809 SPURIA. καὶ τὴν οἰκουμένην καταλαμβάνειν, καὶ τοῖς ὁρίοις τῆς γῆς μετρεῖσθαι, καὶ οὐδένα ἀδίδακτον παρεῖναι οὐδὲ ἀμαθήτευτον παρατρέχειν. Ὤφθησαν δὲ ἐν εἴδει πυρὸς μεριζόμεναι γλῶσσαι. Καὶ γὰρ τὰ τοῦ πυρὸς ἔμελλον ἐνεργεῖν τῶν ἀποστόλων αἱ γλῶσσαι, καὶ δι πλῆν τὴν χρήσιν δείκνυσθαι· καὶ τὸν μὲν διάβολον καταφλέγειν, φωτίζειν δὲ τοὺς καθημένους ἐν σκότει. "Ορα μοι πῦρ παντὸς ἐλαίου τοῖς πιστοίς προσηνές στέρον ἄρα μοι γλῶτταν παντὸς πυρὸς τῷ διαβόλῳ φοβερωτέραν· ὅρα μοι γλώτταν τῆς ἀσεβείας τὰς ἀκάνθας συμφλέγουσαν, καὶ τὰ λήϊα τῆς εὐσεβείας δροσίζουσαν· ὅρα μοι δώδεκα μαθητὰς ἐξ ἑνὸς διδα σκάλου παιδευομένους· ὅρα μοι δώδεκα στρατηγοὺς ὑφ' ἑνὶ βασιλεῖ ταττομένους· ὅρα μοι δώδεκα [195] φωστῆρας λαμπροὺς ἐκ μιᾶς ἀνατέλλοντας κορυφῆς· δρα μοι δώδεκα καθαρὰς ἀκτῖνας ἐξ ἑνὸς προϊούσας ἡλίου δρα μοι δώδεκα λαμπάδας ἐξ ἑνὸς ἀπτομένας σπινθῆρος· ὅρα μοι δώδεκα κλήματα ἐξ ἑνὸς ἀπτομένης ἀμπέλου βλαστήσαντα· ὅρα μοι δώδεκα κοφίνους ἐκ μιᾶς πληρουμένους τραπέζης· δρα μοι δώδεκα ποτα - μοὺς ἐκ μιᾶς προφερομένους πηγῆς· δρα μοι δώδεκα γλώττας ἐκ μιᾶς χάριτος φθεγγομένας. Καὶ μὴ νομί- σῃς αὐτοὺς μεθύειν, μηδὲ γλεύκους εἶναι μεστούς, μηδὲ ὑβρίσῃς ἀπιστία τὸ δῶρον, μηδὲ μιμήσῃ τοὺς καταράτους, μηδὲ προσείπης μέθην τοῦ Πνεύματος τὴν ἐνέργειαν. Μέθη μὲν γένη γλωσσῶν οὐκ οἶδε χα- ρίζεσθαι, ἀλλὰ καὶ τὴν οὖσαν ἑκάστῳ δεσμεῖ, καὶ παράφρονα ἀπεργάζεται, καὶ κόπτει τοῦ λόγου τὸν δρόμον, καὶ καθάπερ ἐν πέτραις τῷ σκότῳ βαδίζουσα τοῖς ὁδοῦσι προσπταίει· καὶ νῦν ἔχει τὴν διάνοιαν, καὶ ταραχὴν ἐμποιεῖ, καὶ φαντασίαν ἐργάζεται, καὶ περιτέμνει τῶν συλλαβῶν. Καὶ ἔστιν ἡ μέθη ὄναρ έγρη- γορότος, καὶ ἐνύπνιον οὐ καθεύδοντος, καὶ μανία δι ψώσα, καὶ δαίμων πεινώμενος, καὶ διάβολος ἐγκαθή- μενος οἴνῳ, καὶ λῃστὴς ἐν συμποσίοις λοχῶν, καὶ τὸν λογισμὸν καταφλέγων ἀκράτῳ, καὶ φάρμακον τῆς ἀθυμούσης ψυχῆς δηλητήριον ἐργαζόμενος. Ταῦτα ἡ μέθη πέφυκεν ἐμποιεῖν. Ταῦτα τοὺς ἀποστόλους ἐσυ κοφάντουν οἱ δυσσεβεῖς· καὶ οὐδὲν θαυμαστόν. Οι νήφοντες να μεθύειν τοῖς Ἰουδαίοις ἐδόκουν· πᾶσαι ο b ἴσ. παριέναι. ἴσ. θαυμαστὸν εἰ νήφ. c legendum videtur πάλαι. Savilius sic ex conjectura restituit, πάσαις γὰρ ταῖς τῶν ἁγίων ἐνετράφησαν ὕβρεσι, $10 γὰρ ταῖς τῶν ἁγίων ἐνετράπησαν δρεσι, καὶ τοὺς προφήτας ἐχλεύαζον ὡς μεθύοντας. Κἂν ἀρνήσωνται, λέγωμεν πρὸς αὐτούς· Μὴ οὐκ ἔστι ταῦτα, υἱοὶ Ισραήλ, λέγει Κύριος. Καὶ ἐποτίζετε τοὺς ἡγια σμένους μου οἶrcr, καὶ τοῖς προφήταις ἐνετέλ λεσθε λέγοντες· Μὴ προφητεύετε. Ἐγὼ δὲ μεθύειν μὲν αὐτοὺς καὶ αὐτὸς ὁμολογῷ, ἀλλ' οὐ τὴν μέθην ἐν λέγεις αὐτὸς, ἀλλὰ τὴν θειοτέραν καὶ νοερὰν ἐκείνην, ἧς ὁ πεπωχὼς σοφίας ἐμπίπλαται, ἧς ὁ πεπωκώς ἔρωται τὴν διάνοιαν ἧς ἡ πεπωκὼς ἐγρήγορα (sic) καὶ νήφει πρὸς ἀρετὴν, ἧς ὁ πεπωκὼς ἐρᾶν μανθάνει Θεοῦ, ἧς ὁ πεπωκώς οὐ μὴ διψήσῃ εἰς τὸν αἰῶνα, ἧς ὁ πεπωκὼς μαίνεται μετὰ Παύλου, καὶ παντὸς πυρὸς καὶ σιδήρου κατατολμᾷ, καὶ τοῖς κινδύνοις ἐπιπηδᾷ. καὶ πᾶσαν συμφορὰν ὡς εὐφροσύνην ἀσπάζεται, καὶ ταῖς λοιδορίαις ὡς εὐφημίαις ἀγάλλεται, καὶ ταῖς ὕβρεσιν ὡς ἐπαίνοις ἐγκαλλωπίζεται, καὶ τοῖς ὑπὲρ τοῦ Σωτῆρος δεσμοῖς ὡς ἐπὶ τοῖς βασιλικοῖς στεφά- νοις ἀβρύνεται. Οὗτος ὁ κρατὴρ τοὺς ἀποστόλους ἐμέθυσε τοῦτο τὸ ποτήριον οἱ τοῦ Σωτῆρος ἔπιον μαθηταί, καὶ τὴν καλλίστην ἐμεθύσθησαν μέθην, καὶ τῆς ἁγίας τραπέζης ἐνεφορήθησαν, καὶ λέγουσι μετὰ τοῦ μακαρίου Δαυΐδ' Ητοίμασας ἐνώπιόν μου τράπεζαν, ἐξ ἐναντίας τῶν θλιβόντων με· ἐλίπα· νας ἐν ἐλαίῳ τὴν κεφαλὴν μου, καὶ τὸ ποτήριον σου μεθύσκον με ὡσεὶ κράτιστον, καὶ τὸ ἔλεύς σου καταδιώξει με πάσας τὰς ἡμέρας τῆς ζωῆς· μου. Ο γὰρ ἐκ τούτου τοῦ ποτηρίου πίνων νήφει μὲν ἐν Χριστῷ, μεθύειν δὲ τοῖς ἀνοήτοις δοκεῖ, τὰ τοῦ Σωτῆρος φρονῶν. Τοῦτον καὶ ἡμῖν ὁ Δεσπότης Χριστὸς ἐξ αἵματος ἐκέρασε τὸν κρατήρα, καὶ πολ λοὺς ἡμῖν συνεκάλεσε δαιτυμόνας, καὶ τῶν εὐαγγελι κῶν ἰχθύων ἀπείρους συνεκάλεσε, καὶ τοῦ Πέτρου τὴν σαγήνην ἐπλήρωσε, καὶ γέγονεν αὐτῷ τὰ τῆς θεωρίας ἐκ παραδόξου, καὶ τὴν ἁλιείαν αὐτῷ λαμπρο πέραν ἐποίησεν ὁ χειμών· καὶ οὓς οὐκ ἐθήρευσε πεί- θων, τούτους φοβηθέντας ἐζώγρησεν, ἀστραπὴς αὐτῷ πρὸς τὴν ἄγραν συλλαμβανομένης. ᾿Αλλὰ μηδείς υδριν τοῦτο τῆς νέας ἀγέλης ὀνομαζέτω, εἰ δι' άστρα πῆς ἐθηράθησαν· εἴωθε γὰρ ὁ Χριστὸς τοὺς λακτίζον τας πώλους δι' ἀστραπῆς χαλινούν. Καὶ ὅστις οἶδε τοῦ μακαρίου Παύλου τὴν κλήσιν, ἀγάλλεται μετὰ τοῦ Παύλου κληθείς, καὶ τὸν Δεσπότην Χριστὸν δι' ἀστρα- πῆς θεασάμενος, γίνεται Χριστοῦ μαθητής. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. [794] ΕΙΣ ΤΗΝ ΑΓΙΑΝ ΠΕΝΤΗΚΟΣΤΗΝ. Λόγος γ'. Τὰς γλώσσας σήμερον διανείμασα χάρις αὕτη οὐκ ἐᾷ με δεδοικέναι τῇ τῆς γλώττης πενία, ἡ τοὺς ἀγραμ- μάτους τῷ κόσμῳ παιδευτὰς ἐπιστήσασα, ἡ τοὺς ἁλιέας χειροτονήσασα ρήτορας, αυτοσχεδίω σοφία τοὺς τοῦ κόσμου σοφούς καταισχύνατα. Πόθεν γὰρ ἄλλοθεν αἱ τῶν ἀνθρώπων ἀγέλαι τῇ εἰδωλολατρεία νοσοῦσαι πρὸς τὴν εὐσέβειαν ἔδραμον ; πόθεν τὴν που κυδέσποτον τῶν δαιμόνων δουλείαν μετέμαθον ; πόθεν βραχὺς μαθητῶν ἀριθμὸς ἀνθρώπων ὁμοῦ καὶ δαιμό νων ἀντηγωνίσατο φάλαγξιν, εἰ μὴ τῷ τῆς θεότητος πυρὶ καθωπλίσθη; Σήμερον αἱ διὰ τοῦ πυρὸς πηγαὶ τῆς χάριτος ἐξέβλυσαν, καὶ φλὸς διατρέχουσα ταῖς αὔραῖς ὑφείη & τοῦ Πνεύματος. Ταύτην ὁ Χριστὸς τὴν χάριν τοῖς μαθηταῖς εὐαγγελιζόμενος ἔλεγεν· Οὐκ ξάσω ὑμᾶς ὀρφανούς· ἄλλον ὑμῖν ἀποστέλλει Παρά- κλητον ὁ Πατήρ ἡ γὰρ εἰς οὐρανὸν ἄνοδος τοῦ Δε σπότου τὴν ἐξ οὐρανοῦ κάθοδον ἐγγυάται τοῦ Πνεύ ματος. Εδει γάρ τοὺς τὸν Ἰησοῦν ἀποδεξαμένους ὑποδέξασθαι καὶ τὴν τοῦ Πνεύματος ἄφιξιν, ἵνα δράμῃ πρὸς ἐντελεστέραν ἄνοδον τὰ τῆς θεογνωσίας διδά γματα. Ὁ μὲν οὖν Ἰησοῦς ἀνθρωπίνην τὴν φύσιν λαβών, καὶ συγγενῆ τοῖς ἀνθρώποις περιβαλλόμενος θέαν, πρὸς τὴν τοῦ Πνεύματος ὑποδοχὴν τοὺς ἀνθρώ- τους ἀνέστησεν. Ὅτι γάρ φησί, πολλά έχω λέγειν, ἀλλ' οὐ δύνασθε βαστάζειν. "Οταν δὲ ἔλθῃ ὁ Πα 4 15. ὑφίησι ράκλητος, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, οδηγήσεται ὑμᾶς εἰς πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν. Ἐλεύσεται μετ' ἐμὲ τὸ κατ' ἐμὲ τὴν οὐσίαν· παραγενήσεται πρὸς ὑμᾶς τὸ ἐκ Πατρὸς τῷ Πατρὶ τὴν οὐσίαν ἐφάμιλλον. Οὐκοῦν & τοῖς λόγοις εὐηγγελίσθησαν, τοῖς ἔργοις ἐπέγνωσαν· ὧν τὴν ἐπαγγελίαν ἐδέξαντο, τού των τὴν πεῖραν ἐνέμενον. Ἐν τῷ συμπληρούσθαι τὴν ἡμέραν τῆς Πεντηκοστῆς. Βραχὺς ἐν μέσῳ τῆς ἀνάδου καιρὸς, καὶ ἡ τοῦ Πνεύματος γίνεται κάθε οδός· ἡ τοῦ Σωτῆρος ὑπόσχεσις ἔργοις τὸ πέρας λάμ βανεν. Ὁ μὲν οὖν τῶν ἀποστόλων χορὸς τῆς ὑποσχέ σεως τῆς δεσποτικῆς, καθάπερ ἀγκύρας τινός, ἐπι- λαβόμενος, τὴν τοῦ Πνεύματος παρουσίαν ἀνέμενεν. Ἐπειδὴ τῶν ἡμερῶν ὁ δρόμος πρὸς τὸν πεντηκοστὸν ἀριθμὸν ἀνελήλυθεν, ὅτε τῶν ἑπτὰ ἑβδομάδων ὁ κύκλος κατὰ τὴν τοῦ νόμου διάταξιν ἑαυτὸν ἀναστρεφόμενος, ταῖς ἑορταῖς ἑκατέρωθεν περιγράφεται, τότε οὖν ἡ τοῦ Πνεύματος γίνεται κάθοδος. Αλλ' οὐ σαρκός, ώς Υἱὸς, ἐπελάβετο, οὐδὲ ἀνθρωπίνης εφανερώθη μορ- φῆς, οὐδ' ὥσπερ ἐν τοῖς Ἰορδάνου ῥείθροις τὸ τῆς περιστερᾶς εἶδος τὴν τοῦ Πνεύματος παρουσίαν ἐμή - νυσεν. Ουσία γὰρ δεσποτική, καθὰ βούλεται, ἐπι- φαίνεται. Βροντὴ δὲ σάλπιγξ οὐρανόθεν ἐβόα, πᾶσαν ἀκοῆς ἐνέργειαν τῇ ἀνηχήσει νικώσα, καὶ φλόξ διιπτα· μένη γλώσσας πυρίνας ἀπέτικτεν· ἡ τοῦ πυρὸς διαί ρεσις γλωσσῶν ἐγένετο μήτηρ γλώσσαι διαμεριζό μεναι ταῖς τῶν μαθητῶν κορυφαῖς ἐπεκαθέζοντο,

809 SPURIA. καὶ τὴν οἰκουμένην καταλαμβάνειν, καὶ τοῖς ὁρίοις τῆς γῆς μετρεῖσθαι, καὶ οὐδένα ἀδίδακτον παρεῖναι οὐδὲ ἀμαθήτευτον παρατρέχειν. Ὤφθησαν δὲ ἐν εἴδει πυρὸς μεριζόμεναι γλῶσσαι. Καὶ γὰρ τὰ τοῦ πυρὸς ἔμελλον ἐνεργεῖν τῶν ἀποστόλων αἱ γλῶσσαι, καὶ δι πλῆν τὴν χρήσιν δείκνυσθαι· καὶ τὸν μὲν διάβολον καταφλέγειν, φωτίζειν δὲ τοὺς καθημένους ἐν σκότει. "Ορα μοι πῦρ παντὸς ἐλαίου τοῖς πιστοίς προσηνές στέρον ἄρα μοι γλῶτταν παντὸς πυρὸς τῷ διαβόλῳ φοβερωτέραν· ὅρα μοι γλώτταν τῆς ἀσεβείας τὰς ἀκάνθας συμφλέγουσαν, καὶ τὰ λήϊα τῆς εὐσεβείας δροσίζουσαν· ὅρα μοι δώδεκα μαθητὰς ἐξ ἑνὸς διδα σκάλου παιδευομένους· ὅρα μοι δώδεκα στρατηγοὺς ὑφ' ἑνὶ βασιλεῖ ταττομένους· ὅρα μοι δώδεκα [195] φωστῆρας λαμπροὺς ἐκ μιᾶς ἀνατέλλοντας κορυφῆς· δρα μοι δώδεκα καθαρὰς ἀκτῖνας ἐξ ἑνὸς προϊούσας ἡλίου δρα μοι δώδεκα λαμπάδας ἐξ ἑνὸς ἀπτομένας σπινθῆρος· ὅρα μοι δώδεκα κλήματα ἐξ ἑνὸς ἀπτομένης ἀμπέλου βλαστήσαντα· ὅρα μοι δώδεκα κοφίνους ἐκ μιᾶς πληρουμένους τραπέζης· δρα μοι δώδεκα ποτα - μοὺς ἐκ μιᾶς προφερομένους πηγῆς· δρα μοι δώδεκα γλώττας ἐκ μιᾶς χάριτος φθεγγομένας. Καὶ μὴ νομί- σῃς αὐτοὺς μεθύειν, μηδὲ γλεύκους εἶναι μεστούς, μηδὲ ὑβρίσῃς ἀπιστία τὸ δῶρον, μηδὲ μιμήσῃ τοὺς καταράτους, μηδὲ προσείπης μέθην τοῦ Πνεύματος τὴν ἐνέργειαν. Μέθη μὲν γένη γλωσσῶν οὐκ οἶδε χα- ρίζεσθαι, ἀλλὰ καὶ τὴν οὖσαν ἑκάστῳ δεσμεῖ, καὶ παράφρονα ἀπεργάζεται, καὶ κόπτει τοῦ λόγου τὸν δρόμον, καὶ καθάπερ ἐν πέτραις τῷ σκότῳ βαδίζουσα τοῖς ὁδοῦσι προσπταίει· καὶ νῦν ἔχει τὴν διάνοιαν, καὶ ταραχὴν ἐμποιεῖ, καὶ φαντασίαν ἐργάζεται, καὶ περιτέμνει τῶν συλλαβῶν. Καὶ ἔστιν ἡ μέθη ὄναρ έγρη- γορότος, καὶ ἐνύπνιον οὐ καθεύδοντος, καὶ μανία δι ψώσα, καὶ δαίμων πεινώμενος, καὶ διάβολος ἐγκαθή- μενος οἴνῳ, καὶ λῃστὴς ἐν συμποσίοις λοχῶν, καὶ τὸν λογισμὸν καταφλέγων ἀκράτῳ, καὶ φάρμακον τῆς ἀθυμούσης ψυχῆς δηλητήριον ἐργαζόμενος. Ταῦτα ἡ μέθη πέφυκεν ἐμποιεῖν. Ταῦτα τοὺς ἀποστόλους ἐσυ κοφάντουν οἱ δυσσεβεῖς· καὶ οὐδὲν θαυμαστόν. Οι νήφοντες να μεθύειν τοῖς Ἰουδαίοις ἐδόκουν· πᾶσαι ο b ἴσ. παριέναι. ἴσ. θαυμαστὸν εἰ νήφ. c legendum videtur πάλαι. Savilius sic ex conjectura restituit, πάσαις γὰρ ταῖς τῶν ἁγίων ἐνετράφησαν ὕβρεσι, $10 γὰρ ταῖς τῶν ἁγίων ἐνετράπησαν δρεσι, καὶ τοὺς προφήτας ἐχλεύαζον ὡς μεθύοντας. Κἂν ἀρνήσωνται, λέγωμεν πρὸς αὐτούς· Μὴ οὐκ ἔστι ταῦτα, υἱοὶ Ισραήλ, λέγει Κύριος. Καὶ ἐποτίζετε τοὺς ἡγια σμένους μου οἶrcr, καὶ τοῖς προφήταις ἐνετέλ λεσθε λέγοντες· Μὴ προφητεύετε. Ἐγὼ δὲ μεθύειν μὲν αὐτοὺς καὶ αὐτὸς ὁμολογῷ, ἀλλ' οὐ τὴν μέθην ἐν λέγεις αὐτὸς, ἀλλὰ τὴν θειοτέραν καὶ νοερὰν ἐκείνην, ἧς ὁ πεπωχὼς σοφίας ἐμπίπλαται, ἧς ὁ πεπωκώς ἔρωται τὴν διάνοιαν ἧς ἡ πεπωκὼς ἐγρήγορα (sic) καὶ νήφει πρὸς ἀρετὴν, ἧς ὁ πεπωκὼς ἐρᾶν μανθάνει Θεοῦ, ἧς ὁ πεπωκώς οὐ μὴ διψήσῃ εἰς τὸν αἰῶνα, ἧς ὁ πεπωκὼς μαίνεται μετὰ Παύλου, καὶ παντὸς πυρὸς καὶ σιδήρου κατατολμᾷ, καὶ τοῖς κινδύνοις ἐπιπηδᾷ. καὶ πᾶσαν συμφορὰν ὡς εὐφροσύνην ἀσπάζεται, καὶ ταῖς λοιδορίαις ὡς εὐφημίαις ἀγάλλεται, καὶ ταῖς ὕβρεσιν ὡς ἐπαίνοις ἐγκαλλωπίζεται, καὶ τοῖς ὑπὲρ τοῦ Σωτῆρος δεσμοῖς ὡς ἐπὶ τοῖς βασιλικοῖς στεφά- νοις ἀβρύνεται. Οὗτος ὁ κρατὴρ τοὺς ἀποστόλους ἐμέθυσε τοῦτο τὸ ποτήριον οἱ τοῦ Σωτῆρος ἔπιον μαθηταί, καὶ τὴν καλλίστην ἐμεθύσθησαν μέθην, καὶ τῆς ἁγίας τραπέζης ἐνεφορήθησαν, καὶ λέγουσι μετὰ τοῦ μακαρίου Δαυΐδ' Ητοίμασας ἐνώπιόν μου τράπεζαν, ἐξ ἐναντίας τῶν θλιβόντων με· ἐλίπα· νας ἐν ἐλαίῳ τὴν κεφαλὴν μου, καὶ τὸ ποτήριον σου μεθύσκον με ὡσεὶ κράτιστον, καὶ τὸ ἔλεύς σου καταδιώξει με πάσας τὰς ἡμέρας τῆς ζωῆς· μου. Ο γὰρ ἐκ τούτου τοῦ ποτηρίου πίνων νήφει μὲν ἐν Χριστῷ, μεθύειν δὲ τοῖς ἀνοήτοις δοκεῖ, τὰ τοῦ Σωτῆρος φρονῶν. Τοῦτον καὶ ἡμῖν ὁ Δεσπότης Χριστὸς ἐξ αἵματος ἐκέρασε τὸν κρατήρα, καὶ πολ λοὺς ἡμῖν συνεκάλεσε δαιτυμόνας, καὶ τῶν εὐαγγελι κῶν ἰχθύων ἀπείρους συνεκάλεσε, καὶ τοῦ Πέτρου τὴν σαγήνην ἐπλήρωσε, καὶ γέγονεν αὐτῷ τὰ τῆς θεωρίας ἐκ παραδόξου, καὶ τὴν ἁλιείαν αὐτῷ λαμπρο πέραν ἐποίησεν ὁ χειμών· καὶ οὓς οὐκ ἐθήρευσε πεί- θων, τούτους φοβηθέντας ἐζώγρησεν, ἀστραπὴς αὐτῷ πρὸς τὴν ἄγραν συλλαμβανομένης. ᾿Αλλὰ μηδείς υδριν τοῦτο τῆς νέας ἀγέλης ὀνομαζέτω, εἰ δι' άστρα πῆς ἐθηράθησαν· εἴωθε γὰρ ὁ Χριστὸς τοὺς λακτίζον τας πώλους δι' ἀστραπῆς χαλινούν. Καὶ ὅστις οἶδε τοῦ μακαρίου Παύλου τὴν κλήσιν, ἀγάλλεται μετὰ τοῦ Παύλου κληθείς, καὶ τὸν Δεσπότην Χριστὸν δι' ἀστρα- πῆς θεασάμενος, γίνεται Χριστοῦ μαθητής. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. [794] ΕΙΣ ΤΗΝ ΑΓΙΑΝ ΠΕΝΤΗΚΟΣΤΗΝ. Λόγος γ'. Τὰς γλώσσας σήμερον διανείμασα χάρις αὕτη οὐκ ἐᾷ με δεδοικέναι τῇ τῆς γλώττης πενία, ἡ τοὺς ἀγραμ- μάτους τῷ κόσμῳ παιδευτὰς ἐπιστήσασα, ἡ τοὺς ἁλιέας χειροτονήσασα ρήτορας, αυτοσχεδίω σοφία τοὺς τοῦ κόσμου σοφούς καταισχύνατα. Πόθεν γὰρ ἄλλοθεν αἱ τῶν ἀνθρώπων ἀγέλαι τῇ εἰδωλολατρεία νοσοῦσαι πρὸς τὴν εὐσέβειαν ἔδραμον ; πόθεν τὴν που κυδέσποτον τῶν δαιμόνων δουλείαν μετέμαθον ; πόθεν βραχὺς μαθητῶν ἀριθμὸς ἀνθρώπων ὁμοῦ καὶ δαιμό νων ἀντηγωνίσατο φάλαγξιν, εἰ μὴ τῷ τῆς θεότητος πυρὶ καθωπλίσθη; Σήμερον αἱ διὰ τοῦ πυρὸς πηγαὶ τῆς χάριτος ἐξέβλυσαν, καὶ φλὸς διατρέχουσα ταῖς αὔραῖς ὑφείη & τοῦ Πνεύματος. Ταύτην ὁ Χριστὸς τὴν χάριν τοῖς μαθηταῖς εὐαγγελιζόμενος ἔλεγεν· Οὐκ ξάσω ὑμᾶς ὀρφανούς· ἄλλον ὑμῖν ἀποστέλλει Παρά- κλητον ὁ Πατήρ ἡ γὰρ εἰς οὐρανὸν ἄνοδος τοῦ Δε σπότου τὴν ἐξ οὐρανοῦ κάθοδον ἐγγυάται τοῦ Πνεύ ματος. Εδει γάρ τοὺς τὸν Ἰησοῦν ἀποδεξαμένους ὑποδέξασθαι καὶ τὴν τοῦ Πνεύματος ἄφιξιν, ἵνα δράμῃ πρὸς ἐντελεστέραν ἄνοδον τὰ τῆς θεογνωσίας διδά γματα. Ὁ μὲν οὖν Ἰησοῦς ἀνθρωπίνην τὴν φύσιν λαβών, καὶ συγγενῆ τοῖς ἀνθρώποις περιβαλλόμενος θέαν, πρὸς τὴν τοῦ Πνεύματος ὑποδοχὴν τοὺς ἀνθρώ- τους ἀνέστησεν. Ὅτι γάρ φησί, πολλά έχω λέγειν, ἀλλ' οὐ δύνασθε βαστάζειν. "Οταν δὲ ἔλθῃ ὁ Πα 4 15. ὑφίησι ράκλητος, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, οδηγήσεται ὑμᾶς εἰς πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν. Ἐλεύσεται μετ' ἐμὲ τὸ κατ' ἐμὲ τὴν οὐσίαν· παραγενήσεται πρὸς ὑμᾶς τὸ ἐκ Πατρὸς τῷ Πατρὶ τὴν οὐσίαν ἐφάμιλλον. Οὐκοῦν & τοῖς λόγοις εὐηγγελίσθησαν, τοῖς ἔργοις ἐπέγνωσαν· ὧν τὴν ἐπαγγελίαν ἐδέξαντο, τού των τὴν πεῖραν ἐνέμενον. Ἐν τῷ συμπληρούσθαι τὴν ἡμέραν τῆς Πεντηκοστῆς. Βραχὺς ἐν μέσῳ τῆς ἀνάδου καιρὸς, καὶ ἡ τοῦ Πνεύματος γίνεται κάθε οδός· ἡ τοῦ Σωτῆρος ὑπόσχεσις ἔργοις τὸ πέρας λάμ βανεν. Ὁ μὲν οὖν τῶν ἀποστόλων χορὸς τῆς ὑποσχέ σεως τῆς δεσποτικῆς, καθάπερ ἀγκύρας τινός, ἐπι- λαβόμενος, τὴν τοῦ Πνεύματος παρουσίαν ἀνέμενεν. Ἐπειδὴ τῶν ἡμερῶν ὁ δρόμος πρὸς τὸν πεντηκοστὸν ἀριθμὸν ἀνελήλυθεν, ὅτε τῶν ἑπτὰ ἑβδομάδων ὁ κύκλος κατὰ τὴν τοῦ νόμου διάταξιν ἑαυτὸν ἀναστρεφόμενος, ταῖς ἑορταῖς ἑκατέρωθεν περιγράφεται, τότε οὖν ἡ τοῦ Πνεύματος γίνεται κάθοδος. Αλλ' οὐ σαρκός, ώς Υἱὸς, ἐπελάβετο, οὐδὲ ἀνθρωπίνης εφανερώθη μορ- φῆς, οὐδ' ὥσπερ ἐν τοῖς Ἰορδάνου ῥείθροις τὸ τῆς περιστερᾶς εἶδος τὴν τοῦ Πνεύματος παρουσίαν ἐμή - νυσεν. Ουσία γὰρ δεσποτική, καθὰ βούλεται, ἐπι- φαίνεται. Βροντὴ δὲ σάλπιγξ οὐρανόθεν ἐβόα, πᾶσαν ἀκοῆς ἐνέργειαν τῇ ἀνηχήσει νικώσα, καὶ φλόξ διιπτα· μένη γλώσσας πυρίνας ἀπέτικτεν· ἡ τοῦ πυρὸς διαί ρεσις γλωσσῶν ἐγένετο μήτηρ γλώσσαι διαμεριζό μεναι ταῖς τῶν μαθητῶν κορυφαῖς ἐπεκαθέζοντο,

811 IN SANCTAM PENTECOSTEN. Τοιοῦτος μὲν οὖν τῆς τοῦ Πνεύματος επιφανείας ὁ τρόπος. Εκλέγεται τὴν ἡμέραν ταῖς ἑτέραις παρα- πεμπόμενος· οὐ γὰρ δὴ λόγου χωρίς, οὔτε τῷ τάχει λαμβάνει τὴν ἑορτήν, οὔτε μὴν ἂν τῆς ᾽ ἡμέρας τὴν πάροδον, ἐπάγει την κάθοδον. Διὰ τί; Τρεῖς εἰσιν αὗται μόναι παρὰ Ἰουδαίοις δημοτελεῖς ἑορταί. Πρώτη μὲν ἡ τοῦ Πάσχα, καθ᾽ ἦν τὸ πρόβατον θύοντες, τὸν ἀληθινὸν Ἀμνὸν οὐκ ἐπέγνωσαν,καὶ τιμῶντες τὸν τύ πον, εἰς τὸν τοῦ τύπου παρηνόμουν παραίτιον· οὗ γὰρ τὴν σκιὰν προσεκύνουν, τούτου την παρουσίαν ήτί- μαζον. Δευτέρα δὲ ἡ μετ' ἐκείνην Πεντηκοστή, όνομα λαχοῦσα τὸ τοῦ Πνεύματος ο διάστημα. Ἐπὶ ταύταις αἱ σκιαί, τῆς ἐρήμου τὸ μίμημα. Αὗται πάντας ὁμοῦ Ἰουδαίους ἀνάγκῃ πρὸς μίαν πόλιν συνήθροιζον. Ἐπειδὴ τοίνυν ἐν τῇ προτέρα σταυρὸς ἐπάγη, καὶ τὸ πάθος ὑψώθη, καὶ θεατὴς ἦν μέχρι τούτων ἅπας τῶν Ἰουδαίων ὁ δῆμος, τὸ δὲ τῆς ἀναστάσεως θαῦμα ἡγνόουν ἑκόντες, ἠπίστουν, ἔκρυπτον, ἐσυκοφάντουν· μετὰ τὴν πρώτην εὐθὺς, καθ᾿ ἣν ἅπαντα τῶν Ἰου- δαίων τὰ φύλα πάλιν ἀνάγκῃ νόμου πρὸς τὸν αὐτὸν ηγέρθη τόπον, ἐπιτηροῦσα τὸν καιρὸν ἐπὶ τοὺς μα θητὰς ἡ χάρις ἐκχεῖται, καὶ τοὺς ἁπάντων ὀφθαλ μοὺς καὶ ἀκοὰς ἐπιστρέφει,ἵνα πρὸς τοὺς [795] Χρι- στοῦ μαθητὰς ἡ δωρεὰ φερομένη ἀναστάντα μαρτυ ρῆται· καὶ εἰ ἐγηγέρθαι Χριστὸν ἀπιστήσαντες, ἐξ οὐρανῶν ὁρῶσι δωρεάς· ἀντιπέμπονται οἱ τὸν τάφον σφραγίζοντες, τοῦ οὐρανοῦ θεαμάτων θεαταί κατα- στῶσιν. Ηχος οὖν βροντῆς καὶ πῦρ οὐρανόθεν καὶ ενέργεια τοῦ Πνεύματος άφιξιν πιστουμένη. Οὕτως ἄρα ποτὲ καὶ κατὰ τὸ Σιναῖον ὄρος ἡ φλὸς ἐτινάσ σετο, καὶ Μωϋσῆς ἐν μέσῳ πυρὸς νομοθετεῖν ἐδιδά σκετο. Αλλη νῦν μετεώρου πυρὸς ἵστατο φλόξ, τὰς ἀποστολικὰς κορυφὰς σταδιεύουσα. Ο γὰρ τότε Μωϋσέα ταῖς εἰς Εβραίους νομοθεσίαις κινήσας αὐτὰ εἰς τὴν τῶν ἐθνῶν σωτηρίαν, διὰ τοῦτο καὶ παρ λαιῶν μνήμη θαυμάτων τοῖς νέοις ἀνεμίγνυτο· καὶ πάλιν μεσιτεύει τὸ πῦρ τῷ παραπλησίῳ τῆς θέας τὸν αὐτὸν ἐκεῖνον εἶναι Θεὸν τοῖς παροῦσι πιστούμενον. Πρὸς δὲ γλώσσας μεριζομένη τορνεύεται, ἵνα διδα σκάλους τοὺς ὑποδεχομένους ἐργάσηται, ἵν᾽ ἐν πυρὶ πορευόμενοι παιδευταὶ τῆς οἰκουμένης ὑπάρξωσι. Πάλαι μὲν οὖν μίαν φωνήν τε καὶ γλῶσσαν ἁπάν των ὑπάρχουσαν ἡ πάλαι τῆς πυργοποιίας διεμεμέ ριστο τόλμα, και μάχη γλωσσῶν ἀντισείει τὸν κατὰ · τῶν οὐρανῶν πόλεμον παύουσα· καὶ γλῶσσαι μυρίαι μυρίοις φθέγμασιν ἔπληττον, ἀκοὴν δὲ μίαν οὐχ εὔ ρισκον πρὸς τὸν ἦχον οὐκ ἐπινεύουσαν· ἀλλ᾽ ἡ γλῶσσα τμηθεῖσα καὶ τὰς γνώμας ἐμέρισε, καὶ γλώττα λυ θεῖσα τὰς χεῖρας ἐπέδησε. Νυνὶ δὲ ἡ χάρις διαιρε- θείσας γλώττας τὰ στόματα, εἰς τὴν ἑνὸς ἑκάστου γλώσσαν συνήθροισε, τοὺς τῆς διδασκαλίας ὅρους πλατύνουσα, καὶ πολλὰς ὁδοὺς τεμνομένη τῆς πίσ στεως. Ο τῶν παραδόξων θαυμάτων ! ἀπόστολος ἐλά- λει, καὶ Ἰνδὸς ἐδιδάσκετο· Ἑβραῖος ἐφθέγγετο, καὶ βάρβαρος ἐπαιδεύεται ἡ χάρις ἐξηχεῖτο, καὶ ἀκοὴ τὸν λόγον ἐδέχετο· Γότθοι τὴν φωνὴν ἐπεγίνωσκον, • ἰσ. ταύτην τὴν ἡμέραν, τὰς ἑτέρας παραπεμπο ὁ ἰσ. μετὰ τῆς. • Ισ. τῆς πεμπτάδος. 812 καὶ Αιθίοπες τὴν γλῶτταν ἐγνώριζον· Πέρσαι τοῦ λαλοῦντος ἐθαύμαζον, καὶ ἔθνη βάρβαρα ὑπὸ μιᾶς ἠρδεύετο γλώττης. Ὅσον ἡ φύσις τοῖς γένεσιν ἔπλα- σύνετο, τοσοῦτον ἡ χάρις ἀντεπλούτει ταῖς γλώτταις. Ἡ μὲν οὖν τοῦ πυρὸς φύσις μεριζομένη πολυπλασιά ζει τὴν ἐνέργειαν. Πηγὴ γὰρ φωτός ἐστιν ὁ πλοῦ τος τῆς χάριτος. Πάλιν ἡ τοῦ πυρὸς φύσις οὐκ εἶδεν εφαπτομένη d μειοῦσθαι, ἀλλ' ἡ μετάδοσις αὔξησις· οὕτως ἡ ἐκχεομένη • πολυπλασιάζει τὸ ῥεῖθρον. Μία μὲν λαμπὰς μυρίους ἀποτελοῦσα πυρσούς, καὶ πάντ τας δείκνυσι κομῶντας τοῖς φέγγεσι, καὶ ἡ τοῦ φω τὸς λαμπηδὼν οὐκ ἀφίησιν· οὕτως ἡ χάρις του Πνεύ ματος ἀφ' ἑτέρων εἰς ἑτέρους μεταφοιτώσα, καὶ τοὺς ἑτέρους πληροῖ, καὶ τοὺς ἀφ᾽ ὧν πρόεισι. Πρῶτον τοίνυν ἐπὶ τοὺς ἀποστόλους ἡ χάρις ἐλθοῦσα, καὶ τούτους ὥσπερ ἀκρόπολιν καταλαβούσα, καὶ δι' αὐτῶν τοὺς πιστεύοντας επικυμαίνουσα πάντα πληροί, καὶ τὰ τῆς χάριτος οὐ συστέλλεται ῥεῖθρα. Ἡ μὲν οὖν τοῦ πυρὸς ἐφίπτατο γλώσσα, γλωσσῶν δὲ ἦν μυρίων δοχεῖον μαθητής ἕκαστος, καὶ τοὺς παρόντας ἀπὸ εφθέγγοντο, των διδασκαλικῶν ἀγώνων ἀπτόμενοι. Καὶ θέατρον ἦσαν οἱ παρόντες τοῦ θαύματος· και πλῆθος ἀκροατῶν τῷ γένει μεριζόμενον, οὐκ ἠπόρει γλώσσης ἀποστολικῆς πειθούσης συγγενέσι τοῖς ῥή- μασιν. Ωσπερ γάρ τινι βαφῇ τῇ τοῦ πυρὸς ἐπαφῇ τὴν φωνὴν ἐκδεχόμενοι, ἄχρονον τὴν γνῶσιν ἐλάμε βάνον, καὶ πίστις ἐδιδάσκετο, καὶ χάρις ἐθαυμά ζετο, καὶ Θεὸς ἐγνωρίζετο· ἀλλ᾽ Ἰουδαῖος ἐχλεύαζε, καὶ μέθην κατηγόρει τοῦ θαύματος, καὶ γλεύ κους ἔργον ἐκάλει τὸ τῆς χάριτος μυστήριον Γλεύ- κους γάρ, φησί, μεμεστωμένοι εἰσίν. Ο τῆς συντρόφου τῶν Ἰουδαίων ἀγνωμοσύνης! Εννοει τὸν καιρὸν, ὦ Ἰουδαῖς, καὶ τὴν γλῶσσαν συκοφαν τοῦσαν᾿ ἀνάστελλε. Ποῦ γὰρ γλεύκος, ήδη παρ- ελαύνοντος θέρους; ἔαρος δὲ ἄρτι φανέντο;, που χώραν ἔχει γλεύκους ή μνήμη; Λογίζου τὴν ὥραν, καὶ χαλίνου τὴν γλῶτταν. Τί οὖν Πέτρος, ὁ πρωτεύων τῷ Πνεύματι, καὶ βρύων τῇ χάριτι, ὁ πλησθεὶς πυρί; Συνήγορον τὴν γλῶτταν ταῖς γλώτταις ἀφίησιν. Οὐ γὰρ, ὡς ὑμεῖς ὑπολαμβάνετε, φησίν, οὗτοι με θύουσιν, ἀλλὰ τοῦτό ἐστι τὸ παρὰ τοῦ προφήτου Ἰωὴλ εἰρημένον· Ἐκχεῶ ἀπὸ τοῦ Πνεύματος μου. Πέλαγος χαρισμάτων ὁ προφήτης εὐαγγελί ζεται. Εκχεώ, φησὶν, ἀπὸ τοῦ Πνεύματός μου. Αλλ' ἆρα μὴ συνέσταλται πάλιν τὸ ῥεῖθρον ; ἢ πρὸς Ἰουδαίους περιγράφεται [796] μόνον τὸ δῶρον; Ού- μενοῦν. Ἐκχεῶ, φησὶν, ἐπὶ πᾶσαν σάρκα. Μαθόν- τες τὴν πρόῤῥησιν, ὁρᾶτε τὴν ἔκβασιν. Προέλαβε την προφητικὴν γλῶτταν ἡ γλῶσσα του Πνεύματος. Εκείνης καὶ ἡμῖν τῆς χάριτος ἐπελθεῖν σταγόνα πα ρακαλέσωμεν, ἵνα τὴν μνήμην τῶν θαυμάτων φυ- λάττοντες, τῆς χάριτος τὸ κέρδος τρυγήσωμεν· εύκο λος γὰρ δόσις, ἂν εὕροι προαίρεσιν. Ο γὰρ αὐτὸς Θεὸς, ὁ ἐνεργῶν τὰ πάντα ἐν πᾶσιν· αὐτῷ ἡ δύναμις καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς ἀτελευτήτους αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ἀ ἰσ. οἶδεν ἐφιπταμένη. ε [σ. λείπει « χάρις. Ο PATROL. GR. LII. 27

811 IN SANCTAM PENTECOSTEN. Τοιοῦτος μὲν οὖν τῆς τοῦ Πνεύματος επιφανείας ὁ τρόπος. Εκλέγεται τὴν ἡμέραν ταῖς ἑτέραις παρα- πεμπόμενος· οὐ γὰρ δὴ λόγου χωρίς, οὔτε τῷ τάχει λαμβάνει τὴν ἑορτήν, οὔτε μὴν ἂν τῆς ᾽ ἡμέρας τὴν πάροδον, ἐπάγει την κάθοδον. Διὰ τί; Τρεῖς εἰσιν αὗται μόναι παρὰ Ἰουδαίοις δημοτελεῖς ἑορταί. Πρώτη μὲν ἡ τοῦ Πάσχα, καθ᾽ ἦν τὸ πρόβατον θύοντες, τὸν ἀληθινὸν Ἀμνὸν οὐκ ἐπέγνωσαν,καὶ τιμῶντες τὸν τύ πον, εἰς τὸν τοῦ τύπου παρηνόμουν παραίτιον· οὗ γὰρ τὴν σκιὰν προσεκύνουν, τούτου την παρουσίαν ήτί- μαζον. Δευτέρα δὲ ἡ μετ' ἐκείνην Πεντηκοστή, όνομα λαχοῦσα τὸ τοῦ Πνεύματος ο διάστημα. Ἐπὶ ταύταις αἱ σκιαί, τῆς ἐρήμου τὸ μίμημα. Αὗται πάντας ὁμοῦ Ἰουδαίους ἀνάγκῃ πρὸς μίαν πόλιν συνήθροιζον. Ἐπειδὴ τοίνυν ἐν τῇ προτέρα σταυρὸς ἐπάγη, καὶ τὸ πάθος ὑψώθη, καὶ θεατὴς ἦν μέχρι τούτων ἅπας τῶν Ἰουδαίων ὁ δῆμος, τὸ δὲ τῆς ἀναστάσεως θαῦμα ἡγνόουν ἑκόντες, ἠπίστουν, ἔκρυπτον, ἐσυκοφάντουν· μετὰ τὴν πρώτην εὐθὺς, καθ᾿ ἣν ἅπαντα τῶν Ἰου- δαίων τὰ φύλα πάλιν ἀνάγκῃ νόμου πρὸς τὸν αὐτὸν ηγέρθη τόπον, ἐπιτηροῦσα τὸν καιρὸν ἐπὶ τοὺς μα θητὰς ἡ χάρις ἐκχεῖται, καὶ τοὺς ἁπάντων ὀφθαλ μοὺς καὶ ἀκοὰς ἐπιστρέφει,ἵνα πρὸς τοὺς [795] Χρι- στοῦ μαθητὰς ἡ δωρεὰ φερομένη ἀναστάντα μαρτυ ρῆται· καὶ εἰ ἐγηγέρθαι Χριστὸν ἀπιστήσαντες, ἐξ οὐρανῶν ὁρῶσι δωρεάς· ἀντιπέμπονται οἱ τὸν τάφον σφραγίζοντες, τοῦ οὐρανοῦ θεαμάτων θεαταί κατα- στῶσιν. Ηχος οὖν βροντῆς καὶ πῦρ οὐρανόθεν καὶ ενέργεια τοῦ Πνεύματος άφιξιν πιστουμένη. Οὕτως ἄρα ποτὲ καὶ κατὰ τὸ Σιναῖον ὄρος ἡ φλὸς ἐτινάσ σετο, καὶ Μωϋσῆς ἐν μέσῳ πυρὸς νομοθετεῖν ἐδιδά σκετο. Αλλη νῦν μετεώρου πυρὸς ἵστατο φλόξ, τὰς ἀποστολικὰς κορυφὰς σταδιεύουσα. Ο γὰρ τότε Μωϋσέα ταῖς εἰς Εβραίους νομοθεσίαις κινήσας αὐτὰ εἰς τὴν τῶν ἐθνῶν σωτηρίαν, διὰ τοῦτο καὶ παρ λαιῶν μνήμη θαυμάτων τοῖς νέοις ἀνεμίγνυτο· καὶ πάλιν μεσιτεύει τὸ πῦρ τῷ παραπλησίῳ τῆς θέας τὸν αὐτὸν ἐκεῖνον εἶναι Θεὸν τοῖς παροῦσι πιστούμενον. Πρὸς δὲ γλώσσας μεριζομένη τορνεύεται, ἵνα διδα σκάλους τοὺς ὑποδεχομένους ἐργάσηται, ἵν᾽ ἐν πυρὶ πορευόμενοι παιδευταὶ τῆς οἰκουμένης ὑπάρξωσι. Πάλαι μὲν οὖν μίαν φωνήν τε καὶ γλῶσσαν ἁπάν των ὑπάρχουσαν ἡ πάλαι τῆς πυργοποιίας διεμεμέ ριστο τόλμα, και μάχη γλωσσῶν ἀντισείει τὸν κατὰ · τῶν οὐρανῶν πόλεμον παύουσα· καὶ γλῶσσαι μυρίαι μυρίοις φθέγμασιν ἔπληττον, ἀκοὴν δὲ μίαν οὐχ εὔ ρισκον πρὸς τὸν ἦχον οὐκ ἐπινεύουσαν· ἀλλ᾽ ἡ γλῶσσα τμηθεῖσα καὶ τὰς γνώμας ἐμέρισε, καὶ γλώττα λυ θεῖσα τὰς χεῖρας ἐπέδησε. Νυνὶ δὲ ἡ χάρις διαιρε- θείσας γλώττας τὰ στόματα, εἰς τὴν ἑνὸς ἑκάστου γλώσσαν συνήθροισε, τοὺς τῆς διδασκαλίας ὅρους πλατύνουσα, καὶ πολλὰς ὁδοὺς τεμνομένη τῆς πίσ στεως. Ο τῶν παραδόξων θαυμάτων ! ἀπόστολος ἐλά- λει, καὶ Ἰνδὸς ἐδιδάσκετο· Ἑβραῖος ἐφθέγγετο, καὶ βάρβαρος ἐπαιδεύεται ἡ χάρις ἐξηχεῖτο, καὶ ἀκοὴ τὸν λόγον ἐδέχετο· Γότθοι τὴν φωνὴν ἐπεγίνωσκον, • ἰσ. ταύτην τὴν ἡμέραν, τὰς ἑτέρας παραπεμπο ὁ ἰσ. μετὰ τῆς. • Ισ. τῆς πεμπτάδος. 812 καὶ Αιθίοπες τὴν γλῶτταν ἐγνώριζον· Πέρσαι τοῦ λαλοῦντος ἐθαύμαζον, καὶ ἔθνη βάρβαρα ὑπὸ μιᾶς ἠρδεύετο γλώττης. Ὅσον ἡ φύσις τοῖς γένεσιν ἔπλα- σύνετο, τοσοῦτον ἡ χάρις ἀντεπλούτει ταῖς γλώτταις. Ἡ μὲν οὖν τοῦ πυρὸς φύσις μεριζομένη πολυπλασιά ζει τὴν ἐνέργειαν. Πηγὴ γὰρ φωτός ἐστιν ὁ πλοῦ τος τῆς χάριτος. Πάλιν ἡ τοῦ πυρὸς φύσις οὐκ εἶδεν εφαπτομένη d μειοῦσθαι, ἀλλ' ἡ μετάδοσις αὔξησις· οὕτως ἡ ἐκχεομένη • πολυπλασιάζει τὸ ῥεῖθρον. Μία μὲν λαμπὰς μυρίους ἀποτελοῦσα πυρσούς, καὶ πάντ τας δείκνυσι κομῶντας τοῖς φέγγεσι, καὶ ἡ τοῦ φω τὸς λαμπηδὼν οὐκ ἀφίησιν· οὕτως ἡ χάρις του Πνεύ ματος ἀφ' ἑτέρων εἰς ἑτέρους μεταφοιτώσα, καὶ τοὺς ἑτέρους πληροῖ, καὶ τοὺς ἀφ᾽ ὧν πρόεισι. Πρῶτον τοίνυν ἐπὶ τοὺς ἀποστόλους ἡ χάρις ἐλθοῦσα, καὶ τούτους ὥσπερ ἀκρόπολιν καταλαβούσα, καὶ δι' αὐτῶν τοὺς πιστεύοντας επικυμαίνουσα πάντα πληροί, καὶ τὰ τῆς χάριτος οὐ συστέλλεται ῥεῖθρα. Ἡ μὲν οὖν τοῦ πυρὸς ἐφίπτατο γλώσσα, γλωσσῶν δὲ ἦν μυρίων δοχεῖον μαθητής ἕκαστος, καὶ τοὺς παρόντας ἀπὸ εφθέγγοντο, των διδασκαλικῶν ἀγώνων ἀπτόμενοι. Καὶ θέατρον ἦσαν οἱ παρόντες τοῦ θαύματος· και πλῆθος ἀκροατῶν τῷ γένει μεριζόμενον, οὐκ ἠπόρει γλώσσης ἀποστολικῆς πειθούσης συγγενέσι τοῖς ῥή- μασιν. Ωσπερ γάρ τινι βαφῇ τῇ τοῦ πυρὸς ἐπαφῇ τὴν φωνὴν ἐκδεχόμενοι, ἄχρονον τὴν γνῶσιν ἐλάμε βάνον, καὶ πίστις ἐδιδάσκετο, καὶ χάρις ἐθαυμά ζετο, καὶ Θεὸς ἐγνωρίζετο· ἀλλ᾽ Ἰουδαῖος ἐχλεύαζε, καὶ μέθην κατηγόρει τοῦ θαύματος, καὶ γλεύ κους ἔργον ἐκάλει τὸ τῆς χάριτος μυστήριον Γλεύ- κους γάρ, φησί, μεμεστωμένοι εἰσίν. Ο τῆς συντρόφου τῶν Ἰουδαίων ἀγνωμοσύνης! Εννοει τὸν καιρὸν, ὦ Ἰουδαῖς, καὶ τὴν γλῶσσαν συκοφαν τοῦσαν᾿ ἀνάστελλε. Ποῦ γὰρ γλεύκος, ήδη παρ- ελαύνοντος θέρους; ἔαρος δὲ ἄρτι φανέντο;, που χώραν ἔχει γλεύκους ή μνήμη; Λογίζου τὴν ὥραν, καὶ χαλίνου τὴν γλῶτταν. Τί οὖν Πέτρος, ὁ πρωτεύων τῷ Πνεύματι, καὶ βρύων τῇ χάριτι, ὁ πλησθεὶς πυρί; Συνήγορον τὴν γλῶτταν ταῖς γλώτταις ἀφίησιν. Οὐ γὰρ, ὡς ὑμεῖς ὑπολαμβάνετε, φησίν, οὗτοι με θύουσιν, ἀλλὰ τοῦτό ἐστι τὸ παρὰ τοῦ προφήτου Ἰωὴλ εἰρημένον· Ἐκχεῶ ἀπὸ τοῦ Πνεύματος μου. Πέλαγος χαρισμάτων ὁ προφήτης εὐαγγελί ζεται. Εκχεώ, φησὶν, ἀπὸ τοῦ Πνεύματός μου. Αλλ' ἆρα μὴ συνέσταλται πάλιν τὸ ῥεῖθρον ; ἢ πρὸς Ἰουδαίους περιγράφεται [796] μόνον τὸ δῶρον; Ού- μενοῦν. Ἐκχεῶ, φησὶν, ἐπὶ πᾶσαν σάρκα. Μαθόν- τες τὴν πρόῤῥησιν, ὁρᾶτε τὴν ἔκβασιν. Προέλαβε την προφητικὴν γλῶτταν ἡ γλῶσσα του Πνεύματος. Εκείνης καὶ ἡμῖν τῆς χάριτος ἐπελθεῖν σταγόνα πα ρακαλέσωμεν, ἵνα τὴν μνήμην τῶν θαυμάτων φυ- λάττοντες, τῆς χάριτος τὸ κέρδος τρυγήσωμεν· εύκο λος γὰρ δόσις, ἂν εὕροι προαίρεσιν. Ο γὰρ αὐτὸς Θεὸς, ὁ ἐνεργῶν τὰ πάντα ἐν πᾶσιν· αὐτῷ ἡ δύναμις καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς ἀτελευτήτους αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ἀ ἰσ. οἶδεν ἐφιπταμένη. ε [σ. λείπει « χάρις. Ο PATROL. GR. LII. 27

811 IN SANCTAM PENTECOSTEN. Τοιοῦτος μὲν οὖν τῆς τοῦ Πνεύματος επιφανείας ὁ τρόπος. Εκλέγεται τὴν ἡμέραν ταῖς ἑτέραις παρα- πεμπόμενος· οὐ γὰρ δὴ λόγου χωρίς, οὔτε τῷ τάχει λαμβάνει τὴν ἑορτήν, οὔτε μὴν ἂν τῆς ᾽ ἡμέρας τὴν πάροδον, ἐπάγει την κάθοδον. Διὰ τί; Τρεῖς εἰσιν αὗται μόναι παρὰ Ἰουδαίοις δημοτελεῖς ἑορταί. Πρώτη μὲν ἡ τοῦ Πάσχα, καθ᾽ ἦν τὸ πρόβατον θύοντες, τὸν ἀληθινὸν Ἀμνὸν οὐκ ἐπέγνωσαν,καὶ τιμῶντες τὸν τύ πον, εἰς τὸν τοῦ τύπου παρηνόμουν παραίτιον· οὗ γὰρ τὴν σκιὰν προσεκύνουν, τούτου την παρουσίαν ήτί- μαζον. Δευτέρα δὲ ἡ μετ' ἐκείνην Πεντηκοστή, όνομα λαχοῦσα τὸ τοῦ Πνεύματος ο διάστημα. Ἐπὶ ταύταις αἱ σκιαί, τῆς ἐρήμου τὸ μίμημα. Αὗται πάντας ὁμοῦ Ἰουδαίους ἀνάγκῃ πρὸς μίαν πόλιν συνήθροιζον. Ἐπειδὴ τοίνυν ἐν τῇ προτέρα σταυρὸς ἐπάγη, καὶ τὸ πάθος ὑψώθη, καὶ θεατὴς ἦν μέχρι τούτων ἅπας τῶν Ἰουδαίων ὁ δῆμος, τὸ δὲ τῆς ἀναστάσεως θαῦμα ἡγνόουν ἑκόντες, ἠπίστουν, ἔκρυπτον, ἐσυκοφάντουν· μετὰ τὴν πρώτην εὐθὺς, καθ᾿ ἣν ἅπαντα τῶν Ἰου- δαίων τὰ φύλα πάλιν ἀνάγκῃ νόμου πρὸς τὸν αὐτὸν ηγέρθη τόπον, ἐπιτηροῦσα τὸν καιρὸν ἐπὶ τοὺς μα θητὰς ἡ χάρις ἐκχεῖται, καὶ τοὺς ἁπάντων ὀφθαλ μοὺς καὶ ἀκοὰς ἐπιστρέφει,ἵνα πρὸς τοὺς [795] Χρι- στοῦ μαθητὰς ἡ δωρεὰ φερομένη ἀναστάντα μαρτυ ρῆται· καὶ εἰ ἐγηγέρθαι Χριστὸν ἀπιστήσαντες, ἐξ οὐρανῶν ὁρῶσι δωρεάς· ἀντιπέμπονται οἱ τὸν τάφον σφραγίζοντες, τοῦ οὐρανοῦ θεαμάτων θεαταί κατα- στῶσιν. Ηχος οὖν βροντῆς καὶ πῦρ οὐρανόθεν καὶ ενέργεια τοῦ Πνεύματος άφιξιν πιστουμένη. Οὕτως ἄρα ποτὲ καὶ κατὰ τὸ Σιναῖον ὄρος ἡ φλὸς ἐτινάσ σετο, καὶ Μωϋσῆς ἐν μέσῳ πυρὸς νομοθετεῖν ἐδιδά σκετο. Αλλη νῦν μετεώρου πυρὸς ἵστατο φλόξ, τὰς ἀποστολικὰς κορυφὰς σταδιεύουσα. Ο γὰρ τότε Μωϋσέα ταῖς εἰς Εβραίους νομοθεσίαις κινήσας αὐτὰ εἰς τὴν τῶν ἐθνῶν σωτηρίαν, διὰ τοῦτο καὶ παρ λαιῶν μνήμη θαυμάτων τοῖς νέοις ἀνεμίγνυτο· καὶ πάλιν μεσιτεύει τὸ πῦρ τῷ παραπλησίῳ τῆς θέας τὸν αὐτὸν ἐκεῖνον εἶναι Θεὸν τοῖς παροῦσι πιστούμενον. Πρὸς δὲ γλώσσας μεριζομένη τορνεύεται, ἵνα διδα σκάλους τοὺς ὑποδεχομένους ἐργάσηται, ἵν᾽ ἐν πυρὶ πορευόμενοι παιδευταὶ τῆς οἰκουμένης ὑπάρξωσι. Πάλαι μὲν οὖν μίαν φωνήν τε καὶ γλῶσσαν ἁπάν των ὑπάρχουσαν ἡ πάλαι τῆς πυργοποιίας διεμεμέ ριστο τόλμα, και μάχη γλωσσῶν ἀντισείει τὸν κατὰ · τῶν οὐρανῶν πόλεμον παύουσα· καὶ γλῶσσαι μυρίαι μυρίοις φθέγμασιν ἔπληττον, ἀκοὴν δὲ μίαν οὐχ εὔ ρισκον πρὸς τὸν ἦχον οὐκ ἐπινεύουσαν· ἀλλ᾽ ἡ γλῶσσα τμηθεῖσα καὶ τὰς γνώμας ἐμέρισε, καὶ γλώττα λυ θεῖσα τὰς χεῖρας ἐπέδησε. Νυνὶ δὲ ἡ χάρις διαιρε- θείσας γλώττας τὰ στόματα, εἰς τὴν ἑνὸς ἑκάστου γλώσσαν συνήθροισε, τοὺς τῆς διδασκαλίας ὅρους πλατύνουσα, καὶ πολλὰς ὁδοὺς τεμνομένη τῆς πίσ στεως. Ο τῶν παραδόξων θαυμάτων ! ἀπόστολος ἐλά- λει, καὶ Ἰνδὸς ἐδιδάσκετο· Ἑβραῖος ἐφθέγγετο, καὶ βάρβαρος ἐπαιδεύεται ἡ χάρις ἐξηχεῖτο, καὶ ἀκοὴ τὸν λόγον ἐδέχετο· Γότθοι τὴν φωνὴν ἐπεγίνωσκον, • ἰσ. ταύτην τὴν ἡμέραν, τὰς ἑτέρας παραπεμπο ὁ ἰσ. μετὰ τῆς. • Ισ. τῆς πεμπτάδος. 812 καὶ Αιθίοπες τὴν γλῶτταν ἐγνώριζον· Πέρσαι τοῦ λαλοῦντος ἐθαύμαζον, καὶ ἔθνη βάρβαρα ὑπὸ μιᾶς ἠρδεύετο γλώττης. Ὅσον ἡ φύσις τοῖς γένεσιν ἔπλα- σύνετο, τοσοῦτον ἡ χάρις ἀντεπλούτει ταῖς γλώτταις. Ἡ μὲν οὖν τοῦ πυρὸς φύσις μεριζομένη πολυπλασιά ζει τὴν ἐνέργειαν. Πηγὴ γὰρ φωτός ἐστιν ὁ πλοῦ τος τῆς χάριτος. Πάλιν ἡ τοῦ πυρὸς φύσις οὐκ εἶδεν εφαπτομένη d μειοῦσθαι, ἀλλ' ἡ μετάδοσις αὔξησις· οὕτως ἡ ἐκχεομένη • πολυπλασιάζει τὸ ῥεῖθρον. Μία μὲν λαμπὰς μυρίους ἀποτελοῦσα πυρσούς, καὶ πάντ τας δείκνυσι κομῶντας τοῖς φέγγεσι, καὶ ἡ τοῦ φω τὸς λαμπηδὼν οὐκ ἀφίησιν· οὕτως ἡ χάρις του Πνεύ ματος ἀφ' ἑτέρων εἰς ἑτέρους μεταφοιτώσα, καὶ τοὺς ἑτέρους πληροῖ, καὶ τοὺς ἀφ᾽ ὧν πρόεισι. Πρῶτον τοίνυν ἐπὶ τοὺς ἀποστόλους ἡ χάρις ἐλθοῦσα, καὶ τούτους ὥσπερ ἀκρόπολιν καταλαβούσα, καὶ δι' αὐτῶν τοὺς πιστεύοντας επικυμαίνουσα πάντα πληροί, καὶ τὰ τῆς χάριτος οὐ συστέλλεται ῥεῖθρα. Ἡ μὲν οὖν τοῦ πυρὸς ἐφίπτατο γλώσσα, γλωσσῶν δὲ ἦν μυρίων δοχεῖον μαθητής ἕκαστος, καὶ τοὺς παρόντας ἀπὸ εφθέγγοντο, των διδασκαλικῶν ἀγώνων ἀπτόμενοι. Καὶ θέατρον ἦσαν οἱ παρόντες τοῦ θαύματος· και πλῆθος ἀκροατῶν τῷ γένει μεριζόμενον, οὐκ ἠπόρει γλώσσης ἀποστολικῆς πειθούσης συγγενέσι τοῖς ῥή- μασιν. Ωσπερ γάρ τινι βαφῇ τῇ τοῦ πυρὸς ἐπαφῇ τὴν φωνὴν ἐκδεχόμενοι, ἄχρονον τὴν γνῶσιν ἐλάμε βάνον, καὶ πίστις ἐδιδάσκετο, καὶ χάρις ἐθαυμά ζετο, καὶ Θεὸς ἐγνωρίζετο· ἀλλ᾽ Ἰουδαῖος ἐχλεύαζε, καὶ μέθην κατηγόρει τοῦ θαύματος, καὶ γλεύ κους ἔργον ἐκάλει τὸ τῆς χάριτος μυστήριον Γλεύ- κους γάρ, φησί, μεμεστωμένοι εἰσίν. Ο τῆς συντρόφου τῶν Ἰουδαίων ἀγνωμοσύνης! Εννοει τὸν καιρὸν, ὦ Ἰουδαῖς, καὶ τὴν γλῶσσαν συκοφαν τοῦσαν᾿ ἀνάστελλε. Ποῦ γὰρ γλεύκος, ήδη παρ- ελαύνοντος θέρους; ἔαρος δὲ ἄρτι φανέντο;, που χώραν ἔχει γλεύκους ή μνήμη; Λογίζου τὴν ὥραν, καὶ χαλίνου τὴν γλῶτταν. Τί οὖν Πέτρος, ὁ πρωτεύων τῷ Πνεύματι, καὶ βρύων τῇ χάριτι, ὁ πλησθεὶς πυρί; Συνήγορον τὴν γλῶτταν ταῖς γλώτταις ἀφίησιν. Οὐ γὰρ, ὡς ὑμεῖς ὑπολαμβάνετε, φησίν, οὗτοι με θύουσιν, ἀλλὰ τοῦτό ἐστι τὸ παρὰ τοῦ προφήτου Ἰωὴλ εἰρημένον· Ἐκχεῶ ἀπὸ τοῦ Πνεύματος μου. Πέλαγος χαρισμάτων ὁ προφήτης εὐαγγελί ζεται. Εκχεώ, φησὶν, ἀπὸ τοῦ Πνεύματός μου. Αλλ' ἆρα μὴ συνέσταλται πάλιν τὸ ῥεῖθρον ; ἢ πρὸς Ἰουδαίους περιγράφεται [796] μόνον τὸ δῶρον; Ού- μενοῦν. Ἐκχεῶ, φησὶν, ἐπὶ πᾶσαν σάρκα. Μαθόν- τες τὴν πρόῤῥησιν, ὁρᾶτε τὴν ἔκβασιν. Προέλαβε την προφητικὴν γλῶτταν ἡ γλῶσσα του Πνεύματος. Εκείνης καὶ ἡμῖν τῆς χάριτος ἐπελθεῖν σταγόνα πα ρακαλέσωμεν, ἵνα τὴν μνήμην τῶν θαυμάτων φυ- λάττοντες, τῆς χάριτος τὸ κέρδος τρυγήσωμεν· εύκο λος γὰρ δόσις, ἂν εὕροι προαίρεσιν. Ο γὰρ αὐτὸς Θεὸς, ὁ ἐνεργῶν τὰ πάντα ἐν πᾶσιν· αὐτῷ ἡ δύναμις καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς ἀτελευτήτους αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ἀ ἰσ. οἶδεν ἐφιπταμένη. ε [σ. λείπει « χάρις. Ο PATROL. GR. LII. 27

821 SPURIA. Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἵνα πληρωθῇ τὸ τοῦ Ἡσαΐου, Πνεῦμα Κυρίου ἐπ' ἐμέ. Εβαπτίσθη ἡ σάρξ, καὶ εὐθέως βαπτισθεὶς ἀνέβη ἀπὸ τοῦ ὕδατος, καὶ ἀνήχθη ὑπὸ τοῦ Πνεύματος εἰς τὴν ἔρημον. Ανήχθη, καὶ ὡς παιδαγωγὸν εἶχεν ἡ σὰρξ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Διὰ τί ἤγετο; Ἵνα ἡμῖν τύπον δῷ, ὅτι ὥσπερ ἡ σὰρξ ἡ ἐμὴ οὐκ ἄγεται ἐπιθυμίαις, ἀλλ᾽ ἄγεται Πνεύματι, οὕτω καὶ ὑμεῖς ὀφείλετε. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Παῦλος· Εἰ δὲ Πνεύματι Θεοῦ ἄγεσθε, οὐκ ἔτι ἐστὲ ἐν σαρκί· καὶ, "Οσοι Πνεύματι Θεοῦ ἄγονται, οὐκ εἰσὶν ὑπὸ νόμον. "Αγεται ἡ σάρξ τοῦ Χριστοῦ, ἀγώμεθα καὶ ἡμεῖς. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ πάντα εἰς ἑαυτὸν ἀναλαμβάνει, ἵνα τύπον ἡμῖν καταλίπῃ. Ανήχθη ὑπὸ τοῦ Πνεύματος πειρασθῆναι, καὶ ἐνίκησε τὸν διάβολον· οὐχ ἡ θεότης, ὕβρις γὰρ ἦν τῇ θεότητι τὸ εἰπεῖν, Ενίκησα. Θεὸς γὰρ οὔτε ἡττᾶται ποτε, οὔτε νικᾷ, ἀλλὰ ἀεὶ κρατεί. Εἰ νίκην δέχεται, πάντως οἷόν τε αὐτὸν καὶ ἡττᾶσθαι. Ὁ δὲ ἀεὶ κρατῶν, παντοκράτωρ, καὶ οὔτε στασιάζεται ὑπὸ τῶν κρατου μένων, οὔτε καμάτῳ περιγίνεται τῶν ἀρχομένων. Εἰ τοίνυν ἡ σὰρξ ἡ Δεσποτική, τὸ Κυριακὸν πλάσμα, ὁ ξένος ἄνθρωπος, ὁ οὐράνιος, τὸ νέον βλάστημα, τὸ ἀπὸ τῆς ξένης ὠδῖνος ἀνθῆσαν, οὗτος λαμβάνει Πνεῦμα ἅγιον, ἔχεις τὰς μαρτυρίας ὅτι ἐπεδήμησε Πνεῦμα ἐξ οὐρανοῦ, ὅτι ἀνήγαγεν αὐτὸν τὸ Πνεῦμα εἰς τὸ περιγενέσθαι τοῦ διαβόλου. Η τοῦ Ἀδὰμ εἰκὼν ἡ ἐν τῇ ἀρχῇ πλανηθεῖσα, ἵνα νικήσῃ λοιπόν, ὁ ἄνθρωπος ὁ ξένος εἰσήρχετο, δορυφορούμενος τῇ δυνάμει τοῦ Πνεύματος. Διὰ τοῦτο, ὥσπερ εἶπεν, Ανήχθη ὑπὸ τοῦ Πνεύματος ἐν τῇ ἐρήμῳ πειρασθῆναι· οὕτως ὅτε ὡς νικητὴς ὑπέστρεψε, λέγει· Ἰησοῦς δὲ ὑπέστρεφεν ἐν τῇ δυνάμει τοῦ Πνεύματος ἀπὸ τῆς ἐρήμου. Εἶχεν οὖν ἡ σὰρξ Πνεῦμα ἅγιον, οὐ μέρος χαρισμάτων, ὡς ἡμεῖς, τῷ μὲν σοφία, τῷ δὲ γνώσις· ἀλλὰ πάντα ἔσχε τὰ χαρίσματα. Επ' ἀληθείας ἀγωνιῶ καὶ τρέμω, μὴ τὸ ἀσθενὲς τῆς γλώττης ἀμβλύνῃ τὸ μέγεθος του κηρυττομένου. Το τοίνυν σῶμα τὸ Δεσποτικόν, καὶ ἡ σάρξ ἡ ἁγία λαβοῦσα τοῦ ἁγίου Πνεύματος τὴν ἐνέρ- γειαν, οὐκ ἔλαβεν, ὡς ἐπὶ τῶν ἀποστόλων καὶ τῶν προφητῶν, μίαν χάριν ἢ δευτέραν. "Ανθρωπος γὰρ πάντα χωρῆσαι οὐ δύναται· διὸ λέγει Παῦλος· Μὴ πάντες ἀπόστολοι ; μὴ πάντες προφῆται; μὴ πάν τες χαρίσματα ἔχουσιν ιαμάτων; Εφ' ἡμῖν γὰρ μερίζεται τὰ δῶρα· ἐν δὲ τῇ σαρκὶ τοῦ Χριστοῦ ὅλα τὰ χαρίσματα, ὅλαι αἱ δωρεαὶ ἦσαν κατὰ τὴν τῆς σαρκὸς οὐσίαν. Καὶ πρόσεχε. Επλήρωσε πρῶτον τὸν ἴδιον ναὸν πάσης χάριτος. Είχε χάρισμα & νόσους ἰᾶσθαι, δαίμονας ἐκβάλλειν, νεκροὺς ἐγείρειν, προφητεύειν, τὰ τῆς ἀληθείας ἐργάζεσθαι· [805] πάντα ἡδύνατο, καὶ είχε τῶν χαρισμάτων τὸ πλήρωμα, ἀφ' οὗ ἐπληρώθη ἡ σὰρξ ἡ Δεσποτικὴ πάντων τῶν χαρισμάτων. Χρεία δὲ ἦν πάντως ἡμᾶς λαμβάνειν ἐκ μέρους, ὡς ἀπὸ δεξαμενῆς, ἀπὸ τοῦ Κυριακοῦ σώματος, χορηγεῖται καὶ ἀποστόλοις » καὶ προφήταις ἐξ αὐτοῦ. Ἰωάννης ἐμαρ- τύρει, ὅτι ἐν αὐτῷ ὅλον τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος· καὶ Παῦλος. Ἐν ᾧ κατώκησε πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος σωματικῶς. Οὐκ εἶπεν ἁπλῶς, Ἐν ᾧ κατά ᾤκησεν ή θεότης, ἀλλὰ, Τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος τουτέστι, πᾶσα ἡ δωρεὰ τῆς θεότητος. Καὶ ἵνα μή τις νομίσῃ, ὅτι ἐν τῷ Θεῷ λόγῳ κατώ- κησε, λέγει· Ἐν ᾧ κατώκησε πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος σωματικῶς. Ἐν τῇ σαρκὶ αὐτοῦ πᾶν τὸ πλή- ρωμα σοφίας, συνέσεως, δυνάμεως, σημείων, πάσης ἐνεργείας. Λοιπὸν ἀπὸ τοῦ πληρώματος δανειζόμεθα πάντες. Μαρτυρεί Ἰωάννης ὁ Βαπτιστής· Κἀγὼ οὐκ {ίδειν αὐτὸν, ἀλλ' ὁ πέμψας με βαπτίζειν, ἐκεῖνός μοι εἶπεν· Εφ' ὃν ἂν ἴδῃς τὸ Πνεῦμα καταβαῖνον καὶ μένον (οὐκ εἶπε, Χαριζόμενον αὐτῷ δῶρον ἕν, ἀλλὰ, Μένον ὅλον), οὗτός ἐστιν ὁ βαπτίζων ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί. Εἶτα βουλόμενος δεῖξαι ὁ Ἰωάννης, ὅτι οὐχ ὡς ἄνθρωπος έλαβε χάριν ὁ Σω- τὴρ, λέγει· Οὐκ ἐκ μέτρου δίδωσιν ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα· ὁ Πατὴρ ἀγαπᾷ τὸν Υἱόν, καὶ πάντα δέ- δωκε ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ. Ἡμεῖς οὖν πόθεν λαμβάνο- μεν; Ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες • Colb, εἶδε χάρισμα. b Fronto Dueezeus hic restituendum putal καὶ χορηγεῖ- σθαι ἀποστόλοις. Series melius quadraret; sed hic scriptor sæpe seriem interturbare videtur. 822 ἐλάβομεν. Ἐκεῖνος τὸ πλήρωμα, ἡμεῖς ἐκ τοῦ πλη- ρώματος. Πῶς; Αφ᾿ οὗ ἐπλήρωσε τὴν Δεσποτικὴν σάρκα, ἀπ' αὐτῆς ἤντλει ὡς ἀπὸ πηγῆς, καὶ ἐδάνειζε τοῖς ἀνθρώποις τὴν δωρεάν. Πρόσεχε, παρακαλώ. Λέγει οὖν· "Οταν έλθῃ ὁ Παράκλητος, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, ὁδηγήσει ὑμᾶς πρὸς πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν, ὅτι ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται. C . ζ'. Πρόσεχε τῇ ἀκριβείᾳ. Οὐκ εἶπεν, Εξ ἐμοῦ, ἀλλ', Ἐκ τοῦ ἐμοῦ. Ἐξ ἐμοῦ, τίνος; Ἐκ τοῦ ἐμοῦ δώ σει ὑμῖν, ἀλλὰ λήψεται· λαμβάνει οὐ δανειζόμενον. Ἀλλ᾿ ἐπειδὴ ἐπλήρωσε τὴν πηγὴν ὡς ἀρχὴν χαρι- σμάτων, ἀπὸ τῆς δεξαμενῆς ἀντλεῖ, καὶ παρέχει πα σιν ἐκ τῶν ἰδίων. Καὶ πόθεν τοῦτο, ὅτι τὸ λαβεῖν, ἐκ τῶν ἰδίων ἐστὶ λαβεῖν; Ακουε. Ἐπλήρωσεν ὁ Θεὸς τὸν Μωϋσῆν Πνεύματος, καὶ λέγει Μωϋσῆς· Οὐ δύναμαι μόνος φέρειν τὸ βάρος τοῦ λαοῦ τούτου προχείρισαι ἄλλον σεαυτῷ. Λέγει αὐτῷ ὁ Θεός 'Επίλεξαι ἑβδομήκοντα πρεσβυτέρους, καὶ λήψο μαι ἀπὸ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἐν σοὶ, καὶ δώσω ἐπ' αὐτούς. Οὐκ εἶπε, Λήψομαι τὸ σόν, ἀλλὰ, Ἀπὸ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἐν σοὶ, ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψομαι. Λέ- γει ὁ Θεός· Ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις ἐκχεῶ ἀπὸ τοῦ Πνεύματός μου ἐπὶ πᾶσαν σάρκα, καὶ προ- φητεύσουσιν. Εἰ ὁ Θεὸς παρὰ Μωϋσέως λαμβάνων ἐδανείσατο, καὶ τὸ Πνεῦμα παρὰ τοῦ Υἱοῦ λαμβάνων ἐδανείσατο. Καὶ γὰρ Μωϋσῆς τύπος ἦν τοῦ Χριστοῦ· ὅτι ὥσπερ ἀπὸ Μωϋσέως ἑβδομήκοντα ἐγένοντο, οὔτ τως ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ ἡ οἰκουμένη ἐδέξατο τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται· ἐξ ὧν ἐχορήγησε μοι μόνῳ τῷ Κυριακῷ ἀνθρώπῳ, λήψεται αὐτὸ τὸ δεδωκός, τὸ ἐλθὸν καὶ μεῖναν ἐν ἐμοὶ, τὸ χρῖσάν με, τὸ ἁγιάσαν, τὸ ἀγαγὸν εἰς τὴν ἔρημον, τὸ ὑποστρέψαν με νικητήν. Ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται, καὶ ἀναγγελεῖ ὑμῖν. Καὶ ἵνα δείξῃ ὅτι οὐ τοῦ ἁγίου Πνεύματος έμνημόνευσεν, ἀλλὰ τῶν δωρεῶν, ἐπάγει, μετὰ τὸ εἰπεῖν, Εκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται, εὐθὺς, Πάντα, ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ, ἐμὰ ἐστιν· ἔλαβον αὐτὰ ἐκ τοῦ ἁγίου Ηνεύματος· διὰ τοῦτο εἶπον· Ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψε ται. Ἐπειδὴ ὁ Θεὸς τὴν σάρκα ἡγίασε Πνεύματι ἁγίῳ, καὶ ἀπέστειλε τὴν δωρεὰν τοῦ Πνεύματος ὁ Πατὴρ εἰς τὴν σάρκα τοῦ Χριστοῦ, ἐλθοῦσα δὲ ἡ χάρ ρις ὅλα τὰ δῶρα ἐνέθηκε τῷ Χριστῷ, λέγει· Ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται, καὶ ἀναγγελεῖ ὑμῖν. Τί οὖν ἐστι τὸ, Αφ' ἑαυτοῦ οὐ λαλήσει, ἀλλ' ὅσα ἂν ἀκούσῃ, γνωρίσει ὑμῖν; Εἴρηται πρὸ τούτου, ὅτι ἄλλο ἐστὶ Πνεῦμα ἅγιον, καὶ ἄλλο χάρισμα· ἄλλο βασιλεύς, καὶ ἄλλο τὸ δῶρον τοῦ βασιλέως. [803] Οταν τις πρὸς πολλὰ καὶ διάφορα έθνη βαρβάρων ἔχῃ, ἀπορεῖ πόθεν ἄρξεται τοῦ πολέμου. Ἐὰν περὶ τούτους ἀσχο λήσῃ τὸν πόλεμον, ἕτερον ἀνακύπτει κέρας· ἐὰν διέλῃ ἑαυτὸν εἰς δύο μέρη, σχίζεται τὰ τῆς δυνά- μεως. Ἐν μέσῳ ἐσμὲν ᾿Αρειανῶν τῶν ἀθετούντων τοῦ Χριστοῦ τὴν δόξαν, καὶ τῶν Μακεδονιανῶν ὁ τῶν ὑβριζόντων τὴν θεϊκὴν τοῦ Πνεύματος δόξαν. Εάν ὡς ώμολογημένον εἴπω τὸ τοῦ Υἱοῦ, ὡς πρὸς Μακε- δονιανούς, ὁ Ἀρειανὸς εὐθέως μάχεται· περὶ γὰρ τοῦ Υἱοῦ ἔπεισας, ὅτι περὶ Πνεύματός μοι λαλεῖς; η'. Αλλ' ἐπειδὴ πρόκειται σήμερον περὶ Πνεύματος ἁγίου (πολλάκις γὰρ κατὰ τὴν δοθεῖσαν χάριν παρά Χριστοῦ περὶ τοῦ Υἱοῦ ἐνικήσαμεν, καὶ μάρτυρες τῶν εἰρημένων ὑμεῖς, ὡς οὐκ ἦν σοφίσματα τέχνης, ἀλλ' ἀποδείξεις Γραφῶν), έβουλόμην δὲ καὶ νῦν και τασκευάσαι τὸν περὶ τοῦ Υἱοῦ λόγον· ἀεὶ γὰρ ἐν ἑαυτῷ τὴν δύναμιν ἐκλάμπουσαν ἔχει· ἀλλὰ διὰ τὴν τῶν αἱρετικῶν πληροφορίαν τῶν περὶ τὸ Πνεῦμα σκαζόντων τέως παρασιωπῶ. Αμήχανον δέ ἐστι τὸν περὶ τὸ Πνεῦμα σκάζοντα ὀρθοποδήσαι περὶ τὸν Υἱόν. Ἕως σήμερον οὐ πείθεις τινὰ Μακεδονιανὸν ὑπογρά ψαι τῷ ὁμοουσίῳ τῷ κατὰ Νίκαιαν, καίτοι λέγοντες ἀεὶ, Ἡμεῖς ἐκείνῃ στοιχοῦμεν τῇ πίστει· ἐπειδὴ περὶ Πνεύματος οὐ διεσαφηνίσθη. Οὐδὲ γὰρ ἦν ἀγών, οὐ δὲ πόλεμος. Ομως πρὸς τὴν ἐκείνων πληροφορίαν, λέγω, γέγραπται· ἀφ' ἑαυτοῦ οὐ λαλήσει. Εἰπὲ τῷ Μακεδονιανῷ, Γέγραπται τοῦτο καὶ περὶ τοῦ Υἱοῦ, μᾶλλον δὲ αὐτὸς λέγει περὶ ἑαυτοῦ; Ἐγὼ ἀπ' ἐμαυ • Colb. ἦν Χριστοῦ. Διότι ὥσπερ. « Τὸ ἀγαγόν Colb. Edit. Morel. τὸ ἀναγαγόν. • Reg. et Colb. δόξαν ἐν μέσῳ Μακεδονιανών. f Reg. et Colb. ἐν αὐτῷ. ού

· 823 DE SPIRITU SANCTO. τοῦ οὐ λαλῶ. Πρόσεχε, παρακαλώ. Παράγω τὴν μαρτυρίαν ἀπὸ τοῦ ὡμολογημένου παρὰ σοι· πρὸς μὲν γὰρ τὸν Ἀρειανὸν ἀγῶνος χρεία εἰς τὸν Ἐγὼ ἀπ' ἐμαυτοῦ οὐ λαλῶ, καὶ περὶ τοῦ Πνεύματος· πρὸς δὲ σὲ τὸν ἐπαγγειλάμενον εὐσεβεῖν, οὐ χρεία ἀγῶνος. Περὶ Χριστοῦ γυμνάζων λέγεις, ἰσόθεον, ὅμοιον τῷ Πατρὶ κατὰ πάντα. Ως πρὸς ὁμολογοῦντα τὴν δόξαν, εἰσήγαγον τὸ ζήτημα. Λέγεις περὶ τοῦ Πνεύματος, Αφ' ἑαυτοῦ οὐ λαλήσει· λέγει ὁ Σω- τὴρ περὶ ἑαυτοῦ· Ἐγὼ ἀπ' ἐμαυτοῦ οὐ λαλῶ, ἀλλ' ὅσα ήκουσα παρὰ τοῦ Πατρός μου, ταῦτα λαλῶ. Ἰδοὺ καὶ ὁ Υἱὸς ἀφ' ἑαυτοῦ οὐ λαλεῖ· τέως ὁμοτι μία. Ταῦτα πρὸς σὲ λέγω· ὁ γὰρ Ἀρειανὸς κἀκεῖνο καὶ τοῦτο ἀπορεῖ. Ο πάσχουσιν οἱ ναυαγοῦντες, του το πάσχουσιν οἱ ἀπιστοῦντες *, ὡς λέγει Παῦλος· Οἶ- τινες περὶ τὴν πίστιν ἐναυάγησαν. Οι Αρεια- νοὶ ναυαγήσαντες, ἀπώλεσαν καὶ Χριστοῦ δόξαν καὶ ἁγίου Πνεύματος δύναμιν· Μακεδονιανοὶ φιλονεικού- σι μὲν ἀναβῆναι, τὸ δὲ ἥμισυ τοῦ φορτίου ἀπώλε σαν, ὡς λέγει Παῦλος· Εἰ δέ τις Πνεύμα Χριστοῦ οὐκ ἔχει, οὗτος οὐκ ἔστιν αὐτοῦ. Πρόσεχε τοί- νυν, ἵνα μὴ δόξωμεν ἀγωνιστικῶς ἐπεμβαίνειν, καὶ ὑβριστικῶς τὴν ἀπόδειξιν ποιεῖσθαι. Ἐγὼ ἀπ' ἐμαν- τοῦ οὐ λαλῶ. Ερμήνευσόν μοι τί ἐστι τὸ, Απ' ἐμαυτοῦ οὐ λαλῶ; πῶς εἶπεν ὁ Σωτήρ; "Ην γὰρ ἂν ἑλκύσῃ λύσιν ὁ Μακεδονιανὸς περὶ τοῦ Υἱοῦ, ταύ την ἐπινοεῖ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι. Τὰ δύο έστηκεν Ισόρροπα, οὔτε τὸ Πνεῦμα ἀφ' ἑαυτοῦ, οὔτε ὁ Υἱὸς ἀφ' ἑαυτοῦ· ἀλλὰ χρήζει ὁ Υἱὸς τοῦ Πατρὸς, χρήζει καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρός· τέως ὁμοτιμία. Πρόσεχε τοίνυν. Οἶδα εἰς βάθος ἐμαυτὸν δεδωκώς, ὡς εἶδεν ἡ τοῦ Χριστοῦ δύναμις ἡ πάντα ἐρευνῶσα· μᾶλλον τρέμω, ἢ λέγω, μὴ εἰς ἄπειρον ἄβυσσον δράμῃ τὸ σκάφος, καὶ Πνεῦμα μή ᾖ. Δὸς γὰρ εἶναι τὸ σκάφος ἕτοιμον, τὸν κυβερνήτην, τοὺς ναύτας, τὰς σχοίνους, τὰς ἀγκύ- ρας, πάντα εὐτρεπισμένα, καὶ μηδαμοῦ πνεῦμα ἀνέ μου · οὐχὶ ἀργεῖ τὰ τῆς παρασκευῆς, μὴ παρούσης τῆς ἐνεργείας τοῦ πνεύματος; Οὕτως ἔθος· κἂν λόγου πλάτος, κἂν διανοίας βάθος, κἂν φράσις, κἂν ἔννοια, καὶ μὴ παρῇ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον χορηγοῦν, ἀργεῖ τὰ πάντα». • θ'. Διὰ τί οὖν περὶ ἑαυτοῦ, ὡς καὶ περὶ τοῦ Πνεύ ματος εἶπεν, Ἀπ᾿ ἐμαυτοῦ οὐ λαλῶ; Αγωνιστικῶς ἐνετρέψαμεν τὸν ἀντιλέγοντα, λοιπὸν πληροφορήσω- μεν καὶ ἑαυτοὺς, κἀκείνους, είγε πείθονται. Οὐκ ἂν πάντως [807] ἀνάγκην αὐτοῖς ἐπάγοιμεν, ἀλλὰ λέγω μεν, εἰ ἄρα πεισθώσι· καὶ μὴ θαυμάσης, εἰ ἐγὼ ὁ ἄνθρωπος τοῦτο λέγω. Λέγει ὁ Θεὸς τῷ Ἰεζεκιήλ. *Απελθε πρὸς τὸν οἶκον τοῦ Ἰσραὴν, καὶ εἰπὲ αὐτοῖς· Ἐὰν ἄρα ἀκούσωσιν, ἐὰν ἄρα πιστεύ σωσι . Λέγομεν ταῦτα, Ἐὰν ἄρα ἀκούσωσιν, ἐὰν ἄρα πιστεύσωσιν, ἐὰν ἄρα συνθῶνται. Ἐὰν δὲ τού- των λεγομένων μὴ συνθῶνται, ἀθῶοί ἐσμεν ἡμεῖς. Οὕτω Παῦλος ἐδίδασκε, καὶ μετὰ τὸ διδάξαι λέγει· Διαμαρτύρομαι πάντας, ὅτι καθαρός εἰμι ἀπὸ τοῦ αίματος πάντων ὑμῶν. Οὐ γὰρ ὑπεστειλάμην του μὴ ἀναγγεῖλαι ὑμῖν τὴν ὁδὸν τοῦ Θεοῦ. Καὶ νῦν λέγω· Διὰ τί ὁ Σωτὴρ εἶπεν, Απ' ἐμαυτοῦ οὐ λαλῶ· καὶ περὶ τοῦ Πνεύματος, ᾿Αφ' ἑαυτοῦ οὐ λαλήσει; Δέομαι τῆς ὑμετέρας ἀγάπης, ἐνταῦθα τὸν νοῦν ἔχω- μεν. Ενὸς ὄντος Χριστοῦ, πολλοὶ προῆλθον 4 ψευδό χριστοι, ὡς ὁ Σωτὴρ εἶπε· Πολλοὶ ἐλεύσονται ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου ψευδόχριστοι, καὶ ψευδοπρο- φῆται. Ἑνὸς οὖν ὄντος Χριστοῦ καὶ ἐπαγγελθέντος διὰ τῶν προφητῶν ὅτι ἔρχεται, πρὸ τῆς παρουσίας αὐτοῦ ἐφάνησάντινες πλάνοι, λέγοντες· Ἡμεῖς ἐσμεν. Θευδᾶς λέγει, Ἐγώ εἰμι· Ἰούδας ὁ Γαλιλαίος, Εγώ εἰμι· καὶ ἐπλάνων πολλούς. Ο Σωτὴρ ἐλθὼν λέγει· Οσοι ἦλθον πρὸ ἐμοῦ, κλέπται ἦσαν καὶ λησταί. Ἐπεὶ οὖν οἱ μὲν πρῶτοι πλάνοι ὄντες, ἐνδυσάμενοι τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ, ἐσπούδαζον πεῖσαι τὸν λαὸν, ὅτι αὐτοί εἰσιν ὁ Χριστὸς, οὐχ ὁμοῦ φανέντες, ἀλλ' ἕκαστος καθ' ἑαυτὸν, ὁ μὲν νῦν φαινόμενος, ἄλλος δὲ ἐπ' ἄλλῳ καιρῷ· λέγει ὁ Χριστός· Ὅσοι ἦλθον πρὸ d • HRC, τοῦτο πάσχουσιν οἱ ἀπιστοῦντες, desunt in Colb. • Reg. et Colb. ἀργεῖ πάντα. Ibid. Colb. εἶπεν, ἀφ' αυτού. • Πιστεύσωσι Colb. et ita legit interpr. Morel. ἐνεώσι. d Colb. πολλοὶ ἦλθον. 824 ἐμοῦ, κλέπται ἦσαν καὶ λῃσταί· ἀλλ' οὐκ ἤκου σαν αὐτῶν τὰ πρόβατα. Τα πρόβατα τὰ ἐμὰ τῆς ἐμῆς φωνῆς ἀκούει, καὶ γνωρίζει την φωνήν μου, καὶ ἀκολουθοῦσί μοι. ίλθον οὖν ἐκεῖνοι οἱ ψευδό χριστοι, καὶ οὐκ ἐδίδαξαν ἀπὸ νόμου, οὐκ ἀπὸ προ φητῶν, ἀλλ' ἐξ ἑαυτῶν ἐλάλουν καὶ ἀπὸ τῆς ἰδίας γνώμης. Ο Σωτὴρ ἐλθὼν οὐκ ἀπέστη τοῦ νόμου, οὐκ ἀπέστη προφητῶν, ἀλλ᾽ ἔλεγεν, ὡς ἐν ὑποδείγματι· Καλῶς εἶπεν Ησαΐας· καὶ πάλιν, Οὐ γέγραπται ἐν τῷ νόμῳ ὑμῶν; Καὶ ὅτε προσῆλθεν αὐτῷ ὁ διά βολος, λέγει αὐτῷ· Γέγραπται· Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου προσκυνήσεις, καὶ αὐτῷ μόνῳ λατρεύσεις. Ελ- θὼν οὖν ὁ Χριστὸς κατὰ σάρκα οὐκ ἐλάλησεν ἀφ' ἑαυτοῦ, ἀλλ᾽ ἀπὸ προφητῶν. Ἐπεὶ οὖν οἱ ἐλθόντες πρὸ τοῦ Χριστοῦ, ἐν ὀνόματι Χριστοῦ οὐκ ἐλάλησαν, οὐκ ἀπὸ νόμου, οὐκ ἀπὸ προφητῶν, ἀλλ᾽ ἀπὸ ἰδίας γνώμης, τὰ τῆς πλάνης ἐλάλουν· λέγει ὁ Σωτήρ Ἐγὼ ἀπ' ἐμαυτοῦ οὐ λαλῶ, ὡς ἐκεῖνοι. Τὸ γὰρ ἀφ' ἑαυτοῦ λαλεῖν, τὸ ἔξω νόμου λαλεῖν ἐστιν. Οὕτως οὖν δεῖ καὶ ἡμᾶς λαλεῖν. Οταν ἴδῃς αἱρετικοὺς Αριστοτε λικὰ κινοῦντας ἢ Πλατωνικά, εἰπέ· Ἡμεῖς ἀφ' ἑαυτῶν οὐ λαλοῦμεν· ὅσα ἡκούσαμεν παρὰ Χριστοῦ, ταῦτα φθεγγόμεθα. Καὶ πόθεν τοῦτο, ὅτι ὁ ἀφ' ἑαυτοῦ λα λῶν, ψευδοπροφήτης ἐστὶν, ἢ τὸ λαλεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ ψευδοπροφήτην χαρακτηρίζει; Λέγει ὁ προφήτης Ἰεζεκιήλ· Ζω εγώ, λέγει Κύριος ἐπὶ τοὺς προφή τας τοὺς πλανῶντας τὸν λαόν μου, οὐκ ἀπέστει λα αὐτούς· ἀφ' ἑαυτῶν ἐλάλησαν, καὶ ἐκ τῆς καρδίας αὐτῶν φθέγγονται. Ἐπεὶ οῦν οἱ ψευδοπρο φῆται ἀφ' ἑαυτῶν ἐκήρυττον, ὁ Σωτὴρ ἀποδυόμενος τὴν ὑπόνοιαν, λέγει· Ἐγὼ ἀπ' ἐμαυτοῦ οὐ λαλῶ. Πόθεν τοῦτο, ὅτι ὁ Σωτὴρ πλάνος ὑπενοήθη; Τοῦτο πρῶτον στήσωμεν. Ἐν τῇ ἑορτῇ τῆς σκηνοπηγίας ἐζήτουν οἱ ὄχλοι τὸν Ἰησοῦν, λέγοντες· Ποῦ ἐστι; Καὶ ἦν περὶ αὐτοῦ διαφωνία · ἄλλοι ἔλεγον, Αγαθός ἐστιν· ἄλλοι ἔλεγον, Οὐκ, ἀλλὰ πλανᾷ τὸν ὄχλον. Είδες πως πλάνος ὑπενοήθη; Πάλιν μετὰ τὸν θάνα τον τοῦ Σωτῆρος τὸν ἅγιον, λέγουσιν οἱ ἀρχιερεῖς τῷ Πιλάτῳ· Οίδαμεν, κύριε, ὅτι εἶπεν ὁ πλάνος ἐκεῖ τες ἔτι ζῶν· Μετὰ τρεῖς ἡμέρας ἐγείρομαι. Ταυτά μοι εἴρηται εἰς τὸ δεῖξαι, ὅτι πλάνος ἐνομίσθη. Ἐπεὶ οὖν πλάνος ἐνομίζετο, λέγει· Ἐγὼ ἀπ' ἐμαυτοῦ οὐ λαλῶ, ἀλλ' ἀπὸ νόμου, ἀπὸ προφητῶν, ὅσα ήκουσα παρὰ τοῦ Πατρός. Οὐ κατὰ τὴν θεότητα ήκουσα πα ρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐν νόμῳ, ἐν προφήταις. Ἐκ προσ- ώπου τῆς σακρὸς λαλεῖ εἰς ἔκλυσιν τῆς πλάνης. Ἐγὼ ἀπ' ἐμαυτοῦ οὐ λαλῶ, ἀλλ' ὅσα ἤκουσα παρὰ τοῦ Πατρός. Ὑμεῖς δὲ, ὅσα ἠκούσατε παρὰ τοῦ πα τρὸς ὑμῶν τοῦ διαβόλου λαλεῖτε. Καὶ ἵνα δείξῃ ὅτι ὁ διάβολος, ὅταν λαλῇ, ἔν τισι ψεῦδος ἐργάζεται, [808] λέγει· Όταν λαλῇ τὸ ψεῦδος, ἐκ τῶν ἰδίων λαλεῖ. Ἐγὼ ἐξ ἐμαυτοῦ οὐ λαλῶ, ἀλλ᾽ ἀπὸ προς φητῶν, ἀπὸ νόμου· τοῦτο γὰρ ἐστιν ἀλήθεια. Ωσπερ οὖν ὁ Σωτὴρ ἐκλύων τὴν ὑπόνοιαν καὶ ἀποδυόμενος τὴν κακὴν ὑποψίαν, λέγει· Ἐγὼ ἀπ' ἐμαυτοῦ οὐ λαλῶ, ὡς οἱ πλάνοι· οὕτω καὶ περὶ τοῦ Πνεύματος. ι'. Λοιπὸν ὧδε τὸν νοῦν, παρακαλώ, ἔχωμεν. Κατά μὲν οὖν τὸ μέρος • τοῦ Σωτήρος φαίνονται πολλοί ψευδόχριστοι καὶ ψευδοπροφῆται· καὶ ἔλεγεν ὁ δεῖνα, Εγώ εἰμι, καὶ ἄλλος, Ἐγώ εἰμι, καθώς γέγραπται, ὅτι Πολλοὶ ἐλεύσονται ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου, λέ- γοντες, 'Εγώ εἰμι ὁ Χριστὸς, καὶ πολλοὺς πλα νήσουσιν· ἀλλὰ μὴ πλανάσθε. Ὥσπερ οὖν ὑπὸ ενοήθη τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ εἰς τοὺς πλάνους, οὕτ τως ἔμελλον πολλοί σχηματίζεσθαι ἔχειν Πνεῦμα ἅγιον, ὃ μὴ εἶχον, καὶ λαλεῖν. Αλλ' ἐκεῖ μὲν ὁ ἄν- θρωπος εφαίνετο, καὶ ἔλεγεν· Ἐγώ εἰμι ὁ Χριστός ἐνταῦθα δὲ οὐκ ἐτόλμα εἰπεῖν τις· Ἐγώ εἰμι τὸ Πνεῦ μα τὸ ἅγιον· οὐ γὰρ ἐγένετο ἐν σώματι, ἀλλ' ἀορά τως ἐπεδήμει. Ηλθεν ἐπὶ Πέτρον, ἦλθεν ἐπὶ Παῦλον, καὶ ἦν ὡμολογημένον, ὅτι Πνεύμα Κυρίου εἶχον. Αν έκυψε Σίμων καὶ λέγει· Πνεῦμα ἔχω. Απὸ τῆς ὄψεως οὐδεὶς ᾔδει τίς ἔχει, τίς οὐκ ἔχει, ή τίς ἔχει πνεύμα ἀκάθαρτον, ἢ τὶς ἔχει Πνεῦμα ἅγιον. Εἰ μὲν γὰρ ὄψις ἦν, οὐκ ἂν ὑπέκλεπτεν· ἀπὸ γὰρ τῆς διαγνώ σεως εἶχε τὸν ἔλεγχον. Ήλθε Μοντανὸς λέγων Πνευ μα ἅγιον ἔχω· ἦλθε Μανιχαῖος λέγων Πνεῦμα ἄ τον • Reg. et Colb. κατὰ μὲν τὸ μέρος. Sed hac corrupta sunt, latcrpres alio modo legisse videtur.

825 C SPURIA. ἔχω· οὐκ ἦν δὲ δῆλον. Ἵνα οὖν μὴ πλανῶνται τῷ ὀνόματι, ἐπειδὴ ἀοράτως ἔμελλε τὸ χάρισμα έρχε- σθαι, λέγει· "Οταν ἔλθῃ ὁ Παράκλητος, τὸ Πνεῦ- μα τῆς ἀληθείας, ὃ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται, ἐκεῖνος ὑμᾶς ἀναμνήσει τὰ ῥήματά μου, καὶ ὁδη γήσει ὑμᾶς πρὸς πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν· οὐ γὰρ ἀφ' ἑαυτοῦ λαλήσει. Ἐὰν ἴδητέ τινα λέγοντα, Πνεύ μα ἅγιον ἔχω, καὶ μὴ λαλοῦντα τὰ εὐαγγελικὰ, ἀλλὰ τὰ ἴδια, ἀφ' ἑαυτοῦ λαλεῖ, καὶ οὐκ ἔστι Πνεῦμα ἅγιον ἐν αὐτῷ. "Ωσπερ γὰρ λέγει περὶ ἑαυτοῦ, Ἐγὼ ἀπ' ἐμαυτοῦ οὐ λαλώ, ἵνα ἐκλύσῃ τὴν ὑπόνοιαν τῆς πλάνης, μᾶλλον δὲ τὴν πλάνην ἀπὸ τῆς ἀληθείας δι ἐλῃς, καὶ δείξῃ τίνες ἔχουσι Πνεῦμα ἅγιον, τίνες οὐκ ἔχουσιν, ἀλλὰ προσποιούνται ἔχειν, λέγει· Αφ' ἑαυ τοῦ οὐ λαλήσει. Παρ' ἐμοῦ ἠκούσατε, τί παρέδωκα. Οταν ἔλθῃ τὸ ἀόρατον Πνεῦμα, τὰ ἐμὰ λαλήσει. Ἐὰν [δητέ τινα τὰ τοῦ Εὐαγγελίου δευτεροῦντα, ὄντως Πνεῦμα έχει ἅγιον. Ἔρχεται γὰρ τὸ Πνεῦμα ἀνα- μνῆσαι ὑμᾶς, ὁ ἐδίδαξα. Εάν τις οὖν τῶν ὀνομαζόν- των ἔχειν Πνεῦμα λέγῃ τι ἀφ' ἑαυτοῦ, καὶ μὴ ἀπὸ τῶν Εὐαγγελίων, μὴ πιστεύσητε τῇ ἐμῇ διδασκαλίᾳ στοιχήσατε. Αφ' ἑαυτοῦ οὐ λαλήσει. Αλλ' ἀντὶ τούτου ἡ ἐπιφοίτησις ή γινομένη b δείκνυσι τίς ἔλα- σε Πνεῦμα ἅγιον, τίς οὐκ ἔλαβε· εἴ τις δευτεροῖ τὰ τοῦ Χριστοῦ, Πνεῦμα ἅγιον ἔχει. Οὐδεὶς γὰρ δύναται εἰπεῖν Κύριον Ἰησοῦν, εἰ μὴ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. Ήλθε Μάνης, ὁ ἀληθῶς μανείς, ὁ φερωνύμως τῇ πλάνῃ τὸ ὄνομα ἔχων· καὶ λέγει· Ἐγώ εἰμι ὁ Παρά- κλητος, ὃν ἐπηγγείλατο ὁ Σωτὴρ τοῖς ἀποστόλοις· ἐγώ εἰμι ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. Ποῦ ἤκουσας ἐν τῷ Εὐαγ γελίῳ Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὅτι ὁ ἥλιος καὶ ἡ σελήνη δη- μιουργοί εἰσι; ποῦ εἶπεν ὁ Χριστὸς, ὅτι ταῦτα ἀν- τλοῦσι τὰς ψυχὰς, καὶ ἀνάγουσιν αὐτάς; ποῦ ἀνέγνω- καὶ τοῦτο; Ἐκ τοῦ μὴ λέγειν τὰ γεγραμμένα, ἀλλὰ τὰ ἀφ' ἑαυτοῦ λαλεῖν, δηλόν ἐστιν ὅτι οὐκ ἔχει Πνεῦ μα ο ἅγιον. Τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἀφ' ἑαυτοῦ οὐ λα- λήσει, ἀλλ' ὅσα ἀκούσει, ἀναγγελεῖ ὑμῖν· ἀντὶ τοῦ, Α' ἐλάλησα, ταῦτα βεβαιώσει. Καὶ ὅρα τὸ θαυμαστόν. Ὥσπερ ὁ Σωτὴρ ἐλθὼν ἐγένετο πλήρωμα νόμου καὶ προφητών, οὕτω πλήρωμα τοῦ Εὐαγγελίου τὸ [809] Πνεῦμα. Ὁ Χριστὸς ἐλθὼν, ἐβεβαίωσε τὰ παρὰ τοῦ Πατρὸς, τὰ ἐν τῷ νόμῳ εἰρημένα καὶ προφήταις. Διὰ τοῦτο λέγει Παύλος: Πλήρωμα νόμου Χριστός. Τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐλθὸν ἐπλήρωσε τὰ τοῦ Εὐαγγελίου. Οσα ἐστὶν ἐν τῷ νόμῳ, ὁ Χριστὸς πληροῖ· ὅσα ἐστὶν ἐν τῇ τοῦ Χριστοῦ διδασκαλία, τὸ Πνεῦμα πληροί, οὐχ ὡς ἀτελοῦς ὄντος τοῦ Πατρὸς, ἀλλ' ὡς ἐφάνη Χριστὸς βεβαιῶν τὰ τοῦ Πατρὸς, οὕτως ἐφάνη τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον βεβαιοῦν τὰ τοῦ Υἱοῦ. Πόθεν τοῦτο ; Λέγει ὁ Σωτὴρ τοῖς μαθηταῖς· Πολλὰ ἔχω λαλεῖν ὑμῖν, ἀλλ' οὐ δύνασθε βαστάζειν ἄρτι· ὅταν δὲ ἔλθῃ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὁδηγήσει ὑμᾶς εἰς πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν, ὅτι ἀφ' ἑαυτοῦ οὐ λαλήσει· τὰ γὰρ ἐμὰ πληροί. Αναπληροῖ ὁ Υἱὸς τὰ τοῦ Παν τρὸς, καὶ ἀφ' ἑαυτοῦ οὐ λαλεῖ· ἀναπληροῖ τὸ Πνεῦμα τὰ τοῦ Υἱοῦ, καὶ ἀφ' ἑαυτοῦ οὐ λαλεῖ. Ἐὰν δὲ ἀκού- σης λέγοντος. Αποστελῶ ὑμῖν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, μὴ κατὰ τὴν θεότητα ἐκλάσης· Θεὸς γὰρ οὐκ ἀπο- στέλλεται. Ονόματα ἐστι ταῦτα τὴν ἐνέργειαν ση- μαίνοντα, ὀνόματα κρυπτόμενα καὶ λάμποντα· κρύ πτόμενα τῇ ἀξία, λάμποντα τῇ θεωρίᾳ· οἷον, πᾶς ἀποστέλλων εἰς ἐκείνους ἀποστέλλει τους τόπους, ἐν οἷς μὴ πάρεστιν. Ὑπόθου ἐμὲ εἶναι τὸν λαλοῦντα ἐν τῷ καθίσματι τούτῳ· οὐ δύναμαι εἰπεῖν τινι · Δεῦρο, ἀποστελῶ σε ὧδε· τοῦτο οὐκ ἔστι πέμψαι, ἀλλὰ συγκαθίσαι ἢ παραστῆσαι. Εἰ δὲ ὁ Θεὸς παν ταχοῦ· Τὸν οὐρανὸν γὰρ, φησὶ, καὶ τὴν γῆν ἐγὼ πληρῶ· ποὺ οὖν πέμπει ὁ πανταχοῦ ὤν; Ἐὰν ἀγαθῶ εἰς τὸν οὐρανὸν, σὺ ἐκεῖ εἶ· ἐὰν καταβῶ εἰς τὸν ᾄδην, πάρει· ἐὰν ἀναλάβω τὰς πτέρυγας μου κατ᾿ ὄρθρον, καὶ κατασκηνώσω εἰς τὰ ἔσχατα τῆς θαλάσσης· καὶ γὰρ ἐκεῖ ἡ χείρ σου οδηγής σει με. Ποῦ οὖν ὁ Θεὸς ὁ ἀποστέλλει; Αλλ' ἄρα μὴ αὐτὸς μὲν πανταχοῦ, ὁ δὲ ἀποστελλόμενος οὐ παν- ταχοῦ; Απέστειλεν ὁ Θεὸς τὸν Υἱὸν αὐτοῦ εἰς τὸν κόσμον. 'Αρα ὡς μὴ παρόντα ἐν τῷ κόσμῳ, * Reg. et Colb. ἀληθείας διέλῃ. Μorel. ἀληθείας ἵνα διέλη. b Colb. γενομένη. • Reg. et Colb. οὐκ ἔχεις πνεῦμα. 4 Reg et Colb. οὖν Θεός. 826 Καὶ μὴν ὁ κόσμος ἐκ τοῦ Υἱοῦ. Διὰ τοῦτο οὖν ἦλθεν εἰς τὸν κόσμον, ὡς πρὸ τούτου μὴ ὢν ἐν τῷ κόσμῳ; Πῶς οὖν Ἰωάννης ὁ εὐαγγελιστὴς λέγει, πάντα δι αὐτοῦ ἐγένετο· ἐν τῷ κόσμῳ ἦν, καὶ ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ ἐγένετο; Πῶς οὖν ἀπεστάλη εἰς τὸν κό σμον; Πάλιν, εἰ ἀπεστάλη ὁ ἀποσταλείς, καὶ ἔμεινεν ὁ ἀποστείλας ἄνω, καὶ ὁ ἀποσταλείς κάτω, πῶς ἔλεγε, Καὶ ὁ πέμψας με μετ' ἐμοῦ ἐστι; ια'. Παρακαλώ, πρόσεχε μετὰ ἀσφαλείας, ἀσφάλισαι τὸν λόγον. Δύναται γὰρ εἰπεῖν ὁ αἱρετικός, Μετ' ἐμοῦ ἐστι τῇ βοηθείᾳ, ὡς λέγω κἀγώ, Ὁ Θεὸς μετ᾿ ἐμοῖ ἐστιν. Οὐκ εἶπεν ἁπλῶς, ἀλλὰ τί; Ὁ Πατὴρ ὁ ἐν ἐμοὶ μένων. Εἰ μετ' αὐτοῦ ἦν, καὶ ἐν αὐτῷ ἔμενε, πῶς ἐκεῖνος ἀπέστειλεν, ἢ πως οὗτος ἀπεστάλη; Ε τε γὰρ ἦλθον, οἱ δύο ἦλθον, καὶ οὐδεὶς ἀπεστάλη πάλιν, ἀλλ' οἱ δύο ἔμειναν. Εἰ ἔμενεν ὁ Πατὴρ ἄνω, πῶς λέγει ὁ Υἱὸς, ὁ Πατὴρ μετ' ἐμοῦ ἐστιν ; Εἰ ἄνω ἔμεινεν ὁ ἀποστείλας, πῶς μετ᾿ αὐτοῦ ἔχει ὁ ἀποστα λεὶς τὸν ἀποστείλαντα; Ἐγὼ γὰρ, εἶπεν, ἐν τῷ Πα τρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ μετ' ἐμοῦ ἐστι. Πῶς οὖν ἀπεστάλη ὁ λέγων, Ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί ἐστι; πῶς δὲ πάλιν ἀπέστειλεν ; Οταν οὖν λέγῃ, Πέμψω ὑμῖν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, τουτέστι, τὴν δωρεὰν τοῦ Πνεύματος· καὶ ἵνα μάθητε ὅτι ἡ δωρεὰ πέμπεται, τὸ δὲ Πνεῦμα οὐκ ἀποστέλλεται, ὁ Σωτὴρ λέγει τοῖς ἀποστόλοις· Μείνατε εἰς Ἱερουσαλήμ, ἕως ἂν ἐνδύσησθε δύο ναμιν ἐξ ὕψους, καὶ λήψεσθε δύναμιν ἐπελθόν τος τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐφ' ὑμᾶς. "Αλλη ἡ δύ ναμις ἡ χορηγουμένη, ἄλλο τὸ Πνεῦμα τὸ χορηγοῦν. Πάντα γὰρ ἐνεργεῖ ἕν καὶ τὸ αὐτὸ Πνεῦμα, δια- ροῦν ἰδίᾳ ἑκάστῳ, καθὼς βούλεται. Σὺ μὲν οὖν οὐ δύνῃ δείξαι πεμπόμενον τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ὑπὸ γυμνῆς τῆς θεότητος. Ἐὰν δέ σοι δείξω τὸν ποιητής οὐρανοῦ καὶ γῆς ἀποστελλόμενον ὑπὸ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου, τί ποιεῖς; Η ἄρνησαι τὸν Χριστὸν, καὶ ἀπάλειψον τὰς Γραφάς, ἢ δούλος ὢν τῶν Γραφών ὑποτάττου ταῖς Γραφαῖς. Καὶ που, φησὶν, εἴρηται τοῦτο; Ακουε τοῦ Θεοῦ λέγοντος διὰ τοῦ προφήτου Ἡσαΐου τοῦ κήρυκος τῆς εὐσεβείας" "Ακουέ μου, φησὶν, Ἰακώβ καὶ Ἰσραὴλ, ὃν ἐγὼ καλῶ· ἐγὼ Θεὸς πρῶτος, καὶ ἐγὼ μετὰ ταῦτα, καὶ πλὴν ἐμοῦ Θεὸς οὐκ ἔστι. Πρόσεχε. [810] Λοιπὸν γὰρ ἐνταῦθα τὸ ζητούμενον. Αρα τίς ὁ εἰπὼν ταῦτα; ὁ Πατὴρ, ἢ ὁ Υἱός; Ὅρα πῶς ἐν μοναρχίας τύπῳ τὴν Τριάδα κηρύττει συγκεκαλυμμένως. Εγώ Θεὸς πρῶτος, καὶ ἐγὼ μετὰ ταῦτα, καὶ πλὴν ἐμοῦ Θεὸς οὐκ ἔστι. Τίς ὁ ταῦτα λέγων; Ο δημιουργός. Επ- ἄγει γάρ· Ἐγὼ τῇ χειρί μου ἐθεμελίωσα τὴν γῆν βλέπε πῶς ὁ δημιουργὸς λαλεῖ· Καὶ τὸ Πνεῦμά μου ἐστερέωσε τὸν οὐρανόν. Ἐγὼ πᾶσι τοῖς ἄστροις ἐνετειλάμην· ἐγὼ ἤγειρα μετὰ δικαιοσύνης βα- σιλέα, καὶ πᾶσαι αἱ ὁδοί μου εὐθεῖαι. Εἰπὼν ἑαυ τὸν δημιουργὸν καὶ ποιητὴν οὐρανοῦ καὶ γῆς, λέγει λοιπὸν ταῦτα· Οὐκ ἀπ' ἀρχῆς ἐν κρυφῇ ἐλάλησα ὑμῖν ταῦτα, οὐδὲ ἐν τόπῳ σκοτεινῷ· εἰπὼν, ὅτι Εθεμελίωσα τὴν γῆν, καὶ ἐποίησα τὸν οὐρανόν ὅτε ἐγένοντο, ἐκεῖ ἤμην· Καὶ νῦν Κύριος ἀπέστειλέ με καὶ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ. Σὲ τὸν ποιήσαντα τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν, τὸν εἰπόντα τοῖς ἄστροις, Κύ- ριος ἀπέστειλέ με καὶ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ, ἐγέννησε κατὰ τὴν θεότητα, ἀπέστειλε κατὰ τὴν σάρκα. Ο ποιητὴς οὐρανοῦ λέγει Κύριος απέστειλέ με καὶ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ. Τὴν ἀποστολὴν ὁ αἱρετικὸς τοῦ Πνεύματος εἰς ὕβριν λαμβάνει. Απέστειλεν ὁ Πατήρ, οὐ μεταστάς, οὐ μεταστήσας· ἀπέστειλεν ὁ Υἱὸς τὸ Πνεῦμα, οὐ διαιρῶν, οὐ διαιρεθείς. Διὰ τοῦτο ἡ Γραφή, Ὁ Θεός, φησὶν, ἐξέχεε τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ, ήγουν τὴν δωρεὰν τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Θεότης οὐκ ἐκχεῖται, ἀλλ' ἡ δωρεά. Διὰ τοῦτο, ἵνα δειχθῇ ὅτι τὸ ἐκχυνόμενον οὐ Πνεῦμα ἅγιον, ἀλλὰ Πνεύματος θείου χάρις, λέγει Δαυίδ τῷ Χριστῷ· Ἐξεχύθη χάρις ἐν χείλεσί σου. Χάρις ἐκχεῖται, οὐχ ὁ δωρούμενος τη χάριν. Εἰ οὖν ὁμοτιμία κηρύττεται, καὶ τὸ Ἀρι ἑαυτοῦ σεσαφήνισται, καὶ τὸ Ἀπὸ τοῦ ἐμοῦ λήψε ται, ὡς ἀπὸ δεξαμενῆς ἡρμήνευται, μὴ ἐχέτωσαν χώραν ἢ παρείσδυσιν ἀπεδείας οι αἱρετικοί. Τίμη σον τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ὃ ἔλαβες. Εἶπον πολλάκις, ὅτι ἀντίδοσιν ἔσχες. Ἔλαβε Χριστὸς παρὰ σοῦ τὸ πλάσμα τὸ σὸν, ἔδωκέ σοι αὐτὸς τὸ Πνεῦμα τὸ ἑαυτοῦ. • Reg. et Colb. ἐξέχεε τὴν δωρεάν.