo inficiari possit eadem aliis temporibus et locis contigisse. Inter ipsos imperatores scimnus Justini ætate Antoninum Christianis æquum se præbuisse, et Adrianum tem- pla Christo statuere voluisse. Immerito ergo Justi- ni narratio in suspicionem vocetur, aut pravis at- lentetur conjecturis delendo illud n. 50, post ut doctissimo Thirlbio visum est. cum puncto interrogaute; idque ante me admonuit Cl. Thirlbius. (20) ὥστε καὶ τὰ δαιμόνια. Legit Cl. Thirlbius (21) Καὶ τὰς βασιλείας. Sic etiam infra. n. 151, (22) Οὓς ἐκ παντὸς τρόπου. Legendum οὐκ ἐκ (23) Τὰ τοῦ Πατρὸς ἐπιγ. πάντα. Vide p. 44.

Ε προσηλύτους εἰρῆσθαι νομίζετε· τῷ ὄντι δὲ εἰς ἡμᾶς εἴρηται τοὺς διὰ Ἰησοῦ πεφωτισμένους. Η γὰρ ἂν κἀκείνοις ἐμαρτύρει ὁ Χριστός· νῦν δὲ διπλότερον υἱοὶ γεέννης, ὡς αὐτὸς εἶπε, γίνεσθε (24). Οὐ πρὸς ἐκείνους οὖν οὐδὲ τὰ διὰ τῶν προφητῶν εἰρημένα λέλεκται, ἀλλὰ πρὸς ἡμᾶς, περὶ ὧν ὁ λόγος λέγει· • Αξω ἐν ὁδῷ τυφλοὺς ἢν οὐκ ἔγνωσαν· καὶ τρίβους οἷς οὐκ ᾔδεισαν, πατήσουσι. Καγώ μάρτυς, λέγει Κύριος ὁ Θεὸς, καὶ ὁ παῖς μου ἂν ἐξελεξάμην. » Τι σιν οὖν μαρτυρεῖ ὁ Χριστός; Δῆλον ὡς τοῖς πεπι- στευκόσιν. Οἱ δὲ προσήλυτοι οὐ μόνον οὐ πιστεύουσιν, ἀλλὰ διπλότερον ὑμῶν βλασφημοῦσιν εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ, καὶ ἡμᾶς τοὺς εἰς ἐκεῖνον πιστεύοντας καὶ φονεύειν καὶ αἰκίζειν βούλονται· κατὰ πάντα γὰρ ὑμῖν ἐξομοιοῦσθαι σπεύδουσι. Καὶ πάλιν ἐν ἄλλοις βου· « Εγώ Κύριος εκάλεσά σε τῇ δικαιοσύνῃ, καὶ κρατήσω τῆς χειρός σου, καὶ ἰσχύσω σε, καὶ θήσω σε εἰς διαθήκην γένους, εἰς φῶς ἐθνῶν, ἀνοίξαι ὀφθαλμοὺς τυφλῶν, ἐξαγαγεῖν ἐκ δεσμῶν πεπεδημέ νους. » Ἐπεὶ καὶ ταῦτα, ὦ ἄνδρες, πρὸς τὸν Χρι στὸν, καὶ περὶ τῶν ἐθνῶν τῶν πεφωτισμένων είρη ται, ἢ πάλιν ὑμεῖς ἐρεῖτε Πρὸς τὸν νόμον λέγει καὶ τοὺς προσηλύτους ταῦτα ; Καὶ ὥσπερ ἐν θεάτρῳ ἀνέκραγόν τινες τῶν τῇ δευτέρᾳ ἀφιγμένων· ᾿Αλλὰ τί; οὐ πρὸς τὸν νόμον λέ- γει, καὶ τοὺς φωτιζομένους ὑπ' αὐτοῦ; Οὗτοι δέ εἰσιν οἱ προσήλυτοι. Οὐκ, ἔφην, ἀπιδὼν πρὸς τὸν Τρύφωνα· ἐπεὶ, εἰ νόμος εἶχε τὸ φωτίζειν τὰ ἔθνη καὶ τοὺς ἔχοντας αυ τὸν, τίς χρεία Καινῆς Διαθήκης; Επειδή (25) Και νὴν Διαθήκην, καὶ νόμον αἰώνιον καὶ πρόσταγμα δ Θεός προεκήρυσσε πέμψειν, οὐχὶ τὸν παλαιὸν νόμον ἀκουσόμεθα καὶ τοὺς προσηλύτους αὐτοῦ, ἀλλὰ τὸν Χριστὸν καὶ τοὺς προσηλύτους αὐτοῦ, ἡμᾶς τὰ ἔθνη, οὓς ἐφώτισεν, ὡς πού φησιν· « Οὕτω λέγει Κύριος Καιρῷ δεκτῷ ἐπήκουσά σου, καὶ ἐν ἡμέρᾳ σωτηρίας ἐβοήθησά σοι (26), καὶ ἔδωκά σε εἰς διαθήκην ἐθνῶν τοῦ καταστῆσαι τὴν γῆν, καὶ κληρονομίαν κληρονο μῆσαι ἐρήμους. • Τίς οὖν ἡ κληρονομία τοῦ Χρι στοῦ; οὐχὶ τὰ ἔθνη ; Τίς ἡ διαθήκη τοῦ Θεοῦ; οὐχ ὁ Χριστός ; ὡς καὶ ἀλλαχοῦ φησιν· ο Υιός μου εξ σύ ἐγὼ σήμερον γεγέννηκά σε. Αίτησαι παρ' ἐμοῦ, καὶ δώσω σοι ἔθνη τὴν κληρονομίαν σαν καὶ τὴν κατά- σχεσίν σου τὰ πέρατα τῆς γῆς. τὸν καὶ τὰ ἔθνη, οὕτως κἀκεῖνα εἰρῆσθαι νομίζετε. γίνεσθαι ποιεῖτε, που λέγονται.. ἐπεὶ δέ, σά σε, - S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS gunt. — Atque hæc vos quidem in Geioram et pro- selytos vestros dicta existimatis; at vere in nos di- cta sunt, qui per Jesum illuminati sumus. Nam profecto istis etiam testimoniam perhibuisset Chri- stus : nunc auten duplo, ut ipse dixit, filii geben- næ fitis *. Non ergo ad eos prophetarumi dieta pertinent, sed ad nos, de quibus dicit Scriptura : ‹ Ducam cæcos in via quam nesciunt, et semitas, quas ignoraverunt, inambulabunt ". Et ego testis, dicit Dominus Deus, et puer meus, quem elegi ".. Quibusnam igitur testimonium perhibet Christus? Credentibus videlicet. Proselyti autem non modo non credunt, sed etiam duplo vos superant blas- phemiis in nomen ejus evomendis; ac nos qui in eum credimus, et occidere et excruciare volunt; in omnibus enim assimilari vobis conantur. Ae rursus alibi clamat : ● Ego Dominus vocavi te in justitia, et apprehendam nianum tuam, et førtem reddam te, et pouam te in testamentum generis, in Incem gentium, ut aperias oculos cæcorum, et edu- cas ex vinculis compeditos . . Quoniam hæc quo- que ad Christum et de gentibus illuminatis dicta sunt, an rursum dicetis: Ad legem et ad prosely- tos hæc dicit ? Hic tanquam in theatre vociferati sunt nonnulli eorum, qui postridie venerant: Quid? Nonne ad legem et ad eos, qui ab ea illuminantur, hæc dicit? Hi autem sunt proselyti. B Minime, inquam, Tryphonem respiciens ; nam si lex gentes, et eos qui legem habent, illuminare posset, qu£ opus esset Novo Testamento? Quoniam autem Novum Testamentum et æternam legem ac mandatum missurum se Deus prænuntiabat, non veterem illam legem ejusque proselytos intellige- ruus, sed Christum ac proselytos ipsius, nos scili- cet ex gentibus, quos illuminavit, quemadmodum alicubi ait : ‹ Sic dicit Dominus: Tempore accepto exaudivi te, et in die salutis auxiliatus sum tibi. Et dedi te in testamentum gentium, ut constitueres terram, et hæreditatem acciperes loca deserta *. › Quænam igitur hæreditas Christi? nonne gentes? Quodnam Dei testamentum? nonne Christus ? Quemadmodum etiam alibi dicit: ‹ Filius meus es tut : ego hodie genui te. Postula a me, et dabo tibi D gentes hæreditatem tuam, et possessionem tuam terminos terræ ”. › stiani verus. Israel. - Quemadmodum igitur hæc Matth. xxii, 45. Isa. XLH, 16. ts Isa. salt, 10. Isa. XLI 6. Isa. XLIX. 8, 9. 31, 7. amplectimini. Qua enim proselytis dicit, ea Judæis ipsis dici poterant quibuscum proselytos unum esse populum probat n. 123. Quare necesse non est cum i. Stephano legere aut cum Thiri- Psal. Legendum ut monuit C!. Thiribius. quæ verba etiam in cod. Alex. et apud Cy- rill. et Clem. Αlex. p. 762,. deesse idem vir crudie tus observal 122. Immerito hæc Judæi de proselytis intelli- A 122. Ταῦτα ὑμεῖς μὲν εἰς τὸν Γγόραν καὶ τοὺς 123. Ridicula interpretationes Judaorum. Chria 123. Ὡς οὖν πάντα ταῦτα εἴρηται πρὸς τὸν Χρι (24) Γίνεσθε. Nimirum cum Judaica instituta (25) Επειδή. Sepe in hac voce lapsi librarii. (26) 'Εβοήθησά σοι. Additur in Bibliis καὶ ἔπλα-

Ε προσηλύτους εἰρῆσθαι νομίζετε· τῷ ὄντι δὲ εἰς ἡμᾶς εἴρηται τοὺς διὰ Ἰησοῦ πεφωτισμένους. Η γὰρ ἂν κἀκείνοις ἐμαρτύρει ὁ Χριστός· νῦν δὲ διπλότερον υἱοὶ γεέννης, ὡς αὐτὸς εἶπε, γίνεσθε (24). Οὐ πρὸς ἐκείνους οὖν οὐδὲ τὰ διὰ τῶν προφητῶν εἰρημένα λέλεκται, ἀλλὰ πρὸς ἡμᾶς, περὶ ὧν ὁ λόγος λέγει· • Αξω ἐν ὁδῷ τυφλοὺς ἢν οὐκ ἔγνωσαν· καὶ τρίβους οἷς οὐκ ᾔδεισαν, πατήσουσι. Καγώ μάρτυς, λέγει Κύριος ὁ Θεὸς, καὶ ὁ παῖς μου ἂν ἐξελεξάμην. » Τι σιν οὖν μαρτυρεῖ ὁ Χριστός; Δῆλον ὡς τοῖς πεπι- στευκόσιν. Οἱ δὲ προσήλυτοι οὐ μόνον οὐ πιστεύουσιν, ἀλλὰ διπλότερον ὑμῶν βλασφημοῦσιν εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ, καὶ ἡμᾶς τοὺς εἰς ἐκεῖνον πιστεύοντας καὶ φονεύειν καὶ αἰκίζειν βούλονται· κατὰ πάντα γὰρ ὑμῖν ἐξομοιοῦσθαι σπεύδουσι. Καὶ πάλιν ἐν ἄλλοις βου· « Εγώ Κύριος εκάλεσά σε τῇ δικαιοσύνῃ, καὶ κρατήσω τῆς χειρός σου, καὶ ἰσχύσω σε, καὶ θήσω σε εἰς διαθήκην γένους, εἰς φῶς ἐθνῶν, ἀνοίξαι ὀφθαλμοὺς τυφλῶν, ἐξαγαγεῖν ἐκ δεσμῶν πεπεδημέ νους. » Ἐπεὶ καὶ ταῦτα, ὦ ἄνδρες, πρὸς τὸν Χρι στὸν, καὶ περὶ τῶν ἐθνῶν τῶν πεφωτισμένων είρη ται, ἢ πάλιν ὑμεῖς ἐρεῖτε Πρὸς τὸν νόμον λέγει καὶ τοὺς προσηλύτους ταῦτα ; Καὶ ὥσπερ ἐν θεάτρῳ ἀνέκραγόν τινες τῶν τῇ δευτέρᾳ ἀφιγμένων· ᾿Αλλὰ τί; οὐ πρὸς τὸν νόμον λέ- γει, καὶ τοὺς φωτιζομένους ὑπ' αὐτοῦ; Οὗτοι δέ εἰσιν οἱ προσήλυτοι. Οὐκ, ἔφην, ἀπιδὼν πρὸς τὸν Τρύφωνα· ἐπεὶ, εἰ νόμος εἶχε τὸ φωτίζειν τὰ ἔθνη καὶ τοὺς ἔχοντας αυ τὸν, τίς χρεία Καινῆς Διαθήκης; Επειδή (25) Και νὴν Διαθήκην, καὶ νόμον αἰώνιον καὶ πρόσταγμα δ Θεός προεκήρυσσε πέμψειν, οὐχὶ τὸν παλαιὸν νόμον ἀκουσόμεθα καὶ τοὺς προσηλύτους αὐτοῦ, ἀλλὰ τὸν Χριστὸν καὶ τοὺς προσηλύτους αὐτοῦ, ἡμᾶς τὰ ἔθνη, οὓς ἐφώτισεν, ὡς πού φησιν· « Οὕτω λέγει Κύριος Καιρῷ δεκτῷ ἐπήκουσά σου, καὶ ἐν ἡμέρᾳ σωτηρίας ἐβοήθησά σοι (26), καὶ ἔδωκά σε εἰς διαθήκην ἐθνῶν τοῦ καταστῆσαι τὴν γῆν, καὶ κληρονομίαν κληρονο μῆσαι ἐρήμους. • Τίς οὖν ἡ κληρονομία τοῦ Χρι στοῦ; οὐχὶ τὰ ἔθνη ; Τίς ἡ διαθήκη τοῦ Θεοῦ; οὐχ ὁ Χριστός ; ὡς καὶ ἀλλαχοῦ φησιν· ο Υιός μου εξ σύ ἐγὼ σήμερον γεγέννηκά σε. Αίτησαι παρ' ἐμοῦ, καὶ δώσω σοι ἔθνη τὴν κληρονομίαν σαν καὶ τὴν κατά- σχεσίν σου τὰ πέρατα τῆς γῆς. τὸν καὶ τὰ ἔθνη, οὕτως κἀκεῖνα εἰρῆσθαι νομίζετε. γίνεσθαι ποιεῖτε, που λέγονται.. ἐπεὶ δέ, σά σε, - S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS gunt. — Atque hæc vos quidem in Geioram et pro- selytos vestros dicta existimatis; at vere in nos di- cta sunt, qui per Jesum illuminati sumus. Nam profecto istis etiam testimoniam perhibuisset Chri- stus : nunc auten duplo, ut ipse dixit, filii geben- næ fitis *. Non ergo ad eos prophetarumi dieta pertinent, sed ad nos, de quibus dicit Scriptura : ‹ Ducam cæcos in via quam nesciunt, et semitas, quas ignoraverunt, inambulabunt ". Et ego testis, dicit Dominus Deus, et puer meus, quem elegi ".. Quibusnam igitur testimonium perhibet Christus? Credentibus videlicet. Proselyti autem non modo non credunt, sed etiam duplo vos superant blas- phemiis in nomen ejus evomendis; ac nos qui in eum credimus, et occidere et excruciare volunt; in omnibus enim assimilari vobis conantur. Ae rursus alibi clamat : ● Ego Dominus vocavi te in justitia, et apprehendam nianum tuam, et førtem reddam te, et pouam te in testamentum generis, in Incem gentium, ut aperias oculos cæcorum, et edu- cas ex vinculis compeditos . . Quoniam hæc quo- que ad Christum et de gentibus illuminatis dicta sunt, an rursum dicetis: Ad legem et ad prosely- tos hæc dicit ? Hic tanquam in theatre vociferati sunt nonnulli eorum, qui postridie venerant: Quid? Nonne ad legem et ad eos, qui ab ea illuminantur, hæc dicit? Hi autem sunt proselyti. B Minime, inquam, Tryphonem respiciens ; nam si lex gentes, et eos qui legem habent, illuminare posset, qu£ opus esset Novo Testamento? Quoniam autem Novum Testamentum et æternam legem ac mandatum missurum se Deus prænuntiabat, non veterem illam legem ejusque proselytos intellige- ruus, sed Christum ac proselytos ipsius, nos scili- cet ex gentibus, quos illuminavit, quemadmodum alicubi ait : ‹ Sic dicit Dominus: Tempore accepto exaudivi te, et in die salutis auxiliatus sum tibi. Et dedi te in testamentum gentium, ut constitueres terram, et hæreditatem acciperes loca deserta *. › Quænam igitur hæreditas Christi? nonne gentes? Quodnam Dei testamentum? nonne Christus ? Quemadmodum etiam alibi dicit: ‹ Filius meus es tut : ego hodie genui te. Postula a me, et dabo tibi D gentes hæreditatem tuam, et possessionem tuam terminos terræ ”. › stiani verus. Israel. - Quemadmodum igitur hæc Matth. xxii, 45. Isa. XLH, 16. ts Isa. salt, 10. Isa. XLI 6. Isa. XLIX. 8, 9. 31, 7. amplectimini. Qua enim proselytis dicit, ea Judæis ipsis dici poterant quibuscum proselytos unum esse populum probat n. 123. Quare necesse non est cum i. Stephano legere aut cum Thiri- Psal. Legendum ut monuit C!. Thiribius. quæ verba etiam in cod. Alex. et apud Cy- rill. et Clem. Αlex. p. 762,. deesse idem vir crudie tus observal 122. Immerito hæc Judæi de proselytis intelli- A 122. Ταῦτα ὑμεῖς μὲν εἰς τὸν Γγόραν καὶ τοὺς 123. Ridicula interpretationes Judaorum. Chria 123. Ὡς οὖν πάντα ταῦτα εἴρηται πρὸς τὸν Χρι (24) Γίνεσθε. Nimirum cum Judaica instituta (25) Επειδή. Sepe in hac voce lapsi librarii. (26) 'Εβοήθησά σοι. Additur in Bibliis καὶ ἔπλα-

Ισραήλ. . Εὐλογοῦντος οὖν τοῦ Θεοῦ, καὶ Ἰσραὴλ τοῦτον τὸν λαὸν καλοῦντος, καὶ κληρονομίαν αὐτοῦ βοῶντος εἶναι, πῶς οὐ μετανοεῖτε ἐπί τε τῷ ἑαυτοὺς ἀπατᾷν ὡς μόνοι Ἰσραὴλ ὄντες, καὶ ἐπὶ τῷ καταρά σθαι τὸν εὐλογημένον τοῦ Θεοῦ λαόν; Και γὰρ ὅτι πρὸς τὴν Ἱερουσαλὴμ καὶ τὰς πέριξ αὐτῆς ἔλεγε χώ ρας, οὕτω πάλιν ἐπεῖπε ; ι Καὶ γεννήσω ἐφ' ὑμᾶς ἀνθρώπους τὸν λαόν μου Ἰσραήλ· καὶ κληρονομί σουσιν ὑμᾶς, καὶ ἔσεσθε αὐτοῖς εἰς κατάσχεσιν· καὶ οὐ μὴ προστεθῆτε ἔτι ἀτεκνωθῆναι ἀπ' αὐτῶν. » Τί οὖν ; φησὶν ὁ Τρύφων· ὑμεῖς Ἰσραήλ ἐστε, καὶ περὶ ὑμῶν λέγει ταῦτα; Εἰ μὲν, ἔφην αὐτῷ, μὴ περὶ τούτων καὶ πολὺν λό γον πεποιήμεθα, κἂν ἀμφέβαλλον μή τι οὐ συνιών τοῦτο ἐρωτᾷς· ἐπειδὴ δὲ καὶ μετὰ ἀποδείξεως καὶ συγκαταθέσεως καὶ τοῦτο συνηγάγομεν το ζήτημα, οὐ νομίζω σε ἀγνοεῖν μὲν τὰ προειρημένα, οὐδὲ πά- λιν φιλεριστεῖν, ἀλλὰ προκαλεῖσθαί με καὶ τούτοις τὴν αὐτὴν ἀπόδειξιν ποιήσασθαι. Καὶ τῷ διὰ τῶν ὀφθαλμῶν νεύματι συντιθεμένου, Πάλιν, ἔλεγον ἐγὼ, ἐν τῷ Ἡσαΐα, ὠσὶν ἀκούοντες εἰ ἄρα ἀκούετε, περὶ τοῦ Χριστοῦ λέγων ὁ Θεὸς ἐν παραβολῇ, Ἰακώβ αὐ τὸν καλεῖ καὶ Ἰσραήλ. Οὕτω λέγει· ι Ἰακὼβ ὁ παῖς μου, ἀντιλήψομαι αὐτοῦ· Ἰσραὴλ ἐκλεκτός μου (52), θήσω τὸ πνεῦμά μου ἐπ' αὐτὸν, καὶ κρίσιν τοῖς ἔθνε σιν ἐξοίσει. Οὐκ ἐρίσει, οὔτε κράξει, οὔτε ἀκούσεταί τις ἐν ταῖς πλατείαις τὴν φωνὴν αὐτοῦ· κάλαμον συντετριμμένον οὐ κατεάξει, καὶ λίνον τυφόμενον οὐ μὴ σβέσει· ἀλλὰ εἰς ἀλήθειαν ἐξοίσει κρίσιν, ἀναλή- ψει (55) καὶ οὐ μὴ θραυσθήσεται ἕως ἂν θῇ ἐπὶ τῆς γῆς κρίσιν. Καὶ ἐπὶ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ ἐλπιοῦσιν ἔθνη. » Ὡς οὖν ἀπὸ τοῦ ἑνὸς Ἰακὼβ ἐκείνου τοῦ καὶ Ἰσραὴλ ἐπικληθέντος, τὸ πᾶν γένος ὑμῶν προση- γόρευτο Ἰακώβ καὶ Ἰσραήλ, οὕτω καὶ ἡμεῖς ἀπὸ τοῦ γεννήσαντος ἡμᾶς εἰς Θεὸν Χριστοῦ, ὡς καὶ Ἰακὼβ καὶ Ἰσραὴλ, καὶ Ἰούδα καὶ Ἰωσὴφ, καὶ Δαβίδ, καὶ Θεοῦ τέκνα ἀληθινὰ καλούμεθα καὶ ἐσμὲν, οἱ τὰς ἐντολὰς τοῦ Χριστοῦ φυλάσσοντες. τῷ εἰπεῖν με καὶ Θεοῦ τέκνα εἶναι ἡμᾶς, προλαβών τὸ ἀνερωτηθῆναι, εἶπον· ᾿Ακούσατε, ὦ ἄνδρες, πῶς τὸ ἅγιον Πνεῦμα λέγει περὶ τοῦ λαοῦ τούτου, ὅτι υἱοὶ Ὑψίστου πάντες εἰσὶ, καὶ ἐν τῇ συναγωγῇ ΧΙΧ, 24, 25. XΕΙΙ, 1-4. ἐκλεκτοῦ μου, ἐξοίσει κρίσιν, ἀναλάμψει. αὐτῶν παρέσται αὐτὸς οὗτος ὁ Χριστὸς, τὴν κρίσιν ἀπὸ παντὸς γένους ἀνθρώπων (34) ποιούμενος. ΕΙ- ρηνται δὲ οἱ λόγοι διὰ Δαβίδ, ὡς μὲν ὑμεῖς ἐξηγεί σθε. οὕτως· « Ὁ Θεὸς ἔστη ἐν συναγωγῇ θεῶν· ἐν μέσῳ δὲ θεοὺς διακρίνει. Έως πότε κρίνετε ἀδικίαν, καὶ πρόσωπα ἁμαρτωλῶν λαμβάνετε; Κρίνατε όρο περί, ἀνθρώπων ἀπὸ παντὸς γένους τῶν ἀπὸ παντὸς γένους ἀνθρώπων. ἀπὸ παντὸς μετ τάνοιαν πεποιῆσθαι. S. JUSTINI PHILOSOPHI ET. MARTYRIS baoth, dicens : Benedictus erit populus meus, qui A est in Ægypto, et qui in Assyriis, et hæreditas mea Israel ”. › Cum igitur Deus hunc populum benedi- cat et Israelem vocet, ac hæreditatem suam esse clamet, quomodo pœnitentiam non agitis, et quod vos ipsi decipiatis, quasi soli Israel essetis, et quod benedictum hunc Dei populum exsecremini? Post- quam enim ad Jerusalem et ad eas, quæ circa illam sunt, regiones, locutus est, sic rursum addidit: • Et generabo super vos homines, populum meurn in Israel : et hæreditate possidebunt vos, et eritis eis in possessionem: et non addetur vobis ultra ut absque liberis vos faciant.. » Quid igitur? inquit Trypho; vos Israel estis, ac de vobis hac dicit ? . B Si quidem, aiebam illi, non de bis jam disse ruissem, idque pluribus, dubitarem, utrumn id mi- nus intelligens interrogaveris; sed quia hanc quo- que quæstionen, et cum demonstratione et cum assensione conclusimus, non te existimo ignorare quæ jam dicta sunt, aut rursus contentionis studio indulgere, sed provocare ut his quoque eadem de- moustrem. Tum illo oculorum nutu assen- tiente, Rursus, aiebam, in Isaia, si auribus audien- tes auditis, de Christo Deus in parabola loquens, Jacob illum et Israel appellat. Sic autem ait: ‹ Ja- cob servus meus, suscipiam eum: Israel electus meus, ponam spiritum meum super eum, et judi- cium gentibus proferet. Non contendet, neque cla- mabit, neque audiet quisquam in plateis vocem ejus : calamum contritum non confringet, et linum C fumigans non exstinguet; sed in veritate proferet judicium; recipiet et non frangetur, donec ponat ia terra judicium. Et in nomine ejus gentes spe- rabunt ". › Quemadmodum igitur ab uno illo Ja- cob, qui et Israel cognominatus est, omne genus vestrum Jacob et Israel vocatum est; sic et nos ab eo qui nos in Deo genuit Christo, ut Jacob & Israel, et Juda et Joseph, et David, ita etiam veri filii Dei vocamur et sumus, mandata Christi ser- vantes. perturbatos, quia dixeram, nos etiam Dei filios esse ; interrogationi eorum occurrens : Audite, in- quam, o viri, quomodo Spiritus sanctus de populo isto dicat filios Altissimi omnes esse, et in eo- D rum conventu adfuturum ipsum illum Christum, ut omne hominum genus judicet. Hæc verba per Davidem, ut vos quidem interpretamini, sic dicta sunt : ‹ Deus stetit in synagoga deorum: in medio autem deos dijudicat. Usquequo judicatis iniquita te ", et facies peccatorum sumitis ? Judicate egeno Isa. ss Isa. ms. que scriptura a Stephano in- mulata, eo quod cuin Bibliis non quadrarel. et Grabium monet Thirlbius legendum, ut apud LXX quam legendum ut Sylburgius et alii eristi- marunt, sed sic intelligendum, quasi scriptum esset vel Justino familiaris est haec lo quendi ratio. Hinc n. 131, legimus 124. Καὶ ἐπειδὴ εἶδον αὐτοὺς συνταραχθέντας ἐπὶ 124. Christiani filii Dei. — Cunique eos viderem (32) Εκλεκτός μου. Legitur in utroque codice 33) Ἐξοίσει κρίσιν, ἀναλήψει. Post Grotium (54) Ἀπὸ παντὸς γένους ἀνθρώπων. Neqna-

Χριστὸς, καὶ Λίθος διὰ πολλῶν, καὶ Σοφία διὰ Σολο- Α μῶνος, καὶ Ἰωσὴφ καὶ Ἰούδας, καὶ "Αστρον διὰ Μωϋ- σέως, καὶ ᾿Ανατολὴ διὰ Ζαχαρίου, καὶ παθητὸς καὶ Ἰακὼς καὶ Ἰσραὴλ πάλιν διὰ Ἡσαΐου, καὶ Ράβδος καὶ Ανθος καὶ Λίθος ἀκρογωνιαῖος κέκληται, καὶ Υἱὸς Θεοῦ, εἰ ἐγνώκειτε, ὦ Τρύφων, ἔφην, οὐκ ἂν ἐβλαστ φημεῖτε εἰς αὐτὸν ἤδη καὶ παραγενόμενον, καὶ γεν- νηθέντα, καὶ παθόντα, καὶ ἀναβάντα εἰς τὸν οὐρανόν· ὃς καὶ πάλιν παρέσται, καὶ τότε κόψονται ὑμῶν αἱ δώδεκα φυλαί. Ἐπεὶ, εἰ νενοήκατε τὰ εἰρημένα ὑπὸ τῶν προφητῶν, οὐκ ἂν ἐξηρνεῖσθε αὐτὸν εἶναι Θεὸν, τοῦ μόνου καὶ ἀγεννήτου καὶ ἀῤῥήτου Θεοῦ Υἱόν. Εἰ- ρηται γάρ που καὶ διὰ Μωϋσέως ἐν τῇ Ἐξόδῳ οὕτως· • Ελάλησε δὲ Κύριος πρὸς Μωυσῆν, καὶ εἶπε πρὸς αὐτ τόν· Ἐγώ εἰμι Κύριος, καὶ ὤφθην πρὸς τὸν ᾿Αβραάμ, καὶ Ἰσαάκ, καὶ Ἰακώβ, Θεὸς αὐτῶν, καὶ τὸ ὄνομά μου (43) οὐκ ἐδήλωσα αὐτοῖς, καὶ ἔστησα τὴν διαθή- την μου πρὸς αὐτούς. » Καὶ οὕτω πάλιν λέγει· . Κατὰ Ἰακώβ ἄνθρωπος ἐπάλαιε· καὶ Θεόν φησιν εἶναι. • Εἶδον γὰρ Θεὸν πρόσωπον πρὸς πρόσωπον, καὶ ἐσώ θη ἡ ψυχή μου, » λέγει εἰρηκέναι τὸν Ἰακώβ. Καὶ ὅτι καὶ τὸν τόπον ὅπου αὐτῷ ἐπάλαισε καὶ ὤφθη καὶ εὐλόγησε, καὶ ἐκάλεσεν Εἶδος Θεοῦ, ἀνέγραψε. Καὶ τῷ ᾽Αβραὰμ ὁμοίως, Μωϋσῆς φησιν, ὤφθη ὁ Θεὸς πρὸς τῇ δρυΐ τῇ Μαμβρή, καθημένῳ ἐπὶ τῆς θύρας τῆς σκηνῆς αὐτοῦ μεσημβρίας. Εἶτα ταῦτα εἰπὼν, ἐπι- φέρει· ο 'Αναβλέψας δὲ τοῖς ὀφθαλμοῖς εἶδε, καὶ ἰδοὺ τρεῖς ἄνδρες εἱστήκεισαν ἐπάνω αὐτοῦ· καὶ ἰδὼν, συνέδραμεν εἰς συνάντησιν αὐτοῖς. » Μετ' ὀλίγον δὲ εἷς ἐξ αὐτῶν ὑπισχνείται τῷ ᾽Αβραὰμ υἱόν· « Τί ὅτι ἐγέλασε Σάββα, λέγουσα· "Αρά γε τέξομαι; Ἐγὼ δὲ γεγήρακα. Μὴ ἀδυνατεῖ παρὰ τῷ Θεῷ ῥῆμα; Εἰς τὸν καιρὸν τοῦτον ἀποστρέψω εἰς ὥρας, καὶ ἔσται τῇ Σάββα υἱός. Καὶ ἀπαλλάσσονται ἀπὸ ᾿Αβραάμ. » Καὶ οὕτω περὶ αὐτῶν πάλιν λέγει· « Ἐξαναστάντες δὲ ἐκεῖθεν οἱ ἄνδρες κατέβλεψαν ἐπὶ πρόσωπον Σοδό μεν. » Εἶτα πάλιν πρὸς τὸν ᾿Αβραὰμ ὃς ἦν καὶ ἔστιν, ὡς λέγει (44) · Οὐ μὴ κρύψω ἀπὸ τοῦ παιδός μου ᾿Αβραὰμ ἐγὼ & μέλλω ποιεῖν· καὶ τὰ ἑξῆς ἀνιστο ρημένα ἀπὸ τῶν τοῦ Μωϋσέως, καὶ ἐξηγημένα ὑπ' ἐμοῦ πάλιν ἔλεγον, δι' ὧν ἀποδέδεικται ὑπὸ τῷ Πατρὶ καὶ Κυρίῳ τεταγμένος, καὶ ὑπηρετῶν τῇ βουλῇ αὐτ τοῦ, οὗτος ἐς ὤφθη τῷ τε ᾽Αβραὰμ, καὶ τῷ Ἰσαάκ, καὶ τῷ Ἰακώβ, καὶ τοῖς ἄλλοις πατριάρχαις ἀναγε- ὃς ἦν καὶ ἔστιν οὕτω λέγει, DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDÆO. Εzechiele, et tanquam Filius hominis a Daniele, et B C puerulus ab Isaia, et Christus et Deus adorandus a Davide, et Christus et Lapis a multis, et Sapientia a Salomone, et Joseph et Judas et Stella a Moyse, et Oriens a Zacharia, et rursus ab Isaia passibilis et Jacob et Israel, et Virga et Elos, et Lapis summus angularis vocatus; hoc, inquam, si nosselis, Try- pho, non eum profecto blasphemiis appeteretis, etiam postquam advenit, et natus ac passus est, ac in cœlum ascendit; qui quidem rursum adveniet, ac tunc plangent duodecim vestræ tribus. Naın si intellexissetis quæ a prophetis dicta sunt; non eum negassetis Deum esse, solius et ingeniti et non enarrabilis Dei Filium. Dictum est enim alicubi et per Moysen in Exodo ad hunc modum: Locutus est autem Dominus ad Moysen et dixit ad eum : Ego sum Dominus, et visus sum Abrahæ et Isaac et Jacob, Deus eorum, et nomen meum non indicavi eis, et statui testamentum meum ad eos *. › Sic etiam rursus ait : . Cum Jacob homo luctatus est, eumque Deum esse dicit. Nam Jacob dixisse refert: Vidi Deum facie ad faciem; et salva facta est anima mea › Scribit etiam locum, ubi cum eo luctatus est, eique apparuit et benedixit, ab eo vo- catum fuisse Faciem Dei. Et Abrahæ similiter, ut ait Moyses, Deus ad quercum Mambræ apparuit, sedenti ad ostium tabernaculi meridie. Deinde post- quam hæc dicit, adjicit : « Suspiciens autem oculis vidit, et ecce tres viri stabant supra eum; et cum vidisset, occurrit illis obviam 38. Paulo post unus ex illis promittit Abrahæ filium : « Quid ita risit Sara, dicens : Num igitur pariam? Ego vero con- senui. An impossibile est apud Deum verbum ? Tempore isto revertar in horas, et erit Saræ filius. Et discesserunt ab Abrahamo". › Deinde sic de illis rursus loquitur: « Inde autem exsurgentes viri respexerunt in faciem Sodomorum”. › Tum rursus quomodo Abrahamum is qui est et qui erat sic al- loquatur: «Non celabo Abraham servum meum quæ facturus sum ³¹; › et quæ sequuntur ex Moysis scriptis jam deprompta et a me exposita rursus re- petii; ex quibus demonstratur, sub Patre et Domi- no præfectum esse, ac ejus voluntati ministrare istum, qui apparuit Abrahæ et Isaac et Jacob et ” Exod. v1,2, 3. * Gen. xxx11, 24, 30. Gen. xvi, 2. ss Ibid., 13, 14. Ibid., hac sententia constat, sed Patrem locutum esse, angelum apparuisse pertendit? Non aliam sane ob causam, nisi quia videbat his verbis : « Ego sum exsistens ille, › naturam divinam ita significanter exprimi, ut eam Christo denegare non possit, si quis hæc illi verba attribuat. Suam hanc Eusebius opinionem exponit in pluribus locis lib. vi Demonstr. evang., præcipue vero c. 14. Nolebat enim Christo aptari loca, in quibus nomen est quadrilaterum. Vide ejus Comment. in Psalmos, p. et 584. quam quidem vocem omittit etiam Philo lib. De nominam mulatione, p. 1046. THIRL. - Eusebius Casariensis, longe omnium, qui in partibus Arianis fuerunt, doctissimus, præclare vidit hanc Justini et aliorum Patrum ante Nicænorum sententiam non posse cum Ariano veneno conciliari. Pro eo evim quod Justinus Verbum Moysi apparuisse docet, ei- que dixisse, ut habemus n. 60, et Apol. 1, n. 65: • Ego sum exsistens ille, Deus Abraham, Deus Isaac, et Deus Jacob ; › negat Eusebius Filium apparuisse Moysi, eique hac verba dixisse : ipsum Patrem lo- culum esse contendit, angelum autem apparuisse. Cur ergo Eusebius, qui Patrem nunquain visum esse, sed Filium Abrahæ, Isaac et Jacob apparuisse tasse atque ita legit Lat- gus. Sed tamen nullam esse emendandi necessita- tem perspici potest ex interpretatione. 16. *¹ lbid., 17. (13) Καὶ τὸ ὄνομά μου. Biblia addunt Κύριος, D censet, ubi ad Moysem ventum est, non jam sibi in (44) Ὃς ἦν καὶ ἔστιν, ὡς λέγει. Legendum for-

γραμμένος Θεὸς, ἔλεγον. Ἐπέφερον δὲ, εἰ καὶ μὴ εἶ- πον ἐν τοῖς ἔμπροσθεν· Οὕτω δὲ καὶ ὅτε κρέας ἐπι θύμησεν ὁ λαὸς φαγεῖν, καὶ ἀπιστεί (45) Μωϋσῆς τῷ λελεγμένῳ κἀκεῖ ἀγγέλῳ, ἐπαγγελλομένῳ δώσειν αὐτ τοῖς τὸν Θεὸν εἰς πλησμονὴν, αὐτὸς ὢν καὶ Θεὸς, καὶ ἄγγελος παρὰ τοῦ Πατρὸς πεπεμμένος, ταῦτα εἰπεῖν καὶ πρᾶξαι δηλοῦται. Οὕτως γὰρ ἐπάγει ἡ Γραφή λέο γουσα· ι Καὶ εἶπε Κύριος πρὸς Μωϋσῆν· Μὴ ἡ χεὶρ Κυρίου οὐκ ἐξαρκέσει ; "Ηδη γνώσῃ εἰ ἐπικαλύψε ταί (46) σε ὁ λόγος μου, ἢ οὔ. » Καὶ πάλιν ἐν ἄλλοις λόγοις οὕτω φησί· ο Κύριος δὲ εἶπε πρὸς μέ· Οὐ δια- βήσῃ τὸν Ἰορδάνην τοῦτον· Κύριος ὁ Θεός σου ὁ προ- πορευόμενος τοῦ προσώπου σου, αὐτὸς ἐξολοθρεύσει τὰ ἔθνη. » νομοθέτῃ καὶ τοῖς προφήταις· καὶ ἱκανῶς εἰρῆσθαί μοι ὑπολαμβάνω, ὅτι ὅταν μου ὁ Θεὸς (47) λέγῃ· • Ανέβη ὁ Θεὸς ἀπὸ ᾿Αβραάμ, ή· « Ελάλησε Κύριος πρὸς Μωϋσῆν· ο καί· « Κατέβη Κύριος τὸν πύργον ἰδεῖν ὅν ᾠκοδόμησαν οἱ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων· › ἢ ὅτε· «Εκλεισεν ὁ Θεὸς τὴν κιβωτόν Νῶς ἔξωθεν, » μὴ ἡγεῖσθε αὐτὸν τὸν ἀγέννητον Θεόν καταβεβηκέναι ή ἀναβεβηκέναι ποθέν. Ο γὰρ ἄῤῥητος Πατὴρ καὶ Κύ- ριος τῶν πάντων οὔτε ποι ἀφίκται, οὔτε περιπατεί, οὔτε καθεύδει, οὔτε ἀνίσταται, ἀλλ' ἐν τῇ αὐτοῦ χώρα, ὅπου ποτέ, μένει, ὀξὺ ὁρῶν, καὶ ὀξὺ ἀκούων, οὐκ ὀφθαλμοῖς οὐδὲ ὠσὶν, ἀλλὰ δυνάμει ἀλέκτῳ· καὶ πάντα ἐφορᾷ, καὶ πάντα γινώσκει, καὶ οὐδεὶς ἡμῶν λέληθεν αὐτόν· οὔτε κινούμενος ὁ τόπῳ τε ἀχώρητος, καὶ τῷ κόσμῳ ὅλῳ, ὅς γε ἦν καὶ πρὶν τὸν κόσμον γενέσθαι. Β Πῶς ἂν οὖν οὗτος (48) ἢ λαλήσειε πρός τινα, ἡ ὀφθείη * ἐπικαταλή ψεται. ὅτι ὅταν που ὁ Θεός, είρηται γάρ που καὶ διὰ Μωϋσέως. καὶ ἱκανῶς εἰρῆσθαί μοι ὑπολαμβάνω ὅτι... μὴ ἡγεῖ σθε, ὡς μὴ ἡγεῖσθαι. Ὅτι δὲ οὐκ ἐφ' ὑμῶν μόνων τοῦτο λέγειν με επίστασθε, τῶν γε- γενημένων ἡμῖν λόγων ἁπάντων, ὡς δύναμίς μου, σύνταξιν ποιήσομαι. Ἐπάλαισεν Ἰακώβ, μετὰ τοῦ φαινομένου μὲν ἐκ τοῦ τῇ τοῦ Πατρὸς βουλῇ ὑπηρετεῖν· Θεοῦ δέ, S. JUSTINI PHILOSOPHII ET MARTYRIS aliis patriarchis, appellaturque in Scripturis A Deus. Hic illud adjeci etsi antea non dixeram : Sic etiam et cuin carnem edere populus concupivit, ac Moyses ei, qui illic etiam appellatur Angelus, Deum ad satietatem illis daturum pollicenti non credidit; ipse ille qui et Deus est et angelus a Patre missus fuerat, hæc dixisse et fecisse narratur. Sic enim ait Scriptura : ‹ Et dixit Dominus ad Moysen : An manus Domini non sufficiet? Jam cognosces an oper- turum te sit verbum meum, nec ne". › Et rursum alio in loco sic ait : • Doninus dixit ad me: Non transibis Jordanem istum ; Dominus Deus tuus, qui præcedit ante faciem tuam, ipse exterminabit gen- tes 38, - • > non sed Verbo. — Sunt et alia ejusmodi legislatoris et prophetarum dicta, et quæ dixi sufficere mihi vi- dentur, ut, cum Deus alicubi dicit: <Ascendit Deus ab Abraham "; » aut: c Locutus est Dominus ad Moysem; » et « Descendit Dominus ad videndam turrim quam ædificaverant filii hominum *,, vel : Clausit Deus arcam Noe extrinsecus *. existimetis ipsum ingenitum Deum descendisse aut aliquo ex loco ascendisse. Neque enim ille non enarrabilis Pater et Dominus universoruni in ali- quem locum venit, neque ambulat, neque dormit, sed in regione sua, quæcunque tandem illa est, ma- nel, acutum cernens et acutum audiens, non oculis quidem nec auribus, sed virtute non enarrabili; ac omnia videt, et omnia cognoscit; nec quisquam nostrum eum latet; nec movetur, nec loco compre. C Num. x1, 23. ªª Deut. xxxı, 2. * Gen. xvII, 22. bius, sed postea conjecturam suam deserit, ac nim hil mutat. Ibidem observat eum, qui tunc apparuit Moysi, non angelum vocari in Scriptura, ut opina- tus est Justinus, sed Dominum. dito editori id quod habetur in Bibliis ut paulo antea, Pro eo autem quod hic habemus, mallem equidem Sed cur nibil audeam mutandum proponere, detinet me similis locus n. 80, ubi Justinus sic loquitur : D simili, quem supra vidimus n. 60, quasi victores ex- suitant, qui de Christo Domino aut saltem de san- clis Patribus æqua non sentiunt. Contendit Justinus non Patrem apparuisse, sed Filium; quia Pater im- mensus et immutabilis est. Inde, inquiunt, mani festa conclusio est dissimilem in utroque naturam a Justino admitti. Sed Si Justinus naturæ dissimi- litudinem, non personarum distinctionem conside- rat, dum Filium visum esse docet, Patrem videri 'posse negat; cur ipsum Filium non in propria for- ma, sed, ut paulo post legimus, in hominis aut an- gel forma aut etiam in gloria ignis visum esse de- clarat? las formas sumere indignum Patre, non indecorum Filio existimat, non quia dissimilis in "Gen. x1, 5. Gen. vit, 16. utroque natura, sed quia Filius ministrat Patri ae Deus est de Deo et a Patre mittitur. inquit n. 125, etc. Luciatus est Jacob cum eo qui videbatur quidem, eo quod voluntati Patris ministret ; Deus autem est, etc. Hoc ipso in loco idem repetit ac Filium angelum esse ait, quia Patris voluntati ministrat, Supra n. et seqq. demonstrat eum, qui appa- ruit, et Deum esse et angelum vocari. 3º Justinum in hac Patris et Filii distinctione nullum prorsus naturæ discrimen spectare, illud etiam, argumento est, quod Scripturæ loca ex quibus Filium, non Patrem apparuisse colligit, certissimum et eviden- tissimum habeant diving naturæ testimonium.Quid enim his Scripturæ verbis magnificentius: ‹ Ego sum qui sum, Dominus virtutum, Dominus fortis et potens, Dominus regnavit, etenim correxit orbem terræ, Dominus regnavit, irascantur populi, et aliis ejusmodi quæ tam sæpe et in Apol. 1, et in hoc Dialogo ad Christum referri Justinus contendit? Si naturam idcirco diversam in Patre et Filio credi- disset quia Pater nunquam apparuit, sed Filius ; an hæc verba ‹ Exaltate Dominum Deum nostrum, › de Filio dicta esse putassel, quia is de quo dicun- tur, in columna nubis loquebatur » ad Moysem? 4º Quidquid ergo discriminis Patrem inter et Fi- lium ponit, hoc uno nititur, quod memorati in Scripturis ascensus et descensus cum divina iur „mensitate et immutabilitate conciliari non possint, si Patri tribuantur; secus vero, si Filio. Cur euint Pater descenderit et ascenderit, illud causæ afferri non potest, quod ab alio missus sit. Quinetiam se- 127. Καὶ τὰ ἄλλα δὲ τοιαῦτά ἐστιν εἰρημένα τῷ 127. Hæc Scripturæ loca Patri non conveniunt, (45) Ἀπιστεῖ. Legendum conjicit ἠπίστει Thirl- (46) Επικαλύψεται. Magis arridet eidem eru- (47) Ὅτι όταν μου ὁ Θεός. Legendum videtur (48) Πῶς ἂν οὖν οὗτος. In hoc loco et in alio

τινί, ἢ ἐν ἐλαχίστῳ μέρει γῆς φανείη; Οπότε γε οὐδὲ τὴν δόξαν τοῦ παρ' αὐτοῦ πεμφθέντος ἴσχυεν ὁ λαὸς ἰδεῖν ἐν Σινᾷ, οὐδ' αὐτὸς Μωϋσῆς ἴσχυσεν εἰσελθεῖν εἰς τὴν σκηνὴν ἣν ἐποίησεν, εἰ μὴ ἐπληρώθη (49) τῆς παρὰ τοῦ Θεοῦ δόξης· οὐδὲ μὴν ὁ ἱερεὺς ὑπέμεινε κατενώπιον τοῦ ναοῦ στῆναι, ὅτε την κιβωτόν Σολο- μὼν εἰσεκόμισεν εἰς τὸν οἶκον τὸν ἐν Ἱερουσαλήμ, ὃν αὐτὸς ὁ Σολομών ᾠκοδομήσει. Οὔτε οὖν Αβραάμ, οὔτε Ἰσαάκ, οὔτε Ἰακώβ, οὔτε ἄλλος ἀνθρώπων εἶδε τὴν Πατέρα καὶ ἄῤῥητον Κύριον τῶν πάντων ἁπλῶς, καὶ αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ (50) · ἀλλ᾽ ἐκεῖνον τὸν κατὰ βουλὴν τὴν ἐκείνου (51) καὶ Θεὸν ὄντα Υἱὸν αὐτοῦ, καὶ ἄγγελον ἐκ τοῦ ὑπηρετεῖν τῇ γνώμῃ αὐτοῦ· ὂν καὶ ἄνθρωπον γεννηθῆναι διὰ τῆς Παρθένου βεβούληται· ὃς καὶ πῦρ ποτε γέγονε τῇ πρὸς Μωϋσέα ὁμιλίᾳ τῇ ἀπὸ τῆς βάτου. Ἐπεὶ, ἐὰν μὴ οὕτω νοήσωμεν τὰς Γραφάς, συμβήσεται τὸν Πατέρα καὶ Κύριον τῶν ὅλων μὴ γε- γενῆσθαι τότε ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ὅτε διὰ Μωϋσέως λέ- λεκται· « Καὶ Κύριος ἔβρεξεν ἐπὶ Σόδομα πῦρ καὶ θεῖον παρὰ Κυρίου ἐκ τοῦ οὐρανοῦ· καὶ πάλιν διὰ δ ὅτε λέλεκται οὕτως· «Αρατε πύλας, οἱ ἄρχον- τες, ὑμῶν, καὶ ἐπάρθητε, πύλαι αἰώνιοι· καὶ εἰσελεύ σεται ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης· καὶ πάλιν ὅτε φησί· • Λέγει Κύριος τῷ Κυρίῳ μου· Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν ποδῶν σου. Σ Υἱὸς ὑπάρχων, καὶ δυνάμει φαινόμενος (52) πρότε ρον ὡς ἀνὴρ, καὶ ἄγγελος, καὶ ἐν πυρὸς δόξῃ, ὡς ἐν τῇ βάτῳ πέφανται, καὶ ἐπὶ τῆς κρίσεως τῆς γεγε- νημένης ἐπὶ Σόδομα, ἀποδέδεικται ἐν πολλοῖς τοῖς εἰρημένοις. ᾿Ανιστόρουν δὲ πάλιν & καὶ προέγραψα ἀπὸ τῆς Ἐξόδου πάντα, περί τε τῆς ὀπτασίας τῆς ἐπὶ τῆς βάτου, καὶ τῆς ἐπικλήσεως τοῦ Ἰησοῦ ὀνό ματος, καὶ ἐπέλεγον· Καὶ μὴ νομίζητε, ὦ οὗτοι, ότι περιττολογῶν ταῦτα λέγω πολλάκις· ἀλλ᾽ ἐπεὶ γινώσκω και τινας προλέγειν ταῦτα βουλομένους, καὶ ρώθη νε! εἰ ἐπληρώθη, οι Β Νι- πρότερον, DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDÆO. A hendi potest, imo ne toto quidem mundo, quippe Gen. xix, 24. Psal. xx111, 7. Psal. CIX, queretur, ut paulo post ait Justinus, eum aliquan- diu cœlo abfuisse, si ad eum referrentur hæc Scri- pure loca : « Attollite portas, principes, vestras et elevamiui, portæ æternales, et introibit Rex gloriæ. Dixit Dominus Domino neo : Sedle a dextris neis, et alia ejusmodi quæ de Filio dicta facile concilian- tur cum natura divina, quia Filius a Patre mittitur et babita ratione humanitatis aliquandiu cœlo ab- Luit. At in Patrem collata, non jain suppetente ea- dem rei explicandæ ratione, divinam essentiam læ- derent. 5o to special tola Justini disserendi ratio, ut Judæos fateri cogat Filium ex Patre, veluti lu- men ex lumine genitum esse, nedum ei naturam divinam inviderit. 6º Judæi, ut eis exprobrat Justi- kus num, 114, Deum sibi, ut compositum quoddam animal, lingebam, et idcirco eum volebant appa- ruisse. Quid mirum ergo, si eos ad sublimiora vo- cat Justinus, ac Filium in variis formis, Patrem ve‐ ro nequaquain in propria natura visum esse con- tendit? Justiuus cum Scriptura concilietur.THIRLB. C 1. D qui erat etiam antequam mundus fieret. Quomodo igitur ille aut quemquam alloquatur, aut cuiquam appareat, aut in angustissima terræ parte conspi- ciatur? Cum ne illius quidem, qui ab eo missus est, gloriam populus in Sina intueri potuerit; nec ipse Moyses tabernaculum, quod fecerat, ingredi posset, si gloria Dei impletum esset; neque etiam sacerdos pro templo stare sustinuerit, cum arcam Salomon intulit in domum Hierosolymitanam, quam ipse construxerat. Nec Abraham igitur, nec Isaac, nec Jacob, nec quisquam ex hominibus illum oninium omnino, ac ipsius Christi Patrem et Domi- num non enarrabilem vidit; sed eum, qui secun- dum ipsius voluntatem et Deus est ipsius Filius, et angelus ex eo quod ministret ipsius voluntati ; quem et hominem nasci ex Virgine voluit; qui et ignis aliquando fuit in colloquio cum Moyse ex rubo. Nisi enim Scripturas ita intelligamus, eo res evadet ut Pater et Dominus universorum tunc in cœlis non fuerit, cumn per Moysem dictum est : • El Do- minus pluit super Sodomam ignem et sulphur a Domino ex cœlo¾; › aut cum rursus per Davidem : • Tollite portas, principes, vestras; et elevamini, portæ æternales, et introibit Rex gloriæ ; »aut cum idem ait: Dixit Dominus Domino nieo : Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum > ut persona ex Patris substantia genita. — Ac Chri- stum quidem Dominum et Deum Dei Filium esse, et virtute prius apparuisse ut virum et angelum, et in gloria ignis, velut in rubo et in judicio de Sodomis facto, jam pluribus demonstratum est. Referebam autem iterum omnia, quæ prius ex Exodo descripsi, tum de visione in rubo oblata, tum de imposita nominis Jesu appellatione, tum- que hæc insuper addidi: Ne existimetis me verbis superfluentem hæc sæpius iterare; sed quia non- Christi dicatur, explicat Justinus infra n. 129. mirum quatenus ejus pater est, eique præstat ut potens sit et Dominus ei Deus. ratio, quæ merito suspecta esset in hominibus generationem ex substantia rejicientibus, nihil prorsus habet suspicionis in ore Justini, qui paulo post declarat Verbum ex Patris substantia genitum esse, ut lumen de lumine. Quapropter cum Filium secunduin voluntatem Patris Filium et Deum esse dicit, non alio consilio id dicere potuit, nisi ut hanc ex substantia generationem exprimeret, ac Filium demonstraret a Patre divinam naturam ac- cepisse, nec eo invito, ut de commentitio illo Deo, sive secundo principio fingebant Marcionitæ, ex- sistere. Aliam etiani explicationem ipse paulo post subjicit Justinus. Ait enim Filium ex Patre geni- tum esse, potestate et voluntate ipsius, nequaquam vero per abscissionem. › tionem et virtutem, id est auie Inca mia- tionem. 128. Καὶ ὅτι Κύριος ἂν ὁ Χριστὸς, καὶ Θεὸς Θεοῦ (49) Εἰ μὴ ἐπληρώθη. Legendum εἰ μὲν ἐπλη- 128. Verbum non ut virtus inanima mittitur, sed (50) Καὶ αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ. Quo sensu Deus (51) Κατὰ βουλὴν τὴν ἐκείνου. Hæc loquendi (52) Δυνάμει φαινόμενος. Nimirum per opera-

S. JUSTINI PHILOSOPHI ET MARTYRIS φανεῖσαν τῷ Μωϋσεῖ, ἢ τῷ ᾽Αβραὰμ, ἢ τῷ Ἰακώβ, ἄγγελον καλεῖσθαι ἐν τῇ πρὸς ἀνθρώπους προόδῳ, ἐπειδὴ δι' αὐτῆς τὰ παρὰ τοῦ Πατρὸς τοῖς ἀνθρώ ποις ἀγγέλλεται· δόξαν δὲ, ἐπειδὴ ἐν ἀχωρήτῳ ποτέ φαντασία φαίνεται· ἄνδρα δέ ποτε καὶ ἄνθρωπον και λεῖσθαι, ἐπειδὴ ἐν μορφαῖς τοιαύταις σχηματιζόμε νος φαίνεται, αἷσπερ βούλεται ὁ Πατήρ· καὶ Λόγον καλοῦσιν, ἐπειδὴ καὶ τὰς παρὰ τοῦ Πατρὸς ὁμιλίας φέρει τοῖς ἀνθρώποις. "Ατμητον δὲ καὶ ἀχώριστον τοῦ Πατρὸς ταύτην την δύναμιν ὑπάρχειν, ὅνπερ τρόπον τὸ τοῦ ἡλίου φασὶ φῶς ἐπὶ γῆς εἶναι ἄτμη- τον καὶ ἀχώριστον ὄντος τοῦ ἡλίου ἐν τῷ οὐρανῷ· καὶ ὅταν δύσῃ, συναποφέρεται τὸ φῶς· οὕτως ὁ Πα- τὴρ, ὅταν βούληται, λέγουσι, δύναμιν αὐτοῦ προπη φάσκειν τὴν δύναμιν τὴν παρὰ τοῦ Πατρὸς τῶν ὅλων δᾷν ποιεῖ· καὶ ὅταν βούληται, πάλιν ἀναστέλλει εἰς ἕτερα (55) ὁρῶμεν, οὐδὲν ἐλαττουμένου ἐκείνου ἐξ ,(53) Διὰ πολλῶν. ὡς, ἑαυτόν. Κατὰ τοῦτον τὸν τρόπον καὶ τοὺς ἀγγέλους ποιεῖν αὐτὸν διδάσκουσιν. Αλλ' ὅτι μὲν οὖν εἰσιν ἄγγελοι, καὶ ἀεὶ μένοντες, καὶ μὴ ἀναλυόμενοι εἰς ἐκεῖνο ἐξ οὗπερ γεγόνασιν, ἀποδέδεικται· καὶ ὅτι δύ- ναμις αὕτη ἣν καὶ Θεὸν καλεῖ ὁ προφητικός λόγος, διὰ πολλῶν (55) ὡσαύτως ἀποδέδεικται, καὶ ἄγγελον, οὐχ ὡς τὸ τοῦ ἡλίου φῶς ὀνόματι μόνον ἀριθμεῖται, ἀλλὰ καὶ ἀριθμῷ ἕτερόν τί ἐστι, καὶ ἐν τοῖς προει ρημένοις διὰ βραχέων τὸν λόγον ἐξήτασα, εἰπὼν τὴν δύναμιν ταύτην γεγεννῆσθαι (54) ἀπὸ τοῦ Πατρὸς, δυνάμει καὶ βουλῇ αὐτοῦ, ἀλλ' οὐ κατὰ ἀποτομὴν, ὡς ἀπομεριζομένης τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας, ὁποῖα τὰ ἄλλα πάντα μεριζόμενα καὶ τεμνόμενα οὐ τὰ αὐτά ἐστιν ἃ καὶ πρὶν τμηθῆναι· καὶ παραδείγματος χά- Ο ριν παρειλήφειν τὰ ὡς ἀπὸ πυρὸς ἀναπτόμενα πυρά οὗ ἀναφθῆναι πολλὰ δύνανται, ἀλλὰ ταὐτοῦ μένοντας. λόγου, ρα, ὡς τὰ ἀπὸ πυρός. ο ἀπεστάλη δὲ οὕτως, ὡς λόγος ἐκ νοῦ, ὡς ἀπαύγασμα τὸ ἡλιακὸν ἐξ αὐτοῦ. • nullos etiam esse scio qui hæc occupare velint, ac A dicere, virtutem illam, quæ a Patre universorum Moysi aut Abrahæ aut Jacob apparuit, augelum vocari cum ad homines venit, quia per eam man- data Patris hominibus nuntiantur; gloriam, quia per visa, quæ sustineri non possunt, apparet in- terdum; virum aliquando et hominem, quia in ejusmodi formis pro voluntate Patris conspicitur; Verbum denique appellant, quia Patris sermones ad homines perferat, Hanc autem virtutem a Patre abscindi aut separari non posse, quemadmodum lux solis in terra abscindi et separari nequit a sole qui est in cœlo, et cum sol occiderit, lux simul occidit; sic cum vult Pater, inquiunt, facit ut virtus ejus prosiliat; rursus cum vult, illam ad seipsum reflectit. Eodem modo angelos etiam ab B eo fieri docent. Sed angelos quidem esse ac semper manere, neque in id, ex quo exstitere, dissolvi demonstratum est. Illam autem virtutem, quam et Deum sermo propheticus, ut multis 'similiter de- monstratum est, et angelum vocat, non solo nomi- ne, ut lucem solis, numerari, sed et numero aliud quid esse, etiam supra breviter disserui; cum virtutem illam ex Patre genitam dicerem, virtute et voluntate ipsius, non vero per abscissionem, quasi Patris substantia divideretur, quemadmodum cætera omnia quæ dividuntur et scinduntur, non eadem sunt ac antequam scinderentur, ac exempli causa sumpsi ignes, quos ex alio igne accendi vi- demus, non imminuto illo ex quo multi accendi possunt, sed eodem manente. Præmittendum quæ vocula videtur excidisse ob similem sonum syllabæ præ- cellentis. ratione, simul et temporaria ad mundi creationem progressione intelligi debent. De temporaria qui- deni satis multa diximus ad n. 61. De aterna au- tem perspicuum erit, si consideremus, lis Justi- num hoc loco occurrere, qui Verbum negabant ex- stitisse antequam prodiret ad mundi creationem et ad alias perfunctiones; virtutem enim esse a Patre minime distinctam, quæ non exsistat antequam prosiliat, et ubi rediit, exsistere desinat. 2° lidem homines, qualis sit illa virtus existimari volebant, ex modo quo progreditur. Quare quod ait Justinus ad eos refellendos, Verbum ita generatum fuisse, ut ignem ex igne accensum, eo spectat ut Verbum semper fuisse lumen de lumine, ac proinde semper æquale et consubstantiale Patri intelligamus. 3° In his rebus disserendis æque Verbi ac Patris immu- tabilitati consulit. Contendit enim Verbum a Patre generatum fuisse, virtute et voluntate ipsius, ɔ ut personaia divinam et immutabilem, «non vero per abscisionem, ut ellicientiam et rem inanimam. Statuit minime divisam Patris substantiam; quod quidem metuendum esset, si virtus quædam ina- nima et mutabilis ab ejus substantia avelleretur; at nihil ejusmodi suspicandum, ubi lumen de lu- mine ad mundi creationem progreditur, id est per- sona æque immutabilis ac ipse Pater, sive Verbum omnibus ejus ideis ac omnipotentia et_omnibus ttributis ab æterno donatum. Eamdem Verbi im- mutabilitatem astruit adhibitum n. aliud exem- plum humani quem Justinus ait minime in- iminui dum profertur. 4° Ipse declarat quidquid ea de re disseruit n. 61, id se ea mente disseruisse, ut probaret virtutem illam, quam et Deum sermo propheticus et angelum vocat, non solo nomine, ut lucem solis, numerari, sed et numero aliud quid esse, » sive, ut ait n. 62, semper cum Patre fuisse et cuin eo Patrem collocutuni, ut cum per- sona divina. Videndus ea de re Tatianus n. 5, ubi magistri doctrinam, si minus totidem verbis, cer.e totidem sententiis explanat. nisi quis legere malit Mirifice congruit æternæ generationi hoc exemplum luminis de lumine accensi; nec mirum videri debet, cur Justinus, cum hoc in loco et supra, n. 61, loqua- D tur de Verbi ad mundi creationem progressione, exemplum adhibeat generationi æternæ maximė consentaneum. Cum enim, ut jam dixi, tota illius disputatio eo spectat, ut Verbum semper fuisse cum Patre, semper lumen de lumine exstitisse denion- stret; tum vero solemne est sanctis Patribus tem- porariam Filii missionem, iisdem exemplis ac æternam explicare. S. Cyrillus Alexandrinus, lib. in Joann., p. 415, Filium in hune mundum à Patre missum fuisse ait, ‹ ut verbum ex mente, it splen- dorem sulis ex ipso, Eadem habet Nicetas in orationem 58, S. Gregorii Nazian- zeni. Sed si quid difficultatis in hoc loco, aut in eo qui supra occurrit, n.61, residuum sit, velim illius explanatio repetatur ex Tatiano. 129. Id confirmatur ex aliis Scrirturæ locis. (54) Γεγεννῆσθαι. Hæc de æterna Verbi gene- 129. Καὶ νῦν δὲ ἔτι καὶ οὓς εἶπον λόγους εἰς ἀπό (55) "Ετερα. Postulat sensus nt legamus & ετε-

δειξιν τούτου ἐρῶ. Οταν λέγῃ· ο Εβρεξε Κύ- Α ριος πῦρ παρὰ Κυρίου ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, δύο ὄντας ἀριθμῷ μηνύει ὁ λόγος ὁ προφητικός· τὸν μὲν ἐπὶ γῆς ὄντα, ὥς φησι καταβεβηκέναι ἰδεῖν τὴν κραυγήν Σου δόμων· τὸν δὲ, ἐν τοῖς οὐρανοῖς ὑπάρχοντα· ὃς καὶ τοῦ ἐπὶ γῆς Κυρίου Κύριός έστιν, ὡς Πατήρ καὶ θεός, αίτιός τε αὐτῷ τοῦ εἶναι καὶ δυνατῷ, καὶ Κυ ρίῳ, καὶ Θεῷ. Καὶ πάλιν ὅταν λέγῃ ὁ λόγος εἰρηκέ. ό καὶ τὸν Θεὸν ἐν ἀρχῇ· « Ἰδοὺ Ἀδὰμ γέγονεν ὡς εἰς ἐξ ἡμῶν, ο τόδε, « ὡς εἷς ἐξ ἡμῶν, » καὶ αὐτὸ ἀρι θμοῦ δηλωτικόν ἐστιν· ἀλλ᾽ οὐ τροπολογίαν χωροῦσιν οἱ λόγοι, ὡς ἐξηγεῖσθαι ἐπιχειροῦσιν οἱ σοφισταί, καὶ μηδὲ λέγειν τὴν ἀλήθειαν, μηδὲ νοεῖν δυνάμενοι. Καὶ ἐν τῇ Σοφίᾳ εἴρηται· . Ἐὰν ἀναγγείλω ὑμῖν τὰ καθ᾿ ἡμέραν γινόμενα, μνημονεύσω τὰ ἐξ αἰῶνος ἀριθμῆ- σαι. Κύριος έχτισε με ἀρχὴν ὁδῶν αὐτοῦ (56) εἰς ἔργα αὐτοῦ· πρὸ τοῦ αἰῶνος ἐθεμελίωσέ με ἐν ἀρχῇ, πρὸ τοῦ τὴν γῆν ποιῆσαι, καὶ πρὸ τοῦ τὰς ἀβύσσους ποιῆσαι, καὶ πρὸ τοῦ προελθεῖν τὰς πηγὰς τῶν ὑδά των, πρὸ τοῦ ὄρη ἑδρασθῆναι· πρὸ δὲ πάντων βου- νῶν γεννά με. › Καὶ εἰπὼν ταῦτα, ἐπήγαγον· Νοεῖτε, ὦ ἀκροαταί, εἴ γε καὶ τὸν νοῦν προσέχετε, καὶ ὅτι γεγεννῆσθαι ὑπὸ τοῦ Πατρὸς τοῦτο τὸ γέννημα πρὸ πάντων ἁπλῶς τῶν κτισμάτων ὁ λόγος ἐδήλου, καὶ τὸ γεννώμενον (57) τοῦ γεννῶντος ἀριθμῷ ἑτερόν ἐστι, πᾶς ὁστισοῦν ὁμολογήσεις. δέ τινας οὓς μὴ ἀπεμνημόνευσα πρότερον, εἴποιμ' ἂν ἄρτι. Εἰσὶ δὲ εἰρημένοι ὑπὸ τοῦ πιστοῦ θεράπον- τις Μωϋσέως ἐπικεκαλυμμένως. Εἴρηται δὲ οὕτως· • Ευφράνθητε οὐρανοὶ ἅμα αὐτῷ, καὶ προσκυνησά- τωσαν αὐτῷ πάντες ἄγγελοι Θεοῦ, » καὶ τὰ ἑξῆς τοῦ λόγου ἐπέφερον ταῦτα· . Εὐφράνθητε ἔθνη μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτοῦ, καὶ ἐνισχυσάτωσαν αὐτῷ πάντες ἄγγελοι Θεοῦ· ὅτι τὸ αἷμα τῶν υἱῶν αὐτοῦ ἐκδικεῖται, καὶ ἐκδικήσει, καὶ ἀνταποδώσει δίκην τοῖς ἐχθροῖς, καὶ τοῖς μισοῦσιν αὐτὸν ἀνταποδώσει, καὶ ἐκκαθαριεῖ Κύριος τὴν γῆν τοῦ λαοῦ αὐτοῦ. Καὶ εἰπὼν ταῦτα, ἡμᾶς τὰ ἔθνη λέγει εὐφραίνεσθαι μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτ τοῦ, λέγω ᾿Αβραάμ, καὶ Ἰσαάκ, καὶ Ἰακώβ, καὶ τοὺς προφήτας ἁπλῶς (58), καὶ τοὺς ἀπ' ἐκείνου τοῦ λαοῦ πάντας εὐαρεστοῦντας τῷ Θεῷ κατὰ τὰ προωμολογη μένα ἡμῖν· ἀλλ᾽ οὐ πάντας τοὺς ἀπὸ τοῦ γένους ὑμῶν ἀκουσόμεθα· ἐπειδὴ ἔγνωμεν καὶ διὰ Ἡσαΐου τὰ κώλα των παραβεβηκότων ὑπὸ σκώληκος καὶ ἀπαύ στου πυρὸς διαβιβρώσκεσθαι μέλλειν, ἀθάνατα μέ- γοντα, ὥστε καὶ εἶναι εἰς ὅρασιν πάσης σαρκός (59). Ἐπειπεῖν δὲ ὑμῖν βούλομαι καὶ πρὸς τούτοις, ὦ ἄν δρες, ἔφην, καὶ ἄλλους τινὰς λόγους ἀπ' αὐτῶν τῶν το γεννώμενον, ὡς πᾶς ἐστικών. καὶ ἁπλῶς τοὺς ἀπ' ἐκείνου, πάσῃ σαρκί, DIALOGUS CUM TRYPHONE JUDÆO. attuli testimonia repetam. Cum dicit propheticus sermo : • Pluit Dominus ignem a Domino de cœlo 4,, duos numero esse declarat: alium quidem in terra, quein descendisse dicit ut videret clamorem Sodo- morum; alium autem in cœlis, qui et illius in terra apparentis Domini Dominus est, quatenus Pater et Deus, qui ei præstat, ut et potens sit et Dominus et Deus. Rursus cum refert Scriptura Deum in principio dixisse: ‹ Ecce Adam factus est tanquam unus ex nobis, id quoque numeruin indicat; neque hæc verba tropologiam admittunt, ut interpretari conantur sophistæ, et qui veritatem nec dicere, nec intelligere possunt. Dictum est etiam in Sapientia : « Si annuntiavero vobis, quæ in diem fiunt : memor ero quæ a sæculo, numerare. Nunc autem et quæ ad hujus rei demonstrationen B C D Dominus condidit me initium viarum suarum in opera sua : ante sæculum fundavit me, in princi- pio, antequam terram faceret, et antequam abys- 8os constitueret, priusquam prodirent fontes aqua- rum, antequam montes collocarentur, et ante om- nes colles generat me*. » Et cum hæc dixissem, addidi : Intelligitis, auditores, siquidem animum advertitis, Scripturam declarare, progeniem ex Patre ante omnes omnino res creatas genitam esse. Porro genitum a gignente alium numero esse qui- libet fatebitur. diciam ostendil. Cum assentirentur omnes, dixi : - Nonnulla testimonia, quæ antea non memoravi, nunc proferam. Sunt autem arcane a fideli famulo Moyse dicta in hunc modum : « Lælamini, coli, cum ipso, et adorent eum omnes angeli Dei : › et hæc quæ sequuntur in Scriptura adjeci : ‹ Læta- miui, gentes, cum populo ejus, et confortentur ei omnes angeli Dei, quia sanguinem filiorum suorum ulciscitur et ulciscetur, et vindictam retribuet ini- micis, et his qui oderunt eum retribuet, et expurgabit Dominus terram populi sui ". Atque his verbis declarat nos, qui gentes sumus, cum ipsius populo lætari; dico autem Abraham et Isaac et Jacob, et omnes prorsus prophetas, et quicun- que ex illo populo placuerunt Deo, quemadmodum antea inter nos convenît: at nequaquam omnes, qui ex vestro genere sunt, intelligemus ; siquidem ex Isaia “ didicimus futurum, ut membra præva- ricatorum a verne et non exstinguendo igne vo- rentur, immortalia permanentia, ita ut spectaculo sint onini carni. Volo autem vobis, præter hæɔ testimonia, o viri, aiebam, alia etiam ex iisdem * Gen. xix, 24. * Gen. 111, 22. 42.43 Prov. vIII, 22-25. ** Deut. xxx11, 43. Regius aut inarginem et R. Stephanus ad calcem. vel præmittendum his verbis meliore loco existimat collocari Thirlbius legendo, PATROL. GR. VI, cap. Lxv, 24. ut in Bibliis et apud Justinum n. et 140." Sed cum Justinus Scriptur verba non refe rat hoc loco, non video cur ei non licuerit aliquid leviter immutare et malos spectaculum omnis car- nis futuros dicere, 150. Καὶ συντιθεμένων πάντων, εἶπον· καὶ λόγους 150. Redit ad conversionem gentium eamque præ- (56) Οδῶν αὐτοῦ. Clarom. ὁδὸν αὐτοῦ. Sic etiam (57) Καὶ τὸ γεννώμενον. Vel legendum καὶ ὅτι (58) Καὶ τοὺς προφήτας ἁπλῶς. llud ἁπλῶς (59) Πάσης σαρκός. Legit idem vir eruditus